cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Toshkent farmatsevtika instituti
Institut ilmiy faoliyati
Mahalliy dorivor oʻsimliklar va koordinatsion birikmalar asosida mukammal dori vositalari yaratish va tibbiyot amaliyotiga tadbiq etish. Amaliyotga joriy etilgan generik dori vositalarini yangi takomillashgan texnologiyalarini ishlab chiqish. Farmatsevtik va toksikologik tahlil usullarini takomillashtirish. Oʻzbekistonda qayd etilgan dori voitalari va tibbiy buyumlarning marketing va farmakoiqtisodiy tahlili. Fiziologik faol moddalar va biologik faol qoʻshimchalarning farmako-toksikologiyasini oʻrganish. Institut olimlari olib borgan izlanishlar natijalari asosida 2017-yilda e’lon qilingan ishlar soni 709 boʻlib, shulardan 222 ta maqola va 487 ta tezislar, 4 ta monografiya, 7 ta uslubiy qoʻllanma chop etildi, 10 ta ihtironi qayd qilish uchun intellektual mulk agentligiga talabnoma topshirildi. Institut xodimlari tomonidan 2 ta patent olindi, 8 ta patentning amal qilish muddati davom etmoqda.
Instituda bajarilayotgan tadqiqot ishlarining innovatsion ishlanmalar bilan yakunlanishiga alohida ahamiyat beriladi. Fan va texnologiyalarni rivojlantirishni muvofiqlashtirish qoʻmitasi tomonidan e’lon qilinadigan innovatsion va amaliy loyihalar tanlovlarida institut xodimlari oʻz ilmiy loyihalari bilan muntazam ishtirok etib, bugungi kunda 6 ta amaliy va 3 ta innovatsion loyihalar ustida ishlar davom ettirilmoqda.
Institutda bajarilgan ilmiy ishlar natijasi 2008-2017-yillarda oʻtkazilgan “Innovatsion gʻoyalar, texnologiyalar va loyihalar Respublika yarmarkasi”da namoyish etildi va 78 nomdagi preparatlar Davlat ma’lumotlar bankiga kiritildi. Institutda yaratilgan ilmiy ishlanmalarning amaliyotga tadbiqini yanada faollashtirish hamda Respublikamizga kirib kelayotgan dori preparatlarni standartlash maqsadida 2002-yilda “Dori vositalarini standartlash ilmiy markazi” tashkil etildi. Tashkil etilgan vaqtdan boshlab 15 yil davomida ilmiy markaz xodimlari tomonidan institut ilmiy ishlanmalarini amaliyotga tadbiq boʻyicha katta amaliy va uslubiy yordam berib kelinmoqda. Ilmiy markazda xom ashyo va substansiyani standartlash ishlari amalga oshirildi hamda xom ashyo va substansiyaga VFM loyihalari ishlab chiqilishi keng yoʻlga qoʻyilgan.
Institutda bugun
Taʼlim bosqichlari: oʻrta taʼlim (1 ta litsey), bakalavriat (6 ta yoʻnalish), magistratura (5 mutaxassislik) va doktoranturadan iborat.
Institutda har yili “Farmatsiyada ta’lim, fan va ishlab chiqarishning dolzarb muammolari” xalqaro ekspertlar ishtirokda respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi oʻtkazilib kelinadi.Undan tashqari "Farmatsevtika sohasining bugungi holati: muammo va istiqbollar" xalqaro ilmiy-amaliy konfirensiyasi,"Talabalar ilmiy anjumani", " Ibn Sino izdoshlari" respublika konfirensiyalari ham har yili tashkillashtiriladi. Undan tashqari institut o'zining "Farmasevt" nomli ilmiy jurnalini davriy ravishda chop etib boradi.
Kontrfos
Kontrfos (frans. contre — forse — qarama-qarshi kuch) — bino va boshqa inshootlarda devorni mustahkamlab, uning qiyshayib (ogʻib) ketishiga yoʻl qoʻymaydigan tirgak. Koʻndalang devor, vertikal tayanch. Asosan, bino tashqarisida boʻladi. Binolarda K. devorning gorizontal bosimini, suv toʻgʻonlarida suv bosimini oʻziga qabul qilib, inshootning mustahkamligini taʼminlaydi. Gotika meʼmorligida K. devorga gumbaz yoki ravoqdan toʻshadigan bosimni oʻziga qabul qiluvchi qoʻshimcha tayanch, tashqi tirgovuch sifatida qoʻllanilgan.
Hozir qad. meʼmoriy yodgorliklar mustahkamligini taʼminlashda foydalaniladi.
Jarnosse
Jarnosse Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Loire departamenti Roanne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
398 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,0 km2. Dengiz sathidan 344 – 570 m balandlikda joylashgan.
Xalxa
Xalxa (moʻgʻulcha xalx — qalqon, yopinchiq) — Shimoliy Mongoliya hududining tarixiy nomi (etnonim sifatida axoliyey nomida sakdanib qolgan). Moʻgʻul yilnomalarida 15-asrda 5 ta oʻtoq (otok)dan iborat boʻlgani qayd etilgan. 17-asrda X. 7 xoshunga yoki 13 oʻtoqqa, manjurlar davrida — 3 aymoqqa, keyinchalik 4 ga boʻlingan. Ularning tepasida xonlar turgan. Hozir X. MXRning asosiy qismini tashkil etadi.
NGC 2051
NGC 2051 Mensa yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klasterdir.
Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Yangi-Ariq (Qorasuv tumani)
Aholisi
Aholisi - 5 986 kishi.
Üçpınar, Lapseki
Üçpınar — Chanoqqal’a viloyatining Lepseki tumanidagi qishloq.
Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nom bilan ataladi.
Geografiyasi
Qishloq Chanoqqal’a shahar markazidan 40 km va Lapseki shahar markazidan 30 km uzoqlikda joylashgan.
Le Russey
Aholisi
1930 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 79,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 24,3 km2. Dengiz sathidan 859 – 1034 m balandlikda joylashgan.
Castellnou de Seana
Castellnou de Seana Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Lleida provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,1 km2. Aholisi — 735 kishi (2010).
Millport (Alabama)
Millport AQShning Alabama shtatida joylashgan shaharchadir. Lamar okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 14,1 km2. 1160 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 82,3 nafar kishi.
Vandervoort (Arkansas)
Vandervoort AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Polk okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
120 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 171,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,7 km2. Shundan 0,7 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 329 m balandlikda joylashgan.
Kontur
Kontur (frans. contour — tashqi koʻrinish) — 1) predmet yoki uning detallari umumiy qiyofasini ifodalovchi koʻrinish, abris, chiziq. K. tasviriy ifodalash vositalaridan biri hisoblanadi. Uning yordamida shaklning harakteri, harakati, qiyofasi taʼkidlanadi; 2) elektrotexnika va radiotexnikada induktivlik, sigam, elektr qarshiliklardan iborat berk zanjir.
Xalxingol
Xalxingol — Mongoliya va Xitoydagi daryo. Uzunligi 233 km, havzasining maydoni 17 km². Katta Xingan togʻlarining gʻarbiy yon bagʻridan boshlanib, Bargi tekisligidan oqadi va 2 tarmoqqa boʻlinib, BuirNur va OrchunGoʻl koʻllariga quyiladi. Urtacha suv sarfi 25 m³/sek. Xalxingol boʻyida 1939-yilda Sovet Ittifoqi va Mongoliya qoʻshinlari bilan yagyun harbiy kismlari oʻrtasida jang boʻlgan.
