cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Hürriyet
Reaksiyalar
Ijtimoiy media, vizual va yozma ommaviy axborot vositalarining bu xabarga bo'lgan munosabatidan so'ng, Bakırköy Bosh prokuraturasi jinoiy shikoyat yuzasidan tergov boshladi. Prezidentning Bosh maslahatchisi Yiğit Bulut sarlavhada, " Xalqni o'z armiyasiga qarshi olib chiqishga harakat qilganlar buning uchun albatta to'laydi" dedi 28-fevral kuni Rejep Tayyip Erdog'an va Hulusi Akarning Pokistonga jo'nab ketishidan oldin aeroportda matbuot bayonoti berib, "Agar bizni bir-birimizga qarama-qarshi qo'ymoqchi bo'lsa, bu xabar uchun og'ir to'laydi" dedi. gazetaning. Hurriyat gazetasida 2017-yil 1-mart sanasida karikaturachi Latif Demirji chizgan harbiy kamuflyaj naqshli eshik tutqichiga “Iltimos, bezovta qilmang ' yozuvi yozilgan ogohlantirish belgisini osib qoʻygani koʻrilgan karikaturachining surati chop etildi.
Gazetaga hujumlar
2015-yil 6-sentabr kuni Prezident Rajap Tayyip Erdog’anning bir teledasturda qilgan ba’zi bayonotlari Hurriyet gazetasining rasmiy Twitter sahifasida “Prezident Erdog’anning #Dag’lija bayonoti: ‘Agar 400 deputat olingan bo’lsa, bular bo’lmasdi. .'” Gazeta o'n daqiqadan so'ng #Dağlica xeshtegi "to'g'ri" emasligi va "ma'lumotni o'quvchilarga imkon qadar tezroq yetkazish harakatlaridan kelib chiqqan xato" degan sabab bilan tvitni o'chirib tashladi. Bu orada Hilol Kaplan va Cemile Bayraktar Twitter orqali Hurriyat gazetasiga qarshi norozilik bildirishdi. Shundan so'ng, taxminan 200 kishilik guruh, soat 23:30 atrofida Radikal va Dog'an xabar agentligi jurnalistlari joylashgan Istanbul Bagjilar shahridagi Hurriyet Dünyasi binosiga tosh va tayoq bilan hujum qildi. Uyushgan jinoyatchilar yetakchisi Sedat Peker 2021-yil 20-may kuni eʼlon qilgan videoda AKP deputatining iltimosiga koʻra hujumni amalga oshirishga yordam berganini eʼlon qildi.
2015-yilning 7-sentabrida gazetaning Istanbul va Anqaradagi bosh qarorgohiga ikkinchi hujum uyushtirildi. Katta bir guruh politsiyachilar to‘siqni yengib o‘tib, gazetaning Anqaradagi binosiga tosh va tayoqlar bilan zarar yetkazdi va shiorlar bilan hayqirdi. Shuningdek, to‘rtta o‘q ovozi eshitildi.
Gazeta advokatlari Hurriyat dunyosiga uyushtirilgan hujum chog‘ida olomon orasida bo‘lgan AK Partiya Yoshlar Qo‘mitasi raisi, a’zolari va AK Partiya Istanbul deputati Abdurrahim Boynukalin ustidan Istanbul Bosh prokuraturasiga jinoiy ariza berdi. Bundan tashqari, Istanbul Bakirko'y Bosh prokuraturasi, Hurriyat gazetasi veb-sayti xodimlariga nisbatan "Prezident Rajab Tayyib Erdo'g'an aytmagan so'zlarni buzib idrok qilish amaliyoti o'tkazildi" degan sabab bilan tergov boshladi. Gazetaga uyushtirilgan hujumlar Millatchi Harakat Partiyasi, Jumhuriyat Xalq partiyasi, Adolat va taraqqiyot partiyasi, Turkiya Jurnalistlar Federatsiyasi, TUSIAD, AQShning Anqaradagi elchixonasi va Yevropa Ittifoqi kengashi tomonidan qoralandi.
Mordred
Sir Mordred by H. J. Ford, from King Arthur- The Tales of the Round Table by Andrew Lang, 1902
Mordred yoki Modred (uels: Medraut yoki Medrawt) - qirol Artur afsonasida turli xil tasvirlangan shaxs. Tarixiy Medraut haqida ma'lum bo'lgan eng qadimgi eslatma Uels yilnomasi Annales Cambriaening 537-yil uchun qisqacha kirish qismi Kamlann jangida bo'lib, unda u va Artur noaniq bog'langan. Uning shaxsi qadimgi Uels an'analarida ijobiy baholangan va Arturning o'g'li bilan bog'liq bo'lgan bo'lishi mumkin.
Mordred, odatda, Gawainning ukasi yoki o'gay ukasi hisoblanadi, ammo uning boshqa oilaviy munosabatlari, shuningdek, Arturning rafiqasi Guinevere bilan munosabatlari juda farq qiladi. 13-asrdagi fransuz ritsarlik romanlaridan kelib chiqqan va bugungi kunda Le Morte d'Artur tarkibiga qo'shilishi orqali mashhur bo'lgan taniqli hikoyada Mordred Artur tomonidan ritsarlikka tayinlanib, Aylana Stol jamiyatiga qo'shiladi. Bu rivoyatda u oxir-oqibat Arturning halokatida asosiy aktyorga aylanadi: u o'zining o'gay akasi Agravainga Guinevere va Lancelot o'rtasidagi munosabatlarni fosh qilishda yordam beradi va keyin yuzaga kelgan fuqarolar urushidan o'zini Britaniyaning oliy qiroli qilishda foydalanadi.
Ism
Mordred nomi Monmouthlik Geoffreyning Historia Regum Britanniae asarida lotinlashtirilgan Modredus sifatida topilgan Eski Uelslik Medraut (Eski Kornish Modred va Eski Breton Modrot bilan taqqoslanadi) dan keladi. Mohiyatan, u lotincha Moderātus dan olingan bo'lishi mumkin, ya'ni "chegara ichida, mo'tadillikni kuzatish, mo'tadil" degan ma'noni anglatadi va lotincha mors, o'lim so'zi bilan ma'lum bir aloqani ko'rsatadi.
My Love
„My Love“ — „Westlife“ irland guruhi ijro etgan qoʻshiq. 2000-yilning 30-oktyabrida guruhning „Coast to Coast“ nomli ikkinchi studiyaviy albomining ikkinchi singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiq Buyuk Britaniya singllar xit-paradida birinchi pogʻonacha koʻtarilgan hamda guruhning eng yuqori pogʻonaga koʻtarilgan yettinchi singliga aylangan.
Buyuk Britaniyada 2000-yilda eng koʻp sotilgan qoʻshiqlar orasida „My Love“ 35-oʻrinni egallagan. Shuningdek, qoʻshiq 2000-yilda Buyuk Britaniyada „The Record of the Year“ mukofoti bilan taqdirlangan. Qoʻshiq Buyuk Britaniyada bugunga qadar 400 ming nusxada sotilgan.
„My Love“ qoʻshigʻi Jörgen Elofsson, Per Magnusson , David Kreuger hamda Pelle Nylén  tomonidan yozilgan. Qoʻshiqqa Magnusson va Kreuger produserlik qilgan. Qoʻshiq do-major tonalligida yozilgan boʻlib, qoʻshiqchilarning vokali E4 dan A5 gacha boʻlgan diapazonni qamrab oladi.
„My Love“ qoʻshigʻi uchun olingan klipga Robert Brinkmann rejissorlik qilgan. Klip guruh aʼzolari Ennis va Limerick shaharlari oʻrtasida joylashgan Shannon aeroportida soʻnggi reys bekor qilingani haqida xabar topishidan boshlanadi. Klip davomida guruh aʼzolari Limerick shahri koʻchalarida, shahardagi poyezd stansiyasida hamda Moher qoyalarida kuylayotgani aks etgan tasvirlar koʻrsatilgan. „My Love“ qoʻshigʻi klipi „Westlife“ guruhning YouTubeda eng koʻp koʻrilgan videolarining biridir.
