cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Molotov kokteyli
Dizayni
Harakatda tayoq/gugurt yoqiladi va shisha mashina yoki istehkom kabi nishonga tashlanadi. Shisha urilganda yonilgʻi tomchilari va bugʻlarining buluti biriktirilgan tayoq tomonidan alangalanadi va shu zahotiyoq portlashga sabab boʻladi va yoqilgʻining qolgan qismi ishga kirishganda alanga tarqaladi.
Dizel yoqilgʻisi, metanol, skipidar, reaktiv yoqilgʻisi, aseton va izopropil spirti (ishqalanish spirti) kabi boshqa yonuvchan suyuqliklar benzin oʻrniga yoki ular bilan birga ishlatilgan. Qalinlashtiruvchi moddalar, masalan, erituvchilar, ekstrudirovka qilingan polistirol (XPS) koʻpik (xalq tilida strafor deb nomlanadi), natriy bikarbonat, neft jeli, smola, shinalar trubkasi chiziqlari, nitroselüloza, motor moyi, kauchuk sement, yuvish vositasi idish- tovoq sovuniga qoʻshiladi. Ular yonayotgan suyuqlikning yopishishiga yordam beradi va qalin, boʻgʻuvchi tutun bulutlarini hosil qiladi. Molotov kokteyli konseptsiyasi boʻyicha oʻzgarishlar ham mavjud, bu yerda shisha tutun hosil qiluvchi aralashma bilan toʻldirilgan, masalan, xlorsulfon kislotasida oʻrniga oltingugurt trioksidini ishlatish mumkin. Bu „tutun butilkalari“ deb atalmish butilkalar yonish uchun manbaga muhtoj emas, chunki aralash shisha sindirilgandan birdan havo bilan reaksiyaga kirishadi.
Ispaniya fuqarolar urushi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Spanish_civil_war_molotov_cocktail.png/220px-Spanish_civil_war_molotov_cocktail.png|right|thumb| Ispaniya fuqarolar urushi paytida monarxistlar olov shishasi bilan. Ushbu turdagi qoʻlbola yondiruvchi qurilmalar birinchi marta 1936-yil iyuldan 1939-yil aprelgacha Ispaniya fuqarolar urushida, „Molotov kokteyllari“ nomi bilan mashhur boʻlgunga qadar ishlatilgan. Ispaniyadagi urush paytida molotov kokteyllari tanklar, zirhli transport vositalari va transport vositalariga qarshi kurashda keng qoʻllanilgan. Tankga qarshi qurollarning etishmasligi tufayli ular Ispaniya Respublikasi qurolli tuzilmalarida keng tarqaldi[3][4]. 1936-yil oktabr oyida Madrid mintaqasida benzin va kerosin bilan toʻldirilgan shishalar Ispaniya legioni millatchilari [5] tomonidan tankga qarshi qurol sifatida ishlatilgan. Qurol respublikaning T-26 va BT-7 tanklariga qarshi samarali boʻldi. Xalqaro brigadalar faxriysi Tom Vintringem keyinchalik ulardan foydalanishning tavsiya etilgan usulini eʼlon qildi: "Biz "benzin bombalari" dan taxminan quyidagicha foydalandik: 2 funtlik shisha murabbo idishini oling. Benzin bilan to'ldiring. Og'ir parda, yarim adyol yoki boshqa og'irroq matoni oling. Buni kavanozning og'ziga o'rang, bo'yniga ip bilan bog'lang, matoyingiz uchlarini osilgan holda qoldiring. Uni ishlatmoqchi bo'lganingizda, kimdir yorug'lik [ya'ni, olov manbai] bilan turishi kerak. Materialning bir burchagini oldingizga qo'ying, shishani ag'daring, shunda benzin shishaning og'zidan singib ketadi va materialning bu burchagiga tomiziladi. Shishani yana o'ng tomonga burang, uni o'ng qo'lingizda ushlang, adyolning ko'p qismi shisha ostida to'plangan, chap qo'lingiz bilan adyolni benzin bilan namlangan burchakka yaqinroq oling. Tankingizni kuting. Yetarlicha yaqinlashganda, sizning do'stingiz (yoki quroldoshingiz) adyolning benzin bilan namlangan burchagini yoqadi. Bu burchak yonayotganda shisha va adyolni tashlang. (Siz uni uzoqqa tashlay olmaysiz.) Yo'rgak yo'lda yoki tishli g'ildirakda ushlanishi yoki o'zi o'q atrofida aylanishi kerak. Shisha shunda parchalanib ketadi, lekin benzin adyolni yetarlicha namlashi kerak, ana shunda chindan ham olov paydo bo'ladi, bu esa tank yo'li o'tadigan rezina g'ildiraklarni yoqib yuboradi, karbüratörga o't qo'yadi yoki ekipajni halok qiladi. Bu narsalar bilan o'ynamang. Ular juda xavflidir."
Xalxin Gol
Xalxin Gol jangi, goʻyoki Moʻgʻuliston va Manchukuo oʻrtasidagi 1939-yilgi chegara toʻqnashuvi, yapon va sovet qoʻshinlari oʻrtasida ogʻir janglar boʻlgan. Tankga qarshi uskunalar yetishmay qolgan yapon piyodalari sovet tanklariga benzin toʻldirilgan butilkalar bilan hujum qilishgan. Yapon piyoda askarlari bir necha yuz sovet tanklari shu tarzda yoʻq qilingan deb daʼvo qilishdi, ammo Sovet yoʻqotish yozuvlari bu bahoni tasdiqlamaydi.
Finlandiya
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Kasapano.jpg/220px-Kasapano.jpg|right|thumb| Sovet-Finlandiya urushida Finlandiya askarlari. Tanklar sumkalar va Molotov kokteyllari bilan yoʻq qilingan. Shishada foydalanish uchun latta oʻrniga [[Gugurt|boʻron gugurtlari mavjud.]] 1939-yil 30-noyabrda Sovet Ittifoqi Finlandiyaga hujum qilib, qishki urush deb nomlangan urushni boshladi. Finlandiyaliklar benzin bombasining dizayni va taktik qoʻllanilishini takomillashtirdilar. Molotov kokteyli uchun yoqilgʻi alkogol, kerosin, smola va kaliy xloratning ozgina yopishqoq aralashmasigacha tozalandi. Keyingi takomillashtirishlar orasida shamolga chidamli gugurt yoki kimyoviy moddalar solingan shishani biriktirish kirgan, ular singan paytda alangalanadi va shu bilan shishani oldindan yoqish zarurati yoʻq qilinadi va shishaning uchdan bir qismini boʻsh qoldirish sinish ehtimolini oshiradi.
1940-yil iyundagi Britaniya harbiy idorasi hisobotida shunday deyilgan: "Finlarning siyosati rus tanklariga o'z mudofaasini yorib o'tishga imkon berish edi, hatto ularni bo'shliqlar orqali "sudlash" va o'q otish qurollarini ularning ortidan kelayotgan piyoda askarlarga qaratish orqali ularni bunga undash edi. Ichkariga kirgan tanklar ochiq maydonda, o'rmonlar va qishloqlarda portlovchi moddalar va benzin bombalari bilan qurollangan kichik guruhlar tomonidan kutib olindi..."
Molotov kokteyllari oxir-oqibat Alko korporatsiyasi tomonidan Rajamaki spirtli ichimliklar zavodida ularni yoqish uchun gugurt bilan birga ommaviy ishlab chiqarilgan. Qishki urush davrida ishlab chiqarish jami 450 000 ni tashkil etgan. Molotov kokteylining asl retsepti 750 ml) etanol, smola va benzin aralashmasidan iborat boʻlgan. Shishaning ikkala tomoniga ikkita uzun pirotexnika boʻronli gugurt yopishtirilgan. Ishlatishdan oldin gugurtlardan biri yoki ikkalasi ham yoqilgan; shisha zarbadan singanida, aralashma yonib ketadi. Boʻronli gugurtlardan foydalanish shishaning ogʻzidagi yonib turgan lattadan koʻra xavfsizroq ekanligi aniqlangan.
