cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Timpan asbobi
Qadimgi Yunonistonda chuqur rezonatorli bir tomonlamali barabanni timpan deb atashgan. Rezonator ustiga choʻzilgan teri membranasi qoʻlda ijro etiladi. Mazkur asbob Yunonistonga mil.av. X asrga kirib kelib, Frakiya va Frigiyadagi Dionis va Kibelaning orgiast madaniyati bilan birga butun hududga tarqalgan; yunonchadan nogʻora chalish soʻzi Kibelga sigʻinishni ham anglatadi. Timpan haqida qadimgi adabiyotda (masalan, Yevripidning „Bakxanklar“, Afineyaning „Donolar bayrami“ tragediyasida) va vaza yozmalarida (koʻpincha qoʻlida menad va koribantlar) tasvirlar havolalarini uchratish mumkin.
Qadimgi Rimda „timpan“ nomi ham bir ham ikki tomonlama barabanlar tomonidan taqilgan. Bakxa va Kibel madaniyati (yunon modelidan koʻra) bilan bir qatorda, timpan koʻcha musiqachilari tomonidan ham qoʻllanilgan (mashhur pompey mozaikasida boʻlgani kabi).
Timpanga oʻxshash asboblar Yaqin Sharqda ommabop hisoblangan. Qoʻhna Septuagintlar, Vulgatlar, slavyan Injillari va boshqa tarjimalarda „timpan“ soʻzi yahudiylar tomonidan (boshqa musiqiy cholgʻu asboblari bilan bir qatorda) qoʻllanilgan „tof“ rama barabaniga ishora qiladi. Timpanga yaxshi maʼlum boʻlgan havolalari Plastirlarda, masalan, Psalm 150 eslab oʻtilgan.
Italiyancha tilda (XVI asrdan?) timpano soʻzi boshqa zarbli asbobga — litavraga berilgan.
Berezovka (Glubokoe tumani)
Berezovka (Березовка) — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati tumaniga qarasli qishloq. Kalinin qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi - 634047100.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1445 kishi (643 erkak va 802 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 1291 kishi (601 erkak va 690 ayol) yashagan.
Sovgʻontepa (Samarqand viloyati, Urgut tumani, Savgon)
Sovgʻontepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VII—VIII asrlar. Samarqand viloyatining Urgut tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Savgon“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Akmal Ikramov sharafiga qoʻyilgan me’morial lavha
Akmal Ikramov sharafiga qoʻyilgan meʼmorial lavha — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1978-yil. Samarqand viloyatining Samarqand shaharda joylashgan. Obyekt manzili: Spitamenshoh koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. . Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Almócita
Almócita Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Almería provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 30 km2. Aholisi — 185 kishi (2010).
Kšyštof Lavrinovich
Kšyštof Lavrinovich (Krzysztof Ławrynowicz;1979-yil 1-noyabrda tugʻilgan)- Milliy Basketbol Ligasining BC Vytis jamoasi uchun Litvalik professional basketbolchi. U juda yaxshi kuchli hujumchi va markaziy pozitsiyalarda oʻynaydi.
Professional faoliyati
2019-yil 21-sentyabrda u Britaniya Basketbol Ligasining London City Royals bilan shartnoma imzoladi.
2020-yil 19-yanvarda u Milliy basketbol ligasining BC Vytis bilan shartnoma imzoladi.
Terma jamoadagi faoliyati
Lavrinovich, shuningdek, Litva basketboli boʻyicha erkaklar terma jamoasi aʼzosi hisoblanib hujumda juda yaxshi oʻynagan. U Litvaning kattalar terma jamoasi bilan oʻynagan baʼzi turnirlarda juda yaxshi natijalarni qoʻlga kiritgan turnirlar shular jumlasidandir: EuroBasket 2003, 2004 Yozgi Olimpiya oʻyinlari, EuroBasket 2005, FIBA 2006 Jahon Chempionati, EuroBasket 2007, EuroBasket 2009, EuroBasket 120, EuroBasket 2008, EuroBasket 120, EuroBasket 2013 va FIBA Jahon chempionati 2014. U Litvaning EuroBasket 2003 da oltin, EuroBasket 2007da bronza va EuroBasket 2013da kumush medallarini qoʻlga kiritishiga yordam berdi.
Shaxsiy hayot
Lavrinovič etnik jihatdan polyak. Lavrinovicning egizak ukasi Darjush bor, u Rossiya Superligasida UNICS Qozonda, shuningdek, Litva basketbol bo'yicha katta erkaklar terma jamoasida birga oʻynagan. Lavrinovicning rafiqasi-"Rossiya goʻzali 2004-yil" Tatyana Sidorchuk. 1998-yil 18-oktyabrda Kšyštof Lavrinovich, uning egizak ukasi Darjush va ularning amakivachchasi oʻsha paytda oʻn yetti yoshli qizni zoʻrlashdi. 1999-yil 25-iyunda sud egizaklarni 5-yilga, amakivachchani esa 6-yilga ozodlikdan mahrum qildi.
Immerath
Immerath Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Vulkaneifel tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,95 km2. 251 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Immerathning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Regak
Regak — Vahdat tumani Romit QFYga qarashli qishloq. Regakdan shahar markazigacha 70 km. Aholisi 26 kishi (2017), tojiklar.
Moutiers (Ille-et-Vilaine)
Geografiyasi
Maydoni — 17,7 km2.
Physicians for Human Rights
Physicians for Human Rights (PHR) (Inson huquqlari uchun shifokorlar) — xalqaro inson huquqlari tashkiloti boʻlib, 1986-yilda amerikalik shifokorlarning kichik guruhi tomonidan tashkil etilgan boʻlib, ular oʻzlarining tibbiy vakolatlaridan inson huquqlari buzilishi holatini yoritish, shuningdek, jabrlanganlarga yordam berish uchun foydalanishni maqsad qilganlar. Tashkilotning birinchi missiyalaridan biri Pinochet davrida Chilidagi inson huquqlari ahvolini kuzatish edi. Oʻshandan beri PHR 40 dan ortiq mamlakatlarda dala tadqiqotlarini oʻtkazdi.
PHR hozirda quyidagilarga eʼtibor qaratadi:
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Pfarrweisach
Pfarrweisach Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Haßberge tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 28,43 km2. Aholisi — 1549 kishi (2010).
Hududi
Pfarrweisachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Muel (Fransiya)
Muel Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Ille-et-Vilaine departamenti Rennes tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
648 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 28,4 km2.
Sayyd Alma Kalay jangi
Sayyd Alma Kalay jangi Amerika Qoʻshma Shtatlarining Afgʻonistonga bostirib kirishi paytida (2001-yilning 4-dekabr kuni) Afgʻonistonning Sayyd Alma Kalay shahrining Argʻandab daryosi yaqinida boʻlib oʻtgan jangdir. Tolibon Qoʻshma Shtatlar va uning afgʻon ittifoqchilari tomonidan magʻlub boʻlib, Qandahorning qulashi uchun zamin yaratdi. Sayyd Alma Kalay jangida Tolibon jangarilari va Afgʻoniston Islom davlati hamda AQShning ittifoqchi qoʻshinlari birgalikda ishtirok etdi.
Jang
2001-yil 3-dekabrda Shavali-Kovt janglardan so‘ng, afg‘onlar Tolibon nazorati ostidagi Sayyd Alma Kalay shahriga qaragan tizma cho‘qqisiga chiqqanlarida, toliblar tomonidan pulemyotdan nishonga olishdi va o‘q uzishdi. Afgʻonlar chekinishni boshladilar, shuning uchun kuchli yongʻinga duchor boʻlishiga qaramay, kapitan Jeyson Amerin va uning odamlari oldinga chiqib, dushmanga qarata oʻq uzdilar. Havo jangovar boshqaruvchisi Alan Yoshida tog‘ tog‘ yuqorisida joylashdi va havo hujumlarini boshqarib, Tolibonning uchta pozitsiyasini yo‘q qildi. Jang 4-dekabrda yana davom etdi va Amerin jamoasi nihoyat Tolibonni quvib chiqarib, shahar va koʻprikni nazoratga oldi, Hamid Karzayning odamlari esa tizmani ushlab nazorat qilib turishdi. Jang yengillashgani sababli, armiyaning Uchinchi batalon shtab-kvartirasi rahbarlari vertolyotda Amerina va uning odamlariga dam berish uchun javob berdilar. Bir necha hafta ichida birinchi marta ular Amerikadagi uyidan parvarish paketlari va xatlarni olishdi. Shundan keyin Tolibon Qandahor viloyatida ularni rasman taslim qilishni rejalashtirgan. Chunki Qandahor Tolibon harakati paydo boʻlgan va uning kuch bazasi joylashgan hudud boʻlgan, shuning uchun ittifoq tomonidan Qandahorni qoʻlga kiritish qiyin boʻladi deb taxmin qilingan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Pirəkəşkül
Perekeshkul (shuningdek, Perekeşkül, Pirəkəşkül, Perekeshkul’, Perekischkjul, Perekishkyul’ va Pirekeshkyul’) Ozarbayjonning Absheron tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. Qishloq munitsipaliteti tarkibiga Pirəkəşkül-Qobustan kiradi.
Perekeshkul 2018-yil 11-iyunda Prezident tomonidan ochilgan yangi raketa bazasi joylashgan joy. Ilham Aliyev. Bazada Polonez-M va LORA raketa tizimlari.
German Titov haykali Vyetnam
Vetnamda German Titov haykali ― 2015-yilda oʻrnatilgan boʻlib, ochilish German Titov tavalludining 80-yilligiga toʻgʻri keldi. Yodgorlik Quang Nin provinsiyasida German Titov nomidagi orolda oʻrnatilgan.
Yodgorlikning tantanali ochilish marosimi 2015-yil 14-sentabrda boʻlib oʻtdi.
Yodgorlikni oʻrnatish tashabbusi Rossiya-Vyetnam va Vetnam-Rossiya doʻstlik jamiyatlariga tegishli.
Yodgorlikning ochilish marosimida Rossiya Federatsiyasining Vetnamdagi elchisi Konstantin Vnukov, Vetnam-Rossiya doʻstlik jamiyati raisi Dao Chong Thi, German Titovning bevasi Tamara Titova ishtirok etdi.
Yodgorlik loyihasi muallifi haykaltarosh Svetlana Farniyeva. Yodgorlikni oʻrnatish va bezashda vetnamlik haykaltarosh Lam Quang Noi ishlagan.
German Titov Vyetnamda
Avvalroq, 1962-yilda Vetnamning birinchi prezidenti Xo Chi Min Xalong koʻrfazidagi orolga Titov nomini bergan. Titov Vetnamning ikkita mukofoti — Xo Chi Min ordeni va Doʻstlik ordeni bilan taqdirlangan.
Vetnamda Titovni „Vyetnam xalqining buyuk doʻsti“ deb atashadi. German Titov 25-yil davomida Sovet-Vyetnam doʻstlik jamiyatiga raislik qilgan, 1991-yildan esa Rossiya-Vyetnam doʻstlik jamiyatining faxriy raisi etib tayinlangan. U vafotigacha bu lavozimda qoldi.
Yodgorlikning tavsifi
Yodgorlik kulrang marmardan qilingan, tashqi koʻrinishida bu byust boʻlib, unda German Titov koʻkragidan bir oz pastroqda tasvirlangan. Kosmonavt haykaltarosh tomonidan harbiy tunikada, bosh kiyimsiz tasvirlangan.
Yodgorlik Kaluga viloyatida oʻrnatilgan yodgorlikning nusxasi.
Haykal kulrang marmarning bir boʻlagidan oʻyilgan.
Poydevorda German Titovning ismi va familiyasi, shuningdek, uning vetnam tilida yashagan sanalari yozilgan plastinka bor.
Kirchweiler
Hududi
Kirchweilerning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Onon
Onon — Mongoliya va Rossiya Federatsiyasining Chita viloyatidagi daryo. Onon Ingoda daryosi bilan qoʻshilgach, Shilka daryosi hrsil boʻladi. Uz. 1032 km, havzasining maydoni 96,2 ming km². Xetney togʻligidan boshlanadi. Asosan, qordan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi etagida 191 m³/sek. Noyabrda muzlab, aprelda muzdan boʻshaydi. Asosiy irmoqlari: oʻngda — Xurax-Gol, Borzya, Unda, chapda — Agutsa, Kira, Aga. Suvi sugʻorishga sarf boʻladi va sanoatni taʼminlaydi.
Ajiniyoz Qosiboy oʻgʻli byusti
Ajiniyoz Qosiboy oʻgʻli byusti — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1970-yil. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Nukus shahrida joylashgan. Obyekt manzili: A. Dosnazarov koʻchasi (Nukus Davlat pedinstituti oldida). Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Sayyod (Hamadoniy tumani)
Sayyod (Сайёд)  — Tojikiston Respublikasining Hamadoniy tumani, Turdiev jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 4 km, tuman markaziga 21 km
Aholisi
Aholisi — 728 kishi.
Sayyod (Vahdat tumani)
Sayyod — Vahdat tumani hududida joylashgan Romit qishlogʻi aholi punkti hisoblanadi. Sayyoddan shahar markazigacha boʻlgan masofa 45 km. Aholisi 326 kishini tashkil qilib (2017-yil), asosan tojiklardir.
Kharwar tumani
Xarvar tumani ( خروار ولسوالۍ  ) — Afgʻonistonning Logar viloyatidagi tumanlaridan biri hisoblanadi. U Charx tumanida tashkil topgan.
Tuman Kobuldan 56 milya (90 kilometr) janubda va Gʻaznidan taxminan 40 kilometr shimoli-sharqda joylashgan Xarvar (Xavrakay) qishlogʻi nomi bilan atalgan.
Onomastika
Onomastika(yunoncha onomastikos—ismga bogʻliq,opot— ism)—1)tilshunoslikda otlar,ularning tarixi, tilda qoʻllanilishini oʻrganadi. 2). Onomiya turli xos nomlarga(antroponimiya, toponimika,etnonimiya va boshqalar)bo‘linadi.Osiyo xalqlarning oldingi joylashuvi,migratsiyalari,til va madaniy aloqalari,tillarning qadimgi holatini bilishga yordam beradi. Xalq og‘zaki ijodida, ayniqsa,dostonlarda aholining orzu-istaklari, maqsad-muddaolari,kasb-hunarlari,atrof-muhitga bo‘lgan qarashlari,qo‘shni(ba’zan aralash)xalqlar bilan munosabati va boshqa harakatlari atroflicha bayon etilgan. Xalq og‘zaki ijodidagi,jumladan,“Manas”dostonidagi onimlar qimmatli madaniy-tarixiy yodgorlikdir.
