cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Kaolinlanish
Kaolinlanish — gilli minerallar (asosan, dala shpatlari va slyudalar)ning oʻzgarishi hisobiga kaolin yuzaga kelgan holda togʻ jinslarining oʻzgarishi. K. 2 xil sharoitda: alyumosilikatlarga boy magmatik va metamorfik jinslarning nurashi (ekzogen) va past temperaturali gidrotermal suvlarning alyumosilikatlarga taʼsir qilishi (endogen) yoʻli bilan sodir boʻladi. Ekzogen K. Yer tarixining toshkoʻmir, yura va uchlamchi davrlarida nam, subtropik iqlim sharoitlarida yuz bergan. K. natijasida paydo boʻlgan kaolinitning asosiy konlari ham shu davrga xos. Endogen K.da kaolinit alyumosilikatlar va b. minerallarning oʻrnini egallab, ularning shakli va qiyofasiga oʻtib, psevdomorfozalar hosil qiladi. Bu jarayon koʻproq rudali konlar atrofidagi togʻ jinslari orasida boʻladi. K. jarayoni oltingugurtli, karbonat angidridli va galoidli eritmalar hamda guminli kislotalar katnashuvi natijasida yuz beradi. Oʻzbekistonda K. juda keng tarqalgan, ayniqsa, rudali konlar atrofidagi togʻ jinslarining oʻzgarishi bilan bogʻliq holda koʻp kuzatiladi.
Grant (Michigan)
Geografiyasi
Maydoni — 1,74 km2. Shundan 1,68 km2 quruqlik, 0,05 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 255 m balandlikda joylashgan.
Torteval-Quesnay
Geografiyasi
Maydoni — 16,7 km2.
Templeux-la-Fosse
Geografiyasi
Maydoni — 7,1 km2. Dengiz sathidan 73 – 152 m balandlikda joylashgan.
Bakum
Bakum Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Maydoni — 7, km2. 5809 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Bakumning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Immensee
Immensee Shveysariyaning Schwyz kantonida joylashgan Посёлокdir. Küssnacht okrugi tarkibiga kiradi. 1998 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Hududi
Immenseening hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Panama (Iowa)
Panama AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Shelby okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
221 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 294,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,75 km2. Shundan 0,75 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 386 m balandlikda joylashgan.
Marzi
Marzi Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Maydoni — 15 km2. 1020 nafar aholi istiqomat qiladi.
Adsorbsiyalovchi vositalar
Adsorbsiyalovchi vositalar — jadal shimib olish xususiyatiga ega boʻlgan dorilar; meʼda-ichak yoʻlini zaharli moddalar va ortiqcha gazlardan xalos etish maqsadida ishlatiladi (mas, faollashtirilgan koʻmir).
Gettysburg (Pennsylvania)
Gettysburg AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Adams County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8103 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 4,3 km2. Shundan 4,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 170 m balandlikda joylashgan.
Kaolinit
Kaolinit — qat-qatli silikatlar kenja sinfiga mansub mineral, kimyoviy tarkibi Al4[Si4Ol](OH)8. Gillarning asosiy tarkibiy qismi hisoblanadi. K.ning politipli modifikatsiyalaridan dikkit va nakrit maʼlum. Monoklin singoniyali, olti qirrali kristallchalar shaklida. Qattikligi 1 — 1,5; zichligi 2,5—2,7 g/sm3, kuchli gigroskopik. Sof xrlda rangi oq, qoʻshimchalari boʻlsa sargʻish, baʼzan qizil, qora va och-yashil rangda ham boʻladi. K. keng tarqalgan ikkilamchi mineral. Nurash jarayoni mahsuli. Turli choʻkindi togʻ jinslari tarkibida mavjud. H2S04ﬂ a qaynatilganda eriydi. Quruq K. suvni tez shimadi va yopishqoq gil hosil qiladi. K., asosan, kaolinlanish natijasida hosil boʻladi, Oʻzbekistonda keng tarqalgan. Chinni va fayans, keramika, rezina sanoatida, qurilishda, qogʻoz i.ch.da (toʻldiruvchi va qoplovchi) ishlatiladi. K.dan alyuminiy ham olish mumkin.
Jipek Joʻli
Jipek Joli(Chimboy tumani) — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Chimboy tumani tarkibiga kiradi.
Jambil (Moyinqum tumani)
Jambil (Жамбыл) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Moyinqum tumaniga qarashli qishloq. Jambil qishloq okrugining maʼmuriy markazi va u yerdagi yagona aholi punkti. Tuman markazi Moyinqum qishlogʻidan 8 km sharqda joylashgan. KATO kodi — 315636100.
Mil. av. 207
'''Mil. av. 207'''
Vafot etgan
🇷🇺
Adsorbsiya
Adsorbsiya — qattiq yoki suyuq moddalar (adsorbentlar) sirtiga suyuq yoki gaz holidagi modda (adsorbat)larning konsentrlanishi (yutilishi). A. adsorbent sirtidagi molekulalararo kuch taʼsirida sodir boʻladi. Adsor-bat molekulalari adsorbent sirtiga yaqinlashib, unga tortiladi va adsorbatning bir (mono-), ikki (bi-) va hokazo koʻp (poli-) molekulali adsorbsion qavati hosil boʻladi. Adsorbatning adsorbsion qavatdagi konsentratsiyasi maʼlum dara-jaga yetganidan keyin desorbsiya boshla-nadi. Yutilgan modda adsorbsion qavatda oʻz xususiyatini saqlab qolsa, fizik A., oʻzgarsa, yaʼni adsorbent bilan kimyoviy bi-riksa, kimyoviy A. deyiladi. Fizik A. temperatura, bosim, konsentratsiyaga, adsorbent va adsorbatning tabiatiga, shuningdek, adsorbent tuzilishiga ham bogʻliq. A. hodisasi tabiatda keng tarqalgan. Yerga solingan oʻgʻit, avvalo tuproqqa A. lanadi. Oʻsimlik tuproqdagi ozuqani ildizi orqali A. jarayoni asosida oʻzlashtiradi. A. gaz va suyuq aralash-malarni ajratish-da (qarang Xromatografiya), biologik jarayon-da, havoni iflos gazlardan tozalashda, eritmalarni har xil qoʻshilmalardan holi qilishda, ulardan erigan moddalarni ajratib olishda A. dan keng foydalaniladi.
Jambil (Moyinqum tumani)
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1268 kishini (660 erkak va 608 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1234 kishi (639 erkak va 595 ayol) yashagan.
Adriatika dengizi
thumb|307x307px|Adriatika dengizi Adriatika dengizi — Oʻrta dengizning bir qismi, yarim berk dengiz. Apennin va Bolqon yarim orol.lari oraligʻida. Jan.da Otranto boʻgʻozi orqali Ioniya dengizi bilan tutashgan. Maydoni 144 ming km². Oʻrtacha chuq. 200 m, eng chuqur yeri 1230 m. Sharqiy qirgʻogʻi yaqinida Dal-matsiya orollari bor. temperaturasi suvning yuza qatlamida avgustda 24-26’, fevralda 7-13°. Shoʻrligi 35-38‰. Suv koʻtarilishi va qaytishi yarim sutkali (1,2 m). Baliq ovlanadi. Shelf qismidan neft va gaz qazib olinadi. Venesiya va Triyest qoʻltiqlari bor. Portlari: Triyest, Venesiya (Italiya), Split (Xorvatiya), Durres (Albaniya). Sharqiy sohilida kurortlar bor.
