cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mirzo Hayit Sahbo
1980-yilda Sahboning o‘z qo‘li bilan tuzgan devoni O‘zFA Qo‘lyozmalar instituti fondida saqlanayotganligi aniqlandi. Devon 263 betdan iborat, 550 dan ortiq sheʼrlar joy olgan. Sheʼrlarining 61 tasi o‘zbek tilida. Janrlari: g‘azal, muxammas, musaddas. 1991-yilda adabiyotshunos H.Muxtorova shoirning „Tanlangan sheʼrlar“ini chop etdi.
DST
Yozgi vaqt yilning yoz oylarida tegishli mintaqaviy vaqt doirasida maʼlum bir miqdorda (odatda 1 soatga) soat vaqtining oldinga surilishidir.
Yozgi vaqtdan maqsad kechqurun sarflanadigan elektr energiyasini tejash hisoblanadi. Sababi aholining elektr energiyaga talabi ertalabgiga nisbatan kechqurun koʻproq boʻladi.
NGC 3446
Ushbu obyektni John Herschel 1836-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Javhar
Javhar- arabcha soʻz boʻlib sharq falsafasida olamning birlamchi sababi, moddiy yoki ruhiy asosi, degan maʼnoda keng qoʻllanilinadi.
Shurf
Shurf (nem.) — yer yuzasiga chiqish yoʻliga ega boʻlgan vertikal, baʼzan qiya kon inshooti, chuq. 40 m gacha boʻladi. Yer yuzasidan foydali qazilmalarni izlash va razvedka qilish hamda muhandislik geol.si va gidrogeologik tadqiqotlar qilish maqsadida oʻtkaziladi. Foydali qazilmalarni qidirish, suvni chiqarib tashlash, shamollatish, materiallarni yuqoriga chiqarish, odamlarni pastga tushirib chiqarish maqsadlarida foydalaniladi. Mustahkam boʻlmagan togʻ jinslaridan oʻtadigan Sh.lar mustahkamlanadi, chuq. 10 m dan ortiqlari shamollatiladi. Sh.lar kvadrat yoki toʻgʻri toʻrtburchak, yumaloq shakllarda boʻladi.
Shkallë
Shkallë Albaniyaning Tirana okrugidagi Dajt munisipalitetidagi qishloqdir. 2015-yilda mahalliy hukumat islohotida u Tirana munitsipaliteti tarkibiga kirdi.
François Jacob
thumb|François Jacob
François Jacob (1920.17.6, Nansi) — fransuz mikrobiologi, genetigi. Bakteriya xujayralarida genetik axborotning tashilishi va oqsil sintezining boshqarilishi (operon konsepsiya) gipotezasi mualliflaridan biri. Asarlari lizogeniyaga (episom konsepsiya, 1958) oid, Nobel mukofoti laureati (1965, A. Lvov va J. Mono bilan hamkorlikda).
Yamayka 2016 yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlarida
2016-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida uchta sport turi boʻyicha 56 nafar Yamaykalik sportchilar ishtirok etdi. Bu Yamayka Olimpiya oʻyinlari tarixidagi eng katta delegatsiya boʻlgan. O‘yinning ochilish marosimida ayollar o‘rtasida 100 metrga yugurish bo‘yicha ikki karra Olimpiada chempioni boʻlgan Shelli-Ann Freyzer-Prays Yamayka terma jamoasining bayroqdori boʻlishga muyassar boʻldi, yopilish marosimida esa boshqa bir sportchi Javon Frensis bayroqni ko‘tarib chiqdi, terma jamoa tarkibida 4 × 400 metrga estafetada kumush medal sohibi boʻldi.
Bat
Bat — Tailand pul birligi. 1 B.=100 satang, 1928-yilda muomalaga kiritilgan. Valyutalar kursi boʻyicha 25,1 B.=1 AQSH dollari (1994-yil oxiri).
Yamayka 2016 yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlarida
Musobaqa yakuniga ko‘ra, yamaykalik sportchilar 6 ta oltin, 3 ta kumush va 2 ta bronza medali bilan daqdirlangan va Yamayka terma jamoasiga norasmiy medallar jadvalida 16-o‘rinni egallash imkonini qoʻlga kiritgan. Yamaykaning tarixida Olimpiya oʻyinlaridagi chiqishlarida birinchi marta yamaykalik sportchilar 6 ta oltin medalni qoʻlga kiritishga musharraf boʻldi. Shunga oʻxshash yutuq dastlab 2008-yilda qoʻlga kiritilgan edi, lekin keyinchalik Nesta Karterning doping-testida taqiqlangan modda topilgani sababli Yamayka terma jamoasi 4×100 metrga estafetadagi oltin medaldan mahrum bolishtilar.
Usen Bolt ketma-ket uchta Olimpiya oʻyinlarida Pekin-2008-yil, London-2012-yil va Rio-de-Janeyro-2016 yillari 100 va 200 metrga yugurish boʻyicha gʻolib chiqqan yagona sportchidir. Jami 8 ta Olimpiada oltin medalini qoʻlga kiritgan Bolt bu koʻrsatkich boʻyicha amerikalik Rey Urey bilan tenglashib, bitta oliy mukofotni finiyalik Paavo Nurmiga boy berdi.
Salina (New York)
Salina AQShning New York shtatida joylashgan shahardir. Onondaga okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
33,710 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Geografiyasi
Maydoni — 39,1 km2. Shundan 35,7 km2 quruqlik, 3,4 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 132 m balandlikda joylashgan.
Bourriot-Bergonce
Bourriot-Bergonce Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Landes departamenti Mont-de-Marsan tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
311 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 4,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 76,3 km2.
Stark City
Stark City AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Newton County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
165 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Auenheim
Auenheim Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Haguenau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
731 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 174,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,2 km2. Dengiz sathidan 116 – 121 m balandlikda joylashgan.
Jakubovice
Jakubovice Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 206 ga yaqin aholisi bor.
Lokalahti
Lokalahti ( shvedcha : Lokalax ) — Finlandiyaning sobiq Turku va Pori provintsiyalaridagi qishloq va sobiq munitsipalitet hisoblanadi. U 1981 -ilda Uusikaupunki shahri bilan birlashtirilgan.
Geografiya
Lokalahti Uusikaupunki, Kalanti, Vehmaa va Taivassalo bilan chegaradosh. Shuningdek, dengiz orqali Kustavi bilan chegaradosh edi.
Rossin
Rossin Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ostvorpommern tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,62 km2. 158 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Rossinning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Viana de Cega
Viana de Cega Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Valladolid provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18,00 km2. Aholisi — 1962 kishi (2010).
Saint-Crépin-de-Richemont
Saint-Crépin-de-Richemont Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Dordogne departamenti Nontron tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
202 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 7,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 25,9 km2.
Genrix III
Genrix III (Inglizcha: Genrix III of England) (1207-yil 1-oktyabr, Winchester — 1272-yil 16-noyabr, Westminster) — 1216-yil 19-oktyabrdan 1272-yil 16-noyabrgacha 56 yil davomida Angliya qiroli sifatida hukmronlik qilgan.
