cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Turkiyada korrupsiya
1998-yildagi Turkbank mojarosi ishonchsizlik votumiga va Bosh vazir Mesut Yilmazning isteʼfosiga olib keldi. Yilmaz parlament tomonidan tekshirilgan boʻlsa-da, besh yillik daʼvo muddati keyingi harakatlarga toʻsqinlik qildi. 2013-yilning 17-dekabrida Turkiyaning uch vazirining o‘g‘illari va ko‘plab taniqli biznesmenlar korrupsiyada ayblanib hibsga olindi.
Korrupsiyaga qarshi qonun hujjatlari
Korrupsiyaga qarshi qonunchilik Turkiyaning Jinoyat kodeksini oʻz ichiga oladi, unda korruptsion faoliyatning turli shakllari, jumladan, faol va passiv poraxoʻrlik, korrupsiyaga urinish, tovlamachilik, chet ellik mansabdor shaxsga pora berish, pul yuvish va mansab vakolatlarini suiisteʼmol qilish kabi jinoyatlarni jazolaydi. Shunga qaramay, korrupsiyaga qarshi kurash boʻyicha qonunlar sust ijro etilyapti, korrupsiyaga qarshi kurashuvchi organlar esa samarasiz deb hisoblanadi.
Potensial iqtisodiy samaralar
Korrupsiya biznes faolligini va Turkiya iqtisodiyotining oʻsishini sekinlashtirdi. Korrupsiyani koʻrsatadigan amaliyotlarga poraxoʻrlik, oʻzlashtirish, oʻgʻirlik va firibgarlik kiradi.
Oʻsish
Korrupsiya Turkiyada oʻsishga yordam beruvchi institutsional tuzilmalarga taʼsir qiladi:
Rivojlanish
Iqtisodiy rivojlanish — bu inson taraqqiyoti indeksida aks ettirilgan mamlakatning turmush darajasi va iqtisodiy salomatligining oshishi. Mamlakat iqtisodiy jihatdan rivojlanishi uchun infratuzilma, sogʻliqni saqlash va taʼlim kabi kapital tovarlarga sarmoya kiritishi kerak. Mamlakatning bevosita boyligini taʼminlovchi isteʼmol tovarlaridan farqli oʻlaroq, kapital tovarlar kelajakdagi rivojlanish va turmush darajasini oshirishga yordam beradi.
.gf
.gf — Fransuz Gvineyasi uchun yuqori darajali milliy domen.
Havolalar
Toppdomän
Gillett (Wisconsin)
Gillett AQShning Wisconsin shtatida joylashgan shahardir. Oconto County okrugi tarkibiga kiradi.
Sainte-Cécile (Saône-et-Loire)
Aholisi
273 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 37,9 nafar kishi.
Gillett (Wisconsin)
Aholisi
1232 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 3,5 km2. Shundan 3,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 244 m balandlikda joylashgan.
Sainte-Cécile (Saône-et-Loire)
Geografiyasi
Maydoni — 7,2 km2.
Kichik juz
Kichik juz — uch yirik qabilaviy birlashma (boyuli, alimuli, jetiuru) dan iborat xonlik (16-asr). Boyuli birlashmasini Nurali sulton (1748—86), Alimuli birlashmasini Abulxayrxon(18-asrning 20-yillari — 1748), Jetiuruni Tavkaxon boshqargan. Kichik juz hududi Ural, Tobol daryolaridan Sirdaryoning quyi oqimlarigacha boʻlgan yerlarni oʻz ichiga olgan. Jan.da Oʻrta Osiyo davlatlari va qozoq, qoraqalpoq yerlari, Gʻarbda Kaspiy dengizi, shim. da Astraxon, Saratov, Orenburg gubernyalari bilan chegaralangan. Abulxayrxon oʻldirilgach, Kichik juz uning ugillari Nurali va Botir tomonidan boshqarildi. Kichik juz yerida vaqti-vaqti bilan xonliklar, baʼzan turli urugʻlarni oʻz ichiga olgan bir necha xonliklar tashkil topgan. 1785-yildan boshlab yana uch xonlikka boʻlingan. Ularni Erali (1790—94), Eshim (1795—97), Abulxayrxonning oʻgʻli Ayshuvoq sulton (1798—1805) lar boshqargan. Undan keyingi xon Jontoʻra 1824-yil oʻldirilgach, Kichik juz tugatildi. Kichik juz hududlarida qoramollarni yil boʻyi yemxashak bilan taʼminlay oladigan qishlov va yaylovlar boʻlgan. Qishki yaylovlar Sirdaryo bilan Ural daryolari etagida, Irgʻiz va Toʻrgʻay daryolarining quyilish joylarida, Som va Barsuq choʻllarida, yozgi yaylovlar esa Ural daryosining irmoklari boʻyicha Tobol qirlarida, Mugʻojar togʻlarida joylashgan. Kichik juz koʻchmanchi qabilalari dushman hujumini birgalikda qaytarar, harbiy yurishlarga ham birgalikda chiqar edilar. 19-asr oʻrtalarida Kichik juz aholisiningsoni 1 mln.gayetgan. "1844 i. Orenburg oʻlkasi qirgʻizlarini boshqaruv boʻyicha nizom" ga binoan, Kichik juz yerlari Rossiya imperiyasi hududlariga qoʻshib olindi.
Kichik Zond orollari
thumb Kichik zond orollari - Malay arxipelagining jan. qismi, asosan, Indoneziya tarkibida. Bali, Flores, Banda, Savu, Timor dengizlari va Hind okeani suvlari oʻrab turadi. Maydoni 128 ming km². 1300 km uzunlikdagi orollar zanjiridan iborat. Relyefi togʻli, vulkan koʻp (eng baland joyi 3726 m, Rinjani vulkani). Iqlimi subekvatorial mussonli iqlim. Barg toʻkuvchi tropik oʻrmonlar va savannalar bilan qoplangan. Sholi ekiladi, baliq ovlanadi.
Kichik litrajli avtomobillar
Kichik litrajli avtomobillar — dvigateli silindrlarining ish hajmi 0,85 dan 1,5 l gacha, massasi 700 dan 1000 kg gacha boʻlgan yengil avtomobillarning shartli nomi. Odatda, 4—5 kishiga moʻljallanib ishlab chyqari-ladi. Mas, "Jiguli", "Neksiya" yengil avtomobillari Kichik litrajli avtomobillar a.dir.
Kichik va oʻrta biznes
Kichik va oʻrta biznes - mustaqil mulk egaligiga, xoʻjalik faoliyatini mustaqil tashkil etishga asoslangan va oʻz tarmogʻida hukmron mavqe tutmaydigan biznes. Turli mamlakatlarda K. va oʻ.b. subʼyektlari maqomini belgilab beruvchi mezonlar sifatida korxonada band boʻlgan ishlovchilar soni, korxonaning tovar aylanmasi, aktivlar, kapitallar, foyda miqdori va boshqa koʻrsatkichlardan foydalaniladi. Mas, AQShda koʻpgina tarmoqlarda ishlovchilar soni 100 kishidan, ishlov beruvchi sanoatda 500 kishidan kam xodimlar ishlaydigan korxonalar kichik biznesga kiritiladi.
