cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Estadio Malvinas Argentinas
Tarixi
1993—1994-yilgi Primera divizioni mavsumida Buenos-Ayresdan boʻlgan Argentinos Juniors oʻz uy uchrashuvlarini Torneos y Competencias sport kommunikatsiya kompaniyasi bilan imzolangan shartnomadan soʻng Malvinas Argentinas stadionida oʻtkazdi. TyC Argentinos Juniorsga (oʻsha paytlarda jiddiy moliyaviy muammolarga duch kelgan) bir nechta oʻyinchilarni ijaraga olishni taklif qildi. Buning evaziga argentinaliklar uy oʻyinlarini oʻtkazish uchun Mendosaga koʻchib oʻtishlari kerak edi, shuning uchun TyC bu provinsiyada Buenos-Ayresga qaraganda koʻproq tarafdorlar bor deb hisobladi. Shunga qaramay, ishlar kutilganidek chiqmayapti va tashriflar kamligi va pul yoʻqotishlari bilan tajriba muvaffaqiyatsiz boʻldi. thumb| Stadion 2012-yilda Godoy Cruz — Nyuell oʻyini paytida 1994-yilda Mendoza har yili Torneos de Verano (Yozgi turnirlar) musobaqasini oʻtkazishni boshladi va musobaqaning bir nechta musoboqalarini oʻtkazdi. 2011-yilda Godoy Kruz Libertadores kubogiga yoʻllanma oldi va stadion birinchi marta klublar oʻrtasidagi xalqaro musobaqaga mezbonlik qildi. Mendocenean klubi 2012-yilda yana bir bor eng muhim qitʼa turniriga yoʻllanma oldi va 2011 va 2014-yillarda Sudamericana kubogida qatnashdi; Godoy Kruz xalqaro musobaqalar uchun barcha uy uchrashuvlarini Malvinas Argentinas stadionida oʻtkazdi. 2016-17-yilgi mavsumda Godoy Kruz uy ligasida oʻrtacha 16 000 tomoshabinni jalb qildi.
Taʼmirlash
Stadion 2011-yilda Argentinada boʻlib oʻtgan Amerika Kubogi uchun taʼmirlangan. Taʼmirlash vaqtida barcha oʻrindiqlar almashtirildi, hammomlar rekonstruksiya qilindi, stadion tomi qismi taʼmirlandi va 128 m2 hajmdagi yangi LED displey oʻrnatildi, bu esa oʻsha davrda Janubiy Amerikadagi eng yirik hisoblanadi.
Turkmaniston havo yoʻllari
2010-yillar
thumb|„Türkmenhowaýollary“ xodimlari Mustaqillik bayramiga bag‘ishlangan paradda 2011-yil fevral oyidan boshlab „Türkmenhowaýollary“ havo transporti bosh agentligida dasturiy-texnik vositalar majmuasining joriy etilishi tufayli aviachiptalarni xarid qilish tartibi amalda bo‘ldi. Endilikda mahalliy va xalqaro qatnovlarga chiptalar sotiladigan zallarda sensor ekranli terminallar, maʼlumot lavhalari o‘rnatilib, kassirlarning ish joylari keluvchilar uchun elektron raqamlar va chaqiruv panellari bilan jihozlandi. Elektron navbat toʻplanib qolgan olomondan qochish va xizmat koʻrsatish tartibini tashkil qilish va tashrif buyuruvchilar oqimini boshqarish imkonini beruvchi avtomatlashtirilgan tizim hisoblanadi.
Estadio Malvinas Argentinas
Sport tadbirlari
Stadion 1978-yilgi FIFA Jahon chempionati uchun qurilgan boʻlib, 1978-yil iyun oyida Mendozada oltita oʻyin, uchta guruhning 4 oʻyini va uchta ikkinchi davra oʻyini boʻlib oʻtdi.
Turkmaniston havo yoʻllari
2010-yillar
2011-yilda „Turkman havo yo‘llari“ elektron chiptalar sotish tizimini joriy qildi, reysga aviachipta bron qilish standart usulda amalga oshiriladi, biroq aviareys haqidagi maʼlumotlar yo‘lovchiga chipta blankasida emas, balki yoʻnalishli kvitansiya shaklida berildi. 2011-yil 1-iyuldan barcha reyslarda elektron chiptalar ishlay boshladi. Ushbu tizim barcha aeroportlarda, Ashxoboddagi Bosh havo transporti agentligida, viloyat markazlaridagi agentliklarda, aviakompaniyaning xorijdagi vakolatxonalarida va boshqa savdo ofislarida ishlaydi. Yoʻlovchilarga qogʻozsiz xizmat koʻrsatishga samarali oʻtishni taʼminlash maqsadida Shveysariyaning SITA kompaniyasi bilan shartnoma imzolandi.
Estadio Malvinas Argentinas
1978 FIFA Jahon chempionati
1978-yilgi FIFA Jahon chempionatidan tashqari, Malvinas Argentinas stadioni 2001-yilgi FIFA yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati, 2011-yilgi Amerika kubogi va 2013-yilgi Janubiy Amerika yoshlar futbol chempionati oʻtkaziladigan joylardan biri boʻlgan bir nechta sport tadbirlariga mezbonlik qilgan.
Argentina terma jamoasi Mendosada bir nechta oʻrtoqlik oʻyinlarini oʻtkazdi, ammo faqat bitta rasmiy oʻyin: 2012-yilda Urugvayga qarshi 2014-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichida.
Turkmaniston havo yoʻllari
2010-yillar
2013-yil yanvar oyi oʻrtalarida Chexiyaning Brno shahriga muntazam yuk tashish reysi ochildi. left|thumb|212x212px| Chipta sotish kassasi 2013-yil mart oyida aviachiptalarni sotish uchun „Turkman havo yo‘llari“ning yangi Havo aloqa markazi ochildi. Uch qavatli bino Ashxobodning janubiy qismida Otaturk koʻchasi 61-uy manzilida joylashgan. Binoda 30 dona chipta sotish kassalari, xususan 17 ta ichki reyslar va 13 ta xalqaro reyslar uchun moʻljallangan kassalar joylashgan edi.
Estadio Malvinas Argentinas
1978 FIFA Jahon chempionati
Mahalliy jamoa Godoy Kruz 2011 va 2017-yillardagi Libertadores Kubogi, va Kubogi Sudamerikana 2011da uy uchrashuvlarida Malvinas Argentinasdan maydon sifatida foydalangan. Stadion, shuningdek, Argentina kubogi va 2017-yilgi Argentina Superkubogi uchun bir nechta oʻyinlarga mezbonlik qildi.
Galt (Missouri)
Aholisi
272 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Turkmaniston havo yoʻllari
2010-yillar
2013-yil avgust oyidan boshlab Lvovga, oktabrdan Donetskka , dekabrdan Parijga muntazam yoʻlovchi reysi ochildi.
Faoliyati
Davlat aviakompaniyasi mamlakat ichida kuniga 2000 dan ortiq yoʻlovchini tashiydi. Xalqaro aviakompaniyalar yiliga 1,8 milliondan 1,9 milliongacha odamni tashiydi. Maʼlumotlarga koʻra, 1991-yildan beri „Turkmaniston havo yoʻllari“ xalqaro va mahalliy aviakompaniyalarda 30 million yoʻlovchi va 400 ming tonnaga yaqin yuk va pochta joʻnatmalarini tashigan. 2011-yilda havo transportining rentabelligi 51 foizni tashkil etdi. 2011-yilda Turkmanistonda fuqaro aviatsiyasini rivojlantirishga 250 million AQSh dollari sarmoya kiritildi. Aviakompaniyalar 15 ta xalqaro yoʻnalishga oyiga 57,5 ming yoʻlovchini, ichki yoʻnalishlarda esa 90 ming yoʻlovchini tashiydi.
