cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alvord (Iowa)
Alvord AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Lyon okrugi tarkibiga kiradi.
Abdulhamid Sobiri
Xalqaro faoliyati
2022-yil 10-noyabrda Sobiri Marokashning 2022-yilda Qatarda bo‘lib o‘tadigan futbol bo‘yicha Jahon chempionatida ishtirok etish uchun 23 kishilik tarkibiga kiritildi.
Oʻyin uslubi
Sobiri asosan markaziy hujumchi orqasida „10-raqam“ ostida oʻynaydi, ammo u keng hujum hududlarida ham oʻynay oladi.
Alvord (Iowa)
Aholisi
196 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 270,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,73 km2. Shundan 0,73 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 403 m balandlikda joylashgan.
Serkan Acar
thumb|Serkan Acar Serkan Acar (1948-yil Istanbul—2013-yil Istanbul) — „Fenerbahche“ ning turk futbolchisi edi. U himoyachi va baʼzan yarim himoyachi sifatida oʻynagan.
Futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan keyin oʻz klubida bosh murabbiy sifatida faoliyat olib borgan.
Faoliyatini „Fenerbahçe S.K.“ dan boshlagan. U 1967-yil va 1978-yillarda 11 yil oʻynagan. U 295 uchrashuvda 13 gol urgan va 1967-68, 1969-70, 1973-74, 1974-75 va 1977-78-yillarda Turkiya ligasi, shuningdek 1973-74-yillarda Turkiya kubogini yutgan .
Basadingen-Schlattingen
Basadingen-Schlattingen Shveysariyaning Thurgau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Diessenhofen okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 15.7 km2. 1679 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Basadingen-Schlattingenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Montigny-le-Franc
Montigny-le-Franc Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Laon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
192 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,0 km2. Dengiz sathidan 105 – 150 m balandlikda joylashgan.
To`da (Istaravshan)
To'da (Тӯда)  — Tojikiston Respublikasining Istaravshan tumani, Javkandak jamoatiga qarashli daha. Dahadan mahalla markazigacha 3 km, tuman markazigacha 5 km.
Aholisi
Aholisi — 2347 kishi.
Xitoy xattotligi
Xususiyatlari
Xitoyda xattotlik shūfǎ yoki fǎshu so‘zma-so‘z tarjima qilganda «yozuv usuli/yozuv qonuni» degan ma'noni anglatadi; shodo ( 書道 ) Yaponiyada (“yozuv usuli/prinsipi”); va Koreyada seoye (y-i-i; hìjì) («yozish mahorati/mezoni» ); Vetnamdagi thư pháp (yàngì) (“qo‘l yozuvi san’ati”).
Xitoy xattotligi o'zining estetik sifati uchun qadrlanadi, uzoq an'anaga ega va bugungi kunda san'at turlaridan biri sifatida qabul qilinadi. Xitoy xattotligi nafaqat yozish usullariga, balki o'z xarakterini rivojlantirishga ham e'tibor qaratadi va izlanish sifatida o'rgatiladi.ir
Xitoy xattotligi Xitoy, Tayvan, Yaponiya, Koreya, Vetnam va Gonkongda mashhur bo'lgan. Tayvanda oʻquvchilardan boshlangʻich maktabdan boshlab to oʻrta maktabgacha har hafta kamida bir necha marotaba 1980-yilgacha xitoycha xattotlik yozishlari soʻralgan. Yosh avlodlar "yozishdan" ko'ra tez-tez "yozish" bilan shug'ullanayotganligi sababli, shaxsiy kompyuterlar, planshetlar va mobil telefonlar asosiy aloqa kanaliga aylanganda, Xitoy xattotligi sof san'atga aylandi.
Xitoy yozuvi uslublari
thumb| Oracle suyagi parchasi, Shang sulolasi (miloddan avvalgi 1600–1046 yillar) ) Oracle bone yozuvi hayvonlarning suyaklariga yozilgan xitoycha belgilarning dastlabki shakli edi. Orakul suyaklariga - hayvon suyaklariga yoki toshbaqa plastronlariga yozilgan - bu xitoy yozuvining eng qadimgi ma'lum shaklidir. Suyaklarda bashoratlar yozilganligiga ishonishgan. "Orakul suyagi yozuvlari" deb atalgan narsalarning birinchi ko'rinishi Xenan provinsiyasining shimoliy chegarasidagi zamonaviy Anyang (kàngín) yaqinidagi joylardan yozilgan ho'kiz skapula va toshbaqa plastronalari shaklida topilgan. Ularning katta qismi ushbu mintaqadagi Yinxu saytida topilgan. Ular Vu Dingdan boshlab Shang sulolasining so'nggi to'qqizta qirolining piromantik folbinliklarini qayd etadilar, uning qo'shilish davri turli olimlar tomonidan miloddan avvalgi 1250 yoki miloddan avvalgi 1200 yilga to'g'ri keladi. Shan sulolasi Xitoyda yozuvning kelib chiqishiga sabab bo'lgani haqida hech qanday dalil yo'q, ammo qadimgi yoki boshqa joylardan tanilgan xitoy yozuvi ham yo'q. Kechki Shang oracle suyak yozuvlari xitoy yozuvining eng qadimgi muhim korpusini tashkil etadi va u Xitoy yozuvlari oilasining eng qadimgi a'zosi va ajdodi bo'lib, Xitoy bronza yozuvlaridan oldingi hisoblanadi.
Brogliano
Brogliano Italiyaning Veneto mintaqasida joylashgan kommunadir. Vicenza provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12 km2. 2933 nafar aholi istiqomat qiladi.
James A. Robinson
James Alan Robinson (1960-yil 27-fevral) — britaniyalik iqtisodchi va siyosatshunos. 2015-yildan Chikago universitetining Harris nomidagi jamoat siyosati maktabi professori, shunigdek, maktabning global mojarolarni oʻrganish va hal qilish boʻyicha Pearson institutining direktoridir. Olim 2004—2015-yillarda Harvard universitetida dars bergan, bundan tashqari Kaliforniya, Janubiy Kaliforniya va Melburn universitetlarida ham faoliyat yuritgan.
Olim asosan qiyosiy-iqtisodiy tahlil va uzoq davrlardagi siyosiy taraqqiyot, jumladan, Janubiy Amerika va Janubiy Sahroi Kabirdagi jarayonlar boʻyicha tadqiqotlar olib boradi. Daron Acemoglu bilan hammualliflikda „Diktatura va demokratiyaning iqtisodiy manbalari“ (2006), „Mamlakatlar tanazzuli sabablari“ (2012) va „Tor koridor“ (2019)  kabi kitoblarni yozishgan.
Tarjimayi holi
Robinson 1960-yil 27-fevralda Buyuk Britaniyada tavallud topgan. Dastlab London School Economics da (BSc, 1982), soʻngra Uorik universiteti (magistr, 1986), Yel universitetida (PhD, 1993) iqtisodni oʻrgangan. 1992—1995-yillari Melbrun universitetida dars bergan, 1995-—1999-yillarda Janubiy Kaliforniya universitetida assistent-professor, 1999—2004-yillari Berklidagi Kaliforniya universitetida dastlab assistent-professor, 2001-yildan esa dotsent (associate professor) boʻlib ishlagan. 2004-yilda Harvard universiteti davlat boshqaruv kafedrasi professori boʻlgan. 2015-yil 1-iyuldan Chikago universitetining Harris nomidagi jamoat siyosati maktabi professori sifatida faoliyat yuritmoqda.
Mongoliyaga birinchi tashrifi chogʻida olim 2016-yil 9-mayda Mongoliya Milliy universiteti faxriy doktori unvoni bilan taqdirlanadi.
