cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Apallon 14
Ishga tayyorgarlik koʻrish va boshlash
Kema bilan raketa 1970-yil 9-noyabrda uchirish maydonchasiga olib borilgan. 1970-yil dekabr oyida ekipaj boʻlimining bort kompyuterida hamda kalitlardan birida nosozliklar, shuningdek kislorod bakining payvand chokidagi yoriqlar aniqlangan. Ushbu muammolar bartaraf etildi hamda mashgʻulotlar qayta tiklandi.
Yanvar oyi oʻrtalarida simulyatsiya qilingan uchirilish paytida raketaning uchinchi bosqichini suyuq kislorod bilan toʻldirishni avtomatik boshqarish tizimi ishlamay qolishi natijasida toʻrt yarim soatdan soʻng qoʻlda boshqarish tizimi yordamida yonilgʻi quyish qayta tiklandi va odatdagidek davom etdi.
Dastlab rejalashtirilgan parvozdan 1 soat 30 daqiqa oldin kema kabinasi tozalangan.
Rejalashtirilgan uchirilishidan 1 soat 23 daqiqa oldin komandir Alan Shepard kemani ishga tushirishdan oldin tekshirishni boshlagan.
Rejalashtirilgan ishga tushirishdan 1 soat oldin Alan Shepard ob-havoni tekshirgan hamda javob oldi:"Ishlar juda yaxshi ketmoqda. Biz vaqtdan oldindamiz.Skip Shovin 19:30 1971-yil 31-yanvar."Rejalashtirilgan ishga tushirishdan 55 daqiqa oldin boshqaruv Xyustonga oʻtkazilgan.
Rejalashtirilgan ishga tushirishdan 29 daqiqa oldin oy modul tizimlarini ishga tushirishdan oldin tekshirish oʻtkazilgan.
24 daqiqada ob-havo haqida jiddiy xavotirlar bildirildi.
20 daqiqa ichida AQSh vitse-prezidenti hamda Ispaniya shahzodasi yetib kelishgan.
10 daqiqada kema avtonom hokimiyatga oʻtkazilgan.
Oradan 8 daqiqa 2 soniya oʻtib, ortga hisoblash soati toʻxtatilgan hamda yomon ob-havo sharoiti tufayli start qoldirilgan.
Soat 20:55 da ortga hisoblash boshlangan.
Apollon 14 1971 -yil 31-yanvarda GMT bilan 21:03 da, taxminiy vaqtdan 40 daqiqa oʻtib uchirildi.
000:00:00 Parvoz.
Yer orbitasida
Yana bir taom va kosmonavtlar uchun qisqa dam olishdan keyin, parvozning 143 soatida Oydan Oy modulining uchish bosqichi ishga tushirilgan. Oy modulining oy yuzasida turishining umumiy davomiyligi 33 soat 24 minutni tashkil qilar edi.
000:51:59 Yerga yaqin orbitada aloqa oʻrnatilgan.
Graziano Pellè
Graziano Pellè (1985-yil 15-iyulda Italiyada tugʻilgan) — italiyalik hujumchi. Italiya terma jamoasida oʻynagan.
Apallon 14
Yer orbitasida
173 soatlik parvozda texnologik tajribalar boshlangan. Shu bilan birga, televideniya sessiyasi boʻlib oʻtgan. Sessiya davomida Shepard koinot parvozlarining ahamiyati haqida bir necha soʻz aytgan hamda ular dunyo tinchligiga hissa qoʻshishiga umid bildirgan.
Graziano Pellè
Graziano Pellè „Lecce“ futbol klubi tarbiyalanuvchisi boʻlib, jamoa asosiy tarkibida futbolchi 2003-yilda debyut qilgan. Graziano Pellè oʻz vatanida muvaffaqiyatli faoliyat olib bora olmagan, shuning uchun 2007-yilda u Gollandiyaning „Alkmaar Zaanstreek“ jamoasiga qoʻshilgan va bu jamoa safida 2009-yil Gollandiya chempionligini qoʻlga kiritgan.
Apallon 14
Oyga qoʻnish
173 soatlik parvozda texnologik tajribalar boshlangan. Shu bilan birga, televideniya sessiyasi boʻlib oʻtgan. Sessiya davomida Shepard koinot parvozlarining ahamiyati haqida bir necha soʻz aytib, ular dunyo tinchligiga hissa qoʻshishiga umid bildirgan.
Graziano Pellè
Klublardagi faoliyati
Graziano Pellè oʻzi tugʻilgan Lecce tumanining asosiy jamoasi boʻlgan „Lecce“ futbol klubining bitiruvchisi hisoblanadi. Yoshlar jamoasida bir necha yil oʻynab, 2003-yilda jamoadagi debyutini oʻtkazgan. Birinchi mavsum davomida Graziano Pellè 10 marta maydonga tushgan, lekin bitta ham gol ura olmagan. Futbolchining debyuti „Bologna“ futbol klubiga qarshi oʻyinda boʻlib oʻtgan hamda oʻyinda „Lecce“ 1:2 hisobida magʻlub boʻlgan.
Graziano Pellè Italiyaga qaytgan va „Parma“ futbol klubi bilan 3,5 yillik shartnoma imzolagan. 18-dekabr kuni u „Parma“ safida debyut golini urib, sobiq futbol klubi boʻlgan „Lecce“ futbol klubi darvozasini ishgʻol qilgan (3:3).
2016-yilning iyul oyida u 13 million funt evaziga Xitoyning „Shandong Taishan“ futbol klubiga oʻtgan va 2,5 yillik shartnoma imzolagan.
Qahramon (qishloq)
Qahramon — Oʻzbekistonning Sirdaryo viloyatidagi qishloq. Xovos tumani tarkibiga kiradi. Bungacha, 2004-yilga qadar Mehnatobod tumani markazi boʻlgan.
Graziano Pellè
Xalqaro faoliyati
2014-yil 4-oktabrda Graziano Pellè ilk bor Ozarbayjon va Malta terma jamoalariga qarshi o‘yin oldidan milliy terma jamoa yig‘iniga chaqirilgan. 2014-yil 13-oktabrda Italiya terma jamoasi safida Malta terma jamoasiga qarshi safar o‘yinida debyut qilgan (u asosiy tarkibda maydonga tushgan) va 24-daqiqada o‘yindagi yagona golni kiritgan.
Bokvurst
thumb|Non va xantal bilan bokvurst thumb|Doʻkonchada bokvurstlar sotish. Berlin, Leyptsig koʻchasi. 1947-yil Bokvurst (Bockwurst) — Germaniyadagi anʼanaviy va mashhur goʻsht mahsuloti, qaynatilib-dudlangan kolbasa, dasturxonga tortishdan oldin qaynoq suvda isitiladi. U oʻz nomini dastlab birga tortilgan kuchli bokbir mart pivosi navidan olgan. Bokvurst odatda xantal bilan isteʼmol qilinadi.
Graziano Pellè
Xalqaro faoliyati
2016-yilning 6-oktabr kuni Ispaniya terma jamoasiga qarshi o‘yinda Graziano Pellè maydonni tark etayotib, terma jamoa bosh murabbiyi Jampyero Ventura bilan qo‘l berib ko‘rishishdan bosh tortgan, buning uchun u terma jamoadan vaqtincha chetlashtirilgan.