Xalqaro aviatsiya tashkilotining qoidalariga koʻra, samolyot ekipajlari muntazam ravishda Buyuk Britaniya, AQSh va Fransiyada majburiy simulyator mashgʻulotlaridan oʻtadilar. „Turkmaniston havo yoʻllarida“ aviatsiya xodimlarini tayyorlash maktabi mavjud bo‘lib, ularda samolyot dvigatellari va konstruksiyalariga xizmat ko‘rsatish bo‘yicha texnik-mexaniklar, havo kemalari uchun radioelektron uskunalar va yerdagi aeronavigatsiya vositalari, yoqilg‘i-moylash bo‘yicha mutaxassislar, elektromontyorlar, bort kuzatuvchilar tayyorlanadi. Har yili 800 dan ortiq aviatorlar yangi turdagi samolyotlar uchun qayta tayyorlanmoqda va 800 dan ortiq aviatorlar malaka oshirish kurslaridan oʻtadilar.
2012-yildan Turkmanistonning IATA xalqaro havo transporti assotsiatsiyasiga kirishi boʻyicha ishlar olib borilmoqda.
Rossiyadagi faoliyati
Aviakompaniya Rossiyaning Moskva-Domodedovo, Pulkovo (Sankt-Peterburg) va Qozon aeroportlariga muntazam reyslarni amalga oshiradi. „Türkmenhowaýollary“ Davlat aviatsiya xizmatining Rossiya Federatsiyasidagi bosh vakolatxonasi Moskva shahri Vernadskiy shoh koʻchasi 29-uy manzilida, Leto biznes markazida joylashgan.
2016-yildan boshlab Rossiya Federatsiyasida Bosh sotuv agenti — Sankt-Peterburgda joylashgan ITM guruhi („Ay Ti eM-Sever“ MChJ) hisoblanadi.
Bort nashri
To‘liq rangli „Lochin“ jurnali Turkmanistonda „in flight“ formatidagi birinchi mahsulotga aylandi. Jurnal bortda, rasmiy delegatsiyalar zallarida, Turkmaniston aeroportlarining VIP hududlarida tarqatiladi.
Egasi va boshqaruvi
Aviakompaniya davlatga tegishli (davlat nomidan „Turkmaniston“ aviabirlashmasi egalik qiladi). „Türkmenhowaýollary“ xizmati rahbari Dovran Saburov.
Aviaparki
2016-yil sentyabr holatiga ko‘ra, „Turkman havo yoʻllari“ yo‘lovchi aviaparki Amerikaning Boeing kompaniyasi tomonidan ishlab chiqarilgan 22 ta samolyotdan iborat bo‘lib, fuqarolik samolyotlarining besh turi: Boeing 717-200, Boeing 737-700, Boeing 737-800, Boeing 757-200 va Boeing 777-200LR bilan ifodalanadi.
Aviakompaniya tarkibiga yuk tashishga moʻljallangan bir nechta Il-76 transport samolyotlari hamda Sikorskiy va Aerospatial kompaniyalari tomonidan ishlab chiqarilgan vertolyotlar kiradi.
Xalqaro havo yoʻnalishlarida Boeing 757-200, Boeing 737-800 va Boeing 777-200LR samolyotlaridan foydalanadi. Boeing 737-700 va Boeing 737-800 samolyotlari esa mahalliy yoʻnalishlarda parvozlarni amalga oshiradi.
Zamonaviy rangdagi samolyotlar fyuzelajining chap va oʻng tomonida Turkmenistan yozuvi bitilgan.
Aviaparki tarixi
1992-yil noyabr oyida Boeing 737-300 „Turkmaniston havo yoʻllari“ parkiga keltirildi.
Galt (Missouri)
Geografiyasi
Maydoni — 0,7 km2. Shundan 0,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 256 m balandlikda joylashgan.
Turkmaniston havo yoʻllari
Aviaparki tarixi
1994-yilda aviakompaniya prezidentga xizmat qilish uchun Boeing 757 samolyotini sotib oldi. Aviakompaniya 1996-yilda yana ikkita shunday samolyot oldi.
Turkmaniston Qozon zavodidan ikkita Mi-17-1B rusumli rus vertolyotini sotib oldi. Qiymati 22 million dollardan ortiq boʻlgan shartnomada ehtiyot qismlar va xom ashyo yetkazib berish ham koʻzda tutilgan.
2011-yilning kuzida „Turkmaniston havo yoʻllari“ Boeing kompaniyasi bilan ikkita Boeing 777-200LR samolyotini sotib olish boʻyicha shartnoma imzoladi.
2012-yil 25-mart kuni „Turkman havo yo‘llari“ tomonidan sotib olingan yangi Challenger-870 yo‘lovchi layneri Ashxobod aeroportiga yetib keldi.
Estadio Malvinas Argentinas
Regbi ittifoqi
Estadio Malvinas Argentinas regbi ittifoqining bir nechta oʻyinlarini oʻtkazdi, ularning aksariyati Argentina jamoalar va baʼzi Cuyo RU jamoasi sayohatchilarga qarshi edi.
Boshqa tomondan, 21 yoshgacha boʻlgan regbi boʻyicha 2005-yilgi jahon chempionatining final va 3-oʻrin uchun oʻyini ushbu stadionda oʻtkazilgan boʻlsa, turnirning qolgan qismi Mendoza provinsiyasining kichikroq turli stadionlarida oʻtkazildi. center|thumb|750x750px| Argentina va Janubiy Afrika regbi ittifoqi jamoalari oʻrtasidagi oʻyin paytida stadionning panoramik koʻrinishi, 2012-yil
Konsertlar
Stadion Xalqaro Amnistiya tashkilotining Inson huquqlarini himoya qilish musobaqasiga mezbonlik qildi. Benefit konserti 1988-yil 14-oktyabr tashkil etildi. Shou Sting va Piter Gabriel tomonidan tashkillashtirilgan edi va shuningdek, Bryus Springsteen & The E Street Band, Tracy Chapman va Youssou NʼDour ishtirok etdi.
Malvinas Argentinasda oʻynagan boshqa sanʼatkorlar: Soda Stereo (1989), Fito Paez (1989), Luis Migel (1999), Charli Garsiya (2000), Divididos (2003), Rikki Martin (2007), Xoakin Sabina Joan Manuel Serrat bilan (2007), Chayanne (2007), Mana (2011), va Rikardo Arjona (2014),
2012-yilgi Fiesta Nacional de la Vendimia musobaqasining asosiy tadbiri ushbu stadionda boʻlib oʻtdi.
Turkmaniston havo yoʻllari
Aviaparki tarixi
2012-yilda „Türkmenhowaýollary“ aviakompaniyasi oʻzining Boeing 717-200 laynerlariga texnik xizmat koʻrsatishni amalga oshirdi. thumb|Vertolyot AgustaWestland AW101 2013-yil 8-mayda yangi Boeing 737-800 (c/n 39774) yoʻlovchi layneri Ashxobod aeroportiga qoʻndi. Parvoz Sietl (AQSh) — Gus Bey (Kanada) — Birmingem (Buyuk Britaniya) — Ashxobod yoʻnalishi boʻyicha amalga oshirildi. Bort EZ-A015 roʻyxatga olish raqamini oldi. Ushbu layner „Türkmenhowaýollary“ aviakompaniyasi parkidagi uchinchi Boeing 737-800 boʻldi. 2013-yil 3-iyun kuni EZ-A016 davlat raqamiga ega boʻlgan toʻrtinchi Boeing 737-800 layneri Ashxobod aeroportiga qoʻndi. 18-dekabr kuni EZ-A017 davlat raqamiga ega beshinchi Boeing 737-800 layneri yetib keldi. Shuningdek, 2013-yilda vertolyot boʻlinmalari ikkita AgustaWestland AW101 vertolyotlari bilan toʻldirildi. AN-2 samolyotlari parki toʻliq tiklandi.
