Bolalarda_uchraydigan_diatezlar
Eksudativ kataral diatez
Erta yoshdagi bolalarga xos konstitutsiya anomaliyasi boʻlib, teri va shilliq qavatlarning qaytalanuvchi deskvamativ zararlanishi, allergik reaksiyalar rivojlanishi va yalligʻlanish jarayonining choʻziluvchan kechishi, shuningdek, suv-tuz almashinuvi buzilishi va limfoid giperplaziyaga moyillik bilan xarakterlanadi. 30-53% erta yoshdagi bolalarda ekssudativ-kataral diatezning qisqa vaqtli belgilari aniqlanadi. Koʻpgina bolalarda ekssudativ-kataral diatez patogenezida oshqozon-ichak traktining yuqori oʻtkazuvchanligi, semiz hujayralar membranalarining yetarli boʻlmagan stabilligi, biogen aminlar va oqsillarni parchalaydigan fermentlar aktivligining pastligi muhim ahamiyatga ega. Ekssudativ-kataral diatezning asosiy xususiyati shundan iboratki uning boshlanish vaqti ona (bolani koʻkrak suti bilan emizganda) yoki bola ovqatida gistamin va gistamin liberatorlari koʻp boʻlgan maxsulotlar - qulupnay, yer yongʻoq, sitruslilar, shokolad, baliq, pishloq, kolbasa, tomatlar, karam isteʼmol qilinishi bilan bogʻliq; bunda yuzaga keladigan allergik reaksiyalar immun mexanizmlar ishtirokisiz paydo boʻladi. Ekssudativ-kataral diatezli bolalarga xarakterli boʻlgan belgilarga quyidagilar kiradi: tana vaznining ortiqligi, kerikish, hayotining birinchi oyidan boshlab bichilish, gneys (boshining soch qismida yogʻli seboreyali tangachalar), terining quruqligi va oqarishi, sutli strup - yonoq terisi va jagʻning qizarishi, keyinchalik qipiqlanish. Koʻp hollarda terida eritematoz-papulez va eritematoz-vezikulez qichishadigan toshmalar, tirnalganda ikkilamchi infitsirlanishi mumkin boʻlgan toshmalar paydo boʻladi. “Geografik til”, oʻzgaruvchan najas, choʻziluvchan konyuktivitlar, rinitlar, obstruktiv bronxitlar, koʻp hollarda kamqonlik, raxit aniqlanadi. Organizmda suv, natriy, kaliy va xloridlar ushlanib qolishi kuzatiladi, lekin interkurrent kasalliklarda suvsizlik tez rivojlanadi. Moddalar almashinuvining xususiyati metabolik atsidoz, erkin-radikal lipidlarning qayta oksidlanishi, gipoproteinemiya, giperglikemiya va giperlipidemiyaga moyillik, jigar funksiyasi buzilishi hisoblanadi. 3-4 yoshda ekssudativ-kataral diatez vujudga kelishi asta-sekin yoʻqoladi. Diagnoz anamnestik va klinik maʼlumotlarga asoslangan. Differensial tashxis allergik diatezlar bilan oʻtkaziladi. Agar teri va boshqa allergik koʻrinishlar oddiy allergen taʼsirlar natijasida yuzaga chiqsa, davolashga qaramasdan kuchayib borsa va bolaning ota-onasi allergik kasalliklar bilan kasallangan boʻlsa, bemorda allergik diatez va aniq allergik kasallik (masalan, atopik dermatit) tashxisi qoʻyiladi. Ekssudativ-kataral diatezi bor bolalar pediatr dispanser kuzatuvi ostida boʻlishi kerak. Kerak boʻlganda allergolog, dermatolog va boshqa mutaxasislar konsultatsiyasi oʻtkaziladi. Bola va onasiga koʻkrak suti bilan emizish vaqtida, ratsional ovqatlanishni uyushtirish muxim axamiyatga ega. Allergiya chaqiradigan maxsulotlarni, yengil hazm boʻladigan uglevodlarni chegaralash lozim. Bir yoshgacha bolalarni sunʼiy ovqatlantirilganda nordon aralashmalar tavsiya qilinadi. Allergenlarni topishda anamnez, “ovqat kundaligini” tuzish va maxsus allergolik tekshirish yordam beradi. Uyda gipoallergenli muhit yaratish zarur, eng koʻp tarqalgan allergik vositalarni man etish (penitsillin, atsetilsalitsil kislota, vitamin V1, biologik dori vositalari). Profilaktik emlash haqidagi savollar individual yechiladi, ular medikamentoz tayyorlashdan keyin (giposensibilizatsiya, antigistamin dori vositalari) ekssudativ-kataral diatez qaytalangandan keyin, 1-oydan kam boʻlmagan vaqtda oʻtkaziladi. Allergik zararlanishda V6, A, E, V5 vitaminlari yoshiga mos davo dozasida asta-sekin qoʻllaniladi, antigistamin dori vositalari (masalan, suprastin, tavegil, dimedrol, ketotifen, zaditen) qoʻllaniladi. Teri zararlanishi boʻlgan bolalarga moychechak, moychechak damlamasi bilan vannalar, 1%li indometatsin moyi buyuriladi. Ekssudativ-kataral diatezning birlamchi profilaktikasi perinatal davrda olib boriladi va homilador ayollar va koʻkrak yoshidagi bolalarni ratsional ovqatlanishi, obligat allergenlar bilan muloqotni bartaraf qilishni oʻz ichiga oladi.