cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lionel Messi
Hayoti
Messi 1987-yili, 24-iyunda Argentinaning Rosario shahrida dunyoga kelgan. Otasi — italyan Xorxe Orasio Messi, onasi Seliya Mariya Messi. Uning akalari Rodrigo va Matias, singlisi Mariya Sol. Uning katta bobosi Anjelo Messi 1883-yili Italiyaning Ankona shahridan Argentinaga koʻchib kelgan. Shajarasining boshqa tarmogʻi vakillari esa Ispaniyaning Kataloniya viloyatidan. Messi futbol bilan besh yoshidan mahalliy „Grandoli“ klubida shugʻullana boshlagan. Bu yerda uning otasi Xorxe murabbiylik qilardi. U ilk mashgʻulotlarini buvisi Saliya bilan oʻtkazgan. Butun oilada faqat shu ayolgina Messining futbolchi boʻlishini istardi. Shu sababli keyinchalik mashhur boʻlib ketgach, Lionel barcha gollarini buvisi sharafiga bagʻishladi. Messi 1995-yildan ona-shahri Rosariodagi „Nyuelz Old Boyz“ jamoasida toʻp sura boshladi. 1997-yili jamoa tarkibida Peru Doʻstlik Kubogida qatnashadi. Oʻn bir yoshga yetganida unda boʻy oʻsishini taʼminlaydigan samototropin gormoni yetishmasligini aniqlashadi. „River Pleyt“ jamoasi Messini oʻz tarkibiga qoʻshib olmoqchi boʻladi, biroq oyiga toʻqqiz yuz dollar ketadigan muolajani qoplashga yetarli mablagʻ topa olmaydi.Messi oʻn uch yoshga kirganida „Barselona“ jamoasi sarmoyadorlaridan biri u haqida eshitib qoladi va yordamchilarini joʻnatadi. Ular Messining otasini jamoa maʼmuriyatiga borib uchrashishga koʻndiradi. Shunday qilib, 2000-yilning 17-sentyabrida Messi otasi bilan Kataloniyaga keladi. Biroq jamoaning sport ishlari direktori Karles Reksach bandligi sababli 3-oktyabrdagina koʻrikdan oʻtishga muvaffaq boʻladi.Reksach yosh futbolchining isteʼdodiga qoyil qoladi va „Barselona“ direktorlar kengashini Messining oilasi bilan Yevropa koʻchib kelishi,-yiliga toʻqson ming yevro turadigan muolajaga pul ajratishga koʻndiradi. Shu paytdan boshlab Messi kataloniyaliklar safida toʻp sura boshlaydi.
Uning 3 ta oʻgʻil farzandi bor. Farzandlarining ismlari Tyago (2012) Mateo (2015) Chiro (2018).
Imom Qozixon
Imom Qozixon — (1132—1212) — alloma va muhaddis. Imom Qozixonning toʻliq ismi Imom Hasan bin Mansur bin Mahmud bin Abdulaziz Fahriddin Marg‘iloniy al-Buxoriydir. U buyuk faqih, alloma, valiyulloh, ulug‘ tarbiyachi bo‘lgan. Imom Qozixon Buxoro qozisi bo‘lib, hanafiya mazhabini yoyishda ulug‘ xizmatlar qilgan. Imom Qozixonning „Sharhi odobul Qozixon“, „Sharhi al jomi as sag‘iri Shayboniy“, „Sharhi as sag‘iri Shayboniy“, „Sharhi al-jomeʼ al-kabiri Shanboniy“, „Kitob al mazhar“ va boshqa asarlari maʼlum va mashhur. „Hidoyatul orifin“, „Tarixi Mullozoda“ va boshqa manbalarda Imom Qozixon hayoti va faoliyatlari toʻg‘risida maʼlumot berib oʻtilgan. Naql etilishicha, ''Abulqosim Shahid Samarqandiy yozadiki, men haj arkonlarini ado qilganimdan so‘ng, Hiro tog‘idagi Rasululloh g‘orlariga kirib, xilvatda yuzimni tuproqqa qo‘yib munojot qildim: „Parvardigoro! Menga dargohingdan ulug‘ davlat ato ayla. Iloho, do‘stlaringdan biri ila meni hamsuhbat qil!“ Nogoh qulog‘imga g‘aybdan bir nido keldi: „En, Abulqosim! Bilgilki ilohiy davlat uch toifa insonlarga muyassar bo‘lur, bular payg‘ambarlar, shahidlar va faqirlar. Payg‘ambarlik eshigi yopildi (zero Muhammad s.a.v.dan so‘ng payg‘ambar chiqmaydi). Sen shahidlikni, yohud faqirlikni tanlashing mumkin!“ Men niyozmandilik bilan: „Parvardigor, shahidlik davlatini istayurman!“ — dedim. Shunda yana nido keldi: „Ey, Abulqosim, ahlulloh (yaʼni Alloh do‘stlari)dan biri jum’a namozining sunnati bilan farzi orasida yoningga kelib o‘ltirgay va o‘zini senga tanitgay!“ Men g‘oyat xursand bo‘ldim, har shaharga kelsam albatta juma kunini kutar va o‘sha ahlulloh diydori va suhbatiga intizor bo‘lardim. Bir kun Foxira (yaʼni Buxoro)ga keldim, jum’a kuni erdi. Juma namozining sunnati bilan farz namozining orasida bir kishi kelib yonimga o‘tirdi. Men ahlulloh shu bo‘lsa kerak deb gumon etdim. Nogoh oxirgi safdan Imom Qozixon hazratlari turib, birinchi safga keldilar va mening yonimga o‘tirgan kishiga qarab: „Ey, birodar! Bu kishi Hiro tog‘idagi g‘orda turib, Alloh taolodan meni so‘ragan edi. Uning munojotini Alloh taolo qabul ayladi. Shu bois ushbu joyni bo‘shatishingizni va uning yonida mening o‘tirishimga izn bergaysiz!“- dedilar-da, yonimga o‘ltirdilar''. Manbalarda taʼkidlanishicha, Hazrat Abulqosim Samarqandiy bir necha muddat Hazrat Imom Qozixonning suhbatidan bahramand bo‘lgan. Keyinchalik esa din yo‘lidagi muhorabada shahid bo‘lgan. Hazrat Imom Qozixonning qabri Buxoro shahrida Imom Qozixon guzaridadir. Imom Qozixon guzari Chor Minorning janubida joylashgan. Imom Qozixon qadamjolari Vobkent tumani, Imom Qozixon nomli qishloqda bor. Ayni shu kunlarda Buxoro shahridagi Imom Qozixon maqbarasi obod ziyoratgohdir.
