cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Harry’s House
Garrining uyi uning ishlab chiqarilishi uchun tanqidiy olqishlarga sazovor bo'ldi. Uni " As It Was ", " Late Night Talking ", " Music for a Sushi Restaurant " va " Satellite " singllari qo'llab-quvvatladi; Birinchisi Buyuk Britaniya va AQSh hit-paradlarida birinchi o'rinni egalladi va Stylesning ikkala mamlakatda birinchi raqamli ikkinchi yakkaxon qo'shig'iga aylandi. "As It Was" chartining eng yuqori pog'onasidan tashqari yana uchta qo'shiq bir vaqtning o'zida AQSH Billboard Hot 100 reytingida top 10 taligidan joy oldi: "Late Night Talking", "Music for a Sushi Restaurant" va " Matilda ", Stylesni bundayb muvaffaqiyatga erishgan birinchi britaniyalik yakkaxon artist qildi.. Albom 2022 yilgi Mercury musiqa mukofotiga nomzod bo'lgan. 2023 Brit Awards marosimida albom Yilning eng yaxshi albomi nominatsiyasida g'olib chiqdi. 65-Gremmi mukofotlari marosimida albom "Yil albomi" va "Eng yaxshi pop-vokal albomi" nominatsiyasida g'olib chiqdi.
Fon va ishlab chiqarish jaray
Apple Music -ga bergan intervyusida, Styles albom nomini qanday yaratganini tushuntirdi: "Albom Haruomi Xosono sharafiga nomlangan, uning 70-yillarda Hosono's House deb nomlangan albomi bor edi.  va men bu pulni Yaponiyada o'tkazdim; Men albomni eshitib, "Menga bu juda yoqdi [. . . ] Garrining uyi deb nomlangan yozuvni yaratish juda qiziqarli bo'lardi." Albomning dastlabki g'oyasi, Styles o'z uyida yozilgan akustik kengaytirilgan spektakl qilish uchun tom ma'noda nom olishni xohlaganida paydo bo'ldi. Albom Stylesning karyerasidagi eng introspektiv hisoblanadi, shuning uchun adolatli; Stylesga ko'ra, "uy"ning markaziy tushunchasi "geografik joylashuv" emas, balki uning ongining ichki qismi uchun metaforadir. Albom kontseptsiyasi haqida gapirar ekan, Styles shunday dedi: "Bu ko'proq ichki narsa edi ... [va] bu butunlay yangi ma'noga ega bo'lgandek tuyuldi va u: tasavvur qiling, mening uyimda bir kun, men nima qilishim kerak. o'tishmi? Xayolimda bir kun, nimalarni boshdan kechiraman? Uyimda quvnoq musiqa, g'amgin musiqa, Men buni o'ynayman, men buni o'ynayman. Bu hayotda bir kun."
Albom asosan 2020 va 2021 yillarda yozilgan. Biroq, "Boyfriends" dastlab Fine Line (2019) yozuvining so'nggi haftasida yozilgan. Albom uchun yozilgan birinchi qo'shiq Styles, guruh va prodyuserlar Malibudagi Shangri-La studiolariga kelgan kuni yozilgan "Late Night Talking" qo'shig'i edi. "Matilda" Roald Dal tomonidan yozilgan xuddi shu nomdagi kitobning bosh qahramoni nomi bilan atalgan. Qo'shiq Stylesning qiyinchiliklarga yuz kelgan odam bilan bo'lgan munosabatlaridan ilhomlangan. Zane Louga bergan intervyusida Styles, qo'shiqni tinglayotganini ko'rsatish uchun yozganini aytdi: "Ba'zida bu shunchaki tinglash haqida. Umid qilamanki, men bu yerda shunga erishdim. Boshqa hech narsa bo'lmasa, u faqat "Men sizni tinglayotgandim" deb yozadi." "Cinema" Stylesning "qiziqarli" treki bo'lib, u treadmillda yozishni boshlab parcha-parcha qilib yozishni davom ettirgan. Albomda Jon Mayer "Cinema" va "Daydreaming" filmlarida bosh gitarada ijro etilgan.
"Boyfriends" lirik tarzda "odamlar ba'zan bir-biriga unchalik yaxshi munosabatda bo'lmaydilar" ishqiy munosabatlar tajribasini so'z ochgan, Styles o'z opasi va do'stlarida boshqa odamlar bilan yaqin munosabatda bo'lganda, tanishish jarayonida kuzatgan o'z tajribasi haqidadir. "Love of my life" - bu Stylesning Angliyaga va uyiga o'z sevgisi va minnatdorchiligini ko'rsatish uchun yozilga qo'shig'idir.
Tarkibi
Musiqiy jihatdan Garrining uyi Yaponiyaning 1970-80-yillardagi shahar pop janridan taʼsir koʻrsatadi va birinchi navbatda pop-fank, pop-rok, sint-pop va R&B elementlari bilan yangi toʻlqin uslublarini oʻz ichiga oladi.
Carrega Ligure
Carrega Ligure Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Alessandria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 57 km2. 109 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
David Luiz
David Luiz Moreira Marinho (1987-yil 22-aprelda tug'ilgan) - braziliyalik professional futbolchi, "Flamengo" jamoasida o'ynaydi. Asosan markaziy himoyachi, shuningdek, yarim himoyachi sifatida ham o'yin olib boradi.
"Vitoriya"da ish boshlaganidan so'ng, David Luiz "Benfika"ga o'tdi va klubda besh mavsum qoldi. U 2011-yil yanvar oyida "Chelsi"ga kelib, 2011-12-yilgi mavsumda UEFA Chempionlar ligasida g'olib chiqdi. Keyingi mavsumda u UEFA Yevropa ligasida g'olib chiqdi. 2014-yilning iyun oyida u 50 million funt sterling evaziga Parij klubiga o'tdi. O'sha paytda himoyachi uchun jahon rekordi transferi  va fransuz futbolida o'zining ikki mavsumi davomida to'rtta ichki musobaqada g'alaba qozongan. U 2016-yilning avgustida 30 million funt sterling evaziga Chelsiga qaytdi. U 2019-yilda mahalliy raqiblari “Arsenal”ga o‘tdi va 2021-yilda “Flamengo”da o‘ynash uchun vataniga qaytib keldi.
David Luiz 2010-yilda Braziliya terma jamoasi safida to'liq debyut qilgan va o'shandan beri o'z mamlakati uchun 50 dan ortiq o'yin o'tkazgan. U 2013-yilgi FIFA Konfederatsiyalar kubogini qo'lga kiritgan va 2014-yilgi FIFA Jahon kubogining yarim finaliga qadar yetib borgan Braziliya jamoalari a'zosi bo'lgan, shuningdek, ikki marta Amerika Kubogida o'z mamlakati sharafini himoya qilgan.
Vitoriya
David Luiz 2006-yilda "Vitoriya" safida debyut qildi va o'sha mavsumda Braziliya kubogida Santa Kruzga qarshi 2:2 hisobida durang o'ynadi. O'z tarixidagi eng yomon vaziyatda, uchinchi divizionda, klub oxir-oqibat ikkinchi o'rinni egallab, ikkinchi darajaga ko'tarildi, futbolchi klubning so'nggi hal qiluvchi to'qqizta o'yinidan sakkiztasida maydonga tushdi.
Benfika
2007-yil 30-yanvarda David Luiz Portugaliyaning "Benfika" klubiga ijara asosida "Tottenham"ga o'tgan Rikardo Rocha o'rniga o'tdi. U "Park de Prens"da Parij Sen-Germainga qarshi UEFA kubogi o'yinida klub uchun biroz shov-shuvli debyut qildi.
