cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mohanlal
Mohanlal 18 yoshida 1978-yilda malayalamcha „Tiranottam“ filmida aktyorlik debyutini qilgan, ammo senzura muammolari tufayli film 25 yilga prokatga kechiktirilgan. Uning ekrandagi debyuti 1980-yilda „Manjil Virinja Pookkal“ romantik filmida boʻlib, unda u antagonist rolini oʻynagan. U yovuz rollarni ijro etgan va keyingi yillarda ikkinchi darajali bosh rollarga koʻtarilgan. 1980-yillarning oʻrtalariga kelib, u oʻzini ishonchli yetakchi aktyor sifatida koʻrsatdi va 1986-yilda bir nechta muvaffaqiyatli filmlarda rol oʻynagach, yulduzlikka erishdi. Oʻsha yili chiqqan "Rajavinte Makan" jinoyat dramasi uni yanada mashhur qildi. Mohanlal malayalam filmlarida ishlashni afzal koʻradi, lekin u hind, tamil, telugu va kannada filmlarida ham suratga tushgan. Uning malayalam boʻlmagan eng mashhur filmlaridan baʼzilari orasida Tamil siyosiy dramasi "Iruvar" (1997), Hind jinoyat dramasi „Company“ (2002) va Telugu filmi "Janatha Garage" (2016) mavjud. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Mohanlal_and_Madhu.jpg/220px-Mohanlal_and_Madhu.jpg|alt=Mohanlal talking to actor Madhu|thumb| Mohanlal va Madhu AMMA umumiy yigʻilishida, 2008-yil|left
Yoshligi
Mohanlal Viswanathan 1960-yil 21-mayda Kerala shtatining Pathanamthitta tumanidagi Elanthoor qishlogʻida tugʻilgan. U Kerala hukumatining sobiq byurokrati va huquq kotibi Viswanathan Nair va Santhakumarining eng kenja farzandi. Uning Pyarelal ismli akasi bor edi (2000-yilda harbiy mashgʻulot paytida vafot etgan). Mohanlal Mudavanmugalda, Tiruvananthapuramdagi ota uyida oʻsgan. U Tiruvananthapuram shtatidagi Hukumat namunali oʻgʻil bolalar oliy oʻrta maktabida oʻqigan va Tiruvanantapuramdagi Mahatma Gandi kollejini bakalavr darajasi bilan tamomlagan. Mohanlalning birinchi roli 6-sinf oʻquvchisi sifatida „Computer Boy“ nomli sahna asari boʻlib, unda u toʻqson yoshli erkakning yoshligi rolini ijro etgan.
1977- va 1978-yillarda u Kerala shtatining kurash boʻyicha chempioni boʻlgan.
Kinodagi faoliyati
Mohanlal aktyorlik debyutini 1978-yilda Mohanlal va uning doʻstlari — Maniyanpilla Raju, Suresh Kumar, Unni, Priyadarshan, Ravi Kumar va boshqalar tomonidan ishlab chiqarilgan „Thiranottam“ filmida qilgan. Mohanlal aqli zaif xizmatkor Kuttappan rolini o‘ynadi. senzura bilan bog‘liq ayrim muammolar tufayli film o‘z vaqtida namoyish etilmagan. Filmni chiqarish uchun 25 yil kerak boʻldi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Bachan_mohanlal.jpg/220px-Bachan_mohanlal.jpg|alt=Mohanlal with the Bollywood actor Amitabh Bachchan|thumb| Mohanlal [[Amitabh Bachchan bilan]]
1980-yilda Mohanlal Fozilning rejissyorlik debyuti — "Manjil Virinja Pookkal" filmida bosh antagonist rolga tayinlangan. Film katta muvaffaqiyatga erishdi. Mohanlalning doʻstlari uning arizasini „Navodaya“ studiyasi eʼlon qilgan reklamaga javoban yuborishgan. U professional rejissyorlarni oʻz ichiga olgan hay’at oldida rol uchun tinglovdan oʻtdi. Uning tashqi ko‘rinishidan norozi bo‘lgan ikki hakam unga yomon baho qo‘yishdi, lekin Fozil va Jijo Appachan unga 100 balldan 90 va 95 ball qo‘yishdi. 2004-yilda Reader’s Digest nashriga bergan intervyusida Mohanlal uning yoshligidagi tashqi koʻrinishi yovuz odamning qiyofasiga mos kelishi mumkinligini aytgan.
2000-yilda Mohanlal „Narosimham“ filmida firibgar rolini oʻynadi. Bu barcha davrlarning eng yuqori daromad keltirgan malayalam filmiga aylandi. Keyingi ikki yil ichida Mohanlal „Ravanaprabhu“ (2001), „Praja“ (2001), „Onnaman“ (2002), „Thandavam“ (2002) va „Chathurangam“ (2002) kabi filmlarda xuddi shunday kattaroq jangovar qahramon rollarida tasvirlangan. Ravanaprabxudan tashqari, bu filmlar takrorlanuvchi syujetlari, behayo dialoglari, zarbali chiziqlari va erkak shovinistik dunyoqarashi uchun keng tanqidga uchragan. The New Indian Express gazetasi tanqidchisi shunday deb yozgan edi: „ Narasimham osilganligi juda kuchli va u, hech boʻlmaganda, hozirgi paytda yaxshi filmlar istiqbolini yoʻq qildi. Men Mazha va Madhuranombarakkattu kabi ayollarga qaratilgan yaxshi filmlarning muvaffaqiyatsizligi uchun boshqa sabab koʻrmayapman.“
Shaxsiy hayoti
Mohanlal 1988-yil 28-aprelda Tamil kino prodyuseri K. Balajining qizi Suchitraga uylangan. Er-xotinning ikki farzandi bor — Pranav Mohanlal va Vismaya Mohanlal. Pranav bir nechta filmlarda rol oʻynagan, Mohanlalning „Onnaman“ (2001) filmida debyut qilgan. O‘g‘li harakat qilish istagini bildirganida Mohanlal eʼtiroz bildirmadi, chunki „bolalarning bunday ambitsiyalari ko‘p bo‘lishi mumkin. Agar biz ularga biror narsani tushunishga yordam bera olsak, muammo nimada?“ degan. Mohanlal Kochida istiqomat qiladi, u yerda Thevara va Elamakkarada uylari bor. Shuningdek, u Chennayda, ona shahri Tiruvananthapuramda, Ootida, Mahabalipuramda, Arab ranchlarida villa va Dubaydagi Burj Xalifadagi uylarga ega .U ohangdor musiqadan ham zavqlanadi. Mohanlal — taqdirga, maʼnaviyatga qattiq ishonuvchi. U oʻzini diniy va ruhiy shaxs sifatida taʼriflaydi va Osho, J. Krishnamurti, Aurobindo va Ramana Maharshini oʻqishni yaxshi koʻradi. U tez-tez hayotidagi voqealar, jumladan, kino faoliyati tasodifiy boʻlganini taʼkidlagan.
2021-yil avgust oyida Mohanlal Birlashgan Arab Amirliklarining oltin vizasini oldi.
Bonnie Bedelia
Bonnie Bedelia Culkin (25-mart, 1948-yil, New York, Qoʻshma Shtatlar)  — amerikalik aktrisa. 1960-yillarda teatrdagi faoliyatini boshlaganidan soʻng, Bedelia CBS telekanalining kunduzi „Love of Life“ serialida rol oʻynaydi hamda „The Gypsy Moths“da filmlardagi debyutini amalga oshiradi. Keyinchalik Bedelia They Shoot Horses, Donʼt They?, Lovers and Other Strangers, Heart Like a Wheel, The Prince of Pennsylvania, Die Hard, Presumed Innocent hamda Needful Things kabi filmlarda ham rollar ijro etgan,.
