cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Udmurtiya
Aholisi
Aholisi udmurt (30,9%), rus (58,9%), tatar (6,9%) va boshqa Shahar aholisi 69,7%. Davlat tillari — rus va udmurt tillari. Dindorlari, asosan, xristian (pravoslav)lar. Yirik shaharlari: Ijevsk, Sarapul, Votkinsk, Glazov.
Tarixi
Udmurtiya hududida odam kadim zamonlardan yashaganligi maʼlum (Yangi Multon qishlogʻida neolit yodgorliklari topylgan). 3—9-asrlarda Vyatka va Kama daryolari oraligʻida udmurt qabilalari birlashmasi vujudga kelgan. 10—12-asrlarda Kuyi Kama va Vyatka boʻylarida yashagan udmurt qibilalari VolgaKama Bulgʻoriyasi tarkibida boʻlgan, uning inqirozidan soʻng 1236-yildan Oltin Oʻrta va Kozon xonliklariga qaram boʻlgan. 1489-yil Oʻrta va Yuqori Vyatka udmurtlari, 1552-yil Kama boʻyi udmurtlari Rus davlatiga qoʻshib olingan. 1558-yilga kelibUdmurtiyaning barcha hududini Rossiya bosib oldi. Jabrzulm kuchayishi sababli xalq qoʻzgʻolonlari boʻlib turdi. 1662—64 yillardagi boshqirdlar qoʻzgʻoloni, Razin qoʻzgʻoloni va Pugachyov koʻzgʻolonida udmurtlar faol katnashdilar, 1905—07 yil lardagi inqilobda ishtirok etdilar. 1917-yil 9 noyabrda Ijevskda shoʻro hokimiyati oʻrnatildi. 1918-yil iyunida Udmurtiya RSFSR tarkibiga qoʻshib olindi. 1919-yil aprelda Udmurtiyani Kolchak qoʻshinlari ishgʻol qildi, oʻsha yil iyunda yana shoʻro hokimiyati tiklandi. 1920-yil Votyaklar muxtor viloyati tuzildi (podsho Rossiyasi davri va 1932-yilgacha udmurtlar votyaklar deb atab kelingan; 1932-yildan xalqning oʻz nomi bilan Udmurtiya muxtor viloyati deb ataldi). 1934-yil 28 dekabrda Udmurtiya Muxtor Sovet Respublikasiga aylantirildi. 1990-yil sentabrda suverenitet haqida Deklaratsiya qabul qilindi va Udmurtiya Respublikasi deb atala boshladi.
Xoʻjaligi va sanoati
Udmurtiya — rivojlangan indus trialagrar respublika. Yalpi mahsulotda sanoatning ulushi 46,8%, qishloq xoʻjaligining ulushi 12,8%, qurilishning ulushi 4,1%, transportning ulushi 3,4%, savdoning ulushi 9,6%. Barcha korxonalarning 69,2% xususiy, 5,1% davlat mulki, 8% munitsipal mulk, krlgan 8,1% mulkchilikning boshqa turlari, jumladan, aralash va xorijiy mulkdir.
Sanoatining asosiy tarmoklari: mashinasozlik va metallsozlik, yoqilgʻi, oziq-ovqat, elektr energetika, rangli metallurgiya, kora metallurgiya, oʻrmon, yogʻochsozlik va sellyulozaqogʻoz, qurilish materiallari, yengil, kimyo, neft kimyosi sanoatidir. Energetika kumir, neft, gaz va torfga asoslangan. Ijevsk, Sarapul, Votkinsk, Glazovda issiklik elektr stansiyalari bor. Yiliga oʻrtacha 3,2 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Qora metallurgiya "Ijstal" ishlab chiqarish birlashmasi, Ijevsk va Votkinskdagi metall quyuv korxonalaridan iborat. Glazovdagi Chepets mexanika zavodida atom energetikasida foydalaniladigan va Rossiyada birdanbir sirkoniy olish va uni qayta ishlash sexi ishlaydi. "Votkinsk zavodi" ishlab chiqarish birlashmasi qitʼalararo ballistik raketalar ishlab chikaradi. Yengil avtomobil, mototsikl, teplovoz, podshipnik, qogʻoz ishlab chiqarish mashinalari, neft, kimyo, yegʻochsozlik sanoati uchun uskunalar, metall qirqish stanoklari, radiotexnika buyumlari, ov va sport kurollari ishlab chiqarish rivojlangan. Respublika shimoliy va gʻarbiy tumanlarida yogʻoch tayyorlanadi. Mebel, uysozlik, yogʻochsozlik, shisha sanoati korxonalari bor. Yengil sanoatda zigʻir tolasini qayta ishlash, tikuvchilik, koʻnpoyabzal, trikotaj, oziq-ovqat sanoatida goʻshtsut, unyorma, likyoraraq, pivo ishlab chiqarish tarmoklari bor. Neft, kumir, torf, ohaktosh qazib olinadi.
Qishloq xoʻjaligi chorvachilik, gʻallakorlik va zigʻirkorlikka ixtisoslashgan. Qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlar 1795 ming ga, shundan 1461 ming ga yer haydaladi. Yerlarning salkam 60%da donli ekinlar, 35%da yemxashak ekinlari yetishtiriladi. Qolgan yerlar zigʻir, kartoshka, sabzavot va boshqa bilan band. Bogʻ va rezavor mevachilik rivojlangan. Chorvachiligida goʻsht va sut uchun qoramol, shuningdek, choʻchqa, qoʻy, echki, parranda boqiladi. Asalarichilik rivojlangan.
Transporti
Transport yoʻli uzunligi — 768 km, avtomobil yoʻllari uz. — 5332 km. Kama daryosi va Votkinsk suv omborida kema qatnaydi. Kema katnaydigan ichki suv yoʻllari uz. — 178 km, Ijevsk shahrida xalqaro aeroport bor. Koʻpgina neft va gaz kuvurlari Udmurtiya hududvdan oʻtadi.
Tibbiy xizmati
20-asrning 90-yillari oʻrtalarida Udmurtiyada 7723 vrach aholiga tibbiy yordam koʻrsatdi. Shifobaxsh mineral suv va balchiq bilan davolaydigan "VarziYatchi" kurorti, bir necha sanatoriy va dam olish uylari, sayyohlar makoni va boshqa bor.
Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari
Udmurtiyada taʼlim Rossiya Federatsiyasi taʼlim tizimi asosida rivojlanib kelayotir. 20-asr 90-yillarida respublikadagi 882 umumiy taʼlim maktabida 253 ming, 30 oʻrta maxsus oʻquv yurtida 21 ming oʻquvchi, 5 oliy oʻquv yurti — Ijevskdagi Udmurtiya universiteti, mexanika, qishloq xoʻjaligi, tibbiyot institutlari, Glazovdagi pedagogika institutida 23,8 ming talaba taʼlim oldi. Udmurtiyada tarix, iqtisodiyot, til va adabiyot, fizikatexnika ilmiy tadqiqotlar institutlari, qishloq xoʻjaligi tajriba stansiyasida ilmiy tadqiqotlar olib boriladi. Udmurtiyada 5 teatr, filarmoniya, sirk, shuningdek, Ijevsk va Sarapulda oʻlkashunoslik muzeylari, Votkinskda P.I. Chaykovskiy yodgorlik uymuzeyi, Ijevskda tasviriy sanʼat muzeyi, Glazov shahrida "Idnakar" muzeyqoʻriqxona bor. Udmurtiyada bir necha gazetalar va jurnallar nashr etiladi. Udmurt va rus tillarida radioeshittirish va telekoʻrsatuvlar olib boriladi.
