cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Rossiya Federatsiyasi sub'ektlari
Rossiya Federatsiyasi sub’ektlarining turlari
Jadvalda Rossiya Federatsiyasi sub’ektlarining har bir turining konstitutsiyaviy va huquqiy maqomining xususiyatlari koʻrsatilgan. Tegishli qoidalarni oʻz ichiga olgan Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyasining moddalari qavs ichida koʻrsatilgan.
Federatsiya mavzu kodlari
Rossiya Federatsiyasining taʼsis sub’ektlari uchun turli xil kodlash turlari mavjud boʻlib, ularga koʻra turli maqsadlar uchun raqamli yoki harfli belgilar beriladi.
Rossiyaning hududiy tuzilishining boshqa xususiyatlari
Bundan tashqari, Rossiya Federatsiyasi sub’ektlari quyidagilarga boʻlingan:
Shuningdek, Rossiya Federatsiyasining federal qonunlari asosida toʻgʻridan-toʻgʻri federal hokimiyat organlari tomonidan boshqariladigan, har qanday sub’ektning bir qismi boʻlishi yoki boʻlmasligi mumkin boʻlgan federal hududlar tuzilishi mumkin. Muayyan federal hududning davlat boshqaruvi rejimi ushbu hudud tashkil etilgan federal qonun bilan belgilanadi. 2020-yilda Sirius federal hududi tashkil topdi. Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudining 2020-yil 16 martdagi qarorida taʼkidlanganidek, federal hududlarning kiritilishi federal hududlarni Rossiya Federatsiyasi sub’ektlarining maqomiga teng maqomga ega holda shakllantirish imkoniyatini anglatmaydi. .
Rossiya federalizmi tarixi
1992-yilda Rossiya hududlari vakolatlarni chegaralash toʻgʻrisidagi Federal shartnomani imzoladilar, keyinchalik u 1978-yilda qabul qilingan Rossiya Konstitutsiyasi matniga kiritilgan.
1993-yilda amaldagi Konstitutsiya qabul qilinganda 89 ta sub’ekt mavjud edi. 2008-yil 1-martdan boshlab, mintaqalar birlashtirilgandan soʻng, Rossiya Federatsiyasining 83 ta sub’ekti qoldi va Qrimning tan olinmagan Rossiyaga qoʻshilishi hisobga olingan holda, 2014-yil 18 martdan boshlab Rossiya Federatsiyasida. mavzu.
Yulduz Kuchkarova
Yulduz Qoʻchqorova (1994-yil 25-yanvarda tugʻilgan) — oʻzbekistonlik suzuvchi. 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida u ayollar oʻrtasida 200 metrga chalqancha suzish bahslarida qatnashib, qizgʻin bahslarda umumjamoa hisobida 37-oʻrinni egallab, yarim finalga chiqa olmagan. Ota-onasi Sayera Qoʻchqorova va Rustav Kucharov
Kaliforniyadagi Redlands Swim Teamda suzgan… 100 va 200 m chalqancha suzish, 50 va 100 m erkin usulda suzish boʻyicha rekordlarga ega.
Dagʻalkanop
Dagʻalkanop, gʻoʻzor (Abutilon theophrasti Medic.) — gulxayridoshlarga mansub bir yillik begona oʻt. Poyasi tik usadi, sershox, tukli, boʻyi 40— 250 sm. Barglari yirik, uzun bandli, keng tuxumsimon, sertuk, navbatma-navbat joylashgan. Gullari bandi uzun, sariq yoki toʻq sariq, yirik, besh boʻlakli. Mevasi qobirgʻali qoʻngʻirsariq koʻsakcha. Oʻq ildizi 1 m dan koʻproq chu-qurlikka yetadi, yon ildizlari bor. Iyul—sentabrda gullab, avgust—okt.da me-valaydi. Bir tupi 1800 gacha urugʻ beradi. Issiqsevar, yorugʻsevar oʻsimlik. Maysalari aprel
Daha
Daha (fors—oʻnlik):
Adabiyot
Даҳа – йўл тармоғининг қизил чизиқлари билан чегараланган кўчалараро ҳудуд, даха  аҳолисига кундалик хизмат кўрсатиш объектлари билан бирлаштирилган гуруҳлар.
Kapıkaya, Amasya
Kapikaya — Amasiya viloyatining Merkez tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq 1926-yildan beri shu nomga ega.
Geografiyasi
Qishloq Amasiya shahar markazidan 11 km uzoqlikda joylashgan.
Tursunqulov Abdujalil
Tursunqulov Abdujalil — 1892 yili Asaka rayoni Qayrog‘och qishlog‘ida tug‘ilgan, quloq. Bosmachilik faoliyati uchun 1929-yili qamoqsa bo‘lgan. Aksilinqilobiy, isyonchi, millatchi, diniy tashkilot ishtirokchilari bilan yaqindan bog‘lanib uning ishida faol qatnashganlikda, aholi orasida doimiy ravishda aksilinqilobiy, kolxozga qarshi targ‘ibot olib borganlikda ayblangan.
Yuma (Colorado)
Yuma nomli pochta boʻlimi 1885-yildan beri faoliyat koʻrsatmoqda. Shahar nomi Yuma hindulari sharafiga nomlangan.
Geografiyasi
Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 1 sqmi ni tashkil qiladi. Shundan 1 sqmi quruqlik va 0,41 % suvni tashkil qiladi. Yumaga eng yaqin shahar, Wray, Coloradodan 27 mil uzoqlikda joylashgan.
Demografiyasi
2000-yilgi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 3 285 kishi, 1 275 xonadon va 847 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 522 kishi. Shaharning irqiy tarkibi 91,39 % oq tanli, 0,09 % afro-amerikalik, 0,30 % tubjoy amerikaliklar, 0,03 % osiyoliklar, 0,06 % Tinch okeani orollari, 7,06 % boshqa irqlardan va 1,07 % ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 23,47 foizini tashkil etadi.
Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra 28,4 % 18 yoshgacha, 8,5 % 18 yoshdan 24 yoshgacha, 26,4 % 25 yoshdan 44 yoshgacha, 19,8 % 45 yoshdan 64 yoshgacha va 16,9 % 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yosh 36 yosh. Har 100 ayolga 93,7 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 90,6 erkak toʻgʻri keladi.
Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 30,371 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 36,657 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 25,962 dollarni, ayollarniki esa 16,968 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 14,424 dollarni tashkil etadi. Oilalarning qariyb 7,8 foizi va aholining 14,3 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlganlarni tashkil qiladi.
Daha (maʼnolari)
Daha: Daha – yo‘l tarmog‘ining qizil chiziqlari bilan chegaralangan ko‘chalararo hudud, daxa  aholisiga kundalik xizmat ko‘rsatish ob’ektlari bilan birlashtirilgan guruhlar.
Feroz Nakhchir tumani
Feroz Nakhchir tumani — Afgʻonistonning Samangan viloyatidagi tuman. U ilgari Balx viloyatiga qarashli boʻlib, 2005-yilda Samanganga biriktirilgan. 2019-yilda aholi soni 14 494 kishini tashkil qilgan.
Tokoferol
Tokoferol (yunoncha: tokos — avlod, urugʻ, phero — tashiyman va lot. oleum — yogʻ) — q. Vitaminlar.
Daulet Sembaev
Kasbi metallurg boʻlishiga qaramay, Sembayev Qozogʻiston mustaqilligining dastlabki yillarida turli davlat moliyaviy lavozimlarida ishlagan, u yerda „tengening otasi“ laqabini olgan yangi suveren milliy valyutaning shakllanishi, pensiya islohotlarining amalga oshirilishini boshqargan va Qozogʻiston Milliy banki, Kazkommertsbank va Qozogʻiston moliyachilar uyushmasini boshqargan. Sembayev bugungi kungacha zamonaviy Qozogʻiston moliya tizimining asoschilaridan biri sifatida qaraladi.
