cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Baltabay Adambayev
Jambil viloyatining Sarisu tumanidagi maktab-internatda oʻqib, tarbiyalanadi. Ulugʻ Vatan urushi yillari Toshkentdagi Frunze nomidagi harbiy akademiyaning taktika va otish yuqori kursin leytenant unvoni bilan tamomlagan. U Kalinin maydonida 4-gvardiya otishmalar tarkibida rotani boshqarib, urushlarga qatnashdi. 1945—1947-yillar Jambil viloyat isteʼmolchilar jamiyatida ishlaydi. 1951-yilda Abay nomidagi Jambil pedagogika bilim yurtini, Qozoq davlat universitetini tamomlagan. Bir necha yil davomida u Jambil shahridagi 38-sonli qozoq oʻrta maktabida dars bergan.
2014-yilda Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi
Yana qarang
Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi
Baltabay Adambayev
Urushda
Mozdok dashtidagi janglar ishtirokchisi. Oʻn toʻqqiz tank uning rotasini oʻrab oldi. Yosh ofitser xandaqdan xandaqqa yugurib, soqchilarni xursand qildi. Keyin uning oʻzi tankga qarshi miltiq bilan bir nechta tanklarni toʻxtatdi. Yetti mashina vayron boʻlgan va oʻn ikkitasi qochishga muvaffaq boʻlgan. Adambayev tanklar qayerga burilganini kuzatib bordi va telefon orqali batalyon komandiriga xabar berdi: “Siz tomonda oʻn ikkita tank ketdi, chora koʻring”.
2014-yilda Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi
Yana qarang
Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasining natijalari
2013-yilda Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi
2015-yilda Yaponiya ayollar milliy futbol terma jamoasi
Qoʻrgʻonli qabriston
Qoʻrgʻonli qabriston  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Samarqand viloyatining Samarqand tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Dashtisuxta“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Ruda (maʼnolari)
Ruda:
Baltabay Adambayev
Avlodlar
Nevarasi - Nurtas Adambayev
Mukofotlar
1-darajali Vatan urushi ordeni bilan taqdirlangan.
Ruboiy
Ruboiy (arab. — toʻrtlik) — Sharq xalqlari sheʼriyatida keng tarqalgan poetik janr. Tayin gʻoyaviybadiiy va shakliy shartlarga binoan yaratilgan 4 misradan iborat falsafiy, axloqiy, taʼlimiy yoki ishqiy mavzudagi sheʼr. R. hazaj baxrida (axram va axrab vaznlarida jami 24 ta) yoziladi. Boshqa bahrlarda yozilgan toʻrtliklar dubaytiy, kuylanadiganlari esa tarona deb ataladi. R. qofiyalanish tartibiga koʻra ikki xil boʻladi. Birinchi xil R.larning 1—2—4misralari oʻzaro qofiyalanadi (a-a-b-a shaklida). Mas:Koʻpdin berikim yoru diyorim yoʻqtur, Bir lahzau bir nafas qarorim yoʻqtur. Keldim be sori oʻz ixtiyorim birla, Lekin borurimda ixtiyorim yoʻqtur.
Bobur. Ikkinchi xil R. da toʻrtala misrasi ham qofiyalanadi (a-a-a-a shaklida).
R. shaklidagi sheʼrlar xalq ogʻzaki ijodida paydo boʻlgan, namunalari "Devonu lugʻotit turk"da uchraydi. Dastlabki R.larni Rudakiy va Shahidi Balxiy yaratgan. Badriddin alQavomiy (12-asr) arab, fors va turkiy tillarida R. yozgan. A. Runiy, S. Salmon, Ibn Sino, Umar Xayyom va boshqalar R.ning mohiyati va uslub jihatdan yuksak namunalarini ijod qilganlar. Navoiy ijodida esa yuqori bosqichga koʻtarilgan. Navoiy R.larida hayotiy taassurot, ijtimoiy-siyosiy va falsafiyaxloqiy mulohazalar yuksak badiiy shaklda oʻz ifodasini topgan. Keyinroq Bobur bu janrni rivojlantirgan. 19-asrda Munis, Ogahiy, Komil Xorazmiy va boshqalar R.ning goʻzal namunalarini yaratganlar. Hozirgi davr oʻzbek adabiyotida Shayxzoda, Shuhrat, Ramz Bobojon, Tolib Yoʻldosh kabi shoirlar R. yozganlar. Biroq ularning baʼzilari R. vaznida yozilmaganligi uchun dubaytiy yoki toʻrtlik deb ataladi.
Adabiyot
Begali Qosimov.
Tosh tuzi
Tosh tuzi, galit, osh tuzi — 1) galit minerali, kimyoviy tarkibi NaCl (Na39,3%, Cl 60,7%). Kub singoniyada kristallanadi. Tabiatda turli kattalikdagi donador kristall agregatlar shaklida uchraydi. Sof holda rangeiz va tiniq, lekin koʻpincha gil, organik moddalar, temir oksidi va boshqalar bilan aralashmasi kulrang, jigarrang, kizil, pushti. Shishadek yaltiroq, qattikligi 2, zichligi 2,2 g/sm3. Suvda oson eriydi; 2) choʻkindi togʻ j iney, asosan, (99 %) galitdan iborat. Suvda eriydigan boshqa tuzlar kabi, Tosh tuzining asosiy massasi arid zonalarining havzalarida ekzogen jarayonlar mobaynida hosil boʻladi. Tosh tuzi, ayniqsa, shoʻr koʻllar tubida koʻp boʻladi. Tosh tuzi choʻkindi togʻ jinslari orasida katta qalinlikdagi qatlamlar koʻrinishida boʻlib, oʻnlab km² ga tarqaladi, boshqa jinslarda qatlamchalar, linzalar, uyachalar, xolxol donachalar hosil qiladi. Tosh tuzi qatlamlari barcha geologik davr yotqiziklarida uchraydi. Eng yirik yotkiziqlari kembriy, devon, perm va neogen qatlamlarida joylashgan. Yirik konlari Belarus, Ukraina, Kaspiy boʻyi botigʻi va unga tutashgan Boshqirdiston hamda OrenburgOktoʻba tuz havzalarida mavjud. Oʻzbekiston va unga tutashgan hududlarda keng tarqalgan boʻlib, Boybichekan, Oqbosh, Tubegatan, Xoʻjaikon va Qoʻrgʻoshinkonda topilgan.
Galisiya
Galisiya — Ispaniyaning shim.gʻarbiy qismidagi muxtor viloyat, Atlantika okeani sohilida. Mayd. 29,4 ming km2. Aholisi 3,15 mln. kishi (1990-yillar oʻrtalari). Maʼmuriy markazi — La-Korunya. Bosh shahri — Santyago-de-Kompostela. Galisiya tarkibiga La-Korunya, Lugo, Orense, Pontevedra provinsiyalari kiradi.
Galisiyada qadimda galleklar qabilasi yashagan, keyinchalik viloyat ham kabila nomi bilan atalgan. 5-asr boshlarida Galisiyani svevilar, 8-asr boshlarida arablar egalladi. 718 yilda arablar magʻlubiyatga uchragach, Galisiyani Asturiya qirollari oʻzla-riga boʻysundirdilar. Galisiya 1065—72 yillarda mustaqil qirollik boʻlgan, 1072-yilda Kastiliyaga qoʻshib yuborilgan. 1936-yil Galisiyada referendum oʻtkazilib muxtor viloyat eʼlon qilindi.
Relyefi togʻlik, bal. 400–600 m, sharqida 1800 m gacha, tor dare vodiylari bilan oʻyilgan. Qirgʻoqlarida qulay tabiiy buxtalar bor. Iqlimi moʻʼtadil okean iqlimi, yiliga 2500 mm yogʻin yogʻadi. Keng bargli togʻ oʻrmonlari va butazorlar koʻp.
