cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
«Janubiy Xoch»dagi ekspeditsiya
Rejalar va maqsadlar
1896-yilda QGJ kotibi Skott Kelti bilan yozishmalarida norvegiyalik Amerika Qoʻshma Shtatlaridan moliyaviy kafolatlar olganini maʼlum qildi va Klement Markemdan ekspeditsiyaning vasiylik kengashiga rahbarlik qilishni soʻradi. Oʻsha yilning yozida Qirollik geografiya jamiyatining nufuzli odamlari Borxgrevinkga mutlaqo qiziqmaganligi maʼlum boʻldi. Biroq, uning oʻzi Markem bilan Grinvichda kechki ovqatdan bosh tortib, jiddiy siyosiy xatoga yoʻl qoʻydi. Iyul oyida QGJ prezidenti norvegiyalikdan korxonani moliyalashtirishning barcha manbalarini oshkor qilishni talab qildi, aks holda unga homiylik va Qirollik geografik jamiyati nomidan foydalanish rad etilar edi. Biroq, 1896-yil yozining oxirida tijorat shartnomalari ham buzildi, chunki Borxgrevink korxonaning koʻp qismini nazorat qilishni xohladi. Karsten Egeberg hatto boshqa odam qoʻmondonligi ostidagi ekspeditsiyada qatnashishga rozi boʻldi, ammo QGJ Kengashi nihoyat uni „maqsadga muvofiq emasligi“ uchun qoʻllab-quvvatlamaslikka qaror qildi. Keyinchalik Borxgrevink oʻzini „Antarktika toshini“ bir ozi dumalatishi kerak boʻlgan Sizifga qiyosladi. Shundan soʻng, Markem va Borxgrevink oʻrtasida soʻnggi janjal boʻlib, hatto ser Klements umrining oxirida Antarktika sayohatlari tarixini tasvirlab berganida, u norvegiyalik haqida bir ogʻiz soʻz aytmadi. Vaziyatni Borxgrevinkning Times jurnalidagi maqolalaridan birida Markemning 1895-yilgi sayohatni tasvirlashda xatoga yoʻl qoʻyganligi koʻrsatganligi sababli yanada ogʻirlashtirdi. Bunga javoban, L. Kristensen Borxgrevinkni oʻz jurnalining dastlabki manbasiga havola qilmasdan foydalanganlikda aybladi.
1896-yilda Karsten Borxgrevink Avstraliyaga joʻnab ketdi va u yerda Melburn rasadxonasida ishlaydigan fizik Luis Bernakki bilan uchrashdi. U darhol Antarktika kampaniyasining ishqiboziga aylandi va norvegiyalik uni jamoaga qoʻshilishga ishontirdi. Borxgrevinkning rejalari uchun oʻsha kunning yetakchi britan noshiri ser Jorj Nyuns bilan uchrashuv taqdiri hal boʻldi. Nyuns 1870-yilgi Majburiy taʼlim toʻgʻrisidagi qonun qabul qilingandan soʻng paydo boʻlgan intellektual boʻlmagan kitobxonlarning kashshofi boʻlib, oʻz jurnallarini ushbu auditoriyaga qaratgan. "The Strand Magazine"dagi Norvegiyalik maqolasiga qiziqqan (uning loyihasi kelajakda katta tirajni vaʼda qilgan) nashriyot muallifi bilan tanishishni xohladi. Oʻsha vaqtga kelib, gazeta magnati Alfred Xarmsvort Jeksonning Frans Iosif Yeriga ekspeditsiyasini moliyalashtirdi va Markemni qoʻllab-quvvatlashga vaʼda berdi, shuningdek, amerikalik Robert Piriga yordam berdi. Nyuns 40 000 funt sterling (2017-yilgi narxlarda 3 million funt sterlingga teng) boʻlishi kerak boʻlgan ekspeditsiyaning barcha xarajatlarini toʻlashni taklif qildi. Buning evaziga u Norvegiya ekspeditsiyasi haqidagi kitobni nashr etish uchun monopol huquqlarni talab qildi, bu esa xarajatlarni qoplash imkonini beradi. Shartnoma Markemning juda qattiq gʻazabini qoʻzgʻatdi, u „kambagʻal norvegiyalik kimsa“ inglizlardan geografik kashfiyotlar uchun zarur boʻlgan pulni tortib olganini va Nyunsning sovgʻasi rejalashtirilgan milliy ekspeditsiyaga „oyoqqa turishga“ imkon berishi mumkunligini aytdi. Bu qirq minglik summaning ser Klementning oʻzi Britaniya Antarktika ekspeditsiyasi uchun toʻplagan mablagʻ miqdoridan oshib ketishi bilan bogʻliq edi. Kelajakda ekspeditsiya jihozlarining har qanday detali  Markem tomonidan kaustik tanqidga uchradi.
Uskunalar, jamoa, itlar
thumb| „Janubiy xoch“ palubasida qishlash otryadi Homiy Nyuns Borxgrevink ekspeditsiyasini Britaniya milliy Antarktika ekspeditsiyasiga muqobil sifatida koʻrib chiqdi va u Britaniya bayrogʻi ostida oʻtishi kerakligini taʼkidladi, bu esa Markemning yana bir gʻazab portlashiga sabab boʻldi. Aslida, Britaniya ekspeditsiyasining 31 aʼzosidan ikkitasi va angliyalik boʻlgan bir belgiyalidan kelib chiqgan avstraliyalik bor edi — qolganlari Norvegiyaliklar va ikkita Laplandiyaning Norvegiya qismidan saamlar edi. Biroq, shartnoma shartlariga koʻra, Borxgrevink ekspeditsiyaning Britancha tabiatini har tomonlama taʼkidladi: York gertsogi ekspeditsiya kemasi ustida oʻz bayrogʻini koʻtarishga ruxsat berdi. Boʻlajak ekspeditsiya siyosiy maqsadlarni koʻzlagan: Borchgrevink oʻzi bilan 500 ta " Yunion Jek " bambuk tirgaklarini olib ketdi — Britaniya imperiyasining hududini kengaytirish uchun. Janubiy qutbga erishish rejada y’oq edi va boshliqning rejalarida Ross orolida qishlash yoʻq edi, garchi koʻp yillar oʻtgach, ilmiy yordamchi Evans bu haqda bayonot berdi.
Qishlash uchun barcha jihozlar Norvegiyada ishlab chiqarilgan: changʻilar, chanalar, yigʻiladigan kayaklar, shoyi chodirlar, alyuminiy lager idishlari va pechkalar, ular birinchi boʻlib Antarktikada qoʻllanilgan va yuqori ishonchlilik koʻrsatdi. Qurollar ham olingan — hech kim mutlaqo nomaʼlum mamlakatda qanday jonzotlar borligini ayta olmasdi, shuning uchun jamoaning har bir aʼzosi uchun revolverlar, 12 ta ovchi qoʻshaloq ov miltigʻi va har xil kalibrli 12 narezniy miltiq bor edi. R. Pristli juda katta miqdordagi oʻq-dorilar olinganidan hayron boʻldi. Xuddi shu sababga koʻra, Borxgrevink uch yil davomida 30 kishi va 90 it uchun toʻliq oziq-ovqat taʼminotini olishga majbur boʻldi, chunki uning etishmasligini ov qilish orqali toʻldirishga ishonch yoʻq edi. Tejamkorlik ularni harbiy omborlarga keng miqyosda murojaat qilishga majbur qildi, harbiy omborlar eskirgan jihozlarni sotishar edi. Uskunalar roʻyxatiga antiseptik va gigiena mahsuloti sifatida odekolon ham kiritilgan.
