cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oliy va nozil isnod
Oliy va nozil isnod (arab. yuqori va quyi isnod) - isnodning oʻziga xos jihatlaridan biri. Istilohda — isnoddagi kishilarning soni kam (masalan, uchta roviy) boʻlgan hadisga oliy (yuqori), koʻp boʻlganiga (masalan, toʻrtta roviy) nozil (quyi) deyishadi. Oliy isnod nozil isnoddan afzal sanaladi. Nozil isnodning roviylari oliynikidan ishonchli boʻlsa, nozilning darajasi yuqori boʻlishi mumkin. Imom Dorimiyning «Sunan» asarida oliy isnodli hadislar ko’p.
IC 5021
IC 5021 Indus yulduz turkumidagi Spec tipli galaktikadir.
Fairview Heights
Fairview Heights AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. St. Clair County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
16587 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 29,1 km2. Shundan 28,9 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir.
Katowice
Katowice (Talaffuzi: Tasvir:Ltspkr.png [[Media:Pl-Katowice.ogg| [ katovitsa ] ]], Polshadagi Nemis) tilida Kattowitz shahar. Mamlakatning janubida joylashgan bu shahar tarixiy boʻlib, Kłodnica va Rawa daryolari boʻyida joylashagan. 1865 yilida shahar maqomini olgan. 1954 va 1956 yillar orasida Katowice Stalinogród - "Stalin shahri deb yuritilardi". Bu nom polsha communistlari tomonidan berilgandi. Shaharda 315,123 aholi yashaydi. Shahar xokimi Piotr Uszok. Koʻp yillar davomida nemislar tomonidan boshqarilgan boʻlib 1918 yilgacha Olmoniya ichida boʻlgan. Bu yerda Airport Muchowiec deb nomlanadigan havo bandargoxi bor. Eski binolari ko'mir qazish va metallurgiya markazi boʻlgan.
Rayonlaris
thumb|right|300px|Districts of Katowice
Katowice lik taniqli odamlar
thumb|200px|right|Katowice, [[Museum of Silesia]]
NGC 1546
NGC 1546 Oltin Baliq yulduz turkumidagi S0-a tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Koʻl-Chati (Oloy tumani)
Koʻl-Chati (Көл-Чаты) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Oloy tumaniga qarashli qishloq. Buloʻlu ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 211 kishi.
Mers-sur-Indre
Aholisi
584 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 25,5 km2.
Roppolo
Roppolo Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Biella provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 9 km2. 854 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
IC 3498
IC 3498 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi Sb (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Ota Xudo
Ota Xudo - Xristianlikda Xudoning uch koʻrinishidan biri va asosiysi. Ota Xudo dunyoni yaratgan boʻlib, uchlikning qolgan koʻrinishlari (O’gʻil Xudo va Muqaddas Ruh) undan kelib chiqqan hisoblanadi.
Ennio de Giorgi
Ennio De Giorgi (8-fevral 1928-yil – 25-oktyabr 1996-yil) — italiyalik matematik. Giorgi qisman differensial tenglamalar hamda matematika asoslari boʻyicha ishlari bilan tanilgan. 1990-yil Wolf mukofoti bilan taqdirlangan.
Giorgi koʻplab mukofot va sovrin bilan taqdirlangan. 1993-yil Paris unviversitetidan matematika boʻycha, 1992-yil esa Lecce universitetidan falsafa boʻyicha faxriy darajalarni olgan. 1995-yil AQSh Milliy fanlar akademiyasi aʼzosi etib tayinlangan.
Giorgi minimal sathlar boʻyicha Bernstein masalasini yechgan. 1957-yil elliptik qisman differensial tenglamalar boʻyicha Hilbertning 19-masalasi yechimini topgan. Giorgidan mustaqil tarzda John Nash ham ayni masala ustida ishlayotgan boʻlgan va ikki olim alohida yechim topgan.
Omamori
Omamori - sintoizm yoki buddizmdagi muayyan ma’budga bagʻishlab tayyorlangan tumor. “Omamori” yaponcha soʻz boʻlib, “hurmat”, “himoya” ma’nolarini anglatadi. Omamori odatda biror turdagi matodan tayyorlanib, uning ichiga qogʻoz yoki yogʻoch boʻlagiga yozilgan va ibodat vaqtida oʻqiladigan duolar joylanadi. Mahalliy aholi ular turli vaziyatlar, jumladan, berilgan topshiriqlarni bajarish va imtihonlardan muvaffaqiyatli oʻtishdan yordam berishiga ishonishadi. Omamori odatda sumka, mobil telefonlar, mashina va boshqa transport vositalarida xavfsiz yurish maqsadida olib yuriladi. Omamorining dizaynidan u yaratilgan joy haqida bilib olishingiz mumkin. Tumorning bir tomoniga u nima maqsadda foydalanishi va boshqa tomoniga tumor tayyorlangan joydagi ibodatxona tasviri tushirilgan boʻladi.
Peterfeld
Peterfeld — Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Qiziljar tumanidagi qishloq. Kato kodi — 595057100.
Böheimkirchen
Böheimkirchen Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Sankt Pölten-Land (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 45,57 km2. 4797 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Asfeld
Asfeld — Fransiyaning shimoli-sharqidagi Grand Est mintaqasidagi Ardennes departamentidagi kommuna, ilgari Ecry yoki Ecri deb nomlangan.
Kommuna aholisi Asfeldois nomi bilan tanilgan.
Koreys adabiyoti
Mumtoz sheʼriyat
Klassik koreys adabiyoti Koreya yarim orolida mahalliy aholining anʼanaviy xalq eʼtiqodlari va xalq ertaklaridan kelib chiqqan bo‘lib. To‘rtta asosiy anʼanaviy sheʼriy janrlarni o‘z ichiga oladi. Bular: hyanga („mahalliy qoʻshiqlar“); pyolgok („maxsus qoʻshiq“) changa („uzun misralar“) sijo („mangu ohanglar“) va kasa („Sheʼrlar“). Koreys she"riyati dastlab qo‘shiqlar uchun yaratilgan. Sheʼriy versifikasiyaning zamirida koreys tilining uch yoki to‘rt bo‘g‘inli ritmi yotadi.
Asfeld
Kommuna Bloom shahridagi shahar va qishloqlar tanlovida Bloomdagi shahar va qishloqlar milliy kengashi tomonidan bitta gul bilan taqdirlangan.
Koreys adabiyoti
Hyanga
Hyanga-klassik koreys sheʼriyatining idu uslubida yozilgan adabiy janridir. 25 ta hyanga asari hozirgi kungacha saqlanib qolingan — ulardan 14 tasi „Samguk Yusa“ qadimiy to‘plamida va 11 tasi „Kyunyo hayoti“ (Kyunyo chon)da. Birlashgan Silla davlati davrida paydo bo‘lgan
Asfeld
Geografiya
Asfeld taxminan Laondan 35 km janubi-sharqdada va  Neufchatel-sur-Aisne shahridan  8 km shimoli-sharqda  joylashgan. Kommunaga kirish janubi-g'arbdagi Vieux-lès-Asfelddan D 926 yo'li orqali shahardan o'tgan holatda, shimoli-sharqda Ayregacha davom etadi. D 37 shuningdek, shimoliy-g'arbiy shahardan Villers-devant-le-Thourgacha boradi. Villers-devant-le- Thurdan D 926 shimoligacha bo'lgan D 18 kommunaning shimoli-sharqiy burchagidan o'tadi. D 137 yo'li kommunada D 18 yo'lidan chiqib, janubi-g'arbiy tomonda Avauxga boradi. D 237 shaharning janubi-sharqidan Roizigacha cho'zilgan. Shahardan tashqari, kommunaning shimolida Juzankurt qishlog'i ham bor. Kommuna asosan qishloq xo'jaligi yerlari bo'lib, daryo bo'yida va shimolda baʼzi o'rmonlar bilan qoplangan.
