cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diodli koʻprik
Konstruksiya
thumb|450x450px|Risunok 5. Napravlenie toka i otkritie diodi pri vipryamlenii obeix poluvoln vxodnogo napryajeniya. Kirishda (\sim U) koʻprik, sinusoidal boʻlishi shart emas, oʻzgaruvchan kuchlanish boʻladi. Yarim davrlarning birida (5-rasmda chapda) koʻprikning qarama-qarshi qoʻllarida ikkita diod ochiq va oqim faqat shu 2 dioddan oʻtadi, qolgan 2 qarama-qarshi qoʻlning boshqa juftligida esa yopiq. Boshqa yarim siklda (5-rasmda oʻngda) ikkita boshqa diod ochiladi va boshqa juft diodlar yopiladi. qarshilikda R_L ikkala yarim davrdagi oqim bir xil yoʻnalishda oqadi — diodli koʻprik oʻzgaruvchan tokni pulsatsiyalanuvchi doimiy tokka aylantiradi.
2 ta diod har doim qarshilik bilan ketma-ket ulanganligi sababli, ularning har birida kirish kuchlanishining bir qismi ochiq holatda tushadi. U_{rd}, keyin yukdagi maksimal pulsatsiyalangan kuchlanishi U_{R_L max} har doim kirish voltajining amplitudasidan kamroq U_0. Oʻzgaruvchan kuchlanishning amplitudasi effektiv kuchlanishdan U_{eff} V \sqrt{2} bir marta kattaroq boʻladi:
Odatda, Larionov rektifikatori „yulduz“ sxemasiga muvofiq ulangan manbadan oʻzgaruvchan kuchlanish bilan quvvatlanadi, lekin u „uchburchak“ sxemasiga muvofiq ulangan manbadan ham quvvatlanishi mumkin.
Pulsatsiya chastotasi f_p toʻgʻirlangan AC kuchlanishining ikki barobar chastotasiga teng f_0 :
Oʻrtacha oqim I_{dm} har qanday diodda oʻrtacha nagruzka oqimi I_{R_L} bilan quyidagicha farq qiladi :
Diotda toʻgʻri oʻtish 0 ga teng deb faraz qilingan holda quyidagi formulalar berilgan.
Pulsatsiyavoraligʻi U_p (maksimal va minimal qiymatlar orasidagi kuchlanish farqi) koʻprikning chiqishida tekislovchi filtrsiz :
Maksimal teskari kuchlanish U_r koʻprik sigʻimli yukda ishlaganda diodda :
thumb| 8-rasm „Yulduz“ sxemasiga muvofiq ulangan AC kuchlanish manbai boʻlgan uch fazali koʻprikning elektr davri. thumb| Shakl 9. Larionov koʻprigining toʻgʻrilangan kuchlanishining toʻlqinlanishining asosiy harmonikasining chastotasi taʼminot kuchlanishining chastotasidan 6 baravar yuqori. Taqqoslash uchun, rasmda yarim toʻlqinli uch fazali rektifikator tomonidan toʻgʻrilangan uch fazali kuchlanish koʻrsatilgan, bunda dalgalanma chastotasi taʼminot kuchlanishining uch barobar chastotasiga teng. Ushbu sxemada (8-rasm), faza kuchlanishlari oʻzgarganda, bir juft diod ketma-ket ochiladi — 8-rasmdagi yuqori guruhdan va pastki qismdan.
Diotlar sinusoidal faza kuchlanishining yuqori qismida ham, bir-biriga nisbatan 120 ° ga siljigan uch fazaning sinusoidal kuchlanishlarining pastki qismida ham ochilganligi sababli, pulsatsiyalangan chastotasi f_p rektifikatsiya qilingan kuchlanish uch fazali oʻzgaruvchan kuchlanishning chastotasidan 6 marta farq qiladi f_0:
Filtrlar toʻlqinlarni tekislash uchun ishlatiladi. Eng oddiy filtr yukga parallel ravishda ulangan kondansatördir — doimiy isteʼmolchi (10-rasm).). Filtr kondansatörü toʻlqin pulslarining choʻqqilarida oqim impulslari bilan energiyani saqlaydi (zaryadlanadi) va toʻlqinlar tufayli koʻprikning chiqish kuchlanishi pasayganda uni yukga chiqaradi. Kondensatorning zaryadsizlanish tezligi dU_{R}/dt sigʻimi bilan C_f, yuk oqimida I_{R_L} pulsatsiyadan tushganda:
yaʼni, Graetz koʻprigi bilan bir fazali zanjirga qaraganda \sqrt3 marta koʻp, bu bir muncha vaqt davomida ikki fazali kuchlanish ketma-ket ulanganligi bilan bogʻliq.
Pulsatsiyalanish oraligʻi U_p (maksimal va minimal qiymatlar orasidagi kuchlanish farqi) yumshatuvchi sigʻimli filtrsiz Larionov pallasining chiqishida:
Shunday qilib, ushbu kontaktlarning zanglashiga olib keladigan dalgalanma diapazoni rektifikatsiya qilingan kuchlanish qiymatining taxminan 14 % ni tashkil qiladi, bu esa tekislashtiruvchi filtrdan foydalanmasdan toʻlqinlar uchun muhim boʻlmagan koʻplab doimiy tok isteʼmolchilarini quvvatlantirishga imkon beradi.
Maksimal teskari kuchlanish U_r sigʻimli filtrda ishlaganda diodda :
Rektifikator koʻpriklarining afzalliklari
AC rektifikatorlarining chiqish kuchlanishi asosan pulsatsiyalanadi. Koʻpgina rektifikatsiya qilingan oqim isteʼmolchilari toʻlqinlanish uchun muhim emas, masalan, shahar motorlari, elektrokimyoviy isteʼmolchilar — elektroliz xujayralari, zaryad olayotganda batareyalar va boshqa qurilmalar, lekin koʻpchilik isteʼmolchilar minimal yoki hech qanday dalgalanma bilan quvvat talab qiladi.
Belgilash
[[Fayl:Diodebridge_filter.svg|thumb|352x352px| 10-rasm. Kapasitiv dalgalanma filtrli Graetz diodli koʻprigi. I_B — koʻprik oqimi;
C_f — filtr kondensatorining sigʻimi;
I_R — yuk oqimi;
R_L — yukga qarshilik;
U_{LL} — filtr kondensatori uzilgan holda koʻprikning ochiq tutashuv kuchlanishi;
U_R — yukdagi kuchlanish;
T_p pulsatsiya davri;
I_B koʻprik oqimi hisoblanadi.]] Graetz koʻprigi tomonidan toʻgʻrilangan kuchlanish oʻzgaruvchan kuchlanishning amplitudasiga teng dalgalanma amplitudasiga ega:
Rektifikatorning chiqishidagi dalgalanma dalgalanma omili bilan tavsiflanadi k_p :
Va
Kondensatorning silliqlash harakati natijasida dalgalanma amplitudasi pasayadi, toʻlqinlarning choʻqqilarida zaryad pulslari orasidagi intervallarda kondansatör boʻylab kuchlanish pasayadi, bu erda kondansatör zaryad pulsining davomiyligini taxmin qilish soddalashtirilgan. oʻzgaruvchan kuchlanishning yarim davrining davomiyligidan ancha kam:
Ushbu parametrlar rektifikatorlarni loyihalash va hisoblashda va maʼlum bir dastur uchun qurilma tanlashda hisobga olinadi:
Amalda, toʻlqinli filtrlashni olish uchun murakkabroq filtrlar ham qoʻllaniladi, masalan, koʻp qismli RC filtrlari yoki chokli LC filtrlari. Kapasitiv yoki boshqa passiv filtr chiqishida toʻlqinlanishni kamaytirish uchun yuqori talablar bilan chiziqli yoki kommutatsiya kuchlanish stabilizatorlari oʻrnatiladi.
