cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kristallar
K. ning fizik xossalari (elektr, magnit, optik, akustik, mexaniq va boshqalar) oʻzaro bir-biriga bogʻliq boʻlib, ular kristall strukturasidan, yaʼni atomlarning joylashishi va ular orasidagi bogʻlanish kuchlariga va elektronlarning energetik taqsimoti (elektr, magnit va optik xususiyatlari)ga bogʻliq. Masalan, metallarning oʻta elektr oʻtkazuvchanligi yoki dielektrik va yarimoʻtkazgichlarda elektr oʻtkazuvchanlik xossasining nisbatan pastligi elektronlarning yuqori yoki past konsentratsiyalanishi (toʻplanishi) bilan bogʻliq (qarang Qa[[ttiq jism). K. ning mustahkamlik, egiluvchanlik, tovlanish, lyuminessent xususiyatlari kristall panjaralardagi nuqsonlar miqdori va turiga qarab aniqlanadi. Undan tashqari, K.da simmetriya, tomonlari orasidagi burchakning katta-kichikligi, fizik va kimyoviy xossalarining har xil boʻlishi ulardagi anizotropiya va izotropiya hodisasi bilan bogʻlikdir. K. tuzilishida har xil nuqsonlar — vakansiya (teshiklar), chekka dislokatsiyalar va boshqa uchraydi. Kristall panjaraning parallel strukturaga ega boʻlmasligi tufayli bu nuqsonlar ferromagnetik va segnetoelektritik kuzatiladi. K.dagi nuqsonlar tufayli ulardan akustik, rentgen va elektromexanik toʻlqinlar sochiladi. K.dagi aralashmalar adsorbsiya hodisasi tufayli uning strukturasi (yoqlari)ni buzadi.
K. yarimoʻtkazgichlarda diodlar, tranzistorlar, integral sxemalar va boshqa yaratishda, pyezoelektr generatorlar, stabilizatorlar, akustooptik qurilmalar, chastotalarni oʻzgartiruvchi asboblar yaratishda, injeksion lazer kurilmalarida foydalaniladi. Metallarga ishlov berishda, ularni jilo-lashda va parmalashda oʻta qattiq K. (olmos, korund va boshqalar) dan foydalaniladi. Hozirgi vaqtda yupqa, oʻta yupqa kristallik (epitoksial) qatlamlar yangi texnikada keng qoʻllanilmokda, mas, (lazerdar, yorugʻlik oʻtkazgichlar, optoelektronika asboblari, Quyosh energiyasi elementlari, oʻta yuqori chastota (OʻYUCH)li elektronika asboblari, infraqizil (IQ) nurlarni qabul qiluvchilar, monoxromatorlar, tenzodatchiklar va h. k. yaratilmokda. Zargarlik sanoatida sintetik K. va boshqa qoʻllaniladi. Nazar Toʻrayev.
Reugney
Reugney Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
287 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 35,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2. Dengiz sathidan 649 – 910 m balandlikda joylashgan.
Lloá
Lloá Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Tarragona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 6,6 km2. Aholisi — 124 kishi (2010).
Respublika perinatal markazi
Respublika perinatal markazi (RPM) — ona qornida rivojlanayotgan homshsh va yangi tugʻilgan chaqaloqlarga ixtisoslashgan tibbiy yordam qoʻrsatadigan respublika darajasidagi ilmiy tadqiqot va davolash muassasasi hisoblanadi. 2002-yil 1 iyunda Toshkent shahrida Xalqaro bolalarni himoya qilish quni munosabati bilan oʻz faoliyatini boshlagan. Markaz Toshkent tib-biyot pediatriya instituti klinikasi hududida joylashgan, u tunu kun tartibida ishlaydi. Markazda homiladorlarga, tugʻ-ruq va chilla davridagi ayollarga yuqori malakali shoshilinch va rejali tibbiy xizmat koʻrsatiladi; respublikaning barcha viloyatlaridan chaqaloqlar, ayollar va bemorlar qabul qilinadi.
Hozirgi markazdagi ilmiy izlanishlar Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi qoshidagi Ilm-fan va texnologiya markazi tomonidan tasdiqlangan grant mavzusi (yangi tugʻilgan chaqaloqlar rivojlanishining uzoq muddatli prognozi va uning buzilishlarini oldini olish; homiladorlarda gepatoz holatlari; chaqaloqlar miyasining gipoksiya natijasida buzilishlari; siydik pufagining tugʻma anomaliyalari; tuxumdon epitelial kistomasida ayollarning immunologik statusi; homi-ladorlarda fetoplatsentar yetishmovchilik) asosida olib boriladi.
RPMda 300 ga yaqin tibbiyot xodimi xizmat qiladi (2005). Markaz Tibbiyot akademiyasi, Toshkent vrachlar malakasini oshirish instituti, Toshkent tibbiyot pediatriya instituti stu-dentlari, magistrlari va klinik ordinatorlari uchun tayyorlov hamda respublika neonatolog (yangi tugʻilgan chaqaloq vrachlari)lari uchun asosiy ilmiy oʻquv markazi hisoblanadi. Markaz ilmiy toʻplam, monogra-fiya va metodik qoʻllanmalar nashr etadi.
NGC 2295
NGC 2295 Katta It yulduz turkumidagi Sab tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1835-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Abdulla Sagitov
Abdulla Kiyamovich Sagitov (1918, Ulyanov viloyati) — biolog olim. Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgʻan fan arbobi (1977), biol. fanlari doktori (1966), professor (1968). Oʻzbekiston Davlat universiteti (Sam-DU)ni tugatgan (1941). urush qatnashchisi (1941—45). SamDU biologiya fakulteti zoologiya kafedrasida assistent (1948—50), dotsent (1950-68), professor (1968), mudir, fakultet dekani (1945—2001). Umurt-qali hayvonlarni muhofaza qilish, qushlarning nerv sistemasi va eshitish organlarining solishtirma anatomiyasi ustida ilmiy ish olib borgan. 4 jildli "Oʻzbekiston qushlari" va "Oʻzbekistonning Qizil kitobi" bosh muharri-ri. Oʻzbekiston ornitologlar jamiyati prezidenti (1951—92).
Kristallografii singoniyalar
Kristallografiyada 3 toifaga kiruvchi 7 singoniya mavjud. Shulardan har biri faqat unga xos boʻlgan simmetriya elementlari birligiga egadir. Bu birliklar kub singoniyasi simmetriyasi faqat unga xos boʻlgan (planaksial) turining maksimal — 3Z44Z3-6Z2-•9RS dan simmetriya elementlarining tamoman yoʻqligi bilan farqlanadigan triklival singoniyaning sodda turigacha boʻladigan shaklidir.
Kristallografik sistema va simmetriya turlari yordamida kristallarning tarkibi, ularning fazoviy panjara turlari aniqlanadi.
Saidxoʻjayev Saidoqil Saidxonovich
Saidxoʻjayev Saidoqil Saidxonovich (1894.5.1 - Toshkent -1968.10.12) -birinchi oʻzbek energetik muhandisi. texnika fanlari nomzodi (1943). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan quruvchi (1964). Toshkentdagi rus tuzem maktabida oʻqigan (1904—06). Moskvadagi Plexanov nomidagi Xalq xoʻjaligi institutini tugatgan (1927). Oʻrta Osiyoni elektrlashtirishga katta hissa qoʻshgan. Boʻrjar va Oqtepa GESlari qurilishiga boshchilik qilgan. Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjali-gini mexanizatsiyalash muhandislari institutida ishlagan (1951-yildan).
Tanlay
Tanlay Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Avallon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1146 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 30,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 38,1 km2.