Bokvurst
Goʻshtdan tayyorlangan Bokvurst pazandalik mahsuloti sifatida XVII asrda Germaniyada fransuz gugenotlari bilan paydo boʻlgan. „Bokvurst“ nomining muallifligi odatda Berlindagi mehmonxonasi egasi Rixard Sholtsga (Richard Scholtz) va qassob Benyamin Lyoventalga (Benjamin Löwenthal) berilgan. Shunday qilib, 1889-yilda Skalitser Shtrassedagi 46 B (hozirgi Berlindagi Shpreevaldplats (Spreewaldplatz)) muassasa mehmonlari Sholts pivoga tortadigan issiq kolbasani shunday deb atashgan. GDRda Xalbershtadt shahri bokvurst vatani hisoblangan, u yerda 1895-yilda bokvurstlarni koʻchada sotuvchi Fridrix Xayne bokvurstlarni tunuka konserva bankalariga qadoqlashni oʻylab topgan.
Bokvurstga xos boʻlgan ochiq jigarrang rang bu turdagi sardelka pishirish jarayonida 30-60 daqiqa davomida qaynoq dudlash bilan izohlanadi. Nemis pazandalik kitoblarida bokvurst choʻchqa goʻshti va choʻchqa yogʻidan tayyorlanishi koʻrsatilgan. Mol goʻshti qoʻshish mumkin. Agar boshqa goʻsht turlari ishlatilsa, unda bu taom nomida koʻrsatiladi: tovuq goʻshtidan bokvurst, qoʻy goʻshtidan bokvurst.
Tayyorlash jarayonida maydalangan kolbasaga qiymasiga sershira boʻlishi uchun ozuqa muzi qoʻshiladi, u goʻsht materiali hajmining taxminan 20 % tashkil qiladi. Boshqa ingredientlar: tuzlash uchun nitritli aralashma, kutterlash (maydalash) qoʻshimchalari va ziravorlar: qalampir, qizil qalampir, zanjabil, muskat yongʻogʻi (matsis) va kashnich. Bokvurst uchun odatda tabiiy choʻchqa goʻshtidan foydalaniladi. Kolbasa diametri 32 mm dan oshmaydi (odatda 28–30 mm).
Kartoshka salati bilan qaynatilgan kolbasa — Germaniyada Rojdestvo arafasida dasturxondagi odatiy taom. 2015-yilda Germaniya Oziq-ovqat ittifoqi tomonidan oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra, mamlakat sharqidagi aholining qariyb 40 % kartoshka salatiga aynan bokvurstni tanlagan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Eʼzozxon Isroilova
Eʼzozxon Isroilova (1923-yil, Qizil Yulduz qishlogʻi, Izboskan tumani, Andijon viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR — ?) — paxtakor, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1957), KPSS a'zosi (1946).
Tarjimayi holi
Eʼzozxon Isroilova 1923-yili Izboskan tumani, Qizil Yulduz qishlogʻida tavallud topgan. 1965-yilda Toshkent Qishloq xoʻjalik institutini tamomlagan. Izboskan tumanidagi „Oʻzbekiston“ (sobiq „Kommunizm“) kolxozida brigada boshligʻi (1941—1945), rais (1945—1965), 1965-yildan Izboskan tumanidagi qishloq xoʻjaligi boshqarmasi bosh agronomi boʻlib ishlagan. Isroilova rais boʻlgan kolxozda paxta maydoni 150 gektardan 1550 gektarga kengaygan, paxta hosildorligi gektariga 13 sentnerdan 36 sentnerga oshgan. 2—6-chaqiriq Oʻzbekiston SSR Oliy Soveti deputati (1947—1966-yillar) etib saylangan.
Jarroh
Jarrohlar [[Xirurgik operatsiya|operatsiyada.|right|150px|thumb]] Jarroh - tibbiyot yo'nalishiining jarrohlik (xirurgiya) sohasida faoliyat yurituvchi shifokor-spetsialisti hisoblanadi.
Yuliya Nesterenko
Yuliya Viktorovna Nesterenko (Юлія Віктараўна Несцярэнка; tugʻ. 1979-yil 15-iyunda Belorusiya SSR, Brest) — Belaruslik yengil atletikachi, 100 metrga yugurish boʻyicha Olimpiya chempioni (2004). „Sport panorama“ gazetasiga koʻra Belarusning eng yaxshi sportchisi (2004). Xizmat koʻrsatgan sport ustasi (2005).
Biografiya
Yuliya 2003-yilda Brest universitetini tamomlagan. 2014-yilda Nesterenko Belarusning „Dinamo“ jurnali muqovasining yuziga aylandi. Yuliya Nesterenkoga 2004-yilgi Olimpiya oʻyinlariga tayyorgarlik koʻrishda yordam bergan murabbiy va murabbiylardan biri Belarus Respublikasida xizmat koʻrsatgan murabbiy Vladimir Nikiforovich Zinchenko edi. Yuliya Nesterenko tayyorgarlik jarayonida Vladimir Zinchenko bilan doimiy ravishda maslahatlashib turdi, yigʻin paytida uning oldiga keldi va murabbiy unga yordam berdi, garchi u sportchining shaxsiy murabbiyi boʻlmasa ham. Vladimir Zinchenkoning taklifiga koʻra, Yuliya Nesterenko bir muncha vaqt terma jamoada edi, biroq bir necha oy oʻtgach, u Brestga uyiga qaytdi.
Sport martaba
2001-yilda Amsterdamda Yuliya 23 yoshgacha boʻlgan yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionatida estafetada 100 metrga yugurishda 6-oʻrinni egalladi.
2004-yilda esa Yuliya Nesterenko 100 metrga yugurishda Afina Olimpiadasida oltin medalni qoʻlga kiritdi.
2005-yilda Xelsinkida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida u Belarus terma jamoasi tarkibida 4x100 metrga estafetada bronza medalini qoʻlga kiritdi.
2008 -yilda Pekin Olimpiadasida u 100 metrga yugurishda finalga chiqa olmadi va faqat yarim finalga chiqdi.
2012-yilda oyoq jarohati tufayli Nesterenko London Olimpiadasini oʻtkazib yubordi.
2016-yilda Yuliya Rio-de-Janeyrodagi Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etishni rejalashtirgan edi.
2017-yilda Yuliya sport martabasini tugatdi va murabbiylikka oʻtdi. Buning sharafiga u oʻzining tugʻilgan Brest shahrida „vidolashuv yuz metrlik poyga“da yugurdi.
Shaxsiy hayot
Murabbiy va eri — Dmitriy Nesterenko.
Yuliya mushuklarning haykalchalarini toʻplaydi va muqaddas joylarga sayohat qilishni yaxshi koʻradi.
Kayla Friesen
Kayla Friesen — kanadalik amerikalik xokkey hujumchisi, hozircha hech qanday cheklovlarsiz erkin agent. U yaqinda Premer Xokkey Federatsiyasining (PHF) 2021-2022 mavsumida Boston Pride bilan oʻynadi. U Konnektikut kiti tomonidan 2020-yilgi NWHL loyihasida ikkinchi oʻrinni egalladi.
Oʻyin karyerasi
Friesen oʻrta maktab uchun Manitobaning Vinnipeg shahridagi Sent-Meri akademiyasida oʻqigan va maktabning xokkey jamoasida oʻynagan va oʻzining katta mavsumida 45-oʻyinda 78ta ochko toʻplagan.
