cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
So'rovnoma(anketa)
Anketalar soʻrovnomalarning baʼzi boshqa turlariga nisbatan afzalliklarga ega, chunki ular arzon, soʻrovchidan ogʻzaki yoki telefon soʻrovlari kabi koʻp kuch talab etmaydi va koʻpincha maʼlumotlarni yigʻishni osonlashtiradigan standartlashtirilgan javoblarga ega. Biroq, bunday standartlashtirilgan javoblar foydalanuvchilarni xafa qilishi mumkin, chunki mumkin boʻlgan javoblar ularning kerakli javoblarini toʻgʻri koʻrsatmasligi mumkin. Anketalar, shuningdek, respondentlar savollarni oʻqish va ularga javob berish imkoniyatiga ega boʻlishi kerakligi bilan keskin cheklangan. Shunday qilib, baʼzi demografik guruhlar uchun anketa orqali soʻrov oʻtkazish aniq amalga oshirilmasligi mumkin.
Tarixi
Eng qadimgi anketalardan biri 1753-yilgi Din Millesning anketasi edi.
Turlari
Alohida oʻzgaruvchilarni oʻlchaydigan savollarga ega soʻrovnomalar va shkala yoki indeksga jamlangan savollarga ega anketalar oʻrtasida farq qilish mumkin. Alohida oʻzgaruvchilarni oʻlchaydigan savollarga ega soʻrovnomalar quyidagi savollarni oʻz ichiga olishi mumkin:
Savol turi
Odatda, soʻrovnoma respondent belgilangan formatda javob berishi kerak boʻlgan bir qancha savollardan iborat boʻladi. Ochiq va yopiq savollar farqlanadi. Ochiq savol respondentdan oʻz javobini shakllantirishni soʻraydi, yopiq savol esa respondentdan berilgan javoblar sonidan maqbul boʻlgan javob tanlashni soʻraydi. Yopiq savol uchun javob variantlari toʻliq va bir-birini istisno qilishi kerak. Yopiq savollarga javoblar shkalasining toʻrt turi ajratiladi:
Respondentning ochiq savolga javobi keyin javoblar shkalasiga kodlanadi. Ochiq savolga misol qilib testlanuvchi gapni (gapni tugatish bandi) yakunlashi kerak boʻlgan savolni keltirish mumkin.
Savollar ketma-ketligi
Odatda savollarni berish tartibi boʻyicha soʻrovnomani tuzishda kuzatilishi kerak boʻlgan bandlar mavjud. Ular quyidagicha:
Koʻp elementli shkalalar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Multi-item_psychometric_scale.jpg/500px-Multi-item_psychometric_scale.jpg|thumb|500x500px| Anketalarda ishlatiladigan koʻp elementli [[Psixometriya|psixometrik shkalaning yorliqlangan namunasi ]] Ijtimoiy fanlar boʻyicha tadqiqot va amaliyotda soʻrovnomalar quyidagi xususiyatlarga ega boʻlgan koʻp elementli shkalalar yordamida miqdoriy maʼlumotlarni toʻplash uchun eng koʻp qoʻllaniladi:
Soʻrovnomalar bilan bogʻliq muammolar
Soʻrovnomalar bilan bogʻliq asosiy tashvishlardan biri shundaki, ular juda katta oʻlchov xatolarini oʻz ichiga olishi mumkin. Ushbu xatolar tasodifiy yoki tizimli boʻlishi mumkin. Tasodifiy xatolar respondentlar, intervyu oluvchilar yoki koderlar tomonidan kutilmagan xatolar tufayli yuzaga keladi. Agar respondentlarning soʻrov savolini shakllantirish uchun foydalanilgan shkalaga tizimli munosabati boʻlsa, tizimli xatolik yuzaga kelishi mumkin. Shunday qilib, soʻrov savolining aniq shakllantirilishi va uning miqyosi juda muhim, chunki ular oʻlchov xatosi darajasiga taʼsir qiladi.
Bundan tashqari, agar anketalar toʻgʻridan-toʻgʻri tanlab olish usullaridan foydalangan holda yigʻilmasa, natijalar koʻpincha aholi vakillari boʻlmasligi mumkin, chunki bunday yaxshi namuna soʻrovnomalar asosida vakillik natijalarini olish uchun juda muhimdir.
Thomas Albanese
Thomas Albanese (1988-yil 15-aprelda tugʻilgan) — italiyalik futbolchi, ASC San Giorgio jamoasida oʻynaydi.
Hayoti
Albanese futbolchilik faoliyatini Tolentino bilan boshlagan. 2006-yilning iyul oyida u A Seriyaning „Siena“ jamoasiga ijaraga berildi va „Primavera“ da oʻynadi. Siena uni 2007-yilning yanvarida sotib oldi.
2007-yilning iyulida alban C1 Seriyaning „Ancona“ klubiga ijaraga berildi. U klub uchun toʻrtta oʻyin oʻtkazdi va pley-off bosqichida ham ishtirok etdi. Ancona oʻsha mavsumda koʻtarilish oʻyinida gʻalaba qozondi. 2008-yil avgust oyida u Legnano uchun Lega Pro Prima Divisioneda (ilgari C1 Seriya deb nomlanuvchi) qoldi.
Upa idishi
thumb| Oynali ixcham upa idishi Upa idishi — upani saqlash uchun idish. Upa idishlari sumkada olib yurishga mos (ixcham) va tualet (stol) uchun moʻljallangan turlarga boʻlinadi.
Thomas Albanese
Hayoti
Albanese 2009-10-yilgi mavsumda Janubiy Tirolning Lega Pro Seconda Divisione jamoasiga ijaraga berildi. U ikkinchi divizion A guruhi chempioni uchun sakkizta gol urdi. 2010-yil iyul oyida uning ijara muddati yangilandi. U jarohat oldi va 2010-11-yilgi mavsumda atigi oltita oʻyin oʻtkazdi. Keyingi mavsumda ijara yana uzaytirildi, ammo Albanese atigi 8 marta oʻynadi.
2012-yil 31-avgustda Albanese L'Aquilaga 2 yillik shartnoma asosida bepul qoʻshildi. Albanlar 2012–13 mavsumda 4 marta oʻynagan. 2013–14-yilgi mavsumda u qoʻyib yuborildi.
Upa idishi
Stol upa idishi koʻpincha qopqoqli dumaloq bankacha shaklida boʻladi. Odatda u pardoz stolida turadi. Stol upa idishlari ham ixcham upa idishlari tayyorlanadigan materiallardan, shuningdek, billur va chinnidan ishlab chiqariladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Kaiga
Kaiga ( Қайғы ) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Naurzum tumanidagi qishloq. Damdin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 395845300.
Kayga qishlog'idan 12 km g'arbda quriydigan Kiikko'l ko'li joylashgan.
Tarixi
Qishloq 2013-yilgacha tugatilgan Mereken qishloq okrugi tarkibiga kirgan.
Aholi
1999-yilda qishloq aholisi 261 kishidan iborat (130 erkak va 131 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 71 kishi (28 erkak va 43 ayol) yashab kelgan.
Thomas Albanese
Xalqaro karyera
Albanese Italiyaning 19 yoshgacha boʻlgan terma jamoasi uchun oltita oʻyin oʻtkazdi, ammo 2007-yilgi UEFA U-19 futbol chempionati saralash oʻyinlarida ishtirok etmadi. U Italiya U20 terma jamoasida ham maydonga tushdi va u yerda 2007–08-yilgi Toʻrt Millat turniri birinchi oʻyinining ikkinchi yarmida Daniele Paponi oʻrniga maydonga tushdi. U Italiyaning 20 yoshgacha boʻlgan Lega Pro vakili jamoasidan chaqiruv oldi, shuningdek, 2008-yilda 21 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi yillik turnirda C1/B seriyasini himoya qildi va magʻlub boʻlgan tomon uchun bitta gol urdi va 2009-yilda A guruhida gʻalaba qozongan tomon uchun bitta gol urdi. U 2008–09-yilgi Mirop Kubogida ham Lega Pro jamoasida oʻynagan.
