cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Goro (Mortal Kombat)
Qahramon dizayni
Jon Tobiasning soʻzlariga koʻra, Goro Ed Boon bilan birinchi Mortal Kombatga „katta oʻychan xarakter“ olib kelishni muhokama qilganda yaratilgan. Qahramonning asl kontseptsiyasi „Rokuro-kubi (qorongʻulik jinlari) deb nomlangan jin jangchilar irqi“ aʼzosi boʻlgan ikki qoʻlli gumanoid qahramon Rokuro edi, ular notoʻgʻri „yovvoyi vahshiylar sifatida tanilgan“ va ular turnirga qoʻshilishadi. oʻz irqining gʻururi va hurmatini tiklaydi" . Ular dizayn ilhomini Rey Garrixauzenning stop-motion sarguzasht filmlaridan, ayniqsa "Sinbadning Oltin sayohati" filmidagi Kali tasviridan olgan.
Kayabaşı, Amasya
Kayabaşı — Turkiyaning Amasiya viloyati Amasiya tumaniga qarashli qishloq.
Goro (Mortal Kombat)
Qahramon dizayni
Birinchi "Mortal Kombat" ning boshqa qahramonlaridan farqli o'laroq, Goro raqamlashtirilgan aktyorga emas, balki Richard Divizioning do'sti Kurt Chiarelli tomonidan yaratilgan loydan yasalgan haykalga asoslangan.
Tenglik
Tenglik — jamiyatdagi barcha shaxs, qatlam, guruh, partiya va shu kabining qonun oldida baravarligini ifodalovchi tushuncha; adolatli jamiyatning asosiy tamoyillaridan biri. Tenglik taʼminlangan jamiyatda uning barcha aʼzolari yashash, taʼlim olish, mehnat qilish, erkin kasb tanlash, mulkdor boʻlish, malakali tibbiy xizmatdan foydalanish, qariganda, mehnat layoqatini yoʻqotganda ijtimoiy taʼminot olish, fikrlash, soʻz va eʼtiqod erkinligi, saylash va saylanish kabi huquqlarga ega boʻladi.
Bakergandj
Bakerganj ( বাকেরগঞ্জ ,Bakerganj ) — Bangladesh janubida joylashgan shahar va munitsipalitet, xuddi shu nomdagi tumanning maʼmuriy markazi.
Shaharning maydoni 14 km². 2001-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, shaharda 16050 kishi istiqomat qilgan, ularning 50% erkaklar va 50% ayollar edi. Aholining savodxonlik darajasi 55,4% ni tashkil etadi (Bangladeshda oʻrtacha 43,1%).
Moncel-sur-Vair
Moncel-sur-Vair Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
241 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,3 km2. Dengiz sathidan 269 – 453 m balandlikda joylashgan.
Olivia Chance
Olivia Juliet Bridget Chance (1993-yil 5-oktabrda tugʻilgan) — Yangi Zelandiyalik futbolchi, Shotlandiya ayollar Premer-ligasidagi Celtic klubida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi va Yangi Zelandiyani xalqaro miqyosda himoya qilgan. U ilgari Islandiyaning Urvalsdeild ligasining Breiðablik, Angliya FA WSLning Everton va Bristol City, Angliya FA ayollar chempionatining Sheffield United va Avstraliyaning W-ligasining Brisbane Roar klublarida oʻynagan.
Kollej karyerasi
Chance 2012-yilda Janubiy Florida Bulls safiga qoʻshilgan. Birinchi kursda u All-Big East Rookie jamoasiga chaqirildi. U 2013, 2014 va 2015-yilgi mavsumlarda „Buqalar“ safida toʻrt mavsum oʻynadi. Chance kollejdagi faoliyatini 79 uchrashuvda 31 ta gol bilan yakunladi.
Jamoalardagi faoliyati
Chance Claudelands Rovers bilan klub futboli oʻynadi va ularga 15 yil ichida ayollar oʻrtasidagi milliy kubokni yutgan birinchi Auckland jamoasi boʻlishga yordam berdi.
[[iceland|🇮🇸]] Breiðablik
2016-yil iyul oyida Chance Islandiya Urvalsdeildining Breiðablik UBK klubi bilan shartnoma imzoladi.
[[england|🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿]] Everton
Chance 2017-yilning fevralida Angliyaning Everton klubiga oʻtdi. U 2017-yil bahorgi seriyasida koʻk-anorranglilar safida toʻqqizta oʻyinda maydonga tushib, ikki marta gol urdi.
[[australia|🇦🇺]] Brisbane Roar
2020-yil noyabr oyida Chance Angliyani tark etdi va Avstraliyaning Brisbane Roar klubiga qoʻshildi.
Celtic
2021-yil avgust oyida, 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlaridan soʻng, Chance Shotlandiya ayollar Premer-ligasi klubi “Seltik ”ga qoʻshildi.
Xalqaro karyera
Chance 2010-yilgi FIFA U-17 ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida Yangi Zelandiya U-17 jamoasi aʼzosi boʻlib, Trinidad va Tobagoda boʻlib oʻtgan finalda uchta oʻyinda qatnashgan.
Chance va Terri-Amber Carlson 2011-yilgi Kipr kubogi uchun ayollar terma jamoasiga kiritilgan yagona ikkita yangi oʻyinchi boʻldi va u 2011-yilning 2-martida Niderlandiyaga 4:1 hisobida magʻlub boʻlganida debyut qildi.
Chance 2020-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlari uchun terma jamoa roʻyxatiga kiritildi.
Yutuqlar
Celtic
SWPL Liga kubogi: 2022
Tenglik (ifoda)
Tenglik — "=" ishorasi bilan biriktirilgan ikki ifoda. T. toʻgʻri va notoʻgʻri hamda sonlardan va harflardan iborat boʻlishi mumkin. Yevklid geometriyasiga binoan moye tomonlari oʻzaro teng uchburchaklar teng boʻlsa, affin geometriyada barcha uchburchaklar oʻzaro teng. T.ning xususiy hollari tenglama va ayniyatlardir.
Arsenal zavodi ishchilari yodgorligi
Arsenal zavodi ishchilari yodgorligi — 1923-yilda qizil granit poydevorga oʻrnatilgan, 1918-yilda buzib tashlangan Iskra va Kochubey yodgorligidan qolgan togʻ toʻpi boʻlgan yodgorlik inshootidir. Toʻp barrel ularni Kiev zavodi „Arsenal“ V. I. Lenin. yoʻnalishi boʻyicha joylashtirilgan. 2019-yil iyun oyidan buyon ukraincha yozuv mavjud boʻlib, u quyidagicha tarjima qilingan: „ ''1918-yil 22-yanvarda (4-fevral) Simon Petlyura va Yevgeniy Konovalets qoʻmondonligi ostida ukrainalik harbiylar makkor Moskva-bolsheviklarni bostirishdi. Arsenal zavodida Ukraina davlatchiligiga qarshi qoʻzgʻolon. QAHRAMONLARGA SHON-SHARAF! “Ukraina davlatchiligini qoʻlga kiritish masalasi ukraina xalqining ishi, u qaysidir sinf yoki partiyaning emas." Saymon Petliura. Rahmatli Ukraina harbiylaridan'' ".
Oʻzgartirishdan oldin poydevordagi yozuv quyidagicha edi: „''Barcha mamlakatlar proletarlari, birlashing! Oktabr inqilobining 5-yilligi munosabati bilan Kiev shahar Kengashining Plenumi 1917-yil oktabr oyida Kiyevda qurollangan birinchi zavod Kiyev Arsenalining Proletar inqilobiga Sovet hokimiyati uchun qoʻshgan alohida xizmatlarini nishonlaydi. . Ishchilar va Qizil Armiya deputatlari shahar kengashi“''.
2017-yil 30-yanvarda yodgorlikni demontaj qilish kerakligi haqida bayonot berildi. YUNESKO Ukraina qoʻmitasi aʼzosi, arxitektor Georgiy Duxovichniy artilleriyachilar undan bolsheviklarni qoʻllab-quvvatlaganlarga qarata oʻq uzganligi sababli „Kanon“ni kommunizm yodgorligi deb hisoblash mumkin emasligini taʼkidladi. 2017-yil 13-fevralda Kiev shahar davlat maʼmuriyatining shaharsozlik va arxitektura boʻlimi yodgorlik demontaj qilinmasligi toʻgʻrisida qaror qabul qildi (chunki yodgorlik demontaj qilinadigan obʻektlar roʻyxatiga kiritilmagan).
