cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sapar Xoʻjaniyozov
Xoʻjaniyozov Sapar (1913.15.4, Kegeyli tumani — 1983.15.4, Nukus) — qoraqalpoq adibi, aktyor va rejissyor Oʻzbekiston xalqartisti (1973). Qoraqalpogʻistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1957). Moskva teatr sanʼati institutini tugatgan (1959). 193576-yillarda Krraqalpoq musiqali drama teatrida ishlagan. "Guliston" sheʼriy toʻplami (1948), "Oysha", "Zyyoda", "Baxt", "Goʻzallar", "Oyquloq", "Taluas" pyesalari, "Oq oltin dalalarining kishilari" qissasi nashr qilingan. "Suymaganga suykanma" komediyasi keng shuxrat qozongan. "Qizlar" musiqali komediyasi, "Ahmoq podsho" (Berdaq dostoni asosida), "Mamanbiy" (T. Qayipbergenov romani asosida) musiqali dramalarini yaratdi. Aktyor sifatida Mitya ("Kambagʻallik ayb emas"), Boysari ("Alpomish"), Maqdonald ("Amerika ovozi") kabi obrazlari unga katta shuhrat keltirgan. "Oltin koʻl" (Uygʻun), "Boy ila xizmatchi" (Hamza), "Ogʻriq tishlar" (Abdulla Qahhor), "Qiz Jibek" (G. Musrepov) singari spektakllarni sahnalashtirgan. Berdaq nomidagi Qoraqalpogʻiston Davlat mukofoti laureati (1960).
Bourg-de-Sirod
Bourg-de-Sirod Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Jura departamenti Lons-le-Saunier tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
86 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,5 km2. Dengiz sathidan 529 – 804 m balandlikda joylashgan.
Mariya Sharapova
Mariya Yuryevna Sharapova (Мария Юрьевна Шара́пова; (1987-yil 19-aprelda tugʻilgan) — rossiyalik tennischi, xizmat koʻrsatgan sport ustasi. 2012-yil 11-iyun maʼlumoti boʻyicha, jahonning 1-raqamli raketkasi. 2004-yil Uimbldon, 2006-yil AQSh ochiq chempionati, 2008-yil Avstraliya ochiq chempionati va 2012- va 2014-yil Fransiya ochiq chempionatlari gʻolibi.
Argentina
Davlat tuzumi
Argentina — federativ respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1994-yil 24-avgustda qabul qilingan. Davlat boshligʻi — prezident. Prezident va vise-prezident 4 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyat — Millim kongress (parlament). Kongress ikki palata: senat va deputatlar palatasidan iborat. Ijrochi hokimiyat prezident va hukumatdir.
Tabiati
Argentinaning sharqi keng tekisli-klardan va gʻarbi togʻlardan iborat. Mamlakatning butun shimoli-sharqini La-Plata pasttekisligi (Gran-Chako, Sharqiy Pampa tekisligi), janubi-sharqini Patagoniya yassi togligi egallaydi. Gʻarbdagi togʻ yon bagʻirlari balandlasha borib, And toglariga ulanib ketadi. Janubiy Amerikaning eng baland nuqtasi Akonkagua (6960 m) ham Argentina hududidadir. Foydali qazilmalari: neft, gaz, temir, poli-metallar, uran, mis, qalay, volfram va boshqa rudalar. Argentina tekislik qismining iqlimi — tropik va subtropik, janubida — moʻ’tadil. Eng issiq oy (yanvar)ning oʻrtacha harorati shimolida 28°, janubida 10°, iyulning oʻrtacha harorati shimolida 18° va janubida G. Togʻlarda iqlim moʻ’tadil sovuq. Yiliga Patagoniyada 100 — 300 mm, shimoli-sharqda 1400 — 1600 mm, Andning sharqiy yon bagʻirlarida 5000 mm gacha yogʻin yogʻadi. Asosiy daryolari: Parana, Paragvay, Urugʻvay, Rio-Sala-do, Rio-Kolorado, Chubut, Rio-Negro. Argentina koʻllarining aksariyati muzliklardan paydo boʻlgan (Naul-Uapi, Buenos-Ay-res, Vedma va boshqalar). Argentina hudu-dining salkam 20% doimiy koʻm-koʻk va bargi toʻkiluvchi oʻrmonlar bilan qoplangan. Gran-Chakodagi qizil tuproqda siyrak oʻrmon, Pampadagi unumdor qoratuproqda pichanzor dashtlar, Patagoniyada -yarim choʻl. Argentinaning milliy bogʻlari — Iguasu, Lanin, Na-uel-Uapi va boshqalar.
Whittier (Alaska)
Whittier AQShning Alaska shtatida joylashgan shahardir. Valdez-Cordova okrugi tarkibiga kiradi.
Argentina
Aholisi
Argentinlar (mamlakat aholisining 90%) asosan yevropalik muhojirlardan shakllangan. Shuningdek italyanlar, yahudiylar, ukrainlar, ispanlar, katalonlar, polyaklar, nemislar, fransuzlar va boshqalarlar ham yashaydi. Tub joy aholisi — indeyslarning aksariyati yevropaliklarning mustamlakachilik harakatlari jarayonida qirilib ketgan. Ularning oz qismi (kechua, tupi-guaranlar va boshqalar) Argentinaning shimoli-gʻarbida va Paragvay bilan boʻlgan chegara yaqinida yashaydi. Rasmiy tili — ispan tili. Dindorlarning aksariyati katoliklar. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km²ga 9 kishidan koʻproq. Aholining 86% shaharlarda yashaydi. Yirik shaharlari: Buenos-Ayres, Kordova, Rosario, La-Plata.
Whittier (Alaska)
Aholisi
182 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 5,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 51,0 km2. Shundan 32,4 km2 quruqlik, 18,6 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 13 m balandlikda joylashgan. thumb|left|200px|Whittier manzarasi.
Argentina
Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari
Fuqaro radikal ittifoqi, 1889-yilda taraqqiyparvar ziyolilar tomonidan tuzilgan; Birlik va taraqqiyot harakati, 1957-yilda Fuqaro radikal ittifoqi partiyasidan ajralib chiqqan guruh ne-gizida tuzilgan; Xalq sotsialistik partiyasi, 1982-yilda tuzilgan; Murosasozlik partiyasi, 1963-yilda Birlik va taraqqiyot harakati partiyasi boʻlinishi natijasida vujudga kelgan; Xustisialistik (adolat) partiyasi, 1947-yilda X. Peron tomonidan tuzilgan; Taraqqiyparvar demokratik partiya, 1909-yil tuzilgan. Argentinada Kommuni-stik partiya, Sotsial-demokratik partiya, Demokratik markaz ittifoqi, Xristian-demokratik partiya ham bor. Umummehnat konfederatsiyasi 1930-yilda tuzilgan.
Xoʻjaligi
Argentina iqtisodiy jihatdan Lotin Amerikasida eng rivojlangan mamlakatlardan biri. Foydali qazilma konlari koʻp, malakali ishchi kuchiga ega. Argentina, sanoatning turli tarmoqlari rivojlangan. Ammo 80-yillar oxirida boshqaruvning samarasizligi oqibatida Argentina iqtisodiyoti barbod boʻlish arafasida edi. 1989-yilda saylangan yangi hukumat iqtisodiyotni isloh qilish dasturini amalga oshirdi, natijada Argentina yana barqaror rivojlana boshladi. 1991-yilda qabul qilingan konvertatsiya toʻgʻrisidagi qonunga binoan koʻpchilik davlat korxonalari xususiylashtirildi, iqtisodiyotga chet el investitsiyalari jalb etila bosh-ladi, byudjetga soliqlardan tushum yax-shilandi, ishchilarga kompensatsiya toʻlash tizimi yaratildi.
