O‘pkaning_kistoz_hosilalari
Bolalarda o‘pka kistalari tez-tez uchrab turadi. Tug‘ma va orttirilgan o‘pka kistoz hosilalari farq qiladi, ularni farqlab olish nafaqat rentgenologik, balki morfologik tadqiqotda ham qiyin. Taranglashgan va taranglashmagan kistalar, shuningdek, bolalik yoshida ko‘p uchraydigan parazitli kistalar (o‘pka exinokokkozi) klinik ahamiyat kasb etadi. Shularni hisobga olib biz orttirilgan kistalar, o‘pka abssesslari va o‘pkaning exinokokk kistalarida to‘xtalishni maqsadga muvofiq deb hisobladik. O‘pkaning orttirilgan kistalari. Neonatal (tug‘ilish) davrda, ayniqsa, muddatidan oldin tug‘ilgan bolalar, ventilyatsiyada joylashganida interstitsial emfizema, lobar emfizema va parenximatoz kistalar hosil bo‘lishi mumkin. Patologiyaning bu ko‘rinishlari har biri faqatgina eʼtiborli kuzatuvni talab qilgan holda, teskari rivojlanishga spontan yo‘liqishi mumkin. Agar zararlanish o‘rta devorni siljitgan va o‘pkaning ham „kasallangan“, ham qarama-qarshi tomondan siqilishiga sabab bo‘lgan holda rivojlansa, jarrohlik muolajasi ko‘rsatiladi. Tug‘ma anomaliyalarda differensial tashxis qiyin emas, chunki orttirilgan zararlanishlar ventilyatsiyada joylashgan bolada postnatal paydo bo‘ladi. Emadigan va undan katta yoshdagi bolalarda kistoz zararlanishlar o‘pka kontuziyasi (yorilishi) yoki parenxima yoxud bronx yorilishi bilan kuzatiladigan ko‘krak qafasi jarohati natijasida hosil bo‘ladigan posttravmatik bo‘lishi mumkin. Tug‘ma anomaliyalarda differensiyalashga o‘pkaning shikastlanish joylarida jarohat kistalarini lokallizatsiyasi yordam beradi. Bu hosilalarni aniqlash uchun jarohatlangan o‘pkaning soxta kistalari terminini ishlatish to‘g‘riroq bo‘ladi, chunki ular epitelial qoplamaga ega emas. Tajribaviy tadqiqotlar kistoz zararlanish rivojlanishi patogenezi asosida nafas olish yo‘llarining shikastlanishi, o‘pkaga kiradigan havo bosimi va o‘pka parenximasi egiluvchanligining buzilishi yotishini ko‘rsatdi. Simptomsiz kechgan holatlarda, kistalar kattalashmasa hamda respiratorli distress qo‘zg‘amasa, sinchiklab kuzatish bilan cheklanish mumkin, bunda, odatda, spontan tuzalish boshlanadi. Favqulodda hollarda infeksiyaning qo‘shilishi tashqi drenirlash yoki jarrohlik yo‘li bilan kistalarni kesilishi talab qilinishi mumkin. Orttirilgan xarakterdagi o‘pkaning infeksiyadan keyingi zararlanishlariga stafilokokk pnevmoniya holatidagi pnevmatotseleni kiritish mumkin. Pnevmatotseleda anamnezda infiltrativ jarayonda va keyinchalik bo‘shliqda ingichka yoki hatto umuman ko‘rinmaydigan devorcha hosil bo‘lishi bilan boshdan kechirilgan o‘pka infeksiyasi kuzatiladi. Odatda, bunday bo‘shliqlar suyuqlikka emas, faqat havoga ega bo‘ladi va aksariyat holatlarda teskari spontan rivojlanishga yo‘liqadi. O‘pka abssessi lokallashgan infeksiya holatida bo‘shliq paydo bo‘lishi bilan o‘pka parenximasi yiringlashi sodir bo‘lganida hosil bo‘ladi. Antibiotik terapiyani klinik amaliyotga kiritilishi bo‘yicha birlamchi o‘pka abssesslari qaytalanishi kamaydi. Odatda, immuniteti zaiflashgan og‘ir bemorlar, shuningdek, kichik yoshdagi bolalarda hosil bo‘ladigan ikkilamchi abssesslar bilan to‘qnashishga to‘g‘ri keladi. Etiologiya va patogenez. Birlamchi o‘pka abssesslariga taalluqli sabab sifatida ko‘rilishi mumkin bo‘lgan omillar: nafas olish yo‘llarining yuqori bo‘limlaridagi operatsiyalar, ko‘pincha, tonzillektomiya va tishlar ekstraksiyasi kabilarni, shuningdek, yot jismlr aspiratsiyasini, bolaning uzoq vaqt hushsiz holatda bo‘lishini o‘z ichiga oladi. Boshqa maʼlumotlarga ko‘ra, birlamchi o‘pka abssesslari bo‘lgan bolalarda aytib o‘tilgan oldindan bildiruvchi omillar kam uchraydi. Bu kuzatuvlarda 75% abssesslar o‘ng pastki hissaning yuqori segmentida, o‘ng