cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baierdorf bei Anger
Baierdorf bei Anger Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Weiz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,31 km2. 1706 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Baxodir Sobirov
Bahodir Sobirov Boypoʻlotovich (1963-yil 17-aprel, Navbahor tumani, Navoiy viloyati, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbekistonlik olim, texnika fanlari doktori, professor
Moralzarzal
Moralzarzal Ispaniyaning Madrid mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Madrid provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 42,6 km2. Aholisi — 11801 kishi (2010).
Baxodir Sobirov
Biografiyasi
Bahodir Sobirov 1963-yil 17-aprel Navoiy viloyati Navbahor tumanida tugʻilgan. 1985-yilda Toshkent davlat universitetini tamomlagan. 1985—1992-yillarda Navoiy shahar 2-hunar-texnika bilim yurti ishlab chiqarish ustasi, o‘quv ishlari bo‘yicha  direktor o‘rinbosari, tarbiyaviy ishlar bo‘yicha direktor o‘rinbosari, 1992—1995-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti Navoiy bo‘limida ximiya va ximiya texnologiya kafedrasi laboranti, katta laboranti, assistent, katta o‘qituvchi, ximiya-texnologiya fakultetida dekan o‘rinbosari, 1995—1998-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti qoshidagi ixtisoslashgan texnika kolleji direktori, 1998—2000-yillarda Navoiy davlat konchilik instituti tadbirkorlik va iqtisod masalalari bo‘yicha prorektori, 2000—2010-yillarda Navoiy viloyati o‘rta maxsus, kasb-hunar taʼlimi boshqarmasi boshligʻi, 2010—2013-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi „Fan va taraqqiyot“ davlat unitar korxonasi katta ilmiy xodim izlanuvchisi, 2013—2013-yillarda Toshkent davlat texnika universiteti huzuridagi „Fan va taraqqiyot“ davlat unitar korxonasi raisi o‘rinbosari, 2013—2018-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus taʼlim vazirligi, o‘rta maxsus kasb-hunar taʼlimi markazining Idoraviy metrologik nazorat xizmati rahbari, 2018—2019-yillarda O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus taʼlim vazirligi, Kasb-hunar taʼlimi markazi kasb-hunar kollejlari faoliyatini o‘quv-metodik muvofiqlashtirish boshqarmasi boshligʻi, 2019-yilda Kasb-hunar taʼlimi tizimini inovatsion rivojlantirish, pedagog kadrlar malakasini oshirish hamda ularni qayta tayyorlash instituti rahbari vazifasini bajaruvchi, 2019—2020-yillarda Pedagog innovatsiyalar, kasb-hunar taʼlimi boshqaruv hamda pedagog kadrlarni qayta tayyorlash hamda ularning malakasini oshirish instituti rektori lavozimida ishlagan. 2020-yildan Navoiy davlat pedagogika instituti rabhari. Oliy majlis qonunchilik palatasining Inson huquqlari bo‘yicha vakili qoshidagi insonning erkinliklariga rioya etilishi va konstitutsiyaviy huquqlari boʻyicha komissiya aʼzosi. „Elektron taʼlim“ va „Navoiy davlat pedagogika instituti ilmiy-uslubiy axborotnomasi“ jurnallarida bosh muharriri.
Ilmiy faoliyati
Bahodir Sobirovning 4 ta hammualliflikda darslik, o‘quv hamda uslubiy qo‘llanmalari chop qilingan. „Polimerlar kimyo“, „Kimyo tarixi“, „Organik kimyo“ singari darslik hamda o‘quv qo‘llanmalari nashr qilingan.
Hayesville (Shimoliy Karolina)
Hayesville AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Clay County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
469 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,2 km2. Shundan 1,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 619 m balandlikda joylashgan.
Lagerr koʻphadlari
Lagerr koʻphadlari - 0<x<+°° intervalda vazn funksiyaga nisbatan ortogonal boʻlgan koʻphadlar sistemasi.
Hays (Shimoliy Karolina)
Hays AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Wilkes County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1731 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 15,8 km2. Shundan 15,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Sargé-sur-Braye
Aholisi
974 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 43,0 km2.
Sobiq sinagoga binosi (Kogon)
Sobiq sinagoga binosi — Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Kogon shahrida joylashgan madaniy meros yodgorligi. Yahudiylarning sobiq sinagogasi binosi. Oʻzbekiston moddiy va madaniy merosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Hozirda tashlandiq holatida — xarob ahvolga kelib qolgan.
La Ferrière (Côtes-d'Armor)
La Ferrière Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Côtes-d'Armor departamenti Saint-Brieuc tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
448 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 15,7 km2.
Selma Lagerlöf
Selma Lagerlöf (1858.20. 11 - Morbakka - 1940.16.3) — shved yozuvchisi. Shvetsiya akademik aʼzosi (1914). Birinchi va koʻzga koʻringan yirik romani — "Iyost Berling haqida saga" (1891). Asar romantik uslubda yozilgan boʻlib, unda shved dehqonlarining turmush tarzi, orzu-umidlari aks ettirilgan. Lagerlöf Sitsiliya, Falastin va Misr safarlaridan soʻng "Dajjolning moʻʼjizalari" (1898) kitobi va "Quddus" (2 jildli, 1901 — 1902) romanini yozgan. Bolalar uchun yozilgan "Nils Xolgerssonning Shvetsiya boʻylab gʻaroyib sayohati" (1906) romani va "Botqoqdagi fermadan chiqqan qizcha" (1907) asari mashhur. Nobel mukofoti laureati (1909).
Dostonbek Tursunov
Dostonbek Tursunov (13-iyun 1995-yilda tugʻilgan) — oʻzbek futbolchisi, „Paxtakor“ va Oʻzbekiston milliy terma jamoasida markaziy himoyachi sifatida toʻp suradi.
Futbolchilik faoliyati
Professional faoliyatining ilk yillarida Fargʻonaning „Neftchi“ jamoasida oʻynagan. 2016-yilda „Qoʻqon 1912“ jamoasida oʻynagan. 2017-yilning birinchi yarmida Bekobodning „Metallurg“ jamoasida toʻp surgan. 2017-yildan yana „Neftchi“da oʻynab, sardorga aylandi. 2018-yilning dekabr oyida u Yaponiyaning „Renofa Yamaguchi“ga oʻtib, ikki yillik shartnoma imzoladi.
Oʻzbekiston yoshlar terma jamoasi safida 24 oʻyin oʻtkazib, ikkita gol urgan. 2018-yilning may oyida u oʻz mamlakati terma jamoasida debyut qilgan.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyut uchrashuvini 2018-yili oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 5ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Pär Lagerkvist
LAGERKVIST (Lagerkvist) Per Fabian (1891.23.5, Vekshyo - 1974.11.7, Stokgolm) — shved yezuvchisi va dramaturgi. Shvetsiya akademik (1940). "Temir va odam" (1915) novellalari, "Qoʻrquv" (1916) sheʼriy toʻplamlari va "Kayfiyat" (1919) asarida simvolizm taʼsiri seziladi. L. ijodda yangilikka intilib, nazm va nasrda shakliy kashfiyotlar yaratish yoʻlidan borgan. Uning "Oxirgi inson" (1917), "Mangu tabassum" (1920), "Koʻrinmas odam" (1923) dramalarida Birinchi jahon urushining dahshatlari, inson boshiga tushgan fojealar aks ettirilgan. "Yovuz sagalar" (1924) satirik toʻplam va "Bu dunyo mehmoni" (1925) avtobiografik qissasida turmush haqiqati yorqin ifodalangan. "Jallod" (1933), "Pakana odam" (1944) qissalari, "Ruh" (1937), "Qoʻshiq va jang" (1940) sheʼriy toʻplamlari yovuzlik va yomonlikka qarshi kurash ruhida. "Varavva" (1950) romanida qahri qattiq qaroqchining tarixi misolida odam Xudoni tanishi va iymonga kelishi haqida soʻz yuritilgan. L. Injil mavzulari asosida yaratilgan "Sivilla" (1956), "Agasferning oʻlimi" (1960), "Muqaddas yer" (1964), "Mariamna" (1967) va boshqa qissalar muallifi. Nobel mukofoti laureati (1951).
Chad (koʻl)
thumb|250px Chad — Markaziy Afrikadagi oqmas koʻl. Nigeriya, Niger, Chad va Kamerun hududida, 240 m balandlikda. Uz. 270 km, eni 150 km gacha. Maydoni 10 mingdan 26 ming km² gacha (Ch.ga quyiladigan okim miqdorining kup yillik oʻzgarishiga bogʻliq), chuq. 4 m dan 11 m gacha. Iqlim namligi yuqori boʻlgan davrda, yaʼni 5—6 ming yil avval koʻl maydoni 400 ming km² ga yetgan. Gʻarbiy va jan. qirgʻoqlari past, botqoqlashgan, shim.sharqi va sharqi kuchli yemirilgan, ular yaqinida orol kup. Ch.ga Shari va KomaduguYobe daryolari kuyiladi. Koʻlning daryo deltalari yakinida suvi chuchuk, qolgan qismida shoʻr. Ch.da suvning yer ostita singib atrofdagi grunt suvlarini taʼminlab turishi natijasida koʻlning suvi muntazam almashinib turadi. Begemot, lamatin, timsoxdar, suv va botqoq parrandalari yashaydi. Baliq turi koʻp. Kema qatnaydi.
Fichtwald
Fichtwald Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Elbe-Elster tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 31,55 km2. 675 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Fichtwaldning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Fahrenkrug
Hududi
Fahrenkrugning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Jardin Exotique
Jardin Exotique — Monako knyazligining eng gʻarbidagi okrug va La Condamine kvartaliga kiritilgan.
Tarixi
Jardin Exotique 2013-yilda La Colle va Les Révoires aholi punktlari birlashmasidan tashkil topgan. Yerosti va piyodalar yoʻlakchalari 2023-yilda tugatilishi rejalashtirilgan va bu Boulevard du Jardin Exotiquening yuqori qismini Fontvieillega tutashtiradi.
Maringues
Maringues Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Thiers tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
2605 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 117,9 nafar kishi.
Glenwood (Arkansas)
Glenwood AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Pike, Montgomery County, Arkansas|Montgomery okrugi tarkibiga kiradi.
Foucherans (Jura)
Foucherans Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Dole tumani tarkibiga kiradi.
Glenwood (Arkansas)
Aholisi
1751 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 243,2 nafar kishi.
Foucherans (Jura)
Aholisi
1760 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 228,6 nafar kishi.
Glenwood (Arkansas)
Geografiyasi
Maydoni — 7,2 km2. Shundan 7,2 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 171 m balandlikda joylashgan. thumb|left|200px|Glenwood manzarasi.
Bloomfield (Missouri)
Bloomfield AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Stoddard County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,6 km2. Shundan 3,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 110 m balandlikda joylashgan.
Boʻston (Jalaquduq)
Boʻston  — Oʻzbekiston Respublikasining Andijon viloyatiga qarashli qishloq. Jalaquduq tumani tarkibiga kiradi.
Chayon (maʼnolari)
Chayon:
Allondaz
Allondaz Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Albertville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
177 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 43,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,1 km2. Dengiz sathidan 557 – 1616 m balandlikda joylashgan.
Quranqoʻl (Qorasuv tumani)
Quranqoʻl (Куранкол) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Qorasuv tumaniga qarashli qishloq. Narimon ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 237 kishi.
Chavgon
Etimologiyasi
Chavgon soʻzi fors tilidan kelib chiqqan boʻlib, "uchi egri tayoq" maʼnosini anglatadi.
Tarixi
1850-yilda Hindistonda xizmat qilayotgan ingliz otliq askarlari chavgon oʻyiniga qiziqib qolishgan va dastlabki musobaqalarni oʻtkazishgan. 1871-yilda Buyuk Britaniyada chavgon (polo) musobaqasi tashkil qilingan. Shu tariqa chavgon oldin Yevropa, keyin Amerika davlatlariga tarqalgan. 1900, 1904, 1920, 1924 va 1936-yillarda boʻlgan olimpiada oʻyinlari dasturidan ham joy olgan.
Tavsifi
Zamonaviy chavgon oʻyini (hozirda koʻplab davlatlarda "polo" deb ataladi) maydonning oʻlchami 274x182 m, yogʻochdan tayyorlanadigan toʻpining diametri 8 sm, ogʻirligi 120—135 g, ikki yondagi darvozalarining eni 8 m dan, oʻyin vaqti 56 min. (7 min.dan 8 boʻlim). Musobaqalashayotgan ikki jamoadagi 4 tadan otliq oʻyinchi qoʻllaridagi uchi egri tayoq (klyushka) yordamida toʻpni raqib darvozasiga kiritishga harakat qiladi. Oʻyinchilarga uchrashuv davomida otlarini oʻzgartirishlariga ruxsat etiladi.
Hozirgi kunda chavgon oʻyini Ozarbayjon, Fransiya, Argentina, AQSH, Meksika, Buyuk Britaniya, Italiya davlatlarida rivojlangan.
Damlalıkaraağaç (Kütahya)
Damlalikaraogʻoch — Kütahya viloyatining Merkez tumaniga qarashli qishloq.
Chavgon
Manbalar
Chovqan, a traditional Karabakh horse-riding game in the Republic of Azerbaijan
Damlalıkaraağaç (Kütahya)
Tarix
Qishloq nomi 1910-yildagi yozuvlarda Damlali deb qayd etilgan.
Joylashuvi
Qishloq Kütahya shahar markazidan 44 kilometr uzoqlikda joylashgan.
Stapleton (Georgia)
Stapleton AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Jefferson okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
318 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 70,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,5 km2. Shundan 4,5 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 134 m balandlikda joylashgan.
Oqechki
Manbalar
OʻoʻGʻgʻʼ
Hemby Bridge (Shimoliy Karolina)
Hemby Bridge AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Union County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1782 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Lequio Tanaro
Lequio Tanaro Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Cuneo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12 km2. 761 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
NGC 2668
NGC 2668 Silovsin yulduz turkumidagi SBab tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Edouard Stephan 1877-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Bəcirəvan( Imishli)
Bəcirəvan (shuningdek, Bacirəvan, Badzhiravan va Bodzherevan) — Ozarbayjonning Imishli tumanidagi qishloq va munisipalitetdir. Umumiy aholi soni 2,137.
