cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imperator Yongle
Vyetnamning zabt etilishi
thumb| Jiaozji (Shimoliy Vyetnam) Min ishgʻoli ostida Imperator Yongle davrida Vyetnam koʻplab tahdidlar manbai boʻlgan. 1406-yilda imperator Tran sulolasining bir nechta rasmiy iltimoslariga javob berdi, ammo Vyetnamga kelganida Tran shahzodasi ham, unga hamroh boʻlgan Xitoy elchisi pistirmaga tushib, oʻldirildi. Ushbu haqoratga javoban imperator Yongle Chjan Fu va Mu Sheng boshchiligidagi ikkita qoʻshinni Vyetnamni zabt etish uchun safarbar qildi. Trần qirollik oilasi qatl etilgani uchun Vyetnam, 939-yilgacha boʻlgani kabi, Xitoyning provinsiyasi sifatida qoʻshib olindi. 1407-yilda Xo monarxi magʻlubiyatga uchragach, xitoyliklar aholini jilovlash uchun jiddiy va barqaror harakatni boshladilar. Pagoda Bao Min kabi turli xil qadimiy joylar talon-toroj qilinib, vayron qilindi. 1407-yil 2-dekabrda imperator Yongle Chjan Fuga begunoh vetnamliklarga zarar yetkazmaslik toʻgʻrisida buyruq berib, qoʻzgʻolonchilarning oila aʼzolarini, masalan, agar qoʻzgʻolonda ishtirok etmasa yosh erkaklarni saqlab qolishni buyurdi. 1418-yil boshida Lê sulolasiga asos solgan Lê Lợi Min hukmronligiga qarshi katta isyon koʻtardi. 1424-yilda imperator Yongle vafot etganida, Lê Lợi boshchiligidagi Vyetnam isyonchilari deyarli butun viloyatni egallab olishdi. 1427-yilga kelib, imperator Syuande bobosi boshlagan sa'y-harakatlardan voz kechdi va vassal maqomiga ega boʻlish sharti bilan Vyetnam mustaqilligini rasman tan oldi.
Diplomatik missiyalar va dunyoni oʻrganish
thumb|395x395px|Afrika jirafasi, asli Malindidan boʻlib, 1414-yilda [[Bengaliya|Bengal hukmdori tomonidan imperator Yonglega sovgʻa qilingan va xayrli ish sifatida qabul qilingan. ]] Imperator Yongle butun dunyo boʻylab Xitoy taʼsir doirasini kengaytirish istagining bir qismi sifatida admiral Chjan Xe boshchiligidagi katta va uzoq muddatli dengiz sayohatlariga homiylik qildi. Xitoy kemalari imperator Yongle hukmronligidan oldin va keyin Yaponiya, Ryukyu va Janubi-Sharqiy Osiyoning koʻplab hududlariga sayohat qilishda davom etgan boʻlsa-da, Chjan Xe ekspeditsiyalari Xitoyning dunyodagi yagona yirik dengiz tadqiqotlari edi (xitoyliklar Tang sulolasi davridan beri Arabiston, Sharqiy mamlakatlar: Afrika va Misrga suzib kelgan boʻlishi mumkin). Birinchi ekspeditsiya 1405-yilda (Portugaliyalik Genrix Navigator kashfiyot sayohatlarini boshlashidan 18 yil oldin) boshlangan. Ekspeditsiyalar Chjan Xe va uning sheriklari (Vang Jinghong, Hong Bao va boshqalar) qoʻmondonligi ostida amalga oshirilgan edi. 1405—1433-yillarda yettita ekspeditsiya uyushtirilib, Osiyoning yirik savdo markazlariga (Tenavaray (Dondra boshi), Hormuz va Adengacha) va shimoli-sharqiy Afrikaga (Malindi) yetib bordi. Foydalanilgan kemalarning ba'zilari, ehtimol, insoniyat tarixidagi eng katta yelkanli yogʻoch kemalar edi.
Xitoy dengiz ekspeditsiyalari ajoyib texnik va logistik yutuq edi. Imperator Yongle vorislari imperator Xunsi va Syuandelar qimmatga tushadigan bu kabi ekspeditsiyalarni Min imperiyasi uchun zararli deb hisobladilar. Imperator Xunsi keyingi ekspeditsiyalarni tugatdi va imperator Syuandening avlodlari Chjan Xening dengiz sayohatlari haqidagi koʻp maʼlumotlarni yashirishdi.
1411-yilda Girin shahrida tuzilgan va Jurchen qabilasidan boʻlgan amaldor Yishixa tomonidan boshqariladigan kichikroq flot Sungari va Amur daryolari boʻylab suzib ketdi. Ekspeditsiya Nurgan viloyati harbiy komissiyasini tuzdi, uning qarorgohi xitoylar Telin deb atagan joyda (hozirgi Rossiyaning Tir qishlogʻi) joylashgan. Mahalliy nivx yoki tungus rahbarlariga imperator maʼmuriyatida unvonlar berildi. Yishixaning ekspeditsiyalari imperator Yongle va Xuande davrida yana bir necha marta quyi Amurga qaytib kelishdi. Ularning oxirgisi 1430-yillarda mintaqaga tashrif buyurgan.
Xitoyga bostirib kirish niyatida boʻlgan Amir Temur vafotidan soʻng Min imperiyasi bilan Xurosondagi Shohruh Mirzo davlati va Movarounnahr davlati oʻrtasidagi munosabatlar ancha yaxshilanib, davlatlar oʻrtasida bir necha bor yirik rasmiy elchilar almashilgan. Min imperiyasining Samarqand va Hirotdagi elchisi Chen Cheng ham, uning hamkasbi Gʻiyosuddin Naqqosh ham bir-birlarining davlatlariga qilgan tashriflari haqida batafsil maʼlumotlarni yozib qoldirganlar.
Imperator Yonglening turmush oʻrtoqlaridan biri Jurchen malikasi edi. Buning natijasida unga xizmat qiladigan koʻplab amaldorlar Jurchen, xususan Yishixalardan edi.
Manjuriyadagi Min hukmronligi tufayli Xitoy Yangi Yili, "Xitoy xudosi" kabi Xitoy madaniy va diniy taʼsiri, ajdaho kabi xitoy afsonalari, odatlari, qishloq xoʻjaligi, chorvachilik, isitish tizimi, temir qozon, shoyi va paxta kabilar Udegey, Ulch va Nanay kabi Amur mahalliy aholisi orasida tarqaldi.
Manjuriya Yuan sulolasi hukmronligi ostidan Nurgan mintaqaviy harbiy komissiyasining bir qismi sifatida Min hukmronligiga oʻtgandan soʻng, Saxalinning Aynu va Nivxlari Xitoyning Min sulolasi vassallari boʻldi. Boluohe, Nanghar va Vuliehe 1308-yilda Yuan bilan urush tugaganidan soʻng Aynulardan soliq olish uchun tashkil etilgan Yuan postlari edi. 1409-yilda Yongle imperatori tomonidan Nurkan (Nurgon) postlari bilan bir qatorda Tirda joylashgan Yongning ibodatxonasi barpo etilgandan soʻng, Saxalin va Amur daryosi hududidagi Ming xitoy postlari XV asrda Saxalin, Uilta va Nivxdagi Aynudan hayvonlar terisi oʻlponini oldilar. Ming, shuningdek, Vulieheda lavozimni egallagan va 1431-yilda Saxalindagi qoʻmondon yordamchisi Aligedan sansar poʻstlogʻi oʻlponini olgan, keyin Ming veyzhenfu (boʻysunishda ayblangan amaldor), zhihui qianshi (yordamchi qoʻmondon), zhihui tongji (qoʻmondon oʻrinbosari) kabi unvonlarni olgan. va Saxalin tub aholisidan Chjihuishi (qoʻmondon). Ming 1437-yilda boshliq Alingge, Tuolingha, Sanchixa va Jaluxadan oʻlpon oldi. Saxalinning tub aholisi orasida boshliq lavozimi otadan oʻgʻilga meros boʻlib oʻtdi va oʻgʻillari otalari bilan Vuliehega kelishdi. Ming amaldorlari oʻlpon oʻtkazgandan soʻng, Saxalin Ainu, Uilta va Nivxga tegishli darajaga ega boʻlgan ipak kiyimlarni berishdi. Dengiz viloyati mintaqasida Saxalin tub aholisi uchun boʻysundirilgan xalqlarni amalga oshiruvchilar uchun Ming "tizimi mavjud edi. Saxalin 1456—1487-yillarda tungus guruhlari qoʻshilganligi sababli ushbu savdo orqali materik Osiyodan temir asboblar oldi. Mahalliy mahalliy ierarxiyalar Ming xitoyliklariga ular bilan birlashtirilgan siyosiy idoralar bergan. Saxalindagi Ming tizimi Qing tomonidan taqlid qilingan. Saxalindagi nivx ayollari Ming Saxalin va Amur daryosi mintaqasidan oʻlpon olganida, Xan Xitoy Ming amaldorlariga turmushga chiqdi.
