cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Oʻgʻruq
Oʻgʻruq (chodir yoki oʻtovning yuqorisidagi uvuqlari, yogʻochlari) — moʻgʻul hamda turkiy xalqlar qoʻshinida asosiy jangovar qismlardan bir necha kunlik masofada ortda boradigan ogʻir karvon (oboz). Amir Temur odatga koʻra. Oʻ.ni atoqli sarkardalarga topshirgan. Oʻ.ni hukmdor harami, voyaga yetmagan mirzolar tashkil etgan. Oʻ.da lashkar uchun turli kasb egalari, chunonchi novvoylar, oshpazlar, qassoblar, taqachilar, kamonchilar, oʻqchilar, egarchilar, oziqovqat, meva bilan savdo qiluvchilar, hammomchilar va h.k. xizmat qilgan. Asosiy harbiy qismlar uchun moʻljallangan qurolyarogʻ, asbobanjom, yemxashak zaxirasi ham Oʻ.da mujassam etilgan.
Vauxtin
Vauxtin Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Soissons tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
51 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,3 km2. Dengiz sathidan 80 – 173 m balandlikda joylashgan.
1915
Нобелевские премии
🇷🇺
Manfrinópolis
Manfrinópolis - Braziliyaning Parana shtatida joylashgan kommunadir.
Urdès
Urdès Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Pau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
224 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,9 km2.
Gorenflos
Gorenflos Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Abbeville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
255 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 41,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,2 km2. Dengiz sathidan 77 – 117 m balandlikda joylashgan.
Elastik to‘qnashuv
right|thumb|300x300px| Qora tana nurlanishi (koʻrsatilmagan) tizimdan qochib qutulmaguncha, termal qoʻzgʻalishdagi atomlar asosan elastik toʻqnashuvlarga uchraydi. Oʻrtacha, ikkita atom toʻqnashuvdan oldingi kabi bir xil kinetik energiya bilan bir-biridan qaytib keladi. Beshta atom qizil rangga boʻyalgan, shuning uchun ularning harakat yoʻllarini koʻrish osonroq. Fizikada elastik toʻqnashuv — bu ikki jismning umumiy kinetik energiyasi bir xil boʻlib qoladigan ikki jismning toʻqnashuvi (toʻqnashuvi). Ideal, mukammal elastik toʻqnashuvda kinetik energiya issiqlik, shovqin yoki potentsial energiya kabi boshqa shakllarga aniq konvertatsiya qilinmaydi.
Kichik jismlarning toʻqnashuvi vaqtida kinetik energiya birinchi navbatda zarralar orasidagi itaruvchi yoki jozibador kuch bilan bogʻliq boʻlgan potentsial energiyaga aylanadi (zarralar bu kuchga qarshi harakat qilganda, yaʼni kuch va nisbiy tezlik oʻrtasidagi burchak oʻtkir boʻlsa), keyin bu potentsial energiya yana kinetik energiyaga aylanadi (zarralar shu kuch bilan harakat qilganda, yaʼni kuch va nisbiy tezlik orasidagi burchak oʻtkir boʻladi).
Atomlarning toʻqnashuvi elastikdir, masalan, Rezerfordning orqaga tarqalishi.
Nazarboyev universiteti
Nazarboyev universiteti (NU) — Qozogʻiston poytaxti Nur-Sultondagi avtonom tadqiqot universiteti. Qozogʻistonning birinchi Prezidenti Nursulton Nazarboyevning tashabbusi bilan 2010-yilda tashkil etilgan boʻlib, u xalqaro oʻqituvchilar va xodimlarga ega boʻlgan ingliz tilida oʻqitiladigan oʻrta maktabdir. Bakalavriat dasturlariga qabul qilish darajasi 1: 8.5. Barcha bakalavr talabalari bepul oʻqiydilar va yaxshi bahodagi talabalar stipendiya oladilar. Oʻqituvchilar va talabalar sinfining nisbati 1: 9 ni tashkil qiladi.
Elastik to‘qnashuv
Elastik toʻqnashuvning foydali maxsus holati bu ikki jismning massasi teng boʻlganda, ular shunchaki oʻz momentlarini almashtiradilar.
Calderara di Reno
Calderara di Reno Italiyaning Emilia-Romagna mintaqasida joylashgan shahardir. Bologna provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 41,25 km2. 11 632 nafar aholi istiqomat qiladi (2001).
Istiqlol mafkurasi
Istiqlol mafkurasi – millat va davlatning mustaqil rivojlanishini taʼminlashga qaratilgan gʻoyaviynazariy qarashlar tizimi. I. m. istibdod mafkurasi va amaliyotiga qarshi, ozodlikka intilish zarurati tufayli paydo boʻladi. Uning asosiy vazifasi ozod va erkin taraqqiyot yoʻlidagi olijanob maqsadlar atrofida xalqni birlashtirish, ulkan bunyodkorlik ishlariga safarbar etish, unda gʻoyaviy immunitet, mustaqillikka erishguncha xalqning orzu, maqsadini ifodalash, keyin esa mustaqillikni mustahkamlash omili hisoblanadi. Ozodlik yoʻlidagi intilishlar qonga botirilganini koʻrsatuvchi misollar jahon xalqlari tarixida koʻplab topiladi. I. m. olgʻa surgan hayotbaxsh qarashlar hech qachon izsiz ketmagan, bu qarashlar yangi sharoit va vaziyatlar vujudga kelganda mustaqillik uchun kurashni tay-yorlashga xizmat qilgan. Mustaqillik-ka erishgandan keyin I. m.ning maz-muni mustaqillik davri oldida turgan yangicha vazifalarda yorqin namoyon boʻladi. Bu davrda u mustaqillikning siyosiy, ijtimoiyiqtisodiy, huqu-qiy va maʼnaviy asoslarini mustah-kamlashni gʻoyaviy jihatdan taʼminlashni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻyadi. Mamlakatimiz xalqi ongida "Oʻzbekiston — yagona Vatan" degan tushunchani qaror toptirish I. m.ning muhim va-zifalaridan biridir. I. m. yurtimizda istiqomat qilayotgan turli xalq va millat vakillarida yagona vatan farzandi ekanligi bilan faxrlanish tuygʻu-sini tarbiyalashda muhim ahamiyat kasb etadi. Oʻzbekistonning I. m. istibdod illatlariga barham berish, mustaqillik, ozodlik va bunyodkorlik kabi qad-riyatlarning maʼnosini chuqur anglab yetish, uni odamlarning qalbi va ongiga singdirish, jamiyat hayotida ogohlik, hamkorlik, milliy totuvlik muhitini taʼminlashni oʻzida ifodalaydi (yana q. Milliy mafkura).
Adabiyot
Qiyom Nazarov, Gulnora Ibrohimova.
