cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hassler Whitney
Whitney algebraik va, ayniqsa, differensial topologiya sohasiga salmoqli hissa qoʻshdi. Uning asosiy natijalaridan biri sanoqli bazaga ega umumiy silliq xilma-xillikning ikki baravargacha katta boʻlgan Euclid fazosiga joylashtirish teoremasidir. Shuningdek, uning xarakterli sinflar va vektorli toʻplamlar boʻyicha ishlari ham eʼtiborga loyiq.
Kepakxon ibn Duvaxon
U doimiy ravishda oʻtroq turmush tarziga oʻtish yoʻlidan bordi. U koʻchmanchilik odatlariga rioya etmay, Movarounnahrga koʻchib oʻtdi. Mamlakatni harbiy-maʼmuriy jihatdan tumanlarga boʻlib idora etish tartibini joriy qilgan. Kebekxon 1321-yilda pul islohoti ham oʻtkazib, muomaladagi har xil pullarning oʻrniga Oltin Oʻrdaniki singari kumush tangalarni zarb ettirgan. U butun davlat uchun oʻz nomi bilan bitta tanga zarb qilgan birinchi xon boʻldi. Ular kepakiy deb yuritilgan. Zarbxonalar Samarqand, Buxoro, Termizda joylashgan.
Kebekxon shahar hayotini tiklashga, dehqonchilik va savdo-sotiqni yoʻlga qoʻyishga harakat qildi. Kebekxon ko‘chmanchilar an’analarini buzgan holda Qashqadaryo vodiysi — Nasafdan 2 farsax (12—14 km) narida saroy qurdirgan. Kepakxonning islohotlari ko‘chmanchi zodagonlar tomonidan dushmanlik bilan kutib olindi. Keyinchalik bu saroy yonida shahar barpo etilib, Qarshi (mugʻulcha — saroy) deb atalgan. Poytaxt Nasafdan Qarshiga koʻchirilgan. Mirzo Ulugʻbekning yozishicha, Chingizxon davridan buyon harobaga, qamishzorga aylangan Qubbat–ul-islom — Balx yana qayta tiklangan.
Arab sayohatchisi Ibn Battuta Chigʻatoy ulusining hukmdori Kebekxon (1318-1326) haqidagi maʼlumotlarga asoslanib, uning turkiy tilda gapirgani haqida maʼlumot beradi: Xon (Kebekxon) hayron boʻlib: „Yaxshi“ deb aytgan. Bu dalillar shuni koʻrsatadiki, Chigʻatoy ulusining chingiziylari XIV asr boshlaridayoq turkiy tilining mahalliy qarluq shevasiga oʻtishgan.
1326-yilda Kebekxon fitna natijasida oʻldirildi. Qarshi shahrida qabri ustiga gumbazli maqbara qurilgan. Kebekxondan keyin hokimiyat uning ukasi Elchigedeyxon qoʻliga oʻtadi.
Abdulloh bin Muhammad Murtaʼish
Abdulloh bin Muhammad Murtaʼish (10-asr) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Kunyasi – Abu Muhammad. Nishopurning Hiyra mavzesida tugʻilgan. Bagʻdodda yashagan. Abu Hafs Haddodning shogirdi. Junayd Bagʻdodiy, Abubakr Shibliy, Jaʼfar Xuldiy, Abu Abdulloh Hazramiy, Abulabbos Bardaʼiy, Abu Abdulloh Kattoniy, Abubakr Farroʼ, Abulhusayn Sirvoniy Sagʻir, Abusahl Suʼlukiy, Ibrohim Qassor suhbatidan bahramand boʻlgan. Koʻp safar qilgan.
Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”­dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirib kiritgan.
Muhammad at-Tumurtoshiy
Muhammad ibn Solih ibn Muhammad ibn Abdulloh ibn Ahmad al-Gʻazziy at-Tumurtoshiy (1626-yilda vafot etgan) — faroiz va grammatika bilan shugʻullangan olim, adib va shoir boʻlgan. Gʻizza va Qohirada taʼlim olgan. 1626-yilda vafot etgan.
Oltintepa koʻchasi (Toshkent)
Oltintepa koʻchasi — Mirzo Ulugʻbek tumanining „Oltintepa“, „Boʻzariq“, „Alpomish“ mahallalari, Yashnobod tumanining „Doʻstlik“ mahallasi hududida. Parkent va Doʻrmon yoʻli koʻchalari oraligʻida. Uzunligi 3 km atrofida.
Yoʻnalishida Sanitariya gigiyena va kasb kasalliklari instituti, 196-bogʻcha, 130-maktab, avtomobil taʼmirlash ustaxonasi, gʻisht zavodi, akkumulyator sexi, „Golden Xill“ restorani, „Yevraziya“ kafesi, savdo shoxobchalari, avtobaza, goʻzallik saloni joylashgan. Yaqinida Qorasuv 6-mavzesi, Parkent bozori bor. Qorasuv kanali okib utadi.
Nisqually Indian Community
Nisqually Indian Community AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Thurston County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
588 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 7 km2. Shundan 7,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Le Tartre
Le Tartre Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Louhans tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
112 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,8 km2.
NGC 1470
NGC 1470 Eridan yulduz turkumidagi Sab tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Frank Muller 1886-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
IC 4934
IC 4934 Pavo yulduz turkumidagi Sc (ixcham spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Montegrosso d'Asti
Montegrosso d'Asti Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Asti provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16 km2. 2175 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Makarenko (Oʻzgan tumani)
Makarenko (Макаренко) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Oʻzgan tumaniga qarashli qishloq. Toʻrt-Koʻl ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 2 037 kishi.
Mobil telefon
Mobil telefon, uyali telefon yoki qoʻl telefoni uyali aloqa tizimi boʻylab ovoz va boshqa axborot uzatuvchi hamda qabul qiluvchi elektron qurilmadir. Zamonaviy mobil telefonlar bundan tashqari internet mijozlari, oʻyinlar, infraqizil va bluetooth portlar, video/fotokamera, MP3 player, radio va hokazo taʼminot bilan qurollangan.
Uyali telefon, qoʻl telefon — simsiz telefon turi. Har bir abonent (uyali telefon apparati) muayyan bir uyali telefon kompaniyasining telefon tarmogʻidagi baza st-yaga bogʻlanadi. har qaysi baza st-yada "uyalar" boʻladi (nomi shundan). Har bir uyaga bir necha kanal biriktirib qoʻyiladi; tarmoqning katta va kichikligiga qarab uyalar soni har xil boʻladi. Mobil telefon apparati qaysi kompaniya tarmogʻining baza st-yasiga ulanganligiga qarab uning aloqa bogʻlash doirasi chegarasi har xil boʻladi. Baʼzi abonentlar faqat bir shahar doirasida aloqa bogʻlay olsa, baʼzilari boshqa shaharlar va hatto boshqa mamlakatlar bilan ham aloqa bogʻlay oladi. Butun yer kurrasini qamrab oladigan xizmat koʻrsatish zonasini faqat baza st-yalar vazifasini sunʼiy yoʻldoshlar bajaradigan Mobil telefon tarmogʻida yaratish mumkin. Mobil telefon tarmoqlarining barcha baza styalari bir-birlari bilan oʻzaro bogʻlangan boʻlishi, shu bilan birga umum foydalanadigan simli telefon tarmogʻiga ulana olishi lozim. Shundagina qoʻl (mobil) telefon apparati egasi muqim (simli) telefon apparati egasi bilan bogʻlanishi mumkin. Bunga radiorele liniyalar yordamida, yo boʻlmasa, mis kabel yoki tolali optik telefon aloqa liniyalari yordamida erishiladi. Mobil telefon yordamida abonent boshqa abonent bilan gaplashishdan tashqari, matnli va faksimil xabarlarni, internet grafiklari va boshqalarni uzata oladi. Buning uchun Mobil telefon apparati ixcham koʻchma kompyuterga ulanadi. Telefonning tipiga qarab, maxsus modem yoki oddiy kabel (ichki dasturli modelini ulash uchun) talab qilinadi. Eng oddiy modeldagi Mobil telefon apparati ham haqiqiy mikrokompyuterdan iborat. Murakkab apparatlarda esa kompyuterlar bilan bajariladigan barcha operatsiyalarni bajarish (har xil oʻyinlar oʻynash, suratga olish va uni saqlash, "telefon qilgan" boshqa abonentning raqamini qayd qilish vaqtinchalik oʻchirib qoʻyish va boshqalar) mumkin.
