cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Opa-singillar (roman)
Mazmuni
Asar voqealari Fargʻona viloyatining Naymancha qishlogʻidagi kosiblar mahallasida roʻy beradi. Onaxon, Joʻraxon, Yefim Danilovich, Ergash va boshqa bir qator qahramonlar asar asosini tashkil etadi. Kosiblar mahallasida avloddan-avlodga oʻtib keluvchi bu kasbni davom ettirayotgan mehnatkashlar, Oq podsho davrida zulmi kuchaygan Qudratillaxoʻjavofurushdan qarz boʻlishadi. Shuning uchun ham arzon narxga uning doʻkonlari uchun xotinlar kecha-yu kunduz mehnat qilishadi. Biroq revolyutsiyada jonini fido qilgan Sobir suvoqchining xotini Onaxon, erining doʻsti Yefim Danilovich, „Vakila aya“ — Joʻraxon va boshqa qator kishilar bilan birgalikda xususiy mulkchilikni tugatish, ayollar erki va ozodligi uchun kurashishadi. Ishni boyning doʻkonlari uchun boʻz toʻqishni tashlab, davlat foydasi uchun artelga ishga oʻtishadi. Keyinchalik harakatlari kengayib Naymancha ilk fabrikani qurishadi. Bu yoʻlda bir necha qurbonliklar berishadi. Asar fabrika 8-mart kuni xotin-qizlarga topshirilishi bilan yakunlanadi.
Eʼtirof
"„Bu gulistonning bogʻbonlari gʻaroyib insonlar edi. Ularning sardori — bosh muharriri oʻzbek adabiyotining klassigi Asqad Muxtor edi. Ulugʻ inson, ulugʻ adib, shafqatli murabbiy-u zoti sharif shaʼniga mening ojiz bisotimdan munosib soʻz topilmaydi. Faqat shuni ilova qilmoqni joiz bilamanki, Asqad Muxtor — adabiyot mohiyatini toʻgʻri anglagan va adabiyot xususida fikr almashmoq mumkin boʻlgan juda kam sonli adiblar sirasiga kirardi“."
Gidroatsillanish
Gidroatsillanish - bu organik reaktsiyaning bir turi boʻlib, unda alken formil CH bogʻiga kiritiladi. Mahsulot ketondir. Reaksiya uchun metall katalizator kerak boʻladi. Bu deyarli har doim bir xil
katalizatorlar yordamida intramolekulyar reaktsiya sifatidaoʻo'llaniladi,oʻo'pincha rodiy fosfinlarga asoslangan.
Alkenlar oʻrniga alkin bilan reaksiya a,b-toʻyinmagan keton hosil qiladi.
Misollar
Reaktsiya maʼlum prostanoidlarga sintetik yoʻlning bir qismi sifatida topilgan. Reaksiya uchun qalay tetraklorid va Uilkinson katalizatorining stexiometrik miqdori kerak edi. Dekarbonillanish natijasida teng miqdorda siklopropan hosil boʻldi.
Birinchi katalitik dastur Wilkinson katalizatori yordamida 4-pentenalni siklopentanonga aylantirishni oʻz ichiga oladi. Ushbu reaksiyada hal qiluvchi etilen bilan toʻyingan.
Reaktsiya mexanizmi
Belgilash boʻyicha tadqiqotlar quyidagi regiokimyoni oʻrnatadi:
Reaksiya mexanizmi nuqtai nazaridan gidroatsillanish aldegid uglerod-vodorod aloqasining oksidlovchi qo'shilishi bilan boshlanadi. Olingan atsilgidrid kompleksi keyinchalik alkenni bogʻlaydi. Oksidlanish qoʻshilishi va alkenlarni muvofiqlashtirish ketma-ketligi koʻpincha noaniq. Migratsiya kiritish orqali alken metall-atsil yoki metall-gidrid bogʻlariga qoʻshiladi. Yakuniy bosqichda hosil boʻlgan alkil-atsil yoki beta-ketoalkil-gidrid kompleksi reduktiv eliminatsiyaga uchraydi. Raqobatchi yon reaksiya aldegidning dekarbonillanishidir. Bu jarayon, shuningdek, asil metall gidridning vositachiligi orqali ham davom etadi:
Asimmetrik gidroatsillanish
Assimetrik reaksiya sifatida gidroatsillanish kinetik ruxsat shaklida koʻrsatildi. Haqiqiy assimetrik sintez ham tasvirlangan. Ikkala konversiyada ham rodyum katalizatorlari va chiral difosfin ligandlari qoʻllanilgan. Bitta ilovada ligand Me-DuPhos hisoblanadi:
Kosonsoy stadioni
Kosonsoy stadioni (oʻzb . „Kosonsoy“ stadioni / „Kosonsoy“ stadioni) — Oʻzbekiston ning Namangan viloyati Kosonsoy shahridagi koʻp funksiyali stadion. U 22 000 tomoshabinga moʻljallangan va Oʻzbekistondagi yirik stadionlardan biri hisoblanadi. Bu mahalliy Kosonsoy futbo l klubining uy arenasidir.
Sovet davrida ochilgan. Namangandagi " Markaziy " stadionini rekonstruksiya qilish jarayonida " Navbahor " futbol klubi uy uchrashuvlarini shu stadionda o‘tkazdi. Stadion Madaniyat va Sport ishlari vazirligining Kosonsoy tumani boʻlimiga qarashlidir.
Tarixi
1980-yil Kosonsoy tumani hokimi Samaraxon Karimov saʼy-harakatlari evaziga hashar yoʻli bilan qurilgan “Markaziy” oʻyingoh oʻz bagʻriga qogʻozda 20 ming ishqibozni sigʻdirsa-da, amalda bemalol 22 ming muxlis oʻyinni bevosita stadionda koʻrish imkoniyatiga ega. Stadionda mexanik tablo ishlaydi.
Tavsifi
Stadionning atrofida 4ta sunʼiy qoplamali maydonlar bor. Jamoa sunʼiy qoplamali maydonda toʻp suradigan raqiblariga qarshi bahslarga tayyorgarlik jarayonida shu maydonlardan foydalanadi. Bundan tashqari, qish faslida ham bu maydonlar jamoaga xizmat koʻrsatadi. Klubning bazasi ham stadionda joylashgan.
Toshkent xalqaro Vestminster universiteti
Toshkent Xalqaro Vestminster Universiteti (TXVU) - Oʻzbekistondagi universitetlardan biri. 2002-yilda London Vestminster Universiteti, Oʻzbekiston Oliy va oʻrta maxsus taʼlim vazirligi hamda "Isteʼdod" jamgʻarmasi bilan hamkorlikda tashkil etilgan.