Elastik to‘qnashuv
Gaz yoki suyuqlik molekulalari, atomlardan farqli oʻlaroq, kamdan-kam hollarda mukammal elastik toʻqnashuvlarni boshdan kechiradilar, chunki har bir toʻqnashuvda molekulalarning translatsiya harakati va ularning ichki erkinlik darajalari oʻrtasida kinetik energiya almashadi. Har qanday lahzada toʻqnashuvlarning yarmi turli darajada elastik boʻlmagan toʻqnashuvlardir (juftlik toʻqnashuvdan keyingi harakatlarida avvalgiga qaraganda kamroq kinetik energiyaga ega) va yarmini „oʻta elastik“ (koʻproq kinetik energiyaga ega) deb taʼriflash mumkin. oldingidan koʻra toʻqnashuvdan keyin). Butun namuna boʻylab oʻrtacha hisoblanganda, molekulyar toʻqnashuvlarni mohiyatan elastik deb hisoblash mumkin, chunki Plank qonuni energiyani qora jism fotonlari tomonidan olib ketilishini taqiqlaydi.
Makroskopik jismlar holatida, mukammal elastik toʻqnashuvlar hech qachon toʻliq amalga oshirilmaydigan idealdir, lekin bilyard toʻplari kabi ob’ektlarning oʻzaro taʼsiri bilan yaqinlashadi.
Energiyalarni koʻrib chiqishda, toʻqnashuvdan oldin va/yoki undan keyin mumkin boʻlgan aylanish energiyasi ham rol oʻynashi mumkin.
Bir oʻlchovli Nyuton mexnikasida
thumb| Professor Valter Levin bir oʻlchovli elastik toʻqnashuvlarni tushuntiradi Har qanday toʻqnashuvda impuls saqlanib qoladi; lekin elastik toʻqnashuvda kinetik energiya ham saqlanadi. Massalari m 1, m 2 va tezligi u 1, u 2, toʻqnashuvdan oldin v 1, v 2 boʻlgan 1 va 2 zarralarni koʻrib chiqaylik. Toʻqnashuvdan oldin va keyin impulsning saqlanishi quyidagicha ifodalanadi :
Ushbu tenglamalarni topish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri yechish mumkin v_1,v_2 qachonki u_1,u_2 maʼlum boʻlsa :
Kutilganidek, barcha tezliklarga doimiy (Galiley nisbiyligi) qoʻshilganda yechim oʻzgarmas boʻladi, bu oʻzgarmas translatsiya tezligiga ega boʻlgan mos yozuvlar tizimidan foydalanishga oʻxshaydi. Haqiqatan ham, tenglamalarni olish uchun, avvalo, maʼlum tezliklardan biri nolga teng boʻlishi uchun sanoq sistemasini oʻzgartirish, yangi sanoq tizimidagi nomaʼlum tezliklarni aniqlash va dastlabki sanoq sistemasiga aylantirish mumkin.
Misollar
Boshqa vaziyat: center|frame| Teng boʻlmagan massalarning elastik toʻqnashuvi. Quyidagilar teng massali holatni koʻrsatadi, m_1=m_2. center|frame| Teng massalarning elastik toʻqnashuvi center|frame| Harakatlanuvchi sanoq sistemasida massalarning elastik toʻqnashuvi Cheklovchi holatda bu yerda m_1 dan ancha katta m_2 Masalan, stol tennisi koptokiga yoki SUV axlat qutisiga urilganda, ogʻirroq massa tezlikni deyarli oʻzgartirmaydi, engilroq massa esa oʻz tezligini teskarisiga aylantiradi va ogʻirdan ikki baravar koʻp boʻladi.
Katta holatda u_{1}, qiymati v_{1} massalari taxminan bir xil boʻlsa, kichik boʻladi: ancha engilroq zarrachaga urish tezlikni unchalik oʻzgartirmaydi, ancha ogʻirroq zarrachaga urish tez zarrachaning yuqori tezlikda orqaga qaytishiga olib keladi. Shuning uchun neytron moderatori (tezkor neytronlarni sekinlashtiradigan va shu bilan ularni zanjirli reaktsiyani davom ettirishga qodir boʻlgan termal neytronlarga aylantiradigan vosita) neytronlarni osongina singdira olmaydigan yengil yadroli atomlarga toʻla materialdir: eng yengil yadrolar taxminan neytron bilan bir xil massa.
Natijani keltirib chiqarish
Yuqoridagi tenglamalarni chiqarish uchun v_1,v_2, kinetik energiya va impuls tenglamalarini qayta tashkil qiling:
Yuqori tenglamaning har bir tomonini pastki tenglamaning har bir tomoniga boʻlish va foydalanish beradi:
G’ezani Bolo
Gʻezani Bolo — qishloq Panjakent tumani jamoa Loiq Sheraliy qishlogʻi tarkibiga kiradi. Gʻezani Bolodan shahar markazigacha 38 km.
Elastik to‘qnashuv
Natijani keltirib chiqarish
Yaʼni, bir zarraning ikkinchisiga nisbatan nisbiy tezligi toʻqnashuv bilan teskari boʻladi.
G’ezani Bolo
Aholisi
Aholisi − 1852 kishi
Elastik to‘qnashuv
Natijani keltirib chiqarish
Endi yuqoridagi formulalar chiziqli tenglamalar tizimini yechishdan kelib chiqadi v_1,v_2, haqida doimiylar sifatida:
Bir marta v_1 belgilanadi, hamda v_2ni simmetriya orqali topish mumkin.
Bugʻdoy doni
Bugʻdoy doni — qad. ogʻirlik oʻlchovi, qiymat jihatidan "arpa doni"ga teng, yaʼni oʻrtacha 1B. d.=0,0409512 g (qarang Arpa doni). Baʼzi adabiyotlarda qiymati 0,048 yoki 0,05 g deb ham qabul qilingan. Boshqacha nomi gandum.
G’ezani Bolo
Manbalar
Tojikiston joy nomlari reestri 2013. — 332 s. — ISBN 978-99947-33-54-5
Elastik to‘qnashuv
Ommaviy ramka markazi
Massa markaziga nisbatan ikkala tezlik ham toʻqnashuv natijasida teskari boʻladi: ogʻir zarracha sekin massa markaziga qarab harakatlanadi va xuddi shunday past tezlikda orqaga sakraydi, engil zarracha esa massa markazi tomon tez harakat qiladi va sakrab tushadi. bir xil yuqori tezlikda orqaga qayting.
Toʻqnashuv natijasida massa markazining tezligi oʻzgarmaydi. Buni koʻrish uchun vaqtdagi massa markazini koʻrib chiqing t toʻqnashuvdan oldin va vaqt t' toʻqnashuvdan keyin:
Demak, massa markazining toʻqnashuvdan oldingi va keyingi tezligi:
ning raqamlari va  toʻqnashuvdan oldingi va keyingi jami momentlar. Impuls saqlanib qolganligi sababli, bizda mavjud
Bir oʻlchovli relyativistik mexanikada
Maxsus nisbiylik nazariyasiga koʻra,
Umumiy impuls nolga teng boʻlgan momentum ramkasining markazida,
Tizimning umumiy energiyasi va impulsi saqlanganligi va ularning dam olish massalari oʻzgarmasligi sababli, toʻqnashayotgan jismning impuls momentini toʻqnashuvchi jismlarning tinch massalari, umumiy energiya va umumiy impuls hal qilishi koʻrsatilgan. Impuls ramkasining markaziga nisbatan, har bir toʻqnashuvchi jismning impulsi toʻqnashuvdan keyin kattalikni oʻzgartirmaydi, balki uning harakat yoʻnalishini oʻzgartiradi.
