cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shoh Ismoil Safaviy
Shoh Ismoil va Usmonli imperiyasi
Usmonlilarning yana bir afzalligi - 300 tagacha toʻp borligi. Bularning barchasi urushning borishiga taʼsir qilmasligi mumkin edi. Shoh Ismoil shaxsiy jasorat va jasorat koʻrsatib, oʻzining gʻayrioddiy kuchi va jangovar qobiliyati bilan tanilgan Turali bey Malgochoʻgʻlini yakka kurashda shaxsan yoʻq qildi. Shoh Ismoil uni qilich bilan uradi, shunda uning dubulgʻasi va boshi ikkiga boʻlinadi. Ismayilning qilichi Ali Beyning koʻkragiga qadar ishlaydi. Jang qizigan paytda Ismoil va bir guruh odamlar dushmanning artilleriyasiga hujum qilmoqchi boʻlishdi, lekin uning oti qoqilib yiqildi. Shoh Ismoilga juda oʻxshash boʻlgan Sultonali Mirzo Afshar jarohat olgan Shoh oʻrnidan turib jang maydonidan qochib ketishi uchun uni „Men Shohman“ deb baqirib, uni asirlikdan xalos qildi. Sulton Selim I Xoy, Marand va Tabriz shaharlarini egalladi. Ammo, u Tabrizda uzoq turmadi va olti kundan keyin Shoh Ismoil oʻzining toji, kiyimi va bezaklari bilan birga juda koʻp oʻljani olib, Tabrizni tark etdi.
Tarixda bunday voqea boʻlgan. Chaldiron jangida Shoh Ismoil toʻplarni bir-biriga bogʻlab turgan zanjirlarni kesib tashlagan edi, toʻsatdan uning kuchli zarbasi toʻp oʻqiga tegdi va toʻp ikkiga boʻlindi. Chaldiron jangidan ancha vaqt oʻtgach, Sulton Salim Shoh Ismoildan qilich yuborishini soʻradi. Shoh Sultonga qilich yuboradi. Sulton Selim necha marta urinmasin, toʻpni kesib ololmaydi. U Shohga yozgan xatida shunday deydi: „Siz meni aldayapsiz, bu qilich emas“. Javobida Shoh Ismoil shunday javob bergan: „Qilich u qilich edi, qoʻl u qoʻl emas“.
Uning xatlaridan koʻrinib turibdiki, Shoh Ismoilning taʼlimi hamma joyda. Chaldiron jangida Sulton Salimdan magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, u har doim oʻz maktublarida aqlliligi bilan uni magʻlub etdi. Sulton ojiz edi va Shoh Ismoil yuborgan xatlarga javob berolmadi. Sulton Salim Shohning biron bir maktubiga javob bermadi. Bu Shoh Ismoilning oʻz davri uchun juda bilimli va aqlli inson boʻlganligini isbotlaydi.
Sulton Selim oʻlja bilan bir qatorda, keyinchalik turk sanʼati va hunarmandchiligining rivojlanishida alohida rol oʻynagan koʻplab rassom va hunarmandlarni ham olib ketdi. Dunyoning eng boy muzeylaridan biri boʻlgan Istanbulning Topkapi saroyi va Asgar muzeyi Chaldiron jangidan keyin bu erga olib kelingan Ozarbayjon amaliy sanʼatining noyob namunalarini namoyish etadi.
Tarixchilarning fikriga koʻra, erkaklar kabi kiyingan va erlari bilan jang qilayotgan koʻplab ayollarning jasadlari Chaldirondagi jang maydonidan topilgan.
Oʻlim
Garchi ular bu haqda shikoyat qilishgan boʻlsa-da (u), u buni eʼtiborsiz qoldirdi va ovni boshlashni buyurdi. Qatorli ov tashkil etilishi bilanoq, hukmdor Shohdagohda koʻplab maral va son-sanoqsiz yovvoyi hayvonlarni ovlab, Ardabilga qaytdi.” ''Ammo u yoʻlda ogʻir kasal boʻlib qoldi va Ardabildan Tabriz tomon shoshildi. Shoh Ismoil 1524-yil 23-mayda vafot etdi. Nashi Ardabilga olib kelindi va Shayx Safi maqbarasida dafn qilindi.'' Taniqli ozarbayjon yozuvchisi Abbosgulu Ogʻa Bakixonov „Gulustani Iram“ da yozadi: „Dastlab (milodiy 1524-yil)… Shoh Ismoil vafot etdi, u dunyoni mehr bilan yoritgan va dushmanni qahramonlik bilan yoqib yuborgan otashin sulton edi.“
Shoh Ismoil Safaviyning xizmatlari
Shoh Ismoil Safaviy 36 yoshida, hayoti, ijodi va istaklarining eng qizgʻin davrida vafot etgan, ammo qisqa umri unga oʻlmas ishlar bajarishdi. Bu uni ozarbayjon xalqining siyosiy va madaniy tarixidagi eng yorqin sahifalardan biri yaratuvchisi sifatida tanishtirdi. Dunyoga mashhur mafkurachi Karl Marks Shoh Ismoilning yuqori harbiy isteʼdodi haqida shunday yozgan edi: „Safaviylar sulolasining asoschisi Shoh Ismoil tengsiz edi. U oʻn toʻrt yillik hukmronligi davrida oʻn toʻrt viloyatni bosib oldi“.
Safaviylar davlatining barpo etilishida asosiy omil bu davlatning asoschilari turklar boʻlganligi va bu davlat tarixiy Ozarbayjon zaminlarida paydo boʻlganligi edi.
Shoh Ismoilning paydo boʻlishi va Qizilbosh davlatining tashkil etilishi bilan Anadolu turkmanlari oʻzlarining nasablari va eʼtiqodlarining yetakchisiga ega edilar va uni xaloskor deb bildilar va unga yaqinlashdilar. Dunyo tarixida yetakchiga bunday sadoqatning misoli yoʻq.
Oʻrta asrlarda Shof Ismoil boshchiligidagi Ozarbayjon xalqi davlatchiligining eng yuqori bosqichi boʻlgan Safaviylar imperiyasi avvalgi va keyingi Ozarbayjon davlatlari zanjirining yagona boʻgʻini edi. Ushbu siyosiy tashkilotlar bir-birini almashtirib, koʻp asrlik Ozarbayjon davlatchiligining asosini tashkil etib, ozarbayjon turkiy qabilalarini birlashtirdi, davlat qurish anʼanalarini, boshqaruv mahoratini, qoʻshni xalqlar haqidagi bilim va maʼlumotni, aloqa mexanizmlarini va koʻpincha hokimiyatni otadan oʻgʻliga oʻtkazish tajribasini oʻtkazdi.
Dastlabki manbalarda Safaviylar davlati asoschisiga qilingan koʻp sonli havolalar bevosita uning turkizm va ozarbayjon turklari bilan uzviy aloqasini koʻrsatadi. Shubhasiz, bu faktlarning eng mashhuri va ishonarli tomoni Shirvondagi Gulustan qalʼasini qamal qilish paytida Ismoil Safaviyning soʻzlari. Ismoilning otasi shayx Haydarning qotili Shirvonshoh Farrux Yasar ustidan qozonilgan gʻalabadan soʻng u dushmani kuchlarini toʻliq yoʻq qilish uchun ular panoh topgan Gulustan qalʼasini qamal qildi. Iskandar bey Munshining yozishicha, Ismoil buyuk amirlarni Shirvonning eng erishib boʻlmaydigan istehkomlaridan biri boʻlgan Guluston qalʼasini qamal qilish muddati uzaytirilganligi sababli unga chaqirgan: „Sizga Gulustan qalʼasi kerakmi yoki Ozarbayjon taxti kerakmi?" Muqaddas Safaviylar sulolasiga ishonuvchilar... Ozarbayjon taxti.“
Shoh Ismoil gʻalabadan gʻalabaga qarab yurar edi va u Chaldiron jangigacha magʻlubiyat nimaligini bilmas edi. U gʻolib, baxtli va siyosiy jihatdan dono shoh edi. Shoh Ismoil nafaqat olimlarga, balki oʻz fuqarolariga nisbatan muomalada ham yumshoq va adolatli edi.
