cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yunon-Baqtriya podsholigi
Tarix
Eramizdan avvalgi 256-yilda Parfiya, Baqtriya va Soʻgʻdiyona Salavkiylar davlatidan ajralib chiqdi. Baqtriya strapi Diodot oʻzini shoh deb eʼlon qildi va mintaqada gegemonlik uchun kurash boshladi. Bunga javoban, Arshaxidlar Parfiyada hokimiyatni qoʻlga kiritdi. Soʻgʻdiyona esa Baqtriya hukmronligi ostiga oʻtdi. Eramizdan avvalgi 230-yilda Soʻgʻdiyona strapi Yevtidem Diodotning vorisini taxtdan agʻdardi. Yunon-Baqtriya bilan Parfiya oʻrtasida savdo yoʻllarini nazorat qilish borasida doimiy urushlar boʻlib turgan. Eramizdan avvalgi 209-208-yillarda salavkiy hukmdori Buyuk Antiox III Salavkiylar saltanatini qayta tiklash uchun sharqqa yurish boshlaydi. 207-yilda u Parfiyani magʻlubiyatga uchratib, Yunon-Baqtriyaga qarshi harbiy yurish qiladi. Antiox qoʻshinlari Yevtidem ustidan gʻalaba qozonadi va Yunon-Baqtriya poytaxti Baqtrani qamal qiladi. Qamal ikki yil davom etgan. Nihoyat Yevtidem Antiox bilan tinchlik sulhini tuzishga erishadi. Oʻz navbatida u Antioxga oʻzining barcha jangchi fillarini topshiradi. Yevtidemning oʻgʻli Demetriy esa salavkiylar malikasiga uylanadi. Magnesiya jangida rimliklar tomonidan salavkiylarga qattiq talofot yetkazilishi natijasida Yunon-Baqtriya podsholigi salavkiylarning ittifoqchilari boʻlgan janubiy knyazliklarni oʻziga boʻysundirish imkoniyatiga ega boʻladi. Eramizdan avvalgi 187 yilda otasi Yevtidemning vorisi Demetriy Araxosiyani zabt etadi va Hindiston sari yoʻl oladi. Demetriy Shimoliy Hindistonda oʻz qoʻshinlari bilan ancha muddat qolib ketadi. Bundan foydalangan uning sarkardalaridan biri - Yevkradit 171 yilda Baqtra hokimiyatini qoʻlga kiritadi. Yevkraditning podshohligi tarixda "behisob shaharlar podshohligi" degan nom olgan. Xitoy manbalarida yozilishicha, eramizdan avvalgi 165 yilda Yettisoyga (Semirechya) yuechjilarning qadami tekkan. Ular Sirdaryo orqali Amudaryo sohillari tomon yoʻl olgan. Ular Baqtriyani egallashga ham muvaffaq boʻlgan. 155 yilda Yevkradit navbatdagi yurishlarning birida oʻz oʻgʻli tomonidan oʻldiriladi. Xuddi shu davrlarda Yunon-Hind podshohligi tashkil topgan edi. 141-128 yillar Yunon-Baqtriya podshohligining tanazzulga yuz tutish davri boʻldi. Taxminlarga koʻra, yuechshilar Baqtriyani qoʻlga kiritgandan soʻng shoh Geliokl Paropamisada yoki Araxosiyada hokimiyatni saqlab qolgan. Oʻrta Osiyo ikki yuz yil ellinlar dunyosining bir qismi boʻldi. Bu davr O`rta Osiyo tarixida jiddiy iz qoldirgan. Soʻgʻd va Baqtriya ellin-makedon harbiy guruhlariga tayangan strapiyalarga aylandi. Hirot, Marv kabi yangidan-yangi shaharlar vujudga keldi. Mintaqada yunon standartlari boʻyicha tangalar zarb etildi. Mintaqaga yunon xudolari panteoni, yunon adabiyoti va teatri kirib keldi. Mahalliy va yunon madaniyatining oʻzaro sintezi sodir boʻldi.
Muhammad Badi' Devon Samarqandiy
Muhammad Badi’ Devon Samarqandiy (Maleho) (1641 – ?) – samarqandlik shoir va biograf olim. Buxorodagi Abdulazizxon madrasasida o‘qigan. Eronga sayohat qilib, Isfahon, Mashhad, Nishopur va Koshonda bir necha yil yashaydi va “Muzakkir ul-ashob” (“Do‘stlar haqida xotiralar”) tazkirasi uchun ma’lumot yig‘adi. Tazkirada ko‘proq eronlik shoir va ularning ijodi o‘rin olgan. Mazkur tazkira 1682-1692 yillar oralig‘ida yozilgan.
Naotake Hanyu
Naotake Hanyu (羽生 直剛; 22-dekabr 1979-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Muhammad Badi' Devon Samarqandiy
Adabiyotlar
Axmedov B. “O‘zbekistonning atoqli tarixshunos olimlari”. – Toshkent. “Cho‘lpon”. – 2003.
Naotake Hanyu
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 2006-yili 13-avgust Yaman terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 17 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Marko Klisura
Marko Klisura (Марко Клисура; 1992-yil 15-oktyabrda tugʻilgan) — serbiyalik professional futbolchi. Kabel klubida himoyachi sifatida toʻp suradi.
Asosan chap markaziy himoya oʻynaydi. Oʻng qanot himoyachisi yoki yarim himoyachi sifatida ham oʻynay oladi. Klisura baland boʻyli futbolchi boʻlishiga qaramay, faoliyatini yarim himoyachi sifatida boshlagan.
Faoliyati
Sremska Mitrovitsa shahrida tugʻilgan. Voyvodinadagi yoshlar maktabida shugʻullangan. Keyinchalik Sloga Temeringa oʻtgan. Palić, Mladenovac va Cement Beočin klublarida ham qisqa qisqa vaqt oʻynagan. 2013—2014-yilgi mavsumda Čelarevo jamoasida toʻp surgan, 25 ta oʻyin oʻtkazib, 2 ta gol urgan. 2015-yil yozida Novi Pazarga qoʻshildi, biroq u qisqa vaqtdan soʻng klubni tark etdi. 2015-yil yozgi transfer davrining soʻnggi kunida Klisura „Spartak Subotica“ga oʻtdi. 2015—2016-yilgi mavsumning birinchi yarmida „Spartak“ safida bor-yoʻgʻi 1 marta rasmiy oʻyin oʻtkazdi. Keyin esa mavsum tugamasidan klubni tark etdi.
Mavsum oraligʻidagi tanaffusda u Bačkaga qaytdi. Klisura Superligadagi ilk golini 2017-yilning 17-mayida Radnik Surdulica klubiga qarshi oʻyinda kiritdi va bu gol oʻyinning yagona goli boʻlib qoldi (1:0). 2017-yil oxirida u Bačka bilan shartnomani oʻzaro bekor qildi va klubni tark etdi. 2018-yilning 17-fevral kuni Klisura Oʻzbekiston Superligasi vakili „ Buxoro “ bilan shartnoma imzoladi. Buxoroda 4 oʻyin oʻtkazib, 1 ta gol urgan. 2018-yilning 19-avgustida u Hindiston Superligasi franchayzi Mumbay City jamoasiga bir yillik shartnoma asosida qo‘shildi. „Mumbay City“dan keyin u yana „ Rabotnički “ va „Bačka“ jamoalarida oʻynadi.
