cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Amanita australis
300px|right Amanita australis —- Amanitaceae oilasiga mansub qoʻziqorin turlaridan biri hisoblanadi. U Yer sharining faqat Yangi Zelandiyada keng tarqalgan boʻlib, u erda Leptospermum va Notofagus oʻrmonlarida uchraydi. Bu tur birinchi marta 1962–yilda Yangi Zelandiya mikologi Greta Stivenson tomonidan tasvirlangan. Oʻsha vaqtdagi nashrda Stivenson oʻzining noyob turi, 'Limacella macrospora' deb oʻylaganini ham tasvirlab bergan, ammo 30–yildan koʻproq vaqt oʻtgach, bu 'A. australis' bilan sinonim ekanligi aniqlandi. Amanita australis piramidal siğil bilan qoplangan diametri 9 sm (3,5 dyum) gacha boʻlgan jigarrang qopqoqli kichik va oʻrta kattalikdagi meva tanalarini ishlab chiqaradi. Qopqoqning pastki qismidagi gillalar oq rangda boʻlib, bir-biriga yaqin joylashgan va poyaga biriktirilmagan. Poyasi, 9 santirmetrdan (3.5 dyum) uzun va qalinligi 26 mm, halqali va bulbous asosga ega. Qoʻziqorinni boshqa endemik Yangi Zelandiya turi A. nothofagi bilan chalkashtirib yuborish mumkin, ammo mikroskopik xususiyatlardagi farqlar bilan ajralib turadi.
Mandelbachtal
Mandelbachtal Germaniyaning Saarland yerida joylashgan aholi punktidir. Saarpfalz-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 57,71 km2. 11394 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Amanita australis
Taksonomiyasi
Amanita australis birinchi marta 1962–yilda Greta Stivenson tomonidan 1954–yil aprel oyida Yangi Zelandiyadagi Nelson Lakes milliy bogʻidagi Rotoiti koʻli atrofida toʻplangan namunalar asosida tasvirlab bergan. Xuddi shu vaqtda 1952–yilda Stivenson Vellington yaqinidagi Day’s koʻrfazida toʻplangan Limacella makrosporasini tasvirlab bergan. Stivenson, bu kattaroq oʻlchamlari va amiloid sporalari tufayli ilgari tasvirlangan Limacelladan farq qiladigan yangi tur deb oʻyladi. Avstriyalik mikolog Egon Horak keyinchalik uni Oudemansiella jinsiga mansubligini aniqlaydi, ammo yangi kombinatsiyani yaratish uchun sababini tasvirlab berolmadi. 1986–yilda Pegler va Young Oudemansiella uchun asosan spora tuzilishiga asoslangan tasnifni taklif qilishdi, ammo ular O. macrospora, Amanita turini hisobga olgan holda. Geoff Ridley (talaffuzdaː Jeff Ridli) 1993–yilda Stivensonning golotip materialini oʻrganib chiqdi va L. makrosporusni A. australis bilan sinonimga aylantirib, sababini tushuntirib beradi:"Sporalarning oʻlchami, shakli va amiloid reaktsiyasi, bazidiyaning oʻlchamlari, qisqich birikmalari va lamel chekka hujayralarining mavjudligi bu Amanita australis Stevenson ekanligini va ushbu taksonomik tushunchasiga osongina mos kelishini koʻrsatadi.... Makroskopik maʼlumotlarga koʻra, namunada toʻgʻridan-toʻgʻri talaffuz qilingan bazal lampochka va qoʻziqorin tanasida volva qoldiqlari yoʻq; ammo, bu turga taksonomik nomaʼlum boʻlgan tur deb qarash shart emas."Garchi Stivenson dastlab bu turni A. citrinaga oʻxshashligi sababli Amanita turkumining Phalloideae boʻlimiga joylashtirgan boʻlsa-da, endi esa u Validae boʻlimida tasniflangan; shu sababli bu boʻlimdagi koʻplab turlar bulbous poya asoslariga ega. Ridley (Ridlin)ning taʼkidlashicha, „somon pashshasi“ tegishli umumiy nom boʻlishi mumkin. Rodham Tulloss esa uni „uzoq janubdagi Amanita“ deb atagan. Yaʼni bu oʻziga xos epithet australis „janubiy“ degan maʼnoni anglatadi.
Mandelbachtal
Hududi
Mandelbachtalning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Amanita australis
Tavsifi
A. australis qopqogʻining shakli dastlab qavariq koʻrinishda boʻlib, keyinchalik astalik bilan tekislanadi va hatto markaziy chuqurcha koʻrinishiga aylanishi mumkin. Uning diametri 20-90 mm (0,8-4 dyum) ga etadi. Qopqoqning cheti baʼzan boʻlinish xususiyatiga ega boʻlib, yirtiqsifat koʻrinish berish uchun orqaga aylanadi. Qopqoqning oʻrtasi toʻq kulrang rangli, asal yoki izabellinli boʻlib, chetidan rangpar rangga aylanadi. Sirti nam yoki hoʻl boʻlganda yopishqoq boʻlib qoladi, lekin nam boʻlib qolsa qurib qolishi mumkin. Volva qoldiqlari konussifat piramidasimon sig'illarni hosil qilib, ular markazida eng zich toʻplanadi va siyrak hamda chetga qarab past boʻyli boʻladi. Ular dastlab oq rangda, soʻngra kulrang-sepiya yoki izabellin rangda boʻlib, uchlari oq rangga boʻyalgan boʻladi.
Tashqi tuzilishi
Amanita australis sporasi oq rangda boʻlib odatda 9-12 dan 8-10,5 mkmgacha, sharsimon yoki ellipsoid va yupqa devorli tuzilishga egadir. Ular gialin (shaffof) va amiloid boʻladi, yaʼni ular Melzer reaktivida koʻk-qoradan qora rangga boʻyaladi. Bazidiyalar 43,5-76,5 dan 10,5-17 mkmgacha, asosan toʻrt sporali va ularning asoslarida qisqichli tuzilgan. Giffa qirralarida 16-39.5 dan 10.5-27.5 mkmgacha boʻlgan koʻp miqdorda sharsimon, elliptik yoki toʻrsimon gialin hujayralar mavjud. Qopqoqning kutikulasi 220-270 mkmgacha kengligida, jelatinlangan suprapellis (yuqori qatlam) va jelatinlanmagan subpellis (pastki qatlam) dan iborat. Qopqoqdagi volval qoldiqlari 10-86 dan 9-85 mkmgacha boʻlgan koʻp sferik, toʻrsimon yoki sholgʻom shaklidagi hujayralardan iborat. Bu hujayralar sargʻish rangga ega boʻlib, qopqoq yuzasiga perpendikulyar boʻlgan zanjirlarda joylashgan boʻlib, sigʻilning uchida kichikroq va rangpar boʻlib, oʻrtacha koʻp gifalar bilan boʻyalgan 4-10 mm kengligida. Qisqichli birikmalar esa gifalarda koʻp boʻladi.
Oʻxshash turlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/39/Amanita_nothofagi_34865.jpg/150px-Amanita_nothofagi_34865.jpg|right|thumb|150x150px|A. nothofagi Siğillarini yoʻqotgan va rangi oʻchgan Amanita australis qoʻziqorinlari Yangi Zelandiyaning boshqa turdagi A. nothofagi oʻxshab qolishi mumkin. Ikki turni mikroskop yordamida ishonchli tarzda ajratib olish mumkin — A. nothofagi, A australisdan farqli oʻlaroq, bazidiya tagida qisqich birikmalariga ega emas. A. australis shuningdek, Shimoliy Amerikaning sharqiy va Sharqiy Osiyoda tarqalgan A. abrupta turiga ham biroz oʻxshab ketadi, lekin u ham keskin bulbous poya asosiga ega.
