cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Pokiston ayollar futboli milliy chempionati
Tarixi
2021-yilgi mavsumda esa Pley-off bosqichi boshlanishidan oldin chempionat toʻxtatildi. Bunga hech qanday rasmiy sabab keltirilmadi, biroq bu qaror Pokiston futbol federatsiyasi ofisiga hujum uyushtirilgani va uning sobiq prezidenti Sayid Ashfaq Husayn Shoh garovga olinganidan 1 oy oʻtib qabul qilingan edi. Shuning uchun ham ushbu holat keskin noroziliklar keltirib chiqarmadi.
Formati
Pokiston ayollar futboli milliy chempionatida ishtirok etgan jamoalar soni yillar davomida oʻzgarib turdi. Birinchi mavsumda 8 ta jamoa ishtirok etgan boʻlsa, yillar sayin jamolar soni oshib borib 2018-yilgi mavsumga kelib jamolar soni 16 taga yetdi.
2021-yilgi musobaqada Pokiston ayollar futboli milliy chempionati toʻrt guruhga boʻlingan holda 20 ta jamoa orasida oʻtkazilishi rejalashtirilgan edi. Jamolar jami 59 ta oʻyinda ishtirok etishi kerak edi. Biroq jamolardan biri turnir boshlanishidan oldin musobaqani tark etdi va 2021-yilgi turnir 19 ta jamoa orasida oʻtkazildi.
Turkiyada turizm
Turizm Turkiya iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismlaridan biri boʻlib, soʻnggi oʻn yilliklarda tobora muhim rol oʻynamoqda. Unda ikki millionga yaqin kishi ishlaydi (510 ming bevosita, yana 1,5 millioni turdosh tarmoqlarda).thumb| Qiz qal'asi. Uskudar. Istanbul Mamlakat mashhur sayyohlik yoʻnalishlari roʻyxatida dunyoda oltinchi oʻrinni egallaydi.
Tavsifi
Turkiyada ushbu xizmat koʻrsatish sohasini rivojlantirish uchun barcha shart-sharoitlar mavjud: uni toʻrtta dengiz (O'rta yer dengizi, Egey, Marmara va Qora) yuvib turadi, sohilida subtropik O'rta yer dengizi iqlimi (sohil chizigʻi uzunligi 7200 km, 355 ta plyaj mavjud)); 700 ming oʻringa moʻljallangan 2870 ta mehmonxona, termal buloqlar soni boʻyicha Yevropada ikkinchi va dunyoda yettinchi oʻrinda turadi (1300 ta), koʻplab diqqatga sazovor joylarga ega (qadimgi Yunoniston va Rim shaharlari xarobalari, jumladan, afsonaviy Troya, Vizantiya va Usmonli imperiyalari davridagi yodgorliklar).thumb|Xalqaro sayyohlar tashrifi
Turkiya Misr bilan birga diqqatga sazovor joylardagi baxtsiz hodisalar soni boʻyicha yetakchi hisoblanadi.
Qorin parda
Qorin parda (lotin tilida peritoneum) — har tomonlama berk seroz qopcha hisoblanib, ikki varaqdan iborat boʻladi. Ular quyidagilar : Bu ikki varaqning orasida “cavum peritonei” deya ataluvchi yoriq shaklidagi boʻshliq mavjud. Aynan shu “cavum peritonei” ayollarda bachadon naylari orqali tashqi muhit bilan oʻzaro aloqada boʻladi.
Vistseral varaq
Qorin boʻshligʻida oz miqdorda boʻlsa ham suyuqlik bor va u lotin tilida “liquor peritonei” deyiladi. Qorin parda ichidagi suyuqlik aʻzolarning oʻzaro ishqalanishini yengillashtirib beradi. Qorin pardaning perietal varagʻi uzluksiz holda qorin boʻshligʻining old va yon devorlariga yopishib turadi. Soʻngra diafragmaning pastki yuzasiga va qorin boʻshligʻining orqa tomondagi devoriga oʻtadi. Bu yerda ichki aʻzolarga duch kelib, ularni oʻrab, vistseral qorin pardani hosil qiladi.
Parietal qorin
Qorin devorlari va qorin parda orasida qoʻshuvchi toʻqima qavati bor. Unda oz mqdorda yoki koʻp miqdorda yogʻ toʻqimasi mavjud va bu lotin tilida “tela subserosa” deb aytiladi. Parietal qorin parda qorinning oldi devorining pastki qismida beshta burma hosil qiladi. Bu burmalar kindikka oʻralgan boʻladi. oʻrtada joylashgan toq burmalar (lotincha plicae umbilicalis) mediana va ikkita juft burmalar (lotincha plicae umblicalis medialis, plicae umblicalis laterales) hisoblanadi. Bu sanab oʻtilgan burmalar chov boylamidan yuqorida chap va oʻng tomonda ikkitadan chov chuqurchalari “fossae inguinalis”ni chegaralaydi. Chov boylamining medial qismi ostida “fossa femoralis” boʻlib, son kanalining ichki halqasiga toʻgʻri keladi. Kindikdan yuqorida esa old devor va diafragmadan jigarning diafragmal yuzasiga oʻtadi va ligamentum falciforme hepatisni hosil qilib, uning old qismida ligamentum teres hepatis bitib ketgan kindik venasi joylashadi. Qorin parda oʻroqsimon boylamning orqa tomonida diafragmadan jigarning diafragmal yuzasiga oʻtib, jigarning tojsimon boylami ligamentum(keyingi oʻrinlarda lig.) coronarium hepatisni hosil qiladi. Jigarning tojsimon boylami jigarning chap va oʻng chetlarida uchburchaksimon boylamlar “ligamentum triangulare dextrum et sinistrum”ni hosil qiladi. Jigarning diafragmal yuzasidan uning oldingi oʻtkir qirrasi orqali vistseral yuzasiga oʻtib, u yerdan boshqa aʻzolarga: oʻng boʻlakdan oʻng buyrakning yuqori uchiga oʻtib ligamentum hepatorenale, jigar darvozasidan oshqozonning kichik egriligiga tortilib ligamentum hepatoduodenale-ni hosil qiladi. Bu oxirgi ikki boylam ikki varaq qorin pardadan iborat boʻlib, kichik charvi omentum minus deb ham atalib, bu kichik varaq vistseral qorin parda orasida qon tomir, limfa tomir, limfatik tugun va nervlar joylashadi. Oshqozonning old va orqa yuzasidan oʻrovchi bu ikki varaq uning katta egriligida yana uchrashadi va koʻndalang chambar ichakning, ingichka ichakning old yuzasidan pastga yoʻnalib, katta omentum majus ning old plastinkasini hosil qiladi. Bu plastinka har xil holda pastga tushib va yana oʻrqaga buklanadi va yuqoriga koʻtarilib, katta charvining orqa plastinkasini hosil qiladi. Shunday qilib, katta charvi toʻrt varaq qorin pardadan iborat boʻladi. Katta charvining orqa plastinkasi koʻndalang chambar ichak va uning tutqichiga yopishadi va u bilan birga oshqozon osti bezining old qirrasiga boradi: u yerdan qorin parda varaqlari ikkiga ajraladi. Ulardan biri yuqoriga diafragmaga yoʻnaladi. Boshqasi esa pastga yoʻnalib, oshqozon osti bezining pastki yuzasidan colon transversum tutqichiga oʻtib ketadi. Agar qorinning old devoridagi parietal qorin pardaning yoʻlini yuqoriga emas, balki koʻndalang yoʻnalishda koʻrsak, unda qorin parda old devordan qorinning yon devoriga, undan orqa devorga oʻtib, oʻngdan koʻrichak va chuvalchangsimon oʻsimtaning har tomondan oʻrab, oxirgi tuzulma uchun meso appendixni hosil qiladi. Qorin parda colon ascendens old va ikki yonidan oʻraydi.
Qorin pardaning tuzilishi
Qorin pardaning tuzilishini oʻzlashtirishi oson boʻlishi uchun, uning boʻshligʻi uch qavatga boʻlinadi. Bular:yuqori ,oʻrta va pastki qavatdir.
Yuqori qavati
Qorin parda boʻshligʻining yuqori qavati uchta xaltaga bursa hepatica, bursa pregastrica va bursa omentalisga boʻlinadi.
Oʻrta qavati
Charvi xaltasi qorin parda boʻshligʻining boshqa qismlari bilan foramen epiploicum vositasida qoʻshilib turadi. Foramen epiploicum yuqoridan jigarning dumli boʻlagi, oldindan lig.hepatoduodenale-ning erkin cheti bilan, pastdan esa oʻn ikki barmoq ichakning yuqori qismi bilan, orqadan pastki venani yopib turuvchi qorin parda varagʻi va tashqariroqda jigarning qirrasidan oʻng buyrakka tortilgan. Lig.hepatorenale bilan chegaralanadi.
Pastki qavati
Charvi xaltasining kirish teshigiga yaqin lig.hepatoduodenalening orqasida joylashgan qismi uning dahlizi vestibulum bursae omentalis deyiladi. Charvi xaltasining dahlizi yuqoridan jigarning dumli boʻlagi bilan, pastdan oʻn ikki barmoq ichak va pancreasning boshi bilan chegaralanadi. Charvi xaltasini yuqori devorini jigarning dumli boʻlagining pastki yuzasi hosil qilsa,orqa devorini qorin boʻshligʻining orqa devoriga tegib turgan aʻzolarni aorta, pastki kovak vena, oshqozon osti bezi chap buyrak va buyrak usti bezini old tomondan yopib turuvchi parietal qorin parda hosil qiladi. Qorin pardaning ushbu varagʻi oshqozon osti bezining old qirrasidan va pastga davom etib, katta charvini orqa varagʻini hosil qiladi va oʻz navbatida mesocolon transversum yopishib, charvi xaltasini pastki devorini hosil qiladi. Charvi xaltasini pastki devorini taloq boylamlari lig.gastrolienale, lig.phenicosplenicum tashkil qiladi.
Qatlamlari
Inson anatomiyasida qorinning anterolateral devori qatlamlari (yuzadan chuqurgacha) :
Turkiyada turizm
Sayyohlik markazlari
Sayyohlar tomonidan mamlakatning eng koʻp tashrif buyurilgan hududlar:
Istanbul - Islom va Vizantiya me'moriy yodgorliklari.thumb|Do'lmabog'cha saroyi. Istanbuldagi eng mashhur sayyohlik markazi Kappadokiya - vulqon natijasidagi g'or shaharlar ajoyib tabiiy hosilalar. Turkiya Riviera - Turkiya janubiy qirg'og'ida dengiz dam olish. Qadimiy madaniyat yodgorliklari, qadimiy yunon va Rim shaharlari xarobalari. Likiya yo'li, Pomuqqal'adagi Karian yo'li. thumb|Pamuqqal'a Mashhur sayohat markazlari:
Qish davri Togʻ-changʻi kurortlari, jumladan Kartalkaya, Erjiyes, Palandoʻken.
Tibbiyot turizmi, xususan, stomatologiya, onkologik davolash, estetik operatsiyalar sohalari rivojlanmoqda. 2012-yilda Turkiyaga tashrif buyurgan aviakompaniya yoʻlovchilari soni 130 million kishini tashkil etdi, ulardan 45 millioni Istanbul Otaturk aeroportida va 25 millioni Antalya aeroportida boʻlgan.
2014-yilda Turkiyaga 41,4 million xorijiy sayyoh tashrif buyurdi. Sayyohlarning asosiy qismi Germaniya, Bolgariya, Eron, Rossiya, Gretsiya, Gruziya, Ozarbayjondan kelgan. Turkiya Statistika boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, xorijlik sayyohlar 2014-yilda davlat byudjetiga 34,3 milliard dollar hissa qoʻshgan.thumb| Oʻrtakoʻy masjidi va Bosfor boʻgʻozi
2015-2016-yillar
2015-yilda (va keyingi 2016-yilda) Turkiyaning F-16 qiruvchisi Suriyada Rossiyaning Su-24 samolyotini urib tushirgach, turk turizm sohasidagi vaziyat keskin oʻzgardi va shundan keyin Rossiya-Turkiya munosabatlari yomonlashdi [6]. Fevral oyida maʼlum boʻlishicha, rossiyalik sayyohlarning yoʻqligi va Yevropadan kelayotgan sayyohlar sonining sezilarli darajada kamaygani turk mehmonxonachilarini 1300 ga yaqin mehmonxonani sotuvga qoʻyishga majbur qilgan (ularning umumiy qiymati 10 milliard yevroga yaqinlashmoqda). Kichik oilaviy mehmonxonalar va ulkan hashamatli mehmonxonalar ham sotildi. 2016-yilning bahorida mehmonxona narxlari tushib ketdi. thumb| Qora dengiz sohili
Turkiya 17 yil ichida (1999-yildan beri) ilk shunday holatni boshdan oʻtkazgan. Shunday qilib, 2016-yilning toʻrt oy davomida Antalyadagi rossiyalik sayyohlar soni oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 90 % ga kamaydi. Germaniyadan toʻrt oy ichida 30 % ga, Buyuk Britaniyadan — 36 % ga, Daniyadan — 15 % ga kamaydi. Shu bilan birga, Isroildan kelgan sayyohlar oqimi 73 % ga oshdi va Ukrainadan kelgan sayyohlar soni ham yuqori edi. Avgust oyida Turkiyaga tashrif buyurgan xorijlik sayyohlar soni 38 foizga kamaydi (Financial Times maʼlumotlariga koʻra, bunga mamlakatdagi muvaffaqiyatsiz harbiy toʻntarishga urinishi sabab boʻlgan). 2016-yilda Turkiyaga jami 25 million xorijiy sayyoh tashrif buyurgan (2015-yilga nisbatan 31 foizga kam). Yil oxirida Turkiya, turli manbalarga koʻra, chet elliklarning Turkiyada ancha kam pul sarflay boshlaganligi sababli, chet elliklarning chiqib ketishi tufayli taxminan 15 milliard dollar yoʻqotdi.thumb| Kapalak vodiysi
Keyingi 2017-yilda esa teskari jarayon boshlandi va turistlar oqimi amalda tiklandi. Turkiyaga kelgan xorijliklar soni 27,8 foiz ortib 32,4 million kishiga yetdi. Rossiya 2017-yilda jami kiruvchi trafikdagi 14,6 % ulush bilan Turkiyaning eng yirik turistik bozoriga aylandi. Germaniya deyarli 3,6 million kishi bilan sayyohlar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinda turadi (kelganlar umumiy sonining 11,1 %). Eron uchinchi eng muhim bozorga aylandi (2,5 million kishi, 7,7 %). Eng yaxshi 5 ta bozorga Gruziya (2,4 million kishi, 7,52 %) va Bolgariya (1,85 million kishi, 5,72 %) kiradi. Turkiya turizm industriyasi vakillari 2018-yilda mamlakatga 35 milliondan ortiq xorijlik mehmon kelishini taxmin qilishgan edi. 2019-yilda Istanbulga 15 million turist tashrif buyurgan boʻlsa, 2020-yilda — 5 million, yaʼni Turkiyaga kelayotgan jami turistlar oqimining uchdan bir qismga kamaydi. thumb|Kappadokiya
2020-yil boshidan — koronavirus pandemiyasining salbiy taʼsiri (2021-yil oxiridan — „omikron“ shtammi) sezilarli boʻldi.
2020-yil 1-noyabrdan Turkiyada mehmonxonada joylashtirish uchun soliq kuchga kirdi.
2021-yilda Turkiyaning turizmdan tushgan daromadi 2020-yilga nisbatan 2,3 barobar ortib, 24 482,3 million dollarga yetdi.
Rus yoʻnalishi
Rossiya sayyohlik kompaniyalari asosan Antalya, shuningdek, uning atrofidagi shaharlar yoʻnalishida ishlaydi: Kemer, Alaniya, Belek va boshqalar; Mersin loylari ham soʻnggi yillarda tobora ommalashib bormoqda. Bundan tashqari, Turkiyada koʻplab sayyohlik agentliklari mavjud boʻlib, ular deyarli har qanday didga mos keladigan tur va turar joyni bron qilish imkonini beradi. thumb|Qora dengiz hududidagi Uzunkoʻl thumb| Sharqiy Turkiyadagi Nemrut togʻi thumb| Istanbuldagi Avliyo Sofiya ibodatxonasi. Yiliga 3 mlndan ortiq sayyoh tashrif buyuradi thumb| Trabzondagi Sumela vodiysi thumb| Termossos qadimgi teatr qoldiqlari. Antalya thumb| Marmaris-Turkiyadagi yozgi dam olish hududi thumb|Beydogʻlari qirgʻogʻi. Antalya thumb|Selsus kutubxonasi 2015-yilning 24-noyabr kuni Suriyada Rossiyaning Su-24 samolyoti turk qiruvchisi tomonidan yoʻq qilinishi bilan bogʻliq hodisa yuz berdi. Bu norozilikka sabab boʻldi.<refhttps://www.wsj.com/articles/turkeys-economy-contracts-for-first-time-in-seven-years-1481529814>
Rossiyadan Turkiyaga tashrif buyurgan sayyohlar:
Milliy bogʻlar
Edigoller milliy bog'i Valley National Park Munzur
Tarixiy joylar Kapadokiya
Ulugʻbek Rahmatullayev
Ulugʻbek Rahmatullayev (1982-yil 29-yanvar, Toshkent, Oʻzbekiston SSR) — taniqli oʻzbek yakkaxon xonandasi. Bogʻcha va maktabda musiqa asboblari, ayniqsa mikrofonni olib qoʻshiq kuylab, sheʼr aytishni juda yoqtirgan. Maktabni bitirgandan soʻng Ulugʻbek Rahmatullayev Toshkent Davlat Sharqshunoslik institutining „Markaziy Osiyo Xalqlari tarixi“ fakultetini tamomlaydi. Shou-biznes sohasida 1999-yildan buyon professional sanʼatkor sifatida faoliyat yuritadi. Uning ilk „Yorim yoniga borsam“ qoʻshigʻi xit tarona darajasiga yetadi va shundan soʻng 2004-yilda shoir Bobur Bobomurod qalamiga mansub boʻlgan „Oydin, oydin kechalar“, „Sevma“, „Sen ketding“ va „Kapalak“ qoʻshiqlari ketma- ket xit qoʻshiqlar darajalariga yetdi. .
Turkiyada turizm
Rus yoʻnalishi
Qiziq faktlar
Koronavirus pandemiyasi sharoitida Turkiyaning diqqatga sazovor joylariga virtual sayohatlar uyushtirish uchun “Virtual muzey” ilovasi ishlab chiqildi. Ko'pgina muzeylarda virtual sayohatlar mavjud.
Ulugʻbek Rahmatullayev
Uning „Qizalogʻim“, „Qirmizi olma“, „Ona“ kabi qoʻshiqlari mashhurdir. Unvoni — Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist.
Lochin va qishki askar
Lochin va qishki askar (The Falcon and the Winter Soldier) Malcolm Spellman tomonidan yaratilgan AQSh teleserialidir. Serial Oʻzbekistonda Kinoteatr telekanalida namoyish etilgan.
Abdurahmonbek Oʻrazayev
Abdurahmonbek Oʻrazayev (1888-yil, Yangi Margʻilon — taxminan 1934—1940-yil, Toshkent ) — huquqshunos, siyosat va davlat arbobi; advokat yordamchisi, Farg‘ona saylov okrugi bo‘yicha Butunrossiya Ta'sis Assambleyasi deputati, Turkiston muxtoriyati ichki ishlar vaziri o‘rinbosari.
Tarjimayi holi
Abdurahmonbek Oʻrazayev 1888-yilda Yangi Margʻilon (hozirgi Fargʻona) shahrida amaldor oilasida tavallud topgan. U qozoqlarning qipchoq urugʻidan boʻlgan.
Abdurahmonbek Oʻrazayev 1910-yilda Skobelov gimnaziyasini va 1915-yilda Moskva universitetining yuridik fakultetini tamomlagan. Uning ikki nafardan akasi va singlisi boʻlgan. Abdurahmonbek Oʻrazayevning Oyshaxonim Oʻrazayeva (1897—1988) ismli singlisi boʻlib, sovet maktabida ishlagan. U Turkistondagi dastlabki oʻqituvchilardan biri boʻlgan. Oyshaxonim Oʻrazayeva mehnat faoliyati davomida Namangandagi rus-tuzem maktabida rus tilidan dars bergan.
Faoliyati
U faoliyati davomida Advokat yordamchisi lavozida ishlagan. 1917-yilda Fargʻona saylov okrugidan Butunrossiya Taʼsis Majlisi aʼzosi qilib saylangan. 1917-yil noyabrda Turkiston muxtoriyati tashkil etilgach, u Milliy Majlis aʼzosi hamda ichki ishlar vaziri oʻrinbosari boʻlgan. U faoliyati davomida eserlar partiyasi faollaridan boʻlgan. 1918-yil Turkiston muxtoriyati bolsheviklar tomonidan tugatilgach, Abdurahmonbek Oʻrazayev qoʻlga olingan. Keyinchalik u Sibirga surgun qilingan. U yerda sil kasali bilan qattiq betob boʻlib qolgach, Toshkentga qarindoshlari oilasiga qaytishga ruxsat berilgan. U 1937-yil 49 yoshida ogʻir kasallikdan vafot etadi.
Oilasi
Otasi Muhammad Oʻrazayev boʻlib, Oʻrta juzdagi aslzodalardan biri. Otasi 2-Orenburg kadet korpusini tamomlagan va va Urush vazirligida xizmat qilgan. Margʻilon uyezdi boshqarmasida kotib va tarjimon sifatida faoliyat olib borgan (Fargʻona viloyati harbiy boshqarmasi toʻgʻrisida 1881-yil 1-yanvardagi 2-son buyrugʻiga asosan). 1882-yil 29-mayda (1882-yil 31-oktyabr) ish stajiga ega bo'lgan kollegiya kotibi. Xristian bo'lmaganlar uchun beriladigan 3-darajali Stanislav ordeni (1882-yil 31-avgust) hamda 1897-yilda aholini birinchi marta roʻyxatga olish boʻyicha qilgan ishlari uchun Aleksandr III hukmronligi xotirasiga davlat ranglarining lentasida koʻkragiga taqiladigan kumush medali bilan taqdirlangan (Harbiy boʻlimning 1896-yil 17-martdagi 60-son buyrugʻi). Vafot etganidan soʻng 1898-yil 10-mayda harbiy bo'limning mansabdor shaxslari ro'yxatidan chiqarildi.
Onasi — Niyozxon Bibixonim, oʻzbek, Fargʻona viloyati, Novomargelan tumani, Auval qishlogʻidan. Erining vafotidan keyin u o‘qituvchi bo‘lib ishlagan.
Onasi — Niyozjon Bibixonim, oʻzbek, Fargʻona viloyati, Yangi Margʻilon uyezdi, Avval qishlogʻida tugʻilgan tugʻilgan. Turmush oʻrtogʻi vafot etganidan keyin oʻqituvchilik bilan shugʻullangan
Opasi – Oyshaxonim O‘razayeva (1897-yil 2-sentyabr – 1988-yil 31-yanvar), Turkistonning ilk xalq o‘qituvchilaridan biri. Farg‘ona xotin-qizlar gimnaziyasini tamomlagan, Namangan shahridagi rus millatiga mansub maktabda rus tilidan dars bergan. 1917-yilgi inqilobdan keyin Skobelev Sovet maktabida ishlagan. Atoqli oʻzbek olimi va oʻqituvchisi, Sovet Oʻzbekistonida fan va taʼlim tashkilotchisi, Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademigi Toshmuhammad Qori-Niyoziyning turmush oʻrtogʻi boʻlgan. Oʻrazayevning ikki nafardan akasi va singlisi boʻlgan.
Oyshaxonim Oʻrazayeva (1897—1988) ismli singlisi sovet maktabida ishlagan. U Turkistondagi dastlabki oʻqituvchilardan biri boʻlgan. Oyshaxonim Oʻrazayeva mehnat faoliyati davomida Namangandagi rus-tuzem maktabida rus tilidan dars bergan.
The Oval (Belfast)
The Oval (hozirda homiylik sabab The BetMcLean Oval nomi bilan tanilgan) Shimoliy Irlandiyaning Belfast shahridagi futbol stadioni boʻlib, 1892-yildan beri Glentoran FC o`yinlariga mezbonlik qiladi.
1941-yilda stadion Ikkinchi Jahon urushida Belfastdagi portlash paytida jiddiy shikastlangan va 1949-yilgacha yaroqsiz edi. 1953-yilda yangi asosiy tribuna qurilgan. Stadion 2000-yilda qurilgan yangi tribuna bilan taʼmirlangan, ammo sogʻliq va xavfsizlik talablarini bajarish uchun muntazam parvarishlashni talab qiladi va uning umumiy sigʻimi hozirda 6050 taga cheklangan.The Oval vaqti-vaqti bilan Irlandiya kubogi finaliga mezbonlik qilgan, shuningdek, County Antrim Shield va Setanta kubogi finaliga mezbonlik qilgan.
Tarixi
1882-yildan 1886-yilgacha Glentoran Ormeau parkini oʻz uy maydoni sifatida ishlatgan. Ular 1892-yilgacha olti yil davomida Ballymacarrettdagi Vestbournga koʻchib oʻtishdi. Keyin ular The Oval stadioniga koʻchib oʻtishdi. Dastlab u Dee koʻchasida edi. XX asrning boshlarida The Oval stadioni joylashgan yer Belfastning lord meri Daniel Dikson tomonidan Glentoranga abadiy berilgan.
Belfast kemasozlik zavodlariga yaqin boʻlganligi sababli, The Oval stadioni 1941-yilda Belfast Blits paytida kuchli bomba zarbi orqali shikastlangan. Bombardimonlar ikkala tribunani vayron qildi. Natijada, yerni Connswater daryosi orqali stadioni suv bosgan suv nasoslari maydonni yaroqli xolga keltirishga yetarli emas edi. Stadionsiz vaqtda klub Belfast klubining hamkasbi Lisbern Distillery — Grosvenor Park maydonida oʻyin oʻtkazdi.
1953-yilda asosiy tribuna qurildi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/32/JESUS_at_The_Oval.jpeg/220px-JESUS_at_The_Oval.jpeg|alt=Black billboard next to stadium, with „JESUS“ in white letters|thumb| „Iso“ belgisi 1995-yil sentabr oyida Glentoran The Ovalda qora fonda oq harflar bilan yozilgan „ISO“ yozuvi yozilgan reklama taxtasi oʻrnatdi. Bu soʻzlashuv tilida „Iso belgisi“ sifatida tanildi. U 2010-yilgacha Glentoran rasmiylari klubning jiddiy moliyaviy muammolari tufayli reklama sotish uchun joy kerakligini aytidi.
Joylashuvi va dizayni
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f3/The_Main_Stand_at_The_Oval_-_geograph_org_uk_-_1599418.jpg/220px-The_Main_Stand_at_The_Oval_-_geograph_org_uk_-_1599418.jpg|alt=Green-covered grandstand, with advertising on top|thumb| Asosiy stend The Oval Belfast porti yaqinida joylashgan boʻlib, stadion ichidan Xarland va Volfning Samson va Goʻliyot kranlari koʻrinadi. Beton teraslari va temir toʻsiqlari tufayli futbol muxlislari tomonidan tarixiy maydon sifatida qaraladi. Bu uning UEFA tomonidan ruxsat etilgan oʻyinlardagi sigʻimini ikkita asosiy tribunadagi 3000 oʻrin bilan cheklagan.
Finallar
Oʻtgan yillarda The Oval Irlandiya kubogi finalini Vindzor Park bilan birga Shimoliy Irlandiyaning eng yirik stadionlaridan biri sifatida oʻtkazish uchun foydalanilgan. 1985-yilgi Irlandiya kubogi finalida Glentoran mulislari Linfild tarafdorlariga qarshi koʻk rangga boʻyalgan xoʻroz va choʻchqani maydonga chiqarishdi. The Oval 2012- yilda County Antrim Shield finaliga mezbonlik qilish uchun foydalanilgan. The Oval ham Setanta kubogi finalini oʻtkazish uchun foydalanilgan. U 2012-yilda IFA Premiership vakili Belfastning Crusaders va Irlandiya Ligasi vakili Derri Siti oʻrtasidagi finalga mezbonlik qildi. Glentoran va Portadaun oʻrtasidagi 2015-yilgi Irlandiya kubogi finali The Oval stadionida boʻlib oʻtdi.
Konstantin Mixaylov
Konstantin Aleksandrovich Mixaylov (1969-yil 24-iyun, Leningrad, Rossiya) — rus televideniyesi va radiosi boshlovchisi, avtojurnalist, aktyor, rejissor, produser, rok-dijey.
Biografiya
Konstantin Mixaylov 1969-yil 24-iyunda Leningradda tugʻilgan. Mashhur aktyor Aleksandr Mixaylovning oʻgʻli. 1987-yilda u „Merkuriy“ breykdans triosi tarkibida „Robot“ uslubida breykdans boʻyicha SSSR chempioni boʻldi. U Moskva badiiy teatr maktabida, soʻngra Butunrossiya davlat kinematografiya institutining rejissorlik kurslarida oʻqigan va uni tugatgan.
Khmer imperiyasi
Khmer imperiyasi (khmercha: ចក្រភពខ្មែរ), yoki Angkoriya imperiyasi (khmercha:ចក្រភពអង្គរ), tarixchilar tomonidan IX-XV asrlarda janubi- sharqiy Osiyoda gi hindu -buddistlar imperiyasi boʻlgan Kambodjaga nisbatan qoʻllanilgan atamadir. Imperiya Funan va Chenla sivilizatsiyalaridan kelib chiqqan boʻlib, ular baʼzida Hindixitoy yarim orolining koʻp qismini va Janubiy Xitoyning bir qismini boshqargan yoki vassalga aylantirgan, Hind-Xitoy yarim orolining shimolidan Yunnan provinsiyasigacha choʻzilgan hududlarni oʻz ichiga olgan. Chegaralari shimolda Xitoydan Vetnamgacha gʻarbga Myanmagacha yetgan. Oʻzining eng yuqori choʻqqisiga erishgan vaqtida Khmer imperiyasi oʻsha davrning qudratli saltanatlaridan boʻlgan Vizantiya imperiyasidan (Sharqiy Rim imperiyasi) kattaroq boʻlgan.
Konstantin Mixaylov
Biografiya
90-yillarning boshlarida u Rossiya Federatsiyasi Prezidenti himoyasida haydovchi boʻlib ishlagan.
Khmer imperiyasi
Mamlakatning eng koʻzga koʻringan merosi imperiya gullab-yashnaganda Khmer poytaxti boʻlgan Kambodjada joylashgan Angkor shahridir. Angkorning Angkor Vat va Bayon kabi ulugʻvor yodgorliklari Khmer imperiyasining ulkan qudrati va boyligi, yuksak sanʼati va madaniyati, meʼmorchilik texnikasi, ilmiy yutuqlari va eʼtiqod tizimlarining xilma-xilligidan dalolat beradi. Sunʼiy yoʻldosh tasvirlari shuni koʻrsatdiki, Angkor XI-XIII asrlarda oʻzining oltin davrida dunyodagi eng yirik sanoatlashgan shahar markazi boʻlgan. Tadqiqotchilar, shuningdek, Khmer imperiyasi 102 kasalxonani oʻz ichiga olgan dunyodagi birinchi sogʻliqni saqlash tizimini ixtiro qilgan degan xulosaga kelishgan.
Konstantin Mixaylov
Biografiya
U dastlab radioga reklama ovozi sifatida kelgan, muxbir, soʻngra yangiliklar boshlovchisi va efirda DJ boʻlgan. Mixail Kozyrev boshchiligida Olga Maksimova bilan birgalikda u „MAXIMUM“ radiosida (Moskvada 103.7 FM) Rossiyada birinchi ertalabki shouning yaratuvchisi va boshlovchisi edi.
Shu bilan birga, u STS kanalida „Chas Sovi“ kechki tok-shousining boshlovchisi va TV-6 telekanalidagi „Vecherinka iz sentra“ koʻngilochar telekoʻrsatuvi. Shuningdek, u „Present“ dasturining kunduzgi nashri va „Europe Plus“ radiosida ertalabki „To yishyo utro“ koʻrsatuvining boshlovchisi, „Seven Hillsdagi Radio 7“-da „Club Seven“ dasturining boshlovchisi, „Onlayn“ radioda „Kuzma Time“ dasturining boshlovchisi edi.
Khmer imperiyasi
Khmer imperiyasi davrining boshlanishi shartli ravishda 802-yilga toʻgʻri keladi, oʻshanda qirol Jayavarman II Pnom Kulen togʻlarida oʻzini chakravartin („oliy hukmdor“, „imperator“ unvoniga teng) deb eʼlon qilgan. Imperiyaning tugashi 1431-yilda Siamning Ayutthaya qirolligi tomonidan Angkorni qamal qilish bilan yakunlanadi. Khmer imperiyasining qulashi sababi hamon nomaʼlum. Tadqiqotchilar kuchli musson yomgʻirlari davrining oʻrniga mintaqada qurgʻoqchilik sabab boʻlgan va bu infratuzilmaga zarar yetkazganini aniqladi. Qurgʻoqchilik va suv toshqini oʻrtasidagi oʻzgaruvchanlik ogʻir muammo boʻlgan. Suv tizimining qulashi odamlarning Angkor shahrini tark etishiga sabab boʻlgan boʻlishi mumkin.
Konstantin Mixaylov
Biografiya
2001-yil iyulidan 2003-yilga qadar u Birinchi kanalda „Dobroye utro“ dasturining boshlovchisi boʻlib, bu yerda Andrey Malaxovni almashtirdi.
2005—2006-yillarda u TVC kanalida „Zvuki vremeni“ musiqiy dasturini olib bordi. 2008-yilda „Zvezda“ telekanalida „Utro komandira“ dasturining boshlovchisi boʻlgan. U birinchi rus erotik telekanali „Russkaya noch“ ning yaratuvchisi va bosh produseri, kanal ramzining muallifi (ikki gulbargsiz romashka) edi.
Khmer imperiyasi
Etimologiyasi
Zamonaviy olimlar imperiyani koʻpincha Khmer imperiyasi yoki Angkoriya imperiyasi deb atashadi, ikkinchi nom sobiq poytaxt Angkor shahridan olingan.
Konstantin Mixaylov
Biografiya
Hozirda u „MAXIMUM“ radiosida (ish kunlari Moskva vaqti bilan soat 17:00 dan 21:00 gacha) „Kostya Mixaylov va Adam Jeymsning KMAJ shousi“ kechasining boshlovchisi. Shuningdek, kichik biznes, korporativ radio, televideniye va radio reklama roliklari ishlab chiqarish, radio va televideniyeda reklama joylashtirish, kliplarga rejissorlik qilish, audio kitoblar tayyorlash bilan shugʻullanadi. Koʻpincha konferensiyalar, taqdirlash marosimlari, korporativ bayramlar va boshqa bayram tadbirlari sifatida taklif qilinadi. Aktyor sifatida u koʻplab reklama roliklarida va filmlarda epizodik rollarda oʻynagan. U radio maktabining asoschisi, shuningdek, guruhlar va individual talabalarga onlayn nutq texnikasini oʻrgatadi. Hozirda Moskvada yashaydi va ishlaydi.
Khmer imperiyasi
Etimologiyasi
Imperiya oʻzini Kambuja (Sanskrit: कम्बोज ; Eski khmer: កម្វុជ; khmercha: កម្ពុជ) yoki Kambujadeśa (Sanskrit:कम्बुजदेश ; Qadimgi khmer: កម្វុជទេឝ; khmercha: កម្ពុជទេស) Kambodja uchun qadimiy atamalar boʻlgan.
Cole Sillinger
Jamoalardagi faoliyati
Sillinger Gʻarbiy Xokkey Ligasining Medicine Hat Tigers jamoasi tomonidan 2018-yilgi WHL Bantam draftida 11-oʻrinda jamoa tarkibiga tanlangan. U 2018—2019-yillarda Tigers jamoasida 4 ta oʻyinda maydonga tushib, ikkita golli uzatmani amalga oshirgan. Sillinger 2019—2020-yilgi mavsumda Tigers safida ochkolar soni bo‘yicha to‘rtinchi o‘rinni egallab, jamoa bilan 48 ta o‘yinda 22 ta gol va 53 ochko jamg‘argan.
Khmer imperiyasi
Tarixshunosligi
Angkor tarixi Kambujadesa qirolligining markaziy aholi punkti sifatida tarixini, shuningdek, Khmer qirolligining IX-XIII asrlarga oid tarixini oʻz ichiga oladi.
Konstantin Mixaylov
Oilaviy ahvol
2011-yildan u Anastasiya Anatolyevna Gordynskaya bilan turmush qurgan. Oʻgʻli bor, Mixaylov Aleksandr Konstantinovich, 1997-yilda tugʻilgan.
Cole Sillinger
Shaxsiy hayoti
Cole Sillinger 2003-yil 16-mayda Ogayo shtati Columbus shahrida tug‘ilgan. Ammo Sillinger Saskachevanning Regina shahrida oʻsgan. Uning xokkey oʻynaydigan ikkita akasi bor. Owen Sillinger Amerika xokkey ligasining Cleveland Monsters jamoasi aʼzosi va faoliyatining koʻp qismini Bemidji davlat universiteti jamoasida oʻtkazgan. Cole faoliyati davomida Phoenix Coyotes, St. Louis Blues va New York Islanders jamoalarida oʻynagan.
Konstantin Mixaylov
Mukofotlar
Konstantin Mixaylov turli vaqtlarda quyidagi mukofotlarga sazovor boʻlgan: „Rossiyaning eng yaxshi radio boshlovchisi“ nominatsiyasida Popov mukofoti (2000) ; „Rossiyaning eng yaxshi radiosi“ nominatsiyasida „Sifat belgisi“ mukofoti (2001); „Eng yaxshi shou“ nominatsiyasida Radiomania mukofoti (Itʼs another Morning, Europe Plus) va „Eng yaxshi radio oʻyin“ nominatsiyasida (Europe Plus, 2007); Radio TSUM eng yaxshi korporativ loyihasi uchun yilning HR mukofoti (2010); Moskva mukofoti. FM „Yilning eng yaxshi radiosi“ (2011).
