cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Birinchi xonim
Variantlar
Birinchi turmush oʻrtogʻi va birinchi sherigi, unvonning nodir oʻzgarishlari, siyosiy rahbarning turmush oʻrtogʻi har qanday jinsdan boʻlgan har qanday holatda ham ishlatilishi mumkin. Bu atama gender tengligi va gender betarafligini targʻib qilish uchun ishlatiladi.
Qoʻshma Shtatlarda rahbar oila birgalikda Qoʻshma Shtatlar prezidenti va uning turmush oʻrtogʻi birinchi er-xotin sifatida tanilgan va agar ularning farzandlari boʻlsa, ular odatda birinchi oila deb ataladi.
Ingliz tilida soʻzlashmaydigan mamlakatlarda foydalanish
Fransuz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlar birinchi xonimlar uchun birinchi xonim qayerdan boʻlishidan qatʼi nazar, première dame atamasini ishlatgan. 2017-yilda nashr etilgan bir maqolada birinchi janob uchun premer monsieur atamasi ishlatilgan. Ushbu maqola uchun, agar 2022-yilgi prezidentlik saylovlarida Marin Le Pen gʻalaba qozonsa, uning turmush oʻrtogʻi Lui Aliotning birinchi jentlmen boʻlish imkoniyatiga ega bo‘lgan bo‘lardi Emmanuel Makron o‘sha saylovda Le Penni mag‘lub etgan.
Ispan tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda primera dama atamasi birinchi xonimlar uchun ishlatiladi, qaysi mamlakatdan boʻlishidan qatʼi nazar bu unvon bilan ataladi. Primer cabalero atamasi birinchi janoblar uchun foydalaniladi.
Sinofon mamlakatlari birinchi xonimlar uchun atama sifatida 第一夫人 (dìyī fūrén) atamasini birinchi xonimning qayerdan ekanligini hisobga olmagan holda ishlatgan.
Xorvatiya
Supruga predsjednika republike (respublika prezidentining rafiqasi) yoki suprug predsjednice republike (respublika prezidentining eri) atamalari Xorvatiyada, prva dama (birinchi xonim) va prvi gospodin (birinchi janob) atamalari ko‘proq qo‘llaniladi. Chet el manbalari bundan mustasno, kamdan-kam qoʻllaniladi. Xorvatiya prezidentining hozirgi rafiqasi Sanya Musich-Milanovich.
Bosh vazirning rafiqasi vaqti-vaqti bilan, juda kamdan-kam hollarda, Xorvatiyaning „birinchi xonimi“ deb ham atalgan, ammo bosh vazirlarning turmush oʻrtoqlari koʻpincha quyi o‘rinni saqlab qolishgan va deyarli hech qachon jamoat ishlarida qatnashmaganlar, supruga predsjednika vlade (bosh vazirning rafiqasi) bunday maʼlumotnoma zarur boʻlgan hollarda qoʻllanilgan. Bosh vazirning hozirgi rafiqasi Ana Maslać Plenkovich.
Chex Respublikasi
První dáma atamasi Chexiya prezidentining rafiqasi uchun ishlatiladi.
Hozirgi birinchi xonim — Ivana Zemanova.
První dáma atamasi boshqa mamlakatlarning birinchi xonimlari uchun ham qoʻllaniladi.
Polsha
Pierwsza dama atamasi (soʻzma-soʻz maʼnosi: „birinchi xonim“) Polshaning amaldagi prezidentining rafiqasi uchun qoʻllaniladi. Pani prezydentowa (prezident xonimi) unvoni ham odatda, norasmiy boʻlsa ham, ishlatiladi.
Rossiya
Xorijiy matbuotda Rossiya prezidentining rafiqasi birinchi xonim sifatida tilga olingan. Bu atama xorijiy matbuotda ham Aleksey Navalniyning rafiqasi Yuliya Navalnayaga nisbatan ishlatilgan.
Rossiyaning birinchi xonimlari tarixiy sabablarga koʻra gʻarbiy hamkasblariga qaraganda kamroq koʻrinishadi va siyosiy faoliyat bilan shugʻullanmaydilar.
Master the GRE
„Master the GRE“ („GREni oʻzlashtiring“) — GRE testiga tayyorlanish boʻyicha „Peterson's“ nashriyoti tomonidan chop etiladigan qoʻllanma. Ilk bor 1990-yil chop etilgan. 1991-, 1994-, 1995-, 1997-, 1998-, 1999-, 2000-, 2001-, 2002-, 2003-, 2004-, 2005-, 2006-, 2007-, 2008-, 2009-, 2010-, 2011-, 2012-, 2013-, 2014-, 2015- hamda 2017-yillarda qayta nashr qilingan.
Birinchi xonim
Sovet Ittifoqi
Qayd etilishicha, sovet rahbarlari odatda o‘z xotinlari va oilalarini eʼtibordan chetda qoldirishni afzal ko‘rgan, shuning uchun „ko‘rinmas birinchi xonimlar“ paydo bo‘lgan. Natijada, postsovet mamlakatlarida past darajadagi birinchi xonimlar keng tarqalgan boʻlib qolmoqda, chunki bu davlatlar rahbarlari Sovet davrida oʻsib ulgʻaygan.
Master the GRE
Asarning turli nashrlariga turli shaxslar mualliflik qilgan. U olti boʻlimga boʻlingan boʻlib, ularda test haqida umumiy maʼlumot, bir diagnostik hamda uch mashq testi va testning „Analitik yozish“ (Analytical Writing), „Yozma fikrlash“ (Verbal Reasoning), „Matematik fikrlash“ (Quantitative Reasoning) boʻlimlari haqida maʼlumot berilgan.
Birinchi xonim
Sovet Ittifoqi
Mixail Gorbachyovning rafiqasi Raisa Gorbachevni Sovet Ittifoqining birinchi xonimi deb atashgan.
Metodi uluchsheniya zreniya
„Metodы uluchsheniya zreniya“ (Методы улучшения зрения) („Koʻrishni yaxshilash metodlari“) — Yuliya Savelyeva qalamiga mansub salomatlik boʻyicha kitob. 2005-yil Moskva shahrida „Ripol klassik“ nashriyoti tomonidan chop etilgan. Asarda koʻrish qobiliyatini yashilash boʻyicha masalahatlar berilgan.
Birinchi xonim
Ukraina
Mamlakat prezidentining rafiqasi mamlakat hukumati tomonidan pershaledi (persha ledi) deb ataladi. „Birinchi xonim“ atamasi hukumat tomonidan ingliz tilidagi yangiliklarda ham qoʻllanilgan.
Metodi uluchsheniya zreniya
Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: G. Chub – muharrir, P. Lyubarova – rassom, A. Semenova – kompyuter vyorstkasi, Ye. Krilova – texnik muharrir, I. Chelibanova – musahhih. Kitob adadi – 25 000 nusxa.
Birinchi xonim
Ukraina
Marina Poroshenko va Olena Zelenska kabi baʼzi birinchi xonimlar ijtimoiy faollikda rol oʻynagan boʻlsa-da, Lyudmila Yanukovich kabi boshqa birinchi xonimlar kamdan-kam hollarda jamoat rollarida qatnashgan.