Wahran porti
Vahron porti yoki Oran porti ( ميناء وهران  ) - mamlakat g'arbidagi Jazoir porti va aynan Oran shahrida, O'rta yer dengiziga qaragan. Savdo va dengiz transportining har bir sohasida muhim portlardan biri hisoblanadi.
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Asyrmatos, Afina
Asirmatos ( Ασύρματος   [aˈsiɾ.ma.tos] kabi talaffuz qilinadi ) yoki Attaliotika ( Ατταλιώτικα    [a.taˈʎo.ti.ka] kabi talaffuz qilinadi ) — Gretsiyaning Afinadagi aholi punkti bo'lib, U Filopappos tepaligining g'arbiy yon bag'irlarida, Ano Petralona tumani yonida joylashgan. Bu texnik jihatdan Petralona tarkibiga kiradi.
Asyrmatos nomi yunon flotining uzatuvchi antennasi sharafiga nomlangan ( asyrmatos yunoncha "simsiz" degan ma'noni anglatadi). Bu hudud Kichik Osiyodan Grek-turk urushidan keyin kelgan qochqinlar joylashgan eski karer edi. Qochqinlarning aksariyati esa Attaleiyadan kelganligi uchun bu tumanning boshqa nomi Attaliotika hisoblanadi. Yangi turar-joy qo'pol va vaqtinchalik materiallardan qurilgan bo'lib, xuddi xarobadek ko'rinar edi. 1944-yilda Dekemvriana paytida dengiz floti maktabi va uzatish antennasi yoqib yuboriladi, bu esa hukumat qochqinlarni tosh uylar va ko'p qavatli uylar qurilgunicha eski dengiz maktabi binolarida joylashtirishga qaror qiladi.
Asyrmatos taniqli yunon neorealistik "Synoikia To Oneiro" filmi uchun tabiiy obraz sifatida foydalangan. Film Afinadagi qashshoqlik va qiyinchilik tasvirlarini aks ettirgani uchun 1960-yillarda Gretsiya hukumati tomonidan senzura qilingan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Sasnières
Sasnières Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loir-et-Cher departamenti Vendôme tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
96 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,2 nafar kishi.
La Harmoye
La Harmoye Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Côtes-d'Armor departamenti Saint-Brieuc tumani tarkibiga kiradi.
Navacerrada (Madrid)
Navacerrada (Madrid) Ispaniyaning Madrid mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Madrid provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 2765 kishi (2010).
Gosnell (Arkansas)
Gosnell AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Mississippi okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3968 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 922,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,3 km2. Shundan 4,3 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 76 m balandlikda joylashgan.
Fedderingen
Fedderingen Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Dithmarschen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 9,69 km2. 283 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Fedderingenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Apremont (Savoie)
Apremont Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Chambéry tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
934 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 52,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,8 km2. Dengiz sathidan 302 – 1554 m balandlikda joylashgan.
Qoʻqon xonligi
Tarix
Norboʻtabiyning oʻgʻli Olimbek hukmronligi davrida Qoʻqonning siyosiy mavqei yanada kuchaygan, harbiy islohot oʻtkazilgan, Ohangaron vohasi, Toshkent, Chimkent va Sayram tobe etilgan, tashqi savdoga ham eʼtibor kuchaytirilgan. 1805-yil davlat rasman Qoʻqon xonligi deb eʼlon qilinib, Olimbek „xon“ unvonini olgan. Olimxonning markazlashgan kuchli davlat tuzish borasida qilayotgan harakatlari ayrim mansabparast zodagonlar guruhida norozilik kayfiyatlarini vujudga keltiradi. Natijada ular Olimxonning safardaligidan foydalanib 1810-yil Qoʻqonda „Olimxon Toshkentda oʻldi“, degan mish-mish tarqatishadi va uning ukasi Umarbekka toj kiygizadilar. Olimxon bundan xabar topib, Qoʻqonga yoʻl oladi, biroq u Oltiqush mavzeida otib oʻldirilgan.
Marsac-en-Livradois
Marsac-en-Livradois Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Ambert tumani tarkibiga kiradi.
Qoʻqon xonligi
Tarix
Umarxon davrida xonlik hokimiyatini mustahkamlash va kengaytirish choralari koʻrilgan. 1815-yil Buxoro xonligiga qarashli Turkiston, 1817-yil esa Oʻratepa bosib olingan. Sirdaryo boʻyida bir qancha harbiy istehkomlar barpo etilgan; sugʻorish inshootlarini kengaytirish, kanallar qazish, masjid va madrasalar qurishga eʼtibor berilgan. Xususan, Qoʻqon, Toshkent, Turkiston, Chimkent, Sayram, Avliyoota (hozirgi Jambul)da masjid va madrasalar qurilgan. Mozorlar tartibga solingan. Umarxon hukmronligi davrida Qoʻqon xonligida fan, adabiyot, sanʼat nisbatan yuksalgan. Bunda uning sevimli xotini — mashhur oʻzbek shoirasi Nodirabegimning xizmati katta boʻlgan. Umarxonning oʻzi ham „Amiriy“ taxallusi bilan oʻzbek va tojik tillarida gʻazallar yozgan. Umarxon vafotidan soʻng uning 12 yoshli oʻgʻli Muhammad Alixon taxtga oʻtirgan. Xon yosh boʻlganligi uchun davlatni dastlabki davrda onasi Nodirabegim boshqargan. Nodirabegim madaniyat va sanʼatni rivojlantirishga intilgan.1826-yil Sharqiy Turkiston da xitoylarga qarshi bosh koʻtargan musulmon aholiga yordam berish uchun qoʻshin tortib borilgan. Natijada Xitoy hukumati Sharqiy Turkistonning 6 ta shahri (Oqsuv, Qashqar, Yorkend, Xoʻtan va boshqalar) dan soliq olish huquqini Qoʻqon xonligiga berishga majbur boʻlgan. Bu 1832-yilgi Pekin shartnomasida batafsil oʻz ifodasini topgan
Marsac-en-Livradois
Aholisi
1329 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 48,3 km2.
Qoʻqon xonligi
Tarix
1865-yil Qoʻqonda qipchoq va qirgʻizlar Xudoyqulbek ni tantanavor ravishda xon deb eʼlon qiladilar. U atigi 14 kungina xonlik qiladi, soʻngra barcha xazinani va qimmatbaho narsalarni olib, Qashqarga qochib ketgan. Xudoyorxon hech qanday qarshiliksiz Qoʻqon taxtini qayta egallagan (1865- 1875). Bunday beqaror ichki vaziyatdan foydalangan Rossiya Qoʻqon xonligiga qarshi istilochilik harakatlarini boshlab yuborgan. Natijada 1853-1865 yillar davomida Oqmachit, Toʻqmoq, Pishpak, Avliyoota, Turkiston, Chimkent, Toshkentni va ularning atrof hududlarini bosib oladi. 1867-yil 14 iyulda imperator Aleksandr II Turkiston harbiy okrugini taʼsis etdi va Oʻrta Osiyoda bosib olingan va saltanat tarkibiga kiritilgan hududlar hisobidan turkiston general-gubernatorligini tashkil qildi. Chorizm bosqini tufayli Qoʻqon xonligi chegaralari ancha qisqarib ketdi. Xazinaga tushadigan daromadlar keskin kamaydi. Xon xazinani toʻldirish uchun yangidan qoʻshimcha soliqlar joriy etdi. Xalq bundan norozi boʻlib 1871-yil Soʻxda gʻalayon koʻtaradi. Bu gʻalayon qurolli qoʻzgʻolonga aylanib ketdi. Oʻrta Osiyo tarixida eng uzoq davom etgan "Poʻlatxon" qoʻzgʻoloni boʻlib oʻtadi. Rus qoʻshinlari qoʻzgʻolonchilarni yengdilar va Poʻlatxon asirga olindi. U 1876-yil 1 mart oyida Margʻilon shahrida dorga osiladi. Chor qoʻshinlari Qoʻqon xonligini bosib olib, xonlikni rasman bekor qiladilar va oʻrniga Fargʻona viloyatini taʼsis etadilar.
