cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tatyana Ali
Shaxsiy hayoti
U Barack Obamaning 2008-yilgi prezidentlik kampaniyasining matbuot kotibi sifatida Qoʻshma Shtatlar boʻylab sayohat qilgan va kollejlar kampuslarida saylovchilarni roʻyxatga olish boʻlimlarini boshqargan.
2016-yil mart oyida Tatyana Stanford universiteti ingliz tili kafedrasi dotsenti doktor Von Rasberry bilan unashtirilganini maʼlum qiladi va ular birinchi farzandlarini kutayotganliklarini eʼlon qilishadi. U va Rasberry 2016-yil 17-iyulda Californianing Beverly-Hills shahrida turmush qurishadi. Er-xotinning ikki nafar oʻgʻli bor.
William Monahan
William J. Monahan (1960-yil 3-noyabrda tugʻilgan) — amerikalik senarist, rejissor va yozuvchi. „Eng yaxshi moslashtirilgan senariy“ uchun „ Oscar “ mukofoti sovrindori. Muqaddas zamin (2005), Murtadlar (2006) va Oblivion (2013) kabi filmlarning senariy muallifi.
Tojikiston Prezidentlari
Tojikiston Respublikasi Prezidenti - Tojikiston Respublikasi 1994-yilgi (1999 va 2003-yilgi qoʻshimchalar bilan) Konstitutsiyasiga binoan davlat boshligʻi. thumb|200px|Emomali Rahmon thumb|Emomali Rahmon - Tojikiston Prezidenti
Tojikiston Prezidentlari
centre|500px|Tojikiston Prezidenti Shtandarti
Norman Lloyd
thumb|Lloyd, [[2007]] Norman Nathan Lloyd — (8 Noyabr 1914-11-may 2021-yil) Crestonda tugʻilgan. Amerikalik aktyor, komediyachi.
Odam konstitutsiyasi
Odam konstitutsiyasi, tana konstitutsiyasi (qomati) — odam organizmining oʻziga xos alohida morfologik va funksional xususiyatlari majmui. Tabiiy va irsiy omillarga bogʻliq. Odam konstitutsiyasi tabiat va maʼlum bir jamiyat tuzumi taʼsirida oʻziga xos morfologik va fiziologik xususiyatlarga ega boʻlgan individual belgilar yigʻindisidan vujudga keladi. Odam qomati oʻz avlodi (nasli)dan orttirgan asosiy xususiyatlari zaminida rivojlanadi. Odam konstitutsiyasining har xil boʻlishi nasliga, tashqi muhit taʼsiriga, ijtimoiy sharoitga, kasbiga va iqtisodiy ahvoliga bogliq. O.K. morfologiktuzilishiga qarab 3 turga ajratiladi: a) keng yelkali past boʻylilar; bunday odamlarning yelkalari keng, gavdalari vazmin, baquvvat va tiqmachokdek, qorinlari koʻkragiga nisbatan katta, tananing koʻndalang oʻlchami boʻyicha nisbatan uzunroq boʻladi; b) uzun boʻyli, tor koʻkraklilar — boʻylari uzun, organizmi zaifroq, vazni yengil, qoʻl va oyoklari uzun, koʻkraklari qorin qismidan katta; v) oʻrta boʻylilar — past va uzun boʻylilar oraligidagi odamlar.
Odamning qomati uning ichki aʼzolari tuzilishiga ham taʼsir qiladi, jumladan, past boʻyli odamlarning diafragmasi yuqori, uzun boʻylilarda esa hamma aʼzolar hajmi kichik va pastroq joylashgan boʻladi.
McLaren Speedtail
McLaren Speedtail — bu McLaren Automotive tomonidan ishlab chiqarilgan cheklangan ishlab chiqarilgan gibrid sport avtomobili, 2018-yil 26-oktabrda taqdim etilgan. Bu avtomobil McLaren Ultimate Seriesning Senna, P1 va F1dan keyin toʻrtinchi nashridir. Mashina, shuningdek, McLaren Track22 biznes-rejasining bir qismi sifatida sotuvga chiqaradigan 18 ta yangi avtomobil yoki derivativlarning bir qismidir.
Texnik xususiyatlari
Speedtail 720S dan o‘zgartirilgan M840T va 1036 ot kuchi (773 kVt; 1050 ot kuchi) ishlab chiqarish uchun gibrid quvvat uzatmasi bilan jihozlangan. Speedtail uglerod tolali monokokdan foydalanadi, yoʻlovchi oʻrindiqlari shassisga oʻrnatilgan, shuningdek, boshqa McLaren modellari kabi ikki burchakli eshiklar.
Ishlashi
McLaren taʼkidlashicha, Speedtail 250,4 milya (403 km/soat) maksimal tezlikka ega va 0-299 km/soat (0-186 milya) tezlikka 12,8 soniyada erisha oladi. Maksimal moment — 848 lb⋅ft (1150 N⋅m).
Texnologiyasi
Avtomobil haydash paytida gibrid akkumulyatorini qayta zaryad qiladi, garchi simsiz zaryadlovchi prokladka avtomobilga kiritilgan boʻlsa ham, foydalanilmayotganda uni tez zaryad qiladi.
Ichki koʻrinishi
Speedtail oldingi F1 ga oʻxshash 3 oʻrindiqli joylashuvga ega boʻlib, haydovchi mashinaning markazida oʻtirgan va ikkita yoʻlovchi oʻrindigʻidan bir oz oldinga siljigan. Asl F1da bu tartib anʼanaviy oʻtirish tartibiga qaraganda yaxshiroq koʻrinishni taʼminlash uchun ishlatilgan. Speedtail’ning ichki qismida „yo‘nalishli charm qoplama“ mavjud bo‘lib, McLaren „o‘rindiqqa sirpanishni osonlashtiradi, lekin yo‘lovchini haydab ketayotganda nozik tarzda ushlab turadi“. va u Speedtail polidagi gilam oʻrniga ishlatilishi mumkin boʻlgan darajada kuchli. Shuningdek, u „Titanni choʻktirish uglerod tolasini“ oʻz ichiga oladi, yaʼni „mikron yupqa titan qatlami toʻquvga toʻgʻridan-toʻgʻri eritiladi va uglerod tolasi konstruktsiyasining ajralmas qismiga aylanadi.“, shuningdek, Yupqa qatlamli uglerod tolasi (TPT), son-sanoqsiz 30 mikron qalinlikdagi uglerod tolasi qatlamlaridan iborat. Kompaniya, shuningdek, Speedtail egalari uchun maxsus bagaj taklif qiladi, bu amaliyot F1 sotuvga chiqarilganda amalga oshirilgan.
Ishlab chiqarish
Sinov Florida shtatidagi Jonni Bohmer sinov maydonchasidagi Kennedi kosmik markazida oʻtkazildi. Sinovlar uchun qoʻnish yoʻlagi ishlatilgan. Shuningdek, u Germaniya, Ispaniya va Italiyadagi treklarda sinovdan oʻtkazildi.
2019-yil dekabrigacha yuqori tezlikdagi sinovlar yakunlanganidan so‘ng McLaren Speedtailni Buyuk Britaniyada ishlab chiqarish boshlandi. XP2 prototipi versiyasi „soatiga 250 milya (403 km/soat) tezlikka erishgan holda 30 martadan ko‘proq tezlikka erishdi“ va 13 soniyadan kamroq vaqt ichida 300 km/soat tezlikka erisha oladi. Birinchi yetkazib berish 106 ta mashina 2020-yilning fevral oyida Angliyaning Woking shahriga rejalashtirilgan edi.
