cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Prosopagnoziya
Davolash uchun bir qancha urinishlar amalga oshirilgan boʻlsa-da, hech qanday terapiya prosopagnoziklar guruhida doimiy davo natijasini koʻrsatmadi. Prosopagnoziklar koʻpincha qiyofalarni „boʻlak-boʻlak“ yoki „xususiyatlar boʻyicha“ tanish strategiyalaridan foydalanishni oʻrganadilar. Bu kiyim, yurish, soch rangi, terining rangi, tana shakli va ovozi kabi ikkilamchi belgilarni oʻz ichiga olishi mumkin. Yuz xotirada muhim identifikatsiya qiluvchi xususiyat boʻlib xizmat qilganligi sababli, bunday kasallikka chalingan odamlar uchun shaxslar haqidagi maʼlumotlarni kuzatib borish va boshqalar bilan normal muloqot qilish qiyin boʻlishi mumkin. Prosopagnoziya, shuningdek, boshqa miya sohalari bilan bogʻliq boʻlgan boshqa kasalliklarga ham aloqador boʻlishi mumkin: chap hemianopsiya (chap tomondan koʻrish qobiliyatining yoʻqolishi, oʻng oksipital lobning shikastlanishi bilan bogʻliq), akromatopsiya (rangni idrok etish qobiliyatidagi buzilishlar, temporo-oksipital birikmadagi ikki tomonlama shikastlanishlar bilan bogʻliq) va topografik disorientatsiya (atrof-muhitni idrok qilish va tanib olish qobiliyatini yoʻqotish, oʻng yarim sharning parahipokampal girusning orqa qismidagi va til girusining old qismidagi shikastlanishlar bilan bogʻliq).
Prosopagnoziyaning aksi bu yuzni tanib olishdagi kuchli qobiliyatidir. Bunday qobiliyatga ega odamlar „super tanuvchilar“ deb ataladi.
Apperceptive (Apperseptiv)
Appertseptiv prosopagnoziya atamasi odatda yuzni idrok etish tizimidagi eng dastlabki jarayonlar bilan orttirilgan prosopagnoziya holatlarini tasvirlash uchun ishlatilgan. Apperseptiv prosopagnoziyada oʻng oksipital temporal mintaqalar hal qiluvchi rol oʻynaydigan miya sohalari hisoblanadi. Ushbu kasallikka chalingan odamlar yuz qiyofalarni idrok eta olmaydilar, ularga turli xil yuzlarning rasmlari koʻrsatilganda ularni „oʻxshash va farqli“ qiyofalarga ajratib berolmaydilar. Bunday sindromga ega odamlar tanish va notanish yuzlarni farqlay olmaydilar. Bundan tashqari, prosopagnoziyaning ayrim sub-apperseptiv turlarida yuz emotsiyalarini anglay olmaslik holatlari ham kuzatiladi. Biroq, ular odamlarni kiyimi, soch turmagi, teri rangi yoki ovozi kabi yuzga aloqador boʻlmagan elementlarga qarab taniy olishlari mumkin. Apperseptiv prosopagnoziya fusiform girusdagi maʼlum buzilishlar bilan bogʻliq deb ishoniladi. Katta yoshdagilar bilan oʻtkazilgan yuzga oʻxshash stimullar (mushuklarning yuz qiyofalarini farqlashini oʻrganish) boʻyicha yangi yuz detektorlarini shakllantirish ustidagi tajribalar shuni koʻrsatdiki, bunday yangi detektorlar fusiformda emas, balki til girusida hosil boʻlar ekan.
Assotsiativ
Assotsiativ prosopagnoziya atamasi odatda orttirilgan prosopagnoziyaning idrok etish jarayonlari saqlanib qolgan, ammo yuzni erta idrok etish jarayonlari va odamlarning xotiradagi semantik maʼlumotlari oʻrtasidagi aloqalar buzilganligini tasvirlash uchun ishlatiladi. Oʻng oldingi temporal mintaqalar ham assotsiativ prosopagnoziyada muhim rol oʻynashi mumkin. Kasallikning ushbu shakliga ega boʻlganlar odamlarning yuzlari fotosuratlari bir xil yoki boshqacha ekanligini aniqlashlari hamda yosh va jinsni yuz orqali farqlay olishlari mumkin (bu ular yuz qiyofalariga oid maʼlumotlarini tushunishlari mumkinligini koʻrsatadi), lekin keyinchalik aynan oʻsha odamlarni taniy olmaydilar, ularning ismi, kasbi yoki oxirgi marta qachon uchrashganligi kabi maʼlumotlarni ayta olishmaydi. Assotsiativ prosopagnoziya, parahipokampal girusning faoliyati buzilganligi bilan bogʻliq deb hisoblanadi.
Rivojlanuvchi
Rivojlanuvchi prosopagnoziya (Developmental Prosopagnosia / DP), shuningdek, kongenital prosopagnoziya (CP) deb ham atalib, bu prosopagnoziyaning umrbod davom etadigan, erta bolalik davrida namoyon boʻladigan va orttirilgan miya shikastlanishi bilan bogʻliq boʻlmagan turidir. Rivojlanuvchi prosopagnoziya hayotning ilk davrida boshlangan boʻlsa-da, koʻp odamlar hayotining oxirigacha oʻzlarida DP sindromi borligini anglamaydilar. Bir qator tadqiqotlar EEG oʻlchovlari va fMRI asosida DP sndromida funktsional nuqsonlar boʻlishini aniqladi. Kasallikning paydo boʻlishiga irsiy omil sabab boʻlishi taxmin qilinmoqda. „Irsiy prosopagnoziya“ atamasi ham kiritilgan boʻlib, agar oilaning bir nechta aʼzolarida DP kuzatilsa, bu holatning mumkin boʻlgan genetik hissasiga urgʻu beriladi. Ushbu ehtimoliy genetik omilni tekshirish uchun tasodifiy tanlangan 689 talabalar bilan soʻrovnoma oʻtkazdi, unda miqdoriy jihatdan oʻn yettita rivojlanuvchi prosopagnoziya holatlari aniqlandi. DP kuzatilgan qatnashchilarning 14 tasi bilan oila aʼzolarida ham kasallik alomatlari bor-yoʻqligini aniqlash uchun suhbat oʻtkazildi. Ularning har birida kamida bir nafar oila aʼzosida ushbu sindrom alomatlari borligi maʼlum boʻldi.
2005-yilda Ingo Kennerknecht boshchiligidagi tadqiqot prosopagnoziyaning tavsiya etilgan tugʻma buzilish shakli mavjudligini aniqladi. Ushbu tadqiqot tugʻma prosopagnoziya koʻpincha oilalarda tez-tez uchraydigan kognitiv kasallik ekanligini epidemiologik dalillar bilan taʼminlaydi. Tadqiqot davomida shakllangan izchil tahlillar, shuningdek, irsiy prosopagnoziya (HPA) ning segregatsiya shakli autosomal dominant oʻtishga toʻliq mos kelishini koʻrsatadi. Oʻtishning bu usuli HPA nima uchun maʼlum oilalar orasida keng tarqalganligini tushunishga yordam beradi (Kennerknecht va boshq. 2006).