Davlat tizimi
Qoʻqon xonligida quyidagi mansablar mavjud boʻlgan: mingboshi, otaliq, shayx ul-islom, qozikalon, qushbegi, mehtar, parvonachi, naqib, dodxoh, eshik ogʻasi, inoq, shigʻovul, toʻqsoba, miroxur, qoravulbegi va boshqalar.
Qoʻqon xonligida mavjud boʻlgan harbiy unvonlar quyidagicha boʻlgan: mingboshi — odatda, u vazirlik vazifasini birga olib borgan. Keyin ponsadboshi, yuzboshi, ellikboshi, oʻnboshi, zambarakchi va boshqalar ham boʻlgan. Bulardan tashqari, boshqa harbiy mansablar ham boʻlgan. Qoʻqonda yashagan sarboz va toʻpchilar faqat alohida vazifadagi noib, dodxohning doimiy tasarrufida boʻlganlar. Urush davrida noib, dodxoh oʻz qismiga harakatdagi qoʻshinning hamma sarbozlarini qabul qilgan, unga vaqtinchalik boshchilik qilishni maxsus tayinlangan amiri lashkar (bosh qoʻmondon)ga topshirardi.
19-asrning 1-yarmida Qoʻqon xonligi tarkibiga quyidagi hududlar kirardi: Sirdaryoning soʻl sohili bilan Qorategin oraligidagi Qoʻqon viloyati; Sirdaryoning oʻng sohilidan to Olatovgacha boʻlgan Namangan viloyati; Xoʻjand shahri; Xoʻjand bilan Toshkent orali-gʻidagi Oʻratepa viloyati. Xonlikning eng shimoliy viloyati Turkiston, Betpaqdala sahrolariga borib taqalardi. Bundan tashqari, xonlik tarkibiga Olay hududi, Balxash koʻli bilan Sirdaryoning yuqori oqimi oraligʻidagi yerlar kirardi. Billurtogʻning gʻarbiy tomonidagi Qorategin, Darboz, Koʻlob, Shugʻnon singari bir qator togʻli tumanlar ham Qoʻqon xonligiga tegishli edi. Bu yerlarni qoʻqonliklar 19-asrning 30-yillarida boʻysundirishgan boʻlsa-da, ular tez-tez qoʻldan-qoʻlga, koʻproq Buxoro amiri ixtiyoriga oʻtib turardi.
Aholisi
Qoʻqon xonligi aholisining soni 3 mln.ga yaqin edi. Chorizm qoʻshinlari uning shim.gʻarbiy viloyatlarini bosib olgach, xonlik hududi ancha qisqarib, asosan, Fargʻona vodiysi bilan cheklanadi va aholi soni taxminan 2 mln.ga tushib qoladi. Aholining asosiy qismini o‘zbeklar tashkil etgan. Shuningdek, tojiklar, qirg‘izlar va qashqar (uyg‘ur)lar ham yashashgan. Yashash tarziga ko‘ra, aholi o‘troq, ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchilardan iborat edi.
Hunarmandchilik
Xonlik hududida mamlakat poytaxti Qoʻqon shahri va boshqa barcha shaharlar aholisining asosiy mashgʻuloti hunarmandchilik hamda kosibchilik boʻgan. Mahallalar oʻzi ixtisoslashgan biror bir hunar sohasiga qarab maxsus ustaxona, tim va doʻkonlariga ega boʻlgan. Xonlikda hunarmandchilikning temirchilik, zargarlik, toʻquvchilik, degrezlik, kulolchilik, misgarlik va boshqa tarmoqlari keng rivojlangan boʻlib, xonlikning har bir shahri muayyan sohada ishlab chiqargan mahsulotlari bilan mashhur boʻlgan. Qoʻqon shahri zargarlik va qogʻoz ishlab chiqarish, Shahrixon hamda Chust tikuvchilik hamda temirga ishlov berish, pichoqchilik, Margʻilon, Namangan va Andijon esa ipak gazlamalari, Toshkent oʻzining tikuvchilik, choʻyan hamda temir-mis mahsulotlari bilan shuhrat topgan. Namangan, Qoʻqon va Margʻilon shaharlarida atlas, shoyi, adras hamda beqasam matolari ishlab chiqarilgan.
Qoʻqon xonligida hunarmand va kosibchilikning muhim bir tarmogʻi — bu qogʻoz ishlab chiqarish boʻlgan. 1871-yilda xonlikda boʻlgan A. P. Fedchenko ushbu mahsulotning ishlab chiqarish jarayoni, yaʼni Qoʻqon qogʻozini tayyorlashni oʻz koʻzi bilan koʻrgan. Biroq ushbu soha Rossiya sanoati ishlab chiqargan arzon fabrika qogʻozlarining xonlik bozorlarini egallashi natijasida butunlay kasod boʻlgan.
Xonlikda qurolsozlikka ham alohida eʼtibor berilgan. Ushbu tarmoq shahar hunarmandchilik ishlab chiqarishining obroʻli sohalaridan biri hisoblangan. Jumladan, oʻsha davrda Qoʻqon shahrida zambaraklar, miltiqlar, qilichlar, pichoqlar, xanjarlar, qalqonlar, nayzalar va boshqa harbiy anjomlar tayyorlangan. Rus manbalarida hunarmandchilikdagi asosiy ishlab chiqaruvchi kuchi ayollar boʻlganligi qayd etilgan. Ular "paxtadan ipak yigirib, undan nafis hamda sifatli gazlamalar toʻqib, oʻzi va isteʼmolchilar ehtiyojlari uchun koʻylak va boshqa kiyimlar tikkan. Erkaklar esa asosan, kulolchilik, koʻnchilik va boshqa ogʻir ishlarni bajargan.
Xonlikda hunarmandchilik va kosibchilik ishlab chiqarishini asosan, paxtachilik, ipakchilik, chorvachilik tarmoqlari hamda yer osti boyliklarini qazib chiqarish sohalari xom-ashyo bilan taʼminlagan. Hunarmandchilik uchun zarur boʻlgan xom-ashyolar xonlik hududi va chet mamlakatlardan sotib olingan.