Yorugʻlik tezligidan ancha sekin harakatlanadigan makroskopik jismlar bilan ishlashda aniq natijalar beradigan klassik mexanika bilan solishtirganda, toʻqnashayotgan ikkita jismning umumiy impulslari ramkaga bogʻliq. Klassik mexanikaga koʻra, momentum ramkasining markazida,
Bu relyativistik hisoblash bilan mos keladi u_1 = -v_1, boshqa farqlarga qaramay.
Biz ikkita harakatlanuvchi jismni umumiy impulslari boʻlgan bitta tizim sifatida koʻrishimiz mumkin p_T, umumiy energiya hisoblanadi E va uning tezligi v_c uning massa markazining tezligi. Impuls ramkasining markaziga nisbatan umumiy impuls nolga teng. Buni koʻrsatish mumkin v_c tomonidan beriladi:
Endi impuls ramkasining markazida toʻqnashuvdan oldingi tezliklar u_1 ' va u_2 ' quyidagilar:
Qachonki u_1 \ll c va boʻlsa
Shu sababli, toʻqnashayotgan ikkala jismning tezligi yorugʻlik tezligidan (sekundiga ~ 300 000 kilometr) ancha past boʻlsa, klassik hisob toʻgʻri boʻladi.
Giperbolik funksiyalar yordamida relyativistik hosila
Tezlik deb ataladigan parametrdan foydalanish s (odatda tezlik deb ataladi),
quyidagini olamiz:
Relyativistik energiya va impuls quyidagicha ifodalanadi:
va bog‘liq tenglama, yuqoridagi tenglamalarning yigʻindisi:
„energiya“ dan har ikki tomonning kvadratchalari „impuls“ tenglamalarini ayirib va identifikatsiyadan foydalanamiz soddalashtirgandan soʻng biz quyidagilarni olamiz:
nol boʻlmagan massa uchun giperbolik trigonometrik identifikatsiyadan foydalangan holda olamiz:
funktsiyalar sifatida \cosh(s) Hatto ikkita yechimga ega boʻlamizmi:
oddiy yechimga olib keladigan oxirgi tenglamadan biz hal qilamiz s_2 va qaram tenglamaga almashtiramiz, biz olamiz e^{s_1} undan keyin e^{s_2}, bizda quyidagi bor:
Bu muammoning yechimi, lekin tezlik parametrlari bilan ifodalanadi. Tezliklarning yechimini olish uchun almashtirishni qaytarish:
Oldingi yechimlarni almashtirib va oʻzgartiramiz: va  uzoq transformatsiyadan soʻng, almashtirish bilan:
Ikki oʻlchovli sistema
Ikki oʻlchamda aylanmaydigan ikkita toʻqnashuvchi jismlar uchun jismlarning harakati impuls, kinetik energiya va burchak momentumning uchta saqlanish qonunlari bilan aniqlanadi. Har bir jismning umumiy tezligi ikkita perpendikulyar tezlikka boʻlinishi kerak: biri toʻqnashuv nuqtasida toʻqnashuvchi jismlarning umumiy normal yuzalariga tegib, ikkinchisi toʻqnashuv chizigʻi boʻylab. Toʻqnashuv faqat toʻqnashuv chizigʻi boʻylab kuch berganligi sababli, toʻqnashuv nuqtasiga tegib turgan tezliklar oʻzgarmaydi. Keyinchalik toʻqnashuv chizigʻi boʻylab tezliklar bir oʻlchovli toʻqnashuv bilan bir xil tenglamalarda ishlatilishi mumkin. Yakuniy tezliklarni ikkita yangi komponent tezligidan hisoblash mumkin va ular toʻqnashuv nuqtasiga bogʻliq boʻladi. Ikki oʻlchovli toʻqnashuvlarni oʻrganish koʻplab jismlar uchun ikki oʻlchovli gaz doirasida olib boriladi.
Impuls doirasi markazida har qanday vaqtda ikkala jismning tezligi qarama-qarshi yoʻnalishda boʻlib, kattaliklari massalarga teskari proportsionaldir. Elastik toʻqnashuvda bu kattaliklar oʻzgarmaydi. Yoʻnalishlar jismlarning shakllariga va taʼsir nuqtasiga qarab oʻzgarishi mumkin. Masalan, sharlar holatida burchak ikki jism markazlarining (parallel) yoʻllari orasidagi masofaga bogʻliq. Yoʻnalishning nolga teng boʻlmagan har qanday oʻzgarishi mumkin: agar bu masofa nolga teng boʻlsa, toʻqnashuvda tezliklar teskari boʻladi; agar u sharlar radiusi yigʻindisiga yaqin boʻlsa, ikkita jism faqat bir oz egiladi. center|frame| Ikki oʻlchovli elastik toʻqnashuv
Ikkinchi zarracha toʻqnashuvdan oldin tinch holatda boʻlsa, ikki zarrachaning burilish burchaklari, \theta_1 va \theta_2, burilish burchagi bilan bogʻliq \theta massa markazi tizimida :
Toʻqnashuvdan keyingi zarrachalar tezligining kattaliklari:
Ikki harakatlanuvchi jism bilan ikki oʻlchovli toʻqnashuv
Birinchi sharning yakuniy x va y tezligi komponentlarini quyidagicha hisoblash mumkin:
bu yerda
v1
va
v2
— jismlarning ikkita asl tezligining skalyar kattaliklari,
m1
m2
— ularning massalari,
θ1
θ2
— harakat burchaklari, yaʼni (toʻgʻridan-toʻgʻri oʻng-pastga siljish −45 ° burchak yoki 315 ° burchak degan maʼnoni anglatadi) va kichik harf φ - toʻqnashuv burchagi. (Ikkinchi toʻpning x va y tezligini olish uchun barcha „1“ pastki belgilarni „2“ pastki belgisi bilan almashtirish kerak.)
Bu tenglama ikki jism oʻrtasidagi oʻzaro taʼsir aloqa burchagi boʻylab osonlik bilan hisoblab chiqilishidan kelib chiqadi, yaʼni jismlarning tezligini x va y oʻqlarini bir oʻlchamda oʻzaro bogʻlanish burchagiga parallel qilib aylantirish orqali hisoblash mumkin. ob’ektlar, soʻngra tezliklarning haqiqiy x va y komponentlarini olish uchun asl yoʻnalishiga qaytariladi.
Burchaksiz tasvirda oʻzgartirilgan tezliklar
x1
x2
markazlari yordamida aloqa vaqtida hisoblab chiqiladi.
Bu yerda burchak qavslari ikkita vektorning ichki mahsulotini (yoki nuqta mahsulotini) koʻrsatadi.
Boshqa saqlangan miqdorlar
Massalari teng boʻlgan zarralarning alohida holatida, toʻqnashuvdan oldingi va keyingi tezliklarning skalyar mahsuloti bir xil ekanligini yuqoridagi natijadan toʻgʻridan-toʻgʻri hisoblash orqali tekshirish mumkin, yaʼni Garchi bu mahsulot elastik toʻqnashuvlar uchun impuls va kinetik energiyaga oʻxshab qoʻshimcha oʻzgarmas boʻlmasa ham, bu miqdorning saqlanishi yuqori tartibli saqlanish qonunlarini chiqarish uchun ishlatilishi mumkin.