2014-yil mart oyida Ashxobod aeroportiga Boeing 777-200R yoʻlovchi layneri yetkazildi va bu aviakompaniyadagi ushbu turdagi birinchi modeliga aylandi. 2014-yil aprel oyida Boeing bilan uchta Boeing 737-300 samolyotini sotish va uchta Boeing 737-800 samolyotini sotib olish boʻyicha shartnoma imzolandi. 25-aprel kuni ikkinchi Boeing 777-200LR Ashxobodga yetkazildi. 2016-yil 17-sentyabr kuni Ashxobod aeroportining ochilish marosimida EZ-A018 davlat raqamiga ega Boeing 737-800 (c/n 61573) samolyoti poytaxtga qo‘ndi. Bu „Türkmenhowaýollary“ aviakompaniyasi parkidagi oltinchi Boeing 737-800 boʻldi. 2016-yil 4-avgustda ushbu samolyotlarga tegishli 7 ta Boeing 717-200 samolyotlari va aviatsiya texnikasini sotish boʻyicha tender eʼlon qilindi. 2017-yil 27-fevralda park EZ-A019 davlat raqamiga ega Boeing 737-800 (c/n 61574), 28-iyunda esa roʻyxatga olish raqami EZ-A020 Boeing 737-800 (c\n 61575) bilan toʻldirildi. 2021-yil 23-iyun kuni to‘rtinchi Boeing 777-200LR Turkmaniston aviatsiyasining samolyot parkini to‘ldirdi.
Ilgari foydalanilgan samolyotlar
thumb|Boeing 767-300ER Yoʻlovchilar tashish parki:
Maxsus maqsadli aviapark:
Yoʻnalish tarmogʻi
2022-yil yanvar oyidan boshlab „Turkmaniston havo yo‘llari“ quyidagi shaharlarga to‘g‘ridan-to‘g‘ri muntazam reyslarni amalga oshirmoqda: Aviakompaniya quyidagi yoʻnalishlarga muntazam yuk tashish reyslarini amalga oshiradi:
"Lochin" mehmonxonasi
„Türkmenhowaýollary“ „Lochin“ mehmonxonasi xizmati 2009-yil avgust oyida faoliyatini boshlagan. Mehmonxona Ashxobodning shimoliy-sharqiy qismida, shahar markazidan 5 daqiqalik masofada va shahar aeroportidan esa uch kilometr uzoqlikda joylashgan. Mehmonxonada 87 ta xona, jumladan, 59 ta standart ikki kishilik xona, 14 ta ikki kishilik lyuks xona, 14 ta toʻrt kishilik oilaviy xona mavjud. Mehmonxona bir vaqtning oʻzida 202 nafar mehmonni qabul qilish imkoniyatiga ega. 2011-yilda „Lochin“ mehmonxonasi uch yulduzli toifaga sazovor bo‘ldi. Mehmonxonada mehmonlar uchun „shved stoli“ tamoliyilidagi nonushta qilish taklif etiladigan restoran mavjud.
Aviakompaniya ishtirokidagi baxtsiz hodisalar
2007-yil 11-sentabrda Turkmaniston havo yoʻllari kompaniyasining Boeing 757 yoʻlovchi samolyoti parvoz paytida Amritsar shahridagi (Shimoliy-gʻarbiy Hindiston, Panjob) aeroport binosiga tegdi. Samolyotdagi yoʻlovchilar (taxminan 200 kishi)) va ekipajni evakuatsiya qilindi. Qurbonlar yo‘q. Dastlabki tergovga ko‘ra, ayb aeroportning yer usti xizmati xodimlaridan oʻtgan.
2011-yil 3-iyun kuni Sankt-Peterburg — Ashxobod yoʻnalishida Turkmanistonga to‘g‘ridan-to‘g‘ri uchishi kerak bo‘lgan samolyot uchish-qo‘nish yo‘lagidan qaytdi, chunki uchishga tayyor bo‘lgan samolyotda texnik nosozlik aniqlandi va shu sababli parvoz qoldirildi. Ushbu reys yo‘lovchilarining so‘zlariga ko‘ra, samolyotning chap dvigateliga begona jism kelib tushgan.
2011-yil 16-iyul kuni Bangkokdan Ashxobodga havoga koʻtarilgan 642-sonli reysi bo‘yicha Boeing 757 samolyoti parvoz paytida aniqlangan texnik nosozlik tufayli favqulodda qo‘nishni amalga oshirdi. Uchuvchilarning mahorati tufayli reysdagi yo‘lovchilardan hech biri jabrlanmadi.
Tanqidlar
2010-yil 4-noyabrda Turkmanistonning oʻsha vaqtdagi prezidenti Gurbanguli Berdimuhamedov hukumat yigʻilishida shunday dedi: <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Saint-Ours (Savoie)
Saint-Ours Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Chambéry tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
478 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 103,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,6 km2. Dengiz sathidan 432 – 690 m balandlikda joylashgan.
Kichik Osiyo togʻligi
Kichik Osiyo togʻligi - Turkiyadagi togʻlik, Kichik Osiyo yarim oralning katta qismini egʻallaydi. K.Kichik Osiyo togʻligining markaziy qismi Anadolu yassitogʻligidan, shimolida Pontiya va jan.da Tavr togʻlaridan iborat. Sharkda K.Kichik Osiyo togʻligi sekin-asta Sharqiy Tavr togʻlariga oʻtib boradi. Oʻz. 1200 km chamasida. Kengligi 600 km gacha, koʻp qismining bal. 800–1500 m, Ichki rayonlariga chala choʻl landshafti xos. Togʻlarning tashqi yon bagʻirlari oʻrmon va Oʻrta dengiz boʻyi butalari bilan qoplangan.
Yuta
Yuta — AQShning gʻarbiy qismidagi shtat. Maydon 219,9 ming km². Aholisi 2,31 mln. kishi (2002). Maʼmuriy markazi — Solt Leyk Siti (Salt Lake City) shahri. AQSh ittifogʻiga 4 yanvar 1896-yilda kirgan. Hududining katta qismini togʻ tizmalari (eng baland joyi 4123 m) va chuqur daralar bilan kesilgan choʻl landshaftli yassitogʻlik egallaydi. Sharqda Qoyali togʻlarga tutashib ketgan. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —2° dan —4° gacha, iyulniki 17—20°. Yillik yogʻin 250–400 mm. Asosiy daryosi — Kolorado. Koʻl koʻp; eng yirigi — Katta Shoʻr koʻl. Aholi, asosan, vohalarda yashaydi. Xoʻjaligida konchilik va qishloq xoʻjaligi yetakchi. Yuta mahsulotlarining 75%ni chorvachilik beradi. Sugʻoriladigan yerlarda qand lavlagi, sabzavotlar yetishtiriladi. Foydali qazilmalardan neft, tabiiy gaz, toshkoʻmir, mis, polimetallar, oltin, temir va uran rudalari qazib olinadi. Asosiy sanoat tarmoqlari: rangli va qora metallurgiya. Neftni qayta ishlash, kimyo, oziq-ovqat, radioelektronika sanoati korxonalari mavjud. Raketa, qishloq xoʻjaligi jihozlari ishlab chiqariladi.
Chuvashiya
thumb Chuvashiya, Chuvashiston, Chuvashiya Respublikasi (Chavash Respublikasi) — Rossiya Federatsiyasi tarkibidagi respublika. Sharqiy Yevropa tekisligining sharqida, Volga (Idil) daryosining oʻrta oqimida joylashgan. Maydoni 18,3 ming km². Aholisi 1 mln. 313,9 ming kishi (2002). Poytaxti – Cheboksari shahri. 21 tuman, 9 shahar, 8 shaharcha bor.
Davlat tuzumi
Chuvashiya – respublika. Respublika rahbari va ijroiya xrkimiyat boshligʻi – prezident. Oliy ijrochi hokimiyat organi – Vazirlar Mahkamasi. Oliy qonun chiqaruvchi hokimiyat organi – Davlat kengashi.
Tabiati
Volga (Idil) daryosining oʻng sohili Volga boʻyi qirlaridan iborat. Shimoli-sharqiy qismi Chuvashiya platosi bilan band (balandligi 175–227 m.). Platoning Volgaga qaragan yon bagʻri tik tushgan, shu qismida jarlik koʻp. Chap sohili – Zavoljye tekisligi (balandligi 50– 70 m)da doʻngliklar, botqoq va torfli yerlar bor. Foydali qazilmalardan ohaktosh, dolomit, yonuvchi slanets, fosforit va boshqa bor. Iqlimi moʻʼtadil kontinental; qishi sovuq, yozi iliq. Yanvarning oʻrtacha tempaturasi –12°, iyulniki 19°. Yillik yogʻin 450 mm. Daryolari Volga (Idil) havzasiga mansub (Volganing Chuvashiya hududidan oʻtadigan qismi uz. 127 km). Chuvashiyada chimli podzol va sur tusli oʻrmon tuproklari hamda ishqorsizlangan qoratuproqlar tarqalgan. Hududining katta qismi oʻrmonli dasht zonasida, oʻrmonlar (koʻproq qayin, qaragʻay, eman, joʻka oʻsadi) 32% maydonni egallagan. Yovvoyi hayvonlardan qoʻngʻir ayiq, boʻri, tulki, tiyin, ondatra, sugʻur, los, yenotsimon it va boshqa yashaydi. Chuvashiyada Chavash Varmane milliy bogʻi, Prisura qoʻriqxonasi bor.
Aholisi
Aholisi, asosan, chuvashlar (67,8%); rus, tatar, mordva va boshqa ham yashaydi. Shahar aholisi 60,6%. Davlat tillari – chuvash va rus tillari. Dindorlarning aksariyati pravoslavlar. Yirik shaharlari: Cheboksari, Novocheboksarsk, Kanash.
Tarixi
Chuvashiya hududida neolit davri oxirida finugor qabilalari yashagan. 10-asrda Oʻrta Volga boʻyida dastlabki davlat – VolgaKama Bulgʻoriyasi tashkil topdi. Bu davlat 1243 i. Oltin Oʻrda tarkibiga qoʻshib olindi. Chuvashiyaning shimoliy qismiga kelib oʻrnashgan bulgʻorlar bilan finugor aholisining aralashuvi natijasida 15-asrga kelib chuvash xalqi shakllandi. 15-asr boshida Oltin Oʻrda parchalanib ketdi, chuvashlar boshqa xalklar bilan birga 15-asr 1yarmida vujudga kelgan Kozon xonligi tarkibida boʻldi. 1551-yil chuvashlar Rossiya tarkibiga kirdilar. 1920-yil iyunda RSFSR tarkibida Chuvashiya muxtor viloyati tashkil etildi. 1925-yil 21-aprelda Chuvashiya ASSRga aylantirildi. 1990-yil sentabrda respublika davlat suvereniteti toʻgʻrisida deklaratsiya qabul qilindi va hozirgi nomini oldi.
Xoʻjaligi va sanoati
Yalpi mahsulot tarkibida sanoat ulushi 31,5%, qishloq xoʻjaligi 18,5%, qurilish 7%, transport 1,7%, savdo 10,9%ni tashkil etadi. Asosiy sanoat tarmoklari: mashinasozlik va metallsozlik (elektronika jihozlari, toʻquv stanoklari, elektr yuklagichlar, traktor va boshqa ishlab chiqarish), kimyo (zaharli ximikatlar, lok, buyok, ishlab chiqarish), yengil (jumladan, toʻqimachilik), neft kimyosi, oʻrmon, kora metallurgiya, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz, oziq-ovqat sanoati. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Shumerlya shahrida maxsus avtomobillar zavodi, Cheboksarida priborsozlik, elektroapparat, elektr priborlari, elektronika va mexanika, kabel zavodlari, mikropayvand uchun maxsus asbob, videokasseta ishlab chiqariladigan zavod, toʻqimachilik mashinalari, sanoat traktorlari va ularga ehtiyot qismlar ishlab chiqariladigan zavodlar, ipgazlama, trikotaj kombinatlari, Mariinskiy Posad shahrida kabel zavodi, Kanash shahrida elektr yuklagichlar zavodi, Shumerlya, Kozlovka shaharlarida avtofurgon kombinatlari bor. Yiliga oʻrtacha 7 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Cheboksari GES ishlaydi. Asosiy sanoat markazlari: Cheboksari, Novocheboksarsk, Kanash, Alatir, Shumerlya.
Qishloq xoʻjaligi goʻshtsut chorvachiligi va gʻalla yetishtirishga ixtisoslashtirilgan. Dehkrnchilikda bugʻdoy, javdar, suli, zigʻir, qand lavlagi, kartoshka va sabzavot yetishtiriladi. Bogʻdorchilik bilan ham shugʻullaniladi. Krramol, choʻchqa, qoʻy boqiladi; parrandachilik rivojlangan.
Tibbiy xizmati, maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari
1990-yillar oxirida qar 10 ming aholiga 43 vrach toʻgʻri keldi. 20 dan ortiq sanatoriy kurort va boshqa dam olish muassasalari bor. Chuvashiyadagi 715 umumiy taʼlim maktabida 210 ming, 26 oʻrta maxsus oʻquv yurtida 20,4 ming oʻquvchi, 3 oliy oʻquv yurti (Chuvashiya universiteti, qishloq xoʻjaligi akademiyasi, pedagogika instituti)da 18,8 ming talaba taʼlim oladi. Chuvashiyada milliy akademiya, tarmoq ilmiy tadqiqot institutlari faoliyat yuritadi. 700 dan ziyod kutubxona, bir kancha klub muassasasi va kinoqurilma, Cheboksarida ulkashunoslik muzeyi, 750 ga yaqin tarixiy va madaniy yodgorliklar, Ibresi etn. muzeyi (ochiq) bor. Chuvash va rus tillarida gaz. va jurnal nashr etiladi. Mahalliy radio va televiden iyesi chuvash va rus tillarida eshittirish hamda koʻrsatuvlar olib boradi.
Adabiyoti
Adabiyoti 19-asrning 2yarmida vujudga kelgan. Ungacha boy folklor (epik qissa, tarixiy va maishiy qoʻshiqlar, ertak, afsonalar) mavjud boʻlgan. 19-asr oʻrtalaridan birinchi chuvash tarixchi yozuvchisi, folklorchi va etnograf S.Mixaylov ijod qila boshlagan. 19-asrning 70-yillarida maʼrifatparvar N.Ya.Yakovlev (1848–1930; 1872-yil "Chuvashlar uchun alifbe" yaratgan)ning xalq ijodi asosida yaratgan asarlari chuvash milliy adabiyotining shakllanishida muhim rol oʻynadi. Uning dastlabki arboblari M.Fyodorov, I.Yurkin. 20-asrning boshlari va fuqarolar urushi davrida satirik va dramaturg M.Akimov, demokrat shoir K.Ivanov, dramaturg va kompozitor F.Pavlov, shoirlar N.Shubossinni, N.Shelebi, T.Timki, M.Sespel samarali ijod qildilar. 20–30-yillarda S.Fomin, S.Elger, I.MaksimovKoshkinskiy, M.Trubina, P.Osipov, P.Xuzangay, L.Agakov, Ya.Uxs ay, N.Ilbekov va boshqalarning asarlari yuzaga keldi. Ikkinchi jahon urushi yillari chuvash yozuvchilari tomonidan vatanparvarlik ruhidagi asarlar yaratildi (M.Uypning "Soldatning onasi" dostoni, 1943; L.Agakovning "Partizan Murat" qissasi, 1943). Urushdan keyingi va 50– 70-yillarda chuvash adabiyotida xalqning jang maydonidagi va tinch qurilish davridagi mehnat qahramonligi oʻz ifodasini topdi (P.Xuzangayning "Ulkan qalb" dostoni, N.Terentyevning "Toʻlqinlar qirgʻoqqa uriladi" pyesasi, A.Artelyev, S.Aslan, K.Turxan, A.Yemelyanov, G.Krasnov va boshqalarning nasriy asarlari, Yu.Semyonov, A.Galkin, G.Yefimov va boshqalarning sheʼrlari). 1934-yil Chuvashiya yozuvchilar uyushmasi tashkil etilgan.
