cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Koreya Xalq Demokratik Respublikasi
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Asosiy gazeta va jurnallari: "Koreya" (koreys, rus, xitoy, ingliz, fransuz va ispan tilida nashr etiladigan oylik jurnal, 1956-yildan), "Nodon Sinmun" ("Ishchi gazetasi", kundalik gazeta, 1945-yildan), "Minchju Choson" ("Demokratik Koreya", kundalik gazeta, 1946-yildan) "Choson inmingun" ("Koreya xalq, armiyasi", kundalik gazeta, 1948-yildan), "Chxollima" ("Qanotli ot", oylik jurnal, 1959-yildan), "Killochja" ("Mehnatkash", oylik jurnal, 1946-yildan), "Choson yesul" ("Koreys sanʼati", oylik jurnal) va boshqa K. Markaziy telegraf agentligi 1946 i. tashqil etilgan. K. Markaziy radio qoʻmitasi va Markaziy televideniyesi mavjud. Radioeshittirishlar koreys, shuningdek, rus, ingliz, fransuz, ispan, yapon, xitoy tillarida olib boriladi. Pxenyanda telemarkaz 1967-yildan ishlaydi.
Adabiyoti
Ikkinchi jahon urushidan keyin Shimoliy K.da adabiyotni sotsialistik realizm yoʻlidan rivojlantirish ragʻbatlantirildi. 1946-yilda koreys yozuvchilari Shimoliy K. Adabiyot va sanʼat arboblari assotsiatsiyasiga birlashdi. Katta avlod bilan bir qatorda yosh shoirlar adabiyotga kirib keldi. Ular "yangi turmush"ni, "SSSR bilan doʻstlik"ni madh etishdan boshqa ilojlari yoʻq edi. Shunday sharoitda ham isteʼdodli qalam sohiblari xalq tarixini haqqoniy yoritishga intildilar. Cho Gi Chxon "Pektusan togʻi" dostonida yaponiyalik bosqinchilarga qarshi xalq harakatini, Chxve Myon Ik, Chxon Se Bon hikoya va ocherklarida, Li Gi Yon "Yer" romanida qishloq turmushini aks ettirdi. Li Buk Myon, Xvan Gon va boshqa yozuvchilar ishchilar haqida asarlar yaratishdi. Shoirlar orasida Pak Phar Yan, Min Byon Gyun, Pak Se Yon, An Nyon Mon, Cho Gi Chxon 1950—53 yillar urushi haqida vatanparvarlik ruhidagi asarlar yozishdi. Urushdan keyin roman adabiyotning asosiy janri boʻlib qoldi. Yun Se Jun, Chxon Se Bon va boshqa dolzarb zamonaviy muammolarni koʻtarib chikdi. Li Gi Yon, Chxve Myon Ik, Pak Txe Von tarixiy romanlar yaratishdi. 60-yillardan esdalik adabiyoti keng yoyildi. Keyingi yillarda dunyo yuzini koʻrgan salmoqli asarlar orasida koʻpchilik boʻlib yozilgan "Qon dengizi", "Soqchining taqsiri" kabi asarlarni koʻrsatish mumkin.
Meʼmorligi
1940-yillar oxiridan shaharsozlik rivojlandi. Pxenyanning bosh rejasi ishlab chiqildi. 1950—53 yillardagi urushda vayron boʻlgan shaharlar (Hamxin, Vonsan, Sarivon, Keson, Nampxo va boshqalar) qayta tiklandi. Sanoat va gidrotexnika inshootlari, maktab, kasalxona, madaniyat saroylari qurishga kirishildi. Dastlabki paytlarda oʻrta asr koreys meʼmorligi anʼanalaridan foydalanildi (Pxenyan Katta teatri). 60-yillarning 2-yarmidan yangi qurilish materiallari va konstruksiyalari joriy etildi, ixcham rejalangan, qulay va chiroyli binolar (Kim Ir Sen nomidagi universitet) qad koʻtardi, tipovoy loyihalar asosida koʻp qavatli turar joylar qurildi. Qishloq joylarda kottejlar, blokli va seksiyali uylar barpo etilgan. Kurortlar qurilishiga eʼtibor berildi. Meʼmorlar orasida Kim Jon Xi, Li Xyon, Pak Ik Xvan. Sin Sun Gen va boshqalarlarni koʻrsatish mumkin. 1954-yilda K. meʼmorlar uyushmasi tuzilgan.
Teatri
1947—49 yillarda Pxenyanda Davlat teatri (hozirgi "Chxollima" davlat drama teatri), Davlat xalq badiiy teatri (hozirgi Pxenyan shahri teatri), K. xalq armiyasi huzuridagi truppa ochildi. Viloyatlarda teatrlar ishlab turibdi. Maishiy, tarixiy asarlardan tashkari, Yaponiya mustamlaka hukmronligi yillaridagi ozodlik harakatiga ba-gʻishlangan pyesalar sahnalashtirilgan ("Pusan", "Pochxonbo mashʼali", "Onamiz" kabi spektakllar).
Kinosi
1947-yil kinostudiya tashqil etildi, uning asosida badiiy va hujjatli filmlar studiyasi ochildi (1958). KXDRda birinchi badiiy film — "Mening vatanim" 1949-yilda ishlab chiqarildi. 1950-yilda "Domna pechi", "Chegarachilar" filmlari yaratildi. Shimoliy — Janubiy urushi yillarida "Yosh partizanlar", "Ona yurt himoyachilari" va boshqa filmlar suratga olindi. 1957-yil "Ogainilar" rangli filmi yaratildi. 1959-yil Pxenyan teatr va kino instituti ochildi. 1961-yil KXDR kinematografchilar uyushmasi tashqil etildi.
Keyingi yillardagi eng yaxshi koreys filmlari orasida "Sadoson qalʼasi haqidagi rivoyat", "Ayriliqda yashab boʻlarmi", "Humo qushi", "Qizil gul", "Besh aka-uka", "Oʻrmon shovqini" va boshqa bor.
Oʻzbekiston — KXDR aloqalari. 1994-yildan buyon Oʻzbekiston Respublikasi bilan KXDR oʻrtasida iqtisodiy, ilmiy-texnikaviy va madaniy hamkorlikka oid huquqiy negizni yaratish sohasidagi ish davom etayotir. 1995-yilda oʻzbek va koreys tomonlari "Havo qatnovi sohasida hamkorlik toʻgʻrisida bitim" va "Qishloq xoʻjaligi sohasida hamkorlik haqida bitim" deb atalgan hujjatlarni kelishib oldilar.
Ikki mamlakat oʻrtasida savdo-sotiq yoʻlga qoʻyila boshladi. Tovar aylanmasi 1998-yildagi 2,3 mln. AKSH dollaridan 1999-yilda 6,7 mln. dollarga yetdi. Oʻzbekiston Respublikasida KXDR sarmoyasi ishtirokida 2 ta shoʻʼba korxona va 2 ta qoʻshma korxona roʻyxatga olingan. Chunonchi, "Rinrado", "K. U. Rinrado", "Choson-Sik-reksul" va "Safar" korxonalari xalq isteʼmol mollari ishlab chiqarish, xarid qilish va sotish bilan shugʻullanadi.
Vetnam imperiyasi
Vyetnam imperiyasi ( Đế quốc Việt Nam 帝國越南 ) Ikkinchi Jahon urushi oxirida Vyetnamda qisqa muddat mavjud bo'lgan yaponparast qo'g'irchoq davlat edi.
