Xalxin-Gol_daryosi_boʻyidagi_jang
Jang tafsiloti
1939-yil 16-yanvarda Nomon-Xon-Burd-Obo tepaligida besh nafar yapon askaridan iborat guruh Moʻgʻuliston chegarachilaridan iborat otryadni 500 m masofadan oʻqqa tutdi. 17-yanvarkuni yana oʻsha tepalikda 13 yapon askaridan iborat guruh moʻgʻul komandirini asirga oldi va bir kishini yaraladi. 29-30-yanvarda yapon otliqlari moʻgʻullrga yana hujum qildilar. Fevral va mart oylarida yaponlar Moʻgʻulistonga 30 marta kichik-kichik hujumlar uyushtirdilar. 8-mayda yaponlar Xalxin-Gol daryosidagi orolni egallab olishga urinadilar, ammo bu natijasiz tugaydi. 11-may kuni yapon otliq otryadi (300 kishi va bir necha pulemyotlar) Moʻgʻuliston ichiga 15 km gacha kirib bordilar. Ushbu hodisa keng koʻlamli jangning boshlanish sanasi sifatida olinadi. 14-may kuni Yaponiyaning 23-piyoda diviziyasining razvedka otryadi (300 otliq, 5 ta bombardimonchi samolyot) Moʻgʻulistonning 7-chegara postiga hujum qildi va Dungur-Obo tepaligini egalladi. 15-mayda yaponlar bu yerga 30 ta yuk mashinasi, 7 ta zirhli texnika va bitta tankni joylashtirdi. 17-may tongda 57-maxsus korpus qoʻmondoni N.V.Feklenko yaponlarga qarshi Xalxin-Gol tomonga uch rota, maxsus sapyorlar rotasi, artilleriya batareyasidan iborat qoʻshin yubordi. 22-mayda sovetlar Xalxin-Golni keskib oʻtdi va yaponlari orqaga surib tashladi. 22-maydan 28-maygacha sovet-moʻgʻul qoʻshinlarida 669 nayza, 260 qilich, 58 pulemyot, 29 zirhli mashina bor edi. Polkovnik Yamagata boshchiligidagi yapon qoʻshinida esa 1680 nayza, 900 qilich, 75 pulemyot, 8 ta zirhli mashina ba bitta tank bor edi. 28-mayda son jihatdan ustun yapon armiyasi Xalxin-Gol boʻyida sovetlarga qarshi hujumga oʻtdilar. Sovetlar ortga chekindi, ammo yaponlarning qamal qilish rejasi katta leytenant Y.B>Vaxtin harakati tufayli amalga oshmadi. Ertasiga sovet-moʻgʻul armiyasi qarshi hujumga oʻtib yaponlarni avvalgi marraga qaytardilar. Iyun oyida esa havo hujumlari avj oldi. Dastlab havoda yaponlar ustunlikka erishdilar, sovetlar 15 qiruvchi samolyotini yoʻqotdi. Sovet qoʻmondonligi jiddiy chora koʻrdi, Qizil Armiya harbiy-havo kuchlari rahbari oʻrinbosari Y.V.Shmushkevich boshchiligida 42 samolyotni Moskvadan Moʻgʻulistonga yubordi. Ularning koʻp Ispaniya va Xitoydagi urushlarda tajribaga ega edi. Ular harbiy uchuvchilarni qayta tayyorladilar, kuzatuv va aloqani tikladilar. Yaponlarning 191-zenit-artilleriya polkiga qarashli 2 ta diviziyasi Trans-Baykal hududiga yuborildi. Iyunda Feklenko Moskvaga chaqirib olindi va uning oʻrniga G.K.Jukov qoʻmondon etib tayinlandi. Keyinroq esa G.Shtern qoʻmondonlikka tayinlandi, Jukov unga oʻrinbosar boʻldi. Havo janglari 20-iyunda qaytadan boshlandi. 22-26-iyun kunlarida yaponlar 50 dan ortiq samolyotini yoʻqotdilar. Buir-Nur koʻli ustida yuz bergan havo jangida yaponlar 17 ta (120 samolyotdan), sovetlar 10 ta (105 samolyotdan) samolyot yoʻqotdilar. 27-iyun tongda yaponlarning 104 samolyoti kutilmaganda sovet aerodromlariga hujum qildi. Natijada 22 samolyot portlatildi, 11 nafar uchuvchi halok boʻldi, 20 nafari yaralandi. Bular sovet aviatsiyasida katta yoʻqotish edi. Iyul oyida yuz bergan tanklar va piyodalar janglarida ham sovetlar gʻalaba qozondilar. Avgust oyida katta ustunlikka erishgan sovet-moʻgʻul kuchlari yaponlarni Xalxin-Goldan ancha uzoqqa surib tashlashga muvaffaq boʻldilar.