Iqtisodiy tizimi
Qoʻqon xonligining aholisi, asosan, oʻzbeklar, tojiklar, qirgʻizlar, qozoqlar, uygʻurlar, qoraqalpoqlardan iborat edi. Qoʻqon xonligida ham yerga egalik qilish va undan foydalanish turli xil boʻlgan. Xonlikka qarashli boʻlgan yerlar am-lok yerlar, vaqf yerlari, mulki xi-roj va mulki ushriyaga taqsimlangan. Dehqonlar oʻrtasida yakka dehqon xoʻjaligi ham rivojlangan. Oʻz yerlaridan ajralgan kambagʻal dehqonlarning koʻpchiligi yirik yer egalari qoʻlida chorakorlik qilganlar. Yerning bahosi uning unumdorligi va qanchalik suv bilan taʼminlanganligiga qarab belgilangan. Xonlar sugʻorish tarmoqlari katta daromad manbai boʻlganligi sababli maʼlum darajada ularni saqlashga, sugʻorish inshootlarini yanada kengaytirishga yaxshi eʼti-bor berishgan. Qoʻqon xonligida koʻplab paxta va poliz ekinlari yetishtirilgan, bogʻ-dorchilik hamda pillachilik taraqqiy etgan. Hunarmand-kosibchilik mazmunan boy va serqirra boʻlgan. Bular: misgarlik, zargarlik, oʻymakorlik, harbiy qurol ishlab chiqarish, sopol va koʻzagarlik, qogʻozgarlik, badiiy toʻqimachilik, doʻppichilik, kashtachilik, koʻpriksozlik, temirchilik va shahrik.
Bulardan tashqari, xonlikda yer osti boyligi ham maʼlum darajada qazib olingan. Ammo ularni ishlab chiqarish sodda va kam ediki, ular ehtiyojni qondira olmasdi. Mas, xonlikda ishlab chiqarilgan metall Rossiyadan olib kelingan metalldan qimmatga tushardi. Qoʻqon xonligida ishlab chiqilgan mahsulotlar esa chet ellarga ham olib chiqilar edi va ularga talab ham bor edi. Shuning uchun bu soha maʼlum darajada rivojlana borgan.
Savdo-sotiq Qoʻqon xonligi hayotida katta va muhim oʻrin egallagan. U ichki va tashqi savdoga boʻlingan. Osiyo xonliklarida ichki savdo, asosan, qad. davrdan beri oʻzaro koʻchmanchi chorvador, oʻtroq dehqonlar va shahar-qishloq hunarmandlari mahsulotlariga asoslangan edi. Aholi oʻzining ehtiyojlarini asosan oʻz xonligidagi mahsulotlar bilan qondirishgan.
Qoʻqon xonligining iqtisodiy hayotida Buxoro, Xiva, Qashqar, Hindiston, Afgʻoniston, Eron va ayniqsa, Rossiya bilan boʻlgan tashqi savdo katta oʻrinni egallagan. Rossiya bilan olib borilgan savdo munosabatlari Qoʻqon xonligi qishloq xoʻjaligi ayrim tarmoqlarining rivojlanishiga olib keldi va rus madaniyatining baʼzi jihatlari aholi turmush tarziga kira boshladi. Qoʻqon xonligi Rossiyaning xom ashyo bazasiga va tashqi savdo bozoriga aylana bordi. Rossiya sanoati tovarlarining olib kelinishi mahalliy sanoat korxonalarini va ayrim hunarmandlarning inqirozga uchra-shiga sabab boʻldi.
Qoʻqon xonligidan chet davlatlarga quritilgan mevalar, jun, teri, ipak, gilam, paxta va ipak matolar chiqarilgan. tashqi mamlakatlardan esa turli metall rudalari, metall buyumlar, qand va boshqa mahsulotlar keltirilgan.
Madaniyati
Qoʻqon xonligining 18-19-asrlar 1-yarmida kechgan madaniy hayotida ham sezilarli ijobiy oʻzgarishlar va siljishlar yuz berib borganligi ayondir. 19-asrda Qoʻqon xonligida tarixnavislik sezilarli ravishda oʻsib borgan. Oldinlari yozilgan bir necha tarixiy asarlar fors va arab tillaridan oʻzbek tiliga tarjima qilindi va yangi kitoblar yozildi. Bu yangi asarlarning oʻziga xos xususiyatlari ham bor edi — ularning ayrimlari sheʼriy yoki qisman sheʼriy yoʻlda yozildi. Bu esa qoʻqonlik tarixchilarning adabiyotni yaxshi bilibgina qolmay, oʻzlari ham sheʼriyatda qalam tebratganliklarini koʻrsatadi. Mas, „Tarixi jahonnamoyi“ (Junayd Mullo Avazmuhammad Mullo Roʻzi Muhammad soʻfi oʻgʻli), „Shohnoma“ (Abdulkarim Fazliy Namangoniy), „Shohnomayi Umarxoniy“ (Mirzo Qalandar Mushrif Isfaragiy, u Fazliy Namangoniyning „Zafarnoma“ asarini nasriy qilib yozgan). „Muntaxab at-tavorix“ (Xoʻja Muhammad Hakimxon-toʻra bin Sayid Maʼsumxon), „Tarixi Shohruxiy“ („Tarixi sayyidi Xudoyorxon“, Mullo Niyoz Muhammad Xoʻqandiy Niyoziy bin Mullo bin Ashur Muhammad Xoʻqandiy), "Tarixi jadidai Toshkand (Muhammad Solihxoʻja ibn Qorixoʻja), „Shohnoma“ (Mahzun Ziyovuddin Xoʻqandiy), „Jangnomai Xudoyorxon“ (Shavqiy Namangoniy) va boshqa
19-asr boshlarida shakllangan Qoʻqon adabiy muhiti ham xonlikning madaniy hayotida katta oʻrin tutgan. Qoʻqon hukmdorlarining qator namo-yandalari temuriylar anʼanasini davom ettirib, oʻzlari ham ilm-maʼri-fat bilan shugʻullanib, bu sohani rav-naq topdirishga katta saʼy-harakat qilganlar. Ayniqsa, bunda Qoʻqon xonlaridan Umarxon (1810-22) va muhammad Alixon (1822-41) davrlari yaqqol ajralib turadi.
Qoʻqon adabiy muhitining yana bir muhim xarakterli jihati shundaki, bu davrda oʻzbek va fors-tojik tilida bab-baravar qalam tebratgan bir qator taniqli va mashhur oʻzbek shoiralari isteʼdodi keng rivoj topdi. Mas, Dilshod otin, Zebuniso, Zinnat, Moh-zoda Begim, Mahzuna, Mushtariy, Nodira, Nozuk Xonim, Uvaysiylarning ijodi ayricha ahamiyatga molik-dir.
Qoʻqon adabiy muhitining samarali taʼsiri oʻlaroq bu yurtdan keyinchalik Muqimiy, Furqat, Zavqiy va boshqa yetuk badiiy soʻz sanʼatkorlari yetishib chiqdilar va oʻz xalqining erki, hurligi va ozodligi uchun xizmat qildilar.
Umuman olganda, 19-asrning oʻrtalariga kelib, Oʻrta Osiyo xonliklarida adabiyot va tarixshunoslik bilan bir qatorda mat., tibbiyot, geogr., astro-nomiyaga oid hamda diniy asarlar yara-tildi. Bu xonliklarda miniatyura va xattotlik sanʼati ham oʻz oʻrniga ega. Bu davrning madaniy hayotida dorbozlik, askiya, qoʻgʻirchoq teatri, masxa-rabozlik, ayniqsa, bastakorlik bir-muncha rivojlandi.