Yoshligi va taʼlimi
Sembayev Al-mata shahrida (hozirgi Almata, Qozogʻiston) qozoq musulmon oilasida tugʻilgan. Uning ismi fors, qozoq va urdu tillarida „baxt“ yoki „mulk“ degan maʼnoni anglatadi. Dauletning otasi Hamid Sembayev oʻqituvchi boʻlib, keyinchalik Qozogʻiston SSR xalq komissari va maorif vaziri boʻlgan.
Faoliyati
1958—1966-yillarda S.M.Kirov nomidagi Almata mashinasozlik zavodi quyish sexi texnologi, qora quyish uchastkasining katta ustasi boʻlib ishlagan. 1966-yildan 1975-yilgacha Sembayev Qozogʻiston SSR Davlat rejalashtirish qoʻmitasida bosh mutaxassis, boʻlim boshligʻi va boʻlim boshligʻining oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan. 1975-yilda Qozogʻiston SSR Vazirlar Kengashi Raisi Kotibiyati mudiri boʻldi. 1979-yildan Sembayev Qozogʻiston SSR Vazirlar Kengashi raisining oʻrinbosari boʻlib ishlagan. 1983-yilda u Qozogʻiston SSR Davlat rejalashtirish qoʻmitasi boʻlimi boshligʻi boʻldi. 1987-yildan Sembayev Qozogʻiston SSR Davlat rejalashtirish qoʻmitasi raisining oʻrinbosari edi. 1990-yil noyabr oyida u Qozogʻiston SSR Oliy xoʻjalik kengashi raisining oʻrinbosari boʻldi.
1991-yil 16-oktyabrda Sembayev Qozogʻiston Bosh vazirining oʻrinbosari etib tayinlandi. 1992-yil 6-fevraldan boshlab u Qozogʻiston bosh vazirining birinchi oʻrinbosari boʻlib ishlagan, u yerda Qozogʻiston tengesini joriy qilish davrida Davlat komissiyasini boshqargan, 1993-yil 17-dekabrda ishdan boʻshatilgunga qadar va uning oʻrniga Akejan Kajegeldin tayinlangan. Oʻsha kuni Sembayev Qozog'iston Milliy banki raisi boʻldi. Oʻsha davrda Sembayev moliyaviy inqirozga uchragan Qozogʻiston iqtisodiyotida jiddiy muammolarga duch keldi. Sembayev tenge barqarorligini taʼminlash uchun xalqaro tamoyillar va standartlarga asoslangan nazoratni shakllantirish, ustav fondlari tarkibiga qoʻyiladigan talablarni kuchaytirish tashabbusi bilan chiqdi. Sembayevning Milliy banki rahbarligida Qozogʻiston oʻzining makroiqtisodiy siyosatini shakllantira boshladi.
1996-yil 24-yanvarda Qozog'iston Senati aʼzosi boʻldi. U yerdan 1997-yil maygacha Iqtisodiyot, moliya va byudjet qoʻmitasi raisi boʻlib ishladi, keyin u „Gornorudnaya ABS-Balxash“ OAJ direktorlar kengashining oʻrinbosari boʻldi.
Post siyosiy martaba
1999-yil aprel oyida Sembayev „Kazkommertsbank“ OAJ direktorlar kengashi raisi boʻldi. 1999-yil 28-maydan 2001-yil 7-dekabrgacha Qozogʻiston moliyachilar uyushmasini boshqargan. 2002-yil sentyabr oyida Sembayev „Kazkommertsbank“ OAJ direktorlar kengashi raisining oʻrinbosari boʻldi. 2003-yil 31-yanvarda u yana 2004-yil 16-aprelgacha Moliyachilar uyushmasining rahbari boʻldi.
Sembayev 2002-yilda Qozogʻiston demokratik tanlovidan ajralib chiqqan moʻtadil fraksiya — „Ak Jol“ demokratik partiyasining asoschilaridan biri edi. 2004-yilgi qonunchilik saylovlarida Sembayev „Ak Jol“ partiyasi roʻyxatiga Majilisdagi oʻrin uchun daʼvogarlik qilgan.
Vafoti
2021-yilning 15-noyabrida Sembayev 86 yoshida, Qozogʻiston milliy valyutasi kuni nishonlanayotgan kunning oʻzida olamdan oʻtgani xabar qilingan edi. Sembayevning yaqin doʻstlari soʻzlariga koʻra, Dauletning oʻzi oʻz uyida qarindoshlari qurshovida tinchgina vafot etgan. Uning vafoti munosabati bilan Qozogʻiston prezidenti Qasim-Jomart Toqayev va sobiq prezident Nursulton Nazarboyev maktublarida hamdardlik izhor qilib, Sembayevni qanday qilib „koʻpchilik yuksak hurmat qilgani“ va „uning yorqin qiyofasi“ jamoatchilik xotirasida hamisha saqlanib qolishi taʼkidlangan.
Poshtdarband qishloq okrugi (Eron)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Poshtdarband qishloq okrugi  — Eronning Kirmonshoh viloyati Kermanshoh tumaniga qarasli qishloq tumani (dehiston). 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 11,168 nafar kishi va 2,600 ta oiladan iborat. Qishloq okrug tarkibida 44 ta qishloq bor.
Dunyoning eng badavlat ayollari roʻyxati
Forbes jurnali har yili dunyodagi eng badavlat milliarder ayollar reytingini tuzib chiqadi. Ushbu roʻyxatni tuzishda yiliga bir marta, odatda mart oyida Forbes tomonidan eʼlon qilingan statik reytingdan foydalaniladi. 2021-yil 17-mart holatiga koʻra dunyoning eng badavlat kishilari roʻyxatida 328 nafar ayol bor edi va 2020-yilning mart oyida bu koʻrsatkich 241 tani tashkil etgan edi. 2021-yildan beri Fransua Bettenkur Meyers dunyoning eng badavlat ayoli sifatida qayd etiladi.
2021-yilgi umumiy milliarderlar roʻyxatiga koʻra, ayollar milliarderlar guruhining 11,9 foizini tashkil qiladi. Barcha milliarder ayollarning yarmidan koʻpi merosxoʻrlar yoki boyligining 30 foizdan koʻp qismi meros boʻlib qolgan. Umumiy milliarder ayollar guruhida milliarderlarning 16,9 foizi bu darajaga oʻzi mustaqil erishgan va 53,5 foizi 2017-yil holatiga koʻra meros va oʻz boyliklari kombinatsiyasi orqali shu darajaga erishgan.
Oskolkovo
Oskolkovo ( Осколково  ) — Rossiyaning Oltoy oʻlkasi, Aleyskiy tumani, Oskolkovskiy selsovetining maʼmuriy markazi, qishloq posyolkasi ( selo ). Aholisi 2016-yilda 728 kishi edi.
Dunyoning eng badavlat ayollari roʻyxati
2020-yil 18-mart holatiga koʻra dunyoning eng badavlat ayollari roʻyhatida Alice Walton birinchi oʻrinni egallayotgan edi. 2021-yilga kelib Françoise Bettencourt Meyers dunyoning eng badavlat ayollari roʻyhatida birinchilikka koʻtarilib oladi va Alice Walton 2-oʻringa tushib qoladi.
2021-yil roʻyxati
2021-yil yanvar oyida CEOWORLD jurnali Fransua Bettenkur Meyersning boyligi haqidagi maqolani chop etadi. Bunga koʻra agar uning oilasining boyligi, uning umumiy boyligiga kiritilsa, Fransua Bettenkur Meyersning boyligi 71,4 milliard dollarga baholanishini eʼlon qiladi.
Forbes statik reytingidan foydalangan holda 2021-yil 17-mart holatiga koʻra dunyoning eng boy milliarder ayollarining top 10 taligi quyidagi ketma-ketlikka toʻgʻri keladi :
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Murdak (Erondagi qishloq)
Murdak ( lotinchalashtirilgan nomi: Moordak)  — Eronning Fors viloyati, Kazerun tumani, Kuhmare baxshi, Kuhmare qishloq okrugiga qarashli boʻlgan qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 1 138 nafar va 252 ta oiladan iborat.