2019-yil 18-iyun kuni, „Millat qadr-qimmati“ UmumUkraina yoshlar harakati vakillari yodgorlikni kommunalizatsiyadan chiqarishdi. Yodgorlik poydevoriga, yangi matnli plita oʻrnatildi. Kommunistik yozuvlar ilgari olib tashlandi, faollar toʻp va poydevorni tikladilar.
Muzeyne
Muzeyneh ( arab: بنو مزينة Benū Muzeyneh ) — Arabistonda joylashgan arab qabilasi hisoblanadi.
Qabila o'z nomini Amr ibn Uddning xotini Muzeyne binti Kelbdan olgan edi. Ularning ko‘pchiligi sahroda yashovchi badaviy ko'chmanchi bo‘lib, ba’zilari Madina va uning atrofida yashab kelishgan. Madinada yashovchi qabila a'zolari Muhammad bilan ittifoq tuzishadi va Muhammad payg'ambarning dastlabki janglarida qatnashishadi. Qabilaning Madinadan tashqarida yashovchi a'zolari 626-yilda Islomni qabul qilishadi. Keyinchalik Muhammad payg'ambarning o'limidan keyingi istilolarda qatnashib, Basradan Shimoliy Afrikagacha bo‘lgan yerlarga yoyilib ketishadi. Usmon xalifaligi davrida ular xalifaga qarshi muxolif bo'lishadi. Ali xalifalik davrida esa Ali bilan birga ittifoqchi sifatida jang olib borishadi.
Bugungi kunda ular Arabistondan tashqari Misr va Marokash qarashli hududlarda yashab kelishadi.
Ayxi
Ayxi (misr. Jḥj, Hr-smi-tiwy-pi-hrd ; Herusmatauy ; boshqalar yunoncha Harsomtus ), shuningdek, Ixi  , Harsomtus — qadimgi Misr mifologiyasida musiqa xudosi (boshqa versiyaga koʻra xudo — sistra).
Ismi
alt=|thumb| Kendagi Hathor ibodatxona majmuasidagi ilohiy triada Ayxi ismi, ehtimol, „musiqachi sistra“ yoki „ buzoq“ degan maʼnoni anglatadi.
Rasmi
Rasmlar Yangi Qirollikdan olingan. Ayxi sistra oʻynayotgan trans holatidagi odam sifatida tasvirlangan; ogʻzida barmogʻi bor kichkina yalangʻoch bola yoki "yoshlik qulfi " va sistrumli oʻgʻil bola ; boshida yulduz bilan. Keyinchalik u boshida Maat pati va qoʻlida ilmoq bilan sher boshli mumiya sifatida tasvirlangan.
Mifologiyasi
Bir versiyaga koʻra Horus Ayxaning ukasi. Yosh xudoning tugʻilishi Yuqori va Quyi Misrning birlashishi bilan aniqlandi. Ayxi xudosiga Denderada Horus va Hathor kabi sigʻinishgan. Nektaneb I ikkinchi mammisini Ayxiga Denderada bagʻishlagan, u yerda uning tugʻilgan kuni Yangi yil kuni sifatida nishonlangan.
Uning suratlaridan bir nechtasini Luksordan — Nilning gʻarbiy irmogʻidan 60 km uzoqlikda — qadimgi Dendera shahrida (Tantera, Qadimgi Yunonistonda Tentiris nomi bilan tanilgan), Yuqori Misrda topish mumkin. Shuningdek, uning tugʻilish sahnasi va maʼbuda Hathorning bir qator tasvirlari mavjud.
Osmon, sevgi, ayollik va goʻzallik maʼbudasi Hathorning oʻgʻli. Otasi haqida bir nechta versiyalar mavjud: Bexdetskiy xori, Ra, Horus.
Tengsizlik
Tengsizlik — sonlar yoki miqdorlar orasidagi munosabat sonlardan qaysi biri boshqasidan kattaligi yoki kichikligini koʻrsatadi. T.da ">" va "<" ishoralari qoʻllanilib, ularning uchi kichik son yozilgan tomonga qaratiladi. Matematika va uning tatbiklarida oʻzgaruvchi miqdorlarning barcha qiymatlarida toʻgʻri boʻlgan T.lar ham muhim ahamiyatga ega.
Abqayk (neft koni)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Saudi_dhahran_rt_abqaiq_jubail.png/300px-Saudi_dhahran_rt_abqaiq_jubail.png|thumb|300x300px| Xarita Abqayk (بقيق — Saudiya Arabistonidagi neft koni) neft kon 1940— yilda ochilgan va 1946— yildan beri kondan neft qazib olinmoqda. Geologik zaxiralarda 2 milliard tonna neft bor edi. Yog' zichligi 0,88 g/sm³. Asosiy konchilik markazi — Abkayk shahri (Bukayk; aholisi — 30 ming aholi (2005—y)). Neft quvuri Saida va Ras Tannuraga o'tadi va Saudiya temir yo'llari tashkilotiga tegishli temir yo'l liniyasi orqali ham tashiladi. Konni Saudi Aramco ishlab chiqmoqda. Saudiya Arabistoni podshohligi hududining sharqiy qisimida fors qo'ltig'iga yaqin hududda joylashgan yirik meft koni mavjud bo'lgan hududda joylashgan. Saudiya Arabistonida neft sanoati rivojlanishida muhim o'rin tutuvchi yirik konlardan biri sanaladi.
Saudi Aramco neftning 90% ishlab chiqaradigan mamlakatdagi beshta kondan biri (Safaniya-Khafji, Berri, Manifa, Ghavar bilan birga).
Olp
thumb| Olp qishlog'i, Pallars Sobirà Olp — Pallars Sobirà, Kataloniya, Ispaniya, Sort munitsipaliteti hududidagi qishloq.
Abqayk (neft koni)
G'arbdan 10 km uzoqlikda xuddi shu nomdagi xususiy aeroport joylashgan. Abqayk Baxrayn va Qatar mamlakatlariga yaqin joylashgan yirik neft koni hisoblanadi.
2016—yilda neft qazib olish 20 million tonnani tashkil etdi.
Olp
2006-yilda bu qishloqda atigi 46 nafar aholi istiqomat qilgan. U Pireneyda, 1000 dan 1150 m gacha balandlikda joylashgan.
Mont-lès-Lamarche
Mont-lès-Lamarche Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,3 km2. Dengiz sathidan 312 – 487 m balandlikda joylashgan.
Linux Mint
Linux Mint (mint — „yalpiz“) — hamjamiyat tomonidan ishlab chiqilgan Ubuntu va Debianʼga asoslangan bepul Linux distributivi hisoblanadi. Loyihaning maqsadi „zamonaviy, nafis va foydalanuvchilarga qulay, ham kuchli, ham foydalanish uchun oson operatsion tizim“. Linux Mint turli xil media formatlarini toʻliq qoʻllab-quvvatlaydi, baʼzi pullik dasturlarni oʻz ichiga oladi va ochiq kodli ilovalarning keng toʻplami bilan birga keladi. Loyihaning asoschisi Klement Lefebr, ishlab chiqish guruhi (Mint Linux Team ) hamda foydalanuvchilar hamjamiyati ham ishlab chiqishda faol ishtirok etmoqda.
Rivojlanish davrlari
Dastlab, loyiha Linux Mintʼning bir nechta versiyalarini bitta Ubuntu versiyasida chiqarishni nazarda tutgan. Biroq, seriya raqami 5.0 boʻlgan Elyssaʼdan beri bu yondashuv toʻxtatildi. Distributivlar butun sonlarda raqamlana boshladi, chunki Ubuntu uchun standart olti oylik rivojlanish sikliga rioya qilish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. 17.0 (kod nomi Qiana) versiyasidan boshlab tarqatish ikki yillik rivojlanish sikliga oʻtkazildi va faqat Ubuntuʼning LTS versiyalariga asoslangan boʻldi. Vaqtinchalik nashrlar 17.1, 17.2 va shunga oʻxshash raqamlar bilan belgilanadi.