Koreys adabiyoti
Sijo
Sijo — koreys lirik sheʼriyatining janri boʻlib, dastlab tanga (kor. 단가l,  xitoycha 短歌 yaʼni „qisqa qoʻshiq“) deb ataladi.
Asfeld
Geografiya
Aisne daryosi sharqdan g'arbga kommuna orqali o'tib, sharqiy chegaraning bir qismini tashkil qiladi va janubi-g'arbgacha davom etib, oxir-oqibat Kompiègnedagi Oisega qo'shiladi. Kanal des Ardennes ham Aisnega parallel ravishda kommuna orqali o'tadi. Ruisseau des Barres kommunaning sharqiy chegarasini tashkil etadi, chunki u Aisnega qo'shilish uchun janubga oqib o'tadi.
Koreys adabiyoti
Kasa
Kasa — koreys oʻrta asr sheʼriyatining janri. Kasa — o‘tmishning muhim voqealari, mamlakatning diqqatga sazovor joylari, koreys xalqi va qo‘shni davlatlar hayoti haqidagi yirik sheʼriy asarlar.
Asfeld
Tarix
left|thumb| Kommuna markazidagi ferma
Koreys adabiyoti
Zamonaviy adabiyot
Zamonaviy koreys adabiyoti savdo-iqtisodiy taraqqiyotga asoslangan Gʻarb madaniy aloqalari taʼsirida asta-sekin shakllandi. Koreys tilidagi birinchi bosma badiiy asar Jon Benyanning "Hojining „Samoviy yurtga borishi“ (koreyscha: 천로 역정) asari bo‘lib, Jeyms Skart Geyl tomonidan tarjima qilingan (1893).
Asfeld
Aisne yonidagi mustahkam qarorgoh
Asfeld 883-yilda vikinglar mag'lubiyatga uchragan Ecry deb nomlangan qishloq edi.
Koreys adabiyoti
Zamonaviy adabiyot
1910-yilda Koreyada Injilining birinchi to‘liq nashri chop etilishi bilan Xristian diniga keng yo‘l ochildi. Bu o‘z navbatida g‘arb adabiyoti namunalari kirib kelishiga imkon berdi.
Asfeld
Aisne yonidagi mustahkam qarorgoh
1199-yil 28-noyabrda Ekrida turnir boʻlib oʻtdi, unda Papa Innokent III ning bir qancha papa legatlari Teobald III, Shampan grafi, turnir mezboni Lui Blois, Simon de Montfort, Lesterning 5-grafi hamda Reynaldni jalb qilishdi. To'rtinchi salib yurishi uchun Montmirail. Tarixchilar Papaning eng munozarali papa legitlaridan biri Fulk of Neuilly yuqorida tilga olingan yo'lovchilardan biri bo'lganmi yoki yo'qligini muhokama qilishgan.
O'rta asrlarda Escry lordlari mustahkam qarorgoh qurdilar va u yer birinchi bo'lib Grandpré oilasiga, so'ng Bossutlar oilasiga o'tdi. Chato ko'plab hujumlarga uchradi: 1359-yilda u Eduard III qo'shinlari tomonidan Kaledan Reymsga, keyin esa yana 1425-yilda Burgundiyaliklar tomonidan talon-toroj qilindi.
1625-yilda u yana Lotaringiya gertsogi Charlz IV tomonidan hujumga uchradi, u Frondadan shampan vinosini talon-toroj qilish va Ile-de-Fransiyaga tahdid soldi.
1671-yilda Jan-Jak de Mesmes, graf Avaux o'z hududini tugatish uchun ketma-ket bosqinlar natijasida vayron bo'lgan Ekri fiefini sotib oladi. Keyinchalik asosiy Ekri shahri Avaux-la-vill deb o'zgartirildi.
Havolalar
<references group="" responsive="0">
Oq va qora ruhoniylar
Oq va qora ruhoniylar - pravoslav ruhoniylari qatlami. «Oq» ruhoniylar oila qurish huquqiga ega, «qora» ruhoniylar esa oila qurishlari mumkin emas.
Selah
Selah AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Yakima County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
6947 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Çerde, Ulus
Çerde — Turkiyaning Bartin viloyati Ulus tumaniga qarashli qishloq hisoblanadi. Aholisi 182 nafar (2021).
Oberwolfach
Oberwolfach Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ortenaukreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 51,27 km2. 2729 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Oberwolfachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 1547
NGC 1547 Eridan yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Francis Leavenworth 1885-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Meunet-Planches
Meunet-Planches Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre departamenti Issoudun tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
140 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 5,1 nafar kishi.
IC 5022
IC 5022 Octans yulduz turkumidagi SBR tipli galaktikadir.
Usul ad-DIN
Usul ad-DIN (arab. — din asoslari, islom asoslari) — islom shariati va dindan olingan eʼtiqodiy hukmlarni bahs qiluvchi ilm. Bu ilm asosiy hisoblanib, boshqa diniy ilmlar unga ergashadi. Bu istiloqni birinchi boʻlib Abul Hasan alAshʼariy ishlatgan. U oʻz kitobini "AlIbona an usul addiyona" deb nomlagan. Abul Qoxir alBagʻdodiy alAshʼariy (1037-yilv.e.) "Usul addin", alLolkoiy (1026-yilv.e.) "Usul usSunna" kitobini yozgan. Aqoid masalalari dinning asli boʻlgani uchun bu ilmning faqat nomiga emas, oʻziga ham katta eʼtibor berilgan. Musulmonlar uchun Usul ad-DINd.ni oʻrganish katta ahamiyatga ega boʻlgan, uni bilmagan odamning ibodati ham durust boʻlmasligi hammaga uqtirilgan. Hozirgi paytda, "Usul ad-DINd." istilohi kam qoʻllaniladi, uning oʻrniga "aqoid" soʻzi ishlatiladi.
USUL ad-DIN
Birinchi, Tavhid usuli. Alloh taoloni yagona bilish va bu e'tiqodda mustahkam turish.
Uchinchi, Amomat usuli. Din va dunyo ishlari bir kelib qolganda avval diniy ishlarni bajarmoq.
Toʻrtinchi, Nubuvvat usuli. Paygʻambarimiz Muhammad mustafo va ul zotdan avval oʻtgan barcha anbiyo va paygʻambarlarga iqror boʻlmoq.
Beshinchi, Amru ma'ruf usuli. Alloh taolo Muhammad ummatiga amr etgan (farzu sunnat qilgan) narsalarga amal qilmoq.
Oltinchi, Nahyi munkar usuli. Alloh taolo man qilgan ishlardan saqlanish.
