cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
10 (Irlandiya) divizioni
Tarix
1918-yilda Germaniyaning buyuk bahorgi hujumi boʻlgan Maykl operatsiyasidan keyin Gʻarbiy frontda katta yoʻqotishlar diviziya batalonlarining oʻntasini Falastindan Fransiyaga oʻtkazishga olib keldi, ularning oʻrnini Hindiston armiyasi boʻlinmalari egalladi. Bu brigadaga faqat bitta ingliz batalyonini qoldirdi. Diviziyaning qolgan qismi 1918-yil 31- oktyabrda Turkiya bilan urush tugaguniga qadar Falastinda qoldi.
1918-yil 12-noyabrda diviziya Misrga qaytishga tayyor boʻlgan Sarafanda toʻplandi va u 1-dekabrga Qohiraga qaytib keldi.
Qoʻshimcha oʻqish
Ireland Trustning harbiy merosi.ISBN 978-1-84682-080-9ISBN 978-1-84682-080-9
Koʻk-Bel (Novqat tumani)
Koʻk-Bel (Көк-Бел) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Novqat tumaniga qarashli qishloq. Koʻk-Bel ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 5 712 kishi.
Danbury (Connecticut)
Danbury AQShning Connecticut shtatida joylashgan shahardir. Fairfield County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
79285 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Conny Torstensson
Yan Konni Torstensson (1949-yil 28-avgustda tugʻilgan) — Shvediyalik sobiq professional futbolchi, yarim himoyachi yoki hujumchi sifatida oʻynagan. U 1967-yildan 1980-yilgacha boʻlgan faoliyati davomida " Åtvidabergs FF „, “Bavariya" va „Syurix“ klublarini himoya qilgan. 1972 va 1979-yillar oraligʻida toʻliq xalqaro maydonga tushgan, u Shvetsiya terma jamoasi uchun 40 ta oʻyinda gʻalaba qozongan va 7 ta gol urgan va 1974 va 1978-yillarda oʻtkazilgan FIFA Jahon chempionatida oʻz mamlakatini himoya qilgan.
Åtvidabergs FF
Torstensson oʻz faoliyatini Shvetsiyaning janubidagi Åtvidabergs FF klubida boshlagan, oʻsha paytda oʻzining muvaffaqiyatli yoshlar rivojlanishi bilan mashhur klub boʻlgan. 1967-yildan boshlab u birinchi mavsumdan keyin birinchi divizionga koʻtarilgan kattalar jamoasida muntazam oʻynagan. Keyingi yillarda u klubning oltin davrini belgilab bergan jamoaning bir qismi boʻlib, oʻz tarixidagi yagona chempionlikni qoʻlga kiritgan. 1970 va 1971-yillarda Åtvidabergs FF kubokni qoʻlga kiritgan va chempionatda ikki marta ikkinchi oʻrinni egallagan, klub 1972 va 1973-yillarda gʻalaba qozongan. 1973-yilda klub yana bir bor kubok finaliga chiqgan.
1973—1974-yilgi Yevropa chempionlar kubogi musobaqasining birinchi bosqichida Åtvidabergs FF "Bavariya" bilan toʻqnash kelgan, Frans Bekkenbauer va Gerd Myuller kabi yulduzlar musobaqa favoritlaridan biri boʻlishgan. Myunxenda „Atvidaberg“ 1:3 hisobida magʻlub boʻlgan. Myunxenda allaqachon gol urgan Torstenssonning ikkita goli evaziga shvedlar penaltilar seriyasida yutqazgan boʻlsalar ham, javob oʻyinida xuddi shunday natijaga erishdilar. Shu oʻyinlari orqali, Torstensson „Bavariya“ murabbiyi va rahbariyatini hayratda qoldirgan va tezda 580 000 marka (290 000 yevro) evaziga transfer qilingan.
"Bavariya"
1977-yilgacha u „Bavariya“ tarkibida Bundesliganing 81 oʻyinida maydonga tushib, 11 ta gol urgan. U yevrokubok o‘yinlarida eng yaxshi taassurotlarni qoldirgan, u yerda bir qator muhim gollarni urgan va 1974 va 1976-yillar oralig‘ida ketma-ket uch marta musobaqada g‘olib chiqgan, 1974 va 1975-yillar finallarida ishtirok etgan. Umuman olganda, u yevrokuboklarda 21 ta oʻyinda 10 ta gol urgan. Yana bir eʼtiborli jihati, ikki finalda Braziliyaning " Kruzeyro " klubiga qarshi o‘tkazilgan Qitʼalararo Kubok g‘olibi bo‘lgan.
Keyingi foliyat yillari
Klub darajasida Torstensson 1977-yilda Shveytsariyaning „FK Syurix“ klubiga koʻchib oʻtgan, bir yildan soʻng „Atvidabergs FF“ga qaytgan va u yerda 1980-yilda faoliyatini yakunlagan.
Xalqaro faoliyati
Torstenssonning oʻzi 1972-yilda Shvetsiya terma jamoasida debyut qilgan. 1974-yilda u Shvetsiya terma jamoasi bilan Germaniyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ishtirok etib, turnirning ikkinchi bosqichiga chiqgan va u yerda Yugoslaviyaga qarshi oʻyinda gʻalaba qozongan. Toʻrt yildan soʻng Argentinada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ham qatnashgan. Birinchi raunddan keyin Shvetsiya u yerdan gʻalaba qozona olmagan.
Yutuqlar
Åtvidabergs FF
"Bavariya"
Shahsiy yutuqlar
Good Hope (Alabama)
Good Hope AQShning Alabama shtatida joylashgan shaharchadir. Cullman okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 19,2 km2. 1966 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 102,4 nafar kishi.
Kondensator
thumb|Elektr kondensator thumb|Elektr kondensatorlar Kondensator (condenso — zichlayman, quyultiraman) — 1) issiqlik texnikasida — gazsimon modda (bugʻ) ni kondensatlovchi apparat; issiqlik almashinish apparatining bir turi. Kondensatorning sirtqi va kontakt (yoki aralashtiruvchi) xillari bor. S i r t q i Kondensatorda suv bugʻi ichidan sovuq suv oqadigan quvur devoriga tegib kondensatlanadi. Kontakt Kondensatorda suv bugʻi bevosita sovituvchi suvga tegib kondensatlanadi. Bunday Kondensatorlar kimyo sanoatida, issiqlik energetikasida (qarang Kondensatsion elektr stansiya, Kondensatsion turbina), bugʻlatish qurilmalari (distillyat olish, bugʻ aralashmalarini ajratish uchun) va boshqalarda ishlatiladi. 2) Elektr Kondensator — elektr zaryadlarni yigʻuvchi qurilma. Dielektriklar bilan ajratilgan ikki yoki undan ortiq elektrod (qoplama)dan iborat. Kondensatorning qogʻozli, gazsimon dielektrikli, keramik, plyonkali, yarimoʻtkazgichli, elektrolitik va boshqa xillari mavjud. Ular oʻzgarmas, oʻzgaruvchan va yarimoʻzgaruvchan elektr sigʻimli boʻladi. Kondensatorlar elektrotexnika va radiotexnika, televideniye, elektronika, hisoblash texnikasi va boshqalarda qoʻllaniladi.
Kondensator ( lot.  condensare - "ixcham", "qalinlash" yoki lot.  condensatio - "yig'ish"  dan ) - sig'imning doimiy yoki o'zgaruvchan qiymati [1] va past o'tkazuvchanlikka ega bo'lgan ikki terminalli kontur bo'lgan elektron komponent ; elektr maydonining zaryadi va energiyasini to'plash uchun qurilma.