Dastlab, XX asrning 80-yillarida qoʻl telefon aloqa, asosan, analog texnologiyalariga asoslangan, keyinroq Mobil telefonda aloqa tizimi sof raqamli tizimga oʻtgan. Yevropa mamlakatlarining deyarli har birida oʻz milliy tarmogʻi ishlab chiqilgan (mas, Fransiyada Radiocom 2000). Mobil telefonga doir xalqaro hamkorlik dastlab koʻchma radioaloqa tizimi masalalari boʻyicha nemisfransuz tadqiqotlari natijasi sifatida pochta va kommunikatsiyalar maʼmuriy xodimlarining Yevropa konfederatsiyasi CERT (Conference des admi nistrations Europcennes des Postes et Telecommunications) rahbarligida tashkil etildi. 1982-yil bu institut 26 Yevropa mamlakatini, aniqrogʻi pochta, telefon va telegraf aloqa PTT (Post, Telephone and Telegraph) maʼmuriy muassasalarini birlashtirdi. Shu tariqa Yevropa konferensiyam "Mobil aloqani ishlab chiqish boʻyicha maxsus guruh" (GSM) ni tuzdi. Keyinchalik u "Mobil aloqa global tizimi" deb atala boshladi. Yevropa hududida bu tizim 1993-yil arafasida toʻliq faoliyat koʻrsata boshladi. GSM tizimi boshidanoq xalqaro koʻlamdagi tizim sifatida ishlab chiqilgan. Barcha qit'alardagi koʻp mamlakatlar unga qoʻshilgan. Mobil telefon tizimi inson hayotining barcha sohalariga kirib keldi. GSM tarmoqlari abonentlarining soni dunyoda 200 mln. kishidan oshib ketdi (2005).
Oʻzbekistonda ham bir necha Mobil telefon kompaniyalari faoliyat koʻrsatmoqda. Ular eng keng tarqalgan zamonaviy Mobil telefon aloqa standartlari — AMPS/ DAMPS, GSM, CDMA dan foydalanadi. Respublikada quyidagi bir necha Uyali telefon kompaniyalari faoliyat yuritadi: "Oʻzdunrobita" Oʻzbekiston — Amerika QK (1992-yilda ishga tushgan; Oʻzbekistondagi 1000 dan ortiq shahar va aholi yashash punktlarini ishonchli Uyali telefon aloqasi bilan taʼminlagan); BUZTEL GSM (Bakri Oʻzbekiston telekom) kompaniyasini Indoneziyaning "Bakri kommyunikeyshn" kompaniyasi 1996-yilda taʼsis qilgan (eng arzon tarifli kompaniya); COSCOM kompaniyasi Oʻzbekiston — Amerika QK (1997-yilda ishga tushgan; Oʻzbekistonda GSM tarmoqlari eng keng tarqalgan); "Oʻzmakom" kompaniyasi (Malayziyaning "Superior Kommyunikeyshne" kompaniyasi va Oʻzbekiston Respublikasi ishtirokida 1996-yilda tashkil qilingan; asosan, Toshkent shahri va unga yaqin hududlarga xizmat koʻrsatadi); Koreyaning "Daewoo Unitel" kompaniyasi (1997-yilda ishga tushgan, Oʻzbekistonning barcha hududlariga xizmat koʻrsatadi), RWC (Rubicon Wireless Communications) Oʻzbekiston — Amerika qoʻshma korxonasi (1997-yilda ishga tushgan, Toshkent shahri va Toshkent viloyati hududida xizmat koʻrsatish doiralarini borgan sari kengaytirib boriladi). Oʻzbekistonda Mobil telefon xizmatiga ehtiyoj koʻpayayotganligi uchun yana boshqa yangi kompaniyalar tuziladi.
right|thumb|300px|Mobil telefonlar.
Highland Heights (Kentucky)
Highland Heights AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Campbell okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
6554 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 1112,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,9 km2. Shundan 5,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 260 m balandlikda joylashgan.
Tauberbischofsheim
Tauberbischofsheim Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Main-Tauber-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 69,31 km2. Aholisi — 13 101 kishi (2010).
Hududi
Tauberbischofsheimning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
IC 3385
IC 3385 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi dI tipli galaktikadir.
Stremovo
Stremovo — Bolgariya janubida joylashgan Kardjali viloyatidagi qishloq.
Manbalar
[[
Vysotsko
Vysotsko (Висоцько) — Ukraina gʻarbidagi Lvov viloyati, Zolochiv tumanidagi qishloq (selo). U Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Zabolottsi qishloq hromadasiga tegishli.
1918-yildan 1939-yilgacha qishloq Polshaning Tarnopol voevodeligida bo'lgan.
2020-yil 18-iyulgacha Vysotsko Brodi tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, bu esa Lvov viloyatining 7 ta raumga qisqardi. Brodi tumani hududi Zolochiv tumaniga birlashtirildi.
Castrelo de Miño
Castrelo de Miño Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Ourense provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni – 39,74 km2. Aholisi – 1870 kishi (2010).
Stremtsi
Stremtsi — Bolgariyaning janubida joylashgan Kardjali viloyatidagi qishloq.
Abulabbos Mursiy
Abulabbos Mursiy – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Shayx Abulhasan Magʻribiy Shoziliyning muridi. Magʻrib (hozirgi Tunis)ning amiri Sulton Yaʼqub uning huzurida tavba qilib, ulugʻ darajalarga yetishgan. Shayx Najmiddin Abdulloh Isfahoniyning ustozi.
Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirib kiritgan.
Crémieu
Crémieu Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
Chursdorf
Chursdorf Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Saale-Orla-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 6,17 km2. 205 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Crémieu
Aholisi
3169 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 519,5 nafar kishi.
Chursdorf
Hududi
Chursdorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Crémieu
Geografiyasi
Maydoni — 6,1 km2. Dengiz sathidan 203 – 415 m balandlikda joylashgan.
Déols
Déols Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre departamenti Châteauroux tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 31,8 km2.
Urganch mudofaasi
Urganch mudofaasi (1221) — moʻgʻullar istilosi davrida shaharning qahramonona mudofaa qilinishi. Chingizxon xorazmshoxdar saltanati poytaxti Urganch (Gurganj)ni osongina, ortiqcha kuch ishlatmay olish ilinjida Muhammad Xorazmshohning onasi Turkon xotun huzuriga hojib Donishmandni elchi qilib yuboradi va shaharni jangsiz topshirsa unga Xorazm, Xuroson va Jayhunning narigi tarafi va ularga tutash joylarni berishga vaʼda qiladi. Ammo Turkon xotun oʻgʻli Muhammad Xorazmshohning qochganidan xabardor boʻlgach, oʻgʻlining xotinlari va bolalarini, uning xazinasi va qimmatbaho ashyolarini olib, shaharni tashlab ketgan. Hokimsiz qolgan Urganch axli sarosimada qolgan. Shaharda hokimiyatni Ali Kuhiy Darugʻon ismli bir firibgar oʻz qoʻliga olgan, natijada, tartibsizliklar yanada kuchaygan, oʻzaro janjal va bosqinchiliklar boshlangan, fuqaro va devon mollari talontoroj qilingan.
Bir oz vaqtdan soʻng davlat devonining oliy mansabdorlari mushrif Imomiddin va Sharafiddin Koʻppak Urganchga qaytib kelib, oʻlgan xorazmshoh nomidan soxta vakolatnoma xati tuzib, hokimiyatni egallashgan. Shundan soʻng shaharda bir oz tartib urnatilgan. Tez orada Urganchga xorazmshoh Jaloliddin Manguberdi bilan uning ukalari Oʻzloqshoh va Oqshoxlar kelishgan. Biroq sobiq valiahd Oʻzloqshohning tarafdorlari Jaloliddinning davlat taxtiga boʻlgan haqini tan olishmagan. Ular Turkon xotunning ukasi Xumor teginni sulton deb eʼlon qilishtan. Xumor tegin va amirlardan Oʻgʻul hojib, Shayxxon, Er Bugʻo Paqlavon va Qutlugʻxonning qoʻl ostilarida 90 ming turkiy askarlar bor edi. Bu amirlar Jalolidsinga suikasd uyushtirishgan, lekin, u bundan avvaldan ogoh boʻlgani sababli Temur Malik boshchiligidagi 300 askar bilan Urganchni tark etgan. 3* kundan soʻng moʻgʻullar yaqinlashib kelayotganini eshitgan Oʻzloqshoh va Oqshohlar ham shaharni tashlab ketishgan. Shaharni dastlab Chingizxonning oʻgʻillari Oʻqtoy va Chigʻatoy boshchiligidagi 100 ming kishilik qoʻshin qamal qilgan. Moʻgʻullar oʻsha zamonning eng mukammal qurolaslahalaridan foydalanishgan. Moʻgʻullar harbiy hiyla yshlatib askarlarining bir qismini pistirmada qoldirib, oz sonli qoʻshin bilan hujumga oʻtganlar. Shahardan koʻplab otliq va piyoda guruhyaar chiqib "chekinayotgan" moʻgʻullarni taʼqib eta boshlagan. Urganch yaqinidagi Bogʻi Xurram bogʻlari yonida pistirmadagi moʻgʻul qoʻshini Urganch askarlarini oʻrab olib, minglab kishilarni qirib tashlashgan, shaharliklarning koʻpchiligi Oʻgʻul hojib boshchiligida qurshovdan chiqib Xurosonga qochib ketgan. Moʻgʻullar xorazmliklarning qochganlarini quvib Qobilon darvozasi orqali Urganchning tashqi devorlarining ichiga kirganlar. Lekin ular shahar aholisining qattiq qarshiligiga duch kelganlar va shahardan butunlay haydab chiqarilganlar. Ertasi kuni moʻgʻullar Qobilon darvozasi orqali hujumga oʻtishgan, lekin amir Faridun Gʻuriy askarlari tomonidan uloqtirib tashlangan.
Urganch qamali choʻzilib ketgan, Chingizxon katta oʻgʻli Joʻjini yordamga yuborgan. Joʻji otasi unga butun Movarounnahrni mulk sifatida vaʼda qilgani uchun, boy shahar Urganchni, unga zarar yetkazmay qoʻlga kiritishga harakat qilgan. Shuning uchun shaharliklar oldiga oʻz elchisini yuborib, shaharni gʻoliblarnint rahmshafqatiga topshirilishini taklif etgan. Biroq Chigʻatoy akasiga eʼtiroz bildirib, Urganchni vayron qilinishini talab qilgan. Moʻgʻullarning qamai li 7 oy davom etgan. Chingizxon oʻgʻillari orasidagi raqobatni bartaraf etish uchun barcha qoʻshin va shahzodalarni Oʻqtoyga boʻysundirgan. Shundan soʻng moʻgʻullar shaharga qattiq hujum uyushtirganlar. Xumor tegin va uning mulozimlari shahar darvozalarini ochib taslim boʻlishga qaror qilishgan. Moʻgʻullar shaharga yopirilib kirib, 7 kun davomida aholi bilan koʻcha janglari olib borganlar, bosib olingan uy va binolarni buzib, neft bilan yondirib borishgan. Moʻtullar mahallamamahalla bosib borganlar, faqat 3 ta mahalla qolganda Xorazm muhtasibi faqih Alouddin alHayyot boshchiligidagi shahar elchilari omonlik soʻrashgan. Biroq moʻgʻullar iltimosnirad etishgan. Ular shaharning tirik qolgan barcha aholisini shahar tashqarisiga chiqarib, Moʻgʻulistonga yuborish uchun 100 mingga yaqin hunarmandlarni ajratib olganlar, soʻngra moʻgʻullar Urganchning barcha tirik qolgan aholisini qatl etganlar.
Aholidan oʻch olib boʻlgach, moʻgʻullar shaharni rejali ravishda vayron qilishga oʻtgan. Ular Amudaryodagi toʻgʻonni buzib, shaharni suvga bostirganlar. Noyob madaniy yodgorliklar, kugubxonalar vayron qilingan. Urganch mudofaasidan soʻng moʻgʻullar harbiy harakatlarni Xurosonga koʻchirganlar.
Nooksack
Aholisi
909 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,8 km2. Shundan 1,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Qoʻyxona
Qoʻyxona — qoʻylar asraladigan va boqiladigan xona yoki bino. Umumiy va maxsus Q.lar boʻladi. Umumiy Q. turli jins va yoshdagi, maxsus Q. esa bir jins va yoshdagi qoʻylarni boqish uchun moʻljallanadi. Umumiy Q. 300— 500 boshdan ortiq qoʻylarga moʻljal-lab quriladi va sovliqlar, qoʻzilar, qoʻchqorlar uchun alohida boʻlimlari boʻladi. Maxsus Q. 800—1000 bosh yoki 1000—1200 bosh qoʻzi yoki axtaga moʻljallanadi. Q. toʻgʻri burchakli, "G" va "P" shaklida quriladi. "P" shaklidagisi keng tarqalgan. Q. bir necha boʻlimga boʻlinadi. Q.ning qishki qoʻzilashga moʻljallangan, yangi tugʻilgan qoʻzilari bilan sovliqlarni boqishga ajratilgan boʻlimlari isitiladi (issiqxona) va bu issiqxonalarda nasldor qoʻylar uchun alohida qoʻzilatish boʻlimlari va profilaktoriylartashkil qilinadi. Katta Q.larda ventilyatsiya qurilmasi oʻrnatiladi. Qoʻylarni sugʻorish, ozuqalarni tarqatish va goʻng yigʻishtirish mexani-zatsiyalashtiriladi. Baʼzi iqlimi yumshoqjan. mintaqalarda Q.larning 3 tomoni oʻraladi, tomi bostirma qilib yopiladi.
IC 4935
IC 4935 Pavo yulduz turkumidagi SBa (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Muhammad at-Tumurtoshiy (al-Hanafiy)
Muhammad ibn Abdulloh ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Ibrohim ibn Muhammad al-Xatib, at-Tumurtoshiy, al-Gʻazziy, al-Hanafiy — faqih, usul al-fiqh boʻyicha yetuk olim va mutakallim boʻlgan. Gʻizzada tugʻilgan va 1909-yilda (hijriy 1327-yilning rajab oyi) shu yerda vafot etgan.
Mark Kreyn
Mark Grigoriyevich Kreyn (Марк Григо́рьевич Крейн) (3-aprel 1907-yil — 17-oktyabr 1989-yil) — sovet matematigi. Kreyn algebra, tahlil, funksiyalar nazariyasi, funksional tahlil, integral va differensial tenglamalar nazariyasi, matematik fizika va analitik mexanika sohalaridagi 250 dan ortiq asarlar (shu jumladan 7 monografiya) muallifidir. 1982-yil Wolf mukofoti bilan taqdirlangan.
Kreyn oʻz ishlarida funksional tahlilning zamonaviy gʻoyalarini Pafnutiy Chebishyov hamda Andrey Markovlarning klassik gʻoyalari bilan birlashtirgan. Olim 60 dan ortiq fan nomzodlari va doktorlarini tayyorlagan. Ikkinchi jahon urushidan oldingi yillarda Kreyn rahbarligi ostida Odessa matematika maktabi shakllangan.
Montechiaro d'Asti
Montechiaro d'Asti Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Asti provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 10 km2. 1409 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Berwyn (Illinois)
Berwyn AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. Cook County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
50820 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 10,1 km2. Shundan 10,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 184 m balandlikda joylashgan.
Techelsberg am Wörther See
Techelsberg am Wörther See Avstriyaning Karintiya yerida joylashgan Общинаdir. Klagenfurt-Land (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 28.32 km2. 2181 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Mennonitlar
Mennonitlar - XVI asrning 30-yillarida anabaptizmdan ajralib chiqqan va o‘z nomlanishini rahbari gollandiyalik ruhoniy Menno Simonsdan oldilar. Mennonitlar har qanday zo‘rlashni gunoh deb hisoblaydilar, mo‘min bo‘lishni, yomonlikka zo‘rlikni qarshi qo‘ymaslikni targ‘ib qiladilar. Baptist va anabaptistlar singari cho‘qintirishni katta bo‘lganda o‘tkazishni to‘g‘ri deb biladilar, chunki ijodkor e’tiqod faqat katta kishilarda bo‘lishi mumkin deb hisoblaydilar. Xristianlikda qabul qilingan vino va non bilan tamaddi qilish marosimidan tashqari o‘ziga xos g‘ururni tiyish timsoli bo‘lgan bir-birining oyog‘ini yuvish marosimi ham mavjud. Diniy jamoaning barcha cho‘qintirilgan a’zolarining tengligiga qaramasdan mennonitlar o‘rtasida ruhoniylar ham bor. Menonnitlar Isonining yerga ikkinchi marta qaytib kelishi va kelajakdagi Xudoning Yerdagi saltanati haqidagi tasavvurlarga ega. Inson taqdirining oldindan belgilanganligi haqidagi g‘oyani tan olmaydilar. Ularning fikriga ko‘ra, inson erkin irodaga ega.
Mezuza
Mezuza (ibr. „eshik yondori“) - yahudiylar uyida eshikning tashqi yondoriga osib qo’yiladigan pok hayvon terisidan tayyorlangan va maxsus duolar yozilgan o‘ram. Oʻramning ichki qismiga Shma oyatlarining uchdan ikki qismi bitilgan bo‘ladi. Uning tashqi tomoniga esa Shadday - „Qudratli“ degan so‘z yozilgan. Musoning Besh kitobida ikki joyda Xudo so‘zini „Uyingiz eshigingizning yondoriga (mezuzot)“ deb buyurilgan. Natijada ushbu jumladagi mezuzot so‘zidan mezuza shakli chiqarib olingan. Mezuza matni 22 satrdan iborat bo‘ladi. Eshik yondoriga mezuza o‘rnatish chog‘ida yahudiylar “Senga shukrlar bo‘lsin, ey bizga mezuza o‘rnatishni buyurgan xudo”, deb duo qiladilar. Qoidaga ko‘ra mezuza maxsus futlyarga joylashtiriladi. Ushbu futlyar eshik yondorining yuqori o‘ng burchagiga osiladi. Arxeologik manbalar ilk memuzalar Ikkinchi Ibodatxona davriga taalluqli ekanligini ko‘rsatadi. Oʻrta asrlarda esa bunday o‘ramlarning tashqi tomoniga farishtalarning nomlari va timsollar kabi sehrli qudratga ega bo‘lgan narsalarni kiritish an’anasi shakllangan. Biroq bunday turdagi mezuzalar tumorlarga aylanib qolishi mumkinligi sababli yahudiy olimi Maymonid tomonidan keskin tanqid qilingan. Shu sababli bugungi kunda mezuzalarga kriptogramma yoki timsollar tasviri tushirilmaydi. Mezuza xonadonning kiraverish eshigi hamda har bir xona eshigiga osib qo‘yiladi. Bugungi kunda jamoat binolari va sinagogalarning eshiklariga ham mezuza ilib qo‘yish odati keng tarqalgan. Mezuzaga yozilgan matn zararlanmaganligiga amin bo‘lish maqsadida uni muntazam ravishda (har yetti yilda ikki marta) tekshirib turish talab etiladi. Yahudiy diasporasida esa yangi uyga ko‘chib kirgandan so‘ng 30 kun ichida, Isroilda esa ko‘chib kirgan vaqtning o‘zida eshikka mezuza osish an’anasi qabul qilingan. Agar uy sotiladigan yoki o‘zga bir insonga ijaraga beriladigan bo‘lsa, mezuzalar osilgan joyidan olinmaydi. Yahudiylar orasida uyga kirish va undan chiqish chog‘ida mezuzani barmoq bilan silash va o‘pish odati mavjud. Talmudga ko‘ra, mezuza xudo tomonidan Isroilga hadya qilib berilgan yetti misvotning biri hisoblanadi. Mezuza yahudiylik dinida eng ko‘p amal qilinadigan buyruqlardan biridir. Aksar hollarda mezuza futlyarlari yahudiy hunarmadchiligining klassik namunalari bo‘lib hisoblanadi.
Anna (film)
Anna (ANИA koʻrinishida ham tarqalgan) — 2019-yilda Luc Besson tomonidan ishlangan Ingliz tilidagi Fransiya triller filmi.
Malá Víska
Malá Víska Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 100 ga yaqin aholisi bor.
Weikersheim
Weikersheim Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Main-Tauber-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 80,94 km2. Aholisi — 7431 kishi (2010).
Hududi
Weikersheimning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Kerayit
Kerayit (Keroit) — turkiy-moʻgʻul xalqlari tarkibidagi qadimiy qabilalardan biri. Oʻrta asrlarda (X—XI asrlar) Onon va Kerulen daryolarining (Moʻgʻuliston) yuqori oqimlari, shuningdek, Tola daryosi boʻylarida yashab, bir necha qabilalarga (kerayit, jirkin, konkant, saqant, tumaut, albat) boʻlingan. XI—XIII asr boshida oʻz davlatlari boʻlib, u Vanxon Toʻgʻril davrida inqirozga uchragan. 1203-yil Vanxon Chingizxondan yengilgach, bu davlat moʻgʻullar tasarrufiga oʻtgan; Kerayitlarning aksariyati keyinchalik moʻgʻullar istilosida qatnashgan. Kerayotlarning bir guruhi XIII asr oxirida Ozarbayjonning janubiga kelib, mahalliy xalqlar bilan aralashib ketgan.
Kerayitlarning bir qismi Chingizxondan yengilgach, Dashti Qipchoqqa qochib kelib oʻrnashgan va keyinchalik (XIV asr) Dashti Qipchoq oʻzbeklarining qabila ittifoqiga qoʻshilib islom dinini qabul qilgan. XVI asr boshida Shayboniylar bilan birga Movarounnahrga kirib kelgan va keyinchalik oʻtroqlashib oʻzlarining qabila-urugʻ nomlarini unutib, oʻzbeklar tarkibiga singib ketgan. "Nasabnomayi oʻzbek" va "Asomiyi navodu du firqayi oʻzbek" ("Toʻqson ikki oʻzbek qabilasi ismi") asarlarida boshqa oʻzbek urugʻ qabilalari qatorida sanab oʻtilgan. Dashti Qipchoqda qolgan kerayit qozoqlar, boshqirdlar va noʻgʻoylar tarkibiga kirgan. Oʻzbekistonda 1920—1926-yillar maʼlumotlariga koʻra, kerayitlardan Jizzax uyezdida 600 kishi, Kattaqoʻrgʻon uyezdida 250 kishi va Buxoro vohasida 230 kishi yashagan.
Qozoqlarning Kichik juz tarkibiga kirgan kerayitlar XIX asrda Sirdaryo boʻylarida koʻchmanchilik qilgan. Kerayitlarning tamgʻasi ± shaklda boʻlgan.
IC 3386
IC 3386 Sunbula yulduz turkumidagi E? (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Niyozbegiyon (Rasht tumani)
Niyozbegiyon (Rasht tumani)  (Ниёзбегиён (деҳа, н. Рашт))  — Tojikiston Respublikasining Rasht tumani,Qal'ai Surx jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 9 km,tuman markazigachan 19 km.
Aholisi
Aholisi — 683   kishi.
Cenlle
Cenlle Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Ourense provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni – 29,03 km2. Aholisi – 1396 kishi (2010).
Trebesing
Trebesing Avstriyaning Karintiya yerida joylashgan kommunadir. Spittal an der Drau (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 73.74 km2. 1271 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Hümpfershausen
Hümpfershausen Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Schmalkalden-Meiningen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 13,26 km2. 437 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Hümpfershausenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Sonja Henie
Sonja Henie (talaffuzi: „Sonja Henie“, 1912-yil 8 aprel — 1969-yil 12-oktyabr) norvegiyalik figurali uchuvchi va kino yulduzi edi. U ayollar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida uch karra Olimpiya chempioni (1928, 1932, 1936), oʻn karra jahon chempioni (1927-1936) va olti karra Yevropa chempioni (1931-1936) boʻlgan. Henie boshqa ayollar figurali uchuvchisidan koʻra koʻproq Olimpiya va jahon chempionligini qoʻlga kiritgan. U ayollar oʻrtasidagi yakkalik olimpiadasi unvonini himoya qilgan ikkita konkida uchuvchilardan biri, ikkinchisi Katarina Vitt va uning oltita Yevropa chempioni faqat Vittga tenglashtirilgan.
Biografiya
Henie 1912-yilda Norvegiyaning Kristianiya (hozirgi Oslo) shahrida tugʻilgan. U gullab-yashnagan norvegiyalik moʻynachi Vilgelm Henie (1872-1937) va uning rafiqasi Selma Lochman-Nilsenning (1888-1961) yagona qizi edi. Moʻynali kiyimlardan olingan daromaddan tashqari, Heniening otasi ham onasi ham boylikni meros qilib olishgan. Vilgelm Henie velosport boʻyicha bir marta jahon chempioni boʻlgan va Henie bolalari yoshligida turli sport turlari bilan shugʻullanishga undashgan. Henie dastlab changʻi sportida iqtidor koʻrsatdi, keyin figurali uchish bilan shugʻullanish uchun katta akasi Leifga ergashdi. Qizligida Henie ham milliy reytingdagi tennischi, mohir suzuvchi va chavandoz edi. U figurali uchuvchi sifatida jiddiy mashgʻulotlarni boshlaganidan soʻng, uning rasmiy maktabi tugadi. U repetitorlar tomonidan taʼlim olgan va otasi qizini sport yulduziga aylantirish uchun dunyoning eng yaxshi mutaxassislarini, jumladan taniqli rus balerinasi Tamara Karsavinani yollagan.
Professional va kino faoliyati
right|thumb| Sonja Henie 1939-yil 17-iyulda [[Time (jurnal)|Time jurnalining muqovasida paydo boʻldi]] 1936-yilgi figurali uchish boʻyicha jahon chempionatidan soʻng, Henie havaskorlik maqomini tark etdi va aktyorlik, jonli shoularda professional ijrochi sifatida faoliyatini boshladi. Henie hali qiz boʻlganida, kuchli urgʻu uning aktyorlik ambitsiyalariga xalaqit berishi mumkinligini oʻylamasdan, Kaliforniyaga koʻchib oʻtishga va uning raqobatbardosh kunlari tugagach, kino yulduzi boʻlishga qaror qildi.
1936-yilda Los-Anjelesda otasi tomonidan oʻzining kino faoliyatini boshlash uchun uyushtirgan muvaffaqiyatli muz shousidan soʻng, Gollivud studiyasi rahbari Darryl Zanuck u bilan Twentieth Century Fox filmlarida uzoq muddatli shartnoma imzoladi va bu uni eng koʻp maosh oluvchi aktrisalardan biriga aylantirdi. vaqt. Birinchi filmi "One in a Million" (1936) muvaffaqiyatidan soʻng Heniening pozitsiyasi ishonchli boʻldi va u Zanuck bilan biznes munosabatlarida tobora talabchan boʻlib qoldi. Henie, shuningdek, ikkinchi skripka (1939) kabi filmlarida konkida uchish raqamlarini toʻliq nazorat qilishni talab qildi.
Britaniya imperiyasi
Britaniya imperiyasi (British Empire) — odam yashaydigan barcha qitʼa larda koloniyalari mavjud boʻlgan insoniyat tarixidagi eng yirik davlat. XX asrning 30-yillariga kelib Britaniya imperiyasi yer sharining qariyb toʻrtdan birini, yaʼni 41,2 mln. km² (shundan 8 millioni aholi yashamaydigan yerlar) egallagan. Imperiyaning hech boʻlmagan bitta koloniyasida quyosh nur sochib turganligi sababli Britaniya imperiyasini „Quyosh botmaydigan imperiya“ deb atashgan. Imperiya aholisining soni esa 480 mln. kishiga, yaʼni oʻsha paytdagi yer shari aholisining chorak qismiga teng boʻlgan. Aynan Pax Britannica natijasi sababli ingliz tili transport va savdo sohasidagi boshqa tillar orasida yetakchi til hisoblanadi.