Murdakning tarixi qadim zamonlardan boshlanadi, chunki anʼanaviy madaniyatda qishloqning oʻtmishiga oid koʻplab afsonalar mavjud.
Qishloq tarixiy Kazerun shahri yaqinida joylashgan boʻlib, mintaqada koʻplab diqqatga sazovor boʻlgan qadimiy joylar mavjud.
Qishloq xoʻjaligi mahsulotlari yetishtirish boʻyichasitrus bogʻlari, bugʻdoy maydonlari va uzumzorlar mavjud. Uzumzorlar Murdakning oʻziga xos xususiyatga ega jihati boʻlib, u yerda anʼanaviy tarzda koʻplab uzum turlari yetishtiriladi.
Sara López
2013-yili FITA kamondan otish boʻyicha Jahon kubogida u finalga yoʻllanma oldi. U 2013-yilda oʻzining eng yuqori jahon reytingida 3-oʻringa koʻtarildi va uning asosiy yutuqlari orasida 2014-yilgi kamondan otish boʻyicha Jahon kubogida gʻalaba qozonish ham bor. Kamondan otish boʻyicha xalqaro musobaqalarda qatnashish bilan birga u tibbiyot fakulteti talabasi. Lopes Medellindagi Jahon kubogining 3-bosqichida 150 oʻq uzgan birinchi ayol boʻlib, 15 oʻqli raund va boshqa 10 ta jahon rekordi boʻyicha hozirgi jahon rekordchisi hisoblanadi. 2020-yilda u World Archery tomonidan tashkil etilgan Lockdown Knockout turnirida gʻolib chiqadi. Finalda u norvegiyalik Anders Faugstadni magʻlub etdi. U World Archery Americas tomonidan 2021-yilning eng yaxshi sportchisi nominatsiyasida ayollar toifasida gʻolib boʻldi. U 2022-yili Birmingemda (AQSH, Alabama shtati) boʻlib oʻtgan Jahon oʻyinlarida ayollar oʻrtasidagi murakkab bahslarda kumush medalni qoʻlga kiritdi. Lopes va Daniel Muños aralash jamoaviy musobaqada oltin medalni qoʻlga kiritdi.
Tokio universiteti
Tokio universiteti - Yaponiyaning eng qadimiy va yirik oliy oʻquv yurti. 1877-yili Soxeyko (1790-yilda asos solingan, konfutsiychilikni oʻrganish markazi), Kayseygo (1855, gʻarb madaniyati), Igakuso (1863, gʻarb tibbiyoti) oʻquv yurtlarining birlashuvi natijasida Tokio milliy (imperator) universiteti sifatida tashkil etilgan. Huquq, iqtisodiyot, filologiya, muhandislik, texnologiya, pedagogika, tabiiy fanlar, qishloq xoʻjaligi, tibbiyot boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasi (1877-yilda tashkil etilgan)da 4 milliondan ortiq asar bor. 20 mingdan ortiq talaba taʼlim oladi.
Toksikoz
Toksikoz (yun. toxikon — zahar) — organizmga ekzogen toksinlar (mas., mikrob toksinlari) yoki zararli endogen moddalar (mas., homiladorlik toksikozlari, tireotoksikozda) taʼsirida roʻy beradigan kasallik holati.
Odam Atoning yaratilishi
"Odam Atoning yaratilishi" (La creazione di Adamo) — Michelangelo tomonidan 1511-yilda chizilgan freska.
Rasmning tavsifi
Freska Ibtido kitobining 9 ta syujetiga bagʻishlab Sistin kapellasining shiftiga chizilgan kartinalarning 4-si hisoblanadi.left|thumb| Tafsilot Odam Atoning yaratilishi freskasi Sistin ibodatxonasining eng ajoyib kompozitsiyalaridan biri hisoblanadi. Cheksiz kosmosda oq kiyimli qariya inson qiyofasida Ota Xudo qanotsiz farishtalar bilan oʻralgan holatda uchadi. Xudoning qoʻli Odam Atoning qoʻli tomon choʻzilgan va deyarli tegadi. Odam Atoning jasadi yashil qoya ustida yotgan holatda asta-sekin harakatlana boshlagandek, xuddi hayotga uygʻonayotgandek taasurot qoldiradi. Butun kompozitsiya ikki qoʻlning imo-ishorasiga qaratilgan. Xudoning qoʻli turtki beradi va Odam Atoning qoʻli butun tanaga hayot energiyasini beradi. Ularning qoʻllari tegmasligi orqali Mikelanjelo ilohiyot va insonni bogʻlashning iloji yoʻqligini taʼkidladi. Xudo suratida, rassomning fikriga koʻra, mo‘jizaviy tamoyil emas, balki ulkan ijodiy energiya ustunlik qiladi. Odam Ato timsolida Mikelanjelo inson tanasining kuchi va goʻzalligini koʻrsatdi. Darhaqiqat, insonning yaratilishining oʻzi emas, balki u ruhni qabul qilgan paytda, ilohiyni izlash, bilimga tashnalik paydo boʻladi.
"Va Xudo insonni oʻz suratida yaratdi. Ibtido 1:27"
Chili flamingosi
Chili flamingosi(Phoenicopterus chilensis) boʻyi 110-130 smga yetadigan yirik flamingolar turi. Amerika flamingosi va katta flamingo bilan chambarchas bogʻliq. Ushbu tur IUCN tomonidan xavf ostida qolgan hayvonlar roʻyxatiga kiritilgan.
U Janubiy Amerikada Ekvador va Perudan Chili va Argentinagacha, sharqda Braziliyada uchraydi. Barcha flamingolar singari, u ham loydan yasalgan uyaga bitta oq rangli tuxum qoʻyadi.
Odam Atoning yaratilishi
Tahlil
Odam Atoning yaratilishi kompozitsiyasi haqida juda koʻplab farazlar ilgari surilgan.
Inson miyasi
Mikelanjelo inson anatomiyasini juda yaxshi maʼlumotga ega edi. Amerikalik shifokor Frenk Meshberger (ingl. Frank Meshberger, Anderson, Indiana) 1990-yilda Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasi jurnaliga koʻra, Odam Atoning yaratilishi freskasida inson miyasining anatomik jihatdan aniq tuzilishini kodlaganligini aniqladi.
Chili flamingosi
Bu flamingolar asosan tuzli va sodali koʻllarda yashaydi. Ammo bunday hududlarda suvning ifloslanishi sababli flamingolarning yashash joyi qisqarib bormoqda.
Tavsif
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fd/Phoenicopterus_chilensis_-Tavares%2C_Rio_Grande_do_Sul%2C_Brazil_-flying-8.jpg/220px-Phoenicopterus_chilensis_-Tavares%2C_Rio_Grande_do_Sul%2C_Brazil_-flying-8.jpg|left|thumb| Rio Grande-du-Sulda, Braziliyada uchayotgan suruv link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Chilean_flamingo_%28Phoenicopterus_chilensis%29_%282%29.jpg/220px-Chilean_flamingo_%28Phoenicopterus_chilensis%29_%282%29.jpg|alt=A Chilean flamingo preening itself|left|thumb| link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Kopf_eines_Chileflamingo.JPG/220px-Kopf_eines_Chileflamingo.JPG|right|thumb| Durrell Wildlife Parkdagi Chili flamingosining boshi (Jersi) Patlar biroz pushtiroq, ammo Karib dengizi flamingosi kabi toʻq pushti emas. Bu turlar boshqa flamingolarda pushti boʻgʻinlari boʻlgan kulrang oyoqlari bilan farqlanishi mumkin. Yosh joʻjalar hech qanday pushti rangga ega boʻlmaydi, aksincha, kulrang yoki shaftolirang tusda boʻladi.