Sabab
Prosopagnoziya pastki oksipital sohalarning turli qismlarida (oksipital yuz sohasi), fusiform girus (fusiform yuz maydoni) va old temporal korteksning turli qismlaridagi shikastlanishlar tufayli yuzaga kelishi mumkin. Pozitron emissiya tomografiyasi (PET) va fMRI skanerlari prosopagnoziyasi boʻlmagan odamlarda bu sohalar yuz stimullariga javoban faol ekanligini koʻrsatdi. Pastki oksipital sohalar asosan yuzni idrok etishning dastlabki bosqichlarida ishtirok etadi va oldingi temporal tuzilmalar tanish odamning yuzi, ovozi va ismi haqidagi aniq maʼlumotlarni birlashtiradi.
Orttirilgan prosopagnoziya bir nechta nevrologik zarar yetkazuvchi sabablar natijasida rivojlanishi mumkin. Prosopagnoziya posterior miya arteriyasi infarkti (PCAI) va temporo-oksipital sohaning infero-medial qismida qon ketishi sababli ham yuzaga kelishi mumkin. Bunday holatlar ikki tomonlama yoki bir tomonlama boʻlishi mumkin, ammo bir tomonlama boʻlsa ham, deyarli har doim oʻng yarim shar qismida yuzaga keladi. Soʻnggi tadqiqotlar shuni tasdiqladiki, oʻng yarim sharning yuqorida aytib oʻtilgan temporo-oksipital sohalarga zarar yetishi prosopagnoziyani keltirib chiqarish uchun yetarli boʻladi. Prosopagnoziya bilan ogʻrigan bemorlarning MRI tekshiruvi oʻng yarim sharda izolyatsiya qilingan jarohatlar borligini, fMRI skanerlash esa chap yarim sharning normal ishlashini koʻrsatdi. Bir tomonlama chap temporo-oksipital shikastlanishlar obyekt agnoziyasiga olib keladi. Chap yarim sharning shikastlanishi natijasida yuzni tanib olish layoqatining bu tarzdagi buzilishlari vizual modallikdan shaxsga xos semantik maʼlumotni olishga xizmat qiluvchi miyaning qidirish jarayonlarini bloklaydigan semantik nuqson bilan bogʻliqligi taxmin qilingan.
Diagnostika
Prosopagnoziyani aniq tashxislashi mumkin boʻlgan bir nechta neyropsikologik mezonlar mavjud. Koʻp ishlatiladigan testlardan biri mashhur qiyofa testlari boʻlib, unda odamlardan taniqli shaxslarning yuzlarini tanib olishlari soʻraladi. Biroq, bu testni standartlashtirish qiyin. Benton Facial Recognition Test (BFRT) neyropsixologlar tomonidan yuzni tanib olish koʻnikmalarini baholash uchun qoʻllaniladigan yana bir testdir. Shaxslarga oltita yuz tasviri va bitta alohida surat koʻrsatiladi va ulardan qaysi qiyofa shu suratdagi yuzga oʻxshash ekanligi soʻraladi..Suratlarda sochlar va kiyimlar koʻrsatilmaydi, chunki prosopagnoziya bilan ogʻrigan koʻplab odamlar yuzlarni tanib olish uchun soch va kiyim belgilaridan foydalanadilar. Sinov davomida erkak va ayol yuzlaridan foydalaniladi. Dastlabki oltita surat uchun faqat bitta mos yuz surati beriladi. Keyin esa, ularning soni 3 taga yetkaziladi, ammo suratlardagi qiyofa pozalari turlicha boʻladi. Duchaine va Nakayama tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot natijasida avvaldan prosopagnoziyaga chalingani aniq boʻlgan 11 ishtirokchi uchun ham oʻrtacha mezon normal diapazonda ekanligini koʻrsatganda, BFRT ning ishonchliligi haqida shubhalar paydo boʻldi. Buning sabablaridan biri testni ishlab chiqish usuli boʻlishi mumkin. Rivojlanuvchi prosopagnoziyasi boʻlgan odamlar koʻpincha qismli strategiyalardan foydalanadilar, bu test muayyan yuzni unga mos keladigan boshqa yuz qiyofalar bilan solishtirishga yordam beradi. Sinov qiyinlashgan sari, joylashuv va yorugʻlik tufayli yuzning koʻproq jihatlari xiralashib boraveradi, natijada sinovdan oʻtayotgan odam belgilangan yuz qiyofasiga mos yuzni topish uchun individual elementlarni qidira boshlaydi.
Sinov apperseptiv prosopagnoziya bilan ogʻrigan bemorlarga tashxis qoʻyish uchun foydali boʻlishi mumkin, chunki bu solishtirma test boʻlib, bu orqali shaxs yuzlarni farqlay oladimi yoʻqmi, aniqlab olish mumkin. Assotsiativ prosopagnoziya bilan ogʻrigan bemorlarga tashxis qoʻyish uchun bu sinov mos kelmaydi, chunki bunday bemorlar yuzlarni qiyoslash orqali aynan oʻsha paytda farqlab olishlari mumkin.
The Cambridge Face Memory Test (CFMT) Duchaine va Nakayama tomonidan prosopagnoziya bilan ogʻrigan odamlarga yaxshiroq tashxis qoʻyish uchun ishlab chiqilgan sinov turi hisoblanadi. Ushbu testda dastlab odamlarga oltita tasvir taqdim etiladi. Ulardan uchtasi asosiy yuz qiyofasiga mos, qolgan uchtasi esa, chalgʻituvchi tasvirlar boʻladi. Duchaine va Nakayama CFMT prosopagnoziyali bemorlarni tashxislashda oldingi testlarga qaraganda aniqroq va samaraliroq ekanligini isbotlab berdi. Ular ikkita testni taqqoslab sinab koʻrishdi. Natijada, bemorlarning 75 foizidagi kasallik CFMT testi orqali aniq tashxislangan boʻlsa, BFRT testi atigi 25 foiz kasallik holatlarini aniqlay olgan. Biroq, bu testda ham BFRT kabi, bemorlardan notanish yuzlarga mos yuzlarni topish soʻraladi. Bu test ham hozirda keng qoʻllanilmaydi, uni ishonchli deb hisoblash uchun hali yana qoʻshimcha sinovlar oʻtkazilishi kerak.
20 elementli Prosopagnoziya indeksi (PI20) prosopagnoziya bilan kasallangan shaxslarga tashxis qoʻyishga yordam beradigan kompyuter testlari bilan bir qatorda ishlatilishi mumkin boʻlgan muqobil soʻrovnoma hisoblanadi. Soʻrovnomadagi yuzni idrok etish qobiliyatining obyektiv oʻlchovlari, shu jumladan mashhur qiyofani tanish testlari va Cambridge Face Memory Test yordamida tasdiqlangan. Umumiy aholi sonining 1,5 % dan kamrogʻi PI20 da 65 dan yuqori va CFMT da 65 % dan kam boʻlgan mezonni koʻrsatadi.
Davolash
Umumiy qabul qilingan davolash usullari mavjud emas.
Prognoz
Insultdan keyin odamlarning yuzlarini tanib olishda qiynalayotgan odam, odatda, avvalgi layoqatini tiklashda muammolarga duch keladi. Orttirilgan prosopagnoziya baʼzan oʻz-oʻzidan yoʻqolib ketishi ham mumkin.
Bolalarda
Rivojlanuvchi prosopagnoziyaga chalingan bolalar kasallikni tushunishi va uni yengishi qiyin boʻlishi mumkin. Kuzatuvlarga koʻra, rivojlanuvchi prosopagnoziyasi boʻlgan koʻplab oʻsmirlar uzoq vaqt davomida oʻzlarida bunday nuqson borligini va boshqa odamlar insonlarni yuz qiyofalariga qarab farqlay olishlarini payqay olishmagan.