Adsorbentlar
Adsorbentlar (lot. ad — yonida va sorbens — yutuvchi) — tabiatda uchraydigan va sunʼiy yoʻl bilan tayyorlanadigan, disperelik darajasi yuqori boʻlgan (qarang Dispers sistemalar) juda katta tashqi (gʻovaksiz) yoki ichki (gʻovakdor) sirtli jismlar. Suyuq yoki gaz holidagi moddalar adsorbsiyasi xuddi shu A. sirtida sodir boʻladi. Tabiiy A.ga opoka (govaqtosh), gilmoya va boshqa kiradi. Sunʼiy A. uglevodo-rodlarni termik parchalash yoki tutatish (kurum olish), oʻta qizdirilgan suv bugʻi bilan kremniy-organik moddalarni gi-drolizlash (aerosillar), dagʻal dispers sistemalarni kimyoviy jihatdan faol-lash yoki modifikatsiyalash (faol kumir, faollantirilgan gil) va boshqa yoʻllar bilan olinadi. A.ning adsorbsion xususiyati qattiq jismning tabiatiga, sirt tuzi-200lishiga, kattaligiga, gʻovaklarining tu-zilishiga bogʻliq. Ular, asosan, gʻovaksiz, yirik gʻovakli, mayda govakli va aralash gʻovakli turlarga boʻlinadi. A. protivo-gazlarda ishlatiladi, gaz va suyukli-klarni tozalash va quritishda, polimerlarning toʻldirgichlari sifatida va boshqa maqsadlarda keng qoʻllaniladi.
Mil. av. 206
'''Mil. av. 206'''
Vafot etgan
🇷🇺
Templeux-le-Guérard
Templeux-le-Guérard Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Péronne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
196 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 30,2 nafar kishi.
Grayling (Michigan)
Grayling AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Crawford okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1952 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 375,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,2 km2. Shundan 5,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 347 m balandlikda joylashgan.
Damme (Vechta)
Damme  Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 104,45 km2. 16 441 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Canillas de Río Tuerto
Canillas de Río Tuerto Ispaniyaning La Rioja mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. La Rioja provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 3,60 km2. Aholisi — 43 kishi (2010).
Damme (Vechta)
Hududi
Dammening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Mendicino
Mendicino Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Maydoni — 35 km2. 8560 nafar aholi istiqomat qiladi (2004).
Saint-Éloy-d'Allier
Saint-Éloy-d'Allier Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Allier departamenti Montluçon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
69 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 5,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,6 km2.
Camprovín
Camprovín Ispaniyaning La Rioja mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. La Rioja provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 20,45 km2. Aholisi — 169 kishi (2010).
Gilberton
Gilberton AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Schuylkill County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
833 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 3,8 km2. Shundan 3,7 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir.
Kapa
Kapa, ch a y l a — ibtidoiy jamoa davridan qolgan boshpana boʻlib daraxt shoxi, qamish, joʻxori poyasi, mato, pichandan quriladigan mavsumiy (yozlik) turar joy, oʻtov. Tuzil i shi va ustiga yopiladigan toʻshamasi bilan bir xalq K.si ikkinchi xalqnikidan farq qilgan. Oʻrta Osiyoda K.lar konussimon yoki gumbazsimon shaklda, devorlari maxsus novdalardan toʻqilib, ustidan shox-shabba, oʻsimlik poyalari tashlangan. Eshik ogʻzi qamish yoki mato bilan yoki maxsus ishlangan guldor kigiz bilan yopilgan. Atrofi va usti qamish, bordon yoki chiy bilan berkitiladigan turi olachiq deb nomlangan, ayrim yerlarda somon suvoq ham qilinadi. Undan chorvadorlar, dehqonlar dala ishlari boshlangan vaqtda foydalanadilar. Uzumzor bogʻ, poliz ekinlari tepasidagi K.lar yerdan 2—3 m baland, toʻrt ustun tepasiga qurilgan. Iqlimi issiq mamlakatlar (mas, Okeaniya)da hali ham turar joyning asosiy turi sifatida saqlangan.
Navkat
Navkat — shaxar, Spitamen tumanining markazi.
Gülpınar, Iğdır
Gülpınar — Iğdır viloyati Merkez tumanidagi qishloq.
Tarix
Qishloq nomi 1901-yil manbalarida Muçi, 1928-yil manbalarida Muçe nomi bilan qayd etilgan.
Geografiya
Qishloq Iğdır shahar markazidan 15 km uzoqlikda joylashgan.
Aholi
1886-yilda qishloqda 228 nafar ozarbayjon turklari yashagan. 2014-yil holatiga koʻra, qishloqda yashovchi 250 kishi Mehmet Öztürk ism-familiyasiga ega.
NGC 5203
NGC 5203 Sunbula yulduz turkumidagi E-S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1786-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Tortisambert
Tortisambert Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Lisieux tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,2 km2.
Adʼyustaj
Ad’yustaj (frans. ajuster — so-zlash) (metallurgiyada) — prokat sexlarida prokatlangandan soʻng metallni pardozlaydigan va ortishga tayyorlaydigan mashina hamda mexanizmlari boʻlgan 201uchastka (qarang Prokat ishlab chiqarish).
Mil. av. 205
'''Mil. av. 205'''
Rossiya — Shveytsariya munosabatlari
Rossiya — Shveytsariya munosabatlari Shveytsariya Konfederatsiyasi va Rossiya Federatsiyasi oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar hisoblanadi.
Tavsif
right|thumb| Rossiya Prezidenti [[Dmitriy Medvedev va Shveytsariya Konfederatsiyasi elchisi Valter Bruno Giger ishonch yorliqlarini topshirish marosimida, 2009-yil 29-may]] Shveytsariya va Rossiya oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar 1814-yil 22-fevralda (6-mart) rus diplomati I.Kapodistriya ishonch yorliqlarini topshirgan kuni oʻrnatilgan. Sankt-Peterburgda birinchi elchixona ochilgan 1906-yilgacha Shveytsariya faqat Rossiya imperiyasida konsulliklarga ega edi. 1917-yil inqilobidan keyin Sovet Rossiyasi Shveytsariya tomoni tomonidan tan olinmagan boʻlsa-da, munosabatlar uzilmadi. 1923-yildan 1946-yilgacha boʻlgan davrda Sovet vakolatli vakili Vorovskiy V. V.ning oʻldirilishi va uning qotilining hakamlar hay’ati tomonidan oqlanishi tufayli munosabatlar uzilib qoldi. 1991-yil 23-dekabrda Rossiya Shveytsariya tomonidan Sovet Ittifoqining huquqiy vorisi sifatida tan olingan.
Rossiya hamda Shveytsariya oʻrtasida siyosiy aloqalar, jumladan, parlamentlar oʻrtasida rivojlanmoqda, tashqi ishlar vazirlari oʻrtasidagi aloqalar eng yuqori darajada davom etmoqda. Mudofaa vazirliklari hamda huquqni muhofaza qiluvchi idoralar o‘rtasida aloqalar o‘rnatilmoqda. 1993-yildan hamkorlik toʻgʻrisidagi deklaratsiya imzolangandan buyon ikki tomonlama munosabatlar uchun asos boʻlib xizmat qiluvchi shartnoma-huquqiy baza rivojlanib kelmoqda.
Shveytsariya bilan Rossiya oʻrtasida savdo-iqtisodiy sohada faol hamkorlik olib borilmoqda. Ikki davlat tadbirkorlari oʻrtasidagi ishbilarmonlik aloqalarini rivojlantirishga Savdo-sanoat palatasi koʻmagida 2009-yil iyul oyida tashkil etilgan Ishbilarmonlik hamkorlik kengashi koʻmaklashmoqda. 2013-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi tovar ayirboshlash hajmi 11,8 milliard AQSH dollarini tashkil etdi, Rossiyaning Shveytsariyaga eksportining yarmi mineral mahsulotlar (50,5%), 38,7%i qimmatbaho toshlar va metallar, 6,3%i kimyo sanoati mahsulotlariga toʻgʻri keldi. 2,5% — metallar va ulardan tayyorlangan mahsulotlar uchun. 2013-yilda Shveytsariyaning Rossiyaga eksporti quyidagi tuzilishga ega boʻldi: mashina va uskunalar — 42,1%, kimyo mahsulotlari — 33%, oziq-ovqat mahsulotlari va qishloq xoʻjaligi xom ashyosi — 9,6%, soatlar va boshqa tovarlar — 9,0%, metallar va ulardan tayyorlangan buyumlar — 3,7% ni tashkil etgan.
Rossiya va Shveytsariya oʻrtasida madaniy aloqalar rivojlanmoqda. 2014-yilda mamlakatlar oʻrtasidagi munosabatlar oʻrnatilganining ikki yuz yilligi sharafiga Shveytsariyada va Shveytsariyada Rossiyada rus madaniyati fasllari boʻlib oʻtdi. 2008-yildan beri Jenevada Rossiya madaniyati va fanining xalqaro festivali har yili oʻtkaziladi.
2022-yil 11-avgust kuni Tashqi ishlar vazirligi matbuot kotibi Ivan Nechaev hozirgi vaziyatda Shveytsariyani Rossiya va Ukraina oʻrtasida vositachi sifatida jalb qilish mumkin emasligini aytdi.
2022-yil 16-sentyabrda Shveytsariya Rossiya Federatsiyasi bilan soliq maʼlumotlari almashinuvini vaqtincha toʻxtatdi.
Yana qarang
2014-yilgi Ukraina voqealari munosabati bilan sanksiyalar.
Muhammad Yoqub Chingiy
Muhammad Yoqub Chingiy (XVII asr 2-yarmi — XVIII asr boshlari, Boburiylar davlati) — lugʻatshunos olim. Boburiylar sulolasi vakillaridan Avrangzeb (1658—1707) hukmronligi davridayashagan.
Muhammad Yoqub Chingiy tarjimai holi boʻyicha uning saroyda xizmat qilgani, Kelurnoma nomli oʻzbekcha-forscha lugʻat tuzganidan boshqa maʼlumot mavjud emas. Ushbu lugʻat 15 bobdan iborat boʻlib, uning 1—14-boblarida 400 ga yaqin turkiy (oʻzbekcha) feʼllar arab alifbosi tartibida har biri 15 tagacha shaklda berilgan. Masalan, aytmoq feʼli asosiy shakl sifatida keltirilib, undan keyin aytti — aytiptur — aytur — aytibidi — aytadur — aytmadi — aytmaptur — aytmas — aytmabidi — aytmadur — ayt — aytma — aytarbiz — aytmasbiz kabi zamon va mayl shakllari forscha tarjimasi bilan berilgan. Lugʻatning soʻnggi, 15-bobi, oʻz navbatida, 9 ta qismga boʻlinadi: bunda 820 ga yaqin soʻz va shakllar mavzu guruhlariga boʻlib berilgan.
Muhammad Yoqub Chingiy Kelurnomani tuzishda XVIII asrda Hindistonda yashagan turkiyzabon aholining ogʻzaki nutqidagi lugʻaviy birliklarni qamrab olishga harakat qilgan. Bunday birliklarning aksariyati hozirgi oʻzbek tilida ham qoʻllansa, ayrimlari (arna, atan, acha, egachi, engak, but, ildirim va boshqalar) oʻzbek tili shevalarida uchraydi, baʼzi birlari esa arxaiklashib, hozirgi oʻzbek tilida qoʻllanmaydi. Lugʻatning 2 ta qoʻlyozma nusxasi mavjud boʻlib, ularning biri Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasining Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida (inv. №5052), ikkinchisi Britaniya muzeyida saqlanadi.
Terramesnil
Aholisi
273 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 101,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,7 km2. Dengiz sathidan 105 – 146 m balandlikda joylashgan.
Ingenbohl
Ingenbohl Shveysariyaning Schwyz kantonida joylashgan kommunadir. Maydoni – 16.20 km2. 8209 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Ingenbohlning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Abdulla Gulshaniy
Abdulla Gulshaniy(1898-1978)— gʻazalxon shoir, tarjimon, aruz va muammo ilmining bilimdoni, „Gulistoni Gulshaniy“, „Toʻy va toʻyona“ kitoblarining muallifi. Olim uzoq yillar davomida Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasining ilmiy xodimi tariqasida koʻplab qadimiy qoʻlyozmalarni yuzaga chiqardi, xalqimiz maʼnaviyatini yuksaltirishga oʻzining munosib xissasini qoʻshdi. Abdulla Gulshaniy turli soxalarda va mas’ul lavozimlarda ham ishlab kelgan.
Bolalik vaqtlari
Abdulla Gulshaniy 1898 yil mart oyida Shahrisabzning Zingaron mahallasida kosib Abdurahmon Fozil oʻgʻli oilasida tugʻilgan. Olti yoshdan togʻasi mulla Meylining maktabida oʻqib, 13 yoshida Qur’oni Karimni yod oladi va mudarrislarning sinovidan oʻtgach „qori“ unvoniga erishgan.
Yigitlik davri
U 18 yoshga yetgach Buxoroga borib Mir Arab madrasasi tolibi boʻladi. Navoiy, Dehlaviy, Fuzuliy, Jomiy, Firdavsiy, Bobur asarlarini oʻrganish bilan birga oʻzi ham Gulshaniy taxallusi bilan gʻazallar yozgani sababli tez orada yaxshigina shoir boʻlib taniladi. Abdulla Gulshaniy doʻstlari Salimiy va Voiziy bilan birga gʻazallarini jamlab „Tuhfat ul-ahbob“ (Doʻstlar sovgʻasi") nomli devon tuzishgan. 1917 yilning yozida mahalladoshi mulla Xudoyqulning goʻzal qizi Hikoyatxonga uylanadi. Yosh Abdulla Gulshaniy Buxoroda Sadriddin Ayniy, Abdurauf Fitrat, Mahmudxo'ja Behbudiy, Fayzulla Xo‘jayev, Hamza Hakimzoda bilan tanishib, „Yosh buxoroliklar“ tashkiloti va jadidlar harakatining faol aʼzosiga aylangan. Amirlik aygʻoqchilari 1919-yilning bahorida otasining uyida qoʻlga olib Shahrisabz begi Said Akromxon toʻraning zindoniga tashlaydi. Abdulla zindondaligida qora niyatli kimsalar Hikoyatxonga „Abdullani zindonda osib oʻldirishdi“, degan xabarni yetkazishgan. Sevganidan ayrilgan 19 yoshli suluv kelinchak zaxar ichib joniga qasd qiladi.