Sanoati
Argentina asosan, qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlashga ixtisoslashgan. Yetakchi tarmoq — oziq-ovqat (goʻsht, yogʻ, un, vi-nochilik, konserva, qand-shakar) sanoa-ti. Goʻsht yetishtirish va eksport qilish sohasida Argentina dunyoda oldingi oʻrinlardan birida turadi. Toʻqimachilik, charm-poyabzal tarmoqlari rivojlangan. Ogʻir industriyada mashinasozlik (traktor, qishloq xoʻjaligi mashinalari, avtomobillar, stanoklar, elektr texnika asbob-uskuna-607lari va boshqalar), neftni qayta ishlash, qora metallurgiyaning salmogʻi katta. Sement, sellyuloza-qogʻoz korxonalari bor. Neft, gaz, qoʻrgʻoshin, pyx, temir, uran, berilliy va volfram rudalari qazib olinadi. Yoqilgʻi-energetika balansining salkam 85% ni neft va gaz tashkil qiladi. AESlar qurilgan. Asosiy sano-at markazlari: Buenos-Ayres, Rosario, Kordova, La-Plata.
Qishloq xoʻjaligi
Argentina chorvachilik mahsulotlarini, don va moyli ekinlar hosilini tovar sifatida tayyorlashga ixtisoslashgan. Yirik yer egaligi ri-vojlangan: 1 ming ga dan ortiq yerga ega boʻlgan xujaliklarga hamma yerlarning 75% qaraydi. Argentina ga yaroqli yerlarning faqat 20% ga ekin ekiladi. Argentinaning yetakchi tarmogʻi chorvachilik boʻlib, unda goʻsht yetishtiriladigan qoramolchilik va goʻsht-jun olinadigan qoʻychilik ustun turadi. Argentinada qoramollar — 51 mln., qoʻylar — 29 mln., choʻchqalar — 4,1 mln. boshni tashkil etadi. Dehqonchilikning yetakchi tarmogʻi — gʻallachilik. Bugʻdoy, makkajoʻxori, javdar, suli, arpa, texnika ekinlaridan — kungaboqar, zigʻir, paxta yetishtiriladi. Muhim yem-xashak ekini — beda. Bogʻdorchilik, tokchilik rivojlangan. Qimmatbaho daraxt navi, jumladan dubil ekstrakti olinadigan kebracho tayyorlanadi. Baliq ovlanadi.
Transporti
Argentina lar uzunligi — salkam 34,1 ming km, avtomobil yoʻllari — 211,4 ming km. Asosiy porti — Buenos-Ayres. Xalqaro aeroporti — Eseysa (Buenos-Ayres yaqinida).Chetga chiqariladigan qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining 80% goʻsht, don, yogʻ, xom teri, jun, hoʻl mevalarga toʻgʻri keladi. Chetdan mashinalar, transport vositalari, metall, yoqilgʻi, kimyoviy tovarlar keltiriladi. Asosiy savdo mijozlari: AQSH, Braziliya, Italiya, Germaniya va Yaponiya. Pul birligi — peso.
Tibbiy xizmati
Argentinada 133,8 ming oʻrinli kasalxonalar (1 ming aholiga 6 oʻrin) bor. 53,7 ming shifokor (450 aholiga 1 shifokor) tibbiy xizmat koʻrsatadi. Davlat sogʻliqni saqlash tizimi tibbiy yordamni sugʻurtalash va xususiy shifokorlar xizmati bilan birga qoʻshib olib boriladi. Shifokorlarni universitetlarning 9 tibbiyot fakulteti tayyorlaydi.
Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari
Argentinada 6 yoshdan 14 yosh-gacha boʻlgan bolalarning majburiy taʼlimi joriy etilgan. Davlat oʻquv yurtlari bilan birga xususiy maktablar ham bor. Boshlangich maktablarda 3471 ming, oʻrta oʻquv yurtlarida (umumiy taʼlim, hunar, ped. va boshqa maktablarda) 1125 ming oʻquvchi oʻqiydi. Buenos-Ayres, Kordova, La-Plata, Santa-Fe va boshqa shaharlarda universitetlar bor. Bir qancha tarmoq akademi-yalari, ilmiy tadqiqot institutlari va ilmiy jami-yatlar ilmiy tadqiqotlar olib boradi. Buenos-Ayresda Milliy kutubxona, universitet kutubxonasi va boshqa bor. Tabiiy fanlar, Antarktika, tarix, rassomlik va boshqa mu-zeylar mavjud.
Matbuoti, radioeshittirishi, telekoʻrsatuvi
Eng koʻp tarqalgan gaz.lar: „Rason“(„Aql-idrok“, 1905-yildan), „Prensa“(„Matbuot“, 1869-yildan), „Nason“(„Millat“, 1870-yildan), „Gaseta“ („Gazeta“, 1912-yildan). „Telenotisiosa amerikana“ hukumat agentligi 1945-yil tashkil etilgan. 52 xususiy radiostansiya alohida uyushmaga birlashgan. Telekoʻrsatuv 1951-yildan mavjud. 1959-yilda 22 xususiy telestansiyalar uyushmasi tuzilgan.
Adabiyoti
Argentinada yashagan indeys qabilalarning ogʻzaki ijodi namunalari bizgacha yetib kelmagan. Biroq xalq sheʼ-riyati oʻziga xosligini saqlab qolgan. 16-asrdan 19-asr boshlarigacha adabiyot Ispaniya adabiyoti taʼsirida rivojlandi. 18-asr oxiri — 19-asr boshlarida M. de Lavarden, D. de Asuenaga va boshqalarlar ijodida maʼrifatparvarlik tamoyillari namoyon boʻldi. 1810 — 26 yillar Ispaniyaga qarshi urush va milliy-ozodlik harakati davrida adabiyotda vatanparvar klassisizm hukmronlik qildi. B. de Montea-gudo, V. Lo-pes-i-Planes (uning „Vatan-parvarlik marshi“, 1810, Argentina madhiyasi 608boʻlib qolgan), E. de Luka, X. Kruves Varela asarlari paydo boʻldi. Mamlakat mustaqilligi eʼlon qilingandan keyin yangi oqim vakili — faylasuf va milliy poeziya asoschisi E. Echeverria she-rlar, dramalar, dostonlar yezdi. Shoir, hikoyanavis, tarixchi olim va adabiyotshu-nos X. M. Guterres argentin romantik prozasining dastlabki namunalarini yaratdi. Publitsist va jamoat arbobi D. F. Sarmento oʻtkir maqolalar yozdi. 19-asr 2-yarmida „gaucho adabiyoti“ urf boʻldi, uning asosini pampa aholisining ogʻzaki ijodi tashkil qilar edi. 50 — 70-yillarda I. Askasubi asarlari (siyosiy va lirik qoʻshiqlar, „Santos Vega“ sheʼriy roma-ni, 1851), X. Marmol (dastlabki mil-liy roman „Amaliya“, 1855), X. Ernandes (uning „Martin Ferro“ qahramonlik dos-toni, 1 — 2-qismlari, 1872 — 79, milliy adabiyotning eng salmoqli asa-ridir) asarlari va boshqa dunyoga keldi. 19-asr oʻrtalarida xalq urf-odatlarini ifodalovchi adabiyot vujudga keldi. Bu oqim namoyandalari L. V. Lopes, E. Vilde, M. Kane va boshqadir. 20-asr 20-yillarida B. Linch, R. Guyraldeslarning ijtimoiy romanlari chiqdi. 20-asr 2-yarmida E. L. Kastro, A. Varel, R. Larra, X. Kortasar romanlari paydo boʻldi.
