cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Arterial gipertenziya
Homiladorlik
Gipertenziya homiladorlikning taxminan 8-10 foizida uchraydi. 140/90 dan yuqori boʻlgan olti soatlik oraliqda ikkita qon bosimi oʻlchovi mm Hg homiladorlikdagi gipertenziya diagnostikasi hisoblanadi. Homiladorlikdagi yuqori qon bosimi oldingi gipertenziya, homiladorlik gipertenziyasi yoki preeklampsi sifatida tasniflanishi mumkin. Preeklampsi — homiladorlikning ikkinchi yarmida va tugʻruqdan keyingi davrda qon bosimi ortishi va siydikda protein mavjudligi bilan tavsiflangan jiddiy holatlardan biridir. Bu homiladorlikning taxminan 5 foizida uchraydi va butun dunyo boʻylab onalar oʻlimining taxminan 16 foizi uchun javobgardir. Odatda preeklampsida hech qanday alomat yoʻq va u muntazam skrining orqali aniqlanadi. Preeklampsi belgilari paydo boʻlganda, bosh ogʻrigʻi, koʻrishning buzilishi (koʻpincha „chiroqlar“ miltillaydi), qusish, oshqozon ogʻrigʻi va shish paydo boʻladi. Preeklampsiya vaqti-vaqti bilan hayot uchun xavfli boʻlgan eklampsiya deb ataladigan holatga oʻtishi mumkin, bu favqulodda gipertenziya boʻlib, koʻrishning yoʻqolishi, miya shishishi, tutilishlar, buyrak yetishmovchiligi, oʻpka shishi va tarqalgan intravaskulyar koagulyatsiya (qon ivishining buzilishi) kabi bir qator jiddiy asoratlar bilan kechadigan asoratlardir. Aytib oʻtish kerakki, homiladorlik gipertenziyasi siydikda protein boʻlmagan homiladorlik davrida yangi boshlangan gipertenziya sifatida tavsiflanadi.
Bolalar
Rivojlanmaslik, tutilishlar, asabiylashish, energiya yetishmasligi va nafas olish qiyinlishuvi yangi tugʻilgan chaqaloqlar va yosh bolalarda ham gipertoniya bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Bolalarda gipertenziya bosh ogʻrigʻi, sababsiz asabiylashish, charchoq, rivojlanishning sustlashishi, koʻrishning xiralashishi, burundan qon ketishi va yuz falajiga olib kelishi mumkin.
Birlamchi gipertenziya
Gipertenziya genlar va atrof-muhit omillarining murakkab oʻzaro taʼsiridan kelib chiqadi. Qon bosimiga kichik taʼsir koʻrsatadigan koʻplab keng tarqalgan genetik variantlar, shuningdek, qon bosimiga katta taʼsir koʻrsatadigan baʼzi noyob genetik variantlar aniqlangan. Shuningdek, genom boʻyicha assotsiatsiya tadqiqotlari (GWAS) qon bosimi bilan bogʻliq 35 ta genetik lokusni (joylashuvni) aniqladi. Qon bosimiga taʼsir qiluvchi ushbu genetik lokuslardan 12 tasi yangi topildi. Ushbu sentinel SNP qon tomir silliq mushaklari va buyrak funksiyasi bilan bogʻliq genlar ichida joylashgan. DNK metilatsiyasi qaysidir maʼnoda umumiy irsiy oʻzgaruvchanlikni bir nechta fenotiplarga bogʻlashga taʼsir qilishi mumkin. Ushbu tadqiqotda 35 sentinel SNP (maʼlum va yangi) uchun oʻtkazilgan yagona variant testi genetik variantlar alohida yoki jami yuqori qon bosimi bilan bogʻliq klinik fenotiplar xavfiga hissa qoʻshishini koʻrsatadi. Gʻarbiy ovqatlanish va turmush tarzi bilan bogʻliq boʻlsa, qon bosimi qarish bilan koʻtariladi va keyingi hayotda gipertoniya boʻlish xavfi katta boʻladi. Bir qator atrof-muhit omillari qon bosimiga taʼsir qiladi. Tuzni koʻp isteʼmol qilish tuzga sezgir odamlarda qon bosimini oshiradi; jismoniy mashqlar yetishmasligi, markaziy semizlik alohida holatlarda rol oʻynashi mumkin. Kofein isteʼmoli va D vitamini yetishmovchiligi kabi boshqa omillarning mumkin boʻlgan rollari unchalik aniq emas. Semirib ketishda tez-tez uchraydigan va X sindromining tarkibiy qismi boʻlgan insulin qarshiligi ham gipertenziyaga yordam beradi. Bolaning kam vaznda tugʻilishi, onaning chekishi va emizishning yetishmasligi kabi erta hayotdagi hodisalar kattalar uchun muhim gipertenziya uchun xavf omillari boʻlishi mumkin. Gipertenziya bilan ogʻrigan bemorlarda normal qon bosimi boʻlgan odamlarga nisbatan yuqori qon siydik kislotasi darajasining ortishi aniqlangan, ammo birinchisi sababchi rol oʻynaydimi yoki buyrak funksiyasining yomonlashishiga yordam beradimi, bu savollar noaniqligicha qolmoqda. Qishda oʻrtacha qon bosimi yozga qaraganda yuqori boʻlishi mumkin. Periodontal kasallik ham yuqori qon bosimi bilan bogʻliq.