Aşağıkükür
Aşağıkükür - Turkiya, Mersin viloyati Anamur tumanidagi qishloq. U 36.16667°N, 32.78333°W da oʻrmonlarda joylashgan. 2011-yildagi aholini ro‘yxatga olish maʼlumotlariga ko‘ra qishloqda 180 kishi yashagan. Bu qishloq 1970- yilgacha Kükür
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Hettlingen (Zürich)
Hettlingen  Shveysariyaning Zürich kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Winterthur okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 5.87 km2. 2923 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Hettlingenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Évrecy
Évrecy Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1263 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 152,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,3 km2.
Sarıl
Sarıl (Saryl) — Ozarbayjon ning Zangilon tumoni tarkibiga kiruvchi qishloq.
Tarixi
Qishloq Togʻli Qorabogʻni oʻrab turgan armanlar tomonidan bosib olingan hududlarda joylashgan boʻlib, 1993-yil oktabr oyida Birinchi Togʻli Qorabogʻ urushi davrida etnik arman qoʻshinlari nazoratiga oʻtgan. Qishloq keyinchalik boʻlinib ketgan Artsax Respublikasi tarkibiga Kashatogʻ viloyati tarkibiga kirdi va u “Amiryan' (Ամիրյան) deb ataldi. 2020 yilgi Togʻli Qorabogʻ urushida Aras vodiysi yurishi davomida Ozarbayjon tomonidan qaytarib olingan.
Beaver (Pennsylvania)
Beaver AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Beaver County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,8 km2. Shundan 2,4 km2 quruqlik, 0,4 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 282 m balandlikda joylashgan.
Qozogʻistonda taʼlim
Sovet Ittifoqidan mustaqillikka erishgandan soʻng, Qozogʻistonda taʼlimni „davlat tomonidan moliyalashtirish“ qisqartirildi. 1991-yilda yalpi ichki mahsulotning 6 foizidan 1994-yilda 3 foizga tushdi, 1999-yilda esa bu koʻrsatkich 4 foizgacha koʻtarildi. Boshlangʻich va oʻrta maktab oʻqituvchilari yomon maosh oladilar; 1993-yilda 30,000 dan ortiq oʻqituvchilar (yoki 1990-yildagi oʻqituvchilarning yettidan bir qismi) taʼlimni tark etdilar, ularning aksariyati koʻproq daromadli ish qidirish uchun ketdilar.
Eldon (Iowa)
Aholisi
927 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 322,4 nafar kishi.
Qozogʻistonda taʼlim
1994-yilda Qozogʻistonda 8575 boshlangʻich va oʻrta maktabga (birdan oʻn birgacha), taxminan 3,2 million oʻquvchi qatnashdi. 1992-yilda Qozogʻistondagi 8500 ga yaqin bolalar maktabgacha taʼlim muassasalariga qatnadilar. 1994-yilda respublikaning oltmish bitta oliy oʻquv yurtida 272,1 ming talaba tahsil oldi. Talabalarning ellik toʻrt foizi qozoq, 31 foizi ruslar edi.
Qozogʻistonning 1995-yilgi konstitutsiyasi majburiy, ijtimoiylashtirilgan oʻrta maktab taʼlimini beradi. Fuqarolar ijtimoiylashtirilgan oliy oʻquv yurtlari uchun raqobatlashadi. Xususiy taʼlim mamlakatda oʻsib bormoqda, oʻquvchilarning 5 foizga yaqini xususiy maktablarda oʻqiydilar, ular asosan oʻzboshimchalik bilan davlat nazorati ostida qoldirilgan.
2002-yilda Osiyo Taraqqiyot Banki Qozogʻistonga taʼlim sohasidagi muhim muammolar va ustuvorliklarni aniqlash va hukumatning taʼlim sohasini rivojlantirish strategiyasini kuchaytirishga hissa qoʻshish uchun texnik yordam koʻrsatdi. Amerika Qoʻshma Shtatlari 2004-yilda Tinchlik korpusining 137 aʼzosiga „taʼlim va NNTni rivojlantirishda“ ishlashni taʼminladi.
1999-yilda Qozogʻistonda erkaklarning 99,1 % va ayollarning 97,7 % oʻqish yozishni bilgan.
Amerika Qoʻshma Shtatlari Davlat kotibi Kondoliza Rays 2006-yil 12-13-oktabr kunlari Qozogʻistonga tashrif buyurganida, u: "Har qanday davlatning kelajagi uning bilim darajasiga bogʻliq. Bu mening Qozogʻistonga toʻrtinchi tashrifimdir. Men allaqachon atirau va Almatida boʻlganman. Men har qanday mamlakat muvaffaqiyatining kaliti boʻlgan millatingizning maʼlumot darajasi yuqori ekaniga guvoh boʻldim-degan.
Mian Deh, Chalus
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Mian Deh ( Mīān Deh)  — Eronning Mozandaron viloyati Chalus okrugi markaziy tumanidagi Kelarestoq-e Gʻarbi qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 303 nafar kishi hamda 83 ta oiladan iborat.
1916
Нобелевские премии
🇷🇺
Sarılı Xəştab
Sarılı Xəştab — Ozarbayjonning Zangilon tumanidagi qishloq..
Q (maʼnolari)
Q:
NGC 4751
NGC 4751 Kentavr yulduz turkumidagi E-S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1836-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Camugnano
Camugnano Italiyaning Emilia-Romagna mintaqasida joylashgan kommunadir. Bologna provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 96 km2. 2132 nafar aholi istiqomat qiladi.
Fardis
Fardis — Eronning Alborz viloyatidagi Fardis tumani tarkibiga kiruvchi shahar boʻlib, tuman markazi hisoblanadi. Shahar aholisi 2016-yil maʼlumotlariga koʻra 58953 ta xonadonda 181174 kishini tashkil etgan. Dastlab Fardis tumani tashkil etilishidan oldin shaharning tarkibiy qismlari Tehron viloyatining Karaj tumanida edi. Aholini roʻyxatga olishdan soʻng Karaj okrugi yangi tashkil etilgan Alborz viloyatiga, Fardis okrugi esa ikki tumanni birlashtirish orqali tuzilgan Fardis tumaniga koʻchirildi va uning poytaxti etib yangi Fardis shahri tayinlangan.
Kef Lakhdar
Kef Lakhdar-Jazoirning Médéa viloyatida joylashgang shaharcha va kommunadir.