Shoh Ismoil Safaviyning oʻz xalqi oldidagi xizmatlariga, shuningdek, uning Ozarbayjon milliy madaniyatini rivojlantirish uchun qulay sharoitlar yaratganligi, uning hukmronlik qilgan yillari mamlakatning oʻrta asrlar taraqqiyoti tarixidagi eng muhim davr sifatida qaralishi kiradi. U nafaqat oʻz ona tilida yaratilgan shoirlarni, ozarbayjonlik olimlarni va rassomlarni ragʻbatlantirdi, balki umuman sanʼat va ilm-fan rivojini qoʻllab-quvvatladi. Uning saʼy-harakatlari tufayli ozarbayjon tili nafaqat fors tilining kuchli taʼsirini engibgina qolmay, balki keyingi asrlarda ham uni engib chiqdi. Koʻplab rassomlar, isteʼdodli haykaltaroshlar, xattotlar va musiqachilar ilm-fan va sanʼatning xaridorlari boʻlgan Shoh Ismayil saroyida ijod uchun qulay muhitda, diqqat, gʻamxoʻrlik va hurmat bilan yashaganlar.
Buxoronoma
Buxoronoma — Buxoro viloyati hokimligining ijtimoiysiyosiy gaz. Buxoro shahrida oʻzbek tilida haftada 2-marta chiqadi. Dastlab „Uchqun“ nomi bilan Samarqandda nashr etilib (1920-yil iyun—sentabr), Buxoroda yashirin tarqatilgan, BXSR tashkil etilgach (1920-yil sentabr), Buxoro shahrida „Buxoro axbori“ nomi bilan nashr etila boshlangan. Keyinchalik „Ozod Buxoro“ (1923—30), „Buxoro proletari“ (193038), „Buxoro haqiqati“ (1938— 99) nomlari bilan chikdi. 1999-yil dekabrdan hozirgi nomda. Gaz.ga turli davrlarda Fayzulla Xoʻjayev, Fitrat, Choʻlpon, Sayd Axroriy, Ostonqul Abduqayum oʻgʻli, Kosim Sorokin, Fotih Sulaymon, Abdusalom Niyoziy, Abbos Aliyev, Ahmadjon Yoqubov, Rustam Abdurahmonov, Ashur Bozorov, Turgʻun Yokubov, Otaxon Toshxoʻjayev, Yoʻldosh Muqimov, Abdurahim Nurmuhamedov, Toshpoʻlat Hamid va boshqa muharrirlik qilgan. Gaz. sahifalarida Abdurauf Fitrat, Abdulhamid Choʻlpon, Sadriddin Ayniy, Ibrohim Moʻminov, Abdulhamid Majidov, Atoulla Xoʻjayev, Usmonxoʻja Poʻlatxoʻjayev, Muinjon Aminov, Neʼmat Aminov, Omon Muxtorov kabi taniqdi davlat arboblari va ziyolilar dolzarb mavzulardagi maqolalari bilan qatnashishgan. Gaz.ning dastlabki sonlaridan boshlab millim mustaqillik gʻoyasi undagi maqolalarning bosh mavzui boʻlgan. 20-yillarda gaz.da BXSR hududidan shoʻro qoʻshinlarini olib chiqib ketish, demokratiyani rivojlantirish, davlat idoralarini ruslashtirishga chek qoʻyish, yoshlarni taraqqiy etgan xorijiy mamlakatlardagi oliy oʻquv yurtlarida oʻqitish kabi dolzarb masalalar yoritilgan. Shu bois gaz. tahririyati jamoasi va mualliflari shoʻro tuzumidan koʻp jafo koʻrishgan. Gaz.ning sobiq muharrirlari va yetakchi mualliflaridan Fayzulla Xoʻjayev, Abdurauf Fitrat, Sayd Ahroriy, Abdulhamid Choʻlpon, Mahmud Badayliy, Ziyo Usmoniy, Ostonaqul Abduqayum 30-yillardagi qatagʻonda hibsga olinib, qatl etilgan. Abbos Aliyev, Abdusalom Niyozov, Abdulhamid Majidov, Aʼlo Kamolov, Ashur Bozorov uzoq muddatga qamalgan.
Shoh Ismoil Safaviy
Shoh Ismoil Safaviyning xizmatlari
Shoh Ismayilning Ozarbayjon davlatchiligidagi eng katta xizmatlaridan biri bu oʻz davri uchun tashqi siyosiy mexanizmlarni shakllantirishdir. Qudratli imperiyani yaratgan Shoh Ismoil Gʻarbiy Papa davlatlari, Ispaniya, Portugaliya, Venesiya, Genuya va boshqalarni ham boshqargan. bilan samarali aloqalar uchun mustahkam asos yaratgan edi.
Dunay-e Olya
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Dunay-e Olya (, shuningdek, Dūnay-e 'Olya sifatida romanizatsiya qilingan; Dūna, Dūnā-ye 'Olya va Dūna-ye Bālā nomi bilan ham tanilgan)  — Eron, Mozandaron viloyati, Nur tumani, Balade tumani, Ovzrud qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 290 nafar kishi hamda 68 oiladan iborat.
Shoh Ismoil Safaviy
Shoh Ismoil Safaviyning xizmatlari
Qisqa vaqt ichida Safaviylar davlati butun Oʻrta Sharqda kuchli harbiy-siyosiy omilga aylandi. Shoh Ismoil tomonidan yaratilgan Ozarbayjon davlatchiligi Ozarbayjon turklari dunyoqarashining rivojlanishiga hissa qoʻshdi. Ozarbayjon tarixida birinchi marta Shoh Ismoil Safaviy ozarbayjonlarning barcha darajalardagi ustunligini (shu jumladan, davlat muassasalari va harbiy ishlarda ozarbayjon tilidan foydalanishni) tasdiqlaydigan davlatni tashkil etdi.
Oʻtroqlik
Oʻtroqlik — maʼlum bir hududda uzoq vaqt turgʻun hayot kechirish tarzi, koʻchmanchilikning aksi. qadimiy tosh davri (paleolit)ga mansub yodgorliklarda oʻtkazilgan arxeologik qazishmalardan aniqlanishicha, Oʻ. ilk tosh davrining soʻnggi bosqichlaridayoq (miloddan avvalgi 500— 150 ming yilliklar) yuzaga kela boshlagan. Bir necha 100 ming yilliklarni qamragan odamzodning uzoq oʻtmishida hayot taqozosi bilan shakllanib, uning odatiy turmush tarziga aylangan Oʻ., shubhasiz, tabiatning injiq ekologik holati bilan uzviy bogʻliq holda kechgan. Oʻ. shakshubhasiz, dastavval tabiatga mutlaq boqim boʻlgan nochor inson hayotida yemak izlab topish, ularni qoʻlga kiritish va isteʼmol qilishdek tirikchilik yoʻlidagi asosiy muammoni birgalikda koʻpchilik bilan hal qilishda muhim oʻrin tutgan. Shu bilan bir qatorda Oʻ. odamzodning ijtimoiy va maʼnaviy hayotida keskin oʻzgarishlarga olib kelgan. Chunki kishilik tarixining tadrijiy taraqqiyoti davomida Oʻ.ning umumiy holati va hayotiy mohiyati oʻzgarib borgan. Shu boisdan Oʻ. shakllanish, muqimlanish va rivojlanish kabi bosqichlarni oʻtagan.
