cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yatrogeniya
Statistika
Birlamchi va ambulator yordam koʻrsatishda har oʻn bemordan toʻrttasi zarar koʻradi. Dori-darmonlarni tashxislash, retseptlash va qoʻllashdagi xatolar eng ogʻir oqibatlarga olib keladi. Dori-darmon xatolarining oʻzi yiliga 42 milliard dollarga tushadi. Har yili jarrohlik aralashuvlar paytida xavfsizlik va gigiena qoidalariga rioya qilmaslik bemorlarning deyarli 25 foizida asoratlarni keltirib chiqaradi va operatsiya paytida yoki undan keyin bir million bemorning oʻlimiga olib keladi.
Oseberg qayig'i
Oʻrta asrlarda qoʻrgʻon talon-toroj qilingan boʻlsa-da, arxeologlar qayiqdan yuqori ijtimoiy mavqega ega boʻlgan ikki ayol (50-60 va 80 yoshli) qoldiqlari, sharqona ipak mato parchalari, yaxshi saqlanib qolgan yogʻoch arava va hatto tovus suyaklarini topdilar.. Bu Vikinglarning Volga va Dnepr boʻylab Sharq bilan jadal savdosidan dalolat beradi.
Skandinaviya olimlari uzoq vaqt davomida kemada koʻmilganlarni Yngling sulolasi bilan bogʻlashga harakat qilishdi va hatto ayollardan birini Ochiq sochli Xaraldning buvisi deb atashdi. Dastlabki DNK tahlillari shuni koʻrsatdiki, ularning eng kattasi U7 haplogrupiga ega boʻlib, u Yevropaliklar orasida deyarli yoʻq, lekin koʻpincha Yaqin Sharqda, ayniqsa eronliklar orasida topiladi va bir muncha vaqt saraton kasalligiga chalingan.
Yatrogeniya
Statistika
Bemorlarning parvarishlash jarayonida faol ishtirokini taʼminlash davolanishdan kelib chiqadigan zarar xavfini 15% ga kamaytirishi va har yili milliardlab dollarni tejash imkonini beradi.
Qodir Tyuryakulov
Qodir Tyuryakulovich Tyuryakulov (Toʻraqulov) (Төреқұлов Қадыр Төреқұлұлы, 1900-yil 1-dekabr — 1960-yil) — sovet davlat arbobi, sanoatchi, iqtisodchi.
Biografiyasi
Tyuryakulov rus-tuzum maktabida oʻqigan, olti yillik Qoʻqon oliy boshlangʻich maktabini tugatgandan soʻng 1934—1936-yillarda  Stalin nomidagi Moskva sanoat akademiyasining yengil sanoat fakultetida ikki yil tahsil olgan.
1920-yildan Kommunistik partiya aʼzosi.
1921—1923-yillarda Fargʻona viloyati Konibodam volost militsiyasining boshligʻi.
1923—1924-yillarda Fargʻona viloyati Oʻsh UgorRevkomi raisi.
1925—1927-yillarda Fargʻona viloyati Andijon okrplani raisining oʻrinbosari.
1927-yilda Turkiston Avtanom Sovet Sotsialistik Respublikasi xalq moliya komissari Akbar Islomovning singlisi Komila bilan turmush qurgan. 1928-yilda ularning qizi Saida Tyuryaqulova dunyoga kelgan.
1927—1928-yillarda Qoʻqon okrugi „Oʻzbekbirlashuvi“ning mudiri.
1928—1931-yillarda 1-Qoʻqon paxta zavodi direktori.
1931—1933-yillarda OʻzSSR OʻzPaxtatrest boshligʻining oʻrinbosari.
1933—1934-yillarda SSSR,,OʻrtaOsPaxta" raisining oʻrinbosari;
1934—1936-yillarda Stalin nomidagi Moskva sanoat akademiyasining talabasi.
Uning ukasi Nazir Tyuryaqulov qatl etilgandan soʻng, 1938-yil 12-fevralda Qodir Tyuryaqulov hibsga olinib, qatagʻon qilingan. 1960-yil 31-noyabrda Pskentda vafot etgan va u Qoʻqon shahrida dafn etilgan.
747 (son)
747 (yetti yuz qirq yetti) — 746 va 748 sonlari orasidagi natural son.
Ushbu songa eng yaqin tub sonlar
Ulam spiraliga koʻra, binafsha fondagi sonlar tub sonlar, yashil fondagi sonlar esa kvadrat ildizdan chiqadigan sonlardir.
Toli Sultonov
Toli Hojiahmedovich Sultonov (1950.8.11, Ellikqalʼa tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1996). Respublika rus tili va adabiyoti pedagogika institutini tugatgan (1972). 1972-yildan Ellikkalʼa tumanidagi 2maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi (1987—2000-yillarda direktor). Darsni texnika vositalaridan, koʻrgazmali qurollardan foydalangan holda tashkil etadi.
Michael Rutter
Ser Michael Llewellyn Rutter(1933-yil 15-avgust - 2021-yil 23-oktyabr) Buyuk Britaniyada bolalar psixiatriyasi professori etib tayinlangan birinchi shaxs edi. U "bolalar psixologiyasining otasi" deb ta'riflangan. Rutter London King's College Psixiatriya institutida rivojlanish psixopatologiyasi professori va Maudsley kasalxonasida maslahatchi psixiatr bo'lib ishlagan, u 1966-yildan 2021-yil iyul oyida nafaqaga chiqqunga qadar bu lavozimda ishlagan. 2002-yilda nashr etilgan umumiy psixologiya so'rovnomasiga ko'ra, Rutter 20-asrning eng ko'p tilga olingan psixologlari orasida 68-o'rinni egalladi. U 2021-yil 23-oktyabrda 88 yoshida saraton kasalligidan vafot etdi
Yoshlik yillari
Rutter Vinifred (Barber) va Llevelin Rutter oilasida tug'ilgan eng katta farzand edi. U otasi shifokor bo'lgan Livanda tug'ilgan va 3 yoshida ingliz va arab tillarini o'rgangan. U 4 yoshida oilasi Angliyaga qaytib keldi. 1940-yilda, 7 yoshida, Rutter nemis bosqinidan qo'rqib, singlisi bilan Shimoliy Amerikaga evakuatsiya qilindi. Ular turli uy xo'jaliklariga yuborilgan va u singlisi Priskilladan ko'ra baxtliroq vaqt o'tkazgan. Ularning ikkalasi ham 1944-yilda oilasiga qaytishdi
Ta'lim
Rutter AQShning Nyu-Jersi shtatidagi Murstaun do'stlar maktabida o'qidi. Keyinchalik u Vulverxempton Grammatika maktabida, keyin Yorkdagi Bootham maktabida o'qidi. Bu yerda fizika o'qituvchisi uni Freyd asarlarini o'qishga undadi va u uyg'onib, tushlarini yozishga o'rgatdi. Bu uning psixologiyaga kirib kelishining boshlanishi edi. U Birmingem universiteti tibbiyot fakultetida o'qishni davom ettirdi, dastlab shifokor bo'lishni va otasining amaliyotiga qo'shilish niyatida edi. Biroq, u miya, aql va neyroxirurgiya o'rtasidagi munosabatlarga ko'proq qiziqib qoldi va nevrologiya va pediatriya bo'yicha aspiranturaga o'tdi.
Unga Janubiy Londondagi Maudsli kasalxonasida ser Obri Lyuis maslahat bergan va u uni bolalar psixiatri bo'lishga yo'naltirgan. Rutter shu paytgacha bu kasb unga mos kelishini tushunmagan edi.