Natsistlar Germaniyasi
Natsistlar Germaniyasida „birinchi xonim“ rasmiy unvoni yoʻq edi. Biroq, norasmiy ravishda, Adolf Gitlerning rafiqasi Eva Braun va Herman Goringning rafiqasi Emmi Goring oʻrtasida shiddatli raqobat bor edi, ularning ikkalasi ham shunday deb hisoblanishga intilgan edi.
Armaniston
Armaniston prezidentining rafiqasi „ayarli“ (Hayastani Arrajin tikin) deb atalgan. „Birinchi xonim“ atamasi ham ishlatilgan. Biroq, amaldagi prezidentning turmush oʻrtogʻi faqat Armanistonning „հանրապետության նախագահի տիկին“ (hanrapetutʼyan nakhagahi tikin), yoki „Armaniston prezidentining rafiqasi“ deb nomlanadi.
Ozarbayjon
Ozarbayjonning amaldagi prezidentining rafiqasi uchun birinci xonim atamasini ishlatiladi.
Hindiston
Pratam mahila atamasi Hindistonda kamroq qoʻllaniladi. Bu atama baʼzan gazetalarda Hindiston prezidentining xotiniga murojaat qilish uchun ishlatilishi mumkin; ammo, umumiy foydalanishda keng tarqalgan atama „prezidentning xotini“ yoki koʻproq norasmiy ravishda prezidentning xotini/turmush oʻrtogʻi/eri nomlari mavjud. „Birinchi xonim“ atamasi bosh vazirning rafiqasiga nisbatan ishlatilmaydi. Buning oʻrniga „birinchi turmush oʻrtoq“ atamasi Hindiston Bosh vazirining turmush oʻrtogʻi uchun ishlatiladi.
Indoneziya
Ibu negara (davlat xonimi/onasi) atamasi Indoneziya prezidentining rafiqasi uchun ishlatiladi. Bu atamani boshqa mamlakatlarning birinchi xonimlari uchun ham foydalanish mumkin.
The Next Great Globalization
„The Next Great Globalization“ („Navbatdagi buyuk globalizatsiya“), toʻliq nomi „The Next Great Globalization: How Disadvantaged Nations Can Harness Their Financial Systems to Get Rich“ („Navbatdagi buyuk globalizatsiya: Yoʻqsil mamlakatlar boyish uchun oʻz moliyaviy tuzumlaridan qanday foydalanishlari mumkin“) — amerikalik iqtisodchi Frederic S. Mishkin qalamiga mansub iqtisod boʻyicha kitob. Ilk bor 2006-yil Princeton shahrida Princeton universiteti nashriyoti tomonidan chop etilgan. 2008-yil qayta nashr qilingan.
Birinchi xonim
Yaponiya
Yaponiyada „Naikaku Souri Daijin Fujin“ atamasi (内閣総理大臣夫人, soʻzma-soʻz „Vazirlar Mahkamasining keng qamrovli maʼmuriyati vazirining rafiqasi“) Yaponiya bosh vazirining rafiqasi uchun ishlatiladigan unvondir.
The Next Great Globalization
Asarda muallif globalizatsiyaning ijobiy jihatlari hamda rivojlanmagan davlatlar boyish uchun xalqaro moliyaviy tizimdan qanday foydalanishi mumkinligi haqida soʻz yuritiladi. Xususan, kitobda xorijiy kapital hamda moliyaviy liberalizatsiyaning yaxshi tomonlari koʻrib chiqilgan. Asarda yozilishicha, samarali boshqarilgan moliyaviy globalizatsiya 19- hamda 20-asrlarda savdo va maʼlumot globalizatsiyasi keltirib chiqargan ijobiy oʻzgarishlarga mutanosib rivojlanishga turtki boʻlishi mumkin.
Birinchi xonim
Pokiston
Pokistonda خاتون اول (khatoon-e-avval deb oʻqiladi) atamasi odatda Muhammadning rafiqasi Xadicha Bint Al-Xuvaylid uchun ishlatiladi. Bu Pokiston bosh vazirining rafiqasi uchun ham ishlatilgan. Unvonni Pokiston prezidentining rafiqasi uchun ham ishlatsa boʻladi.
Filippin
Filippin prezidentining turmush oʻrtogʻi birinchi turmush oʻrtoq (Filippin: unang kabiyák) degan gender-neytral unvonga ega va boshqa vazifalar qatorida Malacañan saroyida mezbonlik qiladi. Sarlavha jinssizdir, chunki koʻpgina Filippin tillarida grammatik jins yoʻq va har ikkala jinsdagi prezidentlik turmush oʻrtoqlari boʻlgan.
Rasmiy turmush oʻrtogʻi ayol boʻlsa, u „birinchi xonim“ (unang ginang) sifatida tanilgan; unvon, shuningdek, beva qolgan prezidentning bu lavozimda xizmat qilayotgan bevosita ayoliga nisbatan qoʻllanilgan. Tarixda faqat bitta birinchi jentlmen (unang ginoó) boʻlgan: Xose Migel Arroyo, 14-prezident Gloria Macapagal Arroyoning turmush oʻrtogʻi, lekin u kishiga „janoblari“ unvoni berilgan.
Janubiy Koreya
Prezidentning rafiqasi yeong-bu-in (eong-bu-in) deb ataladi.
Turmush oʻrtogʻi boʻlmaganda nomdan foydalanish
Baʼzi hollarda, unvon turmush oʻrtogʻi boʻlmagan kishiga beriladi.
Avstraliya
2010-yil 24-iyun kuni Julia Gillard Avstraliyaning birinchi ayol bosh vaziri etib tayinlangan rahbariyatning taralishidan so‘ng, baʼzi ommaviy axborot vositalari uning sevgilisi Tim Metisonni „birinchi kishi“ deb atashgan. Avstraliya hukumati Matisonni Gillardning sherigi deb atagan va uni bosh vazirning turmush oʻrtogʻi sifatida ham tan olgan.
Boliviya
Boliviyaning sobiq prezidenti Evo Morales turmush qurmagan, shuning uchun uning prezidentligi davrida uning singlisi Ester Morales birinchi xonim rolini bajargan.
Chili
Gabriel Borikning rafiqasi boʻlsa-da sevgilisi Irina Karamanos birinchi xonim unvonini (Karamanos va Borikning bu lavozimdagi kishi mavjudligi, uni egallash uchun qarshiligiga qaramay) qabul qildi. Karamanosning aytishicha, bu rolni oʻz zimmasiga olish „zamonga moslashishni“ oʻz ichiga oladi.
Irlandiya
Berti Ahernning Taoiseachlik muddatining birinchi yarmida u rafiqasi Miriamdan ajralgan va birinchi xonim rolini oʻsha paytdagi sevgilisi Seliya Larkin egallagan.
Koreya Respublikasi (Janubiy Koreya)
Pak Chung Xi prezident bo‘lgan so‘nggi besh yil davomida uning qizi Pak Kin Xe onasi Yuk Yon Suning o‘limidan so‘ng birinchi xonim sifatida ishlagan. Baʼzi zamonaviy manbalarda u Janubiy Koreyaning amalda birinchi xonimi sifatida qabul qilingan.
Peru
Keyko Fuximori 19 yoshida otasi Alberto Fuximori va onasi Syusana Xiguchi bilan ajrashganidan keyin birinchi xonim vazifasini oʻz zimmasiga olgan.