Husayn Saraxsiy
Husayn saraxsiy (16-17-asrlar) — tarixchi, mutasavvif. Joʻybor xojalarinint muridi boʻlgan. H.S.ning forscha "Manoqibi Saʼdiya" ("Xoja Muhammad Saʼdning manoqiblari") asari Joʻybor xojalariga bagʻishlangan boʻlib, 7 bobdan iborat. Unda muhammad Shayboniyxon vafotidan soʻng Movarounnahrdagi ichki vaziyat, qizilboshlilar xuruji, shayboniy xonlari Ubaydullaxon, Abdullaxon [/ bilan viloyat hokimlari oʻrtasidagi munosabatlar, Xoja Muhammad Islomning saltanatdagi mavqei keng aks etgan. Asar sharqshunos H.Toʻrayev tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan.
Yuto Nagatomo
Yuto Nagatomo (長友 佑都; 12-sentyabr 1986) — yaponiyalik futbolchi.
Delve
Delve Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Dithmarschen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 15,85 km2. 717 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Delvening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Kalemler, Kızılcahamam
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Kalemler — Turkiyaning Anqara viloyati Qizilcahamam tumaniga qarashli qishloq.
Erondagi xitoyliklar
Erondagi xitoyliklar xorijdagi xitoylarning kichik guruhlaridan birini tashkil qiladi; Eronning umumiy xitoylik aholisi 2000 dan 3000 kishigacha deb baholanadi.
Tarixi
Safaviylar sulolasi davrida Abbos I – 1587-1629-yillar hukmronligi) mahalliy xitoycha kulolchilik mahsulotlarini ishlab chiqarishni kuchaytirish uchun Eronga 300 ta xitoylik kulol larni olib keldi. E. Sayksning „Fors va uning xalqi“ asaridan: „XVII asrning boshlarida Shoh Abbos o‘z fuqarolariga chinni buyumlar yasash sanʼatini o‘rgatish uchun o‘z mamlakatiga xitoylik ishchilarni olib kirdi va bu idishdagi naqshlarda Xitoyning taʼsiri juda kuchli. Xitoy belgilari ham koʻchiriladi, shuning uchun buyumni tirnash baʼzan uning fors ishlab chiqarishini isbotlashning yagona vositasidir, chunki temirdek qattiq xitoy sirlari hech qanday iz qoldirmaydi“
Guanchjou shahridagi xitoylik Li oilasidan Li Luning o‘g‘li Li Nu 1376-yilda Forsga Hormuzga tashrif buyurib, islomni qabul qildi, fors yoki arab ayoliga uylandi va uni Guanchjouga olib keldi. Li Nu Ming sulolasi islohotchisi Li Chixning ajdodi edi.
1756-yilda Gollandiyaliklar Xarg orolida 80 xitoylik oila yashab, ular dehqon boʻlib ishlaganliklarini xabar qilishdi.
Xitoy Xalq Respublikasidan kelgan muhojirlar soni 2002 va 2005-yillar orasida sezilarli darajada osha boshladi
Madaniy integratsiya
" Xalq soʻzi" muxbirining taʼkidlashicha, Erondagi xitoyliklar koʻpincha mahalliy hayotga moslashishda muammolarga duch kelishadi. Ular eronliklardan alohida sferada yashaydilar. Koʻpchilik fors tilida koʻp gapira olmaydi. Mamlakatda xitoyliklar soni juda oz boʻlganligi sababli, qarama-qarshi xato koʻproq uchraydigan boshqa mamlakatlardan farqli oʻlaroq, xitoyliklar odatda koreys yoki yapon xalqi sifatida qabul qilinadi. Xitoy oshxonasi u yerda mavjud emas. Eronliklarga turmushga chiqqan xitoyliklardan tashqari, xalqaro talabalar Erondagi xitoyliklarning turmush tarzi va tili jihatidan asosiy jamiyatga eng yaxshi integratsiyalashgan guruhidir. Ularning umumiy soni 100 taga baholanmoqda; Boshqa xitoyliklardan farqli oʻlaroq, aksariyati Tehrondan tashqarida yashaydi, chunki poytaxtdagi universitetlar tomonidan taqdim etilayotgan stipendiyalar soni kamayib bormoqda. Eronda Mahale Chiniha deb nomlanuvchi xitoy mavzusida qurilgan kichik Chinatown bor.
Kontuziya
Kontuziya (lot. contusio — lat yeyish) — zarba natijasida shikastlanish; butun aʼzoi badan (yoki tananing koʻp qismi) lat yeganda organizmning umumiy shikastlanishi. K. koʻproq havoda yoki suvda kuchli portlash roʻy berganda yuzaga keladigan qattiq toʻlqin taʼsirida paydo boʻladi: Qattiq narsa bilan urganda, zarang yerga yiqilganda, qattiq kaltaklash natijasida (koʻz K.si), atmosfera bosimi va vibratsiyaning keskin oʻzgarishlarida ham K. holati kuzatiladi. Mahalliy va umumiy, shuningdek, yengil va ogʻir K. farq qilinadi. Uning asosiy belgisi markaziy va periferik nerv sistemasining zararlanishi, eshushning yoʻqolishidir. K. yengil kechganda odam karaxt boʻlib, qisqa muddatga (bir necha min.ga), ogʻir K.da butunlay va uzoq vaqt (soatlab va hatto sutkalab) hushini yoʻqotadi, hatto koma vujudga keladi, aksari yurak va nafas faoliyati boʻziladi,ichki aʼzolarga putur yetadi, amneziya roʻy beradi. K. ga yoʻliqqan bemor oʻziga kelgach, kuchli bosh ogʻrigi va bosh ay-lanishidan bezovtalanadi, hech narsa eshitmaydi, gapira olmaydi (qarang Gunglik). K. holati 1—4 kundan 1—2 haftagacha davom etib, keyin barcha alomatlar oʻtib ketadi yoki uning ayrimlari (toliqish, uyqusizlik, qiziqqonlik, ishtaha yoʻqolishi kabi astenik sindrom belgilari) surunkali tus oladi. Bosh miya K.sida miya chayqalishida uchraydigan belgilar bilan bir qatorda falajlanish, sezuvchanlikning buzilishi, harakat muvozanatining oʻzgarishi va h.k. kuzatiladi. Bemor darhol kasalxonaga yotqiziladi va tinch sharoit yaratiladi, uning ahvoli va jarohatlanish jarayoniga qarab zarur dori-darmonlar buyuriladi; zaruriyat boʻlsa, operatsiya qilinadi.
Eugen Polanski
Evgen Polanski (1986-yil 17-martda tugʻilgan) — polshalik sobiq professional futbolchi, asosan yarim himoyachi sifatida oʻynagan.
Polanski Polsha terma jamoasi safida Yevro-2012da maydonga tushgan.
Klublardagi faoliyati
Polanski goʻdakligida oilasi Germaniyaga koʻchib oʻtgan va sakkiz yoshida Borussia Mönchengladbach klubi ning yosh toifadagi jamoasiga qoʻshilgan. 2004—2005-yilgi mavsumda, 2005-yil 12-fevralda asosiy jamoada ham, Bundesligada ham debyutini, „Werder“ga qarshi safarda oʻtkazdi. Klubi 2:0 hisobida magʻlub boʻldi, bu Polanskining mavsumdagi yagona uchrashuvi edi.