Quyida parametrlar uchun umumiy qabul qilingan qisqartmalar keltirilgan; turli ishlab chiqaruvchilar boshqa belgilardan foydalanishlari mumkin. Masalan, rus adabiyotida V_{RMS} tez-tez ifodalaydi yoki  va boshq.
Maksimal ruxsat etilgan parametrlar
Bu parametrlar, ularning ortishi qabul qilinishi mumkin emas, hatto ushbu parametrlarning qisqa muddatli oshib ketishi ham qurilmaning halokatli ishdan chiqishiga yoki uning parametrlarining buzilishiga olib kelishi mumkin. Maksimal ruxsat etilgan qiymatdan past parametrlarda ishlash qurilmaning muammosiz ishlashini kafolatlaydi. Qoida tariqasida, ruxsat etilgan maksimal darajaga yaqinlashadigan rejimlarda ishlaganda qurilmaning ishonchliligi pasayadi.
Asosiy sozlamalar
Yana bir dastur — qoʻllaniladigan kuchlanishning boshqa polaritesi bilan ishlashga imkon bermaydigan faol element yordamida oʻzgaruvchan kuchlanishni boshqarish, masalan, izolyatsiyalangan eshikli quvvat maydoni effektli tranzistor (11-rasm). Ushbu sxemada faol qurilma diagonalga kiritilgan " + " — " - " koʻprik va yuk, koʻprik va AC kuchlanish manbai ketma-ket ulangan. Tekshirish moslamasidagi kuchlanish oʻzgaruvchan kuchlanishning ikkala davrida ham polaritni oʻzgartirmaydi.
Koʻprikning diagonalida + " — " - " Chiziqli boʻlmagan oqim kuchlanish xususiyatiga (CVC) ega boʻlgan boshqa har qanday ikki terminalli tarmoqni yoqish mumkin. Bunday holda, koʻprikning xulosalari oʻrtasida ikki terminalli tarmoq hosil boʻladi " \sim " simmetrik CVC ga ega boʻladi. Masalan, bitta anodli assimetrik zener diodining bunday kiritilishi bilan nosimmetrik ikki anodli zener diodining elektr analogi hosil boʻladi, anʼanaviy ikki anodli zener diodiga nisbatan ushbu yechimning afzalligi stabilizatsiyaning yuqori tengligidir. I-V xarakteristikasining bipolyar shoxlaridagi kuchlanish va asosan koʻprikning bloklangan diodlarining oʻz sigʻimi bilan belgilanadigan kichik parazit sigʻim, bunday sxemalar baʼzan sinusoidal kuchlanishdagi kuchlanishning amplitudasi va shaklini barqarorlashtirish uchun ishlatiladi. Wien koʻprigi bilan generatorlar.
Diodli koʻpriklarning boshqa joylarda foydalanilishi
Koʻpriklar alohida diskret diodlardan yigʻilishi mumkin va bitta paketli uskuna (diodli birikmalar) shaklda tayyorlanishi mumkin. thumb| 11-rasm. Dala effektli tranzistor bilan AC kuchlanish nazorati. Sanoat turli xil maksimal ruxsat etilgan kuchlanish va oqimlar uchun juda keng diapazonli diodli koʻpriklarni ishlab chiqaradi, turli hollarda sirt oʻrnatish va eksenel va planar oʻtkazgichlar bilan bosilgan elektron platalarga sirt oʻrnatish uchun.
Bundan tashqari, yuqori tezlikli diodli koʻpriklar kalit zanjirlarda qoʻllaniladi, masalan, namuna olish va ushlab turish qurilmalarida, masalan, namuna olishda qoʻllaniladi osiloskoplar. Ushbu sxemada koʻprik diagonaliga kiritilgan doimiy kuchlanish manbai " + „Va“ - " strob impulsi boʻlmaganda koʻprik diodlari qulflanadi, strob pulsi chiqishlarga qoʻllaniladigan koʻprikning barcha 4 diodini ochadi " + „Va“ - ", chiqishlardan biriga ulangan signal manbasini ulaydi " \sim ", boshqa pinga ulangan namuna va ushlab turish sxemasining saqlash kondansatkichiga " \sim " koʻprik. Translinearlik printsipi tufayli bunday dastur kalit zanjirining uzatish xarakteristikasini chiziqli qiladi. thumb| Baʼzi bir korpusli koʻpriklarning koʻrinishi Oddiy foydalanish uchun bitta korpusli dizayn afzalroq — arzonroq hamda hajmi kichikroq. Undagi yuqori kuchlanishli diodlar ishlab chiqaruvchi tomonidan tanlanadi va ruxsat etilgan maksimal parametrlarga va teskari oqim qiymatiga yaqin boʻladi va ish paytida ular deyarli bir xil termal rejimda boʻladi. Bunga qoʻshimcha ravishda, bitta qobiqli montajni qurilmalarga oʻrnatish osonroq.
Bitta korpusli dizaynning kamchiliklari shundaki, agar diodlardan biri ishlamay qolsa, butun komponentni almashtirish kerak, diskret diodli koʻpriklarda faqat buzuq diod almashtiriladi.
Yuqori oqimlarni toʻgʻrilashda diodlar juda koʻp issiqlik hosil qiladi, shuning uchun bu holda issiqlik qabul qiluvchiga oʻrnatilgan diskret oʻrta yoki yuqori quvvatli diodlardan foydalanish mumkin.
Xorijiy ishlab chiqaruvchilar diodli koʻpriklar uchun standart nom va belgilarga ega emas, har bir ishlab chiqaruvchi oʻz qurilmalariga mustaqil ravishda nom beradi. Masalan, ishlab chiqaruvchilarning belgilaridagi bosh harflar harflar yoki raqamlar qoʻshilishi bilan DB, W, KBPC, MB, RC, QL va boshqalar boʻlishi mumkin.
Ashley Henry
Doneil Jor-Dee Ashley Henry (1993-yil 20-aprelda Kanadada tugʻilgan) — kanadalik futbolchi, Kanada terma jamoasi himoyachisi.
Klublardagi faoliyati
Doneil Henry „Toronto“ futbol klubi bitiruvchisi. 2009— 2010-yillarda yoshlar terma jamoasi sardori boʻlgan. 2010-yil 2-iyunda u „Toronto“ futbol klubi safida Kanada chempionatida „Vancouver Whitecaps“ futbol klubiga qarshi oʻyinda debyut qilgan. 26-avgust kuni Doneil Henry „Toronto“ futbol klubi bilan professional shartnoma imzolagan. 2014-yil 31-oktyabrda Doneil Henry avvalroq Kiprning „Apollon“ futbol klubiga sotilgan.
Xalqaro faoliyati
Futbolchi ilk marotaba xalqaro musobaqada Gvatemalada boʻlib oʻtgan CONCACAF yoshlar chempionatida Kanada yoshlar jamoasi safida ishtirok etgan. Turnirda u Gvadelupa, Kosta-Rika va Meksika jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.
