cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kristýna Plíšková
Kristyna Plíšková (1992-yil 21-martda tugʻilgan) — chexiyalik professional tennischi. Plíšková WTA turnirida bitta yakkalik va toʻrtta juftlik, shuningdek, ITFda toʻqqizta yakkalik va sakkizta juftlik chempionligini qoʻlga kiritgan. 2017-yil 31-iyulda u o‘z faoliyatidagi eng yuqori yakkalik reytingida 35-o‘rinni egalladi. Shuningdek, u 2021-yil 14-iyun kuni juftliklar reytingida 44-o‘rinni egallagan. Plíšková 2010-yilgi Wimbledon chempionatida oʻsmirlar oʻrtasidagi turnirda Sachi Ishizuni toʻgʻridan-toʻgʻri magʻlub etdi.
Tennisdagi faoliyati
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/Flickr_-_Carine06_-_Kristyna_Pliskova_%281%29.jpg/220px-Flickr_-_Carine06_-_Kristyna_Pliskova_%281%29.jpg|thumb| Plíšková 2012-yilgi Uimbldon chempionatida|leftPlíšková 2005-yilda professional musobaqalarda qatnasha boshladi. U oʻzining birinchi ITF Junior Circuit finalini 2006-yilda Malta ITF Junior Tournamentda oʻtkazdi va Kristina Sanches Kintanarga yutqazdi. Plíšková 2010-yilgi Avstraliya ochiq chempionatida „ Katta Dubulgʻa“ turnirida debyut qildi va yarim finalga chiqdi. U chorak finalda birinchi raqamli tennischi Tímea Babosni magʻlub etdi, ammo keyin Laura Robsonga yutqazdi. Finalda Robsonni Plishkovaning egizak singlisi Karolina magʻlub etdi. 2010-yilgi Fransiya Ochiq chempionatida Kristina birinchi raundda Danka Kovinichga magʻlub boʻldi. Keyin u Tara Murni magʻlub etib, Eastbourne International oʻsmirlar turnirida gʻolib chiqdi. Oxir-oqibat Plíšková Uimbldon qizlar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida Sachi Ishizu ustidan gʻalaba qozondi.
Professional faoliyati
Plíšková oʻzining birinchi ITF chempionligini may oyida Kurume shahrida finalda singlisini magʻlub etgandi. Praga ochiq turnirida u birinchi bosqichda beshinchi raqam ostida tasniflangan tennischi Anabel Medina Garriguesga yutqazdi. Juftlik bahslarida u singlisi bilan dastlabki bosqichda Klaudiya Yans va Alikya Rosolskaga imkoniyatni boy berdi. Keyin u AQSh Ochiq chempionatida oʻzining birinchi Katta dubulgʻa musobaqasini oʻtkazdi. U Lauren Albanese va Arantxa Rusni magʻlub etdi, ammo soʻnggi saralash bosqichida Lourdes Domínges Linoga magʻlub boʻldi.
Daniel Goleman
Daniel Goleman (1946-yil 7-martda tugʻilgan) — yozuvchi, psixolog va ilmiy jurnalist. Oʻn ikki yil davomida u The New York Times gazetasida miya va xulq-atvor fanlari boʻyicha maqolalar yozdi. Uning 1995-yilda chop etilgan " Emotional intelligence " kitobi bir yarim yil davomida The New York Times gazetasining eng yaxshi sotuvchilari ro‘yxatida bo‘lgan, ko‘plab mamlakatlarda bestseller bo‘lgan va butun dunyo bo‘ylab 40 tilda nashr etilgan. Hissiy intellektga oid kitoblaridan tashqari Goleman oʻz-oʻzini aldash, ijodkorlik, shaffoflik, meditatsiya, ijtimoiy va emotsional oʻrganish, ekologiya va ekologik inqiroz hamda Dalay Lamaning kelajakka qarashlari kabi mavzularda kitoblar yozgan.
Biografiya
Daniel Goleman Stoktonda (Kaliforniya shtati) yahudiy xonadonida oʻsgan, Fay Goleman (namiyasi Vaynberg; 1910-2010), Tinch okeani universiteti sotsiologiya professori va Irving Goleman (1898-1961), gumanitar fanlar boʻyicha Stokton kolleji professorining (hozirgi San-Xoakin Delta kolleji) oʻgʻli boʻlgan. Uning amakisi yadro fizikasi boʻyicha olim Alvin M. Weinberg edi.
Goleman Hindistonda Garvarddagi doktorlik stipendiyasi va Ijtimoiy fanlar tadqiqot kengashining doktorlikdan keyingi grantidan foydalangan holda tahsil oldi. Hindistonda boʻlganida u ruhiy oʻqituvchi Neem Karoli Baba bilan vaqt oʻtkazdi,  u ham Ram Dass, Krishna Das va Larri Brilliantning gurusi edi. U oʻzining birinchi kitobini Hindiston va Shri-Lankadagi sayohatlar asosida yozgan. Garvardda psixologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini oldi.
Keyin Goleman Garvardga oʻqituvchi sifatida qaytib keldi, u erda 1970-yillarda uning ong psixologiyasi boʻyicha kursi mashhur edi. Uning Garvarddagi ustozi Devid MakKlelland uni 1984-yilda The New York Times tomonidan ishga qabul qilingan Psychology Today jurnalida ishga tavsiya qildi
Goleman Yel universitetining Bolalar tadqiqotlari markazida Akademik, ijtimoiy va hissiy taʼlim boʻyicha hamkorlik tashkilotiga asos solgan, keyin esa Chikagodagi Illinoys universitetiga koʻchib oʻtgan. Hozirda u Rutgers universitetidagi Tashkilotlarda hissiy intellektni oʻrganish boʻyicha konsortsiumga rahbarlik qiladi. U Mind &amp; Life instituti boshqaruv kengashi aʼzosi.
Karyera
Oʻzining birinchi kitobida “Meditativ tajribaning xilma-xilligi" (1977) (1988-yilda "Meditativ aql" nomi bilan qayta nashr etilgan) Goleman deyarli oʻnlab turli xil meditatsiya tizimlarini tasvirlaydi. U „meditatorning diqqatini diqqatni jamlash yoki diqqat bilan qayta oʻrgatish zarurati har bir meditatsiya tizimining ongini oʻzgartirish retseptining yagona oʻzgarmas tarkibiy qismidir“ deb yozgan.
Mukofotlar
Goleman koʻplab mukofotlarga sazovor boʻlgan, jumladan:
Lydia Miraoui
Lydia Mounia Miraoui (1991-yil 24-sentyabrda tugʻilgan)  — fransuz asli jazoirlik futbolchi, yarim himoyachi sifatida oʻynaydi. U Jazoir ayollar terma jamoasi aʼzosi boʻlgan.
Klub darajasida
Miraoui oʻz faoliyatini 8 yoshida des Ecureuils d’Arlac futbol klubida boshlagan va besh yildan soʻng 2004-yilda 13 yoshida „Olympique Lyon“ga qoʻshilgan. Lyonda u 2006-yilda Feminin Honneur Ligue — Phase Unique Reserve jamoasining OLning zaxira jamoasiga chaqirilgan. Miraoui klub bilan 2006/2007-yilgi mavsumda gʻalaba qozongan, Lyonning oʻrinbosarlar jamoasi bilan liga 2-divizionga koʻtarilgan. 2009-yil 24-may kuni "Sent Brieuc " ustidan 14:1 hisobida gʻalaba qozonib, 58-daqiqada Simone Gomesh oʻrniga zaxiradan maydonga tushgan, Miraoui „Olympique Lyon Feminin“ safida debyutini 2009-yilning 24-mayida Ayollar 1-divizionida oʻtkazgan. U „Lyon“ jamoasida ikki yil ichida 3 ta oʻyinda maydonga tushdi va Ispaniyaning " UE L’Estartit " jamoasiga oʻtdi. 2011-yilning yozida Miraoui Germaniyaning Frauen Bundesligasida SC Freiburg bilan shartnoma imzoladi va ular uchun 2011/2012-yilgi mavsumda 13ta oʻyin oʻtkazdi. Keyingi mavsum Yevropani tark etib, ASE Alger Center jamoasi safiga Jazoir ayollar chempionatiga oʻynash uchun shartnoma imzolagan. 2014-yilning yozida Fransiyaga qaytib, Claix Football bilan shartnoma imzolagan. 2015-yilning yozida AS Nensi bilan shartnoma imzolangan va bir yildan soʻng FCE Mérignac Arlac bilan shartnoma imzolagan holatda Merignacga qaytib kelgan.
