cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Vyoshenka
Vyoshenkaning (mitseliy) qoʻziqorini Qoʻziqorin idishidasaqlanishi mumkin. Uni bogʻdorchilik uchun sotadigan kompaniyalar mavjud.
Xoʻjalikda foydalanish
Ushbu turdagi qoʻziqorinlarning muhim xususiyati — yetishtirish qulayligi va yuqori hosildorlikni oshiradi. Ularni uyda yetishtirish oson.
Vyoshenka — qoʻziqorini Rossiyada yetishtiriluvchu ikkinchi eng mashhur qoʻziqorin hisoblanadi. 2015-yilda bu mamlakatda yetishtiriladigan qoʻziqorinlarning umumiy ishlab chiqarishining taxminan 27 foizi (taxminan 3,8 ming tonna) tashkil etdi. tonna) toʻgʻri kelgan.
Portugaliya imperiyasi
Afrika qirgʻoqlari boʻylab dastlabki sayohatlar
1469-yilda shahzoda Genrix vafotidan soʻng va afrikadagi tadqiqotlarning arzimas daromadi natijasida qirol Afonso V Gvineya koʻrfazining bir qismida savdo yuritish huquqini savdogar Fernao Gomesga berdi. Besh yil davomida har yili qirgʻoq boʻylab 100 milya (160 km)ni tadqiq qilgan Gomes Gvineya koʻrfazidagi orollarni, jumladan San-Tome va Prinsipi orollarini kashf etdi va mahalliy aholi oʻrtasida gullab-yashnayotgan allyuvial oltin savdosini topdi, arab va berber bilan uchrashdi. Elmina va Portugaliya oʻrtasidagi savdo oʻn yil davomida oʻsdi. Kastiliya merosxoʻrligi urushi paytida Kastiliya floti ushbu daromadli savdoni nazorat ostiga olishga harakat qildi, ammo 1478-yilgi Gvineya jangida qatʼiy magʻlubiyatga uchradi, bu esa portugallarning ushbu hududdagi nazoratini mustahkam oʻrnatdi. 1473-yilda Fernao Gomes Ekvatorni va 1482-yilda Kongo daryosini Diogo Kao boshchligidagi dengizchilar kesib oʻtdi. Aynan shu ekspeditsiya paytida portugallar birinchi marta Kongo qirolligiga duch kelishdi va u bilan tez orada yaxshi aloqalar oʻrnatildi. 1485—1486-yillarda Cão hozirgi Namibiya hududiga kiruvchi Keyp Krossga ekspeditsiyasini davom ettirdi. thumb|upright=1.35|Marokashdagi portugal mulklari (1415-1769)
1488-yilda Bartolomeu Dias Afrikaning janubiy chekkasida joylashgan Yaxshi umid burnini aylanib chiqdi va bu Ptolemey davridan beri Hind okeani quruqlikka tutashmagan degan qarashning notoʻgʻri ekanligini isbotladi.
Bir vaqtning oʻzida quruqlik orqali ekspeditsiyasini davom ettirgan Pero da Kovilha Efiopiyaga yetib bordi va Hindistonga dengiz yoʻli kashf etilishiga juda yaqin keldi. Portugaliyaliklar Afrika qirgʻoqlarini oʻrganar ekanlar, ular oʻzlarining daʼvolarini koʻrsatuvchi Portugaliya gerbi bilan oʻyilgan bir qator tosh xochlarni qoldirdilar, qalʼalar va savdo markazlarini qurdilar. Ular asosan qul va oltin savdosi bilan shugʻullandilar. Portugaliya bir asrdan koʻproq vaqt davomida Afrikaning dengiz orqali qul savdosi boʻyicha yakkahukmronlikka ega boʻlib, har yili 800 ga yaqin qullarni olib ketishgan. Ularning aksariyati Portugaliya poytaxti Lissabonga olib kelingan va oʻsha davrda poytaxtda qora tanli afrikaliklar aholining 10 foizini tashkil qilgani taxmin qilinadi.
Tordesillas shartnomasi (1494)
1492-yilda Christopher Columbusning Ispaniya uchun Osiyo deb taxmin qilinlagan Yangi dunyoni kashf etishi ispanlar va portugallar oʻrtasida tortishuvlarga olib keldi. Ular oxir-oqibat 1494-yilda Tordesillas shartnomasi orqali oʻzaro Yevropadan chetda boʻlgan Yangi dunyoni taqsimlab olishdi. Biroq, oʻsha paytda uzunlikni toʻgʻri oʻlchash imkoni boʻlmagani uchun, aniq chegara ikki davlat tomonidan 1777-yilgacha bahsli boʻlib kelgan.
Portugallar Diasning Yaxshi umid burniga qilgan sayohatini davom ettirish uchun nega toʻqqiz yil kutishganini aniqlash tarixchilar orasida bahsli hisoblanadi. Ularning taxminiga koʻra sirli ekspeditsiyalar davom ettirilgan. Portugaliyaning Osiyoga dengiz yoʻlini topishdek koʻp yillik maqsadiga nihoyat Vasco da Gama qoʻmondonligidagi ulkan ekspeditsiya aʼzolari erishdi.
Portugallarning Hind okeaniga kirishi
Vasco da Gama ekspeditsiyasi aʼzolari 1497-yilda Portugaliyani tark etib, Keypni aylanib oʻtib va Sharqiy Afrika qirgʻoqlari boʻylab davom etdi. U yerda mahalliy dengizchilar ularni Hind okeani orqali 1498-yil may oyida Kalikutga boshlab borishdi. Shu tarzda dengiz orqali Hindistonga yangi yoʻl kashf etildi. Hindistonga ikkinchi ekspeditsiyani Kabral boshchiligida dengizchilar amalga oshirishdi. Ular ham Atlantika okeani orqali Hindistonga dengiz yoʻlini ochishni maqsad qilishgan edi. Ammo 1500-yilda Braziliya qirgʻoqlariga borib tushishdi va shunday qilib Braziliya kashf etildi. Bu, ehtimol, tasodifiy kashfiyotdir, ammo taxminlarga koʻra, portugaliyaliklar Braziliyaning mavjudligini yashirincha bilishgan va u Tordesilyas chizigʻida joylashgan. Kabral Portugaliya qiroliga ushbu yangi hududlarni Portugaliya mulkiga aylantirishni tavsiya qildi va 1501-yil va 1503-yillarda ikkita yangi ekspeditsiyalarni amalga oshirdi. Ushbu hududda katta miqdorda oʻrmon va chakalakzorlar topildi, ammo oltin va kumush topilmaganligi portugallarni eʼtiborini yana Hindistonga qaratishiga sabab boʻldi. 1502-yilda Hind okeanining keng hududida savdo hukmronligini qoʻlga olish, Portugaliya imperiyasining savdo kemalarini qaroqchilar va raqib davlatlardan himoya qilish uchun kartaz litsenziyalash tizimini yaratdi.
Glazkov madaniyati
Glazkov madaniyati - mil.av. 18—13-asrlarda Baykal koʻli atrofida yashagan qabilalarning ilk jez davriga oid madaniyati. Birinchi marta Irkutsk shahri yaqinidagi Glazkov qabristoni (Irkut daryosining Angaraga quyilish joyi)da topilgani uchun shu nom bilan ataladi. Qazish ishlari 1887 yildan boshlangan. Keyingi davrda arxeolog A. P. Okladnikov tekshirgan. Buyerda yashagan qabilalar ovchilik va terimchilik bilan shugʻullangan. Mehnat qurollarini toshdan, zeb-ziynat buyumlarini nefrit, sadaf va suyakdan yasagan. Suyak va metalldan qoshiq, qarmoq, choʻkich, yey, garpun, pichoq, igna, bigiz, halqasimon bilaguzuk va odam haykalchalari tayyorlangan. Topilmalar orasida mis va jezdan ishlangan buyumlar ham uchraydi. Qabilalar ijtimoiy hayotida patriarxal qulchilik belgilari, shomoniylik dinining dastlabki kurtaklari yuzaga kela boshlagan. Glazkov madaniyatini yaratgan qabilalarning hozirgi tungus, evenk va yukagir xalqlarining ajdodi ekanligini arxeologik topilmalar bilan birga xalq ogʻzaki ijodi namunalari va antropologik maʼlumotlar qam tasdiqlamoqda.
