cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ozarbayjon — Bangladesh munosabatlari
Rasmiy tashriflar
2013-yilda Bangladesh fuqaro aviatsiyasi va turizm vaziri Muhammad Faruk Xon 2-Umumjahon madaniyatlararo muloqot forumida ishtirok etish uchun Bokuga tashrif buyurdi.
Bangladeshning sobiq tashqi ishlar vaziri Dipu Moni 2013-yilda Bokuga rasmiy tashrif bilan kelgan edi. Moni Ozarbayjon Prezidenti Ilhom Aliyev bilan rasmiy uchrashuv oʻtkazdi. U Iqtisodiy rivojlanish vaziri Shahin Mustafoyev va Davlat migratsiya xizmati rahbari Firudin Nabiyev bilan ham uchrashuvlar o‘tkazdi.
Xalqaro hamkorlik
Mamlakatlar turli tashkilotlar doirasida hamkorlik qiladi: Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT), Islom hamkorlik tashkiloti ga aʼzo hisoblanadi.
Bangladesh Qorabogʻ mojarosini hal qilishda Ozarbayjonni BMT da qoʻllab-quvvatlaydi.
Bangladesh ham Ozarbayjonning Xodjali genotsidi masalasidagi pozitsiyasini qo‘llab-quvvatlaydi.
Ozarbayjon 2011-yilda Bangladeshni Xalqaro dengiz tashkilotiga nomzod sifatida qoʻllab-quvvatlagan.
Crécy-sur-Serre
Aholisi
1550 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 86,6 nafar kishi.
Ozarbayjon — Bangladesh munosabatlari
Xalqaro hamkorlik
Ikkala davlat ham Osiyo infratuzilma investitsiya banki tashabbusining aʼzosi hisoblanadi.
Crécy-sur-Serre
Geografiyasi
Maydoni — 17,9 km2. Dengiz sathidan 57 – 133 m balandlikda joylashgan.
816
Vafot etgan
🇷🇺
Ozarbayjon — Bangladesh munosabatlari
Iqtisodiy hamkorlik
Ozarbayjon va Bangladesh savdo va sarmoyani kengaytirishga qiziqish bildirgan. Ozarbayjon Bangladeshdan tayyor mahsulotlar, farmatsevtika, charm buyumlar va keramika mahsulotlarini import qilishga qiziqish bildirmoqda.
Saint-Just-en-Chaussée
Saint-Just-en-Chaussée Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Clermont tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
5498 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 374,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,7 km2. Dengiz sathidan 86 – 172 m balandlikda joylashgan.
Yamusukro
Yamusukro — Kot-d’Ivuar Respublikasi poytaxti. Abidjan shahridan 260 km shimolida joylashgan. Aholisi 189 ming kishi (1998). Transport yoʻllari chorrahasi. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Oziq-ovqat va yogʻochsozlik sanoati korxonalari mavjud. Prezident qarorgohi, "Partiya uyi" Ya.da joylashgan. Shahar atrofida kofe, kakao, yams, banan plantatsiyalari bor va boshqalar qishloq xoʻjalik ekinlari ekiladi.
Abdurrazzoq ibn Himam ibn Nofi’
Abdurrazzoq ibn Himam ibn Nofi’ — muhaddis olim.
Abdurrazzoq ibn Himam ibn Nofiʼ hofizu-l-kabir Yamanlik muhaddislardan. Muhaddis 126/744 yilda Yamanda tavallud topgan va juda koʻp ilm-maʼrifat rivojlangan Makka, Madina, Hijoz, Shom, Iroq, Bagʻdod va boshqa koʻplab shaharlarda boʻlib, hadis roviylaridan eshitgan. Abdurrazzoq ibn Himam oʻz davrining mashhur muhaddis va roviylari hisoblangan Hishom ibn Hasson, Ubaydulloh ibn Umar, Ibn Jurayh, Muammar, Hajjoj ibn Artot, Abdumalik ibn Sulaymon, Musanno ibn Saboh, Umar ibn Zarr, Muhammad ibn Roshid, Zakariyo ibn Ishoq, Ikrima ibn Ammor, Abdulloh ibn Said, Savr ibn Yazid, Ayman ibn Nobil, Avzoiʼy, Sufyon Savriy, Molik ibn Anas va boshqa koʻplab mashhur muhaddislardan hadis rivoyat qilgan. Abdurrazzoq ibn Himamdan hadis tinglab, unga shogird boʻlgan muhaddislar ham koʻpchilikni tashkil etgan. Ulardan Sufyon ibn Uyayna, Muʼtamar ibn Sulaymon, Abu Asoma, Ahmad ibn Hanbal, Ibn Rohavay, Yahyo ibn Muin, Ali ibn Madaniy, Is’hoq ibn Kavsaj, Muhammad ibn Yahyo. Muhammad ibn Rofiʼ. Yahyo ibn Jaʼfar Boykandiy, Yahyo ibn Muso, Hasan ibn Abi Robiʼ, Ahmad ibn Mansur va boshqa koʻplab mashhur muhaddislar olimlarni koʻrsatish mumkin. Abdurrazzoq ibn Himamning ulugʻligi haqida bir qancha moʻtabar imom va muhaddislar oʻz fikrlarini aytishgan. Jumladan, Ahmad ibn Ajaliy: „Abdurrazzoq ibn Himam ishonchli muhaddis“, — degan boʻlsa, buyuk mujtahid olim va muhaddis Ahmad ibn Hanbal oʻz ustozi haqida qoʻyidagi voqeani aytib bergan: „''Abdurrazzoq ibn Himamning qishlogʻida quduq yoʻq edi. Bizlar undan tahsil olish vaqtimizda ikki mil uzoqqa borib, tahorat olib kelar edik va qaytishimizda oʻzimiz bilan birga suv olib kelar edik''“. Abdurrazzoq ibn Himamdan olti mashhur muhaddislar Imom Buxoriy, Imom Muslim,Imom Abu Dovud, Imom ibn Mojja, Imom Termiziy va Imom Nasoiylar hadis rivoyat qilgan. Abdurrazzoq ibn Himamning fazli va hadis ilmidagi yuksak bilimi borligi haqida uning eng ishonchli muhaddislardan ekanligi koʻplab manbalarda keltirilgan. Muhaddisning eng yuksak darajasi shundaki, u kishi tobiʼiynlar bilan birga yashagan va ulardan hadislarni oʻrgangan. Muhaddis uzoq umr koʻrgan va umrining oxirida koʻzlari ojiz va eshitishi susayib qolgan. Shunga qaramasdan, u hadis aytishda davom etgan.
Bionaz
Bionaz Italiyaning Aosta vodiysi mintaqasida joylashgan kommunadir. Maydoni — 140 km2. 241 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Boyqoʻngʻirsoy
Boyqoʻngʻirsoy — Jizzax viloyati Gʻallaorol tumanidagi soy. Sangzor daryosining chap irmogʻi. Turkiston togʻlarining shimoliyyon bagʻridagi 2800 m balandlikdan boshlanib, shimoli-gʻarbga tomon oqadi. Katta Korashaqshaq tangisi <darasi)dan yuqoriroqda Gʻoʻralassoy bilan qoʻshilgandan keyin Sangzor nomini oladi. Uz. 20 km, vodiysi tor (100–200 m), oʻzani 2–5 m. Asosan, yomgʻir va qordan, yilning issiq davrida buloqlardan suv oladi. May oyining oxirlarida suv sarfi 180—200 l/sek. Atrofi respublikaning eng xushmanzara joylaridan biri, bu yerda saur archa, qoraarcha, togʻolcha oʻsadi; ayiq, quyon va boshqa hayvonlar yashaydi.