Yutuqlar
right|thumb|250x250px| David Luiz (chapda) [[UEFA Chempionlar Ligasi 2011-2012 Finali|2012-yilda Chempionlar ligasi finalidan keyin Ramires bilan]]
Chelsi
Paris Saint-Germain
Arsenal
Qochirim
Qochirim — oʻzbek anʼanaviy musiqasida oddiy va murakkab musiqa bezaklari (bidratma, sayqal va boshqalar)ning umumiy ifodasi. Q.lar kuyga jilo beruvchi qisqa tovush (ohang)lardan tashkil topadi.
David Luiz
Yutuqlar
Braziliya
Tufa Fazilova
Tufa Fazilivna Fazilova (Тӯҳфа Фозилова; 1917-yil 25-aprel, Konibodom, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1985-yil 3-fevral Dushanbe) — sovet opera xonandasi, aktrisa va SSSR xalq artisti hisoblanadi.
Biografiyasi
1917-yil 24-aprelda Konibodom shahrida (hozirgi Tojikistonning Sugʻd viloyati) tavallud topgan.
David Luiz
Yutuqlar
right|thumb|275x275px| Luiz, Kassio va Paolo Gerrero (chapdan o'ngga) 2012-yilgi klublar o'rtasidagi jahon chempionati finalidan so'ng o'zlarining shaxsiy sovrinlarini qabul qilishmoqda Individual
Tufa Fazilova
Biografiyasi
1930-yildan Konibodom nomidagi musiqali drama teatri xonandasi sifatida faoliyat yuritgan. 1933-yildan Oʻzbek musiqali drama teatri (hozirgi Alisher Navoiy nomidagi Katta opera va balet teatri) (Toshkent)da xonanda boʻlib, Halima Nosirova qoʻlida tahsil olgan. Tufa Fazilova 1934 — 1940-yillarda Tojikiston musiqali teatrining (Stalinobod, hozirgi Dushanbe) solisti boʻlgan. 1940 — 1948-yillarda Tojikiston musiqali teatri negizida tashkil etilgan Sadriddin Ayniy nomidagi Tojikiston opera va balet teatrining solisti boʻlgan. 1948-yildan tojik drama teatri aktrisasi bo'lib ishlagan.
U sahnada opera partiyalari ijrochisi sifatida tojik kompozitorlarining asarlari hamda tojik va oʻzbek xalq qoʻshiqlarini ijro etgan.
SSSRning koʻplab shaharlarida, shuningdek Eron va Afgʻonistonda safarda boʻldi. U koʻplab filmlarda rol oʻynagan. 50 ga yaqin badiiy filmning tojik tilidagi dublyajida ishtirok etgan. 1963-yildan boshlab Tojikiston SSR Kinematografchilar ittifoqi aʼzosiga aylangan.
U 1985-yil 3-fevralda Dushanbe shahrida vafot etdi. Luchob qabristoniga dafn etilgan.
Oilasi
Oʻgʻli — Marat Sobirovich Aripov (1935-yil) — sovet tojik kinoaktyori va kinorejissyor. 1960-yilda Tojikiston SSR xizmat koʻrsatgan artist unvoniga  sazovar bo'lgan.
Xotirasi
1985-yilda Konibodom musiqali drama teatriga aktrisa nomi berildi.
Cusick
Cusick AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Pend Oreille County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
225 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 0,9 km2. Shundan 0,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 626 m balandlikda joylashgan.
Torla
Torla Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan shahardir. Huesca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 328 kishi (2010).
Birgandj (poytaxt Bangladesh)
Birgunj ( বীরগঞ্জ ,Birganj ) — Bangladesh shimolidagi shahar, xuddi shu nomdagi tumanning maʼmuriy markazidir. Shaharning maydoni 6,5km². 2001-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, 10827 kishi, shundan 53,87% ni erkaklar, ayollar - mos ravishda 46,13%. Aholi zichligi – 1666 nafar kishi uchun 1km². Aholining savodxonlik darajasi 50,7% ni tashkil etadi(Bangladesh uchun oʻrtacha 43,1%).
NGC 1172
NGC 1172 Eridan yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Werfen
Werfen Avstriyaning Salzburg yerida joylashgan shaharchadir. Sankt Johann im Pongau (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 154 km2. 3085 nafar aholi istiqomat qiladi (2001).
Katorga
Katorga (soʻnggi yun. katergon — galera — eshkakli harbiy kema) — mahbuslarni ogir jismoniy mehnatga jalb qilish bilan bogʻliq boʻlgan jazo turlaridan biri. Oʻrta ayerlarda vujudga kelgan. Rossiyada 18-asr boshida paydo boʻlgan. K.ga hukm qilinganlar mehnatidan qalʼalar qurishda, flotda, konchilik (Nerchinsk K.si)da foydalanishgan. 19-asr oxiri — 20-asr boshida markaziy K. turmalari tizimi koʻrinishida mavjud boʻlgan (1917-yil Rossiyadagi fevral inqilobidan soʻng bekor qilingan).
Ameenapuram
Ameenapuram - Hindistonning Andxra Pradesh shtatida joylashgan Krishna tumanidagi qishloq hisoblanadi. U Nuzvid daromad bo'limining Pamidimukkala mandalida joylashgan.
Untereisesheim
Untereisesheim Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Heilbronn tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 3,67 km2. Aholisi — 4063 kishi (2010).
Hududi
Untereisesheimning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Etyenn Mark Katrmer
Etyenn Mark Katrmer (Quatremere) (1782.12.7 - Parij - 1857.18.9) — fransuz sharqshunosi. Yozuvlar akademiyasi aʼzosi, Ruan universiteti yunon adabiyoti prof. (1815), Kollej de Fransda som tillari hamda jonli sharqtillari maktabida fors tili prof. (1819). Ibn Xaldun, Rashiduddin, Makriziy asarlarini ilmiy oʻrganib, nashr ettirgan. Xrestomatiyasida Alisher Navoiyning "Muhokamat ullugʻatayn" va "Tarixi muluki Ajam"ini eʼlon qilgan (1841). K. bundan tashqari, Sharq mamlakatlari, koʻproq Misr tarixi, tarixiy geogr.si va adabiyotiga oid asarlar muallifi.
Loa (Utah)
Loa AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Wayne okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
525 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 229,9 nafar kishi.
Ozodlik marshi (1999-yil, 17-oktyabr)
Ozodlik marshi ( Марш свабоды), shuningdek Mustaqillik marshi ( Марш незалежнасьці ) - Belarus muxolif partiyalari tomonidan Belarus Respublikasi va Rossiya Federatsiyasini yagona davlatga birlashtirish rejalariga javoban tashkil etilgan va 1999-yilning 17-oktyabr kuni Minskda bo'lib o'tgan ommaviy yurish oqibati 20 000 dan 40 000 gacha odam to`plangan marsh namoyishchilari bilan politsiya xodimlari va "OMON"chilarning o`rtasidagi to`qnashuvlar hamda o'nlab qurbonlar bo`ldi.
Sababiyat
Belarus Respublikasi Prezidenti Aleksandr Grigoryevich Lukashenko va muxolifat o'rtasidagi ziddiyat 1995-yilgi Konstitutsiya va Referendumlar to'g'risidagi qonunga xilof ravishda o`tkazilgan birinchi Belarus referendumi paytida boshlangan. O`shanda Lukashenko Oliy Kengashga bosim o'tkaza boshladi, bu esa Kengashning referendum o'tkazishga roziligini olishga yordam berdi. Muxolifat yetakchilari Hukumat uyida ochlik e'lon qilmoqchi bo'lishdi, biroq "OMON" kuchlari ularni kaltaklab  haydab chiqarishadi. Referendum natijasida davlat ramzlari ( gerb va bayroq ) o‘zgartirildi, rus tiliga davlat tili maqomi berildi, prezident parlamentni tarqatib yuborish huquqini oldi.
