cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nana Asmaʼu
Biografiya
Nana Asmaʾu otasi singari tafsir (Qur’onshunoslik) boʻyicha taʼlim olgan va umuminsoniy taʼlimga katta ahamiyat bergan. Dan Fodio va uning izdoshlari qodiriy soʻfiylarning namunasi sifatida ilm almashishni, ayniqsa, sunnatni, Muhammad s.a.v misolini taʼkidlaydilar. Oʻrgatmasdan oʻrganishni, ular bepusht va boʻshlik deb oʻylashdi. Shunday qilib, Nana Asmaʾu, xususan, ayollarni tarbiyalashga bagʻishlangan. Boshqa oila aʼzolari singari, u ham samarali yozuvchiga aylandi.
Yozuvchi va maslahatchi
Arab va klassik dunyo klassikalarida yaxshi taʼlim olgan va toʻrt tilni, arab, fula, xausa va tamacheq tuareg tillarini yaxshi bilgan. Nana Asmaʾ Gʻarbiy Afrikadagi eng nufuzli musulmon davlatida yetakchi olim sifatida jamoatchilik obroʻsiga ega edi va bu unga keng miqyosda yozish imkoniyatini berdi. U Fulani urushidagi koʻplab urushlarning guvohi boʻlgan va oʻz boshidan kechirganlari haqida Vakar Gevayning „Sayohat qoʻshigʻi“ nasriy hikoyasida yozgan.
Sokoto xalifaligi madaniy va diniy inqilobiy harakat sifatida boshlanganligi sababli, uning rahbarlarining yozuvlari alohida oʻrin tutgan, bu orqali keyingi avlodlar, ham hukmdorlar, ham hukmronlar, oʻz jamiyatlarini oʻlchashlari mumkin edi. U xalifalikni qoʻlga kiritgandan soʻng ukasining maslahatchisi boʻldi va u ham xorijlik shahzodalarning olimlari bilan bahslashib, hokimlarga koʻrsatmalar yozib oldi.
Shoira
Nana Asmaʾu oʻzining 40 yil davomida yozilgan 60 dan ortiq asari orasida arab yozuvida yozilgan arab, fula va xausa tillarida katta sheʼriyat asarlarini qoldirdi. Ularning koʻpchiligi tarixiy rivoyatlar boʻlsa-da, ularda nasihatlar, marsiyalar ham bor. Uning hidoyat sheʼrlari xalifalik asoslarini oʻrgatish quroliga aylandi. Asmaʾu ikkinchi xalifa Muhammad Bello bilan ham yaqin hamkorlik qilgan. Uning asarlari dan Fodioning sunnat va islom qonunlarining jamoat ideallari doirasida ayollar yetakchilari va ayollar huquqlariga kuchli urgʻu berishini oʻz ichiga oladi va kengaytiradi.
Ayollar taʼlimi
Asmaʾuning saqlanib qolgan yozma asarlari islom taʼlimi bilan bogʻliq. Voyaga yetgan hayotining koʻp qismida u ayollarning diniy taʼlimiga mas’ul edi. Taxminan 1830-yildan boshlab u xalifalik boʻylab sayohat qilib, talabalar uylarida ayollarni oʻqitgan jajislar deb nomlangan oʻqituvchilar tarkibini yaratdi. Oʻz navbatida, bu jajilarning har biri Nana Asmaʾu va boshqa soʻfiy olimlarning asarlaridan, odatda, oʻqiladigan mnemonika va sheʼrlar orqali ƴan-taru yoki „birga yigʻilganlar, opa-singillar“ deb nomlangan bilimdon ayollarning hosilini tayyorlash uchun foydalangan. Shunday qilib, jajilar yangi davlat, yangi tartib va hatto ayollar jamoalaridan tashqarida ham islomiy bilimning timsoliga aylandi.
Qisman, bu taʼlim loyihasi yangi bosib olingan butparast asirlarni musulmon hukmron sinfiga qoʻshish usuli sifatida boshlandi. Biroq, u kengayib borayotgan xalifalik boʻylab sayohat qilgan kambagʻal va qishloqlarni, oʻqituvchilar tayyorlashni qamrab oldi.
Zamonaviy merosi
Nana Asmaʾuning davom etgan merosi nafaqat uning adabiy faoliyatiga, balki Sokoto davlatining qadriyatlarini belgilashdagi roliga ham bogʻliq. Bugungi kunda Shimoliy Nigeriyada islomiy ayollar tashkilotlari, maktablar va majlislar zallari odatda uning nomi bilan atalgan. U 20-asrda ayollarning Islomdagi roli haqidagi munozaraga qayta kirdi, chunki uning merosi islom ulamolari va muhojirlar tomonidan Yevropadagi ilmiy munozaralariga olib kelingan.
Uning asarlarining qayta nashr etilishi va tarjimasi nasriy va sheʼrlarining sof adabiy ahamiyatiga eʼtiborni kuchaytirdi. U bir qancha tadqiqotlar mavzusi, jumladan Jan Boydning „Xalifaning singlisi: Nana Asmaʼu 1793-1865: Ustoz, shoir va islom yetakchisi“ (1989), „muhim kitob“ sifatida tavsiflangan boʻlib, u „mutaxassis boʻlmaganlar uchun yaxshi oʻqish imkonini beradi“. Nana Asmaʼuning „Aysha II uchun nolasi“ dan parcha Margaret Basbi tomonidan tahrirlangan "Afrikaning yangi qizlari " 2019-antologiyasiga kiritilgan.
2019-yilda Sokoto shtati gubernatori Aminu Vaziri Tambuval shtat yer va uy-joy vazirligiga Sulton jamgʻarmasi tomonidan tashkil etiladigan Sokoto shahridagi Nana Asmaʾu tibbiyot fanlari universitetini zudlik bilan koʻchirish uchun mos yer ajratishni buyurdi.
Gizem Girişmen
thumb link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Gizem_Giri%C5%9Fmen.jpg/220px-Gizem_Giri%C5%9Fmen.jpg|thumb| Gizem Girişmen (oldinda) London 2012 Paralimpiya oʻyinlarida eronlik Zahra Neʼmatiga qarshi kurashmoqda. Gizem Girişmen (1981-yil 25-noyabrda tugʻilgan )—turkiyalik paralimpiya kamonchisi ayollar oʻrtasidagi rekurve ARW2 musobaqasida qatnashadi.
Yoshligi
1992-yilda, oʻn bir yoshida, u yoʻl-transport hodisasi natijasida falaj boʻlib qoldi. 2004-yilda Bilkent universitetining Biznes boshqaruvi fakultetini imtiyozli diplom bilan tamomlagan. Gizem o'sha yili kamondan o'q otish musobaqasiga taklif qilindi. Musobaqa unda mazkur sport turiga qiziqish uyg'otdi va Gizem kamondan o'q otish bilan professional shugʻullanishga qaror qildi. U qo‘shnilarining ruxsati bilan o‘zi yashaydigan uyning yerto‘lasi garajida mashq qila boshladi.
Milliy turnirlarda ikki yillik amaliyot va musobaqa tajribasidan soʻng Gizem Girişmen 2006-yilda Chexiya Respublikasida oʻtkazilgan kamondan o'q otish boʻyicha EPC Yevropa chempionatida 3-oʻrinni (ARW2 Recurve Female) egalladi, bu uning ishtirokidagi birinchi xalqaro turnir edi.
Sportdagi faoliyati
U 2007-yilda Janubiy Koreyaning Cheongju shahrida boʻlib oʻtgan IPC kamondan otish boʻyicha jahon chempionatida birinchi oʻrinni egalladi (FITA raundi). Oʻsha yili u 2007-yilda Chexiya Respublikasida oʻq otish boʻyicha xalqaro turnirda birinchi oʻrinni egalladi. 2008-yilda u Buyuk Britaniyada 12-18-iyul kunlari oʻtkazilgan kamondan otish boʻyicha Yevropa Gran-prisida ikkinchi boʻldi.
U 2008-yilgi Yozgi Paralimpiya oʻyinlarida W1/W2 individual rekurve toifasida Turkiyani himoya qildi va xitoylik raqibi Fu Hongzhi magʻlub etib, oltin medalni qoʻlga kiritdi.
Meerbusch
Meerbusch Germaniyaning Shimoliy Reyn — Vestfaliya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Rhein-Kreis Neuss tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 64,37 km2. 54318 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Gizem Girişmen
Sportdagi faoliyati
Nihoyat, 2009-yilning avgust oyida Girişmen Chexiya Respublikasining Nymburk shahrida boʻlib oʻtgan para-kamondan otish boʻyicha jahon chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritib, jahon chempioni maqomini oldi.
U ayollar o'rtasida dunyoda birinchi raqamli kamonchi hisoblanadi.
Gizem Girişmen shuningdek, ARW2 ayollar toifasi uchun 30-50-60-70 metr, FITA 70 m raund va Olymp R Match boʻyicha Turkiya rekordchisidir.
U 2012-yilgi Yozgi Paralimpiya o‘yinlarida ayollar o‘rtasidagi individual rekurve W1/W2 musobaqasida qatnashgan va chorak finalda eronlik raqibiga yutqazgan. Chorak finalda Italiya terma jamoasiga 5-oʻrinda yutqazib qoʻygan ayollar jamoasi rekurve musobaqasida u Turkiya jamoasi tarkibida ham ishtirok etdi.
Izumrudniy
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 457 kishi (shundan 225 erkak va 232 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 64 kishi (shundan 37 erkak va 27 ayol) yashagan.
Tarixi
left|thumb| Qishloq hududidagi P-187 yo'li Quruvchilar posyolkasi 1974-yilda Irtish-Qaragʻanda kanalining 2-qurilishi munosabati bilan tashkil etilgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Beatriz Ferreira
Faoliyati
2019-yilda Limada (Peru) bo‘lib o‘tgan Panamerika o‘yinlarida 60 kg gacha bo‘lgan vazn toifasida u Argentinalik sportchi Dayana Sanchesni mag‘lub etib, turnirning oltin medalini qo‘lga kiritgan final uchrashuviga yetib keldi.
Pussen Nikola
PUSSEN (Poussin) Nikola (1594, iyun, Normandiya — 1665.19.11, Rim) — fransuz rassomi, 17-asr sanʼati klassitsizmining eng yirik namoyandasi. Qad. Dunyo sanʼati, shuningdek, Rafael, Titsian, manyerizm rassomlari, bolonya maktabi ustalari asarlarini oʻrgangan, perspektiva, shuningdek, anatomiya va matematika bilan shugʻullangan. 1612-yilda Parijga koʻchib oʻtgan, keyinroq 1624—40 va 1642-yildan Rimda ishlagan. P. tarixiy, mifologiya, madaniy va adabiy mavzularga bagʻishlangan asarlarida inson goʻzalligi, aqli va olijanobligini tarannum etdi: "Rinaldo va Armida" (1625—27), "Xochdan olish" (taxminan 1630), "Flora saltanati" (taxminan 1631—32), "Arkadlik choʻponlar" (taxminan 1650) va boshqa 40-yillar oxiridan tabiatni tasvirlashga eʼti-borni kuchaytirdi, manzara janrida ajoyib asarlar yaratdi ("Yil fasllari", 1660—64 va boshqalar), "Avtoportret" (1650)da inson shaʼni, vazminligi, mehnatiga ishonch mahorat bilan tasvirlangan.
Beatriz Ferreira
Faoliyati
2019-yilda oktyabr oyida Ulan-udeda boʻlib oʻtgan Olimpiya oldidan Jahon chempionatida braziliyalik sportchi Xitoylik sportchi Van Sunni bir ovozdan magʻlub etib, final uchrashuvini yakunladi. Natijada, boks boʻyicha ayollar oʻrtasidagi oʻn birinchi Jahon chempionatida u jahon chempionligini qoʻlga kiritdi.
2021-yilda Tokioda (Yaponiya) boʻlib oʻtgan Yozgi Olimpiada oʻyinlarida 60 kg dan ortiq vazn toifasida u finalda irlandiyalik ayol Kellie Harrington ga yutqazib, kumush medalni qoʻlga kiritdi.
Pozitron emissiya tomografiyasi (PET)
thumb| 16-boʻlakli KT bilan PET/KT-tizimi; shiftga oʻrnatilgan qurilma KT kontrast modda uchun.|233x233px
Pozitron emissiya tomografiyasi (PET) metabolik jarayonlardagi va boshqa fiziologik faoliyatdagi oʻzgarishlarni koʻrish va oʻlchash uchun Izotop indikatorlar deb nomlanuvchi radioaktiv moddalardan foydalanadigan funktsional hususiyatlarni, qon oqimi, mintaqaviy kimyoviy tarkibini tasvirlash usuli hisoblanadi. Tanadagi maqsadli jarayonga qarab, turli xil tasvirlash maqsadlari uchun turli moddalar qoʻllaniladi. Masalan, 18-F-FDG odatda saraton kasalligini aniqlash uchun ishlatiladi, NaF18 suyak shakllanishini aniqlash uchun keng qoʻllaniladi va kislorod-15 baʼzan qon oqimini oʻlchash uchun ishlatiladi.
= Tarix = Emissiya va transmissiya tomografiyasi tushunchasi 1950-yillarning oxirida Devid E. Kuhl, Lyuk Chapman va Roy Edvards tomonidan kiritilgan. keyinchalik ularning ishlari Pensilvaniya universitetida bir nechta tomografik asboblarni loyihalash va qurishga olib keldi. 1975 yilda tomografik tasvirlash texnikasi yanada rivojlandi Mishel Ter-Pogossian, Maykl E. Felps, Edvard J. Xofman va boshqalar Vashington universiteti tibbiyot maktabi.
Gordon Braunell, Charlz Burnxem va ularning sheriklari tomonidan ishlash Massachusets umumiy kasalxonasi 1950-yillardan boshlab PET texnologiyasining rivojlanishiga katta hissa qo'shdi va tibbiy tasvirlash uchun yo'q qilish nurlanishining birinchi namoyishini o'z ichiga oldi.[82] ularning yangiliklari, shu jumladan engil quvurlardan foydalanish va volumetrik tahlil, Pet tasvirini joylashtirishda muhim ahamiyatga ega. 1961 yilda Jeyms Robertson va uning sheriklari Brukhaven Milliy laboratoriyasi "bosh qisuvchi" laqabli birinchi bitta samolyotli PET skanerini qurdi."