Qoʻqon xonligining barcha bekliklarida madrasa, maktab va qorixonalar mavjud edi. Madrasalarda ham diniy, ham dunyoviy fanlar boʻyicha tanilgan mudarrislar, olimlar bor boʻlganligi uchun ham bu yerga turli mamla-katlardan koʻplab talabalar kelib oʻqishgan.
Adabiyot
Haydarbek Bobobekov.
18 asr boshida Ashtarxoniylar xonligida hukm surgan siyosiy inqiroz sharoitida Fargʻona Buxorodan ajralib chiqadi. Markazi Qoʻqonda joylashgan mustaqil davlatga dastavval hojalar, keyin Ming xonlar sulolasi hukmronlik qila boshlaydi. Xonlik oʻz tarkibiga Namangan, Qoʻqon, Andijon va Margʻilon viloyatlarini kiritdi. Birinchi hukmdor etib oʻzbeklarning Ming qabilasidan Shohruhbiy eʼlon qilindi. 1721/22 yillar Shohruh amirlarning baʼzi guruhlari oʻrtasidagi nizolar oqibatida halok boʻladi. Uning oʻgʻli Abdurahimbiy (1721/17-1733yy.) Xoʻjand va Andijonni xonlikka qoʻshib oldi, Samarqand, Kattaqoʻrgʻon, Jizzaxni ishgʻol qildi. Uning akasi Abdukarim (1733-1747/48yy.) hukmronligi davrida Oʻsh zabt etildi. Keyingi yigirma yillik hukmdorlarning tez-tez almashib turishi bilan ajralib turadi. 1770-yil Qoʻqon zodagonlari Norboʻtani (1770-1800yy.) hukmdor deb eʼlon qilishdi. U Chust, Namangan va Xoʻjand hukmdorlarining ajralib chiqishga boʻlgan harakatlarini bosishga muvaffaq boʻldi. Norboʻtabiy Toshkentga ham qoʻshin yuboradi, lekin shaharni boʻysindira olmaydi. Norboʻtabiy davrida nisbatan siyosiy osoyishtalikka erishildi, bu esa oʻz navbatida iqtisodiy taraqqiyotga yoʻl ochdi. Sugʻorish tizimi kengaytirildi, yangi madrasalar, jumladan, Mir madrasasi bunyod etildi. Norboʻtaning oʻgʻli Olimbek (1800-1809yy.) Qoʻqonning siyosiy mavqeini sezilarli tarzda koʻtardi. Olimxon hokimiyatni markazlashtirishga boʻlgan harakatlarida oʻzi togʻli tojiklardan tashkil qilgan yollanma qoʻshinga suyandi. U Toshkent va Fargʻonani boʻysintirdi, Oʻratepaga bir necha marta yurish qildi.
Qoʻqon xonlari Shohruhbiy (1709-1721) Abdurahimbiy (1721-1733) Abdulkarimmbiy (1733-1750) Abdurahmonbek (1750-1751) Erdonabiy (1751-1752,1752-1762) Bobobek (1752) Sulaymonbek (1762-1763) Norboʻtabiy (1763-1798) Olimxon (1798-1810) Amir Umarxon (1810-1822) Muhammad Alixon (1822-1841) Sulton Mahmudxon (1841-1842) Sheralixon (1842-1845) Xudoyorxon (1845-1858,1862-1863, 1865-1875) Mallaxon (1858-1862) Shohmurodxon (1862) Sulton Saidxon (1863-1865) Nasriddinxon (1875-1876)
Umarxon
Uyushtirilgan suiqasd oqibatida Olimxon oʻldiriladi va taxtga uning akasi Umarxon (1809-1822yy.) koʻtariladi. U Buxoro amiri Haydar bilan shartnoma tuzdi va Sirdaryoning quyi oqimigacha boʻlgan yerlarni saltanatiga qoʻshib oldi. Toshkent, Buxoro va Xiva yoʻllari kesishgan joyda u Oqmachit istehkomini bunyod qildi. „Musulmonlar amiri“-"amir ul muslimin" unvonining sohibi boʻlmish Umarxon oʻz nomidagi tangalarni zarb etgan. Uning hukmdorligi chogʻida Qoʻqonda ham Buxoro xonligidagi kabi maʼmuriy tizim joriy etilgan.
Muhammad Ali
Umarxonning merosxoʻri etib uning 12 yoshli oʻgʻli Muhammad Ali (Madali) (1822-1842yy.) tayinlandi. Madali hukmronligini otasi zamonida ham unga yoqmagan kishilarni qatl qilishdan boshladi. U Sharqiy Turkiston va Qashqarga bir necha muvaffaqiyatli yurishlarni amalga oshirdi, Oloy togʻ tizmasi ortidagi tojiklarni boʻysindirishga erishdi. Uni tilyogʻmachilar „gʻozi“(eʼtiqod yoʻlidagi kurashchi) deb atashsada ruxoniylar dinni bulgʻagan va xudodan qaytgan kishi, deya hisoblashar edi. Xon gʻanimlari Buxoro amiriga shikoyat yoʻlladilar. 1840-yil amir elchisi orqali Qoʻqonga otasining xotini bilan nikoh tuzganligi uchun Madalixonni kofir deb eʼlon qilgan fatvoni joʻnatdi. Shundan soʻng Madalixon Buxoroga qarshi urush harakatlarini boshladi, biroq magʻlubiyatga uchragach, oʻzining Buxoro tobeligini tan oldi va amirlik foydasiga Xoʻjanddan voz kechdi. 1842-yil amir Nasrullo Qoʻqondni zabt etib, xonlikni Buxoroga qoʻshib oldi. Madalixon qatl etildi va tez orada Toshkent ham qoʻlga kiritildi.
Qoʻqon xonligi aholisining etnik tarkibi
XVIII asr boshlariga kelib Fargʻonada yangi Buyuk Oʻzbek Davlatlaridan biri — Qoʻqon xonligi tashkil topdi. Bu davlat oʻzbek davlatchiligi tarixida alohida oʻrin tutadi. Biz bu yerda Qoʻqon xonligi aholisining etnik tarkibi haqida maʼlumot berishni joiz deb bildik. Maʼlumki, Fargʻona vodiysi va unga tutash hududlar aholisi azaldan polietniylik xususiyati bilan Oʻrta Osiyoning boshqa hududlaridan ajralib turgan. Bunday etnik oʻziga xoslilik, Qoʻqon xonligi davrida ham saqlanib qolgan edi. Qoʻqon xonligi hududida asosan oʻzbeklar, tojiklar, qirgʻizlar, uygʻurlar va qoraqalpoqlar istiqomat qilganlar. Bundan tashqari xonlik hududida son jihatidan kamroq boʻlsada yahudiylar, tatarlar va boshqa etnik jamoa vakillari ham yashar edilar
Oʻzbeklar Qoʻqon xonligi aholisining asosiy qismini tashkil qilgan. Taʼkidlab oʻtish oʻrinliki, XX asr boshlariga qadar oʻzbeklarning bir qismi oʻtroq, qolgan qismi esa yarimoʻtroq (yarimkoʻchmanchi) holda yashaganlar. XX asr boshlariga kelib, vodiy oʻzbeklarining 828 mingdan ziyodrogʻi oʻtroq holda yashab, dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq bilan mashgʻul boʻlganlar. Rus tilidagi adabiyotlarda aholining ushbu oʻtroq qismiga nisbatan „sart“ etnonimi qoʻllaniladi. Biroq, keyingi yillarda oʻzbek xalqiga nisbatan bu etnonimni qoʻllanilishi toʻgʻri emasligi va ushbu etnonim mazkur xalqqa past nazar bilan, kamsitilib qarash nuqtai-nazaridan, rusiyzabon tadqiqotchilar tomonidan ilmiy isteʼmolga olib kirilganligi haqidagi fikr-mulohazalar bayon etilmoqda. Oʻzbek xalqiga nisbatan „sart“ etnonimining qoʻllanilishi, tarixiy haqiqatga zidligi, oʻzbek xalqiga ushbu etnonim hech qachon oʻz xalqining nomi sifatida qoʻllanilmaganligi haqida jadidchilik harakatining namoyandasi Mahmudxoʻja Behbudiy ham oʻz davrida taʼkidlab oʻtgan edi. Turli urugʻ-qabilaviy tuzilishga ega boʻlgan yarimoʻtroq (yarimkoʻchmanchi) oʻzbeklarning vodiydagi umumiy soni oʻsha davr maʼlumotlariga koʻra 215 ming nafardan koʻproqni tashkil etgan. Bular ichida turk, ming, qipchoq, qurama, yuz, nayman kabilar Qoʻqon xonligi hududidagi yirik etnografik guruhlar hisoblangan. Ushbu urugʻ-qabilalar oʻzbek xalqini konsolidatsiyalashuvida muhim etnik komponentlar sifatida qatnashdilar.