Britaniya imperiyasi Buyuk Britaniya va unga qaram boʻlgan mustamlakalarni ifodalaydigan tushuncha boʻlib, u 1870-yillardan boshlab rasman qoʻllana boshladi. Britaniya imperiyasi tarkibiga Britaniya bilan birgalikda hamma dominionlari va mustamlakalari — Irlandiya (XII asrlar), Shimoliy Amerika (Virginiya) (1607), Gollandiya va Shimoliy Amerikadagi boshqa hududlar (1652-54; 1665-67 va 1672-74), Portugaliya va uning mustamlakalari (XVII asr oʻrtalari), Ispaniya mustamlakalari, Kanada, Shimoliy Amerikaning qolgan qismi (1756—63), Bengaliya (1757), Malta, Seylon (1814—15), Hindiston, Avstraliya, Yangi Zelandiya, Janubiy Afrika (XIX asr 1-yarmi), Syangan (Gonkong) oroli (XIX asr 2-yarmi), Kipr (1878), Birma (1885), Iroq, Falastin, Transiordaniya, Tanganika, Togo va Kamerunning bir qismi (1914—18) va boshqalar kirgan edi. XX asrda mustamlaka tizimining parchalanishi jarayonida Britaniya imperiyasi oʻrnida imperiyadan ajralib chiqqan mamlakatlar ittifoqi — Britaniya millatlar hamdoʻstligi tushunchasi paydo boʻldi (qarang Hamdoʻstlik).
Qisqacha
Britaniya Imperiyasi ikki yuz yildan ortiqroq vaqt davomida oʻsdi. Davlat maydoni oʻsishining eng avji deb XX-asrning boshlari tan olinadi. Oʻsha paytlarda barcha qitʼalarda yirik hududlarga egaligi uning haqiqiy buyukligini koʻrsatgan.
Hududlar egallanishi davri nisbatan tinch boʻlgan savdo va diplomatiya bilan boshlangan. Imperiya butun dunyoga britan texnologiyalari, savdo, ingliz tili va hukumat turi tarqalishiga sababchi boʻlgan. Imperiya hukmronligi imperiya iqtisodiyotining oʻsishi va Birlashgan Qirollikning koʻplab davlatlar siyosatiga taʼsir koʻrsatishida muhim rol oʻynagan. Koloniyalar tuzilishidan maʼlumki, Britaniya Imperiyasining taʼsiri ikki xil qiyofaga ega boʻlgan. Koloniyalarga Buyuk Britaniyaga mos boʻlgan ingliz tili, maʼmuriy va huquqiy qonunlar kiritilgan. Birlashgan Qirollikning dekolonizatsiyasi davomida sobiq koloniyalarga parlament demokratiyasi va oliy qonunlar olib kirilishga harakat qilingan, ammo, baʼzan bu amalga oshgan, baʼzan esa yoʻq. Koʻplab koloniyalar Britan davlatlari hamdoʻstligi ularga imperiya oʻrnini psixologik tarzda egallaydi deb hisoblashgan.
Britan koloniyalaridan asosan Birlashgan Qirollikning moddiy maqsadlari yoʻlida foydalanilgan. Britan fuqarolari koʻchib borgan koloniyalarda mustaqil iqtisodiyot uchun infratuzilma yaratilgan boʻlsada, Afrika va Osiyoning tropik hududlarida joylashgan koloniyalar ularga asosan xomashyo bazalari sifatida qaralganligi sababli cheklangan infratuzilmaga ega boʻlishgan. Hozirgi kunda koʻplab rivojlanayotgan davlatlar iqtisodiyoti xomashyo eksportiga qaram boʻlib qolgan.
Yevropadagi mulklar (erta bosqich)
Orol-davlat hisoblanishiga qaramasdan oʻrta asrlarda Angliya qitʼadan kelgan koʻplab hujumlarga nishon boʻlgan, buning sababi esa unda XVI-asrgacha harbiy dengiz flotining yoʻqligi edi. Angllar va sakslar Britan orollariga Germaniyadan kelishgan. Ularning harbiy otryadlarini bu yerga Rim imperiyasidan mustaqillikka erishib, oʻz qirolliklarini tuzgan mahalliy britan hukmdorlari chaqirishgan. 1066-yilda fransuz normannlari tomonidan yana bir Angliyaning egallanishi amalga oshirildi, shundan soʻng normannlar yetakchisi gersog Vilgelm I Istilochi yangi sulolaga asos solib, angl-sakslarning yerlarini fransuz baronlariga boʻlib berdi. Angl-sakslar va brittlarning yerlari bilan cheklanmagan Vilgelmning davomchilari 1282-yilda oʻz qirolliklariga Uelsni qoʻshib olishdi, 1169-yilda esa Irlandiyani kolonizatsiyalashni boshlashdi. XVIII-asrda Shotlandiya Angliyaga teng huquqli davlat sifatida qoʻshildi. Ingliz qirollari Yuz yillik urush davomida magʻlubiyatga uchrab Fransiyadagi hududlardan ayrilishlarigacha qitʼada Fransiyaning yarmiga egalik qilib, fransuz taxtiga davogar boʻlishgan. Fransiyaning kuchayishi ingliz zodagonlari orasidagi boʻlinish paytiga toʻgʻri keldi. Buning natijasida Angliyada Qizil va Oq atirgul urushi roʻy berdi va Tyudorlar sulolasi asoschisi Genrix VII tomonidan yangi istiloga uchradi.
Amerikadagi birinchi koloniyalar
thumb|upright|[[Jon Kabot Amerikaga qarab suzgan kemaning nusxasi]] Kolumbning muvaffaqiyatli kashfiyotlaridan soʻng, 1496-yilda qirol Genrix VII Jon Kabotni Osiyoga yangi savdo yoʻllarini topishga joʻnatadi. Xuddi Kolumbga oʻxshab, Kabot 1497-yilda Nyufaundlendga yetib uni Osiyo qirgʻogʻi deb oʻylaydi va bu xabar bilan oʻz yurtiga qaytadi. Ammo, bir yildan keyingi sayoxatdan uning kemasi qaytib kelmaydi.
Shu bilan Yangi Dunyoga inglizlarning sayohatlari ancha paytga toʻxtaydi. XVI-asrda Angliyani reformatsiya zir titratadi, shu sababli ingliz-ispan munosabatlari keskinlashadi va bu oʻz navbatida Anglo-Ispan urushiga olib keladi. 1562-yilda britan hukumati janubiy dengizlarda qul sotish va qaroqchilik bilan omadli shugʻullanayotgan qaroqchilar Jon Hokins va Francis Drakega kaperlik patentini beradi. Natijada ularning dengizchilikdagi sanʼatlari britan harbiy dengiz flotini yaratishda xizmat qildi va ingliz tojiga xizmat qilgan koʻplab qaroqchilarga namuna boʻlib xizmat qildi. 1578-yilda Elizabeth I Gilbert Hemfriga shunday kaperlik patentini taqdim qildi. Oʻsha yiliyoq Gilbert Shimoliy Amerikada koloniyalarga asos solish va qaroqchilik bilan shugʻullanish maqsadida Vest-Indiyaga yoʻl oladi, ammo, u Atlantikani kesib oʻtmasidanoq sayohat tugaydi. 1583-yilda Gilbert ikkinchi marta urinib, Nyufaundlend oroliga yetib borib, rasmiy ravishda oʻsha orol buhtasini ingliz buhtasi deb eʼlon qiladi. Angliyaga qaytishda u vafot etadi va uning ishini oʻz patentini 1584-yilda olgan ukasi Volter Reli davom ettiradi. Bir yildan soʻng Reli hozirgi Shimoliy Karolina qirgʻogʻida joylashgan Roanok koloniyasini tuzadi, ammo tajribasizlik, ovqat yetishmovchiligi va ispanlar harakati tufayli koloniya inqirozga yuz tutadi. Kelajakda inglizlar yana bir necha bor Shimoliy Amerikada koloniya tuzishga xarakat qilishadi. Ular hattoki Shimoliy Amerikaning Tinch okeani qirgʻogʻida (Francis Drakening yer shari boʻylab sayohati davomida) ham koloniya tuzishadi, lekin ularning barchasi halok boʻladi.
thumb|left|150px|Qirolicha Elizabeth I 1588-yilda „Yengilmas armada“ning magʻlubiyati tufayli Ispan imperiyasining qudrati sindirildi va u kelajakda Britaniya Imperiyasining ertasiga katta xavf tugʻdirmadi.
