Qozoq_og‘zaki_adabiyoti_bilan_arab_adabiyotining_bog‘liqligi
Xidir ota - haqiqat va afsona oʻrtasida
"Bir joyda namoz o‘qisa, atrof yam-yashil bo‘lib ketkan edi. Shuning uchun u Xidir ismini olgan. Xizr (arab. الخضر al Khidr; Yeşil odam), İbrâhimden sonra yaşamış bir peygamber veya veli. Avrupa ve Asya kıtalarına hâkim olan Zülkarneynin askerinin kumandanı ve teyzesinin oğludur. İsminin, Belkâ bin Melkan, künyesinin Ebü'l-Abbâs olduğu ve soyunun Nûh aleyhisselâmın Sam isimli oğluna dayandığı bildirilmiştir. Bazıları da Hızır aleyhisselâmın İsrâiloğullarından olduğunu söylemiştir. Hızır lakabıyla meşhur olmasının sebebi, kuru bir yere oturup kalktığı zaman, oranın yeşerip yemyeşil olmasıdır. Qozoqcha tarjimasi: "Arabcha „Xizir“ soʻzi Yashil odam degan maʼnoni bildiradi. Xizir Ibrohim a.s. paygʻambardan keyin yashagan paygʻambar yoki avliyo. Zulqarnaynning qo‘shin qo‘mondoni ham uning opalaridan birining o‘g‘li edi. Uning ismi Balka ibn Malkan ekani aytiladi. Taxallus Abul Abbos. Nuh a.s. buyuk Samning avlodlariga. Baʼzilar Xizrni Bani Isroildan boʻlgan, deyishadi. Xizr deb atalishining sababi shuki, bir joyda o‘tirib, keyin o‘sha joydan tursang, o‘tirgan joying yashil bo‘ladi". والخضر هو النبي / إيليا بن ملكان بن عامر بن شالح بن أرفخشد بن سام بن نوح، وسبب تسميته بالخضر قيل لأنه جلس على فروه بيضاء وتحوّل لونها إلى أخضر ، وقيل إنه عندما يصلي تخضر الأرض من حوله ، وقيل لأنه يرتدي ملابس خضراء ، ويُعرف بالنبي / جرجس .. Qozoqcha tarjimasi: "Arab klubi saytida Xidir ismi haqida quyidagi maʼlumotlar berilgan. : Iliya ibn Malkan ibn Amir ibn Sholih ibn Arfaxshod ibn Som ibn Nuh. Xidir deb atalishining sababi, agar oq joyga o‘tirsa, o‘sha joyning rangi yashil bo‘ladi. U namoz o‘qigan joyi ham yashil edi. Va u yashil kiyim kiygan edi. Uni Jarjas paygʻambar deb ham atashgan. Xarlampiy Baranov oʻz lugʻatida (Arabsko russkiy slovar) shunday degan: „Xizr — Ilyos paygʻambar“. Qozoq urf-odatidagi sarson boboga nazar tashlasak, u avliyo, folbin, muruvvatli, barakali. U insoniyatga barcha yaxshiliklarni olib kelgan zotdir. Biroq, bu soʻzlar afsonaga aylanib borayotgan joylar bor. Seleznev G. Va Selezneva A. „Duhi i dushi v traditiakh narodnogo islama sibiri (k uzchieniyu religiosnogo syncretizma v maliknogo kulturnykh kompleksax)“ nomli kitoblarida Xizirga oid quyidagi maʼlumotlar keltirilgan: Ulenko‘l va Chernali qishloqlarida tasviri ancha barqaror bo‘lgan yana bir yorqin tasvir. — Qozir ota.Antropomorf jonzot, oq kiyimli, tayoqli chol shaklida paydo bo‘lgan.Qozir ota tushida ko‘rinib, kelajakni bashorat qilishi, sayohatchiga ko‘rinib, to‘g‘ri yo‘lni ko‘rsatishi mumkin. Shu bilan birga, u koʻrinmas yoki tasvirda tasvirlangan itlar yoki mushuklar oq rangga ega ekanligi haqida maʼlumot mavjud.Uning tasviri ikkilikdir: u toʻla va koʻrinmas va koʻrinadigan va koʻrinmas.Har holda, bu yaxshi ruh yoki Agar kimdir oq mushuk yoki itni koʻrgan boʻlsa yoki kimdir Qozir otaga oʻxshash oq kiyimdagi odamni koʻrgan boʻlsa, bu yaxshi alomatdir.Qozir ota uy hayvonlarining ham homiysi ekanligiga