Tizim komponentlari
Linux Mint minimal tizim talablari Ubuntu bilan bir xil:
Tavsiya etilgan Linux Mint tizim talablari Ubuntu bilan bir xil: DVD-ROM drayveri yoki USB port.
Linux Mint dastlab Ubuntuʼga qaraganda koʻproq komponentlarni oʻz ichiga oladi:
Loyiha jamoasi
Loyiha koordinatorlari:
Rasmiy Linux Mint jamoalari Fransiya, Germaniya, Italiya, Ispaniya, Rossiya va boshqa mamlakatlarda mavjud.
Fikrlar
Tux Machines blogida Linux Mint 2.2 toʻgʻrisida quyidagi fikr bildirilgan edi :"Men yuklab olgan versiya 800MB dan ortiq edi, lekin hali ham 700MB CD-ROM standartiga mos keladigan kichikroq versiya mavjud. Yuklash ekrani Linux Mint logotipi bilan qora fonda jozibali yorqin matndan iborat. Xavfsiz grafik rejimidan yoki birinchi qattiq diskdan yuklashdan boshlab Linux Mintʼni ishga tushirishni tanlashingiz mumkin. Agar siz F6 tugmasini bossangiz, kerakli yuklash parametrlarini qoʻshishingiz mumkin. Yuklash menyusi yana qora va Bianca kursiv matnda boshqa Linux Mint logotipi oʻzgarishi va yashil band paneli bilan ko'rsatiladi. Ulardan biri login bilan bezovta qiladi va KDEʼning chiroyli qalqib chiquvchi ekranida toʻgʻridan-toʻgʻri ish stoliga oʻtadi."
DistroWatch Weekly xodimi Syuzan Linton Linux Mint 4.0 haqida sharh yozdi :"Menimcha, bu ajoyib Linux Mint nashrlaridan biri. Men bunda juda kam xatolarni payqadim. Barcha kerakli narsalar juda yaxshi ishladi va yangi yoki takomillashtirilgan vositalar dizayni va bajarilishida taʼsirli edi. Mint Linux jamoasi ajoyib ishlarni qilmoqda va bu nashr ularning farqlarini oʻzida aks ettiradi."
Tengsiz kapalak
Tengsiz kapalak (Porthethria dispar L.) — tangaqanotlilar turkumiga mansub hasharot. Qanotlari yozilganda erkaginiki 5 sm, urgʻochisiniki 7 sm. Erkak kapalak qoramtirqoʻngʻir, urgʻochisi oq yoki qoramtir sargʻish rangda. Tengsiz kapalak dunyoda keng tarqalgan hasharotlardan biri. Oʻrta Osiyoda togʻoldi va togʻli zonalarda koʻp, pastki tekisliklarda kamroq uchraydi. Qurti olma, nok, olcha, olxoʻri, oʻrik, jiyda, pista, bodom, yongʻoq va boshqa mevali hamda dub, terak, tol, shumtol, zarang kabi oʻrmon daraxtlari barglarini jiddiy zararlaydi. Zararlangan mevali daraxtlar shu yili meva bermaydi. Tengsiz kapalak tuxum davrida qishlaydi, bahorda tuxumdan chiqqan qurtlari yangi chiqqan daraxt barglari bilan toʻdatoʻda boʻlib oziqlanadi, katta yoshdaxi qurtlari tarqalib ketadi. Iyun boshlarida yupqa pilla ichida yoki eski poʻstloq ostida, barglar orasida gʻumbakka aylanadi, iyun oyi oʻrtalarida kapalaklari uchib chiqadi. Urgʻochi kapalaklar iyul oyi boshlarida daraxtlar tanasining pastki qismiga, devor yoriqlariga 250—500 tagacha tuxum qoʻyadi. Tuxumini tanasidan ajratgan tukchalar bilan berkitib qoʻyadi. Yiliga bir marta avlod qoldiradi. Obhavo qulay kelgan yillar juda koʻpayib, mevali va oʻrmon daraxtlariga katta zarar yetkazadi.
Kurash choralari: qishlab yotgan tuxumlari mexanik usullar bilan yoʻqotiladi. Yosh qurtlarga qarshi Bi58 (2,0 l/ga), sumialfa (0,5— 1,0 l/ga), nurelD (1,0 l/ga) va boshqa kimyoviy preparatlar purkaladi.
Tender (maʼnolari)
Tender:
Raimbek Botir haykali
Yodgorlik tarixi
Raimbek Botir — buyuk qozoq botiri, Tukening oʻgʻli va oqsoqol juzdan Alban urugʻidan boʻlgan mashhur Xangeldi Botirning nabirasi. Botirning tugʻilgan va vafot etgan yili — 1705—1785-yillar. Raimbek Botir Qozogʻistonda oʻrta asrlarning eng notinch davrlaridan birida, Jungar (qalmoq) qoʻshinlarining qozoq yerlariga bosqinlari va bosib olinishi davrida yashagan. Raimbek Botir yoshligida, Balxash yoʻlbarsini jangda magʻlub etgan, buning uchun u eng yosh botirlardan biri sifatida tan olingan.
Raimbek Botir afsonaviy jangchi va qozoq xalqi ozodligi uchun kurashgan, Yettisuvni Jungar bosqinchilaridan ozod qilgan. Koʻrsatgan jasorati uchun u Abilayxonning qoʻmondonlaridan biri etib tayinlangan. Abilayxon boshchiligidagi uch yuzning birlashgan qoʻshinlari jungʻorlarni magʻlub etib, Yettisuv zaminini ozod qildi. Bu jang 1729-yilda Chu va Ili daryolari oraligʻida boʻlgan. Bu gʻalabada Raymbek Botir, Bogenbay va Kabanbay Botir qoʻshinlari katta ahamiyat oʻynadi. Raimbek Botir Ablayxon boshchiligida koʻzga koʻringan sarkarda boʻldi va nihoyat jungʻorlarni Qozogʻistonning janubi-sharqiy chegaralaridan quvib chiqardi.
Yodgorlikning, ochilishi 2005-yildan buyon, Raimbek Botir avlodlari oʻrtasidagi kelishmovchiliklar tufayli bir necha bor qoldirilgan.
Yodgorlikning tavsifi
"Batirizm" mavzusi qozoqchadan jangchi deb tarjima qilingan, u Qozogʻistonda juda rivojlangan va hurmatga sazovor. Botirlar qozoq xalqining qadriyatlari, tarixi, madaniyati va anʼanalarining koʻzgusidir.
Raimbek Botirning otliq yodgorligi uslubi va badiiy koʻrinishi jihatidan eng yaxshi yodgorliklardan biri hisoblanadi. Yodgorlik qahramonlik qiyofasida oʻrnatilgan — ot va unda oʻtirgan botir jangning eng qizgʻin pallasida tasvirlangan. Botir kiyimi va jihozlari, ot jabduqlari tarixiy jihatdan aniq va batafsil ishlab chiqilgan. Yodgorlikning balandligi 12 metrni tashkil qiladi. Poydevorda „Ұrpagʻina medet ber, Ұli babam!“ Mukagʻali Makatayev va botir hayoti.
Loyiha mualliflari
Yodgorlikning ochilish sanasi — 07.12.2012.
Fayzobod tumani, Badaxshon
Fayzobod tumani - Afgʻonistonning Badaxshon viloyati tarkibiga kiruvchi 30 ta tumandan biridir. 2005-yilda viloyatning bir necha qismlari viloyatda bir nechta yangi tumanlar tashkil qilish uchun ajralib chiqdi. Qolgan tumanalarda taxminan 75 577 nafar aholi istiqomat qiladi.
Tumandagi aholi punktlariga quyidagilar kiradi:
Rachel Hill
Rachel Morgan Hill (1995-yil 17-aprelda tugʻilgan) — amerikalik professional futbolchi, NWSLda Chicago Red Stars jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.
Tender
Tender (ing. tend — xizmat koʻrsatish) — 1) ochiq turdagi (ochiq T.) yoki cheklangan sondagi ishtirokchilar uchun yopiq turdagi (yopiq T.) raqobatli savdosotiq; buyurtmani joylashtirishning tanlov shakli; 2) qimmatli qogʻozlarga obuna boʻlish, muddatli shartnoma boʻyicha tovarlar yetkazib berish, shartnomalar tuzish toʻgʻrisidagi ariza, yozma taklif; 3) xalqaro bozorda mashinauskunalar xarid etish, qurilishmontaj ishlarini bajarish, injiniring xizmatlari koʻrsatish uchun tanlov asosida buyurtmalar berish. Oʻzbekiston iqtisodiyotida bozor munosabatlarini shakllantirishda va rivojlantirishda T. keng qoʻllaniladi. Davlat tasarrufidan chiqarilgan korxonalar aksiyalarining yirik paketlarini sotishda, katta qurilish ishlarini olib borishda, xalqaro loyihalarini amalga oshirishda T. eʼlon qilinadi. Savdoni tashkil etish uchun vaqtinchalik organ boʻlgan T. qoʻmitasi tuziladi.
Rachel Hill
Yoshligi
Hillning Zach va Jake ismli ikkita ukasi bor va ular bilan otasi Mike boshchiligidagi jamoada yopiq futbol oʻynagan.
ROSO futbol klubi
Hill ROSO SC (Rollinsford Somersworth Soccer Club) bilan 4 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan yoshlar futbolida oʻynagan. U shahardagi dam olish dasturida boshlangan va 11 yoshida 2005-yilda ROSO U13 Qizlar sayohat jamoasi bilan sayohat futboli oʻynashni boshlagan va 2008-yilgacha ROSO bilan toʻp surgan.
University of Connecticut
Hill 2015 va 2016-yillarda University of Connecticut Huskies forvardi sifatida MAC Hermann Trophy uchun ikki karra yarim finalchi boʻlgan. Hill 2015-yilda NSCAA-ning 1-jamoasi va 2016-yilda 2-All-America jamoasi edi. U kollejda 89 ta oʻyinda 61 ta gol urdi, u University of Connecticut ayol futbolchilari orasida 140 ochko toʻplagan holda karyerasidagi gollari boʻyicha ikkinchi va barcha vaqtlarda 4-oʻrinni egalladi. U 2016-yilda American Athletic Konferensiyasida (AAC) yilning eng yaxshi yarim himoyachisi va 2015 va 2014-yillarda yilning eng yaxshi hujumchisi boʻlgan.
Orlando Pride, 2017-2019
Portland Thorns FC 2017 NWSL kolleji loyihasida 14-chi tanlov bilan Hillni tanladi va keyinchalik uni 2018 NWSL kolleji loyihasida birinchi va toʻrtinchi bosqich tanlovlari evaziga Orlando Pridega almashtirdi. Pride 2017-yil may oyida kollejni bitirganidan soʻng Hill bilan shartnoma imzoladi va u 3-iyunda oʻzining birinchi ish faoliyatini boshladi.
Hill oʻzining birinchi professional golini 2017-yil 28-iyunda Sky Blue FCga qarshi oʻyinda gʻalaba qozongan holda kiritdi. U yangi mavsumni uchta gol, atigi 14 oʻyinda bitta golli uzatma bilan yakunladi, shulardan 8 tasi boshlangʻich tarkibda tushganida qayd etilgan edi. 2018-yilgi shartnoma imkoni ishlatilganidan soʻng, Hill 2018-yilda 21 ta oʻyin oʻtkazdi, ammo ogʻir jarohat tufayli ulardan atigi yettitasida asosiy tarkibda maydonga tushdi. U toʻrtta gol urib, Pride uchun Marta bilan bir oʻrinda eng yaxshi uchinchi oʻrinda turdi. Hill 2018-yilgi mavsum oxirida yangi shartnoma taklif qilgan edi.
Perth Glory, 2017-2019 (ijara)
2017-yil 19-oktabrda Hill Avstraliyaning Perth Glory klubiga 2017-18-yilgi W-Liga mavsumida ijara asosida qoʻshildi. Perthdagi birinchi mavsumida u 9 ta gol bilan ligadagi uchinchi eng koʻp gol muallifi va 6 ta golli uzatma bilan, ligadagi eng koʻp golli uzatma muallifi boʻldi.
U 2018—2019-yillar uchun ijara shartnomasini qayta imzoladi va mavsumni yana 6 ta gol bilan yakunladi va jamoa Grand Finalda ikkinchi oʻrinni egalladi.
Chicago Red Stars, 2020-yildan hozirgi kungacha
2020-yil 16-yanvarda Orlando 2020-yilgi NWSL kolleji loyihasida Hillni Chicago Red Starsga almashdi, shu bilan birga uchinchi bosqich tanlovi, Orlandoning 2021-yilgi NWSL kolleji loyihasida birinchi bosqichning asl tanlovi, 3-raqamli umumiy tanlov va 2020-yilgi loyihada uchinchi bosqich tanlovi evaziga nomaʼlum miqdorda ajratilgan pul mablagʻi oldi. Mavsum COVID-19 pandemiyasi tomonidan buzilganligi sababli, Hill 2020-yilgi NWSL Challenge Cup musobaqasida Red Stars safida debyut qildi.
Linköpings FC, 2020 (ijara)
2020-yil avgust oyida Hill Shvetsiyaning Damallsvenskan klubi Linköpings FCga ijaraga oʻtdi.
AQSH U-20 ayollar terma jamoasi
Hill 2014-yilgi FIFA U-20 ayollar futbol boʻyicha AQSh U-20 ayollar terma jamoasida guruh oʻyinida Braziliyaga qarshi oʻrinbosar sifatida maydonga tushgan.
Hill 2014-yilda KONKAKAF U-20 ayollar chempionatining beshta oʻyinida U-20 USWNT uchun maydonga tushdi, toʻrtta oʻyinda asosiy tarkibda boshlab, bitta gol urdi va hujumkor yarim himoyachi sifatida beshta golli uzatma bilan jamoada yetakchilik qildi.
AQSH U-23 ayollar terma jamoasi
AQSh futboli 2016-yil iyun oyida Angliya, Norvegiya va Shvetsiyaga qarshi 2016-yil U-23 ayollar oʻrtasidagi Nordic turnirida Hillni U-23 terma jamoasiga chaqirdi, bu turnirda Qoʻshma Shtatlar gʻalaba qozondi.
Oʻzbekistondagi qirgʻizlar
thumb|O'zbekistonda qirgizlar yashash xaritasi Oʻzbekistondagi qirgʻizlar — etnik qirgʻiz boʻlgan Oʻzbekiston aholisi. Qirgʻizlar Oʻzbekistondagi milliy ozchilik va mamlakatdagi oltinchi eng yirik etnik guruhdir. Dunyodagi eng yirik qirgʻiz jamiyati (Qirgʻizistondan tashqarida) Oʻzbekistonda yashaydi.
Tarixi
Qirgʻizlar Ikki daryo (Sirdaryo va Amudaryo)ning choʻl hududlariga VI asrda faol kirib kela boshladilar. Ular Gʻarbiy turk xoqonligi, soʻngra uygʻur va turkiy xoqonliklari tarkibida boʻldilar.
XV-XVI asrlarda Moʻgʻuliston va Shayboniylar davlati tarkibiga kiradilar. Ularning bir qismi sifatida ular Fargʻona vodiysining dasht va togʻ etaklarida, Buxoro va Jizzax, Zomin va Baxmal atrofida oʻrnashadilar.
XVII asr oʻrtalarida koʻchmanchi moʻgʻul xalqlarining gʻarbiy tarmogʻi boʻlgan oyrotlar (jungʻarlar)ning katta massasi Qirgʻizistonga bostirib kirishi munosabati bilan oʻzlarining asl hududidan boʻlgan qirgʻiz qabilalari ham Fargʻona, Sharqiy Turkiston, Pomir, Oloy togʻlarigacha faol yurish boshladilar.
Qirgʻizlarning bir qismi Fargʻona vodiysidan Tyan-Shanga 1758-yilda Oyrot xonligi tugatilgandan soʻng, Jungʻariya hududida qalmoqlar deyarli qolmagan paytda qaytib keldi.
