cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sanjay Kapur
Kino faoliyati va bir nechta muvaffaqiyatlari (1995-yildan hozirgi kungacha)
Kapur hind kinosida debyutini 1995-yilda yangi kelgan Tabu bilan birga Prem filmi bilan qilgan. Garchi ikkala debyutant ham juda yaxshi oʻyin koʻrsatgan boʻlsa-da, film 1989-yildan beri ishlab chiqarilayotgani sababli koʻp yillarga kechiktirildi. Chiqarilganida u kassada portladi. Kapurning navbatdagi filmi Madhuri Diksitning qarshisidagi Raja (1995) boʻlib, u kassada muvaffaqiyat qozongan. Kapur Auzaar (1997), Mohabbat (1997) va Sirf Tum (1999) kabi bir nechta filmlarda bosh rol ijro etgan. O‘rtacha muvaffaqiyatga erishgan Chhupa Rustam: Musiqiy triller (2001) filmidan tashqari, u bosh aktyor sifatida unchalik muvaffaqiyat qozona olmadi, chunki uning aksariyat filmlari kassada muvaffaqiyatsizlikka uchradi. 2002-yilda u Koi Mere Dil Se Puochhe filmida Esha Deolning psixotik eri rolini oʻynagan yovuz odam sifatida paydo boʻldi. Uning ijrosi tanqidchilar tomonidan yuqori baholandi.
Kapur Qayamat: Shahar tahdid ostida (Qayamat: City Under Threat 2003), Juli (2004), Tasodifan omad (Luck by Chance 2009) va Shaandaar (2015) kabi filmlarda ikkinchi darajali rollarni o‘ynay boshladi. Kapur oʻzining jiyani Arjun Kapur rolini oʻynagan Tevar nomli birinchi spektaklini 2015-yilda prodyuserlikka aylantirdi. Kapur birinchi marta Muborakanda (2017) akasi Anil bilan birga kamo rolini ijro etdi. 2018-yil boshida Sanjay Last Stories antologiyasi filmida aktrisa Manisha Koirala qarshisida bosh qahramon rolini o‘ynadi. Oʻsha yili u Zoya omili filmida oʻzining haqiqiy hayotidagi jiyani Sonam Kapurning ekrandagi otasi va Kannada filmi „Seetharama Kalyana“ rolini oʻynadi. 2020-yilda u aktrisa Divya Dutta bilan „Uxlayotgan sherik“ qisqa metrajli filmida suratga tushdi.
Utrillas
Utrillas Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Teruel provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 39.8 km2. Aholisi — 3309 kishi (2010).
Vansant
Vansant AQShning Virginia shtatida joylashgan shahardir. Buchanan County okrugi tarkibiga kiradi.
Sanjay Kapur
Shaxsiy hayoti
thumb| Sanjay rafiqasi Mahip bilan Kapur 1997-yilda oʻzining uzoq yillik sevgilisi va sobiq aktrisa Mahip Sandxuga uylandi. Er-xotinning Shanaya va Jahaan Kapur ismli ikki farzandi bor. Kapurning qizi Shanaya, rejissyor Shashank Khaitan tomonidan suratga olingan Dharma Productions Bedhadak filmida aktrisa sifatida debyut qilishga tayyor.
Vansant
Aholisi
989 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 20,3 km2. Shundan 20,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 416 m balandlikda joylashgan.
Royal Palm Ranches
Royal Palm Ranches AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Broward County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
294 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 0,8 km2. Shundan 0,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
IC 2844
IC 2844 Arslon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Mustafo Checheli
Mustafo Checheli — turk qoʻshiqchisi, aranjirovkachi va prodyuser. 1980-yil 2-noyabrda Turkiya davlatining Anqara viloyatida tugʻilgan.
Checheli 2003-yilda musiqiy faoliyatini boshlaganidan soʻng, musiqiy aranjirovkalari uchun katta eʼtirofga sazovor boʻlgan. 2007-yilda Sezen Aksuning „Unutamam“ qoʻshigʻini Enbe Orchestra albomida mehmon sanatkor sifatida kuylagan. 2008-yilda Checheli oʻzining " Limon gullari " nomli birinchi albomini tomoshabinlarga havola etildi. U oʻzining Mustafo Ceceli nomli albomini 2009-yil noyabr oyida chiqardi va albom MÜ-YAP tomonidan oltin rekord mukofotiga sazovor boʻldi. Uning albomari raqamli platformalarda, ayniqsa TTNet Musiqada 9 million kuzatuvchi bilan eng koʻp tinglangan ikkinchi qoʻshiq, albomdagi " Sevgilim " qoʻshigʻi esa 7 million kuzatuvchi bilan sakkizinchi oʻringa musharraf boʻldi. 2014-yil dekabr oyida u oʻzining uchinchi studiya albomi Kalptenni diskografiya siga qoʻshdi. Mustafo Chechelining 2014-yil avgust oyida sanʼatkor Lara Fabian bilan loyiha qoʻshigʻi sifatida chiqqan " Alib ket meni " nomli yangi albomi ham „Kalten“ albomidan qoʻshildi. thumb|240x240px| Mustafo Ceceli konsertda, 2012 yil
Lippersdorf-Erdmannsdorf
Lippersdorf-Erdmannsdorf Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Saale-Holzland-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 9,97 km2. 474 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Lippersdorf-Erdmannsdorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Ahmad ar-Ruvzaboriy
Ahmad ibn Yaʼqub ibn Ahmad ibn Ibrohim ibn Yusuf ar-Ruvzaboriy (Abu Muhammad) — imom va mufassir. Samarqandda yashagan. Iqtidorli imom va mufassir bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Taxminan milodiy 1073-yil (hijriy 465-yil)da vafot etgan.
Progress (Chuy tumani)
Progress (Прогресс) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining Chuy tumanidagi qishloq. Oʻnbir-Jilgʻa ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 303 kishi.
Ahmad ar-Ribotiy
Ahmad ibn Said ibn Ibrohim ar-Ribotiy (Abu Abdulloh) — muhaddis. Marv ahlidan bo‘lgan. Ishonchli muhaddis hamda soʻfiylarning mashhur shayxlaridan biri bo‘lgan. Zohiriy va haqiqat ilmlarini mukammal bilgan. Ulamolardan rivoyat qilgan va undan boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Milodiy taxminan 857-yil (hijriy 243-yil)da vafot etgan.
Toʻyingan uglevodorodlar
Toʻyingan uglevodorodlar — uglevodorodlarning gomologik qatori, umumiy formulasi CnH2n+2. Atsiklik birjmalar sinfiga mansub; eng oddiy vakili — metan CN4; bu qatordagi har qaysi keyingi aʼzo oʻzidan oldingi uglevoroddan CN2 guruh (gomolog) bilan farklanadi. Katorning boshlangʻich 4 aʼzosining nomi — metan CN4, etan C2N6, propan C3N8, butan C4N10; keyingi gomologlarning nomi yunoncha sanoq sonlar bilan ifodalanadi, mas., C5N]2— pentan, CgH]8— oktan, C|N22—dekan, C16N34— setan. Barcha Toʻyingan uglevodorodlar ning nomiga „an“ qoʻshimchasi qoʻshib aytiladi. Toʻyingan uglevodorodlarning molekulalaridagi uglerod atomlari bir-biriga oddiy bogʻ bilan bogʻlangan. Butangacha boʻlgan Toʻyingan uglevodorodlar va neopentan — rangeiz gaz, C5N12 dan to C17N36 gacha —suyuklik, undan keyingilari qattiq moddalardir. Toʻyingan uglevodorodlar suvda erimaydi, koʻpchilik organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Toʻyingan uglevodorodlar kimyoviy jihatdan inert, shuning uchun ham ularga parafinlar deb nom berilgan. Lekin nisbatan qattiq sharoitda ulardagi vodorod atomlari boshqa atom va guruxlarga almashinishi mumkin; ana shu reakdiyalar asosida koʻpgina muhim sanoat mahsulotlari olinadi; chunonchi: Toʻyingan uglevodorodlarni xlorlab, metilxlorid, metilenxlorid, xloroform; nitrolab—nitroparafinlar; kuyi Toʻyingan uglevodorodlarni oksidlab spirt, aldegid, keton va kislotalar olinadi. Toʻyingan uglevodorodlarni katalitik degidrogenlab olefinlar (propilen, butenlar), diolefinlar (butadiyen, izopren), izomerlab izobutan va izopentan hosil qilinadi. Toʻyingan uglevodorodlar toshkoʻmir, yonuvchi slanetslarni haydab ham olinadi. Toʻyingan uglevodorodlar neftda (5—60%), oʻsimliklarda, asalari mumida boʻladi. Ozokerit deyarli yuqori Toʻyingan uglevodorodlardan iborat; tabiiy gazda 99% gacha metan bor. Toʻyingan uglevodorodlar plastmassalar, sintetik kauchuk va tolalar, yuvuvchi moddalar olishda muhim xom ashyo hisoblanadi; erituvchilar sifatida qoʻllanadi.
Manbalar
2. ORGANIK KIMYO - G.A.IXTIYAROVA, M.A.ESHMUHAMEDOV, R.I.ISMAILOV, U.K.URINOV, T.:2019 (link)
Qozogʻiston
Qozogʻiston yoki Qozogʻiston Respublikasi – Oʻrta Osiyo va Sharqiy Yevropada joylashgan davlat. Ushbu davlat maʼmuriy jihatdan 17 viloyat, viloyatlar esa audan (tuman) larga boʻlinadi. Poytaxti – Ostona shahri. BMT aʼzosi. Qozogʻistonning eng yirik megapolis shaharlari Olmota, Ostona, Chimkent shaharlari hisoblanadi. Undanan keyingi yirikroq shaharlari esa Qoragʻandi va Oqtoʻbe. Qozogʻiston yer maydoni boʻyicha (2 million 724,9 ming km²) jahonda 9-oʻrinda turadi. Beshta davlat bilan chegaradosh, Shimol tarafida Rossiya bilan – 6 467 km, janubda – Turkmaniston – 380 km, Oʻzbekiston – 2 300 km va Qirgʻiziston – 980 km, sharqida – Xitoy bilan – 1 460 km chegaradosh. Umumiy quruqlik chegarasining uzunligi – 13392,6 km hosoblanadi. Shuningdek, gʻarbiy tarafida Kaspiy dengizi va janubda Orol dengizi suvlari yuvib turadi. Qozogʻiston aholisi soni 19,17 mln. kishi (2022-yil) Qozoqlar aholining 70.4% ni tashkil qiladi.
Acquaviva d'Isernia
Acquaviva d'Isernia Italiyaning Molise mintaqasida joylashgan kommunadir. Isernia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13 km2. 464 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Qozogʻiston
Davlat tuzumi
thumb|270px|Aqtoʻbe – Mega Aktobe thumb|200px|Chimkent – Oʻrda Basi Qozogʻiston – boshqaruvning prezidentlik shaklidagi unitar davlat. Amaldagi konstitutsiyasi 1995-yil 30-avgustdagi referendumda qabul qilingan; 1998-yil 7-oktabrda oʻzgartirish va qoʻshimchalar kiritilgan. Davlat boshligʻi – prezident (2019-yil apreldan Qosim-Joʻmart Toqayev), u umumiy, teng va toʻgʻridan-toʻgʻri saylov huquqi asosida yashirin ovoz berish yoʻli bilan 5 yil muddatga saylanadi, qonun chiqaruvchi hokimiyatni 2 palatali parlament (Senat va Majlis), ijroiya hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.
Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyushma birlashmalari
Qozogʻiston agrar partiyasi, 1999-yil yanvarda tuzilgan; Fuqarolik partiyasi, 1998-yil noyabrda asos solingan; Qozogʻiston demokratik partiyasi, 2004-yil aprelda tashkil etilgan; Aq jol (Oq yoʻl) demokratik partiyasi, 2002-yil martda tuzilgan; Qozogʻiston „Aul“ („Qishloq“) sotsial-demokratik partiyasi, 2000-yil yanvarda asos solingan; Xalq kommunistik partiyasi, 2004-yil aprelda tashkil etilgan; Qozogʻiston kommunistik partiyasi, 1991-yil tuzilgan; „Qozogʻistonning demokratik tanlovi“ xalqpartiyasi, 2001-yil noyabrda asos solingan; Qozogʻiston vatanparvarlar partiyasi, 2000-yil tashkil etilgan; Respublika „NurOʻtan“ („NurVatan“) siyosiy partiyasi, 1999-yil yanvarda asos solingan; „Ruhoniyat“ partiyasi, 2003-yil aprelda tuzilgan. Qozogʻiston erkin kasaba uyushmalari konfederatsiyasi, 1991-yil avgustda tuzilgan; Qozogʻiston mehnat konfederatsiyasi, 2004-yil 2-martda tashkil etilgan, 1990-yil oktabrda asos solingan.
Tarixi
10-asrning 1-yarmida Yettisuvga sharqiy Turkistondan yagʻmolar bostirib kirdi. Ularning hujumi natijasida Qarluq xoqonligi parchalanib, uning oʻrnida Qoraxoniylar davlati paydo boʻldi. 1219–21 yillarda moʻgʻullar tomonidan bosib olinib, Chingizxon oʻgʻillari oʻrtasida taqsimlandi. Moʻgʻullar hukmronligi davrida Qozogʻiston Oltin Oʻrda tarkibida, u parchalangach, Oq Oʻrda va Moʻgʻuliston tarkibida boʻlgan. Amir Temur 1391-yil Toʻxtamishga qarshi yurishi chogʻida Qozogʻistondagi Ulugʻtogʻ (Ulutov)da qarorgoh qurgan va toshtaroshlarga safari haqida xarsang toshga bitik bitishga farmon bergan. Oradan 200 yil oʻtgach, Abdullaxon II ham Dashti Qipchoqqa yurishidan yodgorlik sifatida Ulugʻtogʻda masjid qurdirgan. Katta hududni birlashtirgan Oq Oʻrda 14-aar oxiri – 15-asr boshlarida bir necha mulklarga ajralib ketdi (asosiy hududlarni birlashtirgan Noʻgʻay Oʻrda va Oʻzbek xonligi ularning eng yiriklari boʻlgan). 15-asr oxirida Yettisuvda Qozoq xonligi vujudga keldi. 16-asr boshlarida qozoq elatining uzoq davom etgan shakllanishi nihoyasiga yetdi. Qosimxon davri (1511 – 23)da Qozoq xonligi mustahkamlanib, chegarasi kengaidi, aholi soni ortdi. 16-asr oʻrtalarida Noʻgʻay Oʻrdasi, keyinroq Moʻgʻuliston va Sibir xonliklari parchalanib ketdi. Qozoq xonligi juzlarga boʻlinib, Katta juz (Yettisuv), Oʻrta juz (Markaziy Qozogʻiston) va Kichik juz (Gʻarbiy Qozogʻiston) deb atala boshladi. 17-asrda juzlar hududlarida mustaqil xonliklar paydo boʻldi. 18-asr boshlarida Qozogʻistonga Jungʻariya xonligi xavf solib turdi (1729-yil jungʻarlar Katta juzning talay yerlarini bosib oldi). 1726-yil Abulxayrxon Kichik juz oqsoqollari nomidan Rossiya podshosiga fuqarolikka olishni iltimos qilib murojaat qildi. 1731-yil Kichik juz Rossiya tarkibiga kira boshladi. 1731–40 yillarda Oʻrta juzning ayrim xon va sultonlari Rossiya fuqaroligini qabul qildilar. 18-asr oʻrtalarida qozoq sultonlari orasida nizo kuchayib, pirovardida Abulxayrxon oʻldirildi (1748). Uning oʻgʻli Nurali kichik juz xoni boʻlib, podsho maʼmuriyatiga tayandi va oʻz hokimiyatini Oʻrta juzning bir qismiga, shuningdek, Xivaga ham yoyishga urindi. Ammo u muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Jungʻarlarning Xitoydan magʻlubiyatga uchrashi (1758) natijasida hududining katta qismi jungʻarlar hokimiyati ostida boʻlgan Katta juzda manjurlar hukmronligi oʻrnatilishi xavfi paydo boʻldi. Qozogʻistonning janubiy hududlari, jumladan, Chimkent ham Qoʻqon xonligi tarkibiga kirdi. 19-asr boshlarida Oʻrta juz xonlari Buke (1815), Vali (1819) vafotidan soʻng podsho hukumati xon hokimiyatini tugatib, 1822-yildan yangicha boshqarish tizimini joriy etdi. 1824-yil Kichik juzda ham xon hokimiyati tugatildi; urugʻ oqsoqollari hokimiyatini cheklaydigan hududiy boshqaruvga oʻtildi. Dasht yerlarning janubiy hududlari Qoʻqon va Xiva xonliklari tarkibida qoldi. 1853-yil Orenburg va Samara general-gubernatori V.A.Perovskiy Qoʻqon xonligiga qarashli Oqmachit qalʼasini ishgʻol qilib, uni tayanch punktga aylantirdi. 1854-yil Verniy istehkomi (hozirgi Olmaota) qurildi.
Rossiyaning taʼsiri kuchayib borayotganligidan xavfsiragan Qoʻqon xoni Xudoyorxon 1860-yilning kuzida ruslarning Verniy istehkomini bosib olish uchun 20 ming askar yubordi. Oʻsha yilning oktabrda rus qoʻshinlari qozoq otryadlarining yordamida Uzunogʻoch darasida Qoʻqon xoni askarlarini magʻlubiyatga uchratdi. Natijada Yettisuvning barcha qismi Rossiyaga qoʻshib olindi. 19-asrning 60-yillarida qozoq yerlarining Rossiyaga qoʻshib olinishi tugallandi. Podsho hukumati oʻlkada maʼmuriy islohotlar oʻtkazdi. 1867-yil turkiston general-gubernatorligi tarkibida Yettisuv va Sirdaryo viloyatlari, 1868-yil Orenburg general-gubernatorligi tarkibida Ural va Toʻrgʻay viloyatlari, Gʻarbiy Sibir (keyinchalik Dasht) general-gubernatorligi" tarkibida Akmolinsk va Semipalatinsk viloyatlari tashkil etildi. Viloyatlar uyezdlarga, uyezdlar volostlarga, volostlar ovullarga boʻlindi. Barcha yerlar davlat mulki deb eʼlon qilindi. 1867–68 yillardagi islohotlar qozoq jamoalarining barcha tabaqalarida norozilik tugʻdirdi. Natijada mustamlakachilik zulmiga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarildi. U shafqatsiz bostirildi. Qozogʻiston Rossiya sanoati uchun oʻz tovarlarini sotish bozori va xom ashyo bazasi boʻlib qoldi.
Birinchi jahon urushi yillari (1914—1918)da qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va chorva mollarini ommaviy ravishda tortib olish, soliqlarning koʻpayishi, qimmatchilik, qozoq aholisining mardikorlikka safarbar qilinishi (1916) aholi orasida gʻalayonlarning avj olishiga sabab boʻldi. 1916-yilga kelib gʻalayonlar Qozogʻistonning butun hududini qamrab olgan milliy ozodlik harakatiga aylandi. Ayniqsa, bu harakat Toʻrgʻay viloyatida uzoq davom etib, unga xalq qahramoni Omongeldi Imonov rahbarlik qildi. 1917-yil noyabr – 1918-yil fevralda Qozogʻistonda sovet hokimiyati oʻrnatildi. Qozogʻistoning Sirdaryo va Yettisuv viloyatlari 1918-yil aprelda tashkil etilgan Turkiston ASSR tarkibiga kiritildi. 1920-yil 26-avgustda RSFSR tarkibida Qirgʻiziston (Qozogʻiston) ASSR tuzildi. 1920-yil 4–12-oktabrda Orenburgda boʻlib oʻtgan Qozogʻiston Sovetlarining taʼsis sʼyezdi RSFSR tarkibida Qozogʻiston ASSR tuzilganligini eʼlon qildi. 1936-yil Qozogʻiston ASSR SSSR tarkibidagi ittifoqdosh respublikaga aylantirildi. 1990-yil 25-oktabrda davlat suvereniteti toʻgʻrisida deklaratsiya qabul qilindi. 1990-yil 10-dekabrda Respublikasi deb nomlandi. 1991-yil 16-dekabrda respublika Oliy Kengashi davlat mustaqilligi toʻgʻrisida qonun qabul qildi. 1991-yil 21-oktabrda MDH tarkibiga kirdi. Qozogʻiston – 1992-yildan BMT aʼzosi. 1992-yil 23-oktabrda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan olgan va diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami – 16-dekabr – Mustaqillik kuni (1991).
Tabiati
Qozogʻistonning hududi gʻarbda Volga daryosi quyi oqimidan sharqda Oltoygacha va shimolda Gʻarbiy Sibir tekisligidan janubda Tyanshan togʻlarigacha choʻzilgan. Gʻarbda Kaspiy boʻyi pasttekisligi va Mangʻishloq yarim oroli bor; bu yerda dengiz sathidan past botiqlar (mas, Qoragiyo – 132 m) uchraydi. Mangʻishloqdan sharqda Ustyurt platosi (balandligi 340 m gacha) joylashgan. Kaspiyboʻyi pasttekisligi shimoli-sharqda Ural togʻlarining janubiy tarmoqlari va Mugʻojar togʻi bilan chegaralangan. Mugʻojar togʻidan shimoli-sharqda Toʻrgʻay platosi bor. U janubda Turon pasttekisligi (Qizilqum choʻli)ga tutashib ketadi. Orol dengizidan shimolda Katta va Kichik Boʻrsiq qumli choʻllari va Orolboʻyi Qoraqumi joylashgan. Qozogʻistonning markaziy qismini Qozogʻiston past togʻlari (Sariorqa) egallagan. Bu yerda Qizilray (1565 m), Qarqarali (1366 m), Ulugʻtov (1133 m) kabi alohida togʻ massivlari bor. Qozogʻiston past togʻlaridan janubda Betpaqdala choʻli, undan janubda Moʻyinqum choʻli joylashgan. Betpaqdaladan sharqda katta maydonni egallagan Yettisuv hududi mavjud. Qozogʻistonning sharqi va janubi-sharqida Oltoy togʻlarining janubiy tarmoqlari, shuningdek, Saura, Tarbagʻatay, Jungʻariya Olatovi tizmalari, Shimoliy va Gʻarbiy Tyanshanning ayrim tizmalari joylashgan.
Qozogʻistonda foydali qazilmalardan Mugʻojar togʻi tokembriy va paleozoy burmali va metamorfozlashgan qatlamlari orasida mis kolchedani, Toʻrgʻay bukilmasi zaminida magnetit rudalari (Sokolov, Sarbay va boshqa) hamda qoʻngʻir temirtosh (Qoʻstanay viloyati), qoʻngʻir koʻmir, boksit uchraydi. Qozogʻistonning burmali paleozoy zaminida rudali va noruda foydali qazilmalar (mis, polimetall va boshqalar)ning yirik konlari bor. Shuningdek, toshkoʻmir (Qaraganda, Ekibastuz) va qoʻngʻir koʻmir (Maykuba) konlari mavjud. Mugʻojar togʻining vulkanogen jinslarida xromit, nikel, kobalt, oltin, asbest bor. Qozogʻiston hududida qoʻrgʻoshin, rux, molibden, volfram, fosforit. barit, kadmiy, vismut, profillit, neft, gaz, yonuvchi slanets, marganets, titan, vannadiy, temir, alyuminiy, qalay rudalari, oltingugurt, mirabilit, flyuorit ham bor.
