Tovus_taxti
Tarixi
Shoh Jahon vafotidan soʻng, uning oʻgʻli Avrangzeb, Olamgir Tovus taxtiga oʻtiradi. Avrangzeb kuchli Boburiy imperatorlarning oxirgisi edi. Oʻlimidan soʻng 1707-yilda uning oʻgʻli Bahodirshoh I 1707—1712-yillarda hukmronlik qiladi. Bahodirshoh I erkin diniy siyosat yuritib, imperiyani barqaror ushlab turadi; ammo, uning oʻlimidan soʻng, imperiya tanazzulga yuz tutdi. Siyosiy beqarorlik, harbiy magʻlubiyatlar va saroy ichki kelishmovchiliklari davri kuchsiz imperatorlarning ketma-ket kelishiga olib keldi: Jahondarshoh 1712—1713-yillarda bir yil, Farruxsiyar 1713—1719-yillarda, 1719-yil bir necha oylar Rafi ud-Darajot va Shoh Jahon II faqat bir necha marta hukmronlik qiladilar. Muhammadshoh hokimiyat tepasiga kelganda, Boburiylarning kuchi jiddiy tanazzulga yuz tutadi va imperiya zaiflashadi. Shunga qaramay, Muhammadshohning saxovatli homiyligi ostida Dehlidagi saroy yana sanʼat va madaniyat mayogʻiga aylanadi. Biroq, maʼmuriy islohotlar imperator kuchlarini sezilarli darajada yoʻq qilgandan keyingi Boburiylar-Maratha urushlarini toʻxtata olmaydi. Qoʻshni Fors qoʻshinlari bosqinchilik qilish imkoniyatini oshirishlari uchun qulay vaqt edi. thumb| Fors shohi [[Nodirshoh Karnal jangida g'alaba qozonganidan keyin saroy a'zolari qarshisida bilan Tovus taxtiga o'tiradi.]] Nodirshohning Boburiylar imperiyasiga bostirib kirishi 1739-yil 13-fevraldagi Karnal jangi va Muhammadshohning magʻlubiyati bilan yakunlanadi. Nodirshoh Dehliga kirib, shaharni talon-toroj qiladi, bundan tashqari oʻn minglab aholi qirgʻin qilinadi. Fors qoʻshinlari 1739-yil may oyining boshida Dehlini tark etib, oʻzlari bilan taxtni urushdan olingan oʻlja sifatida olib ketishadi, ularning xazina toʻplashi Boburiylarning boyligining sezilarli darajada kamayishiga va madaniy yodgorliklarning oʻrnini yoʻqotilishiga olib keladi. Nodirshoh talon-toroj qilgan qimmatbaho toshlar qatorida Akbarshoh olmosi, Buyuk Boburiy toshi, Katta dasturxon olmosi, Koh-i Nur va Shoh olmoslari, shuningdek, Samar shpineli va Temur yoqutlari bor edi. Bu toshlar tovus taxtining bir qismi boʻlgan yoki Boburiylar imperatorlarining mulkida hisoblangan. Aytishlaricha, Akbarshoh olmosi tovusning koʻzlaridan biridir, xuddi Koh-i Nur kabi. Shoh olmosi Jan-Batist Tavernier tomonidan taxtda ekanligi tasvirlangan. Taxt toshlarining koʻpchiligi Buyuk Britaniyaning mintaqaga mustamlakachilik yurishlari natijasida Fors toj marvaridlarining bir qismiga aylanadi va keyinchalik Britaniya tojining marvaridlari hisoblanadi. 1747-yil 19-iyunda taxt gʻoyib boʻladi, katta ehtimol bilan demontaj qilinadi yoki uning qimmatbaho buyumlari uchun buzib tashlanadi. Asossiz mish-mishlardan biri taxtning Usmonli sultoniga berilganligi boʻlsa-da, bu Forsda ishlab chiqarilgan va sovgʻa sifatida berilgan kichik taxt boʻlishi mumkinligi aytilgan. Fors shohi Fath-Ali Shoh 19-asr boshlarida Quyosh taxtini qurishni buyuradi. Quyosh taxti tovus taxti shaklidagi koʻrinishga ega. Baʼzi mish-mishlarga koʻra, asl tovus taxtining qismlari uning qurilishida ishlatilgandir, ammo buning uchun hech qanday dalillar yoʻq. Vaqt oʻtishi bilan Quyosh taxti notoʻgʻri ravishda tovus taxti deb ataldi, keyinchalik bu atama Gʻarb tomonidan Fors monarxiyasining metonimi sifatida qabul qilindi. Tovus taxtining asl ekanligi isbotlangan hech qanday tarkibiy qismlar saqlanib qolmagan. Taxtga mansub boʻlgan olmos va qimmatbaho toshlarning faqat bir qismi saqlanib qolgan, xolos, shu qismi ham qayta ishlashga topshirilgan.