Televizion rollari uchun Bedelia ikki marta Emmy mukofotiga nomzod boʻlgan. 2001-yildan 2004-yilgacha Lifetimeda efir yuzini koʻrgan „The Division“ teleserialida bosh rolni ijro etadi. Keyinchalik u NBCda efirga uzatilgan „Parenthood“ (2010—2015) serialida oilaviy matriarx Camille Braverman rolini gavdalantirgan.
Yoshligi va taʼlim olishi
Bedelia New York shahrining Manhattan rayonida tugʻilgan. Yozuvchi va muharrir Marian Ethel (qizlik familyasi: Wagner) va oʻsha paytda jamoatchilik bilan aloqachi 50 yoshli Philipp Harley Culkinning qizi boʻlgan boʻlib dunyoga kelgan. U otasining firmasi bankrot boʻlgan ogʻir moliyaviy davrda tugʻilgan va ular „sovuq suvli kvartirada“ yashashgan. Uning onasi 14 yoshida vafot etadi va „har doim yarasi boʻlgan“ otasi ham koʻp oʻtmay vafot etadi. Uning ikkita akasi bor. Ulardan biri aktyor Kit Culkin va singlisi Candice Culkin. U aktyorlar Macaulay, Kieran va Rory Culkinlarning xolasi hisoblanadi.
Bedelia yoshligida Amerika balet maktabida raqsni oʻrgangan. U HB Studioda aktyorlik malakasi boʻyicha tahsil oladi.
Faoliyati
Aktrisa boʻlishdan oldin, Bedelia baletni oʻrgangan va New York shahar baletida bir nechta spektakllarda, jumladan, The Nutcracker pyessasida ishtirok etgan. Uning yagona raqsdagi roli Playhouse 90 televizion spektakli the George Balanchine Nutcracker (1958)dagi Clara roli boʻlgan. Aktrisa 1961-yildan 1967-yilgacha CBS telekanalining „Love of Life“ serialida doimiy ishtirok etib, Sandy Porter rolini ijro etgan. U, shuningdek, Broadway teatrida ham ishlagan. Badelia u yerda 1962-yilgi Isle of Childrenda Patty Dukeni qoʻllab-quvvatlagan holda debyut qilgan hamda 1966-yilda „My Sweet Charlie“ spektaktildagi ijro etgan bosh rolni uchun Theatre World Award mukofotiga sazovor boʻlgan. thumb| Bedelia „Message to My Daughter“ nomli televizion filmda (1973-uil) Bedelia 1969-yilda "The Gypsy Moths" filmida debyut qilgan. Oʻsha yilning oxirida u „They Shoot Horses, Donʼt They?“ filmidagi homilador marafon raqqosi sifatida eʼtiborni tortadi. U „Lovers and Other Strangers“ (1970) komediyasida, The Strange Vengeance of Rosalie (1972) va Between Friends (1973) dramatik filmlarida hamda The Big Fix (1978) komediyasida (Richard Dreyfussga qarshi) rollar oʻynagan. Televizion rollari orasida uning ABCda uzatilgan qisqa muddatli The New Land (1974) dramatik serialidagi roli eng taniqlilaridan biridir.
Bedelia NBC telekanalida efir yuzini koʻrgan „Parenthood“ (2010—2015) serialida oilaviy matriarx Camille Braverman rolini oʻynagan.
2017-yilda u „Designated Survivor“ teleserialining 2-mavsumida va ikkita Hallmark filmida suratga tushadi. 2019-yilda u Netflixning „What/If“ serialida maxsus mehmon rolida koʻrinish beradi.
Shaxsiy hayoti
Bedelia 1969-yil 24-aprelda ssenariylar muallifi Ken Luberga turmushga chiqadi. 1980-yilda ajrashishdan oldin, er-xotinlarning Uri (1970-yilda tugʻilgan) va Johan (1976-yilda tugʻilgan) ismli ikki oʻgʻil farzandlari bor edi. U, shuningdek, musiqachi va ssenariy muallifi Jay Telfer bilan qisqa muddat turmush qurgan, keyin esa 1995-yilda aktyorMichael MacRaega turmushga chiqqan.
John Singleton
John Daniel Singleton (1968-yil 6-yanvar – 2019-yil 28-aprel) amerikalik rejissyor, ssenariynavis va prodyuser edi. U 1991-yilda „Boyz n the Hud“ filmini yozish va rejissyorlik qilish orqali oʻzining kinematografiya debyutini qildi, buning uchun u „Eng yaxshi rejissyor“ uchun Oscar mukofotiga nomzod boʻldi hamda u 24 yoshida ushbu mukofotga nomzod boʻlgan birinchi afro-amerikalik va eng yosh odamga aylandi.
Eng muvaffaqiyatli va ilgʻor afro-amerikalik rejissyorlardan biri boʻlgan Singletonning filmlari qora tanli erkaklik, travma, irqchilik va etnik kelib chiqishi kabi mavzularga qaratilgan afro-amerikaliklarning shahar aholisidagi tajribasini aks ettirdi. Singleton shuningdek, Ice Cube, Tupac Shakur, Janet Jekson, Q-Tip, Busta Rhymes, Tyrese Gibson, Snoop Dogg, Ludacris va André 3000 kabi taniqli rollarda reperlar/musiqachilarni tanlash bilan mashhur edi.
Faoliyati
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ce/John_Singleton_2000.jpg/220px-John_Singleton_2000.jpg|thumb| Singleton 2000-yilda 1991-yilda Singleton Los-Anjelesning janubiy markaziy qismidagi jinoyatchilik bilan toʻlib-toshgan mahallada oʻsgan va uchta bolalikdagi doʻstlari haqidagi „Boyz n the Hud“ filmida debyut qildi. Kichik Kuba Gooding, Ice Cube, Nia Long, Morris Chestnut, Anjela Bassett, Regina King va Laurens Fishburne rollarini ijro etgan film tanqidiy va tijorat muvaffaqiyatiga erishdi. U Kann kinofestivalida debyut qildi. Oʻzining saʼy-harakatlari uchun Singleton „Eng yaxshi original ssenariy“ va „Eng yaxshi rejissyor“ nominatsiyalarida Oscar mukofotiga sazovor boʻldi. 24 yoshida u „Eng yaxshi rejissyor“ nominatsiyasiga nomzod boʻlgan eng yosh odam va mukofotga nomzod boʻlgan birinchi afro-amerikalik boʻldi. 2002-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari „Kongress kutubxonasi“ filmni „madaniy ahamiyatga ega“ deb topdi va uni „National Film Registry“da saqlash uchun tanladi.
Meros
1992-yilda „Boyz n the Hud“ filmi uchun eng yaxshi rejissyorlik uchun Oscar mukofotiga nomzod boʻlgan birinchi afro-amerikalik sifatida Singleton bir qancha afro-amerikalik rejissyorlar, jumladan Jordan Peele, Ryan Coogler, Ava DuVernay, Steve McQueen va Barry Jenkinslar uchun yoʻl ochdi. Ular oʻz ishlari uchun Oscar mukofotlarini ham qoʻlga kiritdilar.
Shaxsiy hayoti
Singleton yetti farzandning otasi edi. Uning rafiqasi Tosha Lewis bilan uning birinchi qizi Justice Mayya Singleton (1992-yilda tugʻilgan), „Poetic Justice“ filmidagi xuddi shu nomdagi bosh qahramon (Janet Jekson oʻynagan) va shoir Maya Angelou sharafiga nomlangan.
Vafoti
2019-yil 17-aprelda Singleton insultga uchradi va reanimatsiyaga yotqizildi. Xabar qilinishicha, u Kosta-Rika safaridan AQShga qaytganidan keyin oyoqlarida zaiflik paydo boʻlgan. 25-aprel kuni uning komada ekanligi maʼlum qilindi. 28-aprel kuni Singleton 51 yoshida Cedars-Sinai tibbiyot markazida vafot etdi.
Oʻnlab aktyor va musiqachilar unga hurmat bajo keltirdilar.