Faoliyati
Rutter 1984-yilda Tibbiy tadqiqot kengashi (Buyuk Britaniya) Bolalar psixiatriyasi tadqiqot boʻlimini va oʻn yildan soʻng Ijtimoiy, genetik va rivojlanish psixiatriya markazini 1998-yil oktabrgacha har ikkalasining faxriy direktori boʻlgan. U 1999—2004-yillarda Wellcome Trust raisining oʻrinbosari, 1992—2008-yillarda Nuffild jamgʻarmasining ishonchli vakili boʻlgan
Rutter ishiga quyidagilar kiradi: erta epidemiologik tadqiqotlar; DNKni o'rganish va neyroimagingni o'z ichiga olgan keng ko'lamli ilmiy texnika va fanlarni o'z ichiga olgan autizm tadqiqotlari; tadqiqot va amaliyot o'rtasidagi aloqalar; mahrumlik; oilalar va maktablarning ta'siri; genetika; o'qishning buzilishi; biologik va ijtimoiy, himoya va xavf omillari; biologik va ijtimoiy omillarning o'zaro ta'siri; stress; longityud, shuningdek, epidemiologik tadqiqotlar, shu jumladan bolalik va kattalar tajribasi va sharoitlari; normal va patologik rivojlanishdagi uzluksizlik va uzilishlar. British Journal of Psychiatry uni ushbu sohalarda bir qator "yurishlar" deb hisoblaydi. Rutter, shuningdek, mustahkam ilmiy asosga ega bo'lgan tibbiy va biopsixosotsial mutaxassislik sifatida bolalar psixiatriyasini tashkil etishga markaziy ravishda hissa qo'shayotgani tan olinadi.
U 400 dan ortiq ilmiy maqola va bo'limlar va 40 ga yaqin kitoblarni nashr etgan. U 1974—1994-yillarda Autizm va rivojlanish buzilishlari jurnalining Yevropa muharriri edi
1972-yilda Rutter "Onalik mahrumligi qayta baholangan" asarini nashr etdi, uni New Society "bolalarga g'amxo'rlik qilish sohasidagi klassika" deb ta'riflaydi, unda u 1951-yilda doktor Jon Boulbi tomonidan ilgari surilgan onalik mahrumligi gipotezasini baholagan Boulbi "chaqaloq va yosh bola o'z onasi (yoki doimiy ona o'rnini bosuvchi) bilan iliq, yaqin va uzluksiz munosabatda bo'lishlari kerak, bunda ikkalasi ham qoniqish va zavqlanishlari kerak" va bunday qilmaslik muhim va qaytarib bo'lmaydigan ruhiy salomatlikka ega bo'lishi mumkinligini taklif qildi.Bu nazariya ham ta'sirli, ham bahsli edi. Rutterning 1981-yildagi monografiyasi va boshqa maqolalari (Rutter 1972; Rutter 1979) Boulbining onalikdan mahrum bo'lish haqidagi dastlabki ishining aniq empirik bahosi va yangilanishini tashkil etdi. U qo'shimcha dalillar to'pladi, turli xil ijtimoiy va psixologik mexanizmlarni ko'rib chiqdi va Boulbi faqat qisman to'g'ri va ko'pincha noto'g'ri sabablarga ko'ra ekanligini ko'rsatdi. Rutter muassasa tarbiyasida uchraydigan mahrumlikning boshqa shakllarini, ajralish qayg'usining murakkabligini ta'kidladi va jamiyatga zid xatti-harakatlar onaning mahrumligi bilan emas, balki oilaviy kelishmovchilik bilan bog'liqligini ta'kidladi. Onalik deprivatsiyasi gipotezasini takomillashtirishning ahamiyati uni qo'zg'atuvchi emas, balki "zaiflik omili" sifatida qayta joylashtirish edi, bunda bir qator turli ta'sirlar bolaning qaysi yo'ldan borishini belgilab beradi.
1989-yilda Ruminiyada Nikolay Chaushesku rejimi tugaganidan so'ng, Rutter ingliz va ruminiyalik farzand asrab oluvchilarni o'rganish guruhiga rahbarlik qildi, g'arb oilalariga o'smirlik davrida qabul qilingan ko'plab yetim bolalarni erta mahrumlik oqibatlari bo'yicha bir qator jiddiy tadqiqotlarda kuzatib bordi. Bola rivojlanishiga ta'sir ko'rsatadigan bir nechta sohalarda, shu jumladan bog'lanish va yangi munosabatlarni rivojlantirish natijalari optimizm uchun ba'zi sabablar berdi.
2014-yil iyun oyida Rutter BBC Radio 4 - ning The Life Scientific dasturining mehmoni boʻldi, unda u oʻzini nonteist kvaker deb ta’rifladi, shuningdek, 80 yoshida ham har kuni “taxminan sakkiz yarimdan to'rtgacha ishlagani”ni aytdi. .
Rutter birinchi bo'lib bolalar psixologiyasini o'rganishga qo'shishi mumkin bo'lgan hissalarni tan oldi. Ilgari ularning ovozlari muhim deb hisoblanmasdi, garchi u ularning nuqtai nazarlari muhimligini va ularni tinglash kerakligini ta'kidladi.
Bog'lanish nazariyasi
Rutterning tadqiqot mavzulari orasida uning 1974-yilda chop etilgan "Onalik fazilatlari" kitobida o'rganilgan onaga bog'lanish nazariyasiga bo'lgan qiziqishi ham bor edi. Ushbu kitobda Rutter o'sib borayotgan bolalarda bir nechta kasalliklarning paydo bo'lishini o'rganadi, shu jumladan antisotsial shaxsiyat buzilishi va mehrsiz psixopatologiya. Rutterning konsentratsiyasi ko'pincha uning ta'lim muhiti va hissiy muhitdan mahrum bo'lganligi haqidagi sharhlarida aks etadi, chunki bu bolaning o'sishiga ta'sir qiladi. Rutter o'zining " Onalik fazilatlari " nomli kitobida ta'kidlagan asosiy farqlardan biri bu bolaning aqliy rivojlanishining zaiflashishi va sog'lom hissiy o'sishning rivojlanmaganligi o'rtasidagi farqdir.
Mukofot va unvonlari
Rutter Leyden, Louven, Birmingem, Edinbugh, Chikago, Minnesota, Gent, Sharqiy Angliya, Kembrij va Yel universitetlarida faxriy unvonlarga ega edi. U faoliyatining oxirigacha amaliyotda qoldi va Londondagi Maudsley kasalxonasida joylashgan Maykl Rutter bolalar va o'smirlar markazi uning nomi bilan atalgan.
Rutter Britaniya akademiyasining faxriy a'zosi va Qirollik jamiyatining saylangan a'zosi edi. U Academia Europaea va Tibbiyot fanlari akademiyasining ta'sischi a'zosi bo'lgan va 1992-yilda Yangi yil mukofotiga sazovor bo'lgan.
1983-yilda u Britaniya Kvakerlarining katta yig'ilishiga yillik Swarthmore ma'ruzasini o'qidi va ularning yillik yig'ilishida qatnashdi, keyinchalik "Qadriyatlarimiz o'lchovi: bolalarni tarbiyalashdagi maqsadlar va dilemmalar" nomi bilan nashr etilgan.
2004-yilda u Klinik bolalar va o'smirlar psixologiyasi jamiyatining Karyeradagi eng yaxshi mukofoti bilan taqdirlangan.
Shaxsiy hayoti va o'limi
Rutter 1958-yil 27-dekabrda hamshira Marjori Heysga uylandi. Er-xotinning uchta farzandi bor edi: Sheyla Kerol, Stiven Maykl, Kristin Enn. Uning qiziqishlari orasida piyoda yurish, tennis, vino tatib ko'rish va teatr bor edi.
Tursunzoda tumani
Tursunzoda tumani (ноҳияи Турсунзода)  — Tojikistondagi respublikaga boʻysunuvchi tumanlarning biridir. Dushanbe shahridan 60km gʻarbda joylashgan Maʼmuriy markazi - Tursunzoda. 1935-yilning 19-yanvarda tashkil topgan. Tuman 1979-yil 6-dekabrgacha Regar tumani deb yuritilib, Mirzo Tursunzoda nomiga oʻzgartirilgan. Tuman hududi 1175,4km2.
Geografiyasi
Tursunzoda tumani Hisor vodiysida joylashgan. Shimol va sharqda Shahrinav tumani, janub va gʻarbda Oʻzbekistonning Surxondaryo viloyati bilan chegaradosh.
Aholisi
2016-yil 1-yanvar holatiga koʻra aholining taxminiy soni 229 100 (100% qishloq).
Neufchef
Neufchef Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Moselle departamenti Thionville-West tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
2483 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 148,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,7 km2. Dengiz sathidan 205 – 365 m balandlikda joylashgan.
Mickey Elick
Mickey Elick (1974-yil 17-martda tugʻilgan) — kanadalik sobiq professional xokkey himoyachisi, yaqinda Avstriya Milliy ligasida Dornbirn EC jamoasi bilan shartnoma imzolagan.
Faoliyati
Alberta shtatining Calgary shahrida yashovchi Elick New York Rangers jamoasi safiga 1992-yilda NHLga kirish draftida 192-oʻrinda jamoa tarkibiga tanlangan. 1996-yilda u ECHLning Sharlotta Chekers jamoasida professional boʻlishdan oldin Wiskonsin universitetida toʻrt yil oʻqigan. 1997-yilda Kanada terma jamoasida oʻynaganidan soʻng, Elick 1998—1999-yilgi mavsumni Amerika Xokkey Ligasining Sent-John Flames va Xalqaro Xokkey Ligasining Grand Rapids Griffins jamoalari bilan oʻtkazgan.
1999-yilda Elick Yevropaga koʻchib oʻtgan va Germaniyadagi Deutsche Eishockey Liganing Krefeld Pinguine jamoasiga qoʻshilgan. U DEL turnirida yana toʻrt mavsum, Dusseldorfer EG, Augsburger Panther va Kölner Haie jamoalarida oʻynagan. 2004-yilda Elick EBHLda EHC Black Wings Linz jamoasida oʻynash uchun Avstriyaga koʻchib oʻtgan. 2005-yilda Elick EC VSV jamoasi bilan shartnoma imzolagan.
Villacher bilan besh mavsumdan soʻng, Elick 2010—2011-yilgi mavsum uchun Dornbirn EC jamoasi bilan shartnoma imzolagan keyin esa 2010-yil 12-avgustda Avstriyaning quyi milliy ligasida oʻynashni boshlagan.
Kanadada tugʻilgan Elick 2010-yil 11-fevralda Italiyaning Asiago shahrida Fransiyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida 4:3 hisobida gʻalaba qozonib, Avstriya terma jamoasidagi debyutini oʻtkazgan.
Goldenhar sindromi
Goldenhar sindromi. Goldenhar sindromi kam uchraydigan tugʻma anomaliya boʻlib, unda yuz tuzilmalarining hajmi va shakli oʻzgaradi. Odatda oʻzgarishlar yuzning bir tomonida joylashgan boʻlib, uning assimetriyasini keltirib chiqaradi, lekin baʼzida ikki tomonlama zararlanishni ham keltirib chiqaradi. Ushbu sindrom bosh suyagi va yuz tuzilmalarining tugʻma anomaliyalari guruhiga tegishli boʻlib, ular birgalikda kraniofasial yaʼni bosh — yuz mikrosomiya deb ataladi. Bu boshva yuz sohasidagi har qanday tuzilmalarining kichiklashuvini anglatadi. Sindromning sinonimlari: thumb|Goldenhar sindromi Goldenhar sindromi bilan kasallanish taxminan 3500-25000 yangi tugʻilgan chaqaloqqa 1 tani tashkil qiladi. Oʻgʻil bolalarda qizlarga qaraganda 2 marta tez-tez uchraydi.
Etilogiyasi
Kasallikning aniq sabablari hali toʻliq maʼlum emas. Aksariyat holatlar tasodifiy yaʼni spontan sodir boʻladi. Biroq, Goldenhar sindromi bilan ogʻrigan bemorlarning 1-2 foizida shunga oʻxshash kasallik bilan yaqin qarindoshlari bor. Bu ushbu patologiyaning paydo boʻlishida genetik omillarning rolini koʻrsatadi. Xususan, 20-xromosomaning q13.33 lokusida joylashgan MYT1 genining ishtiroki taxmin qilinadi.
Goldenhar sindromi rivojlanishining yana bir mumkin boʻlgan omili xromosoma  anomaliyalari — xromosoma segmentining yoʻqolishi yoki ikki baravar koʻpayishi. Bunday kasalliklarga chalingan odamlarda yurak, oʻpka, buyraklar, oyoq-qoʻllar va markaziy asab tizimining anomaliyalari kabi kombinatsiyalangan nuqsonlar boʻlishi mumkin.
Baʼzi tadqiqotchilar sindromning shakllanishiga qon oqimining buzilishi yoki tashqi zarar etkazuvchi omillar yordam beradi, deb hisoblashadi: Bundan tashqari, oldingi abortlar, qandli diabet va semirish kabi akusherlik va ginekologik omillarning rolini istisno qilish mumkin emas. Yuz tuzilmalari tugʻma anomaliyalarining birinchi taʼriflari miloddan avvalgi 2000-yilga oid qadimgi yozuvlarda topilgan. Kolumbiya va Meksikada har xil turdagi yarim yuz mikrosomiyasi tasvirlari boʻlgan qadimiy kulolchilik buyumlari topilgan, shu jumladan buyumlardan birida xuddi shunday yuz anomaliyalari boʻlgan bolasi qoʻlida boʻlgan ota-ona tasvirlangan.
Belgilari
Goldenhar sindromi yuzning assimetriyasi (jagʻning bir tomonlama rivojlanmaganligi) quloqlarning anomaliyalari, koʻzlarning yaxshi xavfsiz oʻsmalari va orqa miya (odatda umurtqa pogʻonasida) shikastlanishi bilan tavsiflanadi. Koʻpgina hollarda, bu buzilishlar oʻng tomonda joylashadi. Biroq, Goldenhar sindromi boʻlgan odamlarning 30 % gacha ikki tomonlama yuz anomaliyalari mavjud boʻlishi qayd etilgan. Sindromning yuz anomaliyalariga quyidagilar kiradi: thumb Dermoid koʻz kistalari| thumb| Yuqorida keltirilgan yuz anomaliyalari eshitish qobiliyatining buzilishi, tishlarning notoʻgʻri chiqishi va bolaning psixofizik rivojlanishiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan boshqa kasalliklar bilan birga kelishi mumkin.
Patogenezi
Yuz tuzilmalari homiladorlikning erta davrlaridanoq shakllana boshlaydi. Embrion rivojlanishining ikkinchi haftasidan boshlab uning bosh sohasda birlamchi ogʻiz boʻshligʻi hosil boʻladi. Uchinchi haftaning oxiriga kelib, u asta-sekin chuqurlashadi, oldingi ichakka (endoderma) botib boradi va u bilan bogʻlanib, ovqat hazm qilish traktining boshlanishini hosil qiladi. Shu bilan birga, embrion boshining yon tomonlarida ikkita boʻshliq paydo boʻladi — 1 va 2 jabra tirqishlari va biroz keyinroq — 3 va 4-chi tirqishlar. Ularning oʻrtasida bir nechta qismlardan iborat jabra yoki faringeal (yutqin) yoylar hosil boʻladi. Embrion rivojlanishining birinchi oyi oxiriga kelib, birinchi jabra yoyi ektodermaning beshta oʻsimtasini keltirib chiqaradi: frontal(peshona), ikkita maksillyar (yuqori jagʻ) va ikkita mandibulyar(pastki jagʻ). Uchinchi haftada toq frontal oʻsimta ikkiga burunning oʻrta va yon oʻsimtalariga boʻlinadi, ulardan esa homila rivojlanishining 10-11 xaftasi oxirida peshona, koʻz boʻshligʻi, burun, yuqori jagʻning oʻrta qismlari va yuqori lablar homila hosil boʻladi. Mandibulyar oʻsimtalar toʻrtinchi haftaning oxiriga kelib, maksillyar oʻsimtalar esa oltinchi haftada yagona strukturalar hosil qiladi. Shuningdek, oltinchi haftada pastki jagʻ juft lateral(yon) hosilalaridan til hosil boʻladi. Yettinchi haftada esa maksillyar oʻsimtalar frontal oʻsiq bilan birlashadi, natijada lablar hosil boʻladi. Birinchi va ikkinchi jabra yoylari quloqning shakllanishida ishtirok etadi. Birinchi yoydan tashqi quloqning oldingi uchdan bir qismi hosil boʻladi. Ikkala yoyning hosilalarining birlashishi juda erta sodir boʻladi: rivojlanishning sakkizinchi haftasiga kelib, birlamchi quloq allaqachon shakllangan, ammo quloqning yakuniy tuzilishi faqat embrion rivojlanishining yettinchi oyi oxirida shakllanadi. Shunday qilib, yuqori va pastki jagʻlar, chaynov va mimik muskullar, tashqi quloq va oʻrta quloqning suyak tuzilmalari embrion rivojlanishining uchinchidan sakkizinchi haftasiga qadar birinchi va ikkinchi jabra yoylaridan hosil boʻladi. Bu davr yuz va jagʻlarning nuqsonlarining paydo boʻlishi mumkin boʻlgan xavfli davr hisoblanadi. Tashqi omillar, xromosoma va genetik anormalliklarning birgalikdagi taʼsiri ushbu bosqichda kraniofassial (bosh — yuz) tuzilmalarning normal rivojlanishini buzishi mumkin.
Tasnifi
Yuz tuzilmalaridagi nuqsonlar hajmi OMENS tasnifi boʻyicha baholanadi, unda beshta anomaliya guruhi ajratiladi:
Ushbu nuqsonlarning jiddiyligi olimlar Pruzanskiy va Kaban tomonidan yaratilgan tasnif bilan belgilanadi:
1 daraja — boshqa tuzilmalarning anatomiyasini saqlab qolgan holda, chakka suyakning boʻgʻim chuqurchasining va pastki jagʻning kichrayishi;
2a daraja — chaynash mushaklarining yetishmovchiligi bilan birga boʻlgan pastki jagʻshoxi, boʻgʻim oʻsimtasining va boʻgʻim chuqurchasining deformatsiyasi, lekin shu bilan birga (temporomandibulyar) chakka — pastki jagʻ boʻgʻimning funktsiyasi saqlanib qoladi;
2b daraja — temporomandibulyar boʻgʻim ishlamaydi, pastki jagʻboʻgʻim oʻsimtasi va boʻgʻim chuqurchaning rivojlanmaganligi va deformatsiyasi;
3-daraja — pastki jagʻ shoxlari, boʻgʻim oʻsimtasi va boʻgʻim chuqurlarining yoʻqligi, shikastlangan tomonda yumshoq toʻqimalarning yaaqol yetishmovchiligi, temporomandibular boʻgʻim hosil boʻlmaydi.
Uzoq muddatli kuzatuvlari asosida stomatolog G.V.Kruchinskiy Goldenhar sindromining uchta variantini aniqladi, ularning har biri bir necha turga boʻlingan:
1.Birinchi va ikkinchi jabra yoylari sindromi: 2.Birinchi jabra yoyi sindromi: 3.Ikkinchi jabra yoyining oddiy sindromi: Yevropa noyob kasalliklar maʼlumotlar bazasiga koʻra Goldenhar sindromining barcha klinik koʻrinishlarini uch guruhga boʻlish mumkin:
1.Juda tez-tez uchrovchi (80-99 %): 2.Tez-tez (30-79 %): 3.Kamdan kam (5-29 %):
Asoratlari
Erta yoshda pastki jagʻning assimetriyasi yuqori jagʻning va yuz skeletining boshqa tuzilmalarining gʻayritabiiy rivojlanishiga va jadal deformatsiyasiga olib keladi. Vaqt oʻtishi bilan bolani chaynash va yutishi qiyinlashadi. Pastki jagʻning jiddiy rivojlanmaganligi bilan bemorda doimiy nafas olish muammolari, uyqu apnoesigacha (nafas olishni toʻxtatish) boʻlishi mumkin. Umuman olganda, yuz va / yoki tanglay yoriqlari, yuqori va pastki jagʻlar, yuz mushaklari, yonoq va / yoki chakka suyaklarining rivojlanmaganligi tishlar bilan bogʻliq muammolarga, ovqatlanishda qiyinchiliklarga, nutqning buzilishiga, yuzning estetik xususiyatlarining oʻzgarishiga olib kelishi mumkin. Quloqlarning anomaliyalari baʼzi hollarda eshitish yoʻlining atreziyasi yoki uning toʻliq yoʻqligi bilan birga keladi, bu esa eshitish qobiliyatini yoʻqotishiga olib keladi. Shu sababli, bolaning moʻljal olib harakatlanishi qiyinroq, chunki u u yoki bu tovush qayerdan kelganini tushunmaydi. Dermoid koʻz kistalari va kolobomalar (yuqori koʻz qovogʻining bir qismining kam rivojlanganligi) kabi koʻz anomaliyalari koʻrish funktsiyasining qisman yoki toʻliq yoʻqolishiga olib kelishi mumkin.
Diagnostikasi
Qoidaga koʻra, Goldenhar sindromini aniqlash qiyin emas. Ushbu tashxis tashqi belgilar, klinik belgilar va qoʻshimcha tadqiqotlar natijalarini baholashga asoslangan — KT, rentgenografiya, bosh suyagining MSKT, exokardiografiyasi va ultratovush diagnostikasi.
KT odatda bolani operatsiyaga tayyorlash uchun amalga oshiriladi.
Homiladorlikning 18-20 xaftaligida homilaning ultratovush tekshiruvining asosiy maqsadi yuz tuzilishini baholashdir. Bunda koʻz yoriqlarining (orbitalarning) joylashuvi va hajmini, koʻz olmalarining tuzilishini, jagʻlar, burun va burun — lab uchburchagining toʻgʻri shakllanishini, quloqlarning joylashishi va baholashni oʻz ichiga oladi. Xomilaning yuz tuzilishini ultratovush tekshiruvida pastki jagʻ, lab va/yoki tanglay yorigʻi rivojlanmaganligi, koʻz va quloq chigʻanogʻining yoʻqligi yoki kam rivojlanganligi aniqlanadi.
Tashxisni tasdiqlash, yaʼni xromosoma va monogen kasalliklar bilan bogʻliq oʻxshash yuz anomaliyalarini oʻz ichiga olgan genetik kasalliklarni istisno qilish uchun genetik tekshiruv oʻtkazilishi mumkin. Bunday kasalliklarga yuzning progressiv gemiatrofiyasi, Nager sindromi,maksillofasial disostoz va boshqalar kiradi, ammo minimal diagnostika mezonlari oʻrnatilmagan. Prenatal test yordamida ushbu sindromni tashxislashning alohida holatlari tavsiflari mavjud.
Tugʻilgandan soʻng 6 oygacha boʻlgan barcha bolalar psixologik rivojlanishning kechikishini oldini olish uchun eshitish qobiliyatini baholashdan oʻtadilar. Buning uchun qoʻzgʻatilgan eshitish potensiallarini oʻlchash amalga oshiriladi: miyaning tovushli ogohlantirishlarga reaksiyasi qayd etiladi. Koʻpincha Goldenhar sindromi boʻlgan bolalarda zararlangan tomonda eshitish sustligi aniqlanadi.
Davolash
Davolash uzoq davom etadi, bu patologiyaning joylashishi va ogʻirligiga bogʻliq. U jagʻlar, quloq chigʻanoqlarining va boshqa tuzilmalarning shakli va hajmini tiklashga, shuningdek eshitish, chaynash funktsiyalarini tiklashga va yuzning estetik xususiyatlarini yaxshilashga qaratilgan.
Oqibati va oldini olish
Goldenhar sindromi bilan ogʻrigan bemorning hayotining oqibati klinik koʻrinishlarning ogʻirligiga, ularni tashxislash vaqtiga va mumkin boʻlgan tuzatishga bogʻliq. Uzoq muddatli oqibatni oldindan aytish qiyin. Qoida tariqasida, Goldenhar sindromining paydo boʻlishi irsiy boʻlmagan, tasodifiy (spontan) tazrda kelib chiqishga ega. Kasal bola sogʻlom ota-onadan tugʻilganda, nasl uchun takroriy genetik xavf 2-3 % dan oshmaydi. Oilada shu kasallikka chalinganlarning borligi uning irsiy tabiatini istisno qilmaydi. Bunday holda, kraniofasial mikrosomiyaning avlodlar uchun xavfi ortadi. Xavfni baholash uchun tibbiy genetik maslahat koʻrsatiladi. Biroq, Goldenhar sindromi rivojlanishiga xos boʻlgan oʻziga xos mutant genining yoʻqligi nasldagi alomatlarning ogʻirligini aniq taxmin qilmaydi. Goldenhar sindromining birlamchi (ommaviy) profilaktikasi, har qanday tugʻma anomaliya kabi, aholini xabardor qilish va kasallikning boshlanishini oldini olishga qaratilgan toʻliq prenatal tayyorgarlikdan iborat. Sindromning individual profilaktikasi oilaning tibbiy genetik maslahatini va homilador ayolning oʻz vaqtida ultratovush diagnostikasini oʻz ichiga oladi.
Hayley Ladd
Ilk karyera
Ladd ilgari Sent-Albans Cityda keyinchalik 9 yoshidan "Arsenal"ning futbol akademiyasida shugʻullangan. 2012-yil iyun oyida Ladd "Arsenal" jamoasiga kirish uchun kurash olib borgan Naisten Liiga klubi Kokkola Futis 10ga toʻrt oylik ijara asosida qoʻshildi. Ushbu harakatni Uels terma jamoasining finlandiyalik murabbiyi Jarmo Matikainen amalga oshirdi. Bu uning A darajasidagi oʻqishlari tugashiga toʻgʻri keldi.
Coventry city
left|thumb| Ladd (chapda) 2014-yilda Coventry Cityda o'ynagan. Buyuk Britaniyaga qaytib kelgach, Ladd 2012-yil oktyabr oyida Angliya Premer-ligasi Milliy divizionida " Coventry City "ga qoʻshildi, dastlabki oʻyinda "Manchester City"ga 2:1 hisobidagi magʻlubiyatga uchradi. U 2015-yilda Loughboro universitetini bitirib biologiya darajasiga ega boʻldi, shu tariqa uch yilni Sky Blues bilan oʻtkazdi.
Bristol City
2015-yil yanvar oyida Ladd FA WSL jamoasi Bristol Akademiyasi bilan shartnoma imzoladi ,, keyinchalik Bristol City nomini oldi va u yerda uch mavsum oʻynadi.
Birmingham City
Ladd 2017-yil 31-iyulda Birmingham City bilan shartnoma imzoladi, u yerda yana ikki mavsum 2019-yil 29-maygacha oʻynadi, oʻshanda Ladd yangi shartnomani rad etib Birmingham Citydan ketish qarorini e’lon qilgan.
Manchester United
2019-yil 5-iyunda Ladd jamoaning FA WSLdagi birinchi mavsumi oldidan Manchester United bilan shartnoma imzolashga rozi boʻldi. Ladd 2019-yil 7-sentabr kuni FA WSL doirasida “Manchester City ”ga qarshi oʻyinda “Manchester United” safida debyut qildi, ilk Manchester derbisida 1:0 hisobida magʻlub boʻldi. U klubdagi ilk golini 2019-yilning 21-noyabrida Liga kubogi guruh bosqichida Chempionship jamoasi “ Lester City ” ustidan 11:1 hisobida gʻalaba qozondi. Klubdagi debyut mavsumi yakunida u "Manchester United"da yilning eng yaxshi ayol futbolchisi deb topildi.
2021-yilning 24-fevralida Ladd “Manchester United” bilan shartnomasini yana bir yilga uzaytirish sharti bilan 2023-yilning iyunigacha uzaytirdi.
Xalqaro karyera
thumb|Ladd (chapda) 2015-yilda Uels terma jamoasi safida Ladd u yerda tugʻilganligi sababli Angliyada oʻynash huquqiga ega edi, ammo Uels vakili boʻlishni tanladi. Ladd 2011-yil mart oyida Algarve kubogi uchun Uels terma jamoasida zahirida boʻlgan. 2011-yil 15-iyun kuni Ladd Shveysariyaning Savies shahrida oʻtkazilgan Yangi Zelandiyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida 87-daqiqada Helen Landerning oʻrniga 87-daqiqada oʻyinda maydonga tushdi. Besh kundan soʻng Ladd Uelsning Kolumbiyaga 3:1 hisobida magʻlub boʻlgan uchrashuvida maydonga tushgan.
2017-yil 8-iyun kuni Ladd Portugaliyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida oʻzining ilk xalqaro golini urdi. 2017-yil 24-noyabr kuni u JCh-2019 saralash bosqichida Qozogʻiston ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda oʻzining birinchi xalqaro musobaqadagi golini kiritdi.
2019-yil yanvar oyida Ladd Italiyaga qarshi oʻyinda Uels terma jamoasi safidagi 50-uchrashuvini oʻtkazdi.
Karyera statistikasi
thumb|250x250px
Marg’zorak (G’afurov tumani)
Margʻzorak (Марғзорак)  — Tojikiston RespublikasiningGʻafurov tumani,Yova jamotiga qarashli daha. Dahadan jamoat margazigacha 4 km, tuman markaziga 13 km.
Aholisi
Aholisi — 2433 kishi.
Guldara (Shahrinav tumani)
Chol (Чӯл)  — Tojikiston Respublikasining Shahrinav tumani, Hasanov jamotiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 372 km, tuman markaziga 380 km.
Stella Vartanyan
Biografiya
Vartanyan futbolchilik faoliyatini yakunlaganidan soʻng, taxminan yarim mavsum Levon Akopyanning ikkinchi murabbiyi boʻlib ishladi, shundan soʻng u tugʻruq taʼtiliga chiqdi. Keyinchalik u xalqaro hakam va oʻyin delegati boʻldi, uzoq vaqt davomida Valeriya Guseva bilan juftlik hakami sifatida ishladi. 2012-yilda u birinchi marta doirasida texnik delegat sifatida oʻynadi u 9 ta yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida, ikkita erkaklar oʻrtasidagi jahon chempionatida, uchta ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida, Yevropa chempionatida va Rio de Janeyrodagi Olimpiadada ham oʻz delegatlik faoliyatini koʻrsatadi. 2011-yildan buyon oʻyin inspektori va texnik delegat boʻlib ishlaydi, Xalqaro gandbol federatsiyasining texnik delegatlaridan biri; Dinamo gandbolni rivojlantirish markazi direktori. 2019-yilda u Yaponiyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ishlagan va yakuniy yigʻilishda ishlagan jamoa tarkibida boʻlgan.
Turmush qurgan, ikki farzandi va bir nabirasi.
Guldara (Shahrinav tumani)
Aholisi
Aholisi −165 kishi.
Quyoshli arava
Quyoshli arava (dat. Solvognen ) — bronza davri aravasining miniatyura haykali, 1902-yilda Zelandiya orolining shimoli-gʻarbiy sohilidagi Trundholm botqogʻida bir dehqon tomonidan topilgan va oʻsha paytdan beri Kopengagendagi Daniya Milliy muzeyi kolleksiyasining marvaridiga aylangan. (Daniya madaniy kanoniga kiradi).
Haykaltaroshlik guruhiga toʻrt gʻildirakli aravadan tashqari 25 sm.li, oʻng tomoni zarhal ishlangan bronza disk shaklidagi Sol (Quyosh) tasviri va uni yetaklab ketayotgan, bronzadan quyilgan ot tasvirlangan. Zarhal quyosh diskining faqat bir tomoniga qoʻllanilgan: aftidan, qadimgi odamlar Quyoshning bu tomoni kunduzi vagon harakati paytida, qarama-qarshi. zarhallanmagan tomoni esa tunda qaytib kelganida Yerga qaragan deb hisoblashgan. left|thumb|200x200px|Aravaning chap tomoni Trundholmdan quyoshli arava miloddan avvalgi XVIII-XVII asrlarga tegishli boʻlishi mumkin. (Nebradan samoviy disk bilan bir vaqtda). Shunisi eʼtiborga loyiqki, bu gʻildirakli arava: har bir gʻildirakda toʻrtta sim bor. Birinchi haqiqiy aravalar Yevropada faqat temir asrida paydo boʻlgan (Monteleonedan etrusk aravasi, miloddan avvalgi VI asr).
Quyosh xudosining aravada osmon boʻylab sayohati haqidagi afsona hind-yevropa xalqlariga xos (qarang. Gelios aravasi, qadimgi hind Vimana). German anʼanalarida bu birinchi marta oʻrta asrlarda qayd etilgan: maʼbuda Sol Arfak va Alsvid ismli otlar, kun xudosi Dagr esa — Xrimfaksi („qirov yolli“) va Skinfaksi („och yolli“) otlar tortilgan aravada osmon gumbazini aylanib chiqadi right|thumb|Aylanayotgan tasvir
Desi Arnaz
Yoshligi
Arnaz Kubaning Santyago-de-Kuba shahrida Desiderio Alberto Arnaz de Alberni II (1894-yil 8-mart — 1973-yil 31-may) va Dolores „Lolita“ de Acha y de Sosias (1896-yil 2-aprel — 24-oktyabr) oilasida tugʻilgan. Uning otasi Santyagoning eng yosh meri boʻlgan va Kuba Vakillar Palatasida ishlagan. Ona tomondan bobosi Alberto de Acha, rom ishlab chiqaruvchisi Bacardi &amp Co kompaniyasining rahbari, Kuba zodagonlarining avlodi, Arnaz Xose Xoakinning chevarasi edi. Uning oilasi hamma narsani yoʻqotib, Kubadan qochib ketadi. Olomon oilaning uylari, mol-mulki va chorva mollariga hujum qilib, vayron qilgan. Arnaz hujumdan arang qutulib qoldi, chunki u qochib ketayotgan mashinaga oʻtirdi. Uning otasi Alberto Arnaz qamoqqa tashlandi va uning barcha mol-mulki musodara qilindi. Olti oydan soʻng uning turmush oʻrtogʻi Alberto de Acha uning nomidan chiqadi va ozod qilinadi.
Professional karyerasi
Oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, Arnaz „Siboney Septet“ guruhini tuzdi va Mayamida oʻzi uchun nom chiqara boshladi. Xavier Cugat Arnazning chiqishlarini koʻrgandan soʻng, uni oʻzining gastrol orkestriga, konga barabanini chalib, qoʻshiq kuylashga yolladi. Yulduzli va diqqatga sazovor joylarga aylanish uni oʻzining Desi Arnaz orkestrini yaratishga undadi.
1943-yil 27-aprelda Arnaz chaqiruv boʻyicha xabarnoma oldi. Biroq, Arnaz harbiy fizika tekshiruviga koʻra, gipertoniya kasalligi va tizza jarohatlari tufayli chet elda xizmat qilish huquqidan mahrum boʻlgan, bu esa uzoq vaqt davomida jismoniy zoʻriqish bilan ogʻrigani asorati edi. U 1943-yil 23-mayda Kemp Arlingtondagi beysbol oʻyini vaqtida harbiy xizmatga kirishdan oldin chap tizzasini jarohatlagan va oʻng tizzasini jarohatlagan edi.
Keyingi karyerasi
1970-yillarda Arnaz kunduzgi boshlovchi va prodyuser Mike Duglas bilan bir haftalik shoularni oʻtkazdi. Vivian Vance mehmon sifatida paydo boʻldi. Arnaz, shuningdek, NBC telekanalida oʻzining ikki farzandi ishtirok etgan Kraft Music Hall maxsus dasturini Vance tomonidan qisqacha koʻrinishida chiqishga ega boʻldi. 1971-yilda Arnaz divertikulitning ogʻir xurujiga uchradi, bu operatsiya oʻzining ortidan bir necha yil tiklanishni talab qildi. U Universal Studios bilan ikki yil davomida ishlagan, doktor Domingo (qahramon Ironside serialining bir epizodida paydo boʻlgan) va Elke Sommer rolini oʻynagan boshqaruv kengashi raisi boʻlgan ikkita koʻrsatuvni ishlab chiqish boʻyicha kelishuvlar ustida ishlagan. Arnaz ikki yil davomida oʻz ijodi ustida ishlashni davom ettirdi.
Oʻlimi
Arnaz umrining koʻp qismida muntazam chekuvchi boʻlgan va „I Love Lucy“ filmining toʻplamida tez-tez sigaret chekar edi. U oltmish yoshga toʻlguncha sigaret chekdi. Arnazga 1986-yilda oʻpka saratoni tashxisi qoʻyilgan va davolangan. Bu vaqt davomida Lucyl Ball kasalxonaga tashrif buyurdi va „I Love Lucy“ filmining VHS kasetlarini tomosha qildi. Uning qizi Lucy hayotining soʻnggi kunlarida uning yonida edi.
1986-yil 30-noyabrda, toʻylarining 46-yilligi munosabati bilan, Ball unga qoʻngʻiroq qildi va ular qisqa vaqt suhbatlashdi, jumladan, „Men seni yaxshi koʻraman“ degan soʻzlar tez-tez yangradi. U shunday dedi: „Yaxshi, azizim. Men siz bilan keyinroq gaplashaman. “ Ikki kundan keyin 1986-yil 2-dekabrda 69 yoshida vafot etdi. Arnazni kuydirib, kulini sochdilar. Ball Kaliforniyaning San-Diego okrugidagi Sent-Jeyms Rim-katolik cherkovida boʻlib oʻtgan Arnazning dafn marosimida ishtirok etgan yuzlab odamlardan biri edi. Uning oʻlimi Lucille Ball Kennedi markazining faxriy unvonini olishdan besh kun oldin sodir boʻldi.
757 (son)
757 (yetti yuz ellik yetti) — 756 va 758 sonlari orasidagi natural son.
Ushbu songa eng yaqin tub sonlar
Ulam spiraliga koʻra, binafsha fondagi sonlar tub sonlar, yashil fondagi sonlar esa kvadrat ildizdan chiqadigan sonlardir.
Yakov Kaprov
Yakov Ilyich Kaprov (1934-yil 23-iyul, Oʻzbekiston SSR —  2017-yil 11-yanvar)- Sovet futbolchisi, hujumchi. Futbolchilik faoliyatini yakunlagandan soʻng sovet va oʻzbek murabbiyi boʻldi.
Futbolchilik faoliyati
Futbolchilik faoliyatini 1955-yilda Toshkentning "Spartak" jamoasida boshlagan. 1956-yilda mavsum davomida "Paxtakor" safini himoya qilgan, keyin esa "Mehnat zahiralari" (Toshkent) safida toʻp surgan. Shundan soʻng u futbolchilik faoliyatini yakunlab, murabbiylikka oʻtdi. Ammo 1965—1966-yillarda u yana oʻynadi, bu safar "Sverdlovets" tarkibida. Keyin esa ikkinchi marta futbolchilik faoliyatini yakunladi.
Murabbiylik faoliyati
Futbolchi faoliyati yakunlangach, murabbiylik faoliyatini boshlagan. 1965-yilda Toshkent SKA (Toshkent) ga rahbarlik qilgan. 1967—1969-yillarda "Pomir" (Leninobod) jamoasiga murabbiylik qilgan. 1970-yilda u „Yangier“ ga rahbarlik qildi. 1971-yilda u „Pomir“ (Dushanbe) murabbiylar shtabiga qoʻshildi, u yerda dastlab jamoani tayyorlashga yordam berdi, 1971-yilning iyulidan oxirigacha va 1973-yilning iyulidan sentyabriga qadar jamoani boshqargan. Samarqandning „Dinamo“ (1978), „Amudaryo“ (1979), „Xorazm“ (1981, 1985-1986), „Sohibkor“ (Xalqobod) (1989), „Nurafshon Buxoro“ (1992) va Bekobodning „Metallurg“ (199) klublarida ham bosh murabbiy boʻlib ishlagan. Shuningdek, „Chornomorets“ (Odessa), "Zvezda" (Jizzax), "Paxtakor" (Toshkent), "Soʻgʻdiyona" (Jizzax), MHSK (Toshkent), Metalurg (Bekobod) va "Qizilqum" (Zarafshon) klublarida bosh murabbiy yordamchisi boʻlib ishlagan.
Parij Zaburi
Parij Zaburi (Parij. gr. 139) — 10-asr oʻrtalarida yaratilgan Zaburning yoritilgan qoʻlyozmasi. Hozirda Parij Milliy kutubxonasida saqlanadi. Bu Makedoniya Uygʻonish davrining eng mashhur qoʻlyozmasi hisoblanadi.
Parij Zaburi bezakli ramkada 14 ta toʻliq sahifali miniatyura bilan bezatilgan. Ular landshaftlar va meʼmoriy elementlarga eʼtibor berish bilan ajralib turadigan Eski Ahd syujetlarida qilingan. Qoʻlyozma tasvirlari qadimiy sanʼatga taqlid qilishi bilan ajralib turadi. Miniatyuralarga prototip vazifasini 4-asrning Iskandariya qoʻlyozmasi oʻynagan, ammo prototipning kelib chiqishini Kichik Osiyo bilan bogʻlovchi fikrlar ham mavjud.
Koʻpgina miniatyuralarda allegorik tasvirlar va timsollar mavjud (masalan, arfa chalayotgan Dovudning yonida, Melodiya timsoli tasviri qoʻyilgan, tun esa yonayotgan mash’ala va boshiga parda oʻralgan ayol sifatida tasvirlangan). Kechki antik sanʼatning stilizatsiyasi shunchalik ishonchli ishlanganki, uzoq vaqt davomida koʻplab tadqiqotchilar ushbu Zaburni 10-asrga qaraganda ancha oldinroq davrga bogʻlab kelgan.
Grevis kasalligi
Grevis kasalligi - qalqonsimon bez gormonlarining gipersekretsiyasiga sabab bo'ladigan immun sistemasi buzilishidir. Grevis kasalligi boshqa kasalliklarga nisbatan keng tarqalgan gipertiroidizmga olib keluvhchi sababdir.
Qalqonsimon bez gormonlari inson tanasining ko'plab funksiyalariga ta'sir qiladi shu sababli grevis kasalligi sababli kelib chiqishi mumkin bo'lgan simptomlar juda turlichadir. Ushbu kasallik asosan ayollarda va 40 yoshdan kishik shaxslarda uchraydi.
Davolash simptomatik va giperfunksiyaga uchragan qalqonsimon bez gormonlarining qondagi konsentratisyasini kamaytirishga qaratilgan.
Simptomlar
Grevis kasalligining umumiy belgilari va simptomlari: thumb|394x394px|Ko'z atrofi to'qimalari masasining ortishi sababli ko'z olmasining bo'rtib chiqishi
thumb|Grevis oftalmopatiyasi
Grevis oftalmopatiyasi
Grevis kasalligi bilan og'rigan bemorlar orasida 30% dan ko'p hollarda ko'z bilan bog'liq bo'lgan grevis oftalmopatiyasi uchraydi. Ushbu patalogiyada immun tizimi anormal faoliyati va yallig'lanish jarayonlari sababli ko'z atrofi mushaklari va boshqa to'qimalar shikastlanadi. Belgilar va alomatlar quyidagi shakilda namoyon bo'lishi mumkin:
Etiologiyasi
Grevis kasalligi organizm immun sistemasi anormal faoliyati natijasida yuzaga keladi. Ushbu jarayon nima sababdan ro'y berishi haligacha aniqlanmagan.
Immun sistemasi odatda organizmga tushgan bakteriya, virus va boshqa antigenlarni nishon hujayra sifatida ta'nib ularga nisbatan antitanachalar ishlab chiqaradi. Grevis kasalligida esa jarayon yaxshi tushunilmagan bo'lib, noaniq sababga ko'ra immun sistema tomonidan qalqonsimon bez hujayralariga nisbatan antitanachalar ishlab chiqarila boshlaydi.
Normal holatda qalqonsimon bez faoliyati bosh miya pastki qismida joylashgan(turk egarchasida) gipofiz bezi tomonidan boshqarilib turadi. Grevis kasalligi sababli yuzaga keluvchi antitanachalar - triotropin retseptorlarining antitanalarini (TR-At) - boshqarib turuvchi gipofizdan ajraluvchi gormon kabi ishlaydi. Buning natijasida esa TR-At lari qalqonsimon bez normal boshqarilishini bloklab qo'yadi va qalqonsimon bez tomonidan gormonlar gipersekretsiyasiga sabab bo'ladi(hipertiroidizm).
Grevis oftalmopatiyasining etiologiyasi
Grevis oftalmopatiyasi ko'z soqqasining orqa qismidagi mushak va boshqa to'qimalarida ma'lum bir turdagi uglevodlar to'planishi sababli yuzaga keladi. Bu trofik jarayon sababi ham noma'lum. Bundan tushuniladiki qalqonsimon bez gipersekretsiyasiga sabab bo'luvchi anormal antitanalar ko'z to'qimalariga ham ta'sir qilib uning normal morfologiyasini o'zgartirib yuboradi.
Grevis oftalmopatiyasi ko'p hollarda gipertiroidizm bilan paralel ravishda yoki bir necha oydan so'ng paydo bo'ladi. Ammo oftalmopatiya belgilari gipertiroidizm boshlanishidan bir necha yil oldin yoki keyin yuzaga chiqishi ham mumkin. Grevis oftalmopatiyasi gipertiroidizm bo'lmagan hollarda, yakka o'zi ham paydo bo'la oladi.
Xavf omillari
Har bir inson organizmida Grevis kasalligi uchrashi mumkin bo'lsa-da, ayrim omillar kasallikning yuzaga chiqishini stimullashi yoki moyillikni yuzaga keltirishi mumkin, jumladan:
Oila tarixida. Oila tarixida grevis kasalligi bilan og'rigan shaxslarning uchrashi, bu shu oilada ushbu kasallikka moyillik geni yoki genlar majmuasi borligidan dalolat beradi.
Jins. Ayollar grevis kasalligi bilan erkaklarga qaraganda ko'proq og'riydi.
Hissiy yoki jismoniy stress. Doimiy stressli turmush tarzi ushbu kasallikni qo'zg'atuvchi genlarga stimullovchi ta'sir ko'rsatishi mumkin.
Yosh. Grevis kasalligi odatda 40 yoshgacha bo'lgan odamlarda rivojlanadi.
Homiladorlik. Homiladorlik yoki yaqin muddatdagi amalga oshirilgan tug'ruq, ayniqsa ushbu kasallik yuzaga kelishini yuzaga chiqaruvchi bo'lishi mumkin.
Chekish. Chekish immun tizimiga ta'sir qilishi sababli grevis kasalligini yuzaga keltirishi mumkin va ayniqsa chekuvchi grevis kasalligiga chalingan bemorlarda grevis oftalmopatiyasi yuzga kelishi xavfi yuqori.
Asoratlar
Grevis kasalligining asoratlari quyidagilarni o'z ichiga olishi mumkin:
Homiladorlikdagi muammolari. Homiladorlik davrida Grevis kasalligining mumkin bo'lgan asoratlari orasida abort, erta tug'ilish, homilada qalqonsimon bezning disfunktsiyasi, homilaning o'sish jarayonining buzulishi, onadagi yurak etishmovchiligi va preeklampsiyasi kiradi. Preeklampsiya - bu yuqori qon bosimi va boshqa jiddiy belgilar va alomatlarga olib keladigan onaning homila tomonidan zaharlanish holatidir.
'''Yurak kasalliklari. Kasallikning o'z vaqtida davolanmasligi''', yurak ritmining buzilishi, yurak mushaklarining tuzilishi va faoliyatining o'zgarishi, yurakning tanaga etarli miqdorda qon haydab beraolmasligi (yurak etishmovchiligi) kabi holatlar paydo bo'lishiga olib kelishi mumkin.
Qalqonsimon bez inqirozi. Grevis kasalligining kamdan-kam uchraydigan, ammo hayot uchun xavfli asoratlaridan biri bu tirotoksik inqiroz deb ham ataladi. Og'ir hipertiroidizm davolanmasa yoki etarli darajada davolanmasa ushbu holat yuzaga kelishi mumkin.
Qalqonsimon bez gormonlarining keskin oshishi gipertermiya, terlash, qusish, diareya, deliriya, kuchli zaiflik, tutilishlar, aritmiyalar, teri va ko'zlarning sarg'ayishi (sariqlik), qon bosimining keskin pasayishi va koma kabi ko'plab salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Qalqonsimon bez inqirozi shoshilinch tibbiy yordamni talab qiladi.
Diagnostika
Grevis kasalligini tashxislash uchun jismoniy tekshiruv o'tkazish va grevis kasalligining belgilari va alomatlarini tekshirishi mumkin. Bundan tashqari oila kasallik tarixi ham tekshirilishi mumkin. shuningdek, quyidagi testlar ham amalga oshirilishi mumkin:
Qon testlari. Qon testlari qalqonsimon bezni ogohlantiruvchi gormon (TTG) - odatda qalqonsimon bezni rag'batlantiradigan gipofiz gormoni va qalqonsimon gormonlar darajasini aniqlashga yordam beradi. Grevis kasalligi bilan og'rigan odamlarda odatda TTG darajasi odatdagidan past va qalqonsimon gormonlar darajasi yuqori bo'ladi. Grevis kasalligiga sabab bo'lishi ma'lum bo'lgan antikor darajasini o'lchash uchun boshqa laboratoriya tekshiruvini buyurishi mumkin. Odatda kasallikni tashxislash uchun bu kerak emas, ammo antikorlarni ko'rsatmaydigan natijalar hipertiroidizmning boshqa sababini ko'rsatishi mumkin. Radioaktiv yodni qabul qilish. Qalqonsimon bez gormon ishlab chiqarish uchun yodga muhtoj. Bemorga oz miqdorda radioaktiv yod berib, keyinchalik ixtisoslashtirilgan skanerlash kamerasi yordamida qalqonsimon bezdagi radioaktiv yod miqdori o'lchanadi va qalqonsimon bez tomonidan yodni o'zlashtirish tezligi aniqlanadi. Qalqonsimon bez tomonidan qabul qilingan radioaktiv yod miqdori grevis kasalligi yoki boshqa holat gipertiroidizmning sababi ekanligini aniqlashga yordam beradi. Ushbu test radioaktiv yodni skanerlash bilan birlashtirilishi mumkin va buning natijasida chaqnash bergan radioaktiv yod vizual tasvirini hosil qilish mumkin.
Ultratovush. Ultratovush tanadagi tuzilmalarning tasvirini yaratish uchun yuqori chastotali tovush to'lqinlaridan foydalanadi. Bu qalqonsimon bezning kattalashganligini ko'rsatishi mumkin. Bu radioaktiv yodni qabul qila olmaydigan odamlarda, masalan, homilador ayollarda foydalidir.
Tasvirli tekshiruvlar. Agar Grevis kasalligining qon tahlillari va UTT tekshiruvlari tashxisni aniqlab bera olmasa,kompyuter tomografiyasi yoki MRT kabi maxsus ko'rish testlarini buyurishi mumkin.
Grevis oftalmopatiyasini davolash
Grevis oftalmopatiyasining yengil alomatlarini kunduz kunlari retseptsiz beriladigan sun'iy ko'z yoshlari va kechasi moylash gellari yordamida boshqarish mumkin.
Kortikosteroidlar. Prednizon kabi kortikosteroidlar bilan davolash ko'z qovoqlari orqasida shishishni kamaytirishi mumkin. Nojo'ya ta'sirlar orasida suyuqlikni ushlab turish, vazn ortishi, qondagi glukoza miqdori ko'tarilishi, qon bosimining oshishi va kayfiyatning o'zgarishi bo'lishi mumkin.
Prizmalar. Grevis kasalligi tufayli yoki grevis kasalligi uchun jarrohlikning yon ta'siri sifatida ikkilangan ko'rish yuzaga kelishi mumkin. Prizmalar hamma uchun ish bermasa ham, ko'zoynak prizmalari ikki tomonlama ko'rishni bartaraf qilishi mumkin.
Orbital dekompressiya operatsiyasi. Ushbu operatsiyada ko'z bo'shlig'i (orbita) va sinuslar orasidagi suyak - orbita yonidagi havo bo'shliqlari olib tashlanadi.
Orbital radiatsiya terapiyasi. Bir vaqtlar bu kasallikni davolash uchun keng tarqalgan usul edi, ammo foydalari noaniq. Ko'z olmasi orqa qismida joylashgan  to'qimalarning bir qismini yo'qotish uchun bir necha kun davomida maqsadli rentgen nurlaridan foydalanadi. Agar ko'z bilan bog'liq muammolar yomonlashsa va kortikosteroidlar ham samarali ta'sir bermay qo'ysa, orbital radiatsiya terapiyasi tavfsiya qilinadi.
Grevis oftalmopatiyasi Grevis kasalligini davolash bilan har doim ham yaxshilanmaydi. Grevis oftalmopatiyasining belgilari hatto uch oydan olti oygacha yomonlashishi mumkin. Shundan so'ng, Grevis oftalmopatiyasining belgilari va alomatlari odatda bir yil yoki undan ko'proq vaqt davomida barqaror ravishda saqlanib qoladi va keyin ko'p hollarda o'z-o'zidan yaxshilana boshlaydi.