cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Axloq evolyutsiyasi
Primatlar ijtimoiylashuvi
Insoniyatning eng yaqin qarindoshlari shimpanze va bonobolar bundan 4 — 6 million yillar avval yashagan odamlar bilan umumiy ajdodga ega. Shu sababli, ular mazkur ajdod uchun eng yaxshi surrogat (o‘rnini bosuvchi) hisoblanadi. Barbara Kingning ta’kidlashicha, primatlar, inson nazdidagi axloqqa ega bo‘lmasa-da, ularda axloq evolyutsiyasi uchun zarur bo‘lgan ba’zi xususiyatlarni kuzatish mumkin. Bular yuqori intellekt, ramziy/ishoraviy muloqot qobiliyati, ijtimoiy me’yorlarni his qilish, “men”ni anglash va uzviylik. Frans de Vaal va Barbara Kingning fikricha, inson axloqi aynan primatlarning ijtimoiylashuvi asosida shakllangan. Shuningdek, Maykl Shermer nazarda tutgan premoral mayllarni primatlar, delfin va kitlarda ham kuzatish mumkin. Olimning ta’kidlashicha, quyidagi xususiyatlar nafaqat odamlar, balki hayvonlar, asosan yirik maymunlarda ham mavjud:
Shermerning ta’kidlashicha, bu premoral hislar, primat jamoalarida individual xudbinlikni cheklash va ko‘proq hamkorlik guruhlarini tashkil etish usuli sifatida rivojlangan. Har qanday ijtimoiy tur uchun altruistik guruhning bir qismi bo‘lish, individualizm afzalliklaridan ustun bo‘lishi lozim edi. Guruhda o‘zaro birdamlikning yo‘qligi esa, tashqi xavflar ta’sirida tuzilmaning zaiflashuviga sabab bo‘ladi. Guruh tarkibida bo‘lish, avvalo, ozuqa topish imkoniyatini oshiradi. Bu asosan, xavfli va katta o‘ljani tutish uchun to‘da bo‘lib ov qiladigan hayvonlarda yaqqol namoyon bo‘ladi. Barcha ijtimoiy hayvonlar, har bir a’zo o‘z o‘rnini biladigan, jamoalarga ega. Ijtimoiy tartib — o‘rnatilgan xulq-atvor qoidalari asosida ta’minlanadi, hukmron qatlam esa ijtimoiy tartib barqarorligini jazo vositalari orqali nazorat qiladi. Biroq, yuqori darajali primatlar ham o‘zaro munosabat o‘rnatish hissiga ega. Masalan, shimpanzelar kim ularga yaxshilik qilganidan tortib, zarar keltirganlargacha eslab qoladi va shu bilan birga, avval ularni parvarish qilganlar bilan ozuqa almashishi ham mumkin. Ko‘rshapalaklar ham o‘zaro munosabat va altruizm hissini namoyish etadi. Ular qonni qayd qilish orqali turdoshlari bilan bo‘lishadi, biroq bu barcha ko‘rshapalaklarga nasib etadi, degani emas. Ular, odatda, ozuqaga muhtoj bo‘lgan paytlarida ko‘mak berganlar bilangina shunday munosabatda bo‘ladi.
Kapuchin maymunlari va itlar ham adolat hissini tushuna olishi bilan birga, bir xil xulq-atvor uchun adolatsiz taqsimlangan rag‘bat evaziga hamkorlikdan bosh tortadi.
Shimpanzelar o‘rtacha 50 ta a’zodan iborat jamoalarda yashaydi. Odamlarning dastlabki ajdodlari ham xuddi shunday yashagani taxmin qilinadi. Ovchi-termachilar jamoalarining hajmiga asoslanib, so‘nggi paleolit gominidlari bir necha yuz kishidan iborat to‘dalarda yashagan. Insoniyat evolyutsiyasi jarayonida jamiyat kengayib borgani sari, to‘dada o‘zaro birdamlikka erishish zaruriyati ham ortib boradi. Axloq ham o‘z o‘rnida, 100 — 200 kishigacha bo‘lgan mazkur jamoalar, ijtimoiy nazorat, nizolarni hal qilish va guruhlar birdamligini saqlash vositasi sifatida rivojlangan bo‘lishi mumkin. Ushbu son chegarasi bizning genlarimizda ham mustahkam kodlangan, deb taxmin qilinadi, sababi zamonaviy dunyoda ham mazkur son chegarasi ortib ketgudek bo‘lsa, odamlar orasida barqaror ijtimoiy munosabatlarni saqlab qolish bir qancha muammolarni yuzaga keltiradi. Doktor de Vaalning so‘zlariga ko‘ra, inson axloqi primat jamiyatlarida uchramaydigan, takomilning ikki qo‘shimcha sathiga ega. Odamlar o‘z jamiyatining axloq me’yorlarini, mukofot, jazo va obro‘-e’tiborni oshirish vositasi sifatida qo‘llaydilar. Ular, shuningdek, hayvonot olamida uchramaydigan, mulohaza yuritish va asoslash imkoniyatiga ega.
Kalakeytto
Kalakeytto (kalakeitto — soʻzma-soʻz „baliq shoʻrva“) — kareliya va fin milliy taomi, anʼanaviy baliq shoʻrva. „Sutli quloq“ yoki „Solovetskiy qulogʻi“ nomi ostida shoʻrva Rossiyaning shimolida mashhurdir.
Shoʻrva fin-ugor xalqlariga (ayniqsa, estonlar va finlarga) xos boʻlgan issiq ovqatlarning tarkibiy qismi sifatida sut mahsulotlarini keng qoʻllashning odatiy namunasidir. Odatda kalakeytto oq, suyaksiz baliq (kambala, oq baliq, treska) filesidan tayyorlanadi. Sut oʻrniga losos va qaymoqli kalakeyttoning bayramona versiyasi lohikeitto deb ataladi (lohikeitto — soʻzma-soʻz „losos shoʻrva“).
Anʼanaviy ravishda kalakeyttoni choʻyan idishlarda va pechda pishirish odat tusiga kirgan va uni pishirgandan bir kun oʻtgach, damlangandan keyin isteʼmol qilinadi.
Parhezshunoslar baliq va sutni aralashtirib isteʼmol qilishdan qaytaradi. Ayrim mutaxassislar bu iqlim bilan bogʻliqligini taʼkidlaydi. Ibn Sino „Tib qonunlari“ asarida baliqni sutga qoʻshib yeyish kasallik keltirib chiqarishini yozgan.
Hatice Turhan Sultan
Turxon sulton (Надя)(تورخان سلطان c. 1627-yil – 1683-yil 4-avgust; Turxon „aslzoda tugʻilgan“ degan maʼnoni anglatadi)  Usmonli sultoni Ibrohimning  Haseki sultoni (1640—1648) va  Sulton Mehmed IV (1648—1687) ning onasi edi. Turxon kichik oʻgʻlining hukmdorligi va qurilish homiyligi bilan mashhur edi. U va uning qaynonasi Koʻsem Sulton Usmonlilar tarixida rasmiy regentlar sifatida koʻrilgan va Usmonli imperiyasi ustidan oliy nazoratga ega boʻlgan yagona ikki ayoldir. Natijada, Turxon Ayollar Sultonligi deb atalgan davrning taniqli shaxslaridan biriga aylandi.
Hukmdor turmush oʻrtogʻi sifatida
Asli Kiev Rusidan Turxon Hatiche Sulton 1627-yilda tugʻilgan U tatarlarning bosqinlaridan birida asirga tushib, qullikka sotilgan. U Qrim xoni tomonidan Topkapi saroyidagi Imperator Haramiga yuborilgan. U Koʻsem Sultonga Kor Sulaymon Poshoning sovgʻasi sifatida saroyga taqdim etilgan. U Sulton Ahmad I ning qizi Atike Sulton tomonidan tarbiyalangan va Kösem tomonidan parvarishlangan va uni oʻgʻli Ibrohimga sovgʻa qilgan. Istanbulda yashagan Yunus ogʻa (1689-yilda vafot etgan) ismli bir ukasi bor edi.
Turxon 1642-yil 2-yanvarda tugʻilgan Shahzoda Mehmed (boʻlajak Sulton Mehmed IV) ,Fatma Sulton (1642-1682), Beyxon Sulton (1645-1700) va Atike Sulton (1646-1688) toʻrt farzandni dunyoga keltirdi.. Mehmedning dunyoga kelishi saroy ichida ham, saroy tashqarisida ham katta shodlik uygʻotdi. Garchi u sultonning birinchi oʻgʻlini dunyoga keltirgan boʻlsa-da, sulton uni eʼtiborsiz qoldirdi. Uning xaseki sifatidagi kunlik nafaqasi 1000 asperdan iborat edi. Garchi bahsli boʻlsa-da, u Ibrohimning toʻngʻich qizi Gevherxon Sultonning (1641/42-1694) onasi hisoblanadi.
Mehmedning qoʻshilishi
Ibrohimning xatti-harakati sultonni taxtdan tushirish haqida gap-soʻzlarni keltirib chiqardi. 1648-yil 8-avgustda Ibrohim taxtdan tushirildi va bir necha kundan keyin boʻgʻib oʻldirildi. Usmonli imperiyasining boshida bolakay sulton Mehmed IV turgan. Mehmedning taxtga chiqishi bilan Valide Sulton („hukmron sultonning onasi“) lavozimi Turxonga oʻtishi kerak edi. Biroq Turxon yoshligi va tajribasizligi tufayli eʼtibordan chetda qoldi. Buning oʻrniga sultonning buvisi va avvalgi Volida Sulton Koʻsem Sulton bu yuqori lavozimga qayta tiklandi. Koʻsem Sulton ikki oʻgʻilning Valide (onasi) edi, shuning uchun buayolning tajribasi koʻproq edi.
Biroq Turxon oʻta shijoatli ayol boʻlib chiqdiki, bunday yuksak mavqeni jangsiz qoʻldan boy berdmai. Volida Sulton boʻlish uchun kurashda Turxonni bosh amaldor va sadr vazir, Kösem esa yanichalar boʻlinmasi tomonidan qoʻllab-quvvatlandi. Garchi Kösemning Volida lavozimi hukumat uchun eng yaxshisi boʻlgan boʻlsa-da, xalq yanicharlarning hukumatga taʼsiridan norozi edi.
Bu hokimiyat kurashida Kösem Mehmedni taxtdan tushirishni va uning oʻrniga boshqa bir yosh nevarani olishni rejalashtirgan. Bir tarixchining soʻzlariga koʻra, bu oʻzgarish ambitsiyali kelinni osonroq boshqariladigan kelin bilan almashtirish bilan bogʻliq edi. Bu reja muvaffaqiyatsizlikka uchradi, chunki bu haqda Koʻsemning qullari Meleki Xotun Turxonga xabar berdi.
Turxon ruxsat berdimi yoki yoʻqmi, Koʻsem Sulton oʻzining yosh nabirasiga regent boʻlganidan keyin uch yil oʻtib oʻldirildi.
Noiba sifatida
Turxonning hukmronligi kamida ikkita omil bilan bogʻliq edi: Krit oroli uchun venetsiyaliklar bilan urush va urush olib borish uchun katta xarajatlar tufayli yuzaga kelgan moliyaviy inqiroz. Zaif vazirlar vaziyatni yaxshilay olmadilar. Biroq, 1656-yilda Koʻprülü Mehmed Posho sadr vazirligiga tayinlandi. Uning bu lavozimni qabul qilish sharti edi, unga oʻzidan oldingilarga qaraganda koʻproq vakolat berilishi kerak edi. Shunday qilib, Turxon oʻzining siyosiy hokimiyatini vazir hokimiyatiga oʻtkazdi.
1657-yilda Mehmed ekspeditsiyalar tufayli Edirnada uzoq muddatli istiqomat qilganida, Turxon Sulton u bilan birga edi. Edirnadan qisqa muddatga chiqib ketayotganda sultonni nazorat qilish uchun vazirlardan biri tayinlanadi. Oʻgʻli uzoq safarda boʻlganida, vaqti-vaqti bilan Istanbulga borib turardi.Turxon Sulton 1672-yil 5-iyun kuni Polsha ekspeditsiyasi uchun marosim bilan Edirnadan chiqib, Kamanichye yoʻnalishida harakat qilgan oʻgʻli bilan Babadagʻiga yoʻl oldi.
Qoʻshin u ekspeditsiyadan qaytgunicha shu yerda qolishga qaror qildi va devon vazirlaridan biri Ibrohim poshoga qorovul tayinlandi. Ayni paytda u bilan sakkiz yoshli nabirasi Shahzoda Mustafo (keyinchalik Mustafo II) ham bor edi. Biroq, uning Babadagʻidagi qarorgohi qoʻshin qaytib kelguniga qadar davom etmadi. Qoʻshin Edirnaga yetib kelganida Turxon Sulton Istanbulda edi. Mehmed ikkinchi vazir Mustafo poshoni bir hafta oʻtmasdan onasini olib kelish uchun Istanbulga yubordi.
Gulnush Sulton toʻngʻich oʻgʻli Mustafoni dunyoga keltirganidan keyin erining ukalari Sulaymon II va Ahmad IIni boʻgʻib oʻldirishga uringan, ammo Turxon bu qotillikka urinishlariga toʻsqinlik qilgan.
Homiylik
Buyuk vazirga katta vakolatlar berish orqali Turxon siyosiy sahnada oʻz hokimiyatini cheklab qoʻydi. Biroq, u oʻz kuchini boshqa meʼmoriy loyihalarga yoʻnaltirdi.
1653-yilda Beshiktosh tumanida favvora qurdirdi. Uning birinchi qurilish loyihasi 1658-yilda boshlangan. Ehtimol, Venetsiya tahdidiga javoban Valide Dardanelga kiraverishda ikkita qal’a qurgan. Biri Yevropa tomonida, ikkinchisi Osiyo tomonida joylashgan qal’alarni bugun ham koʻrish mumkin. Fatih Mehmed va boshqa sultonlar ham xuddi shu hududda qal’alar qurdilar. Har bir qalʼa masjid, boshlangʻich maktab, hamam va bozorlardan iborat.
Turxon Istanbulda Yangi masjidni ham qurdirdi. Dastlabki qurilishni Turxonning oʻtmishdoshlaridan biri Safiye Sulton boshlagan. U masjid uchun shaharning savdo hududi, Eminonu ni tanlagan edi. Bu hududda musulmon boʻlmaganlar yashagan. Safiye Eminönüda yangi masjid qurib, hududni islomiylashtirishni maqsad qilgan. Bu yerda qurilish uchun yerni mahalliy musulmon boʻlmagan aholidan tortib olish kerak edi, bu harakat muammosiz oʻtmadi. 1597-yilda birinchi toshlar qoʻyilgan. Safiyening oʻgʻli Mehmed III vafot etgach, masjid qurilishi toʻxtab qoldi, chunki u endi Valide emas edi. Qurilish 57 yil davomida toʻxtatildi, ammo 1660-yilgi Buyuk yongʻin tufayli hudud vayron boʻlganidan keyin qayta tiklandi. Turxon Safiye Sulton boshlagan ishni yakunlashga qaror qildi. 1665-yilda qurib bitkazilgandan keyin majmuada nafaqat masjid, balki maktab, jamoat favvoralari, bozor va qabr ham mavjud edi. Yangi masjid ayol tomonidan qurilgan birinchi imperator masjidi edi.
Turxon yosh oʻgʻlining noibasi boʻladigan darajada buyuk hokimiyatga ega boʻlgan oxirgi ayol edi. Usmonlilar imperiyasida ayollar omma oldida koʻrinmas ekan, Turxon qurilishga homiyligi orqali oʻzini qoʻl ostidagilarga koʻrsatgan.
Oʻlim
Turxon, Volida Sulton 1683-yilda vafot etdi. U Yangi masjiddagi oʻz nomi bilan atalgan qabrga dafn etilgan. U oʻgʻli va uning avlodlari bilan birga yotadi. U buyuk volida sultonlarning oxirgisi hisoblangan. Uning oʻlimi "Ayollar Sultonligi" deb nomlanuvchi davrning tugashini belgiladi.
Farzandlar
Ibrohim bilan birga Turxonning toʻrt farzandi bor edi:
Ommaviy madaniyatda
2015-yilda turkiya tarixiy teleseriali Muhteşem Yüzyıl  Kösem, Turxon rolini turk aktrisasi Hande Dogandemir ijro etadi.
Tavranchuk taomi
Tavranchuk (taranchuk, taganchuk) — rus oshxonasining qadimiy taomi, xumcha ichiga solib, rus pechida dimlab pishirilgan goʻsht yoki baliq.Taomning oʻziga xos xususiyatlari: xumchada pishiriladigan boshqa taomlardan farqli oʻlaroq, tavranchuk tarkibida sabzavot yoki boshqa turdagi garnirlar boʻlmagan, u faqatgina piyoz va sarimsoqdan tayyorlangan. Taomni dimlash uchun suv oʻrniga odatda kvas, kamdan kam hollarda sut ishlatilgan. Taomning tarkibiy masalliqlari orasida tuzlangan bodring, koʻkatlar va ziravorlar ham boʻlgan.
Tarixi
Taom nomi katta ehtimol bilan turkiy tildagi „tavr“ — „kesmoq“ feʼlidan kelib chiqqan. Uning asosiy tarkibiy masalliqlari qanday boʻlishidan qatʼi nazar har doim boʻlaklarga boʻlingan. „Taganchuk“ varianti- togʻon, yaʼni sopol, loydan yasalgan kosa-tovada pishirilgan. Vladimir Dal tomonidan yozilgan „Tirik va buyuk rus tilining izohli lugʻati“ ga koʻra, „Tavranchuk — baliqli taomdir“. N. A. Kolomiytsova (1891) tomonidan yozilgan „Yosh uy bekalari uchun zaruriy kitob“da taomning qoʻy goʻshtidan tayyorlanuvchi retsepti keltirilgan. Ukrainada taranchuk choʻchqa goʻshtidan tayyorlanadi.
Tayyorlanishi
Goʻsht rus pechida kamida uch soat davomida dimlab pishirilgan va shuning uchun ham juda yumshoq boʻlgan. Uzoq vaqt davom etadigan pishirish jarayonida suyuqlik bugʻlanib ketmasligi uchun idishni yaxshilab yopish kerak boʻlgan. Buning uchun melanjdan foydalanilgan, yaʼni aralashtirilgan xom tuxum yoki abes — (fransuzcha abaisse - „qobiq“) qattiq va shoʻr qilib qorilgan xamir bilan xumchaning ustki qismi yopib qoʻyilgan. Tavranchuk taomini tayyorlash odati bugungi kunda yoʻq boʻlib ketgan, bunga uni pishirish uchun qulay boʻlgan rus pechkasi foydalanishdan chiqib ketgani sabab sifatida koʻrsatiladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Shavar Saratikov
Saratikov Shavar Agaseyevich — 1896-yili Armaniston SSR Delijan rayoni  Kotikend  qishlogʻida  tugʻilgan,  armani,  dashnoq. Dashnoqlik faoliyati  va  banditchilikka  koʻmak  koʻrsatgani  uchun ikki  marta  sudlangan. Aksilinqilobiy, magʻlubiyatchilik va  millatchilik targʻiboti olib borganlikda va sovet hokimiyatiga qarshi kurash olib borish uchun aksilinqilobiy dashnoqlar tashkilotini tuzishga chaqirganliqda ayblangan.
Davlat qarzi
Davlat qarzi — davlatning aholi, firma, tashkilot, banklar, xorijiy moliya-kredit muassasalari oldidagi qarz majburiyatlari. Davlat oʻz daromadlari bilan harajatlarini qoplay olmay qolganda byudjet taqchilligi paydo boʻladi va u qarz koʻtarish yoʻli bilan qoplanadi. Davlat qarzni turli qimmatli qogʻozlar, obligatsiyalar, zayomlar chiqarib sotish, moliya muassasasi (bank)dan ssuda olish va b. usullar bilan oladi. Investiitsiya davlat qarzi deb hisoblanmaydi. D.q.ning toʻlov davriga koʻra qisqa muddatli va uzoq muddatli, tarkibiga koʻra ichki qarz (davlat mamlakatning oʻzidagi iqtisodiy subʼyektlardan qarzdor boʻladi) va tashqi qarz (xorijiy davlatlar, xalqaro tashkilotlar va b.dan qarzdorlik) kabi turlari bor. Ichki qarz va uning foizlari milliy pulda, tashki qarz va uning foizlari esa erkin almashtiriladigan valyutada toʻlanadi. D.q.ning darajasi, yaʼni qarz yuki qarz va uning foiz summasi yigʻindisini davlat byudjeti summasiga nisbati bilan oʻlchanadi, yaʼni toʻlov majburiyati byudjetning qancha qismiga teng ekanligi bilan belgilanadi. D.q.ning haddan tashqari ortib ketishi iqtisodiyotni izdan chiqaradi, xalq turmush darajasini pasaytiradi (chunki qarzni toʻlash uchun zarur pul byudjetda soliklarni oshirish orqali toʻplanadi), mamlakatdagi iqtisodiy faollikni susaytiradi. Tashqi qarzning koʻpayib ketishi milliy mustaqillikka tahdid soladi, undan qutulishi uchun milliy iqtisodiyotni yuksaltirishga ketadigan investitsiyalarni qisqartirish va hatto milliy boylikning bir qismini xorijga sotishga ham toʻgʻri keladi. Vaqtida toʻlanmagan tashqi qarzga qoʻshimcha foiz toʻlanadi, undiriladigan foiz qarzga qoʻshilib, uning miqdori yanada oshadi.
D.q.ning boʻlishi uni boshqarishni taqozo etadi, yaʼni qarzni olish va toʻlash bilan bogʻliq muayyan choratadbirlarni amalga oshirish lozim boʻladi. Qarz va uning foizlarini toʻlash uchun byudjetdan pul ajratish D.q.ga xizmat qilish deyiladi. D.q.ni toʻlashdagi shartsharoitlarning oʻzgarishi D.q. restrukturizatsiyasi deyiladi. Restrukturizatsiya yuz berganda qarz haqining oʻzgarishi konversiya deyiladi. Qarz toʻlash muddati choʻzilganda D.q. prolongatsiyasi yuz beradi. Qarzning bir turi boshqasiga aylanganda, qisqa muddatli qarz uzoq muddatli qarzga aylanadi va D.q.ning konsolidatsiyasi yuz beradi. D.q.ga oʻrin boʻlmasligi uchun davlat harajatlari davlat daromadlari darajasida boʻlishi lozim. Bunda taqchillikka yoʻl berilmaydi yoki minimal darajaga keltiriladi (mas, Oʻzbekiston davlat ichki qarzini oshirmaslik uchun byudjet taqchilligi yalpi ichki mahsulotga nisbatan 1997 yilda 2,2% ga, 2000 yilda 1% ga keltirildi).
Ahmadjon Ulmasov.
Teso
Teso — (yoki iteso) asosan Uganda va Keniya hududida yashovchi nilotlar guruhining xalqlaridan biridir.Sudanda kichik aholi punktlari ham mavjud. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, jami aholi 1,98 million kishi tashkil etadi. Ular teso dialektlarida (Nyangeya, Orom, Lokatan) gapirishadi (Balezin 1999:217). 2002-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Ugandada 1,568,763 iteso qayd etilgan.
Anʼanaviy faoliyat
Teso xalqlarining anʼanaviy mashgʻulotlari qoʻlda dehqonchilik (Sorghum ,Elevsin, paxta, batat), yogʻoch oʻymakorligi va chorvachilikdir (Balezin 1999:217).
Turar joy
Teso xalqining joylashuvi „Kraal“ deb ataladi. Kraal-tomlari oʻt bogʻlamlari bilan qoplangan, dubulgʻali kulbalar bilan oʻrab olingan zonadir (Chulov 2001:145).
Anʼanaviy kiyim
Anʼanaviy teso libosi koʻplab qobiq va mis bezaklari bilan charmdan qilingan kamardir. Odatda Teso xalqining vakillari ikkita pastki old tishni uzaytirganlar. Ayollar oʻzlarini murakkab tatuirovka bilan bezashadi (Balezin 1999:217).
Anʼanaviy taom
Anʼanaviy oziq-ovqat-sabzavot, goʻsht kamdan-kam hollarda oziq-ovqat uchun ishlatiladi (Tixonov 1981:23).
Oila tashkiloti
Qabilaviy tashkilot va yosh sinflari — Teso xalqi vakillarining anʼanaviy ijtimoiy boʻlinishidir. Katta, patriarxal, poligin, patriarxal oila (Balezin 1999:218) bilan ajralib turadi.
Din
Teso xalqining vakillari anʼanaviy eʼtiqodlarga rioya qilishadi, ularning baʼzilari xristianlardir  — (Olderogge, Potekhin 1954:203).istianlardir (Olderogge, Potekhin 1954:203).
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Falavarjan okrugi
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Falavarjan okrugi (nohiyasi) Eronning Isfahon ostonida joylashgan. Markazi — Falavarjan. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotiga koʻra, okrug aholisi 232,019 kishini tashkil etgan. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra esa, okrug aholisi 249 814 kishini tashkil etgan.
Maʼmuriy boʻlinmalar
Ushbu okrugning markazi shahar Falavarjan. Zobaxon avtomagistraliga yaqinligi va boshqa qoʻshni shaharlar bilan aloqa qulayligi tufayli u Isfaxonning eng gavjum hududlaridan biridir. Bu shahar aholisi Isfahoniy aksenti bilan fors tilida soʻzlashuvchilardir.
Okrugdagi eng muhim tarixiy inshootlar Pirbakran maqbarasi va Oshtorjon qishlogʻining tarixiy masjidi (hozirgi Imonshahr shahri) hisoblanadi.
Salang tumani
Salang tumani  — Afgʻonistonning Parwan viloyatidagi tumani. Salang tunnelining janubiy tomoniga yaqin hududda joylashgan. 2019-yilda taxminiy aholi soni 28 856 kishini tashkil etgan.
Yumshoq puding
Yumshoq puding (Rag Pudding — shirin taʼmga ega boʻlmagan ingliz taomi boʻlib, charvi yogʻiga qorilgan xamir ichiga, keyin esa dokaga oʻrab pishiriluvchi goʻsht qiymasi va piyozdan iborat.
Taom 19-asrda Oldemda, sobiq sanoat yoʻldosh shaharchasi, ilgari Angliyaning paxta sanoati markazi boʻlgan „tegirmon shahar“ — (mill town) — Lankashirda oʻylab topilgan. Aytishlariga qaraganda, yumshoq puding tegirmon ishchilarining qornini oddiy, ammo yuqori kaloriya ega boʻlgan, oz miqdorda goʻsht solib pishiriluvchi taom bilan toʻydirish maqsadida oʻylab topilgan. Yumshoq puding pishirish usuli maxsus sopol idishlar va polietilen paketlardan oldin paydo boʻlgan, shuning uchun ham taomni tayyorlashda Oldemda keng tarqalgan paxta yoki muslin matolaridan foydalanilgan. Bu inqilobiy yangilik edi, chunki ilgari bu turdagi pudingni tayyorlash uchun hayvon ichaklari (oshqozoni) kerak boʻlgan, bu esa uni tansiq va maxsus taomga aylantirgan, biroq pazandachilikka arzon matolar kirib kelishi bilan nordon va shirin pudinglar inglizlarning kundalik yeguligiga aylanib qoldi. Mahalliy oshpazlarning taʼkidlashicha, yumshoq puding — birinchi marta puding tayyorlayotgan insonlar uchun ayni muddao, chunki bu retseptda „biror narsaning oʻxshamay qolishi ehtimoli juda kam“.
Mazkur puding tarkibi va tayyorlanish usuli boʻyicha steyk va mol buyragidan tayyorlanadigan pudingga oʻxshab ketadi, unda tarkibiy masalliqlar xamirga oʻraladi va plita ustidagi bugʻ idishida sekinlik bilan pishiriladi. Yumshoq pudingni Lankashirdagi anʼanaviy va mahalliy goʻsht doʻkonlaridan sotib olish mumkin.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Protesilay
Protesilay (baʼzan Protesilaus va Πρωτεσίλαος). — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni, Ifikl va Diomedea (yoki Astyox) oʻgʻli, Podarkning ukasi, Aeolid Filakusning nabirasi, Troya urushida qatnashgan. Qirol Filaki. Manbaga koʻra, uning ismi Iolaus boʻlgan, ammo vafot etganida unga Protesilaus (Nrōtesi-lios — „xalqning birinchisi“) laqabini berishgan. Iliadada (II 708) eslatib oʻtilgan.
Elenaning kuyovi. Uning rafiqasi Laodamiya edi (yoki Kiprilarga koʻra, Polydora, Meleagerning qizi).
U Fessaliy Filaki dan Troya ostiga keladi va Troya ostiga 40 ta kema olib keladi.
Yunonlar Osiyo qirgʻoqlariga qoʻnganlarida, u birinchi boʻlib kemadan qoʻnganligi, koʻp sonli vahshiylarni oʻldirgani (Giginning soʻzlariga koʻra, u 4 ta mashhur jangchini oʻldirgan), shuningdek, birinchi boʻlganligi bilan mashhur. yunonlar birinchi jangda Gektor qoʻlidan halok boʻladi (yoki Eney, yoki Efromob, yoki Axat tomonidan oʻldirilgan).
Laodamiya erining oʻlimi haqida bilgach, erini kamida 3 soatga qaytarish uchun ibodat bilan xudolarga murojaat qiladi. Xudolar rozi boʻlishadi va Germes Protesilayni yerga tushuradilar; keyin, yer osti dunyosiga borish vaqti kelganida, Laodamia u bilan birga oʻlimga borishga qaror qiladi. Eleontesda, Frakiya Xersonese, uning oʻz qahramoni va taniqli orakul bor edi; Filakada uning sharafiga ziyoratgoh va dafn marosimi oʻtkaziladi.
Troya ostidan qaytayotganda Protesilaus xalqi dengiz orqali Kanastra vodiysi yaqinidagi Pellenega olib ketilgan. Boshqa bir hikoyaga koʻra, Protesilausning oʻzi urushdan omon qoladi va asirga olingan Etilla bilan Pallenga qoʻnib, u yerda Skion shahriga asos soladi.
Oʻlimdan keyingi kult
Mazusiya yaqinida dafn etilgan. Frakiya Xersonesdagi Eleont shahri unga bagʻishlangan boʻlib, qabri yonida baland qaragʻaylar oʻsgan. U fors Artaiktdan qasos oladi.
Delfidagi Polignotning rasmida tasvirlangan. Evripidning „Protesilay“ tragediyasi, Anaxandridning „Protesilay“ komediyasi, Pakuviyning „Protesilay“ tragediyasi, Afinalik Geliodor (miloddan avvalgi I-asr) „Protesilay“ tragediyasi, Garmodiyning satir dramasi qahramoni. Tarsusdan (miloddan avvalgi I-asr). G. L. Oldining "Qahramon yolgʻiz boʻlishi kerak" romani.
Qosqoʻl (Sarikoʻl tumani)
Qosqoʻl (Косколь) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Qoʻstanay tumanidagi tugatilgan qishloq. 2009-yilda tugatilgan. U Moskva qishloq okrugi tarkibiga kirdi.
Higashiagatsuma (Gunma)
right|thumb|250x250px| Ivabitsu togʻi Yaponiyaning Gunma prefekturasida joylashgan shaharchadir. 2020-yil 31-iyul holatiga koʻra, shaharda 2467 ta xonadonda 13349 nafar aholi istiqomat qilgan, aholi zichligi esa har kvadrat kilometrga 53 kishidan toʻgʻri kelgan. Shaharning umumiy maydoni 253,91 kvadrat kilometr (98,04 mi²) ni tashkil etadi.
Geografiyasi
Gunma prefekturasining shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan Higashiagatsuma shaharchasi baland choʻqqilar, jumladan Ivabitsu togʻi (802,6 metr) bilan oʻralgan. Shaharcha hududi dengiz sathidan 619 metr balandlikda joylashgan.
Atrofdagi munitsipalitetlar
Gunma prefekturasi
Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Higashiagatsuma aholisi soni soʻnggi 70 yil ichida sezilarli darajada kamaygan.
Tarixi
Edo davrida Higashiagatsuma atrofidagi hudud Kozuke provintsiyasi ichidagi hatamoto tomonidan boshqariladigan hududning bir qismi boʻlgan.
1889-yil 1-aprelda Meidzi restavratsiyasidan soʻng zamonaviy munitsipalitetlar tizimining yaratilishi bilan Gunma prefekturasining Agatsuma tumanida Hara shahri va Ota, Ivasaki, Sananoue va Azuma qishloqlari tashkil etildi. Birinchi uchta qishloq 1965-yilda Haraga birlashdi va 1956-yil fevral oyida uning nomi Agatsuma shahri deb oʻzgartirildi.
Higashiagatsuma 2006-yil 27-martda Agatsuma shahri va Agatsuma tumanidagi Azuma qishlogʻining qoʻshilishi natijasida bunyod etilgan.
Hukumat
Higashiagatsuma toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 14 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Higashiagatsuma shaharchasida Agatsuma tumanidagi boshqa munitsipalitetlar bilan birgalikda Gunma prefekturasi assambleyasiga ikki aʼzoni qoʻshish huquqi mavjud. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Gunma 5-okrugi tarkibiga kiradi.
Iqtisodiyoti
Higashiagatsuma iqtisodiyoti koʻp jihatdan qishloq xoʻjaligi va mavsumiy turizmga asoslanadi. Asosiy yetishtiriladigan mahalliy ekinlar sarimsoq va mioga ishlab chiqarish shaharcha hududida keng tarqalgan. Togʻ-changʻi kurortlari va onsen issiq buloqlaridan sayyohlik tufayli keladigan foyda ham mahalliy iqtisodiyotga hissa qoʻshadi. Ajara togʻi 2003-yilgi qishki Osiyo oʻyinlari uchun changʻi kompleksi vazifasini oʻtagan.
Taʼlim tizimi
Higashiagatsumada shahar hukumati tomonidan boshqariladigan beshta davlat boshlangʻich maktabi va beshta davlat oʻrta maktabi shuningdek, Gunma prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan bitta davlat oʻrta maktabi faoliyat olib boradi.
1866-yilgi Qizlar maktabi qo'mitasi
Flickskolekommittén 1866 (1866-yildagi Qizlar maktabi qoʻmitasi) Shvetsiya hukumati qoʻmitasi boʻlib, 1866-yilda Shvetsiya parlamenti Riksdag tomonidan Shvetsiyada ayollar taʼlimini intizomli tashkil etish masalalarini oʻrganish va taʼlim siyosati islohotlari boʻyicha takliflar va tavsiyalarni ayollarga yetkazsih uchun tashkil etilgan. Bu o'sha davrdagi dastlabki hukumat qo'mitasi bo'lib, Shvetsiyada ta'lim tizimiga, shuningdek, gender rollari va umuman ayollar huquqlariga oid siyosatga katta ta'sir ko'rsatishni maqsad qilib olgan.
Tarixi va tavsifi
1842-yilda ikkala jinsdagi bolalar uchun davlat majburiy maktab tizimi joriy etganidan beri ayollar uchun ta'lim siyosatchilar uchun ham, intellektual doiralar uchun ham doimiy munozaralarga sabab bo'ldi: yangi maktab tizimi har bir erkakka majburiy boshlang'ich,o'rta va yuqori maktabda va universitetda o'qish imkoniyatini berdi.Biroq,ayollar uchun davlat maktab tizimi 5-sinfdan keyin yopiq edi. Xususiy o'qituvchilardan tashqari, balog'atga yetganidan keyin faqat ikkita ta'lim muassasasi ayollar uchun ochiq edi: kam ta'minlangan qizlarga kasb-hunar o'rgatadigan bepul kambag'allar maktablari va o'rta, yuqori sinf o'quvchilari uchun qizlar maktablari. Mavjud qizlar maktablari maqsadi odatda o'quvchi qizlarni faqat "bo'lajak xonim" qilish maqsadini ko'zlagan maktablarni tugatishga qaratilgan edi va ular sayoz va "foydasiz" ta'lim uchun qattiq tanqid qilindi. 1842-yilda faqat beshta qizlar maktabi jiddiyroq akademik o'rta ta'limni taklif qildi: Stockholmdagi Wallinska skolan, Askersundsdagi Askersunds flickskola va Fruntimmersföreningens flickskola, Kjellbergska flickskolan va Gothenburgdagi Societetsskolan.
1842-yilda davlat majburiy maktablari joriy etilgandan beri ilg'or siyosatchilar ayollar uchun davlat o'rta ta'limini tashkil etish haqida bahslashdilar: bu o'rta ta'lim faqat xususiy maktablar tomonidan ta'minlanganidan ko'ra ancha yaxshi sifatni ta'minlaydi.Shaxsiy nuqtai nazarga ko'ra, ayollar uy sharoitida o'qitilishi kerak; ta'lim va bilim ayollarni erkaklardan ajratib turuvchi ayollik fazilatlarini yo'q qilishi va ayollarda xotin va ona rolidan nafratlanishiga olib kelishi; tenglik g‘oyasi esa Yaratgan tomonidan o‘rnatilgan tartib-qoidaga o'zgartirish kirita olmasligini ta’kidladi. Shu bilan birga, aholi sonining o'sishi turmushga chiqa olmagan va natijada kam mablag' bilan o'zini boqishga majbur bo'lgan ko'plab ayollar ko'payishiga olib keldi.
Dastlab " Feminizm farqi " g'oyasi bilan birlashgan islohotchilar, ayol uchun birinchi tabiiy tanlov har doim onalik tanlovi bo'lishini rad etishdi.Hamma ayollar ham turmushga chiqa olmaydi, deb yanada samarali dalillar keltirishdi. Turmushga chiqmagan ayollar qarindoshlarning xayriya ishlari yoki jinoyatchilik qilmasdan o'zlarini ta'minlay olishlari zarur. Bu islohot natijasi muvaffaqiyatli bo'ldi va ayollar huquqlariga doir bir nechta islohotlarga sabab bo'ldi: 1845-yilda teng meros huquqi; 1846,1861 va 1864-yillarda savdo va iqtisodda teng huquqlar; 1853-yilda umumta'lim maktablari tizimida o'qituvchilik kasbi; 1858—63-yillarda turmushga chiqmagan ayollar uchun qonun; 1861-yilda Feldsher, organist va stomatolog, 1863-yilda telegraf va pochta bo'limlari kasblariga kirish. Bu islohotlar o'z-o'zidan islohotchilar uchun dalil bo'lib, ular endilikda ayollarga davlat tomonidan ko'proq huquqlar berilganligi sababli, bu huquqlarni boshqarish uchun ularga ta'lim berish ham davlatning vazifasi ekanligini ta'kidladilar. 1856-yilda Fredrika Bremerning " Gerta " romani ayollarning ta'lim huquqlari bo'yicha munozaraga sabab bo'ldi, bu esa 1861-yilda Högre lärarinneseminariet ayollar seminariyasining asos solishiga olib keldi. Bu qizlar uchun hukumat tomonidan o'rta ta'lim olish masalasini ko'tardi va 1865-66-yillarda qizg'in bahs-munozaralardan so'ng ayollar ta'limi siyosatini hal qilish uchun qo'mita tashkil etildi.
Tavsiyalar va natijalar
Qo'mitaga ko'ra, qizlar maktabining vazifasi ikki tomonlama vazifa edi: ayolga turmush o'rtoq va ona bo'lish uchun munosib ta'lim berish, shuningdek, ayolning birinchi vazifasi bo'lgan uy bekasi vazifasini bajarish.Shuningdek, ayollarga, agar ular turmushga chiqa olmasalar, yangi ochilgan o'quv markazlarida mustaqil ayollar sifatida o'zlarini kasbiy jihatdan ta'minlashga imkon beradigan ta'lim berish.
Tavsiya etilgan qizlar maktablarini tashkil etish aslida ancha ilg'or bo'lib, ko'p jihatdan erkaklarning o'rta ta'limini, ya'ni gimnaziyani tashkil etishga teng edi: bu o'quvchi qizlarni malakali erkaklar bilan bir darajaga qo'yadi.Bu ayniqsa universitetga kirish uchun muhi edi. Innovatsion fan bo'lgan gimnastika ham sog'liq uchun tavsiya etilgan. Qo'mita qizlar maktablarida olti yillik majburiy, so'ngra ikki yillik ixtiyoriy ta'limni taklif qilishni tavsiya qildi; va sakkiz yilni tamomlagan talabalarga erkak talabalar bilan teng imtihon topshirish imkonini berdi. Istisnolar matematika va tabiiy fanlar bo'lib, ular ayollar uchun tavsiya etilganidan ko'ra erkaklar uchun kattaroq va muhimroq edi: yana bir farq shundaki, nemis tili o'sha paytda erkak talabalar uchun eng muhim chet tili bo'lgan bo'lsa, fransuz tili ayollar o'rtasida eng ko'p o'rganilgan til bo'ldi. Qo'mita, shuningdek, ayollarga universitetda o'qishga ruxsat berishni tavsiya qildi: bu ayollarning ilmiy qobiliyati haqidagi savollarga javob beradi. O'qimishli ayollar uchun tavsiya etilgan kasblar - shifokor, dorishunos, telegraf, pochta, bojxona va soliq idoralaridagi lavozimlar, shuningdek, o'qituvchilik kasblarining quyi bo'g'inlari: bu kasblarning ba'zilari yaqinda ayollar uchun ochilgan.
1870-yilda ayollarga tibbiyot yoʻnalishida oʻqishga ruxsat berildi va ularga shifokorlik kasbi bo'limi ochildi; 1873-yilda ayollarga universitetga kirishga ruxsat berildi; va hukumat tomonidan qizlar uchun o'rta maktablar ta'minlanmagan bo'lsa-da, ushbu talablarga javob beradigan xususiy qizlar maktablari 1874-yildan boshlab hukumat tomonidan qo'llab-quvvatlandi
Tessin
Tessin (Tessin) — otabola shved meʼmorlari. Shved klassitsizmi yetakchi namoyandalaridan. Nikodemus T. Katta (1615.7.12, Shtralzund — 1681.24. 5, Stokgolm) — flamandlik. 1639-yildan Shvetsiyada yashagan. 1649-yildan saroy meʼmori. Stokgolm yaqinidagi Drotingxolm saroyi (1662—70, shved klassitsizmi noyob yodgorliklaridan), Kalmardagi sobor (1660—80), Gyoteborgdagi Gustav Adolf maydoni ansambli ratushasi bilan (1669) va boshqa Ijodida italyan va fransuz barokkosiga suyangan. Nikodemus T. Kichik (1654.23.5, Nyuchyoping — 1728.10.4, Stokgolm) — Nikodemus T. Kattaning oʻgʻli. Otasidan saboq olgan. Ijodida oʻziga xoslik Rim barokko meʼmorligi va L. Bernini ijodi taʼsirida shakllangan. 17-asr palladiochilik uslubidan foydalangan: Stokgolmdagi podshoh saroyi (qurilishi 1680-yil boshlangan, 1697—1760). Podshoh maqbarasi (1671 — 1743, otasi va K.Xorleman bilan hamkorlikda, K.Xorleman nihoyasiga yetkazgan) va boshqa Stokgolm markazi rekonstruksiyasining loyihasini yaratgan (qisman amalga oshgan.)
Volkan Şen
Volkan Şen (1987-yil 7-iyulda tugʻilgan) — turkiyalik professional futbolchi, qanot himoyachisi. Hozirda u erkin agent hisoblanadi. U asosan uzoqdan zarbalari, driblingi va tezligi bilan tanilgan.
Klubdagi faoliyati
U Bursada tugʻilgan va 2000-02-yillarda Bursa Merinossporda futbol oʻynagan. U professional faoliyatini „Bursaspor“da 2005-yilda 18 yoshida boshlagan va 2005-07-yillarda „Bursa Merinosspor“ga yana ijaraga berilgan. Birinchi mavsumida u ligada (25 oʻyinda 3 ta gol urgan) va kubok musobaqalarida (4 oʻyin oʻtkazgan) oʻzini koʻrsatgan.
2011-yilning avgust oyida Volkan „Trabzonspor“ bilan 4 yillik shartnoma imzolagan. Ammo 2013-yilning avgustida Volkan „Trabzonspor“ tarafdorlarining haqoratlaridan yigʻlab yuborgan va oxir-oqibat maydonni tark etgan. Muxlislar uning yaqinda vafot etgan onasini haqorat qilishgan.
2017-18-yilgi mavsum oldidan Şen va Fenerbahche oʻrtasidagi shartnoma bekor qilingan. 2017-yil yozgi transfer davri oxiriga kelib, u sobiq jamoasi Trabzonspor bilan shartnoma imzolagan. Yarim mavsumdan keyin Şen Trabzonni tark etgan va Konyasporga koʻchib oʻtgan.
Şen 2018-19-yilgi mavsumda erkin agent boʻlganidan soʻng, 2019-yilning yozida TFF Birinchi liga klubi Adana Demirspor bilan ikki yillik shartnoma imzolagan. U 2021-yilning iyunida klubni tark etgan.
Xalqaro faoliyati
U 2010-yilning 3-martida Gondurasga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida 2:0 hisobida gʻalaba qozonib, Turkiya terma jamoasi safida 22 yoshida debyut qilgan. Yevro-2016 uchun Turkiya terma jamoasi tarkibiga kiritilgan. 2016-yilning 11-noyabrida Şen Turkiya terma jamoasi safidagi ilk golini 2018-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichi doirasida Kosovoga qarshi oʻyinda kiritgan. Oʻsha oʻyinda Turkiya 2:0 hisobida gʻalaba qozongan.
Yutuqlar
Bursaspor
Saratov garmoni haykali
Saratov garmoni haykali - Saratov shahrining Frunze tumani, Stolypin prospektida cholg'u asbobiga o'rnatilgan yodgorlik.
Tarixi
Saratov garmoni shaharning ramzlaridan biri hisoblanadi. Uni shahar kuni arafasida Ekspress-Volga banki Saratov fuqarolariga sovg'a qilgan. Yodgorlik muallifi saratovlik haykaltarosh Vladimir Palmin. Yodgorlik uchun "Pioner" kinoteatri yaqinidagi Kirov prospektining piyodalar qismidagi joy tanlangan.
Yodgorlikning dastlabki eskizlarida garmonni tik turgan hola chalaotgan akkordeonchi tasvirlangan. Keyinchalik, V. Palmin uni ko'cha chirog'i yonidagi skameykada oʻtirgan holda tasvirlagan. Yodgorlikning dastlabki ishlanmasi loydan yasalgan. So'ngra, Moskva viloyatining Jukovskiy shahrida bronzadan quyilgan. U yerdan muallifning o'zi Saratovga olib kelgan. Butun yodgorlikning balandligi 3 m 40 sm ga yetadi va og'irligi 750 kg.ni tashkil qiladi. Haykaltaroshlik kompozitsiyasini ishlab chiqishga taxminan 1 million rubl sarflangan.
Yodgorlik 2009-yil 11-sentabrda "Pioner" kinoteatri oldida o'rnatilgan. Uning tantanali ochilishi 2009-yil 12-sentabr - Shahar kuni nishonlanadigan kunga to'g'ri kelgan. Ochilish marosimida Saratov ma'muriyati rahbari V. L. Somov, garmon chaluvchilar va folklor guruhlari ham qatnashgan.
Ushbu yodgorlik shaharning diqqatga sazovor joylaridan biriga va sayyohlar suratga tushadigan mashhur joyga aylandi. Yodgorlik ma'lum soatlarda mahalliy Saratov instrumental guruhining kompozitsiyalarini ijro etadi va shaharning tarixiy ramzi - garmonni eslatadi.
2014-yil mart oyida yodgorlik yo'l-transport hodisasi ishtirokchisiga aylandi - avtomashina haydovchisi boshqaruvni yo'qotgani bois yodgorlikka kelib urilgan.
Dwayne Johnson
Dwayne Douglas Johnson (1972-yil 2-mayda tugʻilgan), The Rock nomi bilan ham tanilgan, amerikalik aktyor, kinoprodyuser va sobiq professional kurashchidir. Johnson barcha davrlarning eng buyuk professional kurashchilaridan biri sifatida eʼtirof etiladi. U aktyorlik boʻyicha faoliyatini davom ettirishdan oldin sakkiz yil davomida Jahon kurash federatsiyasida kurashchi boʻlib ishlagan. U suratga tushgan filmlar shu kungacha Shimoliy Amerikada $3,5 milliard, dunyo boʻylab esa $10,5 milliarddan koʻproq daromad koʻrgan.
thumb|upright|Johnson 2009-yil aprelda. thumb|upright|Johnson ringda (2013).
Kobra effekti
thumb|[[Koʻzoynakli ilon|Hind kobrasi]] Kobra effekti — maʼlum bir muammoni hal qilish uchun qabul qilingan yechim bu muammoni hal qilmasdan, koʻpincha uning aksi boʻlgan natijaga olib keladigan vaziyatni tavsiflash uchun ishlatiladigan idiomatik iboradir.
Tarixi
„Kobra effekti“ atamasi Hindistondagi Britaniya mustamlakachiligi davrida paydo boʻlgan. Inglizlar kobralar juda koʻpayib ketganini aniqlaydilar. Zaharli ilonlardan qutulish uchun gubernator har bir oʻldirilgan ilon boshi uchun mukofot puli tayinlaydi. Dastlab, ularning yoʻq qilinishi natijasida ilonlar soni tezda kamayadi. Biroq, hindlar tezda bu vaziyatga moslashib, mukofotni puli olish uchun kobralarni koʻpaytirishni boshlaydilar. Oxir-oqibat, oʻldirilgan kobra uchun mukofat puli bekor qilinganda, hindlar ilonlarni yovvoyi tabiatga qoʻyib yuborishdi. Buning natijasida zaharli kobralar soni kamaymayish oʻrniga, avvalgisidan ancha koʻpayib ketadi.
Shunga oʻxshash vaziyat Xanoyda Fransiyaning Vetnamdagi mustamlakachilik davrida ham sodir boʻlgan. Mustamlaka hukumati har bir oʻldirilgan kalamush uchun mukofot toʻlagan holda kalamushlarni yoʻq qilish dasturini ishlab chiqadi. Natijada aholi pul topish maqsadida kalamushlarni koʻpaytirishni boshladi.
Mashhur nemis iqtisodchisi Horst Zibert kitobida iqtisod va siyosat sohasiga oid koʻplab misollar mavjud. Unda hukumatlar muayyan tartibga solish choralarini koʻrayotganda, bu shaxslarga qoʻllangan choralar oqibatini qanday qilib boshqarish mukinligini toʻliq hisobga olmaydilar. Muammoni toʻgʻri tahlil qilmasdan qabul qilingan va kerakli natija bera olmaydigan qarorlar „kobra effekti“ deb ataladi.
Davlat qoʻmitalari
Davlat qoʻmitalari (OʻzRda) -umumdavlat vazifalarni bajaradigan sohalararo davlat boshqaruvi markaziy idoralari. D.q. tegishli tarmoq muassasalari faoliyatini muvofiklashtiradi va nazorat qiladi. D.q. tarmoqdagi ahvol uchun masʼul hisoblanadi. "Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi toʻgʻrisida"gi qonun (1993-yil 6 may) va Vazirlar Mahkamasining tegishli qarorlari D.q.ning hukuqiy holatini belgilab bergan. Qonunga kura, D.q. faoliyati ustidan nazoratni Vazirlar Mahkamasi amalga oshiradi. D.q.ga raislar rahbarlik qiladi. Raislar tegishli qoʻmita vazifalarini bajarishi uchun shaxsan masʼul hisoblanadi. Har bir qoʻmitada hayʼat tuziladi, hayʼat qarorlari, odatda, rais buyruqlari bilan amalga oshiriladi. D.q. raislari Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi tarkibiga kiradi. D.q. raislari Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenta tomonidan lavozimga tayinlanadilar va lavozimdan ozod etiladilar, keyinchalik bu masala Oliy Majlis tasdigʻiga kiritiladi (yana q. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi). Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasining raysini Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi OʻzR Prezidentining taqdimiga muvofiq tayinlaydi va vazifasidan ozod etadi.
Oʻzbekiston Respublikasi D.q. (2002-yil iyul).:Oʻzbekiston Respublikasi Davlat mulkini boshqarish va tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat soliq qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat bojxona qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat geologiya va mineral resurslar qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat arxitektura va qurilish qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat jismoniy tarbiya va sport qoʻmitasi;Oʻzbekiston Respublikasi Davlat chegaralarini himoya qiluvchi qoʻmita;Oʻzbekiston Respublikasi Monopoliyadan chiqarish va raqobatni rivojlantirish davlat qoʻmitasi.
Medina Warda Aulia
Medina Warda Aulia (1997-yil 7-iyulda Jakartada tugʻilgan) — indoneziyalik shaxmatchi ayol. U xalqaro usta, ayol grossmeyster unvonlariga ega. thumb|Medina Warda Aulia
Shaxmatdagi karyerasi
Shaxmat boʻyicha oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida koʻp marotaba ishtirok etgan. U oʻzining eng yaxshi natijasini 2012-yilda 4-oʻrinni egallagan holda koʻrsatdi.
2021-yil iyul oyida Medina Wrda Aulia Sochida shaxmat boʻyicha ayollar oʻrtasidagi Jahon kubogida ishtirok etdi, u yerda 1-raundda nemis shaxmatchisi Yan Shnayderni 2:0 hisobida magʻlub etdi va 2-raundda hindistonlik shaxmatchi Harika Dronavalli ga 0:2 hisobida yutqazib qoʻydi.
Turnirlardagi muvaffaqiyati uchun FIDE Medina Warde Auliaga 2012-yilda ayollar xalqaro ustasi (WIM) va 2013-yilda ayollar xalqaro grossmeysteri (WGM) unvonlarini berildi. 2020-yilda u hatto erkaklar xalqaro ustasi (IM) unvonini ham oldi.
„Yaxshilik uchun“ davlat mukofot
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> "Yaxshilik uchun" davlat mukofoti (Знак отличия «За благодеяние») 2012-yil 3-mayda Prezident Dmitriy Medvedevning farmoni bilan tashkil etilgan Rossiyaning Davlat mukofotidir.
Tavsif
Mukofot diametri 32 mmli dumaloq kumush zarhalli medaldir. Har ikki tomonida koʻtarilgan halqa mavjud. Old tomoni koʻk emal bilan boʻyalgan. Markazda oʻz bolalarini boqayotgan pelikanning oltin tasviri. Tasvirni tilla eman gulchambar oʻrab turibdi. Orqa tomonda „ZA BLAGODEYaNIE“ yozuvi va mukofot raqami koʻrsatilgan.
Ravshanbek Yunusov
Ravshanbek Bekovich Yunusov (1946-yil 14-fevral — 2016-yil 24-noyabr, Toshkent ) — sovet futbolchisi, himoyachi. U "Paxtakor" " tarkibida SSSR Oliy ligasi da 90 ta oʻyin oʻtkazib, 3 ta gol urgan.
Tarjimai hol
Toshkentning „Spartak“ oʻsmirlar sport maktabi tarbiyalanuvchisi, 1956-yildan Maʼruf Akbarov murabbiyligi qoʻl ostida tahsil olgan. Ravshanbek Bekovich yoshligida Toshkentning „Dimitrovets“ jamoasida hamda Oʻzbekiston SSR yoshlar futbol terma jamoasida ham oʻynagan.
„Paxtakor“ni tark etgach, ikkinchi ligada „Yangiariq“ jamoasida oʻynagan, keyinchalik bu jamoa nomini „Xonqa“ ga oʻzgartirgan.
Futbolchilik faoliyatini yakunlagach, murabbiylik va boshqaruv ishlari bilan shugʻullanishni boshlaydi. Mehnat faoliyatining soʻnggi yillarida nafaqaga chiqqunga qadar Toshkentdagi „Istiqlol“ sport majmuasiga rahbarlik qilgan. 2000-yillarda esa „Paxtakor“ faxriylari jamoasiga ustozlik qilgan.
Ravshanbek Yunusov nafaqaga chiqqan boʻlishiga qaramay, 2014-2016-yillarda Toshkent shahrining Yakkasaroy tumanidagi mahallada mahalla oqsoqoli (oʻzini oʻzi boshqarish organi boshligʻi) boʻib faoliyatini davom ettirgan.
Ravshanbek Bekovich Yunusov 2016-yil 24-noyabr da Toshkent shahrida vafot etgan. U  besh nafar qizlarning otasi va  qator nevaralarning sevimli bobosi edi.
Hasanov Qoryog‘di
Hasanov Qoryog‘di - 1900-yili Marhamat rayoni Bar-Bar qishlog‘ida tug‘ilgan, quloqqa tortilgan. Kolxozga kirib olib, kolxoz qurilishi zaiflashuvi va buzilib ketishiga qaratilgan antisovet targ‘ibot olib borgan, kolxozchilarni kolxozdan chiqishiga mulkni umumiylashtirishiga qarshilik ko‘rsatishga chaqirgan, mag‘lubiyatchilik kayfiyatini tug‘dirish, monarxik tuzumdagi hayotni maqtaganlikda ayblangan.
Teterev
Teterev — Ukrainaning Jitomir va Kiyev viloyatlaridagi daryo. Dneprning oʻng irmogʻi. Uz. 365 km. Havzasining maydoni 15100 km². Dnepr boʻyi qirlaridan boshlanadi va Polesye boʻylab oqib, Kiyev suv omboriga quyiladi. Asosan, qor suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha suv sarfi quyilish joyidan 136 km da 18,4 m³/sek. Dek.da muzlab, martda muzdan boʻshaydi. Quyi qismida kema qatnaydi va yogʻoch oqiziladi. T. boʻyida Jitomir, Korostishev, Radomishl sh.lari joylashgan.
Professional kurash
center|250px Professional kurash (koʻpincha, kurash, yoki oddiy kurashga qisqartiriladi) atletika teatral ijrochilardan iborat    koʻngil ochar sport turi. Yuqorida tasvirlangan noyob sport turi asosan klassika va yugurish kurashiga asoslangan, ajoyib hujumlarga va zamonaviy kuchlar qoʻshib, kuch-quvvatli ushlab turish va zarbalar, akrobatik mashqlarni oʻz ichiga oladi. Bularning koʻpchiligi turli xalqaro jang sanʼatlari taʼsiridan kelib chiqadi. Imkoniyatidagi qurol-aslaha bilan kurashning yana bir jihati baʼzida turli darajalarga kiritiladi.
Protogeniya
Protogeneya (Πρωτογένεια „birinchi tugʻilgan“) — qadimgi yunon mifologiyasidagi personaj. Devkalion va Piraning qizi. Aetlia Zevsni tugʻdi; yoki shuningdek, Aetola. Dunyodagi birinchi shahar uning nomi bilan atalgan.
1875-yilda kashf etilgan asteroid (147) Protogenea Protogenea nomi bilan atalgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Faridan okrugi
Faridan okrugi Eronning Isfahon ostonida joylashgan. Markazi — Daran. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, okrug aholisi (shu jumladan okrugning qismlari keyinchalik Buin va Miandasht okrugini shakllantirish uchun boʻlinib ketgan) 81,622 nafarni tashkil etgan[1].
2016-yilgi koʻrsatkichlar esa, okrug aholisi 49,890 nafar va 15,547 xonadondan iborat boʻlganini koʻrsatadi.