Hayotning_paydo_boʻlishi
Taxmin qilinishicha Yerning birlamchi atmosferasi tarkibi suv bugʻlari, erkin vodorod, karbonat an-gidrid, qisman metan, vodorod sul-fid, ammiak va boshqa gazlardan iborat boʻlgan. Atmosferaning qaytarilish xususiyati birlamchi organik birik-malarning • abiogen sintezida katta ahamiyatga ega. Chunki qaytarilish xos-sasiga ega boʻlgan birikmalar oʻzidan vodorodni chiqarib, kimyoviy reaksiyalarga oson kirishadi. Quyoshdan keladigan ultrabinafsha va rentgen nurlar, chaqmoqning kuchli elektr zaryadi, chaqmoq chaqqanda, meteorit tushganda va vulqon otilganda hosil boʻladigan yuqori harorat taʼsirida gazlardan birmuncha murakkab birik-malar sintezlangan. Shu tarzda anorganik birikmalar: uglevodlar, ami-nokislotalar, azotli asoslar va organik (sirka, chumoli, sut) kislotalar hosil boʻlgan. Yer asta-sekin soviy boshlashi bilan atmosferadagi suv bugʻlari kondensatsiyalanib borgan. Yer yuziga tinmasdan yoqqan jala juda katta suv havzalarini hosil qilgan. Suvda ammiak, uglerod qoʻshoksid, metan va atmosferada hosil boʻlgan organik birikmalar erigan. Suv muhitida organik moddalar kondensatsiyalanib, polimerlarni, xuddi shu yoʻl bilan aminokislotalar peptid bogʻlar orqali oʻzaro birikib oqsillarni, nukleotidlar polinukleotidlarni hosil qilgan. Murakkab polimerlarning sintezlanishi oddiy moddalarga nisbatan oson kechishini qayd etib oʻtish lozim. Mas, aminokislo-talar 1000° da sintezlansa, ulardan polipeptid zanjiri esa 160° da sin-tez boʻladi. Kondensatsiya reaksiyalari tasodifiy tartibda joylashgan monomerlardan iborat har xil uzunlikdagi chizikli polimerlar — polipep-tidlar va polinukleotidlarning sin-tezlanishiga olib keladi. Polinukleotidlar matritsa vazifasini bajarishi va shu tariqa yangi poli-nukleotidlar zanjirida nukleotidlarning joylanishi tartibini bel-gilab berishi mumkin. Polinukleo-tidlarning matritsalik xususiyati ular molekulasidagi nukleotidlarning komplementarlik asosida juft-juft boʻlib (adenin qarshisida uratsil, guanin qarshisida sitozin) joylashishi bilan bogʻliq. Matritsadan nusxa olishning komplementarlik mexanizmi biologik sistemalar orqali informatsiya oʻtkazish jarayonlarida markaziy oʻrin tutadi. Har bir hujayraning genetik informatsiyasi nukleotidlarning ketma-ketligi shaklida kodlashgan boʻlib, bu infor-matsiya komplementarlik (juft-juft boʻlib joylashish) asosida nasldan-naslga oʻtkaziladi. Lekin bu jarayon fermentlar ishtirokisiz sekin boradi. Tasodifan sintezlanadigan poli-peptidlar orasida katalitik faollikka ega boʻlgan, polinukleotidlar sintezini tezlashtiradigan xillari ham boʻlgan. Shunday qilib. kimyoviy evolyutsiyaning navbatdagi pogʻonasi polinukleotidlarning oʻz-oʻzidan koʻpayishini tezlashtiradigan fer-mentlarning sintezlanishi boʻldi. Sintezlanadigan polipeptid toʻgʻrisidagi axborot nuklein kislotalar molekulasida joylashgan. Informatsiyaning DNK zanjiridan RNK ga oʻtkazilishi esa polipeptid zanjiri sintezini yengillashtiradi. Tabiiy tanlanish orqali nukleotidlar trip-leti bilan aminokislotalar oʻrtasidagi muvofiklikni ifoda etuvchi genetik kod, yaʼni "lugʻat" paydo boʻlgan. Nukleotidlar ketma-ketligi poli-nukleotid zanjiri funksiyasi va uning fizik strukturasini belgi-lab beradi. Oʻz-oʻzidan replikaiiyalanadigan, axborot saqlanadigan va funksional xossaga ega boʻlgan molekulaning paydo boʻlishi hayotning bundan keyingi evolyutsiyasi asosi hisoblanadi.