Oʻzbekiston K. va oʻ.b. subʼyektlarini aniqlashda korxonada ishlovchilar soni mezon qilib olingan. Kichik biznesga, mulk shaklidan qatʼi nazar, yiliga sanoat korxonalarida oʻrta hisobda 10 nafargacha, savdo, xizmat koʻrsatish va boshqa ishlab chiqarishdan tashqari sohalarda 5 nafargacha ish bilan band xodimga ega boʻlgan mikrofirmalar; ishlab chiqarish sohasida yiliga oʻrta hisobda 40 nafargacha, qurilish, qishloq xoʻjaligi va boshqa ishlab chiqarish sohalarida 20 nafargacha, ilm-fan, ilmiy xizmat koʻrsatish, chakana savdo hamda boshqa ishlab chiqarishdan tashqari sohalarda 10 nafargacha ish bilan band xodimga ega boʻlgan kichik korxonalar kiradi. Kichik korxonalar uchun yiliga belgilangandan ortiq, lekin ishlab chiqarish sohasida 100 nafardan, qurilishda 50 nafardan, qishloq xoʻjaligi va boshqa ishlab chiqarish sohalarida, ulgurji savdoda 30 nafardan, chakana savdo, xizmat koʻrsatish hamda boshqa noishlab chiqarish sox.alarda 20 nafardan oshmaydigan ish bilan band xodimga ega boʻlgan korxonalar oʻrta biznes korxonalari hisoblanadi.
K. va u.b. rivojlangan va rivojlanayotgan har qanday mamlakat iqtisodiyotida muhim ahamiyatga ega. K. va oʻ.b. sharoitga tez moslashuvchanlik bilan ajralib turadi, uning faoliyatini yoʻlga qoʻyish katta miqdordagi dastlabki kapitalni talab qilmaydi. K. va oʻ.b. yirik biznes uchun qulay boʻlmagan sohalarda avj oladi. K. va oʻ.b. kichik bozorlarda faoliyat olib borish, mahalliy resurslardan foydalanish, ishsizlik muammosini xal qilish, mehnat unumdorligini oshirish, oʻrta mulkdorlar qatlamini shakllantirish va ichki bozorni isteʼmol tovarlari bilan toʻldirishda muayyan afzalliklarga ega. Kichik korxonalar odamlarda sohibkorlik, tadbirkorlik, mulkka egalik qobiliyatlarini roʻyobga chiqarish, ularda ishbilarmonlik koʻnikmalarini hosil qilish va rivojlantirish vositasi hisoblanadi. Oʻzbekistonda K. va oʻ.b. tarixiy ildizga ega. Bu yerda azaldan hunarmandchilik rivojlangan. Toʻqimachilik, kosibchilik, kulolchilik, amaliy sanʼat, ganchkorlik, temirchilik, oʻymakorlik bilan shugʻulla-niladigan kichik-kichik ustaxona va doʻkonlar koʻp boʻlgan. Oʻzbekistonda mavjud K. va oʻ.b. korxonalari sanoat, qurilish, savdo, maishiy, tibbiy, transport xizmatlari koʻrsatish, ilmiy, texnikaviy axborot xizmati sohalarida, qishloq xoʻjaligida faoliyat koʻrsatadi. K. va oʻ.b.ni qoʻllabquvvatlashga xizmat qiladigan sugʻurta kompaniyalari, injiniring va lizing xizmati tashkilotlari mavjud. K. va oʻ.b. korxonalariga koʻmaklashadigan Respublika va hududiy miqyosda faoliyat olib boruvchi Tovar ishlab chiqaruvchilar va tadbirkorlar palatasi, "Biznes-fond", "Madad" sugʻurta kompaniyasi tashkil qilingan. K. va oʻrta korxonalar uchun soliq imtiyozlari, imtiyozli kredit ajratish tizimi ham mavjud.
K. va oʻ.b. korxonalari fukarolar, oila aʼzolari va boshqa hamkorlikda mehnat yurituvchi shaxslar, davlat, idora, jamoa, qoʻshma korxonalar, jamoat tashkilotlari, shirkat, hissadorlik jamiyatlari, xoʻjalik uyushmalari, oʻrtoqlik tashkilotlari, yuridik tashkilot maqomiga ega boʻlgan korxona va tashkilotlar tomonidan tashkil etilishi mumkin. Oʻzbekistonda roʻyxatga olingan K. va oʻ.b. korxonalarining soni 202 mingtaga yetdi. Ularning 57,7% ishlab chiqarish, 42,3% noishlab chiqarish tarmoqlariga toʻgʻri keladi. Ular ishlab chiqargan mahsulot mamlakat YAIMning 24,5% ni tashkil etdi, jami ish bilan band aholining 53% shu biznes sohasida ishladi (2002). Oʻzbekistonda K. va oʻ.b. iqtisodiy va huquqiy munosabatlari Oʻzbekiston Respublikasining "Tadbirkorlik va tadbirkorlik faoliyatining kafolatlari toʻgʻrisida" (1999-yil 14-aprel) va "Tadbirkorlik faoliyati erkinligining kafolatlari toʻgʻrisida" (2000-yil 25-may) qonunlari bilan tartibga solinadi.
Shonazar Ermamatov.
Sooß
Sooß Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Baden (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 5.48 km2. 1134 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Kichik koʻlbuqalar
Kichik koʻlbuqalar (lxobrychus) — laylaksimonlar turkumining qarqaralar oilasiga mansub qushlar urugʻi. 10 turi, jumladan, Oʻzbekistonda 1 turi bor. Kichik koʻlbuqa (l.minutis) Afrika, Yevrosiyo, Avstraliya va Yangi Zelandiyada uchraydi. Koʻl, daryo qirgʻoqlaridagi toʻqay, butazor va qamishzorlarda yashaydi. Ogʻirligi 145 g ga yaqin. Oʻzbekistonga mart oyida uchib keladi. Qamishzor va toʻqaylarda uya quradi. 4— 9 ta tuxum quyadi. Tuxumini 17—20 kun bosadi. Joʻjalari bir oyda uchirma boʻladi. Kichik koʻlbuqalar toʻngi qushlar, mayda baliq, baqa, itbaliq va suvda yashovchi umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi.
Fagʻnaviy
Xoja Mahmud Anjir Fagʻnaviy [12-asr oxiri — Vobkent tumani Anjir Fagʻnav (qoz. Anjirbogʻ) qishlogʻi — 1286] — Xojagon Naqshbandiya tariqatining yirik namoyandasi, buxorolik 7 pirning uchinchisi. Gilkorlik bilan shugʻullangan. Xoja Orif Mohitobon — Revgariyyadan tahsil olib, uning vafotidan soʻng xojagonlik silsilasini boshqargan. "Silsilai sharif" da 12 halqanig piri hisoblanadi. Xufiyona (yashirin) zikr bilan jahriya (baland tovushli) zikrga baravar amal etgan. Xoja Ali Romitaniy (Xojai Azizon) ga ustozlik qilgan. Fag'naviy tugʻilgan qishlogʻida dafn etilgan. Qabri ustidagi maqbara mustaqillik davrida taʼmirlanib, maqbara yonida hovuz va jomeʼ masjid qurilgan. Bu joy hozir ziyoratgohga aylantirilgan.
XIII asr boshlarida Buxoro viloyati Vobkent tumani Anjir Fag’naviy qishlog’ida tug’ilganlar.Bu qishloqning hozirgi nomi Anjirbog’dir.Xoja Mahmud Anjir Fag’naviy ilmi qol va ilmi holni Hazrat Xoja Orif ar Revgariydan o’rgangan.Xoja Mahmud Anjir Fag’naviyning kasblari gilkorlik bo’lgan.
Chargé
Chargé Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre-et-Loire departamenti Tours tumani tarkibiga kiradi.
Fagʻnaviy
Ali Safiyning ,,Rashahotu aynul hayot’’ kitoblarida yozilishicha,Hoja Ali Rometaniy Xoja Hizrdan:,,Shu asru ayyomda pir deb kimning etagidan tutsa bo’ladi?;;-deb so’raganlarida,Xoja Xizr:,,Shu asru ayyomning piri murshidi Xoja Mahmud Anjir Fag’naviy bo’ladilar!’’-deganlar.Xoja Xizr tavsiyalariga muvofiq Xoja Ali Rometaniy Xoja Mahmudga murid bo’ldilar.
Chargé
Aholisi
994 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 116,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,5 km2.
Fagʻnaviy
Ad.Faxruddin Ali Safiy, Rashahot, T., 2003; Orif Usmon, Buxoroi sharifning yetti piri, T., 2003; Xoja Abdulholiq Gʻijduvoniy, T., 2003.
Bief
Aholisi
123 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 32,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,8 km2. Dengiz sathidan 357 – 660 m balandlikda joylashgan.
Vogt (Gemeinde)
Vogt  Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ravensburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 22,31 km2. 4537 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Vogtning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Shelbyville (Kentucky)
Shelbyville AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Shelby okrugi tarkibiga kiradi.
Presles (Isère)
Presles Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti Grenoble tumani tarkibiga kiradi.
Shelbyville (Kentucky)
Aholisi
14045 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 716,6 nafar kishi.
Presles (Isère)
Aholisi
95 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 4,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 24,0 km2. Dengiz sathidan 468 – 1370 m balandlikda joylashgan.
Sainte-Croix (Saône-et-Loire)
Sainte-Croix Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Louhans tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
464 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 20,8 km2.
Shelbyville (Kentucky)
Geografiyasi
Maydoni — 19,8 km2. Shundan 19,6 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 232 m balandlikda joylashgan.
Feba (Saturn)
Feba — Saturn sayyorasining 7 yoʻldoshlaridan biri. Diametri 220 km, sayyoradan oʻrtacha uzokligi 12 mln. 954 ming km. Saturn atrofini 550 sutkada aylanib chiqadi. F.ni 1898-yil amerikalik astronom U. Pikkering kashf etgan. F. sayyora atrofida uning aylanishiga teskari tomonga harakatlanadi (yana qarang Sayyoralarning yoʻldoshlari).
Kichik Noʻgʻay oʻrda
Kichik Noʻgʻay oʻrda - 16-asr 2-yarmida Noʻgʻay Oʻrdayaan ajralib chiqqan noʻgʻaylar davlati. Volga daryosining oʻng qirgogʻi va Azov boʻyidagi hududlarni qamrab olgan. Asoschisi — murza Qozi (1577-yil vafot etgan). 18-asr oʻrtalarigacha Krit xonligi va Turkiyaga qaram boʻlgan.
Kitsimonlar
right|300px|thumb|Bukri kit Kitsimonlar (Cetacea) — suvda yashaydigan sut emizuvchilar turkumi, 100 ga yaqin turi bor. Uzoq Sharq va Shimoliy dengizlarda 6 oilasiga mansub 21 turi uchraydi. Boʻyi 1,2 m dan (dengiz choʻchqasi) 33 m gacha (koʻk kit). Kitsimonlar turkumiga moʻylovli kitlar, delfinlar, kashalotlar kiradi. Tuzilishi va hayoti suv muhitiga moslashgan. Orqa oyogʻi boʻlmaydi, oldingisi boshqaruv vazifasini bajaradigan kurakka aylangan. Terisi yalangʻoch, shilimshiq modda bilan qoplangan. Dum soʻzgichlari ikki boʻlakdan iborat. Kitsimonlar nafas olish uchun suv betiga suzib chiqib, oʻpkasini havo bilan toʻldirib oladi. Boshi ustiga oʻrnashgan tashqi burun teshiklarida ochilib yopilib turadigan qopqoqlar bor. Burun teshigidan suv aralash havo favvora boʻlib otilib turadi. Boʻgʻozlik davri bir yil. Ogʻirligi 1-3 tonna keluvchi 1 ta bola tugʻadi. Bolasi 4—8 oy onasini emadi. 3 yoshida voyaga yetadi. Kitsimonlar 200 metrgacha chuqurlikka shoʻngʻiydi. Mollyuskalar, qisqichbaqalar va boshqa umurtqasiz hayvonlar, baliqlar bilan oziqlanadi. Suv ostida bir soat va undan ortiq tura oladi. Kitsimonlar tishsiz (moʻylovli) va tishli kitlar kenja turkumiga boʻlinadi. Kaspiy va Orol dengizidan tashqari barcha dengiz va okeanlarda, tropikdagi yirik daryolarda uchraydi. Kitsimonlarning iqtisodiy ahamiyati katta. Yogʻidan glitserin, margarin va sovun tayyorlashda foydalaniladi; goʻshtidan konserva tayyorlanadi; suyagidan talqon qilinadi, jigarida vitamin A koʻp boʻladi. Koʻpchilik turlarining soni keskin kamayib ketganligi sababli ovlash man etilgan. 18 turi va 1 kenja turi Xalqaro Qizil kitobga kiritilgan.
Kitlar juda xilma-xil boʻladi. Olimlar ularni tishli kitlar va mo'ylovli kitlar guruhiga boʻlishgan. Tishli kitlarning eng yirigi kashalot dir. Uzunligi 15-20 metr keladigan bu kit kalmarlarni juda yaxshi koʻrib yeydi. Ularning ortidan quvib, suv ostiga bir kilometrgacha tushishi va suv yuziga chiqmay bir, xatto ikki soatgacha yurishi mumkin — kashalotning oʻpkasi shunchalik katta boʻladi. Bundan tashqari, uning oʻng tomonidagi burun teshigi berkilib, havo gʻamlab turuvchi katta xaltachaga aylangan.
Shimoliy dengizlarda beluxa va narval deb ataluvchi tishli kitlar juda koʻp uchraydi. Qirgʻoq yaqinida beluxalar toʻdasi paydo boʻlganda hech qanday tovushga qiyoslab boʻlmaydigan oʻkirishlari eshitilib turadi. Narvalning tishlari yaxshi rivojlanmagan, lekin ulardan bittasi uzun shoxdek oldinga chiqib turadi. Beluxa va narvallarning delfinga oʻxshash joyi kop, ularning hammasi baliqlar bialn ovqatlanadi.
.gg
.gg — Gernsi uchun yuqori darajali milliy domen.
Havolalar
Toppdomän
IC 5240
IC 5240 Grus yulduz turkumidagi SBa (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Bokel (Pinneberg)
Bokel  Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Pinneberg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,02 km2. 638 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Bokelning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Pyrus communis
Bu moʻtadil mintaqalarning eng muhim mevalaridan biri boʻlib, Yevropa, Shimoliy Amerika va Avstraliyada oʻstirilgan nok navlarining koʻp turlari ishlab chiqilgan. Nokning ikkita turi, Nashi noki (Pyrus pyrifolia) va gibrid xitoy noki (Pyrus × bretschneideri) Sharqiy Osiyoda koʻproq oʻstiriladi.
Subtaksa
Hozirgi vaqtda quyidagi kichik turlar qabul qilingan:
Kelib chiqishi
Oʻstiriladigan oddiy nok (P. communis subsp. communis) yovvoyi noklarning P. communis subsp. piraster va P. communis subsp. kavkaz deb tasniflangan ikkita kenja turidan kelib chiqqan deb hisoblanadi. Nok yetishtirish haqidagi ishonchli maʼlumotlar birinchi marta yunon va rim yozuvchilarining asarlarida uchraydi. Teofrast, Katon Elder va Pliniy Elder nokni yetishtirish va payvandlash haqida maʼlumotlarni yozib qoldirgan.
Kultivatsiya
left|thumb| Gullagan nok daraxti left|thumb|213x213px| Kichik pishmagan nok Oddiy nok daraxtlari olma kabi qattiq emas. Biroq, meva pishishi uchun ular qishki sovuqni talab qiladi. Bir qator kapalak qurtlari nok daraxti barglari bilan oziqlanadi.
Fermentlangan nok sharbati perry deb ataladi .Britaniyada „Perry“ joy nomi nok daraxtlarining bu yerda qadim davrlardan beri mavjudligini koʻrsatishi mumkin.
