cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kitaro
Musiqiy martaba
Kitaroning birinchi albomi 1978 yilda chiqarilgan. U "O'n Kay" deb nomlangan. Muxlislarning fikricha, bu kult. Bu yerda Kitaro dastlab Amerika, Yevropa va Sharq musiqa madaniyatini aralashtirib, Sharq va G‘arb birga “tovush” qila olishini isbotladi. Bu "Ipak yo'li" ("Ipak yo'li") serial hujjatli telefilmi uchun Yaponiyaning NHK teleradiokompaniyasining buyurtmasi bilan yozilgan musiqa edi. Oddiy va sekin ohanglardan tashkil topgan ushbu “jonli”, meditatsion musiqa unga milliy va xalqaro shuhrat keltirdi. Kitaro uni Naganodagi (markaziy Yaponiya) tsivilizatsiya va shovqindan uzoqda joylashgan kichik bir qishloqda yashab, musiqada o'z aksini topgan.
Mammelzen
Hududi
Mammelzenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Kitaro
Musiqiy martaba
1985 yilda Kitaro Geffen Records bilan shartnoma imzoladi. Uning albomlari Amerika bozorida tarqala boshladi. 1987 yilda Kitaro Mikki Xart bilan birgalikda "Ruh nuri" ("Ruh nuri") albomini chiqardi, undan The Field treki nihoyat Grammy mukofotiga nomzod bo'ldi. Uning albomlari sotuvi yiliga 10 millionga yetdi.
Oʻqish qobiliyatlari
thumb| Ochiq havoda oʻqiyotgan talaba. Oʻrganish qobiliyatlari yoki oʻrganish strategiyalari oʻrganish uchun qoʻllaniladigan yondashuvlardir. Oʻqish qobiliyatlari — bu yangi maʼlumotlarni tashkil qilish va qabul qilish, maʼlumotni saqlash yoki baholash bilan shugʻullanish jarayonini hal qiluvchi koʻnikmalar majmuasidir. Ular odatda qisqa vaqt ichida oʻrganilishi mumkin boʻlgan va taʼlimning barcha yoki koʻpgina sohalarida qoʻllanilishi mumkin boʻlgan diskret texnikalardir. Kengroq maʼnoda, insonning oʻrganish, saqlash va imtihonlardan oʻtishga yordam beradigan maʼlumotni eslab qolish qobiliyatini oshiradigan har qanday mahoratni oʻrganish mahorati deb atash mumkin va bunga vaqtni boshqarish va motivatsion usullar kiradi.
Tarixiy malumot
Oʻqish koʻnikmalari odatda maktabda muvaffaqiyatga erishish uchun juda muhim, yaxshi baho olish uchun muhim hisoblanadi va hayot davomida oʻrganish uchun foydalidir. Koʻpincha talaba va ularni qoʻllab-quvvatlash tarmogʻiga bogʻliq boʻlsa-da, oʻquv qobiliyatlari oʻrta maktab va universitet darajasida tobora koʻproq oʻrgatilmoqda.
Amirobod madaniyati
Amirobod madaniyati — qadimgi Xorazmning soʻnggi jez davri madaniyati (miloddan avvalgi 9-8-asrlar). S. P. Tolstov rahbarligidagi Xorazm arxeologiya-etnografiya ekspeditsiyasi Qoraqalpogʻiston Respublikasidagi Amirobod kanali atrofidan topib tekshirgan (1937-40). Amirobod madaniyati Suv yorgan madaniyati va tozabogʻyop madaniyati uygʻunlashuvi asosida shakllangan. Bu madaniyatni yaratgan xalqlar urugʻ jamoalariga birlashib, obikor dehqonchilik va chorvachilik bilan shugʻullangan. Qishda yogʻoch va qamishdan qurilib, usti loy bilan suvalgan kulba hamda yarim yertoʻlalarda, yozda yengil bostirmalarda yashagan. Shunday kulba va yarim yertoʻlalarning 15-20 tasi bitta .qishloqni tashkil qilgan. Har bir turar joy sahni 75-110 kv.m boʻlib, uning oʻrtasidagi 3×1 m li katta oʻchoqda doim olov yonib turgan. Taom tayyorlash uchun kichik oʻchoqlardan foydalanilgan. Oʻsha davr qoldiqlariga koʻra, Amudaryo deltasi Aqchadaryo irmoqlaridan eni 10-15 m, uz. 1-2 km keladigan kanallar qazilgan. Amirobod madaniyatining noyob yodgorliklari Yakkaporson 2 va Qubod 2 yodgorliklaridan sirtiga turli shakllar chizilgan sopol idishlar, shuningdek marjon va chigʻanoq shodalari, jezdan yasalgan taqinchoqlar, bigizlar, oʻroq hamda oʻq uchlari va ularning qoliplari topilgan. Jez ashyolarning koʻplab topilishi oʻsha davrda metall quyish texnikasining rivojlanganligini, xalq xoʻjaligidan tosh qurollarning mehnat qurollari sifatida siqib chiqarilganligini koʻrsatadi.
IC 623
IC 623 Sekstant yulduz turkumidagi Sb (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
NGC 5767
NGC 5767 Choʻpon yulduz turkumidagi SBab tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1885-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Netřebice (Český Krumlov)
Netřebice Chexiya Respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 468 ga yaqin aholisi bor.
Aquara
Aquara Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan shahardir. Salerno (provinsiya) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 32 km2. 1799 nafar aholi istiqomat qiladi.
IC 624
IC 624 Sekstant yulduz turkumidagi Sa (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Nival mintaqa
Nival mintaqa, mangu qorlar mintaqasi — togʻlardagi eng yuqori tabiiy balandlik mintaqasi; odatda, qor chizigʻidan yuqorida joylashgan boʻladi. Qutbiy va undan quyiroqdagi oʻlkalarda dengiz sathiga qadar yoyilgan. Qor boʻronlari va qor koʻchkilari sababli hamda muz tillarining yanada quyiroqqa siljishidan Nival mintaqa elementlari qor chizigʻidan ham pastroqqa tushishi mumkin. Markaziy Osiyodagi togʻlarning choʻl zonasida Nival mintaqa chegarasi eng yuqori (ayrim joylarda 6500 m dan baland )dan oʻtadi. Nival mintaqa landshafti uchun qor uyumlari va muzliklar, qoya va qurumlar xos. Sovukdan fizik nurash jarayonlari jadal kechadi. Organik hayoti yaxshi rivoj topmagan. Oʻsimlik qoplami (mox, lishaynik va baʼzi yuksak oʻsimliklar) juda siyrak, hayvonlar kam uchraydi; faqat qush va hasharotlarning ayrim turlari muqim yashaydi.
Carmine (Texas)
Carmine AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Fayette okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
228 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 53,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,3 km2. Shundan 4,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 132 m balandlikda joylashgan.
Niamey
19-asr oxirlarida Niamey oʻrnida qishloq boʻlgan. 1926-yilda Niger fransuz mustamlakasining maʼmuriy markazi Zinder shahridan Niameyga koʻchirilgan. 1960-yil avgustdan Niger Respublikasi poytaxti.