Imperator Yongle Chjan Xening sayohatlari paytida Luzonda Min nazoratini oʻrnatdi va 1405-yilda Ko-cha-laoni (Xu Chailao) gubernator lavozimiga tayinladi. Xitoy arxipelakdagi yetakchilar orasida ham vassallarga ega edi. Imperator Yongle davrida Xitoy bu hudud bilan savdoda ustunlikka erishdi. Luzondagi mahalliy hukmdorlar imperator Yongle tayinlagan gubernator yoki "oliy ofitser" tomonidan "tasdiqlangan".
Luzon, Sulu (qirol Paduka Paxala davrida), Sumatra, va Bruney  hududlari Min imperiyasi bilan diplomatik aloqalar oʻrnatgan va elchilar almashib turgan.
Imperator Yongle Shohruh Mirzo bilan elchi almashib, Chen Chengni Samarqand va Hirotga, Shohrux esa Gʻiyosiddin Naqqoshni Pekinga yuborgan.
Vafoti
thumb|250x250px| Changling (長陵) 1424-yil 1-aprelda imperator Yongle qochgan oyratlar qoʻshinini quvish uchun Gobi choʻliga katta yurish boshladi. Raqiblarini tezda quvib yeta olmaganidan hafsalasi pir boʻlgan Yongle chuqur ruhiy tushkunlikka tushib, ehtimol, bir qator mayda insultlar tufayli kasal boʻlib qoldi. 1424-yil 12-avgustda imperator Yongle vafot etdi. U Pekinning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan Changlingda (長陵) dafn etilgan.
Meros
thumb| Chinni minorasi thumb| Yongle qoʻngʻirogʻi, 1420-yillarda ishlangan Imperator Yongle butun umr shon-shuhrat, kuch va boylikka intilgan deb hisoblanadi. U Nankindagi chinni minorasi kabi yodgorliklarni loyihalash orqali Xitoy madaniyatiga hurmat koʻrsatib, uni saqlab qolish uchun koʻp mehnat qildi. Shu bilan birga Xitoy jamiyatidan chet el madaniyatlaridagi odamlarni siqib chiqardi. U otasining yutuqlarini saqlab qolishga harakat qildi va taxtga da'vosini isbotlash uchun koʻp vaqt sarfladi. Uning hukmronligi Xitoy aholisi uchun aralash holat edi. Imperator Yonglening iqtisodiy, ta’lim va harbiy sohadagi islohotlari xalq uchun misli koʻrilmagan imtiyozlar berdi. Lekin uning despotik boshqaruv uslubi josuslik agentligini shakllantirdi. Ushbu salbiy jihatlariga qaramay, imperator Yongle Xitoy madaniyati, tarixi va davlatchiligining me'mori va qoʻriqchisi, Xitoy tarixidagi nufuzli hukmdor hisoblanadi.
U xuddi otasi kabi shafqatsizligi bilan koʻp eslanadi. U imperator Jianven saroy xizmatchilarining koʻpini oʻldirdi, jiyanining koʻplab sodiq odamlarini qiynab oʻldirdi yoki boshqa yoʻllar bilan ularning qarindoshlariga yomon munosabatda boʻldi. imperator Yongle uni xoʻrlash bilan tahdid qilgan jinsiy janjalni bostirishga harakat qilganda, 2800 kanizaklarni, xizmatkor qizlarni va ularni qoʻriqlagan amaldorlarni oʻldirishni buyurdi. Uning vorisi, imperator Xongsi omon qolganlarning koʻpini ozod qildi.
Rux (futbol jamoa, Lvov)
Tarixi
2003-yili Vinnitsa shahrida Miron Markevichning tashabbusi bilan „Rux“ nomli futbol klubi tashkil topdi. Nima uchun „Ruh“? degan savolga Markevich shunday javob berdi: „Chunki Ruh hayot!“
Oʻsha yili, shuningdek Markevichning tashabbusi bilan „Rux“ bolalar futbol maktabi ochildi, unga Yuriy Gdanskiy direktor boʻlib tayinlandi, Roman Gdanskiy, Igor Didik, Markiyan Shkraba, Oleg Leganlar murabbiy etib tayinlandi. 2009-yili Markevich „Rux“ katta futbol jamoasiga asos solgan. Grigoriy Petrovich Kozlovskiy prezident, Roman Gdanskiy esa bosh murabbiy edi.
Kim Min-ju
Yoshligi va faoliyati
Kim 2001-yil -fevralda tugʻilgan. Uning singlisi va katta akasi bor. U Seul sahna sanʼati maktabida oʻqigan va 2020-yil fevral oyida tamomlagan. „Produce 48“ realiti-shousiga qoʻshilishdan oldin u kliplar va koreys dramalarida, xususan, 2018-yil „MBC“ telekanalida efirga uzatiluvchi „Tempted“ teleserialida suratga tushgan boʻlib, unda yosh Choi Su-ji (Moon Ga-young) rolini ijro etgan.
Rux (futbol jamoa, Lvov)
Tarixi
2015-yil iyunida klub Kiyevning oldingi "Dinamo" futbolchilari Aleksandr Aliyev va Maksim Shatskix bilan shartnoma imzoladi. 2016/2017-yilgi mavsumdan boshlab klub professional maqomga ega boʻldi.
Kim Min-ju
Yoshligi va faoliyati
2018-yilning iyunidan avgustigacha Kim oʻzini „Urban Works“ kompaniyasi ostida „Produce 48“da taqdim etgan. Yakuniy epizodda u oʻn birinchi oʻrinni egallagan va shu tariqa shouning final debyuti „Iz*One“ tarkibiga qoʻshilgan. 2018-yil 29-oktyabrda u birinchi "Color*Iz" nomli mini-albomining chiqishi bilan guruh aʼzosi sifatida rasman debyut qilgan.
Rux (futbol jamoa, Lvov)
Havaskorlik davri
2003-yilda Vinnikida tugʻilgan Miron Markevich tashabbusi bilan "Rux" futbol klubi tashkil etildi. "Harakat" nomi nima uchun, xususan, Markevich shunday javob berdi: "Chunki Harakat - bu hayot!" Xuddi shu yili Markevich tashabbusi bilan “Rux” bolalar futbol maktabi ochilib, unga Yuriy Gdanskiy direktor etib tayinlangan, Roman Gdanskiy, Ihor Didik, Markiyan Shkraba, Oleg Lega murabbiylik qilgan.
Kim Min-ju
Yoshligi va faoliyati
2019-yil May oyida Kim 20-Jonju xalqaro kino festivalida premyerasi boʻlib oʻtgan „The Fault Is Not Yours“ filmida rol ijro etgan. Bu uning „Produce 48“ shousida paydo boʻlishidan oldin namoyish etilgan.
