cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Beta zarra
β− yemirilish (elektron emissiya)
Bu jarayon kuchsiz oʻzaro taʼsir orqali amalga oshiriladi. Neytron virtual W - bozonni chiqarish orqali protonga aylanadi. Kvark darajasida W - emissiya d kvarkni u kvarkga aylantiradi, neytronni (bir u kvark va ikkita d kvark) protonga (ikkita u kvark va bitta d kvark) aylantiradi. Keyinchalik virtual W - bozon elektronga va antineytrinoga aylanadi.
β− parchalanish koʻpincha yadro reaktorlarida hosil boʻlgan neytronga boy boʻlinish mahsulotlari orasida sodir boʻladi. Bu jarayon orqali erkin neytronlar ham parchalanadi. Ushbu ikkala jarayon ham boʻlinish reaktorining yonilgʻi tayoqlari tomonidan ishlab chiqarilgan koʻp miqdordagi beta nurlari va elektron antineytrinolarning paydo boʻlishiga yordam beradi.
β+yemirilish (pozitron emissiyasi)
Ortiqcha protonga ega boʻlgan nostabil atom yadrolari β+ yemirilishi mumkin, bu pozitron parchalanishi deb ham ataladi, bu yerda proton neytron, pozitron va elektron neytrinosiga parchalanadi:
Beta-plus yemirilishi faqat yadrolar ichida sodir boʻlishi mumkin, agar qiz yadroning bogʻlanish energiyasining mutloq qiymati ona yadronikidan katta boʻlsa, yaʼni qiz yadro kamroq energiyali holat boʻlsa.
K qamrash yoki elektron qamrash
Proton yadroning elektron qobig’idan elektron kamrashi natijasida proton neytronga aylanadi. Ko’pincha, yadroga eng yaqin K qobiqdan elektron K qamraladi, K qamrash deb shuni aytiladi. K qamrashda K qobiqdagi bo’shagan joyga yuqoriroq qobiqlardan elektronlar o’tadi, bunda foton ajraladi. Umuman olganda Beta-yemirilish jarayoni qator murakkab masalalarni o’z ichiga oladi. Bulardan biri yadrodan ajralib chiqayotgan elektron energiyasi masalasidir.
Beta parchalanish sxemalari
thumb| Seziy-137 yemirilish sxemasi, uning dastlab beta-parchalanishini ko'rsatadi.  137 Cs bilan bog'liq 661 keV energiyali gamma pik aslida qiz radionuklid tomonidan chiqariladi. Yemirilish sxemasi diagrammasi seziy-137 ning beta-parchalanishini koʻrsatadi. 137Cs da 661 keVli xarakterli gamma choʻqqisi qayd etilgan, lekin bu aslida qiz radionuklid 137m Ba tomonidan chiqariladi. Diagrammada chiqarilgan nurlanishning turi va energiyasi, uning nisbiy sodir boʻlish ehtimolligi va parchalanishdan keyingi qiz nuklidlari koʻrsatilgan.
Fosfor-32 tibbiyotda keng qoʻllaniladigan beta-emitter boʻlib, qisqa yarimparchalanish davri 14,29 kun va ushbu yadro tenglamasida koʻrsatilganidek, beta-parchalanish orqali oltingugurt-32 ga parchalanadi:
Parchalanish jarayonida 1.709 MeV energiya ajralib chiqadi. Elektronning kinetik energiyasi oʻrtacha 0,5 MeV ga oʻzgaradi va qolgan energiyaning deyarli hamma qismi elektron antineytrinoga boʻlnadi. Boshqa beta nurlanish chiqaradigan nuklidlar bilan solishtirganda, elektron oʻrtacha energiyaga ega. U taxminan bir tomonidan bloklangan 1mm havo yoki 5 mm akril shisha.
Boshqa moddalar bilan oʻzaro taʼsirlashish
thumb|250x250px| TRIGA reaktor hovuzidan chiqadigan ko'k [[Cherenkov-Vavilov nurlanishi|Cherenkov radiatsiya nuri yuqori tezlikdagi beta zarralarining suvdagi yorug'lik tezligidan ( faza tezligi ) tezroq harakatlanishi bilan bog'liq (bu vakuumdagi yorug'lik tezligining 75% ni tashkil qiladi).]] Radioaktiv moddalar tomonidan chiqariladigan uchta keng tarqalgan nurlanish turlaridan, alfa, beta va gamma, beta oʻrta ionlashtiruvchi va oʻrta kiruvchanlik quvvatiga ega. Turli xil radioaktiv moddalar tomonidan chiqarilgan beta zarralari energiyalari jihatidan farq qilsa-da, beta zarralarining koʻpchiligini bir necha millimetr qalinlikdagi alyuminiy bilan toʻxtatish mumkin. Biroq, bu beta radioaktiv izotoplar bunday nozik qalqonlar bilan toʻliq himoyalanishi mumkin degani emas. Chunki beta zarralar moddada tormozlanganda, beta zarralarga qaraganda koʻproq kiruvchan ikkilamchi gamma nurlarini chiqaradi. Yengil massali atomlardan boʻlgan materiallardan iborat ekranlash kamroq energiyaga ega boʻlgan gamma nurlanishlarni hosil qiladi, bu esa qoʻrgʻoshin kabi yuqori Z ga ega boʻlgan materiallarga qaraganda bunday qalqonlarni massa birligiga nisbatan samaraliroq qiladi.
Zaryadlangan zarrachalardan tashkil topgan beta nurlanish gamma nurlanishiga qaraganda kuchliroq ionlashtiruvchi xususiyatga ega. Moddadan oʻtayotganda, beta zarracha elektromagnit oʻzaro taʼsirlar bilan sekinlashadi va bremsstrahlung rentgen nurlarini berishi mumkin.
Odatda suvda koʻplab yadroviy boʻlinish mahsulotlarining beta nurlanishida beta zarrachalar tezligi ushbu materialdagi yorugʻlik tezligidan oshib ketadi (bu vakuumdagi yorugʻlikning 75% ni tashkil qiladi) va shuning uchun u suvdan oʻtganda koʻk Cherenkov nurlanishini hosil qiladi. Shunday qilib, hovuz reaktorlarining yonilgʻi sterjenlaridan kuchli beta nurlanishini reaktorni qoplaydigan va himoya qiluvchi shaffof suv orqali koʻrish mumkin (oʻngdagi rasmga qarang).
Izoh
Ushbu ma'lumot O'zbekiston Milliy Universiteti Fizika fakulteti talabasi Xursandov Javohir tomonidan tayyorlandi.
Seiichi Sakiya
Seiichi Sakiya (崎谷 誠一; 1-dekabr 1950-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Shaqa’iq Utrunj
Shaqāʾiq al-Utrunj fī Raqāʾiq al-Ghunj ( شقائق الأترنج في رقائق الغنج   ' Limonning yarmi kokatchilikning nafis jihatlari haqida ' ) — islom yozuvchisi Al-Suyutiy tomonidan oʻn toʻrtinchi asr oxirida yozilgan deb taxmin qilingan qoʻlyozma asardir. Kitob muallif tomonidan sog’liq va shunga o’xshash mavzularga oid ko'plab kitoblarning biridir ,masalan , "Navodir al-Ayk fi Maʻrifat an-Nayk" va "Al-Vishah fi Favo'id an-Nikahh".
Seiichi Sakiya
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1971-yili 27-sentabr Filippin terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 3 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Shaqa’iq Utrunj
Kitob birinchi marta 1988 yilda suriyalik nashriyotchi Dār al-Maʻrifa tomonidan chop  etilgan.
Altıağac
Altıağac (shuningdek, Altiagach, Altyagach, Alty-Agatsch, Altiaghach va Alyagach) — Ozarbayjon ning Khizi tumani dagi qishloq va munitsipalitet. Aholisi 1,180 kishi. Munitsipalitet Altıağac, Qızılqazma, Çisti Klyuç va Yarımca kabi qishloqlarni oʻz ichiga oladi.
Burhoniddin Qilich
Hayoti
Burhoniddin Qilich Oʻzgandda tavallud topgan Oʻrta Osiyolik shayx Sayyid Kamoliddinning nevarasi, Maxdumi Aʼzamning bobokaloni boʻlib, Qoraxoniylardan Bugʻroxon Abu Ali Hasan ibn Sulaymon (1059-75-yil)ga zamondosh boʻlgan. Uning vafoti haqida aniq maʼlumotlar yoʻq.
Hezaran-e Sofla
Hezaran-e Sofla (, Rim tilidan ham Hezārān-e Soflá)  — Eron, Sharqiy Ozarbayjon viloyati, Charuymaq tumani markaziy tumanidagi Quri Chay-ye Sharqi qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 33 nafar kishi, 6 ta oiladan iborat.
Güneşli, Bergama
Güneşli — Izmir viloyatining Bergama tumanidagi mahalla.
Krivoshipli mexanizm
Krivoshipli mexanizm - qoʻzgʻalmas oʻq atrofida aylanib bir tur harakatni ikkinchi tur harakatga aylantiruvchi zvenosi (krivoship yoki tirsaqli val) boʻlgan mexanizm. Krivoshipli mexanizmda, odatda, aylanma va ilgarilanma kinematik juftlar boʻladi. Krivoshipli mexanizmningyassi (barcha zvenolari parallel tekisliklarda harakatlanadigan) va fazoviy, 4 zvenoli va koʻp zvenoli turlari bor. Mashinasozlikda eng koʻp tarqalgan yassi 4 zvenoli Krivoshipli mexanizm 3 guruhga: 4 zvenoli krivoship-polzunli, sharnirli va krivoship-kulisali turlarga boʻlinadi. Krivoship — polzunli mexanizm aylanma harakatni toʻgʻri chiziqli ilgarilama-qaytma yoki aksincha harakatga aylantiradi. Uning aksial va dezaksial turlari bor; porshenli dvigatellar, kompressor, presslar vasoslar va boshqalarda qoʻllaniladi. Krivoship koromisloli mexanizm aylanma harakatni tebranma harakatga aylantiradi. Toʻquv avtomatlaridagi 4 zvenoli krivoshipkoromisloli mexanizm batan mexanizmi deyiladi. Bunday mexanizmlar xamir qorish mashivalarida ham ishlatiladi. Tarkibida 2 krivoship boʻlgan 4 zvenoli mexanizm qoʻsh krivoshipli mexanizm deyiladi (mas, sharnirli antiparallelogramm mexanizmi). K. m. ning yana boshqa turlari ham bor (yana qarang Kuliskali mexanizm, Sharnirli mexanizm).
Gschnitz
Gschnitz Avstriyaning Tirol yerida joylashgan kommunadir. Innsbruck Land (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 59.1 km2. 434 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Xlor oksidlari
Xlor oksidlari — xlorning kislorod bilan hosil qilgan birikmalari: Cl2O, Cl2O2, Cl2O6, Cl2O7, Cl2O8.
Xlor (I) oksid, Cl2O — sargʻishjigarrang qoʻlansa hidli (xlor hidi keladi) gaz; suyuqlanish temperaturasi — 121°, qaynash temperaturasi 2°. Kuchli oksidlovchi. Kaltsiy gipoxlorit olishda ishlatiladi.
Xlor (1U)oksid, Cl2O2 — qovoq rang oʻtkir hidli gaz; suyuqlanish temperaturasi 59,5°, qaynash temperaturasi 11°, kuchli oksidlovchi, portlaydi. Matolar, sellyuloza va yuqori navli qogʻozlarni oqartirish ishlarida foydalaniladi.
Xlor (hCh)oksid, Cl2O6 — havoda tutaydigan toʻq qizil suyuqlik; suyuqlanish temperaturasi 3,5°, qaynash temperaturasi 203°; oson oksidlanuvchan moddalarga tegsa portlaydi.
Xlor (UP)oksid (perxlorat angidrid), Cl2O7 — rangsiz suyuqlik; suyuqlanish temperaturasi —93°, qaynash temperaturasi 83°.
Cl2O8 — xlorid kislota va uning tuzlarini elektrolizlashda hosil boʻladigan oraliq mahsulot. Erkin holda ajratib olinmagan.
Honam
Honam (Korean pronunciation: [ho.nam]; tom ma'noda "ko'l janubi") hozirgi Janubiy Koreya hududidagi sobiq Jeolla provinsiyasiga to'g'ri keladigan mintaqadir. Bugungi kunda bu atama Gvanju, Janubiy Jeolla va Shimoliy Jeolla viloyatlariga tegishli. "Jeonla-do" nomi Seul va Daejonni Honam mintaqasi bilan bog'laydigan asosiy transport yo'laklari bo'lgan Honam temir yo'l liniyasi va Honam Expressway nomlarida ishlatiladi. Ism ko'pincha mintaqada yashovchi odamlarga nisbatan ishlatiladi. Xonam universiteti ham bor, u Xonamning eng katta shahri Kvanjuda joylashgan.
Orange Beach (Alabama)
Orange Beach AQShning Alabama shtatida joylashgan shahardir. Baldwin okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3784 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 128,3 nafar kishi.
Madagaskar
Madagaskar (Madagascar, Madagasikara) Madagaskar Respublikasi (malagasicha: Republika Malagasy, frans: République de Madagascar) — Hind okeanining gʻarbida, Afrikaning janubi-sharqiy qirgʻogʻidan 400 km sharqdagi Madagaskar o. va unga yondosh mayda orollarda joylashgan davlat. Maydoni 595,8 ming km². Aholisi 16 mln.ga yaqin kishi (2001). Poytaxti—Antananarivu shahri Maʼmuriy jihatdan 6 muxtor regionga boʻlinadi.
Davlat tuzumi
Madagaskar — respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1992-yil 12-sentabrda qabul qilingan, 1998-yil 15-martda unga tuzatishlar kiritilgan. Davlat boshligʻi — prezident (2002-yildan Mark Ravalomana). U toʻgʻri umumiy ovoz berish yoʻli bilan 5 yil muddatga saylanadi va bir marta qayta saylanishi mumkin. Qonun chiqaruvchi hokimiyat —2 palatali parlament (Millat majlisi va Senat). Ijroiya hokimiyatni prezident tayinlaydigan bosh vazir va hukumat amalga oshiradi.
Tabiati
Qirgʻoqlari bir oz egri-bugri. Sharqiy sohilida qumtepalar bor, gʻarbiy qirgʻogʻini marjon riflari oʻrab olgan. Janubiy va shimoliy qirgʻoqlari baland va tik. Orol shimolidan jan.ga tomon 800 km choʻzilgan. Baland plato deb atalgan yassitoglik paleozoy oxirida Afrika materigidan ajralgan. Aksar qismining balandligi 800–1200 m, sharqiy chekkasi 1500 m. Orolning eng baland qismi uning shimolidagi Saratanana vulkanli massivida (2876 m). Soʻngan vulkan koʻp. Tez-tez zilzila boʻlib turadi, issiq buloklar bor. Grafit, xromit, kvars, slyuda, uran, oltin, qimmatbaho tosh va h.k.larning yirik konlari bor. Temir rudasi, toshkoʻmir, boksit zaxiralari mavjud.
Iqlimi tropik, shimoli-gʻarbida ekvatorial mussonli, sharqiy soxilida issiq va sernam. Oʻrtacha oylik temperatura 13— 20° dan 27—33° gacha. Yillik yogʻin 500– 3000 mm va undan ortiq. Daryo koʻp, noyabr—aprelda sersuv. Daryolarning quyi oqimida kema qatnaydi. Yirik daryolari: Sufia, Betsibuka, Maxavavi, Manguki, Unilaxi. Eng katta koʻli — Alautra. Baland platoning tuprogʻi qizil ferralit, kam unum. Vulkan jinslari ustida unumdor qora tuproqlar, sohillarda qizilsariq va qizil ferralit, jigarrang-qizil lateritlashgan, qizil-koʻngʻir tuproklar tarqalgan. Bu yerdagi oʻsimlik turlarining aksar qismi — mahalliy, jaydari oʻsimliklar (ravenala, angrekum orxideyasi). Sohilda palmazorlar, gʻarbida tikanli daraxt va butazorlar bor. Hududining 10% ga yaqini oʻrmon.
Hayvonlari: lemur va tenrek, yirtqichlardan viverralar (mangusta, fossa) bor. Qushlardan yashil toʻti, koʻk kaptar, sesarka, sultontovuq va h.k. yashaydi. Hameleon, gekkon, boʻgʻma ilon, timsoh kabi sudraluvchilar bor. Noyob va nodir hayvonlarni saqlash maqsadida Singi-dyu-Bemaraxa, Saratanana, Zahamena, Anduxaxelu, Andringitra qoʻriqxonalari, Ambr, Isalu milliy bogʻlari tashkil etilgan.
Tarixi
Miloddan avvalgi 10—6-asrlarda orolga indonezlar, polinezlar, melanezlar, keyinchalik arablar va Afrikaning sharqiy sohilidan bantu xalqlari kelgan. 14-asrda Madagaskar markazida Imerina davlati tashkil topdi. 16—17-asrlarda Madagaskarning gʻarbida sakalava, sharqida betsimisaraka va markazida betsileularning davlatlari boʻlgan. 19-asrda ular markazlashgan Malagasi (yoki Madagaskar) qirolligi tarkibiga kirgan. 19-asrning 40—70-yillarida iqtisodiyot va madaniyat rivojlandi. 1883-yil fransuz qoʻshinlari bostirib kirdi. Qonli urushlardan soʻng Madagaskar hukumati Fransiya protektoratini tan olishga majbur boʻldi (1885). 1896-yildan Madagaskar Fransiya mustamlakasiga aylangach, mamlakat Fransiyaning agrar xom ashyo bazasi boʻlib qoldi. Biroq malagasi xalqi mustaqillik uchun kurashni toʻxtatmadi, milliy ozodlik harakati, ayniqsa, Ikkinchi jahon urushidan soʻng keng avj oldi. 1947-yilgi qurolli qoʻzgʻolonni fransuz qoʻshinlari bostirdi, lekin vatanparvarlar bilan mustamlakachilar oʻrtasidagi toʻqnashuv 2 yilgacha davom etdi. 1958-yil Madagaskar Fransiya hamjamiyati tarkibidagi muxtor Respublika deb eʼlon qilindi. 1960-yil 26-iyunda Madagaskar mustaqillikka erishdi. 1975-yildekabrdan mamlakat Madagaskar Demokratik Respublikasi deb atala boshladi. Hukumat siyosiy mustaqillikni mustahkamlash va iqtisodiy mustaqillikka erishish, mehnatkashlar ahvolini yaxshilash yoʻlini tutdi. 1992-yildan Madagaskar Respublikasi deb ataldi. Madagaskar 1960-yildan BMT aʼzosi. 1992-yil 4-aprelda Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini tan oldi. Milliy bayrami — 26-iyun — Mustaqillik kuni (1960).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari
Madagaskar mustaqilligi kongressi partiyasi, 1958-yil tuzilgan; Madagaskar mustaqilligi uchun milliy harakat partiyasi, 1958-yil asos solingan; Madagaskar taraqqiyoti uchun harakat partiyasi, 1972-yil tashkil topgan; Vundzi ("Milliy birlik xalq shijoati") partiyasi, 1973-yil tuzilgan; Hayotbaxsh kuchlar qoʻmitasi, 1991-yil asos solingan; Madagaskar yangilash avangardi, 1993-yil tuzilgan; Fixaonana partiyasi, 1993-yil tashkil topgan. Inqilobiy malagasi mehnatkashlari kasaba uyushmalari federatsiyasi, 1977-yil tuzilgan; Madagaskar mehnatkashlari kasaba uyushmalari federatsiyasi, 1956-yil asos solingan.
Xoʻjaligi
Madagaskar — agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 28,3%, sanoatning ulushi 14,6%.
Qishloq xoʻjaligi Madagaskar iqtisodiyotining asosini tashkil qiladi. Ekin maydonining 60% dan ortiq shemila sholi yetishtiriladi. Shuningdek, maniok, makkajoʻxori, paxta, batat, yer yongʻoq, kartoshka va boshqa ekiladi. Eksport uchun kofe, vanil, qalampirmunchoq, shakarqamish, tamaki yetishtiriladi. Chorvachilikda, asosan, qoramol (zebu), qoʻy, echki, choʻchqa, tovuq boqiladi. Baliq ovlanadi.
Sanoati
Konchilik sanoati rivojlangan. Xromit, grafit, slyuda, kvars, temir, urantoriy rudalari, kam uchraydigan va suvda erimaydigan metallar qazib olinadi. Qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlaydigan (un tortish, sholi oqlash, goʻshtkonserva, qand-shakar, tamaki) korxonalar koʻp. Bir necha mayda issiklik elektr stansiyalari va GESlar, ip gazlama fabrikalari, sement zavodi bor. Yiliga oʻrtacha 430 mln. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Sanoat markazlari: Antananarivu, Tuamasina, Ansirabe, Maxadzanga.
Avtomobil — mamlakat transportining asosiy turi. Avtomobil yoʻllarining uz. —40 ming km, temir yoʻl uz. —1 ming km. 18 dengiz porti bor; asosiylari Tuamasina va Maxadzanga. Madagaskar chetga kofe, qalampirmunchoq, vanil, sholi, qand, goʻsht va goʻsht-konserva, baliq, sizal, grafit, slyuda chikaradi. Chetdan mashina va qurilmalar, qurilish ashyolari, neft mahsulotlari, gazlama, oziq-ovqat oladi. Tashki savdoda Fransiya, Germaniya, AQSH, Yaponiya, Italiya, JAR bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — malagasi franki.
Tibbiy xizmati
Madagaskarda davlat tibbiy xizmati tizimi mavjud. Poytaxt universiteti huzuridagi milliy tibbiyot maktabi 5 yilda vrachlar tayyorlaydi. Maxsus maktablarda oʻrta malakali tibbiyot xodimlari taʼlim oladi.
Maorifi va ilmiy muassasalari
Mustaqillikka erishilgandan keyin 1975-yildan boshlab xalq maorifini tubdan qayta qurishga kirishildi. 4 yillik toʻliqsiz oʻrta maktab va toʻliq oʻrta maʼlumot beradigan litseyni oʻz ichiga oluvchi oʻrta taʼlim joriy etilgan. Davlat maktablarida oʻqish bepul. Xususiy maktablar ham bor. Quyi hunartexnika taʼlimi boshlangʻich maktab negizida, oʻrta texnika taʼlimi 7 yil davomida boshlangʻich yoki 3 yil davomida toʻliqsiz oʻrta maktab negizida amalga oshiriladi. Oliy oʻquv yurtlari: Antananarivuda universitet (1961), milliy aloqa va telekommunikatsiya instituti, Milliy elektrotexnika instituti, Ped. instituti, Qishloq joylarda ishlash uchun kadrlar tayyorlash instituti, Anserananada Oliy politexnika maktabi, Maxadzangada savdo dengizchiligi milliy maktabi. Antananarivuda Malagasi akademiyasi (1902), Geol. xizmati, Madagaskar geogr. milliy instituti (1945), Rasadxona, Agronomiya tadqiqoti instituti, Tropik veterinariya tadqiqot instituti va boshqa ilmiy muassasalar, Milliy kutubxona, universitet kutubxonasi, Munitsipal kutubxona, Milliy arxiv, Badiiy va arxeologiya muzeyi, Milliy tarix muzeyi bor.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Madagaskarda bir qancha gaz. va jurnallar nashr etiladi. Yiriklari: "Jurnal ofisyel de la Repyublik de Madagaskar" ("Madagaskar Respublikasi rasmiy gazetasi", fransuz va malagasi tillarida chiqadigan xaftalik hukumat xabarnomasi, 1883-yildan), "Imungu vauvau" ("Yangi Imungu", malagasi va fransuz tillarida chiqadigan kundalik gaz., 1955-yildan), "Maresaka" ("Yangiliklar", malagasi tilida chiqadigan kundalik gaz., 1954-yildan), "Saxi" ("Mardona", malagasi tilida chikadigan kundalik gaz., 1958-yildan), "Sosialisma mpiasa" ("Sotsializm va ishchi", malagasi tilida chiqadigan oylik gaz., 1980-yildan), "Revyu de l’O-sean Endyen" ("Hind okeani muammolari boʻyicha jurnal", fransuz tilida chikadigan oynoma, 1980-yildan). "Taratra" milliy axborot agentligi, hukumat mahkamasi, 1977-yilda asos solingan. Malagasi milliy radioeshittirishi, hukumat mahkamasi, 1931-yilda tashkil etilgan. 1967-yildan telekoʻrsatuvlar beriladi; Malagasi milliy televideniyesi mavjud.
Adabiyoti
Adabiyoti 19-asrning 2-yarmidan malagasi va fransuz tillarida rivojlana boshladi. Malagasilarning qad. ogʻzaki ijodiyoti turli sheʼr va qoʻshiqlardan, afsona va ertaklardan iborat boʻlgan. Dastlabki yozma adabiy yodgorliklari 12-asrda malagasi tilida arab yozuvidagi tarixiy yilnomalardan iborat. Lotin alifbosi joriy etilganidan keyin (1823) adabiy til rivojlana boshladi. 1835-yilda Bibliya malagasi tiliga tarjima qilindi. 1870 va 1877-yillarda ertaklar toʻplamlari, 1870-yilda liniy madhiyalar toʻplami nashr etildi. 1860—80 yillarda paydo boʻlgan davriy matbuotda dastlabki nasr va nazm asarlari eʼlon qilindi. 1872—83-yillarda F. Kallening "Qirollar tarixi" nomli koʻp jildli tari-xiy asari, A. Ravuadzanahari va S. Radzaunaxning ilk romanlari bosilib chiqsi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida anʼanaviy sheʼr shakllari takomillashtirildi va yangicha shakllar ishlab chiqildi. Koʻpgina shoir va yozuvchilar "Basivava" va "Lakulusi Vulamena" jurnallari tevaragida birlashib, "Vi, vatu, sakelika" jamiyatiga kirdilar. 20-yillar oxirida J. J. Rabearivelu, Sh. Radzuelisulu va Ni Avana kabi yozuvchilar millim madaniyatni saqlab qolish harakatiga boshchilik qildilar. Adabiyotda oʻziga xos adabiy shakllar himoya qilindi, mamlakat tabiati, xalq urf-odatlari, oʻtmish qahramonlarining jasorati madh etildi. 40-yillar atoqli malagasi adibi E. D. Andriamalalaning ijodiy faoliyati barq urgan davr boʻldi, uning "Daʼvat", "Suv parisi", "Gard", "Makr", "Mamnu neʼmat" romanlari paydo boʻldi.
Mustaqillik yillari adabiyoti, asosan, malagasi tilida rivojlandi, zamonaviy jamiyatdagi murakkab jarayonlarni tasvirlovchi asarlar yaratildi. 70—80-yillar nasri va nazmida mustamlakachilik qoldiklari, turli millat vakillarining oʻzaro munosabatlari, xalqlarning teng huquqlilik, milliy mustaqillik yoʻlidagi kurashi aks etdi.
Meʼmorligi
Madagaskar xalq meʼmorligida umumiy tomonlar boʻlsa ham, lekin turli joylarda oʻziga xos xususiyatlarga ega: Madagaskar orolining shimoli-gʻarbidagina doirasimon kulbalar unda-bunda uchrab turadi. Sernam tropik viloyatlarda qoziq oyokli yogʻoch uylar qurilib, tomi palma barglari bilan yopilgan, qurgʻoqchil joylarda kamish uylar, orolning shimoli-gʻarbiy qismida poxol tomli bambuk uylar quriladi. Mamlakatning moʻʼtadil iqlimli markaziy qismida 1—2 qavatli uylar oq yoki kizil tuproqdan barpo etiladi, tomiga poxol yoki cherepitsa yopiladi. Shamoldan asrash uchun eshik va derazalar faqat gʻarb va shimoliy tarafga oʻrnatiladi. 19-asr oxiri —20-asr boshlarida shahar qurilishi rivojlandi. 20-yillarda fransuz meʼmori G. Kasen Antananarivu, Tamatava, Ansirabe shaharlarini qayta qurish loyihalarini tuzdi. Saroylar, cherkovlar, maqbaralar yevropacha eklektizm uslubida kurila boshladi. 60-yillardan imoratlarni zamonaviy sodda shakllarda beton konstruksiyalardan foydalanib, oynavand qilib qurishga, ularga quyosh nurini toʻsuvchi moslamalar oʻrnatishga oʻtildi.
Tasviriy sanʼati
Hunarmandchilikda yogʻoch oʻymakorligi, badiiy toʻqimachilik keng tarqalgan. Tasviriy va bezak sanʼati uslub jihatdan koʻproq Janubi-Sharqiy Osiyo va Okeaniya uslubiga oʻxshaydi. Sakalava va maxafali xalqlari qabristonlarda marhumlarning yogʻochdan oʻyib ishlangan qiyofalarini, qush tasvirlari yoki 2–5 m balandlikdagi "alualu" ustunlarini oʻrnatadilar. Yogʻochdan yasalgan roʻzgʻor asboblariga oʻyma naqshlar solinadi, buqa, qush va afsonaviy jonivorlar tasviri tushirilib, rangbarang qilib boʻyaladi. Shakarqamish va oddiy qamishdan toʻqilgan boʻyra, qalpoq, savatlarning, rafiya palmasi tolasidan toʻqilgan ziynatli gazmollarning gullari ham uslub jihatdan oʻshalarga oʻxshab ketadi. Zamonaviy rangtasvir esa xalq sanʼati anʼanalari ruhida rivojlanib borayotir. V. Ravelunanushi - Razafimbelu, E. Rabeshaxala, L. Radzunush, Ranivushun kabi rassomlar yetishib chiqqan.
Musiqasi
Madagaskar musiqiy madaniyati ildizlari qad. malagasi-polinez madaniyati bilan bogʻliq. Zamonaviy musiqasi Hind okeani orollari, avvalo Indoneziya xalqlarining musiqiy anʼanalari, shuningdek, Afrika, Arabiston, Yevropa (asosan, Fransiya) madaniyatining oʻziga xos tarzdagi birikuvidan iborat. Cholgʻu asboblari juda xilma-xil. Koʻpgina qoʻshiqohanglari choʻziq va mayin. Bir necha asrlardan beri davom etib kelayotgan "xiragasi" deb atalgan raqs-qoʻshiq tomoshalari, ayniqsa, ommalashgan. Antananarivudagi Madagaskar drama va xalq sanʼati institutida boshqa fanlar qatori anʼanaviy qoʻshiq va raqs darsi ham joriy etilgan. P. Ralaiarimanana rahbarligidagi Madagaskar ashula va raqs ansambli mashhur. 20-asr boshlarida kompozitorlik ijodiyoti shakllanib, J. D. Rambemanatara, B. Rabaridzauna kabi mahalliy mualliflar tanildi.
Kinosi
Birinchi malagasi filmi — "Gitram Balafotssi" 1957-yilda yaratilgan. Haqiqiy milliy kinematografiya 1972-yildan keyin vujudga keldi. 1973-yilda "Gʻaroyib voqea" nomli badiiy film (rejissyor B. Ramanpi), 1975-yilda toʻla metrajli "Qaytish" (rejissyor S. Randrasina) filmi ekranga chiqdi. 1976-yilda Malagasi kino boshqarmasi tuzilib, uning huzurida oʻquv filmlari markazi tashkil etildi. Bu markaz sogʻliqni saklash va tabiatni asrash muammolari haqida kartinalar yarata boshladi. Keyingi yillarda Madagaskar kinochilari sakalava xalqining milliy bayramiga bagʻishlab "Fitampoa" (rejissyor J. K. Raaga), yoshlarning diniy aqidalarga qarshi kurashi haqida "Madagaskar yoshlari" (rejissyor Randrinarisun) toʻla metrajli filmlarini chiqarishdi. Mamlakatda 50 ta kinoteatr bor, chet ellardan yiliga 200 ta film sotib olinadi.
Melixon Oxunova
Melixon Oxunovna Oxunova - O’zbekiston Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi, tarix fanlari doktori, professor, O’zbekistonda xizmat kursatgan fan arbobi, Beruniy nomidagi Davlat mukofoti laureate, Respublika Fanlar akademiyasi Tarix instituti  direktori. U 1928-yilning 28-dekabrida Namangan viloyatining Uchqo’rg’on shahrida dehqon oilasida tug’ilgan. 1949-yilda O’zbekiston Davlat universitetining tarix fakultetini tamomlab, O’zbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutining aspiranturasida o’qidi. So’ngra O’zbekiston Fanlar akademiyasi Tarix institutining kichik ilmiy xodimi, katta ilmiy xodimi, 1961-yildan direktorning fan bo'yicha o’rinbosari, 1965-yildan 1986-yilgacha esa direktori bo’lib ishladi. M.Oxunova ilmiy-tashkiliy ishni tadqiqotchilik ishi bilan muvaffaqiyatli ko’shib olib bordi: u Sovet O’zbekistoni tarixi va respublika ishchilar sinfi tarixi problemalariga oid saksontadan ko’proq ilmiy asarlarini e'lon qildi. U to’rt tomlik «O’zbekiston SSR tarixi», ikki tomlik «Samarqand tarixi» jamoa monografiya hamda boshqa asarlarning mualliflari va muharrirlaridan biridir. O’zbekiston ishchilar sinfi tarixiga oid uch tomlik asarni tayyorlashda ishtirok etganligi uchun u Beruniy nomidagi davlat mukofoti laureati unvoniga sazovor bo’lgan edi. 1979-yilda u O’zbekiston  Fanlar akademiyasining muxbir a'zosi etib saylandi. M.Oxunova yuqori malakali ilmiy va ilmiy-pedagog kadrlar tayyorlash sohasida katta ish olib bordi. U jamoat ishlarida faol qatnashdi. Xalq deputatlari Toshkent shahar va tuman Kengashlariga bir necha marotaba deputat etib saylandi. 1979-yilda unga «O’zbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi» faxriy unvoni berilgan edi. Taniqli tarixchi-olim, kamtarin va mehribon inson Melixon Oxunovna Oxunova 1987-yil 11-oktabrda 59 yoshida vafot etdi.
NGC 2271
NGC 2271 Katta It yulduz turkumidagi E/SB0 tipli galaktikadir.
Malavi
Davlat tuzumi
Malavi — respublika. Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlikka kiradi. Amaldagi konstitutsiyasi 1995-yil 17-mayda qabul qilingan. Davlat boshligʻi — prezident (1994-yildan Bakili Muluzi), u umumiy ovoz berish yoʻli bilan 5 yil muddatga saylanadi, faqat bir marta qayta saylanishi mumkin. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Milliy majlis, ijroiya hokimiyatni esa prezident bilan hukumat amalga oshiradi.
NGC 2271
Ushbu obyektni John Herschel 1835-yilda kashf etgan.
Malavi
Tabiati
Malavi hududining koʻp qismini 3 ming m gacha balandlikdagi yassitogʻlik egallaydi. Mulanje massivi deb atalgan yassitogʻlik chuqur botiqlik sari tik tushib boradi, uning tubida Nyasa koʻli joylashgan. Toshkoʻmir, boksit, apatit konlari bor. Niobiy rudasi, berilliy, oltin, grafit, asbest, qalay, titan, stronsiy, muskovitli mayda konlar maʼlum. Iqlimi — ekvatorial, mussonli: yozi seryogʻin (noyabrdan aprelgacha), qishi quruq. Eng iliq oyi (noyabr)ning oʻrtacha temperaturasi balandliklarda 20—30°, past joylarda 27° gacha, eng salqin oyi (iyul)ning temperaturasi 14— 19°. Oʻrtacha yillik yogʻin 750–1500 mm. Nyasa koʻlidan oqib chiqadigan Shire (Zambezi irmogʻi) daryosi dare va koʻl tarmoqlarining asosini tashkil qiladi. Janubi-sharqda kattagina Shirva shoʻr koʻli joylashgan. Shimolidagi toqqa xos qizil tuproqlarda mavsumli nam tropik oʻrmonlar, qolgan joylarda, jigarrangqizil lateritli tuproklarda kserofit tropik oʻrmonlar, baobab aralash akatsiya savannalari, palma aralash park savannalari usadi. Dare vodiylarida silsilali oʻrmonlar mavjud. Fil, buyvol, karkidon, har xil kiyiklar, zebra,jirafa, arslon, qoplon, gepard, chi-yaboʻri, sirtlon kabilar yashaydi. Hayvonot dunyosini koʻriqlash maqsadida Nika, Livande, Lengve, Kasungu milliy bogʻlari tashkil etilgan.
NGC 2271
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Malavi
Aholisi
Aholisi, asosan, bantu xalqlarining sharqiy guruhiga mansub. Markaziy rayonlarda malavi, janubida makua, lomve, vayao, suaxili va boshqa xalqlar yashaydi. Aholining yarmiga yaqini mahalliy anʼanaviy dinlarga eʼtiqod qiladi, 40% xristian va 10% musulmon. Chiche-va (malavi) va ingliz tillari — rasmiy. Aholining 9% shaharlarda istiqomat qiladi. Yirik shaharlari: Blaktayrlimbe, Zomba, Lilongve.
Tarixi
Malavida qadimdan bantu tili guruhiga mansub qabilalar yashaydi. 15-asr oxirlarida Nyasa kuli atrofida Malavi kabila uyushmalari yuzaga kelgan. 19-asrning 2-choragida Malavi xududiga janubidan ngoni, janubi-sharqdan va Mozambikdan vayao qabilalari kelib joylashgan. 19-asrning 60-yillaridan yevro-paliklar kela boshladi. 1891-yilda Malavi Angliyaning Nyasalend protektorati deb eʼlon qilindi. Mamlakat Angliyaning boshqa mustamlakalariga ishchi yetkazib beradigan makonga aylantirildi. 1915-yil mustamlakachilarga qarshi qoʻzgʻolon koʻtarildi. Garchi u bostirilsada, milliy ozodlik harakati davom etdi. Ayniqsa, Ikkinchi jahon urushi yillari va urushdan keyingi davrda milliy harakat kuchaydi.
1944-yil Malavida dastlabki siyosiy tashkilot — Nyasalend Afrika kongressi (NAK) tuzildi. U tub aholining ijtimoiy huquklarini kengaytirishni oʻz oldiga maqsad qilib qoʻydi. 50-yillar boshlarida NAK Markaziy Afrika mamlakatlaridagi milliy ozodlik kurashini boshqardi. Rodeziya va Nyasalend federatsiyasi tuzilgach (1953), bu federatsiyani tarqatish va Nyasalendga mustaqillik berishni talab qildi. Milliy ozodlik harakati 1959-yil qoʻzgʻolonga aylandi. Mustamlaka hokimiyati qoʻzgʻolonni shafqatsizlik bilan bostirdi, rahbarlarini konslagerlarga joʻnatdi. Lekin milliy ozodlik harakatini tuxtata olmadi. 1959-yil NAK oʻrniga Malavi kongressi partiyasi tuzildi. 1961-yil mustamlakachilar yon berishga majbur boʻldi. Malavida konstitutsiya joriy qilinib, barcha nyasalendliklarga saylov huquqi berildi. 1961-yil saylovda qonun chiqaruvchi kengashdagi koʻpchilik oʻrinni Malavi kongressi partiyasi oldi. 1963-yil Rodeziya va Nyasalend federatsiyasi tarqatib yuborildi. 1964-yil 6-iyuldan Nyasalend Malavi nomi bilan mustaqil davlat boʻldi. 1966-yiliyudsa Malavi Respublikasi eʼlon qilindi. 1971-yildan 1994-yilgacha Malavidagi birdan bir siyosiy partiya — Malavi kongressi partiyasining raisi Xastings Kamuzu Banda Malavi prezidenti buldi. 1994-yil 17-mayda mamlakat tarixida birinchi marta kup partiyali asosda prezident va parlament saylovi oʻtkazildi. Birlashgan demokratik front partiyasining raisi Bakili Muluzi prezident lavozimiga saylandi. Malavi — 1964-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami — 6-iyul — Mustakillik kuni (1964).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari
Malavi kongressi partiyasi, 1959-yilda tuzilgan; Birlashgan demokratik front partiyasi, 1993-yilda tashkil etilgan; Demokratiya uchun alyans siyosiy uyushmasi, 1992-yilda asos solingan. Malavi kasaba uyushmalari kongressi, 1964-yil tashkil etilgan.
Iqtisodiyoti
Sanoat, asosan, qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlash korxonalaridan iborat. Sement, qand zavodlari, tamaki, toʻqimachilik, paxta tozalash, tikuv fabrikalari, hunarmandchilik ustaxonalari bor. Oʻrmon xoʻjaligida qurilishbop yogʻoch tayyorlanadi. Yiliga 414 mln. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi. Transporti unchalik rivojlanmagan. Transport yoʻli uz. — 789 km, avtomobil yoʻllari uz. — 11,4 ming km, shundan 2,8 ming km asfaltlangan. Lilongve va Chilena shaharlarida xalqaro aeroportlar bor. Malavi chetga tamaki, choy, qand-shakar, qimmatbaho yogʻoch, yer yongʻoq, jun, teri, tung moyi, paxta sotadi, chetdan oziq-ovqat, qora va rangli metall, neft mahsulotlari, gazlama sotib oladi. Tashki savdodagi asosiy mijozlari: Buyuk Britaniya, JAR, Yaponiya, Germaniya, Zimbabve, AQSH. Pul birligi — kvacha.
Tibbiy xizmat tuzilmasida davlat sogʻliqni saklash muassasalari bilan bir qatorda xususiy shifoxona va kasalxonalar ham bor. Mamlakatda 200 vrach ishlaydi. Shifokorlar chet ellarda tayyorlanadi.
Maorifi, ilmiy va madaiiymaʼrifiy muassasalari
19-asr oxirlarida xristian daʼvatkorlari mamlakatda da-stlabki maktablarni ochishgan. Mustaqillik eʼlon qilingan paytda (1964) katta yoshdagi aholining 90% savodsiz boʻlgan. 1990-yillarga kelib savodsizlik darajasi 61%. Boshlangʻich taʼlim 8 yillik, oʻrta taʼlim 4 yillik. Quyi kasb-hunar taʼlimi boshlangʻich maktab negizida 1 yil davomida hunarmandchilik maktablarida, oʻrta kasb-hunar taʼlimi esa oʻrta maktab negizida 3 yil davomida texnika instituti va bilim yurtlarida amalga oshiriladi. Boshlangʻich maktab uchun oʻqituvchilar ped. bilim yurtlarida, oʻrta maktab uchun oʻqituvchilar esa universitet va Blantayrlimbedagi ped. kollejida tayyorlanadi. Zom-bedagi universitetning turli shaharlarda fakultet va kollejlari bor. Mazkur universitetning kutubxonasi, Lilongveda M. milliy kutubxona mahkamasi, Zombeda Milliy arxiv va uning kutubxonasi, Lilongveda Britaniya Kengashining kutubxonasi, Blantayrlimbeda Malavi muzeyi, Zombeda Malavi geol. mahkamasi, Malavi ilmiytarixiy jamiyati, Blantayrlimbeda Malavi tibbiyot uyushmasi, Qishloq xoʻjaligi vazirligi huzurida bir qancha ilmiy tadqiqot institutlari va ularning turli sohalardagi tadqiqot hamda tajriba stansiyalari mavjud.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Malavida nashr etiladigan yirik gazeta va jurnallar: "Malavi gavernment gazett" ("Malavi hukumat gazetasi", ingliz tilidagi haftalik gazeta, 1894-yildan), "Deyli Tayme" ("Har kungi vaqt", ingliz tilidagi kundalik gazeta, 1895-yildan), "Afriken" ("Afrikalik", ingliz va chicheva tilida 2 haftada bir marta chiqadigan gazeta, 1950-yildan), "Malavi nyus" ("Malavi yangiliklari", ingliz va chicheva tillarida chiqadigan yakshanbalik gazeta, 1959-yildan), "Zis iz Malavi" ("Bu—Malavi", ingliz va chicheva tillarida chiqadigan oylikjur., 1964-yildan). Malavi ax-borot agentligi (MANA) Axborot departamenta nazoratida, 1966-yil asos solingan. Malavi radioeshittirish korporatsiyasi, yarim tijorat mahkamasi, 1964-yilda tuzilgan.
Meʼmorligi va tasviriy saiʼati
Malavi xalqlarining qad. madaniyati haqida koʻp narsa maʼlum emas. Oʻnlab km ga choʻzilgan koʻhna irrigatsiya inshootlarining qoldiqlarigina topilgan. Nyanja va cheva xalqlarining asosiy manzilgohlari toʻsiq bilan oʻralgan va imoratlar zich qurilgan qishloqdan iborat boʻlgan. Ngoni elatining kulbalari sirtiga taqasimon ogʻilxonalar qurilgan va toʻqima devorli uylar tarzida joylashtirilgan. Uy devorlari loy bilan suvaladi va kulohsimon tomiga xashak yoki qamish yopiladi. Keyinroq uylar toʻrtburchakli va derazali qilib kurila boshlagan, toʻqima eshiklar oʻrnatilgan. Ayrim uylarning devorlariga qizil va oq boʻyoklar bilan jonivorlar tasviri yoki naqshlar ishlangan. Devorlarni yomgʻir va quyosh nuridan saklash uchun uy atrofiga peshayvonlar qurilgan. 20-asrning 2-yarmidagina shaharlarda zamonaviy binolar paydo boʻldi. Badiiy hunarmandchilikning kulolchilik va yogʻoch oʻymakorligi turlari yoyilgan. Sopol idishlar qizil rangga boʻyaladi, baʼzan grafit bilan jilo beriladi. Yogʻochdan turli buyumlar va idishlar yasaladi, ularga jonivor va qush tasviri tushirilib, qizil va qora rangga boʻyab qoʻyiladi.
Musiqasi
20-asr oʻrtalarigacha Malavida anʼanaviy musiqa ustun boʻlgan. 50-yillarda radio va grammofon yozuvi tufayli amerikacha ommaviy musiqa va turli janubiy afrikacha uslublar tarqaldi. Kongodan gitara, Lotin Amerikasidan afrikalashtirilgan lumba uslubi kirib keldi. Musiqadagi tashqi taʼsir bilan ichki rivojlanish birga qoʻshilib, yangi musiqiy uslublar yuzaga keldi. Mamlakatning siyosiy hayoti va xalq turmushini aks ettiruvchi yangi qoʻshiq va raqslar yaratiddi. Malavi xalqlari orasida rubobni eslatuvchi bir torli mngoli gʻijjagi, zeze deb ataluvchi yassi sitra, shuningdek, puflab chalinadigan nkangala va gubo, chang kabi cholgʻu asboblari keng yoyilgan. Birinchi jahon urushidan keyin lipenga (uzunchoq qovokdan yasalgan surnay), mahalliy materialdan yasalgan harbiy doʻmbira paydo boʻddi. Xalq tabiblari bemorlarni davolashda musiqa va raqsdan foydalanishadi. Qizlarni uzatishda yor-yor aytish keng ommalashgan. Hozirgi paytda "kvela" uslubi, ayniqsa, keng urf boʻlgan. Unda mahalliy musiqiy anʼanalar yevropacha ommaviy musiqa bilan qorishib ketgan.
Sementron
Sementron Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Auxerre tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
99 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,6 km2.
Svatá
Baliny''' Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 500 ga yaqin aholisi bor.
Manbalar
''' Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 100 ga yaqin aholisi bor.
Fargʻona dehqon armiyasi
thumb|Turkistondagi [[Slavyanlar|slavyan oilasi (XX asr boshlari)]] Fargʻona dehqon armiyasi — Rossiyadan Jalolobodga koʻchirib keltirilgan rus erkaklaridan tashkil topgan armiya (1918—1920).
Armiyaning tuzilishi
Jalolobod va Oʻshdagi rus qishloqlarining aholisi Rossiyasi imperiyasi mamlakatga hukmronlik qilgan davrda u yerdan koʻchirib keltirilgan rus krestyanlaridan tashkil topgan boʻlib, 1918-yil kuzida sovet hokimiyati ularga oʻzlarini himoya qilish uchun qurol-yarogʻ tarqatadi.
1918-yil 23-noyabrda dehqon otryadlari komandirlari tomonidan Jalolobodda otryad komandirlari va qishloq aholisi vakillarini birlashtirgan armiya shtab-kvartirasi va Harbiy kengashi tashkil etiladi va ushbu armiyaga K. I. Monstrov qoʻmondon etib tayinlanadi.
1918-yil 2-dekabrda Harbiy kengash shtabning tuzilishini, armiyaning va dehqonlarning shtab oldidagi vazifalariga aniqlik kiritib oladi. Armiya 10 ta polkga boʻlingan boʻlib, ulardan birinchi 4 ta polk faol yurishlar uchun moʻljallangan, kuchli hujumkor xarakterga ega boʻlgan, qolgan 4 ta polk dehqonlar va oddiy aholi mulkini himoya qilish uchun tuzilgan, yana 2 tasi esa keksa, jangga yaroqsiz kishilardan iborat boʻlib, zaxira polki hisoblangan.
Sovet hukumati tomonida
Turkiston Respublikasi harbiy komissari K. Osipov 1918-yil dekabr oyida Fargʻona viloyatida Krestyanlar armiyasi rahbarlari bilan uchrashadi. Polkovnik K. Monstrov boshchiligidagi Krestyanlar armiyasi dastlab qizil askarlar va dashnoqlar qatorida turib tinch aholini qirishda qatnashadi. Ularning Fargʻona vodiysidagi Bozorqoʻrgʻon, Oyim, Qoʻqonqishloq va Suzoq qishloqlarida tinch aholiga nisbatan qilgan xunrezliklari bunga yaqqol dalildir. 1918-yilning oxiri va 1919-yilning boshida bu toʻrtta yirik qishloq butunlay yakson qilinadi va barcha qishloq aholisi qirib tashlanadi. Biroq bolsheviklar yuritayotgan siyosat Krestyanlar armiyasi rahbarlariga yoqmaydi, chunki ular xususiy mulkning tugatilishi, gʻalla monopoliyasi va sovet rejimining boshqa tadbirlariga qarshi edilar, buning ustiga tub aholidan tortib olingan yer-suvni sovet hokimiyati musodara qilayotgan edi.
Dehqonlar armiyasini Qizil Armiya bilan parallel ravishda tashkil etish Farg‘ona fronti qo‘mondonligining bir qator partiya va sovet ishchilari fikriga zid ravishda amalga oshiriladi va ular TSR Xalq Komissarlari Sovetiga taklif qilinadilar. 1918-yil oktyabr oyida Fargʻona viloyati rus qishloqlari dehqonlarini Qizil Armiya safiga qisman safarbar qilish ishlari amalga oshiriladi.
Bolsheviklarga qarshi qoʻzgʻolon
1919-yil yozida Madaminbek taktik maqsadlarni koʻzlab, bolsheviklar va Qizil armiyaga qarshi Fargʻona vodiysida yagona kuch tashkil qilish uchun Krestyanlar armiyasi rahbarlari bilan muzokaralar olib boradi. Ular, oʻz navbatida, Madaminbekni vodiyni oʻz nazoratida tutib turuvchi yagona zamonaviy sarkarda sifatida tan olishadi. Ikkala tomon rahbarlari, dastlab, 1919-yil 20-iyunda uchrashsalar-da, biroq oʻrtada shartnoma imzolanmaydi. Shunday boʻlishiga qaramasdan, Jalolobod, Qurshob va Oʻshda yashovchi Krestyanlar armiyasining koʻplab askarlari Madaminbekka qoʻshilib, iyul oyida Qizil armiyaga qarshi janglarda ishtirok etishadi. Bu orada Madaminbek va Monstrov oʻzaro bir necha marta uchrashishib, shartnoma shartlarini kelishib olishadi.
Powell (Wyoming)
Powell AQShning Wyoming shtatida joylashgan shahardir. Park County okrugi tarkibiga kiradi.
Fargʻona dehqon armiyasi
Bolsheviklarga qarshi qoʻzgʻolon
1919-yil 2-sentabrda Madaminbek va Monstrov oʻrtasida sovet rejimiga qarshi birgalikda kurashish toʻgʻrisida shartnoma imzolanadi. 10 ta polkdan iborat 5000 kishilik Krestyanlar armiyasi Madaminbek tomoniga oʻtadi. Birlashgan armiyaning Oliy bosh qoʻmondoni sifatida Madaminbek, uning oʻrinbosari sifatida Monstrov tayinlanadi. Qoʻrboshilarga rahbarlik qilish Madaminbekning eng yaqin yordamchisi Soli Maxdumga yuklatiladi. Sentyabrning boshlarida birlashgan armiya Jalolobod, Oʻsh va Margʻilon shaharlari, Novqat shaharchasini qizil askarlardan ozod qiladi.
Oʻshning qoʻlga olinishi
Sentyabr oyining boshida Madaminbek va Monstrovning birlashgan qoʻshinlari Oʻsh shahrini egallab oladilar. Qizil Armiya otryadlarining dushmanni ogohlantirishga urinishlari muvaffaqiyatsizlik bilan yakunlanadi. Shahar uchun kechgan janglarda bolsheviklar partiyasi Andijon okrugi qoʻmitasi otryadi komandiri Bildin halok boʻladi. Oʻshga yaqinlashganda, dehqon armiyasi boʻlinmalari shaharni suv bilan toʻldiradi, ariqlarni toʻsib qoʻyadi, bu esa dushmanda vahima qoʻzgʻatadi. Shu bilan birga, Oʻshda joylashgan qizil askarlarning bir qator qoʻmondonlari dehqon qoʻshinlari tomoniga oʻtadilar. Ularning taʼsiri ostida Pomir otryadining boʻlinmalari, Sovet polkining Oʻshda joylashgan 3 va 4-rotalari jangsiz taslim boʻladi (bundan oldin ham Gulcha qal’asi garnizoni Madaminbek va Monster tarafiga o‘tgan edi).
Powell (Wyoming)
Aholisi
5381 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Atsuyoshi Furuta
Atsuyoshi Furuta (古田 篤良; 27-oktyabr 1952-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Fargʻona dehqon armiyasi
Oʻshning qoʻlga olinishi
Farg‘ona fronti qo‘mondoni M. V. Safonov qoʻshimcha kuchlar yordamida butun otryad bilan dehqonlar armiyasiga qarshi harakat qilishga kirishadi. Aravon darasida qoʻmondon Safonov kutilmaganda ularni pistirmada kutib turgan Monster qoʻshinlariga duch keladi. Qoʻmondon Safonov va Monstrov oʻrtasida kechgan jang uch kun davom etadi. Safonov qoʻshinlari katta yoʻqotishlarga uchraydi va ilojsiz ravishda qiyinchilik bilan ortga chekinishga majbur boʻlishadi. Qoʻzgʻolonchilar otryadi chekinuvchilarni taʼqib qilib, ularning ortidam Fedchenko temir yoʻl stansiyasiga qadar borishadi va jangga kirishadi, ammo olingan yordam kuchlari va oʻq-dorilar tufayli qoʻzgʻolonchilarning hujumlari bartaraf etiladi. Dehqonlar armiyasi, shuningdek, 10-sentyabrdan Andijon, Skobelev (hozirgi Fargʻona), Namangan shaharlarini bir vaqtning oʻzida qamal qilishga kirishishadi.
Atsuyoshi Furuta
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1971-yili 13-avgust Islandiya terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 32 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Ali ibn Sulaymon Oʻzgandiy
Ali ibn Sulaymon Oʻzgandiy(arabcha:علي بن سليمان أوزغاندي — Ali ibn Sulaymon Oʻzgandiy — Toʻliq ismi:Ali ibn Sulaymon ibn Dovud Hotibiy Abulhasan Oʻzgandiy) — Faqih, muhaddis va mufassir.
Kronsgaard
Kronsgaard Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Schleswig-Flensburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,92 km2. 234 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Kronsgaardning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Savigneux (Loire)
Savigneux Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Loire departamenti Montbrison tumani tarkibiga kiradi.
Peetz (Colorado)
Peetz AQShning Colorado shtatida joylashgan shahardir. Logan County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
227 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 454 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,5 km2. Shundan 0,5 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 1352 m balandlikda joylashgan.
United States Football League (2022)
United States Football League (USFL) — professional Amerika futboli kichik ligasi hisoblanib, 2022-yil 16-aprelda tashkil qilindi. Birinchi navbatdagi 2022-yilgi mavsum toʻliqligicha Alabama shtati Birmingem shahrida oʻtkazildi. Bu mavsumdan keyingi oʻyinlar Ogayo shtati, Kanton shahrida,  Tom Benson  shon-shuhrat zalida boʻlib oʻtdi.
Kenzaburō Ōe
Oe Kenzaburo (1935.31.1, Exime pre-fekturasi, Yaponiya — 13-mart 2023-yil ) — yapon yozuvchisi. Tokio oʻn-tining fransuz adabiyoti boʻlimini tugatgan (1959). Rable ijodini puxta oʻrgangan. 50-yillardan adabiyotga kirib kelgan. "Mol boqish" hikoyasi (1958) O.ga shuhrat keltirgan va Akutagava nomidagi mukofotga sazovor boʻlgan (1959). O.ning "Ke-chikkan yoshlar" (1962) romanida yosh avlod taqdiri, yoshligi tufayli urushga kechikkan va urushdan keyin maʼnaviy-axloqiy azobga duchor boʻlgan yosh fuqaroning fojiasi aks etgan. "Hayqiriq" (1963), "Shahvatparast odam" (1963) asarlarida biron-bir axloqiy majburiyat bilan bogʻlanmagan kishi tas-virlangan. "Shaxsiy tajriba" (1964) romanida hozirgi yoshlarning jamiyat oldidagi burchi, ularning axloqiy izlanishlari muammosi koʻrsatilgan. Xirosima fojiasi, insoniyat taqdiridan xavotirlanish gʻoyalari "Xirosima xotiralari"da (1966), "1860-yil futboli" (1967), "Suvlar meni ruhimgacha bagʻriga oldi" (1—2-qism, 1973), "Xaloskorning esdaliklari" (1976) romanlarida aks ettirilgan. "Tengqurlar oʻyini" (1979) ijtimoiy romani Yaponiyaning oʻtmishi va kelajagi haqida. Nobel mukofoti laureati (1994). .
Dunkirk (Maryland)
Aholisi
2363 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Xloraminlar
Organik X. — oʻtkir hidli suyuqlik yoki qattiq moddalar. N — xlordimetilamin (CH3)2NC1 46° da, N, Ndixlormetilamin CH3NC12 58—60°da, N, Ndixloretilamin C2H5NC12 va Nxlordietilamin (C2HS)2 NCI 91° da qaynaydi; geksaxlormelamin — sariq kristall modda, 149° da suyuklanadi. X. suv va havo namida amin bilan gipoxlorid kislota (NOS1)ga parchalanadi. X. aminlarga va ularning tuzlariga xlor yoki gipoxlorit kislota taʼsir ettirib olinadi.
Dunkirk (Maryland)
Geografiyasi
Maydoni — 18,8 km2. Shundan 17,5 km2 quruqlik, 1,3 km2 esa suv maydonidir.
Xloraminlar
X. oksidlovchi va xlorlovchi taʼsirga ega boʻlganligidan analitik kimyoda, toʻqimachilikda matolarni oqartirishda, degazatsiya, dezinfeksiya ishlarida, suvni xlorlashda qoʻllanadi.
Dölsach
Dölsach Avstriyaning Tirol yerida joylashgan kommunadir. Lienz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 24.16 km2. 2262 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Krizis
Krizis (yun. krisis — burilish, oqibat) — vaziyatning keskinlashuvi, birdan, toʻsatdan yuz bergan oʻzgarish, tang va xatarli, mushkul ahvol (qarang Iktisodiy tangliklar).
Krijovnik
Krijovnik (Grossularia) - toshyorardoshlar oilasiga mansub koʻp yillik buta, rezavor meva ekini. 50 dan ortiq turi bor. Asosan, Shimoliy Amerikada (46 xil turi) uchraydi. Koʻproq 3 turi: madaniy yoki ekma K. (G. reclinata) — Rossiyaning Yevropa qismi, Kavkazda, shuningdek, Yevropa mamla-katlari, Oʻrta Osiyoda oʻstiriladi; ti kapli K. (G.acicularis) Oʻrta Osiyo togʻlarida, Oltoyda, Sayan togʻlarida; bure i n K. (G.burejensis) Uzoq Sharqda uchraydi. Novdasi tikanli, boʻyi 1,5—2 m, popuk ildizli. Barglari 3—5 boʻlakchali. Gullari 2 jinsli, 1—3 tadan shingil boʻlib joylashgan. Mevasi soxta rezavor meva. Yumaloq yoki choʻziqroq, oq, sariq, qirmizi,qora, koʻp urugʻli; mevasi iyunning 2-yarmida yetiladi, oʻrtacha ogʻirligi 3,6—6 g. 1 tupi 2,5—4 kg hosil beradi. Mevasi tarkibida 7—18% qand, 30—60 mg% S, Vr R vitaminlari, karotin, pektin, temir, fosfor, kalsiy, 1—3% gacha organik kislotalar mavjud. K. mevasi yangiligida yeyiladi, murabbo, jem, kompot, sharbat va h.k.lar tayyorlanadi. K. parhish qilish, yogʻochlangan va koʻk qalamchalaridan koʻpaytiriladi.
Oʻzbekistonda AQShda chiqarilgan Qora Negus, Purman, Xauton, Rossiya navlaridan Rus K. navlari koʻproq tomorqa bogʻlarida yetishtiriladi.
Adabiyot
Rixsivoy Joʻrayev.