Maktub
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Einbrief.jpg/270px-Einbrief.jpg|thumb|270x270px|[[Pochta maktubiga misol]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Berest_gramata_n_155.jpg/270px-Berest_gramata_n_155.jpg|thumb|270x270px| Qayin qobig'i — qadimgi maktub Xat ( yo'naltirilgan xabar ma'nosida) — bu ma'lumotni masofadan uzatish va uni o'z vaqtida yetkazish uchun yozma matndan foydalanishga imkon beruvchi belgilar bilan nutqni mahkamlash tizimi.
Odatda, xat qog'ozga (yoki boshqa materiallarga) matn sifatida yoziladi va pochta yoki kuryer orqali yuboriladi.
Maktublar ikki yoki undan ortiq oluvchilar o'rtasidagi yozishmalarda qo'llaniladi.
Avvallari, maktub deb qog'ozda yoki boshqa vositada (loy parchasi, pergament varag'i yoki qayin po'stlog'i bo'lagi) qo'lda yozilgan matnli xabarni atashgan.
XVIII — XIX asrlar asosan yozma maktublar asri boʻlgan. O‘qimishli kishilar muntazam ravishda xatlar qabul qilib, jo‘natib turishgan. Tarixan harflarda qoʻllaniladigan soʻzlashuv soʻz birikmalari, etiket tuzilmalari, soʻroq va undov formulalari tizimi rivojlangan. XX asrda dastlab telegraflarning, keyin esa telefonlarning tarqalishi pochta yozishmalarining ahamiyatini pasaytirdi.
Hozirgi vaqtda xat elektron shaklda (masalan, elektron pochta orqali) yoki SMS (mobil telefon) orqali yaratilgan va/yoki uzatiladigan xabar sifatida ham tushuniladi. Bunday xat nafaqat matnni, balki turli xil multimedia elementlarini ham o'z ichiga olishi mumkin (masalan, tasvirlar, video va audio yozuvlar). link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/France_in_XXI_Century._Phonograph.jpg/270px-France_in_XXI_Century._Phonograph.jpg|thumb|270x270px| XXI asrning ovozli xabari. 1910-yildagi [[Fransiya|fransuz otkritkasi]]
Futbol boʻyicha 2009-yilgi Oʻzbekiston ayollar oliy ligasi
Oliy liganing ayollar klublari oʻrtasida futbol boʻyicha ayollar oʻrtasidagi 13-Oʻzbekiston chempionati – 2009-yil.
Geoxronologiya
Geoxronologiya (geo... va xronologiya) (geologik yilnoma) — Yer poʻstidagi togʻ jinslarining hosil boʻlish ketma-ketligi va yoshi haqidagi taʼlimot. Nisbiy va mutlaq G.ga boʻlinadi. Nisbiy G. togʻ jinslarining Stensen qonuni deb atalmish ketma-ket qatlamlanish prinsipiga asoslangan. Bu prinsipga koʻra ustida yotgan qatlam (choʻkindi jinslar qatlamlarining dastlabki holati buzilmaganda) pastidagidan yosh boʻladi. Intruziv togʻ jinslarining nisbiy yoshi qatlamli togʻ jinslari bilan oʻzaro munosabatiga qarab aniqlanadi. Geologik kesimdagi qatlamlarning ketma-ketligini aniqlash mazkur rayonning stratigrafiyasini tashkil etadi. Bir-biridan uzokda joylashadi hududlarning stratigrafiyasini solishtirishda paleontologik metod ishlatiladi. Bu metod halok boʻlgan hayvon va oʻsimliklarning jinslardagi toshqotgan qoldiqlarini oʻrganishga asoslangan.
Har qaysi davr uchun oʻziga xos hayvon va oʻsimliklarning toshqotgan qoldiqlari mavjud. 19-asr boshlarida togʻ jinslarining nisbiy yoshini aniqlashda paleontologik metodni birinchi marta U. Smit (Angliya), J. Kyuvye (Fransiya) tatbiq etgan. Ch. Layel, Ch. Darvin va V. O. Kovalevskiylarning paleontologiya sohasi boʻyicha ilmiy tadqiqotlari paleontologik metodning asosini yaratdi. Geologlar koʻp yillar davomida qilgai mexnati evaziga Yer poʻstida qatlamlar yoʻnalishining umumiy ketma-ketligini aniqlashdi. Keyinchalik bu stratigrafiya shkalasi nomini oldi. Shkalaning yuqori qismi (fanerozoy) paleontologik metod asosida puxta qilib tuzilgan, pastki qismi uchun (tokembriy) toshqotgan qoldiqlarning yaxshi saklanmaganligi sababli paleontologik metod cheklangan boʻlib, natijada unchalik mukammal boʻlimlarga ajratilmagan. Togʻ jinslarining metamorfizmi (oʻzgaruvchanlik) darajasi va b. belgilari boʻyicha tokembriy arxey (yoki arxeozoy) va proterozoyga boʻlingan. Shkalaning fanerozoy qismi 3 guruhga (yoki eratemalarga): paleozoy, mezozoy va kaynozoyga ajratilgan. Guruhlar oʻz navbatida sistemalarga, sistemalar boʻlimlarga, boʻlimlar esa yaruslarga boʻlingan. Shkalaning bir necha guruhlarni birlashtirgan qismi eonotema deb yuritiladi (mas, fanerozoy eonotemasi). Tokembriy uchun shkalada eonotemalarni birlashtirgan akrotema berilgan. Stratigrafik shkala G. shkalasini tuzish uchun asos hisoblanadi. Stratifafik shkalaning har qaysi boʻlimiga G. shkalasining maʼlum boʻlimi mos keladi. Boʻlim (epoxa) yarus (asr)larga boʻlingan. Guruh (eratema) eraga toʻgʻri keladi. Stratigrafik va unga moslashgan G. shkalasi 1881 yilda Italiyaning Bolonya sh.da ikkinchi xalqaro geologlar kongressida tasdiqlangan va oʻsha vaqtdan butun jahonda umumiy hisoblanadi. Keyinchalik paleontologik metodning takomillashishi natijasida olingan yangi maʼlumotlar asosida G. shkalasiga oʻzgartirishlar kiritilmoqda.
Mutlaq G.da togʻ jinslari va minerallarning radiometrik yoshi aniqlanadi. Ming va mln. yillar bilan oʻlchanadi. Kimyoviy elementlarning radioaktiv parchalanishi tezligi doimiy boʻlib, tashqi muhit taʼsiridan oʻzgarmaydi. Mutlaq G.ni 20-asr boshlarida fransiyalik P. Kyuri va angliyalik E. Rezerford taklif qilishgan. Ular tomonidan mutlaq G.ga qoʻllanilgan prinsip ayni paytgacha ishlatilmoqda. Mutlaq G.da radioaktiv parchalanishi uzok, yillar davom etadigan (mlrd. yil) uran va toriy elementlari ishlatiladi. Tokembriyning G. shkalasi togʻ jinslarining mutlaq yoshini koʻp marta aniqlab tuzilgan. Parchalanishning oxirgi mahsulotiga qarab mutlaq G.ning qoʻrgʻoshin, geliy, argon, kalsiy, stronsiy va b., shuningdek radiouglerod metodlari mavjud. Bulardan qoʻrgʻoshin (uran-toriyqoʻrgʻoshinli), argon (argon-kaliyli) va stronsiy (rubidiy-stronsiy) metodi koʻp ishlatiladi. Qoʻrgʻoshin metodi minerallardagi (uraninit, monatsit, sirkon, ortit) radiogen qoʻrgʻoshinni tadqiq qilishga asoslangan. Bu metod eng ishonarli hisoblanadi. Uning ijobiy tomoni shundaki, mineralning yoshi bir-biriga bogʻliq boʻlmagan uchta tenglama yordamida aniqlanadi.