Pozitron tasvirni qabul qilish uchun eng mas'ul bo'lgan omillardan biri bu rivojlanish edi radiofarmatsevtika. Xususan, Brookhaven guruhi tomonidan Al Volf va Joanna Fauler rahbarligida etiketli 2-florodeoksi-D-glyukoza (2fdg) ning rivojlanishi PET tasvirlash ko'lamini kengaytirishda asosiy omil bo'ldi.murakkab birinchi avgust oyida Abass Alavi tomonidan ikki oddiy inson ko'ngilli uchun boshqarilgan 1976 Pensilvaniya universitetida. Oddiy (PET bo'lmagan) yadro skaneri yordamida olingan miya tasvirlari ushbu organda FDG kontsentratsiyasini namoyish etdi. Keyinchalik, ushbu modda zamonaviy protsedurani berish uchun maxsus pozitron tomografik skanerlarida ishlatilgan.
Pozitron asboblarining mantiqiy kengaytmasi ikkita 2 o'lchovli massivdan foydalangan holda dizayn edi. PC-I ushbu kontseptsiyadan foydalangan birinchi asbob edi va 1968 yilda ishlab chiqilgan, 1969 yilda yakunlangan va 1972 yilda xabar qilingan. Kompyuter-I ning tomografik rejimdagi birinchi dasturlari kompyuter tomografik rejimidan farqli o'laroq 1970 yilda xabar qilingan. tez orada ko'plab chorva mollarini rivojlantirish bilan shug'ullanadiganlar uchun dumaloq yoki silindrsimon detektorlar to'plami PET asbobsozligidagi mantiqiy keyingi qadam ekanligi ayon bo'ldi. Garchi ko'plab tergovchilar ushbu yondashuvni qo'llashgan bo'lsa-da, Jeyms Robertson va Zang-Xi Cho[87] birinchi bo'lib Petning hozirgi shakli prototipiga aylangan halqa tizimini taklif qilishdi. Salom Devid Taunsend va Ronald Nuttga tegishli PET-KT skaneri Time tomonidan 2000 yilda yilning tibbiy ixtirosi deb nomlangan.
Navaxtepa
Navaxtepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: V—XII asrlar. Andijon viloyatining Buloqboshi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Buloqboshi shaharchasi, “Guliston” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Pozitron emissiya tomografiyasi (PET)
Qoʻllanishi
PET skanerlari kompyuter tomografiyasini oʻz ichiga olishi mumkin va PET-KT skanerlari sifatida tanilgan. PET skaynerlash tasvirlari xuddi shu jarayon davomida bitta skayner yordamida amalga oshirilgan kompyuter tomografiyasi yordamida qayta tiklanishi mumkin.
PET skanerining kamchiliklaridan biri uning yuqori boshlangʻich narxi va doimiy operatsion xarajatlaridir.
PET klinikadan oldingi va klinik sharoitlarda qoʻllaniladigan tibbiy va tadqiqot vositasidir. U oʻsmalarni tasvirlashda va klinik onkologiya sohasida metastazlarni qidirishda va turli xil demensiyalarni keltirib chiqaradigan baʼzi diffuz miya kasalliklarini klinik tashxislashda keng qoʻllaniladi. PET oddiy inson miyasi, yurak faoliyati haqidagi bilimlarimizni oʻrganish va yaxshilash va dori vositalarini ishlab chiqishni qoʻllab-quvvatlash uchun qimmatli tadqiqot vositasidir. PET hayvonlardan foydalangan holda klinikadan oldingi tadqiqotlarda ham qoʻllaniladi. Bu vaqt oʻtishi bilan bir xil mavzularda takroriy tekshiruvlar oʻtkazish imkonini beradi, bunda subyektlar oʻz nazorati sifatida harakat qilishlari mumkin va maʼlum bir tadqiqot uchun zarur boʻlgan hayvonlar sonini sezilarli darajada kamaytiradi. Ushbu yondashuv tadqiqot natijalarining statistik sifatini oshirish bilan birga kerakli namuna hajmini kamaytirishga imkon beradi.
Afzalliklari
thumb| PET skanerining detektor bloki va halqasining sxematik koʻrinishi Fiziologik jarayonlar organizmdagi anatomik oʻzgarishlarga olib keladi. PET biokimyoviy jarayonlarni, shuningdek, baʼzi oqsillarning ifodasini aniqlashga qodir boʻlganligi sababli, PET har qanday anatomik oʻzgarishlar paydo boʻlishidan ancha oldin molekulyar darajadagi maʼlumotlarni taqdim etishi mumkin. PET skanerlash buni toʻqimalarning turi va funktsiyasiga qarab turli xil qabul qilish tezligiga ega boʻlgan radioyorliqli molekulyar zondlar yordamida amalga oshiradi.
PET tasviri eng yaxshi maxsus PET skaneri yordamida amalga oshiriladi. Bundan tashqari, tasodif detektori bilan jihozlangan anʼanaviy ikki boshli gamma kamera yordamida PET tasvirlarini olish mumkin. Gamma-kamera PET tasvirining sifati pastroq va skanerlash uzoqroq davom etadi. Biroq, bu usul PET skanerlash talabi past boʻlgan muassasalar uchun arzon narxlardagi echimlarni topishga imkon beradi. Shu bilan bir qatorda, bu bemorlarni boshqa markazga yuborish yoki mobil skanerning tashrifiga tayanish boʻladi.
Tibbiy koʻrishning muqobil usullariga bitta fotonli emissiya kompyuter tomografiyasi (SPECT), rentgen tomografiyasi (KT), magnit-rezonans tomografiya (MRI) va funktsional magnit-rezonans tomografiya (fMRI) va ultratovush kiradi. SPECT — bu tanadagi molekulalarni aniqlash uchun radioligandlardan foydalanadigan PETga oʻxshash tasvirlash usuli. SPECT arzonroq va PETga qaraganda past tasvir sifatini taʼminlaydi.thumb| 18 F-FDG yordamida butun tanani PET skanerlash. Oddiy miya va buyraklar etiketlanadi va FDG parchalanishidan kelib chiqqan radioaktiv siydik siydik pufagida koʻrinadi. Bundan tashqari, jigarda yoʻgʻon ichak saratonidan katta metastatik oʻsma massasi koʻrinadi.
Ishlash mexanizmi
18 F-FDG bilan PET skanerlash klinik onkologiyada keng qoʻllaniladi. FDG glyukoza analogi boʻlib, u glyukoza ishlatadigan hujayralar tomonidan soʻriladi va geksokinaza tomonidan fosforlanadi (uning mitoxondriyal shakli tez oʻsib borayotgan malignant oʻsmalarda sezilarli darajada koʻtariladi). Radioaktiv glyukoza molekulasining metabolik tutilishi PET skaneridan foydalanishga imkon beradi. Tasvirlangan FDG izlagichining kontsentratsiyasi toʻqimalarning metabolik faolligini koʻrsatadi, chunki u mintaqaviy glyukoza oʻzlashtirilishiga mos keladi. 18 F-FDG saratonning boshqa tana joylariga tarqalish ehtimolini oʻrganish uchun ishlatiladi (saraton metastazlari). Saraton metastazini aniqlash uchun ushbu 18 ta F-FDG PET skanerlari standart tibbiy yordamda eng keng tarqalgan (hozirgi skanerlarning 90 % ni tashkil qiladi). Xuddi shu izlovchi demans turlarini tashxislash uchun ham foydalanish mumkin. Kamdan-kam hollarda, odatda, lekin har doim ham ftor-18 bilan etiketlanmagan boshqa radioaktiv izlagichlar tanadagi turli xil molekulalarning toʻqimalar kontsentratsiyasini tasvirlash uchun ishlatiladi.
