cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
London eye
Inshoot 135 metr (443ft) uzunlikda boʻlib, gʻildirak diametri 120 metr (394ft)ni tashkil etadi. 2000-yilda omma uchun ochilgan paytda u dunyoning eng katta Ferris gʻildiragi edi. 2022-yil 140 metrli (459ft) Sun of Moscow, 2006-yilda 160metrli (525ft) Star of Nanchang, 2008-yili 165 metrli (541ft) Singapore Flyer, 2014-yil 167metrli (548ft) High Roller(Las Vegas) va 2021-yili 250 metrli (820ft) Ain Dubai uning balandligini ortda qoldirdi. Boshqa balandroq misollardan farqli oʻlaroq, faqatgina bir tomondan A-frame bilan tirab turiladi va unga oʻz operatorlari tomonidan "dunyoning eng katta charxpalagi" degan nom berilgan. 2013-yilning boshlaridagi The Shard ning 72-qavatidagi 245metrli (804ft) kuzatuv palubasi takomillashtirilmaguncha The Eye Londonni kuzatish mumkin boʻlgan eng baland nuqtasi hisoblangan.
London Eye Jubilee Gardensning g`arbiy uchini (oldingi Dome of Discovery) Temza daryosing G`arbiy qirg`og`idagi Westminister Bridge va Hungerford Bridge o`rtasidagi County Hall yonidagi London Borough of Lambethga tutashgan. Eng yaqin metro stansiyasi Waterloo.
Dizayn va tuzilishi
London Eyening dizaynini Marks Barfieldning Julia Barfield va David Marks tomonidan tuzilgan er-xotin jamosi ishlab chiqqan.
Mace qurilish ishlari uchun mas`ul bolib, Hollandia asosiy poʻlat pudratchisi va Tilbury Douglas fuqaro pudratchisi sifatida faoliyat koʻrsatishgan. Maslahatchi muhandislar Tony Gee&Partners fundament ishlarini dizaynlashtirishgan va Beckett Rankine suv ishlarinining dizayni bilan shugʻullanishgan.
Nataniel lichfield va Hamkorlar Tussauds Guruhiga Temzaning janubiy qirgʻogʻidagi devorni oʻzgartirish uchun reja qilish va qurilish roziligini olishga yordam berishgan.
Yengil atletika
thumb Yengil atletika — sportning eng ommaviy turlaridan biri; turli masofalarga yugurish, sportcha yurish, balandlikka sakrash, uzunlikka, uch hatlab, langarchoʻp bilan, nayza uloqtirish, lappak, bosqon, yadro irgʻitish, koʻpkurash (oʻnkurash, yettikurash) mashqlarini oʻz ichiga oladi. Yengil atletikada 50 dan ziyod mashq bor, ulardan 48 tasi Olimpiada oʻyinlari dasturiga kiri-tilgan (2000-yilgi Sidney olimpiadasida erkaklar Yengil atletikaning 23, ayollar 20 turida musobaqalashishdi). Bundan tashqari, Yengil atletika zamonaviy beshkurash va triatlon sport turlarining bir mashqini tashkil etadi, barcha sport turlarining mashgulot, taʼlim muassasalarining oʻquv, harbiy-tayyorgarlik, salomatlik mashqlari, oʻquvchi-yoshlarning „Alpomish“ va „Barchinoy“ sport sinovlari dasturidan joy olgan. Gomerning „Iliada“, Ibn Sinoning „Tib qonunlari“ va boshqa kitoblarda Yengil atletika mashqlariga oid maʼlumotlar uchraydi. Qadimiy Olimpiada oʻyinlarida (mil. av. 776-yildan mil.avv. 394-yilgacha) asosan Yengil atletika boʻyicha musobaqalar uyushtirilgan. Zamonaviy Yengil atletikaning rivojlanishida 19-asrda Angliyada (1837-yildan) musobaqalar, Afinada (1859-yildan) umumgrek oʻyinlari oʻtkazilishi va olimpiada tiklanishi (1896-yildan)ning ahamiyati katta boʻldi. 1912-yilda Xalqaro havaskor Yetakchilar federatsiyasi (IAAF) tuzilgan, unga 200 mamlakat aʼzo (2001-yil; Oʻzbekiston Yengil atletika federatsiyasi 1993-yildan aʼzo). IAAF 1977-yildan jahon kubogi (hozirgi kunda Gran-pri musobaqalari), 1983-yildan jahon birinchiligi musobaqalarini oʻtkazib keladi. Oʻzbekistonda Yengil atletikaga qiziqish 1885-yilda Margʻilonda shu turga moslashtirilgan oʻyingoh barpo etilgandan keyin kuchaydi. Toshkentda 1902-yildan Yengil atletika musobaqalari, 1919-yildan mamlakat birinchiliklari, 1927-yildan spartakiada oʻtkazila boshlagan. Oʻzbekistonda 135 mingdan ziyod kishi 140 dan ortiq murabbiy qoʻl ostida Yengil atletika bilan shugʻullanadi, murabbiylardan 3 nafari Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sportchi, 10 nafari Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sport ustozi unvoniga ega (2001). Oʻzbekistonlik Yengil atletikachilar 1952-yildan Olimpiada oʻyinlarida qatnashadi. Olimpiadalarda Marina Shmonina (4x100 m ga estafetali yugurish, 1992) oltin, Rodion Gataulin (langarchoʻp bilan sakrash, 1988) kumush medalni qoʻlga kiritgan, Ramil Gʻaniyev (oʻnkurash, 1996) 8-oʻrinni egallagan. Oleg Ryaxovskiy (uch xatlab sakrash), Roza Babich (200 m ga toʻsiqlar osha yugurish) va Tatyana Biryulina (nayza uloqtirish) jahon rekordini yangilagan. Ashur Normurodov (uzok, masofaga yugurish) uch marta sobiq Ittifoq chempioni boʻlgan (1967— 69). Osiyo oʻyinlarida 1994-yilda Svetlana Munkova (balandlikka sakrash), Ramil Gʻaniyev (oʻnkurash), Oksana Yarigina (nayza uloqtirish), 1998-yilda Oleg Veretelnikov (oʻnkurash), Sergey Voynov (nayza uloqtirish) oltin medal bilan taqdirlangan Yengil atletika AQSH, Buyuk Britaniya, Germaniya, Kuba, Xitoy kabi mamlakatlarda yaxshi rivojlangan.
Ammerland (tuman)
Ammerland  Olmoniya tumanlaridan biridir. Quyi Saksoniya yeri tarkibiga kiradi. Poytaxti – Westerstede. Maydoni – 728 km2. 110 000 nafar aholi istiqomat qiladi.
Köstebekgiller
Köstebekgiller - 2012-yilning turkcha animatsiya televizion seriali.
Kevin Kline
thumb|right|210px|Kline, [[2009]] Kevin Kline — 1947-yil Crestonda tugʻilgan. Amerikalik aktyor.
Mithunam
Mithunam — 1993-yilda hindistonlik malayalam tilidagi mahalliy drama filmi, rejissyor Priyadarshan va Sreenivasan tomonidan tasvirga olingan. Filmda bosh rollarni Mohanlal va Urvashi ijro etgan. U Mohanlal tomonidan Pranavam Arts bayrogʻi ostida ishlab chiqarilgan va Pranamam Pictures tomonidan tarqatilgan. Filmda MG Radhakrishnan tomonidan bastalangan qoʻshiqlar va SP Venkateshning fon yozuvi mavjud. Film kinoteatrlarda 200 kun davomida namoyish etilib, kassada muvaffaqiyat qozondi. Yillar davomida film oʻziga katta muxlislar bazasini toʻpladi.