Argon metodi kaliyli minerallarda argonning radiogen toʻplanishiga asoslangan. Zarur materiallarni osongina olish mumkin boʻlganligi sababli argon metodi koʻp ishlatiladi. Metodning kamchiligi faqat ichki nazorat qilish imkonining yoʻqligidadir. Chunki argon metodida togʻ jinslari va minerallarning yoshi fakat bitta tenglama orqali aniqpanadi.
Stronsiy metodi, 87Rb ni radioaktiv parchalanib 87Sr ga aylanishiga asoslangan. Bu metod kam ishlatiladi.
Radiouglerod metodi 60000 yoshgacha boʻlgan turli geologik obʼyektlarning yoshini aniqlashda muhim.
Absolyut G.ga oid tadqiqotlar katta nazariy va amaliy ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalari ilmiy adabiyotlarda keng yoritiladi. Oʻzbekistonda G. sohasidagi ishlar H. M. Abdullayev nomidagi Geologiya va geofizika instituti hamda Mineral resurslar institutida bajariladi. Oʻzbekistonning gʻarbi va jan.dagi magmatik togʻ jinslarining mutlaq yoshi aniqlangan.
Sultonboy Husanov.
Samarqand teatri
thumb Samarqand teatri, Hamid Olimjon nomidagi Samarqand viloyat oʻzbek davlat musiqali drama teatri — Oʻzbekistondagi koʻhna teatrlardan biri. 1914-yil 15 yanvarda M. Behbudiyning "Padarkush" spektakli bilan ochilgan (spektaklni Behbudiy va A. Badriy rahbarligidagi truppa sahnalashtirgan). 1918-yil maʼrifatparvarlar toʻdasi koʻp tilli Samarqand xalq teatrining oʻzbek truppasiga, 1920-yil "musulmon agittruppasi"ga aylanadi. 1930-yil Oʻzbekistonning Samarqanddagi poytaxt teatri maqomida ishlayotgan Oʻzbek davlat drama truppasi yangi poytaxt — Toshkentga koʻchirilishi munosabati bilan "Musulmon agittruppasi" va "Koʻk koʻylak" havaskor teatr toʻdasi asosida Samarqand viloyat oʻzbek davlat musikali drama teatri tashkil topdi. Teatrga h.Narziqulov boshliq, S. Joʻraboyev bosh rej., Sobir Abdulla adabiy emakdosh etib tayinlandi. Truppaning qolgan aʼzolari Ahmad Sulaymonov, Tolibjon Sodiqov, Burhon Toʻrayev, Acpop Joʻrayev, Rustam Mansurov, Mardon Roziqov, Yusuf Komilov, Kayum Gʻafforov, Shamsi Maʼrufiy, Eʼtibor Koʻziboyeva, Hanifa Mavlonova, Sharif Akromov, Mavlon Muhiddinov, Istat Xudoyberdiyeva, Moʻminjon Mahmudov, Baqo Tojiyev, Halima Zufarova, Zuhra Fayziyeva, Fotima Shaydullina, Toʻti Gʻafforova, Mavluda Aʼzamova singari sanʼatkorlardan iborat edi. Koʻp oʻtmay jamoaga Zohid Sodiqov, Zaynab Sodiqova, Rauf Boltayev, Kifoyat Muslimova, Azim Nasimov, Ikroma Boltayeva, R. Ayupova va boshqa kelib qoʻshiladi.
Teatr oʻz faoliyatini 1930-yil S. Abdullaning "Bogʻbon qizi" (T. Sodiqov; rej. S. Joʻraboyev) musiqali dramasi bilan boshladi. Ketma-ket "Halima", "Oʻrtoqlar", "Oʻt bilan oʻynashmangiz" kabi spektakllar sahnalashtirildi. "Gʻunchalar" (3. Fatxullin; D. Zokirov) spektakli teatr hayotida burilish boʻldi. "Lyubov Yarovaya", "Platon Krechet", "Begona bola", "Makr va muxabbat" singari chet el va jahon mumtoz asarlari ham 30y.larning oxirlarida sahnalashtirildi. Teatrda professionalizm, ijroda mahorat rusumlarini chuqurroq qaror toptirish maqsadida Hamza teatri shekspirxonlik va rej.lik laboratoriyasining aʼzosi Bobo Xoʻjayev Samarqand teatrining badiiy rahbari etib tayinlandi (1938). "Farhod va Shirin", "Gulsara", "Chegarachilar" kabi spektakllar misolida badiiy obraz darajasi koʻtarildi. Teatrning 30y.lardagi faoliyati 1939-yil Toshkentda namoyish etilgan "Adolat", "Gulsara", "Nomus", "Makr va muxabbat", "Nasriddin afandi" hisobot ijodiy safari bilan yakunlandi.
Yakunga binoan A. Joʻrayev, Z. Sodiqov, I. Boltayeva, U. Abdullayev, I. Shkvalovlarga Oʻzbekistonda xizmat kursatgan artist faxriy unvoni berildi. Bu teatrga berilgan birinchi unvonlar edi.
1940-yil "Tohir va Zuhra" spektaklini sahnalashtirish jarayonida teatr ilk bor notalashtirilgan orkestrga utadi. Jamoaga taklif etilgan asar musiqasining muallifi T. Jalilov, teatr dirijyori D. Zokirov, malakali sozandalar, N. Hoshimov va Noila Hoshimova, Qamara Burnasheva Moskva konservatoriyasi qoshidagi opera studiyasini bitirib (1940) teatrga keladilar va musiqali dramalarda bosh rollarni ijro etadilar.
Mustaqillik yillari "Sarhovuzning boʻylarida", "Gunohsiz gunohkorlar", "Imom Buxoriy", "Qitmir", "Samarqandnoma", "Behbudiy", "Spitamen", "Oqibatli qoʻshnilar" kabi yirik dramalar bilan birga "Nodirabegim", "Alpomish", "Chimildiq", "Ravshan va Zulxumor", "Farhod va Shirin" musiqali dramalari, "Samarqand afsonasi", "Ipak yoʻli", "Xonim va bezori" baletlari, bolalar uchun "Kichkintoy va Karlson", "Goʻzal Vasilisa", "Uch choʻchqacha", "Aklli quyoncha", "Sehrli sandiq", "Chandining sarguzashtlari" musiqali ertaklar davr ruhi asosida sahnalashtirildi. Truppada R. Joʻraqulova, B. Rahimov, A. Qurbonov, T. Ochiltoshev, T. Pardayev, 3. Turgʻunboyeva, S. Saidova, B. Islomov, D. Raximova, M. Hakimova, Sh. Sanaqulov, J. Yorqulov va boshqa teatrning yetakchi aktyorlaridir. Teatrning bosh dirijyori — Sharofiddin Jumaboyev. Teatrning bosh rassomi — Davron Safoyev.
Toshpoʻlat Tursunov, Burhon Islomov.
Qızılqaya (Gadabay)
Qızılqaya (sifatida tanilgan Yenikənd yilgacha 2015) — Ozarbayjonning Gʻadabay tumanidagi qishloq Qishloq Çobankendning Munitsipalitet tarkibiga kiradi.
Bobodarxon
Bobodarxon — Tojikiston shimolidagi Soʻgʻd viloyatidagi qishloq hisoblanadi. Asht tumanidagi Pong'oz jamoati tarkibiga ham kiradi.
Sherzod Hidoyatov
Sherzod Saidjanovich Hidoyatov (1980-yil 20-avgust, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek davlat arbobi, 2021-yil 14-yanvardan — Oʻzbekiston uy-joy-kommunal xizmat vaziri.
Biografiya
2006-yilda Toshkent davlat texnika universitetini tugatgan.
Mehnat faoliyati
1998-yildan 2009-yilgacha Oʻzbekiston Respublikasi Oliy xoʻjalik sudida maslahatchi 2009-yildan 2018-yilgacha Green line profill, Nordlink Aliminium Bulding Matirials, Neo sun LightI, Dream Production, Artel Engineering, Durabel Beton, Toshkent transformator zavodi kabi kompaniyalarda turli lavozimlarda ishlagan. 2008-yildan beri Akfa xoldingida qurilish boʻyicha direktor lavozimida ishlagan. 2018-yil may oyida Sherzod Hidoyatov Toshkent shahri hokimi Jaxongir Ortiqxoʻjaev oʻrniga Tashkent city xalqaro ishbilarmonlik markazi direksiyasi rahbari etib tayinlandi. 2018-yil 31-avgustda Oʻzbekiston qurilish vazirining birinchi oʻrinbosari sifatida ish boshladi. 2021-yil 14-yanvarda Oʻzbekiston Prezidenti Shavkat Mirziyoyev Sherzod Hidoyatovni uy-joy kommunal xizmat koʻrsatish vaziri etib tayinladi. Ushbu lavozimda 2017-yil iyulidan beri vazir boʻlib ishlagan Muzaffar Soliyev Nurafshon shahar hokimi etib tayinlandi.
Bayonotlari
Sherzod Hidoyatov 2020-yilda kun.uzga bergan intervyusida qurilish sohasi korrupsiyadan holi boʻlishini maʼlum qilgan. Mazkur intervyu chop etilganidan uch kun oʻtgach, bosh prokuror Nigʻmatilla Yoʻldoshev qurilish uchun ajratilgan 75 mlrd soʻm byudjet mablagʻlari talon-toroj qilingani haqida axborot bergan. "Bosh rejani ishlab chiqish uchun dunyodagi yetakchi loyihalash tashkilotlari bilan muzokara olib borilyapti. Bunda Estoniya, Turkiya, Yevropa va AQShdagi loyiha institutlarining urbanistikada tajribali bo‘lgan mutaxassislari bilan so‘zlashmalar olib borilmoqda. Ayni paytda bosh rejani ishlab chiquvchi kompaniyani tanlab olish uchun tanlov o‘tkazishga tayyorlanyapmiz. 2022 yilda bosh reja ishlab chiqiladi va muhokamaga qo‘yiladi. 2023 yilda Toshkent shahrining bosh rejasi qabul qilinishi kutilmoqda"
Gepatoz
Gepatoz (yun. hepar — jigar va osis — kasallik) — bir qator jigar kasalliklarining umumiy nomi; yalligʻlanish alomatlari ozgina boʻlgani yoki umuman boʻlmagani holda jigar parenximasining distrofik oʻzgarishi bilan ifodalanadi. Yogʻli, pigmentli va xolestatik xillari bor. Yogʻli G.da jigarni yogʻ bosadi, bu — ovqatlanish tarzi buzilganda, jigar toʻqimasiga zaharli, ayniqsa spirtli moddalar taʼsir etganda, shuningdek gipoksiya va endokrin buzilishlar, xususan kandli diabetda kuzatiladi. Pigment almashinuvi buzilganda pigmentli G. roʻy beradi. Xolesterin va oʻt kislotasi almashinuvining buzilishi natijasida jigar ichida oʻt turib qolganda yoki ayrim dori moddalari, mas, aminazin, gormonalkortikosteroid preparatlar suiisteʼmol qilinganda xolestati k G. paydo boʻladi. Davo hamda kasallikning oldini olishda eng muhimi G.ga sabab boʻlgan omilni bartaraf etishdan iborat. G.ning hamma xillarida ovqatlanish tartibi, parhezga rioya qilish, agar kasallik biror dori qabul qilinganida roʻy bersa, uni darhol tuxtatish kerak.
Bembel
Bembel (Bembel) — Gessen olmasidan tayyorlangan sharobni quyib qoʻyish uchun moʻljallangan, vestervald tosh sopolidan qoʻlda yasalgan koʻza. Bembellarga odatda olma shoxlari yoki gulchambarlarga oʻxshash koʻk rangli naqshlar tushirilgan, idish kulrang tuzli glazur bilan qoplangan, baʼzan esa unda vinochilik yoki ichimlik korxonasi nomi koʻrsatilgan. Avvallari bembelning qalaydan ishlangan qopqogʻi ham boʻlgan. Gessen olmasidan tayyorlangan sharobni ichish anʼanasi bembeldan tashqari gaʼdir-budir shisha stakan — „geripptes“ va uning ustiga yopiladigan yogʻoch qopqoq — „shoppendekkel“dan iborat boʻlgan.
Traktirlarda bembellar anʼanaviy ravishda devorlardagi ilgaklar tutqichiga osib qoʻyiladi. Bembelning oʻlchami 0,3 litrli „geripptes“ stakanlari hajmi bilan koʻrsatiladi, bembelning 4 stakan, 8 stakan, 12 stakan va 24 stakanli namunalari mavjud. Katta bembellar maxsus tagliklarga oʻrnatiladi. Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan dunyodagi eng katta bembel 2012-yilda tayyorlangan. U oʻz ichiga 690 litr olma sharobini sigʻdira oladi, balandligi 1,70 m, ogʻirligi esa 300 kg ga teng keladi.
Bembellar Gessenda 1960-yillardan boshlab mashxurlikka erishgan, bunga Gessen radioeshittirishi orqali taqdim etilgan „Moviy echki yonida“ koʻngilochar televizion dasturi (Zum Blauen Bock) sabab boʻlgan, studiya olma sharobi taqdim etiluvchi anʼanaviy Gessen mayxonalari kabi bezatilgan edi. Dastur uzoq vaqt davomida olma sharobining haqiqiy „bilimdoni“ — shoumen Xaynts Shenk tomonidan boshqarilgan.
DC Comics
DC Comics komikslar nashr etish bilan shugʻullanuvchi jahonga mashhur nashriyotlardan biridir. Nashriyotga 1934-yil Malcolm Wheeler-Nicholson tomonidan asos solingan. Nashriyot 1969-yilda Warner Bros. Entertainment tomonidan sotib olingan. Bosh binosi Kaliforniya shtatining Burbank shahrida joylashgan.
Amaury Bischoff
Amaury Armindo Bischoff (1987-yil 31-martda tugʻilgan) — fransuz-portugaliyalik professional futbolchi, Fransiyaning SR Kolmar klubida markaziy yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
Ilk faoliyat yillari
Haut-Rhinning Kolmar shahrida tugʻilgan Amauryning otasi fransuz va onasi portugaliyalik. 18 yoshida Germaniyaga koʻchib oʻtdi va Bremenning „Verder“ klubi bilan shartnoma imzoladi, faoliyatining koʻp qismini zaxirada oʻtkazdi, lekin asosiy tarkib bilan bir necha bor mashgʻulot oʻtkazdi.
2007-yil 14-martda Bishoff „Verder“ning asosiy jamoasida debyut qildi. O’sha mavsumda UEFA kubogi uchun „Celta“ ga qarshi oʻyinning 74-daqiqasida Diego oʻrniga oʻrinbosar sifatida maydonga tushgandi (umumiy hisobda 3:0). Bu uning klubdagi yagona rasmiy oʻyini boʻldi.
Arsenal
Bishoff 2008-yilning 1-iyulida shartnomani uzaytirishni rad etganidan soʻng „Verder“ni tark etdi. Koʻp oʻtmay, "Arsenal"ga oʻtishi yaqin ekanini aytgan bayonot berdi ; keyin 30-iyul kuni tasdiqlandi.
2009-yil 2-may kuni Bishoff oʻzining Premyer-ligadagi birinchi va yagona oʻyinini oʻtkazdi. Jamoaning Portsmutga qarshi safardagi 3:0 hisobidagi gʻalabali oʻyining 64-daqiqasida Theo Walcottning oʻrniga maydonga tushdi. Shartnomasi 30-iyun kuni yakuniga yetganidan soʻng, uni „kanonirlar“ qoʻyib yuborishdi, chunki asosiy tarkibga kira olmadi.