Mavritaniya iqtisodiyoti 2022
Iqtisodiyot-1960-yillarda, temir javhari ishlab chiqarish boshlanganda, Mavritaniya o'rtacha daromadlari past bo'lgan rivojlanayotgan mamlakatlar qatoriga kirdi. Biroq, 1970-yillarda mamlakat iqtisodiyoti ko'p yillik qurg'oqchilik, tog ' - kon sanoatining beqaror ishlashi va temir javhari uchun global talabning pasayishi bilan buzildi. 1980-yillarda baliqchilik tez sur'atlar bilan rivojlanib, temir javhari qazib olishdan ko'ra ko'proq daromad keltira boshladi. 1994 yilda Mavritaniyaning yalpi ichki mahsuloti (YAIM), ya'ni. mamlakatda ishlab chiqarilgan tovarlar va ko'rsatilgan xizmatlarning umumiy qiymati 912 million dollarni tashkil etdi. AQSh dollari yoki 411 AQSh dollari aholi jon boshiga to'g'ri keladi, bu Mavritaniyaning kam daromadli rivojlanayotgan mamlakatlar toifasiga o'tishini ko'rsatadi.
Buxoronoma
Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan keyingi davrda „B.“ shaklan va mazmunan tubdan oʻzgarib, Buxoro viloyati hayotini har vaqtdagidan yaxshiroq yoritishga harakat qilmoqda. Gaz. istiqlol mafkurasini shakllantirish, yosh avlodni iymoneʼtiqodli, Vatanga sadoqatli qilib tarbiyalash, bozor munosabatlarini rivojlantirish, qishloq xoʻjaligida islohotlarni amalga oshirish. tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash, Buxoro shahrini obodonlashtirish va undagi asoriatiqalarni asrabavaylash mavzulariga doimiy eʼtibor bermoqda.
Oʻtroqlik
Arxeologik tadqiqotlardan maʼlum boʻlishicha, Oʻ. Oʻzbekiston hududlarida, ayniqsa, oʻrta paleolit davri (mustye — miloddan avvalgi 150—60 ming yilliklar) hamda yuqori paleolit (miloddan avvalgi 50—12 ming yilliklar) mobaynida sodir boʻlgan muzlik davrlarining tabiiy sharoitida muqimlashadi. Uzoq davr davomida bir joyda kechgan oʻtroq ovchilik oqibatida ibtidoyy maskan sahnlari ostida qalin madaniy qatlamlar hosil boʻlgan. Bunday madaniy qatlamlar Oʻ. va u bilan bogʻliq kechgan ibtidoiy odam toʻda va toʻplarining hayotini oʻrganishda nodir manba hisoblanadi. Madaniy qatlam qatlarida saqlangan ashyoviy topilmalar (tosh qurollar, turli xil hayvonlarning minerallashgan suyaklari, oʻsimlik qoldiqlari va boshqalar) ibtidoiy odamlarning turmush tarzi bilan bir qatorda uzoq oʻtmishning tabiati, xususan, ob havosi, flora va faunasining umumiy manzarasidan guvohlik beradi. Mas, Toshkent viloyatining Ohangaron vodiysida Qizilolmasoy yoqasida qayd etilgan Koʻlbuloq makonida oʻtkazilgan arxeologik qazishmalardan maʼlum boʻlishicha, yodgorlik ostida 20 m dan oshiqroq qalinlikda madaniy qatlam yuzaga kelgan. Ashyoviy topilmalarning guvoxlik berishicha, ChatqolQurama togʻ etaklarida qaror topgan bu ibtidoiy maskanda odamzod koʻl yoqasida qariyb 500 ming yil davomida muqim yashab ovchilik bilan shugʻullangan. Jahon arxeologiyasida Koʻlbuloq makoni noyob yodgorliklar qatoridan oʻrin olgan.
Buxoronoma
Gaz. mustaqillik davrining gigant korxonasi boʻlgan Buxoro neftni qayta ishlash zavodi qurilishida muxbirlar postini tashkil qilib, 2 yil mobaynida qurilishning borishini muntazam yoritib turdi. Buxoro shahrining 2500 yillik yubileyi (1997-yil) oldidan turkum maqolalar berdi. Tahririyatda iqgisodiyot, ijtimoiy masalalar, huquq hamda xatlar va ommaviy ishlar boʻlimlari ishlab turibdi. Turli yillarda tahririyatda mehnat qilgan Baqo Saidov, Habib Abdullayev, Toshpoʻlat Hamid, Baxshullo Saidov, Halil Qodirov, Ahmadjon Niyozmurodov Respublikada xizmat koʻrsatgan madaniyat xodimi, Respublikada xizmat koʻrsatgan jurnalist unvonlariga sazovor boʻlishgan. 1996-yildan gaz. kompyuter usulida nashr etiladi. Tahririyat „Internet“ orqali jahon axborot tarmogʻiga chiqmoqda. „Buxoro yangiliklari“, „Buxoro futboli“ ilovalari bor. Gaz. adadi 6000 (2001).
Oʻtroqlik
Oʻ. davriga mansub yodgorlik Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanida joylashgan Obirahmat gʻorida qayd etilib, oʻrganilgan. U miloddan avvalgi 55—35 ming yilliklarga mansub. Obirahmat gʻorida hosil boʻlgan madaniy qatlamning qalinligi qariyb 10 m ga boradi. Yuqori paleolit davriga oid bu qadimiy maskanda istiqomat qilgan eng qadimiy ovchilar 20 ming yildan ziyodroq muddatda muqim oʻtroq holda turli hayvonlar: arxar, bugʻu va boshqalarni ov qilish bilan kun kechirganlar. Qayd etilgan antropologik (bosh chanoq boʻlagi, tishlar va yelka suyaklar kabi) topilmalar Obirahmat gʻoridan boshpana sifatida foydalanishgan qadimiy ovchilar aqlli odam (poto 8ar1ep8)ga mansub ekanidan dalolat bermoqda. Shubhasiz odam toʻdalarining ming yilliklar osha bir joyda muttasil birgalikda yashashi — Oʻ. tufayli qadimiy odamni hozir zamon insonlari qiyofasiga kirib borishga imkon berdi, balki ayollar bilan erkaklar oʻrtasida mehnat taqsimotini yuzaga keltirib, ularning ijtimoiy hayotiga ham kuchli taʼsir etdi. Oʻ. odam toʻdalari oʻrtasida oila va urugʻdoshlik munosabatlari shakllanishiga olib keldi.
Oʻ. hozirgi Oʻzbekiston hududlarida, ayniqsa, neolit va jez davrlari (miloddan avvalgi 4—2 ming yilliklar)da kengayib, ovchilikdan chorvachilikka, termachilikdan dehqonchilikka oʻtildi. Ayrim vodiy va mintaqalarda bu xoʻjaliklar asosida tarix sahnasida qator arxeologik madaniyatlar shakllandi (qarang Kaltaminor madaniyati, Tuzkon madaniyati, Joytun madaniyati, Sarazm, Sopollitepa, Zamonbobo madaniyati, Tozabogʻyop madaniyati, Suvyorgan madaniyati, Amirobod madaniyati va boshqalar). Daryo vodiylari boʻylab bir nechta oʻtroq qishloqlar yuzaga kelib, ayrim dehqonchilik vohalari shakllana boshladi. Odamzod endilikda tabiat boqimidan, yaratuvchilik bosqichiga koʻchdi. Odamzodning ijtimoiy hayotida urugʻaymoqchilik munosabatlari takomillashib, ota urugʻdoshligi (patriarxat) davri boshlandi. Vohalarda oʻtroq dehqon jamoalari tashkil topdi. Jez davri oxirlarida dehqonchilik va chorvachilik kengayib, xoʻjalik yuritishning hayotiy asosiy yoʻnalishiga aylandi, hunarmandchilikning turli tarmoklari (kulolchilik, misgarlik, yogʻochsozlik, qurolsozlik va boshqalar tarmoqlari) rivoj topdi. Ayni vaqtda ketmon (motiga) bilan ekin yerlarini agʻdarib, ularga ishlov berish, daryo tarmoqlari, soy jilgʻalaridan kanal qazib chiqarib, sugʻorma dehqonchilikka oʻtildi. Surxondaryo vodiysida Sopollitepa va Jarqoʻton, Samarqand yaqinida Sarazm yodgorligida qazib ochilgan guvala va paxsadan bino qilingan bir xonali uy va atrofi devor bilan oʻralgan istehkomli turar joylarning qoldiqlari; Xorazm, Buxoro, Toshkent va Fargʻona vodiysining ayrim tumanlarida tadqiq etilgan yarim yertoʻla shaklidagi boshpanalar; mehnat va jangovar qurollar, zebziynat buyumlari, yorgʻuchoq va yorma toshlar hamda sugʻorish tarmoqlarining quruq izlari miloddan avvalgi 2 ming yillikka mansub oʻtroqlikning ashyoviy qoldiqlaridir.
Miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlari (temir davri)da ishlab chiqaruvchi xoʻjaliklarda qurol va asboblar yasashda temirdan foydalanishga oʻtilishi, dehqonchilik va chorvachilikdan hunarmandchilikning alohida xoʻjalik sifatida ajralishi taraqqiyotning turli tarmoqlari rivoj topib, qadimiy shaharlar (Samarqand, Buxoro, Xiva, Kesh, Naxshab, Kat va boshqalar) qad koʻtaradi. Oʻtroq sugʻorma dehqonchilik madaniyati kengayishi asosida oʻtroq qishloq jamoalari rivojlanish yoʻliga oʻtib, u oʻtroq, dehqonchilik, shaharsozlik va dasht yoʻli boʻylab chorvachilik kabi 3 yoʻnalishda taraqqiy eta boshlaydi. Shunday qilib, Oʻ. tufayli tamaddunga asos solinadi. Natijada shaharsozlik rivoj topib, shaharlarning soni ortadi va gavjumlashadi. Hatto yirik shaharlar ayrim dehqonchilik vohalarining markaziga aylanadi. Shaharlarda ichki ayirbosh savdo va mintaqalararo tashqi savdo yuzaga keladi. Shu bilan bir qatorda daryo va soylardan yirik sugʻorish t|armoqlari chiqarilib, sugʻorma dehqonchilik maydonlari kengayadi, mulkchilikning jamoa, xususiy va ibodatxonalarga tegishli yerlar kabi turli shakllari paydo boʻladi/ Ayrim voha, elyurt boshqaruvining oʻziga xos tizimlari yuzaga kelib, dastlabki harbiy demokratik davlatlar tashkil topadi (Xorazm, Baqtriya davlatlari, Sugʻd va Choch konfederatsiyasi va boshqalar).
Qad. va oʻrta asrlar davomida Markaziy Osiyoning keng hududlarini oʻz tasarrufi ostida birlashtirgan va 3 taraqqiyot yoʻnalishi (oʻtroq dehqonchilik, shaharsozlik, koʻchmanchilik) asosida shakllanib rivoj topgan Qangʻ, Kushon, Eftaliylar, Turk xoqonligi, Somoniylar, Qoraxoniylar, Amir Temur va Temuriylar kabi yirik davlatlar tashkil topadi.
Shubhasiz, bu davrlarda vodiy va voha aholisining asosiy qismi (xorazmliklar, baxtarliklar, sugʻdiylar, fargʻonaliklar va chochliklar) oʻtroq yashab, dehqonchilik va hunarmandchilik bilan hayot kechirganlar. Vohalarga tutashgan dashtu choʻllarda istiqomat qilgan qabilalar esa chorvachilik bilan shugʻullanib, oʻtloq yaylovlar oralab bir yerdan ikkinchi yerga koʻchib yurganlar. Vohalar atrofida yaryuvchi aholi esa yarim Oʻ.da yashab, ularning xoʻjaligida chorvachilik bilan bir qatorda dehqonchilik ham muhim oʻrin tutgan. qadimiy va oʻrta asrlarda hunarmandchilik, dehqonchilik mamlakatlararo tashqi savdo aloqalarining yanada kengayib gavjumlashuvi bilan Oʻ. yanada kuchayib, dehqonchilik qishloqlari va hunarmandchilik shaharlarining soni koʻpayib, ular gavjumlashgan. Biroq, aholining maʼlum bir qismi (asosan, choʻl va dashtliklar) to 20-asrga qadar koʻchmanchilik bilan kun kechirganlar. Yillar oʻtishi bilan, oʻtroq xalqlar madaniyatining taʼsiri ostida, koʻchmanchi va yarim oʻtroq boʻlib qolgan aholi vohalar atrofidagi joylarni egallab, shu yerlarda asta-sekin oʻtroqlashib qolgan.
Oʻzbek xalqining asosiy qismi qadimdan oʻtroq yashab kelgan. Bular yuqori madaniyatga erishgan Oʻrta Osiyo xalqlari boʻlib, dehqonchilik, hunarmandchilik, meʼmorlik, yozuv va boshqalar madaniyat turlari juda taraqqiy etgan. U dehqonchilik, hunarmandchilik va shaharsozlik madaniyatini yuqori darajaga koʻtarib, yuksak davlatchilikni barpo etgan.
Ad:. Gumilev L.N., Drevniye tyurki, M., 1961; Suleymanov R.X., Statisticheskoye izucheniye kulturm grota ObiRaxmat, T., 1972: Buniyotov Z.M., Anushtegin Xorazmshohlar davlati (1087—1231), T., 1998; Grot ObiRaxmat, Novosibirsk, 2004.
Abdulahad Muhammadjonov.
Unterstammheim
Unterstammheim Shveysariyaning Zürich kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Andelfingen okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 7.32 km2. 896 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Unterstammheimning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Shoh Ismoil Safaviy
Shoh Ismoil Safaviyning xizmatlari
Ozarbayjon xalqi Shoh Ismoil bilan nafaqat buyuk davlat arbobi sifatida, balki jasur, isteʼdodli rahbar, yuksak axloqiy fazilatlarga ega inson va hatto oʻsha paytda Ozarbayjonga kelgan Gʻarb diplomatlarining hayratga soluvchi arbobi sifatida faxrlanishga haqli. Bugungi Ozarbayjon uni oʻzining isteʼdodi tufayli yaratilgan tarixiy davlatning vorisi deb biladi. Biroq, uning oʻlimidan soʻng, u asos solgan imperiya hududida bir qator davlatlar paydo boʻldi va hanuzgacha mavjud.
Mavritaniya iqtisodiyoti 2022
Mavritaniyada tog ' - kon sanoati va baliqchilik paydo bo'lishidan oldin, mamlakatning deyarli barcha aholisi chorvachilik va tabiiy dehqonchilik bilan shug'ullangan.
Shoh Ismoil Safaviy
Shoh Ismoilning shaxsi
Shoh Ismoil yoshligidan sportga, ot poygalariga katta qiziqish koʻrsatgan va koʻpincha ovga chiqqan. Uning hukmronligi davrida u bir necha baraklarni ochdi, u yerda bayramlar boʻlib oʻtdi va polvonlar oʻzlarini sinab koʻrishdi. Shoh Ismoil rassomlik va xattotlik mahorati bilan ham tanilgan va kitob oʻqishni yaxshi koʻrgan. Uzun Hasan Tabrizda yaratgan mashhur kutubxonasi ostida u oʻz mamlakati xalqi va olimlari, shuningdek, qoʻshni mamlakatlar olimlari foydalangan katta yangi kutubxona turini ochdi.
Venetsiyalik bir savdogar 1518-yilgi sayohat eslatmalarida Shoh Ismoil bilan Tabrizda boʻlgan uchrashuvlarini eslaydi: „U hozir 31 yoshda. U oʻrta boʻyli, juda kelishgan va jasur. U soqoli va moʻylovini qirib tashladi. U qizga oʻxshab oʻqqa tutilishi mumkin. U amirlardan kuchliroq. U odatda kamondan oʻq otish mashqlarida musiqa chaladi, u raqsga tushishni yaxshi koʻradi va raqqoslar oyoqlarini erga urib Ismoilga bagʻishlangan qoʻshiqlarni kuylashadi.U har kuni amirlar bilan kamondan otish musobaqalarini oʻtkazish uchun keladi va gʻoliblarga doimo sovgʻalar beradi. Bu soʻfiyni boʻysunuvchilari, ayniqsa, askarlari Xudo kabi sevadilar va sevadilar, uning koʻplab askarlari jangga qurolsiz va qurolsiz kirishadilar va Ismoil ularni jangdan qutqarishiga ishonadilar“.
left|thumb|Muqaddas Rim imperiyasi va Safaviylar imperiyasi Ittifoqi.(Chap tomondagi V Charles, o'ng tomondagi Shah I Ismail) Shoh Ismoil ham chiroyli ovozga ega edi. U Barbad nomli asbobda chiroyli oʻynagan va qoʻshiq kuylagan. U bolaligidan sheʼrlar yozishni boshladi.