Frizenning xokkey boʻyicha kollejdagi karyerasi 2016-yilda, u Western Collegiate Xokkey Assotsiatsiyasining (WCHA) Sent-Cloud State Huskies ayollar xokkey dasturiga qoʻshilganida boshlangan. U Huskies bilan uch mavsumda 103-oʻyin oʻtkazib, 16ta gol va 50ta umumiy ochko toʻpladi. U yoshligida jamoa sardori boʻlib ishlagan.
Uning oʻyinchi sifatida rivojlanishi haqidagi xavotirlar Frizenni universitetning soʻnggi yili uchun ECAC xokkey konferentsiyasining Klarkson universitetiga oʻtishga undadi. 2020-yilgi Patty Kazmaier mukofoti sovrindori Elizabeth Giger bilan bir qatorda oʻynab, u Klarkson Golden Knights bilan 28-oʻyinda karyerasida eng yaxshi 30ta ochko toʻpladi. Uning „Oltin ritsarlar“dagi ajoyib oʻyini 2019-yil 29-sentabrda haftaning ECAC xokkeychisi sifatida eʼtirofga sazovor boʻldi va u 2020-yilgi ECAC Xokkey Akademik jamoasiga kiritildi. NCAAning 131-oʻyinida Friesen 80 ball toʻpladi.
NWHL
2020-yil aprel oyida Frizen Konnektikut kiti tomonidan NWHL loyihasida ikkinchi boʻldi. Loyiha Twitter orqali oʻtkazildi va boshqa Shimoliy Amerika ligalarining eng yaxshi ayol sportchilari tanlovlarni masofadan eʼlon qilish orqali ishtirok etdilar; Frizenning tanlovini WNBA yulduzi Jasmin Tomas eʼlon qildi. U 2020-2021 NWHL mavsumi oldidan kit bilan oʻzining birinchi professional shartnomasini imzoladi va COVID-19 pandemiyasi tufayli xorijdagi imkoniyatlarni qoʻlga kiritmaslikni afzal koʻrdi. U Vinnipegda kit bosh murabbiyi Kolton Orrning jiyani bilan birga oʻsgan.
U oʻzining NWHLdagi faoliyatidagi birinchi golini 2020-2021-yilgi mavsumning ochilish oʻyinida " Buffalo Beauts " ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozongan „Whale“ ning golini urdi.
Shaxsiy hayoti
Frizenning otasi Rob Frizen Shimoliy Amerikaning kichik ligalarida, shu jumladan Markaziy Xokkey Ligasining Wichita Thunder jamoasida va xorijda Gollandiya, Germaniya va Buyuk Britaniyada Guildford Flames bilan professional xokkey oʻynagan.
Frizen Luiziana shtatining Monro shahrida tugʻilgan, otasi Gʻarbiy Professional Xokkey Ligasining Monro Mokasinlari bilan oʻynagan va Kanada-AQSh fuqaroligiga ega. Uning Uilyam Jewell kollejida kollegial softbol oʻynagan katta singlisi Teylor va USPHL Milliy Kollejini rivojlantirish konferentsiyasining Nyu-Xempshir kichik monarxlari bilan xokkey oʻynaydigan ukasi Kolton bor.
Leah Eddie
Leah Eddie (2001-yil 23-yanvar, Falkirk, Shotlandiya) — shotlandiyalik futbolchi, Hibernian klubi va Shotlandiya terma jamoasi himoyachisi.
Jamoalardagi faoliyati
Leah Falkirk oʻrta maktabida oʻqidi, Ayollar markaziy akademiyasida futbol oʻynay boshlagan. 2017/18-yilgi mavsumda u Reynjers klubiga qoʻshildi. 2018-yilning 11-fevralida u «Reynjers» safida Shotlandiya ayollar Premer-ligasida debyutini «Seltik»ga qarshi safar oʻyinida (0:3) oʻtkazib, asosiy tarkibda maydonga tushdi. 2018-yilning 24-iyunida u «Reynjers» safidagi ilk golini Premer-liga doirasida ga qarshi oʻyinda (3:0) kiritib, 75-daqiqada hisobni ikki barobarga oshirdi. Umuman olganda, 2018-yilgi mavsumda u Premer-ligada 19 ta oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urgan boʻlsa, «Reynjers» chempionatni 4-oʻrinda yakunladi.
2018-yilda u Hibernianga koʻchib oʻtdi. 2019-yilning 17-fevralida u Hibernian safida Premer-ligada «Seltik»ga qarshi oʻyinda (2:1) asosiy tarkibda maydonga tushdi. 2019-yilgi mavsumning koʻp qismini jarohati tufayli oʻtkazib yubordi, Premer-ligada faqat bitta oʻyin oʻtkazdi.
Terma jamoadagi karyera
2016-yildan 2017-yilgacha U Shotlandiyaning 17 yoshgacha boʻlgan yoshlar terma jamoasida oʻynagan, Leah Shotlandiya uchun 2016-yilning 6-sentabrida Ispaniyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida (0:4) debyut qilgan va terma jamoada 7ta oʻyin oʻtkazgan. 2018-yilda u Shotlandiya U19 terma jamoasida oʻynadi, 2018-yilning 2-aprelida Chexiyaga qarshi U19da debyutini oʻtkazdi va atigi 7ta oʻyin oʻtkazdi.
2021-yil 31-may kuni Shotlandiya bosh murabbiyi Styuart Maklaren Eddini ilk bor Shimoliy Irlandiya va Uelsga qarshi oʻrtoqlik oʻyinlariga chaqirdi. 2021-yilning 10-iyunida, 20 yoshida u Shimoliy Irlandiyaga qarshi safar oʻyinida (1:0), 79-daqiqada boshqa debyutant Brianna Vestrup oʻrniga maydonga tushib, Shotlandiya terma jamoasi safida debyut qildi.
Bolonyeze
Bolonyeze makaroni (Pasta alla bolognese), Bolonyeze sousi (Sauce bolognaise) — italyancha taom makaron servirovkasining bir turi, shuningdek, bunday servirovkada ishlatiladigan goʻshtli sous.
Bolonyeze sousining vatani Italiyaning Bolonya provinsiyasi boʻlib, bu uning nomida aks etgan. Makaronli ragu sousi haqidagi birinchi hujjatli eslatma 18-asrning oxiriga toʻgʻri keladi va Bolonya yaqinidagi Imola shahri va Kardinal, keyinchalik Rim papasi Piya VII Gregorio Luidji Barnaba Kyaramontining oshpazi Alberto Avisi shaxsi bilan bogʻliq.
Tabirkon ota
Tabirkon ota — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—IV asrlar. Andijon viloyatining Buloqboshi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Qahramon aholi punkti, „Sharq yulduzi“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Bolonyeze
Bolonyeze sousi bilan tortish uchun tarixiy makaron turi talyatelle hisoblanadi. Bugungi kunda, Italiyadan tashqarida, bolonyeze sousi spagetti yoki boshqa turdagi makaronlar (shu jumladan, tor maʼnodagi makaron) bilan ham servirovka qilinadi.
Italiyaning oʻzida „Spaghetti alla Bolognese“ (Spagetti Bolonyeze) nomi undan tashqariga qaraganda kechroq tarqaldi. U Amerikada paydo boʻlgan.