Mazmuni
Sethumadxavan oʻzining marhum onasi sharafiga Dakshayani Biscuits pechene fabrikasini ochishni rejalashtirmoqda. Ammo mansabdor shaxslarning byurokratiyasi va korruptsiyasi uning oldidagi toʻsiqdir. Shu bilan birga, u oʻzining nosogʻlom oilasidagi muammolarni, akasi va qayni oʻrtasidagi janjallarni, boshqa oilaviy muammolarni hal qilishi kerak.
U oʻzining uzoq umr koʻrgan turmush oʻrtogʻi Sulochana bilan oila quradi, u har doim unga nisbatan sevgisi yoʻqligini koʻrsatib turadi. Koʻplab kulgili voqealardan soʻng, Sethu oʻz fabrikasini ochadi va Sulochana oʻz xatolarini tushunadi va Sethu bilan tuzatadi va asal oyini davom ettirish uchun Ootiga boradi.
Rollarda:
Mohanlal Sethumadxavan aka Sethu sifatida
Urvashi Sethuning xotini Sulochana rolida
Sreenivasan Preman, Sethuning doʻsti va yordamchisi sifatida
Jagathi Sreekumar boshliq konstebl Sugatan rolida, Setuning qaynisi
Lineman K. T. Kurup sifatida aybsiz, Sethuning akasi
Tikkurisi Sukumaran Nair Kurup ustasi, Sethuning otasi
Sankaradi Vishvanatan rolida, Sethuning amakisi
C. I. Pol Kannan, bosh muhandis sifatida
Janardanan Sivaraman rolida, Sulochananing akasi
Kuthiravattam Pappu „Palisha“ Peetambaran sifatida
Cherkkonam Svami rolida Nedumudi Venu
Meena uy xizmatchisi sifatida
Sukumari Swamini Amma rolida
Zeenath Subhadra rolida, K. T. Kurupning rafiqasi
K. R. Vatsala Renuka rolida, Sethuning singlisi va Sugatanning rafiqasi
Kuttyedathi Vilasini Shyamaning Kunjamma rolida
Kojikode Narayanan Nair Kunjuraman rolida, qishloq ofitseri
Usha Shyama sifatida
Kanakalatha Sivaramanning xotini sifatida
Kaveri Sulochananing singlisi sifatida
Nandhu Raghu rolida, avto-riksha haydovchisi
Jeyms Pappi rolida, Pitambaranning yordamchisi
Vishal Menon — Sugatanning oʻgʻli Rajesh rolida
Ishlab chiqarish
Filmdagi asosiy syujet nuqtasi Sethumadxavan va Sulochana butun oila aʼzolari bilan asal oyiga joʻnab ketishlaridir. Bu voqea aktrisa Menaka va kino prodyuseri G. Suresh Kumarning asal oyi sayohatiga asoslangan edi. Ular Ootiga asal oyi uchun borishgan, ular bilan birga mashinada Suresh Kumarning akasi, uning rafiqasi va oʻgʻli ham boʻlgan, yoʻlda ularga rejissyor Vijayan, prodyuser Sanal Kumar va P. Radhakrishnan qoʻshilishgan. Ular manzilga yarim tundan keyin yetib kelishdi va xonalar boʻlmagani uchun mehmonxonaning xizmatkorlar yotoqxonasida birga yotishdi. Menaka va Suresh Kumar bu voqeani Priyadarshanga aytib berishdi, u buni filmga kiritishga qaror qildi. Sabu Kiril badiiy rahbar, Kumar xoreograf, Tiagarajan esa aktyorlik direktori boʻlgan.
Soundtrack
Filmdagi qoʻshiqlar MG Radhakrishnan tomonidan bastalangan va ONV Kurup tomonidan yozilgan. Qoʻshiqlar Magna Sound tomonidan tarqatildi. Film uchun fon yozuvi SP Venkatesh tomonidan yaratilgan.
Ommaviy madaniyatda
2014-yilda " Polytechnic " filmida, Mithunamdagi pechene fabrikasining nomi Dakshayani pechenesi, Kunchacko Boban oʻynagan bosh qahramon sotib olgan filmdagi ishlamay qolgan pechene fabrikasi uchun moslashtirilgan. 2021-yilgi Minnal Murali filmida Dakshayani pechenesi deb nomlangan pechene paketi kadrda koʻrsatilgan.
Angelniemi
Angelniemi - Finlandiyaning sobiq munitsipaliteti. U 1967 yilda Xalikko tarkibiga kirdi. U qisman qit'ada Xalikonlahti ko'rfazida va qisman Kimito orolida joylashgan bo'lib, hozirgacha orolning fin tili asosiy til bo'lgan yagona qismidir. Bugungi kunda hudud aholisi 398 kishini tashkil etadi, ammo yozda kottejlar tufayli ko'payadi.
Xanapatti (Uttar Pradesh shtati, Jaunpur tumani)
Xanapatti — Hindistonning Uttar Pradesh shtatidagi Jaunpur shahridagi qishloq.
Manbalar
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Merina Qirolligi
Merina Qirolligi yoki Madagaskar Qirolligi — 19-asrga kelib Madagaskarning aksariyat qismida, Janubi-Sharqiy Afrika qirgʻoqlarida hukmronlik qilgan davlat. XIX asrda Madagaskar ustidan hukmronlik qilgan Merina qirollari va qirolichalari, 1540-yilda Merinaga asos solgan Andriamanelo tomonidan kelib chiqqan Merina merosxoʻrlarining uzoq avlodlari hisoblanadi.
Hova-Vazimba qabilalari mojarosi
Madagaskarning markaziy togʻlari birinchi marta miloddan avvalgi 200 — 300 yillar orasida orolning eng qadimgi koʻchmanchilari, Vazimba, orolning zich oʻrmonlarida oddiy qishloqlar barpo etish uchun Borneo janubi-sharqidan pirog bilan kelganlar. XV asrga kelib, janubiy-sharqiy qirgʻoqlardan kelgan Xova xalqlari asta-sekin markaziy togʻlarga koʻchib oʻtdilar, ularda mahalliy qirollar va malika tomonidan boshqariladigan Vazimba aholi punktlari oʻrtasida kesishgan tepalik qishloqlar barpo etadilar. Ikki xalq bir necha avlodlar davomida tinch-totuv yashab kelgan va maʼlumki, ular turmush qurgan. Shu tarzda, hukmronlik qilayotgan Vazimba malikasi (ogʻzaki tarixda Rafohi yoki Rangita sifatida navbatma-navbat berilgan) Manelobe ismli Hova kishiga turmushga chiqdi. Ularning toʻngʻich oʻgʻli Andriamanelo(1540-1575) atrofdagi Vazimba jamoalarini boʻysundirish va ularni Xova hukmronligiga boʻysunish va oʻzlashtirishga yoki qochishga majbur qilish uchun katta muvaffaqiyat bilan urush olib bordi.
Andriamanelo oʻrnini uning oʻgʻli Ralambo egalladi (1575-1612), uning koʻp yillik va muhim siyosiy va madaniy yutuqlari Merina tarixining eng qadimgi suveren davlatlari orasida qahramonlik va afsonaviy maqomga ega boʻldi. Ralambo birinchi boʻlib u boshqargan markaziy togʻli hududlarga Imerina („Merina xalqining yurti“) nomini berdi .Ralambo diplomatiya va muvaffaqiyatli harbiy harakatlar yordamida Imerina Qirolligini kengaytirdi va himoya qildi, qirgʻoqdagi qirollar bilan savdo qilish orqali Imerinada birinchi oʻqotar qurollarni sotib oldi.Birinchi marta (vadin-aina yoki „xavfsiz hayot bahosi“) badal soligʻini undirib, u birinchi Merina qirollik armiyasini tuzishga muvaffaq boʻldi va ularni jihozlash uchun temirchi va kumush zargarlarni tashkil etdi.