“ Manas”doston sifatida yaratilganiga koʻp asrlar oʻtgan boʻlsa baʼzi olimlarning fikriga koʻra,xalq boshidan kechirgan turli real voqealarda koʻplab xalqlar(qabilalar,urugʻlar,elatlar)ishtirok etgan va u bir davrda sodir boʻlgan.(o‘ziga xos otlar) ga boy.Doston onomastikasida qadimgi va keyingi davrlarda yaratilgan,bugungi kunda qo‘llanilgan otlar,ularning tizimlari,modellari va boshqa turlarini uchratish mumkin. Dostonning dostonga aylanishi munosabati bilan keyingi hikoyachilar xalq hayotidagi so‘nggi voqealarni rivojlantirib,boyitib,epik xarakterga aylantirib,yanada bezatib,umumlashtirgan.Natijada “Manas”ning Oʻ.xalq ijodi anʼanalari va badiiy tamoyillariga boʻysunib,estetik-axloqiy yoʻnalishlarga koʻra oʻzgartirildi(xalq etimologiyasi yoʻnalishiga koʻra)Oʻ.hudud va zamon nuqtai nazaridan oʻzgardi.asarni xalqqa yetkazishda badiiy vositalar vazifasini bajargan. Doston geografik yoki tarixiy asar emas,u epik ertakdir. Demak, “ Manas ”ning O ni epik (yoki badiiy she’riy) xos nomlar deb hisoblash mumkin. “Manas” trilogiyasining O‘zidan qirg‘iz o‘ziga xos nomlarining barcha tarmoqlari va tarmoqlari haqida ma’lumot olishingiz mumkin. Asarning o‘ziga xos nomlari, odatda, quyidagi guruhlarga bo‘linadi: toponimlar (joy va suv nomlari: Olti-O‘zen, Jet-Kait, Qaynar-Kashat, Kabakart, Oro-Töbe, Teniz-Nur), antroponimlar (odamlar nomlari). : Oqbalta, Basangqul, Dandan, Oshpur, Tobotoy, Tokotay, Un-duchak, Ushan), etnonimlar (xalq nomlari: alchin, katagan, oirot, targʻin, tirgʻot, uysun, shiytu, ezet), zoonimlar (hayvon nomlari: Aybanboz, Oqqula., Jeltaman, Qorasur, Kuuchablar - otlar va choparlar), mifonimlar, ayniqsa mifoantroponimlar (pir, payg'ambar, jin, dev va boshqa shunga o'xshash farishta nomlari: Azireil, Umay ene, Qizir, Qizir Ilyos), xrematonimalar (nomlari) : Akkelte, Aktinte.
Qirgʻiz xalqi oʻtmishda koʻchmanchi hayot kechirib,asosan chorvachilik bilan shugʻullangani uchun oʻz turar-joylari va yaylovlarini muntazam yangilab turganligi sababli “Manas”da Oʻrta,Sharqiy va Oʻrta Osiyo joy nomlari bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan koʻplab toponimlar berilgan: Oltoy,Olti-Shaar,Gubi-Shamu.,Jarken,Kangay,Qora-Shaar, Koko-Nur,Manju,O'rkun Sari-Arka,Edil va boshqalar "Manas" dostonidagi har bir xos nom xalqning dunyoni bilish va idrok etish.Dostondagi onimlar qirg‘iz O‘ ning bebaho boyligi bo‘lib,undagi har bir xos nom xalq madaniyati yodgorligining o‘ziga xos qimmatli shakli hisoblanadi. “ Manastin ” O.turkologik yoʻnalishda(kontekstda)ham, umumiy Oʻ.fonida ham alohida oʻrin tutadi.
Kharwar tumani
2009iyilda Cherokee Troop 3-71 CAV 3BCT 10-tog 'diviziyasi (LI) tomonidan tumanda koalitsiya jangovar posti tashkil etilgan. 2013-yilda jangovar post Afg‘oniston milliy armiyasiga topshirildi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Security_patrol_in_the_village_of_Bakshikhala%2C_Kherwar_District%2C_Logar_Province%2C_Afghanistan%2C_12_April_2010.jpg/250px-Security_patrol_in_the_village_of_Bakshikhala%2C_Kherwar_District%2C_Logar_Province%2C_Afghanistan%2C_12_April_2010.jpg|right|thumb|250x250px| Afg‘oniston milliy politsiyasi Logar viloyati, Xervar tumani, Bakshixala qishlog‘iga ketayotib, bozordan o‘tmoqda.
Kafir Kot - Arxeologik qoldiqlari
Qishloq yaqinida Kafir Kot deb nomlanuvchi bir qator arxeologik qoldiqlar bor (Pokiston, Xayber-Paxtunxvaning Dera Ismoil Xon tumanidagi Kofir Kot bilan adashtirmaslik kerak). Bular kushon-sosoniylar davriga (eramizning 3—7-asrlariga) tegishli deb taxmin qilinadi.
Uorvik Ball Xarvarni “Gazna shahridan taxminan 40 km shimoli-sharqda Charx-i Logarga boradigan yoʻlda joylashgan keng tekislik” deb taʼriflagan. Tavsif: ko'plab tangalar topilgan katta shahar xarobalari." Afg‘oniston madaniyat va axborot vaziri doktor SM Raxin “Xarvar deyarli o‘sha yoshdagi Mes Aynakdan ham go‘zalroqdir. Afsuski, u yerda talon-toroj qilinmoqda, lekin hech kim bu masalaga e'tibor bermayapti.Nega hamma faqat Mes Aynak haqida qayg'urayotganini bilmayman."
Sayt juda katta - taxminan 19 kvadrat milya, maʼlum koordinatalar boʻyicha joylashgan, ammo hech qachon ilmiy jihatdan qazilmagan, shuning uchun uning haqiqiy hajmi nomaʼlum boʻlib qolmoqda - bu ulkan Buddist monastir majmuasi yoki shaharning bir qator joylari va xarobalari, bu yerda mustahkam darvoza, koʻplab. stupalar, haykallar va tangalar topilgan.
Sayt soʻnggi bir necha yil davomida mahalliy aholi va uyushgan guruhlar tomonidan deyarli doimiy ravishda talon-toroj qilingan. Italiya arxeologik guruhiga 2003-yil sentyabr oyida bir kunlik saytga tashrif buyurishga ruxsat berildi
Arxeologlar “Buddist olamining Pompeyi” deb ataydigan bu joyning talon-toroj qilinishini to‘xtatish uchun qoʻldan kelgancha barcha saʼy-harakatlarni amalga oshirish kerak, yaʼni o‘z vaqtida muzlab qolgan, 8-asrda birinchi islom qo‘shinlari O‘rta Osiyoning bu qismiga etib kelganida tashlab ketilgan joy hisoblanadi.
Warwick Ball (Afgʻonistonning Arxeologik Gazetalarda, nr565) Xarvarning (yoki Xurvar) bir qismini 34º43'N kenglikda, 68º52'E uzunlikda joylashgan.