Maharoja
Maharoja (sanskritcha — ulugʻhuk-mdor), maharana, maharao — Hindistondagi mustaqil viloyat hokimlarining unvoni. M.dan kichik va tobe hokimlar roja deyilgan. M.lar hokimiyati Hindiston mustaqilligining boshlangʻich yillarida ham saqlangan. 1956 yil qonun boʻyicha M.lar siyosiy hokimiyatdan mahrum qilingan va ularga nafaqa tayinlangan. 1971-yilda hukumat M.lar nafaqasini bekor qilgan.
817
Vafot etgan
🇷🇺
Noingalyatsion anestetiklar
Umumiy anestetiklar organizmga yuborilish yoʻllariga qarab ingalyatsion va noingalyatsion guruhlarga ajratiladi. Noingalyatsion anestetik preparatlarga geksenal, natriy tiopentali, sombrevin, viadril, natriy oksibutirati, kalipsol kabilar kiradi.
Geksenal
Geksenal (evipan natriy, siklobarbital). Oq, koʻpiksimon va taxir mazali massa. Suv va spirtda yaxshi eriydi. Geksenal organizmga 1-5 foizli eritma koʻrinishida asosan vena orqali yuboriladi. Mushaklar ichiga inyeksiya qilish va intrarektal usullardan ham foydalanish mumkin. Geksenal eritmasi bevosita ishlatilishdan oldin tayyorlanadi. Ishlatilishi mumkin boʻlgan maksimal dozasi — 1000 mg. Geksenalning anesteziyaga kiritish bosqichi induksiya uchun foydalaniladi. Barbitur kislota mahsulotlaridan boʻlgan geksenal va natriy tiopentali barcha xususiyatlari boʻyicha bir-biriga juda yaqin turadi. Ammo geksenaldan kelib chiqadigan asoratlar va toksik koʻrinishlarning yorqinligi, natriy tiopentalnikiga qaraganda sezilarsiz boʻladi.
Sombrevin
Sombrevin (epontal, predion) — ultraqisqa taʼsirli anestetik. Oq-sariq, yogʻsimon suyuqlik, suvda qiyin eriydi. 5 foiz eritma koʻrinishida 10 ml ampulada chiqariladi. Sombrevin tezlik bilan qon fermentlari taʼsirida parchalanib, birikmalarga aylanadi. Sombrevin organizmga faqat vena orqali yuboriladi. Sombrevin kuchli analgetik va anestetik xususiyatlarga ega. 8-10 mg/ kg dozada yuborilganda 15-30 sekund oʻtgach bemor hushini yoʻqotadi, 30-40 sekund oʻtgach anesteziyaning jarrohlik bosqichi vujudga keladi va 3-4 daqiqa davom etadi. Bemoming anesteziya holatidan chiqishi keskin roʻy beradi, ruhiy adekvatlik va mushaklar tonusi tez tiklanadi. Sombrevin taʼsiridan nafas va qon aylanish faoliyati oʻzgaradi. Qisqa vaqtli giperventilyatsiya ketidan gipoventilyatsiya, gohida apnoe roʻy berishi mumkin. Arterial qon bosimi biroz pasayadi, taxikardiya paydo boʻladi. Vena qon tomirlari qattiq qitiqlanib, flebit taraqqiy etadi. Sombrevin tez va yuqori konsentratsiyada yuborilganda allergik holat — mayda toshmalar, ogʻir hollarda esa anafilaktik shok roʻy berishi mumkin.
Maharashtra
Maharashtra — Hindistondagi shtat. Hindiston yarim orolning shim.-gʻarbiy qismida. Maydoni 308 ming km². Aholisi 97 mln. kishi (2001), aksari maratxdar. Aholisining 80% hindu diniga eʼtiqod qiladi. Maʼmuriy markazi — Mumbay (Bombay) shahri Maharashtraning yer yuzasi togʻlik, sohili kambar pasttekislik. Iqlimi mussonli, sohilida issiq va sernam, ichki rayonlarida quruq iqlim. Dekan yassitogʻligida unumdor qoratuproqyaar uchraydi. Maharashtrada foydali qazilmalardan marganets, temir rudalari, xromit, ohaktosh va koʻmir qazib olinadi. Shtatning jan.-gʻarbida boksit konlari bor.
Maharashtra toʻgʻrisidagi dastlabki maʼlumotlar milod boshlariga oid. Maharashtra hududi qadimda Chaluklar, Bahmaniylar, Ahmadnagar va boshqa mayda davlatlar tarkibvda boʻlgan. 17-asrning 60—70-yillarida maratxlar davlati tuzilgan. 18-asrda u mayda hokimliklarga boʻlinib ketgan. 19-asr boshida bu hokimliklarni OstIndiya kompaniyasi bosib olgan. 1950-yilgacha M.ning koʻp qismi Bombay viloyati, 1950-yildan Bombay shtati tarkibida boʻlgan. 1960-yilda Maharashtra alohida shtat qilib ajratilgan.
Maharashtra — Hindistonning eng rivojlangan shtatlaridan. Aholisining 61% qishloq xoʻjaligida band. Shtat paxta (Hindistonda yetishtiriladigan paxta hosilining 1/5 qismi) va yer yongʻoq hosili olishda mamlakatda 1-oʻrinda. Ekin maydonining koʻp qismiga jovar, bugʻdoy, sholi va boshqa donli ekinlar ekiladi. Shakarqamish ekish kengaymoqda. Ishlanadigan yerlarning 8% sugʻoriladi. Shtat gʻarbidagi 1,5 mln. ga yerda bogʻdorchilik (banan, mango, papayi, kesh yongʻogʻi va boshqa yetishtirishga ixtisoslashgan) qilinadi.
Ibarruri
Ibarruri (Ibarruri) (taxallusi Pasionariya (Pasionaria) Dolores (1895.9.12— 1989) — Ispaniya Kompartiyasi (IKP) bosh kotibi (1942—59), raisi (1959-yil dan). Ispaniyada (1931-39) fashizmga qarshi kurash tashkilotchilaridan biri. 1939—77-yil larda SSSR da muxojirlikda.
Maharashtra
Maharashtrada mamlakat ishlab beruvchi sanoat mahsulotining 1/4 qismi ishlab chiqariladi. Shtat daromadining 25% sanoatdan keladi. Sanoatining yetakchi tarmogʻi — ip gazlama sanoati (mamlakatda ishlab chiqarilayotgan kalava ipning 25%, gazlamaning 33%). Toʻqimachilik sanoatining eng yirik markazi — Mumbay shahri Shuningdek, shoyi toʻqish (sunʼiy tola ishlab chiqarish boʻyicha mamlakatda 1-oʻrinda), oziq-ovqat (shakarqand, yogʻmoy, un tortish va boshqalar), tamaki va qogʻoz sanoatlari ham rivojlangan. Mashinasozlik (stanoksozlik, elektr mashinasozligi, avtomobilsozlik), kimyo (boʻyoqlar, sunʼiy tola, doridarmon va boshqalar) va neft kimyosi sanoati korxonalari bor. Yangi sanoat tarmoqlari, asosan, Mumbay — Txana — Puna sanoat zonasida toʻplangan. Nagpur, Shalapur kabi sanoat markazlari ham mavjud.
Mumbay porti orqali Hindiston importining 1/2 qismi oʻtadi. Shtatda yana 48 port ishlab turibdi. 24 aeroport bor. Transport yoʻli uzunligi 5396 km. Shtat elektr energiyasi ishlab chiqarish boʻyicha 1-oʻrinda, Tarapurda Hindistonda birinchi atom elektr stansiyasi qurilgan. Shtatda 13 oliy oʻquv muassasasi bor.