Bolalardagi prosopagnoziya eʼtibordan chetda qolishi mumkin; ular yuzlarni taniy olmagani uchun juda uyatchan boʻlib qolishlari yoki oʻzlarini boshqalardan olib qochishga odatlanib qolishlari mumkin. Sinfdoshlarini yuz qiyofasidan taniy olmasliklari sababli doʻstlashishda ham qiyinchilikka uchrashadi. Ular koʻpincha juda aniq, ajralib turadigan xususiyatlarga ega boʻlgan bolalar bilan doʻstlashadilar.
Prosopagnoziyasi boʻlgan bolalar, shuningdek, telekoʻrsatuvlar va filmlarning syujetlarini kuzatishda qiyinchiliklarga duch kelishlari mumkin, chunki ular turli qahramonlarni tanib olishda muammolarga duch kelishadi. Ular oddiy, ammo aniq belgilarga ega boʻlgan, doim bir xil kiyimda yuradigan qahramonlar koʻrsatilgan oʻta rang-barang multfilmlarni koʻproq tomosha qilishadi. Prosopagnoziyasi bor bolalar hatto oila aʼzolarini bir-biridan ajratish yoki odamlarni kontekstdan tashqari tanib olishda qiynaladilar (masalan, oziq-ovqat doʻkonida oʻqituvchisini koʻrsa, tanimay oʻtib ketishi mumkin). Baʼzilar guruh fotosuratlarida ham oʻzlarini tanib olishda qiynaladilar.
Bundan tashqari, prosopagnoziya bilan ogʻrigan bolalar maktabda oʻzini noqulay his qilishi ehtimoli ham bor, chunki koʻplab maktab xodimlari prosopagnoziya haqida tushunchaga ega emas. Bolalar yuzlarining maʼlumotlar bazasi va bolalarning yuzini idrok etish testlari ishlab chiqilganiga hali koʻp boʻlmadi, ammo bu manbalar yordamida maktab xodimlari bolada prosopagnoziya bor-yoʻqligini aniqlashlari mumkin boʻladi.
Taniqli odamlar
Quyida prosopagnoziya bilan kasallangan jamoat arboblari va boshqa taniqli odamlarning roʻyxati keltirilgan.
Odessadagi Arslon va sher
thumb|right|380px "Arslon va sher" — Odessa Shahar bogʻida oʻrnatilgan Arslon va sher figuralaridan iborat misdan yasalgan haykaltaroshlik guruhi.
Paydo boʻlish tarixi
Haykaltaroshlik guruhini yosh fransuz haykaltaroshi Auguste Cahen (Auguste-Nicolas Caïn) yasagan va uni boy odessaliklardan biri sotib olgan. Uni Fransiya bulvarida joylashgan dala hovlisiga oʻrnatgan va u yerda asosiy kirishni „qoʻriqlab turgan“. Odessada Sovet hokimiyati oʻrnatilgandan soʻng, dala hovli va u bilan birga haykaltaroshlik guruhi ham milliylashtirildi. 1920-yillarning oʻrtalarida shahar meʼmorlari M. V. Zamechek va M. F. Bezchastnov shahar hokimiyatiga shahar maydonlari va bogʻlarini sobiq savdogar-aristokratik elita vakillaridan tortib olingan haykallar bilan bezashni taklif qildi. „Arslon va sher“ kompozitsiyasi 1927-yilda shahar bogʻida oʻrnatildi.
Hozirgi holat
Maʼlumki, haykallar 1927-yilda shahar bogʻiga oʻrnatilganidan boshlab to XXI asr boshlariga qadar hech qachon restavratsiya qilinmagan. Haykallarda teshiklar (shu jumladan oʻq izidan) va yoriqlar paydo boʻldi, deformatsiyalar yuz berdi, haykallarning tanasi mis va loy oksidlarining qalin qatlami bilan qoplangan edi. Restavratsiya uchun tosh poydevorlar kerak edi. 2006-yilda ikkala haykal Kiyev konservatsiya va restavratisya korporatsiyasining ustaxonalarida olti oy davomida qayta tiklandi va 2007-yilda oʻz oʻrniga qaytdi. Qayta tiklash jarayonida umumiy ogʻirligi bir yarim tonnaga teng boʻlgan ikkala haykal juda murakkab texnologiyaga muvofiq quyilganligi aniqlandi, chunki ular deyarli sof misdan qilingan — ularning tozaligi 99,7 %ni tashkil qiladi. Qayta tiklash qiymati 200 000 Grivna dan ortiqni tashkil qilgan.
Boltakoʻl
Boltakoʻl (Болтакул) — Oʻzbekiston Respublikasi Fargʻona viloyati Qoʻshtepa tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.
Viocourt
Viocourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
137 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,8 km2. Dengiz sathidan 302 – 415 m balandlikda joylashgan.
Dmitriy Mendeleyev Haykali
Dmitriy Mendeleyev haykali — kimyogar, davriy qonunning kashfiyotchisi Dmitriy Mendeleyev haykali. 1953-yilda Moskva davlat universitetining kimyo fakulteti binosi oldida oʻrnatildi. Yodgorlik haykaltaroshi Andrey Bembel va meʼmor Lev Rudnev edi.
Yodgorlik quyma temirdan yasalgan va olimning ochilmagan paltoda oʻtirganini tasvirlaydi. Uning qoʻllari tizzasida yotadi, ulardan biri kitob tutadi. Haykal granit poydevoriga joylashtirilgan, unda esdalik yozuvi joylashgan: „Dmitriy Ivanovich Mendeleyev 1834-1907“.
Haykal „Lomonosov nomidagi Moskva davlat universitetining binolar majmuasi“ ansamblining bir qismidir. 1987-yilda u mintaqaviy ahamiyatga ega madaniy meros ob’yekti maqomini berish bilan hukumat tomonidan himoya qilindi.
Poladlı (Agʻjabadi)
Poladlı (shuningdek, Poladly va Polatly) — Ozarbayjonning Agʻjabadi tumanidagi qishloq va munitsipalitet. Aholasi 1,300.
Dmitriy Mendeleyev Haykali
2014-2015-yillarda Moskva merosi yodgorlikni qayta tikladi. U chang va axloqsizlikdan tozalangan, sayqallangan va maxsus himoya tarkibi bilan qoplangan, shuningdek yoriqlar muhrlangan. Pudratchi „Agey-7“kompaniyasi tomonidan amalga oshirildi.
Rupmayze
Rupmayze (Rupjmaize) — Latviyada keng tarqalgan javdar nonining turi boʻlib, anʼanaviy retsept boʻyicha tayyorlanadi. Rupmayze Latviya moddiy va maʼnaviy madaniyatining muhim qismi boʻlib, milliy oʻziga xoslik bilan bogʻliq va uning muhim ramzi hisoblanadi. Rupmayze Latviya madaniy kanoniga, Latviya xalqining 99 ta eng yorqin va muhim madaniy qadriyatlari qatoriga kiritilgan. U Yevropa Ittifoqi milliy mahsulotlari reestriga kelib chiqqan geografik joyi koʻrsatilgan holda kiritilgan.
Retsept
Anʼanaviy Latviya retseptiga koʻra, non yirik javdar unidan (1740 va 1800 turdagi) yogʻoch pechda pishiriladi. Xamirga arpa va zira qoʻshiladi, bu nonga oʻziga xos taʼm va hid beradi. Xamir kamida oʻn ikki soat davomida achitiladi. Nonlar qoʻlda shakllantiriladi. Qobigʻi toʻq rangga kirgunicha pishiriladi, unga kraxmal surtiladi.