2012-yil 15-avgustda Trinidad va Tobagoga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida Genri Kanada terma jamoasi safida debyut qilgan.
2013-yilda Donil terma jamoaning CONCACAF oltin kubogi oʻyinlari tarkibiga kirgan. Turnirda u Martinika, Meksika va Panama terma jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.
Genri 2019-yilgi CONCACAF oltin kubogi uchun Kanada terma jamoasiga kiritilgan.
2019-yil 7-sentyabr kuni CONCACAF Millatlar ligasining 2019—2020-yilgi mavsumida Kubaga qarshi o‘yinda Genri Kanada terma jamoasi safida ilk golini urgan.
Kuşkayası yodgorligi
thumb|333x333px| Yodgorlikni yopish Kuşkayası( turkcha qush qoyasi ) - Turkiyaning Qora dengiz mintaqasidagi Bartin viloyatid Amasra shahri yaqinidagi yoʻl chetida joytlashgan yodgorlikdir. U Rim imperatorligi davrida qurilgan.
Manzil
Taxminan Amasradan 4 km uzoqlikda joylashgan. U shahardan tashqari, Qora dengizga ham qaraydi. Yodgorlikning balandligi dengiz sathidan 350 m ga yaqin balandlikdadir.
Tarixi
Kuşkayası yodgorligi Turkiyadagi noyob inshootdir. U Bitiniya va Pontus prokurori Gay Yuliy Akvila tomonidan Rim imperatori Tiberiy Klavdiy Germanik (mil. 41-54) sharafiga qurilgan. Yodgorlik hozirda boshsiz odam qiyofasi, Rim burguti (shuningdek boshsiz) haykali va tog'ga o'yilgan ikki tilli yozuvni o'z ichiga oladi. Asl yodgorlikda favvora ham bor edi.
Yozuvlar
Yodgorlikdagi yozuvlar lotin va yunon tillariga tarjima qilingan bo'lib, ular biridagi lacunaelarni boshqasining saqlanib qolgan matni bilan to'ldirishga imkon beradi.
Casacalenda
Casacalenda Italiyaning Molise mintaqasida joylashgan kommunadir. Campobasso provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 67 km2. 2441 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Hinterstoder
Hinterstoder Avstriyaning Yuqori Avstriya yerida joylashgan kommunadir. Kirchdorf an der Krems (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 149.5 km2. 993 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Neuhausen auf den Fildern
Neuhausen auf den Fildern Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Esslingen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,47 km2. Aholisi — 11 349 kishi (2010).
Hududi
Neuhausen auf den Fildernning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 989
NGC 989 Kit yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Francis Leavenworth 1885-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Niederbösa
Niederbösa Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Kyffhäuserkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,56 km2. 139 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Niederbösaning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Celldömölk
Celldömölk(talaffuzi Seldiml) — Vengriyaning Vas okrugida joylashgan beshinchi yirik shaharchadir. Eragon filmining qismlari shu yerda suratga olingan. 11 000 aholisi boʻlgan shaharni Kemenesalja tepaligining markazida topish mumkin.
Tarixi
Celldömölk 750 yildan ortiq tarixga ega. Shaharning gʻarbiy chegaralarida XII asrda Rim uslubida qurilgan abbey qoldiqlari mavjud..
Ikkinchi jahon urushi dan oldin bu yerda katta yahudiylar jamoasi boʻlgan. Jamoadagi yahudiylarning aksariyati Vengriyaning Nyilaskeresztes partiyasi tomonidan Holocaust paytida Vengriyani tozalash doirasida deportatsiya qilingan.
1944-yil 7-oktyabrda 2-BG qulay nishonni qidirib, temir yoʻl uzelini 5x1000 GP bomba bilan bombardimon qildi. B-17 samolyotlari qisman yashiringan Wien-Lobau Shell asosiy moy aralashtirish zavodidan qaytib keldi.
Diqqatga sazovor joylari
Bibi Maryam ning Rim-katolik cherkovi 1747—1748-yillarda qurilgan va Xoch yoʻli 1755-yilda Koptik odo tomonidan Bibi Maryamning ziyoratgohi boʻlgan kichik joy bilan qurilgan. Abbot tomonidan „Csodatévő Kegyszobra“ uchun alohida ibodatxona, shuningdek, muqaddas joy ustida yaratilgan xazina qurilgan.
Kutubxona 1953-yil 8-fevralda tashkil etilgan. U Celldömölk va Kemenesalja mintaqasi bilan bogʻliq materiallarni toʻplangan. 1972-yilda u yangi kutubxona binosiga joylashtirilgan. 1993-yilda kutubxona taniqli tilshunos, olim Ferents Kreshneriks (1766—1832) nomini oldi. Kutubxonada 56 000 ga yaqin hujjatlar mavjud. U butun Vengriya boʻylab mashhur boʻlgan, chunki u 2001-yil kutubxonasi unvoniga sazovor boʻldi. Yuqorida qayd etilgan bino qayta qurilgan, yangilangan va qayta bezatilgan va yangi bino sifatida 2007-yil 19-avgustda ochilgan.
Qorabov
Qorabov — Toshkent viloyatidagi soy. Qizilnura togʻlarining jan.sharqiy yon bagʻirlaridan boshlanib, jan. ga oqadi. Angren shahri yaqinida Ohangaron daryosiga oʻng tomondan quyiladi. Uz. 37 km, havzasi maydoni 184 km2. asosan, buloq suvlaridan toʻyinadi, shu bois, soyda yil davomida suv oqadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi (Samarchuk qishlogʻi yonida) 3,2 m3/sek. Qorabovda baʼzan sel toshqinlari kuzatiladi. q. suvining oʻrtacha loyqaligi 81 g/m3. Eng katta suv sarfi 1959-yil 8 aprelda 114 m’/sek.ga yetgan. Qorabov suvining 70— 75% mart — iyun oylarida oqib oʻtadi. Soy suvi sugʻorishga sarflanadi.
Michael López-Alegría
Michael López-Alegría (talaffuzi: Maykl Lopez-Alegriya 1958-yil 30-mayda tugʻilgan) — kosmonavt, sinovchi uchuvchi va ikki fuqarolikka ega boʻlgan amerikalik va ispaniyalik tijorat astronavti. Michael uchta Space Shuttle missiyasi va bitta Xalqaro kosmik stantsiya missiyasining faxriysi. U oʻz kariyerasi davomida oʻnta kosmik sayohatni amalga oshirgani bilan tanilgan, hozirda EVA davomiyligi boʻyicha ikkinchi eng uzun rekordga (NASA astronavtlari orasida birinchi) ega. Michael 2022-yil 8-aprelda uchirilgan va yer orbitasida taxminan 17 kun oʻtkazgan holda, Xalqaro kosmik stansiyaga tijorat kosmonavtlari missiyasining birinchi shaxsiy jamoasi boʻlgan Axiom-1ga qoʻmondonlik qilgan.
Hayot yoʻli
Uning oʻgʻli Nicolas 2006-yilda Mira La Luna (rejissyor Eduard Bosch) filmida rol oʻynagan.
Missiya rekordi
left|thumb| Michael "Soyuz TMA-9" kosmik kemasi Qozog'istonga qo'nganidan keyin. Michaelning birinchi kosmik missiyasi 1995-yilda STS-73 edi; 2000-yilda STS-92 va 2002-yilda STS-113 bortida koinotga uchgunga qadar, bir necha yil davomida NASA ning Xalqaro kosmik stansiya (XKS) ekipaj operatsiyalari boʻlimiga rahbarlik qildi. STS-92 parvozi davomida u SAFER reaktiv ryukzakni hamkasbi astronavt Jeff Wisoff bilan kosmik kemadan 50 futgacha uchib sinovdan oʻtkazdi.
