Qadimgi_Hindiston_meʼmorchilik_sanʼati
Boburiylar sulolasi davrida meʼmorchilik
thumb|Hind meʼmorchilik uslubidagi ustunlar XIII asrdan boshlab, Hindiston siyosiy va madaniy hayotida muhim davr boshlandi. Mamlakat siyosiy munosabatlarning yangi davriga qadam qoʻydi. Hind yerlarining turkiylar tomonidan bosib olinishi, musulmon feodallarining hukmronligi Hindistonda yirik markazlashgan davlatlarning yuzaga kelishiga olib keldi. Bobur va uning vorislari hukmronlik qilgan Hindiston XVI—XVII asdarda oʻzining eng gullagan davrini boshidan kechirdi. Musulmonlar bilan kirib kelgan yangi Islom dini davlat diniga aylandi. Uning taʼsiri esa meʼmorchilik va tasviriy sanʼatda oʻz ifodasini topdi. Shimoliy Hindistonda Oʻrta Sharq meʼmorchiligi anʼanalari asosida yaratilgan masjid, minora, maqbaralar yuzaga kela boshladi. Meʼmorchilikda keng ishlatilgan haykaltaroshlik sanʼati oʻrnini oʻyma va chizma naqshlar egalladi, jonli narsalar tasvirini ishlash kamaydi. Shunga qaramay, hind sanʼati anʼanalari oʻz umrini yangi davrda ham davom ettirdi. XIII asrda Dehlida qurilgan „Quvvatul islom“ masjidi minorasi bunga misoldir. Hind ustalari yangi davr m eʼmorchiligi kompozitsiyasini qadimgi hind sanʼati anʼanalari bilan boyitdilar. Bu xususiyat minoraning ochiq ayvonchalar bilan bir necha qavatga ajratilishida, minora yuzasining burma qilib bezatilishida va nur-soya oʻyinining boyligida seziladi. Bu minora oʻz prototiplaridan keskin ajralib turadi. Hind ibodatxonalari tipi oʻrniga musulmon masjidlari qurildi. islom dini bilan bogʻliq boʻlgan hind masjidlari ham tarh, ham tuzilish jihatidan sodda va ratsionaldir.Uch tomoni ustunli ayvonchalar, toʻrtinchi tomoni ustunli nomozgoh boʻlib uning gʻarb tomonida mehrob joylashgan. Hindistonda qurilgan dastlabki masjidlar badiiy jihatdan sodda boʻlgan. Boburiylar hukmronlik qilgan XVI—XVII asrlarda hind sanʼati va madaniyati yangi taraqqiyot bosqichiga koʻtarildi. Keyinchalik markazlashgan boburiylar davlatida yangi shaharlar vujudga keldi. Mustahkam devorlar bilan oʻralgan masjid, maqbara, saroy va bogʻlari bolgan katta qal’alar yaratiídi. Bu davrda hind oʻrta asr meʼmorchiligi oʻzining soʻnggi taraqqiyot bosqichini boshidan kechirdi. Boburning nabirasi Akbar hukmronlik qilgan davrda (1556— 1605) qurilish yanada rivojlandi. U Agra shahri qurilishiga, ayniqsa, katta eʼtibor berdi. Zamondoshlarining fikriga koʻra, bu shahar oʻsha davrda dunyodagi eng goʻzal shaharlardan biri boʻlgan. XVII asr meʼmorchiligida serhashamlikka intilish kuchaydi, oq marmar quruvchilarning sevimli materiali boʻlib qoldi.Shohjahonning buyrugʻi bilan uning marhuma rafiqasi xotirasiga qurilgan Agradagi Toj Mahal masjid-maqbarasi (1632— 1650) oq marmardan qurilgan muhim yodgorlik, hind sanʼati ning nodir durdonasi hisoblanadi. Bu binoni qurishda Hindiston, Turkiya, Eron, Oʻrta Osiyo va Afgʻoniston ustalari qatnashgan. Keng va koʻrkam gumbaz atrofiga qurilgan toʻrt minora Tojmahalga tugallik va koʻrkamlik baxsh etadi. Uni yengil, goʻyo yuqoriga, fazoga intilayotgandekqilib koʻrsatishga xizmat qiladi. Binodagi arka va ustunlar bu yengillikni yanada oshiradi. Tojmahalning aksi uning qarshisidagi hovuz suvida tovlanib, butun majmua jozibasini yanada kuchaytiradi. Dehlida Shohjahon davrida qurilgan Jome masjidi ham oq marmardan ishlangan, m inoralari esa qizil m arm ar bilan pardozlangan. Agradagi Rimad ul-Daul, Akbarshoh maqbaralari, Fatexpur — Sikridagi baland darvoza, Dehlidagi Jome masjidi(1644— 1658-y.) ham hind va musulmon meʼmorchiligi uygʻunligida barpo etilgan. Fuqaro meʼmorchiligi ichida Dehlidagi „Qizil Fort“ qoʻrgʻoni mashhurdir. Tasviriy sanʼat. Bu davrga kelib gʻorga ishlangan ibodatxonalarning kamayishi va toʻxtashi monumental devoriy rassomlik sanʼatining ham unutilishiga sabab boʻidi. Endilikda oʻrta asr hind sanʼatida rassomlik kitoblar uchun miniaturalar ishlashda namoyon boʻldi.