Khmer imperiyasi
Tarixshunosligi
Kambujaning oʻzidan, shuningdek, Angkor viloyatidan ilk tarixga oid tosh yozuvlardan boshqa hech qanday yozma manbalar saqlanmagan. Shunday qilib, tarixiy khmer sivilizatsiyasi haqidagi hozirgi bilimlar asosan quyidagilardan olingan:
Jayavarman II — Angkor asoschisi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Bayon_Angkor_Relief1.jpg/220px-Bayon_Angkor_Relief1.jpg|left|thumb| Fillarga oʻrnatilgan kamonchilar Sdok Kok Thom maʼlumotlariga koʻra, taxminan 781-yilda Indrapura Jayavarman II davlatining birinchi poytaxti boʻlgan. Indrapura shahri Banteay Prey Nokorda, bugungi Kampong Cham yaqinida joylashgan. Oxir-oqibat u oʻz uyiga, sobiq Chenla qirolligiga qaytganidan soʻng, tezda oʻz taʼsirini kuchaytirib, bir qator raqobatlashuvchi qirollarni boʻysundirdi va 790-yilda khmerlar tomonidan Kambuja deb nomlangan qirollikning egasi boʻldi. Keyin u oʻz saroyini shimoli-gʻarbiy tomonda, katta Tonle Sap koʻlidan shimolda joylashgan Mahendraparvata shahriga koʻchirdi.
Jayavarman II (802-835) Kambodja tarixida Angkor davriga asos solgan qirol sifatida tanilgan. U 802-yilda hozirda Pnom Kulen nomi bilan tanilgan muqaddas Mahendraparvata togʻida Kambuja mustaqilligini nishonlash uchun ulugʻvor marosim oʻtkazgan. Bu marosim hikoya qilingan yozuvlar „Java“ deb ataladi. Oʻsha marosimda shahzoda Jayavarman II oliy monarx (kambodjacha : Kamraten jagad ta Raja) yoki Xudo podsho (sanskrit : Deva Raja) deb eʼlon qilingan yoki „Togʻlar hukmdori“ deb ulugʻlangan, shuning uchun Deva Raja yoki Xudo podsho tushunchasi goʻyoki Java nomidan olingan.
Jayavarman II hind anʼanalariga oid marosimda oʻzini Chakravartin deb eʼlon qildi va shu bilan ilohiy tomonidan tayinlangan va shuning uchun eʼtirozsiz hukmdorga aylandi, balki bir vaqtning oʻzida oʻz podsholigini Javadan mustaqil deb eʼlon qildi. Baʼzi manbalarga koʻra, Jayavarman II Sailendras hukmronligi davrida Javada bir muncha vaqt istiqomat qilgan. Oʻsha paytda, Sailendras Java, Sumatra, Malay yarim oroli va Kambodjaning bir qismi, Mekong deltasi atrofida hukmronlik qilgan.
Jayavarman II haqidagi dastlabki maʼlumotlar 1053- yilda Isan viloyati Sdok Kok Tom ibodatxonasidagi stelada K.235 tosh yozuvidan olingan. Unda maʼbadga asos solgan oila aʼzolar Khmer saroyi uchun, asosan, shaivit hindu dinining bosh ruhoniylari taqdim etgan ikki yarim asrlik xizmati haqida hikoya qilinadi.
Tarixchilar „Java“ Indoneziyaning Yava oroli, Champa yoki boshqa joyni anglatadimi, deb bahslashadilar. Qadimgi talqinga koʻra, Jayavarman II Yavadagi Sailendra saroyida yashagan va oʻz uyiga Kambodjaga Yava Sailendran saroyining sanʼati va madaniyatini olib kelgan shahzoda edi. Ushbu klassik nazariyani Klod Jak va Maykl Vikeri kabi zamonaviy olimlar qayta koʻrib chiqdilar, ular khmerlar Champani, ularning yaqin qoʻshnilarini tasvirlash uchun chvea atamasidan foydalanganligini taʼkidladilar. Bundan tashqari, Jayavarmanning siyosiy faoliyati Kambodjaning sharqiy qismidagi Vyadxapurada (ehtimol Banteay Prey Nokor) boshlangan, bu Champa bilan uzoq muddatli aloqalar senariysini (yozuvda aytilishicha, hatto toʻqnashuvlar orqali ham) Javaʼda uzoq vaqt qolish senariysidan koʻra toʻgʻriligini isbotlaydi. Phnom Kulendagi koʻplab ibodatxonalar ikkala Chamni ham koʻrsatadi (masalan Prasat Damrei Krap) va yava taʼsiri (masalan, Aram Rong Cen va Prasat Thmar Dapning ibtidoiy „maʼbad-togʻi“), ularning assimetrik taqsimoti esa odatda khmerlarga xosdir.
Keyingi yillarda Jayavarman II oʻz hududini kengaytirdi va hukmronligi davrida Mahendraparvatadan koʻchib oʻtdi va oʻzining yangi poytaxti Xarixaralayani Kambodjaning zamonaviy Rolous shahri yaqinida qurdi. Shu bilan u 15 km shimoli-gʻarbda Angkorning poydevorini qoʻydi. Jayavarman II 835-yilda vafot etgan. Uning oʻrniga oʻgʻli Jayavarman III oʻtirdi. Jayavarman III 877-yilda vafot etgan va oʻrniga Indravarman I kelgan.
Jayavarman II ning vorislari Kambuja hududini doimiy ravishda kengaytirib bordilar. Indravarman I (hukmronlik davri 877-889-yillar) podsholik hududini urushlarsiz kengaytirishga muvaffaq boʻldi. Savdo va qishloq xoʻjaligi orqali orttirilgan boylik tufayli keng koʻlamli qurilish loyihalarini boshladi. Bu loyihalardan eng muhimi Preah Ko ibodatxonasi va sugʻorish ishlari edi. Indravarman I taxminan 881-yilda Bakongni qurish orqali Hariharalayani yanada rivojlantirdi. Bakong, xususan, Yavadagi Borobudur ibodatxonasiga oʻxshashligi bilan ajralib turadi, bu esa u Bakong uchun prototip boʻlib xizmat qilganligini koʻrsatadi. Khmer qirolligi va Javadagi Sailendralar oʻrtasida sayohatchilar almashinuvi boʻlgan boʻlsa kerak, ular Kambodjaga nafaqat gʻoyalarni, balki texnik va meʼmoriy yangiliklarni ham olib kelganlar.
Yasodxarapura — Angkorning birinchi shahri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0b/Map-of-southeast-asia_900_CE.svg/220px-Map-of-southeast-asia_900_CE.svg.png|left|thumb| Miloddan avvalgi 900-yillarda Khmer imperiyasi
Indravarman I dan keyin uning oʻgʻli Yasovarman I (889 — 915) Angkorning birinchi shahri, poytaxt Yasodxarapurani bunyod etgan. Shaharning markaziy ibodatxonasi Angkor joylashgan tekislikdan 60 m balandlikda joylashgan Phnom Bakheng tepaligida qurilgan. Yasovarman I davrida Sharqiy Baroyda 7,1 kmga 1,7 kmli ulkan suv ombori qurildi.
X asr boshlarida qirollik parchalanib ketgan. Jayavarman IV Koh Kerda Angkordan 100 km shimoli-sharqda yangi poytaxtni qurdi, u Lingapura deb ataladi. Faqat Rajendravarman II davrida (944-968) qirol saroyi Yasodxarapuraga qaytarildi. U yana avvalgi hukmdorlarning keng qamrovli qurilish uslublarini oʻzlashtirgan va Angkor hududida bir qator ibodatxonalar qurgan. Ularga Sharqiy Mebon, Sharqiy Baray markazidagi sunʼiy orolda joylashgan maʼbad va bir nechta buddist ibodatxonalari., Pre Rup va monastirlar kabilar kiradi. 950-yilda Kambuja va sharqdagi Champa qirolligi (markaziy Vetnamda) oʻrtasida birinchi urush boʻlib oʻtgan.
