cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qon kasalliklari
Tromboelastografiya. Bu usul oʻzgarmagan qon yoki plazmani spontan ivish jarayonini grafik holatda ifodalaydi. Venadan silikonlangan igna orqali olingan qon o'rtacha hajmli kyuvetaga joylashtiriladi va unga diskli sterjen solinadi. Elektrdvigatel kyuvetaga tebranma harakatlar uzatadi. Qon suyuq bo'lgan holatda disk kyuveta harakatlaridan siljimaydi. Qon quyuqlashgan sari disk va sterjenni harakatlantira boshlaydi, bu esa ularga biriktirilgan va o'ziga tushayotgan nurlarni qaytaruvchi oynachani siljitadi. Nurning tebranma harakati sekin-asta siljuvchi fotoqogʻozda siniq egri-bugri (zigzag) chiziq ko'rinishida qayd qilinadi. Agar uning konturlari bir chiziq bilan birlashtirilsa, tromboelastogramma deb ataluvchi o'ziga xos shakl paydo bo'ladi. Uning ayrim kesmalarini o'lchash orqali koagulyatsiyaning ba’zi ko'rsatkichlarini baholash mumkin. Jumladan, “reaksiya vaqti”, ya'ni ivishning birinchi va ikkinchi bosqichlariga to'g'ri keluvchi vaqt, quyqa hosil bo'lish vaqti (uchinchi bosqich), uning elastikligi, pishiqligi va giper yoki gipokoagulyatsiya haqida axborot beruvchi boshqa qo'shimcha ko'rsatkichlar.
Sanab o'tilgan sinamalarning umumlashtirilgan natijasi qon ivish tizimi holatini ifoda qiluvchi koagulogrammani tashkil qiladi.
Rentgen yordamida tekshirish ko'ks oralig'i limfa tugunlari kattalashishi (limfoleykoz, limfogranulamatoz, limfosarkoma) shuningdek, ba’zi bir leykozlarda uchraydigan suyaklardagi o'zgarishlarni (miyelom kasalligidagi suyaklarning o'choqli destruksiyasi, limfosarkomadagi suyaklarning yemirilishi, osteomiyelosklerozdagi suyaklarning zichlashishi) aniqlash mumkin. Suyak to'qimasining o'zgarishlari rentgenogrammalarda rentgenografiyaga nisbatan yaxshiroq ko'rinadi. Odatiy rentgen tekshirishda taloq aniqlanmaydi. Taloq tomirlarini tekshirish uchun maxsus splenoportografiya o'tkaziladi.
Radioizotop yordamida tekshirish usullari. Taloq faoliyatini tekshirish uchun qonga radioaktiv temir (59Fe) bilan belgilangan plazma yoki eritrotsitlar yuboriladi. Bu usul yordamida taloqda eritropoez o'choqlari (masalan eritremiyada) vujudga kelganligini aniqlash mumkin.
Shuningdek, taloqni bemorning retikuloendotelial hujayralari bilan ushlanib qoluvchi oltinning kolloid eritmasi (198Au) yoki radioaktiv xrom bilan belgilangan bemorning o'z eritrotsitlari yordamida skanirlash amalga oshiriladi. Bu usul taloqning o'lchamlari va undagi o'choqli o'zgarishlami aniqlashga imkon beradi.
QON TIZIMI KASALLIKLARI
Kamqonlik
Kamqonlik, keng tarqalgan kasalliklardan biri hisoblanib, aholi salomatligiga jiddiy salbiy ta’sir ko'rsatadi yoki asosiy xastalik kechishini og'irlashtiradi va qonda hajm birligida gemoglobinlar miqdorining kamayishi bilan xarakterlanuvchi klinik-gematologik sindromlar majmui hisoblanadi. Jarayon parallel ravishda eritrotsitlar sonining kamayishi bilan birga kechishi oqibatida to'qimalarda kislorodga bo'lgan tanqislik (gipoksiya) yuzaga keladi.
Patogenetik rivojlanishi bo'yicha kamqonlikni quyidagi turlari farqlanadi:
1. Qon yo'qotish natijasida rivojlangan kamqonlik;
2. Eritrotsitlar va gemoglobin hosil bo'lishining o'zgarishi oqibatida rivojlangan kamqonlik;
3.  Qon elementlarining buzilishi sababli rivojlangan kamqonlik.
Ular orasida butun dunyoda, shu jumladan Respublikamizda ham temir tanqisligi kamqonligi keng tarqalgan kasallik hisoblanadi.
Temir tanqisligi kamqonligi
Organizmda temir tanqisligi qon yo'qotish, temirga bo'lgan talabning oshishi (masalan, homiladorlikda), uning so'rilishini va qonda tashilishining buzilishi oqibatida yuzaga keladi.
Tasnifi. Og'irligiga ko'ra temir tanqisligi kamqonligining quyidagi darajalari farqlanadi:
1.  yengil (gemoglobin pastki chegaradan 90 g/l gacha);
2.   o'rta og'ir (gemoglobin 70 g/1 dan 90 g/l gacha);
3. ogʻir (gemoglobin 70 g/l dan past);
4. oʻta ogʻir (gemoglobin 50 g/l dan past).
Etiologiyasi va patogenezi. Quyidagilar organizmdagi temir almashinuvi buzilishiga olib keluvchi asosiy omillar hisoblanadi:
■  temir moddasining ichaklarda kam soʻrilishi;
■  organizmda temir moddasining koʻp sarflanishi;
■  temir moddasining organizmdan koʻp yoʻqotilishi;
Demak, temir tanqisligi kamqonligi kelib chiqishiga bir-biri bilan uzviy bogʻliq boigan ratsional ovqatlanmaslik va iste'mol qilingan ovqatlar tarkibida temir moddasining kamligi, uning ichaklarda yomon so'rilishi va oqsil yetishmovchiligi natijalarida organizmda bioelementning kamayib ketishi (birlamchi zahirada) hamda ayollarda tez-tez homiladorlik va tugʻish sababli temiming organizmda keragidan ortiqcha sarflanishi, turli qon ketishlar natijasida uning koʻp yoʻqotilishi va qator boshqa omillar sabab boiadi.
Klinik manzarasi.
Temirga bo'lgan ortiqcha talab zahira hisobidan qoplanishi sababli uning tanqisligi kasallik boshlanishida sezilmasligi mumkin. Bu temir tanqisligi holatining yashirindan oldingi (prelatent) davri deyiladi va bioelementning ichakda intensiv soʻrilishi bilan xarakterlanadi. Zahiradagi temirning ma’lum miqdori kamayishi natijasida uning tanqislik belgilari paydo bola boshlaydi va bu latent, ya’ni yashirin temir tanqisligi davri deyiladi. Bu davrda temir saqlovchi fermentlar tarkibida uning miqdori kamayib, faoliyatida ham Oʻzgarishlar yuzaga kelganligi sababli oʻziga xos sideropenik belgilar yuzaga kela boshlasa ham qonda gemoglobin miqdori pasaymaydi. Sideropenik belgilar quyidagi oʻzgarishlardan iborat:
•   terining qurishi, ogʻiz burchaklarining bichilishi, tovonning yorilishi (giperkeratoz);
•   sochning ingichkalashishi, tez sinishi va koʻp toʻkilishi;
•  tirsaklarning yupqalashib yassilanishi, ularda koʻndalang chiziqlarni hamda deformatsiya - koylonixiyaning hosil bo'lishi;
•   ogʻiz boʻshligʻida gingivit, stomatit, glossit, tishlar kariesi va sinishining sodir bo'lishi hamda qiziloʻngach epiteliyasi distrofiyasi va shu sababli disfagiyaga shikoyat;
•   oshqozonda atrofik gastrit va gipoatsid holatning kuzatilishi;
•   bemorda hid va ta’m sezishdagi oʻzgarishlar - pika chlorotica (benzin, atseton, boʻyoqlar hidiga moyillik, boʻr, loy, koʻmir iste’mol qilishga intilish belgilari), uyqusizlik yoki aksincha uyquchanlik, xotiraning pasayishi, fikrlash qobiliyatini susayishi va boshqalar.
