cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sei gesegnet ohne Ende
Tarix
Kernstockhymnening qabul qilinishi aslida tartibsizlikka olib keldi, chunki har bir kishi oʻzining siyosiy nuqtayi nazariga qarab bir xil ohangda turli xil soʻzlarni kuylay boshladi. Vena maktab kengashi odamlarga Deutschland über alles madhiyasini kuylashni buyurishdi, Taʼlim vazirligi esa hammadan Kernstockhymne kuylashni talab qildi. Binobarin, odamlar oʻzlarining shaxsiy siyosiy qarashlariga mos keladigan madhiyani kuylashdi: sobiq imperator madhiyasi, Kernstockhymne yoki Deutschlandlied, bu milliy madhiya ommaviy kuylanganda koʻpincha hamohangsiz ravishda kuylanishiga olib keldi.
Madhiya matni
Sei gesegnet ohne Ende, Heimaterde wunderhold! Freundlich schmücken dein Gelände Tannengrün und Ährengold. Deutsche Arbeit, ernst und ehrlich, Deutsche Liebe, zart und weich, Vaterland, wie bist du herrlich, Gott mit dir, mein Österreich!
Keine Willkür, keine Knechte, Off′ne Bahn für jede Kraft! Gleiche Pflichten, gleiche Rechte, Frei die Kunst und Wissenschaft! Starken Mutes, festen Blickes, Trotzend jedem Schicksalsstreich Steig empor den Pfad des Glückes, Gott mit dir, mein Österreich!
Lasst, durch keinen Zwist geschieden, Uns nach einem Ziele schau'n, Lasst in Eintracht und in Frieden Uns am Heil der Zukunft bau'n! Uns'res Volkes starke Jugend Werde ihren Ahnen gleich, Sei gesegnet, Heimaterde, Gott mit dir, mein Österreich!
Sheʼrdan satrlar
Sei gesegnet ohne Ende, Deutsche Heimat, wunderhold! Freundlich schmücken dein Gelände Tannengrün und Ährengold. Deutsche Arbeit, ernst und redlich, Deutsche Liebe, zart und weich, Vaterland, wie bist du herrlich, Gott mit dir, Deutschösterreich!
Keine Willkür, keine Knechte, Off'ne Bahn für jede Kraft! Gleiche Pflichten, gleiche Rechte, Frei die Kunst und Wissenschaft! Starken Mutes, festen Blickes, Trotzend jedem Schicksalsstreich Steig empor den Pfad des Glückes, Gott mit dir, Deutschösterreich!
Osterland bist du geheißen, Und von Osten kommt das Licht. Nacht und Finsternis zerreißen, Wenn es durch die Wolken bricht. Seht verklärten Angesichtes Den ersehnten Tag vor euch! Land der Freiheit, Land des Lichtes, Gott mit dir, Deutschösterreich!
Lasst, durch keinen Zwist geschieden, Uns nach einem Ziele schau'n, Lasst in Eintracht und in Frieden Uns am Heil der Zukunft bau'n! Uns'res Volkes starke Jugend Werde ihren Ahnen gleich, Sei gesegnet, Heimaterde, Gott mit dir, mein Österreich!
Qalmogʻiston Respublikasining madhiyasi
Qalmogʻiston Respublikasining davlat madhiyasi (qalmogʻicha: Xalmg Taңһchin chastr, lotin tilida: Khalmg Tangchin chastr) — Rossiyaning federal subyekti boʻlgan Qalmogʻiston Respublikasining mintaqaviy madhiyasi. Madhiyani Arkadiy Mandjiyev bastalagan, Madhiya muallifi esa Vera Shugrayeva.
Tarixi
Qalmogʻiston Respublikasi Oliy Kengashi 1990-yil oktyabr oyida respublika suvereniteti eʼlon qilinganligini eʼlon qildi. Qalmogʻiston Avtonom SSR Oliy Kengashining 18-yigʻilishida Davlat suvereniteti toʻgʻrisidagi deklaratsiyani qabul qildi, unga koʻra Qalmogʻiston ASSR Qalmogʻiston SSRga aylandi. Gerb va bayroqdagi davlat ramzlarida bu oʻzgarish oʻz aksini topmadi. Oliy Kengashning 1992-yil 20-fevraldagi 336-IX-son qarori bilan Qalmogʻiston SSR Qalmogʻiston Respublikasi (Xalmg Taңһch) deb oʻzgartirildi. Qalmogʻiston SSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1991-yil 7-iyundagi 243-P −1X-sonli Farmoniga muvofiq respublikada Qalmogʻiston SSRning yangi davlat ramzlarini yaratish boʻyicha tanlov eʼlon qilindi.
Natijada, Qalmogʻiston Oliy Kengashi 1992-yil 30-oktyabrda madhiyani musiqasi va matni bilan birga tasdiqladi. Madhiya, shuningdek, Qalmogʻiston Respublikasining 1992-yil 4-noyabrdagi „Qalmogʻiston SSR Konstitutsiyasiga (Asosiy qonuniga) qoʻshimcha kiritish toʻgʻrisida“ gi 158-1-moddaning alohida qonuni bilan tasdiqlangan.
Qoidalar
Madhiyaning ijro etilishi tartibi, joyi va vaqti Qalmogʻiston Respublikasining 1996-yil 11-iyundagi 44-I-3-sonli „Qalmogʻiston Respublikasining Davlat ramzlari toʻgʻrisida“gi Qonuni bilan belgilanadi. Mazkur Qonunning 16-moddasida madhiya davlat organlari tomonidan davlat bayrog‘i ko‘tarilayotganda tantanali marosimlar va boshqa tadbirlarda ijro etiladi. Shuningdek, yangi tayinlangan rahbar qasamyod qilgandan soʻng, madhiya yangraydi. Madhiya parlamentning tantanali yig‘ilishlari (masalan, Peopleʼs Khural of Kalmykia) ochilishida, madaniy yodgorliklar ochilishida ham ijro etilishi mumkin. U Rossiya (yoki uning federal sub’ektlari), MDH va boshqa mamlakatlarning oliy mansabdor shaxslari tashrifi paytida (ularning madhiyalari yangraganidan keyin) ijro etilishi mumkin. „Khalmg Tanghchin chastr“ ham davlat mukofotlari topshirilayotganda, tantanali mitinglar, yig‘ilishlar ochilishi va yopilishida, sport jamoalari sharafiga, rasmiy tantanalarda o‘ynaladi. Bundan tashqari, madhiyani siyosiy qatagʻon qurbonlari va oʻz etnik vatanini himoya qilish yoʻlida halok boʻlganlar qabriga gulchambarlar qoʻyish chogʻida ham ijro etish mumkin.
Dankoning alangali yuragi
„Dankoning alangali yuragi“ (Горящее сердце Данко) — rus yozuvchisi Maksim Gorkiy qalamiga mansub afsona. Muallif asarni qadimiy bessarab afsonasiga tayanib yozgan. „Dankoning alangali yuragi“ „Larra haqida afsona“ rivoyati hamda Izergil ismli qariyaning hayoti haqidagi hikoya bilan birgalikda „Qariya Izergil“ (Старуха Изергиль) nomli hikoyaga kiritilgan.
Muallif hikoya va undagi afsonalarni 1894-yil yozgan. Asar ilk bor 1895-yil „Samara gazetasi“da chop etilgan. „Dankoning alangali yuragi“ni oʻzbek tiliga A. Rahimiy tarjima qilgan. Asar oʻzbek tilida 1989-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya“ nashriyotida chop etilgan.
Syujet
Bir qabila vakillari asrlar davomida bir dashtda yashab keladi. Keyin boshqa qabila kelib, mahalliy aholini oʻrmonga quvib yuboradi. Qabila dashtga qayta olmaydi, oʻrmonda esa zaharli botqoqlar kutadi. Birdan Danko ismli odam kelib, qabilani oʻrmon orqali boshqa dashtga olib oʻtishni taklif qiladi.
