cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sadda
Sadda (Садда) — Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati Suzoq tumani qarasli qishloq. Suzoq ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 828 kishi.
Turkiyada ta'lim
thumb| Turkiyaning Bursa shahridagi Uludagʻ Universitetining psixologiya boʻlimida koʻpchilik ayollardan iborat sinfdan sahna koʻrinishidan lavha. Turkiyada eng yaxshi besh universitetdagi xodimlarning 47,5 foizini ayollar tashkil etadi, bu ularning AQSh (35,9 foiz), Daniya (31 foiz) va Yaponiyadagi (12,7 foiz) tengdoshlariga qaraganda yuqoriroqdir. Turkiyada taʼlim Otaturk islohotlariga muvofiq tashkil etilgan milliy tizim bilan boshqariladi. Bu millatning ijtimoiy va iqtisodiy institutlari uchun mohir professional sinfni ishlab chiqarishga moʻljallangan davlat tomonidan nazorat qilinadigan tizim boʻlib hisoblanadi.
Majburiy taʼlim 12 yil davom etadi. Boshlang‘ich va o‘rta taʼlim davlat tomonidan moliyalashtiriladi va davlat maktablarida 6 yoshdan 19 yoshgacha bo‘lganlar uchun bepul hisoblanadi. Oʻrta yoki oʻrta maktabda taʼlim majburiy emas, lekin keyinchalik universitetlarga oʻtish uchun talab qilinadi. Turkiyada 2022-yilga kelib 200 dan ortiq universitet mavjud boʻlib ÖSYS, shundan soʻng oʻrta maktab bitiruvchilari oʻz natijalariga koʻra universitetga qabul qilinadilar.
Turkiyada 2019-yil holatiga ko‘ra, barcha munosib bolalar orasida boshlang‘ich maktabga qabul qilinganlarning 97 foizi mavjud. Suriyalik qochqinlar inqirozi bilan bu raqam sezilarli darajada kamaydi. Inqiroz davrida koʻplab Suriyalik bolalar maktabni tark etishdi.
2002-yilda Turkiyada taʼlimga sarflangan umumiy xarajatlar Milliy taʼlim vazirligi orqali ajratilgan davlat byudjeti hamda xususiy va xalqaro fondlarni hisobga olgan holda 13,4 milliard dollarni tashkil etdi. Turkiyada taʼlim muassasalariga sarmoya qilingan milliy boylik ulushi OECD mamlakatlaridagi oʻrtachadan yuqori. Turkiyaning ilmiy va texnologik tadqiqot kengashi Turkiyadagi asosiy milliy Ar-ge organi deb hisoblanadi.
Tarixi
thumb| Tasvirdagi Beyazid davlat kutubxonasi 1884-yilda tashkil etilgan. thumb| Beyazid davlat kutubxonasi 1884-yilda tashkil etilgan. left|thumb| [[Istanbul universiteti Turkiyadagi eng qadimgi universitet hisoblanadi.]] right|thumb| [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasi davridagi qizlar uchun Mithatpasha boshlangʻich maktabi (1920-yillar).]] right|thumb| Bunda Phanar yunon pravoslav kolleji 1454-yilda [[Usmonlilar imperiyasi|Usmonli imperiyasida tashkil etilgan yunon maktabi tasvirlangan.]] Turkiya Respublikasi tashkil topganidan keyin Maorif Vazirligining tashkil etilishi bosqichma-bosqich rivojlanib bordi va 1933-yilda chiqarilgan 2287-sonli qonun bilan qayta tashkil etildi. Vazirlik oʻz nomlarini bir necha bor oʻzgartirdi. U Madaniyat vazirligi (1935-1941) tasarrufiga kirdi va Xalq taʼlimi, yoshlar va sport ishlari vazirligi (1983-1989) deb ataldi. Oʻshandan beri u Xalq Taʼlimi Vazirligi deb nomlanadi. Respublikaga boʻlishiga qadar taʼlim muassasalari milliy xususiyatga ega bo‘lishdan yiroq edi. Maktablar bir-biridan mustaqil vertikal muassasalar boʻlgan uchta alohida kanalda tashkil etilgan. Bu tashkilotda birinchi va eng keng tarqalgani Qur’onni arab tili va yodlashga asoslangan tuman maktablari va madrasalari, ikkinchisi — islohot maktablari va innovatsiyalarni qoʻllab-quvvatlovchi litseylar, uchinchisi — chet el tilini qoʻllab-quvvatlovchi kollej va ozchilik maktablari. til taʼlimi.
1924-yil 3-martda 430-sonli „Taʼlimni integratsiyalash toʻgʻrisida“ gi qonun qabul qilindi. Ushbu qonun bilan uchta alohida kanal birlashtirildi, birinchisi yopildi, ikkinchisi ishlab chiqildi va uchinchisi boʻlsa, Taʼlim vazirligining tekshiruvi va monitoringiga olindi. Uning maqsadlaridan biri taʼlim sohasida dunyoviylikni qoʻllash edi. 1926-yil 22-martda chiqarilgan 789-sonli Maorif Tashkiloti toʻgʻrisidagi qonunga koʻra Xalq taʼlimi vazirligiga Xalq taʼlimi vazirligidan boshqa vazirlik tomonidan ochilgan yoki ochiladigan davlat va xususiy maktablarning darajalari va tengliklarini belgilash masʼuliyati yuklangan. .Ushbu Qonun, „Milliy taʼlim vazirligining ruxsati va roziligisiz Turkiyada hech qanday maktab ochilmaydi“ yoki „ oʻquv dasturlari Milliy taʼlim vazirligi tomonidan tayyorlanadi“ kabi yangi tartiblarni olib keldi. Ilgari mahalliy davlat hokimiyati organlariga rahbarlik qilgan kasb-hunar-texnika taʼlimi muassasalari Xalq taʼlimi vazirligi tasarrufiga o‘tkazildi.
1938-yilda qishloq ayollarining keyingi taʼlimini qoʻllab-quvvatlash maqsadida ayollar uchun koʻchma kurslar tashkil etildi. Ushbu kurslarga boshlangʻich maktabni bitirgan yoshlar, shuningdek, 45 yoshgacha boʻlgan ayollar saralanib olindi. Kurs 8 oy davom etdi va keyin oʻqituvchilar keyingi qishloqqa borishdi. 1940-yildan 1974-yilgacha 13 429 kursda deyarli 305 000 ayol qatnashdi. Kurslarni 240 mingga yaqin kishi muvaffaqiyatli tamomladi. left|thumb| [[Bosfor yaqinidagi Istanbuldagi Kuleli harbiy litseyi .]] 1997-yilgacha Turkiyada bolalar besh yillik taʼlim olishlari shart edi. 1997-yilgi islohotlar sakkiz yillik majburiy taʼlimni joriy qildi. 2012-yil mart oyida kiritilgan yangi qonunchilik majburiy taʼlimni 12 yilga uzaytirildi (İlköğretim ve Eğitim Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun).
Doʻstlik (Soʻquluq tumani)
Doʻstlik (Достук) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining Soʻquluq tumanidagi qishloq. Quntuv ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 212 kishi.
Turkiyada ta'lim
Maktabgacha taʼlim
Maktabgacha taʼlim 36 oydan 72 oygacha boʻlgan, majburiy boshlangʻich taʼlim yoshiga etmagan bolalarning ixtiyoriy taʼlimini oʻz ichiga oladi. Maktabgacha taʼlim muassasalari, mustaqil bolalar bogʻchalari tegishli jismoniy imkoniyatlarga ega boʻlgan rasmiy va norasmiy taʼlim muassasalari tarkibida bolalar bogʻchasi va amaliy mashgʻulotlar sifatida ochiladi. Maktabgacha taʼlim bilan bogʻliq xizmatlar birinchi navbatda Xalq taʼlimi vazirligi tomonidan ochilgan bolalar bogʻchalari, bolalar bogʻchalari, amaliy mashgʻulotlar va turli vazirliklar tomonidan ochilgan kunduzgi markazlar, bolalar bogʻchalari, bolalar bogʻchalari, bolalar bogʻchalari va bolalar bogʻchalari tomonidan koʻrsatiladi. va oʻnta qonun, ikkita qonun va oʻnta qoida qoidalariga asoslangan parvarish yoki taʼlim muassasalari. 2001-2002 o‘quv yilida 10,5 mingta maktabgacha taʼlim muassasalarida 256,4 ming nafar bola taʼlim-tarbiya oldi, 14,5 ming nafar o‘qituvchi ish bilan taʼminlandi.
Boshlangʻich taʼlim
right|thumb| [[Izmir|Izmirdagi Namiq Kamol Lisesi.]] Boshlangʻich maktab (İlköğretim Okulu) 4 yil davom etadi. Boshlangʻich taʼlim 6 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalarga qaratilgan taʼlim va oʻqitishni qamrab oladi, barcha fuqarolar, oʻgʻil bolalar yoki qizlar uchun majburiydir va davlat maktablarida bepul beriladi. Boshlangʻich taʼlim muassasalari sakkiz yillik uzluksiz taʼlimni taʼminlaydigan maktablar boʻlib, uning yakunida bitiruvchilarga boshlangʻich taʼlim toʻgʻrisidagi diplom beriladi. Boshlangʻich maktabning dastlabki toʻrt yili baʼzan „Birinchi maktab, 1-bosqich“ deb ataladi (İlkokul 1. Kademe Kademe) lekin ikkalasi ham toʻgʻri.
Birinchi, ikkinchi va uchinchi sinflarda toʻrtta asosiy fanlar mavjud: turk tili, matematika, Hayat Bilgisi (soʻzma-soʻz „hayotiy bilim“ degan maʼnoni anglatadi) va chet tili. Toʻrtinchi sinfda, Hayat Bilgisi fan va ijtimoiy fanlar bilan almashtiriladi. Maktablarda oʻqitiladigan chet tili maktabdan maktabga oʻzgaradi. Eng keng tarqalgani ingliz tilidir, baʼzi maktablarda ingliz tili oʻrniga nemis, fransuz yoki ispan tillari oʻrgatiladi. Baʼzi xususiy maktablarda bir vaqtning oʻzida ikkita chet tili oʻrgatiladi.
Ilgari „oʻrta maktab“ atamasi (ortaokul) „Birinchi maktab“da oʻsha paytdagi majburiy besh yillikdan keyin uch yillik taʼlim uchun foydalanilgan (ilkokul). Endi boshlangʻich taʼlimning ikkinchi toʻrt yili baʼzan „Birinchi maktab, 2-bosqich“ deb ataladi (İlkokul 2. Kademe Kademe) lekin ikkalasi ham toʻgʻri. Boshlangʻich maktablar davlat yoki xususiy boʻlishi mumkin. Davlat maktablari bepul, lekin xususiy maktablarning kirish toʻlovlari maktabdan maktabga oʻzgaradi. Xususiy maktablarda oʻqitiladigan chet tillari odatda davlat maktablariga qaraganda yuqori darajada boʻladi, chunki koʻpchilik xususiy maktablar ona tilida soʻzlashuvchilarni oʻqituvchi sifatida yollashni afzal koʻradi.
Oltinchi va yettinchi sinflarda beshta asosiy fan mavjud: turk tili, matematika, tabiatshunoslik, ijtimoiy fanlar va chet tili. Sakkizinchi sinfda ijtimoiy fanlar oʻrniga „Turkiya inqilob va kamalizm tarixi“ (T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük).
2001-2002 o‘quv yilida 34,9 ming maktabda 10,3 million o‘quvchi taʼlim oldi, 375,5 ming nafar o‘qituvchi ish bilan taʼminlandi.
Oʻrta taʼlim
right|thumb|250x250px| Istanbuldagi Robert kolleji left|thumb|250x250px| Istanbuldagi Beshiktosh Anadolu litseyi Oʻrta taʼlimga boshlangʻich maktabdan keyin kamida uch yillik taʼlim beradigan barcha umumiy, kasb-hunar va texnik taʼlim muassasalari kiradi. Oʻrta maktabga qabul qilish tizimi deyarli har yili oʻzgarib turadi. Baʼzan xususiy maktablarda turli imtihonlar boʻladi, baʼzida 3 yil davomida 3 ta imtihon boʻladi, baʼzida faqat bitta imtihon boʻladi, lekin u boshqacha hisoblab chiqiladi, baʼzan ular faqat maktab baholariga qaraydilar. O‘rta taʼlim o‘quvchilarga yaxshi umumiy bilimlar berish, ularning qiziqishlari, ko‘nikma va malakalariga mos ravishda oliy taʼlimga, kasb-hunarga, hayotga, tadbirkorlikka tayyorlashni maqsad qilgan. 2001-2002 oʻquv yilida 6000 ta taʼlim muassasalarida 2,3 million talaba taʼlim oldi va 134,8 ming oʻqituvchi ish bilan taʼminlandi.
Kasb-hunar va texnik oʻrta taʼlim oʻquvchilarni tadbirkorlik va boshqa kasbiy sohalarda kadrlar sifatida tarbiyalovchi, ularni oliy taʼlimga tayyorlaydigan hamda umumiy oʻrta taʼlim maqsadlariga javob beradigan muassasalarni qamrab oladi. Oʻrta kasb-hunar taʼlimiga oʻgʻil bolalar texnikumi, qizlar uchun texnikum maktablari, savdo va turizm maktablari, diniy taʼlim maktablari, koʻp dasturli litseylar, maxsus taʼlim maktablari, xususiy taʼlim maktablari va sogʻliqni saqlash maktablari kiradi.
Oʻrta taʼlim koʻpincha oʻrta maktab deb ataladi, chunki maktablar litsey (tr: lise) deb ataladi.
Davlat litseylari va kasb-hunar litseylarida talabalar har kuni oltita darsda qatnashadilar, ularning har biri taxminan 40 daqiqa davom etadi. Anadolu litseylari va xususiy litseylarda kundalik dastur odatda uzoqroq boʻlib, har kuni sakkizta sinfga, tushlik davriga ham kiradi. Barcha 9-sinf o‘quvchilari mamlakat bo‘ylab bir xil darslarda o‘qitiladi, ayrim hollarda kichik farqlar mavjud. Bu darslar: turk tili, turk adabiyoti, matematika, fizika, kimyo, biologiya, geometriya, jahon tarixi, geografiya, din va axloq, jismoniy tarbiya, chet tili (ko‘p hollarda ingliz tili), ikkinchi chet tili (ko‘pincha nemis tili). lekin fransuz, italyan, yapon, arab, rus yoki xitoy boʻlishi mumkin).
Talabalar 11-sinfga kirganlarida, odatda, toʻrtta yoʻnalishdan birini tanlaydilar: turk tili-matematika, tabiatshunoslik, ijtimoiy fanlar va chet tillari. Kasb-hunar litseylarida treklar taklif etilmaydi, litseylarda esa faqat fan yoʻnalishlari taklif etiladi. Turli maktablar turli xil siyosatlarga ega boʻlishi mumkin; baʼzilar, lekin koʻp emas, maktablar akademik treklar oʻrniga tanlov taklif qiladi, bu esa oʻquvchilarga kengroq imkoniyatlarni beradi. 10-11-12-sinflar uchun turk tili, turk adabiyoti va respublika tarixi fanlaridan majburiy boʻladi. Bundan tashqari, talabalar oʻzlari tanlagan yoʻnalishga va/yoki oʻqigan oʻrta maktabiga qarab quyidagi darslarni oʻqitishlari mumkin: matematika, geometriya, statistika, fizika, biologiya, kimyo, geografiya, falsafa, psixologiya, sotsiologiya, iqtisodiyot, mantiq, sanʼat va musiqa, yoʻl harakati va sogʻliqni saqlash, kompyuter, jismoniy tarbiya, birinchi va ikkinchi chet tili. thumb|290x290px| Istanbul Litseyi ([[Turk tili|Turk tilida Istanbul Erkek Lisesi) 1886-yilda tashkil etilgan.]] Ilgari talabalarga o‘zlari tanlagan akademik yo‘nalish bo‘yicha diplom berilar edi, bu esa ular tegishli yo‘nalishlar bo‘yicha oliy maʼlumot olishni istasalar, ular uchun afzallik tug‘dirar edi, chunki Universitetga kirish imtihonlari ballari talaba yo‘liga qarab baholanadi. (masalan Fan talabasi Tibbiyotga hujjat topshirishda turk-matematika talabasidan ustunlikka ega boʻladi). 2010-2011-oʻquv yilidan boshlab barcha oʻrta maktab oʻquvchilariga oʻrta maktabni tamomlaganlik toʻgʻrisidagi guvohnoma beriladi.
Oʻrta maktabning oxirida, 12-sinfni tugatgandan soʻng, talabalar oʻrta maktabni tugatish imtihonini topshiradilar va ular Universitetga kirish imtihonini topshirish va universitetda oʻqishni davom ettirish uchun imtihon topshirishlari kerak. Turli akademik sohalar uchun toʻrtta ball turi mavjud, jumladan, lekin ular bilan cheklanmagan:
Xalqaro taʼlim
right|thumb|230x230px| [[Istanbul Texnika Universiteti|Istanbul Texnik Universitetining Ayazağa kampusidagi maʼruza zali.]] Xalqaro bakalavriat Turkiyada 1994 yildan beri birinchi maktab IB tomonidan ruxsat etilgan paytdan beri mavjud va hozirda 53 ta maktab bir yoki bir nechta IB dasturlarini taklif qiladi.
Kasbiy taʼlim
right|thumb|400x400px| Marmara universitetining Haydarpasha kampusi, dastlab Imperial tibbiyot kolleji (Mekteb-i Tıbbiye-i Shahane), [[Istanbul .]] Kasb-hunar va texnik oʻrta taʼlim oʻquvchilarni tadbirkorlik va boshqa kasbiy sohalarda kadrlar sifatida tarbiyalovchi, ularni oliy taʼlimga tayyorlaydigan hamda umumiy oʻrta taʼlim maqsadlariga javob beradigan muassasalarni qamrab oladi. Oʻrta kasb-hunar taʼlimiga oʻgʻil bolalar texnikumi, qizlar uchun texnikum maktablari, savdo va turizm maktablari, diniy taʼlim maktablari, koʻp dasturli litseylar, maxsus taʼlim maktablari, xususiy taʼlim maktablari va sogʻliqni saqlash maktablari kiradi. 2001-2002-oʻquv yilida 3400 ta kasb-hunar va texnik oʻrta taʼlim maktablarida 821,9 ming oʻquvchi taʼlim oldi, 66,1 ming oʻqituvchi ish bilan taʼminlandi.
Lhiaw № 3308-sonli kasbiy taʼlimning 37-moddasiga koʻra, Milliy taʼlim vazirligi rasmiy taʼlim tizimini tark etgan va tadbirkorlik sohasidagi har qanday boʻsh ish oʻrinlariga ishga joylashish uchun zarur boʻlgan malakaga ega boʻlmagan shaxslarni tayyorlash uchun kasbiy kurslar tashkil qiladi. . Milliy taʼlim vazirligi shogirdlik tayyorlash dasturlari asosida kurslarga qatnaydigan tinglovchilarning kasbi bilan bogʻliq holda ishlab chiqarishdagi baxtsiz hodisalar, kasbiy taʼlim davridagi kasalliklar va boshqa kasalliklardan sugʻurta badallarini toʻlaydi. Ushbu ishtirokchilar o‘zlari olgan taʼlim va bajargan ishlari „Shogirdlik va kasb-hunar taʼlimi bo‘yicha sertifikat va diplomlarni baholash to‘g‘risida“gi Nizomga muvofiq baholangandan so‘ng tajribali shogirdlik imtihonlarini topshirishlari mumkin.
3308-sonli Qonunda ko‘rsatilgan 109 ta filialda ishlaydigan, boshlang‘ich taʼlimni tugatgan va 14 yoshga to‘lmagan shaxslar talabgor shogird yoki shogird sifatida taʼlim olishlari mumkin. 4702-sonli qonun 19 yoshdan oshganlarga shogirdlik tayyorlash imkoniyatini beradi. Shogirdlarni tayyorlash muddati kasblarning xususiyatiga qarab 2-4 yil oraligʻida oʻzgaradi.
Rasmiy taʼlim tizimiga bormagan yoki tizimni istalgan bosqichda tark etgan oʻsmirlar, agar ular ushbu kasb qamrab olingan sanada 16 yoshga toʻlgan boʻlsalar, 1 yillik moslashuv taʼlimidan soʻng tajribali shogirdlik imtihonini topshirishlari mumkin.18 yoshga toʻlganlar, agar tegishli kasbda ishlayotganligini tasdiqlovchi guvohnoma taqdim etilsa, tajribali shogirdlik imtihonini bevosita topshirishlari mumkin.
Kasb-hunar va oʻrta maxsus taʼlim muassasalarini yoki kasb-hunar-texnika bilim yurtlari va muassasalarini bitirganlar oʻz kasblari boʻyicha malaka imtihonini topshirishlari mumkin. Texnika litseyi yoki kasb-hunar-texnika bilim yurtlari va muassasalarining 4 yillik taʼlim yoʻnalishini bitirganlarga tadbirkorlik faoliyatini yoʻlga qoʻyish uchun malaka sertifikati imtiyozlari va majburiyatlari berilgan holda beriladi. 2001-yilda 345 ta kasb-hunar taʼlimi markazida 248 ming 400 nafar shogird taʼlim-tarbiya oldi, 5,1 ming nafar o‘qituvchi ish bilan taʼminlandi. left|thumb|310x310px| Prezident kutubxonasi [[Anqara|Anqaradagi eng katta kutubxona boʻlib, toʻrt milliondan ortiq kitoblar toʻplamiga ega.]] 2012-yil mart oyida Buyuk Millat Assambleyasi boshlangʻich va oʻrta taʼlim toʻgʻrisida odatda „4+4+4“ (4 yillik boshlangʻich taʼlim, birinchi bosqich, 4 yillik boshlangʻich taʼlim, ikkinchi bosqich va 4 yillik oʻrta taʼlim) deb ataladigan yangi qonunni qabul qildi. Bolalar boshlangʻich taʼlimni oltinchi tugʻilgan kunidan keyin sentyabrning birinchi oyida boshlaydi va oʻquvchilar 14 yoshga toʻlgan oʻquv yilida tugaydi.
Har biri toʻrt yillik taʼlimning dastlabki ikki bosqichini oʻz ichiga olgan boshlangʻich taʼlim bosqichlari toʻrt yillik majburiy boshlangʻich taʼlimni, soʻngra qoʻshimcha majburiy toʻrt yillik oʻrta maktab taʼlimini oʻz ichiga oladi, bunda oʻquvchilar oʻzlari xohlagan taʼlimni tanlashlari mumkin boʻladi. Imom xatip maktablari deb ataladigan umumiy taʼlim oʻrta maktabida yoki diniy kasb-hunar maktabida oʻqish. Yangi qonunchilik Imom Xotip oʻrta maktablarini qayta ochishni oʻz ichiga oladi. Boshlangʻich taʼlim muassasalari mustaqil boshlangʻich maktablar va oʻrta maktablar sifatida alohida tashkil etiladi. thumb|200x200px| [[Istanbul universiteti|Istanbul universitetining asosiy kirish eshigi.]] right|thumb|200x200px| Bogʻozichi universitetining janubiy kampusidagi sobiq Robert kolleji binosi, [[Istanbul]] thumb|200x200px| SantralIstanbul — Istanbul Bilgi Universiteti kampusidagi amfiteatr, konsert zallari va ommaviy kutubxona majmuasi, [[Istanbul]] right|thumb|200x200px| [[Middle east technical universiteti|Yaqin Sharq Texnika Universiteti talabalari, Anqara]] left|thumb|300x300px| [[Middle east technical universiteti|Yaqin Sharq Texnika Universiteti kampusi.]] left|thumb|300x300px| [[Istanbul Texnika Universiteti|Istanbul texnika universiteti binosi.]] Oliy taʼlim oʻrta maktabdan kamida 17 yil davomida taʼlim beradigan barcha darajadagi muassasalarni oʻz ichiga oladi.
1930-yillarda Albert Eynshteynning taklifiga binoan Otaturk hukumati Germaniyada fashistlar tomonidan bosib olinishidan qochib, mingdan ortiq taniqli akademiklarni, jumladan, dunyoga mashhur emigratsiya professorlarini yolladi. Ularning aksariyati tibbiyot, matematika va tabiatshunoslik, bir nechtasi esa huquq va sanʼat fakultetlarida edi. Germaniyadan surgun qilingan professorlar Istanbuldagi o‘n ikki asosiy fan institutidan sakkiztasida direktor, shuningdek, tibbiyot fakultetining Istanbuldagi o‘n yettita klinikasida oltita direktor bo‘lib ishlagan.
2001-2002-oʻquv yilida 76 ta universitet mavjud boʻlib, ulardan 53 tasi davlatga, 23 tasi jamgʻarmalarga tegishli edi. Ushbu muassasalarda 66,7 ming, davlat oliy oʻquv yurtlarida 63,000 va boshqalarda 3,7 ming nafar xodim ishlagan.
Milliy imtihon komissiyasi tomonidan tashkil etilgan oliy oʻquv yurtlariga kirish imtihonidan soʻng, talabalar muvaffaqiyatli oʻtishgan taqdirda, universitetda oʻqishni davom ettiradilar. Chet ellik talabalar Yös imtihonini topshirishadi yoki Oliy Taʼlim Kengashi (YÖK) tomonidan tasdiqlangan ekvivalent maʼlumotlarni taqdim etadilar.
Universitetlar bakalavriat uchun ikki yoki toʻrt yillik taʼlim beradi, magistratura dasturlari esa kamida ikki yil davom etadi. Baʼzi universitetlar, agar imtiyozli imtihon topshirilmasa, oʻqish boshlanishidan oldin qoʻshimcha bir yil ingliz tiliga tayyorgarlik koʻrishni soʻrashadi.
820 ga yaqin oliy oʻquv yurtlari, jumladan, jami 1 milliondan ortiq talaba tahsil oladigan universitetlar mavjud. Oliy taʼlim Oliy taʼlim kengashi zimmasiga yuklatilgan boʻlib, oliy taʼlim tizimining asosiy qismini tashkil etuvchi davlat muassasalarini moliyalashtirish davlat tomonidan taʼminlanadi. Turkiyada 167 ta universitet mavjud boʻlib, ular davlat yoki tayanch (xususiy) deb tasniflanadi va 2006-yilda ushbu universitetlarni 373 353 talaba tamomlagan. Davlat universitetlari odatda juda past toʻlovlarni olishadi, xususiy fond universitetlari esa yiliga 30 000 dollargacha boʻlgan toʻlovlar bilan juda qimmat. 1998-yildan boshlab universitetlarga katta avtonomiyalar berildi va sanoat bilan hamkorlik qilish orqali mablagʻ toʻplash ragʻbatlantirildi.
Turkiya universitetlarida taʼlim sifati juda xilma-xildir, baʼzilari taʼlim va sharoitlarni xalqaro miqyosda tanilgan maktablar bilan bir xilda taʼminlaydi (texnik universitetlar koʻpincha Qoʻshma Shtatlardagi universitetlar bilan taqqoslanadi va ularga AQSH muhandislik va texnologiya boʻyicha akkreditatsiya kengashi tomonidan muntazam tashrif buyuriladi. ularning muhandislik dasturlari AQShdagi taqqoslanadigan dasturlarga sezilarli darajada teng deb hisoblanadi.
Turkiya universitetlari Yevropa Ittifoqi, Yevropa iqtisodiy hududi mamlakatlari va boshqa Yevropa Ittifoqiga nomzod davlatlar ichida talaba va akademik harakatchanligini oshirish maqsadida Yevropa Komissiyasining Sokrat — Erasmus dasturida faol ishtirok etadi. Turkiya universitetlari talabalari soni ortib bormoqda, oʻqishlarining bir qismini boshqa ishtirokchi davlatlarning universitetlarida ham chet elda tamomlamoqda va Turkiya universitetlari xorijdan ham xuddi shunday maqomdagi talabalarni qabul qilmoqda. 2547-sonli qonun qabul qilinishi bilan barcha davlat universitetlarining rektorlari fakultet, Oliy taʼlim kengashi va Turkiya prezidenti tomonidan birgalikda tayinlanadi. Sobiq prezident Abdulla Gul, Oliy Taʼlim Kengashi va siyosiy taʼsirni yoʻq qilish uchun tizimni oʻzgartirish mumkinligini taklif qildi.
Tadqiqot
Turkiya Ilmiy va texnologik tadqiqot kengashi (TÜBİTAK) Turkiya Fanlar Akademiyasi (TÜBA) tomonidan tavsiya etilgan siyosatlar asosida asosiy va amaliy tadqiqotlar va ishlanmalarni muvofiqlashtiradi. 60 dan ortiq ilmiy-tadqiqot institutlari va tashkilotlari mavjud. Turkiyaning ilmiy-tadqiqot ishlarining kuchli tomonlari qatoriga qishloq xoʻjaligi, oʻrmon xoʻjaligi, sogʻliqni saqlash, biotexnologiya, yadro texnologiyalari, minerallar, materiallar, IT va mudofaa kiradi.
Xususiy maktablari
Turkiya taʼlim tizimida xususiy maktablarni toʻrtta guruhga boʻlish mumkin.
Shaharlarda koʻplab darsxonalar mavjud. Yangi qonun talab qilganidek, ular 2015-yilda akademik litseylarga aylantirildi.
Tashkilsizlik
1927-yilda Turkiyada musulmon boʻlmaganlar ham yashaydi, degan asosda boshlangʻich, oʻrta va oʻrta maktablar oʻquv dasturidan dinga oid barcha darslar chiqarib tashlandi. 1927-1949-yillarda maktablarda diniy taʼlim berishga ruxsat berilmagan. 1949-yilda Maorif vazirligi boshlangʻich maktabning 4-5-sinflarida din fanidan dars oʻtishga ruxsat berildi.
Qayta tashkil etish
1985-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi Yaratilish Tadqiqotlari Instituti Turkiya taʼlim vaziri Vehbi Dincherlerga oʻrta maktablarda kreatsionizmni qanday joriy etish boʻyicha maslahat berishda yordam berdi. Turkiyalik akademiklarning taʼkidlashicha, evolyutsiyadan bexabarlik 34 ta sanoatlashgan davlatda evolyutsiya haqidagi bilimlarni oʻlchagan soʻrovda Turkiya oxirgi oʻrinni egallagan.
Hozirda diniy taʼlim kurslari boshlangʻich maktabning 4-sinfidan (10 yosh) boshlanib, butun oʻrta va oʻrta maktablarda davom etmoqda. 4-sinfdan 8-sinfgacha darslar haftasiga ikki soatdan iborat. Oʻrta maktab darajasida haftasiga bir soat dars mavjud Shunday qilib, oʻrta maktabni tugatgan talaba 8 yillik uzluksiz din kurslarini oladi. Kurs uchun qatʼiy kitoblar yoʻq. Toʻgʻrirogʻi, har bir maktab qaysi kitobga amal qilishni oʻzi hal qiladi — har bir daraja uchun kitob Taʼlim vazirligi tomonidan tasdiqlangan boʻlsa. Ushbu kurslar mazmunining deyarli yarmi din va islom (asosan musulmonlar)ga tegishli boʻlib, qolgan mavzular dunyoviylikdan gumanizmgacha va axloqiy qadriyatlardan odob-axloq qoidalariga qadar. Kurs mazmuniga iudaizm, nasroniylik, hinduizm va buddizm kabi asosiy jahon dinlari kiritilgan.
Xorijiy tillar
2011-yilda Taʼlim vazirligi Turkiyada ingliz tilini oʻrganishni yaxshilash uchun Bosh vazirning bosimi ostida tilga yondashuv tubdan qayta koʻrib chiqilishini eʼlon qildi, uning bir qismi davlat maktablarida 40 000 chet elliklarni til yordamchisi sifatida ishga olish rejasini hidobga olgan edi. Davlat tizimi tomonidan qoʻlga kiritilgan yomon standartlar natijasida, koʻplab talabalar universitetga qabul qilinishda intensiv ingliz tili „Tayyorgarlik yili“ ni oʻz ichiga oladi. Bular Turkiyadagi davlat va xususiy universitetlar tomonidan taklif etiladi.
2012-yilda Taʼlim Vazirligi kurd tilini (kurmanji va zazaki lahjalari asosida) beshinchi yildan boshlab asosiy maktablarning oʻquv dasturiga ixtiyoriy sinflar sifatida kiritdi.
Keyinchalik Taʼlim vazirligi 2013-yilda abxaz, adige, standart gruzin va laz tillarini, 2017-yil fevral oyida esa alban va bosniya tillarini ham oʻz ichiga oldi.
2015-yilda Taʼlim Vazirligi 2016-2017-oʻquv yilidan boshlab arab tili kurslari (ikkinchi til sifatida) boshlangʻich maktab oʻquvchilariga ikkinchi sinfdan boshlab oʻqitishni taklif qilinishini eʼlon qildi. Arab tili kurslari nemis, fransuz va ingliz kabi ixtiyoriy til kursi sifatida taqdim etiladi. Tayyorlangan oʻquv dasturiga qaraganda, ikkinchi va uchinchi sinf oʻquvchilari arab tilini tinglash-tushunish va gapirish yoʻli bilan oʻrganishni boshlaydilar, yozishga esa toʻrtinchi sinfda kirishadilar va beshinchi sinfdan keyin oʻquvchilar tilning barcha toʻrtta asosiy koʻnikmalarini oʻrganishni boshlaydilar.
Indoktrinatsiya
thumb| Turk bayrog‘i, Mustafo Kamol Otaturk portreti, Turkiya madhiyasi matni va Otaturkning turk yoshlariga nasihat qilgan nutqi sinf devoriga osilgan. Turkiya taʼlim tizimi talabalardan Otaturk tafakkuridagi turk millatchiligi (Ataturk milliyetçiliği) asosida taʼlim olishni talab qiladi va Turkiyaning laik, demokratik qadriyatlariga sodiq shaxslarni yaratishni oldiga maqsad qilib qoʻyadi. Otaturk davrida Elazig Qizlar Instituti kabi Kurdlarni Turkeflash maktablari ochildi. 1990-yillarning oxirida oʻsha paytda dunyoviy harbiylar hukmron boʻlgan Milliy Xavfsizlik Kengashi Bosh vazir Nejmettin Erboqon maʼmuriyatidan oʻsib borayotgan Islom Fundamentalizmini cheklashga qaratilgan qoidalarni amalga oshirishni talab qildi.
2013-yilda bekor qilinmaguncha, har kuni ertalab talabalar qasamyodini kuylashlari kerak edi Har bir sinf xonasida Otaturk portreti, Davlat madhiyasi soʻzlari va Otaturkning Turk yoshlariga Murojaati matni devorga osilgan. Tarix darslarida millatchilik qadriyatlari targ‘ib qilinadi, armanlar genotsidini inkor etish o‘rgatiladi.
Taʼlim
Turkiyada taʼlim tizimidagi doimiy oʻzgarishlar munozaralarga sabab boʻldi. 2005-yilda chet tillari boʻyicha tayyorgarlik sinflari bekor qilindi, faqat bir nechta oʻrta maktablar bundan istisno qilingan edi. 2000-yillarning boshidan beri oʻrta maktab va universitetlarga kirish uchun imtihon tizimi doimiy ravishda oʻzgartirildi. TEOG ning birinchi sessiyasida („Asosiy taʼlimdan oʻrta taʼlimga [imtihon] oʻtish“) 17 ming talaba toʻliq ball olgani ham bahs-munozaralarga sabab boʻldi. Milliy Taʼlim Vazirligi maslahatchisi Yusuf Tekin bu holatga javob berib, har ikki sessiyada ham toʻliq ball toʻplagan oʻquvchilarga 665 nafar oʻquvchi mavjud boʻlgan birinchi oʻrinni egallaganlardek munosabatda boʻlish kerakligini aytib oʻtdilar. Otaturk universiteti haqidagi mavzularning qisqarishi, pozitiv ilmlar o‘rgatish va diniy mazmunni targ‘ib qilish darajasi pasaytirilgani munosabat bildirgan edi.
Maktab ovqatlari
2010-yil oxirida bir guruh oʻquvchilar uydan maktabga oziq-ovqat olib kelgan va narxlarning koʻtarilishi sababli maktab oshxonasiga boykot eʼlon qilish maqsadida bir-birlari bilan ovqatlarini baham koʻrishgan, natijada 3 nafar talaba politsiya nazoratiga ostiga olingan. 2012-yil boshida yana bir maktab oshxonasiga ham xuddi shunday boykot eʼlon qilingan, natijada bir oʻquvchi „Maktab rahbariyatidan ruxsat olmasdan matbuotga maʼlumot bergani va varaqalar tarqatgani“ uchun maktabdan haydalgan. 2018-yilda maktab oshxonalari shokolad bilan qoplangan gofret, keks va plastik o‘yinchoqlar kabi taqiqlangan mahsulotlarni sotayotgani uchun tanqid qilindi, chunki ular bolalar uchun zararli hisoblanadi.
Darsliklar
Davlat tomonidan bepul darsliklar tarqatilsa-da, davlat tomonidan tasdiqlangan darsliklar sifati pastligi sababli, xususiy darsliklarga talab yuqori hisoblanadi. Xususiy darsliklarni sotib olish majburiy emas, lekin shunga qaramay, oilalar farzandlari yaxshi bilim olishlari uchun ularni sotib olishga majbur boʻladi. 2019-yil holatiga koʻra, bir talaba uchun shaxsiy darsliklarning umumiy narxi taxminan ₺500 boʻlishi mumkin .Maktablarda xususiy darsliklardan foydalanish rasman taqiqlangan.
Markaz
Markaz deganda odatda oʻrta nuqta yoki vaziyat tushuniladi. Bundan tashqari markaz soʻzi quyidagilarni anglatishi mumkin:
Centrum Zentrum Centrum
IC 4514
IC 4514 Choʻpon yulduz turkumidagi SBab tipli galaktikadir.
Eksperimental ijtimoiy psixologiya boʻyicha Yevropa assotsiatsiyasi
Eksperimental ijtimoiy psixologiya boʻyicha Yevropa assotsiatsiyasi (European Association of Experimental Social Psychology, EAESP) ijtimoiy psixologiya sohasida yevropalik olimlarni birlashtirgan xalqaro tashkilotdir.
Assotsiatsiyaga toʻliq aʼzolik Yevropa mamlakatlarida yashovchi va ishlayotgan PhD tadqiqotchilar uchun mavjud; Korrespondent aʼzolar dunyoning boshqa burchaklaridan kelgan fan nomzodlari boʻlishi mumkin. Doktorlik dissertatsiyasi ustida ishlaydigan mutaxassislar uchun (toʻrt yildan ortiq boʻlmagan) aʼzolikning maxsus turi taqdim etiladi. 1968-yilda assotsiatsiya tarkibiga 62 nafar olim kirgan; 2005-yil holatiga koʻra, Uyushmaning 659 haqiqiy aʼzosi, 238 doktorlik aʼzosi va 130 muxbir aʼzosi bor edi. Assotsiatsiyaga eng koʻp olimlar Niderlandiya, Germaniya va Buyuk Britaniya tomonidan topshirgan; Rossiyadan sakkiz nafar mutaxassis, jumladan A. I. Dontsov, E. M. Dubovskaya, I. B. Bovina, O. B. Krushelnitska, M. E. Sachkova va T. V. Folomeeva (Moskva davlat universitetining psixologiya fakulteti), V. C. Magun (Rossiya Fanlar akademiyasining Sotsiologiya instituti), O. A. Gulevich (RGGU) aʼzo.
Uyushma 1966-yilda Parij yaqinidagi Royomont Abbeyda boʻlib oʻtgan Eksperimental ijtimoiy psixologiya boʻyicha uchinchi Yevropa konferensiyasida tashkil etilgan. Ushbu konferensiyadan oldin yana ikkita konferensiya boʻlib oʻtdi, ular 1963-yilda Sorrentoda va 1964-yilda Fraskatida boʻlib, unda yangi tashkilotning asosiy tamoyillari ishlab chiqilgan.
1971-yildan beri uyushma Yevropa ijtimoiy psixologiya jurnalini nashr etadi.European Journal of Social Psychology). Jurnal yiliga olti marta nashr etiladi. Xuddi shu yili Assotsiatsiya „Ijtimoiy psixologiyada Yevropa monografiyalari“ nashriyot seriyasiga asos solgan (European Monographs in Social Psychology). Assotsiatsiya faoliyatining boshqa muhim shakllari qatorida Sharqiy va Gʻarbiy Yevropa olimlari oʻrtasida fikr almashish maqsadida tashkil etilgan anʼanaviy yozgi maktablar va Sharq-Gʻarb konferensiyalari mavjud boʻlgan dastlabki 30 yil davomida muntazam oʻtkazib kelinmoqda.
Hargelsberg
Hargelsberg Avstriyaning Yuqori Avstriya yerida joylashgan kommunadir. Linz-Land (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18 km2. 1122 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Gorschelt, Teodor
Teodor (Fyodor Fedorovich) Gorschelt       ) - nemis rassomi va chizmachisi, jangovar rassom.
Gorscheltning kavkaz turlari
Teodor Gorschelt Myunxen Badiiy akademiyasida G rahbarligida sanʼat boʻyicha tahsil oldi. Anschutz, shundan so'ng A ustaxonasiga tashrif buyurdi. Odam mashhur Kaulbaxning maslahatidan foydalangan. Dastlab ov sahnalari tasviri bilan shug'ullangan.
1853-yilda yozuvchi Gaklender, arxitektor Leyns bilan birgalikda Ispaniya va Jazoirga sayohat qildi. Ulardan ko'plab eskizlar bilan chizmalar oldi, ularning ba'zilari qisqa vaqt o'tgach, u yozgan rasmlar, akvarellar uchun material bo'lib xizmat qildi. Mahalliy tiplar va xalq hayoti manzaralari.
1858-yilda Kavkazga yo'l oldi, dastlab Tiflisdagi Kruzenshternning maslahatchisi bo'ldi. Keyin Kavkaz chizig'ining chap qanotiga o'tdi. Vrevskiyning Dog'istonga ekspeditsiyasiga hamrohlik qildi. 1859- yilda general Evdokimovning Chechenistondagi qishki yurishida Qora dengiz sohilidagi cherkeslarga qarshi harbiy harakatlarda qatnashgan. Shomilning qo'lga olinishiga guvoh bo'lgan. Boku, Erivan Armanistonning boshqa joylariga tashrif buyurdi. General Vrevskiyning lezgilarga qarshi ekspeditsiyasida qatnashgani uchun qilichlar bilan 3-darajali Aziz Stanislav ordeni bilan taqdirlangan.
1859-yilda Evdokimovning Chechenistonga qishki ekspeditsiyasida Vedeno yaqinida Gorschelt landshaftning eskizlarini yaratishga qaror qildi.
"Bir varaq qog'ozni olishing bilan ular darhol otishni boshlaydilar",-dedi zobitlardan biri. "Muhandislik qo'shinlari zobiti bu yo'nalishda bir necha qadam tashlaganida, ular teleskoplarini biron joyga yashirganga o'xshaydi, chunki ulardan hech narsani yashirish mumkin emas ...". Va shunday bo'ldi. Gorschelt daraxtga suyanib, qalam olishi bilanoq, redut tomonidan voleybol ovozlari eshitildi. Rassom rasm chizishda davom etdi. Chunki u keyinchalik "... qisman shuhratparastlikdan tashqari ...". Ammo keyingi lahzada portlagan granataning ovozi eshitildi, bir nechta askarlar erga yiqildi. Keyin yana bir granata uning boshiga uchib ketdi. Gorschelt vaqtincha ishg'olini tark etishga majbur bo'ldi.
Kavkazda taxminan besh yil o'tkazgandan so'ng Gorschelt  Munchen  shahriga qaytib keldi. left|thumb|255x255px| Teodor Gorschelt. Shomil 1859-yil 25- avgustda bosh qo'mondon knyaz Baryatinskiy oldida asirga olingan . 1863-yil Bu erda u ikkita katta rasm chizdi: " 1859-yil 25- avgustda Bosh qo'mondon knyaz Baryatinskiy oldida qo'lga olingan Shomil" "1859-yil 25-avgustda Gunib qishlog'iga bostirib kirish, ruslarning Kavkaz tog'lari bilan kurashi epizodlarini umuman rassomning Kavkaz haqidagi xotiralarini aks ettiruvchi ko'plab akvarel, qalam rasmlari. Ushbu chizmalarning ko'pchiligi imperator Aleksandr II tomonidan sotib olingan fotosuratlarda nashr etilgan ( Sankt-Peterburgda I. Goffert tomonidan). Keyin ularning bir qismi Sankt-Peterburg Badiiy akademiyasiga topshirildi . Ikkinchisi 1860-yilda Gorscheltni akademik unvoniga ega bo'lgan a'zo sifatida tan oldi.
1870-yilda Bavariya armiyasi Franko-Prussiya urushida qatnashganida, kasal bo'lib, bir yil o'tib vafot etdi.
Gorschelt asarlari o'ylangan kompozitsiya, harakatlarning haqiqatga mos uzatilishi, pozitsiyalar personajlarning ajoyib tavsifi, chizilgan nafisligi bilan ajralib turadi. Lekin uning rang berish chiaroscuro etarli kuch yo'q edi. Shuning uchun ham yog‘li bo‘yoqlar bilan chizilgan rasmlarda qalam, akvarel, qalam bilan bajarilgan ishlarga qaraganda mahorati pastroqdir.
Eslatmalar
<references group="" responsive="1">
Qaraultoʻbe (Almati viloyati)
Qaraultoʻbe (Qoraultyube, Қарауылтөбе) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Sarqand tumanidagi qishloq. Amangeldi qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Viloyat markazi Sarqand shahridan 15 km shimolda, Buqpan daryosi boʻyida joylashgan. KATO kodi — 196035400.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 628 kishini (325 erkak va 303 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 592 kishi (301 erkak va 291 ayol) yashagan.
Qoyliq
Qoyliq (Қойлық, 1993-yilgacha — Antonovka ) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Sarqan tumanidagi qishloq. Qoyliq qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. KATO kodi — 196053100. Jungʻor tizmasining shimoliy togʻ etaklarida, Sarkanddan 45 km shimoli-sharqda joylashgan.
Aholi punkti tavsifi
Bugungi kunga qadar Qozogʻiston hududida joylashgan Buyuk Ipak yoʻlining sakkizta aholi punkti YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. Ushbu GSR filiali Changʻan shahridan (Loyang) Oʻrta Osiyodagi Jetisugacha choʻzilgan. Bu yo‘lak miloddan avvalgi II asrdan milodiy I asrgacha shakllangan va XVI asrgacha faoliyat ko‘rsatgan. Buyuk ipak yoʻlining umumiy uzunligi 5 ming kilometrni tashkil etadi. Buyuk ipak yoʻlining jami 33 ta obyekti YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. Ularga davlat va imperiyalarning shaharlari va saroy majmualari, savdo shaharchalari, buddist gʻor ibodatxonalari, qadimiy yoʻllar va dovonlar, qoʻriqxona minoralari, Buyuk Xitoy devorining boʻlimlari, istehkomlar, qabrlar va diniy binolar kiradi. Ular orasida Qayaliq aholi punkti ham bor. Qozogʻistonning aksariyat oʻrta asr yodgorliklariga xos boʻlgan shaharning uch tomonlama tuzilishini quyidagicha tavsiflash mumkin: lenta quyish usuli yordamida qurilgan kuchli tashqi taxta devorlari. Kengligi 11—13 m gacha boʻlgan, balandligi 2-2,5 m gacha qismi saqlanib qolgan devorlar Shahristonning toʻrtburchakli binosi va, ehtimol, rabodning umumiy maydoni 90 gektar boʻlgan qismlari bilan kfoyalangan. 2001-yilda pishiq g‘ishtdan qurilgan „hammom“ tipidagi joy ishga tushirilgan, aholi punkti hududida vayronagarchilik davrida qad rostlagan maqbara ham o‘rganilgan. 2002—2003-yillarda stratigrafiyani oʻrganishga, yodgorlikning uch oʻlchovli topografik bazasini yaratishga, shuningdek, „Buddistlar ibodatxonasi“ da olib borilgan konservatsiya va monitoringga diqqat qaratilgan. 2004 va 2005-yillardagi ustun tipidagi juma masjidi, „Manixeylar“ ibodatxonasi, fasadlari ajoyib oʻyilgan terakota bilan bezatilgan maqbaralar, shuningdek, maqbaralar yonida joylashgan xonaqohlar alohida ajralib turgan. Tadqiqot jarayonida jamoat xarakteridagi binolar majmuasi noyob materialni taqdim etdi. Ochiq yodgorliklar kuchli arxeologik va muzey tadqiqotlarini boshlash imkonini beradi.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 3501 kishini (1729 erkak va 1772 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 3257 kishi (1596 erkak va 1661 ayol) yashagan.
Parakende
Parakende, Manavgat — Turkiyaning Antalya viloyati Manavgat tumanidagi qishloq.
Vinchiaturo
Vinchiaturo Italiyaning Molise mintaqasida joylashgan kommunadir. Campobasso provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 35 km2. 3078 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
IC 2912
IC 2912 Arslon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Tramacastilla
Tramacastilla Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Teruel provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 25 km2. Aholisi — 107 kishi (2010).
İnciğez (Amasra)
İnciğez — Turkiyaning Bartin viloyati Amasra tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 285 nafar (2021).
Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega
Joylashuvi
Qishloq Bartin shahar markazidan 21 km va Amasra shahar markazidan esa 15 km uzoqlikda joylashgan.
Osiyo
Osiyo — Yer sharidagi eng yirik va eng aholisi koʻp qitʼa boʻlib, shimoliy va sharqiy yarimsharning barcha geografik mintaqalarini oʻz ichiga oladi. Malay arxipelagi qisman janubiy yarimsharga kirib borgan. Osiyoning materikdagi eng chekka nuqtalari shimolda Chelyuskin burni, janubda Piay burni, sharqda Dejnyov burni, gʻarbda Bobo burni hisoblanadi. Bugungi kunda ushbu qitʼada 4.5 milliard kishi yashaydi va bu koʻrsatkich Yer yuzidagi aholining 60 % ga teng.
Osiyo shimoldan Shimoliy Muz okeani, sharqdan Tinch okean, janubdan Hind okeani, janubiy-gʻarbdan Atlantika okeani va bir nechta dengizlar (Oʻrta, Egey, Marmar, Qora, Azov) hamda Kaspiy dengizi bilan oʻralgan. Bering dengizi esa Osiyoni Amerikadan ajratib turadi. Suvaysh boʻyni Osiyoni Afrika bilan tutashtiradi. Yevropa bilan Osiyo chegarasi shartli ravishda Ural va Mugʻojar togʻlarining sharqiy etagidan, Emba daryosi, Kaspiy dengizi, Kuma va Manich daryolari boʻylab oʻtadi.
Osiyoning maydoni 44,5 million km², shundan 8 million km²'i yarim orollar, 2 million km² dan ortigʻi orollardir. Osiyo dunyoda mutlaq balandliklari katta farq qiladigan qitʼadir. Dunyodagi eng baland choʻqqi (Himolay togʻlaridagi Jomolungma choʻqqisi, 8848 m), eng chuqur botiqlar, jumladan koʻl boʻlib qolgan botiqlar ham (eng chuqur joyi 1620 m boʻlgan Baykal koʻli, dengiz sathidan 392 m past boʻlgan Oʻlik dengizi), ochiq botiqlar ham (mutlaq belgisi 154 m boʻlgan Turfon soyligi) ushbu qitʼada joylashgan.
Tabiati
Osiyo maydonining 1/4 qismi tekisliklardan iborat. Eng yirik tekisliklari: Gʻarbiy Sibir, Turon, Buyuk Xitoy, Hind-Gang, Mesopotamiya. Togʻlar orasidagi balandroq tekisliklar — Qashqar, Jungʻoriya, Gobi, Saydam va Fargʻona vodiylari.
Allériot
Allériot Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Chalon-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
Osiyo
Relyefi
Togʻlar va tekisliklarning asosiy xususiyatlari mezozoy va alp togʻ burmalanishlarida tarkib topgan. Neogen va antropogen davrlardagi vertikal harakatlar Markaziy Osiyoda, ayniqsa, kuchli boʻlgan (Pomir, Tibet, Himolay togʻlari 4000 m dan koʻproq koʻtarilgan, materikning sharqiy chek-kasi 700 m gacha choʻkkan). Kopetdogʻ, Fargʻona tizmalari, Tyanshan, Hisor-Olay togʻlari ham anchagina koʻtarilgan. Eroziya taʼsirida koʻpgina qad. yassitogʻliklar juda oʻydimqir togʻli oʻlkalarga lanib qolgan. Oʻrta va Markaziy Osiyoda keng maydonlar lyoss bilan qoplangan.
Allériot
Aholisi
814 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 60,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,4 km2.
Osiyo
Relyefi
Antropogen davrida shimoli-gʻarbiy Osiyoning 60° shahrik.dan shimoliy qismini yoppasiga bir necha bor muzlik bosgan va qaytgan. Oʻsha zamonlarda togʻlarni muz qoplagan. Qoraqurum, Pomir, Tyanshan, Hindukush, Himolay togʻlarida hozir ham muzliklar bor. 47° shahrik.gacha zamin qishin-yozin muzlab yotadi. Osiyo relyefining tarkib topishida vulkan hodisalari katta rol oʻynagan. Hindiston yarim orol va Oʻrta Sibir qad. vulkan jinslari (trapplar) yer yuzasiga chiqib yotadi. Sharqiy Osiyodagi qator orollarda, Kamchatka yarim orol, Filippin, Katta va Kichik Zond orollarida yosh vulkan relyefi shakllari va zamonaviy vulkanizm hodisalari uchraydi.