Hayoti
U qirol Jon va Izabellaning (Angulem grafinyasi) ning oʻgʻlidir. U hayoti davomida „Vinchesterlik Genrix“ nomi bilan tanilgan. U 1216-yilda otasi vafot etganidan soʻng, to‘qqiz yoshida Angliya taxtiga o‘tirdi. Shunday qilib, Angliya monarxlari orasida u Ethelreddan keyin birinchi bola qirol boʻldi. Voyaga yetgunga qadar Angliyani ikkita regent boshqargan: 1-1216-1219-yillarda. Uilyam Marshal, Pembrok grafi va 1219-1227-yillarda birinchi qirol. Hubert de Burgh, Kent grafi. Bu ikkala regent ham xalq tomonidan yaxshi qabul qilingan.
Ammo u oxir-oqibat 1264-yilda birinchi ingliz parlamentini tuzishga va taklif qilishga majbur boʻlgan.
Yevropada, shuningdek, Angliyaning sobiq qiroli bilan qarindosh boʻlgan otasining Fransiyaga yutqazgan Normandiya, Anju va Akvitaniya kabi oʻz yerlarini qaytarib olish uchun juda koʻp harakat qildi, ammo u hech qanday muvaffaqiyatga erisha olmadi.
56 yil hukmronlik qilib, u Angliya va Buyuk Britaniya oʻrtasida 50 yildan ortiq hukmronlik qilgan 5 ta ingliz monarxlaridan eng birinchisi boʻldi.
Oʻlim
Edvard Fransiya qiroli Lui boshchiligidagi Sakkizinchi Salib yurishida qatnashgan, ammo Genrix tobora bemor boʻlib boraveradi. Yangi qoʻzgʻolon haqida xavotirlar koʻtarildi. Shundan soʻng Genrix oʻgʻli Edvardga Angliyaga qaytishi kerakligini yozadi, ammo Edvard qaytmaydi. Genrixning biroz tuzalgach qayta salib yurishlariga qoʻshilish istagini bildiradi, ammo sogʻligʻini toʻliq tiklay olmaydi. U 1272-yil 16-noyabrda Vestminsterda vafot etadi. Taxtni uning oʻgʻli Edvard egallaydi, u Angliyaga Gaskonidan yetib kelgan.
Jakubek barlos
Jakubek barlos, amir Joku, (toʻliq ismi) Jakubek ibn Muborak ibn Toʻgʻon ibn Qodon ibn Sharʼa ibn Qarochor noʻyon (7—1384) — barlos urugining yirik beklaridan. Amir Temurning karindoshi, safdoshi va qaynotasi, xos kishisi. U 1371 y. Zinda Chashmning Amir Temurga karshi uyushtirgan fitnasini bostirgan. Shu vokeadan bir oz keyin Amir Temur uni Kobul sh. va viloyatining hokimi etib tayinlaydi. 1384 y. boshida u Kobulda vafot etganidan soʻng sohibqiron unga taalluqli Kobuliston mulkini oʻgʻli Jahonshoh bahodurta va keyingi avlodlariga mul qilib beradi.
Bigfork (Minnesota)
Bigfork AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Itasca County, Minnesota|Itasca
Genrix III
Oʻlim
Uning xohishiga binoan Vestminster abbatligida, cherkovning baland qurbongohi oldiga, Sent-Eduardning sobiq joyida dafn qilingan. Bir necha yil oʻtgach, u Genrix uchun kattaroq qabr qidira boshladi va 1290-yilda Edvard otasining jasadini Vestminster Abbetidagi hozirgi joyiga koʻchiradi.
Bigfork (Minnesota)
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
446 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 97,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,66 km2. Shundan 4,58 km2 quruqlik, 0,08 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 399 m balandlikda joylashgan.
Bat indasgris
"BAT INDASGRIS" (VAT Industries) - Buyuk Britaniyadagi yirik oziq-ovqat kompaniyasi. Jahondagi yetakchi transmilliy kompaniyalardan biri. 1902-yilda tashkil etilgan. (Oziq-ovqat, kosmetika, qogʻoz va boshqa mahsulotlar ishlab chiqaradi.
Jala
Jala — shiddat bilan yogʻadigan qisqa muddatli atmosfera yogʻini; kuchli yomgʻir. Baʼzan, xoʻl qor, qor uchqunlari aralash yogʻadi. J.ning yogʻish jadalligi har soatda 100 mm gacha yetadi. J. bulutdan emas, balki atmosferadagi sovuq frontda (qarang Atmosfera frontlari) joylashgan nobarqaror havo massalaridan yoki konveksiya natijasida yogʻadi. Xalq xoʻjaligiga, ayniqsa qishloq xoʻjaligiga zarar yetkazishi, suv toshqinlariga sabab boʻlishi mumkin.
1-aprel
1-aprel — Grigoriy taqvimida yilning 91- (kabisa yilida 92-) kuni. Yil yakuniga 274 kun qoladi.
Tavalludlar
Yana qarang: Turkum:1-aprelda tugʻilganlar
Vafot etganlar
Yana qarang: Turkum:1-aprelda vafot etganlar
Zádorfalva
Zádorfalva — Vengriyaning shimoli-sharqidagi Borsod-Abauj-Zemplén okrugidagi qishloq.
Bata
Bata — Ekvatorial Gvineyadagi shahar. Mamlakatning materik qismi — Rio-Munining maʼmuriy markazi. Aholisi 24 ming kishi (1985). Gvineya qoʻltigʻidagi yirik port, chetga kofe, kakao, palma moyi va yongʻogʻi chiqaradi. Sement va taxta tilish zavodlari bor.
Yangiturmush (Laylak tumani)
Yangi-Turmush (Жаңы-Турмуш) — Qirgʻiziston Respublikasining Botken viloyati Laylak tumaniga qarasli qishloq. Qatran ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 1 613 kishi.
Attichy
Attichy Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Compiègne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1852 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 126,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,7 km2. Dengiz sathidan 36 – 140 m balandlikda joylashgan.
Dexter (teleserial)
Dexter — Amerika televizion seriali. Yaratuvchisi James Manos Jr. boʻlib. Showtime telekanalida namoyish etilgan.
Qoşaoba
Qoşaoba (shuningdek, Koshaoba) — Ozarbayjonning Zardob tumanidagi qishloq va Munitsipalitet. 2,492 nafar aholi istiqomat qiladi.
Brandon Prust
Brandon Raymond James Prust  (1984-yil 16-martda tugʻilgan) — kanadalik sobiq professional xokkeychi. Brandon Prust 2004-yilgi NHLga kirish loyihasida „Calgary Flames“ xokkey klubi safiga qabul qilindi.
Oʻyin faoliyati
Brandon Prust 2004-yilgi NHL kirish loyihasida umumiy 70-oʻrindagi tanlov asosida „ Calgary Flames “ xokkey klubi safiga qabul qilindi. Brandon Prust NHLdagi ilk oʻyinini 2006-yil 1-noyabrda „ Detroit Red Wings “ xokkey klubiga qarshi uchrashuvda oʻtkazdi.
2010-yilning 1-fevralida Brandon Prust Olli Jokinen bilan birgalikda Aleš Kotalík va Chris Higgins evaziga „New York Rangers“ xokkey klubiga almashtirildi. Brandon Prustning „New York Rangers“ xokkey klubidagi 2009—2010-yilgi mavsumi tugaganidan keyin, 3-iyul kuni Prust klub bilan yana ikki yillik 1,6 million dollarlik shartnoma imzoladi.
2015-yilning 1-iyulida Brandon Prust „ Vancouver Canucks “ xokkey klubi safiga qoʻshildi. Brandon Prust „Vancouver Canucks“ xokkey klubi safida 2008—2009-yilgi mavsumda ham faoliyat olib bordi. Shundan keyin, Brandon Prust 2016-yil 2-fevralda klubni tark etdi.