World City maʼlumotlar bazasi Xarvarni Latda joylashgan. 33,74, uzun. 68.8958333
Vaduts Qalʼasi
Vaduts qal’asi (nemis. Schloss Vaduz) — Lixtenshteyndagi qal’a, Knyazning rasmiy qarorgohi, u Vaduts shahri boʻylab joylashgan tepalikda joylashgan.
Tarix
Qal’a, ehtimol, Verdenberg-Zargans graflari tomonidan qurilgan, har qanday holatda uning birinchi eslatmasi graf Rudolf von Verdenberg-Zargansdan Ulrich fon Machugacha boʻlgan qasrga egalik huquqini tasdiqlovchi hujjatda topilgan. XII asrga oid qasrning Donjoni va uning Sharqiy qismidagi binolar eng qadimgi hisoblanadi. Donjon poydevor darajasida 4 metr devor qalinligi bilan 12 metrdan 13 metrgacha boʻlgan poydevorda turadi. Avliyo Annaga bagʻishlangan qal’a ibodatxonasining qurilishi anʼanaviy ravishda oʻrta asrlarga borib taqaladi, garchi u kech gotik asosiy qurbongohga ega
Lixtenshteyn oilasi 1712-yilda Vaduts okrugini sotib olgandan keyin oʻz mulkiga qal’ani oldi. 1719-yilda imperator Charlz VI Lixtenshteyn knyazligini asoslab, 1699-yilda Lixtenshteyn tomonidan sotib olingan Shellenbergning mulkini birlashtirdi.
Vaidaxunyad Qalʼasi
Vaydahunyad qal’asi ― Varoshliget Budapesht parkidagi qal’a. Qal’a 1896-1908-yillarda meʼmor Ignaz Alpara tomonidan ishlab chiqilgan.
Vaduts Qalʼasi
Tarix
1905-yildan 1920-yilgacha Shahzoda Ioxann II davrida qasrda katta rekonstruktsiya amalga oshirildi, 1930-yillarning boshlarida Shahzoda Frants Jozef II davrida u ham sezilarli darajada kengaydi. 1938-yildan beri qal’a Shahzoda oilasining asosiy qarorgohi boʻlib kelgan va keng kirish uchun yopiq.
Vaidaxunyad Qalʼasi
1896-yilda, mashhur arxitektor Ignaz Alpara tomonidan ishlab chiqilgan Varoshliget parkida Vatanni vengerlarning 1000-yilligini nishonlashga tayyorgarlik jarayonida „tarixiy pavilon“ qurildi. Pavilyon yogʻoch, kontrplak va papier-machedan yasalgan va romanesk uslubi, gotika, uygʻonish va barokko eklektik aralashmasi boʻlgan.
Alpar qal’asi oʻz loyihasiga Vengriyaning mashhur 21 ta binosi, shu jumladan Vaydaxunyad qal’asi (Korvin qal’asi), Shegeshvar qal’asi, Katalina Brasov qal’asi minorasi, yaka cherkovi va boshqa bir qator ibodatxonalar, minoralar va qal’alar kiritilgan. Vaydahunyad qal’asining arxitekturasini nusxa koʻchiradigan tuzilish elementlari Transilvaniyadagi Xunyadi jinsining oilaviy uyasi koʻzga koʻringanligi sababli, " tarixiy pavilyon " Vaydahunyad deb ham nomlana boshladi.
Documentary Channel (Amerika telekanali)
Hujjatli kanal Amerikaning raqamli kabel va sunʼiy yoʻldosh televizion tarmogʻi boʻlib, hujjatli dasturlarni namoyish etadi. U butun dunyo boʻylab mustaqil hujjatli filmlarni, shu jumladan Qoʻshma Shtatlarda namoyish etilmagay qolganlari ham efirga namoyish etiladi. Kanal (Halogen TV bilan birga) Pivot bilan almashtirildi, 18 yoshdan 34 yoshgacha boʻlgan yoshlarga moʻljallangan, u ham Participant Media kompaniyasiga tegishli edi va 2013-yil 1-avgustda debyut qildi Pivot oʻz faoliyatini 2016-yil 31-oktabrda toʻxtatib, sobiq Hujjatli kanal kanalini ochdi.
Vaidaxunyad Qalʼasi
Tantanalar tugagandan soʻng, Pavilion demontaj qilindi, ammo budapeshtliklarga shunchalik yoqdiki, 1904-yilda uni tosh bilan bir joyda qurishga qaror qilindi. Qurilish asosan 1907-yilda yakunlandi. Vaydaxunyad tosh qal’asining ochilish marosimini Avstriya imperatori va Vengriya qiroli Frants Jozef boshqargan.
Documentary Channel (Amerika telekanali)
Tarixi
Hujjatli filmlar kanali 2006-yil yanvar oyida ochilgan. U Tom Neff tomonidan asos solingan ,Oskar nomzodi va Emmi mukofotiga sazovor boʻlgan hujjatli film va advokat Jon Forbess. Dastlab, u qisman WNPT, Nashville PBS stantsiyasi tomonidan qoʻllab-quvvatlangan.
Ontario (maʼnolari)
Ontario:
Documentary Channel (Amerika telekanali)
Tarixi
Hujjatli filmlar kanali 2007-yil sentabr oyida "Iblis bilan qoʻl siqish: Romeo Dallerning sayohati" filmi uchun „Eng yaxshi hujjatli film“ nominatsiyasida birinchi Emmi mukofotini qoʻlga kiritdi.
Vaidaxunyad Qalʼasi
1908-yilda qal’a butunlay tugadi. Qal’a oldida Ede Telch tomonidan yozilgan Ignaz Alpar haykali oʻrnatilgan.
Documentary Channel (Amerika telekanali)
Tarixi
Hujjatli kanalning DocTalk seriyasi 2011-yil 1-iyulda uchinchi mavsumga kirdi. DocTalk haftalik yarim soatlik dastur boʻlib, kinoijodkorlar va ularning eng yangi hujjatli film loyihalari va relizlari ishtirok etadi.
Kanal 2012-yil dekabr oyida Participant Media tomonidan sotib olinmaguncha, mustaqil ravishda egalik qilgan va faoliyat yuritgan.
Vaidaxunyad Qalʼasi
Qal’aning hovlisida Gesta Hungarorum xronikasining nomaʼlum muallifi Anonim haykali joylashgan.
1925-yilda Ignaz Alpara (uning 75-yilligi sharafiga) tasvirlangan mustahkam medallion bilan ibodatxona qurildi.
Documentary Channel (Amerika telekanali)
Yopish
Hujjatli kanal Pivot ishga tushirilgunga qadar qurilgan, ekranning pastki oʻng burchagida ortga hisoblash soati boʻlgan, u yerda logotip odatda „Pivot qilishimizga xx Hours xx Minutes“ deb yozilgan, biroq orqaga qarash uchun maxsus dastur mavjud emas edi. kanal tarixida, buning oʻrniga oddiy dasturlash soatlarini koʻrsatishdi.
Vaidaxunyad Qalʼasi
Hozirgi vaqtda Vaydaxunyad qal’asida qishloq xoʻjaligi muzeyi joylashgan.
Documentary Channel (Amerika telekanali)
Yopish
Taxminan 18:00 ET da Dish qabul qiluvchilarda kanalning EPG nomi „DOC“dan „PIVOT“ga oʻzgargadi, bu oʻzgarish bir kechada, 12 soat ichida yuz berganini tasdiqlaydi.