Universitetning tarixi TXVU (Toshkent Xalqaro Westminster Universiteti) O'zbekistondagi birinchi ingliz tilida dasturlashtirilgan universitet hisoblanadi. Universitet Toshkent shahar Yashnobod t. Istiqbol ko'chasi 12 uyda joylashgan. Universitetning oldi tarafida joylashgan g'ishtli bino 1912-1913 yillarda Turkiston davlati bosh quruvchsi - Svarichevskiy G.M.ning loyihasi asosida qurilgan. Dastlab, 2-ayollar gimnaziyasi sifatida foydalanilgan ushbu bino ikki qavatdan iborat bo'lgan (Keyinchalik, binoning uchinchi qavati qurilgan). Sovet davrida esa bu yerda Yuriy Gagarin nomidagi aviatsiya texnikumi joylashgan edi. 2002- yilda bino Toshkentdagi xalqaro Westminster Universitetiga berilgan. TXVU O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2002-yil 16-yanvardagi "Toshkent shahrida Xalqaro Vestminster Universitetini tashkil etish to'g'risida"gi 22 son qarori asosida UMID Ta'lim muassasasi ishtirokida tashkil etilgan. TXVU O'zbekiston oliy ta'limning xalqaro standartlarini ta'minlash, shuningdek, O'zbekiston va boshqa mamlakatlar fuqarolariga bakalavriat va magistratura yo'nalishlari bo'yicha oliy-kasbiy ta'lim to'g'risidagi xalqaro miqyosda tan olingan diplomlarni olish imkoniyatlarini osonlashtirish uchun mo'ljallangan. Ayni paytda Universitet kampusida ochiq va yopiq futbol va voleybol maydonlari, ma'ruza va konferensiya zallari, axborot resurs markazi, oshxona va bufetlar, zamonaviy o'quv binolari mavjud. Yaqinda yana bir o'quv binosi "Shahristanskaya" ko'chasi bo'yida qurilib, foydalanishga topshirildi. Ikkita zamonaviy, norezident va chet ellik talabalarni joylashtirish uchun yaxshi jihozlangan yotoqxonalar taklif etiladi.
Kurslar
thumb ''Xalqaro Umumta’lim kursi
TXVUning Xalqaro Umumta’lim kursi to’liq bir yillik kurs hisoblanadi. Kurs Vestminster Universiteti tomonidan rasman tasdiqlangan. Bu kurs oliy ta’lim uchun ilk qadam hisoblanadi. Kursning asosiy maqsadi talabalarni oliy ta’limning yuqori bosqichlariga tayyorlashdan iboratdir. Xalqaro Umumta’lim kursi Vestminster Universiteti tomonidan taqdim etilgan va Buyuk Britaniyaning barcha universitetlari va boshqa dunyoning ko’pgina universitetlaridagi bakalavr kurslariga kirish malakasini beradi.
Xalqaro Umumta’lim kursini muvaffaqiyatli tugatgan talabalar TXVU bakalavr kurslariga o’tish malakasini qo’lga kiritadilar. Shuningdek, talabalar London Vestminster Universitetining tegishli bakalavr kurslariga o’tish malakasiga ham ega bo’lishadi.
Xalqaro Umumta’lim kursi quyidagi xususiyatlarga ega:
Kurs talabalarni Buyuk Britaniya madaniyati va oliy ta’lim uslubi bilan tanishtiradi. Buning muhim tarafi shundaki, Buyuk Britaniya oliy ta’lim tizimi O’zbekiston oliy ta’lim tizimidan farq qiladi va bu tizimga moslashish uchun ma’lum vaqt ketadi Kurs talabalarni Ingliz tilida ta’lim olish qobiliyatini rivojlantiradi. Busiz talabalar ta’limning yuqoriroq bosqichlariga o’ta olishmaydi
Kurs Biznes, Axborot Texnologiyalari, Huquq va Iqtisodiyot uchun kerak bo’lgan boshlang’ich bilimni beradi va talabalarga kelgusi mutaxassisliklarini tanlashga yordam beradi
Kurs muzokora qilish qobiliyatini va fikr erkinligini rivojlantiradi. Bular Buyuk Britaniya ta’lim tizimining muhim jihatlaridir.
TXVU Buyuk Britaniyaning Vestminster Universiteti tomonidan tasdiqlangan bakalavr dasturi bo’yicha quyidagi yo’nalishlarda ta’lim beradi:
Biznesda Axborot Texnologiyalari
Tijoriy Huquq
Qabul
TXVUga qabul talablari Vestminster Universiteti tomonidan rasman tasdiqlangan qabul qoidalariga asoslangandir.
Hozirda qabul talablari quyidagilardan iborat:
Umta’lim Kursi:
Qabul qarorlari asoslangan tamoyillarning muhim tarafi shundaki, ular talabaga kursdan foyda olish va muvaffaqiyat qozonish imkonini beradi. O’qishga kirishni xohlovchilar yosh, Ingliz tili, Matematika va boshqa umumiy talablarga javob berishi kerak:
Yosh talabi
Birinchi o’quv yili mobaynida talaba 17 yoshga to’lish kerak (o’quv yili 1 oktyabrdan 30 sentyabrgacha davom etadi)
Ingliz tili talabi
Kamida 6.0 IELTS balli (IELTSning yozma bo’limidan 5.0 dan kam bo’lmasligi kerak) yoki shunga teng TOEFL balli
Matematika talabi
TXVUning matematikadan kirish imtihonini muvaffaqiyatli topshirish yoki matematikadan shunga mos tan olingan malakaga ega bo’lish yoki Vestminster Universiteti tomonidan tan olingan GCSE yoki International Baccalaureate malakalariga ega bo’lish
Umumiy talablar
O’zbekiston fuqarolari keng miqyosdagi maktab fanlarini o’qiganligi va maktabni tugatganligi to’g'risida shaxodatnomaga ega bo’lishlari kerak. Kamida o’rtacha 70% shaxodatnoma (attestat) balli yetarli bo’ladi.
Boshqa xalqaro tan olingan sertifikatlar ham qabul qilinishi mumkin. O’qishga kirishni xohlovchilar sertifikatlarining turi va darajasini ko’rsatishlari kerak. Sertifakatlar odatdagi Buyuk Britaniya talablariga ko’ra qabul qilinadi.
Bakalavr kurslariga kirish uchun quyidagi talablar qo’yilgan:
Birinchi o’quv yili mobaynida talaba 18 yoshga to’lish kerak (o’quv yili 1 oktyabrdan 30 sentyabrgacha davom etadi)
Kamida 6.0 IELTS balli-Tijoriy Huquq kursiga 6.5-(IELTSning yozma bo’limidan 6.0dan kam bo’lmasligi kerak) yoki shunga teng TOEFL balli
TXVUning matematikadan kirish imtihonini muvaffaqiyatli topshirish yoki matematikadan shunga mos tan olingan malakaga ega bo’lish yoki Vestminster Universiteti tomonidan tan olingan GCSE A/S, International Baccalaureate, SATS, ACT kabi malakalarga ega bo’lish
O’zbekistonlik o’qishga kirishni xohlovchilar keng miqyosdagi maktab fanlarini o’qigan va maktabni tugatganligi to’g'risida shaxodatnomaga ega bo’lishi va oliy o’quv yurtining birinchi o’quv yilini muvaffaqiyatli tugatgan bo’lishlari kerak. Odatda kamida o’rtacha 70% o’zlashtirish balli yetarli bo’ladi.
Boshqa xalqaro tan olingan sertifikatlar ham qabul qilinishi mumkin. O’qishga kirishni xohlovchilar sertifikatlarining turi va darajasini ko’rsatishlari kerak. Sertifakatlar odatdagi Buyuk Britaniya talablari asosida qarab chiqiladi.
