cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shaxmat tarixi
Sharqiy Osiyoda shaxmat
left|thumb|220x220px| Syansi Hindistondan sharqqa tarqalgan chaturanga katta o'zgarishlarni boshdan kechirdi natijada bir-biridan va zamonaviy shaxmatdan juda farq qiladigan bir nechta o'yinlar paydo bo'ldi.Lex,Kashmir va Qoraqurum dovoni orqali o'tgan savdo yo'llar Hindiston va Xitoyni bog'lab turgani uchun Xitoy shaxmat bilan ancha erta tanish edi. Xitoy shaxmati syansi haqida ilk marta Nyu Senju "Syuan guay lu" to'plamida eslatib o'tgan ("Zulmat olamidagi mo'jizalar haqida ocherklar", IX-asrning 1-yarmi Tan sulolasi).Syansidan o'z navbatida koreyscha changi o'yini paydo bo'ldi,u qoidalariga ko'ra syansi bilan mos keladi. thumb| [[Makruk (Tailand shaxmati)]] Tailand shaxmatida chaturanganing ko'plab belgilari saqlanib qolgan.Masalan: o'yin taxtasi,donalar to'plami va ularning harakatlari qisman chaturanga va shatranjga o'xshash. Bundan tashqari Birmada sittuyin shaxmati ham ma'lum (nomi chaturanga so'zidan kelib chiqqan) Makruk va sittuyindagi donalarning harakatlari bir-biriga o'xshash. left|thumb|220x220px| Syogi Yapon syogi shaxmatining rivojlanish tarixi noaniq.Ilk yozishmalar Fudzivari Yukinari tomonidan qoldirilgan deyiladi (taxminan 1000-yillar oldin),lekin bu ma'lumot ham kechikkan bo'lishi mumkin. Keyingi yozishmalar Fudzivari Akixiri tomonidan 1064-yilga to'g'ri keladi. Yapon ma'daniyatining ko'plab jixatlari kabi Yaponiyaga Xitoydan kelgan deb ishoniladi. Lekin syansiga unchalik ham o'xshamaydi.Yana bir faraz shundaki yapon dengizchilari Janubiy Sharqiy Osiyo mintaqasidagi o'yinlar bilan tanishishi natijasida makruk yoki sittuyinning o'zgartirilishi mumkin. Syogi beshburchak shakldagi bir xil rangdagi tekis donalar bilan 9x9 katakchali vertikal cho'zilgan taxtachada o'ynaladi.Syogining harakterli jixati shundan iboratki o'yinda raqibning donasini yegan o'yinchi uni o'z to'plamining bir qismi sifatida yana o'yin taxtasiga qo'yishi mumkin.
Shatranjning buryat-mo'g'ul ko'rinishiga ko'ra shatar yoki hiashatar deyiladi (nomi aniq "shatranj" ga o'xshash). Shaxmat mo'g'ullarga XVI-asr oxirida ma'lum bo'lgan bo'lsa kerak,chunki XVII-asrda mo'g'ul tarixchisi Sagan Sesen o'z asarida shaxmat o'yini haqida eslatib o'tilgan.-
Yozgi Olimpiada oʻyinlari 1996 yopilish marosimi
Dasturning ushbu qismi "Antverpen marosimi" bilan yakunlandi (O'yinlarni topshirishda foydalanilgan asl Olimpiya bayrog'i birinchi marta 1920-yilda Antverpenda bo'lib o'tgan yozgi Olimpiya o'yinlarida ishlatilgan), bu Olimpiya bayrog'ini topshirish bilan yakunlandi., Atlanta meri Bill Campbell dan Samaranchga, keyin esa Sidney meri Frank Sartor ga o'tishidan so'ng darhol mezbon shahar Sidneyning batafsil taqdimoti boshlandi. Unda avstraliyalik bastakor Karl Vine musiqasi, shuningdek, Stiven Peyj va Rich Birch rejissyorligidagi mahalliy Bangarra raqs teatrining raqs a'zolari hamda mahalliy musiqachi Kristin Anu ovozi ijro etildi. Sakkiz daqiqalik Sidneyni topshirish segmentida Yangi Janubiy Uelsning davlat gulli gerbi Varata va Avstraliyada tug'ilgan Oltingugurtli kokatu kabi hayvonlar kabi flora tasvirlari mavjud edi. Avstraliya olimpiya terma jamoasi a'zolari ko'k rangli Olimpiya bayroqlarini ko'tarib, dengizni shakllantirish uchun Sidney opera teatrini tashkil qilish uchun to'rtta shishirilgan sharlar paydo bo'ldi.
Shaxmat tarixi
Sharqiy Osiyoda shaxmat
Syansi,syogi va makruk hali xam o'z mamlakatlarida juda mashxur.Ma'lumotlarga ko'ra Tailandda 2 mln ga yaqin odam makruk o'ynaydi va atigi 5000 atrofidagi odamlar haqiqiy shaxmat o'ynaydi.
Yozgi Olimpiada oʻyinlari 1996 yopilish marosimi
Shundan so'ng, Atlantalik mezzo-soprano <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Jennifer_Larmore" rel="mw:ExtLink" title="Jennifer Larmore" class="cx-link" data-linkid="238">Jennifer Larmore</a> Morehouse College Glee Club va Atlanta Symphony Youth Orchestra bilan birgalikda Olimpiya bayrog'i tushirilganda Olimpiya madhiyasini kuylashdi. Bu bayroq 1998-yilgi Qishki Olimpiya o'yinlarining ochilish marosimida Naganoda yana ko'tariladi; 1998-yil 7-fevralda ochilish marosimi bo'lib o'tdi.
Shaxmat tarixi
Shaxmatning Yevropaga kirib kelishi.
right|thumb| [[Britaniya muzeyi|Britaniya muzeyida namoyish etilgan Lyuis orolidan olib kelingan shaxmat donalari (taxminan XII-asr 2-yarmi Norvegiya)]] Shaxmat Yevropada turli davrlarda hukmronlik qilgan Pireney yarim oroli va Sitsiliyadagi arab dunyosi bilan aloqalari natijasida paydo bo'lgan. G.Merrey shaxmat donalari nomlari va iboralari lotin tiliga IX-asrlardan boshlab kirib kelganini aniqlaydi. Shu bilan birga ba'zi manbalarda shaxmat haqida ma'lumotlarning yo'qligi,masalan frank tarixchisi Eynxardning "Buyuk Karl hayoti" (IX-asr boshi) yoki eski ingliz tilidagi (X-asr) lug'atidagi o'yinlar ro'yxati shaxmatning hududda noma'lum bo'lganidan dalolat beradi. Yevropa yozma manbalarida shaxmat to'plamlari haqida ilk marta XI-asrda graf Urjell Ermengol I (974-1010) va grafinya Ermizinde Karkasonskiy (1058-yil vafot etgan) vasiyatnomalarida qayd etilgan. XII-asrdan boshlab G'arbiy Yevropa manbalarida o'yin haqida ma'lumotlar uchraydi. Merrey Yevropa shaxmatida ikkita an'anani ajratib ko'rsatadi: biri arablashgan Ispaniyada paydo bo'lgan va Fransiyada mashxur bo'lgan va Norman istilosi tufayli Angliyada ikkinchisi Italiyada,keyinchalik Germaniya va Skandinaviyada rivojlangan.
1061-yilda Osti kardinal yepiskopi Pyotr Damiani Rim papasi Aleksandr II ga yozgan xatida Florensiya yepiskopini shaxmat o'ynaganlikda aybladi,chunki uning fikricha shaxmat va zar bilan qimor o'yini o'rtasida hech qanday farq yo'q edi."Muqaddas havoriylar qoidalari" da shaxmatni taqiqlash va u bilan shug'ullanganlar taqibga olinishi yozilgan. Enn Sanneksning yozishicha keyingi harakatni amalga oshiruvchi dona zarlarning yuziga tushadigan tasodifiy songa qarab aniqlangan shaxmat XI-XIV-asrlarda Yevropada tarqalgan Boshqa o'yin-kulgu va qimor o'yinlari qatorida shaxmatni xam taqiqlashga urinishlar Yevropa monarxlari va ruhoniylari tomonidan bir necha bor qilingan.Bernard Klervorskiy "Tamplyerlar"nizomida (1128) uni taqiqladi,Parij yepiskopi  Odon de Syulli (1208-yil vafot etgan) ruhoniylarga "shaxmatga tegish va uni uyda saqlashni" man qilgan,XIII-asrda shaxmat boshqa o'yin-kulgu va qimor o'yinlari bilan birga Fransiya qiroli Lyudovik IX,Angliya qiroli Genrix III va Kenterberri arxiyepiskopi Jon Pakxem tomonidan qoralangan. Biroq bu urinishlar samara bermadi shaxmat ziyolilarning eng sevimli mashg'uloti bo'lib qoldi.Tevton ordenining eng yaxshi magistri Verner fon Orzeln (1324-1330) shaxmatni ritsarlar uchun to'g'ri mashg'ulot deb hisoblab unga bo'lgan taqiqni olib tashladi. Bizgacha yetib kelgan shaxmatga oid ko'plab risolalar ruhoniylar orasida yaratilgan.
Yozgi Olimpiada oʻyinlari 1996 yopilish marosimi
Atlanta simfonik yoshlar orkestri "Olov" spektaklini ijro etganda, o'tmishdagi voqealarning yorqin voqealari yana bir bor stadiondagi ikkita jumbotrons da takrorlandi. Jorjiyalik qo'shiqchi Trisha Yearwood xuddi shu qo'shiqning cappella versiyasini kuylaganida, olomon jim bo'ldi. Qo'shiq tugashi bilan olov asta-sekin o'chdi.
Shaxmat tarixi
Shaxmatning Yevropaga kirib kelishi.
Shaxmat vikinglar orasida juda mashxur bo'lgan va uning Yevropadan Islandiyagacha tarqalishida muhim rol o'ynagan. Sagalarda shaxmat tez-tez tilga olinadi,masalan,XIII-asrda "Yer doirasi" da keltirishilicha Buyuk Knud shaxmat ustidagi janjaldan keyin Yarl Ulfni o'limga hukm qilganligi haqida hikoya qilinadi. Ehtimol 1831-yil Lyuis orolida (Gibrid orollari,Shotlandiya) topilgan shaxmat to'plami ham vikinglar bilan bog'liq bo'lishi kerak. Morj tishi va kit tishidan o'yilgan 78 ta figuraning aniq joyi va vaqti noma'lum,ammo eng keng tarqalgan farazlarga ko'ra ular XII-asrning 2-yarmida Trondxaymda yasalishi mumkin edi.
Vizantiya imperiyasida shaxmat "zatrikion" (Ζατρίκιον), forschada "chatrang" dan shakllangan bo'lib,u arabcha "shatranj" bilan almashtirilishidan oldin ham shaxmatning Vizantiyaga kirib kelishini IX-asrlarda kelgan deb faraz qilish imkonini beradi. Shu bilan birga Vizantiyada shaxmatga oid ma'lumotlarni arab tarixchilari qoldirishgan.Hususan X-asrda arab tarixchisi al-Masudiy va unga ergashgan boshqa arab tarixchilari Vizantiyada shaxmat dumaloq taxtalarda o'ynalganini ta'kidlaydilar. Konstantinapol qulagandan so'ng (1453), Vizantiya zatrikioni yo'qoladi.Zamonaviy yunon tilida o'yin "skiki" (lotincha scaci dan) deb ataladi.
Yozgi Olimpiada oʻyinlari 1996 yopilish marosimi
Marosim barcha yulduzlarning Amerika mashhur musiqasiga hurmat ko'rsatishi bilan yakunlandi. Yangi Orlean uslubidagi dafn marosimi bo'lib o'tdi, u oxir-oqibatda ajoyib swing music bilan bayramga aylanadi.
Zoe Hickel
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Zoe Hickel (1992-yil 10-iyulda tugʻilgan) — amerikalik xokkeychi, hozirda Ogayo shtati Buckeyes ayollar xokkey dasturida yordamchi murabbiy boʻlib xizmat qilmoqda. U yaqinda 2019-20-yilgi mavsumda Shvetsiya Ayollar Xokkey Ligasining (SDHL) Linköping HC jamoasi bilan oʻynadi. 2015-yilda Zoe Hickel Milliy ayollar xokkey ligasining (NWHL) Boston Pride jamoasiga qoʻshildi.
Yozgi Olimpiada oʻyinlari 1996 yopilish marosimi
Bir qator ijrochilar finalda kechgan shouning Paul Shaffer va dirijyor Harold Wheeler boshchiligida yakunlandi. Ko'pgina yopilish marosimlarida bo'lgani kabi, sportchilar musiqa bilan birga qo'shiq aytish va raqsga tushish uchun stadion ostidagi maydonga taklif qilindi.
Shaxmat tarixi
Shaxmatning Yevropaga kirib kelishi.
Rus manbalarida "shaxmat" so'zi forscha so'zlardan shakllangan bo'lib,"shohga mat" (soʻzma-soʻz: “hukmdor urildi (sindirildi), )‎ degan ma'nolarni bildiradi.Birinchi marta XIII-asrda XI va XII-asrlarga oid shaxmat donalari bo'lgan xazinalar topilganligi ma'lum. Rossiyaning arab xalifaligi bilan olib borgan savdo aloqalari sababli I.Savenkov,Merrey va I.Linderning farazlariga ko'ra sharqiy slavyanlar shaxmat bilan VIII-X-asrlardayoq tanish bo'lganlar. Shatranj Rossiyaga to'g'ridan-to'g'ri Forsdan va Xazar xoqonligi orqali yoki O'rta Osiyo xalqlaridan Xorazm orqali kelishi mumkin edi.Hususan "fil" va "farzin" arab yoki fors tilidan to'g'ridan-to'g'ri tarjima qilinib nomlari sharqdan olinganligidan dalolat beradi. Rus shaxmat terminologiyasini Gruziya va Armaniston terminalogiyasi bilan taqqoslash shuni ko'rsatadiki na o'yin nomini,na dona nomlarini bu mintaqalarda ma'no va ohangda o'xshash emas. left|thumb| XIV-asr rus shaxmati va taxtasining bir qismi.