Yoʻlda qabila aʼzolarining Dankodan jahli chiqib, uni oʻldirmoqchi boʻladilar. Danko esa koʻkragidan alangali yuragini chiqarib, odamlarni dashtga olib boradi, manzilga yetib borganidan keyin halok boʻladi. Uning halok boʻlganini bir odam payqaydi xolos. Oʻsha odam nimadandir hayiqib, Dankoning haliyam yonib turgan yuragini oyoqlari bilan bosadi. Yurak oʻchib qoladi, ammo uning uchqunlari qoladi. Bu uchqunlar dashtda haliyam miltirab turadi.
Oʻzbekcha tarjima
„Dankoning alangali yuragi“ bir necha tilga tarjima qilingan. Asarni oʻzbek tiliga A. Rahimiy tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1989-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya“ nashriyotida chop etilgan. Asar rasmlarini G. Li chizgan.
Zumrad va Qimmat (Oʻzbek xalq ijodi)
„Zumrad va Qimmat“ — oʻzbek xalq ertaklari toʻplami. Ilk bor 1988-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida chop etilgan. 1990-yil „Oʻzbekiston“ nashriyotida qayta nashr qilingan.
„Zumrad va Qimmat“ „Oʻzbek xalq ijodi“ koʻp jildli kitoblar seriyasiga kiritilgan. Toʻplamning ikkinchi nashriga A. Hakimjonova muhrarrirlik qilgan. Asar rasmlarini O. Perova chizgan.
Toʻplam 1988-yil Toshkent shahrida Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida rus tilida chop etilgan.
Warney Cresswell
Warneford Cresswell (1897-yil 5-noyabr – 1973-yil 20-oktabr) — “Himoyachi” sifatida taʼriflangan ingliz xalqaro futbolchisi.
Protostomia
Protostomia — Bilateriyaning hayvonlar kenja sinflaridan biridir.
Chou Stiven
Chou Stiven — Gonkonglik komediyachi, ssenariynavis, rejissyor va prodyuser. thumb|300x300px|Chou Stiven
Biografiyasi
Stiven Chou 1962-yil 22-iyunda Koulun shahrida ishchi oilasida dunyoga kelgan. U toʻrt farzandning yagona oʻgʻli edi. Chou oʻzining ilk yillarini Shanxayda opa-singillari bilan oʻtkazgan, u yerda Bryus Li misolidan ilhomlanib, jang sanʼati bilan shugʻullangan. 1982-yilda oʻrta maktabni tugatgandan keyin, Stiven TVBda aktyorlik kursiga oʻqishga kirdi. Bir yildsn soʻng, u oʻzidan oldin Toni Leung tomonidan olib borilgan „Space Shuttle 430“ bolalar telekoʻrsatuvida boshlovchi rolini egalladi. Bu lavozimda ishlagan olti yil davomida u: bemaʼni iboralar va harakatlar, parodiyalar, ikkilamchi qoʻshiqlar va Xitoy madaniyatining jihatlari haqida hazillar atrofida aylanadigan „mo lei tau“ komediya uslubini ishlab chiqgan. 1980-yillarning oxirida Chou koʻp filmlarda rol ijro eta boshladi. Uning katta ekrandagi yutugʻi „Oxirgi adolat“ kriminal trilleri boʻlib, u 1988-yilda „Gold Horse“ Tayvan kinofestivalida mayda firibgar roli uchun „Eng yaxshi yordamchi aktyor“ mukofotini qoʻlga kiritgan.
1980-yillarning oxiri va 1990-yillarning boshlari Chou uchun juda voqealarga boy boʻldi. 1989-yilda u Jon Vuning filmida rol oʻynadi va „Ajdaho jangi“ filmida qahramon Jet Lining baxtsiz muxlisi rolini ijro etdi. Chou oʻzining birinchi asosiy rolini 1990-yilda „Hammasi gʻolib uchun“ filmida oʻynadi. Ushbu film Stiven Chouning Mangtat bilan hamkorligini boshladi, u Chowning koʻplab filmlarida yordamchi qahramonlarni oʻynashni davom ettirdi. 1991-yilda Chou Gonkong kino tarixidagi eng yuqori daromad keltiruvchi film boʻlgan „Maktabga qaytish“ filmida rol ijro etdi, ikkita davomini yaratdi va Chow „Honkong movi award“ nominatsiyasini qoʻlga kiritdi. Undan keyin klassik xitoy jang sanʼati filmlariga parodiya qiluvchi komediyalar („Gʻazab mushti“), libosli tarixiy filmlar („Tilanchi qirol, taqiqlangan shahar qoʻriqchisi“) hamda xitoy dostonlari („Xitoy Odisseyi“) da rol ijro etishni boshladi. thumb|321x321px|Chou Stiven Malayziyada 1993-yilda suratga olingan „Majnun rohib“ filmi ustida ishlayotgan chogʻida suratga olish jarayonida ssenariyga oʻzgartirishlar kiritishga uringan Chou rejissyor Jonni To bilan ijodiy kelishmovchiliklarga duch keladi. Film kassada tushib ketadi va Chou oʻz filmlari ustidan koʻproq nazorat qilish kerak deb qaror qiladi. 1994-yilda u bir vaqtning oʻzida ikkita filmda rejissyor sifatida debyut qildi — „Muhabbatni etkazib berish“ hamda „Sevgi bilan Xitoydan“ (Jeyms Bond filmlarining parodiyasi), ular katta tijorat muvaffaqiyatlari bilan birga boʻldi. Chow oʻzining „Star Overseas“ nomli prodyuserlik kompaniyasini tuzdi. Shu bilan birga uchta filmini chiqardi.
1990-yillarda Jeki Chan bilan birga Stiven Chou Osiyo bozorida eng koʻp daromad keltiruvchi aktyorlardan biri boʻlgan, biroq uning filmlari Gʻarb tomoshabinlariga deyarli nomaʼlum edi. Vaziyat 2001-yilda, uning syujeti anʼanaviy xitoylik jang sanʼati ustalarining futbol chempionatidagi ishtirokiga asoslangan yangi „Shaolin futboli“ filmi chiqqandan soʻng oʻzgara boshlagan edi. Film Osiyoda 46 million dollar ishlab topdi va Chowga ikkita Gonkong kino mukofoti topshirildi. 2003-yilda „Miramax Films“ „Shaolin Futboli“ filmi uchun AQSh distribyutorlik huquqini sotib oldi. Amerikalik tanqidchilar Chou haqida yozishni boshladilar va rejissyor Kventin Tarantino uni kinodagi eng yaxshi komediyachilardan biri deb atadi.
Chowning navbatdagi filmi, gangster harakati va jang sanʼatlari haqidagi filmlar, "Kung Fu Showdown „ 2004-yilda chiqarilgan. U jami 100 million dollardan ortiq daromad keltirdi, eng yaxshi chet tilidagi film uchun Britaniya kino mukofotiga nomzod boʻldi va Chow rejissyorlik uchun 'Gold Horse“ mukofotiga sazovor boʻldi. „Shaolin Futboli“ va „Kung Fu Showdown“ ham eng yaxshi film uchun Gonkong kino mukofotini qoʻlga kiritga edi.
Tony Galvin
Anthony Galvin (1956-yil 12-iyulda tug'ilgan) - sobiq professional futbolchi, vinger sifatida o'ynagan. U Irlandiya Respublikasi safida 29 ta o'yinda g'alaba qozongan.
Cholbolaning ertaklari
„Cholbolaning ertaklari“ — oʻzbek yozuvchisi Neʼmat Aminov qalamiga mansub ertaklar toʻplami. 1990-yil Toshkent shaharida „Choʻlpon“ nashriyotida chop etilgan. Toʻplamga kichik yoshdagi maktab bolalari uchun moʻljallangan ertaklar kiritilgan.