1603-yilda ingliz taxtiga Jacob I oʻtirdi va kelasi yili Ispaniya bilan urush harakatlariga chek qoʻygan London kelishuvi (1604)ni imzoladi. Endi, asosiy raqib bilan tinchlik paytida inglizlarning asosiy eʼtiborlari dushman infratuzilmasiga hujum qilish oʻrniga, dengiz ortidagi oʻz koloniyalarini tuzishga qaratildi. Britaniya Imperiyasining tuzilishi nihoyat Shimoliy Amerika va Vest-Indiyada ingliz koloniyalari va Osiyo bilan savdo qilish uchun bir necha kompaniyalarining tuzilishidan (shu jumladan, 1600-yilda tuzilgan Ost Indiya kompaniyasi soʻng amalga oshdi. Shu paytdan to Amerikadagi mustaqillik urushida Oʻn uch koloniyaning yoʻqotilishiga qadar, yaʼni, XVIII-asr oxiriga qadar mavjud boʻlgan imperiyani „Birinchi Britaniya Imperiyasi“ deb atashadi.
Amerika, Afrika va qul savdosi
Britan Vest-Indiyasi boshida eng muhim va eng foydali ingliz koloniyalaridan iborat boʻlgan. Lekin ular eng muhim koloniyalarga aylanishdan oldin bir necha bor inqirozga uchrashgan. Masalan, inglizlar ispanlarga oʻxshab oʻz koloniyalarida oltin topishga harakat qilishganligi sababli Britan Gayanasida koloniya tuzishga 1606-yilga qadar ikki yil davomida harakat qilishgan. Sent-Lyusiya (1605) va Grenadadagi (1609) koloniyalar tezda yoʻqolib ketishdi, lekin, Sent-Kits (1624), Barbados (1627)) va Nevisdagi (1628) koloniyalar muvaffaqiyatli boʻlishgan. Buning sababi esa portugallar Braziliyada omadli tarzda foydalanayotgan shakarqamish oʻstirishdan inglizlar ham foydalanishganligi hisoblanadi. Koloniyalarga golland qulfurushlari sotadigan qullar mehnati zarur edi va inglizlar shu qullardan foydalanishardi. Oʻz navbatida gollandlar esa koloniyalarda ishlab chiqarilgan shakarni olib Yevropada olibsotarlik qilishgan. Bu savdodan qolayotgan katta foydani faqat inglizlar qoʻlida qolishini kafolatlash uchun ingliz parlamenti 1651-yilda ingliz koloniyalarida faqat ingliz kemalari savdo qilishi mumkinligini belgilaydigan Navigatsion aktni qabul qiladi. Bu esa Birlashgan Provinsiyalar Respublikasi bilan muammolarning keskinlashuviga, urush sababli inglizlarning Amerikadagi oʻrinlari mustahkamlanishiga olib kelgan bir necha Anglo-golland urushlariga sabab boʻldi. 1665-yilda Angliya Ispaniyaga tegishli boʻlgan Yamayka orolini egalladi, 1666-yilda esa Bagam orollarini muvaffaqiyatli ravishda kolonizatsiyaladi.
thumb|left|1750-yilda Shimoliy Amerikadagi Britan koloniyalari. 1: [[Nyufaundlend; 2: New Scottia; 3: Oʻn uch koloniya; 4: Bermud orollari; 5: Bagam orollari; 6: Britan Gondurasi; 7: Yamayka; 8: Kichik Antil orollari]]
Amerika qitʼasidagi birinchi doimiy britan koloniyasi 1607-yilda Jamestownda tuzildi. U 1609-yilda Bermud orollarida ham shunaqa koloniya tuzgan shaxsiy Virginia Company tomonidan boshqarilardi. 1624-yilda kompaniya huquqlari muddati tugadi deb eʼlon qilinib, hukumat koloniyani boshqarishni oʻz zimmasiga oldi, shunday qilib, Virginia koloniyasiga asos solindi. Bu yerda shakar yetishtirilmasligiga qaramasdan, mahalliy kolonistlar tamaki va boshqa qishloq xoʻjaligi maxsulotlarini yetishtirish orqali omadga erishdilar. 1610-yilda shunga oʻxshash kompaniya (London and Bristol Company) Nyufaundlend orolida koloniya tuzish maqsadida ochildi, ammo bu gʻoya muvaffaqiyatga erishmadi. 1620-yil Plimutda diniy kamchilik boʻlgan Puritanlar tomonidan koloniya tuziladi. Bunga yana katoliklar tomonidan tuzilgan Merilend (1634), kontregatsionalistlar tomonidan tuzilgan Konnektikut (1639) kabilarni misol keltirish mumkin, Rod-Aylend (1636) esa diniy bagʻrikenglik eʼlon qilingan Amerikadagi birinchi koloniya boʻldi. 1663-yilda Karolina tuzildi. 1664-yilda Angliya Ikkinchi anglo-golland urushi natijasida Surinamni Yangi Amsterdamga (keyinchalik nomi Nyu Yorkga oʻzgartirilgan) almashtiradi. 1681-yilda William Penn Pennsylvania koloniyasiga asos soladi.
Qitʼadagi koloniyalardan farqli ravishda Vest-Indiyadagi koloniyalar moddiy jihatdan ancha foydali boʻlsada, qitʼadagi koloniyalar qishloq xoʻjaligi uchun yaxshi sharoitlarga va moʻtadil iqlimga ega boʻlganligi sababli koʻplab inglizlar koʻchib kelishgan. Qitʼadagi koloniyalarning oʻzi ham ikkiga boʻlingan: janubiy va shimoliy. Janubda koʻproq yirik qishloq xoʻjaliklari mavjud boʻlib, qullar xizmatidan foydalanilgan. Shimolda kichik fermerliklar, yogʻoch ishlovchi va kemasozlik sanoatlari rivojlangan. Shuningdek hindular bilan savdo ham katta foyda bergan. Ulardan teri olinib, oʻrninga metall maxsulotlari va shakar qilinishdagi qoldiqlardan tayyorlanadigan romga almashtirilgan. 1670-yilda qirol Karl II Hudson Bay Companyga yirik Rupert yerida (keyinchalik Kanadaning katta hududini tashkil etgan yer) teri bilan savdo qilishning monopol huquqini berdi. Kompaniya tomonidan qurilgan fortlar va savdo postlari keyinchalik shu yerga yaqin Yangi Fransiyada teri bilan savdo qiluvchi kompaniya ochgan fransuzlar hujumlarining nishonlariga aylanishgan.
Ikki yildan soʻng Amerikadagi koloniyalarga qul sotishning monopol huquqini olgan Royal Africa Company ochildi. Qullar „Brinchi imperiya“ iqtisodiyotining asosini tashkil etgan. 1807-yilda qul savdosi cheklanishiga qadar Britaniya Amerikaga olib kelingan qullarning uchdan biri, yaʼni, 3,5 mln.ni olib kelgan. Qul savdosini taʼminlash maqsadida Gʻarbiy Afrika qirgʻogʻida Jeyms oroli, Akkra va Bans kabi fortlar qurilgan. Vest-Indiyada qoratanli aholi ulushi 1650-yildan 1780-yilgacha 25 %dan 80 %ga oshdi, amerika qitʼasida qullar ulushi esa 10 %dan 40 %ga oshdi. Qul sotish juda foydali ish hisoblangan, ayniqsa Bristol va Liverpullik sotuvchilar uchun.
1695-yilda Shotlandiya parlamenti „The Company of Scotland Trading to Africa and the Indies“ga ikki okeanni birlashtiruvchi kanal qurish uchun Panamada koloniya tuzish huquqini berdi. Ekspeditsiya 1698-yilda yoʻlga chiqdi, ammo u omadsizlikka uchradi. Yangi Granadalik ispan kolonistlari tomonidan hujumga uchraganligi va bezgakka chalinganligi sababli koloniya ikki yildan soʻng yoʻq boʻldi. Shotland kapitalining chorak qismi qoʻyilgan bu „Darius scheme“ rejasining muvaffaqiyatsizlikka uchrashi Shotlandiya uchun haqiqiy zarba boʻldi. Bu omadsizlik Shotlandiyani Angliya bilan birlashishga majbur qildi va Birlashgan Qirollik tuzilishiga sababchi boʻldi.
Gollandiya bilan Osiyodagi raqobat
thumb|right|200px|Boʻlajak [[Madras shahri hisoblanmish Avliyo Georg forti, 1639-yil]]
XVI-asr oxirida Angliya va Gollandiya mos ravishda 1600- va 1602-yillarda tuzilgan Ingliz va Golland kompaniyalarning Osiyaga ekspeditsiyalarini pul bilan taminlash maqsadida hususiy aksionerlik jamiyatlarini tuzishni boshlashdi. Oʻsha paytlarda Osiyo bilan savdo qilishda Portugaliya yakka hokim edi. Inglizlar va gollandlarning maqsadi foydali boʻlgan ziravorlar bilan savdoni egallash edi. Asosiy ziravorlar chiqariladigan nuqtalar Indoneziya arxipelagi va Hindiston edi. Shimoliy dengiz orqali oʻtadigan London va Amsterdam oʻrtasidagi tor aloqalar ikki kompaniya oʻrtasidagi muammolarni yuzaga keltirdi. Natijada Gollandiya Indoneziyadagi Molukk orollarida, Angliya esa Hindistondagi Suratda oʻrnashib oldi. Angliya Gollandiyani keyinchalik oʻz soyasida qoldirishiga qaramasdan oʻsha paytlarda rivojlangan iqtisodiy tizimga ega va anglo-golland urushlarida gʻalabaga erishgan Gollandiya XVII asr davomida Osiyoda katta hududlarni egalladi. Angliya va Gollandiya oʻrtasidagi dushmanlik 1688-yildagi Shonli inqilob natijasida ingliz taxtiga niderland shtatgalteri Vilgelm Oran oʻtirishidan soʻng toʻxtadi. Ikki millat oʻrtasidagi kelishuvga koʻra arxipelagdagi ziravorlar sanoati Gollandiyaga, Hindistondagi tikuvchilik sanoati Angliyaga tegdi. Angliya baribir tikuvchilikdagi foyda boʻyicha ziravorlar savdosidan oʻtib ketdi, ingliz kompaniyasi esa golland kompaniyasini ortda qoldirdi. Hindistonda ingliz Ost Indiya kompaniyasi oʻz eʼtiborini Suratdan Madras, Mumbay va Kalkuttaga qaratdi.
Fransiya bilan dunyo miqyosidagi kurash
thumb|left|1763-1776-yillarda ingliz Amerikasi
Angliya va Gollandiya oʻrtasida 1688-yilda tuzilgan tinchlik bitimiga koʻra bu ikki davlat Yevropa va koloniyalarda Fransiya-Ispaniya ittifoqiga qarshi Toʻqqiz yillik urushga ittifoqchilar sifatida kirishdi. Lekin urushdan Angliya gʻolib, Gollandiya magʻlub boʻlib chiqdi. Sababi, Gollandiya koʻp pul talab etadigan quruqlikdagi urushda qatnashishga majbur boʻldi. XVIII asrda Angliya (1707-yildan soʻng Britaniya) dunyodagi eng kuchli kolonial davlatga aylanadi, Fransiya esa uning asosiy raqibi sifatida eʼtirof etiladigan boʻldi.
1700-yilda Ispaniya va uning yirik kolonial imperiyasini fransuz qirolining nevarasi Filipp Anjuga meros qilib qoldirgan ispan qiroli Karl II vafot etadi. Fransiya, Ispaniya va ularning koloniyalari bir davlatga birlashishi Angliya va boshqa Yevropa davlatlariga yoqmasligi aniq edi. 1701-yilda Angliya, Portugaliya va Gollandiya Ispan taxti uchun urushga Fransiya va Ispaniyaga qarshi kurashayotgan Muqaddas Rim imperiyasiga qoʻshilishadi. Bu urush 1714-yilgacha davom etadi. Utrext tinchlik shartnomasiga koʻra ispan qiroli Filipp Anju fransuz taxtidan oʻzi va davomchilari nomidan voz kechdi. Bundan tashqari, Ispaniya Yevropadagi barcha mulklaridan ham ayrildi. Britaniya Imperiyasining hududi kengaydi: Fransiyadan Nyufaundlend va Akadiya, Ispaniyadan esa Gibraltar va Minorka tortib olindi. Hozirgacha Britaniya dominioni hisoblanadigan Gibraltar muhim harbiy dengiz floti bazasiga aylandi va Britaniyaga Oʻrta Yer dengizidan Atlantika okeaniga kirish-chiqishni boshqarishga imkon berdi. Menorka esa Ispaniyaga 1802-yilda Amyen sulhiga koʻra qaytarildi.
1756-yilda boshlangan Yetti yillik urush birinchi dunyoviy urushga aylandi: urush harakatlari Yevropa, Osiyo, Janubiy va Shimoliy Amerika, Osiya va hattoki, Afrikada olib borildil; urushda oʻsha paytdagi buyuk davlatlarning deyarli barchasi qatnashishdi. Parij tinchlik shartnomasining imzolanishi Britaniya Imperiyasining kelajakiga katta taʼsir koʻrsatdi. Shimoliy Amerikadagi Fransiya koloniyalarining barchasi egallandi. Ispaniyadan Florida tortib olindi. Hindistonda ham fransuzlar britanlarga ancha katta hududlarni berdilar. Shunday qilib, Buyuk Britaniyaning Yetti yillik urush davomida Fransiya ustidan gʻalabasi uni dunyoning eng kuchli davlatiga aylantirdi.
Creys-Mépieu
Creys-Mépieu Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
NGC 1471
NGC 1471 Eridan yulduz turkumidagi S/P tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Francis Leavenworth 1885-6-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Creys-Mépieu
Aholisi
1091 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 37,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 29,1 km2. Dengiz sathidan 200 – 343 m balandlikda joylashgan.