Otasidan keyin Andrianjaka (1612-1630) Analamanga tepaligidagi baland togʻlarda Vazimbaning oxirgi asosiy istehkomini qoʻlga kiritish uchun muvaffaqiyatli harbiy yurish qildi. U yerda u yangi poytaxt Antananarivu shahrining yuragini tashkil etadigan mustahkamlangan birikmani (rova) qurdi. Uning buyrugʻiga binoan ushbu istehkom tarkibidagi birinchi tuzilmalar (Antananarivu Rova nomi bilan tanilgan) qurilgan: bir necha anʼanaviy qirollik uylari qurilgan va qirollar maqbaralari uchun rejalar ishlab chiqilgan. Ushbu binolar uzoq vaqt davomida siyosiy va maʼnaviy ahamiyatga ega boʻlib, 1995-yilda ularni olov yoqib yuborilgunga qadar saqlab turishni taʼminladi. Andrianjaka uning qurol-yarog 'va oʻq otish vositalarini, uning hukmronligini oʻrnatish va saqlab qolishga yordam bergan va katta Imerinaga qarshi hukmronligini kengaytirishga yordam beradigan materiallar toʻplagan. thumb|right|Vodiy
Oroldagi kurash
XVI asrdan boshlab oroldagi siyosiy hayot Merina va Sakalava qirolliklari oʻrtasidagi ziddiyatlar bilan xarakterlanadi. Buning asosiy sababi orolda yakka hokimlikning egallanishi bilan belgilanadi.
Boʻlinish va fuqarolar urushi
Qirol Andriamasinavalona qirollikni toʻrtta sevimli oʻgʻliga boʻlib beradi va qirollik oʻzaro ichki kurashlar girdobiga kirib qoladi. Bu oʻz oʻrnida Fuqarolar urushini keltirib chiqaradi.
Qayta birlashish
thumb|left|Qirol Andriamasinavalona(1787-1810) 1787-yilda Ambohimanga qiroli Andrianjafining jiyani (shahzoda Ramboasalama) (Immerinaning toʻrtta qirolliklaridan biri) amakisini haydab chiqarib, taxtni Andrianampoinimerina nomiga oldi. Yangi qirol diplomatiya va kuchdan foydalanib, butun Madagaskarni oʻz hukmronligi ostiga olish niyati bilan Imerinani birlashtirish uchun ish boshladi.
Madagaskar Qirolligi
Madagaskarni birlashtirish maqsadi uning oʻgʻli Radama I davrida amalga oshirildi, u birinchi boʻlib Yevropaning Antananarivoda missionerlari va diplomatlarini qabul qildi va muntazam ravishda aloqada boʻldi. .
Radama I ning bevasi Qirolicha Ranavalona I ning 33 yillik hukmronligi Madagaskarning madaniy izolyatsiyasini zamonaviylikdan saqlab qolish uchun kurash bilan ajralib turdi, ayniqsa fransuz va britaniyaliklar bilan aloqada. Uning oʻgʻli va vorisi qirol Radama II fransuz tadbirkor Jozef-Fransua Lamberga orolning koʻplab joylaridan yerlar, huquqlar berib, mashhur boʻlmagan Lambert Xartiyasiga imzo chekdi. Uning liberal siyosati aristokratlarni gʻazablantirdi.U taxtdan agʻdarildi, davlat boshqaruv shakli konstitutsion monarxiyaga almashtirildi va butun hokimiyat Bosh vazir qoʻlida toʻplanadi.
Eng oxirgi qirolichqirolicha Ranavalona III 22 yoshida taxtga oʻtirdi va 1896-yilda orolni fransuz mustamlakasiga oʻtkazgandan soʻng Fransiyaning mustamlakasi Jazoirga surgun qilindi.
Rim imperiyasi
Rim Imperiyasi (Imperium Romanum Orientale, Romania, Βασιλεία Ῥωμαίων, Ῥωμανία) — qadimgi Rim davlatchiligi rivojidagi post-respublikaviy davr boʻlib, uning oʻziga xos xususiyati Yevropa va Oʻrta yer dengizidagi avtokratik boshqaruv shakli va yirik hududiy mulk edi. Tarixda Oʻrta yer dengizining butun qirgʻogʻiga egalik qilgan yagona davlat. Rim imperiyasining mavjudligi xronologik doirasi birinchi imperator Oktavian Avgustning hukmronligidan imperiyaning Gʻarbiy va Sharqqa boʻlinishi va Gʻarbiy Rim imperiyasining qulashidir. Rim imperiyasining sharqiy qismi Konstantinopolda yana 977-yil — 1453-yilgacha mavjud boʻlgan. Rim imperiyasining oldingi davlati boʻlgan Rim respublikasi (miloddan avvalgi VI-asrda Rim monarxiyasini almashtirgan) bir qator fuqarolik urushlari va siyosiy nizolarda beqarorlashgan. Miloddan avvalgi 1-asrning oʻrtalarida Yuliy Sezar doimiy diktator etib tayinlangan va keyin miloddan avvalgi 44-yilda oʻldirilgan. Fuqarolik urushlari va sud jarayonlari davom etdi va miloddan avvalgi 31-yilda Actium Mark Antoni va Kleopatra ustidan gʻalaba qozongan Oktavianning gʻalabasi bilan yakunlandi. Keyingi yili Oktavian Ptolemey Misrini bosib oldi, mil. avv. IV asrda Makedoniyalik Aleksandrning fathi bilan boshlangan ellinistik davrni tugatdi. Oʻshandan keyin Octavianning kuchi bekor boʻldi va miloddan avvalgi 27-yilda Rim Senati unga birinchi marta Rim imperatori unvonini berdi, unga katta kuch va Avgust degan yangi unvonini berdi.
Respublikadan imperiyaga oʻtish
Rim respublikasi zamonaviy maʼnoda milliy davlat emas edi, lekin oʻzlarini boshqarish uchun shaharlar tarmogʻi boʻlgan (garchi Rim Senatidan har xil mustaqillikka ega boʻlsa ham) va harbiy qoʻmondonlar tomonidan boshqariladigan viloyatlar bor edi. Davlatning qarorini imperatorlar emas, balki Senat bilan birgalikda har yili saylanadigan magistratlar (Rim konsullari) hal qilar edi.Miloddan avvalgi 1-asr turli sabablarga koʻra siyosiy va harbiy inqilob davri boʻlib, oxir oqibat imperatorlarning boshqarishiga olib keldi, respublikachilar magʻlubiyatga uchraydi .Konsullarning harbiy kuchi Rim imperiyasining huquqiy tushunchasiga tayanib, tom maʼnoda „qoʻmondonlik“ degan maʼnoni anglatadi. Baʼzida muvaffaqiyatli konsullarga faxriy unvon imperatori (qoʻmondoni) berildi va bu soʻz imperator (va imperiya) ning kelib chiqishiga sabab boʻldi, chunki bu unvon (boshqalar qatorida) har doim birinchi darajali insonlarga berilgan. thumb|{{legend|#C46C5C|[[Rim Respublikasi}}{{legend|#9C649C| Rim Imperiyasi}}{{legend|#BCC45C| Vizantiya Imperiyasi}}{{legend|#5CA4CC|Gʼarbiy Rim imperiyasi}}]] Miloddan avvalgi II asrning oxiridan boshlab Rim uzoq vaqt davomida ichki mojarolar, fitnalar va fuqarolik urushlarini boshdan kechirdi, shu bilan birga Italiyadan tashqarida ham oʻz kuchini kengaytirdi. Bu Rim respublikasining inqiroz davri edi. Miloddan avvalgi 44-yilda bu davr oxiriga kelib, Yuliy Sezar suiqasddan oldin qisqa muddatli abadiy diktator boʻlgan.Miloddan avvalgi 42-yilda Oktavian va Mark Antoniy dushmanlarni Italiyada quvib chiqarishga erishadi. Antoniy va Oktavianning Rim olamini ikkiga boʻlishlari uzoq davom etmadi va Oktavian kuchlari miloddan avvalgi 31-yildagi Actium jangida Mark Antoniy va Kleopatrani kuchlarini magʻlub etib, Rim respublikasining urushini tugatdi. Shundan soʻng [[miloddan avvalgi 27-yilda senat Oktavianga „Avgust“(hurmatli) unvonini berdi . Garchi eski konstitutsiyaviy mexanizm oʻz oʻrnida qolgan boʻlsa-da, Avgust uni boshqarishga kirishdi. Garchi davlat respublika nomi bilan atalgan boʻlsa-da, Avgustning zamondoshlari bu parda ekanligini va Avgustning Rimda muhim vakolatlarga ega ekanligini bilishgan.Uning boshqaruvi bir asrlik fuqarolik urushlarini tugatgan va misli koʻrilmagan tinchlik va farovonlik davrini boshlaganligi sababli, u xalq tomonidan juda iliq yaxshi koʻrilgan.Uning hukmronligi yillarida yangi konstitutsiyaviy tuzum paydo boʻldi (qisman organik ravishda va qisman dizayni boʻyicha), vafotidan keyin bu yangi konstitutsiyaviy tuzum Tiberiy yangi imperator sifatida qabul qilingan paytdagidek ishladi.
Gʻarbning qulashi va Sharqning omon qolishi
thumb|Barbar bosqini asosan qadimgi german xalqlarining Rim hududiga koʻchishidan iborat edi. Zamonaviy kuzatuvchi yunon tarixchisi Dio Kassiyning fikriga koʻra, imperator Komodning miloddan avvalgi 180-yilda taxtga kelishi „oltin shohligidan zang va temirga qadar“ kelib chiqishini belgilagan — bu baʼzi tarixchilarni, xususan, taniqli sharhni keltirgan. Edvard Gibbon, Rim imperiyasining yemirilishining boshlanishi sifatida Komod hukmronligini qabul qilishadi.212-yilda Caracalla hukmronligi davrida imperiyaning barcha erkin tugʻilgan aholisiga Rim fuqaroligi berilgan edi. Ammo bunga qaramay, Severan sulolasi dahshatli edi — imperatorning boshqaruvi muntazam ravishda uning oʻldirilishi yoki qatl qilinishi bilan yakun topdi  — va uning qulashi natijasida Rim imperiyasi Uchinchi asr inqirozi, istilo va fuqarolik davri bilan qamrab olindi, nizolar, iqtisodiy tartibsizliklar va oʻlat.Tarixiy davrlarni belgilashda, bu inqiroz baʼzan klassik antik davrdan kech antik davrga oʻtishning belgisi sifatida qaraladi. Avrelian (270-yil-275-yil taxtga oʻtirgan) imperiyani inqirozdan olib chiqib, uni barqarorlashtirdi. Diokletian imperiyani toʻliq tiklash ishlarini tugatdi, u doimiy ravishda domen, „xoʻjayin“ yoki „lord“ deb atalgan birinchi imperator boʻldi.Diokletianning hukmronligi, shuningdek, imperiyaning xristianlikning „Buyuk Quvgʻin“ tahdidiga qarshi eng qatʼiy harakatlarini amalga oshirdi.
Diokletian imperiyani toʻrt mintaqaga ajratdi, ularning har biri alohida imperator Tetrarxiya tomonidan boshqarilardi.Rim boshiga tushgan tartibsizliklarni bartaraf etganiga amin boʻlib, isteʼfoga chiqdi va tez orada Tetrarxiya quladi. Oxir oqibat xristianlikni qabul qilgan birinchi imperator boʻlgan va Konstantinopolni sharqiy imperiyaning yangi poytaxti qilib tayinlagan Buyuk Konstantin tomonidan tartib oʻrnatildi.Konstantiniya va Valentiniya sulolalarining oʻnlab yillari davomida imperiya sharq-gʻarbiy tomon boʻylab taqsimlandi, Konstantinopol va Rimda ikkitomonlama kuch markazlariga aylandi.Oʻzining maslahatchisi Mardonius taʼsiri ostida klassik rim va ellinistik dinni tiklashga uringan Imperator Yulianning boshqaruvi xristian imperatorlarining merosxoʻrligini qisqartirdi.Sharq va Gʻarb ustidan hukmronlik qilgan oxirgi imperator Feodosiy I eramizning 395-yilida xristianlikni imperiyaning rasmiy diniga aylantirganidan soʻng vafot etgan.
Geografiyasi va demografiyasi
thumb|280x280px|Yo'l xaritasi Rim imperiyasi tarixdagi eng yirik davlatlardan biri boʻlgan, u butun Yevropa, Shimoliy Afrika va Yaqin Sharqda qoʻshni hududlarga ega boʻlgan. Lotin iborasi imperium sine nozik („imperiya oxirigacha“ ) mafkurani aks ettirdi, bu vaqt va makon imperiyani cheklamadi. Vergilning epik sheʼrida Eneyid, cheksiz imperiya Rimliklarga oʻzlarining oliy xudosi Yupiter tomonidan berilgan, deyilgan. Umumjahon hukmronligi haqidagi daʼvo 4-asrda imperiya xristianlar hukmronligi ostida boʻlganida yangilandi va abadiylashtirildi. Imperiya qurishga intilishda katta hududlarni zabt etish bilan bir qatorda, rimliklar ham oʻzlarining jugʻrofiyasini toʻgʻridan-toʻgʻri oʻzgartirgan juda katta haykaltaroshlar edilar. Masalan, kengayib borayotgan imperiyani yetarli miqdorda yogʻoch bilan taʼminlash uchun butun oʻrmonlar kesildi. Aflotun oʻzining „Kritiyalar“ kitobida bu oʻrmonni qisqartirishni taʼriflagan edi: u yerda „togʻlarda juda koʻp oʻtin bor edi“, endi u faqatgina „yerning skeletini“ koʻra oladi. thumb|Rim imperiyasi shaharlari|250px Aslida, Rim ekspansiyasi asosan Respublika ostida amalga oshirilgan boʻlsa ham, Shimoliy Yevropaning bir qismi eramizning I asrida Yevropa, Afrika va Osiyoda Rim boshqaruvi kuchaygan paytda bosib olingan. Avgust hukmronligi davrida qadimgi davrdan beri saqlanib qolgan siyosiy geografiya, pontik yunon yozuvchisining geografiyasi boʻyicha „Rim“ da birinchi marta „maʼlum dunyoning global xaritasi“ namoyish etildi. Avgust vafot etganda, uning yutuqlari toʻgʻrisidagi esdalik hisoboti (Res Gestae) asosan imperiya tarkibidagi xalqlar va joylarning jugʻrofiy kataloglashtirilishini aks ettirdi. Geografiya, roʻyxatga olish va yozuvlarni sinchkovlik bilan saqlash Rim imperatorlik maʼmuriyatining asosiy muammolari edi.
Imperiya 5 million kvadrat kilometr maydonni oʻz ichiga olgan Trayan (98-177 hukmronlik qilgan) davrida eng katta kengayishga yetib bordi. 55-60 million aholining anʼanaviy hisob-kitobi dunyo aholisining oltidan bir qismiga toʻgʻri keladi va uni Gʻarbning birlashgan siyosiy tashkilotlarning eng katta aholisiga aylantirdi. Yaqinda oʻtkazilgan demografik tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, populyatsiyaning eng yuqori choʻqqisi 70 milliondan 100 milliongacha. Rim, Iskandariya va Antioxiya imperiyasining uchta eng yirik shaharlarining har biri Yevropaning istalgan shahridan deyarli ikki baravar katta edi.
Tarixchi Kristofer Kelli taʼriflaganidek:
Keyin imperiya Angliyaning shimoliy qismidagi shimoliy Afrikadagi Hadrian devoridan Suriyadagi Furot qirg'oqlarigacha cho'zildi; Yevropaning unumdor, tekis tekisliklari orqali past mamlakatlardan Qora dengizgacha, Shimoliy Afrika qirg'oqlarining boy tekisliklariga va Misrdagi Nil vodiysiga qadar cho'zilgan ulkan Reyn-Duna daryosi tizimidan. Imperiya O'rta yer dengizini to'liq bosib oldi ... uni zabt etganlar uni "burun dengizi" deb atashdi - "bizning dengizimiz".
Trayanning vorisi Hadrian imperiyani kengaytirish emas, balki saqlab qolish siyosatini olib bordi. Chegaralar belgilandi, chegaralar patrul qilindi. Qattiq mustahkamlangan chegaralar eng beqaror edi. Rim olamini har doim mavjud boʻlgan vahshiylik tahdidi sifatida qabul qilingan narsadan ajratib turuvchi Hadrian devori bu harakatning eng asosiy tirik yodgorligidir.
Tillari
Rimliklarning tili Lotin edi, bu Virgil Rim birligi va urf-odatlarining manbai sifatida taʼkidlaydi. Aleksandr Severus davriga qadar (222-235), Rim fuqarolarining tugʻilganlik toʻgʻrisidagi guvohnomalari va vasiyatnomalari lotin tilida yozilishi kerak edi. Lotin, Gʻarbda va butun imperiya hududida harbiy sudlarning tili edi, lekin Rim hukmronligi ostida boʻlgan xalqlarga rasman qoʻllanilmadi. Bu siyosat Yunonistonni butun imperiya davlatiga rasmiy til sifatida kiritishni maqsad qilgan Iskandar Zulqarnaynning siyosatiga zid keladi. Iskandarning bosqinlari natijasida koine yunonlari Sharqiy Oʻrta yer dengizi va Kichik Osiyoda umumiy til boʻlib qoldi. Lotin Gʻarbiy va Yunon Sharqini ikkiga ajratgan „til chegarasi“ Bolqon yarim orolidan oʻtdi. thumb|Sitseron nutqining parallel Lotin-Yunon matnini koʻrsatadigan 5-asr papirusi|left|250px
Sharq imperiyasida qonunlar va rasmiy hujjatlar muntazam ravishda lotin tilidan yunon tiliga tarjima qilingan. Ikki tilning kundalik oʻzaro aralashishi ikki tilli yozuvlar bilan koʻrsatiladi, ular baʼzan yunon va lotin oʻrtasida ham orqaga oʻtishadi. Miloddan avvalgi 212-yilda imperiyaning barcha erkin tugʻilgan aholisi keng qamrovga ega boʻlganidan soʻng, Rimning koʻplab fuqarolari Lotin tilidan mahrum boʻlishgan, garchi Lotin „Rimliklar“ belgisi boʻlib qolavergan.
Boshqa islohotlar qatorida, imperator Diokletian (284-305 yillari hukmronlik qilgan) Lotin hokimiyatini yangilashga intilgan va yunoncha hē kratousa dialektos lotin tilida „hokimiyat tili“ maqomining saqlanib qolganligidan dalolat beradi. 6-asrning boshlarida imperator Yustinian Lotinning Sharqdagi oʻrni qolmagan edi.
Mahalliy tillar va lingvistik meros
Tarjimonlarga havolalar yunon va lotin tillaridan tashqari mahalliy tillardan, xususan, koptlar ustunlik qiladigan Misrda va Reyn va Dunay boʻylab harbiy sharoitlarda doimiy ravishda qoʻllanilishini anglatadi. Rim huquqshunoslari, shuningdek, qonunlar va qasamlarni toʻgʻri tushunish va amalda qoʻllashni taʼminlash uchun Punic, Golish va Aramey tillari kabi mahalliy tillarga nisbatan tashvish bildirganlar. Afrika provinsiyasida, Liberiya-Berber va Punik Tiberiy davrida (eramizning I asrida) yozuvlarda va tangalardagi afsonalarda ishlatilgan. Liviko-Berber va Punik yozuvlari II asrda jamoat binolarida paydo boʻlgan, baʼzi tillar lotin tilida yozilgan. Suriyada Palmyrene askarlari hatto yozuvlarda aramika lahjasini ham ishlatganlar, bu lotin harbiylarning tili ekanligi istisno tariqasida.
„Babatha“ arxivi imperiyada koʻp tilli tillarni namoyish etuvchi namunadir. Arabiston viloyatidagi yahudiy ayolning nomi bilan atalgan va 93-yildan to 132-yilgacha boʻlgan davrda, asosan arab tilida arabiy tilidan foydalanilgan, ular semit va lotin taʼsirida yunon harflarida yozilgan; Rim gubernatoriga ariza yunon tilida yozilgan.
Lotin tilining savodli elita orasida ustunligi ogʻzaki tillarning uzluksizligini buzishi mumkin, chunki Rim imperiyasining tarkibidagi barcha madaniyatlar asosan ogʻzaki edi. Gʻarbda, Lotin, ogʻzaki shaklda „Vulgar Lotin“ deb atalgan, asta-sekin u bilan hind-yevropalik kelib chiqishi bilan bogʻliq boʻlgan kelt va kursiv tillarini almashtirdi. Sintaksis va lugʻatdagi oʻzaro bogʻliqliklar Lotin tilini qabul qilishga yordam berdi.
Antik davrda siyosiy hokimiyat markazsizlashtirilgandan soʻng, Lotin mahalliy darajada ispan tili, portugal, fransuz tili, italyan tili, katalon tili va rumin tili tillari va koʻplab kichik tillar va lahjalar kabi rim tillariga aylangan sohalarga aylandi. Bugungi kunda dunyo boʻylab 900 milliondan ortiq kishi ona tilida soʻzlashadi.
Xalqaro oʻrganish va adabiyot tili sifatida, Lotin oʻzi diplomatiya va 17-asrgacha Uygʻonish gumanizmi bilan aniqlangan intellektual rivojlanish uchun faol vosita sifatida, shuningdek, qonun va Rim-katolik cherkovi uchun hozirgi kungacha davom etdi.
Yunon tili Vizantiya imperiyasining tili sifatida davom etgan boʻlsa ham, Sharqda lingvistik tarqalish ancha murakkab edi. Yunon tilida gapiradigan koʻpchilik Yunoniston yarim oroli va orollarida, Gʻarbiy Kichik Osiyo, yirik shaharlar va baʼzi qirgʻoq hududlarida istiqomat qilishgan. Yunon va Lotin singari, Trakiya tili hind-yevropa tillaridan edi, shuningdek, Onadolida yoʻq boʻlib ketgan bir necha tillar Imperial davr yozuvlari bilan tasdiqlangan. Alban tilini koʻpincha Illyrianning avlodi sifatida koʻrish mumkin, garchi bu faraz baʼzi tilshunoslar tomonidan shubha ostiga olingan boʻlsa-da, ular uni Dacian yoki Trakiandan kelib chiqqan deb hisoblashadi. (Illyrian, Dacian va Trakian, kichik guruh yoki Sprachbundni tashkil qilgan boʻlishi mumkin; qarang. Trako-Illyrian.) Har xil afroatik tillari, birinchi navbatda Misrda Kopt, Suriyada va Mesopotamiyada oromiy tillari hech qachon yunon bilan almashtirilmagan. Ammo yunon tilidan xalqaro miqyosda foydalanish, masihiylikning tarqalishini taʼminlovchi omillardan biri edi. Masalan, Pavlusning maktublarida yunon tilidan foydalanish. Antik davrda Galiga bir necha bor murojaat etilishi uning gapirishda davom etishini koʻrsatishi mumkin. Miloddan avvalgi II asrda baʼzi qonuniy uslublarda, kohinlar va farmakologiyada uning qoʻllanilishi aniq tan olingan. Milodiy V asrda Galliya Akvitaniyasida yozgan Sulpicius Severus, Goliya bilan ikki tilli tilni birinchi til sifatida qayd etgan. Triyer yaqinidagi Treveri tomonidan aytilganidek, Galatiya lahjasining tirik qolishini Ieronim (331-420) tasdiqlagan. Tarixiy tilshunoslik boʻyicha koʻpgina ilmiy hujjatlar Golish haqiqatan ham 6-asrning oʻrtalariga qadar Fransiyada aytilgan deb taʼkidlaydi. Mahalliy moddiy madaniyatning sezilarli darajada ravnaq topishiga qaramay, Gaul Rim Gol hukmronligi davrida asrlar davomida ogʻzaki Lotin tili bilan birga yashab kelgan va saqlanib qolgan. Galatiyaliklar haqida soʻnggi maʼlumotni skifolislik Kiril yovuz ruhning rohibi borligini va faqat Galatian tilida gapira olishiga imkon berganligini taʼkidlagan, Fransiyadagi Golish haqida soʻnggi maʼlumot esa 560 va 575-yillar oraligʻida Grigoriy tomonidan qilingan. „Gall tilida Vasso Galatae“ deb nomlangan Obvergne ibodatxonasi vayron qilingan va yerga yoqilganligini taʼkidladi. Uzoq ikki tilli davrdan soʻng paydo boʻlgan Gallo-Romantik tillar, shu jumladan fransuz tillari Gaulish tomonidan turli xil shakllarda shakllantirilgan; Fransuz tilida bu soʻzlarga va kalkalarga (shu jumladan, „ha“, „ha“ soʻzi), ovozli oʻzgarishlarga va konjugatsiya va soʻz tartibiga taʼsir koʻrsatadigan narsalar kiradi.
Jamiyat
thumb|Pompeydan (milodiy 1-asr) olingan rasmda koʻp avlodli ziyofat tasvirlangan.|right|250px Rim imperiyasi juda koʻp madaniyatli boʻlib, uzoq vaqt davomida oʻz siyosiy tizimidagi turli xalqlarni qamrab olgan holda, umumiy oʻxshashlik tuygʻusini yaratishga qodir edi. Jamoat yodgorliklari va jamoat joylarini yaratishga boʻlgan eʼtibor, masalan forumlar, amfiteatrlar, estakadalar va vannalar, „rimliklar“ tuygʻusini rivojlantirishga yordam berdi.
Rim jamiyatida ingliz tilidagi zamonaviy „sinf“ tushunchalari aniq ifoda etmasligi mumkin boʻlgan bir-biriga zid boʻlgan ijtimoiy ierarxiyalar mavjud edi. Avgustning yakka hokimiyat tepasiga kelgan 20 yillik fuqarolik urushi Rimdagi anʼanaviy jamiyatni sarosimaga solib, inqilob holatida qoldirdi, ammo boylik va ijtimoiy kuchni tezda qayta taqsimlashga taʼsir qilmadi. Quyi sinflar nuqtai nazaridan, faqat ijtimoiy piramidaga choʻqqilar qoʻshildi. Shaxsiy munosabatlar — homiylik, doʻstlik (amisiya), oila, nikoh respublikada boʻlgani kabi siyosat va hukumat faoliyatiga taʼsir koʻrsatishda davom etdi.Ammo Neron davrida, erkin tugʻilgan fuqarodan koʻra boyroq boʻlgan yoki senatordan koʻra koʻproq hokimiyatni egallagan otliqni topish odatiy hol boʻlmagan.
Huquqiy maqomi
Huquqshunos Gayning soʻzlariga koʻra, Rimdagi „shaxslar qonuni“ ning muhim farqi shundan iborat ediki, hamma odamlar erkin (erkin) yoki qul (servi) edilar. Erkin shaxslarning huquqiy maqomi ularning fuqaroligi bilan ham belgilanishi mumkin. Aksariyat fuqarolar cheklangan huquqlarga ega edilar (masalan, „ius Latinum“, „Lotin huquqi“), ammo fuqaroligi boʻlmagan shaxslar foydalanishi mumkin boʻlmagan huquqiy himoya va imtiyozlarga ega boʻlishdi. Ozod odamlar fuqarolar deb hisoblanmaydilar, lekin Rim olamida yashab, peregrini, rimlik boʻlmagan maqomiga ega edilar. Milodiy 212-yilda Konstitutsiya Antoniniana deb nomlangan farmon bilan imperator Karakalla imperiyaning barcha erkin tugʻilgan aholisiga fuqarolikni bergan. Ushbu huquqiy egalitarizm fuqarolar va fuqaroligi boʻlmagan shaxslarni ajratib turadigan amaldagi qonunlarni chuqur qayta koʻrib chiqishni talab qilishi kerak edi.
Rim qonunida ayollar
thumb|Rim imperiyasi fuqarosi|left|200px Ayol erining hokimiyatiga boʻysungan manus nikohning arxaik shakli, asosan, Imperator davrida bekor qilingan va turmushga chiqqan ayol nikohga kirgan har qanday mulkka egalik huquqini saqlab qolgan. Texnik jihatdan u otasining qonuniy vakolati ostida qoldi, garchi u erining uyiga koʻchib oʻtgan boʻlsa ham, otasi vafot etganida, u qonuniy ozod qilingan. Ushbu tartibga solish, qadimgi madaniyatlarga va hozirgi davrga qadar, rim ayollari foydalangan mustaqillik darajasining omillaridan biri edi: garchi u yuridik masalalarda otasiga javob berishga majbur boʻlsa ham, u uning bevosita nazorati ostida boʻlmagan. uning kundalik hayoti va eri uning ustidan qonuniy hokimiyatga ega emas edi. Faqat bir marta turmush qurgan „bitta erkak ayol“ (univira) boʻlish gʻururlanish nuqtasi boʻlsa-da, ajrashish yoki oʻlim yoki ajralish orqali eri yoʻqolganidan keyin tezroq turmush qurish xususiyati kam edi.
Agar otalari vasiyatnomasiz vafot etsa, qizlar oʻgʻil bolalar bilan teng ravishda meros huquqiga ega edilar. Rim onasining mol-mulkka egalik qilish va uni tasarruf etish huquqiga, oʻziga mos ravishda, oʻz xohish-irodasini belgilash huquqi, hatto katta boʻlganlarida ham oʻgʻillariga katta taʼsir koʻrsatdi.
Fuqarolarning huquqiy maqomi va ular ozod boʻlish darajasiga koʻra, ayollar mulkka egalik qilishlari, shartnomalar tuzishlari va biznes bilan shugʻullanishlari, shu jumladan transport, ishlab chiqarish va qarz berishlari mumkin edi. Imperiya boʻylab yozuvlar xotin-qizlarni jamoat ishlarini moliyalashda foyda keltiruvchi sifatida ulugʻlaydi, bu ularning katta boyliklarga ega boʻlishlari va tasarruf qilishi mumkinligidan dalolat beradi; Masalan, Sergii archasi sharaflangan oilaning ayol aʼzosi Salvia Postuma tomonidan moliyalashtirildi, Pompeydagi forumdagi eng katta bino Venera ruhoniysi Eumachiya tomonidan moliyalashtirildi.
Qullar va qonun
Avgust davrida Italiyadagi aholining 35 foizi qul boʻlgan, bu Rimni qullar aholining kamida beshdan bir qismini tashkil etadigan va iqtisodiyotda katta rol oʻynaydigan beshta tarixiy „qul jamiyatlari“ dan biriga aylantirgan. Qullar anʼanaviy Rim ijtimoiy tuzilmalarini qoʻllab-quvvatlovchi hamda iqtisodiy foyda keltiradigan murakkab institut edi. Shahar sharoitida qullar oʻqituvchilar, shifokorlar, oshpazlar va buxgalterlar kabi mutaxassislar boʻlishi mumkin, shuningdek, koʻpchilik qullar uy sharoitida yoki ish joylarida oʻqitilgan yoki malakasiz ish bilan taʼminlaganlar. Tegirmon qazib olish va qazib olish kabi qishloq xoʻjaligi va sanoat qullarning ekspluatatsiyasiga tayanar edi. Italiyadan tashqarida qullar oʻrtacha hisobda aholining 10 dan 20 foizini tashkil qiladi, Rim Misrida kam uchraydi, lekin baʼzi yunonlarning aksariyat hududlarida toʻplangan. Rimning haydaladigan yerlari va sanoatiga egalik qilishining kengayishi, bu viloyatlarda ilgari mavjud boʻlgan qullik amaliyotiga taʼsir koʻrsatishi mumkin edi. Garchi qullik instituti koʻpincha 3-4 asrlarda yoʻq boʻlib ketgan boʻlsa-da, u V asrga qadar Rim jamiyatining ajralmas qismi boʻlib kelgan. 6-7-asrlarda Gʻarbda shahar markazlarining pasayishi va unga talabni keltirib chiqargan murakkab imperiya iqtisodiyotining parchalanishi bilan qullik asta-sekin toʻxtadi.
Qullikka oid qonunlar „oʻta murakkab“ edi. Rim qonunlariga koʻra, qullar mulk deb hisoblangan va hech qanday yuridik shaxsga ega boʻlmagan. Ularga, odatda fuqarolarga nisbatan qoʻllanilmaydigan jismoniy jazo, jinsiy ekspluatatsiya, qiynoq va jazo choralari qoʻllanilishi mumkin. Qonun boʻyicha, qulni zoʻrlash mumkin emas, chunki zoʻrlash faqat ozod odamlarga nisbatan sodir etilishi mumkin edi; qulning zoʻravonligi Aquilian qonuniga binoan mulkka yetkazilgan zarar uchun egasi tomonidan javobgarlikka tortilishi kerak edi. Qullarning konubium deb ataladigan qonuniy nikoh shakliga huquqlari yoʻq edi, lekin ularning kasaba uyushmalari baʼzan tan olingan va agar ikkalasi ham ozod qilinsa, turmushga chiqishlari mumkin edi. Avgust va uning vorislari ostidagi qonun respublikadagi gʻayriinsoniy urushlardan soʻng ishchi guruhlarining sonini cheklash va qochoq qullarni ov qilish orqali qoʻzgʻolon tahdidini nazorat qilishdan iboratligini koʻrsatmoqda.
Texnik jihatdan, qul mulkka ega boʻlishi mumkin emas edi, lekin biznesni olib borgan qulga, u shaxsiy hisobvaragʻiga yoki fondiga (peculium) kirish huquqi berilishi mumkin edi. Ushbu hisobvaraqning shartlari egasi va qul oʻrtasidagi ishonch va hamkorlik darajasiga qarab oʻzgargan: biznes qilish qobiliyatiga ega boʻlgan qulga foyda olish uchun katta imkoniyatlar berilishi va boshqa qullarga u boshqargan pakuliani meros qilib olishga ruxsat berilishi mumkin edi. Uy sharoitida yoki ish joyida qullar ierarxiyasi mavjud boʻlishi mumkin, bitta xizmatkor boshqa qullarning xoʻjayini sifatida ishlaydi.
Yana qarang
▪︎Rim imperiyasidagi fuqorolik urushi (68—69)
Arón Piper
Arón Julio Manuel Piper Barbero (1997-yil 29 -martda tugʻilgan) — asl kelib chiqishi ispaniyalik boʻlgan aktyor, Netflix oʻsmirlar uchun Elita dramasida Ander Muñoz rolini oʻynashi bilan mashhur.
Biografiya
Arón Julio Manuel Piper Barbero 1997-yil 29-martda Germaniyaning Berlin shahrida tug‘ilgan. Uning otasi nemis millatiga munsub boʻlib, onasi esa ispan. Piper besh yoshga toʻlganda, ular Ispaniyaga koʻchib ketishdi. Bir necha-yil Kataloniyada yashaganidan soʻng, uning oilasi Asturiyaga koʻchib oʻtdi va u erda Aviles va Luarkada yashadi. U aktyorlik va rejissyorlikni uchun tahsil olgan. U nemis va ispan tillarini, shuningdek ingliz va katalan tillarini yaxshi biladi.
Furxat (Qorasuv tumani)
Aholisi
Aholisi - 486 kishi.
Pinarhisar (Marmara)
Pinarhisar – qadimgi Brysis-Turkiyaning Marmara viloyati Qirklareli tumanidagi yirik shahar va tuman. Shahar hokimi- Ihsan Talay (AKP). 2010-yilda aholi soni 10463 kishini tashkil qilgan. Shahar Birinchi Bolqon urushi davrida Karaagach-Bunarhisar mudofaa chizig'ining bir qismi edi.Shahar nomining avvalgiimlosi Bunarhisar edi. Birinchi bolqon urushida aholi punkti bolgarlar tomonidan bosib olingan.Ammo 2-Bolqon urushi paytida Usmonli imperiyasi tomonidan qaytarib olingan
Kitob al-osor
“Kitob al-osor” (arab. كتاب الآثار) – Imom Abu Hanifaning shogirdi Imom Muhammad Shayboniy (132–189) tomonidan toʻplangan hadis kitoblaridan biri. Bu kitob ba’zan Imom Abu Hanifaga ham nisbat beriladi.
Clermont (Haute-Savoie)
Clermont Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Savoie departamenti Saint-Julien-en-Genevois tumani tarkibiga kiradi.
Kitob al-osor
Tavsifi
Kitobda 1000 ga yaqin hadis mavjud. U eng qadimgi yozma hadis kitoblaridan biridir. Kitobdagi hadislarning aksar qismi toʻgʻridan-toʻgʻri Muhammad alayhissalom bilan bogʻliq boʻlgan hadislar, boshqalari esa sahobalarning rivoyatlaridir. Yana ba’zi hadislar tobeinlarga ham nisbat berilgan.
Clermont (Haute-Savoie)
Aholisi
331 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,3 nafar kishi.