DC pallasida joylashgan kondansatör kontaktlarning zanglashiga olib ulangan paytda (kondensator zaryadlanmoqda yoki zaryadlanmoqda) oqim o'tkazishi mumkin, o'tish jarayoni oxirida oqim kondansatör orqali o'tmaydi, chunki uning plitalari bir-biridan ajratilgan. dielektrik. O'zgaruvchan tok pallasida u kondansatörni tsiklik qayta zaryadlash orqali o'zgaruvchan tok tebranishlarini o'tkazadi, bu joy almashtirish oqimi deb ataladigan bilan yopiladi.
Xususiyatlari:
Kondensator asosiy xarakteristikasi, kondensator elektr zaryadini to'plash qobiliyatini tavsiflovchi kapasitansıdır. Nominal quvvatning qiymati kondensatorni belgilashda ko'rinadi, haqiqiy quvvat esa ko'plab omillarga qarab sezilarli darajada farq qilishi mumkin. Kondensatorning haqiqiy sig'imi uning elektr xususiyatlarini aniqlaydi. Shunday qilib, sig'imning ta'rifiga ko'ra, plastinkadagi zaryad plitalar orasidagi kuchlanishga mutanosibdir ( q = CU ). Odatda sig'im qiymatlari pikofaraddan minglab mikrofaradgacha. Biroq, o'nlab faradgacha bo'lgan sig'imga ega bo'lgan kondansatörler ( ionistorlar ) mavjud.
Ommaviy o’rnatish uchun turli xil kondensatorlar.
Mengen
Mengen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Sigmaringen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 49,80 km2. 9886 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Mengenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Dadalı (Tarsus)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Dadali — Turkiyaning Mersin viloyati Tarsus tumaniga qarashli qishloq. U Chukurova tekisligida Chukurova avtomobil yo'li va Berdan to'g'oni o'rtasida joylashgan. Uning Tarsusgacha bo'lgan masofasi 7 km va Mersingacha 35 km.
Aholisi
Qishloq aholisi 2012-yilda 216 kishi edi.
Fyun
Fyun — Daniya orollari guruhidagi orol. Maydoni 2976 km². Katta va Kichik Belt boʻgʻozlari oʻrab turadi. Qirgʻoqlari past, buxtalar bilan parchalangan. Relyefi morenali sertepa tekislik, eng baland joyi 131 m. Tabiiy yaylovlar bor. Sut chorvachiligi rivojlangan. Bugʻdoy, arpa, qand lavlagi ekiladi. Koʻpriklar orqali Yutlandiya yarim orol bilan bogʻlangan. Bosh shahri — Odense.
X (maʼnolari)
X:
Fyurno
Fyurno — Base boʻgʻozining sharqiy qismidagi orollar guruhi. Tasmaniya boʻgʻozidan shim.da, Avstraliya tarkibida. Maydoni 2,7 ming km². Eng baland joyi 777 m. Iklimi subtropik okean iklimi. Yon bagirlarida evkalipt oʻrmonlari, tekisliklarda oʻt oʻsimliklari va siyrak butazorlar bor. Qoʻychilik rivojlangan. Orolga yevropaliklardan birinchi boʻlib 1773-yilda Kuk ekspeditsiyasi tarkibidagi T. Fyurno boshchiligidagi kemalardan biri yetib borgan.
Zwentendorf an der Donau
Zwentendorf an der Donau Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Tulln (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 53.85 km2. 3714 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Patterson (Arkansas)
Patterson AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Woodruff okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
452 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 155,9 nafar kishi.
Groß Niendorf (Holstein)
Groß Niendorf  Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Segeberg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,68 km2. 673 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Groß Niendorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Günyüzü
Günyüzü -Turkiyaning Oʻrta Anadolu mintaqasida joylashgan Eskishehir viloyatidagi shaharcha va tumandir. 2010-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, tuman aholisi 7,025 nafar, shundan 2,104 nafari Gyunyüzü shahrida istiqomat qiladi. Tuman 740 km2 yaqin maydonni egallaydi, oʻrtacha balandligi esa 864metrni tashkil qiladi
Vasilevka (Chuy viloyati)
Vasilevka (Васильевка) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining Olamuddin tumanidagi qishloq. Vasilevka okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 3 661 kishi.
Meuse (departament)
Meuse Fransiyaning shimoli-sharqidagi boʻlim boʻlib, Meuse daryosi nomi bilan atalgan. Meuse hozirgi Grand Est mintaqasining bir qismi boʻlib, dengizga chiqish imkoniyati yoʻq. Shimolda Fransiyaning Ardennes, Marne, Haute-Marne, Vosges, Meurthe-et-Moselle va Belgiya departamentlari bilan chegaradosh. Meuse qismlari Parc natural régional de Lorrainega tegishli. 2019-yilda uning aholisi 184 083 kishi edi. Birinchi jahon urushi davrida ushbu hudud uchun katta janglar boʻlgan.
Tarixi
Meuse 1790-yil 4-martda Fransiya inqilobi davrida Milliy Taʼsis Assambleyasining buyrugʻi bilan yaratilgan 83 ta boʻlimdan biri. Yangi boʻlimlar bir xilda boshqarilishi va hajmi, aholisi boʻyicha taxminan bir-biriga teng boʻlishi kerak edi. Boʻlim sobiq Barrua (Bar-le-Duk hududi) va Uch yepiskopiya (Verdun hududi) provinsiyalaridan tashkil topgan.
Taxminan milodiy 500-yildan boshlab franklar Fransiyaning shimoli-sharqiy qismini nazorat qilishdi. Karolingiya imperiyasi ularning hukmronligining oxirgi bosqichi edi. Ushbu hududlar 843-yilda Verdun shartnomasiga binoan Sharqiy Fransiya tarkibiga kirdi.
Sedan jangi 1870-yilda Fransiya-Prussiya urushi paytida departamentning gʻarbiy qismida boʻlib oʻtdi. Yakunda imperator Napoleon III va uning koʻp sonli qoʻshinlari qoʻlga olindi. Bu hududda 1916-yilda Verden jangi boʻlib oʻtgan
Kondensatsion elektr stansiya
Kondensatsion elektr stansiya (KES) — ishi bugʻning kondensatlanishiga asoslangan va faqat elektr energiyasi ishlab chiqaradigan elektr stansiya. Ish dvigateli — bugʻ turbinasi. Unda ish sikli bugʻning kondensatlanishi (suyuqlikka aylanishi) bilan tugaydi (qarang Kondensatsiya). Hosil boʻlgan kondensat bugʻ qozonita qaytib keladi va qayta ishlatiladi. Kondensatsion elektr stansiyada suv bugʻining issiqlik energiyasi kondensatsion bugʻ turbinasida mexanik energiyaga, elektr generatorlarda elektr energiyasiga aylanadi. Bugʻning boshlangʻich parametrlari (bosimi va temperaturasi) ni uni turbinaga kiritish oldidan oshirib, ishlatilgan bugʻning oxirgi bosimi va temperaturasi pasaytirilib, kondensatsion elektr stansiyaning f.i.k. oshiriladi, Bugʻni qoʻshimcha (orada) qizdirib ham f.i.k.ni oshirish mumkin. Yirik kondensatsion elektr stansiyada bugʻning boshlangʻich parametrlari — bosim 13 — 14 MPa va temperaturasi 560— 570°, takomillashganlarida esa 25 MPa va 550—660°, 30 MPa va 650° boʻladi. Ayrim turboagregatlarning quvvati 800—1300 MVt ga yetadi. Kondensatsion elektr stansiyas.ning asosiy qismlari: qozon qurilmasi, bugʻ turbinasi va mashina zali, texnik suv taʼminoti va yoqilgʻi xoʻjaligi, elektr taqsimlash qurilmasi, kuchaytirish podstansiyasi va boshqa Kondensatsion elektr stansiyas.da koʻmir kukuni, tabiiy gaz, mazut, oʻtin va boshqa yoqilgʻilar yoqiladi. Atom kondensatsion elektr stansiyada yoqilgʻi sifatida yadro yoqilgʻisidan foydalaniladi. Yirik KESlar issiqlik elektr stansiyalari deb ataladi.