Oldingi davr
Fransiya qulaganidan ko'p o'tmay, Vichi Fransiyadan boshqariladigan fransuz Hindixitoy ma'muriyati Yaponiyaga o'z hududining shimoliy qismini egallashga ruxsat berdi. Mamlakatda Yaponiya va Vichi maʼmuriyati oʻrtasida “qoʻshma protektorat” oʻrnatildi.
Yaponiya Hindi-Xitoyni bosib olgach, dastlab ehtiyotkorlik bilan Fransiya maʼmuriyati bilan birga ziddiyatlardan qochishga harakat qildi va 1942 yildan boshlab mahalliy aholi oʻrtasida Panosiyo gʻoyalarini keng va agressiv targʻib qila boshladi, Yaponiyadan umidvor boʻlgan turli millatchi guruhlar va tashkilotlarni oʻz tomoniga tortdi. Vyetnam mustaqilligi uchun mustamlakachilikka qarshi kurashda muvaffaqiyatga erishishga yordam berish. Shu ijtimoiy asosda yaponlarning yordami bilan Buyuk Vyetnam milliy sotsialistik partiyasi, Buyuk Vyet xalq hukumati partiyasi va boshqalar tuzildi.1942-1943 yillarda Yaponiyaning faol yordami bilan Kao Dai va Xoa Xao siyosiy. diniy oqimlar esa o'z faoliyatini kuchaytirdi. Yaponiya qo'mondonligi Fransiyaga qarshi davlat to'ntarishini amalga oshirish va o'zlarining qo'g'irchoq hukumatini yaratish uchun Vyetnamdagi barcha yaponparast guruhlarni va alohida o'ng qanot rahbarlarini (Tran Chong Kim, Ngo Dinh Diem va boshqalar) birlashtirish yo'lini davom ettirdi. .
Yaponiyaparast kuchlarning faoliyatiga Ikkinchi Jahon urushi boshlanishi bilan mustamlaka ma'muriyati Hindixitoy Kommunistik partiyasini jiddiy ravishda zaiflashtirish uchun yordam berdi. CPIKning ko'plab tashkilotlari yo'q qilindi. Partiya Markaziy Qo'mitasini to'liq mag'lubiyatdan qutqarish, 1939-yil oxiridan boshlab uning qarorgohi Saygondan Shimoliy Vyetnamga, soʻngra Shimoliy Vyetnam Yaponiya tomonidan bosib olingandan soʻng bir muddat Janubiy Xitoyga koʻchirildi. 1941 yil 19 mayda Jingsi shahrida (Janubiy Xitoy) XKP va Vatanni qutqarish bo'yicha birinchi tashkilotlar vakillarining yig'ilishida Vyetnam mustaqilligi uchun kurash ligasi ( Vyetnam Minh ) tuzilganligi e'lon qilindi. . Vyet-Bak Vet-Min uchun faoliyat markaziga aylandi.
1945 yil boshiga kelib, Yaponiya qurolli kuchlari bir necha jiddiy muvaffaqiyatsizliklarga uchradi. Filippin orollaridagi mag'lubiyat yapon qo'mondonligini chalkashtirib yubordi. Vaziyat urushni o'tkazishning yangi rejalarini ishlab chiqishni talab qildi. Bunday vaziyatda yapon bosqinchi kuchlari 1945-yil 9-martda Hindixitoyda davlat toʻntarishi uyushtirib, Fransiya maʼmuriyatini tugatdi. Besh yillik ishg'ol davomida jangovar qobiliyatini yo'qotgan fransuz qo'shinlari ko'pincha itoatkorlik bilan qurollarini topshirdi. Faqat bir nechta bo'linmalar Yaponiya kordonlari orqali Xitoy chegarasigacha jang qila oldi.
Vyetnam imperiyasi
1945 yil 9-12 mart sanalarida Tison shahrida ( Baknin provinsiyasi) CPIK Markaziy Qo‘mitasi byurosining kengaytirilgan plenumi bo‘lib o‘tdi, unda mamlakatdagi mavjud siyosiy holatlarga baho berildi va urush taktikasi belgilab chiqildi. Yangi sharoitlarda partiya 1940-yildan 1945-yilning martigacha qo‘llanilgan “Yaponiyaliklar va fransuzlar!” shiori o‘rniga “Yaponiyalik fashistlar barbod! ".Hindixitoyda kommunistik tuzum oʻrnatish uchun kurashni boshlash va umumiy qoʻzgʻolonga tayyorgarlik koʻrish toʻgʻrisida qarorlar qabul qilindi. Shimoliy Vyetnamdagi partizan bo'linmalariga yapon to'ntarishiga qarshilik ko'rsatish niyatida bo'lmagan fransuz armiyasi va xavfsizlik armiyasining (fransuzlar tomonidan tashkil etilgan Vyetnam yordamchilari) izolyatsiya qilingan garnizonlari va postlarini qurolsizlantirish buyurildi. Ushbu operatsiyalarning ba'zilari muvaffaqiyatli bo'ldi: fransuzlar nafaqat ruhiy tushkunlikka tushib, jang qilishni hoxlamadilar, balki xatto ular yaponlarga emas, balki vyetnamliklarga qurol berishni ustun ko'rdilar.
Bu davrning o'ziga xos xususiyati shundaki, 9 mart sanasidan so`ng Vyetnam Shimoliy Vyetnam ustidan harbiy nazoratni qo'lga kiritgan edi. . Buni qilish qiyin emas edi. Toʻntarish vaqtida fransuzlarni toʻliq magʻlub etgan yaponlar faqat eng muhim strategik yoʻllar va shaharlarni o`z nazoralariga oldilar. Vyetnamning qolgan qismi aslida hech kimga tegishli emas edi. Fransiya postlari va garnizonlari Vet Min bilan hamkorlik qilishga rozi bo'lgan bir nechta holatlar ma'lum, lekin bu hamkorlikni o'rnatish qiyin edi, chunki Vyetnam qo'shinlari hali yaponiyaliklar bilan ochiq jangga kira olmadilar va fransuzlar o'rmonda vyetnamliklar bilan yashirinishga rozi bo'lmadilar.Ular uchun qulayroq bo`lgan yo`l bu - Xitoyga borish edi.
1945 yil 15-20 aprel sanalarida Khiepoa grafligida ( Bak Giang viloyati) Vet Minning harbiy-inqilobiy konferentsiyasi bo`lib o`tdi, unda umumiy qo'zg'olonga tayyorgarlik ko'rish rejalari ko`rib chiqildi. Konferentsiyada mahalliy hokimiyat organlari: xalq komitetlari va ozodlik komitetlarini tuzish so`raldi. 1945 yil maydagi konferentsiya qaroriga binoan Vetnamning barcha qurolli kuchlari yagona Vyetnam ozodlik armiyasiga birlashtirildi. Mahalliy xalq qoʻmitalari dastlab Vyetnam ozodlik armiyasi tomonidan tayinlangan, undan so`ng ularning yordami bilan Vatanni qutqarish tashkilotlari tashkil etilgan. Shimoliy Vetnam Harbiy inqilobiy qo'mitasi ham tuzildi.
1945 yil 4 may sanasida Chan Chong Kim boshchiligidagi hukumat birinchi marta Xyuda uchrashishdi. Uning birinchi qadamlaridan biri shimoliy (Dai Viet ) va janubiy ( Anus ) qadimiy nomlarini birlashtirgan holda, "Vyetnam" so'zini mamlakat nomi sifatida belgilash edi. Fransuzlar tomonidan Kochin Xitoy mustamlakasi va Tonkin va Annam protektoratlariga bo'lingan Vetnamni hududiy birlashtirish bo'yicha ishlar ham boshlandi. Yaponiya rasmiylariga bu fikr unchalik yoqmadi., ammo umumiy vaziyat shunday ediki, ular vyetnamliklarning qo'llab-quvvatlashini yo'qota olmadilar., shuning uchun ular Tonkin va Annam hududlari ustidan nazoratni Kim hukumatiga o'tkazishga rozi bo'lishdi va faqat strategik ahamiyatga ega Xanoy, Xayfon va Da Nang shaharlari ustidan nazoratni qoldirdilar. Shu bilan birga, Janubiy Vyetnam, Fransiya hukmronligi davridagi Cochin Xitoy kabi, to'g'ridan-to'g'ri Yaponiya nazorati ostida qoldi.