Saint-Vincent-de-Paul (Gironde)
Saint-Vincent-de-Paul Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Bordeaux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1055 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 75,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,0 km2.
Gretsiya — Indoneziya munosabatlari
Gretsiya va Indoneziya 1960-yilda diplomatik munosabatlar oʻrnatgan. O‘shandan beri ikki davlat o‘rtasida yaxshi munosabatlar mavjud. Gretsiyaning Jakartada elchixonasi, Indoneziyaning Afinada elchixonasi bor. Gretsiya va Indoneziya baʼzi oʻxshashliklarga ega: ikkalasi ham demokratik davlatlar, arxipelag mamlakat, shuningdek, taniqli arxeologik joylarga ega. Shu bois siyosat, dengiz transporti va yuk tashish, madaniyat va turizm sohasidagi hamkorlikni oʻrganish uchun imkoniyatlar mavjud.
Ponte Buggianese
Ponte Buggianese Italiyaning Toskana mintaqasida joylashgan kommunadir. Pistoia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 29 km2. 8398 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Gretsiya — Indoneziya munosabatlari
Tarixi
Gretsiya va Indoneziya oʻrtasidagi diplomatik munosabatlar 1960-yilda oʻrnatilgan, ammo 1990-yillarga kelib, har ikkala davlat doimiy elchi va elchixonalarni tashkil etishdi. Indoneziyaning Afinadagi elchixonasi 1994-yildan, Gretsiyaning Jakartadagi elchixonasi esa 1997-yilda ochilgan. Bir necha oʻnlab yunonlar Indoneziyada, asosan Jakarta va Balida istiqomat qilishadi, ularning aksariyati mustaqil mutaxassislardir.
COVID-19 pandemiyasi davrida Gretsiya Indoneziyaga 700 000 dan ortiq vaktsinani hadya qildi.
Hamkorlik
Gretsiya va Indoneziya hukumatlari havo qatnovi shartnomasi kabi koʻplab hamkorlik va kelishuvlarni imzolaganlar. Ikkala davlat ham dengiz va turizm sohalarida, jumladan, yuk tashish va kruiz turizmi sohasida hamkorlikni yoʻlga qoʻyganlar.
Iqtisodiy munosabatlar
2016-yilda Gretsiyadan Indoneziyaga eksport qilingan tovarlar qiymati jami 94,7 million AQSh dollariga yetdi va paxta xomashyosi, siyoh, qayta ishlangan qog‘oz, uzum va boshqalarni o‘z ichiga oldi. Oʻsha yili Indoneziyadan Gretsiyaga eksport qilingan tovarlar qiymati jami 175 million AQSh dollariga yetdi va palma yogʻi, yongʻoq yogʻi, margarin, proyektorlar, qahva, kauchuk va boshqalarni oʻz ichiga olgan. 2015-yilda Gretsiyadan Indoneziyaga eksport qilingan tovarlar qiymati jami 59,6 million AQSh dollariga yetdi va tamaki, paxta xomashyosi, uzum, qayta ishlangan qog‘oz, izolyatsiyalangan simlar va boshqalarni o‘z ichiga oldi. Xuddi shu yili Indoneziyadan Gretsiyaga eksport qilingan tovarlar qiymati jami 156 million AQSh dollariga yetdi va toʻqimachilik kiyimlari, palma yogʻi, yongʻoq yogʻi, kauchuk, qoplamasiz qogʻoz va boshqalarni oʻz ichiga oladi.
Mahayana
Mahayana (sanskritcha — katta ara-va, najot topishning keng yoʻli) — buddizmtt 2 asosiy oqim (xinayana bilan birga)dan biri. Milodning boshlarida keng tarqalgan. M. ruhiy kamolot ahsiga rioya etuvchi, xudoga ilti-jo qiluvchi, rohiblarga inʼomlar berib yordam qiluvchi har qanday dindor najot topishi mumkin, deb hisoblaydi. M. taʼlimotiga koʻra, dunyo — bir roʻyo, faqat nirvana realdir. M.da jannat haqidagi taʼlimot muayyan oʻrin egallaydi. M.ga koʻra, jannat bir nechta, ular M. adabiyotida va lamalar vaʼ-zlarida mukammal va jozioali qilib taʼriflanadi, ikona va katta hajmli koʻrgazma maketlarda tasvirlanadi. M.da Budda donishmand-ustozdan tipik xudoga aylangan. M. Hindistondan tashqaridagi keyingi buddizmning, jumladan, lamaizmning bir necha maktablari va yoʻnalishlari uchun asos boʻlib xizmat qildi.
Ibadan
Ibadan — Nigeriyaning jan.gʻarbidagi shahar, Oyo shtatining maʼmuriy markazi. Temir yoʻl va shosse yoʻllari tuguni. Aholisi 1,3 mln. kishidan ziyod (1990-yillar oʻrtalari). Q. h. rayonining (kakao va b.) muhim savdo markazi. Oziqovqat, yogʻochsozlik, kimyo, avtomobil sanoati korxonalari bor. Plastmassa va rezina buyumlari ishlab chiqariladi. Hunarmandchilikda toʻqish, boʻyash va metall buyumlar tayyorlashning markazi. Un-t, Nigeriya geografiya jamiyati bor. I. ga 18-asr oxirida asos solingan.
San Pedro Manrique
San Pedro Manrique Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Soria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 176,20 km2. Aholisi — 639 kishi (2010).
Ziralar
Zira quyidagilarga murojaat qilishi mumkin:
Crestwood Village
Crestwood Village AQShning New Jersey shtatida joylashgan shahardir. Ocean County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8392 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 11,5 km2. Shundan 11,4 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir.
Botir Zokirov
Botir Zokirov (1936. 26.4, Moskva — 1985.23.1, Toshkent) — xonanda (lirik-dramatik tenor), aktyor, rassom. Oʻzbekiston xalq artisti (1965). Oʻzbek zamonaviy professional estrada qoʻshiqchi (ijrochi)ligining asoschisi. Toshkent davlat konservatoriyasining vokal fakulteti (1952— 57), Toshkent davlat teatr va rassomlik sanʼati institutining rejissyorlik fakulteti (1958—62)da taʼlim olgan. "Yoshlik" ansambli (1957), Oʻzbek davlat estrada orkestri (1958—70) yak-kaxon xonandasi. Toshkent myuzikxollining tashkilotchisi, yakkaxoni va badiiy rahbari (1972—78). 1978-yildan "Oʻzbekkonsert"ning yakkaxon xonandasi. B.Z. oʻta taʼsirchan tembrli, shirador ovozga ega boʻlgan. Ijro etgan qoʻshiklarining aksariyatini tugal va teran lirik-dramatik asar darajasiga koʻtara olgan. Repertuaridagi qator qoʻshiqlar kompozitorlar tomonidan B. 3. hamkorligida, uning ovoziga moʻljallab yaratilgan. Ijodida oʻzbek kompozitorlarining romans va qoʻshiqlari muhim oʻrin tutadi: M. Burhonov — "Maftun boʻldim", "Namedonam, chi nom dorad"; I. Akbarov — "Yor kel", "Raʼno", "Gazli", "Seni eslayman"; Sayfi Jalil — "Majnun monologi", "Kechalar yulduz sanab" va boshqa Shuningdek, estrada uslubida kayta ishlangan hind ("Nechun xayolga choʻmding?", "Dil orzusi", "Meychale"), eron ("Maro bebus", "Ayriliq qoʻshigʻi"), misr ("Arabcha tango", "Uyqum oʻgʻrisi"), suriya ("Oʻtmishimga yigʻlayman"), livan ("Goʻzal qiz"), meksikan ("Alvido muhabbat"), italyan ("Yashasin muhabbat") qoʻshikdarini, chet el mualliflaridan E. Masias, J. Brel (Fransiya), Choudhuri, R. Shankar (Hindiston), Fatxulla Sulaymon (Suriya), Farid al-Atrash (Misr), aka-uka Rahboniylar (Livan), D. Ristich (Yugoslaviya) asarlarini original (har birini oʻz tilida) ijro etgan. B. Z.ning rassom sifatida yaratgan "Avtoportret", "Saraton", "Gumbazlar", "Bolalik koʻchasi", "Chor minor" kabi asarlari maʼlum. Bir qancha hikoya, ocherk va sheʼrlar, shuningdek, "Soʻgʻd elining qoploni" operasi (Ik. Akbarov)ning librettosini yozgan. "Kichik shahzoda" (A. de Sent-Ekzyuperi), "Soya" (Ye. Shvars) asarlarini oʻzbek tiliga tarjima qilgan.