NGC 7806
NGC 7806 Pegas yulduz turkumidagi Sb/P tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1790-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Edling
Edling Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Rosenheim tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 20,04 km2. Aholisi — 4135 kishi (2010).
Eggstätt
Eggstätt Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Rosenheim tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 24,29 km2. Aholisi — 2914 kishi (2010).
Hududi
Eggstättning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Hujjatli telekanallar ro'yxati
Bu hujjatli kanallar roʻyxati boʻlib jumladan " rivojlantiruvchi " taʼsir qilgan kanallar shu bilan birgalikda unda noxolis nuqtai nazarda ayblangan kanallar ham mavjud.
Knöringen
Knöringen Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Südliche Weinstraße tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 2,52 km2. 467 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Knöringenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Farog’at (Qubodiyon tumani)
Farog’at (Фароғат)  — Tojikiston Respublikasining Qubodiyon tumani, Taxti Sangin jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 5 km, tuman markazigacha 19 km.
Aholisi
Aholisi —2916 kishi Taqsimoti maʼmurii Ҷumhurii Toҷikiston — D 2017.
Leinsweiler
Leinsweiler Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Südliche Weinstraße tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,80 km2. 393 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Kimyogar (futbol klubi, Chirchiq)
"Kimyogar" — Toshkent viloyati Chirchiq shahrining sobiq sovet va oʻzbek futbol klubi. 1953-yil mobaynida tashkil etilgan. Taʼsischisi — Chirchiqning Elektrokimyo zavodi.
Leinsweiler
Hududi
Leinsweilerning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Kimyogar (futbol klubi, Chirchiq)
Tarixi
"Ximik" futbol klubi 1953-yilda Chirchiq shahrida tashkil etilgan  klub mahalliy elektrokimyo zavodi vakili edi. 1953-yilda u SSSR kubogida ishtirok etdi.
NGC 7807
NGC 7807 Kit yulduz turkumidagi SBab tipli galaktikadir.
Kimyogar (futbol klubi, Chirchiq)
Tarixi
1962-yilda guruh SSSR chempionatining V sinfining 2-zonasida debyut qildi. 1963-yilda, Sovet Ittifoqida futbol ligalari qayta tashkil etilgandan soʻng, klub SSSR chempionati Ikkinchi ligasining „B“ toifasining ikkinchi guruhiga kirdi. 1970-yilda Sovet Ittifoqida futbol ligalari navbatdagi qayta tashkil etilgandan soʻng, klub SSSR chempionati Ikkinchi Quyi Ligasining Oʻrta Osiyo zonasiga kirdi. 1971-yilda jamoa turnir jadvalida 10-oʻrinni egallagan boʻlsa-da, ular professional Ikkinchi ligada oʻynash uchun etarli mablagʻ olmagan, shuning uchun ular havaskorlar ligalarida qatnashishda davom etishgan.
NGC 7807
Ushbu obyektni Ormond Stone 1886-yilda kashf etgan.
Kimyogar (futbol klubi, Chirchiq)
Tarixi
1992-yilda klub nomini „Kimyogar“ (Chirchiq) deb oʻzgartirdi va Oʻzbekiston ikkinchi ligasida debyut qildi va final turnirida 2-oʻrinni egalladi. 1993-yilda Oʻzbekiston Kubogining ikkinchi qura oʻyinida qatnashgan, shuningdek, Birinchi ligada ham oʻz debyutini amalga oshirgan. 1999-yilda Oʻzbekiston Pro ligasida chempionatda ikkinchi oʻrinni egallab, Oʻzbekiston Oliy ligasiga yoʻllanma oldi. 2000—2001-yillarda Oʻzbekiston Oliy ligasida oʻynagan. 2001-yilda „Kimyogar“ 16-oʻrinni egallab, Birinchi ligaga tushib ketdi. 2009-yilda moliyaviy muammolar tufayli Oʻzbekiston chempionatlari va kubogida oʻynashni toʻxtatdi va klub faoliyati tugatildi.
NGC 7807
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Kimyogar (futbol klubi, Chirchiq)
Yutuqlari
________________________________________
Murabbiylar
…
Arabxona (Qubodiyon tumani)
Arabxona (Арабхона)  — Tojikiston Respublikasining Arabxona tumani, Arabxona jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 1 km, tuman markazigacha 2 km.
Odam oʻldirish
Odam oʻldirish — qasddan boshqa shaxsni hayotidan mahrum qilish. Jinoyat huquqida shaxsga qarshi qaratilgan eng ogʻir jinoyatlardan biri boʻlib, fuqarolar hayoti xavfsizligini taʼminlovchi ijtimoiy munosabatlarga tajovuz hisoblanadi.
Mark Wahlberg
Mark Robert Michael Wahlberg (1971-yil 5-iyun kuni tugʻilgan) — amerikalik aktyor, prodyuser, restavrator va sobiq reper. Ikki karra Oscar va Ikki karra Oltin globus mukofotlari nomzodi. Uygʻonish davri odami (1994), Maymunlar sayyorasi (2001), Murtadlar (2006), Transformerlar: Qirgʻinbarot Davri (2014) va Transformerlar: Soʻnggi Ritsar (2017) kabi koʻplab filmlarda rollar ijro etgan.
Odam oʻldirish
Oʻzbekistonda
Odam oʻldirish Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksining 97-moddasida nazarda tutilgan jinoiy javobgarlikni keltirib chiqaradi. Odam oʻldirish moddiy tarkibli jinoyatlar sirasiga kiradi. Odam oʻldirgan aybdorning harakati yoki harakatsizligi tufayli odam oʻlgan paytdan boshlab tugallangan hisoblanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat kodeksida javobgarlik belgilangan Odam oʻldirish turlarini shartli ravishda 3 guruhga ajratish mumkin:
Cote Baptist cherkovi
Cote nomli baptistlar cherkovi Shifford Roadda, Kotda, 1 mi A Astondan 1 mil yaʼni 2 km uzoqlikda sharqda va 4 mi Bamptonning sharqidan y km uzoqlikda joylashganboʻlib, Oksfordshir, Angliya hududidadir. Bu Historic Chapels Trust gʻamxoʻrligidagi ortiqcha baptist ibodatxonasidir va Angliya milliy merosi roʻyxatida belgilangan daraja sifatida qayd etilgan II roʻyxatga olingan bino sanaladi.
Tarixi
Chapelni qurgan baptistlar jamoati XVII asrning oʻrtalarida Temza daryosining narigi tomonidagi Longworth qishlogʻida paydo boʻlgan. Kotdagi ibodatxona uchun yer 1703-yilda Jon Williams tomonidan berilgan va yerga qurilgan ibodatxona keyingi yili uchrashuvlar uchun litsenziyalangan. 1750-yillarda u qayta qurilgan yoki kengaytirilgan va 1756-yilda galereya qoʻshilgan. 1850-yillarning oxirlarida cherkov keng qamrovli taʼmirlandi va old tomonidagi qoʻshaloq toʻsiq oʻrniga tom vodiysini orqasiga yashirgan bitta toʻsiq qoʻyildi. Shu bilan birga, ibodatxonaning pollari qayta tiklandi va yeleklar kengaytirildi, yangi oʻrindiqlar va galereyalar qoʻshildi, gʻarbiy uchida janubiy devordagi oldingi minbar oʻrniga yangi minbar oʻrnatildi. 1867-yilda Londonlik Henri Jonsning organi qoʻshildi va 1948-yilda elektr chiroq oʻrnatildi. 1945-yil 9-yanvardan 1957-yil 25-iyungacha cherkov Alan J Hook sardorligi ostidagi 1-Aston Boys Brigada kompaniyasining uyi edi.