Adabiyoti
Adabiyoti 19-asrda, Kirill alifbosi asosidagi udmurt yozuvi joriy etilgandan keyin vujudga keldi. 19-asr oxirlarida shoirlardan G.Ye.Vereshchagin, G.P. Prokopyev, 20-asr boshlarida M. Mojgin, K.P.Chaynikov (K. Gerd), adib Kedra Mitrey (D. I. Korepanov) yirik sheʼriy va nasriy asarlar yaratdilar. 20-yillarda sheʼriyat ustun boʻldi. M. Prokopyev, D. Mayorov, I. Dyadyukov, Ashalchi Oka (L. Vekshina), K. Chaynikov oʻz sheʼr va dostonlarida voqelikni romantik ifodalashdan haqqoniy tasvirlashga oʻtdilar. P. M. Sokolov. M.N. Timashyovning sahna asarlari, K. Mitrey, D. Pinyaning qissa va romanlarida udmurt xalqining bosib oʻtgan yoʻli va hayoti tasvirlandi. Ikkinchi jahon urushi davrida adabiyot xalqni fashizmga qarshi kurashga ruxlantirdi. 20-asrning 2yarmida M.P.Petrov ("Tongotar chogʻi", "Eski Multon"), I.G.Gavrilov ("Oftob chik,di"), Ye.Ye.Zagrebin ("Baxrr yomgʻiri"), S.A. Samsonov ("Tungi qoʻngʻiroq") yirik asarlar yaratdilar. Sheʼriyatda F. Vasilyev, A. Belonogov, A. Uvarov, V. Romanov, V. Ivshin barakali ijod qildilar.
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
20-asrning 20-yillarida tasviry sanʼat vujudga keldi. Zamonaviy rassomlar orasida N. Kosolapoye, A. Xolmogorov, P. Semyonov, D. Xodirev, I. Nurmuxametov, B. Postnikov, P. Yolkin asarlari mashhur. Xalq amaliy bezak sanʼatida kashtachilik, badiiy toʻquvchilik keng yoyilgan.
Musiqasi
Musiqasi qoʻshni xalkdar — finugor, turkiy va slavyanlar sanʼati bilan hamohang tarzda rivojangan. Qoʻshiqlari koʻp ovozli va xilmaxil janrli — tuy, marosim, dehqonchilik va ov mavsumlari, surgun, jang va muhabbat qoʻshiqlaridan iborat. Cholgʻu asboblari: gusli (krez), sibizgʻa (chipchirgan), fleyta (uzigumi), choʻpon nayi (tutekton), shuningdek, garmon, balalayka, skripka, gitara kabilar. Professional musika 20-asrning 20-yillaridan rivojlana boshladi. Kompozitorlardan N. Golubev, N. Grexovodov, G. Korepanov, G. KorepanovKamskiy, L. Vasilyev, Yu. Tolkach, dirijyorlardan A. Mamontov, G. Bexterov, R. Ankudinova, xonandalardan K. Lojkin, N. Zubkov, G. Titov mashhur. Udmurtiyada "Italmas" davlat ashula va rake ansambli (1933-yildan), radio va televideniye xori, musiqa bilim yurti (1933-yildan), Xalq ijodiyoti uyi (1936-yildan), musiqa maktablari bor.
Teatri
1918-yil udmurt tilida dastlabki drama spektakllari sahnalashtirildi. 20-yillardan sayyor xalq teatrlari ishladi. 1931-yil Ijevskda Udmurt drama teatri (1958-yildan musiqali drama teatri) ochildi. 30-yillarda Alnash (1934), Glazov va Debes (1936) qishloq teatrlari tashkil etildi. 1935-yil Rus drama teatri va respublika qoʻgʻirchoq teatri ishlay boshladi. Udmurt drama teatri sahnasida mahalliy mualliflardan I. Gavrilov. M. Petrov, G. Krasilnikov, Ye. Zagrebin, L. Perevoshchikov, S. Shirobokov, qoʻshni respublikalar dramaturglar va jahon mumtoz dramaturgiyasi asarlari qoʻyildi. Teatr arboblaridan G. Veretennikov, N. Bakisheva, V. Perevoshchikov, K. Gavrilova, V. Vinogradova, A. Shklayeva, Ye. Romanova va boshqalar mashhur.
Camargo (Kentucky)
Camargo AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Montgomery okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
923 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 168,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,5 km2. Shundan 5,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 281 m balandlikda joylashgan.
Edmund Gwenn
Edmund Gvenn (talaffuzi: „Edmund Gven“, 1877-yil 26-sentyabr – 1959-yil 6-sentyabr) — ingliz aktyori. U „Mister 880“ (1950) komediya filmi uchun „Oltin globus“ va „Oskar“ mukofotiga sazovor boʻldi. Edmund rejissyor Alfred Hitchcock tomonidan suratga olingan toʻrtta filmdagi roli bilan yodda qolgan.
Hayot va karyera
Gven Londonning Wandsworth shahrida John va Catherine oilasida tugʻilgan. Uning akasi aktyor Arthur Chesnney, amakivachchasi esa aktyor Cecil Kellaway edi. Gven Sent-Olave maktabida, keyinroq London Kingʻs kollejida tahsil olgan. U 1895-yilda teatrda aktyorlik faoliyatini boshlagan va Willie Edouin kompaniyasining aʼzosi sifatida shafqatsiz komik rollarni oʻynab, oʻz mahoratini koʻrsatgan. 1901-yilda u Ellen Terryning jiyani Minni Terryga uylandi. Oʻsha yili u Avstraliyaga borib, u yerda JC Williamson kompaniyasida uch yil ishladi. Rafiqasi unga hamroh boʻldi.
Londonga qaytib kelganida, Gven oʻrta hol komediyada emas, balki J. E. Vedrenne va Harley Granvil-Barker boshchiligidagi Kort teatrida The Times deb nomlangan filmda paydo boʻldi. U yerda, 1905-1907-yillarda, The Times soʻzlari bilan aytganda, „u har bir rolni oʻzining toʻliq qiymatini berib, kichik qismlarda bebaho edi“. Shu jumladan Bernard Shawning „Man and Superman“ filmidagi John Tannerning proletar shofyori Straker rolini mahorat bilan ijro etgan.
Tinchlik qaytganidan soʻng, 1920-yillarda Gvenning West Enddagi Bruce Bairnsfatherning "Old Bill, MP" (1922) filmida bosh rolni ijro etdi. The Times shunday deb hisoblaydi: „U Angliya va Amerikada oʻynagan boshqa koʻplab rollar ichida eng yaxshi esda qolganlari, ehtimol Galsworthyning “The Skin Game" dagi Hornblower, "Lilac Time" dagi Vena paterfamiliaslaridir ".
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Morano sul Po
Morano sul Po Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Alessandria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18 km2. 1539 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Darai Gusfandak
Darai Gusfandak (Дараи Гусфандак) — Tojikiston Respublikasining Fayzobod tumani, Qalaidashti shahariga qarashli daha. Dahadan shahar markazigacha 20 km, tuman markaziga 26 km.
Aholisi
Aholisi — 2000 kishi.
Uzlat
Uzlat (arab. — chekinish; kishilardan chetlashish; uzlat etish — yolgʻizlikni ixtiyor qilish) — xoli joy; tanholik; hech nimaga bogʻlanmaslik; dunyoning xilmaxil gʻavgolaridan forigʻlik. Muhammad (sav)ning Hiro togʻida oʻtkazgan U.dagi hayoti sufiylar uchun ibrat va namuna boʻlgan. Tasavvufda U. deyilganda shayx, pir, murshid rahnamoligida va uning koʻrsatmalariga binoan, muridning maxsus bir goʻshada berkinib, ibodat va zikr orqali Alloh bilan zohiran aloqa bogʻlashi tushuniladi. Kamida 40 kun davom qiladigan bu jarayonga "chilla oʻtirish" deyilgan. Tasavvufda hayotni batamom xilvatda oʻtkazish shartligi zinhor targʻib etilmagan. Tasavvufga koʻra, U. hayotdan qochish, kundalik turmushdan ajralib yashash, odamlardan bezish emas, balki maʼlum muddat ruhiy kamolotga erishib, yana faoliyatni davom ettirishdir.
