cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Semiz hujayralar
Funksiyalari
Ovqat hazm qilish traktida shilliq qavat semiz hujayralari sensor nerv oxirlari yonida joylashgan. Ular degranulyatsiyaga uchraganda, mediatorlar ajraladi, visseral afferent neyronlarni faollashtiradi va neyronlar yuzasida mos keladigan retseptorlari bilan bogʻlanish orqali ulardagi membrana nosiseptorlari ifodasini oshiradi. Bu jarayon natijasida neyrogen yalligʻlanish, vitseral gipersezuvchanlik va ichak motorikasining buzilishi rivojlanishi mumkin. Faollashtirilgan neyronlar P va moddasi kabi neyropeptidlarni ajratadi, ular semiz hujayralarning tegishli retseptorlari bilan bogʻlanadi va ularning degranulyatsiyasini qoʻzgʻatadi, bu esa β-geksosaminidaza, sitokinlar, xemokinlar, prostaglandin D2, leykotrienlar va eoksinlar kabi moddalar ajraladi..
Klinik ahamiyati
thumb| Semiz hujayralarining faollashishi oqibatida anafilaksiya rivojlanishi
Allergiya va anafilaksiya rivojlanishining asosida semiz hujayralar yotadi. Teri va shilliq qavatdagi allergik reaksiyalarning koʻp shakllari asosan semiz hujayralarning faollashishi bilan bogʻliq. Semiz hujayralar astma, ekzema, qoʻtir, allergik rinit va allergik konyuktivitning rivojlanishida asosiy rol oʻynaydi. Allergiya alomatlarini yoʻq qilish uchun antigistaminlar koʻpincha gistaminning nerv oxirlari bilan aloqasini bloklaydi. Kromoglisin kislotaga asoslangan preparatlar semiz hujayralari degranulyatsiyasi uchun zarur boʻlgan kalsiy kanallarini bloklaydi, shu bilan semiz hujayralarni barqarorlashtiradi va gistamin va boshqa mediatorlarning chiqishini oldini oladi. Montelukast va zafirlukast kabi leykotrien antagonistlari leykotrienlarning taʼsirini bloklaydi va allergiya belgilarini davolashda tobora koʻproq foydalanilmoqda. Anafilaktik shokda tanadagi semiz hujayra granulalari tarkibining keskin va qulay ajralishi mavjud boʻlib, bu oʻlimga olib kelishi mumkin. Semiz hujayralari revmatoid artrit va bullyoz pemfigoid kabi bir nechta autoimmun kasalliklarning rivojlanishi bilan bogʻliq.
Semiz hujayralar va ularning CD34+ oʻtmishdosh hujayralari sonining koʻpayishi mastotsitoz deb ataladigan holatning rivojlanishiga olib keladi. Koʻpincha mastotsitoz CD117- SCF retseptorini kodlovchi gen mutatsiyalari bilan bogʻliq. Baʼzida oʻsmalar semiz hujayralardan rivojlanadi — mastositoma, tanada semiz hujayra granulalari tarkibidagi mediatorlarning haddan tashqari koʻp miqdorda toʻplanadi. Bir nechta boshqa neoplaziyalar semiz hujayralari bilan bogʻliq, xususan, oʻta agressiv semiz hujayrali sarkoma va oʻtkir semiz hujayrali leykoz.
Bugrin Nikolay Silipovich
Bugrin Nikolay Silipovich — 1905-yili Pyatigorsk shahrida tug‘ilgan, 1933-yili aksilinqilobiy faoliyati uchun 19 yil qamoq jazosiga hukm etilgan. Jazoni BAM lagerida o‘tagan, u yerdan muddatdan oldin ozod bo‘lgan. Hibsga olingunga qadar Asaka paxta tozalash zavodi avto-saroyida mexanik bo‘lib ishlagan. Zavod ishchilari va xizmatchilari orasida doimiy ravishda aksilinqilobiy, mag‘lubiyatchilik xarakterida tashviqot olib borgan, sovet hokimiyati va Konstitutsiya sha’niga tuhmat, partiya nomiga notsenzur gaplar aytganlikda ayblangan. Andijon sektori taqdim etgan 2576-sonli ish bo‘yicha Bugrin Nikolay Silipovich otuvga hukm etilib, mol-mulki musodara etilgan.
Xolokostdagi bolalar
400px|thumb|Varshava gettosining bolasi. Xolokostdagi bolalarni aks ettiruvchi fotosurat Xolokost paytida natsistlar rejimi ostida bolalar oʻlimiga ham yoʻl qoʻyilgan. Hisob-kitoblarga koʻra, 1,5 million bolalar (deyarli barchasi yahudiylar) Xolokost paytida toʻgʻridan-toʻgʻri yoki natsistlarning harakatlari natijasida oʻldirilgan.
1,5 million bola (ularning deyarli barchasi yahudiy) natsistlar tomonidan oʻldirilgan. Yahudiy bolalardan juda oz sonlisi saqlanib qoldi. Bolalardan juda oz qismi omon qolgan, koʻpincha gettoda, baʼzan esa konslagerda ularning bir qanchasi tasodifan tirik qolganiga guvoh boʻlish mumkin. Baʼzilari „Kindertransport“ va „Ming bola“ kabi turli dasturlarda orqali saqlanib qolgan, ikkalasida ham bolalar oʻz vatanlarini tark etishgan. Boshqa bolalar yashirin ravishda boshqa oilaga qabul qilinish orqali qutqarildi. Urush paytida va hatto undan oldin ham koʻplab zaif bolalar Œuvre de Secours aux Enfants (OSE) tomonidan qutqarilgan.
Maktablarda segregatsiya
200px|thumb|Varshava gettosida och qolgan chaqaloqning jasadi 1933-yil 25-aprelda fashistlar rejimi yahudiy bolalari va yoshlari uchun maktablarni ajratishni boshlagan „Germaniya maktablari va universitetlarida oʻrinlar toʻlishiga qarshi qonun“ni qabul qildi. Ushbu qonun davlat maktablarida oʻqishga kirishi mumkin boʻlgan yahudiy bolalar sonini oldingiga qaraganda 1,5 foizigacha chekladi. Biroq, agar atrofdagi yahudiylar 5 foizdan koʻp boʻlsa, maktab aholisining 5 foizi yahudiy boʻlishi mumkin edi. Bundan tashqari, koʻplab yahudiy bolalar qonunni chetlab oʻtishga imkon beradigan imtiyozlar olish huquqiga ega edi. Ushbu imtiyozlar aralash nikohli yahudiy bolalariga, Birinchi jahon urushida qatnashgan otalari boʻlganlarga va chet el fuqaroligiga ega boʻlganlarga nisbatan qoʻllanilgan.
Imtiyozlar natijasida yahudiy bolalari va yoshlari oʻqish huquqiga ega boʻlishiga qaramay, 14 yoshdan oshgan koʻplab yahudiy talabalar maktab tizimini tark etishdi, chunki bu yoshdan keyin maktab talab qilinmagan. Misol uchun, Vyurtembergda 1933-yilgi qonun talabalarning atigi 10 foiziga nisbatan qoʻllanilishiga qaramay, oliy maktablardagi yahudiy talabalarning 58 foizi taʼlimni tashlab ketishdi. Bu qanchadan-qancha yahudiy oʻquvchilar maktabda antisemitizm muhitidan qochish uchun davlat maktab tizimini oʻz ixtiyori bilan tark etganliklarini anglatadi. Yahudiy bolalariga nisbatan dushmanlikning kuchayishi yahudiy talabalarning oʻqish sifatidan qatʼi nazar, tengdoshlariga qaraganda yomonroq baho olishlari bilan namoyon boʻldi. Bundan tashqari, oʻqituvchilar yahudiy oʻquvchilarga maktab tadbirlarida qatnashishni taqiqladilar va oʻz sinflariga fashistlar mafkurasining elementlarini kiritdilar, masalan, sinfda antisemit atamalarni qoʻllash orqali bu jarayonni chekladilar. Sinfdagi antagonistik muhit natijasida koʻplab yahudiy talabalar oʻzlarining sobiq doʻstlaridan ajralib qolishga majbur boʻldi.
Oxir-oqibat, koʻplab nemis yahudiylari sinfda taʼqiblarning oldini olish uchun oʻz farzandlarini yahudiy maktablariga yozdirdilar. Binobarin, yahudiy maktablarida oʻqiydigan bolalar soni 1932-yildagi 14 foizdan 1937-yilda 60 foizgacha koʻtarildi. Bundan tashqari, ikki yil ichida yahudiy maktablari soni 1935-yildagi 130 tadan 1937-yilda 167 taga koʻpaydi. Yahudiy maktablari, shuningdek, bunday maktablardagi oʻquvchilar sonining koʻpayishi nemis yahudiy jamoasida davlat maktablaridan uzoqlashib, xususiy maktablarga oʻtishni tezlashtirdi.
Garchi yahudiy jamiyati odatda xususiy maktablarga oʻtgan boʻlsa-da, nemis yahudiylari 1938-yil 15-noyabrgacha Reyx taʼlim vaziri barcha yahudiy oʻquvchilarni Germaniya davlat maktablarida oʻqishni taqiqlagangacha davlat maktablarida ham oʻqishni davom ettirdilar.
Oʻlim sabablari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/50/Zw%C5%82oki_dzieci_getto_warszawskie_05.jpg/220px-Zw%C5%82oki_dzieci_getto_warszawskie_05.jpg|thumb| Varshava gettosidagi bolalarning ochlikdan oʻlgan jasadlari Germaniya qoʻshinlari urushning boshida Varshava va Lodz kabi Polshaning koʻplab shaharlarida gettolarni oʻrnatdilar. Ularda yahudiy bolalari ochlik va tashqi taʼsirdan, shuningdek, yetarli issiq kiyim va boshpana yetishmasligidan oʻlgan. Nemis hukumati bu ommaviy oʻlimga befarq edi, chunki ular gettodagi yosh bolalarning koʻpchiligini samarasiz va shuning uchun „foydasiz yeyuvchilar“ deb hisoblashgan. Gettolar aholisi ustidan qattiq nazorat oʻrnatildi va taqdim etilgan oziq-ovqat ataylab cheklandi. 1942-yildan boshlab getto dasturi tugadi. Gettolar aholisi turli oʻlim lagerlarida oʻldirilgan. Bolalar majburiy mehnatga jalb qilish uchun odatda juda yosh boʻlganligi sababli, ular oʻlim oldida zaif edilar: ular birinchi marta qotillik markazlariga deportatsiya qilingan yoki ommaviy qabrlar yaqinidagi ommaviy otishmalarda qariyalar, kasallar va nogironlardan voz kechishgan. Mehnat qilish uchun yetarlicha sogʻlom boʻlgan bolalar koʻpincha lagerga foyda keltirish uchun oʻlimigacha ishlatilganlar. Boshqa paytlarda bolalar ariq qazish kabi keraksiz ishlarni qilishga majbur boʻlgan.
Boshqa maqsadli guruhlardagi yahudiy boʻlmagan bolalar ham chetda qolmadi. Osvensim konslagerida loʻli bolalar oʻldirilgan. Shu bilan birga, besh-yetti ming bola „yevtanaziya“ dasturi qurboni sifatida vafot etdi. Boshqalar, jumladan, Liditse bolalarining koʻpchiligi qatagʻon natijasida oʻldirilgan. Sovet Ittifoqining bosib olingan hududlaridagi qishloqlarda koʻplab bolalar ota-onalari bilan birga oʻldirib yuborilgan.
Tibbiy hodisalar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e3/Children_headed_for_deportation.JPG/220px-Children_headed_for_deportation.JPG|thumb| Getto Litzmannshtadt. Bolalar Kulmhof qirgʻin lageriga deportatsiya qilish uchun yigʻilgan. Germaniya hukumati shuningdek, bir qancha bolalarni konslagerlar va tranzit lagerlarga qamab qoʻygan. Natsistlarning harbiylashtirilgan tashkiloti boʻlgan Schutzstaffel (SS) shifokorlari va tibbiy tadqiqotchilari koʻpincha bolalarning oʻlimiga olib keladigan tibbiy tajribalar uchun konsentratsion lagerlarda bolalarni, ayniqsa egizaklar ustida ishlagan.
Tranzit lagerlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/51/Child_survivors_of_Auschwitz.jpeg/220px-Child_survivors_of_Auschwitz.jpeg|thumb| Mengelening tibbiy tajribalarida foydalanish uchun yahudiy egizaklari tirik qoldi. Bu bolalar 1945-yil yanvar oyida Qizil Armiya tomonidan Osvensimdan ozod qilingan. Tranzit lagerlar Xolokost paytida konslagerlarga boradigan yoʻlda vaqtinchalik toʻxtash joylari edi. Koʻplab bolalar oʻz oilalari bilan tranzit lagerlarga olib kelingan, ularni nima kutayotganini bilishmas ham edi. Baʼzilar yangi hayot boshlash va lagerlarda doʻstlar orttirish umidida edi, boshqalari esa qoʻrquvda boʻlgan. Tranzit lagerlarga olib kelingan bolalar turli millatlarga mansub edi.
Tranzit lagerlarda bolalarning toʻshaklari shunchaki metall ramkalardan yasalgan edi. Deportatsiya uchun kelayotgan poyezdlar hayqiriq qoʻrquvi bilan birga oziq-ovqat ham yetishmayotgan edi. Oʻquv qurollari berilmagan. Har bir oila aʼzosi tranzit lagerlarida turli qiyinchiliklarga duch kelgan.
Natsistlarning bolani tranzit lagerida ushlab turishi haqidagi mashhur voqea — Bergen-Belsendagi Anne Frank va uning singlisi haqida edi. Majdanek konslagerida saqlanayotgan, ota-onalari partizanlarga qarshi operatsiyalarda halok boʻlganligi sababli yetim qolgan bolalar hayoti achinarlidir.
Osvensim va Jozef Mengele
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/19/WP_Josef_Mengele_1956.jpg/170px-WP_Josef_Mengele_1956.jpg|left|thumb| Mengelening Argentina fuqarosi shaxsini tasdiqlovchi hujjatidan olingan surat (1956) Mengele egizaklarga qiziqardi. U bir xil egizaklar oʻrtasidagi farq, shuningdek, irsiy kasalliklarning ularga qanday taʼsir qilgani va ular qayerdan kelib chiqqanligi bilan qiziqqan. Tajribalar, shuningdek, genetik xususiyatlar va bolaning atrof-muhitidagi xususiyatlarni ajratib koʻrsatdi. Mengele har qanday egizaklarni shaxsan tanlab olish uchun yangi mahbuslar poyezdi kelganda oʻzi xizmatdan vaqt topib borar, tajriba uchun bolalarni olib qaytardi. U natsistlar partiyasining gʻoyalarini ilmiy dalillar bilan taʼminlash uchun qisman yahudiy yoki loʻli xalqi tarkibidagi genetik zaifliklarni topish uchun bolalarni operatsiya qilib koʻrgan. Mengele oʻz namunalariga asoslanib, ularda qon va toʻqimalarning degenerativ ekanligiga ishondi.
