cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xitoy geografiyasi
Tuproqlari
Tabiiy tuproq eroziyasi, birinchi navbatda, jinslarning tuzilishi va kuchli yogʻingarchilik tufayli xarekterlanadi va shuningdek, antropogen omillar taʼsirida kuchayadi. Oʻrmonlarni kesish, tik yonbagʻirlarni haydash va haddan tashqari yaylovlar tabiiy oʻsimliklarning deyarli butunlay yoʻq boʻlib ketishiga va tuproq unumdorligining sezilarli darajada pasayishiga olib keldi.
Oʻsimliklar
left|thumb| Xitoy findiq (Corylus chinensis) Oʻsimlik va hayvonot dunyosining tabiatiga koʻra: 2 qismga — Xitoy sharqiy va gʻarbiy qismlarga boʻlingan.
Mamlakat sharqidagi zamonaviyslashish va sanoatlashis natijasida oʻsimlik qoplamiga hududlardan uzoq muddatli va juda intensiv iqtisodiy foydalanish kuchli taʼsir koʻrsatdi. Mahalliy oʻrmonlar asosan togʻli hududlarda saqlanib qolgan; pasttekisliklarda deyarli butunlay ekin ekiladi. Shunga qaramay, Sharqiy Xitoy florasi juda boy: 25 mingdan ortiq turlar mavjud.
Shimoldan janubga bir nechta tabiiy zonalar bir-birini almashtiradi. Shimolda, Amur havzasida tayga podzolik tuproqlar bilan, lichinka va koreys sadrlari keng tarqalgan.Ignabargli daraxtlar orasida keng bargli turlari ham oʻsadi. Aralash (ignabargli-keng bargli) oʻrmonlar janubga qarab asta-sekin tayga oʻrnini egallaydi, Qinling tizmasi yon bagʻirlarida esa eman, joʻka, chinor va yongʻoq uchraydi va oʻsimlik turlari ham ushbu hududlarda juda koʻp.
Qinling tizmasidan janubda bir nechta dafna, kameliya va magnoliya turlari bilan ifodalangan subtropik oʻrmonlar mintaqasi hisoblanadi.
Daftar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Notebooks-rainbow.jpg/300px-Notebooks-rainbow.jpg|alt=Тетради 48 листов различной расцветки|border|right|300x300px| Noutbuklar turli rangdagi 48 varaq Daftar (τετράδιον - bargning toʻrtinchi qismi, τέτρα τέτρα - " toʻrt ") — yarmidan ikkiga buklangan va buklanish joyida ip yoki boshqa biron narsa bilan birlashtirilgan qogʻoz varaqlaridan iborat boʻlgan bosma yoki yozma axborot tashuvchi vosita.
Daftarni yana yelim yoki simli spiral bilan mahkamlangan va yozish uchun moʻljallangan alohida varaqlar deb atash mumkin.
Xitoy geografiyasi
Oʻsimliklar
Mamlakatning gʻarbiy qismi oʻsimliklar tarkibiga koʻra monotondir. Xerofitlar koʻp uchraydi - koʻp yillik qurgʻoqchilikka chidamli butalar va butalar oʻsadi.
Daftar
Tarixi
Miloddan avvalgi 7-asrdan boshlab koʻplab turli xil vositalarni (qoʻrgʻoshin choyshablari, suyak plitalari va boshqalar) oʻzgartirib, yevropaliklar (yunonlar, rimliklar) oʻtkir tayoq bilan mum qatlami bilan qoplangan yogʻoch taxtalarga maʼlumotni (matn, chizmalarni) yozishni boshladilar. stilus). Yozilgan narsani planshetdan qayta foydalanish uchun stilusning teskari toʻmtoq uchi bilan oʻchirish mumkin edi. Bunday taxtalar toʻrt boʻlakka mahkamlangan, shuning uchun toʻrtta taxtaning jami τέτρα τέτρα - toʻrtta birlashgan koʻrinishi shunday nomga ega boʻlgan.
Xitoy geografiyasi
Hayvonot dunyosi
thumb| Kichkina panda Sichuan [[Endemiklar|uchun endemik hisoblanadi]] Hozirgi kunda oʻrmonlarni kesish va yovvoyi hayvonlarni ovlash Xitoyning hayvonot dunyosiga katta zarar yetkazmoqda. Shimoli-sharqiy Xitoyda yirik yirtqichlar (boʻrilar, rakun itlar, mustelidlar), shuningdek, sincaplar va quyonlar keng tarqalgan.
Daftar
Tarixi
209-282 yillarga oid qadimgi „maktab daftarlari“ ning „namunalaridan“ birida oʻqituvchining qattiq qoʻli bilan yunon tilida shunday yozilgan : „Tirishqoq boʻl, shunda kaltak ostida qolmaysan“ (Berlin davlat muzeylari, inventar raqami 13234). Shogird esa bu hikmatli fikrni toʻrt marta qunt bilan qayta yozgan.
Yozish uchun daftarlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a1/Encaderna%C3%A7%C3%A3o_espiral.JPG/180px-Encaderna%C3%A7%C3%A3o_espiral.JPG|thumb|180x180px| Spiral simli bog'lash Yozish uchun daftar varaqlari katak yoki chiziqli boʻladi. Koʻpincha ular oʻquvchilar va talabalar tomonidan qoʻllaniladi. Standart varaqlar soni: 12, 18, 24, 36, 46, 48, 60, 80, 96. Koʻp varaqli daftar (taxminan 48 varoqli) umumiy daftar deb ataladi.
Xitoy geografiyasi
Hayvonot dunyosi
Xitoyning shimoli-gʻarbiy qismida choʻl va yarim choʻl hayvonlari yashaydi. Koʻp sonli kemiruvchilar (yumronqoziq, qum sichqoni) va tuyoqlilar (ohu, jayron); Bu hududning endemiki Prjevalskiy oti hisoblanadi. Tibetda alp togʻlari hayvonlari yashaydi (orongo antilopasi, kiang, Himoloy ayigʻi, qizil boʻri shular jumlasidandir). thumb| Hind darteri Xitoyning janubi-gʻarbiy qismidagi oʻrmonlarda faunaning xilma-xilligi juda yuqoridir. Bu yerda hatto loris, uchuvchi it, leopard, tupaya kabi tropik hayvonlarni uchratish mumkin. Bu hududning endemiklari katta va kichik pandalardir bilan mashhur hisoblanadi.
Iqlimi
thumb|250x250px| Xitoyda oʻrtacha yillik yogʻin miqdori xaritasi Xitoyning iqlimi juda xilma-xildir — janubi-sharqdagi subtropikdan shimoli-gʻarbdagi keskin kontinental (qurgʻoqchil)gacha boʻlgan hududni egallaydi. Janubiy qirgʻoqda ob-havo mussonlar bilan belgilanadi, ular quruqlik va okeanning turli xil singdirish xususiyatlari tufayli yuzaga keladi. Mavsumiy havo harakati va ular bilan birga keladigan shamollar yozda koʻp miqdorda namlikni oʻz ichiga oladi va qishda juda quruq boʻladi. Mussonlarning boshlanishi va chekinishi koʻp jihatdan butun mamlakat boʻylab yogʻingarchilik miqdori va tarqalishini belgilaydi. Mamlakatning juda katta qismi moʻtadil iqlim mintaqasida joylashgan ammo metereologik stansiyalar maʼlumotlari orasidagi farq katta farqni tashkil etadi.
Xitoyning eng shimoliy provinsiyasi Heilongjiang moʻtadil mintaqada, janubiy Xaynan oroli esa tropik mintaqada joylashgan. Heilongjiang shimoliy qismida yanvar oyida harorat −30 ° C gacha tushishi mumkin, oʻrtacha harorat 0 ° C atrofida. Bu hududda iyul oyining oʻrtacha harorati +20 °C. Guangdongning janubiy qismlarida oʻrtacha harorat yanvarda +10 °C dan iyulda +28 °C gachani tashkil etadi.
