cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Leyten Yulduzi
Xususiyatlari
Leyten yulduzi asosiy ketma-ketlikdagi m sinfidagi qizil mitti. Uning massasi Quyosh massasining uchdan bir qismidan oshmaydi va diametri Quyoshning taxminan 11 % ni tashkil qiladi (RECONS dasturiga koʻra). Yulduzning 1937-1980- yillarda olingan suratlarining astrometrik tahlili shuni koʻrsatadiki, Yupiterga oʻxshash sayyoraga oʻxshash kamida bitta ulkan ob’ekt uning atrofida aylanadi.
Sayyora tizimi
GJ 273 toʻrtta ekzosayyora nomzodiga ega. GJ 273 b sayyorasi 18,65 kunlik davrga ega, massasi (m·sin(i)) = 2,89 M⊕ va yashash uchun qulay zonada joylashgan. GJ 273 s sayyorasi 4,72 kunlik davrga ega, massasi (m sin(i)) = 1,18 M⊕.
Xonchorbogʻ
Xonchorbog‘ — Samarqand viloyati Pastdarg‘om tumanlidagi qadimiy qishloqdir. Tumaning janubiy qismida, Zarafshon tog‘ tizmasining shimoliy etagida, Eski Anhor kanali bo‘yida joylashgan. Aholisi 6 ming kishi. Bog‘dorchilik, sabzavotchilik va chorvachilik bilan shug‘ullanadi. Dehqonchilikda Eski Anhor kanali suvidan foydalaniladi.
Leyten Yulduzi
Sayyora tizimi
2017-yilda Active SETI loyihasi astronomlari Norvegiyaning Tromso shahridagi EISCAT massividan foydalanib, GJ 273 b potentsial yashashga yaroqli sayyoraga nisbatan Yerda aqlli hayot mavjudligi haqida signal yuborganlar.
Seleksiya
Seleksiya (lot. selectio — tanlash, saralash) — yuqori mahsuldor oʻsimliklar navlari va duragaylarini, hayvonlar zotlarini va mikroorganizmlar shtammlarini yaratish nazariyasi va amaliyoti. Seleksiyaning ilmiynazariy bazasi genetika hisoblanadi. Oʻsimliklar S.si botanika, sitologiya, embriologiya, gistologiya, fiziologiya, fitopatologiya, entomologiya, ekologiya, biokimyo, oʻsimlikshunoslik va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlash texnologiyasi bilan chambarchas bogʻliq. Ibtidoiy S. koʻrinishlari (beixtiyor tanlash) dehqonchilik paydo boʻlgan davrlardan boshlangan. Bunday S. astasekin muayyan maqsadli yoʻnalishlarda olib borilgan.
Xonchorbogʻ
Tashkil topishi
Xonchorbog‘ toponimi Xon va Chorbog‘ so‘zlari birlashmasidan hosil bo‘lgan. Xon turkiy va mo‘g‘ul xalqlari unvoni. Chorbog‘ shahardan tashqaridagi hovli joyli qo‘rg‘onli bog‘. Buxoro xoni Abdullaxon II tomonidan chorbog‘ qurdirgan. Xalq og‘izda aytilishida Xonchorbog‘ yerida juda katta bog‘ barpo qilingan. Undagi mevalar shig‘il pishib mo‘l-kul hosil bergan. Bog‘ yonidan katta savdo yo‘li o‘tar, karvon yo‘l yurib Xonchorbog‘ga kelganda tuyalar mevali daraxtlarga osilib shoxlarini, hosilini yeb qo‘ymasin deb ularning og‘izini to‘rva xaltalar bilan bog‘lab o‘tilgan. Abdullahon II ning saroy tarixchisi Hofiz Tanish Buxoriy asarida Abdullaxon II ni Xonchorbog‘ yaqinidagi Qo‘riqi Qoqlik mavzesiga qo‘nib o‘tganligi yozilgan. Abdullaxon II qurdirgan Chorbog‘ yo‘nalishidan miyonkol shamoli esib turgan va hozir ham shunday. Chorbog‘ning maydoni 19 gektarni tashkil qilgan.
Leyten Yulduzi
Sayyora tizimi
2019-yilda esa GJ 273 atrofida yana 2 ta ekzosayyora nomzodi topilgan.
Seleksiya
Xalq seleksiyasi Oʻrta Osiyoda ham rivojlanib, gʻoʻza, zigʻir, don, beda, sabzavotpoliz ekinlari, tok va mevali daraxtlarning qimmatli navlari yaratilgan. 3—4-asrlarda afrikaosiyo gʻoʻzasining qattiq quruq iqlimga moslashgan ertapishar shakllari chiqarilgan. Yumshoq bugʻdoyning Qizil bugʻdoy, Tuyatish navlari hosildorligi, qurgʻoqchilik va kasalliklarga chidamliligi hamda donining sifati bilan mashqurdir. Tok (Soyaki, Sohibi, Parkent va boshqa navlari), oʻrik (Koʻrsodiq, Obinovvot), arpa (Toshkallak), sholi (Arpa sholi, Xoʻjaahmad, Qozoqi), joʻxori (Xoʻraki, Kattabosh), qovun (Joʻjaburun), tarvuz (Qoʻzivoy), sabzi (Mirzoi, Mushak), piyoz (Oq piyoz) va boshqalarning sifatli mahsulot beradigan, mevasi uzoq saqlanadigan koʻpchilik navlari hozir ham ekiladi. Beda seleksiyasi sohasida, ayniqsa, katta yutuqlarga erishilgan. Xorazm va Samarqand bedalari butun dunyoga mashhur boʻlib, hozir ham juda qimmatli navlar hisoblanadi. Chorvachilikda uzoq tanlash yoʻli bilan qorakoʻl, hisori qoʻy zotlari, qorabayir, laqay ot zotlari va boshqa yaratildi. Keyinchalik koʻpgina muhim xoʻjalik xususiyatlarga ega boʻlgan bu navlar va zotlardan S. ishlarida qimmatli boshlangʻich material sifatida foydalanildi.
Leyten Yulduzi
Yulduzning eng yaqin muhiti
Leyten yulduzi bizga eng yaqin yulduzlar roʻyxatiga kiritilgan. Quyidagi yulduz tizimlari 10 Yorugʻlik yili oraligʻida joylashgan:
Xonchorbogʻ
Abdullaxoja Ibn Darvesh qabri
Chorbog‘dan janubda 1554-yilda vafot etgan Abdulla Ibn Darvesh va Xitoy podshohi qizining qabri mavjud. Chorbog‘ atrofi aholisi 10 ming kishilik katta mahalla bo‘lgan. Kasallik tarqalishi natijasida aholining ko‘pchilik qismi vafot etgan, qolgan qismi atrofdagi qishloqlarga ko‘chib o‘tgan.
Seleksiya
CH. Darvin oʻzining "Turlarning kelib chiqishi" (1859) asari bilan S.ning ilmiy asosini yaratdi (qarang Evolyusion taʼlimot), hayvonlar va oʻsimliklar dunyosida yangi shakllarning paydo boʻlishida tanlaitit ahamiyatini koʻrsatib berdi.
Leyten Yulduzi
Qiziq faktlar
Leyten yulduziga eng yaqin yulduz bu Protsion. Leyten yulduzi yaqinidagi faraziy sayyora osmonida, mutlaq kattaligi 2,65 m boʻlgan Protsion A, 1,2 sv masofadan. Yilning yorqinligi −4,52 m boʻladi. Protsionning ikkilik tizimidagi faraziy sayyora orbitasidan chiqqan Leyten yulduzining yorqinligi 4,25 m ni tashkil qiladi.
Xonchorbogʻ
Arxeologik tatqiqotlar
Arxeolog Ivan Aleksandrovich Suxarev (1909-1941) 1936-yilda Chorbogʻ xarobalarini oʻrganadi. Chorbogʻ maydoni 19 gektar ekkanligini hisobotida yozib qoldirgan.