XVI-asrda shaxmatni atamalar bilan Moskva mitropoliti Daniil va "Domostroy" ruhoniysi Silvestr qoraladi. Rus provaslav cherkovi taqiqni bekor qilmadi,lekin u allaqachon qisman kuchini yo'qotgan edi. Sayoxatchilar Jorj Turbervil va Pavel Oderborn (1581) Rossiya davlatida shaxmatning keng tarqalgani haqida yozgan edi.(1589).Jerom Gorsey (1589)  so'zlariga ko'ra shox Ivan Grozniy shaxmat taxtasi ustida vafot etgan yoki o'ldirilgan.("Rossiya haqida eslatma" bu qismi hali ham muommoli) left|thumb| Templyerlar shaxmat o'ynamoqda."O'yinlar kitobi" dan miniatyura.(1283) XV-asrgacha bo'lgan Yevropa shaxmat tarixi bo'yicha eng qimmatli manba 1283-yilda qirol Alfonsa X davrida yozilgan "O'yinlar kitobi" nomi bilan tanilgan qo'lyozma yoki "Shaxmat taxtasi,suyak va taxtalar"kitobi xisoblanadi. Unda tasvirlangan shaxmat qoidalari shatranjdan meros olgan. Taxmina bir vaqtning o'zida Shimoliy Italiyada dominikanlik roxib Yakobus Sessolesning "Oddiy va oliyjanob odamlarning odatlari to'g'risida" asarida donalarning xozirgi shaxmatga o'xshash qoidalari keltirib o'tilgan.Masalan: shoxning rokirovkasi,pot bu durang,yordamchilarsiz qolgan "yalang'och qirol" xolati avtomatik mag'lubiyatni anglatmaydi. right|thumb| Lukas van Leydenning "Shaxmat o'yini" (taxminan 1508-yil).Rasmda Lukas van Leyden. " Shaxmat o'yini " (taxminan 1508-yil). Rasmda kuryer shaxmat o'yini ko'rsatilgan. Kuryer shaxmati o'rta asrlarda Yevropa shaxmatining qo'shimcha donalarni kiritish bilan yagona modifikatsiyasidir. Ular haqida ilk yozishmalar Virnt fon Grafenbergning "Vigalua" (XIII-asr boshi) dostonidan o'quvchilarga ma'lumdir.Keyin kuryer shaxmat haqida XIV-asrda nemis shoirlari Geynrix fon Beringen va Konrad fon Ammenxauzen asarlarida uchraydi. O'yinning batafsil tavsifi Gustav Selenusning "Shaxmat yoki Qirol o'yini" (1616) risolasida mavjud.
Zamonaviy shaxmatning paydo bo'lishi.(XV-XVII-asrlar)
Shaxmat o'zining zamonaviy qiyofasini taxminan 1475-yilga borib taqaladigan qoidalarga kiritilgan 2 ta o'zgarishlar tufayli oldi.Farzinning istalgan yo'nalishda kvadratlar soniga o'ta oldi va eng kuchli donaga aylandi.Fil esa diagonal bo'ylab istalgan sonli maydonlar bo'ylab harakatlanadi.Ushbu yangiliklar o'yinni tubdan o'zgartirdi. Zamonaviy shaxmatning tug'ilgan joyi munozarali masala bo'lib qolmoqda. Zamonaviy ispan tarixchilari Rikardo Kalvo va Xose Antonio Garsonning XV-asr oxirida Valensiyada nashr etilgan "Muxabbat shaxmati" asarida shaxmat o'yinining zamonaviy qoidalariga ko'ra tasvirlagan.Valensiyalik shaxmatchi Franseska Visentaning "100 ta shaxmat partiyasi" (1495-yil) kitobidagi ma'lumotlar katta manba bo'lib xizmat qilgan. Kalvo va Garzon Lusenani Gottingen qo'lyozmasi muallifi deb hisoblaydilar va bu lotin tilidagi shaxmat muommolarini tasvirlaydigan risola deb aytishadi. Merrey esa Gyottingen qo'lyozmasini kelib chiqishini fransuzlarga taqaydi. 1512-yilda Rimda Pedro Damiano tomonidan birinchi italyan shaxmat darsligi nashr etildi (ammo u masalalarni Lusenadan olgan).Faqatgina XVI-asrda u 8 marta fransuz,nemis,ingliz tillarida qayta nashr etilgan. Lusenaning "Muxabbatning takrorlanishi va shaxmat san'ati" risolasi va Gyottingen qo'lyozmasida o'ndan ortiq debyutlar haqida ma'lumot beradi.Jumladan ular quyidagilar: Filidor himoyasi, filning yurishi,italyancha partiya,ispancha partiya,ruscha partiya,farzin gambiti kabilar qabul qilingan.
XVI-asr boshlarida yangi qoidalar bo'yicha shaxmat Ispaniya va Italiyada eski o'yin o'rnini egalladi.Asr o'rtalarida esa Yevropaning ko'plab qismiga tarqaldi.Angliyada esa Genri Xovard (1516-1547)ga yangi o'yin qoidalari ancha oldin tanish bo'lganligini uning she'rlaridan xam bilsa bo'ladi.Germaniya XVII-asrda Gustav Selenus guvoxlik berishicha eski qoidalar faqat Shtryobek qishlog'ida mavjud bo'lgan. Batafsil yozma manbalar yo'qligi sabab yangi qoidalar Rossiyaga qaysi vaqtda kirib kelganini aniqlashni imkoni yo'q.Linderning fikricha Rossiyada chet ellik sayoxatchilar o'yinning eski qoidalarini tan olishmaydi. Savenkov esa yangi qoidalarni boshqa qoidalar bilan birga Rossiyaga Yevropadan Pyotr I singdirgan deb hisoblaydi. Islandiyada taxminlarga ko'ra eski va yangi shaxmat XVIII-asr boshlariga qadar parallel ravishda o'ynalgan.
Pingvinlar
Pingvinlar (Sphenisciformes) -qushlarning bir turkumi. Suzuvchi, shoʻngʻuvchi, lekin ucha olmaydi. 16 turni birlashtiruvchi 6 urugʻi mavjud. Gavdasining uz. 30—120 sm, vazni 1–40 kg. Qorni va koʻkragi oq, orqasi toʻq koʻk yoki qora. Teri ostidagi qalin yogʻ qavati P.ni sovuqsan saklaydi. Koʻkrak muskullari yaxshi rivojlangan. Qanotlari tangachasimon patlar bilan qoplangan kurakoyoqqa aylangan. Suzganda va shoʻngʻiganda ulardan eshkak sifatida foydalanadi. Muz va qor ustida sekin qadamlab yuradi. Pati mayin. Antarktida va Janubiy yarim sharning oʻrta min-taqalarida Tapkalgan. Baliq, boshoyokli mol-lyuskalar, qis-qichbaqasimonlar bilan oziqla-nadi. Koloniya boʻlib uya kuradi. 1 — 2 ta tuxum qoʻyib, nari va modasi navbatlashib bosadi (adeli turi 35 kun), kirol P.i nari tuxumini (bitta) panjasida ushlab, qornidagi teri burma bilan oʻrab, isitadi (65 kun davomida). Goʻshti qat-tiq, mazasiz. Terisi ishlatiladi. Xalq-aro tabiatni muhofaza qilish ittifo-qining Qizil kitobiga 3 turi kiritilgan.
Shaxmat tarixi
Zamonaviy shaxmatning paydo bo'lishi.(XV-XVII-asrlar)
Yevropada shaxmat qoidalri bir xil bo'lmagan,xar bir mintaqaning XVI-XVII-asrlarda o'ziga xos hususiyatlari bor edi. right|thumb|260x260px| Luidji Mussini. "Ispaniya qiroli saroyida shaxmat musobaqasi"(1883) 1561-yil Ispaniyada Ruya Lopes de Segurining shaxmat darsligi nashr etildi. 1574-1575-yillarda Ispaniya qiroli Filipp II saroyida Ruy Lopes va yana bir kuchli ispan shaxmatchisi Alfonsa Seron Italiyaning eng kuchli shaxmatchilari Leonardo,Polerio va Tomaso Kaputolar bilan bir qator o'yinlar o'tkazishdi va g'alaba italiyaliklarga nasib etdi.Lopes va Seron keyinchalik italiyalik shaxmatchi Paolo Boi bilan shaxmat o'ynashdi va mag'lub bo'lishdi.Go'liblar shox tomonidan mukofotlandi.Bu davrda badavlat insonlar yoki oliy ruhoniylarning mashxur shaxmatchilarga homiylik qilishi keng tarqalgan edi.Italiyada masalan gersog Jakomo Bonkompani bu bilan mashxur edi.Julio Polerioning shaxmat haqidagi yozuvlari taniqli tarixchi Fon der Lazaning kuzatuvlariga ko'ra debyutlarning taxlili,partiyalar davomi,o'yinchilar ismlari haqida ma'lumot beradi.Unda berilgan debyutlar avvalgilariga qaraganda ancha boy bo'lib,masalan qirolning gambiti,Karo-Kan himoyasi,ikki ot himoyasi va Fianchetto fili  bilan o'zgarishlarning batafsil tahlilini o'z ichiga oladi.XVII-asrning birinchi yarmida Jaokino Greko sayoxatchi shaxmatchi sifatida mashxur bo'ldi va ko'plab qoldirgan qo'lyozmalarida ajoyib kombinatsiyalar bor edi.
