cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gaiti Hasan
Ta'lim
Hasan bolaligida Aligarxda o‘qigan. Uning ota-onasi universitetda dars bergan, ikki singlisi esa kimyo va fizika fanlaridan tahsil olgan bo'lib. U 1976 yilda Dehli universitetining Miranda uyida zoologiya bo'yicha bakalavr darajasini oldi. U 1978 yilda hayot fanlari bo'yicha magistr darajasini va M.Fil. 1980 yilda Javoharlal Neru universiteti, Dehli. 1983 yilda Kembrij universitetida Trypanosoma brucei ribosomali RNK genlari haqidagi dissertatsiyasi uchun fan nomzodi ilmiy darajasini oldi. Hasanning soʻzlariga koʻra, u universitetlarga nomzodlik dissertatsiyasiga hujjat topshirayotganda “ozchilikka mansublik kamsitishlarga olib kelishi mumkinligini” ilk bor tushungan. Uning fikriga ko'ra, bu uni "boshqa ayol olimlarni, xoh talabalar, xoh hamkasblar bo'lsin, ongli ravishda qo'llab-quvvatlashga harakat qilishiga" olib keldi.
Karyera
Hozirda u NCBS ( Milliy Biologiya fanlari markazi ) da ishlab kelmoqda, u erda hayvonlarda hujayra ichidagi kaltsiy darajasidagi o'zgarishlarning tizimli va hujayrali oqibatlarini o'rganadi. 1983 yilda Hasan Mumbaydagi Tata Fundamental Tadqiqotlar Institutiga (TIFR) tashrif buyuruvchi va molekulyar biologiya bo'limida ilmiy xodim sifatida qo'shildi. U 1992 yilda Massachusetsdagi Brandeys universitetining biologiya boʻlimida tashrif buyurgan eng sara olimlardan biri  boʻlgan
Mukofotlar va e'tirof
Hasan Inlaks Foundation stipendiyasi, Britaniyaning xorijdagi tadqiqot talabalari mukofoti, Wellcome Trust stipendiyasi va Rokfellerning biotexnologiya boʻyicha karyerasi stipendiyasini oldi. 2006 yilda Hindiston Fanlar akademiyasining a'zosi, Bangalor, 2007 yilda esa Osiyo-Tinch okeani molekulyar biologiya tarmog'i a'zosi etib saylangan. U, shuningdek, Hindiston Milliy Fanlar Akademiyasi (INSA) a'zosi. Hozirda Dehli universititetlarda uning qo'llanmalaridan keng tarxda foydalanib kelinmoqda.
Gul Hasan Chhalgri
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Gul Hasan Chhalgri qishlogʻi (Sindhi) — Pokistonning Sind viloyatidagi Xatri Taluka Haydarobod kasaba uyushmasi kengashida joylashgan jamoat qishlogʻi. Bu qishloqda Gul Hasan Chhalgri oʻgʻil bolalar boshlangʻich maktabi mavjud.
Valdaracete
Valdaracete Ispaniyaning Madrid mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Madrid provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 64,31 km2. Aholisi — 686 kishi (2010).
Chamandagul
Chamandagul (Verbena) — tizimguldoshlarga mansub bir va koʻp yillik oʻtsimon oʻsimlik va yarim butalar turkumi; ekma gul. Vatani — Peru. Amerikaning tropik va subtropik mintaqalarida 200 dan ortiq turi oʻsadi. Gulchilikda gullari qalqonsimon, toʻpguli diametri 6—7 sm, oq, qizil, pushti, sariq, binafsha rangli, bir yillik duragay Ch. (V.hybrida) ekiladi. Boʻyi 2550 sm, tupi yoyiq, shoxlari gʻuj, bargi tuxumsimon, rangi yashil. Sovuqqa chidamli, erta tushgan qor ostida ham sovuq urmaydi. Ch. urugʻidan koʻpaytiriladi. Urugʻi fevralmart oylarida issiqxonalarda ekiladi. Iyundan oktabrgacha gullaydi. Ch. xonadonlarda, koʻp qavatli uylar balkonida, park va xiyobonlarda manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi.
Abitureirash
Portugaliyaning Ribatejo viloyatiga qarashli Leziria do Teju iqtisodiy-statistik subregioni tarkibiga kiradi. 2001-yil ma'lumotlariga ko'ra, aholi soni 1005 kishi. Ishgʻol qilingan maydon — 22,73 km². Aholi zichligi — 44,2 kishi/km².
Tumanning homiysi Deva Mariya.
Souvigny-en-Sologne
Souvigny-en-Sologne Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loir-et-Cher departamenti Romorantin-Lanthenay tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
410 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 40,0 km2.
Chalish
Chalish — Xorazm viloyati Urganch tumanidatsh shaharcha. Amudaryo sohilida. Viloyat markazi Urganch shahridan 8 km. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Urganch (14 km). Aholisi 5,6 ming kishi (2004). Ch. oʻrni avval Amudaryoning chap sohilidagi toʻqaychakalakzorlardan iborat hudud boʻlgan. 1886-yilda Amudaryo flotiliyasi tashkil topgandan soʻng pristan barpo etilib, yuk tashuvchi qozoklar bu yerda makon tutganlar.
"Chalish" atamasi — qayiq, sollarni eshkaklar yordamida daryodan kechib oʻtkazish joyi (kechuv) maʼnosida. Aholi dare boʻylaridagi toʻqayzorlarda oʻsuvchi yovvoyi kandirdan ip yigirib paloye va poyandozlar toʻqishgan. Shu sababli bu joy Kandirkum, Qoʻpoliq (Qamishzor) deb ham atalgan. 1929-yilgacha bu yerda Qoʻpoliq pristani boʻlgan. 1929-yil bahorida Amudaryo toshib pristanni yuvib ketgan. Keyinchalik uning oʻrnida qurilgan pristan Chalish deb atalgan. Chalish yonida Amudaryo paroxodchiligi suv yoʻlini nazorat qiluvchi texnika uchastkasi va boshqa tashkilotlar ishlay boshladi. 1940-yilda shaharchada bogʻdorchiliktokchilik xoʻjaligi barpo etildi.
1952-yilgacha Chalish Xorazm viloyatining asosiy transportkema (port) darvozasi hisoblangan. Xoʻjalik yuklari Amudaryo orqali Chorjoʻy (hozirgi Turkmanobod) va Orol dengizidan kemalarda tashib keltirilgan. Urganch—Chalish orasida tor izli (motovoz) temir yoʻlda yuk tashilgan. Chalish 1957-yilgacha Qoraqalpogistonning Beruniy tumani tasarrufida boʻlgan, soʻngra Xorazm viloyati Urganch tumani tarkibiga kiritilgan. 1969-yil 13-martda Amudaryo toshib ovul suv ostida qolgan. Toshqin oqibatlari tugatilgach, Chalishda toshqinga qarshi kurashadigan qurilish tashkiloti tuzildi. 1992-yilda Amudaryo ustidan Ch.ni Qoraqalpogʻistonning Beruniy shahri bilan bogʻlovchi ponton koʻprigi qurildi. Shaharcha yonida vinobop uzum yetishtiriladigan shirkat xoʻjaligi bor.