Bugʻdoy nematodasi
BUGʻDOY NEMATODASI (Anguina tritici) — bugʻdoy, javdar, arpa, suli va boshqa boshokli ekinlar boshogʻida gʻudda (galla)lar paydo qiladigan zararkunanda toʻgarak chuvalchang. Oʻsimlik Bugʻdoy nematodasi bilan qattiq zararlanganda boshogʻi maydalashib oʻsmay qoladi, doni oʻrnida gʻudda (galla)lar paydo boʻladi. Gʻuddalar dondan kichikroq, juda pishiq, jigarrang pust bilan qoplangan boʻlib, har bir gʻudda ichida 5—15 mingtagacha lichinka boʻladi. Yerga toʻkilgan gʻuddalar ivib yoriladi. Undan chiqqan lichinkalar maisa tanasini teshib kirib, barg qoʻltiqlariga koʻtariladi, gul murtagiga joylashib, oʻsimlikni kasallantiradi. Bugʻdoy nematodasi don, poxol hamda qishloq xoʻjaligi asbobuskunalari vositasi bilan tarqaladi. Bugʻdoy nematodasi 20-asrning oʻrtalarigacha — 1937-yilda gʻuddalar aralashgan urugʻlikni ekish man qilinishiga qadar koʻp tarqalgan edi. Hozir Bugʻdoy nematodasi MDH hududida deyarli tugatilgan. Kurash choralari: zararlanmagan sogʻlom urugʻlik ekish, Bugʻdoy nematodasi paydo boʻlgan mintaqalardan don olib chiqishni taqiqlash, zararlangan donlarni alohida xirmonlarda yanchish va tozalash.
Obayayla
Obayayla — Turkiyaning Erzurum viloyati Oltu tumaniga qarashli qishloq.
Manbalar
[
Aşağıveysi
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Aşağıveysi — Turkiyaning Diyarbakir viloyati Silvan tumaniga qarashli mahalla.
Gorges (Somme)
Gorges Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Amiens tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
46 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,7 km2. Dengiz sathidan 95 – 147 m balandlikda joylashgan.
1914
10 богатейших династий России
10 богатейших династий России на начало ХХ asrа, по данным Форбс.
Переломный год
Многие историки и комментаторы сходятся во мнении, что 1914 год был поворотным пунктом в истории человечества. Это показывают следующие цитаты:
«Последний совершенно „нормальный“ год в истории был 1913-й, то есть год перед Первой миро вой войной» (передовая статья в «Таймс-Геральд» от 13 mart 1949 года, Вашингтон, США, округ Колумбия).
«Более того, 75-летний период с 1914 по 1989 год, включающий две мировые войны и холодную войну, рассматривается историками как единственная в своём роде, отдельно стоящая эпоха, уникальный период, когда большинство стран воевали, восстанавливались после войны, либо готовились к новой войне» («Нью-Йорк таймс» от 7-may 1995 года).
«С началом Первой мировой войны весь мир буквально распался, и мы до сих пор не знаем почему. Ведь перед этим казалось, что надежды на идеальное общество вот-вот осуществятся. Царили мир и процветание. Но потом все куда-то исчезло. С тех пор никаких улучшений не было… В наш asr было убито больше людей, чем за всю историю человечества» (д-р Уокер Пёрси, «Америкэн медикл ньюс» от 21-noyabr 1977 года).
Через пятьдесят с лишним лет после 1914 года немецкий государственный деятель Конрад Аденауэр написал: «С 1914 года из жизни людей исчезли безопасность и спокойствие» («Уэст паркер» от 20-yanvar 1966 года, Кливленд, США, штат Огайо).
🇷🇺
Soltendieck
Soltendieck Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Uelzen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 34,01 km2. 1049 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Greensburg (Indiana)
Greensburg AQShning Indiana shtatida joylashgan shahardir. Decatur okrugi tarkibiga kiradi.
Soltendieck
Hududi
Soltendieckning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Greensburg (Indiana)
Aholisi
11492 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 827,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,5 km2. Shundan 12,4 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 292 m balandlikda joylashgan.
Ist-Texas neft koni
Ist-Texas neft koni (East Texas) — dunyodagi eng yirik neft konlaridan biri. AQShning Texas shtatida joylashgan. Meksika qoʻltigʻi neft-gazli havzasiga mansub. 1930 yilda ochilib ishga tushirilgan. Neftning dastlabki sanoat zaxirasi 850 mln. t boʻlgan. Kon Sabin tepaligining gʻarbiy yon bagʻrida joylashgan. Neft-gazning toʻplangan maydoni 567 km2. Sa-marador qumtoshlarning oʻrtacha kalinligi 11,4 m, neftlilik kavati 70 m. Kollektorning oʻrtacha gʻovakliligi 25%, oʻtkazuvchanligi 2,5 Darsigacha. Neftning zichligi 830 kg/m3, qovushqoqligi 0,93 mPa, oltingugurtning miqdori 0,32%. Har yili 7 mln. t ga yaqin neft kazib olinadi, jami 690 mln. t (1984) neft olingan. Asosiy neft olinadigan joy shim. uchastka hisoblanadi. AQShning shim. va shim,sharqiy rayonlariga 2000 km uzunlikda neft quvurlari oʻtkazilgan.
Bugʻdoy tripsi
BUGʻDOY TRIPSI (Haplothris tritici Kurd.) — tripslar turkumiga mansub hasharot. Bugʻdoy tripsi ning boʻyi 1,5–2 mm. Lichinkasi tuproqda qishlaydi. Aprelda voyaga yetadi. Erta bahorda harorat 8— 10° ga yetganda barg qoʻltiqlarida oziqlana boshlaydi, barg qoʻltigʻiga kirib olib, yuqoriga koʻtariladi va barg uchi shirasini soʻradi. Natijada barg uchidan quriydi, boshoq normal rivojlanmaydi. Odatda, Bugʻdoy tripsi barg tomirlari boʻylab gʻuj boʻlib yotadi. Tuxumini boshoqqa yoki undagi qiltiqlarga bittadan yoki toʻptoʻp qilib qoʻyadi. Bugʻdoy tripsi ni yoʻqotish uchun hosil yigʻib olingandan keyin bugʻdoypoyani sugʻorish va yerni haydash tavsiya qilinadi.
Moddiy farovonlik
Moddiy farovonlik - jamiyat, ayrim kishilar va ijtimoiy guruxlarning moddiy neʼmatlar bilan taʼminlanganligi; kishilar moddiy ehtiyojlarining krndirilish darajasi.
Gʻarb mamlakatlari amaliyotida Moddiy farovonlik aholi daromaddari darajasi bilan bogʻlanib, aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot (YAIM) koʻrsatkichi asosida izohlanadi. Moddiy farovonlikni xalqaro taqqoslashlar uchun ham YAIM koʻrsatkichi qabul qilingan. Biroq, YAIM mamlakat iqtisodiy taraqqiyotining muhim koʻrsatkichi boʻlsada, Moddiy farovonlikni, uning moddiy asosini aniq va toʻla ifodalamaydi.
Har qanday jamiyatda kishilar Moddiy farovonlikning moddiy asosi shu mamlakat ning millim moddiy boyligidir. Jamiyatning, kishilarning Moddiy farovonlik ularga tegishli boʻlgan, ular ixtiyoridagi moddiy neʼmatlar yigʻindisiga hamda joriy moddiy ishlab chiqarish darajasiga, olinayotgan daromadlarga, isteʼmol qilinayo-tgan moddiy neʼmatlar miqdori va sifatiga bogʻliq.