Bolonyeze sousini spagetti bilan qoʻllash haqida birinchi eslatma Julia Lovejoy Cuniberti „Amerika oshxonalari uchun amaliy italyan retseptlari“ kitobida v tarjima bilan Ingliz  —   "Amerika oshxonalari uchun amaliy italyan retseptlari" ), unda u sousni makaron yoki spagetti bilan birga ishlatishni maslahat berdi. Gap shundaki, quruq tagliatelle tuzilishi juda moʻrt. Amerikada oʻsha paytda ular asosan spagetti bilan taʼminlangan. Amerikada taomning muvaffaqiyati juda katta edi va bir necha yil ichida u Nyu-Yorkdagi 1920-yilda Commodore mehmonxonasi va 1931-yilda Moneta kabi eng mashhur restoranlarning menyusiga kiritildi. Oʻshanda bu taom jahon miqyosida shuhrat qozongan.
Bugungi kunda spagetti Bolonyeze paketlarda, bankalarda, shuningdek muzlatilgan holda sotiladi. Konservalangan spagetti Bolonyezening yirik ishlab chiqaruvchisi Amerikaning Heinz oziq-ovqat kompaniyasi boʻlib, ularni yigirmanchi asrning 60-yillaridan boshlab ishlab chiqaradi.
Bolonya delegatsiyasi tomonidan Italiya oshxonasi akademiyasida (Accademia Italiana della Cucina) rasman tavsiya etilgan Bolonyeze retsepti taomning tarkibini quyidagi ingredientlar bilan cheklaydi: mol goʻshti, choʻchqa goʻshti, panchetta (Italiya bekoni), piyoz, sabzi, selderey, pomidor, goʻshtli bulyon, oq yoki qizil quruq vino, sut.
Eng soddalashtirilgan versiyada bolonyeze — pomidorli sousdagi goʻsht qiymasi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Tepa 3
Tepa 3  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Uvak qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Shogʻuntepa
Shogʻuntepa  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV—VIII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Qarshi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Tallikuron“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Tepa 5
Tepa 5  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Oʻrta asrlar. Buxoro viloyatining Romitan tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Romitan” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Buxoro viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
The Potato Eaters
The Potato Eaters (De Aardappeleters) — niderlandiyalik rassom Vincent van Gogh qalamiga mansub surat boʻlib, 1885-yil aprelda Niderlandiyaning Nuenen shahrida chizilgan. Ushbu surat hozirga kelib, Amsterdamdagi Van Gogh muzeyida saqlanmoqda. Suratning asl eskizi Otterlo shahridagi Kröller-Müller muzeyida saqlanayotgan boʻlib, bu surat New Yorkdagi Zamonaviy sanʼat muzeyi, shu jumladan kolleksiyalardagi suratlarning litografiyasini yaratdi. Surat Van Goghning durdonalaridan biri sanaladi.
2006-yilgi al-Askari masjididagi portlash
2006-yilda al-Askari ziyoratgohidagi portlash 2006-yil 22-fevralda mahalliy Iroq vaqti bilan taxminan 6:44 da sodir boʻlgan va Iroqning Samarra shahridagi al-Askari ziyoratgohini nishonga olgan. Shia islomidagi eng muqaddas qadamjolardan biri bo'lgan masjidga qilingan hujumni hech qaysi guruh o'z zimmasiga olmagan; Amerika Qo'shma Shtatlarining o'sha paytdagi prezidenti Jorj Bush "dalil"larga ko'ra, portlash Al-Qoida fitnasi bo'lganini aytdi. Masjid portlashdan jiddiy zarar koʻrgan boʻlsa-da, qurbonlar yoʻq.
Hujum ortidan javob zo'ravonliklari sodir bo'ldi, ertasi kuni yuzdan ortiq o'lik topildi va portlashdan keyingi kunlarda 1000 dan ortiq o'lim qayd etildi. Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, birinchi kunning o'zidayoq o'lganlar soni 1000 dan oshadi. Iroqdagi sunniylar va shia qurolli guruhlari o'rtasida allaqachon keng tarqalgan jamoaviy zo'ravonlik oxir-oqibat keng ko'lamli fuqarolar urushiga aylangan.
Hujum va unga qarshi harakat
thumb|250x250px| 2006-yil fevralidagi birinchi portlashdan keyingi masjid surati. 2006-yil 22-fevral, soat 6:44 ertalab (0344 UTC), al-Askariy masjidida portlashlar sodir bo'lib, uning oltin gumbazini vayron qildi va masjidga jiddiy zarar yetkazdi. Harbiy kiyim kiygan bir necha erkak avvalroq masjidga kirib, u yerda soqchilarni bogʻlab, portlovchi moddalar oʻrnatgan, natijada portlash sodir boʻlgan. Ikkita bomba ertalab ziyoratgohga kirgan Iroq maxsus kuchlari xodimlari kiyimidagi kishilar tomonidan ishga tushirildi.
Portlash oqibatida jabrlanganlar haqida xabar berilmagan. Biroq, ziyoratgohning shimoliy devori bombalar ta'sirida vayron bo'lgan, bu gumbazning qulashiga olib kelgan va u bilan birga inshootning to'rtdan uch qismini vayron bo'lgan.
Portlashdan soʻng Amerika va Iroq kuchlari ziyoratgohni oʻrab oldi va hududdagi uylarni tintuv qila boshladi. Masjidni qoʻriqlash uchun mas’ul boʻlgan besh nafar politsiyachi hibsga olindi.
Gumbaz 2009-yilning aprelida ta'mirlangan va ziyoratgoh ziyoratchilar uchun qayta ochilgan.
Mas'uliyat va ayblovlar
Masjidga uyushtirilgan hujum uchun javobgarlikni hech bir guruh oʻz zimmasiga olmadi.
Iroqdagi Al-Qoida
Iroqdagi Al-Qoida tarqatgan bayonotlarda aloqasi borligini rad etgan boʻlsa-da, 2006-yil iyun oyida Iroq qoʻmondonlari va qoʻshinlari Abu Qudama at-Tunesi sifatida tanilgan tunislik Yusri Faxer Muhammad Alini u va 15 nafar xorijlikni qoʻlga olib, ogʻir yaralagani xabar qilingan edi. Boshqa xorijiy jangchilar Iroqning 25-nazorat-o'tkazish punktiga bostirib kirishdi.
Abu Qudama Samarradagi al-Askariy masjidiga qilingan hujumda ishtirok etganini tan oldi va hujum qanday amalga oshirilgani haqida batafsil ma’lumot berdi. Al-Rubaiyning aytishicha, Iroq xavfsizlik kuchlari masjidga hujum uyushtirgan, iroqlik va Iroqdagi Al-Qoidadan birining yetakchisi Xaysam al-Badrini haligacha qo'lga olgani yo'q, keyinchalik u 2007-yil 2-avgustda havo hujumida o'ldirilgan. Al-Ruboiyning aytishicha, al-Badriy, Abu Qudama, Saudiyaning toʻrt nafar fuqarosi va yana ikki iroqlik 21-fevral kuni masjidga bostirib kirib, ziyoratgoh qoʻriqchilari, Iroq obyektlarini himoya qilish xizmati xodimlarini yigʻib, qoʻllarini bogʻlagan. Shundan soʻng guruh tunning qolgan qismini masjidni bombalar bilan jihozlash bilan oʻtkazdi. Ertasi kuni tongda ular portlovchi moddalarni portlatib, gumbazni qulatdilar.
2006-yil avgust oyida bo'lib o'tgan matbuot anjumanida AQSh Prezidenti Jorj Bush "Bu juda aniq - hech bo'lmaganda dalillar shuni ko'rsatadiki, ziyoratgohni portlatish Al-Qoida fitnasi bo'lib, barchasi mazhablararo zo'ravonlikni keltirib chiqarishni maqsad qilgan" dedi. 2007-yil may oyida "Iroq rasmiylari" ham hujumda Al-Qoidani aybladilar. O'limidan oldin Abu Musab az-Zarqawi o'z maqsadlari qatoriga Iroq shialari va sunniylari o'rtasida fuqarolik urushini qo'zg'atishni sanab o'tgan.