1945 yil 4 iyun sanasida Shimoliy Vyetnamning oltita provinsiyasida ( Kao Ban, Bak Kan, Lang Son, Tainguyen, Tuen Kuang va Xa Giang ) markazi bo`lgan Tan Chao shahrida ( Tuyen Kuang viloyati) joylashgan yagona ozod qilingan hudud paydo bo'ldi., avgust oyiga kelib o'z ta'sirini Qizil daryolarning quyi va o'rta deltasining bir qator viloyatlariga kengaytirdi.
Vyetnam imperiyasi hukumati tashabbusi ortidan boshlangan muzokaralarda yaponlar dastlab yon berishni istamadi, ammo umumiy vaziyat ularni iyun va iyul oylarida Vyetnamni hududiy birlashtirish yo'lidagi keyingi qadamlarga rozi bo'lishga majbur qildi. 16 iyun sanasida Bao Dai birlashish to'g'risida farmon chiqardi; 29 iyunda Yaponiyaning Hindxitoy general-gubernatori Tsuchixashi 1 iyuldan boshlab turli funktsiyalarni Yaponiya ma'muriyatidan hukumatlarga o'tkazish to'g'risida bir qator farmonlarni imzolay boshladi. Vyetnam, Laos va Kambodja. Iyul oyida Yaponiya hukmronligidagi Janubiy Vyetnamda birlashishga tayyorgarlik harakatlari boshlandi; biroq u "agar Yaponiya urushda mag'lub bo'lsa, Vyetnamni qayta birlashtirish imkonsiz bo'lib qoladi" degan targ'ibot bilan birga olib borildi. Bu orada Markaziy va Janubiy Vetnamda partizanlar urushi kuchaydi. va ozodlik harakati.
13 iyul sanasida Chan Chong Kim Tsuchixashi bilan bevosita muzokaralar o‘tkazish uchun Xanoyga keldi. U 20 iyuldan boshlab Xanoy, Xayfon va Da Nangni Vyetnam imperiyasi hukumati nazorati ostiga o'tkazishga rozi bo'ldi. Undan tashqari, 8 avgust kuni Saygonda Janubiy Vetnam bilan qayta yana birlashish marosimi bo'lib o'tishiga qaror qilindi.
Vetnam imperiyasining qulashi
Taslim bo'lish ma'naviy jihatdan buzilib, Vetnamdagi yapon harbiylari va fuqarolik xodimlari sodir bo'layotgan voqealarga qarshilik masalasida ikkiga bo'lingan. Ba'zilar Vet Minni qo'llab-quvvatlay boshladilar, siyosiy mahbuslarni ozod qildilar va Vet Min qurolli kuchlariga qurol topshirdi, boshqalari (ular orasida ko'plab yuqori martabali zobitlar) Chan Chong Kimni qo'llab-quvvatlashga va kommunistlarga qarshi kurashda o'z qo'shinlaridan foydalanishga qaror qilishdi. . Chan Chong Kim vaziyatni o'z qo'liga olishga harakat qildi, ammo bunga erisha olmadi. 21 avgustda Yaponiya rasman sulh e'lon qildi va 1945 yil 25 avgustda imperator Bao Day taxtdan voz kechdi. Vetnam imperiyasi o'z faoliyatini to'xtatdi.
1945-yil 2-sentabrda Xo Shi Minning Muvaqqat hukumati nomidan Xanoyda boʻlib oʻtgan 500 ming kishilik mitingda Vetnam Demokratik Respublikasining e'lon qilinishi munosabati bilan Mustaqillik Deklaratsiyasini eʼlon qildi. Fransiya o'z mustamlakalarini yo'qotishni qabul qilishni istamaganligi sababli, Hindixitoyga qo'shin yubordi. “Qarshilik urushi” boshlandi.
Woodside East
Woodside East AQShning Delaware shtatida joylashgan shahardir. Kent County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2174 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 4,4 km2. Shundan 4,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Süderhastedt
Süderhastedt Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Dithmarschen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 15,74 km2. 866 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Süderhastedtning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Fraser (Colorado)
Fraser AQShning Colorado shtatida joylashgan shahardir. Grand okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
910 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 189,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,8 km2. Shundan 4,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 2613 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Fraser manzarasi.
Tatlar, Bolu
Tatlar —Turkiyaning Bolu viloyati Bolu tumanida joylashgan qishloq. Aholisi (2021-yil holatiga ko'ra) 303 nafarni tashkil qiladi
Zoe Cruz
Zoe Cruz (1955-yil 2-fevralda tugʻilgan Zoe Papadimitriu) — yunon-amerikalik bank boʻyicha yuqori lavozimli ijrochi va Morgan Stanleyning sobiq yordamchisi. Hozirda u Menai Financial Group asoschisi hamda bosh direktori lavozimida ishlaydi.
Hayoti va taʼlim
Cruz Zoe Papadimitriu Gretsiyada tugʻilgan. 14 yoshida Zoe va uning ota-onasi AQShning Massachusets shtatiga koʻchib oʻtishdi. U 1977-yilda Garvard universitetini tillar va adabiyotlar boʻyicha bakalavriat darajasi bilan tamomlagan va 1982-yilda Garvard biznes maktabida MBA darajasini olgan.
Cruz yunon, ingliz, ispan va fransuz tillarini yaxshi biladi.
Faoliyati
1982-yilda biznes maktabini tugatib, ona boʻlgandan soʻng, Cruz Morgan Stanley tomonidan ishga qabul qilindi va firmada 25 yil ishladi. U 1986-yilda vitse-prezident, 1988-yilda direktor va 1990-yilda boshqaruvchi direktor boʻldi. 2000-yildan 2005-yilgacha u doimiy daromadlar, tovarlar va valyuta ayirboshlash boʻlimining global rahbari lavozimida ishlagan. U 2006-yil 9-fevralda hamraisi etib tayinlangan.
2006-yilda u Forbes jurnalining dunyoning 100 ta eng kuchli ayoli roʻyxatiga kirdi va 10-oʻrinni egalladi.
2007-yil 29-noyabrda Morgan Stanley Zoe Cruz firmaning hamraisi sifatida isteʼfoga chiqishini va u darhol isteʼfoga chiqishini eʼlon qildi.
Morgan Stanleydan keyin Cruz Nyu-Yorkdagi bolalar uchun taʼlim va ijtimoiy xizmatlar koʻrsatuvchi notijorat tashkilot Garlem bolalar zonasi vasiylik kengashida edi. U, shuningdek, Garvard kolleji dekanlari kengashida, Linkoln markazi direktorlar kengashida va Nyu-York-Presviterian kasalxonasida toʻliq qoʻmita aʼzosi sifatida ishlagan.
Cruz, shuningdek, 2008-yilda tashkil etilgan Ondra Partners mustaqil moliyaviy maslahat firmasining maslahat kengashida oʻtirdi.