Shaxsiy dafn marosimi 2019-yil 6-may kuni Los-Anjelesda boʻlib oʻtdi va Singleton Hollywood tepaliklaridagi Forest Lawn memorial bogʻida dafn qilindi. Oʻlimning rasmiy sababi oʻtkir ishemik insult, intraserebral qonash va gipertoniya edi.
Pax Americana
Pax Americana (lotincha „Amerika tinchligi“, Pax Romana, Pax Mongolica, Pax Hispanica va Pax Britannica dan keyin modellashtirilgan; shuningdek, uzoq tinchlik deb ham ataladi) nisbiy tinchlik tushunchasiga nisbatan qoʻllaniladigan atamadir. Gʻarbiy yarim sharda va keyinchalik dunyoda 1945-yilda Ikkinchi jahon urushidan soʻng Qoʻshma Shtatlar dunyodagi hukmron iqtisodiy va harbiy kuchga aylandi.
Shu maʼnoda Pax Americana Amerika Qoʻshma Shtatlarining boshqa davlatlarga nisbatan harbiy va iqtisodiy mavqeini tasvirlash uchun ishlatiladi. Ikkinchi jahon urushidan keyin gʻarbiy Yevropa iqtisodiyotini tiklash uchun 13 milliard dollar sarflagan Marshall rejasi „Pax Americana“ ning ishga tushishi deya taʼriflangan.
Ilk davri
1898-yilgi Ispaniya-Amerika urushidagi gʻalabadan keyin va Kuba, Puerto-Riko, Filippin va Guam qoʻlga kiritilgandan soʻng, Qoʻshma Shtatlar mustamlaka imperiyasiga asos solindi. Ispaniyani Amerika qitʼasidan siqib chiqarib, Qoʻshma Shtatlar oʻz pozitsiyasini mustahkamlab oldi va oʻz taʼsirini Janubi-Sharqiy Osiyo va Okeaniyaga qaratdi. AQShning Filippin va Puerto-Rikodagi kapital quyilmalari nisbatan kichik hajmda boʻlsa-da, bu mustamlakalar Lotin Amerikasi va Osiyo, xususan, Xitoy bilan savdoni kengaytirish uchun strategik nuqtalar edi. Qoʻshma Shtatlar Karib dengizi mintaqasida Monro doktrinasiga muvofiq taʼsir doirasini oʻrnatdi. Ushbu taʼsir doiralari aniq belgilanmagan, ammo boshqa hukumatlar tomonidan amalda tan olingan va bu hududdagi baʼzi respublikalar tomonidan ham qabul qilingan. XX asr boshidagi voqealar Qoʻshma Shtatlar bunday holatlarda odatiy boʻlgan „Pax Americana“ ni oʻrnatish majburiyatini olganligini koʻrsatib berdi. Boshqa joylarda boʻlgani kabi, bu Pax Americana geografik chegarasi aniq belgilanmagan va u nazariy jihatdan hech qanday izchillikka asoslanmagan. Shunday qilib, Qoʻshma Shtatlar janubidagi koʻplab yerlarda tinchlik oʻrnatgan va bunday hududlarda ichki osoyishtalikni saqlash choralarini koʻrgan boʻlsa, boshqa tomondan Amerika Qoʻshma Shtatlari Meksikadagi interpozitsiyadan chiqdi.
Yevropa kuchlari yuqoridagi masalalarni asosan Qoʻshma Shtatlar tashvishi deb hisobladi. Darhaqiqat, yangi paydo boʻlgan Pax Americana, mohiyatan, Birlashgan Qirollik siyosati va Britaniya imperiyasi Qirollik dengiz flotining kuchi tufayli erishilgan global dengiz kuchi ustunligi bilan bogʻliq edi. Dengiz erkinligini saqlash va dengiz hukmronligini taʼminlash Napoleon urushlaridagi gʻalabadan buyon inglizlar siyosati boʻlib kelgan. Har qanday Yevropa kuchining Amerika qitʼasiga aralashuviga yoʻl qoʻyish Buyuk Britaniya manfaatlariga toʻgʻri kelmagani sababli, Monro doktrinasiga bilvosita Qirollik dengiz floti ham yordam berdi. Buyuk Britaniyaning xorijdagi mulklariga sherik boʻlgan norasmiy imperiyaning qimmatli tarkibiy qismi boʻlgan Janubiy Amerikadagi Britaniyaning tijoriy manfaatlari va AQShning savdo sherigi sifatidagi iqtisodiy ahamiyati Angliyaning raqobatdosh Yevropa kuchlari Amerika bilan aloqa qila olmasligini taʼminladi.
Qoʻshma Shtatlar XIX asr oxiriga kelib Tinch okeani orqali mintaqaviy chegaralanish xususiyatini yoʻqotdi. Hukumat Ispaniya-Amerika urushidan keyin protektsionizmni qabul qildi va AQSh harbiy kuchini kengaytirish uchun dengiz floti — " Buyuk Oq flot " ni yaratdi. 1901-yilda Teodor Ruzvelt prezident boʻlganida, u oʻzidan oldingi prezident Uilyam MakKinli davrida boshlangan izolyatsion siyosatdan xalqaro aralashuvga oʻtishni tezlashtirdi. Filippin-Amerika urushi imperializmga qarshi davom etayotgan Filippin inqilobi natijasida kelib chiqdi. Intervensionizm oʻzining rasmiy ifodasini 1904-yilda Ruzveltning Monro doktrinasida topdi va Qoʻshma Shtatlarning Amerikadagi zaif davlatlar ishlariga ularni barqarorlashtirish uchun aralashish huquqini eʼlon qildi. Bu AQShning mintaqaviy gegemonligini ochiqladi. 1900-yilga kelganda Qoʻshma Shtatlar dunyodagi eng yirik sanoat va milliy daromadga ega boʻlib, bu borada Buyuk Britaniya va Germaniyani ham ortda qoldirdi.
Urushlararo davr
Amerika Qoʻshma Shtatlari Birinchi jahon urushidan oldin Pax Britannica parchalanib ketganidan keyin va urushlararo davrda Jahon banki yoki Birlashgan Millatlar Tashkiloti kabi siyosiy tuzilmalar yoʻqligi sababli gegemonlik maqomini egallamagani uchun tanqid qilingan edi. Ikkinchi jahon urushidan keyin esa mana shu kabi xalqaro tuzilmalar tashkil etildi. Vudro Vilsonning soʻzlariga koʻra, Qoʻshma Shtatlar Buyuk urushda qatnashgan: Qoʻshma Shtatlar […] dunyo hayotida tinchlik va adolat tamoyillarini xudbin va avtokratik hokimiyatga oldida oqlash va dunyoning haqiqatan ham erkin va oʻzini oʻzi boshqaradigan xalqlari orasida shunday maqsad va harakatlar holatini oʻrnatish, bundan buyon ushbu tamoyillarga rioya etilishini kafolatlaydi.