Ertalabki soat 5:40 da kanalning yakuniy hujjatli filmi 8: Mormon taklifi tugadi. 5 daqiqadan soʻng, kanalning oxirgi muntazam rejalashtirilgan dasturi, kanalning original dasturi Doc Talk boshlandi, mavzu „Full Frame Fest 2“ edi. Ertalabki soat 5:58 da kanal eski uslubdagi Indian Head test kartasini efirga bera boshladi va Edward R. Murrowning „Qutidagi simlar va chiroqlar“ nutqini efirga qoʻyadi, televizor odamlarga qanday qilib oʻrganishga yordam berishi haqida gapirdi, lekin faqat agar buni qabul qiladilar. Nutqning oʻrtasida, pastki oʻng tomonda xabar shunday deyilgan: "Xayrli tun, omad tilaymiz. Oktabr oyida keladi, pivot.tv"
Ertalab soat 6:00:04 da Hujjatli kanal tugadi va Pivot boshlandi, tarmoqda oxirgi soʻzlar „Xayrli tun va omad tilaymiz“ boʻldi. Uch yildan soʻng Pivot kanalining vorisi ochilganda, tarmoqdagi oxirgi dastur „ Xayrli tun“ filmining ketma-ket beshta namoyishi boʻldi va 30-da soat 20:00 dan to yopilishgacha omad tilaymiz. Film tanlovi, ehtimol, Hujjatli kanalda aytilgan soʻnggi soʻzlarga bosh egdi
Alsodux
Alsodux Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Almería provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 20 km2. Aholisi — 149 kishi (2010).
Da Vinci Kids
Da Vinci Kids (sobiq Da Vinci Learning) — bu Macademia kompaniyasiga tegishli boʻlgan 6-12 yoshdagi bolalar va oilalarga moʻljallangan taʼlim telekanallari guruhi uchun foydalaniladigan brend boʻlib U 22 tilda va 90 dan ortiq mamlakatlarda, Markaziy va Osiyo, Afrika va Amerika davltlarida mavjud. U kunduzi bolalar va oilalarga moʻljallangan STEM va yumshoq koʻnikmalarga asoslangan oʻquv dasturlarini, kechqurun esa kattalar uchun hujjatli filmlar va oʻquv seriallarini namoyish etadigan kanaldir
Tarixi
Da Vinci Learning 2007-yil 15-sentabrda oʻzining bosh kompaniyasi Da Vinci Media GmbH tomonidan ishga tushirilgan va bosh qarorgohi Berlinda (Germaniya) joylashgan boʻlib, uning filiallari Singapur, Istanbul, Varshava va Yoxannesburgda joylashgan. 2018-yilda kanal nomi oʻzgarishi bilan birga rebrendga ega boʻldi.
2020-yil 14-yanvardan boshlab Buyuk Britaniyaning Media va Edtech kompaniyasi Macademia (sobiq Azoomee) oʻzining chiziqli kanali (Da Vinchi), mobil ilovasi (Da Vinci Kids) va dasturlashni oʻz ichiga olgan Da Vinci Media-ni sotib oldi.
Dasturlari
Da Vinchi Kids bolalar va butun oila uchun fan, matematika va texnologiyani qamrab oluvchi hazil, tasavvur va mazmunli taʼlimga oid koʻplab qiziqarli taʼlim dasturlarini taklif etadi, bundan tashqari, Play & Make; Tarix va shaxslar; Madaniyat; Hayot va tabiat, sport va dam olish. Uning baʼzi dasturlari Xploration Station, GAPC Entertainment va TVO Kids -dan bir nechtasini nomlash uchun ham foydalanilgan.
Hozirda „Da Vinci Learning“ da efirga uzatilayotgan dasturlarga quyidagilar kiradi:
Oltin tangalar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2c/Soviet_Russia-1976-Coin-10.jpg/220px-Soviet_Russia-1976-Coin-10.jpg|thumb| [[Sovet Sotsialistik Respublikalari Ittifoqi|Sovet oltin chervoni]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Zlatnik_from_Hermitage.jpg/220px-Zlatnik_from_Hermitage.jpg|right|thumb| Zlatnik Vladimir Ermitaj kollektsiyasidan link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Solidus_Constantine_II-heraclea_RIC_vII_101.jpg/300px-Solidus_Constantine_II-heraclea_RIC_vII_101.jpg|thumb|300x300px| Imperator Solid [[Konstansiy II Flaviy Yuliy|Konstantin II (316-340)]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/Franc_%C3%A0_cheval.jpg/300px-Franc_%C3%A0_cheval.jpg|thumb|300x300px| „Ot franki“ [[1360]] Oltin tanga asosan yoki butunlay oltindan tashkil topgan tangadir. Oltin tangalar ixtiro qilinganidan beri tangalar yasash uchun ishlatilgan (dastlab oltinning oʻziga xos qiymati tufayli). 1950-yillardan beri koʻpchilik oltin tangalar kollektorlarga sotish yoki xususiy tezauristlarga (oltin tangalar va quyma koʻrinishidagi xazinalar jamgʻarmalari) sotilishi uchun moʻljallangan — nominal qiymati muhim boʻlmagan tangalar birinchi navbatda oltinga sarmoya kiritish usuli sifatida xizmat qiladi. Tanganing qattiqligini oshirish uchun (yoki narxini pasaytirish uchun) kumush, mis yoki boshqa metallar oltin bilan aralashtiriladi. Bunday aralashmalar " ligature " deb ataladi. Tangalar zarb qilishdan tashqari, ligatura zargarlik buyumlarini ishlab chiqarishda ham qoʻllaniladi.
Eng ogʻir va eng katta oltin tanga
Bugungi kunda eng ogʻir oldin tanga Avstraliya Nugget seriyasidan 2011-yilda Pert zarbxonasi (Avstraliya) tomonidan ishlab chiqarilgan, ogʻirligi 1012 kilogramm boʻlgan million dollarlik tangadir (tangada 2012-yil koʻrsatilgan), tanganing diametri 80 santimetr, qalinligi 12 santimetr. Kanada Banki tomonidan zarb qilingan million dollarlik oltin tanganing ogʻirligi 100 kilogramm (220 lb yoki 99,79 kg), tanga diametri 20 dyuym va qalinligi 1 dyuym, mos ravishda 50,8 va 2,5 sm. Oltin nozikligi — 99,999 %. Ulardan oldin eng ogʻir nominal qiymati 100 ming yevro boʻlgan Avstriya tangalari 31,1 kg ogʻirlikda edi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/Capitalism_coin.png/200px-Capitalism_coin.png|right|thumb|200x200px| [[Oltin tanga 25 000 rubl 2008 ogʻirligi 3 kg]] Rossiya Federatsiyasining xarid qobiliyati boʻyicha eng yirik tangasi bu Rossiya Federatsiyasining nominal qiymati 50 000 rubl boʻlgan besh kilogramm sof oltindan iborat esdalik tangasi — Bank tomonidan muomalaga kiritilgan „Rossiya Bankining 150 yilligi“ Rossiyaning 2010 yil 1-fevralda 50 nusxada nashr etilgan. Ushbu tanga diametri 130,0 mm boʻlgan doira shakliga ega boʻlib, butun Rossiya Federatsiyasi hududida qonuniy toʻlov vositasi hisoblanadi va 50 000 rubl nominalida toʻlov uchun qabul qilinishi kerak. Bunday tanganing bozor narxi taxminan 8,4 million rublni tashkil qiladi. Bundan oldin, eng kattasi 2008 yil avgust oyida Goznak Federal Davlat unitar korxonasining 190 yilligi sharafiga chiqarilgan nominal qiymati 25 000 rubl boʻlgan uch kilogrammlik oldin tanga boʻlgan
Rauhenebrach
Rauhenebrach Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Haßberge tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 46,82 km2. Aholisi — 2979 kishi (2010).