2017-yil 4-avgustda Brandon Prust „ Los Angeles Kings “ xokkey klubi oʻquv-mashgʻulot yigʻinida qatnashish uchun shartnoma imzoladi. 10 kun davomida „Los Angeles Kings“ klubi lagerida qatnashganidan soʻng, Brandon Prust 2017-yil 25-sentyabrda klubni tark etdi.
2017-yilning 29-noyabrida Brandon Prust „London Knights“ xokkey klubi safiga murabbiy sifatida qo‘shilish orqali 12 yillik professional faoliyatini yakunlaganligini eʼlon qildi.
NGC 3447
NGC 3447 Arslon yulduz turkumidagi SBdm/P tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1836-yilda kashf etgan.
Amerika Qoʻshma Shtatlari avtomobilsozlik sanoati
Amerika Qoʻshma Shtatlarida avtomobilsozlik sanoati — 1890-yillarda boshlangan va ichki bozorning kattaligi va ommaviy ishlab chiqarishni qoʻllash natijasida tezda dunyodagi eng katta sanoatga aylandi. Biroq, Amerika Qoʻshma Shtatlari 1980-yillarda eng yirik avtomobil ishlab chiqaruvchisi nomini Yaponiyaga, keyin esa 2008-yilda Xitoyga boy bergan. Hozirgi vaqtda Amerika Qoʻshma Shtatlari hajmi boʻyicha dunyoda yirik ishlab chiqaruvchilar orasida ikkinchi oʻrinda turadi va-yiliga 8-10 million dona ishlab chiqariladi. 2009-yildagi (inqiroz tufayli) 5,7 million dona avtomobil ishlab chiqarilgan va 1970 va 2000-yillar boshlarida 13-15 million dona avtomobil ishlab chiqarilgan.
Avtomobil sohasi yuzlab ishlab chiqaruvchilardan boshlangan, ammo 1920-yillarning oxiriga kelib, uchta yirik kompaniya: General Motors, Ford va Chrysler, ularning barchasi Metro Detroytda joylashgan edi. Buyuk Depressiya va Ikkinchi Jahon Urushidan keyin ushbu kompaniyalar gullab-yashnashni davom ettirdilar va Amerika Qoʻshma Shtatlari 1950-yilga kelib dunyodagi barcha avtomobillarning toʻrtdan uch qismini ishlab chiqardi (10,577,426 ning 8 005 859). Oʻtgan asrning 70-yillaridan boshlab, neftning yuqori narxlari va xorijiy avtoulov ishlab chiqaruvchilarining raqobati kuchayganligi kompaniyalarga jiddiy taʼsir koʻrsatdi. Keyingi-yillarda kompaniyalar vaqti-vaqti bilan orqaga qaytishdi, ammo 2008-yilga kelib, yuqorida aytib oʻtilgan inqiroz tufayli sanoat inqirozga yuz tutdi. Natijada General Motors va Chrysler bankrotlikni qayta tashkil etish toʻgʻrisida ariza berishdi va federal hukumatning ssudalari va sarmoyalari bilan taʼminlandi. Ammo Autodata Corp maʼlumotlariga koʻra, 2014-yil iyun oyida-yillik tarixdagi eng katta sotuvlar 16,98 million dona avtoulovlarga etgan boʻlib 2006-yil iyul oyidagi oldingi rekordni yangilagan.
80-yillarga qadar ishlab chiqarish korxonalarining aksariyati Katta Uchlik (GM, Ford, Chrysler) va AMCga tegishli edi. Ularning Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi bozordagi ulushi barqaror ravishda pasaydi, chunki koʻplab xorijiy avtoulov kompaniyalari Amerika Qoʻshma Shtatlarida fabrikalar qurdi. Toyota kompaniyasining Amerika Qoʻshma Shtatlarida 31000 toʻgʻridan-toʻgʻri ishchilari bor edi, bu ularning umumiy ish haqi miqdori 2,1 milliard dollarni tashkil qilar edi, bu Fordning 80 ming Amerika Qoʻshma Shtatlarilik ishchilariga va 3300 dillerlik korxonalari va Chryslerning 71100 Amerika Qoʻshma Shtatlarilik ishchilari va 2328 dillerlik korxonalariga nisbatan. right|thumb|450x450px| Amerika Qoʻshma Shtatlarida avtoulovlarning umumiy savdosi right|frameless|460x460px
Ishlab chiqarish
Oʻz-oʻzini quvvatlantiruvchi transport vositalarining rivojlanishi koʻplab texnologiya va butlovchi qismlar ishlab chiqaruvchilari va ular bilan bogʻliq sohalarni rivojiga olib keldi. Turli xil energiya manbalari birinchi avtomobillarda ishlatilgan — bugʻ, elektr va benzin. Minglab tadbirkorlar kichik va mahalliy miqyosda dastlabki avtomobillarni ishlab chiqarish, yigʻish va sotish bilan shugʻullanishgan. Savdolarning koʻpayishi bozorni kengroq taqsimlashi mumkin boʻlgan fabrikalarda ishlab chiqarishni keng miqyosda amalga oshirishga imkon berdi. Ransom E. Olds va Thomas B. Jeffery oʻzlarining avtomobillarini ommaviy ishlab chiqarishni boshladilar. Henry Ford koʻpgina oʻrta sinf amerikaliklar xarid qila oladigan avtomobil ishlab chiqarishga urgʻu berdi.
Dastlab badavlat shaxslar tomonidan sotib olingan, 1916-yilga kelib avtomobillar 875 dollardan sotila boshlangan. Tez orada bozor avtoulovlarning mexanik yaxshilanishi, narxlarning pasayishi, shuningdek, qismlarga boʻlib sotilishi va toʻlovlarni amalga oshirish yangi aktsiyalari bilan kengaydi. 1917-yildan 1926-yilgacha boʻlgan davrda sotishning-yillik oʻsish sur’ati 1903-yildan 1916-yilgacha ancha past edi. 1918, 1919, 1921 va 1924-yillarda avtomobil ishlab chiqarishda mutlaq pasayishlar kuzatildi. Avtomobilsozlik sanoat inqilobida katta siljishlarga sabab boʻldi, chunki u Amerika Qoʻshma Shtatlari iqtisodiyotida ilgari boʻlmagan tezlikdagi oʻsishni taʼminladi. Innovatsiya va sanoatlashtirishning birgalikdagi saʼy-harakatlari ushbu davrda avtomobilsozlik sanoatining rivojlanishiga imkon berdi va bu 20-asrda Qoʻshma Shtatlar ishlab chiqarishining asosi boʻldi.
Amerika yoʻl tizimi
right|thumb| 1926-yil 11-noyabrda tasdiqlangan Amerika Qoʻshma Shtatlari magistralining „yakuniy“ rejasi Avtomobilning amaliyligi dastlab yoʻllarning etishmasligi tufayli cheklangan edi. Shaharlar orasidagi sayohat asosan temir yoʻl, suv yoʻllari yoki avtoulovlar orqali amalga oshirildi. Yoʻllar asosan axloqsiz va sayohat qilish qiyin boʻlgan. Amerika gʻildirakli odamlari ligasi hukumatning cheklangan yordami bilan mahalliy mas’uliyat sifatida koʻrilganligi sababli yoʻllarni taʼmirladi va yaxshiladi. Shu vaqt ichida avtoulovlar ishlab chiqarishni koʻpayishi avtoulovlar savdosining keskinlashishi va ularning ommalashib borayotganligini koʻrsatdi.