[...] demokratiya uchun, hokimiyatga boʻysunuvchilarning oʻz hukumatida ovozga ega boʻlish huquqi uchun, kichik millatlarning huquq va erkinliklari uchun, erkin xalqlarning bunday huquqlari orqali huquqning umumbashariy hukmronligi uchun. barcha xalqlarga tinchlik va xavfsizlik olib kelsin va dunyoni ozod qilsin. left|thumb| Koʻprikdagi boʻshliq. AQShning Millatlar Ligasida yoʻqligi haqidagi multfilmda koʻprikning yoʻqolgan asosiy qismi sifatida tasvirlangan. Qoʻshma Shtatlarning Buyuk urushga kirishi Amerikaning anʼanaviy izolyatsiya va jahon siyosatining mustaqil aʼzoligidan voz kechishini koʻrsatdi. Fuqarolar urushi yakunida ham, Ispaniya urushi natijasida ham emas, balki urushlararo davrda Qoʻshma Shtatlar xalqaro tizimning bir qismiga aylandi. Buyuk Urushdan keyingi global qayta tashkil etish orqali Amerika xalqi orasida Qoʻshma Shtatlar tomonidan xalqaro siyosat va xalqaro munosabatlarda faol rol oʻynashni targʻib qilganlar bor edi. Boshlangan siyosiy tadbirlar Amerika imperiyasini va umumiy dunyo barqarorligini oshiradigan iqtisodiy-mafkuraviy yondashuvlarga qaratildi. Oldingi siyosiy yoʻldan soʻng, Vudro Vilson tomonidan Birlashgan Millatlar Tashkilotining asosi va tinchlikni taʼminlovchi — Millatlar Ligasini tuzish taklif qilindi. Bu Amerika hukumati tomonidan koʻproq iqtisodiy-mafkuraviy yondashuvlar tufayli rad etildi va Qoʻshma Shtatlar Ligaga qoʻshilmadi. Bundan tashqari, Yevropa sahnasida ikkinchi urushning oldini olish uchun Monro doktrinasi Buyuk Britaniyaga ham tatbiq etilgan. Oxir oqibat, Qoʻshma Shtatlarning takliflari va harakatlari urush natijasida paydo boʻlgan Yevropa millatchiligi omillari, Germaniya magʻlubiyatining oqibatlari va Versal shartnomasidagi muvaffaqiyatsizliklari dunyoni Ikkinchi Jahon urushiga olib kelishini toʻxtata olmadi.
Birinchi jahon urushi va Ikkinchi jahon urushi oraligʻida Amerika Monro doktrinasining natijasi sifatida Pax Americani saqlab qolishga harakat qildi. Baʼzilar gʻarbiy yarim shardagi mavjud sharoitlarning tinch va tartibli davom etishiga intilishdi. 1917-yilgacha Qoʻshma Shtatlar hukumatining pozitsiyasi va xalqning „Buyuk urush“ ga nisbatan his-tuygʻulari dastlab betaraflik edi. Uning manfaatlari daxlsiz boʻlib qoldi va bu manfaatlarga hech narsa taʼsir qila olmadi.
Boshqa tomondan, oʻrtahol amerikaliklar katta qismining fikrlari toʻgʻri talqin qilinsa, mamlakat Ittifoqdosh (Antanta) davlatlar bilan boʻlgan. Qoʻshma Shtatlar aholisi Prussiya urush doktrinasining shafqatsizligidan hayratda qoldi va nemis bosqinchilik harakatlarini oʻzgartirishga qaratilgan urinishlari shubhali kulgu ostiga olindi. Amerika aholisi Gʻarbiy dunyoda liberal tinchlikni himoya qilayotganini koʻrsatdi. Shu maqsadda amerikalik yozuvchi Roland Xyugins shunday degan: "Haqiqat shuki, Qoʻshma Shtatlar dunyodagi yagona yuksak fikrli kuchdir. Bu imperializmga berilmagan va unga kirishni istamagan yagona kuchli xalqdir. [… ] Amerikada militarizm markazida turgan xudbin tajovuz ruhi juda kam. Faqat bu yerda „yangi ehtirosli birodarlik tuygʻusi va insoniy qadriyatlarning yangi koʻlami“ uchun keng asos mavjud. Biz urushdan chuqur nafratlanamiz; biz glamur yoki ulugʻvorlikka ishqiboz emasmiz. Biz oʻz-oʻzini boshqarish tamoyiliga qattiq ishonamiz. Biz oq yoki rangli begona xalqlar ustidan hukmronlik qilishni xohlamaymiz; biz ertangi kunning rimliklari yoki „dunyoning xoʻjayinlari“ boʻlishga intilmaymiz. Amerikaliklarning idealizmi Amerikaning kelajagiga qaratilgan boʻlib, biz oʻzimiz sodiq boʻlgan erkinlik va demokratiya tamoyillarini ishlab chiqishga umid qilamiz. Siyosiy idealizm, pasifizmning bu keskinligi, tajovuzkorlikdan tiyilish va oʻz taqdirimizni hal qilish uchun yolgʻiz qolish istagi respublika tugʻilishidanoq namoyon boʻldi."Bu davrda Germaniyaning dastlabki magʻlubiyati natijasida dunyoning axloqiy qayta tuzilishi ochilganligi kuzatildi. Nemislar va ittifoqchilar oʻrtasidagi janglar liberalizm va reaksiya oʻrtasidagi, demokratiya va temirdan yasalgan Vilgelminizm gʻoyalari oʻrtasidagi qarama-qarshilikni ifodalamasdan, turli xalqlar oʻrtasidagi janglar sifatida koʻrildi.
Zamonaviy davr
thumb|240x240px| 1945-yilgi dunyo xaritasi uchta super kuchga ega: [[Amerika Qoʻshma Shtatlari|Qoʻshma Shtatlar (koʻk rangda), Sovet Ittifoqi (qizil rangda) va Britaniya imperiyasi (yashil rangda).]] Zamonaviy Pax Americana davri Ikkinchi jahon urushidan keyin AQSh tashqi siyosatining tarafdorlari va tanqidchilari tomonidan tilga olinadi. Biroq, 1946-1992-yillar oraligʻida Pax Americana qisman xalqaro tartib hisoblanadi. Bu davrda u faqat kapitalistik blok mamlakatlariga taalluqli boʻlib, baʼzi mualliflar uchun Pax Americana et Sovetica haqida gapirish afzalroqdir. Koʻpgina sharhlovchilar va tanqidchilar 1992-yildan hozirgi kungacha Amerika siyosatiga eʼtibor berishadi va shuning uchun u kontekstiga qarab turli xil maʼnolarga ega. Taxminan 1940-yillarning oʻrtalaridan 1991-yilgacha AQSH tashqi siyosatida Sovuq Urush hukmronlik qildi. Bu davr uning muhim xalqaro harbiy ishtiroki va koʻproq diplomatik ishtiroki bilan ajralib turdi. Birinchi jahon urushidan keyin olib borilgan izolyatsion siyosatga alternativa izlab, Qoʻshma Shtatlar kommunizmning tarqalishiga qarshi turish va uni cheklash deb nomlangan yangi siyosatni belgilab oldi.
Zamonaviy Pax Americana Rimdagi Pax Romanaga oʻxshash. Ikkala holatda ham tinchlik davri „nisbiy tinchlik“ edi. Pax Romana va Pax Americana davrida ham urushlar davom etdi, ammo bu Gʻarb va Rim sivilizatsiyalari gullab-yashnagan davr edi. Shuni taʼkidlash kerakki, ushbu davrlarda va nisbiy osoyishtalikning koʻp boshqa vaqtlarida, aytiladigan tinchlik toʻliq tinchlikni anglatmaydi. Aksincha, bu ularning harbiy, qishloq xoʻjaligi, savdo va ishlab chiqarishda gullab-yashnaganini anglatadi.
Pax Britannica merosi
Pax Britannica davrida Amerika Britaniya bilan yaqin aloqalarni rivojlantirdi va ular oʻrtasidagi "oʻziga xos munosabatlar " yaqqol koʻzga tashlandi. Ikki xalqning koʻp umumiy tomonlari (til va tarix kabi) ularni ittifoqchi sifatida birlashtirgan. Britaniya imperiyasining Millatlar Hamdoʻstligiga oʻtish davrida Garold Makmillan kabi Britaniya hukumati aʼzolari Buyuk Britaniyaning Amerika bilan munosabatlarini Gretsiyaning Qadimgi Rim bilan munosabatlariga oʻxshash deb taʼkidlashni yaxshi koʻrar edilar. Yillar davomida ikkalasi ham Shimoliy Amerika, Yaqin Sharq va Osiyo mamlakatlarida faol boʻlgan.
XX asr oxiri
Ikkinchi jahon urushidan keyin yirik Gʻarb davlatlarining oʻzlari oʻrtasida hech qanday qurolli toʻqnashuv yuzaga kelmadi va ochiq toʻqnashuvlarda yadro quroli qoʻllanilmadi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Ikkinchi Jahon Urushidan keyin xalqlar oʻrtasidagi tinch munosabatlarni saqlashga yordam berish va BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy aʼzolari, jumladan Qoʻshma Shtatlar uchun veto huquqini oʻrnatish maqsadida ishlab chiqilgan.
