cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Mario Kempes
Terma jamoada
Kempes terma jamoa safida jami 43ta oʻyin oʻtkazib,20ta gol urgan.
Iftixor
Kempes hayotligidayoq 2010-yil oktyabr oyida Argentinaning Kordova shahridagi stadion uning sharafiga oʻzgartirildi va „Mario Alberto Kempes“ stadioni deb nomlandi.
Saint-Pierremont (Vosges)
Saint-Pierremont Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
162 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,6 km2. Dengiz sathidan 249 – 340 m balandlikda joylashgan.
Qoraqoʻyli
Qoraqoʻyli (Каракуйли) — Oʻzbekiston Respublikasi Toshkent viloyati Boʻka tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.
Tamamura
Yaponiyaning Gunma prefekturasida joylashgan shaharchadir. 2020-yil 1-sentyabr holatiga koʻra, shaharchada 15685 ta xonadonda 36367 nafar aholi istiqomat qilgan, aholi zichligi esa 1 km² ga 1440 kishidan toʻgʻri keladi. Shaharning umumiy maydoni 25,78 kvadrat kilometr (9,95 mi²) ni tashkil etadi.
Geografiyasi
Tamura janubda Saitama prefekturasi bilan chegaradosh boʻlib, Kanto tekisligining shimoliy chekkasida janubiy Gunma prefekturasida hududida joylashgan. Shahardan Tama daryosi oqib oʻtadi.
Atrofdagi munitsipalitetlar
Gunma prefekturasi
Saitama prefekturasi
Iqlimi
Tamamura nam kontinental iqlimga ega (Köppen Cfa) boʻlib, issiq yoz va sovuq qish bilan tavsiflanadi. Tamamurada oʻrtacha yillik harorat 14,5 °C ni tashkil etadi. Yillik oʻrtacha yogʻingarchilik miqdori 1250 mm boʻlib, sentyabr esa eng seryogʻin oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 26,5 °C, eng past harorati esa yanvarda, 3,4 °C atrofida boʻladi.
Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Tamura aholisi soni bir necha oʻn yillik kuchli oʻsishdan soʻng yaqin yillarda yana kamayishni boshlagan.
Tarixi
Tamamura Edo davrida Nikko Reiheishi Kaidodagi post shaharchasi sifatida rivojlangan, bu Nikko Kaidoning pastki yoʻnalishi boʻlib, u Edo shahrini aylanma yoʻllar orqali, Nakasendo shahri bilan bogʻlagan.
Tamamura shahri 1889-yil 1-aprelda Gunma prefekturasining Nava okrugida Meiji restavratsiyasidan keyin zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratilish bilan tashkil etilgan. 1896-yilda Nava tumani va Sai tumani birlashib, Sava tumanini hosil qildi. 1955-yil 10-aprelda Tamamura qoʻshni Shibane qishlogʻini, keyin esa 1957-yil 1-avgustda Joyoni oʻziga qoʻshib oldi.
Hukumat
Tamamura toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 13 aʼzodan iborat bir palatali shahar kengashiga ega boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Tamura Gunma prefekturasi assambleyasiga bir aʼzo qoʻshish huquqi mavjud. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Gunma 2-okrugi tarkibiga kiradi.
Iqtisodiyoti
Ilgari Tamamuradagi aholining koʻpchiligi ipakchilik bilan shugʻullangan.
Taʼlim tizimi
Tamamura shahrida beshta davlat boshlangʻich maktabi va shahar hukumati tomonidan boshqariladigan ikkita davlat oʻrta maktabi shuningdek, Gunma prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan bitta davlat oʻrta maktabi faoliyat yuritadi. Shaharda bitta xususiy boshlangʻich maktab ham bunyod etilgan. Shaharchada Gunma prefekturasining ayollar universiteti ham joylashgan.
Temir yoʻl
Tamura yoʻlovchi temir yoʻl xizmatiga ega emas. Eng yaqin stansiya — qoʻshni Takasaki shahridagi Shinmachi stansiyasi hisoblanadi.
Lepel qasri
Tarixi
1558-1582-yillardagi Livoniya urushi paytida qurilgan. 1562-yilda qal’ada artilleriya bilan qurollangan doimiy garnizoni mavjud edi.
1568-yilda qirol Sigismund II Avgust Lepeldagi qal’ani qayta tiklashga qaror qildi va oʻsha yili Lepel burjuaziyasi va unga yaqin qishloqlardan kelgan dehqonlar bosh boshliq Y. Zenovich boshchiligida qal’ani tiklash ishlarini boshladilar. Toʻrtburchak shakldagi qal’aning toʻrtta burchak minorasi bor edi. Agar kerak boʻlsa, Lepel koʻlidan suv bilan toʻldirilgan xandaq qal’ani shahar binolaridan ajratib turardi. Qal’ada 200 otliq va 100 piyoda askardan iborat garnizoni joylashgan edi. Vilnadan qal’aga oʻqotar qurol va oʻq-dorilarning katta partiyalari yuborildi. Qal’aning katta miqdordagi artilleriyasi bor edi.
1563-yilda Lepel qal’asi rus qoʻshinlari tomonidan yoqib yuborildi, uning oʻrniga kamonchilar garnizoni joylashgan qamoqxona qurildi, ammo Hetman Nikolay Radzivil Ryji qoʻmondonligi ostidagi buyuk knyazlik armiyasi uni tez orada yoʻq qildi.
Saint-Prancher
Saint-Prancher Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
68 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,4 km2. Dengiz sathidan 313 – 385 m balandlikda joylashgan.
Kovanoluk, Samsat
Kovanoluk — Adıyaman viloyatining Samsat tumaniga qarashli qishloq.
Asqar Mahmud ziyoratgohi (maqbara, xonaqoh, binolar, oromgoh)
Asqar Mahmud ziyoratgohi (maqbara, xonaqoh, binolar, oromgoh) — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XXI asr. Fargʻona viloyatining Uchkoʻprik tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Yangi qishloq” MFY, Toshkentliguzar mahallasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida “Vaqf” xayriya jamoat fondiga tekin foydalanish shartnomasi asosida biriktirilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Rameshbabu Vaishali
thumb|Rameshbabu Vaishali Rameshbabu Vaishali (2001-yilda tugʻilgan) — hindistonlik shaxmatchi, u FIDE xalqaro shaxmat ustasi (IM) va ayol grossmeyster (WGM) unvonlariga ega. U grossmeyster R.Praggnanandhaaning katta opasi boʻladi.
Nirupa Roy
Nirupa Roy (1931-yil 4-yanvar — 2004-yil 13-oktyabr) — hind filmlarida suratga tushgan hind aktrisa si. Fojia va qaygʻuli obrazlari bilan mashhur boʻlgan Roy oʻzining aktrisalik qobiliyati bilan ham tanilgan va hind filmlarida „Qaygʻu malikasi“ deb nom olgan. Roy 1946-yildan 1999-yilgacha faol va ona obrazidagi rollari ijrosi bilan mashhur edi. Roy 250 dan ortiq filmlarda rollar ijro etgan va oʻz faoliyati davomida uchta Filmfare mukofotiga sazovor boʻlgan. 2004-yilda Roy Filmfare Lifetime Achievement mukofotiga ham sazovor boʻlgan.
Rameshbabu Vaishali
Yoshligi
Vaishali Rameshbabu Chennayda tamil oilasida tugʻilgan. U grossmeyster R Praggnanandhaaning katta opasi hisoblanadi. Uning otasi Rameshbabu „Tamil Nadu“ davlat korporatsiyasi bankida menejer boʻlib ishlaydi. Uning onasi Nagalakshmi esa uy bekasi hisoblanadi.
Faoliyati
Vaishali 2012-yilda 12 yoshgacha va 2015-yilda 14 yoshgacha boʻlgan qizlar oʻrtasida shaxmat boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqdi. 2016-yilda u „Xalqaro ayol ustasi“ (WIM) unvonini oldi. U 2016-yilgi koʻrsatkichlar boʻyicha, Hindistonda ikkinchi oʻrinni va jahonning 16 yoshgacha boʻlgan shaxmatchilari ichida 12-raqamli shaxmatchisi boʻlgan. Oʻsha paytda uning Elo reytingi 2300 ball edi.
U 2018-yil 12-avgust kuni, Latviya poytaxti Riga shahrida oʻtkazilgan „Riga Technical University Open“ shaxmat turnirida yakuniy oʻyindan soʻng, ayol grossmeyster (WGM) unvoniga ega boʻldi.
Nirupa Roy
Shaxsiy hayoti
Nirupa Roy 1946-yili Kamal Roy bilan turmush qurgan va ularning Yogesh va Kiran Roy ismli ikki farzandi bor. Uning oʻlimidan keyingi yillarda ular Royning mol-mulki va buyumlari boʻyicha nizoga kirishganlar, bu esa yangiliklar va ommaviy axborot vositalarida katta eʼtiborga sazovor boʻlgan.
Vafoti
2004-yil 13-oktabrda Roy Mumbayda yurak xurujidan 73 yoshida vafot etgan.
Roy xotirasiga bir nechta oʻlpon va maqolalar yozilgan. Uning „Divar“ filmidagi dialoglari timsolga aylangan va uning filmdagi roli boshqa taniqli filmlari qatori hind kinosida hozirgacha muhim oʻrin tutadi.
Rameshbabu Vaishali
Faoliyati
U 2021-yilda xalqaro shaxmat ustasi (IM) unvonini oldi. 2022-yilda Vaishali 7/9 ball toʻplagan va ikkinchi grossmeyster unvonini qoʻlga kiritib, sakkizinchi Fisher memorialini qoʻlga kiritdi.
Vaishali tezkor shaxmat boʻyicha 2022-yilgi FIDE ayollar chempionatida ishtirok etish uchun taklif qilindi va u 1/8 finalda ayollar oʻrtasida blits boʻyicha jahon chempioni Bibisara Assaubayevani va chorak finalda Harika Dronavallini magʻlub etdi.
Nomsiztepa (Qashqadaryo viloyati, Koson tumani, Oqsalla)
Nomsiztepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—VI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Koson tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Oqsalla” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Turon (Boʻka tumani)
Turon (Туpон) — Oʻzbekiston Respublikasi Toshkent viloyati Boʻka tumaniga qarashli shaharcha. 2009-yilda shaharcha maqomi berilgan.
Mashhadi maydon ziyoratgohi (Maqbara, xonaqoh)
Mashhadi maydon ziyoratgohi (Maqbara, xonaqoh) — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Diqqatga sazovor joy. Obyekt davri: XIX asr. Fargʻona viloyatining Beshariq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Chorbogʻ” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Rachel Daly
Rachel Ann Daly (1991-yil 6-dekabrda tugʻilgan) — ingliz professional futbolchisi, Houston Dash va Angliya terma jamoasida oʻynaydi.
Kollej karyerasi
St. John universiteti Red Storm uchun atigi uch yil oʻynaganiga qaramay, Daly ikkala gol (50) va ball (111) uchun maktabning karyera rekordini oʻrnatdi. Birinchi kurs talabasi sifatida u NCAA muvofiqlik qoidalari tufayli oʻyin amaliyotiga qoʻyilmadi. Oʻzining ikkinchi yilida u Ikkinchi jamoa unvonlarini qoʻlga kiritganidan soʻng barcha 21 oʻyinda oʻynadi va birnichi boshlab gollar (23) va ochkolar (50) boʻyicha St. Johnning bir mavsumdagi rekordlarini oʻrnatdi va dasturning NSCAA All-Amerika nomini olgan birinchi oʻyinchisiga aylandi.
Yoshlar jamoasida u 18 ochko, jumladan 8 ta gol va 2 ta golli uzatma bilan jamoaning yetakchi futbolchisi boʻlgan. Kattalar jamoasida u 20 ta oʻyinda ishtirok etib, 19 ta oʻyinda maydonga tushdi,19 ta gol va 5 ta golli uzatma bilan jami 18 ochko jamgʻarib, jamoaning yetakchi toʻpurari boʻldi. U NSCAA All-America birinchi jamoasiga saylangan dastur tarixidagi birinchi oʻyinchi va Hermann Trophy uchun yarim finalchi nomini olgan birinchi futbolchi boʻldi.
Houston Dash
Daly NWSL klubi Hoyuston Dash tomonidan 2016-yilgi NWSL kolleji loyihasining oltinchi umumiy tanlovi sifatida qoʻshib olindi. NWSL Media Assotsiatsiyasi Dalyning Chicago Red Starsga qarshi oʻyinda gol va golli uzatmani amalga oshirganidan soʻng, mavsumning birinchi haftasida haftaning eng yaxshi oʻyinchisi deb topdi. U 2016-yilgi mavsumda 16 ta oʻyinda maydonga tushib, toʻrtta gol va toʻrtta golli uzatmani amalga oshirgan.
2018-yilgi mavsumda Daly 9-haftada haftaning eng yaxshi futbolchisi, shuningdek, may oyi uchun oyning eng yaxshi futbolchisi deb topildi. Deyli Dash uchun barcha 24 oʻyinni asosiy tarkibda boshladi va karyerasidagi eng koʻp boʻlgan 10 ta gol urdi. U MVP jamoasi deb topildi va 2018-yilgi mavsum uchun NWSL Ikkinchi XI tarkibiga kirdi.
Daly 2020-yilgi NWSL Challenge Cup musobaqasi oldidan Dash sardori etib tayinlandi. Dash finalda Chicago Red Stars ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozo-ganidan soʻng oʻzining ilk sovrini boʻlgan Kubokni qoʻlga kiritdi. Daly „Oltin butsa“ turnirida gʻolib chiqdi va 2020-yil 25-iyulda turnirning eng yaxshi futbolchisi deb topildi.
West Ham Unitega ijaraga
2020-yil 3-sentabrda Daly 2021-yil 11-yanvarda tugaydigan ijara asosida West Ham Unitedga oʻtdi.
Xalqaro karyera
Daly Angliyani U-15, U-17, U-19 va U-23 toifalarida himoya qilgan. U 2008-yilda Yangi Zelandiyada toʻrtinchi oʻrinni egallagan Angliyaning 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati aʼzosi edi.
Kitisor
Kitisor (Kitissor, Κυτίσ (σ) ōρος) — qadimgi yunon mifologiyasining qahramoni. Frix va Xalkiopaning oʻgʻli. Giginda xato bilan Silindr nomini oladi. Afamantni qurbonlikdan qutqardi. Tarixchi Foruga koʻra, Kitor shahri, sinoptsev porti, Frixning oʻgʻli Kitor nomi bilan atalgan.
Rachel Daly
Xalqaro karyera
Mark Sampson Angliya terma jamoasi bosh murabbiyi sifatida Hope Powellning oʻrniga kelganida, 2013-yil dekabr oyida Daly oʻzining birinchi jamoasiga tayinlangan. U 2016-yil iyun oyida Angliya terma jamoasining Serbiya ustidan 7:0 hisobida gʻalaba qozongan. Daly Sampsonning Yevro-2017 uchun tarkibiga kiritilmadi.