2009-yilda Cruz makro va kredit fondi boʻlgan Vorás Capital Management toʻsiq fondini boshladi. Firma 2012-yilda startaplarga sarmoya kiritadigan yagona oilaviy ofis EOZ Globalga aylantirildi. EOZ Global xoldinglari biotexnologiya va ishlab chiqarishni oʻz ichiga olgan bir qator sohalarni qamrab oladi.
Cruz 2012-yilda Bowdoin kolleji sarmoya qoʻmitasi aʼzosi etib tayinlangan va bugungi kunda qoʻmita tarkibida ishlamoqda.
2014-yil yanvar oyida Cruz raketasi deb nomlangan Cruz Angliya-Janubiy Afrika moliyaviy begemoti Old Mutual kengashiga mustaqil ijrochi direktor sifatida qoʻshildi. U 2018-yilgacha uning direktorlar kengashi aʼzosi edi.
2016-yildan 2017-yilgacha u Promontory Financial Group MChJ tartibga soluvchi konsalting firmasining katta maslahatchisi boʻlgan.
Cruz 2016-yilda Garvard Kennedi maktabining Biznes va hukumat markazining maslahat kengashiga tayinlangan hamda bugungi kunda ham bu kengashda ishlaydi.
2018-yilda Cruz Man Group boshqaruv kengashi va ish haqi qoʻmitasining ijrochi direktori hamda aʼzosi etib tayinlandi. U shu kungacha kompaniyada ushbu lavozimlarni saqlab kelmoqda.
2020-yilda Zoe raqamli aktivlar maydoni uchun institutsional darajadagi investitsiya mahsulotlari, bozorni shakllantirish xizmatlari va infratuzilmasini taqdim etuvchi Menai Financial Group kompaniyasiga asos soldi.
Yutuqlar
2015-yilda Cruz Fortune jurnalining Biznesdagi eng kuchli ayollari deb tan olindi va The Wall Street Journal tomonidan Yetakchilikda ishbilarmon ayol sifatida tan olingan. U 2005, 2006 va 2007-yillarda Forbes jurnalining Eng kuchli ayollari deb topilgan. Cruz 2006-yilda Fortune tomonidan eng koʻp maosh oluvchi ayol sifatida eʼtirof etilgan boʻlib, uning umumiy tovon puli 30 million dollarni tashkil qilgan. 2007-yilda u The Wall Street Journal jurnalining Biznesda koʻrish kerak boʻlgan 50 ayol roʻyxatidan biri, Fortune jurnalining 6 ta bosh direktori va Power 50 va Amerikalik bankirning Moliya sohasidagi eng kuchli ayollaridan biri. U shuningdek, Kreynning Nyu-Yorkdagi Eng kuchli ayollari dan biri deb topilgan.
Kosmik psixologiya
Kosmik psixologiya - koinotga parvozlarni amalga oshirishda inson-texnika, inson-fazo, inson-ekstremal vaziyat munosabatlarini tadqiq qilishga qaratilgan psixologiya soxasi. 20-asrning 60-yillarida paydo boʻlgan. Kosmonavtlarni psixologik mezonlar yordami bilan tanlab olish, fazoga uchish sharoitlariga ularni tayyorlash, vaznsizlik holati boʻyicha oqilona maʼlu-motlar bilan qurollantirish, oʻzgarishlar yuzaga kelsa ularni tuzatish, ishchanlik qobiliyatini tekshirish singari muammolar bilan shugʻullanadi. Guruhiy moslik, ruhiy muhit, oʻzini-oʻzi boshqarish, oʻziga-oʻzi buyruq berish, oʻzini-oʻzi uddalash yuzasidan tadqiqot ishlarini oʻtkazish ham Kosmik psixologiya ning vazifasi hisoblanadi.
Sant Llorenç de Morunys
Sant Llorenç de Morunys Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Lleida provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,3 km2. Aholisi — 1077 kishi (2010).
Yayladınlar
Yayladinlar - Turkiyaning Bolu viloyati Bolu tumanidagi qishloq. 2010-yilda aholi soni 62 nafar bo'lgan.
IC 4082
IC 4082 Canes Venatici yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Alexander Sørloth
Aleksandr Sørlot (1995-yil 5-dekabrda tugʻilgan) — norvegiyalik professional futbolchi, Bundesliganing RB Leipzig klubidan ijaraga oʻtgan holda La Liganing Real Sociedad klubi va Norvegiya terma jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.
Rosenborg
Sørloth Rosenborgninng yosh toifadagi jamoasi safida bir qancha oʻyinlarda maydonga tushganidan keyin 2013-yil iyul oyida klub bilan shartnoma imzoladi. Birinchi professional oʻyinini Yevropa Ligasi birinchi saralash bosqichining ikkinchi yarmida Crusaders ga qarshi oʻyinda oʻtkazdi va gol urdi. Uchrashuv „Rusenborg“ning 7:2 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlandi
Groningen
2015-yilning 6-noyabrida Sørlot mavsum oxirida 4,5 yillik shartnoma asosida Groningen klubiga o‘tishini tasdiqladi. Groningen 750 ming yevro atrofida pul toʻlagan.
Midtjylland
2017-yil 1-iyun kuni Midtjylland klubi Sørloth bilan to‘rt yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi.
Crystal Palace
2018-yilning 31-yanvarida Sørlot 9 million funt sterling evaziga Crystal Palace bilan shartnoma imzoladi. 2018-yilning 10-fevralida Everton ga qarshi oʻyinda (3:1) debyut qildi. 28-avgust, seshanba kuni Sørloth Crystal Palace safidagi birinchi golini „Swansea City“ga kiritdi (1:0).
Gentga ijara
2019-yil 8-yanvarda Sørlot Belgiyaning birinchi divizioni A vakili KAA Gentga yarim mavsumlik ijaraga oʻtdi.
Trabzonsporga ijara
2019-yil avgustida Sørloth Turkiya Superligasining Trabzonspor klubi bilan muvsumiy ijara shartnomasi imzoladi.
RB Leipzig
2020-yil 22-sentyabrda Sørlot RB Leipzig bilan shartnoma imzoladi. 20 million yevro va potensial qo‘shimchalar uchun 2 million yevro evaziga barcha daromad Trabzonspor va Crystal Palace o‘rtasida teng taqsimlanadi. 2020-yil 2-dekabrda UEFA Chempionlar Ligasi 2020—2021. da İstanbul Başakşehirga qarshi o‘yinda (4:3) klubdagi birinchi golini urdi.
Real Sociedadga ijara
2021-yil 25-avgustda Sørlot La Liganing Real Sociedad jamoasiga bir mavsumlik ijara asosida o‘tdi.
Shaxsiy hayoti
Sørloth sobiq Rosenborg futbolchisi va Norvegiya terma jamoasi futbolchisi Gøran Sørlothning oʻgʻli.
2021-yil 31-may kuni uning Instagram’dagi posti 3,5 million izohdan oshib ketdi va bu sportchining Instagram’dagi eng ko‘p sharhlangan postiga aylandi. Izohlar asosan Turkiyaning „Trabzonspor“ futbol klubi muxlislari tomonidan yozilgan boʻlib, muxlislar uni klubga qaytishini soʻrashgan.
Klub
Rosenborg
Dojdi-pistoleti
„Dojdi-pistoleti“ (Дожди-пистолеты, yaʼni „Yomgʻir-pistoletlar“)) — „Zveri“ rus rok musiqa guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2002-yil eʼlon qilingan. Guruhning 2003-yil chiqarilgan „Golod“ nomli studiyaviy albomiga sakkizinchi trek oʻlaroq kiritilgan. Qoʻshiq soʻzini va kuyini guruh solisti Roman Bilik yozgan. 2003-yil kinorejisyyor Aleksandr Voytinskiy boshchiligida qoʻshiq uchun klip suratga olingan.
Bisingen
Bisingen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Zollernalbkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 32,84 km2. 9249 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Dojdi-pistoleti
Bilikning soʻzlariga koʻra, qoʻshiq Novorossiysk shahrilik Sveta ismli qiz haqida. Bilik Sveta bilan qurilish texnikumida oʻqiyotgan paytida tanishgan va sevib qolgan. Sveta Novorossiyk shahriga qaytib ketganidan keyin xonanda uning ketidan borib, boshqa bilan koʻrisha boshlaganidan xabar topgan. Oradan yillar oʻtib Bilik MTV telekanaliga bergan intervyularidan birida dastur Novorossiyk shahrida efirga uzatilishi yoki yoʻqligini soʻragan. Ijobiy javob olganidan keyin, kameraga qarab „Sveta, salom! Meni tashlab ketganingdan afsuslansang kerak-a?“ degan.
„Dojdi pistoleti“ qoʻshigʻida sevgilisi xiyonat qilgani haqida soʻzlab berayotgan shaxsni eshitish mumkin. Bu Bilik va Voytinskiyning haqiqiy suhbati yozuvi boʻlib, uni klipga kiritishni Voytinskiy taklif qilgan. Bilik dastlab bu firkga qarshi chiqqan, ammo keyinchalik rozi boʻlgan.
Bilik „Dojdi-pistoleti“ nomi bilan avtobiografik kitob yozgan. Kitob 2006-yil nashr qilingan.
Hindiston
Hindiston (rasman: Hindiston Respublikasi (Bhārat Gaṇarājya - „Rasmiy nomi: Republic of India.“; - „Rasmiy nomi: Republic of India; Bharat Ganarajya (Hindi)“; - „Rasmiy nomi: Republic of India; Bharat.“; - „Rasmiy nomi: English: Republic of India; Hindi:Bharat Ganarajya“; - „Rasmiy nomi: Republic of India“; - „Officially, Republic of India“; - „Rasmiy nomi: Republic of India“; - „India (Republic of India; Bharat Ganarajya)“ )) — Janubiy Osiyodagi davlat. Hududi shimoldan janubga 3 214 km, gʻarbdan sharqqa 2 933 km choʻzilgan. Shimolida Himolay togʻlari, gʻarbda Arabiston dengizi, sharqda Bengaliya qoʻltigʻi bilan oʻralgan. Hindiston tarkibiga Arabiston dengizidagi Lakkadiv va Amindiv orollari, Bengaliya qoʻltigʻidagi Andaman va Nikobar orollari ham kiradi. Maydoni — 3,3 million km2. Aholisi — 1 428 627 663 kishi (2023). Poytaxti — Nyu-Dehli. Maʼmuriy jihatdan 28 ta shtat va 8 ta ittifoq hududga boʻlinadi.
Davlat tuzumi
Hindiston — federativ respublika. Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibiga kiradi. Amaldagi konstitutsiyasi 1950-yil 26-yanvardan kuchga kirgan; keyinchalik oʻzgartishlar kiritilgan. Davlat boshligʻi — prezident (2022-yil 25-iyuldan Droupadi Murmu). U parlamentning ikki palatasi va shtatlarning qonun chiqaruvchi organlari aʼzolaridan iborat saylovchilar hayʼati tomonidan 5 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni prezident ikki palata — Shtatlar kengashi (Raja sabxa) hamda Xalq palatasi (Log sabxa) dan iborat parlament, ijroiya hokimiyatni prezident va bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.
Tabiati
Hindiston qirgʻoqlari kam parchalangan, past, qumli. Asosan, Hindiston yarim orol va Hindgangtekisligida joylashgan; Himolay va Qoraqurum togʻlarining bir qismini oʻz ichiga olali. Hindiston hududining 3/4 qismi tekislik va yassitogʻlik. Hindiston yarim orolning deyarli hammasini Dekan yassitogʻligi egallagan (sharqqa tomom 900 m dan 300 m gacha pasayib boradi). Hindis-tom yarim orol shimolda allyuvial Hindgang tekisligi joylashgan. Yer sharidagi eng baland togʻ tizmasi — Himolay (Hindistonda balandligi 8126 m, Nangaparbat togʻi) va Qoraqurum togʻlari Hindistonni shimoldan toʻsib turadi. Hindistonda foydali qazilmalardap toshkoʻmir, temir rudasi, titam, oltin, tabiiy gaz, marganets, xromit, boksit, olmos, qimmatbaho toshlar, mis, meft, slyuda, qoʻrgʻo-shin konlari bor. Iqlimi, asosan, tropik iqlim, shimolda tropik mus-sonli iqlim. Iyun — oktabrda issiq va nam, noyabr- fevralda quruq, salqin, mart — mayda juda issiq va quruq iqlim. Nam mavsumda yillik yogʻinning 70-90% yogʻadi. Yillik yogʻin Gʻarbiy Gat va Himolay togʻlarining shamolga roʻpara yom bagʻirlarida 5000- 6000 mm, Shillong platosida 12000 mm (Yer yuzidagi eng seryogʻin joy), Hindgang tekisligida 100 mm, Hindiston yarim orolning markaziy qismida 300-500 mm. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi tekisliklarda 15° (shimolda), 27° (janubiy da), may oyiniki hamma joyda 28- 35°, ayrim vaqtlarda 48°. Togʻlarda oʻrtacha temperatura yanvarda — G, −8°, iyulda 18-23°. Asosiy daryolari: Gang, irmogʻi Jamna, Hind (gʻoqori oqimi), Braxma-putra (quyi oqimi), Narmada, Goda-vari, Krishna. Daryolari yozda sersuv (musson yomgʻirlari davrida toshadi), sugʻorishda keng foydalaniladi, ayrimlarida kema qatnaydi. Tuproqlari Hindiston hududining aksari qismida qizil, Dekan yassitogʻligida qora, Hindgang tekisligi va dengiz boʻyi pasttekisliklarida jigarrang tuproq. Himolay togʻlari yom bagʻrida togʻ-jigar rang, sariq, togʻ qoʻngʻir-oʻrmon. podzol, togʻ-oʻtloqi tuproqlar pastdan yuqoriga almashinib boradi. Oʻsimliklardan akatsiya, bambuk, kokos va xurmo palmasi keng tarqalgan. Mamlakatning 25% oʻrmon. Himolay togʻlarinish quyi yon bagʻirlarida terak, yuqorida tik, sandal, himolay kedri, qoraqaragay, oqqaragʻay oʻsadi. Gʻarbiy Gat togʻlari yon bagʻri, Gang va Braxmaputra del-talari, Sharqiy Himolay togʻ oldi doim yashil oʻrmonlardan iborat. Hindistonda oʻsimliklarming 21 ming turi tarqalgan. Unda Yer yuzida mavjud boʻlgan barcha oʻsimlikning yarmidan koʻpini uchratish mumkin.
Hayionot dunyosi xilma-xil. Sut emizuvchi hayvonlarning 350 turi, qushlarning 1600 dan ziyod turi bor. Hindiston hududida fil, maymun, karkidon, sher, qoplon, yoʻlbars, mangusg va boshqa hayvonlar yashaydi, ilomning deyarli barchaturi mavjud. Mamlakatda 75 ta milliy bogʻ va 420 dan ortiq qoʻriqxona mavjud. Yirik milliy bogʻlari: kaziranga, Manas, Dachigan, Dadva, „Gullar vodiysi“ (UttarPradesh), Sariska va boshqalar.
Aholisi
Hindiston — dunyoda eng koʻp millatli mamlakatlardan biri. Hindistonda turli tillarda soʻzlashuvchi bir necha yuz millat, elat va qabila yashaydi. Aholisining 72% hind-yevropa tillarining hindoriy tillari guruhida soʻzlashuvchi xalqlar — hindustoniylar, marathlar, bengallar, bixarlar, gujarotlar, oriyalar, rajastxonilar, panjobilar tashkil etadi. Kashmirilar dari til guruhiga mansub. Hindiston janubda, asosan, dravid tillarida, shimoliy va Shimoli-sharqida tibetbirma tillarida soʻzlashuvchi xalqlar yashaydi. Shahar aholisi 30%. Rasmiy tillar — hind va ingliz tillari. Aholining koʻpchiligi (73%) hinduiylik diniga eʼtiqod qiladi; islom (16%), xristian (6%), sikhizm (2,5%) va boshqa dinlarga eʼtiqod qiluvchilar ham bor. Yirik shaharlari: Kalkutta, Bom-bay, Dehli, Chennay, Bangalor, Ahmadobod, Haydarobod, Puna, Kan-pur, Nagpur, Jaypur, Lakhnau.
Asosiy siyosiy partiya va kasaba uyush-malari
Hindiston milliy kongressi (I) partiyasi, HMK (1885-yil 28-dekabrda tashkil etilgan)dagi boʻlinishdan keyin 1978-yil yanvarda tuzilgan; Bxaratiya janata parti, Janata parti (1977-yil tuzilgan)ning boʻlinishi natijasida 1980-yil aprelda tashkil etilgan; Janata dal partiyasi, 1988-yil 11-oktabrda tuzilgan; Hindiston Kommunistik partiyasi, 1925-yil 26-dekabrda asos solingan; Hindiston Kommunistik partiyasi (marksistik), 1964-yil noyabrda tuzilgan. Umumhindiston kasaba uyushmalari kongressi, 1920-yil tuzilgan; Hindiston kasaba uyushmalari milliy kongressi, 1947-yil asos solingan; Hind kasaba uyushmalari markazi, 1970-yil tashkil etilgan.
Xoʻjaligi
Qishloq xoʻjaligida mayda dehqon xoʻjaliklari ustunlik qiladi. Mamlakatda 8 mln.dan ortiq fermer xoʻjaligi bor. Ishlanadigan yerlar (165 mln. gektar) mamlakat hududining 2/3 qismini tashkil etadi; shundan 141 mln. gektari faqat ekinzor (35 mln. gektaridan yiliga ikki marta hosil olinadi). Qishloq xoʻjaligi maydonining 20% sugʻoriladi. Mamlakatda aholi soni koʻp boʻlishiga qaramay, uning qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga boʻlgan ehtiyoji toʻliq qondirilibgina qolmay, koʻp qismini eksport ham qiladi. Qishloq xoʻjaligi dehqonchilikka ixtisoslashgan. Asosiy ekinlari — sholi, bugʻdoy, tariq, duk-kakli don ekinlari va moyli oʻsimliklar. Hindiston shakarqamish, yer yongʻoq, choy, jut, kanakunjut, paxta yetishtirish boʻyicha dunyoda oldingi oʻrinlarda turadi. Shuningdek, kauchuk, kofe, makkajoʻxori, tamaki, qalam-pir, ziravorlar (murch, kardamon, mushk, dolchin va hokazo) yetishtiriladi. Xda kokos palmasi, banan, sit-rus va boshqa mevali daraxtlar ham oʻsti-riladi. Chorvachiligida qoramol, qoʻy, echki, choʻchqa, yilqi, tuya, par-randa boqiladi. Pillachilik rivojlangan. Baliq va dengiz hayvonlari ovlanadi. Oʻrmon xoʻjaligida qimmat-baho yogʻoch tayyorlanadi.
Sanoatida marganets, slyuda (du-nyoda oldingi oʻrinlardan birida), toshkoʻmir, titan, temir rudasi, ol-tin, tabiiy gaz, xromit neft, bok-sit va boshqa qazib olinadi. Yiliga oʻrtacha 380 mlrd. kVt-soat elektr energiyasi hosil qilinadi (uning 4/5 qismi issiqlik elektr stansiyalarida, 1/7 qismi GESlarda); AESlar ham bor. Yetakchi sanoat tarmoqlari: toʻqimachilik (aso-san, jut va ip-gazlama), oziq-ovqat (qand-shakar, tamaki), teri-poyabzal sanoati. Neftni qayta ishlash, se-ment, qogʻoz, shisha-oyna ishlab chiqarish korxonalari mavjud. Qora va rangli metal-lurgiya, kimyo sanoati, mashinasozlik rivojlangan. Dunyodagi axborot texnologiyalari yoʻnalishidagi korxonalarning yarmidan koʻpi Hindistonda joylashgan. Yadroviy texnologiyalar va koinotni zabt etish boʻyicha yetakchi oʻrinda. Hindistonda ishlab chiqariladigan sanoat mahsulotlarining 40% ga yaqinini mayda va hunarmandchilik korxonalari beradi.
Tashqi savdosi
Hindiston chetga mashina va jihozlar, kiyim-kechak, teri va undan tayyorlangan buyumlar, kimyoviy tovarlar, ip-gazlama matolar, jutdan tayyorlangan buyumlar, temir rudasi, choy, kofe, ziravorlar, konserva, baliq va baliq mahsulotlari, brilliant, qimmatbaho toshlar chiqaradi. Chetdan neft va neft mahsulotlari, ishlab chiqarish vositalari, isteʼmol mollari va boshqa oladi. Tashqi savdoda AQSH, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Germaniya, BAA, Belgiya, Italiya, Rossiya, Fransiya, Saudiya Arabistoni va boshqa davlatlar bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — Hindiston rupiyasi.
Tibbiy xizmati
Mamlakatda sogʻliqni saqlash amaliyotida xalq tabobati ham keng qoʻllaniladi. Tibbiyot xodimlari 100 dan ortiq tibbiyot oliy oʻquv yurtlarida, 16 tish vrachlari kollejlarida va 12 boshqa tibbiyot bilim yurtlarida, oʻrta tibbiyot xodimlari 480 tibbiyot maktabida tayyorlanadi. Mamlakatda koʻplab tibbiyot markazlari, zamonaviy shifoxona va ambulatoriya tarmoqlari mavjud. Asosiy kurort maskanlari: Gujarot shtatidagi Titxal, Ubxrat, Diu, Daman, Maharashtra shtatidagi Madha, Marv, Karnatakadagi Ullal, Udili, Mangamuru va boshqa
Maorifi, madaniy-maʼrifiy va ilmiy muassasalari
Hindiston mustaqillikka erishgan paytda mamlakat aholisining 96% savodsiz boʻlgan. 1949-yilda qabul qilingan konstitutsiya boʻyicha 6 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun bepul majburiy talim joriy etildi. 2005-yilda savodxonlik darajasi 52% ga yetdi. Mamlakatda katta yoshdagi aholi oʻrtasida savodsizlikni tugatish maqsadida maxsus maktablar ochilgan boʻlib, ularda 120 mln. kishi shugʻullanadi. Hindistonda xalq taʼdimi tizimi maktabgacha taʼlim muassasalari, boshlangʻich va kichik asosiy maktab, toʻliqsiz oʻrta va toʻliq oʻrta maktabdan iborat. Malakali ishchilar hunar bilim yurtlarida tayyorlanadi. Oliy oʻquv yurtlarida oʻqish muddati 5-6 yil va oʻqish pulli. Davlat oʻquv yurtlari bilan birga xusu-siy oʻquv yurtlari ham mavjud. mamlakatda 219 universitet va institut hamda 7 mingdan ziyod kollej bor. Yirik va qadimgi oliy oʻquv yurtlari: Bombay universiteti, Kalkutta universiteti, Chennay universiteti va boshqa asosiy kutubxonalari: Kalkuttadagi milliy kutubxona (1902-yil tashkil etilgan), Dehlidagi ommaviy kutubxona (1951), Chennaydagi ommaviy markaziy kutubxona (1896) va boshqa Mamla-katda 460 dan ortiq muzey faoliyat yuritadi. Yiriklari: Chennaydagi davlat muzeyi (1851-yil tashkil etilgan), Dehlidagi hozirgi zamon sanʼati milliy galereyasi (1954), Yangi Dehli (Nyu-Deli)dagi Milliy muzey, Varanasi shahridagi Sanʼat muzeyi, Kalkuttadagi Hindiston muzeyi (1814), Birla Texnologiya muzeyi, Bombaydagi Gʻarbiy Hindiston muzeyi, Dehlidagi J. Neru (1964), M. Gandi (1948) memorial muzeylari.
Hindistonda ilmiy tadqiqotlar universitet va maxsus markazlarda, ilmiy jamiyat va assotsiatsiyalarda, fanlar aka-demiyalarida olib boriladi. Hindiston milliy fanlar akademiyasi eng yirik ilmiy muassasa hisoblanadi.institutlarga Ilmiy va sanoat tadqiqotlari ksngashi, Atom energiyasi boʻyicha komissiya, Qishloq xoʻjaligi tad-qiqotlari boʻyicha Hindiston kengashi, Tibbiyot tadqiqotlari boʻyicha Hindiston kenga-shi, Universitetlarni mablagʻ bilan taʼminlash komissiyasi, Mudofaa tadqiqotlari tashkiloti rahbarlik qiladi. Hindiston ilmiy kongressi assotsi-atsiyasi Hindistonning eng ommaviy ilmiy jamiyatidir. Hindistonda 130 maxsus ilmiy tadqiqot muassasasi, 700 dan ortiq ixtisoslashgan laboratoriya ilmiy tadqiqotlar olib boradi. Mamlakatda ilmiy tadqiqot bilan 2,5 mln. kishi shugʻullanadi.
Meʼmorligi
Hindistonda miloddan avvalgi 3-1ming yilliklar-dayoq mudofaa, xoʻjalik va turar joy binolari, bogʻ va suv \avzalari boʻlgan yirik sha\arlar (Sang\ol, Lot\al, Mathura, Pataliputra) qurilgan. Miloddan avvalgi 4-2-asrlarda ulkan qalʼa, saroylar (Patali-putradagi podsho Ashoka saroyi), diniy ashyolarga moʻljallangan inshoot — stupalar, memorial ustun (stambxa)lar, gʻor ibodatxonalari (Karlida, miloddan avvalgi 1-asr; Ajantat, miloddan avvalgi 2-asr — milodiy 7-asr) va monastirlar, ehromlar yaratilgan. Milod boshlarida budda ibodatxonalarining yangi turlari (Sangida yer ustiga qurilgan toʻrt kolonnali peshay-vondan iborat kub shaklidagi ibodatxona, 5-asr; Ellorda yaxlit qoyatoshni oʻyib ishlangan ibodatxona, 8-asr) paydo boʻldi. 6-7-asrlarda ibodatxonalarning silliq minora shaklidagi shimoliy (Madya-Pradesh shtatida joylashgan Kxajuraxo ibodatxonalar majmuasidagi Kandarya Maxadeo va Bxubaneshvar shahridagi Mukteshvara ibodatxonalari) va zinasimon minora shaklidagi janubiy (Ma-xabalipuramdagi Dxarmarajaratxa ibo-datxonasi) turlari shakllandi. Shu davrda Banoras shahrida \indular ibodatxonalari qurildi; shaqarda 1500 ga yaqin ibodatxona bor. 13-asrdan Dexli sultonligi davrida yirik saroy ansambllari, masjid, gumbazsimon maqbara, minoralar (Dexdidagi Qutb Minor deb atalgan minorali Quvvatul-Islom masjidi, 1 193 yildan qurila boshlangan) \amda musta\kam qalʼa devorlari bilan oʻralgan shaqarlar (Siri, Jaqonpa-no, Tugʻlaqobod, Feruzobod; ammasi 14-asrda oz. Deqli xududida) qurildi. Boburiylar davlati tashkil boʻlgach, Hindiston meʼmorligi yuksak choʻqqilarga erishdi: sha\ar va qalʼa qurilishi sanʼatining ajoyib namunalari yaratildi (Agra, Ajmer, Ollo\oboddagi qalʼalar, „Fate\pur-Sekri“ shaar-qalʼasi, 1569-84), qubbasimon maqbaralar (De\lidagi Xumoyun maqbarasi, 1565; Agra shahri yaqinidagi Tojmahal) qurildi.
Qurilishda marmar eng koʻp ishlatiladigan qurilish materialiga ailandi. Ayni paytda Hindistonning ayrim hududlarida meʼmorlikda mahalliy kolorit saqlanib qoldi (Asarvdagi Dadagarir buloq paviloni, 16-asrda., Datiyadagi Bir Singx Deo saroyi, 17-asr boshi). 16-asrda yaratilgan Haydaroboddagi Chor Minor Zafar arki, uning yaqinidagi Makka masjidi, Ahmadoboddagi chayqalib turadigan minoralar ulkan tarixiy obidalardir. 17-asrda „Marvarid“ nomi bilan atalgan masjid, Jahongirshohning marmardan qurilgan maqbarasi, Dehlidagi Rang Mahal saroyi, durlar bilan bezatilgan masjid, sikhlarning Amritsardagi sajdagohi — Oltin ibo-datxona bunyod etildi. Baromi (Roja-sthon), Kanarak (Orissa), Kajuraxo (Madhya-Pradesh)dagi ibodatxonalar hind meʼmorligining bebaho yodgorliklariga aylandi. 19-asrda eski shaharlar (Kalkutta, Madras, Bombay) rivojlandi va Yevropa meʼmorligi uslubidagi inshootlar bunyod etildi. Mustaqillikka erishgach, mamlakatni industrlashtirish bilan bogʻliq boʻlgan qurilishlar avj oldi. Yangi shaharlar qurildi (Chandigarx, 1951-56, Le Korbyuzye boshchiligidagi meʼmorlar guruhi; Bxilai, 1963-yildan qurila boshlangan, hind meʼmorlari guruhi). Zamonaviy binolardan yiriklari: Kalkuttadagi bank (1969, meʼmor A.Gupta), M.Gandi muzeyi (1960-63, meʼmor Ch. Korrea), Kanpur shahridagi Texnologiya instituti (1963, meʼmor A.Kanvinde), Bombaydagi „Tojmahal“ mehmonxonasi (1975).
