cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kampirchopon
Kurash choralari: oʻtoq qilish, ekin hosili yigʻishtirilgach, yerni 10— 12 sm chuqurlikda yumshatish, chimqirqar plug bilan 30—35 sm chukurlikda kuzgi shudgor. Don ekinlarini 2,4-D tipidagi gerbitsidlar bilan dorilash.
Kamptozoylar
Kamptozoylar (Kamptozoa) — tuban chuvalchanglar tipi. Ayrim zooologlar K.ni mshankalarga kiritadi. Oʻtroq yakka yoki koloniya boʻlib, dengiz va chuchuk suvda yashaydi. Tanasi likopchaga oʻxshash, uz. 1 mm dan 1 sm gacha, ogʻiz teshigi hilpillovchi paypaslagichlar bilan oʻralgan, anal teshigi orqa tomoniga koʻchgan. Poyasi yordamida substratga yopishib oladi, tana boʻshligʻi parenxima bilan toʻlgan. Ichagi taqasimon, ayirish organi — protonefridiylar. Qon aylanish va nafas olish sistemasi boʻlmaydi. Nerv gangliysi ogʻiz va anal teshigi oʻrtasida joylashgan. Ayrim jinsli yoki germafrodit. Ayrim turlari kurtaklanib koloniya xrsil qiladi. Metamorfoz orqali rivojlanadi, lichinkasi troxoforaga va mshankalar lichinkasiga oʻxshaydi. K. tipi 1 sinf va 60 ga yaqin turni oʻz ichiga oladi; hamma dengizlarda uchraydi. Sohil yaqinida, ayrim turlari 300 m gacha chuqurlikda yashaydi. Detrit va fitoplankton bilan oziqlanadi.
Kampu-Grandi
Kampu-Grandi - Braziliyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Matu-Grosudu-Sul shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 662,5 ming kishi (2000). Serradi-Marakaju tizmasining sharqiy yon bagrida joylashgan. Transport yoʻllari tuguni. Chorva mollari savdosi markazi. Qishloq xoʻjaligi yarmarkalari oʻtkaziladi. Oziqovqat, koʻn poyabzal, yogʻochsozlik sanoati korxonalari mavjud. Qurilish materiallari ishlab chikariladi. Universitet (1970), oʻlkashunoslik muzeyi bor. Shaharga 17-asr boshlarida asos solingan.
Pinillos (La Rioja)
Pinillos (La Rioja) Ispaniyaning La Rioja mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. La Rioja provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 11,89 km2. Aholisi — 16 kishi (2010).
Mil. av. 346
'''Mil. av. 346'''
Voqealar
Заключён Филократов мир.
Vafot etgan
🇷🇺
Kirxgof tenglamalari
Suyuqlik dinamikasida, Gustav Kirchhoff nomi bilan atalgan Kirchhoff tenglamalari, ideal suyuqlikdagi qattiq jismning harakatini tasvirlaydi.
Agar tana butunlay suvga botgan boʻlsa, jism cheksiz katta hajmdagi aylanadigan, siqilmaydigan, oʻzgarmas suyuqlikda, yaʼni cheksiz dam olishda boʻlsa, u holda vektorlar. \vec Q_h va \vec F_h aniq integratsiya orqali topish mumkin va tananing dinamikasi Kirchhoff — Klebsh tenglamalari bilan tavsiflanadi:
Ularning birinchi integrallari oʻqiladi
Keyingi integratsiya pozitsiya va tezliklar uchun aniq ifodalarni ishlab chiqaradi.
Blender (dastur)
Blender animatsion filmlar, vizual effektlar va 3D-modellar yaratishda ishlatiladigan erkin va ochiq kodli dasturdir. Dastur yordamida 3D-modellashtirish, UV-oʻzgartirish, teksturlash, simulyatsiya, animatsiya, renderlash, harakat qaydi va boshqa video tahrir ishlarini bajarish mumkin.
Mil. av. 345
'''Mil. av. 345'''
Vafot etgan
🇷🇺
Pauline Betz
Pauline Betz Addie (talaffuzi: Pauline May Betz, 1919-yil 6-avgust — 2011-yil 31-may) — amerikalik professional tennischi. U „Katta Dubulgʻa“ musobaqalarida besh marotaba gʻalaba qozongan va yana uchtasida ikkinchi oʻrinni egallagan.
Yoshligi
Betz Los-Anjeles oʻrta maktabida oʻqigan va tennisini Dick Skeendan oʻrgangan. U tennis va oʻqishni Rollins kollejida davom ettirgan (1943-yilda tugatgan)  , u yerda Kappa Alpha Theta sorority aʼzosi ham boʻlgan. Betz Kolumbiya universitetida iqtisod boʻyicha magistr darajasini olgan.
Faoliyati
Betz 1942-yilgi AQSh chempionatida oʻzining toʻrtta yakkalik bahslarining birinchisida gʻalaba qozonib, yarim finalda Margaret Osbornga qarshi oʻyin ochkosini saqlab qolgan va yakuniy setda 3-5 hisobida raqibini ortda qoldirgan. Keyingi yili u Ohio shtatining Cincinnati shahrida boʻlib oʻtgan Tri-State turnirida gʻolib chiqqan va finalda Catherine Wolfni birinchi setda ochko yoʻqotmasdan magʻlub etgan. U 1946-yilda yakkalik bahslarida Wimbledon chempionligini qoʻlga kiritgan. Oʻsha yili Wimbledondan keyin oʻtkazilgan 1946-yilgi Fransiya chempionatida u ikkita oʻyin ochkosini oʻzgartira olmagan va uch setda finalda Margaret Osbornga yutqazgan.
John Ollifning fikricha, Betz dunyoda tennischi ayollar ichida birinchi oʻrinda boʻlgan. 1939-yildan 1946-yilgacha u Amerika Qoʻshma Shtatlari maysazor tennisi assotsiatsiyasi tomonidan yil yakunlari boʻyicha eng yaxshi 10 ta oʻyinchi qatoriga kirgan. U 1942-yildan 1944-yilgacha Qoʻshma Shtatlardagi eng yuqori darajali tennischi boʻlgan.
Adabiy oʻgʻrilik
Adabiy oʻgʻrilik, plagiat — birovning asarini koʻchirib, oʻziniki qilib olish. Bunday oʻgʻrilik muallif ijozatisiz ilmiy, adabiy, musiqiy yoki badiiy asarni oʻz nomidan toʻla yoki qisman bo-stirib chiqarishdan, kashfiyot yoki ixti-rochilik takliflarini oʻziniki qilib olishdan iborat. Aybdor oʻz harakatining ijtimoiy xavflilik darajasiga qarab, fuqarolik yoki jinoiy tartibda javob-garlikka tortiladi, binobarin haqiqiy muallifning huquqi tiklanadi. „Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar toʻgʻrisida“ Oʻzbekiston Respublikasi Qonunining 46-mod-dasida „huquq egasi bilan shartnoma tuz-magan holda asardan foydalanilgan taqdirda qoidabuzar huquq egasiga yetka-zilgan zararning oʻrnini, shu jumladan boy berilgan foydani qoplashi shart“ ekanligi koʻrsatilgan. Huquq egasi qoidabuzardan oʻzi koʻrgan zarar oʻrniga uning qoidabuzarlik oqibatida olgan daromadlarini undirib olishga haqli. Asardan mualliflik shartnomasida na-zarda tutilmagan usulda yoki bunday shar-tnomaning amal qilishi toʻxtaganidan keyin foydalanish asardan shartno-ma tuzmagan holda foydalanish, deb hisoblanadi. Mazkur qonunda muallif (hammualliflar)ning oʻzi yaratgan asarga boʻlgan mualliflik huquqi boshqa shaxslarning ayni shu asarga mualliflik huquqi eʼtirof qilinishini is-tisno etishi; muallif asardan oʻz ismi-sharifi, taxallusini koʻrsatgan holda yoki imzosiz foydalanish yoki shu tarzda foydalanishga ruxsat berish borasida alohida huquqqa (mualliflik nomiga boʻlgan huquqqa) ega ekanligi taʼkid-langan (18-va 19-moddalar). Muallif oʻz asariga oʻzgartishlar va qoʻshimchalar kiritish hamda asarga oʻzining roziligisiz biron-bir shaxs tomonidan oʻzgartishlar yoki qoʻshimchalar kiritilishidan asa-rini himoya qilish borasida alohida huquqqa (asarning daxlsizligiga boʻlgan huquqqa) ega (20-modda).Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 149-moddasida tafakkur mulki ob’ektiga nisba-182tan mualliflik huquqini oʻzlashtirib olish, hammualliflikka majburlash va sh.k. holatlar eng kam oylik ish haqining yigirma besh baravaridan yetmish besh baravarigacha miqdorda jarima yoki besh yilgacha muayyan huquqdan mahrum qilish yoki uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yohud olti yilgacha qamoq bilan jazolanishi koʻrsatilgan.