Keyingi taqdiri
Hokimiyat sho‘rolar qoʻliga oʻtgach, uni ishga chaqirishgan. U uzoq yillar Qarshi, Samarqand, Namangan, Buxoro, viloyatlarining chekka tumanlarida turli lavozimlarda ishladi. Qorakoʻl tumani „Chorvador“ gazetasi muharriri ham boʻldi. Abdulla Abdurahmon oʻgʻli Gulshaniy 1941 yildan 1978 yilning 28 dekabriga qadar Qamashi shahrida yashadi va ijod qilib, 80 yoshida vafot etgan.
Ijod yoʻli
Abdulla Gulshaniyni 1962-yilda Toshkentga O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi til va adabiyot institutiga ishga taklif etishgan. U qisqa muddat ichida Abdurahmon Jomiyning „Risolai manzuma“ asarini forschadan oʻzbek tiliga tarjima qildi. Shuningdek Alisher Navoiy qalamiga mansub „Majolis un-nafois“ asaridan 1000 baytli, „Xazoyin ul-maʼoniy“ asaridan 600 satrli muammoni yechadi. Bundan tashqari M.Nishopuriyning „Muammo fani qoidalari haqida“ kitobidan 6654 satr, „Muammo qoidalari“ risolasidan 1340 satr, „99 nomli muammo“ kitobidan 650 satr muammoli sheʼrni oʻzbek tiliga oʻgirgan. Gulshaniydan bizga 2 jilddan iborat „Gulistoni Gulshaniy“ devoni, 3 jilddan iborat tojikcha sheʼrlar toʻplami, oʻzining muammo va chistonlari jamlangan „Muammiyot“ asari, „Toʻyu toʻyona“, „Ariza“, „Kunlarim“ dostonlari meros boʻlib qolgan. Shoirning jami 16 ming 854 misradan iborat adabiy merosi Toshkent qo‘lyozmalar institutida saqlanmoqda.
Muhammad Joʻgiy Mirzo
da uyushtirgan qayta yurishida M.J.M. betobligi sababli Samarqandda qolgan. Shohruxning M.J.M. ni oʻziga valiaxd qilish niyati bor edi, lekin Hirotda amaldagi hokimiyat Gavharshodbegim qoʻlida boʻlib, devondagi muhim masalalarni hal qilishga uni yaqinlashtirmas edi. M.J.M. koʻp vaqtini Hirotda oʻtkazgan, otasining Gʻarbiy Eronga qilgan yurishlarida qatnashgan. Hirotdagi Gavharshodbegim madrasasidagi Boysunqur maqbarasiga dafn etilgan.
NGC 5204
NGC 5204 Katta Ayiq yulduz turkumidagi Sm tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Jideli (Moyinqum tumani)
Jideli (Жиделі) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Moyinqum tumanidagi qishloq (oldingi stansiya). Xontov qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 315649200.
Aholisi
1999-yilda stansiya aholisi 236 kishini (121 erkak va 115 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 217 kishi (108 erkak va 109 ayol) yashagan.
José Raúl Capablanca
thumb|220px|Xose Raul Kapablanka Xose Raul Kapablanka (isp. José Raúl Capablanca; Capablanca; 1888.19.11, Gavana, — 1942.8.3, Nyu-York) — kubalik shaxmatchi, diplomat. 3-jahon chempioni (1921—27). 4 yoshida shaxmatni oʻrganib, 14 yoshida Kuba chempioni boʻlgan va soʻng bir qator muvaffaqiyatlarga erishgan: jahon chempioni E. Lasker bilan boʻlgan matchni yutgan (1921), San-Sebastyan (1911), London (1922), Nyu-York (1927), Moskva (1936)da oʻtkazilgan xalqaro turnirlarda birinchi mukofotlarni qoʻlga kiritgan. 1936-yil Nottingemda M.M.Botvinnik bilan birga turnir gʻolibi boʻlgan. Shaxmat oʻyini texnikasini mukammallashtirishda K.ning xizmatlari katta. "Mening shaxmatdagi shuhratim", "Shaxmat oʻyini asoslari", "Shaxmat oʻyini darsligi" va b. kitoblari bor.
Touffréville
Touffréville Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
292 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 51,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,7 km2.
Panora (Iowa)
Panora AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Guthrie okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1124 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 241,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,66 km2. Shundan 4,66 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 328 m balandlikda joylashgan.
Mongrassano
Mongrassano Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Cosenza provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 34 km2. 1763 nafar aholi istiqomat qiladi.
Dinklage
Dinklage Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 72,646 km2. 12 815 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Dinklagening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Aydin joʻl
Aydin joʻl (Nukus shahri) — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli mahalla. Nukus shahri tarkibiga kiradi.
Gilbertsville (Pennsylvania)
Gilbertsville AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Montgomery County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4242 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 8,7 km2. Shundan 8,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Saint-Ennemond
Saint-Ennemond Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Allier departamenti Moulins tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
617 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 38,2 km2.
Kap-Aityen
Kap-aityen — Gaitidagi shahar, Atlantika okeani sohilida. Aholisi 100,6 ming kishi (1995). T.-yil stansiyasi. Dengiz porti (chetga kofe, shakarqand, xoʻl meva chiqaradi). K- x- rayoni markazi (sizal, shakarqamish, kofe, kakao, banan, tamaki va b.). Kofe, kakao, shakarqamishni qayta ishlovchi korxonalar mavjud. K.-A. yaqinida mis konlari bor. Shaharga 1670-yilda asos solingan. Mustamlakachilik davrida Kap-Franse deb atalib, San-Domingo fransuz mustamlakasining maʼmuriy markazi boʻlgan. 1807—20-yillarda "Gaiti davlati" poytaxti edi. Shahar atrofida oʻsha davrlarga oid tarixiy yodgorliklardan La-Faryer qalasi krldiqlari va SanSusi saroyi saqlangan.
Adʼyunktura
Ad’yunktura — oliy malakali harbiy ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar (fan nomzodi) tayyorlashning asosiy shakli. Oʻzbekistonda uzluksiz taʼlim tizimining tarkibiy qismi. A. Ichki ishlar Akademiyasi, Qurolli kuchlar Aka-demiyasi, harbiy ilmiy tadqiqot institutlari va oliy oʻquv yurtlarida Oʻzbekiston Respubli-kasi Ichki ishlar vazirligi (Oʻzbekiston Respublikasi IIV) va Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi (Oʻzbekiston Respublikasi MB) hay’atlarining qarorlari bilan Oʻzbekiston Respublikasi Fan va texnika dav-lat qoʻmitasi (Oʻzbekiston Respublikasi FTDQ) hamda Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Oliy Attestatsiya Komissiyasi (Oʻzbekiston Respublikasi OAK) bilan kelishilgan holda tegishli mutaxassisliklar boʻyicha ochiladi. A. Oʻzbekiston Respublikasi FTDQ to-monidan attestatsiyadan oʻtkaziladi. A. oʻz ishini „Oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar mutaxassisli-klari roʻyxati“ga muvofiq ravishda fan sohalarining tegishli mutaxassisliklari boʻyicha „Uzluksiz taʼlim tizimida oliy malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash toʻgʻrisida“gi Nizom-ga hamda Oʻzbekiston Respublikasi IIV va Oʻzbekiston Respublikasi MVga tegishli meʼyoriy-huquqiy hujjatlariga asosan olib boradi. A.da oʻqishdan maqsad ilmiy tadqiqot usullarini oʻzlashtirish, tegishli ilmiy sohaga oid bilimlarni egallash va fan nomzodi ilmiy darajasini olish uchun dissertatsiya yoqlashdir. A.da kirish qoidalari, oʻqish muddatlari, ad’yunktlar tayyorlash usullari aspiranturanikiga oʻxshaydi.