Mengele yoki uning yordamchilaridan biri egizaklarni har hafta tekshiruvdan oʻtkazdi va ularning jismoniy xususiyatlarini oʻlchab borgan. Mengele tomonidan egizaklar ustida olib borilgan tajribalarda oyoq-qoʻllarini keraksiz kesib tashlash, egizaklardan birini qasddan tif yoki boshqa kasalliklar bilan yuqtirish, egizaklarning biridan ikkinchisiga qon quyish kiradi. Jabrlanganlarning baʼzilari ushbu protseduralardan oʻtish paytida vafot etdilar. Tajribalar tugagandan soʻng, egizaklar odatda oʻldirilgan. Osvensimdagi mahbus Miklós Nyiszli: Mengele bir kechada oʻn toʻrt egizakni yurakka xloroform yuborish orqali oʻldirganini eslaydi. Agar egizaklardan biri kasallikdan vafot etgan boʻlsa, Mengele ikkinchisini ularning oʻlimidan keyin qiyosiy hisobotlar tayyorlanishi uchun oʻldirgan.
Osvensim. Bolalarning tiriklayin kuydirilishi haqidagi birinchi qoʻl yozuvi
230px|thumb|Jozef Mengele 12 yoshli bolani unga berishni talab qiladigan soʻrov. U bolaning boshida „tadqiqot“ oʻtkazish uchun soʻragan. Osvensim lagerining loʻli sektori arxividan. 1945-yil 25-iyulda Krakovda sudya Stanislav Zmuda (PhD) Bosh komissiya aʼzosi, prokuror Vinsenti Yarosinski (PhD) ishtirokida Polshadagi Germaniya jinoyatlarini tergov qilish boʻyicha Bosh komissiyaga 254 ta ish boʻyicha delegatsiya berdi. Jinoyat-protsessual kodeksning 107 va 115-moddalariga binoan, sobiq Osvensim kontslagerining № 1 mahkumidan 26281 [Stanisława Rachwał née Surowka] guvoh sifatida intervyu olindi. Guvohga yolgʻon bayonot berganlik uchun jinoiy javobgarlik toʻgʻrisida maʼlumot berilgandan soʻng, u quyidagicha koʻrsatma berdi: "Osventsim kontsentratsion lageri asiri №. 26281''"
Sisak konslageri
Ikkinchi Jahon urushi davrida Xorvatiya Mustaqil Davlati mavjud boʻlgan davrda Xorvatiya Ustaše Yasenovac Dakovo va Yastrebarsko kabi koʻplab konsentratsion lagerlarni tashkil etdi, ularda koʻplab serb, yahudiy va loʻli bolalar mahbuslar sifatida halok boʻldi. Ular orasida Yasenovac konslageri tarkibida bolalar uchun maxsus tashkil etilgan Sisak konslageri ham boʻlgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Usta%C5%A1a_children%E2%80%99s_concentration_camp.jpg/220px-Usta%C5%A1a_children%E2%80%99s_concentration_camp.jpg|thumb| Bir guruh bolalar Ustasha konslagerida navbatda turishibdi Sisak bolalar konslageri 1942-yil 3-avgustda Kozara hujumidan keyin tashkil etilgan. Bu rasman „Qochqinlar tranziti lageri“ deb nomlangan ommaviy lagerning bir qismi edi. Ushbu konsentratsion lager „Ustasha ayol nasl-nasabi“ va „Ustasha xavfsizlik xizmati“ homiyligidagi va Antun Najjerning bevosita nazorati ostida rasmiy ravishda „Qochqin bolalar uchun boshpana“ deb nomlangan maxsus qismdan iborat edi. Lager Sisak shahridagi bir nechta binolarda joylashgan edi: sobiq Yugoslaviya lochinlari uyushmasi („Sokolana“), Avliyo Vinsentning opa-singillari rohibaxonasi, guruch ombori, Rajs tuz zavodi ombori, Novi Sisak boshlangʻich maktabi va „Karantena“ (karantin) hududida edi. Bu binolarning barchasi bolalar turar joyi uchun yaroqsiz deb hisoblangan. Masalan, Falconry uyushmasida eshiklar yoʻq edi. U tuzni quritish uchun yaratilgan bino edi. Bolalar, hatto bir necha oylik chaqaloqlar ham, hech qanday kiyim va adyolsiz, faqat yupqa somon qatlami bilan yerga yotishlari kerak edi. Qorin boʻshligʻi epidemiyasi boshlanganida, Najjer kasal bolalarni qoʻlbola kasalxonaga oʻtkazishni buyurdi, bu esa faqat oʻlim sonini koʻpaytirishga xizmat qildi.
Bolalarning birinchi guruhi 1942-yil 3-avgustda keldi, guruhda 906 ta bola bor edi. Ertasi kuni 650 nafar boladan iborat yana bir guruh olib kelindi; uchinchi guruh 6-avgust kuni 1272 bola bilan keldi. Teslic issiqxonasi va „Karantena“ deb nomlangan yangi qurilgan kazarmada erkaklar, ayollar va bolalar uchun umumiy konslager tashkil etilgan. 1942-yil avgust-sentabr oylarida Ustashe ota-onalarni majburiy mehnatga joʻnatib, 3971 bolaning ota-onasidan judo qildi. 1942-yil avgustdan 1943-yil 8-fevralgacha 6693 bola, asosan Kozara, Kordun va Slavoniyadan kelgan serblar hibsga olingan. Diana Budisavlevich va bir guruh insonparvarlar — Jana Koh, Vera Luketich, Dragica Xabazin, Lyubitsa va Vera Bechich, Kamil Bresler, Ante Dumbovich va Qizil Xochdagi opa-singillarining harakatlariga qaramay, har kuni 40 ga yaqin bola halok boʻldi.
Lazar Marguljesh konslagerdagi sharoitlar haqida guvohlik berdi: "Qizil Xoch tomonidan yuborilgan oziq-ovqat posilkalari hech qachon qamoqdagi bolalarga berilmaganini payqadim. Mening shifokorlik burchim bu kichik mahbuslarni o'rganish edi, shuning uchun men bu joylarga tez-tez borib turdim: "Sokolana" binosi, u yerda bolalar yalang'och betonga yoki omadlari bo'lsa, ozgina somonga yotqizilgan. Qadimgi Sisakdagi kichik maktabdagi kasalxonada karavot yo'q edi, shuning uchun bolalar yotgan joylar ifloslangan somon, qon va najas bilan qoplangan, pashshalar to'dasi ularni o'rab olgan edi." Xorvatiya Qizil Xoch jamiyatining sobiq kotibi Jana Koh lagerdagi sharoitlar haqida quyidagilarni aytdi:"Baraklarni ustashalar qoʻriqlagan yoʻlaklar bogʻlagan. Tez yordam mashinasidan uncha uzoq boʻlmagan boshqa kazarmadan bolalarning maʼyus faryodlari eshitildi. Yalangʻoch polga toʻrt yuz bola joylashtirilgan: yangi tugʻilgan chaqaloqlar, bir necha hafta yoki oylik, oʻn yoshgacha boʻlgan bolalar. Qancha bolalar kelgan va ular qayerga joʻnatilgan, bularni bilib boʻlmasdi. Bolalar kazarmasidagi bolalar tinmay yigʻlab, bolalardan bir necha qadam narida turgan onalariga faryod qilishar, biroq fashistik jinoyatchilar onalarni farzandlariga yaqinlashtirmasdi. Kattaroq bolalar bizga koʻz yoshlari bilan aytadilarki, ular kichkinalarni tinchitolmaydilar, chunki ular och edilar, kichiklarning tagliklarini almashtiradigan hech kim yoʻq va ularning hammasi oʻlib qolishidan qoʻrqishardi. Hali oʻn yoshga toʻlmagan bu bolalar bizga qasam ichishadi: „Keling, opa, bizga onalarni olib keling, bu kichkintoylarga hech boʻlmaganda onalarni olib keling. Agar ularga onalarini olib kelmasangiz, ular faqat koʻz yoshlari bilan boʻgʻilib qolishganini koʻrasiz“."Koroner David Egić rasman qayd etganidek, 6693 boladan 1152 nafari lagerda vafot etgan, keyinchalik oʻqituvchi Ante Dumbovich bu raqam 1630 nafarni tashkil etganini aytib oʻtadi.