Michael 2001-yil oktyabr oyida Aquarius suv osti laboratoriyasida birinchi NEEMO (NASA ekstremal muhit missiyasi operatsiyalari) ekipajida akvanavt sifatida xizmat qilgan.
2006-yil 20-sentyabrda Michael Soyuz TMA-9 bortidaQozogʻistonning Bayqoʻngʻir shahridan uchib, 14-ekspeditsiya qoʻmondoni sifatida XKS bilan tutashdi. 14-ekspeditsiyada u beshta kosmik sayohatni amalga oshirdi. 2007-yil 21-aprelda u XKSdan chiqib, yerga qaytdi.
EVA roʻyxati
right|thumb| Michael 14-ekspeditsiya paytida EVA ni olib borish jarayoni
NASAdan keyingi martaba
Michael 2012-yil 12-martda NASAdan nafaqaga chiqdi va 2014-yil oxirigacha Tijorat kosmik parvozlar federatsiyasi prezidenti lavozimida ishladi. Michael anʼanaviy va tijorat kosmik kompaniyalarning mustaqil maslahatchisi boʻlib, davlat va xususiy tashkilotlarning bir nechta maslahat kengashlari va qoʻmitalarida xizmat qiladi. Michael mamlakat ichida va xalqaro miqyosda nutq soʻzlash bilan shugʻullanadi.
2017-yilda Michael Axiom Space kompaniyasiga Biznesni rivojlantirish boʻyicha direktor sifatida qoʻshildi. U 2022-yilda Xalqaro kosmik stansiyaga birinchi Axiom Space Crew Dragon missiyasi boʻlgan Axiom Mission 1 qoʻmondoni sifatida yana kosmosga uchdi.
Makaracı (Amasra)
Makaracı — Turkiyaning Bartin viloyati Amasra tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 507 nafar (2021).
Tarixi
Qishloq 1907-yildan beri shu nomga ega.
Joylashuvi
Qishloq Bartin shahar markazidan 24 km va Amasra shahar markazidan esa 8 km uzoqlikda joylashgan. Gürcüoluk gʻori qishloq yaqinida joylashgan.
Sergey Ivanov
Sergey Ivanovich Ivanov (1964-yil 22-martda tugʻilgan, SSSR) — sovet va rus futbolchisi, yarim himoyachi va himoyachi pozitsiyalarida toʻp surgan. Futbolchilik faoliyati yakunidan soʻng hakam lik bilan shugʻillana boshlagan.
Faoliyati
Sergey Rostov futbol maktabi tarbiyalanuvchisi hisoblanadi. Katta futboldagi faoliyatini 1982—1983-yillarda u mahalliy SKAda boshlagan. 1984—1990-yillar davomida Rostelmash jamoasida oʻynagan. Rostelmash tarkibida 7 yil davomida SSSRning turli ligalarida 207 ta o‘yin o‘tkazib, 6 ta gol muallifiga aylangan. 1990—1991-yillarda „APK“ klubi sharafini himoya qilgan. 1992-yilda Oʻzbekiston Oliy ligasi ning nomdor jamoalaridan biri, Namangan ning „Navbahor“ klubi safiga oʻtdi. Lochinlar safida klubning asosiy futbolchilaridan biriga aylandi va mavsum davomida 23 ta oʻyinda maydonda harakat qildi. Navbahor jamoasi tarkibida oʻynab, Oʻzbekiston kubogini qoʻlga kiritgan. 1993-yilda u Togliattining „Lada“ jamoasiga koʻchib oʻtdi. Mavsum davomida jamoada 34 ta oʻyin oʻtkazib, jamoaga Birinchi divizionda gʻalaba qozonish va Rossiya Premyer-ligasi ga chiqishida yordam berdi. 1994-yil 15-martda Stavropolning „Dinamo“ jamoasiga qarshi oʻyinda u Rossiya chempionatida debyut qildi. Rossiya Premyer-ligasida jami 8 ta oʻyin oʻtkazgan. U futbolchilik faoliyatini 1996-yilda Rostovning „Istochnik“ klubi safida yakunlagan.
Futbolchi sifatidagi faoliyatiniyakunlaganida soʻng hakamlar maktabida oʻqidi.1997—2001-yillarda hakamlik lavozimida ishlagan. Sergey Rossiya ning bir qator quyi divizion, yoshlar chempionati, shuningdek, Rossiya kubogi oʻyinlarida hakamlik qilgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Verin Sasunik
Verin Sasunik — Armanistonning Aragatsotn viloyati Ashtarak tumanidagi qishloq.
Qorabel
Qorabel — Paropamiz togʻlari etagidagi qir. Murgʻob va Amudaryo daryolari oraligʻida. Eng baland joyi 980 m. Neogen va antropogen davrlarining allyuvial-prolyuvial lyossimon qum-toshlaridan tashkil topgan. Yer yuzasi jan.dan shim.ga qiya boʻlib, choʻl va chala choʻl, efemer hamda subtropik efemeroid dasht oʻsimliklari bilan qoplangan.
IC 2922
IC 2922 Arslon yulduz turkumidagi * (yulduz) tipli yulduzdir.
Peyrat-de-Bellac
Peyrat-de-Bellac Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Bellac tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1104 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 34,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 31,6 km2.
Le Thieulin
Aholisi
329 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,7 km2.
Noviy (Soʻquluq tumani)
Noviy (Новое) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining Soʻquluq tumanidagi qishloq. Qizil-Tuu ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 1 055 kishi.
1951-yilgi Shveysariya Gran-prisi
1951-yilgi Shveysariya Gran-prisi — 1951-yil 27-mayda Bernda boʻlib oʻtgan Formula 1 avtopoygasi edi. Musobaqa Bremgarten trassasida boʻlib oʻtdi. Poygachilar umumiy 42 davrani aylanib oʻtishi kerak edi. Ushbu poyga 1951-yilgi poygachilar jahon chempionatining ochilish poygasi edi. Shveysariya Gran-prisini oʻn birinchi marotaba oʻtkazilishi boʻlib, barcha poygalar Bremgartenda oʻtkazildi.
Poygada pole natijasini egallagan argentinalik haydovchi Juan Manuel Fangio Ferrari jamoasi uchun poygada ishtirok etayotgan poygachi, italiyalik Piero Taruffi ustidan 55 soniya farq bilan gʻalaba qozondi. Italiyalik haydovchi Nino Farina Alfa Romeo mashinasida ikkinchi bor poygada qatnashdi.
Poyga xulosasi
Shveysariya Gran-prisi, 1951-yilgi jahon chempionatining birinchi musobaqasi hisoblangan. Monako taqvimda yoʻqligi sababli, Alfa Romeo jamoasi oʻtgan mavsumdagi ustunligini davom ettirdi. Ularning toʻrtta haydovchisi ham startning oldingi ikki qatorida joy egallagan. Alfa jamoasidan boʻlmagan va oldingi qatorlardan joy olgan ishirokchilar ham bor edi. Ular Ferrari vakili Luigi Villoresi edi. U Fangio va Farina bilan birga oldingi qatorda edi.