Qoʻshma Shtatlar
Tomas Jefferson prezident lavozimiga kirishganida turmush oʻrtogʻi vafot etgan edi va uning qizi Marta Jefferson Rendolf baʼzida prezident uyining xonimi boʻlib ishlagan. Bu birinchi xonimlar milliy tarixiy sayti tomonidan eʼtirof etilgan. Oq uy veb-sayti uning onasi Marta Jeffersonni ham birinchi xonim sifatida tan olgan. Dolley Medison ham baʼzida yordamchi va Jeffersonning kuzatuvchisi boʻlib xizmat qilgan boʻlsa-da, u Jeffersondan keyin erining prezidentligi orqali turmush oʻrtogʻi birinchi xonim sifatida tan olingan.
Endryu Jeksonning rafiqasi Reychel Jekson Jekson prezidentligidan oldin vafot etgan. Jeksonning jiyani Emili Donelson vafotigacha birinchi xonim vazifasini bajargan, Jeksonning kelini Sara Jekson esa Jekson prezidentligining soʻnggi oylarida Oq uyni boshqargan. Oq uy veb-sayti Jeksonning xotinini birinchi xonim sifatida tan olganiga qaramay, ikkalasi ham Birinchi xonimlar milliy tarixiy sayti tomonidan birinchi xonimlar sifatida tan olingan.
Jeyms Byukenan umr boʻyi boʻydoq boʻlgan. Uning lavozimida boʻlgan vaqtida uning jiyani Harriet Leyn „uy bekasi“ boʻlib ishlagan. U amakisining lavozimida boʻlgan davrida zamonaviy birinchi xonim sifatida ishlagan deb tan olingan va Oq uy veb-saytida boshqa birinchi xonimlari qatoriga kiritilgan.
Kolorado
2018-yilda gubernator etib saylangan Jared Polis gey boʻlgan va uning jinsiy sherigi Marlon Reis bilan uzoq muddatli munosabatda boʻlgan. Reis saylangan qshomdagi nutqida Polis tomonidan „birinchi odam“ deb atalgan va Polis kampaniyasi aʼzolari Reis „birinchi jentlmen“ unvonini olishini aytishgan. Juftlik keyinchalik 2021-yilda turmush qurishgan.
Kolorado gubernatorlarining turmush qurmagan hamkorlarining hammasi ham birinchi xonim yoki birinchi jentlmen deb atalmaydi, chunki Robin Pringl The Denver Post tomonidan turmush qurishdan oldin Jon Xikkenluperning qiz doʻsti deb atalgan.
Puerto-Riko
Gubernator Sila Mariya Calderon Puerto-Rikoning birinchi ayol gubernatori lavozimini egallaganidan soʻng, oʻzining ikki qizi Sila Mariya Gonsales Calderon va Mariya Elena Gonsales Calderonni birinchi xonimlar lavozimiga tayinladi.
Siyosiy boʻlmagan maqsadlarda foydalanish
Qoʻshma Shtatlarda „birinchi xonim“ unvonini siyosiy boʻlmagan sohalarda oʻzini beqiyos isteʼdodli yoki oʻziga xos nomdor ekanligini isbotlagan ayollarga mehr-muhabbat atamasi sifatida berish odatiy holga aylangan. Bu ibora koʻpincha, lekin har doim ham emas, koʻrib chiqilayotgan shaxs shunga oʻxshash sohadagi taniqli erkakning (yoki erkaklarning) xotini yoki „ayol ekvivalenti“ boʻlsa ishlatiladi. Masalan, bu atama koʻngilochar sohada „televideniening birinchi xonimi“ (Lyusil Ball), „qoʻshiqning birinchi xonimi“ (Ella Fitsjerald), „kantri musiqasining birinchi xonimi“ (Tammy Wynette) ni ifodalash uchun qoʻllanilgan. Loretta Lynn ham unvon bilan tanilgan boʻlsa-da, „Yulduzli trekning birinchi xonimi“ (aktyor/prodyuser Majel Barrett), „Amerika qalbining birinchi xonimi“ (Areta Franklin), "Grandning birinchi xonimi „Ole Opri“(Loretta Lin), „Amerika kinosining birinchi xonimi“ (Lilian Gish) va „Amerika sahnasining birinchi xonimi“ (Helen Hayes).
Bu atama baʼzi hollarda kollej va universitet prezidentlarining xotinlariga nisbatan ham ishlatilgan.
„Birinchi xonim“ atamasi, shuningdek, maʼlum bir hududda eng yuqori ijtimoiy mavqega ega boʻlgan ayolni bildirish uchun ishlatiladi, bu maʼnoda Afrikada ayniqsa mashhur boʻlib, u yerda baʼzi bir boshliqlik ierarxiyasidagi eng taniqli zodagon ayol hisoblanadi. Yoruba xalqi koʻpincha nom bilan ataladi.
Mario Draghi
Mario Draghi  — Italiya iqtisodchisi, mamlakat bosh vaziri (2019-2022). Yevropa Markaziy Banki prezidenti (2011-2019).
Italiyada akademik iqtisodchi sifatida uzoq muddatli faoliyatidan soʻng, Dragi 1980-yillar davomida Vashingtonda Jahon bankida ishladi va 1991-yilda Italiya Gʻaznachiligining Bosh direktori boʻlish uchun Rimga qaytib keldi. Oʻn yildan soʻng bu lavozimni tark etib, Goldman Sachsga ishga kirdi va 2006-yilda Italiya banki raisi etib tayinlangunga qadar ishladi. Uning faoliyati 2008-yilgi Buyuk turgʻunlik davriga toʻgʻri keldi va shu davrda Moliyaviy barqarorlik forumi oʻrnini bosgan global standart oʻrnatuvchi Moliyaviy barqarorlik kengashining birinchi raisi etib saylandi.
2011-yilda Yevropa Kengashi tomonidan bank prezidenti lavozimiga tayinlanganidan keyin barcha lavozimlarni tark etdi. Yevrozona inqirozi paytida institutga rahbarlik qilgan va yevroning barbod boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik uchun „nima kerak boʻlsa ham“ qilishga tayyorligini aytgani bilan mashhur boʻlgan. 2014-yilda Dragi Forbes tomonidan dunyodagi eng kuchli sakkizinchi shaxs sifatida qayd etilgan. 2015-yilda Fortune jurnali uni dunyodagi „ikkinchi eng buyuk lider“ deb eʼlon qildi. "Time 100" roʻyxatida uch marta roʻyxatga kiritilgan yagona italiyalik hisoblanadi. 2019-yilda Paul Krugman uni „zamonaviy davrning eng buyuk bankiri“ deb taʼriflagan. Oʻzining pul-kredit siyosati tufayli Yevropadagi qarz inqirozi davrida „yevroning qutqaruvchisi“ deb hisoblanadi. Baʼzi ommaviy axborot vositalari tomonidan Super Mario laqabini oldi, bu taxallus bank prezidenti boʻlgan davrida mashhur boʻlgan, koʻplab manbalar uni Yevrozona inqiroziga qarshi kurashda muhim rol oʻynagan deb hisoblashgan.
