cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mitsubishi Outlander
Birinchi avlod
Janubiy Amerikada Outlander krossoverni eng koʻp sotiladigan Mitsubishi Montero Sport bilan bogʻlash uchun Montero Outlander sifatida ham tanilgan.
Ikkinchi avlod
Outlander XL asosida ikkita fransuz avtomobili yigʻilgan: Citroen C-Crosser va Peugeot 4007 va uning deyarli toʻliq nusxasi. Ular 2007-yil iyul oyida Jeneva avtosalonida taqdim etilgan. 2007-yil sentyabr oyida Germaniya bozoriga kirdi. Peugeot 4007 Rossiyada Kalugadagi avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan, ammo shunga qaramay, Mitsubishi Outlander oʻzi 2005-yil sentyabr oyida taqdim etilgan. 2006-yilgacha birinchi avlod boʻlishiga qaramay, 2005-yil dekabr oyida ishlab chiqarish boshlangan.
Kaluga ishlab chiqarishining Mitsubishi Outlander uch qatorli oʻrindiqli modifikatsiyalarni topdi. Etti oʻrindiqli versiya besh oʻrindiqli Outlandersdan magistralda yer ostida yashiringan ikkita yigʻma oʻrindiqlar mavjudligi bilan farqlanadi.
Uchinchi avlod
Uchinchi avlod 2012 yil mart oyida Jeneva avtosalonida taqdim etilgan. 2012-yilda ular benzinli dvigatel bilan birgalikda elektr tortishda ishlaydigan va elektr quvvati bilan 50 km masofani bosib oʻtishga qodir boʻlgan plagin gibridining paydo boʻlishi mumkinligini eʼlon qilishdi. U „Mitsubishi Outlander P-HEV“ deb nomlandi. Sotish 2013 yil oxirida boshlangan.
Xavfsizlik
Gibrid versiya (PHEV) 2013 yil oxirida EuroNCAP xavfsizlik testidan oʻtdi:
2014-yildagi yangilanish
Oʻzgarishlar tashqi koʻrinishga taʼsir qildi — old va orqa bamperlar oʻzgardi, radiator panjarasi oʻzgardi, kamar kengaytmalari paydo boʻldi, orqa optika oʻzgardi, endi krossoverda LEDlar va yangi 18 dyuymli gʻildiraklar mavjud. Tashqi oʻzgarishlarga qoʻshimcha ravishda, ichki izolyatsiya yaxshilandi, CVT sovutish tizimi yaxshilandi va suspenziya qayta konfiguratsiya qilindi. Qimmatroq trim darajalarida isitiladigan oʻchirish zonalari va elektr orqa eshik paydo boʻldi.
Tambovskiy
Geografiyasi
Posyolka Fars daryosining oʻng qirgʻogʻida, Giaginskiydan (tuman maʼmuriy markazi) 40 km janubi-sharqda avtomobil yoʻlida joylashgan. Yekaterinovskiy — eng yaqin qishloq.
Etnik kelib chiqishi
Hududda ruslar yashaydi.
Trenton (Ohio)
Trenton AQShning Ohio shtatida joylashgan shahardir. Butler okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8746 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 892,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,8 km2. Shundan 9,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 198 m balandlikda joylashgan.
Ariel Atom
Ariel Atom - Ariel Motor Companyning mahsuloti.
Qisqartma soʻzlar
Qisqartma soʻzlar - barqaror soʻz birikmalari komponentlarining bosh harflarini yoki maʼlum qismlarini olib qoʻshish bilan hosil qilingan soʻzlar. Mas, IIV — Ichki ishlar vazirligi, XTB — Xalqtaʼlimi boshqarmasi, fil-fak — filologiya fakulteti. Qisqartma soʻzlar nutqda ixchamlikka erishish zarurati bilan dastlab yozma nutqda paydo boʻladi va faol qoʻllanishi natijasida keyinchalik ogʻzaki nutqqa ham oʻtadi.
Q.s, asosan, ot turkumiga mansub boʻlib, quyidagi yoʻllar bilan hosil qilinadi: 1) soʻz birikmasi kompo-nentlarining birinchi harflarini olib qoʻshish bilan (HDP — Xalq demok-ratik partiyasi, DTM — Davlat test markazi, OAK — Oliy attestatsiya komissiyasi); Qs.ning bu turi ilmiy adabiyotlarda abbreviatura deb ham ataladi; 2) soʻz birikmasi tarkibidagi 1-soʻzning 1-boʻgʻinini, qolgan soʻzlarning 1-harflarini olib qoʻshish bilan (Oʻzbekiston milliy universiteti — Oʻzbekiston milliy universiteti, "OʻzAS" ("Oʻzbekiston adabiyoti va sanʼ-ati"); 3) soʻz birikmasi tarkibidagi soʻzlarning bosh qismlarini olib qoʻshish bilan (biofak — biologiya fakulteti, jurfak — jurnalistika fakulteti); 4) soʻz birikmasi tarkibidagi 1-soʻzning 1-boʻgʻinini, qolgan soʻzlarni qisqartirmay qoʻshish bilan (Oʻzdonmahsulot, Oʻzgazloyiha); 5) aralash yoʻl bilan (Oʻzbektelekom, Oʻzteleradiokompaniya, Oʻzavtoyoʻl) va boshqa
Qisqartma soʻzlar xalqaro tashkilotlar (BMT, YUNESKO), mamlakat va davlatlar (XXR, RF, AQSH), siyosiy partiyalar, harbiy uyushmalar (OʻzXDP, NATO), ilmiy-oʻquv muassasalari (OʻzR FA, OʻzDJTU, FarDU), vazirlik, idora, muassasa, tashkilot, korxonalar (XTV, DTM, Oʻzmashxolding, Toshshaharyoʻlovchi), mashina, asbob-uskunalar va inshootlar (EHM, ATS, GES) va boshqalarning nomlarini bildiradi. Q.s tayyor holda boshqa tillardan oʻzlashtirilishi (YUNESKO, FIFA, FIDE, NATO, AES) yoki muayyan til, mas. oʻzbek tili materiallari asosida hosil qilinishi mumkin. Keyingi turga man-sub oʻzbekcha Qisqartma soʻzlarning aksariyati rus tilidagi soʻz birikmalari va ular asosidagi Qisqartma soʻzlarning kalkalari hisoblanadi, mas, BMT<OON, DAN< GAI, OAV (ommaviy axborot vositalari)< SMI (sredstva massovoy informatsii), EHM< EVM kabi.
Ocean City (Florida)
Ocean City AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Okaloosa County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,9 km2. Shundan 4,1 km2 quruqlik, 0,8 km2 esa suv maydonidir.
IC 2714
IC 2714 Kil yulduz turkumidagi II3m tipli ochiq klasterdir.
La Charité-sur-Loire
Aholisi
5405 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 342,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 15,8 km2. Dengiz sathidan 177 m balandlikda joylashgan.
Fikas
Fikas Albaniyaning Tirana okrugidagi Petrelë munisipalitetidagi qishloqdir. 2015-yilda mahalliy hukumat islohotida u Tirana munitsipaliteti tarkibiga kirdi.
NGC 805
NGC 805 Uchburchak yulduz turkumidagi SB0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Heinrich d'Arrest 1864-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
IC 4335
IC 4335 Canes Venatici yulduz turkumidagi * (yulduz) tipli yulduzdir.
Ivanovka (Qiziljar tumani)
Ivanovka — Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Qiziljar tumanidagi qishloq.