Xoʻjaqoʻrgʻon (Qibray tumani)
Xoʻjaqoʻrgʻon  — Oʻzbekiston Respublikasining  Toshkent viloyatiga qarashli qishloq. Qibray tumani tarkibiga kiradi.
Greenville (Michigan)
Greenville AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Montcalm okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8481 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 516,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,28 km2. Shundan 16,42 km2 quruqlik, 0,85 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 255 m balandlikda joylashgan.
Ader (burun)
Ader — Sharqiy Antarktidadagi qoyadan iborat burun, Ader yarim orolda Viktoriya Yerining shimoli-sharqiy chekkasi. 1841-yilda J. Ross boshliq ingliz ekspeditsiyasi topgan va doʻstining nomi bilan atagan. Ader yonida 1899-yilda K. Borxgrevin boshchi-ligidagi Britaniya ekspeditsiyasi Antarktida materigida qish-lab qolgan birin-chi Keyp-Ader stansiyasini barpo etdi. Stansiya bir yil davomida faoliyat koʻrsatdi.
Muhammad Jahongir Mirzo
Muhammad Jahongir Mirzo yoki qisqacha Jahongir Mirzo (1356-yil yozi — 1376-yil oʻrtalari) — Amir Temur ing toʻngʻich oʻgʻli. 1355-yil Sohibqiron amir Qazagʻonning nabirasi, Husayn ibn Musallabnint singlisi Oʻljoy Turkon ogʻoga uylanadi. 1356-yil yozida ularning nikohidan M.J.M. tugʻiladi. Oʻljoy Turkon ogʻo 1366-yil oxirida vafot etadi. Sohibqironning bu xotinidan Muhammad Jahongir Mirzodan tashqari qizi Sultonbaxt begim ham bor edi. Movarounnahrni birlashtirish uchun boʻlgan kurashlarda Jahongir otasiga faol yordam bergan. 1374-yil iyunida Xorazm hokimi Yusuf Soʻfiyning ukasi Oq Soʻfiyning qizi Sevin bekaga uylangan. Oq Soʻfiy Oltin Oʻrda xoni Oʻzbekxonnkng qizi Shakarbekaga uylangan edi. Shuning uchun bularning qizi Sevin beka koʻproq Xonzoda nomi bilan maʼlum edi. Amir Temur Moʻgʻulistonta. yurishi chogʻida suyukli oʻgʻli Jahongir ogʻir betob boʻlganidan xabar topib darhol orqaga qaytgan. Muhammad Jahongir Mirzo 1376-yil oʻrtalarida 20 yoshida vafot etadi. Uni Shahrisabz (Dor-ussiyodat)ga dafn etadilar. Undan ikki farzand: Xonzodadan tugʻilgan 11 oylik Muhammad Sulton va otasining oʻlimidan qirq kun keyin Ilyos Yasovuriyning qizi Baxt Mulk ogʻodan tugʻilgan Pirmuhammad qolgan.
Manbalar
Jahongir mirzo otasiga ucshagan buyuk sarkarda bo'lgan lekin umri kam bo'lgani uchun
Maksym Koval
Maksym AnatoliyovychKoval (1992-yil 9-dekabrda tugʻilgan) — ukrainalik professional futbolchi, Sheriff Tiraspol jamoasida darvozabon sifatida oʻynaydi.
Metalurh Zaporizhzhia FK
Koval Metalurh Zaporizhzhiani maktabini bitirgan. Birinchi marta 2009-yilning 26-iyulida asosiy jamoa zaxirasiga kiritilgan. 1-noyabr kuni Ukraina Premyer-ligasining 12-tur uchrashuvida maydonga tushgan. 3:0 hisobidagi g‘alabada darvozasi daxlsizligini saqlab qolgan. „Metallurg“ning koʻp oʻyinlarida asosiy tarkibda maydonga tusha boshladi. 19 ta o‘yinda atigi 23 ta gol o‘tkazib yuborgan.
Dynamo Kyiv
left|thumb| Koval hamda „Ajax“ futbolchisi [[Luis Suárez]] Debyut mavsumidan soʻng, 16 yoshidayoq Kovalga Kiyevning „Dynamo“ si qiziqish bildirgan. 2010—2011-yilgi mavsum uchun atigi 3 ta oʻyinga shartnoma imzoladi.
2014—2015: Hoverla Ujgorodga ijara
2014-yilning 6-avgustida Koval Hoverla Uzhgorod ga ijaraga berildi. 2015-yilning 3-martida „Dynamo“ning qishki yig‘inida ishtirok etganidan so‘ng, Koval mavsum oxirigacha Hoverlada ijarada oʻynashi maʼlum bo‘ldi.
2015—2016: Odense Boldklubga ijara
2015-yilning 30-avgustida Koval Daniyaning Odense Boldklub iga bir mavsumga ijaraga berildi.
2017—2018: Deportivo La Coruñaga ijara
2018-yilning 20-yanvarida Koval Ispaniya La Ligasining Deportivo La Coruña klubiga ijara asosida qo‘shildi.
Al Fateh
Ijara muddati tugagach, Al-Fateh Kovaln Kiyevning „Dynamo“sidan sotib olishga muvaffaq boʻldi va darvozabon bilan 3 yillik shartnoma imzoladi. 2022-yilning 30-iyunida shartnomasi tugaganidan keyin klubni tark etdi.
Xalqaro faoliyati
Koval 2011-yilning iyun oyida Oʻzbekiston va Fransiyaga qarshi oʻyinlar uchun milliy terma jamoaga chaqirilgan, biroq bu oʻyinlarning birortasida ham maydonga tushmadi. 2012-yilning 1-iyunida Avstriyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida (2:3, magʻlubiyat) tarkibga kiritildi. Koval 2012-yil Ukraina terma jamoasining oʻz maydonida boʻlib oʻtadigan UEFA Yevro-2012 turniri uchun tarkibiga kiritildi.
Araltoʻbe (Ayteke bi tumani)
Araltoʻbe (Аралтөбе) — Qozogʻiston Respublikasining Aqtoʻbe viloyati Aytekebiy tumaniga qarashli qishloq. Qiziljulduz QFYning maʼmuriy markazi va yagona aholi punkti. Komsomolskoye qishlogʻi markazidan taxminan 37 km janubi-gʻarbda joylashgan. KATO kodi - 153439100.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1522 kishi (766 erkak va 756 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 754 kishi (373 erkak va 381 ayol) yashagan.