Magistratura Kurslari
Xalqaro Biznes va Menejment Magistratura Kursi
O’qishga qabul paytida kamida 22 yoshda bo’lish kerak
Bakalavr ilmiy darajasi talabi
Agar bakalavr ilmiy darajasi Ingliz tilida o’qitilmagan va baholanmagan bo’lsa, kamida 6.5 IELTS balli (yoki 600 Paper/250 Computer/100 Internet based TOEFL balli)
Malaka Oshirish Yo’nalishida Maxsus Kurs
Ta’lim oluvchilar TXVUda yoki boshqa oliy va o’rta maxsus ta’lim dargohlari o’qituvchilari va boshqa xodimlari hamda 14 va undan yuqori yoshdagi maktab o’quvchilari bilan ishlaydigan o’qituvchilar bo’ladi. Bakalavr ilmiy darajasi yoki shunga ekvivalent ilmiy daraja Eng kamida 30 soatlik dars o’qitgan o’qituvchilar yoki fasilitatorlar IELTSdan 6.5 ball yoki shunga muvofiq keladigan TOEFL balli (600 paper-based, 250 computer-based, 100 internet based). Suhbatdan muvaffaqiyatli o’tish
Ertoʻgʻrul
Ertoʻgʻrul (taxminan 1191-1281) - harbiy sarkarda, oʻgʻuzlarning qay (qayigʻ) urugʻidan, usmonlilar sulolasi bobokaloni. 13-asrning 20-yillari — moʻgʻullar istilosi davrida E. oʻz urugʻdoshlari bilan Movarounnahr va Xurosondan Kichik Osiyoga kelib oʻrnashgan. Bu paytda Kichik Osiyodagi Saljuqiylar davlati bir-biridan mustaqil 12 ta beklik (beylik)ka ajralib ketgan edi. Ana shunday bekliklardan biri Kichik Osiyoning shim.gʻarbiy qismida — Koʻniya sultonligi hududida tashkil topgan boʻlib, bu beklikning asoschisi E. hisoblangan. U chegara hududlarida xizmat qilgan va saljuqiylardan iqto sifatida mazkur mulkni olgan va ularga tobe boʻlgan. Bu beklik Syogyut (Sugut) atrofi (Biljiq va Eskishahar oʻrtasi)dagi hududni oʻz ichiga qamrab olgan. E. Eskishahardan to Yangishahargacha boʻlgan 50 km lik hududni ham oʻziga boʻysundirgan. Oʻgʻuz turklarining qay urugʻi Eskishahar va Anadolu atroflariga kelib oʻrnashganda ular hali islom dinini qabul qilishmagan edi. Biroq ular musulmon boʻlgach, tez orada islom dinining eng otashin himoyachilariga aylanishgan. E. boshchiligidagi turkiylar qoʻshini salibchilarga kuchli zarbalar bergan. E. uzoq umr koʻrib, baʼzi manbalarda yozilishicha, 90 yoshida olamdan oʻtgan. U tiriklik payti — 1281-yilda oʻgʻli Usmon I ga mazkur beklik boshqaruvini topshirgan.
LL:Miller A.F., Kratkaya istoriya Tursii, M., 1948; Raxmanaliyev R., Imperiya tyurkov, M., 2002.
Saint-Jean-de-Niost
Saint-Jean-de-Niost Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ain departamenti Bourg-en-Bresse tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,2 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 193 – 242 m balandlikda joylashgan.
Pettineo
Pettineo Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Messina provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 30 km2. 1544 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Espino de la Orbada
Espino de la Orbada Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Salamanca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 23,45 km2. Aholisi — 293 kishi (2010).
Abdulloh ibn Jubayr
Abdulloh ibn Jubayr (arabcha: عبد الله بن جبير — Abdulloh ibn Jubayr ibn Noʻmon ibn Umayya ibn Imru’ al-Qays ibn Saʼlaba al-Avsiy al-Ansoriy - ? — 3/624, Madina/Uhud) — sahoba.
Hayoti
Kunyasi — Abu Munzir. Avs qabilasi­dan bo‘lib, Xavvot ibn Jubayrning tug‘ish­gan birodari. Butlarni yomon ko‘rar, kechalari Sahl ibn Hunayf bilan birga mushrik­larning yog‘ochdan yasalgan butlarini sindirib, yoqish uchun sahobalarga keltirar edi. Abdulloh ibn Jubayr dovyurak va juda mohir mergan bo‘lgan. Birinchi Aqaba bay’atidan keyin musulmon bo‘lgan. Ikkinchi Aqaba bay’ati uchun Makkaga kelgan. Bay’atdan oldin Payg‘ambar bilan uchrashish uchun bir nechta hamrohlari bilan Ul Zot istiqomat qilayotgan amakilari Abbos ibn Abdulmuttalibning uyiga boradi. Abbos Payg‘ambarning madinaliklar bilan bo‘ladigan uchrashuvini qurayshlik­lardan sir saqlash uchun ularga Aqabada ko‘rishishlarini aytadi. Abdulloh ibn Jubayr boshqa ansorlar qatori Aqabada Payg‘ambarga bay’at beradi.
Uhud jangi
Abdulloh ibn Jubayr Badr va Uhud g‘azotlarida qatnashgan. Uhud g‘azotida Payg‘ambar Islom qo‘shinlariga orqadan hujum qilinishining oldini olish uchun chap tomondagi Aynayn tepaligiga Abdulloh ibn Jubayrni qo‘mondon etib, ellikta kamonchilarni joylashtiradilar. Rasululloh Abdulloh ibn Jubayrga: „Sizlar bizning orqa tomonimizni muhofaza etasizlar. Dushman g‘alaba qozondimi, mag‘lub bo‘ldimi, mendan xabar kelmaguncha joylaringizdan jilmanglar. Yengilayotganimizni ko‘rsalaringiz ham, yordam beramiz deb o‘rinlaringizni tashlab ketmanglar. Faqat dushman otlariga qarata o‘q otinglar!“, deb turgan joylaridan qo‘zg‘almaslikni buyuradilar. Jangda musulmonlarning g‘olib kelayotganini ko‘rgan kamonchilarning aksariyati mushriklar batamom yengilib bo‘lishdi deb hamda o‘ljadan mahrum qolmaslik uchun joylarini tashlab ketadilar va Uhud tomonni ochiq qoldiradilar. Abdulloh ibn Jubayr ularga Payg‘ambarning buyruqlarini eslatsa ham qarshilik ko‘rsata olmaydi. Yonida birga qolgan o‘nta kamonchilar bilan orqadan hujum qilgan Xolid ibn Valid boshchiligidagi otliqlarga qarshilik qiladi. Abdulloh ibn Jubayr kamon o‘qlari tugagach nayza bilan, nayza ham singach qilichi bilan jang qiladi. Natijada, Ikrima ibn Abu Jahl va sheriklari tomonidan shahid etiladi. Mushriklar Abdulloh ibn Jubayrni o‘ldirish bilan kifoya­lanib qolmay, tana aʼzo­larini bo‘laklarga bo‘lib tashlaganlari haqida maʼlumotlar bor.
Devergan-e Olya
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Devergan-e Olya (, shuningdek, Devergān-e 'Olyā sifatida rimlashtirilgan; Daverjān-e Bālā, Devergān-e Bālā va Devergān-e Pāīn nomi bilan ham tanilgan)  — Eronning Isfaxon viloyati, Semirom tumani, Padena tumani, Padena-ye Olya qishloq tumanidagi qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, uning aholisi 54 nafar kishi va 14 ta oiladan iborat.
Germaniyaga imperator Avgust tamonidan yurishlar
Germaniya urushlari — german qabilalarini zabt etish maqsadida imperator Avgust tomonidan uyushtirilgan harbiy yurishlar hisoblanadi.