Toʻrtkoʻltepa (Toshkent viloyati, Qibray tumani)
Toʻrtkoʻltepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Qibray tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Oʻngqoʻrgʻon“ QFY, Yangiyoʻl mahallasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Shaxmat tarixi
Zamonaviy shaxmatning paydo bo'lishi.(XV-XVII-asrlar)
XVI-XVII-asr oxirlarida Angliya va Fransiyada shaxmat qirollik saroyi mashxur o'yin bo'lgan (Kromvel hukrronligida puritanlar tomonidan taqiqlangan qisqa muddat).Ammo Italiya va Ispaniyaga qaraganda maxorat kuchsiz edi.O'sha paytda nashr etilgan shaxmat risolalaridan faqat Damianning darsligi ingliz tiliga o'girilgan edi.Shaxmat Angliyada ko'pincha teatrda qo'yilardi.1624-yil Tomas Middltonning "Globus" teatrida saxnalashtirilgan "Shaxmat o'yini" pesasida shaxmat donalari odamlardan iborat edi. XVII-asr oxirida ingliz sharqshunosi Tomas Xayd arabcha ma'lumotlarni to'plab katta ish qildi va shaxmatning hindlardan kelib chiqqanini taxmin qildi. 1706-yilgi fransuz nashridan ma'lum bo'lishicha Parij shaxmatchilarining 17 ta o'yini ma'lum bo'lib,ular taxminan 1680-yilda qirol gambiti bilan o'ynagan..
XVIII-asrda Shaxmat
left|thumb| Kempelenning shaxmat mashinasi.1789-yilgi nashrdan gravyura. XVIII-asrning boshlarida Parij va London kafelarida shaxmat o'yini mashxur bo'ldi.1692-yil Londonda "Old Sloters" shaxmat kafesi tashkil etilgan. Parijda uzoq vaqt davomida bunday joy bo'lmagan,ammo asrning ikkinchi yarmida "Kafe de lya Rejans" tashkil etilgan u butun Yevropaga mashxur bo'lganidan unga eng kuchli shaxmatchilar ham tashrif buyurib turardi. Mashxurlardan esa Volter va Didro shular jumlasidandir. 1737-yil Fransiyada Filipp Stammning "Shaxmat tajribasi" asari nashr etildi.Unda algebraik qoidalardan tashqari yuzlab masalalar va tadqiqotlar berib shaxmatga bo'lgan qiziqishni tiklanishiga sabab bo'ldi.
Tyra Banks
Tyra Lynne Banks (talaffuzi: Tayra Lin Benks; 1973-yil 4-dekabrda tugʻilgan ), BanX nomi bilan ham tanilgan — amerikalik televizion shaxs, model, ishbilarmon ayol, produser, aktrisa va yozuvchi. Kaliforniyaning Inglvud shahrida tugʻilgan, u 15 yoshida model sifatida oʻz faoliyatini boshlagan va GQ va Sports Illustrated Swimsuit Issue muqovalarida uch marta paydo boʻlgan birinchi afro-amerikalik ayol edi. U 1997-yildan 2005-yilgacha Victoriaʼs Secret farishtasi boʻlgan. 2000-yillarning boshlariga kelib, Banks dunyodagi eng koʻp daromad oladigan modellardan biri boʻlgan.
Shaxmat tarixi
XVIII-asrda Shaxmat
Asrning ikkinchi yarmida Italiyaning Modena shaxrida shaxmat o'yini tamoyillari asosida umumiy g'oyalar bilan birlashtirilgan shaxmat ustalari doirasi shakllandi: Janbatista Lolli,Erkol del Rio,Domeniko Ponsiani. Modenaliklarning fikriga ko'ra shaxmatchi donalarni tezroq terib chiqishi va raqib shoxiga hujumga tayyorlashi kerak.Agar hujum muvaffaqiyatli bo'lmasa o'yinchi boshqa taktikalarni ishlab chiqishi kerak.Yuqoridagi tamoyillar Italiya shaxmat maktabi deb ataladigan narsani tashkil qiladi. right|thumb| Fransua Andre Filidor.1772-yil Fransua Andre Filidor vir necha o'n yil davomida bir vaqtning o'zida o'z davrining eng kuchli amaliyotchisi va o'yin g'oyasini sezilarli darajada o'zgartirgan nazariyotchi sifatida tanilgan birinchi shaxmatchi sifatida tan olingan. 1743-yilda 17 yoshida u eng kuchli parijlik shaxmat ustasi Legal de Kermur bilan qo'rqmasdan o'ynadi. 23 yoshida Filidor o'z davrining eng zo'r bo'lgan va o'nlab marta nashr etilgan "Shaxmat o'yini taxlili" risolasini nashr etdi. Filidor pozitsion o'yinning asosiy usullarini tasvirlab berdi. 1740-yillarning oxiridan boshlab Filidor Yevropa bo'ylab ko'p sayoxat qildi,Londonda Abraxam Yansenga qarshi dona surib uni mag'lub etdi.Stamm bilan esa 10 partiya o'ynab 8:2 hisobida g'alaba qildi garchi Stamm faqat oq donalarda o'ynagan durang ham uning g'alabasi deb kelishilgan. Filidor shaxmat taxtasiga qaramay bir vaqtning o'zida bir necha o'yin o'ynashi mumkin edi. 1755-yilda Filidor Parijga qaytib Legalni yutadi.1795-yili vafotigacha u ikki poytaxtni eng kuchli shaxmatchisi bo'lgan. Filidor ta'limoti "Modena maktabi"ning asosiy maqsadi edi.
Tyra Banks
Banks "Bel-Airning yangi shahzodasi" (1993) sitkomida televideniyeda rol oʻynashni boshladi va "Higher Learning" (1995) dramasida film debyutini qildi. 2000-yilda u Disney kanalining "Life-size" filmidagi Eve va "Koyote Ugly" prokatida Zoe kabi asosiy filmlarda rol oʻynagan''. Banks "Sevgi va basketbol" (2000) romantik sport filmida, "Hellouin: tirilish" (2002) qoʻrqinchli filmida va "Gʻiybatchi qiz" (2009) va "Glee''" (2013) teleseriallarida kichik rollarni oʻynagan.
Shaxmat tarixi
XVIII-asrda Shaxmat
1770-yil Venada Volfgang fon Kempelen ilk marta "shaxmat avtomati" ni taqdim etdi.Kempelenning vafotidan keyin yangi egasi Iogan Malzel bilan 1830-yillargacha qurilma Yevropa va AQSH bo'ylab sayoxat qildi.
Tyra Banks
2003-yilda, Banks uzoq davom etgan Amerikaning navbatdagi Top Modeli realiti-serialini yaratdi, u ijrochi produserlik qildi va 2015-yil oktabr oyida serial bekor qilinmaguncha birinchi yigirma ikki fasl uchun taqdim etdi. U serialni qayta tiklash uchun ijrochi produser boʻlib qoldi. 2016-yilda Rita Ora yigirma uchinchi siklga mezbonlik qildi va yigirma toʻrtinchi sikl uchun oʻz vazifalarini bajarishga kirishdi. Banks "True Beauty" (2009—2010) filmining hammuallifi boʻlgan va oʻzining "The Tyra Banks Show" (2005—2010) televizion tok-shousiga ega boʻlgan, u The CW telekanalida namoyish etilgan. 2015-yilda u ikki oy davomida FABLife tok-shousiga mezbonlik qildi. 2017-yilda Banks Americaʼs Got Talent koʻrsatuvining 12-mavsumida boshlovchi boʻlgan. 2020-yilda u 29-mavsumda “Yulduzlar bilan raqs” koʻrsatuvi boshlovchisi boʻlgan, shuningdek , ijrochi produser sifatida ham ishlagan.