Mavritaniya iqtisodiyoti 2022
Mavritaniya dunyodagi eng kam rivojlangan davlatlar guruhiga kiradi. Iqtisodiyotning asosini sanoat dengiz baliqchiligi va tog ' – kon sanoati tashkil etadi. Mamlakat aholisining 40% qashshoqlik chegarasidan past (2004).
2005 yilda YAIM 6,89 milliard dollarni tashkil etdi. AQSh dollari va uning o'sishi 5,5 foizni tashkil etadi. 2004 yilda ishsizlik darajasi 20% ni tashkil qiladi. Mamlakat hukumati ma'lumotlariga ko'ra, Mavritaniyaning XVF va boshqa donorlar
Shoh Ismoil Safaviy
Shoh Ismoilning shaxsi
U ozarbayjon turkchasini davlat tiliga tarjima qildi va mamlakatning siyosiy, ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy rivojlanishi uchun ishladi.
Adabiyotdagi oʻrni
right|thumb|200px|Khatai divan
Xatai merosini Ozarbayjonda oʻrganish Sovet Ittifoqi davrida boshlangan. S. Mumtaz, H. Arasli, M. Guluzoda, A. Mammadov, O. Afendiyev, Pasha Karimov, M.Abbasli kabi ozarbayjon tarixchilari va adabiyotshunoslarining tadqiqotlari va fikrlari diqqatga sazovordir. Shunday qilib, M. Fuzuli nomidagi AMEA Qoʻlyozmalar instituti direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, filologiya fanlari doktori Pasha Karimov Germaniyada yashovchi vatandoshimiz Mahammadali Husseini yordamida Shoh Ismoil Xatay xattotligining rangli nusxalarini qoʻlga kiritdi. Bu yerda Shoh Ismoil Hazrat Alining soʻzlarini oltin va moviy siyoh bilan chiroyli qatorga koʻchirdi.
Shuni taʼkidlash kerakki, nusxa koʻchirilgan va turli xil rangli sahifalarga yopishtirilgan asarning faqat bitta sahifasi ilgari bizning mamlakatimizda boʻlgan. Endi Myunxendagi Bavariya davlat kutubxonasida saqlanadigan asarning barcha 27 sahifasining nusxalari Ozarbayjonga olib kelindi. Namunalardagi yozuv shuni koʻrsatadiki, matn 1514-yilda Shoh Ismoil Xatay tomonidan koʻchirilgan.
Fressenneville
Fressenneville Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Abbeville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
2334 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 268,3 nafar kishi.
Shoh Ismoil Safaviy
Adabiyotdagi oʻrni
Xattotlik namunalari ostida arabcha matnning fors tiliga tarjimasi nomaʼlum xattot tomonidan koʻchirilgan. Ushbu satr Chaldiran jangidan oldin yozilgan deb ishoniladi. Usmonli imperatori Sulton Selim I Tabrizni egallab olganida, u ushbu qoʻlyozmani olib, Istanbulga olib borgan. Keyinchalik asar Yevropaga olib ketildi.
Fressenneville
Geografiyasi
Maydoni — 8,7 km2. Dengiz sathidan 63 – 129 m balandlikda joylashgan.
Shoh Ismoil Safaviy
Adabiyotdagi oʻrni
Shuni taʼkidlash kerakki, Shoh Ismoil Xatayning Myunxendagi Bavariya davlat kutubxonasida „Kalimati-Murtazaviyya“ nomi bilan saqlangan goʻzal xattotligi haqida birinchi maʼlumot turk olimi Ismoil Hikmet Ertaylan tomonidan 1965-yilda Istanbulda nashr etilgan „Divani-Turkiyi-Zafar“ kitobida berilgan.
Qisqa hayot kechirganiga va koʻp vaqtini hukumat tarkibida oʻtkazganiga qaramay, Ismoil Xatai boy va xilma-xil merosni yaratdi. U qalamini eruz va hece vaznlarida ham, epik va lirik janrlarda ham ishlatgan va ozarbayjon adabiyotini unutilmas, ibratli asarlari bilan boyitgan. Vaqt talablariga javoban paydo boʻlgan samimiy, samimiy sheʼriyat koʻpincha siyosiy va ijtimoiy faoliyati bilan birlashtirildi. Ushbu sheʼriyat jang maydonlariga qilich bilan borgan, dono oqsoqollarning, tariqat shayxining eslatmasiga aylangan va dunyo va insonga muhabbatga toʻla qalbning tarjimoni boʻlgan. Ushbu sheʼriyatda qahramonlik, goʻzallik, axloqiy poklik, yovuzlikka nafrat, xunuklik, xiyonat, xiyonat, xiyonat, ojizlikka boʻlgan muhabbat toʻla. Ushbu sheʼriyat, avvalambor, maʼnaviy erkinlikni tasdiqlaydi. Ushbu sheʼriyat din va shariatning maʼnaviy qulligini qabul qilmaydi. Dunyoqarashida panteistik boʻlgan shoir Mansur Xallaj va Imadaddin Nasimiy „analhaq“ („Men Xudo“) shiori va gʻoyasini qoʻllab-quvvatlaydilar va oʻzlarini „birlik gulining bulbuli“ deb ataydilar:
Shoirning soʻfiy boʻlishi sheʼriyatiga kuchli taʼsir koʻrsatgan, unga yanada jasur insonparvarlik ruhini bergan. Biroq, bu jasorat Xatay ijodini sof mazhablar sheʼriyatiga aylantirmadi. U har doim ham haqiqiy hayot va haqiqiy odamlar haqida oʻylardi, yozgan va haqiqiy odamlarga murojaat qilgan, haqiqiy odamlar va ularning his-tuygʻulari va tashvishlari haqida suhbatlashgan.
Xatai sheʼrlarida inson, lirik qahramon magʻrur, erkin fikrlaydigan, oʻziga ishongan mavjudot sifatida ulugʻlanadi va uning oʻlmasligi, abadiyligi, eng aqlli inson ekanligi va dushmanlari ruhini qoʻzgʻatish qobiliyati bir necha bor tilga olinadi.
XII asrdayoq Nizomiy Ganjaviy tasavvufga hamdard boʻlib, soʻfiylarni qalbdan xabardor insonlar sifatida tanishtiradi. Shoirning „Sirlar xazinas“" da turli xil obrazlarning soʻfiy nusxalari yaratilgan. Xatai shuningdek, soʻfiylarni halol va haromga ergashganlarni ikki guruhga ajratadi. U haqiqiy soʻfiylar orasida eng yuqori insoniy fazilatlarni izlaydi, shogirdlarini haqiqiy soʻfiylar kabi harakat qilishga va soʻfiy odam nomini ulugʻlashga undaydi:
Émiéville
Émiéville Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
414 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 106,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,9 km2.
Shoh Ismoil Safaviy
Adabiyotdagi oʻrni
Xotaining koʻp qirrali sheʼriyatida dostonlar ham muhim oʻrin tutadi. Uning „Nasihatnoma“ masnaviysi va „Dahnoma“ sheʼri doston sheʼriyatining qimmatli namunalaridir. Nomidan koʻrinib turibdiki, bu falsafiy sheʼr. Bu yerda izchil bayon qilingan voqea yoʻq. Nasihat - tasavvufning panteistik qoidalarini, shuningdek, inson haqidagi ilgʻor gumanistik gʻoyalarni sharhlaydigan falsafiy asar.