Nevrologiya
thumb| Inson miyasining PET skanerlashi|left Kislorod-15 izotopi bilan PET tasviri bilvosita miyaga qon oqimini oʻlchaydi. Ushbu usulda radioaktivlik signalining ortishi qon oqimining ortishidan dalolat beradi, bu esa miya faolligi oshishi bilan bogʻliq deb taxmin qilinadi. 2 minutlik yarimparchalanish davri tufayli 15 O ni toʻgʻridan-toʻgʻri tibbiy siklotrondan oʻtkazish kerak, bu juda qiyin.
Koʻpgan yogʻochtepa
Koʻpgan yogʻochtepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: V—VIII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Makrid” QFY, Quyi oyoqchi qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Lisle-en-Barrois
Lisle-en-Barrois Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meuse departamenti Bar-le-Duc tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
50 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 33,5 km2. Dengiz sathidan 154 – 257 m balandlikda joylashgan.
Dolly
1997-yil 27-fevral — Dolli qoʻylarini muvaffaqiyatli klonlash toʻgʻrisida eʼlon qilindi.
Rosslin institutidan (Shotlandiya) embriolog va genetika boʻyicha mutaxassis Yan Vilmut „Tabiat“ ingliz jurnalining 1997-yil 27-fevral sonida chop etgan maqolasida u qoʻyni klonlash boʻyicha muvaffaqiyatli tajribasi haqida gapirdi. Bu sutemizuvchini muvaffaqiyatli klonlash toʻgʻrisida eʼlon edi.
Dollining „yaratilishi“ jarayonida olti yoshli donor qoʻyning yelinidan olingan yadrolar 277 ta tuxumga oʻtkazildi. Ulardan 29 ta embrion shakllandi, ulardan biri Dolli omon qoldi. Ushbu hujayradan onaga genetik jihatdan oʻxshash shaxs yaratildi. Genetik jihatdan yaratilgan qoʻylarga Dolli deb nom berildi. U klonlash orqali tarbiyalangan birinchi sutemizuvchiga aylandi.
Bir yildan kam vaqt oʻtgach, 1998-yil 12-yanvarda Parijda oʻn toʻqqiz mamlakat odamlarni klonlashni taqiqlovchi protokolga imzo chekdi. Protokol inson huquqlarini himoya qilish boʻyicha Yevropa konventsiyasiga qoʻshimcha boʻldi. thumb|Dolli laqabli qoʻzichoq
Genetikasi
thumb|Dolli klonining yaralishi Dolli 1996-yil Rosling instituti hodimlari Keith Campbell, Ian Wilmut va ularning jamoasi tomonidan insoniyat tarixida Klonlashgan ilk jonivor hisoblanadi. Yaratilgan klon 1996-yil 5-iyul sanasidan to 14-fevral 2003-yilga qadar Rosling Instituti tajriba hududida yashagan. Qoʻy BBC News va Scientific American singari nufuzli jurnallar tomonidan eng mashxur qoʻy sifatida eʼtirof etilgan.
Dollini klonlash uchun donor sifatida foydalanilgan hujayra sut bezlaridan olingan va sogʻlom klon ishlab chiqarilishi tananing maʼlum bir qismidan olingan hujayra butun bir shaxsni qayta yaratishi mumkinligini isbotladi.
Tugʻilishi
Dolli 1996-yil 5-iyulda tugʻilgan va qoʻzichoqning uchta onasi bor edi: birinchisi tuxum hujayrasini, ikkinchisi DNKni, uchinchisi esa klonlangan embrionni oʻz muddatigacha olib yurgan. U somatik hujayra yadrosini uzatish texnikasi yordamida yaratilgan boʻlib, bu yerda donor hujayrasidan hujayra yadrosi olib tashlangan urugʻlanmagan vositaga(rivojlanayotgan tuxum hujayrasi) oʻtkaziladi. Keyin gibrid hujayra elektr toki urishi bilan boʻlinadi va u blastotsistga aylanganda surrogat onaga joylashtiriladi. Dolli katta yoshli sutemizuvchilardan olingan hujayradan olingan birinchi klon edi. Dollining yaratilishi shuni koʻrsatdiki, bunday yetuk differensiallashgan somatik hujayraning yadrosidagi genlar hali ham embrionning totipotent holatiga qaytishga qodir boʻlib, keyinchalik hayvonning istalgan qismiga aylana oladigan hujayra hosil qiladi.
Dollining mavjudligi 1997-yil 22-fevralda ommaga eʼlon qilindi. Bu ommaviy axborot vositalarida katta eʼtibor qozondi. Shotlandiya olimlarining qoʻylar bilan oʻynashi aks etgan reklama roliki televizorda namoyish etildi va Times jurnalidagi maxsus reportajda Dolli tasvirlangan maqola chiqarildi. Ilm-fan Dollini yilning yutugʻi sifatida koʻrsatdi. Dolli birinchi klonlangan hayvon boʻlmasa ham, u kattalar hujayrasidan klonlangan birinchi hayvon boʻlgani uchun ommaviy axborot vositalarining eʼtiborini tortdi.
Hayot tarzi
Dolli butun umrini Midlotiyadagi Roslin institutida oʻtkazdi. U yerda Dolli Uels togʻidagi qoʻchqor bilan koʻpaytirildi va jami olti qoʻzi tugʻdi. Uning birinchi qoʻzisi Bonni 1998-yilning aprelida tugʻilgan. Kelgusi yili Dolli egizak qoʻzilarni Sally va Rozini tugʻdi va 2000-yilda u Lyusi, Darsi va Kotton ismli uch egizakni dunyoga keltirdi. 2001-yil oxirida, toʻrt yoshida Dollida artrit aniqlandi va qoʻzichoq yurishga qiynala boshladi. Shunda u yalligʻlanishga qarshi dorilar bilan davolandi.
Oʻlimi
thumb|Shotlandiya Tabiat Muzeyidagi Dolli tulumi 2003-yil 14-fevralda Dolli oʻpka kasalligi va ogʻir artrit bilan kasallandi Dolli kabi Fin Dorsetining umr koʻrish davomiyligi 11 dan 12 yilgacha, ammo Dolli 6,5 yil yashagan. Oʻlimdan keyingi tekshiruv uning oʻpka saratoni shakliga ega ekanligini koʻrsatdi, bu qoʻylarning oʻpka adenokarsinomasi deb ataladi, bu qoʻylarning juda keng tarqalgan kasalligi boʻlib, JSRV retrovirusidan kelib chiqadi. Roslin olimlari Dollining kasalligini uni klon boʻlishi bilan bogʻliqligi yoʻq, deb hisoblashgan va xuddi shu suruvdagi boshqa qoʻylar ham xuddi shu kasallikdan nobud boʻlganini taʼkidlaganlar. Bunday oʻpka kasalliklari uyda saqlanadigan qoʻylar uchun alohida xavf tugʻdiradi va Dolli xavfsizlik nuqtai nazaridan xonadonda oʻstirilishi kerak edi.
Hozirgi kunda Dollining tulumi Edingurgdagi Shotlandiya Tabiat muzeyida saqlanmoqda.
Pustula
thumb|right|200px
Pustula (Lotincha: pustula — gʻudda), ichiga yiring toʻplangan pufakcha. Pustulaning terida yuza yoki chuqur joylashishiga qarab yuzaki (husnbuzar, follikulit, impetigo, sizlogʻich) hamda chuqur (ektima, ruliya) xillari farq qilinadi. Terining turli yiringli kasalliklari (piodermiya) kasallikning ikkinchi davrida uchraydi. Chuqur pustula bitganidan keyin oʻrni chandiq boʻlib qoladi.