Muhim transport yoʻllari tuguni, Niger daryosidagi pristan. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Qishloq xoʻjaligi rayonning savdo markazi. Toʻqimachilik fabrikasi, oziq-ovqat sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari, mebel, qishloq xoʻjaligi anjomlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilik rivojlangan (kulolchilik buyumlari, teri, kumush, oltin va yogʻochdan turli buyumlar tayyorlanadi). Issiklik elektr stansiyasi ishlab turibdi. Prezident saroyi, mehmonxonalar, universitet (1973), Sogʻliqni saqlash milliy maktabi, Geologiya va konchilik ishlari boʻyicha byuro, tropik oʻrmonchilik texnika markazi, qishloq xoʻjaligi instituti kabi ilmiy muassasalar, milliy muzey bor.
Paxtonia
Paxtonia AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Dauphin County okrugi tarkibiga kiradi.
Arona
Arona Ispaniyaning Kanar orollari mintaqasida joylashgan shahardir. Santa Cruz de Tenerife provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 81,79 km2. Aholisi — 79377 kishi (2010).
Paxtonia
Geografiyasi
Maydoni — 6 km2. Shundan 6,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
NGC 5768
NGC 5768 Tarozi yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Saint-Beauzire (Haute-Loire)
Saint-Beauzire Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Loire departamenti Brioude tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
271 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 23,6 km2.
Beloye (Qiziljar tumani)
Beloye — Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Qiziljar tumanidagi qishloq. Kato kodi — 595064300.
Mehren (Westerwald)
Hududi
Mehrenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Nuklon magnit momenti
Nuklon magnit momentlari proton va neytronning ichki magnit dipol momentlari, m p va m n belgilaridir. Atomlarning yadrosi proton va neytronlardan iborat bo'lib, ikkala nuklon ham kichik magnit kabi ishlaydi. Ularning magnit kuchlari magnit momentlari bilan o'lchanadi. Nuklonlar oddiy materiya bilan yadroviy kuch yoki ularning magnit momentlari orqali o'zaro ta'sir qiladi, zaryadlangan proton ham Kulon kuchi bilan o'zaro ta'sir qiladi. Magnit maydonlar magnitlangan materiallarni o'rab oladi va elektromagnitlarda ishlatiladigan elektr toklari va vaqt bo'yicha o'zgaruvchan elektr maydonlari tomonidan yaratiladi. Magnit maydonning kuchi va yo'nalishi joylashuvga qarab o'zgarishi mumkinligi sababli, u matematik tarzda fazoning har bir nuqtasiga vektorni tayinlaydigan vektor maydoni deb ataladigan funktsiya bilan tavsiflanadi.Magnit maydon — harakatlanayotgan elektr zaryadlarga va magnit momenpish jismlarga taʼsir qiladigan kuch maydoni.
Ajablanarli darajada katta bo'lgan protonning magnit momenti 1933 yilda to'g'ridan-to'g'ri o'lchangan, neytron esa 1930-yillarning o'rtalarida bilvosita usullar bilan magnit momentga ega ekanligi aniqlangan. Luis Alvares va Feliks Bloch 1940 yilda neytronning magnit momentini birinchi aniq, to'g'ridan-to'g'ri o'lchashni amalga oshirdilar. Protonning magnit momentidan proton yadro magnit rezonansi orqali molekulalarni o'lchash uchun foydalaniladi. Neytronning magnit momentidan materiallarning atom tuzilishini sochish usullari yordamida tekshirish va zarracha tezlatgichlarida neytron nurlarining xossalarini boshqarish uchun foydalaniladi.Elektromagnitikada "magnit maydon" atamasi B va H belgilari bilan belgilangan ikkita aniq, lekin bir-biriga yaqin vektor maydonlar uchun ishlatiladi. Xalqaro birliklar tizimida H ning birligi magnit maydon kuchining birligi metrga amper (A/m) hisoblanadi. : 22 B ning birligi, magnit oqimining zichligi, tesla (SI asosiy birliklarida: amper uchun sekundiga 2 kilogramm),  : 21 bu amper uchun metr boshiga nyutonga teng. Magnit maydonlar harakatlanuvchi elektr zaryadlari va asosiy kvant xususiyati bilan bog'liq bo'lgan elementar zarrachalarning ichki magnit momentlari, ularning spini bilan hosil bo'ladi. : ch1 Magnit maydonlar va elektr maydonlari o'zaro bog'liq va ikkalasi ham tabiatning to'rtta asosiy kuchidan biri bo'lgan elektromagnit kuchning tarkibiy qismidir.Harakatlanuvchi elektr zaryadi Magnit maydon da tekis aylanma (vint chizigʻi boʻyicha) harakat qiladi. Magnit maydonning ayrim joylarida elektr zaryadlarning harakat yoʻnalishi qarama-qarshisiga oʻzgarishi mumkin. Magnit maydonning bunday joylari magnit koʻzgular deyiladi. Magnit maydon taʼsirida atom ichidagi elektronlar qoʻshimcha harakat qiladi. Atomning nurlanishi Magnit maydon taʼsirida oʻzgaradi (qarang Zeyeman effekti).
Neytronning magnit momentining mavjudligi va proton magnit momentining katta qiymati nuklonlarning elementar zarrachalar emasligini ko'rsatadi. Elementar zarracha ichki magnit momentga ega bo'lishi uchun u spin va elektr zaryadiga ega bo'lishi kerak. Nuklonlar spin-1/2 ga ega ħ, lekin neytron aniq zaryadga ega emas. Ularning magnit momentlari hayratlanarli edi va 1960-yillarda adron zarralari uchun kvark modeli ishlab chiqilgunga qadar to'g'ri tushuntirishga qarshi edi. Nuklonlar uchta kvarkdan tashkil topgan va bu elementar zarrachalarning magnit momentlari birlashib, nuklonlarga magnit momentlarini beradi.
Magnit maydoni va elektromagnit hodisalarni toklarning o‘zaro magnit ta’siriga asoslanib o‘rganishga o‘tamiz, chunki bu o‘zaro ta’sirni ifodalovchi Amper qonunidan elektromagnetizmning eng muhim qonunlari: Bio-Savar-Laplas qonuni va Amper formulasi deyarli bevosita kelib chiqadi.
Parallel toklarning o‘zaro ta’sirini birinchi bo‘lib Amper tajriba orqali aniqlagan. Agar ikki parallel uzun o‘tkazgichlardan o‘tuvchi toklarning yo‘nalishlari bir xil bo‘lsa (2a - rasm), bu tokli o‘tkazgichlar o‘zaro torti-ladi, toklarning yo‘nalishlari qarama-qarshi (2b - rasm) bo‘lsa, bu tokli o‘tkazgichlar o‘zaro itarishishadi. Toklarning o‘zaro ta’siriga sabab, toklarning har biri o‘z atrofidagi fazoda magnit maydon hosil qiladi va bu maydon ikkinchi tokli o‘tkazgichga ta’sir qiladi.
Josh Duhamel
Josh Duhamel (1972-yil, 14-noyabr) — amerikalik aktyor.