Rubescourt
Rubescourt Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Montdidier tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
136 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 34,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,9 km2. Dengiz sathidan 63 – 94 m balandlikda joylashgan.
Saint-Pierre-sur-Dives
Saint-Pierre-sur-Dives Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Lisieux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3701 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 381,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,7 km2.
Amendolara
Amendolara Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan shahardir. Cosenza (provinsiya) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 64 km2. 3 135 nafar aholi istiqomat qiladi.
Coleman (Michigan)
Coleman AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Midland okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1243 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 380,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,29 km2. Shundan 3,26 km2 quruqlik, 0,03 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 231 m balandlikda joylashgan.
Selsingen
Selsingen Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Rotenburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 41,86 km2. 3424 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Selsingenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 5154
NGC 5154 Canes Venatici yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Adabiy til
Adabiy til — muayyan umumxalq tilining qayta ishlangan va meʼyorlash-tirilgan, mazkur tilda soʻzlashuvchi xalqning madaniy ehtiyojlariga xizmat qiluvchi shakli. „Qayta ishlangan“ tushunchasi nisbiy (tarixan turli davrlarda, turli xalqlarda adabiy til oʻzgarib turgan). Hatto ayrim bir xalqda ham Adabiy til turli davrda turlicha boʻlgan (mas, qadimgi turkiy adabiy til, hozirgi oʻzbek adabiy tili). Baʼzi davrlarda bir xalq uchun boshqa bir xalq tili Adabiy til vazifasini oʻtagan. Masalan, fors va turkiylar uchun mumtoz arab tili, yaponlar uchun mumtoz xitoy tili; baʼzi Yevropa xalqlari uchun lotin tili va boshqa Adabiy til boʻlgan. Adabiy til ning ikki — ogʻzaki ham yozma koʻrinishi mavjud. Har qanday Adabiy til xalq ogʻzaki nutqi asosida shakllanib, shu xalq tiliga xos shevalarni umumlashti-radi va barcha sheva vakillari uchun tushu-narli shakl oladi. Rivojlangan Adabiy til siz boy madaniyatga ega xalq boʻlishi mumkin emas. Shu maʼnoda Adabiy til jamiyatning dol-zarb muammolaridan hisoblanadi. Adabiy til deganda baʼzan uni turli koʻrinishlari bilan qorishtirib yuboradilar. Xususan, yozma Adabiy til va ogʻzaki Adabiy til hamda badiiy adabiyot tili bilan Adabiy til ni ayni bir deb boʻlmaydi. Adabiy til oʻz mezonlarini egallagan shu tilda soʻzlashuvchilar barchasi uchun bir-dekabr U ham yozma, ham ogʻzaki shakllarda amalda qoʻllanadi. Badiiy asar (yozuvchi) tili ham Adabiy til meʼyorlariga boʻysunsada, 181koʻplab xususiylik hamda umum eʼtirof etmagan jihatlarni oʻzida mujassam-lashtiradi. Turli xalqlarda hamma dav-rlarda ham Adabiy til bilan badiiy asar tili bir taxlitda boʻlmagan. Adabiy til bilan milliy til oʻrtasida ham farq bor. Milliy til shu tilning egasi boʻlgan xalq millat boʻlib shakllanganda yuzaga keladi. Milliy til Adabiy til vazifasiii oʻtaydi, lekin har qanday Adabiy til darhol milliy tilga aylana olmaydi. Adabiy til bilan shevalar oʻrtasidagi munosa-bat alohida muammoni tashkil etadi (qarang Shevalar). Shevalar tarixan qanchalik barqaror boʻlsa, Adabiy til uchun shevalarning vakillarini lingvistik nuqtai nazar-dan umumlashtirish shunchalik murakka-blashadi. Hozirgi kunda koʻpgina mamlakatlar (mas, Italiya, Indoneziya va boshqalar)da she-valar Adabiy til bilan teng suratda qoʻllanmoqda. Adabiy til tushunchasi odatda til uslublari tushunchasi bilan bogʻlanadi. Ammo bu bogʻlanish bir tomonlama. Chunki til us-lubiyatlarining oʻzi Adabiy til koʻrinishlari hisoblanadi. Ular tarixan shakllangan, muayyan belgilar majmuidan iborat boʻladi. Mazkur belgilarning bir qismi boshqa uslublarda takrorlanishi mum-kin. Lekin, bu takroriy belgilarning maʼlum shaklda birikishi va vazifasining oʻziga xosligi bir uslubning ik-kinchi uslubdan farqini belgilaydi. Oʻzbek tiliga Davlat tili maqomining berilishi (1989) oʻzbek Adabiy til rivojini taʼminlovchi muhim voqea boʻldi. Oʻzbek Adabiy til i turli xalqlar Adabiy til i rivojlanish tajribasi asosida yanada takomillashib bormoqda (yana qarang Oʻzbek adabiy tili).
Toza joʻl
Toza joʻl(Chimboy tumani) — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Chimboy tumani tarkibiga kiradi.
Umumiy telefon tarmogʻi
Umumiy kommutatsiyalangan telefon tarmogʻi, PSTN, PSTN (PSTN, Public Switched Telephone Network) — telefon tarmogʻining maxsus holati — universal abonent aloqa tarmogʻi boʻlib, unga kirish uchun telefon apparatlari, avtomatik telefon stansiyalari va maʼlumotlarni uzatish uskunalari qoʻllaniladi. PSTN butun dunyodagi barcha foydalanuvchilar uchun universal yagona tarmoq bo‘lib, insoniyat jamiyati hayotining eng muhim zamonaviy sohalaridan biri- dunyoning istalgan nuqtasidan foydalanuvchilar o‘rtasida telefon orqali suhbatlashish imkoniyatini taʼminlaydi.
Yakuniy foydalanuvchining umumiy foydalanishdagi telefon tarmog‘iga kirishini taʼminlash telefon operatorlari zimmasidadir. Ko‘p holatlarda, har bir PSTN abonenti maʼlum bir noyob (global yoki maʼlum bir tarmoq segmentida) identifikator, yaʼni telefon raqamini oladi. Biroq, kirishni tashkil qilishning taksofonni ijaraga olish, bir tashkilotning ichki raqamlariga ega bo‘lgan ATS abonentlari uchun bir xil „tashqi“ raqamdan jamoaviy kirish, shuningdek, telefon aloqa markazlari kabi boshqa usullari ham mavjud.
Zamonaviy dunyoda umumiy telefon tarmog‘iga kirish quyidagi texnologiyalar orqali taʼminlanishi mumkin:
PSTN-telefon infratuzilmasi Class-5 (PBX) ofislari tomonidan boshqariluvchi va IXC (interexchange carriers) tomonidan amalga oshiriladigan sektsiyadir.
PSTN-da signalizatsiya (shu jumladan ulanishni sozlash) va suhbatning o‘zi bir xil universal aloqa liniya (magistral) manbasi orqali kommutatsiya tizimidan (SC) belgilangan SCga qadar amalga oshiriladi. Bu jarayon ulanishga jalb qilingan barcha SClarning aloqa kanallarini egallaydi, yaʼni chaqirilayotgan manzil band bo‘lsa, ulanishning imkoni bo‘lmaydi. Odatda, PSTN ulashda yulduz topologiyasidan foydalanadi (asosiy element ko‘plab ikkinchi darajalilarga ulangan). Ammo bu yagona usul emas. Masalan, CATVlar daraxt topologiyasidan foydalanadi.
Telefon aloqasi operatorlari
Telefon tarmog‘ini rivojlantirish va mijozlarga (yakuniy foydalanuvchilar) xizmatlarni sotish vazifalari tarmoq operatorlarining telekommunikatsiya kompaniyalariga yuklangan. PSTNga kirishni taʼminlagan birinchi kompaniya Amerika Qo‘shma Shtatlaridagi Bell telefon kompaniyasi hisoblanadi.
Biroq, bugungi kunga kelib, talab qilinadigan investitsiyalarning ahamiyati ortib, ayni paytda telefon xizmatlarini ko‘rsatish tobora muhim davlat xizmatiga aylanib borayotganligi bois, baʼzi mamlakatlarda telefon tarmog‘ini taʼminlash ishini hukumat o‘z tasarrufiga olgan. Masalan, Birlashgan Qirollikdagi Pochta Bosh boshqarmasi bir qancha xususiy kompaniyalarni birlashtirib, bitta milliylashtirilgan kompaniya tuzilgan. Qoida sifatida bu davlatda so‘nggi o‘n yillikda monopoliya yo‘q qilingan yoki xususiylashtirilgan.
Norwalk (Iowa)
Norwalk AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Polk, Warren County, Iowa|Warren okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8945 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 321,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 28,72 km2. Shundan 27,82 km2 quruqlik, 0,91 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 288 m balandlikda joylashgan.
Coloma (Michigan)
Coloma AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Berrien okrugi tarkibiga kiradi.
Mikayil Mushfig
Mikayil Mushfig (toʻliq ismi: Mikayil Abdulgadir oʻgʻli Ismayilzoda; 1908-yil 5-iyunda, Boku tumani, Baku viloyati, Rossiya imperiyasi - 1938-yil 6-yanvarda vafot etgan, Boku, Ozarbayjon SSR, SSSR) — ozarbayjon shoiri, tarjimon va pedagog, Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasi a’zosi (1934), „Azerneshr“ ning sobiq muharriri.
Ozarbayjon she’riyatining rivojlanishida katta rol oʻynagan shoirlardan biri. U sevgi va goʻzallikni tarannum etuvchi koʻplab she’rlar muallifidir. Uning she’rlarida ijtimoiy va madaniy masalalarga ham fikr bildirilgan. U Stalin qatagʻonining qurboni boʻlgan va 1938-yilda otib oʻldirilgan. U SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasining qarori bilan 1956-yil 23-mayda vafot etganidan keyin oqlangan.
Ozarbayjon Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 7-maydagi 211-sonli qarori bilan Mikayil Mushfig asarlari Ozarbayjon Respublikasida davlat mulki deb e’lon qilingan mualliflar roʻyxatiga kiritildi.
Coloma (Michigan)
Geografiyasi
Maydoni — 2,3 km2. Shundan 2,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 204 m balandlikda joylashgan.
Mikayil Mushfig
Erta yillari
thumb|left|1910-yilda Mikail Mushfig
Mikayil Mirzo Abdulgadir ogli Ismayilzoda (Mikayil Mushfig) 1908-yil 5-iyunda Boku shahrida ziyolilar oilasida tugʻilgan. Otasi Mirza Abdulgʻodir Ismoilzoda oʻz davrining taniqli ziyolisi boʻlgan. U oʻqituvchilikdan tashqari ijodiy faoliyat bilan ham shugʻullanib, she’rlar yozgan. Bolaligida ota-onasidan ayrilgan Mushfig yaqin qarindoshlar qaramogʻida katta boʻlgan. Ogʻir va baxtsiz bolaligini boshidan kechirgan shoir hayotining oʻsha yillarini eslab, shunday yozadi:
Otam tirikligida onam va otam bolaligimda vafot etganlar. Men amakim va xolamning yonida etim boʻlib qoldim. Men och, yalangʻoch, yalangʻoch bolaligim bor edi.
Shoir „Ona“ (1927) she’rida oʻsha yillardagi ogʻriq va onasizlik haqida shunday yozgan:
Mushfigning buvisi Gizgayit uning shoir boʻlib ulgʻayishiga yordam bergan. Buvisi aytgan ertak, maqol va bayatlar kelajakdagi shoirning boy xalq san’ati bilan tanishishida muhim rol oʻynadi.
thumb|Talabalik davrida Mikayil Mushfig (oxirgi bosqichda chapdan to'rtinchi). 1927-yil
Rus-ozarbayjon maktabida boshlangʻich ma’lumotni olgan Mushfig gumanitar fanlarga katta qiziqish koʻrsatdi va rus tilini ham puxta oʻzlashtirdi. 1920—1927-yillarda u dastlab Boku Darulmu, keyin 12-sonli oʻrta maktabda tahsil olgan va 1927—1931-yillarda Ozarbayjon Davlat Darulfu (hozirgi Boku Universiteti) ning Til va adabiyot fakultetini tamomlagan va Boku maktablarida dars bergan.
Mushuktirnoq
Mushuktirnoq (Astragalus corrugatus) — dukkakdoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt. Poyasining uz. 5—15 sm, tubidan shoxlanadi. Bargi toq, patsimon murakkab. Guli binaf-sha rang, toʻpguli shingilsimon. Dukkagining uz. 2—4 sm, eni 2—2,5 mm, yoysimon egik, uchi ilgaksimon kayrilgan, mushukning tirnogʻini eslatadi (nomi shundan olingan). Urugʻi 14—20 ta. Aprelda gullab, mayda uruglaydi. M. Buxoro, Qashqadaryo, Surxondaryo va Qoraqalpogʻistonning qumli yerlarida hamda togʻ yon bagʻirlarida tarqalgan.
Mikayil Mushfig
Erta yillari
30-yillarda „Azerneshr“ da muharrir boʻlib ishlagan. Uning shogirdlaridan biri Mikail Mushfigni eslaydi:
Mushfig dars berayotgan paytda biz qoʻngʻiroq ovozini eshitmas edik. U talabalarga she’r oʻqishni oʻrgatganda, boshqa oʻqituvchilar kelib bizning safimizga oʻtirishar edi. U koʻpchiligimizni" qizim "va" oʻgʻlim "deb chaqirar edi. Aslida, bu ibora uning yoshiga mos kelmagan. Oʻqituvchiga bu soʻzlar juda yoqdi…
Ijodiy faoliyat
Mushfig ijodiy olamga juda yoshligidan kelgan, hayoti va taqdirini she’riyat bilan bogʻlagan va umrining oxirigacha uni tark etmagan. U oʻzining poetik karerasini 1926-yilda „Yosh ishchi“ gazetasida chop etilgan „Bugun“ she’ri bilan boshladi va keyingi yillarda davriy nashrlarda muntazam ravishda paydo boʻldi. 1927-yildan „Maarif va Madaniyat“ va „Komsomol“ jurnallarida va „Yosh ishchi“ gazetasida nashr etilib kelinmoqda. 1930-yilda shoirning birinchi she’rlar kitobi „Shamollar“ nashr etildi. Kitobda ellik uch she’r va muallifning ikkita tarjimasi mavjud.
1932-yilda Mushfigning „Kunning tovushlari“, „Janglar“, „Paxta“, „Burmalar orasidagi“, „She’rlar“, „Choʻpon“, „Doʻstim“, „Ertalab“ kitoblari nashr etildi. „Buzilgan qamish“, „Ozodlik dostoni“, „Jingalak odam“ kitoblari nashr etilgan. 1934-yilda u Ozarbayjon Yozuvchilar uyushmasiga a’zo etib saylangan.
Haqiqiy ustoz, chinakam vatanparvar Mushfig oʻz asarida bolalar uchun joy yaratdi va goʻzal asarlar yaratdi. „Shangul, Shungul, Mangul“, „Dehqon va ilon“ she’rlar ertaklari, „Janglar“, „Qoya“ she’rlari, „Geografiya“, „Maktab sharqi“, „Zahra uchun“ va boshqa she’rlar bolalar orasida shoir sevgisini uygʻotdi.
Mikail Mushfig asarida badiiy tarjimaning ham alohida oʻrni bor edi. 1930—1937-yillarda u Aleksandr Pushkinning „Loʻlilar“ (Sh. Abbosov bilan), Taras Shevchenkoning „Kobzar“ (Ahmad Javad bilan), Yegishe Charensning „She’rlari“, Samuel Marshakning „Hushsiz, hushsiz koʻrinishi“, Mirza Fatali Axundovning tarjimalarini yozgan. „A.S.Pushkin oʻlimida sharqiy she’r“ nashr etildi. Bundan tashqari, Mushfig Mixail Lermontovning Demon she’rini (Rasul Rza bilan), „Kavkaz“ (Mikayil Rafili bilan), „Shoirning oʻlimigacha“, „Yolgʻiz oq yelkan“, A. S. Pushkinning „Evgeniy Onegin“ she’rini va „Tatyana Onegenga yozgan xatini“ oʻqidi. (R. Rza bilan), „Poltava“ dan parcha, „Mahbus“ she’ri, Umar Xayyomning ruboiylaridan koʻpi, Firdovsiyning „Shohnoma“ sidan parchalar (Mirmehdi Seyidzade bilan) ajoyib tarjimon sifatida kitobxonlarning xushyoqishini qozondi.
1936-yilda Ozarbayjonda Sovet hokimiyati oʻrnatilganligining 15 yilligi munosabati bilan oʻtkazilgan tanlovda Mikayil Mushfigning „Tong“ she’ri „Etti yaxshi adabiy asar“ bilan taqdirlandi. 1937-yilda shoir oʻzining „Chaglayan“ kitobini nashr etdi, unda oʻn bir yillik faoliyati davomida shoirning eng qimmatli asarlari, jumladan „Ertalab“, „Erkinlik dostoni“, „Buzilgan Saz“, „Abadiyat qoʻshigʻi“, „She’r“, „Yana u bog ʻvoqeasi“, „Tuygʻular barglari“, „Tartar qoʻshiqlari“, „Mingachevirga sogʻinish“ va boshqa she’r va oyatlar. Ammo bu kitobni nashr etishda shoirning omadi kelmadi.
Mikayil Mushfigning „Oʻqing, tar, tar oʻqing“, „Qoling, sizga qurbonlik“, „Kulgingiz“, „Kiyik“, „Ona“, „Shamollar“, „Yana u bog ʻboʻlardi“ va boshqa she’rlaridan iborat. Qoʻshiqlar tomoshabinlarning olqishiga va hamdardligiga sazovor boʻlgan san’at asarlari.
Tanqid
thumb|left|200px|Mushvig hamkasblari-yozuvchilar bilan 1934-yilda Mushfig oʻgʻli Yalchinning toʻsatdan vafotidan qattiq xafa boʻldi va bu unga qaygʻu keltirdi. Uning qalamdagi doʻstlari uning oldiga tez-tez kelib turishardi va tasalli berib uning qaygʻusini unutishga harakat qilishgan. Oʻsha yilning yozida M. Mushfig va Mirmehdi Seyidzade Mardakanning oilaviy bogʻlarida uy qurib, birga dam olishdi. Oʻsha yoz kunlarida tanikli Ozarbayjon shairlari Rasul Rza, Anvar Alibeyli va Anvar Mammadxonli deyarli har kuni birga boʻlishgan, ular yaqin atrofdagi bogʻlarda dam olishgan. Oʻzining satirik she’rlari va tavernalari bilan odamlarning qalbini zabt etgan Aliaga Vohid bu joylarni ziyorat qildi, Buzovnadan kelgan Muhammad Fuzuliy, Ozarbayjon, turk she’riyatining taniqli shoirlari haqida gapirdi, ulardan she’rlar oʻqidi, ba’zan yozdi, lekin barchadan sir saqlagan gʻazallarini oʻqidi. Ushbu kichik yigʻilishda Mushfig va uning atrofidagi odamlar Vohidning gʻazallaridan zavqlanardilar. Atrof tiniqlashganda, Mushfig va Vohid bir chetga surildi, Umar Xayyom unga oʻzi tarjima qilgan oyatlarni tilovat qilar edi.
Bogʻdan koʻchib oʻtgach, Mushfiggil xursand boʻldi. Kulgi va qarsaklar, qator she’rlar kechaga alohida quvonch bagʻishladi. Bodomlarning qichqirigʻi va qarsak sadolari shoirlarni yanada ilhomlantirdi. Yaqin qarindoshlari bilan bir qatorda qalam doʻstlari ham Mushfigning oilasini Boku Sovet tomonidan ajratilgan kvartira bilan tabriklash uchun kelishdi. Hamma kulib, quvonch bilan gaplashar, uy egasiga e’tibor berar va unga qulay uy tilagan edi. Mehmonlar tunni tark etgandan soʻng, uning sevimli ustozi Abdulla Shayg oʻrnidan turib, qoʻlini Mushfigning yelkasiga qoʻydi va tashqariga chiqishni taklif qildi. Qisqa suhbatdan soʻng u unga ushbu qiyin paytlarda ehtiyot boʻlishni maslahat beradi va Husayn Jovidning ushbu oyatlarni esdan chiqarmaslikni maslahat bergan quyidagi oyatini eslaydi:
Nega Mushfig Samandarga oʻxshagan afsonaviy qushga qiziqadi, lekin bizning sovet tizimimizda ham, bizning sovet qahramonlarimizda ham emas. Sizning fikringizcha, bu Samandar qaerdan kelib chiqqan? Biz uni sizning qarindoshingiz deb aytmaymiz. Balki sizning qarindoshingiz Musavatning qarindoshi deb aytganmiz." Ammo siz oʻzingizning ishingiz haqida gapirishingiz kerak. Agar siz bugun Sovet adabiyotini fosh qilmoqchi boʻlsangiz, unda nima uchun bu Samandarni yozdingiz, uni yozishga majbur qilgan.
Oradan bir oycha vaqt oʻtgach, Adabiyot gazetasi Mikail Mushfigning „Kontrolvolyutsioner, kontrabandist, oʻgʻri…“ deb nomlangan maqola chop etdi, u shoir, qarama-qarshi oilaning boshligʻi boʻlib, u yosh qalam egalariga foizlar bilan vafot etguniga qadar pul bergan. Prokuror rolini oʻynagan shoir va dramaturg Mammad Rahim Mushfig aftidan Sovet boʻlgan, ammo uning ichki tuzilishida zoʻravon aksil-inqilobiy ruhga toʻlgan; Mushfig, shuningdek, sinfdoshi Chobanzadadan oʻgʻirlikda ayblanmoqda. Rahim Mushfig „She’rlar“ kitobidan „Bulutlarni“ oʻgʻirlab, „Shamollar“ risolasiga koʻchirganligi haqidagi da’vosidan voz kechmaydi.
Repressiya va oʻlim
1937-yildagi qatagʻonlar Ozarbayjon adabiyoti va madaniyatining taniqli namoyandasi Mikayil Mushfigning e’tiboridan chetda qolmadi. NKVD xavfsizlik kapitani Chinman tomonidan 1937-yil 27-mayda tuzilgan hisobotda aytilishicha, „Mikayil Mushfig hozirda Musavat yoshlar tashkiloti bilan aloqada boʻlib, partiya va hukumatga tuhmat qilishdan qoʻrqmaydi“. „Ozarbayjonda hech qanday erkinlik yoʻq, u Rossiya mustamlakasida yashaydi“. " Tergovchining" ixtiyoriy "tushuntirishlariga koʻra, 3-iyun kuni Mikayil Mushfig nomidagi tergovchilar tomonidan berilgan bayonotlar inobatga olingan. 508-sonli buyruq chiqarildi va u 4-iyun, juma kuni oʻz uyida hibsga olindi.
Mikayil Mushfigni hibsga olib, uning uyini tintuv qilganlar - Davlat xavfsizlik boshqarmasi xodimlari M. Mustafayev, N. Petrunin va Markaziy ijroiya qoʻmitasi (Markaziy ijroiya qoʻmitasi) raisi Shevchenko. Qidiruv davomida Turkiyada nashr etilgan 14 ta kitob, boshqa nashrlardan 5 ta kitob, turk tilidagi 4 ta jurnal, 6 ta Eron nashrlari, 14 ta fotosuratlar, pasportlar, harbiy chiptalar, qoʻlyozmalar va boshqa narsalar musodara qilindi. Qoʻlyozmalarga Mirza Gadir Visagining she’riyat devoni, opera librettolari, oyatlar ertaklari, Mushfiqning yuzlab she’rlari, turk drama teatrida ishlagan oyat dramasining qoʻlyozmasi, harflar va Dilbar Axundzodaning „Dilbernamo“ daftarchasi kiritilgan. Musodara qilingan narsalar 1937-yil 13-oktyabrda yoqib yuborilgan.
thumb|Mikayil mushfiq (2chi qatorda chapdan) armiyada Shoirning birinchi tergovi 1937-yil 5-iyunda boʻlib oʻtdi. Serjant G.B. Platonov tergovni olib boruvchi 4-boʻlimning 4-boʻlimining tezkor komissari edi. Tergov bayonnomasida aytilishicha:
Molinet
Molinet Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Allier departamenti Moulins tumani tarkibiga kiradi.
Mikayil Mushfig
Repressiya va oʻlim
1937-yil 5-iyunda men 4-boʻlimning tezkor xodimi serjant G.B. Platonovni, sudlanuvchi Ismayilzoda Mikayil Mushfig Gadir oʻgʻli bilan tergov qildim. Tugʻilgan yili: 1908-yil, manzili: Nijno Priyutskaya koʻchasi, 108, millati, Ozarbayjon pasporti., JAA N. 543214, Ozarbayjon Davlat nashriyotida muharrir va tarjimon, Ozarbayjon Sovet Yozuvchilar uyushmasining a’zosi, otasi oʻqituvchi, 1914-yilda vafot etgan. U inqilobdan oldin va keyin ta’lim olgan va 1927-yildan beri xizmat qiladi. Oila a’zolari: rafiqasi Dilbar Axundzoda Iimi uch yoshda, Ozarbayjon Tibbiyot instituti talabasi, ukasi Mirza 32 yoshda, buxgalter, oliy ma’lumotga ega, betaraf. U inqilobdan oldin va undan keyin hech qanday tergov va sud jarayonlarida ishtirok etmagan. 1929-yildan beri respublika adabiy tanlovida ikkita sovrinni qoʻlga kiritgan.
Molinet
Aholisi
1159 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 44,9 nafar kishi.
Mikayil Mushfig
Repressiya va oʻlim
Soʻroq paytida shoirdan uning aksil-inqilobiy tashkilotga a’zo boʻlganligi va aksil-inqilobiy millatchilik pozitsiyasini egallagan-boʻlmaganligi soʻraldi. Biroq, shoir u aksil-inqilobiy millatchi tashkilotning a’zosi emasligini va aksil-inqilobiy millatchi pozitsiyada turmaganligini aytdi.
Molinet
Geografiyasi
Maydoni — 25,8 km2.
Fleetwood (Pennsylvania)
Fleetwood AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Berks County okrugi tarkibiga kiradi.
Mikayil Mushfig
Repressiya va oʻlim
Qamoqda boʻlganida shoir qiynoqqa solingan. Avval tirnoq va oyoq tirnoqlari olib tashlandi. Keyin u kalamushlar boʻlgan suvda ikki kun davomida quduq bilan maxsus kamerada saqlanadi. Ikki kecha uxlamaganlaridan soʻng, ular kamerada stakanni sindirib, yalangoyoq yurishga majbur qilishdi. Mushfig qiynoqqa solingan va qarshilikka uchragan boʻlsa ham, shoir hech kimga duch kelmadi.
Fleetwood (Pennsylvania)
Aholisi
4028 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 2,7 km2. Shundan 2,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 247 m balandlikda joylashgan.
Mikayil Mushfig
Repressiya va oʻlim
Shoirga qarshi maqolalar „Adabiyot“, „Yosh ishchi“, „Yangi yoʻl“ gazetalarida, „Hujum“ va „Inqilob va madaniyat“ jurnallarida chop etildi. Mushfig qamoqda boʻlganida, unga qarshi yozganlar ham bor edi. Ulardan biri A. Akbar edi. 1937-yil 20-iyunda „Kommunistik“ gazetasida „Dushmanning qoldiqlari adabiyotda yoʻq qilinishi kerak“ deb nomlangan maqola chop etildi. Maqolada shunday deyilgan:
... M. Mushfig koʻp yillar davomida bizning sotsialistik tuzumimizga ochiq va yashirin ravishda zid ravishda kirib keldi va oʻzining iflos ishlarini davom ettirdi. Xalq dushmanlarining barcha qoldiqlari adabiyotda fosh yo'q qilinishi kerak.
M. Mushfig haqidagi maqolalar „Adabiyat“ gazetasining 1937-yil 9-iyundagi 25 (110) — sonida e’lon qilingan. „Bizning safimizda dushmanlar uchun joy yoʻq“ maqolasida: H. Jovid, M. Mushfig, Simurg, Gantamir oʻzlari kabi oʻz asarlarida aksil-inqilobiy millatchilikni turli xil parda va iboralar ostida targʻib qildilar. „Shafqatsiz boʻlishi kerak“ maqola muallifi shunday yozgan: Dalillar shuni koʻrsatadiki, biz dushman va dushman ta’siridan oʻzimizni tozalash uchun juda oz ish qildik. Aksil-inqilobchilar Javid, Javad va ularning Musavat „talabasi Mushfig va boshqalar uzoq vaqtdan beri“ Qayta qurish "niqobi ostida yashirinib, adabiy jabhada aldamchi, yolgʻon va yolgʻon va’dalar bilan yashab kelmoqda. Ushbu kontrrevolyutsionerlar har doim oʻzlarining xatti-harakatlari va oʻziga xos boʻlmagan „asarlari“ bilan aksil-inqilobiy Musavatizm zaharini adabiy olamga yoyishga harakat qilishgan.
NKVD boshligʻi Sumbatov va SSSR Bosh prokurorining yordamchisi Rozovskiy imzolagan ayblov xulosasida Ismayilzade Mikayil Mushfig Gadir oʻgʻli „Almaz Yildirimzadex va Nosir Guluzade tomonidan aksil-inqilobchilarni himoya qilgani uchun aksil-inqilobiy Musavat ruhini tayyorlaganlikda“ ayblandi. Ayblov xulosasida aytilishicha, Mushfig 1930-yilda Nosirzoda tomonidan taklif qilingan va noqonuniy ravishda yosh Musavat tashkilotiga a’zo boʻlgan. 1930—1935-yillarda Mushfig shafqatsiz aksil-inqilobchi millatchi Musavat tashkilotiga a’zo boʻlgan. 1935-yil oxirida Mushfig aksil-inqilobiy millatchilik harakatida ayblangan. Mushfig M. Alakbarli tomonidan yollanganligini va sovet davlatiga qarshi ish olib borganligini „tan oldi“. Shuning uchun Ismayilzoda Mikayil Mushfig Gadir ogli Ozarbayjon SSR Jinoyat kodeksining 64, 70 va 73-moddalarida aybdor deb topildi.
NKVD hayotining soʻnggi kunlarida yashab oʻtgan shoir Hoji Karim Saniliga bosim oʻtkazmoqda. U boshiga tushgan zulm va qiynoqlarga dosh berolmay, Sanili quyidagi bayonotni berishga majbur boʻladi: Mikayl Mushfig kuchli millatchi edi. Men har safar borganimda Mushfig aksil-inqilobiy qarashlar bilan hayajon bilan gapirar edi: Ozarbayjon aholisi boshqa xalqlardan (rus, arman) farq qilar edi. Boshqa xalqlar (rus, arman) Ozarbayjonga oʻz madaniyatini rivojlantirishiga yoʻl qoʻymadilar. Odamlar ham koʻrinmaydilar. Ushbu bayonotdan soʻng, qattiq qiynoqqa dosh berolmaydigan H.K. Sanili vafot etdi.
Mushfigning oxirgi soʻroq qilinishi 1937-yil 27-noyabrda boʻlib oʻtdi. SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasining koʻchma majlisi 1938-yil 5-yanvar, chorshanba kuni otib tashlashga qaror qildi.
1938-yil 5-yanvarda SSSR Oliy sudining 20 daqiqalik sud majlisi Mushfigni otib tashlash toʻgʻrisida qaror chiqardi. Sud hukmi 6-yanvar kuni Nargin orolida bajarilmoqda. Hökm yanvarın 6-da Nargin adasında yerinə yetirilir.
1956-yil 23-mayda SSSR Oliy sudi Harbiy kollegiyasining qarori bilan Mikayil Mirzo Abdulgadir oʻgʻli Ismayilzade (Mikayil Mushfig) oqlandi.
Ozarbayjon Vazirlar Kengashi qoshidagi KGB rahbariga 9d-471-56 raqamli maxfiy xat yuborildi. Maktubda shunday deyilgan:
SSSR Ichki ishlar vazirligining birinchi maxsus boʻlimi, SSSR Vazirlar Kengashi qoshidagi KGBning roʻyxatga olish va arxiv boʻlimi. 1956-yil 23-mayda men SSSR Oliy sudi kengashidan Ismayilzoda Mikayil Mushfig Gadirning ishi boʻyicha xat yuboryapman. U Ismoilzodaning yaqin qarindoshlarini topdi. Men KGBning Ozarbayjon boʻlimi boshligʻidan musodara qilingan mol-mulkni yoki uning qiymatini Ismayilzadaning qonuniy merosxoʻrlariga qaytarib berishni soʻrayman, ijro haqida. Men KGB Ozarbayjon filiali rahbaridan musodara qilingan mol-mulkni yoki uning qiymatini qaytarishini soʻrayman. Harbiy kengashga xabar bering.
Yozuvchilar uyushmasiga Mushfigning qarindoshlarini topish vazifasi yuklatilgan. Balajaxonim Ismoilzoda, qonuniy merosxoʻr, davlat tomonidan ajratilgan mablagʻlarni qabul qilmaydi va tilxat yozadi:
Men bu kvitansiyani Ismayilova Balajaxanim Gadir qiziga berayapman, chunki ukam Mikayil Mushfig Gadir oʻgʻli Ismayilzodani oqlashdi. Men Mikayil Mushfigning hech kim yoʻqligini bilaman, faqat men oʻz oilamdan qolganman. Oʻshandan beri uning rafiqasi Axundova Dilbar turmushga chiqqan. U Kirovobodda yashaydi. Uyning qolgan qismi - Mikayil Mushfigin. Dilbarda uyda hech narsa yoʻq. Menga qolganlari kerak emas. Ismayilova.
Mikayil Mushfigning mol-mulki toʻgʻrisidagi arxiv materiallari shuni koʻrsatadiki, „uning rafiqasi Dilbar Hoji qizi Axundzodani hibsga olingandan soʻng, ularning kvartirasi Baku shahridagi Baksovet tomonidan Roshevkin ismli fuqaroga topshirilgan.“
Mikail Mushfigning oʻldirilishida ayblanuvchilar quyida keltirilgan:
2018-yilgacha shoirning jasadi Kaspiy dengiziga tashlanishi kutilgan edi. Ozarbayjonlik rossiyalik milliarder Farhod Ahmadovning soʻzlariga koʻra otasi Teymur Ahmadovning jasadini qidirish paytida u Qoradogʻ tumanining Puta posyolkasida ozarbayjon shoiri Mikayil Mushfigning qoldiqlarini topdi, u yerda Stalin qatagʻoni paytida hukm qilinganlarning koʻplari uxladilar. Hozirda qoldiqlar DNK tekshirilmoqda.
Oila a’zolarining keyingi taqdiri
Ma’murlar Mushfigning singlisi va xotinini hibsga olish usullarini qidirmoqdalar. Mushfig hibsga olingandan soʻng, uning keyingi qurboni uning singlisi, 8-maktab oʻqituvchisi Balajaxanim Gadir qizi Ismayilzoda (Shukurlu) edi. Birinchidan, Balajaxanimni hibsga olish uchun hiyla oʻrnatiladi. Olti oylik kelin Balajaxanimning rafiqasi Shukur Shukurlu bahona bilan hibsga olingan. Biroq, ular undan biron bir soʻzni oʻrgana olmadilar.
Keyin M. Mushfig 1937-yil 25-oktyabrda soʻroq qilinadi. Tergov davomida shoirning singlisi Balajaxanimning eri Shukur Shukurlu aksil-inqilobiy millatchi tashkilotga aloqadorlikda ayblanmoqda. Ammo Mushfig buni rad etadi va u hech qachon u bilan aksil-inqilobiy muzokaralar oʻtkazmaganligini aytadi. Tergov ishlarini olib boruvchi kishi 1937-yil 15-17-sentyabrda Alakbarli tomonidan berilgan izohni shoirning e’tiboriga etkazadi. Bu tushuntirishda Alakbarli M. Mushfig ishtirok etgan odamlar orasida shoirning singlisining erini bilishini aytdi. Biroq, shoir bu ayblovlarning hech birini qabul qilmaydi.
Sovet rejimi ukasi tufayli kichkina oʻqituvchini ishdan boʻshatdi. Mening kichkina Shukurlu 1937-yil 9-sentyabrda maktabga borganida, maktab direktori Sulton Murod unga ishdan boʻshatilganini aytdi.
„Osmonning moviy osmonida“ kitobida aytilishicha, Kichik Shukurlu ishdan boʻshatilganini bilganidan keyin Voroshilov tumani xalq ta’limi boʻlimi boshligʻi Sakina Axundovaga murojaat qilgan. U Axundovadan nega ishdan boʻshatilganini soʻraganda, u Shukurlu Axundovaning unga nisbatan qattiqqoʻl munosabatidan gʻazablanib stoldagi siyohdonni urdi. Bundan foydalangan Sakina Axundova Voroshilov okrugining kotibi, Odessalik yahudiy Okinshevichga shikoyat qildi. Shikoyat qilishdan tashqari, u menga „dushmanning singlisini ishdan boʻshatdim“ deb tuhmat qildi va u ham kelib, bezorilik bilan menga siyoh tashladi va davlat mulkiga zarar etkazdi. Shunday qilib, Balajaxanim hibsga olinib, Bayil qamoqxonasiga olib borildi. Soʻroq paytida Kichik Shukurludan Okinshevichga qanday soʻzlarni aytganligi soʻraladi. U javob beradi:
Men shuni koʻrsatmoqchimanki, Okinshevich boshqa soʻzni soʻraganda, u menga siz xalq dushmani ekanligingizni aytdi. Uning soʻzlaridan gʻazablandim va siz ham "xalq dushmani" ekanligingizni aytdim, chunki shikoyat qilsangiz ham ahamiyat bermaysiz. Shu bilan birga, siz ozarbayjonlarga ahamiyat bermaysiz.
Sakina Rustam qizi Axundova, Vasiliy Pavlovich Stepenshikov, Samad Xuseyn oʻgʻli Guseynov, Chalbi Ibragimovich Gasimov, Mariya Yevlamovna Tarasova, Yakov Iosifovich Golumb, Natalya Afanasiyevna Abramova, Simon Manarovich Yuzbashev, Ruben Cumshudovich 9 Odamlar mening kichkina qizimning oldida turishadi va u aytmagan narsani tan olishadi.
„XX asrdagi qatagʻon qurbonlari“ kitobida aytilishicha, ishdan boʻshatilgan kichkina Shukurlu Voroshilov tumani xalq ta’limi boʻlimining sobiq mudiri Axundovaga murojaat qilgan. Ammo undan ijobiy javob ololmagan oʻqituvchi Voroshilov tuman partiya komitetining kotibi Ankishevichga murojaat qildi. Ankishevich ustozning Mushfigning singlisi ekanligini bilib, uni xalq dushmani, aksil-inqilobiy, aksil-sovetga qarshi haqorat qildi va uni oʻz lavozimidan haydab yubordi. Ankishevich oʻqitilgan bir guruh odamlarni chaqirdi va Kichik Shukurluga qarshi harakat qildi. Ushbu shaxslar oʻqituvchining bezoriliklari toʻgʻrisida tuman ichki ishlar boʻlimiga xabar berishadi. Akta viloyati xalq ta’limi boshqarmasi boshligʻi Sakina Rustam qizi Axundova, qurilish ishchisi Vasiliy Pavlovich Strachennikov, 13-maktab metodisti Sahib Husayn oʻgʻli Husaynov, 10-maktab rahbari Chalabi Ibrohim oʻgʻli Gasimov, Mariya Evlamkovna Tarasova, telegraf texnikasi, Yakov tuman partiya komiteti Iosifovich Golumb, boʻlim boshligʻi Natalya Afanasevna Abramova, Voroshilov tumanida targʻibotchi, tanqidchi Ruben Jumshudovich Ayriyan. Hodisaning bevosita ishtirokchisi boʻlgan Ankishevich, negadir aktga imzo chekmadi. Biroq, ushbu voqeadan bexabar boʻlganlar hujjatni imzolashda ishtirok etadilar.
Millati arman boʻlgan Shahverdiyaning raisligida oʻtkazilgan sud jarayonida Balajaxanim 72 moddasi boʻyicha olti yillik qamoq jazosiga hukm qilindi va Arxangelskga deportatsiya qilindi. U 1943-yilda surgundan qaytmagan taqdirda, Plisetskaya stantsiya lagerida hamshira boʻlib ishlagan. U hibsga olinganidan keyin kasalxonada ishlaydi. Ozarbayjonga qaytib kelishiga ruxsat berilmaganligi sababli, u 1947-yil 1-maygacha 4 yil davomida Oʻzbekistonning Qoʻqon shahridagi savdo tarmogʻida ustaxonada tikuvchi boʻlib ishlagan.
Kichik Shukurluga 1948-yilda Ozarbayjonga kelishga ruxsat berildi. U Shemaxidagi ikki yillik hamshiralik maktabiga oʻqishga kiradi. Mening kichkinam 1950-yilda Marazaga ishlash uchun yuborilgan. 1956-yil 24-avgustgacha Shemaxining turli tumanlarida hamshira boʻlib ishlagan Balajaxanim u hibsga olingan shaharga qaytishga ruxsat oldi. Bokuga kelganidan soʻng, u ortopediya va jarrohlik reabilitatsiya institutiga hamshira sifatida ishga qabul qilindi.
1938-yilda Ganjadagi Mikayil Mushfigning doʻsti Salmon Ahmadli oilasi bilan toʻrt yil davomida oʻlimi haqida yozgan she’ri uchun Turkmanistonning Krasnovodsk shahriga surgun qilindi.
Shaxsiy hayoti
Mikail Mushfig oʻzining birinchi vazifasini odamlarni ta’limga, ilmga yoʻnaltirish va talabalarning adabiyotga qiziqishini uygʻotish deb bildi. Mushfig noyob xotiraga ega edi. U oʻz xotirasida oʻziga ishongan va koʻpincha oʻzi yaratgan she’rlarni koʻchirma yozmagan va she’rlarini, shuningdek koʻplab mumtoz shoirlarning asarlarini yodlab olgan.
U ustadan tarni olib, uni chalishni soʻradi. Gurban Muallim taronani koʻkragiga bosib, „Etim Segah“ chalishni boshladi. Uning ovozi Tarning ingrashiga qoʻshilib, u oʻsha kunlarda yozgan „Oʻqish tor“ she’rini oʻqishni boshladi. Yaxshiyamki, ularning hayajoni uzoqqa choʻzilmadi. Ozarbayjon milliy musiqa asbobi boʻlgan Tor taqiqlanmadi…
1931-yil mayda Mushfig Dilbar Axundzodani Geologiya institutining bitiruv kechasida kutib oldi. Dilbar xonim Mushfigning togʻasining rafiqasi Faramushning shogirdi edi. Dilbari xotinini taniqli yosh shoir bilan tanishtirdi. Bir nechta tasodifiy uchrashuvlardan soʻng Mushfig Dilbar xonimga sevgi maktublarini yubordi va har bir uchrashuvga yangi she’r bilan keldi. Keyingi uchrashuvlardan birida Mushfig Dilbarga elchi yuborib, tez orada shugʻullanmoqchi ekanligini aytdi. Er-xotin 1932-yil aprel oyida shugʻullanishdi. Taxminan bir yil oʻtgach, 1933-yil 20-iyunda ularning kabeli uzildi.
1937-yil 1-noyabrda NKVD inspektori Kolgina tavsiyasiga binoan boshliq oʻrinbosari Borshev Mushfigning rafiqasi Dilbar Axundzadani hibsga olishga qaror qildi. 2-noyabrda Dilbar Axundzodani hibsga olish uchun sanktsiya chiqarildi. M. Mushfig otib tashlanishidan toʻrt kun oldin, Dilbar Axundzoda xoinning rafiqasi sifatida hibsga olingan.
Xotinining otib tashlanishidan bir oy oʻtmay, xavfsizlik xizmati leytenanti GB Avanesov birinchi soʻroqni oʻtkazdi. Jozibali xonim ikki oylik qiynoq va ruhiy stressni boshdan kechirdi. U 1938-yil 28-fevralda №1 Nevrologik kasalxonaga yuborilgan. Kasalxona bosh shifokori II Antonov va ayollar boʻlimi boshligʻi A.Asgarov tomonidan 1939-yil 19-fevralda tuzilgan aktda, Dilbar Axundzadaning davolanish paytida uning tizimli nutqi va savollarga javoblari tushunarsiz ekanligi ayon boʻldi. Ta’kidlanishicha, u hech narsaga qiziqmagan va savollarga javob bergan. 1938-yil oktyabrda, u tinchlangach, gallyutsinatsiyalar bilan shugʻullana boshladi.
1939-yil 7-martda Respublika prokuraturasining Maxsus ishlar boʻlimi D. Axundzadani ozod qilish uchun taqdimot yozdi. NKVD boshligʻining oʻrinbosari Karimov tomonidan imzolangan qarorga koʻra, 1939-yil 10-martda D. Axundzoda qamoqdan ozod qilindi va tergov arxivga topshirildi. Axundzoda qamoqdan chiqqandan soʻng, u oʻz aybini tan olmadi va keyingi tergovda aybini tan olmadi.
Meros va xotirasi
Koʻplab asarlar Mikail Mushfig xotirasiga bagʻishlangan. Shular qatorida Hikmet Ziyaning „Bu azobni kim unutadi“, Medina Gulgʻunning „Oʻlmas Mushfig uchun“, Husayn Orifning „Bir gul ochdi, sariq atirgul“, Balash Azeroglu „Bu yana bog ʻboʻlardi“, Ali Karimning „Mushfiqasi“, Aliaga Kurchaylining „Mushfigning yoshi kabi asarlarini soʻradim“, Nusrat Kasamanlining „Mushfig tarixini“ ta’kidlash mumkin.
Keyinchalik Shamsaddin Abbosov 1937-yilda nashriyotdan Mushfigning soʻnggi „Chaglayan“ dostoni papkasini saqlab qoʻyganligi ma’lum boʻldi. Kitobdagi she’rlar nashr etildi. 1957-yilda, oqlanganidan soʻng, shoir ikki jildli nashrni nashr etdi.
Kamtukli halqalilar
Kamtukli halqalilar (Oligo chaeta) — halqali chuvalchanglar sinfi. Uz. bir mm ning bir necha ulushidan 2,5 m gacha. Halqalari soni 5—7 dan 600 gacha. Parapodiy va paypaslagichlari yoʻq. Tuklari koʻp tuklilarga nisbatan kam sonli (nomi shundan olingan), 2 toʻpdan tanasining ikki yonida joylashgan. Sezgi organlari odatda boʻlmaydi, faqat suvda yashovchi ayrim turlarida yorugʻlik sezuvchi koʻzchalar bor. 25—27 oilasi (yomgʻir chuvalchanglar, namdidalar, nayyasarlar, qisqichbaqa zuluklar va b.), 5 mingga yaqin turi bor.
Mikayil Mushfig
Meros va xotirasi
Mikayil Mushfigning soʻzlariga koʻra, tanikli Ozarbayjon qoʻshiqchilari Zeynab Xanlarova „Men bilan qoling Gurban“ va „Siz uchun“, Shovkat Alakbarovaning „Men qurbonman“ va „Nega kelmadingiz“, Gulaga Mammadovning „Tar oʻqing“, Eyyub Yagubovning „Yene u bag olaydi“, „Shamollar“ va boshqalarni ijro etdi. „Ana Dedim“, Nazokat Mamedovaning „Oxu sevdim“, Alim Gasimovning „Soyle“ asarlarini eslash mumkin.
Kamtukli halqalilar
Koʻpchiligi tuproq va chuchuk suvda, 200 ga yaqin turi dengizlarda hayot kechiradi. Asosan, detrifaglar, bir necha turlari yirtqich, parazit (qisqichbaqa zuluklar) yoki kommensal. Germafrodit, jinsiy bezlari tanasi oldingi qismidagi bir necha boʻgʻimlarida joylashgan. Tuxumlari pilla ichida urugʻlanadi. Pilla belbogʻi ishlab chiqaradigan suyuqligidan hosil boʻladi. Baʼzan tuxumlari urugʻlanmasdan partenogenez usulda koʻpayadi. Oʻzgarishsiz rivojlanadi. Ayrim turlari koʻndalangiga boʻlinish orqali jinssiz koʻpayadi. Tuproqda yashovchi K.h. gumus hosil boʻlishiga taʼsir koʻrsatadi; tuproq strukturasini yaxshilab, uningunumorligini oshiradi. Suv K. h. baʼzan bentosning asosiy qismini tashkil etadi; ifloslangan suv havzalarining tozalanishiga yordam beradi; baliqlar uchun oziq boʻladi.
Mikayil Mushfig
Meros va xotirasi
thumb|left|[[Bokudagi Mikayil Mushfig haykali]]
1968-yilda haykaltarosh Munavvar Rzayeva va me’mor Shafiqa Rzaeva tomonidan Mikayil Mushfig haykali loyihalangan. 1970-yil 9-iyunda Yasamal tumani Boku shahridagi Inshaatchilar shoh koʻchasi va Narimon Narimonov koʻchasi kesishgan joyda haykal ochildi.
1977-yilda Kaspiy transport boshqarmasi oʻz nomini oʻzgartirish uchun „Mikayil Mushfig“ quruq yuk kemasini ishga tushirdi.
1988-yil 20-aprelda Ozarbayjon Respublikasi Oliy Kengashining 1096-XI-sonli qarori bilan Mushvigobod - yangi shaharcha barpo etildi. Xuddi shu yili Ozarbayjon shairlari Tofiq Novruzov, Jabir Navroʻz, Aydin Zeynalov, Nabi Xazri tashabbusi bilan Xizi viloyatining Sayadlar qishlogʻida shoirning otasi Abdulgadirning qishloq uyida „Mikayil Mushfig oʻchoqi (muzeyi)“ tashkil etildi. Muzeyga shoirning ramziy maqbarasi qoʻyilgan. 2004-yilda Ozarbayjon Madaniyat vazirligi buyrugʻiga binoan Xizidagi „Mikayil Mushfig oʻchoqi“ „Mikayil Mushfig memorial muzeyi“ maqomini oldi. 2008-yil 23-iyunda Xizi viloyatining Sayadlar qishlogʻida shoirning yangi ta’mirlangan uyi ochildi.
1988-yilda Sumqaitda shoir nomidagi oʻrta maktab tashkil etilgan. Binoning oldida Mikayil Mushvigning büsti qoʻyilgan.
1989-yilda Sayadlar qishlogʻida filantrop polkovnik Abulhasan Ahmadovning tashabbusi bilan büst oʻrnatilgan. Büstini me’mor Munavvar Rzayeva ishlab chiqqan. Oʻsha yili uning xotirasini abadiylashtirish uchun u Bokuda yashagan binoga (S. Rahimov koʻchasi, 108) yodgorlik lavhasi oʻrnatildi. 1993-yilda Qoradogʻ tumanidagi shoir nomidagi posyolkada shoirning haykali ochildi. 1998-yilda Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Haydar Aliyev „Mikail Mushfigning 90 yilligini oʻtkazish toʻgʻrisida“ gi farmonni imzoladi.
thumb|Mikail Mushfigning 100 yilligiga bag'ishlangan pochta markasi
2005-yilda „Ganjlik“ nashriyoti tomonidan nashr etilgan „Mening Mushfigli Gunlerim“ kitobining soʻnggi kengaytirilgan nashr etildi. 2007-yil 16-aprelda Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev „Mikail Mushfigning 100 yilligini oʻtkazish toʻgʻrisida“gi farmonni imzoladilar. 2008-yil Ozarbayjonning taniqli shoiri Mikayil Mushfigning 100 yilligi Qoradogʻ tuman hokimiyati va „Mushfig oshiqlari“ jamiyati tomonidan tantanali ravishda nishonlandi. Xuddi shu yili, uning tugʻilganligining 100 yilligi munosabati bilan Ozarbayjon Respublikasi Aloqa va axborot texnologiyalari vazirligining „Azerpocht“ uyushmasi muhr bosdi.
2018-yil 17-may kuni Ozarbayjon Respublikasi Prezidenti Ilhom Aliyev Ozarbayjon Respublikasi Konstitutsiyasining 109-moddasi 32-bandiga binoan Mikayil Mushfigning 110 yilligini nishonlash toʻgʻrisida farmonni imzoladilar.