Tasviriy sanʼati va meʼmorligi
Argentina tub joy aholisining mustamlakachilikdan avvalgi sanʼati (16-asr) matolarga solingan geometrik naqshlardan, jigʻalardan, guldor va jimjimador so-pol buyumlardan, tosh, yogʻoch va loydan yasalgan haykalchalardan iborat edi. Argentinada milliy rassomlik 19-asrda yuzaga kelib, 20-asr boshlarida taraqqiy etdi. Rassomlar ijodida milliy mavzu, xalq obrazi katta oʻrin egalladi. 19-asr oxirlarida tarkib topgan milliy haykaltaroshlik 20-asr oʻrtalarida badiiy yuksaklikka koʻtarildi. Argentinada mahalliy xalq — indeyslarning meʼmoriy anʼanalari kam saqlangan. 18-asrdan boshlab Argentina meʼmor-ligida barokko uslubi hukmronlik qildi. Bu uslubda qurilgan binolardan biri Kordovadagi Kompaniya ibodatxona-sidir. Ibodatxonaga ispan iyezuitlari asos solganlar (1646). Hozir ibodatxona Kordova universiteti majmuasiga kiradi. 18-asr oxiri va 19-asr boshlarida Argentinada mumtoz meʼmorlik uslubi tarqaldi. Avvalo, aniq va yaxlit (mas, Buenos-Ayresdagi ibodatxona peshayvoni, 1804), keyin-chalik 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida eklektik va hashamatli binolar (Buenos-Ayresdagi „Kolon“ teatri, 1908) qurildi. Bu davr turar joy binolari koʻpincha katta ayvonli boʻlgan. 20-asrdan hozirgi zamon meʼmorligi rivojlandi. Buenos-Ayresda va mamlakatning boshqa shaharlarida koʻp qavatli, yaxlit oyna va temir-betondan mehmonxona, bank kabi maʼmuriy binolar koʻplab qurilgan.
Musiqasi
Hozirgi zamon Argentina hududida yashagan indeys qabilalari hayoti va tur-mushida musiqa katta oʻrin olgan. And xalqlari — ayniqsa kechua va boshqarivojlangan va oʻziga xos musiqa madaniyatiga ega boʻlgan; ularning dilrabo yaravi qoʻshiqlari, uayno raqs ohanglari, cholgʻu asboblari (kena nayi va zarbli asboblari) hozirgacha saqlanib qolgan. Argentina milliy musiqa maktabi 19-asr oxirlarida tarkib topa boshladi. Buenos-Ayresdagi konservatoriya asoschisi, asosan yevropacha kuylar, orkestr va kamer asarlar muallifi A. Vilyame bu maktabning bunyod-korlaridan boʻldi. „Pampa“ operasining ijodkori A. Berutti A.ning yirik kompozitori boʻlgan. „Pampa“ asarida argentin xalq musiqasiga xos ohanglar yangragan. Buenos-Ayresda „Kolon“ ope-ra teatri, 2 konservatoriya, simfonik orkestr, Kordova va La-Platada konser-vatoriyalar bor.
Teatri
Indeys qabilalarining raqslari va marosim taomillarida te-atr harakatlari elementlari boʻlgan. 16-asrda havaskorlar truppalari maydonga keldi. 1783-yil Buenos-Ayresda „Komediya uyi“ nomli birinchi teatr binosi qurildi. 19-asr boshlarida L. A. Morante, K. Enrikes, X. M. Sanches kabi mahalliy dramaturglarning pesalari shuhrat topdi. 19-asrning 80-yillarida 609bosh qahramoni chorvador, dehqon boʻlgan romantik melodrama janri yuzaga keddi. 19-asrda va 20-asr boshlarida „Viktoriya“, „Apolo“teatrlarida ijtimoiy isyon mavzuidagi pesalar qoʻyildi. 1920-yillarda Argentina teatri inqi-rozga uchradi. Ammo bir necha mustaqil I teatrlar vujudga kelib, teatr sanʼatini qayta tiklash va yaxshilashga kirishildi. Ularda milliy dramaturglardan O. Dragun, A. Kusani, K. Gorostisa, L. Barlettalarning asarlari qoʻyildi. 1935-yilda Buenos-Ayresda Milliy komediya teatri bilan Milliy te-atrshunoslik instituti tashkil topdi. 1943-yilda Davlat qoʻgʻirchoq teatri tuzildi. Musiqiy teatr 1825-yilda Buenos-Ayresda birinchi opera spektakli — „Sevi-lyalik sartarosh“ (J. Rossini asari)ni namoyish qildi. 1877-yilda F. Argreaves birinchi A. operasi „Oq mushuk“ni yaratdi. 1925-yildan milliy balet trup-pasi ish boshladi: „Kometalar“, „Panambi“ kabi milliy baletlar koʻrsatildi. Hozirgi vaqtda Buenos-Ayres Argentina teatr sanʼatining markazi boʻlib, bu yerda „El Pueb-lo“, „La Maskara“, „Fray Mocho“ kabi mustaqil teatrlar, Milliy komediya te-atri, „Odeon“ kabi tijorat teatrlari ishlamoqda.
Kinosi
Argentinada film yaratish 1897-yildan boshlandi. 1908-yilda italiyalik rejissor M. Galo „Dorregoning otilishi“degan birinchi filmni yaratdi, unda teatr aktyorlari ishtirok etishdi. Keyinchalik rejissor X. A. Ferreyra („Gaucho qoʻshigʻi“, 1930), L. Zaslavskiy („Qochish“, 1937) va boshqa bir necha film yaratdilar. U Petit de Murat („Gaucho urushi“), S. Pondel Rios („111-kilometr“), E. Amorim („Keksa doktor“) kabi kinossenariychilar barakali ijod qildilar. Keyingi yillarda ishqiy sarguzasht filmlar, kinokome-diyalar ishlandi, ayrim adabiy asarlar ekranlashtirildi. A. yirik kino ishlab chiqarish firmalari: „Arxentina sono films“, „Kontrakuadro“. Buenos-Ayresda Kino sanʼati va kino fani akademiyasi, Milliy kinematografiya instituti ishlab turibdi.
thumb|left|250px|Salta Argentina (Argentina Respublikasi) poytaxti — Buenos Aires shahri. BMT aʼzosi
Ark
thumb|left|150px|[[Buxoro arki]] Ark — Markaziy Osiyo koʻhna shaharlaridagi hukmdorlar qarorgohi joylashgan qalʼaband oʻrda. Yozma tarixiy manbalarda koʻhandiz, diz, koh, qasr, qalʼa, hisor nomlari bilan ham tilga olinadi. Tabiiy baland tepa yoki maxsus yaratilgan baland doʻnglik ustiga qurilib, atrofi baland devor bilan oʻralgan, bir yoki ikki darvozasi boʻlgan. Ark ichida hukmdorlarning, amaldor va lashkarboshilarning uy-joylari, davlat devonlari. zarbxona, masjid, sardoba va boshqa binolar boʻlgan. Buxoro arki, Qoʻqon oʻrdasi, Koʻhna ark tashqi qalʻaband devorlari, ichkaridagi serhasham saroy binolari saqlanib qolgan. Samarqanddagi Amir Temur bunyod etgan Arki Oliy va Chaqartosh qoʻrgʻon binolarining qoldiqlari, tashqi qalʻa devorlari XIX asrda mustamlaka maʼmuriyati tomonidan atayin buzib tashlangan.
Rade b. Hohenwestedt
Hududi
Rade b. Hohenwestedtning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Damüls
Damüls Avstriyaning Vorarlberg yerida joylashgan kommunadir. Bregenz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 20.92 km2. 325 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Boliviya
Davlat tuzumi
Boliviya — unitar respublika. 1967-yil 2-fevralda qabul qilingan konstitutsiyaga koʻra davlat boshligi — prezident. U 5 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyati — Milliy kongress boʻlib, u ikki palata: senat va deputatlar palatasidan iborat. Deputatlar va senatorlar umumiy toʻgʻri ovoz berish yoʻli bilan 4 yil muddatda saylanadi. Ijroiya hokimiyatini prezident va hukumat amalga oshiradi. Hukumatni prezident tayinlaydi va unga boshchilik qiladi.
Tabiati
Boliviyaning gʻarbini And togʻlari va baland togʻli Puna platosi egallaydi. Punaning shimoli-gʻarbida lava platolari, janubi-sharida balandligi 3800 m gacha boʻlgan togʻ havzalari bor; qoldiq koʻllar (Poopo) va shoʻrxoklar uchraydi. Titikaka koʻlining bir qismi ham B. hududida. Shimoli-sharqidagi tekisliklar Amazonka pasttekisligiga tomon astasekin pasaya boradi va bu yerda Beni va Mamore daryolari tizimiga kiradigan soyjilgʻalar oqib yotadi. B.da qalay, volfram, molibden, surma, mis, rux, qoʻrgʻoshin va kumush konlari bor.
Boliviya gʻarbida yiliga 150 mm gacha, sharqida 500–600 mm, And togʻlari yon bagʻrida 2000 mm gacha yogʻin yogʻadi. Punada iyulning oʻrtacha temperaturasi 3—7°, yanvarniki 9—11°. Sharqiy tekisliklarda (shim. da) 4—5 oydan (jan.da) 9 oygacha qurgʻokchilik boʻladi. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 17—22°, yanvarniki 24—28°. Iiliga shimoliy da 1300–1600 mm, janubida 800 mm gacha yogʻin tushadi. B.da tezoqar, kichik togʻ daryolari ham bor. Mamlakat shimolidagi daryolar tropik yomgʻirlar davrida toshadi va 120 ming km² gacha maydonini suv bosadi. Boliviya gʻarbida chala choʻl oʻsimliklari, sharqida baland togʻ tropik dasht oʻsimliklari oʻsadi. And togʻlarining sharqiy yon bagʻrida tropik oʻrmonlar, sharqiy tekisliklarda asosan savanna oʻsimliklari oʻsadi; shimolida gileya, janubiy da siyrak tropik oʻrmonlar ham uchraydi. Hayvonlardan maymun, zirhaor, tapir, kemiruvchilar, qushlar, sudraluvchilar, hasharotlar va boshqa bor. Milliy bogʻlari: IsiboroSekurs, Uanchaka, PilonLaxas va boshqa
Tarixi
Boliviya hududida qadimdan ibtidoiy jamoa tuzumi bosqichidagi indeys qabilalari yashab kelgan. 14-asr boshlarida Boliviya hududi Ink davlati tarkibiga kirgan. 1532—38 yillarga kelib, ispanlar zabt etdi va mahalliy xalqdan bir necha oʻn ming kishi qirib tashlandi. Boliviya 300 yil mobaynida Ispaniya imperiyasi tarkibida boʻlib (1542-yildan Boliviya hududi Peru, 1776-yildan LaPlata vitseqirolligi tarkibiga kirgan), Yuqori Peru deb atalgan. 1809—25 yillar mobaynida ispanlar istibdodiga qarshi milliy ozodlik urushlari boʻlib turdi. 1824-yil 9-dekabrda Simon Bolivarning safdoshi general Sukre ispan qoʻshinlarini tormor keltirdi. 1825-yil 8-avgustda Yuqori Peru mustaqil deb eʼlon qilindi va Bolivar sharafiga Boliviya deb ataddi. Bolivar mamlakat prezidenta qilib saylandi, lekin u mamlakatni idora qilishni Sukrega topshirdi. 1836—39 yillarda Boliviya Peru bilan yagona konfederatsiya tashkil etdi. 1879—83 yillarda Boliviya bilan Peruning Chiliga karshi, 1932—35 yillarda Paragvayga qarshi urushida Boliviya oʻzining qalay va selitraga boy dastlabki hududining 2/3 qismini yoʻqotdi. Birinchi jahon urushida Boliviya betaraflik siyosatini tutgan boʻlsada, mamlakat iqtisodiy resurslari Antanta davlatlari manfaatiga xizmat qildi. 1943-yil aprelda B. Germaniya, Italiya va Yaponiyaga urush eʼlon qildi, ammo urush harakatlarida qatnashgani yoʻq. 1952-yilda B.da harbiy diktatura rejimiga qarshi qoʻzgʻolonda "Milliy inqilobiy harakat" partiyasi armiyani tormor keltirdi. Qalay sanoati davlat ixtiyoriga olindi va agrar islohotlar oʻtkazila boshladi. 1964-yil 4-noyabrda Boliviya reaksionerlari mamlakatda harbiyfashistik diktatura oʻrnatdi. Agrar islohotlar toʻxtatildi, korxonalar amerikaliklarga qaytarib berila boshladi. 1967-yilda mamlakatning koʻpgina joylarida partizanlar harakati boshlandi. Yirik kasaba uyushmasi — Boliviya ishchilar markazi demokratik tuzumni qayta tiklash, mehnatkashlarning turmushini yaxshilash va qishloq xoʻjaligi da islohotlar oʻtkazish uchun kurashdi. 1970-yil 4-oktabrda vatanparvar kuchlar rahbari general Xuan Xose Torres prezidentlik lavozimini egallab, mustaqil tashqi siyosat yurita boshladi. Biroq 1974-yilda hokimiyatni qoʻlga olgan harbiy hukumat demokratik kuchlarni taʼqib qilish yoʻlini tutdi. 80- yillarda mamlakatning ichki siyosiy ahvoli beqaror boʻlib turdi. 1985-yilgi saylovdan keyin B. prezidentlik boshqaruviga oʻtdi. 1997-yil 2-avgustda B. Milliy kongressi tomonidan saylangan prezident Ugo Banser Suares hukumati mamlakatni mustaqil idora qila boshladi. 1945-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 6-avgust — Mustaqillik eʼlon qilingan kun (1825).
Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari. Fuqarolar "Birdamlik" ittifoqi, partiya, 1989-yilda tashkil etilgan; Soʻl millatparvar inqilobiy partiya, 1964-yilda tuzilgan; Soʻl millatparvar inqilobiy harakat, 1979-yilda rasmiylashgan; Boliviya Kommunistik partiyasi, 1950-yilda tuzilgan; Soʻl inqilobiy harakat, 1971-yilda asos solingan; Millatparvar demokratik harakat, 1979-yilda tuzilgan; Millatparvar inqilobiy harakat, 1942-yilda asos solingan; Sotsialistik partiya1, 1971-yilda asos solingan; Tupak Katari nomidagi ozodlik uchun inqilobiy harakat, 1978-yil tashkil etilgan; Xristiandemokratik partiya, 1954-yil asos solingan. Boliviya ishchilar markazi kasaba uyushmasi, 1952-yilda tuzilgan.
Xoʻjaligi
Boliviya iqtisodiyotining asosini konchilik sanoati tashkil etadi. Boliviya zaif rivojlangan va mamlakatni oziq-ovqat bilan taʼminlay olmaydi.
Sanoati
Boliviya qalay qazib olish va eksport qilishda dunyoda oldingi oʻrinlardan birida turadi. Surma, volfram, mis, rux, qoʻrgʻoshin va vismut rudalari, oltin, k’umush, oltingugurt ham qazib chiqariladi (asosiy konchilik markazlari — Oruro, Potosi, Tupisa, Korokoro va boshqalar). Asosiy neft konlari Chukisoka, Tarixa departamentlarida joylashgan. Elektr energetika, rangli metallurgiya, neft kimyosi, toʻqimachilik (ip va jun gazlama), oziq-ovqat korxonalari bor. Hunarmandchilik rivojlangan. 1,9 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi (asosan GESlarda).
Qishloq xoʻjaligi ningasosiy tarmogʻi — dehqonchilik. Asosiy oziq-ovqat ekinlari — kartoshka va makkajoʻxori. Bundan tashqari sholi, bugʻdoy, paxta, shakarqamish, kofe, banan, kakao va boshqa ham yetishtiriladi. Qoʻy, qoramol, lama, choʻchqa boqiladi. Oʻrmonlarda geveya sharbati, xin daraxtining poʻstlogʻi va koka barglari yigʻib olinadi.
Transporti
T.ylarninguz. — 3,9 ming km, avtomobil yoʻllari — 38,9 ming km (1996). Titikaka koʻlida kemalar qatnaydi. Daryo yoʻllari — salkam 20 ming km. Neft quvurlari koʻp. Togʻli hududlarda otulovning ahamiyati katta. Mamlakatning 30 shaharida aeroport bor. Asosiy aeroport - La-Pasdagi El-Alto.
Tashqi savdo uchun B. Molyendo (Peru) va Antofagasta (Chili) portlaridan foydalanadi. Chetga asosan konchilikruda sanoati mahsulotlari, neft, tabiiy gaz, paxta, kofe chiqaradi. Chetdan oziq-ovqat mahsulotlari, mashinalar, asbobuskunalar, binokorlik materiallari, xom ashyo va chala tayyor mahsulotlar oladi. Savdo sohasidagi asosiy mijozlari: AQSH, Braziliya, Buyuk Britaniya, Yaponiya, Argentina, Germaniya, Chili, Peru. Pul birligi — boliviano.
Tibbiy xizmati
Boliviyada davlatning baʼzi kasalxona, ambulatoriya va tibbiy yordam postlaridan tashqari barcha tibbiy muassasalarda tibbiy yordam pulli. Shifokorlar turli universitetlarning tibbiyot maktablari tomonidan tayyorlanadi.
Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari
Boliviyada 15 yoshdan oshgan aholining atigi 3 foizi savodsiz. Mamlakatda 7 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan bolalarning umumiy majburiy taʼlimi haqida qonun qabul qilingan. Yoshlar umumiy oʻrta, hunartexnika va ped. maktablarida, oliy oʻquv yurtlarida taʼlim oladilar. Yirik oliy oʻquv yurtlari: LaPas, Kochabamba, Potosi, Sukre untlari. Ilmiy markazlari: Milliy Fanlar akademiyasi, Tarix akademiyasi, B. akademiyasi. Kutubxonalari: untlarning kutubxonalari, Madaniyat departamentining kutubxonasi, LaPasdagi Munitsipal kutubxona. Muzeylari: LaPasdagi "Tiaunako" milliy muzeyi, Potosidagi zarbxona milliy muzeyi.
Matbuoti, radioeshittirishi, telekoʻrsatuvi
Yirik ommaviy kundalik gaz.lari: "Diario" ("Gazeta", 1904-yildan), "Deber" ("Burch", 1953-yildan), "Oy ("Bugun", 1968-yildan), "Ultima ora" ("Soʻnggi soat", 1929-yildan), "Rason" ("Idrok", 1990-yildan). Axensia de Notisias Fides—ANF axborot agentligi 1979-yilda tashkil etilgan. Bosh aloqa boshqarmasi — hukumat radioeshittirish xizmati mavjud. Mamlakatda 158 radiostansiya boʻlib, ularning koʻpchiligi tijorat asosida ishlaydi. Telekoʻrsatuv 1969-yildan olib boriladi, uning bir kanalini hukumat nazorat qiladi.
Adabiyoti asosan ispan tilida. Boliviyada qad. indeys madaniyati namunalaridan "Olyantay" nomli boliviyaperu dramasi saqlangan. Mustamlaka davri (16—18-asrlar) adabiyotida F. Guaman Pom, A. de Kalanchaning tarixiy xronikalari diqqatga sazovor. 18-asr oxiridan boshlab mustaqillik uchun kurash davrida vatanparvarlik publiiistikasi va sheʼriyati yaratildi. 19-asr Boliviya adabiyotida romantizm hukmronlik qildi. Uning yirik namoyandalari: R. X. Bustamante, N. Galindo, M. X. Muxia, B. Lens va boshqa Bu davrda romantizm bilan bogʻliq holda indeyslar hayotiga qiziqish kuchaydi. N. Agirrening "Xuan de la Rosa", L. Ansoategi de Kamperoning "Ualparrimachlar", A. Argedasning "Bronza rangli irq" romanlari shu mavzuga bagʻishlandi. "Olov oqim" (1935, O. Serruto), "Iblis metall" (1946, A. Sespedes), "Ajal shaxtalari" (1962, F. Ramires Velarde) romanlarida konchilarning ogʻir hayoti, inqilobiy kayfiyatlari tasvirlandi. B.ning yirik yozuvchilaridan M. Mendosa Lopes, X. Felman Velarde asarlarida, mashhur yozuvchi X. Laraning "Surumi" (1945), "Yanakuna" (1952), "Qonimiz" (1959) romanlarida ijtimoiy tenglik uchun kurash masalalari oʻz ifodasini topdi.
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
5— 8-asrlarda B. togʻli joylari meʼmorligida tiauanako madaniyati gullab yashnadi (katta yaxlit toshlardan yasalgan inshootlar, afsonalardagi qahramonlarni aks ettiruvchi tosh haykallar va boshqalar). 16—18-asrlarda B.da Potosi, Sukre, LaPas, Kochabamba, Oruro kabi shaharlar qurildi. Bu shaharlarda mahalliy aholi ustalari ishtirokida ibodatxonalar, saroylar va boshqa binolar barpo etildi. Ularda indeyslarning qad. sanʼat va meʼmorligi bezaklaridan foydalanilgan. 19—20-asrlarda B.da sanoat va jamoat binolari qurila boshladi. Bu binolar Yevropa va Amerika meʼmorligi uslubida, turar joy binolari qad. B. meʼmorligi uslubida kurilgan. 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida rassomlardan A. Nogales, X. Garsia Mesa, S. Iturralde ijod qildilar. 20-asr boshlarida B. sanʼatida modernizm oqimi keng tarqaldi. 20- yillarga kelib, millim rassomlik maktabi tarkib topdi. Keyingi yillarda rassomlardan S. Gusman de Roxas, B. Berdesio, V. S. Romero, M. Exido, haykaltarosh M. Nunyes del Prado oʻz asarlarida xalq tarixi va hayotini, zamondoshlar obrazini, tabiat goʻzalligini aks ettirdilar. 20-asr oʻrtalaridan Koʻp qavatli temirbeton binolar qurila boshladi, shaharlar taʼmirlandi, sanoat korxonalari qurildi.
Musiqasi
B.da indeyslar musiqasi — beguala, vidala, uanka kabi lirik qoʻshiqlar, uayno, uaynito, nombo kabi cholgʻu asboblari, qamish nay, doʻmbirani eslatuvchi putunka keng tarqalgan. Ispaniyadan oʻtgan olti torli gitara boliviyaliklarning sevimli sozi hisoblanadi. 19-asr oxiri va 20-asr boshlaridagi yirik kompozitorlar E. Kabo, T. Vargas, X. Maydanadir. LaPasda milliy konservatoriya va milliy simfonik orkestr bor.
Teatri
16—17-asrlarda missionerlar Potosidagi bayram va sayillarda teatrlashtirilgan tomoshalarni tashkil etishgan. 1617—19 yillarda LaPasda ikkita teatr ochildi. Bayram kunlaridagi karnavallar milliy madaniyatning oʻziga xos xususiyati boʻlib qolgan. Ashula va raqslar orasida diablados deb atalgan va yaxshilik bilan yomonlikning kurashi tasvirlanadigan tomoshalar koʻrsatilgan. Professional teatr sanʼati suyet rivojlangan. Sukre shahridagi yozgi teatr ahyonahyonda ishlaydi, unda yarim professional truppalar qatnashadi. Mahalliy dramaturglardan R. Muxia, X. Berrios, M. Flores, A. Saavedra Peres va boshqalarlarning pyesalari sahnalashtirilgan. LaPasda Sahna sanʼati va deklamatsiya akademiyasi bor. 1949-yil Teatr va radio arboblari jamiyati tashkil etilgan.
Kinosi
1943-yilda tashkil etilgan B. kino instituti asosan hujjatli filmlar tayyorlaydi; yiliga bir nechagina badiiy film chiqaradi. Mashhur filmlari: "Ukamau", "Kondor qoni" (rejissyor X. Sanximes).
1996-yilda Oʻzbekiston Respublikasi bilan Boliviya oʻrtasida savdoiqtisodiy munosabatlardagi tovar aylanmasi 4,84 mln. AQSH dollarini tashkil qildi, mamlakatimizga rux rudalari va konsentratlari keltirildi.
Boliviya (Boliviya Respublikasi, ispancha República de Bolivia, kechua Bulibiya, aymara Wuliwya) — Janubiy Amerikaning markaziy qismidagi davlat. Simon Bolivar sharafiga shunday nomlangan. Boliviya shimol-shimoli-sharqdan Braziliya, janubi-sarqdan Paragvay, janubdan Argentina, janubi-gʻarb va gʻarbdan esa Chili va Peru bilan chegaradosh.
Shoh Kola-ye Said Kashi
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Shoh Kola-ye Said Kashi (, Roman tilidan ham Shoh Kola-ye Saʼid Kashī) — Eron, Mozandaron viloyati, Qoim Shahr okrugi Markaziy tumanidagi Balatajon qishloq tumanidagi qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 77 nafar kishi hamda 24 ta oiladan iborat.
Dauzat-sur-Vodable
Dauzat-sur-Vodable Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Issoire tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
69 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 4,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 15,4 km2.
Willards
Willards AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Wicomico County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
969 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 2,5 km2. Shundan 2,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Vortisizm
right|thumb| Edvard Uodsvort, Vortisist tadqiqoti, 1914-yil, Thyssen-Bornemisza muzeyi, [[Madrid]] Vortisizm 1914-yilda yozuvchi va rassom Wyndham Lyuis tomonidan tashkil etilgan Londonda joylashgan modernistik sanʼat harakati edi. Harakat qisman kubizmdan ilhomlangan va Blast jurnalida Vorticist manifestini nashr etish orqali ommaga tanishtirilgan. Tasviriy sanʼatning tanish shakllari qatʼiy abstraksiyaga moyil boʻlgan geometrik uslub foydasiga rad etildi. Lyuis oʻzining turli xil avangard rassomlari guruhining isteʼdodlaridan foydalana olmasligini isbotladi.
Vortisist rasmlari „zamonaviy hayot“ ga diqqatni qaratgan qalin chiziqlar va qoʻpol ranglar majmuasi sifatida tomoshabinning koʻzini tuval markaziga qaratdi.
Vortisizmga kirish
right|thumb|160x160px| Jeykob Epshteynning studiyasida rock Drill c .1913 1913-yilning yozida Rojer Fray Dunkan Grant va Vanessa Bell bilan bohem Londonning markazida Fitzroviyada Omega ustaxonalarini tashkil etdi. Fry tobora mavhum sanʼat va dizayn amaliyotining tarafdori edi va studiya, galereya, chakana savdo doʻkoni unga Wyndham Lyuis, Frederik Etchells, Cuthbert Hamilton va Edvard Wadsworth kabi rassomlarni ushbu yondashuvga xayrixoh boʻlish va qoʻllab-quvvatlashga imkon berdi. Lyuis oʻtgan yili Ittifoq rassomlari salonida Kermesse hozirda yoʻqolgan ulkan deyarli mavhum asari bilan taʼsir oʻtkazgan.
Lyuis va uning Omega ustaxonasidagi hamkasblari Etchells, Hamilton va Wadsworth yil oxirida Brightonda Epshteyn va Devid Bomberg bilan birgalikda koʻrgazmada ishtirok etishdi. Lyuis koʻrgazmaning „Kubist xonasi“ ni boshqargan va yozma kirish soʻzini taqdim etgan, unda u koʻrgazmadagi mavhumlikning turli yoʻnalishlarini birlashtirishga harakat qilgan.
Qoʻzgʻolonchi rassomlar
thumb| [[Kate Lechmere, Cuthbert Hamilton (oʻtirgan), Edvard Wadsworth va Wyndham Lyuis, Rebel Art Centerda, 1914-yil mart]] Rojer Fray bilan janjal Lyuisga Omega ustaxonalarini tark etish va raqib tashkilot tuzish uchun bahona berdi. Lyuisning rassom doʻsti Kate Lechmere tomonidan moliyalashtirilgan Rebel Art Center 1914 yil mart oyida Great Ormond Street 38da tashkil etilgan. Bu Lyuis davrasining sanʼati va gʻoyalari uchun platforma boʻlishi kerak edi va maʼruzalar turkumiga Lyuisning doʻsti shoir Ezra Paund, yozuvchi Ford Madoks Xyufer va italiyalik „futurist“ Filippo Tommaso Marinettining nutqlari kiradi. Marinetti 1910-yildan beri Londonda tanish va provokatsion ishtirokchi boʻlgan va Lyuis uning „Futuristik“ manifestiga asoslangan badiiy harakatni yaratganini koʻrgan.
Marinetti va ingliz futuristi CRW Nevinson „Ingliz tilining hayotiy sanʼati“ manifestini eʼlon qilganida, isyonchi sanʼat markaziga manzil sifatida murojaat qilganida, bu hokimiyatni egallashga urinishdek tuyuldi. Bir necha hafta oʻtgach, Lyuis "Tomoshabinlar" da eʼlon olib, „Vortisistlar manifestini“ nashr etishni eʼlon qildi.
Vortizmni ixtiro qilish
left|thumb|240x240px| Ezra Poundning ieratik rahbari Genri Gaudier-Brzeska, 1914-yil Ezra Paund 1914-yilning boshida modernistik sheʼriyat va sanʼatga nisbatan „girdob“ tushunchasini kiritgan edi. Masalan, Londonni intellektual va badiiy faoliyatning „girdobi“ sifatida koʻrish mumkin. Biroq, Pound uchun aniqroq — agar noaniq boʻlsa — maʼnosi bor edi: "(girdob) siklondagi energiya kosmosga kirib, unga shakl beradigan nuqta … tomonidan shakllanadigan burchaklar va geometrik chiziqlar naqshlari . Lyuis „Vortisizm“ ning potentsialini hayajonli yigʻilish chaqirigʻi sifatida koʻrdi.
Lyuisning Vortisist manifesti yangi adabiy va sanʼat jurnalida nashr etilishi kerak edi, BLAST — kinoya bilan, jurnalning nomi „Vital English Art“ manifestidan beri persona non grata boʻlgan Nevinson tomonidan taklif qilingan edi. Fransuz haykaltaroshi, rassomi va anarxisti Anri Gaudier-Brzeska 1913-yil iyul oyida Ezra Pound bilan uchrashdi va ularning „Yangi haykal“ haqidagi gʻoyalari Vortisist haykaltaroshlik nazariyasiga aylandi. Bu Lyuisning keyinchalik kuchli rangdan foydalanishiga taʼsir qilgan boʻlishi mumkin.
Qalin, mos kelmaydigan ranglar kombinatsiyasidan foydalanadigan yana bir kelajakdagi „ingliz kubisti“ Uilyam Roberts edi.
PORTLASH
right|thumb|160x160px| PORTLAT: Buyuk ingliz girdobining sharhi, 1914-yil BLAST 1914-yil 15-iyulda Londonning Sent-Jeyms hududidagi Dieudonné mehmonxonasida „to‘polon bayramona kechki ovqat“da ishga tushirildi. Jurnal asosan Lyuisning ishi boʻlgan, ammo Ford Madox Hueffer va Rebekka West tomonidan yozilgan keng qamrovli parchalar, shuningdek, Pound sheʼriyati, Gaudier-Brzeska va Wadsworth maqolalari va Lyuis, Wadsworth, Etchells, Roberts rasmlarining reproduktsiyalarini oʻz ichiga olgan. Koʻrinishidan, manifest oʻn bir imzolovchi tomonidan „imzolangan“. Lyuis, Pound va Gaudier-Brzeska loyihaning intellektual markazida edi, ammo Robertsning keyingi sharhlari shuni koʻrsatadiki, guruhning koʻpchiligi nashrdan oldin manifestning mazmuni haqida xabardor boʻlmagan.
BLAST: urush raqami
Koʻrgazma ochilishi arafasida Gaudier-Bjeskaning Fransiyadagi xandaqlarda oʻlimi haqidagi xabar Londonga etib keldi. BLASTning ikkinchi sonidagi „Omma uchun xabarnoma“ nashrning „asosan urush tufayli“ va „muharrirning paydo bo‘lishi kerak bo‘lgan vaqtda va undan oldin kasal bo‘lganligi sababli“ kechiktirilganini tushuntird.
Lyuisning ritorikasi bu safar ancha ehtiyotkor boʻldi — oʻquvchilar tomonidan vatanparvar sifatida koʻrinmaslikka harakat qildi. Tushunarli, u Vortisizm va BLAST kelajagiga nisbatan optimistik ohangni urishga harakat qildi. Ammo, bir yil ichida rassomlarning koʻpchiligi qurolli kuchlar safiga qoʻshildi yoki koʻngilli boʻldi: Lyuis — Qirollik Garnizon artilleriyasi; Roberts — Qirollik dala artilleriyasi; Wadsworth — Britaniya dengiz razvedkasi; Bomberg — Qirollik muhandislari; Dismorr — ixtiyoriy havo otryadi; va Sonders — hukumat idorasi ishini tanladi.
Pingvin klubidagi vortisistlar
Ezra Pound 1915-yildan beri Nyu-Yorkdagi muvaffaqiyatli advokat va sanʼat kolleksiyachisi Jon Quinn bilan Wyndham Lyuisning ishini qoʻllab-quvvatlagan. Pound tavsiyalariga tayangan holda, Nyu-Yorkdagi Vortisistlar koʻrgazmasi Lyuisning qirq oltiga yaqin asari — baʼzilari allaqachon Quinn kollektsiyasida — Etchells, Roberts, Dismorr, Saunders va Wadsworthning qoʻshimcha ishlari bilan qurilgan. Koʻrgazma Nyu-Yorkdagi „Pingvinlar klubi“ rassom tomonidan boshqariladigan muassasada boʻlishi kerak edi. Pound asarlarni Atlantika okeani boʻylab tashishni tashkil qildi va Quinn butun koʻrgazma xarajatlarini oʻz zimmasiga oldi.
Urush sanʼatkorlari
left|thumb|202x202px| Liverpuldagi Drydokdagi koʻzni qamashtiruvchi kemalar, Edvard Uodsvort, 1919-yil, Kanada Milliy galereyasi, Ottava Qo‘zg‘olonchi sanʼatkorlarning faol xizmatda bo‘lganlarida ijodiy faoliyat ko‘rsatishi uchun deyarli imkon yo‘q edi. Biroq, Uodsvort kutilmaganda ikki mingdan ortiq kemalarga, asosan Bristol va Liverpulda qoʻllaniladigan koʻzni qamashtiruvchi kamuflyajni nazorat qilish orqali oʻzining badiiy qiziqishlarini amalga oshirishga muvaffaq boʻldi.
Urush oxirida jurnalist Pol Konodi, hozirda Kanadadagi urush yodgorliklari jamgʻarmasining badiiy maslahatchisi (va ochiqdan-ochiq vortisizmga qarshi boʻlgan kishi) Lyuis, Uodsvort, Nevinson, Bomberg, Roberts, Pol Nesh va Bombergga monumental asarlar yaratishni topshirdi. Ottavadagi memorial zali uchun Kanada urushi tajribasiga oid mavzularda rasmlar. Rassomlar faqat „vakillik“ ishi qabul qilinishi mumkinligi haqida ogohlantirildi va haqiqatan ham Bombergning " Sappers at Work " asarining birinchi versiyasi „juda kubist“ deb rad etildi.
X guruhi
Urushdan keyingi yillarda rassomlar uchun homiylik olish va sotishni taʼminlash qiyin edi. Shunga qaramay, Lyuis, Uodsvort, Roberts va Atkinson 1920-yillarning boshlarida bir kishilik spektakllarga ega edilar — har bir rassom modernizm va potentsial koʻproq taniqli mavzular oʻrtasida oʻz yoʻlini bosib oʻtdi. Lyuis 1920-yilda Mansard galereyasida " Guruh X " bayrogʻi ostida oʻnta rassomni birlashtirgan yana bitta guruh namoyishini tashkil qildi. Biroq, Lyuisning fikricha, „soʻnggi oʻn yil ichida rassomlar tomonidan butun Yevropada oʻtkazilgan eksperimentlar …. osonlikcha tark etilmasligi kerak“ degan fikrdan tashqari, rassomlarning hissalarini birlashtirishga urinishlar kam edi. Koʻrgazmadagi uslublarning xilma-xilligi, masalan, Lyuisning toʻrtta avtoportretini oʻz ichiga olgan boʻlsa, Roberts oʻzining rivojlanayotgan „kubist“ uslubidagi toʻrtta radikal asarini namoyish etdi. Koʻrgazma asosan „sarguzasht alangasini qayta yoqish“ uchun muvaffaqiyatsizlik sifatida koʻrildi.
Meros
Urushning buzilishi va rassomlarning keyingi safarbarligi Vortisistlarning koʻplab yirik rasmlari yoʻqolgan vaziyatga yordam berdi. Brigid Peppin tomonidan yozib olingan latifada Xelen Sondersning singlisi oʻzining polni qoplash uchun Vortisist moyidan qanday foydalangani va „vayron boʻlgan“  — bu rasmlarning qadrlanmaganining ekstremal misoli. 1974-yilda yozgan Richard Kork „1915-yilgi Vortisistlar koʻrgazmasida harakatning toʻliq aʼzolari tomonidan namoyish etilgan qirq toʻqqizta asardan oʻttiz sakkiztasi hozirda yoʻqolgan“ deb taʼkidladi.
Yuydi
Yuydi - qadimgi xitoyliklarning diniy e’tiqodiga ko‘ra, butun olamni boshqargan hukmdor. Uni “nefrit hukmdor” deb atab, unga osmon, yer, yersoti dunyosidagi barcha mavjudotlar, ilohlar, ruhlar bo‘ysungan. Uni imperatorlarning ajdarholar tasviri tushirilgan zarto‘n kiyib, taxtda o‘tirgan, qo‘lida nefrit tayoqchasini ushlagan holda tasvirlashgan. Uning saroyi 36 osmonda joylashgan, qasr darvozasida muqaddas Van Linguan turgan. Xotini - ipakchilik ma’budasi Matodyan, qizi - Sigunyan (yettinchi xurliqo) bo‘lgani haqida rivoyatlar tarqalgan.
Slovakiyada jinoyatchilik
thumb|300x300px| Sedlicedagi Slovakiya politsiyasi. Slovakiya (aholisi 5,4 million) Markaziy Yevropa joylashgan davlat boʻlib, jinoyatchilik darajasi nisbatan past. 1989-yilgi inqiloblardan keyin jinoyatchilik yanada keng tarqalgan boʻlsa-da, boshqa koʻplab post-kommunistik mamlakatlar bilan solishtirganda pastligicha qolmoqda.
Slovakiyada jinoyatchilikka qarshi kurashda koʻplab huquq-tartibot idoralari va maxfiy xizmatlar ishlaydi, ammo oʻtkazilgan koʻplab soʻrovlarga koʻra, Politsiya va Maxfiy xizmatlarga mamlakatda yetarlicha ishonch bildirilmaydi.
Qotillik
2018-yilda Slovakiyada qotillik darajasi har 100 000 aholiga 1,37 ni tashkil qilgan. 2016-yilda Slovakiyada jami 57 ta qotillik sodir etilgan.