Rim-german urushlari
Miloddan avvalgi II asr oxirida Kimbriya urushi paytida rimliklar birinchi marta nemislar bilan toʻqnashdilar. Julies Caesarning Galliya gubernatorligi davrida (Ariovist bilan urush va Zarein yurishi) keyingi urushlar boʻlib oʻtdi. Galliya zabt etilgandan soʻng, Reyn Rim mulklari va german qabilalarining yerlari oʻrtasidagi chegaraga aylandi. Miloddan avvalgi 38—37 yillardagi gallar qoʻzgʻoloni bostirilganda Mark Agrippa Reyn daryosini kesib oʻtgan ikkinchi Rim generali edi. Shu bilan birga, Reynning chap qirgʻogʻida „qotillar qal’asi“ (oppidum Ubiorum), keyinchalik Agrippina koloniyasi (Kyoln) nomi bilan tanilgan. Miloddan avvalgi 29—yilda Gay Karrina miloddan avvalgi 25-yilda keyingi Gallilar qoʻzgʻolonini qoʻllab-quvvatlagan Suebilarga qarshi harakat qildi. Mark Vinisius Rim savdogarlarini talagan nemislarga qarshi jazo operatsiyasini oʻtkazdi.
Miloddan avvalgi 17—16 yillarda katta toʻqnashuv sodir boʻldi. Avgust Galliyaga shaxsan yetib keldi. Sigambralar bilan mojaro diplomatik yoʻl bilan hal qilindi, ammo imperator vaziyatdan foydalanib, keng koʻlamli hujumga tayyorgarlik koʻrishni boshladi.
Urish oldi jarayonlar
Miloddan avvalgi 16—13 yillarda Avgust Gaulda boʻlib, qoʻshinlarni tayyorladi, istehkomlar qurdi, flotni qurdi va boʻlajak operatsiyalar marshini kashf etdi. Bu yoʻlda u miloddan avvalgi 15—14 yillardagi Alp yurishlarini boshqarga boʻlajak operatsiyalar uchun orqa va tramplinni taʼminlagan, shuningdek, muhimroq urushlar oldidan Drusus va Tiberius uchun oʻziga xos mashgʻulot maydoniga aylandi.
Koʻrinishidan, Mark Agrippa harbiy harakatlarga rahbarlik qilishi kerak edi, ammo uning toʻsatdan oʻlimi Avgustni qoʻmondonlikni Drusga topshirishga majbur qildi. Reyn daryosining quyi oqimini Flevon koʻli bilan bogʻlagan va Shimoliy dengizga kemalar uchun xavfsiz chiqishni taʼminlagan mashhur Drusus kanali Agrippa boshchiligida loyihalashtirilgan va qurilgan deb ishoniladi.
Tarixchilar Drususning qoʻmondon sifatida tanlanishini nemis urushi taktikasining oʻziga xos xususiyatlari — chuqur, tezkor reydlar va xavfli aylanma yoʻllar bilan izohlaydilar, ular uchun shijoatli Drusus ehtiyotkor va uslubiy Tiberiydan koʻra koʻproq mos edi.
Avgustning zabt etish rejalari haqida turli taxminlar ilgari surildi. Germaniya, Pannoniya va Moeziyaga bir vaqtning oʻzida hujum qilishdan maqsad oʻrta Dunay va Elba boʻylab chegara oʻrnatish edi. Rim imperiyasining dunyo hukmronligiga intilishi haqidagi mashhur tezis, legionlar yashaydigan dunyo chegaralariga yetguncha kengayishning doimiy davom etishini nazarda tutadi. Biroq, bu faqat xayoliy maqsad va har bir alohida urushda vazifa imkon qadar oldinga siljish, qulay mudofaa chizigʻini va bosib olingan hududni nazorat qilish uchun strategik nuqtalarni egallash va keyin yangi otish uchun resurslarni toʻplash edi asosiy maqsadlardan biri edi.
Drusus
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cc/Druso_in_Germania_per_Wikipedia.JPG/355px-Druso_in_Germania_per_Wikipedia.JPG|thumb|355x355px| Miloddan avvalgi 12—9 yillardagi Drusning yurishlari. Miloddan avvalgi 12 yil manbalarda yomon tasvirlangan, aftidan, razvedka xarakteriga ega boʻlgan va bosqinchilik urushining taxminiy maqsadlari va yurishlarning yoʻnalishini belgilashga chaqirilgan. Urush arafasida Drus, Florusning soʻzlariga koʻra, Reyn qirgʻoqlari boʻylab qoʻshinlar va flotlarning operatsiyalari uchun baza boʻlib xizmat qilishi kerak boʻlgan ellikdan ortiq mustahkamlangan postlar oʻrnatgan. Toʻgʻri, hatto Delbryuk ham hujumkor urush uchun juda koʻp istehkomlar kerakligiga shubha qildi, garnizonlarni ajratish faqat faol armiyani zaiflashtiradi. Uning fikricha, bu qal’alar nemislarning ehtimoliy hujumini qaytarish uchun zarur boʻlgan. Bu qalʼalarning garnizonlari, ehtimol, mahalliy yordamchi qoʻshinlardan iborat boʻlgan. Gesoriac (Bulon) va Bonnda flotiliya bazalari tashkil etilgan boʻlib, ular harbiy yoʻl bilan bogʻlangan va Bulonda joylashgan eskadron darhol „Britaniya“ (klassis Britannica) deb nomlangan.
Janglar roʻyxatga olish natijasida yuzaga kelgan Galliyadagi tartibsizliklar tufayli nemislarning yana bir chiqishi bilan boshlandi. Drus Lugdundagi davlat tantanalari bahonasida Galliya rahbarlarini oʻziga chaqirib, ularni hibsga oldi va tartibsizliklarni bostirdi. Sigambri va ularning ittifoqchilari bosqinga kirishdi va Reynni kesib oʻtib, Galliyaning yaqinlashishini kutishdi, ammo Drusus tomonidan hujumga uchradilar va qisman magʻlubiyatga uchradilar. Kelajakda Reyn daryosining har ikki tomonida cheklangan xarakterga ega boʻlgan harbiy harakatlar amalga oshirildi.
Germaniya qoʻzgʻoloni
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/37/Germania_Enobarbo_e_Tiberio.jpg/400px-Germania_Enobarbo_e_Tiberio.jpg|thumb|400x400px| Domitiy Ahenobarbus va Tiberiusning yurishlari German qabilalari oʻz kuchlarini tikladilar va eramizning 1-yilida qoʻzgʻolon koʻtardilar, bu qoʻzgʻolonni Velley Paterkul „buyuk urush“ (immensum bellum) deb ataydi. 1-3 yil ichida qoʻzgʻolonchilarga qarshi kurashni Germaniyada baʼzi lavozimlarni egallashga muvaffaq boʻlgan, ammo burilish nuqtasiga erisha olmagan Mark Vinisius boshqargan. 4-yilda Avgust davlat manfaatlari yoʻlida shaxsiy adovatni yengib, Tiberiyni asrab oladi va Germaniyaga joʻnatadi. 4-yillik yurish dekabrgacha davom etdi, shu vaqt ichida Tiberiy va uning vakili Sentiy Saturnin qoʻshinlari Reyn va Vezer daryolari oraligʻidagi Kanninefatlar, Xattuariy, Brukterlarni oʻzlariga boʻysundirdilar. Armiyani Lippe daryosi boshidagi qishki lagerlarda olib, oʻzi Rimga ketdi.