Yettinchi, Tavallo usuli. Allohning doʻstlarini doʻst tutmoq. Paygʻambarlar, sahobalar, Haq yoʻldagi e'tiqodi sof, iymoni mukammal boʻlgan barcha ulamolar, namoz va roʻzasini qazo qilmovchi, Uning amriga itoat etuvchi kishilar Allohning doʻstlaridir.
Sakkizinchi, Tabarro usuli. Alloh taoloning dushmanlarini dushman tutmoq. ==
La Motte-d'Aveillans
La Motte-d'Aveillans Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti Grenoble tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1523 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 155,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,8 km2. Dengiz sathidan 637 – 1617 m balandlikda joylashgan.
Kichik-Buloʻlu (Oloy tumani)
Kichik-Buloʻlu (Кичи-Бүлөлү) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Oloy tumaniga qarashli qishloq. Buloʻlu ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 589 kishi.
Morey
Morey Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Chalon-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
Usul al-Fiqh
Usul al-Fiqh (arab. — fiqh asoslari, ildizlari) — islom shariatida asosiy manba hisoblangan Qurʼon, sunna, ijmo va qiyosni oʻrganadigan ilm. Shu 4 manba barcha islom maktablari tomonidan eʼtirof qilingan boʻlsada, soʻnggi 2 manbaning ahamiyati va imkoniyatini turli mazhab namoyandalari turlicha tushuntiradilar. Ayrim faqixlar huquqiy masalalarni oqilona bir tizimga solish va shaxsiy fikr (ray) asosida hal etishga intilsa, boshqalari barcha fiqh meʼyorlarini pirovard natijada xudoning vahiysi deb hisoblaydilar. U. alf.ning rivojlanishi Muhammad ibn Idris Shoriʼiy nomi bilan bogʻliq. U "Kitob alumm" toʻplamiga kirgan "arRisola" asarida fiqhshunoslik asoslarini bayon etdi. U. alf.ga koʻra, Qurʼon va sunna fiqhning asosiy manbaidir, chunki ular aniq feʼlatvor qoidalarini oʻz ichiga oladi yoki ularni ilohiy vahiylardan anglab olishning oqilona usullarini koʻzda tutadi. Ijmo 3manba hisoblanib, u Qurʼon va sunnada hal etib berilmagan masalalar yuzasidan mujtahidlarning yakdil fikri deb tushuniladigan bulgan. Qurʼon va sunnada aniq javob berilmagan savollarni oʻxshashligiga qarab hal etish usuli — qiyos fiqhning 4 manbai deb eʼtirof qilinadi. Bundan tashqari, U. alf. huquqiy yechimlarni izlashning boshqa oqilona usullaridan qoʻshimcha fiqh manbalari sifatida foydalanishga yoʻl qoʻyadi. Qiyos kabi ular ham manba va ijtixrdga kiritilgan aniqlik deb hisoblanadi.
Morey
Geografiyasi
Maydoni — 13,5 km2.
Farmer City
Farmer City AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. De Witt County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2015 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 6,1 km2. Shundan 6,0 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir.
Qoʻshrabot
Qoʻshrabot — Oʻzbekiston Respublikasi Samarqand viloyati Qo'shrabot tumanidagi shaharcha, tuman markazi. Yaqin temir yo'l stansiyasi — Kattaqoʻrgʻon (58 km). Qoʻshrabotdandan Samarqand shahri gacha 100 km. Aholisi 10 ming kishiga yaqin (2004). Qoʻshrabotda paxta tozalash, gʻisht zavodlari, MTP, kichik va oʻrta biznes korxonalari, mikrofirmalar, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari, dehqon bozori bor. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa, sport maktablari, kasbhunar kollejlari, tuman markaziy kutubxonasi, madaniyat uylari, stadion, sport maydonchalari va boshqa sport inshootlari mavjud. 6 kasalxona (shu jumladan, tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, tugʻ-ruqxona va boshqa tibbiy muassasalar faoliyat koʻrsatadi. Q.dan Samarqand shahri va qoʻshni tuman markazlariga yoʻlovchilar tashuvchi avtobuslar va marshrutli taksilar qatnaydi. <mapframe zoom=6 latitude=40.263889 longitude = 66.650556 align=center width=300 height=300 text="Qoʻshrabot shaharchasi xaritada">{   "type": "FeatureCollection",  "features": [    {      "type": "Feature",      "properties": {        "marker-color": "#0000ff",        "marker-size": "medium",        "marker-symbol": "battle"      },      "geometry": {        "type": "Point",        "coordinates": [            66.650556,          40.263889        ]      }    }  ] }
Louisville (Kentucky)
Aholisi
746,906 (consolidated) 602,011 (balance) nafar aholi istiqomat qiladi (2011). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 743,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1032 km2. Shundan 997,38 km2 quruqlik, 35 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 142 m balandlikda joylashgan.
Steinheuterode
Steinheuterode Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Eichsfeld tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 2,53 km2. 256 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Steinheuterodening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Sala Biellese
Sala Biellese Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Biella provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 8 km2. 601 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Vilagarcía de Arousa
thumb|300px|right|Vilagarcía de Arousa Vilagarcía de Arousa Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan shahardir. Pontevedra provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 47,14 km2. Aholisi — 37926 kishi (2010).
Staitz
Staitz Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Greiz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 6,75 km2. 327 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Donaldsonville (Louisiana)
Donaldsonville  — AQShning Louisiana shtatidagi shahardir. 2020-yilgi AQSh aholini roʻyxatga olishda shahar aholisi 6 695 kishini tashkil etgan.
Geografiyasi
Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 2.5 sqmi tashkil qiladi.
Demografiyasi
2000-yilgi aholini roʻyxatga olishda shaharda 7 605 kishi, 2 656 xonadon va 1 946 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 2986,9 nafar kishi toʻgʻri keladi. 2020-yilda AQSh aholini roʻyxatga olish byurosi shaharda 6 695 kishi istiqomat qilishini aniqladi.
2000-yilda shaharning irqiy va etnik tarkibi 29,82% oq tanli, 69,13% qora yoki afro-amerikaliklar, 0,12% tubjoy amerikaliklar, 0,12% osiyoliklar, 0,37% boshqa irqlardan va 0,45% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqdagi ispan va lotin amerikaliklar aholining 1,1% ni tashkil etadi.