Xalqaro faoliyati
Yarim himoyachi jazoirlik xalqaro futbolchi, u 2010-yil Afrika chempionati va 2014-yilda Namibiyada oʻtkazilgan Afrika ayollar chempionatida ishtirok etgan.
Olchin (shaharcha)
Olchin (Алчин) — Oʻzbekiston Respublikasi Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.
Gölyurt
Gölyurt— Turkiyaning Erzurum viloyati İspir tumanidagi qishloq.
Işıkkaya, Kozan
Işıkkaya,— Turkiyaning Adana viloyati Kozan tumaniga qarasli qishloq.
Saroy (Toʻraqoʻrgʻon tumani)
Saroy (Сарай) — Oʻzbekiston Respublikasi Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.
Gipervolemiya
Gipervolemiya — umumiy qon hajmining oshishiga aytiladi.
Ammo eritremiyada, ya`ni surunkali leykozning bir ko’rinishida polisitemik gipervolemiyaning yuzaga kelishi suyak ko’migida eritrositlarning qator o’sma hujayralarini ko’payib ketishining oqibati hisoblanadi. Bunda aylanib yuruvchi qon hajmi eritrositlar ko’payishi hisobiga 40-60%ga oshadi.
Abduazizov Mamatqori
Abduazizov Mamatqori Maxsum — 1879-yili tug‘ilgan, Asaka rayoni, Qarashan qishlog‘idan, o‘zbek, diniy xizmatchi, imom. 1929-yili davlat majburiyatini bajarmagani uchun 2 yil qamoqqa hukm qilingan. Dehqonlar orasida aksilinqilobiy, mag‘lubiyatchilik tashviqot olib borganlikda, xalq dushmani Troskiyni maqgaganlikda ayblangan.
Dovot
Dovot (arab.— siyohdon) — qad. Sharq mamlakatlarida, jumladan Oʻrta Osiyoda koʻpincha jezdan quyilgan yoki loydan (Xitoyda chinnidan ham) yasalgan siyohdon. Qalamdonning bir chetiga oʻrnatilgan turi dovotqalamdon deb atalgan. Yevropada D. shisha va oq chinnidan tayyorlangan.
Eskibalıklı, Biga
Eskibalıklı — Çanakkale viloyatining Biga tumanidagi qishloqlardan biri.
Mixo Takagi
Mixo Takagi (髙木 美帆; tugʻ. 1994-yil 22-may ) — Yaponiya|yapon]] konkida uchuvchisi, ikki karra Olimpiya chempioni, klassik koʻpkurash boʻyicha jahon chempioni (2018-yil), sprint koʻpkurash boʻyicha jahon chempioni (2020-yil), jamoaviy poygada uch karra jahon chempioni (2015-yil), 2019 va 2020), uch karra Osiyo oʻyinlari gʻolibi, 1500 metr masofaga yugurish boʻyicha hozirgi jahon rekordchisi . Adelskalender reytingida ikkinchi, Sindi Klassendan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi.
Biografiya
Mixo 2009-yilda 14 yoshida oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida debyut qilgan. 2009, 2010, 2011 va 2012-yillarda oʻsmirlar oʻrtasidagi chempionatlarda toʻrt marta jamoaviy poygada ikkinchi boʻldi. 2012-yilda u koʻpkurash boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi, baʼzi masofalarda 1000 metrga yugurishda birinchi, 500 metrga yugurishda uchinchi oʻrinni egalladi.
2010-yilgi Vankuver Olimpiadasida 15 yoshli Takagi eng yosh raqib edi. Ikki masofada qatnashib, 1000 m masofada 23-oʻrin va 1500 m masofada 35-oʻrinni egalladi.
2012-yilda koʻpkurash boʻyicha Osiyo chempionatida gʻolib chiqdi. U sprint koʻpkurash boʻyicha jahon chempionatida ham, klassik koʻpkurash boʻyicha jahon chempionatida ham qatnashib, mos ravishda 19 va 14-oʻrinlarni egalladi.
2022-yil fevral oyida Pekinda boʻlib oʻtgan Olimpiada oʻyinlarida Mixo 1500 metrga yugurishda gʻolib Iren Vustdan 1,44 soniya ortda qolib, kumush medalni qoʻlga kiritdi. U estafeta va 500 metrga yugurishda kumush, 1000 metrga yugurishda esa oltin medalni qoʻlga kiritgan.
Mixoning katta singlisi Nana Takagi (1992-yil) ham konkida uchish bilan shugʻullanadi va singlisi bilan jamoaviy poygalarda qatnashadi.
Olimpiya oʻyinlarida
Jamoa poygasi ilk bor 2006-yil Turindagi Olimpiadada, ommaviy start esa 2018-yilda Pxyonchxanda paydo boʻlgan.
Zack Snyder's Justice League
Zack Snyder’s Justice League shunchaki Snyder Cut  oʻlaroq maʼlum superqahramonlar haqidagi filmdir. Film 2017-yilda suratga olingan Adolat Ligasi filmining Zack Snyder versiyasidir. Kartina DC Kengaytirilgan Koinoti (DKK) ning beshinchi filmi boʻlib, 2021-yilning 18-martida HBO Max platformasi orqali yoyinlantirildi. Film sujetiga koʻra, Adolat Ligasi — Batman (Ben Affleck), Superman (Henry Cavill), Moʻjizakor ayol (Gal Gadot), Cyborg (Ray Fisher), Aquaman (Jason Momoa) va Flash (Ezra Miller), Darkseid (Ray Porter), Steppenwolf (Ciarán Hinds) va ularning qoʻshini boʻlmish Parademonlarning falokatga olib keladigan xavfidan dunyoni asrashga urinishadi.
Denise Richards
Denise Richards (talaffuzi: „Deniz Richards“, 1971-yil 17-fevralda tugʻilgan)  — amerikalik aktrisa, televizion shaxs va sobiq model. Uning eng mashhur rollari — „Starship Troopers“ filmidagi Carmen Ibanez (1997), „Wild Things“ filmidagi Kelly Van Ryan (1998) va "The World is Not Enough" filmidagi Bond qiz (1999). Shuningdek, u Drop Dead Gogeous (1999), Valentine (2001), Undercover Brother (2002), Scary Movie 3 (2003), Love Actually (2003) va Madeaʼs Witness Protection (2012) filmlarida suratga tushgan.
Yoshligi
Richards Illinois shtatidagi Dauners Grove shahrida qahvaxona egasi Joni (niyasi Braden) va telefon muhandisi Irv Richards oilasida tugʻilgan. Otasining familiyasi Reichert edi. Uning onasi 2007-yil noyabr oyida saraton kasalligidan vafot etdi. U nemis va fransuz millatiga mansub. Richardsning Michelle ismli singlisi bor. U Downers Grove va Mokenada oʻsgan. Bolaligida u „beysbol jamoasidagi yagona qiz“ edi.