Buyuk Britaniya
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b6/A_squad_of_Home_Guard_soldiers_training_to_defend_a_street_with_%27Molotov_cocktail%27_petrol_bombs%2C_March_1941._H8128.jpg/220px-A_squad_of_Home_Guard_soldiers_training_to_defend_a_street_with_%27Molotov_cocktail%27_petrol_bombs%2C_March_1941._H8128.jpg|right|thumb| „Molotov kokteyli“ benzin bombalari bilan koʻchani himoya qilishni oʻrgatgan ichki gvardiya askarlari 1940-yil boshida, inglizlarning bosqinchilar hujumga kirish ehtimoli bilan, benzin bombasi imkoniyatlari Britaniya jamoatchiligining tasavvurini qamrab oldi. Oddiy odamlar uchun benzin bombasi deyarli tanish va mavjud materiallardan foydalanishning afzalliklariga ega boʻlgan va ular tezda dushman tanklariga qarshi foydalanish niyatida juda koʻp miqdorda tayyorlangan.
Finlar toʻgʻri va yetarli miqdorda qoʻllanilganda samarali ekanligini aniqladilar. Ispaniya fuqarolar urushi tajribasi koʻproq eʼlon qilingan boʻlsa-da, Finlarning neft urushi taktikasi ingliz qoʻmondonlarini finlar usulida tayyorlashga undadi. General Ironside 1940-yilning 5-iyun kuni LDV rahbarlariga murojaatida shunday dedi: "Men Finlandiyada ular ishlab chiqqan "Molotov kokteyli" deb nomlangan buyumni ishlab chiqmoqchiman, bu shisha, qatron, benzin va smola bilan to'ldirilgan, uni tank ustiga tashlasangiz yonib ketadi. Bu juda samarali narsa. Agar siz o'z zukkoligingizdan foydalana olsangiz, men sizga blokga yaqin, unga qaragan ikkita uydan iborat [yo'l] blokining rasmini beraman. Bunday qishloqlar juda ko'p. Yuqori oynalardan tashqarida, blokdan o'tayotganda bu narsalarni tankga tushirish joyidir. U yerda dushmanni bir necha daqiqaga to'xtatishi mumkin, ammo bu juda samarali bo'ladi."
Dyunkerkdan evakuatsiya qilish chogʻida Britaniya ekspeditsiya kuchlarining deyarli barcha qurollari qitʼada qolganligi sababli Britaniya armiyasida tankga qarshi qurollar yetishmas edi. 1940-yilda tankga qarshi qurollarning soddalashtirilgan namunalari ishlab chiqildi va foydalanishga topshirildi: „shisha yondiruvchi granata“ shisha butilka fosforli № 76 granatasi va ularni otish uchun moslama „Northover projektori“ ichki diametri 63,5 mm boʻlgan tripod shular jumlasidandir. Qora kukunni chiqarib yuborish zaryadi 300 yardgacha boʻlgan masofada otish imkoniyatini taʼminladi, samarali otish masofasi 100 yardgacha edi [25]. Urush paytida Buyuk Britaniyada ommaviy ishlab chiqarilgan Molotov kokteylining standartlashtirilgan versiyasi yonuvchan suyuqlik bilan toʻldirilgan, metall toj qopqogʻi bilan yopilgan sut shishasi edi.
1940-yil avgustiga kelib Urush idorasi molotov kokteyllarini yaratish va ishlatish boʻyicha oʻquv koʻrsatmalarini ishlab chiqdi. Yoʻriqnomalar sinishiga ishonch hosil qilish uchun shishalarni vertikal ravishda olmos bilan chizish va yonish manbai sifatida yoqilgʻiga namlangan latta, shamol oʻtkazmaydigan gugurt yoki uzunlikdagi kino plyonkasi (keyin tez yonuvchan nitroselülozdan iborat) bilan taʼminlashni taklif qildi.
1940-yil 29-iyulda Albright & Wilson ishlab chiqaruvchilari RAFga oʻzlarining oq fosforini qanday qilib yondiruvchi bombalarni yoqish uchun ishlatish mumkinligini koʻrsatdilar. Namoyishda benzin va fosfor aralashmasi boʻlgan shisha butilkalarni yogʻoch boʻlaklariga va kulbaga uloqtirish orqali sinab koʻrildi. Tajribada fosfor havoga taʼsir qildi va oʻz-oʻzidan yonib ketdi; benzin ham yonib ketdi, natijada shiddatli yongʻin chiqdi. Mahsulotlarning mukammal roʻyxati oq fosfor, benzol, suv va ikki dyuymli xom kauchukdan iborat edi; hammasi toj tiqin bilan yopilgan yarim litrli shishada joylashgan. Vaqt oʻtishi bilan kauchuk asta-sekin eriydi, tarkibi biroz yopishqoq boʻlib qoladi va aralashma ikki qatlamga boʻlinadi. Bu atayin shunday qilingan va granata qatlamlarni aralashtirish uchun silkitmaslik kerak, chunki bu faqat portlashni kechiktiradi. Qattiq yuzaga urilganda, shisha parchalanib ketadi va tarkibi bir zumda yonib ketadi, fosfor pentoksidi va oltingugurt dioksidining boʻgʻuvchi bugʻlarini chiqaradi, shuningdek, katta issiqlik hosil qiladi. Shisha idishlarni xavfsiz, yaxshisi suv ostida va hech qachon uyda saqlamaslik boʻyicha qatʼiy koʻrsatmalar berildi. Asosan ichki gvardiyaga tankga qarshi qurol sifatida berilgan. U juda koʻp miqdorda 1941-yil avgustiga kelib 6 000 000 dan ortiq ishlab chiqarilgan.
Molotov kokteyllari va SIP granatalarining zamonaviyroq nemis tanklariga qarshi samaradorligiga shubha bilan qaraganlar koʻp edi. Qurol dizayneri Styuart Makre Farnboroda SIP granatasining sinoviga guvoh boʻldi: "Agar tank haydovchilari tezda toʻxtab, sakrab chiqa olmasalar, ular boʻgʻilib oʻlishlari mumkin edi, degan xavotir boʻlgan. Haydovchilar haqligi isbotlandi, zamonaviy ingliz tanklarida oʻtkazilgan sinovlar Molotov va SIP granatalari tankdagilarga „hech qanday noqulaylik tugʻdirmaganini“ tasdiqladi.
Qoʻshma Shtatlar
AQSh armiyasi Molotov kokteyllarini sinuvchan granatalar deb nomlagan. Ular turli xil yonish tizimlari bilan yupqa yoqilgʻi ishlatganlardan tortib, nomaʼlum moddalar va kimyoviy qurol ishlatganlargacha boʻlgan sezilarli oʻzgarishlarni taqdim etdilar. NDRC tomonidan oʻrganilgan eng yuqori texnologik darajani koʻrsatadigan turli xil sinuvchan granata konstruktsiyalari ishlab chiqilgan. Ushbu yondiruvchi qurilmalar mojaroda eng ilgʻor texnologik plomba moddalarini ishlatgan.
M1 yengil granata AQShning standart qurilmasi edi, ammo armiyaning har bir boʻlinmasi oʻziga xos qurolni ishlab chiqishi mumkin boʻlgan. Ushbu granatalarning ikkita nosanoat modeli maʼlum miqdorda ishlab chiqarilgan. Hammasi boʻlib besh mingga yaqin ishlab chiqarilgan. Sinuvchan granatalar standartlashtirilgan kimyoviy tutashtirgichlarga ega boʻlib, baʼzilari har bir yonuvchi plomba uchun xos edi.