Ehrenkirchen
Ehrenkirchen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Breisgau-Hochschwarzwald tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 37,80 km2. Aholisi — 7270 kishi (2010).
Hududi
Ehrenkirchenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Kauern
Kauern Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Greiz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,32 km2. 445 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Kauernning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Passavant-la-Rochère
Aholisi
727 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 30,1 km2. Dengiz sathidan 227 – 452 m balandlikda joylashgan.
Civitanova Marche
Civitanova Marche Italiyaning Marche mintaqasida joylashgan kommunadir. Macerata provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 46 km2. 40 204 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Ilgarlı (Kemah)
Ilgarli — Turkiyaning Erzinjon viloyatining Kemah tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 7 nafar (2022). Qishloqning eski nomi Pogginer.
NGC 807
NGC 807 Uchburchak yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
IC 2715
IC 2715 Arslon yulduz turkumidagi NF (hali noaniq) tipli obyektdir.
Tabiiy fanlar
Tabiiy fanlar fanning olamni u biror tabiiy qonunlarga bo‘ysunadi, deb qarovchi va uni ratsional o‘rganuvchi bo‘limlaridir. Tabiiy fanlar uslubiyati ijtimoiy va aniq fanlar uslubiyatidan farq qiladi. Tabiiy fanlar sirasiga astronomiya,, kimyo, biologiya kiradi.
Brunelles
Brunelles Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Nogent-le-Rotrou tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
489 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 20,3 km2.
Nassawadox
Nassawadox AQShning Virginia shtatida joylashgan shahardir. Northampton County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
605 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,1 km2. Shundan 1,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 3 m balandlikda joylashgan.
La Collancelle
La Collancelle Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Nièvre departamenti Clamecy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
178 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 20,9 km2.
Eichstetten am Kaiserstuhl
Eichstetten am Kaiserstuhl Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Breisgau-Hochschwarzwald tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,31 km2. Aholisi — 3321 kishi (2010).
Hududi
Eichstetten am Kaiserstuhlning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Saint-Martial-le-Vieux
Saint-Martial-le-Vieux Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Creuse departamenti Aubusson tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
109 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 5,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 20,6 km2.
Ocean Ridge
Ocean Ridge AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Palm Beach County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1673 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 5,2 km2. Shundan 2,2 km2 quruqlik, 3,0 km2 esa suv maydonidir.
Trotwood (Ohio)
Trotwood AQShning Ohio shtatida joylashgan shahardir. Montgomery okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
27431 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 346,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 79,1 km2. Shundan 79,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 256 m balandlikda joylashgan.
Tamaki (Mie)
Yaponiyadagi Mie prefekturasining Vatarai tumanida joylashgan shaharchadir. 2021-yil 31-iyul holatiga ko‘ra, shaharchada 5844 ta xonadonda 15353 nafar aholi istiqomat qiladi va aholi zichligi har kvadrat kilometrga 380 nafarni tashkil etadi. Shaharning umumiy maydoni 40,94 kvadrat kilometrni (15,81 mi²) ga teng.
Geografiyasi
Tamaki — Kii yarim orolining sharqiy qismida, Mie prefekturasining geografik markazi yaqinida joylashgan ichki munitsipalitet hisoblanadi. Tamaki-choda bahor faslida olcha gullari, guruch dalalari, xurmo daraxtlari, pitomniklar hamda daykon, karam va boshqalar yetishtiriladigan sabzavot maydonlari mavjud. Yovvoyi tabiatni muhofaza qilish zonasi sifatida belgilangan koʻplab oʻrmonlardan tarkib topgan.
Qoʻshni munitsipalitetlar
Mie prefekturasi
Iqlimi
Tamaki nam subtropik iqlimga ega (Köppen Cfa), yozi issiq hamda qishi salqin va qor yogʻmaydi. Tamakida oʻrtacha yillik harorat 15,5 °C ni tashkil etadi. Yillik oʻrtacha yogʻingarchilik miqdori 1856 mm, sentyabr esa eng seryogʻin oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26,3 °C, eng past harorati esa yanvarda, 5,1 °C atrofida boʻladi. thumb|left|Demografiyasi
Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Tamaki aholisi soni soʻnggi 60 yil ichida barqaror ravishda oʻsib bormoqda.
Tarixi
thumb| Tamaru qal’asi sayti 2013 yil bahorida Hozirgi Tamaki hududi qadimgi Shima viloyatining bir qismi boʻlgan, ammo 1582-yilda Ise provintsiyasiga koʻchirilgan. Tamaki Sengoku davridagi yapon qal’asi, Tamaru qal’asining joylashgan oʻrni boʻlib, u atrofdagi hududda hukmronlik oʻrnatgan sulolalar manzilgohi, shu jumladan Buyuk Ise ziyoratgohlariga kirish qismi ham boʻlgan. Qal’a dastlab 1336-yilda Kitobatake urugʻidan boʻlgan Kitobatake Chikafusa tomonidan Nanboku-cho davri deb nomlanuvchi Shimoliy va Janubiy sud oʻrtasidagi ziddiyat paytida imperator Go-Daigoning janubiy sudi uchun operatsiyalar bazasi boʻlib xizmat qilish maqsadida qurilgan. Qal’a ilk Meiji davrida vayron qilingan.
Tamaru shaharchasi 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimini tashkil etish bilan Mie prefekturasining Vatarai tumani tarkibida tashkil etilgan. U qoʻshni Higashitokida qishlogʻi bilan birlashtirildi va 1955-yil 10-aprelda hozirgi nomini oldi.
Hukumat
Tamaki toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 13 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Tamaki Vatari tumanining boshqa munitsipalitetlari bilan birgalikda Mie prefekturasi assambleyasiga ikki aʼzoni qoʻshadi. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Mie 4-okrugi tarkibiga kiradi.
Iqtisodiyoti
Shahar atrofdagi mintaqa uchun savdo markazi boʻlib xizmat qiladi. „Tamaki choʻchqa goʻshti“ — bu shaharchaning mahalliy taomi hisoblanadi.
Taʼlim tizimi
Tamakida toʻrtta davlat boshlangʻich maktabi va shahar hukumati tomonidan boshqariladigan bitta davlat oʻrta maktabi faoliyat yuritadi. Shaharda yuqori maktab mavjud emas. Mie prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan nogironlar uchun bitta maxsus taʼlim maktabi bunyod etilgan.
Temir yoʻl
20x20px JR Tokai — Sangu liniyasi
Qisqichbaqasimon tumanlik
Qisqichbaqasimon tumanlik — Savr yulduz turkumidagi N00 1952 tumanligi. 1054-yilda arab, xitoy va yapon olimlari kuzatishgan. Oʻta yangi yulduzlar chaqnashi natijasida vujudga kelgan; ungacha boʻlgan masofa 1700 parsek. Toʻla nurlanish energiyasi 1018erg-s~’. Qisqichbaqasimon tumanlikda ancha tartiblangan va kuchlanishi 10~3ersted magnit maydoni mavjud; unda tola simon qobiq va amorf ip simon strukturalardan iborat ichki qism farqlanadi. Qobiqdagi temperatura 17000° K. Qobiqning nurlanish spektri oldiy gaz tumanliklariga oʻxshash boʻlib, ichki qismining nurlanishi radiotoʻlqinlar, koʻzga koʻrinadigan, ultrabinaf-sha va rentgen toʻlqinlarda kuzatiladi. Bu qismning ipsimon strukturalari relyativistik (energiyalari 10’ erg dan ziyod) elektronlar oqimlaridan iborat. Bunday yuqori energiyalar manbai Qisqichbaqasimon tumanlik markaziga yaqin joylashgan oʻta yangi yulduzning qoldigʻi boʻlgan neytron yulduz boʻlib, bu yulduz davri 0,033 sek ga teng 1UR 0532 nomerli pulsardir. Qisqichbaqasimon tumanlik unga nisbatan radial yoʻnalishda kengaymoqda.
Saint-Martin-Château
Aholisi
134 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 4,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 30,4 km2.
IC 4336
IC 4336 Canes Venatici yulduz turkumidagi SBb (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Marc Wilson
Mark David Wilson (1987-yil 17-avgustda tugʻilgan) — irlandiyalik professional futbolchi, Islandiyaning ÍBV jamoasida oʻynaydi.
NGC 808
NGC 808 Kit yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktikadir.
Marc Wilson
Uilson 2000-yilda o'z shahri Agagallonni tark etib, Manchester Yunayted akademiyasiga qo'shildi, to'rt yildan so'ng ozodlikka chiqdi va Hampshirning Portsmouth klubi bilan shartnoma imzoladi. U 2008-yilda boks kunida Premer-ligadagi debyutini o'tkazgunga qadar birinchi jamoa tajribasini orttirish uchun AFC Bournemouth, Luton Town va Yeovil Town klublariga ijaraga berildi. 2010-yilda Portsmouth futbol ligasiga tushib ketganidan keyin Wilson klub sardori etib tayinlandi.
Pidvysoke
right|thumb| Pidvysoke cherkovi va qishloqning yuqori, eski qismi right|thumb| Pidvysokening pastki qismini ko'ring Pidvysoke ( Підвисоке, Podwysokie  ) — Ukrainaning gʻarbiy qismidagi Ternopil viloyati Ternopil tumanidagi 317 kishilik qishloq. U Narayivka daryosi vodiysi bo'yida, qishloqning ikki tomonida o'rmonli tepaliklar (dengiz sathidan taxminan 400 metr balandlikda) joylashgan. Bu Rohatin va Ivano-Frankivsk viloyati tomonidan Stryi-Kirovohrad avtomagistrali bilan Ternopil tumani va Ternopol viloyatiga kiruvchi birinchi qishloqdir. Qishloqda muhim temir yo'l stansiyasi va chorraha, shuningdek, Pidvysoke ohaktoshlarini o'chirish zavodi mavjud. Yaqin atrofda katta ohaktosh konlari joylashgan. Pidvysoke Ukrainaning hromadalaridan biri bo'lgan Naraiv qishloq hromadasiga tegishli.
Marc Wilson
2010-yil avgust oyida u Stoke City F.C jamoasiga qo'shildi. U Tony Pulis qo'l ostida chap qanot himoyachisiga aylandi va "Stoke"dagi birinchi mavsumida 2011-yilda Angliya kubogi finalida Stoke Manchester City ga 1:0 hisobida mag'lub bo'ldi. U 2012-yil oktabr oyida oyog‘ini sindirib, 2012-13-yilgi mavsumning ko‘p qismini o‘tkazib yuborgan. U Mark Xyuz qo‘l ostida zaxira o‘yinchisi sifatida foydalanildi va 2016-yil avgustida “Stoke”ni tark etib, “Bournemouth”ga o‘tdi.
NGC 808
Ushbu obyektni John Herschel 1830-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Pidvysoke
Tarix
Pidvysoke yaqinida ilk bronza davriga oid yodgorliklar topilgan.
Marc Wilson
Wilson 2010-yilning mart oyida Braziliyaga qarshi o'yin uchun Irlandiya Respublikasining katta terma jamoasiga birinchi chaqiruvni oldi va 2011-yilning fevralida Wales ustidan 3:0 hisobida g'alaba qozongan Millatlar kubogida o'rinbosar sifatida maydonga tushdi.
Pidvysoke
Tarix
2020-yil 18-iyulgacha Pidvysoke Berejaniy tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, buning natijasida Ternopil viloyatining tumanlari soni 3 tagacha qisqartirildi. Berejaniy tumani hududi Ternopil tumaniga birlashtirildi.
Marc Wilson
Ilk martaba
Wilson Lisbern yaqinidagi Agagallon shahrida tug'ilgan va Lisbern yoshlari va Sent-Polning Lurgan o'rta maktabi va Sent-Meri's Agagallon GAA bilan assotsiatsiya futbolini o'ynashni boshlagan. GAA o'ynaganida Wilson 2001-yilda McDevitt kubogi finalida gol urgan. Wilson Lisbern Youth bilan o'z futboliga e'tibor qaratishga qaror qildi va "Manchester Yunayted"ning markazidan joy oldi. U Manchesterda to'rt yil o'tkazdi va 2004-yilda 16 yoshida Portsmouthga qo'shildi. left|thumb|285x285px| Wilson Portsmouthda right|thumb|249x249px| Wilson (chapda) 2013-yil avgust oyida [[Liverpool F.C.|"Liverpul" futbolchisi Filippe Koutinoga qarshi kurashmoqda]]
Sunderland
Wilson 2017-yilning 31-avgustida Chempionshipning Sunderland klubiga tekin transfer orqali qo‘shildi.
2017-18-yilgi mavsum oxirida, Sunderland quyi ligaga tushib ketganidan so'ng, uni klub qo'yib yubordi.
Bolton Wanderers
2018-yil 24-iyulda u Bolton Wanderers F.C Bolton Wanderersga bir yillik shartnoma asosida qo'shildi.
U Bolton uchun debyutini 2018-yilning 14-avgustida Elland Roudda Lids Yunaytedga qarshi EFL kubogida mag'lub bo'ldi. Wanderers uchun 2018-yil 22-sentyabrda Ipsvich Taunga qarshi birinchi to'liq ligada u o'yinning birinchi yarmida Ipsvich hujumchisi Kayden Jeksonni yiqitgani uchun qizil kartochka oldi.
Murabbiylik karyerasi
2021-yil aprel oyida Wilson Islandiyaning Þróttur Vogum jamoasiga o'yinchi-murabbiy sifatida qo'shildi, uyerda uning sobiq Portsmouthdagi jamoadoshi Hermann Hreiðarsson bosh murabbiylik qiladi.
Klub
Portsmouth:
Stoke City:
Irlandiya Respublikasi
Tikuchar
thumb|Tikuchar 1922 Vertolyot yoki tikuchar gorizontal parraklar yordamida ko‘tariluvchi va harakat etuvchi havo kemasidir. Vertolyot atamasi ruscha вертолёт (aylanma uchoq) so‘zidan olingan.
thumb|right|Mi-8 thumb|right| thumb|right|
Vertolyot — tikka koʻtariladigan va qoʻnadigan havodan ogʻir uchish apparati; unda koʻtarish kuchini bitta yoki bir nechta (koʻpincha, ikkita) eltuvchi vint vujudga keltiradi. V. turgan joyidan koʻtariladi, tikkasiga pastlab qoʻnadi, osmonda bir joyda muallaq turishi, vertikal oʻq atrofida istalgan tomonga burilishi, xohlagan yoʻnalishda toʻgʻri uchishi mumkin. V.ni ninachiga qiyosan yasashga koʻp urinishlar boʻlgan. Dastlabki urinish 15-asrga toʻgʻri keladi. V.ning birinchi rasmi italyan olimi Leonardo da Vinchi qoʻlyozmalaridan birida topilgan. U gelikopter (yun. heliros — spiral, vint va pteron — qanot) yasash gʻoyasini bergan, lekin uni amalga oshirolmagan. Yuqoriga koʻtarila oladigan dastlabki V. (gelikopter) modelini rus olimi M. V. Lomonosov 1754 yilda yasagan. Unda dvigatel rolini prujina oʻtagan, uning ikki tomonga aylanadigan ikki vinti boʻlgan. Vint-qanotli apparatlar, yaʼni V.lar yasash gʻoyasini Fransiyada 1835—65 yillarda P.d.’ Amerkur va G.de Landell rivojlantirishdi. Rus olimi B. N. Yurev 1912 yilda havo vinti nazariyasini rivojlantirib, V. sxemasini taklif qildi va 1930 yilda shu sxema boʻyicha, asosiy elementlari zamonaviy V.nikiga uxshash bir vintli, bir oʻrinli SAGI 1—EA rusumli jahonda birinchi V.ning tajriba variantani yasadi. Shu bilan u vertolyotsozlikka asos soldi. 1941 yilda u I. P. Bratuxin bilan birga ikki vintli "Omega" vertolyotini yasadi va 1946 yilda uchirib namoyish qildi. Shundan keyin birin-ketin turli rusumdagi V.lar yasala boshladi. Rossiyada M. L. Mil va N. I. Kamov rahbarligidagi ilmiy-loyihalash muassasasi, AQShda "Sikorskiy". "Boing", "Bell", "Kaman", Fransiyada "Syudaviason", Angliyada "Uestlend", Italiyada "Agusta" firmalari V.sozlikka katta hissa qoʻshishdi. V.larni koʻplab i.ch. sobiq Ittifoqda 1951 y. boshlandi. M. L. Milning "Mi4", "Mi-6", "Mi-8", "Mi-10", "Mi-12" V.lari, keyinchalik N. I. Kamovning "Ka-15", "Ka-18, "K-25", "K-26", "Ka-50" "Uchuvchi akula" harbiy V. va b. Rusumli V. ishlab chiqarila boshladi. Hozir turli-tuman rusumli V.larni i.ch. taraqqiy etgan.
V.ning tezligi 350 km/soat gacha yetadi (agar qoʻshimcha dvigatel oʻrnatilsa 500 km/soat dan oshadi), 50 t gacha yukni koʻtarib ucha oladi. V.ning bir vintli, ikki vintli va koʻp vintli, qanotli va qanotsiz xillari boʻladi. Har qanday sxemadagi V. planer (fyuzelyaj, shassi, boshqarish organlari, elektr, radio va navigatsiya jihozlari), vintli eltuvchi tizim (eltuvchi vintlar), dvigatel (kuch) qurilmasi (qarang Vertolyot dvigateli) dan iborat. Mexanik yuritmali bir vintli V.da bulardan tashqari quyruq vinti va bu vintni boshqarish tizimi ham boʻladi. V.lar xalq xoʻjaligida (qarangx. zararkunandalari bilan kurashish, yoʻlovchilar va yukni tashish), geol.-qidiruv ishlarini bajarish, gravimetrik suratga olish, muzliklarni kuzatish, oʻrmondagi yongʻinlarni oʻchirish, yirik jihozlarni tashish va oʻrnatishda, qurilishda, borish qiyin boʻlgan joylarga shifokorlarni olib borishda, qutqaruv ishlari va b. ishlarda keng qoʻllaniladi. V.lardan harbiy ishda ham foydalaniladi (yana q. Aviatsiya).
1086 (son)
1086 (bir ming sakson olti) — 1085 va 1087 orasida joylashgan natural son.
Ushbu songa eng yaqin tub sonlar
Ulam spiraliga koʻra, binafsha fondagi sonlar tub sonlar, yashil fondagi sonlar esa kvadrat ildizdan chiqadigan sonlardir.
Steve McQueen
Terrence Stephen McQueen (talaffuzi: „Terrens Stiven Makkuin“, 1930-yil 24-mart — 1980-yil 7-noyabr) amerikalik aktyor edi. 1960-yillardagi aksil-madaniyat avjida taʼkidlangan uning antiqahramon shaxsi uni 1950-yillar oxiri, 1960-yillar va 1970-yillardagi filmlari uchun eng yaxshi akyorga aylantirdi. U „King fo Cool“ laqabini oldi va avtopoygalarda Harvey Mushman taxallusini oldi.
Yoshligi
Terrence Stephen McQueen 1930-yil 24-martda Indianapolis chekkasida joylashgan Beech Grove shahridagi Sent-Frensis kasalxonasida yolg‘iz onadan tug‘ilgan. Shotlandiyadan boʻlgan McQueen Rim-katolik sifatida tarbiyalangan. Uning ota-onasi hech qachon turmush qurishmagan. McQueenning otasi William McQueen, sirkda uchuvchi boʻlib, onasi Julia uni tashlab ketdi. Bir nechta biograflar uning onasi Julia Enn alkogol boʻlganligini taʼkidladilar. Kichkina bolaga gʻamxoʻrlik qila olmay, u bolani otasi bilan 1933-yilda Missuri shtatining Sleyter shahrida qoldirdi. Buyuk Depressiya yomonlashgani sababli, McQueen va uning bobosi va buvisi Lillianning akasi Cloud va uning oilasi bilan Sleyterdagi fermasiga koʻchib oʻtishdi. Keyinchalik McQueen fermada yashaganini yaxshi eslab qolganini aytib, uning amakisi Cloud „juda yaxshi odam, juda kuchli, juda adolatli edi. Men undan ko‘p narsani o‘rgandim“ deydi.
Shaxsiy hayoti
thumb| McQueen (30 yosh) va oʻsha paytdagi rafiqasi Neile Adams 1956-yil 2-noyabrda u filippinlik aktrisa va raqqosa Neile Adamsga uylanadi, uning qizi Terry Leslie (1959-yil 5-iyun — 1998-yil 19-mart ) va Chad ismli oʻgʻli bor edi. (1960-yil 28-dekabrda tugʻilgan). McQueen va Adams 1972-yilda ajrashishdi. Oʻzining „My Husband, My Friend“ nomli avtobiografiyasida Adams 1971-yilda, ularning nikohi gullagan paytda abort qilganini aytdi.
Kasalligi va oʻlimi
McQueenda 1978-yilda doimiy yoʻtal rivojlangan. U sigaretani tashladi va hech qanday yaxshilanishsiz antibiotiklar bilan davolandi. Uning nafas qisilishi yanada kuchaydi va 1979-yilning 22-dekabrida „The Hunter“ filmi suratga olinganidan so‘ng biopsiya natijasida plevra mezoteliomasi asbest bilan bog‘liq saraton aniqlangan, buning uchun hech qanday davo boʻlmagan.
Bir necha oy oʻtgach, McQueen tibbiy intervyu berdi, unda asbest taʼsirida uning holatini aybladi.
1980-yil fevraliga kelib, keng tarqalgan metastazning dalillari topildi. U bu holatni sir saqlashga harakat qildi, ammo 1980-yil 11-martda National Enquirer uning „saratoni“ borligini maʼlum qildi. 1980-yil iyul oyida McQueen amerikalik shifokorlar uning umrini uzaytirish uchun hech narsa qila olmasliklarini aytishganidan soʻng noanʼanaviy davolanish uchun Meksikaning Rosarito-Bich shahriga bordi. McQueen davolanish uchun oʻzi Meksikada boʻlgan uch oylik muddati davomida oyiga 40 000 dollardan (bugungi kunda 132,000 dollar) koʻproq pul toʻlagan.
