cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Imperator Syanlun
Kitoblarni yoqish va matnlarni oʻzgartirish
Hokimiyat har qanday belgi yoki jumlaning betarafligini tekshiradi. Agar ushbu soʻzlar yoki jumlalar hukmdorlarga nisbatan kamsituvchi yoki behayo deb qaror qilinsa hokimiyat ularga nisbatan taʼqiblar boshlardi. Imperator Syanlun davrida 53 ta adabiy inkvizitsiya holatlari sodir boʻldi, natijada aybdorlar boshlarini kesish, qiynab oʻldirish (lingchi) yoki jasadlarini tahqirlash (agar ular allaqachon oʻlgan boʻlsa) yoʻli bilan jazolangan.
Adabiy asarlar
1743-yilda Mukdenga (hozirgi Shenyan, Liaonin) birinchi tashrifidan soʻng imperator Syanlun oʻzining „Mukdenga qasida“ (Shengjing fu/Mukden-i fujurun bithe) asarini xitoy tilining klassik fu uslubida yozdi. Mukdenga maqtov sheʼri keyinchalik Manjuriya deb nomlangan hududning oʻsha paytdagi goʻzalligi va tarixiy qadriyatlarini tasvirlar edi. U sulola bardavom boʻlishiga ishonchni mustahkamlash uchun togʻlar va yovvoyi tabiatni tasvirlaydi. Keyinchalik qasida manjur tiliga tarjima qilinadi. 1748-yilda u xitoy va manjur yozuvlaridan foydalangan holda alohida oʻqish mushkul boʻlgan yozuv uslubi yaratib, ushbu yozuvda yubiley chop etishni buyurdi.
Tillar
Bolaligida imperator Syanlun manjur, xitoy va moʻgʻul tillarida taʼlim olgan, Tibet tilini oʻrgangan va chigʻatoy (turki yoki zamonaviy uygʻur) tilida gapirgan. Biroq, u oʻzining vorislari orasida manjur tilini saqlab qolish va targʻib qilishga oʻzidan oldingi hukmdorlarga nisbatan koʻproq qaygʻurgan, shu sababli u „manjularning asosiy poydevor toshi — tildir“ deb eʼlon qilgan. U yangi manjur lugʻatlarini tayyorladi va moʻgʻul, tibet va turkiy tillardagi manjur atamalarining ekvivalentlarini beruvchi Pentaglot lugʻatini tayyorlashga rahbarlik qildi va buddist kanonini „milliy til“ deb hisoblanadigan manjur tiliga tarjima qildi. U xitoy tilidan olingan soʻzlarni yoʻqotishga eʼtibor berdi va ularni yangi manjur lugʻatlariga kiritilgan kalka tarjimalari bilan almashtirildi. Uning hukmronligi davrida xitoy tilidagi asarlarning manjur tilidagi tarjimalari imperator Kansi davrida tarjima qilingan manjur kitoblariga teskari ravishda toʻgʻridan-toʻgʻri tarjimalar boʻlib, ular xitoycha belgilarning manjur yozuvida transliteratsiya qilingani edi.
Imperator Syanlun Shinjon, Oyrat moʻgʻul, manjur, xitoy, tibet va turkiy tillardagi geografik nomlarning tezaurusi boʻlgan Sin ding Xiyu Tongwen Chji („Imperiyaning gʻarbiy hududlar tezarusi“)ni foydalanishga topshirdi.
Tibet buddizmi
thumb| Imperator Syanlunning gravyurasi left|thumb| Imperator Syanlun ovda Imperator Syanlun manjur hukmdorlarining Bodxisattva Manjushri bilan bogʻliq anʼanalariga rioya qilib, Tibet buddizmiga shaxsiy eʼtiqodini namoyish qiladi. U Tibet buddist sanʼatiga homiylik qilishni davom ettirib, buddist kanonini manjur tiliga tarjima qilishni buyurdi. Sud hujjatlari va tibet tilidagi manbalar uning shaxsiy majburiyatlarini tasdiqlaydi. U tibet tilida oʻqishni oʻrganib, buddist matnlarni astoydil oʻrgandi. Uning eʼtiqodlari uning qabridagi Tibet Buddizmi tasvirlarida aks ettirilgan. Moʻgʻullar Sariq cherkov (Tibet buddizmi Gelug sektasi) Dalay Lama va Panchen Lama vorislari boʻlganligi sababli „moʻgʻullar oʻrtasida tinchlikni saqlash“ Sariq cherkovni qoʻllab-quvvatladi. U, shuningdek, „faqat zaiflarga mehrini koʻrsatish boʻyicha siyosatga amal qilish“ uni Sariq cherkovga homiylik qilishiga sabab boʻlganini taʼkidlaydi.
1744-yilda u Yonghe saroyini moʻgʻullar uchun Tibet buddistlari ibodatxonasiga aylantirdi. „Sariq qalpoqli“ tibet buddistlarini qoʻllab-quvvatlashning amaliy sabablarini tushuntirish va Xan xitoylari tanqididan qochish uchun u tibet, moʻgʻul, manjur va xitoy tillarida oʻyib yozilgan „Lama Shuo“ stellasini qoʻydirdi, unda: „Sariq cherkovga homiylik qilib, biz moʻgʻullar oʻrtasida tinchlikni saqlamoqdamiz. (Bu bilan) biz hech qanday tarafkashlik koʻrsatmaymiz va Yuan sulolasi davrida boʻlgani kabi Tibet ruhoniylarini qoʻllashni ham xohlamaymiz.“ — deb yozilgan edi.
Mark Elliott bu harakatlar siyosiy foyda keltirgan boʻlsa-da, ammo „uning shaxsiy eʼtiqodi bilan uzviy bogʻliq“ degan xulosaga kelgan.
Islomga qarshi qonunlar
Sinning musulmonlar va islomga nisbatan siyosati Kansi, Yonchjen va Syanlunlar imperatorligi davrida oʻzgartirildi. Imperator Kansi musulmonlar va Xanni teng huquqli deb eʼlon qilgan boʻlsa, uning nabirasi imperator Syanlun Xan amaldorlarining musulmonlarga nisbatan qatʼiy tavsiyalarini maʼqulladi. Imperator Kansining aytishicha, odamlar musulmonlarga boshqacha munosabatda boʻlish uchun bahslashayotgani sababli musulmon va xan xitoylari tengdir. Imperator Yonchjen Shandundagi masjidlarni vayron qilish va islomni taqiqlashni soʻrab murojaat qilishganida, „Islom kuchayib borgani bilan u hech qanday xavf tugʻdirmasligini his qilmoqdamiz“ degan fikrda edi. Keyinro Yonchjen musulmonlarni musulmon boʻlmaganlardan koʻra qattiqroq jazolashni talab qilgan amaldorni ishdan boʻshatadi.
Bu siyosat imperator Syanlun davrida oʻzgardi. 1751-yilda Sin rasmiysi Chen Xongmou „Musulmonlarga maslahat va nasihat berish toʻgʻrisida“ deb nomlangan Jazolash kengashiga yoʻllagan maktubida musulmonlarni yanada qattiqroq jazolash va musulmon yetakchilarini musulmonlarning jinoiy xatti-harakatlarida ayblash orqali qonun va tartibni oʻrnatish zarurligini aytadi. Jazo kengashi 1762-yilda hech narsa demagan boʻlsa-da, Shensi-Gansu general-gubernatori oʻz tavsiyasini bajarishga kirishadi va musulmon jinoyatchilarni Xan xitoylariga qaraganda qattiqroq jazolaydi. U, shuningdek, masjidlardagi musulmon jamoatlarining jinoiy xatti-harakatlari ularning imomlari jazolanishi belgilangan siyosatni amalga oshiradi. General-gubernatorning musulmonlarga qarshi bu siyosati imperator Syanlun maʼqullanadi.
Xitoy musulmonlarida sodir boʻlayotgan oʻzgarishlar, masalan, Naqshbandiya soʻfiylik tariqatining kirib kelishi imperator Syanlunning bobosi va otasidan farqli ravishda musulmonlarga nisbatan qatʼiy munosabatda boʻlishiga sabab boʻldi. Naqshbandiya tariqati xueylarga sharqdan Suchjoudagi xuey olimi Muhammad Yusuf Xoja tomonidan olib kirilgan boʻlsa-da, ushbu siyosat xueylar va gʻarbdagi islom dunyosi oʻrtasida kengayib borayotgan aloqalarga sabab boʻldi, Muhammad Yusufning oʻgʻli Ofoqxoʻja ham Naqshbandiya tariqatini xitoylik musulmonlar, jumladan, Tibet musulmonlari, salorlar, xueylar va Xichjou, Gansu (hozirgi Linxia) va Sinxay va Lanchjoudagi, Xiningdagi boshqa musulmon jamoalari oʻrtasida tarqatadi. Ma Laychi ana shu tariqat rahbarlaridan biri boʻlib, shaxsan oʻzi Islom olamida tasavvufni oʻrganish uchun Buxoroda, Yaman va Makkada Mavlono Maxdumdan saboq oladi. Bu unga Xitoy musulmonlari orasida obroʻ-eʼtibor olib keldi. Ramazon oyida iftorlik boʻyicha bahsda Ma Laychi masjidda namoz oʻqishdan oldin roʻzani ochish kerak emasligini aytadi va bu uning xuey va turkiy salorlar orasida koʻplab musulmonlarni naqshbandiya tariqatini qabul qilishlariga olib keldi. Bu voqea 1731-yilda Ramazon roʻzasini qanday ochish haqida bahslashayotgan musulmonlar sudga daʼvo qilganda sodir boʻldi. Musulmon daʼvogarlariga sud Sin hukumatida Ramazon roʻzasi haqida hech qanday qonuniy normalar mavjud emasligi sababli muammoni oʻzlari hal qilishlarini aytadi. Bu mojaro hal etilmadi va davom etib borib, yana ham koʻproq nizolar kelib chiqa boshladi, masalan, tasavvufda Buxoro kabi gʻarbiy islom oʻlkalarida ilm olgan soʻfiy Ma Mingxin oʻratganidek jahriy (vokal)da yoki Ma Laichi kabi khufi (jim) qanday zikr qilish kerakligi borasidagi nizolar. Yamandagi Zabid naqshbandiylari Ma Mingsinga yigirma yil davomida dars berib, ovozli zikrni oʻrgatishadi. Ma Mingxin, shuningdek, Yaqin Sharq musulmon dunyosidagi yana bir qator voqealardan, jumladan Muhammad ibn 'Abd al-Vahhob bilan ittifoq tuzgan saudiyaliklar kabi musulmonlar oʻrtasidagi uygʻonish harakatlaridan taʼsirlanadi. Ushbu yangilanishlar Yamandagi Ma Mingxinga taʼsir qiladi.
Ma Mingxin Yamanda, Xitoydan uzoqda boʻlganida, butun Ichki Osiyodagi musulmon dunyosi „kofir“ Sin sulolasi tomonidan bosib olinadi. Ma Laychi va Ma Mingxin yana bir-birlarini sudga berishdi, ammo bu safar Sin hukumati Ma Laychining tinch zikri foydasiga hukm chiqardi va unga yetakchilik maqomini berdi, shu bilan birga Maning Jahriyyasini geterodoksal deya qoraladi. Ma Mingxin ushbu qarorni eʼtiborsiz qoldirib, Shaansi, Ningxia va Shinjonda targʻibotni davom ettirdi va 1769-yilda Xunxua tumanidan haydalib, qaytib kelishi taqiqlanganidan keyin Xesjoudan Guanchuanga boradi. Xunxuadagi turkiy Salorlar Sin hukumati uni u yerdan quvib chiqargandan keyin ham uning taʼlimotiga amal qilishdi va u Xafiya va Ma Laychi bilan daʼvolari va huquqiy mojarolarini davom ettirdi.
1781-yilda Ma Mingxin tarafdori Su Qirq uchinchi boshchiligidagi Jahriyya hujumi natijasida Sin amaldori va xafiya tarafdorlari oʻldirilgach hukumat Ma Mingxinga urush eʼlon qildi va u Lanchjouda qamoqqa olindi. Sin hukumati Su Qirq uchning qurolli guruhi Ma Mingxinni ozod qilishni talab qilgandan keyin uni qatl qildi. Ma Mingxin qatl etilgandan soʻng butun Xitoyning shimoli-gʻarbiy qismida jahriylar qoʻzgʻoloni boshlandi. Bunga javoban Pekindagi manjurlar manjur bosh kotibi Aguyni jahriyya boshliqlarini qatl etish va soʻfiylik tariqati tarafdorlarini chegara hududlariga surgun qilish uchun yubordilar.
Oradan 3 yil oʻtgach Tyan Vu Sin hukumati tomonidan bostirilgan yana bir Jahriyya qoʻzgʻoloniga boshchilik qildi va Jahriyyaning 3-rahbari Ma Datyan 1818-yilda Sin hukumati tomonidan Manchuriyaga surgun qilindi va oʻsha yerda vafot etdi.
Musulmonlar va Sin saroyi oʻrtasidagi doimiy toʻqnashuvlar XIX asrda janubiy va shimoliy Xitoyda Singa qarshi koʻplab musulmon isyonlari va keng koʻlamli urushlarga olib keldi. 1760-yillargacha boʻlgan musulmonlarga nisbatan manjurlar munosabatining oʻzgarishi Sinlarning soʻfiylik tariqatlari oʻrtasidagi ziddiyatlarda progressiv ishtiroki bilan bogʻliq edi. Jahriyya va Xafiya Singa musulmonlar tengligi haqidagi tasavvurlarni bera olmadi. Syanlun boshchiligidagi Manjur sudi Chen Xongmuning musulmonlarni oʻz diniga amal qilganliklari uchun qarshi qonunlarni va Sin davlati tomonidan zoʻravonliklarni tasdiqlash va amalga oshirishni boshladi, Jahriyya va Xafiya oʻrtasidagi jamoaviy zoʻravonliklar Jahriyyaning asosiy kengayish davri bilan bir vaqtga toʻgʻri keldi.
Chen Hongmu siyosati 1762-yilda Sin hukumatining Jazolar kengashi va Sin Manjur imperatori Syanlun tomonidan qonun sifatida amalga kiritilishi musulmonlar bilan keskinlikka olib keldi. Shaharlar organlari mahalliy amaldorlari tomonidan musulmonlarning jinoiy xatti-harakatlari toʻgʻrisidagi barcha xabarlar olinishi va musulmonlarning barcha jinoiy xatti-harakatlari musulmon rahbarlari tomonidan Sin hukumatiga ushbu qonunlarga muvofiq yetkazib turilishi kerak edi.
Sinning jahriylarga qarshi harbiy gʻalabasi jahriylarning gʻazabini yanada kuchaytirdi. Rasmiylar Sin saroyida obroʻga erishish uchun davlat dushmanlari deb hisoblangan musulmonlarni qirgʻin qilishni haddan oshirib yuborishdi. Bu esa Jahriyya aʼzolarining yanada toʻlqinlanishihga olib keldi va bu oʻz navbatida 1784-yilda Tian Vu tomonidan qoʻzgʻolonga sabab boʻldi.
Saroylar
thumb| Imperator Syanlunning ayolalri va bolalari thumb| Imperator Syanlunning ayollari thumb| Imperator Syanlun kurash musobaqasini tomosha qilmoqda Imperator Syanlun tajovuzkor quruvchi edi. Pekinning shimoli-gʻarbidagi tepaliklarda u dastlab otasi tomonidan qurilgan „Mukammal yorugʻlik bogʻi“ (yoki Yuanmingyuan; hozir Eski yozgi saroy deb nomlanadi) deb nomlanuvchi saroyni yanada kengaytirdi. Natiajda unga „Abadiy bahor bogʻi“ va „Elegant bahor bogʻi“ deb nomlanadigan ikkita yangi saroy qoʻshildi. Vaqt oʻtishi bilan Eski yozgi saroy 860 akr (350 gektar) hududni oʻz ichiga oldi, bu maydon Yopiq shahardan besh baravar katta. Onasi imperatritsa Dovager Chonsinning 60 yoshini nishonlash uchun imperator Syanlun Tiniq toʻlqinlar bogʻida (yoki Sinyiyuan; hozirda Yozgi saroy deb nomlanadi) koʻlni yana chuqurlashtirishni buyurdi, unga Kunming koʻli deb nom berdi va sharqiy qirgʻogʻidagi saroyni taʼmirladi.
Imperator Syanlun Buyuk devor ortidagi Rehe viloyatida joylashgan yozgi imperator saroyini ham kengaytirdi. Natijada Rehe uchinchi poytaxtga aylandi va Reheda imperator Syanlun turli moʻgʻul zodagonlari bilan sudlar oʻtkazdi. Imperator, shuningdek, Rehe shimolidagi Mulan ov maydonlarida har yili imperator ov mavsumini oʻtkazardi.
Yevropa uslublari
Eski yozgi saroy uchun Imperator Syanlun ekzotik binolar va ob’ektlar barpo etish uchun italiyalik Juzeppe Kastiglyonga Xiyang Lu yoki Gʻarb uslubidagi saroyni qurishni topshiradi. Shuningdek, u fransuz quruvchisi Mishel Benoistga imperator oilasining dam olishi uchun yer osti texnikasi va quvurlari bilan taʼminlangan suv inshootlari va favvoralarni loyihalashtirishni buyurdi. Fransuz Jan Deni Attiret ham imperatorning rassomi boʻldi. Jan-Damassen Sallusti ham saroy rassomi edi. U Kastiglyon va Ignatius Sishelbart bilan birgalikda „Battle Copper Prints“ ni ishlab chiqdi.
Boshqa arxitektura inshootlari
Syanlun imperatorligi davrida Turpan shahrida jungʻorlarga qarshi kurashda Sindan yordam olish maqsadida Sin imperiyasi vassaliga aylangan uygʻurlar yetakchisi Emin Xoʻja xotirasi uchun Emin minora quriladi.
Soʻnggi yillar
thumb| Imperator Syanlun keksaligida Hukmronligining soʻnggi yillarida imperator Syanlun kuch va shon-shuhratdan mahrum boʻldi. Oʻz hukmronligidan magʻrurlanib, xotirjamlikka berildi va Yu Minchjon va Heshen kabi fikri buzuq amaldorlarga ishona boshladi.
Xeshen eng yuqori martabali vazir boʻlib, oʻsha paytda imperator Syanlun unga juda ishongani sababli, mamlakatning kundalik boshqaruvi uning qoʻlida qoldi, imperatorning oʻzi esa sanʼat, hashamat va adabiyot bilan mashgʻul edi. Xeshen imperator Jyaqin tomonidan qatl etilganida, Sin hukumati Xeshenning shaxsiy boyligi Sin imperiyasi xazinasidan koʻp ekanligini aniqladi. Jumladan, 900 million kumush tael, Sin imperator saroyining jami 12 yillik gʻaznasiga teng edi.
Imperator Syanlun oʻz hukmronligini taxminan 33.95 million tael xazina bilan boshlagan edi. Hukmronligining eng yuqori choʻqqisida, taxminan 1775-yilda, hatto soliqlar bilan ham xazina miqdori 73,9 million kumush taelga yetdi.
Biroq, amaldorlar tomonidan uzoq muddatli oʻgʻirlik va korrupsiya, janubga tez-tez harbiy yurishlar, ulkan saroy inshootlari, koʻplab urush va qoʻzgʻolon xarajatlari, shuningdek, oʻzining gʻayrioddiy turmush tarzi kabi koʻplab omillar xazinaga jami 150,2 million kumush taelga tushdi. Bu imperatorning keksaligi va siyosiy islohotlarning yoʻqligi bilan birgalikda Sin imperiyasining bosqichma-bosqich tanazzulga uchrashini va natijada halokatini boshlab berib, uning shonli va yorqin siyosiy hayotiga soya soldi.
Makartni elchiligi
thumb| Lord Makartney elchiligi, 1793-yil thumb| Fransuz [[Iyezuitlar|iezuit Jan Jozef Mari Amiot (1718-1793) Imperator Syanlunning gʻarb tillari boʻyicha rasmiy tarjimoni boʻlgan.]] thumb| 1795-yilda imperator Syanlun saroyida qabul qilingan soʻnggi Yevropa delegatsiyasi tasvirlangan surat — Isaak Titsingx (shlyapali yevropalik, chap tomonda) va AE van Braam Houkgeest (shlyapasiz oʻtirgan yevropalik) XVIII asrning oʻrtalarida Yevropa davlatlari allaqachon rivojlanib borayotgan tashqi savdo hajmini oshirish va Xitoy qirgʻogʻida portlar ochish uchun bosim oʻtkaza boshladilar. Bu talablarga qarib qolgan imperator Syanlun qarshilik koʻrsatdi. 1793-yilda qirol Jorj III oʻz soʻrovlarini toʻgʻridan-toʻgʻri Pekindagi imperatorga topshirish uchun mamlakatning eng tajribali diplomatlaridan biri Jorj Makartni boshchiligidagi keng koʻlamli delegatsiyani yubordi. Inglizlar Xitoyda sotmoqchi boʻlgan savdo tovarlari namunalarini yubordilar. Ular sifatsiz oʻlpon sifatida notoʻgʻri talqin qilindi.
Xitoyda ham, xorijda ham tarixchilar uzoq vaqt davomida elchilikning oʻz maqsadlariga erisha olmasligini Xitoyning oʻzgarishlardan bosh tortishi va modernizatsiya qila olmasligi ramzi sifatida taqdim etishdi. Ular rad etishni birinchi navbatda xorijiy hukumatlar bilan oʻzaro aloqalar faqatgina qoʻshni qirgʻoqboʻyi davlatlari bilan cheklanganligi bilan izohlaydilar. Bundan tashqari, ikki tomonning dunyoqarashlari bir-biriga mos kelmas edi, Xitoy Xitoyni " markaziy qirollik " degan ishonchga ega edi. Biroq, 1990-yillarda tashrif bilan bogʻliq toʻliq arxiv hujjatlari nashr etilgandan soʻng, bu daʼvolarga eʼtiroz bildirildi. Bir tarixchi imperator va uning saroyini „aniq aqlli va malakali siyosatchilar“ deb taʼriflagan va ular umuminsoniy boshqaruvga ega boʻlgan rasmiy Sin daʼvolari doirasida harakat qilgan, degan xulosaga kelgan; ular Britaniyaning Hindistondagi ekspansiyasi haqidagi xabarlarga ehtiyotkorona bilan munosabatda boʻlib, harbiy toʻqnashuvlar va savdoni toʻxtatmaslik uchun inglizlarni noaniq vaʼdalar bilan tinchlantirishdi.
Makartni va imperator Syanlunga ikki kun davomida tomoshalar taqdim etildi, ikkinchi kun esa imperatorning 82 yoshga toʻlgan kuniga toʻgʻri keldi. Makartni Britaniya savdo elchilarining tiz choʻkib, tilak bildirishlari talabiga qarshilik koʻrsatgani va aynan sodir boʻlgan voqealar haqida Sin saroy aʼyonlari Britaniya delegatlari tomonidan yozilgan turlicha fikrlar yozilganligi sababli munozaralar davom etmoqda.
Syanlun Makartniga Britaniya qiroli uchun Makartnining iltimoslari qanoatlantirilmasligi sabablarini koʻrsatgan xatni berdi:""Kecha sizning elchingiz vazirlarimga Xitoy bilan qilgan savdo-sotigʻingiz borasida takliflarini bildirdi, ammo uning takliflari bizning sulolaviy manfaatlarimizga toʻgʻri kelmaydi va uni mamnuniyat bilan qabul qilib boʻlmaydi. Shu paytgacha barcha Yevropa davlatlari, shu jumladan sizning mamlakatingiz savdogarlari Kantonda bizning samoviy imperiyamiz bilan savdo qilishgan. Bizning samoviy imperiyamizda hamma narsa moʻl-koʻl.
Savdogarlaringiz istiqomat qiladigan va mollar saqlanadigan Chusan yaqinidagi kichik orol haqidagi iltimosingiz savdoni rivojlantirish istagingizdan kelib chiqadi… Bundan tashqari, shuni ham oʻylab koʻringki, Angliya faqat varvarlar mamlakati emas. Imperiyamiz bilan savdo-sotiqni yoʻlga qoʻysangiz va boshqa xalqlar sizga taqlid qilib, mendan ularga savdo qilish uchun yerlar taqdim etishimni iltimos qilishsa, men qanday qilib bunday qila olaman? Bu ham mening imperiyam hududlaridan foydalanishni qoʻpol ravishda buzishdir va uni qabul qilib boʻlmaydi.
Shu paytgacha Yevropaning vaxshiy savdogarlari Aomenda yashash va savdo qilish uchun maʼlum bir hududga ega boʻlgan va bu hududga belgilangan chegaradan bir dyuym ham kirish taqiqlangan edi…. Agar bu cheklovlar qaytarib olinadigan boʻlsa, xitoyliklar va sizning fuqarolaringiz oʻrtasida muqarrar ravishda ziddiyatlar paydo boʻladi…
Sizning xalqingizning Iso sigʻinishiga kelsak, u boshqa Yevropa xalqlari bilan bir xil dindir. Tarixning boshidanoq donishmand imperatorlar va donishmand hukmdorlar Xitoyga axloqiy tizimni inʼom etib kelgan va uni kodekslar orqali singdirgan, azaldan unga mening koʻp sonli xalqlarim tomonidan diniy jihatdan amal qilgan. Geterodoks taʼlimotlarga intilish boʻlmagan. Hatto poytaxtimdagi yevropalik (missioner) amaldorlarga xitoylik fuqarolar bilan yaqin munosabatda boʻlish taqiqlangan…
Maktub 1914-yilgacha ommaga maʼlum qilinmadi, u tarjima qilingandan keyin Xitoyning modernizatsiya qilishdan bosh tortish ramzi sifatida ishlatildi.
Makartnining oʻz xotiralaridagi xulosalari quyidagilar:"Xitoy imperiyasi — keksa, aqldan ozgan, birinchi darajali odam qoʻlida boʻlib, u oʻtgan yuz ellik yil davomida kuchli va hushyor ofitserlar tarkibini saqlab qolishga va qoʻshnilarini faqat hajm va tashqi koʻrinish bilan hayratda qoldirib keldi. Ammo har doim kemada notoʻgʻri beradigan odam boʻlsa, kemaning intizomi va xavfsizligi izdan chiqadi. U, ehtimol, butunlay choʻkib ketmasligi mumkin, lekin bir muddat halokatga uchraydi va keyin qirgʻoqda parchalanib ketgach, uni hech qachon eski tubidan qayta tiklab boʻlmaydi."
Titsin elchiligi
1795-yilda Gollandiya elchilari imperator Syanlun saroyiga keldi. Bu elchilik anʼanaviy Xitoy imperatorlari tashqi aloqalari doirasida har qanday yevropalikning Sin imperatori saroyiga oxirgi marta kelishi boʻladi.
Makartnidan farqli oʻlaroq, 1795-yilda Gollandiyalik va Gollandiya Sharqiy Hindiston kompaniyasi emissari Isaak Titsing kowtow marosimidan bosh tortmadi. Makkartnining rad javobidan keyingi bir yil ichida Titsin va uning hamkasblari xitoyliklar tomonidan yaxshi qabul qilindi, chunki ularning harakatlari odatiy odob-axloq qoidalariga mos kelardi.
Taxtdan voz kechish
1795-yil oktyabrda imperator Syanlun keyingi yilning bahorida oʻz ixtiyori bilan taxtdan voz kechishini va taxtni oʻgʻliga topshirishini rasman eʼlon qiladi. Aytishlaricha, imperator Syanlun taxtga chiqqan yili 61 yil hukmronlik qilgan bobosi imperator Kansidan uzoqroq hukmronlik qilmaslikka vaʼda bergan. Imperator Syanlun Yopiq shahardagi Ruhiy tarbiya zalidan (Yangxindian) koʻchishni rejalashtiradi. Zal anʼanaviy ravishda hukmronlik qilayotgan imperatorning foydalanishi uchun ajratilgan edi va 1771-yilda imperator Yopiq shaharning boshqa qismida, goʻyoki oʻzining nafaqadagi qarorgohi uchun moʻljallangan joyda ikki gektarlik devor bilan oʻralgan dabdabali dam olish maskani qurilishini boshlashni buyurdi. Bu joy Ningshou saroyi (Tinch uzoq umr koʻrish saroyi) deb nomlanadi, u bugungi kunda koʻproq „Syanlun bogʻi“ sifatida tanilgan. 1776-yilda qurib bitkazilgan majmua hozirda Pekindagi Saroy muzeyi va Butunjahon yodgorliklar fondi (WMF) tomonidan oʻn yillik restavratsiyadan oʻtkazilmoqda. thumb| Imperator Syanlunning qabri 1796-yilda Imperator Syanlun qariyb 61 yil taxtda oʻtirganidan soʻng 85 yoshida taxtni oʻz oʻgʻli 36 yoshli imperator Jiaqinga topshirdi. Keyingi uch yil davomida u Taishang Xuang (yoki faxriy imperator) unvoniga ega boʻldi. U hokimiyatni topshirgan boʻlsa-da, Jiaqin faqat nomigagina hukmronlik qilgan. U hech qachon Syanlun bogʻidagi nafaqa xonalariga koʻchib oʻtmagan va 1799-yilda vafot etgan
Afsonalar
Badiiy adabiyotda ommalashgan afsonada aytilishicha, imperator Syanlun Chjetszyan provintsiyasi Xayn okrugidan xitoylik xan amaldori Chen Shiguanning oʻgʻli boʻlgan. Imperator Kansi taxtga merosxoʻr tanlashda nafaqat merosxoʻrdan imperiyani yaxshi boshqara olishini, balki merosxoʻr oʻgʻlining ham undan kam boʻlmasligini talab qiladi va bu manjurlarning Xitoy ustidan abadiy hukmronligini taʼminlaydi. Imperator Kansining toʻrtinchi oʻgʻli Yonchjenning oʻgʻli zaif edi, shuning uchun Yonchjen yashirincha qizini imperator Kansining sevimli nabirasiga aylangan Chen Shiguanning oʻgʻliga almashtirib qoʻyadi. Yonchjen otasining oʻrnini egallab, imperatori boʻladi. Uning „oʻgʻli“ Xongli esa oʻz navbatida imperator Syanlun sifatida uning oʻrnini egallaydi. Uning hukmronligi davrida imperator Syanlun janubiy Xitoyga tekshiruv safarlariga borib, Chen Shiguanning Xayndagi uyida qoladi va u yerda xattotlik bilan shugʻullanadi. U, shuningdek, Xayn okrugini soliqlardan ozod qilish toʻgʻrisida tez-tez imperator farmonlarini chiqardi.
Biroq, bu hikoyada koʻplab noaniqliklar mavjud. Birinchidan, imperator Yonchjenning tirik qolgan toʻngʻich oʻgʻli Xonshi Xongli tugʻilganda atigi yetti yoshda edi. U imperator yangi tugʻilgan bolani begona bilan almashtirish (va vafot etmasa, sharmandalik xavfi bor) uchun keskin tanlov qilish uchun juda yosh edi. Ikkinchidan, imperator Yonchjenning balogʻat yoshiga qadar omon qolgan va taxtga oʻtirish imkoniyatiga ega boʻlgan yana uchta farzandi bor edi.
Lindsey Morgan
Lindsey Marie Morgan(1990-yil 27-fevralda tugʻilgan)—amerikalik aktrisa. U The CW ilmiy-fantastik dramasi The 100 (2014-2020)da mexanik Raven Reyes rolini, shuningdek, The CW’s Walker serialidagi Reynjer Mishel „Mikki“ Ramires rolini oʻynagani bilan mashhur.
Karyera
Morgan oʻz faoliyatini Ostindagi Texas universitetida kollejda boshlagan, keyin aktyorlik orzusini amalga oshirish uchun Los-Anjelesga joʻnab ketgan. Kollejning birinchi yilida Morgan doimiy ravishda reklama va bosma reklamalar uchun suratga tushish bilan band edi. U tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan Juma kechasi chiroqlari serialida rol oʻynadi. Morgan aktrisalik faoliyatini davom ettirish uchun Los-Anjelesga koʻchib oʻtishga qaror qildi. Uning birinchi bosh roli Josh Xatcherson ishtirokidagi " Qamoqqa olish " (2011) filmida boʻlib, u yerda Aleksis ismli shafqatsiz quvnoq qiz rolini oʻynagan. 2011-yilda u MTV-ning " DISCONNECTED " (2011) filmida bosh rolni oʻynadi.
2012-yil 17-aprelda TVLine xabariga ko‘ra, Morgan Amerikaning ABC Daytime seriali General Hospitalda Kristina Devisning rolini o‘ynagan va film 2012-yil 25-mayda chiqarilgan. Bu roli uchun Morgan 2013-yilda drama serialidagi eng yaxshi yosh aktrisa nominatsiyasida Kunduzgi Emmi mukofotiga nomzod boʻlgan. 2013-yil 26-martda u Kristina rolini tark etishi eʼlon qilindi, oxirgi marta 2013-yil 4-martda Kristina rolini oʻynadi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Lindsey_Morgan%2C_Alma_Awards_2012_Red_Carpet_Arrivals.jpg/172px-Lindsey_Morgan%2C_Alma_Awards_2012_Red_Carpet_Arrivals.jpg|alt=|thumb|250x250px| Morgan (22 yosh) 2012-Iifa mukofotlarida 2013-yil 20-avgustda Morgan yetti fasldan so‘ng nihoyasiga yetgan The CW ilmiy-fantastik dramasi The 100 serialida takroriy rol o‘ynashini eʼlon qildi.
2015-yilda Morgan ABC Family 's Baby Daddy yulduzi Jan-Lyuk Bilodeau bilan birgalikda Casa Vita televizion filmida Ariana rolini oʻynadi. Ariana meksikalik amerikalik oshpaz boʻlib oʻzining oshxonasini ochishni orzu qiladi. Ariana otasining Casa Vita restoranida ishlaydi va u erda Erli Lindstrom bilan uchrashadi.
2016-yil 18 aprelda Morgan Endryu Jeykobs, Shon Patrik Flaneri bilan birga " Lasso " trillerida bosh rolni oʻynadi. Morganning obrazi keksa fuqarolarning xavfsizligini taʼminlamaganligi uchun oʻzini aybdor sanaydi va film davomida ularning xavfsizligini taʼminlash vazifasini oʻz zimmasiga oladi.
Shaxsiy hayot
2020-yil 29-dekabrda Morgan aktyor Shon Sipos bilan unashtirilganligini eʼlon qildi.
Sanjar Asfendiarov
Oila
Uning otasi Seyitjafar Asfendiarovich (Jag‘ipar, Seyitzhag‘ipar) sulton, nayman qabilasining qorakerey urug‘ining siban guruhi avlodidan bo‘lgan Norinboy biy avlodidan bo‘lgan chor qo‘shinining isteʼfodagi polkovnigi. Kenesari Qosimulining farazlariga ko‘ra).
Biografiya
Toshkentdagi real maktabni (1907 yil), 1912 yilda Peterburgdagi Harbiy tibbiyot akademiyasini bitirib chiqan. Sanjar u yerda Harbiy-dengiz floti vazirligi stipendiyasi asosida o‘qigan va 4 yil armiyada xizmat qilishga majbur bo‘lgan.
Sanjar harbiy shifokorlik faoliyatini Turkiston general-gubernatorligi va Buxoro amirligi chegarasida joylashgan Termiz shahridagi mahalliy lazaretda kichik shifokor sifatida boshlagan va 10-Turkiston otishma polkiga tayinlangan. So‘ngra 9-o‘qchilar polkining bosh shifokori vazifasini bajaruvchi lavozimiga almashib,Samarqand va Ashxobod shaharlarida jamlangan o‘q otish poligonlarida shifokor bo‘lib ishladi.1914-yil avgust oyida Sanjar 5-Turkiston otishchilar polkining katta shifokori sifatida Birinchi jahon urushining Sharqiy frontiga yuboriladi.1914-yil sentabr-dekabr oylarida shu frontdagi janglarda Sanjar yarador va kasal askarlarga tibbiy yordam ko‘rsatishni davom ettirdi.1914-yil dekabrda oliy harbiy rahbariyatning qo‘pol xatosi natijasida 5-Turkiston otishma polki Lodz shahrida (Polshaning eng yirik shaharlaridan biri, o‘sha paytda Sharqiy Prussiyada joylashgan) nemislar tomonidan qamalga olingan va asirga olingan.Sanjar nemis asirligida chor hukumati og‘ir ahvolda qolgan minglab askarlarning taqdiri boshiga tushdi va sherik bo‘ldi.1915-yil oxirida Qizil Xochning asirlarni almashishdagi rejasiga tushdi mashaqqatli mehnati bilan u dastlab Boltiq dengizi orqali Shvetsiyaga, so‘ngra temir yo‘l-orqali Peterburgga qaytib keldi. Va u hayoti davomida mashaqqatli umr kechirdi.
Ostonada nemislarning asirlari qatoriga qattiq nazorat ostiga olindi, chor soqchilari ularni ishonchsiz odamlar sifatida qora ro‘yxatga kiritdilar. Maxsus tibbiy ko‘rikdan o‘tkazilgan va sog‘lig‘i yomon deb topilgan Sanjar Turkiston harbiy-tibbiyot boshqarmasi rezerviga yuboriladi va 1919-yil yanvar oyining boshida Toshkentga qaytib keladi.
Fevral inqilobidan keyin Sanjar Seyitjafar ogʻli Termiz va Buxorodagi sovetlar ishida qatnashdi.Toshkent viloyati, so‘ngra tuman ishchilar va askarlar kengashiga deputat etib saylangan.Toshkentda musulmon mehnatkashlar deputatlari birinchi kengashiga aʼzo boʻldi.Kaspiy sohilidagi urushda qatnashgan.1917-yilda Buxorodagi musulmonlar harakatida faol ishtirok etadi.Oʻsha yilning noyabr oyida Turkiston muxtoriyatini eʼlon qilgan musulmon deputatlarining favqulodda qurultoyida qatnashdi.1918—19-yillarda Asfendiyarov ochlikka qarshi kurash boʻyicha favqulodda komissiyaning Sirdaryo viloyati boʻlimiga rahbarlik qilgan. 1919-yilda Asfendiyarov Sogʻliqni saqlash xalq komissari, 1920-yilda Turkiston SSR kaptar suv xoʻjaligi xalq komissari etib tayinlandi.Oʻsha yilning sentabr oyida T.Risqulovning taklifiga binoan Toshkentga kelib,Sogʻliqni saqlash xalq komissarligi,Yer xalq komissarligi,Sogʻliqni saqlash xalq komissarligi,Turkiston Kompartiyasi Markaziy Komiteti kotibi lavozimlarida ishlagan.Milliy-hududiy chegaralanish davrida (1924—25 yillar) Oʻrta Osiyo federatsiyasini tuzish gʻoyasiga amal qilgan.1924-25 yillarda Qozogʻiston SSRning Oʻzbekiston SSR hukumati huzuridagi vakili, 1925-28 yillarda Moskvada Prezidium aʼzosi, kotib oʻrinbosari (A. Enukidze), nomidagi Sharqshunoslik instituti direktori.N.Narimanov nomidagi MDU professori.1928 yildan Qozogʻistonda ishlagan: Abay nomidagi Qozoq milliy pedagogika universitetiga qayta tashkil etilgan Qozogʻiston davlat universitetining birinchi rektori (1928—31), Qozogʻiston SSR Sogʻliqni saqlash xalq komissari,Olmaota tibbiyot institutining tashkilotchisi va birinchi rektori.(1931-33 yillar). S. Asfendiyarov institutda umumiy kimyo, biologiya, fizika, anatomiya, normal fiziologiya, ichki kasalliklar, gistologiya, mikrobiologiya, farmakologiya, biokimyo, gigiena va jarrohlik kafedralarini ochdi. Asfendiarov yuqumli kasalliklarga qarshi kurashish, kasallik va epidemiyalarning oldini olish, aholiga bepul tibbiy yordam ko‘rsatish borasida salmoqli ishlarni amalga oshirdi. U eng keng tarqalgan sil, chechak, vabo, tif, teri kasalliklariga tibbiy yordam koʻrsatdi. Umumtaʼlim maktablari va qisqa muddatli maxsus kurslarda turli avloddan ko‘plab tibbiyot mutaxassislarini tayyorlash bo‘yicha ishlar amalga oshirildi.
Oʻqituvchilik umiri
Moskvadagi faoliyati davomida Asfendiyarovich isteʼdodining yangi tomoni ochildi-uning tarix sohasidagi faol ilmiy izlanishlari olimning kelajakdagi faoliyatini belgilab berdi.U Moskvada bo‘lganining dastlabki kunlaridanoq SSSR Markaziy Ijroiya Qo‘mitasi qoshidagi Sharqshunoslik institutida ishladi,Moskva davlat universitetida dars berdi. Bu yillarda Sanjar xorijiy Sharq vakillari bilan tez-tez uchrashib turadi.1927-yilda Sharqshunoslik institutiga direktor lavozimiga ko‘tarilib,MDU professori unvoni berilgani uning ilmiy xizmatlarining isbotidir.Olim hayoti va faoliyatidagi eng sermahsul davr Qozog‘istondagi 1928-1937 yillar davridir.Bu davrda u mamlakatda ilk taʼlim muassasalarini, ilm-fanni tashkil etishga katta kuch sarfladi. 1928—1931-yillarda Qozogʻiston pedagogika institutining birinchi rektori boʻlgan.1931 yildan 1933 yilgacha u Sogʻliqni saqlash xalq komissari,Qozogʻiston SSR Maorif xalq komissari oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan va bugungi kunda uning nomidagi Olmaota tibbiyot institutini boshqaradi.Sanjar Qozogʻistonda akademik ilm-fan rivojiga muhim hissa qoʻshgan.1931-1933 yillarda SSSR Fanlar akademiyasining Qozogʻiston bazasi raisining oʻrinbosari, Ilmiy maslahat va targʻibot komissiyasi,Tarix-arxeologiya komissiyasi,Qozoq lugʻat komissiyasi,Qozogʻiston Respublikasi Fanlar ilmiy-tadqiqot instituti tarix boʻlimi mudiri boʻlgan. Milliy madaniyat U Qozog‘iston tarixiga oid ko‘plab asarlar muallifi, shuningdek, isteʼdodli tadqiqotchi-filolog va yozuvchidir.Sharq xalqlari hayoti haqida „Dunyo chodiri“ qissasi, qozoq millati madaniyati haqida maqolalar yozgan. Olmaotada koʻcha va Davlat tibbiyot universitetiga Asfendiyarov nomi berilgan.
Dushi District
Dushi tumani Afgʻonistonning Bagʻlon viloyatining markaziy qismida joylashgan. U yirik Kobul - Qunduz magistralida joylashgan. Tuman aholisi 2004- yilda taxminan 57160 kishini tashkil etgani taxmin qilingan. Hazoralar aholining 60% atrofida boʻlib, tumanda koʻpchilikni tashkil qiladi, ikkinchi oʻrinda tojiklar (39%). Tuman markazi — Dushi shahri. Dushi 2018- yil oxirida Afg‘oniston hukumati va Tolibon o‘rtasida bahsli deb hisoblangan
Dushi 1942,5 kvadrat kilometr maydonga ega, bu nisbatan Manus orolining maydoniga teng. Tuman hududidan Qunduz daryosi ham, Andarab daryosi ham bor. Ular Dushi shahri yaqinida uchrashadilar. Tuman Kobul-Qunduz avtomagistrali boʻyida joylashgan boʻlib, Tolibonga boj yigʻish imkonini beradi.
Dushi shimolda Puli Xumri, shimoli-sharqda Nahrin, sharqda Andarab va Xinjon, janubda Tala va Barfak, gʻarbda Ruyi Du Ab, shimolda Dahana i Gʻuri tumanlari bilan chegaradosh.. Ruyi Du Ab Samangan viloyatida, boshqa barcha tumanlar bilan Bagʻlon viloyatida joylashgan.
Elektr uzatish
Dushida Turkmaniston, Oʻzbekiston va Oʻzbekistondan import qilinadigan elektr energiyasini olib oʻtuvchi havo elektr uzatish liniyasi mavjud. 300 megavatt quvvat manbai 2013- yilda Osiyo taraqqiyot bankining kengaytirish uchun granti boʻlgan. Ushbu liniya bir nechta viloyatlar va poytaxt Kobulni taʼminlaydi. 2018-yilning 13-aprelida Tolibon isyonchilari mintaqaga elektr taʼminotini toʻxtatib, ustunni yoʻq qilish uchun asosan portlovchi moddalardan foydalangan.
Rolls-Royce Holdings
Rolls-Royce Holdings plc – 2011-yil fevral oyida tashkil etilgan Britaniyaning aerokosmik va mudofaa kompaniyasidir. Kompaniya 1904-yilda tashkil etilgan Rolls-Royce kompaniyasiga egalik qiladi, bugungi kunda aviatsiya va boshqa sohalar uchun energiya tizimlarini loyihalash, ishlab chiqarish va tarqatish bilan shugʻullanadi. Rolls-Royce samolyot dvigatellari ishlab chiqarish boʻyicha dunyoda ikkinchi oʻrinda turadi (General Electricdan keyin) va dengizda harakatlanuvchi mashinalar va energetika sohalarida yirik korxonalarga ega.
Rolls-Royce mudofaa sohasida daromadlari boʻyicha 2018-yilda dunyodagi eng yirik 16-chi mudofaa pudratchisi edi.
Rolls-Royce Holdings plc London fond birjasida roʻyxatga olingan boʻlib, u FTSE 100 indeksining tarkibiy qismi hisoblanadi. 2019-yil 28-avgustdagi London savdolari yakunida kompaniyaning bozor kapitallashuvi 4,656 milliard funt sterlingni tashkil etdi, bu London fond birjasida birlamchi listingga ega boʻlgan har qanday kompaniyalar orasida 85-oʻrinni egalladi.
Kompaniyaning roʻyxatdan oʻtgan ofisi Londondagi Kings Kross yaqinidagi Kings Pleysda joylashgan.
Egalik
Rolls-Royce plc 1987-yilda Margaret Tetcher hukumati ostida fond bozoriga qaytdi. 2003-yilda Rolls-Royce plc egalik huquqi Rolls-Royce Group plc kompaniyasiga oʻtdi. Xuddi shu tarzda, Rolls-Royce Group plc 2011-yil 23-mayda Rolls-Royce Holdings plc kompaniyasiga egalik huquqini oʻtkazdi. Ushbu korporativ oʻzgarishlar davomida Rolls-Royce plc asosiy savdo kompaniyasi boʻlib qoldi
Oʻsish
1980-yillarda fuqarolik samolyotlarining ancha keng assortimentida dvigatel jihozlarini taklif qilish siyosati joriy etildi, kompaniyaning dvigatellari hozirda General Electric 14 va Pratt &amp; Whitney samolyotlariga qaraganda koʻproq – 17 xil samolyotga (va ularning variantlarini) qoʻyiladi.
Qayta qurish
2017-yil fevral oyida Rolls-Royce oʻzining soliq toʻlashdan oldingi eng katta zararini 4,6 milliard funt sterling miqdorida eʼlon qildi; Bunga kompaniya oʻzini valyuta oʻzgarishidan himoya qilish uchun foydalanadigan moliyaviy toʻsiqlar boʻyicha 4,4 milliard funt sterling miqdorida hisobdan chiqarish va Jiddiy firibgarlik idorasi (SFO), AQSh Adliya vazirligi va Braziliya bilan poraxoʻrlik va korrupsiya ayblovlarini hokimiyat organlari hal qilish uchun 671 million funt sterling miqdorida jarima kiritilgan.
2020-yil may oyida kompaniya COVID-19 pandemiyasi natijasida butun dunyo boʻylab ishchi kuchining 20 foizini (taxminan 9000 nafar xodim) qisqartirish niyatida ekanligini eʼlon qildi. Buyuk Britaniyada 3000 ga yaqin ish oʻrinlarini yoʻqotish kutilgan edi, ularning yarmi Derbida edi.
2021-yil fevral oyida Rolls-Royce Covid-19 taʼsiri va uning cheklovlari tufayli ikki hafta davom etishi mumkin boʻlgan fuqarolik aerokosmik boʻlinmasini operativ ravishda toʻxtatish boʻyicha muzokaralarni boshladi.
Imkoniyatlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Rauman_satama_1.jpg/220px-Rauman_satama_1.jpg|thumb| Rolls-Royce zavodi Finlandiyaning Rauma shahrida joylashgan STX Europe dockyard
Sotib olishlar
1988-yilda Rolls-Royce Angliyaning shimoli-sharqida joylashgan Northern Engineering Industries (NEI) ni sotib oldi, bu asosan elektr energiyasi ishlab chiqarish va energiya boshqaruvi bilan bogʻliq boʻlgan ogʻir muhandislik kompaniyalari guruhini sotib oldi. Guruh tarkibiga Clarke Chapman (kranlar), Reyrolle (hozirgi Siemensning bir qismi) va Parsons (hozirgi Siemens bug turbinalarining bir qismi) kirgan. Kompaniya Rolls-Royce Industrial Power Group deb oʻzgartirildi. Keyingi oʻn yil ichida kompaniya 1990-yillarning boshidagi tanazzuldan soʻng oʻzining asosiy aviadvigatel operatsiyalariga eʼtibor qaratganligi sababli u qisman sotildi.
1994-yil 21-noyabrda Rolls-Royce aviatsiya, sanoat va dengiz dvigatellari uchun gaz turbinalari va butlovchi qismlar ishlab chiqaruvchi amerikalik Allison Engine kompaniyasini sotib olish niyatini eʼlon qildi. 1994-yildagi xarid milliy xavfsizlikka taʼsirini aniqlash uchun tergovga tortildi. 1995-yil 27-martda AQSh Mudofaa vazirligi “Allison Engine Co. va Rolls-Royce oʻrtasidagi kelishuv milliy xavfsizlikka tahdid solmasligini” eʼlon qildi. Biroq, Rolls-Royce Allisonni boshqarish uchun proksi-kengash tashkil etishga majbur boʻldi.
Allisonni sotib olish 525 million dollarga (328 million funt sterlingga teng) tushdi, bu Rolls-Royce mahsulotlari portfelining oshishiga xissa qoʻshdi. Allison endi Rolls-Royce Shimoliy Amerika tarkibiga kiruvchi Rolls-Royce korporatsiyasi sifatida tanildi.
1999-yilda Rolls-Royce dengiz biznesi uchun Vickers plc kompaniyasini sotib oldi. Kompaniyaning qolgan qism endi Vinters Engineering Limited hisoblanadi. Rolls-Royce 2002-yilda Vickers Defense Systemsni (Vickersning boshqa yirik biznes sohasi) Alvis plcga sotdi.
Rolls-Royce Tay dvigatelini ishlab chiqish, Allison kompaniyasini sotib olish va BMW Rolls-Royce qoʻshma korxonasini birlashtirish orqali korporativ va mintaqaviy aviakompaniyalar sohasida yetakchi oʻrinni egalladi. 1999-yilda BMW Rolls-Royce Deutschland deb oʻzgartirildi va Rolls-Royce plc kompaniyasining 100% shoʻba korxonasiga aylandi.
Optimized Systems and Solutions Limited (ilgari Data Systems & Solutions nomi bilan tanilgan) 1999-yilda Rolls-Royce plc va Science Applications International Corporation (SAIC) oʻrtasida qoʻshma korxona sifatida tashkil etilgan. 2006-yil boshida SAIC qoʻshma korxona shartnomasini tark etdi va Rolls-Royce plcni yagona egasiga aylantirdi.
2011-yil mart oyida Rolls-Royce va Daimler AG 4,2 mlrd dollarlik avtomobilni ishga tushirdilar. Rolls-Royce va Daimler AG hozirda Rolls-Royceʼning mavjud Bergen dvigatellari biznesini oʻz ichiga olgan qoʻshma korxonani Frankfurt fond birjasida roʻyxatga olish niyatini eʼlon qildi.
2012-yil iyul oyida United Technologies Corporation tomonidan Goodrichni sotib olgandan soʻng, Rolls-Royce kompaniyasiga toʻliq egalik qilish uchun Goodrichning Aero Engine Controls kompaniyasining 50% ulushini sotib olishini eʼlon qildi.
Siemens
2014-yil may oyida Rolls-Royce oʻzining energiya gaz turbinasi va kompressor biznesini Siemensga 785 million funt sterlingga sotdi.
Kongsberg
2018-yil iyul oyida Rolls-Royce oʻzining dengiz biznesini Kongsbergga 500 million funt sterlingga sotdi.
Yadroviy xizmatlar korxonalari
2019-yil sentabrida Rolls-Royce AQSh, Kanada, Mondragon Fransiya va Buyuk Britaniyadagi Geytsxeddagi fuqarolik yadroviy xizmatlarini Westinghouse Electric kompaniyasiga noma’lum summaga sotishga rozi boʻldi. Ushbu korxonalar 2018-yilda 70 million dollar daromad va 500 ga yaqin xodimga ega edi. Rolls-Royce Buyuk Britaniyada yadroviy yangi qurilish va kichik modulli reaktor (SMR) biznesini davom ettirmoqda. 2020-yil noyabr oyida kompaniya yadroviy boʻlinish ishlarini davom ettirib, Buyuk Britaniya boʻylab 16 tagacha Rolls-Royce SMR yadro zavodini qurish rejalarini e’lon qildi. 2020-yil dekabr oyida Rolls-Royce oʻzining fuqarolik yadro asbob-uskunalari va boshqaruv biznesining boshqa xorijiy qismlarini COVIDdan keyingi tiklanish rejasining bir qismi sifatida Framatomega sotishini eʼlon qildi va 2021-yil noyabr oyida 550 dan ortiq xodimlarni qamrab olgan kelishuvni yakunladi.
Katta sotuvlar
1996-yilda Rolls-Royce va Airbus oʻzaro anglashuv memorandumini imzoladilar, unda Trent 900 oʻsha paytdagi A3XX, hozirgi Airbus A380 uchun tanlangan dvigatel sifatida belgilandi.
2015-yilning 17-aprelida Rolls-Royce 50 ta Emirates A380 samolyotlari uchun dvigatellar yetkazib berish boʻyicha 6,1 milliard funt sterling (9,2 milliard dollar) qiymatidagi eng katta buyurtmani olgani eʼlon qilindi.
2004-yil 6-aprelda Boeing oʻzining yangi 787-ni quvvatlantirish uchun Rolls-Royce va General Electric kompaniyalarini tanlaganini eʼlon qildi. Rolls-Royce ushbu seriyaning keyingi rivojlanishi boʻlgan Trent 1000 ni taqdim etdi.
2006-yil iyul oyida Rolls-Royce qayta koʻrib chiqilgan Airbus A350 (XWB) layneri uchun Trentning yangi versiyasini yetkazib berish boʻyicha kelishuvga erishdi. Ushbu dvigatel Trent XWB Trent 1000 dan ishlab chiqilgan dvigatel boʻlib, uning varianti original A350 taklifi uchun taklif qilingan. 2015-yil iyul oyi holatiga koʻra, 40 ta xaridorga ushbu turdagi 1500 dan ortiq dvigatellar yetkazib berildi.
2005-yilgi Parij havo koʻrgazmasida Rolls-Royce 1 milliard dollarlik buyurtmalarni qoʻlga kiritdi. Firma Air Chinadan 20 ta Airbus A330 samolyotlarini yetkazib berish uchun 800 million dollarlik buyurtma oldi.
2007-yil 18-iyunda Rolls-Royce 2007-yilgi Parij aviasalonida Qatar Airways bilan Trent XWB 80 A350 samolyotlarini Airbus buyurtmasiga koʻra 5,6 dollarga quvvatlantirish boʻyicha oʻzining eng yirik shartnomasini imzolaganini eʼlon qildi. 2007-yil 11-noyabrda Dubay havo koʻrgazmasida Emirates kompaniyasidan Trent XWB samolyotlari uchun 50 ta variant huquqiga ega 50 ta A350-900 va 20 ta A350-1000 samolyotlarini quvvatlantirish boʻyicha yana bir yirik shartnoma eʼlon qilindi.
2012-yil may oyida Rolls-Royce Marine Power Operations Buyuk Britaniyaning yangi avlod yadroviy suv osti kemalari uchun PWR3 reaktor dizaynini integratsiya qilish uchun Mudofaa vazirligining 400 million funt sterlingdan ortiq qiymatidagi shartnomani yutib oldi.
Boshqaruv
2021-yil avgust holatiga koʻra:
Mahsulotlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c2/Olympus_593_AB.jpg/220px-Olympus_593_AB.jpg|thumb| Olympus 593 tovushdan tez tez yuradigan [[Concorde transportiga quvvat berdi]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f1/RRConway.JPG/220px-RRConway.JPG|thumb| Conway xizmatga kirgan birinchi turbofan edi link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Bristol_Siddeley_Pegasus_%2828135065767%29.jpg/220px-Bristol_Siddeley_Pegasus_%2828135065767%29.jpg|thumb| Harrier Jump Jet uchun vektorli harakatga ega Pegasus link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fb/Rolls-Royce_Trent_XWB_Fan%2C_ILA_2018.jpg/220px-Rolls-Royce_Trent_XWB_Fan%2C_ILA_2018.jpg|thumb| [[Airbus A350|A350 ning Trent XWB modeli Rolls-Royce kompaniyasining eng katta dvigatelidir]] Rolls-Royce aerokosmik biznesi butun dunyo boʻylab harbiy, fuqarolik va korporativ samolyotlar mijozlari uchun tijorat va harbiy gaz turbinali dvigatellar ishlab chiqaradi. Qoʻshma Shtatlarda kompaniya mintaqaviy va korporativ samolyotlar, vertolyotlar va turbovintli samolyotlar uchun dvigatellar ishlab chiqaradi. Rolls-Royce shuningdek, energiya ishlab chiqarish tizimlarini quradi va oʻrnatadi. Rolls-Royce Marine Power Operations (shoʻba korxonasi) Qirollik dengiz osti kemalari uchun yadro reaktorlarini ishlab chiqaradi va sinovdan oʻtkazadi.
Aerokosmik biznes
2019-yilda Rolls-Royce 510 ta Trent quvvat stansiyalarini yetkazib berdi, 5029 ta yirik dvigatellar, shu jumladan, 32% Trent 700 dvigatellari oʻrnatildi. Biznes-jetlar uchun bozordagi tadqiqot va ishlanmalar yillik 2 milliard dollar sarmoyani tashkil qiladi.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Nomsiztepa-21 (Samarqand viloyati, Payariq tumani)
Nomsiztepa-21 — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV—VIII asrlar. Samarqand viloyatining Payariq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Goʻzal“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Kushonlar sulolasi
Kushon davlatinig kelib chiqishi
Xitoy manbalarida ta’kidlanganidek, yuechjilar beshta siyosiy xonadonga mansub edilar: Guyshuan (Kushon), Xyumi, Shuanmi, Xise, Dumi. Ularning har biri qariyb 100 yilcha alohida-alohida siyosiy kuch, hokimlik bo'lib, yagona hukmdorga bo'ysunmagan holda faoliyat yuritadilar. Yunon manbalarida esa bu qabilalar toxarlar deb qayd etiladi. Milodning 1 asrida Kushon qabilasi jabg'usi Kujula Kadfiz barcha yuechji (toxar) qabilalarini birlashtiradi va kushon podsholigi (Toxariston) ga asos soladi.
Mil.av. II asrning ikkinchi yarmida, xitoy manbalarida ta’kidlanishicha, Sharqiy Turkiston hududlarida yashovchi yuechji qabilalari (aslida massagetlar) o'z qo'shnisi - xunlar tazyiqiga uchrab, ularning siquviga bardosh berolmay g'arb tomon siljiydilar. Yuechjilar Issiqko'l atrofida sak qabilalari bilan to'qnashib ularni janubi-g'arb tomonga suradilar. Biroq yuechjilar usun qabilalari zarbasiga uchrab, janubga siljib, mil. av. 130—yillarda So'g'diyona hududiga kirib keladilar. Yuechjilar, Xitoy tarixchisi Chjan Syan ta’kidlashicha, So'g'diyonadan Baqtriyaga yuradilar va Baqtriyadagi yunonlar hukmronligini ag'daradilar.
Kujula Kadfiz qo'shni hududlarga yurish uyushtirib So'g'diyona, Marg'iyona, Hindistonning shimoli-g'arbiy qismini zabt etadi. Shu tariqa, yirik davlat - Kushonlar saltanati tashkil topadi. Kujula Kadfiz keyinchalik Qobul va Qandahor hududlarini egallaydi. Bu davrda mamlakat poytaxti Dalvarzintepa (Surxondaryoning Sho'rchi tumanida) shahri bo'lgan. thumb|286x286px|                    Kushonlar davlati xaritada