yuqori hissaning orqa segmentida yoki chap pastki hissaning yuqori segmentida bo‘lgan. Penisillinga chidamli piogen (yiringlatuvchi) stafilokokk bolalarda, ko‘pincha ham birlamchi, ham ikkilamchi o‘pka abssesslarini chaqiradi. Bundan tashqari alfa- va betagemolik streptokokklar, Pseudomonas — mikroorganizmlar va ichak tayoqchasi uchraydi. Ikkilamchi abssesslar ko‘p bo‘lishi mumkin. Ular, odatda, doimiy kasalliklarning keskinlashuvi hisoblanadi, qandaydir maʼlum lokalizatsiyaga ega bo‘lmaydi va aksariyat holatlarda stafilokokklar qo‘zg‘agan, lekin baʼzan Pseudomonas, Klebsiella va ichak tayoqchasi ham uchraydi. Klinika va diagnostika. O‘pka abssesslari bo‘lgan deyarli barcha bolalarda harorat oshishi, darmonsizlik, ishtaha yo‘qolishi kuzatiladi. Bundan tashqari, ko‘pincha ko‘krak qafasi sohasida yo‘tal va plevral og‘riqlar bo‘ladi. Ko‘pincha namlik ajralishi bilan birga, qon qusish paydo bo‘lishi mumkin. Stafilokokk bilan birlashgan pnevmoniya aniqlanganda, septik shokkacha, boshqa klinik ko‘rinishlar ham kuzatiladi, xususan, agar abssess plevral bo‘shliqni teshib qo‘ysa. Kasallikning erta bosqichlarida ko‘krak qafasi rentgenogrammasi ishonarli bo‘lmasligi mumkin. Pnevmoniyaning lokallashgan manbayi dastlab bo‘shliqdek ko‘rinib, rivojlanishi sababli qora tusda bo‘ladi. Odatda, ko‘p abssesslar ikkilamchi bo‘ladi. Bronx bilan aloqa ro‘y berganida havoga ega pufakli suyuqlik darajasi paydo bo‘ladi. Kichik bolalarda stafilokokkli pnevmoniyada yuqtirilangan pnevmatotsele nisbatan ingichka devorli va yetarlicha osonlik bilan ancha qalin devorli, uzoq vaqt mavjud bo‘lgan o‘pka abssesslaridan farqlanishi mumkin. Rentgenogrammalardagi ifodalangan o‘zgarishlar hatto faol kompleksli terapiya o‘tkazilganidan so‘ng, ko‘pincha, to‘liq yo‘qoladi. Abssess bo‘shlig‘i, uning lokalizatsiyasi va devorlari qalinligini ko‘rsatadigan KT juda qimmatli maʼlumotlarni beradi. Muolaja bo‘lmaganligi tufayli o‘pka abssessi bir necha haftadan so‘ng, ayniqsa, qalin devorli va antibiotiklar taʼsiriga chidamli bo‘lib, surunkali bosqichga o‘tadi. Davolash. Antibiotik terapiya davomli bo‘lishi shart. Tekshiruvlar natijasi va taʼsirchanlikni aniqlash asosida amalga oshiriladigan, mos keluvchi antibiotiklarning to‘g‘ri tanlanishi juda muhim. Agar abssessdan stafilokokklar o‘ssa, yarimsintetik penisillinlar belgilash kerak. Faol antibiotik terapiyada abssess 4-5 haftada davomida ingichka devorli bo‘shliqqa aylanadi, so‘ngra, uchinchi oy oxirida, barcha bo‘shliqlarning 75 foizi to‘liq yo‘qoladi. Kichik bolalarda kasallikning erta bosqichlarida ichini aspiratsiya yo‘li bilan bronxoskopik davolash juda samarali. Fibrooptik bronxoskopiyani, birinchi navbatda, tashxisning tasdiqlanishi va agar kerak bo‘lsa, davolash maqsadida barcha bemorlarda o‘tkazish lozim. Jarrohlik muolajasi surunkali qalin devorli abssess 4×6 sm o‘lchamlaridan katta bo‘lganida, shuningdek, kichik yoshdagi bemorlarda bir necha hafta va undan ko‘p vaqt davomida o‘tkazilgan faol antibiotik terapiyada natija bo‘lmagan holatlarda tavsiya etiladi. Odatda, lobektomiya talab qilinadi, lekin baʼzan faqat abssessning o‘zini kesib tashlash mumkin bo‘ladi. Operatsiyaga boshqa ko‘rsatmalardan kasallikning empiemaga o‘tishi bilan kuchayishi va ko‘p qon qusishni aytib o‘tish kerak. Mustaqil ravishda yo‘talishga qodir bo‘lmagan, immunitet zaif kichik bolalarda kasallikning erta bosqichlarida katta, davolab bo‘lmaydigan, surunkali o‘pka abssessining rivojlanishini oldini olishga yordam beradigan transbronxial aspiratsiya maqsadga muvofiqligi haqidagi masala ko‘rib chiqilishi kerak. Birlamchi o‘pka abssesslaridagi o‘lim darajasi deyarli nolga teng bo‘lib, ikkilamchi zararlanishda u o‘ta yuqori — 75%dan 90%gacha qolmoqda