Taomning tarixi
Latviya javdar noni haqida birinchi yozma maʼlumot 1901-yilgi retseptlar kitobida keltirilgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Xoʻjaqambar ota ziyoratgohi
Xoʻjaqambar ota ziyoratgohi  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Andijon viloyatining Izboskan tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Abdurahmon Jomiy aholi punkti, „Abdurahmon Jomiy“ MFY, Ziyoratgoh koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Genentech
Genentech, Inc., 2009-yilda Roche kompaniyasining shoʻba korxonasiga aylangan Amerika biotexnologiya korporatsiyasi. Genentech Research and Early Development Roche tarkibidagi mustaqil markaz sifatida ishlaydi. Tarixan kompaniya dunyodagi birinchi biotexnologiya kompaniyasi sifatida qabul qilinadi. 2021-yil iyul holatiga koʻra, Genentech 13 539 kishini ish bilan taʼminlagan.
Tarixi
Kompaniya 1976-yilda venchur kapitalist Robert A. Swanson va biokimyogar Herbert Boyer tomonidan tashkil etilgan. Boyer rekombinant DNK texnologiyasi sohasida kashshof hisoblanadi. 1973-yilda Boyer va uning hamkasbi Stanley Norman Cohen cheklovchi fermentlarni xuddi shunday kesilgan plazmid vektoriga bogʻlash uchun bir manbadan DNK parchalarini kesish uchun „qaychi“ sifatida foydalanish mumkinligini koʻrsatdi. Cohen akademiyada laboratoriyaga qaytganida, Swanson kompaniyani ochish uchun Boyer bilan bogʻlandi. Boyer Bekman ilmiy-tadqiqot institutidan Arthur Riggs va Keiichi Itakura bilan ishlagan va guruh 1977-yilda somatostatin gormonini ishlab chiqarganida birinchi boʻlib bakteriyalarda inson genini muvaffaqiyatli ifodalagan. Keyin David Goeddel va Dennis Kleid guruhga qoʻshildi va 1978-yilda sintetik inson insulini bilan muvaffaqiyatga hissa qoʻshdi.
1990-yilda F. Hoffmann-La Roche AG Genentech kompaniyasining asosiy ulushini sotib oldi. 2006-yilda Genentech oʻzining birinchi sotib olish shartnomasida Tanoxni sotib oldi. Tanox Xolairni ishlab chiqishni boshlagan va Novartis va Genentech bilan hamkorlikda ishlab chiqish yakunlangan; sotib olish Genentechga koʻproq daromadni saqlab qolish imkonini berdi. 2009-yil mart oyida Roche Genentech kompaniyasini oʻzi nazorat qilmagan aksiyalarni taxminan 46,8 milliard dollarga sotib oldi. 2014-yil iyul oyida Genentech/Roche Seragonni kichik molekulali saraton dori-darmonlari nomzodlari uchun 725 million dollar naqd pulga sotib oldi, qoʻshimcha 1 milliard dollarlik toʻlovlar Seragon qatoridagi mahsulotlarning muvaffaqiyatli rivojlanishiga bogʻliq.
Tadqiqot
Genentech tadqiqotga asoslangan kashshof biotexnologiya kompaniyasi boʻlib, u ichki va hamkorlik orqali ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borishda davom etmoqda.
Genentech tadqiqot hamkorliklari quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
Imkoniyatlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Genentech_Building_31.jpg/220px-Genentech_Building_31.jpg|right|thumb| 31-bino, Genentech bosh qarorgohidagi yangi binolardan biri Genentech korporativ shtab-kvartirasi Janubiy San-Fransiskoda, Kaliforniyada joylashgan (37.657°N, -122.379°W), Kaliforniya shtati Vakavil, Oceanside, Kaliforniya va Hillsboro, Oregon da qoʻshimcha ishlab chiqarish quvvatlari ham bor.
2006-yil dekabr oyida Genentech oʻzining Porriño (Ispaniya) zavodini Lonzaga sotdi va Lonzaning Singapurda qurilayotgan sut emizuvchilar hujayra madaniyatini ishlab chiqarish zavodini sotib olish uchun eksklyuziv huquqni qoʻlga kiritdi. 2007-yil iyun oyida Genentech butun dunyo boʻylab Lucentis (ranibizumab inyeksiyasi) dori moddasini ommaviy ishlab chiqarish uchun Singapurda E. coli ishlab chiqarish zavodini qurish va rivojlantirishni boshladi.
Dominik Fitz
Dominik Fitz (Sandro Schendl) 1999-yil 16-iyunda Venada tavallud topgan. Avstriyalik futbolchi „Austria Wien“ klubi yarim himoyachisi hisoblanadi.
Jamoalardagi faoliyati
Dominik Fitz Avstriyaning „Langensersdorf“ va „Wien“ klublari bitiruvchisi. 2016-yilda oʻyin amaliyotiga ega boʻlish uchun Dominik Fitz „Austria Wien II“ning zaxira jamoasida oʻynay boshladi. Dominik Fitz Avstriya Bundesligasida 2018-yilning 31-martida „Reindorf Altach“ga qarshi bahsda debyut qilgan. 27-may kuni „Red Bull Salzburg“ga qarshi bahsda Dominik Fitz „Austria Wien“ jamoasi safida ilk golini urdi.
Xalqaro karyerasi
2016-yilda Avstriya yoshlar terma jamoasi tarkibida Dominik Fitz Ozarbayjonda boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida ishtirok etdi. Turnirda Dominik Fitz Bosniya va Gersegovina, Ukraina, Germaniya va Portugaliya jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.
Shu bilan bir qatorda, Avstriyaning 17 yoshgacha boʻlgan yoshlar terma jamoasi bilan Dominik Fitz 2016-yilda 17 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida ishtirok etish uchun tanlangan. U avvalo oʻz jamoasining har bir oʻyinida qatnashgan va chorak finalga chiqqan. Ammo, musobaqa soʻngida jamoasi magʻlub boʻlgan. Bu musobaqaning gʻolibi esa Portugaliya jamoasi deb topilgan.
2019-yilning 11-oktyabr kuni Dominik Fitz Avstriya U 23 terma jamoasi bilan ilk oʻyinini Turkiyaga qarshi oʻtkazdi. U oʻyin davomida Kristof Baumgartner oʻrniga maydonga tushadi va uning jamoasi uchta toʻp hisobi bilan gʻalaba qozongan.
Dağtarla
Dağtarla—Turkiyaning Bayburt viloyati Bayburt tumanidagi qishloq. 2010-yilda 212 nafar aholi istiqomat qilgan.
Central City (Colorado)
Geografiyasi
Central City, Gilpin okrugining janubida joylashgan. Shahar chegaralari janubiy Central City Parkway boʻylab Clear Creek okrugiga, Interstate 70gacha choʻzilgan. Shahar sharqda Black Hawk va janubda Aydaho Springs bilan chegaradosh.
2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda shaharning umumiy maydoni 5.5940 km2 ni tashkil qilgan. Shu jumladan 0.0003 km2 maydon suvdan iborat.
Demografiyasi
2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 515 kishi, 261 xonadon va 101 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi 105/km². Shaharning irqiy tarkibi 91,84 % oq tanli, 0,19 % qora yoki afro-amerikalik, 1,55 % tubjoy amerikalik, 1,17 % osiyolik, 1,17 % Tinch okeani orollari, 2,52 % boshqa irqlardan va 1,55 % ikki yoki undan ortiq irqdan. Aholining 9,32 foizi ispan yoki lotin millatiga mansub.
Shaharda 261 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 17,6 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 26,8 foizi er-xotinlar, 8,8 foizi eri boʻlmagan, 61,3 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 43,3 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 6,1 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar mavjud.
Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra 16,5 % 18 yoshgacha, 10,1 % 18 yoshdan 24 yoshgacha, 34,0 % 25 yoshdan 44 yoshgacha, 30,9 % 45 yoshdan 64 yoshgacha, 8,5 % 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 39 yoshni tashkil etdi. Har 100 ayolga 115,5 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 115 erkak toʻgʻri keladi.
Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 30,921 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 31,667 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 32,917 dollarni, ayollarniki esa 25,446 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 26 465 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 7,4 foizi va aholining 12,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan hisoblanadi.
Taʼlim
Central City davlat maktablari Gilpin tumani maktab okrugi RE-1 tarkibiga kiradi. Tumanda bitta boshlangʻich maktab va bitta oʻrta maktab, Gilpin okrugi boshlangʻich maktabi va Gilpin tumani boʻlinmagan oʻrta maktabi mavjud.
Infratuzilmasi
Black Hawk va Central City shaharlari tomonidan boshqariladigan Black Hawk & Central City tramvay yoʻli ikki shaharcha oʻrtasida bepul qatnovni taʼminlaydi. Ramblin Express va Ace Express coaches Denverdan transportni taʼminlaydi.
Adaora Elonu
Adaora Nnenna Elonu (1990-yil 28-aprelda tugʻilgan) — amerikalik professional basketbolchi va Nigeriya ayollar terma jamoasi aʼzosi. Elonu Texas A&M kollej basketboli jamoasida oʻynagan va u yerda 2011-yilgi NCAA chempionatida gʻolib chiqqan.
Texas A&M statistikasi
Manba
Shida-Kartli
Shida Kartli (შიდა ქართლი, tom maʼnoda „ichki Kartli“; Yuqori Kartaliniya ) — mintaqa (mxare), Gruziyadagi maʼmuriy-hududiy birlik, Kartli tarixiy viloyati tarkibiga kiradi. U Gruziyaning markaziy qismida joylashgan va Imereti, Mtsxeta-Mtianeti, Samtsxe-Javaxeti, Kvemo-Kartli mxarelariga, shuningdek, Tbilisining alohida maʼmuriy birligiga tutashgan. Ayni paytda mintaqaning katta qismi qisman davlat sifatida tan olingan Janubiy Osetiya tomonidan nazorat qilinadi.
Adaora Elonu
Jamoalardagi faoliyati
2012-yilda u xorijga jo‘nab ketdi va Ispaniyaning Beroil-Syudad de Burgos klubi bilan shartnoma imzolashdan oldin bir mavsum Isroilning „Hapoel Galil Elyon“ jamoasida o‘ynadi. Jamoa tarqatib yuborilgach, u CB Conquero jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Jamoa bilan 2016-yilda Copa de la Reina turniri gʻolibi boʻldi va turnirning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. Garchi u maosh toʻlanmagani uchun klub bilan bir nechta jamoa oʻyinlarida oʻynamagan boʻlsa-da, u eng yuqori samaradorlik reytingi bilan muntazam mavsumni yakunladi. Keyinchalik u 2016—2017-yilgi mavsum uchun Ispaniya chempioni CB Avenida jamoasi bilan shartnoma imzoladi. Jamoada o‘rtacha 9,9, 4,3, 1,8 va 1,5 ribaund qayd etdi. U jamoaga Superkubokni yutishda yordam berdi.
Shida-Kartli
Maʼmuriy markazi — Gori shahri.
Adaora Elonu
Jamoalardagi faoliyati
2018-yil 10-avgustda u WNBA jamoasi Atlanta Dream jamoasi bilan yetti kunlik shartnoma imzoladi.
2019-yil avgust oyida Elonu Ispaniyaning Uni Girona CB jamoasiga transfer qilindi. U jamoada Girona sifatida eng qimmat oʻyinchi (MVP) sovrinini qo‘lga kiritdi. 2019-yil sentyabr oyida Fontaauda bo‘lib o‘tgan Ispaniya Superkubogida Perfumerías Avenida jamoasini 82-80 ochko bilan mag‘lub etishga jamoasiga yordam berdi.
U 2021-2022-yilgi mavsumni Rossiya PBL ligasi vakili Nadejda Orenburg jamoasi bilan boshlagan, ammo 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi ortidan klubni tark etgan. Koʻp oʻtmay u Ispaniyaga qaytib, CB Aveni jamoasi bilan shartnoma tuzdi.
Xalqaro faoliyati
Elonu Nigeriya terma jamoasida ham oʻynadi, u yerda u AfroBasket Women 2015 musobaqasida bronza medalini qoʻlga kiritdi va turnirning besh yulduzli oʻyinchilar tarkibiga kirdi. U 2017-yilda Malidagi Afrobasket chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritgan Nigeriya jamoasining bir qismi boʻlgan. U har bir oʻyinda oʻrtacha 3,9 golli uzatmani amalga oshirgan. Shuningdek, u turnirning eng yaxshi oʻn nafar basketbolchisi qatoridan joy olgan. Elonu Nigeriya ayollar milliy basketbol jamoasi sardori sifatida 10-avgust kuni jamoa 2018-yilgi FIBA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatiga tayyorgarlik koʻrish uchun Atlantada lagerda mashgʻulotlar oʻtkazdi. 2018-yilgi FIBA ayollar basketboli bo‘yicha jahon chempionatida u har bir o‘yinda o‘rtacha 7,4 ochko, 4,6 ribaund va 2,1 golli uzatmani qayd etdi. Shuningdek, u Kamerunda boʻlib oʻtgan 2021-yilgi FIBA ayollar Afrobasket basketbol turnirida jamoa sardori boʻlib, chempionlikni qoʻlga kiritdi. U turnirning eng qimmat basketbolchisi (MVP) deb topildi.
Shida-Kartli
Maʼmuriy-hududiy boʻlinishi
Maʼmuriy jihatdan, mintaqa toʻrtta munitsipalitetdan iborat (2006-yilgacha — tumanlar): Gruziya qonunchiligiga koʻra, Shida Kartli mintaqasi, shuningdek, qisman tan olingan Janubiy Osetiya Respublikasining Java tumanining bir qismida joylashgan 5- Yava munitsipalitetini (markazi Yava qishlogʻida) ham oʻz ichiga oladi. Gruziya hukumati tomonidan nazorat qilinmaydi. Gori munitsipaliteti Tsxinvali shahri toʻliq Janubiy Osetiya Respublikasi hukumati tomonidan nazorat qilinadi va respublikaning poytaxti hisoblanadi.
Shahar tipidagi aholi punktlari : Xashuri munitsipalitetidagi Surami (7492 kishi, 2014-yilgi aholi roʻyxati); Kareli munitsipalitetidagi Agara (3364 kishi).
Aholisi
2018-yil 1-yanvar holatiga mintaqa aholisi 259 251 kishini, 2014-yil 1-yanvar holatiga koʻra esa — 313 800 kishini (Janubiy Osetiyaning Tsxinvali tumanidan tashqari) tashkil etdi.
