cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
James Lawrence
AS Trenčín
Lawrence 2014-yil 13-avgustda 21 yoshida AS Trenčínga oʻtdi va oʻsha kuni Slovakiya kubogi doirasida ŠK Strážskega qarshi oʻyinda debyut qildi. Toʻrt kundan soʻng Lawrence Fortuna Ligada Kosicega qarshi oʻyinda 4:2 hisobida gʻalaba qozondi. 2015-yil 1-may kuni u AS Trenčínga birinchi Slovakiya kubogi oʻyinlarida gʻalaba qozonishda yordam berdi va Popraddagi finalda Senica klubini magʻlub etdi. 2015-yil may oyida AS Trenčín birinchi marta Fortuna Liga chempioniga aylandi. Lawrence shu tariqa birinchi katta mavsumida jamoasi bilan ham liga, ham kubok gʻalabasiga erishdi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d2/James_Lawrence_001.JPG/275px-James_Lawrence_001.JPG|left|thumb|364x364px| Lawrence Slovakiya kubogi bilan, Poprad 2015-yil 2014—2015-yilgi oʻrtacha yoshi 21.74 boʻlgan AS Trenčín chempionlari CIES Football Observatory tomonidan 2009—2017-yillarda 31 ta yuqori divizion Yevropa ligalari boʻyicha eng yosh chempionlar sifatida eʼtirof etildi.
Lawrence 2015-yilgi kubok finalida olgan jarohati tufayli 2014—2015-yil mavsumining oxiri va 2015—2016-yil mavsumining boshini oʻtkazib yubordi, u 2015-yil 13-okyabrda Slovakiya kubogining 4-turida maydonga tushib Blava Jaslovske Bohunice klubi ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozonib oʻyinlarga yana qaytdi. 2016-yilning 29-aprelida Slovakiya kubogi finalida Slovan Bratislava ustidan 3:1 hisobidagi gʻalaba Lawrence va AS Trenčín uchun ikkinchi Slovakiya kubogini olib keldi. 2016-yil 8-may kuni AS Trenčín Slovan Bratislavani 4:0 hisobida magʻlub etib, ketma-ket ikkinchi yil Fortuna Liga chempioniga aylandi. Ikki mavsumdan soʻng, 2018-yil 16-avgustda Lawrencening Feyenoordni UEFA Yevropa ligasi saralash bosqichidan chiqarib yuborishdagi roli uni Anderlechtning eʼtiboriga tushishiga sabab boʻldi va Anderlecht atigi 13 kundan keyin Trenčín bilan transfer boʻyicha muzokaralar olib bordi.
Anderlecht
2018-yil 29-avgustda Lawrence Belgiyaning eng muvaffaqiyatli liga klubi hisoblangan Anderlechtga qoʻshildi. Lawrence 2018—2019-yilgi mavsumda Anderlecht safida 23 ta oʻyin oʻtkazdi, Anderlecht Jupiler Pro ligasida toʻrtinchi oʻrinni egalladi, pley-offda esa oltinchi oʻrinni egalladi va 56 yil ichida birinchi marta UEFA musobaqasini oʻtkazib yubordi. 2019-yilning 19-mayida Manchester City hamda Belgiya terma jamoasining chap markaziy himoyachisi Vincent Kompany Anderlechtning oʻyinchi-menejeri lavozimini egallashi eʼlon qilindi va u Lawrenceni St. Pauli klubiga ijaraga oʻtishi uchun darhol shartnoma tuzdi.
FC St. Pauli
2019-yil 22-avgustda Lawrence 2. Bundesliga vakili FC St. Pauliga 2019—2020-yilgi mavsum oxirigacha Anderlechtdan ijaraga olingan holda qoʻshildi. U 2019-yilning 26-avgustida St. Pauli safida debyut qildi va Holstein Kiel ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozondi.
2020-yil 1-oktyabrda Lawrence Anderlechtdan St. Paulida doimiy oʻynash uchun transferni amalga oshirdi. 2021-yil 6-martda u Karlsruher SC mehmoni boʻlgan 0:0 hisobidagi durang oʻyinda birinchi marta St. Pauli sardori boʻldi va 2021-yilning 21-iyulida St. Paulining 2021—2022-yilgi mavsumi uchun vitse-sardori etib tayinlandi. 2022-yilning 18-yanvarida Lawrence DFB-Pokal turnirida kubok ega Borussia Dortmundga qarshi uyida 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, St. Paulini 16 yil ichida birinchi marta kubok chorak finaliga olib chiqdi. 2022-yilning 13-mayida Lawrencening St. Pauli bilan shartnomasi uzaytirilmasligi maʼlum boʻldi.
1. FC Nürnberg
2022-yil 22-iyulda Lawrence 2. Bundesliga vakili 1. FC Nürnberg klubiga qoʻshildi.
Xalqaro faoliyati
2018-yilning 5-noyabrida Lawrence ilk bor Uels terma jamoasiga chaqirildi va u milliy terma jamoadagi ilk oʻyinini 2018-yilning 20-noyabrida Albaniyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida boshladi. Lawrencening Uels terma jamoasidagi ilk raqobatbardosh oʻyini 2019-yil 24-mart kuni Cardiff City stadionida Slovakiyaga qarshi 1:0 hisobida gʻalaba qozonganida boʻldi. 2020-yil 18-noyabrda Lawrence asosiy tarkibda maydonga tushdi, Uels UEFA Millatlar ligasining H guruhida gʻolib boʻldi, Finlandiyani 3:1 hisobida magʻlub etib, 2022-yil uchun Millatlar ligasining yuqori bosqichiga yoʻllanmani va 2022 FIFA Jahon chempionati saralashi uchun pley-offni qoʻlga kiritdi. Lawrence 2021-yil 30-may kuni UEFA Euro 2020 musobaqasi uchun Uels terma jamoasiga kiritilgan, biroq oldingi kungi mashgʻulotda jarohat olgani sababli eʼlon qilingan kuniyoq safdan chiqishga majbur boʻlgan. Lawrence Uels termasi uchun oʻtkazgan raqobatbardosh oʻyinlarida Slovakiya, Finlandiya, Chexiya hamda Belorussiyaga qarshi toʻrtta gʻalabani qoʻlga kiritib, Uelsni Millatlar ligasiga koʻtarilishiga yordam bergan va 2022-yilgi Jahon chempionatiga yoʻllanmani qoʻlga kiritgan davrda Xorvatiya, Vengriya hamda Belgiyaga safarda magʻlub boʻlgan.
Yutuqlari
AS Trenčín
Ali Banat
Biografiyasi
2015-yil oktabr oyida saraton kasalligiga chalinganidan oldin, u xavfsizlik va energiya kompaniyasiga ega boʻlgan. Ali Banatga saraton tashxisi qoʻygandan soʻng u „Jahon musulmonlari“ (Muslims Around The World) xayriya tashkilotiga asos solgan.
Saraton
Ali Banat oʻpka saratonining ogʻiz boʻshligʻidagi 4-bosqich shishi bilan kasallangan.
Olti oylik umri borligidan xabar topgach, Ali Banat turmush tarzini tubdan oʻzgartirishga qaror qilgan. U shundan keyin, yana 3 yil yashashga muvaffaq boʻlgan.
Hashamatga, mashinalar va juda qimmat kiyimlarga oʻrganib qolgan Ali hamma narsadan voz kechib, oʻzining diniy tartibi — Islomga bagʻishlangan yangi hayot boshlashga qaror qiladi. Bu saraton unga vahiy, „sovgʻa“ boʻlib tuyuladi. Uning fikricha, uning tashxisi „Xudo tomonidan hamma narsani oʻzgartirish imkoniyati“ degan fikrni miyasida paydo qilgan.
Xayriyalari
Ali Banat saraton kasalligiga chalinganidan soʻng, butun boyligi va vaqtini bagʻishlagan „Dunyo musulmonlari“ (MATW) uyushmasini tuzdi.
U tinimsiz mehnati samarasida koʻplab homiylarni topishga muvaffaq boʻldi. Bu homiylar unga yordamga muhtoj mamlakatlarga, asosan Afrikaga sayohat qilishlariga imkon berdilar, u yerda qishloqlar, masjidlar, shuningdek, 600 dan ortiq yetim bolalarni sigʻdira oladigan maktab qurishga yordam berishgan.
Ali Banat jahon musulmonlari tashkiloti, shuningdek, sogʻliqni saqlash markazini tashkil etishga yordam bergan va mahalliy aholiga oʻz bizneslarini boshlash uchun zarur boʻlgan resurslarni taqdim qilgan.
Alining hikoyasi jamiyatning barcha qatlamlaridagi odamlarni uning uyushmasiga xayriya qilishga ilhomlantirdi. MATW tashkilotiga umumhisobda 600 000 yevrodan ortiq xayr-ehson qilingan.
It's My Life
„Itʼs My Life“ Amerikada tuzilgan Bon Jovi rock guruhi ijro etgan qoʻshiqdir. 2000-yilning 8-mayida guruhning Crush (2000) nomli sakkizinchi studiyaviy albomining asosiy singli oʻlaroq chiqarilgan. Qoʻshiq matni Jon Bon Jovi, Richie Sambora va Max Martin tomonidan yozilgan. Tarona Avstriya, Ispaniya, Italiya, Niderlandiya, Portugaliya, Ruminiya va Shveysariya musiqa chartlarida birinchi pogʻonagacha koʻtarilgan. Yana bir qancha mamlakatlar chartlarida yuqori oʻntalik safidan oʻrin egallagan. Billboard Hot 100 chartida esa 33-pogʻonagacha koʻtarilgan. „Itʼs My Life“ Bon Jovi guruhi repertuaridagi eng taniqli qoʻshiqlardan biri hisoblanadi. 2003-yili guruhning This Left Feels Right albomida qoʻshiqning akustik versiyasi chiqarilgan.
Qoʻshiqning savdosi chaqqon boʻlgan. Amerika ovoz yozish sanoati assotsiatsiyasi (Recording Industry Association of America) tomonidan 2× platina sertifikati bilan taqdirlangan. Shuningdek, ASCAP Pop Music Awards taqdirlash marosimida yilning eng yaxshi qoʻshiqlaridan biri sifatida tanlab olingan. Bundan tashqari, „Duet yoki vokal guruhi tomonidan eng yaxshi rock ijro“ (Best Rock Performance by a Duo or Group with Vocal) nominatsiyasida Grammy mukofotiga nomzod qilib koʻrsatilgan, biroq U2 ijro etgan „Beautiful Day“ qoʻshigʻiga yutqazgan.
Qoʻshiq uchun klip ham suratga olingan boʻlib, unga Wayne Isham rejissorlik qilgan. Klipda Will Estes va Shiri Appleby asosiy rollarni ijro etishgan. Klip „Yil videosi“ (Video of the Year) nominatsiyasida VH1 mukofotiga sazovor boʻlgan. Qoʻshiq klipi 2022-yil 17-avgust holatiga koʻra YouTubeda 1.1 milliard martadan ortiq koʻrilgan boʻlib, buning ortidan Bon Jovi guruhining YouTubeda eng koʻp koʻrilgan videosiga aylangan.
Scindia
Scindia sulolasi — qadimgi Gvalior shtatida hukmronlik qilgan kunbi kelib chiqishi hindu maratha sulolasi (ingliz tilidan tarjima qilingan va Maxarashtrada Shinde deb ham ataladi). U Kumberkerrabning Patil kemasi bor edi. U Ranoji Scindia tomonidan asos solingan, u Peshva Bajirao I ning shaxsiy xizmatkori sifatida boshlangan. Ranoji va uning avlodlari raqiblari Holkarlar bilan XVIII asrda Shimoliy Hindistonda Maratha koʻtarilishida yetakchi rol oʻynagan. Gwalior shtati XIX- XX asrlarda Britaniya Rajiga qarashli knyazlik davlati edi. 1947-yilda Hindiston mustaqillikka erishgandan soʻng, Scindia oilasining bir nechta aʼzolari Hindiston siyosatiga kirishdi.
Fond
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/34/Sardar_Ranoji_Scindia.jpg/220px-Sardar_Ranoji_Scindia.jpg|thumb| Maratha Sardar Ranoji Scindia Scindia sulolasi Bajirao I Peshvaning kunbi shaxsiy xizmatkori Ranoji Scindia tomonidan asos solingan. Ranoji Bajiraoning yigirma yoshida Peshva etib tayinlanishi tufayli yaratilgan qulay sharoitlar tufayli Bajirao davrida erta gullab-yashnadi. Bu Anant Ram Sumant, Shripatrao Pant Pratinidhi, Khanderao Dabhade va Kanhoji Bhosle kabi yuqori lavozimli amaldorlarning hasadini uygʻotdi. Bu Baji Raoni oʻz qoʻshinlarining qoʻmondoni, Malhar Rao Xolkar, aka-uka Pavar, Pilaji Jadxav, Fateh Singx Bhosle va, albatta, Ranoji kabi oʻsmirlik davridan zoʻrgʻa chiqqan isteʼdodli yigitlar sifatida koʻtarilishiga olib keldi. Bu odamlarning hech biri Dekkan sultonliklari kabi oldingi hukmdorlar davrida Deshmukhi irsiy huquqlariga ega boʻlgan oilalarga tegishli emas edi. Shindes yoki Scindias Bahmaniy sultonligi ostida shiledarlar (otliqlar) boʻlib xizmat qilgan va vaziyatda muhim rol oʻynagan va Kumberkerrabning Patilkini ushlab turgan.
Kelib chiqishi va tarixi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Weeks_Edwin_Lord_The_Maharahaj_of_Gwalior_Before_His_Palace.jpg/220px-Weeks_Edwin_Lord_The_Maharahaj_of_Gwalior_Before_His_Palace.jpg|right|thumb| Uning saroyi oldidagi Gvaliorning Maharajasi
Nesvizh qal'asi
Tarix
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f5/%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0._%D0%9D%D1%8F%D1%81%D0%B2%D1%96%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA.jpg/220px-%D0%9A%D0%B0%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D0%B0._%D0%9D%D1%8F%D1%81%D0%B2%D1%96%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BA.jpg|thumb| Radziwiłł portret galereyasi Mulk 1533-yildan beri Radzivill oilasiga tegishli boʻlib, Kiszka oilasi yoʻq boʻlib ketganidan keyin u Mikołaj Radzivil va uning ukasi Jan Radzivilga berilgan. Radzivillar Litva Buyuk Gertsogligi va Polsha Qirolligining eng muhim va boy oilalaridan biri boʻlganligi sababli, 1551-yilda Litva arxivi oʻsha yerga koʻchirilgan.
Scindia
Nasab
Britaniya davri yozuvlariga koʻra, Skindhiasning kelib chiqishi haqida bir nechta latifalar mavjud, xususan, ser Jon Malkolmning yozuvlari buni koʻrsatadi.
Nesvizh qal'asi
Tarix
Lublin Ittifoqidan keyin qal’a Polsha-Litva Hamdoʻstligining eng muhim qarorgohlardan biriga aylandi.
1582-yilda Litva marshali, Trakay vodiysi – Vilnyus va Shyaulyay kastellan Mikolay Krzysztof „Sierotka“ Radziwill uch qavatli binoni qurishni boshladi. Garchi yangi bino oʻrta asr qal’asining oldindan mavjud boʻlgan tuzilishiga asoslangan. Qurilish 1604-yilda yakunlandi va yarim asrdan keyin ular bir nechta galereyalarni qoʻshdilar. Qal’a burchaklari toʻrtta sakkiz burchakli minoralar bilan mustahkamlangan.
Scindia
Nasab
Stewart Gordon, shuningdek, boshqa Marathalarning ham kultivator va hokazo kelib chiqishiga rozi.
Nesvizh qal'asi
Tarix
1706-yilda, Buyuk Shimoliy urush paytida, Charlz XII armiyasi qal’ani va uning istehkomlarini vayron qildi. Bir necha oʻn yillar oʻtgach, Radzivillar nemis va italyan meʼmorlarini qal’ani tubdan taʼmirlash va kengaytirish uchun taklif qilishdi. 16-asr qal’a darvozalari ham rekonstruksiya qilingan. Aynan oʻsha paytda markaziy hovlini oʻrab turgan uchta alohida bino bitta inshootga birlashtirildi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/53/%D0%9D%D1%8F%D1%81%D0%B2%D1%96%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%86.JPG/275px-%D0%9D%D1%8F%D1%81%D0%B2%D1%96%D0%B6%D1%81%D0%BA%D1%96_%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%86.JPG|left|thumb|275x275px| Turar joyning asosiy kirish eshigi Polsha-Sovet urushidan keyin qal’a majmuasi va uning atrofidagi hudud 1920-yilda yangi tashkil etilgan Ikkinchi Polsha Respublikasi tarkibiga kirdi. Oʻsha paytda qal’a Kresy mintaqasidagi eng goʻzal joylardan biri hisoblangan. 1939-yilda Polshaga qilingan hujum paytida Radzivillar oilasi Qizil Armiya tomonidan qal’adan quvib chiqarildi. Sovet davrida qal’a sanatoriy sifatida ishlatilgan, park esa qarovsiz qolgan.
Scindia
Maratha davri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Shinde_Chhatri.jpg/220px-Shinde_Chhatri.jpg|thumb| Shinde Chhatri, Wanawdi, [[Puna|Pune : Mahadji Shindega bagʻishlangan yodgorlik]] Scindia sulolasiga Maxarashtra shtatining Satara tumanidagi Kanherxed qishlogʻi Patili Jankojirao Ssindiyaning oʻgʻli Ranoji Ssindiya asos solgan. Peshva Baji Raoning martaba Maratha imperiyasining mustahkamlanishini koʻrdi. Ranoji 1726-yilda Malvadagi Maratha fathlariga mas’ul edi. Ranoji 1731-yilda Ujjayn shahrida oʻz poytaxtini qurdi. Uning davomchilari Jayajirao, Jyotibarao, Dattajirao, Jankojirao, Mahadji Shinde va Daulatrao Scindia edi. Skindiyalar XVIII asrning ikkinchi yarmida yirik mintaqaviy kuchga aylandi va uchta Angliya-Maratha urushida muhim rol oʻynadi. Ular koʻplab Rajput shtatlari ustidan hukmronlik qildilar va Shimoliy Hindistonni bosib oldilar. 1818-yilda inglizlar bilan shoʻba ittifoqi shartlarini qabul qilgandan soʻng, oila oʻz bazasini Ujjaindan Gvaliorga koʻchirdi.
Nesvizh qal'asi
Tarix
Asl egalari tomonidan ham, rus armiyasi tomonidan ham tashlab ketilgan saroy asta-sekin yaroqsiz holga keldi. Biroq, u Radzivillar tomonidan qayta tiklangan va 1881 va 1886-yillar orasida qal’aning ichki qismi shahzoda Antoni Vilgelm Radzivil va uning fransuz rafiqasi Mari de Castellane tomonidan taʼmirlangan. Shuningdek, ular ingliz uslubida landshaft parkini loyihalashtirganlar. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d8/Nia%C5%9Bvi%C5%BE%2C_Radzivi%C5%82._%D0%9D%D1%8F%D1%81%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%B6%2C_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B2%D1%96%D0%BB_%28A._Abucho%C5%ADski%2C_1927%29.jpg/220px-Nia%C5%9Bvi%C5%BE%2C_Radzivi%C5%82._%D0%9D%D1%8F%D1%81%D1%8C%D0%B2%D1%96%D0%B6%2C_%D0%A0%D0%B0%D0%B4%D0%B7%D1%96%D0%B2%D1%96%D0%BB_%28A._Abucho%C5%ADski%2C_1927%29.jpg|thumb| Yuqoridan koʻrinish (1927-yil)
Scindia
Gvalior shtatining inglizlar qoʻl ostidagi hukmdorlari
1818-yilgi uchinchi ingliz-marata urushida ittifoqdosh Maratha shtatlari inglizlar tomonidan magʻlubiyatga uchragach, Daulatrao Shinde inglizlar tomonidan bosib olingan Hindiston tarkibidagi knyazlik davlati sifatida mahalliy avtonomiyani qabul qilishga va Ajmerni inglizlarga berishga majbur boʻldi. Daulatrao oʻlimidan soʻng, Maharani Baiza Bai imperiyani boshqargan va uni asrab olingan bola Jankoji Rao oʻz zimmasiga olguncha uni Britaniya hokimiyatidan qutqargan. Jankoji 1843-yilda vafot etdi va uning bevasi Tarabai Raje Scindia bu lavozimni muvaffaqiyatli saqlab qoldi va yaqin avlodidan Jayajirao ismli bolani asrab oldi.
Nesvizh qal'asi
Tarix
Qal’a majmuasi Belarusiyadagi eng goʻzal joy hisoblanadi. 2005-yilda YuNESKO tomonidan Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
Scindia
Gvalior shtatining Mustaqil Hindistonga qoʻshilishi
Scindia oilasi Gvaliorni Hindiston Buyuk Britaniyadan mustaqillikka erishgunga qadar, 1947-yilda Maharaja Jivajirao Scindia Hindiston hukumatiga qoʻshilgunga qadar boshqargan. Gvalior bir qator boshqa knyazlik shtatlari bilan birlashtirilib, Hindistonning yangi Madhya Bharat shtatiga aylandi. Jiwajirao Scindia 1948-yil 28-maydan 1956-yil 31-oktabrgacha Madhya Bharat Madhya-Pradeshga birlashtirilganda, shtatning rajpramukh yoki gubernatori etib tayinlangan.
Oila aʼzolarining siyosiy faoliyati
Vijayarajining qizlari Bharatiya Janata partiyasini qoʻllab-quvvatladilar. Vasundhara Raje Scindia Madhya Pradesh va Rajastandan beshta parlament saylovlarida ishtirok etdi va gʻalaba qozondi. 1998-yildan boshlab Vajpayi hukumati davrida Vasundhara bir nechta turli vazirliklarni boshqargan. 2003-yilda u Bharatiya Janata partiyasini Rajastanda eng koʻp koʻpchilikka olib keldi va shtat bosh vaziri boʻldi. 2013-yilda u yana Bharatiya Janata partiyasini Rajastan shtatida gʻalaba qozondi va parlament saylovlarida 200 oʻrindan 160 tasini qoʻlga kiritdi. Uning boshqa qizi Yashodhara Raje Scindia Madhya -Pradesh shtatidagi Shivpuri shahridan assambleya saylovlarida qatnashdi va 1998, 2003 va 2013-yillarda, shuningdek, Gvaliordan 2004, 2009-yillarda Lok Sabhada g‘alaba qozondi. BJP shtatda gʻalaba qozongach, u shtatning Turizm, sport va yoshlar ishlari boʻyicha vaziri boʻldi. Vasundharaning oʻgʻli Dushyant Singh 2004-yilda Rajastandan Lok Sabhaga kirgan.
Ujjain va Gvaliorning Shinde Maharajalari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/Mahadaji_Sindhia.jpg/200px-Mahadaji_Sindhia.jpg|thumb|237x237px| Mahadaji Shinde 1761-yilda Panipat jangidan keyin Shimoliy Hindistonda Maratha hokimiyatini qayta tiklashda muhim rol oʻynadi.
Polesia
Polesia, Polesie yoki Polesye (Палессе; Полісся; Polesie ; Полесье) Markaziy Yevropaning eng chekka hududidan boshlanib, Sharqiy Yevropani, jumladan, Polsha, Belarusiya — Ukraina chegarasi va Rossiyaning janubi -gʻarbiy qismini qamrab olgan tabiiy va tarixiy mintaqadir.
Nomlanishi
Bu atama Polsha, polyak tili, polyaklar bilan bogʻliq emas, bu soʻz qadimgi slavyan tildagi pole „maydon“ dan olingan.
Tarix
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Polissia%2C_1613.jpg/220px-Polissia%2C_1613.jpg|thumb| 1613-yilda Polesia (Radzivil xaritasi batafsil) link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Polesie_1920.jpg/220px-Polesie_1920.jpg|thumb| 1920-til may oyida Polesia Qadim zamonlarda bugungi gʻarbiy va gʻarbiy-markaziy Polesia hududlarida Milograd madaniyati Neuri xalqi yashagan.
Oʻrta asrlarning oxirlarida Polesia Litva Buyuk Gersogligining bir qismi boʻlib, undan keyin Polsha-Litva Hamdoʻstligi tarkibiga oʻtgan (1569). 1921-yildan 1939-yilgacha Polshaning bir qismi boʻlgan, oʻshanda mamlakatning eng yirik viloyatlari shu nom bilan atalgan . Polesia kamdan-kam hollarda alohida maʼmuriy birlik boʻlgan. Biroq, Ikkinchi Polsha Respublikasi davrida Polesia tumani, shuningdek, Belorussiya SSRda Polesia viloyati mavjud edi. 1931-yildan 1944-yilgacha u qisqa muddat (Vizantiya marosimi) Voliniya, Poleziya va Pidliashiya Ukraina katolik Apostol Ekzarxatining tarkibiy qismi sifatida aniq qayd etilgan. Ikkinchi jahon urushi tugaganidan beri Polesie yoki Polesia mintaqasi sharqiy Polsha, janubiy Belarus, shimoli-gʻarbiy Ukraina va Rossiyaning janubi-gʻarbiy qismidagi hududlarni oʻz ichiga olgan.
Geografiya
Pripyatning mashhur irmoqlari — Horin, Stokhid, Shtir, Ptsich va Yaselda daryolari. Pripyat havzasidagi eng yirik shaharlar — Pinsk, Stolin, Davyd-Haradok. Katta botqoqlar 1960-yillardan 1980-yillarga qadar qishloq xoʻjaligi yerlari uchun qayta tiklandi.
Bu hudud Chernobil fojiasidan qattiq jabr koʻrdi. Katta miqdordagi maydon radioaktiv elementlar bilan ifloslangan. Eng ifloslangan qismga Chernobil AESining taqiqlangan zonasi va qoʻshni Polesie davlat radioekologik qoʻriqxonasi kiradi.
Turizm
Mintaqaning Polsha qismiga 1990-yilda tashkil etilgan Polesie milliy bogʻi (Poleski Park Narodowy) kiradi, u 97,6 km² maydonni egallaydi. Unga tutash kengroq hudud (Ukraina chegarasigacha) Ukraina tomonidagi xuddi shunday qoʻriqxona (Shatskiy biosfera rezervati) bilan birgalikda YuNESKO tomonidan belgilangan Gʻarbiy Polesie biosfera rezervatini tashkil qiladi. Viloyatning Belorussiya qismida Pribujskoye-Polesie deb nomlangan qoʻriqlanadigan hudud mavjud.
Mintaqadagi yogʻoch arxitektura inshootlari 2004-yil 30-yanvarda YuNESKOning Butunjahon merosi roʻyxatiga Madaniyat toifasida kiritilgan.
Simin Behbahoniy
Simin Behbahani, uning familiyasi ham Bihbahani deb ham aytiladi (née Siminbar Khalili ;   ; 1927 yil 20 iyul - 2014 yil 19 avgust) - taniqli eronlik zamonaviy, lirik shoira. U o'zining g'azal uslubidagi she'rlari bilan mashhur. U zamonaviy fors she'riyati, Eron ziyolilari va adabiyotshunoslarining asl timsoli bo'lib, uni "Eronning sher ayoli "deb ataydi. U ikki marta adabiyot bo'yicha Nobel mukofotiga nomzod bo'lgan va "dunyo bo'ylab ko'plab adabiy mukofotlarga sazovor bo'lgan".
A Practical English Grammar
„A Practical English Grammar“ („Ingliz tilining amaliy grammatikasi“) — Audrey Thomson hamda Agnes Martinet qalamiga mansub ingliz tili grammatikasi boʻyicha kitob. Ilk bor 1960-yil Oxford shahrida Oxford universiteti nashriyotida chop etilgan. Asarga qoʻshimcha ravishda ikki jildli mashqlar toʻplamlari ham tayyorlangan.
„A Practical English Grammar“ bir necha marta qayta nashr qilingan. Kitob ingliz tilini oʻrganishda eng keng qoʻllaniladigan asarlar qatoriga kiradi.
Birinchi nashr
„A Practical English Grammar“ kitobining ilk nashri 1960-yil chop etilgan. Birinchi nashrning oʻzi yetti marta chop etilgan.
Ikkinchi nashr
„A Practical English Grammar“ kitobining ikkinchi nashri 1969-yil chop etilgan. Ikkinchi nashrning oʻzi oʻn marta chop etilgan.
Simin Behbahoniy
Faoliyati
Simin Behbahoniy o‘n ikki yoshida she’r yozishni boshlagan va o‘n to‘rt yoshida ilk she’rini nashr etgan. U Nima Yooshijning "Char Pareh " uslubidan foydalangan va keyinchalik g'azalg uslubiga murojaat qilgan. Behbahoniy she’riyatning g‘azal uslubidan foydalangan holda, teatr mavzulari ,kundalik voqealar va suhbatlarni she’riyatga qo‘shib, tarixiy taraqqiyotga hissa qo‘shgan. U an'anaviy fors she'riyatining shakllari doirasini kengaytirdi va XX asrda fors adabiyotining eng muhim asarlarini yaratdi.
U Eron Yozuvchilar uyushmasi Prezidenti bo‘lgan va 1999- va 2002-yillarda adabiyot bo‘yicha Nobel mukofotiga nomzod bo‘lgan. 2013-yilda u she'riyat uchun "Yanus Pannonius " bosh mukofotiga sazovor bo'ldi.
A Practical English Grammar
Toʻrtinchi nashr
„A Practical English Grammar“ kitobining toʻrtinchi nashri 1986-yil chop etilgan.
Simin Behbahoniy
Faoliyati
2010-yil mart oyi boshida u rasmiy taqiqlar tufayli mamlakatni tark eta olmadi. U Parijga samolyotga o‘tirmoqchi bo‘lganida, politsiya uni hibsga oldi va “tun bo‘yi” so‘roqqa tutdi. U ozod qilindi, lekin pasporti yo'q edi. Uning ingliz tilidagi tarjimoni (Farzaneh Milani) hibsga olinganidan hayratda qolgan, chunki Behbahoniy o'sha paytda 82- yoshda va deyarli ko'r bo'lib qolgan edi.
Shaxsiy hayot
Uning ikki marotaba turmush qurgan, birinchisi Hasan Behbahoniy edi va ajralish bilan yakunlandi. . Uning birinchi turmushidan uchta farzandi, bir qizi va ikki o‘g‘li bor edi. Uning ikkinchi nikohi Manuchehr Kuushyorga boʻlgan va u 1984-yilda vafot etgan
Vafoti
Behbahoniy 2014- yilning 6 avgustida kasalxonaga yotqizilgan. U 6- avgustdan 2014 yil 19- avgustgacha (vafotigacha) komada bo'ldi va Tehronning Pars o'pka - yurak kasalliklari kasalxonasida 87 yoshida vafot etdi Uning dafn marosimi minglab kishilar ishtirokida 22 avgust kuni Vahdat zalida bo'lib o'tdi va jasadi Behesht-e Zahrada ga dafn qilindi.
Ishlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Simin_Behbahani_-_Persian_poet_1990.JPG/220px-Simin_Behbahani_-_Persian_poet_1990.JPG|thumb| Simin Behbahoniy Vashingtonda, taxminan. 1990 yil.
Havolalar
Simin Behbahoniy tomonidan aytilgan matnli fotosuratlar slayd-shou, Jadid Online, 2008:] (3 min 56 sek).
Olyka qal'asi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B01.jpg/450px-%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B01.jpg|thumb|450x450px| Olikadagi Radziwill mulkining qoldiqlari shoshilinch taʼmirlashni talab qiladi. Olyka qal’asi 1564-yildan 18-asr oxirigacha Volhyniadagi (hozirgi Ukrainada) Radzivill knyazlik oilasining asosiy qarorgohi boʻlgan. Qal’aning asoschisi shahzoda Mikolaj „qora“ Radzivil (1515-1565) edi, u Olykani kenja oʻgʻli Stanislavga bergan.
Turkvizyon qoʻshiq tanlovi
Turkvizyon qoʻshiq tanlovi (ingl. Türkvizyon Song Contest, tur. Türkvizyon Türk Dünyası Şarkı Yarışması) — turkiy mamlakatlari oʻrasida oʻtkaziladigan qoʻshiq tanlovi. Turkvizyon 2013-yildan boʻshlab oʻtkaziladi (2016-yildan tashqari). Bu tanlovda turkiy mamlakatlar va viloyatlar ishtirok etishadi, ishtirokchi turkiy boʻlishi kerak. Tanlov TMV TV kanali va Xalqaro Turkiy Madaniyat Tashkiloti yordamida oʻtkaziladi
Olyka qal'asi
Olyka qal’asi Kresydagi burchak qal’alari boʻlgan birinchi kvadrat qal’a. Sakkiz yil davomida deyarli uzluksiz qurilish ishlari olib borildi. Qal’a, ehtimol, 365 xonadan iborat Ukrainadagi eng katta aristokratlar qarorgohidir. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d4/Olyka_1856.jpg/220px-Olyka_1856.jpg|left|thumb| Olykadagi Radzivil qal’asi Jozef Ignacy Krashevski tomonidan Napoleonning Rossiyaga bostirib kirishi paytida qal’aga rus harbiy gospitali koʻchib oʻtdi va 1837-yilgacha undan shifoxona sifatida foydalanildi. 1840-yilgi hujjat qal’ani ijaraga olinmaganligini koʻrsatadi. 1883-yilda qayta tiklash loyihasi boshlandi, ammo u Birinchi jahon urushidan keyin yakunlandi.
Turkvizyon qoʻshiq tanlovi
Birinchi Turkvizyon qoʻshiq tanlovi Eskishehir shahrida boʻlib oʻtdi. Yarim final 2013-yil 19-dekabrda va final 21-dekabrda boʻlib oʻtdi.
Olyka qal'asi
Olyka qal’asi balandligi teng boʻlmagan toʻrtta turar-joy binolaridan iborat boʻlib. xandaq bilan oʻralgan. Asl qal’aning minoralari yerga qulab tushdi, ammo qal’alar tarmogʻi hali ham joyida. Uch qavatli asosiy saroy, garchi dastlab 16-asrda qurilgan boʻlsa-da, aslida 17-18-asrlarda amalga oshirilgan taʼmirlash ishlari natijasidir.
Turkvizyon qoʻshiq tanlovi
= Tanlovda qatnashish = Hozirda faqat 3ta tanlov boʻlib oʻtdi. Birinchi tanlovda 24 mamlakat qatnashdi
Olyka qal'asi
Qal’a majmuasining boshqa binolari orasida ikki qavatli soat minorasi va Il Gesuning mukammal nusxasi boʻlgan Muqaddas Uch Birlikning Kollegial cherkovi (1635-1640) bor.
Turkvizyon qoʻshiq tanlovi
Turkviziyon qatnashganlar, ketganlar va keganlar
Olyka qal'asi
Ikkinchi jahon urushi paytida, Radziwill qal’asi Holokostda Olyka yahudiylarining natsistlar tomonidan taʼqib qilingan joyi edi. 1941-yil avgustdagi Eynsatzgruppen harakati doirasida Olyka qal’asida va uning yaqinida 720 yahudiy oʻldirildi. 1942-yil iyul oyida qal’ada yana bir necha yuz yahudiy oʻldirildi. Olyka tashqarisidagi yodgorliklar Olyka gettosida va uning atrofida, Radziwill qal’asi, Olyka qal’asi va uning atrofidagi hududlarda 4000 dan ortiq yahudiy oʻldirilgan. Isroilning Xolon qabristonida, shuningdek, Olyka va uning atrofida oʻldirilgan yahudiylarga yodgorlik oʻrnatilgan.
Ruhiy kasalliklar shifoxonasi, Volinning 2-sonli kasalxonasi hozir Olyka qal’asi oʻrnida joylashgan. Qal’aning hozirda tashrif buyuruvchilar uchun yopiq boʻlgan yagona qismi — bu shahzodalar va ularning xizmatkorlari uchun xona.
Abaza
Abaza — Rossiya Federatsiyasining Xakasiya Respublikasidagi shahar.
Shahar (respublika ahamiyatiga ega) maʼmuriy-hududiy birligini tashkil etadi, tarkibidagi yagona aholi punkti sifatida shahar okrugi maqomiga ega boʻlgan Abaza shahri, xuddi shu nomdagi munitsipalitetni tashkil etadi.
Etimologiyasi
Shahar nomi Abakan zavodi iborasining qisqartmasidan (qisqartma shaklida) kelib chiqqan.
Geografik joylashuvi
Shahar togʻlararo havzada, Abakan daryosining yuqori oqimida, Abakan shahridan 179 km uzoqlikda joylashgan. Shimoli-gʻarbda Kirs tizmasining oʻrmonli yonbagʻirlari, janub va janubi-sharqda Joy tizmasi koʻtarilib boradi.
Krasnoyarsk temir yoʻlining Askiz stansiyasi orqali temir yoʻl liniyasi Janubiy Sibir temir yoʻlining Novokuznetsk — Abakan liniyasiga ulangan, 95K-002 Abakan — Ak-Dovurak mintaqaviy avtomobil yoʻli shahar orqali oʻtadi.
Tarixi
1921-yilda xalq deputatlari volost qurultoyi (1920-yil boshida Abakan-Zavod volosti tashkil etildi) Abakan-Zavod qishlogʻini Abaza qishlogʻi deb oʻzgartirishga qaror qildi. 1926-yildan 1957-yilgacha kondan foydalanilmagan. 1956-yilda Abazaga ishchilar posyolkasi maqomi berildi. 1957-yilda ruda qazib olish qayta tiklandi. 1966-yilda aholi punkti shaharga aylantirildi, 2003-yilda respublika bo‘ysunuvchi shaharga aylandi.
1981-yilda Abazada : Ne stavte Leshemu kapkany…(Leshiga tuzoq qoʻymang …) filmining suratga olish jarayonlari boʻlib oʻtdi.
Mahalliy hukumati
Abaza shahrining mahalliy hokimiyat organlarining tuzilishi :
Iqtisodiyoti
Temir rudasi shahardan 5 km uzoqlikdagi konda (Abaza koni) qazib olinadi. Qayta ishlash korxonasi mavjud. Temir rudasi Novokuznetsk metallurgiya korxonalariga yuboriladi. Shuningdek, goʻsht kombinati, yogʻochsozlik sanoati va boshqalar bor.
1995-yildan beri Abakan kon boshqarmasi „Gʻarbiy Sibir metallurgiya zavodi“ YoAJ boʻlinmasi hisoblanadi.
Rossiya Federatsiyasi Hukumatining 2014-yil 29 iyuldagi 1398-r-sonli qaroriga muvofiq (2016-yil 13-maydagi oʻzgartirishlar bilan) „Yagona shaharlar roʻyxatini tasdiqlash toʻgʻrisida“ gi yagona shaharlar roʻyxatiga kiritilgan. Rossiya Federatsiyasining eng ogʻir ijtimoiy-iqtisodiy vaziyatga ega sanoat shaharlaridan biridir.
Rasmiylar ruda qazib olishni toʻxtatib, Abaza konini yopishni rejalashtirmoqda edi. Aholi esa bu holatga nisbatan : „shaxtani suv bossa, Abazani suv bosadi“ — deya javob beradi.
„Ninachi“ operatsiyasi
Ninachi operatsiyasi (Operation Libelle) — Bundesverning 1997-yil mart oyida Germaniya hamda boshqa davlatlar fuqarolarini Tiranadan (Albaniya) evakuatsiya qilish boʻyicha operatsiya. Ushbu operatsiya Ikkinchi jahon urushidan keyingi birinchi operatsiya edi. Nemis askarlari toʻqnashuvlarda faol qatnashishgan va oʻldirish uchun oʻt ochishga majbur boʻlishgan. Operatsiya natijasida 22 shtatning 98 fuqarosi Albaniyadan evakuatsiya qilindi.
Albaniyadagi vaziyat
right|thumb| Demokratik partiyasi rahbari Sali Berisha right|thumb|208x208px| Sotsialistik partiya rahbari Fatos Nano Albaniyada kommunistik tizim parchalanganidan keyin Sali Berisha boshchiligida Demokratik partiya hokimiyatga keldi. Sotsialistik partiya, Albaniya Mehnat partiyasining huquqiy vorisi, Albaniyada kommunistik tizim davrida mavjud boʻlgan yagona partiya edi. Demokratik partiyaning pozitsiyasi ayniqsa Albaniya shimolida, Hegerian katoliklari orasida kuchli edi, Sotsialistik partiya esa — mamlakat janubida, yunon pravoslav tosklari orasida kuchli edi.
1996-yil 26-maydagi saylovlar mamlakatda keskin siyosiy inqirozga olib keldi. Ulardan oldin demokratik partiyaning parlament koʻpchiligi tomonidan 1 fevral kuni oʻtkazilgan saylov tizimi islohoti boʻlib oʻtdi. Xoja diktaturasini qoʻllab-quvvatlashda koʻrilgan nomzodlarni koʻrsatish taqiqlandi, kichik partiyalarning imkoniyatlari saylov bloklariga boʻlgan talablarning oshishi bilan deyarli nolga tushirildi (talab qilinadigan qoʻllab-quvvatlash 4% blokga birlashtirilgan partiyalar soniga koʻpaytirildi), muxolifat qal’alarini ajratish maqsadida saylov okruglarini isloh qilish amalga oshirildi. Saylovlarga tayyorgarlik jarayonida koʻp qonunbuzarliklar roʻy berganiganiga qaramay, ovoz berish vaqtida ham juda koʻp qonunbuzarliklar boʻldi. 1996-yil 21-iyunda eʼlon qilingan natijalarga koʻra, demokratik partiya 55,53% ovoz oldi va 86,5% parlament oʻrinlarini oldi (141ta dan 122 tasi). Kichik partiyalar hukmron Demokratik partiya bilan har qanday hamkorlik va muloqotdan voz kechishdi. Demokratik partiya va Sotsialistik partiya munosabatlari qurolli toʻqnashuv bosqichiga yaqinlashdi borardi.
1997-yil yanvar-fevral oylarida 300 mingga yaqin alban depozitlarini jalb qilgan oltita moliyaviy piramida bankrot boʻlganidan soʻng, dengiz boʻyidagi Vlore shahrida jabrlangan kichik investorlar namoyishlar boshlashdi. 23-yanvar kuni Meksika hukumati piramida sxemalarini taqiqladi va ularning Albaniya banklaridagi taxminan 415 million DM miqdoridagi omonatlarini musodara qildi. Biroq, omonatchilarning zararlari qoplanishi haqida eʼlon qilinganiga qaramay, toʻlovlar deyarli amalga oshirilmadi. Buning oʻrniga omonatchilarga maxsus kuponlar taklif qilindi. Shu bilan birga, Demokratik partiya piramidalar tashkilotchilaridan katta miqdorda „xayriya“ olgani maʼlum bo‘ldi. Bularning barchasi jabrlangan aholini Berishaga qarshi qoʻydi.
Albaniya tartibsizliklar kundan kunga koʻpayib borardi. Ularning choʻqqisi fevral oyining oxirida mamlakat janubida boshlangan „lotereya qoʻzgʻoloni“ edi. 2 mart kuni Albaniya hukumati mamlakatda favqulodda holat eʼlon qildi, ammo bu tartibsizliklarni toʻxtata olmadi. Isyonchilar armiya va politsiya qurol-yarogʻ omborlarini egallab olishdi. Toʻqnashuvlarda taxminan 1500 kishi halok boʻldi. 1997-yil 11-martdagi tartibsizliklar soni koʻpayishi munosabati bilan Germaniya tashqi ishlar vazirligi Germaniyaning barcha fuqarolaridan Albaniyani zudlik bilan tark etishni talab qildi. Ertasi kuni qoʻzgʻolon Tiranga etib bordi. Shaharda talonchilik boshlandi, xalqaro aeroport oʻz faoliyatini toʻxtatdi. Germaniya elchixonasidagi tartibsizliklardan 100 dan ortiq odam panoh topdi.
Germaniyadagi vaziyat
Germaniya Konstitutsiyasiga koʻra, Bundesver faqat davlat mudofaasi uchun ishlatilishi mumkin va mamlakat hududida qoʻllanilishi mumkin emas, bundan armiya boʻlinmalari yordamchi rol oʻynaydigan holatlar bundan mustasno (masalan, urushni yoʻq qilishda, tabiiy ofatlar va sanoat ofatlarining oqibatlari bartafar etishda). Ushbu qoidadan yagona istisno — bu Germaniyaning xalqaro kollektiv xavfsizlik tizimi majburiyatlarini bajargan holda armiyadan foydalanishi mumkin.
Sovuq urush davridan beri NATO ga aʼzo davlatlarning hech biri 1990-yil oʻrtalariga qadar casus foederis(Kollektiv oʻzini himoya qilish) eʼlon qilmagan edi, bundesver faqat gumanitar operatsiyalarda ishtirok etish bilan cheklanib qolgan edi, masalan, Jazoirda Huvariy Bumiddinni agʻdarish paytida havo koʻprigini tashkil qilish (1965), Italiyaning Friuli shahridagi zilzila oqibatlarini bartaraf etishda yordam berish (1975) yoki 1980-yillarning oxirida Efiopiya va Namibiyaning ochlikdan azob chekayotgan aholisiga oziq-ovqat yetkazib berish.
Germaniya qayta birlashgandan soʻng, oʻzgargan geosiyosiy vaziyat munosabati bilan, qurolli kuchlarning NATO hududidan tashqarida tinchlik oʻrnatish va saqlash missiyalarida ishtirok etishiga yoʻl qoʻyilishi masalasi paydo boʻldi. Bu masala hududdan tashqari munozara deb nomlanuvchi keng ijtimoiy-siyosiy munozaraga sabab boʻldi. Natijada, 1990-yilda Bundestag hukmron partiyalar CDU/CSU va FDP ovozlari bilan, agar ular BMT mandati asosida amalga oshirilsa, bunday missiyalarga yoʻl qoʻyilishi toʻgʻrisida qaror qabul qildi. Muxolifatdagi SPD va „Yashillar“ bu qarorga qarshi edi. 1992-yilda (Petersberger Wende deb nomlangan davrda) SPDning bu masala boʻyicha pozitsiyasi oʻzgargan.
1994-yil 12-iyunda Germaniya Konstitutsiyaviy sudi muxolifat deputatlarining Germaniya hukumatiga qarshi daʼvo arizasini koʻrib chiqish chogʻida Bundesverning bunday missiyalari konstitutsiyaga zid emasligini, faqat uning oldindan roziligi bilan amalga oshirilishi mumkinligini deb topildi. Bundestag favqulodda holatlarda (bei Gefahr im Verzug), Germaniya hukumati qonun chiqaruvchilarning oldindan roziligisiz qurolli kuchlardan foydalanish toʻgʻrisida qaror qabul qilish huquqiga ega, ammo imkon qadar tezroq parlamentga murojaat qilishga majburdir va Bundestag qoʻshinlarni olib chiqishni talab qilishi mumkin.
Armiyadan farqli oʻlaroq, Germaniya federal politsiyasining javobgarlik doirasi davlat hududi bilan cheklangan. Politsiya kuchlarini undan tashqarida foydalanishga faqat noharbiy operatsiyalarda va faqat BMT yoki mintaqaviy tashkilotlar va birlashmalarning xalqaro tinchlik va xavfsizlikni taʼminlash bilan bogʻliq masalalarni hal qilish uchun tegishli soʻrovi boʻlgan taqdirdagina ruxsat etiladi (VIII bobga muvofiq). BMT Nizomi, shuningdek Yevropa Ittifoqi yoki Gʻarbiy Yevropa Ittifoqidan. Bundan tashqari, politsiya kuchlaridan bunday foydalanish uchun ular hududida qoʻllaniladigan davlatning majburiy roziligi talab qilinadi.
Harbiy-siyosiy vaziyat
Germaniya Konstitutsiyaviy sudining 1994-yil 12-iyundagi qaroridan keyin uzoq vaqt davomida Bundesverning asosiy vazifasi tashqaridan mumkin boʻlgan hujumga qarshilik koʻrsatish boʻlganligi sababli mamlakat tashqarisida maxsus operatsiyalarni amalga oshirish uchun moʻljallangan boʻlinmalarni yaratish biroz vaqt talab qildi. Operatsiya paytida Kommando Spezialkräfte maxsus kuchlari boʻlinmasi hali mavjud emas edi — unga kirgan 20 nafar harbiy xizmatchidan iborat birinchi guruh faqat 1997-yil aprel oyida mashgʻulotlarni yakunladi.
Federal politsiyada bunday boʻlinmalar mavjud edi — xususan, ular München Yozgi Olimpiadasida (1972) teraktdan keyin yaratilgan GSG 9 antiterror boʻlinmasi va boshqa maxsus kuchlarni oʻz ichiga olgan. Biroq, bu boʻlinmalar Germaniyadan tashqarida oddiy politsiya boʻlinmalari bilan bir xil asosda — xususan, faqat ular hududida qoʻllaniladigan davlatning roziligi bilan faoliyat yuritishi mumkin edi.
Operatsiyaning vaqt jadvali
left|thumb| F208 „Niedersachsen“ fregati left|thumb| Sikorsky CH-53G
1997-yil 12-mart
Germaniyaning Tiranadagi elchixonasi Tashqi ishlar vazirligiga elchixona hududidan boshpana topgan odamlarni evakuatsiya qilish uchun oddiy transportdan foydalanish mumkin emasligi haqida xabar berdi. Elchixona, shuningdek, shahardagi vaziyat yomonlashishda davom etayotgani va boshpana topgan odamlarning holati yomonlashib borayotgani ekanligi haqida xabar berdi.
1997-yil 13-mart
right|thumb| Operatsion sxemasi
right|thumb| C-160 Transall Vazirlar Mahkamasi bilan maslahatlashgandan soʻng, Germaniya kansleri Helmut Kohl bundesverga oʻz kuchlari bilan evakuatsiya qilishni buyurdi. Tiranga eng yaqin nemis armiyasi boʻlinmalari shunga oʻxshash operatsiyani amalga oshirishga qodir boʻlgan boʻlinmalari Bosniya va Gertsegovinadagi Germaniyaning SFOR(NATO tinchlikparvar kuchlari) kontingenti GECONSFOR (L) tarkibiga kirgan.
Germaniya mudofaa vaziri Volker Ryue vaziyat keskinlashgan taqdirda F208 „Niedersachsen“ fregatini Durres shahri g‘arbidagi mintaqadagi Albaniya qirg‘oqlariga olib borishini aytib oʻtdi.
1997-yil 14-mart
13-martdan 14-martga o‘tar kechasi oltita CH-53G vertolyotlari NATO kuchlaridan olib chiqildi va milliy qo‘mondonlikka o‘tkazildi va qo‘mondonlik ostida 89 nafar harbiy xizmatchini ko‘chirish uchun Dubrovnikga (Xorvatiya) parvozga tayyorgarlik boshlandi. GECONSFOR(L) bosh shtab boshligʻi polkovnik Henning Glawatz, uning tarkibiga Donaueschingenda joylashgan parashyutchilar batalonining 25 kishidan iborat texnik, tibbiyot xodimlari va yongʻinga yordam berish guruhi kiradi.
Harbiy xizmatchilarga HK G3 avtomatlari, pulemyotlar, granatomyot va qo‘l granatalari berildi. Bortga bir necha kunlik ratsion va suv zaxirasi yuklangan. Bundan tashqari, jamoa 100 000 DM va 15 000 AQSh dollari oldi. Naqd pul barcha oltita vertolyot ekipajlari oʻrtasida boʻlingan.
Soat 07:00 da Penzing ekipaji (jami 24 kishi, shu jumladan 6 nafar tibbiyot xodimi) bilan uchta C-160 Transall samolyoti ogohlantirish holatiga keltirildi. Ertalab soat 7:30 da nemis vertolyotlari Rajlovac dala lageridan Dubrovnikga uchdi. So‘nggi vertolyot Dubrovnikga soat 9:20 da qo‘ndi. Bu yerdan otryad Durres yaqinidagi Albaniya qirgʻoq suvlariga kirgan Niedersachsen fregati bilan aloqa oʻrnatdi. Soat 10:50 da Zagrebdagi harbiy attashe podpolkovnik Per Shvan (Peer Schwan), Xorvatiya hukumati bilan keyingi barcha muzokaralarni oʻz zimmasiga oldi.
Soat 12:00 da Bonndan bazaga inqiroz boshlanishidan oldin Albaniya hukumatida harbiy maslahatchi bo‘lib ishlagan polkovnik yetib keldi. Mintaqaning xaritalariga qoʻshimcha ravishda, u taklif qilingan operatsiya hududidagi vaziyat haqida maʼlumotga ega edi. U bilan maslahatlashgandan soʻng, dastlabki harakatlar rejasi tuzildi. Bu Podgoritsadan tomonidan AQSh elchixonasi hududidagi evakuatsiya joyiga har biri ikkita vertolyotdan iborat uchta toʻlqinda yaqinlashishi xaqida ogohlantirgan. Qoʻngandan soʻng, u darhol perimetrni oʻrab olishi va mobil qoʻmondonlik postini joylashtirishi kerak edi. Evakuatsiya imkon qadar tezroq amalga oshirilib, vertolyotlarning yerdagi vaqtini minimallashtirish kerak edi. Tinch aholi evakuatsiya qilingandan soʻng, mobil qoʻmondonlik punkti yopildi va butun otryad yana Podgoritsaga uchib ketdi.
13:35 da Germaniya hukumati operatsiyaning faol bosqichini boshlash haqida buyruq berdi. Soat 13:50da nemis vertolyotlari Dubrovnikdan Podgoritsaga uchdi. Vertolyotlar bilan bir vaqtda (soat 14:00 da) C-160 Transall samolyoti uchgan.
Dubrovnikdan Podgoritsaga — parvoz taxminan 26 daqiqa davom etdi. Vertolyotlar uchish-qoʻnish yoʻlagi va aeroportning yoʻllari orasidagi maysazorga qoʻndi, ular ularni qabul qilishga tayyor emas edi. Germaniya elchixonasi vakillari yoʻq edi va aeroport xodimlari nemis otryadining kelishi haqida noaniq xabar olishdi. Siyosiy vaziyat Yugoslaviya hukumatidan harbiy harakatlar uchun maxsus yordam kutishga imkon bermadi. Operatsiya qoʻmondoni yoqilgʻi uchun kredit karta orqali toʻlashni taklif qildi, ammo aeroport uni qabul qilishdan bosh tortdi. Shunga qaramay, operatsiyani keyingi oʻtkazish uchun zarur boʻlgan yoqilgʻi tashkil etishga muvaffaq boʻldi — ular bilan olib kelingan naqd pul ishda yordam berdi. Biroq, aerodrom xizmatlarining mavjud emasligi va tankerlarning yomon ahvoli yoqilgʻi quyish yarim soatdan koʻproq davom etishiga olib keldi. Soat 15:02 da vertolyotlar Podgoritsadan Tirana tomon parvoz qildi.
C-160 Transall samolyotlaridan biri Tiranga uchdi. Operatsiya davomida u Niedersachsen fregati bilan bir qatorda, radiorele stantsiyasining funktsiyalarini bajarib, vertolyotlar, Tirandagi Germaniya elchixonasi va Bonndagi inqiroz shtab-kvartirasi oʻrtasida aloqani taʼminlab, Tiran ustidan aylanib chiqdi.
Dastlabki rejada vertolyotlarning AQSh elchixonasi hududiga dengiz piyodalari himoyasi va Apache hujum vertolyotlari himoyasi ostida qo‘nishi ko‘zda tutilgan edi. Soat 15:21 da Dubrovnikdagi shtab-kvartira C-160 Transall samolyotlaridan biri orqali vertolyotlar guruhi bilan bogʻlanib, Amerika vertolyotlari yerdan kuchli oʻqqa tutilgani haqida xabar berdi (shu jumladan tankga qarshi raketalardan foydalangan holda). Natijada, AQSh qoʻmondonligi vaziyatni oʻta xavfli deb hisobladi va oʻz fuqarolarini evakuatsiya qilishni toʻxtatishga qaror qildi. Polkovnik Glavatz operatsiyani davom ettirishni buyurdi.
Taxminan 1000 metr balandlikda nishonga yaqinlashib, 15:40 da birinchi vertolyot keskin pasayib eski Tirana aeroporti Laprak hududiga qoʻndi.
Latif Pidrom
Latif Pidrom (t. 1963-yil, Badaxshon, Afgʻoniston) — afgʻonistonlik mashhur shoir, yozuvchi, huquqshinos va tarixchi olim.
„Ninachi“ operatsiyasi
1997-yil 14-mart
Samolyotdan tushirilgan harbiy xizmatchilar perimetrni o‘rab oldi va evakuatsiya qilishni boshladi. Bu vaqtda evakuatsiya qilinganlarga ikkita zirhli mashinadan oʻt ochildi. Shu bilan birga, uchish- qoʻnish yoʻlagi chetida turgan isyonchilar oʻqqa tuta boshladilar. Nemis askarlari zirhli texnikani orqaga chekinishga majbur qildi va javob o‘q uzdi. Bu vaqtda evakuatsiya qilinganlarning vertolyotlarda qoʻnishi davom etdi. Aeroportga beshta vertolyot navbatma-navbat qo‘ndi, katta tez yordam vertolyoti esa operatsiya joyi bo‘ylab aylanib o‘tib, qolganlarini vaziyat yomonlashishidan himoya qilib turdi. Tushish vaqtida vertolyotlardan biri tankga qarshi raketa bilan otilgan, biroq jiddiy zarar ko‘rmagan. 16:09 da bortida soqchilar boʻlgan oxirgi vertolyot aeroportdan uchib ketdi. Oʻrtacha har bir vertolyot yerda taxminan ikki daqiqa boʻlgan.
Soat 18:20 da Tiranadan evakuatsiya qilingan fuqarolar Podgoritsada ikkita C-160 Transall samolyotiga o‘tirib, Köln/Bonn aeroportiga uchib ketishdi, u yerga soat 22:30 da yetib kelishdi. Vertolyotlarga o‘tirgan Albaniya fuqarolari quruqlik orqali uylariga jo‘natilgan.
Soat 19:42 da operatsiyada ishtirok etgan vertolyotlarning oxirgisi Dubrovnikdagi bazaga qo‘ndi. Ertasi kuni ular Reylovitsga qaytib kelishdi va SFOR qoʻmondonligi ostida joylashtirildi.
Evakuatsiya qilingan fuqarolar
Operatsiya natijasida 22 shtatning 98 nafar fuqarosi Tirandan evakuatsiya qilindi:
Keyingi voqealar
Mazkur taklif 19-mart kuni Bundestagning navbatdagi yalpi majlisi kun tartibiga birinchi qo‘shimcha masala sifatida kiritilgan. Odatiy protsedura doirasida oʻsha kuni taklif tegishli qoʻmitalar: yuridik (Rechtsausschuss), mudofaa uchun (Verteidigungsausschuss) va tashqi ishlar (Auswärtiger Ausschuss). Taklifni koʻrib chiqqach, barcha qoʻmitalar Bundestagga uni qabul qilishni tavsiya qildi. Shu bilan birga, partiya aʼzolarining turli qoʻmitalarda ovoz berishlari bir xilda boʻlmagan.
20-mart kuni boʻlib oʻtgan qizgʻin bahs-munozaralardan soʻng, Bundestag CDU va FDP hukmron partiyalarining ovozlari bilan SPD va Yashillar muxolifat partiyalarining aksariyat aʼzolari koʻmagida ushbu operatsiyani maʼqulladi. PDS aʼzolarining aksariyati hukumat taklifiga qarshi ovoz berishdi.
Albaniyadagi vaziyatni yanada beqarorlashtirish 22-mart kuni Albaniya hukumatini mamlakatda tartibni tiklash uchun Italiyadan aralashuvni soʻrashiga olib keldi. Biroq, Yevropa Ittifoqi tashqi ishlar vazirlari Italiyaning mustaqil harbiy aralashuvi gʻoyasiga salbiy munosabatda boʻlishdi. 27-mart kuni YXHT koʻp millatli tinchlikparvar kontingent rejasini maʼqulladi, ammo operatsiyani oʻtkazish uchun BMT Xavfsizlik Kengashidan mandat talab qildi. 28-mart kuni Italiya delegatsiyasi BMT Xavfsizlik Kengashiga Albaniyadagi vaziyat bo‘yicha rezolyutsiya loyihasini taqdim etdi, unda boshqa narsalar qatori tinchlikparvar kontingentni yaratish nazarda tutilgan. Shu kuni BMT Xavfsizlik Kengashining 1101 rezolyutsiyasi 14 ovoz bilan yoqlab, bir betaraf ovoz bilan qabul qilindi. Xitoyning BMT Xavfsizlik Kengashidagi vakili, uning mamlakati sodir boʻlayotgan voqealar Albaniyaning ichki ishi ekanligiga ishonishini va hozirgi vaziyat BMT Nizomining VII bobiga kirmasligini aytdi. Biroq, Albaniya hukumatining aralashuv haqidagi iltimosini inobatga olgan holda, Xitoy ovoz berishda veto huquqidan foydalanmaslikka qaror qildi va betaraf qoldi. 30-mart kuni Albaniya parlamenti xalqaro kontingentning mamlakatga kiritilishini maʼqulladi.
12-aprelda Alba (Tong) operatsiyasi boshlandi, unda 8 davlatdan 5930 nafar askardan iborat xalqaro tinchlikparvar kontingenti mamlakatga oziq-ovqat, dori-darmon va insonparvarlik yordami oqib kela boshlagan yoʻnalishlarni tashkil etish va himoya qilishni oʻz zimmasiga oldi. Kontingentdan 2500 kishi italyan edi, 1000 kishi Fransiya hukumati tomonidan yuborilgan. 15-may kuni YeXHTning Albaniyadagi maxsus elchisi, Avstriyaning sobiq kansleri Frants Vranitski vositachiligida yangi saylov qonuni qabul qilindi. 1997-yil iyun oxiri — iyul oyi boshida boʻlib oʻtgan saylovlarda sotsialistlar, sotsial-demokratlar va liberallarni oʻz ichiga olgan saylov bloki parlamentda mutlaq koʻpchilikni oʻz ichiga oldi. Muhojirlikdagi Albaniya qiroli Leka Zogu tashabbusi bilan oʻtkazilgan saylovlarda koʻtarilgan boshqaruv shakli haqidagi savolga saylovchilarning 64,2 foizi mamlakatda konstitutsiyaviy monarxiya joriy etilishiga qarshi chiqdi.