Nuklon magnit momenti
Tavsif
right|thumb| Sxematik diagrammada neytronning spinini qora o'q va neytronning magnit momenti bilan bog'liq magnit maydon chiziqlari sifatida tasvirlangan. Ushbu diagrammada neytronning spini yuqoriga, lekin dipol markazidagi magnit maydon chiziqlari pastga qaratilgan. Protonning magnit momenti uchun CODATA tavsiya etilgan qiymati μ    dir  yoki m p / m B = 1.521. Neytronning magnit momentining qiymati uchun eng yaxshi mavjud o'lchov μ    dir   Bu erda μ N - yadro magnitoni, fizik doimiy va yadro komponentlarining magnit momentlari uchun standart birlik. SI birliklarida bu qiymatlar μ  va μ    Magnit moment vektor kattalik bo'lib, nuklonning magnit momentining yo'nalishi uning spini bilan belgilanadi. Neytronda tashqi magnit maydon natijasida hosil bo'ladigan moment magnit maydon vektoriga qarama-qarshi bo'lgan neytronning spin vektorini tekislash tomon yo'naltiriladi.
Yadro magnitoni proton massasi m p bo'lgan zaryadlangan, spin-1/2 elementar zarracha bo'lgan Dirak zarrasining spin magnit momenti bo'lib, unda anomal tuzatishlar e'tiborga olinmaydi. Yadro magnitoni - formuladan foydalanib, (3) ni hosil qildik. U paytda (1) formula quyidagi ko‘rinishga ega bo‘ladi:  (4)
Nyutonning 3-qonuni asosida F2 kuchga teng bo‘lgan kuch bilan I2 tok asosida hosil bo‘lgan magnit maydon I1 tokli o‘tkazgichga ta’sir etadi, ya’ni: (5) Elektr zaryadining kuchi uning joylashishiga, tezligiga va yo'nalishiga bog'liq; Bu kuchni tasvirlash uchun ikkita vektor maydoni ishlatiladi. : ch1 Birinchisi, elektr maydoni, u statsionar zaryadga ta'sir qiluvchi kuchni tavsiflaydi va harakatdan mustaqil bo'lgan kuchning tarkibiy qismini beradi. Magnit maydon, aksincha, zaryadlangan zarrachalarning tezligi va yo'nalishiga mutanosib bo'lgan kuchning tarkibiy qismini tavsiflaydi. : 13-ch Maydon Lorents kuch qonuni bilan belgilanadi va har bir lahzada zaryadning harakatiga ham, u boshdan kechirayotgan kuchga ham perpendikulyar bo'ladi.Bu erda e - elementar zaryad, ħ - kamaytirilgan Plank doimiysi. Bunday zarrachaning magnit momenti uning spiniga parallel. Neytron hech qanday zaryadga ega bo'lmaganligi sababli, shunga o'xshash ifoda bo'yicha u magnit momentga ega bo'lmasligi kerak. Shunday qilib, neytronning nolga teng bo'lmagan magnit momenti uning elementar zarracha emasligini ko'rsatadi. Neytronning magnit momentining belgisi manfiy zaryadlangan zarrachadir. Xuddi shunday, protonning magnit momenti μ     deyarli 1 ga teng emas μ N uning ham elementar zarra emasligini bildiradi. Protonlar va neytronlar kvarklardan tashkil topgan va kvarklarning magnit momentlari nuklonlarning magnit momentlarini hisoblash uchun ishlatilishi mumkin.
Nuklonlar oddiy moddalar bilan magnit kuchlar orqali o'zaro ta'sir qilsa-da, magnit o'zaro ta'sirlar yadroviy o'zaro ta'sirlardan ko'ra kuchsizroqdir. Shuning uchun neytron magnit momentining ta'siri faqat past energiya yoki sekin neytronlar uchun ko'rinadi. Magnit momentning qiymati zarracha massasiga teskari proportsional bo'lganligi sababli, yadro magnitoni Bor magnitoni kabi 1/2000 ga teng. Shuning uchun elektronning magnit momenti taxminan 1000 ga teng nuklonlarnikidan marta kattaroqdir.
Protonning anomal darajada katta magnit momenti 1933 yilda Gamburg universitetida O. Stern tomonidan kashf etilgan. Protonning magnit momenti molekulyar vodorod nurining magnit maydon ta'sirida og'ishini o'lchash orqali aniqlandi. Ushbu kashfiyot uchun Stern 1943 yilda Nobel mukofotiga sazovor bo'ldi. Demak, bir xil yo‘nalishli toklarning magnit maydonlari bir-birini kuchaytiradi, qarama-qarshi yo‘nalgan toklarning magnit maydonlari esa bir-birini susaytiradi. Harakatlanayotgan zaryad magnit maydonining manbai bo‘ladi. Bu magnit maydoni har qanday harakatdagi zaryadga, jumladan tokli o‘tkazgichga ta’sir tufayli namoyon bo‘ladi. Harakatlanayotgan zaryadga ta’sir qiluvchi kuch magnit kuchi deyiladi.
Shunday qilib, harakatlanayotgan zaryad, jumladan tokli o‘tkazgich har qanday magnit madoynining manbai bo‘ladi.
Neytron
Neytron 1932 yilda kashf etilgan va u hech qanday zaryadga ega bo'lmagani uchun magnit momentga ega emas deb taxmin qilingan. Bilvosita dalillar neytronning magnit momenti uchun noldan farqli qiymatga ega ekanligini ko'rsatdi, ammo 1940 yilda neytronning magnit momentini to'g'ridan-to'g'ri o'lchash muammoni hal qilmaguncha. Ushbu sohalarning eng yaxshi nomlari va bu sohalar nimani anglatishini aniq talqin qilish uzoq davom etgan munozaralarga sabab bo'lgan bo'lsa-da, asosiy fizikaning qanday ishlashi haqida keng kelishuv mavjud. Tarixiy jihatdan, "magnit maydon" atamasi H uchun ajratilgan bo'lsa-da, B uchun boshqa atamalar qo'llanilgan, ammo ko'plab so'nggi darsliklarda "magnit maydon" atamasi B tasvirlash uchun, shuningdek H o'rniga yoki o'rnida ishlatiladi. Ikkalasining ham muqobil nomlari ko'p (yon panelga qarang). Kuchli va oʻta kuchli Magnit maydon, asosan, qattiqjismlar fizikasida, ferromagnetizm va antiferromagnetizm xossalarini oʻrganishda, magnitogidrodinamik generator va boshqalarda ishlatiladi. Kuchsiz va oʻrtacha Magnit maydon doimiy magnitlar, elektr magnitlar, oʻta oʻtkazuvchi magnitlar, solenoidlar (elektr toki utkazgichi) yordamida, kuchli Magnit maydon yoʻnaltirilgan portlatish usulida olinadi (oxirgi usulda mis quvur ichida oldindan kuchli impulyeli Maghhhhjnit maydon hosil qilinadi va u kuchli portlashning radial bosimiga duch"r qilinadi).
Neytronning magnit momentining qiymatlari mustaqil ravishda R tomonidan aniqlangan. & nbsp;  Baxer Ann Arbordagi Michigan universitetida (1933) va I. Y. Tamm va S. & nbsp;   A. Altshuler Sovet Ittifoqida (1934) atom spektrlarining oʻta nozik tuzilishini oʻrganishdan. Tamm va Altshulerning taxmini to'g'ri belgi va kattalik tartibiga ega bo'lsa ham, natija shubha bilan kutib olindi.