Usuli savtiya
Usuli savtiya (arab. — tovush usuli) — xatsavod oʻrgatish usullaridan. Bu usulda soʻzning eng kichik boʻlagi, yaʼni nutq tovushlarini izchil idrok etish (analitik tovush usuli) va nutq tovushlarini yozuv belgilari (harflar) opkali tiklash asos qilib olinadi. Koʻp tillarda, jumladan, oʻzbek tilida savod oʻrgatish analitiksintetik tovush usuliga, yaʼni analitik va sintetik tovush usullarini uzviy bogʻlab olib borish tamoyiliga asoslanadi. Analitik tovush usulini dastlab fransuz pedagogi J.Jakoto (19-asrning 30-yillarida), sintetik tovush usulini nemis pedagogi G. Stefani (19-asr boshlarida) qoʻllagan. Analitiksintetik tovush usulining eng maqbul variantini Rossiyada K.D. Ushinskiy, Gʻarbiy Yevropada F. Disterveg, K. Fogel va boshqa yaratgan. Tovush usuli Oʻrta Osiyodagi mahalliy maktablarda, jumladan, oʻzbek maktablarida 19-asrning oxiri — 20-asr boshlarida paydo boʻlgan. Uning tarqalishida oʻlkadagi rustuzem maktablari va tatar muallimlari ochgan maktablar asosiy manba boʻlgan. Shu maktablar taʼsirida ilgʻor mahalliy ziyolilar, jadidlar maktabxonalardagi taʼlim usuli (usuli hijoya)da savod urgatish qiyinligini anglab, oʻzlari ochgan maktablarida Usuli savtiyada dare bera boshladilar. 1902-yil S. Saidazizov sintetik tovush usulida "Us todi avval" oʻzbekcha dareligini tuzgan. Bu darelik uzoq yillar yangi usuldagi bir nechta maktablarda asosiy alifbe kitobi sifatida oʻqitilib kelingan. Musulmon ukituvchilarning Toshkentda boʻlib oʻtgan 1qurultoyi (1918-yil avgust) barcha oʻzbek maktablarida tovush usulida dare berish haqida qaror qabul qildi. Davr oʻtishi bilan bu usul ped. va psixologiya maʼlumotlari asosida takomillashib borgan.
Donaldsonville (Louisiana)
Demografiyasi
Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 24 084 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 29 408 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 31 849 dollarni, ayollarniki esa 17 528 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 12 009 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 32,8 foizi va aholining 34,8 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 49 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 22,2 foizi qashshoq hisoblanadi. 2014-yildan 2019-yilgacha shahar uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 25 551 dollarga va oilalar uchun 36 667 dollarga koʻtarilgan.
Jesper Karlsson
Karl Jesper Karlsson (1998-yil 25-iyulda tugʻilgan) — Shvetsiyalik professional futbolchi, Erediviziyada AZ jamoasida oʻynaydi.
Ilk faoliyati
Karlsson IF Böljanda toʻrt yoshidan boshlab oʻynay boshlagan. 14 yoshida u 4-divizionda klub uchun asosiy jamoadagi debyutini amalga oshirgan. 2015-yilgi mavsum oldidan u Falkenbergs FF ga koʻchib oʻtgan va kuzda unga asosiy jamoa bilan shartnoma taklif qilishgan. 2015-yil noyabr oyida Jesper Karlsson Falkenberg FF bilan 2018-yilgi mavsumda birinchi marta jamoa shartnomasini uzaytirgan. Shartnomani imzolashdan oldin u inglizlarning Brighton &amp; Hove Albion klubida ham koʻrikdan oʻtgan va mashgʻulot oʻtkazgan.
Falkenbergs FF
2016-yilgi sport gazetalarida sarlavhalar Jesper Karlssonning Allsvenskandagi debyuti haqida bong urgan. U 79-daqiqada u Akseli Pelvas oʻrniga maydonga tushgan, oʻyinda Falkenbergs FF IFK Göteborgga 0:2 hisobida magʻlub boʻlgan. 2016-yil 17-iyulda Karlsson Hammarbi IFga qarshi 3:3 hisobidagi oʻyinda oʻzining dastlabki ikkita Allsvenskan golini kiritgan. Umuman olganda, Karlsson 2016-yilgi mavsumda 7 ta gol urgan va 2 ta golli uzatmani amalga oshirgan.
IF Elfsborg
Karlsson 2016-yilning 2-dekabrida Falkenbergs FFdan Shvetsiyaning top- divizioni IF Elfsborgga 450 000 yevro evaziga oʻtgan.
AZ
2020-yil 11-sentyabrda Karlsson Gollandiyaning Eredivizion klubi AZ Alkmaar bilan besh yillik shartnoma imzolagan. Biroq jamoalar uning Elfsborgda 28-sentyabrgacha qolishiga kelishib olishgan. Alkmaarga kelganidan keyin u 2020-yil 4-oktyabrda Rotterdamning "Sparta " klubiga qarshi oʻyinda (4:4) debyut qilgan va ikkita golli uzatmani amalga oshirgan.
Xalqaro faoliyati
U 2020-yilning 9-yanvarida Moldova bilan oʻrtoqlik oʻyinida Shvetsiya terma jamoasi safida toʻliq oʻyinda maydonda harakat qilib debyutini amalga oshirgan.
Zozi tumani, Paktiya
thumb| Paktiya viloyati tumanlari Zozi tumani (ځاځي ولسوالۍ, ) — Jaji, Dzadzi yoki Aryob deb ham atalaluvchi, Afgʻonistonning Paktiya viloyatidagi tuman. Asosiy shahar — Aryob. Tuman pushtunlarning zozi qabilasi markazida joylashgan.
Demografiyasi va aholisi
Afgʻonistonning qolgan qismida boʻlgani kabi, aholi sonining aniq raqamlari mavjud emas. Afgʻoniston Qishloq joylarini tiklash va rivojlantirish vazirligi (MRRD) BMT Qochqinlar boʻyicha Oliy komissarligi va Afgʻoniston Markaziy Statistika boshqarmasi (CSO) bilan birgalikda Zozi tumani aholisini taxminan 45,923 kishi deb hisoblagan (CSO 2004). Xuddi shu manbalarga koʻra, lekin mahalliy qabila hisobi va hisobiga koʻra, 2016-yilda zozay (ځاځي)larning umumiy aholisi Ahmad Xel va Aryubning ikkita tumanida 375,000 ta boʻlib (Larlivani qishlogʻidan Malak Aziz Xon), pushtunlar umumiy aholining 100 % ni tashkil qilgan.
Qoʻshoyoqlar
Qoʻshoyoqlar, qoʻshoyoqsimonlar — kemiruvchilar turkumiga mansub sut emizuvchilar oilasi. 14 urugʻi, 30 turi maʼlum. Yevrosiyo, Shimoliy Afrika va Shimoliy Amerikada tarqalgan. Tanasining uz. 5—26 sm; dumi tanasidan uzun, uchida bir tutam tuki bor. Orqa oyoqlari oldin-gisiga nisbatan 3—4 marta uzun, 1-va 5-barmoqlari qisqargan yoki butunlay yoʻq. Keyingi 2 oyogʻida sakrab harakat qiladi. 3 m gacha uzunlikka sakraydi. Iliq va issiq mintaqalardagi dasht, choʻl va chala choʻllarda, togʻlardagi ochiq landshaftlarda yashaydi. Yidda 2 martda 1—8 tadan bolalaydi. Hamma Q. qishki uyquga kiradi. Tunda yoki oqshomda faol. Oʻsimlikning yer ostki qismi, urugʻlari, baʼzan hasharot va ularning lichinkalari bilan oziklanadi. Oʻrta Osiyoda mitti Q., katta Q., seversov qoʻshoyogʻi, yemuranchik qoʻshoyoq, jun-oyoqli Q., turkman qoʻshoyogʻi, taroq-barmoqli Q. va boshqa tarqalgan.
IC 3499
IC 3499 Sunbula yulduz turkumidagi S0-a (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Felausen tumani
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Felaoucene tumani — Jazoirning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan Tlemsen viloyatidagi tuman.
Sequim
Sequim AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Clallam County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
5688 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 13,7 km2. Shundan 13,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 316 m balandlikda joylashgan.