Antarktidaga yoʻl
thumb| Balleni orollari yaqinidagi muzlardagi „Janubiy xoch“. Antarktika „First on the Antarctic continent“ 297-beti Ekspeditsiyani jihozlash va „Janubiy Xoch“ barkasidagi barcha ishlar Norvegiyada amalga oshirildi. 1898-yil 3-avgustda kema Kristianiyadan suzib ketdi va 9-avgustda Londondagi Avliyo Ketrin dokiga bogʻlandi. Ikki hafta davomida jihozlar yuklandi. Suzib ketishdan oldin homiy Nyuns kema bortida tantanali kechki ovqat uyushtirdi, unda Markemni noroziligini xavfi ostida QGJning ikki aʼzosi qatnashdi. Jamiyat prezidenti qisqa vaqt oldin Borxgrevinckdan de Gerlachening yoʻqolgan Belgiya ekspeditsiyasini qidirish uchun marshrutini oʻzgartirishni talab qilgan edi. Nyuns oʻz nutqida Belgiya qoʻmondoni norvegiyaliklarning rejalari haqida xabardor qilingan boʻlganligi haqida alohida toʻxtalib oʻtdi. 22-avgust kuni bark koʻmir ortish uchun Gravesendga suzib ketdi; ketishni minglab tomoshabinlar kutib olishdi. Oziq-ovqatning asosiy qismi shunchaki kemaga sigʻmadi, shuning uchun u alohida kema tomonidan Avstraliyaga yuborildi. „Janubiy xoch“ Funshalga yoʻl oldi. Birinchi bosqichda issiqdan aziyat chekkan chana itlari eng muammoli boʻlgan. Borxgrevink ularni junini kesib, yuqori paluba ustiga doimiy suv bilan namlanilib turilgan chodir choʻzishni buyurdi; shu orqali haroratni bir necha darajaga tushirish mumkin edi. Doimiy ifloslangan paluba ham koʻp muammolarni keltirib chiqardi, lekin asta-sekin jamoa itlar toʻdasi bilan birga yashashni oʻrgandi. Madeyrada chuchuk suv va oziq-ovqat olindi, ammo Borxrevinck qirgʻoqqa juda kech qolgan olimlarni qoraladi. Keyin Santa Kruz va San-Visente orqali yurishdi. Sentabr-oktabr oylarida ekipajning bir qismi nomaʼlum tropik kasallikka chalindi. Uch hafta davomida „tif“ bilan ogʻrigan va 23-sentabr kuni Neptun bayramida ham qatnashmagan zoolog Nikolay Xanson ayniqsa ogʻir kasal edi. Xanson hech toʻliq tuzala olmadi, bu qishda halokatli oqibatlarga olib keldi. Boʻron tufayli Keyptaunga rejalashtirilgan kirish bekor qilindi. Nihoyat, 98 kunlik okeanni kesib oʻtgandan soʻng, Janubiy Xoch Tasmaniyaga etib keldi. 29-noyabr kuni Xobartda jamoaning tantanali yigʻilishi boʻlib oʻtdi, bayram ikki hafta davom etdi. 2-dekabrda ekipaj Tasmaniya Qirollik jamiyatiga qabul qilindi; kayur-saamlar ushbu bayram uchun milliy liboslarda kiyinishdi. Maʼruzachilar orasida 1840-yilda Ross ekspeditsiyasini kuzatib qoʻygan jamiyatning eng keksa aʼzosi J.Agnyu ham bor edi. 19-dekabrda ekspeditsiya keyingi safarga otlandi. Xobartda tashuvchi kabutarlar qabul qilindi, ammo ularning hech biri materikga etib bormadi va bitta qush bortga shunchalik charchab keldiki, u tez orada vafot etdi. Rojdestvo katta miqyosda boks musobaqasi va musiqiy oqshom bilan nishonlandi. 30-dekabrda taxminan 158° sh. k. muz maydonlarida keng yoʻlak topildi, pingvinlar va tyulrnlar paydo boʻldi. <references group="" responsive="1">
Xavfsizlik identifikatori
Xavfsizlik identifikatori (Security Identifier (SID)) — foydalanuvchi, guruhlar, xizmatlar, domenlar yoki kompyuterlarning hisobini (Windowsʼda NT texnologiyasi bazasida (NT4, 2000, XP, 2003, Vista,7,8,10) identifikatsiyalovchi oʻzgaruvchan uzunlikka ega maʼlumotlar strukturasi. SID har bir hisob yaratilgan vaqtda unga muvofiq tarzda qoʻyiladi. Tizim SIDʼlar bilan ismlar emas, hisoblardan foydalanib ishlaydi. Foydalanuvchining himoyalangan obyektlarga (fayllar, roʻyxat kalitlari va h.k) kirishini boshqarishda ham faqat SIDlar ishtirok etadi.
Xavfsizlik identifikatorining formati bunday: S-R-IA-SA-SA-RID.
SIDning har bir qismi tavsifi:
Taʼkidlash kerakki, foydalanuvchi hisoblarining (misol uchun Administrator yoki Mehmon) nisbiy RID identifikatorlari barcha kompyuterlar va domenlar uchun bir hil boʻladi. Oʻrnatilgan Administrator hisobi uchun RID har doim 500, Mehmon hisobi uchun 501 ga teng boʻladi.
Administrator tomonidan yaratilgan hisoblar uchun RID har doim 1000 dan boshlandi va har bir yangi hisob uchun 1 ga koʻpayib boradi.
Bundan tashqari, har bir Windowsʼda guruh va foydalanuvchilarning koʻpchilikka maʼlum boʻlgan (well-known) va oʻrnatilgan bir nechta hisoblar mavjud boʻladi. „Hammasi“, „INTERFAOL“, „Tekshiruvdan oʻtgan“ va h.k. guruhlar mana shular sirasiga kiradi. Koʻpchilik yaxshi biladigan hisoblarni koʻrsatish uchun Windowsʼda bir qator mahalliy va domenli SIDlar belgilangan boʻladi. Oddiy foydalanuvchilarning SIDlaridan farqli ravishda ushbu SID-identifikatorlari oldindan belgilangan va Windowsʼning har bir tizimida — uning versiyasidan qatʼiy nazar (u xoh Windows 2000 yoki Windows Vista boʻlsin, xoh Windows 10) bir hil qiymatga ega. Bu esa tarmoq administratoriga xavfsizlik shablonlari va siyosatini qoʻllash, shuningdek tarmoqning masofadagi domensiz foydalanuvchilarining kirishini boshqarishga imkon beradi.
Theodor Wolff mukofoti
Teodor Volf mukofoti nemis jurnalistikasi mukofotidir. U 1962-yildan beri har yili tomonidan besh nominatsiya boʻyicha, 6000 yevro miqdoridagi teng mukofotlar bilan taqdirlanadi. Bundan tashqari, tartibsiz vaqt oralig'ida jurnalistlarga umrbod mehnatlari uchun Teodor Volf mukofoti beriladi.
Mukofot 1933-yil fevralida yahudiy boʻlganligi va fashistlar partiyasining oʻtgan oy hokimiyatni egallashiga ashaddiy qarshilik koʻrsatgani uchun natsistlar tomonidan Germaniyadan surgunga majburlangan Teodor Volf xotirasiga bagʻishlangan. 1933-yilgacha u Berliner Tageblattning liberal-demokratik bosh muharriri edi.