Yashash joyi va tarqalishi
Amanita australis faqat Yangi Zelandiyaning shimoliy va janubiy orollarida joylashgan boʻlib, u janubiy olxa (Nothofagus turi) (jumladan, Yangi Zelandiya qizil olxasi, kumush olxa, Yangi Zelandiya qora olxasi, qattiq olxa) bilan mikorizal assotsiatsiyada oʻsadi. Manuka va Kanuka turidagi qoʻziqorin odatda yolgʻiz oʻsadi, lekin kamdan-kam hollarda guruhlashgan holda oʻsishi ham topilgan.
MTV Woodies
MTV Woodies (ilgari MTVU Woodie Awards nomi bilan tanilgan) - bu MTVU tomonidan taqdim etiladigan yillik musiqiy shou bo'lib, muxlislar tomonidan ovoz berilgan mukofotlardir.
Jerome Apt
Jerome „Jay“ Apt III, Ph.D. (1949-yil 28-aprelda Massachusets shtatida tugʻilgan) amerikalik astronavt va Karnegi Mellon universiteti professoridir. Apt astronavt boʻlishdan oldin Pioneer Venera 1978 kosmik zond loyihasida ishlagan va Yer observatoriyalaridan quyosh tizimining sayyoralari va sunʼiy yoʻldoshlarini oʻrganish uchun koʻrinadigan yorugʻlik va infraqizil texnologiyalardan foydalangan.
Biografiya
Apt 1967-yilda Pensilvaniya shtatining Pitsburg shahridagi Shady Side akademiyasini tamomlagan. U Garvard universitetida oʻqishni davom ettirdi va 1971-yilda fizika boʻyicha bakalavr darajasini oldi .Keyin u Massachusets texnologiya institutida oʻqishga kirdi va 1976-yilda fizika boʻyicha falsafa doktori unvonini oldi. 1976-yildan 1980-yilgacha Garvarddagi Yer va sayyoralar fizikasi markazi xodimi va 1978-yildan 1980-yilgacha Garvardning amaliy fanlar boʻlimi direktorining yordamchisi boʻlib ishlagan. 1980-yilda u NASA reaktiv harakat laboratoriyasining (JPL) Yer va koinot fanlari boʻlimiga sayyoraviy tadqiqotlar bilan shugʻullanuvchi olim sifatida qoʻshildi. U JPLning Table Mountain rasadxonasida optik qurilmalarning ilmiy menejeri ham edi. 1982-yildan 1985-yilgacha u NASAning Jonson kosmik markazida Shuttle yuk operatsiyalari uchun mas’ul parvoz nazoratchisi boʻlgan. U Missiyalarni boshqarish markazida STS-7, STS-8, STS-41B, STS-41C, STS-41D, STS-41G, STS-51A va STS-51D missiyalarida xizmat qilgan (oxirgi toʻrttasi yuk tashuvchi ofitser sifatida). 1985-yilda u astronavt nomzodi sifatida tanlandi va bir yillik tayyorgarlikdan soʻng kosmonavt boʻlish huquqini oldi. U 6000 soatdan ortiq parvoz qilgan, toʻrtta kosmik missiyada uchgan va kosmosda 847 soatdan ortiq parvoz qilgan. thumb| NASA tasviri STS37-051-021 Jey Apt CGRO bilan STS-37 ning birinchi EVA-da thumb| Jerri Ross va Jey Apt STS-37 ning ikkinchi EVA-da, 1991-yil 8-aprel 1991-yilda Apt STS-37 missiyasida Atlantis kemasida parvoz qildi. U Jerri Ross bilan ikkita kosmik sayohat qildi va Compton Gamma Ray rasadxonasining radio antennasi buni avtomatik ravishda amalga oshira olmaganida, uni qoʻlda oʻrnatdi; Ertasi kuni ular Xalqaro kosmik stansiyada qoʻllaniladigan uskunani sinab koʻrish uchun ikkinchi fazoga chiqishdi. Ikkinchi qoʻshimcha harakat paytida, Aptning oʻng qoʻlqopining kafti kostyumni teshdi. Aptning qoʻli ponksiyonga mos keldi va har qanday muhim depressurizatsiya sodir boʻlishidan oldin teshikni toʻldirdi. Missiyadan keyin qoʻlqop tekshirilgunga qadar Apt ponksiyondan bexabar edi. Vakuumning qisman taʼsiriga qaramay, u faqat kichik chandiq qoldirdi. 1992-yilda Apt STS-47 da Endeavour kemasida bort muhandisi va kechayu-kunduz missiyada ikki smenadan birining komandiri sifatida parvoz qildi. 1994-yilda Apt yana Endeavour kemasida birinchi kosmik radar laboratoriyasi STS-59 missiyasining smena qoʻmondoni boʻldi. Ushbu laboratoriya Yerni oʻrgangan. 1996-yilda Apt STS-79 da Atlantis kemasida parvoz qildi va Rossiyaning Mir kosmik stantsiyasiga tashrif buyurdi.
2003-yilda Apt Karnegi Mellon universiteti fakultetiga qoʻshildi, u yerda Tepper biznes maktabi va muhandislik va davlat siyosati boʻlimi professori boʻldi. Uning ilmiy-pedagogik qiziqishlari iqtisodiyot, muhandislik va energetika sohasida davlat siyosati aspektlari, texnik innovatsiyalar iqtisodiyoti, texnik korxonalarni boshqarish, siyosat va texnik qarorlarni ishlab chiqishda risklarni boshqarish, muhandislik tizimlarini loyihalashdan iborat. U va oʻqituvchi Grenjer Morgan Karnegi Mellon elektrotexnika sanoati markazini boshqaradi.
U National Geographic Jamiyati tomonidan chop etilgan Orbitlari: NASA Astronauts Photograph the Earth kitobining muallifi. Kitob oʻn bir tilda nashr etilgan; 600 000 dan ortiq nusxalar sotilgan. Uning „Oʻzgaruvchan qayta tiklanadigan energiya va elektr tarmoqlari“ kitobi 2014-yilda chop etilgan. Koʻplab texnik ilmiy nashrlar muallifi. U 1997-yilda NASAning „Buyuk xizmatlari uchun“ medalini va muhandislik rivojiga qoʻshgan katta hissasi uchun 2002-yilda Metcalf umrbod muvaffaqiyat mukofotini oldi. Uning PhD talabasi Adam Newcomer bilan „AQShda yangi koʻmir yoqilgʻisi elektr stansiyalarini taqiqlashning bevosita taʼsiri“ maqolasi Amerika Kimyo Jamiyati tomonidan 2009-yildagi eng yaxshi ekologik siyosat hujjatlaridan biri sifatida eʼtirof etilgan. 2012-yilda Xalqaro Astronomiya ittifoqi ixtirochisi Jeyms Yang tomonidan taklif qilinganidek, 116 903 ta yirik asteroid uchun Jeromeapt nomini tasdiqladi. Apt Amerika fanni rivojlantirish assotsiatsiyasi aʼzosidir.
Shaxsiy hayot
Aptning ikki farzandi bor.
Fuente Palmera
Fuente Palmera Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan shahardir. Córdoba provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 76 km2. Aholisi — 10865 kishi (2010).
Vuhlehirsk
thumb| Vuhlehirsk trolleybus Vuhlehirsk ( Вуглегі́рськ , pronounced [wʊɦɫeˈɦ⁽ʲ⁾irsʲk] ; Углегорск   , Uglegorsk ) — Ukraina Respublikasining Donetsk viloyati Horlivka tumanidagi shahar  hisoblanadi. 2001-yilda shahar aholisi 10309 kishini tashkil etgan bo'lsa, yaqinda aholi soni 7,294 (2022 est. )ga kamaygan.
Vuhlehirsk - Donetsk viloyatining tuman darajasidagi shaharlaridan biri bo'lib, Yenakieve shahar kengashiga bo'ysunadi. Rasmiy tashkil etilgan sanasi 1879 yil- Vuhlehirsk Ukrainaning janubi-sharqida joylashgan. Vuhlehirsk shahri Donetsk viloyati markazidan 61 km masofada joylashgan bo'lsa,Ukraina poytaxti Kiyevdan 750 km masofada joylashgan.
2015-yil fevral oyida Donbasdagi urush davrida Donetsk Xalq Respublikasining separatistik kuchlarining nazoratiga o'tkazilgan edi.
2014-yil 11-dekabrda Vuxlehirsk shahar munitsipaliteti, shu jumladan Vuxlehirsk shahri va boshqa beshta aholi punkti (Bulavyne, Grozne, Kayutyne, Krasniy Paxar, Savelivka) hamda ikkita shahar munitsipalitetlari (Olxovatske va Bulavinske ) Yenamutskiy tarkibiga o'tkazilg.
Vuhlehirsk shahrida ilgari tramvay va trolleybus tizimi mavjud edi. Uning tramvay tizimi 1958-yil 10-noyabrdan 1980-yil 28-iyungacha faoliyat yuritgan va KTM/KTP-1 tramvaylari hamda bir nechta KTM/KTP-2 tramvaylari xizmat ko‘rsatgan. Uning trolleybus tarmog'i 1982-yil 8- iyuldan 2014-yil 12-avgustgacha faoliyat ko'rsatgan va aloqa tarmog'i urush tufayli vayron bo'lgan.
Demografiyasi
2001 yilgi demografik ma'lumotlarga ko'ra Ukraina aholisining ona tili quyidagilar:
Jizzatepa
Jizzatepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VII—XI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Kasbi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Jizza” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Schönberg
Schönberg Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Nordwestmecklenburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 38,09 km2. 4335 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Schönbergning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Oq kishmish
Oq kishmish — oʻrtapishar, mayizbop uzum navi. Vatani — Markaziy Osiyo va Yaqin Sharq. Uning Kishmishi Safed, Bedona mayiz, Kishmish, Sultonina (Fransiya), Tompsson Sidlesse (AQSH) nomlari bor. Sharqiy ekologik-geografik navlar guruhiga kiradi. Tupi kuchli oʻsadi. Bargi oʻrtacha kattalikda, dumaloq, 3—5 boʻlakchali, guli ikki jinsli.
Uzum bo-shi oʻrtacha kattal i kda (boʻyi 17, eni 10 sm), shakli silindrkonussimon, shingillari zich. Gʻujumi urugʻsiz, yuma-rangi och sariq, yupqa, karsillaydi. Sentabr boshlarida toʻliq pishadi. Tarkibida 25—26% qand, 4—4,5 g/l kislota bor. O. navi qurgʻoqchilikka chidamli, sovuqqa chidamsiz. Kul, atrakioz, barg oʻrovchilardan zararlanadi. Hosildorligi 200—250 s/ga. Uzumi yangiligida yeyiladi, mayiz qilinadi. Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida rayonlashtirilgan. Samarqand viloyatida koʻp ekiladi.
Marpingen
Marpingen Germaniyaning Saarland yerida joylashgan aholi punktidir. Sankt Wendel tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 39,68 km2. 10770 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Marpingenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Choʻchqatepa
Choʻchqatepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VII—IX asrlar. Samarqand viloyatining Pastdargʻom tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Turttom” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Mauron
Mauron Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Morbihan departamenti Vannes tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3170 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 66,6 km2.
Guadalcázar
Guadalcázar Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Córdoba provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 72 km2. Aholisi — 1593 kishi (2010).
Daniya ayollari
Daniyadagi ayollarning zamonaviy xarakteri va tarixiy holatiga ularning ayollar harakatlaridagi ishtiroki va Daniya tarixidagi siyosiy ishtiroki taʼsir koʻrsatdi. Ularning belgisini siyosat, ayollarning saylov huquqi, adabiyot va boshqalarda koʻrish mumkin.
Tarix
Skandinaviyadagi tosh davri, bronza va temir davridagi tarixdan oldingi jamiyatdagi ayollarning huquqiy, fuqarolik va madaniy holati biroz noaniq, ammo Vikinglar davri manbalari ayollar erkaklarga nisbatan erkin boʻlganligini koʻrsatadi, zamonaviy jamiyatlarda esa boshqacha.
Erta oʻrta asrlarda Skandinaviyada katoliklikning bosqichma-bosqich kiritilishi bilan ayollar huquqlari tobora koʻproq tartibga solindi va cheklandi. Oʻrta asrlarda Daniyada ayollarning qonuniy huquqlari 13-asrdan boshlab graflik qonunlari bilan tartibga solingan va shuning uchun turli tumanlar oʻrtasida bir oz farq qilgan. Biroq, turmush qurgan ayol, odatda, turmush oʻrtogʻining vasiyligi ostida boʻladi. Oʻgʻil va qizlarning ikkalasi ham meros olish huquqiga ega edi, garchi opa-singillar aka-uka ulushining yarmini meros qilib olishgan.
Shaharlar shahar qonunlari bilan tartibga solingan. Marhum turmush oʻrtogʻining savdo qilish huquqini meros qilib olgan bevalar bundan mustasno, ayollarga shaharlardagi aksariyat kasblarni monopoliyaga olgan gildiyalarga aʼzo boʻlishga ruxsat berilmagan. Biroq, amalda, turmush qurgan yoki eri boʻlmagan ayollarga oʻz taʼminoti uchun kichik biznesni boshqarish va kobekone (tadbirkor ayol) boʻlish huquqiga ega boʻlish juda keng tarqalgan edi, bu odat ayollarga berilgunga qadar davom etdi. 1857-yilda savdodagi erkaklar bilan bir xil huquqlari boʻlgan.
1683-yil Fuqarolik kodeksi yoki Christian 5.s Danske Lov (shuningdek, Norvegiyaning Daniya viloyatida 1687-yil Fuqarolik kodeksi yoki Christian Vs Norske Lov sifatida ham qabul qilingan), yoshidan qatʼi nazar, barcha turmushga chiqmagan ayollarni voyaga yetmaganlar deb belgilagan. Ularning eng yaqin erkak qarindoshining vasiyligi va turmush oʻrtogʻining vasiyligi ostida turmush qurgan ayol, faqat beva ayollar qonuniy koʻpchilik edi. Bu kodeks 19-asrgacha amal qildi: 1857-yilda turmushga chiqmagan ayollarga qonuniy koʻpchilik, 1899-yilda esa turmushga chiqqan ayollarga xuddi shunday huquq berildi
Qizlar 1739-yilda davlat boshlangʻich maktab tizimining birinchi tashabbusiga oʻquvchilar sifatida kiritilgan, ammo bu urinish 1814-yilgacha toʻliq amalga oshirilmagan J. Cl asos solingandan boshlab. Todes Døtreskole 1780-yillarda Kopengagen poytaxtida ayollar uchun oʻrta taʼlim maktablari tashkil etilgan, ammo ayol oʻqituvchilarga faqat qizlar yoki juda kichik oʻgʻil bolalarni oʻqitishga ruxsat berilgan. Har qanday notadagi ayollar uchun birinchi maktablardan biri Døtreskolen af 1791 edi va 1840-yillarda poytaxtdan tashqarida qizlar maktablari tarqaldi va Daniyada oʻrta taʼlim qizlar maktablari tarmogʻi tashkil etildi. Ayollar uchun birinchi kollej, Damer uchun Den højere Dannelsesanstalt oʻqituvchilar seminariyasi 1846-yilda ochilgan 1875-yilda ayollarga universitetda taʼlim olish imkoniyati berildi. 1921-yilda isloh qilingan kirish huquqi qonunida ayollarga rasmiy ravishda jamiyatdagi barcha kasblar va lavozimlarga kirish huquqi berildi, bundan tashqari baʼzi harbiy va ruhoniy lavozimlar va sudya lavozimi (1936-yilda berilgan).
Ayollar harakati
Daniyada ayollar harakatining ikkita asosiy davri boʻlgan. Birinchisi 1870-yildan 1920-yilgacha boʻlgan. Ikkinchisi 1970-yildan 1985-yilgacha boʻlgan.
Birinchi ayollar harakatiga Dansk Kvindesamfund („Daniya ayollar jamiyati“) rahbarlik qilgan. Line Luplau bu davrdagi eng mashhur ayollardan biri edi. Tagea Brandt ham ushbu harakatning bir qismi edi va uning sharafiga Tagea Brandt Rejselegat yoki ayollar uchun sayohat stipendiyasi tashkil etildi. Dansk Kvindesamfundning ayollar uchun yetakchi guruhi sifatidagi saʼy-harakatlari 1915-yildagi qayta koʻrib chiqilgan Daniya konstitutsiyasining mavjudligiga olib keldi, ayollarga saylov huquqini berdi va 1920-yillarda teng imkoniyatlar qonunlarini taʼminladi, bu esa hozirgi qonunchilik choralariga taʼsir koʻrsatdi. ayollarga taʼlim olish, ishlash, nikoh huquqlari va boshqa majburiyatlarni olish imkoniyatini berish.
1915-yilda Gaagada boʻlib oʻtgan Xalqaro ayollar kongressidan soʻng Daniyada Danske Kvinders Fredskæde yoki Daniya ayollar tinchlik zanjiri tashkil etildi. U birinchi jahon urushi tugaganidan keyin ayollarni tinchlikni faolroq qoʻllab-quvvatlashga chaqirdi.
Ayollar harakatining ikkinchi toʻlqini Rødstrømpebevægelsen (Qizil paypoq harakati) bilan tashkil etildi. Ushbu saʼy-harakatlar "institutsional feminizm " (toʻgʻridan-toʻgʻri Daniya hukumati tomonidan boshqariladigan) va Daniya erkaklari va ayollari oʻrtasidagi „teng imkoniyatlarning asosiy oqimiga“ olib keldi.
Ayollarning saylov huquqi
Daniyada ayollar 1915-yil 5-iyunda ovoz berish huquqiga ega boʻldilar
Daniya Ayollar Jamiyati (DK) 1884-yildan boshlab ayollarning saylov huquqini muhokama qildi va norasmiy ravishda qoʻllab-quvvatladi, lekin u 1887-yilgacha parlamentar Fredrik Bajerning ayollarga munitsipal saylov huquqini berish taklifini qoʻllab-quvvatlamaguncha uni ochiq qoʻllab-quvvatlamadi. 1886-yilda DKning ayollarning saylov huquqi masalasida haddan tashqari ehtiyotkor munosabatiga javoban, Matilde Bajer faqat shahar va milliy saylovlarda saylov huquqi bilan shugʻullanish uchun Kvindelig Fremskridtsforening (yoki KF, 1886-1904) tashkilotini tuzdi. 1887-yil, Daniya ayollari birinchi marta KF orqali ayollarning saylov huquqini ommaviy ravishda talab qildilar. Biroq, KF ishchilar huquqlari va pasifist faoliyati bilan juda koʻp shugʻullanganligi sababli, ayollarning saylov huquqi masalasiga haqiqatda toʻliq eʼtibor berilmadi, bu esa qatʼiy ayollarning saylov huquqi Kvindevalgretsforeningen (1889-1897) harakatining oʻrnatilishiga olib keldi. 1890-yilda KF va Kvindevalgretsforeningen beshta ayollar savdo ishchilari kasaba uyushmasi bilan birlashdi va De samlede Kvindeforeningerni tashkil etdi va bu shakl orqali tashviqot va namoyishlar orqali ayollarning faol saylov kampaniyasi tashkil etildi. Biroq, ixcham qarshilikka uchraganidan soʻng, Daniya saylov huquqi harakati 1893-yilda De samlede Kvindeforeningerning tarqatib yuborilishi bilan deyarli toʻxtadi.
1898-yilda Danske Kvindeforeningers Valgretsforbund yoki DKV nomli tashkilot tashkil etildi va Xalqaro Ayollar Saylov Alyansi (IWSA) tarkibiga kirdi. 1907-yilda Kvinders Valgret uchun Landsforbundet (LKV) Elna Munch, Yoxan Rambusch va Mari Xjelmer tomonidan Daniya Ayollar Jamiyatining juda ehtiyotkor munosabati deb hisoblagan narsaga javoban tashkil etilgan. LKV Kopengagendagi mahalliy saylov huquqi assotsiatsiyasidan kelib chiqqan va raqibi LKV singari milliy miqyosda boshqa mahalliy uyushmalarni muvaffaqiyatli tashkil etgan.
Aprel oyida boʻlib oʻtgan munitsipal saylovlarda ayollar ovoz berish huquqini qoʻlga kiritdilar 20, 1908-yil. Biroq, bu iyungacha emas edi 5, 1915-yilda ularga Rigsdag saylovlarida ovoz berishga ruxsat berildi.
Parlamentga tayinlash va saylovlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Danmarks_statsminister_Helle_Thorning-Schmidt_vid_de_nordiska_statsministrarnas_mote_vid_Nordiska_Radets_session_i_Kopenhamn_%281%29.jpg/150px-Danmarks_statsminister_Helle_Thorning-Schmidt_vid_de_nordiska_statsministrarnas_mote_vid_Nordiska_Radets_session_i_Kopenhamn_%281%29.jpg|left|thumb|203x203px| Xelle Torning-Shmidt, 2011—2015-yillarda Daniya Bosh vaziri 1918-yilda Daniya parlamentiga jami oʻn ikki daniyalik ayol saylandi. Ulardan toʻrt nafari Quyi palataga (Folketinget nomi bilan tanilgan), sakkiz nafar daniyalik ayol esa Yuqori palataga (Landstinget nomi bilan tanilgan) saylangan. 1924-yilda Nina Bang Daniyaning birinchi ayol vaziri boʻldi, bu Daniyani ayol vazirga ega boʻlgan dunyodagi ikkinchi davlatga aylantirdi. Jytte Anderson 1993-yildan 1998-yilgacha bandlik vaziri lavozimida ishlagan. Keyinchalik Anderson 1998-yilda Qurilish va uy-joy qurilishi boʻyicha katta vazir etib tayinlangan. 1999- yilda Andersen 1999-yilda Daniyaning gender tengligi boʻyicha birinchi vaziri etib tayinlandi
Yigirma yildan keyin Daniyada ikkinchi ayol vazir saylandi (1924-yildan boshlab). Keyinchalik, Daniya hukumatlaridagi ayol aʼzolarning ulushi odatda oshdi va 2000-yilda u 45 % bilan eng yuqori koʻrsatkichga etdi.
Daniyadagi birinchi ayol meri 1950-yilda Shtege meri boʻlgan Eva Madsen va birinchi ayol davlat rahbari (Statistika vaziri) 2011-yilda Bosh vazir boʻlgan Xelle Torning -Shmidt edi. Mette Frederiksen 2019- yil iyun oyida boʻlib oʻtgan saylovlardan beri Daniyaning amaldagi Bosh vaziri.
Oilaviy hayot
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Percentage_of_birth_to_unmarried_women%2C_selected_countries%2C_1980_and_2007.png/400px-Percentage_of_birth_to_unmarried_women%2C_selected_countries%2C_1980_and_2007.png|right|thumb|400x400px| Tanlangan mamlakatlarda, jumladan Daniya, 1980 va 2007-yillarda turmushga chiqmagan ayollarning tugʻilish ulushi 1980-yilga kelib Daniyada nikohdan tashqari tugʻilishning yuqori foizi (boshqa mamlakatlarga nisbatan) allaqachon edi. Daniya madaniyati asosan dinsizdir, ayniqsa diniy aqidalar haqida gap ketganda va bu kundalik ijtimoiy hayotda, jumladan, oilaviy madaniyatda ham oʻz aksini topadi. Koʻpgina boshqa Gʻarb mamlakatlarida boʻlgani kabi, 20-asrning oxiridan boshlab bola tugʻilishi va nikoh oʻrtasidagi aloqa sezilarli darajada zaiflashdi. 2016-yil holatiga koʻra, tugʻilganlarning 54 foizi turmushga chiqmagan ayollardir. 1960 va 70-yillarda Daniya oʻzining ijtimoiy meʼyorlarini turmush qurmagan holda birga yashash va farzand koʻrishni qabul qilgan birinchi Yevropa davlatlaridan biri boʻldi, bir vaqtning oʻzida bu qitʼaning boshqa koʻplab qismlarida qabul qilinishi mumkin emas edi.
Reproduktiv huquq
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/K%C3%B8benhavn_cykelby_20130420_0992F_%288667089373%29.jpg/150px-K%C3%B8benhavn_cykelby_20130420_0992F_%288667089373%29.jpg|left|thumb|150x150px| [[Kopengagen|Kopengagenda bolali ayol]] Daniyada onalar oʻlimi darajasi 12 oʻlim / 100 000 tirik tugʻilgan (2010-yil holatiga koʻra). Garchi bu xalqaro meʼyorlar boʻyicha past boʻlsa-da, boshqa koʻplab Gʻarb davlatlariga qaraganda yuqori va keyingi yillarda u koʻpaygan.
Han Sun-hwa
Han Sun-hwa (1990-yil 6-oktyabrda tugʻilgan), Sunhwa nomi bilan tanilgan, janubiy koreyalik qoʻshiqchi va aktrisa. U Janubiy Koreyadagi Secret qizlar guruhining sobiq aʼzosi. Sunhwa televideniyedagi debyutini 2004-yilda SBS’ning Superstar Survival koʻrsatuvida finalchi sifatida ishtirok etib qilgan. 2009-yilda Invincible Youth nomli shouda muntazam suratga tushishni boshlagan. Musiqadan tashqari, u aktyorlikka ham kirishib, 2010-yilda More Charming By The Day dramasida debyut qilgan. U, shuningdek, Ad Genius Li Tae-baek, God's Gift - 14 Days va Marriage, Not Dating filmlaridagi ikki darajali rollari bilan bir nechta dramalarda ishtirok etgan.
Faoliyati
Han turli ovoz yozish kompaniyalarida tinglovlarda qatnashgan. U SM Entertainment kompaniyasining „Yoshlar uchun eng yaxshi tanlov“ida ishtirok etgan. 2005-yilda u 2PM aʼzolari Taecyeon, Li Junho va Chansung bilan birga Superstar Survival deb nomlangan isteʼdodlar shousining finalchisiga aylangan. Shou davomida Han vokal va aktyorlik taʼlimini olgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Sunhwa_hosting_Music_Core%2C_September_2012.jpg/170px-Sunhwa_hosting_Music_Core%2C_September_2012.jpg|thumb| Han 2012-yil sentabr oyida Music Core koʻrsatuvida boshlovchilik qilmoqda 2014-yilda Han oʻzining birinchi bosh rolini Li Jang Vu bilan birga MBCning Rosy Lovers dramasida ijro etgan. Oʻsha yili uning tvN telekanalining Marriage, Not Dating romantik dramasidagi ijrosi unga 16-Seul xalqaro yoshlar filmlari festivalida „Eng yaxshi yosh aktrisa“ nominatsiyasini taqdim etgan. U, shuningdek, Rosy Lovers va God’s Gift — 14 Days fantastik trilleridagi rollari uchun MBC va SBS tomonidan ikkita „Eng yaxshi yangi aktrisa“ sifatida Drama Awards mukofotini qoʻlga kiritgan.
Daniya ayollari
Reproduktiv huquq
Daniyada tugʻilishning umumiy koeffitsienti (TFR) 1,73 tugʻilgan bola/ayolni tashkil etadi (2014-yil hisob-kitoblariga koʻra), bu almashtirish darajasidan past boʻlsa-da, Yevropadagi eng yuqori koʻrsatkichlardan biridir.
Han Sun-hwa
Faoliyati
2020-yilda Sun-hwa Ji Chang-wook va Kim Yoo-jung bilan birga Backstreet Rookie romantik-komediya dramasida rol ijro etgan. U Dae-hyunning (Ji Chang-wook) sevgilisi va sobiq xoʻjayini, shuningdek, doʻkon shtab-kvartirasining Jamoatchilik bilan aloqalar guruhi rahbari obrazida suratga tushgan. 2020-yil iyul oyida u JTBC telekanalining Undercover dramasida oʻzining chiqishini tasdiqlagan.
2022-yilda Han SBS telekanalining Why Her filmida keyinchalik Lee Jae-in va Kang Gil-woo ishtirokidagi O'PENing – First Snow dramasida paydo boʻlgan.
Daniya ayollari
Reproduktiv huquq
Daniya 1967-yilda senzurani bekor qilgan va pornografiyani qonuniylashtirgan birinchi mamlakat boʻlgan tarixiy omillar tufayli jinsiy aloqada „ochiq“ obroʻga ega. Biroq, bugungi kunda Daniya pornografiya sanoati koʻplab boshqa mamlakatlarga qaraganda minimal darajada, pornografiyaning keng koʻlamli ishlab chiqarilishi boshqa mamlakatlarga koʻchib oʻtgan.
Ayollarga nisbatan zoʻravonlik
Ayollarga nisbatan zoʻravonlik va oiladagi zoʻravonlik masalalari munozarali; 2014-yilda Yevropa Ittifoqining Asosiy Huquqlar Agentligi tomonidan chop etilgan tadqiqotga koʻra, Daniya Yevropada ayollarga nisbatan jismoniy va jinsiy zoʻravonlikning eng yuqori tarqalishi darajasiga ega edi. Daniya, shuningdek, Xalqaro Amnistiya tashkiloti tomonidan 2008-yilgi hisobotda jinsiy zoʻravonlik bilan bogʻliq qonunlarning noadekvatligi uchun qattiq tanqidga uchradi, bu hisobotda Daniya qonunlari „xalqaro inson huquqlari standartlariga zid“ deb taʼriflanadi. Bu Daniya 2013-yilda jinsiy jinoyatlar qonunchiligini isloh qilishga olib keldi  Daniya ayollarga nisbatan zoʻravonlik va oiladagi zoʻravonlikning oldini olish va unga qarshi kurashish toʻgʻrisidagi konvensiyani ham ratifikatsiya qilgan. Ayollarga nisbatan zoʻravonlik boʻyicha 2010-yilgi Eurobarometer soʻrovi shuni koʻrsatdiki, jabrlanuvchilarni ayblash munosabatlari ilgari Daniyada keng tarqalgan: daniyaliklarning 71 foizi „ayollarning provokatsion xatti-harakati“ ayollarga nisbatan zoʻravonlikka sabab boʻlgan degan fikrga qoʻshilishgan, bu Yevropadagi 52 foizdan ancha yuqori. Biroq, 2016-yilgi hisobotga koʻra, respondentlarning atigi 13 foizi roziligisiz jinsiy aloqa muayyan vaziyatlarda oqlanishi mumkinligiga rozi. 2019-yilda oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, daniyaliklarning aksariyati uydagi zoʻravonlikning jiddiyligini bilishadi, respondentlarning 86 foizdan ortigʻi ayollarga nisbatan zoʻravonlikning bir necha shakllarini „juda jiddiy“ deb baholagan.
Kayrittepa
Kayrittepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Soʻnggi bronza. Surxondaryo viloyatining Sherobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Kayrit qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Daniya ayollari
Saylov huquqi va siyosat
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/Marie_Luplau_-_Fra_Kvindevalgretskampens_f%C3%B8rste_dage_%281897%29%2C.jpg/220px-Marie_Luplau_-_Fra_Kvindevalgretskampens_f%C3%B8rste_dage_%281897%29%2C.jpg|thumb| Qizi Mari Luplauning „ Ayollar saylov huquqi uchun kurashning dastlabki kunlaridan“ (1897) nomli katta guruh portret rasmida oldingi planda luplau chizigʻi koʻrsatilgan. Taniqli daniyalik ayollar orasida eri Fredrik Bajer bilan birgalikda 1871-yilda dunyodagi eng qadimgi ayollar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlardan biri boʻlgan Daniya Ayollar Jamiyatiga asos solgan Matilde Bajer ham bor edi. Yana bir taniqli daniyalik ayol 1930 va 1940-yillarda daniyalik yozuvchi va jurnalist Lise Norgaard (1917-yilda tugʻilgan) edi. U " Kun en pige " („Faqat bir qiz“, 1992) va De sendte en dame („Ular xonim yuborishdi“, 1993) kabi avtobiografik kitoblarni yozgan. Yana bir taniqli daniyalik ayol Line Luplau edi, u 1887-yilda mahalliy saylovlar paytida ayollarga ovoz berishni qoʻllab-quvvatlaganida milliy shon-sharafga erishdi.
Adabiyot
Adabiyotda Daniyadagi eng koʻzga koʻringan ayol adabiy yozuvchilardan biri Karen Bliksen (1885-1962) edi. U shuningdek, Isak Dinesen va Tania Bliksen taxalluslari bilan ham tanilgan. Bliksen 49 yoshida yozgan „ Yetti gotik ertak“ (1934) hikoyalar toʻplamining muallifi
Oq masjid
Oq masjid — Samarqand viloyati Tim qishlogʻidagi meʼmoriy yodgorlik (15-asr 2-yarmi — 16-asr boshlari). Oq masjid peshtoq-ravoqli, bir xonali, gumbaz tomli. Devorlari ganch bilan qoplangan (nomi ham shundan). Bosh tarzi peshtoqli, ravoqli eshik orqali kiriladi. Eshik tepasidagi tobadon ganch panjara bilan bezatilgan, uning tepasiga darcha ishlangan. Peshtoqining oʻng qanoti tekis devorli, chap qanotida tomga chiqiladigan zina bor. Ikki yon tarzida eshik boʻlib, uning tepasidagi tobadonlar ham ganchkori panjaralar bilan bezatilgan. Ichki xonaning gumbaz osti bagʻallari 16 qirrali, ravoqsi-mon bezakli. Jan.gʻarbiy devoriga mehrob ishlangan. Umumiy tarhi 14,78x12,41 m, xonaqoh 7,10x7,10 m, pishik, gʻisht (27x27x5—6 sm) ganch qorishmasida terilgan.
Neoplaziya
ASOSIY TAMOYILLAR
A. Neoplaziya - qaytmaydigan, nazoratsiz, monoklonal ravishda yangi toʻqimalarning
turadi.
B. Monoklonal - bitta ona hujayraning boʻlinishidan hosil boʻlgan neoplastik
hujayralarga aytiladi.
C. Klonallikni glyukoza-6-fosfat degidrogenaza (G6PD) fermenti izoformalari bilan
aniqlash mumkin.
1. Bir qancha izoformalar mavjud (masalan, G6PDA, G6PDB va G6PDC); faqat
birgina izoforma ota-onadan oʻtadi.
inaktivlanadi (X xromasomasida G6PD boʻladi).
Augustusburg
Augustusburg Germaniyaning Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Mittelsachsen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 23,42 km2. Aholisi — 4902 kishi (2010).
Neoplaziya
4. Poliklonal boʻlgan giperplaziyada nisbat 1:1 boʻlib saqlanib qoladi (hujayralar
Augustusburg
Hududi
Augustusburgning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Neoplaziya
bir nechta hujaylarning boʻlinishidan hosil boʻladi).
5. Monoklonal neoplaziyada faqatgina bir izoforma mavjud boʻladi.
6. Klonallikni X xromasomada mavjud boʻlgan androgen retseptor izoformalari
bilan ham aniqlash mumkin.
aniqlanadi.
1. Immunoglobulin yengil va ogʻir zanjirlardan iborat.
2. Har bir B hujayralar kappa yoki lyambda boʻlgan yengil zanjirni ifodalaydi.
3. Normada kappa va lyambda yengil zanjirlarining nisbati 3:1
4. Bu nisbat poliklonal giperlaziyada saqlanib qoladi.
6. Bu nisbat monoklonal limfoda 6:1 gacha ortib ketadi yoki aksincha (masalan,
kappa va lyambda nisbati 1:3 boʻlib qolishi mumkin).
E. Neoplastik oʻsmalar yaxshi yoki yomon sifatli boʻladi(xavfli yoki xavfsiz).
2. Xavfli oʻsmalar lokal boʻlib joylashadi va metastazlanish xususiyatiga ega boʻladi.
F. Oʻsma nomenklaturasi oʻsmaning hosil boʻlishiga (hosil boʻlgan toʻqima
turiga va uning xavfli yoki xavfsiz ekanligiga bogʻliq.
EPIDEMIOLOGIYASI
A. Kattalar va bolalar oʻliming ikkinchi sababi saratondir.
1. Kattalar oʻliming asosiy sabablari: yurak-qon tomir kasalliklari (1); saraton (2);
(3).
B. Kattalarda eng keng tarqalgan saraton kasalliklari: koʻkrak bezi \
Prostata (1); oʻpka (2) va kolorektal (3).
C. Kattalardagi oʻlim saratonining eng keng tarqalgan sabablari: oʻpka (1); koʻkrak
bezi\prostata (2) va kolorektal
III. SKRININGNING AHAMIYATI
A. Saraton mutatsiyaga uchragan bitta hujayradan boshlanadi.
marta boʻlinadi.
1. Kasallik soʻngigacha belgilarini yuzaga chiqarmaydigan saraton kasalliklari
qoʻshimcha boʻlinishlarga ega va ular shu sababli qoʻshimcha mutatsiyaga
uchraydi.
2. Kech aniqlangan saraton kasalliklari yomon prognozga ega.
3. Skrining displaziyani (prekanserogenetik oʻzgarish) karsinoma paydo
boʻlishidan oldin aniqlay oladi.
D. Umumiy skrining metodlariga quyidagilar kiradi:
1. Pap smear - servikal displaziyani karsinomaga aylanishidan oldin aniqlaydi.
2. Mammografiya - koʻkrak bezi saratonini invaziyadan oldin yoki invaziv
karsinomani klinik belgilari sezilguniga qadar aniqlaydi.
3. Prostata spetsifik antigeni va rektal raqamli tekshiruv - prostata karsinomasini
metastazlanishidan oldin aniqlaydi.
4. Gemokklut testi (najasdagi yashirin qon uchun) va kolonoskopiya - yoʻgʻon
ichak adenomasining yoʻgʻon ichak karsinomasi yoki saraton kasalligiga
aylanishidan oldin aniqlaydi.
KARSINOGENEZ
I. ASOSIY TAMOYILLAR
tiklanishidan (reparatsiya) ustun keladi, ammo hujayraning oʻlimiga olib bormaydi.
1. Kanserogenlar - bular DNKni shikastlaydigan, saraton xavfini oshiradigan
vostalardir. Muhim kanserogenlarga kimyoviy moddalar, onkogen viruslar va
radiatsiya kiradi (3.2 - jadval).
B. DNK mutatsiyalari asosiy regulyator tizimlarni shikastlantiradi. Bu esa oʻsmaning
oʻsishiga va metastazlanishiga imkon beradi.
1. Buzilgan tizimlarga protoonkogenlar, oʻsma supressor genlari va apoptoz
regulyator genlari kiradi.
II. ONKOGENLAR
A. Protoonkogenlar hujayraning oʻsishi va differentsiyatsiyasi uchun juda muhimdir.
Protoonkogenlarning mutatsiyalari hujayraning betartib oʻsishiga olib keladigan
onkogenlarni hosil qiladi.
B. Onkogenlar toifalariga oʻsish omillari, oʻsish omillari retseptorlari, signal
oʻtkazgichlari, yadro regulyatorlari va hujayra sikli regulyatorlari kiradi (3.3-jadval)
1. Hujayra oʻsish omillari hujayralar oʻsishini chaqiradi (masalan, astrositomada
21
PDGFB).
2. Oʻsish omillari retseptorlari oʻsish omillaridan signallarni oladi (masalan ,
koʻkrak bezi saratonida ERBB2 [HER2\neu])
3. Signal oʻtkazgichlari(transdyuserlari) retseptorlar faollashuvini yadroga
oʻtkazadi(masalan, ras).
3.3 - Jadval Muhim kanserogenlar va ular bilan bogʻliq oʻsmalar.
OʻSMA SUPRESSOR GENLARI
A. Hujayra oʻsishini (yaʻni boʻlinib koʻpayishini) tartibga soladi, shu sababli oʻsma
paydo boʻlish xavfini kamaytiradi(“bostiradi”). Bu genlarning klassik misollari:
B. P53 hujayra siklining G1 dan S fazaga oʻtishini regulyatsiya (boshqaradi) qiladi.
Jadval 3.3 Muhim onkogenlar va ularga aloqador oʻsmalar
DNK zararlanishiga javobgar boʻlgan p53 hujayra siklini sekinlashtiradi va
DNK ni taʻmirlab (tuzatib) turuvchi fermentlarni regulyatsiya qiladi.
2. Agar DNK ning taʻmirlanishi imkonsiz boʻlsa, p53 apoptozni keltirib
chiqaradi.
i. p53 Bcl2 ning ish faoliyatini buzadigan BAXni regulyatsiya qiladi.
ii. Sitoxrom C ning mitoxondriyadan chiqishi apoptozni aktivlaydi.
3. Har ikkala alleldagi p53 mutatsiyaga uchraganda oʻsma shakllanadi (Knutso
moyillikni rivojlantirishi xarakterlidir.
C. Rb ham G1dan S fazaga oʻtishini regulyatsiya qiladi.
1. Rb oʻzida S fazaga oʻtishi uchun muhim boʻlgan E2F transkripsiya faktorini
tutadi(saqlaydi).
2. E2F Rb siklinD/siklinga bogʻliq kinaza 4 kompleksi tomonidan
fosforillanganda ajraladi.
rivojlanishini(hujayra sikli tezlashishini) va hujayralarning nazoratsiz oʻsishi
kuzatiladi.
4. Rb genining ikkala allelda ham mutatsiyaga uchrashi (xuddi p53 kabi) oʻsma
shakllanishiga olib keladi. OʻSMA RIVOJLANISHINING BOSHQA MUHIM XUSUSIYATLARI
A. Telomeraza hujayra oʻsmasligi uchun zarur.
1. Odatda telomerlar ketma-ket hujayralar boʻlinishi bilan qisqaradi va natijada
uyali qarilikka olib keladi.
2. Saraton kasalliklarida telomerlar saqlaydigan tartibga solingan telomerazalar
bor.
B. Angiogenez(yangi qon-tomir paydo boʻlishi yaʻni shakllanishi) oʻsma omon qolishi
va oʻsishi uchun zarur.
1. FGF(Fibroblast Growth Factor)va VEGF(Vaso Endotelial Growth Factor)
angeogenik factorlar boʻlib oʻsma hujayralaridan ishlab chiqariladi.
C. Immunitet kuzatuvidan qochish oʻsmaning omon qolishi uchun zarurdir.
1. Mutatsiyalar koʻpincha MHC I sinfida ifodalangan abnormal(normal
boʻlmagan)oqsillar ishlab chiqarilishiga olib keladi.
qiladi.
3. Oʻsma hujayralari MHC I eksperriyasini kamaytirish orqali immune
nazoratdan qocha oladi.
4. Immun tanqislik (har ikkalasi ham birlamchisida ham ikkilamchisida ham)
oʻsma kasalliklari boʻlish xavfi oshadi.
OʻSMA PROGRESSIYASI
I. OʻSMA INVAZIYASI VA TARQALISHI
A. Mutatsiyalarning toʻplanishi natijasida oʻsma paydo boʻladi va tarqaladi
1. Epitilial oʻsma hujayralari normada bir-birlariga hujayraviy adgezion
molekulalar tomonidan biriktirilgan boʻladi(masalan, E-cadherin)
2. E-cadherinning tartibga solishi pasaygandan keyin birikib turgan hujayralar
ajraladi.
3. Hujayra lamininga birikib kollogenaza orqali bazal membranani (kollogen IV
tip) yoʻq qiladi.
4. Hujayra fibrinonektinga birikib ekstrasellulyar(hujayradan tashqari)matriksda
va mahalliy tarqaladi.
5. Qon tomir yoki limfatik boʻshliqlarga kirish metastaz(uzoqqa tarqalish)ga
imkon beradi.
II. METASTAZ TARQALISH YOʻLLARI
A. Limfatik tarqalish karsinomalariga xos:
1. Dastlab tarqalishi mintaqaviy drenajlovchi limfa tugunlariga tarqaladi.
B. Gemotogen tarqalish sarkomalariga xos:
1. Buyrak karsinomasi (tez-tez buyrak venasida uchraydi)
2. Jigar hujayralari karsinomasi (tez-tez jigar venasida uchraydi)
3. Qalqonsimon bezning follikulyar karsinomasi
4. Xorionkarsinomasi.
C. Qorin parda bilan kechadigan tuxumdon karsinomasi tana boʻshliqlariga metastaz
beradi(tarqaladi).
KLINIK XARAKTERISTIKASI
I. KLINIK XUSUSIYATLARI
A. Yaxshi sifatli oʻsmalar sekin oʻsishga moyil, yaxshi tasvirlangan yaqqol va
harakatchandir.
B. Yomon sifatli oʻsmalar odatda tez oʻsib boradi, yomon tavirlanadi, infiltrativ va
Merchweiler
Merchweiler Germaniyaning Saarland yerida joylashgan aholi punktidir. Neunkirchen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,78 km2. 10402 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Neoplaziya
atrofdagi toʻqimalarga va mahalliy tuzilmalarga mahkamlangan.
Choʻqliktepa
Choʻqliktepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—VIII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Chuqun” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Cremasteric refleks
[[Fayl:Cremasteric_reflex.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Cremasteric_reflex.jpg/220px-Cremasteric_reflex.jpg|thumb| A maydoni (to'q sariq rangda) genitofemoral nerv tomonidan boshqariladigan sezgir tolalar hududni ifodalaydi; B maydoni (yashil rangda) ilioinguinal nerv tomonidan boshqariladigan hududni anglatadi;
Ruben Aguilar
Ruben Aguilar (1993-yil 26-aprelda tugʻilgan) — fransuz professional futbolchi, Liga 1 klubi Monako va Fransiya terma jamoasida oʻng qanot himoyachi sifatida oʻynadi.
Cremasteric refleks
C maydoni (ko'k konturli qizil rangda) bu refleksni keltirib chiqarish uchun terini silash kerak bo'lgan yo'nalish va joyni ko'rsatadi.]] thumb|Cremasteric Reflex Kremasterik refleks erkaklarda kuzatiladigan yuzaki (ya'ni teri yuzasiga yaqin) refleksdir. Bunda moyak sohasi ko'tarilishi yuzaga keladi.
Bu refleks sonning yuqori va medial (ichki) qismlarini - zarba yo'nalishidan qat'i nazar, yengil silash yoki teginish natijasida yuzaga keladi. Bu refleks orqali inson organizmidagi patalogik holatlarni anqilash mumkin. Oddiy javob moyakni ipsilateral ravishda (tananing bir tomonida) tortib oladigan kremaster mushaklarining darhol qisqarishidir. Refleks ikki xil nervlarning sezgir va harakatlantiruvchi tolalaridan foydalanadi. Sonning ichki qismini silaganda ilioinguinal nervning sezgir tolalari qo'zg'aladi. Bular genitofemoral nervning genital tarmog'ining motor tolalarini faollashtiradi, bu esa kremaster mushaklarining qisqarishiga va moyakni ko'tarishlishiiga olib keladi.
Ruben Aguilar
Yoshlik
Ruben Agilar. 1993-yil 26-aprelda Grenoblda (Isere) tug‘ilgan.
Merchweiler
Hududi
Merchweilerning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Cremasteric refleks
Klinik holatlar
O'g'il bolalarda bu refleks haddan tashqari ko'tarilishi mumkin, bu ba'zan kriptorxizmning noto'g'ri tashxisiga olib kelishi mumkin.
Kremasterik refleks moyaklardagi favqulodda vaziyatlarni aniqlashda yordam berishi mumkin. Kremasterik refleksning mavjudligi differensial tashxisdan moyak torsiyasini bartaraf etmaydi, ammo u epididimit yoki skrotum va moyak og'rig'ining boshqa sabablarini o'z ichiga olish imkoniyatlarini kengaytiradi. Har qanday holatda, agar moyak torsiyasini tezda bartaraf etishning iloji bo'lmasa, moyakning nekroziga yo'qolishining oldini olish uchun odatda doppler ultratovush tekshiruvi yoki tadqiqot jarrohlik aralashuvi qo'llaniladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Neoplaziya
C. Oʻsmani xavfli yoki xavfsiz deb tasniflashdan oldin biopsiya yoki eksiziya
oʻtkazish kerak.
II. GISTOLOGIK XUSUSIYATLARI
A. Yaxshi sifatli oʻsmalar odatda yaxshi farqlanadi (3.4 rasm). Xususiyatlariga kiradi:
A. Tartibli oʻsishi.
B. Bir xil yadrolar.
D. Minimal mitotik faollik
E. Invaziya kam.(bazal membrana va mahalliy tomirga oʻtmaydi).
F. Metastazlar yoʻqligi.
B. Xavfli oʻsmalar klassik tarzda yomon farqlanadi.(anaplastic 3.4 rasm).
Xususiyatlariga kiradi.
2. Yadroviy plemorfizm va giperxromaziya.
3. Yadro va sitoplazmatik nisbati katta.
4. Atipik mitoz bilan yuqori mitotik faollik.
5. Istilolar (bazal membrana orqali mahalliy toʻqimalarga
C. Metastatik potensial bu-yomon sifatlilarning oʻziga xos xususiyati-xafvsiz
Ruben Aguilar
Jamoalardagi faoliyati
Agilar Oserga 2014-yilda Grenobldan kelib qoʻshillgan. U Liga 2da debyutini 2014-yilning 1-avgustida " Gavre "ga qarshi oʻyinda 2:0 hisobida gʻalaba qozongan. 2016/17-yilgi mavsumda u „Oser“ safida 30 ta oʻyin oʻtkagan.
Neoplaziya
oʻsmalar metastaz bermaydi.
Immunogistokimyo gistologiya boʻyicha tasniflash qiyin boʻlgan oʻsmalarni
tavsiflashda ishlatiladi.
Ruben Aguilar
Jamoalardagi faoliyati
2017-yilning may oyida Agilar Monpelye bilan shartnoma imzolagan. 2019-yilning 6-avgustida u 5 yillik shartnoma asosida " Monako "ga oʻtgan.
Xalqaro karyerasi
2020-yil 9-noyabrda Agilar birinchi marta Fransiya terma jamoasiga chaqirilgan u avval Fransiya terma jamoasida hech qanday saviyada o‘ynamagan.
Shaxsiy hayot
Agilar Grenoblda (Isere) Fransiyada tugʻilgan uning onasi fransuz va otasi ispan boʻlgan.
Neoplaziya
III. ZARDOB OʻSMA MARKERLARI
A. Oʻsma orqali zardob ichiga oqsillar chiqarilishi.
B. Davolanish jarayonini va qaytalanishini muntazam tekshirish foydalidir.
C. Yuqori darajadagi oʻsmalarni farqlash uchun toʻqima biopsiyasini oʻtkazish kerak
(masalan biopsiyani PSAni yuqorisi bilan).
IV. OʻSMANING DARAJALARI
A. Mikroskopik farqlarni tahlil qilish(oʻsmaning oʻsadigan boshqa toʻqimalarga