Portugaliya imperiyasi
Portugallarning Hind okeaniga kirishi
Tristau da Kunya va Afonso de Albukerke qoʻmondonligi ostidagi portugal floti Qizil dengizga kiraverishdagi Sokotrani 1506-yilda va Maskatni 1507-yilda bosib oldi. Ormuzni zabt eta olmagach, ular Hind okeaniga va undan keyingi yerlarda savdo qilishni taʼqiqlash strategiyasiga amal qilishdi. Madagaskar Cunha tomonidan qisman tadqiq etilgan va Mavrikiy esa Cunha va Albuquerque tomonidan ochilgan. Sokotra qoʻlga kiritilgandan soʻng, Cunha va Albuquerque alohida ish olib bordilar. Cunha savdo maqsadlarida Hindiston va Portugaliya orasida sayohat qilgan boʻlsa, Albuquerque Almeydaning uch yillik vakolati tugaganidan keyin gubernator lavozimini egallash uchun Hindistonga bordi. Ammo Almeyda hokimiyatni topshirishdan bosh tortdi va tez orada Albuquerqueni uy qamogʻiga oldi va u yerda 1509-yilgacha qoldi.
Manuel I Almeydadan Malakka va Shri-Lankadagi hududlarni yanada batafsil oʻrganishni soʻragan boʻlsa-da, Almeyda buning oʻrniga Hindistonning gʻarbiy qismiga, xususan, Gujarat sultonligiga eʼtibor qaratishni lozim deb topdi. Chunki Almeydaning mintaqadagi savdogarlar boshqa joylarga nisbatan koʻproq kuchga ega ekanligidan shubhalari bor edi. Mamluk sultonligi sultoni Al-Ashraf Qansuh al-Gavri va Gujarat sultonligi Chaul portida portugal kuchlariga hujum qildi, natijada Almeydaning oʻgʻli bu urushda vafot etdi. Bunga javoban portugallar 1509-yilda Diu dengizidagi jangda Mamluklar va Gujaratlar flotlarini tor-mor qilishdi.
Almeydaning dastlabki urinishlari bilan bir qatorda, Manuel I va uning Lissabondagi kengashi hokimiyatni Hind okeanida taqsimlashga harakat qilib, uchta yoʻnalishni yaratdi: Albuquerque Qizil dengizga, Diogo Lopes de Sequeira Malakka sultoni bilan kelishuvga erishish uchun Janubi-Sharqiy Osiyoga, Xorxe de Aguiar, keyin esa Duarte de Lemos Yaxshi umid burni va Gujarat oʻrtasidagi hududga yuborildi.
Goa, Malakka va Janubi-Sharqiy Osiyo
thumb|upright=1.35|XVI va XVII asrlarda markazi [[Goa boʻlgan Sharqiy Portugaliya imperiyasi (Estado da Índia)]] 1509-yil oxiriga kelib, Vasco da Gama Hindistonga yoʻlni kashf etgandan soʻng, Albuquerque poytaxti Eski Goa boʻlgan Ost-indiyaning vitse-qiroli boʻldi. Almeydadan farqli oʻlaroq, Albuquerque dengiz flotini mustahkamlash, shuningdek, qirollik manfaatlariga koʻproq xizmat qilish bilan shugʻullangan. Uning birinchi maqsadi Kerala va Gujarat oʻrtasidagi mudofaa qalʼasi sifatida strategik joylashuvi, shuningdek, arab otlarini import qilishda muhimligi tufayli Goani zabt etish edi.
1510-yilda Bijapur sultonligidan Goaning qoʻlga olinishiga tez orada bijapurilar qarshi chiqdi, ammo hindu xususiy mulkdori Timoji yordami bilan oʻsha yilning 25-noyabrida shahar portugallar tomonidan qayta qoʻlga olindi. Goa shahrida Albuquerque 1510-yilda Hindistonda birinchi portugal zarbxonasini ochdi. U portugaliyalik koʻchmanchilarni mahalliy ayollarga uylanishga daʼvat etdi, Avliyo Ketrin sharafiga cherkov qurdi va hindlarning ibodatxonalarini himoya qilish va soliq talablarini kamaytirish orqali mahalliy hindlar bilan aloqa oʻrnatishga harakat qildi. Portugallar janubiy Hindistondagi Vijayanagar imperiyasi bilan doʻstona aloqalarni saqlab qolgan.
1511-yil aprel oyida Albuquerque oʻsha davrning eng yirik ziravorlar bozori boʻlgan Malayziyadagi Malakkaga suzib keldi. Savdoda asosan gujaratilar ustunlik qilgan boʻlsa-da, turklar, forslar, armanlar, tamillar va habashlar kabi boshqa guruhlar ham savdo qilishgan. Albuquerque ziravorlar savdosida musulmonlar va venetsiyaliklarning taʼsiriga toʻsqinlik qilish va Lissabon taʼsirini oshirish uchun Malakkani oʻziga boysundirishni reja qildi. 1511-yilning iyuliga kelib Albuquerque Malakkani egallab oldi va Antonio de Abreu va Fransisko Serraoni (Ferdinand Magellan bilan birga) Indoneziya arxipelagini oʻrganish uchun yubordi. thumb|Kashfiyotlar davrida iberiyaning hududlarga xalqaro daʼvo huquqi. Afonso de Albuquerquening Hind okeanini oʻrab olish strategiyasi koʻrsatilgan.
Portugaliya imperiyasi janubga qarab siljidi va 1512-yilda Timor kashf etildi. Xorxe de Meneses 1526-yilda Yangi gvineyani kashf etib, uni „Papua oroli“ deb nom berdi. 1517-yilda João da Silveira Chittagong flotiga qoʻmondonlik qildi va 1528-yilga kelib portugallar Chittagongda oʻz hukmronligini oʻrnatdilar.
Xitoy va Yaponiya
upright=1.35|thumb|Portugallarning [[Yaponiyaning Nagasaki shahriga tashrifi.]] Rimliklar Kichik Osiyo orqali quruqlikda Xitoyga birinchi yetib kelishgan boʻlsa, Jorge Alvares dengiz orqali ushbu mamlakatga yetib kelgan ilk yevropalik boʻldi. U shuningdek Hong Kongni kashf etgan ilk yevropalik sayyohdir. Hindiston Estadosining vitse-qiroli Albuquerque Yevropaliklarning mahalliy xalq bilan savdo aloqalarini yoʻlga qoʻyish uchun Rafael Perestreloni Xitoyga joʻnatdi. thumb|left|[[1639-yildagi Portugaliya mustamlakasi Makao yarimorolining tasviri]]
Xitoy savdo portlarini Portugaliyaning oʻz manfaatlari uchun kuch bilan ochishga harakati ikki davlat oʻrtasida jangga olib keldi va Tamãodagi Tunmen jangida portugallar Minlarda magʻlubiyatga uchradilar. 1521-yilda Lantau orolidagi Sincouwaan jangida portugallar 2 ta kemasini yoʻqotdilar. Shuningdek 1548-yilda Dongshan yarimoroli yaqinidagi Shuanyudaa boʻlib oʻtgan jangda yana 2 ta kemalari yoʻqotildi va koʻplab portugallar xitoyliklar tomonidan qoʻlga olindi. 1549-yil Galeote Pereira va portugallarning ikkita kemasi egallandi. Ushbu janglar davomida Minlar magʻlubiyatga uchragan portugallardan qurol-yarogʻlarni egallab oldilar, keyin ular Xitoyda ommaviy ishlab chiqarila boshlandi. Portugallar keyinroq Xitoyga tinch yoʻl bilan qaytib kelishdi va Luso-Xitoy kelishuvi (1554) shartnomasi imzolandi. Portugallar Luso-Xitoy kelishuvida Franklar oʻrniga oʻzlarini portugaliyaliklar nomi bilan tanishtirdilar va Minlarga har yili yuzlab kumush lyan (pul birligi)larni berib, Xitoydan Makaoni savdo nuqtasi sifatida ijaraga oldilar.