Yogʻingarchilik hatto haroratdan ham oʻzgarib turadi. Qinling togʻlarining janubiy yonbagʻirlarida koʻplab yomgʻir yogʻadi, ularning eng koʻpi yozgi mussonlarga toʻgʻri keladi. togʻlarga qarab yogʻingarchilik miqdori kamayib boradi. Mamlakatning shimoli-gʻarbiy hududlari eng qurgʻoqchil, u yerda joylashgan choʻllarda (Takla-Makan, Gobi, Ordos) deyarli yogʻingarchilik boʻlmaydi.
Markaziy va janubiy Xitoyda kuchli, doimiy qor yogʻishi kamdan-kam uchraydi, ammo ular 2008-yil yanvar oyida sodir boʻlganidek, bu qorboʻronlar ham iqtisdoiyotga juda katta zarar yetkazishi mumkin.
Shimoli-sharqiy Xitoy
left|thumb| Jalong qoʻriqxonasidagi manchur krani (Grus japonensis). Shimoli-sharqiy Xitoy Songliao tekisligi va u bilan chegaradosh togʻlarni birlashtiradi — Katta Xingan, Kichik Xingan (uning janubiy qismi) va Changbayshan. Katta Xingan shimolida qish oylarining oʻrtacha harorati −25 ° C ga yetadi va −40 ° C va −50 ° S gacha boʻlgan sovuq haroratlar ham uchraydi, Changbayshanda oʻrtacha qishki harorat pasaymaydi. Ikki xil fasl mavjud. Quruq mavsum oktyabrdan maygacha davom etadi, bu davrda yillik yogʻingarchilikning atigi 20 % tushadi. Yomgʻirlar mussonlar bilan birga keladi, ammo shunga qaramay, qirgʻoqboʻyi hududlarida yogʻingarchilik miqdori (Yalu daryosi havzasida yillik miqdori 1500 mm) togʻlarning ichki yon bagʻirlaridan bir necha baravar koʻp. Yozda Songliaoda yomgʻir va qor erishi natijasida tez-tez toshqinlar sodir boʻladi.
Shimoliy Xitoy
Shimoliy Xitoy Liaohe daryosidan Yangszi ga qadar keng tekisliklarni oʻz ichiga oladi. Bu hudud nisbatan quruq (mamlakat sharqidagi boshqa hududlarga nisbatan): yiliga 400 dan 600-900 mmgacha yogʻingarchilik tushadi, uning ¾ qismi yomgʻirli mavsumga toʻgʻri keladi. Yozgi suv toshqinlari koʻpincha dayklarning buzilishiga olib keladi; loyqa suvlar suspenziyalar bilan toʻyingan boʻlib, ularning katta qismi daryolarning oʻrta va yuqori oqimidagi lyoss bilan taʼminlanadi. Bu yerda tabiiy oʻsimliklar deyarli yoʻq; faqat dengiz qirgʻoqlari boʻylab va Sariq daryoning quyi oqimida shoʻrlangan tuproqlarda galofitlar oʻsadi.
Janubi-sharqiy Xitoy
left|thumb| Sholi dalalari Mufu togʻlari etaklaridagi vodiylarning pastki qismini egallaydi (Janubiy [[Xubey)]] Qinling tizmasi va Xuayyanshan togʻlaridan janubdagi hudud subtropik musson zonasiga kiradi.
Janubi-Sharqiy Xitoy subtropiklarining asosiy xususiyati sovuq qish mussoni bilan bogʻliq boʻlib, yoz davri, haddan tashqari namlik bilan ajralib turadi va bir yil ichida bu yerda 1100-2000 mm yogʻingarchilik tushadi.
Sovuq quruq qish oʻsimliklarga salbiy taʼsir qiladi. Bu yerda vegetatsiya davri 270 kundan ortiq davom etmaydi va −15 ° C gacha boʻlgan sovuqlar koʻplab subtropik turlarning oʻsishiga imkon bermaydi. Shuning uchun bu yerda keng bargli, asosan, eman oʻrmonlari keng tarqalgan, ularning oʻsimliklarida doimiy yashil bargli turlar oʻsadi (masalan, gulli va choy).
Yantszi vodiysida oʻzgarmagan landshaftlar deyarli qolmagan. Hududning kamida 2/3 qismi sunʼiy ravishda tekislangan va qishloq xoʻjaligi ekinlari bilan band: yozda sholi, qishda bugʻdoy, arpa, sabzavot ekiladi. thumb| Sigunyanshan milliy bogʻidagi landshaft (Siguniangshan, Toʻrt qiz togʻi) [[Sichuan]] Janubi-sharqiy Xitoyda qoʻshni hududlarga qaraganda issiqroq iqlimi boʻlgan bir qator regionlar mavjud. Bularga, masalan, Sichuan havzasi kiradi, har tomondan togʻlar bilan oʻralgan. Ular bir vaqtning oʻzida sovuq shamollardan himoya qiluvchi va mussonlarning namligini saqlash vazifasini bajaradi. Issiq nam iqlimi (yillik yogʻingarchilik 1000 mm dan oshadi, gʻarbda 1750 mm ga yetadi) tufayli Sichuan subtropik zonadagi eng yirik qishloq xoʻjaligi markazlaridan biriga aylangan. Bu yerda sholi, moyli oʻsimliklar, sitrus mevalar, togʻ etaklarida choy yetishtiriladi. Subtropik oʻrmonlar asosan togʻlarda tarqalgan. Doimiy yashil eman, kashtan, shima, olxa bilan oʻsadi. 2200 m balandlikda ular aralash oʻrmonlarga aylanadi va 2500 m balandlikda ular archa oʻrmonlari bilan almashadi.
Nanling togʻlari bilan chegaradosh uchta daryo — Xijyan, Pekin va Dongjiangning umumiy deltasi. Subtropik oʻsimliklar bu yerda bambuk bogʻlari va togʻ oʻtloqlari bilan tarqalgan.
Tayvan orolining iqlimi materik bilan solishtirganda issiqroq. Shimoldan janubga choʻzilgan baland togʻ tizmalari gʻarbiy va sharqiy qirgʻoqlar oʻrtasida toʻsiq yaratadi va orolning sharqiy qismi issiq, nam subtropiklarga tegishli (faqat janubda tropik oʻsimliklarning belgilari paydo boʻladi). Oʻrmonlarda Dafna va Choy oilalariga mansub daraxtlar ustunlik qiladi, 1500 m dan yuqorida ular ignabargli keng bargli oʻrmonlar tarqalgan.
Janubiy Xitoy
left|thumb| Hind lola daraxti (Thespesia populnea) — [[Xaynan|Xaynan oroli florasining vakili]] U mamlakat hududining 1 % dan koʻp boʻlmagan qismini egallaydi — bu Yunnan provinsiyasining oʻta janubini, Guangsi Chjuan avtonom tumani va Guangdong provinsiyasining qirgʻoq zonalarini, Xaynan oroli va Tayvan orolining janubiy qism hudularini oʻz ichiga oladi.
Tropik tropik oʻrmonlar juda koʻp turli xil flora bilan ajralib turadi: zanjabil, daraxtga oʻxshash begonias, yovvoyi banan ; daraxtlar balandligi 40-50 m ga yetadi va lianalarda oʻralgan. Balandlikka koʻtarilishi bilan ular oʻz oʻrnini togʻli tropik oʻrmonlarga boʻshatadi va moxli subtropik oʻrmonlar lianalar, epifitlar va moxlarning koʻpligi bilan yon bagʻirlarining baland qismlarini egallaydi.
Tabiiy sharoitda Yunnanning qarama-qarshiligi Xaynan orolidir. U, Leychjou yarim oroli kabi, qishda Sibir antisikloniga taʼsir qiladi. Orolning janubi-sharqida yiliga 2800 mm gacha, shimolda esa atigi 800-900 yogʻingarchilik tushadi.
Xaynandagi tropik oʻrmonlar deyarli butunlay qisqargan, ularning oʻrnida ikkinchi darajali savannalar va oʻtib boʻlmaydigan butalar va lianalar mavjud.
