Turkiya_madaniyati
Medeniyet ve hars. - Bir medeniyet, müteaddit (birçok) milletlerin müşterek malıdır. Çünkü her medeniyeti, sahipleri olan müteaddit milletler, müşterek bir hayat yaşayarak, vücuda getirmişlerdir. Bu sebeple, her medeniyet, mutlaka, beynelmileldir (uluslararasıdır). Fakat bir medeniyetin, her millette aldığı hususî şekilleri vardır ki, bunlara hars adı verilir. Medeniyetle harsın farkları. - 1) Medeniyet beynelmilel olduğu halde, hars millîdir. 2) Medeniyet bir milletten başka bir millete geçebilir, fakat hars geçemez. 3) Bir millet, medeniyetini değiştirebilir, fakat harsını değiştiremez. 4) Medeniyet, usul (yöntem) ve akıl vasıtalarıyla yapılır. Hars, ilham ve hads (sezgi) vasıtalarıyla yapılır. 5) Medeniyet, iktisadî, dinî, hukukî, ahlâkî ilh. (vs.) fikirlerin mecmuudur (toplamıdır). 6) Hars, dinî, ahlâkî, bediî (estetik) duyguların mecmuudur. 7) Türklerde, bir cemiyetin içtimaî (sosyal) bünyesi birdenbire yükselebilir. Bir kavmin içtimaî bünyesi, az zamanda, aşiret bünyesinden il bünyesine, küçük ilden orta ile, orta ilden büyük ile, büyük ilden de en büyük ile kadar çıkabilir. 8) Bir kavmin siyasî bünyesi de tudunluktan yabguluğa, yabguluktan hakanlığa, hakanlıktan ilhanlığa yükselebilirdi. 9) Medeniyetini değiştiren bir millette hars da değişirdi. Fakat bu değişme, sun’î (yapay) bir sûrette olmazdı. Tabiî bir tekâmülle (gelişmeyle) kendi kendini bir anda en yukarıya kadar aşarak çıkardı, kendi kendine husûle (meydana) gelirdi. 10) İktisadî silsile-i merâtibi de (basamakları da) birer birer geçerdi. 1) Avcılar 2) Sürü sahipleri 3) Tarancılar (Ekinciler, Çiftçiler) 4) Sartlar (Tüccarlar) 5) Sanatkârlar. Göktürklerle Oğuzların ataları demirci idiler. Demirciye Moğollar darhan derlerdi. Dokuz atası demirci olan adam şaman olurdu. Şamanların büyüklerine tarhan adı verilirdi. Bundan anlaşılır ki demircilik eski Türklerce sanatların en muhteremiydi. Medeniyeti Tetkikteki Nisbî (Göreli) Kolaylık. – Harsı (kültürü) teşkil eden duygular, derûnî (içten) ve samimî oldukları için, görülmeleri ve tetkik edilmeleri (incelenmeleri) pek güçtür. Medeniyetse, hariçte, tebellür etmiş (belirginleşmiş) mefhumlardan (kavramlardan), kaidelerden (kurallardan), hülasa bir sürü müesseselerden mürekkep olduğu (oluştuğu) ve bu müesseseler harici bir gözle şey’î (objektif, nesnel) bir surette tetkik olunabildikleri için, harsa nispetle daha kolay tetkik olunabilirler. Bundan dolayıdır ki, bir milletin harsına dair bir tarih kolayca yazılamaz. Fakat bir medeniyet hakkında tarih yazılabilir. Bir milletin geçirmiş olduğu medeniyetler tetkik olunurken, bu beynelmilel (uluslararası) hayatlar içinde her millette, milli harsın nasıl inkişaf ettiği (geliştiği) ve nasıl istikametler aldığı sezilebilir; mesela; 1) İslâmiyet’ten evvelki Türk harsı; “Aksâ-yı Şark Medeniyetinde (Uzakdoğu Medeniyetinde) yaşayan bir Türk harsı” idi. 2) İslâmiyet’le beraber devam eden Türk harsına, “İslâm medeniyetindeki Türk harsı” dendi. 3) Tanzimat’la başlayan Türk harsına da “Garp Medeniyetindeki Türk harsı” deniliyor. Binaenaleyh (bu yüzden), Türk medeniyeti tarihinin kurûn-ı ulâsında (ilk çağında) bunlardan birincisini, kurûnı vustâsında (orta çağında) ikincisini, kurûn-ı cedidesinde (yeni çağında) üçüncüsünü göreceğiz. Bu kitap, iki kısma taksim edildi (ayrıldı). Aksâ-yı Şark Medeniyeti (Uzak Doğu Medeniyeti) ehemmiyetine mebni (öneminden dolayı) birinci kısmı işgal etti. Şark ve Garp medeniyetlerinin her ikisini bir tek kısım addetmek (saymak) kâfi geldi. Muhteviyatı (içeriği) vâsi (geniş) olduğundan, bu eser, mufassal (ayrıntılı) bir kitap halini aldı. Talebemiz için büyük olduğundan, bu eserin bir de küçüğünü vücuda getirmek lüzumu hâsıl oldu.