Portugaliya
2011-yil 30-iyunda shartnomani uzaytirish boʻyicha barcha takliflarni rad etgandan soʻng, Bischoff Coimbrani tark etdi. Koʻp oʻtmay, „Aves“ klubiga qoʻshildi.
Preußen Münster
Bischoff 2012-yilning yozida Germaniyaga qaytib keldi va bir necha mavsumni Preußen Myunster bilan 3. Ligada oʻtkazdi va sardor boʻldi.
Hansa Rostok
2017-yil 21-yanvarda Bischoff Germaniya ikkinchi divizioni vakili Hansa Rostok bilan ikki yarim yillik shartnoma imzoladi. 2019-yil iyun oyida klubni tark etishi eʼlon qilindi.
Keyingi faoliyati
Bishoff 2019-yil 5-avgust kuni Sudwest Regionalligasining Bahlinger SC jamoasiga ikki yillik shartnoma asosida qoʻshildi.
Xalqaro faoliyati
Bischoff fransiyani 18 yoshgacha boʻlganlar darajasida himoya qildi. Biroq, 2007-yil 14-mayda Portugaliya terma jamoasida oʻynashni tanladi.
Fransiya — Qozogʻiston munosabatlari
Fransiya — Qozogʻiston munosabatlari — Fransiya va Qozogʻiston oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar.
History
Sovet Ittifoqi tarqalib ketgandan soʻng, Qozogʻiston 1991-yil dekabrda mustaqil davlatga aylandi. Fransiya va Qozogʻiston 1992-yil 25-yanvarda diplomatik aloqalarni oʻrnatgan boʻlib, Fransiya Qozogʻistonni tan olgan birinchi Yevropa davlatiga aylandi. 1993-yil sentabr oyida Fransiya Prezidenti François Mitterrand Qozogʻistonga rasmiy tashrif bilan keldi. 2008-yil iyun oyida ikkala davlat strategik sheriklik toʻgʻrisidagi bitimni imzoladilar va 2010-yilda ikkala davlat ham qoʻshma prezident komissiyasini tuzdilar, har ikki davlat rahbarlarining har yili tashriflarini tashkil etilishi va 2011-yildan boshlab har ikki davlat tashqi ishlar vazirlari oʻrtasida yillik maslahatlashuvlarni tashkil qilinishi belgilab olindi.
2008-yilda Fransiya oʻz elchixonasini sobiq poytaxt Olmaotadan mamlakatning yangi poytaxti Nur-Sulton shahriga koʻchirdi. Qozogʻiston va Fransiya oʻzaro munosabatlarni 2008-yil iyun oyida strategik sheriklik haqida bitim imzolash orqali kuchaytirdilar.
Yuqori darajadagi tashriflar
Fransiyadan Qozogʻistonga prezident tashriflari
Qozogʻistondan Fransiyaga prezident tashriflari
Ikki tomonlama munosabatlar
1992-yildan buyon ikkala davlat ham bir nechta ikki tomonlama shartnomalarni imzoladilar. Masalan, Doʻstlik, oʻzaro tushunish va hamkorlik shartnomasi (1992), Madaniy hamkorlik toʻgʻrisidagi bitim (1993), Afgʻonistonga kelayotgan va qaytib ketayotgan fransuz harbiy xizmatchilarining Chimkent aviabazasidan foydalanish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri havo va poyezd xizmati toʻgʻrisida shartnoma (2009).
Transport
Air Astana bilan ikki mamlakat oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri uchish reyslar mavjud.
Savdo
2016-yilda Fransiya va Qozogʻiston oʻrtasidagi savdo hajmi 3 milliard yevroni tashkil qilgan. Qozogʻiston Markaziy Osiyodagi Fransiyaning eng yirik savdo sherigi, Fransiya esa Qozogʻistonning global miqyosda oltinchi yirik savdo sherigi hisoblanadi. Fransiya Qozogʻistonning uchinchi yirik sarmoyachisi boʻlib, Qozogʻiston iqtisodiyotiga qariyb 10 milliard dollar sarmoya kiritgan.
Gepatit
Gepatit (yun. hepar; hepatos — jigar) — jigar yalligʻlanishi bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Infeksion (virusli gepatit A, V, S, Ye, D) yoki noinfeksion G. (mas, ovqatdan zaharlanish) hamda birlamchi va ikkilamchi infeksion G. boʻladi. G. brutsellyoz, bezgak, zaxm va b. infeksion kasalliklar, shuningdek surunkali meʼda-ichak kasalliklarida kuzatiladi. Mishyak, zaharli zamburugʻlar, kampirchopon (geliotrop), sanoatda, qishloq xoʻjaligi va roʻzgʻorda ishlatiladigan zaharlar (dixlofos, xlorofos, karbofos, alkogol)dan zaharlanish ham G.ga sabab boʻlishi mumkin. Alkogolizmda G. ogʻir oʻtib, jigar irib ketishi (nekroz) mumkin. G. oʻtkir va surunkali boʻladi. Utkir G.da koʻz oqi va badan sargayadi, jigar kattalashadi, jigar sohasida ogʻirlik va ogʻriq paydo boʻladi, bemorning koʻngli aynib, qusadi, ishtahasi yoʻqoladi, ogʻzi taxir boʻladi. Baʼzan homiladorlik toksikozlarida ham oʻtkir G. roʻy beradi. Oʻtkir G. oʻz vaqtida davolanmasa, bemor parhez qilmasa, jigarning maxsus (parenximatoz) toʻqimasi biriktiruvchi toʻqima bilan almashinadi (qarang Jigar sirrozi). Oʻtkir G. baʼzan 2-3 oyga choʻzilib, surunkali G.ga aylanadi. Kasallikming boshlanish davrida bemorning ahvoli deyarli oʻzgarmaydi, hatto ishlayveradi, kasallik esa zoʻraya boradi. Bemorning koʻz oqi va badani sargʻayganda, temperaturasi normal boʻlsa ham, oʻringa yotqizib, vrach chaqirish kerak. G. zaharlanish oqibati boʻlsa, bemorni darhol kasalxonaga joylashtirish lozim. G. boʻlgan bemor yotishi, jigar sohasini issiq tutishi kerak. Bemor ovqatida oson hazm boʻladigan uglevod, oqsil va vitaminlar yetarli, yogʻ kam boʻlishi zarur. Koʻproq hoʻl meva, sabzavot sharbati, qand-shakar, murabbo, asal, oq non, shuningdek, yengil hazm boʻladigan ovqatlar — shirguruch, shovla, sut, qatiq, pishloq va tvorog buyuriladi (sutli ovqatlar va, ayniqsa, tvorogda jigar hujayralarini yemirilishdan saqdaydigan moddalar bor). Jigar funksiyasi kasallikdan keyin juda sekin asliga keladi. Surunkali G.ning oldini olish uchun bemor uzoq vaqt (baʼzan bir-ikki yilgacha) sabrtoqat bilan oilaviy vrach nazoratida davolanishi, maʼlum tartib (ovqatlanish va dam olish)ga rioya qilishi kerak.
Erkin Qosimov.
Darılıq
Darılıq (shuningdek, Darylyk va Darylykh) — Ozarbayjonning Jalilabad tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 134 kishi istiqomat qiladi.
Qizil ratusha
Qizil ratusha (nemischa: [ˈʁoːtəs ˈʁaːtˌhaʊs], Red City Hall) — Berlinning Rathausstraße hududida Aleksandrplatz yaqinidagi Mitte tumanida joylashgan shahar hokimiyati. Bu Berlin shtatini boshqaruvchi merining va hukumatining (Berlin Senati) uyidir. Belgilangan binoning nomi qizil klinker gʻishtli fasad dizaynidan kelib chiqqan.