Kinoaktyor sifatida Yosh muhandis ("Gullar ochilganda"), Rabindranat Tagor ("Olovli yoʻllar"), Abdullo ("Dahoning yoshligi") kabi obrazlar yaratgan. "Oʻzbektelefilm" studiyasi bagʻishlangan "Menga qoʻshiq chizib ber" va "Aytilmay qolgan qushiq" hujjatli filmlarni, oʻgʻli Bahodir Zokirov "Oʻsha, oʻtgan kunlar" filmini suratga olgan. Toshkent koʻchalaridan bi-riga B. 3. nomi berilgan. Shuningdek, Jizzaxdagi sanʼat bilim yurti, Samarqanddagi yoshlar sanʼat markazi uning nomi bilan yuritiladi. 1994-yil nomida estrada orkestri tashkil etildi (hozirgi "Oʻzbeknavo" qoshida). Fransiya, Avstriya, Germaniya, Kuba, shuningdek, Afrika mamlakatlarida gastrolda boʻlgan. 1995-yil "Botir Zokirov jamgʻar-masi" tashkil etidi. 1989-yildan uning nomida zamonaviy estrada qoʻshiqchilari tanlovi oʻtkaziladi.
Surrey (Shimoliy Dakota)
Surrey AQShning Shimoliy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Ward okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
934 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 368,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,56 km2. Shundan 2,54 km2 quruqlik, 0,03 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 498 m balandlikda joylashgan.
Remer (Minnesota)
Remer AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Cass County, Minnesota|Cass
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
370 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 103,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,57 km2. Shundan 3,57 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 409 m balandlikda joylashgan.
Bischwihr
Bischwihr Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Haut-Rhin departamenti Colmar tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
900 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 281,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,2 km2. Dengiz sathidan 182 – 187 m balandlikda joylashgan.
819
Vafot etgan
🇷🇺
Yana
Yana — Saxa Respublikasidagi daryo. Yuqori Yana tizmasining shim. yon bagʻirlaridan oqib tushuvchi Dulgalax va Sartang daryolarining qoʻshilishidan hosil boʻladi. Shim.ga tomon oqa borib Laptevlar dengiziga quyiladi. Uz. 1490 km, havzasining mayd. 238 ming km². Kazachye qishlogʻidan oʻtgach, Ya. 5300 km²ga yaqin maydonga ega boʻlgan delta hosil qiladi. Asosan, yomgʻir suvlaridan toʻyinadi. Oʻrtacha yillik suv sarfi 1000 m³/sek. Okt. oʻrtalaridan may oʻrtalarigacha muzlab yotadi. Ya.ning 890 km qismida kema qatnaydi. Kema qatnovi atigi uch oy davom etadi. Ya.ning Adicha (715 km) va Bitantay (586 km) kabi yirik va bir qancha mayda irmoqlari bor. Asosiy pristanlari: Verxoyansk, Batagay, UstKuyga; quyilish qismida — Nijneyansk porti.
820
Vafot etgan
🇷🇺
Boks (maʼnolari)
Boks:
NGC 4128
NGC 4128 Ajdaho yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Seewen (Solothurn)
Seewen  Shveysariyaning Solothurn (kanton) kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Dorneck (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 16.39 km2. 1019 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Seewenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Oltinsoy (Beruniy tumani)
Oltinsoy  — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Beruniy tumani tarkibiga kiradi.
Tourliac
Tourliac Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Villeneuve-sur-Lot tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
97 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,5 km2.
Saint-Léger-aux-Bois (Oise)
Saint-Léger-aux-Bois Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Compiègne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
848 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 102,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,3 km2. Dengiz sathidan 33 – 52 m balandlikda joylashgan.
Psixologiya tarixi
Psixologiya — „xulq-atvor va aqliy jarayonlarni ilmiy oʻrganish“ deb taʼriflanadi. Inson ongi va xulq-atvoriga falsafiy qiziqish Misr, Fors, Gretsiya, Xitoy va Hindistonning qadimgi sivilizatsiyalari davridan boshlangan.
Psixologiya eksperimental tadqiqot sohasi sifatida 1854-yilda Germaniyaning Leyptsig shahrida Gustav Fexner hissiy tajribalar haqida hukm chiqarish va ular ustida qanday tajriba oʻtkazish haqida birinchi nazariyani yaratgandan soʻng boshlangan. Bugungi kunda Signalni aniqlash nazariyasi sifatida eʼtirof etilgan Fexner nazariyasi qiyosiy mulohazaning statistik nazariyalari va uning gʻoyalari asosida minglab tajribalar rivojlanishini bashorat qildi. Keyinchalik, 1879-yilda Vilgelm Vundt Germaniyaning Leyptsig shahrida faqat psixologik tadqiqotlarga bagʻishlangan birinchi psixologik laboratoriyaga asos soldi. Vundt oʻzini psixolog deb atagan birinchi odam ham edi. Vundtning muhim kashfiyotchisi Ferdinand Uebervasser (1752-1812) edi, u 1783-yilda oʻzini empirik psixologiya va mantiq professori etib tayinladi va Germaniyaning Eski Myunster universitetida empirik psixologiya boʻyicha maʼruzalar oʻqidi. Bu sohaga boshqa muhim hissa qoʻshganlar orasida Hermann Ebbinghaus (xotirani oʻrganish boʻyicha kashshof), Uilyam Jeyms (amerikalik pragmatizmning otasi) va Ivan Pavlov (klassik konditsionerlik bilan bogʻliq protseduralarni ishlab chiqqan).
Eksperimental psixologiyaning rivojlanishidan koʻp oʻtmay, amaliy psixologiyaning har xil turlari paydo boʻldi. G.Stenli Xoll 1880-yillarning boshlarida Germaniyadan AQSHga ilmiy pedagogikani olib keldi. Jon Dyuining 1890-yillardagi taʼlim nazariyasi yana bir misol edi. Shuningdek, 1890-yillarda Gyugo Myunsterberg psixologiyani sanoat, huquq va boshqa sohalarda qoʻllash haqida yozishni boshladi. Lightner Witmer 1890-yillarda birinchi psixologik klinikani yaratdi. Jeyms MakKin Kettell 1890-yillarda birinchi aqliy test dasturini yaratish uchun Frensis Galtonning antropometrik usullarini moslashtirdi. Shu bilan birga, Vena shahrida Zigmund Freyd ongni oʻrganish uchun psixoanaliz deb nomlangan mustaqil yondashuvni ishlab chiqdi.