Nelson Mandela
thumb|Nelson Mandela thumb|left|100px|SSSR markasi, 1988 yil
Nelson Rolihlahla Mandela (18 iyul, 1918 yilda tugʻilgan, Kunu, Umtata yaqinida)/ 2013.5.12 — 10 may 1994 yildan 1999 yilgacha — JAR prezidenti, aparteid ning mavjud boʻlgan davridan boshlab inson huquqlari uchun kurash olib borgan eng mashhur aktivistlardan biri, shu sababli u 28 yil qamoqda oʻtirgan, 1993 yil dunyo Nobel mukofoti sovrindori.
Talabalik davrida turli namoyishlarda qatnashgan, keyinchalik Yohannesburgda muharrir boʻlib ishlagan va Vitvatersran Universitetiga oʻqishga kirgan. 1944 yil Afrika Milliy Kongresi yoshlar ligasini yaratishda qatnashgan. Keyinchalik, kurashning kuchayib borish tufayli, «M reja» deb nomlanuvchi reja ishlab chiqadi, unga koʻra AMK yacheykalari yashirinishgan. 1952 yil Mandela oʻz oʻrtogʻi Oliver Tambo bilan birgalikda qoratanlilarni boshqaruvchi birinchi qonuniy firmani tashkil etishadi. 1961 yilda AMK radikal qanotni boshqaradi, «Umkxonto ve sizve», davlatga qarshi siyosiy sabotaj boshlaydi. 1968 yil noyabrda Mandela qamoqqa olinadi va Robben Aylend qamoqhonasida butun umrga ozodlikdan mahrum etiladi.
1948 yil sekretar va AMKda ikki marta prezident boʻlgan(1950 va 1991 yillarda). 50 dan ortiq halqaro Universitetlar aʼzosi. 1990 yil 18 fevralda Mandela qamoq jazosidan ozod etiladi, 11 fevralda yarashish va qurolli qarshilik koʻrsatish toʻhtatilishi haqida eʼlon qiladi.
1999 yil JAR prezidentlik lavozimidan ketgach, VICh va OITS muammolariga katta eʼtibor bera boshlaydi. Ekspertlar fikriga koʻra JAR da hozirgi kunda OITS bilan kasallanganlar besh millionni tashkil etadi, bu koʻrsatkich boshqa barcha davlatlardan koʻp.
Mandelaning katta oʻgʻli Makgaxo Mandela OITSdan vafot etgach, Nelson Mandela dunyoni ushbu kasallikka qarshi kurash olib borishga daʼvat etadi.
Andrey Derkach
Andrey Vladimirovich Derkach (Андрій Володимирович Деркач; 1985-yil 28-may, Borispol, Ukraina SSR, SSSR) — ukrainalik futbolchi, yarim himoyachi.
Tarjimayi holi
1985-yil 28-mayda Borispolda tugʻilgan.
Andrey  Derkach Ukraina yoshlar terma jamoasida ham oʻynagan. 2005-yilda u 4 ta oʻyin oʻtkazgan.
"Shaxtyor" ga oʻtishdan oldin u Rossiya Premier-ligasi klublarida toʻpgan. 2005-yilda u "Shaxtyor" bilan shartnoma imzoladi. Shaxtyor tarkibida 2005-2006-yilgi Ukraina chempionatida jamoa uchun oʻyin oʻtkazmadi. „Shaxtyor“dagi omadsiz faoliyatidan so‘ng u Ukraina chempionatining Birinchi ligasida bir qator jamoalarda o‘ynadi.
2013-yilda Derkach Poltava klubi safida Ukraina chempionatining Birinchi ligasida oʻynagan. 2015-2016-yillarda „Qizilqum“ tarkibida toʻp surdi.
2016-yilning avgustida 2014-yilda oʻynagan "Mash’al" jamoasiga qaytadi. 2017-yilda yana „Qizilqum“da oʻynaydi.
Sagʻindiq (Tarbagʻatoy tumani)
Sagʻindiq (Сағындық) — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati Tarbagʻatoy tumaniga qarashli qishloq. Aqjar qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 635833500.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 150 kishi (79 erkak va 71 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 48 kishi (28 erkak va 20 ayol) yashagan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
NUJ
thumb|280px|right|[[1952-yil 31 iyulda Passoriya, N'yu-Jersida kuzatilgan NUJ]]
Noma'lum Uchar Jism (NUJ) (Unidentified Flying Object [UFO]) - fenomen, trayektoriyasi, umumiy dinamikasi va yonishi mutahassislar tarafidan o'rganilishaga qaramay aniqlana olinmagan, hech qanday mantiqiy, hammaga tushunarli bo'lgan ma'noga ega bo'lmagan Osmonda yoki Yer yuzida kuzatilgan jism yoki yorug'likdir. NUJning paydo bo'lishi anomal hodisadir.
Yamai Temple
Yamai Devi ibodatxonasi — Hindistonning Maxarashtra shtati, Satara tumani, Aund shahridagi tepalik majmuasida joylashgan.
Tarixi
alt=Beautiful view of temple|left|thumb| Tepalikdagi Yamai ibodatxonasi right|thumb| Deepmal Aund qishlogʻidagi ikkinchi Yamay ibodatxonasining tashqarisida thumb| Shri Bhavani Aund muzeyi kollektsiyasidagi Shivaji Maxarajning bronza haykali Aytilishicha, maʼbuda Mahalaxmi, Kolxapurlik xudo Jyotiba va Shri Rama (Lord Vishnu) uni „Ye Mai“ (marathi tilida) (jīn माय / ये माई) deb atagan, bu inglizcha „Ona, iltimos, kel“ degan maʼnoni anglatadi. Shuning uchun u Yamai Devi nomi bilan tanilgan. Dindorlar Devi Yamay ibodatxonalaridan biriga toza yurak bilan kirib, uning duosini topishga odatlangan.
Maʼbadning xususiyatlari
Yamay ibodatxonasi kichik tepalikda qurilgan. Tepalikning tepasiga tepalikning pastki qismidan boshlanadigan zinapoyalar yoki mashinada erishish mumkin. Yuqori qismida toʻxtash joyi mavjud. Maʼbad majmuasida Rakshas Aundhasurning boshi, yaxshi oʻyilgan Nandi va Shivling bor. Qora toshdagi Yamai maʼbudaning buti deyarli ikki metr balandlikda va oyoqlarini oʻzaro bogʻlab oʻtirgan holatda. Maʼbad koʻp sonli marati oilalari uchun oilaviy ziyoratgoh (kula-daiwat) hisoblanadi. Maʼbadning tepasida turli xil hind xudolarining tasvirlari va butlari bor. Shahar va maʼbad koʻp asrlar davomida PantPratinidhi oilasi bilan bogʻlangan. Ushbu sobiq hukmron oilaning hozirgi rahbari Gayatreedevi Pantpratinidhi 7 kg tepalikdagi Yamai ibodatxonasining choʻqqisida mustahkam oltin kalash yoki toj. Devi Yamayning yana bir ibodatxonasi shaharda joylashgan; tepalikdagidan tashqari. Maʼbadda ellik yildan ortiq diniy marosimlar va marosimlar uchun fil bor edi. 2017-yilda sogʻligʻi bilan bogʻliq muammolar tufayli fillar qoʻriqxonasiga olib ketilgan.
