cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mekkel divertikuli
Klinikasi
Mekkel divertikuliga xos uchta asosiy simptom mavjud: Ichakdan qon  ketish 25-56 % hollarda uchraydi. Qon kam miqdorda ketsa, oshqozon-ichak tizimining distal qismlarida o‘tish sekinlashuvi sababli najas qora rangda keladi. Baʼzida qon ketish ko‘p miqdorda bo‘lsa, najas to‘q qizil rangga bo‘yaladi. Najasning malina jelesi sifatida kelishi, uning ichak shillig‘i bilan aralashganligini ko‘rsatadi. Lekin bu hollarda ichak invaginatsiyasi bilan qiyosiy diagnostika o‘tkazish zarur bo‘ladi. Mekkel divertikulida qon oshqozon-ichak tizimining distal qismidan ketishi sababli qon qusish bunda qayd qilinmaydi. Qon ketish og‘riqsiz kechadi. Anemiya belgilari rivojlanadi. Adabiyotda berilgan bir maʼlumotga ko‘ra, 49 ta Mekkel divertikulidan qon ketgan bolalardan 41 nafariga konservativ davo mobaynida hech bo‘lmaganda bir marotaba qon quyish zarur bo‘lgan. Ko‘pincha qon ketishini konservativ yo‘l bilan bartaraf qilsa bo‘ladi. Diagnoz aniqlangandan so‘ng, operativ davo o‘tkazish sharoitni hisobga olgan holda belgilanadi. Qon ketish ko‘p miqdorda bo‘lib, konservativ davo yordam bermagan hollarda, tezkor usulda operatsiya o‘tkazish talab qilinadi. Mekkel divertikulidan qon ketish manbayi, undagi peptik yara hosil qiluvchi qo‘zg‘algan oshqozon shilliq pardasi hisoblanadi. Ko‘p hollarda qonayotgan yara oshqozon bilan yonbosh ichak shilliq pardalari kesishgan (tutashgan) sohada yoki yonbosh ichakning divertikul joylashgan devorining qarama-qarshi, ichak tutqichi tarafida kuzatiladi. Divertikulning belgilaridan yana biri, qorin bo‘shlig‘ida yallig‘lanish mavjudligini ko‘rsatuvchi og‘riqdir. Bu klinik ko‘rinish 25 % bemorlarda uchraydi. Yallig‘lanish alomatlari odatdagidek divertikulit bilan bog‘liq. Lekin amaliyotda operatsiyagacha doimo xirurglar tomonidan appenditsit deb baholanadi. Qorindagi noxushlik, odatda, kindik atrofi sohalarida seziladi. Keyinchalik esa divertikulning ko‘chma bo‘lganligi sababli, qorin bo‘shlig‘ining turli joylarida kuzatilishi mumkin. Divertikulitning uchdan biri perforatsiya bilan yakunlanadi. Bunda, albatta, divertikulda peptik yara hosil qilgan oshqozon shilliq pardasi mavjud bo‘ladi. Qorindagi og‘riq, baʼzida divertikulning ingichka asosida buralib qolishi natijasida ham paydo bo‘ladi. Bunday asorat divertikulning ishemiyasiga, baʼzida esa perforatsiyasiga yoki flegmonasiga ham sabab bo‘ladi. Uchinchi kam ahamiyatga ega bo‘lmagan, 30-35 % bemorlarda uchraydigan klinik ko‘rinish — ichak tutilishidir. Bu kichik yoshdagi bolalarda ko‘p uchraydi. Katta yoshdagi bolalarda esa divertikulning boshqa klinik ko‘rinishlari uchraydi. Operatsiyagacha ichak tutilishi diagnozi divertikul asorati sifatida juda kam qo‘yiladi. Mekkel divertikulida ichak obstruksiyasining mexanizmi bir nechta sabablarga bog‘liq bo‘ladi. Shulardan biri ichak invaginatsiyasidir. Divertikul fibroz tortma bilan qorin old devoriga tutashgan hollarda, uning atrofida ichak qovuzloqlari aylanib qolishi yoki ichki churra hosil bo‘lishi mumkin. Divertikulda ichak obstruksiyasi yuqorida ko‘rsatilgan uchala sabablar natijasida (invaginatsiya, ichak buralishi, ichki churra) bir xil darajada uchraydi.
Diagnostikasi
Mekkel divertikuli diagnozini qo‘yish uning klinik belgilari va shifokorning bu kasallik to‘g‘risidagi maʼlumoti darajasiga bog‘liq. Oshqozon-ichak tizimi pastki qismlaridan qon ketish, ayniqsa, kichik yoshdagi bolalarda, ko‘pincha Mekkel divertikuli bilan bog‘liq bo‘ladi. Oshqozon shilliq pardasini sstintografiya usulida aniqlash 1967-yili taklif qilindi. Klinikada bu usul 1970-yildan tatbiq qilina boshladi. Bu tekshiruvning prinsipi shundan iboratki, oshqozon shilliq ishlab chiqaruvchi hujayralari radioizotop moddani yutish va ekskretsiya qilish xususiyatiga ega. Radionuklidning anomal akkumulyatsiyasi aniqlansa, tekshiruv ijobiy hisoblanadi. Bunda Mekkel divertikuli, ko‘pincha, qorinning o‘ng yonbosh sohalarida aniqlanadi. Yonbosh ichak harakatchan bo‘lganligi sababli boshqa sohalarda ham aniqlanishi mumkin. Ssintografiya usulida Mekkel divertikulini aniqlash ilmiy adabiyotlarda ko‘rsatilishi bo‘yicha 50-92 %ni tashkil qiladi. Bu usulda Mekkel divertikuli aniqlansa, oshqozon shilliq pardasining boshqa ektopiyalari va yolg‘on ijobiy natijalar bilan qiyosiy diagnostika o‘tkazish zarur. Agarda Mekkel divertikuliga jiddiy va asosli shubha hosil bo‘lsa-da, sstintografiyada salbiy natija olinsa, diagnostik laparoskopiya o‘tkazish maqsadga muvofiq hisoblanadi. Qorin og‘rigi va ichak tutilishi belgilari bilan murojaat qilgan bolalarda, kamdan kam hollarda operatsiyadan oldin Mekkel divertikuli diagnozi qo‘yiladi. Agar bolaning yoshi va simptomlar yig‘indisi ichak invaginatsiyasiga gumon tug‘dirsayu, peritonit belgilari bo‘lmasa, yo‘g‘on ichakni bariy eritmasi bilan to‘ldirib irrigografiya o‘tkazish zarur. Bu faqat tekshiruv usuli bo‘lmay, davolash usuli ham hisoblanadi. Mekkel divertikuli diagnostikasida oshqozon-ichak tizimining yuqori (passaj) va pastki qismlarini (irrigografiya) kontrast rentgenologik tekshirish hech qanday bahoga ega emas. Ko‘pincha xirurglar ichak tutilishi yoki peritonit belgilari bilan tushgan bolalarni „o‘tkir qorin“ tashxisi bilan diagnostik laparotomiya o‘tkazishga majbur bo‘ladilar, chunki ichak tutilishi yoki peritonitning sababi aniq bo‘lmaydi. Shunday operatsiyalarda baʼzan Mekkel divertikuli aniqlanadi.
Hardisleben
Hardisleben Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Sömmerda tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 9,42 km2. 584 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Hardislebenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Liberty (Janubiy Karolina)
Liberty  — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Shahar 1876-yil 2-martda tashkil topgan.
Geografiyasi
Liberty shahri 34.78833°N, -82.695°W (34,788390, −82,694865) koordinatalarda joylashgan.
Bozköy, Bergama
Bozkoʻy — Izmirning Bergama tumanidagi mahalla.