Ventura missionerlik cherkovidan Leonard DeWitt McQueenni xotirlash marosimiga raislik qildi. McQueen kuydirildi va uning kuli Tinch okeaniga sochildi.
Mehriz okrugi
Mehriz okrugi Eronning Yazd viloyatida joylashgan. Okrug markazi — Mehriz shahri. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, okrug aholisi 43,363 nafar, 11,855 oiladan iborat boʻlgan. Okrugda bitta tuman va bitta shahar bor. Ular Markaziy tuman va Mehriz.
Cingoli
Cingoli Italiyaning Marche mintaqasida joylashgan kommunadir. Macerata provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 147 km2. 10 646 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Pennesières
Pennesières Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
141 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,8 km2. Dengiz sathidan 273 – 411 m balandlikda joylashgan.
La Fermeté
La Fermeté Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Nièvre departamenti Nevers tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
518 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 35,2 km2.
Surxondaryo viloyati
Surxondaryo viloyati — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi viloyat. 1941-yil 6-martda tashkil etilgan (1925-yil 29-iyundan Surxondaryo okrugi boʻlgan). 1960-yil 25-yanvarda Qashqadaryo viloyati bilan qoʻshilgan. 1964-yil fevralda qaytadan tashkil qilindi. Respublikaning janubi-sharqida, Surxon-Sherobod vodiysida joylashgan. Viloyat nomi vohadan oqib oʻtuvchi “Surxon” (fors-tojik: “qizil”) daryosi nomidan kelib chiqqan. Janubidan Amudaryo boʻylab Afgʻoniston, shimoliy, shimoli-sharq va sharqdan Tojikiston, janubi-gʻarbdan Turkmaniston, shimoli-gʻarbdan Qashqadaryo viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 20,1 ming km². Aholisi 2821,9 ming kishi (2023-yil 1-aprel holatiga koʻra). Tarkibida 14 ta tuman (Angor, Bandixon, Boysun, Denov, Jarqoʻrgʻon, Muzrabot, Oltinsoy, Sariosiyo, Termiz, Uzun, Sherobod, Shoʻrchi, Qiziriq, Qumqoʻrgʻon), 8 ta shahar (Boysun, Denov, Jarqoʻrgʻon, Termiz, Shargʻun, Sherobod, Shoʻrchi, Qumqoʻrgʻon), 114 ta shaharcha, 865 ta qishloq aholi punktlari mavjud (2020). Markazi — Termiz shahri.
Tabiati
Surxondaryo viloyati relyefi togʻ va tekisliklardan iborat, shimoldan janubga qiyalanib va kengayib boradi. Togʻlardan oqib tushadigan koʻpdan-koʻp daryo va soylar dara hosil qilgan. Surxondaryo va Sheroboddaryo oqib oʻtadigan tekislik shimoliy, gʻarb va sharqdan baland Hisor tizmasi (eng baland joyi 4643 m) va uning tarmoqlari (Boysuntogʻ, Koʻhitang togʻ, Bobotogʻ) bilan oʻralgan.
Surxondaryo viloyati hududida Surxon davlat qoʻriqxonasi joylashgan.
Hududiy boʻlinishi
right|thumb|350px
Sarinamak (Shohin tumani)
Sarinamak (Саринамак)  — Tojikiston Respublikasining Shohin tumani, Nuriddin Mahmudov jamotiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 5 km tuman markazigacha 35km
Aholisi
Aholisi −120 kishi.
Surxondaryo viloyati
Hududiy boʻlinishi
Aholisi, asosan, oʻzbeklar (78%), shuningdek, tojik, rus, turkman, qozoq va boshqa millat vakillari ham yashaydi (2004). Aholining oʻrtacha zichligi 1 km²ga 130,0 kishi. Shahar aholisi 923,4 ming kishi, qishloq aholisi 1689,0 ming kishi (2019).
Xoʻjaligi va sanoati
Yaqin oʻtmishda viloyat iqtisodiyotida qishloq xoʻjaligi yetakchi mavqeda edi. Keyingi davrda yangi tarmoqlar vujudga keldi. Viloyatning tabiiy geografik oʻrni qulay, mehnat resurslari ham yetarli.
Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoqlari: paxtachilik, gʻallachilik, bogʻdorchilik, pillachilik, limonchilik. Togʻ etaklarida lalmikor dehqonchilik (asosan, bugʻdoy va arpa) bilan shugʻullaniladi. Oʻzbekistonda eng koʻp ingichka tolali paxta Surxondaryo viloyatida tayyorlanadi. Viloyatning togʻoldi tumanlarida bogʻdorchilik va tokchilik rivojlangan. Chorvachilikda qoramol, qoʻy (qorakoʻl va hisor qoʻylari), echki, yilqi, parranda, quyon boqiladi. Jahon moʻyna va teri auksionlarida juda qadrlanadigan „Surxon suri“ qorakoʻl terisi yetishtiriladi.
Dehqonchilikda foydalanadigan yerlar maydoni 284,3 ming gektar, shundan sugʻoriladigan yerlar 271,6 ming gektar, shu jumladan, 120,8 ming gektar yerga paxta, 129,7 ming gektar yerga don ekinlari, 9,1 ming gektar yerga sabzavot, 1,8 ming ga yerga poliz, 5,5 ming ga yerga kartoshka, 16,2 ming gektar yerga yem-xashak ekinlari ekiladi. 33,5 ming gektar yer koʻp yillik daraxtzorlar, 12,7 ming ga yer mevazor, 5,2 ming ga yer tutzor, 15,1 ming gektar yer tokzorlar bilan band. 854,2 ming gektar yerni yaylovlar egallagan. Yerlarning meliorativ holatini yaxshilash maqsadida kollektor-drenaj tarmoqlari qurilgan. Viloyatda 151 shirkat, 4715 fermer xoʻjaliklari bor. Viloyat jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida 487,2 ming qoramol (shu jumladan, 227,7 ming sigir), 1042,0 ming qoʻy va echki, 1052,5 ming parranda, 12,2 ming ot boqiladi (2004).
Transporti
Viloyatda temiryoʻl transportining salmogi katta. Surxondaryoda dastlabki temiryol 1915-yilda Kogon— Termiz qurilgan. Bu viloyatni boshqa regionlar bilan bogʻlaydigan dastlabki muhim yoʻl boʻlgan. 1925-yilda 248 kmli Termiz—Dushanbe temiryoʻlni qurishga kirishildi. Bu yoʻlning qurilishi Termizni Oʻrta Osiyoning yirik shaharlari — Toshkent va Dushanbe bilan bogʻladi. 1971-yilga kelib Surxondaryo viloyatini Tojikistonning janubiy tumanlari bilan bogʻlovchi Termiz—Qoʻrgʻontepa — Yavan temiryoʻlini qurishga kirishildi. Gʻuzor — Boysun — Qumqoʻrgʻon temir yoʻlning qurilishi yakunlangan. Amudaryo ustidan Hayraton temir yoʻ koʻprigi qurilgan. Viloyat hududidan Moskva — Dushanba, Ashxobod — Dushanba temir yoʻllari oʻtgan. Termiz — Toshkent, Termiz — Amu-Zang, Termiz — Sariosiyo shaharcha Sariosiyo, Termiz — Boldir yoʻnalishlarida poyezdlar qatnaydi. Shuningdek, Termiz orqali Dushanbe — Astraxon, Dushanbe — Konibodom, Qoʻrgʻontepa — Konibodom, Koʻlob — Astraxon yoʻnalishlarida poyezdlar qatnaydi. Viloyatdagi Temir yoʻllarning uzunligi 300 km. Viloyatning ichki transport aloqalarida avtomobil yoʻlining ahamiyati juda muhim. Surxondaryo viloyatidagi qattiq qoplamali avtomobil yoʻllarning uzunligi 2,7 ming km. Viloyatning asosiy avtomobil yoʻli —Katta Oʻzbekiston traktoor. Avtomobilda mamlakatlararo yuk tashish xizmati korxonasi yuklarni qoʻshni Afgʻonistonga yetkazib bermoqda. Surxondaryo viloyatining yirik shaharlari (Termiz va Denov)dan bir qancha xorijiy mamlakatlar va Oʻzbekistonning ichki tumanlariga avtomobil transporti qatnaydi. Termiz — Qarshi, Termiz — Hayraton (Afgʻoniston), Termiz — Dushanbe, Termiz — Toshkent, Denov — Qarshi, Denov — Shahrisabz, Denov — Gʻuzor, Denov — Urganch, Denov — Samarqand yoʻnalishlari shular jumlasidan.
Surxondaryo viloyatida respublikada yagona boʻlgan Termiz dare porti joylashgan. Termiz va Sariosiyoda aeroport bor. Termiz aeroportidan Toshkent, Moskva, Ashxobod, Olmaota, Samarqand, Namangan, Buxoro, Andijon va boshqa yoʻnalishlarda yoʻlovchilar tashuvchi samolyotlar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.
Madaniyat va maorif, sogʻliqni saqlash va sport
Surxondaryo vodiysi ilk ibtidoiy odamzod makon topgan joy sifatida taʼriflanadi. Boysun tizmalaridan oʻrta paleolit davriga (mil. av. 100— 40 mingyilliklarga) oid ibtidoiy odam manzillarining qoldiqlari topilgan.
Surxondaryo togʻlarida tosh davrining soʻnggi bosqichi—yuqori paleolitga (miloddan avvalgi 40-12-mingyilliklar) doir topilma ham koʻp. Shulardan biri Teshiktosh unguridan qazib olingan 8-9 yashar bola suyaklaridir (antropolog M. M. Gerasimov tomonidan qiyofasi tiklangan). Ushbu topilma „neandertal odam“ nomi bilan mashhur boʻlib, Oʻzbekistonning, umuman, Oʻrta Osiyoning hozirgi zamon odami (kromanon) shakllangan mintaqaga taalluqli ekanini isbotlashga dalil boʻldi. Vohada qadimgi madaniyatga mansub Ayritom, Dalvarzintepa, Xolchayon, undan keyingi davrlarga oid Sopollitepa, Mirshodi, Moʻlali, Kampirtepa, Jarqoʻrgʻon, Bolaliktepa va boshqa arxeologik yodgorliklar topilib oʻrganildi.
Koʻhitang togʻlarida aniqlangan Zarautsoy qoyatosh rasmlari mezolit yoki neolit davriga tegishli. Zarautsoydagi gʻor shiftlari va devorlarida oxra boʻyogʻi yordamida rayem chizilgan. Rasmlarning asosiy qismi yovvoyi buqalarni sehr-jodu yoʻli bilan ovlash manzarasini aks ettiradi.
Miloddan avvalgi 2-mingyillikning 1-yarmida hozirgi Oʻzbekiston janubga Amudaryo soʻl sohilidan kelgan qabilalar Koʻhitang va Boysun togʻoldi hududlarini oʻzlash.tirib Sopollitepa, Jarqoʻton, Moʻlalitepa aholi manzilgohlariga asos soldilar.
Miloddan avvalgi 329-327-yillarda viloyat hududi makedoniyalik Iskandar tomonidan bosib olingan. Keyinchalik Salavkiylar davlati tarkybiga kirgan.
Oʻrta asrlarda Buyuk ipak yoʻlining bir tarmogʻi Surxondaryo (Termiz) orqali oʻtgan.
Kushon podsholigi hududiga kirgan Dalvarzintepa va Xolchayonda oʻtkazilgan arxeologik qazishmalar, Eski Termizdan topilgan Budda ibodatxonalari shaharlarning naqadar rivojlanganligini koʻrsatadi. Bu davrda hunarmandchilik va qishloq xoʻjaligini taraqqiy topishi, tovar pul munosabatlarining rivojlanishi, meʼmorlik, monumental haykaltaroshlik, rassomlik va boshqa sanʼatlarning yuksalishi kuzatiladi.
Surxondaryo viloyatining hozirgi hududi III-IV asrlarda Kushonlar davlati parchalanib ketgach, eftaliylar davlati, V-VIII asrlarda Toxariston tarkibida, keyin Turk xoqonligi qoʻl ostida boʻldi.
667-yilda arablar dastlab Chagʻoniyon va Termizga hujum qilib bu shaharlarni faqat VIII asrning 2-yarmidagina toʻliq bosib olishga erishdilar. Oʻzbekiston janubidagi yerlar Pa.gacha Chagʻoniyon davlati qoʻlida boʻlgan. XI asrda Chagʻoniyon va Termizni egallash uchun Gʻaznaviylar va Qoraxoniylar oʻzaro kurashadilar. Termiz Gʻaznaviylar davlatiga qoʻshib olinadi, soʻngra Xorazmshohlar davlati tarkibida boʻladi. 1220-yilda moʻgʻullar bosib oldi. 1370-yildan Amir Temur saltanati tarkibiga kirdi. Surxondaryo koʻhna tarixi, qadimgi madaniyati, yodgorliklari bilan mashhur.
Surxon vohasidagi olimlarning koʻpchiligi „Termiziy“ taxallusi bilan nom chiqarganlar. Ular tarix, geografiya, falsafa, huquqshunoslikka oid asarlari bilan tanilgan. Hakim at-Termiziy, Shahobuddin Sobir Termiziy, Muhammad ibn Hamid Termiziy, Abu Bakr Varrok Termiziy va boshqa allomalar shu vohadan yetishib chiqqanlar. Surxondaryo viloyatida mashhur sanʼatkorlar, baxshilar, xalq artistlari, rassomlar voyaga yetgan.
Viloyatda 2003-2004-oʻquv yilida 827 umumiy taʼlim maktabi, 2 internat maktabi, Mehribonlik uyi, 18 litsey, 4 gimnaziyada 517,5 ming oʻquvchi taʼlim oldi. 2003-yilda „AKSELS“ xalqaro tashkilotining „Oʻqishga aʼlochilik dasturi“ tanlovida viloyatning gʻolib chiqqan oʻquvchilari oʻqishni xorijda davom ettirmoqdalar. 2004-yilda ham taʼlim sohasidagi xalqaro hamkorlik ishlari davom ettirilib „AYREKS“ xalqaro tashkilotining „Butun olam Sizning sinfingizda“ tanlovida Termiz tumani oʻquvchilari respublika gʻolibi boʻlishdi.
1998—2003-yillarda 35 ta kasb-hunar kolleji va 2 akademik litsey qurilib foydalanishga topshirildi. Bu oʻquv muassasalarida 80 dan ortiq mutaxassislik boʻyicha taʼlim-tarbiya berilmoqda. Viloyatdagi 5 oʻquv yurtida 9,9 ming oʻquvchi oʻqiydi. 16 bolalar musiqa maktabida 1443 oʻquvchi, 1 oliy oʻquv yurti (Termiz davlat universiteti)da 6,5 ming talaba bilim olmoqda. Surxondaryo viloyatida Shreder nomidagi bogʻdorchilik, tokchilik va vinochilik ilmiy tadqiqot institutining Janubiy Oʻzbekiston subtropik oʻsimliklar seleksiyasi stansiyasi faoliyat kursatadi. Surxondaryo arxeologiya muzeyi, Surxondaryo viloyat oʻlkashunoslik muzeyi, musiqali drama teatri, bolalar qoʻgʻirchoq teatri mavjud. 413 jamoat kutubxonasi (kitob fondi 3,6 mln. nusxa), 146 klub muassasasi, 2 madaniyat va istirohat bogʻi, bolalar bogʻi, Termiz hayvonot bogʻi, yoshlar majmui, xalq ijodiyoti va madaniy-maʼrifiy ishlar viloyat uslubiyat markazi bor. 4 xalq drama teatri, 2 qoʻgʻirchoq xalq teatri, 10 ashula va raqs dastasi, 6 folklor etnografik xalq dastasi, milliy dorbozlar guruhi va boshqa madaniy muassasalar ishlab turibdi. Jumladan, Boysun tumanidagi „Shalola“, Shoʻrchi tumanidagi „Kumush tola“, Uzun tumanidagi „Rohat“ ashula va raqs xalq dastalari Buyuk Britaniya, Turkiya, Afgʻoniston va Hindistonda boʻlib oʻtgan xalqaro festivallarda ishtirok etishgan.
Surxondaryo viloyatida Oʻzbekiston xalq rassomi Roʻzi Choriyev, Oʻzbekistonda sanʼat arbobi Mansur Ravshanov, Oʻzbekiston xalq baxshilari Sh. Boltayev va A. Poyonoye, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi A. Ibrohimov, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar G. Ravshanova, R. Mamataliyev, H. Oripov, M. Mahmudova, A. Narzullayev, Y. Mirqurbonov, S. Qosimova, N. Allanazarovlar voyaga yetganlar.
Viloyatda „Boysun bahori“ xalqaro folklor-etnografik festivali oʻtkazilib boriladi. 1999-yilda „Alpomish“ dostonining 1000-yilligi, 2002-yilda Termiz shahrining 2500-yilligi xalqaro miqyosda nishonlandi.
Sogʻliqni saqlash
Viloyatda 92 kasalxona (8715 oʻrin), 366 poliklinika, ambulatoriya va boshqa tibbiy muassasalar, 179 ayollar konsultatsiya markazi, 225 bolalar poliklinikasi va xonalari, 149 qishloq vrachlik punkti, 398 feldsher-akusherlik punkti, 19 qishloq uchastka kasalxonasi, 73 qishloq vrachlik ambulatoriyasi mavjud. Ushbu tibbiy muassasalarda 4,2 ming vrach (har 10 ming aholiga 24 vrach), 17,6 ming oʻrta tibbiy xodim ishlaydi.
Davlat dasturiga asosan viloyatda Davlat shoshilinch tibbiy yordam ilmiy markazi Termiz boʻlimi (140 oʻrin) va barcha tuman markaziy kasalxonalari qoshida uning boʻlinmalari (340 oʻrin) tashkil etilgan hamda zaruriy tibbiy va texnik jihozlar bilan taʼminlangan.
Viloyat sogʻliqni saqlash boshqarmasi oʻz faoliyatida AQShning Projekt Xoup, Karelift Interneyshnl, Kauntepart Interneyshnl tashkilotlari bilan uzviy aloqalar bogʻlagan.
Oʻrta Osiyo xalqaro taraqqiyot agentligi (YUSAID) tomonidan viloyat sogʻliqni saqlash boshqarmasi tizimidagi tashkilotlar va nodavlat tashkilotlari bilan hamkorlikda yangi dasturni rivojlantirish, giyohvandlikka qarshi kurash, sil kasalligini davolash va uni oldini olish boʻyicha ishlar amalga oshirilmoqda. Viloyatda tashkil etilgan nodavlat muassasalar soni 75 ta. Surxondaryo viloyatida Xonjiza dam olish uyi, „Jayronxona“, „Uchqizil“ balneologik kurorti, bolalar revmatologiya sanatoriylari, Denov tumanidagi „Hazorbogʻ“ sanatoriysi ishlab turibdi.
Sport
Surxondaryo viloyati sportchilari sportning koʻplab turlari boʻyicha har xil darajadagi musobaqalarda ishtirok etmoqda (kurash, dzudo, voleybol, futbol, tennis, boks va boshqalar). Surxondaryodan kurash boʻyicha Jahon va Osiyo chempioni, Hakim at-Termiziy, Prezident sovrini uchun xalqaro turnirlar gʻolibi Toshtemir Muhammadiyev, xalqaro Hakim at-Termiziy turniri gʻoliblari Oʻrol Toʻrayev, Rustam Ergashev, Erali Mamarasulov; bir qancha xalqaro turnirlar gʻolibi, Antaliya musobaqasi jahon chempioni Mahtumquli Mahmudov, dzudo boʻyicha Osiyo chempioni, kurash boʻyicha xalqaro turnirlar gʻolibi Abdulla Tangriyev kabi mashhur sportchilar yetishib chiqqan. Surxondaryo viloyatida zamonaviy sport inshootlaridan „Kurash saroyi“, stadion, „Delfin“ suv havzasi, „Alpomish“ sport majmui, turli darajadagi xalqaro musobaqalar oʻtkaziladigan tennis korti mavjud. Surxondaryo viloyatida bolalar va oʻsmirlar sport maktabi faoliyat koʻrsatadi (2004).
Adabiyotlar
Surxondaryo qadimdan shoir va ulamolar, baxshilar toʻplangan vohalardan biridir. Bu zaminda xalq ogʻzaki ijodi va yozma adabiyot rivojlanib kelgan. „Alpomish“ dostoni yaratilgan makon sifatida shu vohada bayram qilinishi, 40 dan ortiq „Termiziy“, 10 dan ortik, „Chagoniy“ taxallusi bilan ijod qilgan allomalarning ilmiy-adabiy merosi buni toʻliq isbotlaydi.
Eski Termizda islom nazariyotchisi, muhaddis Hakim at-Termiziy yashab ijod qilgan. „Ilal ash-shariat va xatm ul-Asliyot“ asari islom nazariyotchilari tomonidan eng koʻp eslanadigan kitoblardan biri. Boshqa muhim asarlari „Kitob annahi“ („Yoʻriqnoma kitobi“), „Kitob al-furuh“ („Ollohdan qoʻrquvchilar haqida kitob“), „Navroʻznomai Xoja Hakim Termiziy“.U Abu Ali al-Juzjoniy, Abu Bakr Varroq va boshqa mashhur olimlar ustozidir. Andalusiyalik yirik islomshunos Muhyiddin ibn al-Arabiy (1165—1240) oʻzini Hakim Termiziyning shogirdi deb hisoblagan.
Surxondaryo viloyatida yashagan mashhur muhaddis Imom Termiziy hadislarni toʻplab bir qancha asarlar yaratgan. „AlJomiʼ assahih“ yoki „Sunani Termiziy“, „Kitob al-ilal“, „Kitob azzuxd“ va boshqa shular jumlasidandir. U Imom Buxoriyning mashhur shogirdi va izdoshi hisoblanadi.
Surxondaryoning Oltinsoy hududida tasavvuf ilmining pirlaridan boʻlgan Soʻfi Olloyoʻr, Xoʻjaipok oma (asl nomi — Abdurahmon bin Avf Abu al-Kurayshiy az-Zuhriy), Sayd ibn Vaqqos, Mavlono Zohid Xalifa bobo kabilarning xoklari bor.
Surxon vohasida X-XII asrlarda yashab oʻtgan Daqiqiy, Farruhiy, Adib Sobir Termiziy kabi yirik shoirlar mashhur.
Chingiz bosqini tanazzulidan keyin, XVI-XIX asrlardan yana Termiziy taxallusi bilan bir turkum shoirlar paydo boʻldi. Ular Umar at-Termiziy as-Soʻfiy, Mavlono Qudsiy Termiziy Maxjub, Xoja Samandar Termiziy, Abdulloh Termiziy, Taqiy Termiziy, Soʻfi Olloyor va Masiho Boysuniylar edi.
Vohaning qadIMGI Sherobod dosshonchilik maktabid&n oʻzbek dostonchiligining mashhur ijrochilari yetishib chiqqan, ayni shu maktab Nurota va Bulungur dostonchilik maktablariga ham ijobiy taʼsirini oʻtkazib turgan. XVIII asrda bu maktabdan Bobo shoir, Qosim oqinlar, 19-asrda Olim baxshi, Xoler baxshi, Niyozali baxshi, Sherna baxshilar, XX asrda esa Shotoʻra baxshi, Mardonakul baxshi, Mamarayim baxshi, Boʻriboy baxshi Ahmedov, Yusuf Oʻtagan oʻgʻli, Chorsham baxshi Rahmatulla oʻgʻli, Toshmurod baxshi, Xushboq baxshi Mardonaqul oʻgʻli, Qora baxshi, Shoberdi baxshi Boltayev, Boborahim bahshi Mamarayim oʻgʻli, Abdunazar baxshi, Shodmon baxshilar yetishib chiqqan. Bulardan eng isteʼdodlilari „Alpomish“ va „Goʻroʻgʻli“ turkumidagi dostonlarni mukammal biladigan Bobo shoir, Sherna baxshi, Mardonaqul Avliyoqul oʻgʻli va Chorsham baxshi Rahmatulladir.
XX asrning 50—80 yillarida Shukur Xolmirzayev, Raʼno Uzoqova, Erkin Aʼzam, Sattor Tursunov, Tesha Saydaliyev, Karim Mallayev, Isomiddin Otaqulov, Mengziyo Safarov, Ozod Avliyoqulov, Usmon Azim, Nizomjon Parda, Yusufjon Valizoda, Ismat Norboyev, Shafoat Rahmatullo Termiziy, Togʻay Murod, Boltajon Sodiqov, Xurram Mak, sadqulov, Sirojiddin Sayyid, Gʻulom Egamshukur, Bolta Yoriyev, Narzulla Soʻfiyev, Arbob Chosh, Eshqobil Shukur, shoir va pedagog Xolmuhammad Qulniyozov, Nodir Normatov, Mirzo Kenjabek, XX asrning keyingi yillarida Namoz Ergashev, Zoir Mamajonov, Gulandom Togʻayeva va boshqalarning sheʼriy va nasriy asarlarida sevgi, yaxshilik, mehroqibat, adolat tuygʻulari, shuningdek, voha kishilarining hayot tashvishlari, mehnat yumushlari, urfodat va anʼanalari muhim oʻrin egallagan.
Surxondaryo viloyatida Oʻzbekiston ijodiy uyushmalari (yozuvchilar, rassomlar, meʼmorlar, jurnalistlar va boshqalar)ning viloyat tashkilotlari faoliyat koʻrsatadi.
Matbuot, radioeshittirish va televizioni
Surxondaryo viloyatida 3 viloyat gazeta, 14 tuman gazeta chiqadi. Viloyatda, shuningdek, 13 tarmoq va 2 ta xususiy gaz. nashr etiladi. Jami 32 nomdagi gaz. chop etiladi (2004).
Birinchi radioeshittirishlar 1954-yildan boshlangan. Viloyat radiosi kuniga 1 soatlik xajmda eshittirishlar beradi. 2003-yil fevraldan boshlab Surxondaryo viloyati radiotelevideniye uzatish markazi muassisligidagi „Surxon sadosi“ radiosi faoliyat koʻrsatadi. Har kuni 15 soatlik radioeshittirishlar tayyorlanib, efirga uzatilmoqda. 2003-noyabr oyidan Surxondaryo radiosi qoshida „Yangi asr“ radiostudiyasi faoliyat koʻrsata boshladi. Kuniga 8 soat eshittirishlar tayyorlanib efirga uzatiladi.
Viloyatda 1 davlat va 4 tarmoq va nodavlat televideniyelari mavjud. 1990-yildan buyen faoliyat koʻrsatayotgan Surxondaryo viloyat teleradiokompaniyasining kunlik koʻrsatuvlari oʻrtacha 3—4 soatni tashkil etadi.
„Ishonch“ telekompaniyasi 1997-yildan buyen faoliyat koʻrsatib, ayni paytda har kuni 3 soatlik koʻrsatuvlar beradi.
Meʼmoriy yodgorliklari
Viloyatdagi 359 tarixiy yodgorliklardan 294 tasi arxeologiya, 26 tasi meʼmoriy, 39 tasi monumental sanʼati yodgorliklaridir. Termiz shahrining 2500 yillik yubileyi munosabati bilan 2001—2002-yillarda viloyatdagi bir kancha tarixiy obidalar va arxeologik yodgorliklarda taʼmirlash ishlari olib borildi. Surxondaryo viloyatidagi yodgorliklar oʻzining qadimiyligi bilan mashhur. Xuroson meʼmorlik anʼanalarida qurilgan mashhur Jarqoʻrgʻon minorasi (1108—09 yillar), Sulton Saodat majmuasi (X asr, XV-XVII asrlar), Denovdagi Chagʻoniyon davlati qalʼasi qoldiqlari (15-asr), Hakim atTermiziy majmuoti (11 — 15-asrlar), Eski Termizdagi Zurmala minorasi krldikdari (II asr), Termiz atrofidagi Kokildor xonaqohi (16-asr) va boshqa shular jumlasidan.
OʻzME 7-jiddining 656-657-betlari orasidagi Surxondaryo viloyatining tabiiy va iqtisodiy rangli xaritasiga qarang.
Adabiyotlar
Surxondaryo viloyati
Surxondaryo viloyati Oʻzbekistonning eng janubiy qismida joylashgan boʻlib, uning hududi quruq suptropik iqlimiy mintaqaga toʻgʻri keladi. Viloyat hududini 37°10' — 39°02' shimoliy kenglik va 66°32'- 68°25' sharqiy uzunlik chiziqlari kesib oʻtadi.
Surxondaryo Oʻzbekistonning siyosiy, maʼmuriy, ijtimoiy hayotida alohida oʻrin tutadigan regiondir. U Oʻzbekistonning 5 iqtisodiy rayonlaridan biri tarzida eʼtirof etilgan.