Poyga yomgʻir ostida boʻlib oʻtdi, Fangio dastlab Farinadan oldinda harakay qildi. Ferrari jamoasi aʼzosi Piero Taruffi ham peshqadamlik uchun kurash olib bordi va u startni oltinchi oʻrindan boshladi. Fangio pitga tushib, poyganing 24-davrida Nino Farinani peshqadamlikka oʻtkazib yubordi. Biroq Farinaning pitstop qilmaslik qarori o‘z samarasini bermadi, chunki Fangio 29-davrada peshqadamlikni qaytarib olishga muvaffaq bo‘ldi. Fangio poyganing qolgan qismida peshqadamlikni saqlab qoldi va yakunda Farinadan o‘zib ketgan Taruffidan deyarli bir daqiqa farq bilan g‘alaba qozondi. Bu Taruffi uchun ikkinchi chempionlik poygasida birinchi shohsupasi boʻldi. Qolgan Alfa haydovchilari — Consalvo Sanesi va Toulo de Graffenried Ferrari vakili Alberto Ascarini ortda qoldirib, kerakli ballarni jamgʻardi. Ascari oʻtgan dam olish kunlari Genuyada boʻlib oʻtgan „Formula 2“ poygasida olgan jarohatlaridan azob chekayotganiga qaramay, ishtirok etgan. HWM uchun haydagan Stirling Moss yettinchi oʻrinni egalladi.
Villers-Vaudey
Villers-Vaudey Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
64 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,5 km2. Dengiz sathidan 234 – 306 m balandlikda joylashgan.
Qora qoʻyunlilar davlati
Qora quyunlilar davlati - oʻrta asrlarda Ozarbayjon va Gʻarbiy Erondagi davlat (1410—68). Bahorlu qabilasi yetakchiligida koʻchmanchi turkoʻgʻuz qabilalari birlashmasi tomonidan barpo etilgan. Bu qabilalar dastlab (14-asr) Van koʻlining sharqiy hududida yashaganlar. Amir Temur Gʻarbiy Osiyoga harbiy yurish qilganida qora qoʻyunlilar (qora qoʻylilar) qabilalari Sohibqiron va uning ittifoqchisi oq qoʻyunlilarta. qarshi kurashganlar. Qora qoʻyunlilar Usmoniylar va Jaloyiriylar davlatini qoʻllab-quvvatlashgan. Amir Temur vafotidan soʻng qora qoʻyunlilar sardori Qora Yusuf jaloyiriylarga Mironshohni yengishda yordam bergan (1408), biroq keyinchalik Jaloyiriylar bilan nizolashib, ular qoʻshinini Tabriz yaqinida tor-mor keltirgan (1410), Ozarbayjon (Kura daryosining jan.dagi yerlar), Iroq, Armanistonni egallab olgan. Qora Yusuf (1410—20) va Iskandar (1420—37) davrida Qora qoʻyunlilar davlatid. temuriylar, shirvonshohlar va Gruziya bilan urushlar olib borgan. 1435 yil Shohrux shirvonshoh bilan birgalikda Qora qoʻyunlilar davlatid. qoʻshinini tor-mor keltirgan. temuriylarga tobelikni tan olishga majbur boʻlgan Jahonshoh (1437—67) taxtga oʻtqazilgan. Shohrux vafotidan soʻng (1447) Jahonshoh oʻzini mustaqil deb eʼlon qilgan. 1453—57 yillarda qora qoʻyunlilar Gʻarbiy Eronni bosib olishgan. 1467 yil Jahonshoh qoʻshini oq qoʻtonlilar tomonidan tor-mor keltirilgan, Jahonshoh oʻldirilgan. 1468-yil Qora qoʻyunlilar davlatid. hududi Oq qoʻyunlilar davlati tarkibiga qoʻshib olingan.
Taft (Florida)
Taft AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Orange County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1938 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 2,7 km2. Shundan 2,6 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir.
Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakulteti
Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakulteti Turkiyadagi birinchi nomi Iqtisodiyot fakulteti boʻlgan taʼlim muassasasidir. Mamlakatdagi eng qadimiy va eng yirik taʼlim muassasasi bo‘lgan, tashkil etilishi 1453-yilga borib taqaladigan Istanbul universiteti tarkibidagi Iqtisodiyot fakulteti 1936-yil 14-dekabrda tashkil etilgan. U Istanbul universiteti Beyazit kampusida joylashgan.
Chet ellik asoschi professorlar
Iqtisodiyot fakultetini tashkil etishda Ikkinchi jahon urushi oldidan Germaniyadan qochib Turkiyagadan boshpana topgan bir qancha nemis yahudiy olimlari qatnashdilar. Ulardan baʼzilari:
Bitiruvchilari
1937-yil 4-martda 118 talaba bilan ish boshlagan fakultet 1939-1940-oʻquv yili oxirida ilk bitiruvchilarni chiqardi. Fakultetning birinchi bitiruvchisi (1-raqamli diplom) Adnan Altay Özbek va birinchi ayol bitiruvchisi (2-raqamli diplom) Fatma Zehra Bereketdir. Fakultet o‘zining ilk bitiruvchilarini chiqarganidan uch yil o‘tib, 1943-yil 1-martda bitiruvchilarni bir yerda birlashtirgan Iqtisodiyot fakulteti bitiruvchilari uyushmasi tashkil etildi. Qisqa nomi Iqtisodiyot Jamgʻarmasi boʻlgan Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakulteti bitiruvchilari va aʼzolari fondi 1986-yil 13-noyabrda tashkil etilgan.
11-Prezident Abdulla Gul Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakultetini tamomlagan.
Kafedralari
Bir muddat talaba qabul qilmagan Siyosatshunoslik va Xalqaro munosabatlar, Turizm menejmenti va biznes kafedralari 2005-2006-o‘quv yilidan boshlab yana talaba qabul qila boshlagan.
2020-2021-yillarga kelib, Moliya va biznes kafedralaridagi dars jarayonlarida 30% ingliz tilidan foydalana boshlangan.
Manbalar
https://iktisat.istanbul.edu.tr/tr/yonetim
North Ogden (Utah)
North Ogden AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Weber okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
17357 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 892,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,8 km2. Shundan 16,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1372 m balandlikda joylashgan.
Artaix
Artaix Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Charolles tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
336 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 22,0 km2.
IC 4522
IC 4522 Apus yulduz turkumidagi Sb (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Eneolit davrida Markaziy va Sharqiy Hindiston
= Eneolit. = Tarixiy taraqqiyotning keyingi davri ibtidoiy odamlari hayotidagi muhim hodisa metalldan foydalanish bilan bog‘liq. Bu davrda misdan keng ko‘lamda foydalanilgan. Undan qurol-yarog‘lar, uy-ro‘zg‘or buyumlari yasalgan. Hind arxeologlari bu davrni xalkolit yoki mis tosh davri deb ataydilar.
IC 2923
IC 2923 Arslon yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Eneolit davrida Markaziy va Sharqiy Hindiston
Qadimgi Hindiston eneolit davri, faoliyatning hamma turlarida, inson hayotidagi barcha yo‘nalishlarda o‘zgarishlar yasadi. Hunar­mandchilik, dehqonchilik, tovar ayirboshlashda katta o‘zgarishlar yuz berdi. Mulkiy tengsizlik kuchaydi. Mapkaziy Hindistondagi o‘troq dehqonchilik qishloqlarini tadqiq etgan arxeolog A.Ya.SHedenko bu joylardan topilgan, davrga oid yodgorliklar miqdorini ko‘rsatib berdi. Olim o‘troq dehqonchilik madaniyatini bir necha qismlarga bo‘lgan holda ta’riflaydi. Qishloqlar, turar joylar, kulolchilik buyumlari, meh­nat qurollari, bezaklar, dafn anjomlari topildi.