Geografiyasi
Mahallaning Izmir shahar markaziga masofasi 97 km, Bergama tuman markazidan masofasi 16 km.
Mekkel divertikuli
Asoratlari va oldini olish
Mekkel divertikuli sababi bilan yuzaga keladigan invaginatsiyada, ichak buralib qolishida va ichki churrani siqilishida divertikulning perforatsiyasi yoki ichak gangrenasi kabi og‘ir asoratlar kelib chiqishi mumkin. O‘lim, ayniqsa, kichik yoshdagi bolalarda infeksiya (peritonit) bilan bog‘liq bo‘lib 10 %ni tashkil qiladi. Operatsiyadan keyingi yaqin va uzoq davrlarda, boshqa laparotomiya operatsiyasini o‘tkazgan bolalar kabi chandiqli ichak tutilishi xavfi yuqori bo‘ladi. Kindik nuqsonlaridan granuloma (Fungus) bolalarda ko‘p uchraydi. Bu nuqson kumush nitrati eritmasida kuydirish yo‘li bilan oson davolanadi. Samara bo‘lmagan taqdirda sariqlik yo‘li yoki peshob yo‘lining to‘la bitmaganligidan dalolat beradi. Bunday hollarda, finajasografiya yordamida tashxisga aniqlik kiritish mumkin. Sariqlik yo‘li yoki peshob yo‘lining bitmagan qoldig‘ini oddiy kesib olib tashlash usuli bilan bartaraf qilinadi. Oshqozon-ichak tizimi bilan oqma hosil qilgan hollarda, operatsiya yonbosh ichakning bir qismini „ponasimon rezeksiya qilish“ yo‘li bilan bartaraf qilinadi. Mekkel divertikulining simptomsiz kechishi hollarida, xirurgik usul qo‘llash bir muncha qiyinchiliklar tug‘diradi. Bola yoshi ulg‘aygan sari, divertikul klinik belgilar berishi kamayishini hisobga olgan holda, operatsiya paytida, behosdan divertikul aniqlansa, rezeksiya o‘tkazish faqat kichik yoshdagi bolalarda tavsiya etiladi. Katta bolalarda esa divertikul devori paypaslanib ko‘rilishi kerak. Agarda devori qattiqlashganligi aniqlansa, rezeksiya o‘tkazash shart. Chunki bu oshqozon shilliq pardasining yoki oshqozon osti bezining ektopik joylashganligini belgisi hisoblanadi. Operatsiya davrida agar boshqa patologik jarayon topilmasa, divertikulektomiya o‘tkazish kerak bo‘ladi.
Liberty (Janubiy Karolina)
Demografiyasi
2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 3 009 kishi, 1 267 xonadon va 881 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 705,0 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 86,94% oq tanli, 11,53% afro-amerikalik, 0,10% tubjoy amerikalik, 0,07% osiyolik, 0,63% boshqa irqlardan va 0,73% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1% ni tashkil etadi.
Shaharda 1 267 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 26,8 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari, 51,9 foizi er-xotinlar, 13,7 foizi eri boʻlmagan, 30.4 foizi esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 27% jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 12,5% 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.
Mekkel divertikuli
Adabiyotlar
M.M. Aliyev, „Bolalar xirurgiyasi“ Toshkent — 2018
Qurilish qorishmalari
Qurilish qorishmalari - bogʻlovchi aralashmalar (sement, alebastr va boshqalar) ga suv, mayda toʻldirgichlar (shagʻal, chaqiq tosh, toshqol va boshqalar) qoʻshib tayyorlanadigan qurilish materiallari. Bir xil bogʻlovchi ishlatilgan Qurilish qorishmalari oddiy, 2—3 xil bogʻlovchi aralashma (sement, ohak va boshqalar) ishlatilgani murakkab Qurilish qorishmalari deyiladi. Toʻldirgichlarning hajmiy ogʻirligiga qarab, yengil va ogʻir turlarga boʻlinadi. Yengil Qurilish qorishmalari uchun yengil gʻovakli materiallar (turli shlaklar, keramzit, ag-loporit va boshqalar) ishlatiladi. Ogʻir Qurilish qorishmalari uchun tabiiy va togʻ minerallarini maydalab olingan toʻldirgichlar ishlatiladi. Ogʻir Qq.ning hajmiy ogʻirligi 1500—-2500 kg/sm3(quruq holda), yengiliniki 1500 kg/m3dan kam.
Liberty (Janubiy Karolina)
Demografiyasi
Shahar aholisi keng tarqalgan boʻlib, 23% 18 yoshgacha, 7,9% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 27,6% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 23,5% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 18% 65 yosh va undan kattalardir. Aholining oʻrtacha yoshi 39 yoshni tashkil etadi. Har 100 ayolga 90,2 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 85,8 erkak toʻgʻri keladi.
Shahardagi bir xonadonning oʻrtacha daromadi 31 055 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 37 656 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 30 753 dollarni, ayollarniki esa 21 051 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 15 327 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 11,1 foizi va aholining 13,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 18 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 15,4 foizi qashshoq hisoblanadi.
Qurilish qorishmalari
Qurilish qorishmalari zavodlarda yoki qurilishning oʻzida qorgichlarda tayyorlanadi. Qurilish qorishmalari qurilishga tayyor holda va ishlatishdan oldin suv qoʻshiladigan quruq aralashma holida maxsus avtomashinalarda yoki quvurlar orqali nasoslar yordamida keltiriladi.
Britain’s Got Talent
„Britainʼs Got Talent“ — (ingl.  Buyuk Britaniya isteʼdodlarni qidirmoqda) britaniyalik prodyuser Saymon Kovell tomonidan yaratilgan got Talent global franchayzasining bir qismi boʻlgan Britaniya televideniye isteʼdodlar tanlovi. Tanlov har yili ITV telekanalida bahorning oxiri va yozning boshlarida namoyish etiladi.
Carballedo
Carballedo Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Lugo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 2664 kishi (2010).
Britain’s Got Talent
Shou premyerasi 2007-yil 9-iyun kuni Americaʼs Got Talent filmining muvaffaqiyatidan soʻng boʻlib oʻtdi. Spektaklning premerasi 2005-yilda boʻlib oʻtishi kerak edi, biroq teleradiokompaniya va uning boshlovchisi oʻrtasidagi kelishmovchilik tufayli ishlab chiqarish ikki yilga toʻxtatildi.
Har yili har qanday yoshdagi ishtirokchilar televizion tanlovda oʻz isteʼdodini namoyon etishlari mumkin. Tinglovchilar hakamlarni hayratda qoldirmoqchi — hozirda Kouell, Amanda Xolden, Alisha Dikson va Devid Uolliams. Musobaqa ishtirokchilari ovozlarni qoʻlga kiritish va pul mukofoti va Britaniya qirollik oilasi aʼzolari oldida „Qirollik Variety Performance“ spektaklida qatnashish imkoniyatini qoʻlga kiritish imkoniyati uchun finalga chiqish uchun jamoatchilik va hakamlarni hayratda qoldirishni maqsad qilgan. 2019-yil holatiga koʻra, shouda musiqachilar va qoʻshiqchilardan tortib tomoshabinlar, sehrgarlar va raqqosalargacha boʻlgan oʻn uchta gʻolib bor.
2019-yil holatiga koʻra, shouda musiqachilar va qoʻshiqchilardan tortib tomoshabinlar, sehrgarlar va raqqosalargacha boʻlgan oʻn uchta gʻolib bor.