1999-yilda Belarusning yuqori hukumat doiralarida Belarus va Rossiyani yagona davlatga birlashtirish masalasi yana jiddiy muhokama qilina boshlandi, hammaga kunday ravshan ediki, keksa va og`ir hasta Boris Yeltsin uzoq vaqt hokimiyatda qolmaydi. Belarus muxolifatiga ko'ra, Aleksandr Lukashenko Moskvadagi yuqori lavozim evaziga respublika mustaqilligini "qurbonlik qilishni" rejalashtirgan.
Bunga javoban muxolifat mustaqil Belarusni qo'llab-quvvatlash uchun marsh tashkil etishga qaror qildi. Tashkiliy qo'mita tarkibiga Valyantsin Vecherka (BNF partiyasi), Yuriy Belenkiy (KHP-BPF partiyasi), Mikalay Statkevich (BSDP (NG)) va Anatoliy Lebedko (kelajakdagi OGP ) kabi muxolifat siyosatchilari, shuningdek, boshqa ko'plab faollari kirdi. Yakub Kolos maydonida qisqa miting tashkil etishga qaror qilindi, shundan so'ng asosiy miting o'tkazilishi rejalashtirilgan Mustaqillik maydoniga tomon marsh boshlanishi kerak edi. Marshni 1999-yil, 17-oktyabr, yakshanba kuni o'tkazishga qaror qilindi.
Ozodlik marshi
1999-yil, 17-oktabr, yakshanba kuni soat 12.00 dan keyin Yoqub Kolas maydoniga muxolifat faollari va Belarus muxolifatining tarafdorlari to‘plana boshladi. Turli hisob-kitoblarga ko'ra, o'sha kuni 5 mingdan 7 minggacha odam yig'ilgan. Marsh Yakub Kolas maydonidan boshlanib Skaryna prospekti va Surganov ko‘chasi bo‘ylab Bangalor maydoniga yetib bordi. Qisqa mitingdan so‘ng namoyishchilar 30 metrlik oq-qizil-oq bayroqlar va Yevropa Ittifoqi bayroqlarini ko`tarishib shahar markaziga ko‘chdilar. Namoyishchilar orasida yoshlar ustunlik qildi. Odamlar: “Siyosiy mahbuslarga ozodlik! ", "Diktatura - yo`q!”, “Belarus Yevropaga!”, “Yashasin Belarus!" deb baqirishardi. Namoyishchilar yo‘lida militsiya xodimlari va fuqaro kiyimidagi odamlar ishtirokchilarni mushtlashuvga undab turishardi. Pulixova ko‘chasi bilan kesishgan joyda esa ularni tuzoq kutib turgan edi. Mojarolar yarim soatcha davom etdi.
Étang-sur-Arroux
Étang-sur-Arroux Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Autun tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1912 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 55,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 34,6 km2.
Barlow (Kentucky)
Aholisi
715 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 541,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,3 km2. Shundan 1,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 114 m balandlikda joylashgan.
Qochirish
Qochirish, urugʻlantirish — urgʻochi chorva mollarini urchitish usuli; urgʻochi mollarni erkaklari bilan tabiiy yoki sunʼiy juftlashishi urugʻlantirish. Urgʻochi mollarni Q. ularning optimal jinsiy siklida amalga oshiriladi (qarang Kuyikish), jumladan, sigirlarda yil davomida tuqqanidan keyin jinsiy siklning birinchi (18 — 30 kundan soʻng) yoki ikkinchi (60—80 kundan soʻng) bosqichida oʻtkaziladi. Qoʻy, echki, yilqi, tuya, goʻshtdor zotli qoramollar mavsumiy — qoʻy-echkilar oktabr-noyabr oylarida, ot, tuya, goʻshtdor zotli qoramollar bahoryoz oylarida qochiriladi. Choʻchqalarda Q. yil davomida oʻtkaziladi. Q. tuxum hujayrani otalantirish bilan yakunlanadi.
Hayvonlar, asosan, erkin sharoitda (erkak va urgʻochi mollar yaylovda otar yoki qoʻtonda birga boqilganda) hamda stanokda va sunʼiy usulda (er-kak va urgʻochi mollar bir-biridan ajratib boqilganda) qochiriladi. Sta-nokda va sunʼiy usulda Q. rejali nazorat ostida erkak moldan nasl olishda foydalanish, yil davomida nasl olish vaqtini tartibga solish hamda hayvonlarni tanlash imkonini beradi. Qoramolchilik, qoʻychilik, echkichiliksh Q.ning eng samarali usuli sunʼiy qochirish hisoblanadi.
Saint-Ange-et-Torçay
Saint-Ange-et-Torçay Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Dreux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
277 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,2 km2.
NGC 1173
NGC 1173 Persey yulduz turkumidagi NF tipli dir.
Ushbu obyektni Guillaume Bigourdan 1884-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Pied lochin
Pied lochin — (Microhierax melanoleucos) yirtqich qushlar turkumiga kiruvchi hisoblanadi. Bangladesh, Butan, Xitoy, Hon kong, Hindiston, Laos va Vetnam kabi davlat hududlarida uchratish mumkin. Uning tabiiy yashash joyi mo'tadil iqlimga ega bo'lgan o'rmonlar sanladi.
Ushbu yirtqich qush hayvonlar Microheriax jinsiga tegishli bo'lib, u dunyodagi eng kichik yirtqich qush turlarini o'z ichiga oladi. Pied lochin, shuningdek, oq oyoqli lochin nomi bilan ham tanilgan, eski o'rmon bo'shliqlaridagi uyalarda yashaydi. B turlari keng tarqalganligi va barqaror populyatsiyasi tufayli eng kam tashvishlanadigan ro'yxatga olingan.
Tavsifi
Pied lochin — bu kichik qora va oq yirtqich hayvon bo'lib, uning o'lchami 7-7 ½ dyuym va og'irligi 55 dan 75 g gacha bo'lar ekan. Biroq, u hali ham Microhierax jinsining boshqa vakillaridan kattaroq hisoblanadi. Uning yuzi oq rangga ega bo'lib, ko'zlarni qoplagan ko'zga tashlanadigan qora dog'lar bilan sarg'ish tumshug'i bilan quloq qopqog'iga etib borgan holda joylashgan. Yuqori qismlar, shu jumladan toj, butunlay qora rangga ega. Praymerizlar oq qanotli chiziqlar bilan qora rangda. Uning uzun dumi qora ustki qismlariga ega va pastdan oq chiziqlar bilan qora. Pied lochin jinsiy dimorfizmni ko'rsatmaydi va o'smirlar katta yoshli erkaklarga juda o'xshab ketar ekan.
Microheriax turkumiga mansub besh turi Falconiformes turkumining eng kichik vakillari hisoblanadi. Ular Microhierax jinsiga kiruvchi boshqa yirtqich qushlarga nisbatan juda aniq morfologiyaga ega bo'lsalar ham, ular juda o'xshash hisoblanadi. Bular M. fringillarius va M. latifrons bundan mustasno allopatrik turlar bo'lib, asosan, jins ichidagi morfologik o'xshashliklari mavjud. M. melanoleucos bu boshqa a'zolardan oq sonlari va kashtan rangi yo'qligi bilan ajralib turadi. Ba'zida ularni Ashy Woodswallow (Artamus fuscus) bilan adashtirishadi, ammo Pied falconet Ashy Woodswallowda ko'rinadigan kulrang-kul rangga nisbatan qoraroq ustki qismlarga ega.
Taksonomiyasi
Pied lochinlar Falconiformes turkumidagi Falconidae oilasiga mansub. Falconidae oilasi ikki kenja turkumga boʻlinadi, Herpetotherinae va Falconinae kabi turkumlarga bo'lingan. Keyin Falconinae kenja oilasi ham ikki qabilaga bo'linadi. Caracini besh neotropik avlodni o'z ichiga oladi: Daptrius, Ibycter, Milvago, Caracara va Phalcoboenus. Falconini turkumiga Polihierax, Falco, Spiziaptteryx va Microhierax avlodlari kiradi. Polihierax va Microhierax turkumiga mansub turlar dunyodagi eng kichik kunduzgi yirtqichlar hisoblanadi. Pied falconet Microhierax jinsidagi besh turdan biridir. Ushbu turning boshqa to'rt turi :
Yashash joyi va tarqalishi
Pied lochin Hindistonning shimoli-sharqiy qismidan sharqiy Xitoy va janubi-sharqiy Osiyoga to'g'ri keladi. Ular bargli oʻrmon chekkalarida va oʻrmonli togʻ etaklarida boʻshliqlarda uchraydi. Bu tur qirg'oqlar va oqimli eski dehqon yerlari kabi tozalashni yaxshi ko'radi. Ular odatda daraxt tepalarida o'tirib, vaqti-vaqti bilan o'lja olish uchun uchib ketishadi. Bu ko'chmanchi qushlar emas, ular bir xil hududda yilning ko'p qismida yashaydigan turlari sanaladi.
Custer (Washington)
Aholisi
299 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 4,7 km2. Shundan 4,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Saskatoon
Saskatoon  — Kanadaning Saskachevan provinsiyasidagi eng yirik shahar. Saskatoon provinsiyaning markaziy mintaqasidagi Janubiy Saskachevan daryosining burilishida joylashgan. Shahar Trans-Canada Yellowhead avtomagistrali boʻylab joylashgan va 1882-yilda Temperance koloniyasi sifatida tashkil etilganidan beri markaziy Saskachevanning madaniy va iqtisodiy markazi boʻlib xizmat qilgan.
2021-yilgi aholini roʻyxatga olish boʻyicha 266,141 aholiga ega boʻlgan Saskatoon provinsiyadagi eng yirik shahar va Kanadadagi 17-chi yirik aholini roʻyxatga olish metropolitan hududi boʻlib, 2021-yilda aholini roʻyxatga olish boʻyicha aholisi 317,480 kishini tashkil etadi.
Saskatoonda Saskachevan universiteti, Mivasin vodiysi maʼmuriyati (Janubiy Saskachevan daryosini himoya qiladi va shaharning mashhur daryo qirgʻogʻi bogʻlarini nazorat qiladi) va Vanuskevin merosi bogʻi (Kanadaning milliy tarixiy ob’ekti va 6000 yillik tarixi bilan YUNESKOning Jahon merosi daʼvogari) joylashgan. Saskachevandagi eng gavjum qishloq munitsipaliteti boʻlgan 344-sonli Korman Parki qishloq munitsipaliteti shaharni oʻrab oladi, shu jumladan Vanuskevinni ham oʻz ichiga oladi. Saskatoon oʻz nomini mintaqada joylashgan saskatoon rezavoridan olgan. Shaharda anchagina mahalliy aholi istiqomat qiladi. Shaharda toʻqqizta daryodan oʻtish joyi bor va nomlari „Preriyalar Parij“ va „Koʻprik Siti“ deb ataladi.
Saskatoonning tarixiy mahallalari qatoriga Nutana va Riversdeyl kiradi, ular Saskatoon shahri bilan birlashishi va 1906-yilda qoʻshilishidan oldin alohida shaharlar boʻlgan. Nutana, Riversdeylning Brodvey avenyu va 20-koʻcha nomli tarixiy koʻchalari mavjud. Shuningdek, shahar markazi va boshqa markaziy mahallalarda qayta qurish ishlari olib borilmoqda. Sazerlend, 1956-yilda shahar tomonidan qoʻshib olingan va universitet hududidan tashqarida joylashgan temir yoʻl shaharchasi, yana bir tarixiy eski shahardir.
Etimologiya
Saskatoon shahri arxivchisi Jeff OʻBrayenning yozishicha, bu nomning anʼanaviy hikoyasi bu hududda Saskatoon rezavorlari mavjudligi bilan bogʻliq.
Tarixi
left|thumb| 1903-yilda Saskatoondagi Barr kolonistlari. Saskatoon aholi punktida sayohatchi Barr kolonistlari jamiyat atrofida qarorgoh qurishganida iqtisodiy yuksalish kuzatildi. 1882-yilda Torontoda joylashgan Temperance Colonization Jamiyatiga Janubiy Saskachevan daryosi boʻylab, hozirgi Uorman va Dundurn oʻrtasida joylashgan 21-yer uchastkasi berildi. Guruhning maqsadi oʻsha shaharda spirtli ichimliklar savdosidan qochib, Prariya hududida jamoa tashkil etish edi. Keyingi yili Jon Neilson Leyk boshchiligidagi koʻchmanchilar hozirgi Saskatoon shahriga kelishdi va birinchi doimiy aholi punktini tashkil qilishdi. Koʻchmanchilar Ontariodan Mus Jawga temir yoʻl orqali yoʻlga tushishgan va soʻngra Saskatoongacha temir yoʻl hali qurib bitkazilmaganligi sababli ot aravasi orqali oxirgi yurishni yakunlaganlar. alt=a woman standing over a busy trainyard in Saskatoon with the words „Saskatoon, the Wonder City“|left|thumb| Saskatoondagi gavjum poezd ustida turgan ayol tasvirlangan kichik buklet (Manba: https://archive.org/details/prairiepromisespostcard_109) 1885-yilda Shimoli-Gʻarbiy qoʻzgʻolon kichik jamoaga turli yoʻllar bilan taʼsir koʻrsatdi. Bosh Whitecap va Charlz Trottier Saskachevanning Batoche shahridagi Lui Riel qurolli kuchlariga qoʻshilishdi. Fish Creek jangi va Batoche yaqinidagi janglardan soʻng yarador kanadalik askarlar bugungi kunda tarixiy joy boʻlgan Marr qarorgohida shifo topishdi. Bir nechtasi parvarish paytida vafot etdi va koʻrgazma maydonchasi yaqinidagi Pionerlar qabristoniga dafn qilindi.
1903-yilda bu aholi punkti Saskatoon nomini olgan. Oʻsha yili qishloqqa aylangan hudud Nutana deb oʻzgartirildi. 1906-yilda Saskatoon 4500 aholisi boʻlgan shaharga aylandi, unga Saskatoon, Riversdeyl va Nutana jamoalari kiradi. 1955-yilda shaharning gʻarbiy qismidagi Montgomeri Pleys yangi tashkil etilgan jamoa, 1956-yilda esa qoʻshni Sazerlend shahri qoʻshib olindi.
Geografiyasi
thumb| Aspen bogʻining shahar tashqarisidagi koʻrinishi. Bu hudud boreal oʻrmon va dashtlar oʻrtasidagi oʻtish joyidir. Saskatoon Saskachevanning oʻrta janubidagi boy, kaliyli chernozemning uzun kamarida joylashgan. Atrofdagi togʻli topografiyaning yoʻq, ammo shahar bir necha tepaliklar va bir nechta vodiylarga tarqalib ketgan. Shahardagi eng past nuqta daryodir, eng baland nuqta esa sharqiy tomonda Sazerlend chekkasi va shahar shimolidagi Silvervud-River Heights hududlari oʻrtasida bahsli. Saskatoon, gʻarbdan sharqqa kesmada, dengiz sathidan daryoga qarab umumiy pasayish kuzatiladi va daryoning sharqiy qirgʻogʻida relef asosan shahar tashqarisiga qadar tekis boʻlib, u erda pasayishni boshlaydi.