Shimoliy Hindistonda eneolit davrini o‘rganish alohida qiziqish uyg‘otadi. Bu o‘lka hammadan oldin metalldan foyda-lanishni bilgan. Hind vodiysida qadimgi buyuk sivilizatsiya-lardan biri vujudga kelgan.
Metallning o‘zlashtirilishi ma’naviy madaniyat rivojida o‘ziga xos ahamiyat kasb etdi. Iqtisodiy yuksalish yo‘li ochildi va deh­qonchilik uchun serhosil yerlarni o‘zlashtirish imkoniyatlari kengaydi. Avval Hind keyinroq esa Gang daryosi bo‘ylaridagi yerlarning o‘zlashtirilishi, iqtisodning yuksalishiga ta’sir etuvchi manzilgohlar barpo bo‘lishiga olib keldi. Ilk bor bu yerlarda davlatchilik, sinfiy jamiyat yuzaga kela boshladi. Hunarmandchilikka asoslangan shaharlar, savdo va madaniy markazlar paydo bo‘ldi. Tosh davri boshlarida yetakchilik qilgan, Shimolning tog‘oldi va Janubning tog‘li hududlari tang ahvolda qoldi. Sun’iy sug‘orishga imkon bermaydigan, noqulay yerlarning unumsizligi sharoitida viloyatning janubiy hududlarida miloddan avvalgi 1000-yillargacha rivojlanish jihatidan teng bo‘lmagan turli qabilalar yashardi.
Eneolit davri yodgorliklari Janubiy hududlarning taraq-qiyotda Hind vodiysidagi shaharlardan ancha ortda qolganligi, Markaziy va G‘arbiy Hindistondagi yodgorliklarning Janubiy Hindiston yodgor­liklaridan ancha ustun ekanligidan dalolat beradi. Neolit davrida alohida hududlarda rivojlanish teng bo‘lmagan bo‘lsa, eneolit davriga kelib, bu farq yanada keskin-lashgan. Markaziy Hindiston aholisi garchi tosh qurollar ishlatishdan voz kechmagan bo‘lsa-da, metall nima ekanligini yaxshi bilar edi. Ular dehqonchilik va chorvachilik bilan shug‘ullanishar, sopol buyumlar yasashar, uysozlik borasida ham ma’lum yutuqlarga erishgan edilar. Lekin shunga qaramay, bu madaniyat Xarappa shahri madaniyatiga tenglasha olmagandi. Tad­qiqotchilarning fikricha, bu shaharda eneolit davriga doir qadimiy an’analarning ta’siri katta bo‘lgan. Shaharlarning yuksak taraqqiyoti bilan qoloq qishloqlar madaniyati bir davrda mavjud bo‘lganligini nafaqat Hindistonda, balki qadimiy Sharqning barcha o‘lkalarida kuzatish mumkin.
Markaziy va G‘arbiy Hindistondagi eneolit davrining o‘rganilishi bo‘yicha ko‘plab arxeologik qazish ishlari olib borilgan. So‘nggi yillarda bu masala olimlarning diqqat markazida bo‘ldi. Ushbu tad­qiqotlar eneolit davrini chuqurroq va asosli o‘rganish, madaniyat turlarini aniqlash, yillar uzviyligini tiklashga keng imkoniyat beradi. Ayniqsa, hind olimlari X.Sankali, B.Subbar, Z.D.Ansarilar va Sh.Deoning ilmiy ishlari katta qiziqish uyg‘otadi. Qazish ishlari natijasida o‘sha vaqtdagi qabilalarning asosiy mashg‘ulotlari deh­qonchilik, chorvachilik, ovchilik va baliqchilikdan iborat bo‘lganligi aniqlandi. Qadimiy ipakchilik esa (miloddan avvalgi XIII asr) eng muhim kashfiyot hisoblanadi. Bundan tashqari, qazishlar sirasida don saqlanadigan katta xumlar, turli uy hayvonlarining suyaklari topilgan.
Toshlardan, asosan, pichoqsimon asboblar, o‘roq va bolg‘alarga sop yasalgan. Navtadolda shunday ashyolardan 23 mingtasi topilgan. Aholi yashaydigan joylardan topilgan bolg‘a yasaydigan asboblar ham neolit davriga mansubdir. U davrda mis qurollar kam ishlatilgan. Hozircha bir necha mis bolg‘a, qilich va pichoq topilgani ma’lum.
Markaziy Hindistonda neolit davriga xos steatit, serdolik, agat va mis kabi materiallardan yasalgan taqinchoqlarning ishlatilgani ma’­lum. Sopol buyumlarning rang-barangligi ham kishini hayratga soladi. Idishlar kulolchilik charxida yasalib, so‘ngpa pishirilgan va, asosan, qizil fonga qora, kul rang, sariq ranglar vositasida ishlov berilib, shakllar chizilgan. Olimlar 600 dan ortiq naqsh turlarini aniqlashgan.
Aholi daryo bo‘yidagi kichik qishloqlarda yashagan. Kulbalar qattiq materialdan qurilgan. Polga esa pishiq loy yotqizilgan. Don solingan xumlar pol ostida saqlangan. Arxeologlar kulbalarning 3 xil: to‘rtburchak, aylana, uzunchoq bo‘lganini aniqlashgan. Uylarning devorlari yog‘ochdan ko‘tarilib, loy bilan suvalgan. Ba’zi uylardan loy o‘choq ham topilgan. Qazishlar dafn marosimlari qanday bo‘lgani haqida ham tasavvur uyg‘otadi. Marhumlarning suyak qoldiqlari ular yashagan yerto‘lalardan topilgan. Bu idishlarda silliqlangan bolta, taqinchoqlar, sopol buyumlar ham bor. Ba’zi ashyolardan diniy tasavvurlarning qanday bo‘lganligini ham bilib olish mumkin.
Qabilalar olov va hayvonlarga sig‘ingan. Vishnuizmda kaltakesak va toshbaqa muqaddas hisoblangan. Kayatxa degan joyda o‘tkazilgan ilk qazishlar natijasida dehqonchilik madaniyati haqida muhim ma’lumotlar olindi. Radiokarbon analizi orqali bu davrni miloddan avvalgi 2000-1800 yillarga mansub ekanligi aniqlandi. Bina daryosi bo‘yidagi Eran degan joyda qora-qizil ranglardagi sopol buyumlar yasalganligi ma’lum bo‘ldi. Bu yerda eneolit davriga oid mudofaa devorlari va xandaqlar ham bor ekan. Bu topilmalar urbanizatsiya (shaharlashuv jarayoni) uchun muhim ahamiyat kasb etadi.
Keyingi yillarda Inamgaon va Navtadoldan ajabtovur materiallar topilgan. Inamgaon hozirgi Puna yaqinida joylashgan. Arxeologlar bu yerda turli davrga mansub 60 ta uyni kavlab topishgan. Aholi dastlab bu yerda yerto‘lalarda, keyinchalik loy bilan suvalgan bambuk kulbalarda istiqomat qilishgan. Poydevor sifatida maxsus loy va qum aralashmasi ishlatilgan. Suv toshqinining oldini olish uchun to‘siqlar, sug‘orish uchun kanallar ham o‘tkazilgan. Imoratlar to‘g‘ri burchakli bo‘lib, polga ohakli g‘isht yotqizilgan. Uylar maxsus reja asosida bir-biridan bir xil uzoqlikda qurilgan. Besh xonali uylarda chamasi Inamgaon qabilasi ulug‘lari yashashganlar.