Odam Atoning yaratilishi
Ayol bachadoni
Bir tomondan Xudo atrofidagi qizil mato ayol bachadoniga oʻxshashligi (bir sanʼatshunos uni „bachadon mantiyasi“ deb atagan) va osilib turgan yashil mato yaqinda kesilgan kindik boʻlishi mumkinligi kuzatilgan. Rasmdagi kindik Odam Atoning kindigini bildiradi. Bu esa oʻziga xos tushunmovchiliklar keltirib chiqaradi. Chunki Odam Ato onadan tugʻilmagan.
Qoʻshimcha qovurgʻa
Braziliyalik tadqiqotchi doktor Devis De Kampos „Klinik anatomiya“ jurnalida Odam Ato tanasining chap tomonida yashirin qovurgʻa borligini taʼkidlaydi. Michelangelo Odam anatomiyasini yaxshi bilishini hisobga olganda bu qovurgʻa qasddan qilingani va bu Momo Havo yaratiladigan qovurgʻa ekanligi maʼlum boʻladi.
Chili flamingosi
Oziqlanishi
Chili flamingosining tumshugʻida taroqsimon tuzilmalar joylashgab boʻlib, ular suv oʻtlari va planktonlarni oʻzi yashaydigan qirgʻoq boʻyidagi balchiqlar, estuariylar, lagunalar va shoʻr koʻllar suvidan filtrlash imkonini beradi.
Koʻpayish
Chili flamingolari tabiatda katta today hosil qilib yashaydi. Koʻpayish mavsumida erkaklar va urgʻochilar juftlarni jalb qilish uchun turli xil xatti-harakatlarni namoyish etadilar, jumladan, boshlarini yonma-yon yonma-yon aylantirish va qanotlarini tez-tez ochib yopish. Umuman olganda, flamingolar atrof-muhit sharoitlari koʻpayish uchun qulay boʻlmaguncha koʻpayishni kechiktiradilar.
Erkaklar va urgʻochilar ustun shaklidagi loy uyani birgalikda quradilar va ikkalasi ham urgʻochi qoʻygan tuxumni bosib yotadi. Yangi chiqqan joʻjalarning patlari kulrang boʻladi. Patlari pushti rangga kirishi uchun 2-3 yil ketadi. Erkak va urg‘ochi flamingolar o‘z bezlaridan bolalarini boqish uchun to‘yimli suyuqlik ishlab chiqarishi mumkin. Ularning oziqlanishi tufayli tufayli bu sut qip-qizil rangga ega.
Asirlikda
Ushbu tur soni qisqarib ketganligi sababli, hayvonot bogʻlarida namoyish etish uchun sunʼiy koʻpaytiriladi.
Dahana
Dahana — 1) daraning ogʻzi; 2) daryoning etagi; 3) koʻchaning kiraverish joyi; 4) boʻgʻoz; 5) ariq yoki kanal boshlangan joy, yaʼni toʻgʻon boshi, quloq; biron katta arikdan keladigan suvni taqsimlash uchun ariqning koʻndalangiga toʻsin (kunda) tashlanar, shu toʻsinning bir necha joyi kertib qoʻyilar edi. Ana shu kertik D. deyilgan. Har bir kertikdan chiqqan suv bir ariqdan oqqan.
Habib Abdullayev mahallasi
Habib Abdullayev mahallasi — Mirzo Ulugʻbek tumanidagi mahallalardan biri. „Shaxrisabz“, „Umid“, „Baxor“, „Olimlar“ mahallalari bilan chegaradosh. 1993- yil dekabrda tashkil etilgan. Akademik A.Abdullayev nomi bilan nomlangan. Axolisi 3200 kishi, aksariyati ruslar (2240 kishi), shuningdek, oʻzbeklar (680) va 13 millat vakillari yashaydi. Mahalla hududida „Sitora savdo“ MCHJ aholiga xizmat qilib kelmoqda.
Xatoiy tumani
Xatoiy tumani - 1904-yilda Zavodskaya, 1920-yildan Fabrika zavodi tumani, 1932-yildan Shaumyan tumani deb nomlangan. 1981-yilda ikkiga boʻlinib, biriga Nizomiy tumani nomi berildi. 1990-yil 5-yanvardan esa tuman Xatoiy deb nomlandi. Xatoiy tumani Boku shahrining Nizomiy, Narimonov, Suraxani, Nasimiy tumanlari bilan chegaradoshdir. Shahar ahamiyatli Nobel, Babek prospektlari, Zigʻ shossesining bir hissasi, Afiyeddin Jalilov koʻchasi, zamonaviy chorrahalar bilan bir qatorda, Shoh Ismoil Xatoiy, Ahmadli, Hazi Aslanov, Boku Metro stansiyalari ham tuman hududida joylashgan.
Kesertaş, Gerger
Kesertaş — Adıyaman viloyatining Gerger tumaniga qarashli qishloq.
Xatoiy tumani
Xatoiy tumani hududidabir qator Respublika ahamiyatiga molik tashkilotining maʼmuriy binolari ham joylashgan. Bulardan Ozarbayjon Respublikasi Oliy sudi, AFFA, Jamshid Naxchivanskiy nomidagi harbiy litsey va Baki shahar ichki ishlar boshqarmasini aytib oʻtish mumkin.
Bülüçalanı, Dinar
Bülüçalani - Turkiyaning Afyonkarahisar viloyati Dinar tumanidagi qishloq.
Toksikologiya (maʼnolari)
Toksikologiya:
Alvina Shpadi
Alvina Andreyevna Shpadi (1935-yil 31-yanvar — 2019-yil 23-iyun) oʻzbek rassomi va restavratori. Qoraqalpogʻiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi.
Tarjimai hol
Boʻlajak rassom Turkmaniston SSRning Marv viloyatida 1930-yillarda Volga boʻyidan surgun qilingan nemis oilasida dunyoga keladi. Shpadi 1960-yil Ashxoboddagi Shota Rustaveli nomidagi Turkman davlat rassomlik bilim yurtini tamomlagan, Bayramali shahridagi oʻrta maktabda rasm va chizmachilikdan dars bergan.
Daha (ibodat)
Daha — eshonlarning xonaqoxlarida boʻlib oʻtadigan oʻn kunlik toat-ibodat. Dahaning eng kattasi ramazon oyida oʻtgan. Muridlar (erkak va ayollar) eshon huzuriga kelib, Daha talab etgan vazifalarni bajarishgan, oʻz murshidlarining pand-nasihatlarini tinglab, undan yana "vird" (koʻrsatmalar) olib tarqalganlar. Tasavvuf taʼlimotida Dahaga oʻtirish xudo oldida tavba qilish, gu-noxlarni yuvish, xudoning rahmatiga erishish hisoblangan. Daha 3 davrga; ra-mazonning birinchi oʻn kunligi — "dahayi rahmat", ikkinchi oʻn kunligi — "dahayi magʻfirat", uchinchi oʻn kunligi — "dahayi itqun minannor"ga (Alloq roʻzadorlarning gunoxlarini kechirib, ularni doʻzax azobidan qutqaradi, degani) boʻlingan. Daha ramazondan boshqa baʼzi oylarda ham oʻtgan, ammo unga xo^lagan kishilar, koʻproq ayollar borgan. Taqvodorlar uchun xonaqoh ichida boʻzdan pashshaxonaga oʻxshagan boʻlmalar qurilgan. Dahaga oʻtirganlar uning ichiga kirib, roʻza tutib, kechgacha har xil duolar oʻqiganlar. Bu holat "eʼtikof" deb ham yuritiladi.
Katalon atlasi
thumb|right|upright|Xaritada tasvirlangan birinchi yozma kompas Katalon atlasi (Atles català, ) — XIV asrda yaratilgan dunyo xaritasi; Kataloniya maktabining oʻrta asr kartografiyasining eng katta yutugʻi hisoblanadi. Taxminan 1375-yilda Palma-de-Malyorkada yahudiy Avraam Kreskes tomonidan Aragon qiroli Xuan I buyrugʻi bilan oʻgʻli Yehuda Kreskes tomonidan katalan tilida tayyorlangan. U fransuz qiroli Karl V „Dono“ (21.01.1338 16.09.1380)ga sovgʻa sifatida inʼom etilgan (hozirda Parij shahridagi Parij milliy kutubxonasida saqlanmoqda).