Hududi
Rauhenebrachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Sog‘liqni saqlash qo‘mitalari
1865-yilda viloyat muassasalarini oʻzgartirish jarayonida viloyat sogʻliqni saqlash qoʻmitalari mustaqil muassasalar sifatida faqat Sibirda saqlanib qoldi (Privislyansk oʻlkasida sogʻliqni saqlash qoʻmitalari hech qachon tashkil etilmagan), u yerda davlat mulkini boshqaruvchi hokim raisligida, tibbiy kengash inspektori, katta veterinar, ichki ishlar boshligʻi, viloyat shahar boshligʻi va ruhoniydan iborat tarkibda tuzilgan.
Boshqa barcha viloyat shaharlarida sogʻliqni saqlash qoʻmitasining vazifalari viloyat kengashlarining umumiy ishtirokida boʻlib, ularning tarkibi tegishli hollarda gubernatorning qaroriga koʻra viloyat va tuman marshallari tomonidan zodagonlar, davlat palatasi, davlat mulki va muayyan okrug boshqaruvchilari, viloyat zemstvo kengashi raisi, militsiya boshligʻi, shahar hokimi, konstitutsiya tomonidan tayinlangan ruhoniylar, tibbiy inspektor yordamchisi va umumiy ish uchun foydali boʻlishi mumkin boʻlgan boshqa shaxslarning bilimi va taʼsiri bilan kuchaytirilishi mumkin.
Hamma joyda okrug jamoat salomatligi qoʻmitalari tuzilib, ular zodagonlarning okrug marshali raisligida ispravnik, politsiya boshligʻi, okrug yoki shahar shifokori, shahar hokimi va shahardagi katta ruhoniydan iborat; SSQ majlislarida ishtirok etish uchun boshqa shaxslar ham taklif qilinishi mumkin. Viloyat sogʻliqni saqlash qoʻmitalari tomonidan belgilangan chora-tadbirlar okrug qoʻmitalari uchun ham majburiy edi.
Oktabr Sotsialistik inqilobidan keyin sogʻliqni saqlash qoʻmitalari bolsheviklar tomonidan tarqatib yuborildi.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Lars Onsager
right|225px|thumb|Lars Onsager (1968) Lars Onsager (1903.27.11, Kristianiya, hozirgi Oslo — 1976.5.10, Koral-Geybls, Florida) — amerikalik fizik va fizik-kimyogar, AQSH Milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi (1947-yildan). Tronxeymdagi Oliy texnika maktabini tu-gatgan (1925), AQSH ga kuchib kelganidan boshlab (1928) u yerdagi universitetlarda, 1933-yildan boshlab Iyel universitetida ishlagan (1945-yildan prof). Ilmiy ishlari elektrolitlar nazariyasi, qaytmas jarayonlar nazariyasi, fazaviy oʻtishlar nazariyasi, kvant suyukliklar dinamikasiga oid. Eritmaning elektr oʻtkazuvchanligini uning konsentratsiyasi bilan bogʻlovchi tenglama (Onsager tenglamasi) ni keltirib chiqargan (1926); kinetik koeffitsiyentlarning simmetriklik prinsipi (Onsager teorema-si)ni kashf etgan (1931). Nobel mukofoti laureati (1968).
Paxtakor-79
Paxtakor-79 — Namangan futbol jamoasi. Oʻzbekiston Oliy Ligasi vakili. 1979-yilgi aviahalokat natijasida halok boʻlgan Paxtakor futbol jamoasi xotirasiga tashkil etilgan futbolchilar jamoasi. Oʻshanda oʻzbek futboli iftixori sanalgan „Paxtakor“ jamoasi aʼzolarining barchasi samoda halokatga uchrashgan edi.
Tarixi
1979-yilda avia halokatda fojiali ravishda halok boʻlgan Toshkentning "Paxtakor" futbol jamoasi xotirasi sharafiga 1987-yilda tashkil etilgan. Klub bir muddat „Uychi“ nomi ostida faoliyat olib borgan.
Sobiq Ittifoq davrida klub viloyat va respublika chempionatlarida ishtirok etgan. 2013-yilgacha Oʻzbekiston Ikkinchi ligasida, shuningdek, Namangan viloyati chempionatida toʻp surgan.
2013-yilgi mavsumda „Xotira-79“ oʻz tarixida ilk bor Oʻzbekiston Birinchi ligasi bahslarida ishtirok etadi. Biroq dastlabki bosqichda „Sharq“ guruhi tarkibida (12 ta jamoa orasida) 10-oʻrinni egallab, final bosqichiga chiqa olmagan.
2014-yilda Sharq guruhi tarkibida Birinchi liganing dastlabki bosqichida 12 ta jamoa orasida 6-oʻrinni egallaydi. Shuningdek, final bosqichida 16 ta jamoa orasida 14-oʻrinni zabt etadi.
2015-yilgi mavsumda klub final bosqichiga yoʻllanmani qoʻlga kiritadi va bu turnirda ham 16 ta jamoa orasida 14-oʻrindan joy egallaydi (Sharq guruhida dastlabki bosqichda 10 ta jamoa orasida 4-oʻrinni egallagan).
2016-yilda 18 ta jamoa orasida yana 14-oʻrinni band qiladi. 2017-yil yakuni oldidan jamoa 17-oʻrinni egallashiga qaramay, yangi tashkil etilgan Oʻzbekiston Pro-ligasi „B“ guruhida oʻrnini saqlab qoladi.
2018-yilgi mavsumda u mamlakat futbol olamida saviyasi va ahamiyati boʻyicha 2-oʻrinda qayd etiladigan Pro-liga ishtirokchisiga aylanadi. Bu turnirda ham „Xotira- 79“ futbol klubi 18 ta jamoa orasida 17- oʻrinni band qiladi. 1979-yilda avia halokatda fojiali ravishda halok boʻlgan Toshkentning "Paxtakor" futbol jamoasi xotirasi sharafiga 1987-yilda tashkil etilgan. Klub bir muddat „Uychi“ nomi ostida faoliyat olib borgan.
2018-yilgi mavsumda u mamlakat futbol olamida saviyasi va ahamiyati boʻyicha 2-oʻrinda qayd etiladigan Pro-liga ishtirokchisiga aylanadi. Bu turnirda ham „Xotira- 79“ futbol klubi 18 ta jamoa orasida 17- oʻrinni band qiladi.
Aviahalokatda qurbon boʻlgan futbolchilar
Samoda halok boʻlgan oʻyinchi va jamoa aʼzolarining roʻyxati mazkur insonlardan iborat :
Bashmalakh
Bashmalakh — Ozarbayjonning Qax tumanidagi qishloq.