XX-asr Edvard Titchenerning Vundt empirizmin i tanqid qilganiga munosabat bildirgan. Bu B. F. Skinner tomonidan ommalashtirilgan Jon B.Uotson tomonidan bixeviorizmning shakllanishiga yordam berdi. Bixeviorizm ochiq xulq-atvorni oʻrganishga urgʻu berishni taklif qildi, chunki buni miqdoriy va oson oʻlchash mumkin. Dastlabki bixevioristlar "ong"ni oʻrganishni samarali ilmiy oʻrganish uchun juda noaniq deb hisoblashgan. Biroq, Skinner va uning hamkasblari fikrlashni yashirin xulq-atvor shakli sifatida oʻrganishdi, ularda ochiq (omma tomonidan kuzatilishi mumkin boʻlgan) xatti-harakatlar bilan bir xil printsiplarni qoʻllashlari mumkin edi.
Valgrisenche
Valgrisenche Italiyaning Aosta vodiysi mintaqasida joylashgan kommunadir. Maydoni — 112 km2. 183 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Psixologiya tarixi
XX-asrning soʻnggi oʻn yilliklarida inson ongini oʻrganishga fanlararo yondashuv boʻlgan kognitiv fanning yuksalishi kuzatildi. Kognitiv fan yana kognitiv psixologiya, tilshunoslik, informatika, falsafa, bixeviorizm va neyrobiologiya vositalaridan foydalangan holda "aql"ni tadqiqot mavzusi sifatida koʻrib chiqadi. Tadqiqotning ushbu shakli inson ongini keng tushunish mumkinligini va bunday tushunchani sunʼiy intellekt kabi boshqa tadqiqot sohalarida qoʻllash mumkinligini taklif qildi.
Psixologiyaning „kuchlar“ yoki „toʻlqinlar“ deb ataladigan kontseptual boʻlinmalari mavjud boʻlib, ular maktablari va tarixiy tendentsiyalariga asoslanadi. Ushbu atama psixologlar orasida 1930-yillardan boshlab terapevtik amaliyotda kuchayib borayotgan gumanizmni, Uotsonning bixeviorizmi va Freyd psixoanalizining deterministik tendentsiyalariga javoban „uchinchi kuch“ deb atalganini farqlash uchun ommalashgan. Gumanistik psixologiyaning muhim tarafdorlari Karl Rojers, Avraam Maslou, Gordon Allport, Erich Fromm va Rollo Meydir. Ularning gumanistik kontseptsiyalari ekzistensial psixologiya, Viktor Franklning logoterapiyasi, pozitiv psixologiya (Martin Seligman yetakchi eksponentlardan biri), C. R. Kloningerning farovonlik va xarakter rivojlanishiga yondashuvi, shuningdek, transpersonal psixologiya bilan bogʻliq. Ma'naviyat, oʻz-oʻzidan oʻtish, oʻz-oʻzini anglash, oʻz-oʻzini amalga oshirish va eʼtiborlilik kabi tushunchalarni oʻzida mujassam etgan. Kognitiv xulq-atvor psixoterapiyasida shunga oʻxshash atamalar ham kiritilgan boʻlib, ular tomonidan
Dastlabki psixologik fikrlar
Tarix davomida koʻplab madaniyatlar ong, yurak, qalb, ruh, miya va boshqalarning tabiati haqida mulohaza yuritgan.
Qadimgi yunon faylasuflari Thalesdan (miloddan avvalgi 550-yil) hatto Rim davrigacha boʻlgan davrda oʻzlari psuchẽ (psixika) deb atagan („psixologiya“ning birinchi yarmi undan olingan), shuningdek, boshqa nazariyalarni ishlab chiqdilar. „psixologik“ atamalar — nous, thumos, logistikon va boshqalar. Klassik Yunonistonda (miloddan avvalgi V asr) faylasuflar tabiat qonunlari inson taqdirini belgilovchi xudolar va jinlardan farqli oʻlaroq, bizning dunyomizni shakllantiradi, degan eʼtiqodni „naturalizm“ ni oʻrgatishgan. Masalan, Alkmeon yurakni emas, miyani „fikr organi“ deb hisoblardi. U tanadan miyaga koʻtarilayotgan sezgi nervlarini kuzatib, aqliy faoliyat markaziy asab tizimida paydo boʻlishini va ruhiy kasallikning s ababi oʻz-oʻzidan ekanligini taʼkidladi. U bu tushunchani ruhiy kasalliklar va davolash usullarini tasniflashda qoʻllagan. Bu psixologlarning eng taʼsirchanlari Platon (ayniqsa, Respublikada), Pifagor va Aristotelning (xususan, Peri Psyches, lotincha „De“ nomi bilan mashhur boʻlgan) hisoblanadi. Platonning ruhning uch tomonlama nazariyasi, Arava allegoriyasi va eros kabi tushunchalar psixikaning keyingi Gʻarb falsafasi qarashlarini belgilab berdi va Freydning id, ego va super-ego va libido kabi zamonaviy psixologik takliflarini kutdi. „1920-yilda Freyd psixoanalizning ilmiy va madaniy oʻzaro bogʻliqligini aniqlashga qaratilgan strategiyaning bir qismi sifatida Platonni oʻz nazariyasining asoschisi sifatida koʻrsatishga qaror qildi“. Ellinistik faylasuflar (yaʼni stoiklar va epikuriylar) bir qancha muhim jihatlarda, ayniqsa, ongning fiziologik asoslari masalalari bilan shugʻullanishlarida Klassik yunon anʼanalaridan ajralib chiqdilar. Rim shifokori Galen bu masalalarga eng batafsil va taʼsirchan tarzda murojaat qilgan. Yunon anʼanalari bu mavzu boʻyicha baʼzi xristian va islomiy fikrlarga taʼsir qildi.
Hong Kongda COVID-19 pandemiyasi
COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Hong Kongda ilk bor 2020-yil 27-yanvar kunida tarqaldi.
Psixologiya tarixi
Dastlabki psixologik fikrlar
Yahudiy-xristianlik anʼanalarida Intizom qoʻllanmasi (Oʻlik dengiz oʻramlaridan, taxminan miloddan avvalgi 21-61 yillar) inson tabiatining ikki temperamentga yoki qarama-qarshi ruhlarga boʻlinishini qayd etadi.
Valter M.Friman 2008-yilda Mind and Matter jurnalida chop etilgan „Nonlinear Brain Dynamics and Intention As Aquinas“ nomli maqolasida tomizm neyrodinamika bilan eng mos keladigan bilishni tushuntiruvchi falsafiy tizim ekanligini taklif qiladi.
Hong Kongda COVID-19 pandemiyasi
Epidemiyadan oldingi holat
2019-yil 31-dekabr kuni Xitoy Sogʻliqni Saqlash Tashkilotiga nomaʼlum sabablarga koʻra pnevmoniya holatlari toʻgʻrisida xabar berdi. 2020-yil 12-yanvarda Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST), Xubey provinsiyasida, Uxan shahrida yashovchi odamlar guruhida yangi koronavirus nafas olish kasalligi sababi boʻlganligini tasdiqladi.
COVID-19 uchun oʻlim holatlari 2003-yildagi SARS koʻrsatkichidan ancha past edi, ammo infeksiyaning tarqalishi sezilarli darajada oshdi va oʻlimga olib keldi.