Alvina Shpadi
Tarjimai hol
Rassom 1960-yilda Nukusga koʻchib keladi, Qoraqalpogʻiston ASSR Badiiy jamgʻarmasi va Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Qoraqalpogʻiston boʻlimining san’atshunoslik sektorida ishladi. Igor Saviskiy qistovi bilan Oʻrta Osiyo xalq amaliy san’ati bilan qiziqib qoldi va 1962-yilda Toshkent teatr va rassomchilik institutining “Mato boʻyicha rassomchilik” fakultetiga oʻqishga kiradi va u yerdan Moskva toʻqimachilik institutiga oʻqishi koʻchiriladi va bu ta’lim dargohini 1969-yilda tamomlaydi. Keyinchalik Shpadi umrining oxirigacha Nukusda yashab ijod qildi.
Katalon atlasi
Atlas dastlab olti varaq pergamentdan iborat boʻlib, ular keyinchalik oʻrtasidan boʻlingan va yogʻoch tagliklarga yopishtirib chiqilgan. Birinchi varoqda kosmografiya, astronomiya va astrologiya masalalari yoritilgan (xususan, Yerning sharsimon shakli qayd etilgan). Dengizchilar uchun amaliy maslahatlar ham berilgan.
Marko Polo va Jon Mandevil uchun xorijdagi mamlakatlar haqidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan karta-portolan jadvali joylashtirilgan. Shimol, arab anʼanalariga koʻra, pastda joylashgan. Xarita orqali Hindiston va Xitoyning koʻplab shaharlarini aniqlash mumkin. Qolgan toʻrt varoq haqiqiy xaritani tashkil qiladi, Quddus markazga yaqin joylashgan; ikkitasi Sharqni tasvirlaydi; qolgan ikkitasi Shimoliy va Gʻarbiy Afrika bilan birga Yevropani koʻrsatadi. Xarita taxminan 1,3 m2 (142 ft.) oʻlchamda. Unda nasroniy shaharlari xoch bilan, boshqa shaharlar esa gumbazlar orqali ifoda etilgan hamda har bir shahar bayroq bilan koʻrsatilgan. Koʻk rangdagi toʻlqinli vertikal chiziqlar okeanlarni ifodalash uchun qoʻllanilgan. Muhim portlarning joy nomlari qizil rangda, boshqalari esa qora rangda koʻrsatilgan.
Gʻarbiy qism zamonaviy portolan jadvallariga oʻxshaydi, lekin jadvalda birinchi bor yozma kompas qoʻllanilganligi bilan ajralib turadi.
Saboil tumani
Saboil — Boku buxtasida, sohildan tahminan 350 m janubi-gʻarbda joylashgan tarixiy-meʼmorlik obidasining nomidir. Uzunligi 140, eni 35 metrdir. 3 doira va 12 yarimdoira burji boʻlgan tosh devor bilan (eni 1,2-2 m) oʻralgan. Arxeologik tadqiqotlar vaqti Saboildan ustida arab tilida yozilgan yozuvlar, inson, qush va hayvon tasviri tushirilgan 700 ga yaqin tosh, shuningdek, Shirvonshoh Gershasbin I Gushtasp nomidan chiqarilgan mis tanga, bino qoldiqlari, sopol idishlar, tegirmon, pichoq sopi, mix va boshqalar topilgan. Qoʻlyozmalarda Qur’on oyatlari, 1234-35-yil tarixi, turli shaharlar, hunarmandlar va Shirvonshohlarning nomlari yozilgan.
Xalq orasida „Suv ostidagi shahar“, „Bayil toshlari“, „Shahri Yunon“, „Karvonsaroy“, „Bayil qasri“ va boshqacha nomlangan Saboil tahminan XIII asr boshlarida tashkil qilingan, XIV asr boshlarida esa tektonik oʻzgarishlar natijasida Kaspiy suvlari ostida qolgan. Keyinchalik suv sathi pasayib, 1723-yilda obida yangidan quruqlikka chiqdi. Tahminlarga koʻra Saboil mudofaa qal’asi va bojxona, baʼzi olimlar fikricha, ibodatxona boʻlgan.
Saboil tumani hududida antik davrga va oʻrta asrlarga oid obidalar mavjud. Tumanda joylashgan obidalardan Icherishahar, Shirvonshohlar saroy kompleksi va Qiz qal’asini qayd qilish lozim. Boku shahrining, shu bilan birga respublikaning asos madaniyat markazlari, shu jumladan, 7 ta teatr, filarmoniya, 5 kutubxona, 16 muzey, 4 madaniyat uyi, 3 musiqa maktabi, 47 mehmonxona Saboil tumanida joylashgan. Hududda turli fan, tasviriy sanʼat korifeylari, urush va adabiy qahramonlarning sharafi uchun qoʻyilgan haykallar, 4 park va 18 istirohat bogʻi bor.
Alvina Shpadi
Tarjimai hol
Bundan tashqari u rus ustalari hisoblanmish Oʻrta Osiyo musavvirlari Aleksandr Volkov, Nikolay Qoraxon an’analarini davom ettirgan holda rassom sifatida faoliyat yuritgan. 2015-yilda Qoraqalpogʻiston davlat san’at muzeyida musavvir tavalludining 80-yilligiga “Alvina Shpadi olami” yubiley koʻrgazmasi, 2018-yilda “Qoraqalpogʻiston – mangu muhabbatim” nomli shaxsiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. Shpadining ijod namunalari, uning eskizlari, qoraqalpoq xalq bezaklari asosida gilam-soʻzanalari namoyishi boʻlib oʻtdi.
Saboil tumani
Saboil tumani Bokudagi eng qadimgi tuman boʻlib, oʻtgan asrning 20-yillaridan beri maʼmuriy hududiy birlik sifatida shakllantirilgan. Tuman avval „Bayil-Bibi-Heybat“, 1931-yildan boshlab „Stalin“, 1960-yildan esa „26-Baki Komissarlari“ nomi berilgan va 1992-yil 29-apreldan Ozarbayjon Respublikasi Oliy Soveti Milliy Kengashining 112-sonli qaroriga asosan Saboil tumani deb nomlandi. Boku mintaqalaridan biri Bodomdor va qadimiy tarixi boʻlgan Bibihaybat aholi punktlari Saboil tumanining maʼmuriy hududidir. Tumanda 3 ijro qoʻmitasi — Saboil, Bodomdor va Bibihaybat qoʻmitalari faoliyat koʻrsatadi.
Daha (ipak qurti)
Daha — qurt boqishda ipak qurtinnnt toʻrtinchi-beshinchi yoshini anglatuvchi davr. Ipak qurti D. si havoning haro-rati 23—24° va nisbiy namligi 65— 70% boʻlganda 8—9 kunga choʻziladi. Har quti urugʻdan chiqqan qurtlar bu davrda 60—70 m2 joyni egallaydi. Kichik va katta D.lar boʻladi. Kichik D. ipak qurtlarining toʻrtinchi yoshga oʻtgan davri boʻlib, bunda pilla oʻraguncha beriladigan bargning 17% ini yeydi, ogʻirligi 5,5 marta, hajmi 3—4 marta ortadi. Katta D. ipak qurtlarining be-shinchi yoshga oʻtgan davri boʻlib, bunda ular beriladigan bargning 75% ini yeydi, ogʻirligi 4—5 marta, hajmi 2,5— 3 marta ortadi.
Xazar tumani
thumb|right|Qaja Juma masjid Xazar tumani - Absheron yarimorolining shimoli-sharqida joylashgan Xazar tumanining hududi qadimgi turarjoylardan hisoblanadi. Bugungi kungacha yetib kelgan qoyatosh suratlari, eramizdan avvalgi qabristonlar, tarixiy va arxitektura yodgorliklari, qal’alar, binolar, maqbaralarlar va masjidlar hududning qadim madaniyatga ega ekanligini koʻrsatadi. Yolgʻiz „Qal’a“ davlat tarixiy-etnografik jamgʻarmasi hududida taxminan 234 hovli, masjid va vannalar mavjud. Xazar tumani neft tumani sifatida ham tanilgan.
2010-yil 24-mayda Ozarbayjon Respublikasi Prezidentining buyrugʻi bilan va aholining koʻp sonli istaklari nazarga olinib, Azizboyev tumani Xazar tumani deb nomlandi. Tumanda 7 ta madaniyat uyi, 2 ta klub, 3 ta musiqa maktabi, 7 ta kutubxona, 3 ta muzey va 11 ta madaniyat va istirohat bogʻlari mavjud. Tumanda 4 mehmonxona bor.
Yasamal tumani
Yasama tumani - 1932-yilda tashkil qilingan Yasamal tumanining nomi avvallar Oktyabr tumani deb nomlangan. Ozarbayjon oʻz mustaqilligiga erishgach, Ozarbayjon Respublikasi Oliy Kengashining 1992-yil 29-apreldagi qaroriga binoan Oktyabr tumani nomi Yasamal tumani deb oʻzgartirildi. Boku metrosining Nizomiy, Fanlar Akademiyasi, Inshaatchilar va 20 yanvar metro stansiyalari tuman hududida joylashgan.
Yasamal tumanida joylashgan muhim joylardan Ozarbayjon davlat akademik milliy drama teatri, Jalil Mammadquluzo uy muzeyi, Leopold va Mstislav Rostropovichning uy-muzeyi va „Azerfilm“ studiyasini keltirib oʻtish mumkin.
Thomas Bordeleau
Thomas Bordeleau (2002-yil 3-yanvarda tugʻilgan) — Milliy xokkey ligasining (NHL) San Jose Sharks jamoasining amerikalik xokkey hujumchisi.
Yoshligi
Bordeleau Texasning Houston shahrida xokkeychi Sébastien Bordeleau va ginekolog Chantal Dubois oilasida tugʻilgan.
Faoliyati
2018—2019-yilgi mavsumda Bordeleau Qoʻshma Shtatlar Xokkey Ligasining (USHL) AQSh Xokkey milliy jamoasini rivojlantirish dasturi doirasida 56 oʻyinda 16 gol va 23 golli uzatma bilan jamoada yetakchilik qilgan.
Bordeleau oʻzining kollejdagi faoliyatini 2020—2021-yilgi mavsumda Michigan Wolverines jamoasi bilan boshlagan. Oʻzining birinchi mavsumida u birinchi kursda gol urish boʻyicha mamlakatda yetakchilik qilgan va 24 oʻyinda sakkiz gol, 22 golli uzatma bilan jamoani boshqargan.
2021—2022-yilgi mavsumda ikkinchi kurs talabasi sifatida u ochkolar boʻyicha toʻrtinchi (37), gollar (12) boʻyicha beshinchi va golli uzatmalar (25) boʻyicha uchinchi oʻrinni egallagan.
2022-yil 12-aprelda Bordeleau dello Sharks jamoasining AHLdagi filiali San Jose Barracuda jamoasi bilan 2021—2022-yilgi mavsumning qolgan qismi uchun sinov shartnomasini imzolagan. Ertasi kuni u Barracuda jamoasida professional debyutini oʻtkazgan va AHL faoliyatidagi birinchi oʻyinida uchta golli uzatma amalga oshirgan. 2022-yil 16-aprelda u San Jose Sharks jamoasi bilan uch yillik boshlangʻich darajadagi shartnoma imzolagan.
Bordeleau 2021-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi xokkey boʻyicha jahon chempionatida Qoʻshma Shtatlar sharafini himoya qilgan. Ammo COVID-19 protokollari tufayli roʻyxatdan chiqarib yuborilgan.
Geotermal energiya
thumb|Islandiyadagi [[:en:Nesjavellir_Geothermal_Power_Station|Nesjavellir geotermal elektr stansiyasidan bugʻ koʻtarilmoqda]] Geotermal energiya — bu Yer qobigʻidagi issiqlik energiyasi boʻlib, u sayyoraning yadrosidan va materiallarning radioaktiv parchalanishidan paydo boʻladi. Yerning ichki qismidagi yuqori harorat va bosim baʼzi jinslarning erishiga va qattiq mantiyaning oʻzini plastik tutishiga olib keladi. Bu mantiya qismlarining yuqoriga harakatlanishiga olib keladi, chunki u atrofdagi jinslardan yengilroqdir. Yadro-mantiya chegarasidagi harorat 4000 °C dan oshishi mumkin. left|thumb|[[:en:Salton_Sea|Salton dengizi yaqinidagi Imperial Valley geotermal loyihasi, Kaliforniya.]] Issiq buloqlardan olingan suvdan foydalangan holda geotermal isitish, paleolit ​​davridan beri choʻmilish va qadimgi Rim davridan beri kosmik isitish uchun ishlatilgan. Yaqinda geotermal energiya, geotermal energiyadan elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun ishlatiladigan atama ahamiyat kasb etdi. Hisob-kitoblarga koʻra, Yerning geotermal resurslari nazariy jihatdan insoniyatning energiya ehtiyojlarini qondirish uchun yetarli darajada emas, garchi hozirda juda kichik bir qismi, koʻpincha tektonik plitalar chegarasiga yaqin hududlarda foydalanilmoqda.
Hukumat tomonidan olib borilgan tadqiqot va sanoat tajribasi natijasida geotermal energiya ishlab chiqarish xarajatlari 1980-1990-yillarga nisbatan 25% ga kamaydi. Soʻnggi texnologik yutuqlar xarajatlarni keskin kamaytirdi va shu tariqa yashashga yaroqli resurslarning assortimenti va hajmini kengaytirdi. 2021-yilda AQSh Energetika vazirligining hisob-kitoblariga koʻra, „bugun qurilgan“ elektr stansiyasidan olinadigan geotermal energiya taxminan 0,05 dollar/kVt/soat turadi.
2019-yilda butun dunyo boʻylab 13 900 megavatt (MVt) geotermal quvvat mavjud edi. 2010-yil holatiga koʻra markaziy isitish, kosmik isitish, kurortlar, sanoat jarayonlari, tuzni tozalash va qishloq xoʻjaligida qoʻllash uchun qoʻshimcha 28 gigavatt toʻgʻridan-toʻgʻri geotermal isitish quvvati oʻrnatildi.