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
Chuvashiya hududidan paleolit davriga mansub qarorgoxlarning qoldiqlari, qoʻrgʻonlarning xarobalari, 10–11-asrlarda Volga boʻyi bulgʻorlari yashagan joylar (Tigashevo qishlogʻidagi qalʼa, Bula, Sivil va Sura daryolari havzasidagi qishloq va boshqalar) topilgan. Chuvashiya Rus davlatiga qoʻshilgach (16-asr oʻrtalari), aholi punktlari (Alatir, Cheboksari, Yadrin) qurish boshlandi; ular astasekin shaharlarga aylantirildi. Shaharlarda turli xil inshootlar (jumladan, Cheboksaridagi Vvedenskiy sobori, 1657; 17–18-asrlarda bunyod etilgan turar joy binolari) barpo etildi. 19-asrning 2yarmidan qishloklarda rus xalq meʼmorligi taʼsiri koʻzga tashlanadi. Hozirgi davrdagi yirik inshootlar; qishloq xoʻjaligi instituti (1957; meʼmor Ye.Kalashnikov), Chuvashiya musiqalidrama teatri (1961, meʼmor A.Maksimov), "Elektrchi" madaniyat saroyi (1964, meʼmor A.Korolkov), savdo markazi (1982, meʼmor M.Kudryavsev va boshqalar), hammasi Cheboksari shahrida.
Chuvashiyada qadimdan xalq amaliybezak sanʼati (naqsh bilan bezab mato toʻqish, kashtadoʻzlik, yogʻoch oʻymakorligi, munchoqlardan buyum tayyorlash, kashta bilan bezab kiyim tikish) rivoj togan. 1920-yillardan rassomlik (M.Spiridonov, N.Sverchkov, Yu.Zaysev), haykaltaroshlik (G.Spiridonov) paydo boʻla boshladi. Rassomlardan N.Ovchinnikov, N.Karacharskov, R.Fyodorov, P.Grigoryev, V.Turin, grafiklardan V.Ageyev, B.Yemelyanov, haykaltaroshlardan Yu.Ksenofontov mashhur. 1933-yildan Chuvashiya rassomlar uyushmasi mavjud. Musiqasi. Chuvash xalq qoʻshiqlari, asosan, bir ovozli va pentatonikaga asoslanadi. Musiqa asboblari: shaxlich (qamishnay), shapar va sarnay (volinkalar), kyosle (gusli), varxan va palnay (tilli), xankarma (buben); keyinchalik skripka va garmon ham urf boʻla boshladi. Chuvashiyada professonal musiqa 1920-yillardan vujudga keldi. F.Pavlov, S.Maksimov, V.Vorobyev, G.Liskov birinchi chuvash kompozitorlaridir. Vokal, vokalsimfonik, simfonik musiqa, sahna musiqa janrlarini rivojlantirishga F.Lukin, G.Xirbyu, G.Lebedov, A.Togayev, F.Vasilyev va boshqa salmoqli hissa qoʻshdilar. Ijrochilar oʻrtasida xonandalar I.Vasilyev, A.Toksina, A.Kazakova, T.Chumakova, M.Denisov, dirijyorlardan F.Lukin, G.Lebedev, A.Orlov-Shuzm mashhur. Chuvashiyada Chuvash musiqali teatri (1959), filarmoniya (1936), ashula va raqs ansambli (1924), Chuvash radio va televideniyesi xori (1943) faoliyat koʻrsatadi. 1940-yil Chuvashiya kompozitorlar uyushmasi tuzilgan.
Teatri
Birinchi chuvash professional teatri 1918-yil Kozon shahrida tuzilgan va Chuvash Kuchma teatri deb nomlangan. Bu teatrning tashkil topishi milliy dramaturgiyaning rivojlanishiga sabab boʻldi. Uning sahnasida birinchi chuvash pyesalari – M.AkimovAruyning "Bevaqt oʻlim", F.Pavlovning "Sudda" pyesalari qoʻyildi. 1920-yil Chuvash koʻchma teatri Kozon shahridan Cheboksariga koʻchirildi (1933-yildan akademik teatr, 1959-yildan K.V.Ivanov nomidagi Chuvash musiqali drama teatri). 1969-yil undan Musiqa teatri ajralib chiqdi, drama jamoasi esa K. V.Ivanov nomidagi Chuvash akademik drama teatri deb nomlandi. Bu teatrda turli davrlarda milliy dramaturglar P. Osipov, R.Rjanov va boshqa xalklar klassiklarining pyesalari sahnalashtirildi. Teatr aktyorlaridan A.Urgalkin, V. Kuzmina, V. Rodionov, V.Yakovlev, L.Rodionov va boshqa mashhur. Chuvashiyada, shuningdek, Rus drama teatri (1922), yosh tomoshabinlar teatri (1933), qoʻgʻirchoq teatri (1943) (hammasi Cheboksari shahrida), boshqa shaharlarda teatrlar bor.
Bruzolo
Bruzolo Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Turin provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12 km2. 1336 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Nurota tumani
Nurota tumani — Navoiy viloyatidagi tuman. Shimolidan viloyatning Tomdi, gʻarbdan Konimex tumanlari, Buxoro viloyati, sharqdan Jizzax viloyati, janubidan Navoiy, Xatirchi tumanlari, Samarqand viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 6,5 ming km². Bu koʻrsatkich bilan Nurota tumani Navoiy viloyati tumanlari orasida toʻrtinchi oʻrinda (Uchquduq, Tomdi va Konimex tumanlaridan keyin) turadi. Nurota viloyati geografiyasi Navoiy viloyatining boshqa viloyatlari orasida eng xilma-xildir. Tumanning shimoliy va gʻarbiy qismlarini choʻl va dashtlar, janubiy va sharqiy qismlarini togʻlar, yaylovlar va sugʻoriladigan yerlar egallaydi. Aholisi 78 ming kishi (2003). 1 shahar (Nurota), 7 kish-loq fuqarolari yigʻini (Nurota, Dehi-baland, Sentob, Qizilcha, Chuya, Gum, Gʻozgʻon) bor. Tuman markazi — Nurota shahri.
NGC 2984
NGC 2984 Arslon yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Nurota tumani
Tarixi
Oʻrta Osiyo davlatlari hududi Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingunga qadar hozirgi Nurota viloyati hududi Buxoro amirligi tarkibiga kirgan. Oʻrta Osiyo Rossiya imperiyasi tomonidan bosib olingandan soʻng mintaqaning sharqiy qismi Rossiya imperiyasining Samarqand viloyati, gʻarbiy qismi esa yarim mustaqil va vassal Buxoro amirligi tarkibiga kirgan.
NGC 2984
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Nurota tumani
Tarixi
Nurota tumani 1926-yil 29-sentabrda Oʻzbekiston SSR Buxoro viloyati tarkibida tashkil etilgan. 1938-yil 15-yanvarda tuman O‘zbekiston SSR Samarqand viloyatiga o‘tkaziladi. 1943-yil 13-fevralda Nurota viloyatining 3 ta qishloq Soveti yangi Qoʻshrabod tumaniga oʻtkazilgan. 1957-yil 12-oktyabrda tugatilgan Qoʻshrabod tumani hududining bir qismi Nurota tumaniga qoʻshib olinadi.
1982-yil 20-aprelda Nurota viloyati Buxoro va Samarqand viloyatlarining shimolida yangi tashkil etilgan Navoiy viloyati tarkibiga oʻtkazilgan. 1988-yil 6-sentyabrdan 1992-yil 27-yanvargacha Navoiy viloyati tugatilishi natijasida yana Samarqand viloyati tarkibiga kirdi. 1992-yil 27-yanvarda Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan bir yil oʻtib Navoiy viloyati qayta tiklandi va viloyat yana shu hudud tarkibiga kirdi.