Shri Bhavani muzeyi
Maʼbad majmuasida, shuningdek, Aund maharajalarining shaxsiy kolleksiyasidan tashkil etilgan Shri Bhavani muzeyi joylashgan. Muzey binosi maʼbad tepaligining oʻrta qismida joylashgan. Mehmonlar muzeyga ham zinapoyalar, ham yoʻl orqali borishlari mumkin. Muzeyda MV Dhurandhar, Baburao rassomi, Madxav Satvalekar va Raja Ravi Varma kabi XIX va XX asrning taniqli hind rassomlarining rasmlari, shuningdek, britaniyalik rassom Genri Murning mashhur Ona va bola tosh konstruktsiyasi mavjud.
Love & Death
Love and Death — Lesli Linka Glatter tomonidan suratga olingan AQSh miniserialidir. Serial premyerasi 2023-yil 27-aprelda HBO Max platformasida boʻlib oʻtadi.
Relizi
Serial 2023-yil 27-aprelda chiqarilishi rejalashtirilgan, dastlabki uchta epizod darhol sotuvga chiqariladi.
Kuden
Kuden Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Dithmarschen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 11,36 km2. 652 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Kudenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Acura TLX
Acura TLX — bu American Honda Motor Co tomonidan ishlab chiqarilgan premium sport sedani. Acura brendi 2014-yildan beri ishlab chiqaradi. U birinchi marta Los-Anjelesdagi Acura dizayn studiyasining ishi sifatida 2014-yilda AQShning Detroyt shahrida boʻlib oʻtgan Shimoliy Amerika xalqaro avtosalonida namoyish etilgan.
Modelning ishlab chiqarilishi
Acura TLX ning ishlab chiqarish versiyasi 2014-yil aprel oyida Nyu-York xalqaro avtosalonida taqdim etilgan va AQShda sotuvlar oʻsha yilning avgust oyida boshlangan. Sport sedanining Evropa va Rossiya premyerasi 2014-yil kuzida Moskva xalqaro avtosalonida 2014-yil. Rossiyada sotuvlar 2014-yil oktyabr oyida boshlangan.
Acura TLX ikkita versiyada mavjud : 208 ot kuchiga ega 2,4 DOHC i-VTEC dvigateli bilan. va 247 N•m aylanish momenti dunyodagi birinchi 8 pogʻonali robotlashtirilgan uzatmalar qutisi (DCT) moment konvertori bilan birlashtirilgan. Acura TLX’ning oldingi g‘ildirakli versiyasida boshqarish, barqarorlik va manevr aniqligini oshirish uchun orqa g‘ildiraklarni kichik burchaklar orqali aylantiruvchi Precision All-Wheel Steer (P-AWS) shassisining takomillashtirilgan versiyasi o‘rnatilgan.
290 ot kuchiga ega 3,5 SOHC i-VTEC-VCM V6 dvigatel bilan. va aylanish momenti 355 N•m. Eng yuqori darajadagi Acura TLX Super Handling All-wheel Drive (SH-AWD) va 9 pogʻonali avtomat uzatmalar qutisi bilan jihozlangan. 3,5 V6 dvigatelli TLX modellari elektron oʻtkazgichdan foydalanadi.
Barcha TLX modellari avtomatik ushlab turish funksiyasiga ega elektron toʻxtash tormozi va toʻrtta ish rejimiga ega dinamik barqarorlikni boshqarish (IDS) bilan jihozlangan: ECON, Normal, Sport va Sport+, start-stop tizimi esa toʻliq gʻildiraklar uchun ham mavjud. V6 dvigatelining yoqilgʻi samaradorligini oshiradigan TLX ning haydovchi versiyalari. Oʻrta oʻlchamli Acura MDX krossoveri singari, TLX Jewel Eye™ LED faralari bilan jihozlangan.
Eng yuqori xavfsizlik darajasiga erishish uchun Acura TLX eng soʻnggi elektron yordamchilar bilan jihozlangan: boʻlakdan chiqib ketish haqida ogohlantirish (RDM), toʻqnashuvning oldini olish tizimi (CMBS), koʻr nuqta koʻrsatkichi (BSI), adaptiv kruiz nazorati (ACC).
Saraland (Alabama)
Saraland AQShning Alabama shtatida joylashgan shahardir. Mobile okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
13405 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 215,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 57 km2. Shundan 56,7 km2 quruqlik, 0,3 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 4 m balandlikda joylashgan.
Keila-Joa
thumb|Vидео 2022Keila-Joa ( Keila-Joa, ilgari Joa, Fall ) — Estoniya shimolidagi, Xarju okrugi Lääne- Harju cherkovidagi qishloq. 2017 yilgi Estoniya mahalliy hukumati ma'muriy islohotiga qadar qishloq Keila cherkovining bir qismi edi.
Qishloq xuddi shu nomdagi olijanob mulk bilan mashhur bo'lib, u Oktyabr inqilobidan oldin kuz nomini ham olgan ( Schloss Fall ).
Tavsif
left|thumb| Keila sharsharasi Keila-Joa qishlog'i Tallindan 26 kilometr g'arbda joylashgan. Qishloq boʻylab Keyla daryosi oqib oʻtadi. 6 metr balandlikdagi Keila sharsharasi va kichik gidroelektr stansiyasi bor. Qishloq yaqinidan Tallin- Rannamoisa - Kloogaranna avtomobil yo'li o'tadi.
Aholi punktining paydo bo'lishi
Keila-Joa haqida birinchi eslatma 1555-yilda, suv tegirmoni mavjud bo'lgan vaqtga to'g'ri keladi. O'sha paytda bu er Qilich ordeniga tegishli edi va 1561-yilda Revel qal'asi mulkiga o'tdi. XVII asrda tegirmon yonida zodagonlar Keila-Joa manorasi qad rostlagan.
Tarixi
1928-yilda eski suv tegirmoni o'rnida GES qurildi. 1936-yilda suv olish uchun kanal qurildi. 1934-yilda Keila-Joada hukumat dachalari qurilishi boshlandi.
Sovet davrida Keila-Joada Tallin sanoat tikuvchilik birlashmasining "Baltika" bo'limi, "Mayak" kolxozining baliq fermasi va 5 dacha kooperativi joylashgan edi. 1990-yillarga qadar mulk binolarida harbiy qism joylashgan edi ..
1990-yilda dachalar kim oshdi savdosiga qo'yildi. 1999-yilda GES o'z ishini to'xtatdi. Uning ishi 2006-yil 9-mayda rekonstruksiya qilinganidan keyin qayta tiklandi.
2010-2016 yillarda Keila-Joa manor majmuasini tiklash bo'yicha keng ko'lamli ishlar amalga oshirildi.
Kals am Großglockner
Kals am Großglockner Avstriyaning Tirol yerida joylashgan kommunadir. Lienz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 180.54 km2. 1294 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Kotibiy
Kotibiy. (Shamsiddin Muhammad) - shoir, munshiy va xattot. XV asr o‘rtalarida Astrobodda vafot etgan. Alisher Navoiy uning “Xamsa” yozishga kirishgani, ammo oxiriga yetmay vafot etgani haqida guvohlik beradi. Boburning “Aruz” risolasida Kotibiyning baytlaridan namunalar keltirilgan. Shuningdek, "Boburnoma"da sermahsul ijodkor Kotibiyning “Maxzanul-asror”ga javoban yozgan dostoni zulbahrayn va zulqofiyatayn ekanligi qayd etilgan.
Akmal Piskandiy
Manbalar
https://ziyouz.uz/ozbek-sheriyati/ozbek-mumtoz-sheriyati/akmal-piskandiy/
Essex (Maryland)
Essex AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Baltimore County okrugi tarkibiga kiradi.