Energetika va avtomatika instituti
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Energetika va avtomatika instituti — energetika va avtomatikaga doir ilmiy tekshirish ishlari bilan shugʻullanadigan ilmiy muassasa. SSSR Fanlar akademiyasi Oʻzbekiston filiali (OʻzFAN)ning energetika boʻlimi negizida 1941-yilda Energetika instituti nomi bilan tashkil etilgan. 1956-yildan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Energetika va avtomatika instituti, 1963-yildan Oʻzbekiston Energetika va avtomatika ilmiy tekshirish instituti deb atalgan, 1981-yildan hozirgi nomda. Institutda quyidagi yoʻnalishlar boʻyicha fundamental, amaliy va innovatsion tadqiqotlar olib boriladi: issiqlik energetikasining fundamental muammolari, murakkab issiqlik va elektr energiyalari ishlab chiqarishda zamonaviy texnologiyalarni qoʻllash; optimal boshqarish nazariyasi va yirik nasos stansiyalarining sugʻorish tizimlarida elektr yuritmalarni boshqarish jarayonini avtomatlashtirish va rostlash texnologiyasi; issiqlik va elektr energiya manbalarida qayta tiklanadigan murakkab tadqiqotlar va texnologiyalar; sanoat korxonalarida elektrotejamkorlik texnologiyasi; elektrofizika va yuqori kuchlanishlar texnikasi, oʻta yuqori kuchlanishlardagi elektr uzatishda isroflarni kamaytirish, koʻp komponentli suyuqlarni tozalash; funksional elektronikaning ilmiy asoslarini yaratish; oʻlchash va hisoblash qurilmalarini tadqiq qilish. Institutda 10 ta laboratoriya., respublikada yagona nodir obyekt "Yuqori kuchlanishlar va katta toklar markazi", zamonaviy kompyuterlar va dasturiy vositalar bilan jihozlangan va instituternetga tez ulanadigan "Energetikada informatsion texnologiyalar markazi" bor (2005). Institutda energetika fani va amaliyoti uchun muhim ilmiy natijalarga erishildi. Elektr tizimlarini hisoblashning ixcham nazariyasi va usullari yaratiddi, yuqori kuchlanishli elektr uzatish liniyadaridan kichik quvvatlarni olish sxemalarini yaratish, respublikaning tabiiyiqlim sharoitlaridan samarali foydalanish maqsadida qayta tiklanuvchi energiya manbalaridan, xususan, quyot energiyasi, shamol kuchi, yer osti suvlari temperaturasi va kichik gidroelektr stansiyalardan foydalanish boʻyicha keng qamrovli ilmiy tekshirish ishlari olib borildi. Bundan tashqari, energetika korxonalarida ishlab chiqarish jarayonlarini avtomatlashtirish va telemexanizatsiyalash borasida muhim natijalarga erishildi. Yarimoʻtkazgichli elementlar asosida invertorlarning bir qancha sxemalari taklif etildi va boshqalar muhim ilmiy tekshirish ishlari bajarildi. Institutda energetika tizimlarining samaradorligini oshirish, quvvatni tejash, ekologik sof energetikaning dolzarb muammolari boʻyicha fundamental tadqiqotlar olib boriladi. Yangi energiya manbalarini topish, qayta tiklanuvchi energiya manbalari samaradorligini oshirish, ularning energiya tizimidagi salmogʻini koʻpaytirish kabi masalalar institutdagi istiqbolli masalalarhisoblanadi. Institutfaoliyati R.A. Achimov, J. A. Abdumayev, G. A. Grinevich, R.A.Zohidov, A.S.Saidxoʻjayev, S.Z.Usmonov, N. M. Usmonxoʻjayev, H.F. Fozilov, M. 3. Homidxonov va boshqalar olimlar nomi bilan bogliq.
Dompierre (Oise)
Dompierre Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Clermont tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,7 km2. Dengiz sathidan 77 – 119 m balandlikda joylashgan.
Renung
Renung Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Landes departamenti Mont-de-Marsan tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
452 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 22,2 km2.
Salmo bint umays
Salmo bint Umays (arab. سلمى بنت عميس) Muhammad alayhissalomning sahobiyalaridan edi.
U Xas’am qabilasidan edi. Uning otasi Umays ibn Maod, onasi Himyar qabilasidan Hind bint Avf edi. Uning tug‘ishgan aka-ukalari Asmo bint Umays va Avn ibn Umays bo‘lib, ona tomondan o‘gay ukalari Maymuna bint Horis, Luboba bint Horis va Mahmiya ibn al-Jaz’iy edi. Salmo va uning singlisi Asmo islomni birinchi qabul qilganlardan edi.
Salmo Hamza ibn Abdulmuttalibga turmushga chiqadi va ularning Umoma ismli bir qizlari bo‘ladi. Salmo va Umoma 622-yilda Madinaga hijrat qilishgan. Ammo Hamza Uhud jangida shahid bo‘lgach, Makkaga qaytishgan. Keyin Salmo Bakr qabilasining Lays urug‘idan bo‘lgan Shaddod ibn al-Hadga turmushga chiqqan va undan Abdulloh ismli o‘g‘il ko‘rganMuhammad ibn Saad. Kitab al-Tabaqat al-Kabir, vol. 8. Translated by Bewley, A. (1995). The Women of Madina, p. 199. London: Ta-Ha Publishers.
Lalaye
Lalaye Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Sélestat-Erstein tumani tarkibiga kiradi.
Grasston (Minnesota)
Grasston AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Kanabec County, Minnesota|Kanabec
Lalaye
Aholisi
390 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,0 nafar kishi.
Grasston (Minnesota)
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Lalaye
Geografiyasi
Maydoni — 8,3 km2. Dengiz sathidan 297 – 822 m balandlikda joylashgan.
Eggesin
Eggesin Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Uecker-Randow tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 88,01 km2. 5198 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Grasston (Minnesota)
Aholisi
158 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 67,0 nafar kishi.
Eggesin
Hududi
Eggesinning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Grasston (Minnesota)
Geografiyasi
Maydoni — 2,46 km2. Shundan 2,36 km2 quruqlik, 0,10 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 295 m balandlikda joylashgan.
Obermumpf
Obermumpf Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Rheinfelden (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 5.06 km2. 932 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Obermumpfning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Daniel Güiza
Daniel Guiza, toʻliq ismi Daniel Gonzalez Guiza, 1980 yilning 17-avgustida Ispaniyaning Xerez de la Frontera shahrida dunyoga kelgan. Ispaniya terma jamoasi a'zosi. 2007 yili Mallorka futbol klubi tarkibida Ispaniya chempionati toʻpurari boʻlgan. 2008-yili Turkiyaning Fenerbahche klubiga 14 mln. yevroga transfer boʻlgan.
NGC 3718
NGC 3718 Katta Ayiq yulduz turkumidagi SBa/P tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Shayx Zayniddin (Koʻkcha) masjidi
Shayx Zayniddin (Koʻkcha) masjidi — Toshkent shahri Shayxontohur tumani, Toshkentning eski shahar qismida, Koʻkcha mahallasida, islom dini peshvosi Shayx Zayniddin nomidagi masjid bor, shayxning maqbarasi ham shu joyda joylashgan. Odamlar masjid joylashgan joyning nomidan kelib chiqib uni Koʻkcha masjidi deb ham nomlashadi.
Shayx Zayniddin 1164-yilda tug‘ilgan. U o‘z hayotini zamonaviy O‘zbekiston hududida so‘fiylik tariqatining suhravardiya yo‘nalishi asoschisi — Shahobiddin Suhravardiy taʼlimotini targ‘ib qilishga bag‘ishlagan. Shayx maqbarasi XIV asr oxirida Amir Temurning buyrug‘iga binoan qurilgan. Bugungi kunda masjid O‘zbekistondagi ziyoratgohlarning eng go‘zal joylaridan biri hisoblanadi, chunki bu yerda 2011 yilda xattotlik, yog‘och o‘ymakorligi va ganchdan foydalangan holda qayta qurish ishlari amalga oshirildi.
Qayta taʼmirlash
2011—2013-yillarda ham masjid binosining ichki qismi kapital taʼmirdan chiqarildi. Taʼmir jarayonida masjid interyeri uchun xos bo‘lgan xattotlik sanʼati, ganch va yog‘och o‘ymakorlik ishlari keng qo‘llanildi. Ayni paytda bir vaqtning o‘zida 13 937 ta 14 minga yaqin musulmon masjidda namoz o‘qishi mumkin. Hozirgi kunda Toshkentni eng katta masjidi.
