cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Galata minorasi tarixi
15-asr, 1509 va undan keyingi zilzila
Galata devoridagi minora va boshqa qal'alar 16-asrda Kasımpashadagi tersanelarda ishlaydigan nasroniy harbiy asirlar uchun boshpana sifatida ishlatilgan. 1552-yilda Usmonlilar tomonidan asirga olingan nomaʼlum ispaniyalik oʻzi yashaganini va oʻliklar shu yerdagi ariqlarga koʻmilganligini aytadi. 1574-yilda shaharga tashrif buyurgan Per Leskalopier va 1582—1588-yillarda shaharda asirlikda boʻlgan Maykl Xeberer ham minoradan zindon sifatida foydalanilganini eslatib oʻtadilar. Minora Jérôme Maurandning 1544-yilgi asarida "La Torre di Pera" ("Pera minorasi") va Pîri Reisning 1520-yillarga oid xaritasida Galata minorasi sifatida tilga olingan. thumb|250x250px| Jerom Maurandning 1544-yildagi asaridagi Galata chizmasi (Galata minorasi "Pera minorasi" ma'nosida "La Torre di Pera" sifatida ko'rsatilgan) Evliya Chalabiy 17-asrga oid “Sayohatnoma” ' minora dastlab zindon, keyin esa kemasozlikda kema ombori sifatida foydalanilganini yozadi. Huseyin Ayvansaroyining 18-asr oxirida nashr etilgan Hadikatu'l Jevami nomli asari, bir mish-mishlarga koʻra, Galata minorasi Takiyuddin tomonidan rasadxona sifatida qurilgan, ammo bu rasadxona Sulton III tomonidan qurilgan. . Taʼkidlanishicha, minora 1580-yil yanvar oyida Murod tomonidan yarmida buzib tashlangan boʻlsa ham, buzilmagan. Xuddi shu asarning boshqa bir qismida, Xoja Sadeddin Afandining “ Astronomiya bilan shugʻullanuvchi davlatlar qisqa vaqt ichida qulab tushadi” degan soʻzlari tufayli Tophanedagi minora buzib tashlanganligi iddao qilinadi. Tayyarzoda Ahmad Atoning “Tarix-i Ato” nomli asarida aytilishicha, minora 1582-yilda Takiyuddin tomonidan rasadxona sifatida foydalanish uchun ta’mirlangan. Takiyuddin oʻzining "Cedvel-i Esma-i Buldan" asarida Galatadagi bir minorada kuzatuvlar qilganini ham eslatib oʻtadi. Mehmed Süreyya bu rasadxonaning Galata ' tashkil etilganligini taʼkidlagan boʻlsa-da, Iogannes Geynrix Mordtmann Mehmed Süreyyaning “Tophane ustidagi kulle-i cebelde” (“Tophane tepasi tepasida”) iborasidagi “katta uzumzor uyi”ga ishora qiladi. History-i Ato. Rasadxona Galata minorasida boʻlgan degan xulosaga kelib, "kulle" soʻzi "minora" deb talqin qilinganda, "xato" bilan xulosa qilganini aytadi. Minora Takiyuddinning rasadxonasi ekanligi haqidagi daʼvolar bugungi kunda haqiqiy emas, ammo Takiyuddin rasadxona qurilishidan oldin Galata minorasida bir qancha ishlarni amalga oshirgan.
Usmonli shayxulislom Feyzulloh afandi Galata minorasini rasadxonaga aylantirish rejasini tuzgan boʻlsa-da, 1703-yilda qatl etilgan va bu rejasi amalga oshmagan. 18-asrga kelib, minora Mehterhane oʻchogʻi va oʻt oʻchiruvchilar tomonidan otash minorasi sifatida foydalanilgan. Gugas Inciciyan 1717-yildan boshlab yarim tungacha xabar berish uchun minoradan burchak urilganini va bu burchakdan shahardagi yongʻinlar haqida ham maʼlumot berish uchun foydalanilganini aytadi.
1794 va 1831 yillardagi yongʻinlar, 1875 va undan keyin tomsizlar
left|thumb|278x278px| Galata minorasi 1794-yilda ta'mirlash va ta'mirlash ishlaridan keyin bo'lgani kabi, 1819- yilda nashr etilgan Antuan Ignace Melling asarining gravyurasida. 1794-yil 27-iyulda sodir boʻlgan yongʻin tufayli minora balandligi qisqartirildi va uning dizayniga baʼzi oʻzgarishlar kiritildi. Yuqori qavatning har ikki tomoniga xonalar, divanlar va devonxona qo'shib, bu qism qahvaxonaga aylantirildi. Yongʻinlar haqida xabar berish uchun minoraga burchak oʻrnatilgan boʻlsa, chodir kaptarxona sifatida ishlatilgan.
1831-yil 2-3-avgustdagi yongʻin natijasida vayron boʻlganidan soʻng minoraning yuqori qismi avvalgisidan boshqacha dizaynda taʼmirlandi va minora hozirgi koʻrinishini oldi, faqat toʻfonda qulab tushgan tomidan tashqari. 1875-yilda. Minoraning kirish eshigiga shoir Pertevga tegishli she’r oʻyib yozilgan shu davrdagi ta’mirlash va tiklash ishlariga oid marmar yozuv qoʻshilgan. Ishlar paytida bu erga tashrif buyurgan Sulton II. Mahmudga minoraga soat qoʻyish buyurilgan. 1834-1835 yillarda shaharga sayohat qilgan J. fon Ryoderning taʼkidlashicha, Neapol qiroli minora uchun soat sovgʻa qilgan. 1849-yilgi hujjatda nuqsonli soatni taʼmirlash buyrugʻi berilganligi aytiladi. Istanbul arxeologiya muzeyida koʻrgazmaga qoʻyilgan va Galata minorasidan olib kelish uchun roʻyxatga olingan qoʻngʻiroq II asrga toʻgʻri keladi. Mahmud minoraga qoʻyishni soʻragan soatga aloqadorligi maʼlum emas. thumb|230x230px| [[Qrim urushi (1853-1856) paytida shaharga kelgan 1885 atrofida Montague B. Dunnning chizilgan rasmiga kiritilgan Galata minorasi va uning atrofi.]] 1853 yoki 1854 yillarda minora tomida taʼmirlash ishlari olib borildi. 1857-yil dekabrda tashkil etilgan va Galata va Pera maʼmuriyati uchun masʼul Oltinchi shahar boshqarmasi tomonidan foydalaniladigan binoning qurilish ishlari davomida minora atrofidagi hovli, qoʻrgʻonlardagi darvozalar va istehkom devorlari. 1863-yil 30-noyabrda qabul qilingan qaror bilan qirgʻoq tomon choʻzilgan buzib tashlana boshladi va ariqlar toʻldiriladi.
1875-yilda boʻronda minora tomi qulagandan soʻng, yuqori qavatda har birida bir xonali ikki qavatli yogʻochdan yasalgan yogʻoch qism qurilgan. Minora tepasi 1874-yilda shaharda tashkil etilgan oʻt oʻchirish boʻlimi xizmatida yongʻin xabar markazi sifatida ham, dengiz floti tomonidan aloqa markazi sifatida foydalanila boshlandi. 1913-yil Vena shahrida boʻlib oʻtgan Xalqaro soat kongressida 1914-yil 15-fevralda boʻlib oʻtgan vazirlar mahkamasi yigʻilishida qabul qilingan qarorga muvofiq, Londondan 1000 lira, 990 lira xarajat olindi. dengiz floti vazirligi tomonidan qamrab olingan vaqt globus olib qaror qilindi. Ushbu shar Galata minorasining tepasiga qoʻyilishi koʻzda tutilgan boʻlsa-da, bu qaror oʻzgartirildi va shar Britaniya dengiz kasalxonasiga joylashtirildi va 1915-yil may oyida ishga tushirildi. Istanbul ishgʻoli davrida minora ingliz ishgʻol kuchlari joylashgan joylardan biri boʻlgan.