Janubi-gʻarbiy Xitoy
thumb| [[Yunnan|Yunnandagi guruchli teraslar]] U Yunnan provinsiyasining koʻp qismini, yaʼni Yunnan togʻlari va unga gʻarbdan tutashgan togʻ tizmalarini oʻz ichiga oladi. Bu yerdagi togʻlar meridional yoʻnalishga ega boʻlib, Hind okeanidan kelayotgan iliq havo massalari daryo vodiylariga kirib boradi.Janubi-Sharqiy Osiyoning yirik daryolari bu yerdan oqib oʻtadi: Masalan: Yangtze, Salvin, Mekong, shuningdek, Xijiang va Hongha daryolari shular jumlasidandir.
Yomgʻirli mavsum maydan oktyabrgacha davom etadi, eng koʻp yogʻingarchilik baland togʻlarning chekka, baland qismlariga tushadi. Musson yomgʻirlari togʻlarda qor erishi bilan bir vaqtga toʻgʻri keladi, shuning uchun suv toshqinlari kuzgacha davom etadi. left|thumb| Yunnandagi Qizil daryo vodiysi ([[Xongxa|Xongha).]] Gʻarbiy Yunnan togʻlarining pastki kamarida oʻsimliklar subtropik dafna oʻrmonlari bilan keng tarqalgan. Bu yerda subtropik turlar oʻsadi — kastanopsis, grouse, manglietia, shuningdek, ignabargli daraxtlarning ayrim turlari tarqalgan. 2000 dan 2500 m gacha balandlikda aralash doimiy yashil va bargli oʻrmonlar oʻrnini qaragʻay oʻrmonlari egallaydi.
1500 dan 2000 m gacha balandliklarda Yunnan togʻlari Xitoyda eng yumshoq iqlimiga ega: yanvar oyida oʻrtacha harorat (Kunminda) +9,6 ° C, iyulda +20,8 ° C, yogʻingarchilik miqdori faqat shimoliy chekkalarda yuqori boʻladi. thumb| Yunnan manzarasi
Tibet platosi
Togʻlarning janubi-sharqiy qismi baland tizmalar va chuqur daralar bilan ajralib turadi, asta-sekin shimoli-gʻarbdan (choʻqqilari 7000 m gacha) janubi-sharqga (Hengduanshan tizimi) yoʻnalishda pasayadi. Nantszyanda, Yangtzening yuqori oqimida, sovuq va quruq; eng issiq oyning harorati +10 °C, hatto avgust oyida ham sovuqlar mavjud. Togʻlarning eng issiq va nam qismi Tsangpo daryosi vodiysi (Brahmaputra), bu yerda yanvar oyining oʻrtacha harorati bor-yoʻgʻi −4,4 ° C ni tashkil etadi. left|thumb| [[Tibet togʻligi|Tibet platosi]] Togʻ yonbagʻirlarini qoplagan oʻrmonlar qiyalikning taʼsiriga va namlik sharoitiga qarab oʻzgarib turadi.
3000 dan 5000 m balandlikdagi Tibet platosining shimoli-sharqida va janubida katta daryolar manbalariga boy boʻlgan alp oʻtloqlari bilan qoplangan. Bu yerda don, dukkakli, ziradoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar va raʼnodoshlar oilasiga mansub oʻsimliklar oilalariga mansub koʻplab oʻtlar oʻsadi.
Shimoli-gʻarbiy qismi (endoreik plato mintaqasi) oʻz ichiga oʻta qattiq iqlimi boʻlgan Shimoliy Tibet platosini (Changtang tekisligi) oʻz ichiga oladi. Eng issiq oyning harorati kamdan-kam hollarda 0 ° C dan yuqoriga koʻtariladi va umumiy yogʻingarchilik yiliga 100 mm dan oshmaydi.
Oʻsimliklar faqat tekis joylarda mavjud. Asosan, bu moxlar va lishayniklar sanaladi.
Shimoli-gʻarbiy Xitoy
Yiliga 500 mm gacha yogʻingarchilik boʻlgan Katta Xinganning gʻarbiy yon bagʻirlari baland oʻtloqli dashtlar bilan qoplangan, daryo vodiylari boʻylab gilos va olma daraxtlari tarqalgan. left|thumb| [[Gobi choʻlida yashovchi kaltakesak, ]] Ordos platosi gʻarbda joylashgan boʻlib, qumli pasttekislik va qoyali balandliklarga ega baland togʻlarda tashkil topgan.
Togʻlararo chuqurliklar hududida oʻsimliklar yana paydo boʻladi. Ularning eng kattasi — Tarim — Takla-Makan choʻli katta hududlarni egallagan boʻlib, lyoss va qoyali togʻ etaklari bilan oʻralgan. Bu togʻli tekisliklarda toʻqayzorlar, shuningdek, kserofitik butalar va mitti butalar oʻsadi.
Güzelsu, Gerger
Güzelsu — Adıyaman viloyatining Gerger tumaniga qarashli qishloq.
Toybugʻo
Toybugʻo, Taybugʻa — Sibir xonlari sulolasining afsonaviy asoschisi; chingiziylarga mansub boʻlmagan mahalliy zodagonlardan. 1495-yil shayboniylardan Iboqxon oʻldirilgach, "Toybugʻo xonadoni"dan chiqqan Mamat (Mahmet) turkiy uluslarning siyosiy ittifoqiga rahbarlik qilgan (qarang Sibir xonligi). 16-asrning 1yarmidaT. sulolasidan boʻlgan xonlar Qozon xonlari bilan qudachilik aloqalari oʻrnatganlar. Yodgorxon va Bekbulatxon oʻzlarini Moskva vassallari deb tan olganlar (1555). 1563-yil Sibir taxtini shayboniy Kuchumxon egallashi bilan T. sulolasi barham topgan. TOILOQ — Samarqand viloyati Toyloq tumanidagi qishloq, tuman markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Samarqand (10 km). Aholisi 8,3 ming kishi (2004). Tumanning asosiy korxonalari T.da joylashgan. T.dagi 22 ishlab chiqarish. korxonasidan 3 tasi yirik korxona (meva, konserva va vino zdlari). Bundan tashqari 2 ta qoʻshmakorxona (shu jumladan, "Tonigrin" Oʻzbekiston — Rossiya qoʻshma korxonasi) ham bor.
T.da tuman hokimiyati binosi, 3 umumiy taʼlim maktabi, markaziy kasalxona, markaziy poliklinika, markaziy dorixona va 6 ta shaxsiy dorixona faoliyat koʻrsatadi. Shuningdek, "Savdogarbank", "Xalq banki", "Paxtabank" boʻlimlari mavjud. Markaziy kutubxona va uning tarmogʻi, Mustaqillik maydoni, madaniyat va istirohat bogʻi, bolalar sport majmuasi, bolalar va oʻsmirlar sport maktabi, "Olimpiya zaxiralari" kolleji bor. T.da Oʻzbekiston veterinariya ilmiy tadkiqot instituti joylashgan.
Plotava
Plotava ( Плотава  ) — Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Aleyskiy tumani, Plotavskiy selsovetining maʼmuriy markazi, qishloq posyolkasi ( selo ). 2013-yilda aholi soni 469 kishi edi.
Toyloq
Toyloq — oʻzbek urugʻi. Oʻzbeklarda tuyoqlilarning oqtoyloq, qoratoyloq kabi tarmoqlari mavjud bulgan. Toyloq toponim boʻlib, shu asosda urugʻ nomi vujudga kelgan. Toyloq. joy nomlarida va kishilar ismlarida ham uchraydi.
Juma Khan Hamdard
Juma Khan Hamdard (جمعه خان همدرد ; 1959 yilda tugʻilgan) — afgʻon siyosatchisi. U prezident Ashraf Gʻanining xavfsizlik boʻyicha maslahatchisi boʻlib ishlagan. 2007 yildan 2015 yilgacha Paktiya viloyati gubernatori sifatida ishlagan. Avval Bag‘lon, keyinroq Jauzjon viloyati gubernatori bo‘lgan. U HAA Kengashlari alyansining rahbari.