Adʼyutant
Ad’yutant (lot. adjutans — yordam beruvchi) — 1) boshliq (komandir, qoʻmondon) huzurida turli topshiriqlarni bajaruvchi harbiy xizmatchi (zobit). 2) podsho Rossiyasi armi-yasida shtab va boshqarmalarda harbiy de-von mutasaddisi boʻlgan zobit lavozimi (katta polk, batalyon va divizion A.i); 17-asr 2-yarmida yasovul nomi bilan Rossiyada joriy boʻlgan, 1716-yil Harbiy Nizom bilan rasmiylashtirilgan; 3) monarx (podsho, imperator) huzuridagi harbiy mansablardan biri. General mansabidagi A. general-A. deb, zobit mansabidagi — fligel-A. deb atalgan.
Çomu
Çomu— Turkiyaning Choʻrum viloyati İskilip tumaniga qarashli qishloq.
Orimattila
Orimattilaning aholisi 15 743 kishi (2023 yil 28 fevral) va maydoni 310,29 kvadrat kilometr. Uning maydonining 28,87 km² qismi suv bilan qoplangan. Munitsipalitet Fin tili da bir tilli hisoblanadi. Aholi jon boshiga taxminan 20,14 kishini tashkil qiladi.
Orimattilaning gerbidagi “o‘roqli ayg‘ir” tasviri ham munitsipalitet nomiga, ham mahalliy qishloq xo‘jaligiga tegishli. Ismning o'zi Geynrix Mattsson Orchimattilaga tegishli bo'lgan Orchimattila nomli uydan kelib chiqqan bo'lib, u allaqachon 1573 yilgi sud kitobida yozilgan. Gerb Axti Hammar tomonidan ishlab chiqilgan va Orimattila shahar kengashi tomonidan 1956 yil 15 sentyabrdagi yig'ilishida tasdiqlangan. O‘sha yilning 17 dekabrida Ichki ishlar vazirligi gerbdan foydalanishga ruxsat bergan.
2021 yilgi Finlandiya munitsipal saylovlari natijalari shuni ko'rsatdiki, haqiqiy finlar Orimattiladagi Orimattila kengashidagi eng katta guruhga aylandi.
Tarix
Orimattila mintaqasida Finlandiyaning eng qadimgi aholi punkti joylashgan.
Orimattila o'z nomini 1539 yilda Matti Laurinpoika tomonidan asos solingan mahalliy fermadan oldi. Uning mulki Orih-Mattila nomi bilan tanilgan. Qishloq sifatida Orimattila birinchi marta 1561 yilda Orihmattila nomi bilan tilga olingan. Chapel 1500-yillarning oxirida tashkil etilgan va 1636 yilda qo'shni Xollola cherkovidan ajralib chiqqandan so'ng mustaqil cherkovga aylandi. 19-asrgacha cherkov va uning asosiy aholi punkti hali ham Orihmattila deb nomlangan. Oʻrih oʻri soʻzining eskiroq talaffuzi boʻlib, “aygʻir” maʼnosini bildiradi, garchi oʻrin nomlaridagi h ning yoʻqolishiga undan keyingi –mattila elementi toʻsqinlik qilgan boʻlsa-da (qarang. Orivesi, 19-asrgacha Orixvesi deb ham ataladi).
Finlandiyaning ruslar tomonidan bosib olinishi natijasida yuzaga kelgan Buyuk Shimoliy urush davrida Orimattila va Xollola cherkovlari vaqtincha birlashtirilgan. Keyingi yili Orimattila episkopi qo'shni Hollola cherkovidan soliq yig'ishga majbur bo'lgan edi, keyinchalik u Stokgolm episkopiga o'tgan.
Kirvu hududidan ko'plab muhojirlar davom etish urushi natijasida Orimattilaga joylashdilar. Orimattila 1992 yilda shaharga aylantirildi. 2009 yilda munitsipalitet Artjärvi va Orimattila munitsipalitetlari o'rtasidagi birlashish bo'yicha muzokaralarda qatnashmaslikka qaror qildi va 2010 yil 22 mart sanasida ikki munitsipalitet birlashishi kuzatildi.
Populyatsiya tendentsiyalari
Quyidagi jadvalda so‘nggi besh yil ichida shahar aholisining rivojlanishi ko‘rsatilgan. Shahar joylashgan hudud 2017 yil 1 yanvardan foydalanishda.
Taniqli odamlar
Sportchilar
Boshqa mashhur odamlar
Egizak shaharlar - qardosh shaharlar
Orimattilaning quyidagi qo'shnilari bor:
Ma'lumotnomalar
Media related to Orimattila at Wikimedia Commons
Vagʻashton
Vagʻashton  — Panjakent tumanidagi Shing jamoatiga qarashli daha. Vagʻashtondan shahar markazigacha 39 km.
Manbalar
Tojikiston joy nomlari reestri 2013. — 332 s. — ISBN 978-99947-33-54-5
Innerthal
Innerthal Shveysariyaning Schwyz kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna March okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 50.22 km2. 189 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Mil. av. 201
'''Mil. av. 201'''
Vafot etgan
🇷🇺
Muhammad ibn Otsiz
Muhammad ibn Otsiz — oʻrta asrda yashab ijod etgan saraxslik meʼmor. Marvdagi sulton Sanjar maqbarasini qurgan (12-asr) va unga oʻz nomini yozib qoldirgan.
Ayoz (maʼnolari)
Ayoz:
Tertry
Tertry Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Péronne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
186 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,9 km2. Dengiz sathidan 62 – 96 m balandlikda joylashgan.
Muhammad Zamon Mirzo
Muhammad zamon Mirzo (1496— 1539) — Husayn Boyqaronshnt nabirasi, Badiuzzamonning 2-oʻgʻli. 1506-yil Damgʻon uchun boʻlgan jangda amakisi Faridun Xusayn mirzo bilan Shapboniyxonga asir tushib qolgan, lekin Shayboniyxon ularni qoʻyib yuborgan. 1506-yil maydan Balx va uning viloyatiga egalik qilish uchun amir Oʻrda Shayx bilan kurashgan. Biroq, Oʻrda Shayx Balxni Boburga topshirish niyatida elchi yuboradi. M.Z. uni xoinlikda ayblab qatl etadi. Oʻrda Shayxning ukasi Qavombek bundan xabar topib, qoʻshin toʻplab, Kobulga, Bobur huzuriga elchi yuboradi. Bu orada Boburning Zafarbek boshchiligidagi qoʻshini shahar atrofida edi, Qavombek shahardan chiqib shahar kalitlarini unga topshiradi. Mana shu holat sababli M.Z. Sanuchahoryak mavzeiga ketadi, u yerda Bobur huzuriga Muhammad Boqini elchi qilib joʻnatib, tobeligini izhor qilgan. Keyinchalik M.Z. Shibirgʻon hokimi Imin-bek bilan Boburga qarshi ittifoq tuzishga intilgan va shu maqsadda Saripulga yoʻl ochgan. Biroq Bobur undan chaqqonroq harakat qilib Qorayogʻochga yurish qilib, M.Z.ning oʻgʻruqini egallab olgan. Shundan soʻng M.Z. ham Garchistonga ketib, togʻli viloyatlarda tentirab yurgan, Balxni olish uchun bir necha bor urinib koʻrgan, soʻng Sanuchahoryak viloyatiga, u yerdan Shibirgʻonga yoʻl olgan. Bu yerda u Iminbek va Ibrohim chopuqlarning birlashgan qoʻshinidan yengilgan, asir tushgan va Bobur huzuriga, Kobulga joʻnatilgan. Xondamirning guvohlik berishicha, Bobur M.Z. ning barcha gunohlarini kechirgan, yaqinlari qatoridan joy bergan va ikki oydan keyin unga Balxni inʼom etgan. M.Z. Balxda 1523-yil sentabrgacha hokimlik qilgan.
Shig‘is
Shig‘is (Nukus shahri) — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli mahalla. Nukus shahri tarkibiga kiradi.
Ayoz
Ayoz – turkiy xalqlar topishmoqli ertaklarida an’anaviy kahramon. Dono va tadbirkor. Oddiy xalq himoyachisi, sezgir va soʻzamol, kishilar qalbiga yoʻl topa biladigan kishi. Har bir soʻzi, harakat va holati ta’limiy-didaktik ahamiyatga ega. "Ayoz, koʻrgan kuningni unutma, xom chorigʻingni quritma" maz-munidagi maqollar A. haqidagi ertak va rivoyatlar ta’siri natijasida yuzaga kelgan.
Touques (Calvados)
Touques Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Lisieux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3500 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 432,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2.
Mil. av. 200
Vafot etgan
🇷🇺
Neytron qamrash terapiyasi
Neytronning tugʻilishi va uning xossalari.1932- yili ingliz  fizigi  D.Chedvik   neytronni  kashf  etsi. Berilliyni   α-zarralar  bilan bombardimon   qilganda protonlar   paydo  boʻlmadi. Biroq  qalinligi 10-20  sm  boʻlgan  qoʻrgʻoshin  plastinkadan  iborat toʻsiqdan   oʻta   oldigan  kuchli   kiruvchan   qandaydir  nurlanish  bor   ekanligi  aniqlandi. Bu  nurlanish   (zarralar oqimi)  taʼsirida  u  bilan   toʻqnashayotgan   atom  juda   katta    energiya  olar   edi. Bu  zarralarning  kiruvchanlik   qobilyati   katta  boʻlgani   va   gazni  bevosita    ionlashtirmagani   uchun  ular   elektr   jihatidan  neytraldir. Yangi   zarra   neytron  deb   ataldi.
Neytron tutib olish terapiyasi (NCT) — birlamchi miya oʻsmalari, bosh va boʻyin mintaqasining takroriy saratoni, teri va teridan tashqari melanomalar kabi mahalliy invaziv malign oʻsmalarni davolash uchun radioterapiya turi. Bu ikki bosqichli jarayon: birinchi navbatda, bemorga past energiyali „termal“ neytronlarni ushlashga yuqori moyillikka ega boʻlgan barqaror bor −10 (10 B) izotopi boʻlgan oʻsimtani lokalizatsiya qiluvchi dori yuboriladi. 10 B (3837 ombor) ning neytron kesimi toʻqimalarda uchraydigan azot, vodorod yoki kislorod kabi boshqa elementlardan 1000 baravar koʻpdir. Ikkinchi bosqichda bemorga epitermik neytronlar nurlanadi, ularning manbalari oʻtmishda yadro reaktorlari boʻlgan va hozirda yuqori energiyali epitermal neytronlarni ishlab chiqaradigan tezlatgichlardir. Toʻqimalarga kirib borganida energiyani yoʻqotgandan soʻng, natijada past energiyali „termal“ neytronlar 10 B atomi tomonidan ushlanadi. Olingan parchalanish reaktsiyasi yuqori energiyali alfa zarralarini beradi, ular etarli darajada 10 B ni olgan saraton hujayralarini oʻldiradi.
Bugungi kunga qadar NCT bilan bogʻliq barcha klinik tajriba bor-10; shuning uchun bu usul bor neytron tutib olish terapiyasi (BNCT) deb nomlanadi. Gadoliniy kabi boshqa radioaktiv boʻlmagan izotopdan foydalanish hayvonlarning eksperimental tadqiqotlari bilan cheklangan va klinik jihatdan amalga oshirilmagan. BNCT hozirgi kunda davolab boʻlmaydigan glioblastoma kabi xavfli miya oʻsmalari va yaqinda bosh va boʻyin mintaqasining mahalliy darajada rivojlangan takroriy saratonlari va kamroq tez-tez yuzaki melanomalar uchun anʼanaviy radiatsiya terapiyasiga alternativa sifatida baholangan. va genital hudud.
Tarixi
Jeyms Chadvik 1932 yilda neytronni kashf etdi. Koʻp oʻtmay, HJ Teylor bor-10 yadrolari past energiyali „termal“ neytronlarni ushlashga yuqori moyil boʻlganligini xabar qildi. Bu reaksiya bor-10 yadrolarining geliy-4 yadrolari (alfa zarralari) va litiy-7 ionlariga yadroviy parchalanishiga olib keladi. 1936 yilda Pensilvaniya shtatining Filadelfiya shahridagi Franklin instituti olimi GL Locher ushbu kashfiyotning terapevtik salohiyatini tan oldi va neytronni tutib olish reaktsiyasining bu oʻziga xos turini saraton kasalligini davolashda qoʻllash mumkinligini taklif qildi. Massachusets umumiy kasalxonasining neyroxirurgi Uilyam Svit birinchi boʻlib BNCT ni barcha miya oʻsmalarining eng xavflisi boʻlgan glioblastoma multiforme (GBM) ni davolash uchun baholash uchun malign miya oʻsmalarini davolashda, bor yetkazib beruvchi vosita sifatida boraksdan foydalanish imkoniyatini taklif qildi. 1951 yilda Keyinchalik Li Farr tomonidan Long-Aylend, Nyu York, AQShdagi Brukhaven milliy laboratoriyasida maxsus qurilgan yadro reaktoridan foydalangan holda klinik sinov boshlandi. Bostondagi Massachusets texnologiya instituti (MIT).
Butun dunyo boʻylab bir qator tadqiqot guruhlari Shirin va Farrning dastlabki klinik tadqiqotlarini va keyinchalik 1960-yillarda Xiroshi Xatanakaning (kínjīmì) miya shishi boʻlgan bemorlarni davolash uchun kashshof klinik tadqiqotlarini davom ettirdilar. Oʻshandan beri klinik sinovlar Yaponiya, AQSh, Shvetsiya, Finlandiya, Chexiya va Argentina kabi qator mamlakatlarda oʻtkazildi. Fukusimadagi yadroviy avariyadan soʻng (2011), u erdagi klinik dastur reaktor neytron manbasidan toʻqimalarga kirib borishi bilan issiqlikka aylanadigan yuqori energiyali neytronlarni ishlab chiqaradigan tezlatgichlarga oʻtdi.