Chalishda Amudaryo kemalar qatnovi xavfsizligini taʼminlovchi "Chalish texxizmati" idorasi, viloyat ot sporti maktabi, qurilish tashkiloti va "Jayxun" sanatoriysi joylashgan. 2 umumiy taʼlim maktabi (oʻzbek va qozoq tillarida oʻqitiladigan), madaniyat uyi, kutubxona, vrachlik punkti mavjud. Amudaryo sohilidagi xushmanzara joylarda shaharliklarning dam olish zonalari, dala hovlilari bor.
Adabiyotlar
Nurjonov K., Koʻhna va Yangi Urganch, Urganch, 1993.
Highland (Arkansas)
Aholisi
1045 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga auto nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 23,1 km2. Shundan 22,9 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 186 m balandlikda joylashgan.
Eddalar
Eddalar - Skandinaviya xalqlari mifologiyasi va qahramonlik eposlarini o‘zida jamlagan X-XIII asrlarga oid bo‘lgan nazmiy va nasriy to‘plamlar. Ular 1625 va 1641 yillarda Islandiyada topilgan. Ularning afsonalari og‘zaki tarzda saglar orqali yetib kelgan. Eddada ilohlar davridan avval boshqa g‘ayritabiiy kuchlar yotunlar davri bo‘lgani haqidagi kosmogonik miflar mavjud. Germanlar Imira ismli bahaybat mavjudot tanasidan ilohlar yer va osmonni, yasen daraxtidan erkak va olxdan ayolni yaratganlar, deb e’tiqod qilganlar. Ma’budlar bir-biriga qarama-qarshi bo‘lgan 2 toifaga: agressiv aslar va yaratuvchi vanlarga bo‘lingan. Eddada g‘orlarning ruhlari trollar va yerosti dunyosi ruhlari gnomlar, bahaybat mavjudotlar (velikanlar) va yer ruhlari elflar haqidagi afsonalar o‘rin olgan.
Gredisans
Gredisans Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Dole tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
140 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 58,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,4 km2. Dengiz sathidan 240 – 348 m balandlikda joylashgan.
Wörschach
Wörschach Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Liezen (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 42.88 km2. 1167 nafar aholi istiqomat qiladi (2009).
Laktaza
thumb|300 px|Laktaza tetramer, E.Coli. Laktaza, LCT (lakt...), ﬁ -galaktozida-z a — sut qandi — laktozanpj gidrolitik parchalanishini katalizlaydigan ferment. Sut emizuvchilarning oʻn ikki barmoq ichak shirasida, sut bezlari va boshqa aʼzolarda, shuningdek, achchiq bodom danagida, mogʻor zamburugʻi, achitqi hamda bakteriyalarda boʻladi.
Bonvillaret
Bonvillaret Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Saint-Jean-de-Maurienne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
85 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,5 km2. Dengiz sathidan 304 – 2363 m balandlikda joylashgan.
Shulxan-arux
Shulxan-arux (ibr. «yozilgan dasturxon») - XVI asrda Iosif Kar tomonidan tuzilgan Og‘zaki Tavrotda belgilangan ko‘rsatmalar majmui.
Monesiglio
Monesiglio Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Cuneo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12 km2. 765 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Ivica Barbarić
Ivica Barbarić (23-fevral 1962-yilda tugʻilgan) — xorvatiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyut uchrashuvini 1988-yili oʻtkazgan.
NGC 2703
NGC 2703 Gidra yulduz turkumidagi *2 (karrali yulduz) tipli yulduzdir.
Ushbu obyektni Wilhelm Tempel 1877-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Shoyixet
Shoyixet - yahudiylikdagi ruhoniylikning boshlang‘ich darajalaridan biri bo‘lib, uni egallagan kishi qurbonlik yoki kundalik iste’mol uchun atalgan hayvonni so‘yish huquqiga ega bo‘ladi.
Heiligengrabe
Heiligengrabe Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ostprignitz-Ruppin tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 206,31 km2. 4693 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Heiligengrabening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Trenton (Georgia)
Aholisi
1,942 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 244,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,0 km2. Shundan 8,0 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 231 m balandlikda joylashgan.
Montfermy
Montfermy Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Riom tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
159 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,6 km2.
Ba Ujkhil
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Ba Ujkhil (, shuningdek, Bā Ūjkhīl sifatida nomlashtirilgan, Borj Khīl)  — Erondagi, Mozandaron viloyati, Abbosobod tumani, Salmon Shahri, Langarud qishloq tumanidagi qishloq hisoblanadi. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 301 nafar boʻlib, 83 ta oiladan iborat.
Braymer
Braymer AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Caldwell County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
958 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,5 km2. Shundan 1,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Kuzmichi
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Kuzmichi ( Кузьмичи  ) — Rossiya Federatsiyasining Amur viloyati Romnenskiy tumanidagi Znamenskiy aholi yashash punktiga qarashli qishloq. 2018-yilda aholi soni 21 kishi edi 1 ta ko'cha bor.
Geografiya
Kuzmichi Belaya daryosining chap qirgʻogʻida, Romniydan (tumanning maʼmuriy markazi) 25 km janubi-gʻarbdagi avtomobil yoʻlida joylashgan. Znamenka unga eng yaqin qishloqlardan biri sanaladi
Laktamlar
Laktamlar (lakt...) — halqasida — S(O) — NR — (bu yerda R — N yoki organik radikal) guruhi boʻlgan aminokarbon kislotalarning ichki siklik amidlari; tautomer "enol" shakli laktim deyiladi. L. — kristallar; suvda va organik kislotalarda yaxshi eriydi; amfoter moddalar. Kimyoviy xossalari karbon kislotalar amidlariga oʻxshash, oson alkillanadi, atsillanadi, galogenlanadi. L., asosan, aminkarbon kislotalar yoki ularning hosilalarini siklizatsiyalab, shuningdek, galogenokarbon va oksikarbon kislotalarning amidlaridan olinadi. ye-kaprolaktamni polimerlab, polikaproamid hosil qilinadi (polikaproamiddan kapron tolasi tayyorlanadi). Koʻpchilik L. biologik faol moddalar; jumladan 3-L. laktam antibiotiklari tarkibiga kiradi; poli—N—vinilpirrolidonning suvdagi eritmasi tibbiyotda qon plazmasi sifatida qoʻllaniladi.
Valdelaguna
Valdelaguna Ispaniyaning Madrid mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Madrid provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 887 kishi (2010).