Sami Samatov
Sami Samatovich Samatov (1949, Samarqand sh.) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2004). Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan xalq taʼlimi xodimi (1998). Sirdaryo pedagogika institutini tugatgan (1973). 1973-yildan Sirdaryo pedagogika institutida fizika oʻqituvchisi, 1975-yildan fizika fakulteti dekani oʻrinbosari (1985— 90 yillarda dekan), texnika vositalari kafedrasi mudiri, 1991-yildan Guliston universiteti qoshidagi Yangiyer shahri instituternat litsey, 1999-yildan Guliston akademik litseyi direktori.
Essex (Maryland)
Aholisi
39078 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 30,9 km2. Shundan 24,7 km2 quruqlik, 6,2 km2 esa suv maydonidir.
Bavariya oshxonasi
right|thumb|280x280px| Shvaynshaxn va [[Obatzda pivo bog'ida]] Bavariya oshxonasi - bu Bavariya, Germaniyadan kirib kelgan pishirish uslubi. Bavariya oshxonasida ko'plab go'sht va Knödel taomlari mavjud va ko'pincha un ishlatiladi. Qishloq sharoiti va sovuq iqlimi tufayli Bavariyada faqat lavlagi va kartoshka kabi ekinlar yaxshi o'sadi, bu nemis ratsionida asosiy hisoblanadi.
Bavariya gersoglari, ayniqsa Vittelsbaxlar oilasi, Bavariya oshxonasini rivojlantirdilar va qirollik saroyiga ko'rinadigan darajada yaxshiladilar. Bu oshxona 19-asrdan beri badavlat xonadonlarga, ayniqsa shaharlarga tegishli edi. (Eski) Bavariya oshxonasi asosan Vittelsbax va Gabsburg oilalari orqali Chexiya oshxonasi va Avstriya oshxonasi (ayniqsa Tirol va Salzburg) bilan chambarchas bog'liq. Dastlab, bavariyaliklar Avstriyadagi qo'shnilari bilan til, madaniy va siyosiy o'xshashliklar orqali chambarchas bog'langan, bu oshxonada ham o'z aksini topgan.
Xarakterli Bavariya oshxonasi Frankon va Svabiya oshxonalariga o'xshashligi bilan ikkala guruh tomonidan yanada rivojlantirildi. Bavariyaning o'ziga xos xususiyati Brotzeit bo'lib, dastlab nonushta va tushlik orasida iste'mol qilinadigan mazali gazakdir.
Tarixi
Bavariya oshxonasining pishirish an'analari o'rta asrlarga borib taqaladi, u yerda odamlar Bavariyaga turli xil ovqat pishirish usullarini o'zlarining bosqinchilari, shu jumladan Karlmagn bilan birga olib kelishgan.
Bratvurst  (Nürnberger Bratwurst) birinchi marta 1313-yilda Nuremberg kengashi retseptni maxsus mahsulot sifatida ta'riflaganida hujjatda eslatib o'tilgan.
Mish-mishlarga ko'ra, makaronni Bavariyaga Marko Polo rimliklar yo'q bo'lgan paytda Xitoydagi sayohatidan qaytganidan keyin olib kelgan.
Napoleon urushlari Bavariyaning bosib olinishi bilan vaqtni belgiladi, fransuzlar o'zlarining hayot tarzida hamma narsaga, asosan yuqori oshxonaga ta'sir qilishdi.
An'anaviy taomlar
right|thumb| Myunchner Weißvurst simit va shirin xantal bilan Nemis xalqining turli shtatlarida mintaqaviy oshxonaga 19-asr oxiridan boshlab, ayniqsa yirik shaharlarning e'tibori ortib bormoqda. O'sha davrning "Bavariya" deb nomlangan oshxona kitoblarida mahalliy qishloq taomlari ham, fransuz oshxonasidan ilhomlangan taomlar ham nashr etilgan. Ovqatlanish kitoblari un va Knödel asosidagi taomlarga qaratilgan. Oddiy odamlar, hatto shaharlarda yashovchi odamlar uchun go'sht odatda faqat yakshanba kunlari uchun ajratilgan.
19-asr oshpazlik kitoblarida Knodelni o'z ichiga olgan sho'rvalar uchun ko'plab retseptlar mavjud. Go'sht retseptlari asosan mol go'shti va dana go'shtiga asoslangan bo'lib, u yerda pishirilgan mol go'shti kundalik ovqatlanish uchun ishlatilgan.
Knödel va nudllar Bavariyada an'anaviy bayram taomlari edi. 19-asrning oxirida Knödel bilan to'g'ralgan cho'chqa go'shti odatiy Bavariya mintaqaviy taomi edi. Myunxen Weißwurst faqat 1857-yilda "ixtiro qilingan". Oshxona kitoblarida aralash sabzavot uchun retseptlar kam bo'lgan va go'sht, meva va boshqa oziq-ovqatlarni yopiq idishlarda sekin pishirish deyarli rol o'ynamagan, ammo Pichelsteiner stew 1847-yilda Sharqiy Bavariyada kiritilgan. 19-asrda bavariyaliklar odatda iste'mol qiladigan sabzavotlar tuzlangan karam va lavlagi edi. Fransuz ta'siridagi taomlar orasida Ragouts, Fricassee va "Böfflamott" (Boeuf à la Mode), cho'chqa go'shti va marinadlangan mol go'shti mavjud. Bu asosan zodagonlar uchun ajratilgan, ammo keyinchalik oddiy odamlarning oshxonasiga ham kiritilgan.
1860-yilgi hisobotda shunday deyilgan: “Yuqori Bavariya qishloqlari aholisining tarbiyasining o‘ziga xos xususiyati shundaki, yilning eng muhim beshta bayramida un, sut va cho‘chqa yog‘i qo‘shilgan sabzavotli taomlar va go‘shtli taomlar iste’moli kamaygan: Karnaval, Pasxa, Hosil bayrami, Kermesse va Rojdestvo [. . . ]".
NGC 2296
NGC 2296 Katta It yulduz turkumidagi RN (refleksion tumanlik) tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1887-yilda kashf etgan.
Armaniston — Fransiya munosabatlari
Armaniston va Fransiya oʻrtasidagi munosabatlar XII asrda Kilikiya Armaniston qirolligida fransuzlar va armanlar aloqa oʻrnatganidan beri mavjud. Armaniston va Fransiya oʻrtasida rasmiy diplomatik munosabatlar 1992-yil 24-fevralda oʻrnatilgan. Ikki mamlakat diplomatiya, madaniyat va harbiy sohalarda hamkorlik qilib kelayotgan munosabatlar juda yaxshi deb baholanadi. Ikki davlat oʻrtasidagi ijobiy munosabatlar tufayli 2006-yil Fransiyada Armaniston yili deb eʼlon qilindi.
Véranne
Véranne Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Loire departamenti Saint-Étienne tumani tarkibiga kiradi.
Armaniston — Fransiya munosabatlari
Oʻrta asrlarda
thumb| Avignondagi arman agronomi Jan Althen (1709-1774) haykali XI asrgacha franklar va armanlar ikki xalq orasidagi jismoniy masofa tufayli cheklangan aloqaga ega edilar. Biroq, ilgari Rim imperiyasi orqali armanlar va franklar oʻrtasida aloqalar mavjud boʻlgan. 554-yilda Kasilinum jangi paytida Sharqiy Rim imperiyasining arman generali Narses Franklar va ularning ittifoqchilari Alemanni Italiya yarim orolidan quvib chiqardi.
Véranne
Aholisi
669 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 42,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 15,8 km2. Dengiz sathidan 417 – 1390 m balandlikda joylashgan.
Armaniston — Fransiya munosabatlari
Oʻrta asrlarda
XII—XIII asrlarda Gʻarbiy Yevropa bilan, ayniqsa Franklar qirolligi bilan uzluksiz aloqalar Kilikiya Armanistonida katta ijtimoiy, madaniy va siyosiy oʻzgarishlarga yoʻl ochdi. Armanlar xristian katolikligining oʻz tarmogʻiga ega.