BNCT uchun  talablar
neytronlar oqimi     109 neytron/cm2s
neytron energiyasi ~ 1 eV ~ 10.0 keV
gamma nurlanish dozasi  2x10-13 Gy/cm2
tez neytronlar dozasi    2x10-13 Gy/cm2
Asosiy tamoyillar
Neytronni ushlab turish terapiyasi terapevtik taʼsirga erishish uchun ikkita alohida komponentdan iborat ikkilik tizimdir. Har bir komponentning oʻzi oʻsimtaga qarshi emas, ammo ular birlashganda saraton hujayralari uchun oʻlimga olib kelishi mumkin. thumb| 1) Bor birikmasi (b) saraton hujayralari tomonidan tanlab soʻriladi. 2) Neytron nurlari (n) saraton joyiga qaratilgan. 3) Bor neytronni yutadi. 4) Bor parchalanib, saratonni oʻldiradigan nurlanishni chiqaradi. BNCT tabiiy elementar borning taxminan 20% ni tashkil etuvchi radioaktiv boʻlmagan bor-10 qoʻzgʻaluvchan bor-11 (11 B*) hosil qilish uchun tegishli energiyaga ega neytronlar bilan nurlanganda sodir boʻladigan yadroviy tutilish va parchalanish reaktsiyalariga asoslanadi. . Bu yuqori energiyali alfa zarralari (4 He yadrolari) va yuqori energiyali litiy-7 (7 Li) yadrolarini hosil qilish uchun radioaktiv parchalanishga uchraydi. Yadro reaktsiyasi:
Alfa zarrachalari ham, litiy yadrolari ham reaksiyaga yaqin joyda 5-9 diapazonda bir-biriga yaqin joylashgan ionlanishlarni hosil qiladi. mkm. Bu taxminan maqsadli hujayraning diametri va shuning uchun tutilish reaktsiyasining halokatliligi bor oʻz ichiga olgan hujayralar bilan cheklangan. Shunday qilib, BNCT radiatsiya terapiyasining biologik va jismoniy maqsadli turi sifatida qaralishi mumkin. BNCT ning muvaffaqiyati oʻsimtaga 10 B ning etarli miqdorda tanlab etkazib berilishiga bogʻliq boʻlib, uning atrofidagi oddiy toʻqimalarda faqat kichik miqdorda lokalizatsiya qilinadi. Shunday qilib, normal toʻqimalar, agar ular etarli miqdorda bor-10 ni olmagan boʻlsa, neytronni ushlab turish va parchalanish reaktsiyalaridan xalos boʻlishi mumkin. Oddiy toʻqimalarning bardoshliligi normal toʻqimalarda vodorod va azot bilan sodir boʻladigan yadroviy tutilish reaktsiyalari bilan belgilanadi.
1) issiq neytronlar toʻqimalarda yutilish va sochilish hisobiga energiyasini tez yoʻqotadi va ularning effektiv singish chuqurligi 3-4 cm ga teng boʻladi. Yaʼni BNCT orqali uncha chuqur boʻlmagan saraton hujayralarinigina yoʻq qilish mumkin.
2) immun tizimini chalgʻitish uchun foydalaniladigan peparat tarkibida erkin harakatlana oluvchi quyi molekulyar birikmalar mavjud boʻlib, ular saraton hujayrasi tomonidan soʻrilmaydi. Natijada neytronlar oqimi bilan nurlantirilganda yon atrofdagi sogʻlom hujayralar ham nurlanish oladi.
Bor yetkazib beruvchi moddalarning keng assortimenti sintez qilingan. Birinchisi, asosan Yaponiyada qoʻllanilgan, koʻpburchakli bor anioni, natriy borokaptat yoki BSH (Na2B12H11SH), ikkinchisi esa boronofenilalanin yoki BPA deb ataladigan fenilalaninning dihidroksiboril hosilasidir. Ikkinchisi koʻplab klinik sinovlarda qoʻllanilgan. BPA yoki BSH ni tomir ichiga yuborish orqali yuborilgandan soʻng, oʻsimta joyi neytronlar bilan nurlanadi, ularning manbai yaqin vaqtgacha maxsus ishlab chiqilgan yadro reaktorlari edi va hozirda neytron tezlatgichlari. 1994 yilgacha Yaponiya va Qoʻshma Shtatlarda past energiyali (< 0,5 eV ) termal neytron nurlari ishlatilgan, ammo ular toʻqimalarga chuqur kirish chuqurligiga ega boʻlganligi sababli, yuqori energiya (> ,5 eV) < 10 keV) epitermik neytron nurlari kattaroq kirib borish chuqurligiga ega boʻlib, Amerika Qoʻshma Shtatlari,  Evropa,  Yaponiya,  Argentinada klinik sinovlarda ishlatilgan. Tayvan va Xitoy yaqin vaqtgacha tezlatgichlar reaktorlarni almashtirgan paytgacha. Nazariy jihatdan BNCT radiatsiya terapiyasining yuqori tanlangan turi boʻlib, u oʻsimta hujayralarini qoʻshni normal hujayralar va toʻqimalarga radiatsiyaviy zarar etkazmasdan nishonga olishi mumkin. Dozalar 60-70 gacha kulrang (Gy) anʼanaviy fraksiyalangan tashqi nurli foton nurlanishi uchun 6-7 haftaga nisbatan bir yoki ikkita dasturda oʻsimta hujayralariga etkazilishi mumkin. Biroq, BNCT samaradorligi oʻsimta ichida, aniqrogʻi, tarkibiy oʻsimta hujayralari ichida 10 B ning nisbatan bir hil hujayrali taqsimlanishiga bogʻliq va bu hali ham uning muvaffaqiyatini cheklab qoʻygan hal qilinmagan asosiy muammolardan biri hisoblanadi.
Radiobiologik mulohazalar
BNCT da oʻsimta va normal toʻqimalarga nurlanish dozalari toʻgʻridan-toʻgʻri ionlashtiruvchi nurlanishning uchta turidan energiya toʻplanishi bilan bogʻliq boʻlib, ular chiziqli energiya uzatishda (LET) farqlanadi, bu ionlashtiruvchi zarracha yoʻlida energiya yoʻqotish tezligi:
2. Tez neytronlarning tarqalishi va azot atomlari tomonidan termal neytronlarning tutilishi natijasida hosil boʻlgan yuqori LET protonlari [ 14 N (n, p) 14 C]; va
3. 10 B [ 10 B(n, a) 7 Li] bilan termal neytronni tutib olish va parchalanish reaksiyalari natijasida ajralib chiqadigan yuqori LET, ogʻirroq zaryadlangan alfa zarralari (geliy [ 4 He] yadrolari ajratilgan) va litiy 7 ionlari.
Oʻsimta va uning atrofidagi normal toʻqimalar radiatsiya maydonida mavjud boʻlganligi sababli, hatto ideal epitermik neytron nurlari bilan ham, yuqori va past LET nurlanishidan iborat boʻlgan muqarrar, oʻziga xos boʻlmagan fon dozasi boʻladi. Biroq, oʻsimtadagi 10 B ning yuqori konsentratsiyasi uning qoʻshni oddiy toʻqimalarga qaraganda yuqori umumiy dozani olishga olib keladi, bu BNCTda terapevtik oʻsish uchun asosdir. Har qanday toʻqimalarga yuborilgan Gy dagi nurlanishning umumiy dozasi foton-ekvivalent birliklarda, ularning har birining radiobiologik samaradorligining oshishiga bogʻliq boʻlgan ogʻirlik omillariga (Gy w) koʻpaytirilgan yuqori LET dozasi komponentlarining yigʻindisi sifatida ifodalanishi mumkin. komponentlar.