Temir tanqisligi holati chuqurlashsa, kamqonlik kelib chiqadi va sideropenik belgilardan tashqari, kamqonlikka xos bo'lgan boshqa qator umumiy belgilar yuzaga kela boshlaydi. Bularga bosh aylanishi, bosh ogʻrigʻi, tez charchash, darmonsizlik, yurakning tez urishi va boshqalar kiradi. Bemor terisi quruq bo'lib, tirnoqlardagi oʻzgarishlar yaqqol koʻzga tashlana boshlaydi. Temir tanqisligi kamqonligi oʻrtacha oglrlikda va ogʻir darajada bo'lsa, yuqoridagi belgilar bilan bir qatorda, teri va shilliq qavatlar rangparligi hamda yurak qon- tomir (qon bosimining pasayishi, yurakning tez-tez urishi, uning chap chegarasi kengayishi, tonlarning boʻgʻiqlashishi, yurak cho'qqisida funksional sistolik shovqinning paydo bo'lishi, EKG da T tishining pasayishi), oshqozon-ichak (qizilo'ngach va oshqozon shilliq qavatining atrofiyasi, gastritlar, kolitlar, qabziyat) tizimida o'zgarishlar kuzatiladi. Uyqusizlik yoki uyquchanlik kuchayib, unga xotiraning susayishi qo'shiladi. Temir tanqisligi kamqonligiga chalingan ayollarda chilla davrida laktostaz, gipogalaktiya, bachadon subinvolyutsiyasi, endometrit va tromboflebitlar kuzatiladi.
Laborator - asbobiy tekshirishlar.
Temir tanqisligi kamqonligida qonning umumiy tahlilida gemoglobin miqdori kamayadi, eritrotsitlarning ranggi pasayadi (gipoxromiya), har xil rangdagi (anizoxromiya) eritrotsitlar paydo boʻladi. Gemoglobinning kamayishi eritrotsitlarda mikrositoz, anizositoz va poykilositozlarni keltirib chiqaradi. Temir yetishmovchiligi holati va temir tanqisligi kamqonligini tashxislashda qon zardobidagi temir (me’yoridan kamaygan boʻladi), transferrin (me’yoridan koʻpaygan boiadi) va ferritin (kamaygan boʻladi) miqdorini aniqlash lozim. Kasallikni ogʻir darajalarida zardobdagi umumiy oqsil miqdori 60 g/l, albumin miqdori esa 50 g/1 dan pastga tushib ketadi.
Davolash. Avvalambor, kasallikni kelib chiqishiga sababchi boʻlgan omillami baratraf etish lozim. Bunga ovqatlanishni toʻgʻri tashkil etish, oshqozon-ichak tizimidagi mavjud kasalliklarni davolash, organizmdagi qon ketishlarning oldini olish, mavjudlarini to'xtatish (ayniqsa tugʻish yoshidagi ayollarda hayz koʻrish davridagi me’yoridan ortiq qon ketishlarni) hamda temir moddasining organizmda koʻp sarflanishi va notoʻgʻri taqsimlanishini oldini olish kabi tadbirlar kiradi.
Ovqatlanish tartibiga rioya qilish kasalliklami oldini olish va davolashda katta ahamiyatga ega. Taom kunda 3-4 marta qabul qilinib, turli masalliqlardan boʻlgani maqsadga muvofiq. Ratsion tuzganda, gemoglobin sinteziga yordam beruvchi oqsil moddalariga va vitaminlarga boy oziq-ovqatlarni tanlash lozim. Bemorlarga parhez taomlar buyurganda, turli oziq-ovqatlar tarkibidagi temirning ichaklarda soʻrilish darajasi turli xil ekanligini unutmaslik kerak. Odatda, oʻsimliklar tarkibidagi temir moddasi hayvon mahsulotlarinikiga qaraganda yomon soʻriladi. Ammo hayvonlar goʻshti tarkibidagi temirning yaxshi soʻrilishi uchun ham ular oʻsimliklar va poliz mahsulotlari masalliqlari bilan birga tayyorlangan boʻlishi lozim ekanligi ilmiy kuzatuvlarda isbotlangan. Shu oʻrinda aytish lozimki, fitin, tanin (choy, qahva, какао) kalsiy tuzlari, tuxum sarigʻi, antatsidlar (sut va sut mahsulotlari) temirning ichaklarda soʻrilishiga salbiy, tarkibida askorbin, yantar, limon kislotalari, fruktoza saqlovchi ozuqalar aksincha ijobiy ta’sir etadi.
Temir tanqisligi kamqonligini davolashda temir preparatlaridan keng foydalaniladi. Hozirgi vaqtda ulardan asorati kam va yaxshi davolash samarasiga ega boʻlgan - ferropleks, konferon, gemofer, ferramid, uzoq muddat ta’sir koʻrsatuvchi - ferrogradumet, gemofer, tardiferon va boshqa qator preparatlar qo'llaniladi.
Og'ir temir yetishmovchiligi hollarida (ayniqsa kasallikning og'ir darajasida) yuqoridagilar bilan birgalikda, festal, panzinorm, vitaminlar, metabolik vositalar va oqsil preparatlari buyuriladi. Alohida hollarda bemorlarga bir guruhdagi eritrotsitlar massasi va qon preparatlarini quyish mumkin.
Gemoblastozlar
Gemoblastozlar - qon to'qimasining xavfli o'sma kasalliklari hisoblanib, ularga quyidagi belgilar xos:
- Qon yaratuvchi a’zolarda ma'um hujayralarni koʻpayish jarayonini (proliferatsiyasi), ularni yetilishiga (differensiatsiyasi) nisbatan keskin ustunligi. Avj olib boruvchi hujayra giperplaziyasi oqibatida unga xos morfologik va funksional xususiyatlarning yoʻqolishi. Ushbu oʻzgarishlarni tegishli kasallikning morfologik asosini tashkil etishi;
- Qon yaratish a’zolaridagi me’yoriy hujayralar oʻrnini patologik hujayralar (metoplaziyasi) egallashi;
- Turli a’zolarda qon yaratuvchi patologik oʻchoqlarni vujudga kelishi.
Etiologiyasi va patogenezi.