2006-yil sentabr oyida Iroq rasmiylari Hamid Juma Foris Juri al-Saidiyning Xaysam al -Badriy buyrug'i bilan amalga oshirilgan portlash bilan bog'liq holda qo'lga olinganini e'lon qildi. Al-Badriy 2007-yilning avgustida oʻldirilgan
Rumiy Jaloliddin
Rumiy Jaloliddin (1207, Balx — 1273, Koʻnya) — shoir va mutafakkir. Tasavvufdagi mavlaviya tariqatining asoschisi. Arab, fors va turkiy tillarida ijod qilgan. Otasi Bahouddin Valad sufiylar va fiqh donishmandi boʻlgan. Shu bois ham sulton Muhammad Xorazmshoh (1199—1220) saroyga taklif etgan. Pekin Valad uning taklifini rad etib, maktabdorlik hamda ilmiyi-ijodiy ish bilan mashgʻul boʻlgan. Xorazmshoh bilan kelisholmagan Valad haj safari bahonasida oilasi bilan Balx shahrini tark etgan. Rumiy Makka yoʻlida Farididdin Attor bilan uchrashgan. 1220-yil Rum sultoni Alouddin Kayqubod I ning daʼvati bilan Koʻnya (Kichik Osiyo) ga kelgan. R. Halab, Damashq va Bagʻdod madrasalarida oʻqigan, mudarrislik qilgan.
R. shaxsiyati kamolotida shoir va shayx Shams Tabriziyning oʻrni katta. U 3 yil Rumiyga dars beradi: falsafa, xususan, soʻfiylik taʼlimotini oʻrgatadi. Shoirning oʻzi ham bir baytida "Agar Attor menga ruh baxsh etgan boʻlsa, Shamsi Tabriziy tilsim kalitini tutqazdi", degan. 1244-yil R. ustozini nihoyatda hurmat qilgani uchun oʻz gʻazallarida "Shamsi Tabriziy", "Shamsi" taxalluslarini qoʻllay boshlagan. Shoir gʻazallarining "Shamsi Tabriziy devoni" nomi bilan shuhrat qozonishining boisi ham shunda [42 ming baytli "Devoni Kabir" ("Ulugʻ devon")ning ikkinchi nomi "Devoni Shamsi Tabriziy"].
R. ijodi usmonli turk adabiyotining sarchashmasi hisoblanadi.
R.dan sheʼrlar devoni, "Makotib", "Ichindagi ichindadir" ("Fihi mo fihi") hamda "Masnaviyi maʼnaviy" kitoblari meros boʻlib qolgan. "Ichindagi ichindadir" nasriy asar boʻlib, olimning turli majlis va suhbatlardagi falsafiy nutklarining majmuasidir. "Makotib" esa, muallifning zamondoshlari va ustozlari bilan boʻlgan turli yozishmalari — maktublaridan iborat. Har 2 asarda muallifning ijtimoiyfalsafiy, axloqiytaʼlimiy mushohadalari, tasavvufga doir nazariy qarashlari oʻz ifodasini topgan. Shoir devoni turli janrlardan iborat 25 ming baytdan ziyod sheʼrlarni oʻz ichiga olgan.
R. sheʼriyati, asosan, ilohiy ishq bilan bogʻlangan. U oʻzining barcha asarlarida yeru koʻkning sohibi boʻlmish Alloh va uning zamindagi xalifasi hazrati insonni ulugʻlaydi. R.ning mashhur asari "Masnaviyi maʼnaviy"dir. Asarda Qurʼoni karim va Hadisi sharif maʼnolarini oʻziga singdirgan, inson hayoti bilan bogʻliq barcha masalalar badiiy yoʻsinda bayon etilgan. 6 jild (daftar)dan iborat asarning dastlabki qismlarini adibning shogirdi Hisomiddin Chalabiy ustozi ogʻzidan yozib olib, taxlildan oʻtkazgan. Chalabiy vafotidan soʻng muallif asarning davomini 10 yilda yozib tugatadi. Qurʼoni karim oyatlarining 70 foizi mohiyatini oʻzida mujassamlashtirgan, 270 dan ziyod hikoyalarni, yuzlab pandu hikmatlarni oʻz ichiga olgan bu kitob oʻz vaqtida va keyinchalik ham yozuvchi nomining dunyoga keng tarqalishiga sabab boʻlgan. Chunki R. masnaviyda oʻzigacha boʻlgan Sharqu Gʻarb donishmandlarining falsafiy qarashlarini, islomiy farzlarni sodda bir uslubda, sheʼriy yoʻl bilan badiiy ifodalagan. Agar R. "Har ertalab bemorlar shifo tilab Iso alayhissalom eshigiga borishgani", "Lochinning oʻrdaklarni sahroga chiqargani", "Zarvon ahli qissasi", "Majnun Layli koʻyida yurgan itni oʻpib, erkalagani", "Boʻyoqchining xumiga tushgan shaqalning tovuslik daʼvo etgani", "Xorut va Morut qissasi" singari qissa va hikoyalarida paygʻambarlar hayotidan turli moʻʼjizalar keltirib, islomiytasavvufiy gʻoyalarni targʻib etgan boʻlsa, boshqa turkum hikoyalarida bevosita insonning kundalik turmushi, ilmmaʼrifat kasb etishi, hunar oʻrganish yoʻlidagi riyozatlarini badiiy tasvirlab, chuqur falsafiy xulosa chiqarishga undagan.
R. asarlari koʻpchilik forsigoʻy va turkigoʻy shoirlar ijodiga katta taʼsir koʻrsatgan, masnaviyxonlik xalqimiz oʻrtasida keng tarqalgan. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida R.ning "Masnaviyi maʼnaviy" asari saqlanadi. Istikdol yillarida R. hayoti va ijodiga kiziqish yanada kuchaydi. Sh. Shomuhamedov, A. Mahkam va boshqa shoirning turli janrdagi sheʼrlaridan namunalarni oʻzbek tiliga tarjima qilishdi. Shoir Jamol Kamol "Masnaviyi maʼnaviy" tarjimasini nihoyasiga yetkazdi, 6 kitobdan iborat bu yirik asarning 4 jildi bosilib chiqdi (2002, 2003). "Ichindagi ichindadir" asari ham oʻzbek oʻquvchilarining maʼnaviy mulkiga aylangan.
Adabiyot
Hamidjon Homidov, Ergash Ochilov.
Refraktometr
Refraktometriya
Refraktometriya (refractus - singan va μετρέω „Men oʻlchayman“) — sinish indeksini (koeffitsientini) va uning baʼzi funksiyalarini aniqlashga asoslangan moddalarni oʻrganish usuli hisoblanadi. Refraktometriya (refraktometriya usuli) kimyoviy birikmalarni aniqlash, miqdoriy va strukturaviy tahlil qilish, moddalarning fizik-kimyoviy koʻrsatkichlarini aniqlash uchun ishlatiladi. Nisbiy sindirish koʻrsatkichi n-qoʻshni muhitdagi yorugʻlik tezligining nisbatini oʻlchaydi. Suyuqlik va qattiq jismlar uchun n odatda havoga, gazlar uchun esa vakuumga (mutlaq sindirish koʻrsatkichi) nisbatan aniqlanadi. N ning qiymatlari yorugʻlik va haroratning toʻlqin uzunligiga bogʻliq boʻlib, ular mos ravishda pastki va yuqori chiziqda koʻrsatilgan. Masalan, sinishi indeksi 20 ga teng natriy spektrining D - chizigʻi uchun °C (l = 589 nm) - n^{20}_D. Vodorod spektrining H (l = 656 nm) va F (l = 486 nm) chiziqlari ham tez-tez ishlatiladi. Gaz holatida n ning bosimga bogʻliqligini ham hisobga olish kerak.
Ideal tizimlarda (komponentlarning hajmini va qutblanishini oʻzgartirmasdan hosil boʻlgan), agar kompozitsiya hajmli fraktsiyalarda (foizda) ifodalangan boʻlsa, sindirish koʻrsatkichining kompozitsiyaga bogʻliqligi chiziqqa yaqin boʻladi.
Keng diapazondagi eritmalarning refraktometriyasi uchun jadvallar yoki empirik formulalar qoʻllaniladi, ulardan eng muhimi (saxaroza, etanol va boshqalar eritmalari uchun). Xalqaro shartnomalar bilan tasdiqlangan va sanoat va qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini tahlil qilish uchun ixtisoslashtirilgan refraktometrlar uchun tarozilar qurilishiga asoslanadi.
Ayrim moddalarning suvli eritmalarining sindirish koʻrsatkichining konsentratsiyaga bogʻliqligi
Haroratning sindirish koʻrsatkichiga taʼsiri ikki omil bilan belgilanadi: birlik hajmdagi suyuqlik zarralari sonining oʻzgarishi va molekulalarning qutblanish qobiliyatining haroratga bogʻliqligi. Ikkinchi omil faqat haroratning juda katta oʻzgarishi bilan ahamiyatli boʻladi.
Sinishi indeksining harorat koeffitsienti zichlikning harorat koeffitsientiga proporsionaldir. Barcha suyuqliklar qizdirilganda kengayganligi sababli, harorat oshishi bilan ularning sinishi koʻrsatkichlari kamayadi. Harorat koeffitsiyenti suyuqlikning haroratiga bogʻliq, lekin kichik harorat oraligʻida uni doimiy deb hisoblash mumkin.
Suyuqliklarning katta qismi uchun harorat koeffitsiyenti -0,0004 dan -0,0006 K -1 gacha boʻlgan tor chegaralarda joylashgan. Muhim istisno suv va suyultirilgan suvli eritmalar (-0,0001), glitserin (-0,0002), glikol (-0,00026).
Sinishi indeksining chiziqli ekstrapolyatsiyasi kichik harorat farqlari uchun maqbuldir (10-20°C). Keng harorat oraligʻida sinishi koʻrsatkichini aniq aniqlash quyidagi empirik formulalar boʻyicha amalga oshiriladi: n t \ u003d n 0 + at + bt 2 + ...
Bosim suyuqliklarning sinishi indeksiga haroratdan ancha past taʼsir qiladi. Bosim 1 atm ga oʻzgarganda. n ning oʻzgarishi suv uchun 1,48, spirt uchun 3,95  , benzol uchun 4,8   ga teng. Yaʼni, haroratning 1 selsiy gradusga oʻzgarishi suyuqlikning sinishi indeksiga xuddi bosimning 10 atm ga oʻzgarishi kabi taʼsir qiladi.
Odatda, n ta suyuqlik va qattiq jismlar refraktometrlarda 0,0001 aniqlik bilan refraktometriya bilan aniqlanadi, ularda umumiy ichki aks ettirishning cheklovchi burchaklari oʻlchanadi. Eng keng tarqalgani prizma blokli Abbe refraktometrlari va dispersiya kompensatorlari boʻlib, ular aniqlash imkonini beradi. n_D shkalada yoki raqamli indikatorda „oq“ chiroqda amalga oshadi. Mutlaq oʻlchovlarning maksimal aniqligiga (10) goniometrlarda oʻrganilayotgan materialning prizmasi bilan nurni burilish usullari yordamida erishiladi. Interferensiya usullari n gazni oʻlchash uchun eng qulay hisoblanadi. Eritmalarning n farqlarini aniq (10 10 gacha) aniqlash uchun ham interferometrlardan foydalaniladi. Xuddi shu maqsadda, ikki yoki uchta ichi boʻsh prizma tizimi bilan nurlarning burilishiga asoslangan differentsial refraktometrlar qoʻllaniladi.
Suyuqlik oqimlarida n ni uzluksiz roʻyxatga olish uchun avtomatik refraktometrlar ishlab chiqarishda texnologik jarayonlarni boshqarish va ularni avtomatik boshqarish uchun, shuningdek, rektifikatsiyani nazorat qilish laboratoriyalarida va suyuqlik xromatograflari uchun universal detektorlar sifatida qoʻllaniladi.
Refraktometriya yordamida amalga oshiriladigan refraktometriya kimyoviy birikmalarni aniqlash, miqdoriy va strukturaviy tahlil qilish va moddalarning fizik-kimyoviy parametrlarini aniqlashning keng tarqalgan usullaridan biridir.
Qurilmaning qoʻllanilishi
Gaz interferentsial refraktometrlari gazlar tarkibini aniqlash, xususan, shaxtalar havosidagi yonuvchi gazlar miqdorini aniqlash, gaz taʼminoti tarmoqlarida sizib chiqish joylarini qidirish va boshqalar uchun ishlatiladi.
Oftalmologiyada refraktometriya
Oftalmologiyada refraktometrlar (avtomatik kompyuter avtorefraktometrlar hozir qoʻllaniladi) yordamida inson koʻzining sinishi kuchi aniqlanadi, bu shifokorlar tomonidan miyopi, gipermetropiya va astigmatizm kabi kasalliklarni tashxislash uchun ham ishlatiladi.
Clintonia borealis
Clintonia borealis — Liliaceae oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. Borealisning oʻziga xos nomlanishi „shimol“ degan maʼnoni anglatadi, bu nom turning Kanadaning sharqiy qismidagi va Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli -sharqidagi boreal oʻrmonlardan kelib chiqganiga ishoradir.
Boshqa kamroq tarqalgan nomlar orasida makkajoʻxori guldastalari poisonberry yoki snakeberry kiradi. Baʼzi mualliflar C. borealisni Klinton nilufari deb atashadi, lekin bu nom butun oilaga koʻproq mos kelishi mumkin.
Tavsif
Clintonia borealis kichik (5-10 in) koʻp yillik oʻsimlik, odatda bir hil koloniyalarda joylashgan. Toʻliq oʻsishda, bir kurtaklar 2-4 qisqich va kavisli, bir oz suvli barglari parallel venasi bor. Gullar uzun poyaning uchida mayda soyabonlarda joylashgan. Ularda 6 ta stamens va 6 ta sariq tepalar (yaʼni juda oʻxshash sepals va gulbarglar) mavjud. Kamdan kam hollarda kurtak yoki klondan olingan kurtaklarda bir nechta soyabon topiladi. Mevalar yarim zaharli boʻlgan mayda toʻq koʻk, xira mevalardir. Oq rezavorli shakli (f. albicarpa) ham mavjud.