Davlatning ishtiroki
Shtatlar hukumatlari yoʻllarni saqlashda, mahalliy fuqarolarni jalb qilib jamoat loyihasida zarur jismoniy mehnatni ishlatishda „corvee“ tizimidan foydalanishni boshladilar. Bu qishloq xoʻjaligidagi fermerlarning tovarlarini yomon yoʻllar orqali maxsulotlarini tashishga talabi asosiy sababi boʻldi.
Ikkinchi sabab urush davridagi transport vositalarining ogʻirligi edi. Birinchi jahon urushi paytida yoʻlga ogʻirroq yuk mashinalarini ishlatish uchun kiritilgan materiallar va macadam avtomagistrallari va yoʻllariga keng oʻtish uchun sababchi edi. Biroq, qishloq yoʻllari harbiy transport vositalari uchun hali ham muammo boʻlib kelgan, shuning uchun avtomobil ishlab chiqaruvchilari tomonidan elektr quvvatini oshirishga yordam berish uchun toʻrtta gʻildirakli haydovchi ishlab chiqilgan. Avtoulovlarning tarqalishi oshgani sayin moliyalashtirish yaxshilanishi kerakligi aniqlandi va davlat tomonidan moliyalashtirishga qoʻshilishi ushbu oʻzgarishlarni aks ettirdi.
Federal ishtirok
1916-yildagi Federal yordam yoʻllari toʻgʻrisidagi qonun yoʻllarni qurish uchun 75 million dollar ajratdi. Shuningdek, u harbiy texnikani yoʻllarni texnik xizmatlariga jalb qilinishiga sababchi edi. Undan keyin 1921-yil Federal avtomagistrali yordami toʻgʻrisidagi qonun yoʻl qurilishiga qoʻshimcha mablag ajratdi. 1924-yilga kelib, 31.000 kilometr asfalt yoʻli Amerika Qoʻshma Shtatlarida bor edi
Katta uchlik ishlab chiqaruvchilari
Henry Ford 1896-yilda avtomobillar ishlab chiqarishni boshladi va 1903-yilda oʻz kompaniyasini tashkil etdi. Ford Motor Company 1913-yilda Model T (1908-yilda taqdim etilgan) ishlab chiqaradigan birinchi konveyer lentasi asosida yigʻish liniyasi bilan ommaviy ishlab chiqarishni takomillashtirdi. Ushbu yigʻish liniyalari xarajatlarni sezilarli darajada kamaytirdi. Birinchi modellar 850 dollarga baholangan, ammo 1924-yilga kelib 290 dollarga tushib ketgan. Model T juda yaxshi sotildi va Ford Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi eng yirik avtomobil kompaniyasiga aylandi. 1927-yilda nafaqaga chiqqach, 15 milliondan ortiq Model T sotildi. Ford A Modelini 1927-yilda taqdim etdi (olti oylik ishlab chiqarish toʻxtatilganidan soʻng, Model T-dan oʻtish uchun) va uni 1931-yilgacha ishlab chiqardi. Biroq, A Model muvaffaqiyatli boʻlsa-da, Ford GM-ga va oxir-oqibat Chryslerga yutqazdi, chunki koʻproq zamonaviy mashinalarga va yangi dizaynga talab oʻsyapkan edi. Ford shuningdek, xorijiy ishlab chiqarish korxonalarini barpo etishda pioner boʻlgan, 1911-yilda Angliyada, 1925-yilda Germaniya va Avstraliyada ishlab chiqarish korxonalari tashkil etgan. 1922-yilda Ford hashamatli Lincoln avtomobil ishlab chiqaruvchisini sotib oldi va 1938-yilda Mercury boʻlinmasini tashkil etdi.
Tez orada dunyodagi eng yirik avtomobilsozga aylanadigan General Motors Corporation (GM) kompaniyasiga 1908-yilda William Durant tomonidan asos solingan. Durant ilgari avtoulov ishlab chiqaruvchisi boʻlgan va 1904-yilda Buickni oʻz nazoratiga olgan. Dastlab kompaniya 1908-yilda Buick, Oldsmobile va Oklandni sotib oldi (keyinchalik Pontiac boʻladi). Keyingi-yili GM boshqa qator avtomobil kompaniyalari va ehtiyot qismlar etkazib beruvchilari, shu bilan birga Cadillac ni sotib oldi. Durant Fordni sotib olishga ham qiziqib qoldi, lekin birlashish muzokaralaridan soʻng Henry Ford oʻz kompaniyasini mustaqil boʻlishga qaror qildi. 1910-yilda Durant kompaniyani sotib olish bilan haddan tashqari kengaytirgandan keyin GM boshqaruvini yoʻqotdi. Bir guruh banklar GM boshqaruvini oʻz qoʻllariga oldi va Durantni ishdan boʻshatdi. Durant va Lui Chevrolet 1913-yilda Chevrolet ni tashkil etdilar va juda tez muvaffaqiyatga erishishdi. Durant GM da aktsiyalarni sotib ola boshladi va 1915-yilga kelib nazoratni qoʻl ostiga oldi. Chevrolet GM tomonidan 1917-yilda sotib olingan va Durant GMga rahbarlik qilishni boʻshlaydi. 1921-yilda Durant yana kompaniyadan ortga chiqarildi. 1920-yillarning oxirida General Motors eng yirik avtomobilsozchi boʻlib Fordni ortda qoldirdi. Alfred P. Sloan boshchiligida General Motors markazlashtirilmagan boshqaruvni joriy etadi va har bir narxdagi klass uchun alohida boʻlimlarni tashkil etadi. Shuningdek, ular-yillik model yangilanishlarini taqdim etdilar. GM, shuningdek, Charles F. Kettering boshchiligida texnologiyada innovator boʻldi. GM Fordning orqasidan chet elda kengayib, 1925-yilda Angliyaning Vauxhall Motors, 1929-yilda Germaniyaning Opel va 1931-yilda Avstraliyaning Holdenini sotib oldi. GM shuningdek, 1919-yilda oʻz avtomobillarini xaridorlariga kredit berish uchun GMAC (hozirgi Ally Financial) ni tashkil qildi.
Walter Chrysler ilgari Buick prezidenti boʻlgan va GM kompaniyasining ijrochi direktori boʻlgan. 1920-yilda GMni tark etganidan soʻng, u Maxwell Motor Company boshqarishni oʻz qoʻliga oldi, kompaniyani jonlantirdi va 1925-yilda uni Chrysler Corporationga aylantirdi. Keyin u 1927-yilda Dodge- ni sotib oldi. Dodge-ni sotib olish Chrysler-ga ishlab chiqarish va sotishni sezilarli ravishda kengaytirish uchun zarur boʻlgan ishlab chiqarish ob’ektlari va dilerlik tarmogʻini berdi. 1928-yilda Chrysler Plymouth va DeSoto markalarini taqdim etdi. Chrysler, shuningdek, General Motors kabi oʻxshash strategiyalarga amal qilib, 1930-yillarga kelib Forddan keyin ikkinchi eng yirik avtomobil ishlab chiqaruvchisi boʻlishga erishdi.