Oʻristepa (Samarqand viloyati, Urgut tumani)
Oʻristepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VII—VIII asrlar. Samarqand viloyatining Urgut tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Savgon“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Tap Qaraqoyunlu
Tap Qaraqoyunlu (Tap Garagoyunlu) Ozarbayjonning Goʻranboy tumanidagi qishloq va munisipalitetdir, Umumiy aholi soni 2,415. Munitsipalitet Tap Qaraqoyunlu va Tap qishloqlaridan iborat.
Riedbach
Riedbach Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Haßberge tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 31,67 km2. Aholisi — 1685 kishi (2010).
Hududi
Riedbachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Ajiniyoz Qosibay oʻgʻli byusti (Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Qanlikoʻl tumani)
Ajiniyoz Qosibay oʻgʻli byusti — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1996-yil. Qoraqalpogʻiston Respublikasining Qanlikoʻl tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Sarioltin“ OFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qoraqalpogʻiston Respublikasi Madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Nouvoitou
Nouvoitou Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Ille-et-Vilaine departamenti Rennes tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
2556 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 135,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 18,9 km2.
Xoʻjatepa (Samarqand viloyati, Urgut tumani)
Xoʻjatepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Oʻrta asrlar. Samarqand viloyatining Urgut tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Xoʻjabaland“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Tourette sindromi
Tourette sindromi (Tourette kasalligi, Gilles de la Tourette sindromi, DSM- 5da — Tourette buzilishi ,Tourette’s disorder) genetik jihatdan aniqlangan markaziy asab tizimining buzilishi boʻlib, u har qanday yoshda oʻzini namoyon qiladi va bunda bemor kun davomida koʻp harakatli tiklar va kamida bitta ovozli tik chiqarishi bilan tavsiflanadi. Tik(tic "mushaklarning burishishi; „tik“) — tez, stereotipli, qisqa muddatli ixtiyorsiz elementar harakat, tashqi tomondan refleksga oʻxshaydi yoki maqsadli giperkinezning bir turi.  Giperkineziyalar (yunoncha ὑπthr „kuchli“ va kínēs „harakat“ soʻzlaridan) miyaning notoʻgʻri buyrugʻiga koʻra bir mushak yoki butun muskullar guruhining qisqarishi deb ataladi. Tourette sindromi Amerika ruhiy kasalliklar diagnostikasi va statistik qoʻllanmasining, boshqa tikli buzilishlar sahifasi bilan bir qatorda neyrorivojlanishning harakatli buzilishi sifatida qoʻllanmaning beshinchi nashrida (DSM-5), tasniflanadi. Diqqat yetishmasligi va giperaktivlik sindromi bilan kechuvchi Tourette sindromi tez-tez komorbid holatda uchraydi.
Avvallari Tourette sindromi odobsiz yoki ijtimoiy jihatdan nooʻrin va haqoratli soʻzlarni (koprolaliya) baqirib aytish bilan bogʻliq boʻlgan kamdan-kam uchrovchi va gʻayrioddiy sindrom deb hisoblangan. Biroq, bu alomat Tourette sindromi boʻlgan kam sonli odamlarda uchraydi.Tourette sindromli odamlarning intellektual salohiyati va umr koʻrish davomiyligi normada. Koʻpchilik bolalarda tiklarning faollik darajasi oʻsmirlik yoshi tugaganida ozayadi va kattalarda Tourette sindromining kuchli darajasi kam uchraydi. Tourette sindromli mashhur odamlar hayotning barcha sohalarida uchrab turadi.
Tourette sindromining etiologiyasida genetik va atrof-muhit omillari maʼlum bir ahamiyatga ega, ammo kasallikning aniq sabablari nomaʼlum. Aksariyat hollarda davolanish talab etilmaydi. Tiklarning har bir holati uchun samarali dorilar mavjud emas, lekin bemorning ahvolini yengillashtiruvchi dori-darmonlar va davolash usullaridan foydalanish oqlangan. Kasallikni oʻrganish, tushuntirish ishlarini olib borish va bemorlarga ruhiy koʻmak berish davolash rejasining muhim qismidir.
Ushbu kasallikning nomini Jan Martin Charcot oʻz shogirdi,1885-yilda bu sindrom bilan ogʻrigan 9 bemor haqidagi maʼruzasini nashr etgan fransuz shifokori va nevrologi Gilles de la Tourette sharafiga qoʻyishni taklif etgan.
19-asr
thumb|242x242px| J. M. G. Itard — fransuz shifokori, bolalar psixiatriyasining asoschilaridan biri, birinchi marta Tourette sindromini ilmiy nuqtai nazarda taʼriflagan odam 1825-yilda J. M. G. Itard, oʻsha paytda kar -soqovlar Qirollik institutining rahbarining (hozirgi Parij kar-soqov yoshlar milliy instituti) («Mémoire sur quelques fonctions involontaires des appareils de la locomotion, de la préhension et de la voix» („Harakatni ushlab turish va ovoz bilan bogʻliq organlar tizimining baʼzi ixtiyoriy funksiyalarini ilmiy tekshirish“) maqolasida Tourette sindromining 10 ta holatini (7 bemor — erkaklarda) tasvirlab berdi. U bemorlar orasida parijlik aristokrat va oʻz davrining juda nufuzli shaxsi boʻlgan Markiza Dampierni tasvirlaydi . Oʻsha paytda u zamonaviy olimlar tomonidan juda kam taʼriflangan koprolaliya holatidan aziyat chekdi. Xonim oʻzining kelib chiqishi, aql-zakovati va olijanob xulq-atvoriga keskin qarama-qarshi boʻlgan odobsiz soʻzlar koʻrinishida ovozli tiklar yaratardi.
1861-yilda Tourette sindromini oʻrganishga muhim hissa qoʻshgan A. Trousseau oʻzining klinik tibbiyot va terapiya boʻyicha darsligida bir nechta holatlarni tasvirlab bergan.
Epidemiologiya
Tourette sindromi hozirda kam uchraydigan kasallik deb hisoblanmaydi, lekin har doim ham toʻgʻri tashxis qoʻyilmasligi mumkin, chunki aksariyat holatlar yengil koʻrinishda boʻladi. 1ta dan 10 ta gacha boʻlgan 1000 ta bolalarda Tourette sindromi mavjud ; 1000 kishidan 10 dan ortigʻi tikli buzilishga ega. Boshqa maʼlumotlarga koʻra, sindromining umumiy populyatsiyada tarqalishi 10 000 kishidan 3-5 tani tashkil qiladi. Bunda erkaklar ustunlik qiladi (3:1).
Etiologiya
Tourette sindromining etiologiyasi va aniq sababi nomaʼlum, ammo u genetik va atrof-muhit omillari bilan bogʻliqligi aniqlangan. Genetika tadqiqotlari shuni koʻrsatdiki,Tourette sindromi holatlarining aksariyati irsiydir, ammo uning qanday kelib chiqishining aniq mexanizmi va oʻziga xos geni hali aniqlanmagan. Baʼzi hollarda Tourette sindromi sporadik, yaʼni ota-onadan meros boʻlib oʻtmaydi. Tourette sindromi bilan bogʻliq boʻlmagan tiklar koʻrinishidagi boshqa kasalliklarga turettizmlar deyiladi.