Tojiklar Qoʻqon xonligi hududidagi aholining salmoqli qismini tashkil qilganlar. Ular asosan vodiyning gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy qismida joylashganlar. Tojikistonning hozirgi Soʻgʻd viloyati hududida tojiklar aholining asosiy qismini tashkil etadilar. Ayni vaqtda Qoʻqon xonligining boshqa bir qator manzilgohlarida ham ular gʻuj yashaganlar. Etnografik adabiyotlarda Fargʻona vodiysida yashagan tojiklar shartli ravishda ikki guruhga — voha tojiklari va togʻlik tojiklarga ajratiladi. Voha tojiklari — bu ushbu oʻlkaning azaliy xalqlaridan biri boʻlib, qator etnik xususiyatlari bilan Qoʻqon xonligi davrida va undan keyingi davrlarda ham boshqa etnoslardan ajralib turgan. Togʻli tojiklar Qoʻqon xonligi hududiga asosan Tojikistonning togʻlik hududlarida joylashgan Mastchoh, Qorategin, Darvoz, Koʻlob, Hisor kabi joylardan koʻchib kelganlar. Shu oʻrinda taʼkidlab oʻtish joizki, koʻplab togʻli tojiklar Qoʻqon xonligi qoʻshinlarida xizmatda ham boʻlganlar. Masalan, Niyozmuhammadning „Tarixi-Shohruhiy“ asarida koʻrsatilishicha, XIX asr boshlarida Qoʻqon xoni Olimxon tashkil etgan yangi qoʻshin tarkibida 6000 dan ziyod togʻlik tojiklar boʻlgan.
Tarixiy manbalarning tahlili shuni koʻrsatadiki, XVII va XVIII asrlarda Tyanshan togʻining shimolida yashovchi qirgʻizlarning katta guruhi Fargʻona erlariga kelib oʻrnashdilar. Turli urugʻ-qabilaviy tuzilishga ega boʻlgan qirgʻiz etnosi ham Qoʻqon xonligi hududidagi togʻ va togʻoldi manzilgohlarida yashab, vodiyning iqtisodiy, ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotida faol ishtirok etganlar.
Uygʻurlar Sharqiy Turkistonning eng qadimgi turkiy etnoslardan biri hisoblanadi. XVIII asrning ikkinchi yarmidan eʼtiboran, ayniqsa XIX asrda Xitoy feodallariga qarshi koʻtarilgan musulmonlar qoʻzgʻoloni magʻlubiyatga uchragandan keyin Sharqiy Turkistonning koʻplab musulmon aholisi, xususan juda koʻp uygʻur oilalari Fargʻona vodiysiga qochib oʻtdilar. XIX asrning oʻrtalaridayoq Qoʻqon xonligida 300 mingga yaqin uygʻurlar yashagan. Tadqiqotchi I. V. Zaxarova ham 1860-yilga qadar Qoʻqon xonligi hududida 200-250 ming qoshgʻarliklar yashagan boʻlsa kerak, deb hisoblaydi.
XVIII asrdan Buxoro xonligida yuz bergan siyosiy inqiroz koʻplab xalqlarni bu hududni tashlab ketishga majbur etdi. Oqibatda Buxoro va Samarqand atroflarida yashagan aholining bir qismi Qoʻqon xonligi hududiga kelib oʻrnashdi. Xususan, Sirdaryoning oʻrta oqimida yashab turgan qoraqalpoqlar Qoʻqon xonligi hududiga kelib qoʻnim topdilar. Qoʻqon xonligi hududiga koʻchib oʻtgan qoraqalpoqlar Sirdaryo va Qoradaryo boʻylariga oʻrnashib, anʼanaviy xoʻjaligini yuritishni davom ettirdilar. Xullas, Qoʻqon xonligi oʻzining etnik qiyofasining turli-tumanligi bilan ham xarakterlanadi. Holbuki, bunday etnik turli-tumanlik vodiy aholisini oʻzaro iqtisodiy va madaniy aloqalarini rivojlanishida muhim omillardan biri boʻlgan.
Ming sulolasi
1876 ​​yilda Qo‘qon xonligi o‘z faoliyatini to‘xtatdi.
NGC 2669
NGC 2669 Yelkanlar yulduz turkumidagi II3p tipli ochiq klasterdir.
Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Chayon chaqishi
thumb|right|200px
Chayon chaqishi — kishi hayoti uchun xavfli holat. Chayon chaqqan joyda kuchli ogʻriq seziladi, keyinchalik u qon tomirlari va nerv tolalari orqali butun tanaga tarqaladi. Oʻsha joy qizib, baʼzan "muzlab" jonsizlanadi, qichishadi, qizarib shishadi, goho unda pufakchalar paydo boʻladi; kishi holsizlanadi, boshi aylanadi va ogʻriydi, eti uvishadi. Ogʻirroq hollarda tomir tortishib, nafas olish, gapirish qiyinlashadi. Chayon chaqqan joyga nashatir spirti surtib, issiq qilish lozim, unga sarimsoq yoki piyozni ezib qoʻyish, margansovka (kaliy permanganat) eritmasi bilan vanna qilish ham mumkin. Chayon chaqqan kishida behollik alomatlari kuzatilsa, darhol vrachga murojaat etish zarur. Unga iloji boricha koʻp suyuqlik ichirish lozim. Chayon chaqishini oldini olish uchun chayon oʻlja qidirib kirib qolishi mumkin boʻlgan poyabzal, kiyim va boshqalarni qoqib-suqib kiyish maqsadga muvofiqdir.
Foulenay
Foulenay Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
81 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,2 km2. Dengiz sathidan 197 – 221 m balandlikda joylashgan.
Fichtenhöhe
Hududi
Fichtenhöhening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Lisio
Lisio Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Cuneo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 8 km2. 221 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Suvenli
Suvenli  — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Qoʻngʻirot tumani tarkibiga kiradi.