Ammo vaqt oʻtib ikki madaniyat oʻrtasidagi dastlabki uygʻunlikka qaramay, koʻp oʻtmay, bir-biriga nisbatan tushunmovchilik, mutaassiblik va hatto dushmanlik ham paydo boʻla boshladi. Portugaliyalik dengizchi Simão de Andrade oʻzining qaroqchilik faoliyati, Xitoy kemalarini vayron qilishi, xitoylik amaldorga hujumi va xitoyliklarni oʻgʻirlashi tufayli Portugaliyaning Xitoy bilan munosabatlariga sovuqchilik keltirdi. Andrade Tamao orolidagi qalʼada edi. Xitoyliklar Simão xitoylik oʻgʻil va qizlarni tahqirlaganini daʼvo qilishdi. Xitoyliklar portugaliyaliklarni haydab chiqarishga va Tamaoni qaytarib olish uchun portugaliyalik karavellarga qarshi arzimas qoʻshinni yubordilar. Natijada, xitoyliklar koʻplab portugallarni oʻldirilishini va ularni dengizga haydab chiqarish haqida farmonni eʼlon qildilar.
Bintan sultoni Tomas Pires qoʻl ostida bir necha portugaliyalikni hibsga olgandan soʻng, xitoyliklar 23 portugallikni qatl qildilar va qolganlarini qamoqxonaga tashladilar, ular yomon, baʼzan halokatli sharoitlarda yashadilar. Keyin xitoyliklar 1545 va 1549-yillarda xitoyliklarni gʻazablantirgan portugallarning qirgʻoq boʻylab keng koʻlamli va zararli qaroqchiliklari tufayli Ningbo va Fujian savdo nuqtalarida istiqomat qiluvchi portugallarni ommaviy qirgʻin qildilar. Bu davrda portugal qaroqchilari yaponlardan keyin ikkinchi oʻrinda turardi. Biroq keyinchalik portugallar Xitoy kemalarini talashni toʻxtatdilar va ikki oʻrtada savdo yuritish yana boshladi. 1557-yilda Xitoy hukumati portugaliyaliklarga Makaoda joylashishga ruxsat berib, Xitoy, Yaponiya, Goa va Yevropa oʻrtasida tovarlar savdosi omborini yaratdi.
Ziravorlar orollari (Maluku) va Saragosa shartnomasi
thumb|320px|Portugaliya Yaponiya va Xitoy bilan savdo yoʻllarini oʻrnatgan birinchi Yevropa davlati boʻldi. Yaponiya ekspeditsiyasida Portugaliya kemalaridagi ekipajlarning muhim qismi hind nasroniylari edi Portugallarning Osiyodagi ekspeditsiyalari boshqalarda ham katta qiziqish uygʻotdi. 1521-yil Ferdinand Magellan Filippinga keldi va Ispaniya imperiyasi mulki deb eʼlon qildi. 1525-yilda Charlz V Molukka orollarini mustamlaka qilish uchun ekspeditsiya yubordi va ushbu hudud Tordesillas shartnomasi hududida joylashganligini daʼvo qildi, chunki sharqda hech qanday chegara yoʻq edi. García Jofre de Loaísa ekspeditsiyasi Molukkaga yetib bordi. Ammo portugallar Ternate yaqinida oʻz hukmronligini oʻrnatgan edilar va ikki davlat ushbu hududlar uchun oʻn yillar mobaynida urushlar olib bordilar. 1529-yilda Saragosa shartnomasi bilan Molukkani Portugaliyaga, Filippinni esa Ispaniyaga berish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Portugaliyaliklar 1530-yildan Bruney imperiyasi bilan muntazam savdo qilganlar va Bruney poytaxtini tosh devor bilan oʻralgan deb tasvirlashgan.
Janubiy Osiyo, Fors koʻrfazi va Qizil dengiz
thumb|left|Portugal qalʼasi, [[Bahrayndagi eng yaxshi saqlanib qolgan qalʼalardan biri]] Portugaliya imperiyasi Ajuran imperiyasi va Usmonli imperiyasi bilan ziravorlar savdosini nazorat qilish uchun kurashib, Fors koʻrfaziga xavf sola boshladi. 1515-yilda Afonso de Albuquerque Fors koʻrfazining boshida joylashgan Huvala davlatini boʻysundirib, uni Portugaliya vassaliga aylantirdi. Biroq Adan oʻsha yili Albuquerquening hujumlariga, shuningdek 1516-yilda Lopo Soares de Albergarianing hujumlariga qattiq qarshilik koʻrsatdi. 1521-yilda António Correia boshchiligidagi qoʻshin Jabrid qiroli Muqrin ibn Zomilni magʻlub etib, Bahraynni egallab oldi. Portugallar keyingi yuz yillar davomida Fors koʻrfazining janubiy qismida hukmronlik qildilar. 1497-yildan beri Lissabonni Goa bilan bogʻlaydigan muntazam dengiz yoʻli bilan Mozambik oroli strategik portga aylandi va u yerda São Sebastião qalʼasi va kasalxona qurildi. Azor orollari tarkibiga kiruvchi Armada orollari Lissabonga ketadigan kemalar xavfsizligini taʼminlagan.
1534-yilda Gujarat Boburiylar, Chitor va Manduning Rajput shtatlari tomonidan hujumga duch keldi. Gujarat sultoni Bahodurshoh portugallar bilan mamlakatini koʻp hududini boshqa hind davlatlaridan qaytarib olish uchun Basseyn shartnomasini imzolab, oʻzaro ittifoq tuzdi. Buning evaziga u Daman, Diu, Mumbay va Basseynni portugallarga berdi. Shuningdek, u bojlarni toʻlash va ot savdosiga ruxsat berish uchun Qizil dengizga joʻnaydigan va Basseyn orqali oʻtadigan Gujarati kemalarining savdosini tartibga soldi. Boburiy hukmdori Humoyun Bahodirga qarshi urushda muvaffaqiyat qozonganidan soʻng, portugallar bilan shartlarni tasdiqlash uchun boshqa shartnoma imzoladi va Diuda qalʼa qurilishiga ruxsat berdi. Oradan koʻp oʻtmay Humoyun eʼtiborini boshqa tomonga qaratdi va gujaratlar Usmonlilar bilan ittifoq tuzib, Diu ustidan nazoratni tiklab, qalʼani qamal qildilar. 1538 va 1546-yillardagi ikkita muvaffaqiyatsiz qamal Usmonlilarning maqsadlariga chek qoʻydi, bu mintaqadagi Portugaliya gegemonligini tasdiqlandi, shuningdek, portugallar Boburiylardan ustunlikka ega boʻldi. Biroq, Usmonlilar 1541-yilda Qizil dengiz va Sinay yarim orolida, 1546 va 1552-yillarda Fors koʻrfazining shimoliy mintaqasida portugallarning hujumlariga qarshi kurashdilar.