Chambar gaz-kondensat koni
Chambar gaz-kondensat koni — Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi kon. Muborak temir yoʻl stansiyasidan 42 km shim.sharqda. 1980-yilda ochilgan, 1986-yildan foydalanishga topshirilgan. Kon relyefi kuchsiz tabaqalangan, zol qumlari bilan qoplangan choʻl tekisligidan iborat. Ch.g.k.k. Buxoro tektonik pogʻonasidagi Muborak koʻtarilmasining shim.gʻarbiy qismida joylashgan. Ch.g.k.k.da qazilgan jami 4 ta burgʻi qudugʻida paleozoy erasi, yura, bur, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr yotqiziklari ochilgan. Sanoat miqyosidagi gazlilik 13 va 12 gorizontlarda belgilangan. Gorizontlar qumtosh, alevrolit, gil, mergel va ohaktoshlardan tarkib topgan boʻlib, 886–1014 m va 917–1058 m chuqurliklarda ochilgan. Kondagi gaz metanli, quruq. Kondensat oltingugurtli, 1 m3 qatlam gazida 13 g kondensat mavjud. Benzin fraksiyalarining guruhiy uglevodorod tarkibiga koʻra, kondensat metannaftenaromatli tipga mansub. Kondan hozirgi kunda foydalanilmoqda.
Ingold (Shimoliy Karolina)
Ingold AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Sampson County okrugi tarkibiga kiradi.
Chamorro
Chamorro — xalq, Mariana o.larining asosiy aholisi. 97 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari), jumladan, Guam o.da 80 ming kishi yashaydi. Indonez til guruhiga kiruvchi tidda sUzlashadi. Dindorlari — xristian (katolik)lar.
Ingold (Shimoliy Karolina)
Aholisi
484 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 13,4 km2. Shundan 13,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 15 m balandlikda joylashgan.
Viktor Soy (kitob)
"Viktor Soy" Kino guruhinin rahbari Viktor Soy ning tarjimai holi, „Ajoyib odamlar hayoti“ turkumidagi rus rok musiqachilari haqidagi birinchi kitob. Muallifi-Vitaliy Kalgin. "Aleksandr Jitinskiy, Aleksey Ribin va boshqa „esdalikchilarning“ asarlaridan farqli oʻlaroq, Kalginning kitobi Soyga yaqin odamlar — birinchi navbatda KINO guruhi musiqachilari tomonidan maʼqullangan".
Tarixi
"Soy haqida munosib kitob"ni chiqarish gʻoyasi muallif tomonidan 2010-yilda, "Jitinskiyning „Soy abadiy“ kitobi nashr etilganidan koʻp oʻtmay" bu uning hafsalasi pir boʻlganida paydo boʻlgan.
2015-yildan boshlab Moskvaning turli nashriyotlarida Vitaliy Kalginning Soy haqidagi biografik tadqiqotlari nashr etiladi; GQ jurnalining maʼlumotiga koʻra, „Natalya Razlogova va uning turmush oʻrtogʻi Evgeniy Dodolev ixlosmandga yordam berishadi“.
2015-yil yanvar oyida „JZL“ („Yosh gvardiya“ nashriyoti) kichik seriyasida birinchi boʻlib „Viktor Soy“ kitobi nashr etiladi. Nashr xronologik tartibda joylashtirilgan uch qismdan iborat : bolalik va oʻsmirlik (1962-1977), 1977-yildan 1987-yilgacha boʻlgan davr va Viktorning yulduzli finali (1987-1990). Kalgin maʼlumoti boʻyicha huquqshunos boʻlgani uchun, „u tergovchi kabi ishlaydi — va jiddiy va sinchkovlik bilan voqealar xronologiyasini tiklaydi, faqatgina tasdiqlangan maʼlumotlardan foydalanadi“.
Kitobning rasmiy taqdimoti 2015-yil 5-sentyabrda Moskvada VDNKhda boʻlib oʻtgan Moskva xalqaro kitob yarmarkasida boʻlib oʻtdi.
2016-yil sentyabr oyida Nekrasovka tumanida joylashgan 117-sonli kutubxona (Moskva, 2-Volskaya koʻchasi, 20) kitobxonlar orasida eng mashhur kitoblar roʻyxatini tuzdi: ZhZL birinchi qatordan joy oldi.
Sharhlar
"JZL" „Viktor Soy“ kitobi haqida („Muzikalnaya pravda“ "Soyning birinchi adekvat tarjimai holi " deb atagan), „Kommersant“ gazetasining musiqa tanqidchisi Boris Barabanov shunday deb yozgan :"Qirq yoshli avlod uchun bitta kitob muqovasidagi „Soy“ va „JZL“ soʻzlari kutubxonani Vitaliy Kalgin kitobi bilan toʻldirish uchun etarli. Kalgin musiqachi, tanqidchi, voqealar ishtirokchisi boʻmasada, juda kamtar, sirli odam ekanligi ahamiyatlidir. Vitaliy Kalgin oʻz ijodiy ishi uchun maʼlumotni juda sinchkovlik bilan yigʻadi. U tom maʼnoda yuzlab manbalarni qaytadan koʻrib chiqadi, ularning kamida yarmi muallif tomonidan olingan asl intervyulardir."Fyodor Lavrov, Begemot pank guruhi rahbari :"'Kitobda juda koʻp qiziqarli narsalar bor … Va juda koʻp ish qilingan. Bemaʼni gaplarni shunchalik mashaqqatli ishlashga kuchi yetmaganlar yozsin.""Eto sladkoe slovo Kamchatka" kitobining muallifi va tuzuvchisi Vladimir Mitin, tan oladi :"'15 yildan oshiq vaqtdan beri KINO guruhi va Viktor Soyning ashaddiy muhlsi boʻlganim sababli, ishtirokchilar bilan bogʻliq turli xil materiallarni toʻpladim, bunday nashrlar meni deyarli hayratda qoldirmasdi. Lekin ochigʻini aytishim kerak — bu kitob meni hayratda qoldirdi."Muallifning oʻzi bunday tadqiqotda „havaskor professional jurnalistlarga qaraganda yahshroq“ deb hisoblaydi ; ehtimol bu "sotilishning yuqori darajadaligi ni tushuntiradi.
Ushbu asarda „iborama-ibora, asosiy rus rokchilaridan birining va bir necha avlodlar uchun sevimli boʻlgan guruhning qiyofasi namoyon boʻladi“ ; „muallif matnining oʻn foizi va bilvosita nutqning toʻqson foizidan iboratdir“.
Aleksey Venediktovga kitob yoqdi. „Nezavisimaya gazeta“ Kalgin ishidagi „muxlislik yondashuvining xususiyatini“ qayd etgan.
Tanqidlar
Baʼzi sharhlovchilar bu kitobni „mukammal emas“ deb hisoblashadi va unga boʻlgan munosabatlari „noaniq“ ; Rashid Nugʻmonov saytida muxlislar faktik xatolar mavjudligini taʼkidlaydilar, Rolling Stone Russia jurnalida esa: „Soyning vafotidan keyingi shon-sharafi haqida deyarli hech narsa yoʻq“ deyilgan.