Seleksiya
S.ning keyingi rivojlanish bosqichlarida irsiyat qonunlarining kashf etilishi katta ahamiyatga ega boʻldi. Shuningdek, S.ning rivojlanishida I.V. Michurinnit ishlari ham muhim rol oʻynadi. Irsiy oʻzgaruvchanlikning gomologik katorlar qonuni hamda madaniy oʻsimliklarning kelib chiqish markazlari toʻgʻrisidagi taʼlimot muallifi N. I. Vavilov S.ning rivojiga katta hissa qoʻshdi.
Yevropa va Amerikada S. 19-asrda rivojlana boshladi. Fransiyada L. Vilmoren koʻp marta tanlash yoʻli bilan qand lavlagining tanlab olingan shakllari qandliligini 3 hissa oshirishga erishdi. Shved seleksioneri G. NilsonEle oʻzidan changlanuvchi oʻsimliklarda yakka tanlash usulini qoʻllab, sulining qimmatli navini yaratdi. AQShdaL. Byorbank duragaylashni qatʼiy tanlash bilan qoʻshgan holda mevali oʻsimliklar va boshqa ekinlarning eng yaxshi navlarini yaratdi. Rossiyada S. ishlari 19-asr oxiridan rivojlana boshladi.
Xonchorbogʻ
XX asr
1937-1938-yillarda Qozog‘istondan ziyolilar, ruhoniylar, boylar qatag‘on qilingan. Ular Xonchorbog‘ yerlariga ko‘chirib keltirilgan. 1942-yilda Mesxetiy turklar, 1943-yilda polyaklar, 1944-yilda qirim-tatarlarni Juma temir yo‘l stansiyasidan Xonchorbog‘ga ko‘chirib keltirilgan. Birinchilardan bo‘lib 1938-yilda Chiroqchi tumanidan Jumayev Qo‘shoq (1906-1986) va Boyirov Qurbon (1909-1991) ko‘chib kelgan. Xonchorbog‘ OSHP yonida shamol quduq bo‘lgan. Uni mahalliy aholi metrogen quduq deyishgan.
Seleksiya
Oʻzbekistonda ilmiy S.ning boshlanishi 20-asr boshlariga toʻgʻri keladi. Rossiya imperiyasi sanoatining paxta xom ashyosiga boʻlgan katta ehtiyojlari taʼsirida dastlab gʻoʻza S.si bilan shugʻullanadigan muassasalar tashkil etildi. 1898-yilda ish boshlagan Turkiston qishloq xoʻjaligi tajriba st-yasida (hozirgi Shreder nomidagi Bogʻdorchilik, uzumchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot instituti) R. R. Shreder qishloq xoʻjaligi sohasida koʻp qirrali ilmiy faoliyat bilan birga gʻoʻza, gʻalla, sholi S. ishlariga asos soldi. 1899-yilda Andijon tajriba dalasi. 1900-yilda Mirzachoʻl tajriba dalasi, 1913-yilda Namangan sh. yaqinidagi Paxtalikoʻlda gʻoʻza boʻyicha maxsus Fargʻona seleksiya st-yasi tashkil etildi. M.M. Bushuyev, G. S. Zaysev, Ye. L. Navrotskiy kabi olimlar gʻoʻza, gʻalla ekinlari, qoramolchilik boʻyicha S. ishlarini faol olib borishdi va gʻoʻzaning yangi mahalliy 169 (Dehqon), 182 (Oq joʻra), Amerikadan keltirilgan Rusel navidan "Navrotskiy", Triumf navidan "Navrotskiy zafari" navlari, Bushuyev koramol zoti yaratildi.
Xonchorbogʻ
Mahalla
1991-yil mart oyida Turg‘un Normurodov mahalla raisi etib saylangan. Dastlab mahalla raisi shtat birligi bo‘lsada, oylik ish haqqi ajratilmagan, keyinchalik bir necha yildan keyin oylik ish haqqi ajratilgan. Xonchorbog‘ mahallasi raislari(oqsoqollari):
Seleksiya
20-asrning 20y.laridan boshlab Oʻzbekistonda oʻsimlikshunoslik, chorvachilik, yilqichilik, qorakoʻlchilik, pillachilik va boshqa yoʻnalishlarida tajriba va S. st-yalari, ilmiy tadqiqot muassasalari tashkil etila boshladi. 1922-yilda Turkiston seleksiya st-yasi (1965-yildan Butunittifoq gʻoʻza seleksiya va urugʻchiligi ilmiy tadqiqot instituti), 1924-yilda Butunittifoq oʻsimlikshunoslik institutining Oʻrta Osiyo tajriba st-yasi, 1925-yilda Milyutin (hozirgi Gʻallaorol gʻalla ekinlari) tajriba st-yasi, 1927-yilda Oʻrta Osiyo ipakchilik instituti, 1929-yilda Butunittifoq paxtachilik instituti (SoyuzNIXI), 1932-yilda Oʻzbekiston sholichilik tajriba st-yasi, 1934-yilda Oʻzbekiston sabzavot va kartoshka ekinlari tajriba st-yasi, 1935-yilda Butunittifoq qorakoʻlchilik instituti, 1940-yilda Oʻzbekiston chorvachilik instituti va ularning respublikaning turli zonalarida joylashgan keng tarmokli styalari ish boshladi.
Xonchorbogʻ
Maktab
Mahallada 1947-0yilda Holbekov Dunyo (1912-1984) uyida boshlang‘ich maktab ochilgan. Bu maktab to‘rt yillik, darslar rus tilida o‘qitiladigan 35-sonli maktab bo‘lgan.4-sinfni bitirgan o‘quvchilar tumandagi 11-maktabga kunlik qatnab, 21,31-maktablarga yotoq bilan borib o‘qishni davom ettirgan. O‘quvchilarni Sanchiquldagi 11-maktabga Arziyev Xudoynazar (1916-2010), Aliyev Saʼdin (1934-2003)lar ot-aravada kunlik olib borib, olib kelishgan. Aravani qora va qizil rangli otlarga qo‘shgan. Qora rangli otning laqabi „karik“, qizil rangli otning laqabi „qovoq“ bo‘lgan. Bu ot-arava mahalliy xalq tilida „Furgon“ deyilgan. 1956-yilda maktab o‘zbek tilida o‘qitiladigan maktabga aylantirilgan. 1964-yilda Hamid Olimjon nomli sakkiz yillik 70-son maktab, 1970-yil Yuriy Gagarin nomli 70-o‘rta maktab, 1986-yil Abdulla Qodiriy nomli 9-o‘rta maktab, 2004-yildan 9-umumiy o‘rta taʼlim maktabi maqomida faoliyat yuritib kelyapti. Maktab direktorlari:
„SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni
right|thumb| 1976-yil SSSRning koʻp tirajli markasi boʻyicha orden (CFA Marka OAJ № 4599) "SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun" ordeni — Sovet harbiy davlat mukofotidir (SSSR ordeni).
Seleksiya
Chorvachilikda S. mollarning mahsuldorlik va mahsulotlari sifati, kasalliklarga bardoshi, sharoitlarga moslashishi, yem-xashakdan samarali foydalanishi boʻyicha olib boriladi. Yalpi, yakka, yakkaqarindoshlik, guruhliqarindoshlik belgilari majmui boʻyicha tanlash S.ning asosi hisoblanadi (qarang Duragaylash, Naslchilik, Saralash).
„SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1974-yil 28-oktabrdagi Farmoni bilan tashkil etilgan. Orden loyihasi muallifi polkovnik L.D.Pilipenko — Harbiy akademiya muhandisi hisoblanadi. 1-darajali orden bilan taqdirlanganlar atigi 13 kishini tashkil etadi, bu uni SSSRning eng kam uchraydigan ordeni — Gʻalaba ordeni (20 ta mukofot) ga tenglashtirdi.