Dragining ECB prezidenti sifatidagi muddati 2019-yilda tugagach, dastlab shaxsiy hayotga qaytdi. 2021-yil 3-fevralda, Italiyada COVID-19 pandemiyasi davrida Dragi prezident Sergio Mattarella tomonidan Juzeppe Konte isteʼfoga chiqqanidan soʻng milliy birlik hukumatini (Dragi Vazirlar Mahkamasi) tuzishga taklif qildi. Liga (Lega), Besh yulduz harakati (M5S), Demokratik partiya (PD) va Forza Italia (FI) kabi partiyalar bilan muvaffaqiyatli muzokaralardan soʻng, Dragi 11-fevralda Bosh vazir sifatida qasamyod qildi. Dragi bosh vazirlik davrida Italiyada oʻtkazilgan ijtimoiy soʻrovlarda yuqori baholangan. Birinchi yil oxirida Politico Europe uni Yevropadagi eng qudratli shaxs deb eʼtirof etdi va The Economist jurnali Italiyani „Yil mamlakati“ deb eʼlon qildi va Dragining yetakchiligini uning misolida markaziy deb taʼkidladi.
2022-yil 14-iyulda M5S energiya inqirozini bartaraf etish uchun iqtisodiy rag‘batlantirish to‘g‘risidagi farmon yuzasidan Dragi koalitsion hukumatini qo‘llab-quvvatlashni bekor qildi. Oʻsha kuni, asosan, ishonch ovozini qoʻlga kiritganiga qaramay, Dragi bosh vazirlikdan isteʼfoga chiqishini eʼlon qildi. Bu prezident Mattarella tomonidan rad etildi. 21-iyul kuni Draghi M5S, Lega va FI ning olib qo‘yilgani sababli ishonch ovozi mutlaq ko‘pchilik ovoz bilan o‘tmagani uchun ikkinchi marta isteʼfoga chiqdi. Oʻsha kuni prezident Mattarella isteʼfoni qabul qildi va Dragi vaqtinchalik bosh vazir lavozimida qoldi. Uning oʻrnini 2022-yil 22-oktyabrda Giorgia Meloni egalladi.
Oshskiye sobitiya: Na materialax KGB
„Oshskiye sobitiya“ (Ош коогалаңы, Ошские события) („Oʻsh voqeasi“), toʻliq nomi „Oshskiye sobitiya: Na materialax KGB“ (Ош коогалаңы: КГБ нын маалыматтары боюнча, Ошские события: На материалах КГБ) („Oʻsh voqeasi: MXQ maʼlumotlari boʻyicha“) — Talant Razaqov qalamiga mansub Oʻsh voqeasi haqidagi kitob. 1993-yil Bishkek shahrida „Renessans“ nashriyoti tomonidan chop etilgan.
Asar matni ham qirgʻiz, ham rus tilida yozilgan. Muallif shaxsiy kuzatuvlari, guvohlar hikoyalari, mavjud faktlar hamda Qirgʻiziston Milliy xavfsizlik qoʻmitasi maʼlumotlariga tayanib, 1990-yil asosan Oʻsh va Oʻzgan shaharlarida qirgʻizlar bilan oʻzbeklar oʻrtasida boʻlib oʻtgan toʻqnashuvlarni tahlil qilgan. Kitob oxirida hodisa bilan bogʻliq hujjatlar ilova qilingan.
Asarni nashrga tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: T. Iyazaliyev – muharrir, K. Seytaliyev – rasmlar muharriri, G. Gulya – texnik muharrir. Kitob adadi – 30 000 nusxa.
Jordan Weal
Jamoalardagi faoliyati
Weal 2005-yillarda Quebec xalqaro Pee-Wee xokkey turnirlarida Shimoliy Vancouverning kichik xokkey jamoasida oʻynagan.
2011-yil 18-aprelda Kings jamoasi Weal bilan uch yillik boshlang‘ich darajadagi shartnoma imzoladi. Weal keyinchalik Amerika xokkey ligasi filiali, Manchester Monarchs jamoasi bilan birga, 2015-yilda Calder kubogini qoʻlga kiritgan. Musobaqa davomida u 10 gol va 12 golli uzatma bilan pley-offning eng qimmat oʻyinchisi boʻlgan.
Weal 2015—2016-yilgi mavsumning o‘rtalarida, Vincent Lecavalier va Luke Schenn evaziga Philadelphia Flyers jamoasiga transfer qilingan.
2020—2021-yilgi mavsumni toʻliq oʻtkazgandan soʻng, u Canadiensning eng yaxshi oʻyinchisi Laval Rocket bilan Rossiyadagi Ak Bars Kazan jamoasiga qoʻshilish uchun ixtiyoriy ikki yillik shartnoma imzolashni tanlagan.
2021—22-yilgi mavsumdan so‘ng Ak Barsda samarali faoliyat olib borgan Weal 2022-yil 1-iyulda NHLning sobiq hujumchisi Stanislav Galiev evaziga KHL klubi Dinamo klubiga transfer qilingan.
Xalqaro oʻyinlari
2022-yil yanvar oyida Weal 2022-yilgi Qishki Olimpiya oʻyinlarida Canada jamoasida oʻynash uchun tanlangan.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksi (ing. Human Development Index) — davlatlarning iqtisodiy va siyosiy oʼsish inson kapitalining (uzoq umr, taʼlim, farovon hayot koʼrsatkichlari orqali) rivojlanishiga taʼsirini hamda jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish darajasini tahlil qiladi.
Inson kamoloti indeksining maksimal qiymati — 1, minimal qiymati — 0 ga teng.
Inson kamoloti indeksi quyidagi 3 ta koʼrsatkich orqali hisoblanadi:
1. Umr koʼrish davomiyligi indeksi;
2. Taʼlim indeksi;
3. Aholi jon boshiga YaMD (xarid qobiliyati pariteti hisobida AQSh dollarida) indeksi.
Mazkur 3 ta mezonlar boʼyicha yakuniy indeks koʼrsatkichini aniqlash uchun dastavval har bir mezonning indeksi hisoblab chiqilishi kerak. Koʼrsatkichlarni 0 dan 1 (3 ta oʼnlik aniqlik bilan oʼlchanadigan maʼlumot) gacha boʼlgan miqdorini indekslarga aylantirish uchun mezonlarning eng kam va eng koʼp miqdorlarini oʼrnatish talab qilinadi. Yakuniy indeks koʼrsatkichini hisoblab chiqish uchun oʼrtacha geometrik miqdorlar usulidan foydalaniladi va shuning uchun eng koʼp miqdor har qanday ikki mamlakat yoki vaqt davrlari oʼrtasidagi taqqoslashga (foizlarda) taʼsir koʼrsatmaydi.
Tarixi
Inson kamoloti indeksi Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi tomonidan yuritiladi hamda har yilning oxirida hisobot yilidan oldingi yilning yakunlari boʼyicha hisoblab chiqariladi. Indeks 1990 yilda pokistonlik Mahbub ul-Haq boshchiligidagi bir guruh iqtisodchilar tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, uning konseptual asosi Amartya Sen tomonidan yaratilgan.
BMT Taraqqiyot Dasturining Inson kamoloti indeksi boʻyicha hisobot boʻlimi indeksni UNESCO, World Bank, UNICEF, ILO, WHO kabi xalqaro tashkilotlarning maʼlumotlari asosida shakllantiradi hamda davlatlarning koʻrsatkichiga qarab ularni toʻrt guruhlarga ajratadi:
2010 yilda inson kamoloti indeksini oʻlchaydigan koʻrsatkichlar turkumi kengaytirildi va indeksning oʻzi ham sezilarli oʻzgarishlarga duch keldi. Mamlakatning oʻrtacha statistik maʼlumotlariga asoslangan va ichki tengsizliklarni hisobga olmaydigan yigʻma koʻrsatkich boʻlgan joriy Inson kamoloti indeksiga qoʻshimcha ravishda uchta yangi indikator kiritildi: Ijtimoiy-iqtisodiy tengsizlikni hisobga olgan holda moslashtirilgan Inson kamoloti tengsizlik indeksi, Gender tengsizligi indeksi va Koʻp oʻlchovli qashshoqlik indeksi.