Shaxmat tarixi
XVIII-asrda Shaxmat
1795-yili Venada Iogann Allagaier deyarli 50 yil nemis tilidagi shaxmat bo'yicha asosiy qo'llanmaga aylandi.
Tyra Banks
2010-yilda Banks model sifatidagi hayotiga asoslangan Modelland nomli yosh kattalar romanini nashr etdi, u 2011-yilda The New York Times Best Seller roʻyxatida birinchi oʻrinni egalladi. Shuningdek, u oʻzining Bankable Productions produserlik kompaniyasiga ega boʻlib, "The Tyra Banks Show "ni ishlab chiqargan. Banks Time jurnali tomonidan qayta-qayta dunyoning eng nufuzli odamlari roʻyxatiga kiritilgan toʻrt afro-amerikalik va yetti ayoldan biridir. Shuningdek, u MODELS.com tomonidan Afsonaviy Supermodellar roʻyxatiga kiritilgan atigi oʻn yetti modeldan biridir.
Shaxmat tarixi
XVIII-asrda Shaxmat
1763-yili 17 yoshli shoir Uilyam Jonsning "Kaissa" dostonida shaxmatning yaratilishini afsonadagi nimfa Kaissa bilan bog'laydi.Kaissani o'z navbatida italyan gumanisti Marko Jirolamo Vida 1527-yil nashr etilgan "Shaxmat o'yini haqida" she'rida ham tasvirlagan.
Tyra Banks
= Erta hayot va taʼlim = Tyra Lynne Banks 1973-yil 4-dekabrda Kaliforniyaning Inglvud shahrida tugʻilgan. Uning onasi Carolyn London tibbiy fotograf  va otasi Donald Banks kompyuter maslahatchisi. Uning Devin ismli akasi bor, u besh yosh katta. 1979-yilda, Benks olti yoshga toʻlganida, uning ota-onasi ajrashishdi. Banks John Burroughs oʻrta maktabida oʻqigan va 1991-yilda Los-Anjelesdagi Immaculate Heart oʻrta maktabini tamomlagan. Banksning aytishicha, ulgʻaygan chogʻida uni tashqi koʻrinishi uchun masxara qilishgan va uni "xunuk oʻrdak" deb hisoblashgan. Banks 11 yoshda boʻlganida, u uch dyuymga oʻsdi va uch oy ichida 30 funtni yoʻqotdi. Amerikaning navbatdagi Top Modelida Banks Ancestry.com ning genealogik DNK testi natijalarini muhokama qildi, bu unga "79% afrikalik, 14% britaniyalik va 6% tubjoy amerikalik" natijalarini berdi. Intervyuda u oʻzini ham “1% fin” ekanini qoʻshib, shunday dedi: “Men 14% britaniyalik, 6% tubjoy amerikalik, 1% fin va qolganlari afrikalikman”. 2012-yil fevral oyida Banks Garvard Universitetining Menejmenti boʻyicha diplomdan tashqari dasturda toʻqqiz haftalik kursni tamomladi.
Shaxmat tarixi
XIX-asr shaxmatni xalqaro sport turiga aylantirish
Fransuz shaxmat ustasi Aleksandr Deshapel XIX-asr boshlarida Yevropaning eng kuchli shaxmatchisi hisoblanib har bir o'yinda raqiblariga qo'shimcha imkoniyatlar berib o'ynardi.1821-yilda Deshapel hamyurti Lui Labourdonn va shotland Jon Koxren bilan "Uchlik turniri" tashkil qilindi.O'yin boshida raqib piyodasiga 2 ta yurish imkonini berdi.Natijada Luiga mag'lub bo'ldi va Jonni esa yutdi.1824-28-yillarda London va Edinburg shaxmat klublari o'zaro o'yinda Edinburg 2:1 hisobda g'alaba qildi. 1830-yil Angliya va Fransiyaning yetakchi shaxmatchilari Labourdon va Makdonnel o'rtasida 80 dan ortiq o'yin bo'ldi.Umumiy hisobda Labourdon g'alaba qildi.Bu Angliya va Fransiyada shaxmatning ommalashishiga sabab bo'ldi. 1836-yili Labourdon ilk shaxmatga ixtisoslashgan jurnal "Le Palamede"ni nashr etdi.Shundan so'ng ingliz Govard Staunton "Chess Players chronicle",1846-yil esa Lyudovig Bledov "Deutsche Schachzeiyung" jurnalini nashr etdi.
Tyra Banks
= Modellik faoliyati = thumb|Banks 2012-yil Banks 15 yoshida Los-Anjelesdagi maktabda oʻqiyotganda modelyerlik sohasini boshlagan. U LA Models tomonidan imzolanishidan oldin toʻrtta modellashtirish agentligi tomonidan rad etilgan. U 16 yoshida Elite Model Management kompaniyasiga oʻtdi. Yevropada modellik qilish imkoniga ega boʻlgach, u Milanga koʻchib oʻtdi. Oʻzining birinchi mavsumida u 1991-yilgi Parij moda haftaligida 25 ta namoyishni buyurtma qildi.
Shaxmat tarixi
XIX-asr shaxmatni xalqaro sport turiga aylantirish
1830-yillar oxiri va 1840-yillar boshlarida Berlinda yetti shaxmatchidan iborat klub faoliyati tashkil topdi.Uning a'zolari : Paul fon Bilger,Tassilo fon Xaydebrand,Bledov kabi shaxmatchilar a'zo edi. Rus shaxmatchisi Karl Yanish ikki jilddan iborat "Shaxmat o'yini debyutlarning yangi taxlili" asarini nashr etdi. Yanish yetakchi shaxmatchi bo'lmagan bo'lsada uning ayrim debyutlari xozirgacha saqlanib kelmoqda.
Tyra Banks
U Elle kabi jurnallarning muqovalarida paydo boʻldi. 1993-yilda Banks CoverGirl kosmetikasi bilan shartnoma imzoladi va kosmetika kompaniyasi uchun reklama kampaniyalarini boshladi. U Supermodel maqomiga erishgan bir nechta qora tanli modellardan biri edi. 1990-yillarning oʻrtalarida Banks koʻproq tijorat modellashtirish bilan shugʻullanish uchun Amerikaga qaytib keldi.
Shaxmat tarixi
XIX-asr shaxmatni xalqaro sport turiga aylantirish
XIX-asrgacha Rossiyada shaxmatga oid asarlar nashr etilmagan.Shaxmatchilar asosan chet el adabiyotlariga murojaat qilishadi. Ivan Butrimov  rus tilidagi ilk kitob "Shaxmat o'yini haqida" (Peterburg,1821) muallifidir.Aleksandr Petrov bir necha yil yetakchi rus shaxmatchisi edi.U barcha kuchli vatandoshlarini mag'lub etdi,lekin chet ellik mashxur shaxmatchilar bilan o'ynamagan.1824-yil Aleksandr Petrov o'zining "Shaxmat o'yini" asarini nashr ettirdi.Lekin chet el shaxmatga oid adabiyotlari oldida uning asarini salmog'i deyarli sezilmadi. 1852-yilda "Sakt-Peterburg shaxmatni sevuvchilar jamiyati" nomli birinchi rus shaxmat klubi ro'yxatga olingan. left|thumb| "O'lmas partiya". Andersen-Kizeriskiy (London,1851-yil.). 1835-yilda Makdonnel va 1840-yilda Labourdon vafot etgach London va Parij o'rtasidagi baxslarda Govard Staunton va Per de Sen-Amant 1843-yilda musobaqa tashkil qilinadi.Unda Staunton 11 g'alaba,to'rt durang va oltita mag'lubiyat bilan g'alaba qozonadi.Ushbu o'yinlar Flidor davri bilan boshlangan shaxmatdagi fransuz gegemoniyasiga chek qo'ydi,Sitsiliya himoyasi,Farzin gambiti va keyinchalik Staunton nomi bilan tanilgan debyutni yuzaga keltirdi.1851-yil Staunton tashabbusi bilan Londonda ilk shaxmat turniri bo'lib o'tdi.16 ta kuchli shaxmatchidan iborat turnir olimpiada tizimida bo'yicha o'tkazildi.Uning finalida Stauntonni nemis shaxmatchisi Adolf Andersen mag'lub etdi.Yevropaning eng kuchli norasmiy chempioni unvoni Andersenga o'tdi. 1854-yilda Shaxmatchi yilnomasi homiyligida shaxmat kompozitsiyasi bo'yicha birinchi musobaqa bo'lib o'tdi.