Hakamlar hay'ati
2016-yilda hakamlar hay'ati to'qqiz kishidan iborat edi :
Taniqli oluvchilar
1962-yil:
1966-yil:
1969-yil:
1970-yil:
1971—1972-yillar:
1972—1973-yillar:
1973—1974-yillar:
1983-yillar:
1985-yillar:
1986-yillar:
1994-yillar:
1999-yillar:
2001-yillar:
2002-yillar:
2007-yillar:
2008-yillar:
2009-yillar:
2012-yillar:
2013-yillar:
2014-yillari:
2017-yillar:
Neukieritzsch
Hududi
Neukieritzschning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Champey-sur-Moselle
Champey-sur-Moselle Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meurthe-et-Moselle departamenti Nancy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
312 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 130,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,4 km2. Dengiz sathidan 173 – 394 m balandlikda joylashgan.
Sinelnikove
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Sinelnikove (Синельникове, talafuzi [sɪˈnɛlʲnɪkowe]; Синельниково, talafuzi [sʲɪˈnʲelʲnʲɪkəva]) — Ukrainaning Dnepropetrovsk viloyati Sinelnikove tumanidagi shahar va munitsipalitet. Mintaqaning janubi-sharqiy qismidagi eng yirik shahar ham hisoblanadi. Shahar tumanlarining maʼmuriy markazi boʻlib xizmat qiladi. U Rossiya gubernatori Ivan Sinelnikov sharafiga Silinikove deb nomlangan. Aholisi, 2022-yilgi aholini roʻyxatga olish toʻgʻrisidagi maʼlumotlarga koʻra 28,651 mln kishi istiqomat qiladi.
Tarixi
Shahar XIX asrda Yekaterinoslav gubernatorligida rus imperatorlik hukumati tomonidan Rossiya gubernatori Ivan Sinelnikovga sovgʻa sifatida berilgan boʻlgan, xususiy hududda aholi punkti sifatida yaratilgan.
Ikkinchi jahon urushi paytida, 1941-yil oktyabridan 1943-yil sentyabrigacha nemis qoʻshinlari tomonidan bosib olingan.
1989-yil yanvar oyida aholi soni 37 807 kishi edi.
2013-yil yanvar oyida aholi soni 31 568 kishini tashkil etdi.
Kitob qal’asi
Kitob qal’asi — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VII—XIII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Ali Qushchi” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning  koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga  olingan. == Manbalar ==
Jom minorasi
Jom minorasi — Oʻrta asr minorasi. Afgʻonistonning Gʻur viloyatida, Jom va Tajan daryolari birlashgan vodiyda, Hirotdan 200 km (213 km ) sharqda , kichik Jom qishlogʻidan 10 km uzoqlikda joylashgan tarixiy meʼmoriy yodgorlik. 1163—1203-yillar oraligʻida (taxminan 1194-yilda ), Gʻuriylar sulolasi vakili Gʻiyosiddin Muhammad hukmronligi davrida bunyod etilgan . Minora Afgʻoniston madaniy merosi yodgorligidir. U shuningdek, Islom madaniyatining eng muhim yodgorliklaridan biri hisoblanadi.
Jom minorasi bizgacha yetib kelgan eng baland Oʻrta asr gʻishtin minoralaridan biri boʻlib, balandligi boʻyicha dunyoda 2-oʻrinda turadi (minora balandligi 65 m.; 1-oʻrinda — Qutb minor, balandligi 73 m.). U shuningdek, Gʻuriylar sulolasi hukmronligi davridan bizgacha yetib kelgan deyarli yagona tarixiy arxitektura yodgorligidir.
Meʼmoriy yodgorlik 2002-yilda UNESCO Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritilgan. Hozirgi kunda minora vayron boʻlish xavfi ostida.
Nomi
Minora nomi uning ilk bora oʻrganilishi davrida, 1957-yilda, afgʻon tarixchisi Koxzad tomonidan berilgan boʻlib, bunga shu nomdagi mahalliy koʻchmanchi Jom qabilasining nomi tanlangan.
Tarixi
Jom minorasi Afgʻonistonning chekka, hozirda olimlar kamdan-kam hollarda borishga tavakkal qiladigan, hududida joylashgan boʻlib, Islom madaniyatining eng muhim yodgorliklaridan biri hisoblanadi. Tik qiyaliklari boʻlgan baland togʻlar bosqinchi qoʻshinlar yoʻlida tabiiy toʻsiq boʻlib kelganligi, minoraning Oʻrta asrdan to bizgacha yetib kelishining asosiy sababi boʻlgan deya taʼkidlanadi. Minora oʻzining balandligi tufayli Dehlidagi Qutb minordan keyin pishgan gʻishtdan qurilgan minoralar orasida ikkinchi oʻrinda turadi.
Yodgorlik Gʻur viloyatida, togʻ darasida, kichik Jom daryosi undan katta boʻlgan Tajan daryosiga quyilish joyida joylashgan. Minora qurilish davri sunniy sulola boʻlgan Gʻuriylar hukmronligi davriga toʻgʻri keladi. Obidaning izlanishigacha boʻlgan davrdan juda kam maʼlumotlar bizgacha yetib kelgan.
Har yili bahor va yoz oylarida minorani har tomondan daryo qirgʻogʻidan toshib chiquvchi suv oqimlari yuvib turadi. Shu sababga koʻra, u hozirda vayron boʻlish xavfi ostida qolgan. Minora joylashgan hudud IShID va toliblar tomonidan nazorat qilinishi sababli, u eng erishib boʻlmaydigan yodgorlik hisoblanadi. Shu sababdan yodgorlikning holati sunʼiy yoʻldosh yordamida kuzatib boriladi.
Aytilishicha, hatto Afgʻonistonnig oʻzida minora toʻgʻrisida kam sonli odamlar bilishgan. Chet elliklar birinchi bor u haqida 1886-yilda, ingliz polkovnigi Thomas Holdich boshchiligidagi rus-afg'on chegara komissiyasi tomonidan aniqlanganidan soʻng bilishadi. 1943-yilda Hirot hokimi Abdullaxon Malikyar minoraning dastlabki fotosuratlarini oladi va bu haqda Afgʻoniston tarixiy jamiyatiga xabar beradi. 1944-yildagina, birinchi marta ushbu yodgorlik toʻgʻrisida Afgʻoniston tarix jamiyatining Anis jurnalida kichik maqola bosib chiqariladi.
Ilmiy tadqiqotlar
Minora ilk marotaba 1957-yilda afgʻon tarixchisi Koxzad tomonidan oʻrganildi. Olim tomonidan nafaqat minoraning birinchi ilmiy tavsifi, balki uning hozirgacha maʼlum nomi ham berildi. Shu yilning oʻzida yodgorlik birinchi marta chet elliklar — fransuz olimlari tomonidan oʻrganildi.
2001-yildan buyon ilmiy olamning faqat bir nechta vakillarigina minoragacha borishga erisha olishdi. 2002-yilda, Jom minorasi va uning yaqin atrofidagi qadimiy shaharning hali oʻrganilmagan xarobalari bilan birgalikda UNESCO Butunjahon merosi roʻyxatiga kiritildi.