Indikator
Indikator (lot. indico — koʻrsataman, aniqlayman) — biror jarayonning borishini yoki kuzatilayotgan obyektning holatini inson idrok etadigan qulay shaklda aks ettiruvchi asbob (qurilma, element). Vizual (koʻrib), akustik (eshitib), tahlil (sezish, iskash va b. ga asoslangan) va b. xillari bor. Inson axborotlarning qariyb 90 foizini koʻrib idrok qilgani uchun vizual I. kengroq ishlatiladi. Vizual I. ning katta guruhini tasviriy I. lar tashkil etadi, ular obyektning fazodagi holatini, tasnifiy oʻzgarishini grafik tarzda yoki elektron-nur trubkasi ekranida egri chiziq tarzida tasvirlaydi. "Hozir boʻlish effekti" ni yaratuvchi vizual I. dan foydalanilganda yaxshi idroq qilinadi. Mas, samolyotning bir necha I. koʻrsatayotgan vaziyati samolyotni tusmollab qoʻndirish asbobidagi bitta koʻrinadigan shartli tasvir — obyektning ekranda siljishi bilan almashtiriladi (1-rasm). Kuzatilayotgan obyekt yaxshi koʻrinmaydigan joylarda akustik I. qoʻl keladi. Obʼyektdan keladigan signallarni darhol sezish lozim boʻlgan hollarda taktil I. vizual I. bilan birga qoʻllaniladi.
Tuzilishiga koʻra, signal I. i (lampalar, qoʻngʻiroq, richag va b.), milli (minut, metr, kilogramm, gradus va b. ga boʻlingan shkalali), raqamli, tasviriy (yaqqol), proyeksion (elektron-nur trubkali) va aralash I. lar buladi. Vazifasiga ko'ra, rostlash, o'lchash, radiolokatsiya va b. xillarga boʻlinadi. Konchilikda plunjerli nasosning klapanlari ishini nazorat qilib turadigan rostlash I. i qoʻllaniladi. Mashinasozlikda berilgan oʻlchamdan ogʻish qiymatini koʻrsatadigan oʻlchash I. i ishlatiladi (2-rasm). Radiolokatsiya I.iradiolokatorning taʼsir doirasida nishon paydo boʻlganini koʻrsatadi va uning koordinatalarini aniqlab beradi.
Muhammad Darvesh
Muhammad Darvesh — (1500—1562) — alloma va avliyo. Mavlono Muhammad Darvesh buyuk avliyo, atoqli tarbiyachi, alloma, adib bo‘lib, „Silsilayi sharif“dagi yigirma birinchi halqaning piri murshidi sifatida G‘arbu Sharqqa mashhur. U 1500-yilda Qashqadaryo viloyati, Kitob tumanining Xoja Isfaroz qishlog‘ida tug‘ilib, 1562-yil shu yerda vafot etgan. Mavlono Muhammad Darvesh o‘rta bo‘yli, bug‘doyrang, oq soqolli, g‘oyat nuroniy bo‘lib, nasabi Hazrat Umar r.a.ga borib taqaladi. Muhammad Darvesh zohiriy va botiniy ilmlarni puxta egallagandi. Yoshlikdan boshlab zuhd va riyozatni hayoti shioriga aylantirib, o‘n besh yil muttasil nafs tarbiyasi bilan shug‘ullandi. Kasbi dehqonchilik edi. „Tuhfat az-zoirin“da yozilishicha, Muhammad Darvesh taqvodor, ilmiga amal etuvchi, insofu adlni o‘ziga kasb etgan, karomati zohir, botin tasarrufiga ega, shuningdek, gumnomlik ila mashhur satri hol (yaʼni o‘z avliyoliklarini oshkoro qilmas) edi. Naql etadilarki, bir kuni ochlikdan ko‘p riyozatlar chekib osmonga qarab yolvordilar. Shu onda Hizr alayhissalom kelib: „Siz sabru qanoat ilmini o‘rganmoq bo‘lsangiz Hazrat Mavlono Muhammad Zohid huzurlariga boring. Ul zoti boborakot sizga taʼlim berurlar!“- deydilar. Shu ishoratdan so‘ng Muhammad Darvesh o‘z tog‘asi Hazrat Muhammad Zohid huzurlariga borib, uning xizmatida bo‘ladi, Qisqa muddatda tariqat ilmini puxta o‘rganib, sohibkaromat avliyo, piri murshid, ulug‘ tarbiyachi bo‘lib yetishadi. Muhammad Darvesh quyidagi asarlarni muallifi hisoblanadi: „Risola dar suluk“, „Risolai hush dar dam“. Muhammad Darveshning eng yetuk shogirdlari quyidagilardir: Xoja Muhammad Amkinagiy (bu zoti sharif Muhammad darveshning o‘g‘illaridir), Xoja Mirak Gunbazi Sabziy, Xoja Muhammad Rizo, Mavlono Sher Muhammad, Shayx Salotiy va boshqalar. U 1562-yilda vafot etgan. Muhammad Darvesh mozori Qashqadaryo viloyati, Kitob tumani Xoja Isfaroz qishlogida va ushbu ziyoratgoh taʼmirtalabdir.
Mikroorganizmlar
thumb|200x200px|[[Clostridium botulinum — botulizm uygʻotuvchisi]] thumb|290x290px|Mikroblar bilan kurash. [[1900-yil|1900-yildagi fransuz kartochkasi]] Mikroorganizmlar yoki Mikroblar (mikros — kichik, bios — hayot) — asosan, bir hujayrali mikroskopik tirik mavjudotlarning katta guruhi. Mikroorganizmlarga bakteriyalar, aktinometsitlar, achitqilar, viruslar, mogʻor zamburugʻlari, mikroskopik suvoʻtlar va boshqa kiradi. Mikroorganizmlar prokariotlar (hujayrasida yadro va xromosoma apparati yoʻq organizmlar) va eukariotlar (hujayrasida sitoplazma va membrana bilan ajratilgan yadrosi bor bir yoki koʻp hujayrali organizmlar)ga boʻlinadi. Mikroorganizmlar tabiat (tuproq, suv, oʻsimlik qoldiqlari va boshqalar)da keng tarqalgan. 1 g tuproq yoki suv osti gruntida 2—3 mlrd.gacha Mikroorganizmlar boʻladi. Mikroorganizmlarning oʻlchami turlicha boʻlib, ular mikronning oʻndan bir qismidan bir necha mikrongacha. Mikroorganizmlarning fiziologik-morfologik xususiyatlari va hayot sikli har xil. Koʻpgina Mikroorganizmlar bir hujayrali, baʼzilari, mas., mogʻor zamburuglari koʻp hujayrali iplar (mitseliy)ga ega. Mikroorganizmlar, odatda, xlorofillsiz, ammo baʼzilarida bakterioxlorofill va xlorofill bor. Koʻpchiligi boʻlinib, baʼzilari kurtaklanib, shuningdek, konidiya va sporalar hosil qilib koʻpayadi. Kasallik qoʻzgʻatuvchi Mikroorganizmlar ham mavjud. Mikroorganizmlar tashqi muhitning har xil omillari taʼsiriga juda chidamli. Mikroorganizmlar tabiatda moddalar aylanishida katta rol oʻynaydi. Mikroorganizmlar oʻsimlik va hayvon qoldiqlarini parchalab, yashil oʻsimliklar oʻzlashtirishi mumkin boʻlgan mineral birikmalar (mas., karbonat angidrid gazi, ammiak va boshqalar)ga aylantiradi. Azot toʻplovchi Mikroorganizmlar va tuganak bakteriyalari molekulyar azotni yigʻish xususiyatiga ega. Mikroorganizmlar fosfor, azot, uglerod, oltingugurt, temir va boshqalarning tabiatda aylanishida ishtirok etadi. Bundan tashqari, tuproqda koʻpayib, soʻng nobud boʻlib, uni organik moddalarga boyitadi. Mikroorganizmlar hayot faoliyati natijasida tuproq unumdorligi ortadi.
Tres
Tres (tres, uch) — Kuba va Puerto-Rikoda keng tarqalgan gitara turidir. Umumiy kelib chiqishi va bir xil nomiga qaramay, tresning Kuba va Puerto-Riko turlaridan sezilarli farqga ega. Dastlabki turida tres uchta torga ega boʻlgan; asbobning zamonaviy kuba turida juft guruhlangan oltita torlari mavjud boʻlgan, Puerto-Riko turida esa toʻqqizta uchlik boʻyicha guruhlangan. Tres oʻziga xos xususiyatga, biroz metall tovushga ega. Ular uni plektra yordamida oʻynashadi, tresda ijro etuvchi kubaliklarni „tresero“ (tresero), Puerto-Rikaliklarni esa „tresista“ (tresista) deb atashgan.
Kelib chiqishi
Ispanlar Karib dengizini mustamlaka qilganligi sababli, ular bilan birga koʻplab ispan musiqa asboblari ham Karib dengiziga kirganligi ajablanarli emas. Ulardan biri orollarda juda mashhur boʻlgan va koʻplab navlarning paydo boʻlishiga olib kelgan gitara edi. Konservativ hisob-kitoblarga koʻra, toʻrtta Karib dengizi asboblari ispan olti torli gitarasidan kelib chiqqan: requinto, bordonua, kuatro va tres, ularning har biri oʻziga xos ovozga ega — Ispaniyada gitara ishlab chiqarishda ishlatiladigan materiallardan farqli boʻlgani uchun. shuningdek, Lotin Amerikasi gitaralarining klassik gitaralarga nisbatan boshqacha sozlashi bilan bogʻliq.
Kubalik tres
Kubaning milliy musiqiy asbobi hisoblangan tres shu kungacha oʻz mashhurligini saqlab kelmoqda. Uning biroz kichik oʻlcham va baland ovozga egaligi, shuningdek, biroz metall tovushiga egaligi tufayli klassik gitaradan osongina ajralib turadi. Dastlabki turlarda tresda re minorda sozlangan uchta bittalik tor mavjud boʻlgan: „D“ („re“), „F“ („fa“) va „A“ („lya“). Zamonaviy tresda do majorda juft sozlangan olti torlari mavjud: „G“ („sol“) oktavaga, „C“ („do“), „E“ („mi“) oktavada uygʻunlashgan. Tres kubalik sonning asosiy asboblaridan biri hisoblanadi.
Lotin Amerikasi gitaralarining boshqa turlaridan farqli oʻlaroq, bizning davrimizga kelib, anaxronist boʻlib qolgan va faqatgina folklor ansambllari tomonidan qoʻllanila boshlangan, tres hozirgi kungacha Lotin Amerikasi zamonaviy musiqasida oʻz oʻrniga ega. Bunda asosiy xizmat afsonaviy kubalik musiqachi — Arsenio Rodrigesga tegishli boʻlib, u boshqa narsalar qatori tresning zamonaviy musiqiy tuzilmasini yaratganligi bilan ham tanilgan. Aynan u tufayli tres bugungi kunda Lotin Amerikasi zamonaviy musiqasini, xususan, salsani ijro etuvchi koʻplab ansambllarning bir qismi hisoblanadi.
Puerto-Riko
Kubadan tashqari, tres Puerto-Rikoda ham keng tarqalgan, ammo u biroz boshqacha tana shakli va torlarga ega. Biroq, ushbu mamlakatdagi treslar Kubadagi kabi mashhur emas — Puerto-Rikoda kuatro deb ataluvchi oʻziga xos gitara turi mavjud.
Indikator oʻsimliklar
Indikator oʻsimliklar (lot. indico — koʻrsataman, aniqlayman) — muayyan ekologik sharoit bilan bevosita bogʻliq oʻsimliklar (yoki ular guruqi). I. oʻ. ning biror joyda oʻsishiga qarab oʻsha joyga tavsif berish mumkin. I. oʻ. dan tuproqning mexanik tarkibi va shoʻrlanishini aniqlashda, choʻllarda chuchuk suvlarni va ayrim foydali qazilmalarni qidirib topishda foydalaniladi. Masalan, bugʻdoydoshlarning ayrim turlari (Festula ovina, Agrostis tennus va b.) — tuproqda qoʻrgʻoshin borligi; gunafshadoshlar — rux; burchokdoshlarning ayrim turlari — selen; koʻpchilik gʻallasimon oʻsimliklar va yoʻsinlar — mis va kobalt; yantoq — yer osti chuchuk suvlari; okbosh, shoʻrajriq va shoʻradoshlar oilasining koʻpchilik turlari tuproq shurlanishining indikatorlari hisoblanadi.
Staffelfelden
Staffelfelden Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Haut-Rhin departamenti Thann tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3553 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 480,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,4 km2. Dengiz sathidan 238 – 270 m balandlikda joylashgan.
Braxi ...
Braxi ... (yun. brachys — qisqa) — qoʻshma soʻzlar tarkibiy qismi, oʻzi qoʻshilib kelgan soʻz maʼnosiga "kalta", "qisqa" ifodasini beradi (mas, braxikefaliya, brahistoxrona).
Atatürk uy-muzeyi
Atatürk uy-muzeyi (Atatürk Evi Müzesi, Μουσείο Ατατούρκ, Mousío Atatúrk, Atatürk House Museum) — Turkiya respublikasining asoschisi Mustafa Kemal Atatürkning 1881-yilda tugʻilgan uyi. Uy hozirgi kunga kelib uy-muzeyga aylantirilgan. Muzey Saloniki shahrida joylashgan. Saloniki shahri hokimligi Turkiya respublikasining eʼlon qilingan yil munosabati bilan Mustafo Kemal posho uchun maxsus sovgʻa berishga qaror qilgan va 1933-yilda uyni sotib olish ishlarini boshlab yuborgan. Uyni sotib olish masalasi 1937-yilga kelib toʻliq hal qilingan va 1953-yilda muzey oʻlaroq faoliyat boshlagan.
Uy-muzeyga yil davomida 50 mingdan ortiq turist hamda ziyoratchi tashrif buyuradi. Uy-muzey hududida joylashgan tarixiy anor daraxti tashrif buyuruvchilar uchun koʻzga koʻrinarli qismlardan biri sanaladi. Anor daraxti Mustafa Kemalning otasi Ali Rizabey tomonidan ekilgan.
2011-yili uy-muzeyga Gretsiya madaniyat vazirligi tomonidan „Zamonaviy yodgorlik“ maqomi berilgan.
Manzili
Uy-muzeyning bugungi kundagi manzili „Agiu Dimitriu Avenue, Apostolu Pavlu koʻchasi No:17“ shaklidadir. Usmoniylar davlati davrida esa „Koca Kasım Pasho mahallasi, Islahane koʻchasi yoki Numan Paşa koʻchasi“ shaklida boʻlgan.
Uyning tarixi
Zübeyde xonim erining vafotidan keyin yaqin atrofda joylashgan kichik uylardan biriga koʻchib oʻtadi. Hozirgi kungacha saqlanib qolmagan bu uyda oila uzoq vaqt yashay olmagan. Mustafa Kemal 1893-yilda Salonik harbiy akademiyasiga oʻqishga kirib, uyni tark etadi.
Usmoniylar davlatida ikkinchi konstitutsiyaviy monarxiya davri eʼlon qilinishidan avval Mustafa Kemal oilasi bilan yashab turgan uch qavatli, pushti rangli bu uyni sotib olib, onasi va singlisi bilan birga yashay boshlagan. Mustafa Kemal Salonikdan ketganidan keyin ham onasi Zübeyde va singlisi Makbule xonimlar bu uyda biroz vaqt yashab turishgan. Bolqon urushlari vaqtida Gretsiya armiyasi tomonidan Saloniki egallanganidan keyin Mustafa Kemalning kichik oilasi Istanbulga koʻchib oʻtgan. uyning bundan keyingi taqdiri nomaʼlum.
1923-yilda imzolangan Lozanno shartnomasi boʻyicha amalga oshirilgan Turk va Rum aholisining almashinuv protokoli boʻyicha Mustafa Kemal oilasiga Istanbulning Bebek koʻchasidagi uylardan biri berilishi belgilangan. Berilgan uyda 1930-yillardan keyin Makbule xonim umrining oxiriga qadar yashab turgan.
Protokolga koʻra Salonikdagi Mustafa Kemalning uyi Yunoniston Milliy Banki hisobiga oʻtkazilgan. 1930-yilda Sharabini ismli trabzonlik ayol uyni Milliy bankdan 200.000 drahmiga sotib olgan va toʻrt nafar oila aʼzosi bilan yashay boshlagan.
Uyning Atatürkka sovgʻa etilishi
Salonik shahar hokimligi Turkiya respublikasining tashkil etilgan kuni munosabati bilan 1933-yil 29-oktyabr kuni uyushtirilgan maxsus yigʻilishda Turkiya respublikasi qurilishining 10 yilligiga bagʻishlab, Mustafa Kemal tugʻilgan uy devorlariga esdalik plakatlari osilishi va uyning hozirgi egalaridan qayta sotib olinib, Mustafa Kemal poshoga sovgʻa qilinishi kerakli borasida qaror qabul qilingan. Atatürkning Salonik shahridagi uyiga plakatlar osilishi Bolqon ittifoqi delegatsiyalarining 1933-yil 4-noyabr kuni tashrifi munosabati bilan amalga oshirildi.
Mikroskop (maʼnolari)
Mikroskop:
Genya
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Genya — Bolgariyaning markaziy qismidagi Gabrovo viloyatidagi Dryanovo munitsipalitetidagi qishloq.
Manbalar
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Lynnville (Indiana)
Lynnville AQShning Indiana shtatida joylashgan shahardir. Warrick okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
888 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 176,6 nafar kishi.
Rocky Hill
Rocky Hill AQShning New Jersey shtatida joylashgan shahardir. Somerset County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,7 km2. Shundan 1,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 109 m balandlikda joylashgan.
Belarus — Kuba munosabatlari
thumb|300x300px| Minskdagi Kuba elchixonasi thumb|300x300px| Gavanadagi Belarus elchixonasi Belarus — Kuba munosabatlari Belarus va Kuba oʻrtasidagi iqtisodiy-ijtimoiy aloqalar sanaladi. Ikkala davlat oʻrrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi juda kam hisoblanadi (2008-yilda 49,7 mln. dollar).
Wolfenbüttel
Wolfenbüttel Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Wolfenbüttel tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 78,46 km2. 53427 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Wolfenbüttelning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 4477
NGC 4477 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi SB0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Belarus — Kuba munosabatlari
Tarixi
2000-yilda ikki davlat oʻrtasida savdo-iqtisodiy hamkorlik toʻgʻrisida shartnoma imzolandi.
Buire-sur-l'Ancre
Buire-sur-l'Ancre Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Péronne tumani tarkibiga kiradi.
Belarus — Kuba munosabatlari
Hozirgi holat
2008-yilda oʻzaro tovar ayirboshlash hajmi 49,7 million dollarni tashkil etdi. Belorussiyadan Kubaga eksport (2008-yilda 35,1 million dollar, Belarus eksportining 0,11%i): asosan avtobuslar (2008-yilda 15,8 million dollarga oshgan), traktorlar, yuk mashinalari, ichki yonuv dvigatellari kabinsanoat mahsulotlarini sotib olgan. Kubadan Belarusga import (2008-yilda 14,6 million dollar, Belarus importining 0,04%): asosan shakar (2008-yilda 13,2 million dollarga koʻp miqdorda sotib olgan).
Ayni paytda texnik va axborot sohalarida hamkorlik jadan rivojlanmoqda.
Buire-sur-l'Ancre
Geografiyasi
Maydoni — 5,2 km2. Dengiz sathidan 38 – 102 m balandlikda joylashgan.
Braunit
Braunit (19-asr nemis olimi M. Braun nomidan) — murakkab oksidlar sinfiga mansub mineral. Kvadrat sistemada kristallanadi. Koʻpincha donador agregatlar uyumi koʻrinishida uchraydi. Rangi qoraqoʻngʻir yoki kulrang. Yarim metallsimon yaltiraydi. Qattiqpigi 6— 6,5. S. ogʻ. 4,7—4,9. Baʼzan suyet magnitlangan ham boʻladi. Gidrotermal yertomirlarda, kontakt — isgamorfik jinslarda uchraydi. Yirik ruda konlari marganes oksidiga boy regional va kontakt — metamorfik choʻkindi qatlamlarda uchraydi. B. beqaror, tezda psilomelan va pirolyuzitga aylanadi. B. — muhim marganes rudasi. Yirik konlari Hindistonda bor, Oʻzbekiston va Qozogʻistonda ham topilgan.
Labastide-Monréjeau
Labastide-Monréjeau Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Pau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
349 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 42,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,2 km2.
Faver
Faver Italiyaning Trentino — Alto Adige/Südtirol mintaqasida joylashgan kommunadir. Trento provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 9 km2. 840 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Richard Fromberg
Biografiyasi
Richard Fromberg 1970-yil 28-aprelda Alverstonda (Tasmaniya, Avstraliya) tugʻilgan. U 10 yoshida tennis bilan shugʻullana boshlagan. 1986—1989-yillarda faoliyat yuritgan.
1987-yilda avstraliyalik tennischi oʻsmirlar oʻrtasidagi Avstraliya ochiq chempionatining yakkalik bahslarida chorak finalga chiqdi. 1988-yilda u Avstraliya ochiq chempionatining yakkalik va juftlik finalida yarim finalga chiqdi, shuningdek, Uimbldon turnirining yakkalik yarim finalida oʻynadi — bularning barchasi oʻsmirlar toifasida.
1988-yil oxiriga kelib, u allaqachon kattalar tennisiga oʻtgan edi. 1990-yilda Fromberg oʻzining birinchi yakkalik bahslarida birinchi unvonini ATP turnirida qoʻlga kiritdi: Bolonyada, shuningdek, birinchi juftlik chempioni: Schenectadyda.
Baraban tayoqchalari
Tayoqlarning tuzilishi
thumb| Tayoqning uchi (boshi).
Richard Fromberg
Biografiyasi
Richard Avstraliya terma jamoasi uchun 1990 va 1993-yillarda Devis kubogi finalida oʻynagan. 1990-yilda Avstraliya jamoasi AQSh jamoasiga 2:3 hisobida yutqazdi, Fromberg yakkalik bahslarida Maykl Changni magʻlub etdi, ammo besh setlik oʻyinda qattiq kurashda u Andre Agassiga yutqazdi. 1993-yilda Avstraliya jamoasi nemis jamoasiga 1:4 hisobida magʻlub boʻldi — Fromberg Mark-Kevin Göllner ustidan gʻalaba qozondi, ammo Maykl Stichga yutqazdi. Devis Kubogidagi faoliyati davomida Fromberg yakkalik bahslarida 10 ta gʻalaba va 4 ta magʻlubiyat va bitta juftlik bahsida gʻalaba qozongan.
Baraban tayoqchalari
Shakl boʻyicha
Boshlarning turlari oʻrtasidagi farq juda shartli boʻlib, bundan tashqari, koʻpchilik kompaniyalar boshqa kompaniyalarning standartlaridan farq qiladigan oʻzlarining bosh standartlariga ega. Shunga qaramay, quyidagi 4 turdagi kallalarni ajratish odatiy holdir: yumaloq, silindrsimon, uchli va „zaytundan tosh shaklida“.
Richard Fromberg
Biografiyasi
Frombergning „ Katta dubulgʻa“ turnirlaridagi eng yaxshi natijasi 1993 va 1998-yillarda Avstraliya Ochiq chempionatining 4-raundiga chiqish edi.
Baraban tayoqchalari
Shakl boʻyicha
Boshning oʻlchami hosil boʻlgan tovushning intensivligini, hajmini va davomiyligini aniqlaydi.
Richard Fromberg
Biografiyasi
Richard Fromberg oʻz faoliyati davomida 4 ta yakkalik turnirida va 2 ta juftlik turnirida gʻolib chiqqan. Professional tennischilarning jahon reytingida eng yuqori yakkalik pozitsiyasi 24-oʻrin (1990-yilda). Faoliyati davomida u 2 605 740 dollar mukofot puli ishlab oldi [.
Baraban tayoqchalari
Shakl boʻyicha
Dumaloq boshlar (Toʻp uchi) ovozga diqqatni qaratadi (bu, ayniqsa, zindonlar uchun yaxshi) va tayoqning turli burchaklariga urilganda ovozning oʻzgarishini sezilarli darajada kamaytiradi. Ushbu turdagi boshlar zamonaviy barabanchilar orasida juda mashhurdir.
Barrel uchi boshlari asboblar yuzasi bilan katta aloqa maydoniga ega boʻlib, yanada ochiq va tarqoq ovoz beradi.
Richard Fromberg
Biografiyasi
Professional tennischi sifatida nafaqaga chiqqanidan soʻng, Richard Fromberg Fromberg murabbiyligini davom ettiradi va vaqti-vaqti bilan faxriylar oʻyinlarida, xususan, Tennis Legends koʻrgazmasining 2012-yilgi Avstraliya ochiq chempionatida juftlik bahslarida qatnashadi.
Baraban tayoqchalari
Shakl boʻyicha
Oʻtkir yoki uchburchak uchli boshlar eng mashhurdir. Ular oʻrta fokusli ovoz beradilar.
Koʻz yoshi yoki zaytun shaklidagi uchlari uchli boshlarga juda oʻxshaydi. „burmalar“ tufayli ular asboblarga tayoqning burchagiga qarab tovushni va asboblar yuzasi bilan aloqa qilish maydonini juda keng diapazonda boshqarishga imkon beradi.
Materiallar boʻyicha
Bundan tashqari, boshlar boʻlishi mumkin yogʻoch yoki neylon.
Neylon kartridjlar juda mashhur, chunki ular deyarli eskirmaydi va kristall, aniq ovozni olish imkoniyatini beradi. Neylon boshlarning asosiy kamchiliklari shundaki, ular yogʻochdan koʻra qimmatroq va ular oʻyin paytida tayoqdan uchib ketishi yoki kamroq tez-tez sinishi mumkin. Bu juda kamdan-kam hollarda sodir boʻlsa-da, chunki, qoida tariqasida, tayoqlarning oʻzlari eskiradi va tezroq buziladi. Barabanlar kamdan-kam hollarda, agar ular foydalanadigan tayoqlarning sifati yuqori standartga ega boʻlsa, oʻz martabalarida zarba berishadi.
Yogʻoch boshlar yogʻochning iliq yumshoq ovozini beradi. Ularning asosiy kamchiliklari — eskirish (silliqlash).
Yogʻoch
Koʻpincha barabanlar yogʻochdan yasalgan. Qoida tariqasida, hikori (yengil yongʻoq), chinor yoki eman ishlatiladi. Biroq, koʻplab barabanchilar boshqa turdagi yogʻochlardan yasalgan tayoqlar bilan oʻynashadi, masalan, gul daraxti (atirgul daraxti) yoki bubing.
Zarang tayoqchalari anchayin yengil boʻlib, asosan jim yoki tez oʻynash uchun ishlatiladi. Chinor juda ham yumshoq va yumshoq material boʻlganligi sababli, undan yasalgan tayoqlar tezda eskiradi yoki sinadi.
Gikori tayoq ishlab chiqarishda eng mashhur materialdir. U chinordan koʻra koʻproq kuch, ogʻirlik, zichlik va qattiqlikka ega. Bundan tashqari, u zarbalardan qoʻllarga uzatiladigan tebranishlarni samarali ravishda yumshatish qobiliyatiga ham ega.
Eman tayoqchalari eng ogʻir, eng zich va eng bardoshli hisoblanadi. Eman kamdan-kam hollarda tayoqlarni tayyorlash uchun ishlatillinadi.
Chelik
Oxirgi vaqtlarda oʻqitish uchun poʻlat tayoqlar mashhurlik kasb etmoqda. Ularning ogʻirligi oʻynash uchun tayoqlarning ogʻirligidan sezilarli darajada oshadi va ularni baraban toʻplamida oʻynab boʻlmaydi, lekin ular mashq qilish va texnikani mashq qilish uchun ishlatiladi. Mashhur barabanchi Jojo Mayer oʻzining video maktabida ushbu tayoqlarni tavsiya qiladi. Ammo hamma ham u bilan rozi emas, baʼzilari „sport“ komponentiga eʼtibor qaratsangiz, mumkin boʻlgan kontrendikatsiyalar haqida gapirishadi — qoʻllar kuchayadi, lekin moslashuvchanlikni yoʻqotadi. Moʻtadil va toʻgʻri yondashuv bilan ular foydali boʻladi, ammo notoʻgʻri yondashuv bilan ular zarar etkazishi mumkin, shuning uchun siz ularga ehtiyotkorlik bilan munosabatda boʻlishingiz kerak. Ehtimol, shuning uchun bunday tayoqlar keng tarqalgan emas va asosan onlayn-doʻkonlarda sotiladi.
Turli ishlab chiqaruvchilar baʼzan qalinligi va ogʻirligini koʻrsatish uchun turli xil belgilardan foydalanadilar. Baʼzi ishlab chiqaruvchilar (Pro Mark, Vic Firth, ZILDJIAN va boshqalar)) tayoqlarni musiqa uslublari boʻyicha tasniflang (Rok, Jazz, Orkestr). Barabanlar — indosserlar uchun alohida ishlab chiqarilgan „nominal“ tayoqlar.
Stik belgisi
Turli ishlab chiqaruvchilar baʼzan qalinligi va ogʻirligini koʻrsatish uchun turli xil belgilardan foydalanadilar. Baʼzi ishlab chiqaruvchilar (Pro Mark, Vic Firth, ZILDJIAN va boshqalar)) tayoqlarni musiqa uslublari boʻyicha tasniflang (Rok, Jazz, Orkestr). Barabanlar — indosserlar uchun alohida ishlab chiqarilgan „nominal“ tayoqlar.
Eng keng tarqalgani ikki belgili belgilash tizimi boʻlib, unda harf qoʻllanilish sohasini, raqam esa qalinligini koʻrsatadi.
Harf belgilari
Harf belgilari maʼlum bir modelning koʻlamini koʻrsatish uchun ishlatilgan, ammo hozirgi vaqtda ular deyarli butunlay maʼnosini yoʻqotgan. Turli ishlab chiqaruvchilar turli xil belgilash sxemalaridan foydalanishlari mumkin, eng mashhurlari:
"A" modellari dastlab katta guruhlar, raqs musiqasini ijro etadigan guruhlar uchun yaratilgan. Odatda, bu tayoqchalar „B“ modeliga qaraganda yupqaroq boʻlib, ingichka boʻyin va nisbatan kichik boshlarga ega, bu barabanchiga tinchroq va yumshoqroq ovoz chiqarish imkonini beradi. Odatda, ushbu modelning tayoqlari sekin „engil“ musiqada, masalan, jazz yoki blyuzda qoʻllaniladi.
"B" harfi „Band“ degan maʼnoni anglatadi. Dastlab guruch va simfonik orkestrlarda foydalanish uchun moʻljallangan. Ushbu modelning tayoqlari „A“ emas, balki balandroq oʻynash uchun kattaroq yelka va boshga ega. Odatda metall kabi ogʻir musiqalarda qoʻllaniladi.
Endi bu modelning tayoqlari boshlangʻich barabanchilar uchun tavsiya etiladi.
"S" harfi „koʻcha“ degan maʼnoni anglatadi. Dastlab, tayoqlarning ushbu modeli shahar marsh guruhlarida oʻynash uchun moʻljallangan edi, bu yerda yuqori zarba kuchi va ijro balandligi kutilmoqda, mos ravishda ushbu guruhning tayoqlari eng katta hajmga ega. Ushbu turdagi tayoqlar katta diametri tufayli barabanni oʻynash uchun deyarli ishlatilmaydi.
"N" „neylon“ degan maʼnoni anglatadi va nisbatan yangi belgidir. Belgilash oxirida qoʻshiladi (masalan, „5A N“) va tayoqning neylon uchi borligini koʻrsatadi.
Raqamli belgilar
Oldin koʻrsatilgan va endi tayoqning diametrini (yaʼni qalinligi) koʻrsatadigan raqamli belgilar, ammo tayoqning qalinligi pasayib bormoqda, yaʼni 5A diametri 7A boʻlgan tayoqdan ancha qalinroq.
Ushbu tizim yaxshi yoʻlga qoʻyilgan, maʼnosi saqlanib qoladi, ammo brendga qarab, u biroz oʻzgarishi mumkin.
Raqamli belgilar alifbodan keyin qoʻllaniladi, yaʼni „B“ markasi „A“ dan qalinroq boʻlsa, 2B 2A dan qalinroq boʻladi, chunki „B“ belgisi boʻlgan tayoqlar qalinroq boʻyinga ega.
Taktakenéz
Taktakenéz — Vengriyaning shimoli-sharqidagi Borsod-Abauj-Zemplén okrugidagi qishloq.
Baraban tayoqchalari
Oʻyin texnikasi
Vaziyatga qarab, barabanchi turli tayoq tutqichlari va turli zarba berish usullaridan foydalanishi mumkin.
Stik tutqichi
Bundan tashqari, baʼzan „grab sticks“ yoki „lock“ (grip) talaffuzini topishingiz mumkin.Tutqich tayoqlarning bir nechta variantlari mavjud.
Boshqa oʻyin aksessuarlari
Timpani oʻynash uchun tom-tomlar, kattalashtirilgan boshli maxsus tayoqlar ishlatiladi. Ksilofonlar, vibrafonlar uchun shunga oʻxshash tayoqlar ishlatiladi, baʼzan akkordlarni oʻynash uchun 4 ta tayoq ishlatilishi mumkin.
Choʻtkalar
thumb| Choʻtka oʻynash Jazz, blyuz va belanchakda choʻtkalardan foydalanish odatiy holdir (wire brushes) — tutqichdan va unga biriktirilgan nozik novdalardan iborat qurilma, fanni tashkil qiladi. Rodlar metall yoki plastmassa boʻlishi mumkin va tutqichlar odatda kauchuk yoki plastmassa qoplamali yogʻoch yoki alyuminiydir. Choʻtkalar tortib olinadi, keyin tutqichdan chiqadigan novdalar uzunligini sozlash mumkin: oʻyindan keyin ularning xavfsizligini taʼminlash uchun ularni qisqaroq va qattiqroq qiling yoki butunlay olib tashlang. Shoxchalarga qarama-qarshi uchidan boshlab, bunday choʻtka halqa yoki uchburchak shaklida halqa ichiga egilgan metall tayoqqa ega. Choʻtkasi aylantirilishi mumkin va bu pastadir tayoqning ovoziga yaqinlashib, koʻproq toʻplangan va oʻqilishi mumkin boʻlgan tovushni beradigan zindonni oʻynash uchun ishlatilishi mumkin. Koʻpgina musiqachilar metall choʻtkalarni afzal koʻrishadi, garchi yaqinda yanada bardoshli plastiklar paydo boʻldi.
Choʻtkalar barabanlarga tayoqlardan koʻra nafis, maydalangan, „odobli“ ovoz beradi. Choʻtkalarni forte oʻynash qiyin, shuning uchun ular ogʻir musiqada kamdan-kam qoʻllaniladi va faqat qandaydir atrofdagilarni qayta tiklash uchun ishlatiladi. Bundan tashqari, choʻtkalar bilan oʻyinda „supurish“ maxsus texnikasi mavjud (sweep) tamburni, choʻtka boshning yuzasi boʻylab bosim bilan bosilganda. Bu tayoqning qisqa va oʻtkir zarbalaridan farqli oʻlaroq, vaqt oʻtishi bilan choʻzilgan noyob shitirlash effektini beradi (legato). Koʻpincha barabanchining choʻtkalar bilan oʻynash qismi zarbalarning uzluksiz almashinishidan iborat (tap) va xabarlar. Ushbu texnikadan foydalanish uchun sizga donador qoʻpol qoplama bilan qoplangan maxsus zarba boshi boʻlgan tambur kerak.
Rut
Rut (rutes Ruten — novdalar, novdalar) — tutqichga mahkamlangan yupqa yogʻoch tayoqchalar toʻplami (zavod yoʻlaklari qayin yoki bambuk chiplaridan yoki sintetik xom ashyolardan tayyorlanadi). Koʻpincha ruega qoʻshimcha lenta va rezina halqa qoʻyiladi, ular yoʻnalish boʻylab harakatlanayotganda, siz toʻplamni mahkamlashingiz yoki aksincha, boʻshashtirishingiz mumkin.
1408
Vafot etgan
''См. также: Категория:Умершие в 1408''
🇷🇺
Baraban tayoqchalari
Rut
Ildizlar barabanlarga boʻgʻiq ovoz beradi. Fortissimo oʻynaganda ham, ular bilan tayoqlarning kuchiga erishish mumkin emas; aksincha, ildizning oʻzi yaroqsiz boʻlib qoladi, chunki tayoqlarni plastinka yoki baraban halqasida sindirish oson. Shu sababli, ildizlarning roli barabanchilar tomonidan zarbli cholgʻu uchun oʻziga xos soqov sifatida koʻrib chiqiladi va ular boshqa cholgʻu asboblari chalinishi kerak boʻlganda ishlatiladi. Shunga qaramay, marshrutlarning ovozi ham maʼlum bir tembr oʻziga xosligi bilan ajralib turadi: u xiraroq, uzoqroq boʻladi. Ildizlar chalinganda yaylovli boʻlib, tayoq bilan solishtirganda yomon reboundga ega va ular bilan oʻynash maʼlum mahorat talab qiladi, shuning uchun barabanchilar baʼzan birinchi marta rutsni qabul qilishda adashib, qoʻl „yopishqoq“ va chimchilab qolganidan shikoyat qiladilar.
Kaltaklar
Akademik musiqada turli xil kaltaklar yoki kefallar juda keng tarqalgan. Kaltakning engil ingichka tutqichi va ogʻir uchi bor. Kaltaklar, qoida tariqasida, juda tor maqsadga ega va faqat bitta asbobni chalish uchun moslashtirilgan, masalan, bas baraban uchun urgich, gong uchun, glokenspiel uchun. Bunday kaltaklar boshqa asboblarni chalish uchun juda kam foyda keltiradi. Kaltaklarni tayyorlash uchun materiallar har xil boʻlishi mumkin. Tutqichlar odatdagi yogʻoch turlaridan, shuningdek, qamish yoki plastmassadan tayyorlanadi. Maslahatlar qattiq yogʻoch yoki plastmassa yoki yumshoq, kauchuk yoki namat bilan qoplangan boʻlishi mumkin. Maslahatlar, shuningdek, turli xil materiallarning kombinatsiyasi bilan qattiq sferikdan murakkab assimetrikgacha boʻlgan boshqa shaklga ega boʻlishi mumkin.
Barqaror energiya
Barqaror energiya kam uglerodli elektr energiyasi ishlab chiqarishni koʻpaytirish, xavfsiz energiyani universal qilish va energiyani tejash amaliyotini oʻz ichiga oladi. Yuqoridagi rasmlarda chapdan soat yoʻnalishi boʻyicha: Ispaniyada erigan tuz issiqlik saqlash bilan kontsentrlangan quyosh energiyasi, Janubiy Afrikada shamol energiyasi generatorlari, Singapurda elektrlashtirilgan jamoat transporti va Efiopiyada yashil energiya orqali oziq-ovqat tayyorlash tasvirlari keltirilgan. Energetika barqaror soha hisoblanib, „hozirgi kunning ehtiyojlarini qondira olsa, kelajak avlodnikini ham qondira olishi mumkin“ligi taʼkidlanadi. Barqaror energiyaning aksariyat taʼriflari issiqxona gazlari emissiyasi kabi ekologik, energiya tanqisligi, ijtimoiy va iqtisodiy jihatlarni hisobga oladi. Shamol, gidroenergetika, quyosh va geotermal energiya kabi qayta tiklanadigan energiya manbalari, odatda, qazib olinadigan yoqilgʻi manbalariga qaraganda ancha barqarordir. Biroq, qayta tiklanadigan energiya manbalarining baʼzi loyihalari, masalan, bioyoqilgʻi ishlab chiqarish uchun oʻrmonlarni qisqartirish atrof-muhitga jiddiy zarar yetkazishi mumkin.
Qayta tiklanmaydigan energiya manbalarining barqaror energiyadagi roli bahslidir. Yadro energetikasi kam uglerodli manbalarning tugash ehtimolini shamol va quyosh energiyasi bilan solishtirish mumkin. Biroq, radioaktiv chiqindilar, yadroviy nurlanish kabi baxtsiz hodisalar bilan bogʻliq xavotirlar tufayli uning barqarorligi hamon muhokama ostidadir. Koʻmirdan foydalanishdan tabiiy gazdan foydalanishga oʻtish atrof-muhitga foyda keltirib, iqlim oʻzgarishiga oʻz taʼsirini koʻrsatadi. Lekin, boshqa yoqilgʻi turlariga oʻtishning kechikishiga sababchi boʻladi. Karbonat angidrid (CO2) chiqindilarini olib tashlash uchun uglerodni elektr stansiyalariga joylashtirilish mumkin. Ammo, bu texnologiya qimmat boʻlib, kamdan-kam hollarda qoʻllaniladi.
Qazib olinadigan yoqilgʻilar dunyo energiya isteʼmolining 85%ini taʼminlaydi. Energiya tizimi global issiqxona gazlari chiqindilarining 76%i uchun javobgardir. Rivojlanayotgan mamlakatlarda 790 million kishi elektr energiyasidan foydalanish imkoniyatidan mahrum, 2,6 milliardlab kishi esa ovqat pishirish uchun yogʻoch yoki koʻmir kabi havoni ifloslantiruvchi yoqilgʻidan foydalanadi. Issiqxona gazlari emissiyasini 2015-yilgi Parij kelishuviga muvofiq tarzda, kelishilgan darajagacha kamaytirish, ishlab chiqarish, taqsimlash, saqlash va isteʼmol qilish usullarini ayni bir tizim asosida oʻzgartirish talab qilinmoqda. Qazib olinuvchi yoqilgʻilar, biomassaning yonishi kabi holatlar havoning ifloslanishiga katta hissa qoʻshmoqda. Bu esa taxminan har yili 7 million kishining oʻlimiga sabab boʻladi. Shu bois, kam uglerodli energiya tizimiga oʻtish inson salomatligi uchun juda ham muhim ahamiyatga ega. Rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiyotga foyda keltiruvchi, iqlim maqsadlariga mos keluvchi va sogʻliq uchun zararsiz ovqat tayyorlash kabi maqsadlarda muqobil energiyadan universal foydalanish yoʻllari mavjud.
Iqlim oʻzgarishini qisqartirish maqsadida global isishni 2 C-change bilan cheklash taklif qilingan. Bu kabi takliflar koʻmirda ishlovchi elektr stansiyalarini bosqichma-bosqich tugatish, shamol va quyosh kabi toza manbalardan koʻproq elektr energiyasi ishlab chiqarish, transport va binolarni isitish sohalarida qazib olinuvchi yoqilgʻi oʻrniga elektr energiyasidan foydalanishga oʻtishni oʻz ichiga oladi. Baʼzi energiya talab qiluvchi texnologiyalar hamda elektrlashtirish qiyin boʻlgan jarayonlar uchun taklif qilingan koʻplab loyihalar past emissiyali energiya manbalaridan olingan vodorod yoqilgʻisining ortib borayotgan rolini tasvirlab beradi. Qayta tiklanuvchi energiyaning katta ulushini ishga tushirish uchun elektr tarmoqlari energiya saqlash infratuzilmalari orqali moslashuvchanlikni talab qiladi. Emissiyalarni tubdan qisqartirish maqsadida binolar, transport tizimlari kabi energiyadan koʻp foydalanavchi infratuzilmalar hamda texnologiyalarni energiyaning toza shakllaridan foydalanish va energiyani tejashga oʻzgartirish kerak boʻladi. Energiya bilan bogʻliq issiqxona gazlari chiqindilarini yoʻq qilish uchun baʼzi asosiy texnologiyalar hozircha yetarli salohiyatga ega emas.
2019-yilda shamol va quyosh energiyasini ishlab chiqarish jahon elektr energiyasining 8,5%ini tashkil etdi. Xarajatlar pasayishda davom etishi taxmin qilinayotgan bir paytda barqaror energiyaning ulushi tez surʼatda oʻsmoqda. Iqlim oʻzgarishi boʻyicha hukumatlararo panel (IPCC) hisob-kitoblariga koʻra, global isishni 1.5 C-change darajagacha cheklash uchun 2016-yildan 2035-yilgacha har yili jahon yalpi ichki mahsulotining (YaIM) 2,5%i energetika tizimiga investitsiya qilinishi zarur. Energiya tizimini oʻzgartirishga yordam beruvchi, puxta ishlab chiqilgan hukumat siyosati issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishi va havo sifatini yaxshilashi mumkin. Koʻp hollarda ular energiya xavfsizligini ham koʻzda tutadi. Hozirgi olib borilayotgan siyosat uglerod narxini belgilash, qayta tiklanuvchi energiya portfeli standartlari, qazib olinadigan yoqilgʻi subsidiyalarini bosqichma-bosqich bekor qilish va elektrlashtirish, barqaror transportni qoʻllab-quvvatlash uchun infratuzilmani rivojlantirishni oʻz ichiga oladi. Yangi toza energiya texnologiyalarini tadqiq etish, ishlab chiqish va namoyish qilishni moliyalashtirish ham hukumatning muhim vazifasi hisoblanadi.
Taʼriflari
Barqarorlikning ekologik oʻlchamiga issiqxona gazlari chiqindilari, biologik xilma-xillik, zaharli chiqindilar, suv isteʼmoli va qayta tiklanmaydigan resurslarning tugashi kiradi. Atrof-muhitga taʼsiri past boʻlgan energiya manbalari baʼzan yashil energiya yoki toza energiya deb ataladi. Barqarorlikning iqtisodiy oʻlchovi iqtisodiy rivojlanish, energiyadan samarali foydalanish va har bir mamlakatning doimiy energiyadan foydalanish imkoniyatini taʼminlash uchun energiya xavfsizligini oʻz ichiga oladi. Ijtimoiy masalalarga esa barcha odamlar uchun arzon va ishonchli energiyadan foydalanish, ishchilar va yer huquqlari kiradi.
Atrof-muhitga taʼsiri
alt=Photograph of a woman carrying firewood she has gathered on her head|thumb| Hindistonning [[Rojasthon|Rajasthan qishlogʻida yashovchi ayol oʻtin terib yurmoqda. Ovqat pishirish uchun yogʻoch va boshqa havoni ifloslantiruvchi yoqilgʻidan foydalanish har yili ichki va tashqi havo ifloslanishidan millionlab oʻlimga olib keladi.]] Hozirgi energiya tizimi koʻplab ekologik muammolarga, jumladan, iqlim oʻzgarishi, havo ifloslanishi, biologik xilma-xillikning yoʻqolishi, atrof-muhitga toksinlarning chiqishi va suv tanqisligiga olib kelmoqda. 2019-yil holatiga koʻra, dunyoning energiyaga boʻlgan ehtiyojining 85% i qazib olinadigan yoqilgʻilarni yoqish orqali qondirilgan. Energiya ishlab chiqarish va isteʼmol qilish 2018-yil holatiga koʻra, inson tomonidan chiqariladigan issiqxona gazlarining 76% ga teng boʻlgan. Iqlim oʻzgarishi boʻyicha 2015-yilgi xalqaro Parij kelishuvining asosiy maqsadi global isishni 2 C-change darajadan ancha past va afzalroq 1,5 °C gacha (2,7 °F) cheklashga qaratilgan. Ushbu maqsadga erishish uchun chiqindilarni imkon qadar tezroq kamaytirish va asrning oʻrtalarida aniq nolga tenglashtirish kerak boʻladi.
Qazib olinadigan yoqilgʻilar va biomassaning yonishi havo ifloslanishining asosiy manbaidir. Bu taxminan har yili 7 millionlab oʻlim, past va oʻrta daromadli mamlakatlarda eng katta yuqori koʻrsatkichlarga ga sabab boʻladi. Elektr stansiyalari, transport vositalari va fabrikalarda qazib olinadigan yoqilgʻining yonishi atmosferadagi kislorod bilan birlashib, kislotali yomgʻirni keltirib chiqaradigan chiqindilarning asosiy manbai hisoblanadi. Havoning ifloslanishi yuqumli boʻlmagan kasalliklarni tarqalishiga katta hissa qoʻshadi va salomatlikka jiddiy taʼsir koʻrsatadi. Dunyo aholisining 99% ga yaqini Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti tomonidan tavsiya etilgan meʼyorlardan oshib ketadigan havo ifloslanishi bilan yashaydi.
Yogʻoch, hayvon goʻngi, koʻmir yoki kerosin kabi havoni ifloslantiruvchi yoqilgʻi bilan ovqat pishirish, uy ichidagi havoning deyarli barcha qismini ifloslanishiga olib keladi. Bu esa taxminan har yili 1,6 dan 3,8 milliongacha oʻlimga sabab boʻladi. Sogʻlikka boʻladigan salbiy taʼsirlar odatda koʻp ovqat pishiradigan ayollar va yosh bolalar orasida sodir boʻladi.
Dengizdagi neftning toʻkilishi dengiz hayotiga zarar yetkazadi va zaharli chiqindilarni chiqaradigan yongʻinlarga olib kelishi mumkin. Global suvdan foydalanishning taxminan 10% i energiya ishlab chiqarishga, asosan issiqlik energetika stansiyalarida sovutish uchun sarflanadi. Quruq hududlarda bu suv tanqisligiga olib keladi. Bioenergiya ishlab chiqarish, koʻmir qazib olish va qayta ishlash, neft qazib olish ham katta miqdorda suv talab qiladi. Suvni isitish uchun yogʻoch va boshqa yonuvchan materiallarni haddan tashqari yigʻish mahalliy atrof-muhitga jiddiy zarar yetkazishi mumkin, jumladan bu holat choʻllanishni vujudga keltiradi.
2021-yilda UNECE elektr energiyasini ishlab chiqarishning koʻplab texnologiyalarining atrof-muhitga taʼsirining hayotiy sikli tahlilini eʼlon qildi. Unda quyidagilar alohida keltirib oʻtilgan: resurslardan foydalanish (minerallar, metallar); yerdan foydalanish; resurslardan foydalanish (qazilmalar); suvdan foydalanish; zarrachalar; fotokimyoviy ozon hosil boʻlishi; ozon yemirilishi; inson toksikligi (saraton boʻlmagan); ionlashtiruvchi nurlanish; inson toksikligi (saraton); evtrofikatsiya (quruqlik, dengiz, chuchuk suv); ekotoksisit (chuchuk suv); kislotalash; iqlim oʻzgarishi.
Barqaror rivojlanish maqsadlari
alt=Map of people with access to energy. Lack of access is most pronounced in India, Sub-Saharan Africa and South-East Asia.|thumb| 2016-yilda elektr energiyasidan foydalana olmagan odamlar qayerda yashaganini koʻrsatadigan jahon xaritasi — asosan janubiy Afrika va Hindiston yarimoroli statistikada yetakchilik qilgan. Hozirgi va kelajakdagi energiya talablarini barqaror tarzda qondirish, global iqlim oʻzgarishini cheklash, shu bilan birga iqtisodiy oʻsishni saqlab qolish, turmush darajasini oshirish imkonini beradigan muhim muammodir. Ishonchli va arzon elektr energiyasi sogʻliqni saqlash, taʼlim va iqtisodiy rivojlanish uchun zarurdir. 2020-yil holatiga koʻra, 790 million kishi rivojlanayotgan mamlakatlarda elektr energiyasidan foydalana olmaydi va 2,6 milliard kishi esa ovqat pishirish uchun havoni ifloslantiruvchi yoqilgʻilardan foydalanadi.
Rivojlanishi past boʻlgan mamlakatlarda energiyadan foydalanishni yaxshilash Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2030-yilgacha boʻlgan Barqaror Rivojlanish Maqsadlarining koʻpchiligiga erishish kaliti boʻlib, iqlim harakatidan gender tengligigacha boʻlgan masalalarni qamrab oladi. Barqaror rivojlanish maqsadining asosiy yoʻnalishi: „Hamma uchun arzon, ishonchli, barqaror va zamonaviy energiyadan foydalanish“, shu jumladan 2030-yilga kelib elektr energiyasi va ekologik toza ovqat pishirish vositalaridan universal foydalanishni talab qiladi.