5 yillik yurishda Tiberiy Veser va Elba oʻrtasidagi hududni bosib oldi, jangsiz taslim boʻlgan Chavklarning qudratli qabilasini oʻziga boʻysundirdi va Elbaning oʻrtalarida yashovchi lombardlarni magʻlubiyatga uchratdi. Ushbu gʻalabalar uchun Avgust va Tiberiy imperator deb eʼlon qilindi va Sentius Saturnin gʻalaba qozondi.
Marobodaga sayohat
Rim ekspansiyasining navbatdagi bosqichi Markomannilar yetakchisi Marobodaning qirolligini yoʻq qilish edi. Reynning quyi oqimida yashovchi Markomanni qabila ittifoqi rimliklarga boʻysunishni istamadi va yurishlar paytida Drusus Gersin oʻrmoni bilan oʻralgan bogʻimga (Bogemiya) boradi. Marobod qisman kuch bilan, qisman ittifoqchilik shartnomalari bilan atrofdagi qabilalarni oʻziga boʻysundirib, 70 ming piyoda va 4 ming askardan iborat qoʻshin tuzdi. otliqlar, uni doimiy mashqlar bilan „deyarli Rim armiyasi darajasiga“ olib keldi. Rimga kelsak, u tajovuzkorlik koʻrsatmadi, „lekin agar u urushga majbur boʻlsa, unga qarshilik koʻrsatish uchun ham kuch ham, iroda ham yetishmasligini koʻrsatdi“.
Maroboddan kelayotgan xavfni haddan tashqari oshirib, Velleius Paterculus xabar berdi.
Darhaqiqat, Rim uchun asosiy xavf shu ediki, Marobod mulklari barcha norozi nemislar uchun diqqat markazida boʻlib, ularga ham qabilalar, ham alohida shaxslar „bizdan ajralgan, boshpana bergan“. Bundan tashqari, agar Rimning Germaniyaning sharqidagi ekspansiyasi davom etsa, Markomannilar yerlari uch tomondan Rim mulklari bilan oʻralgan holda orqada qoladi.
6 yillik kampaniya rejasi Boigemga ikki tomondan hujum qilishni nazarda tutgan. Sentius Saturninus Yuqori Reyn legionlari lagerlaridan (Mogontsiak viloyati) Xutlar yerlari orqali oʻtishi va keyin Gersin oʻrmoni orqali oʻtishlari kerak edi. Tiberiyning oʻzi Karnuntumdan shimoli-gʻarbiy tomonga koʻchib oʻtdi. Keyin qoʻshinlar kelishilgan joyda birlashib, dushmanga qarshi jang qilishlari kerak edi. Marobodus, Tatsitning yozishicha, rimliklar unga qarshi 12 legion yuborganini daʼvo qilgan. Ronald Syme taʼkidlashicha, bu Germaniya, Rhetia va Illyricumdagi legionlarning umumiy soni boʻlib, kampaniyada toʻqqizdan ortiq kishi qatnasha olmadi.
Illiriyadan xabar kelganida Tiberiy dushman postlaridan bor-yoʻgʻi beshta yurish edi: unga yordam berish uchun yigʻilgan yordamchilar qoʻzgʻolon koʻtarishdi. Marobodus bilan shoshilinch sulh tuzgan Tiberiy Illiriya qoʻzgʻolonini bostirishga kirishdi.
Germaniyaning ozod qilinishi
Avgust Germaniyani yangi istilolar uchun tramplinga aylantirish rejalaridan voz kechmadi. 7-yilda Publius Kvintilius Var Shaggy Gaul gubernatori va Germaniyaning qonuniy propraetori etib tayinlandi.
Varusni ham, Arminiyni ham shaxsan tanigan deb hisoblangan Velley Paterkul, Rim gubernatorining beparvoligini koʻrib, qoʻzgʻolon koʻtarish rejasi ikkinchisidan paydo boʻlganligini xabar qiladi. Fitnani tayyorlash rimliklarning doʻstlari uchun sir boʻlib qolmadi: Arminius Segestning qaynotasi Varusni xavf haqida bir necha bor ogohlantirdi va isyonchilarning nutqi arafasida u barchani hibsga olishni taklif qildi. Cheruscilarning rahbarlari Gubernator Segestning ogohlantirishlarini eʼtiborsiz qoldirdi, bu nafaqat faxriy qoʻmondonning ishonchliligiga qatʼiy ishonganligi, Suriya va Yahudiyadagi xizmati paytida u bunday fitnaga koʻnikishga majbur boʻldi.
Fitnachilar, shubhasiz, Illiriya qoʻzgʻoloni rahbarlarining tajribasini sinchkovlik bilan oʻrganib chiqdilar va ularning xatolariga yoʻl qoʻymadilar. Ular, iloji boʻlsa, Rim qoʻshinlarini tarqatib yuborishga harakat qilishdi, bu yerda va u yerda paydo boʻlgan kichik tartibsizliklarni bostirish uchun gubernatorga otryadlar berishni iltimos qilishdi. Keyin ular qoʻshin yetishmagan hududda boshlangan qoʻzgʻolon haqida xabar berishdi. 9-yilning kuzida Kvintiliy Varus uni bostirish uchun chiqdi va tuzoqqa tushdi. Kalkriese togʻi yaqinidagi taxminiy jang maydonini qazish ishlariga koʻra, uning qoʻshinlari 15 kilometrga ustun boʻlib choʻzilgan Kalkriese-Nywedder togʻining tor togʻida hujumga uchragan va pistirma shu qadar mahorat bilan tuzilganki, najot uchun har qanday imkoniyat qoldirilmagan edi.
Varus uchta legionga (XVII, XVIII va XIX), oltita yengil piyoda va uchta otliq qoʻshinga, jami 17-20 ming kishiga qoʻmondonlik qildi. Koʻrinishidan, otliqlarning faqat bir qismi tuzoqdan chiqib ketishga muvaffaq boʻldi, gubernatorning oʻzi va legatlar jangda halok boʻldi, harbiy tribunalar qoʻlga olindi yoki taslim boʻldi, yuzboshilar-primipillar va lager prefekti murakkab qiynoqlardan soʻng nemislar xudolarga qurbon qilindi.Taslim boʻlgan oddiy askarlarni saqlab qolishdi, keyinchalik ularning baʼzilari qarindoshlari tomonidan toʻlangan pullar evaziga qaytarilishi kerak edi, ammo Avgust ularga Italiyaga qaytishni taqiqlagan edi.
Teutoburg oʻrmonidagi magʻlubiyat Avgust uchun katta zarba boʻldi. Yigirma yillik istilo natijalari bir kechada yoʻq boʻlib ketdi. Ushbu jang kuni laʼnatlangan deb eʼlon qilindi, imperatorning oʻzi bir necha oy davomida sochini qirqmagan. Umidsizlikka tushib, marhum Varusdan legionlarni qaytarishni talab qilib, eshik ramkasiga boshini urgan.
Germaniyaning janubida ikkita legionga (I va V) qoʻmondonlik qilgan Legate Quintilius Varus Lucius Nonius Asprenatus ularni Galliyaga olib borib, bu viloyatda yuzaga kelishi mumkin boʻlgan Rimga qarshi qoʻzgʻolonlarning oldini oldi.