Oʻsimlik urugʻlar orqali yoki vegetativ yoʻl bilan er osti ildizpoyalari orqali koʻpayadi. Ikkala usulda ham oʻsimliklar sekin tarqaladi. Oʻsimlik koloniyasi koʻpincha bir necha yuz kvadrat metrni egallaydi. 1789-yilda Uilyam Aiton Dracaena borealis Aiton turini tasvirlab berdi, bu ism Clintonia borealis (Aiton) Rafning sinonimiga aylanishi kerak edi. Ikkinchisi birinchi marta 1832-yilda Konstantin Samuel Rafinesk tomonidan tasvirlangan C turi. borealis ilgari Convallaria jinsi ichida tasniflangan.
Tarqatish
Clintonia borealis — Shimoliy Amerikaning sharqiy qismida, Nyufaundlend va Labradordan Nyu-Angliya boʻylab, gʻarbiy Buyuk koʻllar mintaqasigacha Manitoba va Minnesotagacha boʻlgan keng koʻlamli tur. Uning diapazoni janubga Appalachi togʻlarigacha choʻzilgan, u yerda C. umbellulata bilan allopatrik tur hosil qiladi, yaʼni ikki turning diapazoni sezilarli darajada bir-biriga mos kelmaydi, lekin darhol bir-biriga qoʻshni boʻladi. Appalachi orollarida C. umbellulata 1000 m dan kam boʻlgan qattiq oʻrmonlarni afzal koʻradi esa C. borealis ignabargli yoki aralash oʻrmonlarda 1600 m tagacha yashaydi.
C. borealis dunyo miqyosida xavfsiz, ammo Merilend va Tennessi shtatlarida xavf ostida. Bu tur Ogayo va Indianada yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan tur sanaladi.
Ekologiya
Clintonia borealis ochiq joylarda oʻsmaydi, faqat soyada oʻsadi. U juda sekin tarqaladi, lekin oʻrnatilgan koʻchatlar odatda quyosh nuri kam boʻlsa, koʻplab keyingi oʻzgarishlardan omon qolishi mumkin.
Trillium turlari kabi boshqa sekin oʻsadigan oʻrmon oʻsimliklari singari, Klintoniya oq dumli kiyiklarning ozuqasi sanaladi.
Dori
Ildizpoyada estrogen taʼsiriga ega saponin steroid boʻlgan diosgenin mavjud.
Ovqat
Oʻsimlikning yosh barglari bir necha dyuym balandlikda boʻlsa ham, isteʼmol qilish mumkin. Biroq, mevalari zaharli va juda yoqimsiz taʼmga ega.
Folklor
Mikmaq haqidagi ertakga koʻra, ilon zaharli qurbaqani yeganida, zaharni oʻsimlikka oʻtkazish uchun koʻk nilufar atrofida tez aylanib yuradi.
Shoʻrkoʻltepa
Shoʻrkoʻltepa  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Navoiy viloyatining Konimex tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Shoʻrtepa“ MFY, Shimoliy Shoʻrtepa qishloq aholi punkti. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Navoiy viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida.. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Kepler-438b
Kepler-438b (shuningdek, u Kepler Object of Interest belgisi bilan ham tanilgan KOI-3284.01). Yerga yaqin oʻlchamdaligi tasdiqlangan ekzosayyoralardan biri. Bu tosh boʻlishi ham mumkin. Kepler-438b Lira yulduz turkumidagi Yerdan taxminan 472,9 yorugʻlik yili (141,8 parsek) uzoqlikdagi qizil mitti Kepler-438 yashash zonasining ichki chekkasida aylanadi. U bizning quyoshdan koʻra 1,4 baravar yorqinroq. Sayyora NASAning Kepler kosmik kemasi tomonidan tranzit usulidan foydalangan holda kashf etilgan. Bunda sayyora oʻz yulduzi oldidan kesib oʻtganda yuzaga keladigan xiralashtirish effektida oʻlchanadi. 2015-yil yanvarda NASA 6-da ekzosayyora mavjudligini tasdiqlaganini eʼlon qildi.
Massasi, radiusi va harorati
Kepler-438b — Yer kattaligidagi sayyora boʻlib, massasi va radiusi Yernikiga yaqin ekzosayyoradir. Uning radiusi 1,12 R ga ega ammo massasi nomaʼlum. Uning oʻrtacha harorati Yernikiga yaqin boʻlib, 276 K ga teng,
Mezbon yulduz
Sayyora Kepler-438 nomli (M tipidagi) qizil mitti yulduz atrofida aylanadi. Yulduzning 0,54 ☉ va radiusi 0,52 R, ikkalasi ham Quyoshnikidan deyarli yarmiga pastroq. Uning sirt harorati 3748 K va taxminan 4,4 milliard yil, Quyoshdan atigi 200 million yil yoshroq va Quyoshning sirt harorati 5778 K. ni tashkil qiladi.
Yulduzning koʻrinadigan kattaligi yoki uning Yer nuqtai nazaridan qanchalik yorqin koʻrinishi 14,467 ni tashkil qiladi. Shuning uchun u yalangʻoch koʻz bilan koʻrish uchun juda xira.
Orbita va mumkin boʻlgan yoʻldoshlar
Kepler-438b oʻzining asosiy yulduzi atrofida 35 kun va 5 soatda bir marta aylanadi Yulduzga yaqin masofada joylashganligi sababli u toʻlqinli bloklangan boʻlishi mumkin. Kepler-438b atrofida Exomoons with Kepler loyihasi tomonidan ekzomonlarni izlash gipotetik oyda maksimal massani sayyoramizning 29 % ni tashkil qildi.
Yashash qobiliyati
Sayyora Kepler-438 ning yashashga yaroqli zonasida, sayyora yuzasida suyuq suv boʻlishi mumkin boʻlgan hududda aylanib yurganligi eʼlon qilindi. Ammo maʼlum boʻlishicha, bu sayyora har 100 kunda oʻzining ota-yulduzidan kuchli radiatsiya faolligiga duchor boʻladi, bu Quyosh chiqaradigan va Yerdagi hayotni sterilizatsiya qilishga qodir boʻlgan yulduz chaqnashlariga qaraganda ancha kuchli boʻronlar.
Uorvik universiteti tadqiqotchilarining taʼkidlashicha, Kepler-438b koʻp miqdorda radiatsiya olgani uchun yashash uchun yaroqsiz. Sayyorani yashashga yaroqli qiladigan narsa haqidagi savol, uning yuzasida suv suyuq boʻlishi uchun uning yulduzidan toʻgʻri masofada joylashgan sayyoraga qaraganda ancha murakkabroq: turli geofizik va geodinamik jihatlar, radiatsiya va mezbon yulduzning plazma muhiti. sayyoralar va hayot evolyutsiyasiga taʼsir qilishi mumkin, agar u paydo boʻlsa. Sayyora Veneraning kattaroq va sovuqroq versiyasiga oʻxshaydi.