Polanski professional jamoadagi birinchi golini 2005-yil 19-noyabrda Leverkusenning Bayer 04 jamoasiga qarshi oʻyinda (1:1) urgan. 2007—2008-yilgi mavsumda toʻqqizta oʻyinda maydonga tushdi.
2008-yil iyun oyida „Borussia“ bilan shartnomasi tugagach, Polanski La Liga vakili „Getafe CF“ bilan shartnoma tuzishga rozi boʻldi. Oʻzining birinchi va yagona mavsumida madridliklar quyi ligaga tushib ketish zonasidan atigi bir pogʻona yuqoriroq holatda tugatgan.
2009-yil 12-iyunda Polanski 1. FSV Mainz 05 ga ijaraga berildi. Biroq, keyingi oyda, shartnoma yana bir yilga uzaytirildi.
2013-yilning 25-yanvarida Polanski yuqori divizion jamoasi — TSG 1899 Hoffenheimga qo‘shildi va 2015-yilning iyunigacha shartnoma imzoladi.
Xalqaro faoliyati
Polanski Germaniya ning turli yoshlar darajasidagi jamoalarida asosan sardor sifatida oʻynagan. 2006-yilgi UEFA Yevropa chempionatida 21 yoshgacha boʻlgan terma jamoada asosiy futbolchi boʻlgan. Serbiya va Chernogoriyaga qarshi oʻyinda uzoq masofadan ajoyib gol urgan.
2011-yilning may oyida Polanski Polsha milliy futbol terma jamoasida oʻynashni niyat qilganini tasdiqladi. 26-iyul kuni uni bosh murabbiy Franciszek Smuda Gruziyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuviga chaqirdi va 10-avgust kuni boʻlib oʻtgan oʻyinda debyut qildi.
Petri Pasanen
Petri Pasanen (1980-yil 24-sentabrda tugʻilgan) — Finlandiyalik sobiq professional futbolchi, himoyachi sifatida oʻynagan. Faoliyatining koʻp qismini Bundesliganing Werder Bremen klubida oʻtkazgan, bir necha mavsum UEFA Chempionlar Ligasida va 2009-yil UEFA kubogi finalida ishtirok etgan.
FK Lahti
Finlandiyaning Lahti shahrida tugʻilgan Pasanen 1998-yilda mahalliy Lahti klubining asosiy tarkib oʻyinchisiga aylangan. Keyingi ikki mavsumda Finlandiyaning Veikkausliiga klubida 42 ta oʻyinda maydonga tushdi.
Ajax
Yevropaning koʻplab top klublari istiqbolli Pasanenga qiziqish bildirishdi. 2000-yilning yozida Gollandiyaning Ajax klubiga oʻtdi. Birinchi mavsumidayoq „Ajax“ himoyasidagi asosiy futbolchi boʻldi, ammo 2001-yilning avgustida oyogʻini sindirib olgach, 2001—2002-yilgi mavsumning koʻp qismini oʻtkazib yuborishga majbur boʻldi. Keyingi mavsumda tarkibga qaytdi. „Ajax“ bilan UEFA Chempionlar ligasining chorak finaligacha chiqdi.
2003—2004-yilgi mavsumda „Ajax“da kam oʻynadi va mavsumning ikkinchi yarmini Angliyaning Portsmouth klubida Premyer-ligada ijara asosida oʻtkazdi. „Portsmouth“ bosh murabbiyi Harry Rednapp mavsum oxirida Pasanenni sotib olishga tayyor edi, biroq „Ajax“ning soʻragan narxi juda yuqori boʻlgan.
Werder Bremen
2004-yilning yozida Germaniyaning amaldagi chempioni Werder bilan shartnoma imzoladi. Klubdagi dastlabki ikki mavsumida asosiy tarkib oʻyinchisi boʻldi. Klub bilan 2009-yil UEFA kubogi finalida oʻynagan.
Red Bull Salsburg
2011-yilning 30-iyunida shartnoma muddati tugaganidan keyin „Werder“ni tark etdi va Red Bull Salsburg bilan shartnoma imzoladi. 2012-yil 12-may kuni Salsburg Pasanen bilan shartnomani uzaytirmasligini va yozda erkin agent boʻlishini eʼlon qildi.
Li Bai
Li bo (ikkinchi nomi — Li Taybo) (701—762) — Xitoy shoiri. Ilk sheʼrlari romantik ruxda yozilgan. Ularda tabiat manzaralari, samoviy tuygʻular, yurt qiyofasi, insonlar oʻrtasidagi uzaro munosabatlar aks ettirilgan. Yoshligida daosizm bilan qiziqqan. Inson ozodligini ulugʻlaydigan bu oqim Konfutsiy qarashlariga qarshi boʻlgan. Li Bo jangchilar matonati, harbiy yurishlar dehqonlar boshiga solgan tashvishlar haqida yozadi. Sheʼrlarida aslzodalar, amaldorlarning shafqatsizligidan nafratlanadi. 756-yilda An Lu-shanning imperatorga qarshi qoʻzgʻoloni paytida Li Bo shahzoda Li Linning xizmatida boʻladi. Shahzoda Li Lin tarafdori sifatida shoir Yelanga surgun qilinadi (3 yildan keyin afv etiladi). Li Boning adabiy merosi 900 sheʼrdan ziyod deb baholangan. Li Bo xitoy sheʼ-riyatini erkinlashtirish borasida koʻp ishlar qilgan. Uning merosi Xitoyda XX-asrda keng oʻrganilgan va turli tillarga tarjima qilingan, u jahonning yirik liriklari bilan bir safda turadi.
Petri Pasanen
AGF Aarhus
2012-yil 28-iyulda Pasanen Daniyaning AGF jamoasi bilan ikki yillik shartnoma imzoladi. AGF safidagi ilk golini 2012-yilning 10-dekabrida Silkeborgga qarshi oʻyinda (3-3) urdi.
Lahtiga qaytish
2014-yilning may oyida FC Lahti Pasanenning Lahtiga qaytganini va 2 yillik shartnomaga kelishishganini eʼlon qildi. 2015-yil 29-sentyabrda Pasanen mavsum oxirida professional futboldan ketdi.
Xalqaro faoliyati
Pasanen Finlandiya terma jamoasida ham asosiy tarkib oʻyinchisi boʻlgan. Xalqaro maydondagi debyutini 2000-yilning 15-noyabrida Irlandiya Respublikasiga qarshi oʻtkazdi. Finlandiya terma jamoasida asosan oʻng qanot himoyasida oʻynagan. Sami Hyypiä va Jari Litmanen oʻynamagan uchrashuvlarda terma jamoa sardori boʻlgan. Yagona golini 2002-yil 22-mayda Xelsinki Olimpiya stadionida Latviyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida kiritgan va uchrashuvda Finlandiya 2:1 hisobida gʻalaba qozongna.
Pasanen Finlandiya futzal terma jamoasida ham oʻynagan, jamoada oltita oʻyin oʻtkazib, ikkita gol urgan.
Yutuqlari
Ajax
Werder Bremen
Red Bull Salzburg
Individual
Borovskoy (Qoʻstanay viloyati)
Sanoati
Borovskoyda moy zavodi, tegirmon, tikish fabrikasi, gʻisht zavodi, temir-beton, duradgorlik, mashina-traktor taʼmirlash ustaxonasi, tuman bosmaxona v.h. faoliyat yuritmoqda.
Aholisi
1999-yili qishloq aholisi 10,25 kishini, (4,740 nafari erkaklar va 5,285 nafari ayollar) 2009-yilga kelib, qishloq aholisi 9,781 kishini tashkil qilgan (4,719 nafari erkaklar va 5,062 nafari ayollar).