Hisoblash metodologiyasi
Inson kamoloti indeksi qiymati 0 dan 1 gacha boʼlgan diapozonda boʼlib, uchta asosiy koʼrsatkich (x) asosida hisoblanadi.
Koʼrsatkichlarni 0<x<1 koʼrinishga keltirish uchun quyidagi formuladan foydalaniladi:
bu yerda va  mos ravishda mamlakatdagi koʼrsatkichlarning minimal va maksimal qiymatlaridir.
Indekslar quyidagi formulalar orqali aniqlanadi:
1. Umr koʼrish davomiyligi indeksi (LEI) =
barcha yoshdagi aholining oʼlim koʼrsatkichlari koʼrib chiqilayotgan yil bilan bir xil boʼladi, deb taxmin qilish mumkin boʼlgan kelajakda oʼrtacha umr koʼrish davomiyligi qiymati
2. Taʼlim indeksi (EI) =
mamlakat aholisi uchun taʼlim olish imkoniyatlarini va ularni joriy etilganlik holati tahlilini amalga oshiradi
3. Daromad indeksi (II) =
aholi daromadlarining qiyosiy darajasini tahlil qiladi
Inson kamoloti indeksi yuqoridagi uchta koʼrsatkichning oʼrtacha arifmetik qiymatidir:
bu yerda:
LE (Life expectancy) – oʼrtacha umr koʼrish davomiyligi (UNDESA maʼlumotlari asosida shakllantiriladi);
MYS (Mean years of schooling) – oʼrtacha taʼlim davomiyligi (UNESCO maʼlumotlari asosida shakllantiriladi);
EYS (Expected years of schooling) – kutilayotgan taʼlim davomiyligi (UNESCO maʼlumotlari asosida shakllantiriladi);
GNIpc (Gross National Income per capita) – Yalpi milliy daromad (YaMD) ning aholi jon boshiga nisbati, xarid qobiliyati pariteti boʼyicha АQSh dollarida (World Bank, International Monetary Fund, United Nations Statistics Division maʼlumotlari asosida shakllantiriladi);
Indeks koʼrsatkichi yuqorida keltirilgan formulalar asosida hisoblab chiqilgandan soʼng, mamlakatlarning reyting koʼrsatkichlari tuziladi hamda reytingga koʼra mamlakatlarning inson rivojlanishining 4 darajasiga koʼra mamlakatlar quyidagi guruhlarga ajratiladi:
Inson kamoloti indeksi hisoboti (2019 - yil )
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi tomonidan 2020 yilgi Inson taraqqiyoti hisoboti 2020-yil 15-dekabrda eʼlon qilingan boʻlib, u 2019-yilda toʻplangan maʼlumotlar asosida inson taraqqiyoti indeksi qiymatlarini hisoblab chiqadi. Jadvalda inson kamoloti yuqori boʻlgan mamlakatlar va hududlar koʻrsatilgan:
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2019 (2020): undefined
Start-up Nation
„Start-up Nation“ („Startap xalq“), toʻliq nomi „Start-up Nation: The Story of Israel's Economic Miracle“ („Startap xalq: Isroilning iqtisodiy moʻjizasi hikoyasi“) — amerikalik iqtisodchilar Dan Senor hamda Paul Singer qalamiga mansub Isroil iqtisodi boʻyicha kitob. Ilk bor 2009-yil New York shahrida „Twelve“ nashriyoti tomonidan chop etilgan.
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
thumb|261x261px|Yashil-Qatnashayotgan mamlakatlar. Sariq-Qatnashishdan voz kechgan mamlakatlar. Qizil-finalga oʻtmagan mamlakatlar
Start-up Nation
Asarda mualliflar Isroil iqtisodida topqirlik va innovatsiyaning tutgan oʻrni haqida hikoya qiladi. Xususan, ular nima uchun 60 yillik tarixgagina ega boʻlgan, tabiiy boyliklari boʻlmagan hamda asos solinganidan beri dushmanlar qurshovida qolib kelayotgan Isroilda Yaponiya, Hindiston, Janubiy Koreya, Kanada hamda Buyuk Britaniya kabi yirik va tinch mamlakatlardan ham koʻp startap shirkatga asos solinishini tushuntirib berishga urinadilar. Kitob „The New York Times“ hamda „The Wall Street Journal“ gazetalari bestsellerlari roʻyxatiga kirgan.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2018 (2019):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017 (ingl. Eurovision Song Contest 2017, fr. Concours Eurovision de la chanson 2017, ukr. Пісенний конкурс Євробачення 2017) - 62-chi Evrovision qoʻshiq tanlovi. Ukraina poytaxti Kiyev shahrida boʻlib oʻtadi. Ukraina Eurovision-2016 Shvetsiya poytaxti Stokgolmda gʻalaba qozongan edi. Ukrainanidan Jamala 534 ball toʻplab gʻalaba qozongan, u „1944“ qoʻshigʻini ijro etgan edi. Eurovision-2017 boʻlib oʻtadigan kunlar: Yarim finallar-9 va 11-may, Final-13-may 2017-yili boʻlib oʻtadi. Ukraina oʻzida ikkinchi marotaba tanlovni kutib oladi, birinchi marta-2005-yili Kiyev shahrida boʻlib oʻtgan edi. Rossiya Eurovision 2017-yilda qatnashmaydigan boʻldi. Bunga sabab Rossiya ishtirokchisi Yuliya Samoylova 2015-yilda Qrimga borgani sabab boʻldi va eʼlon qilingan vaqtan biroz oʻtib СБУ unga Ukraina hudidiga kirish taqiqlanib qoʻyildi.
Eurovision qoʻshiq tanlovida 2017 Portugaliya ishtirokchisi Salvador Sobral gʻalaba qozondi. U "Amar Pelos Dois" qoʻshigʻini ijro etib 1 oʻrinni oldi. Salvador jamida 758 ball oldi va Portugaliya tarixida Eurovision qoʻshiq tanlovi birinchi marotaba boʻlib oʻtadi. Portugaliya tanlovda 53-marta qatnashib, unda biror marta ham gʻalaba qozonmagan edi. Eurovision qoʻshiq tanlovi 2018 Portugaliyada boʻlib oʻtadi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2017 (2018):  undefined
• 2015 (2016):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Oʻtkazilish joyi
9-sentabr 2016-yili Eurovision-2017 Xalqaro Koʻrgazma Markazida boʻlib oʻtishi eʼlon qilindi.
Xalqaro Koʻrgazma Markazi Ukrainadagi yirik binolardan biridir. Bu yerda koʻp Xalqaro uchrashuvlar va koʻrgazmalar boʻlib oʻtadi.