Har bir muayyan davrda butun jamiyatning, uning barcha aʼzolarining eng muhim moddiy ehtiyojlari, yaʼni hayotiy makonga va tabiiy resurslarga, ishlab chiqarish vositalariga va isteʼmolbop neʼmatlarga boʻlgan moddiy ehtiyojlari shu jamiyatda mavjud boʻlgan jami moddiy-ashyoviy boylik bilan qondiriladi. Jamiyatning, kishilarning tabiiy va ishlab chiqarilgan moddiy neʼmatlar bilan umuman va aholi jon boshiga taʼminlanganligi ular moddiy farovonligining asosidir. Shuning uchun hozirgi paytda dunyoda har bir mamlakat milliy boyligini, shu jumladan, milliy tabiiy va ishlab chikarilgan boyligini hisoblashga alohida ahamiyat berilmoqda (qarang Milliy boylik). Moddiy ashyoviy boylik tarkibidagi tabiiy boylikning va ishlab chiqarilgan (jamgʻarilgan) boylikning alohidaalohida hisobga olinishi, tabiiy boyliklarni asrab-avaylab, undan oqilona foydalanib, ishlab chiqarish va jamgʻarilgan boylikning uzluksiz kengaytirilgan takror ishlab chikarilishi va koʻpaytirilishi Moddiy farovonlikni sakdash va oshirishning eng muhim shartidir.
Moddiy-ashyoviy boylikning hajmi va sifati, uning aholi jon boshiga toʻgʻri keladigan darajasi yuqori boʻlgan mamlakatlarda Moddiy farovonlik ham, moddiy ishlab chiqarish samaradorligi ham, aholi daromadlari ham, isteʼmol darajalari ham yuqoridir. Biroq, Gʻarb mamlakatlari statistikasi va iqtisodchilarining eʼtirof etishlaricha, rivojlangan mamlakatlarning koʻpchiligida boylikning va daromadlarning aholi oʻrtasida taqsimlanishi favqulodda yoki juda notekisdir. Kam rivojlangan va postsotsialistik mamlakatlarning koʻpchiligida milliy moddiyashyoviy boylik aholi jon boshiga juda past darajada. Shuning uchun ham dunyoda 1,2 mlrd.dan ortiqroq kishi juda ham kambagʻallikda, qashshokdikda yashamoqda.
Milliy boylikni saqlash va koʻpaytirishda va shu yoʻl bilan Moddiy farovonlikni taʼminlashda va oshirishda davlat va uning milliy ijtimoiy-iqtisodiy siyosati muhim oʻrin tutadi. Davlat bu-yurtmalari va investitsiyalari ish joylarini koʻpaytirishga, aholi daromadlarining oʻsishiga ijobiy taʼsir etadi. Soliqlarning va davlat harajatlarining optimallashtirilishi esa soliq yukini kamaytiradi, kishilar ixtiyoridagi daromadlarni koʻpaytiradi va Moddiy farovonlikga ijobiy taʼsir etadi. Shu bilan birga Moddiy farovonlik va isteʼmol boʻyicha optimal normativ va normalari, aholini ijtimoiy himoyalash mexanizmi va dasturlarining takomillashtirilishi katta ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyatga ega.
Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishganidan keyingi yillarda mamlakatdagi barcha tabiiy neʼmatlar (yerlar, yer osti va yer usti boyliklari va boshqalar) umumilliy mulkka, boylikka aylandi, jamiyat aʼzolari esa uning hammulkchilari boʻlib qoldilar. Shu bilan birga, ular xususiylashtirilgan korxonalarning mulkchilariga aylandilar; yerga va boshqa mulklarga ijara asosida egalik joriy etildi; yerlar yakka, GURUH, shirkat, jamoa, korporativ xoʻjalik yuritish uchun, fermerlik va dehqon xoʻjaliklari tashkil etish uchun jismoniy va yuridik shaxslarga taqsimlab berildi. Mamlakatning ishlab chiqarilgan va jamgʻarilgan moddiy boyliklari koʻpaydi va takomillashdi; aholining nominal va real daromadlari oʻsdi, kundalik isteʼmolbop mollar va uzok, muddat foydalaniladigan tovarlar bilan taʼminlanganligi oshdi. Shu bilan birga aholining keskin va katta darajada tabaqalanishining oldini olish hamda milliy moddiy boylik va farovonlikni kjsaltirish boʻyicha izchil ijtimoiy siyosat amalga oshirilmoqda.
Adabiyot
Erlis Aliqulov.
Modexoqon
Modexoqon, Botur Tangriqut (Mooʻ Du, Mode, Budu, Mata) (? — miloddan avvalgi 174) — Ulugʻ hun (hunnu) xoqonligi (miloddan avvalgi 209 — milodiy 216) asoschisi, Tuman Tangriqutnnng valiaxd oʻgʻli. Otasi boshqa oʻgʻlini valiaxd qilish maqsadida uni oʻz raqibi yuyechjilar huzuriga garov tariqasida joʻnatib, koʻp oʻtmay ularga xiyonatkorona hujum qiladi. Modexoqon otasining hiylasini fahmlab vaqtida qochishga ulguradi. Soʻng, atrofiga ishonchli odamlarni toʻplab, otasi va oʻgay ukalarini qatl qiladida, tangriqut boʻladi (miloddan avvalgi 209—174). Modexoqon otil ganda oʻzidan hushtak ovozi chiqaruvchi oʻq-yoy ixtiro qiladi, muntazam qoʻshin tuzib, avval tunggʻus (dung xoʻ)larni tormor keltiradi, hunnu, chushe, shinli kabi hun xonliklarini va dingling (toʻro), gekun (qirgʻiz) elatlarini birlashtirgach, qudrati yanada ortadi, keyin Xitoyga yurish qilib, hunlarnipg xitoylar istilo qilgan yerlarini ozod etadi. Hunlar davlatining kun sayin qudratli boʻlib borayotganini koʻrgan koʻplab xitoy sarkardalari Modexoqon tomoniga oʻtadilar. Miloddan avvalgi 200 yil Xan sulolasiga mansub imperator Govzu (miloddan avvalgi 206—195) 325 ming kishilik qoʻshin bilan Modexoqonga qarshi urushga otlanadi. Modexoqon bundan xabar topib, 400 ming otliq askar bilan Govzu qoʻshiniga peshvoz chiqadida, ularni Fingching (Dotung) shahri sharqidagi Bayting adirida qurshab oladi. Ammo, 7 kun deganda Govzu ochlikdan birin-ketin qirila boshlagan oʻz koʻshinini vaziri ishlatgan bir hiyla tufayli qurshovdan olib chiqib ketishga muvaf-faq boʻladi [mazkur voqea Xitoy tari-xida "Bayting muhosarasi (qurshovi)" nomi bilan mashhur]. Shundan soʻng Govzu, garchi qurshovdan qutilib chiqqan boʻlsada, yengilganini tan olib, qizini Modexoqonga xotinlikka beradi (miloddan avvalgi 192) va hunlarga xiroj tariqasida kimxob, shoyi, atlas, sharob, gʻalla kabi mahsulotlarni yuborib turish majburiyatini oladi. Modexoqon ham, oʻz navbatida, agar yuqoridagi majburiyat toʻla-toʻkis ado etilsa, Xitoyga hujum qilmaslikni oʻz boʻyniga oladi. Miloddan avvalgi 177—176 yillarda Modexoqon uyshun, qangʻli (qonqa), yoʻji (yuyechji) va aorslarnk boʻysundirib, markazlashgan yirik xoqonlik tuzadi. Uning davlati sharqda Ulugʻ muhit (Tinch okean)dan gʻarbda Kaspiy dengizigacha, shim.da Boykoʻl (Baykal) va Enasoy (Yenisey)dan jan. da Buyuk Xitop devori va Shimoliy Hindi-stongacha boʻlgan hududni egallagan.
Abduxoliq Aytboyev.
Domenika Fontana
Shaharsozlik sohasidagi ulkan yutuqlar taniqli meʼmor va muhandis Domeniko Fontanaga (1543-1607) tegishlidir. 1580-yillarda unga Rim shahrini qayta qurish va dekorativ bezatish ishlari topshiriladi, bunga koʻra shahar katolik dunyosining markazi sifatida ahamiyatini oshirishi kerak edi.
Del Popolo maydoni rejasi
Domeniko Fontana shahardagi koʻplab meʼmoriy inshootlarni bir-biri bilan bogʻlaydigan hamda ularga aylanma yoʻllardan emas, balki toʻgʻri yoʻllardan oʻtib borishni taʼminlash maqsadida yagona yoʻl loyihasini ishlab chiqadi. Bu loyiha Yevropa shaharsozlik sanʼati tarixidagi birinchi “uch nurli” tizimi hisoblanadi. Ushbu tizim shaharga kirish qismida joylashgan “Del Popolo” maydonida oʻz ifodasini topadi. Del Popolo maydonidan ajralib chiqqan va poytaxtning asosiy kirish yoʻlini markaz va uning asosiy ansambllari bilan bogʻlaydi. Meʼmor koʻchalarning badiiy taʼsirini kuchaytirish maqsadida yakuniy qismini obelisk va favvoralar bilan yakunlaydi. Shu oʻrinda Del Popolo maydonining badiiy xususiyatiga ham alohida etibor qaratadi. . Del Popolo maydoni shaharsozlik kompozitsiyasi markazi hisoblanib, undan nurga oʻxshab uchta magistralni uch tamonga yoʻnaltirib beradi. Bu magistrallar ziyoratchilarning tez vaqt ichida Vatikan, Kapitoliy tepaligi, Venetsiya maydoniga qisqa yoʻllar orqali yetib borishiga yordam beradi. Fontana bu yerda magistrallar boshlanishi va tugallanishi haqida hamda maydon markazlarini koʻrsatib turuvchi shartli belgilardan foydalanishni taklif beradi. Shu maqsadda Fontana obelisklardan foydalanadi. Obelisklar magistrallarni maʼnoli joylariga oʻrnatiladi. Obelisklar Santa Trinita dei Monti maydonida, Eskvilino maydonida,  Santa Kroche in Djeruzalemme bazilikasi oldiga,  Navona va Rotonda maydonida oʻrnatiladi. Obeliskning eng kattasi Avliyo Pyotr ibodatxonasi maydonida qad koʻtarib turadi. Mazkur maydon “uch nurli” tizimning boshlanish nuqtasi boʻlib, maydon markazida 25 mertlik Qadimgi Misr obeliski oʻrnatilgan, maydonga kirish darvozasi va ikkita bir xil koʻrinishdagi Santa Mariya in Montesanto cherkovi va Santa Mariya dei Mirakoli cherkovidan iborat. Keyinchalik 1823-yilda obelisk tagida toʻrtta sher tasviri tushirilgan favvora oʻrnatiladi. Umumiy yaxlit kompozitsiya goʻyoki effektlarga boy, takrorlanmas teatr sahnasiga oʻxshab ketadi. Del Popolo maydoniga shimoliy kirish qismida qad rostlagan darvoza 1691-yili barpo etiladi. Qadimgi Misr obeliski Domeniko Fontana tomonidan Rim shahri qayta loyihalashtirilayotgan vaqtida 1585-1589-yillarda Papa Sikst V ning buyrugʻi bilan oʻrnatiladi.
Beaver Falls (Pennsylvania)
Beaver Falls AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Beaver County okrugi tarkibiga kiradi.
Domenika Fontana
Manbalar
"Umumsan'at Tarixi" Abdullayev Obidjon Oripovich Toshkent-2020
Beaver Falls (Pennsylvania)
Aholisi
9274 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 5,9 km2. Shundan 5,5 km2 quruqlik, 0,4 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 244 m balandlikda joylashgan.
Zardolu
Zardolu - sariq oʻrik.Fors-tojik tili materiali boʻlgan ushbu soʻz zard va oli boʻlaklaridan iborat boʻlib, zard — sariq rang maʼnosini bildiradi. Soʻzlarda, koʻpincha, uni tashkil qiluvchi boʻlaklarning asosi maʼlum bolmaydi. Qoʻshma soʻzlarning koʻpchiligida esa komponentlar ham u darajada oʻzaro qorishib ketmagan boʻladi. Bu soʻzda ham ikkala komponent aniq. Zardolu soʻzi ham shu formada XV asrgacha boʻlgan turkiy yozma manbalarda uchramaydi. Alisher Navoiy asarida: Shirada zardolu etib qand hal, Yoʻq qadu amrud qaduyi asal. (Hayrat ul-abror 214)
Zardolu soʻzi ishlatilgan manbalar
„Boburnoma“da ham zardolu (Bobur, 1960, 39, 61), „Turkiy tillar lugʻati“da (Budagov, 1868, 1, 604) fors tilida zardalu, afgʻon tilida zardalu, tojik tilida zardoli, urdu tilida zard-alu kabi formalarda qoʻllanadi.
Zardolu soʻzi dialektikada
Zardolu turkiy tillarning birortasida ham qoʻllanmaydi. Faqat oʻzbek tilining Samarqand-Buxoro dialektida zardoli, Qashqadaryo shevalarida ham zardoli shaklida qoʻllanadi. Zardolu soʻzi oʻzbek tilining Samarqand-Buxoro dialektikada, yana fors-tojik tilining taʼsiri nisbatan kuchli boʻlgan dialekt, shevalarda zaldor — zardol formasida metateza hodisasi asosida qoʻllanadi.
Boshqa nomlari
„Devonu lugʻotit turk“da shu mevani atash uchun sargʻ eruk til birligi qoʻllangan.
Қ (kirill)
Қ — oʻzbek kirill alifbosining oʻttiz uchinchi harfi. Chuqur til orqa, shovqinli, portlovchi, jarangsiz undosh tovushni ifodalaydi. Qoʻllanishiga koʻra oʻrtacha faol. Soʻzning boshi (qarmoq, qor, qoʻl), oʻrtasi (maqsad, oqil, toʻqson) va oxirida (aniq, iliq, ogʻriq) kela oladi; soʻz oʻrtasida juft holda ham qoʻllanadi: raqqosa, soqqa, taqqos. Baʼzi undosh va unli tovushlar bilan yonmayon kelganda, ular taʼsirida x yoki gʻ kabi talaffuz etilsada (maxsad, taxsimot, toʻxson, chixdi; oʻrtog, oʻrogʻ), bu holatlar imloda aks etmaydi. Turkiy xalqlar, jumladan oʻzbek xalqi uchun umumiy boʻlgan deyarli barcha yozuvlarda oʻziga xos belgishakllarga ega.