XX asrning ikkinchi yarmida SSSR va AQSh davlatlari oʻrtasida Sovuq Urush boshlandi. Bu voqeaga gegemon davlatlar oʻrtasidagi global hukmronlik uchun kurash sifatida qaralishi mumkin. 1945-yildan keyin Qoʻshma Shtatlar sanoatlashgan dunyoning qolgan qismiga nisbatan ustun mavqega ega boʻldi. Ikkinchi jahon urushidan keyingi iqtisodiy kengayish davrida AQSH jahon sanoat ishlab chiqarishining yarmiga egalik qilgan va jahon oltin zahiralarining 80 foiziga ega boʻlgan dunyodagi yagona yadroviy davlat edi. Ikkinchi Jahon urushi davrida hayotning, infratuzilmaning va kapitalning vayron boʻlishi Eski dunyo imperializmini gʻolib va magʻlub holatda charchatib qoʻydi. Oʻsha paytda dunyodagi eng yirik iqtisod boʻlgan Qoʻshma Shtatlar ichki infratuzilmasi deyarli zarar koʻrmagan va harbiy kuchlari misli koʻrilmagan kuch bilan urushdan chiqqandi. Harbiy amaldorlar bir asr oldin Pax Britannica quroli uning dengiz kuchi boʻlgani kabi Pax Americana Amerika Qoʻshma Shtatlarining samarali havo kuchiga tayanganligini tan oldilar. Bundan tashqari, Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin bir qutbli dunyo paydo boʻldi.
Pax Americana atamasi 1960-yillarda Jon F. Kennedi tomonidan qoʻllanilgan boʻlib, u bu gʻoyaga qarshi chiqqan. Sovet bloki amerikaliklar bilan bir xil shaxsiy maqsadlarga ega boʻlgan odamlardan iborat ekanligini va bunday tinchlik „Amerika qurol-yarogʻi“ga asoslanganligini taʼkidlagan edi:"Shuning uchun men jaholat juda koʻp uchraydigan va haqiqat juda kam idrok qilinadigan mavzuni muhokama qilish uchun shu vaqt va joyni tanladim. Bu yer yuzidagi eng muhim mavzu: tinchlik. Men qanday tinchlikni nazarda tutyapman va biz qanday tinchlikni xohlaymiz? Amerikaning qurollari bilan dunyoga tatbiq etilgan Pax Americanani emas har holda. Qabrdagi tinchlik yoki bandaning xavfsizligi ham emas. Men chinakam tinchlik, yer yuzida yashashga arziydigan tinchlik, odamlar va xalqlarga oʻsishga, oʻz farzandlari uchun nafaqat amerikaliklar uchun tinchlik, balki tinchlikka umid qilish va yaxshiroq hayot qurishga imkon beradigan tinchlik haqida gapiryapman. Barcha erkaklar va ayollar uchun nafaqat bizning zamonamizda, balki hamma vaqtdagi tinchlik haqida gapirmoqchiman."Vyetnam urushi boshlangach, „Pax Americana“ atamasi Amerika imperializmining tanqidchilari tomonidan qoʻllanila boshlandi. XX asr oxirida Sovet Ittifoqi va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasidagi mojaroda neokolonializm ayblovi koʻpincha Gʻarbning Uchinchi dunyo va boshqa rivojlanayotgan davlatlar ishlariga aralashishiga nisbatan qaratilgan edi. NATO Gʻarbiy Yevropada Pax Americana ramzi sifatida qabul qilindi:"Pax Americana'ning ko'zga ko'ringan siyosiy ramzi NATO edi... Ittifoqchilarning Oliy qo'mondoni, har doim amerikalik bo'lib, obro'si va ta'siri Yevropa bosh vazirlari, prezidentlari va kanslerlaridan ustun bo'lgan Amerika prokonsuliga munosib unvon edi."
Zamonaviy kuch sifatida
thumb|280x280px| 2007-yilda AQSh harbiylari boʻlgan davlatlar Hozirgi vaqtda Pax Americana dunyoning umumiy ob’ektlari — neytral dengiz, havo va kosmosdagi kuchlarning har qanday kombinatsiyasi va kuch proektsiyasi bilan bogʻliq qiyinchilikdan tashqari harbiy ustunlikka ham asoslangan. Ushbu prognoz dunyoni yagona qoʻmondonlik tomonidan boshqariladigan mintaqaviy tarmoqlarga ajratadigan yagona qoʻmondonlik rejasi bilan muvofiqlashtiriladi. U bilan integratsiyalashgan global harbiy alyanslar tarmogʻi (Rio pakti, NATO, ANZYUS va Yaponiya va boshqa bir qator davlatlar bilan ikki tomonlama ittifoqlar) Vashington tomonidan markazlashtirilgan tizimda va bir necha yuzlab harbiy bazalar va inshootlarning butun dunyo boʻylab tarmogʻida muvofiqlashtiriladi. Na Rio shartnomasi, na NATO, Robert J. Art uchun „mintaqaviy kollektiv xavfsizlik tashkiloti emas edi; aksincha, ikkalasi ham AQSh tomonidan boshqariladigan mintaqaviy imperiya edi“. Sobiq xavfsizlik boʻyicha maslahatchi Zbignev Bjezinski bir qutbli dunyodan koʻp oʻtmay Pax Americana harbiy bazasi haqida qisqacha maʼlumot berdi:"[Avvalgi imperiyalardan] farqli o'laroq, bugungi kunda Amerika global qudratining ko'lami va tarqalishi noyob hodisadir. Qo'shma Shtatlar nafaqat butun dunyo okeanlarini nazorat qiladi, balki uning harbiy poligonlari Yevroosiyoning g'arbiy va sharqiy chekkalarida mustahkam o'rnashib olgan ... Amerika vassallaridan ba'zilari Vashington bilan rasmiy aloqalar orali yanada yaqinlashishni orzu qiladilar. Butun Yevroosiyo qit'asi ... Amerikaning global ustunligi ... tom ma'noda butun dunyoni qamrab oluvchi ittifoqlar va koalitsiyalarning murakkab tizimi bilan qoplangan."
Harbiy jamgʻarmadan tashqari, Amerikada moliyalashtirish va diplomatik tomondan qoʻllab-quvvatlanadigan muhim noharbiy xalqaro institutlar ham mavjud (Birlashgan Millatlar Tashkiloti va JST kabi). Qoʻshma Shtatlar Marshall rejasi va Yaponiyani qayta tiklash kabi dasturlarga katta miqdorda sarmoya kiritdi, bu esa Temir parda/Sharqiy blokning oʻrnatilishi va Sovuq urushning kengayishiga bogʻliq boʻlgan mudofaa aloqalarini iqtisodiy jihatdan mustahkamladi. left|thumb| [[Karakas|Karakasdagi koʻcha sanʼatida Sem amaki tasvirlangan va Amerika hukumatini imperializmda ayblagan]] Erkin savdodan foydalanish uchun eng yaxshi holatda boʻlgan, madaniy jihatdan anʼanaviy imperiyalarga mos kelmaydigan va Xitoyda kommunizmning kuchayishi va birinchi Sovet atom bombasining yaratilishidan xavotirda boʻlgan AQSh tarixan aralashmaslik siyosatida boʻlsa ham, dunyo tartibini saqlab qoladigan koʻp tomonlama siyosiy institutlar boʻlishiga katta qiziqish bildirgan. Bretton-Vuds xalqaro moliya boshqaruv tizimining bir qismi boʻlgan Xalqaro valyuta jamgʻarmasi va Xalqaro tiklanish va taraqqiyot banki (Jahon banki) loyihasi ishlab chiqilgan va 1970-yillarning boshlarigacha AQSH dollariga nisbatan qatʼiy belgilangan kurs mavjud edi. Savdo tariflarini normallashtirish va pasaytirish protokolidan iborat Tariflar va savdo boʻyicha Bosh kelishuv (GATT) ishlab chiqilgan.