Rux (futbol jamoa, Lvov)
Lvov viloyati Premer-ligasi
2009-yilda Markevich "Rux" kattalar futbol jamoasini tuzdi, uning prezidenti Xrixoriy Kozlovskiy va bosh murabbiy Roman Gdanskiy edi. "Harakat" maktabining bitiruvchilari Lvov viloyati chempionatida oʻynashni boshladilar. "Harakat" ning eng yuqori mintaqaviy darajadagi debyuti 2010-yilda boʻlgan. Keyin, murabbiylarning fikricha, bu oson boʻlmagan, chunki ular faqat oʻz shogirdlari bilan oʻynashlari kerak edi. Mashhur filantrop Xrixoriy Kozlovskiy klub prezidenti boʻlgach, jamoa uchun ishlar ancha muvaffaqiyatli boʻldi. Darhaqiqat, Gryhoriy Kozlovskiy jamoaga gʻamxoʻrlik qilgan ikkinchi mavsumda “Rux” oʻz tarixida ilk bor viloyat oliy ligasi chempioniga aylandi. Keyin Roman Gdanski boshchiligidagi jamoa oltin medallarni qoʻlga kiritdi. Keyingi uch mavsum davomida “Rux” chempionlikni hech kimga bermadi. “Rux”ning 2012, 2013, 2014 va 2015-yillardagi gʻalabalari 1995, 1996, 1997 va 1998-yillarda Lvov viloyati chempionligini qoʻlga kiritgan yavorovlik “Yavora”ning rekordini takrorlash degani edi. “Rux” ketma-ket toʻrt chempionatdan tashqari, uch marta Lvov viloyati kubogi sohibi (2012, 2014, 2015), viloyat Superkubogi sohibi (2013), “Yodgorlik” sovrini sohibi boʻldi. Lvov "Karpati" tarixidagi eng muvaffaqiyatli murabbiy Ernest Yust (2012, 2013, 2014).
Kim Min-ju
Yoshligi va faoliyati
2021-yil 29-aprelda „Iz*One“ tarqatib yuborilgach, Kim „Urban Works“ kompaniyasiga stajyor sifatida qaytgan. 7-oktyabr kuni uning kompaniyasi rasman uni aktrisa sifatida oʻzini namoyish qilishini eʼlon qilgan.
Rux (futbol jamoa, Lvov)
Havaskorlar oʻrtasida Ukraina chempionati
2014-yil 17-oktabr kuni “Rux” futbol klubi oʻz tarixida ilk bor havaskor jamoalar oʻrtasida futbol boʻyicha Ukraina chempioni boʻldi. Vinnitsa shahrida boʻlib oʻtgan turnir finalida “Rux” jamoasi Kirovograd viloyati Petroviy qishlogʻining “Pyatixaska” jamoasini 1:0 hisobida magʻlub etdi. Bu uchrashuvdagi yagona gol hujumchi Oleg Sheptitskiy tomonidan kiritildi. Shuningdek, 2013 va 2015-yillarda “Rux” havaskorlar oʻrtasidagi Ukraina chempionati finalchisiga aylanib, ketma-ket uchta finalda oʻynagan tarixdagi yagona jamoaga aylandi. Bir necha bor Vinnitsa "Harakati" oʻz safiga unvonli futbolchilarni taklif qilib, butun Ukraina boʻylab "momaqaldiroq" qilgan. Oʻz vaqtida nafaqat Ukrainada, balki turli xalqaro klublarda ham yuqori saviyada oʻynagan koʻplab futbolchilardan tashqari, Kievning “Dinamo” klubining sobiq oʻyinchilari Aleksandr Aliyev va Maksim Shatskiylar “Rux” safida toʻp surgan.
Turkiya-AQSh munosabatlari
Turkiya-AQSh munosabatlari Usmoniylar imperiyasi davrida boshlangan. Ikkinchi jahon urushidan keyingi munosabatlar 1943-yil dekabrida boʻlib oʻtgan Ikkinchi Qohira konferensiyasi va Turkiyaning 1945-yil fevralida Ittifoqchilar tomonida Ikkinchi Jahon urushiga kirishi natijasida rivojlandi. Oʻsha yilning oʻzida Turkiya Birlashgan Millatlar Tashkilotining aʼzosi boʻldi. Urushdan keyin Gretsiya kommunistik qoʻzgʻolonni bostirishda duch kelgan qiyinchiliklar va Sovet Ittifoqining Turk boʻgʻozlarida harbiy bazalar joylashtirish haqidagi talablari Qoʻshma Shtatlarni 1947-yilda Trumen doktrinasini eʼlon qilishga undadi. Bu AQShning Turkiya va Gretsiyaga harbiy va iqtisodiy yordami boʻldi. Ushbu qoʻllab-quvvatlash Gladio operatsiyasi ostida „aksilpartizan“ deb nomlangan yashirin qoʻshinni yaratishga asos boʻldi. Turkiya Koreya urushida Birlashgan Millatlar Tashkiloti kuchlari bilan qatnashgandan soʻng, 1952-yilda Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkilotiga qoʻshildi.
2003-yilda Turkiya AQShga Injirlik havo bazasidan Iroqqa bostirib kirish uchun foydalanishga ruxsat bermagani sababli mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlar yomonlasha boshladi, bu jarayon 2016-yilning iyul oyida Turkiyada sodir boʻlgan davlat toʻntarishiga urinishdan keyin kuchayib ketdi. Turkiya endi Rossiya kabi boshqa kuchlar bilan hamkorlikni izlash yoʻliga oʻtdi. Shuningdek, Qoʻshma Shtatlar 2021-yilda tan olingan arman genotsidi boʻyicha tortishuvlarga oʻtdi.Pew tadqiqot markazida oʻtkazilgan soʻrovda 73 % turklar AQSh bilan munosabatlarda salbiy koʻrinishga ega boʻlib, atigi 20 % ijobiy nuqtai nazardan qaraydi. Xuddi shu tadqiqot shuni koʻrsatdiki, turklarning atigi 11 foizi soʻrov vaqtida AQSh yetakchisi Prezident Donald Trampga ishonch bildirgan, 84 foizi esa unga ishonmaydi.
Strategik sheriklik
Strategik sheriklik ikki davlat oʻrtasidagi, ayniqsa, 1952-yildan buyon munosabatlar uchun juda yaqin iqtisodiy va harbiy munosabatlarni tavsiflaydi. Qoʻshma Shtatlar Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlish tashabbusini faol qoʻllab-quvvatlagan.
2017-yil bahorida oʻtkazilgan va avgust oyida eʼlon qilingan soʻrov natijalariga koʻra, turklarning 72 foizi AQShni Turkiya xavfsizligiga tahdid deb biladi. Qolaversa, AQSh Rossiya yoki Xitoydan koʻra xavfsizlikka kattaroq tahdid sifatida qabul qilingan. PBS maʼlumotlariga koʻra, AQSh haqida ijobiy fikr 1999/2000-yillardan (1999/2000-yillarda Turkiyada 52 %) kamaygan. 2006-yildan esa asosan musulmon mamlakatlarda Amerikaning obroʻsi tushib ketdi. (Turkiyada 12 % dan Indoneziyada 30 % gacha)
Quyidagi gistogramma PEW Global Attitudes Survey maʼlumotlariga koʻra, turklarning AQShga ijobiy qaragan foizini koʻrsatadi:Qoʻshma Shtatlardagi turk lobbisi — bu Turkiya hukumati nomidan AQSh hukumati bilan millat manfaatlarini ilgari surish uchun ishlaydigan lobbi. Amerika Turk Koalitsiyasi (TCA) 2007-yil fevral oyida tashkil etilgan taʼlim, Kongress himoyasi va xayriya tashkilotidir.
Turkiya Mudofaa Hamkorligi Ofisi Turkiya bilan bogʻliq masalalarda ishlaydigan Amerika Qoʻshma Shtatlari Xavfsizlik Yordam Tashkilotidir.