2005-yili Kiyevda Eurovision-2005 boʻlib oʻtgan edi. Tanlovning 50-chi yubileyi Sport Saroyida boʻlib oʻtgan edi. Shu yilgi tanlovda Ruslana Eurovision-2004 gʻalaba boʻlganidan keying oʻtkazilgan edi. U „Wild Dances“ qoʻshigʻi bilan Turkiyada birinchi oʻrinni olgan edi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2014 (2015):  undefined
• 2013 (2014):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Oʻtkaziladigan joyni tanlash
15-may 2016-yili Jamala Eurovision-2016 gʻalaba qozongandan soʻng, Kiyev shahrining hokimi Vitaliy Klichko Eurovision-2017 "Olimpiyskiy" sport maydonida boʻlishi mumkinligini aytgan edi. Madaniyat vaziri Evgeniy Nishuk ham "Olimpiyskiy" boʻlishi mumkinligini etdi.
Lvov hokimi Andrey Sadoviy, shahar tayyorligini va „Arena Lvov“da oʻtkazilishi mumkinligini etdi. Buni Ruslana Eurovision 2005 gʻolibiham qoʻlab-quvvatladi.
Bundan keying Odessa hokimi Gennadiy Truxanov, Dnepr hokimi Boris Filatov , Xerson hokimi Vladimir Nikolaenko shaharlar tanlovni oʻtakazishga tayyorligini etdi. 18-may deputat Vladislav Golub Cherkassi shahrida oʻtkazishni taklif etdi. 29-may 2016-yili Vinnitsya shahri ham qoshildi. 3-iyunda esa Ukrainaning Ujgorod shahri ham qoshildi. Shunday qilib Ukraining 9ta shahri oʻz arizasini berdi.
29-iyun 2016-yili Madaniyat vaziri Evgeniy Nishuk Evrovision-2017 oʻtgazishga meyordagi obyekt yoqligini etib oʻtdi. U „5-kanal“ intervyusida Sport Saroyi togʻri kelmasligini etib oʻtdi va unga taʼmirlash ishlari kerakligini etdi. Sport maydoniga esa tom kerakligini etib oʻtdi. Qisqacha gapirganda Ukrainada Eurovision-2017 oʻtkazishga maydon yoqligini etib oʻtdi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2012 (2013):  undefined
• 2011 (2011):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Oʻtkaziladigan joyni tanlash
30-iyun 2016-yili Kiyev va Dnepr rasman oʻtgazishga oʻz arizaini berishdi. 2-iyul 2016-yili Xarkov Lvov va Odessa ham oʻz arizasini berishdi. 4-iyulda esa Xerson shahri ham oʻz arizasini berdi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2010 (2010):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Format
14-mart 2016-yili Stakgolmda Eurovision-2017 boʻlish sanalari eʼlon qilingan edi. Yarim final 16 va 18-mayda, final-20-mayda boʻlishi kerak edi. 24-iyun 2016-yili oʻtkazish sanalari 9, 11 va 13-mayga koʻchirildi. 25-yanvar 2017-yili mamlakatlar tanlovda chiqishi 31-yanvar 2017-yili Kiyev shahar davlat boshqarmasida eʼlon qilinadigan boʻldi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2007 (2009):  undefined
• 2006 (2008):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Boshlovchilar
27-fevral 2017-yili UA:Перший telekanali Eurovision boshlovchilarini eʼlon qildi. Ular Aleksandr Skichko Vladimir Ostapchuk Timur Miroshnichenko
Tanlovning logotipi va shiori
30-yanvar 2017-yili tanlovning logotipi eʼlon qilindi. Logotipda ukraina xalq "namisto" marjoni bezatilishi maʼlum boʻldi. Munchoqlarga zamonaviy bezak berilgan, har bir munchoqda oʻzining bezaklari bilan qilingan. Tanlovning eng asosiy xabari: biz noyobdirmiz, lekin hammamizni musiqaga sevgi birlashtiradi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2005 (2007):  undefined
• 2004 (2006):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Sahna
thumb|250px|Eurovision-2017 sahna koʻrinishi 31-yanvar 2017-yili Eurovision-2017 sahnasi eʻlon qilindi. Sahnaning dizayneri Frida Arvidsson.
Ishtirokchilar
thumb|row|250px|{{legend|#D40000|Birinchi yarimfinalda qatnashadigan mamlakatlar}} {{legend|#FFAAAA|Birinchi yarimfinalda ovoz beradigan mamlakatlar}} {{legend|#000080|Ikkinchi yarimfinalda qatnashadigan mamlakatlar}} {{legend|#5599FF|Ikkinchi yarimfanlda ovoz beradigan mamlakatlar}} 31-yanvar 2017-yili kuni tanlovda 43 mamlakat qatnashishi eʼlon qilindi. Tanlovga Portugaliya va Ruminiya qaytdi. Bosniya va Gersegovina ishtirok etishdan voz kechdi. Rossiya Eurovision 2017-yilda qatnashmaydigan boʻldi. Bunga sabab Rossiya ishtirokchisi Yuliya Samoylova 2015-yilda Qrimga borgani sabab boʻldi va eʼlon qilingan vaqtan biroz oʻtib СБУ unga Ukraina hudidiga kirish taqiqlanib qoʻyildi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2003 (2005):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Birinchi chiqishi boʻlmaganlar
🇰🇿 Qozogʻiston - Qozogʻiston 2008-yildan beri qatnasha olmayapti. Shu yildan beri tanlov Khabar telekanalida koʻrsatilib kelinmoqda. „Khabar“ telekanali 2016-yildan boshlab EBU aʼzosidir. Yanvarga kelib mamlakat qatnashmadigani maʼlum boʻldi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2002 (2004):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Birinchi chiqishi boʻlmaganlar
Kosovo - Kosovo Respublikasini tanlovga taklif etilgani maʼlum boʻlgan edi. Bu xabarni Kosovaning RTK telekanali xabar qilgan edi. Biroz oʻtib bu xabar yolgʻonligi maʼlun boʻldi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2001 (2003):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Birinchi chiqishi boʻlmaganlar
🇺🇸 AQSh - en: ABU telekanali EBU aʼzosi bolgani uchun, AQSh tanlovda qatnasha oladi. AQShni qatnashishi mumkinligi oldingi yildan soʻng boʻlgan edi. Chunki mashxur qoʻshiqchi Justin Timberlake oldingi yili Eurovision-2016 taʼklif etilgan edi. U tanlovning interval-aktida qoʻshiq aytgan edi.
Tanlovda chiqish
31-yanvar 2017-yili Kiyev shahar davlat boshqarmasida mamlakatlar chiqishi eʼlon qilindi.
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 2000 (2002):  undefined
Eurovision qoʻshiq tanlovi 2017
Tanlovda chiqish
Birinchi tanlovga chiqishda Katta Beshlik qaysi yarim finalda ovoz berishi eʼlon qilindi.
Ikkinchi tanlovga chiqishda mamlakatlar qaysi yarim finalda ishtirok etishi eʼlon qilindi. 1-yarim finalda 18-mamlakat, 2-yarim finalda 19-mamlakat qatnashadigan boʻldi.
Birinchi yarim final
18-mamlakat finalga chiqish uchun qatnashadi va undan 10-mamlakat finalga chiqadi. Birinchi yarimfinalda Italiya, Ispaniya va Birlashgan Qirollik ovoz berishadilar. Yarim final 9-may 2017-yilda 21:00da boʻlib oʻtadi (00:00 Toshkent soati boʻyicha)
Inson kamoloti indeksi
Inson kamoloti indeksida yetakchi davlatlar
• 1999 (2001):  undefined
• 1998 (2000):  undefined
• 1997 (1999):  undefined
• 1995 (1998):  undefined
• 1994 (1997):  undefined
• 1993 (1996):  undefined
• 1992 (1995):  undefined
• ???? (1994):  undefined
• ???? (1993):  undefined
• 1990 (1992):  undefined
Oʼzbekiston reyting doirasida
Oʼzbekiston reytingda mustaqillik yillaridan boshlab ishtirok etib kelmoqda. „Inson kamoloti — 2020“ hisoboti natijalariga koʼra, Oʼzbekiston Respublikasi yuqori inson kamoloti darajasiga ega davlatlar qatoridan joy oldi hamda indeksda 0,720 koʼrsatkichi bilan 106-oʼrinni egallab, avvalgi qayd etgan natijasiga nisbatan 2 pogʼona yuqoriga koʼtarilgan.
Oʼzbekiston Respublikasining Inson kamoloti indeksidagi 2010—2019-yillar davomida erishgan natijalariga nazar tashlasak, tugʼilishdagi umr koʼrish davomiyligi 68,3 yoshdan 71,7 yoshga, kutilayotgan taʼlim yillari 11,4 yildan 12,1 yilga, oʼrtacha taʼlim yillari 10,0 yildan 11,8 yilga, YaMDning aholi jon boshiga ulushi 2 967 AQSh dollaridan 7 142 AQSh dollariga hamda Inson kamoloti indeksi koʼrsatkichi 0,641 dan 0,720 ga koʼtarilganligini koʼrish mumkin.
Gogul
Gogul bolalar brauzeri — Ota-onalar farzandini internetdan toʻgʻri foydalanishini nazorat qilish, bolalarini nomaqbul kontentdan onlayn tarzda cheklashga moʻljallanga Mozilla Firefox brauzaerining bepul kengaytmasi. Rossiyaning „Novoye pokoleniye“ kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilgan. 2020-yilda loyiha internet-i-deti.ru saytiga oʻtdi.
Ishlash tizimi
Mustaqil brauzer sifatida paydo boʻlgan Gogul bolalar kirishi mumkin boʻlgan „oq“ vebsaytlar katalogiga ega. Bu katalogga kiritilmagan vebsaytlarga esa kirish blokirovka qilingan. Brauzerning manzil satriga URL manzilni kiritishda yoki havolaga oʻtishda Gogul kiritilgan manzilning mavjud vebsaytlar katalogida bor yoki yoʻqligini tekshiradi, agar yoʻq boʻlsa, saytga oʻtishni taqiqlaydi. Hozirda Gogulni brauzerga oʻrnatib boʻlmaydi, chunki Mozilla oʻzining kengaytmasidan bu plaginni chiqarib tashlagan.
Ota-onalar nazorati
Kengaytmaning sozlamalari ota-onalarning shaxsiy hisobidan boshqariladi, undan foydalanish uchun kengaytmaning vebsaytida roʻyxatdan oʻtish kerak. Gogul, shuningdek, ruxsat etilgan vebsaytlarning mavjud katalogini kengaytirish imkoniyati ham mavjud. Buning uchun shaxsiy hisobga kirish orqali ota-ona farzandi kirmoqchi boʻlgan vebsayt yoki vebsaytlarni mustaqil ravishda qoʻshishi mumkin. Har bir bola uchun ota-onalarning shaxsiy nazorat sozlamalari mavjud: davomiylik, onlayn oʻtkazgan vaqti va ruxsat etilgan vebsaytlar roʻyxati. Kengaytma, shuningdek, bola kirgan saytlarning daqiqalik statistika maʻlumotlarini ham yuritadi. Agar ota-ona xohlasa, farzandi internetdan cheksiz foydalanishi uchun shaxsiy hisob sozlamalarida „Hamma narsaga ruxsat berilgan“ variantni belgilashi kerak, bu rejimda Gogul faqat ota-onalar uchun farzandi foydalangan vebsaytlar statistikasini toʻplaydi.
Angry Duck
Angry Duck — bu Gogulning ishlashi uchun ixtiyoriy boʻlgan bepul dastur, dastur ishlashi davomida Goguldan tashqari, barcha brauzerlarni bloklaydi, bu esa bolaning ruxsatsiz boshqa vebsaytlarga kirish imkoniyatini yoʻq qiladi. Blokirovkani dasturga ota-onalarning paroli bilan kirganda bekor qilish mumkin.
Mukofotlari
PC Magazine Russian Edition jurnali tomonidan 2009-yildagi eng yaxshi dasturlar roʻyaxtiga kiritilgan. 2009-yilda Aleksandr Plushev mukofotiga nomzod boʻlgan.
Botir Parpiyev
Parpiyev Botir Rahmatovich — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi raisi (2004-2018), bojxona qoʻmitasi raisi (2002-2004), favqulodda vaziyatlar vaziri (2002), general-leytenant.
Biografiyasi
1946-yil 23-dekabrda Andijon shahrida tugʻilgan.
Maʼlumoti — oliy, Andijon davlat universitetining yuridik fakutetini va Toshkent militsiya maktabini bitirgan.
1969-1969 — Andijon shahar 17-sonli qurilish trestining texnika xavfsizligi boʻyicha muhandisi.
1969-1970 — Harbiy xizmatda.
1970-1971 — Andijon shahar 162-sonli qurilish trestining uchastka mexanigi.
1971-1972 — Andijon shahar 102-sonli qurilish trestining uchastka mexanigi.
1972-1983 — Andijon viloyati ichki ishlar boshqarmasi Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati katta inspektori, bosh inspektori, xizmat boshligʻi oʻrinbosari, xizmat boshligʻi.
1983-1989 — Andijon viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi oʻrinbosari.
1989-1993 — Andijon viloyati ichki ishlar boshqarmasi boshligʻi.
1993-1993 — Oʻzbеkistоn Rеspublikаsi Ichki ishlаr vаzirligi Yongʻin xavfsizligi bosh boshqarmasi boshligʻi.
1993-1994 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Jinoyatchilikni oldini olish bosh boshqarmasi boshligʻi.
1994-2002 — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirining oʻrinbosari.
2002-2002 — Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vaziri.
2004-2018 — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi raisi.
2018-yil 12-maydan 2020-yil 19-fevralgacha — Fuqarolarni oʻzini-oʻzi boshqarish organlari Respublika kengashi raisining faxriylar masalalari boʻyicha oʻrinbosari.
2009-2018 — Oʻzbekiston Taekvondo federatsiyasi Prezidenti.
2003-yilda General-leytenant unvoni berilgan.
2020-2022 — Oʻzbekiston Respublikasi mahalla va oila masalalari vazirining oʻrinbosari
2022-yildan — Oʻzbekiston Respublikasi mahalla va oila masalalari vazirining maslahatchisi
1990-1994 — XII chaqiriq Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Kengashining deputati.
Oilasi
Otasi — Parpiyev Rahmat Parpiyevich (marhum), general-mayor, 1970-yillarda Andijon viloyati IIB boshligʻi boʻlgan.
Akasi — Parpiyev Qudrat Rahmatovich (marhum), Oʻzavtosanoat kompaniyasi boshqaruv raisi boʻlgan.