Servet-i Fununun 1909-yil 11-fevral ' vaqt doirasi qoʻshilgandan soʻng Galata minorasi uchun yaratilgan va 1908-yil noyabr oyida modeli bilan Bosh vazirlikka taqdim etilgan Aram Tahtaciyanning dizayn taklifi eʼlon qilindi. . Loyihaga koʻra, 1875-yildagi ishlardan soʻng minora tepasiga qoʻshilgan yogʻoch ikki qavat buzilib, oʻrniga sharsimon va 40 m balandlikdagi temir konstruktsiya qoʻshilgan. Bu yetti-sakkiz qavatli boʻlim osilgan bogʻlar, teraslar va uylardan iborat boʻlib, unda teatr, restoran va tashrif buyurish uchun bir nechta korxonalar mavjud edi. Yuqori qismida rasadxona, shahardagi yongʻinlarni kuzatish uchun telefon va telegraf markazi, vaqt globusi, yorugʻlik uchun toʻrtta proyektor va tashrif buyuruvchilar uchun shaharni tomosha qilish uchun durbin oʻrnatilgan. Ushbu qismga kirish minoraning tashqi tomoniga qoʻshiladigan ikkita lift orqali taʼminlanadi. Taʼmirlash xarajatlari evaziga minora boshqaruvi 30 yil davomida oʻziga qoldirilishini nazarda tutgan Tahtaciyan, daromadning 20 foizini davlatga qoldirish majburiyatini oldi. 1909-yil 18-apreldagi Vazirlikning qarorida “hozirgidan ham nafisroq boʻladi” deyilgan va loyiha ochilgan va loyiha 1909-yil sentabrda Majlis-i Vükela majlisida yana kun tartibiga kiritilgan. va 1910-yil yanvar oyida turli komissiya hisobotlarini hisobga olgan holda Vazirlik tomonidan rad etildi.
1960-yillarga qadar foydalaning
thumb|250x250px| Minoraning kirish qismidagi yozuv (2021- yil fevral) 1923-yilda Turkiyada respublika eʼlon qilingandan soʻng, Usmonlilar davridan qolgan binolarda sulton tugʻrasi va sulton maqtovlari Turkiya Buyuk Millat Majlisi tomonidan 1927-yil 28-mayda qabul qilingan va Turkiya Respublikasida nashr qilinib kuchga kirgan. Rasmiy gazeta 1927 ' 15-iyun. Ifodalarni oʻz ichiga olgan yozuvlarni olib tashlash yoki qoplashni talab qiladigan qonunga muvofiq, kirish eshigi ustidagi yozuvdagi yozuv II. Mahmud monogrammasi oʻyib yozilgan. Bu davrda minora oʻt oʻchiruvchilar va dengiz floti tomonidan foydalanishda davom etdi.
Ilgari Britaniya dengiz kasalxonasiga joylashtirilgan vaqt sferasi 1930-yil fevral oyida Galata minorasiga oʻtkazish uchun demontaj qilindi va 1930-yil mart oyida minora tepasiga oʻrnatildi. 1930-yil oktyabr oyida Galata minorasi va Kandilli rasadxonasi oʻrtasida yer sharining ishlashi uchun elektr signalizatsiyasi oʻrnatila boshlandi. Noyabr oyi holatiga koʻra, bu ishlar yakunlandi va Kandilli rasadxonasi tomonidan boshqarilishi uchun globus uchun baʼzi ofitserlar yollanishi aytilganligi sababli, globusning operatsiyasi keyingi yilga kechiktirilganligi bildirildi. Hushtak tenderi 1933-yil avgust oyida 1934-yil noyabr oyidan boshlab vaqt sferasi ishlay boshladi.
Istanbul fathining 500 yilligiga toʻgʻri kelgan 1953-yilda minoraning janubga qaragan qismining birinchi qavat devorining tashqi tomonida Galataning Genuyaliklar tomonidan Usmonli imperiyasiga oʻtkazilishi haqida yozuv bor edi. 1453-yilning 1-iyunida Istanbul Fath uyushmasi tashabbusi bilan plastinka osilgan.
1965-1967 yillar va undan keyin qayta tiklash
1959—1960-yillar qishda yuqori qavatlardagi yogʻoch xonalarning toʻsinlari chirigan va qulab tushganidan keyin boʻshagan minora Oliy Kengash qarori asosida ta’mirlash va tiklash ishlari olib borilib, sayyohlik inshootiga aylantirildi. Koʻchmas mulk, antiqa buyumlar va yodgorliklar, 1964-yil 24-iyuldagi 2495-sonli, Istanbul hokimi Hashim Ishjan tashabbusi bilan qaror qilindi. Qarorda minoraning tashqi koʻrinishiga hech qanday oʻzgartirish kiritilmasligi, jamoat obyektlari faqat yuqori ikki qavatda boʻlishi, saroydan bir qavat pastda qavatga lift qoʻshilishi koʻrsatilgan edi. Yapıtash 1964-yil 15-sentabrda 1.118.000 turk lirasi boʻlgan tenderda gʻolib chiqdi. Tenderdan soʻng, 1965-yil 20-fevral minoraning qayta ochilish sanasi sifatida nishonlandi.
1967-yil 28-sentabrda shahar hokimi Ishchan boshchiligidagi marosim bilan minora ochildi. Restoran qismini qurishni oʻz zimmasiga olgan Unal Kardesler 1968-yil fevral oyida boʻlib oʻtgan tender natijasida minoraning foydalanish huquqini Istanbul munitsipalitetidan besh yilga ijaraga oldi. Tuzilgan tadbirlardan soʻng minora 1969-yil 30-mayda Turizm va targʻibot vaziri Nihad Kürshad tomonidan tantanali marosim bilan turistik obyekt sifatida ochildi. Aka-ukalar bezak uchun 4,5 million lira sarflaganliklarini maʼlum qildi. Kardeshlerning munitsipalitet bilan lizing shartnomasi birinchi besh yildan keyin har yili yangilandi.