Karbon analizlar shuni ko‘rsatadiki, eneolit davrining boshlanishi taxminan miloddan avvalgi 2000 yilga borib taqaladi. Tadqiqotchilar orasida ko‘p bahslarga sababchi bo‘lgan davrning xronologik jadvali Hindistonning boshqa o‘lka madaniyatlari bilan bog‘liqligini tas­diqlaydi. Biroq shu narsa ravshanki, o‘lkaning eneolitik madaniyati Hindiston taraqqiyotiniig so‘nggi davrlariga tutashib ketgan.
= Sharqiy Hindiston va Gang vohalarining qabilalari. = To‘p­langan arxeologik ma’lumotlar tadqiqotchilar uchun eneolit davridagi madaniyat yoyilgan hududlarni aniqlashga yordam berdi. Bu ishda mis bolg‘a, oltin qirrali nayza dastasi, antenna shaklidagi qilich, mis halqa va nayza uchlari kabi qator ashyoviy dalillar olindi. Mazkur buyumlar qabilalarning madaniyati taraqqiy etgan eneolit davriga mansub ekanini tasdiqlaydi. Mis buyumlardan asosan dehqonlar foy­dalanishgan. Buni ekin turlari va don uchun yasalgan idishlar ham isbotlaydi. Guruch va arpa urug‘i Gang vohasida bu o‘simliklar qadimdan ekilganligidan dalolat beradi.
Mehnat qurollari tadqiqi, yerga ishlov berilib, omoch bilan yer haydalganligidan dalolat beradi. U yerda changalzorlar tozalangan, ovchilik va baliqchilik rivojlangan. Topilgan suyak-lar uyda ho‘kiz boqilganligini ko‘rsatadi. Arxeologik qazish ishlari xalq madaniyati haqida to‘la tasavvur hosil qilishga imkon beradi. Odamlar daraxt novdalaridan kulba yasab, atrofini loy bilan suvashgan. Ko‘p qish­loqlarda Markaziy Hindistondagidek sopol buyumlar topilgan. Bu ashyolar Markaziy Hindistondan qabilalar sharqqa ham ko‘chgan degan xulosa chiqarishga imkon beradi. SHuning uchun mis yombi madaniyati Markaziy Hindistondagi eneolit davri bilan bog‘liq. Bun­dan tashqari, sariq sopollar Xarappa madaniyatining so‘nggi qismiga mansub degan taxminlar ham bor. Qazish ishlari sopolsozlik SHarqiy Hindistonda mustaqil ravishda rivojlanganligini ko‘rsat­moqda.
Qadimgi Hindiston tarixini chuqur o‘rgangan olimlardan G.M.Bongard-Levin va G.F.Ilinlarning fikricha, tadqiq etilayotgan hududlardagi madaniyat munda xalqlarining ajdodlari bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Ular eneolit davrida qabilalar quyi Gang va Orissadan, ya’ni neolit va eneolit yodgorliklari topilgan joydan Jamna-Gang daryolari bo‘ylab shimoli-g‘arbiy, mis yombilar madaniyati topilgan joyga qarab ko‘chganligini ta’kidlaydilar. Tad­qiqotchilar bu ko‘chishni tabiiy deb hisoblashadi. O‘sha vaqtda SHarqiy Hindiston, Birma, Hindixitoy yarim oroli hududlarida bir-biri bilan parallel madaniyatlar shakllangan. Metallni o‘zlashtirgach, eneo­litning maxsus ixtisoslashgan madaniyatlari paydo bo‘ldi. G.M.Bongard-Levin va G.F.Ilinlarning fikricha, mundalarning ajdod­lari til jihatdan mon-kxmer xalqlariga yaqin bo‘lganlar. Taraqqiyot natijasida mustaqil va o‘ziga xos mis yombilar madaniyati paydo bo‘ldi.
Yana bir taniqli arxeolog M.E.Masson SHarqiy Hindiston mada­niyatining ba’zi jihatlari Barbxanpurdagi ovchi va baliqchilar mada­niyati bilan bog‘liq deb hisoblaydi. Kallurdagi qazish ishlari va ba’zi lingvistik etnografik materiallar munda xalqlari va Janubiy Hindiston madaniyatining bir-biriga ta’siri borligini ko‘rsatadi.
Ilgarigi tadqiqotlarda nisbiy xronologiya bilan cheklanilgan edi. Karbon va lyuminessent tahlillari xronologiyaning aniq va ishonchli bo‘lishini ta’minladi. Lal-Kila, Atrapokikxar, Jxinixan, Narishpurdagi qazilma materiallar xronologiyaning turli davriyligini ko‘rsatdi. Bu­lardan eng qadimiysi miloddan oldingi 2000 yilga, uchtasi esa miloddan oldingi 2000-150 yillarga to‘g‘ri keldi. Mis yombilar va sariq sopol madaniyati belgilari Rojastonda ham topilganligi o‘sha davr madaniyati hududini yanada kengaytirdi.
Qazish ishlari, til va etnografiyaga oid materiallar munda aj­dodlari va Janubiy Hindiston qabilalarining bir-biriga qanchalik kuchli ta’sir ko‘rsatganligidan dalolat beradi. Bundan tashqari, Gang va Sharqiy Hindiston vohalaridagi Panta, Banoras, Gorakxpur univer­sitetlari tarixchilari va arxeologlar tomonidan olib borilgan qazishlar natijasida xalkolit qabilalarining yuzdan ortiq qishloqlari borligi aniqlandi. Bular xalkolit madaniyati borligini ham bildiradi. Bu tad­qiqotlarning ahamiyati shundaki, neolit davri bilan metall davrining bevosita bog‘liqligi va Gang bo‘yi qabilalarining hinduoriylar bilan aloqadorligini tasdiqlaydi.
= Hindiston janubida metallning paydo bo‘lishi. = Keyingi davr­dagi qazish ishlari fanni qimmatli ma’lumotlar bilan boyitgan bo‘lsa-da, Janubiy Hindistonda eneolit va bronza bo‘lganligi munozarali masaladir.
Braxmagirdan 1947 yilda topilgan arxeologik materiallar asosida Janubiy Hindistonda neolit davrining mis va bronza, so‘ngra metall davriga sekin-asta o‘tgani, miloddan avvalgi III ming yillikda bu yerda metall bilan tanish qabilalar yashagani taxmin qilinadi. Olim­larning fikriga ko‘ra miloddan oldingi VIII-III asrlar mobaynida Janubiy Hindiston mis va bronza davrini boshdan kechirgan. 1970-yillardagi qazishlar metall davriga bosqichma-bosqich o‘tilganini isbotlash bilan birga ilgarigi taxminlarga aniqlik kiritdi. Teklakot, Xallur, Parenpurdagi qazish ishlari miloddan avvalgi 2100-1700 yillardayoq mis va bronzaga o‘tilganini ko‘rsatadi.