„Smena“ gazetasi bir fikr bildirdi: agar nashriyot „bu asarni katta seriyada qayta nashr etishni oʻylasa, matnni toʻldirish yoki uni qayta ishlash haqida oʻylash kerak“ ."Rossiyskaya gazeta" gazetasi sharhlovchisi Kalginning ishi haqda quyidagicha fikr bildirgan: „Men qoʻlimdan kelgancha izlandim, lekin asosiy narsani tushuntira olmadim“ .Biroq, „Komsomolskaya pravda“ nashriyoti kitobni „qiziq“ deb ataydi.
Grozon
Grozon Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
396 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,5 km2. Dengiz sathidan 239 – 385 m balandlikda joylashgan.
Shi szin
Shi szin (Qo‘shiqlar kitobi) - xitoy adabiyotining qadimiy durdonalaridan biri. U qadimgi Xitoyning turli hududlaridagi urf-odatlari, tili va mafkurasi haqida xabar beruvchi muhim manba hisoblanadi. Shuningdek, Shi szin konfutsiylikning muqaddas manbasi “U Szin” (Besh klassika)ning tarkibiy qismiga kiritilgan.
Usmon Qoʻchqor
Usmon Qoʻchqor(1953-yil 15-iyul — 21-sentyabr 2017-yil ) — shoir va tarjimon. 1970—1975-yillarda Toshkent davlat universitetini oliy maʼlumotga ega boʻlgan holda tamomlagan.
Sheʼriy toʻplamlari
„Ogʻif karvon“, „Uyqudagi minora“ va „Akssiz sadolar“.
Vafoti
Usmon Qoʻchqor 2017-yil Toshkent shahrida vafot etgan.
Sheol
Sheol (ibr. «ostki, quyi») - yahudiylik mifologiyasiga ko‘ra, o‘liklar dunyosi.
Bourdeau
Bourdeau Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Chambéry tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
484 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 100,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,8 km2. Dengiz sathidan 228 – 1460 m balandlikda joylashgan.
NGC 2704
NGC 2704 Silovsin yulduz turkumidagi SBab tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1787-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Holland (Arkansas)
Holland AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Faulkner okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
577 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 32,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,8 km2. Shundan 17,8 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 113 m balandlikda joylashgan.
Freienwill
Hududi
Freienwillning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Wagna
Wagna Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Leibnitz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12.98 km2. 5212 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Suèvres
Suèvres Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loir-et-Cher departamenti Blois tumani tarkibiga kiradi.
Ilıcaköy (Taşova)
Ilıcakoʻy — Amasiya viloyatining Taşova tumaniga qarashli qishloq.
Suèvres
Aholisi
1450 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 39,4 nafar kishi.
Ilıcaköy (Taşova)
Tarixi
Qishloq 1926-yildan beri shu nomga ega. Ilgari Qirxarman qishlogʻi mahallasi boʻlsa, 1956-yil 10-fevralda qishloq maqomiga ega boʻlgan.
Suèvres
Geografiyasi
Maydoni — 36,8 km2.
Ilıcaköy (Taşova)
Joylashuv
Qishloq Amasiya shahar markazidan 32 km uzoqlikda joylashgan. Taşova shahar markazidan 17 km uzoqlikda.
Carlo Azeglio Ciampi
CHAMPI (Ciampi) Karlo Adzelo — Italiya davlat arbobi. Filologik va yuridik oliy maʼlumotga ega. Ikkinchi jahon urushi davrida Qarshilik koʻrsatish harakati ishtirokchisi. 1946 yildan Italiya Bankida mehnat faoliyatini boshlagan (1997 yildan boshqaruvchisi). 1993—94 yillarda Italiya hukumati raisi. 1996 yildan Italiya xazinachilik vaziri, 1999 yil 13 maydan Italiya Respubikasi prezidenta
Laktatsiya
Laktatsiya (lakt...) — odam va sut emizuvchi hayvonlarda sut hosil boʻlishi, yigʻilishi va vaqt-vaqti bilan ajralib chiqishi. Sut emizuvchi hayvonlarning urgʻochilari va ayollarga xos. L. tugʻruqdan keyin boshlanadi. Sut sut bezlaritsa qondan soʻrib olingan oziq moddalar hisobiga yigʻiladi. L. — murakkab neyro-gumoral jarayon (qarang Ney-ro-gumoral regulyasiya). Ayollarda koʻzi yorigan kunining dastlabki kunidanoq ogʻiz suti, 2—3 haftadan keyin esa rosmana sut kela boshlaydi; 10—20-haftalarga kelib L. avjiga chiqadi. L. muddati har bir ayol sut bezlarining oʻziga xos xususiyatlariga, emizikli onaning ovqatlanish tarziga, shuningdek, bolani emizib boqishiga bogʻliq (qarang Goʻdak). Agar sut bezlaridan sut chi-karib turilmasa, L. toʻxtaydi.
Eminachma, Düzce
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Eminaçma— Turkiyaning Düzce viloyatining Düzce tumanida joylashgan qishloq. Aholisi 243 nafarni tashkil etadi (2022).
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Monchiero
Monchiero Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Cuneo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4 km2. 586 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Langourla
Langourla Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Côtes-d'Armor departamenti Dinan tumani tarkibiga kiradi.
Tunnel Hill (Georgia)
Aholisi
1209 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 310 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,9 km2. Shundan 3,9 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 256 m balandlikda joylashgan.
Laktoza
Laktoza (lakt...), sut qandi, S12N22OP — disaharidlar guruhiga mansub uglevod, D- glyukoza va D- galaktozalar qoldiqlaridan hosil boʻlgan. Optik faol; mol. m. 342,3. Ona sutida — 5—8%, sigir sutida — 4—e5% Laktoza bor. Laktoza — oq kristall modda, taʼmi shirin, suvda yaxshi eriydi. Kislotalar bilan gidrolizlanganda va laktaza taʼsirida glyukoza va galaktozata parchalanadi. Kaytarilish xususiyatiga ega, bijgib sut kislotasini hosil qiladi, shu bois sut mahsulotlari tayyorlashda Laktoza qoʻl keladi. Sut yogʻi va oqsili ajratilgach, zardobidan Laktoza olinadi. Oziq-ovqat sanoati, tibbiyot va bakteriologiyada (oziq muhitlar tayyorlashda) ishlatiladi.
NGC 2705
Ushbu obyektni Wilhelm Tempel 1877-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Shvetambarlar
Shvetambarlar (oq kiyinganlar) - jayniylikdagi ikki asosiy yo‘nalishlardan biri. Ular digambarlar (havo kiyinganlar, yalang‘och yuradilar)dan farqli ravishda oddiy oq kiyim kiyib yuradilar. Shvetambarlar ayol kishini monaxlikka qabul qilish mumkin va u mokshaga erishishga qodir, deb hisoblaydilar. Ularning ta’kidlashicha, 19-tirtxankar malinatx ayol kishi bo‘lgan.
Davron Toshev
thumb|Toshev Davron- Buxorolik miniatyurachi rassom Davron Toshev- Buxoro lik miniatyura chi rassom. "Hunarmand" uyushmasi a'zosi   (2000),  "Markaziy Osiyo hunarmandlari" festivali qatnashchisi (2001-2003), "Shuhrat" medali sohibi (2005), O'zbekiston Badiiy ijodkorlar uyushmasi a'zosi         (2006).
Tarjimai holi
1970-yil 5-yanvarda Boxoro viloyatida tug'ilgan. 5-hunar-texnika bilim yurtini tugatgan (1985-1989), Buxoro davlat universiteti badiiy grafika bo'limi (2004-2007) Toshkent shahridagi "Sanoi nafis" ijodiy guruhi ustalari shogirdi (1992-1994), Kogon shahridagi "Me'mor" kichik korxonasi bosh rassomi     (1994-1997), Buxoro shahar ixtisoslahtirilgan san'at maktabi o'qituvchisi (1997- 2010), "Hunarmand uyushmasi a'zosi (2000), "Markaziy Osiyo hunarmandlari" festivali qatnashchisi Qozog'ston  (2001-2003), "O'zbekiston miniatyurasi" ko'rgazmasi qatnashchisi Fransiya (2005), O'zbekiston Badiiy ijodkorlar uyushmasi a'zosi (2006), "Aquarelles" ko'rgazmasi qatnashchisi Fransiya (2011), "Usta davron" (BUXORO IPAK QOGOZ, ООО) miniatyura va tabiiy Buxoro qog'ozi ishlab chiqish maktabi asoschisi (2018).
Ijodi
200 dan ortiq ijod namunalari mavjud. Buxoro miniatyura maktabi rivojiga alohida hissasini qo'shgan, nafaqat O'zbekiston, xorijda ham hamkasblari va miniatyura san'ati muxlislariga yaxshi tanish. Musavvir Sharq miniatyura san'atining ham badiiy, ham poetik usullarini mahorat bilan uyg'unlashtirgan. thumb|Usta Davron Toshev ijodidan "Marché d'Art de Noël" ko'rgazmasi qatnashchisi Fransiya (2006), shahsiy ko'rgazma, Bryussel shahri (Belgiya-2006), shahsiy ko'rgazma, Lion shahri (Fransiya-2007), shahsiy ko'rgazma, Grenoble shahri (Fransiya-2008), shahsiy ko'rgazma, (Fransiya-2009), shahsiy ko'rgazma, Kamoliddin Behzod nomidagi memorial-bog' muzeyi (Toshkent-2012).
Rassom Buxoro miniatyura dunyosiga shu qadar chuqur kirib borganki, uning asarlari personajlar mukammalligi, chiziqlarning nozikligi bilan ajralib turadi. Davron Toshev zamonaviy o'zbek miniatyura san'atida birinchi yo'nalishga mansubdir.Hozirgi kunda rassomning 100 dan ziyod shogirtlari mavjud.
Suratlar mavzusi
thumb|Usta Davron miniatyura maktabi
Manbalar
"Turkum: Buxoroda tug'ilgan| 1970- yil tug'ilgan| 5-yanvarda tug'ilgan| rassmom| miniatyurist"
Heinersbrück
Heinersbrück Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Spree-Neiße tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 23,69 km2. 632 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Heinersbrückning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Boks boʻyicha yarim ogʻir vazn toifasida 2023-yilgi jahon chempionati
2023-yilgi IBA boks boʻyicha jahon chempionatidagi qoʻshma musobaqa 2023-yilning 4-14-may kunlari boʻlib oʻtdi.
Villaconejos
Villaconejos Ispaniyaning Madrid mintaqasida joylashgan shahardir. Madrid provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 36,65 km2. Aholisi — 3482 kishi (2010).
Ivanhoe (Shimoliy Karolina)
Ivanhoe AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Sampson County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
311 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 13 km2. Shundan 13,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Gogiashvilebi
Gogiashvilebi (gruz. Gogiashvilebi) — Gruziyadagi qishloq.
2014 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 194 kishi istiqomat qiladi.[1]
Montmorin (Puy-de-Dôme)
Montmorin Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Clermont-Ferrand tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
518 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,5 km2.
Amon Göth
Amon Leopold Gyot ( 11-dekabr 1908 - 13- sentiyabr 1946) Avstryalik SS zobiti va harbiy jinoyatchisi. U Polshadagi Krakov-Plaszov viloyatidagi Plaszov Ishchi Konslagerida Komendantlik vazifasini bajargan.
Breckenridge (Missouri)
Breckenridge AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Caldwell County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
460 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,4 km2. Shundan 1,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 281 m balandlikda joylashgan.
Sharruma
Sharruma (Sharma) - Qadimda Suriyaning shimoliy hududlarida yashagan xurritlar chaqmoq ilohi Tesebuning o‘g‘li.
Bourg-Saint-Maurice
Bourg-Saint-Maurice Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Albertville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
6747 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 37,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 178,1 km2. Dengiz sathidan 744 – 3823 m balandlikda joylashgan.
Kisdér
Kisdér — Vengriyaning Baranya tumanidagi qishloq.
Anvar Solihboyev
Anvar Saidovich Solihboyev — oʻzbek diplomati, harbiy. 2004-2005-yillarda Oʻzbekistonning Pokistondagi elchisi.
Biografiya
1950-yil 26-oktabrda Samarqand shahrida tug‘ilgan.
1973-yilda Samarqand davlat universitetining tarix va ijtimoiy fanlar fakultetini tamomlagan.
1973-1991 — OʻzSSR davlat xavfsizligi idoralarida turli lavozimlarda xizmat.
1994-2004 — Oʻzbekiston Respublikasi Milliy xavfsizlik xizmati raisining o‘rinbosari.
2004-yil 23-apreldan 2005-yil 12-dekabrgacha — O‘zbekiston Respublikasining Pokiston Islom Respublikasidagi favqulodda va muxtor elchisi.
2005-yil 12-noyabrdan 2011-yil iyungacha — Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirining oʻrinbosari, Osiyo-Tinch okeani mintaqasi davlatlari bilan aloqalar boshqarmasi boshligʻi.
2011-yildan nafaqada.
Oilasi
Uylangan, ikki nafar farzandi bor.
Ukasi — Solihboyev Umar Saidovich, Oʻzbekistonning Avstriyadagi elchixonasi maslahatchisi.
Singlisi Solihboyeva Umida Saidovna — O‘zbekistondagi eng yirik ijtimoiy dorixonalar tarmog‘i — „Dori Darmon“ aksiyadorlik jamiyati boshqaruvi raisi.