Sahroi Kabirdan janubdagi hududlar
thumb|Avliyo Francis Xavier Portugaliya qiroli Ioann III dan Osiyoga missionerlik ekspeditsiyasini uyushtirishga ijozat soʻramoqda Efiopiya bilan bir qator uzoq muddatli aloqalardan soʻng, Portugaliya elchixonasi 1520-yilda Rodrigo de Lima boshchiligidagi Efiopiya (Habashiston) qirolligi bilan aloqa oʻrnatdi. . Tez orada ularning aloqalari oʻzaro ittifoq tuzishga qadar bordi. Portugaliya va Efiopiya hududlaridagi turklarning oldinga siljishi qoʻrquvi ham ularning ittifoqida rol oʻynadi. Adal sultonligi 1529-yilda Shimbra Kure jangida efiopiyaliklarni magʻlub etdi va islom dini mintaqada yanada tarqaldi. Portugaliya qirol Gelawdewosga portugal askarlari va mushketlari bilan yordam berdi. Usmonlilar Adal sultonligiga askarlar bilan yordam bergan boʻlsalar-da, 1543-yilda Vayna Daga jangida Adali sulton Ahmad ibn Ibrohim al-Gʻoziy vafot etganidan soʻng, Adal-Usmonli qoʻshma qoʻshinlari chekindi.
Missionerlik ekspeditsiyalari
1542-yilda iyezuit missioneri Francis Xavier Portugaliya qiroli Ioann III topshirigʻiga binoan Apostol nunsiaturasiga mas’ul boʻlgan Goaga keldi. Ayni shu paytda Francisco Zeimoto, António Mota va boshqa savdogarlar birinchi marta Yaponiyaga oʻz tashriflarini amalga oshirmoqda edilar. Bu sayohatda boʻlganini daʼvo qilgan Fernão Mendes Pintoning soʻzlariga koʻra, ular Tanegashimaga yetib kelishgan, u yerda mahalliy aholi oʻqotar qurollardan hayratda qolgan. Keyinchalik ushbu qurollar Yaponiyada ommaviy ravishda ishlab chiqilgan. 1570-yilga kelib portugallar Yaponiya portining bir qismini sotib oldilar, u yerda ular Nagasaki shahrining kichik bir qismiga asos soldilar va shahar Xitoy va Yevropa bilan uchburchak savdoda Yaponiyaning asosiy savdo portiga aylandi.
Amerikada mustamlakachilik harakatlari
thumb|left|Braziliyaning 15 ta avloddan avlodga meros qoladigan koloniyalarini koʻrsatadigan 1574-yildagi xarita
Kanada
Tordesillas shartnomasiga asosan qirollar Manuel I, Ioann III va Sebastian boshchiligidagi Portugaliya imperiyasi Shimoliy Amerikada ham hududiy huquqlarga daʼvo qildi. Shu maqsadda, 1499 va 1500-yillarda João Fernandes Lavrador Grenlandiya va Kanadaning shimoliy Atlantika qirgʻoqlarini oʻrgandi. Keyinchalik, 1500—1501 va 1502-yillarda aka-uka Gaspar va Miguel Corte-Real Kanadaning Newfoundland va Labrador provinsiyalari va Grenlandiyani tadqiq etib, bu yerlarni Portugaliya mulki deya daʼvo qilishdi. 1506-yilda qirol Manuel I Newfoundland qirgʻoqlarida baliq ovlash uchun soliq joriy etdi. Taxminan 1521-yilda João Alvares Fagundesga Sent-Lorens koʻrfazining ichki orollariga xayriya huquqi berdi va shuningdek, baliq ovlash uchun asos boʻlib xizmat qilishi uchun Keyp Breton orolida aholi punkti yaratdi. Mahalliy aholi va raqobatdosh Yevropa baliqchiliklarining ushbu hududlarda doimiy qolish uchun yangi shaharlar paydo boʻlishiga toʻsqinlik qildi va besh yildan soʻng ushbu hududlar tark etildi. Keyingi yarim asr davomida Newfoundlandda aholi punktlarini tashkil etishga boʻlgan bir nechta urinishlar ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi.
Braziliya
Kabral Braziliyani kashf etgandan soʻng, Fransiya ushbu hudud uchun Portugaliga raqobatchiga aylandi. 1503-yilda Gonçalo Coelho qoʻmondonligi ostidagi ekspeditsiya Braziliya qirgʻoqlarida fransuzlarning hujumlari haqida xabar berdi, va fransuz dengiz tadqiqotchisi Binot Paulmier de Gonneville bir yildan soʻng Braziliya janubida aloqa oʻrnatgandan soʻng brazilwood uchun savdo qildi. Shimoliy Amerika qirgʻoqlari boʻylab Francis I homiylik qilgan ekspeditsiyalar Tordesillas shartnomasini toʻgʻridan-toʻgʻri buzdi. 1531-yilga kelib, fransuzlar Braziliya sohilidagi orol yaqinida savdo postini qurdilar. upright=1.35|thumb|[[1598-yil Portugaliya va Ispaniya qiroli Philip II vaqtida Iberiya ittifoqi]] Fransuzlarning Braziliyada yogʻoch kontrabandasining kuchaytirishi João III ni ushbu hududni ichkariroq bosib olishga harakat qilishga majbur qildi. 1531-yilda Martim Afonso de Sousa va uning ukasi Pero Lopes boshchiligidagi qirollik ekspeditsiyasi butun Braziliya qirgʻoqlarini qoʻriqlash, fransuzlarni hududdan quvib chiqarish va birinchi mustamlaka shahar — 1532-yilda San-Visenteni yaratish uchun joʻnab ketdilar. Sousa bir yil oʻtgach, Hindiston gubernatori boʻlish uchun poytaxt Lissabonga qaytib keldi va hech qachon Braziliyaga qaytib bormadi. Fransuz hujumlari portugaliyaliklarning Atlantika okeani boʻylab portugal kemalariga hujum qilishni toʻxtatish uchun fransuzlarga pul toʻlaganidan soʻng, maʼlum darajada toʻxtadi, ammo hujumlar 1560-yillarda ham muammo boʻlib qolaverdi.
Tamoio Fransiya Antarktidasida joylashganidan beri fransuzlar bilan ittifoqchi boʻlgan va 1560-yilda fransuzlar magʻlubiyatga uchraganiga qaramay, Tamoio hali ham xavf ostida edi. Ular 1561 va 1564-yillarda portugallarga qarshi ikkita hujum uyushtirdilar (oxirgi voqea fransuzlarga yordam berdi) va har birida deyarli muvaffaqiyatga erishdilar. Bu vaqtga kelib, Manuel de Nóbrega hamkasbi iyezuit José de Anchieta bilan birgalikda Tamoioga hujumlar ishtirokchisiga aylandi. 1565-yildan 1567-yilgacha Mem de Sá va uning qoʻshinlari Guanabara koʻrfazida Fransiya Antarktidasini vayron qilishdi. 1565-yilda Mem de Sá ushbu hududlarni „São Sebastião do Rio de Janeiro“ deb atay boshladi va uning jiyani Estácio de Sá 1567-yilda Rio-de-Janeyro shahriga asos soldi. 1575-yilga kelib Tamoi toʻliq boʻysindirilgandi va hudud yoʻq boʻlib ketgandi. thumb|Portugaliya bayrogʻi (1667-1706). XV-XIX asrlardan boshlab Portugaliya bayroqlarining barchasi shunga oʻxshash boʻlgan.