Bir mavsumda oʻrtacha 9,9 million tomoshabin bilan Britaniyaning iqtidorli shousi shouning uchinchi fasli finali uchun rekord darajadagi 17,3 million tomoshabinni jalb qildi va translyatsiya vaqtida 64,6% tomoshabin ulushini toʻpladi. Asosiy dasturning har bir qismiga Stiven Myulhern tomonidan taqdim etilgan "Britainʼs Got More Talent" qoʻshigʻi hamrohlik qiladi. "Britainʼs Got Talent: The Champions" nomli spin-off bir xil hakamlar va boshlovchilardan iborat boʻlib, keyinchalik "Americaʼs Got Talent: The Champions" spin-off muvaffaqiyatidan soʻng 2019-yilda ishlab chiqarilgan va efirga uzatilgan. Dastur 2024-yilgacha moʻljallangan.
Tarixi
right|thumb| Britainʼs Got Talent va The Got Talent franshizasining yaratuvchisi Saymon Kouell 2007 yildan beri Buyuk Britaniya versiyasi bo‘yicha hakamlik qiladi. Shou formati X Factor yaratuvchisi va Sony Music ijrochi direktori Saymon Kouell tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, u bir qancha mamlakatlarda boshqa Got Talent dasturlarini yaratishda yordam bergan. Ularning gʻoyasini namoyish qilish uchun 2005-yil sentabrida sinov epizodi suratga olindi, unda hakamlar hay’ati Kouell, Fern Britton va jurnalist Pirs Morgandan iborat edi. Uchuvchi 2012-yil yanvar oyida "Isteʼdodlar shousi hikoyasi" nomli hujjatli film seriyasining bir qismi sifatida koʻrsatilgunga qadar televideniyeda koʻrsatilmagan.
Auditoriyalar
Har yili tanlov ikki turdagi tinglovlar bilan boshlanadi. Birinchi tur „ochiq tanlovlar“ deb nomlanadi, u Buyuk Britaniyaning turli shaharlarida kuz oylarida kichik joylarda oʻtkaziladi. Ikkinchi tur „hakamlar tanlovi“ deb nomlanadi, kelgusi yil yanvar va fevral oylarida tanlangan shaharlarda — odatda Kardiff, Glazgo, Manchester, Birmingem va Londonda boʻlib oʻtadi va teatr yoki konferensiya zalida boʻlib oʻtadi, bu joy birinchi navbatda koʻproq ishtirokchilar bilan ishlash uchun zarur sharoitlar mavjudligi sababli tanlanadi, xususan, joy ishtirokchilarning kutish zonasidan, ular kiradigan va chiqadigan darvozadan va ular ijro etadigan asosiy sahnadan iborat uchta zonaga boʻlingan.
Tanlovda ishtirok etishni istagan har bir ishtirokchi birinchi navbatda kim ijro etayotgani haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan dasturga murojaat qilishi kerak-u bir kishi, er-xotin yoki ijrochilar triosi, kichik yoki katta guruh, yoshi, tugʻilgan shahri va kelib chiqishi haqidagi shaxsiy maʼlumotlar, ular qanday tajribaga ega va turlari spektakllar. Ariza maʼqullangandan soʻng, ishtirokchi oʻzi yashaydigan (yoki u erga borishi mumkin boʻlgan) joy yaqinida ochiq tinglash paytida nutq soʻzlaydi, agar u muvaffaqiyatli boʻlsa, unga ikkinchi bosqichda va hech qanday muammosiz etib boradigan joyda joy beriladi. Ular belgilangan joyga etib kelishganidan soʻng, ishtirokchiga raqam beriladi va u spektaklga tayyorgarlik koʻrish uchun sahna orqasiga chaqirilgunga qadar belgilangan kutish zonasida qoladi. Asosiy sahnaga olib chiqilgandan soʻng, ular hakamlar bilan muloqot qilishni boshlaydilar, ular ularga bir nechta savollar berishadi — ular spektaklning nomi, kelib chiqishi va turini soʻrashadi — shundan soʻng ishtirokchiga chiqish uchun uch daqiqa vaqt beriladi, agar kerak boʻlsa, ijro uchun musiqa yoqiladi.
Har bir epizodni suratga olish hakamlar tinglovlari paytida boshlanadi va har doim har bir tinglash joyidan olingan yozuvlardan, sahna ortidagi va kutish zonasidagi sahna ortidagi sahnalardan iborat. Suratga olish xodimlari tomonidan suratga olingan kadrlar keyinchalik bir qator epizodlarga tahrir qilinadi, ular eng koʻzga koʻringan tinglovlardan tashkil topgan bir nechta sahnalarning montajidan iborat — eng yaxshi, eng yomon va kulgili qilingan — baʼzi taniqli ishtirokchilar bilan suhbatlar va sahna ortidagi tomoshalarni tomosha qilayotgan boshlovchilarning sahna ortidagi sahnalari.sahna ortida.
Mukofotlar va nominatsiyalar
right|thumb| Xolden shouning barcha fasllarida ishtirok etdi, faqat 2012 yilda sogʻligʻi sababli bir nechta epizodlarda qatnashmadi. right|thumb| Hasselhoff 2011-yilda shouga qoʻshilishdan oldin Amerikada isteʼdodli boʻlgan filmda hakam boʻlgan. 2007-yil iyun oyida shou boshlanganidan keyingi dastlabki toʻrt mavsumda hakamlar hay’ati musiqiy direktor va televizion prodyuser, Saymon Kovell, aktrisa Amanda Xolden va gazeta muharriri va jurnalist Pirs Morgandan iborat edi. 2009-yilda prodyuserlar Kelli Brukda toʻrtinchi sudyani qoʻshish uchun shou formatini oʻzgartirishni rejalashtirishgan .Boshlanganidan bir hafta oʻtmay, prodyuserlar shou formatining oʻzgarishi uni murakkablashtirishiga ishonib, bu oʻzgarishni rad etishdi, natijada Bruks uchinchi hakam sifatida taklif qilindi. 2010-yilda toʻrtinchi mavsumni suratga olish paytida Kouell kasal boʻlib qoldi va Birmingemdagi tinglovlarda qatnasha olmadi, bu esa Lui Uolshning tuzalib ketguniga qadar mehmon hakami sifatida oʻz oʻrnini egallashiga olib keldi.
2011-yilda birinchi katta oʻzgarishlar yuz berdi — Morgan shouni AQShga sayohat qilish va yangi shousini suratga olishni boshlash uchun tark etishini maʼlum qildi va Kovell oʻzining band jadvali tufayli beshinchi mavsumdagi tanlovlarda qatnashmasligini eʼlon qildi ,shuningdek, Amerikaning Got Talent aktyori, qoʻshiqchisi va sobiq hakami Devid Xasselxoff. Mavsum jonli epizodga oʻtganida, Kovell toʻrtinchi hakam boʻlish uchun qaytib keldi. Keyinchalik, oʻsha yilning oktyabr oyida Xasselxof va Makintayr oltinchi mavsumga qaytishni rad etishdi va Kovell qaytib kelishini eʼlon qildi.
Rex Harrison
Sir Reginald Carey "Rex" Harrison (talaffuzi: „Ser Reginald Keri Reks Xarrison“, 1908-yil 5-mart — 1990-yil 2-iyun) ingliz aktyori edi. Harrison oʻz faoliyatini 1924-yilda sahnada boshlagan. U oʻzining West Enddagi debyutini 1936-yilda Terens Rattiganning "French Without Tears" spektaklida oʻynagan va bu uning eng muhim roli edi. U 1949-yilda "Anne of the Thousand Days" spektaklidagi Genrix VIII roli uchun birinchi Tony mukofotini qoʻlga kiritdi. U 1957-yilda „My Fair Lady“ spektaklidagi professor Henry Higgins roli uchun ikkinchi Tony mukofotini qoʻlga kiritdi.