Richards 15 yoshga toʻlganda, uning oilasi Kaliforniya shtatining Oceanside shahriga koʻchib oʻtdi. 1989-yilda El Camino oʻrta maktabini tamomlagan. U oʻrta maktabning yillik baho koʻrsatkichi boʻyicha eng yaxshi natijaga ega boʻlgan. Richards katolik boʻlgan. Oʻrta maktabni tugatgach model sifatida ishlay boshladi va fotosessiya va reklama roliklarini suratga olish uchun Parij, Nyu-York va Tokio kabi shaharlarga sayohat qilgan.
Faoliyati
Richards oʻz faoliyatida oʻsmirlik chogʻida modellashtirishdan boshlagan va 1991-yilda Bonne Bell kosmetikasi uchun bosma reklamalarda paydo boʻlgan. U, shuningdek, Teen jurnalining muqovasida paydo boʻladi. „Modeling: What It Takes“ taʼlim videosi va keyinchalik Max Factorning Premer 2K reklama kampaniyasida ham chiqish qiladi.
1990-yillarda Richards „Loaded Weapon 1“ (1993), „Tammy and the T-Rex“ (1994), „Lookinʼ Italian“ (1994) kabi bir nechta film va telekoʻrsatuvlarda suratga tushdi va "Saved by the Bell" epizodida ishtirok etdi. 1993-yilda u „Against the Grain“ qisqa muddatli dramatik seriyasida Ben Affleckning qahramoni Jodi Collins ismli qiz doʻstini tasvirladi. Richards Beverly Hills, 90210 (1992), Seinfeld (1993), Lois and Clark (1994) koʻrsatuvlarida telekoʻrsatuvlarda mehmon sifatida ishtirok etdi. 1995-yilda Richards Veronica Hamel va Mimi Rogers bilan birga "In the blink of an eye" filmida suratga tushdi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/db/Denise_richards.jpg/170px-Denise_richards.jpg|left|thumb| Richards [[Dunyo ham kam|"Dunyo etarli emas" filmining premyerasida (1999)]] Uning keng teatrlashtirilgan relizdagi birinchi bosh roli 1997-yilda „Starship Troopers“ boʻlib, film uchun Richards „Yangi kelgan ayol aktrisa“ nominatsiyasi boʻyicha Blockbaster Entertainment mukofotiga nomzod boʻlgan. Film butun dunyo boʻylab jami 121,2 million dollar yigʻdi. 2012-yilda Slant jurnali filmni 1990-yillarning 100 ta eng yaxshi filmlari roʻyxatida 20-oʻringa qoʻydi. U buni Kevin Bacon, Matt Dillon va Neve Campbell bilan birga „Wild Things“ (1998) triller filmidagi roli bilan davom ettirdi. Variety Richardsning yaxshi qiz tipidagi rollardan manipulyatsiya qiluvchi yovuzlikka oʻtishini maʼqullab kelgan
Richards James Bondning „The World is Not Enough“ (1999) filmida yadro fizigi Christmas Jones rolini ijro etgan. Garchi u oʻz rolini „aqlli“, „atletik“ va chuqur xarakterga ega deb hisoblagan boʻlsa-da, uni rolda ishonchli emas deb tanqid qilishdi. Uning koʻpincha past koʻylagi va tor shortidan iborat libosi nomaqbul fikrlarga sabab boʻldi. Richardsning taʼkidlashicha, koʻplab tomoshabinlar qahramonning kiyimini „masxara qilishgan“, ammo „Bu Bond qizlari juda gʻalati va agar men haqiqatan ham olimga oʻxshaganimda, Bond muxlislari hafsalasi pir boʻlardi“ degan xulosaga keldi.
2009-2019: Memuar va televizion rollar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/Denise_Richards_Heart_Truth_2011.jpg/220px-Denise_Richards_Heart_Truth_2011.jpg|thumb| Richards Nyu-York shahridagi Linkoln markazidagi Mercedes-Benz moda haftaligida The Heart Truth ning 2011-yil kuzidagi qizil liboslari toʻplamida uchish-qoʻnish yoʻlagida yurmoqda. Richards raqs tanlovining 8-mavsumida Maksim Chmerkovskiy bilan birgalikda „Dancing With the Stars“ teleserialida paydo boʻldi. U 2009-yil 24-martda musobaqadan chiqarib yuborilgan ikkinchi ishtirokchi edi. URichards Kim Kardashian va Chris Pratt bilan birga „Deep in the Valley“ (2009) romantik komediya filmida „Kuz baxti“ rolini egalladi. 2010-yilda u Paramount Networkning Blue Mountain State sitkomida Debra Simon rolida ishtirok etdi. 2011-yil iyul oyida Richards Nyu-York Taymsning eng yaxshi sotuvchisi boʻlgan „The Real Girl Next Door“ memuarini nashr etdi. Richards kitob yozishga qaror qildi, chunki u 2011-yilda HuffPost nashriga bergan intervyusida „boshqalar qiyin paytlarni boshidan kechirayotganlar uchun ilhomlantiruvchi biror narsa qilishni hohladi“. 2011-yil sentabrida Richards Charlie Sheenning Two and a Half Men filmidagi dafn marosimida sobiq qiz doʻsti sifatida qatnashish uchun 100 ming dollardan voz kechgani xabar qilingandi. Bir oy oʻtgach, u NBC 30 Rok komediya seriyasining oltinchi mavsumi uchun epizod uchun mehmon joyini suratga olishni boshladi.
Karez operatsiyasi
Karez operatsiyasi — 2008-yil 13-23-may kunlari Afgʻonistondagi urushning bir qismi sifatida Norvegiya va Germaniya ISAF va Afgʻoniston hukumat kuchlari ishtirokida Tolibonga qarshi harbiy operatsiya. Ularning maqsadi 2007-yil oxirida Harekate Yolo operatsiyasidan soʻng hududda qayta toʻplangan Tolibon isyonchilarini yoʻq qilish edi.
Bu Norvegiya va Germaniya ISAF kuchlari Afgʻoniston gʻarbidagi notinch Badgʻis viloyatida soʻnggi yarim yil ichida ikkinchi marta yirik hujumda ishtirok etdi. Shuningdek, Telemark batalyonining professional askarlari haqiqiy janglarda birinchi marta qatnashgan.
Operatsiya nomi afgʻoncha kariz soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, u aholi punktlarini ishonchli suv bilan taʼminlash va issiq, qurgʻoqchil va yarim quruq iqlim sharoitida sugʻorish uchun foydalaniladigan suv boshqaruv tizimidir.
Tarix
2007-yil oktabr-noyabr oylarida ISAF kuchlarining Harekate Yolo operatsiyasidagi taktik gʻalabasidan soʻng, Tolibon isyonchilari Afgʻoniston va Turkmanistonning togʻli chegaradosh hududlariga qochib ketishdi. Biroq, operatsiya maqsadi amalga oshmadi, chunki turli yordam tashkilotlari Badgʻis viloyatiga kira olmadilar. Bu Afgʻoniston hukumati tomonidan mintaqa ustidan nazoratning yoʻqligi bilan bir qatorda, Tolibon isyonchilariga u yerda mustahkam oʻrnashib olish imkoniyatini berdi.