Iberiya ittifoqi
1580-yilda Iberiya ittifoqi tufayli Portugaliya qoʻshni Ispaniya imperiyasi bilan yagona monarx hukmronligi ostida birlashadi. 1640-yilda mamlakat mustaqillikka erishdi. Portugal-Ispaniya ittifoqining 60 yili davomida Portugaliyaning yangi dengiz kuchi Gollandiya bilan Osiyo, Afrika va Lotin Amerikasidagi mustamlakalar uchun eng qizgʻin kurashlarni olib bordi. Bu kurashlarda portugallar davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlanmadi. Ispaniya monarxlari, birinchi navbatda, ispan koloniyalarini himoya qilish va kengaytirishga eʼtibor qaratdilar.
XVI asr oxirida portugallar katta kuch va gʻayrat bilan Osiyoga tobora chuqurroq kirib borishda davom etdilar. Goa shahridan muvofiqlashtirilgan ekspeditsiyalar Janubiy va Janubi-Sharqiy Osiyoda Portugaliya taʼsirini yoyishga muvaffaq boʻldi. Ammo gollandlar bilan Osiyo hududlari uchun boʻlib oʻtgan koʻplab janglarda portugallar magʻlubiyatga uchrashi, ularning Osiyodagi taʼsirini birmuncha pasaytirdi. Magʻlubiyatlarning sabablaridan biri ispan monarxlarning portugallarga yordam bermasliklar hisoblanadi.
Shahzoda Morits Gollandiyaning Vest-Indiya kompaniyasi bilan boʻlgan janglarda katta magʻlubiyatlarga uchradi. Natijada, Braziliyada Gollandiya mustamlakalari shakllana boshladi. Portugallar San-Tome oroli, Oltin sohildagi San-Xorxe-da-Mina qal’asi va Luanda shahrini ham qoldan chiqarishdi.
Garchi ittifoq parchalanib, milliy davlatchilik tiklanganidan soʻng, 1654-yilga kelib Portugaliya Braziliya va Luanda ustidan oʻz hokimiyatini tikladi, ammo Janubi-Sharqiy Osiyodagi davomiy kengayish gollandlar tomonidan toʻxtatildi. Shunday qilib 1859-yilgi Lissabon shartnomasida imzolangan hujjatga koʻra butun boshli Indoneziyadan faqatgini Sharqiy Timor portugallar qoʻlida qoldi.
Ikkinchi imperiya (1663—1822)
thumb|Portugaliya Hindistoni (1502—1961) Portugaliya oʻz mustamlakalarining qoʻldan boy berilishida Ispaniyani aybdor deb hisoblardi va aynan shu sabab oʻzaro ittifoqning barham topishiga olib keldi. 1640-yilda John IV Portugaliya qiroli deb eʼlon qilindi va Portugaliyani qayta tiklash urushi boshlandi. 1643-yilda Portugaliyaning chetdagi mustamlakalari uchun boshqaruv organi boʻlgan Chet el kengashi tuzildi. Bu kengashda Shimoliy Afrika, Madeyra va Azor orollari istisno edi. Chet eldagi mulklarga oid barcha yozishmalar kengash orqali olib borildi. Portugal sudi 1807-yilda Napoleonning Iberiyaga bostirib kirishi ortidan Braziliyaga qochib ketganida, Braziliya kengash yurisdiktsiyasidan chiqarildi.
1661-yilda portugallar Angliyaga Bombay va Tanjerni berishdi va keyingi yuz yillarda inglizlar asta-sekin boshqa kuchlarning savdosini istisno qilib, Hindistonda dominant savdogarga aylandilar. 1668-yilda Ispaniya Iberiya ittifoqining tugaganligini tan oldi va buning evaziga Portugaliya Seutani Ispaniyaga berdi.
Minas-Jerais va oltin sanoati
thumb|upright|Portugal korteslari Birlashgan Qirollikni tarqatib yuborishga intildi. 1693-yilda Braziliyaning Minas-Jerais shahrida oltin topilgan. Minas-Jerais, Mato Grosso va Goyasda oltin va keyinchalik olmosning topilishi katta shov-shuvlarga sabab boʻldi. Qishloq imperiyaning yangi iqtisodiy markazi boʻldi va bu yerga tezlik bilan oʻrnashildi. Bu oltin koni ichki bozorni yaratishga olib keldi va koʻplab muhojirlarni jalb qildi. 1739-yilga kelib, togʻ-kon sanoatining eng yuqori choʻqqisi boʻlgan Minas-Jerais aholisi 200,000 dan 250,000 gacha edi.
Ushbu oltin koni Portugaliya imperiyasining daromadini sezilarli darajada oshirdi va barcha qazib olingan rudalarning 1/5 qismini tashkil etdi. Oltin uchun koʻplab janjal va urushlar ham boʻlib oʻtdi. Hukumat, shuningdek, olmos qazib olishni oʻz yurisdiktsiyasi doirasida va xususiy pudratchilarga cheklab qoʻydi. Oltinni katta miqdorda qazib olishga qaramasdan, plantatsiya sanoati bu davrda Braziliya uchun yetakchi eksportga aylandi. Shakar 1760-yilda eksportning 50 % ni (oltin 46 %) tashkil etdi.
Mato Grosso va Goyasda topilgan oltin mustamlakaning gʻarbiy chegaralarini mustahkamlashga qiziqish uygʻotdi. 1730-yillarda ispan savdo postlari bilan toʻqnashuvlar tez-tez sodir boʻldi va keyin ispanlar harbiy ekspeditsiya boshlash bilan tahdid qilishdi. Ispanlarning rejasi amalga oshmadi va 1750-yillarga kelib, butun hududda portugallarning yakkahokimligi oʻrnatildi.
1755-yilda Lissabonda halokatli zilzila sodir boʻldi, sunami bilan birga 275,000 aholidan 40,000 dan 60,000 gacha odamni oʻlimiga sabab boʻldi. Bu esa Portugaliyaning mustamlakalarga eʼtiborini biroz susaytirishiga olib keldi.
Braziliya mustaqilligi
thumb|left|Braziliya mustaqilligi Portugaliya imperiyasini ham iqtisodiy, ham siyosiy jihatdan uzoq vaqt tanazzulga soldi. 1808-yilda Napoleon Bonapart Portugaliyaga bostirib kirdi va shundan soʻng ona qirolicha Mari I qirollik saroyini Braziliyaga oʻtkazishni buyurdi. 1815-yilda Braziliya qirollik maqomiga koʻtarildi. Portugaliya davlati rasman Portugaliya, Braziliya va Algarves Birlashgan qirolligiga aylandi va poytaxt Lissabondan Rio-de-Janeyroga koʻchirildi. Ushbu davlat Yevropa davlatining oʻz mustamlakalaridan birida boshqariladigan yagona misol hisoblanadi. Shuningdek, 1820-yilgi liberal inqilobdan keyin Lissabonda yigʻilgan Portugaliya Konstitutsiyaviy sudlari parlamentiga Braziliya vakillarini saylash ham boʻlib oʻtdi.
Garchi qirol oilasi 1821-yilda Portugaliyaga qaytgan boʻlsa-da, braziliyaliklar orasida mustaqillikka intilishning kuchayishiga olib keldi. 1822-yilda Dom João VI ning oʻgʻli shahzoda Dom Pedro I 1822-yil 7-sentabrda Braziliya mustaqilligini eʼlon qildi va yangi Braziliya imperiyasining imperatori lavozimini egalladi. Ispaniyaning Janubiy Amerikadagi mustamlakalaridan farqli oʻlaroq, Braziliya mustaqilligiga jiddiy qon toʻkmagan holda erishdi.