Tourette sindromi boʻlgan odam gen(lar)ni oʻz farzandlaridan biriga oʻtkazish ehtimoli taxminan 50 % ni tashkil qiladi, ammo bu sindrom oʻzgaruvchan gen ekspressiyasi va toʻliq penetransi boʻlmagan holatdir. Shunday qilib, maʼlum bir genetik nuqsonni meros qilib olgan har bir kishi simptomlarni rivojlantirmaydi; hatto eng yaqin qarindoshlarda ham har xil simptomlar boʻlishi yoki umuman boʻlmasligi mumkin. Gen(lar) Tourette sindromida yengil tik (vaqtinchalik yoki surunkali tiklar) yoki tiklarsiz obsessiv-kompulsiv alomatlar sifatida ifodalanishi mumkin. Gen(lar)ni meros qilib olgan bolalarning faqat ozchiligida tibbiy yordam talab qiladigan alomatlar mavjud. Jins nuqsonli genning namoyon boʻlishiga taʼsir qiladi, erkaklarda tiklar ayollarga qaraganda koʻproq uchraydi.
Tourette sindromini keltirib chiqarmaydigan yuqumli yoki psixosotsiyal omillar uning ogʻirlashishiga taʼsir qilishi ehtimoldan holi emas. Autoimmun jarayonlari tiklarning paydo boʻlishiga va baʼzi hollarda ularning kuchayishiga olib kelishi mumkin. 1998-yilda ruhiy salomatlik milliy institutining amerikalik olimlari streptokokkdan keyingi autoimmun jarayoni natijasida bir guruh bolalarda obsessiv-kompulsiv buzilishlar va tiklar paydo boʻlishi mumkinligini taxmin qildilar. 5 diagnostika mezoniga javob beradigan bolalar ushbu gipotezaga koʻra, streptokokk infektsiyasi bilan bogʻliq boʻlgan bolalikdagi autoimmun nevropsixiyatrik kasalliklarga ega deb tasniflanadi (izglizcha qisqartmasi PANDAS). Bu munozarali gipoteza klinik va laboratoriya tadqiqotlarining eʼtiborida boʻlgan, ammo isbotlanmagan.
Tiklar talamus, bazal gangliyalar va frontal loblarning disfunksiyasi natijasidir, deb ishoniladi. Neyroanatomik modellar miyaning kortikal va subkortikal tuzilmalarining neyron aloqalaridagi nosozliklar sindromida ishtirok etadi va neyrovizualizatsiya texnologiyalari bazal gangliyalar va frontal giruslarning ishtiroki deb hisoblanadi.
Obsessiv-kompulsiv buzilishning ayrim shakllari genetik jihatlarda Tourette sindromi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.
Tanadagi magniy etishmovchiligi va buning natijasida kelib chiqadigan metabolik kasalliklar Tourette sindromi va baʼzi bir qator kasalliklarning sabablaridan biri boʻlishi mumkinligini koʻrsatadigan nazariya ham taklif qilingan, magniy birikmalari va B6 vitaminini qabul qilish koʻp bemorlar holatini yaxshilashi mumkin. .
Diagnostika
Tourette sindromi turiga va davomiyligiga (vaqtinchalik yoki surunkali) qarab " DSM-IV " ga koʻra tasniflanadigan tik kasalliklari turlaridan(motor yoki ovoz tiklar) biridir. Vaqtinchalik tik buzilishi 4 haftadan 12 oygacha davom etadigan bir nechta harakatli tiklari, ovozli tiklari yoki ikkalasidan iborat boʻlgan holatdir. Surunkali tik buzilishlari bir yildan koʻproq vaqt davomida mavjud boʻlgan bitta yoki koʻp, harakatli yoki ovozli tiklar (lekin ikkalasi ham bir vaqtda emas) boʻlishi mumkin. Tourette sindromi bemorda bir yildan ortiq vaqt davomida bir nechta harakatli tiklar va kamida bitta ovozli tik mavjud boʻlganda tashxis qilinadi .<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
Tiklar
Tiklar „gʻayritabiiy xatti-harakatlar“, „normal harakat fonida oldindan aytib boʻlmaydigan tarzda vaqti-vaqti bilan sodir boʻladigan“, harakatlar va tovushlardir. Tourette sindromi bilan bogʻliq tiklar soni, chastotasi, ogʻirlik darajasi va anatomik joylashuvi boʻyicha farqlanadi. Hissiy qaygʻurishlar har bir bemorda tiklarni ogʻirlik darajasini va chastotasini individual ravishda oshiradi yoki kamaytiradi. Shuningdek, baʼzi bemorlarda tiklar ketma-ket davom etadi.
Koprolaliya (taqiqlangan soʻz va iboralarni oʻz-oʻzidan talaffuz qilish) Tourette kasalligining eng mashhur belgisidir. Turli manbalarga koʻra, u bemorlarning 10 % namoyon boʻladi. Koprolaliya odatda oʻsmirlik davrida boshlanadi, keyinchalik kopropraksiya (nomaqbul imo-ishoralar) bilan almashadi. Ekolaliya (boshqa odamlarning soʻzlarini takrorlash) va palilaliya (oʻz soʻzini takrorlash) kamroq uchraydi ammo mos ravishda harakatli va ovozli tiklar kasallikning boshida, koʻzni miltillash va yoʻtalish shaklida paydo boʻladi. Bundan tashqari, exopraksiya (boshqalarning harakatlarini taqlid qilish) ham uchrab turadi. Boshqa harakat buzilishlarining patologik harakatlaridan (masalan, xoreya, distoni, miyokloniya va diskineziya) farqli oʻlaroq, Tourette tiklari monoton, vaqtincha bostilib turadigan, ritmik boʻlmagan va koʻpincha chidab boʻlmas istak bilan birga keladi. Tik paydo boʻlishidan oldin, Touretta sindromi boʻlgan koʻpchilik odamlar aksirish yoki teri qichishganda uni tirnash kabi kuchli istaklarni boshdan kechiradilar. Bemorlar tiklarga istak chaqiruvchilar-bosim yoki energiyaning zoriqishi deb taʼriflaydilar va tiklardan foydalanishadi chunki ular oʻzlarini yengil yoki yaxshi his qilishlar uchun „kerak“ boʻladilar. . Bunday holatning misollari tomoqdagi begona jism borligi yoki yelkadagi noqulayliklar hissi bunday holat sizda tomoqni tozalashga yoki yelkani qisishga olib keladi. Yana bir misol — koʻzlardagi diskomfortni bartaraf etish uchun ularni miltillatish. Touretta sindromidagi tiklarning nashr etilgan tavsiflari diagnostika mezonlariga kiritilmagan boʻlsa ham, kasallikning asosiy belgisi sifatida aniqlanadi.
Davolash
Trisikllik antidepressantlar, (masalan, fluoksetin) va lityum preparatlari Tourette sindromi bilan bogʻliq obsessiya, konsentratsiya va depressiya muammolari uchun ishlatiladi.
Ranaldo Bailey
Ranaldo Bailey (Ranaldo Antonio Beyli: 1996-yil 5-iyulda tavallud topgan) — barbadoslik futbolchi. USC Aiken Pacers va Barbados milliy jamoasida himoyachi sifatida oʻynaydi.
Xalqaro martaba
Yoshlar darajasida Ranaldo Antonio Beyli 2013-yilgi KONKAKAF U-17 chempionatida oʻynagan.