Kilikiya Armanistonini boshqargan oxirgi sulola (Luzinyanlar) franklardan boʻlgan. Armanistonning soʻnggi qiroli Leo VI Avliyo Denis Bazilikasida Charlz Martel, Lui XIV va boshqa koʻplab fransuz qirollari bilan birga dafn etilgan. Leo VI aslida u yerda dafn etilgan yagona chet ellik edi.
Usmonli imperiyasi doirasida aloqa
thumb|140x140px| 1916—1917-yillar oraligʻida Fransiya armiyasiga qoʻshilishni kutayotgan arman koʻngillilari Lyudovik XIV hukmronligi davrida Fransiya Milliy kutubxonasiga koʻplab arman qoʻlyozmalari qabul qilingan. Armancha belgilar koʻpincha klassik fransuz adabiyotida uchraydi. Monteskye, Volter, Russo va boshqa koʻplab mualliflar koʻpincha oʻzlarining bosh qahramonlarini ikkinchi darajali arman qahramonlari bilan aloqasi haqida gapirishgan.
Fransiyada Armanshunoslik Napoleon I tashabbusi bilan Sharq tillari maktabining arman boʻlimi tashkil etilgandan soʻng rivojlana boshlaydi.
Zamonaviy diplomatik munosabatlar
2015-yilning 7-yanvar kuni Armaniston tashqi ishlar vaziri Eduard Nalbandyan Charlie Hebdo jurnalidagi otishma boʻyicha press-reliz eʼlon qilib, „Biz Parijdagi „Charlie Hebdo“ jurnali ofisida sodir etilgan terrorchilik harakatini keskin qoralaymiz“ va "bunday Ekstremistlarning dahshatli harakatlari hech qanday asosga ega emas va xalqaro hamjamiyatning terrorizmga qarshi kurashda kengroq birdamlik zarurligini yana bir bor isbotlaydi. Armaniston hukumati, shuningdek, „doʻst Fransiya xalqi, hukumati, „Charlie Hebdo“ jurnali tahririyati va qurbonlarning yaqinlariga hamdardlik va taʼziya izhor etadi“ degan edi.
Fransuz tilida soʻzlashuvchi aholisi juda oz boʻlsa-da, Fransiya bilan tarixiy aloqalari natijasida Armaniston 2018-yilda ikki yilda bir marta oʻtkaziladigan Frankofoniya sammitiga mezbonlik qilish uchun tanlangan. Fransuz tili Yerevandagi Fondation Université Française en Arménie da oʻqitiladi.
Arman genotsidi
XX asr boshlariga kelib, armanparast fransuzlar, agar ular hurmat qilinmasa, armanlar huquqlarini himoya qilishlarini eʼlon qilishdi. 1915-yil davomida fransuzlar oʻn minglab armanlarni oʻz mamlakatlariga qabul qilishdi. Fransiya armanistonliklar ular uchun xavfsiz boshpana edi. Fransiya ham armanlar uchun qutqaruv qayiqlarini yuborgan kam sonli davlatlardan biri boʻlgan. 53 kunlik qahramonona mudofaa jangidan soʻng Musa Dagʻning aholisi fransuzlar tomonidan qutqarilgan. Aholisi oxir-oqibat Livanda, asosan, Anjar shahriga kelib joylashadi.
1998-yilda Fransiya Milliy Assambleyasining „Fransiya 1915-yildagi arman genotsidini tan oladi“ degan rezolyutsiyasi qabul qilindi, bu esa Turkiyaning keskin eʼtiroziga sabab boʻldi.
Fransiya, shuningdek, armanlar genotsidini rasman tan olgan birinchi Yevropa davlatidir (2001).
2006-yilda Fransiya Milliy Assambleyasi armanlar genotsidini inkor etishni noqonuniy deb hisoblovchi qonun loyihasini yoqlab ovoz berganidan keyin Fransiya va Turkiya oʻrtasida keskinlik kuchaydi.
Fransiyadagi armanlar
Fransiya armanlari hozirda 250 000 dan 750 000 gacha orasida boʻlib, oʻzlarining madaniy kelib chiqishini fransuzlarga yaqin deb hisoblaydilar.
Sarian, Kochar, Issahakyan, Komitas va boshqa koʻplab arman yozuvchilari, rassomlari va musiqachilari Fransiyada ishlagan va vafot etgan. Fransuzlar ham, armanlar ham Sharl Aznavur va Anri Verneuil kabi kishilar bilan faxrlanadilar.
Marsá
Marsá Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Tarragona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,1 km2. Aholisi — 653 kishi (2010).
Mitsuhisa Taguchi
Mitsuhisa Taguchi (田口 光久; 14-fevral 1955-yilda - 12-noyabr 2019-yilda) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1975-yili 8-sentabr Janubiy Koreya terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 59 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Mozambik
Mozambik (Mocambique), Mozambik Respublikasi (República de Moçambique) — Afrikaning jan,sharqiy sohilidagi davlat. Maydoni 801,6 ming km². Aholisi 19,4 mln. kishi (2001). Poytaxti — Maputu shahri Maʼmuriy jihatdan 11 viloyat (provincia)ra boʻlinadi. Maputu shahri ham viloyat maqomiga ega.
Davlat tuzumi
Mozambik — respublika. Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik aʼzosi. 1990-yil 30-noyabrda qabul qilingan konstitutsiya amal qiladi. Davlat boshligʻi — prezident (1986-yildan Joakim Albertu Chissano). U umumiy yashirin tugʻri ovoz berish yuli bilan 5 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyat — Respublika Assambleyasi (bir palatali parlament). Ijroiya hokimiyat prezident zimmasiga yuklatilgan. U Vazirlar Kengashiga rahbarlik qiladi, vazirlarni, shu jumladan, bosh vazirni tayinlaydi.
Tabiati
Qirgʻoqning umumiy uz. 3000 km ga yaqin. Qirgʻoqlari qoyali, tik, oʻrtacha balandlikda, janubida past, yassi, ayrim joylarda botqoqliklar bor. Mamlakatning shimoliy qismida Sharqiy Afrika yassitogʻligi joylashgan, u gʻarbdan sharqqa zinapoyasimon pasay-ib boradi. Hududning kattagina semiki Mozambik payettekisligi egallaydi. Foydali qazilmalardan kumir, uran va temir rudalari, asbest, fosforit, slyuda, oltin, sharqda berilliy, niobiy, tantal, litiy ruda konlari bor.
Mozambikning shimoliy qismida iqlim subekvatorial mussonli, janubida tropik, passatli. Mozambik payettekisligida yanvarning Urtachi temperaturasi 26°—30°, iyulniki 15°—20°, yassitogʻlikda (qish va yezda) 3°—5° dan past. Yillik yogin 750–1000 mm, sohilda 1500 mm gacha. Yirik daryolari — Zambezi, Limpopo, Savi, Ruvuma. Hayvonot dunyosi boy va xilma-xil. Yirik sut emizuvchilar, asosan, qoʻriqxona va milliy bogʻlarda saqlanib qolgan. Chunonchi, Gorongoza milliy bogʻida fil, begemot, arelon, timsohlar, Marrumeu qoʻriqxonasida kafr buyvollari yashaydi. Oʻrmonlarda maymun kup. Turli ilon va qushlar uchraydi. Mozambikda Ba-nine, Zinave, Bazaruto milliy boglari ham bor.
Aholisi
Aholisi, asosan, bantu tili oilasiga mansub xalqlar (makua, tsonga, malavi, shona)dan iborat. Mozambikning shimoliy qismida sharqiy bantu xalqlari, janubiy qismida janubiy -sharqiy bantu xalqlari yashaydi. Yevropa va Osiyodan kuchib kelganlar (portugallar, hindlar, pokistonliklar), arablar, mulatlar ham bor. Rasmiy til — portugal tili. Mahalliy tillardan — shimolida imakua va chinyanja, janubida chishona va shangoalan tillarida koʻproq gaplashiladi. Aholining 70% mahalliy anʼanaviy dinlarga eʼtiqod qiladi; qolganlari xristian va musulmonlar. Aholining 17% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Beyra, Maputu, Nampula.
Tarixi
Mozambikning eng qad. aholisi bushmenlar va gottentotyaaranr. Keyinchalik Mozambikga bantu tilida soʻzlashuvchi qabilalar kelib oʻrnashgan. Milodiy 1ming yillikning oxiri va 2-ming yillikning boshlarida Mozambik hududida Monomotap davlati vujudga keldi. 8-asrdaarablar, 16-asr boshlarida portugallar bostirib keldi. 1629-yilgi ogʻir shartli bitimdan soʻng Monomotap davlati Portugaliyaga tobe boʻlib qoldi. 17—18-asrlarda Portugaliya mustamlakachilari Mozambik hududida qul savdosi bilan shugʻullandi. 1752-yildan Portugaliyaning Sharqiy Afrika sohilidagi yerlarida generalkapitan boshliq mustamlaka maʼmuriyati taʼsis etildi. 1909-yil Portugaliya Janubiy Afrika Itti-foqi maʼmuriyati bilan har yili Mozambik mahalliy aholisidan 100 ming ishchini Transvaaldagi kumir va oltin konlariga majburan yuborish haqida konvensiya tuzdi.
1920-yil Mozambikdan kelgan afrikalik talabalar Lissabonda vatanparvarlar tashkiloti — Afrika ligasini tuzdi. Keyinchalik Mozambikda Afrika assotsiatsiyasi, mozambikliklar assotsiatsiyasi va boshqa tashkilotlar yuzaga keldi. Bu tashkilotlar mustamlakachilikka qarshi tuzilgan edi. 1925-yil transport ishchilari va dokerlar, 1949-yil Lorensu-Markish (hozirgi Maputu)da ishchi va dokerlarning ish tashlashlari boʻlib oʻtdi. 1964-yil 25-sentabrda Mozambikni ozod qilish fronti - FRELIMO (1962-yilda tuzilgan) rahbarligida quroldi qoʻzgʻolon boshlandi. Portugaliya qoʻshinlariga qarshi qurolli kurash jarayonida FRELIMO oʻz armiyasini tuzdi va dastlab Kabu-Delgadu, Nyasa okruglarida, 1968-yildan Tete okrugi atrofida jang boshladi. 1973-yil oxirida mamlakat hududining ʻ/4 qismi FRELIMO nazoratiga oʻtdi.
1974-yil 25-aprel da Portugaliyada fashis-tlar istibdodi agʻdarilgach, 1974-yil 5-sentabr dan Portugaliya muvaqqat hukumati bilan FRELIMO oʻrtasida muzokara olib borildi va 20-sentabrda Mozambikda hokimiyat muvaqqat hukumat qoʻliga oʻtdi. 1975-yil 25-iyunda Mozambik rasman mustaqil davlat maqomiga ega boʻldi. 1990-yil noyabrgacha mamlakat Mozambik Xalq Respublikasi, soʻng Mozambik Respublikasi deb ataldi. Mozambikni ozod qilish fronti hamda respublika hukumati keng ijtimoiy va iqtisodiy oʻzgarishlarni nazarda tutgan dastur ishlab chiqsi va uni amalga oshirishga kirishdi. Biroq portugallar koʻplab ketib qolishi natijasida malakali mutaxassislar yetishmay qoldi. Koʻpgina sanoat korxonalari toʻxtadi, qishloq xoʻjaligi ekinzorlari huvillab qoldi. Tashqi qarz oshdi, tashqi savdo qiyinlashdi. FRELIMO partiyasi sanoat va qishloq xoʻjaligini rivojlantirishga intilib, muhim iqtisodiy va ijtimoiysiyosiy tadbirlar oʻtkazdi. Anʼanaviy xususiy xoʻjaliklarga keng yoʻl ochildi. Qoʻshilmaslik va barcha mamlakatlar bilan doʻstlik tashqi siyosatga asos qilib olindi. Mozambik — 1975-yildan BMT aʼzosi. 1991-yil 27-dekabrda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan oldi. Milliy bayrami —25-iyun — Mustaqillik kuni (1975).
Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari
Mozambikni ozod qilish fronti (FRELIMO) partiyasi, 1962-yil 25-iyunda tuzilgan; Mozambik milliy qarshiligi partiyasi, 1976-yilda asos solingan. Mozambik mehnatkashlari tashkiloti kasaba uyushmasi, 1983-yilda tashkil etilgan.
Iqtisodiyoti
Mozambik — agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 46%, sanoatning ulushi 27%.
Mozambikda yer fondi 78,3 mln. gektarni tashkil etadi, uning 44,4 mln. gektari pichanzor va yaylov, 19,4 mln. gektari oʻrmon va siyrak oʻrmon. Dehqonchilikka yaroqli 15 mln. gektar yerning faqat 5—6 mln. gektaridan foydalaniladi, qurgʻoqchilik yillarida bundan ham kamayadi. Oziq-ovqat mahsulotlari orasida moyli palma, yer yongʻoq, kungaboqar asosiy oʻrin oladi. Maputu, Beyra, Nampula shaharlari atrofida oziq-ovqat mu-ammosi qisman banan, loviya, pomidor va boshqa sabzavot hisobiga hal etiladi. Inyambane va Nampula viloyatlarida maniok, Zambeziya va Maputu viloyatlarida makkajoʻxori, oq joʻxori koʻproq ekiladi. Eng muhim ekinlar qatoriga keshyu yongʻogʻi, paxta, shakarqamish, kopra, sitrus mevalar kiradi va koʻp qismi eksport qilinadi. Sizal, jut, tamaki, choy ham yetishtiriladi.
Chorvachiligi, asosan, ichki isteʼmolni taʼminlaydi. Setse pashshasi boʻlmagan Gaza, Maputu viloyatlari, shuningdek, Manika va Sofala vilo-yatlarining bir qismi muhim chorvachilik makonlaridir. Qoramol, echki, choʻchqa, qoʻy boqiladi. Dengizda baliq va boshqa suv jonivorlari ovlanadi.
Sanoatining asosiy tarmoqlari, oziq-ovqat va yengil sanoat, energetika, neft sanoati, kimyo sanoati, kora metallurgiya, qurilish materi-allari sanoati va boshqa Maputu va Beyra shaharlarida un, arahis,kungaboqar yogʻi, pivo, qandshakar, baliq konserva, goʻsht va keshyu yongʻogʻini qayta ishlash korxonalari bor. Shimoyodagi meva konservalari va sharbat ishlab chiqarish zavodi Afrikadagi eng yirik shunday korxonalardan biri hisoblanadi. Mamlakatdagi 40 ta toʻqimachilik korxonasidan 14 tasi Maputuda joylashgan. Ularda paxta, shuningdek kopra, sizal va jutdan turli buyumlar ishlab chiqariladi. Beyrada paypoq fabrikasi, Shimoyoda jutdan qopqanor, Nakalada sizaldan yoʻgʻon va ingichka arqonlar toʻqiydigan fabrika bor. Maputu poyabzal fabrikasi yiliga 1 mln. juft Maputu shahridagi milliy teatr, oyoq kiyim ishlab chiqaradi. Maputu, Beyra, Nampula, Shimoyo, Inyamin-geda yogʻochsozlik va mebel fabrikalari, sellyulozaqogʻoz kombinati mavjud. Maputudagi mashinasozlik korxonalarida va-gonlar ishlab chikariladi, avtobus, mototsikl, velosiped, sovitkich yigʻiladi, kabel ishlab chiqariladi, kemalar taʼmirlanadi. Maputu, Dondo, Nakalada sement zavodlari bor. Toshkoʻmir, mis, siyrak metalli rudalar, diatomit qazib olinadi. Yiliga oʻrtacha 490 mln. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi.
