Raqamli_hisoblash_mashinasi
Manbalar
Kompyuter tarixi  katta  hajmdagi  hisoblashlarni  osonlashtirish  va  avtomat-lashtirishga  urinishlar  bilan  chambarchas  bogʻliq. Koʻp sonli  oddiy  arifmetik  operatsiyalar  ham  inson  miyasi  uchun  qiyinchilik  tugʻdiradi. Shu sababli  qa-dimgi  davrlarda  eng  oddiy  roʻyxatga  olish  qurilmasi  –  abakus  paydo  boʻlgan. XVII asrda  murakkab  matematik  hisoblarni  osonlashtirish  uchun  slayd  qoi-dasi  ixtiro  qilindi. 1642-yili Blez  Paskal  sakkiz  xonali  jamlash  mexanizmini  yaratdi. Ikki asr  oʻtgach,  1820-yilda  fransuz  tadbirkori  Toma  de  Kolmar  koʻpaytirish  va  boʻlishga  qodir  boʻlgan  arifmometrni  yaratdi. Ushbu qurilma  hisob  jadvallarida  oʻz  oʻrnini  egalladi.Raqamli  hisoblash  qurilmasi  raqam  yoki  harf-raqam  koʻrinishida  ifoda-langan  kattaliklar  ustida  amallar  bajaradigan  hisoblash  mashinasidir. Uning tarkibiga  markaziy  boshqarish  qurilmasi,  arifmetik  qurilma,  xotira  qurilmasi,  kiritish  va  chiqarish  qurilmalari  (ba’zan  kirish  va  chiqish  qurilmalari  ham  deyiladi),  boshqarish  pulti,  shuningdek,  boshlangʻich  ma’lumotlarni  oldindan  tayyorlaydigan  va  yechim  natijalarini  tayyorlaydigan  tashqi  qurilmalar  kiradi.Raqamli  hisoblash  qurilmasiga  aloqa  kanallari  orqali  turli  tashqi  qurilma-lar  (displey,  grafi  k  chizgich  va  boshqalar)  ulanishi  mumkin. Turi va  vazifa-siga  koʻra  raqamli  hisoblash  qurilmalarining  tarkibi  va  parametrlari  har  xil  boʻladi  (23-rasm).Raqamli  hisoblash  qurilmalarining  alohida  boʻlimlari  ma’lumotlarni  uza-tuvchi  kanallar  bilan  oʻzaro  bogʻlangan. Ularning ish  jarayonida  yechish  23-rasm. Raqamli hisoblash  qurilmalari:  a  –  integral  mikrosxema  korpusi;b –  mikroprotsessor  korpusi.abhttp://eduportal.uzhttp://eduportal.uz 53dasturi  va  boshlangʻich  ma’lumotlardan  foydalaniladi. Masalani yechish  ja-rayoni  alohida  operatsiyalarni  ketma-ket  yechishga  olib  keladi  va  har  qaysi  operatsiya,  odatda,  raqamli  hisoblash  qurilmasi  ishining  bitta  takti  davomida  ma’lum  buyruq  boʻyicha  amalga  oshiriladi. Raqamli hisoblash  qurilmala-rining   asosiy   parametrlari   ishlash   tezligi   razryadliligi,   buyruq   tizimi   va   ularning  manzilliligi,  xotira  qurilmalarining  tarkibi  va  axborot  sigʻimi,  axbo-rotlarni  kiritish-chiqarish  komplekti,  mantiqiy  elementlar  turi,  hajmi,  iste’mol  quvvati,  narxi  ishonchliligidir. Raqamli hisoblash  qurilmalari  avtomatik  va  avtomatlashtirilgan  boshqarish  tizimining  muhim  elementi  hisoblanadi. Ular ilmiy  muhandislik  hisoblarida,  iqtisodiy  axborotlarga  ishlov  berishda,  loyi-halash  va  texnologik  hisoblarda,  ilmiy-texnik  axborotlarni  toʻplash,  ularga  ishlov  berish  va  izlashda,  oʻqitishni  dasturlashtirish  va  boshqa  maqsadlarda  keng  ishlatiladi.Raqamli  hisoblash  qurilmalarining  asosiy  xususiyatlari:  1)  xotira  qurilma-si  –  dastlabki  ma’lumotlar,  yechim  natijalari  va  masalalarning  yechish  das-turlarini  qabul  qilish,  saqlash  va  mashinaning  turli  qurilmalariga  berish  im-koniga  ega;  2)  mashina  bilan  odamning  axborot  almashishidagi  tizimning  ri-vojlanganligi. Bu axborotni  kiritish  va  chiqarishni  qulaylashtiradi,  dasturlarni  toʻgʻrilash,  shuningdek,  insonning  hisoblash  jarayonining  borishiga  operativ  ta’sirini  yengillashtiradi;  3)  tarkibida  arifmetik,  mantiq  boshqarish  operatsiya-lari  va  axborotlarni  uzatish  buyruqlari  tarmoqlangan  sistemasining  borligi;  4)  matematik  ta’minotning  rivojlanganligi. Ichki xotiraga  ega  raqamli  mik-rosxemalarning    eng  oddiy  namunalari  trigger  va  registrlardi