Solovets kursantlari yodgorligi Moskva, Solovetskix Yung maydoni
thumb|right|300px Solovets kursantlari yodgorligi — Moskvadagi yodgorlik. Shimoliy flotning Solovetskiy kursantlar maktabi bitiruvchilariga bagʻishlangan haykal. U Severnoye Izmailovo tumanida (Vostochniy maʼmuriy okrugi) Sirenevy bulvari va Solovetskiy Yung maydonidagi 16-Pakovaya koʻchasi kesishmasida joylashgan. Yodgorlik 2005-yilda ochilgan.
Tarixi
2002-yili Solovetskiy Yung maktabi bitiruvchilari xotirasini abadiylashtirish hamda Rossiya Federatsiyasi Harbiy-dengiz floti Solovetskiy Yung maktabi faxriylarining mintaqaviy jamoat tashkilotining murojaati asosida Moskva hukumati ushbu yodgorlikni oʻrnatish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Tashabbus Rossiya Federatsiyasi Harbiy-dengiz kuchlari Oliy qoʻmondonligi va Sharqiy maʼmuriy okrugi prefekturasi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Solovetskiy Yung maktabi 1942-yil may oyida ochilgan va faoliyat yuritgan uch yil davomida 4,5 ming oʻquvchi bitirgan, ularning toʻrtdan bir qismi Ulugʻ Vatan urushi yillaridagi janglarda halok boʻlgan. Yodgorlik muallifi Lenin mukofoti laureati, Rossiya Federatsiyasi xalq rassomi, haykaltarosh F. M. Sogoyan.
2005-yil 6-mayda Moskvadagi Solovetskiy Yung maydonida Solovetskiy kursantlari yodgorligining tantanali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi va u Sovet xalqining Ulugʻ Vatan urushidagi Gʻalabasining 60-yilligiga toʻgʻri keldi. Unda Moskva vitse-meri V. P. Shantsev, Moskva shahar Dumasi vitse-spikeri A. N. Metelskiy, haykaltarosh F. M. Sogoyan va faxriylar Solovetskiy nomidagi Shimoliy flot kadetlari maktabining bitiruvchilari ishtirok etdi.
Tavsifi
Yodgorlik baland koʻtarilgan qoʻllarida semafor bayroqlari bilan toʻlqin ustida turgan yunglar shaklidagi yetti metrli bronza haykalidir. Poydevorga: „Solovetskiy Yunglari — 1941-1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushi Vatan himoyachilariga“ deb yozilgan. Orqa tomonda albatrosli koʻtarilgan yelkan koʻzga tashlanadi.
Baltimor xonim torti
Baltimor xonim torti (Lady Baltimore cake) — koʻpirtirilgan glazurli va meva-yongʻoq kremili amerikacha oq qatlamli tort. Tort XX-asrning boshlarida AQSh janubida yaratilgan deb hisoblanadi, ammo uning aniq kelib chiqishi bilan bogʻliq bahsli fikrlar bor.
Tarixi
Baltimor xonim torti haqidagi eng mashhur afsona shundan iboratki, Janubiy Karolina shtatining Charleston shahrida janub sohibjamoli Alisiya Rhett Mayberry tort pishirib, muallif Owen Wisterga taqdim qilgan. Aytishlaricha, Wister bu tortni shunchalik yaxshi koʻrganki, u oʻzining „Ledy Baltimor“ romani uchun uning nomini ishlatgan.
"Baltimor xonim" romanidagi tortning tavsifi : „Iltimos, Baltimor xonimining bir boʻlagini xohlayman“, dedim men juda muloyimlik bilan … Men stolga qaytdim va Baltimor xonim bilan birinchi muvaffaqiyatli uchrashuvimni oʻtkazdim. Ey Xudo! Siz ham qachondir taʼtib koʻrganmisiz? U yumshoq, qatlamli, ichi yongʻoqli, lekin bu haqda ortiq yozolmayman; chunki soʻlagim oqmoqda. Kutilmagan zavq meni ogʻzim toʻlib yana baland ovozda gapirishga majbur qildi. „Azizim, bu juda mazali!“
Oshpazlik tarixchilarining fikriga koʻra, tortni Lady Baltimor Tea Roomning uzoq yillik xodimlari Florensiya va Nina Ottelengi yaratgan boʻlishi mumkin, ular tortni oddiy Qirolicha tortining XIX-asr oxiridagi versiyasi asosida ishlab chiqqanlar. Ottelengining soʻzlariga koʻra, ular har yili Owen Visterga ularning ijodini mashhur qilganliklari uchun minnatdorchilik sifatida tort pishirib yuborishgan, shuningdek, Rojdestvo bayramida mamlakat boʻylab yuzlab tortlar joʻnatishgan. „Baltimor xonim“ deb nomlangan tort haqida birinchi qayd qilingan havolalar 1906-yilda paydo boʻla boshlagan, bir nechta gazeta maqolalarida uni „mashhur“ yoki „original“ tort deb atashgan.
Retsepti
Retseptning birinchi nashrlari 1906-yilda Harrisburg, Pensilvaniaʼs Daily Gazette and Bulletin, The Columbus Journal va The Washington Times kabi bir qancha gazetalarda qayta nashr etilgan : „Oltita tuxum oqi koʻpirtiriladi. Bir yarim stakan qand talqoni, bir stakan sut, deyarli bir stakan sariyogʻ, uch stakan un va ikki choy qoshiq yaxshi yumshatgich qoʻshiladi. Un va yumshatgich boshqa ingredientlar bilan birga elakdan oʻtkaziladi, oxirida tuxum qoʻshiladi. Ikkita pech idishida oʻn beshdan yigirma daqiqagacha yogʻ bilan pishiriladi. Glazur uchun: ikki stakan shakar va bir yarim stakan suv, yopishqoq massaga aylanguniga qadar qaynatiladi, bu odatda besh daqiqa davom etadi. Ikki tuxumning oqini juda yengil koʻpirtiriladi va asta-sekin qaynoq shakar quyiladi, yaxshilab aralashtiriladi. Tortning ustki va yon tomonlarini yopish uchun undan yetarli miqdorda olinadi va ikki qatlam orasiga toʻldirish uchun qolgan miqdorni, bir stakan mayda toʻgʻralgan mayiz va bir stakan toʻgʻralgan yongʻoq qoʻshiladi. Toʻgʻri pishirilsa mazali boʻladi“. Retseptning zamonaviy versiyalarida beze, qaynatilgan yoki yetti daqiqali glazurdan foydalanish mumkin, shuningdek, nachinkada rom, konyak yoki likyor qoʻshilishi mumkin. Tortning oʻzi oq yoki sariq boʻlishi mumkin.
Oq oʻrniga qolgan tuxum sarigʻidan tayyorlangan „Lord Baltimor torti“ deb nomlanuvchi versiya ham mavjud.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
To‘q tutun rangli albatros
To‘q tutun rangli albatros (Phoebetria fusca) — albatrossimonlar oilasiga mansub dengiz qushi.
Tavsif
To‘q tutun rangli albatrosning uzunligi 84 dan 89 sm gacha, qanotlarining uzunligi 49 dan 54 sm gacha boʻladi. Qanotlari kengligi 203 sm. left|thumb|192x192px|Voyaga yetmagan qushQushlarning vazni 1,8 dan 3,03 kg gacha boʻladi. Moda qushlar odatda erkak qushlardan bir oz yengilroq, tumshugʻi kichikroq, oyoqlari ingichka, dumlari qisqaroq va qanotlari biroz kaltaroq boʻladi.
Balogʻat yoshiga yetgan qushlarning patlari quyuq shokolad rangdan kul ranggacha boʻlgan oraliqda deyarli bir xil rangga ega boʻladi. Koʻpgina qushlarning boshi boshning orqa qismi, qorin va qanotlar rangidan ancha toʻq boʻladi. Qushlarning koʻz atrofida oq rangda halqasi bor. Oyoqlari va panjalari och pushti yoki kulrang boʻladi. Tumshugʻining chetlarining rangi yorqinroq boʻlib, oq rangli chiziq boʻlib koʻrinadi.