Psixologiya tarixi
Dastlabki psixologik fikrlar
Osiyoda Xitoy oʻz taʼlim tizimining bir qismi sifatida qobiliyat testlarini oʻtkazishning uzoq tarixiga ega edi. 2500 yil muqaddam Xitoy matnlarida neyropsikiyatrik kasalliklar, shu jumladan epilepsiya bilan yoki epilepsiyasiz maniya va psixoz taʼriflari qayd etilgan. „Muvozanatsizlik“ psixoz mexanizmi edi. Taʼriflangan boshqa holatlarga chalkashlik, vizual illyuziyalar, mastlik, stress va hatto yomon munosabat kiradi.
Santa Cruz de Yanguas
Santa Cruz de Yanguas Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Soria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 33,52 km2. Aholisi — 68 kishi (2010).
Psixologiya tarixi
Dastlabki psixologik fikrlar
Oʻrta asr musulmon tabiblari ham turli „aql kasalliklari“ bilan ogʻrigan bemorlarni davolash usullarini ishlab chiqdilar.
Ahmad ibn Sahl al-Balxiy (850-934) bu anʼanada birinchilardan boʻlib tana va aql bilan bogʻliq kasalliklarni muhokama qilgan. Al-Balxiy tan va ruh sogʻlom yoki kasal boʻlishi yoki „muvozanatli yoki muvozanatsiz“ boʻlishi mumkinligini tan oldi. Tanadagi nomutanosiblik isitma, bosh ogʻrigʻi va boshqa tana kasalliklariga olib kelishi mumkin, ruhning muvozanati esa gʻazab, tashvish, gʻamginlik va boshqa nafs bilan bogʻliq alomatlarga olib kelishi mumkinligini yozgan.
Ibn Sino ham xuddi shunday, nafs bilan bogʻliq kasalliklarni davolashda dastlabki ishlarni amalga oshirdi va ongdagi oʻzgarishlarni ichki tuygʻular bilan bogʻlash tizimini ishlab chiqdi. Avitsenna, shuningdek, biz hozirda neyropsikiyatrik kasalliklar sifatida tanilgan hodisalarni, jumladan, gallyutsinatsiya, maniya, dahshatli tush, melanxoliya, demans, epilepsiya va tremorni tasvirlab berdi.
Psixologiya bilan bogʻliq masalalarni muhokama qilgan qadimgi va oʻrta asr mutafakkirlari:
Witelo idrok psixologiyasining kashshofi hisoblanadi. Uning Perspektivasi psixologiyaga oid koʻplab materiallarni oʻz ichiga oladi. Gʻoya va ongsizligi haqidagi zamonaviy tushunchalarga yaqin qarashlarni belgilaydi.
Keyingi rivojlanish
Qadimgilarning koʻpgina asarlari Islom Oltin Asrida „Donishmandlar uyi“, „Bilmlar uyi“ va boshqa shu kabi muassasalardagi musulmon, nasroniy va yahudiy tarjimonlarning saʼy-harakatlarisiz yoʻqolib ketgan boʻlar edi. Ularning nashrlari va sharhlari keyinchalik XII-asrda lotin tiliga tarjima qilingan. Biroq, bu manbalar Uygʻonish davrida qanday qoʻllanilganligi aniq emas va ularning keyinchalik psixologiya intizomi sifatida paydo boʻlishiga taʼsiri ilmiy munozara mavzusidir.
821
Vafot etgan
🇷🇺
Psixologiya tarixi
Keyingi rivojlanish
„Psixologiya“ atamasi, yaʼni yunoncha neo-lotin psixologiyasining birinchi bosma qoʻllanilishi 1525-yildagi koʻplab asarlarga tegishli.[34] Etimologiya uzoq vaqtdan beri nemis sxolastik faylasufi Rudolf Gökkel (1547-1628, koʻpincha lotincha Rodolf Goklenius shaklida tanilgan) bilan bogʻliq boʻlib, u 1590-yilda Marburgda „Psychologia hoc est:de hominis perfectione, animo et imprimis ortu hujus…“ asarini nashr etgan. Xorvat gumanisti Marko Marulich (1450-1524) bu atamani Psichiologia deratione animae humanae (taxminan 1520) nomli lotin risolasining sarlavhasida ishlatgan bo‘lishi mumkin. Garchi risolaning oʻzi saqlanib qolmagan boʻlsa-da, uning nomi Marulichning kichik zamondoshi Franjo Bozichevich-Natalis tomonidan „Vita Marci Maruli Spalatensis“ (Krstić, 1964) tomonidan tuzilgan asarlari roʻyxatida keltirilgan.
Bu atama nemis ratsionalist faylasufi Kristian Volf (1679-1754) oʻzining „Psychologia empirica“ (1732) va „Psychologia rationalis“ (1734) asarlarida ishlatmaguncha mashhur boʻlmagan. Empirik va ratsional psixologiya oʻrtasidagi bu farq Denis Didro (1713-1780) va Jan le Rond d’Alemberning (1717-1783) Entsiklopediyasida (1751-1784) olingan va Fransiyada Men de Biran (186) tomonidan ommalashgan. Angliyada „psixologiya“ atamasi IXX-asr oʻrtalarida, ayniqsa, Uilyam Gamilton (1788-1856) asarida „aqliy falsafa“ni ortda qoldirdi.
Maʼrifiy psixologik fikr
Ilk psixologiya ruhni oʻrganuvchi fan sifatida qaralgan (bu atamaning nasroniy maʼnosida)[45]. Psixologiyaning zamonaviy falsafiy shakliga Rene Dekartning (1596-1650) asarlari va u yaratgan munozaralar katta taʼsir koʻrsatdi, ulardan eng dolzarbi uning matni bilan nashr etilgan Birinchi falsafa boʻyicha meditatsiyalariga (1641) eʼtirozlar edi. Psixologiyaning keyingi rivojlanishi uchun uning „Ruh ehtiroslari“ (1649) va „Inson haqida traktat“ (1632 yilda nihoyasiga yetgan, ammo butun dunyo bilan bir qatorda Dekart katolik cherkovining Galileyni qoralagani haqida eshitganidan keyin nashr etishdan olib tashlangan. 1664 yilda vafotidan keyin nashr etilgan) ham muhim ahamiyatga ega edi.
Shifokor sifatida maʼlumotga ega boʻlmagan boʻlsa-da, Dekart buqalarning yuraklarini keng qamrovli anatomik tadqiqotlar oʻtkazdi va Uilyam Xarvi unga javob beradigan darajada muhim deb hisoblangan. Dekart birinchilardan boʻlib Harveyning qon aylanishi modelini maʼqullagan. Ammo uni tushuntirish uchun uning metafizik asosiga rozi boʻlmagan. Dekart hayvonlar va inson jasadlarini ajratib oldi va natijada qon oqimi boʻyicha tadqiqotlar bilan tanish boʻlib, bu tanani ruhsiz harakat qilishga qodir boʻlgan murakkab qurilma degan xulosaga keldi va shu bilan „Ruh haqidagi taʼlimot“ ga zid keladi. Psixologiyaning tibbiy fan sifatida paydo boʻlishiga Tomas Uillis nafaqat miya faoliyati nuqtai nazaridan psixologiyaga („Ruh haqidagi taʼlimot“) murojaat qilishda, balki 1672 yilda batafsil anatomik ishi va risolasi orqali katta turtki berdi. De anima brutorum quae hominis vitalis ac sentitiva est: exercitationes duae („Yovuzlarning ruhlari haqida ikkita nutq“ — „hayvon“ degan maʼnoni anglatadi). Biroq, Uillis Dekartning raqibi Per Gassendi taʼsirini oʻz ijodi uchun ilhom manbai sifatida tan oldi.