Almaydon
Almaydon  — Oʻzbekiston Respublikasining Andijon viloyatiga qarashli qishloq. Jalaquduq tumani tarkibiga kiradi.
Emil Zolya
EMIL ZOLYA— 19- asr oʻrtalari, 20- asr boshlarida yashab ijod qilgan (1840-1902).
Rossiya milliy futbol terma jamoasi
Rossiya milliy futbol terma jamoasi Rossiya Federatsiyasining futbol boʻyicha milliy terma jamoasidir. Rossiya Futbol Ittifoqi tomonidan idora etiladi.
Emil Zolya
Ijodi
„Qashshoqlar hikoyasi“ (1864) nomli [novella]]lar to‘plami ilk ijod namunasi boʻlishiga qaramasdan, tezda tildan-tilga ko‘chadi. „Tereza Rakin“ (1867), „Madlen Fera“ (1868) romanlarida naturalizm hidi sezilib tursa-da, o‘sha davr jamiyati uchun bu odatiy bir hol edi. Adibning „Rugon-Makkarlar“ (1871-1893) epopeyasi yigirma yillik mashaqqatli va samarali mehnat hosilasidir. „Uch shahar“ (1894-1898) trilogiyasida ijtimoiy-siyosiy mavzu keng o‘rin egallagan boʻlib, butun bir davr o‘z ifodasini topgan. „Hamal“, „G‘arb“ romanlari Emil Zolya nomini jahonga mashhur qildi. Emil Zolyaning birinchi hikoyalar to‘plami „Ninon ertaklari“ (1864) deb nomlanib, sakkizta hikoyani o‘z ichiga olgan va minglab oʻquvchilarning sevimli asariga aylangan. Emil Zolyani tanitgan „Oʻliklar chaqiradi“ (1866) romanidir. Bu asar Emil Zolyaning ikkinchi romanidir. Undan ilgari „Klodning tavbasi“ nomli romani eʼlon qilingan edi. Adib ilk ijodiy izlanishlari bilanoq o‘zining qobiliyati namoyish etdi. Yozuvchining yigirmata romanni o‘z ichiga olgan „Rugon-Makkarlar“ epopeyasi faqat fransuz emas, G‘arb adabiyotining ulkan xazinasiga aylandi. Bu epopeyada Makkarlar oilasining to‘rt avlodi tarixi tasvirlanadi. Yozuvchi bu oilaning genetik asoslaridan tortib, jamiyatdagi o‘rnigacha, har bir aʼzoning o‘ziga xos fazilatlari, yashash tarzi, yurish-turishi, turmush kechirishi, xalq, burjuaziya, aristokratiya, din bilan aloqalari batafsil hikoya qiladi. Epopeyaning „Foyda“, „Pul“, „G‘arb“, „Hamal“, „Yer“, „Ijod“, „Inson-hayvon“, „Doktor Noskal“ romanlari yuksak saviyada yozilgan. Epopeyaning har bir romani alohida nashr etilgan. „Hamal“ (1885) romani o‘zining g‘oyaviy yuksakligi bilan boshqa asarlardan ajralib turadi. Romanda XIX asming 80-yillarida yuz bergan juda ko‘plab norozilik namoyishlarining sabablari va uning oqibatlariga alohida urg‘u beriladi. Zolya o‘z romanini yozishdan avval „Yozuvchi huquqi“ maqolasini eʼlon qiladi. Unda yozilishicha, yozuvchi namoyish o‘tkazgan Anzen shaxtasiga borib, ishchilar hayoti bilan tanishadi, namoyishchilar bilan suhbat qiladi. „Hamal“ romanining yozilishida bu katta manba boMib xizmat qiladi. Emil Zolyaning „Uch shahar“, „Lurd“ (1894), „Rim“ (1896), „Parij“ (1898) asarlarida dunyodagi eng mashhur shaharlar tarixi, ijtimoiy-siyosiy hayoti yoritiladi. Umrining so‘ngi yillarida „Hosildorlik“ (1899), „Mehnat“ (1901), „Haqiqat“ (1903) asoslarini yozadi. Bu asarlar Emil Zolya ijodining eng yuqori cho‘qqisi hisoblanib, adibning yuksak so‘z sanʼatkori ekanligini namoyish etadi.
Rossiya milliy futbol terma jamoasi
Hozirgi tarkibi
2008-yil 23-mayiga koʻra:
Chad tillari
Chad tillari — som-hom (afroosiyo) tillari makrooilasining bir tarmogʻi; Markaziy va Gʻarbiy Sudanda, Chad koʻli atrofidagi mintaqa — Shim. Nigeriya, Shim. Kamerun hamda Chad Respublikasi hududlarida tarqalgan. 150 dan ortiq tillarni, lahja guruxlarini qamrab oladi. Tarmoqdagi eng yirik hisoblangan xausa (tili)ning azaliy qoʻllanish hududi Nigerning jan.sharqiy qismlarini ham oʻz ichiga oladi. Xa[[usa xalqining koʻchib yurishi va savdosotiqning tobora kengayishi natijasida xausa tili Gana, Togo, Benin respublikalarining shim. kismlari va Afrikaning boshqa koʻplab mamlakatlarida ham tarqalgan. Oʻtgan asrning 90-yillari oʻrtalaridagi maʼlumotlarga koʻra, Chad tillarida 35—40 mln.dan (xausa tilida 31 mln.dan) ortiqroq kishi soʻzlashadi.
CH.t. 3 ta asosiy guruhga boʻlinadi: gʻarbiy chad tillari, oʻz navbatida, xausa, angas, ron, boletangle, shim. bauchi, jan. bauchi, bade guruhchalari (7 ta)ga ajraladi; markaziy chad tillari, oʻz navbatida, tera, buramargi, xigi, bata, xidkala, mandara, sutur, makakam, daba, giler, kotoko, muzgu, masa guruxlari (13 ta)ga ajraladi; sharqiy chad tillari, oʻz navbatida, kera, nanchere, samray, sokoro, dangra, mokulu, mubu guruxchalari (7 ta)ga ajraladi.
CH.t.ning fonologik tizimida undoshlarning 3 turi — jarangli, jarangeiz va emfatik turlari farqlanadi. Unlilarning choʻziqlik—qisqalik boʻyicha qaramaqarshiligi keng tarqalgan. Barcha Chad tillari ham leksik, ham grammatik maʼnoli fonologik ton (ohang)larga ega. Morfologiyasida feʼl tizimi boshqa somhom tillariga nisbatan bir qancha oʻziga xosliklarga ega, olmoshlarning aloxida suz va qoʻshimcha kurinishidagi turlari mavjud.
Anja Sønstevold
Anja Sonstevold (1992-yil 21-iyunda tugʻilgan) — Norvegiyalik professional futbolchi, A Seriyaning Inter klubi va Norvegiya terma jamoasida himoyachi yoki yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
Jamoalardagi faoliyati
Sonstevold yoshligida SF Grei va Linderud/Grei klublarida oʻynagan. 2010-yilda u Toppserienning Kolbotn klubiga qoʻshildi va u yerda 4 yil oʻynadi, 113 ta yuqori darajali oʻyinda maydonga tushdi va 10 ta gol urdi. 2015-yilda u joriy liga chempioni LSK Kvinner FKga oʻtdi.