2018-yilning sentabrida Jahon merosi fondining, UNESCO Favqulodda meros jamg'armasining xalqaro yordami hamda Afgʻoniston hukumatining koʻmagida ushbu yodgorlikka 4 kunlik maxsus ekspeditsiya tashkil etildi. Unda olimlar, dronlar yordamida, birinchi marta minoraning ichki va tashqi qismlari hamda uning atrofida toʻliq izlanishlar o'tkazishdi.
Meʼmorchiligi
Minora balandligi 65 metr boʻlsada, uning gumbazi buzilgan holatidaligidan, u ilgari bundanda balandroq boʻlganligiga asos bor deya taʼkidlanadi. Minora poydevori sakkiz burchakli shaklga ega. Asosi diametri 14 metr. Unga kufiy yozuvlar va oʻz davriga xos ornamentlar bilan bezak berilgan.
Afsonalar
Mahalliy aholinig soʻzlari boʻyicha, eski afsonaga koʻra, Jom minorasi bir paytlar yer osti yoʻli orqali Tajan daryosining narigi tomonida joylashgan masjid va "saroy" bilan bogʻlangan boʻlgan. Yaqin davrgacha minoraga kirish joyi boʻlmaganligi afsonaning haqiqat ekanligini bevosita tasdiqlovchi asos boʻlishi mumkin deya taʼkidlanadi.
Taxminlarga koʻra, minora — minora emas, balkim oʻziga xos, Qadimgi Rim yodgorliklarining arka ustunlariga oʻxshash ustundir (bashnya).
Nomsiztepa (Jizzax viloyati, Forish tumani)
Nomsiztepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV—IX asrlar. Jizzax viloyatining Forish tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Egizbuloq”QFY, Egizbuloq qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Jizzax viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Beyernaumburg
Beyernaumburg Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Maydoni — 12,61 km2. 778 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Beyernaumburgning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
El Rubio
El Rubio Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Sevilla provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 21 km2. Aholisi — 3549 kishi (2010).
Orol chechak hodisasi
Orol chechak hodisasi— 1971-yil 30-iyul sanasida Orol dengizidagi orolda joylashgan Sovet biologik qurollari inshootida oʻtkazilgan tajriba natijasi o'laroq virusli kasallik ning tarqalishi vujudga keldi. Bu hodisa oqibatida oʻn kishi jabr koʻrdi, ulardan uchtasi vafot etdi. Lekin 2002-yilga kelibgina, kasallik keng jamoatchilikning eʼtiboriga tushadi.
Orqa Fon
1948-yildan 1954-yilgacha boʻlgan muddat davomida Orol dengizida joylashgan Vozrojdeniya orolida barpo etilgan mavjud biologik qurol sinov poligoni, Sovet Mudofaa vazirligi tomonidan qoʻshni Komsomol oroliga qadar kengaytitiriladi va Alsk-7 deb nomlandi. Biologik tajribalar oʻtkazish maqsadida dala ilmiy-tadqiqot laboratoriyasi ham kengaytirildi, Kantubek shaharchasi xodimlar hamda olimlar yashashi uchun barpo etildi. U yerda sinovdan oʻtkazilgan bioagentlar orasida Bacillus anthracis, Coxiella burnetii, Francisella tularensis, Brucella suis, Rickettsia prowazekii, Variola major (chechak), Yersinia pestis, botulinum toksini va venesuela ot ensefaliti virusi bor edi. (1960-yilga kelib, Sovet biologik qurollar dasturi butun mamlakat boʻylab koʻplab boshqa tadqiqot va ekspluatatsiya ob’ektlarini ham oʻz ichiga olgan). Aralsk-7 baliqlarning ommaviy nobud boʻlishi, turli mintaqaviy vabo epidemiyalari, saygʻoqning nobud boʻlishi va Vozrojdeniya oroliga tashrif buyuruvchilar orasida yuqumli kasalliklarning ayrim holatlari bilan bogʻliq boʻlgan.
Voqea
Sovet rahbari Pyotr Burgasov soʻzlariga koʻra, 1971-yil 30-iyulda Aralsk-7 da 400 gramm chechakni dala sinovidan oʻtkazish epidemiyaning kelib chiqishiga sabab boʻlgan Sovet Armiyasining sobiq bosh sanitariya vrachi, sobiq Sovet Sogʻliqni saqlash vazirining oʻrinbosari va Sovet dasturining katta ilmiy xodimi Burgasov ushbu voqeani shunday tavsiflab berdi:"Orol dengizida joylashgan Vozrojdeniya orolida chechakning eng kuchli turlaridan biri sinovdan oʻtkazildi. Toʻsatdan menga Orolda (Orol) sirli oʻlim holatlari borligi haqida xabar keldi. Orol flotining tadqiqot kemasi [Lev Berg] orolga 15km yetib keldi. (40 km dan yaqinroq kelish taqiqlangan). Ushbu kemaning laboratoriya mutaxassisi kuniga ikki marta yuqori palubadan plankton namunalarini oladi. Chechak uchun preparatni 400 gr miqdorda oladi va uni yuqtirib oladi. Aralskka uyiga qaytgach, virusni bir nechta odamga, jumladan bolalariga ham yuqtirib qoʻyadi. Ularning hammasi hayotdan koʻz yumadi. Buning sababidan shubhalangan holda, Mudofaa vazirligi Bosh shtab boshligʻiga qoʻngʻiroq qilib, Almata — Moskva poyezdini Aralskda toʻxtatishni taqiqlashni iltimos qildim. Natijada mamlakat boʻylab epidemiyaning oldi olinib katta xavfning oldi olinadi. Men [boʻlajak Sovet Bosh kotibi Yuriy] Andropovga qoʻngʻiroq qildim, u oʻsha paytda KGB boshligʻi edi va unga Vozrajdenie orolida chechakning eksklyuziv retsepti haqida xabar berdim."Kasallik haqiqatan ham kema qoʻngan Oʻzbekistonning Komsomolsk-na-Ustyurt shahridan Lev Bergga tarqaldi, degan tahminlar ham mavjud boʻlgan.
Ushbu hodisa oʻn kishining chechak bilan kasallanishiga olib keldi va emlanmagan uchta odam (bir ayol va ikki bola) kasallikning gemorragik shaklidan hayotdan koʻz yumadi. Lev Berg ekipajining bir aʼzosi ham kemadan 15 km uzoqlikda oʻtib ketayotganda chechak bilan kasallangan. Ushbu ekipaj aʼzosi 6-avgust kuni isitma, bosh ogʻrigʻi va miyalji bilan betob boʻlib qoldi. Keyin kema 11-avgust kuni Orol port shahriga qoʻndi. Kasal ekipaj aʼzosi uyiga qaytdi va unda yoʻtal paydo boʻldi harorati esa 38,9 °C darajadan oshdi. Uning shifokori antibiotiklar va aspirin buyurdi. U ilgari chechakka qarshi emlangan boʻlsa-da, keyinchalik uning orqa, yuzi va bosh terisida turli hildagi toshmalar paydo boʻldi; uning isitmasi biroz tushdi; va u 15-avgustgacha sogʻayib, oyoqqa turadi. 27-avgust kuni ushbu bemorning 9 yoshli ukasida toshma hamda isitma paydo boʻladi, uning pediatr shifokori tetratsiklin va aspirin qabul qilishini buyuradi va u tez fursatlarda sogʻayib ketadi.