Putti
Putti (ital. putti — goʻdak) — kichik oʻgʻil bolalarni (baʼzan qanotli hodda) tasvirlash. Uygonish davri, shuningdek, 17—18-asrlar sanʼatida eng sevimli be-zak usuli. P. sanʼatda ilohiy ibtidoning qaror topishidan guvoxlik beradi.
Indineziya geografiyasi
Indoneziya dunyodagi eng katta arxipelag mamlakat hisoblanadi. Indoneziya gʻarbdan sharqqa - 5120 km masofaga choʻzilgan, shimoldan janubga -1760 km masofaga cho'zilgan. Hind okeanidan Tinch okeanigacha boʻlgan asosiy dengiz yoʻllari arxipelagdan va janubiy suv hududlridan oʻtadi. Rasmiy statistika Indoneziyada 17 804 ta orolni o'z ichiga oladi; shundan 6000 ga yaqini aholi istiqomat qiladi, 7870 tasi nomli va 9634 tasi nomsiz orollar hisoblanadi. Indoneziyaga 5 ta asosiy orol, 2 ta yirik orol (Kichik Sunda va Molukkas) va 30 ta kichik arxipelag kiradi. Eng yirik orollar: Yangi Gvineya, Kalimantan (Borneo), Sumatra, Sulavesi (Celebes) va Yava orollari hisoblanadi. Qolgan orollar ancha kichikroq. Mamlakat ekvatorning ikkala tomonida joylashgan. Arxipelag Tinch okeani va Hind okeanlarini ajratib turadi.
Indoneziya hududi:
Butun hududning atigi 10%i qishloq xoʻjaligi uchun yaroqli yerlar hisoblanadi.
Geologiya
Sumatra, Yava, Madura va Kalimantan Zond shelfida yotadi va geograflar odatda ularni (Sulavesi bilan) Katta Zond orollari arxipelagiga birlashtiradi deb takidlaydi. Indoneziyaning sharqiy uchi va bu Yangi Gvineya orolining g'arbiy qismi Sahul shelfida joylashgan. Zond va Sahul shelflarida dengizning chuqurligi o'rtacha 200 metr yoki undan kamni tashkil etadi. Ushbu ikki shelf o'rtasida Sulavesi, Kichik Zond orollari va Molukka orollari joylashgan bo'lib, orollarning ikkinchi guruhini tashkil qiladi, bu yerda atrofdagi dengizlarning chuqurligi ba'zi joylarda 4500 metrga yetadi.
Kichik Zond orollari sharqqa Balidan Yangi Gvineyagacha cho'zilgan ikkita orol yoyidan iborat. Ichki yoy Sumatradan Yava, Bali va Flores orqali cho'zilgan tog'lar va vulqonlar zanjirining davomi bo'lib, vulqon Banda orollarida tugaydi. Arxipelagning tashqi yoyi - Nias, Mentavay va Enganoni o'z ichiga olgan Sumatra g'arbidagi orollar zanjirining geologik davomi hisoblanadi.
Moluccas geologik jihatdan Indoneziya orollari orasida eng murakkab hisoblanadi. Ular arxipelagning shimoli-sharqiy qismida joylashgan boʻlib, shimolda Filippin, sharqda Yangi Gvineya va janubda Kichik Zond orollari bilan chegaradosh.
Geomorfologlarning fikricha, Yangi Gvineya oroli bir paytlar Avstraliya qit'asining bir qismi bo'lgan bo'lishi mumkin. Uning yemirilishi va tektonik faolligi orolning sharqdan gʻarbiga choʻzilgan markaziy tizmaning baland, qor bilan qoplangan togʻ choʻqqilarini, qirgʻoq boʻylab issiq, nam allyuvial tekisliklarni hosil qilgan.
Mamlakat hududining katta qismi yosh kaynozoy tektogenezi hududiga tegishli; Sumatra orolining shimoli-sharqiy qismi va unga yaqin orollar, shuningdek Kalimantan orolining janubi-g'arbiy qismi mezozoyga, Yangi Gvineya orolining markaziy qismi va Aru oroli mezozoydan oldingi davrga tegishli hisoblanadi. Indoneziya permokarbon, paleozoy, mezozoy va paleogen-neogen effuziv-cho'kindi yotqiziqlarining metamorfik jinslari, shuningdek, to'rtlamchi vulqon tuzilmalaridan iborat.
Marganets rudalari Kalimantan va Sumatraning g'arbiy va markazidagi Permokarbon diabazlari va metamorfik jinslari bilan, temir rudalarining skarn konlari esa granodiyorit inruziyalari bilan bog'liq. Riau, Banka va Belitung orollarining qalay konlari trias davridan keyingi granit batolitlari bilan bog'liq. Kalimantanning janubi-g'arbiy va g'arbiy qismida oltin, mis, temir, molibden, surma, rux va qo'rg'oshin rudalarining konlari va ko'rinishlari ham geologik davrlar bilan uzviy bog'liq hisoblanadi. Temir, qoʻrgʻoshin va rux, oltin va kumush rudalari konlari Sumatra orolining boʻr jins qatlamlariga bogʻliq. Janubiy Sumatra, Janubiy Yava va Sulavesi g'arbiy sohil g'arbiy qirg'oq tizmalarining miotsen vulqon-plutonik faolligi zonasida mis, qo'rg'oshin va ruxning kichik rudalari bilan birga keladigan oltin-kumush vulqon kanllari mavjud. Flores orolida va Sulavesi janubi-g'arbiy qismida temir rudalarining skarn ko'rinishlari mavjud. Miosen davri ohaktoshlarida marganes rudalari konlari keng tarqalgan. Neft konlari Sumatra, Yava, Kalimantan, Sulavesi, Seram, Yangi Gvineya va Yava dengizining neogen davri yotqiziq hududlarida keng tarqalgan.
Seysmologiya
Indoneziya sayyoradagi eng seysmik faol zonalardan birida joylashgan va Tinch okeanining olov halqasi deb ataladigan qismida joylashgan davlat hisoblanadi. Bu yerda Hind-Avstraliya va Tinch okeani plitalari Yevroosiyo kontinental plitasi to'qnashgan hududlar hisoblanadi. Vulkanlar zanjiri Sumatradan Banda dengizigacha, Sumatra, Yava, Bali, Kichik Sunda orollari orqali, Banda orollari yaqinida Sulavesi shimoli-sharqiga qadar halqa hosil qiladi.
Indoneziyadagi 400 ta vulqondan 150 ga yaqini faol hisoblanadi. 1972—1991-yillarda 29 ta vulqon otilishi qayd etilgan, asosan Yavada orollaarida eng ko'p qayd etilgan. Zamonaviy davrning ikkita eng halokatli portlashi Indoneziyada sodir bo'ldi, 1815-yilda - Sumbavadagi Tambora vulqoni otilishi natijasida 92 mingga yaqin odamning halok bo'ldi va 1883-yilda - Krakatoa vulqoni esa 36 000 kishining hayotiga zomin bo'ldi.
Har yili seysmik mintaqada 4 balldan katta bo'lgan 7000 tagacha zilzilalar qayd etiladi.
