Shaxmat_tarixi
XX-asrning birinchi yarmida shaxmat
right|thumb| Emanuel Lasker (1868-1941),shaxmat bo'yicha ikkinchi jahon chempioni va eng uzoq vaqt chempionlik qilgan chempion Lasker shaxsiy namuna ko'rsatib shaxmatni sport turiga aylantirishga katta hissa qo'shganlardan biri bo'lgan.Uning o'ziga xos o'yin uslubi bo'lmagan ammo qaqshatqich hujum qilish va himoya qilishni biladigan va raqiblarni individual hususiyatlari,kuchli va zaif tomonlarni inobatga olgan xolda o'ynardi. Vaqt o'tishi bilan shaxmat Laskerning asosiy daromad manbaiga aylandi va u musobaqalarda qatnashgani uchun yuqori to'lovlarni kelishib olgan.Uning bu odati 1900-yilda o'ta qashshoqlikda vafot etgan Staynitsning umrining oxiri unga chuqur taassurot qoldirgan. 1851-yili London musobaqasidan boshlab ko'plab turnirlar qoidalariga ko'ra shaxmatchilarning o'yinlarga bo'lgan mualliflik huquqi tegishli turnirning tashkiliy qo'mitasidan emas balki o'yinchilardan tan olinishini doimiy ravishda talab qilgan.Bundan tashqari o'zini jahon chempioni sifatida alohida maqomga ega shaxmatchi deb hisoblagan Lasker uning o'yinlariga bo'lgan huquqlarni tan olishni talab qilgan. Lasker 27 yil davomida (1894-1921) jahon chempionligini qo'lga kiritish bo'yicha rekordchi hisoblanadi. 1900-yillarning boshlarida AQSHlik Frenk Marshall 1904-yilda Kembridj-Springs musobaqasida g'alaba qilgach u jiddiy raqib sifatida ko'rilgan lekin u biron marta bo'lsada Laskerni mag'lub etolmagan. Uning vatandoshi Zigbert Tarrash va chor Rossiyalik shaxmatchi David Yanovskiy ham jiddiy raqiblar bo'lib hisoblangan.1890-yillarda Tarrash eng barqaror o'yinlar o'tkazdi. Lasker va Tarrash o'rtasida o'yin bo'lib o'tdi,ammo bu vaqtda Tarrash o'zining eng yuqori cho'qqisini bosib o'tgan edi. Avstriyalik Karl Shlexterga qarshi o'yinda mablag' yetishmasligi tufayli bor-yo'g'i 10 partiya o'yin o'ynaldi va durang bilan yakunlandi.Oxirgi o'yinda Lasker g'alaba qozondi. left|thumb| [[J.R.Kapablanka|X.R.Kapablanka-A.Alyoxin.Sankt-Peterburgdagi musobaqa.(1914-yil)]] 1948-yilgacha XIX-asrda shakllangan jahon chempioni unvonining uzluksizlgi tizimi saqlanib qoldi ya'ni raqib chempionni o'yinga chaqiradi va g'olib yangi chempion bo'ladi.1909-yilda 20 yoshli kubalik Xose Raul Kapablanka Marshallga qarshi o'yinda +8-1=14 hisobda g'alaba qildi.Ikki yil o'tgach San-Sebastyandagi vakillik musobaqasida g'alaba qozondi.U yerda xalqaro turnirlarda g'alabalarga erishmagan yagona shaxmatchi edi. Kapablankani chempionlik uchun da'vogar sifatida ko'rila boshlandi. 1914-yilda Sankt Peterburgdagi turnirda Lasker va Kapablanka ilk marta o'ynashdi.Bu yerda ham Lasker birinchi o'rinni oldi.Kapablanka ikkinchi bo'ldi.Rus yosh shaxmatchisi Aleksandr Alyoxin esa uchinchi o'rinni egalladi. Birinchi jahon urushi boshlangach shaxmat musobaqalari ham vaqtincha to'xtadi. Birinchi jahon urushi tugagach Kapablanka Laskerga qarshi chiqdi.1920-yil ular o'yin o'tkazish uchun shartnoma qilishdi.Lekin Lasker o'yinsiz chempionlik unvonidan voz kechmoqchi bo'ldi.Biroq jamoatchilik fikri undan o'yinni talab qildi va Gavana pul mukofotini qo'lga kiritgach o'yinga rozi bo'ldi. O'yin 1921-yil bo'lib o'tib unda Kapablanka foydasiga +4-0=10 tugadi.Biroq sobiq chempion keyingi ikki turnirda Nyu-York (1924),Moskva (1925) Kapablanka oldinda edi.Oxirgi musobaqada Kapablanka uchinchi,Lasker ikkinchi,SSSRning ikki karra chempioni Germaniyada doimiy yashab tez orada Sovet fuqoroligidan voz kechgan Yefim Bogolyubov ustunlik qildi.