Uzlatda bo`lingan davr uzlat davri deyiladi. Bu davrda, vaqtni his qilmay qo`yiladi. Bu davrdan oqilona foydalanib, faqatilm - fan bilan o`tkazish kerak. Uzlatga kirigan odamdan ko`p narsani umid qilish mumkin ! ! ! Uzlatdagi odam yangidan yangiliklar, yangi nazariyalar yaratishi mumkin...
Sankt Margarethen im Lungau
Sankt Margarethen im Lungau Avstriyaning Salzburg yerida joylashgan kommunadir. Tamsweg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 24.47 km2. 799 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Shakyla Hill
Shakyla Denise Hill (, 1996-yil 14-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik basketbolchi. U Grambling shtatida kollej basketboli jamoasida oʻynagan va u yerda oʻz faoliyatida ikkita kvadrupl-dubl qayd etgan birinchi ayol boʻlgan. Keyinchalik u Serbiyada professional tarzda oʻynashni davom ettirdi va u yerda ZLS tarixidagi birinchi kvadrupl-dublni qayd etdi.
Kollej jamoasidagi faoliyati
Hill 2015-yildan 2019-yilgacha Grambling State universiteti jamoasida o‘ynagan. 2018-yilning 4-yanvarida u 25 yil ichida 15 ochko, 10 ribaund, 10 assist va 10 to‘p o‘tkazib yuborish bilan o‘zining birinchi NCAA kvadrupl-dublini qayd etdi. 2019-yil 3-fevralda u Arkanzas-Pine Bluff jamoasiga qarshi o‘yinda 21 ochko, 16 ribaund, 13 golli uzatma va 10 ta to‘p to‘plash bilan o‘zining ikkinchi faoliyatida kvadrupl-dubl qayd etdi.
Professional faoliyati
2019-yilgi WNBA draftida ishtirok etmagan Hill 2019-yil sentyabr oyida Serbiya Birinchi Ayollar Basketbol Ligasi (ZLS) va mintaqaviy WABA ligasining ŽKK Kralyevo bilan shartnoma imzoladi. 2020-yil 26-yanvar kuni u KZK Partizan jamoasiga qarshi o‘yinda 15 ochko, 10 ribaund, 10 assist va 10 to‘p to‘plash bilan yana bir kvadrupl-dubl qayd etdi va bu bilan ZLS tarixidagi birinchi oʻyinchi bo‘ldi. 2020-yil mart oyida u Kralyevo jamoasiga Milan Ciga Vasojevich kubogini yutishda yordam berdi. 2019-20-yilgi ZLS mavsumining qolgan qismi Serbiyadagi COVID-19 pandemiyasi tufayli bekor qilinganida, u Kralyevo 17-1 rekordiga ega edi. ZLS ligasida u har bir oʻyinda oʻrtacha 13,3 ochko, 8,1 ribaund, 6,3 golli uzatma va 5,7 toʻp qayd etdi. WABA ligasida u har bir o‘yinda o‘rtacha 14,3 ochko, 6,4 ribaund, 6,1 assist va 4,2 to‘p to‘plash qayd etgan.
IC 3195
IC 3195 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Oʻndiris (Valixanov tumani)
Oʻndiris — Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Valixanov tumanida joylashgan qishloq. Kato kodi — 596435400.
Hambrücken
Hambrücken Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Karlsruhe tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,97 km2. Aholisi — 5456 kishi (2010).
NGC 1246
NGC 1246 Soat yulduz turkumidagi E5 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.
Five Corners
Five Corners AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Clark County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
12207 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 16 km2. Shundan 16,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
L'Hôpital-le-Mercier
L'Hôpital-le-Mercier Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Charolles tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,1 km2.
Kattaungur gʻori
Kattaungur gʻori - Nurota tog tizmasining janubiy yon bagʻrida (Navoiy viloyati Xatirchi tumani), 950 m balandlikda, Krragʻoch daryosi (Zarafshonning oʻng irmogʻi) oʻzanidan 60 m yuqorida joylashgan. Toshkoʻmir davriga mansub ohaktoshlarda hosil boʻlgan. Gʻorning ravoqsimon shakldagi kirish qismi sharqqa qaragan. Gʻor ichkarisida 23 m masofada ohaqtoshli ustun (bal. 3 m) mavjud. Sahni gil bilan qoplangan, qush va hayvon qoldiqlari toʻplanib qolgan. Devor va shipida mumiyo belgilarini uchratish mumkin. Gʻorning umumiy uz. 40 m, maydon 990 m2, hajmi 558 m3.
Uzluksiz kasr
Uzluksiz kasr (zanjir kasr) — sonlarni tasvirlash usullaridan biri. Opdj,..., an,... — natural sonlar boʻlsa, ifoda chekli Uzluksiz kasr deyiladi va [a0, a{,...,ap] kabi belgilanadi.
Har bir a haqiqiy songa qiymati shu a dan iborat yagona Uzluksiz kasr moye keladi. Agar aratsional son boʻlsa, unga moye Uzluksiz kasr chekli boʻladi va aksincha. Agar airratsional son boʻlsa, unga moye Uzluksiz kasr cheksiz boʻladi va aksincha.
Wolfgang Feiersinger
Wolfgang Feiersinger (1965-yil 30-yanvarda tugʻilgan) — avstriyalik sobiq professional futbolchi, u Avstriya terma jamoasi va Zalsburg klubida himoyachi sifatida oʻynagan.
Klubdagi karyerasi
2000-yilda u Avstriyaga qaytib keladi va LASK Linz bilan shartnoma imzoladi. U Linzda bir mavsumdan keyin Zalsburgga qaytib ketadi. Avstriya bilan yana bir mavsumdan soʻng u faoliyatini quyi ligadagi PSV SW Zalzburg klubida yakunladi.
Xalqaro karyerasi
Feiersinger 1990-yilning avgustida Shveytsariyaga qarshi o‘rtoqlik o‘yinida Avstriya terma jamoasi safida debyut qilib 46 ta o‘yinda maydonga tushadi, ammo birorta ham uchrashuvda gol urolmaydi. Uning soʻnggi terma jamoadagi oʻyini 1999-yil aprel oyida San-Marinoga qarshi Yevropa chempionati saralash oʻyini boʻlgan. Feiersinger 1998-yilgi Jahon chempionatida Avstriya terma jamoasi a'zosi boʻlgan, u uchta oʻyinda ham ishtirok etgan. Shuningdek, u jahon chempionati saralashida 15 ta o‘yinda maydonga tushadi.
Shaxsiy hayoti
Feiersingerning qizi Laura Feiersinger ham professional futbolchi hisoblanadi. U Frankfurt FFC va Avstriya ayollar terma jamoasida oʻynaydi.
Yutuqlari
Avstriya Zalsburg
Borussiya Dortmund
Trebra
Trebra Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Kyffhäuserkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,94 km2. 303 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Trebraning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
St. Martin am Tennengebirge
St. Martin am Tennengebirge Avstriyaning Salzburg yerida joylashgan kommunadir. Sankt Johann im Pongau (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 46.9 km2. 1406 nafar aholi istiqomat qiladi (2001).