Kitisor
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Rachel Daly
Xalqaro karyera
Deyarli bir yil chaqirilmaganidan soʻng, Daly yangi bosh murabbiy Phil Neville tomonidan 2018-ilgi SheBelieves kubogi uchun Angliya terma jamoasiga kiritildi. Daly Angliya terma jamoasining 2018-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichidagi toʻrtta oʻyinida maydonga tushdi va Angliya oʻz guruhida gʻalaba qozonib 2019-yilgi Jahon chempionatiga yoʻllanma oldi. U Angliya bilan 2019-yilgi SheBelieves kubogini qoʻlga kiritdi, u yerda u ikkita oʻyinda maydonga tushdi va 90 daqiqa davomida AQShga qarshi 2:2 hisobida durang oʻynadi.
Daly 2022-yilning iyunida UEFA ayollar oʻrtasidagi Yevro-2022 uchun Angliya terma jamoasiga kiritilgan edi.
Shaxsiy hayoti
U ilgari Dashdagi jamoadoshi Kristie Mewis bilan uchrashgan. U avvalroq jamoadoshlari Sarah Gorden va Christen
Westphal bilan uchrashgan.
Klub
Leeds United
Houston Dash
Xalqaro
Angliya
Nomsiztepa (Qashqadaryo viloyati, Koson tumani, Pudina, III—IV asrlar)
Nomsiztepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—IV asrlar. Qashqadaryo viloyatining Koson tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Pudina” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Fransuz san’ati
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c7/Vierge_a_l%27Enfant_debout.jpg/220px-Vierge_a_l%27Enfant_debout.jpg|thumb|Fransuz fil suyagi, Bokira va bola, 13-asrning oxiri, balandligi 25 sm, fil suyagi tishining shakliga mos keladigan egri strukturadagi haykal. Fransuz sanʼati Fransiyaning geografik hududidan kelib chiqqan tasviriy va plastik sanʼatdan (shu jumladan fransuz arxitekturasi, yogʻochsozlik, toʻqimachilik va kulolchilik) iborat. Zamonaviy Fransiya yuqori paleolit Evropa sanʼatining asosiy markazi edi. Keyin koʻplab megalit yodgorliklarini va temir davrida erta keltlar sanʼatining eng taʼsirli topilmalarini qoldirdi. Gallo-Roman davri haykaltaroshlikning oʻziga xos provinsiya uslubini qoldirdi va zamonaviy Franko-Germaniya chegarasi atrofidagi hudud, Italiya va boshqa joylarga keng miqyosda eksport qilingan, nozik bezatilgan Qadimgi Rim kulollarini ommaviy ishlab chiqarishda imperiyani boshqargan. Meroving sanʼati bilan fransuz uslublari tarixi xristian Evropa sanʼatining kengroq rivojlanishida oʻziga xos va taʼsirli element sifatida boshlanadi.
Fransiyani roman uslubining rivojlanishida etakchi boʻlgan deb aytish mumkin  va gotika sanʼati, Italiya Uygʻonish davridan oldin Italiyaning uslubiy rivojlanishning asosiy manbai boʻlishiga olib keldi, bu to Fransiya Rokoko va Neoklassitsizm davrlarida Italiyaning taʼsiriga mos kelguncha davom etdi va keyin 19-asrdan 20-asr oʻrtalarigacha Sanʼatda etakchi rolini tikladi.
Tarixdan oldin
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Venus_of_Brassempouy.jpg/220px-Venus_of_Brassempouy.jpg|left|thumb| [[Brassempouy Venerasi|Brassempouy Venerasining old va yon koʻrinishi]] Hozirgi vaqtda eng qadimgi Evropa sanʼati 40 000 dan 10 000 yilgacha boʻlgan yuqori paleolit davriga tegishli boʻlib, Fransiyada Chatelperronian, Orinyak madaniyati, Solutrean, Gravettian va Madlen madaniyatlaridan saqlanib qolgan tarixiy sanʼatning katta tanlovi mavjud. Bu sanʼat gʻor rasmlarini oʻz ichiga oladi, masalan, Languedocda joylashgan Lotdagi Pech Merle mashhur rasmlar miloddan avvalgi 16 000 yilga oid, Dordognedagi Montignac qishlogʻi yaqinida joylashgan Lascaux, miloddan avvalgi 13 000 va 15 000 yillarga oid yoki ehtimol, miloddan avvalgi 25 000 yilga kelib, Kosker gʻori, miloddan avvalgi 29 ming yilga oid Chauvet gʻori va Trois-Frères gʻori; va portativ sanʼat, masalan, hayvonlar oʻymakorligi va Venera haykalchalari deb nomlangan buyuk maʼbuda haykalchalari, masalan, eramizdan avvalgi 21 000 yildagi „Brassempui Venerasi“ Landes (boʻlim)da topilgan va hozir Château de Saint-Germain-en-Laye muzeyida yoki Lespugue Venerasi de l’Homme muzeyida saqlanadi. Naqshli boncuklar, suyak ignalari, oʻymakorlik buyumlari, shuningdek, chaqmoqtosh va toshdan tayyorlangan oʻq uchlari ham Fransiya hududidagi tarixdan oldingi ob’ektlar qatoriga kiradi.
Fransiyada neolitdan bronza davrigacha boʻlgan davrda turli xil arxeologik madaniyatlar, jumladan, eramizning Rössen madaniyati topiladi. Miloddan avvalgi 4500-4000 yillar, Beaker madaniyati v. Miloddan avvalgi 2800-1900 yillar, Tumul madaniyati v. Miloddan avvalgi 1600-1200 yillar, Urnfild madaniyati v. Miloddan avvalgi 1300-800 yillar va temir davriga oʻtish davrida, miloddan avvalgi Hallstatt madaniyati. Miloddan avvalgi 1200-500 yillar.
Gʻarbiy Fransiyadagi tarixdan oldingi joylar haqida koʻproq maʼlumot olish uchun Brittany Prehistoriyasiga qarang.
Keltlar va Rim davri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f0/Parade_helmet.jpg/150px-Parade_helmet.jpg|left|thumb|191x191px| Agris dubulgʻasi Proto-Keltlar Urnfild va Hallstat madaniyatlaridan kontinental temir davri kelt sanʼati rivojlangan; asosan eramizdan avvalgi 450-yildan eramizdan avvalgi I asrdagi Rim istilosigacha boʻlgan kech temir asrida gullab-yashnagan La Tène madaniyati bilan bogʻliq. Bu sanʼat mahalliy, klassik va ehtimol Oʻrta er dengizi, sharq manbalariga tayangan. Galliya keltlari butun Fransiyada topilgan koʻplab qabrlar va qabrlar orqali maʼlum.
Meroving sanʼati
Merovinglar sanʼati — hozirgi Fransiya va Germaniyada V asrdan VIII asrgacha davom etgan franklar sulolasining merovinglar sulolasining sanʼati va meʼmorchiligi. V asrda Gaulda merovinglar sulolasining paydo boʻlishi sanʼatda muhim oʻzgarishlarga olib keldi. Arxitekturada mustahkam va uygʻun binolarni qurish istagi yoʻq edi. Haykaltaroshlik sarkofagi, qurbongohlar va cherkov mebellarini bezashning oddiy texnikasi boʻlib qoldi. Boshqa tomondan, oltin asari va qoʻlyozma yoritilishining yuksalishi kelt bezaklarining qayta tiklanishiga olib keldi, bu xristian va boshqa hissalar bilan Merovingian sanʼatining asosini tashkil qiladi. Franklar qirolligining Xlodvik I (465-511) va uning vorislari ostida birlashishi cherkovlar qurish zaruriyatiga mos keldi. Ularning rejalari, ehtimol, Rim bazilikalaridan koʻchirilgan. Afsuski, bu yogʻoch tuzilmalar yongʻin natijasida vayron boʻlganligi sababli saqlanib qolmagan, ular tasodifiymi yoki normanlar hujumi paytida sodir boʻlganmi?