Britain’s Got Talent
1-fasl (2007)
Birinchi mavsum 2007-yilda, 9-17-iyun kunlari efirga chiqdi. Ushbu mavsum uchun tinglovlar shu yilning yanvar-fevral oylari orasida Manchester, Birmingem, London va Kardiff shaharlarida boʻlib oʻtdi. Seriya 3 ta jonli yarim finaldan iborat boʻlib, unda jami 24 ta yarim finalchi ishtirok etdi, ular Qirollik estrada shousida ishtirok etish imkoniyati uchun kurashdilar, shuningdek, 100 000 funt sterling miqdoridagi pul mukofotiga daʼvogarlik qildilar. Seriya gʻolibi opera qoʻshiqchisi Pol Potts boʻldi, qolgan finalchilarning natijalari eʼlon qilinmadi
Rex Harrison
Yoshlik
Reginald Carey Harrison 1908-yil 5-martda Lankashir shtati Huyton shahridagi uyida Edith Mary (niyasi Carey) va paxta broker William Reginald Harrisonning o‘g‘li bo‘lib tug‘ilgan. U uchta farzandning eng kichigi edi. U Liverpul kollejida tahsil olgan. Bolalikdagi qizamiqdan soʻng, Harrison chap koʻzining koʻrish qobiliyatini yoʻqotdi, bu esa sahnada qiyinchilik tugʻdirdi. Bu qiyinchilikdan keyin Harrisonning kayfiyatini koʻtarish uchun onasi uni teatrga olib bordi.
Britain’s Got Talent
2-mavsum (2008)
Ikkinchi mavsum 2008-yilda, 12-apreldan 31-maygacha efirga chiqdi. Mavsum ancha uzoq davom etdi, tinglovlar Blekpul va Glazgoda boʻlib oʻtdi, ikkinchisi oʻtgan mavsumda Shotlandiyaga tashrif buyurilmagani haqidagi shikoyatlardan soʻng, shuningdek Manchester, Birmingem, London va Kardiffda boʻlib oʻtdi. Bundan tashqari, shou beshta jonli yarim finalga ega boʻlib, unda jami 40 yarim finalchi ishtirok etdi. Sezon gʻolibi koʻcha raqqosasi Jorj Sampson, Signature guruhi ikkinchi, qoʻshiqchi Endryu Jonston uchinchi oʻrinni egalladi.
Rex Harrison
Sahna faoliyati
Harrison birinchi marta 1924-yilda Liverpulda sahnaga chiqdi. Aktyorlik faoliyati Ikkinchi jahon urushi bilan toʻxtatildi, bu davrda u Qirollik havo kuchlarida xizmat qildi va parvoz leytenanti darajasiga yetdi. 1990-yil 11 maygacha turli sahna asarlarida rol oʻynagan. U 1936-yilda „West End“da debyut qildi. Terens Rattiganning "French Without Tears" spektaklida rol oʻynadi, bu uning yutuqli roli boʻlib chiqdi va uni ingliz sahnasining yetakchi komediyachisi sifatida koʻrsatdi.
Britain’s Got Talent
3-fasl (2009)
Uchinchi fasl 2009-yilda, 11-apreldan 30-maygacha efirga uzatilgan, tinglovlar avvalgidek beshta shaharda boʻlib oʻtgan. Dastlab prodyuserlar toʻrtinchi sudyani hakamlar hay’ati tarkibiga kiritish uchun formatni oʻzgartirmoqchi edilar, ammo tinglovlar boshlanganidan bir necha kun oʻtgach, taklif bekor qilindi. Mavsum gʻolibi Diversity raqs kompaniyasi, qoʻshiqchi Syuzan Boyl ikkinchi, saksofonchi Julian Smit uchinchi oʻrinni egalladi. Bu buyuk Britaniyaning Got Talent tarixidagi eng mashhur mavsum boʻlib, oʻrtacha 13,3 milliondan ortiq tomoshabinni jalb qildi.
Rex Harrison
Sahna faoliyati
U London va Nyu-Yorkda „Bell, Book and Candle“ (1950), „Venus Observed“, "The Cocktail Party", "The Kingfisher" va "The Love of Four Colonels" kabi spektakllarda oʻynagan. U birinchi Tony mukofotini Shubert teatrida Maxvell Andersonning „Anne of the Thousand Days“ spektaklidagi Hnery VIII roli va „My Fair Lady“ musiqiy filmidagi Henyr Higgins roli uchun xalqaro yulduz (va ikkinchi Tony) rolida qoʻlga kiritdi.
Britain’s Got Talent
4-mavsum (2010)
Toʻrtinchi mavsum 2010-yilda, 17-apreldan 5-iyungacha efirga uzatilgan, mavsumning 22-may kuni efirga uzatilishi kerak boʻlgan bitta epizodi oʻsha yili UEFA Chempionlar Ligasi finalining jonli efiriga duch kelmaslik uchun 23-mayga koʻchirilgan. Tinglovlar yana oʻsha beshta shaharda boʻlib oʻtdi. Kasallik tufayli Kovell Birmingemdagi tinglovlarda qatnasha olmadi, natijada Luis Uolsh mehmon hakami sifatida taklif qilindi. Mavsum gʻolibi spellbound gimnastika truppasi boʻldi, Twist and Pulse raqs dueti ikkinchi, barabanchi Kiran Gaffni uchinchi oʻrinni egalladi.
6-mavsum (2012)
Oltinchi mavsum 2012-yilda, 24-martdan 12-maygacha efirga uzatilgan. Ushbu mavsumda pul mukofoti 100000 funt sterlingdan 500000 funt sterlingga koʻtarildi va Wildcard deb nomlangan yangi xususiyat joriy etildi, unda hakamlar yarim finalda chetlatilgan oʻyinlardan birini tanlab, final musobaqasiga raqibni qaytarishlari mumkin edi. Shou, shuningdek, yarim final uchun yarim finalchilar sonini 45 taga, toʻqqizta yarim finalga chiqish va tanlov hakamlari sonini 4 taga etkazdi. Bundan tashqari, shou mobil ilova orqali yarim finalga ovoz berishning yangi usulini joriy etishga harakat qildi, ammo bu yangilik birinchi jonli yarim finalda ovoz berish paytida texnik muammolar yuzaga kelganidan keyin toʻxtatildi.
7-mavsum (2013)
Yettinchi mavsum 2013-yilda, 13-apreldan 8-iyungacha efirga chiqdi, shou 29-mayda Angliya va Irlandiya oʻrtasidagi futbol oʻyini tufayli toʻxtatildi. Shou oʻtgan mavsumda kiritilgan yangi xususiyatlarni saqlab qolgan boʻlsa — da, pul mukofoti 250 000 funt sterlingga tushirildi, mavsum beshta shaharda-Birmingem, London, Kardiff, Glazgo va Manchesterda tinglovlarni oʻz ichiga oldi. Attract truppasi gʻolib boʻldi, komediyachi Jek Kerol ikkinchi, Richard & Adam opera dueti esa uchinchi oʻrinni egalladi.
8-mavsum (2014)
Sakkizinchi mavsum 2014-yilda, 12-apreldan 7-iyungacha efirga uzatilgan. Ushbu mavsumda „oltin tugma“ namoyish etildi va birinchi marta tinglovlar Shotlandiyada emas, balki Shimoliy Irlandiyada Belfastda boʻlib oʻtdi, Kardiff, London, Birmingem va Manchester bilan bir qatorda Edinburg 2013-yil oxirida Blekpul va Brayton bilan bir qatorda ochiq tanlovlarni oʻtkazish uchun ushbu shaharlarga qoʻshildi.. morrisonsning turli mahalliy filiallarida „Talent Spot“ chodirlarida oʻtkazilgan shou supermarketlar tarmogʻi bilan homiylik shartnomasi tufayli. Collabro guruhi gʻolib boʻldi, opera qoʻshiqchisi Lyusi Kay ikkinchi, Bars and Melody dueti uchinchi oʻrinni egalladi.