Darren Hayes
Darren Stanley Hayes (1972-yil 8-mayda tugʻilgan) avstraliyalik qoʻshiqchi, qoʻshiqnavis va podkastchidir. Hayes 1996-yili Savage Garden pop-dueti tarkibida musiqiy karyerasini boshlaydi, ularning bir xil nomli „Savage Garden“ albomligi 1997-yili ularni yulduzlikka olib chiqadi. Bu albomdan „I Want You“, „To the Moon and Back“ va „Truly Madly Deeply“ singllari dunyo yuzini koʻradi. Duetga navbatdagi muvaffaqiyat ularning keyingi albomi — „Affirmation“ (1999) keladi, undagi „I Knew I Loved You“ va „The Animal Song“ qoʻshiqlar hitga aylanadi. Savage Garden 2001-yili alohida yoʻllardan ketgunga qadar dunyo miqyosida 23 milliondan ortiq albomlarni sotishadi.
Hayes oʻzining birinchi yakkahon albomi "Spin"ni 2002-yilda yozadi. Albom dunyo boʻylab ikki million nusha bilan tarqaladi, Britaniyaning albomlar chartida #2 oʻrinda debyutlaydi va „Insatiable“ singlini dunyoga keltiradi. Albom Savage Gardenning muvaffaqiyatini davom ettiradi deb tushunilgan va Hayesni yanada kattaroq yulduzga aylantiradi ham, ammo u dunyoda katta adad bilan tarqalishiga qaramay, Hayesning yozuv kompaniyasini ishonchini oqlamaydi. Hayesning ikkinchi yakkahon albomi "The Tension and the Spark" uning yangi qirralarini ochadi, shu jumladan uning elektronika va depressiv, mungli matnlar kabilarni. Oxir-oqibat 2006-yilda Hayes va uning yozuv kompaniyasi bilan yoʻllari ajraladi. Soʻng Hayes oʻzining mustaqil yozuv leybli — „Powdered Sugar“ga asos soladi va shu leyblda uchinchi yakkahon albomi — "This Delicate Thing Weʼve Made" (2007)ni chiqaradi. Savage Garden bilan faoliyatini qoʻshgan holda Darren Hayes dunyo boʻylab 25 milliondan ortiq albomlarini sotishga muvaffaq boʻlgan.
Avvalgi hayot
Hayes 1972-yili 8-mayda Brisbeyn, Avstraliyada tavallud topdi. U uch farzand ichida eng kichigi. Mabel Park yuqori maktabida Hayes „Poʻlat odam“ (Jimmy Olsenni oʻynaydi, 1988-y.) va "Hayr, qushcha (Albertni oʻynaydi, 1989) myuzikllarida rollarni ijro etadi. U shuningdek, 1989-yili maktabni tamomlashdan oldin maktab konsertlarida qoʻshiq kuylaydi. Hayes Kvinslend universitetida oʻqishni davom ettiradi. Ammo, musiqiy karyerani orqasidan quvib, oʻqishni tashlaydi. Shuningdek, Hayes universitetda oʻqiyotgan paytida Colby Taylor ismli vizajchini uchratadi, juftlik vaqt oʻtib turmush quradi. Ular 1998-yili aytishib qolishadi va 1999-yili ajrashishadi.
1993-2001: Savage Garden
1993-yili, Hayes jurnalda Daniel Jones tomonidan joylashtirilgan Red Edge guruhiga vokalchi qidirilayotgani haqidagi eʼlonga javob beradi. Hayes eshittirishda oʻzining ovozini yaxshi namoyon etadi. Red Edge guruhi 1994-yili tarqalib ketadi va Hayes va Jones dastlab „Crush“ nomli guruhni tuzishadi. Ammo, Buyuk Britaniyada xuddi shunday nomli va bu nomga huquqlari roʻyxatga olingan guruh mavjud edi. Shundan soʻng juftlik Anne Rice tomonidan The Vampire Lestat romanida ishlatilgan gap — Savage Garden — deb nomlana boshladilar.
Savage Garden oʻzligining debyut albomini 1995-yili Charles Fisher ismli prodyuser bilan yoza boshlaydilar. Ularning birinchi singli „I Want You“ 1996-yili relizlanadi va Avstraliyada eng koʻp sotilgan singlga aylanadi. Ikkinchi singl „To the Moon and Back“ Avstraliya chartlarining choʻqqisiga 1996-yilning oxirida chiqadi. Uchinchi singl „Truly Madly Deeply“ ularning ikkinchi yutugʻi boʻlib 1997-yilning eng koʻp sotilgan singli boʻladi. Ularning debyut albomi — Savage Garden 1997-yilning eng yaxshi sotilgan albomi deb topilib, duet „ARIA Awards“ mukofotini qoʻlga kiritadi.
Hayes Savage Gardenni xalqaro mashhur qilish uchun Nyu Yorkka otlanadi, Daniel Jones esa ungacha Brisbeynda qolib turadi. Harakatlar zoye ketmaydi va „Truly Madly Deeply“ 1998-yili AQSH chartlarining choʻqqisiga chiqadi. Savage Garden albomi AQSHda yetti million nusha bilan tarqaladi.
IC 4750
IC 4750 Pavo yulduz turkumidagi S0-a (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Darren Hayes
1993-2001: Savage Garden
Nyu York shahrida Hayes Affirmationni yozadi. Albomning ayrim qismlari munosabatlarning tamom boʻlganligidan hosil boʻlgan ogʻriqni koʻrsatardi. Affirmation 1999-yili relizlanadi va navbatdagi singl „I Knew I Loved You“ AQSHda birinchi oʻringa chiqib, 2000-yil oxiriga kelib olti million nusha bilan tarqaladi. Juftlik Sidneydagi 2000-yil yozgi olimpiadasining yopilish marosimida qoʻshiq ijro etishadi. Hayes Sausalito Kaliforniyaga 2000-yili koʻchib oʻtadi. Hayes 2001-yil oktyabr avstraliyalik jurnalist bilan intervyuda Savage Garden tarqalib ketganini aytadi.
2002: Spin
right|thumb|[[Spin (albom)|Spin (2002), Hayes’ning yakkahon debyut albomi.]] Hayes oʻzining birinchi yakkahon albomi Spinni 2002-yili relizlaydi. Albom Affirmationning prodyuseri — Walter Afanasieff tomonidan prodyuserlanadi. Birinchi singl „Insatiable“ ballada boʻlib, Avstraliyada uchinchi oʻringa yetadi. „Strange Relationship“, „Crush (1980 Me)“ va „I Miss You“ kabi singllar ham chartlarda yaxshi natijalarga erishadilar. Albom Avstraliyada Top 5talikda 3 oʻringa chiqib, Buyuk Britaniyada 2 oʻringa yetadi. U shuningdek, Daniya, Shvetsiya va Finlandiyada top oʻntalikka kiradi.
2003-2004: The Tension and the Spark
left|thumb|[[The Tension and the Spark (2004), Hayes’ning ikkinchi yakkahon albomi.]] Hayes ikkinchi yakkahon albomi The Tension and the Sparkni ikki yil davomida yozadi. Madonna bilan ishlaydigan Marius De Vries prodyuserlagan „I Forgive You“ trekidan tashqari qolgan butun albomni Darrenning oʻzi va Robert Conley (u bilan avval turga chiqqan edi va Spin albomi uchun „Crush (1980 Me)“ni yozgan edi) prodyuserlashadi. Albom Hayesning yoʻnalishidan keskin farq qiladi. Conley’ning mahsuli akustik asboblar ishlatilgan deyarli toʻliq elektronik edi. Bu oldinga katta artistik qadam boʻlishiga va Hayesning karyerasiga katta maqtovlar olib kelganiga qaramay, uni eshitadigan auditoriya boshqa albom kutayotgan edi va ular orasida jarlik paydo boʻladi. Birinchi singl „Pop!ular“ 2004-yil 12-iyulda relizlanadi. Bu singl AQSHning Raqs Chartlarida birinchi oʻrinni egallaydi, Buyuk Britaniyada ham yaxshi koʻrsatkichga ega boʻladi.