Amerika Qoʻshma Shtatlari 1927-yil 12-oktabrdan beri Turkiyaga koʻplab elchilarini yubordi. Turkiya Amerika Qoʻshma Shtatlari bilan koʻplab yuqori darajadagi aloqalarni davom ettirdi. 1780-yildan keyin Qoʻshma Shtatlar Shimoliy Afrika mamlakatlari va Usmonli imperiyasi bilan aloqalarni boshladi. 1800-yillarning boshlarida AQSH Usmonlilar hukmronligi ostida boʻlgan barbar davlatlariga qarshi urushlar olib bordi. Usmonlilar 1917-yil 4-aprelda AQSh Germaniyaga urush eʼlon qilgandan soʻng, Usmonli-Germaniya ittifoqi tufayli 1917-yil 20-aprelda AQSh bilan diplomatik aloqalarini uzdilar. Usmonli imperiyasining vorisi Turkiya bilan AQSh oʻrtasida 1927-yilda diplomatik aloqalar tiklandi. thumb|
Trumen doktrinasi
Trumen doktrinasi Amerikaning tashqi siyosati boʻlib, uning maqsadi Sovuq urush davrida Sovet geosiyosiy agressiyasiga qarshi turish edi. Turkiyaning ikkinchi jahon urushi tugashi va Sovuq urush boshlanganidan beri Qoʻshma Shtatlar bilan boʻlib kelgani eng muhim xalqaro aloqalaridan biri edi. Turkiya 1947-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressi Sovetlarga qarshi Turkiyani tanlaganidan soʻng Amerika Qoʻshma Shtatlari bilan aloqa qila boshlagan. „Trumen doktrinasi“ qoidalariga koʻra, maxsus iqtisodiy va harbiy yordam oluvchi davlatlar Sovet Ittifoqi tahdidlariga qarshi turishga yordam berishi kerak edi. Turkiya AQSHning umumiy Sovuq urush strategiyasini qoʻllab-quvvatlash maqsadida Koreya urushida (1950-53) Birlashgan Millatlar Tashkiloti qoʻshinlariga oʻz xodimlarini ajratdi va 1952-yilda NATOga qoʻshildi. Sovet ekspansiyasini cheklashdan oʻzaro manfaatdorlik keyingi 40 yillikda AQSh-Turkiya munosabatlariga asos boʻldi.
Sovuq urush
Ikkinchi jahon urushi tugashi bilan Turkiya Sovet hukumati tomonidan Rossiya kemalariga Qora dengiz ni Oʻrtayer dengizi bilan bogʻlagan Turkiya boʻgʻozlari orqali bemalol oʻtishiga ruxsat berish uchun bosim oʻtkazdi. Turkiya hukumati Sovet Ittifoqining iltimoslariga boʻysunmagani uchun mintaqada keskinlik paydo boʻldi va Sovetlarning dengiz kuchlari qarshiligiga olib keldi. Britaniyaning Turkiyaga yordami 1947-yilda tugatilganligi sababli, AQSh Turkiyaning oʻtish joyidagi asosiy nazoratni saqlab qolishini taʼminlash uchun harbiy yordam yubordi. Turkiya 111 million dollar iqtisodiy va harbiy yordam oldi, AQSh esa Franklin D. Ruzvelt Turkiyaga samolyot tashuvchi kema yubordi. Mustafo Kamol Otaturk oʻz islohotlarida partiyaviy tizimni nazarda tutgan, ammo „de-fakto bir partiyaviy davlat“ atamasi bu davrni hukmron partiyalar tizimi (Respublika Xalq partiyasi) sifatida belgilash uchun ishlatiladi. Bir partiyaviy davlat demokratik koʻppartiyaviylik saylovlarini oʻtkazishga imkon berdi, biroq mavjud amaliyotlar muxolifatning saylovlarda gʻalaba qozonishiga toʻsqinlik qilgan. Sovet tahdidlari va ularga qarshi AQShning yordami natijasida Turkiya bir partiyali saylangan hukumatdan koʻp partiyali saylov tizimiga oʻtdi va 1946-yilda birinchi koʻp partiyali saylovlarni oʻtkazdi. 1950-yilda prezident Ismet Inonu magʻlub boʻldi. Xalq ovozi bilan saylangan Adnan Menderes boshchiligidagi asosiy muxolifat partiyasi gʻolib chiqdi.
1946-yildan boshlab urushdan keyingi davr „koʻp partiyaviy davr“ deya ataldi va Adnan Menderesning Demokratik partiyasi hukumati bilan boshlandi.
Eyzenxauer
Turkiya 1957-yilda Eyzenxauer doktrinasi tamoyillarini maʼqullagan. 1950 va 1960-yillarda Turkiya Sovet mijozlari sifatida qabul qilingan mamlakatlarning (Misr, Iroq va Suriya) taʼsirini toʻxtatish uchun AQShning Yaqin Sharqdagi boshqa ittifoqchilari (Eron, Isroil va Iordaniya) bilan hamkorlik qildi. Sovuq urush davomida Turkiya NATOning janubi-sharqiy qanoti va Varshava shartnomasi mamlakatlari bilan bevosita chegaradosh boʻlgan.
1960-yil 1-mayda SSSR Havo mudofaasi kuchlari tomonidan SSSR hududi chuqurligida fotografik havodan razvedka olib borgan U-2 josus samolyoti urib tushirildi. 1960-yil 28-aprelda AQShning Lokhid U-2C josuslik samolyoti uchuvchi Glen Dunaway tomonidan Turkiyadagi Injirlik havo bazasidan Peshovar aeroportidagi AQSh bazasiga olib ketildi. 13-may kuni Turkiya AQSh samolyotlariga ruxsat etilmagan maqsadlarda ruxsat berilmasligiga kafolat oldi.
Anna Yanovskaya
Anna Svyatoslavovna Yanovskaya (Анна Святославовна Яновская; 1996-yil 23-noyabrda tugʻilgan) - muz ustida raqs boʻyicha musobaqalarda qatnashgan rossiyalik figurali uchuvchi. Hozirda Ádám Lukács bilan Vengriya vakili sifatida musobaqalarda qatnashayotgan Anna uch karra Vengriya milliy chempioni (2018—2019, 2021) boʻlgan.
Soʻgal
Soʻgal — terining virusli kasalligi. Koʻpincha yosh bolalar va oʻsmirlarda uchraydi. Kasallik bemor bilan yaqin muloqotda boʻlganda, uyroʻzgʻor buyumlari orqali yuqadi. Teridagi mayda jarohatlar (shilinish, chaqalanish), koʻp terlash va boshqa ham S.ga sabab boʻlishi mumkin. Oddiy, yassi va oyoq kaftlarida uchraydigan S.lar bor. Odsiy S. koʻpi bilan nixat kattaligida, ogʻriqsiz, gʻadirbudur tuguncha boʻlib, koʻpincha qoʻl panjasida uchraydi. Baʼzan tugunchalar koʻpayib, kattalashib ketadi. Oyoq kaftidagi S. oyoqning poyabzal qisadigan joylarida, ayniqsa, koʻp terlaydigan oyokda juda qattiq, gʻadirbudur, kulrang tugunchalar shaklida paydo boʻladi. Bolalar va oʻsmirlarda uchraydigan yassi S. koʻpincha yuz, boʻyin va qoʻl panjasining ustki qismida och pushti sargʻimtir, dumaloq yoki yapaloq tugunchalar koʻrinishida vujudga keladi. Keksalarda uchraydigan S. tana, boʻyin va yuzda kulrang, jigarrang yoki qoramtir, usti yogʻ bilan qoplangan dogʻlar koʻrinishida boʻlib, oddiy S.ga oʻxshaydi. Oyogʻi terlaydigan kishilarda S. usti oqarib qoladi, shilinib ogʻrib, yurish qiyinlashadi. Umuman S. ogʻrimaydi, qichishib achishmaydi va bemorni bezovta qilmaydi.
Emily Boyd
Emily Nicole Boyd (1996-yil 25-iyulda tug'ilgan) — amerikalik professional futbolchi, hozirda Elitedivisionenning HB Køge jamoasida o'ynaydi.
Turkiya-AQSh munosabatlari
Eyzenxauer
thumb|AQShning Anqaradagi elchixonasi 1974-yil Turk harbiylari Kiprning shimoliy uchdan bir qismini egallab olishdi. Orolni Birlashgan Millatlar Tashkiloti kuzatuvchisi ostidagi hudud deb eʼlon qilindi.
Emily Boyd
Dastlabki yillar
Emili Boyd Dana va Dug Boyd oilasida tug'ilgan va Vashingtonning Sietl shahrida o'sgan. U sport oilasida tug'ilgan, otasi Ohio shtatida xokkeychi bo'lgan, bobosi Robert Wilkinson professional amerika futboli o'yinchiso, uning xolasi Tneresa Carey Calda voleybol va yengil atletikachi, amakisi Kent Carey Kaldagi ekipaj jamoasi a'zosi va uning singlisi Molly Vashington universitetida futbolchi. U o'sib ulg'ayganida basketbol, softbol, voleybol va futbol o'ynagan va Nathan Hals o'rta maktabida o'qiyotganda futbol bilan shug'ullangan.