„Dahnoma“ - Xatayning hajmi, gʻoyalari va mahorat jihatidan eng muhim asari. Bir tomondan mumtoz adabiyot, boshqa tomondan boy folklor sanʼati, ertak va dostonlarning xazinasidan foydalangan holda yaratilgan ushbu sheʼr boshqa „Dahnamalar“ dan shakli va mazmuni xilma-xilligi bilan ajralib turadi. Xatayning oʻziga xos xususiyati: hissiyotlarni samimiy, ishonarli, tabiiy ifoda etish, tabiatni his qilish, muhabbat hayajonini toʻla aks ettirish, bu asarda xalq adabiyotidan ongli ravishda foydalanish fazilatlari yaqqol namoyon boʻladi.
Dahnoma - oʻn harfni anglatadi. Asar oʻnta harfdan iborat boʻlib tuyulsa-da, sheʼrning mazmuni harflar emas, balki shu harflar bilan bogʻliq voqealardir.
Xatai tabiatdagi rang-barang rasmlarni, turli xil boʻyoqlarni topish va ulardan foydalanish uchun insonning his-tuygʻularini tabiiy, samimiy ifodalash uchun mavzu imkoniyatlaridan mohirlik bilan foydalanadi. Tez-tez, lekin mahalliy gʻazallar sheʼrning lirizmini kuchaytiradi. Shoir tomonidan yaratilgan tabiat tasvirlaridan biri sheʼrning boshida berilgan. Ushbu tasvirlar shu qadar aniqki, rassomlar ular asosida osongina koʻplab panellarni yaratishi mumkin.
Arthur Aikin
Artur Aikin FLS FGS (1773-yil 19-may — 1854-yil 15-aprel) ingliz kimyogari, mineralogi va ilmiy yozuvchisi boʻlib, Kimyo jamiyatining (hozirgi Qirollik Kimyo Jamiyati) asoschisi boʻlgan. U birinchi marta 1841-yilda gʻaznachi va keyinchalik jamiyatning ikkinchi prezidenti boʻldi.
Shoh Ismoil Safaviy
Adabiyotdagi oʻrni
Ozarbayjon adabiyotshunosligida bahor janri odatda Xatai taʼrifining eng tipik namunasi sifatida koʻrsatiladi. Bizning adabiyotimizda koʻplab tabiat tavsiflari yaratilganiga qaramay, Xatay tomonidan yaratilgan ushbu tavsif bunday tavsiflar orasida alohida oʻrin tutadi:
Mnemotexnika
Mnemotexnika (yun. mneme - xotira, techne — mahorat) — insonning eslab qolish qobiliyatini namoyish etuvchi sirk yoki estrada tomoshasi. Turli narsalar nomini, hujjat yoki pul kupyuralarini, sonini maxsus ishlab chiqilgan uslub yordamida eslab qolish va aniq aytib berishga asoslangan M. tomoshasini, odatda, ikki kishi ijro etadi. Birinchisi tomoshabinlarning qoʻlidagi turli narsalar (roʻmolcha, kalit, koʻzoynak, soat va h.k.)ni koʻrsatib, savol beradi, ikkinchisi esa koʻzi bogʻlangan holda koʻrsatilgan narsalarni yoki son raqamlarini bexato aytib beradi. M. asosini turli shifr (kod)lar tashkil etib, ular tomoshabinga sezilmaydigan intonatsiya, savolning tuzilishi, maxsus tovush signallari orqali birinchi ijrochidan ikkinchisiga yuboriladi. M. sanʼatiga 18-asrda fransiyalik mashhur fokuschi Pinetti asos solgan. 20-asrda M.ningrivojlanishigaArrago, I. Sun va G. Agaronovlar katta hissa qoʻshdilar. Oʻzbek sirkida Ye. va A. Shohqulovlar, F. va Sh. Rajabovlar, P. Egamberdiyev faoliyat koʻrsatib kelishmoqda. M. sanʼati anʼanaviy sirk guruxlari da-sturida ham uchraydi.
Arthur Aikin
Hayoti
U Lankashirning Warrington shahrida taniqli unitarchilarning taniqli adabiy oilasida tugʻilgan. Ulardan eng mashhuri uning xolasi Anna Laetitia Barbauld edi, sheʼr va insholar yozgan, shuningdek, erta bolalar adabiyoti. Uning otasi doktor Jon Aykin tibbiyot shifokori, tarixchi va yozuvchi edi. Uning Jon ismli bobosi (1713-1780), Warrington akademiyasi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan unitar olim va ilohiyot oʻqituvchisi edi. Uning singlisi Lyusi (1781-1864) tarixchi yozuvchi edi. Ularning akasi Charlz Rochemont Aikinni mashhur xolasi asrab olgan va ularning amakivachchasi sifatida tarbiyalangan. Artur Aikin Xakneydagi Yangi kollejda Jozef Pristli qoʻli ostida kimyo fanini oʻrgangan va fanning amaliy qoʻllanilishiga eʼtibor bergan. Ilk hayotida u qisqa vaqt davomida unitar vazir boʻlgan. Aykin oʻttiz ikki yil davomida Guy kasalxonasida kimyodan maʼruza qildi. U 1801 yilda Britaniya Mineralogiya Jamiyatining prezidenti boʻlib, 1806 yilgacha jamiyat Askesiya jamiyati bilan birlashgunga qadar besh yil davom etdi. 1803 yildan 1808 yilgacha u yillik sharhning muharriri boʻlgan. 1805 yilda Aiken, shuningdek, 1806 yilda rasman tashkil etilgan London Institutining egasi boʻldi. U 1807 yilda London Geologiya Jamiyatining asoschilaridan biri va 1812-1817 yillarda uning faxriy kotibi boʻlgan. U 1813 va 1814 yillarda ham maʼruzalar o‘qigan. U Wrekin va Shropshire koʻmir koni boʻyicha maqolalar bilan birga shu jamiyatning bitimlariga hissa qoʻshgan. Uning Mineralogiya boʻyicha qoʻllanmasi 1814 yilda nashr etilgan. Keyinchalik u Sanʼat Jamiyatining pullik kotibi boʻldi va keyinchalik stipendiya sifatida saylandi. U 1841 yilda London Kimyo Jamiyatining asoschisi boʻlib, uning birinchi gʻaznachisi va 1843-1845 yillarda ikkinchi prezidenti boʻlgan. Oʻzini taʼminlash uchun Britaniya Mineralogiya Jamiyati, London Instituti va Geologiya Jamiyati bilan ishlagandan tashqari, Aiken yozuvchi, tarjimon va Guy kasalxonasida jamoatchilik va tibbiyot talabalari uchun oʻqituvchi boʻlib ishlagan. Uning yozishi va jurnalistikasi xorijiy ilmiy yangiliklarni Britaniya jamoatchiligiga etkazish uchun foydali boʻlgan. U, shuningdek, Linnean jamiyatining aʼzosi edi va 1820 yilda Qurilish muhandislari institutiga qoʻshildi. U sogʻlom fikrli va keng bilim egasi sifatida juda hurmatga sazovor edi. Aikin hech qachon turmushga chiqmagan va 1854 yilda Londondagi Xokstonda vafot etgan.
Mnemotexnika
Poʻlat Toshkanbayev.
Shoh Ismoil Safaviy
Adabiyotdagi oʻrni
Qish ketdi, yana bahor keldi, Gul ketdi va gul keldi.
Barcha qushlar qichqirishdi, Uning ustiga yana muhabbat olovi tushdi.
Kipr yana suvni ushladi, Fakte ku-ku suv ustida oʻqidi.
Yaylovda kulib, Anorning kulishi donni ochdi.
Ushbu tavsifda tabiat insondan ajralib turmaydi. Quvnoq, quvnoq yurak tabiatdan oladigan quvonch va baxtni bosqichma-bosqich sezib turadi. Shoir qushlar yigʻlayapti deyishi bilanoq, „Bu jonga yana sevgi olovi tushdi“ deb inson hayoti haqida gapiradi va inson hayotini tabiat bilan birlashtirdi.
Uning soʻzlariga koʻra, tabiatda gullar ochilib, qushlar sayraganda, inson qalbida muhabbat tuygʻulari uygʻonadi.
Sheʼrda tabiatni tasvirlash bilan bir qatorda Ashigning maʼnaviy azoblarini aks ettiruvchi gʻazallar ham asarning badiiy taʼsirini oshirishga xizmat qiladi.
Xatayga qadar boshqa ozarbayjon shoirlari - Humam Tabriziy va Maragali Avhadiy ham „Dahnoma“ mavzusida asarlar yozishgan. Xatai ushbu anʼanaviy syujetni vaziyat va voqealarga mos ravishda oʻzi yaratgan lavhalar va boshqa sheʼriy kashfiyotlar orqali yangilay oldi. Shuningdek, Xatayiyning „Dahnoma“ si ona tilida yozilgan birinchi dostonlardan biridir.
Dostonda lirik janrlar, jumladan, gʻazallardan foydalanish Xatai sheʼrida Fuzuliydan va hattoki Xakiridan oldin uchraydi. Xatai ushbu sheʼrni hokimiyat uchun kurash avjiga chiqqan, 1506-yilda, yigirma yoshida yozgan. Bu yoshligida u nafaqat Safaviylar Ozarbayjon davlatining poydevorini qoʻydi, balki epik sheʼrimizga „Dahnoma“ kabi oʻziga xos fazilatlarga ega asar ham berdi.
Arthur Aikin
Nashrlar
Reesning Cyclopædia uchun u kimyo, geologiya va mineralogiya haqida maqolalar yozgan, ammo mavzular nomaʼlum.
Shoh Ismoil Safaviy
Adabiyotdagi oʻrni
Xatai adabiy merosining muhim qismini boʻgʻin vaznida xalq sheʼrlari shaklida yozilgan asarlar tashkil etadi. Bizning boʻgʻinli sheʼrimizning tarixi Xataydan boshlanadi. Toʻgʻri, bu shakl Xataygacha odamlar orasida boʻlgan, ammo uni yozma adabiyotga olib kelgan Xatay edi. Hukmdor shoir oʻz gʻoyalarini xalq sheʼriyatining anʼanalari asosida tarbiyalangan nisbatan savodsiz yoki umuman savodsiz boʻlgan omma, shogirdlar va qizil boshliqlarga etkazish uchun koʻproq mos ekanligini sezdi va u oʻzlari yaxshi koʻrgan va tushunadigan shakllardan foydalanishni oʻz zimmasiga oldi.
Ushbu sheʼrlarda odamlarning ruhi va didiga yaqinlik alohida oʻrin tutadi. Xatayning siyosiy, axloqiy va estetik qarashlari ushbu sheʼrlarda juda aniq va sodda tarzda ifoda etilgan. Umuman olganda, Xatay sheʼriyatiga xos boʻlgan soddalik va ravshanlik uning hece vaznidagi sheʼrlarida koʻproq namoyon boʻladi.
Xatayning asarlari ham boʻgʻinlarda, ham boʻgʻinlarda mumtoz yozma adabiyotimizning eng qimmat namunalaridan biridir. Shoir merosi keyingi davrlar adabiyotida chuqur izlar qoldirdi. Fuzuliy singari daho rassom Xatayga javoban bir qator sheʼrlar yozgan va oʻzining birinchi buyuk asari Bangu Badeni unga bagʻishlagan. Taniqli xalq rassomi va hukmron shoirning zamondoshi Ashig Gurbani uni „Murshidi-kamilim, shayx oʻgʻli shohim“ deb kuylagan. Shoh Ismoil Xatayning asarlari qoʻlyozma va ogʻzaki ravishda keng tarqatildi va musiqa hamrohligida yigʻilishlarda ijro etildi. Shoh Ismoilning mashhur dostoni uning hayoti va kurashi haqida yozilgan.
AMEA Muhammad Fuzuliy nomidagi qoʻlyozmalar instituti direktorining ilmiy ishlar boʻyicha oʻrinbosari, filologiya fanlari doktori Posha Karimov Anqara Milliy kutubxonasidan Shoh Ismoil Xatay va uning oʻgʻli Shoh Tahmosb I tomonidan ona tilida yozilgan sheʼrlarini topdi. Xatayning Anqara Milliy kutubxonasi qoʻlyozmalar toʻplamidan topilgan „Shoh Xatai“ nomi ostida asarlari gʻazal va kuplet janrlarida yozilgan. Uning baʼzi bosma sheʼrlari bilan ushbu qoʻlyozmadagi sheʼrlari oʻrtasida farqlar mavjud. Ushbu farqlar shoir asarlarining kelgusi nashrlarida hisobga olinishi kerak. Shoh Taxmasib I oʻzining gʻazalida Usmonli imperatori Sulton Sulaymon qoʻshinlarining 1534-yilda Safaviylar davlatiga qilgan muvaffaqiyatsiz yurishini aytib, raqibning magʻlubiyatini uning muqaddas nasldan ekanligi bilan izohlaydi. Sulton Sulaymonning ushbu sheʼriga berilgan javob ham oʻsha toʻplamda berilganligi qiziq. Shunday qilib, Shoh Ismoil Safaviy va Sulton Selim I oʻrtasidagi dialogni ularning oʻgʻillari Taxmasib I va Sulton Sulaymon Sulton oʻz ona tillarida sheʼr shaklida davom ettirdilar.
Ushbu doston asosida Muslim Magomayev shu nomdagi operani yaratdi. Yozuvchi A. Jafarzodaning „Boku-150“", F. Karimzodaning „Xudafer koʻprigi“, A. Soʻnggi yillarda Nijatning „Qizilbashlar“ romanlari va bir qator badiiy asarlar Shoh Ismoil Safaviy hayoti va shaxsiyatiga boʻlgan katta qiziqish ifodasi sifatida paydo boʻldi.
Shoh Ismoil ordeni
thumb|right|Shoh Ismoil ordeni|150px „Shoh Ismoil“ ordeni - Ozarbayjon Respublikasining oliy harbiy ordeni.
Arthur Aikin
Manbasi
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Arthur_Aikin
Shoh Ismoil Safaviy
Shoh Ismoil ordeni
„Shoh Ismoil“ ordeni quyidagilar uchun beriladi:
„Shoh Ismoil“ ordeni, agar Ozarbayjon Respublikasining boshqa ordenlari va medallari boʻlsa, Istiglal ordenidan keyin, koʻkrakning chap tomonida taqiladi.
