Vitamin_A
Oziq-ovqat manbalari
A vitamini hayvonlar va o'simlik mahsulotlarida, ayniqsa, dengiz baliqlari va sutemizuvchilarning jigarida mavjud. Karotinlar ham odamlar uchun vitamin manbaai bo'lishi mumkin. Karotin sariq rangli pigment bo'lib, uning mahsulotdagi tarkibi ma'lum darajada ularning rangi intensivligiga mutanosibdir .Ular yuqori dozalarda zaharli emas, lekin retinolni to'liq almashtira olmaydi, chunki faqat cheklangan miqdori A vitaminiga aylanishi mumkin. B-karotinning eng ko'p miqdori sabzining turli navlarida uchraydi, ammo uning konsentratsiyasi xilma-xillikka qarab keskin farq qilishi mumkin. xilma-xillikka (100 g ga 8 dan 25 mg gacha, rang qanchalik yorqinroq bo'lsa, karotin ko'proq bo'ladi ).Yaxshi manbalar - qizil qalampir, yashil piyoz, salat, qovoq va pomidor. Ko'p karotin barg lavlagi (chard), brokkoli, sariq qovoq, ismaloq va boshqa yashil sabzavotlar, no'xatlarda ham mavjud. Mevalardan o'riklar eng ko'p karotinga ega, ammo ularning tarkibi juda farq qiladi. Och rangga ega bo'lgan sabzavotlarda kam karotin mavjud.Jigar -A vitaminiga eng boy organ hisoblanadi; buyraklar va boshqa sut mahsulotlarida ham A vitamini juda ko'p, ammo mushak to'qimalarida deyarli yo'q, shuning uchun u go'shtda topilmaydi. Tuxum va sariyog'dagi A vitaminining miqdori ko'p jihatdan hayvonlarning oziqlanishi sifatiga bog'liq. Bir litr sutda 500 dan 7000 IU gacha A vitamini va o'rtacha 1500 IU mavjud. Gomogenlashtirilgan sutda A vitamini kislorod bilan yo'q qilinishi mumkin. Qishda sigirlarga pichan boqilganda ishlab chiqarilgan 450 g sariyog'da taxminan 2000 IU A vitamini, yozgi yog'da esa 12000 IU gacha yoki undan ko'p bo'ladi. Baliq yog'i vitaminlarga juda boy, ammo uning tarkibi baliqning yoshi va parhezining tabiatiga bog'liq. Halibut jigar yog'i baliq yog'iga qaraganda A vitaminiga boy, chunki halibut keksa yoshda yig'ib olinadi va yashil suv o'tlari bilan uzoqroq oziqlanadi. Xuddi shu sababga ko'ra, mol yoki qo'zichoq jigarida buzoq yoki qo'zichoq jigariga qaraganda ko'proq A vitamini mavjud. O'rtacha, qutbli ayiqning jigarida eng ko'p vitamin. Mutlaq rekordchi London hayvonot bog'idagi 100 yoshli pitonning jigari edi.Bundan tashqari, sabzavot tarkibi haqidagi ma'lumotlar eskirgan, chunki u boy tuproqlarda o'sgan va ko'proq vitaminlarga ega sabzavotlar tahliliga asoslangan. Ma'lumki, A vitaminining tarkibi ularni yetishtirish sharoitlariga qarab yuzlab marta farq qilishi mumkin. Beda dalalarida o'tlayotgan sigirlarning sutida A vitamini umuman uchramaydi, chunki beda tarkibida A vitaminini yo'q qilishdan saqlaydigan E vitamini mavjud emas. Mineral o'g'itlardan tuproqqa tushgan nitratlar o'simliklardagi, ularni iste'mol qiladigan hayvonlarning tanasida va inson tanasida A vitaminini yo'q qiladi. Sabzi tarkibida karotin umuman yo'qligi sodir bo'ladi.Karotinning atigi 1% ga yaqini xom sabzi, qaynatilgan sabzi esa 5-19% ni olishi aniqlangan. Umuman olganda, sabzavotlardan 16-35% karotin so'riladi. Sabzavotlarning tuzilishi qanchalik yumshoq bo'lsa, karotin shunchalik yaxshi so'riladi. Shuning uchun karotin sabzavot sharbatidan yaxshiroq so'riladi, ammo sharbatni tayyorlagandan keyin darhol ichish kerak, chunki karotin havoda tezda oksidlanadi. A vitamini yoki karotin ingichka ichakda qon oqimiga kirmasdan oldin, ular safro bilan birlashishi kerak. Agar o'sha paytda ovqatda ozgina yog' bo'lsa, unda oz miqdorda safro ajralib chiqadi va bu yog'da eriydigan vitaminning so'rilishi buziladi, buning natijasida karotin va A vitaminining 90% gacha najas bilan yo'qolishi mumkin. Donalarda ko'p miqdorda beta-karotinni o'z ichiga olgan genetik jihatdan o'zgartirilgan oltin guruch A vitamini tanqisligi uchun potentsial yechimdir. Biroq, iste'mol uchun "oltin guruch" navlari hali mavjud emas .Sintetik retinol (esterlar shaklida) er-xotin bog'lanishlar zanjirini asta-sekin oshirib, b-ionondan olinadi.