General Motors avtomobillarning maqom belgisi boʻlishini va aniqlangan ijtimoiy sinf tuzilishini namoyish etishlarini xohladi. Thorstein Veblen, isteʼmolchilarni hashamatli tovarlar va xizmatlarni xarid qilishni ijtimoiy mavqeini va kuchni namoyish qilish uchun degan fikrni kiritadi. Turli xil modellar va modellarni taklif qilish orqali ular ijtimoiy mavqening turli darajalarini, boylikni namoyish etish zarurati boʻlgan isteʼmolchilar talablarini qondirishni taklif qildilar.
Ford va General Motorslarning har biri ijtimoiy mavqega va oʻzlari yoʻnaltirgan bozor turiga taʼsir koʻrsatdi. Henry Ford omma uchun bitta mahsulotni etkazib berishga eʼtibor qaratdi. Fordning diqqat markazida bitta mashina, bitta rang, barchasi bitta narxga qaratilgan edi. U nafaqat koʻpchilik uchun mahsulot ishlab chiqardi, balki kuniga 5 dollarga ish haqi bilan taʼminladi, shunda ushbu mahsulotni sotib olish uchun bozor bor edi. Bu ishlarni bajarishda u avtoulovga ega boʻlish bilan birga ijtimoiy status bogʻligini yoʻq qildi. Buning farqli tomoni shundaki, General Motors individuallik hissi bilan maqomga ega boʻlishni istaganlar uchun moʻljallangan va turli xil boʻyoqlar, modellar va sifatni taklif etadigan mahsulotni taklif qildi.
Buyuk depressiya va Ikkinchi Jahon urushi
1930-yillarda katta texnologik yangiliklar kiritildi va keng joriy etildi, shu jumladan sinxromehanik uzatmalar quti, yarim avtomatik uzatmalar quti, avtomatik uzatmalar quti, gidravlik tormozlar, mustaqil oldi osmasi va yuqori klapanli dvigatellar. Cord 810 da old gʻildirak yuruvchi (tashuvchi) ishlatilgan, yashirin faralari boʻlgan va super zaryadlovchi bilan taklif qilingan. Tashqi koʻrinishdagi dizaynlar yanada oqimli edi, chunki bu Auburn Speedster va Cord 810/812-da juda aniq koʻrinib turardi. Chrysler Airflow, savdo liniyasi va Linkoln-Zefirda (ikkalasi ham korpuslarni qurish uchun ishlatilgan) radikal havo oʻtkazuvchan dizayni taqdim etildi. Packard oʻzlarining „Air Cool-ditioned“ avtomobilini 1940-yilda taqdim etgan.
Avtomobil ishlab chiqaruvchilarning ishchi kuchlarini birlashtirish
Avtoulov ishlab chiqarish zavodlaridagi ogʻir ish sharoitlari tufayli ishchilari sharoitlarni yaxshilash va adolatli ish haqini taʼminlash uchun yordam soʻrab murojaat qila boshladilar. Birlashgan avtomobil ishchilar uyushmasi 1937-yilda GM va Chrysler va 1941-yilda Ford tomonidan tan olingan. 1950-yilda avtomobilsozlar ishchilarga 65 yoshga va 30-yil kompaniyada ishlaganlarga toʻlanadigan nafaqa berishdi. 1950-yillarning oʻrtalarida avtomobilsozlar ishsiz avtomobilsozlar uchun ishonch fondini yaratishga kelishib oldilar. 1973-yilda avtomobilsozlar yoshidan qatʼiy nazar 30-yildan koʻp ishlagan har qanday ishchiga pensiya tayinlashga rozi boʻlishdi. Oʻsha paytgacha avtomobilsozlar oʻzlarining ishchilari, omon qolganlar va nafaqaxoʻrlar uchun tibbiy sugʻurta toʻlovini toʻlashga rozi boʻlishgan.
Mustaqil avtomobil ishlab chiqaruvchilarining kamayishi
Buyuk depressiyadan omon qolgan yagona yirik avtomobil kompaniyalari General Motors, Ford Motor, Chrysler, Hudson Motor Car, Nash-Kelvinator, Packard Motor Car, Studebaker va Crosley Motors korporatsiya va kompaniyalari edi. Katta uchlik deb nomlanuvchi oldingi uch kompaniya moliyaviy barqarorligi tufayli kichik mustaqil avtoulov kompaniyalariga nisbatan katta afzalliklarga ega boʻlib, bu ularga marketing, ishlab chiqarish va texnologik innovatsiyalarda katta ustunlik berdi. Katta uchlik raqiblarining koʻpchiligi 1960-yillarga kelib ishlab chiqarishni tugatdilar va ularning soʻnggi yirik ichki raqobatchisi 1980-yillarda sotib olindi.
Crosley Motors 1952-yilda avtomobil ishlab chiqarishni toʻxtatdi. 1954-yilda Packard va Studebaker birlashdilar, ammo 1958-yilda Packard markali mashinalarni ishlab chiqarishni tugatdilar va 1966-yilda barcha avtoulov ishlab chiqarishni toʻxtatdilar.
Kaiser-Frazer Corporation 1945-yilda tashkil etilgan va 1953-yilda Willys-Overland Motors („Jeep“ ishlab chiqaruvchisi) kompaniyasini sotib olgan. 1955-yilda engil avtomobillar ishlab chiqarish toʻxtatildi. 1970-yilda kompaniya American Motors korporatsiyasiga sotildi.
1954-yilda Nash-Kelvinator va Hudson birlashdilar va American Motors Korporatsiyasini (AMC) tashkil etishdi. Kompaniya koʻplab mahsulot va marketing innovatsiyalarini taqdim etdi, ammo kichikligi „Katta uchlik“ bilan raqobatlashishni qiyinlashtirdi va moliyaviy jihatdan kurash olib bordi. Fransiya avtomobil ishlab chiqaruvchi Renault 1980-yillarning boshlarida AMC-ni nazoratga oldi, ammo moliyaviy qiyinchiliklar davom etdi va 1987-yilda AMC Chrysler Corporation tomonidan sotib olindi.
Vaqti-vaqti bilan, boshqa tadbirkorlar avtomobil kompaniyalarini tashkil etardilar, ammo koʻpchilik muvaffaqiyatsizlikka uchradi va hech biri katta savdo yutuqlariga erishmadi. Ulardan taniqlilari bu -Preston Tucker’s 1948 sedani, Earl Muntz’s Muntz Car kompaniyasi, Malkolm Bricklinʼs Bricklin SV-1, zamonaviy Stutz Blackhawk, Clénet Coachworks, Zimmer, Excalibur va Jon DeLoreanʼs DeLorean.
Urushdan keyingi-yillar
Ikkinchi Jahon Urushidan keyin dastlabki avtoulovlarni ishlab chiqarishni qayta ishga tushirish jarayoni, materiallar etishmovchiligi va ishsizliklar tufayli sekinlashdi. Biroq, Amerika avtosanoati 1940-yillarning oxiri va 1950-yillarning urushdan keyingi farovonligini aks ettirdi. Avtomobillar umumiy hajmlari, shuningdek dvigatel hajmlari 50-chi-yillarda oʻsdi. GM tomonidan 1940-yillarda ishlab chiqilgan teppa klapanli V-8 dvigateli oʻzini juda muvaffaqiyatli koʻrsatdi va ot kuchi poygʻasiniini yondirdi, uning ikkinchi raqibi Chryslerning 1951yildagi Hemidvigateli edi. Uzunroq, pastroq va kengroq yasalishi umumiy tendentsiyaga aylandi. Tashqi koʻrinishga fazoviy asr boshlangani, samolyotlar va raketalar taʼsir koʻrsatdi. Orqa burmalar mashhur boʻlib, kattalashishda davom etar edi, baʼzida old bamperlar va yoritgichlar raketa shaklida ishlab chiqilgan. Ikki rang boʻyoq kabi, xrom qoplamasi juda mashhur edi. Ushbu uslubiy tendentsiyalarning eng ekstremal versiyasi 1959-yilda Cadillac Eldorado va Chryslerning 1957-yilgi Imperial-da aks topilgan. 1953 va 1955-yillarda ishlab chiqarilgan Chevrolet Corvette va Ford Thunderbird sport avtomobillari bozorini egallash uchun ishlab chiqilgan. Biroq, Thunderbird 1958-yilda kattalashib, shaxsiy hashamatli mashinaga aylandi. 1950-yillar, shuningdek, Ford Edsel bilan avtoulov savdosidagi eng katta xatolardan biri boʻlgan, bu taniqli boʻlmagan uslublar natijasida yuzaga kelgan va iqtisodiy tanazzul paytida paydo boʻlgan.
Davlatlararo avtomobil yoʻllari tizimining joriy etilishi va Amerikaning shahar atrofiga joylashishi avtoulovlarni yanada zarur qildi va Qoʻshma Shtatlarning landshaft va madaniyatini oʻzgartirishga yordam berdi. Odamlar avtomobilni oʻzlarining davomi sifatida koʻrishni boshladilar.
1960-yillar
Oʻtgan asrning 60-yillarida avtomobilsozlik sohasida katta oʻzgarishlar roʻy berdi, bu sohada Katta Uchlik hukmronlik qildi. Shu bilan birga, 1956-yildagi 33 milliard dollarlik Federal yordam avtomagistrali toʻgʻrisidagi qonunning qabul qilinishi bilan mintaqaviy va davlatlararo yoʻllar transportni rivojlantirishni davom ettirdi. Shaharlar gavjum boʻla boshlagach, koʻproq oilalar shahar atroflariga koʻchib ketishdi. 1960-1970-yillar oraligʻida aholining 70 foiz oʻsishi shahar atroflarida sodir boʻldi.
1950-1960-yillarda import qilingan transport vositalari juda past bazadan oʻsdi. 1966-yilda „ Katta uchlik“ (GM, Ford, Chrysler) 89,6 % bozor ulushiga (2014-yilda 44,5 %) ega edi. 1966-1969-yillarda sof import oʻrtacha-yillik oʻrtacha 84 % ga oshdi. Volkswagen qoʻngʻizi eng katta sotuvchan edi.
Ixcham Nash Rambler 1950-yildan beri mavjud boʻlib, American Motors korporatsiyasi (AMC) Katta Uchlik taklif qilganidan kichikroq avtomobillar qatoriga kirdi. 1960-yilga kelib, Rambler Amerika Qoʻshma Shtatlarida Ford va Chevroletdan keyin uchinchi mashhur avtomobil markasi edi. Bunga javoban mahalliy avtoulovchilar Ford Falcon, Chevrolet Corvair, Studebaker Lark va Plymouth Valiant kabi ixcham oʻlchamdagi mashinalarni ishlab chiqdilar.
Toʻrt oʻrindiqli 1958-yilgi Ford Thunderbird (ikkinchi avlod) shubhasiz birinchi shaxsiy hashamatli avtomobil boʻlib, u bozorning katta segmentiga aylandi.
Pony avtomashinalari Ford Mustang bilan 1964-yilda taqdim etilgan. Ushbu avtomobil sport qiyofasi uzun kapot, kichkina orqa va kichkina orqa oʻrindiq bilan kombinatsiyalangan. Avtomobil juda muvaffaqiyatli ekanligini isbotladi va tez orada taqlidchilar paydo boʻldi, jumladan Chevrolet Camaro, Pontiac Firebird, Plymouth Barracuda (aslida Mustangdan ikki hafta oldin taqdim etilgan), AMC Javelin va ikki oʻrindiqli AMX, shuningdek Mustangning „hashamatli“ Lux versiyasi, Mercury Cougar. Muscle avtomoillari 1964-yilda Pontiac GTO bilan ham kirib kelgan. Bular oʻrta oʻlchamdagi katta quvvatli dvigatel bilan birlashtirildi. Raqobatchilar, shuningdek, Chevrolet Chevelle SS, Dodge R / T (Coronet va Charger), Plymouth Roadner / GTX, Ford Torino va AMC kompakt SC / Ramblerni oʻz ichiga olgan holda tezda tanishtirildi. 60-yillarning oxirida muscle avtoulovlari oʻzining eng yuqori choʻqqisiga chiqdilar, ammo koʻp oʻtmay, 1970-yillarning boshlarida emissiya nazorati va gazning yuqori narxlari kombinatsiyasi tufayli, shu biln birga yuqori sugʻurta mukofotlari tufayli tushib ketti.
Shaxsiy hashamatli (lux), pony va muscle mashinalar koʻpchilikning eʼtiborini jalb qilgan boʻlsa-da, 60-yillarda toʻliq oʻlchamdagi avtomobillar avtoulovlarning asosiy qismini tashkil etdi, bu esa neftning past narxlari tufayli yuzaga keldi. 50-yillarning uslublaridagi ortiqcha va texnologik jumboqlarga eʼtibor qaratilmadi. Orqa korpuslar qisqargan va asosan 60-yillarning oʻrtalariga kelib, ortiqcha xrom kabi yoʻq boʻlib ketgan.
Avtomobilsozlikni federal tartibga solish
Oʻtgan asrning 60-yillari davomida xavfsizlik va atrof-muhit muammolari avtoulovlarni davlat tomonidan qattiq tartibga solishga olib keldi, bu qisman Ralf Nader va uning „ Har qanday tezlikda xavfli emas : Amerika avtomobillarining ishlab chiqilgan xavflari“ kitobi sababida. Natijada 1970-yillarda avtoulovlar uchun xarajatlarning oshishi va natijada boshqa koʻrsatkichlar pasayishi kuzatildi. Oʻrindiqlarning kamarlari 1962-yilda kuchga kirgan koʻplab davlatlar tomonidan tasdiqlangan. Yoʻl harakati va avtotransport vositalarining xavfsizligi toʻgʻrisida 1966-yildagi milliy qonunga binoan Federal avtotransport xavfsizligi standartlari old yoʻlovchilar uchun elkama kamarlar, oldingi bosh cheklovlari, energiyani yutadigan rul ustunlari, oʻt oluvchi ogohlantirish tizimlari, oʻgʻirlikka qarshi boshqaruv ruli / transmissiya qulflari, yon tomon yoritgichlarni talab qiladi, 1968-yildan boshlab markirovka yoritgichlari va qoplamali intererlar.
1972-yildan boshlab, bamperlarni 5 mil / soatlik zarba standartlariga javob berish uchun kuchaytirish talab qilindi, qaror 1982-yilda qayta koʻrib chiqilgan.