Sirli koʻzacha
„Sirli koʻzacha“ (Загадочный кувшин) — rus yozuvchisi Viktor Shchepotev qalamiga mansub ertaklar toʻplami. Muallif ertaklarni Shimoliy Kavkaz xalqlari ertaklariga tayanib yozgan. Toʻplam ilk bor 1967-yil Moskva shaharida „Malish“ nashriyotida chop etilgan. 1976-yil aynan shu nashriyotda qayta nashr qilingan.
Toʻplamga katta yoshdagi maktab bolalari uchun moʻljallangan ertaklar kiritilgan. Asar rasmlarini O. Zotov chizgan.
Ertaklarning kumush kitobi
„Ertaklarning kumush kitobi“ — chex yozuvchisi Božena Němcová qalamiga mansub ertaklar toʻplami. Toʻplamga kichik yoshdagi maktab bolalari uchun moʻljallangan ertaklar kiritilgan.
Toʻplamni rus tilidan oʻzbek tiliga S. Saydaliyeva tarjima qilgan. Oʻzbekcha nashr 1988-yil Toshkent shaharida „Yosh gvardiya“ nashriyotida chop etilgan. Asar rasmlarini T. Shumskaya chizgan. 1986-yil aynan shu nashriyotda muallifning boshqa ertaklar i „Ertaklarning oltin kitobi“ nomi bilan chop etilgan.
Toʻplam 1982, 1986-yillarda Olmaotada hamda 2016-yilda Sankt-Peterburgda rus tilida, 1984-yil Dushanbeda tojik tilida chop etilgan.
Lucy Worsley
Lucy Worsley OBE (talaffuzi: „Lucy Worsley“, 1973-yil 18-dekabrda tugʻilgan) — britaniyalik tarixchi, yozuvchi, kurator va teleboshlovchi. U tarixiy qirollik saroylarida qoʻshma bosh kurator, lekin koʻproq BBC televideniyesining tarixiy mavzulardagi seriallari boshlovchisi sifatida tanilgan.
Erta hayot va taʼlim
Worsley Berkshire shtatining Reading shahrida Peter va Enid (niyasi Kay) Worsley oilasida tugʻilgan. Uning otasi Reading universitetida geologiyadan dars bergan, onasi esa taʼlim siyosati va amaliyoti boʻyicha maslahatchi boʻlgan. Universitetga borishdan oldin Worsley The Abbey School, Reading, Sent-Bartolomey maktabi, Nyuberi va West Bridgford maktabi, Nottingemda oʻqigan. U Oksforddagi Nyu-kollejda qadimiy va zamonaviy tarix boʻyicha tahsil olgan, 1995-yilda bakalavr darajasini birinchi darajali imtiyozli diplom bilan tugatgan. 2001-yilda u Sasseks universitetining DPhil darajasiga sazovor boʻldi.
Faoliyati
Worsley oʻz faoliyatini 1995-yilning yozida Abingdon yaqinidagi Milton Manorda tarixiy uy kuratori sifatida boshlagan. Qadimgi binolarni himoya qilish jamiyatida ishlashdan oldin. 1996-yildan 2002-yilgacha u Sharqiy Midlendlar mintaqasidagi ingliz merosi tarixiy binolarining inspektori boʻlgan. Oʻsha vaqt davomida u Nyukaslning 1-gersogi Uilyam Kavendishning hayotini oʻrgandi va uning uyi Bolsover qal’asiga ingliz merosi qoʻllanmasini yozdi. 2001-yilda u The First Duke of Newcastle, 1593—1676-yillardagi William Kavendishning arxitektura homiyligi mavzusidagi dissertatsiyasi uchun Sasseks universitetidan DPhil darajasiga sazovor boʻldi. Tezis keyinchalik Vorslining „Cavalier: A Tale of Chivalry, Passion and Great Houses“ kitobiga aylantirildi.
Alon Hazan
thumb|256x256px| Hazan 1992-yilda Alon Hazan (1967-yil, 14-sentyabrda tugʻilgan) — isroillik sobiq futbolchi va Isroil terma jamoasini murabbiy sifatida faoliyatini davom ettirmoqda. Futbolchi sifatida yarim himoyachi sifatida oʻynagan.
Shaxsiy hayoti
Alon Hazan Isroilning Ashdod shahrida masorti yahudiy oilasida tarbiyalangan.
Futboldan tashqari u siyosat yoʻnalishida tahsil olgan.
Klubdagi faoliyati
Hazan futbolchilik faoliyatining koʻp qismini Isroilda oʻtkazgan, futbolchilik faoliyatini 18 oyini Angliyaning Watford klubida oʻtkazgan va u bilan ikki marta — Ikkinchi diviziondan Angliya Premyer-ligasigacha koʻtarilgan. 1999-yilda Hazan penaltilar seriyasida yarim final pley-offida Birmingham Cityga qarshi oʻyinda gol urdi va Watford klubini Wembleyda 2:0 hisobida gʻalaba qozongan Bolton Wanderersga qarshi pley-off finaliga olib chiqdi va Premyer-ligaga koʻtarildi. U ingliz futbolining yuqori pogʻonasida oʻynashdan oldin, shaxsiy sabablarga koʻra vataniga Isroilga qaytdi.
Xalqaro faoliyati
Hazan futbolchi sifatida 1990—2000-yilgi mavsumda Isroil terma jamoasi safida 72 marta maydonga tushgan va 5 ta gol urgan.
Murabbiylik faoliyati
2022-yil, 8-may holatiga koʻra, Hazan Isroil terma jamoasini boshqaradigan rasmiy milliy bosh murabbiy hisoblanadi.
Rim ertaklari
„Rim ertaklari“ — italyan yozuvchisi Gianni Rodari qalamiga mansub ertaklar toʻplami. Ilk bor 1989-yil „Raduga“ nashriyotining Toshkent boʻlimida chop etilgan. Toʻplamga kiritilgan ertaklar oʻzbek tiliga rus tilidan tarjima qilingan. Asar bir necha marta nashr qilingan.
Nashrlar
Toʻplam ilk bor 1989-yil „Raduga“ nashriyotining Toshkent boʻlimida chop etilgan. Ilk nashrni tayyorlashda quyidagi shaxslar ishtirok etgan: A. Fayzulloyev – muharrir, A. Selivanov – rassom, S. Sulko – rasmlar muharriri, X. Bobomuhamedova – texnik muharrir, Sh. Sobirova – musahhih. Kitob adadi – 90 000 nusxa.
Asar bir necha marta, jumladan, „Yangi asr avlodi“ hamda „SMI-ASIA“ nashriyotlarida qayta chop etilgan.
PPG Industries
PPG Industries, Inc. Amerika Fortune 500 kompaniyasi va boʻyoqlar, qoplamalar va maxsus materiallarning global yetkazib beruvchisidir. Bosh qarorgohi Pensilvaniya shtatining Pitsburg shahrida joylashgan PPG dunyoning 70 dan ortiq mamlakatlarida ishlaydi. Daromad boʻyicha u dunyodagi eng yirik qoplama kompaniyasi, undan keyin AkzoNobel turadi. Uning shtab-kvartirasi Pitsburg markazidagi ofis va chakana savdo majmuasi boʻlgan PPG Pleysda joylashgan boʻlib, Postmodern meʼmori Filipp Jonson tomonidan ishlab chiqilgan shisha jabhasi bilan mashhur.
XIX asr
Pensilvaniya shtatining Creighton shahrida (Pittsburgdan taxminan 20 mil shimolda Allegheny daryosi boʻylab) joylashgan PPG tez orada Qoʻshma Shtatlarning plastinka jarayonidan foydalangan holda yuqori sifatli, qalin tekis shisha ishlab chiqaruvchi birinchi tijorat muvaffaqiyatli ishlab chiqaruvchisiga aylandi. PPG shuningdek, pechlarini mahalliy ishlab chiqarilgan tabiiy gaz bilan quvvatlaydigan dunyodagi birinchi plastinka shisha zavodi boʻldi, bu yangilik toza yoqilgʻidan sanoatda keng foydalanishni tez surʼatda ragʻbatlantirdi.