Arxitekturasi, armaturasi va mebeli
Ibodatxona ohaktosh molozlarida qurilgan va tosh shiferli tomga ega. U ikki qavatli boʻlib, uning rejasi bir qavatli kengaytmali bitta hujayradan iborat. Uning meʼmoriy uslubi gruzin. Kirish old tomonida har ikki uchida oʻramlari boʻlgan plaket bilan oʻralgan yassi tepalikli gable bor. Pastki qavatda ikkita eshik oʻrtasida joylashgan yarim doira kamarli markaziy deraza mavjud. Yuqori qavatda va binoning boshqa joylarida xuddi shunday uslubdagi derazalar ham bor. Barcha ichki jihozlar 1869-yilga tegishli boʻlib, ularda muhtasham eshiklari boʻlgan quti oʻrindiqlari va gʻarbiy uchida old tomoni panelli minbar, oʻquvchi stoli va minbar ham oʻrin olgan.
Yaqin tarix va bugungi kun
Chapel 1993-yilda Historic Chapels Trust tomonidan qabul qilingan. 250 000 funt sterling turadigan restavratsiya dasturi amalga oshirildi va bino 2000-yilda qayta ochildi. Qayta tiklash oshxona, hojatxonalar va qoʻmita xonalari bilan taʼminlangan. Bino konsertlar, konferensiyalar va boshqa tadbirlar uchun ijaraga beriladi. Toʻy uchun litsenziyalangan. Atrofdagi qabristonning qulfi ochilgan va hamma uchun ochiq. Cherkov jamoasi endi Kot Fellowship markazida uchrashadi.
Oglaxti
Oglaxti — Toshtiq madaniyatita mansub qabriston (miloddan avvalgi 1-asr -milodiy 1-asr). Yenisey daryosi boʻyidagi Oglaxti tori etagida joylashgan. 1903-yil A. V. Adrianov, 1969—70 yillarda L. R. Kizlasov tomonidan oʻrganilgan. Kabrlar ustidagi beresta ustunlar, moʻyna, ipak va jundan tikilgan kiyimlar, qalpoqlar, oyoq kiyimlari va boshqa yaxshi saklanib qolgan. Qabrlarga gips boʻyoqli maskalar (niqoblar) kiydirib mumiyolangan mayyitlar koʻmilgan. Mayyitlar yoniga idish-tovoq, shuningdek, kichik hajmdagi shamshirlar, xanjarlar, sadoqlar, oʻqyoylar, jez qozonchalar va boshqa qoʻyilgan.
Gʻarbiy Osiyo futbol federatsiyasi
Gʻarbiy Osiyo Futbol Federatsiyasi (ing. The West Asian Football Federation) — Osiyo Futbol Konfederatsiyasiga kiruvchi Gʻarbiy Osiyo davlatlari milliy futbol federatsiyalarining birlashma federatsiyasidir. Ushbu federatsiya 2001-yilning 15-may kuni tashkil etilgan. Federatsiya Prezidenti Iordaniyalik Ali bin al-Husayn, Bosh kotib yana bir Iordaniyalik Fadi Zureyqat hisoblanadi.
Eiselfing
Eiselfing Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Rosenheim tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 34,87 km2. Aholisi — 2901 kishi (2010).
Isom Jalilov
Isom Jalilov (1923-yil 15-fevralda tugʻilgan; Qarshi) — sovet iqtisod, davlat va siyosiy arbobi.
Tarjimai holi
Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi, Stalingrad fronti 28-armiyasining 169-piyoda diviziyasining 160-Optadn Qizil Armiya askari, 371-alohida aerodrom texnik kompaniyasining Qizil Armiya askari. 1945-yildan iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faoliyat boshlagan. 1945-1990-yillarda „Beshkent“ viloyat gazetasi kotibi, Qashqadaryo viloyatida mas’ul xodim, Oʻzbekiston Kompartiyasi Yakkabogʻ tuman qoʻmitasi kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Qarshi shahar qoʻmitasi birinchi kotibi, Qashqadaryo viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi, Jizzax viloyat ijroiya qoʻmitasi raisi, Qarshistroyning „Stepnoy oʻlkasi“ gazetasi muharriri, Qashqadaryo viloyati faxriylar kengashi raisi vazifalarida ishlagan.
Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashining 6, 7 va 8-chaqiriqlari deputati etib saylangan.
KPSS XXIII va XXIV qurultoylari delegati.
1990-yildan keyin vafot etgan.
General (oʻyin)
General — 1999-yilda NewGame Software tomonidan ishlab chiqilgan kompyuter oʻyini. Bepul dastur litsenziyasi ostida tarqatiladi. 2001-yildan beri General Online oʻyin serveri ishlamoqda.
Oʻyin tavsifi
General — bu navbatga asoslangan strategiya oʻyini. Oʻyincchi davlat rahbari hisoblanadi. Oʻyinchining maqsadi boshqa barcha shtatlarni qoʻlga kiritishdir. Hammasi boʻlib xaritada 2 dan 20 tagacha davlat boʻlishi mumkin. Oʻyin harakatni bir vaqtning oʻzida qayta ishlash rejimidan foydalanadi, bu oʻyinni barcha oʻyinchilar uchun teng qiladi.
Oʻyinchi iqtisodiyotni, fanni boshqaradi, olimlar va askarlarni yollaydi, generallarni sotib oladi. Generallar bir nechta xususiyatlarga ega: yoshi, mahorati, aql-zakovati (oʻrganish qobiliyati), tezlik va ruhiy. Generallar boshqa davlatga hujum qilish yoki oʻzingizni himoya qilish uchun armiya boshiga qoʻyilishi mumkin.
Oʻyin multiplayer rejimini qoʻllab-quvvatlaydi. Siz LAN, modem, parallel (LPT) yoki ketma-ket (COM) portlari orqali oʻynashingiz mumkin. Bitta kompyuterda bir nechta oʻyinchilarni qoʻllab-quvvatlaydi (Hotseat). 2001-yildan beri Internet orqali oʻynash uchun oʻyin serveri ishlamoqda.
Umumiy onlayn oʻyin server
General Online oʻyin serveri Internet orqali oʻynash uchun raqib topishga yordam beradi. Bundan tashqari, u oʻyinlar va oʻyinchilarning reytinglari arxivini yuritadi. Har bir oʻyinchi uchun batafsil statistika va u ishtirok etgan oʻyinlar roʻyxati bilan alohida sahifa mavjud.
Platformalar: Masalan, kompyuter
Ishlab chiqarilish sanasi: 2003-yil 22-sentyabr
Mac chiqarilgan sana: 2003-yil 22-sentyabr
Kompyuterning chiqarilish sanasi: 2003-yil 22-sentyabr
Ishlab chiquvchilar: EA Tinch okeani
Nashriyotchilar: Elektron sanʼat
Lokalizator: SoftClub
Muqobil ism: Command & Conquer: Generals - Nol soat
Oʻyin seriyasi: Buyruq va zabt etish
Veb-sayt: http://www.ea.com
Oqtepa (Samarqand viloyati, Tayloq tumani)
Oqtepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: V—VI, XIV—XVI asrlar. Samarqand viloyatining Tayloq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Xoʻjayuz“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Mozortepa (Samarqand viloyati, Tayloq tumani, Davlatobod)
Mozortepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Samarqand viloyatining Tayloq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Davlatobod“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Châteaubourg (Ille-et-Vilaine)
Châteaubourg Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Ille-et-Vilaine departamenti Rennes tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
4877 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 170,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 28,6 km2.