Qoʻshrabot buyurtma qoʻriqxonasi
Qoʻshrabot buyurtma qoʻriqxonasi — Samarqand viloyatining Qoʻshrabot tumanida joylashgan. 1991-yil 8-iyulda tashkil etilgan. Maydoni 16300 ga. Mavjud oʻsimliklar, hayvonot dunyosi va boshqa qoʻriqlanadi, nodir oʻsimliklar, hayvonlar koʻpay-tiriladi. Buyurtmaxonada ov qilish, daraxt va butalarni kesish, dorivor oʻsimliklarni terish taqiqlangan.
Abu Nasr Sarroj
Abu Nasr Sarroj (988-yilda vafot etgan) – “Nasoyim ul-muhabbat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. “Tovus ul-fuqaro” (Faqr ahlining tovusi) nomi bilan ham mashhur boʻlgan. “Al-Lumaʼ fit-tasavvuf” kitobining muallifi. Abu Muhammad Murtaʼishning muridi. Sariy Saqatiy, Sahl Tustariy, Abu Mansur Gozur bilan uchrashgan. Abulfazl Hasan Saraxsiyning ustozi. Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirilgan holda kiritgan.
Bad Großpertholz
Bad Großpertholz Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Gmünd (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 82.4 km2. 1566 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Farmington (Illinois)
Farmington AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. Fulton County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2483 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Salussola
Salussola Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Biella provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 39 km2. 2083 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
IC 3500
IC 3500 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Kozanlı, Ulus
Kozanlı — Turkiyaning Bartin viloyati Ulus tumaniga qarashli qishloq hisoblanadi. Aholisi 79 nafar (2021).
Kiyev knyazligi
Kiyev knyazligi - Kiyev yeri hududidagi qad.rus davlati (1130-yildan).
Panenteizm
Panenteizm (yun. «Hamma narsa Xudoning ichida») ta’limoti ham oʻziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. Xususan, panenteizm Xudoning ham tabiat ichida (panteistik) ham undan tashqarida (teistik) mavjudligi haqidagi falsafiy qarashlar tizimidir. “Panenteizm” atamasi ilk bor XIX srda Germaniyada muomalaga kiritilgan.Panenteizm panteizmdan xudoning nafaqat tabiat bilan yagonaligi, balki undan tashqarida ham mavjudligi, deizmdan esa uning olamdagi jarayonlarda bevosita ishtirok etishi haqidagi tamoyil bilan ajralib turadi.
Kiyev knyazligi
Markazi — Kiyev sh. Qad. Rus davlatining parchalanishi jarayonida vujudga kelgan. Baʼzan Vladimir-Suzdal, Chernigov, Smolensk, Galich-Volin knyazliklari qaramligida boʻlgan; 1240-yilda moʻgʻul-tatarlar, 1362-yildan Buyuk Litva knyazligi tomonidan zabt etilgan; 1394—1440-yillarda Litva noiblari, 1471-yildan voyevodalar tomonidan boshqarilgan.
Drávaiványi
Dravaiványi — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq.
IC 5023
IC 5023 Pavo yulduz turkumidagi Sa (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Oued El Djemaa
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Oued El Djemaa (arabcha Juma bozori daryosi) — Jazoirning Relizane viloyatidagi shaharcha va kommunadir.
Qoʻshulush (Oloy tumani)
Aholisi
Aholisi - 112 kishi.
Vilanova de Arousa
Vilanova de Arousa Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Pontevedra provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 35,84 km2. Aholisi — 10682 kishi (2010).
Utamaro Kitagava
Utamaro Kitagava [1753, Kavagoe — 1806.30.10/19.6, Edo (hozirgi Tokio)] -yapon rassomi, rangli ksilografiya ustasi. Ukiyoe maktabining yirik vakili. Edoda ijod qilgan. U. asarlari koloritida rang (mas, qogʻozning oq tuyey va boshqalar)dan mahorat bilan foydalangan, yapon ksilografiyasida ilk bor ayollarning koʻkrakkacha boʻlgan portretlarini yaratgan, ayollarning ruhiy holatlarini mayin oquvchan chiziq „ larda yuksak mahorat bn tasvirlagan. U. hunarmandlar hayoti mavzuida asarlar, manzaralar yaratgan, oʻsimlik va hayvonot dunyosini tasvirlagan ("Hasharotlar haqida kitob" gravyuralar albomi, 1788 va boshqalar); biroq u bidzinga (goʻzal ayollarni tasvirlash) janrida yaratgan asarlari bilan shuhrat qozongan ("Tikayotgan ayollar", 1790-yillar; geyshalarga bagʻishlangan "Yosivar yashil uylari yilnomasi" gravyuralar albomi, 1804 va boshqalar).
NGC 1548
NGC 1548 Persey yulduz turkumidagi *Grp (karrali yulduz) tipli yulduzdir.
Ushbu obyektni John Herschel 1832-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Ohod
Ohod (arab. yolgʻiz, yagona) - isnodning muhaddisga yetib borishi boʻyicha boʻlinishining mutavotirdan keyingi bir turi. Istilohda - roviylar soni mutavotir darajasiga yetmagan hadis tushuniladi. Ozchilik kishilardan rivoyat qilingan hadis. Shuning uchun nazariy ilm hisoblanib, tekshiruv va dalil qidirishga muhtojdir. Ohod hadis bilan sobit boʻlgan hukmga amal qilish vojib sanaladi. U mashhur, aziz, gʻarib kabi turlarga boʻlinadi. Ammo hanafiy mazhabi olimlari mashhur hadisni ohod turiga kiritmay alohida tur sifatida ajratadilar va hadislarni yetib kelishi boʻyicha - mutavotir, mashhur va ohodga boʻladilar. Ohod hadislar amal qilinishi boʻyicha maqbul va mardudga boʻlinadi.
Meunet-sur-Vatan
Meunet-sur-Vatan Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre departamenti Issoudun tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
176 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,5 km2.
Stanau
Stanau Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Saale-Orla-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,25 km2. 141 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Stanauning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Ohlsbach
Ohlsbach Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ortenaukreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 11,14 km2. 3231 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Ohlsbachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Loyall (Kentucky)
Loyall AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Harlan okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
766 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 867,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,9 km2. Shundan 0,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 358 m balandlikda joylashgan.
Flora (Illinois)
Flora AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. Clay County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4805 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 11,5 km2. Shundan 11,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 150 m balandlikda joylashgan.
Usuli hijoiya
Usuli hijoiya (arab. boʻgʻin usuli), boʻgʻin usuli — xatsavod oʻrgatish usullaridan. Bu usul soʻzlarning tovush tarkibiga emas, balki boʻgʻin (hijo)lar hosil qilib, ularni yod olishga asoslangan. Usuli hijoiyada soʻzdagi undosh tovushlarga tegishli unli tovushlar qoʻshilib, hijo xrsil qilingan, soʻng hijolar qushib oʻqilgan.
Usuli hijoiya taʼlimda qadimdan qoʻllanib kelgan. Mil.av. asrlardayoq Yunoniston va Rim davlatlarida savod oʻrgatish shu usul asosida olib borilgan. Oʻrta Osiyo, umuman Sharkdagi maktabxonalarda ham Usuli hijoiya uzoq davr hukmronlik qilgan.