Alp burmalanishi Alp (AlpHimolay) burmali oblastini oʻz ichiga oladi. Bu yerda mezozoy erasida Te-tis geosinklinali 2 mustaqil materik — Angarida va Gondvanani bir-biridan ajratib turgan. Kavkaz, TurkmanistonXuroson, Paropamiz, Hindukush, Pomir, Hisor-Olay, Tavr, Zagros, Makron, Sulaymon, Himolay togʻlari alp burmalanishida paydo boʻlgan.
Osiyoning eng sharqiy chekkasi hozirgi zamon geosinklinal mintaqasidan iborat boʻlib, materikni Tinch okean qaʼridan ajratib turadi.
Neogen va antropogenda Osiyo materigida Yer pusti vertikal va gorizontal yoʻnalishda harakat qilgan. Baland togʻ-yaar 1-4 km va undan ham koʻproq koʻtarilgan (mas, Tibet, Pomir), togʻlar orasidagi botiklar va chekka dengizlar (Yapon, Oxota va boshqalar) esa hiyla choʻkkan.
Osiyo qitʼasi qiyosan yaqin geologik davrlarda shakllangan. Paleozoy boshlarida Sharqiy Yevropa, Sibir, Xitoy-Koreya va Janubiy Xitoy platformalari quruqlik boʻlgan yoki sayoz dengiz tubida yotgan. Hindiston platformasi va Arabiston yarim orol platformasi Gondvana materigining tarkibiy qismi boʻlib, ular Tetis geosinklinali parchalanib ketgandan soʻng Angaridaga qoʻshilib, Osiyo materigini hosil qilgan.
Osiyo foydali qazilmalari nihoyatda xilma-xil. Qozogʻiston (Qaragʻanda havzasi va boshqalar), Sibir (Kansk-Achinsk, Lena, Kuznetsk, Minusinsk, Tunguska havzalari), Uzok, Sharq (Saxalin orol, Primorye), Xitoy, Koreya, Hindis-ton, Oʻrta Osiyo, Vyetnam va Yaponiyada kumir konlari bor. Osiyodagi Zakavkazye, Gʻarbiy Sibir tekisligi, Turkmanis-ton, Mangʻishloq yarim orol, Kaspiy boʻyi payettekisligi, Saxalin, Fors qoʻltigʻi sohili — Saudiya Arabistoni, Kuvayt, Katar, Iroq, Eron, BAA neftga boy rayonlar; Xitoy (Gansu viloyati), Indoneziya (Sumatra orol), Xindiston, Bruney, Yaponiya (Xonsyu orol) va boshqa baʼzi mamlakatlarda ham neft qazib olinmokda. Yonuvchi gaz konlari Oʻzbekiston (Gazli, Buxoro depressiyasidagi boshqa konlar), Gʻarbiy Sibir tekisligi, Mangʻishloq yarim orol, Yaqin va Oʻrta Sharqning yuqorida tilga olingan mamlakatlarida joylashgan. Osh tuzi konlari Sibir platformasi, Pokiston, Eron, Kaspiy boʻyi payettekisligi, Oʻrta Osiyoda. Temir rudasi konlari — Oltoy landshafti.
Qozogʻiston, Sibir, Xitoy, Shimoliy Koreya, Hindistonda. Hindiston, Zakavkazyeda yirik marganets konlari bor. Xrom rudasi konlari — Krzogʻiston shimoli-garbi, Turkiya, Filippin, Eronda. Nikel — Norilskda, mis rudasi — Qozogʻiston (Jezqazgʻan, Qoʻngʻirot va boshqalar), Sibir shim., Yaponiyada; polimetall rudalari — Oʻrta Osiyo (Kr-ramozor, Qoratov va boshqalar), Rudali Oltoy, Yaponiya, Sharqiy Xitoy, Myanma, Vyetnamda. Boksit — Krzogʻiston, Krasnoyarsk oʻlkasi, Hindiston, Myanma, Indoneziyada; fosforit — Qozogʻiston; qalay — Sharqiy Sibir, Uzoq Sharqda. Oltin — Shim.Sharqiy Sibir, Aldan, Lena daryosi bosh tomoni, Amur-boʻyi, Qozogʻistonning shim., Oʻzbekiston, Koreya yarim orol, Yaponiyada va h.k. Olmos konlari Yakutiyaning gʻarbiy Femida ishga tushirilgan.
Iqlimi
Quruqyaik maydonining kengligi, togʻ toʻsiqlari va berk botikdarning koʻpligi, quyosh radiatsiya-si, atmosferadagi harakatlar ikdimning xilma-xil boʻlishiga imkon bergan. Osiyoda barcha iklim zonalari — tundra ikdimi zonasidan ekvatorial va janubiy tropik iklim zonalarigacha uchraydi. Osiyo koʻp qismining iklimi kontinental. Atlantika havosi Osiyoga yetganda kontinental havoga aylanadi. Tinch okeanning dengiz havosi Osiyoning sharqiy chekkasiga taʼsir etadi. Shimolidan Orolga Arktika havosi bemalol kirib keladi. Orol janubida tropik va ekvatorial havo massalari hukmron. Yozda suv yuzasiga nisbatan qurukdikning tezroq isishi va qishda kuchliroq sovishi atmosfera harakatlarida mavsumiy oʻzgarishlarga olib keladi. Qurukdikning qishda sovib ketishi Shimoliy va Markaziy Osiyoda koʻp oylar davomida ayozli antitsiklon turishiga sabab boʻladi. Eng past temperatura Shimoliy yarim sharning sovuqlik qutbi joylashgan Shimoli-sharqdadir (Verxoyansk, Oymyakon), bu yerda ayrim hollarda sovuq —70° ga yetadi, yanvarning oʻrtacha temperaturasi —50° dan ham past. Yezda Gʻarbiy, Oʻrta va Markaziy Osiyoda jazirama va quruq kon-tinental tropik havo tarkib topadi. Yezda butun Osiyo ustida, xususan, janubiy qismida bosim past boʻladi. Osiyo depressiyasi (past bosim) markazi Hindiston yarim orolning gʻarbiy qismidadir. Depressiyaning janubiy chetlari boʻylab, Osiyoga yozgi musson kirib kelib, Hindiston yarim orol, Himolay janubiy va Hindixitoy yarim orolda koʻplab yomgʻir yogʻishiga sabab boʻladi. Sharqiy Osiyo yozda Tinch okean qutb fron-ti taʼsirida turadi. Yozgi musson koʻplab yogin olib keladi. Kuzda sharqiy Osiyo qir-gʻoklari yaqinida qattiq dovul — tropik siklon (tayfun) turib, jala yogʻadi.
Sibirning koʻpgina qismida yanvarning oʻrtacha temperaturasi —20°, Verxoyanskda —50°, Tinch okeanning Shimoliy Osiyo qir-gʻoklari yaqinida esa —15°, —5°. Osiyo yanvar izotermasi Samarkand, Nankin va Tokiodan oʻtadi. Tropiklarda qishda temperatura 20°—25°. Iyulda Gʻarbiy Osiyo va Oʻrta Osiyo (oʻrtacha temperatura 30° va undan baland), Taklamakon va Tar choʻllari ayniqsa isib ketadi. 20° izoterma 55—60° shahrik. gacha yetib bo-radi. Shimoliy Osiyoda doimiy toʻng yer koʻp. Ekvatorial mintakada yiliga 2000 mm, Janubiy va Sharqiy Osiyoning dengiz so-hilidagi shamolga roʻpara yon bagʻirlarda 2000 — 3000 mm (baʼzi joylarda 8000-12000 mm) yogʻin yogʻadi. 1861-yil Che-rapunjida 22900 mm yogʻin yoqqan. Shar-qiy Sibirda 350 mm dan kam, Oʻrta, Markaziy va Gʻarbiy Osiyo choʻllarida 150- 200 mm, baʼzi joylarda 100 mm dan kam yogʻin yogʻadi.