Galisiya asosan agrar viloyat. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa boqiladi. Makkajoʻxori, javdar, kartoshka ekiladi. Baliq ovlash va oʻrmonchilik katta ahamiyatga ega. GES koʻp. Kemasozlik rivojlangan (mamlakat kemasozligining 1/2 qismi). Oziq-ovqat (baliq, ayniqsa sardina konservalari ishlab chiqarish) sanoati, avtomobil ishlab chiqarish, neftni qayta ishlash va alyuminiy zavodlari bor.
Marta Michna
Shaxmat karyerasi
Marta Michna sakkiz yoshida shaxmatga qiziqa boshlagan. Keyinchalik u shug'ulanib 1990-yillarda u polshalik yosh shaxmatchilardan biriga aylandi. U 1995-yili Verden shahrida shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi Yevropa chempionati (U-18) va 1996-yili Kala Galdanada shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionati (U-18) gʻolibi boʻlgan.
Polsha ayollar oʻrtasidagi shaxmat chempionati finalida Marta Michna oltita medalni qoʻlga kiritdi: oltin (2003-yil), kumush (2002-yil) va 4 bronza (1994, 1996, 1998, 2000-yillar).
Marta Michna shaxmat boʻyicha Yevropa jamoaviy chempionatida Polsha va Germaniya terma jamoasida oʻynagan :
Shaxsiy hayoti
1990-yillarning oxirida Marta Aleksey Shirov bilan munosabatda boʻldi, o'shanda uning bitta qizi Masza bor edi. 2006-yilda u FIDE shaxmat ustasi (FM) Kristian Michnaga (1972-yilda tugʻilgan) turmushga chiqdi va 2007-yildan beri Germaniyani xalqaro maydonda himoya qildi. U Gamburgda yashaydi va toʻrt farzandi bor — Masza, Mateush, Milosh va Maja.
Shamoltegirmon (Isirtepa)
Shamoltegirmon (Isirtepa)  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—IV asrlar. Surxondaryo viloyatining Termiz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Qoraxon” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning  koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga  olingan. == Manbalar ==
Rubruk
Rubruk, Rubrukvis Billem (1215 va 1220 yillar orasi — 1293) — flamand sayyohi, rohib. 1253—55 yillarda fransuz qiroli Lyudovik IX tomonidan Moʻgʻulistonga yuborilgan elchilarga rahbarlik qilgan. R. Fransiyadan Falastinga yoʻl olgan, soʻngra Konstantinopol, Krim, Don dashtlari, Oʻrta Osiyo, Markaziy Moʻgʻulistondan oʻtib 1254 y. Koraqurum shahriga yetib borgan; qaytishda Kavkaz va Kichik Osiyoda boʻlgan. R.ning oʻz sayohati haqidagi hisobotida u bosib oʻtgan mamlakatlar tarixi, etn. va geogr.si qaqida qimmatli maʼlumotlar bor.
Rubʼi maskun
Rubʼi maskun (arab. — aholi yashaydigan chorak yer) — yunon va oʻrta asr Sharq fanida mavjud tarixiygeografik tushuncha. Qad. yunon olimlari yerning ular tasavvuridagi aholi yashaydigan obod qismini "eykumena" yoki "oykumena" (yunoncha "oykeo" — obod qilmoq) deb ataganlar. Oʻrta asrlarda Arab xalifaligida mazkur geografik tushuncha yunon ilmiy adabiyotining arabcha tarjimalari orqali "maʼmura" — obod (yerlar) va Rubʼi maskun shakllarida Sharq geogr.siga ham oʻtdi. Rubʼi maskun tushunchasining ishlatilish sababi shuki, yunon olimlari yer yuzini toʻrt chorakka boʻlganlar va shundan bir choragi obod, yaʼni odamlar yashashi uchun yaroqli, qolgan uchta chorakni esa, odatda suv deb taxmin qilganlar. Sharqfanidagi "maʼmura" yoki Rubʼi maskunni yunon fanidagi "oykumena" bilan aynan bir xil deb boʻlmaydi. Zero, tarixiy taraqqiyot jarayonida geografik tasavvurlar oydinlasha borib, yerning obod qismi haqidagi tushunchaga ham talaygina anikliklar kiritilgan. Keyingi davrda mazkur tushuncha yanada boyib bordi. Beruniy Rubʼi maskun tushunchasiga jiddiy oʻzgarish kiritgan va "Hindiston" asarida qolgan choraklarda ham quruqlik boʻlishi mumkinligini taʼkidlagan. Beruniy qayd etgan gʻarbdagi quruqlik alohida qitʼa (Amerika) ekanligi X. Kolumb sayohatidan soʻng amalda tasdiqlandi (yana qarang Yetti iqlim).
Omonullo Boʻriyev.
Sian Proctor
Erta hayot va taʼlim
Proctor 1970-yil 28-martda Guamning Xagatna shahrida, muhandis Sperry Univac oilasida tugʻilgan. Uning oilasi 14 yoshida Nyu-Yorkning Fairport shahriga koʻchib oʻtdi va u Fairport oʻrta maktabini tugatdi. Proctor Arizona shtat universitetida tahsil olgan. Proctor 1998-yilda geologiya boʻyicha magistr, keyinroq 2006-yilda fan taʼlimi boʻyicha PhD darajasini olgan.
Inspiration4 tijorat kosmonavti
Proctor parvoz mashgʻulotlari paytida „Leo“ chaqiruv belgisini oldi. U 2021-yil avgust oyida Inspiration4 guruhining qolgan aʼzolari bilan, Time jurnalining muqovasida tasvirlangan.
U Koinot tadqiqotchilari uyushmasi aʼzosi.
HI-SEAS (2013)
Proctor NASA tomonidan moliyalashtirilgan Gavayi kosmik tadqiqotlar analogi va simulyatsiyasi (HI-SEAS) missiyasining taʼlim boʻyicha xodimi edi. Missiyaning maqsadi uzoq muddatli kosmik parvozlar yoki Marsga missiyalar uchun oziq-ovqat tarkibini oʻrganish edi. Toʻrt oylik simulyatsiya davomida Proctor Discover jurnali tomonidan Kate Grinning „ Yerda Marsni simulyatsiya qilish“ maqolasi uchun suratkash sifatida yoʻllangan.
PolarTREC (2014)
Proctor 2014-yilda PolarTREC oʻqituvchisi sifatida tanlandi. PolarTREC - Milliy Fan Jamgʻarmasi (NSF) tomonidan moliyalashtiriladigan dastur boʻlib, oʻqituvchilarni arktika va Antarktika mintaqalarida tadqiqot olib borayotgan olimlar bilan bogʻlaydi. Proctor bir oy davomida Alyaskaning Barrou shahrida iqlim oʻzgarishining jamiyatga taʼsirini oʻrgandi.
Chilidagi astronomiya oʻqituvchilari dasturi (ACEAP) (2016)
Proctor 2016-yilda ACEAP elchisi etib saylandi. ACEAP Milliy Fan Jamgʻarmasi (NSF) dasturi boʻlib, K-16 rasmiy va norasmiy astronomiya oʻqituvchilarini Chilidagi AQSh astronomiya muassasalariga yuboradi. 2016-yilning yozida u Serro Tololo Amerikalararo rasadxonasi (CTIO), Gemini janubiy observatoriyasi va Atakama katta millimetr-submillimetr massivi (ALMA)ga borgan. Proctor 2017-yilda Chilining San-Pedro shahriga qaytib, mahalliy oʻrta maktab va atrofdagi hamjamiyat bilan STEM taʼlimi boʻyicha targʻibot tadbirlarida qatnashdi.
Dengizdagi NOAA oʻqituvchisi (2017)
Proctor 2017-yilda Milliy okean va atmosfera maʼmuriyati (NOAA) „Dengizdagi oʻqituvchi“ dasturiga tanlangan. Dastur 1990-yilda boshlangan boʻlib, oʻqituvchilarni dengizda ishlash tajribasini ortirish uchun ishlab chiqilgan. U uch hafta davomida Bering dengizida Oskar Dyson baliqchilik kemasida pollok tadqiqotini oʻtkazdi.
Televizion chiqishlar
Proctor oʻn epizoddan iborat boʻlgan, Nyu-Orleanda suratga olingan „Koloniya“ filmining 2-faslida roʻl ijro etgan. 2017-yildan beri u Science Channel shousining " Gʻalati dalillar " koʻrsatuvida fan namoyishchisi sifatida qatnashib keladi.
Fatma Galiullina
Fatma Qosimovna Galiullina (1969.30.5, Chirchiq shahri) — velopoyga boʻyicha jahon chempioni, xalqaro toifadagi sport ustasi. 1983-yildan velosiped sporti bilan shugʻullanadi. 1986-yildan Oʻzbekistan Mudofaa vazirligi Markaziy harbiy sport klubida xiz-mat kiladi. Italiya, Fransiya, Germaniya, Avstriya, Koreya va boshqalar mamlakatlarda oʻtkazilgan nufuzli xalqaro musobaqalar qatnashchisi. 1997-yil Ipoh shahrida (Malayziya) oʻtkazilgan 25 km ga shaxsiy poygada jahon chempioni boʻlgan (36 min.).
Shertepa
Shertepa  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Namangan viloyatining Namangan tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Qoʻqon qishloq” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Namangan viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Louis de Broglie
right|200px|thumb|Louis de Broglie Louis de Broglie (, 1892. 15.8, Dyep — 1987.19.3) — fransuz fizigi, professor, Parij Fanlar akademiyasi haqiqiy aʼzosi (1933). Kvant mexanika asoschilaridan biri, materiyaning toʻlqin xususiyati toʻgʻrisidagi gʻoyani ilgari surgan (1924). Ilmiy ishlari atom yadrosi tuzilishi, toʻlqin oʻtkazgichlarda elektromagnit toʻlqinlarning tarqalishi, fizika tarixi va uslubiyatlariga oid. Nobel mukofoti laureata (1929).
Bruna Benites
Bruna Beatriz Benites Soares (1985-yil 16-oktyabrda tugʻilgan), odatda Bruna Benites yoki oddiygina Bruna taxallusi bilan tanilgan, braziliyalik ayol futbolchi, Campeonato Brasileiro de Futebol Feminino Série A1 klubi SC Internacional va Braziliya ayollar terma jamoasida himoyachi pozitsiyasida oʻynab kelmoqda.
Jamoalardagi faoliyati
Braziliyaning „Foz Kataratas“ va „San-Xose“ klublarida oʻynagan.
2016-yilning iyul oyida u Avaldsnes bilan bir mavsumlik shartnoma imzoladi.
2016-yil 30-noyabrda u Houston Dash bilan shartnoma imzoladi.
Faoliyatida u 2008-yilda Mercosur ayollar futbol kubogi, Paranaense chempionati, Amazon chempionati, Copa do Brasil, Paulista chempionati, Libertadores da America va klublar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqqan.
Milliy terma jamoa bilan u 2014-yilda Amerika Kubogida gʻolib chiqdi va 2016-yilgi Olimpiya oʻyinlarida toʻrtinchi oʻrinni egalladi..
Xalqaro martaba
Bruna 2012-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida debyut qilgan. Buyuk Britaniyaga qarshi oʻyinda sariq kartochka olib, chorak finalda Yaponiyaga imkoniyatni boy berdi. 2015-yilning may oyida milliy terma jamoa sardori Bruna OChLda jarohat olib, 2015-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatini oʻtkazib yubordi.
Bundan tashqari, u sayyoradagi sportning asosiy markazlarida, Norvegiya va AQShda ikkita klubda oʻynagan. 2017-yilda u Irandubada yana bir afsun oʻtkazdi va keyingi yili u Xitoyning Meychjou Xuyjun  klubiga ijaraga olindi va u yerda Osiyo mamlakatining ikkinchi divizionida gʻolib chiqdi.
2019-yil iyun oyida Bruna Sport Club Internacional bilan shartnoma imzoladi.
A-0 sistemasi
A-0 tizimi — Grace Murray Hopper tomonidan 1951 va 1952-yillarda UNIVAC I (Arifmetik tilning 0 versiyasi) uchun yozilgan dastur. U elektron kompyuterlar uchun ishlab chiqilgan dastlabki kompilyator bilan bogʻliq vosita boʻlgan. A-0 zamonaviy kompilyator tushunchasidan koʻra koʻproq yuklovchi yoki bogʻlovchi vazifasini bajargan. Dastur subprogrammalar va uning argumentlari ketma-ketligi sifatida belgilangan. Subprogrammalar raqamli kod bilan identifikatsiya qilingan va pastki dasturlarga argumentlar toʻgʻridan-toʻgʻri har bir kichik dastur kodidan keyin yozilgan. A-0 tizimi spetsifikatsiyani kompyuterga ikkinchi marta berilishi mumkin boʻlgan mashina kodiga aylantirgan.
A-0 tizimidan keyin A-1, A-2, A-3 (ARITH-MATIC sifatida chiqarilgan), AT-3 (MATH-MATIC sifatida chiqarilgan) va B-0 (FLOW- sifatida chiqarilgan) ishlab chiqarilgan.
A-2 tizimi 1953-yilda Remington Rand kompaniyasining UNIVAC boʻlimida ishlab chiqilgan va oʻsha yilning oxirigacha mijozlarga taqdim etilgan. Mijozlarga A-2 uchun manba kodi berilgan va yangilanishlarni UNIVACga yuborishga taklif qilingan. Shunday qilib, A-2 bepul va ochiq kodli dasturiy taʼminotga oʻxshash dastlabki falsafa natijasiga misol boʻlishi mumkin.
Perumal Murugan
Perumal Murugan (1966-yilda tugʻilgan ) — hind yozuvchisi, olimi va adabiy yilnomachisi, tamil tilida yozadi. U oʻnta roman, beshta hikoyalar toʻplami va toʻrtta sheʼriy antologiya yozgan. Uning beshta romani ingliz tiliga tarjima qilingan: 2005-yilda Kiriyama mukofoti uchun nomzodlar ro‘yxatiga kiritilgan Palma fasllari, „Hozirgi shou“, „Poonachi yoki echki hikoyasi“, "Bir qismli ayol" va "Pukkuji" (Pire). U Namakkaldagi Hukumat sanʼat kollejida tamil tili professorisifatida ishlagan.
Yoshligi
Perumal Murugan 1966-yilda Tamilnadu shtatining Namakkal tumanidagi Tiruchengodu shahri yaqinida kichik yerga ega boʻlgan fermerlar oilasida tugʻilgan. Uning otasi, dehqon, Tiruchengodedagi kinoteatrda gazlangan ichimliklar doʻkonini ishga tushirish orqali oila daromadini toʻldirib, oilasini tebratgan. Murugan yoshligidan yozishni boshlagan va uning bolalar qoʻshiqlari uchun yozilgan baʼzi soʻzlari Butun Hindiston radiosi tomonidan efirga uzatilgan dasturlarda namoyish etilgan.
Taʼlimi
Murugan dastlab Tamil adabiyotini bakalavr, Erode va Koimbatoreda aspirantura sifatida oʻrgangan U M. Fil olish uchun ketadi. Madras universiteti tamilshunoslik boʻyicha, keyin esa Ph.D. da bilim olib oʻqiydi. Uning doktorlik dissertatsiyasi asosan yozuvchi R. Shanmugasundaram ijodiga qaratilgan.
Ilmiy faoliyati
Tamil adabiyoti professori sifatida Murugan Kongunadu mintaqasiga xos Tamil adabiyotini tadqiq qilish va akademik oʻrganishga, jumladan, Kongunadu uchun maxsus soʻzlar, idiomalar va iboralar leksikasini yaratishga bir qancha hissa qoʻshgan. U shuningdek, Kongu folklorini, ayniqsa, Annamar Sami, bir juft xalq xudolari haqidagi balladalarni keng tadqiq qildi va hujjatlashtirdi. Bundan tashqari, Murugan klassik tamil matnlarining nufuzli nashrlarini nashr etish ustida ishlagan. Shuningdek, u Kongu viloyatiga oid adabiyotlarni qayta nashr etilgan. Sharhlovchilardan birining taʼkidlashicha, „Uning 35 dan ortiq kitoblari Kongu mintaqasining haqiqiy madaniy xaritasini taqdim etadi“ deya aytgan edi. Murugan Namakkaldagi Hukumat sanʼat kollejida tamil tili professori sifatida dars bergan. lekin oʻng qanot hindu va kasta guruhlari tomonidan hujumlar va noroziliklardan soʻng Namakkalni tark etishga majbur boʻladi va hozir Tamil Nadu shtatining Attur shahridagi hukumat kollejida Tamil adabiyoti boʻlimini boshqarib keladi. Bu orada u Chennaydagi Prezidentlik kollejida qisqacha dars berib kelgan.
2018-yil iyun oyida Murugan oʻrta sinf oilalari va ularning yangi texnologiyalar bilan aloqalarini oʻrganadigan yangi roman ustida ishlayotganini eʼlon qiladi. Kazjimugam (Estuariya) deb nomlangan ushbu roman Nandini Krishnan tomonidan ingliz tiliga tarjima qilingan va oʻsha roman 2020-yilda chop etilib, nashrdan chiqgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/52/Perumal_Murugan_at_KLF_2018.jpg/220px-Perumal_Murugan_at_KLF_2018.jpg|thumb| 2018-yilda KLFda
Galifaks
Galifaks — Kanadaning jan.sharqidagi shahar, Yangi Shotlandiya provinsiyasining maʼmuriy markazi. Muzlamaydigan buxta boʻyida. Aholisi 114 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Trans-Kanada temir yoʻlning oxirgi st-yasi, Atlantika okeani boʻyidagi port, yuk ortish va tushirish yiliga 10 mln. t dan ortiq. Kemasozlik, avtomobilsozlik, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, jumladan baliq-konserva, qand-shakar zavodlari bor. Kanadaning baliq ovlaydigan muhim bazalaridan biri. 2 ta universitet bor. Shahar 1749-yilda barpo etilgan.
Temirtepa
Temirtepa  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: II—VII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Qarshi shaharda joylashgan. Obyekt manzili: “Shayxali” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Geodezik kenglik
Geodezik kenglik — ellipsoid yuzasida berilgan nuqtadan oʻtuvchi normal chiziq bilan ekvator tekisligi orasida hosil boʻladigan oʻtkir burchak. U shimolga yoʻnaltirilganda musbat va janubga yoʻnaltirilganda manfiy qiymatga ega boʻladi.
Galitsiya
Galitsiya — Gʻarbiy Ukraina va Polsha yerlari bir qismining (Ukrainaning hozirgi Ivano-Frankovsk, Lvov, Ternopol viloyatlari, Polshaning Jeshuv va Krakov voyevodaligining katta qismi) tarixiy nomi. Rech Pospolitattt 1- (1772, Sharqiy G.) va 3- (1795 y., Gʻarbiy G.) boʻlinishi natijasida Avstriya imperiyasi tomonidan egallab olingan. 1772—1918 yillarda Gabsburglar imperiyasi viloyati (rasmiy nomi — Krakov buyuk gersogligi bilan birgalikdagi Galitsiya qirolligi va Lodomeriya) boʻlgan. 1918 y.dan Polsha tarkibida. Sharqiy G. 1939 y.dan Ukraina tarkibiga qoʻshilgan.
Tajalli
Tajalli (تجلي ‎ pl. h. tajalliyat deb ataladi) — islom dinida : „teofaniya“, ilohning bu yorugʻ dunyoda namoyon boʻlishi. Taʼlimot tarafdorlari ahli tajalliy (Tajaliyat odamlari) deb ataladi.
Diniy kitoblarda
Alloh taoloning gʻamga zohir boʻlishi va uning „tuproqqa aylangani“ haqida hikoya qiluvchi diniy kitoblarda tajalla („paydo boʻldi“) feʼli shakli keltirib oʻtilgan. Boshqa bir holatda esa Isroilning oʻgʻillari Muso paygʻambardan „Allohni ochiq koʻrsatinglar“ deb soʻragani uchun tuproqqa qorishishga hukm qilingan. Insoniyat Olloh taoloni koʻrishi juda murakkab ish.
Ilohiyotda
1- va 2- holatlarda hollarda, aftidan, gap Allohning tanlangan „doʻstlari“ uchun tayyorlangan qiyomat kunidagi „koʻrinishi“ning turli jihatlari haqida boʻlgan. Ilohiy amrning namoyon boʻlishi, yaratilish va umumbashariy jazoga nisbatan abadiy ilohiy rejaning yakuniy amalga oshishidir. Islom ilohiyotshunoslarining at-Tustariy va uning tarafdorlari (saliyiya) qarashlarini tanqid qilishlaridan koʻrinib turibdiki, u qiyomat kunida Alloh taolo inson qiyofasida koʻrinishi mumkin.
Al- Halloj taʼlimotiga koʻra, Olloh doimo odamlarga atrofdagi olamning narsa va hodisalarida zohir boʻladi (yatajalli), lekin faqat tanlanganlar uni „koʻra olishi (yaʼni bilishi maʼnosida)“ mumkin. Alloh taoloning borligini bir zum ham unutmagan odam oʻzining shaxsiy insoniy fazilatlarini (nasut) yoʻqotib, ilohiylikka (lahut) shoʻngʻib ketishiga olib kelinadi.
Tajalli atamasi „varlik birligi“ (vahdat al-vujud) haqidagi taʼlimot tarafdorlari tomonidan keng qoʻllanilgan boʻlib, ular uchun iloh yagona zot (az-zat) boʻlib, son-sanoqsiz tasvirlarda (al-mutajaliya) namoyon boʻlishi mumkinligini aytib oʻtishi mumkinmumkin.
Uglerod kislota lazeri
Karbonat angidrid lazeri kauchuk va plastmassaga oʻyib ishlov berish, organik shisha va metallarni kesish hamda metallarni, shu jumladan alyuminiy va latun kabi juda yuqori issiqlik oʻtkazuvchanligiga ega metallarni payvandlash uchun ishlatiladi.
Lazer qurilmasi
Karbonat angidrid lazerlarining faol muhiti CO2, azot (N2), geliy (He) ning gazsimon aralashmasiddan tarkib topgan. Baʼzan aralashmaga vodorod (H2) yoki ksenon (Xe) ham qoʻshiladi. Qoʻshumchalar lazerdagi gazning yonish potentsial ehtimolini kamaytirish uchun zarur boʻlib, Penning samarasi deb ataladigan holatni taʼminlash uchun zarur. Aralashmadagi gaz kontsentratsiyasining nisbati uning qaysi maqsadda qoʻllanilishiga bogʻliq, ammo CO2 va N2 ning aralashmadagi kontsentratsiyasi odatda 5-20 % ni tashkil qiladi.
A104 yo'li (Angliya)
A104 — Londondagi A yoʻli, Angliya, u Islington Greendan Eppingga qadar davom etadi. left|thumb|250x250px| A104 Dalston Lane temir yoʻl koʻprigi Eski hamda yangi uslubdagi balandlikni ogohlantirish belgilarini A104 Dalston yoʻli ustidagi Hackney Downs stantsiyasi orqali temir yoʻlni olib oʻtadigan koʻprikda koʻrish mumkin. U Essex Road, Balls Pond Road, Dalston Lane bir qismidan Pembury Road, Cricketfield Road, Downs Road bir qismidan Lower Clapton Road bir qismi) hamda Lea Bridge Roundabout (ikkalasi A107 bilan birgalikda), Lea Bridgeni oladi. Road, Whipps Cross Cross Roundabout, Woodford New Road, High Road Woodford Green hamda Epping New Road, Wake Arms Roundabout da, Uoltxem Abbey hamda Loughton chegarasida tugaydi.
Uglerod kislota lazeri
Lazer qurilmasi
Qoʻzgʻatilgan CO2 molekulalarining populyatsiyon inversiyasiga gaz razryadi yordamida erishiladi. Bunda, dastlab, azot molekulalarining tebranishi keltirib chiqariladi, soʻngra ayni azot molekulalari CO2 molekulalari bilan toʻqnashganda, ularning tebranish quvvatining bir qismi CO2 molekulalariga oʻtadi. Gaz inversiyasining faol muhitda yanada pasayishi geliy tomonidan ta]minlanadi va faol muhitni oʻrab turuvchi quvur devorlari gaz yoki suv bilan majburiy sovutiladi (yuqori quvvatli lazerlarda).
Ushbu lazerlar infraqizil nurlanish hosil qilganligi sababli, ularning optik elementlarini ishlab chiqishda maxsus materiallardan foydalaniladi. Fabry-Perot rezonatorining oynasiga, odatda, kumush zarralari sepilgan boʻlib, linza va oynalar toʻlqinlar uzunligining ishlash masofasida infraqizil nurlanishda yaxshigina samara beradigan va yetarlicha shaffof boʻlgan germaniy yoki rux seleniy monokristal materiallardan tayyorlanadi. Yuqori quvvatli lazerlarda shaffof optik elementlar uchun oltin bilan ishlov berilgan oynalardan va shaffof optik unsurlar uchun seleniy ruxdan foydalanish afzal. Baʼzan juda qimmat turuvchi olmos oyna va linzalaridan foydalaniladi. Dastlabki CO2 lazerlarida ishqoriy metallar xloridlarining (NaCl, KCl) monokristallaridan yasalgan linzalar va oynalar ishlatilgan, ular ham infraqizil nurlanishda ancha shaffofdir.
Qoʻllanilishi
Karbonat angidrid lazeri keng qoʻllaniladigan sohalardan biri harbiy texnologiyalar sohasi boʻlib, nishonga olish maqsadida lazerli masofani oʻlchash moslamalarida foydalaniladi. Uzoq infraqizil spektrdagi toʻlqinning juda katta uzunligi uni sovutish tizimi hamda zaruriy sezuvchan unsurlargi boʻlmagan oddiy qurilmalar vositasida aniqlash imkonini bermaydi. Shuningdek, uzoq infraqizil diapazonda tuman va tutun ham lazer nuriga kamroq taʼsir etadi.
Pefloksatsin
Pefloksatsin — ftorxinolonlar guruhiga mansub mikroblarga qarshi taʼsirga ega dori vositasi.
Kurugöl, Akçakoca
Kurugʻol — Düzce viloyatining Akçakoʻca tumaniga qarashli qishloq hisoblanadi.
Tarixi
Qishloq 1831-yildan beri shu nomga ega 1993 urushidan soʻng, qishloq Ordu’nun turli qismlaridan koʻchmanchilar tomonidan joylashtirildi. 1893 1894 yillarda Orduning turli qismlaridan 17 xonadon shaklida birinchi koʻchish sodir boʻlgan.
Pefloksatsin
Farmakokinetikasi
Soʻrilish yuqori, bitta dozani (400 mg) ogʻiz orqali yuborishdan 20 daqiqadan keyin 90 % soʻriladi. TC max (4 mkg / ml) — 90-120 daqiqa, terapevtik konsentratsiya 12-15 soat davomida saqlanadi. Koʻp marta yuborishdan keyin qondagi C max 10 mkg / ml ni tashkil qiladi; bronxial shilliq qavatdagi kontsentratsiya — 5 mkg / ml; shilliq qavat va qondagi kontsentratsiya oʻrtasidagi nisbat 100 % ni tashkil qiladi. Plazma oqsillari bilan bogʻlanishi — 25-30 %. U toʻqimalarga va tana suyuqliklariga yaxshi kiradi, shu jumladan bronxial sekretsiyalar, oʻpka, prostata bezi, orqamiya suyuqligi va suyak toʻqimalariga kiradi. Tarqalish hajmi 1,5-1,8 l / kg ni tashkil qiladi. 3 martalik 400 mg dozadan keyin orqamiya suyuqligidagi kontsentratsiya 4,5 mkg / ml ni tashkil qiladi, dozani 800 mg gacha oshirish bilan — 9,8 mkg / ml; orqamiya suyuqligidagi kontsentratsiya plazmadagi konsentratsiyaning 89 % ni tashkil qiladi. Boshqa organlar va toʻqimalarda oxirgi dozadan 12 soat oʻtgach: qalqonsimon bez — 11,4 mkg / g, soʻlak bezlari — 2,2 mkg / g, teri — 7,6 mkg / g, nazofarengeal shilliq qavat — 6 mkg / g, bodomsimon bezlar — 9 mkg / g, mushaklar — 5,6 mkg / g. Jigarda dimetilpefloksatsinga metillanish orqali metabollanadi (u sezilarli antibakterial faollikka ega), N-oksidgacha oksidlanadi va pefloksatsin-glyukuronid hosil qilish uchun glyukuron kislotasi bilan konjugatsiyalanadi. - 8-10 soat, takroriy yuborishda — 12-13 soat.Buyraklar bilan — 60 %, safro bilan — 30 % oʻzgarmagan holda chiqariladi; qisman metabolitlar shaklida. Qoʻllashdan 1-2 soat oʻtgach, siydikda oʻzgarmagan preparatning kontsentratsiyasi 25 mkg / ml ni, 12-24 soatdan keyin — 15 mkg / ml ni tashkil qiladi. Oʻzgarmagan pefloksatsin va uning metabolitlari oxirgi inʼektsiyadan keyin 84 soat ichida siydikda topiladi. Dializga yomon mos keladi (ekstraktsiya nisbati 23 %).
Kurugöl, Akçakoca
Geografiyasi
Qishloq Düzce shahar markazidan 53 metr uzoqlikda joylashgan boʻlib, Akchakoca shahar markazidan 14 km uzoqlikda.
Kartoshka shoʻrva
thumb|Reynland kartoshka shoʻrvasi bokvurst bilan birga tortiladi thumb|Olxoʻri pirogi bilan kartoshka shoʻrva ʻʻʻKartoshkali shoʻrvaʼʻʻ — asosiy tarkibiy qismi kartoshka boʻlgan shoʻrvadir. Kartoshka shoʻrva goʻshtli, baliqli va vegetariancha tayyorlanadi, baʼzi retseptlarida yorma, makaron yoki un mahsulotlari qoʻshiladi.
Rossiyada kartoshka shoʻrva, ehtimol, kambagʻal oilalarning eng mashhur ovqati boʻlgan, uni noʻxat, shovul, loviya va qoʻziqorin bilan tayyorlangan. Kartoshka shoʻrva — Avstriya oshxonasi va nemis oshxonasida anʼanaviy taom boʻlib, quyuq shoʻrva kartoshkali ayntopf deb ataladi. Chexiya oshxonasida bramborachka kartoshka shoʻrvasi birinchi tortiladigan taomlarning eng asosiysi hisoblanadi.
Kartoshka shoʻrva retseptlari mintaqaga qarab farq qiladi. Odatda, kartoshka sabzi, selderey va piyoz kabi boshqa sabzavotlar bilan birga shoʻr suv yoki bulyonda qaynatiladi. Kartoshka shoʻrvasidagi sabzavotlar mavsumga qarab olinadi. Kartoshka pishgach, kartoshkaezgich bilan undan pyure qilinadi. Retseptga qarab, kartoshka shoʻrvasiga shpik kubchalari, qovurilgan piyoz va yangi petrushka qoʻshiladi. Boshqa oʻtlar, qalampir va qora murch ham ziravorlar sifatida ishlatiladi. Kartoshka shoʻrva koʻpincha boksvurt, Vena sosiskalari, teftel, jigar, ovchilik va boshqa kolbasa turlari, shuningdek, shoʻrvaga uvatilgan non yoki bulkalar bilan tortiladi.
Shimoliy Germaniyada bir oz boshqacha retseptlardagi kartoshka shoʻrva standart uy taomi hisoblanadi. Meklenburg kartoshka shoʻrvasi „olxoʻri bilan kartoshka“ deb ataladi, unga sabzavotlardan tashqari, kassel yoki bekon va olxoʻri qoʻshiladi. Shirin qoʻshimchali shoʻrtak kartoshka shoʻrvasining bunday oʻziga xos taʼmini Meklenburgdan tashqari Shlezvig-Golshteyndada ham sevishadi. Baden oshxonasida, ayniqsa, Janubiy Baden va Oʻrta Yuqori Reynda kartoshka shoʻrva olxoʻri mavsumida dehqoncha uslubda olxoʻri pirog bilan isteʼmol qilinadi. Pfalse va Saarda kartoshka shoʻrva ham olxoʻri pirog, ham kleski bilan isteʼmol qilinadi. Svabiyaning baʼzi joylarida kartoshka shoʻrvasi olma pirogi bilan isteʼmol qilinadi. Ingredientlarning uzoq roʻyxatini talab qiladigan, murakkab kartoshka shoʻrva Kayzer Vilgelm II sharafiga nomlangan.
2009-yilgi saylov kampaniyasi paytida Federal kansler Angela Merkel RTL kanalida kartoshka shoʻrvasini qanday pishirishni bilishini va haqiqiy ayntopfni sevishini aytib berdi.
Kartofelshmarrn
Kartoshka shmarrn tayyorlash uchun bir kun oldin poʻsti bilan qaynatilgan kartoshka tozalanadi va archib, qirgʻichda yoki kartoshka maydalagichda eziladi, tuz solinadi va qandolat boʻlaklaridagi kabi qumoq-qumoq holga kelmaguncha un bilan aralashtiriladi.
Kumral, Vezirköprü
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Kartofelshmarrn
Olingan aralashma tovada sariyogʻ yoki oʻsimlik yogʻida qizarib pishgunga qadar qovuriladi, bir vaqtning oʻzida aralashma ovqatlanish uchun qulay boʻlgan qismlarga maydalanadi.
Kumral, Vezirköprü
Kumral — Turkiyaning Samsun viloyati hududidagi Vezirköprü yerida joylashgan qishloq hioblanadi.
Gallar
Gallar — Galliyap" yashagan keltlarning rimliklar tomonidan atalishi. G. mil.av. 6-asr boshlarida Reyn ortidan Fransiyaning gʻarbiy va jan.-gʻarbiy viloyatlariga kelib oʻrnashishgan. Mil. av. 5-asrda G. Shim. Italiyaga bostirib kirib mil.av. 390 yoxud 380 y. Rimni egallashgan, biroq keyinchalik chekinib Po daryosining shim.dagi yerlarga (Sizalpin G.si, 222 y. rimliklar tomonidan tobe etilgan) joylashganlar. 3-asrda G. Shveysariyani egallashgan; 2-asrda G.ning soʻnggi toʻlqini — belglar — Galliyaning shim.-sharqiy rayonlarini makon tutganlar. G. oʻziga xos yuksak madaniyatga ega boʻlishgan (qarang Laten madaniyati).
Kartofelshmarrn
Yanayam nozikroq retseptlarda un va tuzdan tashqari, qovuriladigan aralashmaga qalampir, muskat va mayda toʻgʻralib, oldindan qovurilgan piyoz , alohida koʻpchitilgan tuxum sarigʻi va oqi qoʻshiladi.
Avstriya oshxonasidagi „imperatorcha“ kayzershmarrn — bu tovada kichik boʻlaklarga boʻlingan shirin omlet va blin oʻrtasidagi yegulikdir, shuningdek, oq bulkada shmarrn yoki dolchin bilan yormada pishirilgan retseptlari ham mavjud.
Gallar tili
Gallar tili — hind-yevropa tillar oilasining kelt guruhiga mansub. 5— 6-asrlarda Galliya hududida lotin tili tomonidan siqib chiqarilgan. Yevropaning boshqa hududlarida bundan ham oldinroq isteʼmoldan qolgan, hozirgi oʻlik til.
Ivo Andrić
Ivo Andrić (Serbian Cyrillic, ; tugʻilgan Ivan Andrić; 1892-yil 9-oktabr– 1975-yil 13-mart) — yugoslaviya yozuvchisi, shoir va qissa yozuvchisi, 1961-yilda adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori. Uning asarlari, asosan, Usmonlilar hukmronligi ostida tugʻilgan Bosniyadagi hayotga bagʻishlangan.
Avstriya-Vengriyaning Travnik shahrida tugʻilgan, zamonaviy Bosniya va Gertsegovina, Andrich Sarayevodagi oʻrta maktabda oʻqigan va u yerda bir nechta Janubiy Slavyan milliy yoshlar tashkilotlarining faol aʻzosi boʻlgan. 1914-yil iyun oyida archduke Frans Ferdinand oʻldirilganidan soʻng, Andrich uning fitnaga aloqadorligida gumon qilingan Avstriya-Vengriya politsiyasi tomonidan hibsga olinib, qamoqqa tashlangan. Rasmiylar unga qarshi jiddiy ish qura olmaganligi sababli, u urushning koʻp qismini uy qamogʻida oʻtkazdi, faqat 1917-yil iyul oyida bunday holatlar uchun umumiy amnistiyadan keyin ozod qilindi. Urushdan keyin u Zagreb va Gratsdagi universitetlarda Janubiy slavyan tarixi va adabiyotini oʻrganib, oxir-oqibat PhD darajasiga erishdi. 1924-yilda Gratsda. 1920—1923-yillarda Yugoslaviya Qirolligining diplomatik xizmatida va yana 1924—1941-yillarda ishlagan. 1939-yilda u Yugoslaviyaning Germaniyadagi elchisi boʻldi, ammo uning vakolati 1941-yil aprel oyida Germaniyaning oʻz mamlakatiga bostirib kirishi bilan yakunlandi. Bosqindan koʻp oʻtmay, Andrich nemislar tomonidan bosib olingan Belgradga qaytib keldi. U Ikkinchi jahon urushi davrida doʻstining kvartirasida, baʼzi biograflar uy qamogʻiga oʻxshatgan sharoitda jim yashadi va oʻzining eng muhim asarlarini, jumladan, “ Na Drini ćuprija ” (“Drinadagi koʻprik”) asarini yozdi.
Urushdan keyin Andrich Yugoslaviyada kommunistik boshqaruv ostida boʻlgan bir qator tantanali lavozimlarga tayinlandi. 1961-yilda Nobel qoʻmitasi uni JRR Tolkien, Robert Frost, Jon Steynbek va E.M. Forster kabi yozuvchilardan ustun qoʻyib, adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti bilan taqdirladi. Qoʻmita "u qanday epik kuchga ega ekanligini taʻkidladi... oʻz mamlakati tarixidan olingan mavzular va inson taqdirlarini tasvirlagan". Shundan soʻng Andrichning asarlari xalqaro auditoriya topdi va bir qancha tillarga tarjima qilindi. Keyingi yillarda u oʻz vatanida bir qator mukofotlarga sazovor boʻldi. 1974-yil oxirida Andrichning sogʻligʻi sezilarli darajada yomonlashdi va keyingi mart oyida Belgradda vafot etdi.
Oila
Andrich 1878-yilda Berlin Kongressida Avstriya-Vengriyaga mansub boʻlishiga qaramay, Usmonlilar davridan beri deyarli oʻzgarmagan mamlakatda oʻsgan. Sharq va Gʻarb madaniyati Bosniyada Bolqonning boshqa joylariga qaraganda ancha koʻproq aralashib ketgan. yarim orol. Yoshligidan u yerda yashab, Andrich Vishegradni qadrlab, uni "mening haqiqiy uyim" deb atagan. Bu kichik provinsiya shahri (yoki kasaba) boʻlsa ham, Vishegrad oʻzini doimiy ilhom manbai boʻlgan. Bu koʻp millatli va koʻp konfessiyali shahar boʻlib, asosiy guruhlar serblar (pravoslav xristianlar) va bosnyaklar (musulmonlar) edi. Andrich yoshligidanoq mahalliy xalqning urf-odatlarini diqqat bilan kuzatgan. Bu urf-odatlar va Sharqiy Bosniyadagi hayotning oʻziga xos xususiyatlari keyinchalik uning asarlarida batafsil yoritilgan. Andrich oʻzining birinchi doʻstlarini Vishegradda topdi, ular bilan Drina daryosi va shaharning mashhur Mehmed Pasha Sokolovich koʻprigi boʻylab oʻynadi.
Boshlangʻich va oʻrta taʻlim
Olti yoshida Andrich boshlangʻich maktabni boshladi. Keyinchalik u hayotining eng baxtli kunlari boʻlganini aytib berdi. Oʻn yoshida u Saraevoda oʻqish uchun Napredak (Progress) nomli xorvat madaniy guruhidan uch yillik stipendiya oldi. 1902-yilning kuzida Buyuk Sarayevo gimnaziyasida roʻyxatdan oʻtgan (Serbo-Croatian), Bosniyadagi eng qadimgi oʻrta maktab. Sarayevoda Andrich gilam fabrikasida ishlagan onasi bilan yashagan. Oʻsha paytda shahar Avstriya-Vengriyaning barcha qismlaridan kelgan davlat xizmatchilari bilan toʻlib ketgan va shuning uchun uning restoranlari, kafelari va koʻchalarida koʻplab tillarni eshitish mumkin edi. Madaniy jihatdan shahar kuchli german elementi bilan maqtanar edi va taʻlim muassasalaridagi oʻquv dasturlari buni aks ettirish uchun ishlab chiqilgan. Andrich maktabida yigirma yil davomida ishlagan jami 83 nafar oʻqituvchidan faqat uchtasi Bosniya va Gertsegovinadan edi. "Oʻqitish dasturi, - deydi biograf Seliya Xoksvort, "[Habsburg] monarxiyasining sodiq tarafdorlarini etishtirishga bagʻishlangan edi". Andrich maʻqullamadi. "Bularning hammasi keldi... oʻrta maktab va universitetda, - deb yozgan edi u, "qoʻpol, qoʻpol, avtomatik, tashvishsiz, eʻtiqodsiz, insoniylik, iliqlik va sevgi"
Andrich oʻqishda qiyinchiliklarga duch keldi, matematikani ayniqsa qiyin deb topdi va oltinchi sinfni takrorlashga majbur boʻldi. Bir muddat u yomon baholar tufayli stipendiyadan mahrum boʻldi. Xoksvort Andrichning dastlabki akademik muvaffaqiyatga erisha olmaganini, hech boʻlmaganda qisman uning aksariyat oʻqituvchilaridan uzoqlashgani bilan bogʻlaydi. Shunga qaramay, u tillarda, xususan, lotin, yunon va nemis tillarida ustun edi. Dastlab u tabiiy fanlarga katta qiziqish bildirgan boʻlsa-da, keyinchalik u ikki xorvat oʻqituvchisi, yozuvchi va siyosatchi Dyuro Šurmin va shoir taʻsiri ostida adabiyotga eʻtibor qarata boshladi.. Saraevodagi barcha oʻqituvchilari ichida Andrich Alaupovichni eng yaxshi koʻrardi va ikkalasi bir umrlik doʻst boʻlib qolishdi.
Andrich oʻzini yozuvchi boʻlishini his qildi. U oʻrta maktabda yozishni boshladi, lekin onasidan unchalik dalda olmadi. U oʻzining birinchi asarlaridan birini koʻrsatganida, u shunday deb javob berganini esladi: "Buni siz yozdingizmi? Buni nima uchun qildingiz?" Andrich oʻzining birinchi ikkita sheʻrlarini 1911-yilda Serb-Xorvat birligini targʻib qiluvchi " Bosanska vila " (Bosniyalik peri) jurnalida nashr etdi. Oʻsha paytda u hali oʻrta maktab oʻquvchisi edi. Birinchi jahon urushigacha uning she’rlari, ocherklari, taqrizlari va tarjimalari “Vihor” (“Dovul”, “ Savremenik ” (“Zamonaviy), “ Hrvatski pokret ” (“Xorvatiya harakati”), “ Književne novine ” (“Adabiy yangiliklar”) kabi jurnallarda chop etilgan. Andrichning sevimli adabiy shakllaridan biri lirik aks ettiruvchi nasr boʻlib, uning koʻplab insholari va qisqaroq qismlari nasriy sheʻrlardir. Tarixchi Ueyn S. Vucinich Andrichning shu davrdagi sheʻriyatini "subʻektiv va asosan melanxolik" deb taʻriflaydi. Andrićning Avgust Strindberg, Uolt Uitman va bir qator sloven mualliflarining tarjimalari ham shu vaqt ichida paydo boʻldi.
Talabalar faolligi
1908-yilda Avstriya-Vengriya Bosniya va Gertsegovinani rasman qoʻshib oldi, bu Andrich kabi janubiy slavyan millatchilarining gʻazabiga sabab boʻldi. 1911-yil oxirida Andrich Serb-Xorvat progressiv harakatining birinchi prezidenti etib saylandi (Serbo-Croatian Latin; SHNO), Sarayevoda joylashgan, serb va xorvat yoshlari oʻrtasidagi birlik va doʻstlikni targʻib qilgan hamda Avstriya-Vengriya ishgʻoliga qarshi chiqqan maxfiy jamiyat. Uning aʻzolari serb va xorvat millatchilari tomonidan qattiq tanqid qilindi va ularni "oʻz xalqlarining xoinlari" sifatida rad etdi. Andrich bundan afsusda boʻlmagan avstro-vengriyalarga qarshi tashviqotni davom ettirdi. 1912-yil 28-fevralda u Sarayevo temir yoʻl vokzalida 100 nafar talabalik namoyishchilar oldida soʻzga chiqib, ularni namoyishlarni davom ettirishga chaqirdi. Keyinchalik Avstriya-Vengriya politsiyasi SHNO aʻzolarini taʻqib qilishni va taʻqib qilishni boshladi. Oʻn nafari maktablaridan haydalgan yoki boshqa yoʻl bilan jazolangan, ammo Andrichning oʻzi jazodan qutulgan. Andrić shuningdek, " Yosh Bosniya " deb nomlanuvchi Janubiy slavyan talabalar harakatining eng koʻzga koʻringan aʻzolaridan biriga aylandi.
1912-yilda Andrich Zagreb universitetida roʻyxatdan oʻtdi va Saraevodagi taʻlim fondidan stipendiya oldi. U matematika va tabiiy fanlar boʻlimiga oʻqishga kirdi, chunki bu stipendiyalar taklif qilinadigan yagona yoʻnalishlar edi, ammo Xorvatiya adabiyoti boʻyicha baʼzi kurslarni oʻtashga muvaffaq boʻldi. Andrich u yerda janubiy slavyan millatchilari tomonidan yaxshi kutib olindi va muntazam ravishda kampusdagi namoyishlarda qatnashdi. Bu uning universitet tomonidan tanbeh qilinishiga olib keldi. 1913-yilda Zagrebda ikki semestrni tugatgandan soʻng, Andrich Vena universitetiga oʻqishga oʻtdi va u yerda oʻqishni davom ettirdi. Venada boʻlganida u janubiy slavyan talabalari bilan birga Yugoslaviya birligi ishini targʻib qildi va ikkita Yugoslaviya talabalar jamiyati, Serbiya madaniy jamiyati “ Zora ” (Tong) va Xorvatiyaning “ Zvonimir ” talabalar klubi bilan yaqindan hamkorlik qildi. oxir-oqibat barcha janubiy slavyan madaniyatlarining biriga assimilyatsiya qilinishi).
Venada hamfikr talabalar topilganiga qaramay, shahar iqlimi Andrichning sogʻligʻiga taʻsir qildi. U sil kasalligiga chalingan va ogʻir kasal boʻlib qolgan, keyin tibbiy sabablarga koʻra Venani tark etishni va boshqa joyda oʻqishni davom ettirishni soʻradi, ammo Xoksvort u aslida nemis tilida soʻzlashuvchi universitetlarni boykot qilgan janubiy slavyan talabalarining noroziligida qatnashgan boʻlishi mumkinligiga ishonadi. slavyanlarga oʻtish. Bir muncha vaqt Andrich Rossiyadagi maktabga oʻtishni oʻylab koʻrdi, lekin oxir-oqibat Krakovdagi Yagellon universitetida toʻrtinchi semestrni yakunlashga qaror qildi. U 1914-yil boshida koʻchib oʻtdi. Andrich adabiy faoliyatini shoir sifatida boshlagan. 1914-yilda u “ Hrvatska mlada lirika” (Xorvat yoshlar qoʻshiqlari) asarining mualliflaridan biri boʻlib, tarjimalar, she’rlar va sharhlar nashr etishda davom etgan.
Birinchi jahon urushi
right|thumb| Ovcharevo monastiri, Travnik 1914-yil 28-iyunda Andrich Sarayevoda archduke Frans Ferdinand oʻldirilganidan xabar topdi. Qotil bosniyalik yosh va Andrichning yaqin doʻsti boʻlgan Gavrilo Princip boʻlib, u 1911-yilda SHNOga birinchilardan boʻlib qoʻshilgan edi. Bu xabarni eshitgan Andrich Krakovni tark etishga qaror qildi. va Bosniyaga qayting. U Zagrebga poezdda yoʻl oldi va iyul oʻrtalarida doʻsti, shoir va janubiy slavyan millatchisi Vladimir Cherina bilan qirgʻoq boʻyidagi Split shahriga joʻnadi. Andrich va Cherina iyul oyining qolgan qismini uning yozgi uyida oʻtkazishdi. Oy oʻtgan sari, archgertsogning oʻldirilishi ortidan kuchayib borayotgan siyosiy inqirozdan ikkisi ham xavotirga tushdi va oxir-oqibat Birinchi jahon urushining boshlanishiga olib keldi. Keyin ular Riyekaga borishdi, u yerda Cherina hech qanday tushuntirishsiz Andrichni tark etdi, faqat zudlik bilan nima qilish kerakligini aytdi. Italiyaga boring. Bir necha kundan keyin Andrich Cherinani politsiya qidirayotganini bildi.
Urush eʻlon qilingach, Andrich charchagan va kasal boʻlib Splitga qaytgan edi. Koʻpchilik doʻstlari allaqachon millatchilik faoliyati uchun hibsga olinganini hisobga olsak, u xuddi shunday taqdirga duch kelishiga ishonchi komil edi. Suiqasd rejasida ishtirok etmaganiga qaramay, iyul oyi oxiri yoki avgust oyining boshlarida Andrić "davlatga qarshi faoliyat" uchun hibsga olindi va Splitda qamoqqa tashlangan. Keyinchalik u Shibenikdagi qamoqxonaga, soʻngra Riyekaga va nihoyat Mariborga koʻchirildi va u yerda 19-avgustda keldi. Sil kasalligiga chalingan Andrich vaqtini kitob oʻqish, kameradoshlari bilan gaplashish va til oʻrganish bilan oʻtkazardi.
Keyingi yilga kelib Andrichga qarshi ish dalil yoʻqligi sababli toʻxtatildi va u 1915-yil 20-martda qamoqdan ozod qilindi Hukumat uni Travnik yaqinidagi Ovcharevo qishlogʻiga surgun qildi. U 22-mart kuni u erga keldi va mahalliy fransiskalik rohiblar nazorati ostida joylashtirildi. Andrić tez orada rohib Alojzije Perchinlich bilan doʻstlashdi va Usmonlilar hukmronligi ostidagi Bosniyadagi katolik va pravoslav nasroniy jamoalari tarixini oʻrganishni boshladi. Andrich cherkov shtab-kvartirasida yashagan va fransiskaliklar unga monastir yilnomalariga kirish huquqini berishgan. Buning evaziga u cherkov ruhoniyiga yordam berdi va monastir maktabi oʻquvchilariga diniy qoʻshiqlarni oʻrgatdi. Tez orada Andrichning onasi uni koʻrgani keldi va cherkov ruhoniyining uy bekasi boʻlib xizmat qilishni taklif qildi. "Onam juda xursand", deb yozgan Andrich. "U meni koʻrganiga uch yil boʻldi. Va u oʻsha vaqt ichida men bilan sodir boʻlganlarning hammasini ham, mening aqldan ozgan, laʻnati borligimni ham anglay olmaydi. U yigʻlaydi, meni oʻpadi va navbat bilan kuladi. Ona kabi."
Keyinchalik Andrich Zenitsadagi qamoqxonaga oʻtkazildi, u yerda Perchinlich muntazam ravishda unga tashrif buyurdi. Avstriya-Vengriya armiyasi 1917-yil mart oyida Andrichni siyosiy tahdid deb eʻlon qildi va uni qurolli xizmatdan ozod qildi. Shunday qilib, u keyingi yilning fevraliga qadar jangovar boʻlmagan boʻlinmada roʻyxatga olingan. 1917-yil 2-iyulda imperator Karl Avstriya-Vengriyadagi barcha siyosiy mahbuslar uchun umumiy amnistiya eʻlon qildi. Uning harakat erkinligi tiklandi, Andrich Vishegradga tashrif buyurdi va bir qancha maktabdagi doʻstlari bilan uchrashdi. U safarbar etilgan iyul oyining oxirigacha Vishegradda qoldi. Sogʻligʻi yomon boʻlgani uchun Andrich Sarayevo kasalxonasiga yotqizildi va shu tariqa xizmatdan qochadi. Keyin u Zenitsadagi reservospitalga koʻchirildi va u yerda bir necha oy davolandi va Zagrebga ketishni davom ettirdi. U yerda Andrich yana ogʻir kasal boʻlib qoldi va dissidentlar va sobiq siyosiy mahbuslar yigʻilish joyiga aylangan Opa-singillar rahm-shafqat kasalxonasiga davolanish uchun murojaat qildi.
1918-yil yanvar oyida Andrich bir necha janubiy slavyan millatchilariga qoʻshilib, " Književni koʻza " (Adabiy janub) deb nomlangan qisqa muddatli pan-yugoslav davriy jurnalini tahrir qildi. Bu yerda va boshqa davriy nashrlarda Andrić kitob sharhlari, pyesalar, sheʻrlar va tarjimalarni nashr etdi. 1918-yil boshida bir necha oy davomida Andrichning sogʻligʻi yomonlasha boshladi va uning doʻstlari uning oʻlimga yaqinlashayotganiga ishonishdi. Biroq, u tuzalib ketdi va 1918-yilning bahorini Krapinada oʻtkazdi, iyul oyida nashr etilgan nasriy sheʼrlar kitobi Ex pontoni yozdi. Bu uning birinchi kitobi edi.