Buxoro-Samarqand musiqa uslubi
Buxoro-Samarqand musiqa uslubi — Buxoro va Samarqand shaharlari va viloyatlari hududlarida qaror topgan muayyan musiqiy anʼanalar majmui. Qadimdan madaniyat maskanlari boʻlmish bu vohalarda xalq qoʻshiq va cholgʻu kuylari, mumtoz musiqa ijodiyoti namunalari keng oʻrin tutadi. Ayniqsa, professional musiqa yoʻnalishlarining xilmaxilligi va ular musiqa voqeligida keng yoyilganligi bilan ajralib turadi. Oʻziga xos jihatlaridan yana biri — mazkur hududdagi oʻzbek va tojik xalq musiqa anʼanalarining oʻzaro yaqinligi, jumladan xalq qoʻshiqchiligida ikki (oʻzbektojik) tillilik anʼanasining namoyon boʻlishi (yaʼni, ayrim xalq qoʻshiklari, qoʻshiq turkumlari ayni vaqtning oʻzida ham oʻzbek, ham tojik tillarida aytilishi)dir. Ikki tillilik anʼanasi shu sarhadda yashab faoliyat kursatgan koʻpgina shoirlar (xususan, Mujrim Obid, Abdullo Mulham Buxoriy, Fitrati Zardoʻzi Samarqandiy va boshqalar) ijodida ham oʻz aksini topgan. Kadimdan diniymaʼrifat, maʼnaviyat oʻchoqlari sifatida tanilgan Buxoro va Samarqand shaharlarida kitobxonlik, gʻazalxonlik, qissaxonlik, kalandarxonlik, maddohlik kabi oʻquv yoʻllari keng rivoj topgan. Turli yigʻin, toʻy va bayramlarda mavrigixonlar va sozanda dastalari tomonidan ijro etilayotgan raqs qoʻshiqlar turkumlari alohida oʻrin tutadi. Ommaviy qoʻshiq janrlaridan erkaklarning qarsak (beshqarsak) oʻyinqoʻshiqlari mashhur. Cholgʻu ijrochiligi ham boy anʼanalarga ega. Bayramsayillari, musiqa tomoshalarida surnaynogʻorakarnay ansambllari asosiy oʻrin tutgan boʻlsa, turli yigʻinmajlislarda gʻijjak, buxoro (afgʻon) rubobi, dutor, nay, ayniqsa tanbur va boshqa sozlar ijrochiligi keng tarqalgan. Shuningdek, tanbur, nay va doyra sozlaridan iborat boʻlgan cholgʻu ansambli ham anʼanaviy tuye olgan. Professional musiqa yoʻnalishlarida makom va hofizlik sanʼatlari asosiy oʻrinda turadi. Xususan, 18-asr oʻrtalarida Buxoro saroy madaniyatida Shashmaqom turkum i shakllangan boʻlib, keyinchalik Xorazm maqomlari hamda FargʻonaToshkent maqom yoʻllari shakllanishiga taʼsir oʻtkazgan.
Covington (Indiana)
Covington AQShning Indiana shtatida joylashgan shahardir. Fountain okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2645 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 846,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,0 km2. Shundan 3,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 172 m balandlikda joylashgan.
NGC 4726
NGC 4726 Corvus yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Wilhelm Tempel 1882-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Aspinwall (Pennsylvania)
Aspinwall AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Allegheny County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2748 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1 km2. Shundan 0,9 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir.
1877
1877-yil — dushanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron, bahoiy va boshqa taqvimlar ishlatildi.
Voqealar
24-aprel - Rossiya Usmon imperiyasiga urush e'lon qiladi. Rus-turk urushi boshlandi.
Londonda birinchi marta Uimbldon turniri tashkil qilindi.
Tomas Edison fonografni ixtiro qildi.
Shimom (Beruniy tumani)
Shimom (Beruniy tumani)  — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Beruniy tumani tarkibiga kiradi.
Andijonlik qoʻrboshilar roʻyxati
Andijonlik qoʻrboshilar - Andijon va butun Turkistonda sovet rejimiga qarshi qurolli harakat qilgan harbiy rahbarlardir. Qo’rboshilar xalqning turli tabaqalari orasidan chiqqan obroʻli shaxslar hisoblangan.
Niqobga qarshi qonun
Rossiyada
„Yigʻilishlar, mitinglar, namoyishlar, yurishlar va piketlar toʻgʻrisida“gi 54-FZ-sonli Federal qonunining 6-moddasi 4-qismi ommaviy tadbir ishtirokchisiga yuzini yashirishga, shu jumladan niqob, niqob va boshqa narsalarni ishlatishga ruxsat bermaydi. identifikatsiyani qiyinlashtirish uchun maxsus ishlab chiqilgan; miting tashkilotchisi qonunga rioya qilish uchun ishtirokchilardan yuzlarini yashirmaslikni talab qilishga majburdir. Ommaviy tadbir tashkilotchisining yoki hokimiyatning vakolatli vakilining qonuniy talablariga boʻysunmagan shaxslar ushbu ommaviy tadbir oʻtkaziladigan joydan olib chiqilishi, shuningdek Maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi kodeksning 20.2-moddasiga muvofiq maʼmuriy javobgarlikka tortilishi mumkin. Huquqbuzarliklar. Shu bilan birga, Rossiya Federatsiyasi Konstitutsiyaviy sudining 2016-yil 7-iyuldagi 1428-O-son qaroriga koʻra, aybni aniqlamasdan turib, javobgarlikka tortish mumkin emas, bu sof rasmiy yondashuvni nazarda tutmaydi, yaʼni., ommaviy tadbir ishtirokchilarining harakatlarini kvalifikatsiya qilishda, ularning motivlari va maqsadlari, yuzaga kelgan oqibatlari va ularning xavfsizlikka taʼsiri. Shaxsni aniqlashni qiyinlashtirish niyati bilan bogʻliq boʻlmagan va salbiy oqibatlarga olib kelmaydigan yuzni yoki uning bir qismini yashirish — masalan, sovuq havoda sharf va qalpoqchalardan foydalanish yoki yuzga rasm chizish — Konstitutsiyaviy sud qonun hujjatlariga zid emas deb topdi. federal qonun normalari.
AQSHda
Qoʻshma Shtatlarning oʻn besh shtatlari va koʻplab yurisdiktsiyalarining qonunlari niqob kiyishni taqiqlashni oʻz ichiga oladi. Bu qonunlar asosan 20-asr oʻrtalarida aʼzolari yuzlarini yashirgan Ku Klux Klanni bostirish maqsadida qabul qilingan.
Ushbu qonunlar qoʻllanilishida davom etmoqda, masalan, ular 2010. Xususan, 1845-yilda politsiyachilarni niqobi politsiyachilarga hujum qilgan dehqonlarning tartibsizliklaridan himoya qilish uchun kiritilgan Nyu-York qonuni Uoll-stritni egallash ishtirokchilarini hibsga olish uchun ishlatilgan. 1965-yilda qabul qilingan qonunga kiritilgan oʻzgartirishlar ikki yoki undan ortiq kishining niqobli kiyimda toʻplanishini noqonuniy qildi, maskaradlar bundan mustasno.
Kanadada
Kanada parlamenti tartibsizliklar va noqonuniy namoyishlar paytida niqob kiyishni taqiqlovchi C-309 qonun loyihasini qabul qildi. Qonun 2013-yil 19-iyunda kuchga kirdi. Qonunni buzgan odam oʻn yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bilan jazolanadi.
Avstriyada
Avstriyada namoyishlar paytida niqob kiyishni taqiqlash 2002-yilda yigʻilishlar toʻgʻrisidagi qonunning 9-bandiga qoʻshilgan (Versammlungsgesetz). Niqobdan foydalanish jamoat tartibi va xavfsizligiga tahdid solmagan boʻlsa, qonunni buzganlik uchun javobgarlikka tortilishi mumkin emas. Qonunni buzish § 19a ga muvofiq olti oygacha ozodlikdan mahrum qilish (takroriy buzilish holatlarida bir yilgacha) yoki jarima bilan jazolanadi.
Daniyada
Daniyada namoyishlarda niqob kiyish taqiqlangan.
Germaniyada
Germaniyada § 17a Abs ga koʻra, ommaviy yigʻilishlar (shu jumladan namoyishlar) paytida yuzini yashirish 1980-yillardan beri taqiqlangan. Majlislar toʻgʻrisidagi 2 ta qonun (Versammlungsgesetz) politsiya namoyishchilarni aniqlashi uchun. Qonunni buzganlik uchun jazo bir yilgacha ozodlikdan mahrum qilishdir.
Varga, Hungary
Varga ( [ˈvɒrɡɒ] ) — Vengriyaning janubiy Transdanubiya viloyatidagi Baranya okrugi shimolidagi Hegyhát tumanidagi qishloq.
Niqobga qarshi qonun
Shvetsiyada
Niqob kiyishni taqiqlash toʻgʻrisidagi qonunga koʻra, namoyishchilarning shaxsini aniqlashni qiyinlashtiradigan tarzda yuzlarini yopishlari taqiqlanadi. Taqiq faqat jamoat tartibini buzish bilan kechadigan yoki bevosita bunday buzilish xavfi ostida boʻlgan mitinglarga nisbatan qoʻllaniladi. Qonun diniy sabablarga koʻra va shaxslarni yashirishga ruxsat berilgan hollarda istisnolarga ruxsat beradi.