Kösem_Sulton
Murod IV hukmronligi
Murod taxtga oʻtirgandan soʻng Koʻsem Sulton davlat toʻntarishini uyushtirganlikda gumon qilinib, Shayxul-Islom oldida oʻzini oqlashga majbur boʻladi. Murod IV bor-yoʻgʻi oʻn bir yoshida sulton boʻldi va shuning uchun 1632yilgacha saltanat Koʻsem va uning tarafdorlari tomonidan boshqarib kelingan. To Murodning oʻzi hukmronlikni toʻliq qoʻlga kiritgunicha Kösemning oʻzi rasman regent unvoniga ega boʻlib, besh yil davlatni boshqaradi. Keyinchalik onasini davlat ishlaridan chetlatadi. Biroq, sulton onasining tajribasini va aql-zakovatini qadrlab, uning fikrini tinglab keladi. Bundan tashqari, Murodning tez-tez harbiy yurishlari paytida Koʻsem davlat boshqaruvida ishtirok etardi. Hattoki Murod barcha ukalarini qatl etishni buyurganida, u Ibrohimni qutqarishga muvaffaq boʻladi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/IV_Murad_young_age.jpg/220px-IV_Murad_young_age.jpg|right|thumb| [[Murod IV ning yoshligida tasvirlangan moyli rasm (anonim, taxminan 17-asr)]] Kösem Toʻpqopi saroyiga ulugʻvor tantanali yurishi bilan kirib keladi, uning qarshisida minglab darveshlar uning kelajagini nishonlash uchun duolar bilan peshvoz chiqishadi. Oʻgʻli 1623-yil 10-sentabrda Murod IV sifatida taxtga oʻtirgach, u siyosiy maydonga tushadi. Uning oʻgʻli voyaga yetmaganligi sababli, u 1623-yil 10-sentabrda oʻgʻli taxtga chiqqanidan boshlab 1632-yilning 18-mayigacha nafaqat haqiqiy sulton, balki rasmiy regent, davlat noibasi (noib-i-sultanat) sifatida ham tayinlangan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Murad_IV_minature.jpg/220px-Murad_IV_minature.jpg|left|thumb| [[Murod IV|Murod IVning Usmonli miniatyurasi]] 1623-yilda Usmonlilar saroyi Venetsiya Respublikasiga maktub yuborib, Murod IV taxtga oʻtirishini rasman eʼlon qiladi. Maktubda Kösemga haqiqiy sulton sifatida murojaat qilingan: „Janobi Hazrati Sulton Valide […] Alloh oʻzi bilan olib ketgan marhum Sulton Ahmad uchun juda muhim va suyukli inson edi va uni shu qadar sevardiki, unga uylanib, uni hurmat qilgan.“ Maktubda yana Kösemning oʻgʻlining nomidan hukmronlik qilishiga ishora qilingan: „Biz mansabni egallagan barcha ayollar orasida kamolot va feʼl-atvori bilan ajralib turadigan haqiqiy sultondan umid va ishonchimiz katta“. 1623-yilda Murod taxtga oʻtirganidan koʻp oʻtmay, Venetsiya elchisining xabariga koʻra Kösemning siyosiy tajribasi haqida shunday deyilgan:""Butun kuch va hokimiyat onaning qo‘lida bo‘lib, Sulton Mustafodan mutlaqo farq qilib, umrining cho‘qqisida, yuksak aql va ruhiyat egasi bo‘lgan, uning hukmronligi davrida hukumat ishlariga tez-tez qatnashgan."" Ingliz elchisi Roe, Venetsiyaga joʻnamasidan bir oy oldin yozgan va yangi sultonni „oʻz otasini, aqlli va aqlli odam boʻlgan onasi qoʻyishini“ bashorat qilgan. Murod taxtga oʻtgandan soʻng, uning barcha aka-ukalari sultonr Haramining bir qismi boʻlgan qafaslarga qamalgan, u yerda taxtning mumkin boʻlgan vorislari uy qamogʻi va saroy amaldorlari tomonidan doimiy nazorat ostida ushlab turilgan. Regent sifatida Kösem oʻgʻli Murod orqali imperiyani samarali boshqargan, parda ortidan turib devon majlislarida qatnashib turgan va ularni tashkil qilgan. U siyosiy arboblarni tayinlash va davlat boshqaruvini nazorat qilish bilan shugʻullangan, bu unga davlat arboblari, sudyalar va boshqa saltanat arboblari bilan yaxshi aloqa oʻrnatish imkonini bergan. U xalqaro shartnomalarni muhokama qilish uchun boshqa mamlakatlarning xorijiy elchilari bilan uchrashuvlar uyushtirgan. Yetakchi vazirlar oʻz maktublarini toʻgʻridan-toʻgʻri unga yozardilar, bunga javoban Kosem vazirlarga xat yozish uchun uning kirasidan foydalangan. Uning tashabbusi ostida 1623-yilda Kemankeş Kara Ali Posho bosh vazir etib tayinlanadi. Kösem birinchi marta regent boʻlganida uning roli haqida aniq maʼlumotlar saqlanib qolgan. Turk tarixchisi Özlem Kumrular fikricha:""“Sadr vazirning iltimosidan koʻrinib turibdiki, bu davrda Koʻsem voyaga etmagan oʻgʻli bilan tomoshabinlar zalida boʻlishni va ulugʻ kishilarning har qanday iltimoslarini tinglashni xohlagan. Sadr vazir bu istakning qonunga to‘g‘ri kelmasligini juda muloyimlik bilan ta’kidladi: “Yo Rabbiy va hukmdor, qilayotgan ishing qonunga ziddir. Men sening sodiq xizmatkoringman va sendan ajralishni xohlamayman”..'"" Bosh vazir Ali Poshoning eng qoʻpol xatosi Safaviylar Shoh Abbosga 1624-yilda Bagʻdod va Erivanni qoʻlga kiritishga ruxsat berib, keyin esa oʻsha paytda oʻn ikki yoshli Murod va uning onasi Kösemdan bu xabarni yashirib qoʻygani boʻldi. Soʻngra, u darhol lavozimidan boʻshatilib, bosh vazirni qora amaldor Mustafo ogʻaning koʻmagida boʻgʻib oʻldirtiradi. Sadr vazirlik lavozimini keyinchalik Cherkes Mehmed Posho egallaydi.