2021-yilning 7-fevralida Klisura Bosniya Premyer-ligasining „Mladost Doboj Kakanj“ klubi bilan shartnoma imzoladi. 2021-yil 28-fevralda „Mladost“ safida „NK Široki Brijeg“ga qarshi liga o‘yinida rasmiy debyut qildi.
Terma jamoadagi faoliyati
2017-yil boshida Klisura Serbiya terma jamoasi bosh murabbiyi Slavoljub Muslin tomonidan chaqiruv oldi. 2017-yilning 29-yanvarida AQSHga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida jamoada debyut qildi.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Marienwerder (Barnim)
Hududi
Marienwerderning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Gavharoy Kutusheva
Gavharoy Xolmirzayevva Kutusheva (1953.20.12, Shahrixon tumani) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (1995). Andijon pedagogika institutini tugatgan (1975). 1975-yildan Ulugʻnor tumanidagi 18-maktabda fransuz tili oʻqituvchisi. K. taʼlim-tarbiya jarayonida yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanadi, oʻquvchilarning yozma va ogʻzaki nutqini rivojlantirishga katta eʼtibor beradi.
Ouled Boughalem
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Ouled Boughalem Jazoirning Mostaganem viloyatidagi shaharcha va kommunadir. U Achacha tumanida joylashgan. 1998 yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 11,886 kishidan iborat.
Bugʻ
Bugʻ biror moddaning qattiq yoki suyuq holati bilan muvozanatda boʻlmish gaz holatidir. Bugʻ hosil boʻlishi jarayoni bugʻlanish, teskari jarayon esa kondensatsiya deyiladi.
NGC 2468
NGC 2468 Silovsin yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Heinrich d'Arrest 1865-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Myorfi qonuni
Myorfi qonuni odatda shunday deyilgan maqol yoki epigramma bo'lib: " Agar nimadir xato ketishi mumkin boʻlsa, u narsa xato ketadi". Ba'zi fikrlarda u "Noto'g'ri ketishi mumkin bo'lgan har qanday narsa noto'g'ri bo'ladi va eng yomon vaqtda" deb kengaytirilgan.
Muhammad al-Farabriy (Abu Abdulloh)
Muhammad ibn Yusuf ibn Matar ibn Solih ibn Bishr al-Farabriy (hijriy 231-yil (milodiy 846-yil)da tug‘ilib, hijriy 320-yil shavvol oyining 3-sanasi (milodiy 932-yil)da vafot etgan — Imom al-Buxoriy qalamiga mansub „al-Jomiʼ as-sahiyh“ („Ishonchli to‘plam“) asarining roviylaridan. Ko‘plab odamlar uning huzuriga kelib, undan bu kitobdan ilm olganlar. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlarref>.
Xufton namozi
Xufton (fors. uxlash) — Quyosh botib ufqdagi qizillik yo'qolganidan keyin oʻqiladigan kechki namoz; bomdod namozi vaqti kirgungacha davom etadi.
Xufton namozi to'rt rakat farz, ikki rakat sunnatdan iborat.[2] Xufton namozining to'rt rakat farzi asr namozining farzi kabi o'qilib, faqat niyatda farq bo'ladi. Xuftonning ikki rakat sunnati ham yuqorida o'rganganimiz bomdod va shom namozlarining ikki rakat sunnatlari kabi bir xil tartibda o'qiladi. Bundan tashqari xufton namozi ōz ichiga 3 rakat vitr vojib namozini ham oladi. Ushbu vitr namozining 3-rakatida Fotiha va zam suralarni o'qigandan keyin   "Qunut" duosi ōqiladi.
Dublin (Georgia)
Dublin AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Laurens okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
16,201 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 203,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 34,4 km2. Shundan 34,2 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 67 m balandlikda joylashgan.
Alièze
Aholisi
144 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 24,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,0 km2. Dengiz sathidan 538 – 686 m balandlikda joylashgan.
Autryville (Shimoliy Karolina)
Autryville AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Sampson County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
206 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,4 km2. Shundan 1,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Rossville (Maryland)
Rossville AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Baltimore County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 14 km2. Shundan 14,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Vaxdatul-mavjud
Vahdatul-mavjud (arab. وحدة الموجود mavjudot birligi). Milodiy birinchi asrlardan boshlab, turli davrlarda turfa diniy-falsafiy ta’limotlar tarkibida mavjud boʻlgan qarashlar majmuasi.
Vaxdatul-mavjud moddiy olam Xudo vujudida mavjud, biroq Xudo olamga singib ketgan emas (panenteizm) degan gʻoyani ilgari suradi. Unga koʻra, Xudo koinot qamrab olgan barcha narsalarda (ajzo) mavjud, shu bilan birga ulardan tashqari mavjuddir. Xudo koinotni qamrab olgan, ammo koinot Xudoni qamrab ola olmaydi. A’zo egasi a’zoni anglay olgani holda, a’zo oʻz egasini anglay olmagani kabi, Xudo koinotni anglaydi, ammo koinot uni anglay olmaydi. Vaxdatul-mavjud qarashlari «vaxdatul-vujud» ta’limotiga yaqin turadi. Vaxdatul-mavjudning Vahdatul-vujuddan asosiy farqi Xudoning moddiy olamdan tashqarida ham mavjud ekani toʻgʻrisidagi qarashlar hisoblanadi. Oʻrta asr manbalarida vaxdatul-mavjudni “hululiya”, vahdatul-vujud esa “vujudiya” deb ajratilgan. Oʻrta asrlarda shialarning e’tiqodiy qarashlari va botiniy ta’limotlari (irfon) hamda tasavvufiy-falsafiy qarashlarga katta ta’sir koʻrsatgan. Jumladan, Haydar Omuliy va Mulla Sadra qarashlari aslida Ibn Arabiy gʻoyalari ostida shakllangan boʻlsada, ularda vaxdatul-mavjud gʻoyalari koʻproq aks etiriladi. XVII asr oxirlariga kelib (Rabboniy islohoti) tasavvufiy doiralarda ta’limotga qiziqish pasaygan.
Hozirda bu tushuncha bektoshiya va Inoyat Xon asos solgan “Universal sufiylik” tariqati gʻoyalariga yaqin hisoblanadi.
Les Sauvages
Les Sauvages Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Rhône departamenti Villefranche-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
575 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 46,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,5 km2. Dengiz sathidan 494 – 854 m balandlikda joylashgan.
Filip Chytil
Filip Chytil (1999-yil 5-sentyabrda tugʻilgan) — Milliy Xokkey Ligasining (NHL) New York Rangers jamoasida oʻynagan chexiyalik professional xokkeychi. U Rangers jamoasi tomonidan birinchi raundda, 21-oʻrinda, 2017-yilgi NHL kirish draftida jamoa tarkibiga tanlangan. Xalqaro miqyosda Chytil Chexiyaning 18 yoshgacha boʻlgan terma jamoasida bir nechta turnirlarda ishtirok etgan.
Faoliyati
Chytil 2016—2017 yilgi mavsumda Chexiyaning Extraliga klubining PSG Zlin jamoasida oʻynagan. U 38 oʻyinda toʻrtta gol va toʻrtta golli uzatma qayd etgan. Bu ligada u 18 yoshgacha boʻlgan barcha oʻyinchilar orasida oʻynalgan oʻyinlar soni, gollar, golli paslar va ochkolar soni boʻyicha ikkinchi oʻrinni egallagan. Shuningdek, u Zlinning kichik shoʻbasi uchun ikkita oʻyin oʻtkazgan. 2017-yilgi NHLga kirish draftida u New York Rangers jamoasi tomonidan 21-oʻrinda jamoa tanlangan. NHL draftidan koʻp oʻtmay, Chytil North Bay Battalion jamoasi tomonidan Kanada Xokkey Ligasi (CHL) Import draftida yettinchi oʻrinda jamoa tarkibiga tanlangan. 2017-yilning 14-iyulida Chytil New York Rangers jamoasi bilan uch yillik boshlangʻich darajadagi shartnoma imzolagan.
Rangers jamoasi mashgʻulotlarida qatnashganidan soʻng, Chytil mahalliy OAV tomonidan Lars-Erik Syoberg mukofoti bilan lagerning eng yaxshi yangi oʻyinchisi sifatida eʼtirof etilgan. U Mats Zuccarello va Rick Nash oʻrtasidagi oʻyinda beir nechta golli uzatmani amalgan oshirgan. Biroq, NHL darajasida ikkita oʻyin oʻtkazgandan soʻng, u Rangers jamoasining Amerika Xokkey Ligasidagi (AHL) filiali boʻlgan, Hartford Wolf Pack jamoasi tarkibiga qoʻshilgan .Chytil va uning hamkasbi Lias Andersson 2018-yilning 25-martida Rangers jamoasi tomonidan chaqirilgan. U oʻzining NHLdagi birinchi golini 2018-yil 30-mart kuni Tampa Bay Lightningga 7-3 hisobida yutqazib qoʻygan oʻyinida urgan. 2021-yilning 29-iyulida Chytil Rangers jamoasi tomonidan yana ikki yillik shartnomaga imzo chekkan.
Xalqaro jamoalardagi faoliyati
Chytil 2016-yilda Ivan Hlinka xotirasiga bagʻishlangan turnirda oltin medalni qoʻlga kiritgan 18 yoshgacha boʻlgan Chexiya terma jamoasi aʼzosi boʻlgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Dori vositalarini standartlash ilmiy markazi
DORI VOSITALARINI STANDARTLASH ILMIY MARKAZI — dori vositalarini sifatini yanada oshirish, maxalliy tabiiy resurslar yordamida dori vositalarini ajratib olish, ishlab chiqarish va respublika tashkilotlari tomonidan yaratilgan dori vositalarini standartlash ishlarini tashkil etish va xalqaro talablar darajasiga ko‘tarish vazifalarini bajarish maqsadida tashkil etilgan markaz hisoblanadi.
Tarixi
Markaz Toshkent farmatsevtika institutining rektori Axmad Nigmanovich Yunusxoʻjaev va Oʻzbekiston Respublikasi Sogʻliqni saqlash vazirligining 2001-yil 16-oktyabr kunida qabul qilingan № 476-sonli buyrugʻiga asosan quyidagi ikki davlat tashkilotlari: Toshkent farmatsevtika instituti hamda Dori vositalarini ekspertizasi va standartizatsiyasi davlat markazi tomonlari tashabbusi bilan tashkil etilgan.
Quart
Quart Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Girona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 37,44 km2. Aholisi — 2983 kishi (2010).
Arborio
Arborio Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Vercelli provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 23 km2. 961 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
NGC 2469
NGC 2469 Silovsin yulduz turkumidagi Sb/P tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1790-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Xuxxoto
Xuxxoto, XuxeXaoto (avvalgi nomi Guysuy) — Xitoyning shim. qismidagi shahar. Ichki Mongoliya muxtor rnining maʼmuriy markazi. Aholisi 2,04 mln. kishi (1999). Pekin—Baotou t.yildagi yirik savdotransport chorrahasi. Mamlakatning muxim madaniyat va ilmiy markazlaridan. Qora metallurgiya, mashinasozlik, qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlovchi (koʻnteri, jun, goʻsht, shakarqand, un tortish) korxonalari ishlab turibdi. universitet bor. Hunarmandchilikda turli buyumlar ishlab chiqariladi. Shaharga 16-asrda asos solingan.
Satoru Yamagishi
Satoru Yamagishi (山岸 智; 3-may 1983-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 2006-yili 4-oktabr Gana terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 11 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Kufr
Kufr (arab. — kofirlik, inkor etish, rad etish) — Allohning borligini va Muhammad (s.a.v.) keltirgan gʻaybiy xabarlarni rad etish. Bundan tashqari, sunniylikka koʻra, Allohni inkor etmasada, imon keltirish zarur boʻlgan boshqa xabarlarni rad qilish yoki "Ahl as-sunva val-jamoa" eʼtiqodidan chiqish ham kofirlik hisoblanadi.
Muhammad Qoli Salim Tehroniy
Muhammad Qolibeg Tarashti Tehroniy (? — 1057 y.) nomi bilan mashhur boʻlgan Eron shoiri va fors tilidagi shoirlaridan biri hijriy 11-milodiy 17-yilning birinchi yarmida Hindiston Mugʻullari saroyida tugʻulgan.
Hayot va ijodi
Muhammad Qoli Tarashti Tehroniy Tehronda tug‘ilgan boʻlib tugulgan sanasi boʻyicha aniq manba mavjud emas. U maktabda doimiy taʼlim olmagan, lekin sheʼrlaridan ko‘rinib turganidek, u tabiiy isteʼdodidan tashqari o‘z davrining bilimlaridan ham bexabar emas edi. Uning ilk shoirlik davri Lahijonda oʻtgan, u yerda mulla Vosbo (Vosb Qandhoriy) va mulla Hasino (Sabuhiy nomi bilan mashhur) bilan birga mirzo Abdulloh Vazirning mulozimi edi. 1620-1020-yillarda Salim bir necha yil Isfahonda yashab, keyin Sherozga koʻchib keladi va u yerda Fors hokimi Imom Qolixonning xizmatida boʻladi. Soʻng u (taxminan 1632-yilda) Shoh Jahon hukmronligi davrida Hindistonga koʻchib oʻtadi va u Mir Abdul Salam Mashhadiy yonidan joy oladi. Hind uslubida yozishni boshlaydi va Salim taxallusini oladi. "U turli turdagi sheʼrlar yozishda, yangi va yangi mavzularga qoʻl uradi. Hindistonda u bosh vazir Islomxon qo‘l ostida xizmat qilgan, „uni vasf etib ko‘plab sheʼrlar yozgan, garchi u odamlarning maʼnolarini tushunishda shuhrat qozondan bo‘lsa-da, lekin tabiatining g‘alati va nozik tabiatiga ega edi“. Kashmir taʼrifida " Masnaviy " to‘liq madh qildi. Salim Tehroniy hijriy 1057/milodiy 1647 yilda Kashmirda vafot etgan.
Uning qabri Kashmir shoirlari mozorda qad rostlagan.
Sheʼrlar
Uning sheʼriyati „tasavvurning nozikligi, yangi batafsil mavzular yaratish va oʻxshatish va masallar yuborishga urinish“ deb taʼriflangan. Zabihulloh Safoga ko‘ra, uning tili sodda sheʼriyatda va baʼzan (ayniqsa, qasida va masnaviylarda) biroz bo‘shashgan va xalq tiliga yaqin bo‘lib qolgan" va bu ko‘proq Salimning maktabda yetarlicha maʼlumotga ega bo‘lmagani va devonlarida unga ergashmaganligi uchundir. Oʻtmishdagi ustozlar. U esa asosan oʻz isteʼdodi kuchi bilan shoir edi. "
Shaxsiy hayot
Salim Tehroniy Lohijonda yashovchi bo‘lganida uylanib, o‘g‘il ko‘rdi.