Uchinchi imperiya (1822—1999)
thumb|[[Makaodagi Avliyo Paul koleji koʻrinishi. (1854)]] XIX asrda Yevropa mustamlakachiligi avjiga chiqqanida Portugaliya Osiyodagi bir nechta mustamlakasidan tashqar Janubiy Amerika va barcha hududlarini yoʻqotgan edi. Ushbu bosqichda Portugal mustamlakachiligi Afrikadagi oʻz mustamlakalarini u yerdagi boshqa Yevropa kuchlari bilan raqobat qilish uchun milliy hududlarga kengaytirishga eʼtibor qaratdi. Portugaliya Angola va Mozambikning ichki qismiga bostirib kirdi va tadqiqotchilar Serpa Pinto, Hermenegildo Kapelo va Roberto Ivens Afrikani gʻarbdan sharq tomonga kesib oʻtgan birinchi yevropaliklar boʻldi.
Britaniya ultimatumi va Portugaliya monarxiyasining tugashi (1890—1910)
Pushti xarita, yaʼni ikki mustamlakani birlashtirish Portugaliya 1880-yillardagi siyosatining asosiy maqsadlaridan biri hisoblanardi. Biroq, bu gʻoya Qohiradan Keyptaungacha boʻlgan hududni oʻz qoʻlida toʻplagan qoʻshni Britaniya uchun qabul qilinishi mumkin emas edi. 1890-yilgi Britaniya ultimatumi Portugaliya qiroli Carlos I ga qoʻyildi va Pushti xarita tugatildi.
Qirolning ultimatumga munosabatidan respublikachilar foydalanishdi. 1908-yil 1-fevralda qirol Carlos va shahzoda Luis Filipe Lissabonda portugaliyalik ikki faol inqilobchi Alfredo Luis da Kosta va Manuel Buisa tomonidan oʻldirildi. Luis Filipening ukasi Manuel Portugaliya qiroli Manuel II boʻldi. Ikki yil oʻtgach, 1910-yil 5-oktabrda u taxtdan agʻdarildi va Angliyaga London yaqinidagi Twickenham qochib ketdi va Portugaliya respublikaga aylandi.
Birinchi jahon urushi
thumb|XIX asrda Portugaliya Portugaliya Afrikasida hokimiyatini mustahkamlash uchun yangi safarlarni boshladi. 1914-yilda Germaniya imperiyasi Angolani Portugaliya nazoratidan tortib olish rejalarini ishlab chiqdi. Portugal va nemis askarlari oʻrtasida toʻqnashuvlar kelib chiqdi, asosiy hududdan qoʻshimcha kuchlar yuborildi. Kelgan askarlarning asosiy maqsadi Germaniya tomonidan boʻysundirilgan Mozambik shimolidagi Kionga uchburchagini qaytarib olish edi. 1916-yilda Portugaliya nemis kemalarini Lissabonda internatsiya qilganidan keyin Germaniya Portugaliyaga urush eʼlon qildi. Portugaliya ham bunga javoban urush eʼlon qildi va shu tariqa Birinchi jahon urushiga kirdi. Urushning boshida Portugaliya asosan Fransiyada joylashgan ittifoqchilarga yordam koʻrsatish bilan shugʻullangan. 1916-yilda Portugaliya hududiga faqat bitta, Madeyraga hujum boʻldi. 1917-yilda Portugaliya tomonidan amalga oshirilgan harakatlardan biri urush harakatlari uchun zarur boʻlgan yogʻoch sanoatida Britaniyaga yordam berishdan iborat boʻlgan. Kanada oʻrmon xoʻjaligi korpusi bilan bir qatorda, Portugaliya xodimlari hozirda „Portugal kamini“ deb ataladigan hududda daraxt kesish infratuzilmasini oʻrnatdilar.
1917-yil davomida Portugaliya Fransiyadagi ittifoqchilar frontiga qoʻshinlar yubordi. Yil oʻrtalarida Portugaliya Birinchi jahon urushidagi birinchi qurbon boʻldi. Portugaliya Afrikasida Portugaliya va inglizlar Mozambik va Angolada nemislarga qarshi koʻplab janglar olib borishdi. Yil oxirida kemalar yana Portugaliya suvlariga kirishdi va yana Madeyraga hujum qilib, bir nechta portugal kemalarini choʻktirishdi. 1918-yil boshida Portugaliya ittifoqdosh frontda Germaniyaga qarshi kurashni davom ettirdi, shu jumladan La Lys jangida qatnashdi. Kuz vaqtida Germaniya ham Portugaliyaning bir nechta kemasini choʻktirdi. Taxminan uch yillik janglardan soʻng (Portugaliya nuqtai nazaridan) Birinchi jahon urushi Germaniya tomonidan sulh shartnomasi imzolanishi bilan yakunlandi. Versal konfrensiyasida Portugaliya Tanzaniyadagi port shahri boʻlgan Kiongadan tashqari oʻzining barcha yoʻqotilgan hududlari ustidan nazoratni qayta tikladi.
Dekolonizatsiya (1951—1999)
thumb|XX asrda Portugaliya endi oʻzini imperiya emas, balki xorijdagi provinsiyalari boʻlgan koʻp qitʼa davlati deb atagan. thumb|[[António de Oliveira Salazar koʻp qitʼaviy Portugaliyani saqlab qolishga intildi.]] Ikkinchi jahon urushidan keyin Yevropa davlatlarining imperiyalarida mustamlakachilikka qarshi harakatlari kuchaya boshladi. Sovuq urush Portugaliyaning xorijdagi aholisi oʻrtasida ham beqarorlikni keltirib chiqardi, chunki Qoʻshma Shtatlar va Sovet Ittifoqi oʻz taʼsir doiralarini oshirish uchun kurashdilar. 1947-yilda Angliya tomonidan Hindistonga mustaqillik berilganidan keyin va Fransiya Hindistondagi anklavlarni yangi mustaqil davlat tarkibiga qoʻshishga ruxsat berish toʻgʻrisidagi qaroridan keyin Portugaliyaga ham xuddi shunday qilish uchun bosim oʻtkazildi. Bunga 1933-yilda hokimiyatni qoʻlga olgan António de Oliveira Salazar qarshilik koʻrsatdi. Salazar 1950-yilda anklavlarni Portugaliyaning ajralmas qismi sifatida koʻrib, Hindiston Bosh vaziri Jawaharlal Neruning qaytarish haqidagi iltimosini rad etdi. Keyingi yili Portugaliya konstitutsiyasiga mustamlakalarning maqomini xorijdagi provinsiyalarga oʻzgartirish uchun oʻzgartirish kiritildi. 1954-yilda mahalliy qoʻzgʻolon Hindistonning Dadra va Nagar Xaveli anklavlarida Portugaliya hukumatining agʻdarilishiga olib keldi. Hindistonda qolgan Portugaliya mustamlakalarining mavjudligi tobora kuchsizlanib bordi va Neru Hindistonning deyarli barcha ichki siyosiy partiyalari, shuningdek, Sovet Ittifoqi va uning ittifoqchilari tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. 1961-yilda Angolada portugallarga qarshi qoʻzgʻolondan koʻp oʻtmay, Neru Hindiston armiyasiga Goa, Daman va Diuga hujum qilish buyrugʻini berdi va ular tezda egallandi va keyingi yili rasman anneksiya qilindi. Salazar hududlarni shunchaki bosib olingan deb hisoblab, suverenitetning oʻtkazilishini tan olishdan bosh tortdi. Goa viloyati 1974-yilgacha Portugaliya Milliy Assambleyasida qatnashishda davom etdi.
