O‘pka_exinokokkozi
Exinokokk, ko‘pincha qishloq hududlarida yashovchi bolalarda tez-tez uchraydi va deyarli barcha aʼzolarga zarar yetkazishi mumkin. Zararlanish darajasi bo‘yicha birinchi o‘rinda jigar turadi. Exinokokk kistaning o‘pkada lokallashuvi boshqa aʼzolarga nisbatan 6-35%ni tashkil etadi. Xususan, o‘ng o‘pka zararlanadi, ikkala o‘pkada ham exinokokk ko‘pincha pastki hissalarda lokallashadi. Klinika va diagnostika. Bolalarda o‘pka exinokokkozi klinik namoyon bo‘lishlari turlicha va parazitning biologik xususiyatlari, bola organizmining reaktivligi, kista joylashuvi va o‘lchamlari hamda asoratlar bo‘lishiga bog‘liq. Ko‘pchilik mualliflar kattalar bilan taqqoslaganda, bolalarda exinokokk tez o‘sishini taʼkidlashadi. Ko‘pincha o‘pka exinokokkining asoratlanmagan shakli alomatsiz kichadi va kasallik tasodifan, rentgenologik tadqiqotda aniqlanadi. Kattalar bilan taqqoslaganda bolalarda parazitning tez o‘sishi kuzatiladi, shuning uchun alomatsiz davri, odatda, 1-2 yildan oshmaydi. Asoratlanish rivojlanishi bilan birga, bolalar ko‘krakdagi og‘riqlar, quruq yo‘tal, isitmaning davriy oshishi, umumiy darmonsizlik, onda-sonda qon qusishga shikoyat qilishadi. Odatda, o‘pka exinokokkozi bor bolalar tengdoshlaridan jismoniy rivojlanishda ortda qolishadi, semirmaydi, rangi o‘chgan, tez charchashadi. Kasallik klinik kechishini uch bosqichga bo‘lishadi: 1-bosqich — alomatsiz kechadi; 2-bosqich — kista o‘sishi, o‘pkadagi yallig‘lanish jarayoni va o‘rta devor aʼzolarining siljishi bilan bog‘liq klinik alomatlar paydo bo‘ladi; 3-bosqich — exinokokk kistalar tomonidan keskinlashuvlarning rivojlanishi (bronxga kirishi, yiringlash). Exinokokk kistalar bronxni teshgandan so‘ng katta yoshdagi bolalar „og‘zini to‘ldirib“ yo‘talib shaffof suyuqlik chiqarishadi, bu anafilaktik reaksiya bilan birga kechishi mumkin. Bu vaqtda namlikda parazit unsurlarini topish mumkin. Kistaning tarkibidagilarni bronxdan yomon bo‘shashida o‘tkir abssess simptomlari (titrash, isitmalash, nafas qisishi) kuzatiladi. Exinokokk kistaning plevral bo‘shliqqa o‘tishi pnevmogidrotoraks klinikasi bilan birga sodir bo‘ladi. Perforatsiyadan so‘ng kista infeksiyalanadi va yiringlash boshlanadi. Diagnostika. Yuqorida keltirilgan klinik alomatlar o‘zgaruvchan va har doim ham o‘pka exinokokkoziga xos emas. Tadqiqotning obyektiv uslublari rentgenogramma, MRT, KT va UTT hisoblanadi. Keskinlashmagan o‘pka exinokokkining rentgenologik tasviriga oval, aniq soyaning o‘zgarmagan o‘pka to‘qimasi fonida bo‘lishi xos hisoblanadi, bunda qovurg‘a-diafragmal sinusi bo‘sh qoladi. Faqat pastki qismlardan chiquvchi katta kistalarda, parazit soyasi jigar soyasi bilan qo‘shilib ketishi mumkin. Bir necha tomogrammalarda, nafas olish aktiga mos ravishda kista shakli va kontirlarining o‘zgarishi kuzatilishi mumkin. Boshqacha rentgenologik manzara kasallikning keskinlashgan bosqichida kuzatiladi. Exinokokkni fosh qiluvchi eng oddiy rentgenologik omil havo pufagida suyuqlik darajasining bo‘lishi hisoblanadi. Kista bronxga kirganida „g‘ijimlangan qog‘oz“ga xos soya paydo bo‘ladi. Kistaning plevral bo‘shliqqa o‘tganligiga pnevmogidrotoraks va o‘rta devor aʼzolarining siljishi guvohlik beradi. ECHT o‘sishi, eozinofiliya va anemiya kuzatiladi. Exinokokkoz diagnostikasida tadqiqotlarning immunologik usullari katta ahamiyatga ega: pretsipitatsiya reaksiyasi, komplement bog‘lanish (to‘planish) reaksiyasi, skolekspretsipitatsiya reaksiyasi, Katsoni anafilaktik namunasi. Keyingi yillarda ko‘pgina mualliflar diagnostik qiymati kamligini aytib, so‘nggi sinovdan bosh tortishmoqda. O‘pka exinokokkozi jarrohlik yo‘li bilan davolanadi. Garchi so‘nggi yillarda punksion usullar targ‘ib qilinsa-da, jarrohlik yo‘li bilan davolashning qulay fursati parazitning xitinli qobiqchasini olib tashlanishi va qoldiq bo‘shliqning antipaprazitar ishlov berish, bronxial teshiklarning yopilishi va qoldiq bo‘shliqning kapitonaji (yo‘qotilishi, bo‘shliq chetining tikilishi) hisoblanadi. Kapitonajning maqsadi — qoldiq bo‘shliqni yo‘qotish bo‘lgan ko‘pgina usullari bor. Operatsiyadan yoki parazitning punksion olib tashlashdan so‘ng, uzoq muddat Zentel (albendazol) bilan antiparazitar terapiya majburiy hisoblanadi.