Karoling sanʼati
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Karolingischer_Buchmaler_um_820_001.jpg/220px-Karolingischer_Buchmaler_um_820_001.jpg|thumb| Aachen Injillari, c. 820, Karoling yoritilishiga misol Karoling sanʼati — 750 yildan 900 yilgacha boʻlgan taxminan 120 yillik davr — Charlz Martel, Kichik Pippin, Karl va uning bevosita merosxoʻrlari davrida — mashhur Karoling Uygʻonish davri. Karolinglar davri — Romaneskgacha boʻlgan oʻrta asrlar sanʼati harakatining birinchi davri. Shimoliy Yevropa qirollari birinchi marta klassik Oʻrta er dengizi Rim sanʼati shakllariga homiylik qildilar, klassik shakllarni german sanʼati bilan aralashtirib, haykalcha chizishda mutlaqo yangi yangiliklarni yaratdilar va Gʻarbda Romanesk sanʼati va oxir-oqibat gotika sanʼatining yuksalishiga zamin yaratdilar. .
Yoritilgan qoʻlyozmalar, metall buyumlar, kichik hajmdagi haykaltaroshlik, mozaika va freskalar oʻsha davrdan saqlanib qolgan. Karolingiyaliklar, shuningdek, Fransiyadagi koʻplab cherkovlarda yirik meʼmoriy qurilish kampaniyalarini oʻtkazdilar. Bularga Metz, Lion, Vena, Le Man, Reyms, Bova, Verdun, Oserdagi Sen-Jermen, Flavinnidagi Sen-Pyer va Sen-Deni, shuningdek, Shartr shahar markazi kiradi. 788 yilda qurib bitkazilgan Sen-Riquier (Somme) Centula Abbey monastir meʼmorchiligida katta yutuq boʻldi. Yana bir muhim bino (bugungi kunda asosan yoʻqolgan) Germigny-des-Présdagi „Teodulfning villasi“ edi.
Taxminan 900-yillarda Karolinglar hukmronligining tugashi bilan badiiy ishlab chiqarish deyarli uch avlodga toʻxtadi. Karolingiya imperiyasi qulagandan soʻng, Fransiya hech qanday uyushgan homiylikdan mahrum boʻlgan bir qancha adovatli viloyatlarga boʻlindi. X-XI asrlardagi fransuz sanʼati mahalliy monastirlar tomonidan savodxonlik va taqvodorlikni targʻib qilish uchun ishlab chiqarilgan, ammo ishlab chiqarilgan ibtidoiy uslublar oldingi Karolinglar davri texnikasi kabi yuqori malakaga ega emas edi.
Koʻp mintaqaviy uslublar Karoling qoʻlyozmalarining nusxa koʻchirish uchun namuna sifatida mavjudligi va sayohatchi rassomlarning mavjudligi asosida ishlab chiqilgan. Sankt-Bertin monastiri anglo-sakson va karoling shakllariga asoslangan yangi uslub yaratgan abbot Odbert (986-1007) boshqaruvidagi muhim markazga aylandi. Yaqin atrofdagi Sent-Vast abbatligi (Pas-de-Kale) ham bir qancha muhim asarlarni yaratdi. Fransiyaning janubi-gʻarbiy qismida bir qator qoʻlyozmalar ishlab chiqarilgan c. 1000, Limogesdagi Sankt-Marsial monastirida, shuningdek, Gaskonidagi Albi, Figeak va Sent-Sever-de-Rustanda. Parijda oʻziga xos uslub Sen-Jermen-de-Pre abbeyida ishlab chiqilgan. Normandiyada yangi uslub 975 yilda paydo boʻldi. Oʻninchi asrning oxiriga kelib, Kluni islohot harakati va imperiya kontseptsiyasi uchun qayta tiklangan ruh bilan sanʼat ishlab chiqarish qayta tiklandi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Basilique_de_V%C3%A9zelay_Narthex_Tympan_central_220608.jpg/220px-Basilique_de_V%C3%A9zelay_Narthex_Tympan_central_220608.jpg|right|thumb| Vezelaydagi [[Vézelay|Vezelay Abbey narteksining markaziy timpanasi, 1140-1150]]
Romanesk sanʼati
Romanesk sanʼati Gʻarbiy Evropaning taxminan 1000-yillaridan boshlab XII asr oʻrtalarida Fransiyada paydo boʻlgan gotika uslubining yuksalishigacha boʻlgan yuz ellik yillik davrdagi sanʼatini anglatadi. „Romanesk sanʼati“ Rim qurilish texnikasiga qayta qiziqish bilan ajralib turdi. Masalan, Sent-Gilhem-le-Désert monastiridagi XII asr poytaxtlari, odatda Rim yodgorliklarida topilgan akantus barglari naqshini va burgʻulash teshiklarini dekorativ ishlatishni qabul qiladi. Fransiyadagi boshqa muhim Romanesk binolari qatoriga Luaradagi Sent-Benua-syur-Luara abbatligi, Aveyron fathidagi Sent-Foy cherkovlari, Turdagi Sent-Marten, Turnusdagi San — Philibert, Sankt -Philibert kiradi. -Remi Reymsda, Sen-Sernin esa Tuluzada. Xususan, Normandiya Bernay, Mont-Sent-Mishel, Koutans sobori va Bayeux cherkovlarida katta qurilish kampaniyasini boshdan kechirdi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Sainte_Chapelle_-_Upper_level_1.jpg/200px-Sainte_Chapelle_-_Upper_level_1.jpg|left|thumb|397x397px| Chapelle Hautening ichki qismi, Sainte Chapelle, Parij Romanesk haykallarining aksariyati nafaqat estetik, balki strukturaviy maqsadlarda ham cherkov meʼmorchiligiga kiritilgan. Romaneskgacha boʻlgan davrda kichik hajmdagi haykaltaroshlikka Vizantiya va Ilk nasroniy haykaltaroshligi taʼsir koʻrsatdi. Boshqa elementlar Yaqin Sharq mamlakatlarining turli mahalliy uslublaridan qabul qilingan. Motiflar grotesk figuralar, hayvonlar va geometrik naqshlar kabi „varvarlar“ sanʼatidan olingan boʻlib, ularning barchasi muhim qoʻshimchalar edi, ayniqsa Alp togʻlarining shimoliy hududlarida. Davrning muhim haykaltaroshlik asarlari orasida Sankt-Gall monastiridagi fil suyagi oʻymakorligi bor. Romaneskgacha boʻlgan davrda monumental haykaltaroshlik kamdan-kam hollarda arxitekturadan alohida shugʻullangan. Rim imperiyasi qulagandan keyin birinchi marta monumental haykaltaroshlik muhim sanʼat turi sifatida paydo boʻldi. Cherkovning yopiq jabhalari, eshiklari va poytaxtlari Oxirgi qiyomat Tympanum, Beaulieu-sur-Dordogne va Moissacdagi Doimiy Paygʻambarda boʻlgani kabi oʻlchamlari va ahamiyati kattalashgan va kengaygan. Koʻpincha Injil tarixidan sahnalar bilan bezatilgan monumental eshiklar, suvga choʻmish shriftlari va shamdonlar bronzadan yasalgan boʻlib, bu zamonaviy metall ishchilarning mahoratini tasdiqlaydi. Cherkovlarning qabrlari va devorlariga freskalar qoʻllanilgan. Liturgiya ehtiyojlarini qondirish va azizlarga sigʻinish uchun xizmat qilish uchun koʻcha va yodgorlik kabi oltin va kumushdan yasalgan boy matolar va qimmatbaho buyumlar koʻpayib bordi. XII asrda yirik tosh haykaltaroshlik butun Yevropaga tarqaldi. Provans, Burgundiya va Akvitaniyadagi fransuz Romanesk cherkovlarida fasadlarni bezatgan haykallar va haykallar poytaxtlarga kiritilgan.