Keyingi uch hafta davomida Orol hududida yana sakkizta isitma va toshmalar kuzatiladi. 23 yoshdan 60 yoshgacha boʻlgan besh nafar kattalar hamda uch nafar yosh bolada (4 va 9 oylik va 5 yoshli) chechak kasalligi klinik va laboratoriya tekshiruvlari natijasida aniqlangan. Bu bolalar hamda 23 yoshli yigit ilgari emlash qabul qilgan edi. Ikki nafar kichik bola hamda 23 yoshli qiz chechakning gemorragik shaklini rivojlantirib, hayotdan koʻz yumadi. Qolgan shaxslar avvalroq emlanganligi va ularning barchasi kasallikning zaiflashgan shakliga chalinganligi sababli tez fursatlarda tuzalib ketgan.
Ushbu virusda gemorragik chechak bilan kasallanishning yuqori nisbati, yuqumli kasallik darajasi hamda general Burgasovning koʻrsatmasi bilan birgalikda 1971-yilda Aralsk-7 dan chechak virusining kuchaytirilgan qurollangan shtammi paydo boʻlganini tushunishga olib keldi.
Javob
Orolda chechak kasalligi aniqlangandan keyin aholining sogʻligʻiga qarshi bir qator ommaviy choralar koʻrildi. Ikki haftadan kam vaqt mobaynida Orolning qariyb 50 mingga yaqin aholisi emlandi. Potentsial taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan shaxslarga nisbatan uy karantini joriy etilib, yuzlab odamlar shahar tashqarisiga vaqtinchalik muddatga izolyatsiya qilindi. Shahar ichidagi va shahar tashqarisidagi barcha transport qatnovi toʻxtatildi va sogʻliqni saqlash xodimlari tomonidan taxminan 5000 kv.m masofadagi (54,000 kv. m.) yashash maydoni va 18 tonna miqdordagi uy-roʻzgʻor buyumlari yoqib yuborildi.
General Dynamics-Grumman F-111B
F-111B — Amerikaning uzoq masofali tashuvchi qiruvchi samolyoti hisoblanib, F-111 qiruvchisining dengiz modifikatsiyasi deb qaraladi. F-4 tashuvchisiga asoslangan qiruvchi samolyotlar parkini almashtirish uchun ishlab chiqilgan. U 1960-yillarda „General Dynamics“ tomonidan Grumman bilan birgalikda AQSh dengiz floti uchun yaratilgan. Oʻzgaruvchan qanotlari, yonish moslamasi bilan aylanma turbojetli dvigatel, erta ogohlantiruvchi radar, uzoq masofali raketa qurollari va ularni boshqarish tizimi kabi bir qator yangiliklar bilan boyitilgan. U oʻxshash dvigatellari, qurollari va qanotlari konfiguratsiyasiga ega yengilroq F-14 ga yoʻl berib, foydalanishga qabul qilinmagan.
Bogʻlangan tuzilmalar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/F-111B_CVA-43_launch_July1968.jpg/240px-F-111B_CVA-43_launch_July1968.jpg|thumb|212x212px| „Coral Sea“ samolyot tashuvchisi kemasidan uchish, 1968-yil 23-iyul Samolyot samolyot tashuvchilarining zarba tuzilmalarini dushman samolyotlaridan himoya qilish uchun moʻljallangan. Shu bilan bir qatorda, ushbu maqsadlar uchun samolyotning oʻzi bilan bir vaqtda qurolni boshqarish tizimi ishlab chiqilgan boʻlib, nishonni kuzatish radarini oʻz ichiga olgan boʻlib, ularning oʻz vaqtida aniqlanishini, shuningdek havodan havoga boshqariladigan raketalar uzoq masofali tutib olish vositalarini taʼminlagan.
Tarixi
Qiruvchi samolyotning tashuvchiga asoslangan modifikatsiyasini ishlab chiqish uning asosiy modeli (F-111) bilan parallel ravishda amalga oshirilgan. Hamda u AQSh Harbiy-havo kuchlari uchun TFX (Tactical Fighter Experimental) yangi avlod eksperimental taktik qiruvchi samolyotlar dasturi doirasida ishlab chiqilgan. Balandliklarda dushman hududiga chuqur reydlar qilish va taktik yadro qurollarini alohida ahamiyatga ega boʻlgan nishonlarga yetkazish uchun koʻp rolli qiruvchi samolyotni yaratishni nazarda tutgan dastur doirasida, flot dushmanni tutib olish va havo hujumlari mavzusiga koʻproq qiziqish bildirgan. Koʻp jihatdan, loyihaning qisqarishiga sabab boʻlgan aniq nomdagi oʻziga xos qarama-qarshiliklar va parvoz-texnik xarakterdagi mulohazalar deb qaralgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Nomsiztepa (Qashqadaryo viloyati, Mirishkor tumani, Obod, XI—XVII asrlar )
Nomsiztepa  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XI—XVII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Mirishkor tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Obod” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk  obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga  olingan. == Manbalar ==
Neukirch
Neukirch Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Bodenseekreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 26,58 km2. Aholisi — 2659 kishi (2010).
Hududi
Neukirchning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Champigneulles
Champigneulles Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meurthe-et-Moselle departamenti Nancy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
6974 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 290,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 24,0 km2. Dengiz sathidan 186 – 364 m balandlikda joylashgan.
Beelitz (bei Stendal)
Beelitz  Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Stendal (tuman) tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,27 km2. 82 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Beelitzning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Maxine Reiner
Yoshlik
Maksin Frensis Reyner Filadelfiyadan, Pensilvaniyada tugʻilgan. Bernard Reyner va Ida Eyzenberg Reynerning qizi edi. Uning oilasi yahudiy edi. Uning onasi ayollar uchun maxsus doʻkonlar tarmogʻiga ega edi, otasi esa zargar edi. U Filadelfiyadagi notiqlik va dramatik sanʼat maktabida oʻqigan va u erda spektakllarda rol oʻynagan.
Karyera
Reyner yosh aktrisa sifatida reklama va suzish kiyimida modellik qilgan. U oʻrta maktabdan soʻng onasi va singlisi bilan kino biznesida karyerasini davom ettirish uchun Los-Anjelesga koʻchib oʻtdi. Tez orada u Paramount Pictures, va keyinchalik Universal Pictures bilan shartnoma tuzdi. Uning birinchi filmi „ Saydoʻzlik“ (1935) boʻlgan edi. U, shuningdek, „ Charli Chan at the Circus“ (1936), "Inson gunohlari" (1936) va "The Girl on the Old page" (1936), va " It Had to Happen " (1936) filmlarida kichikroq ommaviy rollarni ijro etgan.
Shaxsiy hayot
Rayner 1935-yilda ota-onasining biznesmen tanishi Jozef I. Myersonga turmushga chiqdu. Ular 1936-yilda ajralishdi, janjalli sud jarayoni gazetalarning sarlavhalariga aylandi. „U mendan koʻra koʻproq pul ishlab topganini va men kerak emasligini aytdi“, dedi Myerson Los Angeles Times ga. Uning ikkinchi eri kino produseri Garri Eliot Sokolov edi. Ular 1937-yilda turmush qurishdi, 1943-yilda tugʻilgan Tomas ismli oʻgʻli bor edi va onasi va singlisi bilan Beverli-Xillzda yashagan; ular 1950-yilda ajrashishdi. U 1951-yilda yozuvchi Maks Rubinshteyn bilan gʻiybat ustunlarida bogʻlangan. Uning uchinchi eri Frank M. Grossman edi ular 1950-yillarda qisqa muddat turmush qurishdi. Rayner 2003-yilda Los-Anjelesda 87 yoshida vafot etdi. Uning oʻgʻli Tomas R. Sokolov Los-Anjeles okrugi Oliy sudining sudyasi. Uning singlisi retseptlar kitobi muallifi Naomi Shuvarger edi.
Agar
Agar (הגר, Hojar, darbadar ayol; Άγαρ; Agar; هاجر, Hajjar) — misrlik, qul, Soraning farzandsizligi davridagi xizmatkori, Avraamning kanizagi boʻlib, unga oʻgʻli Ismoilni dunyoga keltirgan.
Avraamning Soradan boʻlgan oʻgʻli Ishoq ulgʻaygach, Agar Ismoil bilan birga Soraning talabi bilan Avraamning xonadonidan haydab chiqarildi.
Agar janubga borib, Arab choʻliga joylashdi, u yerda Ismoil keyinchalik ismoiliylar (oʻz nomiga koʻra) va agariylar (onasining ismiga koʻra) laqabli arab qabilalarining asoschisiga aylandi. Anʼanaga koʻra arablarning ajdodi hisoblangan Ismoilning onasi sifatida Agar arab rivoyatlarida muhim oʻrin tutadi.
Arab adabiyotida Agar haqidagi koʻplab rivoyatlar saqlanib qolgan, rassomlik sanʼatida Agar va Ismoilning Ibrohim alayhissalomning xonadonidan quvib chiqarilishi sahnasi barcha davr rassomlari tomonidan qayta-qayta chizilgan.
1909-yilda kashf etilgan Agar asteroidi (682) Agar sharafiga nomlangan.
Henry Jones Ford
thumb|241x241px Genri Jons Ford (1851-yil 25-avgust-1925 yil 29-avgust) siyosatshunos, jurnalist, universitet professori va hukumat amaldori edi. U Amerika siyosatshunoslik assotsiatsiyasi prezidenti boʻlib ishlagan. U 1912 yilda Vudro Vilson tomonidan Nyu-Jersi shtatining bank va sugʻurta boʻyicha komissari etib tayinlangan
Biografiyasi
U 1851-yil 25-avgustda Merilend shtatining Baltimor shahrida tugʻilgan. U oʻn yetti yoshida Baltimor Siti kollejini tamomlagan.
Ford 1872-yildan 1905-yilgacha Baltimor, Nyu-York va Pitsburgdagi uchta shaharda olti xil gazetada boshqaruvchi muharrir va muharrir yozuvchi sifatida ishlagan.
Agar
Qur’onda
Sora Ibrohim bilan birga Bobildan Misrga yetib kelganida, Misr fir’avni unga Hojarni beradi va u uni oʻziga xizmatkor qilib oladi. Sora uzoq vaqt farzand koʻrmaydi va shuning uchun oʻzi Ibrohimga Hojarga uylanishni tavsiya qiladi. Hojar Ibrohimdan Ismoil oʻgʻlini tugʻganidan keyin Sora chaqaloqqa ham, Hojarga ham hasad qiladi. Shu sababdan Alloh taolo Ibrohim alayhissalomga ona va oʻgʻilni Makkaga olib borishni va u yerda qoldirishni buyurdi. Ibrohim alayhissalom itoat qilib, ularni suvsiz sahroga olib bordi va oʻzi uyiga qaytdi. Oradan biroz vaqt oʻtgach, Hojarning suvi tugab, suv izlashga majbur boʻladi. Shu payt jajji Ismoilning oyogʻi ostidan buloq paydo boʻlib, u Zamzam deb ataladi.
Henry Jones Ford
Biografiyasi
Keyinchalik Baltimorga qaytib kelgan Ford Jons Xopkins universitetida dars berdi, keyin esa Pensilvaniya universitetida dars berdi. Siyosat ayollar uchun yaroqsiz boʻlgan „iflos ish“ ekanligi maʼlum boʻlib, uning Penndagi talabalari orasida sufragist Elis Pol ham bor edi, uning darslaridagi tajribasi siyosat oʻrniga sotsiologiya boʻyicha magistrlik va doktorlik darajasini olishga qaror qilgan. Keyinchalik Ford universitetning oʻsha paytdagi prezidenti Vudro Vilsonning iltimosiga binoan Prinston universitetida siyosat professori lavozimiga ishga kirdi.
Agar
Qur’onda
Hojar va Ismoil Zamzam yaqinida joylashdilar va bir muncha vaqt oʻtgach, Yamanning Jurhumiy qabilasi Makka hududiga yaqinlashdi. Ular Hojardan bu yerga joylashish uchun ruxsat soʻrashdi, u esa qolishga ruxsat berdi. Balogʻat yoshiga yetgan Ismoil jurhumiy ayolga uylanib, undan 12 nafar oʻgʻil koʻrdi. Hojar vafot etib, Hijr hududidagi Kaʼba yaqiniga dafn qilindi.
Henry Jones Ford
Biografiyasi
Fordning Uilson bilan aloqasi uni siyosatga ham olib keldi. Uilson Nyu-Jersi gubernatori boʻlgach, Fordning bank va sugʻurta boʻyicha komissari etib tayinlandi; Uilson prezident boʻlgandan soʻng, Ford toʻgʻridan-toʻgʻri Prezidentga boʻysunuvchi maxsus topshiriq bilan Filippinga yuborildi va Uilson prezidentligining oxiriga kelib, Ford Davlatlararo savdo komissiyasi lavozimiga tayinlandi. Ularning birlashmasi, shuningdek, Fordning Vudro Vilson, inson va uning ishi kitobiga olib keldi, bu Uilsonning prezidentlik saylovoldi kampaniyasidagi tajribasining hisobi edi.
Agar
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Henry Jones Ford
Iqtibos
„Konstitutsiyaviy ideal olijanob, ammo siyosatchilar qabih. Agar tekshiruvlar yanada samaraliroq boʻlsa, siyosatchilarning kuch-qudratini buzishdan tashqari adolatli kuchlar muvozanati oʻrnatilsa… konstitutsiya mukammal ishlaydi.“
Tanlangan asarlari
(Elektron kitob) bilan belgilangan ishlar Gutenberg loyihasidan bepul mavjud:
Ochamaylitepa (Ostonatepa)
Ochamaylitepa (Ostonatepa)  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: II ming yillikning ikkinchi yarmi. Surxondaryo viloyatining Oltinsoy tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Sayrak” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda  Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga  kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. == Manbalar ==
Ko'k uy (Qobda tumani)
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Paleogeografiya
Paleogeografiya (paleo... va geografiya) — Yer va Yer poʻstining oʻtgan geologik zamonlardagi tabiiy geografik holatini oʻrganadigan fan, tarixiy geologiyaning bir qismi. P.ning asosiy vazifasi qad. davrlardagi quruklik va dengizlarning joylashishi, chuqurligi, suvning shoʻrligi, suv osti relyefi, oʻsimlik va hayvonot dunyosi, yer landshafti, iqlimi, quruqlik va dengizlarda sodir boʻlgan fizikkimyoviy hamda tabiiy-geografik jarayonlarni tadqiq qilishdan iborat. P. togʻ jinslari, ulardagi organik qol-diqlarning tarkibi, strukturasi, teksturasi, joylanishi va boshqalarni batafsil oʻrganishga asoslanadi. U fatsiyalar haqidagi taʼlimot, litologiya, stratigrafiya, tektonika, paleontologiya, paleoekologiya, paleoiqlimshunoslik, geokimyo va geofizika bilan uzviy bogʻliq.