Xonchorbogʻ
Fermir Xo‘jalik o‘yushmasi
Xonchorbogʻ yerlarida Belarus millatiga mansub Petrushkevichning oʻgʻli Fyodor XX-asrning 30-yillarida Zarafshon vohasiga Amerikadan keltirilgan ilk(Markiz Osiyoda) temir gʻildirakli "Fordzon" traktorlarini haydaganlardan biri boʻlgan. Qishloqda yashovchi otaxonlar oʻsha traktorlarni yaxshi eslashadi.Xonchorbog‘ Fermerlar uyushmasi xo‘jaligi faoliyat yuritib kelmoqda. Xo‘jalik raislari:
„SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni
Orden nizomi
"SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga xizmat qilgani uchun" ordeni bilan Sovet Armiyasi, Harbiy-dengiz floti, chegara va SSSR Qurolli Kuchlari ichki qoʻshinlarining harbiy xizmatchilari quyidagi holatlarda beriladi:
Seleksiya
Oʻsimliklar S.da navning asosiy yaroqlilik belgisi uning hosildorligi va hosili tarkibida koʻzlangan zarur moddalar (mas, bugʻdoyda oqsil, kartoshkada kraxmal)ning koʻpligi hisoblanadi. Shuningdek, tanlashda oʻsimliklarning noqulay omillarga (qurgʻoqchilik, sovuqqa chidamlilik, kasalliklar va zararkunandalarga) bardoshlik, mexanizatsiya bilan ishlov berishga qulaylik, agrotexnologiyaga moyilligi ham muhim belgilar hisoblanadi.
Xonchorbogʻ
Urush qatnashchilari
1938-yilda Xonchorbog‘ga ko‘chib kelgan Jumayev Qushoq (1906-1986) Pastdarg‘om tuman harbiy bo‘limidan harbiy xizmatga safarbar etiladi.1942-yilda dushman qurshovida qolib og‘ir tan jarohati oladi. Bu haqdagi xabar o‘sha yili Jumayev Qushoqning oilasiga yetib keladi. Biroz harbiy shifoxonada davolanib chiqib yana urushga qaytgan. 1943-yil 14-sentyabrda ko‘zidan jarohat oladi va yana harbiy shifoxonaga yotqiziladi. Sog‘ayib harbiy xizmatni davom ettirib, yurtga yorug‘-nurli yuz bilan, zafar quchib qaytadi. Mahallada yashab oʻtgan ikkinchi jahon urushi qatnashchilari:
Seleksiya
Oʻsimliklar S.si boshlangʻich material yaratish yoki tanlashdan boshlanadi. Ular tabiiy va duragay populyasiyalar, ilgari yaratilgan navlar, oʻzidan changlangan liniyalar, poliploidlar, mutantlar boʻlishi mumkin. Boshlangʻich materialdan tanlab olingan oʻsimliklar avlodi dastlabki baholash, baʼzan qayta tanlash uchun seleksion koʻchatzorlarga ekiladi. Ularning eng yaxshilari nav sinash uchun (dastlabki, stansion, konkurs) tanlab olinadi. Soʻngra ular yakuniy baholash va rayonlashtirish uchun Davlat sinoviga oʻtkaziladi (qarang Davlat nav sinash tarmogʻi, Nav). Makkajoʻxori S.da geterozisi yuqori boʻlgan liniyalararo va nav liniyalari duragaylari yaratiladi. Qand lavlagining yuqori geterozisli shakllarini yaratish uchun diploidlar tetraploidlar bilan chatishtiriladi. Sorgo, pomidor, garmdori, piyoz, poliz va boshqa ekinlar. S.sida ham geterozis duragaylari chiqariladi.
Gʻoʻza S.si yalpi tanlash, yakka tanlash usullari bilan serhosil va tezpishar navlar yaratish yoʻnalishida olib boriladi. Bunda navlarning sifat belgilariga (kasallik va zararkunandalarga, qurgʻoqchilikka, shoʻrga chidamliligi, tola chiqishi, mashinada terishga qulayligi va boshqalar) eʼtibor beriladi. Boshlangʻich material sifatida chet el S. navlaridan, tur ichida va turlararo madaniy, yovvoyi, yarim yovvoyi nusxalarni va turlarni chatishtirish yoʻli bilan olingan populyasiyalardan, radioaktiv nurlanishlar va kimyoviy mutagenlar taʼsirida chiqarilgan populyasiyalardan foydalaniladi. Bir qancha mamlakatlarda geterozis samaradorligidan yoki turlararo va tur ichidagi duragaylar birinchi boʻgʻinining yuqori biologikxoʻjalik mahsuldorligidan foydalaniladi. Gʻoʻza S.sida oddiy yoki juft, pogʻonali, duragaylar ichida, duragaylararo, takroriy (bekkross), murakkab chatishtirish usullari qoʻllaniladi.
20-asrda Oʻzbekiston olimlari S.ning nazariy va amaliy masalalarini ishlab chiqishga munosib hissa qoʻshdilar. Gʻoʻza S. sida S. S. Kanash, A. I. Avtonomov, L. V. Rumshevich, A. Dadaboyev, S. S. Sodiqov, S. M. Mirahmedov, O. Jalilovvab., mevalar va tok S.sida M. Mirzayev, M. S. Juravel, A. M. Negrul, subtropik ekinlar (limon) S.sida Z. Faxriddinov, sabzavot, poliz ekinlari kartoshka S.sida D. Abdukarimov, A. Obidov, K. Yusupov, Ye. V. Yermolova, A. S. Hakimov va boshqa, krramolchilik S.sida U. Nosirov, parranda (tovuq) S.sida S. Gʻ. Azimov, qoʻychilik S.sida I.N.Dyachkov, ipak qurtining yangi zotlari va duragaylarini yaratishda B.L.Astaurov, V.A. Strunnikov, U. Nasrillayev va boshqalarning xizmatlari katta.
Chet el mamlakatlarida S. ishlarini davlat seleksiyatajriba muassasalari va xususiy urugʻchilik firmalari amalga oshiradi. Meksikada yaratilgan kalta poyali bahori bugʻdoy navi (Sonora 63, Lerma Roxo va boshqalar) boshqa mamlakatlarda bahori bugʻdoy S.sida foydalaniladi. Bunday navlarni yaratish burdoy hosildorligini ancha oshirish imkoniyatini berdi. Makkajoʻxorining (AQSH) yuqori hosilli duragaylari, qand lavlagining liniyalararo duragaylari (AQSH, Shvetsiya), kalta poyali javdarbugʻdoy amfidiploidlari (Kanada), serkraxmal kartoshka navlari (Gollandiya, GFR, Polsha), uy parrandalari inbred liniyalari (AQSH) muhim oʻrinda turadi.
Adabiyot
Bahodir Normatov.
„SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni
Orden nizomi
Har uch darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordenlari bilan taqdirlanganlar quyidagi huquqlarga ega boʻladilar:
„SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangandan keyin koʻkrakning oʻng tomoniga taqiladi va xizmat stajiga qarab tartibga solinadi.
Orden tavsifi
1-darajali ordeni nishonni kesib oʻtgan ikkita toʻrtburchak yulduzdan iborat. Ordenning yuqori yulduzi oltin kumushdan yasalgan va turli xil nurlardan iborat. Markazda koʻk fonda kumush eman gulchambariga oʻyilgan besh qirrali yulduz, „SSSR Qurolli Kuchlarida xizmat qilgani uchun“ yozuvi boʻlgan oq emal lentasi bilan oʻralgan. bolgʻa va oʻroq tasviri; lentaning chetlari zarhal qilingan. Yulduz va lenta gumbazning langarlariga va oksidlangan kumushdan yasalgan qanotlarga biriktirilgan. Ordenning pastki toʻrt qirrali yulduzi koʻk emal bilan qoplangan, yulduzning chetlari zarhallangan. Oksidlangan kumushdan yasalgan, koʻndalang kesimi qavariq boʻlgan raketalar yulduzga oʻrnatilgan, ularning boshi va dum qismlari zarhallangan.
III darajali nishon butunlay kumushdan yasalgan.
Orden koʻkrakning oʻng tomonida taqiladi, kiyimga orden maxsus qistirgich bilan mahkamlanadi. Kundalik kiyimdagi orden nishonlari oʻrniga oʻrtasiga sariq chiziqli koʻk rangli ipak lentalarni taqish rejalashtirilgan: 1-darajali uchun — kengligi 6 mm boʻlgan bitta tasma; II daraja uchun — ikkita 3 mm kengligida, III daraja uchun — uchta 2 mm kengligida.