Maskitda olib borilgan qazish ishlari Janubiy Hindistonda milod­dan avvalgi IX-VIII asrlarda, hatto undan ham oldinroq, miloddan avvalgi XII-XI asrlardayoq temirdan foydalanilganini tasdiqlaydi. Bu esa metallning janubda ham, shimolda ham bir paytda paydo bo‘lganligidan dalolat beradi.
Shunday qilib, Janubiy Hindistondagi tadqiqotlar bu yerlarda neolit va eneolit davrlarida taraqqiyot nisbatan orqada qolgani, dehqonchilik ibtidoiy darajada bo‘lgani, alohida ishlab chiqarish tur­lari taraqqiy etmaganini ko‘rsatadi. Qishloqlar-ning hajmiga qara­ganda, qabilalar kam sonli, tarqoq, aholi ijtimoiy jihatdan tabaqa­lanmagan bo‘lgan. U yerdagi qabilalar Shimolliklarga bas kela olma­ganlar. Kurashlarda shimollik-larning qo‘llari baland kelgan. Ba’zi qabilalar Shimol davlat-lariga bo‘ysunishga majbur bo‘lgan. Ba’zilari tog‘larga chekingan. Xullas neolit va eneolit davridagi etnik farqlilik hamda taraqqiyotning notekisligi keyingi davr tarixiy-madaniy va ijtimoiy taraqiyotiga sezilarli ta’sir ko‘rsatgan.
= Hinduoriylar va Gang vodiysi madaniyati. = Bir necha o‘n yillar mobaynida oriylarning Hindistonga kelib joylashishi, buning sababi va kelish yo‘llari hindshunoslar diqqatini o‘ziga jalb etib kelmoqda. Ayrim olimlar taraqqiy etgan oriylarning qoloq mahalliy qabilalarni o‘zlariga bo‘ysundirgani, ularning Hindistonga madaniyat ham olib kirishgani va rivojlangan jamiyat tashkil qilishganini ta’kidlaydilar. Olimlar mahalliy xalq mustaqil taraqqiyotga erishganini inkor etdilar. Mazkur nazariyaga ko‘ra, Hindistonga oriylar kirganidan so‘ng sinfiy jamiyat paydo bo‘lgan.
O‘n yillar davomida o‘zi bilan sof dinni olib kelgan oq tanli va ko‘k ko‘zli bo‘yi baland oriylarning hujumi haqidagi bu nazariya qadimiy Hindistonning har qanday sirlarini ochuvchi oltin kalit vazifasini bajarib keladi.
Quldorlik qanday vujudga keldi? Davlat qanday paydo bo‘ldi? Kastalar qanday paydo bo‘ldi? Hind madaniyati manbalari qaerda? Bu savollarga juvob berish uchun avvalo shuni ta’kidlash kerakki, mamlakatga oriylar bostirib kirib, mahalliy xalqni o‘zlariga bo‘y­sundirdilar. Oriylar mahalliy aholiga qarshi kurash olib borish uchun davlat barpo qildilar. Oriylar zulmat va jaholatga botgan aborigenlar bilan assimilyatsiyaning oldini olish uchun kastalarni o‘ylab topdilar. Ular mamlakatning keyingi butun tarixi davomida taraqqiyotning asosini oriylar ruhida ekanligini uqtirmoqchi bo‘ldilar.
Hind vodiysida taraqqiy qilgan sivilizatsiyaning ochilishi ko‘p­chilik olimlarning o‘z qarashlarini o‘zgartirishga majbur qildi. Oriylar muammosi bo‘yicha turli soha olimlari: tarixchi, tilshunos, arxeolog, etnograf va antropologlar bu muammo bilan shug‘ullanib kel­moqdalar. “Oriylar muammosi”ga turli xil nuqtai nazardan qarovchi tadqiqotchilarning fikricha, miloddan avvalgi II ming yillikda hinduoriy tillari keng tarqaldi. Bu tilda so‘zlashuvchilar o‘zlarini “oriylar ” deb atay boshladilar.
“Oriy” so‘zi olimlarning fikricha, qadimgi eronlik va qadimgi Hind qabilalarining nomidan kelib chiqqan. Qadimgi matnlarni o‘qish asosida Veda davrida “aria” so‘zi “kelgindi”, boshqa yerlik ma’no­larini bildirishi aniqlandi. “Xo‘jayin”, “aslzoda” so‘zlari qadimgi Hindiston va Eronning ko‘pgina yodgorliklarida uchraydi. “Oriy” so‘zi bilan hozirgi Eron davlatining nomi chambarchas bog‘liq. “Eron”, “Ariyana” so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, oriylar mamlakati degan ma’noni bildiradi. Qadimgi hind manbalarida chegaralari turlicha ko‘rsatilayotgan oriylarning muqaddas yurti Ariavarta haqida so‘z yuritilgan. Eron va Hinduoriy qabilalari ajdodlarining keng urug‘chilik aloqalari tillarning yaqinligidan ham dalolatdir. Tad­qiqotlar qadimda bu tillarning grammatik tuzilishi va asosiy lug‘at boyligi umumiy bo‘lganligidan guvohlik beradi. Masalan, suv qa­dimgi Eron va Hind tillarida “ap” deb atalgan. Yer “bume”, “bxume”, shamol har ikkala tilda ham “vata” deyilgan. Bunday misollarni ko‘p­lab keltirish mumkin. Bundan tashqari, qadimgi Eron va Veda dinini taqqoslash va tiklash qadimgi Eron va Hinduoriy ajdodlarining diniy tushunchalari bir ekanli-gini ko‘rsatyapti. Shuningdek, urf-odatlar, olovga topinish, “Muqaddas hind samosi” ichkiligi va Eron xaumasi ham bir-biriga o‘xshashdir. Qadimgi hindlar va eronliklar ulug‘lagan va ularning muqaddas asarlarida madh etilgan ko‘pgina ma’buda va qahramonlarning nomlari ham bir-biriga o‘xshash. Masalan, har ikkala davri xalq qabilalarida asosiy ma’buda “Metra”, shamol hamda urush ma’budi “Vayo” bo‘lgan. Tadqiqotchilar diniy va adabiy an’analarda ko‘pchilik afsona va etnik hikoya syujetlarining bir-biriga o‘xshash ekanligini aniqlaganlar.
Qiyosiy ma’lumotlarga ko‘ra, Eron va hinduoriy qabilalari ajdod­lari o‘troq yoki yarim o‘troq tarzda yashaganlar. Ularning asosiy mashg‘ulotlari dehqonchilikdan iborat bo‘lgan. Qadimgi hinduoriylar va eronliklar uchun umumiy bo‘lgan dehqonchilik, chorvachilik asboblari, madaniy o‘simliklar, uy hayvonlari, metall va jangovar aravalarning nomlarini anglatuvchi so‘zlar yaxshi ma’lum.
= Oriylarning asl vatani va ularning keng yoyilishi. = Qadimgi hinduoriylar va eronliklarning tillari sezilarli darajada o‘xshash ekanligi, ularning dastlabki yashagan joylari yagona o‘lka bo‘lganligi haqidagi taxminlarni yuzaga keltirgan.
Tilshunoslik va boshqa fanlarni qiyoslash natijasida qadimgi hindlar va eronliklar birga yashab, hinduoriy umumiyligini tashkil etganliklari ma’lum bo‘ldi. Masalan, bu xalqlarning tillari va qadimiy yozma asarlarining (“Avesto”, “Veda”) bir-biriga yaqinligi, diniy va ijtimoiy o‘xshashliklar fikrimizga dalil bo‘la oladi.