Maktabxonalarda Usuli hijoiyada savod urgatish (harflar nomini yodlash, bugʻinlar hosil qilish, boʻgʻinlarni qushish) 3 bosqichga bulingan: 1bosqichda arab harflarining yozilish shakli bandlarga ajratilib yozib borilgan. Oʻquvchi har bir banddagi harflarni yodlab olgandan soʻng ("alif", "be", "te", "se" tarzida) 2bosqichga oʻtilgan. Bu bosqichda har bir harfning nomi aytilib, unga "zeru zabar" qoʻshib boʻgʻin hosil qilingan (mas, "be" + "zabar" + "ba"). 3bosqich abjad uqish bilan boshlangan. Unda bolalar qoʻlidagi taxtachaga "abjad", "havvaz", "xutti", "kalaman", "saʼufas", "qarashat", "saxxaz", "zagʻaz" soʻzlari yozib borilgan. Bu soʻzlarning tarkibida arab alifbosidagi barcha 28 harf, chunonchi "abjad" soʻzida "be", "jim", "dol" harflari qatnashgan.
Boʻgʻin usulida savod oʻrgatish qiyin boʻlganligi sababli 19-asrdan uni birmuncha isloh etishga harakat qilindi. Xususan, yangi usuldagi oʻzbek maktablarida usuli maddiya (arab. — choʻzish usuli)da savod urgatish rayem buldi. Bu usulda harflarning nomiga unli tovushlar qoʻshilib, choʻzib boʻgʻin hosil qilingan. A. Avloniynish "Birinchi muallim", A. Ibodiyevttg "Tahsilulalifbo", M. Faxriddinotshnt "Rahbari avval" darsliklari usuli maddiya asosida tuzilgan. Usuli hijoiyaga nisbatan usuli maddiyaning birmuncha ijobiy tomoni boʻlgan: bola boʻgʻinning qanday hosil boʻlishini bir oz boʻlsada, anglagan, shu boʻgʻinlar qatnashgan soʻzlarni oʻqigan. 19-asr oxirlaridan yangi usuldagi maktablarda tovush usuli (qarang Usuli savshiya) paydo boʻlib, Usuli hijoiya va usuli maddiyadan afzalligini koʻrsatdi va keyinchalik savod oʻrgatishda asosiy usul boʻlib qoldi.
La Motte-Saint-Martin
La Motte-Saint-Martin Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti Grenoble tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
339 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 23,1 nafar kishi.
Morlet
Morlet Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Autun tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
74 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,5 km2.
Shaker Church
Shaker Church AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Snohomish County okrugi tarkibiga kiradi.
IC 3501
IC 3501 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi dE tipli galaktikadir.
Shaker Church
Aholisi
787 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 12,2 km2. Shundan 12,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Ceyüpler, Ulus
Ceyüpler — Turkiyaning Bartin viloyati Ulus tumaniga qarashli qishloq hisoblanadi. Aholisi 161 nafar (2021).
Oʻzgaruvchi
Oʻzgaruvchi — matematikada berilgan masala yoki amallar koʻlami ichida oʻzgaruvchi qiymat, har xil qiymatlar qabul qiladigan miqdor. Oʻzgarmas yoki konstanta esa oʻzgarmaydigan qiymatdir. Oʻzgaruvchi va oʻzgarmas tushunchalari matematikaning koʻp nazariy va amaliy sohalarida ishlatiladi. Oʻzgaruvchi tushunchasi, shuningdek, tabiiy fanlar, texnika va dasturlash kabi sohalarda keng qoʻllaniladi. Oʻzgaruvchilarga misol qilib havo haroratini yoki matematik funksiya parametrini keltirish mumkin. Oʻzgaruvchi olishi mumkin boʻlgan qiymatlarga qarab xarakterlanadi.
Oʻzgaruvchilar erkli oʻzgaruvchilar va erksiz oʻzgaruvchilar boʻlib ikkiga boʻlinadi. Erkli oʻzgaruvchilar turli qiymatlarni erkin ola oladi. Erksiz oʻzgaruvchilar boʻlsa sistemadagi boshqa qiymatlar oʻzgarishi sabab oʻzgaradi xolos.
Azim sayyod madrasasi
Azim sayyod madrasasi — Qarshi madrasasi. Azim sayyod madrasasi toʻgʻrisida faqat arznomalarda maʼlumotlar saqlanib qolgan. Qozi mulla Riyosiddin sudur shunday yozadi: ''"Janobi oliy hukmdorimizning aziz va muborak boshiga bandayi ojiz tasadduk boʻlsin. Rahbarimiz va hazrat sayyidimizning xusravona marhamatidan Qarshi viloyatidagi Azim sayyod madrasasi mudarrisi mulla Tohir xoja Hotamboy madrasasi mudarrisi marhum mulla Komil oʻrniga dars oʻtishga lozim koʻrilib, sarafroz etildi. Duolar boʻlgʻaykim, binobarin zikr etilgan ushbu Azim sayyod madrasasida uning joyi boʻsh qoldi. Shu sababdan zoti oliyning duogoʻyi Eshon shahid masjidi hujralari mudarrisi mulla Moʻmin xoja humoyun zot oliy hukmdorimizni duo qilib, mazkur Azim sayyod madrasasi ilm tolibi mudarris mulla Tohir xojaning oʻrniga oʻtishdan umidvor boʻlib, arz etgay. Tasadduqingiz boʻlay, ushbu Moʻmin xoja kamsuqum va dars berishga munosib kishi. Bandaparvar oliy sohibim, bu nodon duoguyingizning fahmi ojizicha, kamtarin duoguyingiz mazkur Azim sayyod madrasasiga mudarris etib tayinlansa xushnudlikdan boshi osmonga yetib, duo qilgay. Buni janob olampanoh, uazrat qiblagohimiz yaxshiroq bilgay. Tasadduqingiz boʻlay, Azim sayyod madrasasi mudarrisi yiliga 140 tanga maosh oladi"''. Qozi sal oʻtmay, oliy hukmdorga yana bir marta rasmiy arz qiladi. Unda Moʻmin xojaning Azim sayyod madrasasiga mudarris boʻlib oʻtgani tufayli, uning oldingi oʻrniga boshqa kishini mudarris etib tayinlashni soʻraydi. 1923-yilda Azim sayyod madrasasi xarobaga aylanadi. Uning vaqf mulklari daromad bermay qoʻygan edi. Ushbu madrasa ham Sharshara darvoza atrofida edi. Madrasa sohibi toʻgʻrisida qoʻshimcha maʼlumot uchramadi. U Sayyod qishlogʻidan boʻlgan.
Oʻzgaruvchi
Tarixi
Oliy matematika asoschilari Rene Descartest, Gottfried Leibniz, Isaac Newton, Pierre de Fermat va boshqa olimlarning ilmiy ishlaridan boshlab oʻzgaruvchi deganda oʻzgarish jarayonida turlicha qiymatlarni olishi mumkin boʻlgan muayyan bir kattalik tushunilgan.