Husayn ibn Musallab
Husayn ibn Musallab, Amir Husayn (?— 1370) — Amir Kaza-/okning nabirasi. Balx, Hisori Shodmon va Badaxshon viloyatlari hukmdo-ri. Ajdodlari hukmronlik qilgan Movarounnahr taxtiga daʼvogarlik qilgan. Avvaliga Amir Temur bilan it-tifoqtuzgan va singlisi Oʻljoy turkon ogʻoni Sohibqironga nikohlab bergan. Husayn ibn Musallab va Amir Temur 1363–1364-yil Ilyosxoja boshliq Jete lashkarini Qamashi tumanidagi Tosh-qoʻrgʻon qishlogʻi yaqinida boʻlgan jangda magʻlub etadi. Ammo 1365 yil Toshkent va Chinoz oraligʻida Jete lashkari bilan boʻlgan Jangi loydagi muvaffaqiyatsizlikdan soʻng Husayn ibn Musallab va Sohibqiron oʻrtasida munosabat buziladi. 1370-yilga qadar Amir temurning Movarounnahrni markazlashtirilgan davlatga aylantirish yoʻlidagi saʼy harakatlarida asosiy toʻsiq boʻlgan. 1370-yil Balx shahri boʻsagʻasida boʻlgan jangʻda Sohibqiron H. ibn M.ning qoʻshinini tor-mor etadi va uni asirga olib qatl etadi. Husayn ibn Musallab Balx shahrining sharqiy tomonidagi Xoja Ukkosha qabristoniga dafn qilingan.
Pekin operasi
Pekin operasi - ( 京劇 jingju), musiqa, vokal ijrosi, mim, raqs va akrobatikani birlashtirgan Xitoy operasining eng ustun shaklidir. U Pekinda Qing sulolasining o'rtalarida (1644-1912) paydo bo'lgan va 19-asr o'rtalarida to'liq rivojlangan va tan olingan. Asosiy ijro truppalari Pekin, Tyanjin va Shanxayda joylashgan. San'at shakli Tayvanda ham saqlanib qolgan, u erda u Guójù nomi bilan ham tanilgan ( "Milliy opera" ). Qo'shma Shtatlar va Yaponiya kabi boshqa mintaqalarga ham tarqaldi.
Pekin operasida to'rtta asosiy rol turlari mavjud: sheng (janoblar), dan (ayollar), jing (qo'pol erkaklar) va chou (masxarabalar).O'zlarining nozik va rang-barang liboslari bilan ijrochilar Pekin operasining xarakterli siyrak sahnasida yagona diqqat markazidir. Ular nutq, qo‘shiq, raqs va jangovar ko‘nikmalarni realistik emas, ramziy va taklifli harakatlarda qo‘llaydilar. Eng avvalo, ijrochilarning mahorati harakatlarining go‘zalligiga qarab baholanadi. Ijrochilar, shuningdek, tomoshabinlarga asar syujetini boshqarishga yordam beradigan turli xil stilistik konventsiyalarga rioya qilishadi. Har bir harakat ichidagi ma'no qatlamlari musiqa bilan vaqtida ifodalanishi kerak. Pekin operasi musiqasini xīpí ( 西皮 ) va èrhuáng ( 二黄 ) uslublar ga bo'lish mumkin. Ohanglarga ariyalar, sobit ohangli kuylar va zarbli naqshlar kiradi. Pekin operasining repertuarida Xitoy tarixi, folklor va ko'proq zamonaviy hayotga asoslangan 1400 dan ortiq asar mavjud.
Etimologiya
"Peking operasi" - san'at turi uchun inglizcha atama hisoblanadi; bu atama 1953 yilda Oksford inglizcha lug'atiga kirdi.
Xitoyda san'at turi turli vaqt va joylarda ko'plab nomlar bilan tanilgan. Eng qadimgi xitoycha nom Pihuang, xipi va erhuang ohanglarining birlashishi edi. Mashhurligi oshishi bilan uning nomi Jingju yoki Jingxi bo'ldi, bu uning poytaxtda boshlanishidan darak beradi. 1927- yildan 1949- yilgacha Pekin Beiping nomi bilan tanilganida, Pekin operasi bu o'zgarishni aks ettirish uchun Pingxi yoki Pingju nomi bilan tanilgan. Nihoyat, 1949- yilda Xitoy Xalq Respublikasi tashkil topishi bilan poytaxtning nomi Pekinga qaytarildi va Xitoydagi bu teatrining rasmiy nomi Jingju deb belgilandi. Ushbu turdagi operaning Tayvan nomi, Guoju yoki "milliy drama" deyiladi.
Kelib chiqishi
left|thumb| "G'arbga sayohat "dan Pekin operasidagi Sun Vukong qahramoni Pekin operasi "To'rtta buyuk Anxuy truppasi" Xui operasini yoki hozirgi Xuiju deb ataladigan operani 1790- yilda Tsyanun imperatorining sakson yoshga to'lishi munosabati bilan 25 sentyabr kuni Pekinga olib kelganida tug'ilgan. U dastlab sud uchun sahnalashtirilgan va keyinroq ommaga taqdim etilgan. 1828 -yilda bir nechta mashhur Xubey truppalari Pekinga kelishdi va Anhui truppalari bilan birgalikda chiqish qilishdi. Guruppa asta-sekin Pekin operasining kuylarini shakllantirdi. Pekin operasi odatda 1845- yilga kelib toʻliq shakllangan deb tan olinadi U Pekin operasi (Pekin teatri uslubi) deb ataladigan bo'lsa-da, uning kelib chiqishi janubiy Anxuy va sharqiy Xubeyda joylashgan bo'lib, ular Xiajiang Mandarin bilan bir xil dialektga ega. Pekin operasining ikkita asosiy kuyi - Xipi va Erhuang 1750- yildan keyin Xan operasidan olingan. Pekin operasi ohangi Xan operasiga juda o'xshash, shuning uchun Xan operasi Pekin operasining onasi nomi bilan mashhur. Xipi so'zma-so'z "Teri qo'g'irchoqlar shousi" degan ma'noni anglatadi, bu Shensi provinsiyasida paydo bo'lgan qo'g'irchoq teatriga ishora qiladi. Xitoy qo'g'irchoq teatrlari har doim qo'shiq aytishni o'z ichiga oladi. Ko'p dialoglar, shuningdek, Mandarin xitoyining arxaik shaklida olib boriladi, bunda Xenan va Shensidagi chjunyuan mandarin dialektlari eng yaqin. Mandarinning bu shakli Zhongyuan Yinyun kitobida qayd etilgan. Shuningdek, u boshqa operalar va mahalliy Jili musiqa san'ati shakllaridan musiqani o'zlashtirdi. Ba'zi olimlarning fikriga ko'ra, Xipi musiqiy shakli tarixiy Qinqyandan olingan, shu bilan birga sahna san'atining ko'plab konventsiyalari, ijro elementlari va estetik tamoyillari Kunqudan saqlanib qolgan, undan oldingi shakl sud san'ati sifatida.
