Sin_sulolasining_Ichki_Osiyodagi_hukmronligi
Shinjon
thumb| 1820-yilda Sin sulolasi tarkibidagi Shinjon. Hozirgi Shinjondagi Jungriya deb atalgan hudud Jungʻor xonligining asosi boʻlgan. Sin sulolasi XVII asrda jungʻorlar bilan uzoq davom etgan kurash natijasida Sharqiy Shinjon ustidan nazorat oʻrnatdi. 1755-yilda Oyrat zodagoni Amursana yordami bilan Sinlar G'uljaga hujum qilib, Jung'or xonini asirga oldi. Amursananing jungʻor xoni deb e’lon qilinishi haqidagi iltimosi javobsiz qolgach, u Singa qarshi qoʻzgʻolon koʻtardi. Keyingi ikki yil ichida Sin qoʻshinlari Jungʻor xonligini to`liq yoʻq qildi. Mahalliy Jung`or Oyrat mo'g'ullari shafqatsiz yurishlar va chechak epidemiyasidan qattiq azob chekishdi. 1758-yilda jung`orlarga qarshi yurishlardan soʻng, Oltishahr zodagonlari Xoja aka-uka Burhoniddin va Xo`jai Jahonlar Sin imperiyasiga qarshi qo'zg'olon ko`tarishdi. Biroq, 1759-yilga kelib, ular Sin qo'shinlari tomonidan tor-mor qilindi. Bu hodisa butun Shinjonda Sin hukmronligi boshlanishini anglatardi. Kumul xonligi Shinjon hududidagi yarim avtonom vassal sifatida Sin imperiyasi tarkibiga kiritildi. Imperator Syanlun o'z yutuqlarini Xan va Tanning O'rta Osiyodagi yutuqlari bilan qiyosladi. Sin sulolasi butun Shinjonni Ili generali hukmronligi ostiga o'tkazdi. U Huiyuan qal'asida ("Kulja" yoki Yili deb ataladi) hukumat markazini tashkil etdi. Bu hodisa avvalgi ikki alohida viloyat shimolda Jungriya va janubdagi Tarim havzasini (Oltishahr) Shinjon viloyati sifatida uning hukmronligida tashkil etdi. Sinning Oʻrta Osiyoga yurishlari davomida Afgʻoniston hukmdori Ahmadshoh Durroniydan yordam soʻraydi. Sin qoʻshinlari va Durroniylar davlatining afgʻon qoʻshinlari 1762-yilda ehtimoliy urushga tayyor turish uchun Qashgʻar va Qoʻqonga qoʻshin joʻnatishadi va bu urush sodir bo`lmadi. right|thumb| Tacheng (Chuguchak) 1864-yilgi qo'zg'olon paytida og'ir jabr ko'rgan shaharlardan biri. Sinlar Jungriya va Tarim havzasi uchun ikki xil siyosatni amalga oshirdi. SIn hukumati Xanlarni Jungriyada doimiy joylashish va mustamlaka qilish uchun rag'batlantirdi. Xan ko'chmanchilarini joylashtirilgan Tarim havzasi bilan cheklandi. Xan savdogarlari va Xan Yashil standart armiyasi askarlari Tarimda joylashtirildi. Ularga ushbu hududlardan chiqish taqiqlandi. Taqiq 1820-yillarda Jahongirxoʻja qo`zg`olonidan soʻng olib tashlandi va xan xitoylariga Tarimda doimiy joylashishga ruxsat berildi. XIX asr oʻrtalarida Sin sulolasining zaiflashganda Gansu va Shensi viloyatlarida boshlangan Xitoy musulmonlari qoʻzgʻolonlaridan soʻng boshqa hududlardagi xitoylik musulmonlar (Xuey) ham, uygʻurlar ham Shinjon shaharlarida isyon boshladilar. 1865-yilda qoʻshni Qoʻqon xonligidan Yoqub beg Qashgʻar orqali Shinjonga kirib keldi va keyingi olti yil ichida deyarli butun Shinjonni bosib oldi. Urumchi jangida (1870) Yoqub begning turkiy qoʻshinlari xan qoʻshinlari bilan ittifoq tuzib, Urumchidagi xitoy musulmonlar qoʻshinlariga hujum qilib, ularni qamal qildilar. 1871-yilda Rossiya imperiyasi tartibsiz vaziyatdan foydalanib, Ili daryosi vodiysini, shu jumladan G'uljani ham egallab oldi. Bu davr oxirida Singa sodiq kuchlar faqat bir nechta istehkomlarni, shu jumladan Tachengni ham ushlab qola olishdi. Yoqub begning hukmronligi Sin generali Zuo Zongtang (General So nomi bilan ham tanilgan) 1876-1878-yillar oralig'ida mintaqani qayta bosib olgunga qadar davom etdi. 1881-yilda Sinlar Sankt-Peterburg shartnomasi (1881) orqali diplomatik muzokaralar yo'li bilan G'ulja viloyatini qaytarib oldi. Sin sulolasi 1884-yilda Shinjonni ("yangi chegara") viloyat sifatida tashkil etdi va unga Xitoyning siyosiy tizimlarini rasmiy ravishda qo'lladi va Junbu (jungar oblasti) va Xuijyan kabi "musulmon o'lkasi"ning eski nomlaridan voz kechdi.