Saskatoon janubiy Saskachevan daryosi tomonidan sharqiy va gʻarbiy tomonlarga boʻlinadi. Keyin u mahallalardan tashkil topgan shahar atrofi rivojlanish hududlariga (SDA) boʻlinadi. Koʻchalar manzillari shimol va janubga (ushbu yoʻnalishlarda tekislangan prospektlar uchun) va shunga oʻxshash sharq va gʻarbga (ushbu yoʻnalishlarda tekislangan koʻchalar uchun) ajratilgan. Daryoning gʻarbiy qismida shimoliy va janubiy manzillar uchun chegara chizigʻi 22-koʻchadir, sharq va gʻarb esa Idylwyld Drive (20-koʻchadan shimolda) va A Avenue (20-chi koʻchadan janubda) boʻlinadi. Sharqiy tomonda 22nd/Idylwyld Lorne prospekti sharq va gʻarbni ajratib turadi, Aird koʻchasi esa kichik turar-joy yoʻli shimoliy-janubiy chegarani belgilaydi. chegara sifatida Markaziy xiyobon boʻlgan joy (ammo shimol va janubga alohida boʻlinish yoʻq).
Daryodan tashqari ikkinchi yirik suv xususiyati bu Gudzon koʻrfazi Slou muzliklardan hosil boʻlgan suv havzasining qoldigʻi boʻlib, shaharning shimoliy chekkasida qad rostlagan. Sanoatning rivojlanishi natijasida suvning koʻp qismi quriydi, ammo katta qoldiq C prospektida RCAF Memorial Parkining bir qismi sifatida saqlanib qolgan va boshqa qismi Gudzon koʻrfazi sanoat hududida saqlanib qolgan. Bir nechta turar-joy jamoalarida „texnogen koʻllar“ mavjud.
Payk koʻli va Blekstrap provinsiya bogʻlari taxminan 40 km shaharning janubida mos ravishda 60-magistral va 11-magistralda. Batoche, 1885-yilgi Shimoli-Gʻarbiy qoʻzgʻolon bilan bogʻliq milliy tarixiy joy. Blackstrap ham, Batoche ham maktab sayohatlari uchun mashhur joylardir.
Iqlimi
Saskatoon nam kontinental iqlim, sovuq yarim quruq iqlimni boshdan kechiradi, odatda yoz issiq va uzoq, qish sovuq. Shahar ichidagi Saskachevan universitetining iqlim maʼlumotlari yarim qurgʻoqchil mezonlarni aniqlaydi. Bu shaharning shimoli-gʻarbiy chekkasida joylashgan Aeroportga qaraganda bir oz yuqori oʻrtacha yillik harorat va oʻrtacha yillik yogʻingarchilik miqdori bilan bogʻliq. left|thumb| Saskatoonning qishki silueti va janubiy Saskachevan daryosi shaharni ikkiga boʻlib turadi. Shaharda qish uzoq va sovuq. Shaharda toʻrt xil fasl bor. Saskatoon quruq iqlimga ega va yiliga oʻrtacha 340.4 mm yogʻingarchilik, yoz eng yomgʻirli mavsumdir. Saskatoon Kanadadagi oʻrtachadan quyoshliroq boʻlib, yiliga oʻrtacha 2268 soat quyosh nur sochadi. Yoz oylari momaqaldiroqlar va kuchli yomgʻir, doʻl, kuchli shamol, chaqmoq va baʼzan tornadolar bilan kuchli boʻlishi mumkin. Ayozsiz vegetatsiya davri 21-maydan 15-sentyabrgacha davom etadi, ammo Saskatoon shimoliy joylashuvi tufayli 14-iyungacha va yana avgust oyining boshlarida ham sovuq havo hukm suradi. 31-iyuldan 8-avgustgacha oʻrtacha kunduzgi yuqori harorat 25.8 C ga etadi.
Demografiya
<div aria-describedby="canada-census-footnotes" aria-labelledby="canada-census-caption" class="canada-census toccolours mw-collapsible" role="figure"> Kanada aholini roʻyxatga olish — Saskatoon hamjamiyatining profili Manba: 2021 2016 2011 avvalroq
Kanada Statistikasi tomonidan oʻtkazilgan 2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda Saskatoonda 266,141 aholi istiqomat qilgan.
2021-yilgi aholini roʻyxatga olishda poytaxt hududi (CMA) darajasida Saskatoon CMA 317,480 aholiga ega boʻlgan. 2021 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, immigrantlar (Kanadadan tashqarida tugʻilgan shaxslar) 53,210 kishini yoki Saskatoon umumiy aholisining 20,4 foizini tashkil qiladi. Jami immigrantlar sonidan eng koʻp kelib chiqqan davlatlar Filippin (11840 kishi yoki 22,3%), Hindiston (5845 kishi yoki 11,0%), Xitoy (4695 kishi yoki 8,8%), Pokiston (3975 kishi yoki 7,5%), Nigeriya (3975 kishi yoki 7,5%), Buyuk Britaniya (2045 kishi yoki 3,8%), Bangladesh (1830 kishi yoki 3,4%), Vyetnam (1510 kishi yoki 2,8%), Amerika Qo‘shma Shtatlari (1470 kishi yoki 2,8%) va Iroq (2090 kishi yoki 3,9%).
Etnik kelib chiqishi
Saskatoon Kanadaning yirik shaharlari orasida Birinchi Millatlar aholisining ikkinchi eng yuqori foiziga ega — taxminan 11,3%, Vinnipegdan 12,2% va Reginadan keyin 9,9%; Pleasant Hill kabi baʼzi mahallalarda bu foiz 40% dan oshadi. Birinchi Millatlar aholisining aksariyati Kri yoki Dakota madaniy kelib chiqishiga ega, ammo kamroq darajada Saulteaux, Assiniboine va Dene jamoalari ham mavjud.
Saskatoonda, shuningdek, koʻplab Metis aholisi bor va shimoldagi tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan janubiy filiallarga, shuningdek, Saskachevanning Dundurn yaqinidagi Prairie Ronde aholi punktiga yaqin.
Din
2021-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Saskatoondagi diniy guruhlar quyidagilardan iborat edi :
2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholining 66% xristianlar, katoliklar (28,5%) eng katta mazhabni tashkil qiladi. Undan keyin Birlashgan cherkov (10,9%) va boshqa konfessiyalar. Boshqalar: musulmon (2,6%), buddist (0,8%), hindu (0,7%), anʼanaviy (mahalliy) maʼnaviyatga ega (0,5%) va boshqa dinlarga mansub. Aholining 28,5 foizida diniy mansublik yoʻqligini bildiradi.
Transport
thumb| Broadway koʻprigi Janubiy Saskachevan daryosi ustidan oʻtadigan bir nechta koʻpriklardan biridir. Saskatoon Saskachevan, Manitoba, Alberta va Britaniya Kolumbiyasini bogʻlaydigan Trans-Kanada avtomagistrali tizimining Yellowhead shossesida joylashgan boʻlib, 16-magistral deb ham ataladi. 5, 7, 11, 12, 14, 41, 219, 684 va 762 avtomagistrallarning barchasi Saskatoonda uchrashadi, 60-magistral janubi-gʻarbiy shahar chegaralaridan tashqarida tugaydi. Quyidagi koʻpriklar Saskatoondagi Janubiy Saskachevan daryosini kesib oʻtadi (yuqori oqimdan tartibda): Saskatoon halqa yoʻli, Circle Drive qurilishi 1960-yillarning oʻrtalarida boshlangan (birinchi marta 1913-yilda taklif qilinganidan keyin) va 2013-yil 31-iyulda 300 million dollarlik South Circle Drive loyihasining ochilishi bilan yakunlangan.