Köprülü, Ceyhan
Köprülü Turkiyaning Adana viloyatining Jayhan tumaniga qarashli qishloq.
Küçükmangıt, Ceyhan
Küçükmangıt — Adana viloyatining Ceyhan tumaniga qarashli mahalla.
Tarixi
Küçükmangıt ilgari maʼmuriy boʻlinma sifatida qishloq boʻlgan boʻlsa, 2012-yilgi qonun oʻzgarishidan keyin, mahallaga aylanadi.
Odam genetikasi
20-asrning 20—30-yillaridan boshlab odamdagi mutatsiyalar oʻrganila boshlandi. Odam irsiyatini oʻrganishda uni xavfli mutatsiyalardan himoya qilish katta ahamiyatga ega, chunki texnika rivojlanishi va kimyoviy vositalar koʻp ishlatilishi tufayli odam orga-nizmiga mutagen omillar taʼsiri oshib bormoqda.
Feldkirchen-Westerham
Feldkirchen-Westerham Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Rosenheim tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 52,24 km2. Aholisi — 10 328 kishi (2010).
Odam genetikasi
20-asrning oʻrtalariga kelib va radiatsion genetika rivojlanishi bilan O.g.ni oʻrganish yana kuchaydi. 1956-yil odamda 56 ta xromosoma (28 juft) borligi aniklandi, 1959-yilda esa odamning birinchi xromosoma kasalligi (Daun kasalligi) kashf kilindi.
O.g. xromosomadagi har bir genii, ularning xromosomada joylashishi, namoyon qiladigan belgilarini va bu belgilar yuzaga kelishida irsiyat va tashqi muhitning ahamiyatini, mutatsiyalarning yuzaga kelish sabablarini oʻrganadi. Izlanishlar natijasida irsiy xilma-xillik yoki polimorfizm kashf etildi. Mas, gemoglobinning 200 ga yaqin turi borligi, fermentlarning turli-tuman shakllari va boshqa aniklandi.
Feldkirchen-Westerham
Hududi
Feldkirchen-Westerhamning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Odam genetikasi
Irsiyatning xromosoma va genlarini oʻrganishda molekulyar biologiyaning bir necha usullari; sitogenetik, biokimyoviy, immunogenetik, gen inje-neriyasi va h.k.dan foydalaniladi.
Sitogenetik usullar odam xromoso-malari soni, ularning tuzilishini oʻrganish imkonini berdi, natijada koʻpgina irsiy kasalliklarni aniklash mumkin boʻldi. Biokimyoviy usullar yordamida gendan u nazorat qiladigan belgigacha boʻlgan yoʻl oʻrganilib, irsiy kasalliklarga tashhis qoʻyish va ularni davolash usullari ishlab chi-qildi. Immun javobning rivojlanish mexanizmlari oʻrganilganda bir guruh genlar (markaziy gistomoslik kompleksi genlari)ning ahamiyati juda katta ekanligi aniqlandi. Bu sistema omillari organizmning noyobligini taʼminlashda, xujayralararo reaksi-yalarni amalga oshirishda, immun javob kuchini nazorat qilishda qatnasha-di, yaʼni sistema donor—transplantat ni tanlay bilishda, yangi immun tiklash usullarini ishlab chiqish, tugʻma kasalliklarni oldindan aniqlab olishda ahamiyati katta.
20-asrning oxirida amerika olimlari odam genlari kartasini toʻliq oʻrganib chiqishga muvaffaq boʻlishdi. Bu kashfiyot endilikda gen injeneriyasi metodlari yordamida irsiy kasalliklarni davolash usullarini ishlab chiqishga imkon beradi. Shu bilan birga irsiy kasalliklarni homiladorlikning ilk davrlarida aniqlash (pre-natal tashhis) usullari ishlab chiqilmoqda.
Gen injeneriyasi usullari yordamida bepusht ayolga probirkalarda chatishtirilgan homila implantatsiya qilinmokda, natijada ular farzand koʻrish imkoniyatiga ega boʻlmoqdalar.
O.g.ni oʻrganishdagi bilimlar asosida hozirgi koʻp mamlakatlarda, shu jumladan, Oʻzbekistonda genetik maslahatxonalar va genetik skrining markazlari ochilib, ularning kelajak avlodning sogʻlom tugʻilib, ulgʻayishida ahamiyati ortib bormoqda.
Ranschbach
Ranschbach Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Südliche Weinstraße tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 1,19 km2. 654 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Satratdin Najmiddinov
Najmiddinov Eshon Satratdin Maxsim —  1898-yili tug‘ilgan,  Andijon  shahridan,  o‘zbek, diniy ma’lumotga ega. 1932-yili muhojirlikda bo‘lgan, 1933-yil ommaviy surgun  qilish tadbirlariga  qarshi  turganligi  uchun  qamalgan. Turmada 4  oy  o‘tirib chiqqan, hibsga olingunga qadar diniy xizmatda bo‘lgan. 1933-yili xorijdan kelib muhojir-ruhoniylar ko‘rsatmasi bo‘yicha Ko‘shtepa qishlog‘ida musulmon  ruhoniylaridan  aksilinqilobiy,  isyonchi guruh tashkil  ettanlikda  sovet hokimiyatiga  qarshi  kurashuvchi  va O'zbekistonda  burjua  davlati  barpo  etish  uchun  aksilinqilobiy xodimlar tayyorlash bilan shug‘ullangan, degan ayb qo‘yilgan.
NGC 7808
NGC 7808 Kit yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Frank Muller 1886-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Jules Keita
Abdoulaye Jules Keita (1998-yil 20-iyulda tugʻilgan) — gvineyalik professional futbolchi, u yaqinda oʻtgan RC Lens jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
Jamoalardagi faoliyati
2020-yil 20-iyulda Keita Lensni tark etdi va Bolgariyaning CSKA Sofiya klubiga bir mavsumga ijara asosida qoʻshildi. 2021-yil iyun oyida CSKA Sofiya sotib olish opsiyasidan voz kechdi va Keyta Lensga qaytdi.
Xalqaro karyerasi
Keita Gvineya terma jamoasi safida 2019-yil 12-oktabrda Komor orollariga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida (1:0) debyut qildi.
Yutuqlar
CSKA Sofia
Gvineya U17
Saroytepa (Qashqadaryo viloyati, Shahrisabz tumani, Saroy, I—VI asrlar)
Saroytepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—VI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Saroy” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Kəbləhüseynli
Kəbləhüseynli Ozarbayjonning Agʻdam tumanida joylashgan qishloq va munitsipalitet .