Aksariyat mutaxassislarning fikricha gemoblastozlar qon yaratish hujayralaridagi oʻzgarishlar natijasida vujudga kelgan oʻsmalar hisoblanadi va bu koʻp sonli kuzatuvlar asosida tasdiqlangan. Masalan, qator omillar avvalo, kanserogen vositalar (3.4 - benzipiren, metilxolantren va boshqalar) va radiatsiya bilan nurlanish, oʻsma hamda gemoblastoz rivojlanishiga sabab boiishi mumkin. Shuningdek ularning toʻqimalari oʻsishida ham qator oʻxshashliklar mavjud. Xususan, oʻsma va gemoblastozlarda hujayralar oʻsishi va o'zgarishida bir xil yoʻnalishda (anaerob glikogenoliz jarayonlarini ustunligi) boʻlishi isbotlangan. Yuqoridagilardan tashqari qator hollarda o'sma va gemoblastozlar bemorlarda birgalikda uchraydi. Tajriba olib borilayotgan hayvonlarga o'sma to'qimasi ekstrakti yuborilganda qator hollarda ularda gemoblastoz rivojlangan, aksincha gemoblastoz bilan xasta bemorlardan olingan suyak koʻmigi yoki limfa tuguni punktanti yuborilgan kishilarda esa ba’zan o'sma yuzaga kelishi kuzatilgan. Gemoblastoz va o'smalar yuzaga kelishining ikkita asosiy - virusli va irsiy nazariyalari mavjud. Hozirgi vaqtda hayvonlarda gemoblastoz chaqirish qobiliyatiga ega bo'lgan viruslarning 20 ga yaqin turi aniqlangan bo'lsa ham ularni insonlarga chaqiradigan shakllari hozircha ajratib olinmagan. Irsiy nazariyaga muvofiq qon yaratish a’zolari to'liq yetilmagan hujayralari (kam differensiyalangan) xromosomalarining to'g'ma yoki orttirilgan zararlanishi natijasida gemoblastoz yuzaga keladi. So'nggi yillarda gemoblastoz yuzaga kelishida klon nazariyasi keng tarqalgan bo'lib, unga ko'ra kasallik qon yaratish hujayralaridan biridagi xromosomalarning birlamchi mutatsiyasi (o'zgarishi) hamda uning ko'payishi va blast hujayralari vujudga kelishi natijasida rivojlanadi.
Tasnifi.
Barcha gemoblastozlar o'zining hujayraviy- morfologik asosini tashkil etuvchi hujayralar nomiga mos ravishda ataladi. Masalan, o'tkir miyeloblast leykoz, surunkali eritromiyeloz, limfoleykoz va boshqalar. Ayrim gemoblastozlaming an’anaviy nomlarida kasallikning asosiy sindromi (osteomiyeloskleroz, makroglobulinemik gemoblastoz) aks etadi, ba’zi turlari esa uni ilk marotaba o'rgangan va ta’riflagan mualliflaming nomi bilan (Vakez, Valdenstrem, Xodjkin va boshqalar) ataladi.
Gemoblastozlar (boshqa o'smalar kabi) xavfsiz va xavfli kechishi mumkin. Hozirga vaqtda kasallikning 30 dan ortiq shakli yaxshi o'rganilgan. Gematologiya fanining rivojlanishi va qon yaratilishi jarayoniarining chuqur o'rganilishi ulaming tasnifi to'g'risidagi qarashlarni ham mukammallashishiga olib keldi. Gemoblastozlaming quyidagi ikkita katta guruhi farqlanadi: leykozlar va gematosarkomalar (xavfli limfomalar).
Leykozlar, bu suyak ko'migida birlamchi joylashgan va qon yaratish hujayralaridan vujudga kelgan o'smalar hisoblanib, uning qonga o'tishi kasallik belgisi sifatida leykemiyani yuzaga keltiradi. Leykozlarning quyidagi shakllari farqlanadi:
1. O'tkir leykozlar qonning kam differensiyalangan “blast” yoki uchinchi va hatto ikkinchi qatordagi o'zak hujayralari hisobiga yuzaga keladi. O'tkir leykozlarning zamonaviy tasnifida yuqorida qayd etilgan gemositoblastoz mavjud emas, chunki gemopoezning eng “navqiron” hujayralari gemositoblastlar emas, balki uchinchi qatordagi o'zak hujayralar ekanligi isbot etilgan. O'tkir leykozning turli shakllarini bir-biridan ajratish leykoz hujayralarining sitokimyoviy xususiyatlari asosida amalga oshiriladi. Katta yoshli bemorlarda ko'p hollarda o'tkir miyeloblast (60 %) va limfoblast (25 - 30 %) leykozlar, kam hollarda uning boshqa shakllari aniqlanadi.
2. Surunkali leykozlar qonning biroz yetuk, ma’lum yo'nalish bo'yicha differensiatsiyalangan o'zak hujayralari hisobiga ro'y beradi. Uning turli shakllarini hujayralarning sitomorfologik belgilari bo'yicha (masalan, surunkali miyeloleykoz, surunkali limfoleykoz, surunkali eritromiyeloz, eritremiya va boshqalar) yengil ajratish mumkin.
O'tkir va surunkali leykozlar klinik kechish xususiyatlariga emas, balki hujayralarni morfologik belgilariga (ularni yetilganlik darajasi) qarab farqlanadi. O'tkir leykozlar ba’zan uzoq - bir yil va undan ortiq kechishi, aksincha surunkali leykoz ba’zan bir necha oy ichida bemor o'limi bilan tugashi mumkin. Shu sababli tashxis qo'yishda nafaqat leykoz turini (o'tkir, surunkali) balki uning kechish xususiyatini ham ko'rsatish lozim. Shuningdek, o'tkir leykozda qonni ilk elementlari apaplaziyasi (ya’ni, hujayralarni o'z yetilish qobiliyatini yo'qotishi) kuzatilganligi sababli odatda u surunkali leykozga aylanmaydi. Aksincha surunkali leykozda uning hujayralari apaplaziyasi to'satdan yoki biror ta’sir ostida avj olishi oqibatida qon yaratish o'choqlari va periferik qonda uning to'liq yetilmagan, ya’ni blast hujayralarini koʻp miqdorda paydo bo'lishi bilan kechuvchi xurujlar kuzatilishi mumkin. Bu holat mazkur bosqichda uni o'tkir leykozga yaqinlashtiradi.
Leykozlarni uch xil - periferik qonda patologik hujayralar sonining yaqqol ortishi (leykemik), biroz ortishi (subleykemik) va sezilarsiz siljishi (bunda oq qon tanachalari soni me’yorida yoki biroz kamaygan - alaykemik) bilan kechuvchi shakllari farqlanadi.
Leykemik leykozlarni ayrim hollarda yuqori leykotsitoz (100 - 109/l gacha) bilan kechuvchi yuqumli kasalliklardan farqlashda birmuncha qiyinchilik tug'iladi. Ba’zan ushbu leykimoid reaksiyalarda leykotsitlar formulasini chapga sezilarli - miyeloblastlargacha siljishi kuzatiladi. Shu bilan birga ushbu holatlarda sababi bartaraf etilgach leykotsitoz me’yorlashadi hamda uning funksional va morfologik xususiyatlari saqlanib qoladi. Leykoz hujayralari normal yoki yaratilish hujayralari nomi bilan atalsa ham amalda o'z faoliyatini to'liq bajarmaydi (shu sababdan bemorlarda immunitet susayib ketadi), jumladan yetuk hujayraga aylana olmaydi, tez yemiriladi va boshqa qator patologik xususiyatlarga ega bo'ladi. Leykoz hujayralarini gemopoezga susaytiruvchi ta’siri ham aniqlangan.
Levesville-la-Chenard
Levesville-la-Chenard Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Chartres tumani tarkibiga kiradi.
Roziers-Saint-Georges
Roziers-Saint-Georges Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Limoges tumani tarkibiga kiradi.
Qon kasalliklari
Xulosa qilib aytganda, leykozlarga dinamik rivojlanish va jarayonni tezlik bilan “avj olishi” (apaplaziya), shuningdek jarayonga qon yaratish to'qimalarining boshqa hujayralarining qo'shilishi xos. Bundan tashqari uning nafaqat morfologik balki klinik avj olishi ham kuzatiladi. Qator hollarda to'satdan yoki ma’lum sabablar ta’sirida (yuqumli kasalliklar va turli dorilar) u yoki bu darajada uzoq muddat davom etuvchi remissiya va undan so'ng “blast xuruji” darajasigacha zo'rayishlar almashinishi mumkin.