Yoshlik payti
Hamdard — Mozori Sharifdan tarqalgan Vardak qabilasidan boʻlgan etnik pushtun. 1959 yilda Balx viloyatida tugʻilgan.
Ish faoliyati
Balx va Mozori Sharifdagi pushtunlar jamoasining taniqli rahbariga aylandi. Hamdard Hizbiy Islomiy aʼzosi boʻlgan va Gulbiddin Hikmatyor boshchiligida Sovetlarga qarshi kurashgan. 1994 yilda uning Hizbiy Islomiy partiyasi Sho‘ro-i Nazarga qarshi o‘zbek millatiga mansub Abdul Rashid Do‘stum bilan ittifoq tuzdi. 1997 yildagi qonli yurishda esa Tolibon lar jamoasiga Doʻstum kuchlariga qarshi jang qilishga yordam bergan.
2001-yil oxirida esa AQSh boshchiligidagi koalitsiya Afgʻonistonga bostirib kirishi ortidan Hamdard Doʻstum kuchlari bilan ittifoqni tikladi. 2004 yil oktyabrdagi prezidentlik saylovlari arafasida u Karzayni qoʻllab-quvvatlashga vaʼda berdi. Va dastlab Bog‘lon keyinroq Jauzjon hokimi bo‘ldi.
Doʻstumning kuchi etnik oʻzbeklar oʻlkasiga asoslangan edi. Ammo oʻzbek tarafdorlari gubernator sifatida etnik pushtun xalqidan chiqqan odamlar boʻlishini xohlamagan. 2007 yilning may oyida gubernator Juma xon Hamdard boshchiligidagi politsiya kuchlari Shibirgʻon viloyati gubernatorligi binosiga kuch bilan kirishga urinayotgan oʻzbek namoyishchilarga qarata oʻq uzdi, natijada 13 kishi halok boʻldi va 30 dan ortiq kishi jarohatlandi. 2007-yil 17-dekabrda Rahmatulloh Rahmat o‘rniga Paktiya viloyati hokimi etib tayinlandi. Hozirda u prezident Karzayning qabila ishlari boʻyicha maslahatchilaridan biri.
Shaxsiy hayot
Hamdard olti o‘g‘ilning otasi. Katta o‘g‘li Gul Rahmon Hamdard parlament deputati sifatida faoliyat olib boradi.
Karpos
Karpos (Καρπός „meva“, „don“, „hosil“) — mevalar xudosi, Zevs va nimfa Xloridaning (variant: Zefir va Xlorida)oʻgʻli.
Karpos Panopolitanlik Nonning „Dionisning harakatlari“ sheʼrida qahramon va Kalomning suyukligi sifatida taʼkidlangan. Ular, bir marta Menderes daryosida suzish boʻyicha musobaqalashganda, Karpos birinchi boʻlib qirgʻoqqa chiqdi, lekin kuchli shamoldan u yiqilib, choʻkib ketdi. Koʻngliga sigʻmagan Kalamos tez orada oʻzini ham suvga choʻktirdi.
Kuntimes (Sarikoʻl tumani)
Kuntimes (Күнтимес) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Sarikoʻl tumanidagi tugatilgan qishloq. Zlatoust qishloq okrugi tarkibiga kirgan. KATO kodi — 396237200. 2019 yilda bekor qilingan.
Gʻarbda Uliqankoʻl 15 km, gʻarbda Batsalikoʻl 12 km.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 229 kishi (125 erkak va 104 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 182 kishi (91 erkak va 91 ayol) yashagan.
Datsit
Datsit (lot. Dacia — Dakiya) — nordon effuziv togʻ jinsi. Granodiorit va kvarsli dioritlarning effuziv turi. D. paleozoy (Ural), mezozoy, kaynozoy (Kavkaz) davridagi vulkanlardan otilib chiqqan. Shuningdek, D. keyingi paytda Kamchatkadagi vulkan lavalaridan ham hosil boʻlgan. Oʻzbekistonda ChatqolQurama, Hisor togʻlarida tapqalgan. D. bor joyda alyuminiy, oltin, mis, polimetall konlari boʻlishi mumkin. D. qurilish materiali.
Nippert stadioni
Tarixi
1895-yilda UCning birinchi futbol jamoasi tashkilotchisi Arch Karson hozirda Nippert stadioni joylashgan joyda yogʻoch tribunalar bilan jihozlangan stadion qurish rejasini taqdim etdi. Rejalar 1901-yilda Karson UC jismoniy tarbiya direktori lavozimida ishlayotgan paytda amalga oshdi. Dastlab Burnet-Vudsdagi Varsity Field deb nomlangan. Birinchi oʻyin 1901-yil 2-noyabrda Ogayo universiteti Bobcatsga qarshi boʻlib oʻtdi. Ushbu bahsda Cincinnati 16:0 hisobida magʻlub boʻldi. Ular bir hafta oʻtgach tiklandi va 1901-yil 9-noyabrda Varsity maydonida Gannoverni 10:0 hisobida magʻlub etdi. Nippert stadionidagi oʻyin maydoni Arch Karson sharafiga Carson Field deb ataladi. Karson konining qurilishi 1900- yilda boshlangan va 1910-yilda yakunlangan.
Taʼmirlash tarixi
1954-yilda sharqiy yoʻnalishdagi kichik yuqori tribuna qurib bitkazildi va Reed Shank pavilioni deb nomlandi. Bu sigʻimni 28 000 ga oshirdi.
1992-yilda stadion jiddiy taʼmirlandi, sharqiy tomondagi ustki qavat kengaytirildi va gʻarbiy tomonda yangi Press Box qoʻshildi. Bu sigʻimni 35 097 ga oshirdi.
2005-yilda shimol zonasi orqasida (yangi qurib bitkazilgan Campus Rec Center ostida) kiyim almashtirish xonalari, shuningdek, shimoliy zona ustidagi yangi kattaroq video taxta qoʻshildi.
Rekord muhlis tashrifi
2015-yil 24-oktabrda Bearcats UConn Huskiesni qabul qildi. Uchrashuvga 40 124 kishi tashrif buyurdi, bu yangi taʼmirlangan Nippert stadionida ketma-ket ikkinchi rekord tashriflardan biri boʻldi.
Stadiondan foydalanish
Stadion 1968 va 1969-yillarda Amerika Futbol Ligasining jamoasi Cincinnati Bengals uchun uy boʻlib xizmat qilgan, ularning uy stadioni qurilayotgan paytda Riverfront stadionida uy stadioni boʻlib xizmat qilgan.
Kroton
Kroton (boshqa Κρττων) — yunon mifologiyasining qahramoni, Kroton shahrining eponimi (hozirgi Kroton). Uning rafiqasi Lavreta. Uning odamlari Sita tomonidan asos solingan Amazon shahrini egallab olishdi.
Geraklga mehmondoʻstlik qildi. Kroton Gerakldan sigirlarni oʻgʻirlab ketgan qaynotasi Lakiniyani qutqarishga harakat qildi, ammo Geraklning qoʻlida vafot etdi. Gerakl tasodifan uni oʻldirdi, ajoyib dafn uyushtirdi va qabr qurdi, kelajakda bu yerda shahar boʻlishini bashorat qildi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Cleveland Cavaliers
Cleveland Cavaliers (ko'pincha Cavs deb ataladi) Klivlendda joylashgan amerikalik professional basketbol jamoasidir. Cavaliers liganing Sharqiy konferensiya markaziy divizioni a'zosi sifatida Milliy Basketbol Assotsiatsiyasida (NBA) raqobatlashadi. Jamoa 1970-yilda Portlend Trail Blazers va Buffalo Braves bilan birgalikda kengaytiruvchi jamoa sifatida o'ynay boshladi. Uy o'yinlari birinchi marta Klivlend Arenada 1970-yildan 1974-yilgacha bo'lib o'tgan, keyin esa 1974-yildan 1994-yilgacha Richfild Kolizeyida bo'lib o'tgan. 1994-yildan beri Cavs Klivlend markazidagi Rocket Mortgage FieldHouseda uy o'yinlarini o'tkazgan. Xokkey ligasi. Den Gilbert 2005-yilning martidan beri jamoaga egalik qiladi.
Amararama
Amararama — hindu xudosi Shiva uchun muqaddas boʻlgan beshta Pancharama Kshetralardan biridir. Maʼbad Hindistonning Andxra Pradesh shtatidagi Palnadu tumanidagi Amaravati shahrida joylashgan. Amareswara Swamy yoki Amaralingeswara Swamy bu maʼbadda Lord Shivaga ishora qiladi. Maʼbad Krishna daryosining janubiy qirgʻogʻida joylashgan. Lord Amaresvara Svamining turmush oʻrtogʻi — Bala Chamundika. Bu joyda Sivalinga Lord Indra tomonidan oʻrnatilgan.
Xudo
Bu yerdagi Sivalinga juda baland boʻlib, archakalar nomli piyoda platformasini oʻrnatadilar va Abhisheka kabi kundalik marosimlarni bajaradilar. Linga tepasida qizil dogʻ bor. Afsonaga koʻra, Sivalinga oʻsib ulgʻaygan va uning oʻsishini toʻxtatish uchun Sivalinga tepasiga mix urilgan. Tirnoq Linga ichiga qazilganida, Sivalingadan qon oqib chiqdi.
Arxitekturasi
Amaravati ibodatxonasi, shuningdek, uning devorlarida Amaravatining Kota boshliqlari va buyuk Vijayanagara imperatori Shri Krishandevarayaning yozuvlari kabi koʻplab yozuvlar mavjud. Muxamantapadagi ustunda Kota qiroli Ketarajaning vaziri boʻlgan Proli Nayuduning rafiqasi yozuv qoldirgan. thumb| Amareswara Svami ibodatxonasining eski gopurami
Transporti
Maʼbad Gunturdan 40 km uzoqlikda joylashgan. Davlat tomonidan boshqariladigan APS RTC Guntur, Vijayavada va Mangalagiridan ushbu maʼbadga avtobus qatnovini amalga oshiradi.
Taʼmirlash
Maʼbadning Gopurami taʼmirlandi, chunki u ogʻir uskunalarning oʻtishi tufayli devor ichida yoriqlar paydo boʻldi. U 1,56 mln rupiy xarajat evaziga qayta qurildi. Sobiq tuzilma 1796-yilda mahalliy hukmdor Vasireddi Venkatadri Nayudu tomonidan taʼmirlangan. Ushbu taʼmirlash vaqtida poydevor chuqurlaridan 1800 yilik qadimiy artefaktlar topilgan.
Oktyabriskoy (Qoʻstanay tumani)
oktyabr ( Октябрь ) — Qozogʻiston Respublikasining Qoʻstanay viloyati Qoʻstanay tumanidagi qishloq. Oktyabr qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Qoʻstanay shahri markazidan taxminan 17 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 395465100.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1397 kishi (665tasi erkak va 732tasi ayol) edi. 2009 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1628 kishi (782 tasi erkak va 846tasi ayol) yashagan.
Tuba Büyüküstün
Biografiya
Tuba 1982-yil 5-iyulda Istanbulda tugʻilgan. U Doʻgʻus oʻrta maktabini tamomlagan, soʻngra Mimar Sinan nomidagi Tasviriy sanʼat universitetida kostyum va dekoratsiya boʻyicha tahsil olgan.
Martaba
Universitetda oʻqiyotganda Tuba Pantene, Maximum Cart, Kremini, Molped kabi mashhur brendlarning reklamasida faol ishlay boshladi. Tez orada uni taniqli rejissor Tomris Giritlioʻgʻli jamoasi koʻrib qoldi. Uning debyuti „Sulton Makama“ teleserialida boʻlib oʻtdi. Buning ortidan „Chemberimde Gul Oya“ serialida, „Gulizar“, " Otam va oʻgʻlim " filmlarida rol oʻynadi. Tubaning eng yaxshi vaqti 2005-yilda „Joʻka soyasi ostida“ teleserialining chiqishi bilan keldi, u yerda u Bulent Inal bilan juftlikda bosh rolni oʻynadi. Televideniyedagi navbatdagi asar 2007—2009-yillarda efirga uzatilgan „Asi“ seriali boʻldi. Serialda Tuba yana bosh rolni oʻynadi, taniqli aktyor Murat Yildirim uning sherigi boʻldi. Va 2010-yilda Tuba „Yuraklarni sindirish“ teleserialida loʻli Hasret obrazida paydo boʻldi. Oʻsha yili u „Yurakdan soʻrang“ filmida Esma rolini oʻynadi. 2014-yildan 2015-yilgacha u „iflos pul va sevgi“ teleserialida suratga tushgan. 2014-yil 21-mayda TubaUNICEFning yaxshi niyat elchisi etib tayinlandi. 2015-yil iyul oyida Tuba „Shamol xotiralari“ qisqa metrajli filmida rol oʻynadi. Oʻsha yilning sentyabr oyida Tuba yana ikkita filmda suratga tushdi: Zeynep rolidagi „Oʻrmon“ va Helin rolidagi „Tig koʻylak“. 2016-yil aprel oyida Tuba „Qizil Istanbul“ filmida suratga tushdi. Va iyul oyida „Koʻproq“ qisqa metrajli filmida. 2016-yil avgustidan 2017-yil iyunigacha Tuba „Jasur va goʻzal“ teleserialida bosh rolni oʻynadi, u yerda Kyvanch Tatlytug uning sherigi boʻldi. Shuni aytib otish kerakki, „Jasur va goʻzal“ teleseriali Tuba Buyukustyunga shuhrat keltirdi.
Shaxsiy hayot
2005-yilda Tuba „Ohak soyasi ostida“ teleserialidagi sherigi Bulent Inal bilan ishqiy munosabatlarni boshladi, ammo 2007-yilda er-xotin ajralishdi. „Asi“ filmini suratga olish jarayonida u rejissor Sami Saidan bilan uchrashdi. 2008-yildan boshlab ular uchrashishni boshladilar va 2010-yilda ular munosabatlarini toʻxtatdilar. 2011 -yil 28-iyulda Tuba Parijda aktyor Onur Saylak bilan turmushga chiqdi. Ularning ishqiy munosabatlari „Gönülçelen“ serialining toʻplamida boshlangan. 2012 -yilning 19-yanvarida Tuba Maya va Toprak ismli ikki egizakni dunyoga keltirdi. 2017-yilning 5-iyunida Tuba va Onur ajrashishdi.
Polshadagi yahudiylarning tarixi
thumb|right|200px|upright=1.2|Avliyo Adalbert Chexiya shahzodasi Bolesław II xudojoʻyni yahudiy savdogarlarga nasroniy qullari bilan savdo qilishni taqiqlashni tavsiya qiladi, taxminan 1170-yilda [[Gnieźno eshiklari parchasi.]]