Rajendravarman II ning oʻgʻli Jayavarman V 968-yildan 1001-yilgacha hukmronlik qildi. U oʻzini boshqa knyazlar ustidan yangi hukmdor sifatida koʻrsatgandan soʻng, uning hukmronligi farovonlik va madaniy gullash bilan ajralib turadigan tinch davrga toʻgʻri keldi. U otasidan biroz gʻarbda yangi poytaxt qurdirdi va uni Jayendranagari deb nomladi. Poytaxtning davlat ibodatxonasi Ta Keo janubda joylashgan edi. Jayavarman V saroyida faylasuflar, olimlar va rassomlar yashagan. Yangi ibodatxonalar ham barpo etildi: ularning eng muhimlari Angkorning eng goʻzal va badiiy uslubda yaratilgan Banteay Srei va Angkorning toʻliq qumtoshdan qurilgan birinchi ibodatxonasi Ta Keodir. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/04-Koh_Ker-nX-18.jpg/220px-04-Koh_Ker-nX-18.jpg|left|thumb| Koh Ker piramidasi. Koh Ker qisqa vaqt Khmer imperiyasining poytaxti boʻlgan Jayavarman V vafotidan keyin oʻn yillik toʻqnashuvlar sodir boʻldi. Suryavarman I (1006-yilgacha hukmronlik qilgan)gacha uchta qirol bir vaqtda hukmronlik qildi. Suryavarman I Hindiston janubidagi Chola sulolasi bilan diplomatik aloqalar oʻrnatgan. Suryavarman Chola imperatori Rajaraja Chola I ga sovgʻa sifatida arava yuborgani manbalarda qayd etilgan. Uning hukmronligi muxoliflarining uni agʻdarishga bir necha bor urinishlari va harbiy bosqinlar bilan ajralib turadi. Suryavarman Khmer poytaxti Angkor-Vatni nazorat qilishda muvaffaqiyatga erishgan.
Shu bilan birga, Angkor Vat Malay yarim orolining Tambralinga qirolligi bilan toʻqnash keldi. Boshqacha aytganda, materik Janubi-Sharqiy Osiyoda uch tomonlama toʻqnashuv yuzaga kelgan. Dushmanlarining bir necha bosqinlaridan omon qolgan Suryavarman, Chola sulolasidan imperator Rajendra Chola I dan Tambralinga qirolligiga qarshi kurashda yordam soʻradi. Suryavarmanning Rajendra Chola bilan ittifoqi haqida bilib boʻlgach, Tambralinga qirolligi Srivijaya qiroli Sangrama Vijayatungavarmandan yordam soʻradi.
Suryavarman II — Angkor Vat
XII asr nizolar va hokimiyat uchun shafqatsiz kurashlar davri edi. Suryavarman II (1113-1150) davrida qirollikda ichki birlashuv roʻy berdi. Suryavarman II davrida Angkor Wat, Vishnu xudosiga bagʻishlangan Angkorning katta ibodatxonasi 37-yil ichida qurilgan:
Sharqda uning Champa va Dai Vetga qarshi yurishlari muvaffaqiyatsiz tugadi. Suryavarman II Janubiy Hindistondagi Chola sulolasiga missiya yuborib, 1114-yilda Chola imperatori Kulottunga Chola I ga qimmatbaho toshlar sovg‘a qiladi.
Shundan keyin qirollar qisqa muddat hukmronlik qilgan va ularning vorislari tomonidan zoʻravonlik bilan agʻdarilgan yana bir davr boshlanadi. Nihoyat, 1177-yilda Jaya Indravarman IV boshchiligidagi Cham floti Tonle Sap koʻlidagi dengiz jangida poytaxtga bostirib kirdi. Poytaxt talon-toroj qilindi va Tribhuvanadityavarman oʻldirildi.
Jayavarman VII — Angkor Thom
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Khmer_Empire_1203_Map_%28cropped%29.png/200px-Khmer_Empire_1203_Map_%28cropped%29.png|thumb|200x200px| Milodiy 1203-yilda Champa bosib olingandan keyin Khmer imperiyasi hududiy kengayishi Qirol Jayavarman VII (1181-1219-yillarda hukmronlik qilgan) odatda Kambodjaning eng buyuk hukmdori hisoblangan. U avvalgi podshohlar davrida shahzoda sifatida allaqachon harbiy ishlarni boshqargan. Chamlar Angkorni bosib olgandan soʻng, u qoʻshin toʻplab, poytaxtni qaytarib oldi. Jayavarman taxtga o‘tirdi va qo‘shni sharqiy qirollikka qarshi urushni yana 22 yil davom ettirdi, to 1203-yilda khmerlar Champani mag‘lub etib, uning hududining katta qismini bosib olgunlaricha bu kurashlar davom etdi. Xitoy manbalariga ko‘ra, Jayavarman VII 1195-yilda Peguni Khmer imperiyasi hududiga qo‘shib olgan.
Jayavarman VII nafaqat Chamga qarshi muvaffaqiyatli urushi, balki oʻzidan oldingi hukmdorlar kabi zolim hukmdor boʻlmagani uchun ham Angkorning buyuk podsholarining soʻnggisi hisoblanadi. U imperiyani birlashtirib, diqqatga sazovor qurilish loyihalarini amalga oshirgan. Hozir Angkor Tom (soʻzma-soʻz: „Buyuk shahar“) deb nomlangan yangi poytaxt qurilgan. Markazda qirol (oʻzini Mahayana buddizmining izdoshi deb atagan) davlat ibodatxonasi sifatida Bayonni qurgan edi. Boddhisattva Avalokiteshvara yuzlari boʻlgan minoralar bilan, har biri bir necha metr balandlikda, toshdan oʻyib barpo etilgan. Jayavarman VII davrida qurilgan boshqa muhim inshootlardan onasi uchun Ta Prohm, otasi uchun Preah Xon ibodatxonasi bor. Shuningdek, Banteay Kdei va Neak Pean ibodatxonasi, Srah Srang suv ombori ham bor. Bu davrda yana imperiyaning barcha shaharlarini bogʻlaydigan keng yoʻllar tarmogʻi qurildi, sayohatchilar uchun dam olish uylari va uning saltanati boʻylab jami 102 kasalxona tashkil etildi.
Jayavarman VIII — oxirgi rivojlanish
Jayavarman VII vafotidan keyin taxtga oʻgʻli Indravarman II (1219-1243-yillarda hukmronlik qilgan) oʻtirdi. Otasi singari, u buddist boʻlgan va otasi hukmronligi ostida boshlangan bir qator ibodatxonalar tugatishni oxiriga yetkazdi. Jangchi sifatida kamroq muvaffaqiyatga erishgan. 1220-yilda kuchayib borayotgan DĐại Việt va uning Cham ittifoqining bosimi ostida Khmerlar ilgari Champadan bosib olingan koʻplab viloyatlardan chiqib ketishdi. Gʻarbda Tailand fuqarolari isyon koʻtarib, Suxotayda birinchi Tailand qirolligini oʻrnatdilar va Khmerlarni siqib chiqardilar. Keyingi 200 yil ichida taylar Kambujaning asosiy raqibiga aylanishadi.
Indravarman II oʻrniga Jayavarman VIII (1243-1295-yillarda hukmronlik qilgan). oʻzidan oldingilaridan farqli oʻlaroq, Jayavarman VIII hind shaivizmining izdoshi va buddizmning tajovuzkor raqibi boʻlib, imperiyadagi koʻplab Budda haykallarini vayron qilgan va Buddist ibodatxonalarini hind ibodatxonalariga aylantirgan. Imperiyaga tashqi kuchlardan 1283-yilda Xitoyning Guanchjou gubernatori boʻlgan Xubilayxonning generali Sogetu (baʼzan Sagatu yoki Sodu deb ham ataladi) boshchiligidagi moʻgʻullar tahdid qilgan. Qirol 1285-yildan boshlab har yili o‘lpon to‘lash orqali butun Xitoyni boshqargan kuchli raqibi bilan urushishdan qochdi. Jayavarman VIII hukmronligi 1295-yilda kuyovi Srindravarman (1295-1309-yillarda hukmronlik qilgan) tomonidan taxtdan agʻdarilishi bilan tugadi. Yangi qirol Shri-Lankadan janubi- sharqiy Osiyoga kelgan va keyinchalik mintaqaning koʻp qismiga tarqalgan buddizm maktabi boʻlgan Teravada buddizmining izdoshi edi.