Natijada, Milliy qoʻshma shtab (Fellesoperativt Hovedkvarter — FOHK) markaziy xavfsizlikni yaxshilash uchun Afgʻoniston shimolidagi Mozori Sharif bazasi bilan Norvegiya Tezkor javob kuchlarini (QRF) tashkil etuvchi Telemark batalonini tayyorladi. Bu hukumat yordam koʻrsatish tashkilotlarining Badgʻis viloyatiga kirishiga va uning kambagʻal aholisiga yordam koʻrsatishiga imkon beradi
Operatsiya
Uzoq vaqtdan beri rejalashtirilgan operatsiya 13-may kuni boshlangan va oʻn kun davom etgan. Operatsiyaning birinchi kunining qorongʻida 250 Norvegiya askari reja boʻyicha Kor-i Karez qishlogʻi yonida qarorgoh qurishdi. Norvegiya askarlari toʻsatdan miltiqlar, pulemyotlar va granatalar bilan qurollangan Tolibon isyonchilari tomonidan oʻqqa tutildi. Tolibon isyonchilari taxminan 1200 metr masofadan hujum qilishdi, buni mayor Rune Venneberg Telemark bataloni askarlariga qarshi „yaxshi muvofiqlashtirilgan hujum“ deb taʼrifladi. Hujum dastlab Norvegiya ISAF askarlarini hayratda qoldirgan boʻlsa-da, ular tezda vaziyatni nazoratga olishdi va CV 9030 zirhli mashinalari va minomyotlari yordamida Telemark bataloni askarlari Tolibon hujumini muvaffaqiyatli qaytarishga muvaffaq boʻlishdi. Norvegiya askarlari qoʻzgʻolonchilarga qarshi ogʻir qurollarni qoʻllaganidan soʻng otishmalar keskin pasaygan va bir necha soatdan keyin toliblar voqea joyidan qochib ketishgan.
QRF qoʻmondoni podpolkovnik Kjell Inge Bækken norvegiyalik askarlarning butun toʻqnashuv davomida koʻrsatgan professionalligi va xotirjamligidan faxrlanib, ular bu kabi harbiy amaliyotlarga uzoq vaqt tayyorgarlik koʻrganliklarini taʼkidladi. Ishtirokchi askarlar ham amaliyotda muvaffaqiyat qozonishlarida uyda olgan mashgʻulotlar muhim boʻlganini izohladilar.
14-may va 16-may kunlari Telemark bataloni askarlari CV 9030 zirhli mashinalari, minomyotlari va NATOning havodan yordam kuchlari hamda Afgʻoniston xavfsizlik kuchlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan xavfsiz masofadan yana ikkita toʻqnashuvda Tolibon qoʻzgʻolonchilariga qarshi hujumga oʻtishdi
Amerika Qoʻshma Shtatlari ishtiroki
ARSIC-N dan 35 ETT va PSD bilan bir qatorda, AQSh kuchlari 17-19-may kunlari Afgʻoniston havo hujumlarida qatnashgan afgʻon qoʻmondonlari bilan birlashdi va ularni qoʻllab-quvvatladi. Ushbu havo hujumlari Rossiyaning MI-16 vertolyotlarida mustahkam himoya chizigʻi yaratish uchun amalga oshirildi, norvegiyaliklar esa dushman jangchilarini toʻgʻridan-toʻgʻri himoya chizigʻi tomonga majburlashdi, u yerda ular oʻqotar qurollari olib qoʻyildi va hibsga olindi yoki jangga tortildi. Ushbu havo hujumlarida AQSh askarlari tarixga kirdi, chunki havo hujumlari Afgʻoniston Harbiy havo kuchlari uchuvchilari va yuk boshqaruvchilari uchun tarixiy birinchi voqea boʻldi.
Germaniya ishtiroki
Milliy qoʻshma shtab-kvartira Spiegel maqolasidagi maʼlumotlarni tasdiqlamaydi yoki inkor etmaydi.
Oqibat
Milliy qoʻshma shtabning rasmiy vakiliga koʻra, podpolkovnik Jon Inge Øglænd, bu Norvegiya askarlarining Afgʻonistonning bu qismida amalga oshirgan eng yirik operatsiyalaridan biri boʻlgan edi
Amaliyotda Tolibon isyonchi qurbonlarining berilgan raqamlari turlicha, biroq 13 nafardan 15 tagacha jangarilar jangda oʻldirilgan. QRF qoʻmondoni soʻzlariga koʻra, podpolkovnik Kjell Inge Bækkenning soʻzlariga koʻra, amaliyotda tinch aholi vakillaridan qurbon boʻlganlar haqida hech qanday maʼlumot yoʻq.
Yeniköy, Ardeşen
Yeniköy — Rize viloyatining Ardeşen tumanidagi qishloqlardan biri.
Yasmina Qodirova
Yasmina Rinarovna Qodirova (tugʻ. 2004-yil 11-dekabr, Qozon) — rossiyalik figurali uchuvchi, juftlik uchish musobaqalarida qatnashadi. Ivan Balchenko bilan Rossiya kubogi (2020) kumush medali sohiblari. 2021-2022-yilgi mavsumdan boshlab u sherigini oʻzgartirdi, endi u Valeriy Kolesov bilan konkida uchadi.
2019-yilgacha u yakkalik konkida uchishda qatnashgan.
Martaba
2019-yil fevral oyida u xalqaro debyutini oʻtkazdi. Saxalinda ilk bor „Osiyo bolalari“ qishki oʻyinlari boʻlib oʻtdi. Musobaqaning birinchi kunida Qodirova 4-oʻrinni egallab, erkin konkida bu oʻrnini saqlab qoldi.
Qodirova barcha uch hatlab sakrash, 3-3 kombinatsiyaga ega va mashgʻulotlarda toʻrtta sakrashni amalga oshirdi. Yakkalik konkida uchish istiqboliga qaramay, u juftlik sportiga oʻtishga qaror qildi. 2019-yil sentyabr oyida u figurali uchuvchi Ivan Balchenko bilan duet yaratdi. Olti oylik qoʻshma konkida uchishdan soʻng, juftlik muvaffaqiyatga erishdi, ular Rossiya kubogi finalining kumush medallarini qoʻlga kiritdilar. Qisqa kassada xatoga yoʻl qoʻygan Yasmina va Ivan oltinchi oʻrinni egalladilar. Ertasi kuni ular dasturni juda yaxshi bajardilar, barcha elementlar uchun ijobiy GOE bonuslarini oldilar va ikkinchi yakuniy oʻringa koʻtarilishdi.
2021-yil may oyining oxirida juftlik Tamara Nikolayevna Moskvina guruhiga oʻtishlarini eʼlon qilishdi.
Jizel Freund
Gisèle Freund 1908-yil 19-dekabr Berlin, Schöneberg tumanida tugʻilgan. Ammo 2000-yil 31-mart Parijda vafot etgan, chunki uning ota-onasi Fransiya koʻchib oʻtishgan va shu yerda istiqomat qilishgan. Asli millati nemis boʻlasada, uni fransuz fotografi va fotojurnalisti deb bilishadi. Uning hujjatli fotografiya si hamda yozuvchilar va rassomlarning portretlarini olgan fotosuratlari ancha mashhur. Uning eng mashhur kitobi Photographie va société(1974) asaridir. 1977-yilda u Fransiya Fotosuratchilar uyushmasining prezidenti boʻlgan va 1981-yilda u Fransiya Prezidenti Fransua Mitteranning rasmiy portretini olgan.
U 1982-yilda „Officier des Arts et Lettres“ unvoniga sazovor boʻlgan va 1983-yilda Fransiyadagi eng yuqori mukofot — Chevalier de la Legion d’honneur ni olishga muvaffaq boʻlgan. 1991-yilda u Parijdagi Milliy d’art Moderne muzeyida (Jorj Pompidu markazi) retrospektiv unvon bilan taqdirlangan birinchi fotograf hisoblanadi.
Freundning hujjatli reportaj uchun Leica Camera (36 kadrni bitta plyonkaga joylashtira olish) va Kodachrome va 35 kameralari bilan dastlabki tajribalaridan foydalanganligi fotografiyaga qoʻshgan katta hissasi hisoblanadi. Agfacolor uslubi, unga 20-asr fotografiyasida „oʻziga xos samimiy portret uslubini“ rivojlantirishga imkon bergan
Biografiyasi
thumb| Maks Slevogt, Jizelning otasiYuliy Freundning portreti, 1925-yil Freund 1908-yil 19-dekabrda Berlinning Sheneberg tumanidagi badavlat yahudiylarJulius va Klara (niyasi Dressel) Freundlarning oilasida tug‘ilgan.