Kashfiyotlar va yangi tadqiqotlar
2009-yilda NASAning Kepler kosmik kemasi oʻzining fotometrida yulduzlarni kuzatishni yakunlayotgan edi. Ushbu oxirgi sinovda Kepler Kepler Input Catalogda 50,000 yulduzni kuzatdi Potentsial ekzosayyora nomzodlari uchun kuzatuvlar 2009-yil 13-maydan, 2012-yil 17- martgacha boʻlib oʻtdi. Kepler-438b uchun taxminan har 35 kunda (uning orbital davri) sodir boʻladigan tegishli tranzitlarni kuzatgandan soʻng, oxir-oqibat 35 kunlik davriy tranzit uchun sayyora tanasi mas’ul degan xulosaga kelindi. Bu kashfiyot Kepler-442, Kepler-440 va Kepler-443 yulduzlarining sayyora tizimlari bilan bir qatorda 2015-yil 6-yanvarda eʼlon qilindi
Taxminan 460 yorugʻlik yili uzoqlikda joylashgan, Kepler-438b, Yerdan hozirgi teleskoplar yoki hatto rejalashtirilgan teleskoplarning keyingi avlodi uchun uning massasini yoki atmosferaga ega yoki yoʻqligini aniq aniqlash uchun Yerdan juda uzoqda. Kepler kosmik kemasi faqat osmonning kichik, sobit hududiga eʼtibor qaratishi mumkin, ammo TESS va CHEOPS kabi sayyoralarni tadqiq qilish uchun kosmik teleskoplarning keyingi avlodi koʻproq moslashuvchanlikka ega boʻladi. Yulduzlari Kepler 438 dan qisqaroq masofada joylashgan ekzosayyora tizimlari keyinchalik James Webb kosmik teleskopi va kelajakdagi Square Kilometer Array kabi yergagi rasadxonalar bilan tandemda oʻrganilishi mumkin.
Yumshoq lak
Yumshoq lak yoki uzma lak (vernis mouvernis) — metallga tonnali gravyurlar va oʻymakorligining bir turi boʻlib, unda tasvir chiziqlar va chiziqlar bilan emas, balki silliq tonal oʻtishlar bilan yaratilgan. Baʼzi hollarda, ushbu texnikadagi nashrlar akvarel yoki qalam orqali chizishga oʻxshaydi.
Yumshoq lakning texnikasi „izli gravyura“ navlarini anglatadi. U gravyura, ofort chiziq, akvatint, lavis, metstso-tinto yoki punktirga qaraganda erkinroq xarakterga ega.
Ish texnikasi
Yumshoq lak texnikasi bilan ishlashdan oldin, yogʻ yoki choʻchqa yogʻi aralashmasi bilan maxsus ofortlangan tuproq bilan qoplangan — tsink, temir yoki misdan yasalgan metall plastinkalaridan bosiladi. Rassom plastinka ustiga qogʻozni qoʻyib, ustidan qalam yoki boshqa asbob bilan erkin chiza oladi. Qalamning bosimidan tuproq zarralari qogʻozning orqa tomoniga yopishadi va osongina chiqariladi. Shundan soʻng, matbaa plastinasi travling qilinadi. Rux plastinasi azot kislotasining kuchsiz eritmasida, mis plastinkasi esa temir xlorid eritmasida ishlangan. Travling paytida kislota faqatgina lak boʻlmagan joylarda doskaga taʼsir qiladi. Travling qilingan doskaga lak issiq suv bilan yuviladi. Qora bosma siyoh bosma plitaning chizilgan joylariga silkitgich yordamida surtiladi. Unga koʻra, ortiqcha boʻyoq olib tashlanadi, yengil boʻlishi kerak boʻlgan joylar qoʻshimcha ravishda talk kukuni bilan ishqalanadi. Shundan keyin bosma plastinaga maxsus tayyorlangan (bir oz namlangan) qalin ohak qogʻozi qoʻyiladi va matbaa mashinasida (silindrsimon val bilan) oʻraladi. Bosim ostida hoʻl qogʻoz chizilgan chiziqlardan siyohni tortib oladi va oyna tasviridagi naqsh qogʻozga eng aniq tarzda oʻtkaziladi. Jarayon koʻp bora takrorlanishi mumkin.
Baʼzida rassomlar travlingga murojaat qilmasdan, qogʻozning orqa tomonini yumshoq lak izlari bilan ishlatadi, asl surat oynaning tasvirida takrorlanadi va asl ish sifatida maxsus, baxmal toʻqimalarga ega, tashqi oʻxshashlik nuqtai nazaridan va faqat bitta bosma notoʻgʻri nomli monotipni olish imkoniyati bilan „qoʻlda bosib chiqarish“ usuliga tayanadi. Haqiqiy monotip, bosma plastinani oldindan travling boʻlsa-da, oftor uskunasida chop etishni oʻz ichiga oladi.
Tarixi
Mazkur yumshoq lak texnikasi Fransiyada XVII asr oxiri — XVIII asr boshlarida qoʻllanila boshlandi. Yumshoq lak bilan oʻymakorlik orqali ishlaganda, qalam yoki koʻmir bilan chizilgan rasmga oʻxshaydi va yumshoq, chiroyli, donador chiziq bilan ajralib turadi, shuning uchun u dastlab koʻpaytirish maqsadlariga xizmat qilgan. U oʻzining badiiy tilini faqatgina XX asrning boshlaridan oʻzlashtira boshlandi.
Rossiyada yumshoq lak texnikasi XIX asrning boshlarida N. F. Alferov toʻliq tavsiflagan. Ushbu texnikan Rossiyada quyidagilar qoʻllashgan: O.A. Kiprenskiy, K. P. Bryullov, V.D.Falimov, A.G.Venetsianov, A.E.Egorov, A.I.Ivanov, A.E.Martinov, I.I.Terebenev, V.K.Shebuev.
Yumshoq lakning imkoniyatlari XIX asrning birinchi uchdan biriga tegishli boʻlgan rus akademik sanʼatining rivojlanishidagi romantik tendensiyalarga mos kelgan. Ushbu texnikadagi tajribalar, qalam bilan eskiz chizish kabi, qoida tariqasida, yordamchi qiymatga ega boʻlsa-da, ular koʻpincha faqat uydagi zavq edi.
XX asrning boshlarida yumshoq lak texnikasi qisqa boʻlsa-da, rivojlanish davrni boshdan kechirdi. Ushbu uslub monotipini Parij ustaxonasida E.S.Kruglikova qoʻllagan edi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Shulbinskaya GES
Shulbinskaya GES -Sharqiy Qozog'iston viloyati,Shulbinsk qishlog'i yaqinida, Irtish daryosida joylashgan GES.Bu Irtish GES kaskadining uchinchi va quyi bosqichidir. Bu Qozogʻistondagi eng yirik GES hisoblanadi. U NPP Shulbinskaya SES MChJga (davlat mulki) tegishli.
Stansiya tuzilishi
GES binosida 117 MVt quvvatga ega 6 ta vertikal gidravlika bloklari va 50-B-850 aylanma qanotli turbinali SV-1436 / 200-80 UHL gidrogeneratorlari,loyiha chuqurligi 23,5 m (pervanel diametri - 8,5 m) mavjud.Gidroturbinalar ishlab chiqaruvchisi Xarkov zavodi "Turboatom", generatorlar-Sankt-Peterburgdagi "Electrosila" korxonasi.Jeneratörlardan elektr energiyasi uchta quvvat transformatoriga uzatiladi TC-250000/220 va ulardan- 220 kV kuchlanishli ochiq taqsimlash blokiga (ODC), keyin esa energiya tizimiga uzatiladi.
Suv tarmog'ining navigatsiya binosi uzunligi 178 m,uzunligi 1050 m va eni 50 m kiruvchi kanalga ega bo'lgan to'shak devoriga ega.Shlyuz kamerasining o'lchamlari quyidagicha: uzunligi 100 m,kengligi 18 m,balandligi 42,5 m, KTD sharoitida xandaqning chuqurligi 11 m.Darvoza Qozogʻiston Respublikasi Sanoat va infratuzilmani rivojlantirish vazirligining “Qozogʻiston suv yo'llari” “Gidrotexnika inshootlari” davlat korxonasi filialiga tegishli.