cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Abu Homid Muhammad ibn Muhammad al-G’azoliy
Asarlari
Asosiy asarlari „Tahofut ul-falosifa“ („Faylasuflarni rad etish“), „Kimyoi saodat“ („Saodat kimyosi“), „Ixyo ulum ad-din“ („Diniy ilmlarni tiriltirish“) va b.da R. islom ilohiyoti tizimini ishlab chiqqan, uni falsafiy jihatdan asoslashga uringan.Anʼanaviy sunniylik aqidalarini soʻfiylik ideallari bilan birga qo‘shib talqin etgan.Inson iroda erkinligi va ilohiy taqtsir masalalarini ko‘rib chiqib, „kasb“ („o‘zlashtirish“) g‘oyasini oldinga surgan. R.ga ko‘ra, inson Alloh buyurgan yaxshi yoki yomon amallar orasidan o‘ziga maqbulini tanlab olishda ixtiyoriydir va shu bois, mazkur xatti-harakatlari oldindan belgilab qo‘yilishi (taqdir)ga qaramay, ular uchun aynan insonning o‘zi mas’uldir.Bir necha asarlarida Gʻarb musulmon faylasuflari, Aristotelning Sharqdagi izdoshlari (Forobiy, Ibn Sino va boshqalar) bilan olamning yaratilganligi, Koinot abadiyligi,ruhning o‘lmasligi muammolari, sababiyat nazariyasi va h.k. bo‘yicha bahs yuritgan.Islom tafakkuri va o‘rta asr Yevropa falsafasiga barakali taʼsir ko‘rsatgan.Zamondoshlari tomonidan „Hujjat ul-islom“ („Islom dalili“) deb ulug‘langan.
Hindistonlik siyosatchi:Bina Agarval
Tushunchalar va harakatlar
Bina Agarval qishloq iqtisodiyoti bilan bogʻliq masalalarga ixtisoslashgan. U turli metodologiyalardan (ekonometrik tahlildan sifatli baholashgacha) va fanlararo yondashuvdan er, tirikchilik va mulk huquqlari toʻgʻrisida tushuncha berish uchun ijodiy foydalandi; atrof-muhit va rivojlanish; gender siyosiy iqtisodi; qashshoqlik va tengsizlik; oʻng; va qishloq xoʻjaligi va texnologik oʻzgarishlar. U, ayniqsa, gender tengsizligi, ijtimoiy chetlanish, mulk va rivojlanish oʻrtasidagi munosabatlar bilan bogʻliq. Uning kashshof ishi butun dunyo boʻylab ham akademik, ham siyosatchilar va amaliyotchilar orasida taʼsir koʻrsatdi. Uning koʻp ishlari mamlakatlarni, ayniqsa Janubiy Osiyoni taqqoslaydi. Oʻz sohangizda(Cambridge University Press, 1994), uning eng mashhur asari, Agarval „ayollarning ahvoliga taʼsir qiluvchi yagona eng muhim omil — bu mulk ustidan gender tafovutidir“ deb taʼkidlaydi [9]. U shuningdek, "Ayollar, siyosat va siyosat " [10] tahririyati kengashida.
Springtown (Texas)
Springtown AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Parker, Wise County, Texas|Wise okrugi tarkibiga kiradi.
Hindistonlik siyosatchi:Bina Agarval
Tushunchalar va harakatlar
Agarvalning ishi va 2004-2005 yillarda u boshqargan muvaffaqiyatli harakatidan ruhlangan hind siyosatchilari 2005 yilda hindlarning merosxoʻrligi (tuzatish) qonunini qabul qilishdi. Bu qonun barcha hindu ayollariga (turmushga chiqqan va turmushga chiqmagan) mulkka, xususan, qishloq xoʻjaligi yerlariga egalik qilish va meros olish boʻyicha erkaklar bilan teng huquqlar beradi [11].
Agarval doimiy ravishda standart iqtisodiy tahlil va taxminlarga qarshi turadi. Oila ichidagi munosabatlarga „muzokaralar yondashuvi“ haqidagi yozuvlarida u uy xoʻjaligining unitar modellariga qarshi chiqadi va ayollarning savdolashish qobiliyatini aniqlashda ijtimoiy normalar, ijtimoiy vakillik va mulkka egalik muhimligini taʼkidlash uchun rasmiy muzokaralar modellarini kengaytiradi. Shuningdek, u har qanday sohada shaxsning savdolashish qobiliyatini belgilashda oila, jamoa, bozor va davlat munosabatlarini koʻrsatadi. Uning „Hargging va gender munosabatlari“ maqolasi Feminist Economics jurnalida shu kungacha eng koʻp yuklab olingan maqoladir [12]. Boshqa bir maqolada, Savdolashish va huquqiy oʻzgarish, Agarval Hindistondagi ayollar 1956 yilgi meros qonuni boʻyicha davlat bilan qanday muzokara olib borganliklarini va 2005 yilda unga oʻzgartirishlar kiritganliklarini koʻrib chiqadi.
Springtown (Texas)
Aholisi
2062 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 288,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,1 km2. Shundan 7,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 262 m balandlikda joylashgan.
Hindistonlik siyosatchi:Bina Agarval
Lavozimlar va mukofatlar
Bina Agarval ko'plab xalqaro universitetlarda, jumladan Garvardda (u Deniel Ingallning birinchi tashrif buyurgan professori edi), Michigan universitetida (Ann Arbor), Minnesota universittida (u erda Uinton kafedrasini boshqargan) va Nyu-York universitetida taniqli lavozimlarni egallagan. huquq maktabi. 2006-07 yillarda Agarval Menejment maktabida tashrif buyuruvchi bo'lgan. Kennedi Garvard universitetida. Bundan tashqari, u Xalqaro Iqtisodiyot Assotsiatsiyasi vitse-prezidenti, Xalqaro Feministik Iqtisodiyot Assotsiatsiyasi prezidenti [16] edi.va Global taraqqiyot tarmog'i boshqaruvi a'zosi. Agarval Hindiston Ekologik Iqtisodiyot Jamiyatining asoschisi. U Nobel mukofoti sovrindori Jozef Stiglits raisligidagi va Prezident Sarkozi tomonidan tuzilgan Iqtisodiy samaradorlik va ijtimoiy taraqqiyotni oʻlchash komissiyasida ishlagan ikki ayoldan biri. U, shuningdek, Hindistonning Rejalashtirish komissiyasining maslahatchisi bo'lgan va bir nechta xalqaro ilmiy jurnallarning tahririyat kengashida ishlaydi.
2009 yilda Agarval Birlashgan Millatlar Tashkilotining Ijtimoiy Rivojlanish Tadqiqot Instituti (UNRISD) kengashi a'zoligiga nomzod qilib ko'rsatilgan - bunday nomzodlar Birlashgan Millatlar Tashkilotining Iqtisodiy va Ijtimoiy Kengashi (ECOSOC) tomonidan tasdiqlangan. 2010 yil 29 martda Global taraqqiyot va atrof-muhit instituti (GDAE) unga 2010 yilgi Leontyev mukofotini, yillik Vasiliy Leontyev Nobel mukofotini topshirdi. GDAE direktori Neva Gudvin shunday yozadi: "Uning ilm-fan va siyosatga ekologik iqtisodiy rivojlanish, farovonlik va gender sohasidagi hissasi yillar davomida GDAE uchun ilhom manbai bo'ldi." Hozirda u Xalqaro Ekologik Iqtisodiyot Jamiyatining saylangan prezidenti. U, shuningdek, Hindistonning 12-besh yillik rejasi uchun noqulay fermerlar, shu jumladan ayollar bo'yicha ishchi guruhiga raislik qiladi va Hindiston Bosh vazirining er islohoti panelining bir qismidir. Bundan tashqari, Agarval Akademik qashshoqlikni kamaytirish bo'yicha maslahat kengashida (ASAP) o'tiradi.
Stepan Bogma
Stepan Grigoryevich Bogma (30.06.1902, hozirgi Poltava viloyati Zolotonosh tumani Zorevka qishlogʻi — 24.04.1981, Toshkent) — sovet agronom-paxtakori, Sotsialistik Mehnat Qahramoni (1952).
Hindistonlik siyosatchi:Bina Agarval
Lavozimlar va mukofatlar
2017-yilda u Hindistonda ayollarning qishloq xoʻjaligiga qoʻshgan hissasini oʻrganishdagi faoliyati uchun gender tadqiqotlari boʻyicha Balzan mukofotini [17] oldi [18].
Eslatmalar
Xalqaro Feministik Iqtisodiyot Assotsiatsiyasi (IAFFE) - Kengash a'zolari. Nebraska-Linkoln universiteti. 2014-yil 17-aprelda olindi. Asl nusxadan 2019-yil 14-mayda arxivlangan.
Havolalar
- Bina Agarvalning rasmiy sayti
Stepan Bogma
Biografiyasi
30.10.1941-yilda Qizil Armiya 585-piyoda polki, sapyorlar safiga chaqirilgan. 213-piyoda diviziyasi 585-piyoda polkining 1943-yil 3-sentabrdagi 016\n-sonli buyrug‘iga asosan(faol armiya) Xarkov yo‘nalishidagi harbiy harakatlar paytida qo‘mondonlik transport vositalari va artilleriyalarining to‘siqsiz o‘tishini taʼminlash vazifasini bajarib, qisqa vaqt ichida ikkita minaviy magistralni tozalagani hamda keyingi o‘rinlarda artilleriya piyoda qo‘shinlari faoliyatining muvaffaqiyatli rivojlanishiga qo‘shgan hissasi uchun Stepan Grigoryevich Bogma „Harbiy xizmatlari uchun“ medali bilan taqdirlangan.
Chap qoʻli shikastlanishi (ogʻir yaralanish) natijasida 1943-yilning noyabr oyidan 1944-yilning fevraliga qadar 2562-sonli evakuatsiya gospitalida davolangan.
26.9.1945-yilda demobilizatsiya qilingan.
Urushdan keyingi yillarda „30 yil Butunittifoq Leninchi Kommunistik Yoshlar Ittifoqi (VLKSM)“ sovxozida yashab faoliyat yuritgan. 1945-yil 2-noyabrdan katta agronom, 1955-yil 9-martdan 1964-yil 2-aprelgacha (nafaqaga chiqqunga qadar) OʻzSSR Surxondaryo viloyati Shoʻrchi tumanidagi „30 yil VLKSM“ sovxozida direktor lavozimida ishlagan.
Sovxoz tomonidan 1951-yilda jut urug‘ini yig‘ish rejasini 43,2 foizga ortig‘i bilan bajargani uchun SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1952-yil 2-oktabrdagi Farmoniga asosan „Sotsialistik Mehnat Qahramoni“ unvoni, „O‘roq va bolg‘a“ oltin medali hamda „Lenin“ ordeni bilan taqdirlangan.
Stepan Grigoryevich Bogma „Germaniya ustidan qozonilgan g‘alaba uchun“ (1946); „Ulug‘ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun“ (1946); „Mehnat jasorati uchun“ (1947); „Shon-sharaf belgisi“ (1957); Butunittifoq qishloq xoʻjaligi koʻrgazmasining kichik oltin medali (1957); „Ikkinchi jahon urushidagi g‘alabaning 20 yilligi“ (1966); „Ulug‘ Vatan urushidagi G‘alabaning 25 yilligi“; „V. I. Lenin tavalludining 100 yilligini nishonlashdagi jasoratli mehnati uchun“ (1970); „Ikkinchi jahon urushidagi g‘alabaning 30 yilligi“ (1979); „SSSR Qurolli Kuchlari 60 yilligi“ (1979) kabi qator order va medallar bilan mukofotlangan.
1964-yilda olimga „O‘zbekiston SSRda xizmat ko‘rsatgan agronom“ faxriy unvoni berilgan.
Oʻzbekiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti, Oʻzbekiston SSR Oliy Kengashi, O‘zbekiston SSR Qishloq xo‘jaligi vazirligi va Vazirlar Sovetining faxriy yorliqlari bilan mukofotlangan.
1981-yil 24-aprelda vafot etgan. Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.
Adabiyotlar
•	Ŭzbek Sovet Ėnt︠s︡iklopedii︠a︡si, 1971, t. 2, str. 304. •	Ensiklopediya xlopkovodstva, 1985, t.1, str. 116.
Kyllburg
Kyllburg Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Bitburg-Prüm tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,62 km2. 926 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Kyllburgning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Vertova
Vertova Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Bergamo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15 km2. 4701 nafar aholi istiqomat qiladi.
NGC 6366
NGC 6366 Ophiuchus yulduz turkumidagi XI tipli sharsimon klasterdir.
Hushyor bo'ling
Nazoratchilar, odatda kemaning katta ustunlarda, qal'ani minoralarida va do'ngliklarida turgan shaxslar hisoblanadi.
NGC 6366
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Hushyor bo'ling
Dengizdagi kema janglarini oldini olish bo'yicha xalqaro qoidalar (1972) qisman shunday deydi:
Kuzatuvchilar ko'rgan va eshitgan narsalarini boshliqlarga xabar qiladilar, kuzatuvchilar kuzatayotgan shaxs yoki narsalarni  kuzatishi, obyekt qaysi tomonga yo'naltirilganligi, kuzatilayotgan ob'yekt burchaklari va joylashish burchaklari va kontakt nima kabi ma'lumotlarni berishi, nazoratchilar dengizda duch kelishi mumkin bo'lgan har xil ofatlar haqidagi yashirin signallar bilan yaxshi tanish bo'lishi kerak.
Temir yo'ldan foydalanishi
Foydalanishga tayyor temir yo'lda boshqaruv ishlarini bajarishda kuzatuvdan foydalanish mumkin. Ular yaqinlashib kelayotgan poyezd oldidan barcha ishchilarni temir yo‘ldan tozalanishini ta’minlash uchun javobgar bo‘ladi.
Vayshiylar
Vayshiylar (sanskritcha) - Qad. Hindistonda 4 varnatsan birining aʼzolari. Dastlab, oʻz atrofiga toʻla huqukli jamoachilarni, asosan dehqonlar, chorvadorlarni, soʻngra savdogarlar, hunarmandlarning bir qismini ham birlashtirgan. Oʻrta asrlarda faqat savdo ahligina V.ga mansub boʻlgan.
Oberpleichfeld
Hududi
Oberpleichfeldning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
IC 1657
IC 1657 Haykaltarosh yulduz turkumidagi SBbc (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Saint-Germain-de-la-Coudre
Saint-Germain-de-la-Coudre Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Orne departamenti Mortagne-au-Perche tumani tarkibiga kiradi.
Spur (Texas)
Spur AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Dickens okrugi tarkibiga kiradi.
Saint-Germain-de-la-Coudre
Aholisi
846 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 32,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 25,9 km2.
Spur (Texas)
Aholisi
1088 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 260,0 nafar kishi.
Wiki cho'qqisi
Wiki cho'qqisi - Alyaskadagi Nutzotin tog'laridagi Vrangell-St.dagi tog'. Elias milliy bog'i va qo'riqxonasi. U Kanada-AQSh chegarasi yaqinida joylashgan. Wiki cho'qqisiga erishishning eng yaxshi usuli - Horsfeldga charter parvoz qilish. Wiki Peak-ga kirish uchun Beaver Creek-dan o'tish kerak. Yil vaqti va ob-havoga qarab daryo baland va xavfli bo'lishi yoki osongina kesib o'tishi mumkin.
Spur (Texas)
Geografiyasi
Maydoni — 4,2 km2. Shundan 4,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 697 m balandlikda joylashgan.
Wiki cho'qqisi
Obsidian
Wiki Peak obsidian odamlar tomonidan 13,400 kal BP sifatida ishlatilgan. Bunday obsidian singan mamont joyida topilgan. Bunday obsidian Alyaskadagi Uoker yo'lida va xuddi shu hududdagi Mus-krik (Alyaska) da ishlatilgan - barchasi BP 13 000 kal.gacha bo'lgan. "Wiki Peak obsidian manbai Nutzotin tog'larida (Vrangell-Sent Elias milliy bog'i) joylashgan. So'nggi o'n yil ichida Wiki Peak obsidian manbai bo'yicha tadqiqot olib borildi va yaqin hududni o'rganishda 65 dan ortiq arxeologik joylar aniqlangan. Saytlarning yuqori konsentratsiyasi Alyaska va Kanadaning shimoli-g'arbiy qismidagi boshqa obsidian manbalari uchun xarakterlidir, bir nechta istisnolardan tashqari.
Tamar Chugoshvili
Tamar Chugoshvili (თამარ ჩუგოშვილი; 11-avgust 1984-yilda tugʻilgan) — gruziyalik siyosatchi, 2016-yil noyabridan esa Gruziya parlamentining birinchi vitse-spikeri. U „Gruziya orzusi — Demokratik Gruziya“ partiyasining tashqi ishlar kotibi hamda siyosiy kengashi aʼzosi hisoblanadi.
Taʼlimi
Shuningdek, u bir qator stipendiyalar va maxsus kurslarda qatnashgan, bularga quyidagilarni kiritish mumkin: Ayollarning siyosatdagi ishtiroki, „Harvard maydonidan Oval ofisgacha“ (2014-yil oktyabr — 2015-yil may) va hokazo.
Ish faoliyati
2013-2014-yillarda Chugoshvili Gruziya Bosh vazirining inson huquqlari va gender tengligi masalalari boʻyicha yordamchisi vazifasini oʻtadi. Xuddi shu yilida u Yevropa Ittifoqining Gruziyadagi huquqiy va konstitutsiyaviy islohotlar va inson huquqlari boʻyicha maxsus vakili Thomas Hammarberg uchun koordinator sifatida xizmat qildi.
Chugoshvili Gruziya inson huquqlari siyosati, inson huquqlari strategiyasi va harakatlar rejasiga doir ilk hujjat muallifi ham hisoblanadi. 2016-yildan buyon Chugoshvili „Gruziya orzusi — Demokratik Gruziya“ partiyasining tashqi ishlar kotibi. U 2016-yil noyabr oyida Gruziya parlamentining aʼzosi va birinchi vitse-spikeri etib saylandi hamda shu vaqtdan buyon parlamentning gender tenglik kengashi raisi, parlamentdagi Amerika Qoʻshma Shatlari va Isroilning parlamentdagi fraksiyalari raisi, gʻaznachilar kengashining raisi, Yevropa Kengashi Parlament Assambleyasidagi doimiy parlament delegatsiyasi rahbari, EKPA Sotsialistlar, Demokratlar va Yashillar guruhi raisining oʻrinbosari va Ayollar global siyosiy liderlar forumining elchisi boʻlib ham faoliyat yuritgan.
Eʼtirof etilishi
Transparency International Georgia — Chugoshvili Gruziyada gender tengligini yaxshilash yoʻllariga qoʻshgan ulkan hissasi uchun 2018-yilda Transparency International Georgia tomonidan eʼtirof etildi.
USAID — Chugoshvili 2019-yil mart oyida „Amerika Qoʻshma Shtatlari xalqaro taraqqiyot agentligi“ (United States Agency for International Development; USAID) tomonidan Gruziyada gender tengligini yaxshilash tashabbuslariga qoʻshgan ulkan hissasi uchun faxriy yorliqqa sazovor boʻldi.
Annau
Annau (Änew,) Turkmanistonning Ahal viloyatidagi shahar. Aholisi 29 606 kishi.
Tarixi
Qarang Anov va Anov madaniyati.
Sarinay (deha, n. Tochikobod)
Sarinay    — Tojikobod tumanidagi Shirinchashma jamoatiga qarashli daha. Sarinaydan daha mearkzaigacha 2 km, shahar markazigacha 9 km.
Aholisi
Aholisi − 997 kishi
Manbalar
Tojikiston joy nomlari reestri 2013. — 332 s. — ISBN 978-99947-33-54-5
Vigano San Martino
Vigano San Martino Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Bergamo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4 km2. 1162 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Verden (Oklahoma)
Aholisi
659 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 790,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,8 km2. Shundan 0,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 346 m balandlikda joylashgan.
Doludere (Genç)
Doludere  — Turkiyaning Bingol viloyati Gench tumaniga qarashli qishloq .Qishloqda kurdlar istiqomat qiladi va 2022-yilda aholi soni 109 kishi edi.
NGC 6367
NGC 6367 Hercules yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Edouard Stephan 1880-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Olimpik-Farm (futbol klubi)
Oʻzbekiston Milliy olimpiya qoʻmitasi hamda Oʻzbekiston futbol assotsiatsiyasi oʻzaro kelishgan holda „Olimpik“ futbol klubi qoshida „Olimpik-farm“ jamoasini tashkil etdi. Assotsiatsiyaning Ligaga taqdim etgan xatiga koʻra, mazkur jamoa safida 2005-yil hamda undan keyingi yillarda tugʻilgan futbolchilar toʻp suradi.
Tarixi
Jamoa Professional klub sifatida 2023-yildan oʻz faoliyatini boshlagan. Dastlabki Professional mavsumini 2023-yilgi Oʻzbekiston Birinchi ligasida boshlaydi.
Havoalar
PFL.uz Oʻzbekiston Professional futbol ligasi: Rasmiy saytida jamoa Profili
Vian (Oklahoma)
Vian AQShning Oklahoma shtatida joylashgan shahardir. Sequoyah okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1486 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 707,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,1 km2. Shundan 2,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 165 m balandlikda joylashgan.
Kyllburgweiler
Kyllburgweiler Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Bitburg-Prüm tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,26 km2. 95 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Kyllburgweilerning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 6368
NGC 6368 Ophiuchus yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
IC 1660
IC 1660 Tukan yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klasterdir.
Vayyan-kutyure Pol
Vayyan-kutyure Pol (1892.8.1 -Parij — 1937.10.10) — fransuz yozuvchisi. Birinchi jahon urushida qatnashgan. "Koʻrlar bazmi" (1927) hikoyalar toʻplami va "Iyul ota" (1927) fojiaviy komediyasida jamiyatdagi hukmdan tabaqa hayotining salbiy tomonlari tanqid qilingan. V.-K. 1931 yilda Oʻzbekiston va Tojikistonda boʻlgan. "Temur yurtida" umumiy nom ostida ocherklar toʻplamini nashr ettirgan (1932). Bunda Oʻzbekistan va Tojikiston xalklari, ularning urfodatlari, marosimlari, oʻzbek adabiyoti haqida maʼlumotlar beriladi. "Toshkentda shoirlar kechasi" nomli ocherkida oʻzbek ijodkorlari Gʻ. Gʻulom, H. Olimjon va b. bilan muloqotda boʻlganligi haqida yozadi.
Veda adabiyoti haqida
Veda adabiyoti.
Vedalar Hindiston ning adabiy yodgorligidir. Ular turli tarixiy bosqichlardagi matnlarni o‘zida jamlagan (hind tarixchilaridan A.Ch.Banerji va N.K.Sinxa Veda adabiyotining milod dan avvalgi 2500 yildan 500 yillargacha yaratilganligini ta’kid lashgan). Hozir ham hindlar tug‘ilish, o‘lish yoki nikox to‘yi munosabati bilan diniy marosimlarni qadimgi veda urf-odatlari bo‘yicha o‘tkazishadi. Braxmanlarning har kuni uch mahal qiladigan toat-ibodatlari ikki yoki uch ming yil ilgari yaratilgan vedalardan kelib chiqqan. Vedalar davridan keyin rivojlangan sanskrit adabiyotining katta qismi vedalarga tayanadi. Hind falsafiy tizimlarining negizida Vedalar ta’limoti yotadi. Hindlarning an’anaviy huquqiy munosabat-lari, xo‘jalik va diniy urf-odatlari va marosimlari bugungi kungacha vedalarga asoslangan holda kelmoqda.
Veda adabiyotining tarkibiga to‘rt toifadagi asarlar kiradi: Samxitlar, ya’ni madhiyalar, toat ibodatlar, qurbonliklar qilish duolari va boshqalar. Vedalarning to‘rtta to‘plami mavjud: 1. Rigveda (mad hiyalar devoni) eng qadimgi va eng muhim to‘plamdir. Ular miloddan avvalgi XI-X asrlarga tegishlidir. U 1028 madhiyadan (sukt) iboratdir. Ba’zi madhiyalar qadimdan marosim duolari sifatida xizmat qilgan, ammo boshqacha marosimlar ham bor. Bular samoviy va to‘y madhiyalaridir.
Ikkinchi madhiyalar to‘plami Atxarvaveda dir. Hozirgi kunda u 731 madhiyadan iborat va 20 kitobga bo‘lingan. Bu acap Rigvedaga qaraganda keyinroq yaratilgan va son-sanoqsiz ruhlar, jinlar va sehrli kuchlarga e’tiqod haqidagi ma’lumotlarni o‘z ichiga olgan. Olim larning fikricha, u etnografiya va din tarixi uchun ham juda katta ahamiyat kasb etadi.
Uchunchi to‘plam – Samaveda (ashulalar devoni)dir. U 1549 madhiyadan iborat. Bu madhiyalar qurbonlik qilish marosimida aytilgan.
To‘rtinchi to‘plam - Yajurveda (qurbonlik va xayr-ehsonga te gishli tilovatlar devoni). U qisman madhiyalar va nasriy parcha (jur)lardan iborat.
Braxmanlar yoki nasriy matnlar.
Braxmanlar yoki nasriy matnlar urf-odatlar va qurbonlik marosimlariga oid duolardan iborat. Rigvedaga oidlik braxmanlardan Aytaree braxman va Kashutaki braxman alohida ahamiyat kasb etadi.
Aranyaklar yoki o‘rmon kitoblari.
Upanishadlar va ularning ta’limoti. Veda adabiyotining xotima qismi upanishadlar, ya’ni veda rivoyatlari va marosimlaridagi har xil falsafiy va diniy-falsafiy sharhlarni jamlovchi matnlar yig‘indisidir. Upanishadlar «vedanta» - vedalarning nihoyasi deb atalgan. Taxminlarga ko‘ra, 108 upanishadlar bo‘lib, ularning eng qadimgisi miloddan avvalgi VII-IV asrlarda yaratilgan 13 matn asosiy hisoblangan.
Upanishadlar keyinchalik jaynizm va buddizmda ham o‘z ifo dasini topgan karma aqidasini shakllantirgan.
Bunga ko‘ra dunyodagi barcha narsalar axloq qonuniga itoat etadi. Har bir narsaning joni bor, bu jon tug‘iladi va vaqti kelib o‘ladi, so‘ng jon tiriklik paytida qilgan yaxshi va yomon amallariga yarasha boshqa bir shaklda qayta na moyon bo‘ladi. Odam tiriklik paytida yaxshi xulq-atvorga zid xatti-harakat qilgan bo‘lsa, keyin biror jonivor, o‘simlik yoki tosh ko‘ri nishida qaytadan tug‘iladi, ammo ezgu ishlar, xushfe’lligi bilan u yana inson qiyofasiga qaytishi ham mumkin. Jon jannat quvonchlaridan bahramand bo‘lishi yoki do‘zax qa’riga tashlanishi mumkin. Upa nishadlarda karma haqidagi ta’limot - sansar, ya’ni falak gardishi singari hayotning hamisha aylanib turishi haqidagi fikr bilan bog‘liq. Shu ikki tushuncha, ya’ni karma bilan sansar Hindistondagi ko‘pgina diniy-falsafiy tizimlarning tarkibiy qismiga kirgan. Jumladan, upa nishadlardagi ba’zi qarashlar keyinchalik buddizm va jaynizmda ham o‘z ifodasini topgan.
Shuni ta’kidlash joizki, birorta xalq qadimgi hindlar singari ibtidoiy jamoa davridan to sivilizatsiya davrigacha vedalarga o‘xshash ko‘p yodgorliklar qoldirgan emas. To‘rt ming yildan ortiq davr ichida vedalarni braxmanlarning yuzlab avlodlari o‘z xotiralarida saqlab kelishgan va nihoyat yozma ravishda tarix uchun yodgorlik sifatida qoldirishgan.
Hindshunos olim V.G.Erman “Veda adabiyoti tarixi ocherklari” da vedalarning ustozdan shogirdga og‘zaki ravishda o‘tganligini ta’kidlaydi. Darvoqe, Hindistonda hozirgacha vedalarni yoddan bilish odati saqlanib qolgan.
Epik adabiyot.
Qadimgi Hindistonning eng katta epik dostonlari «Maxabxarat» bilan «Ramayana» miloddan avvalgi I ming yillik oxiri-milodiy I asrda shakllangan. «Maxabxarat»da pandaviylar bilan kuraviylar o‘rtasida Kurukshetra maydonida 18 kun davom etgan jang haqida hikoya qilinadi. “Ramayana”da yovuz jin - Ravan tomonidan Lanka oroliga zo‘ravonlik bilan olib ketilgan podsho Ramniig sev gilisi Sitani qutqarish uchun Ramni shu orolga qilgan yurishi to‘g‘ risida so‘z boradi. Bir qator olimlarning fikricha, “Ramayana”da hinduoriylarning shimoldan uzoq Lanka (hozirgi SHri-Lanka)ga kirib borishi haqidagi tarixiy fakt o‘z ifodasini topgan. Ikkala doston ham yirik asar hisoblanadi: «Maxabxarat» 100 000 bayt (shlok), «Ramayana» esa 24 000 shlokdan iborat.
“Maxabxarat”da hikoya qilingan urush taxminan miloddan avvalgi 1100 yili bo‘lib o‘tgan. So‘nggi vedalar davrida Keru eng buyuk oriy qabilalaridan hisoblangan. Xastinapur va Indraprastxa esa tarixiy sha harlar bo‘lgan. Kosala uzoq vaqt mobaynida qadimgi Hindistonning buyuk davlatlaridan biri sanalgan. «Ramayana»ning syujeti ham olimlar fikricha, tarixiy haqiqatga mos keladi. Faqat Hindistonda emas, butun Sharqda bunchalik keng shuhrat qozongan doston bo‘lmagan. Bu asarlar Sharq va G‘arbda Betxoven, Xeyns, Gandi va Tagor kabi mashhur madaniyat arboblarini o‘ziga maftun qilgan.
Ilmiy bilimlarning paydo bo‘lishi.
Veda matnlari asosida ve dalar davridagi ilmiy bilimlar rivojlanganligini kuzatish mumkin. Veda ma’lumotlarida matematika ilmining rivojlanishi haqida ma’ lumotlar saqlanib qolgan.
Shulpasutralar, ya’ni o‘lcham qoidalari to‘plami ham alohida qiziqish uyg‘otadi. Shulpasutralarda turli shakllarning tuzilishi, hisob lash tizimlari haqida bayonlar o‘rin olgan. U davrda tibbiyot ham yuqori darajada rivojlangan. Hindlarning tibbiyot sohasidagi bilimi chuqur bo‘lgan. Har-xil giyohlar, suv, maxsus malhamlar va sehrli duolar yordamida qadimgi hindlar ko‘p kasalliklarni davolaganlar. Ilk veda asarlarida berilgan ma’lumotlarga qaraganda u davrda tabib (bxishaj)lar ko‘p bo‘lgan. "Atxarvaveda"da tibbiyot to‘g‘risida keng ma’lumotlar berilgan. Qadimgi hindlar kasalliklarni xudoning g‘azab lanishi bilan bog‘lab, insonning xastalikdan sog‘ayib ketishini uning rahmdilligidan deb bilganlar. Qadimgi shifokorlar yurak, oshqozon, ko‘z, teri va o‘pka kasalliklarini bilishgan va tuzatishgan. Matnlarda 300 ga yaqin odam tanasi a’zolari haqida ma’lumotlar qayd etilgan.
Vaysheshika
Vaysheshika (sanskritcha vishesha — alohida, oʻziga xos) — hind falsafasidagi vedalarni eʼtirof etuvchi 6 anʼanaviy tizimdan biri. Asoschisi Kanada ismli shaxe deb taxmin qilinadi. Uning asari "Vaysheshikasutra" (1-ming yillikning 1-yarmi) deb ataladi. "Padartxadharma-sangraxa" asari, Jayanarayanning "Vivriti" (17-asr) asari "Vaysheshikasutra"ga yozilgan sharh hisoblanadi. Buddizmta qaramaqarshi oʻlaroq, narsalar tushunchalar bilan birgalikda mavjud deb hisobladi. V. qad. hindlarning tabiiy-ilmiy dunyoqarashlari bilan bogʻliq. V.ning koinot haqidagi nazariyasiga koʻra. u suv, tuproq, nur, havodan tarkib topgan. V.ning atomistik nazariyasi qad. moddiyunchilik taʼlimotini yanada rivojlantirganligidan guvohlik beradi. V. taʼlimoticha, barcha mavjud narsalar 6 tushunchada oʻz ifodasini topa-di: javhar, sifat, harakat, umumiylik, xususiylik va mansublik. Sutralarning sharxlovchilari bunga 7-tushuncha — inkor yoki mavjud boʻlmaslikni ham qoʻshadilar. V. tizimida asosiy tushuncha javhar boʻlib, narsalar mohiyatini ifodalaydi. Javharlar narsa va ashyolarning oʻziga xosligi va sifatlarini belgilaydi. Kanada javharlarning 17 xususiyatini, Prashastapada 24 sifatini sanab oʻtadi. Javharlar harakat va faollikka egadirlar. V. taʼlimotida atom doimiy, oʻzgarmas zarra boʻlib, moddiy jismlarning oxirgi boʻlinish chegarasidir. U aylanma shaklga ega, zamonlar oʻtishi bilan ham oʻzgarmaydi. Atomlar oʻz tabiatlariga koʻra sokin boʻlib, ularni harakatga keltirish tashqi turtkiga bogʻliq. Koʻrinmas kuch — adrishta atomlarni harakatga keltiradi. Xudo jahoniy ruh — Brahmanni yaratgan. U koinotni yaratmagan boʻlsa ham, ammo uni idora qiladi. Muhammadjon Qodirov.
Veda adabiyoti haqida
Ilmiy bilimlarning paydo bo‘lishi.
Vedalar davridagi hindlar astronomiyani ham yaxshi bilganlar.
Vigolo
Vigolo Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Bergamo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12 km2. 661 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Veda adabiyoti haqida
Ilmiy bilimlarning paydo bo‘lishi.
Uzoq vaqt davomida olimlar “oriy muammosi”ning turli masa lalari bo‘yicha bahs olib bormoqdalar. Ular hind-oriy qabilalari qachon, qaerdan va qanday yo‘l bilan Hindistonga kelganligiga oy dinlik kiritishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yishgan. Hozirda ham oriylarning vatani haqidagi masala bahsli muammolardan bo‘lib kel moqda. Hind-oriylarni Hindistonga kirib kelishini ba’zi olimlar qoloq tub aholini taraqqiyotning yuqori darajasida turgan oriylar tomonidan zabt etilganligidan deb tushunadilar. Oriylar Hindistonga madaniyat (tamaddun) olib kelishgan va rivojlangan jamiyatni shakllantirganlar. Irqiy nazariya tarafdorlari bu muammoga irqiy farqni ham kiritib, bunda ular Hindiston xalqlari va irqiy jihatdan to‘laqonli bo‘lgan oriylar o‘rtasida farq borligini ta’kidlab, tub aholi mustaqil rivoj lanishining imkoniyatini inkor etganlar. Mazkur ilmga qarshi ishlab chiqilgan nazariyalar tufayli Hindistonga oriylar kirib kelganida sinfiy jamiyat paydo bo‘lib, davlat tashkil topganligi ta’kidlanadi.
Rivojlangan tamaddunning Hind vodiysida kashf etilishi ko‘plab olimlarni o‘z nuqtai nazarlarini qayta ko‘rib chiqishga majburlagan, biroq bu nazariyaning “izlari” hozirgacha ham saqlanib qolgan.
Hind vodiysida rivojlangan tamaddunning kashf etilishi aksariyat olimlarning o‘z nuqtai nazarlarini o‘zgartirishga olib keldi, biroq bu “nazariyachilar”ning ta’siri hozirda ham sezilmoqda. Faqat qadimgi eronlik va qadimgi hind va hind-oriylarning o‘zini oriylarga mansub deb topish mumkin: ular o‘zlarini oriy deb nomlab, yashagan hududlarini “oriylar mamlakati” deb atashgan. “Oriy” so‘zining o‘zi “achua” (ari) so‘zi bilan bog‘liq bo‘lib, bu so‘z vedalar davrida “o‘zga yurtlik”, “o‘zga inson” ma’nosini anglatgan, oriy esa “o‘zga yurtliklar bilan bog‘liq, ular bilan yaxshi munosabatda”, keyinchalik esa “kelib chiqishi oliyjanob bo‘lgan inson” ma’nolarini anglatgan. Afsuski, hozirgacha ham Hindistonning qaysi hududida hind-oriylar ilk bor paydo bo‘lganligi haqidagi savolga javob topa olishmayapti.
Aksariyat zamonaviy olimlarning fikricha, Hind-oriylarning eng qadimgi “rigveda” yodgorligi mil.avv. XI-X asrga mansub (bunda madhiyalarni yagona to‘plamga birlashishi nazarda tutiladi). Veda matnlari va ba’zi arxeologik materiallar oriy qabilalarining Sharqqa kelishi hamda Gang vodiysini o‘zlashtirishi haqida ma’lumot beradi. Bu bir necha asr mobaynida kechgan uzoq muddatli jarayon edi. U davrda mahalliy qabilalar bilan harbiy to‘qnashuvlar bo‘lgan. Bundan tashqari oriy qabilalari ham o‘zaro urushlar olib borganlar.
Veda davri aholisining asosiy mashg‘uloti ziroatchilik va chorvachilik bo‘lgan. Ziroatchilikning rivojlanishi aholini o‘troq hayot tarziga o‘tishiga temirning paydo bo‘lishi, uni ishlab chiqarish faoliyatining turli sohalarida xom ashyo sifatida qo‘llanilishi sabab bo‘lgan. Qazish ishlari natijalariga ko‘ra, temir Shimoliy Hindistonda mil.avv. XI asrda ma’lum bo‘lgan, biroq u keyinchalik keng tarqalgan. “Rigveda” ijodkorlarining temirni yaxshi bilishgani taxmin qilinadi. Biroq olimlar orasida ham o‘sha davrda temirni bir atama sifatida tavsiflash masalasida bahslar davom etmoqda.
Veda qabilalari kichik, mustahkam qishloqlarda yashaganlar. Bu qishloqlar Gang vodiysidagi arxeologik qazish ishlariga muvofiq Xarappa tamaddunining yirik shaharlariga o‘xshamagan. Aniqki, “rigveda” madhiyalarida nomi zikr etilgan bu shahar, ya’ni “puralar” kichik yog‘och, loy va toshdan qurilgan mustahkam qishloq mar kazlari bo‘lgan. Lekin inshootlarning barchasi ham mustahkam bo‘l magan bo‘lsa kerak, chunki madhiyalarda tez-tez puralarning oson ishg‘ol qilinganligi haqida so‘z yuritiladi. Kaushambida hind olimlari olib borgan qazish ishlari shuni ko‘rsatadiki, Xarappa shaharlarining qurilish tajribalari va an’analari Sharqiy Hindiston Veda qabilalariga ma’lum bo‘lgan, ammo ular bu qurilish san’atiga ta’sir o‘tkazmaganlar.
Qazish natijalariga ko‘ra, Gang vodiysi da shaharlarning o‘sishi kasb-hunarning rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘lgan.
Veda jamiyatida mulkiy tengsizlik bo‘lib, chorvaning aksariyat qismiga egalik qilgan boy qatlam bilan qashshoq va kambag‘al qatlam alohida ajralib turgan. Matnlarda boylar va kambag‘allar, boylarning katta qurbonliklari va shohona hadyalari, oddiy qishloq aholisining kamtarona qurbonliklari haqida so‘z yuritiladi. “Rigveda”dayoq chor vaga tamg‘a qo‘yishdan so‘z yuritiladi. Bu esa chorva kimga tegishli ekanligini ko‘rsatish uchun qilingan. Quldorlikning paydo bo‘lishi mulkiy va ijtimoiy tengsizlikning ko‘rsatgichidir. Dastlab harbiy asir lar qul, ya’ni dasa (dastlab “dasyu” va “dasa”-dushman ma’nosini anglatgan)larga aylantirilgan. Keyinchalik esa, shu jamoaning a’zolari ham qulga aylantirilgan.
Ijtimoiy va mulkiy tengsizlikning rivojlanishi varna-qatlam larining paydo bo‘lishiga olib kelgan.
Kastaning alohida belgilari va kasta tashkilotining ba’zi unsurlari ko‘plab xalqlarda mavjud. Hindiston esa hind jamiyatining o‘ziga xos sharoitida eng yuqori darajada shakllangan kasta tizimi rivojining yorqin misolidir.
Varnalarning kelib chiqishi masalasi ancha murakkab masla. Biroq varna qatlamlarini paydo bo‘lishini ibtidoiy jamoa tuzil masining yo‘q bo‘lishi va ijtimoiy hamda mulkiy tengsizlikning rivojlanishi bilan bog‘lash to‘g‘ridir. Harbiy zodagonlar kshatriy varnasini tashkil qilgan bo‘lsalar, kohinlar braxman varnasini, jamoaning erkin a’zolari vayshiya varnasini tashkil qilishgan. Keyinchalik esa, ijtimoiy ierarxiyada eng past holatni egallagan shudralar varnasi shakllandi.
Odatda, kshatriy varnasi vakillari podshoh bo‘lishgan. kshatriylar davlat boshqaruvini tashkil qilishgan. Ular hokimiyatning muhim bo‘g‘ini hisoblangan qurolli kuchlarni nazorat qilishgan. Katta harbiy mansablarni egallaganlar. Kechki veda asarlarida kshatriy va brax manlar raqibligi haqida ba’zi ma’lumotlar mavjud. Bu kurash haqida hind eposlarida batafsil ma’luotlar berilgan.
Jarcová
Jarcová — Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 855 ga yaqin aholisi bor. Maydoni 5,21 km².
Veda adabiyoti haqida
Ilmiy bilimlarning paydo bo‘lishi.
Farqliliklarga qaramasdan, braxman va kshatriylar mehnatkash va tobe aholi hisobiga yashaydigan imtiyozli va boy guruhni tashkil qilganlar. Ko‘p sonli qatlam – vayshiyalar varnasi edi. Bu kastaga yer egalari, erkin ziroatchilar va savdogarlar kirganlar. Vayshiyalar, aso san, soliq to‘lovchi qatlam hisoblangan. Veda davrida vayshiyalar ba’zi siyosiy huquqlarga ega bo‘lib, qator davlat ishlarini hal qilishda ishtirok etishgan.
Rigvedaning ilk qismlarida shudralar haqida hech qanday ma’lumot yo‘qligi bois ba’zi olimlar ularni oriylar o‘ziga bo‘y sundirgan tub aholi deb hisoblaydilar. Shu yo‘sinda oriylarni yuqori tabaqalarga, sof irqqa tegishli ekanligi, oriylarning “rangli” tub aholini o‘ziga bo‘ysundirib, ularni shudralarga aylantirgani haqidagi nuqtai nazarlar yuzaga kelgan. Mazkur nazariya tarafdorlari “varna” so‘zi ning ma’nolaridan biri “rang” ekanligini ta’kidlaydilar. Ammo bu ma’no teri rangini belgilash bilan hech qanday bog‘liq emasligini nazarda tutish lozim. Qadimgi Eronda bo‘lganidek qadimgi Hindistonda rang ramzlari mavjud bo‘lgan: har bir varnaning o‘z rangi bo‘lgan.
Keyingi veda davrida varnalar orasida kichikroq, yopiq, kasbiy guruhlar shakllanib, ular kasta shakliga ega bo‘lgan.
Saint-Germain-de-Martigny
Saint-Germain-de-Martigny Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Orne departamenti Mortagne-au-Perche tumani tarkibiga kiradi.
Veda adabiyoti haqida
Manbalar
O'zbek tilida:
Saint-Germain-de-Martigny
Aholisi
94 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,7 nafar kishi.
Veda adabiyoti haqida
Manbalar
1.Бойназаров Ф. Қадимги дунё тарихи. Дарслик. 2004.
2. Лафасов М. Жаҳон тарихи (1918-2008). –Т., 2010.
3. Ғофуров А. Ҳиндистон. ФарДУ. 2009.
Rus tilida:
1.Васильев Н. История Востока. 1-2 том. М., 2004.
2. Вигасин А., Дандомаев М. История Древнего Востока. -М., 2001.
3. Новейшая история стран Азии и Африки. ХХ век. -М., 2000.
1/\. शैलेन्द्र सेंगर “प्राचीन भारत का इतिहास”, प्रकाशक:अटलांटिक पब्लिशेर्स ओर डिस्ट,२००५
रोमिला थापर “भारत का इतिहास” प्रकाशक:राजकमल प्रकाशन,२००८
3. द्दिजेन्द्र्नारायण झा ओर श्रीमाली “प्राचीन भारत का इतिहास”, प्रकाशक: हिंदी माध्यम कार्यन्वय निदेशालय दिल्ली विश्वविधालय,२०१५
4. मानिक लाल गुप्त “मध्यकालीन भारत का इतिहास”, प्रकाशक: अटलांटिक पब्लिशेर्स ओर दिस्त्रिबुतोर्स पवत ल्टड ,२००२
Urdu tilida:
.6ڈاکٹر مبارک علی  "جدید تاریخ"،  فکشن ہاؤس ،لاہور ، ٢٠٠١
.7محمد علی چراغ  "تاریخ ِ پاکستان "  سنگ ِ میل ،  ٢٠١٢
.8  رماشنکرترپاٹھی  "قدیم ہندوستان کی تاریخ " ، قومی کونسل براۓ  فروغ  اردو زبان ، نئی دہلی ، ١٩٩٨   مترجم :سید سخی حسن نقوی
پاتھی "تاریخ ِ قدیم ہندوستان " نگارشت پبلش.10
11.ڈاکٹر مبارک علی  "تاریخ اور آج کی دنیا "، فکشن ہاؤس ،لاہور ٢٠٠٥
.12 ڈاکٹر مبارک علی  "بر صغیر میں تاریخ نویسی کے رجحانات "، پاکستان  اسٹڈی سینٹر جامعہ کراچی ٢٠٠٧
.13   محمد علی چراغ  "پاکستان : تاریخ ، جمہوریت ، سیاست "، مکتبہ جدید ٢٠١٠
.14مولانا ابو ا لکلام  آزاد  "آزادی ہند " ، مکتبہ جمال ،لاہور ٢٠٠٣
Ingliz tilida
1.Avari Burjor. Islamic Civilization in South Asia: A History of Muslim Power and Presence in the Indian Subcontinent, Routledge, 2013.
2. Faruqui Munis D. The Princes of the Mughal Empire (1504-1719), Cambridge University Press, 2012.
4. Nazir Ahmad Chaudhry. Harappa. Sang-e-meel Publications, Lahore, 2002.
5. Hameed. Political Role of Religious Communities in Pakistan. Policy Research Institute. Islamabad, Pakistan, 2008.
7. Ali K. A new history of Indo-Pakistan (up to 1526) Karachi, 1993.
8. Burton Stein. A history of India, -Wiley-blackwell, 2010
9. Hermann Kulke, Dietmar Rothermund. A history of India, -London and New York, 2002
10.Mahmood T. The Durand line: South Asias next trouble spot. Monterey.: Naval Postgraduate School, 2005.
11. Peter Lyon. Conflict between India and Pakistan, -Oxford, 2008
Davriy nashrlar:
Bajpai Sh. K. Untangling India and Pakistan // Foreign Affairs. 2003. - Vol. 82. -№ 3. - P. 112-128.
2. Burns R.N. America's Strategic Opportunity with India. The New U.S. India Partnership // Foreign Affairs. - 2007. - Vol. 86. - № 6. - P. 37-44.
3. Burns R.N. America's Strategic Opportunity with India. The New U.S. India Partnership // Foreign Affairs. - 2007. - Vol. 86. - № 6. - P. 37-44.
4. Kashmir Dispute: Background // The Ministry of Foreign Affairs of Pakistan. URL: http://www.mofa.gov.pk/Pages/Brief.htm
Malberg (Eifel)
Malberg  Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Bitburg-Prüm tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 6,60 km2. 586 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Malbergning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Vaysxon
Vaysxon, Uvaysxon, Sulton Uvays oʻgʻlon (7—1428) — Moʻgʻuliston xoni (1418-21 va 1424-25). Naqshi Jahon (1415—18)ni oʻldirib taxtni egallagan. V. Amir Temurning sarkardalaridan Turkiston hokimi Shayx Nuriddin bilan ittifoq boʻlib amakisi, Moʻgʻuliston xoni Shermuhammadxon (1421—24) bilan taxt uchun oʻzaro kurash olib borgan. Ili daryosi boʻylaridagi buddaviy qalmoqlar xoni Esexu (1415— 25) bilan muntazam (61-marta) urushlar qilgan. "Tarixi Rashidiy"da qayd qilinishicha, V. oʻta taqvodorligi, oliyjanobligi, jasurligi bilan boshqalardan ajralib turgan.
Andrey Borzenko
Andrey Andreyevich Borzenko (1920-yil 4-dekabr, Toshkent, SSSR — 1993-yil 21-fevral, Toshkent , Oʻzbekiston) — sovet bokschisi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan murabbiy, sport ustasi, hakam, boks boʻyicha ogʻir vazn toifasida ikki karra Oʻzbekiston SSR chempioni (1938, 1939). .
Georgiy Sviridovning „Ring za kolyuchey provolokoy“ („Ринг за колючей проволокой“) romani qahramonining prototipi.
Andrey Andreyevich Borzenko 1920-yilda Toshkentda tug‘ilgan.
1930-yillarning o‘rtalarida Sidney Jekson bo‘limida boks bilan shug‘ullana boshlagan. Ikki marta 1938-va 1939-yillarda boks bo‘yicha og‘ir vazn toifasida O‘zbekiston SSR chempionligini qo‘lga kiritgan.
1941-yil 24-sentyabrda Qizil Armiyaning artilleriya boʻlinmasida Qizil Armiya askari unvoni ostida harbiy xizmatga chaqirilgan. Harbiy harakatlarda qatnashib ikki marta yaralangan. 1941-yilda Sovet qo‘shinlari Dnepr bo‘ylab chekinishi paytida asir olingan.
Andrey Andreyevich Borzenko dastlab Drezden yaqinidagi harbiy asirlar lagerida saqlangan. Ikki marta qochishga uringanidan keyin Buxenvald lageriga yuborilgan.
Yangi kelgan mahbuslar orasidan Buxenvald havaskorlar ringiga sportchilarni tanlagan nemis ofitseri, Borzenkoning sportdagi o‘tmishi haqida bilib qolib, uni lager xodimlarining ko‘nglini olishi uchun ko‘rgazmali boks janglarida qatnashishga majbur qiladi. Borzenko 1945-yil 11-aprelda ozodlikka chiqishiga qadar Buxenvaldda 80 dan ortiq jang o‘tkazgan va ularning barchasida g‘alaba qozongan.
Farzandining so‘zlariga ko‘ra, Borzenko ozodlikka chiqqanidan keyin bir muddat „Smersh“da xizmat qilgan.
Emőd
Emőd — Shimoliy Vengriyaning Borsod-Abauj-Zemplén okrugidagi juda kichik shaharcha, okrug poytaxti Miskolcdan 25 km uzoqlikda joylashgan.
Andrey Borzenko
Ulug‘ Vatan urushidan keyin Toshkentga qaytib kelgan va Toshkent tibbiyot institutini tamomlab, jarrohlik kasbini egallagan. Toshkent shahridagi 6-sonli shahar klinik shifoxonasida ishlagan.
Emőd
Tarixi
Bu hududda Vengriya bosib olinganidan beri aholi yashaydi. Uning nomi eski venger shaxsiy ismidan kelib chiqqan. Bu shaharni birinchi boʻlib Bela III ning anonim notariusu tilga olgan. Emod XIV asrdan beri vinochilik hududi hisoblanadi. 1882-yilda u yoqib yuborilgan, ammo keyinroq qayta tiklangan. 1872-yilda u qishloqqa aylantirildi va 2001-yil 19-avgustda shahar maqomini oldi.
Ikkinchi jahon urushidan oldin Emodda yahudiylar jamoasi mavjud edi. Jamiyatda 123 ta yahudiy bor edi, ularning aksariyati Xolokostda natsistlar tomonidan oʻldirilgan.
Andrey Borzenko
Andrey Andreyevich Borzenko 1993-yilda vafot etgan. Toshkentdagi Botkin qabristoniga dafn etilgan.
St. Jo (Texas)
Saint Jo AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Montague okrugi tarkibiga kiradi.
Andrey Borzenko
Madaniyat izidan
Borzenko uzoq vaqt Buxenvald kontslagerida bo‘lgani haqida gapirmagan. Biroq, 1947-yildan beri Borzenko bilan shaxsan tanish bo‘lgan yozuvchi va SSSR boks federatsiyasining birinchi rahbari Georgiy Sviridov uni hayotiy hikoyasini nashr etirishga ko‘ndiradi. „Ring za kolyuchey provolokoy“ („Ринг за колючей проволокой“) (1960) kitobida Sviridov o‘z asarida Buxenvald yer ostida antifashistik harakatlarning faol ishtirokchisi, himoyasiz o‘rtoqlarini kaltaklanishini to‘xtatish va yer osti qurollarini yig‘ish hamda sinovdan o‘tkazishga imkon berish uchun ringga kirishga majbur bo‘lgan Andrey Borzenkoning (kitob matnida Burzenko deb keltiriladi) qahramonlik qiyofasini yozgan.
2022-yilda „Borzenko: Tikanli sim ortidagi halqa“(„Борзенко: Ринг за колючей проволокой“) hujjatli filmi namoyish etilgan (rejissyor Aleksey Degtyaryov va Yelena Moshtal-Geladze. Muallif nomidan matnni Sergey Garmash o‘qigan. Badiiy sahnalardagi rollarni Ivan Fominov va Sergey Rublyovlar ijro etishgan).
Vakayama
Vakayama — Yaponiyadagi shahar va port, Xonsyu o.ning jan.-gʻarbida. Vakayama prefekturasining maʼmuriy markazi. Aholisi 396 mingdan ziyod kishi (1990-yillar oʻrtalari). Temir yoʻl tuguni. Kime, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat (baliq konservalash va b.) sanoati, qora metallurgiya, mashinasozlik, toʻqimachilik va tikuvchilik korxonalari bor. Lokli buyumlar ishlab chiqariladi. Bogʻdorchilik rayoni markazi. V. agrofida mandarin yetishtiriladi. Qad. qasr saqlangan.
St. Jo (Texas)
Aholisi
977 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 351,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,8 km2. Shundan 2,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 348 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Saint Jo manzarasi.
Vici (Oklahoma)
Vici AQShning Oklahoma shtatida joylashgan shahardir. Dewey okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,1 km2. Shundan 1,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 690 m balandlikda joylashgan.
IC 1662
IC 1662 Tukan yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klasterdir.
Vakil ota
Vakil ota — musulmonlarning nikoh marosimlarida kelin tarafidan tayinlanadigan vakil. V. o. kuyovga va nikoh qiluvchi (oʻquvchi) domlaga qizning otasi oʻrnida kafillik bergan. Nikohda kuyov tomonning kelin maxriga beradigan mol-mulki, kuyov va kelinning oʻzaro majburiyatlari V. o. huzurida eʼlon qilingan. Mabodo er-xotin ajraladigan boʻlsalar, mahrni ajrim qilishda V. o. qozi huzurida yagona guvoh boʻla olgan. V.o. tayinlash hozir ham rasm boʻlib kelmoqda.
Vakansiyalar
Vakansiyalar (lot. vacans - bush) (Shotki nuqsonlari, "kovaklar") — kristall panjarasining atom yoki ion bulmagan boʻsh tugunlari; P shakli bilan ifodalanadi. V.larni vakant elektronlar sathlari (musbat "kovaklar") bilan chalkashtirmaslik kerak. Har qanday kristall panjarada V. boʻladi. Ion panjaralarda kation D+ va anion D~ V. mavjud. Kristallarda har doim atomlarning issiqlik harakati tufayli yuzaga keluvchi V. boʻladi. V. atomlarning batamom bugʻlanib ketmasligi oqibatida kristall sirtida "kovaklar" hosil boʻlishadi. V.ning hosil boʻlish ishi (panjaraning deformatsiya energiyasini hisobga olmaganda) atomlarning bugʻlanish ishiga teng. Shuning uchun kristall hajmidagi V.ning konsentratsiya muvozanati taxminan oʻsha temperaturadagi toʻyingan bugʻ konsentratsiyasiga teng boʻladi. V. qoʻshni atomlar bilan joy almashtirib, kristallda tartibsiz siljiydi. V.ning tartibsiz harakat yoʻli 6 ga teng kesmalardan iborat siniq chiziq hosil qiladi (5 — qoʻshni atomlar orasidagi masofa). V.ning bitta tugunda mavjud-lik oʻrtacha vaqti t, harakatning oʻrtacha tezligi uyp="f"- V.ning siljishi tufayli kristallda atomlar siljishi (oʻz-oʻzidan diffuziyalanish) hamda oʻzaro diffuziyalanish (geterodiffuziya) hodisasi sodir boʻladi. Atomlar kristallda gazdagiga nisbatan taxminan ye-"/kT marta sekin harakat qiladi (bunda i — bitta V. hosil boʻlishi energiyasi, k — Bolsman doimiysi, T— mutlaq temperatura). V. kristallning fizik xossalariga taʼsir qiladi: zichligini kamaytiradi, ion oʻtkazuvchanlikni hosil qiladi, anion V. elektronlarni oson tutadi, kation V. esa musbat "kovaklar"ni oson biriktirib oladi. V. metallarga termik ishlov berishda, ularning "dam olishi"da, kristallanish va b. jara-yonlarda muhim oʻrin egallaydi.
Prosselsheim
Hududi
Prosselsheimning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Son Suk Xi
Tug'ilgan:1956-yil 27-iyul (66 yosh)Seul ,Janubiy Koreya
Ta'lim:Minnesota Kookmin universiteti