Relyefi
Arxipelagning deyarli barcha orollarining relyefi tektonik va eroziya jarayonlari natijasida alohida massivlarga ajratilgan rrelyef shakllariga ega bo'lgan hududlar hisoblanadi. Ulardan ba'zilari faol va so'ngan vulqonlarning asoslari bo'lib, ularning tepalari orollarning eng baland nuqtalari hisoblanadi. Katta orollarda tog'lardan tashqari yosh pasttekisliklar - allyuvial yoki vulqon otilishi natijasida magma cho'kindilari hisobiga tashkil topgan.
Sumatraning gʻarbiy chekkalarini togʻ tizmalari va platolar egallaydi. Ular paleozoy davrining kristalli jinslaridan iborat bo'lib, neogen davrida kuchli parchalangan va katta katta yoriqlarni paydo qilgan. Orolning janubiy qismida faol va so'ngan vulqonlar mavjud. Ulardan eng balandi va faoli Kerinchi (3800 m) hisoblanadi. Sharqda tepalikli tog' etaklari chizig'i deyarli butunlay botqoq bo'lgan ulkan allyuvial pasttekislikka aylanadi. Bu Janubi-Sharqiy Osiyodagi eng katta ekvatorial botqoq bo'lib, uning kengligi joylarda 250 km gachani tashkil etadi.
Iqlimi
Ekvator bo'ylab cho'zilgan Indoneziyaning iqlimi butun yil davomida nisbatan tekis taqsimlangan. Mamlakatda ikki fasl bor - nam va quruq - yoz yoki salqin qish. Arxipelagning ko'p qismida nam mavsum oktabrdan aprelgacha, quruq mavsum esa maydan sentabrgacha kuzatiladi. Kalimantan va Sumatra kabi ba'zi mintaqalarda fasllar orasidagi yog'ingarchilik va haroratda ozgina farq bor, boshqalari, masalan, Kichik Zond orollari, quruq mavsumda qurg'oqchilik va namgarchilik davrda suv toshqini bilan ancha sezilarli tebranishlarni boshdan kechiradi. Indoneziyada yogʻingarchilik koʻp, ayniqsa Gʻarbiy Sumatra, Kalimantan shimoli-gʻarbi, Gʻarbiy Yava va Yangi Gvineya gʻarbida yuqori hisoblanadi,
Sulavesi va Avstraliyaga yaqin joylashgan orol hisoblanadi, ammo bir buncha boshqa orollarga qaraganda iqlimi quriq hisoblanadi. Indoneziya hududining 81% ni tashkil etuvchi deyarli bir hil issiq suvlar quruqlikda doimiy haroratni kafolatlaydi. Sohilboʻyi tekisliklari uchun oʻrtacha 28 °C, ichki va togʻli hududlarda oʻrtacha 26 °C, baland togʻlarda 23 °C iqlim haroratini tashkil qiladi. Mamlakatning nisbiy namligi 70% dan 90% gachani tashkil etadi. Shamol mo'tadil, mussonlar odatda iyun-oktabrda janubdan va sharqdan, noyabr-martda shimoli-g'arbdan esadi. Tayfunlar va kuchli bo'ronlar Indoneziya suvlarida dengizchilarni unchalik tashvishga solmaydi; asosiy xavf Lombok va Sape kabi bo'g'ozlardagi tez oqimlar hisoblanadi.
Yer usti suvlari
Ko'p sonli daryolar, tor va chuqur daraga o'xshash vodiylar bilan tog'larni kesib o'tib, botqoqli qirg'oq pasttekisliklarini qoldirib okeanlarga o'z suvini qo'yadi.
Pasttekisliklarda yogʻingarchilikning koʻpligi, bugʻlanishning pastligi va oʻsimliklar zich boʻlganligi sababli suv oqimi qiyin kechadi. Bu yerda katta botqoqliklar hosil boʻlib, hududning iqtisodiy rivojlanishiga va qishloq xo'jaligi mahsulotlari yetishtirishda birmuncha toʻsqinlik qiladi.
Daryolar suv sarfi yil davomida deyarli o'zgarmaydi, Yava janubi-sharqidan tashqari, quruq davrda kichik daryolar quriydi. Indoneziyadagi daryolarning ko'pchiligi uzun bo'lmagan va yil davomida suv sarfi bir hil bo'lgan daryolar hisoblanadi. Ulardan eng kattasi - Kapuas (Kalimantan) - 1040 km ga yetadi. Daryolarning yuqori oqimida suv energiyasining katta zaxiralari mavjud. Pastki oqimlari sug'orish va navigatsiya uchun ishlatiladi.
Umumiy xarakteristikalar, rayonlashtirish
thumb| Indoneziya hududini biogeografik rayonlashtirish: ko'k chiziq - Uolles chizig'i. Wallaceia qizil rang bilan belgilangan, uning g'arbida Sundalend zonasi va sharqda Sahul zonasi joylashgan. Indoneziyaning tabiati juda xilma-xildir: bu yerda sayyoramizning biologik turlarining taxminan 17% joylashgan. O'z hududida topilgan biologik turlar soni bo'yicha mamlakat dunyoda Braziliyadan keyin ikkinchi o'rinda turadi.
Indoneziya ekotizimining eng muhim xususiyati shimoldan janubga Kalimantan va Sulavesi orollari, keyin esa Bali va Lombok orollari orasidan o'tuvchi Uolles chizig'i bilan belgilangan biogeografik rayondir. Uning g'arbiy qismidagi orollarning aksariyati tarixdan oldingi davrlarda Janubiy-Sharqiy Osiyo qit'asi bilan bog'langan va u bilan Sundaland biogeografik mintaqasini tashkil etgan bo'lib, asosan Osiyo tipidagi flora va fauna olami ushbu hududlarga meros bo'lib qolgan. Uolles chizig'ining sharqida joylashgan Yangi Gvineya va unga tutash bir qator orollar, o'tmishda Avstraliya - Sahul bilan yagona materikni tashkil qilgan, shu ushbu hududlarda asosan Avstraliyani biogeografiyasiga yaqin turlar yashaydi. Shu bilan birga, tabiiy nuqtai nazardan eng o'ziga xos bo'lganlar Uolles chizig'ining har ikki tomonida joylashgan hududlar - Uolles deb ataladigan hudud, jumladan Sulavesi, Mollukki va Kichik Zond orollarining ko'pchiligi kiradi. Ushbu orol hududlarida Indoneziyaga xos boʻlgan ko'plab flora va fauna dunyosi keng tarqalgan.
O'simliklari
XXI asrning boshlarida Indoneziyada topilgan o'simlik turlarining soni taxminan 28 000 ga teng edi. Mamlakat hududining kamida 60% nam doimiy yashil ekvatorial o'rmonlar bilan qoplangan, eng ko'p o'rmon hududlari Kalimantan va Yangi Gvineya orollarida tarqalgan, nisbiy jihatdan eng kichik hududlar esa Yava orolidagi o'rmon sanaladi.