Tarixi
Ratusha 1861-1869-yillarda Shimoliy Italiya Uygʻonish davri uslubida Hermann Fridrix Vaesemann tomonidan qurilgan. U Thornning Old Town Hall (hozirgi Toruń, Polsha) namunasida barpo etilgan, minora arxitekturasi esa Fransiyadagi Notr-Dam de Laon sobori minorasini eslatadi. Ratusha oʻrta asrlardan qolgan bir nechta alohida binolarni oʻrnida yaratilgan va hozir butun shahar blokini egallaydi.
Bino Ikkinchi Jahon urushida Ittifoqchilarning bombardimonidan jiddiy zarar koʻrgan va 1951-1956-yillardagi dastlabki rejalarga muvofiq qayta qurilgan. Bomba portlashdan omon qolgan va Parochialstrassedagi Feuersozietät munitsipal yongʻindan sugʻurtalashning bosh ofisi boʻlgan Neues Stadthaus 1948-yil sentyabrigacha Berlinning urushdan keyingi barcha sektorlari uchun vaqtinchalik shahar hokimiyati boʻlib xizmat qildi. Oʻsha vaqtdan keyin u faqat sovet sektoriga xizmat qilgan. Rekonstruksiya qilingan Ratusha binosida oʻsha paytda Sovet sektorida joylashgan boʻlib, Sharqiy Berlin, Ratusha Schöneberg esa Gʻarbiy Berlin shahar hokimiyatlari uchun maʼmuriy markaz rolini oʻynagan. Germaniya qayta birlashgandan soʻng, qayta birlashtirilgan Berlin maʼmuriyati 1991-yil 1-oktyabrda rasman Ratushaga koʻchib oʻtdi.
Yangi Ratusha metro stansiyasi qurilishi arafasida yaʼni, 2009-2011-yillar oraligʻida uning atrofida arxeologik qazishmalar olib borildi. Bu Berlinning oʻrta asrlar meriyasining kutilmagan darajada yaxshi saqlanib qolgan XIII asrga oid qoldiqlarini topishga imkon berdi. Binobarin, qoldiqlarni asrab-avaylash va ularni „arxeologik darcha“ sifatida ommaga taqdim etish uchun keng kirish darvozalaridan voz kechgan holda stansiya loyihasi butunlay qayta ko‘rib chiqildi. Texnik va moliyaviy sabablarga koʻra ushbu oynani qurish boʻyicha ishlar qoldirildi va ochilish vaqtida arxeologik qazishmalar jamoatchilikka koʻrinmaydigan qilib loyihalandi.
Shamdon
thumb|150x150px| Kumush shamdonlar Shamdon — sham qoʻyish uchun moʻljallangan taglik. Koʻp shoxli dekorativ shamdonlar chilchiroqlar deb ataladi.
Tarixi
Kundalik hayotda bronza yoki jezdan yasalgan shamdonlar XV asrdan boshlab paydo boʻladi. XVII-XVIII asrlarda qandillar burjuaziya uylarida chilchiroqdan koʻra koʻproq tarqaladi.
Xristianlik ibodatida turli xil shamdonlar keng qoʻllaniladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Geptod
Geptod (yun. hepta — yetti va elektrod), pentagrid — yetti elektrodli, yaʼni katod, anod va beshta toʻrli elektron lampa. Toʻrlaridan ikkitasi boshqaruvchi, ikkitasi ekranlovchi va bittasi himoyalovchi hisoblanadi. G. triod-geptod lampasi tarkibiga kiradi. G. supergeterodin radiopriyomniklarda yuqori chastota elektr tebranishlarni oʻzgartirish va siljitish uchun ishlatiladi.
Gepatologiya
Gepatologiya (yun. hepar — jigar va ...yaogiya) — gastroenterologiya fanining bir boʻlimi; jigar va oʻt yoʻllari kasalliklarining kelib chiqish sabablari, klinik kechishi, diagnostikasi hamda davolash va oldini olish usullarini oʻrganadi. Xususiy va umumiy G. farq qilinadi. G. jigarning tuzilishi va faoliyatini oʻrganish borasida elektron mikroskopiya, gistokimyo, ultratsentrifugalash, xromatografiya, radioizotop tekshirish, EHM va b. tadqiqotlarga asoslanadi. Tibbiyot texnikasining takomillashganligi (mas, punksion nina va zondlar, laparoskopiya, angiografiya oʻtkaziladigan apparatlar) G.ning jadal rivojlanishiga im kon berdi. Hoz. G. oldida turgan eng muhim muammolardan biri gepatit, virusli gepatit, gepatoz, jigar sirrozi kabi jiddiy kasalliklarning oldini olish va davolashga qaratilgan. G. oʻz amaliyotida jigarni punksiya qilish, radioizotop skanirlash, ultratovush tashhisi (UTT), immunologik, kompyuter tomografiya kabi tekshirish usullaridan foydalanadi.
GEPIDLAR(lot. Gepidae) — gotlartya qardosh boʻlgan german qabilalari guruhi. 2-asrda Skandinaviyadan Boltiq dengizining sharqiy sohiliga koʻchib oʻtishgan. 2-asrning oxirida gotlar ortidan jan.-sharqqa qarab siljishgan. 4-asrning oxirida gunnlarning qabilalar ittifoqiga kirgan. 6-asrning 2-yarmida langobardlar va avarlarnint birlashgan kuchlari tomonidan boʻysundirilgan. G.ning qolganlari 9-asrda venger elatining shakllanishida qatnashgan.
Gera (maʼnolari)
Gera:
Maria Goeppert-Mayer
right|200px|thumb|Maria Goeppert-Mayer Maria Goeppert-Mayer (1906.28.6, Katovitse, Polsha — 1972.20.2) — amerikalik nazariyotchi fizik. AKD1 milliy Fanlar akademiyasi aʼzosi. 1931-yildan AQSH da ishlagan. Ilmiy ishlari kvant mexanika, kristall panjaralar nazariyasi, statistik mexanika va yadro fizikasiga oid. Ikkilamchi beta-yemiriliiat oldindan aytib bergan va nazariyasini ishlab chiqqan (1935). Y. Yensendan mustaqil ravishda atom yadrosi elektron qobigʻi modelini yaratgan (1951). Nobel mukofoti laureati (1963, Y. Yensen bilan hamkorlikda).
Dələli
Dələli (shuningdek, Delali) — Ozarbayjonning Jalilabad tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 374 kishi istiqomat qiladi.
Anne Marit Godal
thumb| 2010-yil Anne Marit Godal (1972-yil 20-noyabrda tugʻilgan) — norvegiyalik ensiklopedist.
U Oslo universitetida siyosatshunoslik boʻyicha tahsil olgan hamda Norvegiya Mehnat partiyasida hamda Yevropa Ittifoqiga yo'q partiyalarida lavozimlarga ega boʻlgan. 2011-2016-yillarda Norske leksikon doʻkonlari (Buyuk Norvegiya entsiklopediyasi), Store medisinske leksikon (bogʻliq tibbiy ensiklopediya) hamda Norsk biografisk leksikon (biografik entsiklopediya) bosh muharriri boʻlgan. U muharrirlikni oʻz zimmasiga olganida, bu asarlar mablagʻsiz qolish xavfi ostida edi. Lekin bosh muharrir sifatida u uzoq muddatli omon qolish uchun universitetni moliyalashtirdi. 2018-yilda Godal sheʼrlar antologiyasini nashr etdi: „Namma oʻzgarishi kerak, tez orada, u keladi — 100 Norvegiya sheʼrlari jamiyat hamda kurash“ (Alt skal bli forandra snart. 100 norske dikt om fellesskap og kamp), birgalikda muharrir Leif Hoghaug.