Orden nishonining balandligi va kengligi 58 × 58 mm, umumiy ogʻirligi 64,5 gramm. Gʻalaba ordenidan keyin bu kattaligi va massasi boʻyicha eng katta sovet ordeni boʻlib, faqat Naximov ordeni teng oʻlchamlarga ega edi.
Orden tarixi
Birinchi marta orden bilan taqdirlanish 1975-yil 17-fevralda Sovet Armiyasi va Harbiy dengiz floti kuni arafasida boʻlib oʻtdi. Ofitserlar, generallar va admirallarning katta guruhi qoʻshinlarni tayyorlash va yangi texnikani oʻzlashtirishdagi xizmatlari uchun III darajali ordenlar bilan koʻkrak nishonlari bilan taqdirlandi.
II darajali ordeni 1976-yil 30-iyuldagi farmon bilan general- leytenant I.V.Vinogradov birinchi marta „Sovet Armiyasidagi xizmatlari uchun va tavalludining 70 yilligi munosabati bilan“ mukofotlangan.
Hammasi boʻlib, 1991-yil oxiriga kelib, 69 576 nafar harbiy xizmatchilar III darajali, 589 nafari II darajali va atigi 13 nafari I darajali ordeni topshirildi.
I darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni SSSRning eng kam uchraydigan ordeni edi — „Gʻalaba“ ordeni (20 ta mukofot) va I darajali Ushakov ordeni (47 ta mukofot). 1991—1992-yillardagi notinchlik davrida taqdirlanmagan (boʻsh yoki sertifikatsiz) bir qancha ordenlar xususiy qoʻllarga oʻtib ketdi, ularning narxi past edi. Shaxsiylashtirilgan 13 ta mukofot juda katta nazariy ahamiyatga ega, ammo ular mavjud emas, chunki ularning barchasi mukofot egalari yoki ularning qarindoshlariga tegishli. General A.S.Verevkinga tegishli boʻlgan ushbu ordenlardan biri Buyuk Britaniyadagi kim oshdi savdosida 15 ming dollarga sotildi.
"SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun" ordeni koʻkrak nishoni koʻkrakning oʻng tomonida ish staji tartibida taqilishi kerak. Agar boshqa mukofotlar boʻlsa, u Qizil Yulduz ordeni koʻkrak nishonidan keyin joylashadi.
1975-yil fevral oyida "SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun" ordeni" bilan birinchi mukofotlar topshirildi. Ellik yetti nafar sovet generallari va flot admirallari yangi harbiy texnikani ishlab chiqishdagi muvaffaqiyatlari, qoʻshinlarni malakali tayyorlash va oʻqitishdagi muvaffaqiyatlari uchun taqdirlandilar. Ularning barchasi uchinchi darajali orden koʻkrak nishoni bilan taqdirlangan.
Birinchi darajali mukofotlar 1982-yil fevral oyida berilgan. Mukofotlanganlar orasida general-leytenant I.K.Kolodyajniy va general-mayor V.P.Shcherbakov mukofotlari toʻrt kundan keyin eʼlon qilindi.
Mukofot tavsifi
"SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun" ordeni 90° burchak ostida kesishgan ikkita 58 mm dan 58 mm gacha boʻlgan toʻrt qirrali yulduzdan iborat boʻlib, yuqori yulduz vertikal va gorizontal nuqtalarga ega. Orqa yulduz ochiq koʻk rangda sirlangan, qirralari zarhal qilingan va yuqori chap va yuqori oʻng tomonga qaragan ikkita kesishgan qavariq oksidlangan kumush raketalar mavjud. Raketalarning burun konuslari va quyruq qismlari zarhal qilingan. Yuqori yulduz bir-biridan ajralib turadigan nurlardan iborat boʻlib, uning markazida koʻk fonda eman gulchambar ichida qavariq besh qirrali yulduz tasvirlangan dumaloq medalyon boʻlib, oq sirlangan lenta bilan oʻralgan boʻlib, unda „Vatanga xizmatlari uchun“ yozuvi bor edi. SSSR Qurolli Kuchlari" yon va tepada, pastki qismida esa bolgʻa va oʻroq tasviri bor. Markaziy medalyon oksidlangan kumush langar va yuqoridan, pastdan va ikki tomondan chiqib turuvchi qanotlar ustiga oʻrnatilgan. Ordenning ogʻirligi 64,5 gramm edi.
Ordenning uchta toifasi oʻrtasidagi asosiy farqlar:
Orden taqib olinmaganda lenta chizigʻidagi formaga taqish kerak boʻlgan lentalar:
Taqdirlanganlar
3-darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni bilan birinchi mukofot 1975-yil 17-fevralda boʻlib oʻtdi, birinchi darajali 2-darajali ordenlar 1976-yil 30-iyulda va 1-darajali mukofotlar 1982-yilda berilgan. 1975-yildan 1991 -yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin orden tugatilgunga qadar 3-darajali 69 576 ta, 2-darajali 589 tasi va atigi 13 tasi 1-darajali (Toʻliq otliqlar) ordenlari bilan taqdirlangan
Boshqa faktlar
Bu orden sovet ordenlari uchun gʻayrioddiy va oʻziga xos sakkiz qirrali yulduz shakliga ega edi. Boshqa barcha Sovet ordenlari doira yoki tasvirlar (Lenin ordeni, Qizil Bayroq ordeni), besh qirrali (Suvorov ordeni, Shon-sharaf) yoki oʻn qirrali yulduz (Vatan urushi ordeni, Bogdan ordeni) shaklida boʻlgan. Ushbu noodatiy shakl uchun „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni harbiy xizmatchilar orasida „Sherif yulduzi“ yoki „Buxoro yulduzi“ jargon laqabini oldi.
Belarus Respublikasida
1995-yil 13-aprelda Belarus Respublikasining mukofotlash tizimida „Belarus Respublikasiga xizmatlari uchun“ ordeni tiklandi. Belorussiya ordeni koʻrinishi deyarli Sovet tartibini takrorlaydi, yulduzdagi langar oʻrniga qilich tasviri va „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatan oldidagi xizmatlari uchun“ yozuvi bundan mustasno. Oʻlchamlari ham biroz farq qiladi (Sovet modasi — 58x58 mm, Belarus modasi — 65x58 mm). Lenta ranglari bir xil edi.
Faqat harbiy xizmatchilarga beriladigan Sovet ordenidan farqli oʻlaroq, Belarus ordeni „Ichki ishlar organlarining qoʻmondonlik va qoʻshma qurolli boʻlinmalari, Belarus Respublikasi Davlat nazorati qoʻmitasining moliyaviy tergov organlari, boshqa organlar va favqulodda vaziyatlar organlariga“ beriladi.
Ilgari „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga qilgan xizmati uchun“ ordeni bilan taqdirlangan shaxslar „Vatanga xizmatlari uchun“ ordenining keyingi darajasiga topshiriladi. „Buyuk xizmatlari uchun“ ordeni birinchi marta 1997-yil 19-noyabrda taqdirlangan.
AP Calculus
Advanced Placement (AP) Calculus (shuningdek, AP Calc, Calc AB / Calc BC yoki oddiygina AB / BC nomi bilan ham tanilgan) Amerika notijorat tashkiloti Kollej kengashi tomonidan taqdim etiladigan ikkita alohida Kengaytirilgan joylashtirish hisobi kurslari va imtihonlar toʻplamidir. AP Calculus AB limitlar, hosilalar va integrallarga asosiy kirishlarni qamrab oladi. AP Calculus BC barcha AP Calculus AB mavzularini va qoʻshimcha mavzularni (jumladan, qismlar boʻyicha integratsiya, Teylor seriyasi, parametrik tenglamalar, vektor hisobi, qutbli koordinata funksiyalari va egri interpolatsiyalar kabi ilgʻor integratsiya usullarini) oʻz ichiga oladi.