Meuse (departament)
Geografiyasi
left|thumb|234x234px| Meuse tabiati Meuse Fransiyaning shimoli-sharqidagi departament boʻlib, Grand Est mintaqasi tarkibiga kiradi. Departamentning poytaxti va eng katta shahri Bar-le-Duk. Boshqa yirik shaharlari Commercy va Verdun hisoblanadi. Departamentning shimoliy chekkasi Belgiya bilan chegaradosh, sharqda Meurthe-et-Moselle departamenti, janubda Vosges, janubi-gʻarbda Haute-Marne, gʻarbda Marne va shimoli-gʻarbda, Ardennes bilan oʻralgan. Departamentdan oqib oʻtadigan asosiy daryolar — Meuse daryosi, Ayre va Chiers.
Asosiy shaharlari
Aholi eng koʻp yashaydigan kommuna — Verdun. Bar-le-Duk shahri aholi soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadi. 2019-yil holatiga koʻra, 4000 dan ortiq aholiga ega 5 ta kommuna mavjud.
Siyosati
Departament kengashi prezidenti 2021 yil iyul oyida saylangan Jérom Dumont hisoblanadi.
IC 3940
IC 3940 Canes Venatici yulduz turkumidagi C (ixcham galaktika) tipli galaktikadir.
Flogny-la-Chapelle
Flogny-la-Chapelle Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Avallon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1010 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 42,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 23,8 km2.
NGC 1979
NGC 1979 Quyon yulduz turkumidagi E-S0 tipli galaktikadir.
Yermakovka
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Yermakovka — Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Tabun tumani, Lebedinskiy selsovet qismidagi qishloq posyolkasi . Aholisi 2013-yilda 32 kishi bo'lgan va  1 ta ko'cha bor.
Geografiya
Yermakovka Tabuniydan (tuman maʼmuriy markazi) 24 km sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan hudud. Saratovka - eng yaqin qishloq.
NGC 1979
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Х (kirill)
Х — oʻzbek kirill alifbosining yigirma uchinchi harfi. Chuqur til orqa, sirgʻaluvchi, shovqinli, jarangli undosh tovushni ifodalaydi. Soʻz boshi (xat, xizmat, xon), oʻrtasi (baxt, daraxt, paxta, yaxshi)da koʻproq, soʻz oxirida (mix, six, yax) kamroq uchraydi. Oʻzbek qipchoq shevalarida ushbu tovush baʼzan q tarzida talaffuz etilsada, bu holat adabiy tilda, imloda aks etmaydi (xat — qat, xotinqiz, paxta — paqta, mix — miq). Turkiy xalqlar, jumladan, oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan yozuvlarda bu harf oʻziga xos shakllarga ega boʻlgan.
Malchovtsi, Gabrovo Province
Malchovtsi - Bolgariyaning markaziy qismidagi Gabrovo viloyatidagi Tryavna tumanidagi qishloqlardan biri.
Chalain-d'Uzore
Aholisi
529 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 66,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,0 km2. Dengiz sathidan 369 – 461 m balandlikda joylashgan.
Danielson
Aholisi
4306 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 3,2 km2. Shundan 2,9 km2 quruqlik, 0,3 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 84 m balandlikda joylashgan.
Fyuzelyaj
Fyuzelyaj (suseau — „urchuq“) — aviatsiyada uchish apparati (vertolyot, gidrosamolyot, samolyot) ning ekipaj aʼzolari, yoʻlovchilar, yuklar va jihozlar uchun moʻljallangan korpusi. Apparatning qanotlari, dum qanotlari, baʼzan, shassi (tana) va kuch qurilmasini oʻzaro bogʻlab turadi. Asosiy qismlari karkas („sinch“, qovurgʻa) va qoplamadan iborat. Asosan, suyri (shamol siypab oʻtib ketadigan) shaklda yasaladi. Fyuzelyajning fermali (fazoviy fermadan iborat), balkali (boʻylama va kundalang balkalar, yaʼni lonjeron, stringer va shpangoutlardan iborat) va aralash (old qismi fermali, orqa qismi balkali va aksincha) xillari boʻladi.
Tovushdan tez uchadigan samolyotlar fyuzelyajining tumshuq qismi uchli (oʻta suyri) qilib yasaladi. Shunda ularning aerodinamik xossalari yaxshilanadi. Dvigatel gondolasi va dum qanotlari maxsus balkalarga oʻrnatiladi. Gidrosamolyotning fyuzelyaji qayiq shaklida yasaladi.
Yoʻlovchi samolyotlarining tor fyuzelyajli va keng fyuzelyajli turlari mavjud. Tor fyuzelyajli samolyotlarning oʻrtacha diametri 2-4 metrni (V737 va A320) keng fyuzelyajlisiniki esa kamida 5 metrni tashkil etadi. Ikkita yoʻlovchi palubasiga ega samolyotlar ham mavjud (A380, B747).
Fyuzelyajning oldingi va orqa germoshpangoutlari (germoshpangout — butunlay germetik boʻlgan toʻsiq)  orasidagi boʻlma germokabina deb ataladi. Yoʻlovchi samolyotining germokabinasini shartli ravishda yuqori paluba (ekipaj kabinasi, yoʻlovchi saloni, xizmat boʻlmalari) va quyi palubaga (bagaj-yuk boʻlmasi va texnik boʻlma) ajratish mumkin.
Indevillers
Indevillers Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
196 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 21,7 km2. Dengiz sathidan 473 – 922 m balandlikda joylashgan.
Gemosiderin
Gemosiderin - tarkibida temir saqlovchi ferritin molekulasining oqsil qismida ortiqcha temir yigʻilishidan hosil boʻlgan modda. Gemosiderin suvda yomon eriydi va tarkibida 37% gacha temir saqlaydi. Gemosiderin granulalarining jigar, oshqozon osti bezi va taloq toʻplanishi ayni a'zolarni shikastlanishiga va gemoxromatoziga olib keladi. Gemoxromatoz irsiy ravishda temir moddasining koʻo soʻrilishi bogʻliq boʻlishi mumkin, bunday bemorlarda temir miqdori 100 grammgacha yetishi mumkin. Gemosiderinning oshqozon osti bezida toʻplanishi Langergans orolchasining betta hujayralari yemirilishiga olib keladi va oqibatda bunday bemorlar qandli diabet kasaliga chalinishadi. Gemosiderin moddasini gepatotsitlarda toʻplanishi jigar serroziga, kardiomiotsitlarda toʻplanishi esa yurak qon tomir yetishmovchiligi kasalliklariga olib keladi. Irsiy gemoxromatoz kasalligiga chalingan bemorlarni holatiga koʻra doimiy har hafta yoki oyda qon chiqarib turish bilan davolashadi. Gemoxromatozga koʻp qon quydirish ham sabab boʻladi bunday bemorlarni dorilar bilan davolashadi.