Akasi — Parpiyev Bahodir Rahmatovich, polkovnik, ichki ishlar tizimida ishlagan. Ayni paytda nafaqada.
Ukasi — Parpiyev Qodir Rahmatovich, Andijon viloyati huquq-tartibot tizimida ishlagan. Nafaqada.
Jiyani — Parpiyev Anvar Qodirovich, Buxoro viloyati IIB boshligʻining oʻrinbosari boʻlgan. 2018-yilda ishdan olingan.
Jiyani — Parpiyev Shuhrat Bahodirovich, Andijon shahar IIB boshligʻi boʻlgan. 2018-yilda ishdan olingan.
Oʻgʻli — Parpiyev Dilshod Botirovich, Oʻzbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi konsullik boshqamasi boshligʻi boʻlgan. 2018-yilda ishdan olingan.
Oʻgʻli — Parpiyev Bobur Botirovch, Orient Finans Bank aksiyadori.
Oʻgʻli — Parpiyev Dilmurod Botirovich, Asaka tumani IIB boshligʻi boʻlgan. 2018-yilda ishdan olingan.
Qizi — Toʻraqulova Dilfuza Botirovna.
Qudasi — Mirobid Mahmudov, yirik tadbirkor.
Afrikada yozuv tizimlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/25/Egypt_Hieroglyphe4.jpg/220px-Egypt_Hieroglyphe4.jpg|thumb| Misr iyerogliflari Afrikada yozuv tizimlari Afrika qitʼasida mahalliy va joriy qilingan yozuv tizimlarining hozirgi va tarixiy amaliyotiga ishora qiladi. Bugungi kunda lotin yozuvi butun Afrikada, ayniqsa Gʻarbiy, Markaziy va Janubiy Afrika mintaqalarida keng tarqalgan. Arab yozuvi Shimoliy Afrikada, Efiopik yozuv esa Afrika shoxi mintaqasida keng qoʻllaniladi.
Qadimgi Afrika yozuv tizimlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/42/Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg/200px-Moroccan_stop_sign_in_Arabic_and_Berber.jpg|right|thumb|200x200px| Tifinaghda ikki tilli va ikki yozuvli „Toʻxtash“ belgisi. ([[Arab tili|arabcha qif, riff tilida bedd)]]
Qadimgi Meroit
Meroit tili va uning yozuv tizimi Meroit davrida Meroy davlatida va kengroq Kush Qirolligida (hozirgi Sudanda) ishlatilgan. Meroit tili miloddan avvalgi 300-yildan milodiy 400-yilgacha foydalanilgan.
Tifinagh
Tifinagh alifbosidan hanuzgacha i savdo sohasida va Sahara va Sahel mintaqalarining berber tillarini (Tamazight, Tamashek va boshqalar) yozish uchun modernizatsiya qilingan shakllarida foydalanilmoqda.
Neo-Tifinagh 4.1.0 versiyasidan boshlab U+2D30 dan U+2D7F gacha boʻlgan Unicode diapazonida kodlangan. Bu versiya alifbosida 55 ta belgilangan belgilar mavjud, ammo ular belgilanganidan koʻra koʻproq ishlatilmoqda. ISO 15924 da Tfng kodi Neo-Tifinaghga aylangan.
Geʽez yozuvi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Ethiopic_genesis_%28ch._29%2C_v._11-16 %29%2C_15th_century_%28The_S.S._Teacher%27s_Edition-The_Holy_Bible_-_Plate_XII%2C_1%29.jpg/200px-Ethiopic_genesis_%28ch._29%2C_v._11-16 %29%2C_15th_century_%28The_S.S._Teacher%27s_Edition-The_Holy_Bible_-_Plate_XII%2C_1%29.jpg|right|thumb|296x296px| Geʽezda Ibtido 29.11-16 Geʽez yozuvi abugida boʻlib, u Afrika shoxi mintaqasida miloddan avvalgi VIII-IX asrlarda geʽez tilini yozish uchun yaratilgan. Bu yozuv bugungi kunda Efiopiya va Eritreyada Amhar, Tigrinya va boshqa bir qancha tillar uchun ishlatiladi. Baʼzan Efiopiya deb ataladi va Eritreya va Efiopiyada fidel yoki abugida sifatida tanilgan.
Geʽez yozuvi kompyuterlashtirilgan va Unicode 3.0 kod nuqtalari U+1200 va U+137F (4608-4991) oʻrtasida belgilangan. Geʽez yozuvi Geʽez, Amhar va Tigrinya tillari uchun asosiy boʻgʻinlar, tinish belgilari va raqamlardan iborat.
Nsibidi
Nsibidi (shuningdek, „nsibiri“, „nchibiddi“ va „nchibiddy“ nomi bilan ham tanilgan) hozirgi janubi-sharqiy Nigeriya hududiga xos boʻlgan ramzlar tizimi hisoblanadi. Nsibidi ideografik yozuv boʻlsa-da, lekin logografik elementlarni oʻz ichiga oladi.
Adinkra
Adinkra — bu Akan tomonidan ishlab chiqilgan, tushunchalar va aforizmlarni ifodalash uchun ishlatiladigan belgilar toʻplami. Ogʻzaki anʼanaga koʻra, adinkraning kelib chiqishi hozirgi Gana va Kot-d’Ivuardagi Gyamanga tegishli. Kwame Anthony Appiahning soʻzlariga koʻra, adinkralar „murakkab va nuansli amaliyot va eʼtiqodlar toʻplamini yetkazishni qoʻllab-quvvatlash“ vositalaridan biri edi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6e/Adinkra_Alphabet.jpg/220px-Adinkra_Alphabet.jpg|thumb| Adinkra alifbosining barcha 42 ta belgisi Adinkra ikonografiyasi bir nechta segmental skriptlarga moslashtirilgan, jumladan:
Lusona
Lusona — maqollar, ertaklar, oʻyinlar, topishmoqlar va hayvonlar nomlarini yozib olish va bilimlarni uzatish uchun mnemonik qurilmalar sifatida ishlaydigan ideogrammalar tizimi. Lusonalar hozirgi sharqiy Angola, Zambiyaning shimoli-gʻarbiy qismi va Kongo Demokratik Respublikasining qoʻshni hududlarida paydo boʻlgan.
Sharqiy Afrika
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Kaddare_Alphabet_Chart.jpg/200px-Kaddare_Alphabet_Chart.jpg|right|thumb|273x273px| Kaddare alifbosi
Yozuv tizimlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Phoenician_alphabet.svg/220px-Phoenician_alphabet.svg.png|right|thumb| [[Finikiy yozuvi|Finikiya alifbosi]] Koʻpgina yozma yozuv tizimlari: yunon, ibroniy va arab tillari qadimgi Misr iyerogliflariga asoslangan.
Finikiya / Punik yozuvi
Hozirgi Livan hududidagi finikiyaliklar Shimoliy Afrikaliklar bilan savdo qilishgan va u yerda shaharlar barpo etishgan. Bu shaharlarning eng mashhuri Karfagendir. Finikiya alifbosi boshqa koʻplab alifbolarning kelib chiqishiga asos boʻlgan (jumladan: arab, yunon va lotin yozuvi alifbolari). Karfagen lahjasi punik deb ataladi. Bugungi Tifinagh yozuvini baʼzi olimlar Punik avlodi deb oʻylashadi, ammo bu hali ham muhokama qilinmoqda.