Gotika
Gotika sanʼati va meʼmorchiligi taxminan uch yuz yil davom etgan Oʻrta asrlar sanʼati harakatining mahsulidir. U XII asr oʻrtalarida Romanesk davridan boshlab Fransiyada boshlangan. Oʻn toʻrtinchi asrning oxiriga kelib, u " Xalqaro gotika " deb nomlanuvchi koʻproq dunyoviy va tabiiy uslubga aylandi, u XV asr oxirigacha davom etdi va keyinchalik Uygʻonish davri sanʼatiga aylandi. Gotika sanʼatining asosiy vositalari haykaltaroshlik, panelli rasm, vitray, freska va yoritilgan qoʻlyozma edi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Cenral_tympanum_Chartres.jpg/220px-Cenral_tympanum_Chartres.jpg|right|thumb| Chartres soboridagi Gʻarbiy (Qirollik) portali, mil. 1145 yilda ushbu meʼmoriy haykallar eng qadimgi gotika haykallari, uslubdagi inqilob va haykaltaroshlar avlodi uchun namunadir. Gothic arxitektura XII asrning oʻrtalarida Ile-de-Franceda tugʻilgan, Abbot Suger Sankt-Denisdagi abbatlikni qurganida, 1140-yil, birinchi gotika binosi hisoblangan va koʻp oʻtmay, Chartres sobori, 1145. Bungacha Il-de-Fransda haykaltaroshlik anʼanasi boʻlmagan, shuning uchun Burgundiyadan haykaltaroshlar olib kelingan, ular Chartre soborining Gʻarbiy (Qirollik) portalida ustunlar vazifasini bajaruvchi inqilobiy siymolarni yaratgan (rasmga qarang). fransuz sanʼatida mutlaqo yangi ixtiro boʻlib, haykaltaroshlar avlodi uchun namuna boʻladi. Fransiyadagi boshqa taniqli gotika cherkovlari orasida Burj sobori, Amiens sobori, Notr-Dam de Laon, Parijdagi Notr -Dam, Reyms sobori, Parijdagi Sent-Chapelle, Strasburg sobori mavjud.
Fransuz gotika meʼmorchiligida uslublarning belgilanishi quyidagilardan iborat: erta gotika, yuqori gotika, rayonnant va kech gotika yoki „gʻaroyib“. Ushbu boʻlinmalarga boʻlinish samarali, ammo bahsli. Gotika soborlari ketma-ket bir necha davrlarda qurilganligi va har bir davr hunarmandlari oldingi davrlarning xohishlariga rioya qilishlari shart emasligi sababli, maʼlum bir binoni qurish jarayonida hukmron meʼmoriy uslub koʻpincha oʻzgarib turadi. Binobarin, bitta binoni gotika meʼmorchiligining maʼlum bir davriga tegishli deb eʼlon qilish qiyin. Terminlarni butun binoga qoʻllashdan koʻra, struktura ichidagi muayyan elementlar uchun tavsiflovchi sifatida foydalanish foydaliroqdir.
Fransuz gʻoyalari tarqaldi. Gotika haykaltaroshligi dastlabki qattiq va choʻzilgan uslubdan, qisman Romanesk uslubidan XII asr oxiri va XIII asr boshlarida fazoviy va naturalistik ishlovga aylandi. Omon qolgan qadimgi yunon va rim haykallarining taʼsiri gollandiyalik-burguniyalik haykaltarosh Klaus Sluterning parda, yuz ifodasi va pozasini davolashda qoʻshilgan va naturalizmning didi birinchi navbatda klassik Uygʻonish uslubiga aylangan gotika haykalining tugashini koʻrsatdi. XV asr oxiriga kelib. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Enguerrand_Quarton%2C_Le_Couronnement_de_la_Vierge_%281454%29.jpg/260px-Enguerrand_Quarton%2C_Le_Couronnement_de_la_Vierge_%281454%29.jpg|left|thumb|260x260px| Enguerran Kvarton , Bokira qizning toj kiyishi, 1452-53 „Gotik“ deb nomlanishi mumkin boʻlgan uslubdagi rasm, gotika meʼmorchiligi va haykaltaroshligi boshlanganidan taxminan ellik yil oʻtgach, taxminan 1200-yilgacha paydo boʻlgan. Romaneskdan gotikaga oʻtish juda noaniq va hech qanday tarzda aniq belgilanmagan, ammo oldingi davrga qaraganda ancha xira, qorongʻi va hissiyotli uslubning boshlanishini koʻrish mumkin. Bu oʻtish birinchi marta Angliya va Fransiyada taxminan 1200-yil, Germaniyada 1220-yil va Italiyada 1300-yil atrofida sodir boʻladi. Rasm, yaʼni yuzadagi tasvirlarni aks ettirish gotika davrida toʻrtta asosiy hunarmandchilik, freskalar, panel rasmlari, qoʻlyozma yoritgichlari va vitrajlarda qoʻllanilgan. Freskalar Yevropaning janubidagi cherkov devorlarida erta nasroniylik va romanesk anʼanalarining davomi sifatida asosiy tasviriy hikoya qilish hunarmandchiligi sifatida foydalanishda davom etdi. Shimolda vitraylar XV asrgacha hukmron sanʼat turi boʻlib qoldi. 14-asr oxiri va 15-asrda fransuz knyazlik sudlari, masalan, Burgundiya gersoglari, Anju gersogi yoki Berri gertsogi, shuningdek, Avignondagi papa va kardinallar Limburg birodarlar kabi taniqli rassomlarni ishlaganlar., Barthélemy d’Eyck, Enguerrand Quarton yoki Jean Fuquet, Evropa boʻylab tarqalib, yangi Flaman taʼsirini, shuningdek, Italiyaning ilk Uygʻonish davri rassomlarining innovatsiyalarini oʻz ichiga olgan Xalqaro Gothic uslubini ishlab chiqdi.
Ilk zamonaviy davr
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Meister_der_Schule_von_Fontainebleau_001.jpg/200px-Meister_der_Schule_von_Fontainebleau_001.jpg|right|thumb|289x289px| Ovchi Diana — Fontainebleau maktabi, 1550-1560 Oʻn beshinchi asrning oxirida fransuzlarning Italiyaga bostirib kirishi va jonli Burgundiya saroyining Flamand aloqalari bilan yaqinligi fransuzlarni Shimoliy va Italiya Uygʻonish davrining tovarlari, rasmlari va ijodiy ruhi bilan aloqada boʻldi. Oʻsha paytda Fransiyada dastlabki badiiy oʻzgarishlarni Jan Klouet va uning oʻgʻli Fransua Klouet kabi italyan va flamand rassomlari, shuningdek italiyaliklar, Rosso Fiorentino, Franchesko Primatsio va Nikkolo dell’Abbate, odatda birinchi maktab deb ataladigan rassomlar amalga oshirdilar. 1531 yildan Fontenbleau. Leonardo da Vinchi ham Fransua I tomonidan Fransiyaga taklif qilingan, ammo u oʻzi bilan olib kelgan rasmlardan tashqari, u fransuz qiroli uchun juda oz narsa ishlab chiqargan.
Fransua I dan Genrix IVgacha boʻlgan davr sanʼati koʻpincha Mikelanjelo va Parmigianinoning keyingi asarlari bilan bogʻliq boʻlgan, odatda Mannerizm deb ataladigan soʻnggi italyan tasviriy va haykaltaroshlik ishlanmalaridan qattiq ilhomlangan. U vizual ritorikaga, jumladan, allegoriya va mifologiyadan puxta foydalanishga asoslangan choʻzilgan va nafis raqamlar bilan ajralib turadi. Ehtimol, Fransiya Uygʻonish davrining eng katta yutugʻi Luara vodiysidagi Châteaux qurilishi boʻlgan. Endi qal’a sifatida tasavvur qilinmagan bunday saroylar Luara mintaqasi daryolari va yerlarining boyligidan foydalangan va ular ajoyib meʼmorchilik mahoratini namoyish etgan.
Barokko va klassitsizm
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/df/Nicolas_Poussin_-_Et_in_Arcadia_ego_%28deuxi%C3%A8me_version%29.jpg/250px-Nicolas_Poussin_-_Et_in_Arcadia_ego_%28deuxi%C3%A8me_version%29.jpg|left|thumb|250x250px| Les Bergers d’Arcadie, Nikolas Pussin, 1637-38 XVII asr fransuz sanʼati uchun barcha sohalarda oltin davr boʻldi. XVII asrning boshlarida Mari de Medici va Lui XIII saroyida kechki manneristik va erta barokko tendentsiyalari gullab-yashnashda davom etdi. Bu davrdagi sanʼat Evropaning shimolidagi, yaʼni Gollandiya va Flamand maktablari va aksil -reformatsiya davridagi Rim rassomlarining taʼsirini koʻrsatadi. Fransiyadagi rassomlar Piter Pol Rubensning Flamand barokkosi, jozibali chiziqlari va ranglari bilan Nikola Pussinga qarama-qarshi fazilatlarini tez-tez muhokama qilishdi, uning oqilona nazorati, mutanosibligi, Rim klassik barokko uslubi. Rimda ishlaydigan klassitsizmning yana bir tarafdori klassik landshaft shaklini aniqlagan Le Lorrain nomi bilan tanilgan Klod Gelli edi.
Arxitekturada Salomon de Brosse, Fransua Mansart va Jak Lemersier kabi meʼmorlar barokkoning fransuz shaklini aniqlashga yordam berdilar, butun Yevropaga taʼsir koʻrsatishi kerak boʻlgan va Italiya ekvivalenti — saroydan keskin ravishda ajralib turadigan shahar mehmonxonasi zarralari formulasini ishlab chiqdilar. Koʻplab aristokratik qal’alar yangi klassik-barokko uslubida qayta qurildi, ulardan baʼzilari Maisons va Cheverny boʻlib, ular baland tomlari "à la francaise" va mashhur minoralar bilan bezatilgan qal’aning oʻrta asr modelini saqlab qolgan shakli bilan ajralib turadi.
XVII asrning oʻrtalaridan to oxirigacha fransuz sanʼati koʻproq „klassitsizm“ atamasi bilan ataladi, bu esa barokkoga xos boʻlmagan mutanosiblik va hushyorlikning maʼlum qoidalariga rioya qilishni anglatadi, chunki u Yevropaning qolgan koʻpgina mamlakatlarida amalda boʻlgan. xuddi shu davr. Lui XIV davrida, Italiyada qoʻllanilgan barokko fransuzcha taʼmga ega emas edi, masalan, Berninining Luvrni qayta loyihalash haqidagi mashhur taklifi Lui XIV tomonidan rad etilgan edi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/48/Le_chateau_de_Vaux_le_Vicomte.jpg/260px-Le_chateau_de_Vaux_le_Vicomte.jpg|left|thumb|260x260px| Château de Vox-le-Vicomte, Louis Le Vau tomonidan. Targʻibot, urushlar va buyuk meʼmoriy ishlar orqali Lui XIV Fransiya va uning nomini ulugʻlash uchun moʻljallangan keng dasturni ishga tushirdi. Versal saroyi dastlab otasi tomonidan qurilgan kichkina ov uyi boʻlib, Lui XIV tomonidan meʼmorlar Lui Le Vau (shuningdek, Vaux-le-Vikomte saroyini ham qurgan) rahbarligida bayramlar va ziyofatlar uchun ajoyib saroyga aylantirilgan.) va Jyul Harduin Mansart (Parijdagi nogironlar cherkovini qurgan), rassom va dizayner Charlz Le Brun va Versaldan butun Yevropaga tarqalgan fransuz bogʻining oqilona shaklini takomillashtirgan landshaft meʼmori Andre Le Notr.
Haykaltaroshlik uchun Lui XIV hukmronligi ham qirolning Per Puget, Fransua Jirardon va Antuan Koysevoks kabi rassomlarni himoya qilganligi tufayli muhim lahza boʻldi. Rimda koʻproq barokko uslubida ishlagan Per Legros asr oxiridagi eng nufuzli haykaltaroshlardan biri edi.
Rokoko va neoklassitsizm
XVIII asrning ikkinchi yarmida Yevropada, xususan, sanʼat va fanlar orqali fransuz ustunligini koʻrish davom etdi va Yevropa sudlari aʼzolari uchun fransuz tilida gaplashish kutilgan edi. Fransuz akademik tizimi rassomlarni ishlab chiqarishni davom ettirdi, ammo baʼzilari, masalan, Jan-Onore Fragonard va Jan-Baptiste-Siméon Charden, qalin choʻtka bilan boʻyashning yangi va tobora ortib borayotgan impressionistik uslublarini oʻrgandilar. Janrlar ierarxiyasi rasmiy ravishda hurmat qilinishda davom etgan boʻlsa-da, janr rasmlari, landshaft, portret va natyurmort juda moda edi. Sharden va Jan-Batist Oudri oʻzlarining natyurmorlari uchun olqishlashdi, ammo bu rasman rasm sub’ektlari ierarxiyasidagi barcha janrlarning eng pasti hisoblangan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Prometheus_Adam_Louvre_MR1745.jpg/200px-Prometheus_Adam_Louvre_MR1745.jpg|left|thumb|266x266px| Nikolas-Sebastyan Adam tomonidan Prometey, 1762 yil Bu davrda romantizmdan oldingi jihat ham topiladi. Xubert Robertning italyan kaprichio rasmlaridan ilhomlangan vayronalar tasvirlari, shuningdek, Klod Jozef Vernetning boʻronlar va oy nuri dengiz piyodalari tasviri bu jihatdan xosdir. André Le Notrning ratsional va geometrik fransuz bogʻidan ingliz bogʻiga oʻzgarish ham, sunʼiy yovvoyi va irratsional tabiatni taʼkidlagan. Ushbu bogʻlarning baʼzilarida „ahmoqona“ deb ataladigan qiziqarli ibodatxonalar xarobalari ham topiladi.