10-fasl (2016)
Oʻninchi mavsum 2016-yilda, 9-apreldan 28-maygacha efirga uzatilgan. Tinglovlar Liverpul, Birmingem va Londonda boʻlib oʻtdi, uchalasi ham 2015-yil oxirida Kardiff, Glazgo va Manchester bilan birgalikda ochiq tanlov oʻtkazdilar. Sezon gʻolibi sehrgar Richard Jons, ikkinchi oʻrinni qoʻshiqchi Ueyn Vudvord, uchinchi oʻrinni esa Boogie Storm raqs guruhi egalladi.
11-fasl (2017)
Oʻn birinchi mavsum 2017-yilda, 15-apreldan 3-iyungacha efirga uzatilgan, final dastlab 4-iyunga rejalashtirilgan edi, biroq oʻsha kuni One Love Manchester xayriya kontsertiga duch kelmaslik uchun koʻchirildi. Sezon ikkita katta oʻzgarishlarga duch keldi: birinchidan, yarim finalchilarning umumiy soni 40 taga kamaydi, har yarim finalda sakkizta, ikkinchidan, hakamlarning ovozi bekor qilindi, tomoshabinlar ovozi eng koʻp boʻlgan ikki yarim finalchi finalga oʻtdi. Bundan tashqari, avvalgi yopilganligi sababli jonli efirlar endi Elstree Studios-dan efirga uzatildi. Tinglovlar Salford, Birmingem, London va Blekpulda boʻlib oʻtdi, soʻnggi ikki shahar 2016-yil oxirida Peterboro, Kardiff, Edinburg, Kingston-Upon-Xall, Linkoln, Reading, Manchester va Luton kabi ochiq tanlovlarni oʻtkazdilar. Sezon gʻolibi pianinochi Tokio Mayers, sehrgar issi Simpson esa ikkinchi oʻrinni egalladi.
Schliengen
Schliengen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Lörrach tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 37,46 km2. Aholisi — 5322 kishi (2010).
Britain’s Got Talent
13-fasl (2019)
Oʻn uchinchi mavsum 2019-yilda, 6-apreldan 2-iyungacha efirga uzatilgan. Tinglovlar avvalgidek shaharlarda, jumladan London va Manchesterda boʻlib oʻtdi. Ushbu mavsumda uchta muhim voqea sodir boʻldi — ishtirokchilardan birining jonli yarim finaldan chiqishi va ishtirokchining oldingi mavsumdan kutilmagan qaytishi. Sezon gʻolibi qoʻshiqchi Kolin Tekeri, ikkinchi oʻrinni Mentalist Mark Spelmann (X sahna nomi bilan), uchinchi oʻrinni esa sehrgar Ben Xart egalladi.
Schliengen
Hududi
Schliengenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Britain’s Got Talent
14-fasl (2020)
Oʻn toʻrtinchi mavsum 2020-yilda efirga uzatilgan, ammo oʻsha yili Buyuk Britaniyaga taʼsir koʻrsatgan COVID-19 pandemiyasi natijasida ikki qismdan iborat. Birinchi boʻlim oʻsha yilning boshida suratga olingan va aprel va may oylari orasida efirga uzatilgan tinglash epizodlariga qaratilgan. Avgust va oktyabr oylari orasida efirga uzatilgan tanaffusdan soʻng, ikkinchi yarmida qolgan epizodlarda ishlab chiqarish qayta tiklandi, garchi bir nechta oʻzgarishlar bilan: infeksiyadan himoya qilish choralari koʻrildi, shu jumladan virtual auditoriyadan foydalanish va ijtimoiy masofani saqlash, barcha epizodlar har hafta efirga uzatildi, barcha yarim finallar oldindan yozib olindi va ovoz berish tizimi natijada toʻgʻridan-toʻgʻri oʻzgartirildi.
Birinchi yarim finalni suratga olishdan oldin, Simon Kovell avgust oyida sodir boʻlgan baxtsiz hodisadan soʻng jarohat oldi va uni mavsum oxirigacha yoʻq qilishga majbur qildi va uning oʻrnini Eshli Banjo egalladi. Sezon gʻolibi komediya pianinochisi jon Kortni, Sign Along with US xori ikkinchi, komediyachi Stiv Royl esa uchinchi oʻrinni egalladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
IC 4856
IC 4856 Telescopium yulduz turkumidagi IBm (aralash noregular choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Muhammad Umarxoʻjayev
Muhammad Umarxoʻjayev (1910.5.1 — Toshkent — 1984) — Oʻzbekiston xalq artisti (1968). 1931—80 yillar Hamza teatrida aktyor. Turdivoy (Uygʻun, I.Sulton, "Alisher Navoiy"), Tixon (A.Ostrovskiy, "Momaqaldiroq"), Doj (U.Shekspir, "Otello"), Saidobid (M.Shayxzoda, "Mirzo Ulugbek"), Zokir (A.Muxtor, "Samandar") kabi rollari bilan tanilgan. Qahramon xarakterini boʻrttirib gavdalantirish, ularni koʻtarinki, joʻshqin ifodalash U. ijodiga xos.
Zeynabad, Qazvin
Zaynobod, shuningdek , rim tilidan Zeynobod va Zeynobod ) — Eron, Qazvin viloyati, Buin Zahra tumani, Shol tumani, Zeynobod qishloq okrugiga qarashli qishloq . 2006-yil aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 1,611 nafar va 372 oiladan iborat.
Jahongir Abdurasulov
Jahongir Abduvalievich Abdurasulov(1972-yil 1-sentyabr Andijon viloyati Asaka tumanida tavallud topgan, Oʻzbekiston SSR,) — oʻzbek xalqaro iqtisodchisi va davlat arbobi.2020-yildan IV-chaqiriq Oliy Majlis Qonunchilik palatasi deputati etib saylangan.
Fort Wright (Kentucky)
Fort Wright AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Kenton okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
5681 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 634,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,0 km2. Shundan 9,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 258 m balandlikda joylashgan.
Shodmon Umarov
Tarjimai holi
Shodmon Umarov 1918-yilning 27-oktyabrda Urus qishlogʻi (hozirgi Kitob tumani, Qashqadaryo viloyati)da tavallud topgan. Millati — oʻzbek. 6-sinfni tamomlagan. Tuman komsomol qo‘mitasida ishlagan.
1938-yili Kitob tumani harbiy komissarligi tomonidan Qizil Armiya safiga chaqiriladi. Piyoda askarida xizmat qilgan. 1941-yildan KPSS aʼzosi. 1942-yilda Tbilisi harbiy piyodalar maktabini tamomlagan. 1942-yil iyun oyida Ikkinchi jahon urushi frontida jangga kirgan. 1944-yilgi „Otishma“ kursini tamomlagan.
Nemis qoʻshinlari bilan janglarda boʻlinmalarni boshqarish qobiliyatini va shaxsiy jasoratini namoyon qilgan. Qiyin paytlarda batalyon komandiri sifatida, boʻshqalarga oʻrnak oʻlaroq, askarlarga jangga yetaklagan. Kapitan Umarov 1944-yilning yoziga kelib, 266-gvardiya oʻqchi polkining 3-batalyoniga komandir boʻladi. Ukraina va Polshani ozod qilish uchun kechgan janglarda alohida koʻzga tashlangan.
Kovel shahri yaqinida hujum batalyoni ogʻir janglarda dushmanning uzoq muddatli mudofaasini yoʻq qilishga muvaffaq boʻlgan. Oʻsha viloyatning Vishnyuv—Lyuboml viloyatlarida batalyon dushmanni aholi punktidan haydab chiqaradi, temir yoʻl stantsiyasini egallab oladi va koʻcha janglarini kirishib, dushmanlarini butunlay yoʻq qiladi.
Yanvar oyi oʻrtalarida kapitan Umarov batalyoni Tsebilyuvka hududida dushman mudofaasini yorib oʻtgan. Qoʻshin 25-yanvar kuni Vayssenburg aholi punkti hududida Varta daryosini kesib oʻtishadi. Chap qirgʻoqdagi koʻprik boshlanish hududi egallanib, 9 soat ichida dushmanning 7 ta hujumini qaytarishga muvaffaq boʻlishadi. Qolgan qismlar yaqinlashguncha pozitsiyani ushlab turishadi. Ushbu koʻprikdan diviziya hujumga oʻtadi va Vayssenburgni ozod qiladi.
SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 24-mart sanasidagi farmoniga asosan qoʻmondonlik jangovar topshiriqlarini namunali bajargani, koʻrsatgan qoʻriqchilarning jasorati va qahramonligi uchun kapitan Shodmon Umarovga Sovet Ittifoqi Qahramoni, Lenin ordeni, Qizil Yulduz medali kabi unvonlar topshirilgan.
Urushdan keyin u armiyada qoldi. 1949-yilda M. V. Frunze nomidagi harbiy akademiyani tamomlagan. Harbiy komissarliklar tizimida xizmat qilishni davom ettirgan. 1953—1961-yillarda Toshkent Jismoniy tarbiya institutida o‘qituvchi bo‘lgan. 1975-yilda nafaqaga chiqqan.
Shodmon Umarov Lenin ordeni, ikki bora Qizil Bayroq ordeni, Qizil Yulduz kabi ordenlar, 3-darajali „SSSR Qurolli Kuchlarida Vatanga xizmatlari uchun“ orden va medallari bilan taqdirlangan.
Châbons
Châbons Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1485 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 82,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 18,0 km2. Dengiz sathidan 386 – 687 m balandlikda joylashgan.
NGC 1389
NGC 1389 Eridan yulduz turkumidagi E/SB0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Julius Schmidt 1865-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Liberty Lake
Liberty Lake AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Spokane County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4660 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 13,9 km2. Shundan 11,1 km2 quruqlik, 2,8 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 632 m balandlikda joylashgan.
Orangeburg (Janubiy Karolina)
Orangeburg  — AQShning Janubiy Karolina shtatida joylashgan shahardir. 2010-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra shahar aholisi 13 964 kishini tashkil qilgan.
Geografiyasi
Qoʻshma Shtatlar aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 8,3 kvadrat milya (21,5 km2) ni tashkil qiladi, shundan 8,3 kvadrat milya (21,5 km2) quruqlik va 0,12% suvdan iborat.
Demografiyasi
Shaharda 4 421 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 18,9% 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 33,5% er-xotinlar, 18,8% turmush oʻrtogʻi boʻlmaganlar, 44% esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 35,2 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 13,1 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.
Shahar aholisi keng tarqalgan boʻlib, 17,7% 18 yoshgacha, 28,6% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 21% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 17,5% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 15,2% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 28 yosh edi. Har 100 ayolga 76,2 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 71,0 erkak toʻgʻri keladi.
Shahardagi bir xonadonning o‘rtacha daromadi 30 306 dollarni, oilaning o‘rtacha daromadi esa 37 008 dollarni tashkil qilgan. Erkaklar oʻrtacha daromadi 30 310 dollarni, ayollarniki esa 21 935 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 15 263 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 17,9 foizi va aholining 24,7 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 34,7 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 14,8 foizi qashshoq hisoblanadi.
Navroʻz
Navroʻz (forscha نوروز — „yangi kun“) — bahor bayrami hamda fors va turkiy xalqlarida yangi yilning birinchi kuni. „Navroʻz“ soʻzi forschadan tarjima qilinganda, „yangi kun“ maʼnosini beradi. Eron, shuningdek, Markaziy Osiyo va Kavkazda Navroʻz 21-mart kuni, Qozogʻistonda esa 22-martda nishonlanadi.
Navroʻz Shimoliy yarimsharda bahorning boshlanishi sifatida, kecha-kunduz tenglashgan kunda (martning 20, 21 va yoki 22-da) boshlanadi. Baʼzi xalqlar bahor faslining kelishini tabiatning uygʻonishi bilan bogʻlaydilar, shu munosabat bilan bayramlar oʻtkazishadi, uni yangi yilning boshlanishidek bayram qiladilar. Qadim zamonlardan boshlab Ozarbayjon, Oʻzbekiston, Eron, Afgʻonıston, Tojikiston va yana koʻplab sharqiy oʻlkalarda bahorning — yangi yilning kelishini bayramlar bilan qarshi olishadi. Martning 21-sanasi Eron va Afgʻonistonda rasmiy taqvimning dastlabki birinchi kuni hisoblanadi.
2009-yil 30-sentyabda  Navroʻz UNESCO tarafidan nomoddiy madaniy meros roʻyxatiga kiritilgan, 2010-yil 23-fevralda esa BMT Bosh Assambleyasining 64-sessiyasida 21-mart „Xalqaro Navroʻz Kuni“ deb eʼlon qilindi. Hali ham bu bayram xalqlar oʻrtasida keng koʻlamda davom etib kelmoqda.
Bayramning umumiy tasnifi
Navroʻz qadimiyligi, keng geografik qamrovi va uni nishonlash vaqtidagi turli davrlari sababli, nomoddiy madaniy merosning xilma-xil xususiyatlarini oʻz ichiga oladi. U „Navroʻzi Jamshid“ini anglatgan Eronning afsonaviy shohi Jamshid va shu kabi afsonalarga asoslangan koʻpgina madaniy shakl va tasvirlardan tashkil topgan.
Shunga oʻxshash afsona hind mifologiyasida ham mavjuddir, bundan tashqari „Boʻzqurt“ nomli turk afsonasida, „Ammo Navroʻz“ Eron afsonasida, Afgʻoniston va Oʻrta Osiyo mamlakatlari afsonalarida Nanex Novrouz Amoo Novrouzni kutadi, lekin yangi yil kirib kelganida uxlab qoladi. Amoo Novrouz u uxlab ѐtganida kelib ketadi. Bu voqea har yili takrorlanaveradi. Bu afsonalar eskirgandek tuyulsa ham, ular bugungi kunda madaniyatimizda uchrab turadi. Ertaklar, epik sheʼrlar, „Navroʻz sheʼrlari“ deb nomlanadigan mumtoz sheʼrlar bilan birga, bugungi kunda Navroʻz marosimidan oldin va keyin kitob, jurnal, internetda chop etilgan shoirlar va radio, televidenieda yangraydigan musiqa: qadimgi va mumtoz Eron musiqasida maxsus kuylar va qoʻshiqlar mavjud boʻlib, ular „Naz-e Novrouz“, „Yaad-e Novrouz“, „Novrouz-e Xordak“, „Novrouz-e Xara“ i „Novrouz-e Saba“ deb nomlanadi. Usmonli turk imperiyasida ham shunga oʻxshash kuy va musiqalar yang- ragan. Boshqa Navroʻzlarda bu marosimga aloqador koʻpgina kuy va musiqalar mavjud. „Navroʻz“, „Muborakbod“, „Shohmoylar“, „Sumalak“, „Boychechak“, „Binafsha“ kabi folʼklor ashulalalari Oʻzbekistonda bugungi kunda ham mashhur. Hozirda mahalliy, milliy va hatto millatlararo konsertlarda kuylanadigan Navroʻz kuy-qoʻshiqlari mavjud. Bundan tashqari, „Mulla Mamajon“ afgʻon qoʻshigʻi juda mashhur boʻlib, Mozori Sharifda, Eron, Tojikistonda ham kuylanadi.