thumb|right|200px|upright=1.2|Birinchi [[salib yurishi davridagi pogromlar yahudiy qochqinlarining Polshaga kelishiga olib keldi; 1095-yilda Metz shahridan yahudiylarning qirgʻin qilinishi; Auguste Migette rasmi]]
thumb|right|200px|upright=1.2|Polshada yahudiylarni qabul qilish, [[Jan Matejkoning 1889-yildagi rasmi]]
200px|thumb|right|[[Wrocławdagi eski yahudiy qabristonida 1174-yildagi ravvin Horunning matzevasining parchasi]]
Polshadagi yahudiylarning tarixi uzoq vaqtga ega boʻlib, ularning tarixi atrofan 1000-yilga ega. Polsha yerlarida oʻz tarixini yahudiylar qul boʻlib boshlaganlar, yaʼni ularni Polshaning yerlariga musulmonlar olib kelib sotishganlar. Yahudiylarning Polshada koʻp boʻlmagan sonlari XIII asrda paydo boʻlishni boshlaydi va ularning soni Yevropada boʻlib oʻtgan pogromlar va quvishlat sababli Polsha yerlarida yahudiylar soni oʻsishni boshlaydi. Quvishlar Germaniya (1346-yil), Mojariston (1349-1526 va 1686—1740-yillari), Fransiya (1394-yil), Avstriya (1420-yil), Ispaniya (1492-yil), Portugaliya (1497-yil), Kiyev (1886-yil) va Moskva hamda Rossiya Imperiyasi (1891-yil) sodir boʻlgandir. Buyuk Kazimierz III Polshadagi yahudiylarning himoyasichi boʻlib hisoblanadi. 1334-yili Kazimierz III yahudiylarni Germaniya qonunlaridan chiqaradi va shu vaqtdan boshlab yahudiy xalqi qirollik sudlariga boʻysinishni boshlaydilar Kazimierz IIIning yahudiylarni qiziqishlarini va sogʻligini himoya qilish boʻyicha qarorlar chiqarganidan soʻng, Polsha qirolligi Yevropadan haydalganlari sababli yahudiylar uchun qochqinlar joyiga aylanadi. Rzeczpospolita 1569-yilda shakllanishidan va XVII asrda Bogdan Xmelnitskiy isyoni bilan Shved toʻfonida yutqazganidan oldin Polsha yahudiylar uchun Yevropa mintaqasidagi eng tolerant mamlakatlaru boʻlib hisoblangan edi. Shu vaqtdagi Polshani (Samuel Adalberg tomonidan) yahudiylar uchun jannat deb nomlashar edi (lot. paradisus Iudaeorum) va undan tashqari [[Kraków ravvini Moses Isserles shundat degan edi: Agar Xudo Polsha yahudiylariga boshpana bermaganida edi, Isroilning taqdiri chindan ham chidab boʻlmas taqdirga ega boʻlar edi. . Ammo Polsha va Litva uniyasi dinniy mojarolar (protestantlar va katoliklar orasida Polshada dinniy reformatsiyasi sababli) va urushlar sababli zaiflashib borar edi, bu esa Polshada tolerantlik bagʻrikenlik ham yoʻq bolib borishini anglatar edi. Shu sababli XVII asrnin ikkinchi yarimida Polsha yahudiylarining ahvollari qiyinlashib bordi.
1795-yili Polshaning uchinchi boʻlinishidan soʻng polyak va yahudiy aholisi Polshani boʻlgan davlatlar fuqarosiga aylandilar. Yahudiy aholisining yashash ahvoli boʻlgan davlatdan imtiyoz boʻlgan edi. Rossiya imperiyasida yahudiylarning ahvoli juda yomon boʻlgan va u yerda antisemitizm oʻsib borgan boʻlib, yahudiylarni yashashlari uchum maxsus zonalar tashkil etilgan. Juda katta oʻzgarishlar XIX asrda boʻlib oʻtdi va yahudiylarning koʻchishlari katta shaharlarga va Yevropadan uzoq boʻlgan hududlarga boshlandi. Yahudiylikning oʻzgarishlari va assimilatsiyasi boʻlib oʻtib shunday tendensiyalar paydo boʻld. Prussiyada 1812-yili va Rossiya imperiyasida 1822-yili yahudiylarga fuqarolik huquqlar berildi. Undan tashqari siyosatda yahudiylar siyosiy guruhlarga boʻlinishadi va konservativ, sotsialistik bilan sionistlik yoʻnalishlary paydi boʻladi, shu jumladan ayrim yahudiylar kommunizm yoʻnalishini qoʻllab-quvvatlashni boshlaydilar. Polshaning Birinchi Jahon urushidan soʻng mustaqillikga ega boʻlganidan soʻng, uning hududida 3 million yahudiylar yashagan edi va bu esa ularning eng katta diaspora boʻlgan edi. Eng katta muammo antisemitizmning oʻsishi boʻlgan edi.
Koʻp vaqt oʻtmay Natsist Germaniyasi 1-sentabr 1939-yili Polshani bosib oladi va uning hududida koʻplab konsentratsion lagerlar quradi. Bu voqealar odamzodning tarixida Holokost nomiga egadir. Ushbu genotsid sababli Polshaning 90% yahudiylari yoʻq qilingan edi. Koʻplab yahudiylar Ikkinchi Jahon urushida qatnashgan edilar va shu jumladan SSSR tomonidan Katin qatliomida ham otib oʻldirilgan edi. Ularni umumiy polyak nasroniylari va shu jumladan musulmonlar bilan birga qabristonlarda koʻmishgandir.
Urushdan soʻng koʻplab yahudiylar Kommunistik Polshadan qochishga reja qiladilar va ular endi paydo boʻlgan Isroilga, AQShga va Janubiy Amerikaga koʻchadilar. Ayrim qolganlar 1960-yillari Polsha Birlashgan ishchilar partiyasi tomonidan uyushtirilgan antisemistik harakatlar tufayli koʻplab yahudiylar koʻchishga majbur boʻlishadilar (1967—1968-yillari). 1989-yili Polshada kommunizm qulashidan soʻng yahudiylarning holati yahshilandi va shu voqeadan soʻng yahudiylar yoʻqotgan fuqaroliklarini qaytadan olish huquqiga ega boʻldilar. Ayrim baholarga koʻra, hozirda Polshada 8000dan 12000gacha yahudiylar yashab kelmoqda. Shu jumladan yahudiylarga aloqador boʻlganlar, ammo yahudiyliklar yoki yahudiy madaniyatiga aloqador boʻlmaganlar soni ancha koʻp boʻlishi mumkin.
966-1385
thumb|200px|[[Wojciech Gerson, Yahudiylarni qabul qilish, Buyuk Kazimierz va yahudiylar]] Birinchi yahudiylar Polsha hududida slavyan qul sotuvchilariga ega boʻlgan odamlar boʻlgandir. Ular oʻzini radanitlar deb atashgan va qullarni Gʻarbiy Yevropadan va arab davlatlaridan olib kelishgan. Ularning yoʻllari Buxorodan Kaspiy dengizi sohillari tomon Volga, Kiyev rusi va Praga, keyinchalik Sileziya, Germaniya va Fransiya tomon musulmon Al-Andalus (Pireney yarim oroli) hududlaridan iborat boʻlgandir. Radanitlardan biri, Tortosadan boʻlgan sefardlik savdogar Ibrahim ibn Yaqub birinchi marotaba Mieszko I hukmron qilgan Polanlar haqida yozib oʻtadi.
Yahudiylarning birinchi eslatib oʻtishlar XI asrga taqalib boradi. Mainzlik Yehuda HaKohen ben Meir 1050—1070-yillari Przemyśl yahudiylari haqida yozib oʻtadi, u yahudiylarni kimdir ogʻirlamoqchi boʻlganini yozadi. Gesta principum Polonorum xronikasida Bogemiyalik Judith, Władysław I Herman xotini toʻgʻrisida shunday yozilgan: u oʻzining puliga koʻplab nasroniylarni asirlardan qutqargan. Pragalik Kosmas yahudiylarning birinchi marotaba Polsha va Mojaristonga koʻchishi toʻgʻrisida 1098-yili yozadi va ushbu koʻchishi Birinchi salib yurishidan soʻng boʻlganini yozadi. Undan tashqari ularning soniga Kiyev rusidan haydalib yuborilgan Xazarlarning avlodlari ham boʻlgan edi (1113—1158-yillari), asosan ushbu turkiy xalqning yaxudiyshilikga oʻtganlari.