Yosh qushlarda esa koʻz halqasi va tumshuq naqshlari toʻqroq boʻladi.
Tarqalish
To‘q tutun rangli albatros Atlantika va Hind okeanlarining janubida yashaydi. Ko‘pgina qushlar Tristandaлunya, Gof va Shahzoda Eduard orollarida uya quradilar. Kichik koloniyalar Krozet, Kerguelen, Amsterdam va Sentpol orollarida ham ko‘payadi. thumb|Tabiiy tarix muzeyidagi namuna, Vena To‘q tutun rangli albatroslar ko‘payish davridan tashqari paytlarda 30° janubiy kenglikdan janubda qoladi. Ba'zida qushlar noto‘g‘ri ravishda Yangi Zelandiyaga odatdagidan sharqqa uchib ketishadi. Hind okeanining janubi-g‘arbiy qismida ular janubda 64° janubiy kenglikda yashaydilar.
Ko‘payish
To‘q tutun rangli albatroslar har yili ko‘payadi. Uya qurish davri oktyabr oyida boshlanadi. Ular o‘sgan va himoyalangan qoyalarda kichik, bo‘shashgan koloniyalarda uyalarini joylashadi. Uya o‘simliklardan yerga quriladi va ichkaridan o‘t bilan qoplanadi. Faqat bitta tuxum qo‘yiladi. Tuxumi qizil-jigarrang dog‘larga egan oq rangda bo‘ladi. Inkubatsiya muddati 65 dan 75 kungacha. Yosh qushlar 145-178 kundan keyin mustaqil bo‘ladi. Uya qurishda, tuxumni bosib yotishda va polaponni boqishda ikkala ota-ona qushlar birdek ishtirok etadilar.
Texnopark
Texnopark innovatsion loyihalarni amalga oshirish uchun hududiy, ilmiy, texnologik va texnik bazadir. Texnopark-ilmiy-tadqiqot institutlari,sanoat ob’ektlari, biznes markazlari, koʻrgazma maydonchalari, taʼlim muassasalari, shuningdek, xizmat koʻrsatish ob’ektlari: transport vositalari, kirish yoʻllari, turar-joy binolari, xavfsizlik ob’ektlari birlashtirilgan mulk kompleksi. Xalqaro texnologiya parklari assotsiatsiyasi innovatsion infratuzilma ob’ektiga oʻz taʼrifini beradi. Assotsiatsiyaga koʻra texnopark-bu mutaxassislar tomonidan boshqariladigan tashkilot boʻlib, uning asosiy maqsadi innovatsion madaniyatni targʻib qilish orqali mahalliy hamjamiyat farovonligini oshirish, shuningdek innovatsion biznes va ilmiy tashkilotlarning raqobatidir. Ushbu maqsadlarga erishish uchun texnopark universitetlar, tadqiqot institutlari, kompaniyalar va bozorlar oʻrtasida bilim va texnologiya oqimlarini ragʻbatlantiradi va boshqaradi. Inkubatsiya jarayonlari va mavjud boʻlgan yangi kompaniyalarni olib tashlash jarayonlari orqali innovatsion kompaniyalarga yaratish va oʻsishni osonlashtiradi. Texnopark yuqori sifatli maydonlardan tashqari boshqa xizmatlarni ham taqdim etadi.
Tarixi
Texnoparklar birinchi marta AQShda paydo boʻlgan.Ikkinchi jahon urushidan soʻng Stenford universitetida talabalar soni keskin oshdi va taʼlim muassasasini moliyalashtirish bilan bogʻliq muammolar paydo boʻldi. Universitet erning katta qismiga ega edi (taxminan 32 km2), lekin uni sotish huquqiga ega emas edi. Cheklovlarni hisobga olgan holda, muhandislik fakulteti dekani professor Frederik Terman taʼlim muassasasining rahbariyatini ofis parki sifatida foydalanish uchun uzoq muddatli ijaraga berishni taklif qildi. Shunday qilib, taʼlim muassasasi daromad olishni boshladi va kompaniyalar lizing vositalaridan foydalanishlari mumkin edi. Ijarachilar faqat yuqori texnologiyali kompaniyalar boʻlishi mumkin, bu universitet bitiruvchilarining ish bilan taʼminlanishiga, shuningdek, yuqori malakali mutaxassislarning etishmasligi muammosini hal qilishga imkon berdi. Termanning gʻoyasi va Stenford universiteti hududida amalga oshirilishi Silikon vodiysining boshlanishi edi. ( The Father of Silicon Valley )
Iroq Kurdistoni
Iroq Kurdistoni (Rasmiy nomi — Kurdiston mintaqasi; ھەرێمی کوردستان, إقليم كردستان ), shuningdek Janubiy Kurdiston (باشووری کوردستان, جنوب كردستان‎) — Iroq tarkibidagi muxtor mintaqa. Respublika Yaqin Sharqda, asosan Mesopotamiyaning shimoliy qismida va Zagros togʻlarida joylashgan.
Kurdiston konstitutsiyasiga koʻra, poytaxti Kirkuk. Bu shahar bahsli hududlarda joylashgan, bu borada de-fakto markazi Erbilda.
Texnopark
Tarixi
Birinchi Yevropa ilmiy parklari 70-yillarda paydo boʻla boshlagan va AQSh texnoparklariga oʻxshashlik asosida yaratilgan. Ularning bir taʼsischisi bo‘lib, asosiy faoliyati fanni ko‘p talab qiluvchi firmalar egalariga yerlarni ijaraga berish edi. Biroq, Evropa texnoparklarining rivojlanish sur’ati juda past edi. Ilmiy parklardagi vaziyatni yaxshilash uchun texnologik biznes-inkubatorlar — innovatsion yangi kompaniyalarni joylashtirish uchun binolar paydo boʻla boshladi. Inkubatorlar ishlab chiqarish quvvatlarini va bir qator zarur xizmatlarni taqdim etdi, shuningdek, investorlarni izlashga yordam berdi va mahalliy universitet yoki tadqiqot markazi bilan aloqa oʻrnatish imkonini berdi.
Iroq Kurdistoni
Aholisi — 10 143 760 kishi (2023-yil), konstitutsiyaviy chegaralar boʻyicha – 85 027 km². Shimolda Turkiya, gʻarbda Suriya, sharqda Eron bilan chegaradosh.
Texnopark
Tarixi
Rossiyada „texnopark“ uyushmasi tashkil etildi. Texnoparklar, maʼlum maʼnoda, akademgorodki deb atash mumkin.
Iroq Kurdistoni
Rasmiy tillari – kurd va arab tillaridir. Kurdiston xalqi kurdlar va beshta milliy ozchilikdan iborat: turkmanlar, arablar, Ossuriy-Xaldeylar, armanlar va yahudiylar.
Texnopark
Tarixi
Belorussiyada 2005da Belarus yuqori texnologiyalar parki tashkil etildi.
Iroq Kurdistoni
Janubiy Kurdiston – dunyoviy davlatdir. Rasmiy ravishda tan olingan dinlar: islom, Xristianlik, mandeizm, yarsonizm, yazidiylik va zardushtiylik.
Texnopark
Rossiyada
Rossiyadagi birinchi texnopark 1990 yilda Tomsk davlat boshqaruv tizimlari va radioelektronika universiteti negizida ochilgan Tomsk ilmiy-texnika parki hisoblanadi. Shundan so‘ng texnoparklar qo‘ziqorindek o‘sa boshladi: 90-yillar boshida ular mamlakatning deyarli barcha universitet shaharlarida ochildi. 1991 yilda Zelenograd shahridagi Moskva elektron texnologiyalar institutida MIET texnoparki, 1992 yilda — Moskva davlat universitetining ilmiy parki, 1993 yilda — MEPhI da Moskvorechye texnoparki, 1998 yilda — texnopark ochildi. Kurchatov instituti va boshqalar. thumb|700x700px|Moskva Texnoparklari Endi Rossiyada texnoparklar nafaqat universitetlarda, balki yirik ilmiy markazlarda, ilm-fan shaharlarida, shuningdek, „yopiq shaharlarda“ ham ochilmoqda.