XVIII asrning soʻnggi yarmi Fransiyada neoklassitsizmga, yaʼni yunon va rim shakllari va ikonografiyasidan ongli ravishda foydalanishni koʻrdi. Bu harakat Didro kabi ziyolilar tomonidan rokail uslubining sunʼiyligi va dekorativ mohiyatiga munosabat bildirgan. Rassomlikda ushbu uslubning eng katta vakili Jak-Lui Devid boʻlib, u yunon vazalarining profillarini aks ettirib, profildan foydalanishni taʼkidladi. Uning mavzusi koʻpincha Sokrat va Brutusning oʻlimi kabi klassik tarixga tegishli. Uning suratlarining qadr-qimmati va mavzusi XVII asrdagi Nikolas Pussin asarlaridan juda ilhomlangan. Pussin va Devid oʻz navbatida Jan Ogyust Dominik Ingresga katta taʼsir koʻrsatgan. Oʻsha davrning boshqa muhim neoklassik rassomlari — Jan-Batist Greuze, Jozef-Mari Vien va portret janrida Elizabeth Luiza Vige Le Brun. Neoklassitsizm dekorativ sanʼat va meʼmorchilikka ham kirib keldi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/70/Jacques-Louis_David_-_Oath_of_the_Horatii_-_Google_Art_Project.jpg/220px-Jacques-Louis_David_-_Oath_of_the_Horatii_-_Google_Art_Project.jpg|thumb| [[David Jak Lui|Jak-Lui Devid, Horati qasamyodi, 1786 yil]] Ledoux va Bullée kabi meʼmorlar simmetriya va uygʻunlikni tadqiq qilish bilan oddiy va sof geometrik shakllarga asoslangan neoklassik arxitekturaning radikal uslubini ishlab chiqdilar, Leduning Arc-et-Senans tuzlari majmuasi, ideal modeli kabi istiqbolli loyihalarni ishlab chiqdilar. Ular maʼrifatparvar mutafakkirlarining oqilona tushunchalari asosida ishlab chiqilgan.
19-asr
Fransiya inqilobi va Napoleon urushlari Fransiyada sanʼatga katta oʻzgarishlar olib keldi. Fransiya imperatori Napoleon I ga yuksalish va afsonalarni yaratish dasturi David, Gros va Gerinning rasmlarida yaqindan muvofiqlashtirilgan. Jan-August-Dominik Ingres 1850-yillargacha neoklassitsizmning asosiy figurasi va rang ustidan chizishga ustuvor ahamiyat bergan taniqli oʻqituvchi edi. Shu bilan birga, sharqshunoslik, Misr naqshlari, fojiali antiqahramon, yovvoyi manzara, tarixiy roman, Oʻrta asrlar va Uygʻonish davri sahnalari — bularning barchasi romantizmning barcha elementlari — oson tasnifga qarshi boʻlgan jonli davrni yaratdi. Davrning eng muhim romantik rassomi Eugene Delacroix edi, u muvaffaqiyatli davlat martabasiga ega boʻlgan va Ingresning asosiy raqibi edi. Undan oldin Teodor Geriko oʻzining 1819-yilgi Salonda koʻrsatilgan monumental "Meduza rafi" bilan romantizmga yoʻl ochdi. Kamil Korot klassitsizm taʼsirida boʻlgan landshaft rasmining odatiy va ideallashtirilgan shaklidan qochib, bir vaqtning oʻzida atmosfera oʻzgarishlariga yanada realist va sezgir boʻlishga harakat qildi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_Le_Massacre_de_Scio.jpg/200px-Eug%C3%A8ne_Delacroix_-_Le_Massacre_de_Scio.jpg|right|thumb|236x236px| Xiosdagi qirgʻin, Ejen Delakrua, 1824 yil Romantik tendentsiyalar asr davomida davom etdi, ideallashtirilgan landshaft rasmlari ham, realizm ham romantizmda oʻz urugʻlariga ega. Gustav Kurbet va Barbizon maktabining ishi, XIX asrning oxiri Gyustav Moreau, Anri Matiss va Jorj Ruault professori, shuningdek, Odilon Redon kabi rassomlarning timsoli kabi, undan mantiqiy rivojlanishdir.
Ecole des Beaux-Arts da ishlab chiqilgan akademik rasm jamoatchilik va davlat tomonidan eng muvaffaqiyatli boʻldi: Jan-Léon Jerom, Uilyam Bugero va Aleksandr Kabanel kabi yuqori malakali rassomlar Ingres va neoklassiklar izidan ergashib, antikvardan ilhomlangan tarixiy sahnalarni chizdilar. Yosh avangard rassomlar va tanqidchilar tomonidan oʻzlarining anʼanaviyligi uchun tanqid qilingan boʻlsa-da, akademik rassomlarning eng isteʼdodlilari Sharq va fotografiya ixtirosi tufayli yuzaga kelgan yangi ramkalar kabi koʻplab madaniyatlar va texnikalardan ilhom olib, tarixiy janrni yangiladilar.
Koʻpgina tanqidchilar uchun Edouard Manet XIX asr va zamonaviy davr haqida yozgan (Charlz Bodler sheʼriyatda qilgani kabi). Uning oltin asrdagi ispan rasmini qayta kashf etishi, boʻyalmagan tuvalni koʻrsatishga tayyorligi, ochiq-oydin yalangʻoch tasvirni oʻrganishi va uning radikal choʻtka zarbalari impressionizm sari birinchi qadamlardir. Impressionizm Barbizon maktabini bir qadam oldinga olib boradi va oʻzgaruvchan yorugʻlik sharoitida ochiq havoda olingan yorugʻlikning nozik oʻtish effektlari uchun aralash ranglar va qora ranglardan foydalanishni bir marta va umuman rad etadi (qisman JMW Tyorner va Evgenning rasmlaridan ilhomlangan). Boudin). Bu Klod Monega oʻzining soborlari va pichanlari bilan, Per-Ogyust Renuarni ochiq havoda oʻtkazgan festivallari va keyinchalik qizil yarim yalangʻoch liboslari bilan, Edgar Degas raqqosalarining choʻmilishlarini tasvirlaydi. Boshqa muhim empresyonistler Alfred Sisley, Camille Pissarro va Gustave Caillebotte edi.
Bu chegaradan oʻtgandan soʻng, keyingi oʻttiz yil ajoyib tajribalar toʻplamiga aylandi. Gollandiyalik, lekin Fransiyada yashovchi Vinsent van Gog ekspressionizmga yoʻl ochdi. Ranglar nazariyasi taʼsirida Georges Seurat impressionist eksperimentni boshqaradigan nuqtalilik texnikasini ishlab chiqdi va Pol Signak tomonidan taʼqib qilindi. Rassom rassomi Pol Sezan dunyoni geometrik tadqiq qilishga urinib koʻrdi, bu koʻplab tengdoshlarini befarq qoldirdi. Bankir Pol Gogen Emile Bernard bilan birga Brittanyda ramziylikni, keyin esa Fransiya Polineziyasida ekzotizm va primitivizmni topdi. Bu rassomlar post-impressionistlar deb atalgan. 1890-yillarning harakati boʻlib, Pol Serusier, Per Bonnard, Edouard Vuillard va Moris Denis kabi rassomlarni qayta toʻplagan Les Nabis, Goginning Britaniyadagi misolidan taʼsirlangan: ular yapon nashrining grafik yondashuvi bilan tekis tekisliklarda dekorativ sanʼatni oʻrgangan. Ular sanʼat asari — bu sanʼatkorning shaxsiy estetik metafora va timsollardagi tabiat sintezining yakuniy mahsuloti va vizual ifodasi ekanligini targʻib qildilar. Anri Russo, oʻz-oʻzini oʻrgatgan jozibali postmaster, sodda inqilob uchun namuna boʻldi.
