Kron_kasalligi
Operativ davosi
Kron kasalligida operativ davo kam hollarda, bemorning butunlay sogʻayib ketishiga olib keladi. Bunga sabab, kasallikning tez-tez qaytalanishi bilan bogʻliq. Baʼzida operatsiya bemor ahvolining sezilarli darajada klinik yaxshilanishiga olib keladi. Bu esa dori-darmonlar dozalarini qisqartirishga, yoki umuman toʻxtatishga sabab boʻlishi mumkin. Operativ davoga kasallikning zoʻrayishishi dalil hisoblanadi. Jumladan, bola boʻyining oʻsmasligi, konservativ davoning taʼsir qilmasligi, ichak tutilishi, ichak oqmalari (ichki va tashki), pararektal abssess va oqmalar, qon ketish, qorin ogʻrigʻi va qorin boʻshligʻi abssessi kabilardir. Operatsiyadan oldin va keyin butunlay enteral oziqlantirishni toʻxtatib, umumiy parenteral oziqlanishga oʻtish, operatsiyadan keyin kuzatiladigan asoratlarni kamaytirishga, bemor ahvolining tiklanishiga va koʻpincha, faol hayot tarziga qaytishiga sabab boʻladi. Kron kasalligining ileostekal shakli, koʻpincha ichak tutilishiga olib keladi va operatsiya oʻtkazishga sabab boʻladi. Bu barcha ichak tutilishlarning 90 %ni tashkil qiladi. Aksincha, kolorektal shaklida deyarli ichak tutilishi kuzatilmaydi. Lekin bu shaklda ichakdan qon ketish koʻp uchraydi. Bunda oʻsishdan qolish, ikkilamchi jinsiy belgilar rivojlanishining orqada qolishi ikkala jinsga xosdir. Operatsiya mobaynida zararlangan (yalligʻlangan) ichakni rezeksiya qilish va anastomoz qoʻyish optimal uslub (usul) hisoblanadi. Rezeksiyani „sogʻlom“ toʻqima boʻylab oʻtkazish zarur degan tushunchalar, hozirgi paytda zarur emasligi tasdiqlandi. Shu sababli, rezeksiyani faqat yalligʻlangan ichak chegarasida oʻtkaziladi. Yalligʻlangan sohada oʻtkazishga toʻgʻri kelsa ham, anastomozning bitishiga taʼsir koʻrsatmaydi. Bu esa operatsiyadan keyin kuzatilishi mumkin boʻlgan „kalta ichak sindromi“ni yuzaga kelmasligini taʼminlaydi. Yalligʻlanish ichakning boshqa sohalarida ham ayrim-ayrim joylashishi kuzatilsa (agar ularda obstruksiya yoki boshqa asoratlar boʻlmasa), ular oʻz holida qoldiriladi. Ileostoma yoki „chetlab oʻtish“ anastomozi ichak rezeksiyasiga nisbatan koʻp asoratlar bilan oʻtadi hamda kam hollarda kasal ahvolini yaxshilanishiga olib keladi. Operatsiya paytida, ichki oqmalar aniqlansa, ular rezeksiya qilingan ichak bilan birga olib tashlanadi. Agar oqma rezeksiya qilinuvchi yalligʻlangan ichakdan uzoqda joylashgan boʻlsa, ichakning bu sohasi ham oqma bilan birga, alohida qoʻshimcha rezeksiya qilinib anastomoz qoʻyiladi. Kron kasalligida qorin ogʻrigʻi tufayli operatsiya paytida, ileostekal sohada kuchli yalligʻlanish aniqlanmasa, appendektomiya operatsiyasi bilan chegaralanadi. Shuni taʼkidlash kerakki, Kron kasalligi tufayli appendektomiyadan keyin yuzaga keladigan oqmalar, mazkur kasallik aniqlanmagan bemorlarga nisbatan 6 marta koʻp uchraydi. Kron kasalligida bu kasallik boʻlmagan bolalarga nisbatan appenditsit kam uchraydi. Agarda yalligʻlanish 12 barmoqli ichakda joylashgan boʻlib, yuqori ichak tutilishi aniqlansa, gastroeyunoanastomoz operatsiyasi bajariladi. Bunda, och ichakda yaralar hosil boʻlishining oldini olish maqsadida vagotomiya ham bajariladi. Lekin shunga qaramasdan, kasallikning qaytalanishi uchrab turadi. Adabiyotlarda koʻrsatilishicha, operatsiyadan keyin 3 yil ichida qaytalanish 50 %ni tashkil qiladi, vaqt oʻtishi bilan esa qaytalanish 90 %ga yotadi. Bu koʻrsatkichlar shuni koʻrsatadiki, operativ davolab, bu kasallikni butunlay yoʻq qilishning iloji yoʻq. Lekin operatsiya ichak tutilishi, anoreksiya, doimiy qorin ogʻrigʻi singari hollarda, bemorlarni sogʻlom turmush tarziga qaytishiga yordam beradi. Koʻp hollarda, rezeksiya oʻtkazilib, anastomoz qoʻyilgan hollarda, kasallik (anastomozning proksimal yoki distal qismlarida) qaytalanadi. Bunda konservativ (medikamentoz) davolash 70 % hollarda yaxshi natija beradi. Ileostoma qoʻyilgandan keyin qaytalanish, koʻpincha, uning proksimal qismida vujudga keladi. Birlamchi rezeksiya oʻtkazilgan bemorlarda qaytalanish tufayli qayta operatsiya oʻtkazish taxminan 30 % hollarda kerak boʻladi. Bemor ahvolining qayta operatsiyadan keyin yaxshilanishi 50 % hollarda kuzatiladi. Operatsiyadan keyin perianal oqmalar paydo boʻlgan bemorlarda, yaraning bitishi juda qiyin boʻladi yoki umuman bitmaydi. Bu hollarda oqmani kesib tashlab toʻgʻri drenajlash yaxshi natija beradi. Bolalarda Kron kasalligi tufayli operatsiyadan keyin qaytalanishi (restidivi) yuqori boʻlishiga qaramasdan, bemor bolalarning ahvoli ancha yaxshilanadi. Ishtahasi ochiladi, tana ogʻirligi oshadi, koʻp vaqt mobaynida qorindagi ogʻriq boʻlmaydi. Shunga qaramasdan, koʻp hollarda, qayta-qayta operatsiyalar (rezeksiya) oʻtkazishga toʻgʻri keladi. Bunda bolalarning ahvoli qayta yaxshilanadi. Afsuski, Kron kasalligini davolashda bir operatsiya bilan muvaffaqiyatga erishish kam hollarda uchraydi.