Nino Bule
Nino Bule (19-mart 1976-yilda tugʻilgan) — xorvatiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyut uchrashuvini 1999-yili oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 3ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
JAARS (Shimoliy Karolina)
JAARS AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Union County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
360 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 2,2 km2. Shundan 2,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Muhaqqiq al-Hilli
Najm ul-Din Abulqosim Ja'far bin al-Hasan bin Yahyo bin al-Hasan bin Said, al-Muhaqqiq al-Hilli va al-Muhaqqiq al-avval nomi bilan mashhurdir. Iroqning al-Hilla shahrida nufuzli shia mujtahd oilasida tugilgan. U oʻn ikki shialiklarning huquqiy taʼlimot asarlarini shakllantirishda muhim rol oʻynagan. Uning “Sharai ul-islom” nomli huquqiy qo‘llanmasi o‘ttizdan ortiq sharhlovchilarni o‘ziga jalb etgan holda alohida ta’sir ko‘rsatgan.
Muhaqqiq Iroqning al-Hilla shahrida umrining ko‘p qismi o'tkan,u taniqli shia huquqshunoslari oilasida tug‘ilgan. U otasidan ilohiyot, fiqh va usulul fiqhdan bilimlar o‘rgangan. Muhaqqiq bu yerdagi shia seminariyasiga rahbarlik qiladi; Nosiriddin at-Tusiy Hulagu vakili sifatida shaharga tashrif buyurganida, Muhaqqiqga shaharning ilm-fan elitasi vakili sifatida murojaat qilgan.
Intellektual natija
Muhaqqiq oʻz hayoti davomida fiqh va usulul fiqhdan tashqari, axloq, ilohiyot, filologiya va hatto bir necha jildli ilmiy qo'lanmalar yaratgan
Uning bugungi kungacha eng muhim mashxur asari huquq bo'yicha keng tarmoqli qo'llanma bo'lgan Shara'i ul-islomdir. Bu, asar, shialarning eng muhim huquqiy asarlaridan biri hisoblanib, olimlar tomonidan yozilgan sharhlarning ko‘pligi (o‘ttizdan ortiq) ko‘rinib turibdi. U asar fors va rus tillariga tarjima qilingan va Britaniya Hindistonida shia musulmon qonunining asosi sifatida ishlatilgan.. U bu qonunni to'rt toifaga ajratadi: ibodat (masalan, namoz, ro'za), ikki tomonlama huquqiy hujjatlar (masalan, nikoh), bir tomonlama huquqiy hujjatlar (masalan, taloq) va qoidalardir (masalan, meros). Bu qonunga boshqa huquqshunoslar ham amal qilganlar.
Uning yana bir muhim asari “Usulul-fiqh” (fiqhiy metodologiya) sohasida yozilgan “Maʼarij ul-usul” dir. Bu asarda u o'sha davridagi shia faqihi ( mujtahid )ning Qur'on, hadis va o'n ikki imomning so'zlaridan shariatni to'g'ri tushunishda markaziy o'rin tutganini ta'kidlaydi. Shu bilan birga, Muhaqqiqning huquq nazariyasi huquqiy metodologiyaga mos yondashuvda. Holbuki, undan oldin mujtahidning emas, hadisning hukmiga itoat qilingan.
NGC 2706
Ushbu obyektni Lewis Swift 1886-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Holly Grove (Arkansas)
Holly Grove AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Monroe okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
722 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 401,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,8 km2. Shundan 1,8 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 55 m balandlikda joylashgan.
Grusse
Grusse Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
181 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 54,8 nafar kishi.
Waisenegg
Waisenegg Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Weiz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 26.04 km2. 1137 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Grusse
Geografiyasi
Maydoni — 3,3 km2. Dengiz sathidan 228 – 550 m balandlikda joylashgan.
Montà
Montà Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Cuneo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 26 km2. 4544 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Abul Abbos al-Hasan ibn Sufyon ash-Shayboniy al-Baluziy an-Nasaviy
Baluziy, Abul Abbos al-Hasan ibn Sufyon ash-Shayboniy al-Baluziy an-Nasaviy- shofi’iylikdagi yirik muhaddis,faqih, muftiylardan.Niso viloyatidagi Baluz (Faruz) qishlog‘ida tug‘ilgan. Tugʻilganligi haqida aniq maʼlumot mavjud emas. Vafoti 915—916-yil.
Faoliyati
Sam’oniyning yozishicha, u Iroq,Shom,Misr va Xuroson shaharlari bo‘ylab sayohat qilgan, uning huzuriga turli mamlakatlardan olimlar kelib saboq olganlar. XII asrda uning Baluz qishlog‘idagi qabri ziyoratgoh bo‘lgan. Sam’oniy Baluziyni fiqh, hadis va ilmi adab bo‘yicha 20 ustozi va 10 ta shogirdini qayd etib o‘tgan.
Asarlari
Fiqhga doir 3 asari bor
Chana
thumb thumb thumb
Chana, chena — asosan, qor va muz sirtida sirpanib yuriladigan gʻidsiraksiz aravacha. Usti ochiq, yopiq (kajavali), soyabonli va boshqa xillari bor. Sirpangʻich yogʻoch (changʻi) ustiga oʻrnatilgan korpusdan iborat. Baʼzan, sirpangʻich yogʻoch tagiga metall ham qoplanadi. Chanadan transport va sport vositasi, bolalar oʻyinchogʻi sifatida foydalaniladi. Chanani odam, ot, bugu, itlar va hatto gʻozlar tortib yurishi mumkin. Asosan, qish uzoq davom etadigan va qor koʻp yogʻadigan shimol mamlakatlarida keng tarqalgan. Qadimgi Misr]?, Rus va boshqa baʼzi mamlakatlarda chana dafn marosimlarida ham qoʻllanilgan. [[Oʻzbekiston hududida, asosan, bolalar va sport chanasi ishlatiladi. Chananing 6 — 8 sportchiga moʻljallangan "chanaqayiq" rusumli sport turi rezinapolimer materiaddan tayyorlanadi.
Langrolay-sur-Rance
Langrolay-sur-Rance Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Côtes-d'Armor departamenti Dinan tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
816 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 154,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,3 km2.
Twin City (Georgia)
Twin City AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Emanuel okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1752 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 188,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,3 km2. Shundan 9,3 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 94 m balandlikda joylashgan.