Ekvatorial o'rmonlar tekis va tog'li hududlarga xosdir. Dengiz sathidan taxminan 1500 m balandlikda, ulardagi o'simliklarning asosiy turlari ficuslar, turli xil dipterokarplar, althingii, pandanus, palma, daraxt paporotniklari, bambuklardir. 2500-3000 m balandlikda tog'li tropik o'rmonlar keng tarqalgan bo'lib, ularda doimo yashil keng bargli va ignabargli turlar, hatto baland tog'li qiyshiq o'rmonlar, butalar va turli xil o'tlar o'sadi. Sohilboʻyi past joylashgan hududlarda (Kalimantan, Yangi Gvineya) mangrovlar keng tarqalgan. Mamlakatning janubi-sharqiy qismidagi orollarda ham bargli tropik o'rmonlar va savannalar mavjud bo'lib, ular ko'pincha o'rmonlarni kesishdan keyin hosil bo'lgan. O'rmonlar maydoni insonning iqtisodiy faoliyati ta'sirida qisqarmoqda - bu jarayon Yava va Sumatrada eng yuqori hisoblanadi va o'rmon maydonlari kamayib bormoqda. left|thumb|267x267px| Tonka makaka
Hayvonot dunyosi
Indoneziya dunyodagi barcha mamlakatlar orasida eng boy fauna olami ega mamlakat hisoblanadi. Indoneziyada yashovchi hayvonlarning deyarli barcha asosiy sinflari xilma-xilligi bilan ajralib turadi. XXI asr boshlarida bu yerda sutemizuvchilarning 515 turi, qushlarning 1531 turi, kapalaklarning 122 turi, sudralib yuruvchilarning 600 dan ortiq turlari va amfibiyalarning 270 dan ortiq turlari ro'yxatga olingan. Shu bilan birga, sut emizuvchilarning 39% va qushlarning 36% endemik hisoblanadi.
Ekologik holat, atrof-muhitni muhofaza qilish faoliyati
Indoneziyaning geografik joylashuvini, uning turli mintaqalaridagi insoniyat rivojlanishining turli darajalarini hisobga olgan holda, mamlakatdagi ekologik vaziyat bir xil emas, ekologik vaziyat Indoneziyada aholining o'sishi va iqtisodiy faoliyatning oshishi, sanoatlashuv negizida yamonlashib bormoqda. Bu sohadagi asosiy muammolar atmosferaga issiqxona gazlari hajmining o'sishi (Indoneziya bu ko'rsatkich bo'yicha dunyoda uchinchi o'rinda), o'rmonlarning ommaviy kesilishi, sanoat chiqindilaridan havo va suvning ifloslanishi va chuchuk suv iste'molining o'sishi asosiy muommolardan biri sanaladi. Vaqti-vaqti bilan katta maydonlarni qamrab olgan o'rmon yong'inlari atrof-muhitga katta zarar yetkazmoqda: ularning oqibati nafaqat ularda yashovchi hayvonlar bilan birga muhim o'simliklarning yo'qolishiga olib kelmoqda.
Hokimiyat sanoat va qishloq xo'jaligi faoliyatining atrof-muhitga zararli ta'sirini cheklash bo'yicha bir qator dasturlarni amalga oshirmoqda. Turli qo'riqxonalarda yovvoyi tabiatni saqlashga qaratilgan sa'y-harakatlar shukar jumlasidandir. 2008-yil holatiga ko'ra Indoneziyada 349 ta qo'riqxonalar, yovvoyi tabiat qo'riqxonalari, milliy bog'lar va boshqa turdagi qo'riqlanadigan tabiiy hududlar mavjud bo'lib, ular Indoneziya umumiy yer maydonining 14,63% (278 315 km2) egallaydi va Dengiz maydonining 2 ,98% (178 807 km2) maydonini egallaydi. Ko'pincha YuNEP va boshqa ixtisoslashgan xalqaro tuzilmalar bilan hamkorlikda amalga oshirilgan tabiatni muhofaza qilish choralari tufayli hayvonlar va o'simliklarning yo'qolib borayotgan ayrim turlari populyatsiyasining kamayishini to'xtatish va ayrim hollarda ularning sonini ko'paytirish ishlari amalga oshirilmoqda.
Merzenich
Merzenich Germaniyaning Shimoliy Reyn — Vestfaliya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Düren tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 37,91 km2. 9769 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Merzenichning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Jomonjar
Jomonjar — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Samarqand viloyatining Koʻshrobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Qoʻshrabot” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Çeltek, Vezirköprü
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Çeltek — Turkiyaning Samsun viloyati hududida joylashgan Vezirköprü tumaniga qarashli qishloqdir.
Milkeh-ye Baqer
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Milkeh-ye Baqer (, romanizatsiya qilinganda Mīlkeh-ye Bāqer; shuningdek, Mīlgeh-e Bāqar va Millehgāh nomlari bilan ham mashhur) — Eronning Kermanshah ustoni, Kirmonshoh tuman okrugi tarkibidagi Kuzaran tumani, Haft Ashiyan okrugiga qarashli qishloq. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Milkeh-ye Baqer aholisi 44 nafarni tashkil qilib, ular 8 ta oiladan iborat boʻlgan.
Zafar (shahar)
Zafar — Tojikistondagi Xatlon viloyatining Farxor tumanida joylashgan shahar. Shahar aholisi 2015-yilda 13885 nafardan iborat boʻlgan.
Lisle-en-Rigault
Lisle-en-Rigault Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meuse departamenti Bar-le-Duc tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
537 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 51,1 nafar kishi.
Global innovatsion indeks
Tarixi
Mazkur reyting 2007-yildan buyon Kornell universiteti, INSEAD biznes maktabi hamda Butunjahon intellektual mulk tashkiloti tomonidan ishlab chiqilib, maʼlumotlar har yili nashr etib kelinmoqda. GII 7 ta yoʻnalish va 21 ta guruhga boʻlingan 80 ta koʻrsatkichlarni oʻz ichiga oladi. Global innovatsion indeks koʻrsatkichlarining 15 tasini xalqaro indekslardan, 4 tasini Jahon iqtisodiyot forumi tomonidan oʻtkaziladigan soʻrovnomalardan va 61 tasini tegishli tashkilotlarning miqdoriy statistik maʼlumotlar bazasidan va boshqa tadqiq etish yoʻli bilan har yilning oktabr oyidan keyingi yilning fevral oyiga qadar yigʻib mamlakatlar reytingini tuzadi.
Hisoblash metodologiyasi
Jami 80 ta koʻrsatkichlar 2 ta kategoriyaga kiruvchi 7 ta yoʻnalishga va 21 ta guruhga boʻlingan. Yoʻnalishlar bali mavjud emas, ammo 2 ta subindeks (Innovation input va Innovation output) hamda 21 guruh ballari va reyting ularning ichiga kiruvchi koʻrsatkichlarning oʻrta arifmetik miqdori orqali hisoblanadi.
Hisoblash koʻrsatmalari
Koʻrsatkichlar boʻyicha texnik ma'lumotlar
Miqdoriy koʻrsatkichlar
Ushbu turdagi 58 ta koʻrsatkichlar turli ochiq va xususiy manbalardan olinadi. Bular United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO), the United Nations Industrial Development Organization (UNIDO), the World Intellectual Property Organization (WIPO), the World Bank, the Joint research Centre of European Commission (JRC), PwC, Thomson Reuters, IHS Markit, Wikimedia Foundation, Brand Finance, AppAnnie.
Indeks va reytinglardan olingan koʻrsatkichlar
Ushbu 18 ta koʻrsatkich boshqa reyting va indekslardan olinib hech qanday hisoblash oʻtkazilmaydi.
Sifatiy/soʻrovnoma koʻrsatkichlari
Jahon Iqtisodiy forumining "Rahbarlar fikri soʻrovnomasi" (Executive Opinion Survey EOS) tarkibidan 4 ta koʻrsatkich olinadi.