Iqlimi
Iqlimi keskin kontinental. Qish shimolda sovuq, markazi va janubda moʻtadil sovuq, chekka janubda yumshoq. Yanvarda oʻrtacha harorat shimolda –18 °C, tekislik qismining janubda – 3 °C. Shimoliy va markaziy rayonlarda qishda – 45 °C gacha, janubdada – 35 °C gacha sovuq boʻladi. Yozi shimolda iliq, janubda issiq. Iyulda oʻrtacha harorat shimolda 19 °C, janubda 28–30 °C. Yillik yogʻin dasht va oʻrmonli dashtlarda 250– 400 mm, choʻl va chala choʻlda 100–200 mm. Balxashboʻyi, Orolboʻyi Qizilqumi va Ustyurt janublarida 100 mm dan kam. Togʻ oldi va togʻlarda yillik yogʻin 400– 1600 mm. Janubidagi togʻlarda muzliklar boʻlib, ularning soni 2700 dan ziyod, umumiy maydoni 2000 km2 chamasida.
Qum boʻroni
2021-yil mart oyida Qozogʻistonning Mangʻistov viloyatini juda kuchli qum boʻroni kuzatilgan. Mamlakatning favqulodda holatlar departamenti, oʻz navbatida, shamol tezligi soniyasiga 17–22 metrgacha kuchayishini maʼlum qilgan va boʻron haqida ogohlantirgan. Tabiiy hodisa tufaayli 350 dan ortiq yuk mashinalari Qozogʻiston, Rossiya va Oʻzbekiston chegaralarida qolib ketgan. Vazirlik maʼlumotlariga koʻra, gʻarbiy viloyatlarda, Rossiyaning Qozogʻiston bilan chegaradosh shaharlari va Mangʻistov shahridagi «Tajen» nazorat-oʻtkazish punktida 150 ga yaqin yuk mashinasi tirbandlikka qolgan.
Ichki suvlari
Qozogʻistonda 85 mingdan ziyod daryo va soy boʻlib, shundan 328 tasining uzunligi 100 km dan ortiq. Daryolarining aksariyati ichki berk havzalar (Kaspiy va Orol dengizlari, Balxash koʻli va boshqalar)ga oqadi. Tekisliklardan oquvchi daryolarning koʻpi yozda qurib qoladi. Togʻ daryolari sersuv va gidroenergiyaga boy. Asosiy daryolari – Irtish, Ural, Chu, Ili, Sirdaryo. Chordara, Buxtarma, Qopchigʻay va boshqa suv omborlari bor.
Qozogʻistonda 48,3 mingga yaqin koʻl bor; ularning umumiy maydoni 45 ming km2 dan ortiq. Yirik koʻllari: Balxash, Zaysan, Olakoʻl, Tengiz, Sassiqkoʻl, Marqakoʻl va boshqalar.
Jahon banki Qozogʻistonga Orol dengizining shimoliy qismini saqlab qolishga yordam bermoqda
Orol dengizining ahvoli 2000-yilga kelib, ayniqsa, achinarli boʻlib qoldi. Qachonlardir kattaligi jihatdan dunyoda toʻrtinchi oʻrinni egallagan bu dengiz oʻtgan asrning oltmishinchi yillaridan beri tinimsiz quriy boshladi. Amudaryo va Sirdaryo suvlari dengizga bormay, sovet davrida bunyod boʻlgan irrigatsion loyihalarga oqizilishi natijasida, shu bugunga kelib dengizning chorak qismi qoldi, xolos. Oqibatda ekologik halokat va mahalliy aholining ommaviy kasalliklarga chalinishlari yuzaga keldi. Ulkan koʻl qurib borgani sari bu erlarda qishlar yanada qahraton, yozlar esa yanada jazirama va qurgʻoqchil boʻlib ketdi. Ammo Orol dengizining Qozogʻiston hududida joylashgan shimoliy qismi bugunga kelib qayta jonlana boshlagan. Shoʻr koʻlning bu qismini suvga toʻldirish imkoniyati Qozogʻiston hukumati Jahon banki tomonidan ajratilgan 85 million dollar kreditdan foydalanib, uzunligi yigirma kilometr boʻlgan Koʻkorol toʻgʻonini qurganidan keyin mumkin boʻlib qoldi. Natijada dengiz janubiy qismining qurishi davom etmoqda, ammo shimoliy qismining qurishi toʻxtadi. Qozogʻiston hukumatining rasmiy maʼlumotlariga qaraganda, sobiq Orol dengizi shimoliy qismining 40 foizini qayta tiklashga erishildi. Joriy yilning aprel oyi boshlarida Qozogʻiston hukumati dengizda ikkinchi toʻgʻon qurilishi uchun Jahon banki qoʻshimcha 126 million dollar kredit ajratib berayotganini eʼlon qildi. Orol dengizining Qozogʻiston qismi qayta hayotga kelayotgan bir paytda, Oʻzbekistonda dengiz sohillari tobora uzoqlashib bormoqda. Bu sahifada 2005—2007-yil aprel oylarida Orol dengizi holati boʻyicha fotosuratlarini solishtirib koʻrish mumkin.
Tuproqlari
Tuproqlari shimolda 52° shahrik.gacha qoratuproq, 52–48° shahrik.lar orasida kashtan tuproq, undan janubda qoʻngʻir va boʻzqoʻngʻir choʻl tuproqlari bilan birga qumli va taqir tuproqlar, togʻlarda togʻ qoʻngʻir, togʻ kashtan, qora tuproq, boʻz oʻrmon va togʻ-oʻtloqi qoramtir tuproqlar tarqalgan. Togʻ tepalarida togʻ-oʻtloqi subalp va alp tuproqlar mintaqasi joylashgan.
Oʻsimliklari
Qozogʻistonda oʻsimliklarning 15 ming turi bor. Tekislik qismi oʻsimlik qoplamining xarakteriga qarab 3 asosiy zonaga: dasht, chala choʻl va choʻl zonalariga boʻlinadi. Dasht zonasida har xil boshoqli oʻsimliklar oʻsadi, shimolroqda qayinzorlar uchraydi. Chala choʻl zonasida shuvoq-boshoqli oʻsimliklar koʻproq. Choʻl zonasi eng katta maydonni egallagan. Qizilqum choʻlida qora saksovulzorlar bor. Yirik daryo vodiylarida toʻqay oʻrmonlari (jiyda, turangʻil, tol, chingʻil) oʻsadi, daryo va koʻl boʻylari qamishzor. Togʻ etagi tekisliklari va togʻ oldilarida efemer va efemeroidlar. togʻ yon bagʻirlarida butalar (naʼmatak, zirk va boshqalar), yovvoyi mevali daraxtlar oʻsadi. Togʻlarning oʻrta mintaqasi igna bargli oʻrmonlar bilan qoplangan, togʻ tepalari subalp va alp oʻtloklaridan iborat.
Hayvonot dunyosi
Hayvonot dunyosida sut emizuvchilarning 180 turi, qushlarning 500 turi, sudralib yuruvchilarning 52 turi, suvda va quruqda yashovchilarning 12 turi, baliqlarning 104 turi yashaydi. Umurtqasiz hayvonlar koʻp. Kemiruvchilar, asosan, choʻl va dasht yerlarda tarqalgan. Choʻl va chala choʻllarda saygʻoq, jayran, togʻlarda maral, togʻ takasi, arxar, yovvoyi choʻchqa, yirtqichlardan boʻri, tulki, boʻrsiq, togʻ oʻrmonlarida qoʻngʻir ayiq, qor qoploni, silovsin, rosomaxa, kolonok, tiyin va boshqalar yashaydi. Suv parrandalaridan yovvoyi gʻoz, oʻrdak, Tengiz koʻlida qizil gʻoz, qamishzorlarda laylak, birqozon, turna, dashtda burgut va hakozolar bor. Sudralib yuruvchilar koʻp. Daryo va koʻllari baliqqa boy. Oqsuv-Jabalgʻa, Olmaota, Borsakelmas, Qurgʻalja, Marqakoʻl, Naurzum qoʻriqxonalari, Bayanovul milliy bogʻi bor.