Zoʻravonlik va oʻgʻrilik
Vaqti-vaqti bilan mafiya otishmasidan tashqari, Slovakiyada qurolli zoʻravonlik kam uchraydi. Slovakiyada har yili taxminan 3000-4000 uy oʻgʻrilikgi va 7000-8000 avtomobil oʻgʻrilash sodir boʻladi. Slovakiyada har yili 15 000 ga yaqin zoʻravonlik bilan bogʻliq jinoiy harakatlar (jabrlanuvchining hayoti yoki sogʻligʻiga zarar yetkazish) sodir boʻladi.
Slovakiyada giyohvand moddalarning noqonuniy savdosi
Slovakiya Respublikasi Birlashgan Millatlar Tashkilotining 1988-yildagi Giyohvandlik vositalari va psixotrop moddalarning noqonuniy aylanishiga qarshi konvensiyasi, 1961-yilgi BMTning Giyohvandlik vositalari toʻgʻrisidagi konvensiyasi, 1972-yilgi Protokol va BMTning 1971-yildagi Psixotrop moddalar toʻgʻrisidagi konvensiyasi ishtirokchisidir. Ayrim dori vositalarini ishlab chiqarish va sotishgina emas, balki ularni saqlash ham noqonuniy hisoblanadi. Slovakiya qonunchiligi dorilar boʻyicha hukmlar nazariy jihatdan umrbod qamoq jazosi kabi qattiq boʻlishi mumkin.
1990-yillarning oʻrtalariga qadar Slovakiyada giyohvand moddalar bilan bogʻliq vaziyat biroz barqaror edi; kichik hajmdagi noqonuniy amfetamin ishlab chiqarish, ko‘knori yetishtirilmagan, shaxsiy issiqxonalarda minimal miqdorda nasha yetishtirilgan va mamlakat Osiyo geroinini G‘arbiy Yevropaga Ukraina orqali hamda Turkiyadan „Bolqon yo‘li“ orqali olib o‘tish uchun asosiy tranzit nuqtasi bo‘lgan. Shu paytgacha kokainning musodara qilinishi kam uchragan va hozirda Slovakiya Gʻarbiy Yevropaga yangi yoʻnalishlarni qidirayotgan kokain savdogarlari uchun yana bir chorrahaga aylandi (Kolumbiya savdogarlari 1991-yildan beri qoʻshni Chexiya orqali kokain olib oʻtishgan). Bu vaqtda Slovakiyadagi bank sektori hali yangi bosqichda boʻlganligi sababli, giyohvand moddalar bilan pul yuvish operatsiyalari cheklangan edi.
1995-yil noyabr oyida Slovakiyada mustaqil milliy giyohvandlik xizmati tashkil etildi va hukumat giyohvand moddalar savdosi va undan foydalanishga qaratilgan yangi keng qamrovli antinarkotik rejani ishlab chiqdi va jinoyat kodeksiga giyohvand moddalar bilan bogʻliq oʻzgarishlar kiritdi. 1995-yilda Slovakiya politsiyasi tomonidan eng katta operatsiya natijasida 123,5 kilogramm geroin va 25 kilogramm kokain musodara qilingan. Kimyoviy nazorat qoidalari va qonunchiligining amalga oshirilishi mamlakatning yaxshi rivojlangan kimyo va farmatsevtika sanoatining noqonuniy dori vositalari yoki prekursorli kimyoviy moddalarni ishlab chiqarish uchun qisman foydalanilishining zaifligi haqida tashvish uygʻotmoqda.
Uyushgan jinoyatchilik
Slovakiya mafiyasi ayniqsa xavfsizlik biznesi, qurilish va restoran va tungi klublarga egalik qilishda faol. Qoʻshma Shtatlar Mudofaa vazirligiga koʻra, „Slovakiyada ham mahalliy, ham xorijiy uyushgan jinoiy guruhlar yaxshi oʻrnatilgan“. Slovakiya qonunchiligiga koʻra, uyushgan jinoiy guruh tuzish yoki uni qoʻllab-quvvatlash jinoyat hisoblanadi.
Korrupsiya
Transparency Internationalning 2013-yilgi Global korrupsiya barometri korrupsiya Slovakiyada jiddiy muammo boʻlib qolayotganini koʻrsatadi.
Jinoyatchilik dinamikasi
1990-yillarda Slovakiyada har 100 000 fuqaroga 2300 jinoyat qayd etilgan. Qoʻshni davlatlar bilan taqqoslaganda — Vengriyada 3,200, Polshada 3,400, Chexiyada 4,100 va Avstriyada 6,100 ni tashkil etgan.
1989-yildan 1999-yilgacha jinoyat sodir etganlar soni 1989-yilda 35 000 dan 1999-yilda deyarli 45 000 ga koʻtarildi.
2000-yillarda yana jinoyatchilar sonining biroz oʻsishi va iqtisodiy jinoyatlarning keskin oʻsishi kuzatildi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Piode
Piode Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Vercelli provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13 km2. 200 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Neutrebbin
Neutrebbin Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Maydoni — 36,63 km2. 1504 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Neutrebbinning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Xoʻjaobod (maʼnolari)
Xoʻjaobod:
Hiroki Fujiharu
Hiroki Fujiharu (藤春 廣輝; 28-noyabr 1988-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Husayn (maʼnolari)
Husayn (حسین, Ḥussayn) — "goʻzal"likni anglatuvchi arabcha erkak ismi. Ozarbayjon tilida bu ism Guseyn (Hüseyn) deb aytiladi.oz'bekcha Husan
Hiroki Fujiharu
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 2015-yili 27-mart Tunis terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 3 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Husayn (maʼnolari)
Ism
Monarxlar:
Queralbs
Queralbs Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Girona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 93,5 km2. Aholisi — 190 kishi (2010).
Koʻkaldosh madrasasi (maʼnolari)
Koʻkaldosh madrasasi:
Alavi fondi
thumb| Tashkilot shtab-kvartirasi joylashgan 650 Fifth Avenue, Nyu-Yorkdagi osmonoʻpar bino. Jamgʻarmaga tegishli. Alavi fondi AQShda joylashgan jamoat notijorat tashkilotidir.
Fondning shtab-kvartirasi Midtown Manhetten shahridagi 650 Fifth Avenuening 2406-loyihasida joylashgan.
2017-yilda AQSh federal prokurorlari Alavi jamg‘armasiga „Eron hukumati tomonidan nazorat qilingani“ uchun sanksiya qo‘ygan. Jamgʻarma, shuningdek, „Tehronparast va Isroilga qarshi boʻlgan professorlarni moliyalashtirishga“ yordam berish uchun universitet grantlari berganlikda ayblangan.
Tarixi
Alaviy fondi Shoh Muhammad Rizo Pahlaviy tomonidan Eronning Amerikadagi xayriya manfaatlarini ilgari surish uchun foydalanilgan notijorat tashkilot Pahlaviy jamgʻarmasining vorisi tashkilotdir. Xayriya daromadining katta qismi Nyu-York shahridagi Beshinchi avenyudagi osmonoʻpar bino Piaget binosida yigʻilgan ijara pulidan tushadi. Bino 1979-yilda agʻdarilgan Shoh uchun 1978-yilda qurilgan.
2009-yil noyabr oyida AQSh federal prokurorlari uning aktivlarini musodara qildi. Hibsga olingan aktivlarga bank hisob raqamlari kiradi; Nyu-York, Merilend, Kaliforniya va Xyustondagi maktab va masjidlardan iborat islom markazlari; Virjiniya shtatida 100 akr (0.40 km2); va Nyu-Yorkdagi Piaget binosi, 36 qavatli ofis minorasi musodara qilingan.
2014-yilning 18-aprelida Piaget binosi rasmiylar tomonidan Eron hukumati bilan aloqadorlikda gumon qilinib, Amerikaning Tehronga qarshi sanksiyalarini buzganligi sababli tortib olindi.
Homeland (Georgia)
Homeland AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Charlton okrugi tarkibiga kiradi.