Sovet Ittifoqining qulashi, Pax Sovetica tushunchasining barham topishi va Sovuq Urushning tugashi bilan AQSh Yevropa va Sharqiy Osiyoda muhim qurolli kuchlar kontingentini saqlab qoldi. Pax Americana va Qoʻshma Shtatlar bir qutbli kuchining yuksalishi ortidagi siyosiy institutlar XXI asr boshlarida ham saqlanib qoldi. Qoʻshma Shtatlarning "dunyo politsiyachisi " sifatida harakat qilish qobiliyati oʻz fuqarolarining xorijiy urushlardan tarixiy nafratlanishi bilan cheklangan. Bu borada „Amerika mudofaasini tiklash“ da taʼkidlanganidek, harbiy rahbarlikni davom ettirishga chaqiriqlar ham boʻlgan:"Amerika tinchligi oʻzining tinch, barqaror va mustahkam ekanligini isbotladi. oʻtgan oʻn yil ichida u keng miqyosli iqtisodiy oʻsish, Amerika erkinlik va demokratiya tamoyillarining tarqalishi uchun geosiyosiy asosni taʼminladi. Shunga qaramay, xalqaro siyosatda hech qanday lahzani eʼtiborsiz qoldirib boʻlmaydi; hatto global Pax Americana ham oʻzini saqlab qola olmaydi. [… Bunda talab qilinadigan narsa] kuchli, hozirgi va kelajakdagi muammolarni hal qilishga tayyor armiya; chet elda Amerika tamoyillarini dadil va maqsadli targʻib qiluvchi tashqi siyosat; Qoʻshma Shtatlarning global mas’uliyatini qabul qiladigan milliy yetakchilik qobiliyati."Bu Amerika istisnoligi tadqiqotida oʻz aksini topgan boʻlib, u "[AQSh] jamoatchiligi orasida „Amerika tinchligi“ yetakchisi boʻlish uchun qandaydir koʻrsatkichlar bor, lekin bu bir tomonlama munosabatlarning juda kam dalillari" ekanligini koʻrsatadi. Amerika Qoʻshma Shtatlari tashqi siyosatidagi kelishmovchiliklar yoki Amerika harbiy kuchlarining mavjudligi sababli mamlakatlarning Amerika harbiy himoyasiga qaramligidan norozilik paydo boʻldi.
XXI asrning post-kommunizm dunyosida Fransiya sotsialist siyosatchisi va sobiq tashqi ishlar vaziri Xubert Vedrin AQShni gegemon giperdavlat deb taʼriflaydi. Amerikalik siyosatshunoslar Jon Mirsxaymer va Jozef Nay esa AQSh „haqiqiy gegemon“ emasligiga qarshi chiqishadi. Chunki u rasmiy global boshqaruvni oʻrnatish uchun yetarli resurslarga ega emas; AQSh oʻzining siyosiy va harbiy qudratiga qaramay, iqtisodiy jihatdan Yevropa bilan teng, shuning uchun xalqaro maydonni boshqara olmaydi. Xitoy, Rossiya, Hindiston va Yevropa Ittifoqi kabi bir qancha boshqa davlatlar siyosiy kuch sifatida shakllanmoqda yoki qaytadan uygʻonmoqda.
Jozef Nay 2002-yilda „Yangi Rim yangi barbarlar bilan uchrashdi“ nomli maqolasida Qoʻshma Shtatlarni „haqiqiy“ gegemoniya emas, deya obroʻsizlantirgan. oʻsha yilgi kitobining kirish soʻzida u shunday deydi: „Rimda bir xalq boshqalardan ustun boʻlgan emas.“ Uning 1991-yilgi kitobi " Bound to Lead " deb nomlangan. Liderlik, yunon tilidan tarjima qilinganda, gegemonlikni anglatadi. AQSh gegemoniyasini „haqiqatga toʻgʻri kelmaydi“ deb taʼriflagan Nay haqiqiy imperiyaga oʻxshashlikni izlaydi: uning yozishicha, "Rim oʻz qudratining choʻqqisiga chiqqanidan keyin uch asrdan koʻproq vaqt davomida hukmronlik qildi…
Aslida, ilk Pax Romana bilan oʻxshashliklar ham mavjud (ayniqsa, miloddan avvalgi 189-yilda Oʻrta er dengizi ustidan hukmronlik qoʻlga kiritilgan va miloddan avvalgi 168-yilda qoʻshib olingan). Oʻsha Pax Romana davrida boshqa davlatlar rasmiy ravishda mustaqil boʻlib qoldilar va juda kamdan-kam hollarda „mijozlar“ deb atalardilar. Oxirgi atama faqat soʻnggi oʻrta asrlarda keng qoʻllanila boshlandi. Odatda, Pax Americanada esa boshqa davlatlar „doʻstlar va ittifoqchilar“ deb nomlangan.
Amerika Qoʻshma Shtatlari, Dehio assotsiatsiyasi kabi, izolyatsiyaga chekindi. „Rim ham oʻzining dunyodagi rolining ahamiyatini tushunish uchun uzoq vaqt talab qildi.“ Ikki yil oldin, urush hali ham avjida ekan, Paneuropean Ittifoqi asoschisi Richard von Coudenhove-Kalergi ikki asr davom etgan „Pax Romana“ ni misol qilib keltirib, uni yana takrorlash mumkinligiga ishora qildi: "Miloddan avvalgi III asrda Oʻrta yer dengizi dunyosi beshta buyuk davlatga - Rim va Karfagen, Makedoniya, Suriya va Misrga boʻlingan. Kuchlar muvozanati Rim Oʻrta yer dengizi mutlaq egasi boʻlguniga qadar bir qator urushlarga olib keldi va ikki asrlik tinchlik va taraqqiyotning beqiyos davri “Pax Romana” ni shakllantirdi... Ehtimol, Amerikaning havo kuchlari yana oʻsha davrdagi Oʻrta yer dengizidan ancha kichik boʻlgan dunyomizni ikki yuz yillik tinchlikka olib kela olar ... Bu barqaror tinchlik uchun yagona real umiddir."
„Pax Americana“ ning dastlabki tanqidlaridan biri 1943-yilda Nataniel Peffer tomonidan yozilgan:"Buni amalga oshirish mumkin emas ... Pax Americana faqat kuch bilan, faqat militarizm vositalari va imperializmning boshqa unsurlari bilan ishlaydigan yangi, ulkan imperializm yordamida o'rnatilishi va qo'llab-quvvatlanishi mumkin ... Hukmronlik yo'li imperiya orqali va hukmronlikning qiymati imperiyadir va imperiya o'z qarshiligini yaratadi."
Biroq, Peffer bu sodir boʻlmasligiga ishonchi komil emas edi: „Buni tasavvur qilish mumkin… Amerika oʻziga xos kuch-siyosat gravitatsiyasida bosqichma-bosqich, sezilmas tarzda imperiyaga kirib borishi mumkin.“ U, shuningdek, Amerika aynan shu yoʻnalishda ketayotganini taʼkidlagan: „Bu yoʻnalishda maʼlum qoʻzgʻalishlar borligi koʻrinib turibdi, ammo ularning qanchalik qatʼiyligi nomaʼlum“.
Tez orada qatʼiylik ham aniqlandi. Pax Americananing keyingi ikki tanqidchilari, Michio Kaku va Devid Axelrod Pax Americana natijalarini shunday izohladilar: „ Kanonerka diplomatiyasi atom diplomatiyasi bilan almashtirildi. Pax Britannica Pax Americana ga yoʻl berdi.“ Urushdan soʻng, nemis va ingliz harbiy kuchlari parchalanib ketgan holda, Pax Americana yoʻlida faqat bitta kuch qoldi: Sovet Armiyasi. Ushbu tanqid yozilganidan toʻrt yil oʻtgach, Qizil Armiya bir qutbli dunyoga yoʻl ochib, chekindi. Joshua Muravchik 1991-yilda chop etilgan maqolasida „Nihoyat, Pax Americana“ deb nom berib, oʻtgan voqealarni xotirladi. U quyidagicha batafsil maʼlumot bergan:"Va nihoyat, Fors ko'rfazi urushi Pax Americana tongini belgiladi. Toʻgʻri, bu atama Ikkinchi jahon urushidan soʻng qoʻllanilgan, ammo o'sha paytda bu noto'g'ri nom edi. Chunki Amerika qudrati bilan haqiqiy raqobatchi bo'lgan Sovet imperiyasi bir vaqtning o'zida shakllangan edi. Natijada hech qanday “pax” emas, balki sovuq urush va ikki qutbli dunyo mavjud edi ... Biroq soʻnggi ikki yil ichida sovet hokimiyati parchalanib ketdi va ikki qutbli dunyo bir qutbli boʻldi."
Keyingi yili, 1992-yilda AQShning Sovuq urushdan keyingi davr uchun strategik loyihasi matbuotga sizdirildi. Sodir boʻlgan chalkashlik uchun mas’ul shaxs, sobiq Davlat kotibi yordamchisi Pol Vulfovits yetti yil oʻtib shuni tan oldi: „1992-yilda Pentagondagi ofisim tomonidan tayyorlangan maxsus loyiha…. matbuotga sizib chiqdi va katta bahs-munozaralarga sabab boʻldi“. Loyihaning strategiyasi „har qanday dushman kuchning Yevroosiyo mintaqasida hukmronlik qilishiga yoʻl qoʻymaslik“, „uning resurslari konsolidatsiyalangan nazorat ostida global kuch yaratish uchun yetarli“ boʻlishiga qaratilgan edi. U qoʻshimcha qildiki: "Senator Jozef Bayden taklif qilingan strategiyani tom maʼnoda „Pax Americana“ deya masxara qildi…. Oradan yetti yil oʻtgach, xuddi shu tanqidchilarning koʻpchiligiga Pax Americana gʻoyasi juda qulay tuyuladi."
Sovuq urushdan keyingi davr, deya xulosa qildi Uilyam Vulfort, Pax Americana deb nomlanish biroz noaniqdir. „Hozirgi davrni haqiqiy Pax Americana deb atash baʼzilarni xafa qilishi mumkin, ammo bu haqiqatni aks ettiradi“.
Pax Americana  motivi 2003-yil Iroq urushi kontekstida oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdi. „Amerika imperiyasi“ iborasi 2003-yildagi olti oylik davrda minglab yangiliklarda paydo boʻldi. Jonatan Freedland yozadi: "Albatta, Amerika Qoʻshma Shtatlarining dushmanlari uning “imperializmi”ga oʻnlab yillar davomida mushtlarini silkitib kelishdi ... Eng ajablanarlisi shundaki, Amerika imperiyasi haqidagi tushuncha birdan Qoʻshma Shtatlar ichida jonli munozaraga aylandi&nbsp ; 11-sentabrdan keyingi Amerikaning dunyodagi oʻrni haqidagi munozaralar tufayli jadallashgan AQShning XXI asr Rimi ekanligi haqidagi gʻoya mamlakat ongida mustahkam oʻrin egallamoqda."
New York Review of Books jurnali AQShning qudrati haqida chop etilgan maqolada Jorj Bushni Rim yuzboshisi sifatida qalqon va nayzalar bilan tasvirlagan. Bushning 2002 va 2006-yillardagi Germaniyaga tashriflari nemis matbuotida Bush Rim imperatori degan fikrlar paydo boʻlishiga olib keldi. 2006-yilda mustaqil yozuvchi, siyosiy satirik va soʻlchi Die Tageszeitung muxbiri Arno Frank Imperator Bushning tashrifi tomoshasini „Rim imperatorlarining Germaniya kabi muhim, ammo toʻliq tinchlantirilmagan provinsiyalarga batafsil tekshiruv safarlari bilan taqqosladi.“ 2002-yil sentabr oyida Bostondagi WBUR-FM radiostansiyasi „Pax Americana“ yorligʻi bilan AQSh imperatorlik kuchiga bagʻishlangan maxsus qoʻshiqni namoyish etdi. „Rim paralleli klishega aylanib qolish xavfi bor“, — deb yozgan edi 2005-yilda Niall Fergyuson. Siyosatshunos Vatslav Smil oʻzining 2010-yildagi kitobini shunday nomladi: Nega Amerika yangi Rim emas. Rim-Amerika uyushmasi hodisasi klassitsizm Pol J. Burtonning tadqiqot ob’ektiga aylandi.
Piter Bender oʻzining 2003-yilda chop etilgan „Amerika: Yangi Rim imperiyasi“ maqolasida shunday xulosa qilgan: „Siyosatchilar yoki professorlar Qoʻshma Shtatlarning aql bovar qilmaydigan qudratini koʻrsatish uchun tarixiy taqqoslashga muhtoj boʻlganlarida, ular deyarli doim Rim imperiyasini misol keltirishadi.“ Maqolada umumiy oʻxshashliklar keltirib oʻtiladi:1. "Keyinchalik ular oʻz kuchlarini xorijdagi hududlarga joylashtirganda, ular imkon qadar toʻgʻridan-toʻgʻri nazorat qilish fikridan qochishdi." Ellinistik dunyoda Rim uchta urushdan keyin oʻz legionlarini ortga qaytardi va qudratli homiy va hakam rolini oʻynadi.
3. "Ularning har ikkisi ham oʻz dushmanlarini abadiy zararsizlantirish uchun cheksiz huquqqa daʼvo qilishdi." Karfagen, Makedoniya, Germaniya va Yaponiyaning urushdan keyingi taqdirlari xuddi shunday.
4. "Ular boshqa davlatlarga koʻrsatilgan har bir yordam aktidan soʻng himoyachilar boʻlishdi; aslida ular himoya qilishni taklif qilishdi va shu orqali umumiy nazoratni qoʻlga kiritishdi. Himoyalanganlar Rim yoki Amerikadan oʻz manfaatlarini qisman yoʻqotmasdan maqsadlari yoʻlida foydalanish mumkin deb oʻylab, xato qilishdi".
5. "Raqiblari boʻlmagan jahon kuchlari oʻzlari uchun bir guruhdir. Ular … sodiq izdoshlarini doʻstlar yoki amicus populi Romani deb atashadi. Ular endi hech qanday dushmanni tan olishmaydi. Faqat isyonchilar, terrorchilar va yolgʻon davlatlar ularning dushmanlaridir. Ular endi urushmaydi, urush olib bormaydilar, balki faqat tinchlik oʻrnatadilar. Vassallar vassal sifatida harakat qilmasalar, ular haqiqatan gʻazablanadilar." Zbignev Bjezinski oxirgi oʻxshatish haqida shunday fikr bildiradi: „Kimdirda qoʻshib olish vasvasasi bor, ular boshqa mamlakatlarga bostirib kirmaydi, ular faqat ozod qiladilar“.1998-yilda amerikalik siyosiy muallif Charlz A. Kupchan dunyo tartibini „Pax Americanadan keyin“ va 2004-yilda „Hayot Pax Americadan keyin“ deb taʼriflagan. 2003-yilda u „Amerika davrining oxiri“ ni eʼlon qildi. Biroq, 2012-yilda shunday prognoz qildi: „Amerikaning harbiy kuchi oʻtmishdagi kabi kelgusi yillarda ham global barqarorlikning markaziy oʻrnida qoladi“.
Amerikalik siyosiy tahlilchi Ian Bremmerning taʼkidlashicha, Donald Trampning saylanishi va keyinchalik gʻarbda populizmning kuchayishi, shuningdek, AQShning Trans Tinch okeani hamkorligi, NAFTA va Parij iqlim konvensiyasi kabi xalqaro shartnomalardan chiqishi Kelishuvlarga koʻra, Pax Americanani tugatadi.
Amerika imperializmi
thumb| McDonald’s restoranlari boʻlgan mamlakatlar, Ranglar yillar boʻyicha restoranlar ochilishini koʻrsatmoqda thumb| [[Sovuq urush|Sovuq urush davridagi taʼsir doiralari. AQSh va SSSR mos ravishda toʻq yashil va toʻq sariq rangda. Ularning taʼsir doiralari och yashil va och sariq rangda koʻrsatilgan.]] Amerika imperializmi — bu Qoʻshma Shtatlar tashqi siyosatining madaniy va siyosiy natijalari yoki mafkuraviy elementlariga ishora qiluvchi atama. Sovuq urush boshlanganidan keyin Qoʻshma Shtatlar doʻstona xorijiy hukumatlarni, shu jumladan oʻz fuqarolari va aholisining fuqarolik va inson huquqlarini ochiqdan-ochiq buzgan koʻplab hukumatlarni iqtisodiy va diplomatik jihatdan qoʻllab-quvvatladi. Amerika imperializmi kontseptsiyasi dastlab kapitalizm tanqidchilari, keyinchalik esa Amerika Qoʻshma Shtatlarining tajovuzkor siyosati va taʼlimotlariga qarshi boʻlgan nazariyotchilarning fikr mahsulidir.
Qoʻshma Shtatlarning imperialistik tabiati haqida turli xil qarashlar mavjud boʻlsa-da, ular bir xil siyosat va siyosiy institutlarning koʻpchiligini imperializm dalili sifatida tasvirlaydilar, ammo imperializm uchun tushuntirishlar juda xilma-xildir. Bunday tadqiqotlarga qaramay, tarixchilar Archibald Paton Torton va Styuart Kreyton Miller kontsepsiyaning uygʻunligiga qarshi bahslashadilar. Millerning taʼkidlashicha, „imperializm“ atamasining haddan tashqari koʻp ishlatilishi va suiisteʼmol qilinishi uni analitik tushuncha sifatida deyarli maʼnosiz qiladi.
Bob Bailey
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Robert Allan "Bashin' Bob" Bailey (1931-yil 29-may - 2003-yil 24-oktabr) - kanadalik xokkeychi o'ng qanot himoyachisi. U 1953—1958-yillarda Milliy xokkey ligasining Toronto Maple Leafs, Detroyt Red Wings va Chikago Black Hawks jamoalarida o'ynagan. 1947-yildan 1968-yilgacha davom etgan faoliyatining qolgan qismi turli kichik ligalarda o'tdi. Faoliyati davomida u yigirmadan ortiq o'yinchi bilan, shu jumladan Bill Dineen uchun uchta alohida savdoda ishtirok etgan. U 1970-yilda Xalqaro Xokkey Ligasining Dayton Gems jamoasida o'z faoliyati davomida o'z faoliyatining so'nggi to'rt mavsumini o'ynaganligi uchun Dayton Xokkey Shon-sharaf Zaliga kiritildi.
Professional martaba
Bailey 16-yoshida Xalqaro Xokkey Ligasining Windsor Hettche Spitfires jamoasi bilan 22ta o'yin o'ynaganida professional xokkeyning birinchi ta'mini his qilgan. U yaxshi o'ynadi, lekin murabbiylar shtabidagi ko'pchilik unga ko'proq vaqt kerak, deb o'ylashdi. U Stratford Kroehlers bilan o'yinni davom ettirdi va 1951—1952-yilgi mavsumigacha, Toledo Merkuri uchun mavsumning so'nggi ikki o'yinida o'ynaguniga qadar IHLga qaytmadi. Biroq, buning hammasi kerak edi. Detroyt Red Wings Baileyga huquqlarga ega edi va 1951-yil iyun oyida uni akasi Jon Beiley bilan birga Lou Yankovski va Bill Dineen huquqlari uchun Klivlend baronlariga almashtirishga qaror qildi. Amerika Xokkey Ligasida Beiley gullab-yashnadi, 54ta o'yinda o'ynadi, 46ta ochko to'pladi va 115ta penaltida jamoaviy rekord o'rnatdi. Buning uchun hamma narsa kerak edi, chunki Toronto Maple Leafs yosh Baileyga ko'z tikib, uning nima qila olishini ko'rishni xohlardi. 1953-yil 30-mayda Toronto Bailey va Gerri Foli uchun Chak Bler va 30 000 AQSh dollarini Klivlendga oldi.
NHLga chiqish
QHL va Pitsburg Hornetsning Ottava senatorlari bilan Maple Leafs fermasi tizimida qisqa vaqt o'tkazgandan so'ng, Bailey 1953—1954-yilgi mavsumining o'rtalarida Toronto Maple Leafs bilan debyut qildi. U 48ta o'yinda o'ynadi va 9ta ochko to'pladi, ammo Leafsning Detroyt Red Wingsga qarshi qisqa pley-off bosqichiga qo'shildi. Bailey Richardni taxtalarga urib yuborganidan so'ng, Moris "Raketa" Richard yosh kalxatchi bilan qisqa janjallashib qoldi. Butun o'yin davomida Richard Baileyga hujumni qayta tiklashga urinib ko'rdi va hatto hakamning buyrug'iga ko'ra, zarbadan keyin muzni tark etishdan bosh tortdi. Keyingi ikki mavsum ancha dramatik bo'lardi, chunki ular Baileyning "Maple Leafs" va "Hornets" o'rtasida vaqt ajratganini ko'rdilar va hech qachon katta ligaga chiqqanlarida o'z gollarini topa olmadilar. 1956- yilda "Hornets"da o'ynaganida, Bailey pley-offning qolgan qismidan chetlashtirildi va 2-aprel kuni hakam Jerri Olinskiga hujum qilgani uchun 575 AQSh dollari miqdorida jarimaga tortildi.
1956-yil 28-mayda Bailey Bob Sabourin bilan birga Springfild hindulariga 11 000 AQSh dollariga sotilgan. 1956-yil 22-sentabrda Bailey Detroyt Red Wingsga naqd pul evaziga sotildi, biroq Sprinqfildda qarzga qoladi. U Detroyt Red Wings uchun jarohatlangan futbolchilarni almashtirish uchun chaqirilgunga qadar hindular uchun 40ta o'yin o'tkazdi. U Boston Bruinsga qarshi qisqa pley-off o'yinlari uchun Red Wings safiga qo'shildi. 1957—1958-yilgi mavsumda Bailey 1957-yil 5- iyunda Inter-liga loyihasida sotib olinganidan keyin "Chikago Blekxoks" jamoasida o'ynagan. U yana sotilishidan oldin atigi 28ta o'yinda o'ynadi, bu safar Jek MakIntayr, Nik Mikoski va Hek Lalonde bilan Erl Reibel, Billi Di, Lorn Fergyuson va Bill Dinin uchun 1957-yil 17-dekabrda Bailey yana Detroytga pley-off uchun qo'shildi va yana mavsumdan keyin janjalni boshdan kechirdi. Monreal kanadiensiga qarshi yarim finalda, ikkinchi davrada boshlangan skameykalar uchun mojaro bo'lib, Bailey Monreal darvozaboni Jak Planteni aybladi. Jamoalarni (va olomonni) tartibga solish uchun hakam Frank Udvari ikkala jamoani kiyinish xonalariga jo'natdi va ikkinchi bo'limda qolgan 5:22 hisobni uchinchi bandga qo'shib qo'ydi. Kanadaliklar 2:1 hisobida g'alaba qozonishdi va Detroytni to'rtta o'yinda pley-offdan chiqarib yuborishdi. 1957—1958-yilgi mavsum Bailey uchun NHLdagi oxirgisi bo'ladi.