Ishlar bilan podval ; Lift uchun dvigatel xonasi xizmat koʻrsatish qavati sifatida tashkil etilgan boʻlib, unda issiqlik almashtirgich, zaxira generator, boʻyash xonasi va omborlar joylashgan. Har biri shu qavatdan oltinchi qavatga yetib boradigan ikkita sakkiz kishilik liftlar birinchi qavatga qoʻshildi, u yerda kirish oʻqi qarshisida kassa, maʼlumot stoli, kommutator, valyuta ayirboshlash seyfi, PTT qutisi va telefon qoʻshildi. Zamin shiftiga turk naqshlaridan foydalangan holda yoritish va bezaklar qoʻllanilar ekan, Lift eshigi ustidagi devorga Matrakchi Nasuhning Galata tasvirlangan miniatyurasidan Tankut Öktem va Haluk Tezonar tomonidan yasalgan rölyef oʻrnatildi. Tashqi koʻrinishini saqlab qolish uchun birinchi qavat ustidagi oraliq qavatga temir-beton toʻsinlar qoʻshildi, yogʻoch panjaralar yangilandi. Birinchi qavat sharqona kafega, ikkinchi qavat minora tarixiga oid muzeyga, uchinchi qavat esa turistik buyumlar sotiladigan qavatga aylantirildi. Toʻrtinchi qavat Genoese Tavern deb nomlangan taverna sifatida tashkil etilgan. Minoradagi oziq-ovqat va ichimliklar xizmat koʻrsatish joylari foydalanish uchun beshinchi qavatda oshxona qurilgan boʻlsa, tashqariga ventilyatsiyasi ochilgan shamollatish tizimi ham oʻrnatildi. Oltinchi qavat hojatxonalar va garderobli qabulxonaga aylantirildi. Sakkizinchi qavat, tashrif buyuruvchilar uchun ochiq boʻlgan oxirgi qavat tungi klub sifatida tashkil etilgan. 1972-yilda Genuya tavernasini oʻz zimmasiga olgan Kuzgun Acar, Kuzgunʼun Yeri nomi bilan ishlay boshladi.
Vazirlar Kengashining 1989-yil 30-avgustdagi 89/14499-sonli qarori bilan Turkiya Respublikasining 3-sentyabr 1989-yilda rasmiy gazetasida ' etilgan Galata minorasi va uning atrofida “turizm markazi” tashkil etildi., minora va uning atrofi esa Turizm vazirligining yurisdiktsiyasiga oʻtgan.
1999—2000-yillar oraligʻida munitsipalitet bilan kelishmovchiliklar va uni qayta tiklash
thumb|250x250px| 2020- yilgacha restoran bilan minoraning sakkizinchi qavatidan ko'rinish (2011- yil iyun) 1996-yilda minora devorlarining tashqi qismida yoriqlar topilgan. Galata assotsiatsiyasi prezidenti Mete Göktugʻning aytishicha, bu yoriqlar sababi "1965-yilda restavratsiya ishlarida notoʻgʻri texnikadan foydalanish" edi. Oʻsha yili Göktugʻning boshqa bayonotida, minora "qiyshayish xavfi" borligini aytdi. 2000-yil avgust oyida Göktug bu daʼvoni yana bir bor ifoda etgan boʻlsa-da, "Istanbul shahar hokimiyati rasmiylari" ' Milliyet gazetasiga koʻra, "vaziyat xavfli emas".
1996-yil oktyabr oyida Istanbul shahar hokimiyati kengashining yigʻilishida minorani muzeyga aylantirish va uni shahar hokimiyatiga qarashli Kutubxonalar va muzeylar boshqarmasiga topshirishga qaror qilindi. Parlamentdagi Jumhuriyat Xalq partiyasi guruhi matbuot kotibi Oʻzkal Yiji, "alkogol xizmat qilgani uchun minoraning siyosiy qaror bilan muzeyga aylantirilishi koʻzda tutilgan" deb daʼvo qildi. Minorani boshqarayotgan kompaniya, minoraning birinchi va ikkinchi qavatlarida munitsipalitetga tegishli koʻrgazma maydonlari mavjud boʻlsa-da, oʻsha vaqtga qadar koʻrgazma tashkil qilish uchun hech qanday soʻrov olmaganini taʼkidladi va "maqsad: muzeyni yoping, lekin restoranni spirtli ichimlik bilan yoping". Beyogʻlu shahar hokimi Kadir Topbaş, bu daʼvolarning haqiqatga toʻgʻri kelmasligini va ekspertning fikriga koʻra, "[minorani] xavf-xatarsiz muhrlab qoʻyganliklarini" aytdi. Turizm vazirligi matbuot maslahatchisi Mehmet Sabri Canbeyli 1996-yil 23-oktabrda Jumhuriyat ' chop etilgan bayonotida “[Galata minorasi] munitsipalitet qoʻliga tushsa lojaga aylanadi” iborasini ishlatgan va Vazirlik minorani shahar hokimiyatidan rasman talab qiladi.
Taxminiy qiymati 50 milliard lira boʻlgan minorani restavratsiya qilish va uni muzeyga aylantirish tenderida Pekerler İnşaat gʻolib chiqdi. Beyogʻlu 3. 1996-yil 17-oktabrda birinchi sud majlisi boʻlib oʻtgan Tinchlik ishlari boʻyicha fuqarolik sudiga berilgan daʼvo rad etish toʻgʻrisida qaror qabul qildi. 1997-yil dekabr oyida Madaniyat vaziri Istemihan Talay imzosi bilan Istanbul shahar hokimligi, Istanbul gubernatorligi va Istanbul 1. Madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish kengashiga yuborilgan maktubda. Munitsipalitet tomonidan 1998-yilda minorada kutubxona qurishga urinish qilingan boʻlsa-da, bu urinish Yodgorliklar kengashi tomonidan rad etilgan. left|thumb|240x240px| Minoradagi tosh zinapoyalarning bir qismi (2008-yil iyul) 1999-yil 7-maydagi Istanbul №1 Madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish kengashi tomonidan chiqarilgan ruxsatnoma qaroridan soʻng, 1996-yilda tenderda gʻolib chiqqan Peker Construction tomonidan Shirin Akinji maslahatchisi ostida minoraning tashqi koʻrinishidagi restavratsiya ishlari boshlandi. va Dogan Kuban. Akinji, suratlarga tayanib, minoradagi yoriqlar 1965-yildagi restavratsiyadan oldin ham borligini aytdi. Ishlar doirasida yoriqlar ohak asosidagi material bilan toʻldirildi, sirt teksturasida erishni yoʻqotish uchun yangi toshlar qoʻshildi, tashqi koʻrinishdagi ifloslanish tozalandi, balkon panjaralari tozalandi va qoplama bilan qoplandi. rangsiz himoya materiali, minoraning qoʻrgʻoshin qoplamasi va tepasida podsholikning oltin qoplamasi yangilandi. Hurriyet gazetasining 2000-yil iyun oyidagi xabariga koʻra, 287, Hurriyet gazetasining 2000-yil sentyabrdagi xabariga koʻra, 235 milliard lira sarflangan. 2000-yil iyun oyida tugallangan ishlardan soʻng, 2000-yil 13-noyabrda Istanbul shahar hokimligining 50 kun ichida 100 ochilishi doirasida Istanbul shahar hokimi Ali Mufit Gurtuna va Beyogʻlu shahar hokimi Kadir Topbaş ishtirokida minoraning ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. kampaniya.
Qayta tiklash ishlari davom etayotgan bir paytda, 2000-yil may oyida minoraning ettinchi va sakkizinchi qavatlaridagi restoran va tungi klub Beyogʻlu munitsipaliteti tomonidan yongʻinga qarshi xavfsiz emasligi sababli yopilgan, minora operatorlari esa bu daʼvolarning amalga oshirilganligini bildirgan. haqiqatni aks ettirmaydi. 1997-yil 24-sentabr va 1998-yil 15-maydagi hisobotlarida Istanbul shahar hokimiyati oʻt oʻchirish boshqarmasi minoradagi yongʻin xavfiga qarshi choralar koʻrishni soʻragan edi.
2000-yilda Istanbul shahar hokimiyati minora maʼmuriyatini Beyogʻlu munitsipalitetiga oʻtkazishga harakat qildi. Topboshning maslahatchisi Abdurrahman Shen, minorani tadqiqot markazi, muzey va maʼlumot markazini oʻz ichiga olgan markaz sifatida ishlatishni rejalashtirganliklarini va yuqori qismda shaharni durbin bilan tomosha qilish mumkin boʻlgan tartibga ega boʻlishini aytdi. 2000-yilda Istanbul shahar hokimiyati minoraning ichki restavratsiyasi uchun ochgan tender Pekerler İnşaatga 700 milliard liraga topshirildi. Biroq, Istanbul shahar hokimiyati tomonidan ushbu restavratsiya uchun Istanbul №1 Madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish kengashiga taqdim etilgan minoraning muzeyga aylantirilishini koʻzda tutgan loyiha, ruxsat berilmaganligi sababli Kengash tomonidan rad etildi. muzey tashkil etishga ruxsat berishi kerak boʻlgan Madaniyat vazirligi tomonidan. Keyin, oʻsha yili yangi loyiha tayyorlanib, kengashga taqdim etildi, unda koʻrgazma zali, suvenirlar savdosi boʻlimi va kafe mavjud.
Minora operatori Coşar Kardeshler 2002-yil mart oyida minora 2000-yil may oyida yopilganidan keyin bir yil davomida yopiq qolganligini va ularni minoradan evakuatsiya qilish uchun shahar hokimiyati tomonidan shu paytgacha oltita daʼvo qoʻzgʻatilganini aytdi. Istanbul shahar hokimiyati qurilish ishlari boʻyicha direktor oʻrinbosari Yunus Baltaning 2000-yil iyun oyida minora tashrifidan soʻng bildirgan daʼvosiga javoban, minora rahbariyati minoraning yuqori qavatlarida devorlarni oʻyib, hojatxonalar qurilgan. 1960-yillarda restavratsiya qilinganidan beri minorada hojatxona borligi, quvur yorilishi va kafel ishlatilganligi, ular buzilganligi sababli almashtirilgani aytilgan. Minoraning yuqori ikki qavatini turk qahvaxonasi va boshqa qavatlarini esdalik sovgʻalari va boshqa turistik buyumlar bilan tartibga solish uchun Yodgorliklar kengashiga qilingan ariza 2004-yil fevral oyida Kengash tomonidan tasdiqlangan.
Galata minorasi va uning atrofi Vazirlar Kengashining 2006-yil 20-fevralda qabul qilingan 2006/10172-sonli qarori bilan Turkiyaning 28-mart 2006 ' rasmiy gazetasida eʼlon qilingan qarori bilan "yangilanish maydoni" sifatida belgilandi. Ichki ishlar vazirligining 2006-yil 6-fevraldagi 57167-son qarori. Ichki ishlar vazirligining 2006-yil 24-maydagi 45693-sonli xati va Vazirlar Kengashining 2006/10573-sonli qarori bilan 2006-yil 7-iyunda qabul qilingan va TR rasmiy gazetasida 6- ' eʼlon qilingan. 2006-yil iyul oyida bu hududni taʼmirlash ishlari doirasiga kiritildi.Beyogʻlu munitsipaliteti tomonidan ekspropriatsiya qilishga qaror qilindi. Beyogʻlu Istanbul madaniy va tabiiy merosni muhofaza qilish kengashining 1993-yil 7-iyuldagi 4720-sonli qarori bilan shahar muhofazasi hududi deb eʼlon qilingan chegaralar ichida boʻlsa-da, bu hudud rejalashtirish hududidan tashqaridagi etti hududdan biri edi.
Istanbul shahar hokimiyati davri
2013-yil 21-iyun kuni qabul qilingan qaror bilan Jahon merosi qoʻmitasining 37-sessiyasida Galata minorasi “Oʻrta yer dengizidan Qora dengizgacha boʻlgan Genuya savdo yoʻlidagi qalʼa va devor bilan oʻralgan aholi punktlari” turkumidagi meʼmoriy ishlar qatorida namoyish etildi. Turkiyaning YuNESKO vaqtinchalik Jahon merosi roʻyxatida..
2014-yil iyun oyida minora atrofidagi maydonda BELTUR kompaniyasi tomonidan stol, stul va soyabonlardan iborat choyxona tashkil etildi. Bu holatga 21-iyun kuni minora joylashgan maydonga yigʻilgan bir guruh norozilik bildirgan. 2015-yil noyabr oyida u Taksim-Tünel nostaljik tramvayining dizayni bilan kafega aylantirildi.
2000-yillardan buyon Istanbul shahar hokimiyati tomonidan oʻrnatilgan tizim bilan tunda yoritilgan minoraning yoritish tizimi NA LightSyle tomonidan amalga oshirilgan ishlar doirasida yangilandi va 2016-yilda nihoyasiga yetkazildi. Munitsipalitet va munitsipalitetga qarashli Istanbul Energy.
Jamgʻarmalar bosh boshqarmasiga mulk huquqini oʻtkazish
left|thumb|250x250px| 2020-yilda restavratsiya qilingan minoraning ettinchi qavatidan ko'rinish (2021- yil yanvar) Vaqflar Bosh boshqarmasi 2019-yil 17-apreldagi maktubi bilan Vaqflar toʻgʻrisidagi qonunning 30-moddasiga asoslanib, “Kule-i Zemin” jamgʻarmasi nomidan minoraning egalik huquqini ularga oʻtkazish uchun ariza berdi. Arizadan soʻng, minoraning egalik huquqi 2019-yil 13-maydan boshlab Kule-i Zemin jamgʻarmasi nomidan Vaqflar Bosh boshqarmasiga oʻtdi va shahar hokimiyati minora ijarachisi maqomida qoldi. 2019-yil 27-dekabrda Istanbul shahar hokimligi yuridik maslahatchisi tegishli qonunning 30-moddasida koʻrsatilgan shartlar bajarilmaganligi sababli, yana bir bor munitsipalitetga beriladigan mulk huquqi uchun Vaqflar Bosh boshqarmasiga da’vo qoʻzgʻatdi. madaniy boylik hisoblangan minora vaqf tomonidan yaratilmagan va vaqf madaniy mulk hisoblanmaydi. BELTUR nomidan tuzilgan ijara shartnomasi muddati 2019-yil 31-dekabrda tugadi.
Madaniyat va turizm vaziri Mehmet Nuri Ersoy 2020-yil 18-yanvar kuni minora atrofida ekspropriatsiya ishlari olib borilishini va "Beyogʻlu Madaniyat Yoʻli" deb nomlangan turizm, madaniyat va sanʼat loyihasi doirasida minora atrofida maydon yaratilishini eʼlon qildi. Galata minorasini ham oʻz ichiga oladi. Istanbul shahar hokimiyati tomonidan berilgan daʼvoni koʻrib chiqish, Istanbul 18. Fuqarolik ishlari boʻyicha birinchi instansiya sudining 2020-yil 7-fevraldagi hal qiluv qarori bilan koʻchmas mulkka nisbatan vaqtinchalik ehtiyot chorasi qoʻllash toʻgʻrisida qaror qabul qilindi. Munitsipalitet sud tomonidan belgilangan 100 ming ₺ garov pulini toʻlagan boʻlsa-da, yuqori deb topilgan bu narxga eʼtiroz bildirdi. 2020-yil 6-aprelda Vaqflar Bosh boshqarmasi talabiga koʻra Beyogʻlu tumani hokimligi munitsipalitetni minoradan evakuatsiya qilish jarayonini boshladi. Ushbu holatni bekor qilish uchun Istanbul shahar hokimligi tomonidan berilgan daʼvoni koʻrib chiqqan Istanbul 7-maʼmuriy sudi, ijroni 2020-yil 10-aprelda toʻxtatishga qaror qildi.
2020-yil 15-may kuni boʻlib oʻtgan matbuot anjumanida Vaqflar Bosh direktori Burhan Ersoy, Usmonlilar davriga tegishli ekanligini va Kule-i Zemin jamgʻarmasiga tegishli ekanligini bildirgan Galata minorasining mulk hujjatini koʻrsatdi. Ersoy, 1943-yilda qabul qilingan qonunga koʻra, minoraning egalik huquqi oʻsha paytda Istanbul munitsipalitetida roʻyxatdan oʻtkazilgan, chunki uning kimga tegishli ekanligi noma’lum boʻlib, bugungi kunda vaqflar Bosh boshqarmasi nomiga roʻyxatdan oʻtkazilishi kerakligini ta’kidladi. 5737-sonli Qonunning 30-moddasiga asosan. Usmon Nuri Erginning " Mecelle-i Umur-i Belediyye" kitobiga asoslanib, Nejdet Sakaogʻlu minoraning mulki hech qachon vaqfga tegishli boʻlmaganini va u tashkil etilganidan keyin Oltinchi shahar hokimiyatiga berilganligini va bir qismi Buzilgan devorlar joylashgan er oʻsha paytda Valide Sulton jamgʻarmasiga berilgani va vaqf daʼvosi rad etilgani, shuning uchun boʻlishi mumkinligini aytdi. Istanbulning 7-maʼmuriy sudida ishning Vaqflar Bosh boshqarmasi foydasiga yakunlanishi ortidan, 16-maydan eʼtiboran minoraning egaligi, Kule-i Zemin Vakfi nomidan. U tuman hokimligiga oʻtdi.
2020-yilda restavratsiya bilan muzey va koʻrgazma maydoniga aylantirish
thumb|267x267px| 2020-yilda restavratsiyadan so'ng yaratilgan muzey qismidan ko'rinish (2021-yil yanvar) Istanbul Madaniy merosni muhofaza qilish boshqarmasining 2-sonli 2020-yil 4-iyundagi qarorida, "Galata minorasining loyiha chizmasi uchun zararsizlantirish va qirib tashlash talabi maqsadga muvofiq deb qaror qilindi va ariza Istanbul mintaqaviy boshqarmasi nazorati ostida amalga oshiriladi." Jamgʻarmalar Bosh boshqarmasi, Istanbul shahar hokimligidan 2020-yil 21-may va 8-iyun 2020-yildagi xatlar bilan soʻralgan ushbu loyihalar ularga etkazilmaganidan soʻng, 2020-yil 22-iyunda "Galata minorasini oʻrganish, tiklash, tiklash va muhandislik loyihalarini tayyorlash, tiklash va muzeylashtirish" Ariza ishi". tenderga chiqdi. Tenderda gʻolib chiqqan ES Yapı 2020-yil 30-iyunda ish boshladi. Madaniyat va turizm vaziri Ersoy iyun oyidagi bayonotida minora 15-sentabrda ochilishini u 2020-yil 6-iyulda minora tashqarisidagi ishlar qushlarning migratsiya mavsumigacha toʻxtatilganini aytdi. minorada ebabil qushlarning koʻpayishiga. Oʻsha kuni Vaqflar Bosh boshqarmasi, vazir Ersoyning koʻrsatmasiga binoan, minora tashqarisidagi iskala olib tashlanganini va tashqi koʻrinishidagi restavratsiya toʻxtatilganini va davom etishi sababli ishlar kuzda davom etishini eʼlon qildi. minoradagi ebabil qushlarning naslchilik davri.
Ishlar doirasida minora tashqarisidagi maydonga Taksim-Tünel nostaljik tramvay yoʻli dizayni bilan chiptalar sotiladigan kassa oʻrnatildi. Birinchi qavat chiptalarni nazorat qilish va xavfsizlik punkti va oltinchi qavatga koʻtariladigan liftga kirish uchun ajratilgan. Birinchi qavat muzey doʻkoniga aylantirilgan. Ikkinchi qavat Galata minorasidan uchib kelayotgan Hezarfen Ahmad Chalabiyning animatsiyasini koʻrsatadigan ekranga ega simulyatsiya maydoni va minoradan rasadxona sifatida foydalanilgan davr haqida koʻrgazma maydoni sifatida tashkil etilgan. Uchinchi qavat doimiy koʻrgazma maydonlari sifatida taʼmirlangan boʻlib, unda mustaqillik urushi fotosuratlari, toʻrtinchi qavatda Galata minorasi va uning devorlari, beshinchi qavatda Galata minorasi va Istanbul bilan bogʻliq ishlar joylashgan. . Istanbulning bir qismini koʻrsatuvchi maket va derazalar oldiga oʻrnatilgan durbinlarni tomosha qilish uchun oʻtish joyi sifatida ishlatiladigan oltinchi qavatdan keyin yetib boriladigan vaqtinchalik koʻrgazma maydoni boʻlgan ettinchi qavatga joylashtirildi. Sakkizinchi qavatda bir nechta skameykalar qoʻyilgan boʻlib, u tomosha terasi sifatida tashkil etilgan. thumb|250x250px| yettinchi qavatdan ko'rinish (2021-yil yanvar) Qayta tiklash jarayonida 1960-yillardagi interyerga qoʻshilgan barcha elementlar va bezaklar olib tashlandi. 1960-yillardagi restavratsiya doirasida toʻldirilgan beton materiallar olib tashlandi va devorlarni mustahkamlash uchun Xuroson ohak ishlatildi. Vazir Ersoy, ishlar doirasida "ming tonna betonni demontaj qildik va toʻliq ming yuk mashinasi ogʻirlikni olib tashladik" dedi. Sakkizinchi qavatning shiftida shiftga osilgan qandil olib tashlandi va beton shift gips yordamida tekislandi. Konus shaklidagi tomning ichki devori atrofiga Istanbulning Usmonlilar nazorati ostiga oʻtgandan keyingi holatini koʻrsatadigan gravyura oʻrnatilgan. Qavatlarning pollari yogʻoch parket bilan qoplangan boʻlsa, sakkizinchi qavat polining oʻrtasiga marmar naqsh qoʻyilgan. Birinchi toʻrt qavatni bogʻlaydigan tosh zinapoyalar epoksi bilan qoplangan yogʻoch bilan qoplangan. Oxirgi uch qavatdagi zinapoyalar temir komponentlar yordamida yangilandi. Yong 'inga qarshi choralar doirasida binoning elektr va yorug'lik tizimlari qayta qurilar ekan, avvalgi tizimlarning tarkibiy qismlari demontaj qilindi va Istanbul shahar hokimiyatining sho'' basi Istanbul Energyga qaytarildi. Minoraning lift kabinalarida video devor texnikasi qoʻllanildi, devor va shiftlarga ekranlar oʻrnatildi, bu minoradan olingan videolarni namoyish qilish imkonini berdi. Liftning birinchi qavati kirish qismi ustidagi relyef olib tashlandi. Derazalar yangilandi, koʻrgazma va muzey pollariga koʻrgazma bloklari qoʻshildi. Koʻrish ayvonidagi toshlar taʼmirlandi, toʻsiqlar yangilandi, kiraverishdagi marmar epitafiya saqlanib qoldi.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Cherryville (Shimoliy Karolina)
Aholisi
5533 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 12,3 km2. Shundan 12,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 307 m balandlikda joylashgan.
Koʻktinva
Koʻktinva — oʻrtapishar qovun navi. Shakli tuxumsimon, oʻz, 32—40 sm, ogʻirligi 2,5–5 kg ga boradi. Sirtida tekis yirik toʻrlari bor. Rangi och yashil, Poʻsti qattiq, eti oq, qalinligi 4—5 sm, karsillaydi. Tarkibida 8—11,1% qand, shu jumladan, 4,2— 6,9% saharoza, 10,5—12,5% quruq modda bor. Urugʻxonasi oʻrtacha, urugʻi yirik. Urugʻdan unib chiqqanidan keyin hosili 80—85 kunda pishadi. 220—260 s/ga hosil beradi. Toshkent, Sirdaryo, Samarqand, Buxoro, Andijon va Fargʻona viloyatlarida ekiladi. Fargʻona viloyatida koʻz va qishga saqlash uchun yarokli boʻlgan, mevasi yirik, kechpishar xili ham uchraydi.
Lake Havasu City (Arizona)
Aholisi
55,657 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 376,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 111,6 km2. Shundan 111,5 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 224 m balandlikda joylashgan. thumb|left|200px|Lake Havasu City manzarasi.
Tronzano Vercellese
Tronzano Vercellese Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Vercelli provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 44 km2. 3596 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
NGC 2532
NGC 2532 Silovsin yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1788-yilda kashf etgan.
Parmakkaya (Kemah)
Parmakkaya — Turkiyaning Erzinjon viloyatining Kemah tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 12 nafar (2022).
Riudellots de la Selva
Riudellots de la Selva Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan shahardir. Girona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13,38 km2. Aholisi — 1975 kishi (2010).
Saint-Clément-les-Places
Saint-Clément-les-Places Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Rhône departamenti Lyon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
536 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 43,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,4 km2. Dengiz sathidan 536 – 713 m balandlikda joylashgan.
Leslie (Georgia)
Leslie AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Sumter okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
455 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 98,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,6 km2. Shundan 4,6 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 103 m balandlikda joylashgan.
Chamole
Chamole Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
156 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,7 km2. Dengiz sathidan 450 – 606 m balandlikda joylashgan.
Pravdolyub
Pravdolyub ( Правдолюб ) - Bolgariyaning janubiy-markaziy qismidagi Qırdjali viloyatining Ardino munisipalitetidagi qishloq. U Sofiyadan 205.476 kmjanubi-sharqda  joylashgan Sofiyadan 2007-yil holatiga ko'ra 204 kishidan iborat edi. Maydoni 4,436 kvadrat kilometrni tashkil etadi. Aholisi 200mimg kishi.
Adam B. Ellick
thumb|300px|Adam B. Ellick — The New York Times gazetasi muxbiri Adam B. Ellick — The New York Times gazetasi muxbiri. 2009- yilning yozida Ellick Malala Yusufzay haqida hujjatli film suratga oldi 2011-yilda u pokistonliklarning kundalik hayotini yoritishi uchun „videodan eng yaxshi foydalanish“ nominatsiyasi boʻyicha Pulitser mukofotini qoʻlga kiritgan New York Times jamoasi aʼzosi edi.
Kento Misao
Kento Misao (三竿 健斗; 16-aprel 1996-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 2017-yili 16-dekabr Janubiy Koreya terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 6 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
China Grove (Shimoliy Karolina)
China Grove AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Rowan County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3722 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 5,1 km2. Shundan 5,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 246 m balandlikda joylashgan.
Litchfield Park (Arizona)
Litchfield Park AQShning Arizona shtatida joylashgan shahardir. Maricopa okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
5593 nafar aholi istiqomat qiladi (2007). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 558,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2. Shundan 8,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 314 m balandlikda joylashgan.
Espirat
Espirat Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Clermont-Ferrand tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
242 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 56,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,3 km2.
Koʻkterak
Koʻkterak, shoʻrterak, chinniterak (Populus bachofenii Wierz.) — toldoshlar oilasiga mansub daraxt. Boʻyi 35–40 m, keng shox-shabbali. Barglari yirik, uch, besh, yetti burchakli, cheti koʻngura, orqasi mayin, oq tukli, usti kumushrang-yashil, yaltiroq. Barg yozishidan oldin toʻpguli kuchala chiqaradi. Oʻrta Osiyo, Gʻarbiy Yevropa, Oʻrta dengiz sohillari va Eronda koʻp tarqalgan. K. qalamcha va ildiz bachkisidan koʻpaytiriladi, tez oʻsadi. Manzarali oʻsimlik sifatida ekiladi. Yogʻochi imoratlar qurish, duradgorlikda ishlatiladi.
Fobello
Fobello Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Vercelli provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 29 km2. 246 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Kanada
Kanada poytaxti — Ottava shahri. BMT va NATO aʼzosi hamda AQSh bilan „Erkin iqtisodiy savdo aylanmasi toʻgʻrisida“gi shartnomasi tuzgan. Birlashgan qirollik dominioni. 1931-yilda suveren huquqi berilgan. Biroq, mustaqillik eʼlon qilinmagan. Mamlakatni Birlashgan qirollik qiroli (yoki qirolichasi) tomonidan tayinlangan General-Gubernator boshqaradi. Aholi soni 38,3 mln. kishi (2022-yil)
Davlat tuzumi
Kanada — Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlik tarkibidagi federativ davlat. Amaldagi Konstitutsiyasi 1982-yil 17-aprelda kuchga kirgan. Davlat boshligʻi — Buyuk Britaniya qiroli (qirolichasi), uning nomidan general-gubernator davlatni boshqaradi. Qirolicha general-gubernatorni Kanada bosh vazirining tavsiyasi bilan, odatda, 5 yil muddatga tayinlaydi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni qirolicha nomidan general-gubernator va 2 palatali parlament (senat va jamoalar palatasi) amalga oshiradi. Ijroiya hokimiyatni qirolicha nomidan general-gubernator hamda bosh vazir va vazirlardan iborat hukumat amalga oshiradi (1993-yildan bosh vazir Jan Kretyen).
Tabiati
Iqlimi — Kanadaning koʻp qismida arktika va subarktika, janubida moʻtadil, asosan, kontinental iqlim. Yanvarning oʻrtacha harorati shimolda —30°, —35°, janubda —18°, —20°, iyulniki shimolda 4—7° va janubda 16—18°. Gʻarbiy sohilda yillik yogʻin 2500 mm dan ortiq, sharqiy sohilda 1250 mm gacha, markaziy rayonlarda 400-250 mm, shimolda esa 150 mm dan kam.
Kanadada daryo koʻp, asosan, qor-yomgʻir suvlaridan hosil boʻladi. San-Lavrentiy (Buyuk koʻllari bilan), Finli—PisRiver—Qullar—Makenzi (Kichik Qullar, Atabaska, Katta Qullar va boshqa koʻllar bilan), Bou—Saskachevan—Nelson (Bou, Sidar, Vinnipeg va b. koʻllar bilan) daryo-koʻl tizimlari Atlantika va Shimoliy Muz okeani havzasiga kiradi. 200 dan ortiq yirik koʻllari bor.
Kanadaning chekka shimoli arktika saxrosi boʻlib, onda-sonda lishayniklar va boshqa oʻtlar uchraydi. Undan janubda tundra, soʻngra esa oʻrmon-tundra zonasi joylashgan. Podzol va botqoq tuproqlarda oq va qoraqaragʻay, amerika tilogʻochi oʻsadi. Janubi-sharqiy chekkasidagi podzol va qoʻngʻir oʻrmon tuproqlarda ignabargli va keng bargli daraxtlar bor.Tekisliklardagi unumdor tuproqli yerlarda dehqonchilik qilinadi.
Kanadada shimol bugʻusi, mushkli buqa, oq ayiq, qutb tulkisi, lemming, qutb quyoni, kaklik, boyqush, los, bizon, jayra, qoplon, boʻri, qunduz va boshqa hayvonlar yashaydi. Daryo va koʻllari baliqlarga boy. Milliy bogʻlari: Banf, Vud-Baffalo, Gleysher, Jasper, Yoxo va boshqa, viloyat bogʻlari ham bor.
Aholisi
Aholisining 1/3 qismi ingliz-kanadaliklar (44 %) va fransuz-kanadaliklar (28 %). Tub aholisi — indeyslar 533 ming va eskimoslar salkam 33 ming kishi qolgan. Kanadada nemislar, ukrainlar, italyanlar, gollandlar, vengerlar, ruslar va boshqalar ham yashaydi. Jami aholisi soni 2021-yil holatiga 38,5 million kishi. Rasmiy tillar — ingliz va fransuz tillari. Fransuz-kanadaliklar katolik dinida, ingliz-kanadaliklarning asosiy qismi — protestant. Aholining 78,6 % shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Montreal, Kalgari, Toronto, Vankuver, Vinnipeg, Gamilton va boshqalar.
Tarixi
Kanadaning qadimgi xalqi — eskimos va indeyslar. 15-asr oxirlaridan Kanadaga yevropaliklar kela boshlagan. Fransuzlar Por-Ruayal va Kvebekka asos soldilar (1605—08). Kvebek Yangi Fransiya mustamlakasining markazi boʻlib qoldi. 17-asrning 20-yillarida Kanada hududida birinchi Angliya mustamlakasi — Yangi Shotlandiya vujudga keldi. 17-asrning 2-yarmidan fransuz-kanadaliklar shakllandi. Yetti yillik urush (1756—63) natijasida Buyuk Britaniya Yangi Fransiyani egallab oldi. 1791 yil Kvebek 2 viloyat (Quyi Kanada va Yuqori Kanada)ga boʻlindi.
Kanada uchun boʻlgan Angliya-Amerika urushi (1812—14) natijasida demokratik islohot va oʻzini oʻzi boshqarish uchun harakat boshlanib ketdi. Viloyatlarda islohot tarafdorlari („vatanparvarlar“) partiyalari tuzildi. 1834-yil islohot tarafdorlari Quyi va Yuqori Kanada parlamentlari faoliyatini nazorat ostiga oldi. 1841-yil Yuqori Kanada bilan Quyi Kanada birlashtirildi. 1848-yil Kanada va Yangi Shotlandiyada yangi hukumat tuzildi. 19-asr oʻrtalarida Kanadada temir yoʻllar qurildi, sanoat rivojlandi, 1867-yil Buyuk Britaniyaning Shimoliy Amerikadagi mustamlakalari birlashtirilib, „Kanada dominioni“ nomi bilan federatsiya tuzildi. Yangi Shotlandiya, Nyu-Bransuik, shimoliy-gʻarbdagi hududlar, Britaniya Kolumbiyasi (1871) va Prins-Eduard oroli (1873) Kanada dominioniga qoʻshib olindi. Markazlashgan davlat barpo etilishi milliy bozorning yuzaga kelishiga asos boʻldi.
19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Kanada iqtisodiyoti rivojlandi. Ishlab chiqaruvchi sanoat tez oʻsib, uning mahsuloti qiymati 1914—18 yillarda 4 baravar oshdi, aholi soni 64 % koʻpaydi. Kapital va ishlab chiqaruvchi sanoati yiriklashdi, 1900—17-yillarda banklar birlashishi natijasida ularning soni 36 dan 21 ga kamaydi; bank va sanoat kapitali qoʻshila bordi. Birinchi jahon urushida Kanada Buyuk Britaniya tomonida qatnashdi.
Birinchi jahon urushi davrida Kanada iqtisodiyoti mustahkamlanib olishi natijasida Kanadada Angliya taʼsiri susaydi va taʼsiri kuchaydi. 1919—20 yilgi Parij konferensiyasida Kanada sulh shartnomalarini mustaqil imzoladi. Boshqa dominionlar bilan bir qatorda Kanada Millatlar Ligasiga vakil yuborish huquqini qoʻlga kiritdi.
1929—33-yillardagi jahon iqtisodiy boʻhroni natijasida sanoat ishlab chiqarish 2 baravardan ziyod kamayib ketdi. 1933-yil boshida ishsizlar 1,3 mln. kishidan ortdi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining narxi nihoyatda pasayib ketishi natijasida 240 ming ferma barbod boʻldi.
Sigmund Freud
Zigmund Freyd (asl ismi Sigismund Schlomo Freud (6-may 1856 – 23-sentyabr 1939), avstriyalik nevrolog va ruhshunos boʻlib, psixotahlilga asos solgan. Freyd odam tabiati zamirida jinsiy ehtiyoj yotadi, degan fikrni oʻrtaga tashlagan. U freydizm asoschisi. 1902-yildan Vena universiteti professor, 1938-yildan Angliyada. F.ning dastlabki tadqiqotlari bosh miya fiziologiyasi va anatomiyasiga bagʻishlangan. 19-asrning 80-yillarida nevrozlar muammosiga, 90-yillarning oʻrtasidan boshlab esa ruhiy taxlil (psixoanaliz) asosida nevrozlarni davolash usuliga eʼtiborini qaratdi. Individning psixoseksual rivojlanishi nazariyasini takomillashtirdi, feʼl-atvorning shakllanishi va uning patologiyasida bolalik davri kechinmalarini asosiy oʻringa qoʻydi. Psixoanaliz qoidalarini insoniyat madaniyatining turli sohalari — mifologiya, folklor, badiiy ijod, din va boshqalarga joriy kildi. F.ning baʼzi fikrlarini neofreydizm inkor etadi.
Kanada
Tarixi
Ikkinchi jahon urushida Kanada Buyuk Britaniya tomonida qatnashdi. Kanada antifashist davlatlarni, birinchi navbatda, Buyuk Britaniyani xom-ashyo, oziq-ovqat, qurol-yarogʻ bilan taʼminlab turdi. Mamlakatda harbiy sanoat rivojlandi, yangi tarmoqlar: stanoksozlik, sintetik kauchuk ishlab chiqarish va boshqalar vujudga keldi. 1939—45 yillarda sanoat ishlab chiqarish 2,5 baravar ortdi.
Sigmund Freud
thumb|Chapdan o'ngga qarab: O'tirganlar: Sigmund Freud, [[G. Stanley Hall, C. G. Jung; Turganlar: Abraham A. Brill, Ernest Jones, Sándor Ferenczi. (1909-yil)]]
Kanada
Tarixi
1960-yillardan Kanada hukumati ichki va tashqi siyosatda milliy manfaatlarni koʻzlab ish tuta boshladi. Hukumat Kanadaning siyosiy mustaqilligini saqlashga, Lotin Amerikasi, Osiyo va Yevropa mamlakatlari bilan aloqalarni rivojlantirishga intildi. Keyingi yillarda Kanadada milliy masala keskinlashdi. Kvebek partiyasi mazkur viloyatni alohida davlat qilib ajratishni talab qila boshladi. 1995-yilda Kvebek suvereniteti xususida oʻtkazilgan referendumda suverenitetga qarshi boʻlganlarning 50,6 % ovoz olishi natijasida mamlakatning parchalanish xavfi bartaraf etildi. Kanada — 1945-yildan BMT aʼzosi. 1991-yil 25 dekabrda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan oldi va 1992-yil 7-aprelda u bilan diplomatiya munosabatlari oʻrnatdi. Milliy bayrami — 1-iyul — Kanada kuni (1867).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari
Liberal partiya, 1873 yil rasmiylashgan; Progressiv konservativ partiya, 1854 yil tuzilgan; Kanada Kommunistok partiyasi, 1921 yil vujudga kelgan; Kvebek partiyasi, 1968 yil tuzilgan; Yangi demokratik partiya, 1961 yil asos solingan; Kvebek bloki partiyasi, 1990 yil tuzilgan; Kanada isloxrt partiyasi, 1987 yil, tuzilgan; Kanada uyushmasi partiyasi, 2000-yilda tuzilgan. Kasaba uyushmalari birlashmalari — Kanada ishchilar kongressi 1956 yil tuzilgan, Milliy kasaba uyushmalari konfederatsiyasi 1921 yil vujudga kelgan.
Xoʻjaligi
Kanada — yuksak taraqqiy etgan industrial-agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi 22 %, qishloq xoʻjaligi ulushi 2,2 %.
Aholi jon boshiga mineral xom ashyo va yarim fabrikatlar ishlab chiqarish jihatdan Kanada taraqqiy etgan koʻpgina mamlakatlardan ustunlik qiladi. Nikel, rux, kumush, molibden rudalari, asbest, oltin, platina, niobiy, tabiiy gaz, oltingurt qazib chiqarishda, gazetabop qogʻoz, alyuminiy, sellyuloza, tilingan binokorlik yogʻochlari ishlab chiqarishda dunyoda oldingi oʻrinlardan birida turadi. Kanadada koʻmir, neft, temir rudasi, volfram, uran (metall tarkibidagi ruda), kaliyli tuzlar, oltingugurt qam qazib chiqariladi. Yiliga oʻrtacha 490,8 mlrd. kVt-soat elektr energiya hosil qilinadi. Toronto, Vankuver va Ontario atrofida bir kancha yirik issiqlik elektr stansiya va AES bor. Asosiy GESlari Kvebek, Ontario va Britaniya Kolumbiyasi viloyatlarida. Ishlab chiqaruvchi sanoatda oziq-ovqat va tamaki sanoati’, qora va rangli metallurgiya hamda metall ishlash, transport mashinasozligi va b. tarmoqlar yetakchi oʻrinda.
Mashinasozlik ishlab chiqaruvchi sanoat mahsuloti qiymatining 1/2 qismini beradi. Uning asosiy tarmogʻi — transport mashinasozligi (avtomobil, kema, aviatsiya, vagon va lokomotivso zli k). Boshqa sanoat tarmoqlaridan qishloq xoʻjaligi mashinasozligi, neft va gaz sanoati, kon, oʻrmon va sellyuloza-qogʻoz sanoati uchun uskunalar ishlab chiqarish kor-xonalari yaxshi rivojlangan. Mashinasozlikning asosiy markazlari: Toronto, Montreal, Uinsor, Gamilton va b. Kora metallurgiya Gamilton, Su-Sent-Mari, Uellend va Sidni shaharlarida, alyuminiy, rangli metallar ishlab chiqarish Arvid, Kitimat, Norand, Sadberi, Tompson, Traylda toʻplangan. Neftni kayta ishlash zavodlari Montreal va Sarniyada joylashgan. Kimyoviy oʻgʻitlar, sintetik kauchuk va plastmassa ishlab chiqarish rivojlangan. Asosiy markazlari: Sarniya, Montreal, Toronto, NiagaraFole va Kitchener. Un tortish, goʻsht, baliq-konserva va likyor-araq ishlab chiqarish oziqovqat sanoatining asosiy tarmoqlari boʻlib, ular muhim eksport ahamiyatiga ega. Yengil sanoat tarmoqlaridan toʻqimachilik, koʻn-poyabzal va tikuvchilik nisbatan yaxshi rivojlangan. Mahsulotning yarmi Montrealda ishlab chiqariladi. Tilingan taxta, gazetabop qogʻoz, karton ishlab chiqarish markazlari: Britaniya Kolumbiyasi va Kvebek viloyatlari. Kishloq xoʻjaligi sermahsul, fermalari mexanizatsiyalashgan va ixtisoslashgan. K-xga yaroqli yerlarning U4 qismiga yaqini yirik xoʻjaliklarga birlashgan. 70 mln. gektar yer fermalar bilan band. Dehqonchilik ustun. Gʻalla (bugʻdoy, arpa, suli, makkajoʻxori), texnika ekinlari (qand lavlagi, soya, zigʻir, tamaki), oʻt va yem-xashak, sab-zavot, kartoshka, raps yetishtiriladi. Fermalarning 9/yu kismi elektrlashtirilgan. Don xoʻjaligi rivojlangan asosiy joylar: dasht viloyatlari, ay-niqsa, Saskachevan va Manitoba. Yetishtirilgan bugʻdoyning ‘/2 qismidan ziyodrogʻi, arpa hosilining ‘/3 qismi chetgachiqariladi. Sut chorvachiligi Ontario, Kvebek va Britaniya Kolumbiyasi viloyatlarida rivojlangan. Chorvachiligida qoramol, choʻchqa, qoʻy va ot boqiladi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotining 60 % ga yaqinini chorvachilik yetishtirib beradi.
Oʻrmon xoʻjaligi Britaniya Kolumbiyasi, Kvebek va Ontarioda yaxshi rivojlangan. Jahonda tayyorlanadigan yogʻochning ‘/yu Kanadaga toʻgʻri keladi. Baliq-chilik, hayvonotchilik, parrandachilik, moʻynachilik rivojlangan.
Tashqi savdo
Kanada chetga avtomobil, qogʻoz, bugʻdoy, yogʻochtaxta, sellyuloza, nikel, alyuminiy, neft va neft mahsulotlari, temir rudasi, mis, asbest, uran, kaliyli tuzlar, tabiiy gaz, mis, sanoat jihozlari va boshqalae chikaradi. Chetdan mashina va sanoat uskunalari va mollari, koʻmir, kofe, kauchuk, banan va kakao sotib oladi. Savdosotiqdagi asosiy mijozlari: AKSH, Yaponiya, Buyuk Britaniya, Niderlandiya.
1989-yilda Kanada bilan AQSH oʻrtasida erkin savdo haqidagi bitim kuchga kirishi va 1992-yilda Shimoliy Amerika erkin savdo mintaqasi toʻgʻrisidagi uch tomonlama (AKSH—Kanada —Meksika) bitim imzolanishi bilan Kanada iqtisodiyotining Amerika iqtisodiyoti bilan birlashuvi va uning Shimoliy Amerika yagona iqtisodiy makoni tarkibiy qismiga aylanish jarayoni tezlashdi. Pul birligi — Kanada dollari.
Tibbiy xizmati
Kanadada vrachlar 15 ta tibbiyot maktabida tayyorlanadi, bu maktablarning aksariyati universitetlar huzurida. Xot-Springs balneologiya kurorti, Nyufaundlend, Keyp-Breton o.laridagi, Nyu-Bransuik viloyatidagi iqlimiy styalar, Montreal, Maskoka koʻli, Manitoba, Yangi Shotlandiyadagi sil kasalliklari shifoxonalari maʼlum.