cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karoshi
Jamiyatga ta'siri
O'z joniga qasd qilish ortiqcha ish bilan bog'liq stress yoki odamlar ishdan bo'shatilganda paydo bo'lishi mumkin. Marhumning oila a'zolari bunday o'limlar sodir bo'lganda zararni qoplashni talab qiladilar. Hayotni sug'urtalash kompaniyalari o'z shartnomalariga bir yillik imtiyoz shartlarini kiritishni boshladilar. Ular oila pul olishi uchun odam o'z joniga qasd qilishini bir yil kutishi uchun shunday qilishdi.
Karoshi natijasida shakllangan yapon ishchilarining yangi harakati mavjud. Ko'pincha qo'shimcha ishlayotgan keksa yaponiyaliklarga qaraganda, yoshlar yarim kunlik ishni afzal ko'rishadi. Bu o'z imkoniyatlarini aniqlash uchun turli ishlarni sinab ko'rishni xohlaydigan yaponiyalik yoshlar uchun kasb tanlashning yangi uslubi. Bu shaxslar "muntazam ish haqi emas, balki soatlik ish haqi" uchun ishlaydi va " erkin ishchilar " deb ataladi. Erkinlar soni yillar davomida ortib bordi, 1980-yillardagi 200 000 tadan 1997- yilda taxminan 400 000 tagacha
Erkin ishchilar Atsuko Kanai tomonidan ta'riflangan va "to'liq bo'lmagan kunlik ishchilar yoki arbeit (vaqtinchalik ishchilar)" deb atalgan, hozirda ishlayotgan, lekin to'liq bo'lmagan ishchi sifatida ishlashni xohlovchi yoki ishlayotganlar sifatida aniqlangan maxsus ish turidan o'tadilar. Hozirda ular ish kuchida emas, na uy yumushlari bilan shug'ullanmaydi, na maktabga bormaydi, balki faqat yarim kunlik ishchi sifatida ishlashni xohlaydi.
Hukumat siyosati
Karoshi darajasini pasaytirish bo'yicha strategik rejani taqdim etish uchun Milliy Sog'liqni saqlash instituti 2005 -yilgi yillik hisobotida karoshi va ish bilan bog'liq stressdan kelib chiqadigan boshqa kasalliklarni kamaytirish uchun keng qamrovli sanoat sog'liqni saqlash xizmati dasturini yaratishni taklif qildi. Dastur quyidagi guruhlarning umumiy sa'y-harakatlarini talab qiladi:
Ushbu taklifga rasmiy javob sifatida 2006- yilda Sanoat xavfsizligi va sog'lig'i to'g'risidagi qonun qayta ko'rib chiqilgan. Qonun ish bilan bog'liq sog'liq muammolariga, jumladan, uzoq vaqt ishlaydigan va ish bilan bog'liq kasalliklarga duchor bo'lish ehtimoli yuqori bo'lgan xodimlar uchun majburiy tibbiy ko'riklar va professional tibbiy xodimlar bilan maslahatlashishga qaratilgan turli atamalarni belgilab berdi.
Umumiy javob
Ko'pgina kompaniyalar o'z xodimlari uchun yaxshiroq ish va hayot muvozanatini topishga harakat qilmoqdalar. Toyota Motor Company odatda qo'shimcha ish vaqtini yiliga 360 soat (oyiga o'rtacha 30 soat) bilan cheklaydi va ba'zi ofislarda har soatda soat 19:00 dan keyin xalqqa murojaat qilib, dam olishning muhimligini ko'rsatib, ishchilarni uyga qaytishga chaqiradi. Nissan bolalar yoki keksa ota-onalarga g'amxo'rlik qilishni osonlashtirish uchun masofadan ishlash imkonini beradi. O'nlab yirik korporatsiyalar, shuningdek, xodimlardan soat 5:30 da ish joyini tezda tark etishlarini talab qiladigan "qo'shimcha ish kunlarisiz" tartibni ni joriy qildilar. 2007- yilda Yaponiyaning eng yirik bank guruhining bo'limi bo'lgan Mitsubishi UFJ Trust &amp; Banking xodimlariga bolalar yoki keksa qarindoshlariga g'amxo'rlik qilish uchun uylariga 3 soatgacha erta borishga ruxsat berishni boshladi. 2009-yil 5-yanvar holatiga ko‘ra, kompaniyaning 7000 nafar xodimidan atigi 34 nafari rejani imzolagan.
2017-yil fevral oyida Yaponiya hukumati kompaniyalardan ishchilarini oyning oxirgi juma kuni soat 15:00 da tark etishga ruxsat berishlarini so‘rab, “ Premium Friday ” nomli guruhni boshladi. Ushbu tashabbus ko'plab yaponiyaliklar ishlashi kutilayotgan uzoq soatlar bilan bog'liq muammolarni hal qilishga urinishning bir qismidir, bunga bir necha oy oldin 100 soatdan ortiq qo'shimcha ishlagan Dentsu reklama firmasining 24 yoshli xodimining o'z joniga qasd qilishi sabab bo'lgan. uning o'limi. Honda, ichimliklar ishlab chiqaruvchi Suntory va qandolatchi Morinaga &amp; Company kabi ba'zi yirik kompaniyalar ixtiyoriy sxemani qabul qilgan bo'lsa-da, boshqalari tushdan keyin xodimlarning ketishi istiqboliga unchalik qiziqmaydi. Nikkeei business gazetasi tomonidan 155 ta yirik kompaniyalar o'rtasida o'tkazilgan so'rov shuni ko'rsatdiki, 45% ushbu sxemani amalga oshirish bo'yicha rejalari yo'q, 37% esa Premium Friday ruhiga kirishga qaror qilishgan yoki buni amalga oshirish rejalari borligini aytishgan.
OAV e'tibori
Arte fransuz-nemis telekanali 2006-yil 6-noyabrda Yaponiyadagi keksa ishchilar bilan bog'liq Alt in Japan (so'zma-so'z tarjimasi: "Yaponiyadagi muqobillik") nomli hujjatli filmni namoyish etdi. 2008- yilda Karoshi yana sarlavhalarga aylandi: 2006 -yilda har oy o'rtacha 80 soatdan ortiq ishlagan asosiy Toyota muhandisining o'limi ortiqcha ishning natijasi deb topildi. Uning ishi ko‘rib chiqilgach, uning oilasiga imtiyozlar berildi.
Tayvan ommaviy axborot vositalari karoshi holati haqida xabar berishdi. Muhandis Nanya Technology kompaniyasida 2006- yildan 2009 -yilgacha 3 yil ishlagan. Ma’lum bo‘lishicha, u kompaniya hujjatlari bilan o‘ralgan holda kompyuteri oldida vafot etgan. Ayblov muhandisning kardiogen shok( yurak huruji)dan vafot etganini aniqladi. Muhandisning ota-onasi u kuniga 16-19 soat ishlaganini aytishgan. CNN Tayvanda karoshi bilan bog'liq yana bir holatni ko'rsatadi. " Ortiqcha  ishlashning xavfi" deb nomlangan ushbu qisqa klipda insultni boshdan kechirgan va kasalxonaga olib ketilgunga qadar uch soat davomida qoldirilgan erkak tasvirlangan. Ma'lum bo'lishicha, shifokorlar odamlarni ortiqcha ish tufayli sog'lig'ining kamchiliklari haqida ko'proq xabardor qila boshladilar. Ko'proq odamlar o'z shifokorlariga tashrif buyurib, ortiqcha ishning belgilari va alomatlarini tan olishdi.
Boshqa mamlakatlarda
Ortiqcha mehnatdan o'lim hodisasi Osiyoning boshqa hududlarida ham keng tarqalgan. JSST/XMT maʼlumot berishicha, 2016-yilda butun dunyo boʻylab 745 194 oʻlim uzoq ish vaqti bilan bogʻliq.
Xitoy
Xitoyda xuddi shunday "ortiqcha ish tufayli o'lim" tushunchasi guolaosi, bu 2014-yilda mamlakatda muammo ekanligi xabar qilingan edi. Sharqiy Osiyo mamlakatlarida, masalan, Xitoyda, ko'plab ishbilarmonlar uzoq vaqt ishlashadi va keyin o'z tarmoqlarini kengaytirish va mamnun qilish bosimini his qilishadi. Ushbu ulanishlarni o'rnatish guanxi qurish deb ataladi. Aloqalar Xitoy ishbilarmon dunyosining katta qismidir va Xitoyning turli qismlarida ishbilarmonlar ish muhitidan tashqarida o'z ishlarini bajarish uchun choyxonalarda uchrashadilar. Ishbilarmonlar uchun, ayniqsa, kuchli amaldorlar yoki boshliqlar bilan guanxi munosabatlarini kengaytirish muhim edi.