Gematosarkomalar (xavfli limfomalar yoki organizmga tarqalish ehtimoli bo'lgan, regionar o'sma kasalliklari) leykozlar kabi qon yaratish hujayralaridan vujudga keluvchi o'smalar hisoblanadi. Ular ko'p hollarda suyak ko'migidan tashqarida joylashadi va o'choqli (mahalliy) o'sish xos. Gemoblastozlarni ushbu turini keng tarqalgan vakili limfogranulematoz hisoblanadi. Gematosarkomalarning alohida shakllari B - limfotsitlarni o'zak hujayralaridan vujudga kelib, paraproteinemik gemoblastoz (miyelom kasalligi, Valdenstrem kasalligi) deb ataladi va patologik globulinlar ishlab chiqaradi. Shuningdek, uning retikulosarkoma va boshqa turlari farqlanadi.
Ayrim hollarda leykozlarni xavfli limfomalarning ba’zi shakllariga (limfogranulematoz bundan istisno) aylanishi va aksincha xavfli limfomada qon va suyak iligida ko'p miqdorda leykoz hujayralar paydo bo'lishi, ya’ni qon tarkibi va kasallik kechishi ushbu kasallikka o'xshab kech boshlashi mumkin.
0ʻTKIR LEYKOZLAR
Oʻtkir leykoz uchun eng yosh (blast) qon hujayralarini keyingi differensiallashuvini buzilishi bilan kechuvchi, nazorat qilib bo'lmaydigan darajadagi proliferatsiyasi va shuningdek, qator a’zolarda qon yaratilishini patologik o'choqlari paydo bo'lishi xos. Uning limfo va miyeloblast shakllari (o'tkir limfoleykoz va o'tkir miyeloleykoz) amaliyotda ko'p uchraydi.
Roziers-Saint-Georges
Aholisi
189 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,7 nafar kishi.
Levesville-la-Chenard
Aholisi
230 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,0 nafar kishi.
Roziers-Saint-Georges
Geografiyasi
Maydoni — 11,3 km2.
Qon kasalliklari
Ba’zan kasallik yengil behollik, noxushlik, tez charchash, subfebril tana harorati bilan boshlanadi. Keyinroq bemor ahvoli ogʻirlashadi va kasallikning klinik koʻrinishi toʻliq yuzaga chiqadi. Kamqonlik rivojlanadi, turli gemorragik asoratlar paydo boiadi, ikkilamchi infeksiya qoʻshiladi.
Umumiy koʻrik vaqtida aksariyat bemorlaming ahvoli ogʻir. Kasallikning soʻnggi bosqichida esa oʻta ogʻir va hushini yoʻqotgan, teri qoplamlari rangpar ba’zan sargʻimtir, nam, turgori sust. Teri osti va teri ichi qon quyilishlar aniqlanadi. “Jgut” va “chimchilash” belgilari musbat, ineksiya sohalarida qon quyilishlar ko'zga tashlanadi. Toʻqimalar nekrozi va yotoq yaralar paydo bo'lishi mumkin. Ayrim hollarda ilk belgi sifatida shilliq qavatlar ayniqsa tomoq va ogʻiz shilliq qavati nekrozlari vujudga keladi. Yarali - nekrotik angina, gingivit va stomatit xarakterli belgilar hisoblanadi. Nekroz yuzalari toʻq - kulrang yoki sargʻish tusli mushkullik bilan olinuvchi karash bilan qoplangan, uning ostida esa uzoq muddat qon ketib turuvchi yaralar aniqlanadi. Bemor ogʻzidan noxush yiringli hid keladi.
Paypaslaganda limfa tugunlarining alohida guruhlari, taloq va jigarni kattalashgani aniqlanadi. Distrofik oʻzgarishlar va kamqonlik oqibatida taxikardiya, yurak chegaralarini kengayganligi va choʻqqida sistolik shovqin aniqlanadi. Perikardit va plevrit rivojlanish ehtimoli mavjud. Leykozning har bir shakli uchun oʻziga xos klinik kechish kuzatilsa ham lekin u doimo aniqlanmaydi.
Qonda leykotsitlar soni 100x109/l, hatto 200x109/l va undan ham yuqori boʻladi. Shu bilan birga kasallikning subleykemik shakllari uchrashi mumkin. Ayrim hollarda oʻtkir leykozni boshlangʻich davrida leykopeniya mavjud boʻlib, keyinchalik leykotsitoz kuzatiladi. Periferik qonda eng yosh avlod (blast) hujayralarining mavjudligi kasallikka xos gematologik belgi hisoblanadi. Barcha blast hujayralar morfologik jihatdan yagona koʻrinishga ega bo'lsa ham lekin maxsus sito - kimyoviy reaksiyalar yordamida ularni bir-biridan farqlash mumkin. U yoki bu hujayra shakllarining koʻp bo'lishi (oʻtkir limfoblast, oʻtkir miyeloblast, oʻtkir monoblast va boshqalar) leykozning gematologik shaklini belgilaydi. Yetilmagan hujayra shakllari 95 va ba’zan 99 % tashkil etishi mumkin. Koʻp hollarda leykoz hujayralarini yadro va sitoplazmasi tuzilishi ayrim xususiyatlarga ega bo'lib, bu ularning defekti orqali namoyon bo'ladi. Oʻtkir leykozda aksariyat bemorlar qonida faqat eng yosh va yetuk hujayralar aniqlanadi. Hujayralami oraliq shakllari mavjud bo'lmaganligi uchun bu leykemik bo'shliq deb ataladi. Bemor qonida eozonofillar va bazofillar bolmaydi, boshqa hujayralar soni nafaqat foiz, balki son hisobida ham keskin kamayadi. Yuqori tezlikda koʻpayayotgan blast hujayralari tomonidan suyak koʻmigidan megakariosit va eritroblastlarning siqib chiqarilishi, shunindek, ularni asosan leykopoez tomonga bir yoʻnalishda rivojlanishi oqibatida trombositopeniya va kamqonlik kuzatiladi. Ushbu kasallikka xos bo'lgan gemorragiyalar va qon ketishlar natijasida hamda eritrotsitlar gemolizi kuchayishi oqibatida ham kamqonlik kuchayib boradi. Qonni ivuvchanligi va uning oqish vaqti koʻp hollarda oʻzgargan, ECHT keskin oshgan bo'adi.
Davolash.
Muolajalar ixtisoslashtirilgan gematologik tibbiyot muassasalarida olib boriladi. Kasallikni klinik-gematologik shaklini inobatga olgan holda 3 yoki 5 preparatdan tarkib topgan davolash usulidan foydalaniladi. Odatda, kortikosteroidlar va sitostatiklardan foydalaniladi. Kamqonlikni bartaraf etish uchun gemotransfuziya, gemorragik asoratlarni oldini oluvchi vositalar (vikasol, aminokapron kislotasi) qo'llaniladi. Ikkilamchi infeksiya qoʻshilganda antibiotiklar buyuriladi. Shuningdek, katta dozalarda vitaminlar buyuriladi. Shuningdek, soʻnggi yillarda donor suyak iligini koʻchirib oʻtkazish usulidan keng foydalaniladi. Zamonaviy davo vositalari bemor umrini 2-3 va hatto 5 yil va undan ortiq muddatga uzaytirish imkonini beradi.