Liberalizm
thumbnail|200px|Xalqni yoʻllatuvchi erkinlik, [[Eugène Delacroix|Ejen Delakrua, 1830-yil, Luvr]]
Liberalizm (libéralisme) — odamlarning oʻzini, xatti-harakatlarini, mulkini boshqarishda erkin degan nuqtai nazarga asoslangan falsafiy, iqtisodiy va siyosiy dunyoqarash, nazariya. Liberalizm XVII-XVIII asrlarda Yevropa mamlakatlarida yuzaga kelgan, u Jon Lokk, Adam Smit, Sharl Lui Monteskye va boshqalarning mutlaq hokimiyatga qarshi qaratilgan nazariyalariga asoslanadi. Liberalizm gʻoyalari birinchi bor AQSH Konstitutsiyasi (1787) hamda „Inson va fuqaro huquqlari deklaratsiyasi“da (1789) mujassam boʻlgan. XIX asr va XX asr boshlarida liberalizmning fuqarolik jamiyati, shaxs huquqlari va erkinliklari, huquqiy davlat, demokratik siyosiy muassasalar, xususiy tadbirkorlik va tijorat erkinligiga oid asosiy qoidalari shakllangan. Hozirda liberalizm gʻoyalariga koʻra, erkin bozor mexanizmi samarali iqtisodiy faoliyat yuritish, ijtimoiy va iqtisodiy jarayonlarni tartibga solib turish uchun eng qulay shart-sharoit yaratadi; ayni chogʻda bozor va raqobatchilik normal sharoitda rivojlanishi uchun bu sohaga davlatning muntazam ravishda aralashuvi zarur. XX asr oxirida liberalizm, konservatizm va sotsial-demokratiya gʻoyalari bir-biriga yaqinlashdi.
Liberalizmning asosiy prinsiplari
Mukammal liberal jamiyat bu har kim uchun erkin harakat qilish imkoniyatini beruvchi, muhim siyosiy maʼlumotlar bilan erkin almashuvchi, davlat va din hokimiyatini cheklovchi, qonun ustivorligini taʼminlovchi, shaxsiy mulk va erkin tadbirkorlik mavjud jamiyatdir. Liberalizm jamiyat, davlat, hayot tarzi uchun asos boʻlgan koʻpgina eski dunyoqarashlarni bekor qildi. Jumladan, hukmdorlarning ilohiy huquqlari va dinning yagona bilim manbai kabi holatlardan voz kechildi. Liberalizm fundamental prinsiplari quyidagilarni oʻz ichiga oladi: har kim uchun yashash, shaxsiy erkinlik va mulk egaligi huquqi; qonun oldida hammaning tengligi; erkin bozor iqtisodiyoti; erkin va rost saylovda tanlanuvchi hukumat; davlat boshqaruvining oydinligi. Shu bilan birga hukumatning asosiy funktsiyasi ushbu holatlarni taʼminlashdan iboratdir. Zamonaviy koʻrinishda liberalizm kamchilikning huquqlarini himoya qiluvchi, plyuralizm va demokratik boshqaruvga asoslangan ochiq jamiyatni koʻzda tutadi. Baʼzi zamonaviy nuqtai nazarlarda davlat boshqaruvini kengaytirish mumkin deb qaraladi. Buning sababi fuqarolarning oʻz imkoniyatlarida tengligini, maʼlumot olishi va foyda koʻrishidagi farqni qisqartirishni taʼminlashdan iboratdir. Bunday qarash tarafdorlari davlat oʻz majburiyatlarini bajarishida barchaning muvaffaqiyatini taʼminlashi lozimligini koʻrsatishadi. Jumladan ishsizlarga yordam berish, boshpanasizlar uchun joy berish va tekin tibbiy xizmat koʻrsatish davlat majburiyatlaridan biridir.
Liberallarning qarashlariga binoan hukumat oʻz qaramogʻidagi insonlarning qiziqishlarini koʻzda tutib faoliyat koʻrsatishi lozim, davlatning siyosiy boshqaruvi koʻpchilikning roziligi bilan amalga oshirilishi kerak. Hozirda liberallarning talablariga eng yaqin davlat boshqaruv tizimi liberal demokratiyadir.
Etimologiya va tarixiy ishlatilishi
"Liberal" soʻzi liber („erkin“) degan soʻzdan kelib chiqadi. Tit Liviy „Rim shahri asoslanishi vaqtidan tarixi“ kitobida plebeylar va patritsiylar orasidagi sinflararo erkinlik uchun kurashni eslatib oʻtadi. Mark Avreliy oʻzining „Fikr yuritishlarida“ „barcha uchun teng qonun qabul qilingan, barchaning tengligi tan olingan va soʻz erkinligi mavjud davlat; shuningdek, avvalambor oʻz qoʻl ostidagi xalq erkinligini qadrlovchi mamlakat“ haqida soʻz olib boradi. Italiyada renessans davrida ushbu kurash mustaqil shahar-davlatlar va Rim Papasi orasida koʻtarila boshladi. Nikolo Makiavelli „Tit Liviyning birinchi dekadasi haqida oʻylar“ asarida respublikancha boshqaruv prinsiplarini taʼriflaydi. Angliyada Jon Lokk va Fransiyada maʼrifatparvarlar erkinlik uchun kurashni inson huquqlari tushunchasi asosida taʼriflashdi. thumbnail|left|200px|Fransiya respublikasi davlat muxri. Boshdan yogʻuvchi nur qadimgi yunon [[xudosi Geliosdan olingan.]] AQSH mustaqilligi uchun urush natijasida liberal davlat haqidagi qarashlarga tayangan dastlabki konstitutsiya ishlab chiqildi. Bunda ayniqsa davlat boshqaruvi doim boshqariluvchilar roziligi bilan amalga oshirilishiga urgʻu berildi. Fransiya burjuaziyasi ham buyuk fransuz revolyutsiyasi vaqtida liberal prinsiplarga tayanuvchi hukumat yaratishga harakat qildi. „Liberal“ soʻzining siyosiy yoʻnalish tarafdorlariga nisbatan, dastlab, absolyutizmga qarshi boʻlgan Ispaniya (1812 y.) konstitutsiyasi mualliflari ishlatgan boʻlishi kerak. XVIII asrdan boshlab liberalizm deyarli barcha rivojlangan davaltlarda asosiy gʻoyaga aylandi.
Liberal fikrlarni amalga oshirishdagi dastlabki harakatlar qisman natija berardi, baʼzida umuman qarama-qarshi holatlarga olib kelardi (masalan, diktaturalarning paydo boʻlishi). Tenglik va erkinlik shiorlaridan avantyristlar foydalanishardi. Liberalizmni turlicha talqin qiluvchilar orasida jiddiy baxslar yuzaga kelardi. Urushlar, inqiloblar, iqtisodiy inqirozlar gʻoyalarga ishonchni yoʻqotardi. Shu kabi sabablar tufayli liberalism turli davrlarda turlicha talqin qilindi. Vaqt oʻtishi bilan barcha qarashlar tartiblashtirildi va natijada eng keng tarqalgan davlat boshqaruv tizimlaridan biri — liberal demokratiya yuzaga keldi.