Gratsian Flaviy
Gratsian Flaviy (Flavius Greatianus) (359.18.4, Sirmiy — 383.25.8, Lugdu-num) — Rim imperatori (367—383). 367-yildan otasi Valentinian I (364—375) bilan birgalikda Rim imperiyasining gʻarbiy qismini boshqargan. Xristian dinining tarafdori boʻlgani uchun majusiy kohinlarni daromad va imtiyozlardan mahrum qilgan. 382-yil senatdan majusiylik ramzi — Zafar mehrobini olib tashlash haqida farmon bergan. 378-y.dan alemannlar va gotlarp qarshi urush olib borgan.
AP Calculus
AP hisobi AB
AP Calculus AB — bu Advanced Placement hisobi (Kengaytirilgan joylashtirish hisoblari) kursi. Bu anʼanaviy ravishda hisob-kitobdan oldin olinadi va koʻpchilik maktablarda taklif qilinadigan oddiy hisob darsidan tashqari birinchi hisob kursi hisoblanadi. Matematika boʻyicha Pre-Advanced Placement (soddalashtirilgan hisob-kitob) kursi talabalarni keyingi Advanced Placement (mukammal) darslari va imtihonlariga tayyorlashga yordam beradi.
Asosiy tushunchalar
Bu kurs farqlash va integratsiyani oʻrganish va qoʻllash, shuningdek, chegaralar, asimptotlar va uzluksizlikni oʻz ichiga olgan grafik tahlil kiradi. AP Calculus AB kursi odatda kollej hisobining bir semestriga teng.
Kirsan Ilyumjinov
Kirsan Nikolayevich Ilyumjinov (Кирса́н Никола́евич Илюмжи́нов , [kʲɪrˈsan nʲɪkɐˈlajɪvʲɪt͡ɕ ɪlʲʉmˈʐinəf]; Qalmoqcha: Ulmėin Kirsan, Ulmcin Kirsan, [ylemˈd͡ʒin cirˈsæn]; 1962-yil 5-aprelda tugʻilgan) — rossiyalik tadbirkor va siyosatchi. U 1993-yildan 2010-yilgacha Rossiya Federatsiyasi Qalmogʻiston Respublikasi Prezidenti va 1995-yildan 2018-yilgacha shaxmat oʻyini boʻyicha xalqaro boshqaruv organi hisoblangan FIDE prezidenti boʻlgan Shuningdek, u Rossiya va xorijdagi maktablarda shaxmatni targ‘ib qilishda ham yetakchi bo‘lgan. „Noviy Vzglyad“ nashriyotining asoschisi hisoblanadi. Qalmogʻistonning „Uralan“ futbol klubi faxriy prezidenti boʻlgan.
AP Calculus
Asosiy tushunchalar
AP Calculus BC AP Calculus AB da yoritilgan barcha mavzularni, shuningdek quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
AP imtihoni
College Board (Kollej kengashi) AP Calculus AB imtihonini AP Calculus BC imtihoni bilan bir vaqtga moʻljallaydi, shu sababli talaba bir oʻquv yilida ikkala testni ham topshira olmaydi, ammo Kollej Kengashi Calculus AB ni Calculus BC uchun zaruriy sinf degan talabni qoʻymaydi. Baʼzi maktablar buni amalga oshiradilar, ammo boshqalari faqat BC uchun zaruriy shart sifatida hisob-kitobni talab qiladi. Kollej kengashi tomonidan berilgan AP mukofotlari ikkala imtihonni ham hisobga oladi. Biroq, ular BC imtihonining AB boʻyicha qoʻyilgan alohida yoʻnalishlardan olingan ball qismini hisobga olmaydilar.
Kirsan Ilyumjinov
FIDE
1995-yil noyabr oyida Ilyumjinov Xalqaro shaxmat federatsiyasining prezidenti boʻldi va shaxsiy boyligining katta qismini oʻyinga kiritdi. U Qalmogʻistonga xalqaro turnirlarni jalb qilishda ishtiyoqmand boʻlgan va koʻplab grossmeysterlar bilan birga bu ishni amalga oshirgan. Uning respublikada g‘ayrioddiy „Shaxmat shahri“ qurish bo‘yicha ajoyib rejalari baʼzilar tomonidan noroziliklarga sabab bo‘ldi. Gata Kamskiy va Anatoliy Karpov oʻrtasidagi 1996-yilgi oʻyin dastlab Bagʻdodda oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi, ammo xalqaro taʼsir tufayli Elistaga koʻchirildi.
AP Calculus
Tuzilishi
AB va BC imtihonlarining tuzilmalari bir xil. Ikkala imtihon ham uch soat-u oʻn besh daqiqa davom etadi, jami 45 ta koʻp tanlovli savollar va oltita ochiq yozma savollaridan iborat. Ular, odatda, may oyining seshanba kuni ertalab tashkillashtiriladi. Koʻp tanlov boʻlimining ikkita qismi vaqt bilan belgilanadi va mustaqil ravishda olinadi.
Kirsan Ilyumjinov
FIDE
Oʻsha paytda Kirsan Ilyumjinov Yevropa shaxmat federatsiyalari, AQSh va Kanadadagi raqiblarining qarshiliklariga duch keldi. Ulardan baʼzilari Niderlandiyaning Utrext shahrida boʻlib oʻtgan maxsus yigʻilishga qatnashishdi. Nomzod braziliyalik grossmeyster Jaime Sunye Neto edi. Ilyumjinov Uchinchi dunyo va Rossiyadan yordam toʻplashda muvaffaqiyat qozondi va saylovda 87-46 hisobida gʻalaba qozondi. Anʼanaviy saralash sikli tiklanmadi va Ilyumjinovning oʻzi 5 million dollarlik jahonning eng yaxshi 100 nafar oʻyinchisi uchun nokaut oʻyinini afzal koʻrishi 1996-yil dekabridan 1997-yil dekabrigacha qoldirildi va aniq homiy eʼlon qilinmadi.
1998-yilning yozida Kirsan Ilyumjinov Rossiya prezidentligiga nomzod boʻlishi mumkinligini eʼlon qildi. Bu Anatoliy Karpovning FIDE jahon chempionligi tizimini tanqid qilgan paytiga toʻgʻri keldi. Karpovning taʼkidlashicha, uning FIDE bilan shartnomasida 1998-yilgi Karpov — Anand oʻyini gʻolibi chempionlik unvonini ikki yil ushlab turishi koʻzda tutilgan edi. Karpovning oʻz huquqlarini muvaffaqiyatli himoya qilishi oʻsha yilning oxirida Las-Vegasda rejalashtirilgan jahon chempioni nokaut seriyasini bekor qilishga olib keldi. Karpov Anandga qarshi oʻyinidan tashqari omadsiz yil oʻtkazganligi sababli, u bu nokautga har qachon uyushtirilgan boʻlsa, ancha oldingi bosqichda kirishi kerak degan rejaga qarshi tura olmadi.
AP Calculus
Tuzilishi
Talabalar „Ochiq savollar“ boʻlimi davomida 30 daqiqa oʻtgandan soʻng kalkulyatorlardan foydalanishni toʻxtatishlari kerak va faqat shu vaqtda II boʻlim „B“ boʻlimini boshlashi mumkin. Biroq, talabalar „Ochiq savollar“ boʻlimi davomida II boʻlim A boʻlimining keyingi yarmida kalkulyatorsiz ishlashda davom etishlari mumkin.
Kirsan Ilyumjinov
FIDE
Ilyumjinov FIDEga aʼzo 140 ta davlatni yilning asosiy jamoaviy musobaqasi — 1998-yil sentyabr oyi oxirida Elista shahrida boshlanishi rejalashtirilgan Shaxmat Olimpiadasida ishtirok etishga koʻndira oldi. Biroq yangi joy o‘z vaqtida qurib bitkazilmagani uchun tadbir kech boshlandi. Oxir-oqibat, u asosiy tadbirga 110 ta jamoani jalb qildi, Shveysariya tizimidagi musobaqa kechikish uchun 13 raundga qisqartirildi.