Britaniya empirik va assotsiatsiya maktablari faylasuflari eksperimental psixologiyaning keyingi kursiga katta taʼsir koʻrsatdilar. Jon Lokkning „Inson tushunchasi haqida ocherk“ (1689), Jorj Berklining „Inson bilimlari tamoyillari haqidagi risola“ (1710) va Devid Xumning „Inson tabiati haqida risola“ (1739-1740) kabi, Devid Xartlining (1749) „Inson haqidagi kuzatishlari“ (1749) kabi kitoblari alohida taʼsir ko‘rsatdi.) va Jon Styuart Millning Mantiq tizimi. (1843). Ayrim kontinental ratsionalist faylasuflarning, ayniqsa Barux Spinozaning (1632-1677) „Tushunishni takomillashtirish toʻgʻrisida“ (1662) va Gotfrid Vilgelm Leybnitsning (1646-1716) „Inson tushunchasi boʻyicha yangi insholari“ (1715-yilda nashr etilgan) asarlari ham diqqatga sazovordir. Yana bir muhim hissa Fridrix Avgust Rauchning (1806-1841) „Psixologiya: Yoki, inson ruhiga qarash“ kitobi edi; Jumladan, Antropologiya (1840) Amerika auditoriyasi uchun Hegel falsafasining birinchi ingliz ekspozitsiyasi.
Nemis idealizmi ongsizlik haqidagi taklifga kashshof boʻlib, Yung buni birinchi marta shifokor va faylasuf Karl Gustav Karus tomonidan psixologik jihatdan tasvirlangan deb hisobladi. Fridrix Vilgelm Jozef fon Shelling (1775-1835) va Eduard fon Xartmanning „Behushlik falsafasi“ (1869) asarida foydalanishlari ham diqqatga sazovordir; Psixolog Hans Eyzenk „Freyd imperiyasining tanazzul va qulashi“ (1985) asarida Xartmanning ongsizlik haqidagi versiyasi Freydnikiga juda o‘xshashligini yozadi.
Daniyalik faylasuf Soren Kierkegor ham oʻzining „Tashvish tushunchasi“ (1844) va „Oʻlimgacha boʻlgan kasallik“ (1849) asarlari bilan gumanistik, ekzistensial va zamonaviy psixologik maktablarga taʼsir koʻrsatdi.
Zamonaviy psixologiyaga oʻtish
Psixologiyaning paydo boʻlgan intizomiga mesmerizmning samaradorligi (gipnozning kashshofi) va frenologiyaning ahamiyati atrofidagi munozaralar ham taʼsir koʻrsatdi. Birinchisi 1770-yillarda avstriyalik shifokor Frans Mesmer (1734-1815) tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, u tortishish kuchidan, keyinroq „hayvon magnitlanishi“ dan turli jismoniy va ruhiy kasalliklarni davolash uchun foydalanishni daʼvo qilgan. Mesmer va uning davolanishi Venada ham, Parijda ham modaga aylangani sayin, u ham shubhali amaldorlar nazoratiga tusha boshladi. 1784 yilda Parijda qirol Lyudovik XVI tomonidan Amerika elchisi Benjamin Franklin, kimyogar Antuan Lavuazye va shifokor Jozef-Ignas Giyotin (keyinchalik gilyotinni ommalashtiruvchi) ishtirok etgan tergov topshirildi. Ular Mesmerning usuli foydasiz degan xulosaga kelishdi. Abbé Faria, hind-portugal ruhoniysi hayvonlarning magnitlanishiga jamoatchilik eʼtiborini jonlantirdi. Mesmerdan farqli oʻlaroq, Faria taʼsir bemorning kutish va hamkorlik kuchi bilan „ongda yaratilgan“ deb taʼkidladi. Garchi bahsli boʻlsa-da, „magnit“ anʼanasi Mesmerning shogirdlari va boshqalar oʻrtasida davom etdi va IXX asrda Angliyada shifokor Jon Elliotson (1791-1868) va jarrohlar Jeyms Esdayl (1808-1859) va Jeyms Braidning (1795-1860) (u uni Mesmeristning „kuch“i emas, balki sub’ekt ongining mulki sifatida qayta kontseptsiyalashtirgan va uni „gipnoz“ deb atagan) ishlarida qayta tiklandi. Mesmerizm IXX asr davomida Angliyada kuchli ijtimoiy davom etdi. Fariyaning yondashuvi Nensi maktabining Ambroise-Auguste Liebeault va Hippolyte Bernxaymning klinik va nazariy ishlari bilan sezilarli darajada kengaytirildi. Fariyaning nazariy pozitsiyasi va Nensi maktabidagilarning keyingi tajribalari Emile Kuening keyingi avtotaklif texnikasiga katta hissa qoʻshdi. Parijdagi Salpetrier kasalxonasi direktori Jan-Martin Sharko (1825-1893) tomonidan isteriyani davolash uchun qabul qilingan.
Frenologiya nemis shifokori Frans Jozef Gall (1758-1828) tomonidan ishlab chiqilgan miya tuzilishi nazariyasi „organologiya“ sifatida boshlangan. Gallning taʼkidlashicha, miya juda koʻp funktsional „aʼzolarga“ boʻlinadi, ularning har biri insonning maʼlum aqliy qobiliyatlari va moyilliklari uchun javobgardir — umid, sevgi, ma'naviyat, ochkoʻzlik, til, ob’ektlarning hajmi, shakli va rangini aniqlash qobiliyati va hokazo. U bu organlarning har biri qanchalik katta boʻlsa, tegishli ruhiy xususiyatning kuchi shunchalik katta boʻlishini taʼkidladi. Bundan tashqari, u maʼlum bir odamning bosh suyagi yuzasini his qilish orqali organlarning oʻlchamlarini aniqlash mumkinligini taʼkidladi. Gallning miyaga nisbatan oʻta mahalliylashtirish pozitsiyasi tez orada hujumga uchradi. Ayniqsa fransuz anatomi Per Flourens (1794-1867), u ablasyon tadqiqotlarini (tovuqlar ustida) oʻtkazdi. Bu funktsiyaning juda kam yoki umuman yoʻqligini koʻrsatdi. Gall jiddiy (agar notoʻgʻri yoʻnaltirilgan boʻlsa) tadqiqotchi boʻlsa-da, uning nazariyasini uning yordamchisi Iogann Gaspar Spursgeym (1776-1832) qabul qildi va tez orada, ayniqsa, Britaniyada mustaqil amaliyotchilar sanoati gullab-yashnagan, foydali, mashhur frenologiya korxonasiga aylandi. Shotlandiya diniy rahnamosi Jorj Komb (1788-1858) qoʻlida (uning „Inson Konstitutsiyasi“ kitobi asrning eng koʻp sotilgan kitoblaridan biri boʻlgan) frenologiya siyosiy islohotlar harakati va tenglik tamoyillari bilan kuchli bogʻlangan. Tez orada Spursgeym frenologiyani Amerikaga ham tarqatdi, u erda sayohatchi amaliy frenologlar tayyor mijozlarning ruhiy farovonligini baholashdi.