Liberalizm shakllari
Dastlab liberalizm barcha huquqlar jismoniy va yuridik shaxslar qoʻlida boʻlishi kerak, davlat esa shu huquqlarni himoya qilish uchun mavjud boʻlishi lozim degan xolatdan kelib chiqardi (klassik liberalizm). Zamonaviy liberalizm klassik talqin chegaralarini ancha kengaytirdi va xozirda koʻpgina oqimlarni oʻz ichiga oladi. Bu oqimlar orasida qarama-qarshiliklar va xatto toʻqnashuvlar mavjud. Bu oqimlar, jumladan „Inson huquqlari deklaratsiyasida“ koʻrsatib oʻtilgan. Atamalarni aniqlashtirish maqsadida ushbu maqolada „siyosiy liberalizm“ — demokratiya uchun va absolyutizm yoki avtoritarizmga qarshi kurash; „iqtisodiy liberalizm“ — shaxsiy mulk egaligi uchun va davlat boshqaruviga qarshi harakat; „madaniy liberalizm“ — shaxs erkinligini himoya qilish va unga vatanparvarlik yoki diniy dunyoqarash tomonidan hiyonat qilmaslik; „ijtimoiy liberalizm“ — imkoniyatlarning tengligi va iqtisodiy ekspluatatsiya qarshi maʼnolarida ishlatiladi. Zamonaviy liberalizm rivojlangan davlatlarda barcha liberalizm shakllarini qoʻshilishidan iboratdir. Uchinchi dunyo davlatlari orasida asosan sogʻlom yashash muhiti va kolonializmga qarshi „ogʻalik liberalizmi“ keng tarqalgan.
Siyosiy liberalizm
Siyosiy liberalizm — alohida shaxslar qonun va jamiyat asosi xisoblanadi, ijtimoiy institutlar individuumlarni real hokimiyat bilan taʼminlash uchun mavjud deb taʼkidlovchi qarash. Angliyaning Buyuk erkinlik xartiyasi (1215-yil) baʼzi shaxs huquqlarining monarxdan kengroq doirada qoʻllanilishi namunasidir. Bunda asosiy xolat ijtimoiy shartnomadan iboratdir. Unga binoan, fuqarolar oʻzlari qonun yaratishadi va oʻzlari shu qonunga boʻy sunishadi. Qonun ustuvorligiga alohida urgʻu beriladi. Zamonaviy liberalizm, shuningdek, jinsi, ijimoiy kelib chiqishi, millati, eʼtiqodi va xokazolardan qatʼiy nazar ovoz berish huquqini oʻz ichiga oladi.
Iqtisodiy liberalizm Iqtisodiy yoki klassik liberalizm mulk egaligi huquqi va shartnoma erkinligini himoya qiladi. Bu liberalizm shaklining shiori „erkin xususiy korxonadir“. Davlatni aralashmaslik prinsipiga (laissez-faire) asoslangan kapitalizm muqobil deb bilinadi, bunda davlat subsidiyasi va savdo uchun yuridik cheklanuvlarni bekor qilish koʻzda tutiladi. Iqtisodiy liberallar bozor davlat boshqaruviga muxtoj emas deb taʼkidlashadi. Ularning baʼzilari davlat monopoliya va kartellarni nazorat qilishi mumkin desa, boshqalar monopoliyalar aynan davlat faoliyati tufayli yuzaga keladi deyishadi. Iqtisodiy liberalizm tovar va xizmatlar narxi individuumlarning erkin tanlovi, yaʼni bozor kuchlari bilan shakllanishi lozim deb taʼkidlashadi. Baʼzilar bozor kuchlarini xavfsizlik yoki sud tizimi kabi ananaviy davlat faoliyati doirasiga ham taʼsir oʻtkazishiga yoʻl qoʻyishadi. Iqtisodiy liberalizm, shartnomalar tuzishda yuzaga keladigan iqtisodiy tengsizlikni, raqobatning tabiiy natijasi deb qaraydi. Xozirda liberalizmning bu shakli libertianlikda yaqqol namoyon boʻlgan. Boshqa koʻrinishlari monarxizm va anarxo-kapitalizmdir. (Qarang: neoliberalizm, liberalizatsiya).
Madaniy liberalizm Madaniy liberalizm eʼtiborini dastlab ong va xayot tarziga oid shaxs erkinligiga qaratadi; jins, eʼtiqod, akademik erkinlik, davlatni shaxsiy ishga aralashishidan homoyalash kabi muammolarni oʻz ichiga oladi. Jon Styuart Mill oʻzining „Erkinlik haqida“ essesida quyidagini taʼkidlaydi: „Odamalrning mustaqil yoki guruhda boʻlib boshqalarni faoliyatiga aralashishining yagona maqsadi — oʻz-oʻzini himoya qilishdir. Sivilizatsiyalashgan jamiyat aʼzosi ustidan hukm oʻtkazish faqat boshqalarga ziyon yetkazmaslik maqsadidagina amalga oshirilishi mumkin“. Madaniy liberalizm u yoki bu darajada davlatning adabiyot va san'at, ilmiy guruhlar faoliyati, qimor o'yinlar, fohishabozlik, jinsiy aloqaga kirish yoshi, abort, kontratseptiv vositalardan foydalanish, evtanaziya, alkogol ichimliklar va giyohvand vositalar qabul qilish kabi sohalarni boshqarishiga eʼtiroz qilishadi. Xozirgi kunda Niderlandiya madaniy liberalizm eng yuqori darajasida boʻlgan davlat boʻlishi kerak...
Ijtimoiy liberalizm
Ijtimoiy liberalizm XIX asr oxirida utilitarizm taʼsiri ostida yuzaga keldi. Baʼzi liberallar, toʻliq yoki qisman, marksizm va ijtimoiy ekspluatatsiya nazariyasini qabul qilishdi va davlat ijtimoiy adolatni tiklash uchun oʻz hokimiyatidan foydalanishi lozim degan xulosaga kelishdi. Jon Dyui va Mortimer Adler kabi baʼzi faylasuflar barcha individuumlar, jamiyat asosi sifatida, oʻz qobiliyatlarini amalga oshirish uchun maʼlumot olish, iqtisodiy imkoniyatlar, tashqi ziyon yetkazuvchi taʼsirlardan himoya kabi muhim extiyojlar bilan taʼminlanishi kerak deb koʻrsatishdi. Bunday jamiyat taʼminlovchi pozitiv huquq, aralashmaslikka asoslangan, negativ huquqdan tubdan farg qiladi. Ijtimoiy liberalizm tarafdorlari negativ huquqni adolatli amalga oshirish uchun fuqarolarga pozitiv huquqlar kafolati berilishi zarurdir deb taʼkidlashadi, chunki amalda kam taʼminlangan aholi yashab qolish maqsadida baʼzi huquqlaridan voz kechadi, sudlar esa boylar tomoniga yon bosadi. Ijtimoiy liberalizm iqtisodiy raqobatga baʼzi cheklanishlar kiritishni qoʻllab quvvatlaydi. U, shuningdek, hukumatdan qobiliyatlilar rivojlanishi uchun sharoit yaratish, bosh koʻtarishlarni oldini olish va umumiy muvaffaqiyatga erishish uchun aholini (soliqlar yordamida) ijtimoiy himoya qilishini kutadi.
Iqtisodiy va ijtimoiy liberalizm orasida fundamental qarama-qarshilik mavjud. Iqtisodiy liberallar pozitiv huquqlar negativ huquqlarni buzilishiga olib keladi va, demak, ularga yoʻl qoʻyish mumkin emas deb xisoblashadi. Ular davlat funktsiyalarini asosan xavfsizlik, mudofa va sud hokimiyati bilan cheklangan deb koʻrishadi. Ijtimoiy liberallar esa davlatning asosiy funktsiyasi ijtimoiy himoyadan iborat va oʻz ichiga quyidagilarni oladi deyishadi: nochorlarni oziq-ovqat va boshpana bilan taʼminlash, tibbiy yordam, oʻrta taʼlim, nafaqa bilan taʼminlash, jinoyatchilikni oldini olish, bolalar, nogironlar va keksalarga qarash, tabiiy ofat qurbonlariga yordam berish, kamchilikni himoya qilish, fan va sanʼatni himoya qilish. Bunday uslub hukumatga keng cheklanishlar qoʻyish imkoniyatini yoʻqotadi. Iqtisodiy va ijtimoiy liberalizm, garchi shaxsiy erkinlkka erishish boʻlgan yagona maqsadga intilsada, lekin uni amalga oshirish vositalarida tubdan farq qiladi. Oʻng va konservativ oqimlar iqtisodiy liberalizmga tayanib, madanaiy liberalizmga inkor qilishadi. Chap oqimlar, asosan, madaniy va ijtimoiy liberalizmga urgʻu berishadi. Baʼzi tadqiqotchilar pozitiv va negativ huquqlarni qarama-qarshi qoʻyish sunʼiy va nooʻrin deb koʻrsatishadi, chunki „negativ“ huquqlarni taʼminlash oʻz navbatida jamiyatdan manbalar talab qiladi (masalan, mulk egaligi huquqini taʼminlash uchun yuridik apparatdan foydalanish).