Shunday qilib, Pekin operasi yangi shakl emas, balki ko'plab eski shakllarning birlashuvidir. Biroq, yangi shakl ham o'z yangiliklarini yaratadi. Pekin operasi uchun barcha asosiy rollar uchun vokal talablari sezilarli darajada kamaydi. Chou, xususan, Kunqu uslubidagi ekvivalent roldan farqli o'laroq, Pekin operasida kamdan-kam qo'shiq kuylaydi. Har bir spektaklga hamroh boʻladigan kuylar ham soddalashtirilgan boʻlib, avvalgi shakllarga qaraganda turli xil anʼanaviy cholgʻu asboblarida chalinadi. Ehtimol, eng muhimi, haqiqiy akrobatik elementlar Pekin operasi bilan tanishtirilgan. Shakl 19-asr davomida mashhurlikka erishdi. Anhui truppalari asrning o'rtalarida o'zlarining eng yuqori cho'qqilariga erishdilar va Taiping qo'zg'oloni davrida tashkil etilgan Taiping Samoviy Shohligi saroyiga taklif qilindilar. 1884 yildan boshlab imperator Dowager Cixi Pekin operasining doimiy homiysi bo'lib, uning maqomini Kunqu kabi oldingi shakllarga nisbatan mustahkamladi. Pekin operasining mashhurligi shaklning soddaligi, faqat bir nechta ovoz va qo'shiq naqshlari bilan bog'liq. Bu har kimga ariyalarni o'zi kuylash imkonini berdi. thumb| [[Metropoliten-muzey|Metropolitan san'at muzeyida joylashgan Pekin operasi qahramonlarining 100 ta portretidan biri]] O'n to'qqizinchi asrning oxirida o'sish davrida albomlar sahna madaniyati jihatlarini, jumladan, makiyaj va ijrochilarning liboslarini namoyish qilish uchun ishlatila boshlangan.
Pekin operasi dastlab faqat erkaklarga qaratilgan edi. Ayol ijrochilarga taqiqlar va ayol tomoshabinlar uchun katta cheklovlar mavjud edi, shuning uchun badiiy shakl asosan erkak tomoshabinlarning didiga moslangn edi. Qing sulolasi imperatorlari 1671- yilda Kangxi imperatoridan boshlab ayol ijrochilarni bir necha bor taqiqlagan. Oxirgi taqiq 1772- yilda Pekinda barcha ayol ijrochilarni taqiqlagan Qianlun imperatori tomonidan edi Ayollarning sahnaga chiqishi norasmiy ravishda 1870-yillarda boshlangan. Ayol ijrochilar erkak rollarini taqlid qila boshladilar va erkaklar bilan tenglikni e'lon qildilar. Li Maoer, o'zi sobiq Pekin operasi ijrochisi Shanxayda birinchi ayol Pekin operasi truppasini tashkil qilganida, ularga o'z iste'dodlari uchun joy berildi. 1894 yilga kelib, Shanxayda ayollar truppalarini namoyish etadigan birinchi savdo maydonchasi paydo bo'ldi. Bu boshqa ayol truppalarining shakllanishiga turtki bo'ldi, ularning mashhurligi asta-sekin o'sib bordi. Natijada, teatr rassomi Yu Zhenting 1911 yilda Xitoy Respublikasi tashkil etilgandan keyin taqiqni olib tashlashni so'radi. Bu qabul qilindi va 1912 yilda taqiq bekor qilindi, garchi bu davrdan keyin erkak Dan mashhur bo'lishda davom etdi.
Dunyo bo'ylab Pekin operasi
Xitoyda mavjudligidan tashqari, Pekin operasi boshqa ko'plab joylarga tarqaldi. Uni Gonkong, Tayvan va xorijdagi xitoy jamoalarida topish mumkin.
Manoadagi Gavayi universitetining teatr bo'limi yigirma besh yildan ortiqroq vaqtdan beri ingliz tilidagi Jingju uy bo'lib kelgan. Maktab Osiyo teatrini asosiy yoʻnalish sifatida taklif etadi va muntazam ravishda Jingju spektakllari boʻlib turadi, eng oxirgisi 2014-yilda Ledi Mu va Yang oilasi generallari
Ijrochilar va rollar
thumb| Sheng roli Sheng ( 生 ) Pekin operasida asosiy erkak roli. Bu rol ko'plab kichik turlarga ega. Bu qahramonlar yumshoq va tarbiyali xarakterga ega va oqilona kostyumlar kiyishadi. laosheng rolining bir turi - bu hongsheng, qizil yuzli keksa erkak. Faqat ikkita hongsheng roli - Xitoyning urush xudosi Guan Gong va Song sulolasining birinchi imperatori Chjao Kuang-yin. Yosh erkak belgilar xiaosheng sifatida tanilgan. Bu qahramonlar o'smirlik davrining ovozi o'zgarib turadigan davrni ifodalash uchun vaqti-vaqti bilan tanaffuslar bilan baland, shiddatli ovozda kuylashadi. Qahramonning jamiyatdagi mavqeiga qarab, xiaosheng kostyumi murakkab yoki oddiy bo'lishi mumkin. Sahnadan tashqari, xiaosheng aktyorlari ko'pincha chiroyli va yosh tasvir tufayli go'zal ayollar bilan birga bo'lishadi. wusheng - jangovar rollar uchun jangovar belgi. Ular akrobatika bo'yicha yuqori malakaga ega, qo'shiq kuylashda tabiiy ovozga ega. Truppalarda har doim laosheng aktyori bo'ladi. xiaosheng aktyori ham uning yoshiga mos keladigan rollarni o'ynashga qo'shilishi mumkin. Ushbu asosiy Sheng qo'shimcha ravishda, truppada ikkinchi darajali laosheng ham bo'ladi.
Dan
thumb| Chou roli right|thumb| Aktyor jangda qahramon Li Cunxiao tomonidan yo'q qilinganini ko'rsatish uchun orqaga burilish qilmoqda. thumb| Pekindagi [[Yozgi saroy|yozgi saroyda an'anaviy Pekin operasi sahnasi]] left|thumb| Pekin operasidan sahna right|thumb|200x200px| Aktyor otni chopish sahnasini sahnada haqiqiy otga minmasdan, oddiygina qamchi yordamida amalga oshirishi mumkin. thumb| [[Jinghu - Pekin-opera musiqasida keng qo'llaniladigan asbob]] left|thumb| Yang oilasining generallari afsonalari asosida sahnalashtirilgan spektakl right|thumb|269x269px| Peking operasi uchun dekorativ sumka
Film
Pekin operasi va uning stilistik qurilmalari ko'plab Xitoy filmlarida paydo bo'lgan. U ko'pincha yapon filmlarida namoyish etilgan madaniyat tuyg'usidan farqli o'laroq, o'ziga xos "xitoylik" ni bildirish uchun ishlatilgan. Kommunizmdan oldingi davr rejissyori Fey Mu bir qator spektakllarda, ba'zan g'arblashgan, realistik syujetlarda Pekin operasidan foydalangan. Keyinchalik xitoylik rejissyor bo'lgan King Xu o'z filmlarida musiqa, ovoz va imo-ishora o'rtasidagi parallellik kabi Pekin operasining ko'plab rasmiy me'yorlaridan foydalangan. Chen Kayjning 1993-yilda suratga olingan "Vidolashuv mening kanizim" filmida Pekin operasi qahramonlar uchun izlanish ob'ekti va ularning romantikasi uchun fon sifatida xizmat qiladi.
La Postolle
La Postolle Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Sens tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,8 km2.
Bolshevik (Qorasuv tumani)
Bolshevik (Большевик) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Qorasuv tumaniga qarashli qishloq. Joʻsh ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 3 618 kishi.
NGC 2052
NGC 2052 Oltin Baliq yulduz turkumidagi EN (emission tumanlik) tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.