XVIII asrda Fargʻona vodiysida vujudga kelgan Qoʻqon xonligi qirgʻiz yerlarini zabt etishning asosiy obyektlaridan biri sifatida tanladi. 1762-yilda Qoʻqon hukmdori Erdonabiy Oʻzganga hujum qilib, keyinchalik Oʻshni egalladi. Uning taxtdagi vorisi Norboʻtabiy bosqinchilik siyosatini davom ettirib, qirgʻizlar bosib olgan butun togʻ oldi janubiy Fargʻona hududini hamda Oloyni oʻziga boʻysundirdi.
Bu yerda Qoʻqon garnizonlari va soliq yigʻuvchilar joylashgan joy, qoʻshni Sinszyan bilan chegara postlari boʻlib xizmat qilgan qalʼalar qurilgan. Aholisi dehqonchilik, hunarmandchilik va savdo-sotiq bilan shugʻullangan koʻplab qalʼalar yonida oʻzbek aholi punktlari paydo boʻlgan. Qoʻqonliklar qirgʻizlarni Fargʻona vodiysining unumdor yerlaridan Oloy, Tyan-Shan va Pomir togʻlariga quvib chiqardilar.
Janubiy qirgʻiz qabilalarining feodal urugʻ zodagonlari Qoʻqon xonligining siyosiy hayotida faol qatnashdilar. Qoʻqon xonlari askarda ham, fuqarolik boshqaruvida ham qirgʻiz aʼyonlariga martaba va mansablar taqsimlagan. Xususan Oloy urugʻining hukmdori Alimbek uzoq yillar Andijon viloyatining hokimi, hatto bir paytlar xonlikning birinchi vaziri ham boʻlgan.
Maʼlumotlar qirgʻizlarning oʻtroqligi XVIII-XIX asrlarda sodir boʻlganligini koʻrsatadi. hozirgi Oʻzbekiston hududida hozirgidan biroz farq qilgan XIX asrning uchinchi choragida qirgʻizlarning kichik guruhlari hali ham Zarafshon vodiysida yashagan: Samarqand boʻlimida 665 hovli, Kattaqoʻrgʻon boʻlimida 372 hovli, Urgut volostida 17 hovli boʻlgan.
XIX asr oʻrtalarida chor Rossiyasining Oʻrta Osiyoga harbiy hujumi boshlandi. 1865-yil may oyida Toshkent va Xoʻjand rus qoʻshinlari tomonidan bosib olingach, Qoʻqon xonligi oʻz suverenitetini yoʻqotib, Rossiya protektorati ostiga oʻtdi. 1874-1876-yillardagi Qoʻqon qoʻzgʻoloni natijasida, boshqa xalqlar qatorida Poʻlatxon boshchiligidagi qirgʻizlar ham faol ishtirok etdi, janubiy qirgʻizlar rus qoʻshinlari tomonidan bosib olinib, Rossiya imperiyasi tarkibiga kirdi. 1876-yil 19-fevralda Qoʻqon xonligi tugatilib, uning oʻrnida Turkiston general-gubernatorligining Fargʻona viloyati tashkil etildi. Shunday qilib, Qirgʻizistonning janubiy qismi 1876-yilda Fargʻona viloyati tarkibiga kirdi.
Chorizmning qattiq mustamlakachilik siyosatiga qaramay, ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyoti yuqori pogʻonada turgan Qirgʻizistonning Rossiya imperiyasi tarkibiga kirishi qirgʻiz xalqining yanada rivojlanishi uchun progressiv ahamiyatga ega boʻldi. Yangi hukumat qabilalar va urugʻlararo nizolarga chek qoʻyganidan soʻng qirgʻiz xalqining birlashishi jarayoni nihoyasiga yetdi.
Oʻzbekistondagi qirgʻizlar sonining dinamikasi
1926 — 90,700 (roʻyxatga olish) 1939 — 89 000 (roʻyxatga olish) 1959 — 92,700 (roʻyxatga olish) 1979 — 142 200 (roʻyxatga olish) 1989 — 218,900 (roʻyxatga olish) 2000 — 231 864 (taxminan) 2010 — 250 000 (taxminan)
Andijondagi qirgʻizlar
Andijon qirgʻizlari (oʻz nomlari — andijan kirgizdari, sebey kirgizdari) — Andijon viloyatidagi etnik guruh boʻlib, subetnik qirgʻiz hisoblanadilar. Andijon qirgʻizlari Qoʻrgʻontepa tumanining Qandi, Dardak, Bashtut, Azat, Namuna, Chiroqtamgʻa, Dardaktepa, Manas, Yortibosh, Eshonobod, Oxunboboyev, Oltinsoy, Sutkon, Qoʻshtepa, Ishtimayat, Madaniyat, Ashqaltepa, Yangiob qishloqlarida yashaydilar. Jalaquduq tumanidagi Abdulabiy, Kuturma, Aim, Birlashgan, Yarqishloq, Paxtakor, Toʻpayil, Janubiy Alamushuk va boshqalar qishloqlarida, Xonobodda qirgʻizlar Qidirsha, Tapalino, Qorabogʻish qishloqlarida, qoʻtonlarda istiqomat qiladilar.
Oʻzbekistonda qirgʻiz tilidagi taʼlim va OAV
Oʻzbekistonda taʼlim qirgʻiz tilida olib boriladigan 64 ta maktab, qirgʻiz-oʻzbek tilida olib boriladigan 27 ta maktab mavjud. Ularda 13 782 nafar bola tahsil oladi. Oʻquv adabiyotlari bilan taʼminlanganlik 93,2 foizni tashkil etadi. 2005-2006 oʻquv yilida 72 nomdagi 63 ming nusxadan ortiq darsliklar nashr etildi. Qirgʻiz maktablari uchun darsliklarni nashrga tayyorlash ustida ish olib borayotgan „Oʻzbekiston“ nashriyot-matbaa ijodiy uyida maxsus nashr tashkil etildi, Oʻzbekiston telekanalida mashhur „Aychurek“ koʻrsatuvi, radioda qirgʻiz tilida „Elaman“ koʻrsatuvi muntazam efirga uzatilmoqda.
Wi Ha-joon
Wi Ha-joon (koreyscha: 위하준; tugʻilgan paytidagi ismi Wi Hyun-yi (koreyscha: 위현이); 1991-yil 5-avgustda tavallud topgan) - Janubiy Koreyalik aktyor va model. U Gonjiam: Haunted Asylum (2018), Shark: The Beginning (2021) va Midnight (2021) filmlari, shuningdek, Something in the Rain (2018), Romance Is a Bonus Book (2019), 18 Again (2020) teleseriallaridagi rollari bilan tanilgan. Squid Game (2021) serialidagi roli orqali Wi xalqaro shuhrat qozongan.
Yoshligi va taʼlimi
Wi Ha-joon 1991-yilning 5-avgustida Janubiy Koreyaning Janubiy Jeolla provinsiyasining Soando orolida dunyoga kelgan va oilasining abalon mollyuska fermasida ulgʻaygan. Wi Ha-joon Sungkyul universitetida teatr va kino yo‘nalishida tahsil olgan.
Faoliyati
Wi Ha-joon oʻzining aktyorlik debyutini 2012-yilda, Peace in Them qisqa metrajli filmida bosh rolni ijro etish orqali qilgan. U 2018-yilda With Cofee veb-seriasida Lee Ha-min obrazida rol ijro etgan. 2021-yil sentyabr oyidan boshlab u MSTeam Entertainment kompaniyasi bilan shartnoma imzolagan. Wi Ha-joon 2021-yilda Janubiy Koreyaning mashhur Squid Game teleserialidagi Hwang Jun-ho obrazi bilan mashhur boʻlgan. 2018-yilda „Eng yahshi aktyor“ sifatida Blue Dragon Film Awards, Chunsa Film Art Awards, Grand Bell Awards mukofotini, 2019-yilda „Eng yahshi televideniye aktyori“ sifatida Baeksang Arts Awards mukofotini va boshqa koʻplab nufuzli mukofotlar sovrindori boʻlgan.