1934 yilga kelib Stern boshchiligidagi guruhlar, hozirda Pitsburgdagi Karnegi texnologiya institutida va I. Nyu-Yorkdagi Kolumbiya universitetida I. Rabi proton va deytronning magnit momentlarini mustaqil ravishda o'lchagan edi. Ushbu zarralar uchun o'lchangan qiymatlar faqat guruhlar o'rtasida taxminan bir xil edi, ammo Rabi guruhi oldingi Stern o'lchovlarini proton uchun magnit moment kutilmagan darajada katta ekanligini tasdiqladi. Deytron proton va bir xil spinli neytrondan iborat bo'lganligi sababli, neytronning magnit momentini deytron va proton magnit momentlarini ayirish orqali aniqlash mumkin. Olingan qiymat nolga teng emas edi va protonnikiga qarama-qarshi belgiga ega edi. 1930-yillarning oxiriga kelib, neytronning magnit momentining aniq qiymatlari Rabi guruhi tomonidan yangi ishlab chiqilgan yadro magnit-rezonans usullaridan foydalangan holda o'lchovlar yordamida chiqarildi.
Neytronning magnit momentining qiymati birinchi marta 1940 yilda Berklidagi Kaliforniya universitetida L. Alvares va F. Bloch tomonidan bevosita oʻlchangan Rabi, Alvares va Blox tomonidan ishlab chiqilgan magnit-rezonans usullarining kengaytmasidan foydalanib, neytronning magnit momentini bo'lishini aniqladilar. Erkin neytronlarning yoki yadrosiz alohida neytronlarning magnit momentini to'g'ridan-to'g'ri o'lchash orqali Alvares va Bloch neytronlarning bu anomal xususiyati haqidagi barcha shubha va noaniqliklarni hal qildilar.
Kutilmagan oqibatlar
Protonning magnit momentining katta qiymati va neytronning magnit momentining manfiy qiymati kutilmagan edi va ularni izohlab bo'lmadi. Nuklonlarning magnit momentlari uchun kutilmagan qiymatlar 1960-yillarda kvark modeli ishlab chiqilgunga qadar jumboq bo'lib qolaverdi.
Rabi o'lchovlarining takomillashtirilishi va evolyutsiyasi 1939 yilda deytronning elektr to'rt kutupli momentga ham ega ekanligini aniqlashga olib keldi. Deytronning bu elektr xususiyati Rabi guruhining o'lchovlariga xalaqit bergan. Bu kashfiyot deytronning fizik shakli simmetrik emasligini anglatardi, bu esa nuklonlarni bog‘lovchi yadroviy kuchning tabiati haqida qimmatli ma’lumot beradi. Rabi 1944-yilda atom yadrolarining magnit xususiyatlarini qayd etishdagi rezonans usuli uchun Nobel mukofoti bilan taqdirlangan.
Ammiakatlar
Ammiakatlar — tuzlar bilan ammiakning birikishidan hosil boʻlgan kompleks birikmalar. Mas, Cu(NH3)4SO4 — mis ammiakat yoki tetramin mis sulfat; [Pt(NH3)JC14 — geksamin platinxlorid; [Ni(NH3)6]CI2 — geksa-min nikel xlorid. Koʻpchilik A. ancha barqaror boʻladi (qarang Kompleks birikmalar). Qishloq xoʻjaligida qoʻllaniladigan mochevina, ammiakli selitra va boshqa azotli oʻgʻitlarni ammiak bilan toʻyintirib olingan A. oʻtkir ammiak hidli, rangsiz, baʼzan sargʻish suyuqlik boʻlib, oʻgʻit sifatida ishlatiladi.
New Augusta (Mississippi)
New Augusta AQShning Mississippi shtatida joylashgan shahardir. Perry okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
715 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 53,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,7 km2. Shundan 13,4 km2 quruqlik, 0,4 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 34 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|New Augusta manzarasi.
Fozil Amirov
Fozil Fayzrahmonovich Amirov (1914-yil 26-yanvar — 1979-yil 7-iyul, Toshkent) — o‘zbek-sovet tibbiyot olimi, jarroh, topografik anatomiya bo‘yicha mutaxassis. U 1960-yilda Tibbiyot fanlari doktori, so‘ng 1961-yilda professor darajasini olgan. Fozil Amirov 1974-yilda O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi unvoni, SSSR Davlat mukofoti laureati bo‘lgan.
Muhammad al-Qalonisiy (Abu Bakr)
Ash-Shayx al-Imom al-Voiz Muhammad ibn Abdulloh al-Qalonisiy (hijriy 550-yil (milodiy 1155-yil)da vafot etgan) adib boʻlgan.
Fozil Amirov
Tarjimai hol
Amirov Fozil 1914-yil 26-yanvarda Toshkent shahrida tug‘ilgan. U o‘rta maktabni a’lo baholarga bitirgach, toshkent tibbiyot institutiga kiradi. Mazkur dargohni 1938-yilda muvaffaqiyatli tugatgan. Mudhish ikkinchi jahon urushi boshlangach, 1943-yilda evakuasiya qilinganlar gospitalida yetakchi jarroh bo‘lib ishlagan va Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlangan.
U 1944-1946-yillarda yetakchi armiya jarrohi sifatida Vengriya va Ruminiyani ozod qilishda qatnashgan.
Fozil Amirov 1945-yilda II-darajali Vatan urushi ordeni, "Stalingrad mudofaasi uchun" va "Germaniya ustidan qozonilgan g‘alaba uchun" medallari bilan taqdirlangan.
Tibbiyot olimi 1947-1957-yillarda tibbiyot va stomatologiya fakulteti dekan muovini lavozimida, 1949-yildan — fan nomzodi. “Ochiq pnevmotoraks patogenezi va undagi vagosimpatik blokadaning ta’sir mexanizmi” mavzusida nomzodlik dissertasiyasini himoya qilgan. 1959-yilda “Tajribadagi nuqsonlar va bronxlar plastikasi” bo‘yicha doktorlik ilmiy darajasini yoqladi.
Amirov 1954-yilda "Mehnatdagi jasorati uchun" medali bilan taqdirlangan. 1956-yilda O‘zbekiston SSR Oliy Kengashining Faxriy yorlig‘i bilan taqdirlangan. Keyinchalik u 1970-yilda “Jasoratli mehnati uchun” medali bilan taqdirlangan.
O‘pka kasalliklari jarrohi, professor 1971-yilda O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi unvonini olgan. U 1974-yilda "Traxeya va bronxlarda rekonstruktiv operasiyalarni ishlab chiqqanligi uchun" SSSR Davlat mukofoti bilan taqdirlangan.
Fozil Amirov 1966-1979-yillarda - ToshTI Topografik anatomiya bilan operativ xirurgiya kafedrasi mudiri. U 1959-1967-yillarda institutda o‘quv jarayonini optimallashtirish bo‘yicha uslubiy seksiyaning raisi bo‘lgan. – ToshTI ilmiy ishlar bo‘yicha prorektori bo‘lgan.
Shuningdek, u London (1959), Rim (1960), Berlin (1966)dagi xalqaro ilmiy anjumanlar ishtirokchisi.