Taʼlim
Saskatoonda 78 ta boshlangʻich maktab va 14 ta oʻrta maktab mavjud boʻlib, ular 37 000 ga yaqin oʻquvchiga xizmat koʻrsatadi. Saskatoonda uchta asosiy maktab kengashi mavjud: Saskatoon davlat maktabi boʻlimi, Saskatoon katolik maktabi boʻlimi va Conseil des Ecoles Fransaskoises.
IC 4705
IC 4705 Pavo yulduz turkumidagi SBa (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Amir Temur
Amir Temur, Temur, Temurbek (toʻliq ismi Amir Temur ibn Amir Taragʻay ibn Amir Barqul) (1336-yil, 9-aprel — 1405-yil, 18-fevral) — oʻrta asrning yirik davlat arbobi, buyuk turkiy sarkardasi, kuchli, markazlashgan davlat asoschisi, ilm-fan va madaniyat homiysi.
Amir Temurning oilasi
Amir Temurning onasi Takina xonim edi. Otasi Amir Taragʻay esa turkiy barlos urugʻining oqsoqollaridan hamda Chigʻatoy ulusining eʼtiborli beklaridan hisoblangan. Uning buyuk ajdodlari Kesh viloyatida hokimlik qilishgan. Shu bois Amir Temurning otasi amir Taragʻay ham yilda bir marotaba Ili daryosi boʻyida xon tomonidan chaqiriladigan el-yurt beklarining qurultoyiga taklif etilar va u bunday yigʻinlarda muttasil qatnashar edi. Shu bilan birga u, Sharafuddin Yazdiyning taʼkidlashiga koʻra, „ulamo va sulaho va muttaqiylargʻa mushfiq va mehribon erdi va bularning majlisiga borur erdi…“. Taragʻayjon piri Shamsuddin Kulolni ayniqsa chuqur ehtirom qilgan. Keyinchalik shayx Kulol Amir Temurning ham piri boʻlgan. Taragʻaybek 1405-yilda vafot etgan.
Amir Temurning katta opasi Qutlugʻ Turkon ogʻo va singlisi Shirinbeka ogʻo bor edi. Ular Temurdan oldin vafot etishgan va Samarqanddagi Shohi Zinda majmuasidagi maqbaralarda dafn etilgan. "Muyizz al-Ansabʼga koʻra, Temurning yana uchta ukasi bor edi: Djuki, Olim Shayx va Suyurgʻatmish. Temurning bitta amakisi bor edi, uning ismi Bolta edi.
Amir Temurning yoshligi
Amir Temurning yoshligi Keshda kechdi. Yetti yoshga toʻlgach, otasi uni oʻqishga berdi. Amir Temur yoshlik chogʻlaridanoq maxsus murabbiylar nazorati ostida chavandozlik, ovchilik, kamondan nishonga oʻq uzish, boshqa turli mashq va harbiy oʻyinlar bilan mashgʻul boʻlgan. Shu asnoda Amir Temur tulporlarni saralab ajrata oladigan mohir chavandoz va dovyurak bahodir boʻlib voyaga yetgan. Amir Temur tabiatan ogʻir, bosiq, teran fikrli va idrokli hamda nihoyatda ziyrak, kishilardagi qobiliyat, fazilat, ayniqsa, samimiyatni tezda fahmlab oladigan inson boʻlgan. Shu tufayli oʻspirinlik chogʻlaridayoq atrofiga tengqurlari orasidan sadoqatli doʻstlarni jalb qila olgan. Uning atrofiga bolalikdagi doʻstlari va maktabdoshlari (Abbos bahodur, Jahonshohbek, Qimori inoq, Sulaymonshohbek, Idiku Temur, Sayfuddinbek, Hindushoh, Qarqara va boshqalar) toʻplanishib, birgalikda mashq qilar, musobaqalarda ishtirok etishar, astasekin navkar boʻlishib va harbiy guruhga birlashib, harbiy boʻlinma sifatida shakllana borgan. Keyinchalik ular Amir Temur qoʻshinida lashkarboshilik darajasigacha koʻtarilganlar.
Amir Temurning kuchayishi
232px|thumb|Chigʻatoy xonligining xaritasi
Siyosiy faoliyatining boshlanishi
Bu davrda Chigʻatoy ulusining sharqiy qismi — Yettisuv va Sharqiy Turkistonda hukmronlik qilayotgan moʻgʻul xonlari Movarounnahrdagi ogʻir siyosiy vaziyatdan foydalanib, bu yerda oʻz hokimiyatini oʻrnatishga harakat qiladilar. Jeta xonlaridan Tugʻluq Temur va uning vorisi Ilyosxoja 1360 — 61 va 1364-yil larda Movarounnahrga bir necha bor bostirib kiradilar. Moʻgʻul xonlarining boskinchilik yurishlari va zulmiga karshi xalq harakati boshlanadi. Biroq, Movarounnahr amirlari xalqqa bosh boʻlib, moʻgʻul bosqinchilariga qarshi kurashga jurʼat eta olmaydilar. Ularning bir qismi dushman tarafiga oʻtadi, ikkinchi qismi esa el-yurtni tark etib, oʻzga mamlakatlardan boshpana izlaydilar. Amir Temurning amakisi, Kesh viloyatining hukmdori amir Hoji barlos Xurosonga qochadi. Mana shunday ogʻir pallada siyosat maydoniga Amir Temur kiradi. Moʻgʻullarga qarshi turish uchun kuchlar nisbati teng emasligini hisobga olgan 24 yoshli Amir Temur 1360-yilning boshida Tugʻluq Temur tomonidan Keshga yuborilgan beklar bilan kelishadi. Sharoit taqozosi bilan xon xizmatiga oʻtib, uning yorligʻi bilan oʻz viloyatining dorugʻasn etib tayin qilinadi. Shubhasiz, bu noilojliqdan qoʻyilgan siyosiy hamda strategik qadam boʻlib, bu bilan Amir Temur moʻgʻullarning navbatdagi talontorojining oddini olgan, mamlakat va xalqni falokatdan qutqargan edi. Biroq, Movarounnaxrning hukmdori etib tayin qilingan Ilyosxoja va uning lashkarboshisi amir Bekkichik bilan Amir Temurning murosasi kelishmay qoladi. Shu sababdan 1364-yilning oxirida u mamlakatni tark etishga majbur boʻladi.
Xivaning janubida, Urganjiy dashtida Amir Temur Tugʻluq Temurning yana bir raqibi — qaynogʻasi amir Husayn bilan uchrashadi. Amir Temur moʻgʻullar bilan kurashish maqsadida u bilan birlashib, ikkovlon kuch toʻplashga kirishadi. Dastlab ular Tugʻluq Temurxonning farmoniga binoan Amir Temurni taʼqib qilishga kirishgan Xiva dorugʻasi Toʻqol (Tavakkal) bilan jang qiladilar. Soʻngra 1361-yilning kuzida Seistonda viloyat hukmdori Malik Qutbiddinning tarafida turib mekroniylar bilan boʻlgan toʻqnashuvda Amir Temur oʻng kifti va oʻng oyogʻidan jarohatlandi.
Amir Temur va amir Husayn keyingi ikki yil davomida Ilyosxoja boshliq Jeta lashkari bilan bir necha marta jang qiladilar. Nihoyat, 1361-yil oxirida ular moʻgʻul qoʻshinlarini Movarounnahr hududidan quvib chiqarishga muvaffaq boʻladilar.