Klinik manzarasi. Kasallik uncha yaqqol boʻlmagan behollik, tez charchash, koʻp terlash, subfebril tana harorati kabi umumiy belgilar bilan boshlanadi. Keyinroq ular zoʻrayib, bemorni mehnat qilish qobiliyati keskin susayadi, behollik kuchayadi, ter suvdek oqadi, tana harorati vaqti-vaqti bilan 37,5 - 39o С koʻtariladi va u oriqlab ketadi. Qorinni chap qismidagi ogʻirlik hissi koʻp uchraydigan belgilardan biri hisoblanadi va taloqni kattalashishi hamda uni oʻrab turgan pardani cho'zilishi bilan tushuntiriladi. Taloqda infarkt rivojlanganda ogʻriqlar keskin tus olib, nafas olganda kuchayadi. Koʻp hollarda suyaklarda ogʻriq kuzatilib, unga mieloid toʻqima giperplaziyasi sabab boladi.
Paypaslaganda turli guruh limfa tugunlarining biroz, jigar va ayniqsa taloqning oʻta kattalashgani aniqlanadi. Taloq oʻlchamlari boshqa hech bir kasallikda surunkali miyeloleykozdagi kabi kattalashmaydi. Jigar hamda taloq zichlashgan, taloq infarkti mavjud boʻlgan hollarda paypaslaganda keskin ogʻriqli, auskultatsiyada esa qorin pardaning ishqalanish shovqini eshitiladi. Suyakni bosib koʻrish va uni toʻkillatish ogʻriqni yuzaga keltiradi.
Qonda leykotsitlar soni koʻp hollarda keskin ortgan va 300 - 10 9/l - 600 - 10 9/l koʻrsatkichga yetishi mumkin. Kasallik boshlanishida leykotsitlar me’yoriga nisbatan keskin ortmaydi ammo sekin - asta yoki tezlik bilan koʻpayib boradi. Vaqtinchalik ayniqsa davo choralaridan soʻng osuda davr (remissiya) kuzatilish ehtimoli mavjud. Miyeloleykozning oq qon tanachalari sonining oʻta yuqori ortishi bilan kechuvchi asosiy shaklidan (leykemik) tashqari, biroz ortishi (subleykemik) yoki me’yorida boʻlishi (aleykemik) bilan kechuvchi turlari ham kuzatilishi mumkin.
Qon surtmasi tekshirilganda asosan granulotsitlar qatoriga mansub hujayralar aniqlanib, ular oq qon elementlarini 95 - 97 % tashkil etadi. Ushbu elementlar orasida yetuk bo'lmagan - miyelotsitlar, promiyelositlar va hatto miyeloblastlar ko'p miqdorda aniqlanadi. Kasallikni zoʻrayish vaqtida navqiron shakllar soni keskin ortadi, qonda faqat eng yosh hujayralar - miyeloblastlar va oz miqdorda yetuk granulotsitlaming - tayoqcha va segment yadroli turlari aniqlanadi. Odatda, qonda hujayralaming oraliq shakllari topilmaydi (leykemik bo'shliq). Surtmada ba’zan bazofil va eozonofillar mavjud boʻlib, hatto ularning foizlardagi nisbati yuqori bo'lishi mumkin. Bazofillar koʻrsatkichini 4 - 5 % ni tashkil etishi miyeloleykozni tasdiqlovchi belgilardan biri hisoblanadi. Ogʻir hollarda yaqqol leykositoz bilan kuzatiluvchi limfosit va monositlar sonini keskin 3 - 0,5 % kamayishi aniqlansa ham lekin ularni qondagi mutlaq miqdori sezilarli oʻzgarmaydi. Qizil qondagi o'zgarishlar kasallikning faqat kamqonlik rivojlanib avj olgan II va III bosqichlarida kuzatiladi. Qondagi eritrotsitlar miqdori gemoglobin koʻrsatkichiga monand ravishda kamayib borganligi sababli rang ko'rsatkich me’yor chegarasida, ya’ni 0,8 - 1,1 atrofida bo'ladi. Kasallikning so'nggi bosqichlarida trombositopeniya va yuqori ECHT (30 – 70 mm/s) aniqlanadi.
Punksiya qilib olingan suyak ko'migi surtmasida eritrotsitar o'zak hujayralar miqdori, ayniqsa kasallikning so'nggi bosqichiga yaqin keskin susaygan, miyeloid qator asosan yosh shakllar - promiyelositlar, miyelositlar va miyeloblastlar hisobida ko'paygan. Kasallikning birinchi yarmida miakariotsitlar, bazofil va eozinofillar, promiyelosit va miyelotsitlar sonini ortishi xos.
Kasallikka avj olib boruvchi kechishi xarakterli bo'lsa ham ba’zan qisqa muddatli remissiyalar kuzatiladi. Ular kuchayib boruvchi umumiy oriqlash, hayot bilan og'ir kamqonlik, gemorragik asoratlar yoki infeksiya qo'shilishi oqibatida olamdan o'tadilar.
Mielosan yoki boshqa sitostatik preparatlar, odatda merkaptopurin va prednizolon bilan birgalikda qo'llaniladi. Taloq o'ta kattalashgan hollarda nur terapiyasi o'tkaziladi yoki dopan buyuriladi. Og'ir kamqonlikda qon yoki eritrotsitlar massasi quyiladi.
SURUNKALI LIMFOLEYKOZ
Surunkali limfoleykoz, hozirgi vaqtda immunkompetent to'qimalarning xavfsiz o'smasi hisoblanadi. Uning gematologik asosini - B - limfositlar (morfologik yetuk, ammo funksional yetilmagan) tashkil etadi. U “limfa tizimining” giperplaziyasi, taloq, suyak ko'migi va boshqa a’zolarning limfoid metaplaziyasi bilan xarakterlanadi. Surunkali limfoleykoz leykozlarning keng tarqalgan shakllaridan biri bo'lib, ko'proq o'rta va keksa yoshli (25 - 70) erkaklarda uchraydi.
Behollik, noxushlik, tez charchash kasallikning umumiy belgilari hisoblanadi. Aksariyat hollarda bemorlarni diqqatini tortgan va shifokorga murojaat etishga majbur qilgan belgi - teri osti limfa tugunlarini kattalashishi hisoblanadi. Sekin - asta umumiy noxushlik kuchayadi, ko'p terlash, subfebril tana harorati paydo bo'ladi. Qaysi guruh limfa tugunlari kattalashgani va a’zolar limfoid infiltratsiyasidan kelib chiqib quyidagi qo'shimcha belgilar kuzatiladi: dispepsiya va ich ketish (oshqozon-ichak tizimi zararlanganda), hansirash va bo'g'ilish xuruji (kattalashgan bifurkatsiya limfa tugunlari bilan traxeya va bronxlarni bosishi), teri quruqlashishi, qizarishi va qichishishi (leykemik limfodermiya). Suyak ko'migi limfoid metaplaziyasi gemorragik belgilar (trombositopeniya oqibatida) va kamqonlik yuzaga kelishiga sabab bo'ladi. Leykemik infiltratsiyalar radikulyar og'riqlarga, ekzoftalmga sabab bo'lishi mumkin. Burun - xalqum sohasida limfatik o'simtalar kuzatilganda ular bemorni otoloringologga murojaat etishga majbur qiladi.
Limfa tugunlari kattalashganini aksariyat hollarda bemorni ko'zdan kechirish vaqtida aniqlash mumkin. Odatda, kattalashish bir yoki bir necha guruhdan boshlanib, so'ngra qolgan guruhlarga tarqaladi. Bodomcha bezlari kattalashishi, teri infiltratsiyasi va uning zichlashishi, qizarishi, quruqlashishi va qalinlashishi kuzatiladi. Kasallikning so'nggi bosqichida bemorlar oriq va kaxeksiyaga uchragan.