1961-yil fevral oyida Angolada Portugaliya zoʻravonligining boshlanishi Afrikadagi Portugaliya imperiyasi tugashining boshlanishi edi. Angoladagi Portugaliya armiyasi zobitlari partizanlarni urush boshlanishi bilan harbiy jihatdan kurashishga qodir emasligini aytib, muzokaralar mustaqillik harakati bilan boshlanishi kerak, degan fikrda edi. Biroq, Salazar imperiyani daxlsiz saqlashga qatʼiy qaror qilganligini oshkora eʼlon qildi va yil oxiriga kelib u yerga 50,000 qoʻshin joylashtirdi. Oʻsha yili Gʻarbiy Afrika qul savdosining qoldigʻi boʻlgan Ouida shahridagi kichik Portugaliya qal’asi San João Baptista de Ajuda Fransiyadan mustaqillikka erishgan Dahomey (hozirgi Benin) yangi hukumati tomonidan qoʻshib olindi. Angolada boshlangan mustaqillik harakatlari tez orada boshqa mustamlakalarga ham yoyildi va 1963-yilda Gvineyada, 1964-yilda Mozambikda shunday harakatlar boʻlib oʻtdi.
Angola va Mozambikdagi fuqarolar urushlari zudlik bilan boshlanib ketdi, sobiq isyonchilar (Sovet Ittifoqi va Kuba tomonidan qoʻllangan) tomonidan tuzilgan kommunistik hukumatlar Zair, Janubiy Afrika va Qoʻshma Shtatlar kabi davlatlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan isyonchi guruhlarga qarshi kurashdi. Sharqiy Timor ham 1975-yilda oʻz mustaqilligini eʼlon qildi. Ammo Sharqiy Timor tezda qoʻshni Indoneziya tomonidan bosib olindi va 1999-yilda davlat tarkibiga qoʻshib olindi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti homiyligidagi referendum natijasida Sharqiy Timorliklarning aksariyati mustaqillikni tanladi va nihoyat 2002-yilda ular oʻz mustaqilligiga erishdi. Makaoning 1999-yil 20-dekabrda topshirilishi rasman Portugaliya imperiyasining tugatilishi va Osiyodagi mustamlakachilikning barham topishini belgilab berdi.
1987-yilda Portugaliya Xitoy Xalq Respublikasi bilan Xitoy-Portugaliya qoʻshma deklaratsiyasini imzoladi va uning xorijda qolgan soʻnggi mulki boʻlgan Makao suverenitetini topshirish jarayoni va shartlarini belgiladi. Bu jarayon ikki yil avval Birlashgan Qirollik va Xitoy oʻrtasidagi Gonkong boʻyicha kelishuvga oʻxshash boʻlsa-da, Portugaliyaning mulki Makaoning Xitoyga oʻtkazilishi Gonkongning Xitoyga oʻtkazilishiga qaraganda kamroq qarshilikka duch keldi. Chunki Portugaliya allaqachon Makaoni 1979-yilda Portugaliya qoʻl ostidagi Xitoy hududi sifatida tan olgan edi.
Meros
thumb|right|upright=1.5|Portugal tilida soʻzlashuvchi mamlakatlar hamjamiyatining xaritasi (CPLP) Portugaliyaning 7 ta sobiq mustamlakalarida portugal tili rasmiy til sifatida qabul qilingan. Portugaliya bilan birgalikda ular portugal tilida soʻzlashuvchi mamlakatlar hamjamiyatiga aʼzo boʻlib, ular jami 10,742,000 km² yoki Yer hududining 7,2 % ni tashkil qiladi. Portugal tilini uchinchi rasmiy til sifatida qabul qilgan Ekvatorial Gvineya hozirda Mavrikiy va Senegal bilan birga ushbu tashkilotning kuzatuvchisi hisoblanadi. Bundan tashqari, oʻn ikkita nomzod mamlakat ushbu hamjamiyatga qoʻshilish uchun ariza topshirgan va tasdiqlanishini kutmoqda.
Bugungi kunda portugal tili dunyodagi asosiy tillardan biri boʻlib, dunyo boʻylab 240 millionga yaqin soʻzlashuvchiga ega va 6-oʻrinda turadi. Bu til Amerika qitʼasidagi uchinchi eng koʻp gapiriladigan til hisoblanadi, asosan Braziliya aholisi tufayli. Bundan tashqari, koʻplab portugal tiliga asoslangan kreol tillari mavjud, shu jumladan Malakkadagi Cristang hamjamiyatining aholisi foydalanadigan til. Shuningdek, Afrikadagi koʻplab sobiq mustamlaka mulklarida lingua franca va 8 ta davlatda rasmiy til, shuningdek, Makao maʼmuriy hududida kanton tili bilan birga rasmiy til hisoblanadi. Portugal tili Yaponiyada ham oʻz taʼsirini qoldirdi. Bugungi kunda yapon tili leksikologiyasida bir qancha kelib chiqishi portugalcha boʻlgan soʻzlar mavjud.
Portugallar dunyoning koʻplab hududlarida ulkan insoniy, madaniy va maʼnaviy meros qoldirdi. 1527-yilda atigi 1,2 million aholiga ega boʻlgan Portugaliya xalqi dunyoga tarqaldi va koʻplab yangi hududlarga va sivilizatsiyalarga asos soldilar.
Juan Pablo Añor Acosta
Xuan Pablo Anyor Akosta (Juan Pablo Añor Acosta) 1994-yil 24-yanvarda Venesuelaning Karakas shahrida tug‘ilgan. Xuanpi (Juanpi — Venesuelalik futbolchi, „ Al Ayn “ va Venesuela terma jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi. Anyorning otasi sobiq professional futbolchi va uning akasi Bernardo MLSda „Columbus Crew“ jamoasida oʻynaydi.
Jamoalardagi faoliyati
Anyor „ Malaga “ klubining futbol akademiyasi bitiruvchisi boʻlib, u erda hamsi seleksiyasi xizmati tufayli Karakasdan kelgan. 2014-yilning yozida, jamoa rahbariyatining siyosati bilan bogʻliq navbatdagi ommaviy oʻyinchilarning ketishidan soʻng, Xuanpi mavsum uchun tarkibga kiritilgan. 30-avgust kuni „ Valensiya “ga qarshi oʻyinda Anyor ikkinchi boʻlimda Luis Alberto oʻrniga Li ligada debyut qildi.
2015-yilning 6-yanvarida „Levante“ga qarshi Ispaniya kubogi bahsida Xuanpi „Malaga“ safidagi ilk golini urdi. 2016-yil 23-yanvarda „ Barcelona “ga qarshi oʻyinda u chempionlik uchun birinchi golini urdi. Keyingi ikki turda „ Eybar “ va „ Xetafe “ga qarshi musobaqalarda Anyor yana gol urdi. 2019-yilning 31-yanvarida u „Ueska“ klubiga ijaraga berildi. 2-mart kuni „Sevilya“ga qarshi oʻyinda u oʻzining birinchi golini kiritdi.
Terma jamoadagi faoliyati
2011-yilda Anyor Ekvadorda boʻlib oʻtgan oʻsmirlar oʻrtasidagi Janubiy Amerika chempionatida ishtirok etdi. Turnirda u Braziliya, Chili va Paragvay jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.
2013-yilda Venesuela yoshlar terma jamoasi tarkibida Anyor Argentinada boʻlib oʻtgan Janubiy Amerika yoshlar chempionatida ishtirok etdi. Turnirda Urugvay va Braziliya jamoalariga qarshi oʻyinlarda maydonga tushdi. Urugvayliklarga qarshi bahsda Xuanpi gol urdi. Oʻsha yilning yanvar oyi oxirida Anyor Venesuela terma jamoasiga chaqiruv oldi.