Kitob al-osor
Nashrlari
Kitob dunyoning koʻplab tashkilotlari tomonidan nashr etilgan: •	Imom Abu Hanifaning “al-Osor” kitobi. Nashriyoti: Turos nashriyoti (2006-yil)
Knob Noster
Knob Noster AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Johnson County okrugi tarkibiga kiradi.
Clermont (Haute-Savoie)
Geografiyasi
Maydoni — 7,0 km2. Dengiz sathidan 500 – 699 m balandlikda joylashgan.
Pinarhisar (Marmara)
Tarixi
Shahar 1368-yilda Murod I boshchiligidagi yurishi doirasida G'ozi Mihal qo'mondonligi ostidagi qo'shinlar tomonidan bosib olingan.
Knob Noster
Aholisi
3027 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Pinarhisar (Marmara)
Xristian episkopligi
Brysis arxeparxiyasi haqida 1-eslatma IX asr boshlarida imoerator Leo VIvDonishmand bilan bog'liq bo'lgan "Notitia Episcopatuum" kitobida keltirilgan. Hozirgi hujjatlarda uning 3ta qadimiy arxiyepiskoplarining ismlari qayd etilgan: Ioann 787-yilda Nikea II kengashida qatnashgan; Nicetas Konstantinopol Photian kengashida qatnashgan (879); Leo Konstantinopol Patriarxi Aleksiyning 1027-yildagi farmonini imzolaganlardan biri edi.
4-Salib yurishi paytida Brysis Verissa nomi ostida lotin cherkovi arxiyepiskopi bo'ldi.
endi turar-joy episkopligi emas, Brysis bugungi kunda katolik cherkovi tomonidan titulli ko'rinish sifatida ro'yxatga olingan.
Courtemaux
Courtemaux Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loiret departamenti Montargis tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
264 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,9 km2.
Haiger
Haiger Germaniyaning Hessen yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Lahn-Dill-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 106,67 km2. 19103 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Coulaures
Coulaures Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Dordogne departamenti Périgueux tumani tarkibiga kiradi.
Haiger
Hududi
Haigerning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Coulaures
Aholisi
683 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 23,9 nafar kishi.
Sankt Stefan ob Stainz
Sankt Stefan ob Stainz Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan kommunadir. Deutschlandsberg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17.17 km2. 2219 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Coulaures
Geografiyasi
Maydoni — 28,6 km2.
Yengil qotishmalar
Yengil qotishmalar - alyuminiy, magniy, titan, berilliy asosidagi konstruksion krtishmalar. S. ogʻ. 5 g/sm3 dan kichik boʻladi. Solishtirma mustahkamligi (mustahkamlik koʻrsatkichlarining zichlikka nisbati) yukrriligi, mexanik va texnologik xossalarining yaxshiligi bilan temir yoki nikel asosidagi qotishmalardan farq qiladi. Deformatsiyalab va quyib tayyorlanadigan xillari bor. Eng keng tarqalgan Ye. q.ga alyuminiy qotishmalari kiradi. Ye. q. samolyotsozlik, raketasozlik, avtomobilsozlik, kemasozlik, asbobsozlikda, temir yoʻl sanoatida, elektr simlari tayyorlashda keng qoʻllaniladi. Yana q. Berilliy kotishmalari, Magniy qotishmalari, Titan kotishmalari.
Usmon Yenikeyev
Usmon Yusupovich Yenikeyev (1933, Penza viloyati) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Dushanba pedagogika institutining mat. fakultetini tugatgan (1965). 1951—89 yillarda Angor va Denov tumanlaridagi maktablarda fizikamat, oʻqituvchisi, 1989-yildan Toshkent sh. Akmal Ikromov tumanidagi 287-maktabda mat. oʻqituvchisi. Dars va darsdan tashqari vaqtlarda oʻquvchilar bilan turli koʻrgazmali qurollar tayyorlab, ulardan oqilona foydalanadi, "yosh matematiklar" toʻgaragiga rahbarlik qiladi.
NGC 3113
NGC 3113 Antlia yulduz turkumidagi SBcd tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1837-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Judy Garland
Judy Garland AQSHlik qo'shiqchi hamda aktrisa boʻlgan.
Karatkuti
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Karatkuti (  , Roman. Karatkūtī ) — Eron  mamlakatidagi Mozandaron provinsiyasi, Abbosobod tumani, Kelarobod hududiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 596 nafar va 158 oiladan iborat.
Michelle Singletary
300px|thumb Michelle Singletary — amerikalik jurnalist. U Washington Post gazetasining sharhlovchisi. U 2021-yilda The Washington Post gazetasida „Hurmat bilan, Mishel“ uchun sharh uchun Jerald Loeb mukofotini qoʻlga kiritdi.
Hayot
U Merilend universiteti, Kollej Park va Jon Xopkins universitetini tamomlagan. U „Hurmat bilan, Mishel“ seriyasini yozdi.
U Amanpour & amp; Co , Morning Edition , The Kojo Nnamdi Show , On Point va The Long View dasturlarida ishtirok etgan , U OneTransaction kampaniyasida ishtirok etdi.
Ayvalıbağ (Pervari)
Ayvalıbağ (Tenûra jorîn) — Turkiyaning Siirt viloyati Pervari tumaniga qarashli qishloq.Qishloqda Adiyan va Shokiran qabilalariga mansub kurdlar istiqomat qiladi va 2021-yilda 479 kishi istiqomat qilgan.
Fuqarolik jurnalistikasi
Fuqarolik jurnalistikasi — ommaviy jurnalistika deb ham ataladi. Bu jurnalistikani demokratik jarayonga integratsiyalash gʻoyasi hisoblanadi. Ommaviy axborot vositalari nafaqat jamoatchilikni xabardor qiladi, balki fuqarolarni jalb qilish sgu bilan birga jamoatchilik muhokamasini yaratishga qaratilgan. Fuqarolik jurnalistikasi harakati jurnalistlar va ularning auditoriyasi siyosiy hamda ijtimoiy jarayonlarda tomoshabin, degan tushunchadan voz kechishga urinishdir. O‘z o‘rnida fuqarolik jurnalistikasi harakati kitobxonlar va ular atrofidagi jamiyat aʼzolariga ishtirokchi sifatida munosabatda bo‘lishga intiladi.
Cuxhaven (tuman)
Cuxhaven  Olmoniya tumanlaridan biridir. Quyi Saksoniya yeri tarkibiga kiradi. Poytaxti – Cuxhaven. Maydoni – 2073 km2. 204 200 nafar aholi istiqomat qiladi.
Fuqarolik jurnalistikasi
Tarix
O‘tgan asrning 20-yillarida, ommaviy jurnalistika tushunchasi paydo bo‘lgungacha, Walter Lippmann va Jon Dewey o‘rtasida demokratik davlatda jurnalistikaning o‘rni haqida mashhur munozara bo‘lib o‘tdi. Lippmann jurnalistning roli siyosatchilarning gaplarini yozib olish va undan keyin bu maʼlumotni ommaga taqdim etish deya hisobladi. Bunga qarshi boʻlgan Dewey jurnalistning rolini jamoatchilik bilan koʻproq shugʻullanish bu bilan bir qatorda hukumat tarafidan berilgan maʼlumotlarni tanqidiy oʻrganish sifatida belgiladi. Uning fikrlariga qaraganda, jurnalistlar qabul qilinayotgan siyosatning oqibatlarini oʻylab koʻrishlari kerak. Dewey suhbat, bahs-munozara hamda dialogni demokratiya nima ekanligini shu asnoda jurnalistika bu suhbatning muhim qismiga ega ekanligiga ishondi.