Paypaslash limfa tugunlarini kattalashish darajasi va ularni xususiyatini aniqlash imkonini beradi. Odatda, ular yumshoq xamirsimon, o'zaro va teri bilan jipslashmagan, ko'p hollarda og'riqsiz va o'lchami ba’zan tovuq tuxumi kattaligigacha yetadi. Sildagi zararlanishdan farqli o'laroq limfa tugunlari juda kattalashgan holda ham yara va yiringlash kuzatilmaydi. Jigar va taloq kattalashgan va zichlashgan. Ayrim holarda taloqni infarkti rivojlanishi mumkin, unda paypaslaganda og'riq seziladi.
Kasallikning leykemik shaklida qondagi leykotsitlar soni 300 x 10 9/l va undan ortiq. Oq qon hujayralarining 80-95 % asosan yetilgan limfotsitlar tashkil qiladi. Ba’zan ularni yadro va sitoplazmasi tuzilishida o'ziga xos xususiyatlarni aniqlash mumkin. Hujayralar nozik, surtma tayyorlash vaqtida yengil yemiriladi va “Botkin - Gumbrext soyasi”ni shakllantiradi. Oz miqdorda yosh hujayralar - prolimfosit hamda limfoblastlar uchraydi va kasallikning qo'zish vaqtida ularning soni ortadi, Neytrofillarning nisbiy soni sezilarda kamaygan va 4 - 20 % ni tashkil etadi. Kasallikning subleykemik va aleykemik shakllarida limfositoz va qondagi o'zgarishlar odatda yaqqol namoyon bo'lmaydi. So'nggi terminal bosqichda kamqonlik va trombositopeniya (autoimmun genezli) qo'shiladi.
Suyak koʻmigi surtmasida limfoid metaplaziya - ular qatoridagi hujayralar koʻp miqdorda, ogʻir holatlarda 50 va hatto 90 % aniqlanadi. Granulotsit va eritrotsit qatoridagi o'zak hujayra elementlari soni kamayadi. Limfa tuguni punksiyasida olingan natijalar ishonchli hisoblanmaydi.
Surunkali limfoleykoz sekin - asta yoki davriy ravishda avj olib boradi va bemor o'rtacha 4 - 5 yil umr (ba’zan 10-12 yil va undan ortiq) ko'radi. Ular ko'p hollarda ikkilamchi infeksiya asosan zotiljamdan (gumoral immunitet susayishi oqibatida rivojlanadi), gemorragik asoratlar va kaxeksiyadan vafot etadilar.
Kasallikning boshlanish davrida surunkali miyeloleykoz kabi faol davolash ishlari olib borilmaydi. Asosiy e’tibor mehnat va dam olishni tartibga solish, ochiq havoda yetarlicha sayr qilish, tarkibida ko'p miqdorda vitamin va oqsillar bo'lgan to'laqonli parhezga amal qilish kabi tadbirlar kiradi. Kasallik tez avj olganda va intoksikatsiya kuchayganda rentgen terapiya o'tkaziladi. Bunda kattalashgan limfa tugunlari guruhi va taloq nur yordamida davolanadi. Shuningdek, leykeran, prednizolon, siklofosfan va boshqa sitostatiklar yordamida kimyo terapiyasi o'tkaziladi. Kamqonlik va trombositopeniyada gemotransfuziya tavsiya etiladi.
ERITREMIYA
Eritremiya (surunkali eritromiyeloz, Vakez kasalligi) “xavfsiz” miyeloproliferativ kasalliklar guruhiga mansub bo'lib, suyak ko'migi hujayra elementlarining total (to'liq) giperplaziyasi rivojlanadi va bu eritrotsitlar o'zak hujayralari bilan namoyon bo'ladi. Kasallik to'g'risida birinchi marta fransuz olimi Vakez 1892-yilda batafsil yozgan. Ko'proq keksa yoshli erkaklarda uchraydi.
Eritremiyani qator kasalliklarni belgisi (o'pka va yurakni surunkali kasalliklari) va gipoksiya oqibatida (tog'da yashovchilarda va uchuvchilarda) kuzatiladigan eritrotsitozlardan farqlash zarur. Ushbu kasalliklarda kuzatiladigan eritrotsitozlarning klinik kechishida asosiy kasallik belgilari ustunlik qiladi va remissiya vaqtida yoki bemor sog'aygan hollarda periferik qondagi eritrotsitlar soni me’yoriga qaytadi. Bundan tashqari ularda odatda eritremiyada kuzatiladigan neytrofilli leykotsitoz va trombotsitoz hamda splenomegaliya kuzatilmaydi.
Kasallik sekin - asta va yaqqol belgilarsiz boshlanadi. Keyinroq bemorlarda boshda og'irlik hissi, bosh og'rig'i, quloqda shovqin, jismoniy harakat vaqtida hansirash, xotira susayishi, teri qichishishi kabi shikoyatlar paydo bo'ladi. Qator hollarda ko'rish va eshitish qobiliyatini susayishi kuzatiladi. Ichki a’zolarni qon bilan to'lishi oqibatida qorinda og'riqlar bezovta qilishi mumkin. Ba’zan barmoq uchlarida qisqa muddatli, o'ta kuchli kuydiruvchi og'riqlar - eritromegalgiyalar kuzatiladi. Bunga qon tomirlarni qisqa muddatli torayishi sabab bo'ladi.
Ko'zdan kechirganda teri qoplamlari, ayniqsa tananing ochiq qismlari - yuz, bo'yin, qo'l panjalarida o'ziga xos “to'laqonli” qizil - olchasimon rangda ekanligi e’tiborni jalb etadi. Tish va lablar qizil - ko'kimtir rangda, ko'z shilliq pardasi qizargan. Teri va shilliq qavatlarning mazkur o'ziga xos ranggi yuza tomirlarning qon bilan to'lishi va uning harakatlanishi susayishi natijasida gemoglobinning asosiy qismi tiklangan shaklga o'tishga ulgurishi bilan bog'liq.
Qorinni paypaslaganda taloq va jigarning biroz kattalashishi aniqlanadi. Yassi suyaklarni tukillatib ko'rish va bosim berish suyak iligi giperplaziyasi sababli og'riqni yuzaga keltiradi.
Qonda eritrotsitlar miqdori ortgan va odatda 6,0­x1012- 8.0x1012 /l va undan yuqori, gemoglobin 180 - 220, rang ko'rsatkich 1,0 dan past. Organizmda aylanib yuruvchi qonning umumiy hajmi asosan eritrotsitlar hisobiga 1,5 - 2,5 marotaba oshadi. Qonda retikulositlar miqdori 15-20 % ortgan va bu eritrotsitlar regeneratsiyasi kuchayganligidan dalolat beradi. Eritrotsitlar polixromaziyasi kuzatiladi va surtmada eritroblastlar aniqlanadi. Qonda oq qon tanachalari soni ham (1,5 - 2,0 marotaba) asosan neytrofillar (70 - 85 %) hisobiga oshadi. Chapga yadroli siljish kuzatiladi. Eozinofillar ba’zan esa bazofillar soni ko'payadi. Trombotsitlar keskin oshgan va ba’zan 1500-2000 109/l tashkil etadi. ECHT kamaygan, qon quyuqligi sezilarli ortgan, uning ivuvchanligi va oqish vaqti o'zgarmagan.
Suyak iligi punksiyasi va trepanobiopsiya yordamida olingan surtmani gistologik tekshirishda eritrotsitlar oʻzak hujayralari sonini sezilarli oshganligi aniqlanadi. Shuningdek, granulosit qatori yosh hujayralari va megakariositlar ko'payganligi kuzatiladi.