PPG tezda kengaytirildi. 1900-yilga kelib, „Glass Trust“ nomi bilan tanilgan, u 10 ta zavodni oʻz ichiga olgan boʻlib, AQSh plastinka shisha bozorining 65 foizini egallagan va mamlakatda ikkinchi yirik boʻyoq ishlab chiqaruvchisi boʻlgan. Bugungi kunda PPG Industries nomi bilan tanilgan kompaniya dunyo boʻylab 150 ta ishlab chiqarish joylariga ega boʻlgan koʻp milliard dollarlik Fortune 500 korporatsiyasi hisoblanadi. Endi u qoplamalar, shisha, shisha tolali va boshqa kimyoviy moddalar ishlab chiqaradi.
Pitkern PPGning boshidanoq direktor, 1897-yildan 1905-yilgacha uning prezidenti va 1894-yildan 1916-yilda vafotigacha boshqaruv kengashi raisi boʻlib ishlagan.
XX asr
1902-yilda Detroytda avtomobil ranglari konserni sifatida tashkil etilgan Ditzler Color kompaniyasi 1928-yilda Pittsburgh Plate Glass kompaniyasi (hozirgi PPG) tomonidan sotib olingan. 1968-yil 19-dekabrda kompaniya oʻzining turli xil takliflarini koʻrsatish uchun oʻz nomini PPG Industries, Inc.ga oʻzgartirdi. 1980-yillarning oʻrtalarida ispan boʻyoq kompaniyasi Cipisa sotib olindi va PPG Iberica deb oʻzgartirildi va uning bosh direktori Pere Nadal Karres PPG Iberica bosh direktori boʻldi. 1990-yilda PPG Essilor bilan qoʻshma korxona sifatida Transitions Optical kompaniyasiga asos solgan.
2000-yil oktyabr oyida PPG Industries Courtaulds Aerospace kompaniyasini 512,5 million dollarga sotib olishga rozi boʻlganini eʼlon qildi. Kaliforniyaning Glendeyl shahrida joylashgan aerokosmik biznesning yillik savdosi taxminan 240 million dollarni tashkil etadi, 1200 kishi ishlaydi. Glendeyl, Kaliforniya va Shildon, Angliyada mastik ishlab chiqaradi; Kaliforniyaning Mojave shahridagi qoplamalar va mastiklar; Gloucester Siti, Nyu-Jersi shahridagi oynalar uchun mastiklar; va qoplamalar Gonfrevilda, Fransiyada. Biznes, shuningdek, Shimoliy Amerika, Yevropa, Afrika, Osiyo va Avstraliyada joylashgan 14 ta ilovalarni qoʻllab-quvvatlash markazlarini boshqaradi.
2000-yillar
2007-yilda kompaniya oʻzining ikkita yirik avtomobil oynasi xaridorini sotib olishni qisqartirish toʻgʻrisida oshkor etmaslik boʻyicha sud jarayoniga jalb qilingan.
2008-yilda PPG oʻzining avtomobil oynasi boʻlinmasini PGW (Pittsburgh Glass Works) deb oʻzgartirdi va uning katta qismini Kohlberg & Companyga sotdi. PPG PGW ga 40% egalik huquqini 2016-yil martigacha saqlab qoldi, ular oʻz ulushlarini LKQ Corporation avtomobil qismlarini qutqarish kompaniyasiga sotdilar.
2010-yillar
2012-yilda PPG 1928-yilda Daniyada S. Dyrup & Co A/S sifatida Sigurd Dyrup va Axel Monberg va MT Højgaard kompaniyasidan Ejnar Thorsen tomonidan tashkil etilgan Dyrup A/S kompaniyasini sotib oldi, ularning baʼzilari Dyrup, GORI (ochiq havoda yogʻochni parvarish qilish uchun boʻyoq) hisoblanadi. va Bondex.
2013-yil aprel oyida PPG Shimoliy Amerikadagi AkzoNobel arxitektura qoplamalari biznesini, jumladan Glidden, Liquid Nails va Flood brendlarini sotib olishni yakunladi. 2013-yildagi daromad 15,1 milliard AQSh dollarini, aktivlari esa 15,9 milliard dollarni tashkil etdi.
2014-yil 1-aprelda PPG Transitions Opticalni oʻzining qoʻshma korxonasi boʻlgan Fransiyaning Essilor International kompaniyasiga sotishni yakunladi; ammo, Monroeville shahridagi PPG texnik markazi Transitions uchun tadqiqot va ishlab chiqish xizmatlarini taqdim etishda davom etadi. 2014-yil 5-noyabrda PPG Mexican Consorcio Comex, SA de CV (Comex) ni 2,3 milliard dollarga sotib olish boʻyicha bitim tuzdi.
2016-yil iyul oyida PPG tekis shisha biznesini Meksikada joylashgan shisha ishlab chiqaruvchi Vitroga 750 million dollarga sotishini eʼlon qildi.
2016-yil oktyabr oyida Pittsburgh Post-Gazette PPG tomonidan Consol Energy Center nomini olish huquqini sotib olganini eʼlon qildi; obʼekt PPG Paints Arena sifatida tanilgan boʻladi.
2017-yil sentyabr oyida PPG oʻzining qolgan shisha tolali operatsiyalarini Nippon Electric Glass kompaniyasiga 541 million dollarga sotishini eʼlon qildi. Bu PPGning 2016-yilda Yevropadagi shisha tola ishlab chiqarish boʻyicha operatsiyalarini NEGga sotishi va yana ikkita Osiyodagi shisha tolali shisha qoʻshma korxonalarga egalik huquqidan voz kechishi ortidan sodir boʻldi.
2020-yillar
2021-yil may oyida PPG Germaniya qoplama ishlab chiqaruvchisi Wörwag kompaniyasini sotib olishni yakunladi.
Atrof-muhit rekordi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/af/Canal_Crossing_clean-up_site.jpg/170px-Canal_Crossing_clean-up_site.jpg|thumb| Kanal o'tish joyida tuzatish, Jersi Siti. 2010-yil noyabr oyida PPG 1954-1963 yillarda kompaniya xromni qayta ishlash zavodini boshqargan Nyu-Jersi shtatidagi Jersi-Siti shahrida joylashgan Canal Crossingdan 700 000 tonna zaharli chiqindilarni olib tashlashga rozi boʻldi. Federal sud qarorida qatʼiy standartlarga kelishib olindi.
Ogayo shtatining Barberton shahridagi PPG Industries kompaniyasining Ohak koʻlini melioratsiya qilish loyihasi atrof- muhitni muhofaza qilish agentligi (EPA) mintaqasidan Biosolidlardan foydali foydalanish milliy dasturida maxsus mukofotlarga sazovor boʻldi.
Arli Rassel Xokshildning "Oʻz yurtidagi begonalar " kitobiga koʻra, Pitsburg Plate Glass xodimlariga Luiziana shtati Charlz koʻlidagi Bayou DʼInde zaharli smolani toʻkib tashlashni buyurgan.
Sportda
PPG koʻp yillar davomida sport bilan shugʻullangan, jumladan 1980-yildan 1997-yilgacha CART Indy avtomobil seriyasining asosiy homiysi. Kompaniya 1984-yildan beri Penske jamoasining CART, IndyCar va NASCAR kubogi seriyalarida hamkori hisoblanadi. 1994-yilda poyga boshlanganidan beri PPG Brickyard 400 kubogiga homiylik qildi.
2016-yil 4-oktyabrda Pitsburgdagi Konsol Energiya Markazi nom berish huquqidan voz kechishi va PPGga oʻtkazilishi, arenani PPG Paints Arena deb nomlashi eʼlon qilindi.
PPG shuningdek, Formula 1 poyga jamoalari bilan ham hamkorlik qiladi. Ular 2017-yildan beri Uilyams F1 jamoasi bilan hamkorlik qiladi.