Omon qolish vositalari
Ancha zaifliklariga qaramay, koʻplab bolalar omon qolish yoʻllarini topdilar. Bolalar gettolarga oziq-ovqat va dori-darmonlarni, oʻz navbatida, ushbu tovarlar bilan savdo qilish uchun oʻzlarining shaxsiy narsalarini yashirincha olib oʻtishgan. Yoshlar harakatidagi bolalar keyinchalik gettolardan qochib, sovet partizan boʻlinmalari kabi qarshilik harakatlariga qoʻshilishdi; boshqalar nemis bosqinchilarini taʼqib qilish uchun oʻz boʻlinmalarini tuzdilar. Koʻpgina bolalar ota-onalari yoki boshqa qarindoshlari bilan yahudiy partizanlari tomonidan boshqariladigan oilaviy lagerlarga qochib ketishdi; boshqalar oʻzlari duch kelgan tomonlarga qochib ketishgan.
Koʻpgina yahudiy bolalar oʻzlarining xavfsizligi uchun oʻzlarining shaxsiyatlarini soxtalashtirishga majbur boʻlishdi. Ular oʻzlarini oriylardek koʻrsatish uchun odatda yolgʻon guvohnomalarni olishgan. Garchi bu bolalar uchun omon qolishning yagona yoʻllaridan biri boʻlsa ham, bu katta xavf tugʻdirdi. Politsiya va boshqa natsistlar maʼmurlari yashirin yahudiylarni aniqlash uchun yahudiylarni qidirishda hujjatlarni diqqat bilan oʻrganib chiqdilar.
Sunnat, yahudiylarning urf-odati boʻlib, unda oʻgʻil bola chaqaloqlar tugʻilganda sunnat qilingan. Fashistlar yahudiylarni aniqlashning oson usuli sunnat edi, chunki yahudiy boʻlmaganlar odatda bu protseduradan oʻtmagan. Oʻgʻil bolalar jamoat hojatxonalaridan foydalanish va jamoaviy sport oʻyinlarida qatnashishda ehtiyot boʻlishlari kerak edi, chunki ularning yahudiyligi fosh boʻlishi mumkin edi. Yechim sifatida ular baʼzida hatto qizlarga oʻxshab kiyinib yurishgan.
1938-1939-yillarda Kindertransport (Bolalar transporti) Britaniya hukumati tomonidan yahudiy tashkilotlari bilan hamkorlikda tashkil etilgan qutqaruv harakati edi. U 10 000 ga yaqin qochqin yahudiy bolalarni natsistlar Germaniyasi va nemislar tomonidan bosib olingan hududlardan Buyuk Britaniyaga xavfsiz joyga olib keldi, lekin ularning oilalari ular bilan birga kelmagan. Xuddi shunday, Yoshlar Aliyah (Yoshlar immigratsiyasi) minglab bolalarni Falastinga olib ketib, ularning omon qolishi uchun hamda Falastindagi yahudiylar turar joyi Yishuvni jonlantirish uchun mas’ul edi.
Qoʻshma Shtatlarda baʼzi odamlar yordam berishga harakat qilishdi va butun mamlakat boʻylab saʼy-harakatlari 1000 yahudiy bolalarni natsistlardan qutqarishga imkon berdi. Inglizlarning ishidan farqli oʻlaroq, haqiqiy qutqaruv harakatlari hukumat tomonidan hech qanday tarzda qoʻllab-quvvatlanmadi; yordam berishni istaganlar immigratsiya kvotalari bilan kurashishning oʻz yoʻllarini topishlari kerak edi. Gilbert va Eleanor Kraus er-xotin boʻlib, urush boshlanishidan oldin 1939-yilda 50 yahudiy bolani natsistlardan qutqarish uchun Qoʻshma Shtatlarga olib kelgan. Ular 50 nafar bolani AQSh vizasini olishga yaqin turgan oilalari bilan suhbatdan oʻtkazish orqali tanlab oldilar. Filadelfiyaga koʻchib kelgan bolalarning aksariyati oxir-oqibat oʻz oilalari bilan birlashdilar. Kindertransportdan ilhomlanib, Kongress 100 000 tagacha yahudiy bolalariga Amerikaga kelishiga ruxsat berishga chaqirildi. 1939-yilda Vagner-Rojers qonuni taklif qilindi, unga koʻra 14 yoshgacha boʻlgan 20 000 yahudiy qochoq bolalarni Qoʻshma Shtatlarga qabul qilish kerak edi. Biroq, 1939-yil fevral oyida qonun loyihasi Kongress maʼqullay olmadi.
Ayni paytda, yahudiy boʻlmaganlar baʼzi yahudiy bolalarni yashirgan. Baʼzan, ular oʻzlarining „yashirin“ oilasiga qabul qilingan. Fransiyada noyob yashirinish hodisasi yuz berdi. Le Chambon-sur-Lignonning deyarli butun protestant aholisi, shuningdek, koʻplab katolik ruhoniylari, rohibalar va oddiy odamlar 1942-yildan 1944-yilgacha yahudiy bolalarini shaharda yashirgan. Italiya va Belgiyada ham koʻplab bolalar yashirinib omon qolishgan.
Belgiyada Jeunesse Ouvrière Chrètiene xristian tashkiloti Belgiya qirolichasi Elizabeth koʻmagida yahudiy bolalar va oʻsmirlarni yashirgan.
Ikkinchi jahon urushida fashistlar Germaniyasi taslim boʻlgach, qochqinlar va koʻchirilganlar butun Yevropa boʻylab bedarak yoʻqolgan bolalarini qidirdilar. Minglab yetim bolalar lagerlarga tashlandi. Omon qolgan koʻplab yahudiy bolalar Sharqiy Yevropadan Yishuvga ommaviy qochqinning (Brihah) bir qismi sifatida qochib ketishdi. Yosh Aliya urushdan keyin omon qolgan bolalarga 1948-yilda Isroil davlati tashkil topgan Falastin hududiga koʻchib oʻtishga yordam berish orqali oʻz faoliyatini davom ettirdi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Saklikent milliy bog'i
Milliy bogʻ oʻzining kattaligi bilan butun dunyoda shuhrat qozongan kanyondan iborat. Saklikent kanyoni Turkiyadagi eng uzun va eng chuqur kanyon, Yevropadagi ikkinchi eng katta kanyon sifatida tan olingan. Uning uzunligi 18 kilometr, turli qismlarida balandligi 1000 metrga etadi. Uning yoʻlida u tabiiy goʻzallikning tik, sehrli qoyalari, bir nechta goʻzal sharsharalar va 16 gʻorga ega. Daraga kirish va undan chiqish oʻrtasidagi balandlik farqi 720 metrni tashkil qiladi!
Qishda ham, yozda ham daryo shu qadar kuch bilan oqadiki, oqimga qarshi harakat qilishning iloji yoʻq. Daryo ustidan yogʻoch koʻpriklar qurilgan boʻlib, ular kanyon devorlariga suyangan. Kanyon atrofida joylashgan oʻrmonda butalar va qaragʻaylar oʻsadi. Biroz balandroq piyoz yaylovlari bilan diqqatni tortadigan Aktar yaylovi. Antaliya oʻzining yaylovlari bilan mashhur. Yozda mahalliy aholining aksariyati yaylovlarga koʻchib oʻtadi. Saklikent kurorti muhim markazlardan biridir.
Yaqin atrofda „Yakapark“ — alabalık yetishtiriladigan bolalar bogʻchasi joylashgan, ammo u juda chiroyli parkga oʻxshaydi, unda koʻplab gʻalati sharsharalar, gulli xiyobonlar, qadimgi keng tarqalgan daraxtlar va alabalık topilgan suv omborlari mavjud.
Creswell bog'lari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Creswell_Gardens_entrance.jpg/400px-Creswell_Gardens_entrance.jpg|thumb|400x400px| Kirish link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/ba/Creswell_Gardens_Fountain-wide.jpg/400px-Creswell_Gardens_Fountain-wide.jpg|thumb|400x400px| Shimoli-sharq tomondan Creswell Gardens Adelaida Park Landsda, Adelaida Oval, Urush Memorial Drive, King William Road va Avliyo Pyotr sobori oʻrtasida joylashgan. Ular 1909-yilda tashkil etilgan va janubiy avstraliyalik sportchi Jon Kresvel sharafiga nomlangan. Bogʻlar Adelaidaning bir qator diqqatga sazovor joylarini oʻz ichiga oladi.
Bogʻlar oʻz tarixi davomida koʻp marta qayta barpo etilgan; Ehtimol, 1920-yillardan buyon yagona doimiy ob’ektlardan biri boʻlgan. Birinchi Jahon urushi yodgorligi sifatida eman daraxti va Ser Ross Smit haykali. Bogʻlarning sanasi koʻrsatilmagan aerofotosuratini (taxminan 2014-yil) Janubiy Avstraliya merosi kengashining Urush yodgorligi eman daraxti tavsifining 5-betida topish mumkin. Oʻshandan beri Adelaida Oval sharqiy stendlarida sezilarli oʻzgarishlar yuz berdi va bogʻlar tartibida koʻplab oʻzgarishlar roʻy berdi.
Janubiy Avstraliya Davlat kutubxonasida 1916-yilga oid bir nechta fotosuratlar toʻplami mavjud boʻlib, ular atrofdagi yoʻllar va piyodalar yoʻllari kattalashgani sayin yozgi uyi va janubiy chegarasi boʻlgan sayr bogʻidan oʻzgarganini koʻrsatadi. Torrens daryosi maysazor va katta daraxtlar maydoni.
Urush yodgorligi va eman daraxti
Urush yodgorligi eman daraxti 1914-yil 29-avgustda urush yodgorligidan 25 metr uzoqlikda ekilgan. 2014-yilga kelib daraxtning diametri taxminan 30 metr, umr koʻrish davomiyligi esa 500 yillik emanga oʻxshagan soyabonga ega edi. Daraxt va daraxt tagiga yaqin joylashgan plaket (1917-yil) ikkalasi ham meros roʻyxatiga kiritilgan. Plitada shunday deyilgan: „Urush yodgorligi emanini 1914-yil 29-avgustda Uott kunida Janobi Oliylari gubernator ser Genri Galvey ekkan“
Ser Ross Smit xotirasi
Eman daraxti tanasidan taxminan 20 metr janubi-sharqda ser Ross Makferson Smitning yodgorligi, KBE, MC & Bar, DFC va ikkita bar, OFK (1892 &#x2013; 1922). 1919-yilda u akasi Keyt, Jim Bennet va Uolli Shiers bilan Angliyadan Avstraliyaga birinchi boʻlib uchishdi. Ross Smit va Bennett 1922-yil 13-aprelda ular sinovdan oʻtkazayotgan samolyot Angliyada qulashi oqibatida halok boʻlishdi.
Bronza haykal qizil granit poydevorida joylashgan boʻlib, unda samolyotlar va turli xil belgilar tasvirlangan bronza barelyefi mavjud. Haykaltarosh Frederik Bruk Xitch edi, u ushbu haykalni loyihalash boʻyicha tanlovda gʻolib chiqdi. 26 fuut (7.9m) baland yodgorlik Adelaida lord meri tomonidan ochilgan „shilling fondi“ ga jamoat xayriyalari hisobidan moliyalashtirilgan.
Creswell Gardens favvorasi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Creswell_Gardens_Fountain.jpg/220px-Creswell_Gardens_Fountain.jpg|thumb| Favvora Adelaida Oval sharqiy stendini ishlab chiqishdan oldin, favvora eman daraxtidan 50 metr shimolda joylashgan edi. U dastlab Shimoliy Terasda uzoq vaqtdan beri buzib tashlangan yubiley koʻrgazma binosi oldida joylashgan edi. Hozir u shimoli-sharqda joylashgan.
Viktor Richardson Road va Geyts
Adelaida oval sharqiy stend rivojlanishidan oldin bogʻlar Viktor Richardson yoʻli bilan ikkiga boʻlingan, bu esa Jon Douining Viktor Richardson darvozalariga olib kelgan. Darvozalar endi eman daraxtining janubi-gʻarbiy qismiga koʻchirildi, Sharqiy tribunalar tarkibiga yangi Sharq darvozasi kiritildi va yoʻl endi Ovalning yer osti avtoturargohiga kirish joyidir.
Ser Donald Bredman
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cd/Don_Bradman_statue_at_Adelaide_Oval.jpg/400px-Don_Bradman_statue_at_Adelaide_Oval.jpg|thumb|400x400px| Robert Xannaford tomonidan ser Donald Bredman Robert Xannaford tomonidan 1998-yilda qurib bitkazilgan va qoʻyilgan ser Donald Bredman haykali hozirgi yer osti avtoturargohiga kirish yoʻlidan shimolda qolmoqda.
Miryo
Jo Mi-hye (1981-yil 2-noyabrda tugʻilgan), Miryo oʻzining sahna nomi bilan mashhur, janubiy koreyalik reper, qoʻshiq yozuvchi va produser. Hozirda u „Brown Eyed Girls“ qizlar guruhining reperi va „Honey Family“ rep guruhining sobiq aʼzosi. Miryo 2012-yilda „Show Me the Money“ serialining birinchi mavsumida produser sifatida ishtirok etganidan keyin solist sifatida debyut qilgan.
Faoliyati
Miryo oʻzining musiqiy faoliyatini 2000-yilda „Honey Family“ hip-hop guruhining qoʻshigʻida ishtirok etganida boshlagan. Keyingi yili u guruhga asosiy ayol reper sifatida qoʻshilgan va ikkinchi albomida ishtirok etgan. Jamoa tarqalib ketganidan soʻng, u boshqa hip-hop sanʼatkorlarining qoʻshiqlarida, jumladan, „Leessang“ guruhidan sobiq guruhdoshi Gil Seong-joon va MC Mong kabi qoʻshiqlchilarning treklarida ishtirok etgan. Koʻp oʻtmay, Miryo qoʻshiqchi JeAdan „Brown Eyed Girls“ guruhiga qoʻshilish taklifini olgan va taklifni qabul qilgan. U 2006-yil mart oyida „Your Story“ nomli albomi bilan debyut qilgan guruhning reperiga aylangan. „Brown Eyed Girls“ 2009-yilda oʻzlarining mashhur „ Abracadabra“ qoʻshigʻi bilan katta muvaffaqiyatga erishdilar, undan keyin 2011-yilda „Sixth Sense“ qoʻshigʻi ham xuddi shunday mashhurlikka ega boʻlgan.
Miryo 2015-yil iyul oyida oʻzining „Queen“ nomli yakkaxon albomini chiqargan, unda guruhdoshi Ga-In ham ishtirok etgan. Oʻsha yilning sentyabr oyida u va „Brown Eyed Girls“ guruhining boshqa aʼzolari „Nega Network“ agentligini tark etishgan. Guruh oktyabr oyida „Mystic Entertainment“ bilan shartnoma imzolagan va keyingi oy „Basic“ albomini chiqargan.
Qoʻshiq yozish
Miryo reper boʻlishdan tashqari qoʻshiq ham yozadi. Ayol kumirlari orasida Miryo eng koʻp qoʻshiqlarga mualliflik huquqiga ega boʻlib, 2013-yil martigacha jami 56 ta qoʻshiqqa mualliflik qilgan. U „Honey Family“ va „Brown Eyed Girls“ guruhining bastakori va yozuvchisi boʻlgan.
Avliyo Andrey ordeni (Rossiya Federatsiyasi)
Avliyo Endryu ordeni — Rossiya Federatsiyasining eng yuqori martabadagi ordeni hisoblanadi. Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 1998-yil 1-iyuldagi 757-sonli „Birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Endryu ordenini tiklash toʻgʻrisida“ gi Farmoni bilan qayta tiklangan.
Nizom
Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Boris Yeltsinning 1998-yil 1-iyuldagi 757-sonli farmoni bilan birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Endryu ordeni tiklandi.
Birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Endryu ordeni toʻgʻrisidagi nizom Rossiya Federatsiyasi Prezidentining 2010-yil 7-sentabrdagi 1099-sonli „Rossiya Federatsiyasining davlat mukofotlari tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida“ gi farmoni bilan kiritilgan oʻzgartirishlar bilan amal qiladi. 2021-yil 19-noyabrdagi 665-sonli „Rossiya Federatsiyasining davlat mukofotlari tizimini takomillashtirish boʻyicha baʼzi chora-tadbirlar toʻgʻrisida“gi qarori bilan oʻzgartirishlar kiritilgan:<blockquote class="ts-Начало_цитаты-quote">
1. Birinchi chaqiriq Muqaddas Apostol Endryu ordeni bilan taniqli davlat va jamoat arboblari, harbiy boshliqlar, ilm-fan, madaniyat, sanʼat va iqtisodiyotning turli tarmoqlarining taniqli namoyandalari mamlakatimiz ravnaqi, buyukligi va farovonligiga hissa qoʻshayotgan beqiyos xizmatlari uchun beriladi. Rossiyaning shon-sharafi, uning milliy xavfsizligi va suverenitetini taʼminlash.
2. Birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Endryu ordeni Rossiya Federatsiyasi oldidagi ulkan xizmatlari uchun xorijiy davlatlarning rahbarlariga (rahbarlariga) berilishi mumkin.
3. Birinchi chaqirilgan Muqaddas Havoriy Endryu ordeni belgisi buyurtma zanjirida yoki orqa lentada kiyiladi. Orqa tasmada birinchi chaqirilgan Muqaddas Havoriy Endryu ordeni nishonini taqib yurganida, u oʻng yelkadan oʻtadi.
4. Orden zanjiri boʻyicha birinchi chaqirilgan Muqaddas Havoriy Endryu ordeni belgisini kiyish, qoida tariqasida, ayniqsa tantanali holatlarda yoki Sankt-Jorj ordeni bilan taqdirlangan 1-darajali darajaga ega boʻlsa, amalga oshiriladi.
Birinchi chaqirilgan Muqaddas Havoriy Endryu ordeni yulduzi koʻkrakning chap tomonida kiyiladi va aktsiyalarda kiyilgan ordenlar ostida joylashadi.
Agar boshqa yulduzlarni qabul qiluvchida Rossiya Federatsiyasining ordenlari yoki xorijiy davlatlarning ordenlari boʻlsa, birinchi chaqirilgan Muqaddas Havoriy Endryu ordeni yulduzi boshqa yulduzlar ustida joylashadi.
5. Harbiy harakatlardagi farqi uchun taqdirlanganlar Muqaddas Havoriy Endryu birinchi chaqiriq qilichlari ordeni nishoni va yulduzi bilan taqdirlanadilar.
6. Muqaddas Havoriy Endryu ordeni tasmasini kiyganda, u boshqa tartibli lentalar ustida joylashadi.
Muqaddas Apostol ordeni bilan taqdirlangan Birinchi chaqiriq Endryu portreti Rossiyaning zamonaviy tarix davlat markaziy muzeyida namoyish etiladi.
Tavsif
Birinchi chaqirilgan Avliyo Endryu ordeni nishoni va yulduziga ega.
Orden lentasi ipak, muare, koʻk, kengligi — 100 mm.
Orden yulduzli kumushdan yasalgan sakkizburchak shaklida. Yulduzning markazida qizil emal bilan qoplangan dumaloq medalyonda uchta toj bilan toj kiygan ikki boshli burgutning zarhal relyefli tasviri; burgutning koʻkragida koʻk emal bilan qoplangan Andreevskiy (qiyshiq) xoch tasviri joylashgan. Medalyon atrofida zarhal qirrali zangori emal bilan qoplangan chekka bor. Ordenning shiori toʻgʻridan-toʻgʻri chegarada zarhal harflar bilan bitilgan: „Imon va sadoqat uchun“. Chegaraning pastki qismida yashil emal bilan qoplangan va tillarang tasma bilan bogʻlangan ikki kesishuvchi dafna shoxlari tasviri berilgan. Yulduzning qarama-qarshi nurlarining uchlari orasidagi masofa — 82 mm. Yulduzning teskari tomonida, pastda, tartib yulduzining raqami koʻrsatilgan. Yulduz kiyimga pin bilan biriktirilgan.
Ordenlar zanjiri uchta turdagi 17 ta oʻzgaruvchan ulanishdan iborat: koʻkragida dumaloq qalqonli ikki boshli burgut koʻrinishidagi Rossiya Federatsiyasi Davlat gerbining oltin tasviri, rangli emallardan yasalgan chavandoz ajdaho nayzasi; toj kiygan va harbiy texnika bilan oʻralgan, koʻk emal bilan qoplangan patron, uning markazida Pyotr I ning zarhal monogrammasi tasvirlangan; qizil emal bilan qoplangan medalyonli payet shaklida oltin qoplangan. Koʻk Sankt-Endryu (qiyshiq) xochi „S“, „A“, „P“ va „R“ harflari bilan qoʻngʻiroqning markazidan oʻtadi, uning uchlari orasida joylashgan. Zanjirlar halqalar bilan bogʻlangan. Zanjir issiq emallar yordamida kumush bilan qoplangan.
Jangovar harakatlardagi farqi uchun mukofotlanganlar uchun orden nishoni va yulduzga ikkita kesishgan oltin qilich yopishtiriladi. Nishonda ular ikki boshli burgut ustidagi oʻrta toj ostida joylashgan. Har bir qilich uzunligi — 47 mm va kengligi — 3 mm. Buyurtma yulduzida ular yulduzning diagonal nurlarida, uning markaziy medaloni ostida joylashgan. Har bir qilich uzunligi — 54 mm va kengligi — 3 mm.
Shakldagi orden lentasi — 12 mm balandlikdagi tayoqqa biriktirilgan, lentaning kengligi — 45 mm. Jangovar harakatlardagi farqi uchun taqdirlanganlar uchun lentaga qoʻshimcha ravishda xoch shaklidagi oʻralgan ikkita miniatyura oltin qilich oʻrnatiladi.
Lenta zarhal metalldan yasalgan orden nishonining miniatyura tasviri bilan nishon shaklida tayyorlanadi. Yeng diametri — 16 mm.
Zamonaviy Rossiyaning otliqlari
Buyuk Pyotr oʻz davlatini yevropacha tarzda oʻzgartirishni oʻz zimmasiga olganida, u rasmiy mukofotlarni taʼsis etishi kerak edi — axir, Rossiya qirolligida tartib tizimi mavjud emas edi.
Sankt-Endryu ordeni 1698 yoki 1699-yilda yaratilgan — Tsar Pyotr Buyuk elchixonadan Evropaga qaytib kelganidan soʻng, u yerda hamma narsa qoʻshnilari bilan qanday tartibga solinganini diqqat bilan oʻrganib chiqdi. Shunday qilib, diplomatik marosimlarimiz chet elliklar bilan mos kelmasligi tufayli ruslar vahshiy boʻlib koʻrinayotgani aniq boʻldi — xususan, taqdim etilganlarga javoban oʻz buyruqlarimizni taqdim eta olmaganimiz tufayli sodir boʻldi. Yevropada ular yosh Pyotrni Brandenburg saxiylik ordeni va Britaniyaning Garter ordeni bilan taqdirlashni xohlashdi, lekin u rad etdi, chunki u oʻz buyrugʻiga „teng asosda“ javob bera olmadi.
Sankt-Endryu ordeni nafaqat imperiyaning subyektlari va chet elliklarga xizmatlari uchun berildi. Toj, mantiya, shar va tayoq bilan birga u imperatorlarning toj kiyishlari uchun zaruriy regaliyaga aylandi.
Bu odat XVIII asrda, saroy toʻntarishlari davrida taxtga qonuniy huquqi boʻlmagan daʼvogarlarning taxtni egallashini qonuniylashtirish uchun paydo boʻlgan. Bu, ayniqsa, ayollar uchun toʻgʻri edi — avtokratik imperatorlar, ular tugʻilish paytida buyurtmani oldindan olmagan va uning belgilarini oʻzlariga qoʻygan.
1998-yilda akademik Dmitriy Sergeevich Lixachev, qurolchi Mixail Timofeevich Kalashnikov va Qozogʻiston Respublikasi Prezidenti Nursulton Nazarboyev tiklangan tartibning birinchi egalari boʻlishdi. Aleksandr Soljenitsin oliy davlat mukofotidan bosh tortdi („… Rossiyani hozirgi halokatli ahvoliga olib kelgan oliy hokimiyatning mukofotini qabul qila olmayman“).
Eʼlon qilingan farmonlarga koʻra kavalerlar taqdirlandi
Birinchi chaqiriq Muqaddas Havoriy Endryu ordeni ritsarlari Rossiya Federatsiyasi Prezidentining Farmonining sanasi va raqami bilan taqdirlangan:
G‘ajne
G’ajne (Ғажне)  — Tojikiston Respublikasining Varzob tumani, Varzobqal'a jamoatiga qarashli daha. Dahadan tuman markazigacha 8 km.
Aholisi
Aholisi - 1330 kishi.
Karey qasri
Mahalliy ohaktoshdan qurilgan. Devorlarning balandligi 15 metrni tashkil qiladi. Qal’a konsentrik loyiha boʻyicha qurilgan, unda donjon yoʻq.
Tashrif buyuruvchilar uchun maʼlumot
Qal’a apreldan sentabrgacha ochiq.
Devonkoʻl kollektori
Devonkoʻl kollektori - Xorazm viloyatidagi yirik kollektor. Uning 1-navbati 1953 yilda (uz. 38,6 km, suv sarfi 5,3 m3/s), 2-navbati 1957 yilda (uz. 39,7 km, suv sarfi 7,0 m3/s) qurilgan. 1967—74 yillarda rekonstruksiya qilinganidan keyin uz. 39,7 km, suv sarfi 13,2—23,0 m3/s ni tashkil etdi. Kollektor Xorazm viloyati Gurlan tumanida dehqonchilik qilinadigan yerlarning meliorativ holatini yaxshilash, shoʻr va drenaj, tashlama suvlarni chiqarib yuborishga xizmat qiladi. D. k. suvlari Daryoliq kollektoriga quyiladi.
Devoni hikmat
„Devoni hikmat“ — Ahmad Yassaviyning sheʼrlarini oʻz ichiga olgan majmua. Asl nusxasi saqlanmagan. 19-asrdan boshlab Toshkent, Buxoro, Kogon, Qozon, Istanbul sh.larida bir necha bor nashr etilgan. Mavjud qoʻlyozma va bosma nusxalar bir-biridan farq qiladi. Ahmad Yassaviy „Devoni hikmat“ ni shu nom bilan kitob tarzida tartib bermagan. Uni Yassaviyning murid va izdoshlari tuzishgan. Yaʼni ustozlarining hikmatlarini bir joyga jamlab, unga „Devoni hikmat“ nomini berishgan. Yassaviylik tariqatiga kirganlar uchun „Devoni hikmat“dagi sheʼrlarni oʻqib yod olish, hatto qobiliyati yetadiganlar uchun shunday shaklda sheʼrlar yozish tariqatning daxlsiz talablaridan hisoblangan. Yassaviylik tariqati koʻplab shoirlarni yetishtirib chiqarishda oʻziga xos maktab vazifasini bajargan. „Devoni hikmat“dagi hamma sheʼrlar ham Yassaviyga mansub emas. Unda Yassaviy izdoshlarining ijod namunalari ham kiritilgan. Asar poetik jihatdan xalq qushiklariga yaqin. Shu bois u xalq ommasi orasida keng tarqalgan. Natijada Yassaviy hikmatlari ogʻizdan-ogʻizga kuchib, kitobdan-kitobga oʻtib, oʻz asl tilini va uslubini oʻzgartirgan, ammo ularning asosiy gʻoyaviy mazmuni saqlanib qolgan.
„Devoni hikmat“ islom dini asoslaridan bahs etuvchi, shariatning ahkomi va ahli sunnatning aqidalaridan saboq beruvchi, tasavvuf sirlari va tariqatning odobu arkoni yoritilgan qomusiy harakterdagi asardir. Unda ilohiy ishq gʻoyasi va didaktik mazmun yoʻnalishi yetakchilik qiladi. „Devoni hikmat“da munojot, qasida, munozara janri talablariga muvofiq keladigan sheʼrlar bilan bir qatorda, „Meʼrojnoma“ (Hazrat Muhammad alayhissalom madh etilgan manzuma) ham oʻrin olgan.
Yassaviy tariqati turli davrlarda va turli joylarda Ahmad Yassaviyning koʻplab shogirdlari va muxlislari tomonidan davom ettirilgan. Sulaymon Boqirgʻoniy, Bobo Mochin, Shamsiddin Oʻzgandiy Xudoydod, Qul Nasimiy, Ubaydiy va b. tasavvuf shoirlar „Devoni hikmat“ taʼsirida bir qator asarlar yozgan. Shu bois „Devoni hikmat“ faqat Yassaviyniki boʻlmay, Yassaviy tariqatining bir necha asrlik umumiy bir adabiy yodgorligi hisoblanadi.
Məşrif
Məşrif (shuningdek, Meshrif va Meşrif) — Ozarbayjonning Siazan tumanida joylashgan qishloq nomi. Aholisi 1,192 nafarni tashkil etadi. Ushbu munitsipalitet tarkibiga Məşrif, Qalaaltı, Daşlı Çalğan, Qərəh va Orta Çalğan qishloqlari kiradi
Avliyo Lavrentiy kuni
thumb|340x340px| Oshpazlar gildiyasi Avliyo Lavrentiy kunini nishonlamoqda ([[Zalsburg, 2016) ]] Avliyo Lavrentiy kuni (Laurentiustag) — quvgʻinlar paytida qatl etilgan Rim xristian jamoasining arxidiakon Lavrentiy xotirasi kuni sharafiga imperator Valerian tomonidan belgilangan bayram. Katolik mamlakatlarida bayram har yili 10-avgustda nishonlanadi.
Tarixi
Germaniyada bayram X-asrning ikkinchi yarmidan boshlab nishonlanadi. Bu kun yilning eng issiq kuni hisoblanadi. Afsonaga koʻra, Avliyo Lavrentiy issiq panjara ustida shahid boʻlgan, shuning uchun u kasbi olov bilan bogʻliq boʻlgan odamlarning (oʻt oʻchiruvchilar, dazmolchilar, koʻmir yoquvchilar, oshpazlar), shuningdek kutubxonachilarning homiysiga aylandi, chunki unga cherkov oʻqituvchisi sifatida muqaddas kitoblarni saqlash topshirilgan. Shu kuni bolalarga kitob berish odat tusiga kirgan.
Vaqt oʻtishi bilan odat odamlar orasida tarqaldi, unga koʻra 10-avgust kuni uyda olov yoqish mumkin emas. Baʼzi aholi punktlarida (Bavariya, Baden va boshqalar) soat 11 dan 12 gacha yoki tushda ular „Lavrentiy koʻmiri“ deb nomlangan narsani qidirishadi, afsonaga koʻra, u yerga sayoz koʻmilgan. Eʼtiqodlarga binoan, „Avliyo Lavrentiy koʻmiri“ olov va chaqmoqdan, kasalliklardan va jodudan himoya qiladi, yaralarni davolaydi, urugʻlar bilan aralashtirilganda javdarni qorayishdan himoya qiladi.
Abu Bakr Varroq Termiziy
Abu Bakr Varroq Termiziy, Muaddib al-avliyo, (toʻliq ismi — Abu Bakr Muhammad ibn Umar al-Hakim al-Varroq at-Termiziy) (IX asr, Termiz — mil. 907/ hij. 294, Siyohjird) — mutasavvif, faylasuf, mumtoz adabiyotshunos, ulamo, valiy zot. „Nasoyim ul-muhabbat“da: "Koʻp tasonifi (tasniflari — kitoblar/asarlari) bordur. Tavrot, Injil, Zuburni, Kutubi Osmoniyni (Qur’oni Karim) oʻqubdur va sheʼr devoni ham bordur.
= Qisqacha biografiya = Abu Bakr Varroq Termiziy asli Termizdan boʻlib, taxminan IX asrda Termizda tugʻulgan va Balx shahrining “Ayoz” qishlog‘ida yashagan. Abu Bakr Varroq Termiziyning tugʻulgan yili  haqida aniq  ma’lumotlar yo‘q. Ismi Muhammad, unvoni Hakim, kunyasi Abu Bakr, taxallusi Varroq. Termiz va Balxda yashaganligi sababli Termiziy va Balxiy nisbasini olgan. O‘tmishda qadimiy va ko‘hna kitoblarni qayta ko‘chirish va muqovalash bilan shug‘ullangan kishilarga  “varroq” deyilgan. Keyinchalik bu istiloh shoir va adiblarga nisbatan  ham  qo‘llana boshlaydi. “Varroq” so‘zi arabcha “varoq” so‘zidan olingan. Otasi — Umar. Kuniyasi Abu Bakr (Bakrning otasi). Jahonning eng ulugʻ muhaddislaridan biri — Abu Iyso Muhammad at-Termiziyning togʻasi. F. Attor „Tazkirat ul-Avliyo“ „Balx shahrida yashar ekan, valiy zot Abu Bakr Varroq at-Termiziy…“ maʼnosidagi jumla uchraydi. Shuningdek, Mir Alisher Navoiy oʻzining asarida, bunga oydinlik kiritish maqsadida u haqida shunday deydi: „Asli Termizdandur, qabri ham andadur, ammo Balxda boʻlurmish“ Mahmud ibn Valining yozishicha, Abu Bakr Varroq Termiziy Balx bilan Termiz orasidagi 294/907-yili “Siyohjird” qishlog‘ida vafot etgan va Termizdagi Mashohid degan joyda dafn etilgan. Ibn Hurdazbeh  Siyaxjird  haqida asarida shunday keltiradi: “Balxning orqasidan Siyohjird degan o‘troq yer oldimizdan chiqdi. Balxdan Siyohjirdgacha bo‘lgan masofa 5 farsaxni tashkil qiladi. Bu yerdan Balx daryosi bilan Jayxun (Amudaryo) daryosining birlashgan joyigacha bo‘lgan masofa 7 farsax. Ikki daryoning birga oqqan yo‘lining o‘ng sohilida Hulm mintaqasi va bu atrofda oqqan Darrig‘om daryosi bor. Chap sohilida esa Marv va Hazim shaharlari bor”.
Avliyo Lavrentiy kuni
Tarixi
Avgust oyi boshida Italiyada yulduz tushishi Avliyo Lavrentiyning shahidlik olovining koʻmirlari hisoblanadi. Yulduz tushganda tilaklar aytiladi. Shuningdek, katoliklar maskarad liboslarini kiyib, shahidning qoni va qaygʻusini anglatuvchi qizil rangli rasmlarni osib qoʻyishadi. Shaharlarda orkestrlarning maxsus kortejlari tashkil etiladi va badavlat kishilar katolik cherkoviga pul xayriya qiladilar.
Abu Bakr Varroq Termiziy
= "Muaddib ul-avliyo" = "Tazkirat ul-avliyo"da: "Ul zotni boshqa zamondosh shayxlar „Muaddib ul-avliyo“ („avliyolar adibi, murabbiyi“) deb atashardi. Nafsi oʻlgan, nafasi muborak boʻlgan zot edi. U Hazrat Hakim Muhammad bilan suhbatdosh, Hazrat Ahmad Hadraviyyah bilan bilan yorundur" deyiladi. Alisher Navoiy shayxni „ham diniy, ham dunyoviy bilimlarga ega, hadislar va samoviy kitoblarni mukammal biladigan, dindor, koʻp ibodat qiladigan, kunning koʻp zikr va solih amallar bilan oʻtkazadigan“ kishi sifatida taʼriflaydi. Allomaning “Varroq” taxallusini olishiga sabab, balki she’riy devoni borligi uchun ham bo‘lishi mumkin.Uning yuzdan ortiq shogirdlari boʻlib, ularning katta qismi oʻzi kabi diniy olimlar, shayxlar boʻlib yetishgan. Shu bois ham unga „Muaddib ul-avliyo“ („Avliyolar adibi, murabbiyi“) degan nomga sazovor boʻlgan.
Abu Bakr Varroq Termiziy fikrlarining shakllanishida “valoyat” mavzusidagi qarashlari bilan tanilgan  Hakim Termiziyning ta’siri kuchli bo‘lgan. Uning ustozi kabi “Hakim” sifati bilan tanilishiga sabab ham shu bo‘lishi mumkin. Asosan Hakim Termiziyga doir barcha ma’lumotlar Abu Bakr Varroq Termiziy rivoyati orqali bizgacha yetib kelgan. Abu Bakr Varroq Termiziy odamlarni uch guruhga ajratib, ularning foyda va zararlarini keltirib o‘tadi: amirlar (davlat odamlari), olimlar va faqirlar (so‘fiylar, zohidlar). Unga ko‘ra, olimlarning mas’uliyati ibodatlari bilan, so‘fiylarning mas’uliyati axloqlari bilan, amirlarning mas’uliyati xalqni adolatli idora etishi bilan bo‘ladi. Amirlarning buzilishi xalqning halovati (huzuri) buzilishiga, olimlarning buzilishi shariatning buzilishiga, zohidlarning buzilishi axloqning zaiflashishiga sabab bo‘ladi. Bularning har biri o‘ziga tegishli bo‘lgan ishlar bilan  harakat  qilishlari va bir-birlari bilan aloqlarni mustahkamlashlari kerak. Aks holda bu jamiyatning buzilishiga olib keladi.