2014-yil 14-noyabrda Xuanpi Venesuela terma jamoasida Chiliga qarshi o‘yinda debyut qildi va ikkinchi bo‘limda Frank Feltscher o‘rniga maydonga tushdi.
2016-yilda Anyor AQShda boʻlib oʻtgan Amerika kubogida ishtirok etdi. Turnirda u Argentina terma jamoasiga qarshi oʻyinda maydonga tushdi.
6-sentabr kuni JCh-2018 saralashida Argentinaga qarshi oʻyinda Xuanpi terma jamoa safidagi ilk golini urdi.
Birlashgan Arab Amirliklari Prezidenti
Birlashgan Arab Amirliklari Prezidenti (رئيس الإمارات العربية المتحدة ‎ yoki Raʾīs (رَئِيْس ‎ — Birlashgan Arab Amirliklarida (BAA) qisqartirilgan holda Birlashgan Arab Amirliklari yoki oddiygina Federal Amirliklar deb ataladi. Yetti amirlik, ularning har biri davlat - mutlaq monarxiya: Abu Dabi, Ajman, Dubay, Ras al-Xayma, Umm al-Kaivayn, Fujayra va Sharjadan iborat. Roʻyxatdagi baʼzi amirliklar mitti davlat taʼrifiga kiradi. Amirlik Prezidenti davlat boshligʻi hisoblanadi.
Tarixi
Shayx Zayd bin Sulton Ol Nahayon yetti amirlikni bir davlatga birlashtirgan. U 2004-yil 2-noyabrda vafotigacha Birlashgan Arab Amirliklarining birinchi Prezidenti bo‘lgan. Voris uning oʻgʻli Shayx Xalifa bin Zoid Ol Nahayon boʻlib, u lavozimida 2022-yil 13-mayda vafot etgan. Akasi vafotidan keyin Shayx Muhammad bin Zoid Ol Nahayon 2022-yil 14-mayda Federal Oliy Kengash tomonidan Birlashgan Arab Amirliklarining uchinchi Prezidenti etib saylandi.
Prezidentlik shtandartlari
link=Fayl:Flag_of_the_President_of_the_United_Arab_Emirates_(1973-2008).svg|frameless|120x120px
(1973-yildan 2008-yilgacha prezidentlik standarti)
link=Fayl:Flag_of_the_President_of_the_United_Arab_Emirates.svg|frameless|120x120px
(2008-yildan beri Prezident standarti)
Eslatmalar
<references group="" responsive="1">
Saxa Megnad
SAXA (Saha) Megnad (1893.6.10, Dakka, hozirgi Bangladesh — 1956.16.2, Yangi Dexli) — hind fizigi va astrofizigi. London Qirollik jamiyati aʼzosi (1927-yildan). Kalkutta universitetini tugatgan (1915). Kalkuttadagi fanlar boʻyicha Milliy institut aʼzosi va prezidenti (1937—39). Kalkuttadagi Yadro fizikasi instituti asoschisi (1951) va uning faxriy aʼzosi. Ilmiy ishlari termodinamika, statistik fizika, ionlanish nazariyasi, nurlanish nazariyasi, astrofizika, radiotoʻlqinlar tarqalishi nazariyasi, yadro fizikasi va boshqalarga oid. Gazlarning yuqori trada ionlanish nazariyasiga va ularni yulduzlar atmosferasini oʻrganishda qoʻllashga oid ishlari fanda katta ahamiyatga ega.
Bahetbay Aldamuratov
Bahetbay Umirzakovich Aldamuratov (tugʻ. 1970-yil 30-yanvar,, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, OʻzSSR) — oʻzbek gidrotexnika muhandisi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputati. Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasi aʼzosi.
Biografiya
1970-yil 30-yanvarda Qoraqalpogʻiston Respublikasida tugʻilgan. Oliy maʼlumot oldi, Toshkent irrigatsiya va melioratsiya institutini tamomladi. U rus, turk va ingliz tillarini biladi.
Bitirgandan keyin u gidrotexnika boʻyicha ishlagan. Keyinchalik Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish qoʻmitasining aʼzosi boʻldi, shuningdek, Tadbirkorlar va ishbilarmonlar harakati fraktsiyasi — Oʻzbekiston Liberal-demokratik partiyasining aʼzosi boʻldi.
6-sonli Chimboy saylov okrugidan Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasining deputati boʻldi.
Ciro Redondo
Ciro Redondo Kubaning Ciego de Ávila mintaqasida joylashgan munisipalitet hisoblanadi. U Ciego de Avila va Moron shaharlari oʻrtasida joylashgan va sharafiga nomlangan. .
Demografiyasi
2004-yilda Ciro Redondo munitsipalitetida 29 560 kishi istiqomat qilgan. Umumiy maydoni 588 km2, aholi zichligi 50.3 /km2 ni tashkil etadi.
Kamoli Xujandiy (Shahrinav tumani)
Kamoli Xujandiy (Камоли Хуҷандӣ)  — Tojikiston Respublikasining Shahrinav tumani, Mirzo Tursunzoda jamotiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 2 km, tuman markaziga 7 km.
Aholisi
Aholisi −2129 kishi.
Edis (qo'shiqchi)
Edis Görgülü (1990-yil 28-noyabrda tugʻilgan) — turk qoʻshiqchisi va qoʻshiqnavisi. Londonda tugʻilgan va Izmirda oʻsgan.
Oʻrta maktab va universitetda oʻqiyotganda musiqa saboqlarini oldi. Galatasaray universitetining aloqa fakultetiga oʻqishga kirganidan soʻng Istanbulga joylashdi va darhol albom qilish uchun turli odamlar bilan bogʻlanishga harakat qildi, ammo muvaffaqiyatga erisha olmadi. Ayni paytda u aktyorlik faoliyatini boshlagan va „Dinle Sevgili“ (2011-12) va "Hayatımın Rolü" (2012) seriallarida rollarni ijro etgan. Aktyorlik bilan shugʻullangan yillar davomida u menejeridan albom yaratish taklifini oldi.
Victoria Woodhull
Victoria Claflin Woodhull (1838-yil 23-sentabr — 1927-yil 9-iyun) — 1872-yilgi saylovda Amerika Qoʻshma Shtatlari Prezidentligiga nomzod boʻlgan ayollarning saylov huquqi harakatining amerikalik yetakchisi edi. Koʻpgina tarixchilar va mualliflar  Woodhull prezidentlikka daʼvogarlik qilgan birinchi ayol ekanligiga ishonishadi, baʼzilar esa uni haqiqiy nomzod sifatida tasniflashga rozi emas, chunki u konstitutsiyada belgilangan 35 yoshdan kichik edi. Biroq, zamonaviy gazetalar saylovoldi yoritilishi yoshi muhim masala boʻlganini koʻrsatmaydi. Biroq, bu nomzodlikka jiddiy munosabatda boʻlganlar kamligi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.
Mirakbar Rahmonqulov
Mir-Akbar Xoji-Akbarovich Raxmanqulov (tugʻ. 5-oktyabr 1952-yil, Toshkent, Oʻzbekiston) — oʻzbek davlat arbobi, yuridik fanlar doktori, professor, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati aʼzosi.
Victoria Woodhull
Ayollar huquqlari va mehnat islohotlari faoli, Woodhull, shuningdek, „erkin sevgi“ tarafdori boʻlib, u ijtimoiy cheklovlarsiz yoki hukumat aralashuvisiz turmush qurish, ajralish va farzand koʻrish erkinligini nazarda tutgan. „Ular koʻtarilgan islohotlar oqimini orqaga qaytara olmaydi, dunyo harakatlanmoqda“ dedi u.