Kollej karyerasi
Emili Boyd Kaliforniya-Berkli universiteti Golden Bears uchun to'rt yil o'ynadi. Caldagi faoliyati davomida u 85 ta oʻyinda maydonga tushdi va 36 marta karyerasida quruq o'yin bilan yakunlandi, bu esa Calning bir mavsumi quruq o'yinlar rekordini ikki marta oʻrnatdi. Uning birinchi kursida u Birinchi Team Freshman All-American va Pac-12 All-Freshman Team deb nomlandi. U ikkinchi va kichik yillarida All-Pac-12 Ikkinchi jamoasi faxriy unvoniga ega bo'ldi. Uning katta yilida u All-American Second jamoasi va All-Pac-12 First jamoasiga tayinlandi va Pac-12 yilning eng yaxshi darvozaboni sovrinini qo'lga kiritgan birinchi Cal Ayiq bo'ldi. Kaliforniya-Berkli universitetida bo'lganida Boyd sport biznesi va marketingi bo'yicha ixtisoslashgan.
Chicago Red Stars, 2018–
Emili Boyd Chikago Red Stars tomonidan 2018-yilgi NWSL kolleji loyihasining 2-raundida, 15-o'rinda tuzilgan. U 2019-yilning mart oyida jamoa bilan shartnoma imzolagan. O'zining birinchi mavsumida, 2018-yilda, Boyd Red Stars uchun 2 ta o'yinni o'tkazdi. Boydning 2019-yilgi mavsumi ham juda yaxshi boshlandi, vau o'zining dastlabki uchta boshlanishidan ikkitasida NWSL haftaning eng yaxshi qutqaruviga nomzod bo'ldi.
Anna Yanovskaya
Anna konkida uchish boʻyicha sobiq sherigi Sergey Mozgov bilan birga 2015-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempioni, ikki karra (2013, 2014) oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran pri finali chempioni, 2012-yilgi oʻsmirlar oʻrtasida oʻtkazilgan Olimpiada chempioni, 2014-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatining kumush medali sovrindori va 2015-yilda oʻsmirlar oʻrtasidagi Rossiya chempioni boʻlgan.
Emily Boyd
Xalqaro karyera
Emili Boyd Qo'shma Shtatlar tomonidan U-15, U-18, U-20 va U-23 lagerlariga chaqirilgan.
Anna Yanovskaya
Faoliyati
Yanovskaya toʻrt yoshidan konkida uchishni boshlagan. Figurali uchuvchilarni televizorda koʻrib konkida uchishga qiziqib qolgan. Faoliyatining boshida Anna Filipp Doljanskiy bilan juftlikda musobaqalarda qatnashgan. Anna 2008-yilda Yegor Kosheyev bilan juftlik hosil qilgan va 2010 — 2011-yilgi mavsum oxirigacha u bilan birga konkida uchgan.
Emily Boyd
Karyera statistikasi
2019-yil 20-may holatiga koʻra
Turkiya-AQSh munosabatlari
Karter ma'muriyati (1977-1981)
Eron inqilobi kabi Yaqin Sharqdagi geosiyosiy oʻzgarishlarning hissasi bilan qurol embargosi bir necha yil oʻtib olib tashlandi. Milliy xavfsizlik boʻyicha maslahatchi Zbignev Bjezinski oʻz xodimlari bilan agar Sovetlar Afgʻoniston senariysini Eronda takrorlashga qaror qilsalar, bu reja amalga oshmagan boʻlsa-da, Amerikaning turk bazalari va hududidan foydalanib, Eronga bostirib kirishi mumkinligini muhokama qildi. thumb|Prezident Jorj Bush va Turgut Oʻzal Bosforda 1991-yil 21-iyul
Anna Yanovskaya
Mozgov bilan juftlikda
Yanovskaya 2011-yilda Sergey Mozgov bilan juftlik hosil qilgan. Ularga asosan Svetlana Alekseyeva Moskvadagi „Medvedkovo“ muz maydonida murabbiylik qilgan.
Turkiya-AQSh munosabatlari
Reygan ma'muriyati (1981-1989)
1980-yillarda Turkiya va AQSh oʻrtasidagi munosabatlar asta-sekin tiklandi. 1980-yilning mart oyida Turkiya va AQSh oʻrtasida Mudofaa va Iqtisodiy Hamkorlik Shartnomasi (DECA) imzolangan boʻlib, unda Qoʻshma Shtatlarga Turkiyaning zamonaviy harbiy texnika va 450 million dollar sotib olish imkoniyati evaziga 26 ta harbiy ob’ektga kirish huquqi berilgan. Anqara Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressining Kipr va armanlar genotsidini qoralovchi kongress rezolyutsiyalari tufayli Turkiyaga harbiy yordamni cheklash boʻyicha davom etayotgan urinishlaridan norozi boʻlsa-da, Oʻzal hukumati odatda prezident Jorj Bush maʼmuriyatini qabul qildi. Bu vaqtda Turk Aerospace Industries (TAI) tashkil etildi va u F-16 Fighting Falcon jetlarini Turkiyada litsenziyasi bilan qurishni boshladi. Vashington Oʻzalning bozorga yoʻnaltirilgan iqtisodiy siyosati va Turkiya iqtisodiyotini ochishga qaratilgan saʼy-harakatlarini qoʻllab-quvvatlashini namoyish etdi. Qoʻshma Shtatlar Yevropa mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, Turkiyani inson huquqlari poymol qilingani haqidagi ayblovlar yuzasidan qatʼiy va oshkora tanqid qilmagan, kurd muammosi boʻyicha Oʻzalga bosim ham oʻtkazmagan.
Anna Yanovskaya
Mozgov bilan juftlikda
Yanovskaya / Mozgov juftligi Polshaning Gdansk shahrida o‘tkazilgan o‘smirlar o‘rtasidagi birinchi Gran-pri musobaqasida bronza medalini, keyin esa Estoniyaning Tallin shahrida oʻtkazilgan turnirda oltin medalni qo‘lga kiritgan. Juftlikning bu natijasi ularga oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran-pri finaliga yoʻllanma bergan. Juftlik finalning qisqa dasturida ikkinchi, erkin dastur boʻyicha esa uchinchi oʻrinni egallagan va Aleksandra Stepanova / Ivan Bukinjuftligini ortda qoldirib, kumush medalni qoʻlga kiritgan. Juftlik 2012-yilgi oʻsmirlar ortasidagi qishki Olimpiya oʻyinlarida oltin medalni qoʻlga kiritgach, 2012-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi Rossiya chempionatida toʻrtinchi oʻrinni egallagan. 2012-yilgi oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida qatnashib, qisqa dastur boʻyicha uchinchi oʻrinni egallagan. Erkin dastur namoyishi paytida Mozgovning chap oyoq kiyimi boʻshashib qolgani sababli hakam musiqani toʻxtattirib qoʻygan. Yanovskaya / Mozgov juftligi erkin dasturda amerikalik Aleksandra Oldrij / Daniel Eatondan keyin to‘rtinchi o‘rinni egallagan, ammo umumiy natija bilan ulardan oʻzib ketib bronza medalini qo‘lga kiritgan.
Turkiya-AQSh munosabatlari
Reygan ma'muriyati (1981-1989)
Sovuq urushning tugashi turk rahbarlarini oʻz mamlakatlarining xalqaro pozitsiyasini qayta koʻrib chiqishga majbur qildi. Sovet tahdidining yoʻq boʻlib ketishi va Yevropadan chetlatilganlik hissi Turkiyaning tez oʻzgaruvchan global siyosiy muhitdagi mavqeiga nisbatan zaiflik tuygʻusini yaratdi. Turkiya arab-Isroil tinchlik jarayonini qoʻllab-quvvatladi va MDHning Markaziy Osiyo aʼzolari bilan aloqalarni kengaytirdi. Oʻzal Turkiyaning kelajakdagi xavfsizligi Amerika Qoʻshma Shtatlari bilan mustahkam munosabatlarning davom etishiga bogʻliq deb hisoblagan. thumb|Rajab Tayyip Erdogʻanning Vashingtonga tashrifi. Oq uy. 2017-yil may
Anna Yanovskaya
Mozgov bilan
GP: Gran pri; CS: Challanger seriyasi; JGP: oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran-pri
Turkiya-AQSh munosabatlari
2013-yil Erdoʻgʻan tashrifi.
2013-yilning may oyida Erdoʻgʻan Oq uyga tashrif buyurdi va Obama bilan uchrashdi, u tashrif „toʻrt yil avval Turkiyaga tashrifi chogʻida Bosh vazir va turk xalqi koʻrsatgan favqulodda mehmondoʻstlikni qaytarish uchun“ imkoniyat ekanligini aytdi.. Obama va Erdoʻgʻan oʻtkazgan mushtarak matbuot anjumanida Suriyada barqarorlikka erishishning muhimligini taʼkidladi. Erdogʻan Obama bilan birga boʻlgan davrda „Suriya [ularning] kun tartibining birinchi oʻrinda turganini“ aytdi va Obama „doimiy xalqaro bosim“ qoʻllash bilan birga AQShning Asad muxolifatini qoʻllab-quvvatlash rejasini takrorladi. Obama va Erdogʻan milliy xavfsizlik tahdidlarini muhokama qilmaganlarida, ikki davlat oʻrtasidagi iqtisodiy aloqalarni kengaytirishni muhokama qilishdi; Turkiyaga 50 milliard dollardan ortiq xorijiy sarmoya kiritildi, shundan 20 milliard dollari AQShdan keldi. 2003-yilda Turkiyada AQShning atigi 8 milliard dollar sarmoyasi bor edi; Erdogʻan ham, Obama ham bu soʻnggi oʻsishni olqishladi va ikki davlat oʻrtasidagi savdo va sarmoya kelishuvlarini kengaytirishni davom ettirishga kelishib oldi. Erdoʻgʻanning tashrifi mintaqada barqarorlik boʻyicha muzokaralar bilan yakunlandi. Obama Turkiya va Isroil oʻrtasidagi munosabatlarni normallashtirishning ahamiyatiga toʻxtalib, Erdoʻgʻanning bu jarayonda tashlagan qadamlarini olqishladi. Turkiya-Isroil munosabatlarini normallashtirish jarayoni boshlangan edi va Erdogʻan bu jarayonni davom ettirishini bildirdi: „Bizga mintaqadagi boshqa muammo, muammolar kerak emas“. thumb|Mavlud Chovushoʻgli va Antoni Blinken thumb|Tramp va Erdogʻan. 2019-yil noyabr thumb|Erdogʻan va Obama. 2013-yil May thumb|Sulaymon Demirel va Bil Klinton thumb|
2007-yil oxirida AQSh Vakillar palatasining Tashqi ishlar qoʻmitasi Usmonli imperiyasida armanlar genotsidi boʻyicha AQSh rezolyutsiyasini qabul qilganidan soʻng Turkiya oʻzining AQShdagi elchisini chaqirib oldi, natijada Vakillar palatasining 106-rezolyutsiyasi boʻyicha toʻliq ovoz berish kechiktirildi. Spiker Nensi Pelosi rezolyutsiyani toʻliq ovozga qoʻyishga vaʼda berdi, biroq Oq uy va Turkiya bosimi uni bunga yoʻl qoʻymadi.
Eskiköy, Kalecik
Eskiköy - Anqaraning Kalecik tumanidagi bir mahalla.
Qoratepa (Fargʻona viloyati, Uchkoʻprik tumani)
Qoratepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.avv. I asr. Fargʻona viloyatining Uchkoʻprik tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Gozigijdon” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Mazda CX-4
Mazda CX-4 Yaponiya kompaniyasining ixcham krossoveri (off-road kupesi) Mazda, 2016-yilda Pekin avtosalonida taqdim etilgan. Model 2015-yilning kuzida Frankfurt avtosalonida taqdim etilgan Mazda Koeru kontseptsiyasi asosida yaratilgan. Modelning asosiy bozori Xitoy hisoblanadi.
CX-4 Infiniti, BMW (uning ikkita oʻxshash modeli mavjud) va Mercedes-Benz bilan raqobat qilish uchun yaratilgan. Modelning dizayni CX-5 va CX-3 krossoverlaridan olingan (ular orasida joylashgan), u birinchisiga oʻxshash asosga va kenglikka ega.
Texnik xususiyatlari
CX-4 2,0 (158 ot kuchi) va 2,5 (192 ot kuchi) bilan keladi. c) SkyActiv-G litrli dvigatellar. Kichikroq hajmli dvigatel qoʻlda yoki avtomatik uzatmalar bilan jihozlangan. Bundan kuchliroq faqat avtomatik uzatmalar qutisi va toʻliq gʻildirakli uzatmalar qutisi mavjud.
Mazda CX-4 osma CX-5 dan olingan, tormoz tizimi va rul boshqaruvi ham undan olingan. Disklardan 17 yoki 19 dyuymli disklar mavjud. i-ELOOP tizimi ixtiyoriy ravishda mavjud. Mazda maʼlumotlariga koʻra, CX-4 korpus aerodinamikasini, ovoz oʻtkazmasligini va xavfsizligini sezilarli darajada yaxshilagan.
Brend mafkurasiga koʻra yaratilgan yangi kuzov dizayni paydo boʻldi, u KODO — Harakat Ruhi va mutlaqo yangi interyer deb ataladi. Avtomobil yangi Skyactiv dvigatellarini oldi — 1,5 litrli SkyActiv-G I4 benzinli 118 ot kuchi. s., 2,0 litr SkyActiv-G I4 benzin 155 ot kuchi s., 2,5 litr SkyActiv-G I4 benzin 184 l. Bilan. va 2,2 L SkyActiv-D I4 turbo dizel 150 ot kuchi. bilan., ular 6 pogʻonali mexanik uzatmalar qutisi va 6 pogʻonali avtomat uzatmalar qutisi bilan birlashtirilgan.
Qalmiq xonligi
Qalmiq xonligi (qalmiqcha: Xalmg xana uls, Xal’mg xana uls) — Yevroosiyo dashtidagi sobiq Oyrot xonligi. U zamonaviy Qalmogʻiston va Shimoliy Kavkaz va uning atrofidagi hududlarga, jumladan Stavropol va Astraxangacha tarqaldi. Mustaqillik davrida qalmiqlar ham bosqinlar uyushtirdilar va oʻz navbatida Rossiya bilan ittifoq tuzdilar, Qrim tatarlariga, Usmonli imperiyasiga, qoʻshni musulmon qabilalariga va Shimoliy Kavkazning togʻli hududlariga qarshi koʻplab harbiy ekspeditsiyalarda qatnashdilar. Xonlik 1771-yilda Rossiya imperiyasiga qoʻshib olingan.
Oʻz-oʻzini boshqarish davri, 1630—1724-yillar
1630-yilda Quyi Volga boʻyiga yetib kelganidan soʻng, oyratlar bir vaqtlar Astraxan xonligi tarkibiga kirgan, ammo keyinchalik chor hukumati tomonidan egallab olingan hududda qarorgoh qurdilar. Viloyatda Saratov janubidan Astraxandagi rus garnizonigacha, Volga daryosining sharqiy va gʻarbiy qirgʻogʻigacha boʻlgan hududda aholi kam yashagan. Chor hukumati bu hududni mustamlaka qilishga tayyor emas edi va oyratlarning bu hududda qarorgoh qurishiga toʻsqinlik qilish imkoniyatiga ega emas edi, lekin u oyratlarning turkiyzabon qoʻshnilari bilan ittifoqqa qoʻshilmasligini taʼminlashdan bevosita siyosiy manfaatdor edi.