Fredeburg
Fredeburg Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Herzogtum Lauenburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,09 km2. 35 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Chana sporti
Chana sporti — qishki sport turi, bir kishilik (ogʻirligi 22 kg) va ikki kishilik (ogʻirligi 26 kg) chana (sirpanchiklarining eni 15 sm, orasi 48 sm, uz. 124—150 sm) da 800–2000 m qorli yoki muzlatilgan maxsus qiyalik trassadan tez uchish musobaqasi. Chana sporti 19-asr oxirida Yevropada sport turi sifatida shakllangan, 1883-yilda Shveysariyaning Davos shahri yaqinida birinchi xalkaro musobaqa oʻtkazilgan. 1884-yildan Germaniyada sport chanalari ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. Chana sporti 1924-yildan Xalqaro bobsley va toboggan federatsiyasi tarkibida rivojlana boshladi. 1954-yilda Xalqaro Chana sporti federatsiyasi (FIL) tashkil topdi, unga 40 dan ziyod davlat aʼzo. Chana sporti boʻyicha 1955-yildan jahon chempionati oʻtkazib kelinadi, 1964-yildan olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritilgan. Chana sporti Avstriya, Germaniya, Italiya, Norvegiya, Polsha, Chexiya, Shveysariya kabi davlatlarda rivojlangan.
Elektr zaryad
Elektr zaryadi materiyaning fizik xossasi boʻlib, zaryadlangan moddaning elektromagnit maydonga qoʻyilganda kuchga ega boʻlishiga olib keladi. Elektr zaryadi musbat yoki manfiy boʻlishi mumkin (odatda protonlar va elektronlar tomonidan tashiladi). Bir xil ishorali zaryadlar bir-birini itaradi va turli ishorali zaryadlar bir-birini tortadi. Aniq zaryadsiz jism neytral deb ataladi. Zaryadlangan moddalarning oʻzaro taʼsiri haqidagi dastlabki bilimlar klassik elektrodinamika deb ataladi va kvant taʼsirini hisobga olishni talab qilmaydigan muammolar uchun hali ham toʻgʻri.
Elektr zaryadi saqlanadigan kattalik; izolyatsiya qilingan tizimning sof zaryadi, musbat zaryad miqdori va manfiy zaryad miqdori yigʻindisi oʻzgarmaydi. Elektr zaryadini subatomik zarralar olib yuradi. Oddiy moddada manfiy zaryadni elektronlarda, musbat zaryadni esa atom yadrolaridagi protonlarda saqlanadi. Agar moddada elektronlar protondan koʻp boʻlsa, u manfiy zaryadga ega boʻladi, kamroq boʻlsa — musbat zaryadga ega boʻladi, agar ularning soni teng boʻlsa, bu modda neytral boʻladi. Zaryad kvantlangan boʻlib; uni e=1.602×10-19 C elementar zaryad deb ataladigan birlikka karrali qiymatni qabul qiladi. e erkin mavjud boʻlishi mumkin boʻlgan eng kichik zaryad (kvarklar deb ataladigan zarralar kichikroq zaryadga ega -1⁄3e yoki 2⁄3e lekin ular faqat kombinatsiyada topiladi va har doim e ning butun soni boʻlgan zaryadga ega boʻlgan zarrachalarni hosil qilish uchun birlashadilar). Protonning zaryad miqdorii +e, elektroniki esa -e.
Elektr zaryadi elektr maydonlarini hosil qiladi. Harakatlanuvchi zaryad esa qoʻshimcha magnit maydon ham hosil qiladi. Elektr zaryadlarining elektromagnit maydon bilan oʻzaro taʼsiri (elektr va magnit maydonlarning kombinatsiyasi) elektromagnit (yoki Lorents) kuchining manbai fizikadagi toʻrtta asosiy kuchlardan biridir. Zaryadlangan zarralar orasidagi foton vositachiligidagi oʻzaro taʼsirlarni oʻrganish kvant elektrodinamika deb ataladi.
SI tomonidan olingan elektr zaryad birligi fransuz fizigi Sharl-Agustin de Kulon sharafiga kulon (C) deb nomlangan. Elektrotexnikada zaryad birligini amper-soatda (A⋅h) foydalanish ham keng tarqalgan. Fizika va kimyoda esa asosan elementar zaryaddan (e) birlik sifatida foydalaniladi. Kimyoda bir mol elementar zaryadning zaryadi boʻlgan Faraday doimiysi ham qoʻllaniladi. Kichik q belgisi koʻpincha zaryad miqdorini bildiradi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Electric_field_point_lines_equipotentials.svg/250px-Electric_field_point_lines_equipotentials.svg.png|right|thumb|250x250px| [[Elektron, manfiy zaryadlangan zarracha atrofida maydon chiziqlari va ekvipotensial sirtlar koʻrsatilgan diagramma. Elektr neytral atomda elektronlar soni protonlar soniga (musbat zaryadlangan) teng boʻlib, umumiy zaryad nolga teng boʻladi.]] Zaryad — moddaning boshqa zaryadlangan materiya bilan elektrostatik tortishish yoki itarilishini koʻrsatadigan asosiy xususiyatidir. Elektr zaryadi koʻplab subatomik zarralarning xarakterli xususiyatidir. Erkin turgan zarrachalarning zaryadlari e elementar zaryadga karrali boʻladi; shuning uchun biz elektr zaryadi e ni kvantlangan deymiz. Maykl Faraday oʻzining elektroliz tajribalarida birinchi boʻlib elektr zaryadining diskret tabiatini qayd etdi. Robert Millikanning neft tomchilari tajribasi bu haqiqatni toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatdi va elementar zaryadni oʻlchadi. Makroskopik obyektlar shakllanishi jarayonida tarkibiy atomlar va ionlar odatda neytral atomlarga elektr bilan bogʻlangan neytral ionli birikmalardan tashkil topgan tuzilmalarni hosil qilish uchun birlashadi. Shunday qilib, makroskopik ob’ektlar umuman neytral boʻlishga intiladi, ammo makroskopik obyektlar kamdan-kam hollardagina mutloq neytral boʻladi.
Baʼzan makroskopik obyektlarda material boʻylab tarqalgan, oʻz joyida qattiq bogʻlangan ionlar mavjud boʻlib, ob’ektga umumiy aniq musbat yoki manfiy zaryad beradi. Shuningdek, oʻtaoʻtkazuvchi elementlardan yasalgan makroskopik obyektlar kamroq yoki osonlik bilan (elementga qarab) elektronlarni qabul qilishi yoki berishi, soʻngra aniq manfiy yoki musbat zaryadni saqlashi mumkin. Agar obyektning aniq elektr zaryadi nolga teng boʻlmasa va harakatsiz boʻlsa, bu hodisa statik elektrlanganlik deb nomlanadi. Buni ikkita oʻxshash boʻlmagan materialni bir-biriga ishqalash, masalan, ani moʻynaga yoki shisha bilan ipak bilan ishqalash orqali osongina zaryad hosil qilish mumkin. Shu tarzda, elektr oʻtkazmaydigan materiallar sezilarli darajada musbat yoki manfiyy zaryadlanishi mumkin. Bir materialdan olingan zaryad boshqa materialga oʻtkaziladi va ikkinchi jism birinchi jism bilan bir xil kattalikdagi, ammo qarama-qarshi ishora bilan zaryadlanib qoladi. Zaryadning saqlanish qonuni har doim amal qiladi, musbat zaryadlangan obyektga bir xil kattalikdagi manfiy zaryad berishi kerak, yoki aksincha.