Zoe Hickel
Oʻyin karyerasi
Hickel Shimoliy Amerika Xokkey Akademiyasida (NAHA) 2007-yildan 2011-yilgacha oʻqigan. NAHAdagi katta mavsumida u kapitan sifatida xizmat qilgan. NAHA jamoasi bilan u ikki marta, 2008 va 2011-yillarda Junior Ayollar Xokkey Ligasi (JWHL) chempionligini qoʻlga kiritdi.
Shaxmat tarixi
XIX-asr shaxmatni xalqaro sport turiga aylantirish
1857-yili London musobaqasi bilan bir vaqtda Amerika shaxmat kongressi o'tkazildi.Finalda Pol Morfi Lui Paulsenni 6:2 hisobda mag'lub etdi. Keyingi yili Morfi Stauntonga qarshi o'ynash uchun Yevropaga keldi,ammo Staunton o'yinni qoldirdi,keyin Birmengemdagi turnirda o'ynash uchun kelib Iogann Lyoventalga qarshi o'yinda yutqazdi va shaxmatni tark etdi. Morfi Andersen,Lyovental va Xarvitsni yaqqol ustunlik bilan mag'lub etib,shaxmat bo'yicha ajaoyib maxorat namoyish etdi.Biroq Yevropa turnesidan qaytgandan so'ng u ruhiy tushkunlikka uchrab musobaqalarda qatnashmadi. Uning yevropalik shaxmat ustalari ustidan qozongan g'alabalari daxoning qisqa muddat chaqnashi sifatida tarixga kirdi.Morfidan keyin Andersen dunyoda eng kuchli shaxmatchi bo'lib turdi.1851-yildan 1878-yilgacha u kamida o'n ikkita musobaqada ishtirok etib ularning 7 tasida g'olib bo'ldi,qolganlarida esa sovrindorlar qatorida bo'ldi. 1866-yilda Andersen pragalik Vilgelm Steyntsga qarshi o'yinda 6 marta g'alaba qilib,8 marta mag'lub bo'ldi.Shundan so'ng Londonga ko'chib o'tib qimor va jurnalistika orqali pul ishlab topgan. Ushbu o'yindan keyin Steyns o'zini jahon chempioni deb atashni boshaldi va bu boshqalar tomidan ham maqullangan.Andersen va Steyns o'rtasidagi o'yin bilan shaxmat bo'yicha jahon chempionatlari tarixi boshlandi. right|thumb| [[Wilhelm Steinitz|Vilgelm Staynits (1836-1900) ,shaxmat bo'yicha birinchi jahon chempioni.]] 1870-yili Baden Baden musobaqasida Andersen Staynitsdan oldinda edi va o'z gaplariga qaraganda shaxmat tamoyillarini qayta ko'rib chiqishga kirishdi. Staynits ko'p zamondoshlaridan farqli o'laroq mudofaga,pozitsiyaviy ustunliklarni sekin to'planishiga va manyovrlarga ko'proq e'tibor berdi. Lui Paulsen 1870-yillarda Andersen ustidan g'alaba qozongandan keyin Germaniyaning eng kuchli shaxmatchisi bo'lib qoldi.
O'ttiz yildan ortiq vaqt davomida ko'plab musobaqalarda yuqori saviyada o'ynagan Staynits salohiyatini ushlab turdi. 1883-yili Iogann Sukertort Londonda tashkillashtirilgan o'z davrining eng zo'r shaxmatchilari qatnashgan musobqada birinchi o'rinni oldi. Ikki yil o'tgach Staynits uni o'yinga chaqirdi.Ularning baxsi AQSHning bir qancha shaharlarida 1886-yil bo'lib o'tdi. Staynits +10-5=5 ko'rsatkich bilan g'alaba qozondi. Bu davrda jahon chempioni unvoni egasi u bilan o'ynashga talabgorni tanlashi,muzokara shartlarini ko'rib chiqib rozi bo'lish yoki bo'lmaslik huquqiga ega edi.Eng muhimi talabgorning bermoqchi bo'lgan mukofot miqdori edi. Staynits romantik shaxmatning tarafdori bo'lgan xavfli va prinsipial raqiblaridan biri bo'lgan rus shaxmatchisi Mixail Chigorin bilan jahon chempionati uchun ikki o'yinda uni mag'lub etdi.(1889 va 1892-yillar) 1894-yil Staynits jahon chempionligi uchun o'yinda Emanuel Laskerga jahon chempionlik titulini topshirdi.Uch yildan so'ng revansh baxsida yana mag'lub bo'ldi. left|thumb| 1895-yilgi Gastings turniri ishtirokchilari.Birinchi qatorda chapdan ikkinchi o'rinda Staynits,o'ngda Chigorin, Lasker,Pilsberi. XIX-asr oxiriga kelib shaxmat musobaqalar odatiy xolga aylandi.Germaniya shaxmat ittifoqi har ikki yilda bir marta musobaqalar o'tkazdi.Asr oxirlarida 1895-yildagi Gastings musobaqasida AQSHlik Garri Pirlsberi kutilmaganda oldinga chiqib oldi.1895-1896-yillardagi Nyurenberg-1896,London-1899-yilgi musobaqalarda Lasker,Steynits,Chigorin,Pirlsberi shu musobaqalarda bir-birlari bilan 6 partiyadan o'yin o'ynashdi.Lasker so'nggi uchta musobaqalarda g'olib chiqdi. 1885-yil Syurixda sxema bo'yicha birinchi turnir bo'lib o'tdi,keyinchalik shveysar tizimi deb nomlandi.Bu esa cheklangan miqdordagi turlar bilan ko'p sonli ishtirokchilarni jalb qilish imkonini berdi. 1897-yilda Londonda ayollar o'rtasidagi birinchi xalqaro turnir bo'lib o'tdi unda Meri Radj g'olib chiqdi.
XIX-asrning ikkinchi yarmida musobaqalarda vaqt nazorati qo'llanila boshlandi.Manchester shaxmat klubi kotibi Tomas Brayt Uilson mexanik shaxmat soatini ishlab chiqmaguncha vaqtni hisoblashda ko'proq yoki kamroq noqulay usullar qo'llandi.1883-yilda ilk marta London musobaqasida aniq vaqt nazorati ishlatiladi. Belgilangan vaqt nazorati bilan o'yinlar hali xam soatlab o'ynalishi mumkin edi.1878-yilda Parijda bo'lgan musobaqada birinchi marta o'yinni kechiktirish tartibi qo'llanila boshlandi.