2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, mintaqaning nazorat ostidagi qismida 314 039 aholining koʻpchiligi gruzinlar edi (91,8% yoki 288 382 kishi). Osetinlar — 4,3% (13383 kishi), ozarbayjonlar — 1,8% (5768 kishi), armanlar — 1,1% (3521 kishi), ruslar — 0,6% (1946 kishi) ni tashkil etadi.
2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, mintaqaning nazorat ostidagi qismida 263 382 aholining koʻpchiligi gruzinlar edi (94,72% yoki 249 479 kishi). Ozarbayjonlar 2,09%, osetinlar atigi 1,77%, armanlar — 0,79%, ruslar — 0,29% ni tashkil etdi. Osetinlar Shida-Kartli janubida, xususan, Gori (2014-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 1736 kishi yoki 1,38%) va Kareli munitsipalitetlarida (2014 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 931 kishi yoki 2,25%) — shu jumladan Trialeti tizmasining etaklarida, yana Kaspi (2014-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha 1745 kishi yoki 3,99%) va Xashuri munitsipalitetlarida (2014-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha 256 kishi yoki 0,49%) yashaydi.
Shida-Kartli munitsipalitetlarining etnik tarkibi (2014-yil aholi roʻyxati) (Janubiy Osetiya tomonidan nazorat qilinadigan hududlar bundan mustasno)
Dinlari
Mintaqa aholisining asosiy qismi (Gruziya nazorati ostidagi qismi) pravoslavlar (96,3%), ozchilik musulmonlar (1,8%) va boshqalar.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Severnoye (Sharqiy Qozogʻiston viloyati)
Severnoye (Северное) — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati Altay tumanidagi qishloq. Shimoliy qishloq okrugiga kiritilgan.
Aholi
1999-yilda qishloq aholisi 251 kishini (134 erkak va 117 ayol) tashkil etadi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish ma'lumotlariga koʻra, qishloqda 209 kishi (111 erkak va 98 ayol) yashagan.
Geografik joylashuv
Ust-Kamenogorskdan 60 km janubi-sharqda va Ziryanovdan 126 km gʻarbda joylashgan.
Tarixi
Severnoye 1763-yilda Ust-Kamenogorsk qal'asidan Buqtirma qal'asigacha boʻlgan masofaning oʻrtasida Irtish chizigʻining kazak redutuyini tashkil etilgan. Hozirda Severnoyeda toʻliqsiz oʻrta maktab va feldsher-akusherlik punkti faoliyat koʻrsatmoqda.
Dehqonlar shaxsiy tomorqasida asosan cho‘chqa, qoramol, parranda hayvonlari, qo‘y va echkilarni boqishadi.
Toni Pressley
Toni Deion Pressley (1990-yil 19-fevralda tugʻilgan)—amerikalik professional futbol himoyachisi, hozirda Milliy ayollar futbol ligasining (NWSL) Orlando Pride jamoasida oʻynaydi. U ilgari „Western New York Flash“ va „Washington Spirit“ ning NWSL, Ryazan VDV klublarida, Rossiya ayollar futbolining yuqori divizioni boʻlgan Rossiya ayollar futbol chempionati ligasida oʻynagan. Pressley Amerika Qoʻshma Shtatlarining turli yoshlar terma jamoalarida oʻynagan va Amerika Qoʻshma Shtatlarining 23 yoshgacha boʻlgan ayollar milliy terma jamoasi aʼzosi edi.
Yoshligi
Toni West Shore Junior—Senior High Schoolda oʻqidi, u yerda u katta sinfda jamoa sardori boʻlib, jamoani 3A mintaqaviy final bosqichiga olib chiqdi. 2007-yilda u NSCAA/adidas All-America Yoshlar jamoasida joy oldi va birinchi jamoa All-Space Coast sharafiga sazovor boʻldi. 2008-yilda oliy oʻquv yurti sifatida u Parade All-American nomini oldi va Soccer Buzz tomonidan eng yaxshi 50 ta ishga qabul qilindi. Pressley shuningdek, West Shordagi yengil atletika jamoasida qatnashib, 2005-yilda 4 × 100 m estafeta musobaqasida tuman va viloyat chempionligini, shuningdek, yadro uloqtirish boʻyicha 2007-yilgi tuman chempionatida gʻolib chiqdi.
Pressley, shuningdek, 2006-yildan 2008-yilgacha uch yil davomida Olimpiadani rivojlantirish dasturi III mintaqasi aʼzosi boʻlgan va 2006 va 2007-yillarda mintaqa III ligasida yetakchi toʻpurar boʻlgan. U 2006 va 2007-yillarda Florida Olimpiya taraqqiyot dasturi jamoasi aʼzosi boʻlgan. Pressley shuningdek, mahalliy „Space Coast United“ klubida oʻynagan.
W-liga: Boston Renegades va Washington Freedom Futures, 2008—2011
Pressley 2008-yilning yozida W-liganing Boston Renegades jamoasi bilan oʻynagan. U jamoa bilan jami 167 daqiqa davomida beshta oʻyinda maydonga tushdi.
Pressley 2009-yildan 2010-yilgacha W-liganing Washington Freedom Futures jamoasida oʻynagan. U jami 693 daqiqa davomida sakkizta oʻyinda maydonga tushdi va bitta golli uzatmani amalga oshirdi.
Philadelphia Independence, 2012-yil
Pressley Philadelphia Independence tomonidan 2012-yilgi WPS loyihasining ikkinchi bosqichida (umumiy 13-chi) tanlangan; ammo, liga mavsum boshlanishidan oldin chetlatilgfan.
Western New York Flash, 2012-yil
2012-yilda u WPSL Eliteda Western New York Flashda markaziy himoyachi sifatida oʻynadi. Pressley qoʻshib berilgan vaqtning soʻnggi daqiqasida tenglik golini urib, „Flesh“ga liga chempionligini qoʻlga kiritishiga yordam berdi. Jamoadoshi Angela Salem hal qiluvchi penaltini aniq amalga oshirib, Western New York Flashga WPSL Elite chempionligini taqdim etdi va jamoalar 120-daqiqa oxirida 1:1 hisobidagi durangni yakunlagandan soʻng, penaltilar seriyasida Chikago Red Starsni 4:2 hisobida magʻlub etdi.
Ryazan VDV, 2012—2013
Pressley 2012-2013-yilgi mavsumda Rossiyaning Ryazan VDV jamoasida oʻynagan.
Washington Spirit, 2013—2014
Pressley 2013-yil iyun oyida Milliy ayollar futbol ligasida Washington Spirit bilan shartnoma imzoladi. U klubdagi debyutini 2013-yilning 15-iyunida oʻzining sobiq jamoasi „Western New York Flash“ga qarshi oʻyinda oʻtkazdi.
Western New York Flash va Houston Dash, 2015-yil
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Toni_Pressley_USA-NIG_U-20_Women_2010.jpg/170px-Toni_Pressley_USA-NIG_U-20_Women_2010.jpg|right|thumb| Pressley 2010-yilgi FIFA U-20 ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida 2015-yil fevralida Pressley 2015-yilgi mavsum uchun Western New York Flashga almashtirilgani eʼlon qilindi. Aprel oyida u Sietl Reign FCga qarshi jamoaning mavsum ochilish oʻyinida toʻliq toʻqson daqiqa oʻynadi va 5:1 hisobida magʻlubiyatga uchradi. Keyingi oyda u yarim himoyachi Ashley Nivk evaziga Houston Dashga almashtirildi.
Sher bobo maqbarasi
Sher bobo maqbarasi  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XI asr. Sirdaryo viloyatining Xovos tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Xovosobod qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Sirdaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Toni Pressley
Orlando Pride, 2016-yildan hozirgi kungacha
2015-yil 2-noyabrda Pressley Orlando Pride tomonidan 2015-yilgi NWSL kengaytirish loyihasida tanlandi. 2019-yil 12-oktabrda, avgust oyida koʻkrak bezi saratoni uchun operatsiya qilinganidan soʻng, Pressley Pridening mavsumdagi soʻnggi oʻyinida paydo boʻldi. U 2021-yil yanvarida qoʻshimcha yilga uzaytirish imkoniyati bilan bir yillik shartnoma imzoladi.
Canberra Unitedga ijara, 2017—2018
2017-yil oktabr oyida Pressley Avstraliyaning Canberra United klubiga 2017—18 W-Liga mavsumida qoʻshildi.
Shaxsiy hayoti
Pressley vegan va oʻzini hayvonlarni sevuvchi. Uning aytishicha, vegetarianizm unga yaxshi sportchi boʻlishga yordam bergan.
2019-yil avgust oyida Pressley koʻkrak bezi saratonini davolashni boshladi.
2021-yil yanvar oyida Pressley Orlando Pride jamoadoshi Marta Vieira da Silva bilan unashtirilganini eʼlon qildi.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Arxibsoy
Arxibsoy  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Chimbaylik qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Bayraktar TB2
Bayraktar TB2 (Bayraktar TB2) Turkiyaning zarbdor operativ-taktik oʻrta-balandlik UUAdir. 4 ta osma boshqariladigan oʻq-dorilarga ega boʻlgan Bayraktar TB2 osmonda 12 dan 24 soatgacha uchishi mumkin. Maksimal boshqaruv masofasi 150 km gacha. Bu osmonda doimiy ravishda navbatchilik oʻtashga va nishonlarni aniqlagandan soʻng, oldingi chiziqqa oʻtib tezda raketalarni uchirishga imkon beradi (reaktsiya vaqti aviatsiyaga qaraganda ancha qisqa boʻladi va bu qisqa vaqt ichida mavjud boʻlgan nishonlarni samarali urish imkonini beradi). Ushbu dron „Baykar Makina“ xususiy kompaniyasi tomonidan layihalashtirilgan va ishlab chiqariladi.
Tarixi
Loyihani ishlab chiqish 2000-yillarda Baykar Makina tomonidan boshlangan. TB2 birinchi marta 2009-yilda ishga tushirilgan Bayraktar TB1 ga asosida ishlab chiqilgan.
Dronning ilk parvozi 2014-yilda amalga oshirilgan. 2014-yilning iyun va avgust oylarida Bayraktar TB2 uchuvchisiz havo vositalari boʻyicha oʻrta balandlikdagi taktik UUA sinfida parvoz davomiyligi boʻyicha jahon rekordini yangiladi. U osmonda 8 km balandlikda 24 soat 34 daqiqa boʻlgan.
2014-yilda UAA birinchi marta Turkiya sharqida kurdlarga qarshi operatsiya vaqtida ishlatilgan.
2015-yil dekabr oyida UMTAS TQUMRKning test sinovlari boʻlib oʻtdi.
Konstruktsiya
UAA kuzovi kompozit materiallardan tayyorlangan va avtomatik uchish va qoʻnish tizimi bilan jihozlangan. Agar kerak boʻlsa, qurilma yarim avtonom parvoz rejimida, yerdan boshqarilmasdan ishlashi mumkin.
UAA Kanada Rotax 912 ichki yonuv dvigateli 100 ot kuchiga ega boʻlgan surish tipidagi parrak bilan jihozlangan. 2020-yil oktabr oyida Ikkinchi Qorabogʻ urushi paytida Ozarbayjon armiyasi tomonidan Togʻli Qorabogʻdagi arman qoʻshinlariga qarshi uchuvchisiz uchuvchi apparatlaridan foydalanganligi sababli Kanadaning Bombardier Recreational Products kompaniyasi tomonidan Turkiyaga dvigatellar yetkazib berish vaqtincha toʻxtatilgan edi. Bayraktar TV2 UAA uchun dvigatellar ishlab chiqarish imkoniyati Ukraina korxonalarida oʻrganilmoqda, ular allaqachon yuqori balandlikda ucha oladigan zarbdor UUA „Bayraktar Akinji“ uchun dvigatellar ishlab chiqarmoqda.
UAAning standart foydali yuki quyidagilarni oʻz ichiga oladi:
UAA dushmanning radioelektron urush uskunasidan himoyalangan, GPS tizimiga bogʻliq boʻlmagan avtonom navigatsiya tizimi va past RCS ga ega. Yuqori sifatli optoelektron tizimi (Kanadaning CMX-15d Wescam havo razvedka stantsiyasi ishlatiladi) tufayli, Bayraktar dronlari 7 km balandlikda nishonni urishi mumkin va bunda eskirgan yoki past-balandlikka uchuvchi havo mudofaa tizimlari unga qarshi tura olmaydi.
Kanadaning Turkiyaga Wescam CMX-15 D optip-elektron modullarini yetkazib berishni taqiqlashi munosabati bilan 2021-yilning noyabr oyidan Bayraktar TB2 Turkiyada ishlab chiqarilgan Aselsan CATS optik-elektron tizimlari bilan jihozlana boshlandi.
Qurollanish
thumb|230x230px| UMTAS raketalari „Zbroya ta bezpeka“ (Qurol va xavfsizlik) koʻrgazmasida. Kiev, 2017-yil Quyidagilarni koʻtara oladi:
Buyurtmalar
2011-yildan beri Turkiya 107 ta Bayraktar TB2ni oʻz qurolli kuchlariga qabul qilib oldi.
2017-yilda, Qatarga 3ta boshqaruv stantsiyalari bilan 6 ta TB2s UUAlar yetkazib berildi.
2018-yilda Ukraina umumiy qiymati 69 million dollarlik 6 ta dron, 3 ta boshqaruv stansiyasi va ular uchun raketalar sotib olish boʻyicha shartnoma imzoladi, yetkazib berish 2019-yilning noyabr oyida yakunlandi.2020-yil oktabr oyida Ukraina yana 48 ta dron sotib olish yoki birgalikda yigʻish imkoniyatini koʻrib chiqayotgani maʼlum qildi va shartnoma 2021-yil sentabr oyida imzolandi.
Polsha 24 dona dronga buyurtma bergan. Birinchi partiya 2022-yilda yetkazib berilishi kerak.
Operatorlar
thumb|300x300px| Bayraktar TB2 operatorlari koʻk, potentsial operatorlar binafsha rangda
Turkiya
2016-yilda TQRT UMTAS bilan dronning kurd otryadlariga qarshi muvaffaqiyatli jangovar ishlatilishi haqida rasmiy maʼlumotlar paydo boʻldi. Bu dronning eʼlon qilingan taktik va texnik xususiyatlarni tasdiqladi. Turkiya bayonotiga koʻra, 2016-yildan 2018-yilgacha ushbu uchuvchisiz uchoqlarning Turkiya janubi-sharqida va Suriya shimolida bergan zarbalari bilan Kurdiston ishchilar partiyasi boʻlinmalarining bir qancha yetakchilari boshqa jangarilar bilan birga jami 400 ga yaqin kishi yoʻq qilingan.
Suriya
2018-yilning yanvar-aprel oylarida Turkiya qurolli kuchlari Suriya shimoli-gʻarbidagi "Zaytun novdasi " operatsiyasi doirasida Bayraktardan boshqariladigan havo bombalari yordamida Turkiyada terrorchi deb topilgan 449 kishini yoʻq qildi.
Liviya
2019-yilda Bayraktar TB2 Liviyada Xaftar armiyasiga qarshi ishlatilgan. Liviyada „Gʻazab vulqoni“ operatsiyasi paytida (2019-2020) birinchi marta ushbu turdagi dronlar LMA tasarrufidagi „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimi tomonidan urib tushirildi. Keyinchalik, Turkiyaning „Anadolu“ agentligi va Ukraina „Defence Express“ agentligining maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil iyuniga qadar ushbu dronlar yordamida LMAga tegishli kamida 7 ta Pantsir-C1 havo mudofaa tizimi (eksport versiyasi), tanklar va boshqa texnikalar yoʻq qilingan. AQShning „Yaqin Sharq instituti“ maʼlumotlariga koʻra, „Pantsirey“ radarlari ilgari Turkiyaning KORAL radioelektron urush tizimlari tomonidan aniqlangan va ularga xalaqit berilgan, shundan soʻng „Pantsirey“ boshqariladigan raketa va artilleriya yordamida oʻqqa tutilgan yoki zarba beruvchi UUAlar bilan zarba berilgan. LMA maʼlumotlariga koʻra, 2020-yil 31-martda Turkiyaning 10 ga yaqin Bayraktar TB2 droni urib tushirilgan, 20-aprelda TB2 yoʻqotishlari 20-28 tagacha koʻtarilgan, biroq mustaqil ekspertlar 20 dan kamrogʻi urib tushirilgan deb hisoblaydilar.
Suriya
„Bayraktar TB2“ UUA 2020-yil fevral oyi oxirida Turkiyaning Suriyaning Idlib viloyatida Suriya Respublikasi hukumat kuchlari va hukumatga sodiq boshqa harbiy tuzilmalariga qarshi „Bahor qalqoni“ operatsiyasi chogʻida keng qoʻllanilgan. Turkiya Mudofaa vazirligi maʼlumotlariga koʻra, bor-yoʻgʻi bir kechada turk armiyasi Suriya armiyasiga katta zarar yetkazgan: 23 ta tank, 23 ta artilleriya tizimi, 309 ta Suriya harbiysi, 5 ta vertolyot yoʻq qilingan, 2 ta Pantsir-C1 yoʻq qilingan yoki shikastlangan. Asosan Bayraktar va ANKA-S uchuvchisiz uchish apparatlari, shuningdek, uchuvchisiz uchish apparatlari tomonidan nishonga yoʻnaltirilgan artilleriyadan foydalanilgan. Turkiyaning „KORAL“ radioelektron urush tizimlari Suriya havo mudofaasi radarlarini oldindan aniqladi va ularni „koʻr qildi“, keyin havo mudofaa tizimlari UUA zarbalari bilan yoʻq qilindi. Shu bilan birga, A. I. Kots 26-28-fevral kunlari 191 nafar suriyalik harbiy xizmatchi halok boʻlganini va 293 nafari yaralanganini tasdiqladi, sabablarini koʻrsatmasdan turib, 23 tank, 16 piyoda jangovar mashina, 9 MLRS  yoʻq qilindi. Biroq, tez orada Suriya qoʻshimcha havo mudofaa kuchlarini ("Buk M2E " HHM tizimlari va boshqalar) oldingi chiziqqa tortib, 3 kun ichida 4 tadan 6 tagacha Bayraktar va 2 ta ANKA-Sni urib tushirdi, shundan soʻng sulh tuzildi. thumb|230x230px|Ozarbayjon QK tarkibidagi Bayraktar TB2 2020-yil 10-dekabrda Bokudagi Gʻalaba paradida
Ukraina
2021-yil 26-oktabrda Ukraina Qurolli Kuchlari ilk marta Bayraktar TB2 dan DXRga qarshi janglarda foydalandi. Dron zarbasi bilan 122 millimetrli D-30 gaubitsasini yoʻq qilindi, gaubitsa 15 km masofadan Granit qishloğidagi Ukraina pozitsiyalarini oʻqqa tutayotgan edi.
Mutaxassislarning fikrlari
Rossiyaning Enix kompaniyasi (UUA ishlab chiqaruvchisi) bosh konstruktori V.Pobejimovning soʻzlariga koʻra, bunday UUAlardan faqatgina havo hujumidan mudofaa tizimi va radar razvedkasi mavjud boʻlmagan mahalliy ziddiyatlar sharoitda foydalanish mumkin. Shu bilan birga, Togʻli Qorabogʻning havo mudofaasi bilan xizmat qiladigan „Repellent“ tipidagi radielektron urush vositalari va ularning analoglaridan UUAni boshqarish kanallarini bostirish uchun foydalanish har doim ham samarali emas, chunki ularning diapazoni kichik (10 km dan kam). Bayraktar kabi past tezlikdagi UUAlar radar tizimlari tomonidan aniqlangandan soʻng, braziliyaning Embraer EMB 314 Super Tucano kabi pulemyot yoki toʻp bilan qurollangan past tezlikdagi turbovintli qiruvchi samolyotlarga hujumiga nisbatan juda zaif boʻlishi mumkin.
Yoʻqotishlar
Maʼlum holatlar:
ZRK „Pantsir-C1“ „Bayraktar“ga qarshi
Matbuotda va tahliliy maqolalarda „Pantsir C1“ va „Bayraktar“ oʻzaro jang sharoitida bir-birini yoʻq qilishda samaradorligini solishtirishga koʻp urinishlar boʻlgan. . AQSh Mudofaa vazirligi tahlilchisi 2019-2020-yillarda Liviya va Suriyadagi mojarolar paytida Turkiyaning 19 ta Bayraktar TB2 (har bir birlik uchun 2,5 million dollar) yoʻqotishlarining taxminiy qiymatini 47,5 million dollarga baholadi, bu esa ushbu UUAlar tomonidan yoʻq qilingan 8 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlarining 112 million dollarilik eksport narxidan 2 barobar kamdir. Tanklar va boshqa zirhli transport vositalari, artilleriya va raketa tizimlarining UUA zarbalari natijasida yoʻq qilingan narxini hisobga olsak, yoʻqotish nisbati Bayraktar foydasiga yanada yuqoriroqdir. Rossiyalik tahlilchilar yoʻqotishlarning boshqa nisbati va ularning qiymatini keltirib oʻtishadi: 1 Bayraktar TB2 eksport qiymati 5 million dollar va urib tushirilgan 54 Bayraktar, ular tomonidan yoʻq qilingan 9 ta „Pantsir C1“ havo mudofaa raketa tizimlari eksport qiymati bir birlik uchun 14 million dollar boʻlishini hisobga olsak, 9 ta „Pantsir C1“ ning umumiy qiymati 270 million dollar boʻlsa. 54 ta Bayraktar 126 million dollarga tushmoqda va bu shuni koʻrsatadiki Bayraktar narx jihatidan ancha ustunlikka ega. .
Texnik xususiyatlari
thumb|230x230px| Drone boshqaruv markazi.
Dana Evans
Dana Evans (1998-yil 1-avgustda tugʻilgan) — Ayollar Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining (WNBA) Chikago Sky jamoasida oʻynagan amerikalik basketbolchi. Luisvill universitetida ikki karra ACC yilning eng yaxshi basketbolchisi boʻlib, u 2021-yilgi WNBA draftida 13-chi umumiy tanlov bilan tuzilgan jamoaga taklif qilingan.