Birlik
SI tomonidan olingan elektr zaryad miqdorining birligi kulondir (belgi: C). Kulon, bir soniya davomida bir amperga ega boʻlgan elektr oʻtkazgichning kesimidan oʻtadigan zaryad miqdori sifatida aniqlanadi. Bu birlik 1946-yilda taklif qilingan va 1948-yilda ratifikatsiya qilingan. Elektr zaryad miqdorini koʻrsatish uchun odatda q belgisi ishlatiladi. Elektr zaryadining miqdori toʻgʻridan-toʻgʻri elektrometr bilan yoki bilvosita ballistik galvanometr bilan oʻlchanishi mumkin.
Elementar zaryad (protonning elektr zaryadi) SI birliklar tizimida asosiy kattalik sifatida ishlatiladi. Elementar zaryadning qiymati, SI birlik sistemasida aynan 1.602176634×10-19 C ga teng
Tarix
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/04/Bcoulomb.png/220px-Bcoulomb.png|thumb| Kulon burilish balansi Qadim zamonlardan beri odamlar toʻrt turdagi hodisalar bilan tanish boʻlgan, bugungi kunda hammasi elektr zaryadi tushunchasi yordamida tushuntiriladi: (a) chaqmoq, (b) torpedo baliqlari (yoki elektr nurlari), (c) Avliyo Elmo olovi va (d) moʻyna bilan ishqalangan qahrabo kichik, yengil narsalarni oʻziga tortishi. Qahrabo haqida birinchi maʼlumot koʻpincha qadimgi yunon matematigi Miletlik Talesga tegishli boʻlib, u miloddan avvalgi (624-546) davrlarda yashagan. Ammo Thales biron bir yozuv qoldirganmi yoki yoʻqmi degan shubhalar mavjud; chunki uning qahrabo haqidagi yozuvlari 200-yillarning boshidagi manbalardan maʼlum. Miloddan avvalgi 600-yillarda Thales bu hodisani jonsiz narsalarning ruhi borligining isboti sifatida tushuntirdi. Boshqacha qilib aytadigan boʻlsak, elektr zaryadi haqida hech qanday tushuncha yoʻq edi. Umuman olganda, qadimgi yunonlar ushbu toʻrt turdagi hodisalar oʻrtasidagi bogʻliqlikni tushunishmagan.
Ishqalanish orqali elektrlashtirish
Shisha boʻlagi va moʻyna parchasi (birortasi ham elektr xususiyatiga ega boʻlmagan) bir-biriga ishqalansa va ishqalangan yuzalar bir biriga tegib tursa ular elektr xususiyatlarini koʻrsatmaydi. Biroq, bir-biridan ajralganda ular bir-birlarini oʻziga tortadilar.
Bu tortishish va itarilish elektr hodisasidir va ularni koʻrsatadigan jismlar elektrlangan yoki elektr zaryadlangan deb ataladi. Jismlar boshqa koʻplab usullar bilan, shuningdek ishqalanish orqali ham elektrlanii mumkin. Ikki shisha boʻlakning elektr xususiyatlari (zaryad ishorasi) bir xil va qatronnikiga qarama-qarshidir: Shisha qatron itaradigan narsani oʻziga tortadi va qatron tortadigan narsani itaradi.
Elektr tokida zaryadning roli
Elektr toki — bu jismdan elektr zaryadining oqishidir. Asosiy zaryad tashuvchilar rolini musbat zaryadlangan proton va manfiy zaryadlangan elektron lar oʻynaydi. Ushbu zaryadlangan zarralarning har qaysisining harakati elektr tokini vujudga keltiradi. Koʻpgina hollarda, elektr toki yoʻnalishi boʻyicha harakatlanadigan musbat zaryadlar yoki teskari yoʻnalishda harakatlanadigan manfiy zaryadlar tomonidan olib borilishidan qatʼi nazar, elektr toki haqida gapirish kifoya. Ushbu makroskopik nuqtai nazar elektromagnit tushunchalar va hisoblarni soddalashtiradigan taxminiy koʻrinishdir.
Mikroskopik nuqtai nazarda, elektr tokini oʻtkazishning koʻplab usullari borligini koʻrish mumkin, jumladan: elektronlar oqimi; musbat zarralar kabi harakat qiladigan elektron kovaklar oqimi; va elektrolitik eritmada yoki plazmada qarama-qarshi yoʻnalishda oqadigan musbat va manfiy zarralar (ionlar yoki boshqa zaryadlangan zarralar) oqimi.
Elektr zaryadining saqlanishi
Izolyatsiyalangan sistemaning umumiy elektr zaryadi sistema ichidagi oʻzgarishlardan qatʼi nazar, oʻzgarmas boʻlib qoladi. Ushbu qonun fizikaga maʼlum boʻlgan barcha jarayonlarga xosdir va toʻlqin funksiyasining gauge invariantligidan lokal shaklda olinishi mumkin. Zaryadning saqlanishi zaryad oqimining uzluksizlik tenglamasi ga olib keladi. Umuman olganda, V integral hajmida zaryad zichligi ρ oʻzgarish tezligi yopiq sirt S = ∂ V orqali tok zichligi J boʻyicha integral maydonga teng boʻladi, bu esa oʻz navbatida aniq oqim I ga teng:
Shunday qilib, uzluksizlik tenglamasi bilan ifodalangan elektr zaryadining saqlanishi quyidagi natijani beradi:
Chol shutur qalʼasi
Chol shutur qalʼasi — Shahrekurd shahridan 5 km. uzoqlikda joylashgan qalʼa. Qalʼani Eron tosh oʻymakorlik sanʼatining nafis namunasi deb atasa boʻladi. Qalʼa bezaklari, ayniqsa, tosh ustunlarda Qojarlar davri meʼmorchiligi usullarining uygʻunligini kuzatish mumkin. Qalʼa Safaviylar davrida mahalliy hukmdorlar uchun qasr vazifasini oʻtagan. Qalʼa huhudida toshli asosiy darvoza, xon oʻtiradigan taxt, ichki hovli, hammom, omborlar, otxonalar mavjud. Birgina xon va ayonlar xonasida 38 ta toshli ustun mavjud. Qalʼa devorlarida afsonaviy sahnalarni hamda kundalik hayotni ifodalovchi rasmlar, gullar, parrandalar, farishtalar rasmlarini, koʻrish mumkin.
Elektr zaryad
Elektr zaryadining saqlanishi
va vaqt oraligʻida oqib oʻtgan zaryad miqdori tenglikning ikki tomonni integrallash orqali olinadi:
Bu yerda I — yopiq sirtdan oʻtadigan tok kuchi va q — sirt tomonidan belgilangan hajmdagi elektr zaryadi.