Kunbaja
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Pyrus communis
Kultivatsiya
Deyarli barcha Yevropa nok navlari Gʻarbiy Yevropada, asosan Fransiyada paydo boʻlgan. Osiyo navlari Yaponiya va Xitoyda paydo boʻlgan. „Bartlett“ (Williams) dunyodagi eng keng tarqalgan nok navi boʻlib, AQShda yetishtiriladigan nokning taxminan 75% ni tashkil qiladi.
Kunbaja
right|thumb|300x300px| Baks-Kiskun okrugining janubiy Buyuk tekislikdagi joylashuvi Kunbaja (Kumbaj yoki Kunbaja) — Vengriya janubi Buyuk tekislik mintaqasi Baksh-Kiskun okrugi hududidagi qishloq va munisipalitet.
Pyrus communis
Asosiy navlari
Qoʻshma Shtatlarda 2004-yilda nok yetishtirishning 95% toʻrt navdan olingan :
Kunbaja
Qishloq nomi bu hududda kumanlar mavjudligini aks ettiradi.
Pyrus communis
Asosiy navlari
left|thumb|600x600px| Sakkiz navli nok, chapdan oʻngga, Uilyamsning Bon Crétien (AQShda Bartlett nomi bilan sotiladi), ikkita Red Bartlett navi, d’Anjou, Bosc, Comice, Concorde va Seckel.
Meslay (Loir-et-Cher)
Meslay Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loir-et-Cher departamenti Vendôme tumani tarkibiga kiradi.
Kunbaja
Geografiyasi
U 33.72 km2 maydonni egallaydi va 1802 nafar aholi istiqomat qiladi (2002).
Qoʻrqit ota kitobi
400px|right "Qoʻrqit ota kitobi" („Kitab-i Dadam Qorqud ala lisan-i taifa-i Ogʻuzan“ (Oʻgʻuz qabilalarining tilida Dadam Qoʻrqud kitobi)  — oʻgʻuz turk dostoni. Ozarbayjon xalq adabiyotining eng qadimiy yozma obidasi (XI-XII asrlar).
Anʼanaga koʻra „Kitobi Dada Qoʻrqud“da dostonlarning muallifligi Dada Qoʻrqudga tegishli deyiladi. XIV asr tarixchilaridan Oybek ad-Davadori va Fazlulloh Rashidaddin Dada Qoʻrqudning Muhammad paygʻambar davrida yashaganini hamda turklar tomonidan elchi sifatida uning yoniga joʻnatilganini yozganlar. Doston muqaddimasida ham Dada Qoʻrqudning Muhammad paygʻambar zamonida yashagani qayd etiladi.
Meslay (Loir-et-Cher)
Aholisi
294 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 40,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,2 km2.
Pyrus communis
Tanlangan oddiy nok navlari
Belgilanganlar  Qirollik bogʻdorchilik jamiyatining Garden Merit mukofotiga sazovor boʻlgan.
Qoʻrqit ota kitobi
Dostonlarning asosiy syujeti quyidagi oʻn ikki  boʻy (doston)dan iborat: „Dirsaxon oʻgʻli Boʻgʻochxon“ dostoni, „Solor Qozon uyining talon-toroj boʻlganligi haqida doston“, „Boyburabekning oʻgʻli Bamsi Bayrak“ dostoni, „Qozonbek oʻgʻli Oʻrozbekning tutqun boʻlgani haqida doston“, „Duxoxoʻja oʻgʻli Dali Domrul“ dostoni, „Kanglixoʻja oʻgʻli Xontoʻrali“ dostoni, „Qozilikxoʻja oʻgʻli Yaganak“ dostoni, „Basatning Tepakoʻzni oʻldirganligi haqida doston“, „Bagil oʻgʻli Emron“ dostoni, „Ushunxoʻja oʻgli Sakrak“ dostoni, „Solor Qozonning tutqun boʻlgani va oʻgʻli Oʻroz qutqargani haqida doston“, „Ichoʻgʻoʻzning Tashoʻgʻoʻzga itoat etmagani va Bayrakning oʻlimi haqida doston“.
Kitob tarixi
Ildizi mifologik dunyoqarashga 0зborib taqaluvchi Dada Qoʻrqud dostonlari XI asrda „Kitobi Dada Qoʻrqud“ nomi bilan qogʻozga tushirilgan, qoʻlimizga yetib kelgan nusxalar esa XVI asrda koʻchirilgan qoʻlyozmalardir. Obidani ilk bora tadqiqotga jalb etgan nemis sharqshunosi Fridrix fon Ditsin fikricha, bu yerdagi baʼzi mifologik syujetlar, masalan, Tepakoʻz obrazi Gomerning „Odisseya“ dostonidagi Polifem obrazi bilan qiyoslaganda qadimiyroq hisoblanadi. Hozirgacha „Kitobi Dada Qoʻrqud“ning ikki qoʻlyozmasi maʼlum. Bulardan biri — nemis sharqshunosi F.fon Dits tomonidan Istanbuldan Germaniyaga olib borilgan va Drezden shahri kutubxonasiga sovgʻa qilingan bir muqaddima va oʻn ikki boʻydan (dostondagi alohida-alohida hikoyalar boʻy deb nomlanadi) iborat boʻlgan Drezden nusxasi, narigisi esa XX asrning 50-yillarida Vatikanda topilgan bir muqaddima va olti boʻydan iborat nusxadir.
Fanga XIX asrdan maʼlum boʻlgan „Kitobi Dada Qoʻrqud“ning faqatgina ikki qoʻlyozmasi (Drezden va Vatikan) maʼlum. Drezden nusxasi ustida keyinroq  „Kitab-i Dadam Qorqud ala lisan-i taifa-i Ogʻuzan“ (Oʻgʻuz qabilalarining tilida Dadam Qoʻrqud kitobi) deb yozilgandi va yangi bir nusxasi asosi 1556-yil avgustda qoʻyilgan Drezdendagi   Qirol Kutubxonasidan olingan, 1972-yil avgustda Bokuga olib kelinib, Ozarbayjon Fanlar Akademiyasiga beriladi va Qoʻlyozmalar Institutida kengroq tafsilotlar bilan tadqiq etilgan. Bu nusxa muqaddima va 12 boʻydan, Vatikan nusxasi esa ayni muqaddima va 6 boʻydan iborat. Bundan koʻrinib turibdiki, har 2 nusxa qadimiyroq nomaʼlum bir nusxadan koʻchirilgan. Ozarbayjon Fanlar akademiyasi Qoʻlyozmalar Institutida „Dada Qoʻrqud“ning dunyodagi uchinchi qoʻlyozma nusxasi tayyorlandi.
„Qo'rqit ota kitobi“ („Qoʻrqut ota kitobi“) — oʻrta asrlar oʻgʻuz eposining yuksak namunalaridan biri. Uning tarkibiga kirgan hikoya va dostonlarning ayrimlari 7—8-asrlarda ogʻzaki ravishda yaratila boshlangan. Asosiy dostonlari 9—10-asrlarda oʻgʻuzlar Sirdaryoning quyi oqimlari va Orol dengizi atroflarida yashagan davrlarda yuzaga kelgan. Ular bu ulkan yodgorlikning tarkibida hal qiluvchi ahamiyatga ega boʻlib, Qoʻrqut haqidagi afsona va rivoyatlarning ogʻzaki ravishda Turkiston xalqlari orasida keyingi davrlargacha saklanib qolishiga sabab boʻlgan.
Oʻgʻoʻz qabilalarining saljuqiylar rahnamoligida Gʻarbga siljishi natijasida ilgari yaratilgan dostonlar va rivoyatlarga yangilari qoʻshilib, Kavkaz va Kichik Osiyoda Koʻrqut va Qozonbek (Solor K°zon) haqida butun bir dostonlar turkumi vujudga keldi. Ogʻzaki ravishda yaratilgan va kuylanib kelingan bu asarlar bizga nomaʼlum shaxs tomonidan oʻzonlar (baxshilar)dan yozib olinib, 15-asr oʻrtalarida „Kitobi dadam qoʻrqutQ.“ga tartib berilgan. Ogʻzaki kuylanib kelingan dostonlar „Kitobi dadam qoʻrqutQ.“ tarkibiga kiritilganda, ularga muayyan bir adabiy ishlov berilgan.
„Kitobi dadam qoʻrqutQ.“ kirish qism va 12 ta boʻy (doston)dan iborat. Kirish qismida Koʻrqut ota haqida maʼlumotlar berish bilan birga uning nomidan bir qancha otalar soʻzi (xalq maqollari) keltirilgan. Kitobga kiritilgan dostonlar quyidagilardir: 1. Dirsaxon oʻgʻli Boʻgʻochxon. 2. Solor Qozon uyining talon-toroj boʻlganligi. 3. Boyburabekning oʻgʻli Bamsi Bayrak. 4. Qozonbek oʻgʻli Oʻrozbekning tutqun boʻlgani. 5. Duxoxoʻja oʻgʻli Dali Domrul. 6. Kanglixoʻja oʻgʻli Xontoʻrali. 7. Qozilikxoʻja oʻgʻli Yaganak. 8. Basatning Tepakoʻzni oʻldirganligi. 9. Bagil oʻgʻli Emron. 10. Ushunxoʻja oʻgli Sakrak. 11. Solor Qozonning tutqun boʻlgani va oʻgʻli Oʻroz qutqargani. 12. Ichoʻgʻoʻzning Tashoʻgʻoʻzga itoat etmagani va Bayrakning oʻlimi.
„Kitobi dadam qoʻrqutK“ning ikki qoʻlyozmasi bizgacha yetib kelgan. Ular Drezden va Vatikan kutubxonalarida saqlanadi. Bu qoʻlyozmalarni olimlar 19-asrdan boshlab oʻrganib keladilar. Uni rus tiliga dastlab V.V. Bartold tarjima qildi va 1894—1904-yillarda 1—3 va 5-dostonlarini asl nusxa bilan birgalikda nashr etdi (1962-yilda toʻla ravishda nashr etildi). Turkiyada dastlab Kilisli Muallif Rifat 1916-yilda toʻla ravishda nashr etdi. Undan keyin Oʻrxon Shoyiq Koʻkyoy, Muharram Ergin nashrlari yuzaga keldi. Ozarbayjonda ham 1939-yildan beri muntazam ravishda nashr etilib, oʻrganilib kelinadi. Oʻzbekistonda esa 1939-yilda Hodi Zarif kitob tarkibidagi uchinchi doston „Bamsi Bayrak“ni „Oʻzbek folklori“ majmuasida nashr etgan, xolos.
„Kitobi dadam qoʻrqutQ.“ dunyo miqyosida keng oʻrganilib kelinayotgan, oʻgʻoʻz va boshqa turkiy xalqlar tarixi, folklori, etnografiyasini oʻrganishda katta ahamiyatga ega asarlardan biridir.
Boʻy (doston)larda mifologik dunyoqarash
Dada Qoʻrqud dostonining bir qator boʻylarida mifologik dunyoqarash izlariga duch kelishimiz mumkin. Masalan, „Dali Doʻmrul“ dostonida oʻlim eʼtiqodining eski qoldiqlari va buning doston qogʻozga tushirilgan davrdagi diniy qarashlarga koʻra maʼno berilishi oʻziga joy topgan. Bu yerdagi Azroil obrazi dostonning bir qancha boshqa boʻylarida boʻlganidek, asarga Islom qabul qilinishidan keyin kiritilgan va eposning umumiy ruhiga moslashtirilgan. Bu jihatiga koʻra ushbu boʻy oʻlib-tiriluvchi tangrilar haqida qadimiy shumer, bobil, misr afsona va miflari bilan joy almashadi.
Dada Qoʻrqud boʻylarining asosiy mohiyatini yurt va xalqning himoyalanishi, xayr kuchlarini tamsil etuvchi qadimiy oʻgʻuzlarning yot elli ishgʻolchilarga — yomon kuchlarga qarshi hayot-mamot jangini oʻz ahamiyatini hozirgacha yoʻqotmagan bir qancha axloqiy-didaktik qarashlar tashkil etadi. Oʻtgan asrning 50-yillarida sovet totalitar rejimining ideologik bosimi ostida „Dada Qoʻrqud“ eposi milliy adovatni qoʻzgʻatuvchi adabiy manba sifatida taqiqlangan, faqat 60-yillar boshlarida „oqlangan“ edi.
Dastlabki tarjima
"Kitobi Dada Qoʻrqud" eposining bizga yetib kelgan qoʻlyozma nusxalarining koʻchirilish tarixi XVI asr deb taxmin qilinadi. Boʻylarda oʻrta asrlar dostonlarimiz sifatida nasr va sheʼr parchalari navbatlashsa ham ushbu sheʼr parchalari oʻrta asrlarning poetika qonunlariga juda kam mos keladi. Baʼzi tadqiqotchilar fikricha, „Kitobi Dada Qoʻrqud“da vaqti bilan baʼzi boshqa qadimiy turkey dostonlar kabi boshdan-oxirigacha sheʼr bilan yozilgan, keyinchalik xotiralarda asosiy motivlar qolganligi sababli qogʻozga tushirilganda nasr koʻrinishida qayta tiklangan. Obida haqida ilk bora nemis olimi F.Dits maʼlumot bergan va „Tepakoʻz“ boʻyini nemis tiliga tarjimasi bilan chop etgan (1815). T.Noldeke asari Drezden nusxasi asosida chopga tayyorlashni xohlagan. V.V.Bartold 1894—1904-yillarda asarning 4 boʻyini rus tiliga oʻgirib nashr qilgan. U 1922-yilda dostonning toʻliq tarjimasini tugatgan, ushbu tarjima 1950-yilda Bokuda (H. Arasli va M.Tahmasb muharrirligi asosida), 1962-yilda esa Moskvada nashr etilgan.
Oʻgʻuzlar orasida
1952-yilda E.Rossi Vatikan kutubxonasida asarning yangi nusxasini topib, italyancha tarjimasi bilan birga nashr qildi. „Kitobi Dada Qoʻrqud“ Turkiyada ilk bora 1916-yilda Kilisli Muallim Rifat, Ozarbayjonda esa 1939-yilda akademik H.Arasli tomonidan nashr qilingan. Keyinchalik asar ingliz, nemis va fors tillariga tarjima qilingan, Angliyada, Shvetsariyada, AQShda va Eronda chop etildi. 1951-yilda „Kitobi Dada Qoʻrqud“ Ozarbayjonda va Turkmanistonda „xalq dushmani“ deb eʼlon qilindi va oʻqilishi taqiqlandi. „Rivojlangan“ sotsializm jamiyatida feodalizm davridan qolgan sanʼat namunasiga „joy topilmadi“. Ozarbayjonda 1957-yilda, Turkmanistonda 1980-yilda qayta tiklandi.
Kitob mavzusi
"Kitobi Dada Qoʻrqud" dostonlari XI-XII asrlarda va avvalroq Ozarbayjonda yuz bergan hodisalardan hikoya qiladi. Dostondagi hodisalarning aksariyati Temirqopi Darband, Barda, Ganja, Darashom, Alinja, Qoratogʻ, Goʻkcha koʻli, Qarachuq togʻi va boshqa joylarda yuz beradi. „Kitobi Dada Qoʻrqud“ni qogʻozga koʻchirgan shaxs Dada Qoʻrqudni bu dostonlarining yaratuvchisi hamda ishtirokchisi sifatida taqdim etadi. Bayot elidan chiqqan bu donishmandni oʻgʻuzning mushkul masalalarini hal qilib, kelajakdan shu tarzda xabar berganini koʻrsatadi. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Dada Qoʻrqud qabri Darbandda joylashgan. XVII asrning taniqli sayyohlari Avliyo Chalabiy va Adam Olearining „Sayohatnoma“larida bu faktga duch kelish mumkin.