1931-yilda Freund Germaniyada Albert-Ludwigs-Universität Freiburg, Breisgau universitetlarida sotsiologiya va sanʼat tarixi boʻyicha tahsil olgan. 1932 va 1933-yillarda Frankfurt Ijtimoiy fanlar institutida Teodor V. Adorno, Karl Mannxaym va Norbert Elias qoʻl ostida tahsil olgan. Universitetda u talabalar sotsialistik guruhining faol aʼzosi boʻladi va fotografiyadan sotsialistik amaliyotining ajralmas qismi sifatida foydalanishga qaror qiladi.
Koʻrgazmalari
thumb| Mishel Dieuzaide (1981) Gisèle Freund (oʻngda ikkinchi) Galerie municipale du Château d’eau koʻrgazmasining ochilishida, Tuluza, 1981-yil mart (chapdan) Mishel Turnier, Jan Dieuzaide, Mishel Delaborde, nomaʼlum ayol.
Kino va televidenie
1996-yilda suratga olingan " Parij ayol edi " hujjatli filmi Jizel Freundning 1930-yillarda Parijdagi hayoti va ijodiy faoliyatini oʻz ichiga olgan.
Qatagʻon (Toʻraqoʻrgʻon tumani)
Katagon (Катагон) — Oʻzbekiston Respublikasi Namangan viloyati Toʻraqoʻrgʻon tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.
Vladimir Yengibaryan
thumb|235x235px| 2010-yil Armaniston pochta markasi Yengibaryanni ko'rsatgan. Vladimir Yengibaryan ( Վլադիմիր Ենգիբարյան Վլադիմիր, 1932-yil 24 aprel - 2013-yil 1 fevral) - yengil vazn toifasida sovet va arman havaskor bokschisi. U Olimpiya chempioni, uch karra Evropa chempioni va uch karra Sovet Ittifoqi chempioni bo'lgan. 1956-yilda SSSRda xizmat ko'rsatgan sport ustasi unvoni va Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan. Faoliyati davomida 267 ta jangdan 255 tasida g‘alaba qozongan.
Yengibaryan to‘rtinchi farzandi bo‘lib dunyoga keldi. U 1946-yilda boks bilan shug‘ullanib, Yerevanda avval Artyom Arutyunov, so‘ngra Edvard Aristakesyan bilan mashg‘ulot o‘tkazdi.
Yengibaryan 1951-yilgi Sovet Ittifoqi chempionatida engil vazn toifasida bronza medalini qo'lga kiritdi va keyingi yili Sovet terma jamoasiga kiritildi. 1952-yilgi yozgi Olimpiada o'yinlarida jarohati tufayli ishtirok eta olmadi. Sovet Ittifoqi 1953-yilda havaskor boks bo'yicha Evropa chempionatida debyut qildi, u erda Yengibaryan engil vazn toifasida oltin medalni qo'lga kiritdi va boks bo'yicha birinchi Sovet Evropa chempioni bo'ldi. 1954-yilda Yengibaryan engil o'rta vazn toifasiga o'tdi va shu vaznda qoldi. U 1955-yilda birinchi sovet chempionligini qo'lga kiritdi va 1956 va 1958-yillarda yana g'alaba qozondi. Yengibaryan 1956 yilgi Olimpiya o'yinlari va 1957 va 1959-yillardagi havaskor boks bo'yicha Yevropa chempionatida ham oltin medallarni qo'lga kiritdi. U 1960-yilda Rimda bo'lib o'tgan yozgi Olimpiada o'yinlariga favorit sifatida bordi, ammo turnirda yelkasidan jarohat olib, chorak finalda Marian Kaspshikka yutqazdi.
Murabbiylik faoliyati
Yengibaryan 1960 yilgi Olimpiada o‘yinlaridan ko‘p o‘tmay nafaqaga chiqdi va o‘ttiz yildan ortiq vaqt davomida Yerevanda yosh bokschilarga ustozlik qildi. U hozirda uning nomini olgan Bolalar va o'smirlar sport maktabiga asos solgan. Yengibaryan keyinchalik xalqaro hakam bo‘ldi va 1970-yillarda AIBA hakamlar komissiyasida Sovet Ittifoqi vakili bo‘ldi. 1992 yilda u Qo'shma Shtatlarga ko'chib o'tdi va u erda vafotigacha boks bo'yicha murabbiy bo'lib ishladi.
O'lim
Yengibaryan umrining so‘nggi yillarida Altsgeymer kasalligi bilan og‘rigan va 81 yoshida vafot etgan. 3 fevral kuni Armanistonda uni xotirlash marosimi boʻlib oʻtdi .Yengibaryanni xotirlash marosimi Yerevandagi Avliyo Sarkis soborida bo'lib o'tdi. Marosimda Armaniston sport vaziri va Milliy olimpiya qo‘mitasi prezidenti ishtirok etdi. Marosimdan so‘ng boks bo‘yicha yillik turnir Yengibaryanga bag‘ishlandi. Keyinroq Yengibaryan qizining xohishiga ko‘ra uning jasadi Armanistonga dafn etilgan.
Gurjistonlik David IV
David IV – (დავით აღმაშენებელი) (1073-yil– 1125-yil 24-yanvar)– Bagrationlar sulolasining vakili boʻlib, Gurjiston qirolligini 1073-yildan 1125-yilgacha boshqargan. Gurjiston knyazliklarini markazlashgan yaxlit davlatga birlashtirishga asos solgan yirik davlat arbobi. D. "Q." 1097-yil saljuqiylarga soliq toʻlashni toʻxtatib, Gruziyaning mustaqilligini tiklagan. 1104-yil Kaxeti, Ereti va b. shaharlarni oʻz hududiga qoʻshib olgan. 1122-yil Tbilisini ishgʻol qilgan va poytaxtni Kutaisidan Tbilisiga koʻchirgan. D. "Q." cherkovdagi yuqori lavozimni nasldan-naslga oʻtkazishga barham berib, unga hukumat mansabdorlaridan saylash tartibini joriy qilgan. U zodagonlarning koʻngilli lashkarlaridan tashqari, bevosita podshoga qaram boʻlgan doimiy qoʻshin tuzgan (1118—20). D "Q.". qipchoqlar ulugʻ xonining qizi — Guranduxtga uylanib, 45 mingdan ortiq qipchoqni askariy xizmatga jalb etgan. Bundan tashqari u shahar, katta (shoh) koʻchalar, koʻpriklar, qasr (saroy)lar, karvon saroylar qurishga, maorif ishlarini rivojlantirishga katta ahamiyat bergan. Gelati sh.dagi akademiyaga asos solgan. Uning taraqqiyparvarligini nazarda tutib "Quruvchi" deb nom berilgan.
Mehdi Taouil
Mehdi Taouil (مهدي طويل) 1983-yil 20-mayda Fransiyaning Villenev-Sen-Jorj shahrida tugʻilgan. Marokashlik futbolchi Marokash terma jamoasida hujumkor yarim himoyachi hisoblanadi. Afinadagi Olimpiya oʻyinlari ishtirokchisi. Mehdi Taouil Fransiyada Marokash va Jazoirlik ota-onadan tugʻilgan.