XX asr
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Claude_Monet_-_Rouen_Cathedral%2C_Facade_%28Sunset%29.JPG/175px-Claude_Monet_-_Rouen_Cathedral%2C_Facade_%28Sunset%29.JPG|left|thumb|273x273px| [[Claude Monet|Klod Mone, Ruen sobori, Fasad (Quyosh botishi), c. 1892-1894 yillar]] Yigirmanchi asrning dastlabki yillarida impressionizm va post-impressionizm ochgan rang va mazmundagi tajribalar hukmronlik qildi. Uzoq Sharq mahsulotlari ham yangi taʼsirlarni olib keldi. Taxminan bir vaqtning oʻzida Les Fauves (Anri Matiss, André Derain, Moris de Vlaminck, Albert Marquet, Raul Dufy, Othon Friesz, Charlz Kamoin, Henri Manguin) nemis ekspressionizmiga oʻxshab rangga aylandi.
Parijda yashovchi ispaniyalik Pablo Pikasso tomonidan Afrika qabilalarining niqoblarini topishi uni 1907-yilgi "Les Demoiselles d’Avignon" asarini yaratishga undadi. Mustaqil ravishda ishlagan Pikasso va Jorj Brak Sezanning tekis muhitdagi ob’ektlarni oqilona tushunish usuliga qaytdilar va ularni takomillashtirdilar, ularning kubizmdagi tajribalari ham kundalik hayotning barcha jihatlari va ob’ektlarini, gazetalar kollajlarini, musiqiy kollajlarni birlashtirishga olib keladi. asboblar, sigaretalar, vino va boshqa narsalarni oʻz asarlariga kiritdi. Kubizm oʻzining barcha bosqichlarida keyingi oʻn yil davomida Evropa va Amerika rasmlarida hukmronlik qiladi. (Toʻliq muhokama qilish uchun kubizm haqidagi maqolaga qarang.)
Birinchi jahon urushi Fransiyada sanʼatning dinamik yaratilishini toʻxtata olmadi. 1916-yilda bir guruh norozilar Tsyurixdagi Kabare Volter barida uchrashishdi va mumkin boʻlgan eng radikal imo-ishorani — Dada sanʼatiga qarshi harakatni yaratdilar. Shu bilan birga, Frensis Pikabia va Marsel Duchamp shunga oʻxshash tushunchalarni oʻrganishdi. 1917-yilda Nyu-Yorkda boʻlib oʻtgan sanʼat koʻrgazmasida Duchamp R. Mutt tomonidan imzolangan oq chinni pisuarni (Favvora) sanʼat asari sifatida taqdim etdi va tayyor mahsulotning otasi boʻldi.
Dada Parijga etib kelganida, uni Zigmund Freydning asarlari, xususan, ongsiz ong haqidagi tushunchasi bilan hayratda qoldirgan bir guruh yosh rassomlar va yozuvchilar qattiq quchoqlashdi. Dadaning provokatsion ruhi ongsiz ongni avtomatik yozish, tasodifiy operatsiyalar va baʼzi hollarda oʻzgartirilgan holatlar yordamida oʻrganish bilan bogʻliq boʻldi. Syurrealistlar tezda rasm va haykaltaroshlikka murojaat qilishdi. Kutilmagan elementlarning zarbasi, Frottage, kollaj va dekalkomaniyadan foydalanish, sirli landshaftlar va orzu qilingan tasvirlarni koʻrsatish 1930-yillarning qolgan qismida asosiy texnikaga aylanishi kerak edi. Ushbu urushdan soʻng darhol fransuz sanʼati sahnasi taxminan ikki yoʻnalishda ajralib chiqdi. Urushdan oldingi badiiy eksperimentlarni, ayniqsa syurrealizmni davom ettirganlar va Nyu-Yorkdan yangi abstrakt ekspressionizm va harakatli rasmni oʻzlashtirganlar va ularni Tachism yoki L’art informel yordamida fransuzcha tarzda ijro etganlar bor edi. Ushbu ikkala tendentsiyaga parallel ravishda, Jan Dubuffet urushdan keyingi dastlabki yillarda turli xil ommaviy axborot vositalarida bolalar rasmlari, graffiti va multfilmlarni oʻrganishda hukmronlik qildi.
1950-yillarning oxiri va 1960-yillarning boshlarida Fransiyada Pop Art deb hisoblanishi mumkin boʻlgan sanʼat turlari koʻrildi. Iv Klein jozibali yalangʻoch ayollarni koʻk boʻyoq bilan aylanib, tuvallarga tashlagan. Viktor Vasarely murakkab optik naqshlarni loyihalash orqali [[Op-art|Op-Art
Şıxlar (Jalilabad)
Şıxlar (shuningdek, Shykhlyar va Shikhlyar) — Ozarbayjonning Jalilabad tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 508 kishi istiqomat qiladi.
Fransuz san’ati
XX asr
]] ni ixtiro qildi. Ben Vautier kabi Fluxus harakatining rassomlari graffitilarni oʻz ichiga olgan va oʻz ishlariga ob’ektlar topilgan. Niki de Saint Phalle shishgan va jonli plastik figuralarni yaratdi. Arman topilgan narsalarni qutilarga yoki qatron bilan qoplangan komplektlarga yigʻdi va Sezar Baldaccini bir qator yirik siqilgan ob’ekt haykallarini yaratdi. Sezar Baldaccini 1960-yillarning taniqli fransuz haykaltaroshi boʻlib, u avtomobillar, metall, axlat va uy-roʻzgʻor buyumlari kabi tashlab ketilgan materiallarni siqib, katta chiqindi haykallarni yaratgan.
1968-yil may oyida radikal yoshlar harakati oʻzlarining atelyelari orqali prezident Sharl de Gollning oʻlgan siyosatiga norozilik bildiruvchi koʻplab plakatlarni yaratdilar.
Koʻpgina zamonaviy sanʼatkorlar Ikkinchi Jahon urushi dahshatlari va Xolokostning hayoliga duchor boʻlishda davom etmoqdalar. Kristian Boltanskiyning yoʻqolgan va nomaʼlumlarning dahshatli oʻrnatishlari ayniqsa kuchli.
Parijda
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Louvre_Museum_Wikimedia_Commons.jpg/480px-Louvre_Museum_Wikimedia_Commons.jpg|thumb|480x480px| [[Louvre|Luvr muzeyi]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/MuseeDOrsay.jpg/480px-MuseeDOrsay.jpg|thumb|480x480px| [[Musée d'Orsay]]
Parijdan tashqarida
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/Lille_palais_des_beaux-arts.JPG/220px-Lille_palais_des_beaux-arts.JPG|thumb| Palais des Beaux-Arts de Lill link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a2/MBA_Lyon_facade_nuit.jpg/220px-MBA_Lyon_facade_nuit.jpg|thumb| Musée des beaux-arts de Lion link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Rouen%2C_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts.jpg/220px-Rouen%2C_Mus%C3%A9e_des_Beaux-Arts.jpg|thumb|Musée des Beaux-Arts de Rouen link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/88/Le_Palais_des_Rohans.jpg/220px-Le_Palais_des_Rohans.jpg|thumb| Rohan saroyi, Strasburg va Notr-Dam muzeyi (oʻngda)
Yirik muzeylar
(shahar boʻyicha alifbo tartibida)
Lugʻat
Sanʼatga oid fransuzcha soʻzlar va iboralar: