cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Alisher Navoiy
Davlat va jamoat arbobi
Uning bu fazilati, ayniqsa, 1472-1476-yillardagi vazirlik faoliyatida yaqqol namoyon boʻldi. Husayn Bayqaro hokimyat ishlarida Navoiyning aql va sadoqatida tayanib ish koʻrdi. Uni, qarshiligiga qaramasdan, yuqori martabalarga tayinladi, 1472-yilda esa „amir“(vazir)likka qoʻydi. Buyuk shoir „amiri kabir“ (ulugʻ amir), „amirul muqarrab“ (podshoga eng yaqin amir) unvonlariga musharraf boʻldi. Uning vazirlik yillari Hirotda obodonlik avj olgan, madaniyat gullab, yashnagan davr boʻldi. Ulugʻ amir oʻzi bosh boʻlib, suvsiz yerlarga suv chiqardi, eski ariqlarni tozallatirdi, yangi kanallar qazdirdi. Eski binolarni taʼmir qildirib, yangilarini qurdirdi. Qanchadan qancha madrasalar, xonahoqlar soldirdi.
Ijod ogʻushida
Alisher Navoiy sheʼrni, shoirlikni hamma narsadan baland tutdi. Vazirlik martabasida turib ham sheʼr yozishni toʻxtatmadi. Atrofidagilar uning bu ishiga ragʻbat va hurmat bilan qaradilar. Shoh Husayn Bayqaroning oʻzi unga rahnamolik qildi. Ulugʻ shoirning ilk sheʼriy devonini muxlislari tuzgan boʻlsalar, birinchi devoni — „Badoye ul-bidoya“ („Badiiylik ibtidosi“)ni 1472-1476-yillarda shohning amri va istagiga koʻra oʻzi kitob qildi. 1485-1486-yillarda ikkinchi devon — „Navodir un-nihoya“(„Nihoyasiz nodirliklar“) maydonga keldi. Alisher Navoiy 1481-1482-yillarda „Vaqfiya“ asarini yozadi. Vaqf deb biror xayrli ishning sarfu xarajatini taʼmin qilmoq uchun ajratilgan yer yoki mulkka aytiladi. Alisher Navoiyning eng katta orzusi doston yozish, birinchi navbatda, XII asrning buyuk shoiri Nizomiy Ganjaviy (1141-1209) dan keyin shoirlik qudtarining mezoniga aylanib qolgan „Xamsa“ yaratish edi. Nizomiyning „Panj ganj“ nomi bilan tarixga kirgan „Xamsa“si 5 masnaviydan tashkil topgan edi: „Maxzan ul — asror“(„Sirlar xazinas“), „Xusrav va Shirin“, „Layli va Majnun“, „Hayf paykar“(„Yetti goʻzal“), „Iskandarnoma“. Yuz yildan keyin unga Xusrav Dehlaviy (1253-1325) javob qildi. U oʻz dostonlarini „Matla ul-anvor“ („Nurlar boshlanishi“), „Shirin va Xusrav“, „Majnun va Layli“, „Hasht behisht“(„Sakkiz jannat“), „Oynayi Iskandariy“ (Iskandar oyinasi) deb ataladi. Lekin bular hammasi forsiy tilda yozildi. Ulardan forslar, shu tilni bilganlargina bahramand boʻldilar. Oʻz xalqining shunday hazinadan bebahra qolishi Navoiyni qiynadi.
Navoiy maslahatga ustozi Abdurahmon Jomiy huzuriga boradi. Jomiy Navoiyni bu ishga tezlikda kirishishga undaydi, uning oʻz kuchi va imkoniyatlariga ishonchini mustahkamlaydi. Navoiy besh dostonni ikki yilda tamomlaydi. 1483-yilda oʻz „Xamsa“sini yoza boshlab, 1485-yilning boshida yugatadi. Shoir ishlagan kunlar hisobga olinsa, 54 ming misralik ulkan obida 6 oyda bitkaziladi. Turkiy tilda birinchi marotaba „Xamsa“ yaratiladi. Olimu fuzalo — barcha bu hodisani zoʻr olqish bilan kutib oldilar. Zayniddin Vosifiyning „Badoyeʼ ul-vaqoe“sidan: "Shoh Navoiyga: „Bir mojaro Siz bilan bizning oramizdan koʻpdan hal boʻlmay keladi, shuni bugun bir yoqlik qilaylik“, deydi. Bu mojaro shundan iborat ediki, Sulton Husayn Alisherning muridi boʻlishini koʻpdan orzu qilar va uni „pirim“ deb atar edi.
Alisher esa har gal: „Yo Ollo, yo Ollo, bu qanday gap boʻldi! Aslida — biz muridmiz, siz — hammasiga pirsiz“, der edi. Endi Sulton Husayn Alisherdan soʻradi: — Pir nima-yu, murid nima?
Alisher javob berdi:
Sulton Husayn aytdi:
Alisher noiloj otga minishga majbur boʻladi. Ot gʻoyat asov boʻlib, shohdan boshqani oʻziga yaqinlashtirmas edi. Alisher oyogʻini uzangiga qoʻyishi bilan ot tipirchilay boshladi, Sulton Husayn otiga oʻshqirdi, ot itoat qilib, Alisherning minishini kutdi. Alisher egariga oʻtirishi bilan Sulton Husayn otining jilovidan ushlab yetaklay boshladi. Alisher hushidan ketdi. Uni egardan koʻtarib oldilar. Tarihda bunday hol koʻrilmagan edi. Hech bir zamonda shoh shoirga jilovdorlik qilmas edi. 1480-1490-yillar Navoiy uchun badiiy ijodda samarali davr boʻldi. Shoir „Xamsa“ dan keyin koʻp oʻtmay, ketma-ket nasriy kitoblar yaratdi. U 1488-yilda yozgan „Tarixi mulki ajam“ („Ajam shohlar tarixi“) shularning biri edi. Bu asar „Muhokamat ul-lugʻatayn“da „Zubdat ut-tavoxir“(„Tarixlar qaymogʻi“) deb ham ataladi. 1480-yillarning oxiri, 1490-yillarning boshida Navoiyning yaqin doʻstlari, ustozlaridan Sayyid Hasan Ardasher (1489), Abdurahmon Jomiy (1492), Pahlavon Muhammad (1493) ketma-ket vafot etdilar. Navoiy ularga bagʻishlab „Holoti Sayyid Hasan Ardasher“, „Xamsat ul-mutahayyirin“, „Holoti Pahlavon Muhammad“ asarlarini yozadi. Bu asarlar nasriy boʻlib, shoirning bu ulugʻ zamondoshlari haqidagi memuar xotiralaridan tashkil topgan edi. 1491-yilda muammo janriga bagʻishlangan „Risolayi muammo“ (ikkinchi nomi „Mufradot“) risolasini yozi. Navoiy zamonasida muammo janri keng tarqalgan boʻlsa — da, asosan, fors tilida yozilar edi. Navoiy oʻzbek tilida muammo yozgan ilk oʻzbek shoirlaridan boʻldi. „Xazoyin ul-maoniy“ga uning 52 muamosi kiritilgan. Shoirning fors tilidagi muammolarini esa 500 chamalaydilar. Navoiyning 1490-yillardagi eng katta xizmatlaridan biri „Xazoin ul maoniy“ („Maʼnolar xazinasi“)ni tuzish boʻldi. 1492-1498-yillarda tartib qilingan 4 qism devondan iborat bu ulkan sheʼriy kulliyot shoirning turkiy tilda yozilgan deyarli barcha lirik sheʼrlarini qamrab olgan edi. Shoir 7-8 yoshidan 20 yoshigacha boʻlgan davrni umrining navbahori hisobladi va shu davr devonini „Gʻaroyib us-sigʻar“(„Yoshlik gʻaroyibotlari“) deb atadi.
Hayotining soʻnggi yillari
thumb|upright||300px|Alisher Navoiy xaykali, Samarqand 1490-yillarning boshidagi ogʻir yoʻqotishlar, ayniqsa, 40 yillik qadrdoni Pahlavon Muhammad bilan ustozi Jomiydan judo boʻlish Navoiyga qattiq taʼsir etdi. Buning ustiga saroyda Xadichbegim Nizomulmulk bilan mulk va mansab ishtiyoqida yangi-yangi fitnalar toʻqiydi. Shu fitnalar natijalaridan biri pok qalbli barcha kishilarni larzaga solib, mamlakatni halokat yoqasiga keltirib qoʻyadi. Bu-Moʻmin Mirzoning oʻz bobosi farmoni bilan qatl qilinishi edi. 1489-yilda Navoiy Hirotga qaytgach oʻrniga Astrobod hokimi qilib Badiuzzamon tayinlagan edi. Bu orada Balxda Darveshali qoʻzgʻoloni boshlanadi. Husayn Bayqaro Navoiyni olib, Balxga joʻnaydi. Darveshali bilan sulh tuziladi, lekin Hisorda Abusaidning oʻgʻli Sulton Mahmud Husayn Bayqaroga qarshi kurash boshlaydi. Shoh Navoiyni Balxda qoldirib, oʻgʻli Badiuzzamonni olib Hirotga otlanadi. U bilan ham murosaga kelishib, orqaga qaytadi va Balxni Badiuzzamon tasaruffiga beradi. Badiuzzamon oʻgʻli — 13 yoshli Moʻmin Mirzoni Astrobodda qoldirib Balxga keladi. Xadichbegim Nizomulkmulk bilan birgalikda Astrobodga Muzaffar Mirzoni hokim qilib tayinlashga erishadilar. Husayn Bayqaro va Badiuzzamon oʻrtasidagi munosabat yomonlashadi. Badiuzzamon Moʻmin Mirzoga Muzaffar Mirzoni shaharga kiritmaslikka buyuruq beradi. Shoh tezda Navoiyni Balxga yuboradi. Navoiy ota va oʻgʻil orasiga tushib, ularni yarashtiradi. Biroq huddi shu paytda Husayn Bayqaroning Badiuzzamonni qoʻlga tushirish va qamoqqa olish haqidagi Balxga, shahar qutloviga yoʻllagan yashirin farmoni maʼlum boʻlib qoladi. Yarash yana urushga aylanadi. thumb|right|250px|Alisher Navoiy maqbarasi tolibonlar xujumigacha, Hirot, 1976-yil. Navoiy voqeani bunday izga kirib ketganidan qattiq iztirob chekadi va umidsiz orqaga qaytadi. Ota-oʻgʻil urushida Badiuzzamon yengiladi. Moʻmin Mirzoni Muzaffar Mirzo asir oladi. 1499-yilda Marvda Husayn Bayqaroning yana bir oʻgʻli Abulmuhsin otasiga qarshi bosh koʻtaradi. Shoh oʻz qoʻshini bilan Marvga otlanadi. Bu paytlarda Navoiy hajga boorish orzusida edi. Mirxondning xabar berishicha, Abulmuhsin otasi bilan sulh tuzish uchun Alisherning podshoh nomidan vakil boʻlib kelishini shart qilib qoʻyadi. Navoiyga tez chopar yuboriladi. Chopar shoirga yetib, shohning maktubini topshiradi. Unda shoirning hajni keyinga qoldirib, texda Marvga yetib kelishi iltimos qilingan edi. Alisher Mashhad ulugʻlari va hamrohlari bilan maslahatlashadi. Ular mamlakatning tinchiligi uchun Alisherning hajga borishidan kechishini soʻraydilar. Alisher belgilangan joyga yetib boradi, ota-oʻgʻillarni yarashtirib, Hirotga qaytadi.
1498-yilda Alisher Navoiy „Majolis un–nafois“ni qayta koʻzdan kechirib, toʻldirdi. Shoirlar adadni 459 taga yetkazdi. Shu yili yoshligidan qalbida muhirlanib kelgan „Mantiq ut–tayr“ ga javob yozadi. „Lison ut-tayr“ Navoiy ijodini yakunlovchi asarlardan biridir. Buyuk shoir 1498-1499-yillarda xatlarini toʻplab, „Munshaot“ tuzdi. Unda 88 ta xat jamlangan boʻlib, ularning aksariyati shoirning shoh va shahzodalarga yoʻllangan. Shoirning 1500-yilning oxirlarida yozib tugatgan „Mahbub ul–qulub“ asari uning eng soʻnggi asari boʻlib qoldi. Navoiy 1501-yilning 3-yanvarida vafot etadi. Butun xalq — shohda gadogacha, olimdan choʻpongacha, shoirdan dehqongacha ulugʻ farzandining oʻlimiga qaygʻu va iztirob bilan motam tutadi.
„Xamsa“
'' „Emas oson bu maydon ichra turmoq,
Nizomiy panjasigʻa panja urmoq.“
deya taʼkid etadi.
„Xamsa“ tarkibiga „Hayrat ul-abror“, „Farhod va Shirin“, „Layli va Majnun“, „Sabʼai sayyor“, „Saddi Iskandariy“ kabi dostonlar kiradi.
„Farhod va Shirin“da qahramonlar sevgi sarguzashtlari orqali insonning tarix va kelajak oldidagi vazifasini belgilaydi, insonlik faqat muhabbatda emas, balki oʻsha sharafli nomning himoyasi orqali ekanini uqdiradi. Sharq tarixidagi Xusrav va Shirin voqeasini badiiy jihatdan qayta ishlab, Farhod orqali oʻzining komil inson haqidagi qarashlarini ifoda qilgan. Navoiy dostoni orqali Firdavsiy, Nizomiy, Dehlaviy anʼanalari yangilangan boʻlsa, undan keyin bu syujet turk mumtoz adabiyotining oʻzak muammolarini hal etishda asosiy oʻrin tutdi va bu yoʻnalishda Ahmad rizvon, Jaliliy, Harimiy, Bafqiy, Urfi Sheroziy, Lamiiy, Nizoriy v.b. dostonlari yaratildi.
„Layli va Majnun“ dostonida arab ertaklari orqali maʼlum syujet oʻzining tugal shaklini topdi, unda ishq falsafasi betakror uslubda ifoda qilindi. Keyinroq yaratilajak Fuzuliy, Andalib, Sayqaliy dostonlari uchun maʼnaviy zamin boʻldi. „Xamsa“ tarkibidagi „Sabʼai sayyor“ va „Saddi Iskandariy“da shohlik bilan bogʻliq masalalarni birinchi oʻringa olib chiqdi. Bu dostonlar xamsanavislik anʼanasida oʻzining ijtimoiy-siyosiy xarakteri va originalligi bilan ajralib turadi. „Xamsa“ga ustoz Abdurahmon Jomiy (1414—1492) yuqori baho berdi.
OʻR FA ShI qoʻlyozmalar fondida 15-20 asrlarda koʻchirilgan 166 qoʻlyozma saqlanadi. Ulardan 84 tasida beshlikning hamma dostonlari berilgan.
IC 3196
IC 3196 Sunbula yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Alisher Navoiy
„Xamsa“
„Xamsa“ haqida xorijiy olimlar A.Vamberi, J.Malokolin, F.Richard, L.Vari, Y.Ekman, E.Partele; rus tadqiqotchilari I.Krachkovskiy, V.Bartold, E.Bertels, Konrad, B.Jirmunskiy, A.Yakubovskiy, A.Semyonov; turk olimlari F.Koʻprulu, A.S.Levend, K. Eraslon; ozar olimlari H. Arasli, G. Aliev; oʻzbek olimlari Fitrat, I.Sulton, V.Zohidov, A.Qayumov, T.Jalolov, Sodir Erkinov, S.Nazrullaeva, A.Abdugʻafurov, M.Hakimov, S.Hasanov v.b. ishlari maʼlum.
OʻzMUda „Xamsa“ni tadqiq etish borasida B.Qosimov, B.Akrom, H.Boltaboev, A.Erkinov, D.Farmonova tadqiqot ishlari olib bormoqdalar.
Fords Prairie
Fords Prairie AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Lewis County okrugi tarkibiga kiradi.
Alisher Navoiy
„Xamsa“
thumb|200px|Navoiy Devonidan sahifa
Fords Prairie
Aholisi
1961 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 10,2 km2. Shundan 10,1 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir.
Alisher Navoiy
Tasavvufiy asarlari
Navoiyning tasavvufiy qarashlari deyarli barcha asarlarining ruhiga singigan boʻlsa-da, maxsus "Lison ut-tayr" dostoni(1499)da, "Nasoyim ul-muhabbat" (1495-96)da, "Tarixi anbiyo va hukamo"(1485-8), „Arbain“, „Munojot“ singari asarlarida aks etgan.
"Lison ut-tayr"da borliq va ilohiyot haqidagi qarashlarini, inson, tabiat va hayot haqidagi fikrlarini qushlar tili va sarguzashtlari orqali bayon qilgan.
Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng Navoiy asarlarini diniy va soʻfiylik jihatidan oʻrganish kengaydi, ular obʼektiv va ilmiy bahosini olmoqda. „Arbain“, „Munojot“ kabi asarlari chop etildi. Jomiyning „Nafahotul-uns min hazarotil-quds“ tazkirasini tarjima qilib va toʻldirib, soʻz yuritilgan 618ta shayxlar sonini 770 taga yetkazdi.
Nasriy asarlari
Navoiy merosining salmoqli qismi nasriy asarlardan iborat. Ular ijtimoiy-siyosiy, axloqiy-taʼlimiy va ilmiy-falsafiy yoʻnalishdadir.
"Mahbub ul-qulub"(1500-1501) Navoiyning soʻnggi yirik asari boʻlib, unda ulugʻ mutafakkir adibning hayoti davomidagi kuzatishlari, toʻplagan boy tajribasi oʻz yuqori darajasida aksini topgan. Uch qismdan iborat bu asarda „Soriun-nosning afʼol va ahvolining kayfiyati“ (1), axloqiy muammolar (2), „mutafarriqa favoyid va amsol surati“ (3) masalalari ifodalangan.
„Xamsatul-mutahayyirin“(„Besh hayrat“,1494) asarida ustozi va doʻsti Abdurahmon Jomiy, uning hayoti lavhalari, tariqati, yozishmalari, asarlari haqida hayratomuz hikoyalar keltiriladi.
„Holoti Sayyid Hasan Ardasher“ (1488-89), „Holoti Rahlavon Muhammad“(1493) asarlari manoqib-holot yoʻnalishida boʻlib, ularda shoirga ustozlik qilgan buyuk shaxslar hayoti, faoliyati yoritilgan.
„Munshaot“ (1498-1499) Navoiyning maktublari toʻplami (jami 88 ta xat) boʻlib, ular sogʻinchlik xatlari, navroʻz tabriklari, taʼziyanomalar, siyosiy oʻgitlar, sulhnomalar va boshqa yoʻnalishlardadir. Ular Husayn Boyqaro, Badiuzzamon va boshqa tarixiy shaxslarga bitilgan.
Ilmiy-filologik merosi
„Majolisun-nafois“ (1490-91; 1497-98) tazkirasi turk tilidagi yozilgan dastlabki tazkira boʻlib, unda shoir sakkiz majlis doirasida 459 shoir va adib haqida maʼlumot bergan. Birinchi va ikkinchi majlisda tazkira tartib berilganda hayot boʻlmagan shoirlar, uchinchi majlisda shoirning zamondoshlari, toʻrtinchi majlisda beshinchi majlisda Xuroson, oltinchisida Movaraunnahr, Kichik Osiyo va Eron, yettinchi va sakkizinchi majlislarda temuriylar sulolasiga mansub ijodkor shoh va shahzodalar haqidagi maʼlumotlar jamlangan. Asar Fahriy Hirotiy(1521-22), Muhammad Qazviniy(1522-23), Shoh Ali Abdulali (1598) tomonidan uch marta fors tiliga tarjima qilingan.
Navoiy „Muhokamatul-lugʻatayn“ asarini oʻz zamonidagi turkiy lahjalar, ziyolilar nutqi, badiiy va ilmiy asarlarning leksik-grammatik xususiyatlarini forsiy til xususitlari bilan qiyoslashga bagʻishladi. Jonli xalq tilida qoʻllanilgan koʻplab soʻzlarni asarga kiritib, adabiy tilda qoʻllanilishiga sababchi boʻldi. Oʻzigacha ishlatilgan soʻzlarni yangi maʼno qatlamlarini ochdi. oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning tili grammatikasini Mahmud Koshgʻariydan soʻng ilmiy asosga soldi. oʻzbek va boshqa turkiy xalqlarning tilining badiiy va estetik imkoniyatlari kengayishiga sababchi boʻldi. Fors va turk tillarida yaratilgan eng yirik va eʼtiborli asarlarga murojaat qildi, shoir va olimlarni til istiqloli uchun kurashga chorladi.
Aruz nazariyasiga bagʻishlangan „Mezonul-avzon“(1492) asarida arab va fors aruzi qoidalarini turkiy tilda aniq va ravon tushuntirdi. Turk yozma va ogʻzaki sheʼriyati namunalarining vazn xususiyatlarini oʻrgandi. Turkiy aruz tabiatini yoritish bilan birga turk sheʼriyati murakkab aruz tizimini boyitganini anglatdi. Bahrlar va doiralar haqidagi tasavvurni kengaytirdi. Toʻqqizta yangi vazn va sheʼriy shaklni aniqladi. Turklik tarixida ilk bor milliy vazn haqidagi qarashlarni ilgari surdi.
Navoiyning ilmiy-filologik merosini muntazam tadqiq qilish 20 asrning 20-yillaridan yoʻlga qoʻyildi. Bu yoʻnalishda Fitrat, Oybek, A.Saʼdiy, O.Sharafiddinov, A.Hayitmetov, I.Sulton, H.Qudratullaev kabi adabiyotshunos va A.K.Borovkov, O.Usmonov, A.Rustamov kabi tilshunos olimlarning ishlari eʼtiborli.
Tarix va iqtisodga oid asarlari
thumb|right|200px|Navoiyning portreti. Portret [[Qirgʻizistonning Isfana shahridagi Alisher Navoiy oʻrta maktabining asosiy zalida uzoq yillar davomida turgan. Portret 2012-yil mahalliy qirgʻiz rasmiylarining tazyiqi ostida asosiy zaldan olib tashlangan. Mahalliy rasmiylar maktab nomini almashtirishga harakat qilishmoqda.]] „Tarixi muluki Ajam“ („Ajam shohlari tarixi“,1488) qisqa tarix boʻlib, Eron shohlari xronikasi bayon qilingan „Tarixi Tabariy“, „Shohnoma“ asarlarini mantiqan toʻldiradi, ulardagi faktlarni izchil ilmiy tizimga soladi. Afsonaviy shoh Kayumarsdan sosoniylarning soʻnggi vakili Yazdi Shahriyorgacha boʻlgan shohlar tarixini, mifologik talqinini beradi.
„Tarixi anbiyo va hukamo“ („Paygʻambarlar va hakimlar tarixi“, 1485—1498) asarining birinchi boʻlimida „Qissasul-anbiyo“lar anʼanalarini davom ettirib, Odam alayhis-salomdan Nuh, Iso, Muso, Yaʼqub, Sulaymon, Yusuf, Dovud kabi paygʻambarlar tarixiga oid qissalar keltiradi. Navoiy Luqmoni hakimga ham anbiyolar qatoridan joy beradi. Asarning „Hukamo zikrida“ deb nomlangan ikkinchi boʻlimida insoniyat tarixida chuqur iz qoldirgan donishmand hakimlar Fishogʻurs, Jomosp, Buqrot, Suqrot, Aflotun, Arastu, Bolinos, Jolinus, Batlimus, Buzurgmehr haqida ibratli hikoyalar keltiradi, ularning donishmandligi, ilmiy kashfiyotlari siri qisqa satrlarda talqin qilinadi.
„Vaqfiya“ (1481) asarida vaqf yerlari, mulklari, ularning miqdori, ulardan foydalanish, vaqf mulki va mablagʻi evaziga quriladigan bino va inshootlar, bu yoʻnalishda madrasa va xonaqohlarda oʻrnatilgan tartiblar haqida fikr yuritdi. Navoiy oʻz ixtiyoridagi mablagʻlar hisobiga qurilgan xayriya muassasalari, ilmiy-madaniy binolar va bogʻlarni sanab oʻtdi. Asar Navoiy va Husayn Boyqaro munosabatlarini oʻrganish uchun ham muhim hujjatli manbadir.
Tarix va iqtisodiy yoʻnalishdagi asarlari N.Veselovskiy, Yakubovskiy, Ya.Gʻulomov, V.Zohidov, B.Ahmedov kabi olimlar tomonidan oʻrganilgan.
Arab va fors tillaridagi asarlari. Alisher Navoiy fors tilida yozgan sheʼrlari asosida „Devoni Foniy“ tuzilgan boʻlib, uning muqaddimasida „Sittai zaruriya“ („Olti zarurat“) va „Fusuli arbaa“ („Toʻrt fasl“) forsiy qasidalari majmualari berilgan. „Sittai zaruriya“ toʻplamidagi qasidalar „Ruhul-quds“ („Muqaddas ruh“), „Aynul-hayot“ („Hayot chashmasi“), „Tuhfatul-afkor“ („Fikrlar tuhfasi“), „Qutul-qulub“ („Qalbdar gʻizosi“), „Minhojun-najot“ („Qutilish yoʻli“), „Nasimul-xuld“ („Jannat nasimi“) kabi nomlar bilan ataladi. Ular Xoqoniy, Dehlaviy, Salmon Sovajiy, Abdurahmon Jomiy asarlari ruhida, ularga falsafiy-mantiqiy javob tarzida yozilgan. „Fusuli arbaa“da Sulton Husayn Boyqaro madhidan soʻng „Bahor“, „Saraton“, „Xazon“ („Kuz“) va „Day“ („Qish“) vasfidan iborat. Muammo janri qoidalariga bagʻishlangan „Mufradot“ (1485) fors tilidagi ilmiy asarida mumtoz sheʼriyatdagi bu janrni nazariy jihatdan asosladi. Muammo va uni ifodalangan janrlar ruboiy, qitʼa, tuyuq, ayrim hollarda gʻazal munosabatini anglatdi. Muammolarni yechish usullarini oʻrgatish barobarida 121 ta misol keltirdi. Navoiyning arab tilida „Sabʼatul-abhur“ („Yetti dengiz“) nomli diniy-tasavvufiy ruhda lugʻat xarakteridagi asar yozgani maʼlum. Biroq bu asar nashr etilib, yetarli darajada oʻrganilmagan. Alisher Navoiyning fors tilidagi merosi Fitrat, H.Sulaymon, N.Mallaev, Sh.Shomuhamedov, R.Vohidov, Boltaeva tomonidan oʻrganilgan.
Navoiy dahosi tufayli insoniyat tarixida dunyoning turli joylarida yashayotgan turkiy xalqlar yakqalam qilindi, millat maʼnaviy merosi umumjahon xazinasidan mustahkam oʻrin oldi. Mustaqil Oʻzbekistonda Navoiyni anglash davlat siyosati darajasiga koʻtarildi. Respublikadagi eng yirik viloyatlardan biri va uning markazi, Oʻzbekiston Davlat mukofoti, Oʻzbekiston Respublikasi FA Til va adabiyot instituti, opera va balet akademik teatri, Oʻzbekiston Davlat kutubxonasi, Samarqand Davlat universiteti va boshqa yuzlab madaniy-maʼrifiy muassasalar, jamoa xoʻjaliklari ulugʻ shoir nomi bilan ataladi.
[Kitobning butun bir ko'rinishi]
Alisher Navoiy oʻz asarlarida oʻzbek sʻozini etnonim sifatida ishlatgan.
„Shohu toju xilʼatekim, men tomosha qilgʻali,
Uzbakim boshida qalpoq, egnida shirdogʻi bas“.
Yana Navoiy haqida
Sayyid Hasan Ardasher, Pahlavon Muhammad kabi ustozlardan taʼlim olgan, Abdurahmon Jomiy bilan ijodiy hamkorlikda boʻlgan. Navoiy 1469-yilgacha temuriylar orasidagi ichki nizolar sababli Hirotdan chiqib ketishga majbur boʻlgan.
Husayn Boyqaro Xuroson taxtiga oʻtirgach (1469), Navoiy hayoti va ijodida yangi bosqich boshlanadi. Husayn Boyqaro Alisher Navoiyga 'muqarrabi hazrati sultoniyʼ ('sulton hazratlarining eng yaqin kishisiʼ) degan unvonni beradi. Unga koʻra Navoiy davlatning barcha ishlariga aralasha olardi.
Navoiy ijodi ixlosmandlari uning sheʼrlarini yigʻib, 'Ilk devonʼ (1464-65) tuzgan edilar, soʻngra 'Badoyiul-bidoyaʼ ('Goʻzallikning boshlanishiʼ), 'Navodirun-nihoyaʼ ('Nodirliklar nihoyasiʼ) nomli devonlar (1470-yillar) tartib berilgan. Lirik merosi umumiy hajmi 50000 misradan ortiq 'Xazoyinul-maoniyʼ nomli toʻrt devon (1491-1498)ga jamlangan. Alisher Navoiy ijodining yuksak choʻqqisi 'Xamsaʼ asari (1483-85)dir, shoir birinchilardan boʻlib, turkiy tilda toʻliq 'Xamsaʼ yaratdi va turkiy tilda shunday koʻlamdor asar yozish mumkinligini isbotlab berdi. 'Xamsaʼ tarkibiga 'Hayrat ul-Abrorʼ, 'Farhod va Shirinʼ, 'Layli va Majnun ʼ, 'Sabʼai sayyor ʼ, 'Saddi Iskandariyʼ kabi dostonlar kiradi. Navoiyning tasavvufiy qarashlari deyarli barcha asarlarining ruhiga singgan boʻlsa-da, maxsus 'Lisonut-tayrʼ dostoni(1499)da, 'Nasoyimul-muhabbatʼ manqabasiʼ(1495-96)da, 'Tarixi anbiyo va hukamoʻ(1485-8), 'Arbainʼ, 'Munojotʼ singari asarlarida aks etgan. Oʻzbekiston mustaqillikka erishganidan soʻng Navoiy asarlarini diniy va soʻfiylik jihatidan oʻrganish kengaydi, ular obʼektiv va ilmiy bahosini olmoqda. 'Arbainʼ, 'Munojotʼ kabi asarlari chop etildi.
'Xamsatul-mutahayyirinʼ('Besh hayratʼ,1494) asarida ustozi va doʻsti Abdurahmon Jomiy, uning hayoti lavhalari, tariqati, yozishmalari, asarlari haqida hayratomuz hikoyalar keltiriladi. 'Holoti Sayyid Hasan Ardasherʼ (1488-89), 'Holoti Rahlavon Muhammadʼ (1493) asarlari manoqib-holot yoʻnalishida boʻlib, ularda shoirga ustozlik qilgan buyuk shaxslar hayoti, faoliyati yoritilgan. 'Munshaotʼ (1498-99) Navoiyning maktublari toʻplami (jami 88 ta xat) boʻlib, ular sogʻinchlik xatlari, navroʻz tabriklari, taʼziyanomalar, siyosiy oʻgitlar, sulhnomalar va boshqa yoʻnalishlardadir. Ular Husayn Boyqaro, Badiuzzamon va boshqa tarixiy shaxslarga bitilgan. 'Majolisun-nafoisʼ (1490-91; 1497-98) tazkirasi turk tilidagi yozilgan dastlabki tazkira boʻlib, unda shoir sakkiz majlis doirasida 459 shoir va adib haqida maʼlumot bergan. Birinchi va ikkinchi majlisda tazkira tartib berilganda hayot boʻlmagan shoirlar, uchinchi majlisda shoirning zamondoshlari, toʻrtinchi majlisda beshinchi majlisda Xuroson, oltinchisida Movaraunnahr, Kichik Osiyo va Eron, yettinchi va tiliga tarjima qilingan.
Navoiy 'Muhokamatul-lugʻataynʼ asarini oʻz zamonidagi turkiy lahjalar, ziyolilar nutqi, badiiy va ilmiy asarlarning leksik-grammatik xususiyatlarini forsiy til xususitlari bilan qiyoslashga bagʻishladi. Jonli xalq tilida qoʻllanilgan koʻplab soʻzlarni asarga kiritib, adabiy tilda qoʻllanilishiga sababchi boʻldi. Oʻzigacha ishlatilgan soʻzlarni yangi maʼno qatlamlarini ochdi. Oʻzbek tili grammatikasini Mahmud Koshgʻariydan soʻng ilmiy asosga soldi. Oʻzbek tilining badiiy va estetik imkoniyatlari kengayishiga sababchi boʻldi. Fors va turk tillarida yaratilgan eng yirik va eʼtiborli asarlarga murojaat qildi, shoir va olimlarni til istiqloli uchun kurashga chorladi. Aruz nazariyasiga bagʻishlangan 'Mezonul-avzonʼ(1492) asarida arab va fors aruzi qoidalarini turkiy tilda aniq va ravon tushuntirdi. Turk yozma va ogʻzaki sheʼriyati namunalarining vazn xususiyatlarini oʻrgandi. Turkiy aruz tabiatini yoritish bilan birga turk sheʼriyati murakkab aruz tizimini boyitganini anglatdi.
'Tarixi muluki Ajamʼ ('Ajam shohlari tarixiʼ,1488) qisqa tarix boʻlib, Eron shohlari xronikasi bayon qilingan 'Tarixi Tabariyʼ, 'Shohnomaʼ asarlarini mantiqan toʻldiradi, ulardagi faktlarni izchil ilmiy tizimga soladi. Afsonaviy shoh Kayumarsdan sosoniylarning soʻnggi vakili Yazdi Shahriyorgacha boʻl-gan shohlar tarixini, mifologik talqinini beradi. 'Tarixi anbiyo va hukamoʻ ('Paygʻambarlar va hakimlar tarixiʼ, 1485-1498) asarining birinchi boʻlimida 'Qissasul-anbiyoʻlar anʼanalarini davom ettirib, Odam alayhis-salomdan Nuh, Iso, Muso, Yaʼqub, Sulaymon, Yusuf, Dovud kabi paygʻambarlar tarixiga oid qissalar keltiradi. Navoiy Luqmoni hakimga ham anbiyolar qatoridan joy beradi. Asarning 'Hukamo zikridaʼ deb nomlangan ikkinchi boʻlimida insoniyat tarixida chuqur iz qoldirgan donishmand hakimlar Fishogʻurs, Jomosp, Buqrot, Suqrot, Aflotun, Arastu, Bolinos, Jolinus, Batlimus, Buzurgmehr haqida ibratli hikoyalar keltiradi, ularning donishmandligi, ilmiy kashfiyotlari siri qisqa satrlarda talqin qilinadi.
'Vaqfiyaʼ (1481) asarida vaqf yerlari, mulklari, ularning miqdori, ulardan foydalanish, vaqf mulki va mablagʻi evaziga quriladigan bino va inshootlar, bu yoʻnalishda madrasa va xonaqohlarda oʻrnatilgan tartiblar haqida fikr yuritdi. Navoiy oʻz ixtiyoridagi mablagʻlar hisobiga qurilgan xayriya muassasalari, ilmiy-madaniy binolar va bogʻlarni sanab oʻtdi. Asar Navoiy va Husayn Boyqaro munosabatlarini oʻrganish uchun ham muhim hujjatli manbadir.
Navoiy dahosi tufayli insoniyat tarixida dunyoning turli joylarida yashayotgan turkiy xalqlar yakqalam qilindi, millat maʼnaviy merosi umumjahon xazinasidan mustahkam oʻrin oldi. Mustaqil Oʻzbekistonda Navoiyni anglash davlat siyosati darajasiga koʻtarildi. Respublikadagi eng yirik viloyatlardan biri va uning markazi, Oʻzbekiston Davlat mukofoti, Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Til va adabiyot instituti, opera va balet akademik teatri, Oʻzbekiston Davlat kutubxonasi, Samarqand Davlat universiteti va boshqa yuzlab madaniy-maʼrifiy muassasalar, jamoa xoʻjaliklari ulugʻ shoir nomi bilan ataladi. 2016-yili Alisher Navoiy nomidagi oʻzbek tili va adabiyoti universiteti ochilgan. -->
Barbaros, Bergama
Barbaros — Izmir viloyatining Bergama tumanidagi mahalla.
Yukarışehirören, Taşköprü
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Yukarışehirören — Turkiyaning Kastamonu viloyatining Taşköprü tumaniga qarashli qishloq.
Quyonquloq
Quyonquloq, lindelofiya — govzabondoshlar oilasiga mansub koʻp yillik oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Oʻrta Osiyoda, Afgʻoniston va Eronda tarqalgan. Oʻzbekistonda uzun ustunchali Q. yoki koʻkgul turi oʻsadi. Ildizi oʻqildiz. poyasi tik, boʻyi 40—80 sm. Ildiz boʻgʻzidagi barglari yirik (uz. 25—50, eni 2—5 sm), toʻpguli roʻvaksimon, guli koʻk-havorang. Iyun — sentabrda gullab urugʻlaydi. Mevasi yongʻoqcha. Togʻ zonasi, daryo, kanal va yoʻl boʻylarida, paxtazorlarda oʻsadi.
Uzluksiz taʼlim
Uzluksiz taʼlim - oʻzaro mantiqiy izchillik asosida bogʻlangan hamda soddadan murakkabga qarab rivojlanib boruvchi va birbirini taqozo etuvchi bosqichlardan iborat yaxlit taʼlim tizimi.Oʻzbekiston Respublikasida kadrlar tayyorlash tizimining asosi, taʼlim sohasida davlat siyosatining asosiy tamoyillaridan biri. 1997-yil 29 avgustda qabul qilingan "Taʼlim toʻgʻrisida"gi Oʻzbekiston Respublikasi qonuni va Kadrlar tayyorlash milliy dasturida alohida tamoyil sifatida qayd etilgan. Uzluksiz taʼlim milliy modelning asosiy tarkibiy kismlaridan biri (qarang Taʼlimning milliy modeli), Oʻzbekiston Respublikasining ijtimoiy-iqtisodiy taraqqiyotini taʼminlovchi, shaxe, jamiyat va davlatning iqtisodiy, ijtimoiy, ilmiytexnikaviy va madaniy ehtiyojlarini qondiruvchi ustuvor sohadir. Uzluksiz taʼlim ijodkor, ijtimoiy faol, maʼnaviy boy shaxe shakllanishi va yuqori malakali raqobatbardosh kadrlar tayyorlash uchun zarur shartsharoitlar yaratadi. Uzluksiz taʼlim tizimining faoliyat olib borishi davlat taʼlim standartlari asosida, turli darajalardagi taʼlim dasturlarining izchilligi asosida taʼminlanadi va maktabgacha taʼlim, umumiy oʻrta taʼlim, oʻrta maxsus, kasbhunar taʼlimi, oliy taʼlim, oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim, kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash, maktabdan tashqari taʼlimni oʻz ichiga oladi.
Uzluksiz taʼlimning faoliyat koʻrsatish tamoyillari kuyidagilardan iborat: taʼlimning ustuvorligi — uning rivojlanishining 1darajali ahamiyatga ega ekanligi, bilim, taʼlim va yuksak intellektning nufuzi; taʼlimning demokratlashuvi — taʼlim va tarbiya uslublarini tanlashda oʻquv yurtlari mustaqilligining kengayishi, taʼlimni boshqarishning davlatjamiyat tizimiga oʻtilishi; taʼlimning insonparvarlashuvi — inson krbiliyatlarining ochilishi va uning taʼlimga boʻlgan turlituman ehtiyojlarining qondirilishi, milliy va umumbashariy qadriyatlar ustuvorligining taʼminlanishi, inson, jamiyat va atrofmuhit oʻzaro munosabatlarining uygʻunlashuvi; taʼlimning ijtimoiylashuvi — taʼlim oluvchilarda estetik boy dunyoqarashni hosil qilish, ularda yuksak maʼnaviyat, madaniyat va ijodiy fikrlashni shakllantirish; taʼlimning milliy yoʻnaltirilganligi — taʼlimning milliy tarix, xalq anʼanalari va urfodatlari bilan uzviy uygʻunligi, Oʻzbekiston xalklarining madaniyatini saklab qolish va boyitish, taʼlimni milliy taraqqiyotning oʻta muhim omili sifatida eʼtirof etish, boshqa xalklarning tarixi va madaniyatini hurmatlash; taʼlim va tarbiyaning uzviy boglikligi, bu jarayonning qar tomonlama kamol topgan insonni shakllantirishga yoʻnaltirilganligi; iqtidorli yoshlarni aniqlash, ularga taʼlimning eng yuqori darajasida, izchil ravishda fundamental va maxsus bilim olishlari uchun shartsharoitlar yaratish.
Uzluksiz taʼlim taʼlim jarayonida samarali natijalarga erishish uchun asos boʻlib xizmat qiladi.
Maʼsuda Hoshimova.
Wales (Utah)
Wales AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Sanpete okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
219 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 282,4 nafar kishi.
NGC 1248
NGC 1248 Eridan yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Quyosh batareyasi
thumb Quyosh batareyasi — yarimoʻtkazgichli fotoelementlarga asoslangan tok manbai; quyosh radiatsiyasi energiyasini bevosita elektr energiyasiga aylantiradi. Quyosh batareyasi Elementlarining ishlashi ichki fotoeffekt hodisasiga asoslangan. Dastlabki quyosh elementini 1953—54 yillarda AQSH olimlari G.Pirson, K.Fuller va D.Chapinlar ishlab chiqishgan.
Quyosh batareyasining quvvati yarimoʻtkazgich materialiga, quyosh elementining konstruktiv xususiyatiga va batareyadagi elementlar soniga bogʻliq. Quyosh ele-mentlari tayyorlashda kremniy §1, galliy Oa, mishyak Az, kadmiy Syo, oltingugurt 5, surma 8, tellur Te asosidagi materiallardan foydalaniladi. Quyosh batareyasi odatda usti yaltiroq qopla-mali yassi panel koʻrinishidagi quyosh elementlaridan tayyorlanadi. Batareyadagi quyosh elementlari soni bir necha ming donagacha, panelining sathi oʻnlab m2, tok kuchi yuzlab a, kuchlanishi oʻnlab V, generator quvvati bir necha oʻn kVt gacha boradi.
Q.6., asosan, kosmonavtikaaa, Yer sunʼiy yoʻldoshlari apparatlarini elektr energiyasi bilan taʼminlashda foydalaniladi. Yerda esa Quyosh batareyasi koʻchma avtomat radiostansiyalari va radiopriyomniklarda tok manbai sifatida ishlatiladi. Oʻzbekistonda quyosh energiyasidan foydalanish masalalari bilan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Fizika-texnika institutipya. shugʻullaniladi.
Carral
Carral Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. A Coruña provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 48 km2. Aholisi — 5945 kishi (2010).
IC 4751
IC 4751 Pavo yulduz turkumidagi SB0 (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Aghavnadzor, Vayots Dzor
Aghavnadzor — Armanistonning Vayots Dzor viloyati Areni tumanidagi qishloq.
Karlsbad (Baden)
Karlsbad (Baden) Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Karlsruhe tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 38,01 km2. Aholisi — 15 808 kishi (2010).
Hududi
Karlsbadning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 1249
NGC 1249 Soat yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Campbellsburg (Kentucky)
Campbellsburg AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Henry okrugi tarkibiga kiradi.
NGC 1249
Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.
Campbellsburg (Kentucky)
Aholisi
705 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 481,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,5 km2. Shundan 1,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 276 m balandlikda joylashgan.
Sankt Martin bei Lofer
Sankt Martin bei Lofer Avstriyaning Salzburg yerida joylashgan kommunadir. Zell am See (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 63.56 km2. 1152 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Quyosh dogʻlari
Quyosh dogʻlari - Quyosh fotosferasida kuzatiladigan tim qora detallar. Quyosh dogʻlari pora deb ataluvchi kichik qora nuqtalar (oʻlchami 1000 – 2000 km) koʻrinishida paydo boʻladi. Dogʻ kun sayin kattalashib, diametri = 5000 km ga yetgach, yarimsoya bilan oʻraladi. Eng katta Quyosh dogʻlarining diametri 20000 km gacha yetadi. Hozirgacha kuzatilgan eng katta dogʻning oʻlchami 100000 km ga yetgan. Quyosh dogʻlari ning kichiklari bir sutkagacha yashaydi. Quyosh dogʻlari koʻpincha katta va kichik dogʻlardan iborat guruhlarni tashkil qiladi. Bu guruhlar Quyosh gardishida juda katta maydonlarni egallashi mumkin. Guruhlar 3 — 4 hafta, baʼzilari 3—4 oygacha ham yashashi mumkin. Quyosh dogʻlari Quyosh ekvatorining ikkala tomo-nidan 5° dan 30° gacha geliografik kengliklarni oʻz ichiga olib, dogʻ das-tlab quyi kenglamada paydo boʻladi. Quyosh dogʻlarini birinchi boʻlib 1611-yilda G.Galiley teleskop yordamida kuzatgan. Nemis astronomi G.Shvabe esa 1843-yilda Quyosh dogʻlarining soni oʻzgarishini topgan. 1913-yilda amerikalik astronom J.Xeyl Quyosh dogʻlari Quyosh sirtining sovigan qismlari ekanligi va fraungofer chiziqlarinit Zeyeman effektilsh ajralishi tufayli Quyosh sirtida kuchli magnit maydonlari borligini kashf qilgan. Magnit maydonlari Quyosh qaʼridan fotosferaga chiqayotgan energiya oqimini kamaytiradi va oqibat-da, ularning yuzaga chiqish joyida temperatura pasayib ketadi. Quyosh dogʻlari oʻzagi foto-sferadan 5 marta xira, yarimsoya esa oʻzakdan 4 marta yorugʻ. Quyosh dogʻlari oʻzagining temperaturasi fotosfera trasidan 1000— 2000 K ga past (4500 K va undan kam). Quyosh dogʻlarining oʻrtacha yillik soni davriy ravishda 11 yilda oʻzgarib turadi. 20-asrga kelib bundan ham uzoqroq (22, 80, 90, 600 yillik) davrlar topilgan.
IC 3197
IC 3197 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi * (yulduz) tipli yulduzdir.
Koʻkoʻzek (Jambul viloyati)
Koʻkoʻzek (Көкөзек) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Bayzaq tumaniga qarashli qishloq. Suxanboyev qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 313647400.
Uzluksiz taʼlim (jurnal)
"UZLUKSIZ TAʼLIM" - oʻzbek tilida 2 oyda 1 marta chiqadigan ilmiyuslubiy jurnal. Muassislari — Oʻzbekiston Respublikasi Xalq taʼlimi vazirligi, T.N. QoriNiyoziy nomidagi Oʻzbekiston ped. fanlari ilmiy tadqiqot instituti, "Ma’rifat — madadkor" nashriyoti. Jur. 2001-yildan Toshkent shahrida chika boshlagan. Uning sahifalarida "Maktabgacha taʼlim", "Umumiy oʻrta taʼlim", "Maktabdan tashkari taʼlim", "Oʻrta maxsus, kasbhunar taʼlimi", "Oliy taʼlim", "Oliy oʻquv yurtidan keyingi taʼlim", "Kadrlar malakasini oshirish va ularni qayta tayyorlash" ruknlari boʻlib, unda Oʻzbekiston Respublikasining "Taʼlim toʻgʻrisida"gi qonuni va Kadrlar tayyorlash milliy dasturiga muvofiq respublikamiz uzluksiz taʼlim tizimida amalga oshiralayotgan islohotlar haqidagi materiallar berib boriladi. Adadi 10 mingga yaqin (2004).
Koʻkoʻzek (Jambul viloyati)
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 839 kishini (479 erkak va 360 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 774 kishi (390 erkak va 384 ayol) yashagan.
Mornese
Mornese Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Alessandria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13 km2. 726 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Forks
Forks AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Clallam County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3246 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2. Shundan 8,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 93 m balandlikda joylashgan.
Kiyosu
Yaponiyaning Aichi prefekturasida joylashgan shahardir. 2019-yil 1-oktabr holatiga ko‘ra, shahardagi 29477 ta xonadonda 69687 nafar aholi istiqomat qiladi, aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 4017 nafarni tashkil etadi. Shaharning umumiy maydoni 17,35 kvadrat kilometr (6,70 milya) ga teng.
Geografiyasi
thumb|200x200px| Kiyosu shahri markazi Kiyosu uzoq gʻarbiy Aichi prefekturasida, Shonai daryosiboʻyida, Nobi tekisligining gʻarbiy qismida joylashgan. Sharqda Nagoya metropolisi bilan chegaradosh. Shaharning katta qismi dengiz sathidan 10 metrdan past boʻlgan hududda joylashgan.
Iqlimi
Shahar issiq va nam yoz hamda nisbatan yumshoq qish bilan tavsiflangan iqlimga ega (Köppen iqlim tasnifi Cfa). Kiyosuda oʻrtacha yillik harorat 15,8 °C ni tashkil etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1688 mm, eng seryogʻin oy sentyabr hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 28,1 °C atrofida, eng past harorati esa yanvarda, 4,4 °C atrofida boʻladi.
thumb|left|Demografiyasi
Tarixi
left|thumb|200x200px|Kiyosu-jukuning xonjinining qoldiqlari
Uz
Uz — qadimiy turkiy qavm. VII—VIII asrlarda Yettisuv va Sirdaryoning oʻrta oqimlarida yashab, Turk xoqonligi va Qarluqlar davlati tarkibida boʻlishgan. Ularning bir qismi gʻarbga siljib, VIII asrning oxirida Orol dengizining janubi-sharqiy hududlariga borib oʻrnashgan va oʻgʻuzlar tasarrufida boʻlib kelgan. Oʻgʻuzlarga tobe boʻlishni xohlamaganlari Orol dengizining shimoli-sharqiy mintaqalariga (Ili va Emba daryolari oraligʻiga) borib oʻrnashgan. 760-yillarda oʻgʻuzlar uzlarga hujum qilib, Sirdaryo va Orol dengizi vohalarini egallab, Uzlarning bir qismini boʻysundirgan. IX asrning oxiri — X asrning boshlarida uzlar siyosiy hayotga faol aralashib ketgan. Uzlar haqidagi maʼlumotlar X asrning arab geofafi Masʼudiy, XI asr arman tarixchisi Matvey Edisskiyning asarlarida tilga olingan. Uzlar Kaspiy dengizining shimolida yashovchi xazarlar bilan ittifoq boʻlib, Volga va Ural daryolari oraligʻida joylashgan bijanaklar (pecheneglar) va qangʻlilarga hujum qilishgan va bu yerlarni bosib olishgan.
Kiyosu
Oʻrta yillar
Muromachi davrida hudud Kiyosu qal’asining qurilishi bilan mustahkamlangan, keyinchalik u Oda sulolasining tayanchiga aylandi va Oda Nobunaga tomonidan Sengoku davrida Ovari viloyati ustidan nazorati mustahkamlandi.
Uz
Uzlar 1030-yillarda Dnepr va Dunay daryolari oraligʻiga borib joylashgan. Bu hududni 1060-yil Rus knyazlari birlashib egallaganlar, natijada uzlarning asosiy qismi gʻarbga — Muqaddas Rim imperiyasi yerlariga koʻchgan (yunon tarixchilarining maʼlumotlariga kura, uzlar soni 600 ming kishiga yetgan), kichik bir qismi esa, Kichik Osiyoga, Usmonli turklarga qoʻshilib singib ketgan. Keyinchalik uzlarning bir qismi yana ham gʻarbga siljib, Janubiy Rus choʻllari orqali Gʻarbiy Yevropaga (Yunoniston va Vengriyaga oʻtib ketganlar. Uzlarning keyingi avlodlari — gagauzlar hozir ham Moldaviya, Ruminiya va Vengriyada yashaydi. Uzlarning Janubiy Rus choʻllari va Dashti Qipchoqda qolgan guruhlari qipchoqlar tarkibiga kirgan. XV—XVIII asrlar davomida Dashti Qipchoqdagi uzlar hozirgi Oʻzbekiston hududiga kelishgan. Ular oʻtroqdashish jarayonida oʻz urugʻ-qabila nomlarini unutib, oʻzbek xalqi tarkibiga singib ketganlar. Kichik bir guruhi esa XX asrning boshlarigacha oʻzlarining etnik nomlarini saqlab qolganlar. Uxlar, asosan, chorvachilik bilan shugʻullangan, keyinchalik dehqonchilik ham ularning mashgʻulotiga aylangan. Uzlarning avlodlari, asosan, Zarafshon vohasining oʻrta oqimlarida — Payariq tumani (qora uz), Navoiy tumani, Nurobod tumanining Ulus xoʻjaligida yashaydi. Uzlarning katta qismi Qarshi choʻlidagi Koʻkdala, Harduri, Taloqtepa, Olatoʻn, Oʻtamali, Sufi, Xushaxali, Moylijar, Shoʻrbozor va boshqa qishloqlarda yashaydi.
Kiyosu
Ilk zamonaviy davrlar
Edo davri boshlangandan soʻng, Kiyosu qal’asi Tokugava Ieyasu buyrugʻi bilan demontaj qilindi va aholining koʻp qismi Nagoyaga koʻchib oʻtdi.
Keyingi zamonaviy davrlar
Meidzi davrining boshlanishiga kelib, bu hudud Aichi prefekturasining Nishikasugai tumanidagi qishloqlarga boʻlingan qishloq hududi tarkibida edi. Kiyosu shahri 1889-yil 1-avgustda zamonaviy munitsipalitetlar tizimi oʻrnatilishi bilan tashkil etilgan.
Zamonaviy tarixi
Kiyosu shahri 2005-yil 7-iyulda sobiq Kiyosu shahrining Shinkava va Nishibivajima (barchasi Nishikasugay tumanidan) shaharlari bilan birlashishi natijasida tashkil topgan.
2009-yil 1-oktyabrda qoʻshni Haruhi shahri (shuningdek Nishikasugai tumanidan) Kiyosuga shahri bilan birlashtirildi.
Hukumat
thumb|200x200px|Kiyosu shahar hokimiyati Kiyosu toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer hamda 22 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Shahar Aichi prefekturasi assambleyasiga ikki aʼzoni qoʻshish huquqi mavjud. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Aichi tumani tarkibiga kiradi.
Kollej
Aichi Jismoniy va mehnat terapiyasi tibbiyot kolleji ham Kiyosu shahrida bunyod etilgan.
Maktablar
Kiyosuda shahar hukumati tomonidan boshqariladigan sakkiz davlat boshlangʻich maktabi va toʻrtta davlat oʻrta maktabi hamda Aichi prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan ikkita davlat yuqori maktabi faoliyat yuritadi.
Mahalliy diqqatga sazovor joylar
thumb|200x200px| Asahi muzeyi
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Culleredo
Culleredo Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. A Coruña provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 62,3 km2. Aholisi — 28737 kishi (2010).
Erasure
Erasure — 1985-yilda Bezildonda tashkil topgan britaniyalik "new wave" guruh. Bu guruh o'ziga hos elektronik va rock musiqasi stiliga ega.
Treffurt
Treffurt Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Wartburgkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 54,76 km2. 5580 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Treffurtning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
La Boulaye
La Boulaye Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Autun tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,5 km2.
Gateway
Gateway(O'zbekchasiga shlyuz deb tanilgan) - bu boshqa tarmoqqa kirish nuqtasi bo'lib xizmat qiladigan kompyuter tarmog'idagi tugun (router, kompyuter, server). Uni bir tarmoqdan boshqasiga kirish imkonini beruvchi eshikka o'xshatish mumkin (Manba: Cisco Systems ). Shlyuz (Ing. Gateway) odatda turli protokollardan foydalanadigan ikkita tarmoq aloqa o'rnatishi kerak bo'lganda ishlatiladi. Ushbu shlyuzlar tarjimon vazifasini bajaradi va ma'lumotlarni tarmoqlar o'rtasida uzluksiz uzatish imkonini beradi (Manba: Microsoft Docs).
Shlyuz qanday ishlaydi?
Shlyuz Ochiq tizimlarning o'zaro aloqasi (Ing. Open Systems Interconnection (OSI)) modelining (3-qavat) tarmoq sathida ishlaydi. U paketlarni qayerga yuborishni aniqlash uchun IP manzillaridan foydalanadi (ma'lumotlarni uzatishning eng kichik birligi). Shlyuzlar kiruvchi ma'lumotlar paketlari sarlavhasi ma'lumotlarini, xususan, IP manzilini tekshiradi. Agar IP-manzil tarmoq diapazonida bo'lsa, u to'g'ridan-to'g'ri paketni manzilga yuboradi. Agar manzil tarmoqdan tashqarida bo'lsa, shlyuz paketni belgilangan joyga yaqinroq bo'lgan boshqa shlyuzga yoki yo'riqnomaga yuboradi (Manba: Internet Engineering Task Force ).
Shlyuzlar, asosan, tarmoq sathida ishlaydigan marshrutizatorlardan farqli o'laroq, OSI modelining yuqori darajalarida ham ishlashi mumkin. Ushbu ko'p qatlamli operatsiya shlyuzlarga yanada murakkab funksiyalarni, jumladan, protokol larni tarjima qilish imkonini beradi. Masalan, shlyuz fayl uzatish protokoli (Ing. FTP) paketlarini gipermatnni uzatish protokoli (Ing. HTTP) paketlariga o'zgartirishi mumkin (Manba: Internet jamiyati ).
Shlyuzlarning turlari
Dunyoda ko'p turdagi shlyuzlar mavjud bo'lib, ularning har biri muayyan tarmoq turlari uchun mo'ljallangan:
Internet shlyuzi: Internet shlyuzi mahalliy tarmoqni (Ing LAN) Internetga ulaydi. U tez-tez marshrutizatorga kiritilgan shu bilan birga u tarmoqqa kirish va undan chiqish internet-trafigini boshqarish uchun ishlatiladi (Manba: Amazon Web Services ).
Blutli Shlyuz: Bulutli shlyuz mahalliy ilovalar va bulut xizmatlari o'rtasidagi aloqani osonlashtiradi. U turli xil protokollar va formatlarni bulutga asoslangan ilovalar bilan mos keladigan tarzda o'zgartirishi mumkin (Manba: TechTarget ).
VoIP shlyuzi: Ushbu turdagi shlyuz analog ovozli signallarni raqamli va aksincha, an'anaviy telefon tarmoqlari va VoIP tarmoqlari o'rtasida qo'ng'iroqlarni amalga oshirish imkonini beradi (Manba: Network World ).
Manba
Cisco Systems, Inc. (2021). Tarmoq shlyuzi. https://www.cisco.com/c/en/us/solutions/small-business/resource-center/networking/what-is-a-network-gateway.html dan olindi.
''Microsoft korporatsiyasi. (2021).'' Gateway nima? Microsoft Azure. https://docs.microsoft.com/en-us/azure/architecture/guide/technology-choices/connectivity dan olindi
Internet muhandisligi ishchi guruhi. (1995). IP-marshrutlashni tushunish. https://datatracker.ietf.org/doc/html/rfc1812 dan olindi
Dashti Marzo
Dashti MIrzo (Дашти Марзо) — Tojikiston Respublikasining Fayzobod tumani, Qalaidashti shahariga qarashli daha. Dahadan shahar markazigacha 0 km, tuman markaziga 0 km.
Gateway
Manba
''Internet jamiyati. (2015)''. Internet arxitekturasi va institutlariga kirish. https://www.internetsociety.org/resources/doc/2015/introduction-to-internet-architecture-and-institutions/ dan olindi
Dashti Marzo
Aholisi
Aholisi — 2584 kishi.
Gateway
Manba
Amazon Web Services, Inc. (2021). Internet shlyuzi nima? https://docs.aws.amazon.com/vpc/latest/userguide/VPC_Internet_Gateway.html dan olindi.
''TechTarget. (2021).'' Cloud Gateway nima. https://searchstorage.techtarget.com/definition/cloud-storage-gateway dan olindi
''Tarmoq dunyosi. (2017).'' VoIP shlyuzi nima? https://www.networkworld.com/article/3236877/what-is-a-voip-gateway.html dan olindi.
Red Hat, Inc. (2021). API shlyuzi nima? https://www.redhat.com/en/topics/api/what-is-an-api-gateway dan olindi
Kattaqoʻrgʻon
Kattaqoʻrgʻon – Oʻzbekiston Respublikasining Samarqand viloyatidagi shahar.
Zarafshon vodiysida, Narpay kanalining chap sohilida, 485 m balandlikda. Kattaqoʻrgʻon tumani hududida, temir yoʻl stansiyasi. Samarqand sh.dan 88 km shim.-gʻarbda. Yanv.ning oʻrtacha tempaturasi –2°, iyulniki 27,2°. Yillik yogʻin 282 mm. Aholisi 76,3 ming kishi (2002).