Jamoalardagi faoliyati
Mehdi Taouil faoliyatini „Nancy“ va Germaniyaning „Nürnberg“ klublarida oʻynashdan boshlagan. U musobaqada gʻalaba qozona olmadi va toʻrt mavsumda bir necha marta maydonga tushdi. 2005-yilda Mehdi Taouil Liga 2 jamoasi „Monpelye“ bilan ikki yillik shartnoma imzoladi. Shartnoma muddati tugagach, klub shartnomani yangilamadi va Mehdi Taouil erkin agent sifatida Shotlandiyaning „Kilmarnock“ klubiga oʻtdi. Shartnoma bir yilga imzolandi. „Motherwell“ga qarshi oʻyinda u Shotlandiya Premer-ligasida debyut qildi va magʻlubiyatga uchraganiga qaramay, u jamoa muxlislari tomonidan qarama-qarshilikning eng yaxshi futbolchisi sifatida tan olindi. 26-dekabr kuni „Hibernian“ga qarshi oʻyinda Mehdi Taouil „Kilmarnok“ uchun birinchi golini urdi. Mavsum oxirida „Heart of Midlothian“ Mehdi Taouil oʻyinlariga qiziqish bildirgandi, ammo Mehdi Taouil shartnomasini uch yilga uzaytirdi. Oʻsha yilning yozida „Kilmarnok“ni Gari Uels tark etdi va Mehdi Taouil oʻzi uchun boʻsh „10“ raqamini oldi. Jamoa uchun Mehdi Taouil 100 dan ortiq oʻyin oʻtkazdi va klubni tark etdi.
2011-yilning yozida erkin agent sifatida Mehdi Taouil „Heart of Midlothian“ga koʻchib oʻtdi. Shartnoma uch yil muddatga imzolandi. 23-iyul kuni u yangi jamoadagi debyutini „Rangers“ ga qarshi oʻtkazdi. 3-dekabr kuni „St. Johnstone“ga qarshi kechgan bahsda Mehdi Taouil jamoa uchun birinchi golini urdi.
2013-yilning yozida Mehdi Taouil Amerikaning „San Jose Earthquakes“ klubida oʻynagan va hatto oʻrinbosarlar jamoasida bitta oʻyin oʻtkazgan, ammo shartnoma imzolanmagan. Avgust oyida Mehdi Taouil Turkiyaning „Sivasspor“ klubi bilan shartnoma imzoladi. 25 avgust kuni „Konyaspor“ga qarshi bahsda u Turkiya Superligasida debyut qildi.
Xalqaro karyerasi
2004-yilda Mehdi Taouil Marokash terma jamoasi tarkibida Afinadagi Olimpiya oʻyinlarida ishtirok etdi. Turnirda u Portugaliya, Iroq va Kosta-Rika bilan oʻyinlarda ishtirok etgan.
Vitamin A
Vitamin A- kimyoviy tarkibi jihatidan o'xshash moddalar guruhi bo'lib, u retinol (vitamin A 1, akseroftol) va shunga o'xshash biologik faollikka ega bo'lgan boshqa retinoidlarni o'z ichiga oladi: degidroretinol (vitamin A 2 ), retinal (retin, A vitamini aldegid 1 ) va retinoik kislota. Pro- vitaminlar tarkibiga A vitaminining metabolik kashshoflari bo'lgan karotenoidlar kiradi. Ular orasida eng muhimi b- karotindir. Retinoidlar hayvon mahsulotlarida, karotenoidlar esa o'simlik mahsulotlarida mavjud. Bu moddalarning barchasi qutbsiz organik erituvchilarda (masalan, moylarda yaxshi eriydi va suvda yomon eriydi). A vitamini jigarda va to'qimalarda to'planishi mumkin. Dozani oshirib yuborilganda esa toksik ta'sir ko'rsatishi mumkin .Retinol 1913 -yilda kashf etilgan. 1931-yilda uning tuzilishi tasvirlangan, 1937-yilda esa kristallangan .A vitamini inson va hayvonlar organizmida ko'plab biokimyoviy muhim funktsiyalarni bajaradi. Retina - asosiy vizual ( koʻruv) pigment i bo'lgan rodopsinning tarkibiy qismidir. Retinoik kislota shaklida vitamin o'sish va rivojlanishni rag'batlantiradi. Retinol hujayra membranalarining tarkibiy qismi bo'lib, organizmning antioksidant himoyasini ham ta'minlaydi .A vitamini yetishmasligi bilan turli epiteliy yaralar rivojlanadi, ko'rish yomonlashadi, shox pardaning namlanishi buziladi. Immunitet funksiyasining pasayishi va o'sishning kechikishi ham kuzatiladi.
Kashfiyot tarixi
1906- yilda ingliz biokimyogari Frederik Xopkins oziq-ovqat tarkibida oqsillar, yog'lar, uglevodlar va boshqalardan tashqari, inson tanasi uchun zarur bo'lgan boshqa moddalar ham borligini aytdi va u bu moddalarni "Qo'shimcha oziqlanish omillari" deb nomladi.(accessory food factors ). 1912 -yilda Casimir Funk "vitamin" nomini taklif qildi - lotincha vita - hayot, omin - omin so'zlaridan (u barcha vitaminlar azotni o'z ichiga oladi, deb noto'g'ri ishongan) .A vitaminining o'zi 1913 -yilda kashf etilgan. Ikki guruh olimlar - Viskonsin universitetidan Elmer Makkollum (1859-1929) va Margaret Devis (1887-1967) va Yel universitetidan  (1859-1929) va   (1872-1935), har bir do'stidan mustaqil ravishda, bir qator tadqiqotlardan so'ng, ular sariyog 'va tovuq tuxumining sarig'ida normal hayot uchun zarur bo'lgan ba'zi moddalar mavjud degan xulosaga kelishdi. Ularning tajribalari shuni ko'rsatdiki, sichqonlar faqat kazein, yog', laktoza, kraxmal va tuz aralashmasi bilan oziqlangan, ko'zning yallig'lanishi va diareyadan aziyat chekkan va taxminan 60 kundan keyin vafot etgan. Ratsionga sariyog ', baliq yog'i yoki tuxum qo'shilsa, ular normal holatga qaytdi. Bu nafaqat yog'ning mavjudligi, balki boshqa ba'zi moddalar ham talab qilinishini anglatardi. Makkollum ularni ikkita sinfga ajratdi - "yog'da eriydigan omil A" (aslida A, E va D vitaminlari mavjud) va "suvda eruvchan B omil" .1920-yilda   (1891-1952) vitaminlar uchun yangi nomenklaturani taklif qildi va shundan so'ng vitamin o'zining zamonaviy nomini oldi. Xuddi shu yili Xopkins A vitamini oksidlanish yoki yuqori issiqlik bilan yo'q qilinishini ko'rsatdi .1931 -yilda shveytsariyalik kimyogari Pol Karrer (1889-1971) A vitaminining kimyoviy tuzilishini tasvirlab berdi. Uning yutug'i 1937-yilda kimyo bo'yicha Nobel mukofotiga sazovor bo'ldi. Garri Xolms (1879-1958) va Rut Korbet 1937- yilda A vitaminini kristallashtirgan. 1946-yilda  (1915-1995) va   (1914-2001) A vitaminini sintez qilishdi. Otto Isler (1920-1992) 1947-yilda uni sintez qilishning sanoat usulini ishlab chiqdi.A vitaminining ko'rishdagi roli biokimyogar Jorj Vald (1906-1997) tomonidan kashf etilgan bo'lib, u 1967-yilda fiziologiya yoki tibbiyot bo'yicha Nobel mukofotiga sazovor bo'lgan.
Fizik-kimyoviy xossalari
A vitamini guruhining moddalari kristall moddalardir. Ular suvda erimaydi, lekin organik erituvchilarda yaxshiroq eriydi .Retinol atmosfera kislorodi tomonidan parchalanadi va yorug'likka juda sezgir. Barcha birikmalar cis - trans izomerizatsiyaga moyil bo'ladi, ayniqsa 11 va 13-bog'larda, ammo 11- cis -retinaldan tashqari barcha qo'sh bog'lar trans -konfiguratsiyaga ega.