2005-2006: Truly Madly Completely va Columbia bilan hayrlashuv
right|thumb|[[Truly Madly Completely: The Best of Savage Garden (2005), Savage Gardenning oxirgi, yakuniy albomi.]] 2005-yili Hayes Savage Gardenning eng buyuk hitlar kompilyatsiyasi Truly Madly Completely: The Best of Savage Gardenga kirgan tarona „So Beautiful“ni yozadi. Kompilyatsiya shuningdek, Darren tomonidan yozilgan „California“ nomli ikkinchi trekni ham oʻz ichiga olardi. Treklarning ikkalovi Hayesning dastlabki musiqa jarangini eslatardi, shuningdek, unda The Tension and the Sparkga oʻxshagan elektronik jilolar ham bor edi.
2006-yil 9-iyul kuni Columbia Records Darren Hayes bilan oʻn yillik hamkorlik hamda 24 millionlik albom sotuvlaridan soʻng yoʻllari ayrilashganini eʼlon qildi.
2007-bugun: This Delicate Thing Weʼve Made
left|thumb|[[This Delicate Thing We've Made (2007), Hayes’ning uchinchi yakkahon albomi, ikki qavatli diskda chiqarilgan.]] Hayes oʻzining uchinchi yakkahon albomi This Delicate Thing We've Madeni 2007-yili yozib tugatadi.
Shaxsiy hayot
Hayes yoshligidan Yulduz Urushlari (Star Wars) filmining muhlisidir. U Yulduz Urushlariga tegishli suvenirlarni yigʻadi va u hattoki Yulduz Urushlari Epizod III: Sithning qasdi (Star Wars Episode III: Revenge of the Sith) filmida rol uchun kastingda qatnashgan.
Uzluklilik va uzluksizlik
Uzluklilik va uzluksizlik - materiyaning tuzilishi hamda rivojlanishi jarayonini ifodalovchi falsafiy kategoriyalar. Uzluklilik materiyaning fazo va vaqtda tuzilishi va holati, uning elementlari, koʻrinishlari va yashash shakllari, harakati va rivojlanishi jarayonining "donadonaligi" (diskretligi)ni biddiradi. U rivojlanish jarayonidagi materiyaning boʻlinish xususiyati va maʼlum darajada ichki differensiatsiyalanishi hamda uning tarkibidagi barqaror elementlar, muayyan sifatlarga ega boʻlgan tuzilmalar (mas, elementar zarralar, yadrolar, atomlar, molekulalar, organizmlar, sayyoralar va boshqalar)ning nisbatan mustaqil mavjudligiga asoslanadi.
Uzluksizlik esa, aksincha, maʼlum darajada murakkab sistemalar tarkibidagi elementlarning birligi, oʻzaro bogʻlanishi va birbirini taqozo qilishini bildiradi va muayyan obʼyektning nisbiy barqarorligi va boʻlinmasligiga asoslanadi. Har qanday predmet yoki jarayonning strukturasi U. va u.ning birligi sifatida namoyon boʻladi. Ularning birligi turli hodisalarning rivojlanish jarayoni uchun ham xosdir. Bunda uzluklilik muayyan sistemaning yangi sifatta oʻtishini bildirsa, uzluksizlik uning nisbiy turgʻunligini, maʼlum meʼyor doirasida boʻlishini bildiradi. U. va u.ni birbiridan ajratish, ularni birbiriga qarshi qoʻyish yoki birortasining ahamiyatini boʻrttirib yuborish ularning oʻrtasidagi birlik, oʻzaro bogʻlanishning uzilishi, yoʻqolishiga olib keladi.
Quyonsuyak
Quyonsuyak — dukkakdoshlar oilasiga mansub buta yoki daraxt. Qozogʻiston, Oʻrta Osiyoda, Gʻarbiy Sibirning jan.-gʻarbida va Xitoyda tarqalgan. Oʻzbekistonda Qizilqum choʻlida, Buxoro viloyatida, Qoraqalpogʻistonning qumli yerlarida oʻsadi. Ildizi oʻqildiz. Boʻyi 0,5–3 m. Daraxtining boʻyi 8 m ga yetadi. Novdalari ingichka, osilib turadi. Barglari yaltiroq-kumushrang, mayin, uz. 2 — 3 sm. Gullari havorang, xushboʻy, shingillarga yigʻilgan. mevasi 2—3 dukkak. Yogʻochidan har xil buyumlar tayyorlanadi, ildizidan boʻyoq olinadi va koʻchma qumlarni mustahkamlash maqsadida ekiladi. Oʻtin sifatida foydalaniladi. Ildizidan koʻpayadi. 25—30 yil yashaydi.
Cambre
Cambre Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan shahardir. A Coruña provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 41 km2. Aholisi — 23621 kishi (2010).
NGC 1247
NGC 1247 Eridan yulduz turkumidagi Sbc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1798-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Orif Mirzoyev
Orif Mirzoyev (1980-yil 13-yanvarda tugʻilgan. ) — professional turkman futbolchisi, hozirda „Oltin Asir“ jamoasida oʻynaydi.
Futbolchilik faoliyati
U kattalar faoliyatining boshida vatanida Ashxobodning „Kopetdag“, „Dagdan“, „Nisa“ va boshqa klublarida toʻp surgan. Turkmaniston chempioni va gʻolibi boʻldi.
2001/02-yilgi mavsumda u Ozarbayjonning „Neftchi“ klubiga (Boku) oʻtdi, ammo oliy divizionda atigi 3 ta oʻyin oʻtkazdi. Ikki yil oʻtib, u Ozarbayjonning boshqa klubi — „Qorabogʻ“ (Agdam) safida toʻp surdi va 4ta oʻyin oʻtkazdi. „Neftchi“ tarkibida milliy chempionatning kumush, „Qorabogʻ“ tarkibida esa bronza medali sohibiga aylandi.
Svetlana Ortiqova
Ortiqova Svetlana Boymirzayevna — Oʻzbekiston Respublikasi bosh prokurori oʻrinbosari.
Orif Mirzoyev
Futbolchilik faoliyati
2005-yilda u Oʻzbekistonning „Navbahor“ klubiga oʻtib, bir yarim mavsumda 23 ta gol urdi. 2006-yilgi mavsumda u 17 ta gol bilan Oʻzbekiston chempionatining snayperlar bahsida uchinchi oʻrinni egalladi. Keyin Oʻzbekistonning „Samarqand-Dinamo“ va „Shoʻrtan“ klublarida toʻp surdi, biroq unchalik sermahsul boʻlmadi.
Faoliyati yakunida vatanida „Ashxobod“, „Oltin Asir“, „Bolqon“ jamoalarida toʻp surgan. 2010-yilda „Oltin Asir“ tarkibida „Turkmaniston Prezidenti kubogi“ xalqaro turniri gʻolibi va eng yaxshi toʻpurari (6ta gol) boʻldi. „Bolqon“da 2011-yilda mamlakat chempioni boʻlgan.
2003-yildan Turkmaniston terma jamoasida oʻynab kelmoqda. 2004-yilgi Osiyo kubogi final turniri ishtirokchisi. U terma jamoa safida jami 21 ta oʻyin oʻtkazib, 4ta gol urgan.
Svetlana Ortiqova
Biografiyasi
1962-yil 1-yanvarda Namangan viloyatining Uchqoʻrgʻon tumanida tugʻilgan.
1987-yilda Toshkent davlat universiteti yuridik fakultetini tamomlagan.
1980-1988 — Uchqoʻrgʻon tumani prokuraturasi inspektori.
1988-1990 — Namangan shahri prokurorining yordamchisi.
1990-1996 — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi umumiy nazorat boʻlimi prokurori.
1996-1999 — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi huquqiy targʻibot boʻlimi katta prokurori, boʻlim boshligʻi.
1999-2014 — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi qonunchilik va huquqiy targʻibot boshqarmasi boshligʻi.
2014-2015 — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi sudyalarni tanlash va lavozimga tavsiya etish boʻyicha Oliy malaka komissiyasining raisi.
2010-2015 — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining qonunchilik va sud-huquq masalalari qoʻmitasi raisi.
2015-2019 — Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati raisining oʻrinbosari.
2014-2019 — Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy saylov komissiyasi raisining oʻrinbosari.
2019-yildan — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokurorining oʻrinbosari
Fano va baqo
FANO VA BAQO (arab. — fano — foniylik, yoʼqolish, oʼtkinchilik; baqo — boqiylik, barqarorlik). Fano — yomon xulqlarning yoʼq boʼlishi, baqo esa, yaxshi xulqlarning barqaror boʼlishi bilan izohlanadi. Yomon xulqlardan voz kechganlar uchun nafs xohish istaklari fano (yoʼq) boʼlib ketadi, ezgu niyat va ixlos baqo (doimiylik) kasb etadi. Fano holatida solik oʼz xatti-harakatlari manbaini Alloxda koʼradi. Fano solikning Allohga eng yaqin kelgan darajasi hisoblanadi. Sufiy adabiyotida „Allohda yoʼq boʼlib ketish“ iborasi bilan qam mazkur tushuncha izohlangan. Fariduddin Attor esa „fano“ mazmunida „istigʼroq“ soʼzini qoʼllagan. Tavhid ummoniga gʼarq boʼlgan solik ummondan boshqa narsani koʼrmaydi, hatto oʼzini ham ummon tomchisi sifatida mushohada qiladi. Fano tushunchasi tasavvufda turlicha tasnif qilingan: fano az-zot — solik oʼzining mavjud emasligini, faqatgina Alloh haqiqiy mazmunda mavjud ekanini idrok etadi. Fano as-sifot — solik insoniy sifatlardan xoli boʼlishi. Fano al-feʼl — Allohni solik oʼz xatti-harakati va faoliyati manbasi sifatida mushohada etishi. Shuningdek, fanoning suluk yoʼlini bosib oʼtish maqomlari bilan bogʼliq tasnifi ham bor: fano fish-shayx — solik tariqat shayxi istaklaridan qabul qilish yoʼlida oʼz xohish - istaklarini voz kechishi. Fano fir-rasul — solikning Paygʼambar (a.s.) muhabbatiga gʼarq boʼlishi va u zotning xulqlari bilan xulqlanishi. Fano fillah — solik oʼz sifat va xususiyatlarini yoʼqotib, Allohning sifatlari bilan bezanishi. Fano bosqichidan keyin baqo bosqichi keladi. Fano va baqo tushunchasining paydo boʼlishi Abu Said al-Xarroz (vaf. 899 y.) nomi bilan bogʼlanadi. Xarroz fano va baqoni solik uchun eng yuqori bosqich deb hisoblagan. Keyinchalik bu tushuncha tasavvufiy adabiyotda keng tarqalib ketdi. Sarroj va J unayd Bagʼdodiy fano tushunchasiga ehtiyotkorona munosabatda boʼlishga chaqirganlar. Boyazid Bistomiy va Mansur Hallojning fano tushunchasiga talqini tanqidchilar tomonidan lohut va nosutni koʼshib yuborish, deb baholangan. Halloj fano tushunchasini sham olovi va parvona bilan tasvirlagan boʼlsa, Rumiy temirchining bosqonidagi temir misoliga oʼxshatgan. Bu temir shu darajada qizib ketganki, maʼlum vaqtda u oʼzini olov deb oʼylaydi. Bunday talqinlar keskin tanqidlarga uchrayverishi oqibatida sufiylar fanoning axloqiy sifatlar bilan bogʼliq jihatlariga koʼproq urgʼu berganlar. Fano va baqo tushunchalari vahdatul-vujud taʼlimotining paydo boʼlishiga xizmat qildi.
Koʻktal (Bayzaq tumani)
Koʻktal (Көктал, 1935-yildan 199?-yilgacha — Politotdel) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumanidagi ovul. Koʻktal qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 313644100.
Aholisi
1999-yilda ovul aholisi 1878 kishini (936 erkak va 942 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra ovulda 2520 kishi (1236 erkak va 1284 ayol) yashagan.
Serinçayır, Göle
Serinçayır' — Ardahanviloyatining Göle tumanidagi qishloqlardan biri.
Saint-Symphorien-le-Château
Saint-Symphorien-le-Château Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Chartres tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
834 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 88,7 nafar kishi.
Cambridge (Kentucky)
Cambridge AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Jefferson okrugi tarkibiga kiradi.
Saint-Symphorien-le-Château
Geografiyasi
Maydoni — 9,4 km2.
Cambridge (Kentucky)
Aholisi
192 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 1200,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,2 km2. Shundan 0,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 178 m balandlikda joylashgan.
Krasnodolskoye
— Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Tayinsha tumanidagi qishloq. Kato kodi — 596056400.
Uzluksiz taʼlim (maʼnolari)
Uzluksiz taʼlim:
Kattaqoʻrgʻon (maʼnolari)
Kattaqoʻrgʻon:
Morbello
Morbello Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Alessandria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 23 km2. 457 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Alisher Navoiy
Alisher Navoiy (9-fevral 1441-yil — 3-yanvar 1501-yil) — oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning shoiri, mutafakkiri va davlat arbobi. Gʻarbda chigʻatoy adabiyotining buyuk vakili deb qaraladi, sharqda „nizomi millati va din“ (din va millatning nizomi) unvoni bilan ulugʻlanadi.
Ali Yazdiy nazariga tushgan, Mavlono Lutfiy yosh shoir isteʼdodiga yuqori baho bergan, Kamol Turbatiy eʼtirofini qozongan. Sayyid Hasan Ardasher, Pahlavon Muhammad kabi ustozlardan taʼlim olgan, Abdurahmon Jomiy bilan ijodiy hamkorlikda boʻlgan. Navoiy 1469-yilgacha temuriylar orasidagi ichki nizolar sababli Hirotdan yiroqroqda yashagan.
Husayn Boyqaro Xuroson taxtiga oʻtirgach (1469), Navoiy hayoti va ijodida yangi bosqich boshlanadi, muhrdorlik (1469) mansabiga, vazirlik (1472) va Astrobod hokimligi (1487)ga tayinlanadi. 1480-1500-yillar mobaynida oʻz mablagʻlari hisobidan bir necha madrasa, 40 rabot (safardagi yoʻlovchilar toʻxtab oʻtish joyi), 17 masjid, 10 xonaqoh, 9 hammom, 9 koʻprik, 20 ta hovuz qurdiradi. Husayn Boyqaro Alisher Navoiyga „muqarrabi hazrati sultoniy“ („sulton hazratlarining eng yaqin kishisi“) degan unvonni beradi. Unga koʻra Navoiy davlatning barcha ishlariga aralasha olardi.
Alisher Navoiy tarjimai holi oʻz davrida Xondamir, Vosifiy, Husayn Boyqaro, Bobur kabi tarixchi va davlat arboblarining asarlarida aks etgan.
Hayoti
Alisher Navoiy 1441-yil 9-fevralda Amir Temurning oʻgli Shohruh Mirzo shohligi davrida Hirotda tugʻildi. Zamondoshlari uning haqida koʻpincha „Nizomiddin Mir Alisher“ deb yozadilar. 'Nizomiddin"-din--diyonat nizomi degani boʻlib, donishmand mansab egalariga beriladigan sifat, „mir“ — amir demakdir. Uning otasi Gʻiyosiddin Muhammad (uni Gʻiyosiddin Kichkina ham der edilar) temuriylar saroyining amaldorlaridan, xonadonning ishonchli kishilaridan edi. Onasi amirzoda Shayh Abusaid Changning qizi boʻlgan, ismi maʼlum emas. Alisherning bobosi Temurning oʻgʻli Umarshayx bilan emikdosh (koʻkaldosh) boʻlgan ekan.
Buyuk shoir oʻz asarlarida bu qutlugʻ dargohga yaqinligidan iftixor etishini bayon qiladi. Shuningdek, uning tarjimai holiga oid ayrim lavhalar asarlarida uchraydi. Bu tabarruk zot toʻgʻrisidagi baʼzi maʼlumotlarni esa uning zamondoshlari oʻz kitoblarida beradilar.
Alisher saroy muhitida yashaganligi uchun alohida tarbiya va nazoratda oʻsdi. Kichiklik chogʻidan sheʼr va musiqaga ishqi tushdi. Olim-u fozillar davrasida boʻldi. Uch-toʻrt yoshlarida davrining mashhur shoiri Qosim Anvorning bir sheʼrini yod aytib, mehmonlarni hayratga soldi. Bir yildan soʻng uni maktabga berdilar. U boʻlajak sulton Husayn Bayqaro bilan birga oʻqidi. Uning zehni va iqtidori haqidagi gaplar esa el orasida tarqalib bordi.
1447-yilda Shohruh Mirzo vafot etib, temuriy shahzodalar oʻrtasida taxt uchun kurash boshlanadi. Hirot notinch boʻlib qoladi. Alisherlar oilasi Iroqqa yoʻl oladi. Yoʻlda, Taft shahrida Alisher zamonasining mashhur tarixchisi, „Zafarnoma“ning muallifi Sharafiddin Ali Yazdiy bilan uchrashdi.
Alisher xonadoni 1451-yilda Hirotga qaytadi. Tarixchi Xondamir bu bilan bogʻliq shunday bir hikoyani keltiradi: Karvon Yazd choʻli bilan Hirotga borarkan, tungi yurishlardan birida ot-ulov ustida hammani uyqu bosadi. Alisher mingan ot, ittifoqo, yoʻldan chiqib, boʻlajak shoir egardan tushib qoladi, uyqu zoʻrlik qilib, uygʻonmaydi. Horigan ot ham egasi yonidan ketmay, toʻxtab qoladi.
1452-yilda Abulqosim Bobur Mirzo Xuroson taxtiga oʻtiradi, notinchliklar bosiladi. Gʻiyosiddin Muhammad Sabzavorga hokim qilib tayinlanadi. Alisher esa oʻqishini davom ettiradi. Maktab yosh Alisherni sheʼriyat, adabiyot olamiga olib kirdi. Boʻlajak shoir Saʼdiy Sheroziyning „Guliston“. „Boʻston“, asarlarini, Farididdin Attorning „Mantiq ut-tayr“(„Qush mantigʻi“)ni soʻngsiz ishtiyoq bilan oʻqidi. Ayniqsa, qushlar tilidan keltirilgan hikoyatlar va ularning chuqur mazmuni Alisherning oʻy-xayolini tamom egallab oldi:
Bir kuni qushlar jam boʻlibdi. Har xil: toʻti, qumri, tovus, bulbul va hokazo. Oʻrtaga hudhud (sassiqpopishak) chiqibdi. Boshidagi tojini selkillatib, oʻzini taʼrifu tavsif etibdi. Soʻng u hammani olam podshosi Semrugʻni izlashga undabdi. Qushlar uni surishtira boshlabdilar. „Zotini, sifatini, sifatini ayt, bizga nishon ber!“ — deyishibdi ular. Hudhud hikoya boshlabdi: Semurgʻ bir kecha dunyoni aylanib, uchib yurar edi. Nogoh yoʻli Chin shahri ustidan tushdi. Bir silkingan edi, mamlakat nurga gʻaeq boʻldi. Patidan biri tushib qolgan ekan. Ogoh boʻlganlar aqlu shuurini yoʻqotdilar. Chin mulki esa hashamat(ulugʻvorlikka) chulgʻandi.
Qushlar zavq-u shavq bilan yoʻlga tushadilar. Biroq bu zavq-shavq uzoq davom etmaydi. Qushlar eʼtiroz bildirib, uzr aytib, oʻzlarini chetga ola boshlaydi. Hudhud har biriga javob aytadi. Semrugʻga yetishish baxti oldida bu dunyoning tashvishlari hechligini isbot etuvchi biror hikoya keltiradi. Hudhudning gaplari, hikoyalari qushlarga yangi bir kuch bagʻishlaydi. Ular hudhudni boshliq qilib, yoʻlga tushadilar. Hudhud buy oʻlning ishq yoʻli ekanligi, unga kirgan odam Shayx Sanʼon singari oʻzligidan kechishi lozimligini aytadi. Yana bir-biridan jozibali hikoyalar: Nihoyat, qushlar yeti vodiyni bosib oʻtadilar va oʻzlarining Semurgʻ ekanligini anglab yetadilar.
„Mantiq ut-tayr“ xayoli Alisherga bir umr hamroh boʻldi. Umrining soʻngida esa „Lison ut-tayr“(„Qush tili“) nomi bilan kitob yozdi. Boʻlajak shoir yana Nizomiy Ganjaviy va Xusrav Dehlaviy asarlarini sevib oʻqir edi.
1453-yilda Alisherning otasi Gʻiyosiddin Mauhammad vafot etadi. Alisher Abulqosim Bobur hizmatiga kirdi. Avval Sabzavorda, soʻng Mashhadda yashadi. Ikki maktabdosh doʻst — Husayn va Alisher yana birga boʻldilar. Bir munosabat bilan u 50 ming bayt, 100 ming misra sheʼr yod olganini aytdi. Sheʼr shunchaki nutq oʻstirish emas, maʼrifat, taffakur mashqi ham edi. Navoiy 15 yoshlarida oʻz sheʼrlari bilan zamonasining mashhur shoirlari diqqatini tordi. Xondamirning yozishicha, sheʼrlari bilan endigina tanilib kela boshlagan Alisher oʻz davrining dongdor shoiri Mavlono Lutfiy xizmatiga boradi. Mavlono undan sheʼr oʻqishni iltimos qiladi. Alisher oʻzining:
Orazin yopgʻoch, koʻzimdin sochilur har lahza yosh,
Boʻylakim, paydo boʻlur yulduz nihon boʻlgʻoch quyosh.
matlaʼi bilan boshlanadigan gʻazalini oʻqiydi. Sheʼrdan hayratga tushgan keksa shoir bunday deydi: „Valloh, agar muyassar boʻlsa edi, oʻzumning forsiy va turkey tillarda aytgan oʻn-oʻn ikki ming baytimni shu gʻazalga almashtirardim va buni oʻzimning katta yutugʻim deb hisoblar edim“. Bu turkiy (oʻzbek) sheʼriyatiga juda katta isteʼdod kirib kelayotganidan nishona edi.
Yigitlik yillari
1457-yilda Abulqosim Bobur vafot etdi. Hokimyat tepasiga Abusaid Mirzo keldi. Husayn Boyqaro taxt uchun kurashga shoʻngʻib ketdi.
Navoiy esa Mashhad madrasalarida oʻqishni davom ettirdi. Doʻstlar orttirdi. Keksa shoir Kamol Turbatiyni shu yerda uchratdi. Turbatlik bu shoir Alisher bilan bir bayt muhokamasi ustida tanishib qoldi. Shoir 1464-yilda Hirotga qaytadi. Biroq poytaxtda uni noxushliklar kutadi. Abusaid Mirzo u bilan taxt talashayotgan Husayn Bayqaroni yaqin kishilarini taʼqib va tayziq ostiga olgan, jumladan, togʻalari Mirsaid Kobuliy va Muhammad Ali Gʻaribiylarni oldinma-keyin qatl ettirgan edi. Ular isteʼdodli shoirlar edi. Alisherning ota mulki musodara qilingan, hatto yashab turgani boshpana ham qolmagandi. U shaharda uzoq qola olmadi. Holbuki, yosh shoirning ijodi barq urgan payti edi. Abdurahmon Jomiyadek zamonasining alloma adibi bilan yaqindan tanishib, saboqlar olgani, mehr qozongan edi. Navoiy — „Mahmud Nuran“ deb eʼzozlagan bu mashhur shoir va olim oʻzini siyosatdan uzoq tutar, hatto shahar tashqarisidagi Saʼdiddin Koshgʻariy (1456-yilda vafot etgan mashhur shyx, Jomiyning ustozi) mozori yonidan joy qilib, oʻsha yerda yashar edi.
Navoiyning Sayyid Hasan Ardasherga yozgan sheʼriy maktubi bor. U „Masnaviy“ nomi bilan „Xazoyin ul-maoniy“ning birinchi devoniga kiritilgan. Mutaxasisslar uni Navoiyning Hirotdan Samarqandga joʻnash oldidan yozgan maktubi deb hisoblaydilar. Chamasi, shoir safar oldida Ardasher bilan xayrlashmoqchi boʻlgan, lekin uni topmagan. Soʻng ushbu maktubni yozib qoldirgan. Maktub Alisherning safar oldidagi kechinmalari va oʻz otasidek yaqin koʻrgan Sayyid Hasan Ardasherning sifatlarini taʼrif etish bilan boshlanadi. Vatan va doʻstlarni tashlab ketish ogʻir. Xayrlashmay ketish undan ham ogʻir. U ulugʻ doʻstiga ketishi sabablarini tushuntirmoqchi. Xat shu munosabat bilan yozilgan. Inson soʻz bilan ulugʻdir, „falak jismining joni“-soʻz, ayqisa „nazm“ (sheʼr), deydi shoir. Va oʻzida sheʼr yozishga juda katta kuch-qudrat sezayotganini aytadi. Shunday qudratki, agar Firdavsiy oʻz „Shohnoma“sini 30 yilda yozgan boʻlsa, u oʻshanday asarni 30 oyda yoza oladi. Nizomiy Ganjaviyning 30 yil sarflab maydonga keltirgan „Xamsa“si uning oldida 2-3 yillik ishdir. Faqat unga imkon kerak. Yurt esa notinch, odamlarda vafo yoʻq. Insoniylik qolmagan zulm avjida. Hatto tasali beruvchi kishi ham yoʻq. Ketaman, desang etagindan tutadigan umr yoʻldoshing, ketsang, ayriliqdan eziladigan doʻsting boʻlmasa.
Navoiy 60-yillarning ikkinchi yarmida Samarqandda yashadi. Uning bu shaharga kelishi sababini turlicha talqin qiladilar. Xondamir, oʻqish uchun keldi, deydi. Toʻgʻri u Samarqandda din huquqshunosi va faylasuf Fazulloh Abullays qoʻlida oʻqidi. Zahiriddin Bobur uni Abusaid surgun qildi deydi. Bunda ham asos bor. Abusaidning Alisherga munosabati yomon edi. Shoir Samarqandda dastlab moddiy qiyinchilik ichida yashaydi. Keyinroq unga shahar hokimi Ahmad Hojibek ragʻbat va hoiylik koʻrsatadi. Nihoyat, Samarqand oʻz goʻzalligi bilan ham Navoiyni maftun etadi. Shoi uni „firdavsmonand“(jannatmisol) deb ataydi va unga hech qachon „gardi fano“ oʻltirmasligini — zavolikka yuz tutmasligini istaydi. Navoiy shu yillari shoir sifatida juda katta shuhrat topa bordi. 1465-1466-yillarda uning muxlislari sheʼrlarini toʻplab, „devon“ tuzadilar. Bu kitob bugun „Ilk devon“ nomi bilan mashhurdir. 1468-yil oxirida Eronni eggalash uchun boʻlgan jangda Abusaid halok boʻladi. Husayn Bayqaro 1469-yilning boshida Hiroti qoʻlga oladi va Samarqandga xat yoʻllab, Navoiyni oʻz yoniga chaqiradi. Husayn Bayqaro uni davlat ishlariga jalb etadi. Muhrdor qilib tayinlaydi.
Davlat va jamoat arbobi
Alisher Navoiy 1469-1472-yillarda muhrdor, 1472-1476-yillarda vazir boʻlib ishlaydi. 1487-1488-yillarda Astrobodga hokimlik qildi. Husayn Boyqaro uni oʻziga gʻoyat yaqin tutar, har bir narsada u bilan maslahatlashar va buni nihoyatda qadrlar edi. Toʻgʻri, Bayqaro va Navoiy oʻrtasiga uchinchi kishi aralashgan, sovuqchilik tushgan paytlar ham boʻldi. Lekin oʻz davrining ikki atoqli arbobi hamkorligi juda koʻp sinovlardan muvaffaqiyat bilan oʻtib, avlodlarga oʻrnak boʻldi. Husayn Bayqaro saltanatining daslabki yillarida juda notinch kechdi. Xondamirning yozishicha, u taxtga chiqqan yilning oʻzida Abusaid Mirzoning oʻgʻli Yodgor Muhammad taxt daʼvosi bilan qoʻzgʻaldi. Husayn Bayqaro unga qarshi qoʻshin tortadi va gʻalaba qozonadi.
1470-yilning bahorida Yodgor Mirzo Astrobodda yana bosh koʻtaradi. Husayn Bayqaro Navoiyni yoniga olib, qoʻshin bilan yana yoʻlga tushadi. Xuddi shu payt Hirotda qoʻzgʻolon boʻlganligi xabari keladi. Husayn Bayqaro Navoiyni unga katta vakolatlar berib poytaxtga qaytaradi. Navoiy shaharda adolatni tiklab, xalqni tinchlantiradi. Shunday toʻqnashuvlarning birida Yodgor Mirzoning qoʻli baland kelib, poytaxdagi ayrim kishilar unga qoʻshiladilar. Mojarolarni tinchlantirish maqsadida uylangani Abusaidning qizi Robiya Sultonbegim eriga hiyonat qilib, u safariga ketganida poytaxtda inisi Yodgor Mirzo nomiga xutba oʻqitadi. Yurt bir muddat Yodgor Mirzo qoʻliga oʻtadi. Bu hol Husayn Bayqaroga qattiq taʼsir etadi. Tushkunlikka tushadi. Navoiy shunday paytda uning yonida turadi, tassali beradi. Oʻsha 1470-yilning oʻzida payt poylab, Navoiyning maslahati bilan Murgʻob daryosi boʻylaridan juda qisqa muddatda Hirotga yetib keladi va Bogʻi Zogʻonda maishatdan charchab uxlab yotgan Yodgor Mirzoni qoʻlga oladi. Shundan keyingina Xurosonda maʼlum muddat tinchlik, osoyishtalik qaror topadi. Alisher ijod kishisi edi. U tabiatan buyruqvozlikdan va hukmfarmonlikdan yiroq, tafakkur hamda taxayyulga moyil, gʻoyat noziktaʼb bir kishi edi. Mansab-lavozimlar har qancha yuksak boʻlmasin uning uchun zil-zambil yuk boʻlib, Husayn Boyqaroga boʻlgan ixlos va muhabbatigina uni isteʼfo berishdan saqlab turar edi. Shunga qaramasdan, u sadoqat bilan xizmat qildi. Donishmadnligi, tadbirkorligi bilan koʻplab gʻalayonu qon toʻkishlarni oldini oldi, urushlarni yarashga aylantirdi.