BO‘G‘MA_(DIFTERIYA)
O g ‘iz halqum b o ‘g ‘m asi.
Ko'pincha bo'g'ma jarayoni og'izhalqumda joylashadi. Barcha bo'g'maning 90—95% ni halqum bo'g'masi tashkil etadi. Halqum bo'g'masining chegaralangan, tarqalgan va toksik shakllari farqlanadi. Og'iz-halqum bo'g'ma kasalligini chegaralangan shakli eng ko'p uchraydigan hisoblanadi. Chegaralangan shaklida fibrin qoplamalar faqatgina murtak bezlarida joylashadi va ulardan tashqariga chiqmaydi. Kasallik umumiy zaharlanish belgilari bilan boshlanadi. Tana harorati 38—39°C atrofida bir necha soatdan 2—3 kungacha saqlanib turadi va yengil intoksikatsiya simptomlarining paydo bo'lishi bilan boshlanadi. Bolalar umumiy holsizlik, bosh og'rig'i, yutingandagi biroz og'riqqa, ishtahaning pasayishiga, tana harorati oshishiga shikoyat qilishadi. Shifokor ko'rigida bolaning umumiy ahvoli kam o'zgargan, regionar limfa tugunlarining ikkala tomonda, kam hollarda bir tomonlama biroz kattalashishi kuzatiladi. Limfa tugunlar kam oriqli, harakatchan. Halqumning zararlanish xarakteriga qarab uning chegaralangan shakli uchta turga bo'linadi — kataral, orolsimon, pardali. Eng ko'p pardali (yalpi) shakli tipik hisoblanadi, bunda murtak bezlari shishgan va parda kulrang rangda, silliq, yaltiroq, chegarasi aniq bo'lib, butun bodomcha bezni qoplagan bo‘ladi. Parda bodomcha bez ustida joylashib, qiyin ko'chiriladi. Majburlab ko'chirilganda bodomcha bez to'qimasi qonaydi. Ko'chirilgan parda shpatel orasida ezilmaydi. Suvga solganda cho'kadi, pardali qarash esa ikkita buyum oynasi orasida ezilmaydi. Ko‘chirilgan pardani o'rnida yangi parda paydo boMadi va borgan sari qaliiilashadi (1, 2-rasmlar). Chegaralangan og‘iz halqum bo'g'masini orolsimon shaklida murtak bezlaridagi kulrang parda har xil kattalikda orolchalarga o'xshash joylashadi. Orolchali qarashlarning chekkalari notekis, bodomcha bez to'qimasi ustiga sudralib chiqayotgandek. Zaharlanish belgilari kam rivojlanadi yoki butunlay bo'lmaydi. Bo'g'maning bu shaklida tana harorati odatda subfebril. Bolaning umumiy ahvoli kam o'zgargan bo'ladi. Limfa tugunlari kamdan-kam kattalashadi. Kataral shakli halqum bo'g'masining noaniq shakllariga kiradi. Bu shaklda difteriya uchun xarakterli bo'lgan asosiy belgi — fibrinozli qarash bo'lmaydi. Bu turida tomoq biroz qizaradi, murtak bezlarining gipertrofiyasi va biroz shishganligi asosiy simptom hisoblanadi. Yutinganda tomoqda achishish yoki noqulaylik sezgisi bo'lishi mumkin. Zaharlanish belgilari bo'lmaydi. Tana harorati odatda ko'tarilmaydi. Bunday hollarda tashxis epidemiologik ma’lumotlar va toksigen tayoqchasini aniqlanganligiga asoslanib qo'yiladi. Chegaralangan halqum bo'g'masi tezda davolanmasa tarqalgan turiga o'tishi mumkin. Tarqalgan halqum bo'g'ma chegaralangan shakli nisbatan kam uchraydi (15—18%). Bu shaklida pardalar murtak bezlaridan tilgacha, yumshoq tanglayga va halqumning orqa devoriga ham tarqalishi mumkin. Kasallik belgilari cheklangan halqum bo'g'masiga o'xshash bo'ladi. Ayrim hollarda zaharlanish belgilari va to'qimalami shishi ko'proq rivojlanadi. Limfa tugunlari doimo kattalashgan va og'riqli bo'ladi. Kasallik o'tkir, tana haroratining ko'tarilishi bilan boshlanadi. Umumiy holsizlik, bosh og'rigi, uyquning buzilishi, ayrim hollarda qusish xarakterlidir. Bemor rangpar, holsiz, tomoqda og'riqqa shikoyat qiladi. Regionar limfa tugunlar yirik no'xat kattaligigacha kattalashgan, lekin bo'yin to'qimasining shishishi kuzatilmaydi. Toksik shakli. halqum bo'gemasining eng og'ir shakli. Kasallik birdaniga, keskin boshlanadi, kasallikning birinchi soatlaridan tana harorati 39.40‹C gacha ko'tariladi, bolalar rangpar, uyquchan, kuchli holsizlikka, bosh og'rig'iga va yutingandagi og'riqqa shikoyat qilishadi. Kasallikning birinchi soatlaridan tomoqda diffuz giperemiya va shish kuzatiladi. Bodomcha bezlarining keskin shishishi oqibatida ular birbiriga tegib qoladi. Yumshoq tanglay, ravoqlar va tilcha shishgan. Qarashlar boshida mayin to 'r yoki jelesimon parda shaklida bo'lib, yengil ko'chadi, lekin ularning o'rnida tezda yana paydo bo'ladi, qalinlashib, zichlashib, tarqalib boradi. Birinchi kunlari tomoqdagi qoplama o'rgimchak iniga o'xshash nozik, keyinchalik qalinlashib, parda hosil qiladi. Kasallikning 2.3 kuni parda qalin kir kulrang ko'rinishda, murtak bezlarni to'liq qoplaydi, ravoqlar, tilcha, yumshoq va qattiq tanglayga o'tib ketadi. Bu vaqtga kelib tomoq giperemiyasi kamayib ko'kimtir tusga kiradi, tomoqdagi shish maksimal darajaga etadi.B emorning lablari quruq, yorilib ketgan, og'zidan qo'lansa shirin hid keladi. Burun orqali nafas olish qiyinlashgan, xirillovchi, burundan burun atrofi terisini tafsirlantiruvchi ajralma ajraladi, ayrim hollarda burun to'sig'ida pardalar ko'rinadi. Ovoz bo'g'iq, nafas olish shovqinli, manqalanib gapiradi. Murtak bezlari shishgani uchun bir-biriga tegib, tomoq teshigi bekilib qoladi. Limfa tugunlar zararlanishi va bo'yin klechatkasi shishining paydo bo'lishi xos. Barcha bo'yin limfa tugunlari kattalashadi, ayrim hollarda tovuq tuxumiday keladigan katta konglomerat hosil qiladi. Palpasiyada ular elastik va og'riqli, shishgan to'qima ustidagi teri qoplamalari o'zgarmagan, bosganda og'riqsiz va o'zidan keyin chuqurcha qoldirmaydi. Bo'yin yumshoq to'qimalarining shishi borgan sari koepayib boradi (3, 4-rasmlar). Bo'yin klechatkasi shishining namoyon bo'lishi va tarqalganligiga qarab ajratiladi: