Tizza_boʻgʻimi_sili
Boʻgʻim oldi bosqichi
Maʼlumki bu bosqichda sil tayoqchalari qon orqali tarqalib, koʻmikda oʻrnashib, rivojlanib, suyak toʻqimasiga oʻtadi va uni jarohatlaydi. Jarohat sil kasal-ligining boshlanishi boʻlib, chegaralangan, tezroq tuzalishga moyil boʻladi, deyarli xavf tugʻdirmaydi. Buni oʻz vaqtida aniqlash ancha qiyin va muhim ahamiyatga ega. Jarohat koʻpincha taxminlar asosida aniqlanib, oʻzgarib turuvchi bilvosita umumiy va mahalliy noaniq klinik belgilarga ega. Umumiy belgilar bu bosqichda unchalik muhim ahamiyatga ega boʻlmaydi. Infeksiyaning suyak koʻmigiga joylashganligi sababli, spetsifik oʻchoqning paydo boʻlishini aniqlashning iloji yoʻq. Taʼkidlash lozimki, jarohat koʻpincha yosh bolalarda kuzatilib, roʻy bergan oʻzgarishlar, yaʼni injiqlik, uyquning buzilishi, bezovtalik, bolaning ozib ketishi, tana haroratining bir oz koʻtarilishi, bolada suyak sili jarohati bor, degan fikrga olib kelmasligi mumkin. Baʼzan esa tuberkulin sinamasiga musbat javob boʻladi, teriga toshmalar toshadi, limfa tugunlari kattalashadi. Shuning uchun bunga chuqurroq ahamiyat berish kerak. Chunki bu oʻzgarishlar, boshqa kasalliklarda ham uchrasada, bemorlarda sil jarohati bor degan taxminga asos boʻlishi mumkin. Jarohat atrofida doimo mahalliy oʻzgarishlar boʻlmasada, ular diagnostik ahamiyatga ega. Tizza boʻgʻimi silining boʻgʻim oldi bosqichida, boʻgʻim sohasida yuz berayotgan mahalliy oʻzgarishlar uncha rivojlanmaydi va noaniq boʻladi, shuning uchun boʻgʻim sohasida qandaydir oʻzgarishlar bor degan xulosaga kelish mumkin. Akademik P.G.Kornevning taʼkidlashicha, birlamchi ostitlar uchta klinik, yaʼni yashirin, taxminiy va xavfli davrlarga boʻlinib, suyak toʻqimasi yuzasida yoki markazida joylashishi mumkin. Ular uzoq vaqt bir xil holatda saqlanib, chuqur klinik belgilarga ega boʻlmasligi mumkin Maʼlumki bu bosqichda sil tayoqchalari qon orqali tarqalib, koʻmikda oʻrnashib, rivojlanib, suyak toʻqimasiga oʻtadi va uni jarohatlaydi. Jarohat sil kasal-ligining boshlanishi boʻlib, chegaralangan, tezroq tuzalishga moyil boʻladi, deyarli xavf tugʻdirmaydi. Buni oʻz vaqtida aniqlash ancha qiyin va muhim ahamiyatga ega. Jarohat koʻpincha taxminlar asosida aniqlanib, oʻzgarib turuvchi bilvosita umumiy va mahalliy noaniq klinik belgilarga ega. Umumiy belgilar bu bosqichda unchalik muhim ahamiyatga ega boʻlmaydi. Infeksiyaning suyak koʻmigiga joylashganligi sababli, spetsifik oʻchoqning paydo boʻlishini aniqlashning iloji yoʻq. Taʼkidlash lozimki, jarohat koʻpincha yosh bolalarda kuzatilib, roʻy bergan oʻzgarishlar, yaʼni injiqlik, uyquning buzilishi, bezovtalik, bolaning ozib ketishi, tana haroratining bir oz koʻtarilishi, bolada suyak sili jarohati bor, degan fikrga olib kelmasligi mumkin. Baʼzan esa tuberkulin sinamasiga musbat javob boʻladi, teriga toshmalar toshadi, limfa tugunlari kattalashadi. Shuning uchun bunga chuqurroq ahamiyat berish kerak. Chunki bu oʻzgarishlar, boshqa kasalliklarda ham uchrasada, bemorlarda sil jarohati bor degan taxminga asos boʻlishi mumkin. Jarohat atrofida doimo mahalliy oʻzgarishlar boʻlmasada, ular diagnostik ahamiyatga ega. Tizza boʻgʻimi silining boʻgʻim oldi bosqichida, boʻgʻim sohasida yuz berayotgan mahalliy oʻzgarishlar uncha rivojlanmaydi va noaniq boʻladi, shuning uchun boʻgʻim sohasida qandaydir oʻzgarishlar bor degan xulosaga kelish mumkin. Akademik P.G.Kornevning taʼkidlashicha, birlamchi ostitlar uchta klinik davrlarga boʻlinadi; Mana shu davrlarda patologik oʻchoq suyak toʻqimasi yuzasida yoki markazida joylashishi mumkin. Ular uzoq vaqt bir xil holatda saqlanib, chuqur klinik belgilarga ega boʻlmasligi mumkin. Baʼzan oyoqlar noaniq sababdan toliqadi yoki ogʻirlashib, ogʻriydi, oyoqlarga haddan tashqari ogʻirlik tushganda ogʻriq kuchayishi mumkin. Keyinchalik esa, boʻgʻim sohasida reaktiv oʻzgarishlar paydo boʻlib, yaʼni mahalliy ogʻriq, sal oqsash, boʻgʻimda biroz suyuqlik toʻplanishi mumkin. Qisqa vaqt ichida oqsoqlanish va boʻgʻim sohasida suyuqlik toʻplanishi bilan xuruj qiladigan ogʻriqning paydo boʻlishi va bu oʻzgarishlar oʻtkir infeksion kasalliklar va revmatizmga bogʻliq boʻlmasa, boʻgʻim sohasida sil kasalligi bor, deb taxmin qilishga asos boʻla oladi. Boʻgʻim sohasini paypaslab koʻrilganda, koʻpincha, yumshoq toʻqimalar orasida, sovuq abssessni aniqlash mumkin boʻladi. Boʻgʻim sohasini tukillatib koʻrilganda (perkussiya) nuqtali ogʻriq, sinovial pardalar sohasining esa roʻyi rost ogʻrishini aniqlash mumkin. Biroq, koʻpincha, yuqorida keltirilgan oʻzgarishlar asosida boʻgʻim sili bor deb aniq diagnoz qoʻyib boʻlmaydi. Bu oʻrinda jarohatlangan boʻgʻimni rentgenda tekshirish muhim ahamiyatga ega. Boʻgʻimlar sohasidagi suyak toʻqimasida joylashgan birlamchi ostit, rentgenda har xil kattalikda, shaklda koʻrinadi, toʻqimada yemirilish bir oz qattiqlashgan jiyaklar bilan oʻralib turadi. Suyak toʻqimasidagi sil oʻchogʻi oʻrtasida hosilalar va parchalangan suyaklar (sekvestr) ham oʻziga xos belgi boʻlishi mumkin. Atrofdagi suyak toʻqimasi butunlay sogʻlom boʻlishi mumkin, yaʼni birlamchi ostitda osteoporoz, koʻpincha, kuzatilmaydi. Rentgen tekshiruvda sil oʻchoqlari, aksariyat hollarda, son va katta boldir suyaklarining yon tomonlarida, doʻngligida va kamroq tizza qopqogʻida joylashadi. Laboratoriya tekshiruvlarida, koʻpincha, kasallik unchalik rivojlanmaganligi tufayli oʻzgarishlar topilmaydi. Baʼzan, qonda EChT bir oz tezlashishi, leykotsitoz, monotsitoz kuzatilishi mumkin.