Tenzor
Tenzor (lot. tensus — kuchlanish, taranglash) — vektor tushunchasini umumlashtirib, bir necha maʼnoda qoʻllanib kelinayotgan matematik atama. Bu atama tenzorlar hisobiaya koordinatalarning bir tizimidan ikkinchi tizimiga oʻtganda maxsus qonun boʻyicha oʻzgaradigan miqdor (kattalik)larni bildiradi. Mas., tutash muhitlar mexanikasida qayishqoq (egiluvchan) jismning holatini ifodalovchi miqsor (deformatsiya tenzori) yoki qattiq jism massasining olingan nuqtaga nisbatan taqsimlanishini ifodalovchi miqdor (inersiya tenzori), shuningdek, tutash jismning biror nuktasida kuchlanishlarni ifodalovchi miqdorlar (kuchlanishlar tenzori).
Tender (qurilma)
Tender —1) parovoznnng tirkami qismi; unda suv va yoqilgʻi zaxirasi saqlanadi va parovozning yordamchi qurilmalari turadi. 3, 4 va 6 oʻkli qilib ishlanadi; 2) 2—3 ta uchburchakli old yelkani boʻlgan bir machtali kema. Dengiz flotida bir machtali harbiy kema ham T. deyiladi; 3) aviatsiyada samolyotlarni qurishda simlarni yoki troslarni tortish uchun moʻljallangan vintli tortqi.
Temur tuzuklari
"TEMUR TUZUKLARI" — Amir Temurning harbiy va siyosiy faoliyatidan maʼlumot beruvchi tarixiy asar. "Tuzuki Temur" va "Tuzukoti Temur" nomlari bilan atalgan. Amir Temurning "Tuzuklar" muallifi ekanligini eʼtirof etadigan olimlar koʻpchilikni tashkil etadi. Bular orasida "Temur tuzuklari"ning inglizcha tarjimonlari va noshirlari Devi va Uaytlar, mashxur turk qomusiy olimi Shamsuddin Somiy, qoʻlyozmalarning yirik tadqiqotchisi N.D. Mikluxo Maklaylar ham bor. Boshqa bir guruh olimlarning fikricha, asar 16—17-asrlarda Hindistonda yozilgan.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Oʻrta asr oʻzbek tarixshunosligi — XV asrdan turkiy (chigʻatoy) tilda yozilgan tarixiy asarlar toʻplamidan iborat manbalar jamlanmasidir.
Temur tuzuklari
Asar 2 qismdan iborat. Birinchi qismda Amir Temurning tarjimai holi, ijtimoiy-siyosiy faoliyati, uning Movarounnahrda markaziy hokimiyatni qoʻlga kiritishi, siyosiy tarqoqlikka barham berishi, markazlashgan davlat tuzishi, 27 mamlakatni, shu jumladan, Eron, Afgʻoniston, Ozarbayjon, Gruziya va Hindistonni oʻz tasarrufiga kiritishi, Oltin O'rda hukmdori Toʻxtamish, turk sultoni Boyazid I Yildirimga qarshi harbiy yurishlari, ulkan saltanatini mustahkamlash uchun turli ijtimoiy tabaqalarga nisbatan qanday munosabatda boʻlganligi buyuk sohibqiron tilidan ixcham tarzda bayon etilgan.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Zamonaviy tarixchilar Oʻrta Osiyo, jumladan, hozirgi Oʻzbekiston hududi uchun XVI—XVIII asrlar uchun soʻnggi oʻrta asrlar atamasini, XVIII asr oxiridan esa “Yangi davr” atamasini qoʻllashadi.
Chigʻatoy tilida tarixiy asarlar yozishga birinchi urinishlar temuriylar davrida boʻlgan. Amir Temur saroyida bu tilda “Tarixi Xoni” nomli rasmiy yilnoma saqlangan. Alisher Navoiyning yozishicha, shoir Lutfiy Sharofiddin Ali Yazdiy qalamiga mansub “Zafarnoma” asarining bir qismini turkiy tilga she’riy shaklda yozgan, biroq tarjimasi qoralamada qolgan. Zahiriddin Muhammad Bobur “Boburnoma” deb nomlangan xotirotlarini joʻn turkiy tilda, andijon shevasiga yaqin tilda yozgan. Keyinchalik xotirot katta shuhrat qozondi va koʻplab tillarga tarjima qilindi. Biroq tarixiy asarlarning aksariyati oʻzbek xonliklarida bitilgan. Har bir xonlikda oʻziga xos tarixshunoslik maktabi mavjud boʻlgan.
Temur tuzuklari
Ikkinchi qism mashhur jahongirning farzandlariga atalgan oʻziga xos vasiyat, pandnasihatlari va oʻgitlaridan iborat. Unda davlatni idora etishda kimlarga tayanish, toju taxt egalarining tutumi va vazifalari, vazir va qoʻshin boshliqlarini tanlash, armiyaning tuzilishi va jang olib borish qoidalari, sipohiylarning maoshi, mamlakatni boshqarish tartibi, davlat arboblari va qoʻshin boshliklarining burch va vazifalari, amirlar, vazirlar va boshqa mansabdorlarning toju taxt oldida koʻrsatgan alohida xizmatlarini taqdirlash yoʻsini va boshqa xususida gap boradi.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Shaboniylar davri (XVI asr)
Shayboniylar sulolasining asoschisi Muhammad Shayboniy xayriya ishlari bilan shugʻullanib, atrofiga shoir, olimlar, tarixchilarni toʻplagan. Uning faoliyatiga koʻplab tarixiy asarlar bagʻishlangan boʻlib, ularning bir qismi turkiy tilda yozilgan. Ulardan eng mashhuri taniqli shoir Muhammad Solihning kitobidir.
Temur tuzuklari
Asar Amir Temur davridagi oʻzbek davlatchiligi tarixini oʻrganishda asosiy manba boʻlib xizmat qiladi. "Temur tuzuklari" ("Tuzuki Temuriy")ning fanda qayd etilgan ilk nusxasi eski oʻzbek tilda bitilganligi maʼlum. Bu usmoniy turk hokimlaridan biri — Yaman hokimi Jaʼfar Posho (hukmronlik yillari 1607—12) ning kutubxonasidagi turkiy tilda yozilgan asar bilan bogʻliq. "Tuzuki Temuriy"ning suz boshida keltirilishicha, oʻrtaosiyolik Mir Abu Tolib Husayniy alAriziy atTurbatiy Makkai mukarrama va Madinai munavvaraga haj qilgan vaqtida asarni oʻqishga muyassar boʻlgan va 1610-yil Jaʼfar Poshoning topshirigʻi bilan uni fors tiliga oʻgirgan. Bizgacha ana shu forsiy nusxa tosh bosmalar, zamonaviy nashrlar va qoʻlyozmalar shaklida yetib kelgan. Husayniy Turbatiy forscha tarjimani 1637-yil boburiy hukmdor Shoh Jahonga (1628—57) tortiq qilgan. Shoh Jahon tarjima bilan tanishib chiqib, unda ayrim noanikliklar va kamchiliklar topgan hamda yirik olim, Dekan viloyatining qozikaloni Muhammad Ashraf Buxoriyni (vafoti 1652-yil) huzuriga chaqirtirib, mazkur tarjimani moʻʼtabar asarlar, xususan, Sharafuddin Ali Yazdiyning "Zafarnoma"si va shunga oʻxshash muhim manbalarga solishtirib chiqish va shu yoʻl bilan tarjimadagi xato va kamchiliklarni bartaraf qilishni topshirgan. Muhammad Ashraf Buxoriy koʻrsatmaga koʻra, Mir Abu Tolib alHusayniy atTurbatiy nusxasini diqqat bilan tahrir qilgan. Shu zaylda asarning yangi, toʻldirilgan tahriri vujudga keladi va u "Malfuzoti Temuriy" ("Temurning aytganlari") va "Voqeoti Temuriy" ("Temurning boshidan kechirganlari") nomi bilan taniladi. Keyinchalik undan koʻplab nusxalar koʻchirilgani maʼlum.
Maʼlum boʻladiki, Boburiylar saltanatida "Tuzuki Temuriy" asosida ikkita mustaqil asar vujudga kelgan va ularning keyingi asrlarda tarqalishi bilan bogʻliq oʻziga xos tafsilotlar bor.
"Tuzuki Temuriy" nusxasini dastlab Hindistonda yashagan ingliz zobiti mayor Devi 1779-yilda Angliyaga olib kelgan. Soʻngra arab tili professor ingliz mayori Uaytga uni koʻrib chiqish uchun topshirgan. Uayt "Tuzuki Temuriy" ning forscha matnini nashrga tayyorlagan, mayor Devi esa uni inglizchaga oʻgirgan va koʻrsatkich, izohlar bilan taʼminlagan. Asar matni va inglizcha tarjimasi 1783-yilda
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Shaboniylar davri (XVI asr)
Fors tilidagi “Shayboniynoma” kitobi Kamoliddin Binoiy tomonidan yozilgan. Yana bir muallif Mulla Shodiy ham Shayboniyxon hayoti haqida hikoya qiluvchi “Fathnoma” nomli she’r yozgan.
Temur tuzuklari
Buyuk Britaniyaning Oksford shahrida nashr etilgan.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Shaboniylar davri (XVI asr)
Muallifi nomaʼlum boʻlgan “Tavorixi guzidayi nusratnoma” yilnomasi Shayboniyxonga bagʻishlangan. Kitobning birinchi qismida turklarning ajdodlari va Chingizxon haqida ma’lumotlar berilgan. Juvayniy, Rashiduddin asarlari asosida tuzgan. Bundan tashqari, muallif Ulugʻbekga nisbat berilgan “Tarixi ʻarba ulus” (“Toʻrt ulus tarixi”) kompozitsiyasidan ham foydalangan. Tarixda Shayboniyxonning bobosi Abulxayrxonning koʻchmanchi o'zbeklar davlatida taxtga oʻtirishi tasvirlangan. Abulxayrxon vafotidan keyingi davr va Shayboniy Movarounnahrning zabt etilishi ayniqsa batafsil yoritilgan. Kitob 1504-yilda Shayboniyning Andijonni bosib olishi voqealari bilan yakunlanadi va shu asosda uning tugashi 1505-yilga toʻgʻri keladi. Kitob mazmuni ham, kompozitsiyasi ham bir qancha shu kabi asarlarning yaratilishida namuna boʻlib xizmat qilgan.
Temur tuzuklari
Aynan shu nashr dunyo mamlakatlariga keng tarkalgan va "Tuzuki Temur" yoki "Tuzukoti Temur" nomi bilan shuxrat topgan. Oksford nashri keyinchalik hech bir oʻzgarishsiz, jahonning koʻplab shaharlarida, mas., 1785-yil Kalkutta, 1868, 1963 va 1992-yillarda Tehron, 1890-yil Bombeyda chop etilgan. Bu nashrlar koʻplab mamlakatlarga, jumladan, Oʻrta Osiyoga ham tarkalgan.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Shaboniylar davri (XVI asr)
Shayboniyxonning oʻzi “Shiboniy” taxallusi bilan she’r yozgan. Shayboniyxonning Oʻrta Osiyo turkiy adabiy tilida yozilgan she’rlarining devoni hozirda Istanbuldagi Toʻpqopi qoʻlyozma fondida saqlanmoqda. U 192 sahifadan iborat. Uning falsafiy-diniy asari: 1508-yilda Oʻrta Osiyo turkiy adabiy tilida yozilgan “Bahr ul-hudo” qoʻlyozmasi Londonda joylashgan. Shayboniyxon asarlar yozishda ilohiyotga oid turli asarlardan foydalangan. Unda Shayboniyxonning diniy masalalar boʻyicha oʻz qarashlari mavjud. Muallif Islom asoslari haqidagi oʻz gʻoyalari: gunohlarga tavba qilish, rahm-shafqat koʻrsatish, ezgu amallarni bajarishni oʻz ichiga olgan. Shayboniyxon musulmon urf-odatlari va dindor musulmonlarning kundalik vazifalarini mukammal bilishini koʻrsatadi. Shayboniyxon 1507-yilda Oʻrta Osiyo turkiy-chigʻatoy tilida “Risolayi maorifi Shayboniy” nomli nasriy asar yozgan. Xurosonni qoʻlga kiritganidan soʻng koʻp oʻtmay va uning oʻgʻli Muhammad Temurga bagʻishlangan (qoʻlyozma Istanbulda saqlanadi). Asarda islom qonunlarini bilish zarurligi, bu ilmning hukmdor uchun foydalari haqida soʻz boradi. Bu asarida Shayboniyxon ham oʻzini Ahmad Yassaviy soʻfiylik taʼlimoti tarafdori sifatida koʻrsatdi.
Temur tuzuklari
Uayt va Devi nashr etgan forscha matndan taniqli sharqshunos L. Langlening fransuz tiliga oʻgirgan tarjimasi 1787-yil Parijda nashr qilindi.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Shaboniylar davri (XVI asr)
Shayboniylarning mashhur tarixchilaridan biri Abdulloh Nasrullohiydir. Toʻliq ismi — Abdulloh ibn Muhammad ibn Ali Nasrullohiy boʻlib, Balxda tugʻilgan. Uzoq vaqt Husayn Boyqaroning oʻgʻli Badiuzzamon Mirzoga xizmat qildi. 1507-yilda Hirot Shayboniyxon tomonidan bosib olingach, uning xizmatiga kirgan. Shayboniyxon vafotidan keyin u Suyunchxoʻjaxon, soʻngra uning oʻgʻli Keldi Muhammad qoʻl ostida boʻlgan. 1525-yilda uning topshirigʻi bilan “Zubdat al-asar” (“Tanlangan yilnomalar”) yilnomasini bitdi. Qoʻlyozma roʻyxatlaridan biri Abbosiylar tarixidan boshlanib, Shayboniyxon boshchiligidagi oʻzbeklarning mashhur jangigacha boʻlgan oʻzbek tilidagi umuminsoniy tarixning bir qismini yakunlaydi.
Temur tuzuklari
1892-yil L. Langlening fransuzcha nashridan N. P. Ostroumov rahbarligida Toshkent gimnaziyasining bir guruh talabalari asarni rus tiliga tarjima qiddilar.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Shaboniylar davri (XVI asr)
1519-yilda Buxoroda Koʻchkunchixon buyrugʻi bilan Sharafaddin Ali Yazdiyning “Zafarnoma” asarini chigʻatoy tiliga tarjima qildirtirgan.
Oʻrxun yozuvlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/Kultigin_Monument_of_Orkhon_Inscriptions.jpeg/220px-Kultigin_Monument_of_Orkhon_Inscriptions.jpeg|alt=Kultigin Monument of Orkhon Inscriptions — Orkhun Museum, Kharkhorin, Mongolia|thumb| [[Kultegin|Kul tigin Oʻrxun yozuvlari yodgorligi — Oʻrxon muzeyi, Xarhorin, Moʻgʻuliston]] Oʻrxun yozuvlari (shuningdek, Oʻrxun yozuvlari, Khoshöö Tsaidam yodgorliklari deb ham ataladi) yoki Kul Tegin bitiklari VIII asr boshlarida hozirgi Moʻgʻuliston hududidagi Oʻrxon vodiysida eski turkiy alifboda yozilgan Koʻ kturklar tomonidan oʻrnatilgan ikkita yodgorlik inshootlari. Ular ikki turkiy shahzodalar Kul Tegin va uning ukasi Bilge xoqon sharafiga qurilgan.
Temur tuzuklari
1968 va 1992-yillarda I. M. Moʻminov yozgan qisqa soʻz boshi bilan N. P. Ostroumov nashri chop etildi.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Xiva maktabi
Xorazmda yozilgan birinchi yilnoma Oʻtamish hojining “Chingiznoma” asaridir. Muallif Elbarsxonga (1511—1518) xizmat qilgan nufuzli oʻzbek oilasidan chiqqan. Uning birgina mashhur asari “Chingiznoma” 1558-yilda Shayboniy Eshsultonning koʻrsatmasi bilan yozilgan (1558-yilda oʻldirilgan). Kitobning afzalligi shundaki, u koʻpchilik musulmon yilnomalariga xos boʻlgan toʻplam emas, balki koʻchmanchi oʻzbeklar orasida keng tarqalgan ogʻzaki urf-odatlarga asoslangan. Muallif Xorazm va Dashti Qipchoqda koʻp sayohat qilgani bois uning hikoyasi koʻp jihatdan guvohlarning hikoyalariga asoslangan. V.P. Yudin kitobni “dasht ogʻzaki tarixnavisligi”ga asoslangan bir qancha yozma ishlarga kiritgan. U shular jumlasidan XVI-XVII asrlarning boshqa asarlari: Ali Hasan Jaloirning “Jomi at-tavorix” va “Tavorixi guzida”ni ham oʻz ichiga oladi.
Temur tuzuklari
"Temur tuzuklari"ning Devi va Uayt nashri aso’ sida chiqarilgan toshbosma va keyingi nashrlaridan biri asosida Alixontoʻra Soguniy 1967-yil Toshkentda "Tuzuki Temuriy"ni oʻzbek tiliga tarjima qilgan va "Guliston" jurnalida tarjimaning faqat 30 foizi eʼlon etilgan. Asar toʻliq chop etilmaganligining sababi va 1989-yil oʻzbek tiliga qilingan yana bir tarjima xususida akademik B. Ahmedov quyidagicha fikr bildirgan: "...Oʻsha vaqtda jamiyatimizdagi mavjud ahvol, aniqrogʻi rasmiy hokimiyat maʼmurlarining oʻtmish tariximizni oʻrganishga boʻlgan yomon munosabati natijasida Alixontoʻra Sogʻuniy tarjimasi toʻla tarzda bosilib chiqmadi. Yana shuni ham qayd etmoq lozimki, tarjimaning bosilgan qismi baʼzi kamchiliklardan ham xoli emas edi. Unda, mas., ayrim jumlalarning tashlab ketilgani aniklangan, asl matndan chetga chiqish hollari mavjud; kishi nomlari, joʻgʻrofiy atamalarda va istilohlarda gʻalatliklar bor. Muhim tarixiy voqealar, tarixiy shaxslar, joʻgʻrofiy va etnik nomlar, turli atamalar va ularning sharhlari erkin talqin etilgan. 1989-yilda Alixontoʻraning oʻsha nashrini "Tuzuki Temur" ning Bombeyda chop etilgan forscha matniga solishtirgan holda oʻzbek tilida yana bir tarjima amalga oshirildi. Uni oʻzbek sharqshunosi Habibulla Karomatov hozirlab, oldin "Sharq yulduzi" jurnalida (Toshkent, 1989, 8son), soʻngra alohida kitob holida (1991) Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida nashr ettirdi".
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Xiva maktabi
Aftidan, Chingiznomaning saqlanib qolgan qoʻlyozmasi toʻliq emas, chunki rivoyat Toʻxtamishxonda (1380—1395) toʻxtatilgan.
Oʻtemish hoji solnomasi Xiva tarixshunoslik maktabining shakllanishida muhim bosqich boʻlib xizmat qildi. Shuni aytish mumkinki, oʻsha davrda Xorazmda tarixiy faktlarni yozma ravishda yozib olish an’anasi allaqachon mavjud boʻlgan, yilnomalar yoki tarixiy yozuvlar mavjud boʻlgan. Oʻtemish hojining oʻzi Eshsultonning akasi Doʻstsultonning solnomasi va “daftar”lariga koʻp murojaat qiladi.
Temuriylar tarixi davlat muzeyi
Muzeyga marmar zinalar orqali bosh tarzi (Amir Temur xiyobonidan)dagi 3 eshikdan kiriladi. 14 ta yogʻoch oʻymakorligidagi eshik oʻziga xos. Atrofi peshayvonli, qator ustunli (20 ta, bal. 10 m, muqarnas boshali, poyustuni kulrang marmardan ishlangan), turunjlari sirkori sopol bilan bezatilgan, binoning tashqi devori yuzasida "suls" uslubida insonni yaxshilikka undovchi soʻzlar bitilgan. Bino asosida foye, magazinlar, maʼmuriyat, vestibyul, kassa, axborotmaʼruza zali va boshqa texnik xizmat xonalari joylashgan. 1qavatda koʻrgazma va kinoleksiya zali (200 oʻrindiqli) bor. 2qavatdagi koʻrgazma zali 8 boʻlimdan iborat. Koʻrgazma zalidagi Temuriylar tarixiga oid noyob eksponatlar Oʻzbekiston viloyatlaridagi yirik muzeylardan keltirilgan, shuningdek, 1996-yilda Parijda Amir Temur tavalludining 660 yilligiga bagʻishlab oʻtkazilgan koʻrgazmadagi eksponatlar ham muzeyga oʻtkazilgan. Muzeyda arxeologiya, etn., numizmatika yodgorliklari, qoʻlyozmalar, tasviriy sanʼat namunalari bor. Shuningdek, I. Karimovning Amir Temurga boʻlgan hurmatini ifodalovchi dil soʻzlari va "Temur tuzuklari"dan keltirilgan iboralar eksponatlarni mazmunan boyitgan.
O‘rta asr o‘zbek tarixshunosligi
Xiva maktabi
1556-yilda Urganch hokimi Ali Sulton (?-1565) davrida tarixchi Salir bobo oʻzining koʻrsatmasi bilan Rashiduddinning “Jomi at-tavorix” asarini fors tilidan tarjima qilgan. Buning sharofati bilan mahalliy turkiyzabon aholining bilimdon qatlami birinchi bor jahon tarixi bilan tanishish imkoniyatiga ega boʻldi.
Oʻzbek tarixshunosligining yuksak professional darajasiga erishish oʻzbek tarixchisi, shoiri, siyosatchisi, sharq tabobati boʻyicha mutaxassis, Xorazm hukmdori Abulgʻoziy Bahodirxon (1603-1664) faoliyati bilan bogʻliq. Siyosiy voqealar qizgʻin pallasida ogʻir yillarni boshidan kechirib, umrining oxirida siyosatdan nafaqaga chiqdi va taxtni oʻgʻli Anushaxonga (1663-1687) oʻtkazib, soʻnggi yillarini ilm-fanga bagʻishladi. Abulgʻozixonning asosiy ilmiy merosi “Shajarayi turk va moʻgʻul” (“Turk va moʻgʻullar nasabnomasi”) kompozitsiyasidir. Kitob 9 ta yirik bobdan iborat boʻlib, ulardan 7 tasida turkiylarning afsonaviy tarixi, Chingizxon va uning vorislari tarixi tasvirlangan boʻlib, Rashiduddinning “Jomi at-tavorix” va Ali Yazdiyning “Zafarnoma” asarlarining kompilyatsiyasidir. Oxirgi 2-bob Movarounnahr va Xorazm shayboniylariga bagʻishlangan. Ushbu boblar orginaldir.
Abulgʻozixon “Turklarning nasabnomasi”ning soʻnggi bobini tugatmay, ogʻir xastalikdan vafot etadi. U hikoyani 1644-yilgacha yetkazishga muvaffaq boʻladi. 1644-1663-yillar voqealarini qamrab olgan 9-bobning davomi Anushaxonning topshirigʻiga koʻra boshqa tarixchi – Mahmud ibn mulla Muhammad Urganchiy tomonidan yozilgan. Xuddi shu tarixchi kitobning 1-4 bobini qaytadan yozgan.
“Turklarning nasabnomasi”ning oʻzbek adabiyoti uchun ahamiyati shundaki, u chigʻatoy yozuvi an’anasining yuksak uslubidan foydalanmasdan, oʻzbeklarning umumiy shevasida yozilgan. Muallifning oʻzi shunday yozgan edi: “Hamma yaʼni olijanob va sodda xalq tushinsin deb men bu hikoyani turkiy tilda yozdim, asarimni besh yoshli bola ham tushuna oladi; tushunarli qilish uchun men chigʻatoy-turkiy, fors va arab tillaridan birorta ham soʻz qoʻshmadim”. A.K. Borovkovning soʻzlariga koʻra, “Bu yerda, siz koʻrib turganingizdek, bu yerda koʻproq uslublar kurashi — tarixchining oddiy uslubi va “chigʻatoy” yuqori uslubi haqida bormoqda”.