1963-yildagi „ Toza havo toʻgʻrisida“ qonun (Amerika Qoʻshma Shtatlari) va 1965-yildagi avtotransport vositalarining ifloslanishi va nazorati toʻgʻrisidagi qonun bilan 1968-yilda emissiya nazorati oʻrnatila boshlandi. 70-yillarning boshlarida benzindan foydalanishni qisqartirish boshlandi, natijada dvigatellarning kam-bosimli dvigatellar ishlatilishi boshlandi va natijada ot kuchi va ish unumdorligi pasaygan. Katalitik konvertorlar 1970-yillarning oʻrtalarida keng qoʻllanila boshlandi.
EPA maʼmuri sifatida ishlagan birinchi davrida, William Ruckelshaus oʻz vaqtining 60 foizini avtomobilsozlik sanoatiga sarfladi, uning 1970-yildagi Toza Havo toʻgʻrisidagi qonuniga binoan chiqindilar 90 foizga kamaytirilishi kerak edi.
1970-yillar
1969-yilga kelib import Amerika Qoʻshma Shtatlarining avtoulovlar bozorida oʻz ulushini oshirdi, Volkswagen 548 904 ta avtomobilni sotdi, Toyota esa 127,018 ta avtomobilni sotdi. Bunga javoban mahalliy avtoulov ishlab chiqaruvchilari Ford Pinto va Maverick, Chevrolet Vega va AMC Gremlin, Hornet va Pacer kabi yangi ixcham va kichik ixcham mashinalarni taqdim etishdi. (Chrysler Dodge Colt- ni Mitsubishi Motorsdan va Plymouth Cricketidan ularga bogʻliq boʻlgan Rootes Group kompaniyasidan olib kirishga majbur boʻldi.) Biroq, dizayn va ishlab chiqarish bilan bogʻliq muammolar    noqulay isteʼmol hislarga olib keldi.
1973-yilgi neft inqirozi arab embargosidan avtomobil sanoatiga jiddiy taʼsir koʻrsatdi. Xorijiy avtomobil ishlab chiqaruvchilarning kichik va yonilgʻi tejaydigan mashinalari Amerika Qoʻshma Shtatlarining avtoulovlari bozorida keskin yuqori ulushni egalladi. Energiya siyosati va tabiatni muhofaza qilish toʻgʻrisidagi qonun 1975-yil qabul qilindi va federal hukumat tashabbusi bilan yoqilgʻi samaradorligi standartlari Korxona Oʻrtacha Yoqilgʻi Iqtisodi, CAFE — Corporate Average Fuel Economy deb nomanuvchi yengil avtomobillar uchun 1978-yilda va 1979-yilning engil yuk mashinalari uchun talablar kuchga kirdi. Yengil avtomobillar uchun boshlangʻich standart gallon boshiga 18 milya (mpg) boʻlgan va 1985-yilga kelib 27,5 mpggacha koʻtarilgan.
Katta uchlik avtomobilsozlari 1950-1960-yillarda boʻlgani kabi dadil va ishonch bilan, 1970-1980-yillarda Amerikaning avtoulov ishlab chiqaruvchilari bitta muhandislik, ishlab chiqarish yoki marketing falokatidan ikkinchisiga oʻtib, yomon qoqilib ketishdi. Ford Pintoning benzin baki orqadan urilganda portlashga xavfli ekanligi aniqlanganda, Ford kurashdi. Ford bu zaiflik haqida bilar edi, lekin har bir transport vositasiga necha dollar tejash uchun hech qanday himoya choralarini ishlab chiqmagan. Ular sud ishlarini yuritish narxi avtomobilni qayta loyihalashtirish xarajatlaridan kam boʻladi deb oqlashdi. GM Chevrolet Vega- dan boshlab, tez zanglagan va alyuminiy dvigatelida katta muammolarga ega boʻlgan mashhur xatolarga duch keldi. Cadillac 1981-yilda toʻrt silindrli Cadillac Cimarron (ikki baravar arzon narxda Chevrolet Cavalier) taqdim etilganda va „V8-6-4“ dvigateli aytilganday ishlamaganda ularning obroʻsiga putur etkazdi. 1977-yilda ular Chevrolet dvigatellarini Oldsmobillarga oʻrnatayotganlari va Gollivudning jabrlangan Oldsmobile egalari tomonidan sud jarayoni boshlanganida, GMning obroʻsi pasaygan. Xuddi shunday sud jarayoni, benzinli dvigatellardan tuzilgan dizel dvigatellari triosi va GM avtomobillarida 1978-yildan 1985-yilgacha ishlatilgan boʻlib, katta muammolarga duch kelganida yuz berdi. Sinflar boʻyicha daʼvo arizalari va Federal Savdo Komissiyasining harakatlari GM avtomobillarini qayta sotib olishga olib keldi. Chrysler shuningdek, uning ixcham mashinalari — Plymouth Volaré va Dodge Aspen tezda ishlab chiqilganida va katta miqdordagi qaytarishlar va sifatsizligidan aziyat chekkan.
1980-yillar
1981-yilda yapon avtomobilsozlari " ixtiyoriy ravishda cheklash toʻgʻrisida " deb nomlangan shartnomani imzoladilar, bu esa Amerika Qoʻshma Shtatlariga-yiliga 1,68 millionga etkazilishi mumkin boʻlgan avtoulovlar sonini cheklaydi. Ushbu kvotaning ijobiy tomoni shundaki, yapon avtomobil kompaniyalari yangi boʻlinmalarni ochishgan, ularda Toyota ning Lexus, Hondaning Acura va Nissanning Infiniti kabi yuqori foyda keltiradigan hashamatli avtomobillarni ishlab chiqarish boshlandi. Yana bir natija shundan iboratki, yapon avtoulovchilari Amerika Qoʻshma Shtatlarida avtozavod ishlab chiqarish zavodlarini ochishni boshladilar, uchta yirik yapon avtomobil ishlab chiqaruvchisi 1985-yilga kelib barcha ishlab chiqarish korxonalarini ochdi. Ushbu inshootlar asosan Amerika Qoʻshma Shtatlarining janubida, mehnat qilish huquqi qonunlariga binoan kasaba uyushmalariga zarar etkazgan shtatlarda ochilgan. UAW ushbu zavodlarda uyushma tashkil etish boʻyicha jiddiy ishlarni amalga oshira olmadi. „Katta uchlik“ shuningdek, bir nechta yapon avtomobil ishlab chiqaruvchilari bilan qoʻshma ishlab chiqarish korxonalariga sarmoya kiritishni va / yoki rivojlantirishni boshladi. Ford Mazda-ga sarmoya kiritdi, shuningdek ular bilan AutoAlliance International qoʻshma korxonasini tashkil etdi. Chrysler Mitsubishi Motors-dan aktsiyalar sotib oldi va ular bilan „ Diamond-Star Motors“ qoʻshma korxonasini tashkil etdi. GM Suzuki va Isuzu Motors kompaniyalariga sarmoya kiritdi va Toyota bilan birgalikda NUMMI (New United Motor Manufacturing, Inc.) deb nomlangan qoʻshma ishlab chiqarish korxonasini tashkil etdi.).
1970-1980-yillardagi moliyaviy va marketing inqirozlariga qaramay, ushbu oʻn-yilliklar texnologik yangiliklarga va / yoki disk tormozlari, yonilgʻi quyish, elektron dvigatelni boshqarish bloklari va elektron oʻt oluvchi kabi yaxshilanishlardan keng foydalanishga olib keldi. 80-yillarning oxiriga qadar old gʻildirak haydovchi standart haydovchi tizimga aylandi.
80-yillarning oʻrtalariga kelib, neft narxi keskin tushdi va bu Amerika avtosanoati tiklanishiga yordam berdi. Li Iakokaning rahbarligi ostida, Chrysler korporatsiyasi 1979-yilda bankrotlikka uchraganidan keyin, qaytish yoʻlini oʻrnatdi. Ushbu miniven 1984-yilda Chrysler tomonidan Plymouth Voyager va Dodge Karavan bilan birga taqdim etilgan va juda mashhur boʻlgan. Ushbu transport vositalari engil avtoulovlar shassisi asosida qurilgan va etti kishiga moʻljallangan boʻlib, katta hajmdagi yuklarni tashishga qodir. Chrysler 1980-yillarda oʻzining " K-cars " taqdim etdi, ular old gʻildirakli va yonilgʻi tejaydigan OHC dvigatellari bilan jihozlangan. 1987-yilda Chrysler Jeep avtomobilini ishlab chiqaradigan American Motors korporatsiyasini sotib oldi. Bu sport vositalarining koʻtarilishidan foydalanish uchun juda yaxshi vaqt ekanligi isbotlandi. Shuningdek, Ford 1980-yillarning boshlarida 3,3 milliard dollar yoʻqotgandan keyin qaytishni boshladi. 1985-yilda kompaniya juda muvaffaqiyatli boʻlgan Taurus aerodinamikasini taqdim etdi. General Motors, Rojer Smit boshchiligidagi, raqobatchilar kabi oʻzlarini aylantira olishmadi va uning bozordagi ulushi sezilarli darajada pasaydi. Ford va Chrysler ishlab chiqarish xarajatlarini kamaytirayotgan bir paytda, GM yangi texnologiyalarga katta mablag sarfladi. Kompaniyaning boshqaruv tuzilmasini tubdan qayta qurish va ishlab chiqarish ishlab chiqarishida ortib borayotgan texnologiyalardan foydalanish boʻyicha urinishlar samara bermadi. Bir nechta yirik sotib olishlar (Elektron Maʼlumotlar Tizimlari va Hughes aviakompaniyasi) boshqaruv eʼtiborini asosiy sohalaridan uzoqlashtirdi. (Ford va Chrysler ham sotib olish va diversifikatsiya qilish tendentsiyasiga qoʻshilishdi, Ford Jaguar Cars, Aston Martin, The Associates (moliyaviy kompaniya) va First Nationwide Financial Corp. (jamgʻarma va kredit) sotib oldi. Chrysler Lamborghini, Maserati- ga qiziqish va Gulfstream Aerospace samolyotlarini sotib oldi.) GM Saturn brendini 1980-yillarning oxirlarida import qilingan avtoulovlardan sotishni qaytarish uchun boshlagan. Saturn dastlab muvaffaqiyatga erishgan boʻlsa-da, GM keyinchalik uni qoʻllab-quvvatlashni mensimadi. Taxminan shu vaqt ichida GM General Motors EV1 elektr avtomobilida ham ishlab chiqarishni boshladi, u 1996-yilda paydo boʻlgan.
1990-yil
90-yillarda retsessiya oʻn-yilligi boshlandi, natijada avtoulovlar savdosi va operatsion yoʻqotishlar kam boʻldi. Bundan tashqari, Quvaytga Iroqning bostirib kirishi neft narxlarining vaqtincha koʻtarilishiga olib keldi. Biroq, avtomobilsozlar tezda tiklanishdi. 1990-yillarning oʻrtalarida engil yuk mashinalari savdosi (shu jumladan Sport vositalariga moʻljallangan transport vositalari, Pikap yuk mashinalari va Minivenlar) keskin koʻtarila boshladi. Yengil avtomobillar va yengil yuk mashinalari oʻrtasida farq qiluvchi Korporativ Oʻrtacha Yoqilgʻi Iqtisodi standartlari tufayli, avtomobilsozlar katta va ogʻir transport vositalarini CAFE jarimalaridan qoʻrqmasdan sotishga muvaffaq boʻlishdi. Yoqilgʻi narxining pastligi ham isteʼmolchilarga ushbu gazli mashinalarni sotib olishga turtki boʻldi. Amerika avtomobil ishlab chiqaruvchilari ushbu davrda birlashtirilgan va hatto alohida-alohida millionlab yuk mashinalari va korpusda ishlaydigan SUVlarni sotdilar. Bu davrda Toyota 4Runner, Land Cruiser, Tacoma, Nissan Pathfinder va Frontier kabi mahsulotlar ham mashhur boʻldi.
Avtomobilsozlar, shuningdek, xorijiy ishlab chiqaruvchilarni sotib olish yoki investitsiya kiritish tendentsiyasini davom ettirdilar. GM 1990-yilda Saab va 2001-yilda Daewoo Motorsning nazorat ulushini sotib oldi va 1999-yilda Subaru va 2000-yilda Fiat kompaniyalariga sarmoya kiritdi. Shuningdek, ular 1998-yilda AM Generaldan Hummer nomini sotib olishgan. Ford 1999-yilda Volvo va 2000-yilda Land Rover avtomobillarini sotib olgan. Shuningdek, GM va Ford shu davrda Xitoyning avtokompaniyalari bilan qoʻshma korxonalar tashkil etdi. GMning qoʻshma korxonalari Shanxay GM, SAIC-GM-Wuling Automobile va FAW-GM Light Duty Commercial Vehicle Co Ltd. Fordning Changʻan Ford va Jiangling Ford qoʻshma korxonalari.
Amerika avtomobil ishlab chiqaruvchilari xorijiy raqobatchilarga sarmoya yotqizish yoki sotib olish bilan shugʻullanayotgan bir paytda, chet el avtomobil ishlab chiqaruvchilari Amerika Qoʻshma Shtatlarida koʻproq ishlab chiqarish korxonalarini tashkil etishda davom etishdi. 90-yillarda BMW va Daimler-Benz Spartanburg okrugida, Janubiy Karolinada va Alabama shtatidagi Tuscaloosa okrugida SUV zavodlarini ochdilar. 2000-yillarda Honda tomonidan Linkoln, Alabama, Kantonda Nissan, Missisipi shtatida, Montgomeridagi Hyundai, Jorjiya shtatidagi West-Pointdagi Alabama va Kia zavodlarida yigʻish zavodlari ochilgan. Toyota 2003-yilda Alabama shtatining Xantsvill shahrida dvigatellar zavodini ochdi (San-Antonio, Texas shtatida yuk mashinalari yigʻish zavodi bilan birgalikda) va Missisipi shtatidagi Bly Springs shahrida yigʻish zavodini qurmoqda. Volkswagen Tennessi shtatidagi Chattanuga uchun yangi zavodni eʼlon qildi. Shuningdek, ushbu davrda bir nechta yapon avtoulov ishlab chiqaruvchilari kengaytirdi yoki qoʻshimcha zavodlarni ochdi. Masalan, Alabama shtatidagi Daimler-Benz va Honda zavodlari yangi qurilganidan beri bir necha bor kengaytirildi. 90-yillarda Daimler-Benz zavodining ochilishi kaskadli taʼsir koʻrsatdi. Bu Alabama mintaqasida yangi sub-yigʻish etkazib beruvchilar markazini yaratdi. Ushbu sub-assemblies etkazib beruvchilar markazi Alabama shtatiga bir nechta yangi yigʻuv zavodlarini, shuningdek, Missisipi, Jorjiya va Tennessi yaqinidagi yangi zavodlarni jalb qilishga yordam berdi.