Ogʻalik liberalizmi
Ogʻalik yoki fraternitar liberalizm (xalqlar ogʻaligi) urushdab keyin uchinchi dunyo davlatlarining kolonializmga qarshi kurashi natijasida paydo boʻldi. Bugungi kunda u huquqiy norma sifatida emas balki koʻproq turli intilishlar bilan bogʻliqdir. Uning maqsadi boshqaruv, moddiy boyliklar va texnologiyalarni rivojlangan davlatlar qoʻl ostida boʻlishiga qarshi kurashdan iborat. Bu oqim tarafdorlari tinchlik, oʻz oʻzini aniqlash, iqtisodiy rivojlanish va umuminsoniy boylikalrga (tabiiy boyliklar, ilm-fan yutuqlari, madaniy boylikalar) jamiyatning kollektiv huquqi bor deb taʼkidlashadi. Ogʻalik liberalizmi, shuningdek, dunyo ekologik axvoli va gumanitar yordamga oʻz eʼtiborini jalb qiladi.
Barcha yuqorida koʻrsatib oʻtilgan liberalizm shakllari davlat va shaxslar javobgarligi orasida balans boʻlishi lozim, davlat funktsiyalari shaxsiy sektor bajara olmaydigan masalalar bilangina cheklanishi kerakligini koʻzda tutadi. Liberalizmning barcha shakllari insoniy qadriyatlarni va shaxsiy erkinlikni huquqiy himoya qilishga qaratilgan va shaxslarning xatti-harakatlariga qoʻyilgan cheklanishlarni bekor qilish jamiyatni yaxshilanishiga olib keladi deb taʼkidlaydi.
Manbalari
Shaxsiy erkinlikka intilish barcha davrlarda hamma xalqlar uchun xos boʻlgan. Masalan, XV asrda Florensiya va Venetsiya shahar-davlatlari tuzilishi oʻz ichiga huquqiy davlat va demokratiya elementlari hamda erkin tadbirkorlik prinsiplarini olgan.
Liberalizm gʻoya sifatida gumanizmga tayanadi. U Renessans davrida katolik cherkov hokimiyatiga qarshi chiqdi (buning oqibatida, jumladan, Niderlandiya burjua revolyutsiyasi yuz berdi) hamda Angliyada Ajoyib revolyutsiya (1688 y.) natijasida Viglarning qirolni saylash huquqiga ega boʻlishiga olib keldi. Oxirgi voqea oqibatida bosh hokimiyat xalq qoʻlida boʻlishi kerak degan nuqtai nazarlar paydo boʻla boshladi. Biroq asl liberal oqimlar Oydinlanish davrida Fransiya, Angliya va kolonial Amerikada yuzaga keldi. Ularga qarshilar absolyut monarxiya, merkantelizm, ortodoksal din va klerikalizm edi. Bu liberal harakatlar birinchi boʻlib inson huquqlariga konstitutsionalizm va erkin saylov yoʻli bilan boshqarish tushunchalariga tayanib taʼrif berishdi.
thumbnail|100px|Jon Lokk Erkin shaxslar barqaror jamiyat asosi boʻlishi mumkin degan fikrni dastlab Jon Lokk olgʻa surdi. Uning „Boshqaruv haqida ikkita traktat“ (1690-yil) asari ikkita liberal prinsipni asoslab berdi: shaxsiy mulk egaligi va eʼtiqod erkinligini oʻz ichiga oluvchi intellektual erkinlik. Uning nazariyasi asosi boʻlib yashash, shaxsiy erkinlik va shaxsiy mulk egaligi kabi tabiiy huquqlar xizmat qiladi. Fuqarolar jamiyat aʼzosi sifatida ijtimoiy shartnoma tuzishadi; unga asosan ular tabiiy erkinliklarini himoya qiluvchi hukumat foydasiga oʻz hokimiyatlaridan kechishadi. Oʻz qarashlarida Lokk burjuaziyani himoya qilgan boʻlib, eʼtiqod erkinligini katoliklar uchun va inson erkinligini xizmatkorlar uchun targʻib qilmagan. Lokk shuningdek demokratiyani qoʻllab quvvatlamagan. Shunga qaramasdan, uning baʼzi gʻoyalari amerika va fransuz revolyutsiyalari asosi boʻlib xizmat qildi.
Yevropa kontinentida qonun oldida barcha, xatto oliy hukmdor ham teng degan doktrinani rivojlantirish bilan Sharl Lui Monteskye shugʻullandi. Davlat hokimiyatini cheklantiruvchi asosiy uslub deb, Monteskye, hukumat boʻlinishi va federalizmni xisobladi. Uning tarafdorlari boʻlgan iqtisodchilar Jan-Batist Sey va Destyut de Trasi davlatni iqtisodga aralashmaslik prinsipini targʻibot qilishdi. Oydinlashtirish davri donolaridan ikki kishi liberalizmga eng katta taʼsir koʻrsatishdi: konstitutsion monarxiya tarafdori boʻlgan Volter va tabiiy erkinlik gʻoyasini rivojlantirgan Jan Jak Russo. Bu ikki faylasuf shaxsning tabiiy erkinligini cheklash mumkin, lekin uning mazmunini yo'qotish mumkin emas degan nuqtai nazarni turli shakllarda himoya qilishdi. Voltyer diniy sabr-toqat muhimligi va insonni kamsitishga yoʻl qoʻymaslikni alohida taʼkidladi.
thumbnail|100px|Jan Jak Russo „Ijtimoiy shartnoma haqida“ (1762 y.) traktatida Russo bu kontseptsiyaga yangicha taʼrif berdi. U koʻpgina odamlar mulk egasi boʻlmasdan jamiyat aʼzosi boʻlishi, yaʼni ijtimoiy shartnoma faqatgina mulk egalari huquqlarini mustaxkamlashiga eʼtiborni jalb qildi. Bu shartnoma legitim boʻlishi uchun inson oʻz erkinligi oʻrniga faqat jamiyat taʼminlab bera oladigan manbalardan foydalana olishi lozim. Russo bunday manbalardan biri insonni muvaffaqiyatga erishishiga yordam beradigan va uni qonunga boʻy sunadigan fuqaro qiluvchi taʼlimdir deb xisoblaydi. Boshqa manba boʻlib shaxsni oʻz millatiga va milliy extiyojlariga tegishliligi sifatida namoyon boʻladigan kollektiv respublikancha erkinlik xizmat qiladi. Buning oqibatida, maʼlumotli inson oʻz erkinligini oʻzi cheklaydi, chunki bu uning qiziqishidadir. Millatning bir butun boʻlib irodasini namoyon qilishi xalqning oʻz oʻzini aniqlashidagina yuzaga keladi. Shunday qilib, ijtimoiy shartnoma milliy rozilik, milliy iroda va milliy birlikka olib keladi. Bu gʻoyalar Fransiya revolyutsiyasi davridagi Milliy majlis deklaratsiyasi hamda Benjamin Franklin va Tomas Jeferson kabi amerika liberalizm arboblari dunyoqarashining asosi boʻldi.