Hutchinson (Minnesota)
Hutchinson AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[McLeod County, Minnesota|McLeod
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
14178 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 636,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 23,36 km2. Shundan 22,27 km2 quruqlik, 1,09 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 323 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Hutchinson manzarasi.
Komiljon Mamajonov
Komiljon Mamajonov (1939.5.5, Toshloq tumani) — usta dehqon. Oʻzbekiston Qahramoni (1995). Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan paxtakor (1989). Mehnat faoliyatini 1955-yilda Fargʻona viloyati Toshloq tumanidagi "Oq oltin" jamoa xoʻjaligida kolxozchilikdan boshlagan.. Karkidon suv ombori qurilishida shofyor (1964-66), 1966 dan Markaziy Fa-rgʻona choʻlida tashkil etilgan jamoa xoʻjaligida (hozirgi X. Maroziqov nomidagi shirkat xoʻjaligi) traktorchi, 1967 dan oʻzi oʻzlashtirgan yerlarda paxtachilik brigadasi tashkil etdi va hozirgacha shu brigadaga boshchilik qiladi. M. boshchilik qilgan brigada dehqonchilikda ilgʻor tex-nologiyalarni qoʻllagan xrlda, paxtachilik va gʻallachilikni rivojlantirishda uzok, yillar davomida yuqori koʻrsatkichlarga erishdi, har gektar yerda paxtadan 40 s, gʻalladan 55 s hosil yetishtirdi (1995).
Shirpy
Shirpi (Ширпы) — Rossiyaning Permskiy oʻlkasida joylashgan qishloq.
Eruditsiya
Eruditsiya (lot. — bilimdonlik) — chuqur, har tomonlama bilish, keng xabardor boʻlish; aql-zakovat.
Niederhausbergen
Niederhausbergen Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Strasbourg-Campagne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1380 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 445,2 nafar kishi.
Afrika-Xitoy iqtisodiy aloqalari
thumb|485x485px|Xitoy va Afrika Umumiy Afrika-Xitoy munosabatlarining bir qismi boʻlgan Xitoy va Afrika oʻrtasidagi iqtisodiy munosabatlar 7-asrda boshlangan va hozirgi kungacha davom etmoqda. Hozirgi vaqtda Xitoy oʻz isteʼmoli uchun resurslar qidirmoqda, Afrika davlatlari esa oʻz infratuzilmasini rivojlantirish uchun mablagʻ qidirmoqda.
Afrikaning tabiiy resurslarga boy mamlakatlariga koʻpincha imtiyozli kredit bilan birga olib boriladigan yirik loyihalar taklif etiladi. Xitoy odatda yoʻllar va temir yoʻllar, toʻgʻonlar, portlar va aeroportlar kabi infratuzilma qurilishini moliyalashtiradi. Baʼzan Xitoy davlat firmalari neft kabi foydali qazilmalar yoki uglevodorodlarga kirish evaziga Afrika mamlakatlarida keng koʻlamli infratuzilma quradilar. Infratuzilma uchun resurs shartnomalarida Afrika mamlakatlari ushbu minerallar va uglevodorodlardan Xitoy firmalari tomonidan qurilgan infratuzilma uchun haq toʻlash usuli sifatida bevosita foydalanadilar. Oʻzaro munosabatlar asosan diplomatiya va savdo yoʻli bilan olib borilgan boʻlsa-da, qurol va boshqa jihozlar bilan taʼminlash orqali harbiy yordam ham asosiy komponent hisoblanadi. Afrikaga diplomatik va iqtisodiy shoshilishda AQSh, Fransiya va Buyuk Britaniya Xitoyning asosiy raqobatchilaridir. Xitoy 2009 yilda AQShni ortda qoldirib, Afrikaning eng yirik savdo sherigiga aylandi. Xitoy va qitʼaning 40 ta davlati o‘rtasida ikki tomonlama savdo shartnomalari imzolangan. 2000-yilda Xitoyning Afrikadagi savdosi 10 milliard dollarni tashkil etgan boʻlsa, 2014-yilga kelib u 220 milliard dollarga oʻsdi.
Siyosiy va iqtisodiy maʼlumotlar
Xitoy
Xitoy Xalq Respublikasi 1970-yillarda Den Syaopin boshchiligida bozor sotsializmiga yo‘l ochdi. Bu XXRning ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishining asosi sifatida kapitalistik amaliyotga oʻzgarishni koʻrsatdi, bu jarayon bir necha oʻn yillar oldin Katta sakrashdan keyin boshlangan. 1980-yildan boshlab XXR jadal modernizatsiya va sanoatlashtirish siyosatini boshladi, natijada qashshoqlik pasaydi va kuchli sanoat iqtisodiyoti asosini rivojlantirdi. 2018 yil holatiga koʻra, XXR 13,456 trillion dollar miqdorida nominal yalpi ichki mahsulot boʻyicha dunyoda ikkinchi oʻrinni egalladi va xarid qobiliyati pariteti boʻyicha 23,12 trillion dollar bilan eng katta YaIMga ega. Bugungi kunda XXR neft, yog‘och, mis va alyuminiy kabi xomashyo yetishmovchiligiga duch kelmoqda, bularning barchasi uning iqtisodiy kengayishini va sanoat mahsulotlari ishlab chiqarishni qo‘llab-quvvatlash uchun zarurdir.
Afrika
Afrika qitʼasining aholisi taxminan 1,216 milliard va yer yuzasi 30,221,532 km kvadrat. Sanoatlashtirish 20-asrning boshlarida Yevropa davlatlarining mustamlakalarida, xususan Portugaliya, Belgiya, Ispaniya, Gollandiya, Germaniya, Fransiya, Italiya va Buyuk Britaniyada biroz boshlangan. Qitʼaning mustaqillik uchun turli urushlari Afrikaning zoʻravon va buzgʻunchi boʻlinishiga olib keldi. Afrika, asosiy xomashyo manbai boʻlganligi sababli, mustamlakachi kuchlar yangi mustaqil davlatlar oʻrtasida taʼsir oʻtkazish uchun kurashayotganini koʻrdi, sobiq mustamlakachi davlatlar oʻzlarining sobiq mustamlakalari bilan alohida aloqalar oʻrnatdilar, koʻpincha oʻzlarining ulkan resurslariga kirish uchun iqtisodiy yordam va ittifoqlar taklif qilishdi.
Bugungi kunda olmos, oltin, kumush, uran, kobalt va yirik neft zahiralarining mavjudligi Afrikani sanoat rivojlanishida birinchi oʻringa olib chiqdi, dunyodagi koʻplab iqtisodiy kuchlar Afrikaning resurslarga boy davlatlari bilan aloqalar oʻrnatdi. 2008-yil holatiga koʻra, Afrikaning butun yalpi ichki mahsuloti taxminan 1,2 trillion dollarni tashkil etdi.