Imom-xatib: Maqsudali Qosimov
Belflyor
Belflyor — kechpishar olma navi. AQShdan keltirilgan. Oʻzbekistonda 19-asr ning oxirlaridan keng tarqala boshlagan. Daraxti oʻrtacha oʻsadi, keng shoxshabbali (18 yillik B.ning boʻyi 5 – 7 m, eni 7,5 – 11 m ga yetadi), odatda, shoxlari yerga osilib tushadi. Guli yirik, oq, erta bahorda gullaydi (apr. boshlari). Mevasi yirik (oʻrtacha 150 g), chiroyli, shirin. Pusti yaltiroq, silliq, kUkishsariq yoki sariqrangda. Koʻplab qoramtir nuqtachalari B.ga oʻziga xos koʻrinish bsrib turadi. Eti och sariq, muloyim, sersuv. Tarkibida 14,4% qand, 0,5% kislota, 0,2% kul moddalar bor. Tuprogʻi unumdor yerlarda yaxshi oʻsadi. Koʻchati ekilganidan keyin 4yili hosilga kiradi. B. 12 — 35 yoshida uzluksiz va yaxshi hosil beradi, keyinchalik hosildorligi kamayadi. Oʻzbekistonningtogli va tog oldi rayonlarida (Namangan viloyatida) koʻp ekiladi. Sentabrda terilgan olmalari fevralgacha yaxshi saqlanadi.
Makkajoʻxori kasalliklari
Makkajoʻxori kasalliklari — zamburugʻ, bakteriya va viruslar vujudga keltiradigan kasalliklar. 70 dan ortiq turi maʼlum. Koʻp tarqalganlari:urugʻ va maysalarning mogʻorlashi. Uni Penicillium va boshqa zamburugʻlar paydo qiladi. Kasallangan urugʻ sirtida koʻkimtir, kulrang yoki boshqa tusdagi gʻubor boʻladi, bunday urugʻ unib chiqmaydi. Urugʻ kamroq kasallangan boʻlsa, ekkanda maysa chiqadi, lekin yer osti qismi zararlangan boʻladi, 4—5 barg chiqarguncha oʻsib, keyin oʻsishdan toʻxtaydi; Pufaksimon qorakuya. Ustilago zeae Unger. zamburugʻi tugʻdiradi. Zamburugʻ havo orqali yuqib, makkajoʻxori soʻtasi, popugi, poyasi, bargi va baʼzan ildizi boʻgʻzini zararlaydi. Kasallangan organlarda oqimtir dogʻ hosil boʻlib, turli kattalikdagi pufakka aylanadi. Oʻsimlikyaxshi rivojlanmaydi. Chzngsimon qorakuya. Sorosporium Reilianum Me. Alp. zamburugʻi tugʻdiradi. Zamburugʻ oʻsimlik poyasi oʻsib, gullash davrida soʻtasi va popugini zararlaydi. Kasallangan soʻtada shish paydo boʻlib, bu shish oldin oq yoki pushti parda bilan qoplanadi, ichi esa toʻq jigarrang va qora chang massaga aylanadi. Oʻsimlik oʻsishdan toʻxtaydi, shoxlab ketadi, barglari kengayadi, hosil tugmaydi. Gelmintosporioz. Helmintosporium turcicum Pass, zamburugʻi tugʻdiradi. Barg, barg qoʻltigʻi, don qobigʻi, baʼzan soʻtalar zararlanadi. Kasallangan organlarda jigarrang hoshiyali malla, yirik, choʻziq dogʻlar hosil boʻladi. Ular bir-biri bilan qoʻshilib, yiriklashadi, kasallangan toʻqimalar quriydi, koʻk poya va don hosili kamayibketadi. Bakterial soʻlish. Bacterium Stewarti zamburugʻi tugʻdiradi. Oʻsimlikning pastki barglarida och yashil chiziq dogʻlar hosil boʻlib, dogʻlar keyinchalik sargʻayadi, asta-sekin butun barg boʻylab uzun yoʻllar hosil boʻladi, soʻngra barglardan poyalarga va yuqorigi barglarga oʻtadi, oʻsimlik soʻliydi. Soʻta bakteriozi. Bacillus mesentericus vulgarus Fluggl. bakteriyasi tugʻdiradi. Zararlangan donlarda, ayniqsa, soʻtaning yuqori qismida dumaloq, yarasimon dogʻ paydo boʻladi.
Kurash choralari: almashlab ekish; oʻsimlik qoldiqlarini yoʻqotish; yerni kuzda shudgorlash, urugʻni ekishgacha dorilash, urugʻlikni sogʻlom oʻsimliklardan tayyorlash, kasallikka chidamli navlarni ekish, zararkunanda, hasharotlarga qarshi vaqtida kurashish va boshqa.
Gʻaznov
Gʻaznov  — Qirgʻiziston ichida joylashgan Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarasli qishloq. Soʻx tumani tarkibiga kiradi.
Siləyli (Zardab)
Siləyli (shuningdek, Sileyli) — Ozarbayjonning Zardob tumani qishloq va munisipalitetdir. 447 nafar aholi istiqomat qiladi.
William McKinley
Uilyam McKinley (1843.29.1, Nayls, Ogayo shtati — 1901.14.9, Buffalo, Nyu-York shtati) — AQShning 25-prezidenti (1897— 1901), Respublikachilar partiyasi va AQSH kongressi aʼzosi (1877 yildan). M.-K. mamlakatga kiritilayotgan tovarlarga bojxona tarifini oshirish (oʻrtacha 50% miqdorida) toʻgʻrisidagi qonun tashabbuskori (1890). M.-K. hukumati Ispaniya-Amerika urushiich boshlagan (1898), Xitoyda "ochiq eshiklar" doktrinasini eʼlon qilgan (1899). Anarhist tomonidan oʻldirilgan.
Valderrodrigo
Valderrodrigo Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Salamanca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 22,35 km2. Aholisi — 161 kishi (2010).
Ismay (Montana)
Ismay AQShning Montana shtatida joylashgan shahardir. Custer County okrugi tarkibiga kiradi.
Bel-etaj
Bel-etaj (frans. bel — chiroyli, etagc — qavat) — odatda, amfiteatr bilan parter ustiga quriladigan, oʻrindiqlar qoʻyilgan aylana peshayvom. A. Navoiy nomli teatrda ham bor. Saroylarning hashamatli maxsus ikkinchi oshiyoni (qavati).
Ismay (Montana)
Aholisi
25 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,1 km2. Shundan 1,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Belvès-de-Castillon
Belvès-de-Castillon Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Libourne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
341 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 51,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,6 km2.
Buvot gʻazoti
Buvot g‘azoti 623-yil oktabyrda yoki hijriy 2-yilda, Rabiul-avval oyida bo‘lib o‘tgan. Muhammad alayhissalom 200 kishilik qo‘shin bilan Quraysh karvoniga qarshi yurish uchun yo‘lga chiqadilar. Bir muddat Buvotda qolib, jang bo‘lmasdan ortga qaytadilar.
Voqea bayoni
Vaddan g‘azotidan taxminan bir oy o‘tgach, Muhammad alayhissalom shaxsan ikki yuz kishini, jumladan, muhojirlar va ansorlarni Umayya ibn Xalaf boshchiligidagi Quraysh karvoni yo‘lidagi Buvotga olib bordilar. Biroq, hech qanday jang bo‘lmadi. Haykalning yozishicha, Umayya ibn Xalaf boshqa yo‘l tutgan edi. Shundan so‘ng Muhammad alayhissalom Xabar cho‘lidagi Zot as-Soqga chiqdilar. U yerda namoz o‘qiganlar va o‘sha yerda masjid qurilgan.
Ser Robert Arbetnot, 4-baroneta
Biografiya
Alderminsterda 3-baroneta,mayor Uilyam Arbetnot va Elis Margaret Tompson oilasida tug'ilgan,u 1889-yil 5-iyunda otasining baronetlik lavozimini egallagan.1904-yilda u Viktoriya Qirollik ordeni (MVO) a'zosi bo'ldi.
Arbutnot regbi bo'yicha uch chorak himoyachi bo'lib,United Service jamoasi sardori bo'lgan va Xempshirda o'ynagan.U boks bo'yicha chempion edi,u kechki ovqatdan keyin boks qo'lqoplarini olib kelib,mehmonlari bilan sparga tushishi mumkin edi.Bir marta ikki dengizchi jazo uchun qasos olmoqchi bo'lganida, u ularga boks qo'lqoplarini kiyib, juftlikni olib, yiqitishga kirishdi.Yana bir safar uning uch kishisi qirg'oqda unga qarshi kutilmagan hujum uyushtirganida,ikkitasini kasalxonaga olib ketishga to'g'ri keldi. U "deyarli yagona [admiral] edi,uni flagmanning chorak palubasida gorizontal barda ketma-ket uchta katta aylana bajarayotganini ko'rish mumkin edi"..Flotlararo kross poygasi "Arbutnot Trophy" deb nomlangan.
Dengiz karerasi
Qo'mondonlik unvonini qo'lga kiritgandan so'ng,Arbutnot tezda o'zini bag'ishlagan,ammo o'ta moslashuvchan emas va tafsilotlarga berilib ketgan martinet sifatida obro'ga ega bo'ldi,u"shafqatsizlarcha qo'llaniladigan eng yuqori avtoritar tartib-intizom standarti"ga ishtiyoq bilan. Qirollik dengiz flotining qat'iy intizomiy me'yorlariga qaramay,Arbutnotning g'ayrati g'ayrioddiy edi;1900-yilda Qirollik Suverenining ijrochi ofitseri sifatida Arbutnot o'z ekipaji uchun 300 ga yaqin batafsil buyruqlarni o'z ichiga olgan"Jangovar kema qo'mondoni buyrug'i kitobi"ni yozdi va nashr etdi,bu vaqtda kema qo'mondoni odatda harakat qilish uchun bir necha sahifali maxsus ko'rsatmalar ishlab chiqaradi. standartlashtirilgan Qirol qoidalari protsessual qo'llanmasiga qo'shimcha sifatida.Kitob hozirgi vaqtda jangovar kemadagi hayot tafsilotlari haqida tarixiy ma'lumotlarning qimmatli manbasi bo'lib qolsa-da,u Arbutnotni zamondoshlarining shu qadar ko'p hazillariga aylantirganki,keyinchalik u"Kim kimda" kitobidagi biografik yozuvida bu haqda eslatmaslikni so'ragan.dengiz floti. Intizomga bo'lgan muhabbatidan tashqari,u jismoniy va ma'naviy tayyorgarlikka bo'lgan ishtiyoqini davom ettirdi, har kuni bir necha soatni palubada, yomg'irda yoki yorug'likda mashaqqatli mashqlarni bajarishga,har kuni cherkov xizmatlariga borishga va o'z jamoasiga nasroniylik fazilati haqida ma'ruza o'qishga sarfladi.Garchi o'z boshliqlari tomonidan hayratlanarli va qo'l ostidagilar tomonidan hurmat bilan qo'rquv bilan qabul qilingan bo'lsa-da,uning haddan tashqari tabiati ba'zilar uni aqidaparast deb hisoblashlariga sabab bo'ldi;Endryu Gordon uni "so'zlashuv tilida,agar klinik ma'noda bo'lmasa ham,aqldan ozgan "deb ta'riflaydi.
Aci Castello
Aci Castello Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan shahardir. Catania (provinsiya) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 8 km2. 18 084 nafar aholi istiqomat qiladi.
Monthieux
Monthieux Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ain departamenti Bourg-en-Bresse tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
578 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 53,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,8 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 281 – 311 m balandlikda joylashgan.
Jomashoʻy
Jomashoʻy — Namangan viloyatidagi shaharcha (1972 y.gacha Katta Jomashoʻy qishlogʻi). Mingbuloq tumani markazi. Yaqin temir yoʻl stansiyasi — Oqtoshdan 12 km. Viloyat markazi — Namangandan 29 km. 383 m balandlikda. Aholisi 10,1 ming kishi (2000). Dastlab 1952 yilda choʻlda tashkil etilgan Jomashoʻy tumanining markazi boʻlgan. J. nomi jamansha urugʻi nomidan degan taxmin mavjud. J.da 3 umumiy taʼlim maktabi, markaziy kutubxona, markaziy kasalxona, maishiy xizmat uyi, savdo markazi, sanʼat saroyi, aloqa uyi, dehqon bozori va b. bor.
Jomashoʻy — shaharcha ilgari Katta Jomashoʻy qishlogʻi, deb atalgan. Qishloqqa oʻtgan asrning saksoninchi yillarida rasmiy ravishda shaharcha maqomi berilgan. Shaharcha shimoldan Sirdaryo orqali Toʻraqoʻrgʻon tumanidagi Gulqishloq, gʻarbdan Momoxon, sharqdan Dovduq, janubidan Oltinkoʻl shaharchasi bilan chegaradosh. Mahalliy havaskor tadqiqotchi Karimjon Qobulovning fikricha, Jomashoʻy nomi kelib chiqishi aholining etnik taraqqiyoti bilan bogʻliq. Maʻlumki, qishloqning tub joy aholisi Fargʻona qoraqalpoqlari boʻlgan. Tarix fanlari nomzodi L.S.Tolstova “Fargʻona vodiysi qoraqalpoqlari” degan tarixiy-etnografik ocherk kitobi (Qoraqalpogʻiston davlat arxivi, Nukus-1959 yil, 19-21 bet)da tadqiqotlarga asoslanib, qoraqalpoqlarning asosiy qismi XVIII asrning toʻrtinchi choragida, Norboʻtabiy hukmronligi davrida Fargʻona vodiysiga koʻchib kelganligini yozadi. Ular Qoʻqon yaqinidagi Ganji-Ravon degan joydan to Oʻsh tomondagi Buvagʻozi degan qishloqqacha boʻlgan oraliqda daryo boʻylariga manzillar qurishgan. Qoraqalpoqlarning jamansha urugʻi vakillari hozirgi Jomashoʻy oʻrnidagi qoʻriq biyobonga joylashgan. Shundan qishloq nomi kelib chiqqan boʻlishi kerak. “Jomansha” soʻzi keyinchalik Jamansh-Jamasho-Jamashov tarzida oʻzgarib ketgan, degan asosli taxmin bor. Tubjoy aholi tilida bu joy hozir ham Jomashov deb ataladi. Sovet davrida barcha sohalar qatori joy nomlari ham ostun-ustun boʻlib ketdi. “Jomashov” ruscha talaffuzga moslashtirilib, “Djumashoʻy” deb ataladi. Tayyor nom turib, ruschadan oʻzbekchaga “Jomashoʻy deb neppo-nozin tarjima qilinadi. Shunday qilib asli oʻzagidan yiroq yangi nom paydo boʻldi. Jomashoʻyning “Joma” – kiyim-bosh, libos, “shoʻy” – yuvmoq yaʻni “libos yuvilgan joy” maʻnosida izohlovchilar ham bor.
Adabiyotlar
1. Mamasoli Abdurahmonov. "Choʻllar chaman ochdilar", Namangan nashriyoti. 2017.
Sammichele di Bari
Sammichele di Bari Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Bari provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 33 km2. 6961 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
George Enescu
George Enescu (1881.19.8, hozirgi Jorje Enesku, Ruminiya — 1955.4,5 Parij) — rumin kompozitori, skripkachi, dirijyor, pedagog. Zamonaviy rumin kompozitorlik maktabi asoschisi. Vena (1893) va Parij (1899) konservatoriyalarini tugatgan. Uslubi milliy musiqa (leutarlar ijodi) hamda Yevropa kompozitorlik sanʼati (ayniqsa, musiqiy romantizm va impressionizm) anʼanalarining uygʻunlashuviga asoslangan. Ijodida insonning qismat ustidan erishgan gʻalabasi ("Edip" operasi, 1936, ijodning choʻqqisi; 3 simfoniya, 1905—18; Kamer simfoniya, 1954; soʻnggi kvartetlar, 1944—51 va boshqalar), Vatan (milliy quylarga asoslangan "Rumin poemasi", 1897; 2 rumin rapsodiyasi, 1901; skripka va fortepiano uchun 3 sonatasi, 1906 va boshqalar) va boshqalar mavzular yorqin ifodasini topgan. E. №99 yildan Yevropa va Amerika mamlakatlarida gastrolda boʻlib jahonning eng yirik skripkachi va dirijyorlaridan biri sifatida shuhrat qozongan. Ulugʻvor va joʻshqin ijro uslubi mukammal texnikaga asoslaigan. Keng qamrovli repertuaridan mumtoz (Bax, Motsart, Betxoven, Brams va boshqalar) va zamonaviy (ayniqsa, frannuz), shuningdek, rumin kompozitorlari asar lari oʻrin olgan. 1958-yildan Buxarestda E. nomidagi Xalqaro musiqa festivali oʻtkaziladi.
Ubayda ibn horis saryysi
623-yil aprel oyida Muhammad alayhissalom Ubayda ibn Horisni oltmish nafar qurolli muhojirlar bilan hozirgi Saudiya Arabistonidagi Rabig‘ vodiysiga yubordilar. Ular Abu Sufyon ibn Harb va 200 nafar qurolli chavandozlar himoyasida Suriyadan qaytayotgan Quraysh karvonini tutib olishni kutdilar. Musulmonlar guruhi Saniyat ul-Murradagi quduqlargacha yetib bordilar, u yerda Sa’d ibn Abu Vaqqos Qurayshga qarata o‘q uzdi. Bu Islomda otilgan birinchi o‘q sifatida tanilgan. Bu kutilmagan hujumga qaramay, “ular qilichni qinidan chiqarmadilar, bir-biriga yaqinlashmadilar” va musulmonlar quruq qo‘l bilan qaytishdi. Biroq ikki makkalik savdogar o‘z karvonini tark etib, musulmon bo‘ldi va musulmonlar bilan Madinaga ketdi.
Ba’zi mulohazalar:
Ba’zilar Muhammad alayhissalom harbiy safar uchun birinchi bo‘lib Ubayda ibn Horisga bayroq berganlarini aytadi; boshqalar esa Hamza birinchi bo‘lgan, deyishadi.
Ba’zi olimlarning ta’kidlashicha, Muhammad alayhissalom sariyyani Abvoda bo‘lganlarida yoki Abvo g‘azotidan Madinaga qaytganlarida yuborganlar.
Uilyam
William (talaffuzi: Uilyam):
Fan psixologiyasi
Fan psixologiyasi — bu ilmiy faoliyatning samaradorligini oshirish uchun uning psixologik omillarini oʻrganadigan va bu omillarni fanni maʼnaviy faoliyatning maxsus turining ijtimoiy jihatdan tashkil etilgan tizimi sifatida tushunish asosida sharhlaydigan, empirik va mantiqiy nazorat qilinadigan shakllarda natijalari haqiqatni aks ettiradigan sohadir. .
Fan psixologiyasi fanning boshqa sohalari: fan metodologiyasi, fan mantiqi, fan tarixi, fan sotsiologiyasi, fanni tashkil etish, fan iqtisodiyoti, fan etikasi bilan chambarchas bogʻliqdir. Fan psixologiyasi psixologik bilimlarning eng yosh tarmoqlaridan biridir. Psixologiya fanining asosiy tushunchalari va usullari uzoq vaqtdan beri biznes, siyosat, taʼlim, reklama sohasida samarali qoʻllanilgan boshqa sohalardan farqli oʻlaroq, fan psixologiyasi hozirgi vaqtda amorf va aniq belgilanmagan bilim sohasi boʻlib oʻzining birinchi qadamlarini tashlamoqda. .
2006-yilda fan psixologiyasi bilan shugʻullanuvchi birinchi ilmiy tashkilot — Fan va texnologiya psixologiyasi xalqaro jamiyati (ISPST) tashkil etildi. 2008-yilda tashkilot fan psixologiyasi boʻyicha dunyodagi birinchi ikki yilda bir marta koʻrib chiqiladigan fan va texnologiya psixologiyasi jurnalini (JPST) chiqardi.
Fan psixologiyasining vazifalari
Fan psixologiyasining vazifalariga quyidagilar kiradi :
Ilmiy tafakkurning xususiyatlari
Ilmiy bilimlar psixologiyasi har qanday ilmiy faoliyat akti maʼlum psixologik qonuniyatlarga boʻysunadigan sub’ektiv tafakkurga ega boʻlgan aniq odamlar tomonidan amalga oshirilishiga asoslanadi.
Ijodiy fikrlash asosan ongsiz ravishda sodir boʻladi, ilmiy kashfiyotlar koʻpincha toʻsatdan idrok etish shaklida amalga oshiriladi, uning mexanizmi ongli idrok etish chegarasidan tashqarida joylashgan, ammo bu olimlarning ijodiy fikrlashni boshqarishiga toʻsqinlik qilmaydi. Ijodkorlik jarayonida mantiqiy tushunchalar fonga oʻtadi, chunki vizual tasvirlar ijodiy fikrlashning asosiy usulidir.
Vizual tasvirlardan foydalanish inson ongining ajralmas xususiyati boʻlib, u har qanday tushunchalarni oʻylashdan oldin ularni tasavvur qiladi, bu ilmiy bilimlar uchun ham toʻgʻri keladi. Tasvirlar tushunchalardan baʼzi afzalliklarga ega, ammo ular muqobil emas. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, ijodiy muammoning echimini vizualizatsiya qilish har doim uni amalga oshirishdan oldin boʻladi. Bu holatda ongni yoʻqotish va fikrlashning vizual tasvirlari sub’ektlarning koʻz harakatlaridir. Tafakkurning boshqa shakllari olimlar orasida keng tarqalgan boʻlib, ulardan foydalanish ularning ilmiy faoliyatining tabiati va shaxsiy xususiyatlari bilan belgilanadi. Shunday qilib, majoziy fikrlash gumanitar olimlarga qaraganda koʻproq fizik va biologlarga xosdir.
Rasmiy mantiq ijodiy fikrlashga juda mo '' tadil taʼsir koʻrsatadi. Mantiq tushunchalari va qoidalari obrazli fikrlash natijalarini ilmiy standartlarga javob berish uchun taqdim etish uchun ishlatiladi va ijodkorlikning oʻzi mantiqiy ketma-ketlikka amal qilmaydi. Shu munosabat bilan, haqiqatda olimlarning tafakkuri empirik maʼlumotlar bilan tasdiqlangan rasmiy mantiq qonunlaridan tizimli ravishda chetga chiqishi tabiiy koʻrinadi va xulosa sifatida tavsiflanishi mumkin: „Olimlar mantiqiy emas yoki hech boʻlmaganda mantiqiy emas. boshqa odamlarga qaraganda“. Rasmiy mantiqdan chetga chiqish ilmiy tafakkurning haqiqatdan ogʻishini koʻrsatmaydi, chunki bu ekstralogiklik yangi bilimlarni yaratishga imkon beradi. Tahlil M. Vertxaymer shuni koʻrsatdiki, agar Galiley va Eynshteyn rasmiy mantiq qoidalari bilan chegaralangan boʻlsalar, ular hech qachon oʻz kashfiyotlarini qilmas edilar.
Ilmiy tafakkurning ijodiy tabiati ilmiy bilishning vazifalaridan biri — oʻrganilayotgan hodisalarni tushuntirishga qaratilganligi bilan bogʻliq. Insonning tushuntirishga boʻlgan ehtiyoji ongga xos boʻlgan fazilatlar bilan, shuningdek, dunyomizning sababiy tashkiloti bilan bogʻliqdir. Psixologik tadqiqotlar odamlarning dunyoni tartibli va naqshlarga boʻysunishiga moyilligini ochib beradi. Bunday intilish „chuqur ontologik maʼno va sezilarli funktsional ahamiyatga ega“ va ilmiy faoliyatda, shuningdek, ilmiy tafakkur qonunlarini belgilovchi ongning barcha asosiy xususiyatlarida oʻz aksini topadi.
Ilmiy bilimning ajralmas tarkibiy qismi nafaqat olimlarning oʻz gʻoyalarini tushuntirishi, balki ularni ilmiy jamoatchilik yoki M. G. Yaroshevskiy terminologiyasi bilan aytganda, raqib doirasi tomonidan tushunishdir. „Tushuntirish qurilishi katlanmış dialog vazifasini bajaradi“. Xayoliy raqibga murojaat qilib, olim oʻz imidjini proyeksiya (alter ego), stereotiplash va hokazolar orqali ijodiy quradi, oʻz tushuntirishini ishontirishga asoslaydi, raqibining semantik tuzilishini oʻzgartirishni, uni ishontirishni faraz qiladi. Bilimni tushuntirish bilan bir qatorda, olim uni qabul qilgan ijtimoiy kontekstni ham etkazadi, bu esa olimning tushuntirish tuzilishiga kiritilgan ijtimoiy aks ettirishga ega ekanligini anglatadi. Shunday qilib, olimning ichki muloqoti va uning ijtimoiy-psixologik tarkibiy qismlari ilmiy bilimlar tarkibiga kiradi.
Ilmiy tafakkurning yana bir muhim jihati uning kundalik bilim mahsullaridan foydalanishdir. Ijtimoiy muhit har doim bilim generatori boʻlib kelgan, uni fan faqat oʻz meʼyorlariga muvofiq taqdim etishi kerak edi. Olimlar tomonidan kuzatilgan ijtimoiy aloqalar va munosabatlar koʻpincha ilmiy bilimlar uchun asos boʻlib xizmat qiladi, bu esa aniq insoniy oʻlchovga olib keladi. Geyzenberg bu haqda quyidagilarni aytdi: „Bizning odatiy sezgimiz bizni elektronlarga atrofimizdagi ijtimoiy dunyo ob’ektlari ega boʻlgan bir xil turdagi haqiqatni bogʻlashga olib keladi, garchi bu aniq notoʻgʻri boʻlsa ham“
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source">Barcha fanlar kundalik fikrlashni takomillashtirishdan boshqa narsa emas. Albert Eynshteyn
Fan oddiy bilimlardan turli yoʻllar bilan foydalanadi. Fan tomonidan qoʻllaniladigan oddiy bilim turlarini ikki guruhga boʻlish mumkin: ilgari fanga qarama-qarshi boʻlgan maxsus bilim turlari (mifologiya, din, alkimyo va boshqalar) va shaxs tomonidan oʻz kundalik hayotida egallagan „jonli“ bilimlar. hayot. Olimning shaxsiy hayotiy tajribasi uning kasbiy faoliyatini yoʻnaltiradi, bu, masalan, koʻpincha inson fanlari, ayniqsa psixologiya va tibbiyot xodimlari orasida oʻzini namoyon qiladi, lekin bu maʼlum darajada doimo moyil boʻlgan barcha olimlar uchun toʻgʻri keladi. „uzoq, nomaʼlum va qiyinni yaqin, oʻz-oʻzidan ravshan va kundalik hayot tajribasidan maʼlum boʻlgan narsalar nuqtai nazaridan tushunish“. Oʻz-oʻzini tahlil qilish va u tomonidan yaratilgan „jonli“ bilimlar, kundalik tajribani tushunish ilmiy bilimlarni rivojlantirish shartlaridan biridir.
Ilmiy va kundalik bilimlarni oʻrganish tufayli ular oʻrtasida sezilarli oʻxshashliklar aniqlandi, olim unga xos boʻlgan insoniy xususiyatlarga ega tirik sub’ekt sifatida qarala boshladi. Ilmiy fikrlash xatolari oddiy xatolar bilan chambarchas bogʻliq holda koʻrib chiqildi. Xususan, bilishning har ikkala turi ham bilish qoidalarining umumiy buzilishiga duchor boʻladi — kognitiv buzilishlar. Eng keng tarqalgan xato — bu gipotezalarni soxtalashtiruvchi emas, balki tasdiqlovchi strategiya bilan sinab koʻrishni afzal koʻrish, gʻalati darajada, ilmiy hamjamiyat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadi. Olimlar, shuningdek, oʻzlarining kasbiy faoliyatida kundalik idrok etish naqshlarini koʻrsatishga moyildirlar (masalan, oʻzlarining yutuqlarini oʻzlari uchun foydali boʻlgan tarzda tushuntiradilar), bu konfliktli vaziyatlarni keltirib chiqarishi mumkin.
Koʻpincha olimlar oʻz ishlarida tashqi kuzatuvchi pozitsiyasini egallashlari kerak. Oddiy ong xatosiga yoʻl qoʻymaslik va, masalan, kuzatilgan inson xatti-harakatlariga oʻziga xos maʼno va mantiqiylik bermaslik uchun olimdan sub’ekt va kuzatuvchining pozitsiyalarini ularning farqlarini anglash va har birini engib oʻtish bilan birlashtirish talab qilinadi. ulardan.
Shunday qilib, kundalik fikrlash va idrok ilmiy tafakkurga ikki shaklda taʼsir qiladi :
Ijodiy jarayon va uning bosqichlari
Produktiv va reproduktiv fikrlash oʻrtasidagi chegara ancha xiralashgan. Ilmiy yoki boshqa ijodkorlikning majburiy atributlaridan biri tashabbuskorlik va maqsad qoʻyish boʻlib, u fan rivojlanishining ichki mantiqiga munosabat bildiruvchi shaxsning faolligini talab qiladi. Ammo ijodkorlikning bu jihati hali ham yaxshi tushunilmagan va tadqiqotning aksariyat qismi koʻpchilik tomonidan ilmiy ijodning sinonimi deb hisoblangan sezgi fenomeniga bagʻishlangan. Koʻpincha „sezgi“ tushunchasi izchil fikrlashsiz sodir boʻladigan taxmin-idrok maʼnosida qoʻllaniladi. Koʻproq kamdan-kam hollarda, sezgi faqat amaliyot yoki ekstralogik vositalar bilan tasdiqlangan har qanday mantiqiy isbotlanmagan umumlashma sifatida tushuniladi.
Tadqiqotchilar, xususan, G. Uolles ijodiy jarayonning quyidagi bosqichlarini aniqlaydilar :
Ijodiy tafakkurning eksperimental tadqiqotlari asosan laboratoriya tajribalari orqali amalga oshiriladi va ular koʻp darajada oʻz-oʻzini kuzatish uchun mavjud boʻlmagan idrok, sezgi fenomenini oʻrganish bilan bogʻliq. Tadqiqot uchun odatda K. Dunker nomi bilan atalgan maxsus Dunker muammolaridan foydalaniladi.
Ijodiy ilmiy tafakkurni (sezgi sifatida) oqilona va oqilona fikrlash bilan solishtirish koʻplab tadqiqotchilarda shubha tugʻdiradi. Ularning fikriga koʻra, aql va „oldindan sezish“ oʻrtasidagi farq muammosi, shu jumladan, bir oz oʻrganilgan hodisani (ijodiy fikrlash) ikkinchisi sezgi) orqali tushuntirishda his-tuygʻularning kichik qismi tufayli uzoqdir.
K. Dunker, A. Koestler, Ya. A. Ponomarev va boshqalar kabi tadqiqotchilarning fikricha, ijodiy sezgi yangi tajribaga emas, balki xotiralar, taassurotlar, gʻayrioddiy tarzda guruhlangan hushyor ongga yetib boʻlmaydigan gʻoyalarga asoslanadi., yoki kutilmagan burchakdan koʻrib chiqiladi. Ponomarevning yondashuvi fikrlash darajalarini vizual-samarali, vizual-majoziy va ogʻzaki-mantiqiy boʻlishga, yaʼni tushunchalar, belgilar, modellar bilan ishlashga asoslanadi. Ogʻzaki-mantiqiy fikrlash kattalarda namoyon boʻladi, shu bilan birga, Ponomarevning soʻzlariga koʻra, ijodkorlik mavhumlik va mantiqdan majoziy bilishga, dunyoning naturalistik rasmiga „tushish“ bilan koʻproq yordam beradi.
Ijodiy fikrlashni ragʻbatlantirish usullari
thumb|433x433px| Aqliy hujum algoritmi Ijodiy fikrlashni ragʻbatlantirishning mavjud oʻziga xos usullari amaliy kuzatishlar natijalariga asoslanadi va ularning asosi sifatida umumeʼtirof etilgan ijodkorlik metodologiyasiga ega emas. Ular insonning foydalanilmagan ijodiy salohiyatini faollashtirishga qaratilgan va ikki guruhga boʻlinishi mumkin :
Instrumental usullar shaxsiy usullarga qaraganda ancha keng tarqalgan, chunki ikkinchisi, albatta, yuqori malakali oʻqitilgan oʻqituvchini talab qiladi. Shu bilan birga, aniq shartlar va yechimning majburiy mavjudligi bilan muammolarni hal qilishda samarali boʻlgan instrumental usullar tadqiqotchilarning ijodini faollashtirishda past samaradorlikka ega.
20-asrning oxiriga kelib, ijodkorlikni ragʻbatlantirishning 30 dan ortiq turli usullari mavjud edi. Eng mashhur usul 1938-yilda tomonidan ishlab chiqilgan aqliy hujumdir. Bu usul qatʼiy qoidalarga ega, ularning asosiysi gʻoyalarni shakllantirish bosqichlarini ajratish va ularni tanqidiy baholashdir. Usulning samaradorligi bahs mavzusi.
Sinektika, ikkinchi keng qoʻllaniladigan instrumental usul, narsalarning odatiy koʻrinishini oʻzgartirishga, stereotiplarni bartaraf etishga qaratilgan. Tafakkurning inertial taʼsirini bartaraf etish usuli (J. Mendell), morfologik tahlil usuli (F. Zviki), ishchi varaqlar (S. Parns), ixtirochilik masalalarini hal qilish algoritmi (G. Altshuller) kamroq maʼlum.
Shaxs shaxsining negizida uning motivatsion-qiymatli tuzilishi yotadi. Psixologlar olim shaxsining oʻziga xos xususiyatlarini oʻrganib, uning tuzilishining xususiyatlarini, qadriyatlar tizimini aniqlashga harakat qilmoqdalar. Ularning nuqtai nazaridan, shaxsning olim sifatidagi shaxsiyati mustaqil ilmiy ish jarayonida shakllanadi va dastlab faqat ilmiy ijodga hissa qoʻshadigan mayllar boʻladi. Fan psixologiyasi olimlarga xos boʻlgan psixologik xususiyatlarni aniqlashga, ularning fikrlash jarayonini, aql-zakovati va shaxsiy xususiyatlarini oʻrganishga, olingan bilimlarni amaliyotda yanada qoʻllash uchun — potentsial olimlarni erta saralab olish, olimlarning istiqbollarini aniqlashga intiladi. va hokazo.
Aql-idrok va ijodkorlik
Ilmiy ijodiy tafakkurning umumiy tuzilishini oʻrganar ekan, birinchi tadqiqotchilar olimlarning intellektiga katta eʼtibor berib, uning oʻziga xos xususiyatlarini ochib berishni va yanada yuksak rivojlanishini nazarda tutganlar.
Birinchi razvedka testi 1905-yilda paydo boʻlgan va 20-asrning 20-yillaridan boshlab testlarning jadal rivojlanishi kuzatildi, ular oxir-oqibat „baholash va tanlashning universal vositasi“ sifatida qarala boshladilar. Biroq, hatto intellekt testlari natijalari va ilmiy muvaffaqiyat oʻrtasidagi bogʻliqlikning birinchi tadqiqotlari ham ilmiy yutuqlar va IQ oʻrtasidagi aniq bogʻliqlikni aniqlamadi, uning rivojlanishi fandagi muvaffaqiyatning kafolati emas, balki faqat zaruriy shart edi.
Psixologiyadagi muhim voqea 1960-yillarda J. Gilford tomonidan uch oʻlchovli aql modelining paydo boʻlishi edi. Uning asosida ijodkorlik uchun testlar ishlab chiqilgan boʻlib, uning markazi Guilford divergent fikrlashni koʻrib chiqdi.
Olim shaxsining psixologik xususiyatlari
Ilm-fanda samarali ishchilarning oʻziga xos xususiyatlarini izlashning navbatdagi yoʻnalishi insonning individual psixologik xususiyatlarini oʻrganish edi. 1950-yillarning oxiridan boshlab muammo boʻyicha taniqli olimlar tomonidan koʻplab asarlar paydo boʻldi, ularda uchta asosiy yoʻnalish ajratildi :
Ushbu mavzularning birinchisi barcha ishlarning yarmidan koʻpiga bagʻishlangan. Empirik tadqiqotlar asosida xarakterli xususiyatlarning koʻp sonli turli roʻyxatlari paydo boʻldi, ammo bu olim shaxsiyatining kerakli integral portretini tuzishga imkon bermadi. Shaxsiy xususiyatlar boʻyicha tadqiqot tanqidchilari olimlarning bir-biriga oʻxshashligi haqidagi taxminni shubhali deb hisoblashdi, chunki oʻxshashlik faqat chuqurroq darajada — qadriyatlar va motivlar darajasida mumkin, deb hisoblaydilar. Ijodkor shaxsning eng nufuzli tadqiqotchilaridan biri R.Kettel olimlar asosan introvertlar boʻlib, ular „oʻz yutuqlari va muvaffaqiyatsizliklari uchun mas’uliyatni oʻz zimmasiga olishga moyil“, „ijodkorlik shaxsiyat va uning qadriyatlaridan kelib chiqadi“ degan xulosaga keldi. kognitiv qobiliyatlarda emas".
Baʼzi tadqiqotchilar olimlarning shaxsiyat tipologiyalarini tuzdilar, ammo ularning rivojlanishi umuman ishlab chiqilmadi. Xususan, olimlarni klassiklar va romantiklar (V. Ostvald), logistlar va intuisionistlar (L. de Broyl), innovatorlar va adapterlar (M. Kirton) va shunga oʻxshashlarga ajratish taklif qilindi. G. Gou va D. Vudvort olimlarni 8 turga boʻlishni taklif qildilar: fanatik, kashshof, diagnostik, bilimdon, texnik, estet, metodist, mustaqil.
Olim shaxsini shakllantirishda ilmiy rahbar va uning shakllanishi jarayonida ilm-fan xodimiga namuna boʻla oladigan katta hamkasbi ham muhim oʻrin tutadi. Rahbarning taʼsiri uning maqom-rol xususiyatlari va shaxsiy vakolatlari bilan bogʻliq boʻlib, olimda maʼlum qadriyatlarning shakllanishiga bevosita taʼsir qiladi.
Ilmiy ijod uchun motivatsiya
Olimlar faoliyatining motivatsiyasi fan psixologiyasining kam oʻrganilgan sohasidir. Motivatsiya sohasi heterojen va oʻrganish qiyin deb hisoblanadi.
Yuqori mahsuldor olimlarning asosiy ajralib turadigan xususiyatlaridan biri shunchaki qiziquvchanlik emas, balki muvaffaqiyatga intilish („yutish motivi“)dir. Demak, tadqiqotchi Chembersning fikricha, ijodkorlar orasida „intellektual ehtiyoj“ (drayv) motivi boshqa motivlardan sezilarli darajada ustun turadi.
Daho va ruhiy salomatlik
Fan psixologiyasida olim faoliyati samaradorligi va uning psixikasi holati oʻrtasidagi bogʻliqlik masalasiga katta eʼtibor beriladi. Kengroq nuqtai nazardan, bu muammoni har qanday ijodiy sohada shaxs tomonidan koʻrsatilgan daho va uning ruhiy salomatligi oʻrtasidagi munosabatlar deb hisoblash mumkin.
Daho fenomeni, yaʼni oʻrtacha yutuq darajasidan oshib ketgan, ajoyib ish qilgan kishi fan psixologiyasida ikkita asosiy yondashuv bilan izohlanadi:
Zoʻr olimning shakllanishiga taʼsir etuvchi omillar „tugʻma isteʼdod, oʻz mehnati, yaqin atrof-muhit, butun jamiyatdagi vaziyat“. Shu bilan birga, daholarning shakllanishi uchun barcha nozikliklar va shart-sharoitlarni hisobga oladigan yakuniy sxemani tuzish mumkin emasligi qayd etilgan.
Ilmiy bilimlarning haqiqatlari
Ideal ilmiy bilim qiyofasi bir necha eʼtiqodlarga asoslanadi, ilmiy bilimlar haqiqatidan qattiq ajralib turadi. "Olim videokamera yoki magnitafon emas", shuning uchun allaqachon kuzatish va uning natijalari nafaqat ob’ektning xususiyatlarini, balki uni kuzatuvchi sub’ektni ham aks ettiradi. Empirik maʼlumotlarni toʻplashga turli xil psixologik omillar (olimning sezgi organlarining holati va boshqalar) taʼsir qiladi. Tadqiqotchining idrok qilish uchun psixo-fiziologik qobiliyatlarining xususiyatlari fanda hisobga olinadi: masalan, astronomiyada, avtomatik qayd qilish tizimlari tarqalgunga qadar, ular „shaxsiy tenglamalar“ narsalar yordamida tasvirlangan.
<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote"><div class="ts-Конец_цитаты-source">Kuzatish natijalarini aynan nazariya belgilaydi.
Albert Eynshteyn
Bundan tashqari, faktlar ilmiy nazariyalar bilan juda noaniq munosabatda. Misol uchun, hech qanday nazariyaga toʻgʻri kelmaydigan fakt uning muqarrar rad etilishini anglatmaydi, chunki bunday eʼtiborsiz qoldirish, qayta talqin qilish va hokazo, yoki nazariyani toʻldirish, kengroq talqin qilish imkonini beradi — koʻpchilik koʻpincha ad hoc gipoteza shaklida. Qaysidir maʼnoda faktlar nazariyaga bogʻliq, chunki ular u orqali tushuntiriladi va ularni tushuntiruvchi nazariya paydo boʻlmaguncha hatto tan olinmasligi ham mumkin. Nazariya odatda uni kengroq maʼnoga ega boʻlgan boshqasi bilan almashtirish yoʻli bilan, shuningdek, nazariyalarning oʻziga qaraganda umumiyroq boʻlgan maʼnolar taʼsiri ostida oʻzgartiriladi, „bu tizimdagi ijtimoiy va psixologik omillarning butun xilma-xilligini birlashtiradi. tadqiqot jarayoni sodir boʻladi“.
Haqiqiy va ideal olim
Ilmiy bilish usullariga oid keng tarqalgan afsonalardan biri bu olimning faqat haqiqatni kashf etishdan manfaatdor boʻlgan va ilmiy faoliyat gʻoyalariga qatʼiy rioya qiladigan astsetik obrazidir. Shunday qilib, R.Merton taʼriflagan ilmiy faoliyat meʼyorlariga (ob’ektivlik, universalizm, uyushgan skeptitsizm, manfaatsizlik va kommunizm, soʻzning siyosiy maʼnosida emas) izchil amal qiladigan olim qiyofasi „ajoyib“ deya tanqid qilindi. va „multfilm“. Olimlar faoliyatini ilmiy meʼyorlarga boʻysundirishga intilib, aslida ilmiy jamoatchilik ularning buzilishiga juda toqat qiladi. Bir qator tadqiqotlarga koʻra, turli xil aldashlar ilmiy jamoatchilikda juda koʻp va normalarni buzuvchilar uchun ogʻir oqibatlarga olib kelmaydi. Misol uchun, New Scientist tadqiqoti shuni koʻrsatdiki, u yoki bu tarzda aldagan holda qoʻlga olingan olimlarning atigi 10 % keyinchalik ishdan boʻshatilgan.
Fan tarixi nafaqat taniqli olimlar, balki birinchi darajali shaxslar ham oʻz nazariyalarini „takomillashtirish“ uchun empirik maʼlumotlarni manipulyatsiya qilish bilan shugʻullangan holatlarni biladi, masalan, Kepler, Galiley, Nyuton va boshqalar ]. Biroq, fan meʼyorlarini buzish masalasi axloqiy va pragmatik nuqtai nazardan noaniqdir. Koʻpincha olimlar intuitiv empirik boʻlmagan tarzda kashfiyotlar qilib, haqiqatni yashirish yoki buzish uchun emas, balki uning tarqalishini tezlashtirish uchun maʼlumotlarni manipulyatsiya qilishlari mumkin.
Fan psixologiyasi nuqtai nazaridan, olimlarning subyektivligi intilish va ob’ektiv haqiqatga yaqinlashish uchun toʻsiq emas. Olimlar oʻzlariga xos boʻlgan va ob’ektiv bilimlarga toʻsqinlik qiladigan sub’ektivlikni mustaqil ravishda engib oʻtishga harakat qilmoqdalar va ilmiy hamjamiyat meʼyorlari bunga ragʻbatlantiriladi. Shu bilan birga, aynan shu meʼyorlarning buzilishi, olimlarning sub’ektivligi va ambitsiyalari koʻpincha kuchli turtki beradi va ob’ektiv haqiqatlarga yaqinlashish uchun asos boʻladi.