Zamonaviy psixologiyaning rivojlanishi XVIII-XIX asrlarda psixiatriya bilan chambarchas bogʻliq boʻlgan, oʻsha paytda evropaliklar ularning patologik holatini birinchi marta koʻrib chiqqandan soʻng, ruhiy kasallarni xospislarda davolashda inqilob sodir boʻlgan. Maʼrifatparvarlik gʻoyalariga asoslangan ruhiy salomatlikni insonparvarlik va ilmiy davolashni birinchi boʻlib Gʻarbda amalga oshirgan fransuz begona olimlari psixopatologiyaning empirik kuzatishini ishlab chiqdilar, klinik sharoitlarni, ularning fiziologik munosabatlarini tavsiflab, ularni tasnifladilar. U ratsionalistik-empirik maktab deb ataldi, uning eng mashhur koʻrsatkichlari Pinel, Esquirol, Falret, Morel va Magnan edi. XIX asrning oxirida fransuz oqimi asta-sekin nemis oʻrganish sohasi tomonidan engib oʻtildi. Dastlab, nemis maktabiga romantik ideallar taʼsir koʻrsatdi va aqldan koʻra koʻproq empatiyaga asoslangan aqliy jarayon spekulyatorlari qatorini keltirib chiqardi. Ular turli oqimlarni Reil („psixiatriya“ soʻzini yaratuvchisi), Geynrot (birinchi boʻlib „psixosomatik“ atamasini ishlatgan) Ideler va Karuslar tomonidan taʼkidlangan Psixiker, mentalist yoki psixolog sifatida tanildi. Asr oʻrtalarida mentalizmning spekulyativ taʼlimotlariga qarshi „somatik reaksiya“ (somatiker) shakllandi va u neyroanatomiya va nevropatologiyaga asoslandi. Unda psixopatologik tasnifga muhim hissa qoʻshganlar Grisinger, Vestfal, Krafft-Ebbing va Kahlbaum boʻlib, ular oʻz navbatida Vernik va Meynertga taʼsir koʻrsatadi. Kraepelin sindromlardagi ruhiy kasalliklarning diagnostik jihatlarini birinchi boʻlib aniqlagan inqilobni amalga oshirdi va Shnayder, Kretschmer, Leonhard va Yaspersning hissasi bilan psixologik tasniflash ishi zamonaviy sohada kuzatildi. Buyuk Britaniyada oʻn toʻqqizinchi asrda birinchi psixologiya jurnali — „Aql“ ning asoschisi va oʻsha paytdagi „Mental Science: Psixologiya toʻplami“ va „Falsafa tarixi“ kabi maʼlumotnomalar muallifi Aleksandr Beyn ajralib turadi. (1868) va Genri Maudsli. Shveytsariyada Bleuler „chuqur psixologiya“, „shizofreniya“, „shizoid“ va „autizm“ atamalarini kiritdi. Qoʻshma Shtatlarda shveytsariyalik psixiatr Adolf Meyer bemorga psixosomatik tibbiyot deb ataladigan psixosomatik omillarni, tushunchalarni taʼkidlab, integratsiyalashgan „psixobiologik“ bir butun sifatida qarash kerakligini taʼkidladi.
Maksutlu, Kangal
Maksutlu — Sivas viloyatining Kangal tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq 1912-yildan beri shu nomga ega.
Kuala Lumpur
thumb|Kuala Lumpur
Iberlar
Iberlar - 1) Sharqiy Gruziyada yashovchi qabilaning nomi, Iberiya (Iveriya) hududida yashashgan. Gruzin xalqining shakllanishida asos boʻlganlar; 2) Ispaniyadagi qad. qabilalar (turdetanlar, turdullar, bastetatlar va b.). Mil. av. 3—2-asrlarda rimliklar tomonidan bosib olingach, roman tillarida soʻzlashadigan boʻlishgan.
Kuala Lumpur
Kuala-Lumpur - Malayziyaning poytaxti. Mamlakatning muhim iqtisodiy, savdo-moliya va siyosiy markazi. Federal poytaxt hududining maʼmuriy markazi. Malakkaya orolning janubiy-gʻarbiy qismida, togʻlar bilan oʻralgan xushmanzara vodiyda, Klang va Gombak daryolarining qoʻshilish yerida joylashgan. Iqlimi tropik mussonli, nam iqlim (nisbiy namlik 96% gacha), yogʻin koʻp yogʻadi (yiliga oʻrtacha 2440 mm) va yil davomida temperatura yuqori boʻladi (oʻrtacha yillik temperatura 28,2°). Aholisi 1,3 mln. kishi (2000).
Maksutlu, Kangal
Geografiyasi
Qishloq Sivas shahar markazidan 120 km, Kangal tumani markazidan 22 km uzoqlikda joylashgan.
Kuala Lumpur
Kuala Lumpur 19-asrning 80-yillarida shu atrofdan qalay qazib chiqaruvchi konchilar qishloqlari oʻrnida bunyod etilgan. 1880-yildan Salangor sultonligining poytaxti. 1896-yildan federatsiya qilib birlashtirilgan Malayya sultonliklarining maʼmuriy markazi. 1946-yildan Angliya mustamlakasi — Malayya ittifoqining, 1984-yildan Malayya Federatsiyasi (Malayya)ning markazi. 1957-yil avgustdan mustaqil Malayya Federatsiyasi, 1963-yildan Malayziya Federatsiyasining poytaxti.
Kuala Lumpur muhim transport yoʻllari tuguni. Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Kuala Lumpur va shosse yoʻl orqali Malakka boʻgʻozi sohilidagi Port-Suettenem shahri bilan bogʻlangan. Muhim savdo-taqsimot punkti, kon sanoati va qishloq xoʻjaligi rayonining markazi. Toʻqimachilik, elektrotexnika, mashinasozlik, oziq-ovqat, kimyo, sement, yogʻochsozlik, metallsozlik sanoati, temir yoʻl jihozlari ishlab chiqarish, avtomobil yigʻish korxonalari mavjud. Texnologiya universiteti, Malayziya universiteti, milliy muzey, kutubxonalar bor. Shaharning markaziy Femida hukumat maʼmuriy binolari, savdo firmalari, yirik banklar joylashgan. Meʼmoriy yodgorliklardan masjid, Mariammam ibodatxonasi va boshqa saqlangan.
Mahbub ul-qulub
„Mahbub ul-qulub“ („Koʻngillarning sevgani“) 1500-yilda Alisher Navoiy tomonidan yozilgan asardir. Asar oʻzaro bogʻliq 3 qismdan iborat. 1-qism 40 fasl (bob) ni oʻz ichiga oladi. Bunda muallif oʻz davrining tipik vakillari hayotini tasvirlagan. 10 bobdan tashkil topgan 2-qismda yaxshi va yomon, maqtovga sazovor va nafratga loyiq hislatlar tafsiloti berilgan. 3-qismga masal va hikmatlar kiritilgan. Har bir jumla oʻzaro qofiyadosh. Asarning sajda yozilishi unga alohida badiiy nafosat bagʻishlagan. Asarga baytlar, ruboiylar kiritilib, ular ulugʻ shoir va mutafakkirning hayot haqidagi xulosalarini mujassamlashtirgan. Mahbub ul-qulub Alisher Navoiy asarlari tilini oʻrganishda muhim manba hisoblanadi. Uning turli vaqtda koʻchirilgan bir qancha qoʻlyozmalari Toshkent, Sankt-Peterburg, Parij va Istanbul kutubxonalarida saqlanadi.
Yana-indigirka pasttekisligi
Yana-indigirka pasttekisligi — Laptevlar va Sharqiy Sibir dengizlari sohilidagi pasttekislik. Gʻarbda Omoloy daryosi vodiysidan sharqda Indigirka daryosigacha 700 km dan ortiq masofaga choʻzilgan. Eng serbar joyi 300 km. Koʻpchilik joylarda bal. 100 m (ayrim qoldiq qirlarning bal. 350–500 m). Gʻovak dengiz va quruqlik yotqiziqlari hamda qalin muzlar bilan qoplangan. Kattagina qismida tundra oʻsimliklari oʻsadi. Ya. Yana-indigirka pasttekisligi kuchli botqoqlashgan. Termokarst koʻl koʻp.