Siydik–tanosil_aʼzolarining_spetsifik_yallig‘lanish_kasalligi
Tashxislash
Bemorni klinik tekshirish shikoyatlari va anamnezini aniqlashdan boshlanadi. Buyrak sili boʻlgan bemorning shikoyatlari unchalik aniq boʻlmaydi, anamnezi esa xos boʻladi. Oʻpka, limfa bezlari, suyaklar va boʻgʻimlar sili, ekssudativ plevritni boshdan kechirish buyrak siliga shubxa qilishni ancha darajada mustahkamlaydi. Sil boʻlgan bemor bilan uzoq muddat kontaktda boʻlganlikni aniqlash juda muxim. Agar u kontaktda boʻlgan boʻlsa va bemorda sil aniqlansa, unda birinchi bemor qanday davolash olganligini aniqlash maqsadga muvofiqdir, chunki ikkinchi bemorda sil mikobakteriyasi bunday preparatlarga chidamlilikka ega boʻlishligi mumkin. Klinik tekshirishning fizikal usullari buyrak silini, ayniqsa uning dastlabki bosqichlarini aniqlash uchun kam maʼlumot beradi. Bel sohasini tukkillatganda va qovurgʻa ostini chuqur paypaslaganda ogʻriq odatda kuchsiz boʻladi. Silda buyrakning paypaslanishiga faqat kamdan – kam hollarda (siydik nayining sil sababli torayish natijasidagi pionefroz, gidronefrozda) erishiladi. Buyrak silini tashxislash uchun tashqi jinsiy aʼzolar, prostata bezi va urugʻ pufakchalarini paypaslash katta ahamiyatga ega. Ularda oʻziga xos oʻzgarishlarning aniqlanishi buyrak sili borligiga shubhani oydinlashtiradi, chunki u jinsiy aʼzolar sili bilan kasallangan erkaklarning taxminan yarmida kuzatiladi. Buyrak va siydik yoʻllari silining tashxisini tasdiqlashda laborator tekshirishlar katta rol oʻynaydi. Siydik taxlillari katta ahamiyatga ega, ular piuriya, gematuriya, proteinuriyani va patognomik belgi – sil mikobakteriyasini aniqlashga imkon beradi. Leykotsituriya ham sil, ham yoʻldosh piyelonefrit namoyon boʻlganda kuzatilishi mumkin. Leykotsituriya darajasini son jihatdan baholash usullari  (Kakovskiy – Addis, Ambyurje, Almeyd – Nechiporenko) aniqroq hisoblanadi, ular siydik choʻkmasining mikroskopiyasida hali patologik oʻzgarishlar aniqlanmaganda qonda va siydikda shaklli elementlarning patologik soni borligini aniqlash imkonini beradi. Buyraklar sili uchun siydik reaksiyasining kislotali boʻlishi xosdir. Buyraklar silida proteinuriya “soxta” boʻladi, yaʼni kalavalar membranasining zararlanishi bilan bogʻliq boʻlmaydi, yalligʻlanish mahsulotlari natijasida siydikda koʻp miqdorda shaklli elementlar yigʻiladi. Buyrak silining ishonchli belgisi bakterioskopiya, bakteriologik tekshirish va biologik sinama yordamida siydikda sil mikobakteriyasining aniqlanishidir. Afsuski, siydikda sil mikobakteriyasini aniqlashning hamma usullari bilan bemorlarda buyrak silini aniqlab boʻlmaydi. Hatto eng sezgir biologik sinama yordamida faqat 70–80 % bemorlarda sil mikobakteriyasini aniqlash mumkin, bu mikobakteriyaning intermittik xarakterdaligi bilan bogʻliq. Shuning uchun tekshirishlarni qayta – qayta oʻtkazish katta ahamiyatga ega. Bakterioskopiyani biror – bir antibakterial terapiya boshlangungacha yoki uni tamomlagandan keyin 10 –12 kun orasida oʻtkazish maqsadga muvofiqdir. Bolalar yoshidagi bemorlar uchun oligobatsillyarlik xos, shuning uchun ularda siydikni har kuni 7–8 marta tekshirish kerak, katta yoshdagi bemorlarda 3–4 marta qilish yetarli. Taʼkidlash kerakki, siydikda mikobakteriyalarni qidirish natijasi manfiy boʻlsa, nefrosilni inkor qilish uchun asos boʻla olmaydi. Buyraklar silini tashxisida tuberkulinli provokatsion sinamalar katta ahamiyatga ega. Ular Koxning teri osti tuberkulinli sinamasining modifikatsiyasidan iborat boʻlib, u  bemor organizmiga spetsifik sil antigenini kiritganda sil jarayoni qoʻzgʻalishini provakatsiya qiladi, bu siydik – tanosil silida siydik taxlillaridagi oʻzgarishlarga qarab aniqlanishi mumkin. Leykotsituriya darajasi, proteinuriya koʻpayadi, mikobakteriuriya paydo boʻlishi mumkin. Rentgenologik tekshirish buyrakda patologik jarayonning joylashishini va tarqalganligini aniqlash imkonini beradi. Umumiy rentgenografiyada buyraklar, siydik nayi, prostata bezi proyeksiyasida ohaklanish oʻchoqlarini aniqlash mumkin. Petrifikatlar soyasi buyrakdagi toshlar soyasidan tuzilishi nogomogenligi, notoʻgʻri shakli bilan, kosacha – jom tizimsida emas, parenximaning proyeksiyasida joylashgan– ligi bilan ajralib turadi. Buyrakning funksiyasi yetarli darajada saqlanganda nefrosilning koʻp hollarida ekskretor urografiyada buyrak parenximasi, kosacha – jom tizimsi, siydik nayi, qovuqning aniq tasvirini olish imkonini beradi. Retrograd piyelografiyani buyrak siliga shubha boʻlgan bemorni tekshirganda, shunday hollarda, yaʼni buyrakni funksiyasi anchagina pasayganligi sababli ekskretor urografiya yordamida aniq tasvirni olish imkoni boʻlmaganda qoʻllash kerak. Buyrak funksiyasi keskin pasaygan hollarda, kateterni siydik nayiga uning torayishi sababli retrograd kiritish iloji boʻlmaganda, teri orqali punksiyali antegrad piyelografiya yoʻli bilan buyrak tasvirini olish mumkin. Ekskretor urografiyaning yakunlovchi bosqichi sifatida bemorga pastga tushuvchi sistografiya bajarilishi mumkin. Bu qovuqni spetsifik zararlanishi belgilarini aniqlashga yordam beradi Qovuqda uzoq muddat mavjud boʻlgan zararlanish qovuq – siydik nayi ogʻizchasini  tutashtiruvchi apparatining buzilishiga va oqibatda qovuq– siydik nayi reflyuksiga olib kelishi mumkin. Qovuq – siydik nayi reflyuksini retrograd sistografiya yordamida aniqlasa boʻladi. Buyraklar silida buyrak angiografiyasini oʻtkazish buyrak rezeksiyasi rejalashtirilganda qilinadi. Bunday hollarda angiografiya buyrakni qon bilan taʼminlash tipini, rezeksiya oʻtkazish mumkinligini va uning chegarasini aniqlash uchun qoʻllaniladi. Morfologik tekshirish usullarining arsenali ultratovush skanerlash va kompyuter tomografiya bilan toʻldiriladi, ular buyraklarning morfologik holati toʻgʻrisidagi maʼlumotni ularning funksional holatiga bogʻliq boʻlmagan holda, pareximada joylashgan minimal kattalikdagi boʻshliqni hamda uning zichligidagi oʻchoqli oʻzgarishni aniqlaydi.