Eritremiya uzoq muddat, sekin - asta avj olib boradi. Bemorlar oʻrtacha 10 - 14 yil umr koʻradilar. Kasallik gipoplastik turdagi avj olib boruvchi kamqonlik rivojlanishi yoki kasallikning miyeloleykozga aylanishi bilan yakunlanishi mumkin. Eritremiyani koʻp uchraydigan asorati bosh miya tomirlari, taloq, oyoq, kam hollarda boshqa a’zolardagi tomirlar trombozi hisoblanadi. Trombozga moyillik bilan bir qatorda bemorlarda qon ketishlar xavfi juda yuqori. Bunga trombotsitlarning to'laqonli faoliyat ko'rsata olmasligi hamda qondagi fibrinogen miqdori pasayganligi sabab bo'ladi. Bemorlarda oshqozon va o'n ikki barmoqli ichak yaralari tez-tez uchraydi.
Eritremiyani davolashning maqbul usuli - radiofaol fosforni (32P) qo'llash hisoblanib, u suyak iligidagi qon yaratilish faoliyatiga susaytiravchi ta’sir ko'rsatadi. Aksariyat hollarda bir yildan uch yilgacha klinik remissiyaga erishish mumkin. Shuningdek, miyelosan, irnifos (markofan) kabi hujayra o'sishini to'xtatuvchi sitostatik preparatlar qo'llaniladi. Simptomatik terapiya sifatida har 5-7 kunda 500 ml atrofida bemorlar qonini chiqarish amalga oshiriladi.
LIMFOGRANULEMATOZ
Limfogranulematoz limfa tugunlari va taloqni, keyinchalik esa boshqa ichki a’zolarni o'smaga xos zararlanishi bilan kechuvchi xavfli limfomalar guruhiga mansub bo'lgan tizimli kasallik hisoblanadi. Limfogranulematozga 1832-yilda birinchi bo'lib ingliz shifokori Xodjkin batafsil ta’rif bergan va shu sababli ayrim adabiyotlarda kasallik uning nomi bilan ataladi.
Kasallik asosida birlamchi o'choqdan o'sma hujayralarini limfa yo'llari orqali tarqalishi yotadi. Ularda buzilgan xromosomalar to'plami aniqlanganligi sababli ayrim ma’lumotlarga ko'ra limfogranulematoz gistiositlardan hosil bo'lgan o'sma hisoblanadi.
Klinik manzarasi. Kasallikni erta bosqichlarida bemorlarni umumiy holsizlik va noxushlik hissi bezovta qiladi. Keyinchalik to'xtovsiz, ko'pincha azob beruvchi teri qichishishi kuzatiladi. Tana harorati ko'tarilib, ter bosadi. Isitmalash davri avvaliga qisqa muddatli kuzatilib, keyinchalik tez-tez takrorlanadi. Kasallik yaqqol namoyon bo'lgan davrida tana harorati 38 - 39,5° С tashkil etib to'lqinsimon ko'rinishga ega bo'ladi. Ertalabki va kechqurungi tana harorati orasidagi farq 1-2° С ni tashkil etadi. Aksariyat hollarda tananing ma’lum bir sohasida, ko'pincha bo'yinda sekin - asta kattalashib borayotgan limfa tugunlari hisobiga do'mboqcha paydo bo'lishi bemomi shifokorga murojaat qilishga majbur etadi. Ushbu kasallikda nafaqat yuzaki, balki chuqur joylashgan limfa tugunlari ham kattalashadi. Ichki limfa tugunlarining biror guruhini sezilarli kattalashishi bemor ahvolida qator qo'shimcha o'zgarishlar yuzaga kelishiga va ma’lum shikoyatlar paydo bo'lishiga sabab boʻladi. Kattalashgan ko'ks oraligʻi limfa tugunlari traxeya va bronxlarni bosib qo'yganda bemorda hansirash, yo'tal, ko'krakda siqilish hissi va og'riq kuzatiladi. Qaytgan nerv tolasi ezilganda esa shu tomonda tovush bog'lami parezi vujudga keladi va oqibatda tovush bo'g'iqlashadi. Bemorda limfogranulematoz asosida oshqozon shikastlangan hollarda qator dispepsik shikoyatlar (og'riq, kekirish, qayt qilish va boshqalar) paydo bo'ladi. Jarayon qorin limfa tugunlariga tarqalganda va ichaklar shikastlanganda to'xtovsiz ich ketishi kuzatilishi mumkin.
Ob’yektiv tekshirishda kasallikning asosiy belgilaridan biri bo'lgan limfa tugunlari kattalashganligi aniqlanadi. Bemorlarning 50 % dan ko'prog'ida bo'yin limfa tugunlari avval bir, keyinchalik esa ikkinchi tomonda ham kattalashadi. Vaqt o'tishi bilan jarayon pastki jag' osti, o'mrov osti va usti, qo'ltiq osti, son, chov, kamdan-kam hollarda boshqa sohalardagi (ensa, tirsak va boshqalar) limfa tugunlariga tarqaladi. Kasallikning boshlang'ich davrlarida limfa tugunlari yumshoq bo'lib, jarayon chuqurlashgan sari ular qattiqlashadi. Kattalashgan limfa tugunlari bir-biri bilan qo'shilib, katta hosilalarni yuzaga keltiradi, lekin ular teri bilan yopishmaydi va paypaslanganda og'riqsiz. Sil (skrofuloderma yoki “tillarang”) yoki aktinomikoz bilan zararlangan limfa tugunlaridan farqli o'laroq limfogranulematozda ular yorilmaydi va yiringli oqmalar kuzatilmaydi. Limfa tugunlari guruhi keskin kattalashganda ularni qoplab turgan teri shu sohada qon aylanishi buzilishi hisobiga avval alvon, so'ngra bronza tusiga kiradi, lekin yupqalashmaydi. Shuningdek, ko'rik vaqtida kattalashgan limfa tugunlari tomonidan qon-tomir va nerv tolalari ezilishi sababli yuzaga kelgan qator belgilarni (regionar sianoz, venalar kengayganligi, Gorner simptomi va boshqalar) aniqlash mumkin. Qorin paypaslanganda, odatda kindik atrofida va mezogastral sohada joylashgan yaqqol kattalashgan, sathi notekis abdominal limfa tugunlari aniqlanadi. Taloq kattalashgan, zichlashgan, perisplenit mavjud bo'lganda esa og'riqli. Limfogranulematoz avj olib borish, ba’zida remissiya va qo'zg'alish davrlari bilan kechadi. Kamqonlik va kaxeksiya sekin - asta kuchayib boradi. Asosan ma'lum bir guruh limfa tugunlarining zararlanishi kasallikning nafaqat klinik kechish xususiyatlarini, balki uning oqibatlarini ham belgilab beradi va jarayonni tezlashtiradi. Ikkilamchi infeksiya qo'shilishi aksariyat hollarda bemor o'limiga sabab bo'ladi. Bemorlar o'rtacha 3-4, ba’zan 6 - 8 yil va undan ortiq umr ko'radilar.
Umumiy qon tahlilida odatda gipoxrom kamqonlik va neytrofilli leykotsitoz, ammo limfotsitlar sonini (mutlaq va nisbiy) kamayishi aniqlanadi. Eozinofiliya va trombositopeniya kuzatilishi mumkin. ECHT yuqori bo'lib, kasallikning kechki bosqichlarida 50 – 70 mm/s gacha yetadi.
Ushbu kasallikda suyak ko'migidan olingan surtmada limfogranulematozga xos spetsifik o'zgarishlar kuzatilmaydi, lekin ayrim hollarda Berezovskiy-Shtemberg hujayralarini aniqlash mumkin.