AP Calculus
Baholash tartibi
Ochiq yozma savollar boʻlimi har yili iyun oyida yuzlab oʻqituvchilar tomonidan baholanadi. Toʻplangan ball keyin kompozit ball olish uchun tuzatilgan koʻp tanlov balliga qoʻshiladi. Bu jami oʻsha yilgi imtihon uchun jamlangan ballar shkalasi bilan taqqoslanadi va 1 dan 5 gacha boʻlgan AP balliga aylantiriladi.
Kirsan Ilyumjinov
FIDE
2006-yil 2-iyunda Ilyumjinov raqibi Bessel Kockka qarshi 96-54 ovoz bilan FIDE prezidenti etib qayta saylandi. 2006-yil oktyabr oyida Wall Street Journal jurnalida Ilyumjinovga raqibni qoʻllab-quvvatlagan Garri Kasparov Ilyumjinov FIDE rahbariyatini tanqid qilib, shunday dedi: „(Ilyumjinov) bugungi kunda Rossiyaning har qanday kuzatuvchisiga tanish boʻlgan vertikal hokimiyat ustunini yaratdi“. Ilyumjinovning gʻalabasida Kasparovning ishonchsizliklariga Kirsanning FIDE yetakchiligidagi raqibini qoʻllab-quvvatlagan britaniyalik grossmeyster Nayjel Short ham qoʻshildi.
AP Calculus
Baholash tartibi
Calculus BC imtihonida kirish bogʻlangʻich hisobining asosiy mavzulari boʻyicha malakasini aks ettirish uchun AB ning har bir yoʻnalish boʻyicha olingan ballga kiritilgan. AB har bir yoʻnalish boʻyicha olingan ball faqat AB materialiga tegishli savollarga berilgan toʻgʻri javoblar soniga asoslanadi.
Kirsan Ilyumjinov
FIDE
2014 yilda Kirsan Ilyumjinov Garri Kasparovni magʻlub etib, 110-61 hisobida gʻalaba qozonib, FIDE prezidenti etib qayta saylandi.
2015 yil noyabr oyida FIDE prezidenti sifatidagi 20 yilligi munosabati bilan Ilyumjinov o‘zining asosiy yutuqlari: shaxmatning sport turi sifatida eʼtirof etilishi, shaxmat bo‘yicha jahon chempionatining birlashtirilishi, FIDEning barqaror moliyaviy ahvoli, FIDE taqvimining to‘liqligi, shaxmat bilan shug‘ullanuvchilar soni ko‘proq oshdi. FIDE oilasi oʻn barobardan koʻproq, ayollar shaxmatining rivojlanishi sezilarli darajada oshdi.[31] Xuddi shu munosabat bilan bergan intervyusida u hozirda FIFA prezidenti bo‘lishga intilmagan bo‘lsa-da, kelajakda nomzod bo‘lishi mumkinligini taʼkidlab, „Menda qanday qilib futbolni yanada ommalashtirish va tashkilotni korruptsiyadan tozalash haqida tasavvurim bor, biz buni FIDE bilan qilgandek“ degan.
OFAC sanksiyalari tufayli, 2015-yil 6-dekabrda Ilyumjinov OFAC roʻyxatidan chiqarilgunga qadar FIDEning har qanday yuridik, moliyaviy va biznes operatsiyalaridan voz kechdi, ammo u FIDE ustidan nazoratni saqlab qoladi. Keyingi intervyusida u AQSh sanktsiyalari xato yoki provokatsiya ekanligini aytdi, uning advokatlari oʻzlarining taxminiy zararlari asosida 50 milliard AQSh dollari miqdorida daʼvo qoʻzgʻatmoqchi. Avvalroq 2014 yil iyun oyida Ilyumjinov uning nomi Ukrainaga nisbatan sanksiyalar haqida gapirayotganini taʼkidlagan edi.
2017-yil 27-mart kuni FIDE oʻz sayti orqali Ilyumjinov isteʼfoga chiqishini eʼlon qilganini va navbatdan tashqari yigʻilish isteʼfoni koʻrib chiqish va qabul qilish uchun keyingi oy oʻtkazilishini maʼlum qildi. Ilyumjinov keyinroq Rossiya ommaviy axborot vositalarida isteʼfoga chiqqanini rad etdi va uning yordamchisi Chess.com sayti bilan bogʻlandi. FIDE ijrochi direktori Afinada boʻlib oʻtgan Prezident kengashi yigʻilishida Ilyumjinov ogʻzaki ravishda isteʼfoga chiqqanini aytdi va navbatdan tashqari saylov chaqirdi. Masalani muhokama qilish uchun Kengash majlisi boʻldi. Yigʻilishda Ilyumjinov rasman isteʼfoga chiqmagani tasdiqlandi, biroq u ommaviy axborot vositalariga notoʻgʻri bayonotlar bergani uchun tanqid qilindi.
2018-yilning may oyida Chessdom.com Ilyumjinov yangi FIDE sayloviga o‘z chiptasida „Glen Stark“ nomli virtual nomzod bilan ariza bergani haqida xabar berdi.
23 yil davomidagi prezidentlikdan soʻng, nihoyat hokimiyatdan chetlatildi va oʻz oʻrnini egallashga yoʻl ochdi. 1990 yildan beri Bosh kotiblik qilgan va Kirsan raisligidagi tashkilotda ikkinchi oʻrinni egallagan yunon Georgios Makropulos birinchi boʻlib nomzodini eʼlon qildi. Undan keyin 1993 yilda Garri Kasparovga qarshi shaxmat boʻyicha jahon chempioni boʻlishga daʼvogar boʻlgan ingliz Nighell Short keldi. Oʻz nomzodini oxirgi marta eʼlon qilgan Arkadiy Dvorkovich boʻldi, u Rossiya bosh vaziri oʻrinbosari boʻlib ishlagan va ayni paytda Rossiya shaxmat federatsiyasi kuzatuv kengashi aʼzosi boʻlgan. Dvorkovich 2018 yilgi futbol bo‘yicha jahon chempionatining bosh tashkilotchilaridan biri ham bo‘lgan. 2018-yilning oktyabr oyida Batumida bo‘lib o‘tgan saylovda Dvorkovich Makropulosga qarshi 103 ovozga qarshi 78 ovoz bilan g‘alaba qozondi va shu tariqa FIDEning tarixdagi 7-prezidenti bo‘ldi.
Gregarinalar
Gregarinalar (Gregarinina) — sporalilar tipining sinfi. 500 ga yaqin turi bor. Turli umurtqasiz hayvonlarda, asosan boʻgʻimoyoqlilarda parazitlik qiladi. Uz. 10—15 mkm dan 16 mm gacha. Tanasi choʻziq, chuvalchangsimon; baʼzan dumaloq (tana boʻshligʻida parazitlik qiladigan G.). Koʻpchilik G. tanasining oldingi qismi ichak devoriga yopishadigan organoid-epimerit hosil qiladi. Tanasi pellikula qobiq bilan qoplangan, koʻpincha koʻndalang toʻsiq bilan 2 qismga: oldingi protomerit va keyingi deytomeritga boʻlingan. G. ichak devori yoki tana boʻshligʻida, baʼzan jinsiy bezlarda parazitlik qiladi. Asosan jinsiy yoʻl bilan koʻpayadi. Koʻpchilik G.da boshqa sporalilar uchun xos boʻlgan shizogoniya (jinssiz koʻp marta boʻlinish orqali koʻpayish) kuzatilmaydi.
Chhatarpur
Chhatarpur — Hindistonning Madhya Pradesh shtatida joylashgan shahar va munisipalitetdir. Shahar Chhatarpur tumanining maʼmuriy shtab-kvartirasi hisoblanadi.
Tarixi
Chhatarpur 1785-yilda tashkil etilgan va Bundelkand shtati mustaqilligining asoschisi boʻlgan hukmdor Chhatrasal sharafiga nomlangan va uning kenotafini oʻz ichiga oladi. Davlatni 1785-yilgacha Chhatrasal avlodlari boshqargan. Oʻsha paytda Rajputlarning Ponvar urugʻi Chhatarpurni nazorat qilishgan.