Ish dunyosida yuqoriga ko'tarilish uchun ko'p ichish, deyarli har kecha tungi klublarga borishga bo'lgan  juda ko'p bosim bor. Bunday ish salomatlik bilan bog'liq muammolarga olib kelishi mumkinligi ko'rsatilgan. Masalan, janob Pan ismli tadbirkor “Xavotirli boylik: Xitoyning yangi boylari orasida pul va axloq” asarini yozgan antropolog Jon Osburg bilan uning salomatligi va faoliyatini davom ettirish zarurati haqida suhbatlashdi. Janob Pan, " Chengdudagi eng katta xo'jayin" "ortiqcha ichlilik iste'moli " uchun kasalxonada edi. Bu holat u bilan oldin ham sodir bo'lgan. Janob Pan: “Men to‘xtata olmayman yoki sekinlay olmayman. Ko'p odamlarning t tirikchiligi menga bog'liq. Ellikka yaqin xodimim va undan ham ko‘proq birodarlarim bor. Ularning tirikchiligi mening muvaffaqiyatimga bog'liq. Men davom etishim kerak."
Marchezais
Marchezais Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Dreux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
208 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 94,5 nafar kishi.
Haydar Jamol
Haydar Jahidovich Jamol (Heydər Cahid oğlu Camal ; 1947, 6-noyabr, Moskva - 2016, 5-dekabr, Olma-Ota  ) - rus islom siyosiy va jamoat arbobi, faylasuf va shoir.
Marchezais
Geografiyasi
Maydoni — 2,2 km2.
Haydar Jamol
Rossiya Islom qoʻmitasi raisi ; "Rossiya islom merosi" Umumrossiya jamoat harakatining hamraisi va prezidiumining a'zosi; islom-arab xalq konferensiyasi tashkilotining doimiy a’zosi; Rossiyaning chap fronti tashabbuskorlaridan biri va muvofiqlashtiruvchi kengashi a'zosi ; Rossiya Federatsiyasi Milliy Assambleyasi deputati bo`lgan. U muxolifatchilar yurishlarida qatnashgan.
Kelib chiqishi
Moskvada ozarbayjon va rus oilasida tug'ilgan. Otasi Johid Jamol (1928-2011), Rossiyada xizmat koʻrsatgan artist, Ozarbayjonning Agdam viloyatidagi Gulably qishlogʻida, Qorabogʻda tugʻilgan. Azim Azimzoda nomidagi Ozarbayjon davlat rassomlik kollejida tahsil olgan. Surikov nomidagi Moskva rassomlik institutini rassomlik ixtisosligi boʻyicha tamomlagan, SSSR Rassomlar uyushmasi aʼzosi (1957-yildan), dastlab Moskva arxitektura institutida, soʻngra Stroganovkada dars bergan. 1977-yildan l. Kosigin nomidagi Moskva davlat texnika universitetida ishlab, dotsent, keyinchalik chizmachilik va rangtasvir kafedrasi professori lavozimlarida ishlagan. 1982-yildan 2006-yilgacha bo‘lgan yigirma to‘rt yil davomida amaliy san’at fakulteti dekan muovini bo‘lgan. Bobosi dastlab Kavkazortida NKVDning banditizmga qarshi kurash bo'limiga rahbarlik qilgan, Ulug' Vatan urushi yillarida Qorabog' harbiy komissari, keyin Ozarbayjon SSR Oliy sudining raisi bo'lgan.
Qirgʻiziston
Etimologiyasi
SSSR davlati inqirozga uchragandan soʻng, deyarli barcha ittifoqdosh mamlakatlar oʻz mustaqilligini qoʻlga kiritdi ular orasida Qirgʻiz SSR (Киргизская ССР, Кыргыз ССР) ham bor edi. Sovet davrida Qirgʻiziston nomi faqat rus tilida (Киргизия) nomlanar edi, keyinchalik milliy tilda nomlana boshlandi. («Кыргызстан» yoki Кыргыз Республикасы).
Haydar Jamol
Hayot yo'li
1965-yilda maktabni tugatgach, u Moskva davlat universitetining Sharq tillari institutiga o'qishga kirdi, lekin bir yil o'tgach, u "burjua millatchiligining namoyon bo'lishi munosabati bilan" iborasi sabab undan haydaldi. U tokar boʻlib ishlagan, shuningdek, chet tillaridan dars beruvchi repetitor boʻlib ishlaydi. O`qishni tashlagan talaba Medicina" nashriyotiga korrektor bo'lib ishga qabul qilindi. U yerda u Moskva davlat universitetining biologiya fakulteti bitiruvchisi Ilya Moskvin bilan uchrashdi. U nashriyotda muharrir bo'lib ishlagan, psixiatriya bo'yicha adabiyotlar bilan shug'ullangan. Jamol tanishlariga Moskvin "u uchun yangi dunyo ochganini" aytadi. Psixiatriya bilan bir qatorda, Moskvin 1968-yil boshida Jamolni "yer osti shizoidi" ( Yujinskiydagi mashg`ulot) bilan tanishtiradi. Bu vaqtga kelib, Jamol uylangan edi (uning xotini pravoslav va juda dindor bo`lgan ), uning O'rxon ismli o'g'li bor edi.
Alcampell
Alcampell Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Huesca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 782 kishi (2010).
Qirgʻiziston
Davlat tuzumi
Qirgʻiziston — suveren, unitar, demokratik respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1993-yil 5-mayda qabul qilingan; 1996, 1998, 2001 va 2003-yillarda oʻzgartishlar kiritilgan. Davlat boshligʻi — prezident (2021-yildan Sadir Japarov). U umumiy teng, toʻgʻri yashirin ovoz berish yoʻli bilan 5 yil muddatga saylanadi. Bir shaxs ketma-ket ikki martadan ortiq prezident etib saylanishi mumkin emas. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni parlament — Jogorku Kenesh, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.
Oxirgi marta prezidentlik saylovi 15-noyabr 2017-yilda boʻlib oʻtdi. Yangi prezident etib Soronboy Jenbekov saylandi. Bundan oldin 1-dekabr 2011-yildan 24-noyabr 2017-yilgacha Almazbek Atambayev prezident edi.
Qirgʻiziston Respublikasi prezidentiga nomzod 35yoshdan kichik va 70yoshdan katta boʻlmagan, davlat tilida gaplashaoladigan va 15yildan kam bolmagan muddatda respublika fuqarosi boʻlishi kerak.
Qiz oʻgʻirlashga qarshi harakat
Qirgʻiziston poytaxti Bishkek shahrida Ichki ishlar vazirligi binosi yonida qiz oʻgʻirlashga qarshi namoyish boʻlib oʻtdi. Namoyishga oʻgʻirlab ketilgan 26 yoshli Ayzada Kanatbekova qotilligining oldini ololmagan politsiyaning harakatsizligi sabab boʻlgan.
2021-yil 5-aprel kuni soat taxminan 7:00 da Mederova va Tыnыstanova koʻchalari kesishgan joydagi kafe yonida 1994-yilda tugʻilgan qiz, Ayzada Kanatbekova, 3 nafar erkak tomonidan majburiy nikoh uchun oʻgʻirlab ketilgan. Shundan soʻng, 7-aprel kuni qiz va bir nafar erkakning oʻlik jasadi topilgan.
8-aprel kuni Ichki ishlar vazirligi binosi oldida toʻplangan 500 ga yaqin namoyishchilar boʻlgan hodisaga asosan nikoh maqsadida oʻgʻirlash uchun jazoni kuchaytirishni talab qilgan. Shu bilan birga, ular vazir Ulan Niyozbekov boshchiligidagi Ichki ishlar vazirligi rahbariyatini hamda Bishkek va Oʻsh shaharlari Ichki ishlar markaziy boshqarmasi rahbarlari iste’fosini talab qilgan.
Tabiati
Qirgʻizistonning koʻp qismi Tyanshan togʻlarida, qolgan qismi Pomir-Olay togʻlarida joylashgan. Mamlakat hududining 94 % dengiz sathidan 1000 m dan balandda. 1/2 qismi 3000–4000 m baladliklar orasida. Parallel togʻ tizmalari, asosan, kenglik boʻylab yoʻnalgan. Sharqida (Xitoy bilan chegara yaqiiida) Gʻalaba choʻqqisi (7439 m) bor. Ichki Tyanshan togʻ tizmalarining relyefi alp tipli boʻlib, ular vodiy va soyliklar bilan ajralgan. Terskay Olatov bilan Kungay Olatov tizmalari orasida Issiqkoʻl soyligi bor. Qirgʻizistonning garbiy qismida Gʻarbiy Tyanshan togʻlari joylashgan (Talas vodiysi, Talas Olatovi va Chatqol tizmalari). Qirgʻizistonning janubi-gʻarbiy qismiga Fargʻona soyligining shimoliy, sharqiy va janubiy chekkalari kiradi. Janubiyda Turkiston tizmasining shimoliy yon bagʻri, Olay tizmasi, Olay vodiysi va Orqa Olay tizmasi shimoliy yon bagʻri Qirgʻizistonga qarashli.
Foydali qazilmalardan neft, gaz, qoʻngʻir koʻmir va toshkoʻmir, oltin, temir, alyuminiy, volfram, mis, qalay, simob, qoʻgʻoshin-rux, surma rudalari konlari bor.
Iqlimi kontinental iqlim, yogin miqdori oʻrtacha, havo quruq va kam bulutli. Relyefi togʻli va balandliklar farqi katta boʻlganligi uchun iklimi quruq subtropik iqlimidan baland togʻ tundrasi iqlimigacha oʻzgarib boradi. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi vodiylarda —1" dan —8" gacha, togʻlarda —8" dan −27" gacha; iyulda vodiylarda 20"—27", baland togʻlarda 5" va undan past. Yillik yogʻin Tyanshan sharqida 180–250 mm dan Fargʻona tizmasining janubi-gʻarbiy yon bagʻrida 900 – 1000 mm gacha. Togʻ tepalarida muzliklar bor. Ularning yiriklari mamlakat sharqiy chekkasidagi Janubiy Inilchek va Shimoliy Inilchek muzliklaridir.
Q.da oʻsimliklarning 3,5 mingdan ziyod turi oʻsadi. Mamlakat hududining 4 % dan ortigʻi oʻrmon. Yongʻoqzor-mevazor oʻrmonlar maydoni 265 ming ga. 3600–4000 m balandliklar sovuq choʻl va togʻ tundralaridan iborat.
Hayvonot dunyosi boy. Choʻl va dashtlarda har xil kemiruvchidar, sudralib yuruvchilar, qushlar; oʻrmonlarda qoʻngir ayiq, silovsin, toʻngiz, boʻri, oʻrmon suvsari, togʻlarda togʻ takasi, qor qoploni, ular, togʻ suvsari, yumronqoziq va hokazo yashaydi. Suv havzalarida baliqning 60 dan ortiq turi uchraydi. Moʻynali hayvonlar iqlimlashtirilgan. Hududida Issiqkoʻl, Sarichelak. Beshorol qoʻriqxonalari, Ola-Archa tabiiy milliy bogʻ bor.
Aholisi, asosan, qirgʻizlar (67 %). Shuningdek, oʻzbek, dungan, uygur, rus, ukrain, tatar, qozoq, tojik va boshqa ham yashaydi. Davlat tili — qirgiz tili; rus tiliga rasmiy til maqomi berilgan. Dindorlarning aksariyati musulmonsunniylar. Shahar aholisi 35,2 %. Yirik shaharlari: Bishkek, Ush, Jalolobod. Toʻqmoq.
Tarixi
Q.da topilgan arxeologik yodgorliklar bu hududda taxminan 300 ming yil ilgari odam yashaganligidan darak beradi. Miloddan avvalgi 3-ming yillik oxiri — 2-ming yillik boshlarida avval mis, keyinchalik jezdan ishlangan qurollar tarqalgan. Q.ning shimolda saklar qabila ittifoqi (miloddan avvalgi 7—3-asrlar), keyinchalik ular oʻrnida usunlar (miloddan avvalgi 2-asr — milodiy 2-asr) qabila ittifoqi mavjud boʻlgan. Janubiy rayonlar miloddan avvalgi 2—1-asrlarda Davan davlati, keyinchalik milodiy 1—4-asrlarda kushon qirolligi tarkibida boʻlgan. 5-asrda Q. shimoldagi koʻchmanchi qabilalar oʻtroklasha boshladi. 6—7-asrlarda Q. Turk xoqonligi tarkibida boʻldi. Q. Gʻarbiy Turk xoqonligining markazi boʻlib, xoqonlik poytaxti — Suyob shahri Chu vodiysida (Toʻqmoq shahri oʻrnida) joylashgan. Shimoliy K.da oʻtroqhayotning rivojlanishida Oʻrta Osiyoning dehqonchilik vohalaridan koʻchib kelgan aholining roli katta boʻlgan. 6—8-asrlarda koʻchmanchi turkiy qabilalar Oʻrxun-Yenisey yozuvidan, oʻtroq aholi sugʻd yozuvidan foydalangan. Q. hududida shomoniylik, zardushtiylik, buddaviylik va xristian dinlari tarqalgan. 8-asrning boshida Q.dagi siyosiy hokimiyat turgash zodagonlari qoʻliga oʻtgan. 8-asr oʻrtalarida Oltoydan Tyanshanga qarluqlar kelib, bu yerdagi hokimiyatni egallab olishgan. Qarluqlar hukmronligi 10-asr oʻrtasiga qadar davom etgan. Tyanshanda qirgʻiz qabilalari yashagani haqidagi ilk yozma manbalar 10-asrga oiddir. Bu davrda Chu va Talas vodiylarida shahar va qishloqlar soni koʻpaygan. Ular Issiqkoʻl qirgʻoqlarida ham vujudga kelgan. Shahar va qishloqlar aholisi — Oʻrta Osiyoning boshqa viloyatlari bilan bogʻliq boʻlgan hunarmandlar va savdogarlar koʻchmanchilari ip-gazlama, charm, yogʻoch, sopol, metall buyumlar, gʻalla, quruq meva va boshqa bilan taʼmin-lab turishgan.
Koʻchmanchilar shaharlarga chorvachilik mahsulotlarini yetkazib berganlar. Qarluqlar mulkining markazi — Chu vodiysi orqali Buyuk ipak yoʻli oʻtgan. 10-asr oʻrtasidan taxminan 12-asr oʻrtalarigacha Q. hududida Qoraxoniylar davlatinnng asosiy qismi joylashgan. Chu vodiysida davlat poytaxti — Bolasogʻun (hozirgi Boʻrona shahri xarobasi) boʻlgan. 10— 12-asrlarda Talas vodiysi kumush va boshqa metallar ishlab chiqarilishining yirik markazi hisoblangan. Koʻplab shaharlarda (Bolasogʻun, Oʻzgan va boshqalar) hunarmandchilik, savdo va madaniyat taraqqiy etgan. 13-asr boshida boshlangan moʻgʻullar istilosi qirgʻiz xalqi shakllanishi jarayonini uzoq muddatga toʻxtatib qoʻygan, koʻplab shahar-qishloqlar (14-asr boshiga kelib) vayron boʻlgan, oʻtroq dehqonchilik xoʻjaliklari tanazzulga yuz tutgan. Shimoliy Q.da shu davrdan boshlab yarim koʻchmanchi chorvadorlik xoʻjalikning yetakchi tarmogʻiga aylangan. Oʻrta Osiyoga moʻgʻullar bilan birga koʻplab koʻchmanchi qabilalar koʻchib kelgan. Tyan-shanning bir qismi va Sharqiy Turkiston Chigʻatoy ulusi tarkibiga kirgan. Chigʻatoy ulusining parchalanishi (1348) natijasida Qashqar, Yettisuv oʻlkasi va Ili vohasida Moʻgʻuliston davlati tashkil topgan. Chigʻatoy xonlaridan Muborakshoh va Baroqxon qoʻl ostidagi qabilalar bilan Yettisuvdan Movarounnahrga koʻchib oʻtadilar. muborakshoh Ohangaron vohasiga, Baroqxon esa Chagʻoniyonga kelib oʻrnashadi. Bu hol Chigʻatoy ulusining ikkiga boʻlinib ketishiga sabab boʻlgan. Shu vaqtdan boshlab, ulusning sharqiy va Shimoli-sharqiy qismida qolgan turkiy va moʻgʻul qabilalari oʻzlarini moʻgʻullar, mamlakatni esa Moʻgʻuliston deb atay boshladilar. 1348-yil Chigʻatoy naslidan boʻlgan Tugʻluq Temur Moʻgʻuliston xoni qilib koʻtarilgan. Amir Qamariddin hukmronligi davrida Amir Temur unga qarshi 1370—90 yillarda 7-marta qoʻshin tortib borgan va uni oʻziga tobe etgan. Amir Temur vafotidan soʻng temuriylar davrida Ulugʻbek 1425-yil Moʻgʻulistonga zafarli yurish qilgan. 15-asrning oxirida Moʻgʻuliston mayda-mayda qismlarga ajralib ketgan. 15-asrning 2-yarmida Shimoliy Q. hududida qirgʻiz qabilalarining birlashuvi natijasida dastlabki mustaqil xonlik vujudga kelgan, uning aholisini bu davrga kelib shakllangan qirgʻiz xalqi tashkil etgan.
16-asrning 1-yarmida qirgʻizlar oyratlar bosqiniga qarshi uzoq muddat kurash olib borganlar. 17—18-asr boshlarida Sharqiy Turkistonning siyosiy hayotida qirgʻizlarning ishtiroki kuchaygan. 18-asr oxiri —19-asr boshlarida qirgʻizlar Rossiyadan panoh izlay boshladilar. Bunga ularni murakkab tashqi siyosiy vaziyat, ichki ahvolning turgʻun emasligi va oʻzaro savdo-sotiqdan manfaatdorlik majbur qilgan. 1814-yil va 1824-yillarda Issiqkoʻl qirgʻizlari delegatsiyasi Rossiyaning Gʻarbiy Sibirdagi maʼmurlari huzuriga borishgan. 19-asrning 1-choragida Qoʻqon xonligi qoʻshinlarining qirgʻizlar ustiga harbiy yurishlari rus-qirgʻiz munosabatlarini toʻxtatgan. Qirgʻizlar Qoʻqon xonligi tarkibiga kirishgan. Bu davrda qoʻqonliklar tomonidan Pishpak (hozirgi Bishkek), Toʻqmoq, Darautqoʻrgʻon va boshqa qalʼalar qurilgan. 19-asrning 60—70 yillarida butun Q. Rossiya imperiyasi tarkibiga qoʻshib olindi; avval Turkiston viloyati (1865—67), soʻng Turkiston general-gubernatorligi (1867—1917) tarkibida boʻldi. 1917-yil noyabr — 1918-yil iyunda sovet hokimiyati oʻrnatildi. 1918-yil aprelda q. yangi tuzilgan Turkiston ASSR tarkibiga kirdi. 1921—22 yillarda yer-suv islohoti oʻtkazildi. 1924-yil Oʻrta Osiyoda milliy davlat chegaralanishi oʻtkazilishi natijasida 1924-yil 14-oktabrda RSFSR tarkibida Qora-qirgʻiz muxtor viloyati tashkil etildi. 1925-yil 25-mayda Qoraqirgʻiz muxtor viloyati Qirgʻiz muxtor viloyatiga, 1926-yil 1-fevral
dan Qirgʻiziston ASSR ga, 1936-yil 5-dekabrdan SSSR tarkibidagi ittifoqdosh respublikaga aylantirildi. 1990-yil dekabrdan Q. Respublikasi deb ataldi. 1991-yil 31-avgustda respublika Oliy Kengashi Q.ni mustaqil, suveren, demokratik davlat deb eʼlon qildi. 1993-yil 5-maydan Qirgʻiz Respublikasi deb nomlandi.
2005-yil martda Q.da yuzaga kelgan iqtisodiy-ijtimoiy vaziyat amaldagi prezident A. Aqayevni oʻz lavozimidan ketishga majbur etdi. Q. — 1991-yil 31-dekabrdan MDH tarkibida. 1992-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 31-avgust — Davlat mustaqilligi kuni (1991).
Asosiy siyosiy partiya va kasaba uyushma birlashmalari. Q. agrar partiyasi, 1933-yil tashkil etilgan; Q. agrarmehnat partiyasi, 1994-yil asos solingan; „Ar-Namis“ („Or-Nomus“) partiyasi, 1999-yil tuzilgan; Q. xotin-qizlari demokratik partiyasi, 1994-yil taʼsis etilgan; q. demokratik harakati, 1993-yil. tashkil etilgan; Q. Kommunistik partiyasi, 1999-yil asos solingan; „Mamlakatim“ harakati partiyasi, 1998-yil tashkil etilgan; „Manas-el“ („Manas xalqi“) maʼnaviy tiklanish partiyasi, 1998-yiltuzilgan; Q. kommunistlari partiyasi, 1992-yil asos solingan; „Erkin Qirgʻiziston“ progressiv-demokratik partiyasi, 1991-yil tuzilgan; „Ata-Meken“ („Vatan“) sotsialistik partiyasi, 1992-yil taʼsis etilgan. Q. kasaba uyushmalari federatsiyasi, 1925-yil tuzilgan.
Xoʻjaligi
Q. agrar-industrial mamlakat. Yalpi milliy mahsulotda sanoat 20,5 %, qishloq xoʻjaligi 38,4 %, xizmat koʻrsatish tarmogi 12 %, savdo 10,1 % ni tashkil etadi.
Haydar Jamol
Hayot yo'li
1995-yilning yozida “Mintaqalararo jamoat harakati islom qoʻmitasi”ni tuzdi va unga rahbarlik qildi (dekabrda rasman roʻyxatga olingan).
1993-yildan 1996-yilgacha Haydar Jamol Birinchi kanalda gi "Hozir" ko'rsatuvida islom bo'limiga boshchilik qiladi. 1990-yillarning oxiri va 2000-yillarning boshlarida "Madaniyat" kanalidagi "Qur'onning barcha suralari" va RTR kanalida “Ming bir kun”   teledasturlarini olib boradi. .
1998-yilda Moskva davlat universitetining falsafa fakultetida "An'ana va haqiqat" mavzusida ma'ruzalar o'qidi.
1999-yilda Davlat Dumasi deputatlari saylovida u " Armiyani qo'llab-quvvatlash harakati " siyosiy bloki ro'yxatiga kirishga harakat qiladi.
2010-yil, 10-martda u Rossiya muxolifatining " Putin ketishi kerak " murojaatini qo`llab-quvvatlaydi.
2016 -yil, 6-dekabrda Olma-Ota shahridagi Baganashil qabristoniga musulmonlar odatiga ko‘ra dafn etilgan; janoza namozini o‘qigan Qozog‘iston musulmonlari diniy idorasi muftiysining so‘zlariga ko‘ra, Jamol vafot etgan joyida dafn etilishini xohlagan.
"Islomning ozodligi" kitobi
“Islom ozodligi” bu - 2000-yillar boshida chop etilgan maqolalar to`plangan kitobdir.
Qirgʻiziston
Xoʻjaligi
Sanoatining yetakmi tarmoqlari: mashinasozlik (qishloq xoʻjaligi mashinalari, metall kesuvchi stanoklar, elektrotexnika buyumlari, priborlar va boshqalar), rangli mstallurgiya (simob, surma va qoʻrgoshin-rux rudalarini qazib olish va boyitish), neftni qayta ishlash, yengil (ip-gazlama, jun, ipak matolar, trikotaj, koʻnpoyabzal, tikuvchilik buyumlari ishlab chiqarish, gilam toʻqish; asosiy markazlari — Ush, Bishkek), oziq-ovqat (goʻsht-sut, un-yorma va boshqa, yirik korxonalar Bishkek shahrida joylashgan) sanoati. Koʻmir, gaz va neft qazib olinadi. Qurilish materiallari (sement, shifer, devor panellar) ishlab chiqariladi. Yiliga 12,9 mlrd. kVt-soat elektr energiyasi hosil qilinadi (GES va issiqlik elektr stansiyalarida). Norin daryosida Toʻqtagʻul, Uchqoʻrgʻon, Kurpsoy, Toshkoʻmir GESlari, Alamadin GESlar kaskadi ishlaydi. Bishkekda yirik issiqlik elektr stansiyasi mavjud.