Kitobda joy olgan shaxslar
"Kitobi Dada Qoʻrqud" boʻylarida shijoat koʻrsatgan yigitlarga nom beradi, qiyin vaqtlarda xalq yordamiga keladi, oʻzining dono maslahatlari bilan ularga yoʻl koʻrsatadi. Dada Qoʻrqud nomi, ayni paytda, qoʻmuz bilan bogʻliq. Dostonlarda oʻgʻuzning keksa (Qozonxon, Dirsaxon, Qozilikxoʻja, Bagil, Boybajon, Aruz, Qoragune) va yosh (Bayrak, Uruz, Basat, Yaynak, Sagrak, Qorabudoq, Emron) naslga mansub qahramonlardan soʻz yuritiladi. Qahramonlik ruhi obidaning asosiy gʻoyasini tashkil etadi. „Kitobi Dada Qoʻrqud“ paydo boʻlgan davrning odat-anʼanalari, koʻchmanchi hayot tarsi va boshqalar haqida tarixiy-etnografik maʼlumot bilan boyitilgan. „Kitobi Dada Qoʻrqud“ ayolga yuksak ehtiromi bilan ajralib turadi. Eposning qahramonlik ruhi ayol obrazlarining harakatlarida ham ochiq-oydin koʻrinib turadi. Dostonda ona obrazi alohida diqqatni jalb etadi. Ozarbayjon xalq badiiy tafakkurining obidasi boʻlgan „Kitobi Dada Qoʻrqud“ dostonlarining poetik tili badiiy tasvir vositalariga boy. Ularda xalq tilining nozikliklaridan, maqollar, masal va idiomatik ifodalardan keng, mahorat bilan foydalanilgan. „Kitobi Dada Qoʻrqud“ Ozarbayjon turkchasining tarixini oʻrganish jihatidan boy manba hisoblanadi.
Faqiriy (shoir)
Faqiriy (taxallusi; asl ism-sharifi Ismoilxon Shayx Ibrohimxon oʻgʻli Shahrisabziy) (1910-yil, Shahrisabz — 1980-yil 1-aprel Kitob tumani) — shoir. Naqshbandiya tariqati silsilasini davom ettiruvchi murshid darajasiga erishgan. Faqiriy oʻzbek va tojik tillarida ijod qilgan. Shoirning „Devon“, „Bayoz“, „Ashʼori mutafarriqot“ („Parokanda baytlar“) kabi sheʼriy toʻplamlari, shayx sifatida yozib qoldirgan „Risolai tariqi zikr“ („Zikr odobi risolasi“), „Risolai tariqat“ noʻmli tasavvufiy risolalari hamda duoxonlik, tibbiyotga bagʻishlangan „Kitobi adʼiya min mujarraboti Xalili Ixvon“ („Xalil Ixvon tomonidan qoʻllangan duolar kitobi“) deb nomlangan asari qoʻlyozmasi saqlangan.
Fahd ibn Abdulaziz as-Saud
thumb|Fahd Fahd bin Abdulaziz Ol Saud (1923, Ar-Riyod) — Saudiya Arabistoni davlat arbobi. Abdulaziz universiteti (1975), Imom Muhammad bin Saud Islom universiteti (1982)ni tugatgan. 1953-yildan Saudiya Arabistoni maorif, ichki ishlar vaziri, bosh vazirning ikkinchi oʻrinbosari, 1975-yildan valiahd va bosh vazir oʻrinbosari. 1982-yil 13-iyundan 2005-yilgacha Saudiya Arabistoni Podshohligi podshohi, bosh vazir, qurolli kuchlar oliy bosh qoʻmondoni. 1986-yil 27-oktabrdan ikki muqaddas masjid xodimi unvoni sohibi. Vafotidan keyin Abdulloh ibn Abdulaziz as-Saud taxtga chiqdi.
Faqiriy (shoir)
Taxallusi
Faqiriy shoirning taxallusi boʻlib asl ismi Ismoilxon ibn Ibrohim Xoja ibn Hidoyatilloxon ibn Mirzo Kalon Abdulaziz Xojai Shahrisabziy hisoblanadi. Yana bir taxallusi Faqiriy-Shahrisabziy boʻlib, sheʼrlarida asosan Faqiriy, Faqriy, Faqir shakllari ham qoʻllaniladi.
Toshkentga qilingan safarlarning birida Habibiy bilan uchrashadi. Habibiy unga oʻsha kun mafkurasiga moslab Xaliliy taxallusi ostida ijod qilishni tavsiya etadi. Ismoilxon hurmat yuzasidan shu taxallus ostida Habibiyga bagʻishlab sheʼr yozadi. Keyinchalik esa yana oʻz taxallusida ijod etadi.
Asarlari
Faqiriy oʻzbek va tojik tillarida ijod qilgan. Adibning eng muhim sheʼriy, adabiy va ilmiy-marifiy asarlari: „Devon“, „Bayozi Faqiriy“, „Ashʼori mutafarriqot“ („Parokanda baytlar“) kabi sheʼriy toʻplamlari, shayx sifatida yozib qoldirgan „Risolai tariqi zikr“ („Zikr odobi risolasi“), „Risolai tariqat“ nomli tasavvufiy risolalari hamda duoxonlik, tibbiyotga bagʻishlangan „Kitobi adʼiya min mujarraboti Xalili Ixvon“ („Xalil Ixvon tomonidan qoʻllangan duolar kitobi“) deb nomlangan asari qoʻlyozmasi saqlangan. Shu bilan birgalikda, „Kitobi ad’iya min mujarriboti Halili Ixvon“, „Zaruriyot“, „Riyoz ul-muzakkirayn“ singari asarlari, „Hikoyoti Fotimat-uz-Zahro va Oisha“ singari bir qancha muhim tasnif va tajimalari mavjud. Bu asarlar asosan turkiy-ozbek hamda for-tojik tillarida yozilgan qoʻlyozmalardir.
Ismoilxon Faqiriyning „Bayozi Faqiriy“ nomli asari 2003-yil „Adolat“ nashriyoti tomonidan chop etilgan. Mazkur kitob Mirzo Kenjabekov risolasi hisoblanadi.
Vafoti
Adib 1980-yilda Qashqadaryo viloyati Kitob tumani Sariosiyo qishlogʻida vafot etgan. Uning avlodlari hozir ham shu hududda isteqomat qiladi.
Glendale (Wisconsin)
Aholisi
12811 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 15,5 km2. Shundan 15,0 km2 quruqlik, 0,5 km2 esa suv maydonidir.
Fazekasboda
Fazekasboda ( xor . Bodica ) — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq.
Aardvark
thumb| Aardvark skeleti Aardvark (Orycteropus afer) Afrikaga xos mamallardan biri, o'rta kattalikdagi yiriklari, kechqurun sharoitida faoliyat ko'rsatadi. Bu hayvonlar o'nlik Tubulidentata tartibining yashovchi faqat bir turi, chunki Tubulidentata buyruqlari tushgan boshqa zamonaviy turlar va jinlarning nomi bor. Boshqa ko'pchilik ichaklaridan farq qilgan holda, uqsonli kabi ko'proq sig'ishga xizmat qiladigan uzun qo'lga ega.
Ism
Aardvark ba'zan xalq tilida "Afrika chumoli ayig'i", "chumolixo'r" ( Janubiy Amerika chumolixo'ri bilan adashtirmaslik kerak) yoki "Kap chumolixo'r" Umid burni nomidan keyin deyiladi. "Aardvark" nomi afrikaans ( Afrikaans pronunciation: [ˈɑːrtfark] ), oldingi afrikaans erdvark keladi va “yer choʻchqasi ” yoki “tuproq choʻchqasi” ( aarde : “yer/yer”, vark : “choʻchqa”) degan maʼnoni bildiradi, chunki uning koʻmilish odatlari. Orycteropus nomi "oyoq qazish" degan ma'noni anglatadi va afer nomi Afrikaga tegishli. Aardvark buyrug'ining nomi, Tubulidentata, tubula uslubidagi tishlardan kelib chiqqan.
Taksonomiya
thumb| Aardvarkning bosh suyagi Aardvark cho'chqa bilan chambarchas bog'liq emas; balki, u noaniq sutemizuvchilar tartibi Tubulidentata ning yagona vakili boʻlib, unda odatda Orycteropodidae oilasida omon qolgan yagona tur boʻlgan Orycteropus jinsining bir oʻzgaruvchan turini hosil qiladi deb hisoblanadi. Ba'zi xususiyatlar va yuzaki o'xshashliklarga qaramay, aardvark Janubiy Amerika chumolixo'ri bilan chambarchas bog'liq emas. O'xshashliklar konvergent evolyutsiyaning natijasidir. Aardvarkning eng yaqin tirik qarindoshlari fil shrews, tenrecidae va oltin mollardir. Sireniyaliklar, girakslar, fillar va ularning yo'q bo'lib ketgan qarindoshlari bilan bir qatorda, bu hayvonlar Afrotheria superorderini tashkil qiladi. Miyani o'rganish Condylarthra bilan o'xshashlikni ko'rsatdi va kladning axlat qutisi taksoni sifatidagi maqomini hisobga olgan holda, bu an'anaviy ravishda "kondilyartlar" deb tasniflangan ba'zi turlar aslida ildiz-aardvark ekanligini anglatishi mumkin.
Evolyutsiya tarixi
Qoldiqlarga asoslanib, Brayan Patterson aardvarkning dastlabki qarindoshlari Afrikada paleosen oxirida paydo bo'lgan degan xulosaga keldi. Noaniq yaqinliklarga ega boʻlgan sirli sutemizuvchilar turkumi boʻlgan ptolemaiidans aslida tubulidentataning singlisi sifatida yoki haqiqiy tubulidentatlarga olib boradigan sinf sifatida ildiz-aardvarklar boʻlishi mumkin.
Birinchi aniq tubulidentat, ehtimol, Keniya miotsen konlaridan Myorycteropus africanus edi. Orycteropus jinsining eng qadimgi namunasi Jazoirda o'rta Miosen davridagi konlarda topilgan Orycteropus mauritanicus bo'lib, Keniyada ham xuddi shunday eski versiyasi topilgan. Aardvark qoldiqlari 5 million yilga tegishli bo'lib, ular butun Evropa va Yaqin Sharqda joylashgan.
Kichik turlar
Aardvarkning o'n yettita noto'g'ri ta'riflangan kichik turi mavjud:
1911-yilgi Britannica entsiklopediyasida ham O. a. capensis yoki Janubiy Afrikadan kelgan Cape chumoli ayiqlari keltirilgan.
Tor (cholgʻu asbobi)
thumb|right|250px|Tor 250px|thumb Tor — noxun (mediator) bilan chertib chalinadigan musiqa asbobi. Eron, Kavkaz va Oʻrta Osiyoda keng tarqalgan. Torning kosasi 8 raqami shaklidadir. Rezonatori tut yogʻochidan oʻyib yasaladi va usti teri bilan qoplanadi. Torning zamonaviy turi 20-asrning 30-yillaridan boshlab Oʻzbekiston (Bola baxshi Abdullayev, keyinchalik Komiljon Otaniyozov va boshqalar), soʻng Tojikiston musiqa madaniyatiga xam singib ketdi.
Tuzilishi
Torning kosaxonasi 8 raqami shaklida boʻlib, asosan, tut yogochidan (baʼzida yongʻoq) oʻyib ishlanadi. Chanoqning ustki ochiq kismi teri bilan qoplanadi. Torning dastasi uzun boʻlib, 78-96 sm gacha yetadi. Asbobning hozirgi turlarida 11 ta sim tortilgan boʻlib, eng pastki (oʻrtada joylashgan) simdan tashqarilari juftlangan tarzda boʻladi va kvarta intervali oraligida sozlanadi. Torning 22 pardasi boʻladi. Ozarbayjon torida nim pardalar ham boʻladi. Asbob ikki oktava oraligʻidagi tovushqator hosil qila oladi.
Ishlatilishi
Tor keng texnika imkoniyatlari, yorqin va jozibali tembr, kuchli dinamikasi bilan ajralib turadi. Eron, ozarbayjon, arman (dastgoh, muyum, kuy, ashula va boshqa) mumtoz musiqa namunalari ijrosida yakka tarkibida yetakchi cholgʻu sifatida keng qoʻllaniladi. Tor ijrochilaridan Sodiq Asad oʻgʻli, M. Mansurov, B. Mansurov, A. Bokixonov, K. Primov va boshqalar mashhur.
Göçeri, Hamamözü
Göçeri Turkiyaning Amasya viloyati Hamamözü tumaniga qarasli qishloqdir.
IC 5241
IC 5241 Aquarius yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
.gh
Havolalar
Toppdomän
Kimyoviy reaksiya
thumb|Kimyoviy reaksiya namoyishi. Kimyoviy reaksiya bir kimyoviy moddalar majmuining boshqa moddalarga aylanishi jarayonidir. Kimyoviy reaksiyalar spontan, yaʼni oʻz-oʻzidan, yoki boshqariluvchi boʻlishi mumkin. Ikkinchi holda kimyoviy reaksiyani oʻtkazish uchun tashqaridan biror energiya (issiqlik, yorugʻlik, elektr) talab etiladi. Kimyoviy reaksiyalarda elektronlar harakati bosh rolni oʻynaydi. Kimyoviy reaksiyaga kirishuvchi moddalar reagentlar, deb ataladi. Reaksiya natijasida hosil boʻladigan moddalar esa kimyoviy reaksiya mahsulotidir. Kimyoviy reaksiyalar kimyoviy formulalar orqali ifoda etiladi. Kerakli mahsulotni olish uchun bir necha reaksiyalar ketma-ketligi talab etilishi mumkin, bu jarayonga kimyoviy sintez deyiladi.
Kimyoviy reaksiyalar - bir turdagi kimyoviy moddalarningtarkibi va xossalari jihatidan farq qiladigan ikkinchi turdagi moddalarga aylanish jarayoni. Kimyoviy reaksiyalarni kimyoviy tenglama bilan ifodalash mumkin, mas, sulfat kislotaga ruh taʼsir ettirilganda ruh sulfat va vodorod gazi hosil boʻladi: H2SO4+Zn=ZnSO4+H2T. Kimyoviy reaksiyalarda atomlar oʻzgarmaydi, bir birikmadan ikkinchisiga oʻtadi, xolos. Kimyoviy jarayonlarda toʻgʻri (qaytmas) reaksiya (mas, vodorod yodidning vodorod va yoddan hosil boʻlishi: N2+12->2N1) bilan bir qatorda, qaytar reaksiya (mas, vodorod yodidning parchalanishi:2HI<=>H2+I2) ham sodir boʻladi. Kimyoviy reaksiyalardaishtirok etadigan elementlarning oksidlanish darajadari (valentliklari) oʻzgarsa, bunday reaksiyalar oksidlanish-kaytarilish reaksiyalari deyiladi. Kimyoviy reaksiyalarda molekulalar, atomlar va ionlar ishtirok etishi mumkin. Shunga koʻra, reaksiyalar uchga boʻlinadi: oddiy, ionli va radikal reaksiyalar.
Oddiy reaksiyalarda molekulalar oʻzaro reaksiyaga kirishadi, mas, N2+S12=2NS1. Ionli reaksiyalar ionlar ishtirokida boradi, mas, N++ON~ =N2O. Radikal reaksiyalarda oraliq mahsulot sifatida albatta erkin radikal hosil boʻladi. Radikal reaksiyalar, odatda, zanjir tarzida boradi (k,. Zanjir reaksiyalar). Toʻgʻri va teskari reaksiyalar tezligi teng boʻlganda sistemada kimyoviy muvozanat karor topadi (qarang Kimyoviy termodinamika).
Murakkab reaksiyalar, parallel reaksiyalar, ekzotermik reaksiyalar, endotermik reaksiyalar, qattiq fazali reaksiyalar ham mavjud.
Pressins
Pressins Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
Belarus–Meksika munosabatlari
Belarus–Meksika munosabatlari Belarus va Meksika o'rtasidagi tashqi aloqalar sanaladi. Ikkala davlat ham Birlashgan Millatlar Tashkiloti a'zosi hisoblanadi.
Pressins
Aholisi
832 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 81,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,2 km2. Dengiz sathidan 262 – 532 m balandlikda joylashgan.
Belarus–Meksika munosabatlari
Tarix
XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Meksikaga hozirgi Belarus hududidan bir necha yuzlab muhojirlar, asosan yahudiylar kelgan. 1922-yil dekabrda Belorussiya Sovet Ittifoqi tarkibiga kirdi. 1991-yil 26-dekabrda Belorussiya Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin mustaqillikka erishdi va 1992-yil yanvar oyida Belarus va Meksika o'rtasida diplomatik munosabatlar o'rnatildi. Diplomatik munosabatlar o'rnatilgandan keyin, ikki davlat o'rtasidagi munosabatlar cheklangan va asosan Birlashgan Millatlar Tashkiloti kabi ko'p tomonlama uchrashuvlarda bo'lib o'tadi.
2007-yil dekabr oyida Birlashgan Millatlar Tashkiloti Bosh Assambleyasi 2006-yilgi Belarus prezidentlik saylovlari va uning natijalari bo'yicha Belarusda inson huquqlarining holati bo'yicha ovoz berdi. Meksika rezolyutsiya uchun ovoz berishda betaraf qoldi. 2008-yil sentyabr oyida Belarus va Meksika o'rtasida investitsiyalarni rag'batlantirish va o'zaro himoya qilish to'g'risidagi bitim imzolandi. Kelishuv Minskda Belarus tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari Vitkar A. Gainesak va Meksika Iqtisodiyot vazirligi maslahatchisi Karlos Arse Macias tomonidan imzolandi. Oʻsha yili ikki davlat oʻrtasida Qoʻshma iqtisodiy komissiya tuzish toʻgʻrisidagi Bitim ham imzolandi.
2015-yil iyun oyida Belarus Tashqi ishlar vazirligining Amerika boʻlimi boshligʻi Oleg Kravchenko Mexiko shahrida rasmiy tashrif bilan boʻlib, u yerda Meksika Kongressi deputati, Meksika–Belarus doʻstlik guruhi rahbari bilan uchrashuvlar oʻtkazdi. Janob Krvchenkoning tashrifidan maqsad ikki mamlakat o'rtasidagi ikki tomonlama parlamentlararo aloqalarni mustahkamlashga ko'maklashish edi. 2016-yil mart oyida Meksika Minskda o'zining birinchi faxriy konsulligini ochdi. Ochilish marosimida Meksikaning Rossiyadagi elchisi (Belarusda akkreditatsiyadan o'tgan) Ruben Beltran Belarus tashqi ishlar vaziri o'rinbosari Evgueni Shestakov bilan birga marosimni olib bordi.
Yuqori darajadagi tashriflar
Belarusiyadan Meksikaga yuqori darajadagi tashriflar
Meksikadan Belarusga yuqori darajadagi tashriflar
Iqtisodiy aloqalar
2018-yilda Belarus va Meksika o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 9,6 million dollarni tashkil etdi. Belorussiyaning Meksikaga asosiy eksporti quyidagilardan iborat: guruch bilan qoplangan po'lat, shinalar, kaliy xlorid kabi mahsulotlar sanaladi. Meksikaning Belorussiyaga asosiy eksporti quyidagilardan iborat: solodli pivo, tekila va qobiqli naychalar hisoblanadi. Meksikaning América Móvil transmilliy kompaniyasi Belorussiyada A1 Telekom Austria Group boshqaruvi ostida ishlaydi.
Diplomatik missiyalar
Hech bir davlatning doimiy elchisi yo'q
Charnizay
Charnizay Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre-et-Loire departamenti Loches tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
489 nafar aholi istiqomat qiladi (2006). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 10,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 50,6 km2.
Gökçeyaka, Chameli
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Goʻkçeyaka — Turkiyaning Denizli viloyatining Chameli tumaniga qarashli qishloq.
IC 3627
IC 3627 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
.gi
.gi — Gibraltar uchun yuqori darajali milliy domen.
Havolalar
Toppdomän
Blarians
Blarians Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.
Waldburg (Württemberg)
Waldburg  Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ravensburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 22,70 km2. 3051 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Blarians
Aholisi
42 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 46,7 nafar kishi.
Waldburg (Württemberg)
Hududi
Waldburgning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Blarians
Geografiyasi
Maydoni — 0,9 km2. Dengiz sathidan 227 – 267 m balandlikda joylashgan.
Shepherdsville (Kentucky)
Shepherdsville AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Bullitt okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8334 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 305,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 27,9 km2. Shundan 27,3 km2 quruqlik, 0,6 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 137 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Shepherdsville manzarasi.
IC 5242
IC 5242 Pegas yulduz turkumidagi Sab (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Meusnes
Meusnes Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loir-et-Cher departamenti Blois tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
945 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 71,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,3 km2.
Glenwood City
Glenwood City AQShning Wisconsin shtatida joylashgan shahardir. St. Croix County okrugi tarkibiga kiradi.
Sainte-Foy (Saône-et-Loire)
Sainte-Foy Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Charolles tumani tarkibiga kiradi.
Glenwood City
Aholisi
1192 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 6,4 km2. Shundan 6,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 314 m balandlikda joylashgan.
Sainte-Foy (Saône-et-Loire)
Aholisi
134 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,4 km2.
.gl
Havolalar
Toppdomän
Kavakköy, Kastamonu
Kavakköy Turkiyaning Kastamonu viloyati Kastamonu tumanidagi qishloq.
Chikalov
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Chikalov (Чикалов) — Rossiyaning Adigeya Respublikasidagi Shovgenovskiy tumanida joylashgan Dukmasovskoye aholi punktidagi qishloq. 2018-yilda hududda jami 43 ta koʻcha mavjud boʻlib, aholi soni 118 kishi edi.
Geografiyasi
Chikalov Xakurinoxabldan (tuman maʼmuriy markazi) 32 km gʻarbda avtomobil yoʻlida joylashgan. Pentyuxov — eng yaqin qishloq posyolkasi.
Federal tekshirishlar byurosi
Federal tekshirishlar byurosi (FTB) (Federal Bureau of Investigation — FBI) — AQShda federal qonunlar buzilishlarini tekshiruvchi muassasa. 1908-yil tuzilgan. Qarorgohi Vashington shahrida Uyushgan jinoyatchilik, terrorizm, giyohvand moddalar savdosi, mansab jinoyatlari, zoʻravonlik holatlariga, AQSH hududida boshqa davlatlar razvedkalariga qarshi kurash FTB faoliyatining muhim yoʻnalishlaridir. Byuroning mamlakat shtatlari poytaxtlarida, yirik shaharlarda 60 ga yaqin boʻlimi, 500 dan ortiq mahalliy boʻlinmalari, ayrim mamlakatlarda esa aloqa postlari mavjud. FTB da 24 mingga yaqin xodim, jumladan, 10 mingga yaqin maxsus agent xizmat qiladi. Byuro rahbarini AQSH prezidenti tayinlaydi, kongress tasdiqlaydi.