Aholisi
thumb|250px|Qozogʻistonnig aholisi Qozogʻistonda 131 millat va elat istiqomat qiladi. Qozogʻistonning aholisi 19 100 000 kishi. Jahonda 62-oʻrinda. Markaziy Osiyo davlaridan 2-oʻrinda (Oʻzbekistondan keyin). Qozogʻiston koʻp millatli davlat hisoblanadi. Aholi zichligi 1 km2 ga 6 kishidan toʻgʻri keladi. Aholi zichligi boʻyicha jahonda 184-oʻrinda. Katta songa ega aholining etnik tarkibi (2018)
Dini
Qozogʻistonda 75 % musulmonlar (etnik musulmonlar bilan hisoblaganda), 25 % masihiylik. Davlatda din erkinligi mavjud yaʼni dinga chek qoʻyilmagan. Biroq diniy erkinlikni cheklaydigan qonunlar ham mavjud.
Hududiy boʻlinishi
thumb|450px|Qozogʻistonning hududiy boʻlinishi
Qozogʻiston 14 ta viloyatdan va 3 ta respublika ahamiyatiga ega shaharlardan iborat. 1-aprel 2013-yilga koʻra viloyat aholisining soni.
Katta shaharlar
thumb| alt=A.|[[Olmota]] thumb|alt=A.|Boyqoʻngʻir fazo hududi 230px|right|thumb|[[Aqto'be|Aqto'be shahri]]
Xoʻjaligi
Qozogʻiston – industrial-agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda sanoat 23 %, savdo va umumiy ovqatlanish 18 %, qishloq xoʻjaligi va oʻrmon xoʻjaligi 12,7 %, transport va aloqa 11,8 % ni tashkil etadi. Yalpi ichki mahsulot hajmi 167 milliard dollar (2018 y) va bu borada Markaziy Osiyodagi mutloq yetakchi davlat.
Sanoati
Sanoatida yonilgʻi-energetika, qora va rangli metallurgiya, oziq-ovqat, mashinasozlik va metallsozlik, kimyo va neft kimyosi, yengil, qurilish materiallari sanoati yetakchi tarmoqlardir. Qora metallurgiya sanoati markazlari Temirtov, Aqtoʻbe, Qaragʻandi, Oqsuv shaharlari. Rangli metallurgiya sanoati mis (Balxash va Jezqazgʻan kon-metallurgiya kombinatlari), qoʻrgʻoshin-rux (Oʻstkemen, Chimkent), alyuminiy (Pavlodar) sanoatini oʻz ichiga oladi; titan-magniy ishlab chiqariladi. Mashinasozlik (temirpress uskunalari, stanok, ekskavator, traktor, qishloq xoʻjaligi mashinalari ishlab chiqarish) korxonalari Qaragʻanda, Olmota, Nursulton, Pavlodar, Oʻstkemen shaharlarida joylashgan. Kimyo sanoati korxonalari mineral oʻgʻit, fosfor, plastmassa, sintetik kauchuk, kimyoviy tola va boshqalar ishlab chiqaradi (Qoratov, Chimkent, Taraz, Atirau). Atirau, Pavlodar shahalarida neftni qayta ishlash zavodlari bor. Qurilish materiallari sanoatida sement, ohak, gʻisht, temir-beton konstruksiyalari ishlab chiqarish, yengil sanoatning koʻn-poyabzal, terimoʻyna, jun, trikotaj, ip-gazlama ishlab chiqarish tarmoqlari rivojlangan. Oziq-ovqat sanoatida goʻsht, yogʻ, qand-shakar va konserva ishlab chiqariladi. Toshkoʻmir (Ekibastuz, Qaragʻanda havzalari), neft va tabiiy gaz (Mangʻishloq yarim oroli), temir rudasi (Sokolov-Sarbay koni), polimetall, mis, uran, xrom, qoʻrgʻoshin, nikel rudalari, rux, vismut, kadmiy, molibden, boksit qazib olinadi. yiliga oʻrtacha 58,6 mlrd. kVt-soat elektr energiyasi hosil qilinadi – I (85,7 % issiqlik elektr stansiyalarida). Irtish (Oʻstkemen, Buxtarma), Sirdaryo (Chordara), Ili (Qopchigʻay) daryolarida yirik GESlar bor.
Qishloq xoʻjaligi
Qishloq xoʻjaligida mamlakat hududining 44 % dan foydalaniladi; uning 19 % haydaladi, 1 % ga yaqini sugʻoriladi. 1954—1960-yillarda qoʻriq va boʻz yerlarning oʻzlashtirilishi natijasida Qozogʻiston gʻalla yetishtiruvchi yirik respublikaga aylandi. Lalmi va sugʻoriladigan yerlarda gʻallachilik bilan birga goʻshtjun qoʻychiligi va goʻsht-sut chorvachiligi ham rivojlangan. Gʻallachilikda, asosan, bugʻdoy yetishtiriladi. Shuningdek, paxta, kungaboqar, zigʻir, yem-xashak ekinlari ekiladi. Mevachilik, tokchilik, polizchilik rivojlangan. Chorvachilikda qoramol, choʻchqa, qoʻy va echki, uy parrandasi, tuya va yilqi boqiladi.
Eskport va import
Qozogʻiston chetga avtomobillar, turli harbiy texnikalar, lokomotivlar, neft va tabiiy gaz, qora metall, mis, gʻalla, koʻmir, oziq-ovqat va boshqa turli hil yuqori sifatli mahsulotlar chiqaradi. Chetdan sanoat mollari, mashina va jihozlar oladi. Tashqi savdoda Italiya, Finlandiya, Janubiy Koreya, BAA, Rossiya, Ukraina, Qirgʻiziston, Germaniya, Xitoy bilan faol hamkorlik qiladi. Pul birligi – tenge. Qozogʻiston Markaziy Osiyodagi iqtisodi eng kuchli davlat.
Transporti
right|thumb|220px|[[Air Astana aviakompaniyasidagi Boing 757 Olmota Aeroportida]] Transportida temir yoʻllar uzunligi 13,5 ming km, avtomobil yoʻllari uzunligi 87,4 ming km. Kaspiy va Orol dengizlari, Balxash, Irtish, Ural, Sirdaryo daryolarida kema qatnaydi. Truboprovod transporti rivojlangan. „Air Kazakhstan“ havo yoʻllari kompaniyasi mavjud.
Tibbiy xizmati
2005-yil Qozogʻistonda 50,6 ming vrach (10 ming aholiga 33,9 vrach), 104,4 ming oʻrta tibbiyot xodimi (10 ming aholiga 74,1 oʻrta tibbiyot xodimi) ishladi. Vrachlar mamlakatdagi ixtisoslashtirilgan 6 oliy oʻquv yurtida tayyorlanadi. Qozogʻiston hududida „Borovoye“, „Olma-Arasan“, „Sariogʻoch“ kurortlari, Olatov, Bayanovul, KapalArasan, Moʻyaldi, Yangiqoʻrgʻon kurort joylar bor.
Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari
19-asr 2-yarmigacha Qozogʻiston hududida faqat musulmon maktab va madrasalari boʻlgan. 19-asrning 2-yarmidan dunyoviy maktablar, xususan, 1850-yil Orenburg chegara komissiyasi huzurida qozoq bolalari uchun 7 yillik maktab ochildi. 1864-yil Toʻrgʻayda qozoq demokrat-maʼrifatparvar pedagogi N.Oltinsarin tashabbusi bilan qozoq maktabi va uning qoshida internat tashkil etildi. 1879–89 yillarda Qozogʻistonning turli uyezdlarida 2 sinfli rus-qozoq maktablari, 1888-yil Orskda muallimlar maktabi ochildi. 1929-yil lotin alifbosi asosida qozoq yozuvi yaratildi. 1940-yil rus alifbosi asosidagi yozuvga oʻtildi. 1992-yildan taʼlim tizimida islohotlar amalga oshirildi. Umumiy oʻrta taʼlim maktablari kabi oʻrta maʼlumot beradigan litsey, gimnaziya, hunar-texnika maktablari, kollejlar paydo boʻldi. 2003-yil respublikada 108 gimnaziya, 63 litsey, litsey va gimnaziya sinflari boʻlgan 289 maktab, iqtidorli bolalar uchun moʻljallangan 30 maktab ishladi. Qozogʻistonda 2023-yildan boshlab maktablarda 12 yillik taʼlim tizimiga bosqichma-bosqich oʻtish rejalashtirilgan. Mamlakatda, shuningdek, 2023-yildan lotin yozuvini joriy etish koʻzda tutilgan. 312 hunar-texnika maktabida 89 mingdan ziyod, 382 kollejda 207 mingdan ortiq oʻquvchi oʻqidi. Qozogʻistonda birinchi oliy oʻquv yurti – Qozogʻiston pedagogika instituti 1928-yil Olmota shahrida ochilgan. 2005-yil Qozogʻistonda 43 davlat oliy oʻquv yurti ishladi. Yiriklari: Qozoq milliy universiteti, Yevrosiyo milliy universitetiti, Qozogʻiston milliy agrar universiteti, Qozogʻiston milliy texnika universiteti, Qozogʻiston milliy konservatoriyasi, Qaraganda universiteti, Olmaota texnologiya universiteti va boshqalar Qozogʻistonda ilmiy tadqiqotlar Qozogʻiston Respublikasi milliy fanlar akademiyasi ilmiy tadqiqot institut va muassasalarida, mamlakat oliy oʻquv yurtlari hamda turli vazirlik, muassasalar ixtiyoridagi soha ilmiy tadqiqot institutlarida olib boriladi. Qozogʻistonda bir qancha kutubxona (eng yirigi Qozogʻiston Respublikasi milliy kutubxonasi), klub muassasasi, 12 muzey (yiriklari: Qozogʻiston Respublikasi davlat muzeyi, Sanʼat muzeyi, Muxtor Avezov uy muzeyi, Abay Qunonboyev memorial muzeyi va boshqalar) bor.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Qozogʻistonda bir qancha gazeta va jurnal nashr etiladi. Yiriklari: „Aqiqat“ („Haqiqat“, qozoq tilidagi oylik jurnali, 1921-yildan), „Atameken“ („Vatan“, qozoq tilidagi gazeta, 1991-yildan), „Vechernyaya Astana“, rus tilida haftada 3 marta chiqadigan gazetasi, 1991-yildan), „Jas alash“ („Yosh millat“, qozoq tilidagi kundalik gazeta, 1921-yildan), „Juldiz“ („Yulduz“, qozoq tilidagi oylik jurnal, 1922-yildan), „Qazaqstan ayelderi“ („Qozogʻiston xotin-qizlari“, qozoq tilidagi oylik jurnal, 1925-yildan), „Kazaxstanskaya pravda“ („Qozogʻiston haqiqati“, rus tilidagi kundalik gazeta, 1920-yildan), „Narodnoye xozyaystva Kazaxstana“ („Qozogʻiston xalq xoʻjaligi“, rus tilidagi oylik jurnal, 1926-yildan), „Prostor“ („Kenglik“, rus tilidagi oylik jurnal, 1933-yildan), „Qazaqstannin aul sharuashilngʻi“ („Qozogʻiston qishloq xoʻjaligi“, qozoq tilidagi oylik jurnal, 1936-yildan), „Ara“ („Ari“, qozoq tilidagi oylik jurnal, 1956-yildan). „Qozogʻiston axborot agentligi“ milliy kompaniyasi, ochiq aksiyadorlik jamiyati, 1921-yil tashkil etilgan. „Xabar“ agentligi, aksiyadorlik jamiyati, 1996-yil tuzilgan. „Qozogʻiston“ respublika teleradiokorporatsiyasi, Qozogʻiston radiosi (1920-yildan faoliyat koʻrsatadi) va „Qozogʻiston“ milliy telekanali (1958-yildan faoliyat yuritadi)ni birlashtiradi. „Xabar“ teleradiokompaniyasi, 1995-yilda tashkil etilgan. Qozogʻistonda radioeshittirishlar 1921-yildan, telekoʻrsatuvlar 1958-yildan boshlangan.
Bayram va dam olish kunlari
0.4em0.4em
Meʼmorligi
Qozogʻiston hududida yashagan qabilalarning jez davridagi turar joy qoldiqlari (qarang Andronovo madaniyati), mozorqoʻrgʻonlar va hokazo saqlangan. Miloddan avvalgi 1-ming yillik va mil. dastlabki asrlarda Qozogʻiston hududida yashagan qabilalar koʻchma kigiz oʻtov uylar bilan birga paxsa, xom gʻishtdan ham uylar qurgan. Oʻrta asrlarda shaharlar [Isfijob (11-asrdan Sayram), Taraz va boshqalar] barpo etildi, qalʼa va qoʻrgonlar qurildi. 8-asrdan hozirgi Qozogʻistonning janubiy qismida islom dini tarqalishi munosabati bilan masjid, madrasa kabi yangi tipdagi binolar, sardoba, hammom, karvonsaroy, konussimon maqbaralar qurildi. 10-asrdan memorial inshootlar (Taroz shahri yaqinidagi Babaji xotin maqbarasi, Oyshabibi maqbarasi) barpo etildi. 13-asr 2-yarmidan shaharlar (Sigʻnoq. Taroz, Sayram va boshqalar) qayta tiklandi. 14–16-asrlarda shaharlar qurish avj oldi, monumental binolar (Qaragʻandi viloyatidagi Alasha xon maqbarasi, 13-asr 2-yarmi; Turkiston shahridagi Hoja Ahmad Yassaviy maqbarasi – Yassaviy majmuasi, 14-asr oxiri – 15-asr boshi) bunyod etildi. 17–18-asrlarla Qozogʻiston hududi chegarasi boʻylab harbiy istehkomlar – Yoyiq shaharchasi (Uralsk), Guryev, Orsk. Semipalatinsk, Orenburg qalʼalari qurildi. 19-asrda eklektika ruhida qalʼa, maʼmuriy va savdo inshootlari, maqbaralar qurildi. 1920-yillarda turar joy va jamoat binolari meʼmorligida milliy anʼanaviy meʼmorlik unsurlaridan foydalanildi. Balxash, Qaragʻandi, Jezqazgʻan kabi yangi shaharlar barpo etildi. 1920—1930-yillardagi meʼmorlikda konstruktivizm gʻoyalari oʻz aksini topdi. 1950-yillarning 2-yarmidan qurilish ishlari keng koʻlamda davom ettirildi (Olmaotada Hukumat uyi). 1960—1970-yillarda koʻp qavatli turar joy binolarining qavati soni oshirildi, yangi meʼmoriy shakllar {"Medeo" sport majmui, 1951, 1971—1972-yillarda rekonstruksiya qilingan, meʼmorlar V.Katsev, A.Qaynarboyev va boshqalar; Shevchenko (hozirzi Aqtau) shahrining meʼmoriy majmuasi; Olmaotadagi „Qozogʻiston“ mehmonxonasi, 1978, meʼmorlar Yu.Ratushniy, L.Uxobotov] yaratildi. 1935-yil Qozogʻiston Meʼmorlar uyushmasi tuzilgan.
Teatri
Teatr sanʼati unsurlari qadimdan xalq marosimlarida, sayillarda koʻrsatilgan tomoshalarda, masxarabozlik, oqinlarning aytishuvlarida mavjud boʻlgan. 20-asrning 20-yillaridan Semey, Qoʻstanay, Petropavlovskda havaskorlik truppalari tuzildi. 1922-yil Orenburgda Qozoqxalq maorif instituti huzurida birinchi doimiy teatr toʻgaragi tashkil etildi. 1926-yil Qiziloʻrdada birinchi professional qozoq teatri ochilib, u 1928-yil Olmaotaga koʻchirildi (1961-yildan M.Avezov nomidagi Qozoq drama teatri). 1930-yillarda M.Oqinjonovning „Isatoy va Mahambet“, M.Avezovning „Tungi momaqaldiroq“, Gʻ.Musrepovning „Omongeldi“ pyesalari, shuningdek, S.Sayfullin, B.Maylin, J.Shanin, A.Tojiboyev, Sh.Husainov, A.Abishevlarning zamonaviy mavzudagi pyesalari sahnalashtirildi. Ikkinchi jahon urushi yillari qozoq teatrlari sahnalarida vatanparvarlik ruhidagi tarixiy, folklor asarlar namoyish etildi. 1940—1950-yillar qozoq teatri uchun mahorat oshirish yoʻlida betinim izlanish davri boʻldi, tarixiy va zamonaviy mavzularda Gʻ.Mustafinning „Millioner“, A.Tojiboyevning „Yashnayver, choʻl“, „Mayra“, S.Muqonovning „Choʻqon Valixonov“, M.Avezovning „Yenlik va Kebek“, K.Muhammadjonovning „Telpak tagidagi boʻrivachcha“ asarlari muvaffaqiyatli sahnalashtirildi. Qozogʻiston teatr sanʼati rivojiga Sh.Aymanov, S.Qojamqulov, Q.Quanishpayev, R.Qoʻychiboyeva, X.Bukeyeva, S.Murodova, S.Maykanova, Ye.Umirzaqov, Q. Badirov, I.Nogʻayboyev, Sh.Jandarbekova, B. Rimova va boshqalar katta hissa qoʻshdilar.
Havolalar
Bosh
Hukumat
Trade
Obi Mehnat (Rasht tumani)
Obi Mehnat (Rasht tumani) (Оби Меҳнат (деҳа, н. Рашт))  — Tojikiston Respublikasining Rasht tumani,Obi Mehnat jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 4 km, tuman markazigacha 28 km.
Aholisi
Aholisi —     117  kishi.
Verona (Virginia)
Verona AQShning Virginia shtatida joylashgan shahardir. Augusta County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3638 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Elifba alifbosi
thumb|1911-yilda Rexhep Voka tomonidan yaratilgan „Elifbaja shqip“. Elifba alifbosi (alban tilida: Elifbaja, Usmonli turk tilidan: ạlfbạ, romanlashtirilgan: Elifbâ) XIV asrdan 1911-yilgacha Usmonlilar imperiyasi davrida alban tilining asosiy yozuv tizimi edi. Abjad Usmonli tilining bu albancha varianti ishlatilgan. Elifbaja shqipning soʻnggi versiyasini Rexhep Voka (1847—1917) ixtiro qilgan.
Ahmad az-Zirriy
Ahmad ibn Muhammad ibn jumʼa ibn as-Sakan Ummiya ibn Zirr ibn Abdulloh an-Nasafiy az-Zirriy (Abul Favoris) — muhaddis. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Milodiy taxminan 977-yil (hijriy 366-yil)da vafot etgan.
Elifba alifbosi
Tarixi
thumb|1861-yilgi Davud Borichi asaridan olingan sahifa. Usmonli turk alifbosi asosan Albaniya musulmonlari tomonidan yaxshi qabul qilingan, lekin baʼzi nasroniylar tomonidan ham foydalanilgan. Ayniqsa, Bejte sheʼriyati davrida ushbu alifbo qoʻllanilgandan soʻng, arab yozuvida alban tili uchun asarlar 1861-yildan boshlab Konstantinopolda Prizren Ligasining taniqli aʼzosi Mulla Davud Borichi tomonidan nashr etila boshlangan.
1909 va 1910 yillarda Alban yosh turklari tarafdorlari lotin yozuvini islomga zid deb hisoblaganliklari uchun arab alifbosini qabul qilish harakatlari boʻlib oʻtdi. Elbasanda musulmon ulamolari arab yozuvi uchun namoyish oʻtkazib, oʻz jamoatlariga lotin yozuvidan foydalanish ularni kofir qilishini aytishdi. 1911-yilda yosh turklar lotin alifbosiga qarshi chiqishdi va alban tili uchun hozirgi lotin alifbosi qabul qilindi. Arab yozuvi talaffuzidagi noaniqlikni bartaraf etish uchun Rexxep Voka 44 undosh va unlilardan iborat moslashtirilgan arab alifbosini ishlab chiqdi va uni 1911-yilda nashr etdi. Biroq Monastir kongressi tufayli undan deyarli foydalanilmadi. Keyin Tiranli Fazli bu yozuvdan foydalanib, oʻttiz ikki sahifalik grammatikani nashr qildi. Oʻsha paytda faqat bitta alban gazetasi arab yozuvida chiqdi va u qisqa muddat davomida oʻz faoliyatini yakunlagan. Keyinchalik qanday yozuv paydo boʻlishidan qatʼi nazar, bunday material alban milliy ongini koʻtardi.
Kalecik, Chermik
Kalecik Turkiyaning Diyarbakir viloyati Chermik tumaniga qarashli qishloq.
Kızıldağ
Qizildağ, Manavgat — Turkiyaning Antalya viloyati Manavgat tumanidagi qishloq.
Ahmad ar-Riygʻazmuniy
Ahmad ibn Abdurrahmon ibn Isʼhoq ibn Ahmad ibn Abdulloh ar-Riyg‘azmuniy al-Buxoriy (Abu Nasr) milodiy taxminan 1023-yil (hijriy 414-yilning shavvol oyi)da tug‘ilib, 1100-yil (hijriy 493-yil ramazon oyi)da Buxoroda vafot etgan. „Al-Qoziy al-jamol“ nomi bilan mashhur qozi, fozil, oqil va saxovatli imom bo‘lgan. U o‘z davrida Buxoro ulamolari orasida eng peshqadam olim bo‘lib, qozilik qilgan va atrofidagilarga hadislar imlo qilgan, undan hadis ko‘chirganlar. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar.
Amharacha Vikipediya
Amharacha Vikipediya (ውክፔዲያ) — Vikipediyaning amhara tilidagi boʻlimi. Amharacha Vikipediya 2002-yilning dekabr oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.
Hozirgi ahvoli
2023-yil 1-September boʻyicha Amharacha Vikipediyada maqolalar mavjud. foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni —. Teranligi (bugun):
Toʻyingan eritma
Toʻyingan eritma - maʼlum sharoitda (tra va bosimda) erigan moddalar bilan barqaror muvozanatli eritma. Mas., tuzning suvdagi eritmasida ayni tuzning kristallari mavjud boʻlgan eritma; gazning suvdagi eritmasidan ushbu gaz oʻtkazilgan eritma. Eritmaning maʼlum massa miqdorida yoki maʼlum hajmida erigan modda miqdori eritmaning konsentratsiyasi deyiladi. Toʻyingan eritma konsentratsiyasi, yaʼni undagi erigan modda miqdori uning eruvchanligi deb ataladi. Maʼlum sharoitlarda suvda yoki erituvchida moddaning erishi davom etea va shu modda kristallari hosil boʻlmasa, yaʼni erigan moddalar miqdori Toʻyingan eritma konsentratsiyasidan kam boʻlgan eritma toʻyinmagan eritma deyiladi. Eritma astasekin soviganda unda erigan moddalarning kristallanishisodir boʻlmasligi mumkin, u holda oʻta toʻyingan eritma hosil boʻladi. Oʻta toʻyingan eritmada Toʻyingan eritmaga qaraganda erigan modda koʻproq; bunday eritmaga juda oz miqdorda erigan modda kristallari kiritilsa, eritmada kristallarning choʻkishi roʻy beradi.
Amharacha Vikipediya
Hozirgi ahvoli
Amharacha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (.September.2023).
Pyotr Yudin
Pyotr Borisovich Yudin (1892-yil 25-dekabr (1983-yil 6-yanvar) Fargʻona viloyati Yangi Margʻilon — 1977-yil 17-iyul, Boku) — sovet aktyori. Ozarbayjon SSR xalq artisti (1955), RSFSR da xizmat koʻrsatgan artist (1941), Stalin mukofoti laureati (1951).
Biografiya
1892-yil 25-dekabrda (baʼzi manbalarga koʻra 1893-yil 6-yanvar) Fargʻona viloyati Yangi Margʻalonda tugʻilgan. Pyotr o'zining aktyorlik, sahna faoliyatini 1915-yilda Fargʻonada xalq teatrida boshlagan. Toshkent, Ashxobod, Voronej, Yaroslavl, Arxangelsk, Qozon teatrlarida ishlagan. 1931—1946-yillarda Maksim Gorkiy nomidagi Gorkiy davlat bolalar teatri, 1946-yildan Samad Vurgun nomidagi Boku akademik rus drama teatri aktyori sifatida faoliyat olib borgan. Pyotr 1977-yil 17-iyulda, Boku shahrida vafot etgan. Aktyor Bokudagi II Faxriy xiyobonga dafn etilgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Jabreilles-les-Bordes
Jabreilles-les-Bordes Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Limoges tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
229 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 18,5 km2.
Garancières-en-Drouais
Garancières-en-Drouais Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Dreux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
270 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 41,5 nafar kishi.
Fruit Heights (Utah)
Fruit Heights AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Davis okrugi tarkibiga kiradi.
Garancières-en-Drouais
Geografiyasi
Maydoni — 6,5 km2.
Fruit Heights (Utah)
Aholisi
4701 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 823,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,7 km2. Shundan 5,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1432 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Fruit Heights manzarasi.
Lipprechterode
Hududi
Lipprechterodening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Königsbach-Stein
Königsbach-Stein Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Enzkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 33,72 km2. Aholisi — 9772 kishi (2010).
Hududi
Königsbach-Steinning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Doʻn-Ariq (Chuy tumani)
Doʻn-Ariq (Маданият) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining Chuy tumanidagi qishloq. Burana ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 2 401 kishi.
Trémoins
Aholisi
303 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 75,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,0 km2. Dengiz sathidan 352 – 491 m balandlikda joylashgan.
NGC 926
NGC 926 Kit yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktikadir.
Ruskin (Florida)
Aholisi
8321 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 40 km2. Shundan 36,9 km2 quruqlik, 3,1 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1 m balandlikda joylashgan.
Hocalı, Manavgat
Hocalı, Manavgat — Turkiyaning Antalya viloyatidagiManavgat tumaniga qarashli qishloq.
Ahmad as-Sinjiy
Ahmad ibn Muhammad ibn Siroj as-Sinjiy at-Tahhon (Abul Abbos) — muhaddis. Termiziy kitobini rivoyat qilgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar hadis rivoyat qilganlar. Milodiy taxminan 1010-yil (hijriy 400-yil)da vafot etgan.
Onakkoor
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Onakkor - Hindistonning Kerala shtatidagi Ernakulam tumanidagi qishloq .Qishloqning asosiy diqqatga sazovor joylari - Onakkur daryosi va Onakkur ibodatxonasi.Boshqa diqqatga sazovor joylarga Edayan ko'li va Onakkor to'g'oni (Ooranattu chera) kiradi.Mashhur yozuvchi Jorj Onakkur shu qishloq bilan bog‘langan.SH-42 avtomagistrali Onakkordan oʻtadi. Piravom - bozorlar va shifoxonalar joylashgan eng yaqin shahar.Hukmron dinlar hinduizm va nasroniylikdir.
Onakkoor - Pambakuda Grama Panchayat (പാമ്പാക്കുട ഗ്രാമ പഞ്ചായത്ചായത്഍ായത്഍തതത഍തതതത഍തതതത്഍തിതത്രാക്ക്പാക്കുട) ning bir qismi bo'lib ,Muvattupuzha Taluk shahrida joylashgan.
Aholisi
2011-yilgi Hindiston aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra,Onakkoorda 12,421 aholi ,6,203 erkak va 6,218 ayol bor edi.
Alcaine
Alcaine Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Teruel provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 57.4 km2. Aholisi — 69 kishi (2010).
IC 2845
IC 2845 Arslon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Shiodome City Center
— Yaponiya ning poytaxtida gi Minato tumatida joylashgan osmonoʻpar bino. Ushbu binoda Fujitsu, Mitsui Chemicals, All Nippon Airways shtab-kvartiralari asosiy ijarachilar hisoblanadi.
Transport qulayligi
Osmonoʻpar bino Shimbashi stantsiyasi va Shiodome stantsiyasiga yaqin joylashgan.
Xitoy oziq-ovqat TV
Xitoy teleko'rsatuvi &Madaniyat TV (Qingdao) (青岛广电中视文化有限公司 kíngdǎogíngdǎngdiàn Zhōngshì Wénhuà Yǒuxiàngōngs ) China telekanallardir.U Xitoy Oziq-ovqat TV ( CFTV, T: 中華美食頻道, S:中华美食频道,chíngíngíngín, T: chōnghuá Měishí Píndào, P: Zhōnghuá Měishí Píndào ), pazandalik ko'rsatuvlariga yo'naltirilgan raqamli pullik tele  kanalini boshqaradi. Karporativ shtab-kvartirasi Shandong,Qingdao shahridagi Janubiy shaharida (市南软件园  shìnínán 市南软件园 Ruǎnjiànyuán ) G3 binosi, 214-ofisda joylashgan.
China Food TV butun Xitoy bo'ylab milliy miqyosda efirga uzatiladi va CFTV kompaniyasi Xitoydagi eng yirik oziq-ovqat shoularini ishlab chiqaruvchi agentlik hisoblanadi. Edouard Cointreau CFTV faxriy prezidentidir.
Tarix
CFTV kompaniyasi, aksiyadorlik va dasturiy operatsion kompaniya 2001-yil 18-yanvarda tashkil etilgan. Qingdao radioeshittirish va televideniye byurosi ( 青岛广播电视局 qīngdǎo Guǎngbō Diànshì Jú ) CFTVga uning tarkibiy islohoti vaqtida sarmoya kiritdi. Kompaniya tomonidan ishlab chiqarilgan birinchi shou Xitoy markaziy televideniesi (CCTV) va Qingdao telekanallarida namoyish etilgan Man-Xan uslubidagi banket bo'ldi.
2005-yil aprel oyida Radio, kino va televideniye davlat boshqarmasi (SARFT) kompaniyaga o'zining milliy pullik televideniye kabel kanalini yaratishga ruxsat berdi. Kanal rasman 2005-yil 8-noyabrda ochilgan 2009-yil holatiga ko'ra, bu kanal Xitoyning o'n ikkita pullik tele kanallaridan biri bo'lib, iste'molchi o'zining  to'plamini yangilaganidan keyin ikki oy davomida bepul tomosha qilishi mumkin.
Dasturlar
Kichkina yog'ning oziq-ovqat kundaligi ( xiǎo Pàng Měishí Rìjì ) - Xitoy taomlari televideniesi tomonidan ishlab chiqarilgan va Qian Zhijun boshchiligidagi xitoy taomlari shousi. Dastur 2007-yil 29-yanvarda Shandunning Qingdao shahridagi televizion stansiyadan efirga uzatila boshlandi .Spektakl 365 qismdan iborat bo‘lishi rejalashtirilgan edi. Qian bilan dasturda 52 nafar mehmon qatnashishi rejalashtirilgan edi. Qian 2007-yil 29-yanvarda Qingdao shahrida shartnoma imzolash marosimida ishtirok etdi. Taxminan o'sha davrda Qian China Food TV va Manhan Quanxi Food Entertainment veb-saytida efirga uzatilgan ikkita maxsus dasturni yozib oldi. Dastur Xitoyning milliy televideniesida namoyish etildi. Dastur Xitoyning yirik veb-portallaridan biri Sohuda ham namoyish etildi.
Sentob
Sentob — Navoiy viloyatining Nurota tumaniga qarashli qishloq. Tuman markazidan 120 kilometr, Aydarko‘ldan 30 kilometr uzoqlikda joylashgan. Oʻsimlik va hayvonot dunyosiga ham boy. „Sintob“ so‘zi sanskrit tilidan olingan bo‘lib, „katta soy“ degan maʼnoni anglatadi. Aholisi 3000 dan ziyod. Ular asosan tojik tilida gapirishadi.