ishoniladi. : sigirlar va otlar. Tarski tatarlari tog‘larida yashovchi Qozir ota obrazining prototipi mashhur al-Xizr (al-Xizr, Xizr/Xezr/Xizyr, Xidir/Xizyr, Hijir, Kidar) ekanligiga shubha yo‘q. ogʻzaki ijod va musulmon kitoblari anʼanalarida umumiy xarakter. Deyarli barcha musulmon xalqlarining urf-odatlarida maʼlum boʻlgan turkiyzabon dunyoda u Ota — ota unvonini oladi. Xalq ertaklari va umummusulmon anʼanalarida qahramon ikki tomonlama — moddiy-tanaviy va g‘ayritabiiy-maʼnaviy jihatdan namoyon bo‘lib, o‘zida afsonaviy va voqea-hodisalar, reallik va mo‘jizaviylikni o‘zida mujassam etgan. Maʼnaviyat koʻrinmas ekan, samoviy neʼmatlar beruvchi, unumdorlikni oʻzida mujassam etadi; jismonan koʻrinib turganidek, oʻlimdan boʻlgan haqiqiy odam, mamlakatdan mamlakatga bir tayoq bilan sayohat qilayotgan oq soqolli chol sifatida tasvirlangan. Tadqiqotchilarning fikricha, islomgacha bo‘lgan mifologik xarakterning murakkab obrazi al-Xodir (Ota Qozir) nomi ostida yashiringan. Ehtimol, bu belgi ranglar, raqamlar va boshqalarning ramziyligi orqali ifodalangan tabiatning barcha xilma-xilligidagi jamoaviy qiyofasini ifodalaydi. (Hududda islom…, 1999. B. 91-93). link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Khidr_and_elijah.jpg/220px-Khidr_and_elijah.jpg|left|thumb| [[Xizr|Xizir va Ilyos paygʻambar .]] Oʻrta Osiyoda dehqonchilik marosimlari umuminsoniy Xizrom bilan bogʻliq boʻlib, qahramonning oʻzi moʻl-koʻlchilik beruvchi hisoblangan. Bu yerda bir marosim boʻlib, unga koʻra xirmonning ustiga loy boʻlagi qoʻyilgan, shunda Xizir (Xidir) yigʻilgan donga qaragan yoki qoʻli bilan tegizgan — bu hosilni koʻpaytirishi kerak edi (Basilov V.N., 1970. 22-b;Snesarev G.P., 1969. 223-bet) Shunday ekan,Xidir qadimdan yashab kelayotgan buyuk avliyolardan biri edi.Bundan tashqari, u tana va ruhni eng yaxshi beruvchidir.Va u abadiy yashaydiganga oʻxshaydi. Keling, bularning haqiqatga qanchalik yaqin ekanligini koʻrib chiqaylik.Xidir ota haqida gapirishdan oldin payg‘ambarlar haqida gapirmaslik noto‘g‘ri.Chunki Xidir ota nomi payg‘ambarlar orasida ham uchraydi. Paygʻambarlar qissalarida Muso a.s. paygʻambar bilan Xidir (Xidir bobo)ning bir hikoyasi bor edi.Bu voqea Qur’oni Karimning „Kahf“ surasining 60-82-oyatlarida ham bayon qilingan.Ibn Kasir (Qisosul Anbiya) kitobidan Xizr va Muso payg‘ambar qissasini keltiramiz: Imom Buxoriy rivoyat qilgan holda,Ubay Ibn Kaʼb Ibn Abbosdan quyidagi hadisni keltiradi:"Bir kuni Muso payg‘ambar alayhissalom ummatlariga vaʼz qilayotgan edilar.Bani Isroildan soʻrashdi: "Odamlarning eng bilimdoni kim?—soʻradi u.Shunda payg‘ambar „men“ deb javob beradi. Alloh taolo Muso payg‘ambarni „Alloh biladi“ demaganligi uchun ayblaydi. Alloh taolo unga vahiy qildi: „Ikki dengizning tutashgan joyida sizdan ham ilmliroq odam bor“.Shunda Muso: "Ey Robbim! Uni qanday topsam boʻladi? " — deydi. Unga: „Savatga baliq qo‘ying, bolani qayerda yo‘qotsangiz, o‘sha yerda topasiz“, deb javob berishdi.Muso safarga chiqdi va Yusha ibn Nun ismli yosh bolani hamroh qilib oldi.