Zoe Hickel
CWHL
Hickel Kanada Xokkey Ligasining Kunlun Red Star tomonidan 2017-yilgi CWHL loyihasida beshinchi tur tanlovi bilan tanlangan. 2017-yil 21-oktyabr kuni „Srvena Zvezda“ oʻzining ilk oʻyinini „Marxem Thunder“ga qarshi oʻtkazdi, unda Hickel jamoaning birinchi golini kiritdi, chunki Kelli Stack va Baiwei Yu ham golli uzatmani amalga oshirishgandi. Mavsum davomida Hickel oʻzining Alyaska shtatiga qaytdi, chunki Kunlun Red Star 2018-yil 5-yanvarda Ankorijda koʻrgazma oʻyinida oʻynadi. Hickel „Srvena Zvezda“ safida 12 gol va 38 ochko jamgʻargan holda mavsumni yakunladi. Uning 26 golli uzatmasi muntazam mavsum davomida CWHLdagi barcha konkida uchuvchilarni boshqargan.
Shaxmat tarixi
XX-asrning birinchi yarmida shaxmat
1924-yili Parijdagi yozgi Olimpiada o'yinlarida shaxmat musobaqasi individual tarzda havaskorlar o'rtasida o'tkazildi.Lekin havaskorlar va professionlarni ajratib olish boshidanoq muommo bo'lib qoldi. Parij olimpiadasi yoki havaskorlar jahon chempionatida latviyalik German Matison g'olib chiqdi.Ayni vaqtda Parijda Xalqaro shaxmat federasiyasi (FIDE) tashkil qilindi va uning birinchi prezidenti gollandiyalik Aleksandr Ryub saylandi.Urushdan keyingi yillarda FIDE jahon chempionligi va yirik turnirlarga hech qanday ta'sir ko'rsatmagan.1927-yili Londonda birinchi shaxmat olimpiadasi mamlakatlarning jamoaviy musobaqasi shaklida tashkil etildi va bu musobaqalar muntazam o'tkazila boshlandi. FIDE olimpiadalar bilan bir vaqtda shaxmat bo'yicha ayollar o'rtasida jahon chempionatlarini tashkil etdi.Urushdan oldingi barcha turnirlarda asli chexoslavakiyalik keyinchalik Buyuk Britaniya fuqoroligini olgan Vera Menchik g'olib chiqqan.Menchik ayollar musobaqasida hech qanday raqobatga ega emas edi.Urushdan keyingi yillarda germaniyalik Sonya Graf doim musobaqalarda ustunlik qilib 2 marta g'alaba ham qildi va erkaklar musobaqalarida qatnashdi.Lekin uning natijalari juda zo'r emasdi.
Tyra Banks
Banks Sports Illustrated Swimsuit Issue muqovasidagi birinchi qora tanli ayol va GQ muqovasidagi birinchi afro-amerikalik ayol edi. 1997-yilda u "Yil supermodeli" uchun VH1 mukofotini oldi. Oʻsha yili u Victoriaʼs Secret katalogining muqovasi uchun tanlangan birinchi afro-amerikalik edi  va Victoriaʼs Secret farishtasiga aylandi. 2010-yilda Banks oʻzining sobiq IMG Models model agentligi bilan qayta shartnoma tuzdi. Banks endi Vogue Italia veb-saytining muallifi. 2013-yilda Banks moda fotosuratchisi Udo Spreitzenbarth bilan hamkorlikda oʻzini 15 ta supermodelga aylantirdi.
Shaxmat tarixi
XX-asrning birinchi yarmida shaxmat
1920-yillar gipermodernizm deb nomlanuvchi maktabning gullagan davri edi.Uning yetakchilari Aron Nimsovich,Rixard Reti,Saveliy Tartakover va 1921-yil vafot etgan Dyula Breyer edi.Ular Tarrashning markazni egallab olish g'oyasidan ko'ra qanotlardan va raqibning zaif tomonlariga hujum qilib bosim o'tkazishni yoqlar edilar.Gipermodernistlarning dasturiy ishlari Retining "Shaxmatning yangi g'oyalari" (1922),Tartakoverning "O'ta zamonaviy shaxmat o'yini", va Nimsovichning "Mening tizimim" (1925) asarlari edi. Ular shular vositasida Reti debyuti,Nimsovich mudofaasi,Gollandiya mudofaasi,Grunfeld mudofaasi taktikalari kelib chiqdi. Gipermodernistik g'oyalar ta'sirida Alyoxin debyutlarni ishlatib shaxmatga Alyoxin mudofaasi deb nomlangan usulni olib kiridi.
Toʻqaytepa (Toshkent viloyati, Qibray tumani)
Toʻqaytepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: X—XIV asrlar. Toshkent viloyatining Qibray tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Doʻrmon qishlogʻidan 4 km janubda. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Shaxmat tarixi
XX-asrning birinchi yarmida shaxmat
1938-yili Alyoxinning navbatdagi raqibini aniqlash uchun Gollandiyada ikki davrali musobaqa tashkil etildi.Musobaqa nomi homiy kompaniya sharafiga AVRO musobaqasi deb ataldi.Bu musobaqada jahon chempioni va yetti da'vogar-Botvinnik,Kapablanka,Keres,Reshevskiy,Fayn,Flor va Eyve bor edi.Musobaqada yosh avlod vakillari Keres va Fayn 14 balldan 8,5 ball,Botvinnik 7,5 ball to'pladi.Alyoxin,Eyve va Reshevskiy 7 balldan olib 4-6-o'rinlarni bo'lishishdi.Qo'shimcha ko'rsatkichga ko'ra (Berger koeffitsiyenti) estoniyalik shaxmatchi g'olib deb topildi.Biroq u bilan Alyoxin o'rtasidagi va yashirin tarzda muzokara olib borilgan Botvinnik o'rtasidagi o'yin o'tkazilmadi.
Tyra Banks
2019-yilda Banks modellik nafaqasiga chiqib, 2019-yilgi Sports Illustrated Swimsuit Issue nashrining uchta muqovasidan biriga suratga tushdi. U, shuningdek, endi BanX modellik nomi bilan foydalanishini eʼlon qildi.
Tall in the Trap
Tall in the Trap — 1962-yilda William Hanna va Joseph Barbera tomonidan yaratilgan Tom va Jerry qahramonlariga asoslangan hamda Gene Deitch rejissorlik qilgan Amerika va Chexoslovakiya animatsion qisqa hajmli filmi. Bu film Rembrandt Films tomonidan ishlab chiqarilgan hamda Metro-Goldwyn-Mayer tomonidan tarqatilgan sanaladi. Film rejissori — Gene Deitch, produser — William L. Snyder.
Toʻqaytepa (Toshkent viloyati, Qibray tumani, Yangiobod)
Toʻqaytepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Qibray tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Yangiobod” QFY, “Barkamol” MFY, Milliy bogʻ koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Tyra Banks
= Televizion va kino faoliyati = Banksning televizion faoliyati "Bel-Airning yangi shahzodasi " filmining toʻrtinchi mavsumida boshlangan, unda u bosh qahramon Will Smithning eski doʻsti Jackie Amesni oʻynagan. U serialda yetti marta maydonga tushdi. Boshqa teleseriallar orasida "Felicity", "All That", "MADtv", "Nik Kannonning Wild ' n Out" va "The Price Is" seriallarida rol oʻynagan . U shuningdek, "Chinatown" epizodida "Space Ghost Coast to Coast" animatsion tok-shousida mehmon sifatida ishtirok etdi.
Banks oʻzining "Ty Ty Baby Productions" produserlik kompaniyasini ishga tushirdi. Koʻp oʻtmay Bankable Productionsga oʻzgartirildi - bu "Tyra Banks Show", "Americaʼs Next Top Model" va 2008-yilda "The Clique" filmini suratga oldi. Banks "Americanʼs Next Top Model" filmining ijrochi produseri va sobiq boshlovchisidir. Bundan tashqari, u 2005-yil 12-sentabrda  boʻlib oʻtgan va 2010-yil 28-maygacha davom etgan yosh ayollarga moʻljallangan kunduzgi tok-shou "The Tyra Banks Show" dasturini olib bordi. va Tyra Banks shousida ishlab chiqarish va 2009-yilda ajoyib, maʼlumot beruvchi tok-shou uchun ketma-ket ikkinchi marta gʻolib boʻldi.
= Shaxsiy hayot = Banklar 2010-yillarda norvegiyalik fotograf Erik Asla bilan uchrashishgan va 2016-yil yanvar oyida ular surrogatlik orqali biologik oʻgʻil koʻrishgan.
Banks oʻtmishdagi haqoratli munosabatlar haqida gapirdi. 2005-yilda uning munosabatlari tarixi haqida soʻraganida, u shunday dedi: "Men shouda koʻp nom ishlatmayman, lekin oʻziga xos munosabatlar nafaqat aldash, balki hissiy zoʻravonlik edi. Bu juda yomon edi, lekin bu meni kuchli qildi". 2009-yilda u Oprah Winfrey bilan birga mezbonlik qilgan Opra Uinfri shousida mehmon sifatida qatnashganida oʻzining oldingi munosabatlari haqida gapirdi. Epizod Rihannaning Chris Brown tomonidan qilingan hujumiga javoban tanishuv zoʻravonligiga bagʻishlangan edi.
Taʼlim
2011-yilda Banks Garvard Biznes Maktabida toʻqqiz haftalik boshqarish dasturiga (OPM) roʻyxatdan oʻtishdi. Bankls 2012-yil fevral oyida rahbar kadrlar tayyorlash dasturini tamomlab, sertifikatga ega boʻlishdi. U Garvard bitiruvchisi ekanligini bildirgani uchun tanqid ostiga olingan. Izebel uchun yozar ekan, Garvard haqidagi bayonotlarini "nosamimiy" deb atagan va uni Garvard haqida "yolgʻon gapirishni bas qilishga" chaqirgan. 2012-yil holatiga koʻra Garvard professori Rohit Deshpande OPM dasturida kelajakdagi kurs ishlarida foydalanish uchun Banksning Bankable Productions kompaniyasi boʻyicha amaliy ish tayyorlayotgan edi.
Xayriya
Banks yetakchilik va hayotiy koʻnikmalarni rivojlantirishga qaratilgan TZONE dasturini yaratdilar. U, shuningdek, afro-amerikalik qizlarga oʻzining Immaculate Heart High School maktabida oʻqish imkoniyatini taʼminlashga qaratilgan Tyra Banks stipendiyasini taʼsis etdi. 2005-yilda TZONE lagerdan Tyra Banks TZONE jamoat xayriya tashkilotiga aylandi.
Zoe Hickel
CWHL
2018-yil 28-iyun kuni Hickel Calgary Inferno bilan erkin agent sifatida shartnoma imzoladi.
Tyra Banks
Xayriya
= Boshqa tashabbuslar = 2014-yilda Banks Tyra Beauty kosmetika brendiga asos solgan va u Garvard Biznes Maktabida maxsus sertifikat dasturini tamomlagan. Tyra Beauty koʻp bosqichli marketing tizimidan sotuvchi distribyutorlarni yollash uchun foydalanadi, ular kompaniya tomonidan "goʻzallik taʼminlovchilari" deb ataladi. Banklar oʻz chizigʻi uchun yuzlarni topish uchun kasting qoʻngʻirogʻini oʻtkazdi va natijada Melodi Parra, Monik Xeyvard, Keti Xarvi va Norge Top Modeli ishtirokchisi Marita Gomsrudni kosmetika liniyasining asl goʻzallik modellari sifatida tanladi. 2011-yil mart oyida Banks oʻzining moda va goʻzallik veb-saytini "typeF.com" deb nomlangan, uni Demand Media bilan hamkorlikda yaratdi. 2015-yilda u "tyra.com" interaktiv kosmetik elektron tijorat saytini ishga tushirdi.
= Mukofotlar va nominatsiyalar =
Shaxmat tarixi
XX-asrning 2-yarmida shaxmat
right|thumb| Groningendagi musobaqadagi Botvinnik va Eyve baxsi.(1946) Urushdan keyingi o'n yilliklardagi shaxmat sovet shaxmatchilari gegemonligi ostida o'tdi.Bu davlat bo'yicha shaxmatga bo'lgan e'tiborning yuqori ekanligi natijasi edi. Yangi davrning boshlanishi Yangi davrning boshlanishida SSSR terma jamoasi AQSH terma jamoasini radio orqali o'yinda 15,5:4,5 hisobda Buyuk Britaniya terma jamoasini esa 18:6 hisobda mag'lub etdi. Sovet shaxmatchilari jahon chempionligi titulini 1948-1972-yillar va 1951-1969-yillar hech kimga bermadi. Sovet shaxmatchilari 1991-yilgacha chempionlikda turishdi.1952-yilda SSSR shaxmat terma jamoasi ilk marta 1952-yilda SSSR terma jamoasi birinchi marta Shaxmat Olimpiadasida ishtirok etdi va 1974-yilgacha bo'lgan barcha keyingi olimpiadalarda sovet erkaklar va ayollar jamoalari g'olib bo'lishdi.Sovet shaxmatchilarning o'yinlari taxliliga ko'ra ular debyutlar nazariyasiga katta xissa qo'shishdi.Devid Bronshteyn,Isaak Boleslavskiy va Yefim Geller tufayli Sitsiliya himoyasi,eski hind himoyasi festivalda mashxurligining eng yuqori cho'qqiga chiqdi. Mixail Botvinnik shaxmatni boshqalardan ko'ra ko'proq sport turi deb hisoblagan nafaqat aniq raqiblarga tayyorgarlik ko'rgan balki o'yinlar taxlili bilan vaqt sarflagan.Shuningdek u Fransiya himoyasi,Farzin gambiti,inglizcha debyutni rivojlantirgan.
Urush paytida sobiq jahon chempionlari Lasker (1941) va Kapablanka (1942) vafot etdi.1944-yil Vera Menchik Londonni nemislar bombardimoni vaqtida vafot etdi.1946-yil mart oyida Alyoxin vafot etdi,u o'limidan biroz oldin Botvinnik bilan o'yin uchun muzokara olib borgandi. FIDE Jahon chempionatini tashkil qilishni o'z zimmasiga oldi: federatsiya qarori bilan yangi chempion Keres (Estoniya SSSR tarkibiga kirgandan keyin u SSSR tarkibida o'ynagan),Fayn va Reshevskiy ishtirok etgan musobaqasida aniqlanishi kerak edi. Avgust-sentabr oylarida Groningen musobaqasidagi natijalariga ko'ra uchta ishtirokchi tanlab olindi.Unda Botvinnik birinchi,Eyve ikkinchi,Vasiliy Smislov uchinchi o'rinni olgan edi.Bir yil oldin AQSH ga qarshi radio matchda ikkala taxtada ham g'alaba qilgan Reshevskiy bir zumda elitaga kirdi. Fayn musobaqada o'ynashdan bosh tortdi.Chunki musobaqada ishtirok etish uning psixologiya bo'yicha dissertatsiyani himoya qilishiga halaqit qilishi mumkin edi. Keyingi yillarda u musobaqalarda qatnashishni butunlay to'xtatdi va o'zini psixoanalizdagi faoliyatiga bag'ishladi.Oxir-oqibat u unvonga ega bo'ldi. Bir-biri bilan o'yin o'tkazgan 5 ta da'vogarlar ichida sovet shaxmatchilari yuqori tempda o'ynashdi.Botvinnik 20 balldan 14 ochko bilan g'alaba qildi.Smislov 11,5 ball,Keres va Reshevskiy 10,5 ball to'pladi.Eyve ular bilan raqobatlasha olmadi 4 ball bilan.