Mozambikning asosiy transport yoʻllari Mozambik portlari orqali qoʻshni mamlakatlar — Zimbabve, Malavi, Esvatini va JAR oʻrtasida tranzit yuk tashilishini taʼminlashga xizmat kiladi. Transport yoʻli — transportning eng muhim turi. Uz. 3843 km. Avtomobil yoʻllari tarmogʻining uz. 39 ming km. Beyra — Mutare neft kuvuri qurilgan. Asosiy dengiz portlari: Maputu, Beyra, Nakala, Kelimane. Xalqaro aeroportlari: Mavalane (Maputuda) va Beyra. Mozambik chetga mayda qisqichbaqa, keshyu yongʻogʻi, kopra, sitrus mevalar, choy, paxta, sizal, yogʻoch sotadi. Chetdan mashina va uskunalar, oziq-ovqat, pishloq, isteʼmol buyumlari, neft mahsulotlari oladi. Tashqi savdodagi mijozlari: Portugaliya, JAR, AQSH, Yaponiya, Ispaniya. Pul birligi — metikal.
Mustaqillik eʼlon qilinganidan soʻng aholiga tibbiy xizmatni yaxshilash choralari koʻrildi: xususiy kasalxona va dispanserlar davlat ixtiyoriga olindi, bepul tibbiy xizmat joriy etildi, baʼzi doridarmonlar bepul beriladigan boʻldi; aholini qizamiq, bezgak, sil kasalligiga karshi emlash yoʻlga qoʻyildi. Maputuda bezgak va boshqa yuqumli kasalliklarni ta-dqiq qiluvchi xalqaro markaz ochilgan. Maputu universitetining tibbiyot fakultetida vrachlar tayyorlanadi. Mozambiklik yoshlar chet ellardagi tibbiyot oliy va oʻrta oʻquv yurtlarida ham taʼlim olib kelayotir.
Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari
Mozambik mustaqillikka erishgach (1975), maorif ishlari avj oldi. Savodsizlikni tugatish va katta yeshdagilarga taʼlim berish milliy boshqarmasi tuzildi, muallimlar tayyorlovchi 6 oylik maxsus kurslar ochildi. Yagona dunyoviy xalq taʼlimi davlat tizimi, umumiy majburiy boshlangʻich taʼlim joriy etildi. Hunartexnika taʼlimi kengaytirildi. Maputu yakinidagi Matol shahrichasida hunartexnika bilim yurti, Nampulada industrial ped. texnikumi, Beyra, Tete, Maputu, Imoyro, Shakva va boshqa shaharlarda hunartexnika kollejlari va oshirilgan toifadagi texnika kollejlari kurildi. Mozambikdagi 6 ta maxsus oʻquv yurti qishloq xoʻjaligi uchun mexanizatorlar tayyorlaydi. Mazkur oʻquv yurtlari va maktablar uchun oʻqituvchilar E. Monddane nomidagi universitetda va maxsus markazlarda tayyorlanadi. Koʻpgina yoshlar chet ellarga borib oʻqib keladi.
Maputuda E. Mondlane nomidagi universitet, pedagogika instituti, Mozambik ilmiytadqiqotlar instituti, astronomiya va meteorologiya rasadxonasi, paxta tadqiqoti instituti, sogʻliqni saqlash instituti, geol. va konchilik xizmati bor. Maputuda milliy kutubxona, universitet kutubxonasi, Geol. xizmati kutubxonasi, Munitsipal kutubxona, Axborot va hujjatlashtirish markazining kutubxonasi, Nampulada industrialped. texnikumining kutubxonasi mavjud. 1980-yil Maputuda ishchilar uchun mamlakatda birinchi ommaviy kutubxona ochildi. Maputuda etn. va tabiat tarixi muzeyi, geol. muzeyi, Inkilob muzeyi, Milliy tarix muzeyi, Milliy sanʼat muzeyi, Beyrada Etn. muzeyi, Nampulada Badiiy galereya bor.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Mozambikda bir necha gazeta va jurnallar nashr etiladi. Yiriklari: "Vanguarda" ("Avangard", portugal tilida chikadigan oylik gazeta, 1989-yildan), "Diariu di Mozambik" ("Mozambik kundalik gazetasi", portugal tilida chikadigan gazeta, 1981-yildan), "Domin-gu" ("Yakshanba", portugal tilida chikadigan yakshanbalik gazeta, 1981-yildan), "Kampu" ("Dala", portugal tilida chiqadigan oylik gazeta, 1984-yildan), "Notisiash" ("Yangiliklar", portugal tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1926-yildan), "Tempu" ("Vaqt", portugal tilida chiqadigan oylik jurnal, 1970-yildan). Mozambik axborot agentligi hukumat axborot agentligi boʻlib, 1975-yilda tuzilgan. Mozambik radiosi qukumatga qarashli radiostansiya, 1975-yilda asos solingan. Mozambik televideniyesi, hukumat xizmati, 1981-yilda tuzilgan.
Adabiyoti
Mozambik xalqlarining folklori koʻp janrli va koʻp tilli boʻlishiga qaramay, kam oʻrganilgan va yozma adabiyotda toʻliq ifodalanmagan. Ammo koʻpgina shoir va yozuvchilarning ijodida folklorning taʼsiri sezilib turadi. Mozambikda madaniy va ijtimoiy oʻzlik namoyon boʻlishining ilk shakli jurnalistika boʻlgan. Jurnalistika 20-asr boshlarida portugal mustamlakachilari oʻtkazayotgan maʼnaviy qorishish siyosatiga qarshi norozilik ifodasi tarzida paydo boʻldi. 1918-yilda asos solingan "Bradu afrikanu" haftanomasining afrikaliklar uyushmasi mu-stamlakachilikka qarshi ruxda boʻlib, unda aka-uka Juan va Joze Albazini hamda atoqli jurnalist, Mozambik adabiyoti asoschisi E. Diash hamkorlik qildilar. Mozambikda badiiy adabiyot portugal tilida 20-asrning 20-yillarida paydo boʻldi, unda 2 ta — mustamlakachilikka tarafdor va unga qarshi yoʻnalish tarkib topdi. Xalqchil adabiyot namoyandalari J. Albazini ("Gʻam-gʻussa kitobi"), R. di Noronya va boshqa mustaqillik ruhida kitoblar yozishdi. Ikkinchi jahon urushidan keyin Mozambik adabiyotida realistik tamoy-il kuchaydi. J. Kraveyrinye va Noemiya di Sozning otashin sheʼrlari, Mozambik dush Santushning joʻshqin publitsistikasi xalqni ozodlik kurashiga ruhlantirdi. J. Diashning hikoyalar toʻplami — "Godido" qullarcha itoatgoʻylikni itqitib tashlashga chaqirdi. Key-ingi yillarda L. Bernardu Onvana va O. Mendish qurolli kurash bosqichlari, shoirlardan R. Nogar, E. Gebuza, S. Viyeyra atrof dunyoni qayta qurish haqida yozdilar. Adabiyotning badiiy shakli oʻzgarib, tili soʻzlashuv nutqiga yaqinlashib borayotir. Yozuvchilar ma-xalliy bantu guruhi tili ga tobora tez-tez murojaat qila boshladi.
Meʼmorligi, tasviriy va amaliy sanʼati.
umba togʻi yon bagʻirlaridagi suratlar Mozambik hududidagi eng qad. yodgorliklardir. Ular ohularning, yalangʻoch va kiyimli odamlarning qizil boʻyoqda tasvirlangan rasmlaridan iborat. Oʻrta asrlardan bir qancha shaharlarda portugal istehkomlari (Mozambik shahridagi qalʼa, Mozambik o.dagi San-Sebash-tyan qalʼasi) qolgan. Zamonaviy meʼmor A. Guyedish loyihasi asosida qurilgan murakkab tuzilishdagi turar joylar va jamoat binolari (Chikumbandagi qishloq xoʻjaligi maktabi, Inyambanedagi kottej va boshqalar) shaharlar meʼmoriy qiyofasiga oʻziga xoslik baxsh etgan. Odatda, Mozambik xalqlarining uylari 2 to-ifada quriladi. Dengiz sohilida turar joylar yogʻoch va chiviqlardan, toʻgʻri burchak tarhli qilib solinadi va ustidan loy bilan suvaladi, tomi 2 tomonga nishab qilib, oʻt-oʻlan bilan yopiladi. Mamlakat ichkarilarida esa uylar dumaloq, oʻrtasiga ustun oʻrnatilib, tomi konus shaklida qamish va shox-shabba bilan yopiladi. Uy devorlariga koʻpincha rangbarang boʻyoklarda jonivorlar suratlari va turli rasmlar solinadi. Derazalarga naqshlar tushiriladi. 20-asrning 2-yarmida shaharlarda yevropacha imoratlar kurila boshladi.
Amaliy va tasviriy sanʼatida yogʻochdan erkak va ayollarning, bola koʻtargan onalarning haykalchalarini, turli shakllarni yasash, savat va bordon toʻqish, zarang idishlar yasash va ularni bezash odat boʻlgan. Oshqovoq poʻstlogʻidan idishlar qilinadi, sopol idishlarga botiq va boʻrtma naqshlar tushiriladi. Uy eshiklari, mebellar oʻymakorligi urf boʻlgan. 19-asrning 40-yillaridan milliy rangtasvir maktabi vujudga kela boshladi (birinchi rassom ayol Bertina Lopish). 50-yillarda bir guruh rassom va haykaltaroshlar voyaga yetdi (rassomlar V.G. Malangatan va A. Chissanu, haykaltarosh N. Langa, rangtasvirchi V. Mankeu, Mashaana, Mukaveli va boshqalar).
Musiqasi
Mozambik musiqiy madaniyati qad. Xalq urf-odatlari, toʻytomoshalar, chaqaloq tugʻilishini nishonlash kabi marosimlar musiqasiz oʻtmaydi. Qoʻshiq, raqs, mashshoqlik xalq kundalik hayotiga singib ketgan. Urib chalinadigan asboblar xilma-xil boʻlsa ham, ammo ksilofon asosiy oʻrinda turadi, uning 50 dan ortiq turi mavjud. Ansambllarda doʻmbira va ksilofondan tashqari, qarsildoq, shiqildoq va qoʻngʻiroqlar katta oʻrin tutadi. Puflama cholgʻular orasida bambuk va qamish naylar, suyak va yogʻoch hushtaklar, burgʻular, tilchali-klavishli chol-gʻulardan mbira, bir torli sozlardan kamonsimon chitende, katimbva, gʻijjakka oʻxshagan takare, rebeka va boshqa, koʻp torli sitra (bangue, pango) ommalashgan. Musiqiy asboblar chalish, asosan, erkaklarning ishi boʻlsa, qoʻshiqlarni erkaklar ham, ayollar ham aytaveradi (ammo aralash xor kamdankam uchraydi). Mozambikda anʼanaviy musiqa bilan bir qatorda arab va portugal musiqiy madaniyati taʼsiridagi qoʻshiq va raqslar ham paydo boʻldi. Musiqa sanʼatini targʻib qilish uchun Milliy qoʻshiq ansambli tuzilgan.
Kinosi
Dastlabki hujjatli lentalar: "Nachingvea" (1974) va "Rovumdan Maputugacha" (1975)da milliy ozodlik kurashidagi gʻalabalar aks ettirildi. Ularda savodsizlikni tugatish, turmushdagi poklik va ozodlik mavzulari ham aks etgan. 1975-yilda tuzilgan Milliy kino instituti filmlar ishlab chiqarish va prokat qilish, kino axborot tarqatish va boshqa mamlakatlar bilan kino ayirboshlash bilan shugʻullanadi. "Yigirma besh" (1977, rejissyor Z.S. Korrea va S. Lukash), "Mustaqillik yili" (1978, rejissyor F. Silva), "Leopold" operatsiyasi" (1980, rejissyor K. di Soza), "Ozod ovozlar" (1981, rejissyor J. Koshta) salmoqli filmlar jumlasiga kiradi. "Mueda: qirgʻinbarot xotiralari" (1980, rejissyor R. Gerra) deb atalgan birinchi tuda metrajli badiiy film milliy ozodlik kurashini ifodalaydi. Birinchi rangli film "Kuyla, birodarim" (1982) milliy musiqiy festivallarga bagʻishlangan. Multfilmlar ham yaratila boshladi.
Hududiy bo'linishi
Mamlakat poytahti — Maputu (1200 min. kishi.). Yirik shahari: Beyra (412 588 kishi.), Nampula (230 min. kishi.), Inyambane (150 min. kishi.), Tete (100 min. kishi.). Asosiu portlari: Beyra, Nakala, Kelimane.
Aqoʻzek (Aqsu tumani)
Aqoʻzek (Ақөзек) — Qozogʻistonning Almati viloyati Aqsu tumanidagi chorraha. Matay qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 193269200.
Aholisi
1999-yilda tugun aholisi 59 kishidan (32 erkak va 27 ayol) iborat edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, kesishmada 40 kishi (17 erkak va 23 ayol) istiqomat qilgan.
Duraj
Duraj dwrạj — Afgʻoniston shimoli-sharqidagi Badaxshon viloyatidagi qishloq. Darr-i-Kuf Ab daryosida, Safid Xers tog'lari yaqinida joylashgan.
Orzu (Joʻrabek qoʻshigʻi)
„Orzu“ qoʻshigʻi rejissyor Ayub Shahobiddinov suratga olgan „Sevinch“ (2004) filmi saundrekiga kiritilganidan keyin yanada ommalashgan. 2018-yil „Nevo Music“ portali qoʻshiqni 18 trekdan iborat „Orzu“ albomi tarkibida eʼlon qilgan. Oʻsha yili „Nevo Music“ shirkatining YouTube kanaliga „Orzu“ qoʻshigʻining 2004-yil suratga olingan klipi yuklangan.
Əlməkolu
Əlməkolu (Shuningdek, Almagovlu va Almakuyuly) Ozarbayjonning Siazan tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. Qishloq Dağ Quşçu munitsipaliteti tarkibiga kiradi. Ozarbayjon Davlat statistika qoʻmitasi maʼlumotlariga koʻra, 2014-yilgacha qishloqda atigi toʻrt kishi yashagan.
Tannerre-en-Puisaye
Tannerre-en-Puisaye Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Auxerre tumani tarkibiga kiradi.