Ushbu obyektni John Herschel 1835-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Ernstbrunn
Ernstbrunn Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Корнойбург (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 80.69 km2. 3008 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Xalsedon
Xalsedon (Marmar dengizi sohilidagi qad. Xalkedon sh. nomidan) — mineral, kvarsning yopiq kristalli turi. Tarkibida aralashma holda Gʻe3+, A13+, 1—1,5% suv va boshqa boʻladi. Tolalari parallel va radial shuʼlasimon shakllar hosil qiladi. Kurtak, poʻstloq va shodasimon hamda stalaktitga oʻxshash agregat, tomir va konkretsiyalar hosil qiladi. Oq, kulrang, havo rang, sariq, koʻk, qizgʻishqoʻngʻir rangli turi koʻp. Mumdek yaltiroq. Qattiqligi 6,5—7, zichligi 2,6 g/sm3. Mumli X.ning turlari: rangi boʻyicha — serdolik, xrizopraz, sarder, moxovik, sapfirin va boshqa; teksturasi boʻyicha — agat (aqiq), oniks va boshqa mavjud. Kimyoviy va biogen choʻkindi jinslar tarkibiga kiradi. X. — keng tarqalgan jins hosil qiluvchi mineral. Past trali gidrotermal eritmalardan hamda diagenez, epigenez va nurash jarayonlarida hosil boʻladi; issiq buloqlarda toʻplanadi. X. koʻpgina kremniyli jinslar, shunintdek, yashmaning asosiy komponenti. Koʻpincha kvars va opal bilan birga uchraydi. Abraziv material sifatida, soat toshlari, zargarlik buyumlari tayyorlashda qadimdan ishlatiladi. Baykal orti sharkida (Tudsun), Ural (Magnitogorsk), Kavkaz janubida (Axaltaka), Qrim (Qoradogʻ) da X. konlari mavjud. Oʻzbekistonda Qurama togʻlarida, jan. hududlarda va Toshkazgʻanda topilgan.
Balgheim
Balgheim Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Tuttlingen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,61 km2. 1126 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Balgheimning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Taşçılar (Bolu)
Taşçılar - Turkiyaning Bolu viloyati Bolu tumanidagi qishloq. 2010-yilda 98 nafar aholi istiqomat qilgan.
Danacıobası
Danacıobasi —Kırıkkale viloyatining Keskin tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq nomi 1928-yil yozuvlarida Danacı Konur manbalarida qayd etilgan.
Joylashuvi
Bu qishloq Kırıkkale viloyati markaziidan 42km, Keskin shahar markazidan 15 km uzoqlikda joylashgan.
Lauren Holly
Lauren Michael Holly (1963-yil 28-oktyabrda tugʻilgan)  — amerikalik-kanadalik aktrisa. U „Picket Fences“ teleserialida sherif oʻrinbosari Maxine Stewart, „NCIS“ serialida NCIS direktori Jenny Shepard, „Motive“da doktor Betty Rogers, „Dumb and Dumber“ filmida Mary Swanson, "The Bruce Lee Story" filmida Bruce Leening rafiqasi Linda Lee, „Beautiful Girls“da Darian Smalls va „What Women Want“ filmida Gigi rollarini oʻynagan.
Yoshligi
Holly Pensilvaniya shtatining Bristol shahrida tugʻilgan. Uning onasi Michael Ann Holly sanʼatshunos, Sterling and Francine Clark Art Institute sanʼat institutida tadqiqot va akademik dastur boʻyicha Starr direktori va Hobart and William Smith kollejining sobiq professori. Uning otasi Grant Holly ssenariy muallifi va Hobart and William Smith Colleges kollejida adabiyot professori. Uning ikkita ukasi bor: Nick va Alexander Innes Holley (1977—1992). Holley Jenevada (Nyu-York) oʻsgan hamda 1981-yilda Jeneva oʻrta maktabini tamomlagan va u yerda yetakchilik bilan shugʻullangan. 1985-yilda u Nyu-Yorkdagi Sara Lourens kollejida ingliz tili boʻyicha bakalavr darajasini oldi.
Faoliyati
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/18/Lauren_Holly_at_the_1991_Emmy_Awards.jpg/220px-Lauren_Holly_at_the_1991_Emmy_Awards.jpg|thumb| Holly Holly Marie Combs bilan (chapda) 1993-yilgi Emmy mukofotlari taqdirlash marosimida Hollyning aktyorlik karyerasi 20 yoshida u „Hill Street Blues“ serialining ikkita epizodida Carla Walicki rolida paydo boʻlganida boshlangan. 23 yoshida u Julie Rend Chandler (1986–1989) rolida ABC teleseriali „All My Children“ serialining aktyorlar tarkibiga qoʻshildi. U 1990-yilda „Archie: To Riverdale and Back Again“ telefilmida komiks qahramoni Betty Cooperni tasvirlagan.
1992-yilda Hollyning katta tanaffusi u kichik shaharlik sherif oʻrinbosari Maxine Stewart rolida CBS telekanalining „Picket Fences“ telekanalida faxriy kinoaktyor Tom Skerritt bilan toʻrt fasl davomida, bittadan tashqari har bir epizodda paydo boʻlganida roʻy berdi. U 1993-yilda suratga olingan „Dragon: The Bruce Lee Story“ filmida jang sanʼati ustasi va aktyor Bruce Leening rafiqasi Linda Lee Cadwell rolini ijro etgan. U 1994-yilda Jim Carreyning „Dumb va Dumber“ komediyasida Lloyd Christmasning sevgilisi Mary Swanson rolini oʻynagan; 1995-yilda Sidney Pollakning „Sabrina“ filmi qayta suratga olinganda shifokor va Kelsey Grammer bilan 1996-yilgi komediya „Down Periscope“da leytenantEmily Lake rollarini oʻynadi. U keyinroq „Any Given Sunday“ (1999) filmida rol ijro etgan.
2018-yilda Holly Netflixning „Designated Survivor“ filmining uchinchi mavsumida Lin Xarper rolida takrorlanuvchi rolga tayinlangan.
Shaxsiy hayoti
Holly uch marta turmushga chiqqan. Uning birinchi turmushi aktyor Danny Quinn bilan boʻlgan. Juftlik 1991-yilda turmush qurishdi va ikki yildan keyin 1993-yilda ajrashishdi. 1994-yilda u Jim Carrey bilan „Ace Ventura: Pet Detective“ filmining tinglovlari paytida tanishgan. Unga bu rol taklif qilinmadi, lekin ikkalasi „Dumb and Dumber“ filmini suratga olish jarayonida birga ishlaganda munosabatlarni rivojlantirdilar. 1996-yilda ular turmush qurishdi. Nikoh bir yildan kamroq davom etdi va ular 1997-yilda ajrashishdi. 2001-yilda u kanadalik investitsion bankir Francis Grecoga turmushga chiqdi. Er-xotin Henry, George va Alexander Holly-Greco ismli uchta oʻgʻil farzandni asrab olishdi. 2008-yilda Greco bilan turmush qurganida u Kanada fuqaroligini oldi. Er-xotin 2014-yilda ajrashishdi.
Holly uch farzandi bilan Ontario, Kanadaning Okvill shahrida yashaydi.
1992-yilda Holly, otasi Grant va ularning oilalari Hobart and William Smith Colleges kollejida akasi Alexander xotirasiga „A“ jamgʻarmasini tashkil etishdi, u haqida Holly shunday degan edi: „U orzular, umidlar va rejalar bilan toʻlgan bola edi. Garchi u vafot etganida atigi 14 yoshda boʻlsa ham, u Yevropa va Markaziy Amerika boʻylab koʻp sayohat qilgan, Nyu-York va Los-Anjelesda yashagan hamda bu tajribalar uni arxitektura va arxeologiyaga maftun qilgan“.