Ilmiy faoliyat
Tibbiyot fanlari professori F.Amirov bronxologiyaning turli jihatlari, traxeya va bronxlardagi plastik jarrohlik paytida og‘riqni yo‘qotish, nafas olish yo‘llarida rekonstruktiv va tiklovchi operasiyalarni ishlab chiqish bo‘yicha 143 ta ilmiy maqolalar muallifi sanaladi.
Nafas olish yo‘llarida rekonstruktiv operasiyalar usullari ishlab chiqilgan.
Fozil Fayzraxmonovich 1962-yilda “Traxeya va bronxlar plastiyasi” monografiyasini nashr ettirdi va bu operasiyalarning jarrohlik amaliyotiga keng joriy etilishiga xizmat qildi. Akademiklar A.P.Bakulev, P.A.Kupriyanov, B.V.Petrovskiy, A.A.Vishnevskiy, L.K.Bogush, E.N.Meshalkinlar uning ishini yuqori baholadilar.
U 30 martadan ortiq Butunittifoq Respublika qurultoy va konferensiyalarida ma’ruza qildi. Uning rahbarligida 6 ta doktorlik va 20 ta nomzodlik dissertasiyalari himoya qilindi.
Bibliografiyasi
• 1973-yilda Traxeya va bronxlarning alloplastikasi
• 1976-yilda Anesteziya ostida bir o‘pkali ventilyasiya,
• 1962-yilda Traxeya va bronxlarda plastik jarrohlik
Unvon va mukofotlar
• II-darajali Vatan urushi ordeni
• Qizil Yulduz ordeni
• SSSR medallari
• O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan fan arbobi
• SSSR Davlat mukofoti (1974-yilda) (traxeya va bronxlarda jarrohlik operasiyalarini ishlab chiqish va klinik amaliyotga joriy etish uchun)
Ammiakli oʻgʻit
Ammiakli oʻgʻit — azotli oʻgʻitlarning turlaridan biri.
Draženov
Draženov — Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 402 ga yaqin aholisi bor. Maydoni 6,72 km².
Ammiakli suv
Ammiakli suv — alshmakning tarkibida 18-25% ammiak boʻlgan suvdagi eritmasi. Undan suyuq oʻgʻit si-fatida foydalaniladi. Ammiakli suv ammoniy sulfat, soda olish, boʻyoq moddalar ishlab chiqarish sanoatida va oʻsimliklarni barg orqali oziqlantirishda ishlatiladi. Ammiakli suvning 5-10% li eritmasi (novshadil spirt)dan tibbiyotda foydalaniladi.
IC 625
IC 625 Gidra yulduz turkumidagi Sc? tipli galaktikadir.
Albanella
Albanella Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan shahardir. Salerno (provinsiya) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 39 km2. 6 314 nafar aholi istiqomat qiladi.
Saint-Bérain
Saint-Bérain Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Loire departamenti Brioude tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
118 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,1 nafar kishi.
Montsurvent
Montsurvent Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Coutances tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
279 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,3 km2.
Ammiak
Ammiak — NH3, azotning vodorod bilan hosil qilgan eng oddiy birikmasi; oʻtkir hidli, rangsiz, zaharli gaz, kaynash temperaturasi 33,35 °C, suyuqlanish temperaturasi — 77,7 °C. Bir litr ammiakning ogʻirligi 0,7713 g, suvda yaxshi eriydi. Ammiakning suvdagi eritmasi kuchsiz asos. U tabiatda sof holda nihoyatda oz miqdorda uchraydi, azotli organik moddalarning parchalanishidan hosil boʻlib turadi. Ammiak toshkoʻmirni quruq haydashda qoʻshimcha mahsulot sifatida olinadi, ammo, asosan, azot bilan vodoroddan sintetik usulda hosil qilinadi: reaksiya faollovchi oksidlar (Al2O3, K2O, CaO, SiO2, MgO) yordamida suyuqlantirilgan Fe3O4-dan qaytarish usuli bilan olingan temir (katalizator) ishtirokida, 300-1000 atm bosim va 500-550 °C temperaturada olib boriladi. Laboratoriyada ammoniy tuzlaridan olinadi. Ammoniy tuzlari, mas, (NH4)2SO4, NH4NO3 ishqoriy metall tuzlariga oʻxshaydi, lekin ishqorlar taʼsir etganida Ammiak ajralib chiqadi. Ammiakning suvdagi eritmasi novshadil spirtdir. Ammiak asosan nitrat kislota olishga sarflanadi.
Ammiak ham, ammoniy tuzlari singari qishloq xoʻjaligida oʻgit sifatida ishlatiladi. Undan sovituvchi vosita sifatida ham foydalaniladi. Ammiak Oʻzbekistonda — Chirchiq, Fargʻona va Navoiy kimyo kombinatlarida sintez qilinadi, buning uchun lozim boʻlgan azot havodan, vodorod esa Buxoro tabiiy gazidan konversiya usuli bilan olinadi.
Adabiyotlar
Ammiak ishlab chiqarishdagi muammolar
Montreuil-sur-Lozon
Montreuil-sur-Lozon Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Saint-Lô tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
258 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 40,3 nafar kishi.
Niagara sharsharasi
thumb Niagara sharsharasi Nyu-York shtatidagi Amerika shahri boʻlib, yaqin atrofdagi Niagara sharsharasi nomi bilan atalgan. Niagara daryosining qarama-qarshi qirgʻogʻida xuddi shu nomdagi Kanada shahri joylashgan. Egizak shaharlarni kamarli kamalak koʻprigi bogʻlaydi. (1941, oldingisi 1938 yilda qulagan). Shahar aholisi 50 ming kishini tashkil qiladi. (2010, 2000 yilda — 55,5 ming kishi)).
Tarixi
1678 yilda Niagara daryosining Ontario koʻliga qoʻshilishida La Salle Fort Konti ni qurdi. La Salle bu yerlarga kirgan birinchi yevropalik edi. Fransuzlar strategik joylashgan portajni qoʻriqlash uchun sharshara yonida kichik yogʻoch istehkom qurdilar. Yetti yillik urush paytida ikkala qal’a ham inglizlar tomonidan bosib olingan. 1761 yilda hozirgi shahar oʻrnida Fort Schlosser qurilgan. 1812 yilgi urush paytida u amerikaliklar tomonidan vayron qilingan va yoqib yuborilgan.
1805 yilda tegirmon yonida Manchester degan qishloq paydo boʻldi. Tuskarora hindulariga rezervatsiyaga (hozirgi eng qadimgilaridan biri, zamonaviy shahardan 14 km uzoqlikda) joylashishga ruxsat berildi. Yerning unumdorligidan jalb qilingan „oq“ koʻchmanchilar daryo boʻyidagi boshqa qishloqlarga — Klarksvill va Osma koʻpriklarga joylashdilar. XIX-asrning oxiriga kelib, bu aholi punktlarining barchasi Niagara sharsharasi shahriga birlashdi. 1856 yilda yaqinida Niagara universiteti tashkil etilgan.
