Yaponiyada_olib_borgan_“okkupatsion”_siyosati_(1945-1955_yy.)
1946-yil okkupatsiya natijasi
1946-yil 3-may kuni Tokyo shahrida Okkupatsiya natijasida yigirma sakkiz yapon harbiy boshliqlari Nyurenbergda tashkil etilgan Xalqaro Harbiy Sudiga yuborildi. Bu sud jarayonlar 11 mamlakat vakillari AQSh, SSSR, Buyuk Britaniya, Xitoy, Avstraliya, Fransiya, Kanada, Yangi Zelandiya, Filippin, Gollandiya va Hindiston ishtirok etdilar. Sud jarayonlari 1948-yilning noyabr oyiga qadar davom etdi, sudlanuvchilardan yetti nafari: Todzio Xideki, Itagaki Seysiro, Xirota Koki, Masui Ivani, Dioxara Kendze, Kimura Xeytaro, Muto Akiralar o‘lim jazosiga mahkum etilgan bo‘lsalar, yana o‘n olti nafar vakili umrbod qamoq jazosiga mahkum etildilar, ikki nafar vakili Togo Seginori yigirma yilga ozodlikdan mahkum etilgan bo‘lsa, Segimisu Mamakoru yetti yilga ozodlikdan mahkum etildi. Shu tariqa Nyurenberg sudi o‘z faoliyatini tamomladi. Okkupatsiya davrining o‘zida Yaponiyaning jonkuyar rahbarlari tomonidan uning yangi Konstitutsiyasini ishlab chiqish ishlari boshlab yuborildi. Konstitutsiya g‘arbcha usulda AQSh hukumati va ularning konstitutsiyasiga o‘xshash holda tuzildi, bizga ma’lumki mamlakatning birinchi konstitutsiyasi 1889-yilda Meydzi islohotlari davrida imperatorning manfaatlarini ko‘zlab tuzilgan edi. Mamlakatning yangi konstitutsiyasi esa xalqni o‘ylab tuzilishi va xalq manfaatlaridan kelib chiqqan holda ishlab chiqilishi kerak edi, shunday ham bo‘ldi. 1946-yilning 3-noyabrda konstitutsiyani birinchi nusxasi keng ommaga nashr qilindi, olti oydan so‘ng kuchga kirishi haqida qaror qabul qilindi. Urushdan keyingi amerikalik bosqinchilar hukumati yapon iqtisodiyotining tubdan qayta tashkil eta boshladi. Dzaybatsu va sanoat hamda davlat o‘rtasidagi uzviy munosabatlar, amerikaliklarning fikricha, Yaponiyaning Xitoy va Tinch okeandagi harbiy xatti-harakatlari uchun qisman bo‘lsa-da javobgardir. Mana shu sabab tufayli okkupantlar hukumati dzaybatsuning tugatilishi ularning kelajakda monopol hukmronliklarining oldini olishning birinchi darajali tadbiri bo‘ladi deb qaror qildilar. Bosh kompaniyalarning filiallari mustaqil sub’ektlar sifatida qayta tashkil etilgan, ularning ulush kapitali sotib yuborilgan. Masalan, Mitsui dzabaysu ulushi ochiq bozorda sotib yuborilgan, nomigagina mustaqil 180 ta firmaga parchalab tashlangan. Biroq urush vaqtida yapon iqtisodiyotining vayron bo‘lishi natijasida xususiy shaxslar qo‘lidagi mablag‘lar juda kam qolgan. Yangi mustaqil korxonalardagi ulushga talabning katta qismi, ko‘pincha ularning shaxsiy ulushiga ayirboshlash shaklida, boshqa korporatsiyalar tomonidan chiqishi lozim bo‘lgan. Amalda ko‘plab firmalar aksiyalarining katta qismi eng avvalo aynan shu dzabaysuning a’zolari bo‘lgan kompaniyalar tomonidan sotib olingan. Bunday – kompaniyalar guruhi tarixiy sodiqlik, savdo aloqalari va ma’lumotlarning yuqori darajasiga ega bo‘lganlar, bu esa tabiiyki, ularning bir-biriga qiziqishini yuzaga keltirgan.Dzaybatsuning bartaraf etilishi amerika tajribasiga asoslanib yaratilgan monopoliyaga qarshi tartibga solish bilan birgalikda kuzatildi, biroq haqiqatda esa u hayotga juda zaif tarzda o‘tkazildi. Natijada, dzabaysu yo‘qotilmadi, balki keyretsu – dzabaysuga o‘xshash, biroq bitta tuzilma sifatida emas, balki boshqaruvda ulushli ishtirok bilan birlashgan turli-tuman industrial guruhlar sifatida qayta tashkil etildi.