Barcha Navroʻzlarda mahalliy va anʼanaviy raqslar mavjud boʻlib, ular etnik guruhlar tomonidan ijro etiladi, Ozarbayjon va oʻzbek raqslari kerakli maromda ijro etiladi va madaniy hamda lingvistik koʻrinish — maxsus folklor koʻrinishlarida uygʻunlashgan. Bular orasida „Xan Bazi“ va „Kusex Galin“ Eronda, „Kusa Kusa Xani“ Ozarbayjon va Turkiyada hamda „Bahor Xonim“, „Navroʻz bobo“, „Dehqon bobo“, „Nasriddin“ Oʻzbekistonda, „Aspak bozi“ (masxaraboz), „Laklak bozi“ Qirgʻizistonda, uloq, otchopar, koʻpkari, kurash, qoʻchqorlar, xoʻrozlar jangi va boshqalar. Tajriba, bilim va hunar, shuningdek, uy jihozlarini yangilash, bolalar uchun oʻyinchoqlar yasash, qimmatli tosh va metallardan yasalgan zargarlik buyumlari, ayniqsa yosh kelinlar uchun bezaklar, zeb-ziynat mahsulotlari bayram nishonlanishning turli bosqichlarida qoʻllaniladi. Umuman olganda, bayram marosimlarida ushbu odatlar umumiy qiymatga va boy madaniy xilma-xillik koʻrinishidagi oʻziga xoslikka ega.
Sanalarni belgilash asosan qadimiy astronomik taʼlimot asosida hisoblanadi. Oʻrta asrlarda yilnoma asosan Abu Rayhon Beruniy, Mahmud Koshgʻariy va Umar Xayyom kabi mashhur olimlar tomonidan tasdiqlangan va toʻgʻrilangan.
Har bir oila va jamiyatda nishonlanadigan koʻpgina marosim, anʼana va madaniy hodisalar mavjud. Bayramning eng muhim vazifalaridan biri bu ommaviy yigʻinlar boʻlib, u yerda madaniy almashinuv va tadbirlar marosimlarga qoʻshib oʻtkaziladi. Suv va olov bilan bogʻliq maxsus ommaviy marosimlar bunga misol boʻla oladi.
Masalan, Eronda aholi „Charshanbeh Suri“ yoki „Charshanbeh-e Otash“ deb nomlanadigan yilning soʻnggi chorshanba kuni, buloq yoki olov ustidan sakrashadi. Ozarbayjonda ketma-ket keladigan yilning soʻnggi toʻrt chorshanbasi mashhur boʻlib, ular „Charshanbeh Ob (suv)“, „Charshanbeh Bod (shamol)“, „Charshanbeh Xok (er)“ va „Charshanbeh Otash (olov)“ deb nomlanadi, bu paytda odamlar olov atrofida yurib, anʼanaviy qoʻshiqlar aytadilar va yoxud olov yoki suv atrofida raqsga tushadilar.
Kurd va zardoʻshtlar, Turkiya va Oʻrta Osiyo mamlakatlari xalqlari orasida Navroʻz arafasida olov bilan bogʻliq marosimlar mavjud. Masalan, Qirgʻiziston Respublikasida odamlar qarzlarini toʻlaydilar, uylarini yigʻishtiradilar, qoʻshnilari bilan urishib qolgan boʻlsa yarashib, ularni kechiradilar. Toʻkin-sochinlik, hosildorlik va yomgʻir timsoli sifatida barcha idishlarni sut, qatiq, bugʻdoy va bahorgi suv bilan toʻldiradilar. Qariyalarning aytishlaricha, bu insonlardan turli xil kasalliklar va omadsizliklarni ketkazadi.
Koʻpgina qishloq va qabilalarda yilning soʻnggi chorshanbasi va Navroʻz arafasida uy bekalari va qizlar uylari yaqindagi chashma, buloq yoki quduqdan suv keltirishadi.
Bayramning birinchi soatlari oila-oila boʻlib keksalarni, qoʻshnilarni, yordamga muhtoj oilalarni va nogironlarni yoʻqlash bilan boshlanadi. Mehmondorchilik chogʻida odamlar bir- biriga sovgʻalar ulashadi, ayniqsa, yosh bolalar va kelin-kuyovlar- ga sovgʻa ulashish odat boʻlgan. Bayram oʻyin va tomoshalar bilan davom etadi, Eronda mahalliy kurash, poyga, „Bandbozi“ (dorda yurish), Afgʻoniston va Oʻrta Osiyo mamlakatlarida chavandoz buzoq boshini eslatadigan buyumni tutishga harakat qiladigan „Buz kashi“ oʻyini keng tarqalgan va bu oʻyinlar bir necha kun davom etadi. Qirgʻiziston Respublikasida oʻtkaziladigan oʻyinlar haqida alohida toʻxtalish kerak: Ot Charbish (poyga), Qiz Kumay (otda qiz ortidan quvish), Kok Noru yoki Uloq Tortish (echki tutish), Enish (ot ustida kurash), Kurash (anʼanaviy kurash) va Jambu Atuu (otda kumush boʻlakka oʻq otish) va oʻsmirlar va bolalar uchun oʻtkaziladigan maxsus oʻyin „Ak Cholmok“. Oʻtganlar haqiga noz-neʼmatlar keltirib, ularning qabrlarida sham qoʻyishadi. Ozarbayjonda Navroʻz nishonlashning ikkinchi kuni erkaklar oʻtganlarning haqiga duo oʻqiydi va bu „Otalar kuni“ deb nomlanadi. Qozogʻistonda bayram arafasida odamlar eshik oldiga ikkita yoqilgan sham olib keladi.
Qirgʻizistonda bayram tushligidan soʻng odamlar koʻchaga saylga chiqib bayramni nishonlaydilar. Kichik shahar va qishloqlarda qurbonlikka keltirilgan buqadan Nooruz Kedji yoki Chon Kedji (shoʻrva) tayyorlash uchun maxsus joylar tanlanadi. Bu qadimiy taom goʻsht, yogʻ, guruch, noʻxot, arpa, bugʻdoy, joʻxori, soʻli uni, tariq, kartoshka va ziravorlardan tayyorlanadi.
Shuni taʼkidlash joizki, Qirgʻiziston Respublikasida yarim muqaddas taomlar oilaviy bayram tushliklarida tortilib, jamoaviy marosimlarda tortilmaydi.
Bayramning eng muhim nishonalaridan biri bu dasturxon boʻlib, unga ramziy buyumlarga mos taomlar qoʻyiladi. Buyumlar tozalik, nur, tinchlik va boylikni anglatadi. „Sofrex“ yoki Eronda „Sofrex-ye haft Sin“ deb nomlanadigan stol, poklik belgisi suv, yorugʻlik belgisi sifatida sham yoki fonus, oʻsimliklar belgisi sifatida „Sabzex“ yoki „koʻkatlardan tayyorlangan taom“, Eronda „Samanu“, Qirgʻizistonda va Oʻzbekistonda „Sumalak“, Turkmanistonda „Samani“, Tojikistonda „Somoluk“lardan tuziladi.
Qirgʻiziston Respublikasida Navroʻz bayramini nishonlashning asosiy anʼanalaridan biri bu uylarini, odamlarni va mol-mulkini tozalash uchun uylarga qora archa hidini taratish (Alastau) yoki „Adirashman“ (ignabargli daraxt bilan), Eronda esa yovvoyi ruta bilan taratish odat boʻlgan.
Tarixi
Tarixiy manbalarda keltirilishicha va olimlarimiz fikriga koʻra, Navroʻzning shakllanish davri — eng qadimgi zamonlardan „zardushtiylik“ning paydo boʻlishigacha davom etgan asrlarni oʻz ichiga oladi.
Oʻzbek xalqining allomalaridan biri Abu Rayhon Beruniy „Qadimiy xalqlardan qolgan yodgorliklar“ kitobida Quyosh yili hisobida yilning birinchi oyi deb sanalgan Farvardin oyi toʻgʻrisida soʻzlab: "Bu oyning birinchi kuni Navroʻzdir, — deydi. — Navroʻz yilning birinchi kuni boʻlib, uning forscha nomi ham shu maʼnoni anglatarkan. Navroʻz eronliklar „zij“lari boʻyicha oʻtmish zamonlarda, ular yillarini kabisali qilgan vaqtlarida Quyoshning Saraton burjiga kirish paytiga toʻgʻri kelar edi. Soʻngra u orqaga surilgach, bahorga keladigan boʻldi. Endi u butun yil unga xizmat qiladigan bir vaqtda, yaʼni bahor yomgʻirining birinchi tomchisi tushishidan, gullar ochilgan, daraxtlar gullashidan mevalari yetilguncha, oʻsimlik unib chiqa boshlashdan takomillashguncha davom etgan vaqtda keladi. Shuning uchun Navroʻz olamning boshlanishi va yaratilishiga dalil qilingan" deya izohlaydi.
Qadim-qadimdan Navroʻz xolis niyatli kishilarning sevimli ayyomi boʻlib kelgan. Oʻsha kunlarda hatto urush-janjallar ham toʻxtalgan, gina-qudratlar kechirib yuborilgan. Shohlar el ichidan eng munosib kishilarni taqdirlashgan, ayrim mahbuslarning gunohidan oʻtishgan.
Bahor va yangi ayyom har bir yurakdan muhim joy olgan quvonchli damlarda koʻpchilikning „Navroʻz qaerda va qachon paydo boʻlgan ekan?“ — degan savoliga „Saodat“ jurnalida eʼlon qilingan „Onaqutining saxovati“ maqolasida bunga asosli javob berilgan. Unda jumladan: "Dunyoga ilk alifboni bergan buyuk allomalarning vatani boʻlgan, dunyoviy fanlarga asos solgan Xorazm yurti qadimda, hatto eramizdan avvalgi minginchi yillarda Xvayrazam deb atalgan. Keyingi yillarda olib borilgan arxeologik va etnografik izlanishlar Navroʻz bayrami ilk bor xuddi shu zaminda Niso (yaʼni, ayol shahri poytaxti boʻlmish Parfiyona) grek va Ovrupa faylasuflari asarlarida Parfiyada nishonlanganini ashyoviy topilmalar tasdiqladi. Bunga Burgut qalʻa, Jomboq qalʻa va Niso qoʻrgʻonlarida bunyod qilingan va shu kunlargacha saqlanib qolgan „olov uy“lari yaqqol misol boʻla oladi. Burgut qalʻa markazida moviy gumbazli maqbara boʻlgan. Maqbara mehrobida Onaqutining koʻtarilgan qoʻlida Zumrad tosh boʻlgan. Bahorgi teng kunlikda-shamsiy hisob bilan hamal oyining birinchi kuni, hozirgi taqvimimiz boʻyicha 22-martda maqbara gumbazidagi tuynukdan quyosh nuri Onaquti qoʻlidagi Zumrad toshiga tushib, sumalak pishirish uchun tayyor turgan qozonning oʻtxonasiga oʻt yoqqan", deyilgan.
Boshqa afsonalarga qaraganda, Odam Ato Momo Havo bilan uchrashgan kun Navroʻz deb tan olingan emish.
Firdavsiyniig „Shohnoma“sida yangi yil bayrami shoh Jamshid nomi bilan bogʻlanadi. Jumladan, Jamshid yurtga yaxshilik qilish maqsadida odamlarga kasb oʻrgatadi, temir eritib qurol yasatadi, ip yigirtirib kiyim toʻqitadi, imoratlar barpo qiladi, tabiblik sirlarini ochadi, kema yasaydi, bogʻ bunyod qiladi. Nihoyat, „ishlari gurkirab berganda meva“ bir kuni taxt yasatib, unda osmonga koʻtariladi. Ushbu afsonaga koʻra xuddi shu kuni Navroʻz nishonlangan. thumb|Navro`z bayramidagi milliy dasturxon Alisher Navoiy „Tarixi mulki ajam“ („Ajam shohlari tarixi“) asarida Jamshidning buyuk kashfiyotlari soʻngida ulugʻ Navroʻz ixtiro qilinganligini bayon qiladi. Navoiy yozishicha: "Jamshid „Chihil minor“ nomli odamzod koʻrmagan va aql bovar qilmaydigan baland bino qurib… „bu imorat tugandi, olam salomin va ashrov va ahbarin yigʻib, anda azim jashn qildi. Ul vaqtkim, quyosh nuqta eʼtiqodli rabiygʻa taqvil qilib erdi ul binoda taxt ustiga oʻltirib, adolat sayt va sadosin olamgʻa muntashir qildi va ul kunining otin navroʻz qoʻydi“.
Darhaqiqat, Navroʻzning qachon va qanday vujudga kelganligini aniq koʻrsatish qiyin boʻlsa-da, shuni aytish mumkinki, bu bayram dono kishilar tomonidan kashf qilingan. Chunki Navroʻzning dunyoga kelishi chuqur ilmiy asoslangan koinot va tabiat qonuniyatlari, yaʼni Quyoshning hamal burjiga kirishi, tun va kunning tenglashuvi, kunduzning uzaya boshlashi, tabiatda jonlanishning boshlanishi bilan bogʻliq boʻlgan. Bu esa (har qanday jamiyatda) yil boshi qachon kelishidan qatʼi nazar navroʻzni uygʻonish bayrami sifatida nishonlash uchun asos boʻlgan. Bundan tashqari, Navroʻzning chuqur ildizlariga murojaat qilsak, u eng qadimiy davrlarda — ibtidoiy odamlarning dehkonchilikka oʻtganidan soʻng dalalarda yangi ish mavsumi boshlanishidan oldin oʻtkazilgan bahor bayramlariga borib taqaladi.
Bugun mana yana elimizga Navroʻzi olam uz sepini yoymokda. Maʼlumki, xalqimiz istak-xohishlarini eʼtiborga olgan holda Yurtboshimiz tomonidan, 21-martni dam olish kuni deb eʼlon qilingan.
Navroʻz barcha viloyatlarning shaharu qishloqlarida, korxonalarida, ilm-fan dargohlarida oʻziga xos tarzda koʻtarinki kayfiyat va tashabbus ila oʻtkaziladi. Bayram kuni turli xil musobaqalar, qariyalar bilan muloqotlar boʻladi. Bahor koʻkatlaridan tayyorlangan nozu neʼmatlar tortiq etiladi. Barcha viloyatlarning eng isteʼdodli va yosh xonandalari xizmatda boʻladilar.
Elimizning murodu maqsadini kuylagan, yurtimizning oromu osoyishini oʻylagan, butun borliq muruvvat aylagan, bagʻriga benihoya ezgu muhabbat joylagan, yomonliklar yoʻlin boylagan, yaxshilikdan doston soʻylagan, barchani birday siylagan bayramdir bu.
"Bu bayramni bahori barobar kelguvchi, bir xil yigʻlab, bir xilda kulguvchi, muchal yilini bilguvchi, urfini hurmat qilguvchi talay elu elatlar, mazhablaru millatlar yangi yil deb nishonlaydilar. „Toʻqson“ning baxayr oʻtganini, yaʼni „koʻk“ka ogʻizlari etganini aytib, bir-biri bilan omon-omonlashadi".