Ilk paleontologik maʼlumotlar oʻrta asr Sharq olimlari, xususan, Abu Ray-hon Beruniy asarlarida keltirilgan. Birok, P. yaxlit fan sifatida 19-asrning oʻrtalaridan tarkib topa boshladi. Biostratigrafiya maʼlumotlari asosida nisbiy geoxronologik shkalaning ishlab chiqilishi, fatsiyalar haqidagi taʼlimotning vujudga kelishi, ingliz geologi Ch. Layel tomonidan aktualizm metodining asoslanishi, turli paleo-geografik haritalarning tuzilishi P.ning vujudga kelishiga asos boʻldi.
20-asrning 30-yillaridan paleogeografik rekonstruksiyalar foydali qazilmalarni qidirib topishning zaruriy asosi boʻlib qoldi. Fatsiyalar haqidagi taʼlimot (U. Tvenxofel, D. V. Nalivkin) takomillashdi. Xilma-xil tad-qiqot usullari yaratilib, buning na-tijasida P.da bir necha yoʻnalishlar paydo boʻldi; ular Yerning oʻtgan zamonlardagi tabiiy-geografik sharoitlarini turli tomondan oʻrganadi. Paleoekologik yoʻnalish choʻkindi jinslar tarkibi va boshqa xususiyatlari hamda ulardagi organik qoldikdarni tadqiq etadi; oʻtgan geologik davrning hayvonot va oʻsimlik dunyosi, suv havzalari, ularning qoʻshni dengizlar bilan bogʻliqligi, iqlim sharoiti, shoʻrlik darajasi va boshqa xususiyatlarini oʻrganadi. Paleobiogeografik yoʻnalish ayrim geologik davrlardagi zoogeografiya va flora provinsiyalari hamda oblastlarini belgilab beradi. Paleobiogeofafik, litologik-geokimyoviy va boshqa maʼlumotlar paleoiqlim rekonstruksiyalarida foydalaniladi. Terrigen-mineralogik yoʻnalish muayyan tarkibli chaqiq choʻkindilarning joydan-joyga koʻchish yoʻllari, toʻplanish oblastlari va kelib chi-qishini aniqlash imkonini beradi. Geokimyoviy yoʻnalish qad. suv havzalari shoʻrligi va fizikkimyoviy xususiyatlari hamda ularning evolyusiyasini oʻrganadi. Shuningdek, autigen mi-nerallar Cl, F, V, Br, Ca. Mg, Sr kabi elementlar konsentratsiyami, gilli va karbonatli jinslarda temir oksidi [Gʻe(Gʻe2O3)]ning miqdoriga asoslanib, qad. davrlar atmosferasining tarkibini aniklaydi. Dinamik P. qadimgi suv havzalari, koʻl, daryolar harakatini oʻrga-nadi, oqimlarni, choʻkindilar toʻplangan muxit xususiyatlarini tekshiradi. 30-yillardan paleotektonik usul keng tarqaldi. Bu usul fatsiyalarni ajratish, qad. yotqiziqlar qalinligi, formatsiyasini aniklashga asoslangan. P.ning maxsus tarmoqlaridan biri paleovulkanologiyadir. U vulkanli oblastlarning paleo-geografik rekonstruksiyasi bilan shugʻullanadi. Paleogeomorfologiya qad. rel-yeflarni oʻrganadi. 1968-yildan okeanlar tubida burgʻilash oʻtkazila boshlashi okeanlar P.sini toʻgʻridan-toʻgʻri aniklashga imkon berdi.
P. yordamida Oʻzbekiston hududining koʻp qismi mezozoy erasining kello-vey, Oksford, alb, turon, senon asrlarida va eotsenda dengiz suvi bilan qoplanganligi aniqlandi. Bu yerlar, ak-sincha, yura davrining boshlari va oʻrtalarida, boʻr davrining neokom, senoman va turon asrlari 2yarmida quruqlik boʻlgan. Toshkent atrofi, Qizilqum choʻli, Amudaryo etaklari, Orol dengizi oʻrni va Ustyurt platosida tarqalgan turon asri qumtoshlaridan topilgan dinozavr skeletlari va ulkan daraxtlarning toshga aylangan ta-nalari hamda quyi va oʻrta yura davrlarida hosil boʻlgan konlar oʻsha davrlar botqoqlik, oʻrmonlar va togʻlar bilan oʻralgan laguna va koʻllar, sayoz daryolar mavjud boʻlganligidan dalolat beradi.
Qusar tumani
Tarixi
Qusar — „otliq qoʻshin turi“ maʼnosini beradi. İlk bor Qusar nomi Mojarıstonda 1458- yilda ishlatilgan. Rossiyada esa 1917-yilda bu soʻz muomalada boʻlgan. Olimlarning olib borgan tadqiqotlariga koʻra, arxeologik qazishmalar natijasida topilgan ashyolar, bu kunga qadar saqlanib qolgan baʼzi obidalar va qoʻrgʻonlar Qusar rayoni qadimgi yashash manzilohlardan biri boʻlganligidan darak beradi. Qusar rayoni yashash manzilgohining e.a. II mingyilliklarda mavjud boʻlganini olimlar taxmin qilishadi. Bu yerda mavjud boʻlgan qadimiy yashash maskanlaridan e.a. I mingyillikka oid Mahmudtepa (Gadozeyxur), Minsar tepaliklari, Gavdishan tepaligi (Badirqal’a), bronza davriga oid Qafla tepaligi, oʻrta asrlarga oid Qızılgul va Agʻaxon tepaligi (Ashagʻı Lagar), Qalaxoʻr tepaliklari (Hazra) va boshqalarni koʻrsatish mumkin.
Hozırgi Qusar rayonining hududi 1840-yilda Quba tarkibidagi Xazar viloyatiga tegishli boʻlgan. 1846-yilda uning hududi Darband guberniyasınıng tarkibiga, 1860-yilda esa Baku guberniyası tarkibiga kiritilgan. 1929-yilda Quba mintaqasi bir necha rayonlarga boʻlindi va markazi Hil kenti boʻlgan hozirgi Qusar rayoni tashkil etildi. Qusar rayonining tashkil etilish rasmiy sanasi 1930- yil deb koʻrsatilgan. 1934-yilda rayon markazi Qusarga koʻchirilgan boʻlib 1938-yildan unga shahar maqomi berilgan. 1963-1965-yillarda bekor qilingan Xachmaz rayonining bir qismi  Qusar rayoni tarkibiga berilgan.
Etimologiyası
Qusar toponimining kelib chiqishi haqida turli fikrlar mavjud.
Baʼzi mualliflar Qusar toponimini Rossiyaning 1783-1784-yillarda rayonning hududida joylashgan Qusar otliq askarlari bilan aloqador sifatida bogʻlaydilar. Bu vaqtda „qusar“ soʻzi rus tilida „mojar formasini kiygan otliq qoʻshinlari“ maʼnosida ishlatilgan.
Qusar soʻziga A.Bakıxanovning „Gulistoniy-Eram“ asarida duch kelamiz. Asarda 1602-yil hodisalari haqida soʻz yuritalganda Qusar kentining nomi tilga olib oʻtilgan.
Boshqa bir mulohazalarga koʻra esa Qusar soʻzi qus/quz (qadim turk qabilasi) va ar (odam, kishi, erkak) qismlaridan tashkil topgan „quzlik kishi“ maʼnosida ishlatilgan.