Ivo Jimada dalada foydalanish uchun dengiz floti va uning boʻlinmalariga 1107 ta yengil, M1, NP tipidagi kemalar yetkazib berilgan.
Ikkinchi jahon urushining boshqa jabhalari
Polshaning uy armiyasi taʼsirida gugurtga ehtiyoj sezmasdan yonib ketadigan versiyani ishlab chiqdi. Yonish yoqilgʻi bilan aralashtirilgan konsentrlangan sulfat kislota va kaliy xlorat va shakar aralashmasi oʻrtasidagi reaksiya natijasida yuzaga kelgan, bu eritmadan shishaga biriktirilgan latta ustiga kristallangan.
1940-yildagi Norvegiya kampaniyasi paytida, tankga qarshi mos qurolga ega boʻlmagan Norvegiya armiyasi nemis zirhlariga qarshi kurashish uchun benzin bombalari va boshqa qoʻlbola qurollarga tayangan. 1940-yil aprel oyida Norvegiya Oliy qoʻmondonligining armiya boʻlinmalariga yuborilgan koʻrsatmalari askarlarni tanklar va zirhli mashinalarga qarshi kurashish uchun „Gitler kokteyllari“ (qurolning Finlandiya laqabini boshqacha qabul qilish) ni vaqtincha ishlab chiqarishni boshlashga undadi. Kampaniya davomida ushbu benzin bombalari Norvegiyada Germaniya tomonidan qoʻllaniladigan Panzer I va Panzer II kabi yengilroq tanklarga nisbatan ancha samarali natijani qayd etgan.
Amerika Qoʻshma Shtatlari dengiz piyodalari korpusi Ikkinchi Jahon urushi paytida benzin va dizel yoqilgʻisi aralashmasini yoqish uchun nitrat kislota naychasi va metall natriy boʻlagidan foydalangan versiyani ishlab chiqqan.
Zamonaviy urush
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/07/Reporter%E2%80%99s_Notebook_-_Thriving_Kyiv_Becomes_Battle_Zone%2C_Almost_Overnight_03_%28cropped%29.jpg/220px-Reporter%E2%80%99s_Notebook_-_Thriving_Kyiv_Becomes_Battle_Zone%2C_Almost_Overnight_03_%28cropped%29.jpg|thumb| [[Kiyev|Kiyevdagi tinch aholi 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida foydalanish uchun molotov kokteyli tayyorlamoqda]] 2004-yildagi Ikkinchi Falluja jangida AQSh dengiz piyodalari uylarni tozalashda „bir qismli suyuq kir yuvish kukuni, ikki qismli gaz“ bilan tayyorlangan Molotov kokteyllaridan foydalangan. Bu taktika „dushmanning taktikasiga javoban“ partizan urushi va ayniqsa, AQSh dengiz piyodalarining qurbon boʻlishiga olib keladigan shahidlik taktikasi uchun ishlab chiqilgan. Kokteyl oq fosforli minomyotlar yoki C4 („Uy mehmoni“ laqabli) bilan portlatilgan propan tanklariga nisbatan kamroq maqsadga muvofiq muqobil edi, bularning barchasi dushman jangchilarini portlatib yuborishda samarali boʻldi.
2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi chogʻida Ukraina Mudofaa vazirligi tinch aholiga rus qoʻshinlariga qarshi jang qilish uchun mahalliy aholi orasida „Bander smoothies“ deb ataladigan molotov kokteyllarini tayyorlashni buyurgan. Mudofaa vazirligi Ukraina televideniyesi orqali tinch aholiga molotov kokteyli ishlab chiqarish retseptini tarqatdi, bu retseptda yonayotgan suyuqlikning transport vositalariga yoki boshqa nishonlarga yopishib qolishiga yordam berish uchun quyuqlashtiruvchi vosita sifatida koʻpikdan foydalanish kiradi. Pivo ishlab chiqarishdan Molotov kokteyliga oʻtgan Lvovdagi „Pravda“ pivo zavodi ularning retsepti „3 stakan polistirol, 2 stakan maydalangan sovun, 500 millilitr benzin, 100 mililitr moy, 1 jumbo tampon sugʻurtasi“ ekanligini eʼlon qildi. Rossiya ommaviy axborot vositalarini nazorat qilish tashkiloti Roskomnadzor Twitterni molotov kokteyllari tayyorlash va ishlatish boʻyicha koʻrsatmalarni olib tashlamagani uchun sudga berdi, shuning uchun Twitter 3 million rubl (41 ming dollar) jarima toʻlashga majbur boʻlgan.
Fuqarolik foydalanish
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c9/Molotov_cocktails_prepared_in_advance_by_protesters._Euromaidan_Protests.jpg/220px-Molotov_cocktails_prepared_in_advance_by_protesters._Euromaidan_Protests.jpg|right|thumb| Ukrainadagi [[Yevromaydon namoyishlarida foydalanish uchun ishlab chiqarilgan molotov kokteyllari]] Molotov kokteyllari Qoʻshma Shtatlarda 1992-yilda Los-Anjelesdagi tartibsizliklar paytida doʻkonlar va boshqa binolarga oʻt qoʻyish uchun ishlatilgani xabar qilingan.
Molotov kokteyllari, shuningdek, Yevromaydon va qadr-qimmat inqilobining zoʻravonliklari paytida Ukrainadagi namoyishchilar va fuqarolik militsiyasi tomonidan ishlatilgan. Fergyusondagi tartibsizliklar paytida namoyishchilar molotov kokteylidan foydalangan.
Bangladeshda 2014-yilgi milliy saylovlar vaqtida hukumatga qarshi namoyishlar chogʻida koʻplab avtobus va mashinalar benzin bombalari bilan nishonga olingan. 2013—2014-yillarda benzin bombasi hujumlari oqibatida bir qancha odamlar kuyib oʻlgan va yana koʻp odamlar yaralangan.
Gonkongdagi 2019-20-yilgi norozilik namoyishlarida namoyishchilar oʻzlarini politsiyadan himoya qilish yoki yoʻl toʻsiqlarini yaratish uchun molotov kokteylidan foydalanishgan. Namoyishchilar MTR bekatiga ham hujum qilib, katta zarar yetkazganlar. Namoyishlar chogʻida bir jurnalistga ham „Molotov kokteyli“uloqtirilgan.
Molotov kokteyllari AQShda 2020-yilda Jorj Floyd tartibsizliklari paytida baʼzilar tomonidan ishlatilgan.
Yonuvchan boʻlmagan variantlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Puputovs.jpg/220px-Puputovs.jpg|right|thumb| Puputovlar 2017-yilgi Venesuela noroziliklari paytida tayyorlangan. 2014-yildan 2017-yilgacha Venesueladagi norozilik namoyishlari paytida namoyishchilar boshqa mamlakatlardagi namoyishchilar ishlatganiga oʻxshash molotov kokteyllaridan foydalanganlar. 2017-yilda Venesueladagi norozilik namoyishlari kuchayib borar ekan, namoyishchilar „Puputovlar“dan ham foydalandilar. PSUV hukmron partiyasi amaldori Jaklin Fariya kanalizatsiya orqali oʻtishga majbur boʻlgan namoyishchilarni masxara qilganidan soʻng, najas bilan toʻldirilgan shisha moslamalar hokimiyatga tashlandi.
8-may kuni #puputov xeshtegi Venesuelada Twitter’da asosiy trendga aylandi, chunki rasmiylar najasga botganidan keyin koʻngillari aynib qayd qilgani haqida xabarlar tarqala boshladi. Bir oy oʻtgach, 2017-yil 4-iyun kuni Oregon shtatining Portlend shahrida Donald Trampga qarshi namoyishlar chogʻida politsiya namoyishchilar zobitlarga „nomaʼlum, yomon hidli suyuqlik“ bilan toʻldirilgan sharlarni otishni boshlaganini daʼvo qilingan.
Qonuniylik
Yongʻin qoʻzgʻatuvchi vositalar sifatida molotov kokteyllari koʻplab mintaqalarda ishlab chiqarish yoki saqlash taqiqlangan. Qoʻshma Shtatlarda Molotov kokteyllari Milliy oʻqotar qurollar toʻgʻrisidagi qonunga muvofiq „buzgʻunchi qurilmalar“ hisoblanadi va ATF tomonidan tartibga solinadi. Viskonsin shtatidagi Elkhart Leyk shahrida yashovchi Uil Keysi Floyd 2016-yil may oyida norozilik namoyishi chogʻida Sietl politsiyasi xodimlariga molotov kokteyli uloqtirgani uchun hibsga olingan. U 2018-yil fevral oyida oʻt qoʻyuvchi vositalardan foydalangani uchun aybini tan oldi.
Kentukki shtatining Simpson okrugida 20 yoshli Trey Aleksandr Gwathney-Law Franklin-Simpson okrugi oʻrta maktabini beshta Molotov kokteyli bilan yoqishga uringan. U noqonuniy qurol yasash va saqlashda aybdor deb topilgan va 2018-yilda 20 yilga ozodlikdan mahrum etilgan.
Simvolizm
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/MolotovOnPolice.jpg/240px-MolotovOnPolice.jpg|thumb| 2013-yilda [[Meksika|Meksikada norozilik namoyishlari paytida politsiyaga molotov kokteyli bilan hujum qilgan anarxist namoyishchi.]] Molotovni ishlab chiqarish va fuqarolik kuchlari tomonidan ishlatish qulayligi tufayli Molotov kokteyli fuqarolar qoʻzgʻoloni va inqilobining ramziga aylangan. Molotovning fuqarolik va partizan kuchlari tomonidan keng qoʻllanilishi, shuningdek, Molotovning fuqarolik tartibsizliklarining ramzi boʻlishiga olib keldi. Molotov anarxistlarning Molotovdan foydalanishi va anarxistlarning butun dunyo boʻylab fuqarolik qoʻzgʻolonlari va tartibsizliklarida qatnashishi, Chili va Erondan Misr va Gonkonggacha namoyishchilarni uyushtirishi tufayli anarxizm bilan kuchli aloqaga ega. Molotov kokteyli ommaviy madaniyatda mashhur timsolga aylandi va koʻpincha turli xil videooʻyinlarda qurol sifatida ishlatiladi.
Shirin noʻxat
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Sweet_pea_%28Lathyrus_odoratus%29_seeds.jpg/220px-Sweet_pea_%28Lathyrus_odoratus%29_seeds.jpg|thumb| Urugʻlar Shirin noʻxat, Lathyrus odoratus, Sitsiliya, janubiy Italiya va Egey orollarida uchraydigan Burchoqdoshlar (dukkaklilar) oilasiga mansub Lathyrus turkumiga kiruchi gulli oʻsimlik.
L. odoratus bir yillik, L. latifolius turi esa koʻp yillik oʻsimlik.
Bogʻdorchilikni rivojlantirish
Shotlandiyalik bogʻbon Genri Ekford (1823-1905) shirin noʻxat ustida tajrinalar olib borgan.
U dastlab mashhurlikka Radnor grafi uchun bosh bogʻbon boʻlib xizmat qilgan paytida, pelargonium va dahliasning yangi navlarini etishtirgani uchun erishgan. 1870-yildan boshlab Gloster yaqinidagi Sandywelllik doktor Sankeyga ishlay boshlagan. Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining aʼzosi boʻlib, u 1882-yilda shirin noʻxatning „Bronza Prince“ navini yaratgani uchun birinchi darajali sertifikat (yuqori mukofot) bilan taqdirlangan. 1888 yilda Shropshireʼdagi Wem shahrida shirin noʻxat uchun oʻzining rivojlanishi va sinov maydonlarini yaratdi. 1901-yilga kelib, u oʻsha paytda etishtirilgan 264 navdan jami 115 tasini introduksiya qilgan. Ekford oʻz ishi uchun RHS Viktoriya faxriy medali bilan taqdirlangan. U 1906-yilda vafot etgan, lekin uning ishini bir muddat oʻgʻli Jon Ekford davom ettirgan.
1980-yillarning oxirida Wemdagi shirin noʻxat jamiyati har yili oʻtkaziladigan koʻrgazmani boshlab bergan. Koʻpgina koʻcha belgilarida shirin noʻxat naqshlari mavjud va shaharning bir hududi Ekford Parki deb nomlangan. Bundan tashqari, oila aʼzosi nomi bilan atalgan „Dorothy Eckford“ noʻxat navi mavjud.
Kultivatsiya
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Sweet_Pea-0.jpg/220px-Sweet_Pea-0.jpg|thumb Shirin noʻxat 17-asrdan boshlab yetishtirila boshlangan va koʻplab navlari savdoda mavjud. Ular gul rangi uchun (odatda koʻk, pushti, binafsha va oqning pastel soyalarida, shu jumladan ikki rangli) va kuchli noyob hidi uchun oʻstiriladi. Ular bogʻbonlar tomonidan koʻrgazma uchun va gulchilik savdosi uchun yetishtiriladi. Noʻxat urugʻlari bahor yoki kuzda parniklarga ekiladi. Urugʻlar oldindan namlanadi. Oʻsimliklar, shuningdek, mavsum oxirida, yosh oʻsimliklar yoki tiqinlar sifatida mavjud. Ular oʻstiriladigan qamishlar boʻlib, yangi kurtaklar muntazam ravishda chimchilab, buta odatiga va yuqori gul hosiliga yordam beradi. Oʻsimliklar odatda 1-2 m balandlikka etadi, yozning oʻrtalarida gullay boshlaydi.
50 dan ortiq navlar Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Garden Merit mukofotiga sazovor boʻlgan.
Zararkunandalar va kasalliklar
Shirin noʻxat oʻsimligining, eng keng tarqalgan zararkunandasi shiradir. Bu hasharotlar oʻsimliklarning shirasini soʻrib, oʻsishni pasaytiradi. Mozaik virusi yashil chivin orqali tarqaladi, bu barglarning sargʻayishiga, yangi kurtaklarning buzilishiga va gullashni toʻxtashiga olib keladi.
Kichik, yaltiroq va qora rangdagi gulchang qoʻngʻizi deb ataladigan zararkunanda gulchangni yeydi. Boshqa zararkunandalarga tırtıllar, tripslar, slugs va salyangozlar kiradi.
Toksiklik
Isteʼmol qilish mumkin boʻlgan noʻxatdan farqli oʻlaroq, Lathyrus turkumi oʻsimliklarining urugʻlarining zaharli ekanligi haqida dalillar mavjud. Lathyrus sativus turlari inson isteʼmoli uchun oʻstiriladi, ammo shirin noʻxat koʻp isteʼmol qilinganda, latyrizm deb ataladigan zaharlanish alomatlarini keltirib chiqaradi.
Kalamushlar ustida olib borilgan tadqiqotlarga koʻra, ozuqasining 50 % ini shirin noʻxat urugʻlari tashkil qilgan hayvonlarda adrenal bezlari kattalashgan. Asosiy taʼsir kollagen hosil boʻlishiga qaratilgan. Semptomlar kollagen fibrillalarining toʻgʻri shakllanishiga toʻsqinlik qiladigan umumiy xususiyatga ega boʻlgan lavsha va mis etishmovchiligi belgilariga oʻxshaydi. Shirin noʻxat urugʻlari tarkibida beta-aminopropionitril bor, bu lizil oksidazni ingibitsiya qilish orqali kollagenning oʻzaro bogʻlanishiga toʻsqinlik qiladi va allyzin hosil boʻladi, bu esa terining boʻshashishiga olib keladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Men — robot
„Men — robot“ — oʻzbek yozuvchisi Ozod Moʻminov qalamiga mansub hikoya. 1990-yil Toshkent shahrida „Yulduzcha“ nashriyotida chop etilgan. Asar rasmlarini G. Li chizgan. Hikoya kichik yoshdagi bolalar uchun moʻljallangan.
Camızağılı, Ceyhan
Camızağılı Turkiyaning Adana viloyati Jayhan tumaniga qarashli qishloq.
Osiyo martini
Osiyo martini ( Delichon dasypus ) qaldirgʻochlar oilasiga mansub koʻchmanchi qushdir. Uning dumi oq, tanasining rangi ko'k-qora,tanasining pastki qismi och-kulrang rangda bo'ladi. Uning uchta kichik turi Himolayda, Markaziy va Sharqiy Osiyoda ko'payadi va qishni tog'larda yoki Janubi-Sharqiy Osiyoda o'tkazadi.
Bu tur koloniyalarda ko'payadi, vertikal qoya yoki binoning devoridagi o'simta ostida loy uyalarini quradi. Ikkala jinsi ham uya quradi, uch yoki to'rtta oq tuxumni inkubatsiya qiladi va jo'jalarni boqadi. Osiyo martini parvoz paytida, odatda havoda ushlangan mayda hasharotlar bilan oziqlanadi. Uning ratsionida quruqlik oyoqdumlari va Lepidoptera lichinkalarining mavjudligi oziq-ovqatning ba'zan yerdan olinishini ko'rsatadi.
Tavsifi
Osiyo martinining uzunligi 12 sm.Dumi va yuqori qanotlari jigarrang-qora, pastki qanotlari esa kulrang-jigarrang. Oyoqlari jigarrang-pushti va oq patlar bilan qoplangan, ko'zlari jigarrang va qora rangda bo'ladi. Jinslar o'rtasida tashqi ko'rinishda bir nechta farqlar mavjud.Erkaklari urg'ochisiga qaraganda biroz kichikroq bo'ladi.
Tarqalishi va yashash joyi
Osiyo martinining kenja turi D. d. dasypus, Rossiyaning janubi-sharqida, Kuril orollarida, Yaponiyada va ba'zan Koreyada ko'payadi. Sharqiy Xitoy orqali qishlash uchun Malay yarim oroli, Borneo, Filippin, Java va Sumatraga ko'chib o'tadi.Yaponiyadagi issiq buloqlar atrofida bir nechta qush turlari mavjud.
Osiyo martinining yashash joyi tog'li hududlardagi vodiylar va daralar yoki qirg'oq qoyalari bo'lib, u yerda tabiiy g'orlar yoki yoriqlarda uya quradi. Shuningdek, u ibodatxonalar, mehmonxonalar yoki elektr stansiyalarida ko'payadi.
Xulq-atvor
Osiyo martini vertikal qoya ustidagi osilgan koloniyalarda ko'payadi, odatda uyalari bir-biriga yaqin bo'lmaydi. Bundan tashqari, u tez-tez ma'badlar va ko'priklar kabi katta binolarga uya quradi. Uya o'tlar yoki patlar bilan qoplangan chuqur loy konus shaklda bo'ladi.
Oziqlantirish
Osiyo martini parvoz paytida olingan hasharotlar bilan oziqlanadi. O'z qarindoshlarida bo'lgani kabi, u havoda oziqlanishga moyil bo'lib, asosan mayda chivinlar, shira va qanotli chumolilar bilan oziqlanadi. Boshqa ko'plab hasharotlar, shu jumladan Lepidoptera, qo'ng'izlar va dantelli qanotlarni ham ovlaydi. Ratsionida quruqlikdagi oyoqdumlilar va Lepidoptera lichinkalarining mavjudligi oziq-ovqatning ba'zan yerdan tanlanishini ko'rsatadi.
Yirtqichlar va parazitlar
Qushlar ko'pincha parazitlarni, tashqi bit va burgalarni va ichki qon parazitlarini olib yuradi. Osiyo martini yaqinda parranda bezgak belgilarini olib yurishi ko'rsatilgan .Bu martinning yirtqich turlari juda oz o'rganilgan.
Muhofaza qilish holati
Osiyo martinining turlari juda ko'p va soni hozircha barqaror holatda. Hozirda ular IUCN tomonidan eng kam tashvishli turlar sifatida baholanadi.
Lymanske
Lymanske ( Лиманське ) quyidagilarni ko'rib chiqish mumkin:
Abdullo Tangriyev
Faoliyati
Abdullo Tangriyev 1981-yil 28 martda Surxondaryo viloyatida tugʻilgan. U 10 yoshidan dzyudo bilan shugʻullangan. 1995-yildan Chirchiq Olimpiya maktabida mashgʻulotlarga kirishgan. U oʻz isteʼdodini erta yoshidan namoyish eta olgan va 19 yoshida Oʻzbekiston Milliy Olimpiya terma jamoasiga chaqirilib, Yozgi Olimpiada oʻyinlari 2000da qatnashgan. Ishga qabul qilish
Olimpiadadan soʻng 2001-yilda dzyudo boʻyicha Oʻzbekiston chempionligini qoʻlga kiritdi. 2003-yilda u Cheju provinsiyasida oʻtkazilgan superogʻir vazn toifasida birinchi marta Osiyo chempioni boʻldi. Keyingi yillarda (2005, 2007, 2008, 2011) dzyudo boʻyicha Osiyo chempioni boʻldi.
2003-yil xuddi shu yili Tangriyev Osaka shahrida boʻlib oʻtgan dzyudo boʻyicha 23-Jahon chempionatida uchinchi oʻrinni egalladi. 2005-yil (Rio-de-Janeyro) va 2009-yil (Rotterdam) dzyudo boʻyicha Jahon chempionatida ikki marta bronza medaliga sazovor boʻldi.
2008-yilda Yozgi Olimpiada Oʻyinlarida Tangriyev 100kg vazn toifasida musobaqaning final bosqichiga chiqdi va u kurashni boy berib ikkinchi oʻrinni egalladi. [2] [3] [4]
Anfisa Chexova
Anfisa Chexova (asl ismi Aleksandra Aleksandrovna Korchunova; 21-dekabr 1977, Moskva, SSRI) — Rossiyalik teleboshlovchi, qoʻshiqchi va aktrisa. Inter telekanalidagi «Давай, поженимся» va STB telekanalidagi «Как выйти замуж» nomli dasturlarini olib boradi.
Biografiya
Aleksandra Aleksandrovna Korchunova 1977-yil 21-dekabrda tavallud topdi. 16 yoshida shaxsiy guvohnoma olgan vaqtida ismini Anfisa qilib oʻzgartirdi. Anfisa 4 yoshga toʻlganida ota-onalari ajrashib ketishdi. Otasi Aleksandr Ivanovich Korchunov — sportchi, ishbilarmon. Endigina siyosiy karerasini boshlagan Vladimir Jirnovskiyning shaxsiy haydovchisi va tansoqchisi boʻlgan.
Shaxsiy hayoti
2009-yilning yozidan boshlab Guram Bablishvili degan aktyor bilan uchrasha boshladi. 2012-yil 31-mayda Solomon ismli oʻgʻil tugʻdi. 2015-yilning iyun oyida Anfisa va Guram rasmiy nikohan oʻtdi.
Pirəyir
Pirəyir (shuningdek, Piragir) Ozarbayjonning Agʻdash tumanidagi qishloq hisoblanadi. Umumiy aholisi 516 kishi.
RHTV
DZRH News Television, DZRHTV sifatida stilize qilingan, Manila Broadcasting Companiyasiga tegishli Filippin pullik televideniyesi yangiliklar kanali. Uning telekoʻrsatuvlari daslabki oʻrinlarda MBCning DZRH flagman radiostantsiyasidan va radio dramalarning vaqt oraligʻi bilan band boʻlgan stantsiyalar tomonidan tayyorlangan teledasturlardan iborat.
DZRH News Television DZMM oʻz telekanalini ishga tushirgandan soʻng, radiostantsiyadan yangiliklarni qayta translyatsiya qiluvchi ikkinchi bepul kanal boʻlib, tez orada DZRJ Radio Bandido TV uchun, Radio Inquirer DZIQ kabi boshqa stansiyalar ularga ergashdi. Inquirer 990 Television va Radio 5 92.3 News FM (Bir PH uchun). Kanal YouTubeda ham jonli efirda.
Tarixi
left|thumb|250x250px| 2009-yildan 2013-yilgacha RHTV ning eski logotipi. 2007-yil 1-oktyabrda DZRH-TV dastlab „TV Natin“ deb nomlanuvchi pullik telekanal sifatida ishga tushirildi. Oʻsha paytda uning dastlabki dasturlari arxivlangan DZRH dasturlaridan, shu jumladan,radio dramalardan iborat edi. Biroq, 2008-yilda TV Natin DZRH ning jonli dasturlash jadvalining koʻp qismini bir vaqtda uzatuvchi RadyoVision formatiga aylandi va oxir-oqibat RHTV nomini oldi. 2013-yil oktabr oyida radiostansiyaning yangiliklar va jamoatchilik bilan aloqalar boʻlimi integratsiyasi doirasida tarmoq yana „DZRH News Television“ nomini oldi. left|thumb|250x250px| 2013-yildan 2021-yilgacha DZRH News Televizion logotipi. 2019-yil 2-oktabrdan 10-noyabrgacha DZRH News Television oʻz studiyalari va singlisi MBC Manila radiostansiyalari yaqin atrofdagi „Star City“ parkida kelib chiqqan katta yongʻindan zarar koʻrganidan soʻng efirni toʻxtatdi. DZRH radiosi ertasi kuni, 3-oktabr ertalab soat 4:00 da BSA Twin Towersdagi zaxira studiyalaridan muntazam dasturlashni davom ettirgan boʻlsa-da, stansiyaning DZRH News Television uchun video tasmasi vaqtincha stansiyaning jonli audio tasmasi bilan almashtirildi, ammo, DZRH dasturining jonli video oqimi Facebookda jonli efirda stantsiyaning Facebook sahifasida mavjud. Kanal 26-noyabr kuni efirga qaytdi. DZRH 11-noyabr kuni CCP majmuasidagi Filippinning Dizayn markaziga koʻchirildi va uning sunʼiy yoʻldosh kanali qayta tiklandi.
Radio hamkasbining 82 yilligi oldidan, 2021-yil 30-iyunda stansiya DZRH TV sifatida yangi soddalashtirilgan logotip va brendini ishga tushirdi, ammo kanal hali ham DZRH News Television nomi bilan tanilgan. 2021-yil 15-noyabrda kanal oʻzining yangi ekrandagi grafik taqdimoti va "Sama-Sama Tayo, Pilipino!" shiorini yangiladi. (Tarjimasi Biz hammamiz Filippinlikmiz!) va barcha MBC radiostansiyalarining yangi logotiplari. Uning aksariyat dasturlari yangi nom kartasini ham ishga tushirdi.
2021-yil 17-dekabrda DZRH News Television va uning qardosh stansiyasi DZRH MBC binosiga radio va televideniya operatsiyalari uchun yangi mutlaqo yangi studiyalar bilan qaytdi.
Orizaj (Skrapar)
Orizaj Albaniyaning Berat okrugidagi Qendër Skrapar munisipalitetida joylashgan qishloqdir. 2015-yilda mahalliy hokimiyat islohotida u Skrapar munitsipaliteti tarkibiga kirdi.
Eger
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/12/Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg/200px-Hungary_Eger_Dobo_ter.jpg|left|thumb|200x200px| Markaziy maydonda Ishtvan Dobo haykali. Orqa fonda qal'a joylashgan Eger ( Eger; Erlau) — Vengriyaning shimolidagi shahar, Byukk va Matra tog‘ tizmalarining janubiy yon bag‘irlarida, Xevesh okrugining ma’muriy markazi. 2014-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra, shahar aholisi  54 527 nafarni tashkil etadi.
Shahar o‘zining qal’asi, termal buloqlari (balneologik kurorti), tarixiy inshoatlari (jumladan, shimoliy turk minorasi), shuningdek, "Eger ho‘kiz qoni" qizil vinosi ishlab chiqarishi bilan mashhur. Shahar nomi vengercha g(e)r (bog‘, shahar) so‘zidan kelib chiqqan.
Eger katolik arxeparxiyasining markazidir. Shahar aholisining ko‘pchiligi katoliklar (ham lotin, ham yunon katoliklari marosimi); pravoslavlar, protestantlar va iudalardan iborat.
Geografiya va transporti
Shahar Budapeshtdan 130 kilometr shimoli-sharqda joylashgan. Budapesht-Mishkols avtomagistralidan temir yo‘l liniyasi Egerga olib boradi. Shahar Budapesht va qo‘shni shaharlar bilan muntazam avtobus va temir yo‘l aloqalari orqali bog‘langan. Budapeshtga poyezd va avtobusda borish  2-2,5 soat vaqtni oladi.
Tarixi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9e/Eger_2_2012.jpg/220px-Eger_2_2012.jpg|thumb| Eger qal'asidan shahar ko'rinishi|left Egerda aholi yashash joyi qadim zamonlardan beri mavjud. Ilk O‘rta asrlarda bu hududda german qabilalari yashab, ularning o‘rnini avarlar egallagan. Shahar mag‘lubiyatga uchraganidan so‘ng, Eger atrofini slavanlar egallagan. X asrda kelib esa shahar vengerlarga tegishli bo‘la boshlaydi. Avliyo Ishtvan Egerda episkopni vujudga keltiradi. Shaharning birinchi sobori Qal’a tepaligida qurilgan, ayni kunda Eger qo‘rg‘oni shu yerda qo‘nim topgan. Shahar rivojlanib, sobor atrofiga yoyilib boradi va mamlakatning eng muhim diniy markazlaridan biri bo‘lib qoladi. XIII asrda Qal’a tepaligida qudratli qo‘rg‘on qurilgan.
Shahar rivojlanishining eng yuqori pallasi XIV—XVI asrlarga to‘g‘ri keldi. Matyash Korvin (1458-1490) davrida Egerda ko‘plab ko‘rkam inshoatlar bo‘y cho‘zdi, Eger atrofida uzumchilik va vinochilik jadal tarzda rivojlandi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b2/Hungary_Eger_Basilika.jpg/150px-Hungary_Eger_Basilika.jpg|thumb|150x150px| Bazilika|left 1552-yilda Vengriyaga turklar bostirib kirganda Eger qal’asi qamal qilingan. Kapitan Ishtvan Dobo qo‘mondonligi ostida qo‘rg‘on himoyachilari dushman qo‘shinlarining ancha ustunligiga (vengerlar armiyasida 2000 dan kam himoyachi, turklarda esa 80000 dan ortiq himoyachi bor edi) bardosh bera olgan qahramonliklari Vengriya tarixida eng shonli daqiqalardan biriga aylandi. 1596-yilda turklar yana Egerga hujum uyushtirishadi va bu galgi g‘alayon 1687-yilgacha o‘z hukmronligi ostida bo‘lgan shaharni eqo‘lga olishga muvaffaq bo‘lishdi. Turklar xristian cherkovlarini masjidga aylantirdilar, qal’ani qayta qurdilar, shaharda hammom va minoralarni barpo etishdi.
1687-yilda turklar tamoman Vengriyadan quvib chiqariladi, shundan so‘ng shahar Gabsburglar qo‘l ostiga o‘tadi. Eger yana jadal rivojlanish davrini boshdan kechiradi, ko‘plab hashamatli saroy va ibodatxonalar qurildi. Eger episkoplari shaharning haqiqiy egalari bo‘lib, uning gullab-yashnashiga hissa qo‘shishgan. 1836-yilda Egerda ulug‘vor ehromi qurildi, u o‘sha paytda mamlakatdagi eng katta cherkovi bo‘lgan. Yepiskoplarning (1804-yildan arxiyepiskoplar) hokimiyati XIX asrning 50-yillaridagi islohotlardan keyin tugatildi. Shahar asta-sekin o‘z ahamiyatini yo‘qota boshladi, Budapesht—Mishkols temir yo‘l liniyasi Egerdan uzoqlashdi.
Ikkinchi jahon urushi mahalida Eger, boshqa Vengriya shaharlaridan farqli o‘laroq, kam jabrlandi, bu shaharning me’moriy durdona obidalarini saqlab qolish va uni mamlakatning asosiy sayyohlik markazlaridan biriga aylantirishga turtki berdi.
Diqqatga sazovor joylari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0c/The_minorite_church_of_Eger.JPG/150px-The_minorite_church_of_Eger.JPG|thumb|200x200px| Minoritlar cherkovi|left
Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxati
right|thumb|320x320px|Shvetsiya akademiyasi binosi. Bu binoda Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti kengashi ish yuritadi. Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti (Nobelpriset i litteratur) — har yili tomonidan adabiyot sohasidagi ulkan hissalari uchun mualliflarga beriladi. Bu kimyo, fizika, tinchlik, fiziologiya va tibbiyot sohasidagi ulkan hissalari uchun beriladigan 1895-yilda Alfred Nobel vasiyatiga koʻra taʼsis etilgan beshta Nobel mukofotidan biridir. Nobel vasiyatiga koʻra, mukofot Nobel jamgʻarmasi tomonidan boshqariladi va Shvetsiya akademiyasi tomonidan beriladi. Adabiyot boʻyicha birinchi Nobel mukofoti 1901-yilda fransuz adibi Sully Prudhommega berilgan. Har bir sovrindor medal, diplom va pul mukofotini oladi. 1901-yilda Prudhomme 150 782 shved kronasi olgan edi, 2018-yil yanvar holatiga koʻra, bu summa 8 823 637 kronaga teng. Mukofot Stokgolmda har yili 10-dekabrda, Nobel vafot etgan kuni munosabati bilan o‘tkaziladigan tantanali marosimda topshiriladi.
Shu paytgacha adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti 119 kishiga berilgan. Eng yosh laureat Rudyard Kipling boʻlib, 1907-yilda mukofotlangan paytida 41 yoshda edi. Mukofotni olgan eng keksa laureat Doris Lessing boʻlib, 2007-yilda mukofotlangan paytida 88 yoshda edi. 1931-yilda Erik Axel Karlfeldtga vafotidan keyin berilgan. 1958-yilda rossiyalik Boris Pasternak Sovet Ittifoqi hukumati bosimi ostida mukofotni ochiqchasiga rad etishga majbur boʻlgan. 1964-yilda Jean-Paul Sartre adabiyot boʻyicha Nobel mukofotini olishni istamasligini maʼlum qildi, chunki u oʻtmishda barcha rasmiy mukofotlardan doimiy ravishda voz kechgan. Biroq, Nobel qoʻmitasi rad etishlarni tan olmay, Pasternak va Sartreni Nobel mukofoti sovrindorlari roʻyxatiga kiritadi.
Oʻn yetti nafar ayol adabiyot boʻyicha Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan. Mukofot ikki kishiga berilgan toʻrtta holat boʻlgan (1904, 1917, 1966, 1974). Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti yetti yilda berilmagan edi: 1914, 1918, 1935 va 1940—1943-yillarda. Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti bir yilga kechiktirilgan uch yil boʻlib, mukofotlar keyingi yilning oktyabr oyida oʻz egalariga berildi: 1915, 1949 va 2018. 2022-yil holatiga ko‘ra, adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti sohiblari ichida 29 nafar ingliz tilida, 16 nafar fransuz tilida, 14 nafar nemis tilida so‘zlashuvchilar bor. Fransiya esa, eng ko‘p Nobel mukofotiga sazovor bo‘lganlar mamlakatidir.
Til boʻyicha Nobel mukofoti laureatlari
1 Rabindranath Tagore (1913-yilgi adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sohibi) bengal va ingliz tillarida, Samuel Bekket (1969-yilda adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti) fransuz va ingliz tillarida, Jozef Brodskiy (1987-yil adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti) rus tilida sheʼr va ingliz tilida nasr yozgan. Ushbu uchta Nobel mukofoti sohibi mos ravishda bengal, fransuz va rus tillari boʻyicha saralangan.
2 Karl Adolf Gjellerup (1917-yilgi Adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sohibi) daniya va nemis tillarida yozgan.
Jins boʻyicha Nobel mukofoti sovrindorlari
1901-yildan 2022-yilgacha adabiyot boʻyicha Nobel mukofoti sovrindori boʻlgan 119 kishidan 17 nafari ayollar, 102 nafari erkaklar edi :
Blair Adams
Blair Vincent Adams (1991-yil 8-sentyabrda tug'ilgan) - ingliz professional futbolchisi, "South Shields" jamoasida chap qanot himoyachisi sifatida o'ynaydi.
Octavia Blue
Octavia Blue (1976-yil, 18-aprelda tugʻilgan) — Ayollar Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining (WNBA) Los-Angeles Sparks va Houston Comets bilan sobiq amerikalik ayollar basketbolchisi. U 1998, 2003 va 2004-yilgi mavsumlarda oʻynagan. Hozirda u Kennesaw State Owls ayollar basketbol jamoasining bosh murabbiyi.
Murabbiylik karyerasi
Koʻk-anorranglilar birinchi marta 2008-yilda St. Johnda murabbiy yordamchisi boʻlib ishlagan. U post oʻyinchilarining rivojlanishiga mas’ul boʻlgan va St. John Dashena Stevens 2008-09-yilda „Yilning Katta Sharq yangi oʻyinchisi“ sifatida mukofotga sazovor boʻlgan. U Georgia Tech kompaniyasida yordamchi lavozimini egallashdan oldin u yerda bir mavsum qoldi. Georgia Techda uch yil oʻtgach, Katie Meier qoʻngʻiroq qildi va unga Miamida yordamchi murabbiy lavozimini taklif qildi.
Asosan post oʻyinchilari bilan ishlagan Blue, Miamidagi sakkiz mavsumida sakkizta oʻyinchini 10 tagacha All-ACC eʼtirofiga sazovor boʻlgan, shu jumladan oltita birinchi jamoa maqtovi va ikkita All-ACC himoya jamoasi sharafiga murabbiylik qilgan. Soʻnggi ikki mavsumda Miami alumi 2020-yil bitiruvchisi Beatrice Mompremier bilan yaqindan hamkorlik qildi, u ketma-ket mavsumlarda AP va WBCA All-America eʼtirofiga sazovor boʻldi. Mompremier 2019 va 2020-yillarda Lisa Leslie yil markazi mukofoti finalchisi boʻlgan va 2019-20-yilgi mavsum oldidan ACC yilning eng yaxshi oʻyinchisi deb topilgan.
Lathyrus belinensis
Lathyrus belinensis, shuningdek, Belin noʻxati nomi bilan ham tanilgan, Burchoqdashlar oilasiga tegishli Lathyrus turkumiga mansub tur.
Octavia Blue
Murabbiylik karyerasi
Bluening Miamidagi toʻqqiz yillik faoliyati davomida besh futbolchi WNBA shartnomasini imzoladi, shu jumladan Los-Angeles Sparks tomonidan WNBA 2020 loyihasida 20-oʻrinni egallagan Mompremier. Umuman olganda, Bluening tarbiyasidan foydalangan 14 ta Boʻron professional tarzda oʻynashni davom ettirdi. U 2020-yilning kuzida bosh murabbiylik lavozimiga ko‘tarildi.
Lathyrus belinensis
U Turkiya botaniklari Nigel Maxted va David John Goyder tomonidan 1987-yilda kashf etilgan.
Octavia Blue
Murabbiylik karyerasi
2021-yil aprel oyida u Kennesaw shtatining bosh murabbiyi etib tayinlandi.
Lathyrus belinensis
L. belinensis 2012-yilda IUCN tomonidan dunyodagi yoʻqolib ketish xavfi ostida turgan yuzlab turlar qatoriga kiritilgan.
Octavia Blue
Oʻyin karyerasi
Kollejdagi faoliyati davomida u 1994-98-yillarda Miamida oʻynagan va kortda 1724 ochko toʻplagan. Keyinchalik u professional basketbol oʻynashni davom ettirdi va 1998-yilgi WNBA loyihasida Los-Angeles Sparks tomonidan 15-oʻrinni egallab, Miamining birinchi WNBA tanloviga aylandi.
Lathyrus belinensis
Tavsif
L. belinensis — bir yillik togʻda oʻsadigab oʻsimlik. Koʻtarilish uchun qulay joylar mavjud boʻlganda, poyalarning balandligi 50 — 200 sm ga etadi. Barglari ikkita varaqchali. Oʻsimlik yozda iyundan avgustgacha gullaydi va gullar kuchli hidga ega. Gullar kichik, odatda kengligi 2,5 sm yoki undan kam. Gulning pastki yarmida sariq, yuqori yarmida toʻq sariq va qizil tomirlar mavjud.
Tarqalishi va oʻsish joyi
L. belinensis Turkiyada oʻsuvchi endemik tur hisoblanadi. U Antaliya viloyatida oʻsadi. Ularning yovvoyi populyatsiyasi Belin qishlogʻi chetidagi 2 km² maydon bilan cheklangan. Dengiz sathidan 560 metr balandlikdagi mo ''tadil yaylovlar va butazorlardagi toshloq, ohaktoshli tepaliklarda o' sadi. Shuningdek, u qabristonlar, yoʻllarning chetlari, temir yoʻllar va haydaladigan yerlar orasidagi chekkalar kabi sunʼiy yashash joylarida oʻsishi maʼlum. Shuningdek, u kamdan-kam uchraydigan manzarali oʻsimlik sifatida bogʻlarda tabiiy hududdan tashqarida oʻstiriladi.
Tahdidlar
L. belinensisning yovvoyi populyatsiyasi faqat bitta hududda joylashganligi sababli xavf ostida. U dastlab topilgan yer chorva mollari tomonidan juda koʻp toptalgan, bu esa L. belinensisning omon qolishiga jiddiy taʼsir qiladi. Politsiya binosini qurish jarayonida koʻplab turlarning asl yashash joylari ham yoʻq qilingan. Qolgan yashash joylarining koʻp qismini oʻsimliklarga soya soladigan ignabargli daraxtlar egallangan.
Lathyrus odoratus bilan duragaylash
Shirin noʻxat (Lathyrus odoratus) 17-asrdan yetishtirila boshlangan. Koʻplab turli xil rangdagi navlar bogʻbonlar tomonidan tanlab yetishtirilgan: pushti, qizil, binafsha, oq, toʻq sariq va koʻk. Har doim orzu qilingan, ammo erishib boʻlmaydigan ranglardan biri sariq shirin noʻxat edi. Sariq gulli oʻsimlikni yaratish ishlari muvaffaqiyatli boʻlmagan. Koʻplab urinishlardan keyin ham hayotga layoqatli nasl olinmagan. Yangi kashf etilgan Belin noʻxati (L. belinensis) morfologik jihatdan shirin noʻxatga (L. odoratus) juda oʻxshaydi va gulida sariq pigment ham mavjud. Bu uni diragaylash uchun yaxshi nomzodga aylatirgan.
Duragaylash birinchi marta oʻsimlik selektsioneri doktor Keith Hammet tomonidan amalga oshirilgan. Gibridlar dastlab embryo rescue texnikasi orqali yaratilgan. F1 duragaylari pushti gullarga ega boʻlib, oʻz-oʻzidan steril boʻlgan. Seleksionerlar sariq shirin noʻxat etishtirish umidida bekross chatishtirishni davom ettirishmoqda.
Gibrid navlar
Sariq shirin noʻxatni yaratishga urinish jarayonida turli xil yangi rangga ega shirin noʻxat ranglari yaratilgan. Gibrid shtammlar baʼzan Lathyrus x hammettii deb ataladi.
Taleb Tawatha
Taleb Tawatha (yoki Twatha, طالب طواطحه, 1992-yil, 21-iyunda tugʻilgan) — isroillik professional futbolchi, Isroil Premyer-ligasi klubi Bnei Sakhnin va Isroil milliy futbol jamoasida himoyachi sifatida oʻynaydi.
Tawatha faoliyatini Maccabi Haifada boshlagan, u yerda 2011-yilda Isroil Premyer-ligasi chempioni va 2016-yilda Isroil milliy kubogini qoʻlga kiritgan. U 7 mavsum davomida 204 ta oʻyinda maydonga tushib, klub himoyasining ajralmas qismiga aylangandi. 2016-yil iyul oyida Tawatha Germaniya Bundesligasining Eintracht Frankfurt klubiga 1,5 million yevro evaziga shartnoma imzoladi va 2018-yilda DFB-Pokal gʻolibi boʻlgan jamoaning safida bor edi. 2019-yil avgust oyida erkin agentga aylandi va ikki hafta oʻtib BolgariyaningLudogorets Razgrad klubi bilan erkin agent sifatida shartnoma imzoladi.
16 yoshdan 21 yosh toifasigacha boʻlgan Isroil yoshlar terma jamoasini himoya qilgan va 2011-yilda kattalar safida debyutini oʻtkazgan.
Yoshligi
Tawatha Isroilning Jisr az-Zarqa shahrida, kelib chiqishi sudanlik va badaviy boʻlgan arab-musulmon oilasida tugʻilgan.
U Sudan fuqaroligiga ham ega.
Maccabi Haifa
Tawatha Maccabi Haifaning yoshlar jamoalarida shugʻullangan. 2009-yilda u kattalar jamoasida debyut uchrashuvini oʻtkazgan. 2010/2011-yilgi mavsumda u Maccabi Haifa klubiga Isroil Premyer-ligasida chempion boʻlishiga yordam berdi, bitta gol urdi va chap himoyachi sifatida beshta golli uzatmani amalga oshirdi. Tawatha „Young Discory Award (Yosh kashfiyotlar mukofoti)“ni qoʻlga kiritdi va mavsumning MVP jamoasiga kiritildi. 2016-yilda Maccabi Haifa safida Isroil milliy kubogini qoʻlga kiritdi.
Eintracht Frankfurt
2016-yilning iyul oyida Tawathani Germaniyaning Eintracht Frankfurt klubi 1,5 million yevro evaziga sotib oldi.
Ludogorets Razgrad
2019-yilning 11-sentabrida Tawatha erkin agent sifatida Bolgariyaning birinchi liga jamoasi Ludogorets Razgradga oʻtdi.
Faoliyat statistikasi
right|thumb|167x167px| Tawatha Haifa Maccabi safida 2015-yil
Yutuqlari
Maccabi Haifa