Iroq Kurdistoni
Nechirvon Barzaniy 2019-yilning 28-mayidan buyon Iroq Kurdistoni prezidenti lavozimida ishlab kelmoqda. Peshmerga qurolli kuchlari mintaqa va fuqarolar xavfsizligi uchun javobgardir.
Texnopark
Rossiyada
Eng muvaffaqiyatlilaridan biri bu Novosibirsk Akademigorodok texnoparki boʻlib, uning rezidentlari Rossiyadagi eng tez rivojlanayotgan innovatsion va yuqori texnologiyali korxonalarning TOP-30ligiga kiritilgan. Mamlakatning eng samarali texnoparki Qozon shahrida joylashgan it parkidir. Qozon shahrida joylashgan IT-park mamlakatdagi eng samarali texnopark hisoblanadi. Qozon IT-Park 2010, 2011 va 2012 yillarda Rossiya Federatsiyasi Aloqa vazirligining reytinglariga koʻra eng yaxshi deb topildi. Reyting 2013 va 2014 yil yakunlari boʻyicha tuzilmagan. thumb|300x300px 2006 yildan boshlab mamlakatda 2006 yil 10 martda hukumat qarori bilan tasdiqlangan „Rossiya Federatsiyasida yuqori texnologiyalar sohasida texnoparklar yaratish“ kompleks dasturi amalga oshirilmoqda. Dastur koordinatori — Rossiya Federatsiyasi Telekommunikatsiya va ommaviy kommunikatsiyalar vazirligidir. 2006 yilda Ilya Ponomarev Axborot va kommunikatsiyalar vazirligi nomidan dastur koordinatori etib tayinlandi. Keyinchalik, Aloqa vazirligi orqali dasturni Telekommunikatsiya va ommaviy kommunikatsiyalar vazirining oʻrinbosari Ilya Massux va Axborot texnologiyalari va axborotlashtirishni muvofiqlashtirish sohasidagi davlat siyosati departamenti Denis Solodovnikov nazorat qildi. Hozirda telekommunikatsiya va ommaviy kommunikatsiyalar vazirligi vaziri o‘rinbosari Mark Shmulevich dasturni ishlab chiqmoqda :
Iroq Kurdistoni
Etimologiyasi
“Kurdiston” nomi tom maʼnoda “kurdlar mamlakati” degan maʼnoni anglatadi, bu yerda “Kurdiston” soʻzidagi -stan oxiri eron tillarida qoʻllaniladigan qoʻshimcha boʻlib, “mamlakat” degan maʼnoni anglatadi.
Texnopark
Rossiyada
Aloqa vazirligi tomonidan texnoparklarni qoʻllab-quvvatlash maqsadida „Skolkovo“ innovatsiya markazi (2011 yil iyul oyida) va „RVK“ OAJ (2011 yil oktyabr oyida) bilan rezident kompaniyalar loyihalarini amalga oshirishda hamkorlik va qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisida bitimlar imzolandi. Bundan tashqari, „Klaster va texnoparklar assotsiatsiyasi“ tashkil etildi. right|thumb|300x300px|[[Tolyatti|Togliatti shahridagi „Jiguli vodiysi“ texnoparki qurilishi. 1 may 2012]] 2011 yil oxirida texnoparklar infratuzilmasida 7 milliard rubl investitsiya qilindi. Federal mablagʻlar, 8,5 milliard rubl. mintaqaviy mablagʻlar va 4 milliard rubl. Xususiy investorlar mablagʻlari. Texnoparklarni ijtimoiy ahamiyatga ega loyiha sifatida yaratish samaradorligi 9000 ish oʻrni yaratilishini tasdiqlaydi. Rossiya federatsiyasi sub’ektlarining vakolatli organlaridan olingan maʼlumotlarga koʻra, 2009 yildan boshlab doimiy texnopark kompaniyalari daromadi 39 milliard rubldan oshdi. (2011 yil uchun taxminan 17 milliard rubl.); shunday qilib, barcha darajadagi byudjetlarga soliqlarni qaytarish 5,6 milliard rublni tashkil etdi.
Iroq Kurdistoni
Etimologiyasi
Kurdlar bu hududni Buyuk Kurdiston (etnografik va tarixiy mintaqa) ichidagi janubiy geografik joylashuviga koʻra “Basura Kurdistana” yoki “Başûri Kurdistana” (“Janubiy Kurdiston”) deb ham atashadi. Iroq konstitutsiyasida u “Kurdiston” deb ataladi. Hukumatning nomi “Kurdiston mintaqaviy hukumati”, qisqartirilganda KMH deb yuritiladi.
1970-1980-yillarda Baʼs partiyasi hukmronligi davrida mintaqa “Kurd muhtor rayoni” deb atalgan.
Geografik joylashuvi
Kurdiston oʻzining togʻli relyefi, daryo va koʻllarning koʻpligi bilan ajralib turadi. Katta Zab va Kichik Zab daryolari mintaqani sharqdan gʻarbga kesib oʻtadi. Dajla janubga Kurdiston orqali oqib oʻtadi. Eng baland togʻi – Chik-Dar (“Qora chodir”), 3611 m. Oʻrmon maydoni (masalan, Erbil va Dahuk viloyatlarida) — 770 ga; kurd hukumati intensiv oʻrmonzorlarni oʻstirish ishlarini olib bormoqda. Kurdistonning togʻli tabiati uning turli qismlarida harorat farqini belgilaydi, suv resurslarining koʻpligi qishloq xoʻjaligi va turizmni rivojlantirishga xizmat qiladi. Mintaqadagi eng katta koʻl – Dukan. Bundan tashqari, Dahuk koʻllari kabi bir nechta kichik suv havzalari mavjud. Kurdistonning gʻarbiy va janubiy qismlari sharqiy kabi togʻli emas. Ularning relyefi alohida zonani tashkil etuvchi adirlar va tekisliklar bilan farqlanadi. Bu Iroq Federativ Respublikasining eng yashil qismidir.
Iroq Kurdistoni 4 ta quruqlik chegarasiga ega:
Turkiya, Suriya, Eron, Iroq arablari
Iqlimi
Iroq Kurdistoni uchta tabiiy zonaga boʻlingan:
Tarixi
Oʻrta paleolitda (50-70 ming yil avval) neandertallar Shanidar gʻorida yashagan.
Tuzilishi
Kurd milliy muxtoriyatini tuzish 1970-yilning mart oyida kurd muxolifati va Iroq hukumati oʻrtasida yillar davom etgan janglardan soʻng kelishuvdan boshlangan. Biroq, kelishuv amalga oshirilmadi va 1974-yilda Iroq shimolida Iroq hukumatining kurdlari va arablari oʻrtasida yangi qonli toʻqnashuv boshlandi. Bundan tashqari, 1980-yillardagi Eron-Iroq urushi va Anfol Iroqning kurd yerlarining aholisini kamaytirdi va tabiatini vayron qildi.
1990—1991-yillarda amerikaliklar tomonidan kurd muxtoriyatining yaratilishi va Fors koʻrfazida urushga tayyorgarlik koʻrish nuqtai nazaridan bunday ehtiyoj paydo boʻlgan taqdirda (“Tasdiqlangan kuch” va “Qulaylikni taʼminlash” operatsiyalari) Iroqqa zarba berish va Turkiyadan hujumni rivojlantirish uchun zaxira quruqlikdagi platsdarmlar (“ikkinchi front”) bilan taʼminlash zarurati bilan bogʻliq edi. Ushbu tadbirlarni rejalashtirish va amalga oshirish AQShning Yevropa qoʻmondonligi tomonidan amalga oshirildi.
Saddam Husaynga, Iroq shimolidagi kurdlarga va janubdagi shialarga qarshi qoʻzgʻolondan soʻng (1991-yil) Peshmerga Iroq armiyasining asosiy kuchlarini mamlakat shimolidan haydab chiqarishga muvaffaq boʻldi. Kurdlar 1991-yil oktabr oyida Iroq armiyasini Kurdistonni butunlay tark etishga majbur qilgan AQSh armiyasi bilan birga hukumat kuchlariga qarshi kurashni davom ettirdi va mintaqani mustaqil faoliyat yuritishi uchun qoldirdi. 2003-yilda Amerikaning Iroqqa bostirib kirishi va undan keyingi siyosiy oʻzgarishlar 2005-yilda yangi Iroq konstitutsiyasining ratifikatsiya qilinishiga olib keldi. Yangi konstitutsiyaga koʻra, mintaqa keng muxtoriyat maqomiga ega (bir oz konfederatsiya aʼzosi pozitsiyasini eslatadi); de-fakto yarim mustaqil edi. Shuningdek, yangi konstitutsiya Iroqda ikkita rasmiy til – kurdcha va arabcha tillarini joriy qildi. Iroqda kurd tilida butun mamlakat aholisining taxminan 20 foizi soʻzlashadi.
Kurdiston Iroqqa qoʻshilishdan oldin
Zamonaviy Iroqda shimoli-g‘arbiy eron tilida so‘zlashuvchi qabilalarning mavjudligi milodiy II asrda, xususan, Zagrosdagi Sulaymoniya yaqinida qayd etilgan. Oʻsha davrda hozirgi Dahuk va Erbil viloyatining bir qismida qadimgi eroniy tilida soʻzlashuvchi karduxlar ham yashagan.
Olimlarning taxminlariga koʻra (xususan, O. L. Vilchevskiy), Iroq Kurdistoni hududi (Zagros togʻlaridagi Erbil-Kirkuk-Sulaymoniya uchburchagi) bu yerda yashovchi bir qator eron (midiya) qabilalaridan zamonaviy kurd etnosining shakllanish joyiga aylandi. Kurd tilidagi maʼlum boʻlgan birinchi matn Sulaymoniya yaqinidan topilgan – 7-asrga oid “Sulaymoniy pergamenti”da arablar bosqinidan va ular tomonidan zardushtiylik ziyoratgohlari vayron qilinganidan noligan kichik sheʼr yozilgan. 1514-yildagi Chaldiron jangidan keyin hozirgi Janubiy Kurdiston Usmonlilar imperiyasi tarkibiga kirdi. Oʻrta asrlarning oxirlarida uning hududida bir nechta yarim mustaqil amirliklar mavjud edi: Shayxon (markazi Lalashda joylashgan yazidiy amirligi), Bahdinon (poytaxti – Amadiya shahri), Soran (poytaxti – Ravanduz) va Baban (poytaxti – Sulaymoniya). Bu amirliklar 1830-yillarda turklar tomonidan tugatilgan.
19-asrning birinchi yarmida janubiy va janubi-gʻarbiy Kurdistonda (Bahdinon, Soran, Jazira, Hakyariy) Usmonlilar hukmronligiga qarshi qoʻzgʻolonlar boʻlib, ular shafqatsizlarcha bostirildi (kurdistonning turklar tomonidan “ikkinchi darajali bosib olinishi” deb ataladi).
Maʼmuriy jihatdan Iroq Kurdistoni hududi Mosul viloyatida edi. Ammo Usmonlilar hukumatining zaifligi tufayli koʻplab qabilalar, ayniqsa, olis togʻli hududlarda yashovchi qabilalar yarim yoki deyarli toʻliq mustaqillikni saqlab qolishga muvaffaq boʻldi.
1917-yilda Birinchi jahon urushi paytida inglizlar Kirkukni, rus qoʻshinlari esa Sulaymoniyani bosib oldi. Keyin inqilob tufayli Rossiya fronti quladi, ammo 1918-yil noyabr boshida inglizlar butun Mosul viloyatini nazorat ostiga oldilar. Koʻp oʻtmay, ingliz bosqinchilari kurdlarning qarshiligiga duch kela boshladilar, ularning ishlariga faol aralashdilar. Ommaviy tus olgan bu qarshilikka oʻzini Kurdiston podshohi deb eʼlon qilgan Mahmud Barzanji boshchilik qildi. Inglizlarning asl gʻoyasi Mosul viloyatida qabilaviy kurd knyazliklari federatsiyasini yaratish edi, ammo inglizlar Iroq qirolligini tashkil etgandan soʻng, viloyatni Iroqqa biriktirishga qaror qilindi. Koʻrinishidan, 1922-yilda Kirkuk yaqinida neftning topilishi bu yerda hal qiluvchi rol oʻynadi: undan foydalanish uchun inglizlarga barqarorlik va kuchli davlat hokimiyati kerak edi, buni qabila knyazliklari taʼminlay olmas edi.
Turkiya bir muncha vaqt Mosul viloyatiga daʼvolarni ilgari surdi va inglizlar uni noqonuniy ravishda egallab oldilar, chunki 1918-yildagi Mudros sulh shartlari unga taʼsir qilmadi. Bu masala Millatlar Ligasiga topshirildi. 1925-yil 16-dekabrda Millatlar Ligasi Kengashi bir yil avval oʻrnatilgan demarkatsiya chizigʻini (“Bryussel chizigʻi” deb ataladi) asos qilib olib, Mosul viloyatini Iroqqa qoldirishga qaror qildi.
Kurdiston Iroq monarxiyasi ostida
Mosul viloyati Iroqqa oʻtkazilganda kurdlarning bir qator milliy huquqlari eʼlon qilindi: Shunday qilib, Kurdistondagi amaldorlar mahalliy aholi kishilaridan boʻladi, kurd tili ish yuritish, sud va taʼlim tiliga aylanadi, deb taxmin qilingan edi. Darhaqiqat, amaldorlarning 90 foizi arablar edi, kurd tilida taʼlim faqat boshlangʻich maktablarda oʻtkazilishi mumkin edi, mintaqaga aniq nomutanosib miqdorda byudjet mablagʻlari kiritildi, sanoat rivojlanmadi. Bundan tashqari, kurdlar ish bilan taʼminlash, universitetlar va harbiy maktablarda kamsitishni his qildilar. Bularning barchasi norozilikni keltirib chiqardi, milliy tuygʻularni kuchaytirdi.
1931-yilgacha Iroq kurdlari milliy harakatining asosiy markazi Mahmud Barzanjining poytaxti Sulaymoniya edi; Barzanjining soʻnggi qoʻzgʻoloni bostirilgandan soʻng, barzon qabilasi va uning rahbarlari Shayx Ahmad Barzoniy va ayniqsa Mustafo Barzoniy kurd harakatida asosiy rol oʻynay boshladi. Ular boshchiligida barzaniylar markaziy hukumatga qarshi bir qancha qoʻzgʻolon koʻtardilar (1931—1932 — Shayx Ahmad; 1934—1936 — Halil Xoʻshaviy boshchiligida; nihoyat, Mustafo Barzoniyning 1943—1945 yillardagi eng yirik qoʻzgʻoloni). Bir vaqtning oʻzida (1939-yil) Iroq kurdlarining “Xiva” (“Umid”) millatchilik tashkiloti mavjud edi. Unga turli yoʻnalishdagi bir qator siyosatchilar (oʻng liberallardan oʻta soʻlgacha), jumladan, masalan, Iroq regentining shaxsiy adyutanti, mayor Izzat Abdul-Aziz (1947-yilda osilgan) kirgan. “Xiva”ning oʻng va soʻl qanotlari oʻrtasidagi qarama-qarshiliklar 1944-yilda uning boʻlinishiga va undan “Ryzgari Kurd” (“Kurdlarni ozod qilish”) soʻl partiyasining ajralib chiqishiga olib keldi, uning aʼzolari 1946-yilda “Shorsh” (“inqilob”) partiyasi aʼzolari bilan bir qatorda Mustafo Barzoniy raisligidagi Kurdiston Demokratik partiyasini tuzdilar.
Sentyabr qoʻzgʻoloni
1958-yilda Iroq monarxiyasining agʻdarilishi kurdlarga qisqa vaqtga teng huquqlar berdi va ijtimoiy-iqtisodiy (agrar islohot) ham, siyosiy (muxtoriyat) sohadagi vaziyatning yaxshilanishiga umid uygʻotdi. Kurdlarning hafsalasi pir boʻlishi, shuningdek, Qosim hukumatining arab shovinizmiga yuz tutishi Barzaniy va KDP boshchiligidagi 1961—1975-yillardagi sentyabr qoʻzgʻoloniga olib keldi. Isyonchilarning rasmiy shiori: “Iroq uchun demokratiya – Kurdiston uchun muxtoriyat!” edi. Barzoniy qoʻzgʻolonning birinchi yilidayoq “Ozod Kurdiston” deb atalgan 1 million 200 ming kishilik Iroq Kurdistonining butun togʻli qismini oʻz nazoratiga oldi; unda hokimiyat rolini dastlab KDP organlari oʻynagan, 1964-yilda “Kurdiston inqilobiy qoʻmondonligi kengashi” (parlament) va “Ijroiya kengashi” (hukumat) tuzildi. 1970-yil 11-martda Barzoniy va Saddam Husayn oʻrtasida kurdlarning muxtoriyat huquqini tubdan tan olgan shartnoma imzolandi. Toʻrt yil ichida oʻzaro kelishuv asosida muxtoriyat toʻgʻrisidagi aniq qonun ishlab chiqilishi nazarda tutilgan edi. Biroq 1974-yil 11-martda Bag‘dod bir tomonlama ravishda kurdlarga to‘g‘ri kelmaydigan qonunni e’lon qildi (Barzaniy taklif qilingan muxtoriyatni “qog‘oz” deb atagan). Poytaxti Erbilda boʻlgan Erbil, Dahuk va Sulaymoniya viloyatlari hududida muxtoriyat yaratishi kerak edi; bu hududda kurd tili rasmiy deb eʼlon qilindi, qonun chiqaruvchi (parlament) va ijroiya (hukumat) kengashlari tuzildi. Qonunning bir qator qoidalari hukumatning muxtoriyat hokimiyatlari faoliyati ustidan eng qattiq nazoratni nazarda tutdi. Ammo kurdlar chegaralarning oʻrnatilishidan koʻproq gʻazablandi, buning natijasida Iroq Kurdistonining yarmi, jumladan, neftga ega Kirkuk ham muxtoriyatga kirmadi. Kirkukda va qisman Sinjarda hukumat bir necha yil davomida kuchli arablashtirishni amalga oshirib, kurdlarni quvib chiqardi va ularning oʻrniga arablarni joylashtirdi. Kurdlar 1972-yil boshida 40 000 fayli-kurdlarning (shia) Eronga quvgʻin qilinishini xuddi shu nuqtai nazardan qabul qildilar. Natijada, Barzoniy bir yil davom etgan yangi qoʻzgʻolonni boshladi va Iroq va Eron oʻrtasida Jazoir shartnomasi tuzilganidan keyin (1975-yil 6-mart), magʻlubiyatga uchradi. Chegara boʻyicha imtiyozlar evaziga Eronning qoʻzgʻolonni qoʻllab-quvvatlashiga chek qoʻydi va agar u davom etsa, Iroq bilan isyonchilarga birgalikda qarshilik koʻrsatadigan boʻldi.
Saddam Husayn davri
Sentyabr qoʻzgʻolonining magʻlubiyati kurdlarning Eronga ommaviy emigratsiyasi bilan birga keldi. 1976-yil may oyida Jalol Talabaniy boshchiligidagi KDP va yangi tashkil etilgan Kurdiston vatanparvarlik ittifoqi yana qurolli kurashni boshladi, biroq u avvalgi kuchiga erisha olmadi. Asosan qoʻgʻirchoq xarakterga ega boʻlgan uchta viloyat hududida muxtoriyat tashkil etildi. Ulardan tashqarida ancha qattiq arablashtirish siyosati olib borildi. Shunday qilib, 1980-yilgacha 600 ga yaqin kurd qishlogʻi vayron qilindi va 200 mingga yaqin kishi maxsus qishloqlarga surgun qilindi.
Eron-Iroq urushi (1980) boshlanishi bilan Janubiy Kurdiston bir tomondan iroqliklar, ikkinchi tomondan eronliklar va ular tomonidan qoʻllab-quvvatlangan iroqlik kurdlar oʻrtasidagi jang maydoniga aylandi. 1983-yil 22-iyulda eronliklar uning hududiga bostirib kirdilar va oktyabrgacha KDP va KVIning faol koʻmagi bilan Panjvin hududidagi 400 km² ni nazorat qildilar. Eronning Kurdistonga yangi hujumi 1987-yil mart oyida boshlandi; Eronliklar va kurdlar Sulaymoniyagacha yetib keldilar, ammo shahar chetida yurish to‘xtatildi. Biroq, 1988-yil may oyida Iroq qoʻshinlari eronliklarni Kurdistondan quvib chiqardi. Bu janglarda iroqliklar kimyoviy quroldan ham kurd harbiylashgan guruhlariga (Peshmerga) qarshi, ham aholi punktlariga qarshi faol foydalandi. Ayniqsa, 1988-yil 16-martda Xalabjaning gazli bomba bilan portlatilishi mashhur.
Urush tugagandan so'ng darhol Saddam Husayn peshmergalarga qarshi ommaviy hujum boshladi (1988-yil 25—30-avgust), shu vaqt ichida u ularni Iroqdan Eronga butunlay haydab chiqardi. Hammasi boʻlib 5 ming kishi halok boʻldi, 100 ming aholi Turkiyaga qochib ketdi.
“Ozod Kurdiston”
1987-yilda “Iroq Kurdistoni milliy fronti”da birlashgan kurd partiyalari 1990-1991-yillardagi Quvayt inqirozi boshlanishi bilan yana faollashdi. Saddamning Fors koʻrfazi urushidagi magʻlubiyati butun Iroq qoʻzgʻoloniga olib keldi. Kurdistonda ommaviy qoʻzgʻolon 5-martda boshlandi; 7-martda Sulaymoniya, 11-martda Erbil, 13-martda Dahuk ozod qilindi. Kirkuk ning ozod etilishi (20-mart) bilan Peshmerga allaqachon butun etnik Kurdistonni nazorat qilgan.
Biroq, oʻsha paytga qadar koalitsiya bilan sulh tuzgan Saddam Husayn oʻz kuchlarini qayta toʻplashga muvaffaq boʻldi, Respublika gvardiyasining elita boʻlinmalarini shimolga oʻtkazdi va kurdlar uchun kutilmaganda hujum boshladi. Iroqliklar yana kimyoviy qurol qoʻllashi haqidagi mish-mishlar, ayniqsa, tashvishli taʼsir koʻrsatdi. 3-aprel kuni iroqliklar Sulaymoniyani egallab oldi, shundan so‘ng Saddam Husayn “qo‘zg‘olon bostirilganini” rasman e’lon qildi. Kurdlar yangi “anfol”dan qo‘rqib, Eron va Turkiya chegaralariga oshiqdilar. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh kotibiga koʻra, aprel oyi oxirida Eronga Iroqdan 1 millionga yaqin, Turkiyaga 416 mingga yaqin qochqin boʻlgan; 200 mingdan 400 ming kishi Iroqning baland togʻlaridan boshpana izlagan. Aholining 70% i Kirkuk va Erbil tumanlaridan qochgan.
1992-yil 19-mayda Ozod Kurdistonda “Milliy Assambleya” (parlament)ga saylovlar boʻlib oʻtdi. Ikkala asosiy partiya ataylab kirish uchun yuqori toʻsiq qoʻydi (7%), bu kichik partiyalarni olib tashladi va amalda oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Natijada Kurdiston Demokratik Partiyasiga 45,3%, Kurdiston Vatanparvarlik Ittifoqiga 43,8% ovoz berildi va parlament KDP (51 mandat) va PVI (105 mandatdan 49 tasi; 5 tasi nasroniylar vakillari uchun ajratilgan).
Parlamentning birinchi sessiyasida (4-iyun) rasmiy ravishda Kurdiston mintaqaviy hukumati (Hikumêta hêrema Kurdistanê; keng tarqalgan, jumladan, inglizcha qisqartma KRG) deb nomlangan hukumat tasdiqlandi. Uni 1991-yilgi janglarda mashhur boʻlgan Kosrat Rasul (KVI) boshqargan; KDP vakili doktor Rosh Shaves parlament raisi etib saylandi.
1992-yil 4-oktabrdagi ikkinchi sessiyada parlament “demokratik, erkin va birlashgan Iroq” doirasida poytaxti Kirkuk (aslida kurdlar tomonidan nazorat qilinmagan) boʻlgan federal kurd davlatini tuzish toʻgʻrisida deklaratsiya qabul qildi. Iroqni boʻlajak federallashtirish toʻgʻrisidagi qaror shu oyda Erbilda boʻlib oʻtgan butun Iroq muxolifati kongressida tasdiqlandi.
“Ozod Kurdiston”ning iqtisodiy ahvoli nihoyatda og‘ir edi. Iroqning bir qismi sifatida bu mamlakatga qarshi BMTning umumiy sanksiyalariga duchor bo'lgan; oʻz navbatida Saddam Husayn unga blokada eʼlon qildi, chegarani 550 km uzunlikdagi istehkomlar va minalangan maydonlar bilan oʻrab oldi. Natijada, 1992-yilda ishsizlik 90%, 1998-yilda 70%, qora bozorda neft narxi Bagʻdodnikidan 70 baravar yuqori boʻldi. Vaziyat qochqinlarning koʻpligi va “Anfol” yillarida mamlakatning butunlay vayron boʻlishi bilan yanada ogʻirlashdi.
Ayni paytda Bagʻdod nazorati ostidagi hududlarda arablashtirish jarayoni davom etdi. Jami 1991-yildan 1998-yilgacha Kirkukdan 200 ming kurd va 5 ming turkman quvilgan; Ularning oʻrniga 300 ming arab joylashtirildi. Bunday harakatlari bilan Saddam Husayn bir vaqtning oʻzida ikkita maqsadga erishdi: arablashtirishning oʻzi va qochqinlar massasi yordamida “Ozod Kurdiston” ga putur yetkazish edi. Kurd davlatchiligini shakllantirish jarayoni 1994-yilning yozida boshlangan KDP va KVI oʻrtasidagi fuqarolar urushi tufayli toʻxtab qoldi. KVI iqtisodiy xarakterdagi daʼvolar bilan chiqdi va KDPni oʻzi nazorat qilayotgan Sulaymoniy hududiga nisbatan kamsitishda aybladi (xususan, KDP Turkiya chegarasidagi Zaxo shahridagi bojxona toʻlovlarini oʻz foydasiga aylantirgani daʼvo qilingan - oʻsha paytda taʼlim byudjeti uchun asosiy moliyaviy daromad manbai edi). KVI muxoliflarining fikriga koʻra, bu daʼvolar faqat “orqaga qarab” ilgari surila boshlandi, ammo urushning asl foni Talabanining butun Kurdistonda hokimiyatni qoʻlga kiritish uchun kutilmagan toʻntarishga umid qilish edi. Eron yordamiga tayangan Talabani katta muvaffaqiyatlarga erishdi va Barzaniyni Ozod Kurdiston hududining katta qismidan siqib chiqardi. Bunday vaziyatda Barzoniy yordam soʻrab Saddam Husaynga murojaat qildi. 1996-yil 9-sentyabrda Iroq qoʻshinlari Erbilni egallab oldilar. Xuddi shu kuni KDP Peshmerga koʻp qon toʻkmasdan KVIning “poytaxti” Sulaymoniyani qoʻlga kiritdi. Peshmerga Talabani Eronga qochib ketdi. 1996-yil oktyabr oyi boshida AQSh bosimi ostida ikkala tomon sulh imzoladi va Iroq qoʻshinlari Kurdistondan olib chiqildi. Tinchlik nihoyat 1998-yil 17-sentyabrda Vashingtonda yakunlandi. Urushning har ikki tomonida jami 3 ming kishi halok boʻldi.
Barzoniy va Talabani oʻrtasidagi tinchlikka BMTning oziq-ovqat uchun neft dasturining kuchga kirishi katta yordam berdi. Kurd rahbarlaridan dastur mablagʻlarini olish uchun hamkorlikni talab qilish; aynan shu dasturni amalga oshirish Vashingtondagi muzokaralarning asosiy mavzusi bo'ldi. Vashington kelishuvlari Ozod Kurdistonning yangi birlashishini nazarda tutgan boʻlsa ham, aslida, Erbil-Dahuk (KDP zonasi) va Sulaymoniya (KVI zonasi) hududlari oʻzlarining parlamentlari va “mintaqaviy hukumatlari” bilan alohida davlat tuzilmalari boʻlib qoldilar. Biroq voqealarning yanada rivojlanishi kurd rahbarlaridan oʻz manfaatlari yoʻlida yaqin hamkorlikni talab qildi. 2002-yilda yagona parlament oʻz faoliyatini davom ettirdi.
Texnopark
Rossiyada
Zamonaviy rus texnoparklari ishining muhim yoʻnalishi rezident korxonalar uchun kadrlar tayyorlash maqsadida ilmiy va oʻquv muassasalari bilan hamkorlik qilishdir. 2014-yilda kurgan viloyatida birinchi kasbga yoʻnaltirilgan texnopark „Zauralskiy Navigator“ paydo boʻldi. Ushbu texnoparkda "Zauralskiy Navigator "bolalar texnoparkining rasmiy nomi ham mavjud.
Hozirgi vaqtda Rossiya federatsiyasi hududida 89 ta bolalar texnoparklari „Kvantorium“ 62 ta mintaqada faoliyat yuritmoqda.
Shuningdek:
Tanqid
Bu haqida 2011 million rubl boʻlishi mumkin 100 milliard rubl va texnopark bir xodim boshiga oʻrtacha daromad koʻproq boʻlishi mumkin, Technopark kompaniyalari doimiy ish natijasida ishlab chiqarilgan umumiy ishlab chiqarish qiymati 1,5 tomonidan rejalashtirilgan edi. 440 haqida — aslida, 2011 yilning uchinchi choragida koʻra, u faqat 33 milliard rubl, barcha texnoparklar xodimlari soni 11 ming, doimiy firmalar sonini tashkil qilish muvaffaq boʻldi. Qurilishni rejalashtirgan barcha texnoparklardan faqat 4 aslida ishlaydi.
Loyihaning rivojlanishi imtiyozli soliqqa tortish, moddiy qiyinchiliklar va universitetlarga qaramlikning yoʻqligi bilan toʻsqinlik qiladi. Bundan tashqari, iqtisodiyotning yuqori monopollashuvi ham toʻsqinlik qiladi. Natijada, mamlakatning yalpi ichki mahsulotida yuqori texnologiyali mahsulotlarning ulushi oshmadi. Agar muallif mualliflik maʼlumotlarni tekshirish mumkin muallifi sekin nomi bilan yuqorida berilgan foto uchun original sahifaga sizni olib boradi.
Ruminiya — Ispaniya munosabatlari
Ruminiya — Ispaniya munosabatlari Ruminiya va Ispaniya Qirolligi oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlardir. Har ikki davlat ham Yevropa Kengashi, Yevropa Ittifoqi, NATO va Birlashgan Millatlar Tashkilotiga aʼzo.
Iroq Kurdistoni
“Ozod Kurdiston”
“Ansor al-Islom” islomiy tashkiloti “Ozod Kurdiston”ga yangi muammoga aylandi. Tehron tomonidan qoʻllab-quvvatlangan ushbu tashkilot, Bagʻdod va Al-Qoida bilan bogʻlangan va Xalabja shahrini oʻzining istehkomiga aylantirdi. 2001-yil fevralida terorchilar birinchi yirik teraktni amalga oshirib, KDPning taniqli yetakchisi Franso Haririyni (Erbil gubernatori, Xristianni) oʻldirishdi. 2001-yilning kuzida Talabani ularga qarshi 12 ming peshmarga yubordi (Barzaniy ham oʻz yordamini taklif qildi), ammo Eron aralashuvi guruhning yakuniy magʻlubiyatini oldini oldi. U faqat 2003-yil mart oyining oxirida amerikaliklar yordamida yakson qilindi. Biroq, teroristik yashirin tashkilot hali ham mavjud boʻlib, vaqti-vaqti bilan teraktlar uyushtirmoqda. Shunday qilib, 2003-yil sentabrida KDP shtab-kvartirasida roʻy bergan yirik portlash paytida KDPning ikkinchi muhim shaxsi boʻlgan Bosh vazir oʻrinbosari Sami Abdul-Rahmon halok boʻldi.
Hozirgi vaqt
2003-yilda Iroq kurdlari oʻzlarini AQShning faol ittifoqchilari sifatida koʻrsatdilar. Amerikaliklarning oʻzlari dastlab Turkiyadan kuchli hujum boshlash umidida ularga oʻz rejalarida katta rol oʻynamagan. Turkiyaning oxirgi lahzada (2003-yil mart) oʻz hududini berishdan bosh tortishi kurd omilining rolini keskin oshirdi. 173-havo desant brigadasi Kurdistonga joylashtirildi; 27-martga kelib, Kurdistonda allaqachon 1000 amerikalik askar bor edi. Kurdlarning faolligini faqat turklar ushlab turdi, agar kurdlar hujumga oʻtib, Mosul va Kirkukni egallab olsa, qurolli intervensiya bilan tahdid qildi. Biroq Bagʻdod uchun janglarning boshlanishi shimoliy jabhada iroqliklarga qochish uchun signal boʻlib xizmat qildi va kurdlar oldinga siljib, 10 aprelda Mosulni (KDP) va 11 aprelda Kirkukni (KVI) egallab oldilar. Bu voqealar “arablashtirish” jarayonida arablarning oʻzlariga koʻchirilgan uylardan ommaviy surgun qilinishi bilan birga boʻldi. Peshmerga amerikaliklar va turklar bosimi ostida Mosul va Kirkukni tezda tark etib, u yerda oʻz partiyalarining pozitsiyalarini imkon qadar mustahkamladi. Bosqinchilik maʼmuriyatining yangi rahbari Pol Bremmer na arablarni, na turklarni gʻazablantirmoqchi emas edi, kurdlarga nisbatan oʻzini juda ehtiyotkor tutdi. Arablashtirish oqibatlarini bartaraf etish arablarga tovon toʻlash bilan bosqichma-bosqich va sud yoʻli bilan amalga oshirilishi eʼlon qilindi; “ozod qilingan” viloyatlarning maʼmuriy mansubligi masalasi keyinchalik referendumda hal qilinishi kerak edi. Shunday qilib, “ozod qilingan” hududlar Kurd davlati tarkibiga kiritilmadi, garchi aslida u erda KDP (Sinjar va Maxmur) yoki KVI (Kirkuk-Xanakin tumanlari) aʼzolaridan maʼmuriyat tuzildi. Umuman olganda, bu hududlar, de-yure Erbilga boʻysunmasa ham, amalda KRGga eng yaqin aloqada va qaramlikda.
Amerikaliklar dastlab Amerika chizigʻi boʻylab “koʻp millatli Iroq xalqi”ni yaratishni taklif qildilar, bunda sobiq viloyatlarga federal subyektlar maqomi berildi. Shu bilan birga, kurdlarning barcha hukumat organlari tarqatib yuborilishi taxmin qilingan edi. Biroq, 2003-yil oxirida Bremmerning Masud Barzaniyga qilgan tegishli taklifi amerikaliklar uchun kutilmagan qattiq qarshilikka uchradi: Barzoniy Iroqning yangi konstitutsiyasini imzolashdan bosh tortdi, agar unda kurdlar uchun eng keng muxtor huquqlar nazarda tutilmasa. Oxir-oqibat, kurdlar oʻz yoʻliga tushdi, Iroq konstitutsiyasi Kurdistonning eng keng huquqlarini, markaziy hukumat oʻz majburiyatlarini buzgan taqdirda Iroqdan ajralib chiqish huquqini belgilab berdi. Kurd davlatining shakllanishini qonuniylashtirish jarayonining soʻnggi nuqtasi 2005-yil oktyabr oyida Iroq konstitutsiyasining referendumda qabul qilinishi edi. Ayni paytda Kurdiston Bagʻdodning qudratini faqat oʻzi xohlagan darajada tan oladi.
2017-yilning yozida rasmiylar 25-sentabrda mintaqada mustaqillik boʻyicha referendum oʻtkazilishini, natijada yangi davlat tashkil topishi mumkinligini maʼlum qilgan edi. Referendumga Turkiya, Eron, rasmiy Bagʻdod, shuningdek, Gʻarb davlatlari qarshi chiqdi. Isroil toʻliq qoʻllab-quvvatladi.
2020-yil iyun oyida Turkiya Qurolli kuchlari tomonidan “Burgut panjasi” va “Yo‘lbars panjasi” quruqlik operatsiyasi boshlandi.
2022-yil 19-aprelda Turkiya qurolli kuchlari Janubiy Kurdistonga qarshi yangi harbiy operatsiya boshladi.
Hukumati
2003-yilda Iroq bosqinidan keyin kurd siyosatchilari Iroq Boshqaruvchilar kengashida vakillik qilishgan. Uning oʻz demokratik parlamenti – Mintaqaviy assambleyasi bor, unda 111 oʻrin bor. 2005—2017-yillarda Prezident Massud Barzoniy edi, u dastlab 2005-yilda saylangan va 2009-yilda qayta saylangan. Nechirvon Barzoniy 2019-yilning 28-mayidan buyon Kurdiston prezidenti lavozimida ishlab kelmoqda.
Saylovlar
Kurdiston Milliy Majlisiga saylovlar har to‘rt yilda bir marta o‘tkaziladi. Kurdiston parlamentiga oxirgi saylovlar 2013-yil 21-sentabrda bo‘lib o‘tgan. Mintaqada ikkita asosiy siyosiy partiya mavjud: KVI (18 oʻrin) va KDP (parlamentda 38 oʻrin). Kurdistondagi uchinchi yangi kuch Nichervan Mustafo boshchiligidagi Gorran (“Gorran” kurdcha “oʻzgarish” degan maʼnoni anglatadi) muxolifat harakatidir. U 24 o‘ringa ega, bu parlamentdagi barcha o‘rinlarning to‘rtdan biri. Gorran harakati ilgari KVIning tayanchi hisoblangan Sulaymoniya shahri va viloyatida juda koʻp ovoz oldi.
Prezidentlik saylovlarida Masud Barzoniy 2009-yilda 70% ovoz bilan yana bir muddat g‘alaba qozondi. Doktor Kamol Miraudeli taxminan 30% ovoz bilan ikkinchi oʻrinda turdi.
Viloyat Kengashiga saylov har to‘rt yilda bir marta o‘tkaziladi. Har bir kengash 41 kishidan iborat.
2013-yil 21-sentyabr kuni Kurdiston parlamentiga saylovlar bo‘lib o‘tdi. Bu Iroq Kurdistonida 1992-yildan buyon to‘rtinchi parlament saylovi bo‘lib oʻtdi. Nomzodlar jami 111 o‘rin uchun kurash olib borishdi, shundan 11 o‘rin ozchiliklar uchun ajratildi. Iroq Oliy saylov komissiyasiga ko‘ra, saylovlarda 366 ayol va 736 erkak nomzod ishtirok etgan. Har uch viloyatda (Erbil, Sulaymoniya va Dahuk) jami 2 million 653 ming 743 kishi ovoz berish huquqiga ega bo‘lib, ulardan 74 foizi ovoz berdi.