Tasviriy sanʼati
Musiqasi 4 ming yillik tarixga ega boʻlib, dunyoda eng qadimgi va oʻziga xos shakllardan tashkil topgan. Uning ildizlari xalq bayram va diniy marosimlari, Xarappa madaniyati (ayniqsa, Mohenjodaro taraqqiyot davri) bilan bevosita bogʻliq. Hindistonning qadimgi yozma yodgorliklari („Vedalar“ — „Rigveda“, „Samaveda“, „Atharvaveda“ va „Yajur-veda“; miloddan avvalgi 2-1 ming yilliklari)da diniy madhiyalar oʻz aksini topgan. Musiqashunoslar Hindistonda mumtoz musi-qaning yuzaga kelishini bevosita „Sa-maveda“ bilan bogʻlashadi. Uning falsafiy-estetik va nazariy mezonlari Bharataning sanskrit tilida yozilgan „Natyashastra“ risolasida asoslab berilgan (taxminan milodiy 3-4-asrlar), Matanganing „Brihadeshi“ risolasida (5-7-asrlar) hind mumtoz musiqasi haqida batafsil maʼlumotlar berilgan. sharangadevaning „Sangitaratnakar“ 7 jildli toʻplamida (13-asr) hind ragalari, ularning parda va ritmik tuzilishi, milliy musiqa sozlari va boshqa masalalar yoritilgan. Ramamatyaning „Svaramelakalanidhi“ (16-asr) hamda hind olimlarining boshqa risolalarida musiqiy tovushlar (thath) tizimi koinot quvvati sifatida yuzaga kelgan tovush (nada)lar hamda olam taraqqiyoti mahsuli boʻlmish usullar birlashuvi maʼnosida talqin etiladi. Kosmologik tasavvurlar asosida Kuyesh tizimining 7 ta sayyorasiga nisbat berilgan 7 ta asosiy parda, ular negizida 22 yarim tondan kam boʻlgan interval (shrutilar) tizimi yuzaga kelgan.
13-asrdan boshlab Shimoliy Hindiston musiqa madaniyati Markaziy va Urta Osiyo xalqlarining badiiy anʼanalari, musulmon sanʼati taʼsirida rivojlanib borgan. Buning natijasida hind mumtoz musiqasida 2 asosiy uslub qaror topdi: shimoliy („hindustani“) va janubiy („karnatak“). Janubiy Hindiston musiqa uslubi (karnatak) asosan anʼanaviy xonan-dalik sanʼati bilan ajralib turadi, unda ragalar negizida diniy qoʻshiqchilik janrlari — kirtan, pada (bastakorlar Purandaradasa, 15-16-asrlar; Kshetrayn, 17-asr), kriti (mumtoz ashulaning asosiy turi; Shyam Shastri, Muttusvami Dikshitar, Tyagaraja ijodida ravnaq topgan, 18-19-asrlar), yengil mumtoz musiqa janrlari — tillana (18-asr), javalli (19-asr) va boshqa keng oʻrin olgan.
Hind mumtoz musiqasi, musiqiy folklor, raqs sanʼati shakllari asosida anʼanaviy musiqiy teatr turlari — jatra, yakshagana, tamasha va boshqa tashkil topgan. Mumtoz raqs turlariga bharat natyam, kathakali, kath-ak, manipuri, odissa va boshqa kiradi.
Hind xalq musiqa ijodi turlarining boyligi va rang-barangligi Hindistonda turli millat vakillarining istiqomat qilishi, ular koʻp tillarda soʻzlashuvi bilan belgilanadi. Xalq musiqa cholgʻularidan urma dhol, dholak, damaru, udukkai, puflama kombu, singh, tiruchinnam, karnay, murali, mohori, nagasar, torli-chertma ekta-ra, dutara, tuntune, jantar, torlikamonli kamaycha, banam, sarinda va boshqa keng oʻrin olgan. Professional musiqa sozlaridan vina, setor, sarod, tampura, sarangi, nay, bansuri, sur-nay, shohnay, nagasvaram, fisgarmoniya, pakhovaj, tabla, mridanga, gha-tam va boshqa ommalashgan.
Hindistonda milliy ozodlik harakati va mustamlakachilikka qarshi kurashning kuchayishi (19-asrning 1-yarmi va 20-asrning oʻrtalari) milliy musiqa madaniyatining rivojlanishida muhim davrni boshlab berdi. Rabind-ranat Tagorning ijodi yorqin sahifa boʻlib qoldi. Faol ziyolilar orasida milliy musiqa merosini oʻrganishga qiziqish kuchaydi. Yangi oʻquv yurtlari ochildi, jamoa tashkilotlari tashkil etildi: Madras (hozirgi Chennay)da musiqa akademiyasi (1928), Kerala sanʼat markazi (1930), Xalq sanʼatini saqlash Bengaliya jamiyati (1932), Dehlidagi Gandharva Mahavidyalay musiqa instituti (1939) va boshqa Vishnu Narayyana Bhatkhande, Vishnu Digam-bar Paluskar, Chinnasvami Mudalyar, Subbarama Dikshitar kabi musiqashunos olimlar hind musiqa madaniyatini rivojlantirishda oʻz ilmiy asarlari bilan katta hissa qoʻshdilar.
Hindiston mustaqillikni qoʻlga kiritgach (1947), hind musiqasining rivojlanishida yangi davr boshlandi. Teatrlarda yangi musiqali spektakllar qoʻyildi (Shila Vatsning „Qotgan yer“, Gʻulom Haydarning „Boʻysunmas Pan-job“, S.Shankarning „Poyezd“, G. D. Madgulkarning „Ram haqida qissa“ va boshqalar). Kino musiqasi kompozitorlik ijodini rivojlantirishda muhim omil boʻlib qoldi, unda milliy va Gʻarbiy Yevropa maktablarining uslubiy omillari uygʻunlashgan. natijada kompozitorlar tomonidan kino uchun xalqqa manzur kuy va qoʻshiqlar yaratildi. 1960-90 yillarda A.Vishvas, H.Kumar, S.Choudhuri, R.Barman, Ravi, Naushad, Xayyom, Madan Mohan kabi kompozitorlar kinomusiqa janrida ijod qilishgan, hozirgi kunda Shankar va Jeykishan, Lakshmikant Pyarelal, S. D. Barman, Anu Malik kabi kompozitorlar bu sohada faol ijod qilmoqda. Ular bastalagan kuy va qoʻshiqlarni Talat Mahmud, Gita Datt, Shamshod Begum, Manna Dey, Lata Mangeshkar, Muham-mad Rafi, Mukesh, Asha Bhonsle, Usha Mangeshkar, shuningdek, Kumar Sanu, Alka, Yagnik, Anuradha Paud-val, Sonu Nigam, Udit Narayyan, B.Subramaniam, Kavita Krishna Murthi, Ar Rahmon Hariharan, Adnan Sami va boshqa ijro etishgan.
Mumtoz musiqa ijrochiligida Ravi Shankar (setor), Bismilloh Xon, Ali Akbar Xon, Amjat Ali (sarod), Hariprasad Chaurasiya (nay), Pandit Ram Narayyan (sarangi), Pandit S. R. Vyas va Malikarjun Mansur (xonanda-raga), Subbulakshmi, Kishori Amonkar, Sandhya Mukerji (xonanda-raga), Mukesh Sharma (sarod), Irshad Xan (setor va surbahor), ustad Zokir Huseyn va Ilmas Huseyn Xon (tabla), Jagjit Singh (xonan-da-gʻazal), Gʻulom Ali (xonanda-gʻazal), Gulfam Ahmad (sarod va rabab) va boshqa mashhur.
Hindistonda musiqa maktablari va kollejlari, universitetlarda musiqa fakultetlari mavjud. Musiqa sanʼati sohasidagi ilmiy tadqiqot ishlari, sanʼatkorlarning ijrochilik faoliyatini muvofiklashti-ruvchi tashkilotlar, musiqa sanʼatiga oid konferensiya, forum, festivallarni tashkil etuvchi idoralar faoliyat koʻrsatmokda; bular orasida — Dehli musiqa, raqs va drama akademiyasi (Sangit Natak Akademi), Bombay ijrochilik sanʼati milliy markazi, Chennay musiqa akademiyasi mashhur. Milliy musiqa madaniyatining turli xil shakllarini targʻibot etishda Umumhindiston radiosi bosh vazifani bajarmoqda.