Edward James Olmos
Edward James Olmos (talaffuzi: „Edvard Jeyms Olmoss“, 947-yil 24-fevralda tugʻilgan) — amerikalik aktyor, rejissyor, prodyuser. U „Miami Vice“ filmidagi leytenant Martin „Marti“ Castillo (1984-1989), American Me (1992), „Battlestar Galactica“ filmidagi William Adama (2004-2009) rollari bilan tanilgan. O‘qituvchi Jaime Escalante „Stand and Deliver “ (1988), „Blade Runner“ filmidagi detektiv Gaff (1982) va uning davomi „Blade Runner 2049“ (2017), Mitoning 2005-yildagi Disney dublyajidagi inglizcha dublyaj ovozi, Nausicaä of the Valley of the Wind filmlari uchun Akademiya mukofoti nominatsiyasiga sazovor bo‘lgan. 2018-yildan 2022-yilgacha u Mayans MC FX seriyasida noqonuniy mototsikl klubining ikki aʼzosi otasi rolini oʻynagan.
Yoshligi
Olmos Sharqiy Los-Anjelesda (Kaliforniya) tugʻilib oʻsgan, Eleanor (née Huizar) va payvandchi va pochta tashuvchisi boʻlgan Pedro Olmosning oʻgʻli. Uning otasi 1945-yilda Kaliforniyaga koʻchib kelgan meksikalik muhojir, onasi esa meksikalik amerikalik edi. U yetti yoshida ota-onasi ajrashishgan va ota-onasi ishlagani uchun u birinchi navbatda bobosi va buvisi qo‘lida tarbiyalangan. U professional beysbol oʻyinchisi boʻlishni orzu qilib oʻsgan va 13 yoshida Los-Anjeles Dodgersning ferma tizimiga qoʻshilib, ushlovchi sifatida oʻynagan. U 15 yoshida rok-n-roll guruhiga qoʻshilish uchun beysbolni tark etdi, bu qarordan xafa boʻlgan otasi bilan kelishmovchilikka sabab boʻldi.
Karyerasi
1960-yillarning oxiri va 1970-yillarning boshlarida Olmos musiqadan aktyorlik sanʼatiga oʻtib, koʻplab kichik spektakllarda ishtirok etdi va katta tanaffusga qadar Ikkinchi jahon urushini dramatiklashtirilgan „Zoot Suit“ spektaklida „El Pachuco“ deb nomlangan hikoyachi obrazini yaratdi. Kaliforniyadagi tartibsizliklar meksikalik amerikaliklar va mahalliy politsiya oʻrtasidagi ziddiyat tufayli yuzaga keldi. Oʻyin Brodveyga koʻchib oʻtdi va Olmos Tony mukofotiga nomzod boʻldi. Keyinchalik u 1981-yilda suratga olingan versiyada rol oʻynadi va boshqa koʻplab filmlarda, jumladan Wolfen, Blade Runner va The Ballad of Gregorio Cortezda paydo boʻldi. left|thumb| Olmos 2008-yil 1980-yilda Olmos Sakyo Komatsu tomonidan yozilgan roman asosida Kinji Fukasaku tomonidan suratga olingan va apokaliptikdan keyingi ilmiy-fantastik „Virus“ (kínjifínfukkatsu no Hi) filmida rol oʻynagan. Uning roli filmning keyingi qismida ispan balladasini kuylashda pianino chalishni talab qildi. Garchi kassada muvaffaqiyat qozonmagan bo‘lsa-da, Virus o‘sha paytda yaratilgan eng qimmat yapon filmi bo‘lgani bilan ajralib turardi.
Alashkert, Armaniston
Alashkert  — Armanistonning Armavir viloyati Metsamor tumanidagi qishloq.
Platinum (Alaska)
Platinum AQShning Alaska shtatida joylashgan shahardir. Bethel okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
61 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga auto nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 115,8 km2. Shundan 115,6 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 4 m balandlikda joylashgan.
Ockholm
Ockholm Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Nordfriesland tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 18,64 km2. 356 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Ockholmning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Mixail Kutuzov
Mixail Illarionovich Kutuzov (Toleʼnishchev — Kutuzov) (1745.5.9, Peterburg — 1813.16.4, Bunslau) — general-feldmarshal, rus sarkardasi. A. V. Suvorovning shogirdi. 1784-yil dan general-mayor. 1785-yilda Bug yeger korpusini tuzib, 1787—89 yillardagi rus-turk urushida qatnashgan. 1790-yilda turklarning Izmail qalʼasini shturm qilishda ishtirok etib, A. V. Suvorovning aloqida tahsiniga sazovor boʻlgan.
1801—02 yillarda Peterburgning harbiy gubernatori. 1805-yilda Avstriyadagi rus qoʻshinlaridan biriga qoʻmondon qilib tayinlangan. Austerlits jangi (1805) dan soʻng podsho Kutuzovga adovat bilan qarab, uni qoʻmondonlikdan chetlashtirib, Kiyev harbiy gubernatori qilib tayinlagan (1806). Napoleon bilan urush xavfi yaqinlashgach hamda choʻzilib ketgan rus-turk urushini yakunlash maqsadida Aleksandr I Kutuzovni Moldaviyadagi rus armiyasi bosh qoʻmondoni etib tayinlashga majbur boʻlgan (1811-yil 7-mart). Bosh qoʻmondon sifatida 1811-yil 22-iyun Rushchuk jangida turklarga zarba berib, Turkiya bilan Rossiya oʻrtasida Buharest sulhi (1812) ni Rossiya foydasiga imzolashga erishdi. 8-avgust Napoleon Bovapart qoʻshinlariga qarshi kurashayotgan rus armiyasiga bosh qoʻmondon etib tayinlangan. Borodino jangidz. Vapoleon armiyasiga qarshi mohirona jang qilgan. Fransuz qoʻshinlariga bir qancha janglarda (Tarutino, Maloyaroslavets, Vyazma, Berezina daryosi boʻyida va boshqalar) jiddiy zarbalar bergan, natijada Vapoleon qolgan-qutgan qoʻshini bilan Rossiyani tark etishga majbur boʻlgan. 1813-yil yanvarda Kutuzov armiyasi Gʻarbiy Yevropa hududiga kirgan. Kutuzov sarkardalik salohiyati va harbiy layoqati evaziga graf hamda Smolensk knyazi unvoniga sazovor boʻlgan. Polshaning Bunslau (qoz. Boleslavets) shaharchasida vafot etgan, Peterburgdagi Qozon soboriga dafn etilgan.
Stans (Tirol)
thumb|Stans Stans  Avstriyaning Tirol yerida joylashgan kommunadir. Schwaz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 20.1 km2. 1891 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Kutubxonashunoslik
Kutubxonashunoslik - bosma nashr (kitob, gazeta, jurnal va boshqalar)lardan jamoatchilikning foydalanish maqsadlari, tamoyillari, mazmuni, tizimi va shakllarini oʻrganadigan fan tarmogʻi. K. vazifasi kutubxonachilik ishi nazariyasini rivojlantirish, uni ijtimoiy hodisa sifatida rivojlanish qonunlarini tahlil qilish, kutubxonalarni ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy taraqqiyotdagi oʻrnini oʻrganishdan iborat.