Qishloq xoʻjaligining ifloslanishi
Qishloq xoʻjaligining ifloslanishi–atrofdagi ekotizimlarga yoki odamlarga va ularning iqtisodiy manfaatlariga zarar yetkazishi mumkin boʻlgan, atrof-muhitning ifloslanishi yoki degradatsiyasiga olib keladigan dehqonchilikning biotik va abiotik amaliyotlarini bildiradi. Ifloslanish turli xil manbalardan kelib chiqishi mumkin, jumladan, suvning nuqtali manbadan ifloslanishi (bitta oqizish nuqtasidan) keng tarqalgan, landshaft darajasidagi sabablarda, shuningdek, nuqtadan tashqari manbadan ifloslanishi va havoning ifloslanishi deb nomlangan sabablar mavjud. Bu ifloslantiruvchi moddalar atrof-muhitga kirgach, atrofdagi ekotizimlarga bevosita taʼsir koʻrsatishi mumkin, yaʼni mahalliy yovvoyi tabiatning nobud boʻlishi yoki ichimlik suvining ifloslanishi, shuningdek, qishloq xoʻjaligi oqimi kabi quyi oqim taʼsiri natijasida katta suvlarda toʻplangan jismlar oʻlik zonalarni yuzaga keltiradi.
Boshqaruv amaliyoti yoki ularni bilmaslik ushbu ifloslantiruvchi moddalar miqdori va taʼsirida hal qiluvchi rol oʻynaydi. Boshqaruv usullari hayvonlarni boshqarish va yashash joylari bilan taʼminlashdan tortib, global qishloq xoʻjaligi amaliyotida pestitsidlar va oʻgʻitlarlardan foydalanishga qadar boʻlgan jarayonlarni qamrab oladi. Notoʻgʻri boshqaruv amaliyotlari hayvonlarni boqish operatsiyalarini notoʻgʻri boshqarish, haddan tashqari yaylovlarni shudgorlash, oʻgʻitlar va pestitsidlarni notoʻgʻri, ortiqcha yoki nooʻrin tarzda ishlatishni oʻz ichiga oladi.
Qishloq xoʻjaligining ifloslantiruvchi moddalari suv sifatiga katta taʼsir koʻrsatadi va ular koʻllar, daryolar, botqoqlar, kichik daryolar va yer osti suvlarida uchraydi. Qishloq xoʻjaligidagi ifloslantiruvchi moddalarga choʻkindi moddalar, ozuqa moddalari, patogenlar, pestitsidlar, metallar va tuzlar kiradi. Chorvachilik qishloq xoʻjaligida atrof-muhitga kiradigan ifloslantiruvchi moddalarni hajmi bilan katta taʼsir koʻrsatadi. Lagunlarda va maxsus joylarda goʻngni toʻgʻri saqlash va dalalarga goʻng sepilishi toʻgʻri boshqarilmasa, goʻng tarkibidagi bakteriyalar va patogenlar, daryolar va yer osti suvlariga kirib borishi mumkin.
Yerdan foydalanishning oʻzgarishi, chorvachilik va dehqonchilik amaliyotlari va qishloq xoʻjaligi faoliyati natijasida havoning ifloslanishi iqlim oʻzgarishiga katta taʼsir koʻrsatadi va bu muammolarni hal qilish IPCC Iqlim oʻzgarishi va yer boʻyicha maxsus hisobotining asosiy qismidan oʻrin olgan.
Pestitsidlar
thumb|alt=Cropduster pestitsidlarni purkamoqda.|[[Pestitsidlar|Pestitsidni havodan qoʻllash.]] Pestitsidlar va gerbitsidlar qishloq xoʻjaligi yerlariga ekin yetishtirishni buzadigan zararkunandalarga qarshi kurashda qoʻllaniladi. Tuproqning ifloslanishi pestitsidlar tuproqda saqlanib qolganda va tuproqda toʻplanib turgʻun organik ifloslantiruvchilarga aylanganda sodir boʻladi, bu mikrobial jarayonlarni oʻzgartirishi, oʻsimliklarning kimyoviy moddalarni oʻzlashtirishini kuchaytirishi va tuproq organizmlariga zaharli boʻlishi mumkin. Pestitsidlar va gerbitsidlarning saqlanish darajasi aralashmaning oʻziga xos kimyosiga bogʻliq boʻladi, natijada u sorbsiya dinamikasiga va tuproq muhitining taqdiri va transport xususiyatiga kuchli taʼsir qiladi. Pestitsidlar ifloslangan zararkunandalar va tuproq organizmlari bilan oziqlanadigan hayvonlarda ham toʻplanishi mumkin. Bundan tashqari, pestitsidlar foydali hasharotlar, masalan, changlatuvchilar va zararkunandalarning tabiiy dushmanlari (yaʼni, zararkunandalarni ovlaydigan yoki parazitlik qiluvchi hasharotlar) uchun maqsadli zararkunandalarga nisbatan koʻproq zararli boʻlishi mumkin.
Pestitsidlarni yuvish
Pestitsidlarni yuvish pestitsidlarni suv bilan aralashib, tuproq boʻylab harakat qilishi natijasida sodir boʻladi, natijada yer osti grunt suvlarini ifloslantiradi. Yuvish miqdori tuproq va pestitsidlarning oʻziga xos xususiyatlariga, yogʻingarchilik va sugʻorish darajasiga bogʻliq. Agar suvda eruvchan pestitsidlardan foydalanilganda, tuproq qumli boʻlganida, yuvish koʻproq sodir boʻladi. Agar pestitsidlarni qoʻllagandan keyin ortiqcha sugʻorish sodir boʻlsa, pestitsidning tuproqqa adsorbsion qobiliyati past boʻadi. Yuvish nafaqat ishlov berilgan dalalardan, balki pestitsidlarni aralashtirish joylaridan, pestitsidlarni qoʻllash uchun moʻljallangan mashinalarni yuvish joylaridan yoki utilizatsiya qilinadigan joylardan ham kelib chiqishi mumkin.
Oʻgʻitlar
Oʻgʻitlar ekinlarni azot, fosfor, kaliy kabi qoʻshimcha oziq moddalar manbalari bilan taʼminlash, oʻsimliklarning oʻsishi va hosildorligini oshirish uchun ishlatiladi. Ular oʻsimliklarning oʻsishi uchun foydali boʻlsa-da, ular tabiiy ozuqa va mineral biogeokimyoviy siklni buzishi va inson va ekologik sogʻliq uchun xavf tugʻdirishi mumkin.
Azot
Azotli oʻgʻitlar oʻsimliklarni oʻsimliklar qabul qilishi uchun biologik mavjud boʻlgan, yaʼni NO3− (nitrat) va NH4+ (ammiak) kabi azot shakllari bilan taʼminlaydi. Bu ekinlar hosildorligi va qishloq xoʻjaligi mahsuldorligini oshiradi, lekin u yer osti va yer usti suvlariga ham salbiy taʼsir koʻrsatishi, atmosferani ifloslantirishi va tuproq salomatligining yomonlashishiga olib kelishi mumkin. Oʻgʻit orqali qoʻllaniladigan ozuqa moddalarining hammasi ham ekinlar tomonidan oʻzlashtirilmaydi va ularning qolganlari esa tuproqda toʻplanadi yoki oqim sifatida yoʻqoladi. Nitratli oʻgʻitlar yuqori eruvchanligi va molekulasi manfiy zaryadlangan loy zarralari oʻrtasidagi zaryadga oʻxshash boʻlganligi sababli, tuproq qatlamiga oqib oʻtish orqali yoʻqolishi ehtimoli ancha yuqori. Azotli oʻgʻitlarni qoʻllash darajasi nitratning suvda yuqori eruvchanligi sababli yer usti suvlariga oqib tushishning koʻpayishiga, shuningdek, yer osti suvlariga singib ketishiga olib keladi va shu bilan yer osti suvlarining ifloslanishini keltirib chiqaradi. Yer osti suvlarida nitrat darajasi 10 mg/L (10 ppm) dan yuqori miqdori, bolalarda „koʻk chaqaloq sindromi“ (orttirilgan methemoglobinemia) va ehtimol qalqonsimon bez kassalliklari hamda turli xil saraton turlarini keltirib chiqaradi. Atmosfera azotini (N2) koʻproq biologik mavjud shakllarga oʻtkazuvchi azot fiksatsiyasi va biologik mavjud azot birikmalarini N2 va N2O ga aylantiruvchi denitrifikatsiya, azot aylanishida ishtirok etadigan eng muhim metabolik jarayonlardan ikkitasidir, chunki ular ekotizimlarga azotning eng katta kirish va chiqishi hisoblanadi. Ular azotning atmosfera (yaʼni, taxminan 78 % azot) va biosfera oʻrtasida oqimini taʼminlaydi. Azot aylanishidagi boshqa muhim jarayonlar nitrifikatsiya va ammonifikatsiya boʻlib, ular mos ravishda ammiakni nitrat yoki nitritga va organik moddalarni ammiakka aylantiradi. Bu jarayonlar koʻpchilik ekotizimlarda azot kontsentratsiyasini nisbatan barqaror ushlab turganligi sababli, qishloq xoʻjaligidan chiqqan azotning katta oqimi jiddiy buzilishlarga olib kelishi mumkin.