Strabon va Heredotning maʼlumotlariga koʻra esa hozirgi Qusar hududida „kas“ qabilalari yashagan. Keyinchalik „kasar“ (kaslar) „ktsar“ shaklida deformasiyaga uchragan.
Baʼzi mualliflar esa Qusar soʻzini „gutsar“ (Lazgi tilida „гъуцар“ „Tangrılar“ maʼnosını anglatadi) soʻzi bilan aloqador deb keltiradilar.
Geografik joylashuvi
Qusar rayoni geografik joylashuviga koʻra Ozarbayjonnıng „Shimoliy darvozasi“ hisoblanadi. Ozarbayjonnıng shimoliy-sharqiy qismida joylashgan. Qusar rayonining maydoni 1542 km2 ni tashkil etadi. Rayon hududi tarkibiga 1 shahar (Qusar), 1 shaharcha (Samur), 88 kent (qishloq) kiradi. Qusar rayoni sarhadlarining uzunlugi 255 km. Uning 170 km-ini quruqlik, 45 km-ini esa suv (Samurdaryo va Qusardaryo) tashkil etadi. Rayon shimoli-gʻarbdan Rossiya Federasiyası (Dogʻıston)(95 km), shimoli-sharqdan Xachmaz rayoni (65 km), janubi-sharqdan esa Quba rayoni (70 km), janubi-gʻarbdan esa Qabala rayoni (25 km) bilan chegaradoshdir. Markazi Qusar shahri hisoblanadi. Janubi-gʻarbiy qismi togʻlik, markazi tekislik, shimoli-sharqiy qismi Samur-Davachi vodiysi hisoblanadi. Rayonning janubi-gʻarbiy chegarasi Bosh Kavkaz togʻ tizmalari bilan tutashib ketgan. Hududning balandligi 100 metrdan 4466 metrga qadarga choʻzilgan. Respublikadagi muzliklarning kattagina qismi Qusar rayoni hududida joylashgan. Samur va Qusardaryo daryolari Qusar rayoni hududidan oqib oʻtib, u asosan qor va muzliklardan toʻyinadi. Rayonning Xazar dengizi bilan chegarasi yoʻq. Xazargacha boʻlgan masofasi 15 kmni tashkil etadi.
Relyefi
Qusar rayoni Buyuk Kavkaz togʻlarining etaklarida, Qusar qiyalik tekisliklarida joylashgan. Ozarbayjonnıng eng baland nuqtalari Bazarduzi (4466 m) va Shohtogʻ (4242 m) hisoblanadi. Shuningdek, mashhur Shohnobod platosi ham Qusar rayoni hududida joylashgan. Samur-Absheron kanalı, Qusardaryo, Samur daryosi, shuningdek Rossiyaga ketadigan bosh avtomobil magistralı rayon hududidan oʻtadi.
İqlimi
Ozarbayjonda mavjud boʻlgan 9 iqlim turidan 4 tasini Qusar rayoni hududida uchratish mumkin. İqlimi tekislik va togʻoldi qismida  iliq, baland togʻli qismida sovuq va tumanlidir. Oʻrtacha temperatura yanvarda tekislikda 1 °C, baland togʻli qismida −14 °C, iyulda 24 va 2 °Cni tashkil etadi. Yillik yogʻin miqddori 350-1500 mmdir. Rayon hududi tabiiy resurslarga boy. Bu yerda qalin oʻrmonlar koʻp. Oʻrmonlarda eman, qayragʻoch, dub, grab va boshqalar uchraydi.
Aholisi
Aholisining aksariyatini (91 %) lezginlar tashkil etadi. Rayonda son jihatidan ikkinchi oʻrinda ozarbayjonlilar(9 %) turadi.
İqtisodiy xarakteristikası
2009-yildan Qusar rayoni hududida Shohtogʻ Qısh-Yoz Turizm Kompleksining qurilish ishlari boshlangan. Kompleks bir martaga 5 ming nafar turistni qabul qila oladi. 2006-yilda eʼlon etilgan tenderda Turkiyaning DİA Holdinq shirkati gʻolib boʻlgan.
Madaniyat va taʼlim muassasalari
300px|right|thumb|[[Lermontov Mixail Yuryevich|Lermontovning uy muzeyi.]] Ozarbayjon musiqasi oʻzining jozibadorligi va malohatli ohanglari bilan dunyoga tanilgan. Har bir hududning oʻziga xos musiqasi mavjud.
Bu jihatdan Qusarda ham musiqa ohang va uslubi bilan boshqalardan ajralib turadi. Oʻtgan asrning 60-yillaridayoq musiqaning ilmiy asoslarini oʻrganish va mahalliy kadrlarni tayyorlash boʻyicha bir qator ishlar amalga oshirildi.
Musiqaning inson hayotida tutgan oʻrni beqiyosdir. Qusar rayonida musiqaga alohida eʼtibor qaratiladi. Maʼlumki musiqa insonga ruhiy jihatdan taʼsir qiladi. Bu yerda isteʼdodli musiqachilarga alohida eʼtibor qaratiladi.
Qusar shahrida 7 yillik musiqa maktabi Ozarbayjon SSSR Madaniyat vazirligining  1960 yil 3 avgustdagi 596 nomerli qarori bilan tashkil etilgan. Shu qaror bilan Oqtoy Mammad oʻgʻli Allahberdiyev maktabning ilk direktori hamda Tor ixtisosligi boʻyicha muallim lavozimiga tayinlandi.
Musiqa maktabi faoliyat koʻrsatgan dastlabki yillarda mahalliy kadrlar yetishmas edi. Chetdan kelganlar esa doimiy ishlamas edi. Shuning uchun 1967 yildan eʼtiboran taʼlim maskani rahbarlari ilk bitiruvchilardan Liza Akimova, Abdulkarim Seyidov, Baxtiyor Babayev, Tanya Sırıseva , Xanlar Valimatov , Vidadi Mammadov kabilarni Fortapiano va Tor ixtisosligi boʻyicha bir yil muddatga ishga jalb qilishdi. Musiqa taʼlimini oʻrta maktablarda bitirgan oʻquvchilarning aksariyati oliy va maxsus ixtisoslashtirilgan maktablarda tahsilni davom ettirishni istar edi. Butun umrini musiqaga bagʻishlagan yoshlar oz emas edi.
Yangi bino zamonaviy moddiy-texnik asboblar bilan taʼminlandi. Bu yerda garmon, doira, klarnet, chang, baraban kabi yangi yoʻnalishlar ochildi. Shi bilan birga oʻqituvchi kadrlar saviyasiga ham alohida eʼtibor qaratildi. Buning uchun ularning sirtqi taʼlim olishlari majburiy qilib qoʻyildi. Ular Sumqayıt, Darband oʻrta ixtisoslashtirilgan maktablarda sirtdan tahsil olardilar.
Bakuda boʻlib oʻtadigan barcha tanlovlarda Qusar musiqa maktabi jamoasi muntazam ishtirok etardi.
Musiqa fanlari doirasida yangi yoʻnalishlar (xoreografiya, rassomchilik) hisobıga  kengaygan bu musiqa maktabi 1984 yilning sentyabrıdan eʼtiboran „Sanʼat maktabi“ deb nomlandi.
Musiqaga havasmandlarning koʻp ekanligi, ota-onalarning murojaatlari oʻlaroq Respublika Madaniyat vazirligining koʻrsatmasi bilan  1988 yilning sentyabrıdan boshlab Quxur  kentida Qusar Sanʼat maktabining filiali sifatida kechki boʻlimi ochildi.