Nilufar Shomurodova
Nilufar Oʻtkirovna Shomurodova (Nilufar Utkirovna Shomurodova; 1999-yil 7-iyul Oʻzbekistonning Navoiy viloyati, Navoiy shahrida toʻgʻiladi) — badiiy gimnastika boʻyicha o‘zbek sportchisi, xalqaro toifadagi O‘zbekiston sport ustasi, O‘zbekiston terma jamoasi sardori. 2021-yilda u badiiy gimnastika bo‘yicha ko‘pkurash, to‘p, halqa va to‘qmoqlar bilan mashq qilishda guruh mashqlari bo‘yicha Osiyo chempioni bo‘ldi. 2020-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi.
Sportdagi faoliyati
Nilufar 2019-yilda Pattayada (Tailand) badiiy gimnastika bo‘yicha o‘tkazilgan Osiyo chempionatida  O‘zbekiston terma jamoasi tarkibida beshta to‘p va halqa, to‘qmoq bilan mashq bajarishda ikkita oltin, ko‘pkurashda kumush medalni qo‘lga kiritdi.
2021-yilda Toshkent shahrida o‘tkazilgan badiiy gimnastika bo‘yicha Osiyo chempionatida guruh mashqlarida milliy terma jamoa bilan birga Shomurodova ko‘pkurashda (83,950 natija), to‘pda (44,100 natija), halqa va g‘altakda (natija 41,700) uchta oltin medalni olishga musharraf bo‘ldi.. Rossiyalik murabbiy Yekaterina Pirojkova boshchiligidagi badiiy gimnastika bo‘yicha Osiyo chempionatida O‘zbekiston terma jamoasining g‘alaba qozonishi Tokio (Yaponiya) shahrida bo‘lib o‘tadigan yozgi Olimpiya o‘yinlarida ishtirok etishiga imkon yaratadi. O‘sha yili Toshkent shahridagi badiiy gimnastika bo‘yicha Jahon kubogi bosqichida guruh mashqlarida ko‘pkurash va to‘p uloqtirish bo‘yicha terma jamoa tarkibida oltin, halqa va to‘qmoq bilan kumush medalga erishdi.
Melatonin
Melatonin o'simlik va hayvonlarda mavjud bo'lgan tabiiy mahsulotdir. U asosan hayvonlarda tunda miyadagi pineal bez tomonidan chiqariladigan gormon sifatida tanilgan va uzoq vaqt davomida uyqu-uyg'onish siklini nazorat qilish bilan bog'liq.
Umurtqali hayvonlarda melatonin sirkadiyalik ritmlarni sinxronlashtirishda, shu jumladan uyqu-uyg'onish vaqtini va qon bosimini tartibga solishda va mavsumiy ritmiklikni nazorat qilishda, shu jumladan ko'payish, semizlik, mo'rtlashish va qish uyqusida ishtirok etadi. Uning ko'p ta'siri melatonin retseptorlarini faollashtirish orqali, boshqalari esa antioksidant roli bilan bog'liq. O'simliklarda u oksidlovchi stressdan himoya qilish vazifasini bajaradi. U turli xil ovqatlarda ham mavjud.
Biologik funksiyalar
thumb|300px|Ko'zlarga quyosh nuri tushganda, epifizda melatonin ishlab chiqarilishi inhibe qilinadi va ishlab chiqarilgan gormonlar odamni hushyor ushlab turadi. Ko'zlarga yorug'lik tushmasa, pineal bezda melatonin ishlab chiqariladi va odam charchaydi.
Antioksidant
Melatonin birinchi marta kuchli antioksidant va erkin radikallarni tozalash vositasi sifatida 1993-yilda xabar qilingan. In vitroda melatonin kislorod radikallarini, shu jumladan OH•, O2−• va reaktiv azot turlarini NO• kabi toʻgʻridan-toʻgʻri tozalovchi vazifasini bajaradi. O'simliklarda melatonin har bir antioksidantning umumiy samaradorligini oshirish uchun boshqa antioksidantlar bilan ishlaydi. Melatonin E vitaminiga qaraganda ikki baravar faol ekanligi isbotlangan, u eng samarali lipofil antioksidant hisoblanadi. Melatonin retseptorlari orqali signal o'tkazish melatonin superoksid dismutaza, glutation peroksidaza, glutation reduktaza va katalaza kabi antioksidant fermentlarning ifodalanishiga yordam beradi.
Immun tizimi
Melatonin immunitet tizimi bilan o'zaro ta'sir qilishi ma'lum bo'lsa-da, bu o'zaro ta'sirlarning tafsilotlari aniq emas. Yallig'lanishga qarshi ta'sir eng dolzarb bo'lib tuyuladi. Kasallikni davolashda melatoninning samaradorligini baholash uchun bir nechta sinovlar o'tkazildi. Mavjud ma'lumotlarning aksariyati kichik, to'liq bo'lmagan sinovlarga asoslangan. Har qanday ijobiy immunologik ta'sir immunokompetent hujayralarda ifodalangan yuqori afinitetli retseptorlarga (MT1 va MT2) ta'sir qiluvchi melatoninning natijasi deb hisoblanadi. Preklinik tadqiqotlarda melatonin sitokin ishlab chiqarishni kuchaytirishi mumkin va bu orqali orttirilgan immunitet tanqisligiga qarshi kurashadi. Ba'zi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, melatonin yuqumli kasalliklarga, shu jumladan OIV va bakterial infektsiyalarga qarshi kurashda va saraton kasalligini davolashda foydali bo'lishi mumkin.
Og'irlikni tartibga solish
Melatoninning kilogramm ortishini boshqarishi mumkin bo'lgan mexanizm uning leptinga inhibitiv ta'siridir. Leptin inson organizmidagi energiya holatining uzoq muddatli ko'rsatkichi sifatida ishlaydi. Uyg'onish vaqtidan tashqarida leptin ta'sirini bostirish orqali melatonin leptin qarshiligini yumshatib, kunduzi leptin sezgirligini tiklashga yordam beradi.
Biosintez
thumb|Melatonin biosinteziga umumiy nuqtai
Hayvonlarda melatoninning biosintezi gidroksillanish, dekarboksillanish, atsetillanish va L-triptofan bilan boshlangan metillanish orqali sodir bo'ladi. L-triptofan xorizmatdan shikimat yo'lida ishlab chiqariladi yoki oqsil katabolizmidan olinadi. Birinchi L-triptofan 5-gidroksitriptofan hosil qilish uchun triptofan gidroksilaz tomonidan indol halqasida gidroksillanadi. Ushbu oraliq mahsulot (5-HTP) serotonin ishlab chiqarish uchun piridoksal fosfat va 5-gidroksitriptofan dekarboksilaza tomonidan dekarboksillanadi.
Mexanizm
thumb|Melatonin biosintezi mexanizmi.
L-triptofanni gidroksillash uchun kofaktor tetrahidrobiopterin (THB) birinchi navbatda kislorod va triptofan gidroksilazaning faol joyi temir bilan reaksiyaga kirishishi kerak. Ushbu mexanizm yaxshi tushunilmagan, ammo ikkita mexanizm taklif qilingan:
1. Bir elektronning THB dan O2 ga sekin oʻtishi THB radikali bilan rekombinatsiyalanib, 4a-peroksipterin hosil qilishi mumkin boʻlgan superoksid hosil qilishi mumkin. Keyin 4a-peroksipterin faol temir (II) bilan reaksiyaga kirishib, temir-peroksipterin oraliq mahsulotini hosil qilishi yoki kislorod atomini to'g'ridan-to'g'ri temirga o'tkazishi mumkin.
2. O2 birinchi navbatda faol joy temir (II) bilan reaksiyaga kirishib, temir (III) superoksidini ishlab chiqarishi mumkin, keyinchalik u THB bilan reaksiyaga kirishib, temir-peroksipterin oraliq mahsulotini hosil qilishi mumkin.
Temir-peroksipterin oraliq mahsulotidan olingan temir (IV) oksidi indol halqasining C5 pozitsiyasida karbokatiya hosil qilish uchun qo'sh bog' bilan tanlab hujumga uchraydi. Vodorodning 1,2 siljishi va keyin C5 dagi ikkita vodorod atomidan birining yo'qolishi 5-gidroksi-L-triptofanni berish uchun aromatiklikni tiklaydi.
N-asetilserotonin gidroksil holatida S-adenozil metionin (SAM) tomonidan metillanadi va S-adenozil homosistein (SAH) va melatonin hosil bo'ladi.
Tarixi
Melatonin birinchi bo'lib ba'zi amfibiyalar va sudraluvchilar teri rangini o'zgartirish mexanizmi bilan bog'liq holda topilgan. 1917-yildayoq Keri Pratt Makkord va Floyd P. Allen sigirlarning pineal bezlarini boqish ekstrakti qoramtir epidermal melanoforlarni qisqartirish orqali kurtak terisini oqartirishini aniqladilar.
In 1958, dermatology professor Aaron B. Lerner and colleagues at Yale University, in the hope that a substance from the pineal might be useful in treating skin diseases, isolated the hormone from bovine pineal gland extracts and named it melatonin. In the mid-70s Lynch et al. demonstrated that the production of melatonin exhibits a circadian rhythm in human pineal glands.
Boshqa jonzotlar
Umurtqali hayvonlarda melatonin qorong'uda, odatda tunda, miyaning markazida joylashgan, ammo qon-miya to'sig'idan tashqarida joylashgan kichik ichki sekretsiya bezi - pineal bez tomonidan ishlab chiqariladi. Yorug'lik/qorong'i ma'lumotlar melatonin signalidan ko'ra (bir paytlar taxmin qilinganidek) ko'zning to'r pardasining fotosensitiv ganglion hujayralaridan supraxiazmatik yadrolarga etib boradi. "Qorong'ulik gormoni" deb nomlanuvchi melatoninning oqshom chog'ida paydo bo'lishi tungi (tungi faol) hayvonlarning faolligini va kunduzgi hayvonlarning, shu jumladan odamlarning uxlashiga yordam beradi.
Kechasi melatonin leptin darajasini tartibga solib, uning darajasini pasaytiradi.
Ketasianlar melatonin sintezi uchun barcha genlarni, shuningdek, melatonin retseptorlari uchun genlarni yo'qotdilar. Bu ularning bir yarim sharik uyqu rejimi (bir vaqtning o'zida bitta miya yarim shari) bilan bog'liq deb taxmin qilinadi. Xuddi shunday tendentsiyalar sireniyaliklarda ham topilgan.
Plants
1987-yilda o'simliklarda aniqlanmagunga qadar, melatonin o'nlab yillar davomida asosan hayvonlarning neyrogormoni deb hisoblangan. 1970-yillarda qahva ekstraktida melatonin aniqlanganda, u ekstraksiya jarayonining yon mahsuloti ekanligiga ishonishgan. Biroq, keyinchalik, melatonin tekshirilgan barcha o'simliklarda topilgan. U o'simliklarning barcha turli qismlarida, jumladan, barglari, poyalari, ildizlari, mevalari va urug'larida turli nisbatlarda mavjud. Melatonin kontsentratsiyasi nafaqat o'simlik turlari, balki agrotexnik o'sish sharoitlariga qarab bir xil turdagi navlar orasida ham farqlanadi, pikogramlardan grammiga bir necha mikrogramgacha o'zgaradi. Qahva, choy, vino va pivo kabi mashhur ichimliklar hamda makkajo'xori, guruch, bug'doy, arpa va jo'xori kabi ekinlarda yuqori melatonin kontsentratsiyasi aniqlangan. Ba'zi keng tarqalgan oziq-ovqat va ichimliklar, jumladan, qahva va yong'oqda melatonin kontsentratsiyasi qondagi melatonin darajasini kunduzgi boshlang'ich qiymatlardan oshirish uchun etarli darajada yuqori ekanligi taxmin qilingan yoki o'lchangan.
Melatoninning o'simlik gormoni sifatidagi roli aniq aniqlanmagan bo'lsa-da, uning o'sish va fotosintez kabi jarayonlarda ishtirok etishi yaxshi tasdiqlangan. Ba'zi o'simlik turlarida melatonin darajasidagi endogen sirkadiyalik ritmlarning faqat cheklangan dalillari ko'rsatilgan va hayvonlarda ma'lum bo'lganlarga o'xshash membrana bilan bog'langan retseptorlari tasvirlanmagan. Aksincha, melatonin o'simliklarda o'sish regulyatori, shuningdek, ekologik stressdan himoya qiluvchi muhim rol o'ynaydi. U o'simliklarda biologik stresslarga, masalan, qo'ziqorin infektsiyasiga va haroratning haddan tashqari o'zgarishi, toksinlar, tuproq sho'rlanishining oshishi, qurg'oqchilik va boshqalar kabi biologik bo'lmagan stresslarga duchor bo'lganda sintezlanadi.
Gerbitsidlar keltirib chiqaradigan oksidlovchi stress in vivo jonli ravishda yuqori melatoninli transgenik guruchda yumshatilgan.
Zamburug'lar
Melatonin o'simlik-patogen tizimlarida Phytophthora infestansda stressga chidamlilikni kamaytirishi kuzatilgan.
Oziq-ovqat mahsulotlari
Tabiiy melatonin 0,17–13,46 ng/g gacha bo'lgan tort gilos, banan, olxo'ri, uzum, guruch, don, o'tlar, zaytun moyi , sharob va pivoda tabiiy ravishda uchraydi. Sut va gilos iste'mol qilish uyqu sifatini yaxshilashi mumkin. Qushlar guruch kabi melatoninga boy o'simlik ozuqalarini iste'mol qilganda, melatonin ularning miyasidagi melatonin retseptorlari bilan bog'lanadi. Odamlar banan, ananas va apelsin kabi melatoninga boy oziq-ovqatlarni iste'mol qilganda, qonda melatonin darajasi sezilarli darajada oshadi.
Alla grich pastasi
Alla grich pastasi (ital. Pasta alla gricia) — Latsio viloyati uchun xos boʻlgan va shuningdek, „amatrichanning oq spagettilari“ nomi ostida mashhur boʻlgan makaronlardan tayyorlanadigan Italiya taomi.
Tarix
Tarixchilar taomning birinchi retseptining paydo boʻlishini bizning davrimizning beshinchi asriga bogʻlaydilar. Turli manbalarga koʻra, uni pishirishni birinchi boʻlib boshlagan, shuningdek, uning nomi Grizon kantonidan kelib chiqqanligi va hatto yunon ildizlari haqidagi versiyalari ham mavjud.
Amatrichana va karbonara kabi Rim (va kengroq maʼnoda, Italiya) oshxonasining eng mashhur taomlari aynan alla grich pastasidan kelib chiqqan.
Tayyorlash
Spagetti tuzli suvda Al dente holatigacha qaynatiladi. Bu vaqt ichida guanchiale tasmalarga kesiladi (kamdan-kam hollarda — kubiklarga) va yon devorlari baland boʻlgan tovada yengil qovurish darajasigacha pishiriladi (bunda yogʻning katta qismi eriydi). Tovaga spagetti va (porsiyalarda) ular qaynatilgan oz miqdordagi suv qoʻshiladi. Emulsiya hosil qilish uchun hamma narsa doimiy tarzda aralashtirib turiladi, pishirish jarayonida qora murch va qirgʻichdan chiqarilgan pishloq qoʻshiladi.
Tortilayotganda, taomga qoʻshimcha ravishda qora murch va pishloq sepiladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Hakan Reçber
Faoliyati
2014-yilda Serbiyada oʻtkazilgan yoshlar turnirida u ishtirok etib, uchinchi oʻrinni egalladi. Keyingi yili u Germaniya ochiq chempionati, Belekdagi klublar oʻrtasidagi Yevropa chempionati gʻolibiga aylanib, ushbu toifadagi turnirlarda oʻynashni davom ettirdi, shuningdek, Bonndagi Prezident kubogida oltin medalni qoʻlga kiritdi.