PPG Jon Force Racingning bosh homiysi boʻlib, har bir NHRA poygasi oldidan ularning barcha mashinalari, boʻyoqlari va stikerlarini yasaydi.
Novartis
Novartis AG – Shveytsariya-Amerika transmilliy farmatsevtika korporatsiyasi Bazel (Shveytsariya) va Kembrij, Massachusets, AQSH da (global tadqiqot) joylashgan dunyodagi eng yirik farmatsevtika kompaniyalaridan biri.
Novartis klozapin (Clozaril), diklofenak (Voltaren; 2015-yilda GlaxoSmithKline kompaniyasiga sotilgan), karbamazepin (Tegretol), valsartan (Diovan), imatinib mesilat (Gleevec/Glivec), siklosporin (Neorozol) (Neorolemara) metilfenidat (Ritalin; ishlab chiqarish 2020-yil toʻxtatilgan), terbinafin (Lamisil), deferasiroks (Exjade) va boshqa preparatlarini ishlab chiqaradi.
1996-yil mart oyida Ciba-Geigy va Sandoz kompaniyalari Novartisni tashkil qilish uchun birlashdilar; ikkala kompaniyaning farmatsevtika va agrokimyoviy boʻlinmalari Novartisni mustaqil tashkilot sifatida tashkil etdi. Boshqa Ciba-Geigy va Sandoz korxonalari sotildi yoki Ciba Specialty Chemicals kabi mustaqil kompaniyalar sifatida ajralib chiqdi. Sandoz brendi uch yil davomida yoʻq boʻlib ketdi, ammo 2003-yilda Novartis oʻzining umumiy dori-darmonlar biznesini yagona shoʻba korxonaga birlashtirib, uni Sandoz deb nomlaganidan soʻng qayta tiklandi. Novartis oʻzining agrokimyoviy va genetik jihatdan oʻzgartirilgan ekinlar biznesidan 2000-yilda AstraZeneca bilan hamkorlikda Syngenta kompaniyasining ishlab chiqarilishi bilan voz kechdi, u ham oʻzining agrokimyoviy biznesidan voz kechdi.
Novartis Yevropa farmatsevtika sanoati va assotsiatsiyalari federatsiyasi (EFPIA) Xalqaro farmatsevtika ishlab chiqaruvchilari va assotsiatsiyalari federatsiyasi (IFPMA) va Amerika farmatsevtika tadqiqotlari va ishlab chiqaruvchilari (PhRMA) ning toʻliq aʼzosi.
Korporativ tuzilma
Novartis AG – bu Novartis Group orqali ishlaydigan Shveytsariya xolding kompaniyasi. Novartis AG toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita Novartis guruhining shoʻba korxonalari sifatida faoliyat yurituvchi butun dunyo boʻylab barcha kompaniyalarga egalik qiladi.
Novartis korxonalari uchta operatsion boʻlinmaga boʻlingan: Innovatsion dorilar, Sandoz (generiklar) va Alcon (koʻzni parvarish qilish). 2019-yilning aprel oyida Novartis Alconni alohida kompaniyaga aylantirdi. 2022-yil avgust oyida Novartis qayta qurish doirasida Sandoz kompaniyasini toʻxtatib turish rejalarini eʼlon qildi. Innovatsion dorilar boʻlimi ikkita biznes boʻlinmasini oʻz ichiga oladi: Novartis Pharmaceuticals va Novartis Oncology. Novartis toʻgʻridan-toʻgʻri shoʻba korxonalari orqali ishlaydi, ularning har biri boʻlinmalardan biriga kiradi va Novartis quyidagi funksiyalardan birini yoki bir nechtasini bajaradi: Xolding/moliya, savdo, ishlab chiqarish va tadqiqot
Novartis AG, shuningdek, 2022-yilgacha Roche aksiyalarining 33,3 foiziga egalik qildi, biroq u Roche ustidan nazoratni amalga oshirmadi. Novartis shuningdek, Roche shoʻba korxonasi Genentech bilan ikkita muhim litsenziya shartnomasiga ega. Bitta shartnoma Lucentis uchun; ikkinchisi Xolair uchun moʻljallangan.
2014-yilda Novartis Hindistonning Haydarobod shahrida oʻzining ilmiy-tadqiqot, klinik ishlanma, tibbiy yozish va maʼmuriy funksiyalarini offshorda olib borish maqsadida markaz tashkil qildi. Markaz farmatsevtika (Novartis), koʻzni parvarish qilish (Alcon) va umumiy dori vositalari (Sandoz) segmentlaridagi dori-darmonlarni qoʻllab-quvvatlaydi.
Bozor segmentlarida oʻrni
2018-yilda Novartis tibbiyotga kirish indeksida ikkinchi oʻrinni egalladi. Bu “kompaniyalarni oʻz mahsulotlarini dunyoning kambagʻallari uchun qanchalik osonlik bilan taqdim etishlari boʻyicha ustunlik qiladi”.
Tarix
Novartis 1996-yil mart oyida Shveytsariya kompaniyalari Ciba-Geigy va Sandoz Laboratories birlashishi natijasida yaratilgan.
Ciba-Geigy
Ciba-Geigy 1970-yilda JR Geigy Ltd (1857-yilda Bazelda tashkil etilgan) va CIBA (1859-yilda Bazelda tashkil etilgan) qoʻshilishi natijasida tashkil topgan. Ciba 1859-yilda, Aleksandr Klavel (1805-1873) Bazeldagi ipak boʻyash uchun fabrikasida fuchsin ishlab chiqarishni boshlaganida boshlangan. 1873-yilga kelib, u oʻzining boʻyoq zavodini Bindschedler va Busch kompaniyasiga sotdi. 1884-yilda Bindschedler va Busch “Gesellschaft für Chemische Industrie Basel” (Kimyo sanoati Bazel kompaniyasi) nomli aksiyadorlik jamiyatiga aylantirildi. CIBA qisqartmasi 1945-yilda kompaniya nomi sifatida qabul qilingan.
Geigy uchun asos 1857-yilda, Johann Rudolf Geigy-Merian (1830-1917) va Iogann Myuller-Pak Bazelda boʻyoq tegirmoni va boʻyoq olish zavodini qurgan joyni sotib olganlarida tashkil etilgan. Ikki yil oʻtgach, ular sintetik fuchsin ishlab chiqarishni boshladilar. 1901-yilda ular “Geigy” masʼuliyati cheklangan jamiyatini tuzdilar va kompaniya nomi 1914-yilda J. R. Geigy Ltd nomiga oʻzgartirildi. CIBA va Geigy 1970-yilda birlashib, Ciba‑Geigy Ltd..
1990-yillarning oʻrtalaridagi tortishuvlar
1990-yillarning oʻrtalarida shtat va federal sogʻliqni saqlash va atrof-muhit agentliklari 1970-1995-yillar oraligʻida Nyu-Jersi shtatining Toms River shahrida bolalar saratoni bilan kasallanishning koʻpayishini aniqladilar. Shtat va federal atrof-muhit va sogʻliqni saqlash agentliklari tomonidan olib borilgan koʻplab tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, saraton xavfining ortishi mumkin boʻlgan manba 1952-yildan beri ishlayotgan Toms daryosi kimyoviy zavodidan (oʻsha paytda Ciba-Geigy tomonidan boshqariladigan) ifloslanishdir. Bu hudud 1983-yilda zaharli kimyoviy moddalarning yer osti buluti aniqlangandan soʻng, Qoʻshma Shtatlar atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi Superfund sayti sifatida belgilangan. Keyingi yili Bay Avenue va Von avenyu burchaklaridagi chuqurlikdan suv sizib chiqayotgani aniqlanganidan keyin chiqarish trubkasi yopildi. Zavod 1996-yilda oʻz faoliyatini toʻxtatdi. 1996-2000 yillardagi keyingi tadqiqot shuni koʻrsatdiki, saraton kasalligi kutilganidan koʻra koʻproq boʻlgan boʻlsa-da, bu koʻrsatkichlar sezilarli darajada pasaygan va farq shtat miqyosida oddiy saraton stavkalari bilan solishtirganda statistik jihatdan ahamiyatsiz edi. 1996-yildan beri Toms daryosi suv tizimi Nyu-Jersida eng qattiq suv sinovidan oʻtkazildi va isteʼmol uchun xavfsiz deb hisoblanadi. Den Feginning Toms daryosi: fan va najot hikoyasi, 2014-yilda Pulitser mukofoti sovrindori bo‘lgan kitobi saytdagi sanoat ifloslanishi masalasini batafsil ko‘rib chiqdi.