Urdos
Urdos Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Oloron-Sainte-Marie tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
67 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1,7 nafar kishi.
Bugʻdoyiq duragaylari
Bugʻdoyiq duragaylari — bugʻdoyni bugʻdoyiq bilan duragaylashdan hosil boʻlgan bugʻdoyning yangi turlari, formalari va navlari. Birinchi marta akademik N. V. Sitsin tomonidan 20-asrning 30—50- yillarida yumshoq bugʻdoyni bugʻdoyiq bilan duragaylab, soʻngra duragaylararo chatishtirish va tanlash yoʻli bilan bugʻdoyning koʻp yillik bugʻdoy (Bugʻdoyiq duragaylari ssp. perenne) va bir yillik don —emxashak bugʻdoyi (Bugʻdoyiq duragaylari ssp. submittans) kenjaturlari boʻlgan yangi turi (Triticum agropyrotriticum) yaratildi. 70- yillarda koʻp yillik bugʻdoyning kalta poyali (yotib qolmaydi), ekilganidan keyin 2 va 3yili ham 70 va 50% gacha oʻsimliklari oʻsib hosil beradigan, sovuqqa va kasalliklarga chidamli, hosildor navlari (M706, M63, M78) yaratildi. Bir yillik don — yemxashak bugʻdoyi doni oʻribyigʻib olinganidan keyin yana oʻsib, yangi poyalar chikaradi, 1 ga maydondan 15—17 s don, qoʻshimcha 200 s koʻk massa (yoki uch oʻrimda qoʻshimcha 400—450 s koʻk massa) hosil beradi. Bugʻdoyiq duragaylari d. navlari hosildorligini oshirish boʻyicha ishlar davom ettirilmoqda.
Eldora (Iowa)
Eldora AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Hardin okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2732 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 243,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,21 km2. Shundan 11,21 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 331 m balandlikda joylashgan.
Babakaya
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Babakaya — Turkiyaning Diyarbakir viloyati Silvan tumaniga qarashli mahalla.
Ribesalbes
Ribesalbes Ispaniyaning Valensiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Castellón provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,6 km2. Aholisi — 1359 kishi (2010).
Xoʻja Ahmad Yassaviy nomidagi xalqaro qozoq-turk universiteti
Ahmad Yassaviy Universiteti (Ахмет Ясауи университеті, Ahmet Iasaýı ýnıversıteti; Ahmet Yesevi Üniversitesi) — XII asrda yashagan soʻfiy shoiri Xoʻja Axmad Yassaviy nomi bilan atalgan Qozogʻistonning Turkiston shahridagi universitetdir. 1993-yilda tashkil etilgan bu universitetda 20,000 talaba tahsil oladi, ularning 10 foizi Turkiyadan. Ahmead Yassaviy Universiteti Tibbiy Markaz kasalxonasi Turkistondagi asosiy shaharchasida ishlaydi.
Universitet Qozogʻiston va Turkiya oʻrtasida „oʻzaro hamkorlik“ sifatida 1993-yilda Nursulton Nazarboyev va Sulaymon Demirel oʻrtasida tuzilgan kelishuv asosida tuzilgan. Universitet nizomiga binoan universitet rektori Qozogʻiston Respublikasi Oliy taʼlim kengashi tomonidan, birinchi prorektor esa Turkiya Respublikasi Oliy taʼlim kengashi tomonidan tayinlanadi. Vasiylik Kengashining yarmini har bir davlat tayinlaydi va Turkiya Boshqaruv Rahbarini tayinlaydi.
Universitet Kavkaz universitetlari assotsiatsiyasining aʼzosi.
Tarixi
IKTU kashfiyoti va shakllanish tarixi. X.A. Yassaviy Turkiston sivilizatsiyasida alohida oʻrin tutgan Turkiston shahrining 1500 yillik tarixi bilan bogʻliq. Qadimgi shaharning aniq geosiyosiy joylashuvi va uning turkiy xalqlarning tan olingan maʼnaviy markazi sifatida ahamiyatini hisobga olgan holda, universitetni tashkil etishdan asosiy maqsad zamonaviy yuqori malakali mutaxassislar tayyorlash bilan bir qatorda turkiyzabon xalqlarning qadimgi ilm-fan va madaniyat markazi — Turkiston shahrining tiklanishi va rivojlanishi edi. Shu asnosda bu buyuk tarixiy shaxs nomi berilgan universitet ochildi. Universitet 1991-yil 6-iyunda Respublikaning Birinchi Prezidenti Nursulton Abishevich Nazarboyevning shaxsiy tashabbusi bilan ochilgan (1991-yil 6-iyundagi 329-son, Olma-Ota qarori).
Modellash
Modellash — fizik hodisa va jarayonlarni model yordamida tadqiq qilish; obyektlar (jonli va jonsiz tizimlar, muhandislik konstruksiyalari, fizik, kimyoviy, biologik, ijtimoiy jarayonlar hamda loyihalanadigan obyektlar)ning modellarini yasash. Fizik, matematik, elektr, kibernetik va boshqa xillarga boʻlinadi. Fizik M.da tadqiqot tekshirilayotgan jarayonning fizik tabiati va geometrik tuzilishi asl nusxadagidek, ammo undan miqdor (oʻlchami, tezligi) jihatidan farq qiladigan modelda olib boriladi. Fizik modellash gidrotexnika in-shootlari, samolyot, kema va boshqalarni tekshirishda qoʻllaniladi. Matematik modellashda berilgan fizik jarayonlarning matematik ifodalari modellanadi. Elektr modellash ham kengtarqalgan. Bunda aktiv, induktiv va sigʻim qarshiliklardan foydlaniladi. Tirik organ izmlardagi boshqarish jarayonlarini oʻrganish uchun kibernetik modellar yaratilgan.
Modellashning yana bir turi analog modellashdir. U fizik tabiati har xil boʻlgan, lekin bir xil matematik (algebrik, differensial va boshqalar) tenglamalar bilan ifodalanadigan hodisalarning analogiyasi (oʻxshashligi)ga asoslanadi.
Modellash har doim boshqa ilmiy va maxsus usullar bilan birga qoʻllanadi. Avvalo, modellash eksperiment bilan chambarchas bogʻliq. Biror hodisani uning modelida oʻrganishni eksperimentning alohida xili deb karash mumkin.
Vendelles
Vendelles Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Saint-Quentin tumani tarkibiga kiradi.
Modellash
Kime reaktorl arin i modellash berilgan shartlarga muvofiq, istalgan oʻlchamdagi apparatlarda oʻtadigan kimyoviy texnologiya jarayonlarining natijalarini oldindan bilish uchun qoʻllanadi.
Vendelles
Aholisi
127 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,0 nafar kishi.
Modellash
Baʼzi murakkab hodisalar (mas, turbulentlik, havo yoki suyuqlik oqimining uzilish sohasidagi pulslanishlar va boshqalar) uchun stoxastik modellashdan foydalaniladi. U hodisalarning ehtimolligini aniqlashga asoslanadi. Bunday modellar ayni hodisadagi ayrim jarayonlarning oʻtishini toʻla aks ettirmaydi, balki qandaydir oʻrtacha, summar natijani beradi.