Oqtov davlat buyurtma qoʻriqxonasi
Qoʻriqlanishi
Qoʻriqxona tabiatni muhofaza qilish boʻlinmalarining tezkor reydlari usuli bilan qoʻriqlanadi.
Tavsifi
Qoʻriqxona hududi Oqtov tizmasining bir qismi hisoblanib, dengiz sathidan 1951 m balandlikda joylashgan.
Faunasi
Oqtov tizmasida chukar  (Alectoris chukar), qoraqushlar, quyonlar (Lepus tolai), mayda kemiruvchilar, tulkilar (Vulpes vulpes), agama va kaltakesklar uchraydi.
NGC 2053
NGC 2053 Oltin Baliq yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klasterdir.
Ushbu obyektni John Herschel 1837-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Millry (Alabama)
Millry AQShning Alabama shtatida joylashgan shaharchadir. Washington okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 20,1 km2. 615 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 30,6 nafar kishi.
Chetgah
Chetgah Afgʻoniston shimoli-sharqidagi qishloq. U Badaxshon viloyatining Xvaxon tumanida joylashgan.
Daribükü, Kastamonu
Daribükü - Turkiyaning Kastamonu viloyati Kastamonu tumaniga qarashli qishloq.
Shinji Kagawa
Shinji Kagawa (香川 真司; 17-mart 1989) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 2008-yili 24-may Kot-dʼIvuar terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 97 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan. 2014-yilgi va 2018-yilgi Jahon chempionati musobaqalari ishtirokchisi hisoblanadi.
Victoria (Arkansas)
Victoria AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Mississippi okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
59 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 73,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,8 km2. Shundan 0,8 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 70 m balandlikda joylashgan.
Xalkozin
Xalkozin (yun. Chalkos mis), mis yaltirogʻi — sulfidlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Cu2S; aralashma holida Ag, baʼzan Fe, Co, Ni, As boʻladi. Romb va geksagonal singoniyada kristallanadi. Odatda, tuproqsimon massalar holida uchraydi. Rangi qoʻrgʻoshinga oʻxshash, kulrangdan qoragacha. Metalddek yaltiroq, xira, moʻrt va oson bolgʻalanuvchan. Qattikdigi 2,5—3; zichligi 5,5— 5,8 g/sm3. Elektr oʻtkazuvchan. Mis rudalari tarkibiga kiradi. Yer yuzasida oksidlanish natijasida X. hisobiga kuprit, malaxit, azurit, tugʻma mis va misning boshqa minerallari hosil boʻladi. X.ning gipogen va gipergen turlari maʼlum. Asosiy massasi ekzogen sharoitda, mis sulfid konlarining ikkilamchi sulfidli boyish zonalarida paydo boʻladi. X. misga eng boy sulfid, mis eritib olinadigan ruda hisoblanadi. Bornit, xalkopirit va boshqa sulfidlar bilan assotsiatsiyada uchraydi. AQSH, Chili, Afrika, Qozogʻiston (Jezqazgʻan)da X. konlari bor. Oʻzbekistonda Chatqol, Hisor togʻlarida topilgan.
Jas (Loire)
Jas Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Loire departamenti Montbrison tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
186 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 30,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,2 km2. Dengiz sathidan 368 – 566 m balandlikda joylashgan.
Shvetsiya
Shvetsiya (Sverige), Shvetsiya Qirolligi (Konungariket Sverige) — Shimoliy Yevropada, Skandinaviya yarim orolning sharqiy qismidagi davlat. Maydoni 450 ming km². Aholisi 9, 517 mln. kishi (2012). Poytaxti – Stokgolm shahri. Maʼmuriy jihatdan 24 len (gubernya)ga boʻlynadi. Stokgolm lenga tenglashtirilgan mustaqil maʼmuriy birlik sifatida ajratilgan.
Davlat tuzumi
Shvetsiya – konstitutsiyali monarxiya. Amaldagi konstitutsiyasi 1975-yil 1-yanvardan kuchga kirgan. Davlat boshligʻi qirol (1973-yildan Karl XVI Gustav). Qonun chiqaruvchi hokimiyatni riksdag (1 palatali parlament), ijrochi hokimiyatni hukumat amalga oshiradi.
Tabiati
Shvetsiya Yevropaning Atlantika boʻyi qismida, moʻʼtadil mintaqa shimolida joylashgan. Shimoliy va gʻarbiy qismi togʻli (Skandinaviya togʻlari, eng baland joyi 2123 m, Kebnekayse togʻi). Shvetsiya shimolida Norland yassitogʻligi (bal. 200–800 m), janubida Smoland qiri bor. Qolgan qismi pasttekislik va koʻllardan iborat. Foydali qazilmalardan temir, mis, qoʻrgʻoshin, rux, uran rudalari, oltin, kumush, marganets, volfram konlari hamda mineral buloqlar bor. Iqlimi moʻʼtadil, Golfstrim iliq oqimining taʼsiri katta. Shimolida iqlim sovuq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi janubida 0–5°, shimolida –6° dan –14° gacha, iyulniki xuddi shu joylarda 15–17° va 10–11°. Yillik yogʻin togʻlarda 1500–2000 mm, tekisliklarda 700–800 mm. Daryolari qisqa va serostona. Shvetsiya hududining 9% qoʻllar bilan band. Yirik koʻllari: Venern, Vettern, Yelmaren, Melaren. Hududining 57% oʻrmon, asosan, igna bargli daraxtlar, aralash oʻrmonlar, shimolida tundra oʻsimligi oʻsadi. Tuproqlari podzol, chimli podzol, qoʻngʻir oʻrmon, togʻ podzol, togʻ tundra va botqoq tuproqlar. shahrida oʻrmon hayvonlari va suv parrandalari koʻproq uchraydi. Abisku, Muddus, Sarsk Shyoffallet milliy bogʻlari va koʻrixonalar bor.
Tarixi
Mil. av. 8–9ming yillikdan boshlab Shvetsiya hududida odam yashab keladi. Mil.ning 1-asr oʻrtalarida german qabilalari (sve, gyot va boshqalar) kelib joylashgan: ular hozirgi shvedlarning etnik asosini tashkil qilgan. 6–7-asrlarda shved qabilalarining birlashish jarayoni boshlandi. 8 –11-asrlarda shvedlar vikinglar yurishlarida qatnashdilar. 11asr boshlarida xristianlik tarqaldi. 11-asrda birlashgan shved qirolligi tashkil topdi. 12– 14-asrlarda Shvetsiya Finlandiyani bosib oldi (1809-yilgacha Shvetsiya tarkibida boʻlgan). 1397-yilda shahrining Daniya va Norvegiya bilan birlashishi natijasida Shvetsiya Daniyaga tobe boʻlib qoldi. 15-asr – 16-asr boshlarida Daniya hukmronligiga qarshi milliy ozodlik harakati avj oldi. 1521–23 yillarda dvoryan Gustav Erikson rahbarligida koʻtarilgan gʻalayon Daniya hukmronligiga barham berdi. G. Erikson 1523-yil Gustav I nomi bilan Shvetsiya qiroli etib saylandi va Vaza sulolasiga asos soldi. 16-asrning 30-yillarida reformatsiya harakati avj oldi va lyuterchilik joriy etildi. 16–19-asrlarda Shvetsiya, ayniqsa, Gustav II Adolf davrida Boltiq dengizida oʻz hukmronligini oʻrnatish uchun urush olib bordi (1558–83 yillardagi Livon urushi, 1618–48 yillardagi Oʻttiz yillik urush, 17-asr boshida Rus davlatiga qarshi urush, 17-asr 2-yarmida Polsha, Daniya, Rossiya bilan boʻlgan urushlar). 1700–21 yillardagi Rossiya bilan boʻlgan Shimoliy urusht Karl XII boshchiligidagi shved armiyasi tormor keltirildi; Shvetsiya oʻz hududining bir qismidan mahrum boʻldi. 19-asr boshlarida Shvetsiya antifransuz koalitsiyasi tarkibida Napoleon I ga qarshi urushlarda ishtirok etdi. 1809-yil shahrida demokratik islohotlar oʻtkazildi, konstitutsiya qabul qilindi (ayrim oʻzgarishlar bilan 1975-yilgacha amalda boʻldi). 1814-yil Daniya bilan tuzilgan Kil shartnomasiga muvofiq, Norvegiya Shvetsiya tarkibiga oʻtdi (1905-yil shahridan ajralib chiqdi). Birinchi jahon urushi (1914–18) davrida betaraf Shvetsiya amalda Germaniyaga yon bosdi. Ikkinchi jahon urushi (1939–45) davrida qatʼiy betaraflik eʼlon qildi. Ikkinchi jahon urushidan keyin tashqi siyosatda harbiysiyosiy bloklarda ishtirok etmaslik yoʻlini tutdi. 193276, 198291-yillarda va 1994-yildan hokimiyatni Sotsial-demokratik ishchi partiyasi egallab kelmoqda. Shvetsiya 1946-yildan BMT aʼzosi. Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini 1992-yil 16-yanvarda tan olgan va 1992-yil 8-aprelda diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayramlari: 30-aprel – Qirol tugʻilgan kun (1946), 6-iyun – Shvetsiya bayrogʻi kuni (1523, 1809).
Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyushma birlashmalari
thumb|Carl XVI Gustaf|alt=
Soʻl partiya, 1917-yil tuzilgan; Xalq partiyasiliberallar, 1895-yil tashkil etilgan; Atrofmuhitni muhofaza qilish partiyasi ("Koʻkatparvarlar") yoki "Milyepartiyet", 1981-yil asos solingan; Markaz partiyasi, 1910-yil tuzilgan; Shvetsiya sotsialdemokratik ishchi partiyasi, 1889-yil tashkil etilgan; Moʻʼtadil koalitsion partiya, 1904-yil asos solingan; Xristiandemokratik partiya, 1964-yil tuzilgan. Shvetsiya kasaba uyushmalari markaziy birlashmasi, 1898-yil tuzilgan, 20 tarmoq kasaba uyushmalarini birlashtiradi.
Xoʻjaligi va sanoati
Shvetsiya intensiv qishloq xoʻjaligiga ega yuksak darajada rivojlangan industrial mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi 30,5%, qishloq va oʻrmon xoʻjaliginiki 2,2%, xizmat koʻrsatish tarmogʻiniki 67,3% ni tashkil etadi.
Sanoatida qora va rangli metallurgiya, mashinasozlik (kemasozlik, avtomobilsozlik, aviasozlik, elektrotexnika va radioelektronika), yogʻochsozlik va sellyuloza qozoz sanoati yetakchi tarmoqlardir. Kimyo, toʻqimachilik, oziqovqat (sut va goʻsht ishlab chiqarish) rivojlangan. Temir rudasi va rangli metallar qazib olinadi. Energetikasi gidroenergiya resurslari va chetdan keltiriladigan yonilgʻiga asoslangan. Yiliga oʻrtacha 142,9 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi, uning 1/2 qismi GES larga, 1/2 qismi AESlarga toʻgʻri keladi. Asosiy sanoat markazlari: Stokgolm, Gyoteborg, Malmyo, Vesteros, Linchyoping.
Qishloq xoʻjaligi sermahsul boʻlib, oziqovqat mahsulotlariga boʻlgan ehtiyojning 80% ni taʼminlaydi. Chorvachilik yetakchi tarmoq hisoblanadi va u goʻshtsut yetishtirishga ixtisoslashgan; qoramol, choʻchqa, shimoliy bugʻusi boqiladi. Dehqonchilikda yemxashak ekinlari, gʻalla (arpa, suli, bugʻdoy), qand lavlagi, kartoshka ekiladi. Boltiq va Shimoliy dengizlardan baliq ovlanadi. Oʻrmonda yogʻoch tayyorlanadi.
Transporti
Transportida temir yoʻl uzunligi 10,9 ming km, avtomobil yoʻllari uz. 136,2 ming km. Dengiz savdo flotining tonnaji 2,74 mln. reg. brutto t. Yirik portlari: Gyoteborg. Stokgolm, Luleo, Malmyo. Daniya, Finlandiya, Germaniya bilan temir yoʻl, paromlar orqali bogʻlangan. Shvetsiya chetga qogʻoz, karton, sellyuloza, yogʻoch, mashina va jihozlar, temir rudasi, kimyoviy mahsulotlar chiqaradi; chetdan sanoat mahsulotlari, xom ashyo, oziqovqat mollari oladi. Tashqi savdoda Germaniya, Buyuk Britaniya, AQSH, Norvegiya bilan hamkorlik qiladi. Xorijiy sayyohlik rivojlangan (yiliga 6 mln. kishi kelib ketadi). Pul birligi – shved kronasi.
Tibbiy xizmati
Vrachlar 6 untning tibbiyot ftlarida tayyorlanadi. shahrida aholiga tibbiy xizmat koʻrsatish bepul. Stryomstad balchiqli, Rannebyu balneolbgikbalchiqli, Marstrand dengiz boʻyi iqlimiy va boshqalar kurortlar bor.
Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari
Mamlakatda 7 yoshdan 9 yillik majburiy taʼlim joriy etilgan boʻlib, u 3 bosqich (3+3+3) dan iborat. 9 yillik maktabni tugatganlar oʻqishni gimnaziyada davom ettiradi. shahrida ZOdan ortiq oliy oʻquv yurti bor. Yiriklari: Upsala universiteti, Stokgolm universiteti, Gyoteborg universiteti (1891), Stokgolmdagi Qirollik oliy texnika maktabi (1827), Gyoteborgdagi Politexnika universiteti (1829). shahridagi mashhur ilmiy muassasalar: Shvetsiya qirollik fanlar akademiyasi, Muhandislik akademiyasi (1919), Upsaladagi qirollik gumanitar fanlar jamiyati (1889), Upsaladagi qirollik tabiiy fanlar jamiyati (1710), Gyoteborgdagi qirollik sanʼat va fan jamiyati (1778), Stokgolmdagi tibbiyotjarrohlik instituti, Stokgolmdagi Shvetsiya akademiyasi (1786). Yirik kutubxonalari: Stokgolmdagi qirollik kutubxonasi, Upsala, Gyoteborg untlarining kutubxonalari, Stokgolm va Gyoteborg shahri kutubxonalari. Muzeylari: Milliy muzey, hozirgi zamon sanʼat muzeyi, ent. muzeyi, Stokgolm shahri muzeyi, Tarix muzeyi, Shimoliy muzey, Milliy dengiz muzeyi, Kronan qalʼasidagi harbiy muzey, arxeologiya muzeyi va boshqalar.