cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Meghana Raj
Faoliyati
Megana Raj bolaligida otasi Sunder Raj bilan birga Jokumarasvami spektaklida teatr artisti sifatida debyut qilgan. 2006-yil fevral oyida Tamil tilidagi Poi filmining audio taqdimoti vaqtida u filmning rejissyori K. Balachander tomonidan oʻzining boʻlajak filmlaridan birida rol oʻynab, aktrisalik faoliyatini davom ettirishga taklif qilindi. Uning taklifini qabul qilib, unga Selvan rejissyori Balachander tomonidan ishlab chiqarilgan Krishnaleelai Tamil filmida bosh ayol roli berildi. Biroq, 2009-yil boshida nihoyasiga yetgan suratga olish ishlari 2008-yil davomida davom etganiga qaramay, film ishlab chiqarishi toʻxtalib qoldi va turli sabablarga koʻra uning chiqarilishi kechiktirildi.
Ushbu film chiqishidan oldin ham u telugu tilidagi Bendu Apparao R.M.P filmida suratga tushishni boshladi, bu oxir-oqibat uning birinchi badiiy filmiga aylandi. U Allari Naresh va Kamna Jethmalani oʻynagan komediya koʻrsatuvida maktab oʻqituvchisi rolini oʻynadi, ular 2009-yil oktabr oyida chiqqan va kassada yuqori muvaffaqiyatlarga erishgan. U Kannada filmlarida 2007-yilda Tamil tilidagi Polladxavan filmining remeyki boʻlgan Punda filmida ayol bosh rolni ijro etish orqali debyut qildi. Megananing navbatdagi relizi uning tamil tilidagi debyut filmi boʻldi, Boopathy Pandian filmi, rejissyori Kaadhal Solla Vandhen, shu bilan birga u oʻzining birinchi Malayalam loyihasi — Yakshiyum Njanum qoʻrqinchli filmi Vinayan boshchiligida 2010-yil avgust oyida chiqqan. Film shunchaki oʻrtacha daromad keltirgan boʻlsa-da, uning Megana haqidagi jozibali va ajoyib qoʻshiqlari yoshlar orasida xit boʻldi va uni yoshlar orasida bir zumda sevimliga aylantirdi. Shu vaqt ichida u yana ikkita loyihada ishtirok etdi: 2008-yilgi Kannada filmi Nanda loves Nandithani va Tamil tilidagi Kalla Siripazhaga filmining boshqa talqini Nanda Nandita. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1e/The_Director_T.S._Nagabhararana_with_the_cast_and_crew_at_the_presentation_of_the_film_%E2%80%98Allama%E2%80%99%2C_during_the_47th_International_Film_Festival_of_India_%28IFFI-2016 %29%2C_in_Panaji%2C_Goa_on_November_26%2C_2016.jpg/220px-thumbnail.jpg|thumb| Raj 2016-yil 26-noyabr kuni Goa shtatining Panaji shahrida boʻlib oʻtgan 47-Xalqaro Hindiston kinofestivalida (IFFI-2016) „Allama“ filmi taqdimotida.
Anadoluxisar qal’asi
Anadoluhisar qal’asi (Anadolu) (Anadoluhisarı, Anadolu Hisarı) — Istanbulning Osiyo qismida, Bosfor sohilida joylashgan kichik qal’a. Istanbuldagi eng qadimgi turk meʼmoriy inshootidir.
Meghana Raj
Shaxsiy hayoti
Kannada aktyori Chiranjeevi Sarja bilan 10 yillik munosabatlaridan soʻng, Megana 2017-yil 22-oktyabrda u bilan unashtirildi. Ular 2018-yil 2-mayda turmush qurishdi. Sarja 2020-yil 7-iyun kuni birinchi farzandini kutayotganida yurak hurujidan vafot etdi. Ularning oʻgʻli Raayan Raj Sarja 2020-yil 22-oktabrda tugʻilgan.
Filmografiyasi
Televizorda
Anadoluxisar qal’asi
Tarixi
Anadolu qal’asi kuzatuv nuqtasi sifatida qurilgan, balandligi 25 metr. Qal’a keyinchalik Sulton Mehmed II tomonidan mustahkamlangan. Konstantinopol qulagandan keyin qal’a qamoqxona sifatida ishlatilgan.
1991-1993-yillarda qal’a qayta tiklandi va keng jamoatchilik uchun yopiq muzeyga aylantirilgan.
Mil. av. 1080-lar
'''Mil. av. 1080-lar''' — Miloddan avvalgi 1080-1089 yillarni oʻz ichiga olgan oʻn yillik
Ichak disbakteriozi
Inson organizmida bakteriyalarning maʼlum guruhlari mavjud. Bu holda, har bir muayyan soha uchun, ogʻiz boʻshligʻi, ichak, tomoq yoki qin boʻladimi, bu mikroorganizmlar majmui farq qiladi. Bundan tashqari, har bir kishi uchun bu bakteriyalar kombinatsiyalari koʻpincha individualdir. Shifokorlar bu optimal bakteriyalar majmuasini „eubioz“, baʼzan esa ichakning biotsenozi deb atashadi, uning tarkibi, miqdori yoki xususiyatlarining buzilishi esa „disbakterioz“ deb ataladi. Ushbu maqolada esa biz disbakteriozning oʻziga xos shaklini — ichak mikroflorasining buzilishini koʻrib chiqamiz.
Bu holat yoki kasallik (ikkinchi tushuncha hozirgacha bahs va munozaralarga sabab boʻlmoqda) jiddiyligiga qarab belgilari standart alomatlar bilan kechadi, biroq, ichak disbakteriozi paydo boʻlishi sabablari tubdan farq qilishi mumkin.
Oddiygina ovqatlanish ratsionini oʻzgartirish, suv kimyoviy tarkibining oʻzgarishi (boshqa joyga koʻchib oʻtish tufayli), iqlim oʻzgarishi, stress, ovqatlanish — ichakning shartli patogen mikroflorasida oʻzgarishlarga olib kelishi va disbakterioz belgilari sifatida namoyon boʻlishi mumkin. Shu bilan bir qatorda, disbakteriozga oziq-ovqatdan zaharlanish, antibiotiklardan foydalanish yoki oshqozon-ichak trakti kasalliklari sababchi boʻlishi mumkin. Eng muhimi, ichak mikroflorasi buzilishining alomatlaridan xalos boʻlish uchun, birinchi navbatda bunday holatning paydo boʻlishiga sababchi boʻlayotgan omillar bilan kurashish kerak.
Sabablari
Ichak disbakteriozidan, afsuski, katta shaharning katta va kichik aholisi aziyat chekadi. Disbakterioz rivojlanishining asosiy sababi bu turmush tarzi:
Axlatdagi mikroorganizmlarning tarkibi boʻyicha kasallik tasnifi
Bundan tashqari, ichak disbakteriozining yana bir tasnifi mavjud boʻlib, bu mikroflora buzilgan holatda axlatni laboratoriya tekshiruvi koʻrsatkichlariga asoslanadi. Kattalar uchun u ikki guruhga boʻlinadi. Aniqlik uchun biz uni jadval shaklida taqdim etamiz:
Ichak mikroflorasi buzuqligi bilan axlatni vizual taxlil qilish
Shuningdek, ichak disbakteriozida ichak patologiyasi tabiatiga alohida eʼtibor beriladi, bu axlat rangi va turiga, shuningdek holatiga qarab osonlikcha aniqlanadi.
Sargʻish tusdagi axlat koʻp miqdorda hazm boʻmagan ovqat va ortiqcha kraxmaldan dalolat beradi. Bunday holatda vaziyatni rostlash uchun xom sabzavotlar, uglevodlar va sut oʻrniga oqsilga boy oziq-ovqatlar tavsiya etiladi (qaynatilgan goʻsht, tuxum, pishloq).
Juda toʻq rangli va badboʻy hidli axlat ichakda ishqorli reaktsiya mavjudligini, shuningdek hazm boʻlmagan kletchatka borligini koʻrsatadi. Bu holatda, ratsiondan vaqtincha goʻsht va yogʻlarni chiqarib tashlab, koʻproq qaynatilgan sabzavotlar va sut mahsulotlari isteʼmol qilish kerak.
Agar disbakterioz qabziyat bilan namoyon boʻlsa, ratsionga koʻproq kletchatkaga boy mahsulotlarni kiritsh kerak: olma, karam, sabzi, oʻrik.
Kattalarda kasallikni davolash
Boshida taʼkidlanganidek, agar disbakterioz aniqlansa, davolash birinchi oʻrinda holat sababchisini bartaraf qilishga qaratilgan boʻladi: antibiotik qabulini yakunlash, sababchi boʻlgan kasallikni davolash yoki avvalgi ovqatlanish tartibiga qaytish. Ammo aksariyat holatlarda davolanish nafaqat buzilgan mikroflora alomatlarini bartaraf qilishga, balki uni tiklash uchun ham qaratilgan boʻladi. Ushbu maqsadlar uchun zamonaviy tibbiyot uch turdagi davolashni taklif qiladiz
Kasallik davrida parhez
Disbakteriozda kishi parhezi imkon qadar muvozanatli boʻlishi kerak. Isteʼmol qilinayotgan ovqatda yetarli miqdorda oqsillar, yogʻlar va uglevodlar, shuningdek suyuqlik mavjud boʻlishi kerak. Shifokorlar ovqatlanishdan yarim soat oldin bir stakan iliq suv ichishni tavsiya qilishadi. Bundan tashqari, oziqlanish tartibi besh marta kichik ovqatlanishlarni oʻz ichiga olishi, shuningdek, yotishdan oldin ichakga tushadigan ogʻirlikni kamaytirish kerak.
Disbakterioz rivojlanganda isteʼmol qilinadigan mahsulotlar orasida quyidaglar mavjudligi ham muhimdir:
Ushbu keltirilgan roʻyxatni tahlil qila turib, disbakteriozda parhez tutish bu cheklovlar emas, balki mazali va sogʻlom ovqatlanish degan xulosaga kelish mumkin. Eng muhimi, bu „ogʻir“ mahsulotlarni koʻp isteʼmol qilmaslik, haddan tashqari koʻp yeb qoʻymaslik, shuningdek, qovurilgan, achchiq, shoʻr va boshqa nosogʻlom ovqatlardan tiyilish kerak.
Ovqat hazm qilish ritmini tiklash uchun bir xil soatlarda ovqatlanish kerak, yaʼni parhezni rejimlashtirish kerak. Yogʻli goʻsht va baliqni oʻz ichiga olgan ichak mikroflorasini buzadigan oziq-ovqat mahsulotlarini cheklash yoki butunlay isteʼmol qilmaslik, ularga: konservalar, goʻsht va baliq yarim tayyor mahsulotlari, gazlangan suv va yarim tayyor fabrikatlar kiradi. Ushbu mahsulotlarning barchasi tarkibida konservantlar va boʻyoqlar mavjud va ular floraga salbiy taʼsir koʻrsatadi.
Ovqat hazm qilishni va foydali mikrofloraning oʻsishini ragʻbatlantiradigan ovqatlar bilan dietani boyiting. Ularga — don va undan olinadigan mahsulotlar, javdar, makkajoʻxori, tariq, grechka va kepak kabi mahsulotlar kiradi. Bundan tashqari, tolaga boy sabzavotlarni isteʼmol qilish kerak: qovoq, sabzi, pomidor, bodring. Meva ham foydalidir, faqat yangi, konserva emas, shuningdek yangi siqilgan sharbatlar. Yongʻoq va qatiq mahsulotlari ham disbakteriozni yengishga yordam beradi.
Saqlash muddati qisqa boʻlgan qatiq mahsulotlarini tanlang: bu mahsulot tarkibida jonli mikroorganizmlar mavjudligining kafolati. Qatiqni issiqda qoldirmaslik kerak, chunki 40 ° C dan yuqori haroratlarda foydali bakteriyalar oʻlishni boshlaydi.
Kasallikda prebiotik va probiotiklar
Disbakteriozni davolashda shuningdek prebiotik va probiotik preparatlar qoʻllaniladi va aytishlariga qaraganda, ular ichak mikroflorasi buzilgan hollarda samarali yordam bermoqda. Nomlanishi oʻxshashligiga qaramasdan, prebiotiklar va probiotiklar tubdan farq qiluvchi preparatlar boʻlib, ularning taʼrifini batafsilroq tushunish maqsadga muvofiqdir.
Prebiotiklar — bu mavjud boʻlgan foydali mikrofloraning oʻsishi va faoliyatiga ijobiy taʼsir koʻrsatadigan moddalardir. Prebiotiklar oshqozon-ichak tizimida hazm qilinmaydi, oddiy qilib aytadigan boʻlsak, prebiotiklar bu foydali mikroflora uchun oziq-ovqat hisoblanadi.
Prebiotiklarning farmakologik shakllari orasida koʻpincha Laktuloza, Laktitol, Hilak Forte buyuriladi. Bu dorilarning asosiy nomlari boʻlib, ularning oʻnlab savdo nomlari mavjud.
Bundan tashqari, prebiotik boʻlgan tabiiy mahsulotlar ham mavjud. Ular orasida sut mahsulotlari, piyoz va sarimsoq, donlar mavjud.
Endi probiotiklar haqida. Ushbu preparatlar organizmga kerak boʻlgan mikroorganizmlar majmui boʻlib, ichakka yetarli miqdorda tushganda mikrofloraga ijobiy taʼsir qiladi. Shu bilan birga, ularni qoʻllash juda bahsli masala.
Holbuki, probiotiklar shaklida mikroorganizmlarning bevosita kiritilishi koʻplab shartlarga ega. Baʼzi mikroorganizmlar shunchalik miqdorda kerakki, ularni tashqaridan olish oson emas, boshqalarini esa jonli shaklda kiritish juda murakkabdir. Va probiotiklarni qoʻllashning haqiqiy foydalari haqida laboratoriya dalillari juda koʻp emas.
Foydali taʼsiri tasdiqlangan probiotiklardan dorixonada Laktobakteriyalar va Bifidobakteriyalar saxaromitset Bulardi, enterokokklarni topish mumkin.
Kasallikni jiddiy shakllarini davolash
Ogʻir shakllarda ichak disbakteriozi yanada murakkab farmakologik preparatlar bilan davolanadi va ular uchta shartli guruhga boʻlinadi.
Ulardan birinchisi antibakterial preparatlardir. Ular muayyan turdagi mikroorganizmlarga taʼsir koʻrsatadi va oʻsishini va tarqalishini toʻxtatadi. Antibakterial preparatlar (ichak antiseptiklari) mikrofloraning buzilishiga olib kelgan mikroorganizmlar turiga qarab buyuriladi. Antibakterial vositalar kabi bakteriofaglar ham bir xil taʼsir qiladi. Ularning tarkibida maʼlum bir mikroorganizmlarni nobud qilish uchun maxsus viruslar mavjud. Antibakterial dorilar kabi, bakteriofaglar bakteriyalar turiga qarab guruhlarga boʻlinadi: pseudomonas, stafilokokk va boshqalarga qarshi.
Va nihoyat, disbakteriozga qoʻshimcha ravishda buyurilgan va uning alomati va yuzaga kelishi mumkin boʻlgan asoratlarini bartaraf etadigan farmatsevtik preparatlarni koʻrib chiqamiz.
Immunomodulyatorlar — organizmning himoya xususiyatlarini yaxshilaydigan preparatlar boʻlib, ichak mikroflorasi buzilganda bunday preparatlarni qabul qilish tiklanish jarayonini tezlashtiradi. Immunomodulyatorlardan foydalanish faqat shifokor tavsiyasi boʻyicha amalga oshirilishi kerak, afzallikni esa oʻsimlik asosida tayyorlangan vositalarga berish kerak.
Antigistamin preparatlar. Ichak disbakteriozi fonida rivojlanishi mumkin boʻlgan allergik reaktsiyalar paydo boʻlishining oldini olish uchun ishlatiladi.
Spazmolitiklar. Koʻpincha ich ketishi bilan birga kechayotgan disbakteriozda buyuriladi. Eng mashhur spazmolitik preparat bu No-Shpa hisoblanadi, faqat ich ketishini toʻxtatish uchun esa Loperamid tavsiya etiladi. Ichak mikroflorasining buzilishi ich qotish bilan birga kuzatilsa, u holda vaziyatni toʻgʻirlash uchun maxsus shamchalar qoʻllaniladi.
Zamonaviy tibbiyot
Disbakterioz faqat MDH mamlakatlarida alohida kasallik sifatida qaraladi. Gʻarb tibbiyoti bu holatni oʻziga xos omillar keltirib chiqaradigan holat sifatida taʼriflaydi.
Oddiy kishilar uchun disbakterioz bu kasallikmi yoki holatmi, qizigʻi boʻlmasa kerak, lekin baribir tegishli boʻlgan qiziqarli maʼlumotlarni keltirib oʻtamiz:
Shunday qilib, disbakterioz haqida yagona xulosa — bu zamonaviy tibbiyotdagi eng bahsli kasallik hisoblanadi. Biroq, uning kelib chiqishi sabablari va alomatlari juda aniq va mutlaqo samarali tarzda bartaraf qilinishi mumkin.
Havolalar
https://yandex.ru/video/preview/?filmId=12333055378023510153&from=tabbar&parent-reqid=1659680835613085-7100862850077014570-vla1-4628-vla-l7-balancer-8080-BAL-9139&text=ICHAK+DISBAKTERIOZI
Boʻgʻirsoq (naqsh)
Boʻgʻirsoq — baʼzi metall yoki yogʻoch buyumlar yuziga boʻgʻirsoq shaklida oʻyib yoki qavartilib tushirilgan naqsh.
Kadeisha Buchanan
Kadeisha Buchanan (1995-yil 5-noyabrda tugʻilgan) — kanadalik futbolchi, Angliya ayollar Superligasining „Chelsi“ klubi va Kanada terma jamoasida markaziy himoyachi pozitsiyasida oʻynab kelmoqda. Torontoda tugʻilgan va Ontario shtatining Brampton shahrida oʻsgan, u oiladagi yetti qizning eng kichigi boʻlib, 2013-yil 12-yanvarda milliy terma jamoada debyut qilganida atigi 17 yoshda edi.
Buchanan 2015, 2017 va 2020-yillarda uch karra Kanadada yilning eng yaxshi oʻyinchisi boʻlgan. 2015-yilgi ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida u FIFA yosh oʻyinchi mukofotini qoʻlga kiritdi.
Yoshlik
Torontoda tugʻilgan va Ontario shtatining Brampton shahrida oʻsgan, u toʻliq ota-onali uydagi yetti qizning eng kichigidir. Buchananning ikkala ota-onasi ham asli Yamaykadan. Uning otasi Yamaykaning Sent-Tomas shahrida tugʻilgan, onasi esa Montego koʻrfazidan edi. Kadeisha katta Toronto hududida, xususan Brampton va Mississaugada oʻsgan. Buchanan onasining yetti qizining eng kichigidir. Hammasi boʻlib 11 aka-ukasi bor. Buchanan Kardinal Leger oʻrta maktabida oʻqigan, u erda futboldan tashqari, bayroq futboli, voleybol va basketbol oʻynagan. U umumiy oʻqishga kirdi va Garrett Ford akademik faxriy roʻyxatidan joy oldi.
Buchanan Gʻarbiy Virjiniya universitetida alpinistlar uchun kollej futboli oʻynagan, u yerda jamoa sardori boʻlgan va Big 12 komissarining faxriy yorligʻiga sazovor boʻlgan va koʻplab mukofotlarni qoʻlga kiritgan.
Erta martaba
2013-yilda u USL W-League jamoasi boʻlgan Toronto Lady Lynx uchun 4 ta oʻyin oʻtkazdi. 2014-yilda u Ottava Fyuri ayollari uchun, shuningdek, W-ligada, ular katlanmasidan oldin oʻynagan. 2016-yil iyun oyida Byukenan 2016-yilgi Rio Olimpiadasi oldidan oʻyin olish uchun Ontario 1 divizioni vakili Vogan Azzurri bilan shartnoma imzoladi. U faqat bitta oʻyin oʻtkazdi, ammo Darbi ustidan 9:0 hisobida gʻalaba qozondi.
Olimpik Lion
Gʻarbiy Virjiniya universitetini tugatgandan soʻng, Buchanan 2017 NWSL kolleji loyihasidan oldin yuqori baholangan istiqbolga ega edi. 2016-yil dekabr oyida Byukenan va boshqa kanadalik jamoa aʼzosi Eshli Lourens Evropaga koʻchib oʻtishga qaror qilishdi. 2017-yil yanvar oyida Buchanan 1-diviziondagi Lion Olimpik bilan shartnoma imzolagani eʼlon qilindi. 2018-yil iyun oyida Buchanan 2022-yilgacha „Lion“da qoladigan uch yillik shartnomani uzaytiradi.
Chelsi
2022-yil 10-iyun kuni „Chelsi“ ayollar klubi Buchanan bilan uch yillik shartnoma imzolaganini tasdiqladi.
Xalqaro martaba
2015-yilda Buchanan oʻzini dunyoning eng yaxshi himoyachilaridan biri sifatida koʻrsatdi va 2015-yilgi ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida yosh oʻyinchi mukofotini qoʻlga kiritdi, shuningdek, Kanadada yilning eng yaxshi ayol oʻyinchisi deb topildi va nomzod boʻldi. 2015 FIFA Oltin toʻp uchun davogarlar safiga qoʻshildi.
2019-yilning 25-mayida u 2019-yilgi Ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati tarkibiga kiritildi.
Faxriy unvonlar
Olimpik Lion
Kanada
Individual
Bahor (Fargʻona tumani)
Bahor (Бахар) — Oʻzbekiston Respublikasi Fargʻona viloyati Fargʻona tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.
Barot Xoja Koʻkaltosh
Barot Xoja Koʻkaltosh (7-1393) — Amir Temur beklaridan. 1366–70 yillar orasida amir Husayn begi, u Amir Temurdan yengilgach, koʻpchilik beklar qatorida Amir Temur xizmatiga oʻtgan va qoʻshin begi vazifasini bajargan. "Uch yillik yurish" (1386–88) paytida Barot xoja koʻkaltosh bir necha amirlar bilan birga Samarqand muhofazasi uchun qoldirilgan. Toʻxtamishxon Movarounnahrga hujum qilganida (1387-yil oxiri – 1388-yil boshi) Barot xoja koʻkaltosh sustkashlik koʻrsatgani bois, Amir Temur 1388-yil fevralda safardan qaytib kelgach, jazo tadbiri sifatida uning soqol-moʻylovini oldirib, yuziga atir-upa surdirib shahar kezdirishni amr etgan. Biroq Barot xoja koʻkaltosh keyingi faoliyati bilan oʻzini toʻla oqlagan. Shu tufayli Soxibqiron 1392-yil bahorida gʻaznaviylarning "Gʻazni, Kobul va Zobulistondan to Hind, Qandahor va Sind daryosigacha" boʻlgan mulkini Pirmuhammad Jahongirga vasiyat qilib berganida unga navkar sifatida Barot xoja koʻkaltoshni ham bergan. "Besh yillik yurish" paytida, 1393-yil iyulida Gʻarbiy Erondagi janglardan birida bahodirona halok boʻlgan.
1-atsilgliserin-3-fosfat O-atsiltransferaza
Enzimologiyada 1-atsilgliserol-3-fosfat O-atsiltransferaza (EC)) kimyoviy reaksiyani katalizlovchi ferment hisoblanadi.
Shunday qilib, bu fermentning ikkita substrati asil-CoA va 1-atsil-sn-glitserin 3-fosfat, uning ikkita oxirgi mahsuloti esa CoA va 1,2-diatsil-sn-glitserin 3-fosfatdir hisoblanadi.
Ushbu ferment transferazlar oilasiga, xususan, aminoatsil guruhlardan boshqa guruhlarni oʻtkazuvchi asiltransferazalarga tegishli. Ushbu ferment sinfining sistematik nomi asil-CoA: 1-atsil-sn-gliserol-3-fosfat 2-O-atsiltransferazadir boʻlib, umumiy qoʻllaniladigan boshqa nomlar orasida 1-atsil-sn-glisero-3-fosfat asiltransferaza, 1-atsil-sn-glitserin 3-fosfat asiltransferaza, 1-atsilglisero-3-fosfat asiltransferaza, 1 -atsilgliserol-3-fosfat asiltransferaza, 1-atsilglisero-3-fosfat asiltransferaza, asilgliserolfosfataseli va lizofosfatid kislota-atsiltransferaza kabilari ishlatiladi. Bu ferment 3 ta metabolik yoʻlda ishtirok etadi: glitserolipid almashinuvi, glitserofosfolipid almashinuvi va efir lipid almashinuvi.
Ayshaxon Qoʻchqorova
Oyshaxon (Ayshaxon) Qoʻchqorova (26-iyul, 1941-yil, Namangan shahri, Namangan viloyati, O'zbekiston SSR, SSSR) — oliy toifali vrach (shifokor), akusherlik va ginekologiya — tibbiyot sohasining fidoiy vakili. Oʻzbekiston qahramoni oliy unvoni (1996) sohibasi. O'zbekiston Respublikasi sogʻliqni saqlash tizimining nomdor vakillaridan biri.
Yoshligi
Tarjibali ginekolog hamda akusher boʻlmish sobiq shifokor Oyshaxon Qoʻchqorova 1941-yilning 26-iyul sanasida Namangan viloyatining markazi — Namangan shahrida tavallud topgan. Oʻrta maktabni tamomlagach tibbiyot sohasiga qiziqishi hamda intiluvchanligi sababli Andijon davlat tibbiyot institutiga oʻqishga topshiradi. Imtihonlardan muvaffaqiyatli oʻtgan holda, 1958-yilda, oʻqishga qabul qilinadi. 6 yillik taʼlimdan soʻng, 1964-yilda ushbu institutni tamomlaydi hamda oʻz ona shahriga qaytib keladi.
Mehnat faoliyati
Oyshaxon Qoʻchqorova oʻz faoliyatini, institutni tamomlagandan soʻng, 1964-yilda Namangan shahridagi 2-xonli shifoxonoda terapevt mutaxassisligi boʻ­yicha internatura oʻtishdan boshlaydi. Keyinchalik, 1966—1984 yillar oraligʻida shahardagi 2-tugʻruqxonada vrach akusher-ginekolog boʻlib faoliyat yuritadi. Bu yillar uning uchun chinakam tajriba maktabi boʻlib xizmat qiladi. Oʻz ishiga sadoqati, halolligi, shirinsuxanligi bois xalq orasida obroʻ topadi, „qoʻli yengil doktor“ sifatida taniladi. Ushbu davr mobaynida u oddiy shifokor darajasidan tugʻruqxona mudiri lavozimiga boʻlgan yoʻlni bosib oʻtadi.
Hozirda nafaqadagi sobiq shifokor, koʻplab oliy darajali shifokorlarning ustozi — Oyshaxon Qoʻchqorova 1996-yilda, tibbiyot sohasidagi uzoq muddatli va samarali faoliyati uchun tashakkur sifatida prezident Islom Karimov farmoniga binoan, „O‘zbekiston Qahramoni“ unvoni bilan taqdirlanadi.
Shimol va Janub (Geosiyosat)
right|thumb|300x300px| Shimoliy-janubiy boʻlinishning yangilangan koʻrinishi. thumb|300x300px| [[Yalpi ichki mahsulot|YaIM boʻyicha aholi jon boshiga. Butun dunyoda shimoliy (janubiy yarim sharda — janubiy) mamlakatlarning afzalligini va har bir qitʼada alohida koʻrish mumkin. Baʼzi mamlakatlarda aholi jon boshiga nisbatan yuqori YaIM koʻrsatkichlari foydali qazilmalarni qazib olishga asoslangan (Liviya, Saudiya Arabistoni, Jazoir, Angola).]] Shimol va janubning qarama-qarshiligi dunyoning boy shimoliy va kambagʻal janubiy mamlakatlarga empirizm nuqtai nazaridan boʻlinishi, rivojlangan va rivojlanayotgan mamlakatlar oʻrtasidagi global ziddiyatlardan biri hisoblanadi
Dunyoning eng boy 20 ta davlatida aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadlar 20 ta eng kambagʻal davlatnikidan 37 baravar yuqori boʻlib, soʻnggi statistik maʼlumotlarga koʻra 40 yil ichida bu tafovut ikki baravar oshgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Taraqqiyot Dasturi tahlilchilarining fikricha, XIX asr boshlarida sayyoramizning 225 ta eng badavlat kishilarining umumiy boyligi 1 trillion AQSh dollardan oshib ketgan, bu 2,5 milliard kambagʻalning yillik daromadiga teng degani. Forbes jurnali roʻyxatidan dunyodagi eng boy 500 kishining daromadi dunyodagi eng kambagʻal 416 million kishining umumiy daromadidan oshganli haqida maʼlumot berib oʻtgan.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Taraqqiyot Dasturi maʼlumotlariga koʻra, jahon yalpi ichki mahsulotidagi (YaiM) eng boy davlatlarning ulushi 86 % ni, oʻrta davlatlarning ulushi 13 % ni, eng kambagʻallarning ulushi esa atigi 1 % ni tashkil etadi. Iqtisodiy oʻsish sur’atlarining turli qiymatlari boy va kambagʻal davlatlar oʻrtasidagi tafovutning oshishiga olib keladi. Masalan, XX asrning 60 yillarda oʻrtacha Lotin Amerikasi davlatida aholi jon boshiga oʻrtacha daromad oʻrtacha rivojlangan mamlakatlarning taxminan uchdan bir qismini tashkil etgan boʻlsa, bugungi kunda bu koʻrsatkich 20 % dan kam koʻrsatgichni tashkil qilmoqda. 1960-yillarda endi rivojlanayotgan davlatning daromadi tipik rivojlangan davlat daromadining 12 % ni tashkil etgan boʻlsa, hozir bu koʻrsatkich 5 % ga yaqinlashmoqda.
Global tengsizlikning oqibatlari
thumb|300x300px| " The World Factbook " (2013) boʻyicha mamlakatlarning oʻrtacha daromadlari va ularning aholi jon boshiga yalpi ichki mahsuloti. Brandt chizigʻi qalin rang bilan keltirilgan. „Global shimol“ va „Global janub“ rivojlanish darajasidagi tengsizlik dunyoda mehnat migratsiyasining asosiy yoʻnalishi janubdan shimolga migratsiyaga olib kelmoqda.
„Global shimol“ va „Global janub“ning rivojlanish darajasidagi tengsizlikni koʻplab tadqiqotchilar antiamerikanizm va umuman Gʻarb sivilizatsiyasiga nafratning kuchayishiga, islom fundamentalizmining mashhurligi va islomiy terrorizmning tarqalishi sabablar sifatida koʻrsatishadi.
Siyosatshunos F. Gobozova boy va kambagʻal davlatlar oʻrtasidagi qutblanishning kuchayishi millatchilikning kuchayishiga olib keladi, Gobozov kambagʻal xalqlar oʻzlarining davlat tuzilmalarini shakllantirishga harakat qilmoqdalar va shu orqali milliy iqtisodiyotni rivojlantirish va haqiqiy mustaqillikka erishishga harakat qilishmoqda.
Baʼzi mamlakatlarda shimol va janub oʻrtasidagi farq
Sanoat shimoli va agrar janub oʻrtasidagi farq koʻpincha alohida mamlakatlarda kuzatiladi. Masalan oddiy misollar bilan keltiradigan boʻlsak.
Qirgʻizistonning janubiy (Oʻsh, Botken) va shimoliy (Chuy) viloyatlari.
Janubiy Italiya va Padaniya hududlarida ham rivojlanish nuqtai nazaridan turli farqlar mavjud.
Kataloniya, Basklar mamlakati va Ispaniyaning qolgan qismida ham rivojlanish markazlari xar hillikni tashkil etadi.
Yangi Angliya va Amerika Qoʻshma Shtatlarining janubi-sharqiy qismida sanoatlashuv va aholi manzilgohlarida farqlar mavjud.
Shimoliy va janubiy hududlar oʻrtasidagi farq Meksika, Fransiya, Iroq va boshqalarda ham sezilarli. Janubiy yarimsharda, "aksincha, " bu farqlar Janubiy Afrika, Argentina, Avstraliya va boshqalarda sezilarli holatda aks etadi.
Gʻarb — Sharq
Shimol va janub oʻrtasidagi qarama-qarshiliklarga qoʻshimcha ravishda, baʼzi iqtisodchilar gʻarbiy — sharqiy chiziq boʻylab baʼzi davlatlarda sezilarli farqlarini ham keltirib oʻtadilar: Gʻarbiy va Sharqiy Germaniya, Gʻarbiy va Sharqiy Vengriya, Gʻarbiy Belarusiya, Rossiyaning Yevropa qismi, SSSR va MDH, bu holatlarda taqqoslashda sharqiy hududlar bir muncha past darajada rivojlangan. Biroq, ob’ektiv kuzatilgan Shimoliy-Janub empirik naqshidan farqli oʻlaroq, uni butun dunyoga tatbiq etib boʻlmaydi, chunki Sharq-Gʻarbiy qarama-qarshi misollar bir xil darajada koʻp — Xitoy, Paragvay, Braziliya, Avstraliya, Ukraina va Kanada, bu mamlakatlarning har birida sharqiy mamlakatlar. qismi koʻproq aholi isteʼqomat qiladi va iqtisodiy jihatdan kuchli rivojlangan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Viruslarning ijtimoiy tarixi
right|thumb|Fizioterapiya olayotgan poliomielit tashxisli bolalar. 1950-yillar. Viruslarning ijtimoiy tarixi viruslar va virusli infeksiyalarning insoniyat tarixiga taʼsirini tavsiflaydi. Viruslar keltirib chiqaradigan epidemiyalar neolit davrida, taxminan 12 000 yil oldin odamlar zichroq holatda kun kechiradigan qishloq xoʻjaligi jamoalari shakllana boshlagan davrda paydo boʻla boshlagan. Bunday hayot tarzi viruslarning tez tarqalishiga va keyinchalik endemik koʻrinish olishiga sabab bo'ldi. Oʻsimliklar va chorva hayvonlarining viruslari ham koʻpaydi. Odamlarning tirik qolish bilan bogʻliq mehnat faoliyati tufayli qishloq xoʻjaligi va dehqonchilikka qaram boʻlib qolishlari kartoshka potiviruslari va qoramol o'lati kabi kasalliklarning halokatli oqibatlarga olib kelishiga sabab boʻldi.
Chechak va qizamiq viruslari odamlarga yuqadigan eng qadimgi virus turlaridan hisoblanadi. Ular ming yillar oldin Yevropa va Shimoliy Afrikada boshqa jonivorlardan odamlarga yuqqan.Viruslar keyinchalik Ispaniya istilolari davrida yevropaliklar tomonidan Yangi Dunyoga olib kelingan, ammo mahalliy aholi tomonidan tabiiy qarshilik koʻrsatilmaganligi sababli millionlab odamlar epidemiyalar paytida nobud boʻlgan. Gripp pandemiyasi ilk bor 1580-yilda qayd etildi va keyingi asrlarda uning koʻrsatkichlari tobora yuqorilab bordi. 1918—1919-yillardagi pandemiya davrida bir yildan kamroq vaqt ichida 40—50 million kishi halok boʻldi, bu tarixdagi eng halokatli pandemiyalardan biri edi.
Şenyurt, Tokat
Şenyurt — Turkiyaning Tokat viloyati Turhal tumanidagi shaharcha. Da40.33333°N, 36.2°W Turkiya davlat magistralining shimolida joylashgan Amasya bilan bog'laydigan D.180. Turhalgacha bo'lgan masofa 12 km va Tokatgacha 32 km. Shenyurt aholisi 2011-yil holatiga kelib 2230. Aholi punkti 1972-yilda to‘rtta qo‘shni qishloqni birlashtirish natijasida tashkil topgan. Bu qishloqlarning aholisi 1850-yillardagi Kavkaz muhojirlaridan iborat edi. Asosiy iqtisodiy faoliyat meva yetishtirish hisoblanadi.
Viruslarning ijtimoiy tarixi
Louis Pasteur va Edward Jenner virusli infeksiyalardan himoya qiluvchi vaksinalarni birinchi boʻlib ishlab chiqdilar. 1930-yillarda elektron mikroskopning ixtiro qilinishi va buning natijasida virusologiya fanining jadal rivojlanguniga qadar viruslarning tabiati odamlar uchun nomaʼlum edi. XX asrda koʻplab avvaldan maʼlum va yangi kasalliklar viruslar sababli yuzaga kelganligi aniqlandi. Birgina poliomielit epidemiyalarini 1950-yillarda bu kasallikka qarshi vaksina ishlab chiqilgandan so'ng nazoratga olishga muvaffaq boʻlindi. OIV asrlar davomida paydo boʻlgan eng patogen yangi viruslardan biri bo'lgan.
Odatda, viruslar tufayli koʻplab kasalliklarning yuzaga kelishi olimlar tomonidan oʻrganilsa-da, koʻpchilik viruslar foydalidir. Ular turlararo genlarni tashish orqali evolyutsiyani boshqaradi, ekotizimlarda muhim rol oʻynaydi va hayot uchun zarurdir.
Qadimgi davrda
Soʻnggi 50 000—100 000-yillar davomida hozirgi koʻrinishdagi takomillashgan odamlar soni ortib, butun dunyo boʻylab tarqalib ketganligi sababli yangi yuqumli kasalliklar, shu jumladan, viruslar keltirib chiqaradigan kasalliklar paydo boʻldi. Ilgari odamlar kichik, izolyatsiya qilingan jamoalarda yashagan va u davrlarda epidemiya kasalliklarining aksariyati mavjud emas edi. Kishilik tarixidagi eng halokatli virusli infeksiya boʻlgan chechak birinchi marta Hindistondagi qishloq xoʻjaligi jamoalari orasida taxminan 11 000 yil oldin paydo boʻlgan. Faqat odamlarni zararlagan virus, ehtimol, kemiruvchilarning poxviruslaridan kelib chiqqan. Odamlar kasallik tashuvchi kemiruvchilar bilan aloqa qilishgan degan taxminlar bor. Ushbu „turlar toʻsigʻi“ni kesib oʻtganda viruslarning taʼsiri jiddiy boʻlishi va odamlarda tabiiy qarshilik kam boʻlishi mumkin. Zamonaviy odamlar kichik jamoalarda yashagan, infeksiyaga duchor boʻlganlar yo vafot etgan yoki kasallikka nisbatan immunitet orttirgan. Ushbu orttirilgan immunitet faqat ona sutidagi antikorlar va onaning qonidan tugʻilmagan bolaning yoʻldoshi orqali oʻtadigan boshqa antikorlar orqali avlodlarga vaqtincha oʻtgan. Shuning uchun, ehtimol, har bir avlodda sporadik epidemiyalar sodir boʻlgan. Taxminan miloddan avvalgi 9000-yillarda koʻpgina odamlar Nil daryosining unumdor tekisliklariga joylasha boshladilar, aholining zich joylashuvi natijasida sezgir odamlarning yuqori konsentratsiyasi tufayli viruslar doimiy ravishda mavjud boʻlishi mumkin edi. Odamlarning katta konsentratsiyasiga bogʻliq boʻlgan virusli kasalliklarning boshqa epidemiyalari, masalan, parotit, qizilcha va poliomielit ham birinchi marta shu vaqtda sodir boʻlgan.
Taxminan miloddan avvalgi 9500-yilda Yaqin Sharqda boshlangan neolit davri odamlar dehqonchilik bilan shugʻullangan paytlarga toʻgʻri keladi. Ushbu qishloq xoʻjaligi inqilobi monokulturaning rivojlanishi bilan kechdi va oʻsimlik viruslarining bir nechta turlari tarqalishi uchun imkoniyat yaratdi. Sobemoviruslarning divergensiyasi va tarqalishi (masalan, janubiy loviya mozaik virusi) shu vaqtdan boshlangan. Kartoshka va boshqa meva va sabzavotlarning potiviruslarining tarqalishi taxminan 6600-yillar oldin boshlangan.
Boshqa, nisbatan qadimgiroq viruslar kamroq xavf tugʻdiradi. Gerpes viruslari birinchi marta zamonaviy odamlarning ajdodlari tomonidan 80 million yil oldin yuqtirilgan. Odamlarda bu viruslarga nisbatan toqatlilik paydo boʻlgan va aksariyat kishilar gerpesning kamida bitta turi bilan kasallangan. Bugungi kunda mazkur yengilroq virusli infeksiyalarni qayd etish holatlari kamdan-kam uchraydi, ammo hozirgi odamlar erta gominidlar keltirib chiqaradigan shamollash, gripp va diareyadan qanday aziyat chekishsa, ilgarigi davrlarda gerpesda ham shunday aziyat chekishgan. Epidemiya va pandemiyalarni asosan yaqinda paydo boʻlgan viruslar keltirib chiqaradi.
Antik davrda
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5c/Polio_Egyptian_Stele.jpg/170px-Polio_Egyptian_Stele.jpg|thumb| [[Misr stellasida poliomielit bilan kasallangan odam tasvirlangan degan taxminlar bor. 18-sulola (miloddan avvalgi 1580—1350-yillar).|left]] Virusli infeksiyalar bilan bogʻliq eng qadimgi yozuvlar orasida 18-suloladan (miloddan avvalgi 1580—1350-yillar) boʻlgan misrlik ruhoniy tasvirlangan Misr stellasi mashhur sanalib, unda poliovirus infeksiyasiga xos boʻlgan oyoq tushishi deformatsiyasi tasvirlangan. 19-sulola hukmdori Siptahning mumiyasi ham oʻzida poliomielit belgilarini namoyon qiladi. Bundan 3000-yillar ilgali koʻmilgan Ramses V va boshqa baʼzilarning mumiyalari chechakning alomatlarini koʻrsatadi. Miloddan avvalgi 430-yilda Afinada yuz bergan chechak epidemiyasi armiyaning chorak qismi va shaharning koʻplab tinch aholisini qirib yuborgan. Milodiy 165—180-yillarda roʻy bergan Antonine vabosi (katta ehtimol bilan yana bir chechak pandemiyasi) Buyuk Britaniya, Yevropa, Yaqin Sharq va Shimoliy Afrikani oʻz ichiga olgan Rim imperiyasida besh millionga yaqin odamning vafotiga sabab boʻldi. Pandemiya hozirgi Iroq hududida boshlangan qoʻzgʻolonni bostirish uchun yuborilgan Rim askarlari Dajla daryosi boʻyidagi Salavkiya shahrini talon-toroj qilishi va bir vaqtning oʻzida kasallik yuqtirishidan keyin boshlanib ketgan. Ular oʻzlari bilan infeksiyani Rim va Yevropaga olib kelishdi, bu hududlarda kuniga 5000 ga yaqin kishi kasallik natijasida halok boʻldi. Tarqalish choʻqqisiga chiqqanida pandemiya Hindiston va Xitoygacha yetib bordi.
Qizamiq qadimgi kasallik hisoblanib, uni birinchi marta X asrda fors shifokori Muhammad ibn Zakariya ar-Roziy (865—925-yillarda yashagan) aniqlagan. Roziy qizamiq uchun arabcha hasbah (حصبة) atamasini qoʻllagan. Shuningdek, qizamiqning boshqa koʻplab nomlari bor, lotincha rubeus — „qizil“ va morbilli — „kichik vabo“ soʻzidan olingan rubeola shular jumlasidandir. Qizamiq virusi, it kasalligi virusi va qoramol virusi oʻrtasidagi yaqin oʻxshashliklar qizamiq birinchi marta odamlarga uy hayvonlari yoki qoramollardan yuqqan degan taxminlarni keltirib chiqaradi. Qizamiq virusi XII asrga kelib oʻsha paytda keng tarqalgan qoramol virusidan butunlay ajralib chiqqani taxmin qilinadi.
Qizamiq infeksiyasidan soʻng kishida umrbod immunitet hosil boʻladi. Shu sababli virus endemik koʻrinish olishi uchun yuqori aholi zichligini talab qiladi va bu, katta ehtimol bilan, neolit davrida sodir boʻlmagan. Yaqin Sharqda paydo boʻlganidan soʻng virus miloddan avvalgi 2500-yilda Hindistongacha yetib bordi. Qizamiq oʻsha davrlarda bolalar orasida shunchalik keng tarqalgan ediki, hatto u kasallik sifatida ham tan olinmagan. Misr iyerogliflarida mazkur kasallik inson rivojlanishining normal bosqichi sifatida tasvirlangan. Virus bilan kasallangan oʻsimlikning eng qadimgi taʼriflaridan birini yapon imperatori Koken (718—770) yozgan sheʼrda topish mumkin — asarda yozda barglari sargʻaygan oʻsimlik tasvirlanadi. Keyinchalik Eupatorium lindleyanum sifatida aniqlangan oʻsimlik koʻpincha pomidorning sariq barglari jingalak virusi bilan kasallangan.
Oʻrta asrlar
Qizamiq butun Yevropa, Shimoliy Afrika va Yaqin Sharqdagi aholi zich joylashgan mamlakatlarda epidemik ahamiyat kasb etardi. Angliyada oʻsha paytlar „mezils“ nomi bilan tanilgan kasallik haqidagi maʼlumotlar birinchi marta XIII asrda tilga olingan va bu, ehtimol, 526—1087-yillar oraligʻida sodir boʻlgan 49 vabodan biri edi. Qizamiq virusi bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan boshqa bir virus sabab yuzaga kelgan qoramol kasalligi Rim imperiyasi davridan beri maʼlumdir. Osiyoda paydo boʻlgan kasallikni Yevropaga birinchi marta 370-yilda bosqinchi xunlar olib kelgan. Keyinchalik Chingizxon boshchiligidagi moʻgʻul bosqinlari 1222, 1233 va 1238-yillarda Yevropada pandemiyalarga sabab boʻldi. Infeksiya keyinchalik qitʼadan qoramol olib kelinganidan soʻng Angliyagacha yetib bordi. Oʻsha paytda teri zararkunandalari halokatli kasallik sababchilari hisoblanib, oʻlim darajasi 80—90 foizni tashkil etar edi. Oqibatda qoramollarning qirilib ketishi ocharchilikka olib keldi.
Zamonaviy davrning boshidan oxirigacha
1485-yil 22-avgustdagi Henry Tudorning Bosfort jangidagi gʻalabasidan koʻp oʻtmay uning armiyasi toʻsatdan „ingliz poti“ bilan zararlandi, kuzatuvchilar buni yangi kasallik deb taʼrifladilar. Asosan badavlat odamlarga taʼsir oʻtkazadigan gʻayrioddiy kasallik Henry VII oʻz armiyasiga askar yollagan Fransiyada paydo boʻlgan boʻlishi mumkin. 1508-yilning issiq yozida Londonda epidemiya boshlandi. Kasallikni yuqtirib olgan odamlar bir kun ichida vafot etdi, butun shahar boʻylab oʻlim sharpasi kezib yurardi. Jasadlarni olib ketayotgan aravalarni aytmaganda, koʻchalar kimsasiz qolgan edi. Qirol Henry shaharni vaqtincha kirib chiqish uchun yopiq deb eʼlon qildi, shaharga faqatgina shifokorlar va dorixonachilar kirib chiqar edi. Kasallik Yevropaga tarqalib, 1529-yil iyul oyida Hamburgga yetib keldi, bu yerda ilk haftalarda ikki ming kishi halok boʻldi. Keyingi oylarda infeksiya Prussiya, Shveysariya va Shimoliy Yevropada vayronagarchilikka sabab boʻldi. Oxirgi epidemiya 1556-yilda Angliyada kuzatilgan. Oʻn minglab odamlarning oʻlimiga sabab boʻlgan bu kasallik, ehtimol, gripp yoki shunga oʻxshash boshqa virusli infeksiya boʻlgan degan taxminlar bor, ammo tibbiyot hali fan hisoblanmagan bu paytdagi qaydlar ishonchsiz boʻlishi ham ehtimoldan holi emas. Tibbiyot fanga aylana boshlagani sayin kasallik taʼriflari aniqlasha boshladi. Garchi oʻsha paytda kasallik yuqtirganlarning azobini yengillashtirish imkoni boʻlmagan boʻlsa ham, uning tarqalishini nazorat qilish choralari koʻrilgan. Savdo va sayohatga cheklovlar joriy qilingan, kasallik kuzatilgan oilalar oʻz jamoalaridan ihotalangan, binolar dezinfeksiya qilingan va zararlangan chorva mollari yoʻq qilingan.
Amerikaga qizamiq va gripp bilan bir qatorda chechakni ham ispanlar olib kelishgan. Chechak Ispaniyada endemik ahamiyat kasb etib, uni Afrikadan kelgan mavrlar tashigan. Chechak epidemiyasi 1519-yilda Meksikaning Atsteklar davlati poytaxti Tenochtitlan shahrida boshlandi. Uning tashuvchisi Kubadan Ernan Kortesga ergashgan va kemasida chechak bilan kasallangan afrikalik qul boʻlgan Panfilo de Narvaes armiyasi edi. 1521-yilning yozida ispanlar, nihoyat, poytaxtga kirishga muvaffaq boʻlganlarida chechak qurbonlariga duch keldilar. Epidemiya davri va undan keyingi 1545, 1548 va 1576—1581-yillarda mahalliy aholining yarmidan koʻpi halok boʻldi. Ispanlarning aksariyati kasallikka qarshi immunitetga ega edi; Kortes 900 kishidan kam boʻlgan armiyasi bilan atsteklarni magʻlub etishi va Meksikani chechak „yordam“isiz bosib olishi mumkin emas edi. Koʻpgina tubjoy amerikaliklar keyinchalik yevropaliklar tomonidan tashilgan bir qancha kasalliklarning tasodifiy tarqalishi tufayli halok boʻldilar. 1492-yilda Kolumb kirib kelganidan keyingi 150 yil ichida Shimoliy Amerikadagi tubjoy amerikalik aholi soni kasalliklar, jumladan, qizamiq, chechak va gripp oqibatida 80 foizga kamaydi. Viruslar oqibatida yetkazilgan zarar Yevropaning mahalliy aholini koʻchirish va yangi hududlarni bosib olishga urinish harakatlariga sezilarli taʼsir koʻrsatdi.
XVIII asrga kelib chechak Yevropada epidemik ahamiyat kasb eta boshladi. 1719—1746-yillarda Yevropanning yirik-yirik shaharlari, xususan, Londonda beshta epidemiya sodir boʻldi. Asr oxiriga kelib har yili ushbu kasallik natijasida halok boʻladigan yevropaliklar soni 400 mingga yetgandi. Chechak 1713-yilda Hindistondan kemalar orqali Janubiy Afrikaga yetib bordi va 1789-yilda Avstraliyani qamrab oldi. XIX asrda chechak avstraliyalik aborigenlar oʻlimining asosiy sababchisiga aylandi.
1546-yilda Girolamo Fracastoro (1478—1553) qizamiqning klassik tavsifini keltirdi. Uning fikricha, kasallik odamdan odamga tarqaladigan „urugʻlar“ (seminariya) tufayli yuzaga keladi. Tomas Sydenham (1624—1689) 1670-yilda Londonda sodir boʻlgan epidemiyaga zaharli bugʻlar sabab boʻlgan deb hisoblagan. Garchi notoʻgʻri nazariyani ilgari surgan boʻlsa-da, u mohir kuzatuvchi edi va sinchkovlik bilan qaydlar olib bordi.
Sariq isitma flavivirus tufayli kelib chiqqan va koʻpincha oʻlimga olib keladigan kasallikdir. Virus odamlarga chivinlar (Aedes aegypti) orqali yuqadi va birinchi kasallanish holati 3000-yillar ilgari insonda qayd etilgan. 1647-yilda birinchi qayd etilgan epidemiya Barbadosda sodir boʻldi va oʻsha paytda orol gubernatori boʻlgan John Wintrop tomonidan „Barbados distemperi“ deb nomlandi. Gubernator aholini kasallikdan himoyalash uchun karantin qonunlarini qabul qildi — bu Shimoliy Amerikadagi ilk shunday xarakterdagi qonunlardan edi. Kasallikning keyingi epidemiyalari Shimoliy Amerikada XII, XIII va XIX asrlarda sodir boʻldi. Denge isitmasi birinchi boʻlib 1779-yilda Indoneziya va Misrda qayd etilgan. Savdo kemalari kasallikni 1780-yilda AQShga tashidi, bu Filadelfiyada epidemiya sodir boʻlishiga olib keldi.
Yangi paydo boʻlgan yuqumli kasalliklar (EID) inson salomatligiga tobora koʻproq xavf tugʻdirmoqda. EIDlarning aksariyati zoonotik kelib chiqishga ega boʻlib, odam populyatsiyasining koʻpayishi va chorvachilik, shuningdek, yovvoyi hayvonlar muhitining kuchayishi bunda qisman sababchi hisoblanadi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/96/Ambrosius_Bosschaert_the_Elder_%28Dutch_-_Flower_Still_Life_-_Google_Art_Project.jpg/220px-Ambrosius_Bosschaert_the_Elder_%28Dutch_-_Flower_Still_Life_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| Ambrosius Bosschaert (1573-1620). „Natyurmort“.|left 1845—1852-yillarda roʻy bergan Irlandiyadagi Buyuk ocharchilikka qadar kartoshka kasalligining eng koʻp tarqalgan sababi kuyikishni keltirib chiqaradigan mogʻor emas, balki virus edi. U 1770-yillarda Angliyada keng tarqalgan boʻlib, hududdagi kartoshka hosilining 75 foizini yoʻq qilgan. Oʻsha paytda Irlandiyada kartoshka hosili nisbatan zararsiz qoldi.
Emlashning kashf etilishi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/Edward_Jenner2.jpg/170px-Edward_Jenner2.jpg|right|thumb| Edvard Jenner
Chechak
Tajriba oʻn bitta yetim bolada takrorlandi, ularning barchasi sinovdan omon qolishdi. 1722-yilga kelib hatto qirol George I ning nevaralari ham emlangan edi. Biroq amaliyot butunlay xavfsiz boʻlmagan — oʻlim ehtimoli har ellikdan bir nafarni tashkil qilgan. Jarayon qimmatga tushdi; baʼzi shifokorlar 5 funt sterlingdan 10 funt sterlinggacha haq oldilar, yana baʼzilar uni boshqa xohlovchiga 50 funt sterlingdan 100 funt sterlinggacha yoki foydaning yarmiga sotdilar. Emlash daromadli hodisaga aylandi, shuningdek, 1770-yillarning oxirigacha u koʻpchilik uchun juda qimmat amaliyot hisoblanardi. Oʻsha paytda viruslar yoki immunitet tizimi haqida hech narsa maʼlum emas edi va bu protsedura qanday himoyalanganligi hech kimga maʼlum boʻlmagan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ee/Jenner_cartoon_from_1802.jpg/220px-Jenner_cartoon_from_1802.jpg|left|thumb| Jennerning emlanishi tasvirlangan 1802-yildagi multfilm. Vaksina oluvchilarning tanasidan sigirlar chiqib ketadigandek qilib tasvirlangan. Edward Jenner (1749—1823), britaniyalik qishloq shifokori, bolaligida chechak bilan koʻp marotaba ogʻrigan edi. U ogʻir sinovlardan qattiq azob chekadi, lekin chechak uning organizmida qoldirgan toʻliq himoya — immunitet natijasida tirik qoladi. U davrdagi gap-soʻzlarga koʻra sigir chechak deb ataladigan, nisbatan yengil infeksiyani yuqtirgan sut sogʻuvchi ayollar chechakka qarshi immunitetga ega boʻlgan. U nazariyani sinab koʻrishga qaror qildi (garchi bu tajribani oʻtkazishda birinchi boʻlmagan boʻlsa ham). 1796-yil 14-mayda sigir chechakka qarshi emlash uchun sakkiz yoshli sogʻlom bolani tanladi. James Phipps (1788—1853) sigir chechak virusi bilan eksperimental emlashdan omon qoldi va faqat yengil isitmani boshdan kechirdi. 1796-yil 1-iyulda Jenner chechak bilan (ehtimol, yiringdan olingan) Phippsning qoʻllarini qayta emladi. Phipps yana omon qoldi va keyinchalik chechak bilan 20 martadan ortiq emlandi, bunda u biror marta kasallikka chalinmadi. Shunday qilib, emlash (bu soʻz lotincha vakka soʻzidan olingan boʻlib, „sigir“ degan maʼnoni anglatadi) ixtiro qilingan edi. Tez orada Jenner usuli chechak bilan kasallanishdan xavfsizroq ekanligi oʻz isbotini topdi va 1801-yilga kelib 100 000 dan ortiq odam emlandi.
Pullik emlash bilan shugʻullanadigan va daromadlari kamayishini oldindan koʻra bilgan shifokorlarning eʼtirozlariga qaramay 1840-yilda Buyuk Britaniyada kambagʻallarni bepul emlash joriy etildi. Oʻlimga olib kelishi mumkin boʻlganligi sababli oʻsha yili emlanishdan bosh tortish noqonuniy deb eʼlon qilindi. 1853-yilgi „Emlash toʻgʻrisida“gi qonunga koʻra Angliya va Uelsda emlash majburiy etib belgilandi, unga binoan agar ota-onalar farzandlari uch oylik boʻlgunga qadar emlanmagan boʻlsa, 1 funt sterling miqdorida jarimaga tortilishi mumkin edi. Qonun yetarli darajada ijro etilmadi va 1840-yildan beri oʻzgarmagan emlash tizimi samarasiz boʻlib qoldi. Aholining faqat kichik bir qismi emlandi. Majburiy vaksinatsiya yaxshi qabul qilinmadi va noroziliklardan soʻng 1866-yilda Emlashga qarshi liga va Majburiy emlashga qarshi liga tuzildi. Emlashga qarshi kampaniyalardan soʻng 1895-yilda Glosterda chechakning kuchli avj olishi kuzatildi, shaharda yigirma yil ichida ilk marotaba 434 kishi, shu jumladan, 281 bola halok boʻldi. Shunga qaramay, Britaniya hukumati namoyishchilarning talablarini inobatga oldi va 1898-yildagi „Emlash toʻgʻrisida“gi qonun jarimalarini bekor qildi. Qonunga emlash jarayoniga ishonch bildirmagan ota-onalar uchun „emlanishdan vijdonan voz kechish“ bandi qoʻshildi. Keyingi yillar davomida 250 000 eʼtiroz bildirildi va 1912-yilga kelib yangi tugʻilgan chaqaloqlarning faqat yarmidan kamrogʻi emlandi. 1948-yil holatiga koʻra Buyuk Britaniyada chechakka qarshi emlash majburiy emas edi.