Tabiati
Nurota tumani hududining shimoliy Aydar shoʻrxoklari, Qizilqum va Qoratogʻ bilan, markazi va janubiy Nurota va Oqtogʻ tizmalari hamda ular orasidagi botikdar bilan band. Botiqlarda yoz quruq va issiq, qish u qadar sovuq boʻlmaydi. Balandroq joylarda yoz salqin, qish esa sovuqboʻlib, uzoqdavom etadi. Y illik oʻrtacha temperatura 13,4°. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —1,0°, eng past temperatura —29°, iyulda 27—28°, baland joylarda 25— 15°, eng baland temperatura 43°. Vegetatsiya davri 202 kun. Yillik yogʻin 200-222 mm. Suvlari togʻdan oqib tushadigan soylardan (Oqsoy, Fangatsoy, Navkatsoy, Oqchopsoy, Orasoy, Gumsoy va boshqalar) ibo-rat boʻlib, maʼlum havzaga quyilmasdan, tekislikka chiqqach, sugʻorishga sarf boʻladi. Lyoss, tosh-shagʻal prolyu-vial jinslardan tuzilgan botiqlarida och boʻz tuproq, boʻz tuproq, oddiy boʻz tuproq, yuqoriroqsa toʻq tusli boʻz tuproklar uchraydi. Yovvoyi oʻsimliklardan efemerlar, oq quray, gulxayri va boshqa oʻsadi. Butalardan doʻlana, pis-ta, irgʻay, qoratikan, chiy, bodomcha, quyonsuyak, jingil va boshqa uchraydi. Yovvoyi hayvonlardan kiyik, arhar, chiyaboʻri, qarsoq tulki, qo-bon, quyon, suvsar, tipratikan, qop-lon, boʻri, silovsin, ayiq, kala-mush, oʻrmon sichqo-ni, yumronqoziq, toshbaqa, echkemar va ilonlar; qushlardan kaklik, bulduruq, qorabovur, burgut, qoraqargʻa, olashaq-shaq, chumchuq, kir-gʻiy, lochin, kalxat, koʻkqargʻa, bedana, musicha, toʻrgʻay va boshqa koʻp. 1997-yilda „Oqtov“ landshaft qoʻriqxonasi tashkil etildi (maydoni 15,5 ming ga).
Aholisi
2014-yil holatiga ko‘ra, tumanda 82,3 ming nafar aholi istiqomat qilgan. Viloyat aholisining asosiy qismi qishloqlarda istiqomat qiladi. Tumanda 76,4 ming o‘zbek istiqomat qiladi, ular aholining 92,8 foizini tashkil qiladi. Tojikla r salmoqli sonda — 3,9 ming yoki aholining 4,7 foizi, qozoqlar — 1,9 ming yoki aholining 2,3 foizi yashaydi. Shuningdek, ruslar, tatarlar, ukrainlar va boshqa millatlarning diasporalari mavjud boʻlib, ular aholining 1% dan kamrogʻini tashkil qiladi. 1 km² ga oʻrtacha 12 kishi toʻgʻri keladi.
Maʼmuriy-hududiy tuzilishi
Tumanning maʼmuriy markazi — 30 mingdan ortiq aholi istiqomat qiladigan Nurota shahri boʻlib, tumandagi shahar maqomiga ega yagona aholi punkti hisoblanadi. Tuman tarkibiga 1 shahar posyolkasi (Gʻozgʻon), 7 posyolka va nisbatan yirik qishloqlar (Gum, Dehi-Baland, Qizilcha, Sentob, Temirqovuq, Chuya va Yangibino), koʻp sonli kichik qishloqlar kiradi.
Transporti
Nurota viloyatidagi avtomobil yo‘llarining umumiy uzunligi qariyb 500 km. Avtomobil transporti mintaqadagi eng muhim va asosiy transport turi hisoblanadi. Nurota — Navoiy, Nurota — Kattaqo‘rg‘on va boshqa yo‘nalishlarda avtobus qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.
Xoʻjaligi
Nurota viloyati hududida marmar va granitning yirik konlari bor. Ushbu konlarni oʻzlashtirish ochiq usulda amalga oshirilmoqda. Respublikada salmoqli oʻrinlardan birini tumandagi „Gʻozgʻonmarmar“ aksiyadorlik jamiyati korxonasi egallaydi. Undan tashqari, „Nurotamarmar“ ishlab chiqarish korxonasi, „Nurotaavtoyoʻlmarmar“, „Nurbuloq“ mineral suv qadoqlash korxonasi, „Chashma“, „Istiqlol“ savdo korxonalari, tikuvchilik fabrikalari mavjud. Tumandagi 700 ga yaqin korxonadan 551 tasi kichik firma, 70 ga yaqin kichik va oʻrta korxona. Shuningdek, 120 ga yaqin maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchasi, 200 dan ziyod savdo doʻkoni ishlab turibdi.
Tuman qishloq xoʻjaligi, asosan, chorvachilik va dehqonchilik (gʻallakorlik)ka ixtisoslashgan. 4 xoʻjalik qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadi. 10 shirkat, 500 ga yaqin dehqon-fermer xoʻjaligi mavjud. Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan 503 ming ga yerning 3,1 ming ga si shartli sugʻoriladi. Lalmikor yerlar 16,3 ming ga ni tashkil etadi. 1,1 ming ga yerga don, 1,1ming ga yerga ozuka ekinlari ekiladi. 187 ga me-vazor, 125 ga tokzor, 213 ga tutzor bilan band. 2010-yillarda chorvachilik, gʻallachilik, paxtachilik va sabzavotchilikka ixtisoslashgan 250 ga yaqin fermer xoʻjaligi mavjud edi. Gʻalla ekin maydonlari 1,1 ming gektar (yiliga oʻrtacha 2,5 ming tonna gʻalla olinadi), paxta 2,5 ming ga, sabzavot, poliz va meva, bogʻ va uzumzorlar bir necha ming gektar, tut 213 ga. Asalarichilik, parrandachilik, baliqchilik, togʻ dorivor giyohlar yetishtirish xoʻjaliklari mavjud. Aydarkoʻl sohilida 8 ta baliqchilik xoʻjaligi bor.Tuman shirkat va shaxsiy xoʻjaliklarida 9,6 mingdan ziyod qoramol, 1,5 mingga yaqin ot bor. Parranda ham boqiladi. Tuman xoʻjaligida avtotransport asosiy oʻrinda. Viloyat marka-ziga Nurota shahridan avtobuslar munta-zam qatnaydi.
Tuman markaziy kasalxonasi, bolalar yuqumli kasalliklar, 5 qishloq uchastka kasalxonalari, 4 qishloq vrachlik ambulatoriyasi, 10 qishloq vrachlik punkti, kattalar va bolalar poliklinikasi va boshqa tibbiy muassasalarda 152 vrach (har 10 ming aholiga 20,6 vrach), 594 oʻrta tibbiy xodim ishlaydi. Tuman hududida, Nurota shahridagi meʼmoriy obidalar bilan birga, Abdulla-xon bandi gidrotexnika inshooti krl-diklari (XVI asr) saqlanib qolgan.
Nurota tumani — Oʻzbekiston Respublikasining Navoiy viloyatida joylashgan tuman. Viloyatning janubi-sharqiy qismida joylashgan. 1926-yil 29-sentabr da tashkil etilgan. 1930-yil 17-avgustdan Samarqand viloyati 1982-yildan Navoiy viloyati, 1988-yildan Samarqand viloyati, 1992-yil martdan yana Navoiy viloyati tarkibida. Maydoni 6,5 ming km kv. Aholisi 75,9 ming kishi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, rus, tatar va boshqa millat vakillari ham yashaydi. 1 km kv ga oʻrtacha 11,6 kishi toʻgʻri keladi (2006-yil). 1 shahar (Nurota), 1 shaharcha (Gʻozgʻon), 7 qishloq fuqarolar yigʻini bor. Markazi-Nurota shahri.
Tuman hududining shimolida Aydar shoʻrxoklari, Qizilqum va Qoratogʻ bilan, markazi va janubi Nurota tizmasi va Oqtogʻ tizmalari hamda ular orasidagi botiqlar bilan band. Iqlimi kontinental. Botiqlarda yoz quruq va issiq. qish u qadar sovuq boʻlmaydi. Suvlari togʻdan oqib tushadigan soylardan (Oqsoy, Fangatsoy, Navkatsoy, Oqchopsoy, Orasoy, Gumsoy va boshqalar) iborat boʻlib, maʼlum havzaga quyilmasdan, tekislikka chiqqach sugʻorishga sarf boʻladi. 1997-yilda landshaft qoʻriqxonasi tashkil etilgan.
Respublikada salmoqli oʻrinlardan birini tumandagi "Gʻozgʻonmarmar" aksiyadorlik jamiyati korxonasi egallaydi. Undan tashqari "Nurotamarmar" ishlab chiqarish korxonasi, "Nurotaavtoyoʻlmarmar", "Nurbuloq" mineral suv qadoqlash korxonasi, "Chashma", "Istiqlol" savdo korxonalari, tikuvchilik fabrikalari mavjud. Tumandagi 700 ga yaqin korxonadan 551 tasi kichik firma, 70 ga yaqini kichik korxona va oʻrta korxona hisoblanadi.
Tuman qishloq xoʻjaligi, asosan, chorvachilik va dehqonchilikka (gʻallakorlik) ixtisoslashgan. 4 xoʻjalik qorakoʻlchilik bilan shugʻullanadi. 500 ga yaqin dehqon-fermer xoʻjaligi mavjud. Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan yerlarga don, ozuqa ekinlari ekiladi. Mevazor, tokzor, tutzorlar bor. Jamoa xoʻjaligi va xususiy xoʻjaliklarda qoramol, yilqi, parranda boqiladi. Tuman xoʻjaligida avtotransport asosiy oʻrinni egallaydi. Viloyat markaziga Nurota shahridan avtobuslar muntazam qatnaydi.
Tumanda 14 ta maktabgacha taʼlim muassasi, 56 ta umumiy taʼlim maktabi, kasb-hunar kollejlari bor. 19 ta jamoat kutubxonasi, 26 ta klub muassasasi, "Chashma" oʻlkashunoslik muzeyi, 3 ta stadion va boshqa sport inshootlari faoliyat koʻrsatadi. Tuman markaziy kasalxonasi, bolalar yuqumli kasalliklar kasalxonalari, 5 ta qishloq uchastka kasalxonasi, 4 ta qishloq vrachlik ambulatoriyasi, 10 ta qishloq vrachlik punkti, kattalar va bolalar poliklinikalari va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Tuman hududida Nurota shahridagi meʼmoriy obidalar bilan birga Abdullaxon bandi gidrotexnika inshooti qoldiqlari 16-asr saqlanib qolgan. 1935-yildan "Nurnoma" tuman gazetasi chiqadi.
Akpınar (Yüksekova)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Akpınar (Soryan) — Turkiyaning Hakkari viloyati Yuksekova tumaniga qarashli qishloq. Qishloqda Diriy qabilasining kurdlari istiqomat qiladi va 2022-yilda 1223 kishi istiqomat qilgan.
Altınbaşak (Zêrêl), Beşevler (Rezûk), Dereiçi (Birdik), Duranlar (Awyan), Kuleli (Gulepir), Ovaiçi (Basan), Okçular qishloqlari unga bilan birlashgan.
Aholi
1997-yildan 2022-yilgacha bo'lgan aholi tarixi :
Yronde-et-Buron
Yronde-et-Buron Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Clermont-Ferrand tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
586 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 39,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,7 km2.
Silver Lake (Shimoliy Karolina)
Silver Lake AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. New Hanover County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
5788 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 17 km2. Shundan 17,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Saint-Maudan
Saint-Maudan Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Côtes-d'Armor departamenti Saint-Brieuc tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,6 km2.
Saint-Maurice-Crillat
Saint-Maurice-Crillat Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Saint-Claude tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
209 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 20,5 km2. Dengiz sathidan 579 – 1135 m balandlikda joylashgan.
Zall-Dardhë
Zall-Dardhë — Albaniyaning shimoli-sharqida joylashgan Dibër okrugidagi qishloq va sobiq munisipalitet. 2015-yilda mahalliy hokimiyat islohotida u Dibër munitsipalitetining boʻlinmasiga aylandi. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi soni 1051 nafar kishi edi.
Demografik tarixi
Darda qishlogʻi 1467-yil Usmonli imperiyasi davrida Quyi Dibra viloyatidagi Cheriboshi Ali yerining bir qismi boʻlgan. Qishloq jami 16 ta uy xoʻjaliklaridan iborat boʻlib, ular: Andre Nekresi, Petër Shimivi, Benele Mamiza (ehtimol Lumadagi Mamezga nisbatan), Tolë Petri, Lekë Majiça, Petër Zogri, Benek Tatari, Tanush Lopeshi, Petër Zogri, Lekë Ripeshi, Nikolla Vokshi, Lekë Mirishklavi, Tolë Domgjoni, Gjon Majça, Gjergj Kipuçi (ehtimol Këpuci yoki Këpuca) va Kolë Bojko.
Manbalar
thumb
Atirgul
300px|right|thumb|Qizil atirgul 300px|right|thumb|Charivari atirguli Atirgul (Rosa) – raʼnodoshlar turkumining xushmanzara oʻsimlik sifatida ekiladigan bir qancha turiga xalq tomonidan qoʻyilgan umumiy nom. Bu turkumning yovvoyi holda oʻsadigan turlari xalqda raʼno, naʼmatak, qirq ogʻayni va itburun nomlari bilan maʼlum. Osiyo, Yevropa, Amerika mamlakatlarida keng tarqalgan. Atirgulning Yer yuzida 250 – ZOYU turi, 25 mingdan ortiq navi bor. Oʻzbekistonda 19 turi, 600 dan ortiq navi oʻstiriladi. Bu navlar gulining katta-kichikligi, rangi, hidi, poyada oʻrnashishi, gullash davri, poyaning tikka yoki ilashib oʻsishi kabi xususiyatlari bilan farq qiladi; fasl boʻyi uzluksiz yoki takroriy gullab turadigan va poyasi ilashib oʻsadigan xillari koʻproq ekiladi. Atirgul asosan, payvand qilib, parxishlab va qalamchasini ekib koʻpaytiriladi. Payvand qilish yoʻli bilan koʻpaytirishda iyulda terilgan naʼmatak mevalaridan ajratib olingan urugʻlar nam joyda saqlanib, noyabr oxiri – dekabr boshlarida ochiq dalaga sepiladi. Urugʻ unib chiqqanidan keyin kelasi yili aprel – avg. davomida 4 – 5-marta chopiq qilinadi, 8 – 10-marta sugʻoriladi; avgust – sentabr oylarida Atirgul navi kurtaklari naʼmatakka payvand qilinadi. Kelasi yil erta bahorda payvandtag unga ulangan kurtak hammasi yolgon yuqorisidan kesib tashlanadi, payvandni bogʻlagan chipta boʻshatiladi. Yoz davomida bachki shoxchalar 1 – 2-marta yulib tashlanadi, payvandi gul 15 – 20 sm oʻsgach, uning boʻyiga choʻzilishiga va muddatidan oldin gullashiga yoʻl qoʻyilmaydi. Buning uchun payvandi gulning uchi kesilib, vaqt-vaqti bilan yon shoxlari qisqartib turiladi. Atirgulni maxsus oʻsishni faollashtiruvchi moddalar bilan ishlov berib qalamchalardan ham koʻpaytirish mumkin. Atirgul koʻchatlari gulzorlarga kuzda va bahorda oʻtqaziladi. Gulzor tuprogʻi oldindan 30 – 35 sm chuqurlikda yumshatiladi, 1 m2 yerga 5–10 kg goʻng solinadi. Koʻchat 70 x 70 sm oraliqda oʻtqaziladi. Koʻchat oʻtqaziladigan chuqurning kengligi 30 – 40 sm, chuqurligi 40 – 50 sm qilinadi. Yoz davomida gulzor 20-martagacha sugʻoriladi, 6-martagacha chopiladi, 2-marta (1m2 yerga 30 g selitra va 45 g ammoniy sulfat hisobidan) oziqlantiriladi, unshudring kasalligiga qarshi oltingugurt kukuni bilan dorilanad i, begona oʻtlardan xoli tutiladi. Kech kuzda novdalar 1 – 2 kurtak qoldirib kesiladi. Baʼzi navlarning gulbarglaridan gulqand, murabbo qilinadi. Oʻzbekiston sharoitida Atirgul ochiq yerlarda apreldan noyabrning oxirigacha ochilib turadi, issikxonalarda yil boʻyi gul olish mumkin. Fransiya, Bolgariya, Turkiya, Italiya va boshqa mamlakatlarda ayrim turlari (damashq, fransuz va boshqalar) navlaridan qimmatbaho efir moyi olinadi.
Atirgul shaklidagi bezak, amaliy bezak sanʼatida keng qoʻllanadi. Atirgul kashtachilik (jumladan, doʻppi-doʻzlik)da milliy iroqi usuli bilan tikib, zargarlik (bilaguzuk yuziga), miskarlik (mis idishlar bezagi)da oʻyib va boshqa usulda yaratiladi.
Atirgul navlari: 1–Montezuma; 2–Loriya Dey; 3–Marella; 4–Papa Meyyan.
Mirili
Mirili (shuningdek, Mirilli) — Ozarbayjonning Imishli tumanidagi qishloq va munisipalitetdir. Umumiy aholi soni 954.
Chukotka dengizi
Chukotka dengizi — Shimoliy Muz okeanining chekka qismida joylashgan dengiz. Shimoliy Osiyo va Shimoliy Amerika qirgʻoqlari yaqinida o'rnashgan. Sharqda Bofort dengizi, janubda Bering boʻgʻozi orqali Sharqiy Sibir dengizi bilan tutashib turadi. Maydoni 620000 km2 ni tashkil etadi. Oʻrtacha suv hajmi 51 ming km3 ga teng. Koʻp qismining chuqurligi 25–50 m dan 200 m gacha yetadi. Eng katta qoʻltiqlari: Yirik orollari:
Iqlimi
Iqlimi Arktika iqlimiga xos. Qishda shimoli-sharqiy shamollar esib turadi, havo harorati —20°, –30° ga, ayrim vaqtlarda esa –42°, –49° gacha pasayadi. Yozda koʻproq shimol shamollar esib, iyulning oʻrtacha tempaturasi dengiz ustida 7°, 13°, qirgʻogʻida 26° gacha koʻtariladi. Qishda suvning harorati –1,7°, –1,8° ga yetadi. Syvning o'rtacha shoʻrligi 32,5–33,5‰, qirgʻoq yaqinidagi suvda esa 24‰ dan 27‰ gacha bo'lishi kuzatilgan. Yozda suv yuzasida (ochiq dengizda) shoʻrlik 28–32‰, tempaturasi 3°dan 7° gacha koʻtariladi. Chukotka dengiziga Bering boʻgʻozi orqali Bering dengizidan iliq oqim (suv), aksincha, shimoliy-sharqdan Sharqiy Sibir dengizidan sovuq oqim kirib keladi. Qishda Chukotka dengizi muz bilan qoplanadi. Dengizda suv qalkishi yarim sutkada takrorlanib turadi (balandligi 0,9 m gacha).
Tabiati
Dengizda sovuq suv sharoitiga moslashgan oʻtlar, ayniqsa, dengiz karami koʻp o'sadi. Hayvonlardan morj, tyulen, nerpa, muzlarda oq ayiq, baliqlardan xarius, navaga, golets, qutb treskasi mavjud. Yozda dengiz sohillarida oʻrdak, gʻoz, gaga, chagʻalay kabi qirg'oqbo'yi qushlari yashaydi.
Portlar
Chukotka dengizi dan Shimoliy dengiz yoʻli oʻtadi, eng katta porti — Welen (Chukotka yarim orolda) hisoblanadi. Dengiz sohillarida bir necha kichik portlar, qutb stansiyalari joylashgan. Aholisi baliq va dengiz hayvonlarini ovlash, bugʻuchilik, morj suyagidan buyumlar yasash bilan shugʻullanadi.
Oberpurkla
Oberpurkla Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shahardir. Radkersburg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. 317 nafar aholi istiqomat qiladi.
Flores de Ávila
Flores de Ávila Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Ávila provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 43 km2. Aholisi — 362 kishi (2010).
Jintara Poonlarp
Jintara Poonlarp (จินตหรา พูนลาภ, 6-mart 1969-yilda tugʻilgan) — tay pop musiqa qoʻshiqchisi va film aktrisasi.
Shirakamut
Shirakamut  — Armanistonning Lori viloyati Spitak Hududiy birligidagi qishloq.
Saint-Oyen (Savoie)
Saint-Oyen Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Albertville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
194 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 91 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,11 km2. Dengiz sathidan 509 – 1102 m balandlikda joylashgan.
Chula Vista (California)
Chula Vista AQShning California shtatida joylashgan shahardir. San Diego okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
243916 nafar aholi istiqomat qiladi (2010 Census). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga auto nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 134,925 km2. Shundan 128,545 km2 quruqlik, 6,380 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 21 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px| Chula Vista manzarasi.
Maya Jama
Maya Indea Jama (1994-yil 14-avgustda tug'ilgan) - ingliz televideniyesi, radio boshlovchisi va DJ. U Piter Krouch va Aleks Xorn bilan birga BBC One -ning Piter Krouch: Yozimizni asrang filmini taqdim etgan va BBC Three tanlovining Glow Up: Britaniyaning navbatdagi make-up yulduzi uchinchi seriyasidan (2021) boshlovchisi.
Karyera
2012-yilda Jama avval aktrisa, keyin teleboshlovchi va model sifatida media karerasini davom ettirish uchun Londonga ko'chib o'tdi. Aktyorlik Jamaning birinchi orzusi edi, lekin boshlovchi bo'lish unga ko'proq mos kelishini tushundi. Uning dastlabki namunalari Davina MakKall va Iyun Sarpong edi. Jama o'zining debyutini o'smirlik davridan boshlab, JumpOff-da haftalik musiqiy videoni ortga hisoblashni taqdim etdi. TV va keyinchalik Sky UK uchun TRACE Sportsda ishlagan.
2014-yilda u Braziliyada boʻlib oʻtgan 2014 -yilgi futbol boʻyicha Jahon chempionatini yorituvchi sayohatnoma boʻlgan Copa90 uchun Mayyaning FIFA Jahon chempionati shaharlariga mezbonlik qildi. U, shuningdek, ushbu voqeaga bag'ishlangan Copa90 to'qqiz qismdan iborat Jahon kubogi taksi serialiga mezbonlik qildi. 2014-yil avgust oyida Jama MTV -ga The Wrap Up dasturida boshlovchi sifatida qoʻshildi.
Shaxsiy hayot
2015 va 2019-yillar orasida Jama britaniyalik reper Stormzy bilan munosabatda bo'lgan. Ularning ajralishi uning 2019-yilgi "Lessons" qo'shig'ini ilhomlantirgan. Hozirda Jama  G'arbiy Londonda yashaydi. U ashaddiy futbol muxlisi va Bristol Rovers va Vest Xem Yunaytedni qo'llab-quvvatlaydi.