1901-yil holatiga koʻra, Chxatarpur shahrida 10,029 aholi istiqomat qilgan va ular qogʻoz va pichoqlar ishlab chiqargan. Shtat Britaniyaning Nowgong hududini ham oʻz ichiga olgan.
Geografiyasi
Chhatarpur 24.55°N, 79.3527°W koordinatorida joylashgan. Oʻrtacha balandligi 305 metrni tashkil qiladi. Hudud Madhya Pradeshning uzoq shimoli-sharqiy chegarasida joylashgan.
Iqlimi
Chhatarpur nam subtropik iqlimga ega, yoz fasli issiq, qish fasli esa sovuq kechadi. Kuchli yomgʻir musson mavsumida iyundan sentyabrgacha sodir boʻladi.
Demografiyasi
2001-yilgi Hindiston aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chhatapur aholisi 99 519 nafar kishidan iborat edi. Aholining 53 foizini erkaklar, 47 foizini ayollar tashkil etadi. Buxvahada oʻrtacha savodxonlik darajasi 69 foizni tashkil etadi (erkaklar savodxonligi 75% va ayollar savodxonligi 62%). Aholining 15% i 6 yoshgacha boʻlgan bolalardan iborat.
Maʼmuriyati
Tuman 5 ta politsiya boʻlinmasiga boʻlingan boʻlib, 34 ta politsiya uchastkasi va 21 ta postdan iborat.
Transporti
Chhatarpurga avtomobil va temir yoʻl orqali borish mumkin. Chhatarpur stantsiyasi 2017-yilda ishga tushirilgan. Chhatarpurda Maharaja Chhatrasal stantsiyasi Chhatarpur, MCSC nomli temir yoʻl stantsiyasi mavjud. Dehli Jansi, Bhopal, Indore va Ujjainga toʻgʻridan-toʻgʻri poyezdlar mavjud. Eng yaqin temir yoʻl stantsiyalari Xajuraxoda (45 km), Lalitpur Junction temir yoʻl stantsiyasi (135 km) Harpalpur (55 km) Jansi (125 km), Mauranipur (65 km) va Satna (140 km). Eng yaqin aeroport 45 km uzoqlikda joylashgan, lekin reyslar soni cheklangan.
Pyotr Dobrinin yodgorligi
Pyotr Dobrinin haykali inqilobchi, Moskvadagi oktabr qurolli qoʻzgʻoloni ishtirokchisi Pyotr Dobrininga oʻrnatilgan yodgorlik boʻlib, 1967-yil 4-iyul kuni Moskoverskiy tumanidagi pionerlar va maktab oʻquvchilari tashabbusi bilan „Dobryninskaya“ metro bekati foyesi yaqinida oʻrnatilgan. Loyiha mualliflari esa haykaltarosh Gennadiy Dmitrievich Raspopov va meʼmor V. M. Pyaskovskiy hisoblanadi. 1997-yilda mintaqaviy ahamiyatga ega boʻlgan madaniy meros ob’ekti sifatida roʻyxatga olingan. Oxirgi restavratsiya ishlari 2009-yilda amalga oshirilgan va ular granit yuzasini turli ifloslantiruvchi moddalardan tozalash, antiseptik va konservatsiya ishlarini oʻz ichiga olgan.
Selderey
Selderey, qafas (Apium) — soyabonguldoshlar oilasiga mansub bir, ikki va koʻp yillik oʻsimliklar turkumi; sabzavot ekini. Yevropa, Osiyo, Afrika, Amerika va Avstraliyada 20 turi tarqalgan. Xushboʻy S. (A. graveolens) jahondagi barcha dehqonchilik mintaqalarida ekiladi. Uning bargli S. (A. graveolens var. secalinum), ildizmevali S. (Selderey var. rapaceum) va bandli S. (Selderey var. dulce) xillari bor. Asosan, ikki yillik S. ekiladi. Birinchi yili 80100 sm poya chiqarib, barg toʻplami, 2-yili poya chiqarib toʻpgul hosil qiladi. Gullari mayda, oq, chetdan changlanadi. Poyasi sershox. Bargi va ildizida 4,3% qand, S, V,, V2 vitaminlar, A provitamini, efir moyi, mineral tuzlar bor. Sovuqqa chidamli, yorugʻsevar, suvga talabchan. Urugʻi fevr.mart oylarida sepiladi. Oshkoʻki sifatida isteʼmol qilinadi, goʻsht, sabzavot, konservalashda ishlatiladi.
Debbi Li
Debora "Debbi" Li (1974-yilda tavallud topgan) - sobiq avstraliyalik futbolchi va murabbiy.
Greyder-elevator
Greyder-elevator - uzluksiz ishlaydigan yer qazish mashinasi; disk, pichoq yoki boshqacha kesuvchi organ va elevator (transporter)lar bilan jihozlangan. Gruntni qazib tuproqni chetga chiqaradi yoki transport vositalariga ortadi. Yarim tirkama, tirkama va oʻziyurar xillari bor. Yoʻl qurishda, chuqur va kanallar qazishda ishlatiladi.
Debbi Li
U Avstraliyada ayollar futboli qoidalarini tan olinishi uchun kampaniya olib boradi va sportni rivojlantirishga e'tibor qaratish maqsadida o'zining WNBL karyerasidan voz kechadi.
Birozdan so'ng, u Viktoriya ayollar futbol ligasi (VAFL) prezidenti etib tayinlanadi.
Greyder
thumb|Greyder
Greyder (ing . grader, grade — tekislash) — yoʻl ochish, ariq va zovurlar qazish, yer tekislashda ishlatiladigan mashina. Tirkama yoki oʻziyurar (avtogreyder), ogʻir, oʻrtacha va yengil xillari bor. Asosiy ish organi — tishli agʻdarma. Tuproqni qazib chetga toʻkadigan yoki bir yoʻla yuk tashish vositalariga ortadigan moslamalar bilan jihozlangan G.lar G. -elevatorlar deb ataladi. G.lar qurilish, qishloq xoʻjaligi va b.da ishlatiladi.
Debbi Li
VWFL prezidenti bo'lishdan tashqari, u Sent Albans Spurs jamoasida o'ynagan. U birinchi marta 1990-yilda East Brunswick Scorpions bilan o'ynaydi, 1992-yilda o'zining "Spurs" klubini tashkil qiladi. Viktoria jamoasi davrining eng yaxshi va eng adolatli ayollar musobaqasi sifatida Xelen Lambert medalini besh marta qo'lga kiritadi va olti marta Butun Avstraliya nomidagi o'yinchi aylanadi.
Li 2018-yilda Western Bulldogs bilan bir xil vazifani bajarish uchun ketishdan oldin 2017-yilda Melburn futbol klubining AFL ayollar mashg'ulotlari rahbari bo'lib ishlay boshlaydi. U bir vaqtning o'zida 2018-yilgi mavsum uchun klubning VAFL murabbiyi etib tayinlanadi. Lining asosiy tashabbusi va qilgan ishlari Melburn-G'arbiy Bulldoglar ko'rgazmasi bo'ladi, natijada AFLW shakllanishiga yo'l ochadi.
Li 2021-yilda oʻzining ajoyib oʻyinlari va ayollar AFL uchun harakatlari tufayli Avstraliya futboli shon-shuhrat zaliga sazovor boʻlgan birinchi ayol boʻladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi kuni
"Konstitutsiya kuni" davlat bayrami boʻlib, 12-dekabrda nishonlanadigan zamonaviy Rossiya — Rossiya Federatsiyasida Konstitutsiya qabul qilingan kun
Tarixi
SSSRda 1977-yilgacha u SSSR Konstitutsiyasi qabul qilingan 1936-yil 5-dekabr kuni nishonlanib kelingan. Keyin bayram 7-oktabrga koʻchirildi (SSSRning yangi konstitutsiyasi qabul qilingan kun — „Rivojlangan sotsializm Konstitutsiyasi“). Konstitutsiya kunini nishonlash anʼanasi zamonaviy Rossiyada davom ettirilgan.
1993-yil 12-dekabrda Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi umumxalq ovoz berish yoʻli bilan, 1994-yildan esa Rossiya Prezidentining farmonlari bilan („Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasi kuni“ va „12-dekabrda ishlanmaydigan kun toʻgʻrisida“ gi qarorlari bilan) 12-dekabr dam olish kuni deb eʼlon qilindi.