Koʻrsatkichlar ballarini hisoblash
Koʻrsatkichlar boʻyicha statistik ma'lumotlar asosida hisoblangan qiymatlar oʻrniga qiymatiga koʻra 0 dan 100 gacha boʻlgan ball belgilanadi. Bunda, tegishli koʻrsatkichi eng yuqori boʻlgan davlat 100 ball va koʻrsatkichi eng past davlat 0 ball oladi.
Mamlakatlarni reytingga kiritish talablari
Davlatlarning reytingga kirish talablariga asosan mamlakatlar subindekslaning har biridan kamida 66% koʻrsatkichlari boʻyicha ma'lumot taqdim etilgan boʻlishi kerak. Bunda, birinchi 5 ta yoʻnalishga kiruvchi istalgan 35 ta koʻrsatkich va oxirgi 2 ta yoʻnalishga kiruvchi istalgan 18 ta koʻrsatkich boʻlishi kerak. Taqdim etilmagan koʻrsatkichlar reytingni hisoblashda inobatga olinmaydi.
Maʼlumotlar manbai
Global innovatsiya indeksini tuzuvchi tashkilot maʼlumotlarni mustaqil ravishda 28 ta xalqaro tashkilotlardan olinadi. Xalqaro tashkilotlar oʻz navbatida maʼlumotlarni bazalariga soʻrovnomalar tarqatish yoki boshqa instrumentlar orqali mamlakatlardan oladi. Koʻrsatkichlarning 4 tasi Jahon bankining Doing Business reytingidan, 4 tasi Jahon iqtisodiy forumining Global raqobatbardoshlik indeksidan, 4 tasi Jahon bankining World Governance Indicators reytingidan va 1 tasi BMT davlat boshqaruvi (e-Government Survey) reytingidan olinadi.
Reyting
2021-yil natijalari boʻyicha yuqori 50 talik
Professor Moriarti
Professor Jeyms Moriarti (Professor James Moriarty) — Artur Konan Doyl tomonidan xayoliy yaratilgan boʻlib, kuchli kriminal tashkilot rahbari hamda kriminal olamida dohiy sifatida tanilgan shaxs. Doktor Vatson Reyhnbah sharsharasidagi hodisadan soʻng Moriarti Sherlok Xolms oʻzi bilan birga halok qildi deb oʻylaydi, aslida esa Xolms tirik qoladi.
- «Sherlok Xolmsning soʻnggi ishi» hikoyasidan
Hummontepa
Hummontepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IX—XII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz shahrida joylashgan. Obyekt manzili: “Yashil diyor” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Professor Moriarti
Undan tashqari Xolms uni „Jinoyat olamining Napoleoni“ deb atagan. Ushbu bogʻliqlik XIX asrda Xalqaro jinoyatchi deb tan olingan Adam Vort ishi boʻyicha olib borilgan ish tufayli Skotland Yard inspektorlaridan biri tomonidan ushbu jinoyatchiga nisbatan mana shu iborani qoʻllagan va Konan Doylda Moriarti qiyofasini yaratishga boʻlgan ishtiyoq mana shu hodisadan soʻng paydo boʻladi.
"…U boyligi hajmini berkitishga urinadi. Buni hech bir odam bilmasligi kerak. Oʻylashimcha uning yigirmadan ortiq hisb raqamlari bor. Lekin asosiy jamgʻarmasi chet davlatda boʻlishi kerak, masalan Germaniyada yoki Fransiyadami?..."
Pufak kamera
Pufak kamera — ionlashgan zar-ralar izlarini qayd qiluvchi asbob. Dastlabki Pufak kamerani 1952-yilda D. Glezer ixtiro qilgan. Pufak kamera Vilson kamerasiga oʻxshab zarralarning tabiati va xossalarini aniklashga, ularning oʻzaro taʼsirlashuvi va parchalanishi toʻgʻrisida toʻliq maʼlumot olishga imkon beradi. Pufak kameraning ishlashi zarra trayektoriyasi yaqinida oʻta qizigan suyuqlikning qay-nab ketishi (mayda bugʻ pufakchalari hosil boʻlishi) hodisasiga asoslangan. Pufak kamerada membrana yoki porshen yordamida bosimni tez pasaytirib suyuklikning qaynab ketishiga erishiladi (rasmga q.). Ish suyukligi sifatida koʻpincha suyuq vodorod va deyteriydan (kriogen Pufak kamera) yoki proton, freon, propan-freon aralashmasidan (ogʻir suyuqlikli Pufak kamera) foydalaniladi. Qaynab ketgan suyuklik qisqagina vaqt mavjud boʻladi. Kamera oʻta sezgir holatga kelgan (suyukdik qay-nay boshlagan vaqt)da unga ionlashgan zarralar kiritiladi. Zarralarning izlari boʻylab pufakchalar zanjir hosil qilib koʻpaya boshlaydi. Pufakchalar 0,1— 0,3 mm oʻlchamga ega boʻlganda, kamera L manba bilan yoritiladi va izlar O va O2 obʼyektivlar yordamida suratga olinadi (stereorasmga olish deyiladi). Shundan soʻng kamerada bosim osha boshlaydi, pufakchalar yoʻqola boshlaydi va kamera yana ishlashga tayyor boʻladi. Pufak kamerada ish sikli 1 sekunddan qisqa vaqt davom etadi. Kuchli magnit maydonida Pufak kamera yordamida za-ryadlangan zarralar trayektoriyasining egrilik radiusi boʻyicha ularning im-pulsi aniqlanadi. Pufak kameradan koʻpincha za-ryadlangan zarralar tezlatkichila foydalaniladi. Bunda kamerada ish siklining boshlanishi unga zarralarning kirish vaqtiga moye tushishi kerak.
Sandro Kulenović
Sandro Kulenović (1999-yil, 4-dekabrda tugʻilgan) — xorvatiyalik professional futbolchi, Zagrebning Dinamo klubidan ijara asosida Lokomotiva klubida hujumchi sifatida oʻynaydi.
Klubdagi faoliyati
Kulenović 1999-yilda Zagrebda tugʻilgan. Uning otasi Almin, Bihać shahridan boʻlib, sobiq bosniyalik futbolchi, Bosniya va Gersegovina terma jamoasida yettita oʻyin oʻtkazgan. Kulenović 2008-yilda Zagrebning Dinamo klubi akademiyasiga qoʻshilgan. 2015/16-yilgi mavsumda u zaxirada 27 marta maydonga tushib, 22 gol urdi va 11 golga assistentlik qildi. 2016-yilning 7-iyunida u xorijga koʻchib oʻtdi va Polshaning Legia Warsaw klubi akademiyasiga uch yillik shartnoma asosida qoʻshildi. 2017-yilning 22-iyulida u Italiyaning Juventus klubi yoshlar jamoasiga ijaraga berildi, ammo keyingi iyun oyida ota-ona klubiga qaytdi.
2018-yilning 10-iyulida Kulenović UEFA Chempionlar Ligasida Irlandiyaning Cork City klubi ustidan 1:0 hisobidagi gʻalabaning soʻnggi toʻqqiz daqiqasini oʻtkazib, jamoadagi debyutini oʻtkazdi. 22-avgust kuni u klub bilan 3 yillik shartnomani uzaytirdi. 27-oktabr kuni u Jagielloniaga qarshi 1:1 hisobidagi durang oʻyinda klub safida birinchi golini kiritdi.