Iqtisodiyoti
1880-yillarda mahalliy elektr kompaniyasi Nyu-Yorkning yuqori qismini taʼminlaydigan elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun kuchli daryo oqimidan foydalana boshladi. Niagara GESi (1895 yilda ishga tushirilgan) Nikola Tesla tomonidan loyihalashtirilgan boʻlib, unga shaharda yodgorlik oʻrnatilgan. Niagara sharsharasi Rust Beltning sanoat markaziga aylanadi. Tarkibidagi boshqa shaharlar singari, Niagara sharsharasi ham XX-asr oxirida sanoat ishlab chiqarishining rivojlanayotgan mamlakatlarga chekinishi tufayli iqtisodiy qiyinchiliklarni boshdan kechira boshladi.
Aholining anʼanaviy yordami turizmdir. Har yili millionlab qiziquvchan odamlar sharsharani koʻrish uchun keladi, asosan Shimoliy Amerikadan. Merilin Monro ishtirokidagi Niagara kabi filmlar shaharning mashhurligini oshirdi. Niagara tabiatni muhofaza qilish parki (1885 yilda tashkil etilgan) daryo boʻyidagi kichik orollarni va sharshara tarixiga bagʻishlangan geologik muzeyni oʻz ichiga oladi.
Chabeuil
Chabeuil Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Drôme departamenti Valence tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
5861 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 143,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 40,9 km2. Dengiz sathidan 153 – 381 m balandlikda joylashgan.
Eron sogʻliqni saqlash tizimi
thumb|350x350px| Eronda oʻrtacha umr koʻrish davomiyligining tarixiy rivojlanishi Eronda sogʻliqni saqlash uchta ustunga asoslanadi:davlat-hukumat tizimi, xususiy sektor va nodavlat tashkilotlar. Mamlakatda sogʻliqni saqlash va tibbiyot sektorining bozor qiymati 2002-yilda deyarli 24 milliard AQSh dollarini tashkil etgan boʻlsa, 2017-yilda bu koʻrsatkich 96 milliard AQSh dollariga koʻtarildi. 80 million aholiga ega (2017-yil) Eron Gʻarbiy Osiyodagi eng gavjum mamlakatlardan biridir. Yosh avlodlar tez orada yangi oilalar qurish uchun yetarli yoshga yetishi aholining oʻsish sur’atlarini va keyinchalik sogʻliqni saqlash infratuzilmasi va davlat xizmatlariga boʻlgan ehtiyojni oshiradi. Umumiy sogʻliqni saqlash xarajatlari 2008-yildagi 24,3 milliard dollardan 2017-yilga kelib 96 milliard dollargacha koʻtarilidi, bu esa tibbiy xizmatlarga boʻlgan talabning ortib borayotganini aks ettirar edi. 2017-yildagi jami sogʻliqni saqlash xarajatlari Eron YaIMning 6% ga teng edi. Eronliklarning qariyb 90% tibbiy sugʻurta ga ega. Shuningdek,Eron qonuniy organlar savdosiga ega yagona davlatdir. Shunga qaramay, aʼzolar donorligining huquqiy xususiyati ularni donorning oʻz ixtiyoriga asosan hadya qilinishi deb hisoblanadi, yaʼni agar organ kuch ishlatib sotishga majbur qilinsa yoki sotilsa bu qonunga zid hisoblanadi.
Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) maʼlumotlariga koʻra,2000-yil holatiga binoan Eron sogʻliqni saqlash boʻyicha 58-oʻrinni va sogʻliqni saqlash tizimi koʻrsatkichlari boʻyicha 93-oʻrinni qayd etgan. 2016-yilda Bloomberg News Eronni eng samarali sogʻliqni saqlash tizimi boʻyicha AQSh va Braziliyadan soʻng 30-oʻringa qoʻydi. Hisobotda koʻrsatilgandek,Eronda oʻrtacha umr koʻrish 75,5 yil va aholi jon boshiga sogʻliqni saqlash uchun 346 dollar sarflanadi. Eronliklarning salomatlik natijasi so‘nggi 20 yil ichida yaxshilandi. Mamlakat keng qamrovli birlamchi sogʻliqni saqlash tarmogʻini tashkil etish orqali profilaktika xizmatlarini kengaytirishga muvaffaq boʻldi. Buning natijasida bolalar va onalar o‘limi sezilarli darajada kamayib, yangi avlod tug‘ilishidagi umr ko‘rish sezilarli darajada oshdi. Goʻdaklar va 5 yoshgacha boʻlgan bolalar oʻlimi 2000-yilda 1000 tirik tugʻilgan chaqaloqqa mos ravishda 28,6 va 35,6 ga kamaydi. Bolalarni emlash shahar va qishloqlarning har bir hududida bor. right|thumb|300x300px| [[Eron aholisi|Eron demografiyasi — aholi piramidasi]]
Davlat klinikalarining keng tarmog‘i birlamchi tibbiy yordamni arzon narxlarda taqdim etadi. Har bir qishloq yoki qishloq punktlarida mahalliy aholi uchun sogʻliqni saqlashning ovqatlanish, oilani rejalashtirish, qon bosimini oʻlchash, prenatal parvarish, immunizatsiya va atrof-muhit sharoitlarini kuzatish kabi profilaktik yordamlardandan iborat sogʻlomlashtirish uylari mavjud. Har qaysi sog‘lomlashtirish uyi tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish xonasi va yotoqxona bilan jihozlangan. Punktlarda erkaklar uchun erkak, ayollar uchun esa ayol xodimlar xizmat koʻrsatishadi. Bular aholi sog‘ligʻini saqlash tizimining dastlabki bosqichi. Kasalliklari murakkabroq bo‘lganlar tuman vrachlik punktlariga yuboriladi, ularda shifokor, texnik va maʼmurlar ishlaydi. Xuddi shunday birlamchi tibbiyot punktlari shaharlarda ham mavjud. Murakkab yordamga, shu jumladan jarrohlik xizmatlariga muhtoj boʻlganlar shifoxonalarga yuboriladi. Eronning birlamchi sogʻliqni saqlash tizimi UNICEF tomonidan „aʼlo“ deb baholandi.
Sogʻliqni saqlash va tibbiy taʼlim vazirligi (SSTTV) butun Eronda umumiy va ixtisoslashtirilgan kasalxonalarni boshqaradi. Koʻplab yirik shaharlarda badavlat odamlar yuqori narx talab qiladigan xususiy klinikalar va shifoxonalardan foydalanadilar.JSST maʼlumotlariga koʻra,2000- yilda aholining 94% mahalliy tibbiy xizmatlardan foydalana olgan. Qishloq joylarda foydalanish darajasi 86% boʻlsa shaharlarda 100% gacha imkoniyatlar kengayadi. 1999-yilda aholining 80% dan 94% gacha boʻlgan qismi arzon dori vositalaridan foydalanishga qurbi yetgan.
Ijtimoiy xavfsizlik tashkiloti shaharlarda ishlaydigan fuqarolarni (davlat xodimlari bundan mustasno) va ularning qaramogʻidagilarni sugʻurta qilish uchun javobgardir. Shuningdek, ijtimoiy xavfsizlik tashkiloti koʻplab keksa yoshdagi nafaqaxoʻrlarni ham sugʻurta qiladi. Tibbiy xizmatlarni sugʻurtalash tashkiloti esa davlat xizmatchilari, talabalar va qishloq aholisini qamrab oladi. Imom Xomayniy yordam jamg‘armasi boshqa sug‘urta dasturlarida ishtirok etmagan kambag‘allarni sug‘urtalash bilan shugʻullanadi. Harbiy xodimlarni sug‘urtalash tashkiloti esa qurolli kuchlar aʼzolarini tibbiy sug‘urta bilan taʼminlaydi. Ushbu sxemalardan tashqari, jamiyatning badavlat aʼzolarini qamrab oluvchi bir qator xususiy va yarim davlat sugʻurta dasturlari mavjud.