Oyratlar mahalliy aholi orasida Noʻgʻay Oʻrdasini siqib chiqarish orqali tezda oʻz mavqelarini mustahkamladilar. Noʻgʻaylarning katta guruhlari janubi-sharqdan shimoliy Kavkaz tekisligiga va gʻarbdan Qora dengiz choʻllariga, Qrim xonligi tomonidan egallangan yerlarga Usmonli turklarining vassali yoki ittifoqchisi sifatida koʻchib ketishdi. Noʻgʻaylarning kichik guruhlari Astraxandagi rus garnizonini himoya qilishga oʻtdilar. Qolgan koʻchmanchi qabilalar Oyratlarning vassaliga aylandi.
Dastlab ruslar va oyratlar oʻrtasida munosabatlar doʻstona emas edi. Oyratlarning rus aholi punktlariga, kazaklar va boshqirdlarning (ruslarning musulmon vassallari) hududlariga oʻzaro bosqinlari odatiy hol edi. Oyratlarning sadoqatini va harbiy yordamini taʼminlash uchun koʻplab shartnomalar imzolandi. Oyratlar podshohga boʻysungan boʻlsalar-da, oyratlarning bunday sodiqligi nominal hisoblangan.
Surrealizm
Syurrealizm (frans. surrealisme — oʻta realizm) — XX asrning 10—20-yillarida fransuz adabiyotida paydo boʻlib, tasviriy sanʼat, haykaltaroshlik, teatr, kino sohalariga, keyinchalik boshqa mamlakatlar (Belgiya, Chexoslovakiya, Yugoslaviya, AQSH, Meksika, Yaponiya)ga ham tarqalgan avangardlik yoʻnalishi. Markiz de Sad, J. Nerval, shuningdek, A. Rembo, Lotreamondan A. Jarri, G. Apolliner va S. Reverdiga qadar boʻlgan yozuvchilar ijodi S.ning paydo boʻlishida manba vazifasini oʻtagan. S. vakillari aqliy faoliyatdagi, hatto jamiyat hayotidagi shakllangan tizimni tubdan oʻzgartirish daʼvosi bilan chiqqanlar. S.ning yangi adabiy yoʻnalish sifatida maydonga kelishida "Litterature" ("Adabiyot", 1919 —24) jurnali muhim rol oʻynadi. Bu jurnali atrofida birlashgan L.Aragon,L. Breton, F. Supo kabi yozuvchilar S.ga asos soldilar. Koʻp oʻtmay, ular davrasiga P. Elyuar, R. Desnos, A. Arto va boshqa kelib qoʻshilishdi.
Qalmiq xonligi
Oʻz-oʻzini boshqarish davri, 1630—1724-yillar
Ayuka Xon davrida Oyratlar siyosiy va harbiy shuhrat qozondi, chunki chor hukumati janubdagi musulmon kuchlariga, masalan, Fors, Usmonli imperiyasi, Noʻgʻaylar, Kuban tatarlari va Qrim xonligi. Ayuka xon ham qozoqlarga qarshi harbiy yurishlarini qoʻllab-quvvatlash uchun Oyrat otliq qoʻshinlaridan foydalanishni koʻpaytirishga intildi. Ayuka Xon shuningdek, qozoqlarga qarshi yurishlar uyushtirdi, Mangʻishloq turkmanlarini oʻziga boʻysundirdi, Shimoliy Kavkazning togʻli hududlariga qarshi koʻplab yurishlar qildi. Bu yurishlar Rossiyaning Yevropa hududlarida harbiy yurishlar olib borayotgan davrlarida Rossiya va musulmon dunyosini ajratib turuvchi bufer zona vazifasini bajargan Qalmiq xonligining strategik ahamiyatini mustahkamlab bordi. Chor hukumati oʻzining harbiy yurishlarini qoʻllab-quvvatlash maqsadida Oyrat otliq askarlaridan foydalanish uchun Oyrat xoni va oyrat zodagonlarining pul toʻlovlari va quruq mahsulotlar bilan taʼminlashga tobora koʻproq tayanib bordi. Shu jihatdan chor hukumati kazaklarga qanday munosabatda boʻlsa, oyratlarga ham shunday munosabatda boʻldi. Ammo pul toʻlovlari va quruq mahsulotlar bilan taʼminlash oʻzaro bosqinlarni toʻxtata olmadi, baʼzi hollarda ikkala tomon ham oʻz vaʼdalarini bajara olmadi.
Surrealizm
S. miyaga ilk bor kelib qolgan soʻz, nutq parchalari, turli-tuman xayollarning dastlabki, kutilmagan bir holatdagi ajabtovur shaklini har qanday ijodiy faoliyatning xamirturushi, asosi, deb eʼlon qilgan. Syurrealistik teatr (asoschisi A. Arto) va kinematografiyada ham ayrim sahna va kadrlarning bir-biri bilan mantiqsiz bogʻlanishi va umuman aql-zakovat doirasidan chetga chiqish "haqiqiy reallik" sifatida tan olingan.
Qalmiq xonligi
Oʻz-oʻzini boshqarish davri, 1630—1724-yillar
Chor hukumatining oyratlarga bergan yana bir muhim ragʻbati Rossiyaning chegaradosh shaharlari bozorlariga bojsiz savdo qilish edi, bu yerda oyratlarga oʻz mollarini Osiyo va musulmon qoʻshnilaridan rus mollari evaziga ayirboshlashiga ruxsat berildi. Rossiya nazorati ostidagi qoʻshni turk qabilalari, masalan, tatarlar va boshqirdlar bilan ham savdo-sotiq amalga oshirildi, ular bilan nikohlar odatiy holga aylanib ketdi. Ushbu savdo kelishuvi Oyrat tayishi, noʻyon va zaysanglarga pul va boshqa jihatdan katta foyda keltirdi.
Surrealizm
Dastlab syurrealistlarning turfa toʻgaragiga S.ning isyonkorlik ruhiga uchgan, tevarak-atrofdagi dunyo tartibotini xush koʻrmagan, insonning jamiyatdagi hayotida uchrab turadigan qiyinchiliklarni oʻrganish va bartaraf etish xayoli bilan yashagan yirik yozuvchilar ham aʼzo boʻlishgan. S.ning ijtimoiy tizimni kayta qurish haqidagi niyati afsonavor uydirma ekanligini tushungan, S. estetikasidagi badiiy asarga xos maʼnodorlik va yaxlitlikning bekor qilinganini koʻrgan katta isteʼdod egalari syurrealistlar safini tark etganlar. 30 -yillarning oxiriga kelib, mistikaga oshkora ravishda berilgan A. Breton boshchiligidagi ayrim shoirlargina S.ga sodiq boʻlib qoldilar va ular safi taqlidchilar hisobiga kengaydi. 40-yillarning boshlarida A. Breton, S.Dali, I. Tangi va boshqalarning muhojirlikka ketishi bilan S.ning markazi AQShga koʻchdi. Fransiyada S.ni qayta tiklashga qaratilgan urinish samara bermadi.
S. adabiy-badiiy yoʻnalish sifatida oʻz umrini oʻtagan boʻlsada, uning gullagan davrida ishlab chiqilgan ayrim badiiy usul va vositalardan tasviriy sanʼat, teatr va kinodan tashqari, amaliy sanʼatda ham istifoda etilmoqda.
Adabiyot
Naim Karimov.
Qalmiq xonligi
Oʻz-oʻzini boshqarish davri, 1630—1724-yillar
Fred Adelman bu davrni Chegara davri deb taʼriflagan boʻlib, u 1630-yilda Xo Orluk boshchiligidagi Torgʻutning paydo boʻlishidan to 1724-yilda Xo Orlukning avlodi Ayuka Xonning buyuk xonligi oxirigacha davom etgan (Adelman)., 1960:14-15):
Oyratdan qalmiqqa
left|thumb| qalmiq odamining chinni haykalchasi, XVIII asr oxiri Tarixiy jihatdan Gʻarbiy Moʻgʻul qabilalari oʻzlarini tegishli qabila nomlari bilan atagan. Katta ehtimol bilan XV asrda toʻrtta yirik Gʻarbiy Moʻgʻul qabilalari ittifoq tuzib, „Dörben Oirat“ni oʻzlarining umumiy nomi sifatida qabul qilishgan. Ittifoq tarqalgach, Gʻarbiy Moʻgʻul qabilalari oddiygina „Oyrat“ deb atala boshlandi. 17-asr boshlarida Jungʻor xonligi deb atalgan ikkinchi buyuk Oyrat davlati vujudga keldi. Gʻarbiy Ichki Osiyoda jungʻorlar (dastlab Choros, Doʻrbet va Xoit qabilalari) oʻz imperiyasini barpo etayotgan boʻlsa, xoshutlar Tibetda Xoshut xonligini barpo etib, Gelugpa tariqatini uning dushmanlaridan himoya qilgan, Torgʻutlar esa Volganing quyi qismida qalmiq xonligini tuzgan.