Buning suv ekotizimlarida keng tarqalgan natijasi evtrofikatsiya boʻlib, bu oʻz navbatida gipoksik va anoksik sharoitlarni yaratadi. Bu ikkalasi ham oʻlimga olib keladi yoki koʻplab turlarga zarar yetkazadi. Azotli oʻgʻitlash NH3 gazlarini ham atmosferaga chiqarishi mumkin, ular keyinchalik NOx birikmalariga aylanishi mumkin. Atmosferadagi NOx birikmalarining koʻp miqdori suv ekotizimlarining kislotalanishiga olib kelishi va odamlarda turli xil nafas olish muammolarini keltirib chiqarishi mumkin. Oʻgʻitlash natijasida N2O ajralib chiqishi mumkin, bu issiqxona gazi boʻlib, stratosferada ozonning (O3) yoʻq qilinishiga yordam beradi. Azotli oʻgʻit oladigan tuproqlar ham zararlanishi ham mumkin. Oʻsimliklarda mavjud boʻlgan azotning koʻpayishi ekinning sof birlamchi ishlab chiqarishini oshiradi va oxir-oqibat, parchalangan biomassa orqali oʻgʻitlar va uglerod birikmalaridan azotning koʻproq kirishi natijasida tuproqning mikrobial faolligi ortadi. Tuproqdagi parchalanishning kuchayishi tufayli uning organik moddalari tugaydi, bu esa tuproqning umumiy sogʻligʻini yomonlashuviga olib keladi.
Standart azotli oʻgʻitlarga alternativalardan biri bu kuchli samarali oʻgʻitlar (EEF) hisoblanadi. EEF larning bir nechta turlari mavjud, ammo ular odatda ikkita toifaga boʻlinadi, sekin chiqadigan oʻgʻitlar yoki nitrifikatsiya inhibitori oʻgʻitlari. Sekin-asta boʻshatilgan oʻgʻitlar qishloq xoʻjaligi tizimlariga Azotning chiqishini kechiktiradigan va sekinlashtiradigan polimer bilan qoplangan. Nitrifikatsiya inhibitorlari — bu juda gidrofobik boʻlgan oltingugurt birikmasi bilan qoplangan oʻgʻitlar, bu azotning chiqishini sekinlashtirishga yordam beradi. EEF (Enhanced Efficiency Fertilizers)lar azotning tuproqqa kamroq va barqaror oqishini taʼminlaydi va azotning yuvilishi va NOx birikmalarining uchuvchanligini kamaytirishi mumkin, ammo ilmiy adabiyotlar azot ifloslantirishini kamaytirishda ham samarali, ham samarasizligini koʻrsatadi.
Fosfor
Qishloq xoʻjaligida ishlatiladigan fosforli oʻgʻitlarning eng keng tarqalgan shakli fosfat (PO43-) boʻlib, u PO43-ni oʻz ichiga olgan sintetik birikmalarda yoki goʻng va kompost kabi organik shakllarda qoʻllaniladi. Fosfor oʻynaydigan roli tufayli barcha organizmlar uchun muhim ozuqa hisoblanadi, shuningdek nuklein kislota ishlab chiqarish va metabolik energiya almashinuvi kabi hujayra va metabolik funksiyalarda muhimdir. Biroq, koʻpchilik organizmlar, shu jumladan qishloq xoʻjaligi ekinlari ham oz miqdorda fosforga muhtoj, chunki ular ekotizimlarda nisbatan kam miqdorda rivojlangan.
Tuproqdagi mikrob populyatsiyalari fosforning organik shakllarini fosfat kabi eruvchan oʻsimlik shakllariga aylantira oladi. Bu bosqich odatda noorganik oʻgʻitlar bilan chetlab oʻtiladi, chunki u fosfat yoki boshqa mavjud oʻsimlik shakllari sifatida qoʻllaniladi. Oʻsimliklar tomonidan qabul qilinmagan har qanday fosfor tuproq zarralariga soʻriladi, bu esa uning joyida qolishiga yordam beradi. Shu sababli, u odatda yer usti suvlariga kiradi, agar u biriktirilgan tuproq zarralari yogʻingarchilik yoki boʻron suvi oqimi natijasida eroziyalanadi. Yer usti suvlariga kiradigan miqdor oʻgʻit sifatida qoʻllaniladigan miqdorga nisbatan nisbatan past boʻladi, lekin u koʻpgina muhitlarda cheklovchi oziq moddasi boʻlganligi sababli, hatto kichik miqdori ham ekotizimning tabiiy fosfor biogeokimyoviy aylanishini buzishi mumkin. Garchi azot zararli suv oʻtlari va siyanobakteriyalarning gullashida muhim rol oʻynasa ham evtrofikatsiyaga sabab boʻladi, fosfor koʻpincha, ayniqsa chuchuk suvlarda eng cheklovchi oziq moddasi boʻlganligi sababli, ortiqcha fosfor eng katta hissa qoʻshuvchi omil hisoblanadi. Bundan tashqari yer usti suvlaridagi kislorod miqdorini kamaytirish uchun suv oʻtlari va siyanobakteriyalarning gullashi inson va hayvonlar sogʻligʻi hamda koʻplab suv organizmlari uchun zararli boʻlgan siyanotoksinlarni ishlab chiqarishi mumkin.
Tarkibida fosfor boʻlgan oʻgʻitlarda kadmiy kontsentratsiyasi sezilarli darajada farq qiladi va muammoli boʻlishi mumkin. Masalan, mono-ammiakli fosforli oʻgʻitda kadmiy miqdori 0.14 mg/kggacha past, 50.9 mg/kggacha yuqori boʻlishi mumkin. Buning sababi shundaki, ularni ishlab chiqarishda ishlatiladigan fosfat jinsi 188 mg/kggacha boʻlishi mumkin (masalan, Nauru va Rojdestvo orollaridagi konlar). Yuqori kadmiyli oʻgʻitlardan doimiy foydalanish tuproq va oʻsimliklarni ifloslantirishi mumkin. Fosfatli oʻgʻitlarning kadmiyi miqdori boʻyicha cheklovlar Yevropa Komissiyasi tomonidan koʻrib chiqilgan. Fosforni oʻz ichiga olgan oʻgʻit ishlab chiqaruvchilari endi fosfat jinslarining tarkibidagi kadmiyga qarab tanlaydilar.
Gruzin sharobi
thumb|300 px|Kaxetidagi uzumzor
Gruzin sharobi — sharob ishlab chiqarishning Gruziya iqtisodiyotidagi bir boʻlagi.
Qishloq xoʻjaligining ifloslanishi
Fosfor
Fosfat jinslar tarkibida ftorid miqdori yuqori. Binobarin, fosforli oʻgʻitlarning keng qoʻllanilishi tuproqdagi ftorid kontsentratsiyasini oshirdi. Oʻgʻitdan oziq-ovqatning ifloslanishi juda oz tashvish tugʻdirishi aniqlandi, chunki oʻsimliklar tuproqdan ozgina ftor toʻplaydi, ifloslangan tuproqlarni yutib yuboradigan chorva mollari uchun ftoridning zaharlanish ehtimoli kattaroqdir. Bundan tashqari, ftoridning tuproq mikroorganizmlariga taʼsiri ham tashvish tugʻdirishi mumkin.
Sayören, Besni
Sayören Turkiyaning Adıyaman viloyati Besni tumaniga qarashli qishloqdir.
Qishloq xoʻjaligining ifloslanishi
Fosfor
Oʻgʻitlarning radioaktiv tarkibi sezilarli darajada oʻzgarib turadi va ularning asosiy mineraldagi kontsentratsiyasiga hamda oʻgʻit ishlab chiqarish jarayoniga bogʻliq. Uran-238 konsentrasiyalari fosfat jinsida 7 dan 100 pCi/g gacha, fosforli oʻgʻitlarda esa 1 dan 67 pCi/g gacha boʻlishi mumkin. Fosforli oʻgʻitlarning yillik miqdori yuqori qoʻllanilishi, bu tuproqlarda va drenaj suvlarida uran-238 kontsentratsiyasining odatdagidan bir necha baravar koʻp boʻlishiga olib kelishi mumkin. Biroq, bu oʻsishlarning oziq-ovqatlarning radionuklidlar bilan ifloslanishidan kelib chiqadigan inson salomatligi xavfiga taʼsiri juda kichik (0,05 mSv/y dan kam).
Gruzin sharobi
Tarixi
Gruziya madaniy uzumchilikning vatani hisoblanadi. Oʻtgan geologik davrlardagi uzum barglari izlari Gruziya hududidan topilgan. Bronza davri qabristonlarida olib borilgan arxeologik qazishmalar paytida, uzum urugʻlari qoldiqlari solingan koʻzalar, sharob yasash uskunalari — tosh presslar, uzum presslari, loydan va metalldan yasalgan turli xil sharob idishlari miloddan avvalgi 9-10 asrlarga oid hisoblanadi.
Qishloq xoʻjaligining ifloslanishi
Organik ifloslantiruvchilar
Gʻoʻng va biosolidlar hayvonlar va odamlar tomonidan oziq-ovqat shaklida isteʼmol qilinadigan koʻplab oziq moddalarni oʻz ichiga oladi. Bunday chiqindi mahsulotlarni qishloq xoʻjaligi yerlariga qaytarish amaliyoti tuproqdagi ozuqa moddalarini qayta ishlash imkoniyatini beradi. Qiyinchilik jihati shundaki, goʻnglar va biosolidlar nafaqat uglerod, azot va fosfor kabi ozuqaviy moddalarni oʻz ichiga oladi, balki ular ifloslantiruvchi moddalarni, jumladan dori-darmon va shaxsiy parvarishlash vositalari (PPCP) ham oʻz ichiga olishi mumkin. Odamlar va hayvonlar tomonidan isteʼmol qilinadigan PPCP larning xilma-xilligi va katta miqdori mavjud va ularning har biri quruqlik va suv muhitida noyob kimyoga ega. Shunday qilib, hammasining ham tuproq, suv va havo sifatiga taʼsiri baholanmagan. AQSh atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi (EPA) turli xil PPCP lar darajasini baholash uchun AQSH boʻylab oqova suvlarni tozalash zavodlaridan chiqayotgan oqava suvlarni oʻrganib chiqdi.
Metallar
Ogʻir metallarning (masalan, qoʻrgʻoshin, kadmiy, mishyak, simob) qishloq xoʻjaligi tizimidagi asosiy qismlari oʻgʻitlar, goʻng kabi organik chiqindilar va qoʻshimcha sanoat mahsulotlarining chiqindilari hisoblanadi. Noorganik oʻgʻitlar, ayniqsa, ogʻir metallarning tuproqqa kirishi uchun muhim yoʻldir. Sugʻorish kabi baʼzi dehqonchilik usullari tuproqda tabiiy ravishda toʻplanadigan selenning (Se) toʻplanishiga olib keladi, buning natijasida quyi oqimdagi suv havzalarida yovvoyi hayvonlar, chorva mollari va odamlar uchun toksik boʻlgan selen kontsentratsiyasi boʻlishi mumkin. Bu jarayon 1987-yilda zaharli chiqindixona deb eʼlon qilingan San-Xoakin vodiysidagi (Kaliforniya, AQSh) Kesterson suv ombori nomi bilan atalgan „Kesterson effekti“ nomi bilan mashhur. Atrof-muhitda mavjud boʻlgan ogʻir metallar oʻsimliklar tomonidan oʻzlashtirilishi mumkin, bu esa taʼsirlangan oʻsimliklarni isteʼmol qilganda odamlar sogʻligʻi uchun xavf tugʻdirishi mumkin. Baʼzi metallar oʻsimliklarning oʻsishi uchun zarurdir, ammo ularning koʻpligi oʻsimlik salomatligiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin.
Poʻlat sanoati chiqindilari koʻp boʻlganligi sababli koʻpincha oʻgʻitlarga qayta ishlanadigan (oʻsimliklar oʻsishi uchun zarur boʻlgan) rux tarkibiga quyidagi zaharli metallar ham kirishi mumkin: qoʻrgʻoshin, mishyak, kadmiy, xrom va nikel. Bu turdagi oʻgʻitlarda eng koʻp uchraydigan zaharli elementlar simob, qoʻrgʻoshin va mishyakdir. Ushbu potentsial zararli aralashmalar oʻgʻit ishlab chiqarish jarayonida olib tashlanishi mumkin, ammo bu oʻgʻit narxini sezilarli darajada oshiradi. Yuqori darajada toza oʻgʻitlar keng tarqalgan boʻlib, koʻk rangli boʻyoqlarni oʻz ichiga olgan, suvda yaxshi eriydigan oʻgʻitlar sifatida tanilgan. Bu kabi oʻgʻitlar odatda uy xoʻjaliklarida ishlatiladi, masalan, Mirakl-Gro. Bu suvda yuqori darajada eriydigan oʻgʻitlar yashil bogʻlarida qoʻllaniladi va chakana narxidan sezilarli darajada arzonroq narxda kattaroq paketlarda mavjud. Bundan tashqari, ishlab chiqarishni cheklovchi yuqori sof qoshimchalardan tayyorlangan, arzon, chakana, donador bogʻ oʻgʻitlari ham mavjud.
Tuproq eroziyasi va choʻkishi
thumb|upright=1.25|right|alt=Tuproq eroziyasi|Tuproq eroziyasi: tuproq shudgorlangan daladan shu darvoza orqali yuvilib, undan narigi suv oqimiga oʻtdi. Qishloq xoʻjaligi intensiv boshqaruvi yoki samarasiz yer qoplamalari tuproq eroziyasi va choʻkindi choʻkishiga katta hissa qoʻshadi. Hisob-kitoblarga koʻra, qishloq xoʻjaligi yerlarining degradatsiyasi har yili 6 million gektarga yaqin unumdor yerlarda unumdorlikning qaytarilmas pasayishiga olib kelmoqda. Yer usti oqim suvlarida choʻkmalarning toʻplanishi (yaʼni choʻkindi) turli yoʻllar bilan suv sifatiga taʼsir qiladi. Choʻkma ariqlar, daryolar, kichik daryolar va navigatsiya kanallarining tashish imkoniyatlarini kamaytirishi mumkin. Shuningdek, u suv biotasiga taʼsir qiladigan suvga kiradigan yorugʻlik miqdorini ham cheklashi mumkin. Choʻkma natijasida hosil boʻlgan loyqalik baliqlarning ovqatlanish imkoniyatiga xalaqit berishi mumkin, bu esa populyatsiya dinamikasiga taʼsir qiladi. Choʻkma ifloslantiruvchi moddalar, jumladan fosfor va turli pestitsidlarning tashilishi va toʻplanishiga ham taʼsir qiladi.
Yerga ishlov berish va azot oksidi chiqindilari
Tabiiy tuproq biogeokimyoviy jarayonlari natijasida turli xil issiqxona gazlari, shu jumladan azot oksidi chiqariladi. Qishloq xoʻjaligini boshqarish amaliyoti emissiya darajasiga taʼsir qilishi mumkin. Misol uchun, tuproqqa ishlov berish darajasi azot oksidi chiqindilariga ham taʼsir qilishi aniqlangan.
Najas chiqindilaridan chiqadigan issiqxona gazlari
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Oziq-ovqat va qishloq xoʻjaligi tashkiloti (Food and Agriculture Organization (FAO)) bashoratiga koʻra, antropogen issiqxona gazlarining 18 % toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita dunyo chorvachiligidan keladi. Ushbu hisobot shuningdek, chorvachilikdan chiqadigan chiqindilar transportdan chiquvchi chiqindilardanda koʻproq ekanligini koʻrsatdi. Hozirda chorva mollari issiqxona gazlari chiqindilarini ishlab chiqarishda koʻproq rol oʻynasa-da, hisob-kitoblar notoʻgʻri ekanligi taʼkidlangan. FAO chorvachilikni baholashda dehqonchilikning hayotiy siklini baholashdan foydalangan boʻlsada (yaʼni, barcha jihatlar, jumladan, ozuqa uchun ekin yetishtirish, tashishdan soʻyishgacha va h.k.), ular transport sektori uchun ham bir xil baholashni qoʻllamagan.
Muqobil manbalar FAO taxminlarini xato deb hisoblaydi va global chorvachilik sanoati atmosferaga chiqadigan issiqxona gazlarining ulushi 18 % emas, balki 51 % gacha toʻgʻri kelishi mumkinligini taʼkidlaydi. Tanqidchilarning taxminicha, hisob-kitoblardagi farq, FAO ning foydalangan maʼlumotlari eskirganligidan kelib chiqqan. Nima boʻlishidan qatʼiy nazar, agar FAO ning 18 % hisoboti toʻgʻri boʻlganda ham, bu chorvachilikni issiqxona gazlari bilan ifloslantirish boʻyicha ikkinchi oʻrinda turishini koʻrsatadi.
PNAS modeli shuni koʻrsatdiki, agar hayvonlar AQSh qishloq xoʻjaligi va oziq-ovqatidan butunlay chiqarib tashlangan boʻlsa ham, AQShning issiqxona gazlari chiqindilari atigi 2,6 % ga (yoki qishloq xoʻjaligidagi IG (issiqxona gazlari) chiqindilarining 28 %) kamayadi. Buning sababi, hayvonlarning goʻnglarini oʻgʻitlar bilan almashtirish va boshqa hayvonlarning qoʻshimcha mahsulotlarini almashtirish zarurati va chorvachilik hozirgi vaqtda inson tomonidan isteʼmol qilinmaydigan oziq-ovqat va tolani qayta ishlashning qoʻshimcha mahsulotlarini ishlatadi. Bundan tashqari, odamlar koʻproq energiya olishlariga qaramay, muhim oziq moddalarning koʻproq tanqisligidan aziyat chekishadi, bu esa, ehtimol, semirishning kuchayishiga olib keladi.
Biopestitsidlar
Biopestitsidlar-tabiiy materiallardan (hayvonlar, oʻsimliklar, mikroorganizmlar, ayrim minerallar) olingan pestitsidlar. Anʼanaviy pestitsidlarning alternativi sifatida biopestisidlar qishloq xoʻjaligining umumiy ifloslanishini kamaytirishi mumkin, chunki ular bilan ishlash xavfsiz, odatda foydali umurtqasizlar yoki umurtqali hayvonlarga kuchli taʼsir qilmaydi va qisqa qoldiq vaqt talab qiladi. Biroq, biopestitsidlar maqsadli boʻlmagan turlar populyatsiyalariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkinligi haqida baʼzi xavotirlar mavjud.
Qoʻshma Shtatlarda biopestitsidlar EPK tomonidan tartibga solinadi. Biopestitsidlar boshqa pestitsidlarga qaraganda kamroq zararli va atrof-muhitga taʼsiri kamroq boʻlganligi sababli, agentlik ulardan foydalanishni roʻyxatdan oʻtkazish uchun koʻp maʼlumot talab qilmaydi. Koʻpgina biopestisidlarga Amerika Qoʻshma Shtatlari Qishloq xoʻjaligi Departamentining Milliy organik dasturi, organik oʻsimliklarni yetishtirish standartlari doirasida ruxsat berilgan.
Invaziv turlar
Dehqonchilik amaliyoti bilan bogʻliq yashash muhitining buzilish (ekologiya) ham ushbu introduksiya qilingan organizmlarning paydo boʻlishiga yordam berishi mumkin. Kontaminatsiyalangan texnika, chorva mollari va yem-xashak, ifloslangan ekin yoki yaylov urugʻlari ham begona oʻtlarning tarqalishiga olib kelishi mumkin.
Karantinlar (biologik xavfsizlikga qarang) invaziv turlar tarqalishining oldini olishni siyosat darajasida tartibga solishning bir usuli hisoblanadi. Karantin — bu invaziv tur mavjud boʻlgan joylardan u mavjud boʻlmagan hududlarga zararlangan turning harakatlanishini cheklaydigan qonuniy hujjat. Jahon Savdo Tashkiloti Sanitariya va fitosanitariya choralarini qoʻllash toʻgʻrisidagi bitim doirasida zararkunandalar va kasalliklar karantini boʻyicha xalqaro qoidalarga ega. Ayrim mamlakatlarning oʻz karantin qoidalari mavjud. Masalan, Qoʻshma Shtatlarda Amerika Qoʻshma Shtatlari Qishloq xoʻjaligi Departamenti va Hayvonlar va oʻsimliklar salomatligini tekshirish xizmati (USDA/APHIS) mahalliy (AQSh ichida) va xorijiy (Qoʻshma Shtatlardan tashqari importlarni) karantinlarni boshqaradi. Ushbu karantinlar davlat chegaralari va kirish portlarida inspektorlar tomonidan amalga oshiriladi.