Biroq, Movarounnahrni qoʻldan chiqarishni istamagan Ilyosxoja 1365-yil ning bahorida yana Turkiston ustiga qoʻshin tortadi. Toshkent bilan Chinoz oraligʻida ikki oʻrtada sodir boʻlgan jang tarixda „Loy jangi“ nomi bilan shuhrat topadi. Jangda amir Husaynning xiyonati oqibatida magʻlubiyatga uchraydilar va oʻz qoʻshinlari bilan Amudaryo boʻylariga chekinib, Balx viloyatida oʻrnashdilar. Ilyosxoja esa hech qanday qarshilikka uchramay Xoʻjand, Jizzax va boshqa bir qancha shahar hamda qishloqlarni egallab, Samarqand ustiga yuradi. Samarqand oʻsha paytlarda katta qoʻshinga qarshilik koʻrsata olmasdi. Shaharning na devori va na mustahkam istehkomlari, na qurollangan sipohiysi bor edi. Bek va amirlar shaharni tark etgan edi, lekin moʻgʻullarga qarshi xalq koʻtariladi, sarbadorlar shahar mudofaasini oʻz qoʻllariga oladilar. Shahar mudofaachilariga Madrasa tolibi ilmlaridan Mavlonozoda Samarqandiy, jun (paxta) tituvchilar mahallasining oqsoqoli Abu Bakr Kuluyi (Kalaviy) Naddof va mergan mavlono Xurdaki Buxoriylar boshchilik qiladilar. Sarbadorlar Samarqand shahrida moʻgʻullarga qaqshatqich zarba beradilar. Ilyosxoja dastlab Samarqandni, soʻngra butun Movarounnahrni tashlab chiqib ketishga majbur boʻladi. Sarbadorlarning moʻgʻullar ustidan qozongan gʻalabasi haqidagi xabar amir Husayn bilan Amir Temurga ham borib yetgan. Amir Temur qishni Qarshida, Husayn esa Amudaryo boʻyida oʻtkazib, 1361-yil bahorida Samarqandga yoʻl oldilar. Ular Konigita toʻxtab sarbadorlarning dushman ustidan qozongan gʻalabalaridan mamnun boʻlganliklarini va ular bilan uchrashmoqchi ekanliklarini bildiradilar. Biroq, sarbadorlarning boshliqlari amirlar huzuriga kelganlarida amir Husayn buyrugʻi bilan Abu Bakr Kuluyi (Kalaviy) Naddof bilan mavlono Xurdak Buxoriylar dorga tortiladi. Mavlonozodani esa Amir Temur. oʻz himoyasiga olib kutqarib qoladi. Shu tariqa sarbadorlar boshliqsiz qoldirilib, Movarounnahrda amir Husaynning hukmronligi oʻrnatiladi, ammo koʻp vaqt oʻtmay Husayn bilan Amir Temur oʻrtasidagi munosabat keskinlashib, ochiqdan-ochiq nizoga aylanadi. Amir Temurning nufuzi ortib borayotganligidan xavfsiragan amir Husayn Balxga qaytib, uning qalʼa devorlari va istehkomlarini mustahkamlashga kirishadi. Balx, Qunduz va Badaxshondan koʻp sonli lashkar ham toʻplaydi. Kesh va Qarshi viloyatlariga bosh boʻlgan Amir Temur ham amir Husaynga qarshi hal qiluvchi jangga hozirlik koʻradi. 1361 — 61yillar oʻrtasida bir necha bor toʻqnashuvlar boʻlib oʻtadi.
„Buyuk amir“ sifatida saylanishi
Sayyid Baraka Amir Temur faoliyatini qoʻllab-quvvatlab, unga oliy hokimiyat ramzi katta nogʻora — tabl bilan yalov — bayroq tortiq qiladi. Shubhasiz bu voqea katta siyosiy ahamiyatga ega edi. Chunki u saltanatlik ramzi edi. Amir Temur buni yaxshi tushunardi. Shuning uchun ham Balxga yetmasdan Oʻrpuz mavzeida u amir va noʻyonlari bilan kengash oʻtkazadi. Koʻpchilikning xohish va ixtiyori bilan, oʻsha davr qonun-qoidalariga koʻra, chingiziylar avlodidan boʻlgan Suyurgʻatmish oʻgʻlon Movarounnahr podsholigi taxtiga oʻtqazildi. Amir Temur qoʻshini to Balxga yetib borgunicha, unga yoʻl-yoʻlakay yangi-yangi kuchlar kelib qoʻshildi. Shu asnoda amir Husaynni koʻpchilik amirlari tark etdilar. Jangda amir Husayn qoʻshinlari yengildi, ikki kunlik qamaldan soʻng, 1370-yilning 10 apr.da Balx sh. Amir Temurga taslim boʻldi. Amir Husayn asir olinib, qatl etildi. Bu gʻalabadan soʻng Amir Temur Movarounnahrning chingiziylardan boʻlgan hukmdori Qozonxonning qizi Saroymulk xonimni oʻz nikohiga oladi. Xon qiziga uylanganligi munosabati bilan Amir Temur „koʻragon“, yaʼni „xonning kuyovi“ unvonini oldi.
Katta Avstraliya qoʻltigʻi
Katta Avstraliya qoʻltigʻi -Hind okeanidagi qoʻltiq. Avstraliyaning jan. qirgʻogʻi yonida. Peysli va Banke burunlari oraligʻida. Mayd. 1335 ming km2. Chuq. 5690 m gacha. Sharqiy qismida Spenser va Sent-Vinsent qoʻltiklari quruqlik ichiga ancha kirib borgan. K. A. q.ning sharqiy qismida Kenguru o. bor. Dengiz suvi 3,6 m gacha koʻtariladi. Yirik porti — Adelaida.
Amir Temur
„Buyuk amir“ sifatida saylanishi
1361yilning 11-aprelida Chigʻatoy ulusining barcha beklari, amirlari, viloyat va tumanlarning dorugʻalari hamda Termizning sayyidlari (xudovandzodalari), shuningdek Amir Temurning yoshlikdan birga boʻlgan quroldosh doʻstlari va piri Sayyid Barakaning ishtirokida oʻtkazilgan qurultoyda anʼanaga koʻra chingiziylardan Suyurgʻatmishxon mamlakat hukmdori deb eʼlon qilingan boʻlsada, amalda markaziy hokimiyatni Amir Temur oʻzi boshqardi, viloyatlardagi hokimiyatni oʻgʻillari, nabiralari va yaqin amirlari orqali idora qildi. Samarqand Amir Temur davlatining poytaxtiga aylantirilib, oʻsha yilning yozida shahar devori va qalʼasi tiklandi, saroy va qasrlar bino qilindi.
Temur davlati va unga qaram yerlarning mustahkamlanishi
Mamlakatning siyosiy va iqtisodiy mavqeyini mustahkamlab, koʻpdan davom etib kelayotgan ichki tarqoqlikka barham berish, tinchlik va osoyishtalikni qaror toptirish maqsadida Amir Temur (1361-yil iyunida) Samarqandda katta qurultoy chaqirdi. Unda markaziy davlat tizimini shakllantirish va qoʻshin tuzish masalalari muhokama etildi.
El-yurtni boshqarishda harbiy kuchning ahamiyatini yaxshi tushungan Amir Temur qoʻshinning tuzilishiga katta ahamiyat berdi. U „amir“ va „amir ul-umaro“ kabi yuqori darajali harbiy unvonlar joriy qildi. Qoʻshinni harbiy jihatdan isloh qilar ekan, u ayniqsa lashkarboshilarni tanlash va ularni tarbiyalash, harbiy qismlar va ularning joylashish tartibi, navkar va sarbozlarning qurollanishi hamda intizom masalalariga nihoyatda eʼtibor beradi (yana q. Temuriylar harbiy sanʼati).
Amir Temur hokimiyat tepasiga kelgach, dastlabki vaqtlardayoq mamlakatda roʻy bergan ogʻir iqtisodiy tanglikni bartaraf qilish uchun eng avvalo soliq tizimini tartibga soldi. Davlat soliqlarini yigʻishda aminlar, kalontarlar va soliq yigʻuvchilarni raʼiyatga nisbatan insof va adolatli boʻlishga, qonunga xilof ish tutmaslikka chaqirdi, chunki saltanatning barqarorligi koʻp jihatdan raʼiyatning hol-ahvoli, uning davlat va davlat boshligʻiga boʻlgan sadoqatiga bogʻliq. Raʼiyatni himoya qilish qonun bilan mustahkamlangan, qonun barchaga barobar boʻlgan. Amir Temur nafaqat oʻz xalqini, balki zabt etilgan mamlakatlarning aholisini ham imkoni boricha qonun himoyasiga olgan. Ularni asirlik va talon-torojlardan saqlagan.
Islom dini bilan aloqasi
Temur sunniy musulmon boʻlgan, ehtimol, Naqshbandiya tasavvufi, Hanafiy mazhabiga mansub boʻlib, u Mavarinnatda nufuzli boʻlgan. Uning bosh rasmiy diniy maslahatchisi va maslahatchisi hanafiy olimi Abdu l-Jabbor Xorazmiy edi. Termizda u Gur-amirda Temur bilan birga dafn etilgan Balxlik rahnamo Sayyid Barakaning ustozi taʼsiriga tushgan edi.
Oq Oʻrda bilan jang
thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1391-yildagi yurishi thumb|250px|Temurning Oltin Oʻrdaga qarshi 1395-yildagi yurishi Amir Temur Movarounnahrni moʻgʻullar hukmronligidan ozod etib, bu qad. mamlakatda mustaqil davlat barpo etgan boʻlsada, hali mamlakatda barqaror tinchlik oʻrnatilgan emas edi. Bir tomondan ayrim viloyat hokimlari Amir Temur hakimiyatini tan olishdan bosh tortib turgan boʻlsalar, ikkinchi tomondan mamlakatning sharqiy va shim. hududlari notinch edi. Moʻgʻuliston bilan Oq Oʻrda hukmdorlari Fargʻona vodiysining sharqi, Oʻtror, Yassi (Turkiston) va Sayram sh.lariga xavf solib, bu hududlarga tez-tez hujum qilar va aholini talontoroj qilardi. Shuning uchun ham Amir Temur dastlabki yillarda mamlakat sarhadlari xavfsizligini taʼminlashga katta ahamiyat berdi. Isyonchi amirlarga qarshi shafqatsiz kurash olib bordi. 1370-yil kuzi va 1371-yil bahorida amir Zinda Chashmga zarba berib, Shibirgʻon viloyati boʻisundirildi. Balx va Toshkent viloyatlari ham Amir Temur hokimiyatini tan oldilar. Ammo Xorazm Oq Oʻrda hukmdorlariga suyanib, hanuz boʻysunishdan bosh tortib kelardi. Xorazmni Amir Temur Chigʻatoy ulusining ajralmas qismi deb hisoblab, uni oʻz davlatiga koʻshib olish siyosatini tutdi. Ammo bu masala elchilar vositasida tinch yoʻl bilan hal etilmagach, Amir Temur Xorazm hududiga besh marotaba yurish qildi. Birinchi yurishi 1371-yil yoz (iyul)ida Kot shahrini egallash bilan yakunlandi. Amir Temurning 1373-yil bahori va 1375-yil yozida Xorazm tomonga qilgan ikki yurishi natijasiz tugadi. Bu asnoda Oltin Oʻrda xoni Toʻxtamish bilan ittifoq tuzib olgan Xorazm hukmdori Yusuf soʻfi, uning yordamida Amir Temur davlati hududlariga bir necha bor yurish qilib, Qorakoʻl viloyati va Buxoro tumanlarini talon-toroj etdi. Bunday vaziyat shubhasiz, 1379-yilda Amir Temurni toʻrtinchi marotaba Xorazmga qoʻshin tortishga majbur etdi. Lekin, bu yurish ham avvalgilari kabi sulh tuzish bilan tugadi. Biroq shunga qaramay, Yusuf soʻfi ilgari Xorazmning Chigʻatoy ulusiga tegishli boʻlgan jan.-sharqiy (Kot va Xiva sh.lari birga) qismini yana qaytadan bosib oldi. Amir Temur davlatiga nisbatan Yusuf soʻfining tutgan bunday tajovuzkorona siyosati Xorazm ustiga Amir Temurning beshinchi marta yurish qilishiga sabab boʻldi. 1388-yilda Xorazmning poytaxti vayron etilib, uning hududlari Amir Temur davlatiga boʻysundirildi.
Mogʻuliston istilosi
left|thumb|401px|[[Amir Temur davlati ]] Bu orada Amir Temur Moʻgʻuliston hokimi Qamariddin bilan ham toʻqnashib qoldi, chunki bu davrda uning Movarounnahrga boʻlgan talonchilik xurujlari kuchayib ketgandi. 1370 — 71 yillarda u Toshkent va Andijon ustiga bir necha bor bosqin qilib, talab qaytgandi. 1376-yilda esa Qamariddin hatto Fargʻona vodiysining talaygina qismini bosib oldi. Amir Temur mamlakatning shim.-sharqiy hududlariga nisbatan boʻlayotgan muttasil taxdidni bartaraf qilish uchun Qamariddinga jiddiy zarba berishga kirishadi. Yigirma yil (1371 — 90) mobaynida Sohibqiron Moʻgʻulistonga yetti marta yurish qilib, moʻgʻul hukmdorlari Anqotoʻra va Kamariddin ustidan gʻalaba qozondi. Shu zaylda Amir Temur Movarounnahr va Xorazmda ichki tarqoqlik, oʻzaro nizolar, shuningdek Moʻgʻuliston tomonidan boʻlib turgan tazyiqqa chek qoʻyib, ushbu hududda yashovchi elu elat va xalqlarni yagona davlatga birlashtirdi. Bu shubhasiz, Movarounnahr aholisi taqdirida ijobiy ahamiyat kasb etdi.
Eron va Kavkaz yurishlari
Ammo, Amir Temur bu bilan qanoatlanmadi. Tez orada u qoʻshni davlatlar va xalqlar ustiga yurish qilib, ularni oʻziga boʻysundirish va markazlashgan buyuk saltanat barpo etishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Bu davrda Oltin Oʻrda, Xuroson va Erondagi ijtimoiy-siyosiy vaziyat uning uchun juda qoʻl keldi. Amir Temur harbiy yurishni Xurosondan boshladi. 1381-yil u Hirotni egalladi. Saraxs, Jom va Qavsiya sh.lari jangsiz taslim boʻldi. Xuroson, xususan uning poytaxti Hirot strategik jihatdan muhim ahamiyatga ega boʻlib, Eron, Iroq, Shom va boshqa mamlakatlarga oʻtishda koʻprik vazifasini oʻtardi. 1381 — 84 yillar davomida Amir Temur Eronning katta qismini egalladi. Avval (1381) Kalot, Turshiz va Sabzavor, keyin (1383) Seistonning Zireh, Zova, Farah va Bust qalʼalari, 1384-yilda esa Astrobod viloyati va Ozarbayjonning Omul, Sori, Sultoniya va Tabriz shaharlari istilo qilindi.
Amir Temurning 3 yirik istilolari
Amir Temur Eron, Ozarbayjon, Iroq va Shom (Suriya) ustiga 3 marta lashkar tortdi. Bu yurishlar tarixda „3 yillik“, „5 yillik“ va „7 yillik“ urushlar nomi bilan mashhur. 3 yillik (1386 — 88) harbiy istilolar oqibatida Janubiy Ozarbayjon, Iroqning shimoliy qismi, Gurjiston va Van koʻli atrofidagi yerlar egallandi.