Fransuz maʼrifatparvarlari bilan birgalikda liberalizmga Devid Yum, Immanuil Kant va Adam Smit katta xissa qoʻshishdi. Devid Yum inson xatti-harakatidagi fundamental (tabiiy) qonunlar maʼnaviy normalarga boʻy sunduradi, ularni cheklash yoki yoʻq qilish mumkin emas deb taʼkidlaydi. Uning nuqtai nazarlari taʼsiri ostida Kant, dinga yondoshmasdan, inson huquqlariga maʼnaviy asos berdi. Uning dunyoqarashiga binoan, bu huquqlar tabiiy qonunlar va obyektiv xaqiqatga asoslanadi.
100px|thumbnail|Adam Smit Adam Smit maʼnaviy hayot hamda iqtisodiy faoliyat davlat boshqaruvisiz mavjud boʻlishi mumkin degan gʻoyani rivojlantirdi va oʻz tashabbusini erkin namoyon qila oladigan millatlar eng quvvatli boʻlishini taʼkidladi. U feodal va merkantil boshqarish, patentlar va davlat protektsiyasi tufayli vujudga kelgan monopoliyalardan voz kechishga chaqirdi. „Ma'naviy tuyg'ular nazariyasi“ (1759 y.) asarida u motivatsiya nazariyasini rivojlantrib, shaxsiy moddiy qiziqish qanday qilib boshqarilmaydigan jamiyatdagi tartib bilan uygʻunlikda mavjud boʻlishini koʻrsatdi. „Millatlar boyligining tabiati va sabablarini tadqiq qilish“ (1759 y.) asarida u baʼzi sharoitlarda erkin bozor oʻz oʻzini boshqarish qobiliyati mavjud va turli cheklanishlar qoʻyilgan bozorga nisbatan koʻproq natijaga erishadi deb taʼkidlaydi. Hukumatni u foyda koʻzlamaydigan faoliyat, masalan, qonunni himoya qilish bilan shugʻullanishga yoʻllatdi. Uning soliqlar haqidagi nazariyasi soliqlar iqtisodga ziyon yetkazmasligi lozim va soliqlar hajmi (foizi) doimiy boʻlishi kerak degan holatlardan iboratdir.
Kichik-Oloy (Novqat tumani)
Kichik-Oloy (Кичи-Алай) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Novqat tumaniga qarashli qishloq. Isanov ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 276 kishi.
Kondensor
Kondensor (lot. condenco — quyuqlashtiraman, zichlashtiraman) — yorugʻlik manbaidan chiqayotgan yorugʻlikni yigʻib, yoritilayotgan obyekt (narsa) ga yoʻnaltirib beradigan linza (koʻzgu) yoki linzalar (koʻzgular) tizimi. Linzali, koʻzguli va koʻzgu-linzali turlari bor. Diaskop, mikroskop, kinoproyeksion apparatlar, fotokattalashtirish asboblari va boshqa asboblarda ishlatiladi.
Gorodetskoye (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)
— Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Shal aqin tumanidagi qishloq. Kato kodi — 595637100.
Gordo (Alabama)
Gordo AQShning Alabama shtatida joylashgan shaharchadir. Pickens okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,2 km2. 1677 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 204,5 nafar kishi.
Fer
thumb| Fer Servadou thumb| Viala va Vermoreldagi Fer Servadou Fer ( Fer Servadou, Pinenc, Mansois) va boshqa bir qancha sinonimlar nomi bilan ham tanilgan) Fransiyaning janubi-g'arbiy qismida etishtiriladigan qizil fransuz vinosi uzum navi bo'lib, u Origine Contrôlée (AOC) vinolaridan farq qilishi bilan ajralib turadi. Gaillac, Marcillac va Béarn,shuningdek lekin uni Madiran, Cabardes va Bergerac vinolarida kichik komponent sifatida ham topish mumkin.J. Robinson Jancis Robinson's Guide to Wine Grapes pg 69 Oxford University Press 1996 ISBN 0-19-860098-4. Bu uzum Aveyron departamentidan keladigan muhim ko'chatlar bilan janubi-g'arbdagi bir nechta vin de pays mintaqalaridan qizil aralashmalar bilan ajralib turadi J. Robinson Vines, Grapes & Wines pg 205 Mitchell Beazley 1986 ISBN 1-85732-999-6.
Sharob mutaxassisi Oz Klarkning so'zlariga ko'ra, Ferdan tayyorlangan sharob ko'pincha smorodina va qizil mevalarning xushbo'y hidlari, yumshoq taninlar va mevalardagi konsentratsiyasi bilan ajralib turadi. Oz Clarke & M. Rand Encyclopedia of Grapes pg 89 Webster International Publishers ISBN 0-15-100714-4. Uzum Argentina bo'ylab keng tarqalgan Fer nomi bilan tanilgan.
Fer nomi fransuzcha temir ( Lotin Ferrum ) degan ma'noni anglatadi, bu uzum yer usti soyabonining juda qattiq va "temirga o'xshash" yog'ochiga. Bu juda qattiq yog'och tufayli tokni kesish va panjara qilish juda qiyin.
Vino hududlari
right|thumb| Tarn bo'limining Gaillac vino mintaqasida (rasmda) Fer Brokol va Braukol nomi bilan ham tanilgan. Fer ekinlarini Fransiyaning janubi-g'arbiy qismida topish mumkin bo'lsa-da, uzum eng ko'p Aveyron departamentida ekilgan, u yerda u Marcillac, Entraygues va Estaing vinolarida namoyish etiladi, bu yerlarda uzum Mansois nomi bilan ham tanilgan.Tarn bo'limida, u Brokol va Braucol eski sinonimlari ostida ma'lumdir.Ruxsat etilgan navlari qatoriga Ferni o'z ichiga olgan boshqa AOC vinolari Languedoc-Roussillon vino mintaqasidagi Kabardes va Dordognedagi Berjerak hisoblanadi, bu asosan uzumning eng shimoliy qismi hisoblanadi J. Robinson Vines, Grapes & Wines pg 205 Mitchell Beazley 1986 ISBN 1-85732-999-6ISBN 1-85732-999-6.
Fransiyadan tashqarida Argentina paxtakorlari Fer oʻsimligi yetishtiriladi deb oʻylashgan, ammo 20-asr oxirida tokning 3700 akg (1700 gektar) fransuz uzumining oʻzi boʻlsa-da, aslida Malbekning kloni ekanligi aniqlangan J. Robinson Vines, Grapes & Wines pg 205 Mitchell Beazley 1986 ISBN 1-85732-999-6ISBN 1-85732-999-6.
Vino uslublari
left|thumb| Kuzda Fer uzumining bargi. Sharob mutaxassisi Jancis Robinson Ferdan tayyorlangan sharoblarni rovon aromati bilan "qiziqarli xushbo'y" deb ta'riflaydi. Odatda vinolar ko'pincha quyuq yoqut ranglari va konsentrlangan meva lazzatlari bilan to'la bo'ladi. Robinsonning ta'kidlashicha, Marsillakning asosi Ferdan iborat, tutunli aromatlar bilan tannik va rustik bo'lishi mumkin J. Robinson Vines, Grapes & Wines pg 205 Mitchell Beazley 1986 ISBN 1-85732-999-6ISBN 1-85732-999-6.
Kondensatsiya
thumb Kondensatsiya gazsimon holatdagi moddaning sovishi yoki siqilishi natijasida suyuq yoki qattiq holatga utishi. Kondensatsiya — bug'lanishning aksi. Kondensatsiya muayyan modda uchun kritik temperaturadan past temperaturadagina sodir boʻladi. Kritik nuqta bilan uchlama nuqta orasidagi temperaturaviy oralikda modda suyuq holatga, yanada pastroq temperaturalarda esa kristall holatga oʻtadi. Suyuq yoki kristall holatlar orasida muvozanatli Kondensatsiya yuz berib, gaz holatdan suyuq yoki qattiq holatga miqdorda issiqlik ajraladi. Bu issiqlik moddaning shu temperatura va bosimda bugʻlanishiga sarflangan issiqlikka teng. Kondensatsiyaning solishtirma issikligi solishtirma bugʻlanish issikligiga teng. Bugʻlanish va Kondensatsiya bir vaqtda roʻy beradi.
Zwettl
Zwettl Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shahardir. Zwettl (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 256.07 km2. 11 511 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Mahmudabad, Shal
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Mahmudobod  — Eronning Qazvin viloyati Buin Zahra tumani Zeynobod qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 40 nafardan iborat.
Shoji Jo
Shoji Jo (城 彰二; 17-iyun 1975) — yaponiyalik futbolchi.
Leonid Kuris
Leonid Moiseyevich Kuris (1944-yil 17-avgust, Buxoro) — rassom va kitob lavhalari kolleksiyachisi (30 000-tablitalar kolleksiyasi egasi ), dunyoning koʻplab mamlakatlarida oʻtkazilgan koʻrgazmalar ishtirokchisi.
Shoji Jo
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1995-yili 20-sentyabr Paragvay terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 35 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan. 1998-yilgi Jahon chempionati musobaqalari ishtirokchisi hisoblanadi.
Leonid Kuris
Tarjimai holi
Leonid Moiseyevich Kuris 1944-yil 17-avgustda Buxoroda tugʻilgan. Urushdan keyin, 1946-yilda ota-onasi bilan Kiyevga koʻchib oʻtgan.
1973-yilda Taras Shevchenko nomidagi Kiyev davlat universitetining tarix fakultetini tamomlagan.
1991-yildan Isroilda yashaydi.
Rassomning asarlari Avstriya, Angliya, Belgiya, Bolgariya, Vengriya, Germaniya, Daniya, Isroil, Italiya, Polsha, Rossiya, AQSh, Chexiya, Shvetsiya va boshqa mamlakatlarda oʻtkazilgan koʻrgazmalarda namoyish etilmoqda.
Bir qator ekslibris va kichik grafika koʻrgazmalarida mukofotlangan.
Leonid Kurisning asarlari muzeylar va shaxsiy ekslibris kolleksiyalarida, xususan: Belgiyaninng Sint-Niklas ekslibris muzeyida; Moskvadagi kitoblar muzeyida; Daniyaning Friderikshaven shahridagi kitoblar muzeyida; Polshaning Malbork qal’a muzeyida va boshqa koʻplab shaxsiy toʻplamlarda saqlanadi.
Fikrlar va tanqidlar
Yakov Berdichevskiy: <blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">U tabiyatan oʻymakor. Material bilan xoh yogʻoch, xoh plastmassa chambarchas va organik ravishda bogʻlanadi. Oʻzi istagan asarni har qanday holatda ham yarata oladi va maqsadiga yetishadi. U gravyurachi, shuning uchun baʼzan kutilmagan va gʻayrioddiy umumlashmalarga erisha oladi.
Koʻrgazmalari
1987-yil — Slavno (Polsha);
1995 yil — Tel-Avivdagi fransuz madaniyat markazi (Isroil);
1997-yil — Gothenburg (Shvetsiya);
1997-yil — Frederikshaven (Daniya);
2002-yil — Varshavadagi kitoblar galereyasi (Polsha);
2013-yil — „Leonid Kuris. Isroil. Bookplate“ Brest (Belarus), keyin ushbu koʻrgazma Pinsk (Belarus) va Biala-Podlyaska (Polsha) shaharlarida namoyish etildi ;
2015-yil — Kohtla-Järve (Estoniya) ;
2015-yil — Krakow (Polsha) „POLONICA“.
2019-yil — Varshavadagi kitoblar galereyasi (Polsha).
Al Kashkandiy
Hayoti
Kechki o'rta asr ning eng mashhur adiblaridan biri misrlik al-Kalkashandiy (13551418) edi. Uning ijodi o'z davri uchun juda xos bo'lgan bir qator yarim ilmiy, yarim badiiy mazmundagi asarlarning muallifi bo'lgan. Uning asosiy asari «Ijodkorlik san'atida yaxshi ko'rmaydiganlar uchun bilimlar chirog'i» kotiblarga mo'ljallangan bo'lib, o'z davrining ma'lumotli amaldori bilishi zarur bo'lgan barcha ma'lumotlarga ega edi. Unda adabiyot  tarixiga oid ma'lumotlar, yozuvchilik hunari bo'yicha ko'rsatmalar, diplomatik yozishmalar ga oid qoidalar, muhim tarixiy va siyosiy ma'lumotlar, shuningdek epistolyar janrning eng yaxshi namunalari keltirilgan edi.
Ijodi
Og'zaki hikoya qilish an'anasi arab mamlakatlarida eng so'nggi vaqtlargacha saqlanib qolgan va hatto, kitob bosishning tarqalishi ham uning yo'q bo'lishiga olib kelmagan. Yuqorida eslab o'tilgan « Ming bir kecha» va «Antaraning hayoti» bilan bir qatorda, Qohira aholisi orasida afsonaviy va yarimafsonaviy jangchilar hamda shonli arab qabilalarining qahramonliklari tasvirlangan ko'plab epopeya lar (Abu Zayd, Bey bars, Zul Ximma, Sayf ibn zi-Yazoniyning «Hayotlar») shuhrat qozongan edi. Ushbu eppopeyalarning hajmi shunchalik kattaki, uni aytuvchilar ulardan biriga «ixtisoslashganlar» va odatda qat'iy belgilangan dasturni ijro qilganlar. Bu adabiyotlarning barini purist tilshunoslar vulgar deb qoralaydilar.
Groß Nordende
Groß Nordende Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Pinneberg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,63 km2. 699 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Groß Nordendening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Artesa de Segre
Artesa de Segre Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Lleida provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 176,71 km2. Aholisi — 3839 kishi (2010).
Xabar bermaslik
Xabar bermaslik (jinoyat huquqida) — odil sudlovga qarshi jinoyat turi. Tayyorgarlik koʻrilayotgan yoki sodir etilgan ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat haqida aniq bilgani holda davlat hokimiyati yoki huquqni muxofaza kiluvchi organlarga xabar qilmaslik jinoyatga daxldorlik hisoblanadi va Oʻzbekiston Respublikasining amaldagi JKda buning uchun jazo chorasi belgilangan (241-moddaning 1-qismi). Jinoyat haqida Xabar bermaslikning ijtimoiy xavflilik darajasi jinoyat huquqi nazariyasida ham, jinoyat qonunida ham taʼkidlab oʻtilgan. Qonunda faqat ogʻir va oʻta ogʻir jinoyatlar haqida xabar bermaganlik uchungina javobgarlik belgilangan. Agarda shaxs ijtimoiy xavfi katta boʻlmagan va uncha ogʻir boʻlmagan jinoyatlar toʻgʻrisida xabar bermaydigan boʻlsa, jinoiy javobgarlikka tortilmaydi.