K.ning asosiy boʻlimlari: kutubxonaning jamiyatdagi oʻrni va mavqei, kutubxonachilik ishini tashkil etish asoslari, kutubxona tarmoqlari va ularning turlarini tashkil etish qonuniyatlari va boshqalarni oʻz ichiga olgan u mumiy K., kutubxona fondlarini butlash, joylashtirish va saqlash masalalarini oʻz ichiga olgan kutubxona fondi; bosma nashrlarni bibliografik tavsiflash va tasniflash hamda kataloglar tuzish uslublaridan iborat kutubxona katalogi; kutubxonachilik ishini tashkil qilish va meʼyorlash, kutubxona faoliyatini hisobga olish va rejalash, kutubxona binolarini qurish va uni saqlash, mexa-nizatsiyalash va avtomatlashtirish va boshqalardan iborat kutubxonachilik ishini tashkil qilish va boshqarish; turli ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlarda kitoblardan ommaviy foydalanishning mazmuni, shakli va uslublarini oʻrganuvchi kutubxonachilik ishi tarixi; kutubxonada kitobxonlarga xizmat koʻrsatish tizimi, shakli, uslublari, ularda kitob oʻqish madaniyatini tarbiyalash, kitobxonlarning qiziqish va talablarini oʻrganish bilan bogʻliq kitobxonlarga xizmat koʻrsatish va boshqa
"K", termini 19-asrning 1-yarmida paydo boʻldi; fan sohasi sifatidagi dastlabki ishlar ham shu davrga toʻgʻri keladi. Ilk bor nemis kutubxonashunosi M. Shretinger tomonidan mustaqil fan sohasining nomi sifatida qoʻllanilgan. K.ning uslubiy asoslari va masalalarini ijtimoiy-iqtisodiy tarixiy sharoitlar belgilaydi. 19-asr 2-yarmidan AQSH, Rossiya va boshqa mamlakatlarda tarqala boshlagan. K. uzoq vaqt amaliy xususiyatga ega boʻlgan soha sifatida rivojlandi. Uning faoliyat doirasiga kutubxonalarning ichki tuzilishlari, kitob fondini tanlash va tashkil qilishning texnik tomonlari, kutubxona binolarini qurish va jihozlash kabi masalalar kiritildi. Shu bilan kutubxonaning ijtimoiy oʻrni xaqidagi masalalarni oʻrganishga eʼtibor berila boshlandi.
Oʻzbekistonda K. 20-yillardan taraqqiy etdi. Kutubxonachilik ishini toʻla yoʻlga qoʻyishda V.V.Bartold, V. L. Vyatkin, V. I. Mejov, Ye. K. Betgerdarning hissasi katta. Toshkent va Samarqandda kutubxonachilik kurslari ochildi (1919), Toshkent kutubxonachilik texnikumi (1937), Toshkent ped. intida kutubxonachilik fakulteti (1960) tashkil etildi, 1974-yildan kutubxonachilik fakulteti boʻlgan Toshkent madaniyat instituti ishga tushdi. Oʻzbekistonda kutubxonashunoslar mintaqada oʻtkaziladigan fundamental ilmiy tadqiqot ishlarida faol ishtirok etadi. Oʻzbekiston milliy kutubxonasi "Oʻzbekistonda kutubxonachilik ishi tarixiga doir hujjatlar" toʻplamini tuzishni davom ettirmokda.
Oʻzbekistonda K. fanini rivojlantirishga O.Qosimova, E. Yoʻldoshev, B. Karimov, M. Rahimova, M. Rasulov, M. Mahmudov va boshqa oʻz hissalarini qoʻshmoqda.
Adabiyot
Mirali Maxmudov.
Kufton
Kufton — oʻrta asrlarga oid mulk. Sheroboddaryo havzasi (Surxondaryo viloyati) da joylashgan. Tabariyning yozishicha, 705 yil Qutayba ibn Muslim Amudaryoni kechib oʻtganda uning xuzuriga Chagʻoniyon podshosi, soʻngra K. podshosi sovgʻa salom, pul bilan kelishgan. K. podshohi Qutaybani oʻz yurtiga taklif etgan. Soʻngra har ikki podshoh oʻz mulklarini ixtiyoriy suratda Qutaybaga topshirganlar. Arablar istilosidan soʻig K. mulki manbalarda uchramaydi. Biroq bu atama 15-asrgacha Termiz va Chagʻoniyon shimolidagi togʻlar nomi — Koʻhton shaklida saqlanib qolgan.
Avery Creek (Shimoliy Karolina)
Avery Creek AQShning Shimoliy Karolina shtatida joylashgan shahardir. Buncombe County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1405 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 4,4 km2. Shundan 4,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Salisbury (Maryland)
Salisbury AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Wicomico County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
27172 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 29,6 km2. Shundan 28,7 km2 quruqlik, 0,9 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 17 m balandlikda joylashgan.
Yagodnoye
Yagodnoye (Ягодное) — Qozogʻiston Respublikasi Qaragʻanda viloyati Abay tumaniga qarashli qishloq. Michurin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tumanning maʼmuriy markazi Abay shahridan taxminan 10 km gʻarbiy-shimoli-gʻarbda (WNW) joylashgan. KATO kodi — 353267800.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 295 kishi (127 nafar erkak va 168 nafar ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 198 kishi (99 nafar erkak va 99 nafar ayol) yashagan.
Létra
Létra Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Rhône departamenti Villefranche-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
757 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 51,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,6 km2. Dengiz sathidan 275 – 727 m balandlikda joylashgan.
Kuch (maʼnolari)
Kuch:
Oldenborstel
Oldenborstel Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Steinburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,24 km2. 117 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Oldenborstelning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Dudley (Georgia)
Dudley AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Laurens okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
447 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 55,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2. Shundan 8,1 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 102 m balandlikda joylashgan.
Xushboʻy oʻsimliklar
Xushboʻy oʻsimliklar - ayrim organlari yoki tanasining hamma qismida xushboʻy moddalar (koʻpincha efir moyi) hosil qiluvchi va saqlovchi oʻsimliklar (qarang Efir moyli oʻsimliklar).
Chanonat
Chanonat Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Clermont-Ferrand tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,8 km2.
Marienfließ
Marienfließ Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Prignitz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 76,89 km2. 768 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Marienfließning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
John Kufuor
Kufuor Jon Agyekum (1938.8.12, Kumasi) — Gana davlat arbobi. Oksford universitetining iqtisod, falsafa va siyosat fakultetini tugatgan (1964). Mehnat faoliyatini 1967-yil Kumasi shahri hokimiyatida boshlagan. 1968—69 va 1979-yillarda Konstitutsion Assambleya aʼzosi. 1992-yil Yangi vatanparvarlar partiyasi asoschilaridan. 2 marta parlament aʼzoligiga saylangan. Gana tashqi ishlar vaziri oʻrinbosari, muxolifat rahbari oʻrinbosari, parlamentda tashqi aloqalar boʻyicha palata raisi, mahalliy hukumat kotibi lavozimlarida ishlagan. 2000-yil 28 dekabrda boʻlib oʻtgan saylovda Gana Respublikasi prezidenti etib saylangan.
Dil
Dil - tasavvufda ilohiy xitobning, ma’rifat va irfonning namoyon boʻladigan oʻrni.
Qalb ikki xil ma’noda qoʻllanadi: 1. Inson yuragi. 2. Insonning chap koʻkragidan ikki barmoq pastda joylashgan ruhoniy latifa boʻlib, rahmoniy fayz va nur nozil boʻladigan, tajalliy joydir.
Sufiylar tomonidan ham qalb deganda aynan shu ruhoniy latifa nazarda tutgan.
Tasavvufga koʻra qalbning turi yettitadir bular, sadr - islom javharining oʻchogʻi; qalb -imon javharining oʻchogʻi; shigʻof - xalqni sevish, xalq uchun kuyinish joyi; fuod - koʻngilning mushohada maskani; habbat ul-qalb - Haqqa qaratilgan muhabbat makoni; suvaydo - gʻaybiy mukoshafa joyi; muhjat ul-qalb - tajalliy makoni.
Amange
Amange Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Dole tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
288 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 43,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,7 km2. Dengiz sathidan 210 – 376 m balandlikda joylashgan.
Kurash
right|230px Kurash - oʻzbek milliy sport turi. Kurash — sport turi, belgilangan qoidaga muvofiq ikki sportchining yakkama-yakka olishuvi. Kurashish sanʼati koʻp xalqlarda qadim zamonlardan buyon maʼlum.
Tarixi
Kurash, ayniqsa, Yunoniston da keng tarqalib, qadimgi olimpiyada musobaqalaridan doimiy oʻrin olib kelgan. Milliy kurashning xilma-xil koʻrinishlari Gretsiya, Italiya, Yaponiya, Turkiya, Eron, Afgʻoniston, Rossiya, Oʻzbekiston, Gruziya, Armaniston, Ozarbayjon, Qozogʻiston va boshqa mamlakatlarda mavjud. Zamonaviy sport kurashining asosiy qoidalari XVIII asr oxiri — XIX asr boshlarida Yevropaning bir necha mamlakatlarida ishlab chiqildi. 1912-yil Xalqaro havaskorlar kurash federatsiyasi (FILA) tuzildi (hozir unga 144 mamlakat, Oʻzbekiston 1993-yildan aʼzo). Xalqaro maydonda sport kurashining yunon-rum kurashi, erkin kurash, dzyudo, sambo va boshqa turlari keng tarqalgan. Keyingi yillarda oʻzbek kurashi ham alohida kurash turi sifatida dunyo miqyosida tan olina boshlandi. Kurash insonni kuchli, epchil, chidamli va irodali qilib tarbiyalash vositalaridan biri hisoblanadi. Shifokorlar nazorati ostida 12 yoshdan kurash bilan shug'ullanishga ruxsat etiladi. Kurash azaldan oʻzbek turmush tarzining uzviy qismi boʻlganligini arxeologik topilmalar, tarixiy qoʻlyozmalar tasdiqlaydi. Qadimgi Baqtriya (Oʻzbekiston janubi) hududidan topilgan jez davriga oid silindrsimon sopol idishda ikki polvon va ulardan biri ikkinchisini chalayotgani tasvirlangan. Shu davrga mansub boshqa arxeologik topilmada esa polvonlarning Kurash usullarini namoyish qilayotgani aks ettirilgan. Bu noyob topilmalar miloddan 1,5 ming yil ilgari ham kurash ajdodlarimiz turmush tarzining bir qismi boʻlganidan dalolat beradi. Yunon yozuvchisi Klavdiy Elian (II-III asr) va boshqa tarixiy shaxslarning yozishicha, shu hududda umr kechirgan sak qabilasi qizlari oʻzlariga kuyovni yigitlar bilan kurashib tanlaganlar. Keyinchalik qizlar kuyovni shart koʻyish yoʻli bilan aniqlashgan va bu shartda kurash musobaqasi boʻlgan. Bunga oʻzbek xalq qahramonlik dostoni — „Alpomish“dagi Barchin shartlarini misol qilib koʻrsatish mumkin. Ulardan biri ikki kurashuvchining biri oʻz raqibining belbogʻidan ushlab oʻziga tortadi, shu bilan birga oʻz raqibidan qutulishning chorasini qiladi…". Bu taʼrif zamonaviy Kurash qoidalariga yaqindir. Shuningdek, Mahmud Koshgʻariyning „Devonu lugʻotit turk“, Alisher Navoiyning „Hamsa“, „Holoti Pahlavon Muhammad“, Zayniddin Vosifiyning „Badoyeʼ ul-vaqoyeʼ“, Husayn Voiz Koshifiyning „Futuvvatnomai sultoniy“, Zahiriddin Muhammad Boburning „Boburnoma“ asarida kurash haqida qimmatli maʼlumotlar bor. IX-XVI asrlarda kurash xalqoʻrtasida keng ommalashgan. Shu davrda Pahlavon Mahmud, Sodiq polvon qabilar kurash dovrugʻini oshirishgan.
Belbog'li kurash
Oʻzbek xalq yakka kurashining belbogʻli kurash deb nomlangan turi ham bor. Unga ham taalluqli koʻplab arxeologik topilmalar va tarixiy qoʻlyozmalar mavjud. Bundan 5 ming yil ilgari davrga mansub Mesopotamiya hududidan topilgan haykalchada belbogʻli kurash usulida musobaqalashayotgan polvonlar tasvirlangan. Xitoyning qad. „Tan-shu“ qoʻlyozmasida Fargʻova vodiysida toʻylar, sayllar kurash musobaqalarisiz oʻtmasligi yozilgan. Ahmad Polvon, Xoʻja polvon va shahri k. Kurashning ana shu turida shuhrat qozonishgan (19-asr oxiri — 20-asr boshi). Chorizm istilosi va shoʻrolar davrida oʻzbek milliy kurashini xalq turmush tarzidan sunʼiy ravishda siqib chiqarishga harakat qilindi. 20-asrning 90-yillari oxiriga kelib bu urinishlarga barham berildi. 1991-yilda kurashchilar sulolasi vakili, bir necha kurash turlari boʻyicha xalqaro miqyosda sport ustasi Komil Yusupov oʻzbekcha kurashning xalqaro andozalarga moslangan quyidagi qoidalarini ishlab chiqdi: kurash tushuvchilar 14x14m dan 16x16m gacha boʻlgan, chetroq qismi qizil rangli „xavfli chiziq“ bilan belgilangan koʻk-yashil tusli kurash gilamida tik turgan holatda bellashadilar. Gʻolib ishlatilgan usullar va maydondagi xatti-harakatlariga qoʻyiladigan baholarga qarab aniqlanadi. Kurashda boʻgʻish, raqibga ogʻriq beruvchi usullar qoʻllashga ruxsat etilmaydi, kurashuvchilarning biri koʻk, ikkinchisi yashil rangli yaktak (ayollar yaktak ichidan oq rangli futbolka) kiyadi, belga eni 4-5 sm li tasma (belbogʻ) bogʻlanadi, erkaklar 60, 66, 73, 81, 90, 100kg va 100kg dan ziyod, ayollar 48, 52, 57, 63, 70, 78 va 78kg dan ziyod vazn toifalarida kurashadilar (bolalar, oʻsmirlar, oʻspirinlar, yoshi ulugʻlar va qizlar musobaqalarida ham yosh xususiyatlari hisobga olingan holda vazn toifalari belgilanadi). Xalqaro kurash assotsiatsiyasi (1KA)ning 2003-yil Toshkentda oʻtgan kongressi har bir uchrashuvning qizgʻin boʻlishini taʼminlash maqsadida rasmiy musobaqalarda bellashuv vaqtini 3 daqiqa qilib belgiladi. Ishlatilgan usullarga bajarilishiga mos ravishda „chala“, „yonbosh“, „halol“ baholari, qoidaga zid harakatlarga esa „tanbeh“, „dakki“, „gʻirrom“ jazolari beriladi. Kurashuvchi „halol“ bahosini olsa (yoki raqibi „gʻirrom“ bilan jazolansa) bu uning gʻalabasini bildiradi. Ikki bor „yonbosh“ bahosini olish (yoki raqibining ikki bor „dakki“ deya jazolanishi) ham gʻalabani anglatadi. „Chala“ baholari hisobga olib boriladi va h. k. Bahrlar tengligida oxirgi baho olgan kurash-chiga gʻalaba beriladi, kurashchilarning baho va jazolari soni teng holatda baho ustunlikka ega boʻladi, jazolar soni teng boʻlsa oxirgi jazo olgan magʻlub hisoblanadi, agar barchasi teng (yoki baho va jazo olinmagan) boʻlsa, gʻolib hakamlarning koʻpchilik ovoziga koʻra eʼlon qilinadi.
1992-yilda Oʻzbekistonda kurash federatsiyasi, 2001-yilda Oʻzbekistonda belbogʻli kurash federatsiyasi tuzildi. 1998-yil sentabrda Toshkentda 28 davlat (AQSH, Boliviya, Buyuk Britaniya, Gollandiya, Rossiya, Oʻzbekiston, Yaponiya va h.k.) vakillari Xalqaro kurash assotsiatsiyasi (IKA) muassislari boʻlishdi va shu munosabat bilan bu yerda oʻzbekcha kurash boʻyicha yirik xalqaro musobaqa oʻtkazildi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining „Xalqaro kurash assotsiatsiyasini qoʻllab-quvvatlash toʻgʻrisida“gi farmoni (1999-yil 1-fevral) oʻzbek milliy kurash ining yavada rivojlanishiga turtki boʻldi. Oʻsha yili Toshkentda oʻzbekcha kurash boʻyicha birinchi jahon chempionati, Rossiyaning Bryansk shahrida ayollar oʻrtasida xalqaro musobaqa boʻlib oʻtdi. IKA qoshida Xalqaro kurash akademiyasi, Butun jahon kurashni rivojlantirish jamgʻarmasi tuzildi, assotsiatsiya muassisligida „Kurash“ jurnal taʼsis qilindi. Adabiy-badiiy, ijtimoiy-publitsistik, axborot-reklama yoʻnalishidagi bu jurnal Toshkentda 1999-yil oktabr oyidan buyon nashr etiladi.
2000-yil Oʻzbekistonda kurash oyligi oʻtkazildi. Bu oylik davomida 2 mln.ga yaqin kishi kurash gilamiga chiqdi. Buyuk Britaniyada IKA faxriy prezidenti Islom Karimov nomidagi anʼanaviy xalqaro musobaqaga asos solindi. 2001-yildan Xalqaro kurash instituti (Toshkentda) faoli-yat koʻrsata boshladi. IKA ga 66 ta milliy federatsiya aʼzo boʻlib kirdi (2003). Yevropa, Osiyo, Panamerika va Okeaniya kurash konfederatsiya lari tuzildi. Hozirgi paytda oʻzbekcha kurash bilan xorijiy mamlakatlarda 600 mingdan ziyod kishi shugʻullanadi. Kurashning bu turi boʻyicha jahon, qita va mamlakatlar chempionatlari hamda birinchshtiklari, Oʻzbekistonda atTermiziy, Pahlavon Mahmud xotirasiga bagʻishlangan va boshqa koʻplab xalqaro musobaqalar muntazam oʻtkaziladi. Hozirgi vaqtda Oʻzbekistonda 22 ta olimpiada oʻrinbosarlari maktabi, 37 ta bolalaroʻsmirlar sport maktabi va 206 ta kurash maktabida sportning bu turi boʻyicha oʻquvchilarga tahsil beriladi. Oliy oʻquv yurtlarida 100 dan ortiq kurash toʻgaraklari faoliyat koʻrsatadi. Kurashchilar bilan 851 vafar murabbiy shugʻullanadi (2003). Osiyo olimpiya kengashi 2003-yilda kurashning bu turini Osiyo oʻyinlari dasturiga kiritdi. Kurash boʻyicha oʻtkazilidigan jahon chempionatlarida Bahrom Anazov, Isoq Axmedov, Maxtumquli Mahmudov, Kamol Murodov, Toshtemir Muhammadiyev, Akobir Qurbonov (Oʻzbekiston), Kubashxonim Elknur, Selim Totar oʻgʻli (Turkiya), Aleksandr Katsuragi, Karlos Xonorato (Braziliya), Pavel Melananets (Polsha), Xiroyoshi Kashimoto (Yaponiya) va boshqa golib chikdilar va sovrindor boʻldilar.
Adabiyotlar
Oʻzbek xalqining anʼanaviy sport turlaridan biri boʻlmish kurash uch yarim ming yillik tarixga ega. Kurash oʻzbekcha soʻz boʻlib, u qator qadimiy sharq adabiy manbalarida yakkama-yakka olishuv va ijtimoiy koʻngilochar sport turi sifatida tilga olingan.
Bundan ming yil muqaddam paydo boʻlgan afsonaviy Alpomish eposida kurash olis oʻtmishda Oʻzbekiston zaminida ommaviy tus olgan eng sevimli va nufuzli sport turi boʻlganligi qayd etiladi.
Qadimda va oʻrta asrlarda yashab ijod etgan qator faylasuf va tarixchilar oʻz asarlarida kurashni alohida ehtirom ila tilga olganlar.
Sharqning buyuk mutafakkirlaridan biri boʻlmish Abu Ali Ibn Sino kurash bilan shugʻullanmoq jon va tan sogʻligini taʼminlashning eng yaxshi vositasidir, deya eʼtirof etgan. Shunga qaramasdan hali-hanuz kurash aynan qachon va qaerda paydo boʻlganligi xususida aniq maʼlumotlar mavjud emas. Oʻz navbatida bunday mavhumlik qator olimlar tomonidan kurashni qadimiy sport turlaridan biri sifatida eʼtirof etilishi uchun toʻsiq boʻla olmadi.
Eramizning IX asrida kurash rivoji yangi bosqichga koʻtarildi. Oʻsha kezlarda zamonaviy Oʻzbekiston hududida istiqomat qiluvchi aholi anʼanaviy bayramlar, toʻy-hashamlar va yirik jamoatchilik tadbirlari davomida kurashdan koʻngil ochish va dam olish vositasi sifatida foydalanganlar. Keyinroq kurash koʻngil ochish vositasidan mustaqil sport turi va jismoniy chiniqish usuliga aylandi. Eng kuchli kurashchilar xalq orasida maʼlumu-mashhur boʻlib, ular haqida afsonalar toʻqila boshlandi. XII asrda yashab oʻtgan Pahlavon Mahmud buning yaqqol namunasidir. Hali-hanuz uning qabri ziyoratchilarning sevimli maskani va muqaddas qadamjolardan biri hisoblanadi.
Vaqt oʻtishi bilan kurash zamonaviy Oʻzbekiston hududida istiqomat qiluvchi aholining eng sevimli va ardoqli anʼanalaridan biriga aylandi. Shu maʼnoda kurash oʻzbeklarning qon-qoniga singib ketgan, deb aytish mubolagʻa boʻlmaydi. Ushbu sport turiga boʻlgan muhabbat otalardan bolalarga meros sifatida oʻtib keladi. Bugungi kunga kelib birgina Oʻzbekistonda kurash bilan muntazam shugʻullanuvchilarning soni ikki millionga yetgan. Ushbu sport ishqibozlari va havaskorlarning soni esa behisobdir.
1980-yillarning boshida mashhur oʻzbek kurashi ustasi, dyuzdochi va sambochi Komil Yusupov oʻzbek kurashining boy merosini tadqiq etish ishlarini boshlab yubordi. Ushbu sport turining qayta tiklanishining faollaridan biri boʻlgan mazkur zotning asosiy maqsadi kurashning xalqaro meʼyorlarga mos boʻlgan yangicha qoidalarini ishlab chiqishdan iborat boʻldi. Toʻqsoninchi yillarning boshlariga kelib u ushbu sharafli vazifani muvaffaqiyatli ado etib oʻzbek kurashini xalqaro arenaga olib chiqishni oʻz oldiga maqsad qildi. Avvaliga u oʻzi ishlab chiqqan kurash qoidalarini jamoatchilik, mutaxassislar va ishqibozlar eʼtiboriga havola etdi.
Yangi qoidalar oʻzbek kurashining eng ardoqli anʼanalari va maxsus kiyim bosh, musobaqalarni oʻtkazish joyi va bellashuvning davom etish muddati kabi xalqaro sport meʼyorlarini oʻzida mujassam etdi. Sport mutaxassislari Komil Yusupov tomonidan ishlab chiqilgan kurash qoidalari toʻlaligicha xalqaro sport talablariga javob berishini eʼtirof etdilar. Kurash qoidalarining asosiy afzalliklaridan biri shundaki, ular yotgan holda bellashuvni davom ettirilishiga yoʻl qoʻymaydi. Sportchilardan birining tizzasi gilamga tegishi bilanoq hakam bellashuvni toʻxtatadi va kurashchilar turgan holda musobaqani davom ettirishadi. Bu hol kurashni tez sur’atlarda olib borilishi va muxlislar uchun qiziqarli va maroqli boʻlishini taʼminlaydi. Bundan tashqari kurash qoidalari belbogʻdan pastki qismni ushlovchi yoki ogʻriq qoʻzgʻatuvchi va boʻgʻuvchi uslublarni ishlatishni taʼqiqlaydi. Shu tariqa kurash sportchilarga tan jarohati yetkazilishining oldi olingan eng xavfsiz sport turlaridan biriga aylandi.
1991-yilda Oʻzbekiston oʻz mustaqilligini eʼlon qilishi kurashga yangicha hayot baxsh etdi.
Respublika hukumati 70 yil totalitar tuzum davrida oyoq-osti qilingan oʻzbek xalqining milliy qadriyatlari va anʼanalarini qayta tiklashni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. Milliy sport turi hisoblanmish kurashni qayta tiklash davlat siyosatining ustuvor yoʻnalishlardan biri sifatida belgilandi.
1992-yilda Komil Yusupov Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti qabulida boʻldi. Boʻlib oʻtgan suhbat chogʻida oʻzbek kurashini nafaqat ona diyorimizda, balki chet ellarda ham rivojlantirish masalalari muhokama etildi. Kurashni haqiqiy xalqaro sport turiga aylantirish, keyinchalik esa olimpiada oʻyinlari dasturiga kiritish eng asosiy maqsad boʻlib qolmoqda.
Oʻsha uchrashuvdan soʻng, kurashYusupov boshchiligidagi faollar gruhi oʻzbek kurashini xalqaro miqyosda rivojlantirishga qaritilgan faoliyatni boshlab yubordilar. Ular tomonidan Oʻzbekistonning turli hududlarida uyushtirilgan qator yirik musobaqalar muvaffaqiyati haqiqatdan ham barchani hayratga soldi.
Ushbu saʼy-harakatlar natijasida Oʻzbekiston poytaxti Toshkentda boʻlib oʻtgan kurash boʻyicha birinchi xalqaro musobaqalarda dunyoning 30 ga yaqin mamlakati vakillari ishtirok etdilar. Toshkent markazida 30 ming kishiga moʻljallangan stadion tomoshabinlarga toʻlib ketdi. Oʻzbekiston va uning tashqarisidagi millionlab teletomashabinlar televizorda batafsil olib koʻrsatilgan musobaqalarni yaqindan kuzatib bordilar. Oʻzbekiston Prezidenti sovrini tikilgan birinchi xalqaro musobaqa muvaffaqiyatli oʻtdi. Turk sportchisi Salim Tataroglu musobaqa gʻolibi boʻldi.
Birinchi xalqaro musobaqa bilan bir paytda mamlakat yana bir muhim tarixiy voqeaning guvohi boʻldi. 1998-yilning 6-sentabrida Yevropa, Osiyo va Amerikaning 28 mamlakati vakillari Xalqaro Kurash Uyushmasiga asos soldilar. XKU xalqaro miqyosda oʻzbek kurashini namoyon etuvchi rasmiy tashkilotga aylandi. Dastlabki taʼsis kongressi davomida yangi xalqaro sport tashkilotining nizomi tasdiqlandi, Kurashning xalqaro qoidalari qabul qilindi hamda XKUning boshqaruvi organi- Ijroiya qoʻmitasi saylandi. Kurashni xalqaro miqyosda rivojlantirish gʻoyasining dastlabki tashabbuskori, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Islom Karimov bir ovozdan XKUning Faxriy Prezidenti lavozimiga saylandi. Kurash xalqaro qoidalari muallifi Komil Yusupov esa XKU Prezidenti etib saylandi. Tashkilot ijroiya qoʻmitasi 15 kishidan iborat boʻlib, qoʻmita aʼzolari XKU kongressi tomonidan koʻpchilik ovoz asosida toʻrt yil muddatga saylanadilar. Ular, shuningdek, qayta saylanish huquqiga ham egadirlar.
Yangi sport turi boʻyicha birinchi marta oʻtkazilayotgan jahon chempionatida shuncha davlat vakillarining ishtirok etishi sport olamida olamshumul voqea boʻldi. Chempionatning ochilish marosimida Oʻzbekiston davlat rahbari, XKU faxriy Prezidenti Islom Karimov oʻzbek kurashi ushbu azim oʻlka xalqi tabiatiga xos boʻlgan mardlik, jasurlik, oʻz raqibiga boʻlgan mehr oqibat, adolat, haqqoniylik va insonparvarlik kabi xislatlarni oʻzida mujassam etganini qayd etdi. Ushbu xislatlarni oʻzida mujassam etgan sport turi esa jahon miqyosida xayrixohlik ila kutib olinishi va qoʻllab-quvvatlanishi muqarrardir.
Oʻzbekistonning tomoshabinlar bilan toʻlib toshgan stadionlari ajoyib manzaraning guvohi boʻldilar. 50 dan ortiq mamlakatdan tashrif buyurgan yuzlab kurashchilar ushbu bellashuv turi boʻyicha jahonda tengi yoʻq ekanliklarini isbotlash uchun gilamga tushdilar.
Musobaqalar uch vazn toifasida oʻtkazildi −73,90 kilogramm va mutloq vazn. Bellashuvlar juda ham zavqli shu bilan birga qizgʻin ruhda oʻtdi. Musobaqa natijalariga koʻra uchchala vazn toifasida ham Oʻzbekistonlik kurashchilarning gʻoliblik shohsupasiga koʻtarilganligida alohida maʼno bor.
Oʻshandan buyon XKU yillik asosda kattalar orasida jahon chempionati bellashuvlarini muntazam oʻtkazib kelmoqda. Kurash boʻyicha ikkinchi jahon chempionati ushbu maroqli bellashuv vatanidan tashqarida oʻtkazildi.
2000-yilning iyul oyida Turkiyaning Oʻrta yer dengizi qirgʻoqlarida joylashgan Antaliya kurort shahrida boʻlib oʻtgan ikkinchi jahon chempionatida ayollar ham ishtirok etdilar. Uchinchi jahon birinchiligi 2001-yilning avgust oyida Vengriya poytaxti Budapesht shahrida boʻlib oʻtdi.