Oyratlar qarorgoh qurgach, oʻzlarini „ qalmiqlar“ deb taʼriflay boshladilar. Bu nomni ularga musulmon qozoq qoʻshnilari qoʻygan, keyin esa ruslar ularni tshunday atay boshlagan. Oyratlar bu nomdan rus va musulmon qoʻshnilari bilan munosabatlarida foydalanganlar. Lekin ular oʻzaro qabila, urugʻ yoki boshqa ichki mansubliklari boʻyicha murojaat qilishda davom etadilar.
Qalmiq nomi Volganing quyi oqimidagi barcha Oyrat qabilalari tomonidan darhol qabul qilinmadi. 1761-yil oxirida xoshutlar va jungarlar (Sin imperiyasidan qochganlar) oʻzlarini va torgʻutlarni faqat oyratlar deb atashgan. Torgutlar, aksincha, xoshut va jungʻorlar kabi qalmiq nomini ham oʻzlari uchun ishlatgan.
Umuman olganda, yevropalik olimlar barcha Gʻarbiy Moʻgʻullarni, ularning joylashgan joyidan qatʼi nazar, qalmiqlar deb tan olishgan (Ramstedt, 1935: v-vi). Bunday olimlar (masalan Sebastyan Muenster) musulmon manbalariga tayanib, ular anʼanaviy ravishda qalmiq soʻzini Oyratlarni kamsituvchi tarzda tasvirlaganlarini taʼkidlaydi. Ammo Xitoy va Moʻgʻulistonning Oyratlari bu nomni suiisteʼmollik atamasi deb bilishgan (Haslund, 1935: 214-215). Buning oʻrniga ular Oyrat yoki go nomini oʻzlarining qabila nomlari bilan ishlatadilar, masalan, Xoshut, Dörbet, Choros, Torghut, Xoit, Bayid, Mingat va boshqalar. (Anuchin, 1914:57).
Vaqt oʻtishi bilan, quyi Volga boʻyidagi Oyrat muhojirlarining avlodlari, qaerda boʻlishidan qatʼi nazar, yaʼni Astraxan, Don kazak oblasti, Orenburg, Stavropol, Terek va Ural hududlarida qalmiq nomini qabul qildilar,. Yana bir umumiy qabul qilingan nom — Ulan Zalata yoki „qizil tugma“ (Adelman, 1960: 6).
Muxtoriyatning kamayishi, 1724-1771
thumb| Ivan Argunovning gʻarb libosidagi qalmiq qizining portreti, 1767-yil 1724-yilda Ayuka xon vafotidan soʻng, turli guruhlar xon lavozimiga intilishi natijasida qalmiqlar oʻrtasida siyosiy vaziyat beqaror boʻlib qoldi. Chor hukumati qalmiq xonligining muxtoriyatini ham asta-sekin yoʻqqa chiqara bordi. Chunonchi, Sankt-Peterburg siyosati qalmiqlar kezib yurgan va chorvasini boqadigan yaylovlarda rus va nemis shaharchalarini barpo etishni ragʻbatlantirdi. Bundan tashqari, Rossiya hukumati qalmiq xoni huzurida kengash tashkil qildi va shu bilan uning hokimiyatini qisqartirdi, shu bilan birga qalmiq xonidan Rossiya tomonida jang qilish uchun otliq qoʻshinlar berishini talab qilishda davom etdi. Rus pravoslav cherkovi esa koʻplab qalmiqlarni pravoslavlikni qabul qilishga majbur qildi. XVII asr oʻrtalariga kelib, qalmiqlar koʻchmanchilar bosqinidan va ularning ichki ishlariga aralashishdan hafsalasi pir boʻldi.
1770—1771-yillar qishida Ayuka xonning nevarasi va oxirgi qalmiq xoni Ubashi Xon oʻz xalqini ota-bobolari vatani Jungriyaga, keyin Sin sulolasi nazorati ostiga qaytarishga qaror qildi. Dalay Lama duosini soʻrash va joʻnash kunini belgilash uchun bogʻlanib, munajjimlar bilan maslahatlashdi va qaytish sanasini belgiladi, ammo joʻnash vaqtida Volga daryosida muzning yorilishi faqat daryodan oʻtgan qalmiqlarga sharqiy qirgʻoqdan koʻchish imkonini berdi. Oʻng qirgʻoqdagilar ortga qaytishga majbur boʻldilar. thumb| qalmiqlarning Xitoyga koʻchishi. Charlz Mishel Geoffroy tomonidan oʻyma, 1845-yil. Ubashixon boshchiligida 200 000 ga yaqin qalmiqlar Volga daryosining chap qirgʻogʻidagi yaylovlaridan Jungriyaga sayohatni boshladilar. Torgut qabilasining taxminan oltidan besh qismi Uboshixonga ergashdi. Xoshutlar, choroslar va xoitlarning koʻp qismi toʻrgʻutlarga Jungriyaga qilgan safarlarida hamroh boʻlgan. Dörbet qabilasi esa, aksincha, umuman koʻchmaslikka qaror qildi. Sin hududiga koʻchib kelgan qalmiqlar Torgutlar nomi bilan mashhur boʻldi. Ular koʻchishining birinchi bosqichi Eski Torgutlar boʻlgan boʻlsa, Sinlar keyingi torgʻut muhojirlarini „Yangi Torgut“ deb atagan. Turli hisob-kitoblarga koʻra, koʻchib ketgan guruhning umumiy hajmi taxminan 169 000 kishini, ehtimol olti millionga yaqin hayvonlarni (qoramol, qoʻy, ot, tuya va itlar) tashkil etadi. Bosqinlar, tashnalik, sovuq va ochlikdan omon qolgan taxminan 70 000 kishi Jungriyaga etib borishdi.
Oʻz kuchlari koʻchish jarayonlarini toʻxtata olmaganidan soʻng, rus imperatori Yekaterina II 1771-yil oktabr oyida qalmiq xonligini tugatib, qolgan qalmiqlar ustidan barcha siyosiy vakolatlarini Astraxan gubernatoriga topshirdi. Xon unvoni bekor qilindi. Saqlanib qolgan eng yuqori mahalliy boshqaruv idorasi vitse-xon boʻlib, hukumat tomonidan eng yuqori martabali qalmiq shahzodasi sifatida ham tan olindi. Chor hukumati oʻrinbosarni tayinlash orqali endi qalmiq hukumati va siyosiy ishlarida doimiy hal qiluvchi kuchga aylangan edi.
Yami Gautam
Yami Gautam Dhar — 1988-yil 28-noyabrda tugʻilgan hind aktrisasi, asosan hind filmlaridagi faoliyati bilan tanilgan. U Glow &amp; Lovely uchun bir nechta reklama roliklarini suratga olganidan soʻng mashhur boʻldi va aktyorlik karerasini telekoʻrsatuvlarda boshladi, soʻngra Janubiy Hindiston filmlarida va oxir-oqibat Bollivudga oʻtdi.
Gautamning dastlabki muvaffaqiyati Chand Ke Paar Chalo (2008-2009) va Yeh Pyar Na Xoga Kam (2009-2010) kabi telekoʻrsatuvlarda bosh rollarni oʻynagan boʻlib, u koʻplab Malayalam, Tamil va Telugu filmlarining bir qismiga aylangan. Aynan uning hind kinosidagi debyut roli uning tanqidiy va tijoriy jihatdan muvaffaqiyatli Vikki Donor (2012) satirik romanidagi roli boʻlib, unga yanada kengroq baho va shuhrat keltirdi.