1187-yili salib yurushlari sababli koʻplab boʻlib oʻtgan pogromlardan soʻng, ayrim yahudiylar aholisi Sileziyaga yetib borib oʻz manzilgohlarini quradilar, shu jumladan Tyniec Małyda 1150yili, Bolesławiecda 1190-yili yoki hozirgi Wrocławning Sokolniki (Wrocław) hududida (ushbu maʼlumotlarni saqlanib qolgan Wrocław qabristonlaridan aniqlangandir, yaʼni Sar Salomning oʻgʻli boʻlgan Davidning qabri, 4-avgust 1203-yili vafot boʻlgan). 1227-yili birinchi marotaba Bitomda yahudiy dehqonlar paydo boʻlishadi. Birinchi vaqtlarda Sileziyada yashagan yahudiylar Buyuk Polshaga koʻchib Gnieznodan uzoq boʻlmagan Żydowo (Gniezno) qishlogʻini 1205-yili va Kaliszdan uzoq boʻlmagan barpo etishadilar Żydowo (Kalisz) qishlogʻini 1213-yili barpo etishadilar, Mazovianing Płock shahrida esa 1237-yili dinniy jamoasi paydo boʻladi. Yahudiylar zarbxonalarning Kazimierz IIning va Mieszko IIIning vaqtidagi boshliqlari boʻlganlar. Buyuk Polshaning gersogi Mieszko III yahudiylarga bojxona toʻlovlarini va zarbxonalarni ijaraga bergan, bu haqda koʻplab Mieszko III uchun chiqarilgan brakteat aniq kiritadi — u uchun boʻlgan qirollik tangalar 1181-yilda chop etilganlar, Włocławekdan uzoq boʻlmagan shahar atrofida topulgandir. Ushbu tangalar ibroniy, knaan va polyak tillarida chopligandir.
Asosiy oʻzgarishlar mogʻullarning oʻrta XIII asrdagi shaharlarni vayron qilib tashagan bosqinlaridan soʻng yuz beradi. Polyak knyazlari vayron qilingan shaharlarni qaytadan tiklashga urindilar va bu uchun Germaniya yerlaridan odamlarni olib kelishadi. Ushbu koʻchmanchilar Germaniya qonunlari boʻyicha Polshaning koʻplab qirollik shaharlariga koʻchadilar. Koʻplab koʻchib kelgan koʻchmanchilar sexlar barpo etishadilar, ammo yahudiylar ularga qoʻshilishi mumkin emas boʻlgan edi. Ushbu koʻchmanchilar yahudiylarga yomonlik bilan qaraganlar va shu sababdan Germaniyada XII asrda pogromlar yuzaga keladi. Keyinchalik koʻp asrlar oʻtib nasroniy aholisi va shaharlarda yashagan yahudiylar aholisi orasida koʻpincha toʻqnashuvlar yuzaga keladi.
Yahudiylar hunarmandlik kasblariga ega boʻla olmasliklar sabab, 1264-yili Kaliszning knyazi Bolesław Pobożny Kalusz statutini qoʻllaydi va ushbu statut yahudiylarga koʻplab huquqlarni beradi. Bolesław yahudiylarni qirollika boysintirda va shahar qonunchiligidan chiqarib tashladi. Kalisz statuti Avstriya, Mojariston va Czexiya yerlarida boʻlgan statutlar kabi yaratildi va yahudiylarga huquqlar berdi. Statut yahudiylarga erkin savdo va moliyani, huquq savollarini, jazolarni va boʻysinishlarni qonun qildi. Boshqa mamlakatlardan kelgan yahudiylar uchun imtiyozlar pretsedenti sudxoʻrlik miqdorini — nasroniy boʻlmagan yahudiylar tomonidan „foiz evaziga“ qarz olish huquqiga ega boʻlgan qarzga olingan foizlarni koʻrsatishda kam boʻlmaslikka olib keldi.
Polyaklar 1349-yili Lvovni va Przemyślni Galisiya-Voliniya merosi uchun urush vaqtida egalab olganlaridan soʻng, ular u yerda Kiyevdan boʻlgan ikkita yahudiy qishloqlarini aniqlaydilar. XIV asrda koʻplab yahudiylar Angliyadan (16 511 yahudiy 1290-yili surgun qilingan), Germaniyadan (u yerda bitta yahudiy qishlogʻi qolgan edi), Chexiyadan (poytaxtda bitta jamoat qolgan edi) va Fransiyadan (1306-1372 va 1394-yillari yahudiylar butunlay surgun qilinganlar) haydalgan edilar. Ushbu hodisalar vaboning epidemiyasi tufayli boʻlgan edi va ushbu vaboda yahudiylarni ayb qilgan edilar.
Oʻxshah hodisalar Wrocław shahrida (1319-yili ocharchilik sababli haydalganlar) ham yuzaga kelgan edi, shu jumladan 1339-yili Krakówda 13 yahudiy gulxanda yoqib tashalgan edilar. Ushbu noroziliklarga qaramay, yahudiylar germaniyalik koʻchinchilar bilan mogʻullar yoʻq qilib tashagan shaharlarga koʻchigan edilar. Birinchi davrlarda ular asosan hunarmandchilik va savdo bilan shugʻulangan edilar, shu jumladan nemis va polyak fuqarolari bilan raqobatlikda boʻlib. Keyinchalik esa hunarmandchilik gidiylari barpo etilgan davrlarda, yahudiylar ularning aʼzolar boʻlishadilar. Vaqt oʻtib yahudiylarni hunarmandchilik ishlaridan haydadilar va ularni bank ishlari bilan shugʻulanishga va pul berishga undurdilar.
1385-1505
thumb|200px|upright=1.2|Kraków, Stradom, Kleparc, Kazimierz va Lobwurzga koʻrinish Civitates orbis terrarum atlasidan. Mualliflar [[Georg Braun va Frans Hogenberg boʻlgan. Kazimierzning ayrim qismi yahudiy shahar dab tasvirlangan (Oppidum ludeorum)]]
1388-yili Kalisz statutini qirol Yagaylo Buyuk Litva knyazligi ham majburiy qiladi. Bu vaqtda yahudiylarning birinchi taʼqiblari, shu jumladan, egasini haqorat qilish va xristian qonini diniy maqsadlarda ishlatishda ayblash bilan boshlandi. Bunday taʼqiblar Gʻarbiy Yevropada boʻlganiga qaramay, Polsha hukmdorlari koʻpincha ruhoniylar tomonidan ilhomlantirilgan yahudiylarga qarshi ayblovlarga qarshilik koʻrsatmaydilar. Masalan, 1399-yilda Poznańda yahudiylarni armiyani haqorat qilishda ayblandilar.
1495—1501-yillarda yahudiylar Litva Buyuk Gersogi Alexander Jagiellon tomonidan Litvadan koʻchishga majbur qildi, bu Polsha taxti uchun siyosiy oʻyinning elementi edi. U urush boʻlganda 1000 qurolli otliqlarni olib ketish vaʼdasi bilan ularga qaytishga ruxsat berdi.
1505-1572
XVI asr boshlarida Ispaniya, Portugaliya, Germaniya, Avstriya va Chexiyadan quvilgan yahudiylar Rzeczpospolitaga oqib kelishdi. XVI asrning oʻrtalarida Polshada dunyodagi yahudiylarning umumiy sonining 80%ga yaqini yashagan edi. Polshada yahudiy madaniyati va sanʼatining jadal rivojlanishi Polshani oʻsha davrda yahudiy dunyosining markaziga aylantiradi.
1620-yillardan boshlab, Buyuk Polsha, Mazoviya va Kichik Polshaning koʻplab shaharlaridan de non tolerandis Judaeis Yahudiy imtiyozlarini olgan yahudiylarning quvib chiqarilishi munosabati bilan Muso dinining izdoshlari Ruteniya va Belz provinsiyalariga koʻplab oqib kela boshladilar. Qizil Rusga yahudiy aholining koʻchirilishining koʻpayishiga monarxlar tomonidan alohida yahudiy jamoalariga berilgan imtiyozlar yordam berdi. Wzmożonemu osadnictwu ludności żydowskiej na Rusi Czerwonej sprzyjały przywileje wydawane przez monarchów poszczególnym gminom żydowskim.
Biroq, Polsha yahudiylari tarixidagi eng muvaffaqiyatli davr qirol Zygmunt I hukmronligi boʻlib, u ularni himoya qilishga urinib koʻrgan va koʻpincha yahudiylikning taniqli izdoshlarini ajratib turdi (masalan, 1525-yilda yahudiy unvoni boʻlgan) va 1534-yilda qirol Zygmunt yahudiylarning oʻziga xos kiyim kiyishini talab qiluvchi qonunni bekor qildi.