Hamkorlik
Xitoy ham, Afrika ham yangi, oʻzaro manfaatli iqtisodiy, siyosiy va mintaqaviy ittifoqni eʼlon qilmoqda. Xitoy oʻzining sanoat va iqtisodiy oʻsishini qoʻllab-quvvatlash uchun juda zarur boʻlgan xomashyo va energiya manbasini koʻradi. Ushbu izlanishdagi muvaffaqiyat Xitoy fuqarolari uchun yuqori bandlik va hayot sifatini oshirish, shuningdek, Xitoy elitasi uchun ijtimoiy barqarorlik va siyosiy xavfsizlikni oshirishni anglatadi. Xitoy neft kompaniyalari Afrika mamlakatlarida ishlash boʻyicha bebaho tajribaga ega boʻlib, ularni yanada raqobatbardosh jahon bozoridagi yirik loyihalarga tayyorlaydi. Xitoy yordami, kreditlari va takliflarining samaradorligi odatda yuqori baholandi. Nihoyat, Xitoy sanoati Afrikada arzon narxlardagi mahsulotlar uchun yangi bozorni topdi. Afrikadagi xitoy diaspora si Xitoy elchixonalari tomonidan faol ravishda qoʻllab-quvvatlanib, Xitoy va Afrika oʻrtasida Gʻarb imperializmining qurbonlari sifatida „Qon birodar“ munosabatlarini doimiy ravishda oʻrnatmoqda. Afrika yetakchilari Xitoy hamkorligi orqali qonuniylikka erishadilar. Ular xitoylar bilan birgalikda Afrikani asosiy tarkibiy infratuzilmani — yoʻllar, temir yoʻllar, portlar, gidroelektr toʻgʻonlar va neftni qayta ishlash zavodlari bilan taʼminlash uchun ishlaydi. Bu urinishdagi muvaffaqiyat ularning tabiiy boyliklarini ekspluatatsiya qilishdan qochish va qitʼada fundamental ijtimoiy va iqtisodiy oʻzgarishlar boshlanishini anglatadi. Bugungi kunda Xitoy bilan hamkorlik qilayotgan Afrika davlatlari kelajakdagi dunyo super kuchi bilan shartnoma imzolamoqda. Afrikada bu Xitoy ittifoqi kuchli psixologik oqibatlarga olib keladi. Bu iqtisodiy umid beradi va Afrika elitalariga oʻz kelajagi uchun namuna sifatida olishlari mumkin boʻlgan muvaffaqiyat namunasini koʻrsatadi. Yozuvchi Garri Brodmanning fikricha, agar Xitoy infratuzilma, telekommunikatsiya, ishlab chiqarish, oziq-ovqat va to‘qimachilik kabi muhim tarmoqlarga kiritgan sarmoyalari Afrika qitʼasini tubdan o‘zgartirsa, asosiy o‘zgarish afrikaliklar ongida sodir bo‘ladi. Soʻnggi oʻsish va iqtisodiy yaxshilanish bilan koʻproq afrikalik talabalar chet elda oʻqishdan keyin Afrikaga qaytishmoqda.
Xitoy-Afrika munosabatlari tarixi
thumb|Jan Ping, 2008 yil Afrikada Xitoy faoliyatining izlari Tang sulolasi davridan qolgan. Shimoliy Afrikadagi Misr qirgʻoqlari boʻylab Xitoy chinni topildi. 9-asrga oid Xitoy tangalari Keniya, Zanzibar va Somalida topilgan. Song sulolasi 12-asr oʻrtalarida Ajuran imperiyasi bilan dengiz savdosini yoʻlga qoʻygan. Yuan sulolasining Chju Siben Atlantika okeaniga birinchi maʼlum boʻlgan xitoy sayohatini, Ming sulolasining admirali Chjen Xe va uning 300 dan ortiq kemalar floti Hind okeani atrofidagi hududlarga yettita alohida sayohat qilib, qirgʻoqqa qoʻndi.
Qadimgi Xitoy-Afrika rasmiy aloqalari keng tarqalmagan. Koʻpgina xitoylik emissarlar Yevropa yoki Afrikaga yetib bormasdan oldin toʻxtagan, ehtimol Rim va keyinchalik Vizantiya imperiyalarining uzoq sharqiy viloyatlarigacha sayohat qilishgan. Biroq, baʼzilari Afrikaga yetib borishdi. Xitoyda chet el sulolasi hukmronlik qilgan ikki martadan biri boʻlgan Yuan sulolasining elchilari, bu moʻgʻullar Madagaskar ga sayohat qilishgan. Chju Siben Afrikaning gʻarbiy qirgʻoqlari boʻylab sayohat qilib, Afrikaning uchburchak shaklining aniqroq xaritasini chizdi.1405-1433- yillarda Ming sulolasining Yongle imperatori Chjen Xe boshchiligidagi bir qator dengiz ekspeditsiyalariga homiylik qildi. U kamida 28 000 kishidan iborat boʻlgan 300 ta xazina kemasidan iborat boʻlgan ulkan kemalar flotini boshqarishga topshirildi. Arabiston, Somali, Hindiston, Indoneziya va Tailandni oʻz ichiga olgan koʻplab sayohatlar orasida Uning floti Sharqiy Afrikaga sayohat qildi. Qaytib kelgach, flot afrikalik yetakchilarni, shuningdek, sherlar, karkidonlar, tuyaqushlar, jirafalar va boshqalarni saroyning katta quvonchiga olib keldi.
Yongle imperatorining oʻlimidan soʻng va bemaʼni tashqi sarguzashtlarga qarshi chiqqan konfutsiychilikning qayta tiklanishi ortidan bunday qimmat tashqi siyosatdan voz kechildi va qimmatbaho flot yoʻq qilindi. Konfutsiy amaldorlari innovatsiya, qidiruv va savdodan koʻra qishloq xoʻjaligi va hokimiyatni afzal koʻrdilar. Ularning fikricha, Min Xitoyning chet eldagi varvarlardan oʻrganadigan hech narsasi yoʻq edi. Zamonaviy xitoycha versiya shundan iboratki, kashfiyotlar davrida Yevropa merkantilizmi Xitoy-Afrika munosabatlarini agressiv tarzda tugatdi. Bu nuqtai nazar, Xitoy va Afrikaning birodarlik munosabatlari ritorikasini amalga oshiradi.
Sanoat davri (1800-1949 yillar)
thumb Xitoy savdosining yangi davri sanoat davrida boshlandi. Afrikaning Yevropa mustamlakasi va Fransiyada qullikning bekor qilinishi Yevropa mustamlakalarida katta ishchi kuchi yetishmasligiga sabab bo‘ldi. Yevropa boʻshliqni chet eldan, yaʼni Hindiston va Xitoydan kelgan arzon ishchilar bilan toʻldirish yoʻlini qidirdi. 1880-yillardan boshlab oʻn minglab xitoylik kulilar mustamlakachi davlatlarning shaxtalarida, temir yoʻllarida va plantatsiyalarida ishlash uchun xorijga joʻnatildi. Mis konlari kabi ichki resurslarni ekspluatatsiya qilish, shuningdek, Zambiya kabi dengizga chiqish imkoni boʻlmagan mamlakatlarda nisbatan katta, izolyatsiya qilingan Xitoy aholisining mavjudligiga olib keldi. BMT Assambleyasiga raislik qilgan Gabon tashqi ishlar vaziri Jan Ping onasi afrikalik va otasi xitoylik boʻlgan Gabonda, deyarli xitoyliklar boʻlmagan mamlakatda tugʻilgan.