Lemsane
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Qirgʻiziston
Xoʻjaligi
Qishloq xoʻjaligi uchun yaroqli yerlar maydoni 10,1 mln. gektar (mamlakat hududining 50,9 %). 1 mln. gektar yer sugʻoriladi. Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — chorvachilik (yalpi mahsulotning 55 %), asosan mayin va yarim mayin junli qoʻychilik; sut-goʻsht chorvachili-gi, yilqichilik ham rivojlangan. mamlakatda 988 ming qoramol, 88 ming choʻchqa, 3765 ming qoʻy va echki, 360,7 ming yilqi, 2100 ming uy parrandasi bor (2002). Dehqonchilikning asosiy tarmogʻi — paxta, tamaki, efir moyli ekinlar yetishtirish; shuningdek, yem-xashak ekinlari, gʻalla (bugʻdoy, arpa, makkajoʻxori), kartoshka, sabzavot, poliz ekinlari ekiladi. Mevachilik, tokchilik va bogʻdorchilik rivojlangan. Qand lavlagi va beda urugi olinadi.
Lemsane
Lemsane — Jazoirning shimoli-sharqiy hududidagi Batna viloyatida joylashgan shaharcha. <templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Saint-Junien-les-Combes
Saint-Junien-les-Combes Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Bellac tumani tarkibiga kiradi.
Qirgʻiziston
Xoʻjaligi
Chetga oltin, paxta tolasi, oziq-ovqat, yengil sanoat mahsulotlari, elektr energiyasi, tamaki, metall, jihozlar va boshqa chiqaradi; chetdan sanoat jihozlari va buyumlari, keng isteʼmol mollari oladi. Tashqi savdoda Rossiya, Oʻzbekiston, Xitoy, Germaniya, Qozogʻiston, Turkiya, AQSH bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — som.
Saint-Junien-les-Combes
Aholisi
214 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,0 nafar kishi.
Qirgʻiziston
Tibbiy xizmati
Respublikada 30 ming oʻrinli 250 dan ziyod kasalxona muassasalarida 15 ming vrach, 30 mingdan ortiq oʻrta tibbiyot xodimi ishlaydi. Vrach va oʻrta tibbiyot xodimlari Tibbiyot institut va bilim yurtlarida tayyorlanadi. Respublika hududida 24 sanatoriy, 21 sanatoriy-profilaktoriy, 57 dam olish pansionati, 11 dam olish uyi, 43 bolalar sogʻlomlashtirish majmuasi va boshqa dam olish maskanlari bor (2002). Mashhur kurortlari: Oqsuv, Jetioʻgʻuz, Choʻlponota, jalolobod, Jirgalan.
Saint-Junien-les-Combes
Geografiyasi
Maydoni — 21,5 km2.
Qirgʻiziston
Tibbiy xizmati
Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari. 19-asrning 2-yarmida Q. hududida diniy maktablar — maktabxona va madrasalar boʻlgan. q. Rossiyaga qoʻshib olingach, dastlabki rus boshlangʻich maktablari, 19-a.ning 80-yillarida rus-tuzem maktablari ochildi. 1911-yil xotin-qizlar progimnaziyasi, 1912-yil erlar gimnaziyasi tashkil etildi; bu gimnaziya 1917-yilgacha Q. hududidagi yagona oʻrta oʻquv yurti boʻlgan. 1923-yil Q.dagi 327 maktabda 20 mingdan ortiq oʻquvchi oʻqigan. Q.da 2002-yilda 2056 umumiy oʻrta taʼlim maktabida 1168,1 ming, 113 gimnaziyada 72,2 ming, 50 litseyda 18,2 ming, 75 oʻrta hunar oʻquv yurtida 31178 oʻquvchi, 49 oliy oʻquv yurti (jumladan, 16 nodavlat oliy oʻquv yurti)da 214173 talaba taʼlim oldi. Yirik oliy oʻquv yurtlari: Qirgich milliy universiteti, gumanitar universitet, ped. universiteti, tibbiyot akademiyasi, politexnika, sanʼat, qishloq xoʻjaligi insti-tutlari (hammasi Bishkek shahrida). Institutlar Qirgʻiziston milliy Fanlar akademiyasi institut va muassasalarida, 15 universitet va boshqa oliy oʻquv yurtlari, tarmoq vazirlik va muassasalarning ilmiy tadqiqot institutlarida olib boriladi. 2002-yil respublikada 4623 ilmiy xodim (ilmiy pedagog kadrlar bilan birgalikda), jumladan, 345 fan doktori va 1051 fan nomzodi ilmiy tadqiqotlar olib bordi. 2002-yil mamlakatda 1035 kutubxona (19 mln. 790 ming asar) faoliyat koʻrsatdi. Ularning eng yirigi — Milliy kutubxona (900 mingdan ziyod asar)dir. yirik muzeylari: Oʻlkashunoslik davlat muzeyi, Tasviriy sanʼat milliy muzeyi, Tarix muzeyi.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi. 2002-yil Q.da 183 gaz. va 83 jurnal nashr etildi. Yiriklari: „Asaba“ („Bayroq“, qirgʻiz tilida haftada 2-marta chiqadigan gazeta, 2001-yildan), „Vecherniy Bishkek“ („Bishkek oqshomi“, rus tilidagi kundalik gazeta, 1974-yildan), „Kizil Tuusi“ („Qizil bayroq“, qirgʻiz tilida haftada 2-marta chiqadigan gazeta, 1924-yildan), „Literaturniy Kirgizstan“ („Qirgʻiziston adabiyoti“, rus tilida yiliga 4-marta chiqadigan jurnal), „Slovo Kirgizstana“ („Qirgʻiziston soʻzi“, rus tilida haftada 3-marta chiqadigan gazeta, 1925-yildan), „Erkin Too“ („Erkin togʻlar“, qirgʻiz va rus tillarida haftada 2-marta chiqadigan hukumat gazeta, 1991-yildan). „KABAR“ qirgʻiz milliy axborot agentligi 1937-yil yanvarda tashkil etilgan. Qirgʻiz Respublikasi teleradioeshittirish davlat korporatsi-yasi (1937-yil asos solingan), „Almaz“ xususiy radiostansiyasi, KOORT radio va televideniyesi (1992-yil tuzilgan), „Piramida“ teleradiokompaniyasi (1991-yil asos solingan) mavjud. Radio-eshittirishlar 1931-yildan, telekoʻrsatuvlar 1958-yildan boshlangan.
Adabiyoti xalq ogʻzaki ijodining turli janrlari — ertak, doston, qoʻshiq, rivoyatlar („Kurmanbek“, „Kojojash“, „Er-Tyoshtuk“, „Janish Bayish“) va „Manas“ monumental qahramonlik eposi negizida rivojlangan. Shoir Toʻqtagʻul Sotilgʻonov ijodi 1917-yilgacha boʻlgan xalq sheʼriyatini zamonaviy sheʼriyat bilan bogʻlovchi halqa boʻldi. Barpi Aliqulov (1884—1949) sheʼrlarida ijtimoiy adolatsizlik, ekspluatatsiyaga qarshi norozilik tuygʻulari oʻz ifoasini topdi. Toʻgʻaloq Mulda oʻz sheʼrlarida qirgʻiz ayollarining turmushini bayon etdi. Qirgʻiz milliy yozma adabiyoti asoschisi shoir Aali Toʻqumboyevtr; uning dastlabki sheʼrlari 1924-yil birinchi qirgʻiz gaz.da bosilib chiqqan. 1920-yillarda dastlabki drama, qissa, dostonlar yaratildi. Qirgʻiz adabiyotidagi birinchi dramatik asar M. Tokoboyevning „Bechora Kakey“ pyesasi (1927-yil sahnalashtirilgan), birinchi nasriy asar K.Bayalinovning „Ajar“ hikoyasi (1928) dir. 30-yillarda adabiyotning barcha janr va turlari rivojlandi. T. Sidiqbekov, Q. Jontoshevlarning nasriy, M.Eleboyev, Q. Malikov, T. Umetaliyev, A. Osmonov, dungan shoiri Ya.Shivazaning sheʼriy, J.Turusbekov, J.Bokonboyevning dramatik asarlari bosilib chiqdi. Ikkinchi jahon urushi yillari (1939—45) qirgʻiz yozuvchilari vatan-parvarlik ruhida asarlar yozdilar (J. Bokonboyev, M.Eleboyev, A. Toʻqumboyev, Q. Malikov, T. Sidiqbekov, K. Bayalinov, A. Osmonov, T. Umetaliyev va boshqalar). Qirgʻiz adabiyoti urushdan keyingi yillarda yanada rivojlandi. Adabiyotga yangi nomlar: birinchi qirgʻiz shoirasi N. Jetikashkayeva, adiblar Ch. Aygpmagpov, K.Bobulov, Sh.Abdiramanov, S. Eraliyev va boshqa kirib keldi. Yozuvchilardan N. Boytemirov,Sh. Beyshenaliyev, T. Qosimbekov va boshqa, shoirlardan T. Abilqosimova, T. Kojomberdiyev, O. Sultonov, J. Abdikalikov, S. Abiqodirova, R. Risqulov va boshqa, dramaturglardan R. Shukurbekov, T. Abdumoʻminov, B. Jaqiyev, M. Bayjiyev, B. Omuraliyev va boshqa mashhur. Qirgʻiz adiblarining koʻp asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.