Tuzilishi va shakllari
thumb| .Retinol thumb| Retina thumb| Retinoik kislota A vitamini trisiklik to'yinmagan spirt bo'lib, b-ion halqasi va ikkita izopren qoldig'ining yon zanjiri va birlamchi spirt guruhidan iborat. Organizmda u retinal (vitamin A-aldegid) va retinoik kislotaga oksidlanadi. Jigarda retinil palmitat, retinil asetat va retinilfosfat shaklida to'planadi.U hayvonot mahsulotlarida barcha shakllarda uchraydi, ammo sof retinol beqaror bo'lgani uchun asosiy qismi retinol efirlari shaklida (sanoatda u asosan palmitat yoki asetat shaklida ishlab chiqariladi) koʻproq uchraydi .O'simliklarda provitamin A - ba'zi karotenoidlar mavjud. Strukturaviy bog'liq moddalarning ikkita guruhi vitaminning kashshofi bo'lishi mumkin: karotinlar (a-, b- va g-karotinlar) va ksantofillar (b-kriptoksantin). Karotinoidlar ham izoprenoid birikmalar bo'lib, a va g-karotinlarning har birida bittadan b-ion halqasi bor va oksidlanish jarayonida bitta retinol molekulasi, b-karotinda esa ikkita ion halqa hosil bo'ladi, shuning uchun u ko'proq biologik faollikka ega va ikkita retinol molekulasi hosil bo'ladi.
Kunlik talab
Voyaga etgan erkakka kuniga o'rtacha 900 mkg, ayolga esa 700 mkg A vitamini kerak bo'ladi. Kattalar uchun ruxsat etilgan yuqori iste'mol darajasi kuniga 3000 mkg ni tashkil qiladi.
Retinoidlar va karotenoidlarning vitaminlik qiymati
Oziq-ovqat tarkibidagi karotinoidlarning faqat bir qismi tanada A vitaminiga aylanishi mumkinligi sababli, oziq-ovqatlar retinol shaklida inson tanasi tomonidan so'rilgan A vitamini miqdori bilan taqqoslanadi. Ushbu miqdorning ta'rifi bo'yicha ba'zi chalkashliklar ekvivalent miqdor tushunchasi vaqt o'tishi bilan o'zgarganligidan kelib chiqadir. Xalqaro birliklarga (IU) asoslangan tizim, uzoq vaqtdan beri qo'llanilgan. Bir IU birligining qiymati 0,3 mkg retinol, 0,6 mkg b-karotin yoki 1,2 mkg provitamin A bo'lgan boshqa karotinoidlar sifatida qabul qilingan. Keyinchalik, boshqa birlik ishlatilgan - retinol ekvivalenti (ER). 1 ER 1 mkg retinolga, 2 mkg yog'da erigan b-karotinga (ko'pgina vitamin komplekslarida yomon eriganligi sababli, b-karotin faqat qisman eriydi), oddiy oziq-ovqatda 6 mkg b-karotinga (konversiyadan beri) to'g'ri keldi. b-karotindan retinolga, bu holda, yog'da erigan b-karotinga qaraganda kamroq) yoki oziq-ovqatda 12 mkg a-karotin, g-karotin yoki b-kriptoksantin (chunki ovqatdan 50% kamroq retinol hosil bo'ladi) bu karotinoidlarning molekulalari b-karotin molekulalariga nisbatan). Keyingi tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, aslida karotenoidlarning vitamin faolligi ilgari o'ylanganidan ikki baravar past. Shu sababli, 2001-yilda AQSh Tibbiyot instituti yana bir yangi birlikni - retinol faolligi ekvivalentini (RAE) taklif qildi. 1 RAE 1 mkg retinolga, 2 mkg yog'da erigan b-karotinga (farmatsevtika sifatida), 12 mkg "oziq-ovqat" b-karotinga yoki 24 mkg boshqa provitamin A ga to'g'ri keladi.
O'zaro ta'siri
A vitaminining sinergisti E vitamini bo'lib, retinolning faol shaklida saqlanishiga, ichakdan so'rilishiga va uning anabolik ta'siriga yordam beradi. A vitamini ko'pincha D vitamini bilan birga buyuriladi. Gemeralopiyani davolashda nikotinik kislota bo'lgan riboflavin bilan birga berilishi kerak. Siz bir vaqtning o'zida A vitaminini buyura olmaysiz xolestiramin, faol ko'mir, uning so'rilishini buzadi.
Roli
A vitamini quyidagi farmakologik ta'sirga ega :
A vitamini guruhining birikmalari turli xil biologik faollikka ega. Retinol epiteliya va suyak to'qimalarining funktsiyalarini o'sishi, farqlanishi va saqlanishi, shuningdek, ko'payish uchun zarurdir. Retina ko'rish mexanizmida muhim ahamiyatga ega. Retinoik kislota hujayralarni farqlash jarayonlarida retinoldan 10 baravar faolroq, lekin ko'payish jarayonlarida kamroq faoldir. Agar kalamushlar A vitaminining boshqa barcha shakllaridan mahrum bo'lsa, ular odatdagidek o'sishda davom etishlari mumkin. Biroq, bu kalamushlarda bepushtlik namoyon bo'ladi (garchi retinoik kislotaning yuqori dozalari spermatogenezni tiklashga qodir bo'lsa-da ) va retinoik kislota retinolga yoki retinolga qaytarilishi mumkin emasligi sababli, retinal degeneratsiyani boshlaydi, retinol esa retinolga erkin aylanadi va aksincha.
Vitaminning ko'rish jarayonida ishtirok etishi
thumb|450x450px| Vizual signalning shakllanish mexanizmi A vitaminining ozgina yetishmasligi bilan ko'rish zaiflashadi. Ko'zning to'r pardasida vizual binafsha deb ataladigan A vitamini o'z ichiga olgan modda mavjud. Yorug'lik ko'zlarga kirganda, vizual binafsha rangning bir qismi bo'linadi va bu nerv impulslarini yuborishni rag'batlantiradi. Miya ko'zlar ko'rgan narsalar haqida ma'lumotni shunday qabul qiladi. Yana va yana, vizual binafsha rang yo'q qilinadi va qayta hosil bo'ladi. Ushbu ta'mirlash va bo'linish tsikli bizning hayotimiz davomida davom etadi. Retina shaklida A vitamini ko'rishda muhim rol o'ynaydi. 11- cis -retinal opsin oqsillari bilan bog'lanib, binafsha-qizil pigmentlarni hosil qiladi, rodopsin yoki uchta turdagi yodopsindan biri - vizual signalni yaratishda ishtirok etadigan asosiy vizual pigmentlar hissoblanadi. Vizual signalni shakllantirish mexanizmi (rodopsin misolida) quyidagicha :
Retinal izomeraza tomonidan katalizlangan trans -formadan cis -retinal hosil bo'lishi yorug'lik ishtirokida sodir bo'ladigan sekin jarayondir. U faqat qisman retinada davom etadi, sintezning asosiy joyi jigardir. Retinada dehidrogenaza ta'sirida trans -retinal trans -retinolga aylanadi va keyin qon oqimiga kiradi, u erda BSR bilan bog'lanadi va jigarga o'tadi. U yerda retinolizomeraz trans -retinolni cis -retinolga, so‘ngra NAD + -bog‘liq degidrogenaza yordamida cis -retinalga aylantiradi, so‘ngra u retinaga kiradi. Rhodopsinning sis -retinal va opsindan sintezi qorong'uda davom etadi. Odamlarda rodopsinning to'liq tiklanishi taxminan 30 daqiqa davom etadi. Xuddi shunday jarayon konuslarda sodir bo'ladi. Retinada uchta turdagi konus mavjud bo'lib, ularning har birida ko'k, yashil va qizil ranglarni o'zlashtiradigan uchta turdagi yodopsin mavjud. Uchta pigment ham 11- cis -retinalni o'z ichiga oladi, lekin opsin tabiati bilan farqlanadi. Rang ko'rligining ba'zi shakllari ( rang ko'rligi ) konuslarda opsinning uchta turidan birining tug'ma sintez etishmasligi yoki nuqsonli opsin sintezi tufayli yuzaga keladi.