Sandoz
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/ca/Sandoz-Logo.svg/220px-Sandoz-Logo.svg.png|right|thumb| Sandoz brendi bugungi kunda Novartis shoʻba korxonasi sifatida mavjud. Sandoz – Novartisning umumiy dori vositalari boʻlimi. 1996-yilda Ciba-Geigy bilan Novartisni tashkil qilish uchun birlashishidan oldin Sandoz Pharmaceuticals (Sandoz AG) shtab-kvartirasi Shveytsariyaning Bazel shahrida joylashgan (Ciba-Geigy kabi) farmatsevtika kompaniyasi boʻlib, turli dorilarni ishlab chiqish bilan mashhur edi.
Chemiefirma Kern und Sandoz (“Kern va Sandoz kimyo firmasi”) 1886-yilda Alfred Kern (1850–1893) va Edouard Sandoz (1853–1928) tomonidan tashkil etilgan. Ular tomonidan ishlab chiqarilgan birinchi boʻyoqlar alizarin koʻk va auramin edi. Kernning oʻlimidan soʻng, hamkorlik 1895-yilda Chemische Fabrik vormals Sandoz korporatsiyasiga aylandi. Kompaniya oʻsha yili isitmani tushiruvchi antipirinni ishlab chiqarishni boshladi. 1899-yilda kompaniya shakar oʻrnini bosuvchi saxarin ishlab chiqarishni boshladi. Keyingi farmatsevtika tadqiqotlari 1917-yilda Sandoz farmatsevtika boʻlimi asoschisi boʻlgan Arthur Stoll (1887–1971) qoʻl ostida 1917-yilda boshlangan. 1918-yilda Arthur Stoll ergotaminni ergotadan ajratib oldi; Oxir oqibat, modda migren va bosh ogʻrigʻini davolash uchun ishlatilgan va 1921-yilda Gynergen savdo nomi ostida kiritilgan.
Sandoz oʻzining birinchi xorijiy vakolatxonalarini 1964-yilda ochgan. 1967-yilda Sandoz Wander AG (Ovomaltine va Isostar bilan mashhur) bilan birlashdi. Sandoz Delmark, Wasabröd (shvetsiyalik qattiq non ishlab chiqaruvchi) va Gerber Products Company (bolalar oziq-ovqat kompaniyasi) kompaniyalarini sotib oldi. 1986-yil 1-noyabrda ishlab chiqarish zavodining omborxonasida yongʻin sodir boʻldi, bu Sandoz kimyoviy moddalarining toʻkilishiga va Reyn daryosining yuqori qismiga katta miqdorda pestitsidning tushishiga olib keldi. Ushbu taʼsir koʻplab baliq va boshqa suv hayotini murakkablashtirdi. 1995-yilda Sandoz oʻzining maxsus kimyoviy biznesini toʻxtatib, Clariantni tashkil qildi. 1997-yilda Clariant Germaniyadagi Hoechst AG kompaniyasidan ajralib chiqqan maxsus kimyoviy biznes bilan birlashdi.
Birlashishdan keyingi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/31/Novartis.jpg/250px-Novartis.jpg|right|thumb|250x250px| Suffern, Nyu-York: Qoʻshma Shtatlardagi Novartis farmatsevtika ishlab chiqarish zavodlaridan biri link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Novartis_Hyderabad_office.jpg/250px-Novartis_Hyderabad_office.jpg|right|thumb|250x250px| Novartis Hindiston bosh qarorgohi HITEC Siti, [[Haydarobod (shahar)|Haydarobod]] 1998-yilda kompaniya Kaliforniya universitetining Berkli oʻsimlik va mikrobiologiya boʻlimi bilan biotexnologiya boʻyicha litsenziya shartnomasini tuzdi. Shartnoma tanqidchilari kelishuv akademik obyektivlikni pasaytiradi yoki genetik jihatdan oʻzgartirilgan oʻsimliklarni tijoratlashtirishga olib kelishi mumkin boʻlgan istiqbollardan xavotir bildirdi, Shartnoma muddati 2003-yilda tugagan.
2000–2010
2000-yilda Novartis va AstraZeneca oʻzlarining agrobiznes boʻlinmalarini birlashtirib, yangi Syngenta kompaniyasini yaratdilar.
2010-yilda Novartis koʻzni parvarish qilish boʻyicha dunyodagi eng yirik kompaniya Alconni toʻliq sotib olish uchun 39,3 mlrd AQSh dollari toʻlashni taklif qild. Novartis 2008-yilda Alconning 25 foizini sotib olgan edi. Novartis yangi boʻlinma yaratdi va uni Alcon deb nomladi, uning ostida oʻzining CIBA VISION shoʻba korxonasini va Novartisning ikkinchi yirik boʻlimiga aylangan Novartis Ophthalmicsni joylashtirdi. Alkonning umumiy qiymati 60 milliard dollarni tashkil etdi.
2011 – hozirgi kungacha
2011-yilda Novartis tibbiy laboratoriya diagnostikasi Genoptix kompaniyasini “bizning (Novartis) individual davolash dasturlarimiz uchun mustahkam asos boʻlib xizmat qilish” uchun sotib oldi. 2021-yil sentabr oyida kompaniya optogenetik diapazonini kengaytirib, gen terapiyasi biznesi Arctos Medicalni sotib olishini eʼlon qildi. Dekabr oyida Novartis sogʻliqni saqlash investitsiya kompaniyasi Syncona Ltddan Gyroscope Therapeuticsni 1,5 milliard dollargacha sotib olishini eʼlon qildi.
2022-yil fevral oyida Nyu-York shahrida joylashgan Cambrian Biopharma biotexnologiya kompaniyasi Novartisdan mTOR ingibitorlari dasturlariga litsenziyalangan huquqlarga ega ekanligini eʼlon qildi. Kelishuvning bir qismi sifatida Kembrian Tornado Therapeutics deb nomlangan shoʻba korxonasini tashkil qildi. 2022-yil avgust oyida kompaniya qayta qurish doirasida ochiq savdoga qo‘yilgan biznesni shakllantirish uchun Sandoz umumiy dori vositalari bo‘linmasini chiqarish rejasini e’lon qildi. Birlik bilan 9,69 AQSh dollari ishlab chiqarilgan2021-yilda milliard dollarni tashkil etgan boʻlsa, sotuvlar boʻyicha Yevropadagi eng yirik umumiy dori-darmon kompaniyasini yaratadi.
Tadqiqot
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/93/Novartis_100_Technology_Square_Cambridge_November_2019.jpg/220px-Novartis_100_Technology_Square_Cambridge_November_2019.jpg|thumb| 2019-yil noyabr oyida [[Cambridge, Massachusetts|Massachusets shtatining Kembrij shahridagi Novartis.]] Kompaniyaning “Novartis Biotibbiyot tadqiqotlari institutlari (NIBR)” deb nomlangan global tadqiqot operatsiyalari oʻzlarining global shtab-kvartirasi Kembrijda, Massachusets, AQShda joylashgan. NIBR tarkibida rivojlanayotgan mamlakatlardagi kasalliklarga yoʻnaltirilgan ikkita tadqiqot instituti joylashgan: sil, dang va bezgak bilan shugʻullanadigan Novartis Tropik kasalliklar instituti va salmonella tifi (tif isitmasi) va shigella bilan ishlaydigan Novartis vaksinalari global salomatlik instituti.
Novartis bemorlar uchun klinikalarga jismoniy sayohat qilish oʻrniga videoga asoslangan telemeditsina tashriflariga ruxsat berish uchun Science 37 bilan ishlamoqda. Bemorlarni ogʻir shifoxona safarlaridan ozod qilish uchun mobil texnologiyalardan foydalangan holda uch yil davomida oʻnta klinik sinov oʻtkazishni rejalashtirmoqda.
Isteʼmolchilar salomatligi
2014-yil aprel oyida Novartis oʻzining 3,5 milliard dollarlik aktivlari bilan isteʼmolchilar salomatligi boʻlimini GlaxoSmithKline bilan GSK Consumer Healthcare nomli yangi qoʻshma korxonaga ajratdi, uning 36,5% ulushi Novartisga tegishli. 2018-yil mart oyida GSK Novartis bilan Novartisning isteʼmolchilar salomatligini saqlash boʻyicha qoʻshma korxonasidagi 36,5 foiz ulushini 13 milliard dollarga (9,2 milliard funt sterling) sotib olish boʻyicha kelishuvga erishganini eʼlon qildi.
Hindistonning patent qonunlariga eʼtiroz
Novartis Hindistonda Gleevecni patentlash uchun yetti yillik munozarali kurash olib bordi va ishni Hindiston Oliy sudiga qadar olib bordi, u yerda patent talabnomasi nihoyat rad etildi. Ishning markazida boʻlgan patent talabnomasi Hindistonning Novartis kompaniyasi tomonidan 1998-yilda Hindiston Jahon Savdo Tashkilotiga kirishga va TRIPS shartnomasi boʻyicha butun dunyo boʻylab intellektual mulk standartlariga rioya qilishga rozi boʻlganidan keyin berilgan. Ushbu shartnomaning bir qismi sifatida Hindiston patent qonuniga oʻzgartirishlar kiritdi; eng kattasi, bu oʻzgarishlardan oldin mahsulotlarga patentlar ruxsat etilmagan, keyin esa cheklovlar bilan boʻlsa-da ruxsat etilgan. Ushbu oʻzgarishlar 2005-yilda kuchga kirdi, shuning uchun Novartis patent arizasi Hindiston oʻtish jarayonini boshqarish uchun oʻrnatgan tartib-qoidalar ostida boshqalar bilan “pochta qutisi” ni kutdi. Hindiston, shuningdek, 2005-yilda, qonunlar kuchga kirishidan oldin, patent qonuniga maʼlum tuzatishlar kiritdi, bu patent talabnomasini rad etishda asosiy rol oʻynadi.
TRIPS shartnomasida koʻrsatilganidek, Novartis Hindiston Patent idorasidan Gleevec uchun Eksklyuziv Marketing Huquqlari (EMR) uchun ariza topshirdi va EMR 2003-yil noyabr oyida berildi. Novartis Hindistonda Gleevecni ishga tushirgan baʼzi umumiy ishlab chiqaruvchilarga qarshi buyurtmalar olish uchun EMRdan foydalangan. Novartis Gleevec narxini har bir bemor uchun oyiga 2666 AQSh dollari qilib belgiladi; umumiy kompaniyalar oʻz versiyalarini oyiga har bir bemor uchun 177 dan 266 AQSh dollariga sotishgan. Novartis, shuningdek, preparatning oʻz versiyasini sotib olishga qodir boʻlmagan bemorlarga yordam berish dasturini ishga tushirdi.
Jinsiy kamsitish
2010-yil 17-mayda Amerika Qoʻshma Shtatlarining Nyu-York janubiy okrugi sudida hakamlar hayʼati Novartisga 3 367 250 dollar tovon toʻlash toʻgʻrisida qaror chiqardi va kompaniya 2002-yildan beri oʻn ikki ayol savdo vakillari va boshlangʻich darajadagi menejerlarga nisbatan jinsiy kamsitish sodir etganligi, xodimlarning homiladorligini bilganidan keyin ish haqi, lavozimga koʻtarilish va davolanish masalalari boʻyicha kamsitgani aniqlandi.
Marketing qoidalarini buzish
2008-yil sentabr oyida AQSh oziq-ovqat va farmatsevtika idorasi (FDA) Novartis Pharmaceuticals kompaniyasiga DEHB dori vositasi Focalin XR reklamasi haqida bildirishnoma yubordi, bunda kompaniya jamoatchilik va tibbiyot mutaxassislariga marketing qilishda uning samaradorligini oshirib yuborgan.
2005-yilda federal prokurorlar Novartis kompaniyasining bir nechta dori vositalarini sotish boʻyicha tergov boshladi: Trileptal, tutilishga qarshi dori; yurak kasalliklari uchun uchta dori - Diovan (kompaniyaning eng koʻp sotiladigan mahsuloti), Exforge va Tekturna; Sandostatin, oʻsish gormoni buzilishini davolash uchun dori; va Zelnorm, irritabiy ichak sindromi uchun dori. 2010-yil sentyabr oyida Novartis 422,5 mln AQSh dollari toʻlashga rozi boʻldi. The New York Times gazetasiga koʻra, “Federal prokurorlar Novartisni sogʻliqni saqlash sohasi mutaxassislariga maʼruzachilar dasturlari, maslahat kengashlari, oʻyin-kulgi, sayohat va ovqatlanish orqali noqonuniy pul toʻlashda aybladilar. Ammo, Novartis fevral oyida eʼlon qilgan shartnomada notoʻgʻri nom qoʻyishda aybdor deb tan olishdan tashqari, kompaniya qonunbuzarlikni rad etdi”.
Avastin
AQShdan tashqarida Novartis ranibizumab (savdo nomi Lucentis) preparatini sotadi, bu bevacizumab (Avastin) kabi bir xil sichqoncha antitanalaridan olingan monoklonal antitana fragmentidir. Avastin ham, Lucentis ham Rochega tegishli Genentech tomonidan yaratilgan; Roche butun dunyo boʻylab Avastinni sotadi, shuningdek, Lucentisni AQShda sotadi. Lucentis butun dunyo boʻylab nam makula nasli va retinaning boshqa kasalliklarini davolash sifatida tasdiqlangan; Avastin baʼzi saraton kasalliklarini davolash uchun ishlatiladi. Lucentisning narxi Avastinga qaraganda ancha yuqori boʻlganligi sababli, koʻplab oftalmologlar dorixonalarda Avastinni koʻzlarga qoʻllash uchun ishlab chiqarishni boshladilar va bemorlarini Avastin bilan davolashni boshladilar. 2011-yilda Buyuk Britaniyadagi Milliy sogʻliqni saqlash xizmatining toʻrtta ishonchli idorasi pulni tejash maqsadida Avastinni makulyar degeneratsiyaga qarshi qoʻllash uchun foydalanish va toʻlovni tasdiqlovchi siyosatni chiqardi, garchi Avastin bu koʻrsatkich uchun tasdiqlanmagan boʻlsa ham. 2012-yil aprel oyida trastlarni Avastin Lucentis kabi xavfsiz va samarali ekanligi noma'lumligiga ishontira olmaganidan soʻng va Lucentis bozorini saqlab qolish uchun Novartis trestlarni sudga berishini eʼlon qildi.
Valsartan
2013-yil yozida Yaponiyaning ikkita universiteti statistik tahlil o‘zgartirilgani va Novartis xodimining tadqiqotda ishtirok etgani aniqlanganda Valsartanning (Diovan markasi) yurak-qon tomir tizimiga foydasi borligini ko‘rsatadigan bir qancha klinik tadqiqotlar nashrlarini qaytarib olishdi. Natijada bir qancha yapon kasalxonalari preparatni qo‘llashni to‘xtatdi va ommaviy axborot vositalari Yaponiyadagi janjal haqida xabarlar tarqatdi. 2014-yil yanvar oyida Yaponiya Sogʻliqni saqlash vazirligi Tokio prokuraturasiga Novartis va nomaʼlum xodimlarga qarshi, tadqiqotdan Diovanning afzalliklarini qoʻllab-quvvatlash uchun foydalangan reklamalar orqali isteʼmolchilarni chalgʻitgani uchun jinoiy ish qoʻzgʻatdi. 2014-yil 1-iyulda prokuratura kompaniya va uning xodimlaridan birini rasman ayblayotganini eʼlon qildi.
Michael Cohen
Novartis 2017-yilda Donald Trump inauguratsiyasidan keyin Michael Cohenga tegishli Essential Consultants kompaniyasiga 1,2 million dollar to‘lagan. Cohenga har oyda 100 000 dollardan ozroq pul toʻlangan. Novartisning taʼkidlashicha, u Cohenga yangi maʻmuriyatning dori-darmonlar narxini belgilash va tartibga solishga yondashuvini tushunish va taʼsir qilishda yordam berish uchun pul toʻlagan.
Moxovga qarshi kurash
Novartis 2000-yildan beri barcha endemik mamlakatlarga bepul, koʻp dori terapiyasini taqdim etish orqali moxov kasalligini yoʻq qilishga oʻnlab yillar davomida bel bogʻlagan
Shi Jun
Shi Jun (1982-yil 9-oktabr, Liaoning, Dalyan shahrida tugʻilgan) — xitoylik futbolchi, hujumchi, hozirda Xitoyning ikkinchi ligasi vakili Yunnan Kunlu jamoasida oʻynaydi.
Ilk faoliyat
Besh yoshida Dalian Vandaning zaxira jamoasiga qoʻshilishga muvaffaq boʻlgan, ammo jamoada oʻz oʻrnini topa olmagan. Oʻn olti yoshida u Changchun Yataiga qoʻshilgan va hujumchi sifatida oʻynay boshlagan. Professional futbolchilik faoliyatini boshlash uchun Shi 2000-yilda Yunnan Xongta jamoasiga oʻtadi va keyin 2002-yilda Jia Ada jamoasida debyut qiladi. Jarohat tufayli uning 2003-yilgi liga mavsumi davomida juda kam maydonga tushgan.
Shveysariyaga koʻchib oʻtish
2005-yil iyul oyida Shi BSC Young Boysda muvaffaqiyatli sinovdan oʻtgan. 21-iyulda Shveysariya Superligasi jamoasiga 500 000 yevro evaziga transfer qilingan. U Shveysariya Superligasida oʻynagan birinchi xitoylik futbolchiga aylangan va 2005-yil 28-avgustda „Sent Gallen“ga qarshi oʻyinda 85-daqiqada zaxiradan maydonga tushgan holda debyut qilgan. Uch mavsumdan soʻng Shi 2007/2008 liga mavsumining ikkinchi yarmida Shveysariyaning boshqa jamoasi „Lyusern“ga ijaraga berilgan.
Xitoyga qaytish
Shi Shveysariyadagi faoliyatidan soʻng Xitoy futboliga endi kirib kelgan Chengdu Blades klubiga qaytgan, jamoa tarkibida u 15 oʻyinda maydonga tushib, debyut mavsumida 4 ta gol urgan. Keyingi mavsumda Chengdu liga mavsumi oxirida oʻrta oʻrinni egallagan, biroq ular kelishilgan oʻyinlar uchun ikkinchi divizionga tushurib yuborilgan. Shunga qaramay, Shi jamoada qolib, yana yuqori divizionga koʻtarilishga yordam bergan. Shi 2011-yil iyul oyida Xitoyning 2-liga jamoasi Sichuan Dujiangyan Symbolga oʻtgan. 21-avgust kuni Shi liga oʻyinida 6 ta gol urgan, bu oʻyinda Sichuan Xubey yoshlarini 7:0 hisobida magʻlub etgan. U 2011-yilgi mavsumning yarmida 13 ta gol urgan va bu uni liganing eng yaxshi toʻpurariga aylantirgan.
Shi 2012-yil fevral oyida Xitoyning birinchi ligasining „Harbin Yiteng“ jamoasiga oʻtgan.
2016-yilning mart oyida Shi Xitoyning ikkinchi liga klubi Hebei Elite bilan shartnoma imzolagan.
Randy Ladouceur
Randall Ladouceur (talaffzi: Randall Ladouceur, 1960-yil 30-iyunda tugʻilgan) — kanadalik xokkey murabbiyi va sobiq xokkeychi, u oxirgi marta San-Antonio Rampageda yordamchi murabbiy boʻlib ishlagan. U ilgari Monreal Canadiens, Hamilton Bulldogs va Toronto Maple Leafs jamoalarida yordamchi murabbiy boʻlib ishlagan.
Ladouceur 1982-yildan 1996-yilgacha NHLda himoyachi sifatida oʻynagan. U Detroit Red Wings, Hartford Whalers va Mighty Ducks of Anaheim jamoalarida oʻynagan. U umumiy mavsumda jami 930 ta o‘yin o‘tkazib, 30 ta gol va 126 ta golli uzatmani amalga oshirib, 156 ochko jamg‘arib, 1322 ta penalti to‘plagan. Shuningdek, u faoliyati davomida 40 ta pley-off o‘yinida qatnashib, 13 ochko (5 gol va 8 golli uzatma) to‘plagan. Ladouceur Xartford va Anaxaym uchun jamoa sardori edi. Ladouceur — Stiv Yzerman kelishidan oldin Detroyt uchun 19-sonli kozok kiygan oxirgi oʻyinchi.
Ladouceur avvalroq Pol Moris qoʻl ostida 1997 — 2004-yillarda Karolina Hurricanes jamoasida yordamchi murabbiy sifatida ishlagan. 2008-yil 7-mayda u vaqtinchalik Maple Leafs GM Cliff Fletcher tomonidan bosh murabbiy Mauris bilan birga ishdan boʻshatildi. 2013-yil 31-iyulda Ladouceur Amerika Xokkey Ligasining Eri Monsters koʻlining yordamchi murabbiyi etib tayinlandi.
Ulugʻ kun
„Ulugʻ kun“ — oʻzbek yozuvchisi Iboxon qalamiga mansub qissa. 1982-yil Toshkent shahrida „Yosh gvardiya“ nashriyotida chop etilgan. Asar rasmlarini Z. Trasinova chizgan.
Asarda Ikkinchi jahon urushi yillari davomida ota-onasidan ajralgan bolalar hayoti haqida hikoya qilinadi.
Syujet
Bosh qahramonlar Hasan va Zuhraning otasi urushga chaqiriladi va bolalarini qoʻshni ayol Qumri xolaga topshiradi. Otalarining iltimosiga koʻra, Qumri xola bolalarni maxsus hunar maktabiga yuboradi.
Maktab direktori va boshqalar ularni juda yaxshi kutib oladi. Zuhra oʻzi xohlaganday elektroobmotka sexida, Hasan esa slesar-remontchilik boʻlimida ishlashni boshlaydi. Lekin Hasan mashinist boʻlishni xohlagandi. Hasanning istagini bilgan oʻqituvchilari uch yilda slesarlikni tamomlagandan keyin, uni mashinistlarni oʻqituvchi maxsus maktabga yuborishga vaʼda berishadi.
Uch yildan soʻng Zuhra oʻzi xohlaganday elektrik boʻlib yetishadi. Hasan esa mashinistlikni oʻrganish uchun maxsus oʻqishga yuboriladi. Oradan yillar oʻtib, Hasan ham mashinist boʻlib yetishadi. Oʻqituvchilari Hasan va Zuhradan juda mamnun boʻlishadi. Hasan va Zuhra otalari xohlaganday yaxshi hunar egalari boʻlib yetishishadi.
Randalash
Randalagich deganda duradgorlik asboblari, yog'ochni qayta ishlash mashinalari yoki metallga ishlov berish dastgohlarining bir nechta turlarini nazarda tutishimiz mumkin.