1296-yil avgust oyida xitoylik diplomat Chjou Daguan Angkorga keldi va shunday yozib qoldirgan: „Yaqinda siamlar bilan boʻlgan urushda mamlakat butunlay vayron boʻldi“. U 1297-yil iyulgacha qirol Srindravarman saroyida qoldi. Chjou Daguan Kambujaga tashrif buyurgan birinchi va oxirgi Xitoy vakili emas. Ammo uning qolishi diqqatga sazovordir, chunki Chjou Daguan keyinchalik Angkordagi hayot haqida batafsil hisobot yozgan. Uning tasviri bugungi kunda tarixiy Angkorni tushunishning eng muhim manbalaridan biridir. Bir necha buyuk ibodatxonalar (Bayon, Baphuon, Angkor Vat) tasvirlari bilan bir qatorda — uning hisobi bizga Bayon minoralari bir vaqtlar oltin bilan qoplanganligi haqida maʼlumot beradi — matn shuningdek, kundalik hayot va Angkor aholisining odatlari haqida qimmatli maʼlumotlarni taqdim etadi.
Rad etish
XIV asrga kelib khmer imperiyasi uzoq va mashaqqatli tanazzulni boshdan kechirdi. Tarixchilar tanazzulning turli sabablarini ilgari surishgan: ijtimoiy va siyosiy tizimlarga taʼsir koʻrsatgan Vishnuit-Shivait hinduizmidan Teravada buddizmiga oʻtishdagi diniy sabab, khmer knyazlari oʻrtasidagi tinimsiz ichki hokimiyat kurashlari, vassal qoʻzgʻolonlari, chet el istilosi, vabo va ekologik buzilish.
Ijtimoiy va diniy sabablarga koʻra koʻp jihatlar Khmer imperiyasining tanazzuliga olib kelgan. Hukmdorlar va ularning elitalari oʻrtasidagi munosabatlar beqaror boʻlgan. 27 ta angkoriyalik hukmdorlarning orasidan oʻn bittasida hokimiyatga qonuniy daʼvo boʻlmagan va bu tez-tez fuqarolar urushlarini keltirib chiqargan. khmer imperiyasi koʻproq ichki iqtisodiyotga eʼtibor qaratdi va xalqaro dengiz tarmogʻidan foydalanmadi. Bundan tashqari, buddizm gʻoyalari hukmron hinduizm ostida qurilgan davlat tartibini buzdi.
Imonni aylantirish
Arxeologik maʼlumotlarni koʻrib chiqqach, arxeologlar nafaqat binolarning qurilishi toʻxtatilganini, balki 1300-1600- yillardagi Khmer tarixiy yozuvi ham yoʻqligini payqashdi. Ushbu tarixiy tarkibning yetishmasligi cheklangan arxeologik dalillar bilan bogʻliq. Arxeologlar bu joylar tashlab ketilganini va keyinchalik turli odamlar tomonidan qayta ishgʻol qilinganligini aniqlashga muvaffaq boʻlishgan.
Chet el bosimi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/33/Stele_with_seated_Buddha_from_Cambodia_or_northeast_Thailand%2C_Khmer%2C_12th_century%2C_sandstone%2C_HAA.JPG/170px-Stele_with_seated_Buddha_from_Cambodia_or_northeast_Thailand%2C_Khmer%2C_12th_century%2C_sandstone%2C_HAA.JPG|alt=|thumb| Oʻtirgan holda tasvirlangan Budda. XII asr. Khmerlarning gʻarbiy qoʻshnisi, birinchi Tailand qirolligi Suxotay, Angkor gegemoniyasini daf etgandan soʻng, 1350-yilda quyi Chao Phraya havzasidagi yana bir kuchli Tailand qirolligi, Ayutthaya tomonidan bosib olindi. XIV asrdan boshlab Ayutthaya Angkorning raqibiga aylangan. Angkor 1352-yilda Ayutthayan qiroli Uthong tomonidan qamal qilingan va keyingi yili qoʻlga olingandan soʻng, Khmer monarxi ketma-ket siam knyazlari bilan almashtirilgan. 1357-yilda Khmer qiroli Suryavamsa Rajadxiraja taxtga qaytadi. 1393-yilda Ayutthayan qiroli Ramesuan Angkorni yana qamal qilib, keyingi yili uni egallab oldi. Ramesuanning oʻgʻli oʻldirilishidan biroz oldin Khmerni boshqargan. Nihoyat, 1431-yilda Khmer qiroli Ponhea Yat Angkorni himoyasiz deb tashlab, Pnompen hududiga koʻchib oʻtgan.
Khmer qirolligining yangi markazi janubi-gʻarbda, bugungi Pnompen mintaqasidagi Oudong shahrida joylashgan. Biroq, Angkor butunlay tark etilmaganiga ishoralar mavjud. Khmer qirollarining bir qatori u yerda qolgan boʻlishi mumkin, ikkinchisi esa parallel qirollikni oʻrnatish uchun Pnompenga koʻchib oʻtgan. Keyinchalik Angkorning yakuniy qulashi iqtisodiy va shu bilan birga siyosiy ahamiyatga ega boʻlishi bilan bogʻliq, chunki Pnompen Mekongdagi muhim savdo markaziga aylandi. Bundan tashqari, kuchli qurgʻoqchilik va undan keyin sodir boʻlgan suv toshqinlari uning qulashiga sabab boʻlgan omillardan biri hisoblanadi. Birinchi qurgʻoqchilikdan keyin imperiya mintaqaviy savdoga koʻproq eʼtibor qaratdi.
Ekologik buzilish
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Angkor_Ruins_from_Space.jpg/220px-Angkor_Ruins_from_Space.jpg|right|thumb| Quritilgan Sharqiy Baray Angkorning sunʼiy yoʻldosh tasviri mintaqadagi ekologik oʻzgarishlarni koʻrsatadi Ekologik nosozlik va infratuzilmaning buzilishi Khmer imperiyasining tugashiga oid yangi muqobil nazariyadir. Katta Angkor loyihasi ustida ishlayotgan olimlarning fikriga koʻra, khmerlar savdo, transport va sugʻorish uchun ishlatiladigan suv omborlari va kanallarning murakkab tizimiga ega boʻlgan. Kanallardagi suv sholi yigʻish uchun ishlatilgan. Aholining oʻsishi bilan suv taʼminoti tizimidagi tanglik kuchaydi. XIV-XV asrlarda suv xoʻjaligi tizimiga taʼsir koʻrsatadigan jiddiy iqlim oʻzgarishlari ham yuz berdi.
Qurgʻoqchilik davrlari qishloq xoʻjaligi hosildorligining pasayishiga olib keldi va mussonlar tufayli kuchli suv toshqinlari ushbu zaif davrda infratuzilmaga zarar yetkazdi. Oʻsib borayotgan aholiga moslashish uchun Kulen tepaliklaridan daraxtlar kesilib, koʻproq sholi maydonlari uchun maydon hozirlandi. Bu kanal tarmogʻiga choʻkma olib keladigan yomgʻir oqimini yaratdi. Suv tizimiga har qanday zarar juda katta oqibatlarga olib keladi.
Vabo
Ogʻir epidemiya aholi zich joylashgan Angkorga taʼsir qilgan va imperiyaning qulashiga hissa qoʻshgan boʻlishi mumkinligini koʻrsatadigan vabo nazariyasi qayta koʻrib chiqildi. XIV asrga kelib, Qora oʻlim Osiyoga taʼsir qildi, chunki vabo birinchi marta 1330-yillarda Xitoyda paydo boʻlgan va taxminan 1345-yillarda Yevropaga yetib kelgan. Xitoydan Yevropaga sayohat chizigʻidagi aksariyat dengiz portlari Janubi-Sharqiy Osiyodagi hayotga jiddiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan kasallikni boshdan kechirishdi. Mumkin boʻlgan kasalliklar orasida bubonik oʻlat, chechak va bezgak bor.