Diplomatik ochilish (1949-1980)
1949-yilda Xitoy Kommunistik partiyasi (XKP) g‘alabasidan so‘ng Xitoy Xalq Respublikasi tashkil topgandan so‘ng, baʼzi xitoyliklar qochib, oxir-oqibat Afrikaga qo‘nishdi. 1950-yillarga kelib, Janubiy Afrika, Madagaskar va Mavrikiyda 100 000 dan ortiq xitoy jamoalari mavjud edi. Afrikaning boshqa qismlarida kichik xitoy jamoalari keyinchalik 1980 yildan keyin Xitoy va Afrika oʻrtasidagi munosabatlarning oʻsishining asosiga aylandi. Biroq, oʻsha paytda koʻpchilik mahalliy qishloq xoʻjaligi bilan shugʻullangan va Xitoy bilan deyarli aloqada boʻlmagan yoki umuman aloqada boʻlmagan. Xitoyning Afrikadagi mavjudligining aniq statistik maʼlumotlarini olish qiyin, chunki Xitoy va Afrika idoralari bu borada ehtiyotkor boʻlishdi. bu masala. Yangi tashkil etilgan Xitoy Xalq Respublikasi Afrika va Tinch okeanidagi dekolonizatsiya harakatlarini faol qoʻllab-quvvatlay boshladi. Bu davr „Xitoy-Afrika doʻstligi“ harakatida ayniqsa muhimdir, chunki XXR va dekolonizatsiya qilingan koʻplab Afrika davlatlari „qurbonlik tarixi“ boʻlgan, ularning ikkalasi ham Yaponiya va Evropa kabi imperialistik davlatlar tomonidan foydalanilgan. davlatlar.1950-1960-yillardagi Xitoy-Sovet oʻrtasidagi boʻlinish XXRga AQSh tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga va 1971-yilda xalqaro sahnaga qaytishiga imkon berdi. Xitoyning (Tayvan) Xavfsizlik Kengashidagi oʻrni Bosh Assambleyaning 2758-rezolyutsiyasi bilan chiqarib yuborildi va BMTning barcha organlarida Xitoy Xalq Respublikasi bilan almashtirildi. thumb|XXR tan olinishiga oʻtish: 1949/1950-yillar (toʻq qizil), 1960-yillar (qizil), 1970-yillar (toʻq sariq), 1980-yillar (bej) va 1990/2000-yillar (oʻn yillik) (sariq). XXR tomonidan tan olinmagan yoki tan olinmagan mamlakatlar kulrang rangda. XXRning oʻzi qora rangda. 1955-yilgi Bandung konferensiyasida Xitoy „ uchinchi dunyo “ yetakchilaridan biriga aylanishga qiziqish bildirgan. Chjou Enlay 1963 yildan 1964 yilgacha Xitoy-Afrika doʻstligini mustahkamlash uchun Afrika boʻylab keng qamrovli sayohat qildi. Yuzlab xitoylik shifokorlar Afrikaga yuborildi va infratuzilma loyihalari rejalashtirilgan. 50 000 xitoylik ishchi tomonidan qurilgan 1860 km uzunlikdagi mashhur Tanzam temir yoʻli 1976 yilda qurib bitkazilgan. Sobiq diplomat, hozirda Pekindagi tashqi aloqalar professori M. Sinxua bu davrni Xitoy-Afrika munosabatlarining „oltin davri“ deb atagan. Koʻpayib borayotgan Afrika mamlakatlari oʻzlarining tan olinishini ROC (Tayvan) dan XXRga oʻtkazdilar. 1976 yil Chjou Enlay va Mao Szedun ning oʻlimi bilan nishonlandi, bu mafkura davrini ramziy maʼnoda yakunladi va hokimiyatni Deng Syaopinning pragmatik qoʻlida qoldirdi. Kamroq mafkuraviy yondashuvga oʻtish qiyinchilik tugʻdirmadi va izchil milliy yoʻnalish idrokini saqlab qolish uchun katta siyosiy harakatlarni talab qildi. Yozuvchi Filipp Snou buni shunday taʼriflaydi: „baʼzida chuqur turli maqsadlarga intilishni yashirgan ritorik birlikni saqlab qolish uchun doimiy urinish“.
Iqtisodiy tezlashuv (1980-yildan hozirgi kungacha)
Xitoy oʻzining oʻn yilliklar davomida yarim izolyatsiya qilingan davridan uygʻongan sari, mamlakat ichki islohotlar, oʻsib borayotgan Tayvan va xorijiy investitsiyalar va ishchi kuchining keskin kengayishi bilan kuchaydi. Xitoy yana Afrikaga yuzlandi va endi qitʼani ham asosiy resurslar manbai, ham arzon isteʼmol tovarlari bozori sifatida qidirmoqda. Yozuvchi R.Marchal Xitoy-Afrika munosabatlaridagi ikkita asosiy voqeani belgilaydi. Birinchidan, 1989 yildagi Tyanʼanmen noroziliklari. Bu tomosha XXRning namoyishchilarni zoʻravonlik bilan zulmi sifatida qabul qilingan narsaga qarshilikni kuchaytirdi. Iqtisodiy rivojlangan davlatlar iqtisodiy sanktsiyalarni qoʻllash bilan tahdid qilishdi, Afrika davlatlari esa oʻzlarining qattiq siyosatlarini yashirish yoki Xitoy bilan aloqalarini davom ettirish uchun sukut saqlashdi. Darhaqiqat, Xitoyning Afrika davlatlari bilan hamkorligini mustahkamlagani buning natijasi edi. Xitoy va Afrika oʻrtasidagi kuchayib borayotgan ittifoq har ikki tomon uchun ham zarur edi. Xitoyning oʻsib borayotgan sanoati resurslarga tez sur’atlar bilan kengayib borayotgan va koʻrinib turibdiki, tuganmas koʻrinadigan talabni keltirib chiqardi. Ayni paytda, sovuq urush tugashi bilan boshlangan nisbiy xotirjamlikda, Xitoyda inson huquqlari muammolari bilan bogʻliq xavotirlar, yolgʻon va pariya davlatlari aralashmasini yanada kuchaytirdi.
XXR rasmiylari bu davrni „aqlli oʻzgarishlar“ va „Xitoy-Afrika iqtisodiy va tijorat munosabatlarining aql-idrok bilan rivojlanishi“ deb taʼrifladilar. Shunday boʻlsa-da, Xitoy va Afrika diplomatiyasi oʻtgan mafkuraviy davr tasvirlariga murojaat qilishda davom etdi: 19-asr gʻarbliklar qoʻlida qurbon boʻlishning umumiy tarixi va avtonomiya va mustaqillik uchun umumiy kurash. Ularga Xitoy gʻarb davlatlari adolatsiz hukmronlik qilgan dunyoda taraqqiyot yoʻlidagi kurashni qoʻshdi. Shuni taʼkidlash kerakki, bugungi kunda Afrikada hukumat tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan Xitoy kompaniyalari koʻplab gʻarb kompaniyalariga qaraganda bir xil yoki koʻproq muvaffaqiyatga erishmoqda.
Xalqaro aloqalar boʻyicha tahlilchi Parag Xannaning taʼkidlashicha, Lotin Amerikasi va Afrika bilan yirik savdo va sarmoyaviy bitimlar tuzib, Xitoy Yevropa Ittifoqi va Qoʻshma Shtatlar bilan bir qatorda oʻzining super kuch sifatida mavjudligini tasdiqladi. Xitoyning yuksalishi uning yalpi ichki mahsulotidagi savdo ulushining ortib borayotganidan dalolat beradi. Xanna fikricha, Xitoyning konsultativ uslubi unga koʻplab davlatlar, jumladan, gʻarb diplomatiyalari tomonidan soxta davlatlar sifatida qaraladigan davlatlar bilan siyosiy va iqtisodiy aloqalarni rivojlantirish imkonini berdi.