Meʼmorligi
Q. hududidan miloddan avvalgi 4—1-asrlarga oid manzilgohlar topilgan; ular paxsadan qurilgan uylardan, mudofaa devorlari va minoralardan iborat boʻlgan. Qirgʻizlarning anʼanaviy turar joylari yigʻma oʻtov va xom gʻishtdan qurilgan oddiy uylar. 5—10-asrlarda shaharlar paydo boʻldi, qoʻrgʻon va qasrlar, ibodatxona, rabot, karvonsaroylar bunyod etildi. 10-asr oʻrtasi — 12-asrda masjid, minora (Oʻzgan minorasi), maqbara (peshtoq-gumbazli; Oʻzgandagi 3 maqbara) kabi monumental binolar qurildi. 13-asrdan monumental maqbara (Manas maqbarasi, 14-asr) va karvonsaroy (Toshrabot karvonsaroyi, 15-asr), koʻshklar (Oʻsh shahri yaqinida Bobur qurdirgan koʻshk, 16-asr boshi) qurila boshladi. Q. Rossiyaga qoʻshib olingandan keyin shaharlar rivoj topa boshladi. Pishpak (hozirgi Bishkek), Qorakoʻl, Toʻqmoq kabi shaharlar reja asosida (bir qavatli, paxsa va xom gʻishtdan) qurila boshladi. 20-asrning 20-asrlaridan eski shaharlar qayta tiklandi, puxta reja asosida yangi shahar (Jalolobod, Qizilqiya, Koʻkyongʻoq, Talas) va shaharchalar (Koʻktosh, Qorasuv va boshqalar) barpo etildi. 30-yillarning oxiridan binolarda milliy bezaklardan keng foydalanildi (Bishkekdagi Yozgi teatr, meʼmor G. A. Gradov). 40-yillarning oxirlaridan mahalliy sharoit hisobga olingan holda yirik shaharlarning bosh rejalari ishlab chiqildi, shaharlar shu reja asosida qurila boshladi. 1960—70 yillarda binolar yigʻma temir-beton va shishadan barpo etila boshladi (Qirgʻiziston Fanlar akademiyasi binosi, 1960-yillar; Rus drama teatri, 1971; Sport saroyi, 1974, meʼ-mor M.Maruxov; Tasviriy sanʼat muzeyi, 1974, meʼmorlar Sh. Jekshenbo-yev, V. Nazarov, D. Irisqulov, hammasi — Bishkek shahrida; Oʻsh shahridagi „Semetey“ kinoteatri, 1976). Kurortlar qurilishiga eʼtibor berildi (Issiqkoʻl atrofida yirik kurort rayoni barpo etildi). Mamlakatda birinchi yirik panelli toʻqqiz qavatli uy 1975-yil, oʻn ikki qavatli uy 1982-yil, oʻn sakkiz qavatli uy 1985-yilquriddi.
Tasviriy sanʼati
Q. hududidan topilgan qad. sanʼat asarlari namunalari neolit davriga mansub (Oq choʻnqir qoyatosh rasmlari, Soymalitosh rasmlari). Jez davrida qirma va qolipaki naqshli sopol idishlar tayyorlangan. Q.ning shimoliy hududlari va Tyanshandan qoʻtos, echki, sher, qoplonlarning bronzadan quyilgan haykalchalari topilgan (miloddan avvalgi 7-asr — milodiy 5-asr). 5—10-asrlarda qabrlar ustiga tosh haykalchalar oʻrnatilgan. 4—5-asrlarga mansub sugʻdiylar qoʻrgʻonidan loydan quyib, har xil rangga boʻyab ishlangan Budda haykali (boʻyi 12 m dan ortiq) topilgan. Oʻtroq aholi oʻrtasida sirlangan sopol idishlar, oʻyma naqsh bilan bezatilgan ostadonlar tayyorlash, koʻchmanchi turkiy qabilalar orasida ot abzallarining qismlarini metalldan bezab tayyorlash rivojlangan: Q.da tasviriy sanʼat rivojida rassomlar V. V. Obrazsov, S. A. Chuykov, haykaltarosh O.M.Manuilova katta rol oʻynadi. 1930-yillardan qirgʻiz milliy rassomligining asoschilaridan biri Gʻ. Aytiyev samarali ijod qildi. 1935-yil Bishkekda badiiy studiya (1939-yildan Badiiy bilim yurti) ochildi. 1930-yillarda rassomlikda manzara janri rivoj topdi (S. A. Chuykov, Gʻ. Aytiyev, S.Oqilbekov va boshqalar). 1930-yillarning oxirlarida grafiklardan L. A. Ilina, A. I. Mixalyov, A. A. Sgibnev va boshqa samarali ijod qildilar. Ikkinchi jahon urushi yillari tashviqot va satirik grafika (plakat, karikatura) yuksaldi, urush qahramonlariga bagʻishlangan rassomlik asarlari, haykallar ijod qilindi. 1950-yillarda portret va manzara janrlari rivojlandi (Gʻ. Aytiyev, S. Oqilbekov). 1950-yillarning oxiri — 60-yillarda A.Usubaliyev, S.Ishenov, D.Jumaboyev, A.Usmonov kabi rassomlar yetishdi. 1960-yillarda haykaltaroshlardan T. Sodiqov, A.Muhiddinov samarali ijod qildilar.
Xalq sanʼatida gilamchilik, kigiz bosish, kashtadoʻzlik, charm buyumlari tayyorlash va ularni bezash, kulollik kabi anʼanaviy tarmoklar rivojlangan.
Teatri
Drama teatri sarchashmalari turli marosimlar, xalq oʻyinlari, oqinlar aytishuvi, manaschi, qoʻmuzchi va qiziqchilarning faoliyati bilan bogʻliq ravishda qadim zamonlardan boshlangan.
Rahmonberdi Madazimov (1875—1933) — Qirgʻiziston teatr harakatining asoschisi, Bobur nomli Oʻsh Davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatrining birinchi asoschisi, tashkilotchisi va badiiy rahbari, yozuvchi.
1914 yili Rahmonberdi Madazimov rahbarligida Oʻsh shahrida rus-tuzem maktabi oʻqituvchilari bilan birgalikda teatr toʻgaragi tashkil etilgan.
1918 yili Mirzo Rahmonberdi hoji Muhammadaʼzim aʼlam oʻgʻli (Madazimov) rahbarligida Ibrohim Musaboyev, Beknazar Nazarov, Joʻraxon Zaynobiddinov, Nazirxon Kamolov, A.Saidov, A.Eshonxonov, Abduqodir Isxoqov, Isroiljon Ismoilov, Jalil Sobitovlar bilan birga Qirgʻizistonda birinchi boʻlib musulmon aktyorlardan iborat Turkiston fronti harbiy kengashi qoshidagi konsert brigadasi negizida Oʻshda havaskor teatr toʻgaragini tuzgan. Rahmonberdi Madazimov Qirgʻizistondagi mahalliy musulmon teatr harakatining birinchi asoschisi va Oʻshdagi oʻzbek teatrining birinchi badiiy rahbari va asoschisi boʻlgan. 1919 yili teatr toʻgaragi teatr drama truppasiga aylantirilgan. Ushbu truppa Qirgʻizistonning janubda nafaqat teatr sanʼatini, balkim professional musiqa sanʼatining rivojlanishiga ham yuksak hissa qoʻshgan. Chunki truppaning repertuarida drama asarlaridan tashqari, koʻplab konsert dasturlari namoyish etilardi, shuningdek musiqali spektakllar qoʻyilardi, bu professional musiqachilar yetishib chiqishiga aloxida bosqich boʻldi. Teatr truppasi Bobur nomli Oʻsh Davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatriini tuzishga asos boʻlgan.
Ushbu teatr Toshkentdagi Hamza nomli Oʻzbek milliy akademik drama teatridan keyin Markaziy Osiyodagi eng keksa teatrdir.
1918 yili Oʻshda oʻzbek musiqali drama teatri va Qorakoʻlda havaskorlik xalq teatri tashkil etildi. 1920 yil Pishpek, Qorakoʻl va Norin uyezdlarida faqat havaskorlik teatrlari ishladi. Professional teatr 1920-yillarda vujudga keldi. 1926 yilda Musiqali drama studiyasi tashkil etildi. 1930-yil u professional drama teatriga aylantirildi, 1936 yildan musiqali drama teatri deb nomlandi; 1942 yildan Qirgʻiz opera va balet teatri. Qirgʻiz tilida dramatik spektakllar Yosh tomoshabinlar teatri sahnasida qoʻyildi (u 1936-yil tashkil qilinib, 1941 yilgacha ishlagan). 1941 yil Frunze (hozirgi Bishkek)da Qirgʻiz drama teatri truppasi tuzildi. 1960-yillarda qirgʻiz xalqining hayoti aks ettirilgan koʻpgina spektakllar yaratildi („Otaning qismati“, B. Jaqiyev; „Qichan“, Sh.Beyshenaliyev; „Yangi kelin“, M. Toʻyboyev; „Yuzma-yuz“, „Momo yer“, ikkalasi ham Ch. Aytmatov qissalari asosida). Q.dagi teatrlarda qirgʻiz va jahon dramaturgiyasining eng yaxshi namunalari asosida koʻptina spektakllar namoyish etildi. Mamlakatda 15 professional teatr, jumladan, Bishkek shahrida qirgiz akademik drama teatri, Rus drama teatri, qirgʻiz drama teatri (1972—1974), Norin shahrida Tyanshan musiqali drama teatri, Bishkekda qoʻgʻirchoq teatri (1938) va boshqa ishlaydi. Teatr sanʼati ustalaridan R.Madazimov, D. Kuyukova, B. Kidikeyeva, M. Risqulov, J.Rahmonov, S. Balqibekova, S. Jamanov, A. Jonqoʻrozova, Oʻ. Rahmonov, S. Kumushaliyeva, A. Quttiboyeva b. mashhur.
Kinosi
1939-yil Frunze (hozirgi Bishkek)da kinoxronikaning muxbirlik punkti tashkil etildi. 1942-yil uning negizida Frunze kinoxronika studiyasi („Qirgʻiziston Ikkinchi jahon urushi davrida“ filmi, 1944, rejissor D.Erdman va boshqalar)ga asos solindi, 1956-yil hujjatli va badiiy filmlar studiyasiga aylantirildi, 1961-yildan „Qirgʻiz-film“ kinostudiyasi deb nomlandi. 1950-y, lardan badiiy kinematografiya rivoj topa boshladi. Birinchi badiiy film „Saltanat“ (1955, rejissor V. P. Pronin, „Mosfilm“ kinostudiyasi bilan hamkorlikda)dan keyin „Mendagi xatolik“ (1958), „Olis togʻlarda“ (1959), „Tyanshanlik qiz“ (1960), „Choʻlpon — tong yulduzi“ (1960, „Lenfilm“ kinostudiyasi bilan hamkorlikda), „Toʻqtagʻul“ (1961) kabi badiiy, „Ular Tyanshanda tugʻilganlar“ (1958), „Toglar daryosi“ (1960) kabi hujjatli filmlar yaratildi. 1960-yillardan milliy adabiyot namunalari, xususan, Ch. Aytmatov asarlari ekranlashtirilishi qirgʻiz kinosida diqqatga sazovor ish boʻldi. Ch Aytmatov asarlari asosida yaratilgan „Dovon“ (1961), „Saraton“ (1963), „Birinchi oʻqituvchi“ (1965), „Jamila“ (1969, „Mosfilm“ kinostudiyasi bilan hamkorlikda) va boshqa filmlar qirgʻiz kino sanʼatining yutugʻidir. „Karash dovonidagi oʻq ovozi“ (1968), „Issiqkoʻl lolalari“ (1972), „Oq kema“ (1977), „Ilk turnalar“ (1979, hammasining rejissor B.Shamshiyev), „Yoshligimiz osmoni“ (1966), „Urkuya“ (1970), „Ulan“ (1978; hammasining rejissor T.Okeyev) kabi badiiy, „Norin kundaligi“ (1971, rejissor A.Vidugiris), „Pochta“ (1972, rejissor B. Abdildayev) hujjatli filmlari xalqaro kinofesti-vallarda mukofotlarga sazovor boʻlgan. Kino aktyorlardan M. Risqulov, D. Kuyukova, B. Kidikeyeva, T. Tursunboyeva, S. Choʻqmorov va boshqa mashhur.
Koʻllari
Qirgʻizistonda 1923 tanafar koʻl mavjud, ularning umumiy maydoni 6836 km². Koʻllarning aksariyati baland togʻlarda, dengiz sathidan 2500 dan 4000 metrgacha balandlikda joylashgan. Koʻllarning paydo boʻlishining asosiy sababi muzliklarning erishidir. Mamlakatda toʻrtta yirik koʻl bor: Issiqkoʻl Chatirkoʻl, Soʻnkoʻl va Sarichelek koʻllaridir.
Dengiz sathidan 1609 m balandlikda joylashgan Issiqkoʻl — dunyoda teranligi boʻyicha yettinchi oʻrinda turadi. Issiqkoʻl Kungey Ola-Togʻi (shimoldan) va Teskey Ola-Togʻi (janubdan) oraligʻida joylashgan. Koʻlning shimoliy tomonida koʻplab pansionatlar, sanatoriylar va sayohat bazalari mavjud.
Issiqkoʻlning sharqiy tomonidan 105 km olislikda baland togʻli Merzbaxer koʻli dengiz sathidan 3304 metr balandlikda joylashgan. Uzunligi ikki-uch kilometr, eni 1,1 kilometr, maydoni toʻrt kvadrat kilometr, chuqurligi 60-70 metr. Muzlik bilan toʻsib qoʻyilgan va undan tushgan muz parchalari (aysberglar) koʻlda suzib yuradi
Daryolari
Norin daryosi uzunligi 535 km tuzadi. Shuningdek unda (Toqtogul) suv ombori ham mavjud.
Qurolli kuchlari
Qirgizston qurolli quch ishlatar tizimlari. Jami 60 minga yetadi (armiya, militsiya, max) 1992-yili tuzilgan. Maqsadi mamlakat mudofasi
Maʼmuriy hududiy boʻlinishi
Maʼmuriy-hududiy birliklarga shahar, tuman, viloyat va qishloq tumani (bir yoki bir nechta qishloqlardan tashkil topgan maʼmuriy-hududiy birlik) kiradi. Maʼmuriy jihatdan Qirgʻiziston 7 viloyat va 2 respublika miqiyosidagi shaharga (Bishkek, Oʻsh) boʻlingan. Respublika miqiyosidagi shaharlarining tumanlari mustaqil maʼmuriy-hududiy birlik bo'lib hisoblanmaydi.
Qirgʻizistondagi 531 ta maʼmuriy-hududiy birlik:
7 ta viloyat; 40 ta tuman; 32 ta shahar (shundan 2 tasi respublika miqiyosidagi, 12 tasi viloyat miqiyosidagi shahar, 18 tasi tuman ahamiyatidagi shaharlar); 452 qishloq hududlari.
Qirgʻizistonda din
Qirgʻizston halqining koʻpshiligi musulmonlar. Nasroniy diniga eʼtiqod qiluvchilar ham bor. Ular asosan: provoslav, katolik va protestantlar (lyuteranlar, baptistlar, adventistlar)
Qirgʻizistondagi bayramlar
Manba; Qirgiziston Respublikasining Mehnat kodeksi 113 modda
Manbalar
Kirgizstanda Turizm
Toʻgʻon
Toʻgʻon — daryo va soylarga quriladigan gidrotexnika inshooti. Suv sathini koʻtarish, bosimni oshirish va suv havzalari hosil qilish uchun quriladi. T.lar dare suvini tartibga solishga, elektr energiyasi olishga, suv toshqinlariga barham berishga, uning atrofidagi mikroiklimni yaxshilashga imkon beradi. Ekinlarni sugorish va ichish uchun suv manbalaridan suv chikarishga intilish mil. av. 4 va 3ming yilliklarga toʻgʻri keladi. Ayniqsa, sugʻorma dehqonchilikning astasekin rivojlanib borishi tufayli T.lar (dambalar) qurishga extiyoj tugʻildi (qarang Dehqonchilik). Ibtidoiy dehqonchilikdan madaniy degʻqonchilikka oʻtish davrida Oʻrta Osiyoda, shu jumladan, Oʻzbekiston hududida ham sugʻorma dehqonchilikka va, demak, damba va T.larga talab kuchaydi. Arxeologik tadqiqotlarning koʻrsatishicha, Oʻrta Osiyoda mil. av. 10-asrda asosan gʻalla ekinlari, sholi, gʻoʻza, kunjut, qovun, tok va boshqa oʻstirilgan. Mesopotamiya, Misr, Hindiston, Xitoy, Yunoniston, Rim, Xorazm davlati va boshqa joylarda sugorish inshootlari (sunʼiy kanallar, dambalar, toʻgʻonlar) qurilgan. Keyinchalik T.lar qurish usullari va ularni mustahkamlash tadbirlari takomillashib bordi. Oʻzbekistonda Jizzax viloyatining Forish tumanidagi Osmon soyiga 10-asrda Xonbandi toʻgʻoni (uz. 50 m, bal. 15,2 m), 12-asrda Katgaqoʻrgʻon tumanida gʻisht T. qurilgan. 16-asrda qurilgan Abdullaxon bandi T.ining bal. 15 m, uz. 83 m, eni 4,5 m boʻlgan. Oʻsha paytlarda T. qurilishida tuproq, tosh, ganch va boshqa materiallardan foydalanilgan. Beton T.lar 20-asr 20-yillaridan qurila boshladi. Oʻzbekistonda Boʻzsuv GES toʻgʻoni (1923 27), 1 May T.i (1926 30), Kampirravot T.i (1935 —38), Farhod GES toʻgʻon i (1943 —50) va boshqa qurildi. 20-asr 50-yillaridan baland T.lar paydo boʻddi. Toshkent dengizi va Karkidon, Kattaqoʻrgʻon va Pachkamar suv omborlari T.lari (tuproqdan), Kosonsoy suv ombori T.i (toshdan) va Qoradaryodagi Andijon T.i (betondan) shular jumlasidan.
Vazifasiga qarab, T.lar suv ombori va GESlarga quriladigan, suv sathini koʻtaradigan, oqova (ortiqcha suvni chiqarib yuboradigan), stansion (suv olish tuynugi boʻlgan) xillarga boʻlinadi. T., asosan, tuproq, tosh, beton va yogʻochdan quriladi. Beton T.ning gravitatsion, ravoqli va tirgakli xillari boʻladi. T.ning turi geologik, topografik, gidrologik va iqtisodiy sharoitlarga qarab tanlanadi. T.larnint bal. 300 m ga yetishi mumkin (mas., Nurek GES).
Suv bosimi kichik (2 –4 m, kamdankam 4 –8 m, ayrim hollarda 16 –20 m) boʻlgan joylarda yogʻoch T. quriladi va kontrfors (tirgak)lar bn mahkamlanadi. Tuproq T. bir xil materialdan, yaʼni maʼlum tartibda joylashtiriladigan qumoq va qumloq yoki tuproq, qumloq va qum va sh.k.dan quriladi. T. korpusi ichida suv oʻtkazmaydigan ekran (plastik yoki qattiq) yoki materiallar (tuproq, qumoq tuproq, beton, temirbeton yoki metall)dan ichki yadro yasaladi. Tuproq T. toʻkma vaquyma turlarga boʻlinadi. Suv omboridagi poʻrtanalar taʼsiridan saqlash uchun T.ning yuqori bagri tosh, beton plitalari va boshqa suv oʻtkazmaydigan materiallar bn qoplanadi. Aralash tipdagi T. tosh va tuproqdan quriladi. Tosh T., asosan, tosh tashlash yoki tosh toʻkish yoʻli bn quriladi. T. ekrani yoki suv oʻtmaydigan markaziy elementi (diafragmasi) temirbeton, asfalt va polimer va boshqa materiallardan quriladi. Beton va temirbeton T. konstruksiyasi boʻyicha gravitatsion, arkasimon va tirgakli (kontrforeli) turlarga boʻlinadi. T. xarsang tosh terib yoki beton, toshbetondan quriladi, oʻz massasi bn suv bosimini toʻsib turadi, asosi va ekrani mustahkam, suv oʻtkazmaydigan qilinadi. Arkasimon, yaʼni yoysimon T. (dara kengligi katta boʻlganda) yuqorigi byefi suv bosimi ostida boʻladigan qirgʻoqqa yoki maxsustirgaklargabirlashtiriladi. Gravitatsion T.lar maxsus tayyorlangan, suv oʻtkazmaydigan mustahkam zaminga quriladi va katta massaga ega boʻladi. Tirgakli (kontrfors) T.larning bosim tushadigan tomoni temirbeton plitalar bn toʻsiladi. Tirgakning oʻzi mustahkam qoya yoki zaminga oʻrnatiladi. Metall T.lar boshdanoyoq metalldan ishlanadi, qimmatligi tufayli qoʻllanish doirasi cheklangan. Zamonaviy T.lar, asosan, temirbetondan quriladi.
Kandva
Kandva - Hindistonning Uttar Pradesh shtatidagi Varanasi tumanidagi aholini ro'yxatga olish shaharchalaridan biri hisoblanadi.
2001-yilgi Hindiston aholini ro'yxatga olishda Kandva 7,762 aholiga ega bo‘lgan. Aholining 53 foizini erkaklar, 47 foizini ayollar tashkil etgan. Kandvada o'rtacha savodxonlik darajasi 64% ni tashkil etgan, bu mamlakatdagi o'rtacha 59,5% dan yuqori: erkaklar savodxonligi 74% va ayollar savodxonligi 52% edi. Kandvada aholining 17% 6 yoshgacha bo'lgan bolalar tashkil etgan edi.
Karmdeshver ibodatxonasi Kandva shahrida joylashgan. Kandvaning barcha aholisi Shiv Jining Varanasidagi birinchi qadamlari Kandvada bo'lganiga ishonishadi.
Kandva aholini ro'yxatga olish shaharchasi 1798 dan ortiq uy boshqaruviga ega bo'lib, u suv va kanalizatsiya kabi asosiy qulayliklarni ta'minlaydi. Shuningdek, u aholini ro'yxatga olish shaharchasi chegaralarida yo'llar qurish va o'z yurisdiktsiyasi ostidagi mulklarga soliq solish huquqiga ega.
Kandva diniy ma'lumotlar 2011-yilga ko‘ra:
Aholisi- 11.685
Shulardan:
Hindlar-97.31
Muslimlar-2.35
Xristianlar-0.35
Buddistlar-0.06
Kandvaning umumiy ko'rinishi
Kandva tarixiy joy. Kandvada kardmeshvar Mahadev ibodatxonasi sifatida tanilgan juda qadimiy ma'bud bor. Bu ibodatxona Rajghatdagi Adi Keshavdan keyin Varanasidagi juda eski ibodatxonada joylashgan. Bu ikki ma'bud ming yildan ortiqroq tarixga ega ma'bud. Bu ma'bud Panchkoshi Yatra bilan mashhur bo'lib, u Pandva tomonidan qilingan va har yili Maha shivratri kuni minglab Banarasi xalqi buni qilgan.
Manbalar
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">