Tananing antioksidant himoyasidagi A vitaminining roli
Molekulada ikkita konjugatsiyalangan qo'sh aloqalar mavjudligi tufayli retinol erkin radikallar, shu jumladan kislorodli erkin radikallar bilan ta'sir o'tkazishga qodir. Vitaminning bu eng muhim xususiyati uni samarali antioksidant deb hisoblashimizga imkon beradi. Retinol shuningdek, E vitaminining antioksidant ta'sirini sezilarli darajada oshiradi. Tokoferol va vitamin C bilan birgalikda selenning glutation peroksidaza birikishini faollashtiradi. A vitamini SH-guruhlarini qisqartirilgan holatda ushlab turishga qodir (ular antioksidant funktsiyaga ham ega). Shu bilan birga, A vitamini prooksidant sifatida ham harakat qilishi mumkin, chunki u atmosfera kislorodi bilan oson oksidlanadi va juda zaharli peroksid mahsulotlarini hosil qiladi. E vitamini retinolning oksidlanishini oldini oladi.
Gipovitaminoz
right|thumb|360x360px| Gipovitaminoz A ning dunyoda tarqalishi. Qizil rang eng ko'p zarar ko'rgan mamlakatlarni, yashil rang esa eng kam ta'sirlangan mamlakatlarni ko'rsatadi. Moviy rang ma'lumot yo'q degan ma'noni anglatadi A vitamini yetishmovchiligi butun dunyo bo'ylab besh yoshgacha bo'lgan bolalarning taxminan uchdan biriga ta'sir qiladi. U yiliga besh yoshgacha bo'lgan 670 000 bolaning hayotiga zomin bo'ladi. Rivojlanayotgan mamlakatlarda har yili taxminan 250 000—500 000 bola A vitamini etishmovchiligi (asosan Janubi-Sharqiy Osiyo va Afrikada) tufayli ko'r bo'lib qoladi. A vitamini yetishmovchiligi birlamchi yoki ikkilamchi tanqisligi tufayli yuzaga kelishi mumkin. Birlamchi vitamin A tanqisligi meva va sabzavotlardagi karotenoidlarni yoki hayvonlar va sut mahsulotlaridan A vitaminini etarli miqdorda iste'mol qilmaydigan bolalar va kattalar orasida uchraydi. Emizishni erta to'xtatish ham A vitamini yetishmovchiligi xavfini oshirishi mumkin. Ikkilamchi A vitamini etishmovchiligi surunkali lipid malabsorbtsiyasi, safro ishlab chiqarish va sigaret tutuni va surunkali alkogolizm kabi oksidlovchilarning surunkali ta'siri bilan bog'liq. A vitamini yog'da eriydigan vitamin bo'lib, ingichka ichakda tarqalish uchun miselyar eruvchanligiga bog'liq bo'lib, kam yog'li dietalarda A vitaminining yomon ishlatilishiga olib keladi. Sink etishmovchiligi, shuningdek, A vitaminining so'rilishini, tashilishini va metabolizmini buzishi mumkin, chunki u transport oqsillarini sintez qilish va retinolni retinalga aylantirish uchun kofaktor sifatida zarur. To'yib ovqatlanmaydigan aholida A vitamini va ruxning umuman kam iste'mol qilinishi A vitamini tanqisligini kuchaytiradi.Burkina -Fasoda o'tkazilgan tadqiqot A vitamini va ruxning kombinatsiyasi bilan yosh bolalar o'rtasida bezgak bilan kasallanishning sezilarli darajada kamayganligini ko'rsatdi.
Gipervitaminoz
A vitaminining 25 000 МЕ/кг dozasi o‘tkir zaharlanishni keltirib chiqaradi, 6-15 oy davomida sutkalik 4000 МЕ/кг dozasi esa surunkali zaharlanishni keltirib chiqaradi. Gipervitaminoz quyidagi belgilar bilan tavsiflanadi: shox pardaning yallig'lanishi, ishtahani yo'qotish, ko'ngil aynishi, jigar kengayishi, qo'shma og'riqlar. A vitaminining surunkali zaharlanishi vitaminning yuqori dozalarini, ko'p miqdorda baliq yog'ini muntazam ravishda iste'mol qilish bilan kuzatiladi. Karotinlarni haddan tashqari iste'mol qilish bilan kaftlar, oyoq taglari va shilliq pardalar sarg'ayishi mumkin, ammo hatto o'ta og'ir holatlarda ham intoksikatsiya belgilari kuzatilmaydi. Hayvonlarda b-karotinning dozasini 100 baravardan ko'proq oshirish prooksidant ta'sirga olib keldi. Bu molekulani oksidlanish degradatsiyasidan himoya qiluvchi E va C vitaminlari mavjudligida kuzatilmadi. Akula, oq ayiq, dengiz hayvonlari, huski jigarini iste'mol qilganda o'limga olib keladigan o'tkir zaharlanish holatlari mumkin. Evropaliklar buni kamida 1597-yilda, uchinchi Barents ekspeditsiyasi a'zolari qutb ayig'i jigarini iste'mol qilgandan keyin og'ir kasal bo'lib qolganidan beri boshdan kechirmoqda. Zaharlanishning o'tkir shakli konvulsiyalar, falaj ko'rinishida namoyon bo'ladi. Dozani oshirib yuborishning surunkali shaklida intrakranial bosim kuchayadi, bu bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi va qayt qilish bilan birga keladi. Shu bilan birga, makula shishi va u bilan bog'liq ko'rish buzilishi paydo bo'ladi. Qon ketishi paydo bo'ladi, shuningdek, A vitaminining katta dozalarida gepato- va nefrotoksiklik belgilari paydo bo'ladi. Spontan suyak sinishi mumkin. A vitaminining ortiqcha bo'lishi tug'ma nuqsonlarga olib kelishi mumkin va shuning uchun tavsiya etilgan kunlik nafaqadan oshmasligi kerak. Gipervitaminozni bartaraf etish uchun mannitol buyuriladi, bu intrakranial bosimni pasaytiradi va simptomlarni yo'q qiladi meningizm, jigarda vitamin metabolizmini tezlashtiradigan va jigar va buyraklardagi lizosoma membranalarini barqarorlashtiradigan glyukokortikoidlar. E vitamini ham hujayra membranalarini barqarorlashtiradi. A vitaminining katta dozalari homilador ayollarga (ayniqsa homiladorlikning dastlabki bosqichlarida) va hatto homiladorlikdan olti oy oldin buyurilmasligi kerak, chunki teratogen ta'sir xavfi juda yuqori.
Giperkarotinemiya
Kasallikning sababi karotinlardan retinol hosil bo'lishini katalizlovchi ichakdagi b-karotin oksigenazaning yo'qligi. Asosiy alomatlar - tungi ko'rlik va shox pardaning bulutlanishi. Qonda retinol miqdori keskin kamayadi.
Follikulyar Darier keratozi
Teri o'zgarishlari, aqliy zaiflik va psixoz bilan birga irsiy kasallik qayd etiladi. Tirnoqlarning bo'ylama chizig'i va tishlari odatiy hisoblanadi. A vitaminining yuqori dozalarini samarali uzoq muddatli boshqarish.
Tibbiy foydalanish
right|thumb|255x255px| Revit (A, B1, B2 va C vitaminlari) A vitamini preparatlarini tibbiy maqsadlarda qo'llash uchun quyidagi ko'rsatmalar mavjuddir: