cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barqaror energiya
Energiyani tejash
alt=Countries such as the US and Canada use twice as much energy per capita as Japan or western Europe, and 100 times as much commercial energy per capita as some African countries.|thumb| Global energiyadan foydalanish juda tengsiz. Amerika Qoʻshma Shtatlari va Kanada kabi yuqori daromadli davlatlar Afrikadagi [[Eng kam rivojlangan davlatlar|eng kam rivojlangan mamlakatlarga qaraganda jon boshiga 100 barobar koʻp energiya sarflaydi .]] Energiya samaradorligi — bir xil tovarlar yoki xizmatlarni yetkazib berish uchun kamroq energiya ishlatish yoki kamroq tovarlar bilan taqqoslanadigan xizmatlarni taqdim etish strategiyalarining asosidir. Xalqaro energiya agentligi (IEA) hisob-kitoblariga koʻra, energiya samaradorligini oshirish Parij kelishuvi maqsadlarini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan issiqxona gazlari emissiyasini 40% ga qisqartirishi mumkin.
Maishiy texnika, transport vositalari, sanoat jarayonlari va binolarning texnik samaradorligini oshirish orqali energiyani tejash mumkin. Yana bir yondashuv — ishlab chiqarish koʻp energiya talab qiladigan materiallardan kamroq foydalanish, masalan, binolarni yaxshiroq loyihalash va qayta ishlashdir. Biznes reyslari oʻrniga videokonferensaloqadan foydalanish yoki shaharga avtomobilda emas, balki velosipedda, piyoda yoki jamoat transportida sayohat qilish energiyani tejashning yana bir usuli hisoblanadi. Samaradorlikni oshirishga qaratilgan hukumat siyosati qurilish qoidalari, ishlash standartlari, uglerod narxini belgilash va transport sohasidagi oʻzgarishlarni ragʻbatlantirish uchun energiya tejaydigan infratuzilmani rivojlantirishni oʻz ichiga olishi mumkin.
Jahon iqtisodiyotining energiya intensivligi (yalpi ichki mahsulot (YaIM) birligiga sarflangan energiya miqdori) energiya samaradorligining taxminiy koʻrsatkichidir. 2010-yilda global energiya intensivligi YaIMning bir AQSH dollariga nisbati 5,6 megajoul (1,6 kVt/soat) ni tashkil etdi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining maqsadlari 2010-yil va 2030-yillar oraligʻida har yili energiya intensivligini 2,6% ga kamaytirishni talab qiladi. Soʻnggi yillarda bu maqsadga erishilmadi. Masalan, 2017-yildan 2018-yilgacha energiya intensivligi atigi 1,1% ga kamaydi. Samaradorlikni oshirish koʻpincha isteʼmolchilar tejagan pullarini koʻproq energiya sarflaydigan tovarlar va xizmatlarni sotib olish uchun ishlatadigan rebound effektiga olib keladi. Masalan, transport va binolarda texnik samaradorlikning yaxshilanishi asosan kattaroq transport vositalari va uylarni tanlash kabi isteʼmolchilarning xatti-harakatlaridagi tendensiyalar bilan qoplandi.
Qayta tiklanadigan energiya manbalari
2023-yilda shamol va quyosh manbalaridan elektr energiyasi ishlab chiqarish 2030-yilga kelib 30% dan oshishi prognoz qilingan. 2010-yillardan beri qayta tiklanadigan energiya quvvatlarining oʻsishi tezlashdi. Qayta tiklanadigan energiya manbalari barqaror energiya uchun zarurdir. Chunki ular odatda energiya xavfsizligini yaxshilaydi va qazib olinadigan yoqilgʻiga qaraganda kamroq issiqxona gazlarini chiqaradi. Qayta tiklanadigan energiya loyihalari baʼzan muhim barqarorlik muammolarini keltirib chiqaradi. Yuqori ekologik qiymatga ega boʻlgan hududlar bioenergiya ishlab chiqarishi, shamol yoki quyosh fotoelementlari bioxilma-xillikka turli xil tahdidlar solishi bunga yaqqol misol boʻladi .thumb| Yashil energiya sarmoyasi pandemiyadan keyingi iqtisodiy tiklanish, qazib olinadigan yoqilgʻi narxining yuqoriligi bilan bogʻliq global energiya inqirozi va turli mamlakatlarda oʻsib borayotgan siyosat yordamidan foyda koʻrdi. Gidroenergetika qayta tiklanadigan elektr energiyasining eng katta manbaidir. Lekin hozirgi kunda quyosh va shamol energiyasi tez sur’atlar bilan oʻsib bormoqda. Quyosh va shamol energiyasi koʻpgina mamlakatlarda yangi energiya ishlab chiqarish quvvatlarining eng arzon shakllari hisoblanadi. 770 million kishining yarmidan koʻpi hozirda elektr energiyasidan mahrum boʻlgan. 2030-yilgacha quyosh energiyasi bilan ishlaydigan mini tarmoqlar kabi markazlashtirilmagan qayta tiklanadigan energiya, aholini elektr energiyasi bilan taʼminlashning eng arzon usuli boʻlishi mumkindir. Birlashgan Millatlar Tashkilotining 2030-yilga moʻljallangan maqsadlari dunyoning energiya taʼminotida qayta tiklanadigan energiya ulushini sezilarli darajada oshirishni oʻz ichiga oladi. Xalqaro energetika agentligining maʼlumotlariga koʻra, shamol va quyosh energiyasi kabi qayta tiklanadigan energiya manbalari bugungi kunda elektr energiyaning oddiy manbai boʻlib, dunyodagi energiya ishlab chiqarishga kiritilgan barcha yangi investitsiyalarning 70% ini tashkil qiladi. Agentlik qayta tiklanadigan manbalar kelgusi uch yil ichida Issiqlik elektr stansiyalarida ishlab chiqarilayotgan elektr energiyasini ortda qoldirib, global miqyosda elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun asosiy energiya manbai boʻlishini kutmoqda.
Quyosh energiyasi
thumb|left|300x250px|Quyosh energiyasi hosil boʻlishi va ehtiyojlar uchun yoʻnaltirilishi alt=long rows of dark panels, sloped about 45 degrees at the height of a person, stretch into the distance in bright sunshine|thumb| [[Kaliforniya|Kaliforniyadagi quyosh elektr stansiyasi, AQSh]] Quyosh yerning asosiy energiya manbai boʻlib, koʻplab mintaqalarda toza va moʻl-koʻl energiya manbai hisoblanadi. 2019-yilda quyosh energiyasi global elektr energiyasining 3% ni, asosan fotoelementlar (PV) asosidagi quyosh panellari orqali taʼminladi. Quyosh PV 2027-yilga kelib butun dunyo boʻylab eng katta oʻrnatilgan quvvatga ega elektr energiyasi manbai boʻlishi kutilmoqda. Panellar binolarning tepasiga oʻrnatiladi yoki kommunal miqyosdagi quyosh parklariga joylashtiriladi. Quyosh fotoelementlarining narxi tez pasayib, butun dunyo boʻylab quvvatning kuchli oʻsishiga olib kelishi kutilmoqda. Yangi quyosh stansiyalaridan olinadigan elektr energiyasining narxi raqobatbardosh yoki koʻp joylarda mavjud koʻmir zavodlarining elektr energiyasidan arzonroqdir. Kelajakda energiyadan foydalanishning turli prognozlari, quyosh PVni barqaror statistikada energiya ishlab chiqarishning asosiy manbalaridan biri sifatida belgilaydi
Quyosh panellarining aksariyat komponentlari osongina qayta ishlanishi mumkin. Ammo bu har doim ham tartibga solinmagan holda amalga oshirilmaydi. Panellar odatda ogʻir metallarni oʻz ichiga oladi. Shuning uchun ular chiqindixonalarga qoʻyilganda ekologik xavf tugʻdiradi. Quyosh paneli ishlab chiqarish uchun sarflangan energiyani ishlab chiqarishga ikki yildan kamroq vaqt ketadi. Materiallar qazib olish oʻrniga qayta ishlansa, kamroq energiya talab qilinadi.
Starry Night Over the Rhône
Yulduzli tun (1888-yil sentyabr, La Nuit étoilée), odatda Rona ustidagi yulduzli tun nomi bilan tanilgan, Vinsent van Gogning Arlesdagi tungi suratlaridan biridir. U oʻsha paytda Van Gog ijaraga olgan Lamartin maydonidagi Sariq uydan bor-yoʻgʻi bir yoki ikki daqiqa piyoda uzoqda joylashgan Rona qirgʻogʻida chizilgan. Tungi osmon va tungi yorugʻlikning taʼsiri Van Gogning baʼzi mashhur rasmlari uchun asosiy mavzu boʻlib xizmat qildi, jumladan, „ Tundagi kafe terrasi“ (oʻsha oyning boshida boʻyalgan) va 1889-yilning iyunida Sen-Remining "Yulduzli tun" tuvallari.
Barqaror energiya
Quyosh energiyasi
Konsentrlangan quyosh energiyasida quyosh nurlari suyuqlikni isituvchi oynalar maydonida toʻplanadi. Olingan bugʻdan issiqlik dvigateli orqali elektr energiyasi ishlab chiqariladi. Konsentrlangan quyosh energiyasi uzatiladigan energiya ishlab chiqarishni qoʻllab-quvvatlashi mumkin. Chunki issiqlikning bir qismi odatda kerak boʻlganda elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun saqlanadi Elektr energiyasi ishlab chiqarishdan tashqari, quyosh energiyasi toʻgʻridan-toʻgʻri ishlatilinadi. Quyosh issiqlik isitish tizimlari issiq suv ishlab chiqarish, binolarni isitish, quritish va tuzsizlantirish uchun foydalaniladi.
Rusinovtsi
Rusinovtsi — Bolgariya markaziy qismining Gabrovo viloyatidagi Dryanovo munitsipalitetidagi qishloqdir
Starry Night Over the Rhône
Rasmning eskizi 1888-yil 2-oktabrda Van Gogning doʻsti Yevjen Boxga yuborgan maktubiga kiritilgan
Barqaror energiya
Shamol energiyasi
thumb|400x350px|Shamol energiyasi hosil boʻlishi va ehtiyojlar uchun yoʻnaltirilishi Shamol ming yillar davomida rivojlanishning muhim omili boʻlib, sanoat jarayonlari, suv nasoslari va yelkanli kemalarni mexanik energiya bilan taʼminlagan. Zamonaviy shamol turbinalari elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun ishlatilinadi. 2019-yilda shamol elektr energiyasi global elektr energiyaning taxminan 6% ni taʼminladi. Quruqlikdagi shamol stansiyalaridan olinadigan elektr energiyasi koʻpincha mavjud koʻmir zavodlariga qaraganda arzonroqdir. Shamol turbinalari quruqlikka qaraganda kuchliroq boʻlgan dengizda ham joylashtirilishi mumkin. Ammo qurilish va texnik xizmat koʻrsatish xarajatlari yuqoridir.
Starry Night Over the Rhône
Hozirda Parijdagi Orse muzeyida joylashgan " Yulduzli tun " birinchi marta 1889-yilda Parijdagi Mustaqil rassomlar jamiyatining yillik koʻrgazmasida namoyish etilgan. U Vinsentning akasi Teo tomonidan qoʻshilgan Van Gogning " Irises " asari bilan birga namoyish etildi, garchi Vinsent oʻzining rasmlaridan birini Arlesdagi jamoat bogʻlaridan qoʻshishni taklif qilgan boʻlsa ham. thumb| Saytda xuddi shunday ko'rinishi, 2008-yil Koʻrinish Ronaning sharqiy tomonidagi qirgʻogʻidan daryoning tizzasidan gʻarbiy qirgʻoq tomon: shimoldan tushib, Rona shu nuqtada oʻngga burilib, Arles qurilgan qoyalarni oʻrab oladi. Chap tarafdagi Sen-Julyen va Sent-Trofim minoralaridan tomoshabin sharqiy qirgʻoq boʻylab Arlni oʻng tomonda, gʻarbiy sohildagi Trinquetaille chekkasi bilan bogʻlaydigan temir koʻprikkacha boradi. Bu Lamartin maydonidan janubi-gʻarbga qarashni anglatadi.43.68237°N, 4.63029°W Garchi, quyida taʼkidlanganidek, bu Major Ursada Plow sifatida tasvirlangan yulduzlarga mos kelmasa ham, bu yoʻnalishda koʻrinmaydi.
Barqaror energiya
Shamol energiyasi
Koʻpincha qishloq joylarida qurilgan quruqlikdagi shamol stansiyalari landshaftga vizual taʼsir koʻrsatadi. Shamol turbinalari bilan toʻqnashuvlar kamroq darajada qushlarni oʻldiradi. Bu taʼsirlar elektr uzatish liniyalari infratuzilmalariga qaraganda pastroqdir. Turbinalardan chiqadigan shovqin va miltillovchi yorugʻlik bezovtalanishga olib kelishi va aholi zich joylashgan hududlarda qurilishni cheklashi mumkin. Shamol energiyasi, atom va qazilma yoqilgʻi zavodlaridan farqli oʻlaroq, suv orqali elektr energiyasi ishlab chiqarmaydi. Shamol turbinasi qurilishi uchun shamol elektr stansiyasining oʻzi ishlab chiqaradigan energiyaga nisbatan kam energiya talab qilinadi. Turbina parraklari toʻliq qayta ishlanmaydi va qayta ishlanishi oson boʻlgan parraklarni ishlab chiqarish usullari boʻyicha tadqiqotlar hozirgi kungacha davom etmoqda.
Gidroenergetika
thumb|400x350px|Gidroyelektrostansiyalarda elektr tokining hosi boʻlish jarayoni Gidroelektrik stansiyalar harakatlanuvchi suv energiyasini elektr energiyasiga aylantiradi. 2020-yilda gidroenergetika jahon elektr energiyasining 17% ini taʼminladi. Bu 20-asr oʻrtalari va oxirlaridagi koʻrsatkichinng 20% idan past edi.
Starry Night Over the Rhône
Ibtido (Yakun)
thumb| Maktub eskizi, 1888-yil 2-oktyabr, hozir Van Gog muzeyida, Amsterdam Van Gogning akasi Teoga maktubda ushbu kompozitsiyani eʼlon qildi va tasvirlab berd.
Montigny-Lengrain
Montigny-Lengrain Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Soissons tumani tarkibiga kiradi.
Barqaror energiya
Gidroenergetika
Anʼanaviy gidroenergetikada toʻgʻon orqasida suv ombori quriladi. Gidroelektrostansiyalar juda moslashuvchan va uzatilinadigan elektr taʼminotini taʼminlaydi. Ular shamol va quyosh energiyasi bilan birlashtirilib, elektr energiyasi yetkazib boʻlmaydigan choʻqqilardagi talabni qondirishi mumkin. Gidroenergetika shamol va quyosh kamroq boʻlganda elektr energiyasiga boʻlgan talabni qondira oladi.
Montigny-Lengrain
Aholisi
635 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 55,2 nafar kishi.
Barqaror energiya
Gidroenergetika
Gidroenergetika ishlab chiqargan energiya birligi, issiqxona gazlari emissiyasining eng past darajasiga ega energiya manbalari qatoriga kiradi. Ammo emissiya darajasi loyihalar oʻrtasida juda katta farq qiladi. Eng yuqori emissiya odatda tropik mintaqalarda katta toʻgʻonlarda sodir boʻladi. Bu emissiyalar suv omboridagi suv ostida qolgan biologik moddalar parchalanib, karbonat angidrid va metanni chiqarganda hosil boʻladi. Oʻrmonlarning kesilishi va iqlim oʻzgarishi gidroelektr toʻgʻonlaridan energiya ishlab chiqarishni qisqartirishi mumkin. Joylashuvga qarab, yirik toʻgʻonlar qurilishi aholini siqib chiqarishi va mahalliy atrof-muhitga sezilarli darajada zarar yetkazishi, toʻgʻonning buzilishi esa atrofdagi aholini xavf ostiga qoʻyishi mumkin.
Montigny-Lengrain
Geografiyasi
Maydoni — 11,5 km2. Dengiz sathidan 36 – 163 m balandlikda joylashgan.
Barqaror energiya
Geotermal energetika
Geotermal energiya yer osti issiqligiga asoslangan holda, elektr energiyasi ishlab chiqarish yoki suv va binolarni isitishda foydalanish uchun ishlab chiqariladi. Geotermal energiyadan foydalanish issiqlik faol boʻlgan hududlarda keng tarqalgan. Bunday hududlarda yuqori harorat, issiqlik oqimi va oʻtkazuvchanlikning kombinatsiyasi kerak (togʻ jinslarining suyuqliklarni oʻtkazish qobiliyati). Quvvat yer osti suv havzalarida hosil boʻlgan bugʻdan ishlab chiqariladi. Geotermal energiya 2020-yilda global energiya isteʼmolining 1% dan kamrogʻini taʼminladi.
Geotermal energiya qayta tiklanadigan manba hisoblanadi. Chunki issiqlik energiyasi qoʻshni issiq hududlardan va tabiiy ravishda paydo boʻlgan izotoplarning radioaktiv parchalanishidan doimiy ravishda toʻldiriladi. Oʻrtacha geotermal elektr energiyasining issiqxona gazlari emissiyasi koʻmirga asoslangan elektr energiyasining 5% dan kamini tashkil qiladi. Geotermal energiya zilzilalarni keltirib chiqarish xavfini oʻz ichiga oladi.
Bioenergiya
alt=Man lighting a lamp hung from the ceiling|right|thumb| Keniyalik fermer biogaz chiroqni yoqmoqda. [[Biomassa|Biomassadan ishlab chiqarilgan biogaz qayta tiklanadigan energiya manbai boʻlib, uni yordamida ovqat pishirish yoki yorugʻlik uchun ishlatish mumkin.]] Biomassa oʻsimliklar va hayvonlardan olinadigan qayta tiklanadigan organik materialdir. U issiqlik, elektr energiyasi ishlab chiqarish uchun yoqilishi yoki transport vositalarini quvvatlantirish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan biodizel va etanol kabi bioyoqilgʻiga aylantirilishi mumkin.
Bioenergiyaning iqlimga taʼsiri biomassa xom ashyosi qayerdan kelib chiqishi va ular qanday yetishtirilganiga qarab sezilarli darajada farq qiladi. Misol uchun, energiya uchun oʻtinni yoqish karbonat angidridni chiqaradi. Agar yaxshi yetishtirilgan oʻrmonda kesib tashlangan daraxtlar oʻrniga yangi daraxtlar ekilsa, bu chiqindilar kamayishini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin. Chunki yangi daraxtlar oʻsishi bilan havoda karbonat angidridni kamaytira boshlaydi. Biroq, bioenergiya ekinlarini yetishtirish, tabiiy ekotizimlarni siqib chiqarishi, tuproqlarning degradatsiyasi, suv resurslari va sintetik oʻgʻitlarni isteʼmolini koʻpaytirishi mumkin. Tropik hududlarda anʼanaviy isitish va oziq-ovqat pishirish uchun ishlatiladigan barcha yogʻochlarning taxminan uchdan bir qismi barqaror ravishda yigʻib olinadi. Bioenergiya xom ashyolari odatda yigʻish, quritish va tashish uchun sezilarli miqdorda energiya talab qiladi. Bu jarayonlar uchun energiya sarfi issiqxona gazlarini chiqarishi mumkin. Baʼzi hollarda yerdan foydalanishni oʻzgartirish, yetishtirish va qayta ishlashning taʼsiri qazib olinadigan yoqilgʻidan foydalanishga nisbatan bioenergiya uchun umumiy uglerod emissiyasini oshib ketishiga olib keladi.
Biomassani yetishtirish uchun qishloq xoʻjaligi yerlaridan foydalanish, oziq-ovqat mahsulotlari yetishtirish uchun kamroq yerlar qolishiga olib keladi. Qoʻshma Shtatlarda avtomobil benzinining taxminan 10% i makkajoʻxori asosidan olinuvchi etanol bilan almashtirildi. Malayziya va Indoneziyada biodizel uchun palma yogʻini ishlab chiqarish uchun oʻrmonlarni tozalash jiddiy ijtimoiy va ekologik taʼsirlarga olib keldi. Chunki bu oʻrmonlar turli xil turlar uchun muhim uglerod tashuvchisi va yashash joylari hisoblanar edi. Fotosintez quyosh nurida energiyaning faqat kichik qismini egallaganligi sababli, maʼlum miqdordagi bioenergiya ishlab chiqarish boshqa qayta tiklanadigan energiya manbalariga nisbatan katta miqdordagi yerni talab qiladi.
Nooziq-ovqat oʻsimliklari yoki chiqindilaridan ishlab chiqariladigan ikkinchi avlod bioyoqilgʻilari, oziq-ovqat ishlab chiqarish bilan raqobatni kamaytiradi. Lekin boshqa salbiy taʼsirlarga ham ega boʻlishi mumkin. Jumladan tabiatni muhofaza qilish zonalari va mahalliy havo ifloslanishi bunga yaqqol misol boʻla oladi. Nisbatan barqaror biomassa manbalariga suv oʻtlari, chiqindilar va oziq-ovqat ishlab chiqarish uchun yaroqsiz tuproqda yetishtirilgan ekinlar kiradi.
Uglerodni ushlab turish va saqlash texnologiyasidan, bioenergiya elektr stansiyalaridan chiqadigan chiqindilarni zararsizlantirish uchun foydalanish mumkin. Uglerodni ushlab turish va saqlash (BECCS) jarayoni bioenergiya deb nomlanadi va bu jarayon atmosferadan karbonat angidridni olib tashlashga olib kelishi mumkin. Biroq, BECCS biomassa materialining qanday yetishtirilgani, yigʻilganligi va tashilishiga qarab aniq ijobiy emissiyaga olib kelishi mumkin. thumb|400x350px|Dengiz energiyasi turbinalari joylashuvi koʻrinishi
Qazib olinadigan yoqilgʻilarni almashtirish
Koʻmirdan tabiiy gazga oʻtish barqarorlik nuqtai nazaridan afzalliklarga ega. Ishlab chiqarilgan energiyaning maʼlum bir birligi uchun tabiiy gazning hayot davridagi issiqxona gazlari emissiyasi, shamol yoki atom energiyasidan taxminan 40 baravar koʻp. Tabiiy gazni yoqish, elektr energiyasini ishlab chiqarishda koʻmir chiqindilarining yarmini va issiqlik ishlab chiqarish uchun ishlatilganda koʻmirning uchdan ikki qismini tashkil etadi. Tabiiy gazning yonishi koʻmirga qaraganda havoni kamroq ifloslantiradi. Biroq, uning oʻzi kuchli issiqxona gazidir. Qazib olish va tashish paytida gaz sizib chiqishi koʻmirdan voz kechish afzalliklarini bekor qilishi mumkin. Metan sizib chiqishini oldini olish texnologiyasi keng tarqalgan, ammo u har doim ham qoʻllanilmaydi.
Valli del Pasubio
Valli del Pasubio Italiyaning Veneto mintaqasida joylashgan kommunadir. Vicenza provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 49 km2. 3518 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Barqaror energiya
Qazib olinadigan yoqilgʻilarni almashtirish
Koʻmirdan tabiiy gazga oʻtish qisqa muddatda emissiyalarni kamaytiradi va shu bilan iqlim oʻzgarishini yumshatishga katta hissa qoʻshadi. Biroq, uzoq muddatda u aniq nol emissiyaga erishish uchun yoʻl bermaydi. Tabiiy gaz infratuzilmasini rivojlantirish uglerod blokirovkasini xavf ostiga qoʻyadi. Bunda yangi qazilma infratuzilmasi oʻnlab yillar davomida uglerod emissiyasini keltirib chiqaradi.
Qazib olinadigan yoqilgʻi yoki biomassa elektr stansiyalarining issiqxona gazlari emissiyasini uglerodni ushlash va saqlash (CCS) orqali sezilarli darajada kamaytirish mumkin. Koʻpgina tadqiqotlar CCS elektr stansiyasidan chiqadigan karbonat angidrid (CO2) emissiyasining 85—90% ni ushlab turishi mumkin boʻlgan ishchi farazdan foydalanadi. CCS dan foydalanadigan koʻmir zavodlari unchalik samarali boʻlmagani uchun ular koʻproq koʻmir talab qiladi. Shu bilan koʻmir qazib olish va tashish bilan bogʻliq ifloslanishni amalga oshiradi. CCS jarayoni qimmat boʻlib, xarajatlari asosan joyning karbonat angidridni saqlash uchun mos geologiyaga yaqinligiga bogʻliq. Ushbu texnologiyani joriy etish hali ham juda cheklangan. 2020-yilga kelib butun dunyo boʻylab atigi 21 ta yirik CCS zavodi ishlamoqda.
Atom energiyasi
alt=Chart showing the proportion of electricity produced by fossil fuels, nuclear, and renewables from 1985 to 2020|thumb|1985-yildan beri kam uglerodli manbalardan ishlab chiqarilgan elektr energiyasining ulushi biroz oshdi. Qayta tiklanadigan energiya manbalarini joriy etishda erishilgan yutuqlar asosan yadroviy energiya ulushlarining kamayishi bilan qoplandi. Yadro energetikasi 1950-yillardan beri elektr energiyasining kam uglerodli manbai sifatida ishlatilingan. 30 dan ortiq mamlakatlardagi atom elektr stansiyalari global elektr energiyasining qariyb 10% ini ishlab chiqaradi. 2019-yil holatiga koʻra, barcha kam uglerodli energiyaning toʻrtdan bir qismidan koʻprogʻi yadro energiyasi orqali ishlab chiqariladi. Bu esa uni gidroenergetikadan keyin ikkinchi yirik manbaga aylantiradi.
Yadro energetikasining barqarorligi, qisman yadro chiqindilari, yadroviy qurollarning tarqalishi va baxtsiz hodisalar bilan bogʻliq xavotirlar tufayli bahs-munozaralar hali ham davo etmoqda. Radioaktiv yadro chiqindilari ming yillar davomida boshqarilishi kerak va atom elektr stansiyalari qurol sifatida ishlatilishi mumkin boʻlgan parchalanuvchi materiallarni ishlab chiqaradi. Atom energetikasiga jamoatchilik qarshiligi koʻpincha atom stansiyalarini qurishni amalga oshirishni siyosiy jihatdan qiyinlashtiradi.
Yangi atom stansiyalarini qurish vaqtini va xarajatlarini qisqartirish oʻnlab yillar davomida asosiy maqsad boʻlib kelgan. Ammo xarajatlar yuqoriligicha qolmoqda va vaqt oraligʻi uzoqdir. Anʼanaviy stansiyalarning kamchiliklarini bartaraf etishga umid qilib, atom energiyasining turli xil yangi shakllari ishlab chiqilmoqda. Tez ishlab chiqariluvchi reaktorlar yadroviy chiqindilarni qayta ishlashga qodir va shuning uchun geologik utilizatsiyani talab qiladigan chiqindilar miqdorini sezilarli darajada kamaytirishi mumkin. Toriyga asoslangan yadro energetikasi (uran oʻrniga) uranning katta zaxirasiga ega boʻlmagan mamlakatlar uchun yuqori energiya xavfsizligini taʼminlaydi. Kichik modulli reaktorlar hozirgi yirik reaktorlarga nisbatan bir qancha afzalliklarga ega boʻlishi mumkin: ularni tezroq qurish va modullashtirish, oʻrganish orqali xarajatlarni kamaytirish.
Bir qator davlatlar oz miqdordagi chiqindilarni hosil qiladigan va portlash xavfi boʻlmagan yadroviy, termoyadroviy reaktorlarni ishlab chiqishga harakat qilmoqda. Garchi termoyadroviy quvvatni ishlab chiqarish laboratoriya jarayonida oldinga qadam tashlagan boʻlsa-da, bu iqlim oʻzgarishini yumshatish boʻyicha aniq nol maqsadga hissa qoʻshmaydi.
Energiya tizimining transformatsiyasi
thumb| Bloomberg NEF xabar berishicha, 2022-yilda energiyaga oʻtish uchun global investitsiyalar birinchi marta qazib olinadigan yoqilgʻiga kiritilgan investitsiyalarga teng boʻldi. Global isishni 2 °C darajadan past ushlab turish uchun zarur boʻlgan emissiyalarni kamaytirish, energiya ishlab chiqarish, taqsimlash, saqlash va isteʼmol qilish usullarini butun tizim boʻylab oʻzgartirishni talab qiladi. Jamiyat energiyaning bir turini boshqasi bilan almashtirishi uchun energiya tizimidagi bir nechta texnologiya va xatti-harakatlar oʻzgarishi kerak. Masalan, avtomobillar uchun energiya manbai sifatida neftdan quyosh energiyasiga oʻtish, quyosh panellari ishlab chiqarishidagi oʻzgarishlarni bartaraf etish uchun elektr tarmogʻiga oʻzgartirishlar kiritishni yoki oʻzgaruvchan akkumulyatorlarni zaryadlovchi qurilmalarni joriy qilishni, elektromobillarni keng ommaga tatbiq qilishni talab etadi.
Iqlim oʻzgarishini yumshatishning koʻplab yoʻllari past uglerodli energiya tizimining uchta asosiy jihatini nazarda tutadi:
Baʼzi energiya talab qiladigan texnologiyalar va jarayonlarni elektrlashtirish, aviatsiya, kemasozlik va poʻlat ishlab chiqarishni qiyinlashtiradi. Ushbu tarmoqlardan chiqindilarni kamaytirishning bir nechta variantlari mavjud: bioyoqilgʻi va sintetik uglerodli neytral yoqilgʻi qazib olinadigan yoqilgʻilarni yoqish uchun moʻljallangan koʻplab transport vositalarini quvvatlantirishi mumkin. Ammo bioyoqilgʻini kerakli miqdorda barqaror ishlab chiqarish mumkin emas va sintetik yoqilgʻilar hozirda juda qimmatdir. Baʼzi xizmatlar uchun elektrlashtirishning eng ommabop alternativi barqaror ishlab chiqarilgan vodorod yoqilgʻisiga asoslangan tizimni ishlab chiqishdir.
Global energetika tizimini toʻliq dekarbonizatsiya qilish bir necha oʻn yillar davom etishi kutilmoqda. Bu jarayon asosan mavjud texnologiyalar yordamida amalga oshirilishi mumkin. IEA 2050-yilga borib nol emissiyaga erishish uchun akkumulyator texnologiyalari va uglerodsiz yoqilgʻilar kabi energetika sektorida innovatsiyalar zarurligini taʼkidlaydi. Bu jarayon yangi texnologiyalarni ishlab chiqish, tadqiqot ishlanmalarni, namoyishlarni va koʻrgazmalarni talab qiladi. Nol uglerodli energiya tizimiga oʻtish inson salomatligi uchun foyda keltiradi: Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti global isishni 1,5 °C darajagacha cheklash, har yili millionlab odamlarning hayotini qutqarishi boʻyicha harakatlarni taxmin qilmoqda. Toʻgʻri rejalashtirish va boshqarish bilan, 2030-yilga kelib, iqlim maqsadlariga mos keladigan tarzda elektr energiyasidan foydalanish yoʻllari vujudga keladi. Tarixiy jihatdan bir qancha davlatlar koʻmirdan foydalanish orqali tez iqtisodiy yutuqlarga erishgan. Shunga qaramay, koʻplab qashshoq mamlakatlar va mintaqalar uchun yetarli xalqaro investitsiyalar, bilimlar transferini hisobga olgan holda qayta tiklanadigan manbalarga asoslangan energiya tizimlarini rivojlantirish orqali qazib olinadigan yoqilgʻiga qaramlikdan qutulish mumkin.
Oʻzgaruvchan energiya manbalarini integratsiyalash
alt=Short terraces of houses, with their entire sloping roofs covered with solar panels|thumb| Germaniyaning Schlierberg shahridagi Quyosh posyolkasidagi binolar isteʼmol qilganidan koʻra koʻproq energiya ishlab chiqaradi. Uylar quyosh panellarini oʻz ichiga oladi va maksimal energiya samaradorligi uchun qurilgan. Shamol va quyosh kabi oʻzgaruvchan, qayta tiklanadigan energiya manbalaridan ishonchli elektr energiyasini yetkazib berish uchun elektr energiya tizimlari moslashuvchanlikni talab qiladi. Aksariyat elektr tarmoqlari koʻmir bilan ishlaydigan elektr stansiyalari kabi uzluksiz energiya manbalari uchun qurilgan. Quyosh va shamol energiyasining katta miqdori tarmoqqa birlashtirilganligi sababli, elektr energiyasini yetkazib berish talabga mos kelishini taʼminlash uchun energiya tizimiga oʻzgartirishlar kiritish kerak. 2019-yilda ushbu tizimlar jahon elektr energiyasining 8,5% ini ishlab chiqardi.
Elektr tizimini yanada moslashuvchan qilishning turli usullari mavjud. Koʻp joylarda shamol va quyosh energiyasini ishlab chiqarish kunlik va mavsumiy miqyosda bir-birini toʻldiradi. Turli geografik hududlarni shaharlararo elektr uzatish liniyalari orqali bogʻlash oʻzgaruvchanlikni yanada bekor qilish imkonini beradi. Energiyaga boʻlgan talab aqlli tarmoqlardan foydalanish orqali oʻz vaqtida oʻzgarishi mumkin. Bu oʻzgaruvchan energiya ishlab chiqarish eng yuqori boʻlgan vaqtlarga mos keladi.
Shamol va quyosh energiyasini ishlab chiqarish uchun ortiqcha quvvatni yaratish yomon ob-havo sharoitida ham yetarlicha elektr energiyasi ishlab chiqarilishini taʼminlashga yordam beradi. Optimal ob-havo sharoitida, agar ortiqcha elektr energiyasidan foydalanish yoki saqlash mumkin boʻlmasa, energiya ishlab chiqarishni qisqartirish kerak. Yakuniy talab va taklif nomuvofiqligi gidroenergetika, bioenergiya yoki tabiiy gaz kabi joʻnatiladigan energiya manbalaridan foydalanish orqali qoplanishi mumkin.
Energiyani saqlash
alt=Photo with a set of white containers|thumb| Batareyani saqlash moslamasi Energiyani saqlash vaqti-vaqti bilan qayta tiklanadigan energiya uchun toʻsiqlarni bartaraf etishga yordam beradi va bu barqaror energiya tizimining muhim jihati hisoblanadi. Eng koʻp qoʻllaniladigan usul nasosli gidroenergetika hisoblanadi. Bu balandlikda va suvga kirishda katta farqlarga ega boʻlgan joylarni talab qiladi. Batareyalar, ayniqsa lityum-ionli batareyalar ham keng tarqalgan. Batareyalar odatda qisqa vaqt davomida elektr energiyasini saqlaydi. Fasllar davomida birdek elektr energiyasi bilan taʼminlash uchun yetarli quvvatga ega texnologiya boʻyicha tadqiqotlar hozirgi kunda ham davom etmoqda. 2015-yildan beri AQShda akkumulyatorlarning narxi taxminan 70% ga kamaydi. Ammo batareyalarning narxi va past energiya zichligi ularni energiya ishlab chiqarishdagi mavsumlararo oʻzgarishlarni muvozanatlash uchun zarur boʻlgan juda katta energiya saqlash uchun yetarli emas edi. Baʼzi joylarda koʻp oylik foydalanish quvvatiga ega nasosli gidroenergetika va elektr energiyasini gazga aylantirish (elektr energiyasini gazga va orqaga aylantirish) joriy etildi.
Elektrlashtirish
alt=Photograph two fans, the outdoor section of a heat pump|thumb| [[Issiqlik nasosi|Issiqlik nasosining tashqi qismi. Neft va gaz qozonlaridan farqli oʻlaroq, ular elektr energiyasidan foydalanadilar. Shunday qilib, isitishni elektrlashtirish chiqindilarni sezilarli darajada kamaytirishi mumkin .]] Energiya tizimining qolgan qismi bilan solishtirganda, elektr energiyasi sohasida chiqindilarni tezroq kamaytirish mumkin. 2019-yil holatiga koʻra, global elektr energiyasining 37% i kam uglerodli manbalardan (qayta tiklanadigan energiya va yadroviy energiya) ishlab chiqarildi. Qazib olinadigan yoqilgʻilar, birinchi navbatda, koʻmir, elektr taʼminotining qolgan qismini ishlab chiqaradi. Issiqxona gazlari emissiyasini kamaytirishning eng oson va tezkor usullaridan biri koʻmirda ishlaydigan elektr stansiyalarini bosqichma-bosqich toʻxtatish va qayta tiklanadigan elektr energiyasini ishlab chiqarishni koʻpaytirishdir.
Iqlim oʻzgarishini yumshatish yoʻllari keng koʻlamli elektrlashtirishni — binolarni isitish va transport uchun qazib olinadigan yoqilgʻini toʻgʻridan-toʻgʻri yoqish oʻrniga elektr energiyasidan foydalanishni nazarda tutadi. Hozirgi iqlim siyosati 2050-yilga kelib elektr energiyasi sifatida isteʼmol qilinadigan energiya ulushini ikki baravar oshirishni koʻzda tutgan.
Elektr energiyasidan universal foydalanishni taʼminlashdagi muammolardan biri bu, elektr energiyasini qishloq joylariga taqsimlashdir. Qishloq uchun yetarlicha elektr energiyasi ishlab chiqaradigan, saqlaydigan kichik quyosh PV qurilmalari kabi qayta tiklanadigan, energiyaga asoslangan tarmoqdan tashqari mini-grid tizimlar muhim yechim hisoblanadi. Ishonchli elektr energiyasidan kengroq foydalanish hozirda rivojlanayotgan dunyoda keng tarqalgan kerosinli yoritish va dizel generatorlaridan kamroq foydalanishga olib keladi.
Qayta tiklanadigan elektr energiyasini ishlab chiqarish, saqlash uchun infratuzilma akkumulyatorlariga kobalt va litiy, quyosh panellari uchun mis kabi minerallarni talab qiladi. Agar mahsulotning real hayotga tatbiqi yaxshi ishlab chiqilgan boʻlsa, qayta ishlash ushbu talabning bir qismini qondirishi mumkin. Ammo sof nol emissiyaga erishish hali ham 17 turdagi metallar va minerallarni qazib olishni sezilarli darajada oshirishni talab qiladi. Kichkina mamlakatlar yoki kompaniyalar guruhi baʼzan bu tovarlar bozorida hukmronlik qiladi va bu geosiyosiy xavotirlarni keltirib chiqaradi. Masalan, dunyodagi kobaltning katta qismi Kongo Demokratik Respublikasida qazib olinadi. Bu yerda konchilik koʻpincha inson huquqlari bilan bogʻliq boʻlgan siyosiy jihatdan beqaror mintaqadir. Turli xil geografik tizimlar yanada moslashuvchan va kamroq moʻrt taʼminot zanjirini taʼminlashi mumkin.
Vodorod
Vodorod issiqlik hosil qilish uchun yoqilishi yoki toʻgʻridan-toʻgʻri elektr energiyasini ishlab chiqarish uchun yoqilgʻi sifatida kislorod bilan birlashtirilishi mumkin boʻlgan gazdir. Vodorodning umumiy hayot aylanishi emissiyasi uning qanday ishlab chiqarilganiga bogʻliq. Dunyodagi deyarli barcha vodorod zaxiralari qazib olinadigan yoqilgʻilardan hosil boʻladi. Asosiy usul bugʻ metan reformatsiyasi boʻlib, unda vodorod bugʻi va metan oʻrtasidagi kimyoviy reaksiya natijasida hosil boʻladi. Ushbu jarayon orqali bir tonna vodorod ishlab chiqarish 6,6—9,3 tonna karbonat angidridni chiqaradi. Uglerodni saqlab turish ushbu chiqindilarning katta qismini olib tashlashi mumkin.
Elektr energiyasi barqaror ishlab chiqarilgan boʻlsa, vodorod ishlab chiqargan suv molekulalarini ajratish uchun ishlatilishi mumkin. Biroq, bu elektroliz jarayoni hozirgi vaqtda metandan vodorod hosil qilishdan koʻra moliyaviy jihatdan qimmatroq va energiyani konversiyalash samaradorligi pastdir. Vodorod oʻzgaruvchan qayta tiklanadigan elektr energiyasi ortiqcha boʻlganda ishlab chiqarilishi mumkin. Keyinchalik u ammiak va metanol kabi sintetik yoqilgʻiga aylantiriladi.
Vodorod elektrolizatorlaridagi innovatsiyalar elektr energiyasidan vodorodni keng koʻlamli ishlab chiqarishni raqobatbardoshroq qilish imkonini beradi. Vodorod energiya tizimlarini dekarbonizatsiya qilishda muhim rol oʻynaydi. Chunki baʼzi tarmoqlarda qazib olinadigan yoqilgʻilarni elektr energiyasidan toʻgʻridan-toʻgʻri ishlatish bilan almashtirish juda qiyin boʻladi. Vodorod yoqilgʻisi poʻlat, sement, shisha va kimyoviy moddalarni sanoatda ishlab chiqarish uchun zarur boʻlgan kuchli issiqlikni hosil qiladi. Poʻlat ishlab chiqarish uchun vodorod toza energiya tashuvchisi va bir vaqtning oʻzida koʻmirdan olingan koks oʻrnini bosuvchi past uglerodli katalizator sifatida ishlatilinadi. Energiya tashuvchisi sifatida vodorodning kamchiliklari orasida vodorodning portlash qobiliyati, uning boshqa yoqilgʻilarga nisbatan katta hajmi va quvurlarni moʻrt qilish tendensiyasi tufayli saqlash, tarqatish uchun yuqori xarajatlar sarflanadi.
Transport
alt=Group of cyclists using a bike lane in Vancouver, Canada|right|thumb| [[Vancouver|Vancouverdagi velosiped yoʻli kabi kommunal velosiped infratuzilmasi barqaror transportni ragʻbatlantiradi .]] Global issiqxona gazlari emissiyasining 14% i transportlardan chiqadigan zararli gazlar hissasiga toʻgʻri keladi. Ammo transportni yanada barqaror qilishning koʻplab usullari mavjud. Jamoat transporti odatda shaxsiy transport vositalariga qaraganda bir yoʻlovchiga kamroq issiqxona gazlarini chiqaradi. Chunki poyezdlar va avtobuslar bir vaqtning oʻzida koʻproq yoʻlovchilarni tashishi mumkin. Qisqa masofaga parvozlar tezyurar temir yoʻl bilan almashtirilishi, ayniqsa elektrlashtirilganda anchagina samaraliroq boʻladi. Piyoda va velosipedda yurish kabi motorsiz transportni targʻib qilish, ayniqsa shaharlarda, havoni toza va yanada sogʻlomroq qiladi.
Uzoq masofalarga yuk tashish va aviatsiya, zamonaviy texnologiyalar bilan elektrlashtirish qiyin boʻlgan tarmoqlardir. Asosan uzoq masofalarga sayohat qilish uchun zarur boʻlgan batareyalarning ogʻirligi, batareyani zaryadlash vaqtlari va batareyaning ishlash muddati cheklanganligi asosiy sababdir. Dengiz va temir yoʻl orqali yuk tashish, havo va avtomobilga qaraganda ancha barqarordir. Vodorodli transport vositalari yuk mashinalari kabi kattaroq transport vositalari uchun muqobil variant boʻlishi mumkin. Yuk tashish va aviatsiya chiqindilarini kamaytirish uchun zarur boʻlgan koʻplab texnikalar hali ishlab chiqarilishning birinchi bosqichida. Ammiak (vodoroddan ishlab chiqarilgan) yoqilgʻi tashish uchun istiqbolli nomzoddir. Aviatsiya bioyoqilgʻisi bioenergiyadan eng yaxshi foydalanish usullaridan biri boʻlishi mumkin.
Binolar va oziq-ovqat
alt=Building with windcatcher towers|thumb| Erondagi shamol ushlagich minoralari kabi passiv sovutish tizimlari energiyadan foydalanmasdan binolarga salqin havo olib kiradi. alt=Electric induction oven|thumb|Ovqat pishirish uchun elektr induksion pechkalari energiya tejaydigan va xavfsiz variantlardan biridir. Energiyaning uchdan bir qismidan koʻprogʻi binolar va ularning qurilishiga sarflanadi. Binolarni isitish, issiqlik nasoslari yoki isitgichlar orqali elektrlashtirish, geotermal energiya, markaziy quyosh isitish tizimi, chiqindidan hosil boʻlgan issiqlikdan qayta foydalanish, mavsumiy issiqlik energiyasini saqlash kabi jarayonlarni oʻz ichiga oladi. Issiqlik nasoslari bir qurilma orqali issiqlik va konditsioner oʻrnini bosadi. IEA hisob-kitoblariga koʻra, issiqlik nasoslari butun dunyo boʻylab suv isitish ehtiyojlarining 90% dan ortigʻini taʼminlashi mumkin.
Binolarni isitishning yuqori samarali usuli  markazlashtirilgan joyda issiqlik hosil qilish handa keyin quvurlar orqali bir nechta binolarga tarqatiladigan markaziy isitish tizimidir. Anʼanaga koʻra, markaziy isitish tizimlarining aksariyati qazib olinadigan yoqilgʻidan foydalanadi. Ammo zamonaviy markazlashtirilgan isitish tizimlari qayta tiklanadigan energiyaning yuqori ulushlaridan foydalanishga moʻljallangan.
Passiv binolarni loyihalash, binolarni isitish taʼsirini kamaytiradigan rejalashtirish va bir nechta binolarni sovuq suv bilan sovutadigan tuman sovutish tizimlari orqali samaraliroq qilish mumkin. Konditsioner katta miqdorda elektr energiyasini talab qiladi va har doim ham kambagʻal uy xoʻjaliklari uchun mos emas. Baʼzi konditsionerlar hali ham issiqxona gazlari boʻlgan sovutgichlardan foydalanadi. Chunki baʼzi mamlakatlar faqat iqlimga mos sovutgichlardan foydalanish uchun Kigali tuzilishni ratifikatsiya qilmagan.
Aholi energiya qashshoqligidan aziyat chekayotgan rivojlanayotgan mamlakatlarda ovqat tayyorlash uchun koʻpincha yogʻoch yoki hayvon goʻngi kabi ifloslantiruvchi yoqilgʻidan foydalaniladi. Ushbu yoqilgʻilar bilan ovqat pishirish odatda barqaror emas. Chunki ular zararli tutun chiqaradi va oʻtinni yigʻish oʻrmon degradatsiyasiga olib kelishi mumkin. Boy mamlakatlarda allaqachon mavjud boʻlgan toza pishirish uskunalari salomatlikni keskin yaxshilaydi va iqlimga minimal salbiy taʼsir koʻrsatadi. Biogaz tizimlari baʼzi kontekstlarda istiqbolli alternativ hisoblanadi. Anʼanaviy pechkalarga qaraganda biomassani samaraliroq yoqadigan yaxshilangan pechkalar, toza pishirish tizimlariga oʻtish qiyin boʻlgan vaqtinchalik yechimdir.
Sanoat
Energiyadan foydalanishning uchdan bir qismi sanoat hisobiga toʻgri keladi. Bu energiyaning katta qismi termal, jumladan, issiqlik hosil qilish, quritish va sovutish kabi jarayonlarga sarflanadi. Qayta tiklanadigan energiyaning sanoatdagi ulushi 2017-yilda 14,5%ni tashkil etgan. Bu raqamlar asosan bioenergiya va elektr energiyasi bilan taʼminlangan past haroratli issiqlikni anglatadi. Sanoatdagi eng koʻp energiya talab qiladigan faoliyat qayta tiklanadigan energiyaning eng past ulushiga tengdir. Chunki ular 200 C dan yuqori haroratlarda issiqlik ishlab chiqarishda cheklovlarga duch kelishadi.
Baʼzi sanoat tarmoqlari issiqxona gazlari chiqindilarini yoʻq qilish uchun hali moslashmagan. Masalan, poʻlat ishlab chiqarishni elektrlashtirish mushkul jarayondir. Chunki u anʼanaviy ravishda koʻmirdan olinadigan koksdan juda yuqori haroratli issiqlik hosil qilishda va poʻlatning oʻzida tarkibiy qism sifatida ishlatilinadi. Plastmassa, sement va oʻgʻitlar ishlab chiqarish ham katta miqdorda energiya talab qiladi. Aylanma iqtisodiyotga oʻtish sanoatni yanada barqaror qiladi. Chunki u koʻproq qayta ishlashni oʻz ichiga oladi. Shu tariqa yangi xom ashyoni qazib olish, qayta ishlash uchun energiya sarflashga qaraganda kamroq energiya sarflaydi.
Hukumat siyosati
alt=Photograph of a row of cars plugged into squat metal boxes under a roof|thumb|Bir qancha davlatlar va Yevropa Ittifoqi barcha yangi avtomobillar, emissiyasi nol boʻlgan avtomobillar boʻlishini maʼlum qildi. Energiya tizimini oʻzgartirishga yordam beruvchi puxta ishlab chiqilgan hukumat siyosati issiqxona gazlari chiqindilarini kamaytirishi va bir vaqtning oʻzida havo sifatini yaxshilashi mumkin. Koʻp hollarda energiya xavfsizligini oshirish va energiyadan foydalanishning moliyaviy yukini kamaytirga xizmat qiladi.
Hukumatlar uzoq masofali elektr uzatish liniyalari, aqlli tarmoqlar va vodorod quvurlari kabi infratuzilmalarni rivojlantirish orqali energiya tizimini oʻzgartirishni tezlashtirishlari mumkin. Transportga aloqador infratuzilma va imtiyozlar loyiha samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Shaharsozlik kengayishini cheklash binolar energiya sarfini kamaytirishi va hayot sifatini oshirishi mumkin. Hukumat tomonidan moliyalashtiriluvchi tadqiqotlar, xaridlar va ragʻbatlantirish siyosati tarixan quyosh lityum batareyalar kabi toza energiya texnologiyalarini ishlab chiqishda muhim qadamdir. IEA rejasida 2050-yilga borib nol emissiyali energiya tizimini yaratish uchun davlat mablagʻlari bir qator yangi texnologiyalarni namoyish qilish bosqichiga olib chiqish va joriy etishni ragʻbatlantirish uchun tezlik bilan safarbar qilinadi.
Mamlakatlar ish oʻrinlarini yaratishlari uchun qayta tiklanadigan energiya manbalarini qoʻllab-quvvatlashi kerak. Xalqaro mehnat tashkilotining hisob-kitoblariga koʻra, global isishni 2°C gacha cheklash boʻyicha saʼy-harakatlar iqtisodiyotning aksariyat tarmoqlarida muntazam ish oʻrinlari yaratilishiga olib keladi. 2030-yilgacha qayta tiklanadigan elektr energiyasi ishlab chiqarish, binolarning energiya samaradorligini oshirish va elektr transport vositalariga oʻtish kabi sohalarda millionlab yangi ish oʻrni yaratiladi. Togʻ-kon sanoati va qazib olinadigan yoqilgʻi kabi sohalarda olti million ish oʻrni yoʻqoladi. Hukumatlar tabiiy yoqilgʻi sanoatiga bogʻliq boʻlgan ishchilar va mintaqalarning muqobil iqtisodiy imkoniyatlarga ega boʻlishini taʼminlashlari lozim.
Iqtisodiyot
alt=Graph of global investment for renewable energy, electrified heat and transport, and other non-fossil-fuel energy sources|thumb| Elektrlashtirilgan transport qayta tiklanadigan energiyaga oʻtish uchun sarmoyaning asosiy yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. Innovatsiyalar va investitsiyalar uchun yetarli miqdorda pul toʻplash samarador energiyaga oʻtishning zaruriy shartidir. Hukumatlararo panel (IPCC) global isishni 1,5 °C gacha cheklashni maqsad qilmoqda. 2016-yildan 2035-yilgacha energiya tizimiga har yili trillion dollar sarmoya kiritilishi kerak. Koʻpgina tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, jahon YaIMning 2,5%ga teng boʻlgan energetika xarajatlari, iqtisodiyot va sogʻliq uchun foyda bilan solishtirganda juda ozdir. Kam uglerodli energiya texnologiyalari va energiya samaradorligiga oʻrtacha yillik investitsiyalar 2050-yilga borib, 2015-yilga nisbatan olti barobar koʻp boʻlishi zarur. Barqaror energiya moliyalashtiruvini qisqartriish, ayniqsa, xususiy sektorning oʻrni sezilarli darajada boʻlmagan kam rivojlangan mamlakatlarda uchun sezilarli xavf tugʻdiradi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining iqlim oʻzgarishi boʻyicha doiraviy konvensiyasiga koʻra, ekologiya sektoriga tikilayotgan sarmoya 681 milliard dollarni tashkil qilmoqda. Mablagʻning aksar qismi davlat hamda energiya samaradorligiga ega xususiy sektor investitsiyalaridir. Iqlim oʻzgarishini ortga surish va jilovlash maqsadida rivojlangan mamlakatlar hisobidan qashshoq mamlakatlarga yiliga 100 milliard dollar yoʻnaltirilishi kerak edi. Biroq, bu loyiha amalga oshmay qoldi, taraqqiyotni oʻlchashdagi noaniqlik buxgalteriya qoidalariga toʻsqinlik qildi. Agar kimyoviy moddalar, oʻgʻitlar, keramika, poʻlat va rangli metallar kabi energiyani koʻp talab qiladigan korxonalar ilmiy-tadqiqot ishlariga sezilarli darajada sarmoya kiritsa, sanoatda foydalaniladigan barcha energiyaning 5%idan 20%igacha boʻlgan qismini tejab qolish mumkin.
Mikrospora
Mikrospora (mikro... va spora) — har xil sporali qirqquloqsimonlar va urugʻli oʻsimliklarning mayda sporalari. Odatda, maxsus organlar — mikrosporangiylarda arxesporial hujayralarning meyozga uchrashi natijasida koʻp miqsorda hosil boʻladi. M. yupqa ichki parda va ancha qalinroq tashqi pardadan tuzilgan. Qirqquloqsimonlarda M. jinsiy aʼzo — anteridiyli erkak oʻsimta hosil qiladi. Suv, shamol va boshqa yordamida tarkaladi.
Lyons (Indiana)
Lyons AQShning Indiana shtatida joylashgan shahardir. Greene okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
742 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga auto nafar kishi.
Brashov
Brashov — Ruminiyaning markaziy qismidagi shahar, Brashov judesining maʼmuriy markazi. Aholisi 324 ming kishidan ziyod (1990- yillar oʻrtalari). Brashov tuguni. Mamlakatning muhim sanoat markazi. Mashinasozlik, elektrotexnika, toʻqimachilik, oziq-ovqat sanoati rivojlangan. Yogochsozlik, koʻn poyabzal, kimyo, qurilish materiallari, poligrafiya sanoati korxonalari; intlar, muzey va teatrlar bor. 15—16-asrlarda Transilvaniyaning bosh shahri boʻlgan. Shahar devori (13—17-asrlar), ratusha (13—17-asrlar), gotika cherkovlari (1385—1477) saqlangan.
Indikatorlar
Kislota-asos indikatorlari — muqitda vodorod ionlari konsentratsiyasi (rN) turlicha boʻlganda rangini oʻzgartiradigan moddalar. Neytrallash reaksiyasi uchun ishlatiladi; mas, neytral muhitda rangsiz boʻlgan fenolftalein ishqoriy muhitda qizaradi. Rangli choʻkmalar ho-sil qiladigan maxsus I. (adsorb-sion I.) koʻpincha choʻktirish reaksiyalari uchun tekshiriladigan erit-malar bilan rangli eruvchan birikmalar qosil qiladigan I. (kompleksa-nometrik I.) kompleks hosil qilish reaksiyalari uchun ishlatiladi. Oksidlanshiqaytarilshi reaksiyalari uchun baʼzan maxsus I. zarur; mas, yod bilan titrlashda kraxmal I. sifatida qoʻshiladi, u yod taʼsirida koʻk tusga kiradi. Aksari oksidimetrik titrlash reaksiyalari uchun umumiy oksidlovchiqaytaruvchi I. (oksidlanish yoki kaytarilishi bilan rangini oʻzgartiradigan organik moddalar) qoʻllaniladi.
Berg (Thurgau)
Berg  Shveysariyaning Thurgau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Weinfelden okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 13.1 km2. 3058 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Bergning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Qora-Daryo (Oʻzgan tumani)
Qora-Daryo (Кара-Дарыя) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Oʻzgan tumaniga qarashli qishloq. Doʻn-Buloq ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 435 kishi.
Ames (Iowa)
Ames AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Story okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
58,965 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 940,4 nafar kishi.
Geografiyasi
km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 287 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Ames manzarasi.
Ein Psychologe erlebt das Konzentrationslager
Ein Psychologe erlebt das Konzentrationslager, inglizcha  Man's Search for Meaning  — avstraliyalik psixiatr Viktor Frankl fashistlar Germaniyasi konsentratsiya lagerlarida boshidan kechirganlari haqida yozgan kitob. Asarda Frankl ishlab chiqqan psixoterapiya uslubi haqida ham hikoya qilinadi. Kitob 1946-yil nemis tilida bosilib chiqqan. Bugunga qadar yigirmadan oshiq tilga, jumladan, ingliz va rus tillariga tarjima qilingan. Book-of-the-Month Club kitob klubi hamda Kongress kutubxonasi oʻtkazgan soʻrovnomaga koʻra, „ Man's Search for Meaning“ „AQShdagi eng katta taʼsirga ega 10 kitobning“ biridir.
1409
Tugʻilgan
''См. также: Категория:Родившиеся в 1409''
Vafot etgan
''См. также: Категория:Умершие в 1409''
🇷🇺