Aholining 90% dan ortigʻi tibbiy sugʻurtaga ega va hukumat 2018-yilga kelib universal sugʻurtani ustuvor vazifa qilib qoʻydi. Umuman olganda, tibbiy sugʻurta sugʻurta qiluvchilarning roʻyxatida boʻlgan dori-darmonlar narxining 70% va davlat shifoxonalari xarajatlarining 90%ni qoplaydi, bunda kamdan-kam uchraydigan kasalliklarga chalinganlar yoki chekka hududlarda yashovchilar uchun qoʻshimcha sugʻurta ajratiladi.
2009-yildan beri hukumatning „kompleks sugʻurta rejasi“ dasturi barcha eronliklarni asosiy sugʻurta bilan taʼminladi.
Ishchi kuchi
thumb| Erondagi stomatologiya muassasasi (taxminan 1970 yil) Eron sogʻliqni saqlash tizimi zarur ishchi resurslarini tayyorlash/oʻqitishda katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Qariyb 30 yil oldin mamlakatda sog‘liqni saqlash va tibbiyot sohasida barcha turdagi malakali kadrlar yetishmovchiligiga sabab boʻlib kelgan tizim to‘liq o‘zgartirilib, bugungi kundagi siyosat mamlakat ehtiyojlarini to‘liq qondiradigan zarur mutaxassislarni yetqizib berish tizimiga aylandi. Bugungi Eronda hukumat tomonidan moliyalashtirilgan 488ta kasalxona mavjud.2004-yilda har 1000 aholiga 0,5-1,1 vrach toʻgʻri kelgan (turli maʼlumotlarga koʻra, shifokorlarning 46% ga yaqini ayollar boʻlgan). thumb|225x225px| Shariyati kasalxonasi thumb|225x225px| Kasra kasalxonasi thumb|225x225px| Imom Xomayniy kasalxonasi thumb|225x225px| Atiye kasalxonasi thumb|225x225px| INI kasalxonasi thumb|225x225px| Razaviy kasalxonasi thumb|225x225px| Qods kasalxonasi thumb|225x225px| Shomal kasalxonasi
Taraqqiyoti
1979-yilgi inqilobdan keyin barcha sogʻliqni saqlash sohalarida umumiy yaxshilanishlarga erishilgan boʻlsa-da, mamlakatning hozirgi qiyin iqtisodiy sharoitlari, turli davlatlar tomonidan kiritilgan sanksiyalar, tibbiy texnologiyalar va axborot texnologiyalaridagi jadal taraqqiyot,Eronning esa bu sohalarda biroz ogʻayotgani sogʻliqni saqlash sohasidagi rivojlanishni murakkablashtirmoqda.
Tibbiy turizm
Eronda tibbiy turizm juda rivojlangan va iqtidorli sohadir. Tibbiy turizm — bu davolanish uchun chet elga borish yoki oʻz mamlakatingizda koʻrsatilmagan yoki hech boʻlmaganda u kerakli darajada samarali boʻlmagan davolanishdir. Rivojlangan mamlakatlardan odamlar arzonroq narxda davolanish uchun boshqa mamlakatlarga borishadi. Hisob-kitoblarga koʻra,Eronda tibbiy turizmdan foydalangan holda, xorijlik davolanuvchi 50%gacha davo mablagʻini tejashi mumkin.
Eron tibbiy turizmi sayyohlarni tibbiy xizmatlarga jalb qilishning yuqori salohiyatiga ega. Ushbu mintaqadagi boshqa mamlakatlarga nisbatan ancha hamyonpob narxdan tashqari, eron tibbiy xizmatlarining sifati juda samarali va yuqori. Mamlakatda haqiqatan ham yaxshi bilimli va tajribali tibbiyot xodimlari bor ammo, faqat tibbiy turizm uchun. Tibbiyot mutaxassislari yuqori professional va malakali tizim tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi. Shuningdek, davlat doimiy faol tibbiyot tadqiqotchilari jamoasiga ega.
Farmatsevtika
Eronda zamonaviy farmatsevtika sanoati 1920-yilda Eronning Paster instituti tashkil etilganida boshlangan. Eron yaxshi rivojlangan farmatsevtika ishlab chiqarish qobiliyatiga ega boʻlishiga qaramasdan mamlakat hali ham xomashyo va ixtisoslashtirilgan dori-darmonlar importiga tayanadi. Farmatsevtika mahsulotlariga oid standartlar Farmakopiya kengashi tomonidan belgilanadi va oʻzgartiriladi.2019-yil holatiga koʻra,Eron mamlakat ichida zarur boʻlgan xomashyoning 80-90%ni ishlab chiqaradi. Bularga mikroplatalar, omeprazol, tamsulosin gidroxloridi, naltrekson asosi, sitagliptin fosfat va turli oʻlchamdagi pioglitazon kiradi.
Eron Sogʻliqni saqlash va tibbiy taʼlim vazirligi (SSTTV) butun aholi uchun arzon boʻlgan yetarli miqdordagi xavfsiz, samarali va yuqori sifatli dori vositalaridan foydalanishni taʼminlash salohiyatiga ega.1979-yilgi inqilobdan keyin Eron asosiy maqsadlardan biri sifatida zarur dori-darmonlar va vaksinalarni mahalliy ishlab chiqarish bilan toʻliq generikga asoslangan milliy dori siyosatini qabul qildi.
Garchi aholining 85% dan ortigʻi dori-darmon xarajatlarini qoplash uchun sugʻurta tizimidan foydalansa-da, hukumat dori vositalarining arzonligini oshirish uchun farmatsevtika eksport/importini katta miqdorda subsidiyalashi natijasida giyohvand moddalarni haddan tashqari isteʼmol qilish, haddan tashqari retseptlash va suiisteʼmol qilish kuchayib ketdi. Davlatdagi farmatsevtik opioidlar, masalan, oʻrtacha va kuchli ogʻriqlar uchun kodein ga talab juda oʻsib ketdi. Sog‘liqni saqlash va tibbiyot taʼlimi vazirligi mamlakatdagi farmatsevtika sohasidagi asosiy manfaatdor tomon hisoblanadi.
Dori mahsulotlari
Eron saraton, diabet, infeksiya va depressiyani davolash uchun keng assortimentdagi farmatsevtika mahsulotlarini ishlab chiqargan.
Respublika Sharqiy Oʻrta Yer dengizi mintaqasida vaksinalarni dunyoning turli mamlakatlariga eksport qilish uchun texnik va ilmiy imkoniyatlarga ega boʻlgan birinchi davlatdir. Eron 2014-yilga kelib vaksina ishlab chiqarishda oʻz oʻzini taʼminlashga erishdi. 2019-yil holatiga koʻra, hukumat odamlar uchun 18 ta asosiy vaksinadan 8 tasini ishlab chiqargan. 2020-2021 yillarda COVID-19 pandemiyasi davrida Eron bir nechta COVID-19 vaksinalarini ishlab chiqdi, ulardan beshtasi favqulodda foydalanish uchun ruxsat olgan COVIran Barekat, Pasteurcovac, FAKHRAVAC, COVAX −19 va Rozi Cov Pars.
Eronda MSni davolash uchun chiqarilgan yangi dorilar orasida CinnaGen tomonidan ishlab chiqarilgan interferon beta −1b mavjud. Gamma Immunex pegilatlangan interferon (PEG-IFN)) va regenerativ inson omili VIII Eronda ishlab chiqarilgan boshqa rekombinantlarga asoslangan dorilardir.
Eronlik tadqiqotchilar saratonga qarshi 41 turdagi dori-darmonlarni ishlab chiqishlari oqibatida xorijdan qimmatbaho saraton dori-darmonlari importi bartaraf etildi. Shuningdek,Eron 2012-yil oxirida 24 ta qoʻshimcha biooʻxshash dori vositalarini ishlab chiqardi.
2014-yilda oziq-ovqat va farmasevtika idorasining maʼlumotlariga koʻra, kontrafakt tijorat dori vositalari savdosi mamlakat uchun noqonuniy giyohvand moddalar bilan shugʻullanishdan koʻra koʻproq daromad keltirgani. Ularning aksariyati Pokistondan kirib kelgan. Jinsiy quvvatni oshiruvchi, ortiqcha vazn yoʻqotish, boʻy, soch oʻsishi va bodybuilding uchun soxta dorilar bozorda eng keng tarqalgan mahsulotlar hisoblanadi.
Innovatsiya
Eronda 8000 ga yaqin oʻsimlik turlari orasidan 2300 dan ortigʻi shifobaxsh xususiyatlarga ega yoki kosmetik mahsulot sifatida ishlatilinib, 100-300 tasi farmatsevtika sanoatida qoʻllaniladi. Islom Respublikasida dunyodagi dorivor oʻsimliklarning 80%mavjud. Kerakli texnologiyalar va xomashyo yo‘qligi sababli cheklangan miqdorda tashqi bozorlarga eksport qilinmoqda.
Ammiakli-nitratli oʻgʻit
Ammiakli-nitratli oʻgʻit -azotli oʻgʻitlarning turlaridan biri.
Eron sogʻliqni saqlash tizimi
Farmatsevtika kompaniyalari
alt=Inside Aryogen, production line for AryoSeven|thumb| AryoGen kompaniyasining ishlab chiqarish liniyasi ichida. 2010-yilda Eron farmatsevtika sanoatida 92 ta kompaniya faoliyat yuritgan.
Social Security Investment 2008-yilda Eronning eng yirik xolding kompaniyasi,22 ta farmatsevtika ishlab chiqaruvchi korxonalar manfaatdori va nazoratchisi boʻlib,Eron umumiy dori ishlab chiqarish sanoatining 40% ulushiga egalik qilardi.
Roziy vaktsinalar instituti va Eronning Paster instituti vaksina ishlab chiqish va ishlab chiqarish boʻyicha yetakchi mintaqaviy obyektlardir.
Barkat farmatsevtika guruhi 2016-yilda Eron farmatsevtika bozorining 14% ni taʼminlagan yirik farmatsevtika xoldingi hisoblanadi.
Eron farmatsevtika ishlab chiqaruvchilari hukumatning intellektual mulkni himoya qilish rejimi nochorligi va toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalar yetishmasligi tufayli mamlakatda sohaning ortda qolayotganini taʼkidlab kelishmoqda.
Tibbiy asbob-uskunalar
Iran MED va Iran LAB Tehrondagi tibbiy va laboratoriya uskunalariga oid asosiy tibbiyot koʻrgazmalaridir. 2009-yilda Eronda taxminan 3,1 milliard dollarlik dori va narkotik mahsulotlar isteʼmol qilingan. Bu 3 yil oldingiga nisbatan 80% ga oshganini ko‘rsatadi. Eronda aholi jon boshiga sintetik dori isteʼmoli 21 dollarni tashkil etib, 2009-yilda Eron Iroq, Afgʻoniston va Rossiya kabi mamlakatlarga 74 million dollarlik „tibbiy mahsulotlar“ eksport qilgan.
AQShning Eronga qarshi sanksiyalari tibbiy asbob-uskunalar va farmatsevtika vositalariga taalluqli emas, biroq yadroviy bitim bekor qilingani va Tramp maʼmuriyati tomonidan qattiq moliyaviy sanksiyalar qayta kiritilganidan keyin xorijiy farmatsevtika mahsulotlari va diagnostika vositalarini sotib olish juda qiyin boʻldi.
Paxtonville
Paxtonville AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Snyder County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
221 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 2,4 km2. Shundan 2,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Carrizo Springs (Texas)
Carrizo Springs AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Dimmit okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
5,655 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2. Shundan 8,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 184 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Carrizo Springs manzarasi.
Biotexnologiya fani va uning asosiy yo'nalishlari
Biotexnologiya – biologiya fanining tarkibiga kiruvchi 70 ta sohalardan biri bo’lib, tabiatda tirik organizmlarda boradigan assimiliyatsiya jarayonlarini o’rganib, ulardan foydalangan holda texnologiyada mahsulot ishlab chiqarish hisoblanadi.
Bu fan
Bu soha fan sifatida XX asrning 60- yillaridan rivojlana boshlagan. Lekin biotexnologik jarayonlar qadimdan insonlar tomonidan ongsiz ravishda qo’llanilgan hisoblanib, jumladan sutdan qatiq olishda, bug’doy donlarini kislorodsiz sharoitda achitib spirt, sirka kislota, uzumlardan esa vino olish va boshqa ko’plab jarayonlarda misol bo’ladi. Bunday jarayonlar asosida esa viruslar, bakteriyalar, zamburug’larning faoliyati yotadi.
Biotexnologik jarayonlarni yaxshi o’zlashtirish uchun, unga aloqador bo’lgan fanlarni yani mikrobiologiya, biokimyo, biofizika, gen muhandisligi, hujayra muhandisligi, immunologiya, enzimologiyalarni chuqurroq o’rganish zarur bo’ladi. Hozirgi kunda biotexnologiya soha vakillarining oldilariga qo’ygan asosiy vazifalari, tibbiyotda, farmatsevtikada, chorvachilikda va oziq-ovqat sanoatida kerakli bo’lgan moddalarni suniy ravishda tez va sifatli ko’p ishlab chiqarishni, kasalliklarni davolashni muammo sifatida qarab, ularga yechim topib, sanoat darajasiga ko’tarishdir. Bunda asosan biotexnologiyaning bir qancha asosiy yo’nalishlari misol bo’ladi.
Oziq – ovqat biotexnologiyasi
Bu oziq-ovqat tarkibiy qismlari, oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish jarayonida ularning foydali xususiyatlarini oshirish uchun qo’llaniladigan yordamchi texnologik qo’shimchalar. Hozirgi vaqtda o’simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlarning genetik modifikatsiyalash orqali genetik muhandislik usullari yordamida sun’iy ravishda o’zgartirilgan organizm (GMO) lar olish biotexnologiyasi ommalashgan