Fotoyadro_reaksiyalar
Quyi energiyali fotoyadroviy reaksiyalar
bu yerda ko’rishimiz mumkinki protonlar soni biz kutganimizdan ancha ko’proq chiqar ekan. Avvalo yuqoridagi aytib o’tgan mexanizmlarga bir to’xtalsak. Oraliq yadro mexanizmiga ko’ra gamma nurlanishni yutgan yadro nurlanish energiyasini barcha nuklonlariga taqsimlaydi.Bunda nuklon ajralib chiqishi uchun katta energiya talab etiladi.Nuklonni ajralishi esa fluktuatiya natijasida bitta nuklonning energiyasi keskin oshib ketishi natijasida hosil bo’lishi mumkin.Buning natijasida nuklonlarning taqsimoti Maksvell taqsimotiga bo’ysunadi.Bu mexanizmda nuklonlarning yadro atrofida chiqishi izotrop bo’lishi kerak edi.Lekin tajriba natijalari biroz boshqacha, izotroplik faqat kichik energiyalarda burchak bo’yicha mos keladi.Katta energiyalarda vaziyat boshqacha. Umuman burchak taqsimotidan boshqa hech bir narsa izotrop emas edi. Bunday ekanligi yuqoridagi mexanizm xatolikka olib keladi.Qaysidir ma’noda u ba’zi bir qismlarni tushuntirish mumkin ammo barcha qismni tushuntira olmaydi.Avvalo protonlar nisbatan ko’p chiqishini tushuntirish kerak bo’ladi. Buni ya’na bitta mexanizmni qo’shamiz bu avval aytganimizdek to’g’ridan-to’g’ri yadro mexanizmidir.U mexanizmga ko’ra endi ortiqcha protonlarni tushuntirish mumkin bo’ldi. Endi gamma nurlanishlar bilan yadro ta’sirini ko’rib o’tsak. Quyidagi rasmlarda yadroda bo’ladigan jarayonlarni tushuntirishda foydalanamiz. thumb|414x414px Dastlabki energiyaning kichik sohalarida deyarli hech qanday nurlanishni yadro yutishi keltirilmagan bu holda yadro bilan gamma fotonlar elastik to’qnashishi mumkin. Demak keyingi holatga qarasak nurlanishlar hosil bo’lganini ko’rish mumkin. Bu yerda shuni tushunish kerakki bu grafikda yadroga tushgan gamma nurlanish yadroni uyg’otadi, yadro uyg’ongan holatdan asosiy holatga o’tishda nurlanish chiqarishi tasvirlangan. Grafikda ko’rish mumkinki bir qancha rezonans holatlar keltirilgan. Lekin eng asosiy rezonans holat gigant dipol rezonansli holatdir. Bunda yadrodagi proton va neytronlarning bir-biriga nisbatan harakati tufayli hosil bo’ladi.Bunday gigant rezonans holatlar asosan 10Mev dan boshlab kuzatila boshlanadi.Bunga bir qancha sabablar bor. 10MeVdan katta energiyali holatda yadrodagi nuklonlar bemalol yadroni tark eta oladi.Gigant rezonansdan ko’rish mumkinki bu holatda yadroning ko’ndalang kesimi ortadi ya’ni mana shu gigant rezonansli energiya oralig’iga to’g’ri kelgan energiyalarni ko’proq yutadi. Bu yutilgan energiyani yutgan nuklonlar yadrodan chiqa boshlaydi. E’tibor bersak Gigant rezonansga to’g’ri kelgan (γ,n), (γ,2n) ,(γ,p) va (γ,abs) ni ko’rish mumkin. Bu yerda (γ,n) reaksiya bo’lish ehtimolligi bo’lish ehtimolligi katta ekanligi tushunarli.Negaki bitta neytronga na kulon to’sig’i va na boshqasi ta’sir o’tkaza oladi.Birin ketin (γ,2n), (γ,p) joylashadi. Bu yerda (γ,p) kichik bo’lishiga sabab yadroning kulon to’sig’i va boshqalar sabab bo’ladi.(γ,abs) bu (absorbsion-yutilish) yadro yutishi. Yuqoridagi grafiklardan xulosa qilish mumkinki dastlabki dastlabki 10MeV gacha hech deyarli hech qanday effektlar yo’q. Bu degani yadroga tushgan gamma foton yadro bilan o’zaro ta’sirlashmaydi yoki elastik qaytadi buni quyidagicha tushuntirish mumkin.