Oʻzgaruvchi tushunchasi dastlab harfiy belgilashlar rasm boʻlgandan soʻng analitik geometriya, differensial va integral hisob yaratila boshlagan davrda maʼlum jarayon davomida oʻzgaradigan miqdorni ifodalab, oʻzgarmas miqdor (konstanta)ga qarama-qarshi qoʻyilgan. Bunday maʼnoda talqin qilingan oʻzgaruvchi tushunchasi matematikada dialektik rol oʻynab, matematik analizda, shuningdek, mexanika va fizika masalalarini matematik tahlil qilishda qulaylik tugʻdirgan.
Erkli va erksiz oʻzgaruvchilar
Oʻzgaruvchilar yana erkli oʻzgaruvchilar va erksiz oʻzgaruvchilar boʻlib ikkiga boʻlinadi. Erkli oʻzgaruvchilar turli qiymatlarni erkin ola oladi. Erksiz oʻzgaruvchilar boʻlsa sistemadagi boshqa qiymatlar oʻzgarishi sabab oʻzgaradi.
Agar bir qiymat boshqa bir yoki bir necha qiymat orqali aniqlansa, shu qiymat boshqa qiymatlarning funksiyasi deyiladi. Bu holatda funksiyaning qiymati erksiz oʻzgaruvchi, qolgan qiymatlar boʻlsa erkli oʻzgaruvchilar boʻladi. f(x) ifodasi f funksiyasini va uning x erkli oʻzgaruvchilarini ifodalaydi. Oʻxshash ravishda f(x, y, z) kabi ifoda bir necha bir-biridan farq qiluvchi erkli oʻzgaruvchilar mavjud boʻlsa ishlatiladi.
Oʻzgaruvchilarni ifodalash
thumb|right|200px|Alifbo boshidagi harflar bilan konstantalarni, alifbo oxiridagi harflar bilan boʻlsa oʻzgaruvchilarni ifodalashni farang faylasufi [[Rene Descartes kirgizgan.]] Matematikada oʻzgaruvchilar bir qismli belgi bilan ifodalanadi. 17-asrda yashagan farang faylasufi Rene Descartesdan oʻrnak olib alifbo boshidagi harflar konstantalarni, alifbo oxiridagi harflar boʻlsa oʻzgaruvchilarni ifodalash uchun qoʻllaniladi. Masalan, a, b, c harflari odatda konstantalarni, x, y, z va t harflari oʻzgaruvchilarni ifodalash uchun qoʻllaniladi. Tipografiyada konstantalar va oʻzgaruvchilar odatda kursiv bilan (yotqizilib) yoziladi.
Matematikaning turli sohalarida oʻzgaruvchilarni nomlash uchun kelishilgan qonun-qoidalar mavjud. Oʻxshash rolli yoki maʼnoli oʻzgaruvchilar odatda ketma-ket kelgan harflar bilan ifodalanadi. Masalan, uch oʻlchamli koordinatalar sistemasidagi uch oʻq x, y va z harflari bilan belgilanadi. Statistikada tasodifiy oʻzgaruvchilar boʻlsa X, Y, Z kabi ifodalanadi. Fizikada oʻzgaruvchilar nomi ular bildirgan fizik kattalikka tayanib tanlanadi.
Ehtimollar nazariyasida va statistikada tasodifiy oʻzgaruvchilarni X, Y, Z deb nomlash keng qoʻllaniladi. Shu tasodifiy oʻzgaruvchilarning qiymatlari yoki tanlovlardan olingan qiymatlar boʻlsa x, y, z bilan belgilanadi. Kichik harflar oddiy matematik oʻzgaruvchilardir. Bosh harflar boʻlsa tanlov sohasidan olingan funksiyalarni ifodalaydi. Statistikada yana aholidan olingan qiymatlarni bosh (kichik) yunon harflari bilan, tanlovlardan olingan qiymatlarni boʻlsa lotin alifbosidagi mos keluvchi kichik (bosh) harflar bilan ifodalash keng tarqalgan.
Shuni aytib oʻtish kerakki, tenglamalarda, tengsizliklarda va boshqa masalalarda yuqorida aytib oʻtilgan yoʻl bilan nomaʼlum miqdorlar belgilanadi. Masalan,
~2 x = 6.
Bu holatda oʻzgaruvchilar haqida gap ketmayapti. Lekin oʻzgaruvchi va nomaʼlum miqdor tushunchalari juda oʻxshash. Nomaʼlum miqdor bilan oʻzgaruvchi orasidagi farqni quyidagicha talqin qilish mumkin.
~2 x = 6
yozuvini bir tomondan x (aytilayotgan paytda) nomaʼlum kattalikning xususiyati deb aytish mumkin. Uning qiymatini berilgan ifodani boshlash nuqtasi deb olib topish (yoki aniqlash) mumkin. Bu holatda x aniq, ammo amallar qilinguncha (masalan tenglama yechilguncha) noaniq kattalik boʻladi. Boshqa tomondan
yozuvini baʼzi qiymatlarda „haqiqat“, boshqa qiymatlarda „yolgʻon“ degan qiymatlarni oluvchi predikat deb talqin qilish mumkin. Bu holda x yozilgan predikatning mantiqiy maʼnosini aniqlash uchun har xil (oʻzgaruvchi) qiymatlar qoʻysa boʻladigan ifodadagi yer boʻladi. Mana shu holatda xni oʻzgaruvchi deb atash toʻgʻriroq boʻladi.
Amaliy statistikada oʻzgaruvchilar
Statistikada oʻzgaruvchilar deb oʻlchasa boʻladigan xususiyatlarga aytiladi. Amaliy statistikada oʻzgaruvchi baholovchi faktor, xarakteristika yoki boʻlmasam alohida yoki umumiy xususiyatdir. Boshqacha qilib aytganda, vaqt oʻtishi bilan oʻzgaruvchi yoki maʼlum koʻrsatkichlar orasida oʻzgaruvchi narsadir. Oʻzgaruvchilar diskrit (cheklangan yoki sanoqli toʻplam qiymatlarini oladigan), davomli (davomli distributsiya funksiyasiga ega) yoki diskrit ham emas, davomli ham emas boʻlishi mumkin. Masalan, harorat davomli oʻzgaruvchi, biror hayvonning oyoqlari soni boʻlsa diskrit oʻzgaruvchidir. Oʻzgaruvchilarni bunday talqin qilish tabiiy fanlarda, tibbiy izlanishlarda va ijtimoiy fanlarda keng qoʻllaniladi.
Sabab koʻrsatilgan modellarda erkli oʻzgaruvchilar va erksiz oʻzgaruvchilar farqlanadi. Erksiz oʻzgaruvchilar erkli oʻzgaruvchilar qiymati oʻzgarishi natijasida oʻzgaradi. Boshqacha qilib aytganda erkli oʻzgaruvchi erksiz oʻzgaruvchiga taʼsir qiladi. Eksperimentlarda erkli oʻzgaruvchilar deb izlovchi oʻzgartira oladigan yoki tanlay oladigan faktorlar olinadi.