= Tarix = thumb|Miloddan avvalgi III-asrda [[:en:Qin_dynasty|Qin sulolasida qurilgan issiq buloqdan suv keladigan eng qadimgi hovuz]] Issiq buloqlar hech boʻlmaganda paleolit ​​davridan beri choʻmilish uchun ishlatilgan. Maʼlum boʻlgan eng qadimgi kurort — Huaqing Chi saroyi qurilgan joy hisoblanadi. Milodiy birinchi asrda rimliklar Aquae Sulis(hozirgi Van Somerset) ni zabt etishdi va u yerdagi issiq buloqlardan jamoat vannalari va polni isitish uchun foydalanishdi. Ushbu vannalar uchun kirish toʻlovlari, ehtimol, geotermal energiyadan birinchi tijorat maqsadlarida foydalanishni anglatadi. Fransiyaning Chaudes-Aigues shahridagi dunyodagi eng qadimgi geotermal markazlashtirilgan isitish tizimi XV-asrdan beri ishlaydi. Birinchi sanoat ekspluatatsiyasi 1827-yilda Italiyaning Larderello shahrida vulqon loyidan borik kislotasini olish uchun geyser bugʻidan foydalanish bilan boshlangan. thumb|Global geotermal elektr quvvati. Yuqori qizil chiziq oʻrnatilgan quvvat,  pastki yashil chiziq ishlab chiqarish amalga oshiriladi. 1892-yilda Aydaxo shtatining Boise shahrida Amerikaning birinchi markaziy isitish tizimi toʻgʻridan-toʻgʻri geotermal energiya bilan taʼminlangan va 1900-yilda Oregon shtatining Klamath Falls shahriga koʻchirilgan. Dunyoda geotermal energiyadan asosiy issiqlik manbai sifatida foydalangan birinchi bino Hot Lake Hotel edi. Oregon shtatining Union okrugidagi mehmonxona, qurilishi 1907-yilda yakunlangan. 1926-yilda Boisedagi issiqxonalarni isitish uchun chuqur geotermal quduq ishlatilgan, Islandiya va Toskanadagi issiqxonalarni isitish uchun esa geyzerlardan bir vaqtning oʻzida foydalanilgan. Charli Lieb birinchi chuqurlikdagi issiqlik almashtirgichni ishlab chiqdi. 1930-yilda uyini isitish uchun. 1943-yildan boshlab geyzerlardan bug 'va issiq suv, Islandiyadagi uylarni isitishni boshladi.
XX-asrda elektr energiyasiga boʻlgan talab geotermal energiyani ishlab chiqaruvchi manba sifatida koʻrib chiqishga olib keldi. Shahzoda Piero Ginori Konti 1904-yil 4-iyulda geotermal kislota qazib olish boshlangan oʻsha Larderello quruq bugʻ konida birinchi geotermal elektr generatorini sinovdan oʻtkazdi. U toʻrtta lampochkani muvaffaqiyatli yoqdi. Keyinchalik, 1911-yilda u yerda dunyodagi birinchi tijorat geotermal elektr stansiyasi qurilgan. 1958-yilda Yangi Zelandiya zavod qurgunga qadar u dunyodagi yagona geotermal elektr energiyasi ishlab chiqaruvchisi edi. 2012-yilda u taxminan 594 megavatt ishlab chiqardi.
1960-yilda Pacific Gas and Electric kompaniyasi Kaliforniyadagi Geyzerlarda Qoʻshma Shtatlardagi birinchi muvaffaqiyatli geotermal elektr stansiyasini ishga tushirdi. Turbina 30 yildan ortiq xizmat qildi va 11  MVt quvvat ishlab chiqardi.
Ikkilik sikl elektr stansiyasi birinchi marta 1967-yilda SSSRda namoyish etilgan va keyinroq 1981-yilda AQShga taqdim etilgan. Bu texnologiya avvalgiga qaraganda ancha past haroratli resurslardan elektr energiyasini ishlab chiqarish imkonini beradi. 2006-yilda Alyaskaning Chena Hot Springs shahridagi ikkilik siklli zavod ishga tushdi va suyuqlikning rekord darajada past harorati 57 °C dan elektr energiyasi ishlab chiqardi. thumb|Kengaytirilgan geotermal tizim 1: Rezervuar 2: Nasos qurilmasi 3: Issiqlik almashtirgich 4: Turbinali zal 5: Ishlab chiqarish qudugʻi 6: Inyeksiya qudugʻi 7: Issiq suv markazlashtirilgan isitish uchun 8: Gözenekli choʻkindi jinslar 9: Kuzatish qudugʻi 10: Kristalli asosiy jinslar
= Resurslar = Yerning ichki issiqlik energiyasi 44,2 teravatt (TVt)  tezlikda oʻtkazuvchanlik orqali yer yuzasiga oqadi va 30 TVt tezlikda minerallarning radioaktiv parchalanishi bilan toʻldiriladi. Bu quvvat insoniyatning barcha asosiy manbalardan hozirgi energiya isteʼmolidan ikki baravar koʻpdir, lekin bu energiya oqimining katta qismini qayta tiklab boʻlmaydi. Ichki issiqlik oqimlariga qoʻshimcha ravishda, 10 m chuqurlikdagi sirtning yuqori qatlami yozda quyosh energiyasi bilan isitiladi va bu energiyani chiqaradi va qishda soviydi.
Mavsumiy oʻzgarishlardan tashqari, Yer qobigʻi orqali haroratning geotermik gradienti dunyoning koʻp qismida km chuqurlik uchun 25-30 °C ni tashkil qiladi. Super oʻtkazuvchilar issiqlik oqimi oʻrtacha 0,1 MVt / km 2 ni tashkil qiladi. Bu qiymatlar qobiq yupqaroq boʻlgan tektonik plitalar chegaralari yaqinida ancha yuqori. Ular magma oʻtkazgichlari, issiq buloqlar, gidrotermal aylanish yoki ularning kombinatsiyasi orqali suyuqlik aylanishi bilan yanada koʻpaytirilishi mumkin.
Elektr energiyasini ishlab chiqarishning issiqlik samaradorligi va rentabelligi haroratga ayniqsa sezgir. Eng talabchan ilovalar yuqori tabiiy issiqlik oqimidan, ideal holda issiq buloqdan foydalanishdan katta foyda oladi. Keyingi eng yaxshi variant — quduqni issiq suvli qatlamga burgʻulash. Agar yetarli darajada suv qatlami mavjud boʻlmasa, togʻ jinslarini gidravlik yoʻl bilan sindirish uchun suv quyish orqali sunʼiy qatlam qurish mumkin. Ushbu oxirgi yondashuv Yevropada issiq quruq tosh geotermal energiya yoki Shimoliy Amerikada kengaytirilgan geotermal tizimlar deb ataladi. Ushbu yondashuv tabiiy suv qatlamlarini anʼanaviy suv bilan taʼminlashdan koʻra koʻproq imkoniyatlarga ega boʻlishi mumkin.
Geotermal energiyadan elektr energiyasini ishlab chiqarish potentsialini baholash investitsiyalar koʻlamiga qarab, 0,035 dan 2 TVt gacha oʻzgarib turadi. Geotermal resurslarning yuqori baholariga koʻra, chuqurligi 10 kilometrgacha kengaytirilgan geotermal quduqlar mavjud, mavjud geotermal quduqlar esa kamdan-kam hollarda 3 kilometrdan chuqurroqdir. Bunday chuqurlikdagi quduqlar hozirda neft sanoatida keng tarqalgan. Dunyodagi eng chuqur tadqiqot qudugʻi, Kola superchuqur qudugʻi 12 kilometr chuqurlikda.
= Iqtisodiyot = thumb|Geyzerdagi geotermal elektr stantsiyasi Geotermal energiya yonilgʻini talab qilmaydi (nasoslardan tashqari) va shuning uchun yoqilgʻi narxining oʻzgarishi u ishlab chiqargan elektr energiyasiga taʼsir qilmaydi. Biroq, kapital xarajatlar sezilarli darajada. Burgʻilash xarajatlarning yarmidan koʻpini tashkil qiladi va chuqur resurslarni qidirish katta xavflarni keltirib chiqaradi. AQSHning Nevada shtatidagi odatiy quduq dubleti (qazib olish va quyish quduqlari) 4,5 megavatt (MVt) quvvatga ega boʻlishi mumkin va burgʻulash uchun taxminan 10 million dollar kerak boʻladi. Ishlamay qolish darajasi 20% ni tashkil qiladi.
Yuqorida taʼkidlanganidek, burgʻulash xarajatlari geotermal elektr stansiyasi byudjetining asosiy tarkibiy qismi boʻlib, geotermal resurslarni yanada kengroq rivojlantirish yoʻlidagi asosiy toʻsiqlardan biri hisoblanadi. Elektr stantsiyasida issiq suyuqlikni (bug 'yoki issiq suv) yuzaga chiqarish uchun ishlab chiqarish quduqlari boʻlishi kerak, shuningdek, suyuqlikni elektr stantsiyasidan oʻtgandan keyin rezervuarga qaytarish uchun quyish quduqlari boʻlishi kerak. Geotermal quduqlarni burgʻilash bir necha sabablarga koʻra taqqoslanadigan chuqurlikdagi neft va gaz quduqlarini burgʻilashdan qimmatroq:
Hammasi boʻlib, elektr stansiyasini qurish va quduqni burgʻulash har bir MVt elektr quvvati uchun taxminan 2-5 million yevroga tushadi, zararsizlanish narxi esa 1 kVt / soat uchun 0,04-0,10 yevro ni tashkil qiladi. Kengaytirilgan geotermal tizimlar odatda bu diapazonlarning yuqori tomonida boʻladi, kapital xarajatlar MVt uchun 4 million dollardan va 2007-yilda 1 kVt/soat uchun 0,054 dollardan oshadi. Bunday markaziy isitish tizimining kapital qiymati Bavariyada MVt uchun 1 million yevrodan koʻproq baholangan. Har qanday oʻlchamdagi toʻgʻridan-toʻgʻri tizimlar elektr generatorlariga qaraganda ancha sodda va har bir kVt · soat uchun kamroq texnik xarajatlarga ega, ammo ular nasoslar va kompressorlarni ishlatish uchun elektr energiyasini isteʼmol qilishlari kerak. Baʼzi hukumatlar geotermal loyihalarni subsidiyalaydi.
Qoʻshma Shtatlardagi eng rivojlangan geotermal maydon Shimoliy Kaliforniyadagi Geyzerlardir.
Geotermal loyihalar bir necha rivojlanish bosqichlariga ega. Har bir bosqichda tegishli xavf mavjud. Razvedka va geofizik tadqiqotlarning dastlabki bosqichlarida koʻplab loyihalar bekor qilinadi, bu esa bu bosqichni anʼanaviy kreditlash uchun yaroqsiz holga keltiradi. Aniqlash, qidiruv va razvedka burgʻulashdan oldinga siljayotgan loyihalar koʻpincha moliyalashtirish uchun oʻz kapitalini sotadi. thumb|Filippindagi geotermal elektr stantsiyasi
Toqakappa (Ko‘lob tumani)Toqakappa
Toqakappa  (Тоқакаппа) — Tojikiston Respublikasining Ko‘lob   tumani Dahana  jamoatiga qarashli daha. Jamoat markazigacha  3 km, tuman markaziga 18 km.
Aholisi
Aholisi -1939 kishi.
Geotermal energiya
= Atrof-muhitga taʼsiri = Yer chuqurligidan olingan suyuqliklar gazlar aralashmasini, xususan, karbonat angidridni, vodorod sulfidi , metan va ammiak  kabi gazlarni chiqishiga sabab boʻladi. Ushbu ifloslantiruvchi moddalar global isish, kislotali yomgʻir va zararli hidlar paydo boʻlishiga hissa qoʻshadi. Mavjud geotermal elektr stantsiyalari oʻrtacha 122 kilogramm karbonat angidrid chiqaradi. thumb|Islandiya shimoli-sharqidagi Krafla geotermal stantsiyasi Turkiyadagi baʼzi geotermal energiya stansiyalari dastlabki bir necha yil ichida gaz bilan ishlaydigan quvvatdan koʻproq energiya chiqardi. Kislotalar va uchuvchi kimyoviy moddalarning yuqori miqdorini kamaytirish uchun emissiyani nazorat qilish tizimlari bilan jihozlangan.
Geotermal manbalardan olingan issiq suv tarkibida simob, mishyak, bor va surma kabi zaharli elementlarni saqlashi mumkin. Bu kimyoviy moddalar suv sovishi bilan choʻkadi va agar chiqsa atrof-muhitga zarar yetkazishi mumkin. Ishlab chiqarishni ragʻbatlantirish uchun sovutilgan geotermal suyuqliklarni Yerga qaytarishning zamonaviy amaliyoti ushbu ekologik xavfni kamaytirishning bir qancha osonlashtiradi.
Keşdiməz
Keşdiməz (shuningdek, Keshdimyaz va Keshtimez) Ozarbayjonning Agsu tumanidagi qishloq va munitsipalitet. Aholisi 282 kishi
Geotermal energiya
Zavodning qurilishi yerning barqarorligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Yangi Zelandiyadagi Vayrakey konida choʻkish sodir boʻlgan. Germaniyaning Staufen im Breysgau shahri oʻrnida tektonik koʻtarilish sodir boʻldi, buning oʻrniga avval izolyatsiya qilingan angidrit qatlami suv bilan aloqa qilib, gipsga aylanib, uning hajmini ikki barobarga oshirdi. Kengaytirilgan geotermal tizimlar gidravlik sinishning bir qismi sifatida zilzilalarni keltirib chiqarishi mumkin. Shveytsariyaning Bazel shahridagi loyiha 3,4 ballgacha boʻlgan 10 000 dan ortiq seysmik hodisalar tufayli toʻxtatildi. Rixter shkalasi suv quyishning dastlabki 6 kunida sodir boʻldi.
= Manbalar =
Chegaradagi shaxsiyat buzulishi
Chegaradagi shaxsiyat buzilishi (ChShB) nima?
Chegaradagi shaxsiyat buzilishi (ChShB) ruhiy salomatlik holatining ekstremal kayfiyat oʻzgarishi, shaxslararo munosabatlardagi beqarorlik va impulsivlik bilan tavsiflanadi.
ChShB bilan ogʻrigan odamlar tark etishdan qattiq qoʻrqishadi va his-tuygʻularini, ayniqsa gʻazabni boshqarishda muammolarga duch kelishadi. Ular, shuningdek, ehtiyotsiz haydash va oʻzlariga zarar etkazish bilan tahdid qilish kabi dürtüsel va xavfli xatti-harakatlarni koʻrsatishga moyildirlar. Bu xatti-harakatlarning barchasi munosabatlarni saqlab qolishni qiyinlashtiradi.
Chegaradagi shaxsiyat buzilishi dramatik va tartibsiz xatti-harakatlarni oʻz ichiga olgan „B klasteri“ shaxsiyat buzilishi deb ataladigan sharoitlar guruhidan biridir. Shaxsiyat buzilishlari — bu moslashuvchan boʻlmagan, keng tarqalgan va ijtimoiy muammolar va qaygʻuga olib keladigan surunkali (uzoq muddatli) disfunktsional xatti-harakatlar shakllari.
Chegaraviy shaxsiyat buzilishi bilan yashaydigan koʻp odamlar oʻzlarini bilishmaydi va boshqalar bilan munosabatda boʻlish va oʻzini tutishning sogʻlom yoʻli borligini tushunmaydilar.
Chegaradagi shaxsiyat buzilishi va bipolyar buzuqlik oʻrtasidagi farq nima?
ChShBda kayfiyat va xatti-harakatlar sezilarli stressga javoban tez oʻzgaradi, ayniqsa boshqa odamlar bilan muloqotda boʻlganda, bipolyar buzuqlikda esa kayfiyat barqarorroq va kamroq reaktivdir. Bipolyar buzilishi boʻlgan odamlar, ChShB bilan kasallanganlardan farqli oʻlaroq, energiya va faollikda sezilarli oʻzgarishlarga ega.
Chegaradagi shaxsiyat buzilishi kimga taʼsir qiladi?
Koʻpgina shaxsiyat buzilishlari sizning shaxsingiz yanada rivojlanib, etuk boʻlgan oʻsmirlik yillarida boshlanadi. Natijada, chegarada shaxsiyat buzilishi tashxisi qoʻyilgan deyarli barcha odamlar 18 yoshdan oshgan.
Har kimda ChShB rivojlanishi mumkin boʻlsa-da, agar sizda ChShB boʻlsa, bu koʻproq uchraydi. Anksiyete, depressiya yoki ovqatlanish buzilishi kabi boshqa ruhiy salomatlik holati boʻlgan odamlar ham yuqori xavf ostida.