Limfa tugunidan biopsiya yordamida olingan to'qimani gistologik tekshirish natijalari tashxisni tasdiqlovchi ishonchli laborator usul hisoblanadi. Odatda, limfogranulematozga uchragan to'qimada ko'p miqdorda turli xildagi hujayralar aniqlanadi. Lekin juda katta, diametri 30 - 80 mkm bo'lgan va boshqa kasalliklarda uchramaydigan ko'p yadroli Berezovskiy - Shtemberg hujayralaridan tashkil topgan maxsus granulemalarni aniqlanishi ushbu kasallikni tasdiqlashga asos bo'ladi.
Rentgen tekshirish usullari (ko'krak qafasi rentgenografiyasi, KT, MRT) yordamida kattalashgan ko'ks oralig'i limfa tugunlarini erta aniqlash mumkin.
Rentgen nurlari (kattalashgan limfa tugunlarida) yordamida o'tkazilgan davo yaxshi samara berib, ko'p hollarda bir necha oylar mobaynida remissiyaga erishish imkonini yaratadi. Bemorlarga kimyoviy davolash usuli tavsiya etilganda sitostatiklar qo'llaniladi.
Последнее изменение: Четверг, 14 октября 2021, 22:12 Ichki rasalliklar asosi va propedevtikasi Участники Значки Компетентности Оценки Личный кабинет Домашняя страница Календарь Личные файлы Мои курсы Farmasevtika ishini tashkil qilish Farmatsevtik texnologiya (5 semestr) Farmatsevtik tahlil Farmasevtika ishini tashkil etish FARMATSEVTIKA IQTISODIYOTI Ichki rasalliklar asosi va propedevtikasi Toksikologik kimyo Мы в социальных сетях Telegram Facebook Twitter Instagram Youtube Наш адрес г. Самарканд, ул. Амира Темура, 18 +998 (66) 233 08 41 sammi@sammi.uz Карта
Все права защищены. Все права на материалы, находящиеся на сайте, охраняются в соответствии с законодательством Республики Узбекистан, в том числе, об авторском праве и смежных правах. При использовании материалов сайта, ссылка на сайт Самаркандского Государственного Медицинского Института обязательна. Топ рейтинг www.uzTop.Mail.RuЯндекс.Метрика© SamMI Education 2021 d
Levesville-la-Chenard
Geografiyasi
Maydoni — 13,5 km2.
Liu Boming
Liu Boming (1966-yil 17-sentyabrda tugʻilgan) — Xitoy Xalq Ozodlik Armiyasi Strategik Qoʻllab-quvvatlash Kuchlarining (PLASSF) general -mayori. PLA Harbiy- havo kuchlarida (PLAAF) qiruvchi uchuvchi, 1998-yilda PLA Astronavtlar Korpusiga (PLAAC) saylangan. U Shenzhou 7 faxriysi hisoblanadi. 2021-yil iyundan sentyabrgacha Shenzhou 12 missiyasi davomida Tiangong kosmik stantsiyasida ham ishlagan.
Jami uchta EVA ni bajargan holda, u koinotda taxminan 13 soat oʻtkazgan, bu hozirda xitoylik astronavtning rekordidir.
Astronavtlar korpusi martabasi
Liu, Chjay Zhigang va Jing Haipeng bilan birga, 2008-yil 17-sentyabrda Shenzhou 7 ning asosiy ekipaji etib, Chjai esa qoʻmondon sifatida saylandi. 25-sentyabr kuni soat 21:10 da ular Xitoyning uchinchi kosmik parvozi va uch kishilik ekipajga ega boʻlgan birinchi Xitoy missiyasi sifatida koinotga uchirildi. Liu va Chjay Xitoyning birinchi kosmik yurishida ishtirok etishdi.
Lyu ruscha Orlan-M skafandisini, Chjay esa Xitoyda ishlab chiqarilgan Feitian kosmik kostyumini kiygan. Lyu orbital modulning ochiq portalida qoldi va Chjayga kosmik yurishida yordam berdi. U Chjayga Xitoy bayrogʻini topshirish uchun orbital modulni qisman qoldirib, stenddan tashqarida harakatini amalga oshirdi. Kosmik yurishdan soʻng, Lyu intervyusida uni ilhomlantiruvchi insonlar Neil Armstrong va Yuriy Gagarin boʻlganini aytdi.
2021-yil 17-iyun kuni Lyu Shenchjou 12-da ikkinchi kosmik parvozini amalga oshrib, Tiangong kosmik stansiyasiga kirgan dastlabki uch ekipaj aʼzolaridan biriga aylandi. 2021-yil 4-iyul kuni Shenchjou 12 ekipajining yana bir aʼzosi Liu va Tang Xongbo Tiangong kosmik stansiyasining birinchi parvozi harakatini yakunladilar. 2021-yil 20-avgustda Liu va missiya qoʻmondoni Nie Haisheg kosmik stansiyaning ikkinchi martaba, kosmik kemadan tashqari harakatni amalga oshirdi.
NGC 1004
NGC 1004 Kit yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Nergis Öztürk
Nergis Öztürk (1980-yil 25-mayda tugʻilgan) — turk aktrisasi. 2006-yildan buyon u o'n ikkitadan ortiq filmlarda suratga tushgan. U «Böyle Bitmesin» filmida bosh rolni o'ynagan. U mashhur «Hatirla Sevgili» serialida o'ynagan.
NGC 1004
Ushbu obyektni Edouard Stephan 1880-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Chhitauna (Uttar Pradesh shtati, Jaunpur tumani)
Chhitauna — Hindistonning Uttar Pradesh shtatidagi Jaunpur shahrida joylashgan qishloq.
Yangi-Yer (Suzoq tumani)
Yangi-Yer (Жаңы-Жер) — Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati Suzoq tumani qarasli qishloq. Seypiddin Atabekov ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 2 048 kishi.
Loscos
Loscos Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Teruel provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 71.88 km2. Aholisi — 177 kishi (2010).
Henderson (Nevada)
Henderson  — AQShning Nevada shtati, Klark okrugidagi shahar, taxminan 16 mi Las Vegas markazidan janubi-sharqda joylashgan. 2019-yilda aholisi 320 189 kishini tashkil etgan.
Geografiyasi
Henderson taxminan 16 mi Las Vegas markazidan janubi-sharqda va 36.03972°N, -114.98111°W (36,03972, -114,98111) koordinatalarda joylashgan.
Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 279.0 km2 ni tashkil qiladi.
Demografiyasi
2010-yilgi aholini roʻyxatga olishda, Hendersonda 257 729 kishi istiqomat qilgan. Irqiy tarkibi 76,9% oq tanli, 5,1% afro-amerikalik, 0,7% tubjoy amerikalik, 7,2% osiyolik, 0,6% Tinch okeani orollari va 4,8% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqdagi ispan yoki lotinlar aholining 14,9 foizini va aholining 68,7 foizini ispan boʻlmagan oq tanlilar tashkil etadi.
2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 175 381 kishi, 66 331 xonadon va 47 095 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi 849.7/km² ni tashkil qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 80,49% oq tanli, 3,76% afro-amerikalik, 0,70% tubjoy amerikalik, 3,98% osiyolik, 0,42% Tinch okeani orollari, 3,16% boshqa irqlardan va 3,49% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 13,71% ni tashkil etadi.
Shaharda 66 331 ta uy xoʻjaliklari boʻlib, ulardan 33% 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 56,4% er-xotinlar birga yashaydilar, 10% eri boʻlmagan ayollar, 29% esa oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 20,3 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 5 foizida esa 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.