Utbiy
Utbiy, Abu Muhammad ibn Abduljabbor alUtbiy (961, Ray — taxminan 1036, Gʻazna) — tarixchi olim. Badavlat va nufuzli zodagon oilasida tugʻilgan. Yoshligidan Xurosonda yashagan. Somoniylarning Xurosondagi noibi Abu Ali Simjuriy, soʻngra Xurosonda surgunlikda yashagan ziyoriylar hukmdori Qobus ibn Vushmagirning shaxsiy kotibi (sarkotibi), Gʻaznaviylar (Sabuktegin, Mahmud Gʻaznaviy, Masʼud Gʻaznaviy) saroyida yirik amaldor. U. sulton Mahmud Gʻaznaviyning elchisi sifatida Garchiston viloyatiga borgan (999) va Bodhizning sharqiy qismidagi Ganj rustak viloyatida sohib barid boʻlib turgan. Saolibiyning yozishicha, U. arab tilida "Tarixi Yaminiy" ("Yaminiy tarixi"), "Latoif alkuttob" ("Kotiblarning latif soʻzlari") va boshqa tarixiy asarlar yozib krldirgan. "Tarixi Yaminiy" asari Sabuktegin va Mahmud Gʻaznaviy davrida Gʻaznaviylar davlati tarkibiga kirgan Xuroson, Xorazm va qisman Movarounnahrning 975—1021y.lardagi ijtimoiysiyosiy tarixini oʻz ichiga olgan. Mazkur asar "Yamin uddavla" ("Davlatning oʻng qoʻli") unvoniga sazovor boʻlgan sulton Mahmud Gʻaznaviyga bagʻishlanganligi uchun ham "Tarixi Yaminiy" deb atalgan. Asarda /(oraxoniylarnit Movarounnahrga hujumi (922—996) haqida nodir maʼlumotlar mavjud. Bu asar oʻrta asrlar tarixshunosligiga xos ogʻir uslub — sajʼ bilan yozilgan. "Tarixi Yaminiy"ning arabcha matni Dexli (1847), Bulok, (1874) va Lohur (1883) da chop etilgan. Bu asarning forscha tarjimasi Tehronda 3 marta nashr etilgan (1856, 1955, 1966). Inglizcha tarjimasi ham bosilgan (London, 1858). Undan ayrim parchalar fransuz, nemis, rus, oʻzbek tillarida nashr qilingan.
Oʻzgaruvchi
Amaliy statistikada oʻzgaruvchilar
thumb|left|200px|Oʻzgaruvchilar statistika fanida muhim rol oʻynaydi. Bu tasvirda gistogramma koʻrsatilgan. Suvning qaynash nuqtasi turli xil balandliklarda oʻzgarish-oʻzgarmasligini aniqlash uchun qilingan tajribada balandlikni kontrol qilsa boʻladi va u erkli oʻzgaruvchi boʻladi. Suvning qaynash nuqtasi boʻlsa balandlikka bogʻliq deb qaraladi va u erksiz oʻzgaruvchi boʻladi. Tajribaning natijasi yoki xulosa chiqarish uchun ishlatilgan maʼlumot data deb nomlanadi.
Utbiy
Manba:Saolibiy, Yatimatuddahr [4jild T., 1976.
Oʻzgaruvchi
Amaliy statistikada oʻzgaruvchilar
Yana chala erkin oʻzgaruvchilar mavjud. Ularni kuzatuvchilar oʻzgaruvchini oʻzini oʻzgartirmasdan narsalarni guruhlashda ishlatishadi. Masalan, kishilarni jins boʻyicha guruhlarga boʻlish ularning erkak yoki ayolligini oʻzgartirmaydi. Yoki izlanuvchi tajribani boshlashdan avval kishilarni arbitrar ravishda kundalik ichilgan qahva miqdoriga qarab guruhlarga boʻlishi mumkin. Izlanuvchi oʻtmishni oʻzgartira olmaydi, ammo uni kishilarni guruhlash uchun ishlata oladi.
Erkli oʻzgaruvchilar tajriba kontroli ostida boʻlgan kattaliklarga va xususiyatlargagina cheklanmaydi. Natijani chalgʻituvchi yoki keraksiz asnoda oʻzgartiruvchi tashqi faktorlar ham oʻzgaruvchilar boʻla oladi. Statistikada bu muammoni oʻrganishda korrelyatsiya tushunchasidan foydalaniladi.
Agar ham erkli, ham erksiz oʻzgaruvchilar bilan birga qiymati almashuvchi oʻzgaruvchilar mavjud boʻlsa, natijani talqinlash mushkullashadi. Masalan, saraton kasali va yosh oʻrtasidagi bogʻlanishni oʻrganayotgan tajribada maosh, joy, stress va yashash tarzi kabi oʻzgaruvchilarni hisobga olish kerak. Bularsiz natija butunlay notoʻgʻri deduksiya boʻlishi mumkin. Shu sabab izlanishlarda keraksiz oʻzgaruvchilarni kontrol qilish juda muhim.
Fizikada oʻzgaruvchilar
Fizikada oʻzgaruvchi real fizik jarayonning biror bir xususiyatidir. Bu xususiyat son qiymatlarni oladi. Berilgan oʻzgaruvchi olishi mumkin boʻlgan qiymatlar toʻplami fizik qarashlarga tayanib belgilanadi. Fizik oʻzgaruvchilar bir-birlari bilan fizika qonunlari orqali bogʻlanadi. Natijada turli darajadagi matematik modellar yuzaga keladi. Fizikada oʻzgaruvchilar son qiymatdan tashqari oʻlchamlilikka ham ega boʻladi.
Matematikada oʻzgaruvchilar
Model tuzishda oʻzgaruvchi bilan parametrni aralashtirib yubormaslik kerak. Ammo bir kontekstdagi oʻzgaruvchi ikkinchi kontekstda parametr boʻlishi mumkin.
Dasturlashda oʻzgaruvchilar
Dasturlashda oʻzgaruvchi maʼlumotni aniqlovchi identifikatordir. Odatda bu xotira yuzasi va unda saqlangan maʼlumotni belgilovchi nomdir. Oʻzgaruvchida u olishi mumkin boʻlgan qiymatlarni xarakterlovchi tur boʻlishi mumkin. Dasturlashda oʻzgaruvchilar odatda bitta yoki bir necha soʻz yoki belgi bilan belgilanadi. Masalan, „time“, „x“, „foo“ va boshqalar.
Shuni aytib oʻtish kerakki, bu talqin qaysidir maʼnoda matematik talqinga oʻxshash. Matematiklar XVII asrda oʻzgaruvchilarni aynan formuladagi kerakli paytda aniq bir qiymat yozilishi kerak boʻlgan joyni „egallash“ uchun oʻylab topishgan. Bu holatda qogʻoz xotira rolini bajaradi. Belgilashlar boʻlsa (asosan harflar) shu xotiraning boʻlimlarini „egallaydi“ va nomlaydi. Matematikadagi va dasturlashdagi oʻzgaruvchi tushunchalari orasidagi noaniqlikning sababi matematikada formulalar ikkita rol oʻynaydi. Agar bu rol hisoblash algoritmi sifatida boʻlsa, bu maʼno dasturlashdagi maʼnoga oʻxshash. Agar formula oʻz elementlari orasidagi aloqalarni tasvirlasa biz oʻzgaruvchini xotira hujayrasi rolini oʻynayapti deb aytmaymiz. Bu dasturlashdagi maʼnoga mos tushmaydi.
Quyida ayrim keng tarqalgan dasturlash tillarida oʻzgaruvchilarni qanday eʼlon qilish usullari koʻrsatilgan:
Sagliano Micca
Sagliano Micca Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Biella provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 14 km2. 1676 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).