cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qoratol (daryo)
Qoratol (Karatal) (Қаратал, Qaratal) — Qozogʻistonning Olmaota viloyatidagi daryo. Ushtarak daryosi quyilgungacha Nurtayoʻzak deb ataladi. Uz. 390 km, havzasining maydoni 19,1 ming km². Jungʻariya Olatovi yon bagʻ-ridan boshlanib, Balxash koʻliga quy-iladi. Yuqori oqimida togʻlar orasidan oqadi, oʻrta va quyi oqimida yettisuv tekisligini kesib oʻtadi. asosan, muz va qor suvlaridan toʻyinadi. Dekabrda muzlab, martda muzdan boʻshaydi. Suvi sugʻorishga sarflanadi. Q. boʻyida Toldiqoʻrgʻon, Ushtoʻbe shaharlari joylashgan.
Albion (Washington)
Albion AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Whitman County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 1 km2. Shundan 1,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 740 m balandlikda joylashgan.
Spinete
Spinete Italiyaning Molise mintaqasida joylashgan kommunadir. Campobasso provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17 km2. 1446 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Wedgefield
Wedgefield AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Orange County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2700 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 60,9 km2. Shundan 60,7 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir.
Saint-Méard
Saint-Méard Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Limoges tumani tarkibiga kiradi.
Grañén
Grañén Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Huesca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 124 km2. Aholisi — 1930 kishi (2010).
Saint-Méard
Aholisi
330 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,5 nafar kishi.
Gingen an der Fils
Gingen an der Fils Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Göppingen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,01 km2. Aholisi — 4289 kishi (2010).
Saint-Méard
Geografiyasi
Maydoni — 24,5 km2.
Gingen an der Fils
Hududi
Gingen an der Filsning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
K Callan
Ketrin Elizabet Kallan (née Borman, 1936-yil 9-yanvar) - ABC teleserialidagi Lois &amp; Clark: Supermenning yangi sarguzashtlari filmida Klark Kentning onasi Marta roli bilan tanilgan amerikalik yozuvchi va aktrisa.
Dastlabki yillar
Kallan Texasning Dallas shahrida tug'ilgan. U 5 yoshida aktyorlikka harakat qilayotganini xohlayotganini onasi his qildi. U Dentondagi Shimoliy Texas shtat universiteti talabasi sifatida dramani o'rgandi. U katolik qizlar maktabida dramadan dars berishni davom ettirdi va u bolalar teatrini boshladi.
Karyerasi
Kallan birinchi marta televizorda Dallasda suratga olingan Route 66 epizodida paydo bo'ldi. U 1970-yilda kameradagi faoliyatini davom ettirdi, “Bir kun bir vaqtning o‘zida”, “Sent-Bashqa joyda”, “Karnaval”, “JAG”, “Kouch ” va “Tepalik qiroli” filmlarida mehmon sifatida ishtirok etdi. U " Oiladagi barcha " serialining Emmy mukofotiga sazovor bo'lgan " Cousin Liz " epizodida asosiy rol o'ynagan va Dallasning so'nggi mavsumining bir necha epizodlarida Aprel Stivens Yuingning onasini tasvirlagan. U Meet the Browns teleko'rsatuvida Daisy LaRue rolini o'ynadi va Missis Xonim sifatida paydo bo'ldi. Monro, Geyb Dunkanning o'qituvchisi, "Omad Charli" filmida. U shuningdek, Umidsiz uy bekalari filmining uchinchi mavsum finalida Edie Brittning onasi Ilene Britt (Nicolette Sheridan) rolida paydo bo‘lgan va “Men onang bilan qanday tanishganman” serialining bir necha epizodlarida Lilining onalik buvisini tasvirlagan. U bir epizod uchun "Qahramonlar" da Charli rolini (keksa ayol sifatida) o'ynadi.
Chamilly
Chamilly Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Chalon-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
K Callan
Karyerasi
U "Ju " (1970), "Sinfga teginish " (1973), "Piyoz dalasi" (1979), " Amerikalik jigolo" (1980), "Fasllar o'zgarishi " (1980), " Tez yurish " (1982) va "Knives Out " ("Pichoqlar") filmlarida suratga tushgan. 2019), shuningdek, 1966-yilda Lanford Uilsonning "Eldritchning Rimerlari" spektaklining 1972-yilgi televizion moslashuvi.
Gruibingen
Gruibingen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Göppingen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 23,05 km2. Aholisi — 2067 kishi (2010).
K Callan
Shaxsiy hayoti
Kallan yozuvchi Jeyms Ruskin Kallanga uylangan va undan ajrashgan. Er-xotinning Jeymi Kallan, Kelli Kallan va Kristi Kallan ismli uchta farzandi bor.
Chamilly
Aholisi
114 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,3 nafar kishi.
Gruibingen
Hududi
Gruibingenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Chamilly
Geografiyasi
Maydoni — 4,7 km2.
IC 3024
IC 3024 Sunbula yulduz turkumidagi Sc (ixcham spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Mascara viloyati
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Mascara — Jazoirdagi tuman hisoblanadi. Uning nomi arabcha "harbiy garnizon" degan ma'noni anglatadi. Yana bir muhim joy - Sig shahri.
Tarixi
Viloyat 1974-yilda Mostaganem departamenti va Oran (departament) qismlaridan ajralib chiqib tashkil topgan.
Hududiy bo'linishi
Viloyat 16 ta tumanga bo'lingan. Ular keyinchalik 47 qishloqqa bo'lingan.
1994-yildagi zilzila
1994-yil 18-avgustda Mascara shahri markazida zilzila sodir bo'ldi. 5,9 ballik zilzila natijasida 159 kishi halok bo'lgan. 289 kishi jarohatlandi va 8000-10000 kishi boshpanasiz qoldi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Wellsville (Utah)
Wellsville AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Cache okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3432 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 165,7 nafar kishi.
Mittainvilliers
Mittainvilliers Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Chartres tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,7 km2.
Solyaris (roman)
Solyaris (Solaris) — mashhur polyak fantast yozuvchisi Stanislav Lem tomonidan yozilgan asar. Ushbu asarda Solyaris nomli ongli sayyorani insoniyat tomonidan topilishi va odamlarning Solyaris bilan aloqa qilishi haqida so'z boradi. Bu asarda yozuvchi insoniyat o'zga sayyoralarda mavjud bo'lishi mumkin bo'lgan ong shakillari bizning tushunchalarimizga mos kelmasligi va ushbu ong bilan aloqa qilish muammolarini ko'rib chiqadi. Asarning ikkita ekranizatsiyasi mavjud: Tarkovskiy, Andrey Arsenyevich tomonidan 1972 yil suratga tushirilgan Solyaris (film, 1972) filmi va Soderberg, Stiven tomonidan 2002 yil suratga tushirilgan Solyaris(film, 2002) filmi.
Syujet
Roman bosh qaxramon, psixolog Kris Kelvinning sayyora yo'ldoshi bo'lgan ilmiy-tadqiqot stantsiyasiga kelishi bilan boshlanadi. Uning asosiy maqsadi - stantsiya ekipajining g'ayritabiiy hatti harakatlariga izoh berish va imkon qadar ularni normal axvolga keltirish. U stantsiyaga kelgach yaqin do'stini o'z joniga suyiqasd qilganini ko'radi. Boshqa ekipaj vakillari esa u bilan aloqa qilishni istashmaydi va o'zlarini g'ayritabiiy tutishadi.
Selaginella kraussiana
Tavsifi
Faqat 5 cm ga o'sadi baland, bu past bo'yli, bo'yra hosil qiluvchi, ibtidoiy paporotniksimon barglari bo'lgan, ildiz poyalari orqali tarqaladigan doimiy yashil ko'p yillik o'simlikdir.
Tarqalishi
U Makaroneziyada va janubiy va sharqiy Afrikaning bir qismida tarqalgan. Uning Azor orollarida mahalliy tarqalishi 2005-yilgacha, Pikoda 6000 yillik fotoalbomlarda bu turning sporalari topilgunga qadar bahsli edi. 1878-yilda Buyuk Britaniyaga kiritilganidan beri sekin tarqaldi va birinchi marta 1917-yilda g'arbiy Kornuoll (Buyuk Britaniya) va Leitrim okrugida (Irlandiya) yovvoyi tabiatda ko'pincha issiqxona o'ti sifatida qayd etilgan.
Selaginella kraussiana Yangi Zelandiya Milliy zararkunandalar o'simliklari kelishuviga kiritilgan, chunki u invaziv tur. U Yangi Zelandiya va Avstraliyaning ko'p joylarida keng tarqalgan bo'lib, u yerdagi soyali joylarda zich bo'yralarni hosil qiladi.
O'stirilishi
Selaginella kraussiana manzarali o'simlik sifatida yetishtiriladi. Buning uchun kamida 5 C harorat talab qilinadi, mo'tadil mintaqalarda esa uy o'simligi sifatida shisha ostida o'stiriladi. Bu navlar va 'Brownii' navi ikkalasi ham Qirollik bog'dorchilik jamiyatining Bog'dagi xizmatlari uchun mukofotiga sazovor bo'lgan. Boshqa navlar orasida "Aurea" va "Gold Tips" mavjud. Ular to'liq yoki qisman soyada himoyalangan joyni afzal ko'radilar. Ular haddan tashqari nam bo'lmagan holda namlikni saqlaydigan va tez oqadigan idishni talab qiladi. Kislotali va neytral pH (6,0-7,0) afzalroqdir.
Qishda, ko'pincha Selaginella kraussiana "Frosty Fern" deb ataladigan nav o'zining oq uchli barglari tufayli uy o'simligi sifatida sotiladi. Ammo, bu ko'pincha bo'yi o'sib borayotgan Selaginella martensii, qisqaroq, sudraluvchi S. kraussiana emas.
IC 4601
IC 4601 Scorpius yulduz turkumidagi RN+* tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.
Alderwood Manor
Alderwood Manor AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Snohomish County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
15329 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 12,4 km2. Shundan 12,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
NGC 1072
NGC 1072 Kit yulduz turkumidagi SBb tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Edouard Stephan 1881-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Podlesnoye (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)
Podlesnoye — Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Tayinsha tumanidagi qishloq. Kato kodi — 596063700.
Wellford (Janubiy Karolina)
Wellford  — AQShning Janubiy Karolina shtatining Spartanburg okrugida joylashgan shahardir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra 2 378 kishini tashkil qilgan.
Geografiyasi
Wellford shahri 34.95111°N, -82.09861°W (34,951087, −82,098497) koordinatalarda joylashgan.
Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosi maʼlumotlariga koʻra, shaharning umumiy maydoni 2 kvadrat milya (5,3 km2) ni tashkil qiladi.
Demografiyasi
2000-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 2 030 kishi, 822 xonadon va 571 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 993,8 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 48,92% afro-amerikaliklar, 46,7% oq tanlilar, 0,39% tubjoy amerikaliklar, 0,34% osiyoliklar, 2,32% boshqa irqlardan va 1,33% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 3,6% ni tashkil etadi.
Shaharda 822 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 25,7 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 39,2 foizi er-xotinlar, 25,2 foizi eri boʻlmagan ayollaar, 30,5 foizi oilasilar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 25,4 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 9,2 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.
Shaharda aholi keng tarqalgan boʻlib, 23,8% 18 yoshgacha, 10,0% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 29,7% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 21,6% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 14,9% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yosh 36 yoshni tashkil qiladi. Har 100 ayolga 82,9 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 81,4 erkak toʻgʻri keladi.
Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 32 426 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 36 020 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 31 719 dollarni, ayollarniki esa 22 756 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 16 593 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 8,6 foizi va aholining 12,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlarning 10,6 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 10,2 foizi qashshoq hisoblanadi.
Champagnat (Saône-et-Loire)
Champagnat Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Louhans tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
496 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 37,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,1 km2.
Social Media Marketing
Social Media Marketing (SMM; Tarjimasi: ,,Ijtimoiy tarmoqlarda marketingʻʻ), mahsulotlar, tovarlar va xizmatlarni ijtimoiy tarmoqlarda tanitish, uni yurgizish. Social Media Marketing bevosita har xil jamoalar, jamiyatlar, foydalanuvchilar guruhlari bilan ishlash ham hisoblanadi. SMM hozirda nafaqat katta kompaniyalar, oʻz bozorlari faollari, balkim, oʻrta va kichik biznes vakillari ham keng miqyosida foydalanishmoqda. Uning yordamida ular, oʻz mijozlari bilan qayta aloqani yoʻlga qoʻyishmoqda.
SMM yordami bilan hal qilish mumkin boʻlgan vazifalar
SMM hozirda bajaradigan vazifasiga koʻra noananaviy qurollardan biri hisoblandi. Shunga qaramay, hozirda koʻpchilik mutaxassislar juda katta qiziqish va uning kelajagiga katta ishonch bilan qarashayotgan vosita hisoblanadi.
SMM Oʻzbekistonda
Hozirgi kunda Oʻzbekistonda ham SMM rivojlanmoqda. Foydalanuvchilar 2019-yilga nisbatan 49% oshdi. 18 milliondan oshiq Internet foydalanuvchilar Telegram ijtimoiy tarmogʻidan foydalanib kelmoqda. Bu raqamga asoslanib aytish mumkinki, Telegram Oʻzbekistonda eng ommabop ijtimoiy tarmoq deb hisoblash mumkin.
IC 3025
IC 3025 Sunbula yulduz turkumidagi S0-a (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Pahmdara (Muʼminobod)
Pahmdara — Muʼminobod tumani Balxobiy QFYga qarashli qishloq. Pahmdaradan mahalla markazigacha boʻlgan masofa 13 km, tuman markazigacha 29 km. Aholisi 121 kishi (2017), aholi tarkibi tojiklar.
Huerto (Huesca)
Huerto (Huesca) Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Huesca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 86.7 km2. Aholisi — 272 kishi (2010).
Tavenna
Tavenna Italiyaning Molise mintaqasida joylashgan kommunadir. Campobasso provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 21 km2. 875 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Kars
Kars qadimgi qalʼa oʻrnida bunyod etilgan. 11-asr oʻrtalaridan Vizantiya hukmronligi ostida, 1074 yildan turk saljuqlari tomonidan egallangan. 13–16-asrlarda Gruziya, 16-asrdan Usmonli turklar saltanati tarkibida. 19-asrdagi Rossiya-Turkiya urushi vaqtida urush harakatlarining asosiy obʼyekti boʻlgan. 1878 yil San-Stefano (Istanbul shahri yonida) tinchlik shartnomasiga muvofiq Rossiyaga, 1921 yil Kars shartnomasiga muvofiq Turkiya tarkibiga kirgan.
Jacob Appelbaum
thumb| Appelbaum Gamburgdagi 30C3 maʼruzasida (2013). right|thumb| Koʻrsatilgan bir nechta avtonomiya kublaridan biri. Jacob Appelbaum (1983-yil 1-aprelda tugʻilgan)  — amerikalik mustaqil jurnalist, kompyuter xavfsizligi tadqiqotchisi, rassom va xaker. U Eyndxoven Texnologiya Universitetida tahsil olgan va 2016-yilda jinsiy zoʻravonlik ayblovlari tufayli oʻz lavozimini tark etgan. Tor loyihasining asosiy aʼzosi boʻlgan. Appelbaum WikiLeaks vakili sifatida ham tanilgan. U oʻz sanʼatini butun dunyo boʻylab bir qator muassasalarda namoyish etgan va Laura Poitras, Trevor Paglen va Ay Weiwei kabi rassomlar bilan hamkorlik qilgan. Uning jurnalistik ishi Der Spiegel va boshqa joylarda chop etilgan.
„Ioerror“ taxallusi ostida Appelbaum 2008 -yildan 2016 yilgacha Cult of the Dead Cow xakerlar jamoasining faol aʼzosi boʻlgan. U Mitch Altman bilan San-Fransisko hackerspace Noisebridge asoschilaridan biri edi. U advokatlik firmasiga asos solgan. U Kink.com va Greenpeace saytlarida ishlagan. Ruckus Society va Rainforest Action Network uchun koʻngilli boʻlgan.
Ushbu tashkilotlarning aksariyati, shuningdek, uning ish beruvchisi Tor 2016-yil iyun oyida jinsiy zoʻravonlik ayblovlari ortidan Appelbaum bilan aloqalarini tugatgan. Appelbaum bu ayblovlarni rad etdi. Turli faollar va boshqalar Appelbaumni qoʻllab-quvvatladi. AQSh ommaviy axborot vositalari bu daʼvolarni ishonchli deb hisobladi.
Hayoti
Appelbaumning soʻzlariga koʻra, u oʻrta maktabni tugatgach qisqa vaqt kichik kollejda oʻqigan. 2010-yilda Rolling Stone jurnaliga bergan keng qamrovli intervyusida Appelbaum „jinnilar oilasi“dan ekanligini aytdi. Uning soʻzlariga koʻra, onasi „paranoyak shizofreniya“ boʻlib, oʻgliga azob bergan. Ikki yil oʻtgach, u Sonoma okrugidagi bolalar uyiga joylashtirildi. 10 yoshida kambagʻal otasi unga vasiylik qilish huquqiga ega edi. Uning so‘zlariga ko‘ra, kompyuter dasturlash bilan shug‘ullangani uning hayotini saqlab qolgan.
Jurnalistika
Appelbaum sobiq NSA pudratchisi Edward Snoudenning 2013-yilda eʼlon qilingan oʻta maxfiy hujjatlariga kirish huquqini qoʻlga kiritgan bir necha kishilar qatorida edi. U bu hujjatlarni nashr etishda jurnalist sifatida katta hissa qo‘shgan.
Texnologiya
2005-yilda Appelbaum 22-Chaos aloqa kongressida ikkita nutq soʻzladi.
Qaratau (shahar)
Nomlanishi
=Qozoq tilidan „qaratau“ soʻzi „qora tog'“ deb tarjima qilingan.
Tarixi
1946-yilda togʻ tizmasi etagida Chulaqtau kichik ishchi posyolkasi tashkil qilingan. U 1946-yilda fosforit qazib olish uchun deportatsiya qilingan nemislar, koreyslar, greklar va yapon harbiy asirlari tomonidan komsomol ish tashlashi qurilish maydonchasi nomi ostida qurilgan. Qazib olingan fosfat miqdori yillar davomida ortib bormoqda. 1963-yilda Chulaqtau qishlogʻi shahar maqomini olgan. Shaharda yangi zavod va fabrikalar qurilgan, yangi turar-joy binolari, infratuzilmalar barpo etilgan. left|thumb|387x387px|[[Tamdy (istehkam)|Tamdi turar joyi VI-XII asrlar, Qoratau shahrining gʻarbiy qismida joylashgan. Baʼzi manbalarga koʻra Beruket (Parkent) shahri bilan birlashtirilgan degan tahmin ham bor.]]
Rivojlanishi
So‘nggi yillarda tuman hokimligi tomonidan shaharni rivojlantirish uchun chora-tadbirlar ko‘rila boshlangan. Uy-joy qurish dasturi doirasida tashlandiq uylar taʼmirlangan. Iqtisodiyot va byudjetni rivojlantirish boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, Qoratau oʻrtacha rivojlanish salohiyatiga ega shahar sifatida tan olingan, uning byudjeti 15,8 milliard tengeni tashkil qiladi.
Aholisi
Sovet davrida shaharda 55 mingga yaqin odam yashagan. SSSR parchalanganidan keyin 30 mingdan ortiq odam shaharni tark etgan. Asta-sekin monoshaharlarni rivojlantirish dasturi amalga oshirilishi bilan qayin yillardan beri aholining shaharga qaytishi kuzatilmoqda. 2012-yilda shahar aholisi 27 365 kishini tashkil qilgan. 2019-yil boshida shahar aholisi 30 204 kishidan iborat boʻlgan (14 858 erkak va 15 346 ayol).
Iqtisodiyoti
Sovet davri Sovet davrida Qaratau shahri kimyo sanoatining markazi boʻlgan. SSSRning fosfor va kimyo zavodlarida ushbu boyliklarni qazib olish, dastlabki qayta ishlash va xom ashyo bilan taʼminlash Qoratauda amalga oshirilgan. Qoratauda togʻ-kimyo zavodi faoliyat koʻrsatgan. Bu eng yirik korxonalardan biri boʻlib, 1990-yillarga qadar shahardagi yagona yirik korxona boʻlgan. Sovet davrida shahar yaqinida koʻplab konlar, shuningdek, qayta ishlash zavodlari mavjud boʻlgan. Qoratauda boshqa tarmoqlarda ham koʻplab korxonalari faoliyat yuritgan: Gollandiya uskunalarida ishlaydigan sut zavodi, goʻsht kombinati, poyabzal fabrikalari, yogʻochga ishlov berish sexi, temir-beton sexi, sement sexi, avtokorxonalar shular jumlasidandir. Qaratau butun Sovet Ittifoqi mamlakatlari orasida Suleymensay korxonasi tufayli tanilgan. Kompaniya yuqori sifatli moʻynali mahsulotlar ishlab chiqarish bilan shugʻullangan. Koʻplab sayyohlar aynan moʻynali kiyimlar uchun ushbu shaharga kelishgan. Qayta qurish yillarida korxona talon-taroj qilingan. 1990-yillarda iqtisodiy inqiroz tufayli korxonalar yopilgan, keyinchalik bu shahar aholisining kamayishiga taʼsir qilgan.
Shahar Istiqboli
2010-yildan beri yirik xalqaro mineral-kimyo kompaniyasi EuroChem investitsiya loyihasi doirasida Qoratau-Janatos fosforit havzasida bir qator konlarni o‘zlashtirmoqda. Shuningdek, yuqori sifatli xom ashyo ishlab chiqarish uchun tog‘-kon qayta ishlash majmuasida fosforit kontsentrati va keng turdagi mineral oʻgʻitlar ishlab chiqaradigan yirik zavod qurmoqda. 2013-yilda zavod qurilishi boshlanib, 2016-yilda korxonalar yiliga 640 ming tonna fosfat ishlab chiqarish darajasiga yetdi. 2017-yil yakuniga ko‘ra Sarisu tumanidagi Ko‘k-Jon konida fosforit rudasi qazib olish hajmi 1,5 million tonnani tashkil qilgan. Mahalliy kon-kimyo majmuasida ilk bor million tonna fosforit mahsulotlari ishlab chiqarildi. 2018-yilda EuroChem-Karatau loyihasi boshlanganidan beri birinchi bor million tonna fosfat jinsini ishlab chiqarilishi va sotilishi qayd etilgan. 500 ga yaqin kishi ish bilan taʼminlangan. 2020-yil iyul oyida Qozog‘iston Respublikasi hukumati va Rossiya Federatsiyasi hukumati o‘rtasida yiliga 1 million tonna mineral o‘g‘itlar ishlab chiqaruvchi zavod qurish va foydalanish to‘g‘risida hukumatlararo bitim imzolangan edi. Loyiha Qoratov fosforit havzasi konlarini oʻzlashtirishni nazarda tutadi. Taxminiy sarmoya 800 million dollarni tashkil etgan.
IC 4603
IC 4603 Ophiuchus yulduz turkumidagi RN+* tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.
IC 3026
IC 3026 Gidra yulduz turkumidagi NF (hali noaniq) tipli obyektdir.
Alger (Washington)
Alger AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Skagit County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
89 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 4,6 km2. Shundan 4,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 21 m balandlikda joylashgan.
Saint-Ouen-sur-Gartempe
Saint-Ouen-sur-Gartempe Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Bellac tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
222 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 22,0 km2.
Karromiylar
Karromiylar — ilohiyot oqimi. 9— 13-asrlarda Bagʻdod xalifaligining markaziy va sharqiy viloyatlarida tarqalgan. Asoschisi — Abu Abdulloh Muhammad ibn Karrom (806—869). Seyistonda tugʻilgan, Nishopur, Balx, Marv, Hirot kabi shaharlarda taʼlim olgan. 5 y. Makkada istiqomat qilgan. Ibn Karrom oʻz yurtiga qaytayotib, Quddusda xonaqoh barpo qilgan. Seyiston va Xurosonda oʻz taʼlimotini targʻib qilgani uchun zindonga tashlanadi. Quddusda vafot etadi.
K. fikricha, xudo — butun borliqning birlamchi asosi, u muayyan jismga ega. Xudo — barcha narsalarning yaratuvchisi, ammo inson oʻz faoliyatining natijalariga taʼsir koʻrsata oladi. Moʻʼtaziliylar kabi K. ham inson onggi mustaqil ravishda, yaʼni vahiy yordamisiz yaxshilik va yomonlikni farq qilishga qodir, deb uqtirdi. Shuningdek, murjiʼiylar singari K. biror insonni musulmon deb tan olish uchun u Allohni til bilan eʼtirof etsa kifoya, amal bilan tasdiqlashi shart emas, deb hisoblaydi. Yaʼni "la iloha illallohu Muhammadu rasululloh" kalimasini aytgan har bir inson — musulmondir. Ibn Karromning "Kitob assirr" va "Azob al-qabr" nomli (bizgacha yetib kelmagan) asarlari va "xudo jismga ega" degan tushunchasi islom ulamolarining keskin tanqidi va taʼqibiga uchradi. Moʻgʻullar istilosidan soʻng K. barham topdi.
NGC 1073
NGC 1073 Kit yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Germaniya
Germaniya (Deutschland), Germaniya Federativ Respublikasi (Bundesrepublik Deutschland) — Markaziy Yevropadagi davlat. Shimoliy Boltiq dengizlari sohilida joylashadi. Maydoni 357 ming km2. Aholisi 83,149,300 kishi (2019-yilga koʻra). Poytaxti — Berlin shahri. Maʼmuriy jihatdan 16 yer (shtat) ga, yerlar okruglarga, okruglar tumanlarga, tumanlar jamoalarga boʻlinadi.
Champagny-sous-Uxelles
Champagny-sous-Uxelles Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Chalon-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
Germaniya
Davlat tuzumi
thumbnail|right|300px|Germaniya thumb|right thumb|right|-{Reichstag (Reyhstag)}- GFR — federativ respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1949-yil 23-mayda qabul qilingan, unga 1954, 1956, 1990, 1993 va 1994-yillarda qoʻshimchalar kiritilgan. Davlat boshligʻi — federal prezident. U maxsus chaqiriladigan federal majlis tomonidan 5 yil muddatga saylanadi va yana faqat bir marta saylanishi mumkin. Federal majlis bundestag raisi tomonidan chaqiriladi va u bundestag deputatlari hamda landtaglar (yer parlamentlari) tomonidan saylangan aʼzolardan iborat. Prezident ish qobiliyatini yoʻqotsa yoki vafot etsa, bundesrat raisi prezident vakolatlarini bajaradi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni parlament amalga oshiradi. U ikki palata: bundestag va bundesratdan iborat. Bundestag aholi tomonidan 4 yil muddatga saylanadi. Bundesrat esa yer hukumatlari oʻz orasidan 4 yil muddatga tayinlaydigan vakillardan iborat. Ijroiya hokimiyat federal kansler boshchiligidagi federal hukumat qoʻlida. Federal kansler bundestagda prezidentning taklifiga binoan koʻpchilik ovoz bilan saylanadi. Vazirlar federal kanslerning taklifi bilan prezident tomonidan tayinlanadi. Har bir yerning oʻz konstitutsiyasi, parlament va hukumati bor.
Tabiati
thumb|Qadimgi german qabilalarining hududiy tarqalishi Germaniya manzarasi benihoya xilma-xil va jozibador. Past va baland togʻ tizmalari oralarida yassitogʻliklar, oʻrqirlar, koʻllar, keng va ochiq tekisliklar uchrab turadi. Shimoldan janubga tomon Germaniya 5 landshaft zonasiga boʻlinadi: Shimoliy Germaniya pasttekisligi, oʻrtacha balandlikdagi togʻ ostonasi, Janubi-gʻarbiy Germaniya burma poydevorli oʻrta togʻligi, Janubiy Germaniya Alpoldi yassitogʻligi va Bavariya Alp togʻlari. Shimoldagi pasttekisliklarda koʻllar, qirli, qum va tuproqli platolar, yaydoq yerlar va torfli botqoqlar koʻp. Oʻrta togʻ ostonasidan shimoliy tomondagi yerlar (Quyi Reyn, Vestfaliya va Saksoniya-Tyuringiya havzasi) serhosil. Janubda Sharqiy Alp togʻlari qad koʻtargan (eng baland nuqtasi SugShpitse togʻi, 2962 m). Shimoliy dengiz bilan Boltiq dengizi oraligʻidagi past-baland qirgʻoqlarda „Golshteyn Shvey-sariyasi“ joylashgan. Germaniya yer ostida tosh-koʻmir, qoʻngʻir koʻmir, tuzlar juda koʻp. Oz miqdorda temir rudasi, neft, tabiiy gaz bor. Iqlimi moʻtadil, dengiz iqlimi, gʻarb va shimoli-gʻarbdan janubi-sharqqa tomon dengiz iqlimidagi moʻtadil-kontinental iqlimga oʻta boradi. Yanvarning oʻrtacha harorati pasttekislikda 1,5 °C dan togʻlarda — 6 °C gacha; qishda sertuman, qor tez erib ketadi. Iyulning oʻrtacha harorati pasttekislikda 18 °C dan janubiy vodiylarda 20 °C gacha. Yillik yogʻin miqdori 600-800 mm. Baland togʻlarda yoz salqin, yogʻin 1000-2000 mm. Daryolari: Elba, Reyn, Dunay, Mayn, Vezer, Shire, Mozel. Yirik koʻllari: Voden, Myurits. Tuprogʻi asosan podzol, chimli podzol va qoʻngʻir oʻrmon tuproqlaridan iborat. Gars togʻlarining sharqiy va shimoliy togʻ oldi joylarida unumdor qoramtir tuproq uchraydi. Togʻlarda qoraqayin, dub, oq va qora qaragʻay oʻsadi. Bugʻu, elik, serna (togʻ echkisi), ohu va boshqalar yashaydi. Milliy bogʻlari — Bavariya oʻrmoni, Berxtesgaden.
Champagny-sous-Uxelles
Aholisi
75 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,0 nafar kishi.
Germaniya
Aholisi
Aholisining 90 % dan koʻprogʻi nemislar; qisman dan (daniyalik)lar va gollandlar yashaydi. Shahar aholisi 85 % dan ortiq. Rasmiy tili — nemis tili. Dindorlar — protestantlar (lyuteranlar, 50 % dan ziyod) va katoliklar. Aholi zichligi bir km2ga 229 kishi toʻgʻri keladi. Mamlakatda 7,2 million chet elliklar ham yashaydi. Ular umumiy aholining 8,9 % ini tashkil etadi. Yirik shaharlari: Berlin, Hamburg, Myunxen, Kyoln, Frankfurtmayn, Dortmund, Shtutgart, Dyusseldorf, Hannover, Nyurnberg, Leypsig, Drezden.
Tarixi
thumb|1369-yilgi Sachsenspiegel (sakson oynasi)ning Berlin qoʻlyozmasida (Quyi nemis tilida): "ievelk „'dudesch lant“' hevet sinen palenzgreven" ' („har bir nemis yerining Palatin soni bor“) deb yozilgan. Arxeologiya maʼlumotlariga koʻra, Germaniya hududida inson 500-300 ming yillar muqaddam paydo boʻlgan. Mil. av. 1-ming yillik oxirlarida Germaniyada joylashib olgan nemis qabilalari Rim davlati bilan toʻqnashdi. Xalqlarning buyuk koʻchishi deb ataladigan davrdan soʻng Germaniyada alemanlar, bavarlar, sharqiy franklar, sakslar, tyuringlar va frizlar qolgai.
Germaniya birinchi jahon urushi davrida
thumb|Filipp Sheyderman 1918-yil noyabrda respublikani eʼlon qilmoqda 20-asr boshlariga kelganda sanoat rivoji boʻyicha Germaniya Yevropada birinchi oʻrinni egalladi. Birinchi jahon urushiga tayyorgarlik koʻrayotgan Germaniya hukumati Fransiya-Rossiya ittifoqini buzib, Fransiyani yakkalab qoʻymoqchi boʻldi. Bu narsa amalga oshmadi, aksincha, 1907-yil Fransiya, Rossiya va Angliya birlashib, Antanta deb ataladigan ittifoq tuzishdi. Oʻz harbiy qudratiga ishongan hamda Angliya Rossiyani qoʻllamaydi deb oʻylagan Germaniya birinchi jahon urushini boshlab yubordi. 1914-yil 1-avgustda Germaniya Rossiyaga, 3-avgustda Fransiyaga urush eʼlon qildi. 4-avgustda esa Angliya Germaniyaga qarshi urush eʼlon qildi. 1917-yil AQSh Antanta tomonida turib Germaniyaga qarshi urushdi. 1918-yilning bahorida Germaniya armiyasi gʻarbga yurish qildi, biroq magʻlubiyatga uchradi. Sentabrda esa ingliz-fransuz qoʻshinlari tomonidan tor-mor etildi. Nihoyat, 1918-yil 5-oktabrda sulh soʻrab, Antantaga murojaat qiddi. 1918-yil 11-noyabrda Kompyenda yarash ahdi tuzildi. 9-noyabrda Berlinda qoʻzgʻolon koʻtarilib, monarxiya tuzumi agʻdarib tashlandi va Germaniya respublika boʻldi. 1919-yil fevralda Veymar shahrida chaqirilgan taʼsis majlisida ishlab chiqilgan Germaniya Respublikasi (Veymar respublikasi) konstitutsiyasi 31-iyulda qabul qilindi. Germaniya burjuaziyasining mavqei mustahkamlana bordi. Chet el, ayniqsa AQSh sarmoyasi Germaniyaning harbiy va sanoat iqtisodiyotini qayta tiklash imkonini berdi. Veymar respublikasi reaksion tusga kira bordi. 1929-yilda boshlangan jahon iqtisodiy boʻhroni Germaniya iqtisodiyotiga katta taʼsir qildi. Bu sharoitda natsional-sotsialistik partiya (1919-yil tuzilgan) faollasha bordi. 1932-yil mart—apreldagi prezident saylovida Adolf Hitler 13 mln.dan ortiq ovoz oldi. Oʻsha yil noyabr oyida hokimiyat natsional-sotsialistlar qoʻliga oʻtdi. 1933-yilda fashistlar diktaturasi oʻrnatildi. A. Hitler reyxskansler, keyinchalik esa davlat boshligʻi boʻlib oldi. Shu davrdan boshlab mamlakatda terror rejimi oʻrnatiddi. Antifashistlar qattiq taʼqib ostiga olindi. 1935-yil umumiy harbiy xizmat joriy qilindi.
Germaniya ikkinchi jahon urushi davrida
Germaniya 1936—1939-yillarda Italiya bilan birgalikda Ispaniyaga qarshi intervensiya uyushtirdi. 1938-yil martda Avstriyani qoʻshib oldi. 1939-yil 1-sentabrda Germaniya Polshaga hujum qilib, ikkinchi jahon urushi (1939—1945)ni boshlab berdi. 3-sentabrda Angliya va Fransiya Germaniyaga qarshi urush eʼlon qildi. 1940-yil aprelda Germaniya Daniya va Norvegiyani, may—iyunda esa Belgiya, Gollandiya, Lyuksemburg va Fransiyani bosib oldi. 1940-yil sentabrda Berlinda Germaniya, Italiya va Yaponiya oʻrtasida harbiy ittifoq tuzildi. 1941-yil aprelda Germaniya Yugoslaviya va Yunoninstanni bosib oldi. Shu yili 22-iyunda esa Germaniya urush eʼlon qilmasdan SSSRga hujum qildi. Dastlabki muvaffaqiyatlariga qaramay, nemis fashistlari shiddatli zarbaga duch keldi. 1945-yil 2-mayda ittifoqchilar qoʻshinlari Berlinni egalladi. 8-mayda Germaniya soʻzsiz taslim boʻlganligi haqidagi hujjatga imzo chekdi.
Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari
|300px|right|thumb|[[Angela Merkel va Dmitriy Medvedev. 2008-yil oktabrda]] Germaniya kommunistik partiyasi, 1968-yilda tuzilgan; Demokratik sotsializm partiyasi, sobiq GDRda 1946-yilda tuzilgan Germaniya birlashgan sotsialistik partiyasi (GBSP) negizida 1989-yilda tashkil etilgan; Germaniya sotsial-demokratik partiyasi, 1946-yilda tuzilgan; Xristian-demokratik ittifoqi, 1945-yildan faoliyat kursatadi, 1950-yilda tashkiliy jihatdan yagona partiya sifatida rasmiylashgan; Xristian-sotsial ittifoqi, 1945-yilda Bavariyada asos solingan; Erkin demokratik partiya, 1990-yilda tuzilgan: „Ittifoq-90“ „koʻkatparvarlar“ partiyasi. 1993-yilda „Koʻkatparvarlar“ bilan „Ittifoq-90“ partiyasining birlashuvi natijasida barpo etilgan; Germaniya milliy demokratik partiyasi, 1964-yilda yangi natsistlar tomonidan tuzilgan; Respublikachilar partiyasi, 1983-yil asos solingan. nemis kasaba uyushmalari ittifoqi, 1949-yilda tuzilgan, Germaniya birlashganidan soʻng sobiq GDRdagi kasaba uyushmalari unga qoʻshildi. Xalqaro erkin kasaba uyushmalari konfederatsiyasi va Yevropa kasaba uyushmalari konfederatsiyasiga kiradi.
Xoʻjaligi
OFR — yuksak darajada rivojlangan industrial mamlakat. Umumiy iqtisodiy qudratiga koʻra dunyoda uchinchi oʻrinda, jahon savdosida ikkinchi oʻrinda turadi. Yalpi ichki mahsulot tarkibida sanoat va qurilishning ulushi 33,6 % ni, qishloq xoʻjaligining ulushi 1,2 % ni tashkil etadi.
Sanoati
thumb|Germaniya xaritasi shaharlari bilan Mashinasozlik nemis iqtisodiyotining asosiy tayanchidir. Qoʻngʻir koʻmir (dunyoda birinchi oʻrin), toshkoʻmir, neft, tabiiy gaz, polimetall rudalar, kaliy va oshtuzi qazib olinadi. Energetika, qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik, kemasozlik, kimyo va neft kimyosi, yogʻochsozlik, oziq-ovqat sanoati, chinnisozlik gʻoyat rivojlangan. Germaniya sanoati asosan oʻrta korxonalardan iborat. Sanoatda band boʻlgan barcha xodimlarning 32 % dan koʻprogʻi (2,2 million kishi) yirik firmalarda ishlaydi. „Simens“ konserni, „Folksvagen“, BMV va „Daymler Bens“ kabi avtomobilsozlik firmalari, „Xyoxst“, „Bayer“ va BASF kabi kimyo konsernlari, „Rurkole AG“ koʻmir qazish firmasi, „FEBA“ va „RVE“ elektr texnika konserni yoki „Bosh“ guruhi butun dunyoga mashhur boʻlib, dunyoning hamma joylarida filiallari, korxonalari yoki tadqiqot muassasalari bor. Yirik firmalar koʻpdan-koʻp mayda va oʻrta korxonalarning buyurtmachisi hisoblanadi. Bu muvaffaqiyatlarda boshqariladigan iqtisodiyotdan 1948-yilda bozor xoʻjaligiga oʻtilganligi hal qiluvchi omil boʻldi. Transport vositalari ishlab chiqarish, mashinasozlik, kimyo sanoati, elektr texnika, oziq-ovqat, metallurgiya, konchilik, aniq mexanika va optika, aviatsiya va kosmik sanoati asosiy tarmoqlardir. Texnika taraqqiyoti sohasida Germaniya sanoati dunyoda oldingi oʻrinlardan birini egallaydi. Germaniya iqtisodiyoti yuksak texnologiyalardan foydalanish tufayli farmatsevtika mahsulotlari, eng yangi organik kimyoviy moddalar va sunʼiy materiallar, tibbiyot elektronikasi, optika va oʻlchov asboblari ishlab chiqarishda, yangi avtomobillar yaratish va mashinasozlikda, telekommunikatsiya, atrof muhitni muhofaza qilish texnologiyalari sohasida dunyoda yetakchi oʻrinda. Germaniyada qadimdan va goʻzal anʼ-analarga ega boʻlgan hunarmandchilik rivoj topgan.
Qishloq xoʻjaligi
Germaniya hududining qariyb uchdan bir qismi (10,7 millionga) oʻrmon bilan qoplangan. Mamlakatda har yili salkam 30—40 million kub metr yogʻoch tayyorlanadi, bu hajm ichki ehgiyojning uchdan ikki qismini krplaydi. Germaniya yogʻoch eksport qiladigan eng yirik davlatlardan biridir. Shimoliy va Boltiq dengizlarida, Grenlandiya oroli atroflarida baliq ovlanadi.
Transporti
|300px|right|thumb|[[Intercity-Express|ICE tez yurar poezdi]] Temir yoʻl uzunligi — 91,4 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi — 496,6 ming km. Eng katta aeroporti — Frankfurtmayn shahrida. Boshqa yirik aeroportlari: Berlin — Tegel, Berlin — Shenefeld, Bremen, Hamburg, Gannover, Drezden, Dyusseldorf, Kyoln /Bonn, Leypsig, Myunxen, Nyurnberg, Saarbryukken va Shtutgart. Suv yoʻllari uzunligi — 7467 km. Asosiy dengiz portlari: Hamburg, Bre-menBremerxafen, Vilgelmsxafen, Rostok.
Eksport va import
Germaniya dunyodagi tashki savdo aylanmasi hajmi boʻyicha AQShdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Germaniya chetga asosan avtomobillar, stanoklar, mashinalar, kimyo mahsulotlari va elektr texnika buyumlari chiqaradi. Chetdan xom ashyo, elektr texnika va toʻqimachilik mahsulotlari oladi. Tashki savdodagi asosiy mijozlari: Fransiya, Italiya, Buyuk Britaniya, Niderlandlar, Belgiya, AQSh, Rossiya, Lyuksemburg. Pul birligi — nemis markasi.
Tibbiy xizmati
300px|left|thumb|nemis kasalxonalari uchun xarajatlar 1993—2006 Germaniya 620 mingga yaqin oʻrinli 2300 kasalxona, 267 ming vrach ishlaydi. Bundan tashqari 1300 sogʻlomlashtirish muassasalari mavjud.
Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari
Konstitutsiyaga binoan davlat maorif tizimini umumiy nazorat qilish huquqini oʻzida saqlab qoladi. Har bir yerda maorif masalalari bilan shugʻullanuvchi vazirlik bor. 6 yoshdan 18 yoshgacha boʻlgan bolalar uchun taʼlim majburiy. Oʻqish muddati — 12 yil Jumladan, bolalar toʻla oʻquv haftasi dasturi boʻyicha maktabda 9 yil, soʻnfa toʻliqsiz oʻquv haftasi dasturi boʻyicha hunartexnika bilim yurtida 3 yil oʻqiydi. Maktablar bir necha bosqichga boʻlinadi: boshlangʻich bosqich — 1—4 sinflar (baʼzi yerlarda 1—6 sinflar). Soʻng oʻquvchilar umumiy taʼlim maktabining uch toifasiga ajratiladi; keyinchalik hunar taʼlimi olish huquqini beradigan asosiy maktab (5—6 yil), kasbkor yoʻnalishidagi toʻliqsiz oʻrta taʼlim huquqini va oʻrta hunar-texnika oʻquv yurtiga kirish va uni bitirgach, texnika oliy oʻquv yurtiga kirish huquqini beradigan real maktab; toʻliq oʻrta maʼlumot beradigan va universitet hamda oliy oʻquv yurtlariga kirish huquqini beradigan gimnaziya. Umumiy taʼlim beradigan maktabning yangi toifasi — umumiy maktab ham mavjud. Unda bolalar 5sinfdan 10-sinfgacha oʻqiydi. Baʼzi umumiy maktablarda gimnaziyalarning yuqori sinflari tarzida tashkil etilgan yuqori sinflar bor. Aqli zaif va nogiron bolalar uchun maxsus maktablar bor. Ularga ham majburiy taʼlim joriy etilgan.
Hunar-texnika taʼlimi tizimida hunar maktablari, texnika va muhandislik bilim yurtlari, turli ixtisoslikdagi oʻrta maxsus taʼlim maktablari hamda maxsus oliy maktablar bor. Oliy taʼlim tizimiga universitetlar, oliy oʻquv yurtlari, oliy badiiy maktablar, texnika maktablari va boshqalar kiradi. Ularda oʻqish pulli. Eng yirik va qadimgi oliy oʻquv yurtlari: Geydelberg, Leypsig, Rostok, Berlin universitetlari. 1960-yildan keyin yana 20 ta universitet tashkil etildi. Ularning yonida texnika oliy bilim yurtlari va pedagogika institutlari mavjud. Maxsus oliy oʻquv yurtlari oliy taʼlimning eng yosh va hammaga manzur toifasi hisoblanadi. Ulardagi taʼlim ayniqsa muhandislik, iqtisodiyot, ijtimoiy taʼminot, dizayn va qishloq xoʻjaligi sohalarida koʻproq amaliy tarzda olib boriladi. Germaniyada har yili 10 million fuqaro bilim saviyasini oshirish imkoniyatiga ega. Malaka oshirishning eng yaxshi va samarali shakli xalq universitetlaridir. Germaniyada 11 ta mintaqalararo iqtisodiyot oʻquv markazi va 30 ta malaka oshirish instituti mavjud. Yirik firmalar oʻz xodimlari uchun alohida kurslar tashkil etadi.
Mamlakatdagi ilmiy tadqiqot ishlari oliy oʻquv yurtlarida, davlat va xususiy ilmiy tadqiqot muassasalarida va iqtisodiyot ilmiy tadqiqot boʻlimlarida olib boriladi. Tadqiqotlarda Dyusseldorf, Gyottingen, Geydelberg, Leypsig, Mayns va Myunxenda joylashadi Fanlar akademiyasilari va 1992-yil qayta tashkil etilgan Berlin-Brandenburg badiiy akademiyasi oliy oʻquv yurtlari bilan uzviy hamkorlik qiladi. Mamlakatda 60 dan ortiq ilmiy muassasa va ularning filiallari mavjud. „21-asr texnologiyalari“ deb atalgan ishlardan tashqari, jumladan, transport, ekologiya, sogʻliqni saqlash, informatika, shuningdek mayda va oʻrta korxonalarni qoʻllab-quvvatlash sohalarida tadqiqotlar olib boriladi.
Germaniyada 3 mingdan koʻproq muzey bor. Yerlar, shaharlar, uyushmalarning muzeylari, oʻlkashunoslik va xususiy muzeylar, ibodatxonalar, qasrlar, saroylardagi muzeylar, ochiq havo ostidagi muzeylar shular jumlasiga kiradi. Eng yirik muzeylari: Axendagi sobor xazinasi, Yangi galereya, Berlindagi „Prussiya madaniy bisoti“ davlat muzeyi, Bonndagi shahar sanʼat asarlari majmuasi, Drezdendagi Eski va Yangi ustalarning rasmlar galereyasi, „Kuk gumbaz“, Essendagi „Folkvang“ muzeyi kabi sanʼat muzeylari, Bonndagi Reyn viloyat muzeyi, Kyolndagi Rim-Germaniya muzeyi, Myunxendagi Bavariya milliy muzeyi kabi madaniytarixiy muzeylar, Berlin, Frankfurtmayn, Gyottingen, Hamburg, Kil, Kyoln, Lyubeke, Myunxen va Shtutgartdagi etnografiya muzeylari va boshqalar. Yirik kutubxonalari: Myunxendagi Bavariya davlat kutubxonasi (6 milliondan ortiq asar saqlanadi). „Prussiya madaniy bisoti“ning Berlindagi davlat kutubxonasi (4 million asar), Kyolndagi Markaziy kutubxona, Volfenbyuttedsagi gersog Avgust nomidagi kutubxona (660 mingdan ortiq asar) va boshqalar.
Adabiyoti
Germaniyaning gʻarbi (OFR)da yashagan va fashizm qabohatlarining shohidi boʻlgan V. Borxert, X. V. Rixter, G. Byoll kabi adiblar oʻzlarining koʻrgan-kechirganlari haqida taʼsirchan asarlar yaratishdi. Xans Verner Rixterning tashabbusi bilan tuzilgan „47lar guruhi“ katta rol oʻynadi. Shu guruh har yili oʻtkazib turgan yozuvchilarning uchrashuvlari adabiy doiradan chiqib, siyosiy voqeaga ham aylana bordi. Bir qator adiblar (Yu. Bekker, R. Brinkman, A. Kluge, D. Vellersxof) ijtimoiy voqelikni talqin etmay, shunchaki tasvirlash yoʻlidan bordilar. 70 va 80-yillarda esa koʻpgina yozuvchilar ijtimoiy va iqtisodiy faollikka intildilar. Mamlakat birlashishi bilan nemis adabiyoti yangi rivojlanish bosqichiga kirdi. Yangi voqelikni badiiy idrok qilish va aks ettirish uchun vaqt kerak boʻladi.
Meʼmorligi
300px|left|thumb|upright=1.3|Berlin nemis qabilalarining qadimgi meʼmoriy yodgorliklari (yogʻochdan ishlangan) saqlanmagan. Toshdan ishlangan meʼmoriy yodgorliklari (Axendagi saroy kapellasi, 790—805: Fulddagi muqaddas Mixail cherkovi, 822) keyingi antik va Vizantiya meʼmorligi taʼsirida paydo boʻlgan. 9—10-asrlarda bazilika xilidagi bezaksiz cherkovlar qurildi. 11-12-asrlarda roman uslubidagi cherkov va soborlar (Mariya Lax cherkovi, 1093—1230; Maynsdagi sobor, 1100-1230 va boshqalar) qad koʻtardi. 13-14-asrlarda Germaniyada gotika uslubiga xos binolarni yangi konstruksiyalar asosida qurish avj oldi. Uygʻonish davrida ham gotika uslubi oʻz mavqeini yoʻqotmadi. 17-asrda meʼmorlik va tasviriy sanʼatda dabdabali barokko uslubi keng tarqaldi. 18-asrning 1-yarmida saroy va cherkovlar qurilishi yanada rivojlandi va baʼzan barokko bilan rokoko qisman birlashtirildi, 2-yarmida esa klassitsizm uslubida teatr, muzey va oʻquv muassasalari qurildi. 19-asrda yangi qurilish materiallari — temir va beton konstruksiyalari paydo boʻlishi tufayli modern uslubi urf boʻldi. 20-asrda texnika taraqqiyoti bilan konstruktivizm va funksionalizm qonunlari asosida (P. Berens, B. Taut, V. Gropius, L. Mis van der Roe va boshqalar) sanoat va turar joy binolari barpo etilib, shaharlar loyihasi tuzildi. Fashistlar diktaturasi davrida Germaniyada dagʻal va besoʻnaqay koʻrinishli, klassitsizmga yot binolar qurildi. Bu davrda koʻpgina atoqdi meʼmorlar chet ellarga ketib qoldilar. Urushdan keyin ayniqsa GDRda bir qolipdagi koʻrimsiz binolar qad koʻtardi. Keyingi yillarda koʻrkam jamoat binolari, qulay turar joylar qurila boshladi, shaharlarni obod qilishga kirishildi. Germaniyada insonning ehtiyojlarini har tomonlama nazarda tutgan zamonaviy yangi meʼmorlik namunalari tobora koʻpayib bormoqda. Meʼmorlikdagi yangi yoʻnalishlar goʻzal va qulay inshootlar yaratilishiga olib kelmoqda. Turli ranglarga boʻyalgan liftlar, eskalatorlar, bino tashqarisiga oʻrnatilgan kommunikatsiyalar meʼmoriy bezak vazifasini ham oʻtaydi. Ustunning qoshi, karniz va naqshlar esa bino husniga husn qoʻshib, kishi koʻzini quvontiradi. Shtutgartdagi yangi davlat galereyasi binosi (meʼmorlar J. Sterling, M. Uilford). Frankfurtmayndagi 256 metrlik yarmarka minorasi (meʼmor X. Yan) shu jumlaga kiradi.
Tasviriy sanʼati
300px|right|thumb Germaniya hududida paleolit va neolit, jez va temir davrlari sanʼati yodgorliklari topilgan. Mil. boshlarida nemis qabilalarining ibtidoiy sanʼati paydo boʻlgan. 8—9-asrlarda karolinglar sanʼati (suyak oʻymakorligi, miniatyura)ga Vizantiya, qadimgi dunyo madaniyati taʼsir etdi. 11-13-asrlar sanʼati (Xildesxeym soborining bronza eshiklari, 1015, Reyxenau orolidagi Obersel cherkovining devoriy rasmlari, miniatyuralar) diniy harakterdagi roman uslubiga oʻtish davri boʻldi. 13—14-asrlarda nemis gotikasi taraqqiy etib, saroyritsarlik madaniyati elementlari oʻsayotgan shaharlar madaniyati bilan qoʻshilib ketdi. Uygʻonish davrida insonparvarlik gʻoyalari bilan sugʻorilgan realistik sanʼat vujudga keldi. 15-asrda paydo boʻlgan bu sanʼat (S. Loxner, L. Mozer, G. Mulcher, M. Shongauer) 16-asrning 30-yillarida A. Dyurer, X. Xolbeyn asarlarida yuksak choʻqqiga koʻtarildi. Sanʼatda 16-asrning 2-yarmidan manyerizm, 17-asrdan barokko hukmron boʻlib, 18-asr oʻrtalarida klassitsizm paydo boʻldi (R. Mengs, A. Kaufman, A. Ya. Karstens va boshqalar). 1848—49 yillardagi inqilob davrida jangovar demokratik ruhdagi kartinalar yaratildi (I. P. Gazenklever, K. Gyubner, K. F. Lesing). 19-asrning yirik realist rassomi A. Mensel ijodida nemis hayoti oʻzining toʻla aksini topdi. 20-asr boshlarida Germaniya mayda burjuaziya oqimi—ekspressionizm vatani boʻlib qoldi (haykaltarosh V. Lembruk va boshqalar). Fashistlar hokimiyat tepasiga kelgach, quvgʻin va taʼqiblarga qaramay, baʼzi rassomlar (Barlax, Kolvits, O. Nagel) insonparvarlik ideallariga sodiq qoldilar. Urushdan keyin utmish anʼanalariii tiklashga kirishildi va Yevropa hamda Amerika sanʼatidagi yangi oqimlardan foydalanildi. Hozirgi vaqtda yoʻnalishlar naqadar xilma-xil boʻlmasin, mutanosiblik yoʻliga intilish seziladi.
Teatri
Teatr sanʼati tarixi xalq urf-odatlari va oʻyinlaridan iborat. 11—15-asrlarda xalq sayyor aktyorlari—shpilmanlar sanʼati avj oldi (yengil, shoʻx, kichik pyesalar quyilgan). 16-asr oxirlarida maktab dramalari keng tarkaldi. nemis aktyorlarining birinchi truppalari yuzaga keldi. 18-asrda aktrisa K. F. Neyber nemis teatri sahnasiga fransuz klassitsizmi badiiy tamoyillarini olib chiqdi, teatrning tarbiyaviy roli uchun kurashdi. 19-asrda Berlin, Braunshveyg, Drezden, Dyusseldorf, Hamburg va boshqa shaharlar teatr markaziga aylandi. 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida E. Possart, L. Barnay, Y. Kayns kabi yirik aktyorlar yetishib chikdi. l-jahon urushi yillarida Germaniya teatri realistik anʼanalardan chekindi. 1927-yilda ochilgan „Piskator teatri“ publitsistik yoʻnalishdan bordi. Dramaturglardan B. Brext, F. Volf, E. Toller, aktyorlardan A. Moisei, G. Otto, E. Bush, rejissorlardan M. Reyngardt, E. Piskator, G. Vangenxeym, K. X. Martinlar teatr sanʼatining rivojlanishiga katta hissa qoʻshdilar. Fashizm davrida teatr sanʼati natsistlarning targʻibot quroliga aylandi. Fashizm tor-mor etilgach, natsizmga qarshi ruxdagi pyesalar paydo boʻldi. Berlinda 150 ta teatr va sahna bor. Boshka shaharlardagi teatrlarning ham repertuarlari xilma-xil. Klassiklarning pyesalari ham katta muvaffaqiyat qozonmoqda. Shiller, Lessing va Kleystdan keyin B. Brext asarlari paydo boʻldi. Zamonaviy dramaturglardan baʼzilari muvaffaqiyatga erishdi. Rolf Xokxut, Harald Myuller, Tankred Dorst, Klau Pol shu jumlaga kirdi.
Belkavak, Çerkeş
Belkavak — Chanqiri viloyatining Cherkes tumaniga qarashli qishloq.