Birinchi yahudiy bosmaxonasi 1547-yilda Lyublinda ochilgan. 1558—1570-yillardagi Litva-Rossiya urushi paytida, 1563-yilda Moskva armiyasi Połockni egallab olgandan soʻng, podshoh Ivan Grozniy bu shaharning barcha yahudiy aholisini Daugavada choʻktirishni buyurdi.
1563-yilda Piotrkowdagi seym florin uchun yahudiylarning soʻrovi uchun soliqni joriy qildi. XVI asrning ikkinchi yarmida qashshoqlashgan yahudiy aholisi bu soliqdan ozod qilingan, yahudiy xizmatkorlari esa kamroq haq toʻlaganlar.
Zygmunt II August otasining bagʻrikenglik siyosatini davom ettirdi, shu jumladan yahudiylarga kommunal boshqaruv sohasida avtonomiya berdi. Birinchi yeshiva 1567-yilda tashkil etildi. Polsha hukmdorlarining bagʻrikenglik siyosati Polshani zodagonlar uchun jannat, shaharliklar uchun pokxona, dehqonlar uchun doʻzax va yahudiylar uchun jannat deb taʼriflanishiga yordam berdi. 1568-yilda Zygmunt II August yahudiy shaharlari uchun nasroniylarning yashashini taqiqlovchi bir qator imtiyozlar berdi. Kraków yaqinidagi Kazimierzda va Lublindagi yahudiylar mahallasida.
XVI—XVII asrlar davrida Gʻarbiy Yevropadan taʼqiblardan qochgan yahudiy aholisi Polshaga koʻchib oʻtdi va bu vaqt ichida qitʼada yahudiylarning eng katta kontsentratsiyasini yaratdi — XVI asr boshlarida ularning soni 10-ga baholangan.
Provans karam
Provans karam - yangi rezavorlar va namlangan, tuzlangan yoki quritilgan mevalar bilan butun boshli tuzlangan karamning sabzavotli salati, sovet oshxonasining taomidir. Sovet oshxonasida mayonez bilan bog'liq bo'lgan salatlardan farqli o'laroq, Provans karam salatiga o'simlik yog'i solinadi. Sovet oshxonasida Provans karam maydalangan, to'g'ralgan va butun boshli karam bilan birga tuzlangan karamning to'rtta asosiy turidan biri sifatida qaraladi. SSSRda Provans karami meva-sabzavot sanoati tomonidan aholi talabiga ko'ra do'konlar buyurtmasi asosida yetishtirilgan.
Polshadagi yahudiylarning tarixi
Rzeczpospolita
Sobiq Rzeczpospolitada yahudiylar alohida davlat tuzdilar, ammo bu qonuniy asosga ega emas edi. Dvoryanlarning oʻz sud hokimiyati, seymiklar va seymlar, ruhoniylar esa alohida yurisdiksiyaga ega boʻlganidek, yahudiylarning ham oʻz sud hokimiyati, sejmiklari va oʻz seymlari boʻlgan.
Provans karam
Provans karamini tayyorlash uchun butun boshli achitilgan oq karam katta kvadrat shaklida kesiladi, yangi klyukva yoki brusnika, tuzlangan olxo'ri, gilos yoki uzum va yangi yoki tuzlangan olma po'sti bilan qo'shiladi. Salat quruq xantal va sirka qoʻshilgan oʻsimlik moyi, shakar qoʻshib, sovuq joyda yoki muz ustida 24-48 soat davomida marinadlanadi. Provans karamini uzoq muddat saqlab bo'lmaydi. https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BBV.V.Poxlyobkinning so'zlariga ko'ra, Provans karami aslida G'arbiy Evropa turi bo'lib, quruq sharob, olma, olxo'ri va kizil bilan tuzlangan qaynoq suvda chayilgan karam, besh kundan keyin foydalanishga tayyor bo'lgan.
Polshadagi yahudiylarning tarixi
1578-1648
Hech qanday merosxoʻr qoldirmagan Zygmunt II August vafotidan keyin va Henri IIIning qisqa hukmronligidan keyin Stefan Batori taxtga saylandi, u keyinchalik maʼlum boʻlishicha, bagʻrikeng hukmdor va yahudiylarga mehribon munosabatda boʻlgan. U mozaik taʼlimoti tarafdorlariga, hatto xristian bayramlarida ham har qanday savdo bilan shugʻullanishga ruxsat berdi.
Provans karam
1927-yildagi "Murtad" («Отступник») romanida V. G. Lidin quyidagicha tasvirlaydi katta amfora - piyolalarda gazak qo'yilgan ziyofatni tasvirlaydi - klyukva solingan yog'li sariq Provans karami, vilkalar ustiga tikilgan va stol bo'ylab og'izga olib borilgan. L. E. Ulitskayaning "Sumkachi Genele" («Генеле-сумочница») hikoyasi bosh qahramoni qarindoshlar uchun "havaskor sovg'asi" Provans karamini pishirishning mayiz va limon qobig'ini o'z ichiga olgan o'n yetti komponentdan iborat "aqlga sig'maydigan retsept" bo'lgan.
Polshadagi yahudiylarning tarixi
1578-1648
Yahudiylar nasroniy qoʻshnilaridan alohida yashashgan. Bu pozitsiyani mahalliy kahallarni boshqargan ravvinlar ham, katolik ruhoniylari ham qoʻllab-quvvatladilar, chunki bu ikkala jamoa oʻrtasidagi oʻzaro mehr-oqibatni oʻzlashtirish va chuqurlashtirishni qiyinlashtirdi. Bundan tashqari, yahudiylar shaharlarda boshqa xalqlar vakillari bilan yonma-yon yashashlariga qaramay, ular mahalliy hokimiyat organlariga saylovlarda (bu ularning shahar hokimiyati yurisdiksiyasidan chiqarilishi natijasida yuzaga kelgan) va ichki saylovlarda qatnashmagan. Yahudiylarni joylashtirish boʻyicha eng katta cheklovlar faqat Qirollik Prussiya shaharlarida mavjud boʻlib, ular faqat Torunda toʻliq amalga oshirildi. Yahudiy jamoalarida nizolar va tushunmovchiliklar boʻlib, ularni hal qilish uchun ravvinlar yigʻilishlari chaqirilgan. 1580-yilda Stefan Batory toj mamlakatlarida yahudiylarning oʻzini oʻzi boshqarishning markaziy tashkiloti boʻlgan „Toʻrt oʻlka dietasi“ni (Vaad) tuzdi. Oʻshanda yahudiylar respublikaning beshinchi hokimiyati hisoblangan — ruhoniylar, zodagonlar, burgerlar va serflar bilan bir qatorda.
Batory vafotidan soʻng, afsonaga koʻra, 1587-yilda fuqaroligi yoʻqligi davrida yahudiy Shoul Val (Katsnellenbogen) Polsha janoblari tomonidan Polshaning vaqtincha qiroli etib saylangan. Buni tarixiy manbalar ham soʻzsiz tasdiqlamaydi.
Yahudiylikdan suvga choʻmganlar uchun eng yaxshi himoya Litva qonunlarida yozilgan boʻlib, barcha neofit oilalarga, ayniqsa Litva sobiq Buyuk Gertsogligi hududidan avtomatik ravishda zodagonlar huquqlarini berish imkoniyati edi. 1588-yildagi uchinchi Litva nizomida „O główszczyznach i nawiązkach ludzi nieślacheckiego stanu“ bandi mavjud edi: „agar yahudiy yoki yahudiy nasroniy diniga kirsa, unda har bir bunday odam va uning avlodi zodagon deb hisoblanishi kerak“. Ushbu nizomning qoidalari 1840-yilgacha amal qildi, shu bilan birga ular 1768-yilgi Seymda ham tasdiqlandi, bu ilgari neofitlarga berilgan barcha zodagon imtiyozlarini tasdiqladi