Dedalion
Dedalion  (Δαιδαλίων) — yunon mifologiyasida Gesper yoki Lyutsiferning oʻgʻli, Keykning akasi. Xionaning otasi, Avtolik va Filamonning bobosi. Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, u Avtolikning haqiqiy otasi.
Keyk oʻzining akasi Dedalionni jasorat va kuchga toʻla buyuk jangchi sifatida tasvirlagan, ammo u urushning shafqatsizligidan zavqlanib, qoʻrs boʻlishi mumkinligini tan olgan. Dedalionning hayoti haqidagi hikoya, asosan, Ovidiyning „Metamorfozalari“ da aytiladi, ammo qisqacha havolalarni boshqa klassik asarlarda ham topish mumkin. Afsona syujetida qizi Xionaning oʻlimidan keyin qaygʻuga botgan Dedalion oʻzini olovga tashlamoqchi boʻlgan, lekin uni tutib qolishgan. Keyin u yugurib borib, Parnasdagi qoyadan oʻzini tashlagan, shundan soʻng Apollon uni qirgʻiyga aylantirgan (Dedalion). Ovidiyning asariga asosan, „Fisbadagi kaptarlarni taʼqib qilgan“.
Mifologiya
thumb|350x350px| [[Pussen Nikola|Nikolas Pussin. Xionaning oʻlimi, 1622-yil]]
Vafoti
Bir emas, ikkita xudoning eʼtibori Xionani maqtovlarga olib keldi, uning goʻzalligi hatto Artemidaning goʻzalligidan ham ustun ekanligini ayta boshlashdi. Shakkoklik haqida gapirmasa ham, bu shaxsiy haqorat uchun qasos olish uchun, Artemida Xionaning tiliga toʻgʻridan-toʻgʻri oʻq otib, uni oʻldirdi. Uning otasi Dedalion qaygʻuga botdi va ukasi uni yupatish uchun qancha urinmasin, oʻziga kela olmadi. Qizining dafn marosimida Dedalion uch marta oʻzini olovga tashlamoqchi boʻldi, ammo uni tutib qolishdi. Toʻrtinchi muvaffaqiyatsiz urinishidan keyin u dalalar va oʻrmonlar boʻylab aql bovar qilmaydigan tezlikda yugurdi, Parnas togʻining choʻqqisiga chiqdi va sakradi. Apollon qaygʻu chekayotgan otaga rahmi kelib, yerga tegmasdan oldin uni qirgʻiyga aylantirdi.
Aytishlaricha, qirgʻiyning katta kuchi, shuningdek, boshqa qushlarni ovlashga moyilligi Dedalionning qizining oʻlimidan keyin kelib chiqqan avvalgi jasorati va gʻazabining natijasidir.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Mushuk kuni
thumb Mushuk kuni (Mushuklar kuni) butun dunyoda nishonlanadigan mushuklar sharafiga norasmiy bayramdir. Mushuklar kunida odamlar bu hayvonlarga ularning xizmatlari uchun hurmat koʻrsatadilar va sevgilarini ifoda qiladilar.
Mushuk kunini nishonlash
Xalqaro mushuklar kuni — 8-avgust kuni nishonlanadi. Bu kunga 2002-yilda Animal Welfare Hayvonlarni himoya qilish xalqaro jamgʻarmasi tomonidan asos solingan. Baʼzi mamlakatlarda bu bayram boshqa kunlarda nishonlanadi:
Selsin
Selsin [ing. self — oʻzim va yun. synchrons — bir vaqtda, sinxron] — birbiriga mexanik tarzda birikkan qurilma valining burilish burchagini maʼlum masofadagi ikkinchi valga sinxron uzatadigan induksion elektr mashina. Yetakchi valning burilish burchagi datchigi signallarini uzatadigan S.datchik, yetaklanuvchi valni xuddi shu burchakka buradigan S.qabul qilgichdan iborat. Har bir S.ning birlamchi chulgʻamida hosil boʻladigan bir fazali oʻzgaruvchan oqim ikkilamchi chulgʻamda fazalari mos keladigan, ammo qiymati boʻyicha farq qiladigan uch xil e.yu.k. ni induksiyalaydi. Datchik va qabul qilgich rotorlari sinfaz (bir xil) holatda boʻlganda ikkala S. ning ikkilamchi chulgʻamdagi e.yu.k. oʻzaro muvozanatlashadi, natijada ikkinchi zanjirda tok boʻlmaydi. Datchik rotori qabul qilgich rotoriga nisbatan burilganda ikkilamchi chulgʻamlardagi e.yu.k. oʻzgaradi, natijada rotorni bir xil holatga keltirishga intiladigan, moslashtiruvchi tok hosil boʻladi. S. texnologik jarayonlarni nazorat qilish va boshqarish, oʻlchash asboblari koʻrsatgan maʼlumotlarni masofaga uzatish uchun ishlatiladi.
Seldsimonlar
Seldsimonlar (Clupeiformes) -suyakli baliqlar turkumi. Uzunligi, odatda, 5—75 sm, faqat doraba baligʻi —3,7 m, vazni (dorabadan tashqari) — 4 kg gacha. Jabra nurlari 5—20 ta. Suzgich pufagi ochiq, uning oʻsimtalari eshitish kapsulasi ichiga kiradi. Suzgichlari tikansiz. Orqa suzgichi bitta. Qorin suzgichlari 6—8 nurli. Tangachalari sikloidsimon. Yon chiziqlari boʻlmaydi, ammo jabra qopqogʻida sensor naylari yaxshi rivojlangan. 3 oilasi (seldlar, anchouslar, dorabalar); 70 urugʻi va 300 ga yaqin turi maʼlum.
Tropik, iliq va baʼzan sovuq suvli dengizlarda yashaydi. Ayrim turlari chuchuk suvlarda uchraydi yoki uvildiriq tashlash uchun daryolarga oʻtadi. Toʻda boʻlib va pelagik yashaydigan baliklar plankton bilan oziqlanadi. Koʻpchilik turlari ovlanadi. Yashash sharoitining oʻzgarishi yoki koʻp ovlanishi tufayli ayrim turlari (kaspiy S.) keskin kamayib bormoqda. Sdan Orol dengizida salaka yashagan.
Sema
Sema (yun. sema — belgi) — mazmun, maʼno jihatining eng kichik birligi, semema (leksik maʼno)ning tarkibiy qismi. Mas, "atrof" leksemasining maʼnosi (sememasi) "hamma" va "tomon" S.laridan iborat. Yoki "daraxt" leksemasining sememasi "predmet", "oʻsimlik", "erda oʻsuvchi", "tanali", "ildizli", "shoxli", "bargli" va boshqa S.lardan tashkil topadi. Maʼlum leksiksemantik guruhga oid sememalardagi S.lar shu sememalar uchun umumiy yoki xususiy ekaniga koʻra, 2 asosiy turga boʻlinadi; umumiy, birlashtiruvchi (integral) S. va farqlovchi (differensial) S. Umumiy S. — bir semantik maydondagi sememalarning tutashtiruvchi Sema Mas, aka, opa, singil kabilardagi "qarindoshlik" Sema Chopmoq, oqmoq, sakramoq kabilardagi "harakat" Sema Farqlovchi S. — koʻp maʼnoli soʻz sememalaridan har birining oʻziga xos boʻlgan, ular sememasini birbiridan farqlaydigan S. Mas, aka, uka soʻzlari kattakichiklik S.si bilan, opa, aka soʻzlari esa jins S.si bilan farqlanadi.
Yer usti halqa yoʻli
Halqa yoʻli — Toshkent metropoliteni yoʻllaridan biri. Toshkent shahri atrofidagi avtomobil halqa yo'liga monand tarzda qurilayotgani uchun ham shunday nomlangan. Birinchi bosqichi 2020-yil 29-avgustda yoʻlga qoʻyilgan. Bu yoʻl yana 4 bosqichda qurilishi rejalashtirilgan.