Ikkilamchi gipertenziya
Ikkilamchi gipertenziya aniqlangan sabablardan kelib chiqadi. Buyrak kasalligi gipertenziyaning eng koʻp uchraydigan ikkinchi darajali sababidir. Gipertenziya, shuningdek, Kushing sindromi, gipertiroidizm, hipotiroidizm, akromegaliya, Kon sindromi yoki giperaldosteronizm, buyrak arteriyasi stenozi (ateroskleroz yoki fibromuskulyar displazi), giperokrin. Ikkilamchi gipertenziyaning boshqa sabablari orasida esa semizlik, uyqu apneasi, homiladorlik, aorta koarktatsiyasi, qizilmiya oʻtini koʻp isteʼmol qilish, spirtli ichimliklarni koʻp isteʼmol qilish, retsept boʻyicha baʼzi dorilar, oʻsimlik preparatlari va qahva, kokain va metamfetamin kabi stimulyatorlar kiradi. Ichimlik suvi orqali mishyak taʼsirining koʻtarilgan qon bosimi bilan bogʻliqligi koʻrsatilgan. Depressiya ham gipertoniya bilan bogʻliq edi. Koʻpincha yolgʻizlik ham gepertenziyaga sabab boʻluvchi xavfli omilidir. 2018-yilgi tekshiruv shuni koʻrsatdiki, har qanday alkogol erkaklarda qon bosimini oshiradi, bir yoki ikkitadan ortiq ichimliklar esa ayollarda xavfni oshiradi.
Patofiziologiya
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/Blausen_0486_HighBloodPressure_01.png/310px-Blausen_0486_HighBloodPressure_01.png|thumb| Yuqori qon bosimi taʼsirini tasvirlaydigan rasm Oʻrnatilgan asosiy gipertenziyasi boʻlgan koʻpchilik odamlarda qon oqimiga qarshilik kuchayishi (umumiy periferik qarshilik) yuqori bosimga olib keladi. Gipertenziyadan oldingi yoki „chegaradagi gipertenziya“ bilan ogʻrigan baʼzi yoshlarda yuqori yurak chiqishi, yurak urish tezligining oshishi va normal periferik qarshilik borligi, giperkinetik chegara gipertenziyasi deb ataladigan dalillar mavjud. Bu odamlar keyingi hayotda oʻrnatilgan asosiy gipertenziyaning tipik xususiyatlarini rivojlantiradilar, chunki ularning yurak faoliyati pasayadi va yosh bilan periferik qarshilik kuchayadi. Oʻrnatilgan gipertenziyada periferik qarshilikning kuchayishi, asosan, mayda arteriyalar va arteriolalarning strukturaviy torayishi bilan bogʻliq, ammo kapillyarlar soni yoki zichligining kamayishi ham hissa qoʻshishi mumkin. Gipertenziya, shuningdek, periferik venoz moslashuvning pasayishi bilan bogʻliq. Bu venoz qaytishni oshirishi, yurakning oldingi yukini oshirishi va natijada diastolik disfunksiyani keltirib chiqarishi mumkin. Gipertenziya bilan ogʻrigan keksa odamlarda puls bosimi (sistolik va diastolik qon bosimi oʻrtasidagi farq) tez-tez ortadi. Bu sistolik bosimning anormal darajada yuqori ekanligini anglatishi mumkin, ammo diastolik bosim normal yoki past boʻlishi ham mumkin. Bu holat izolyatsiya qilingan sistolik gipertenziya deb ataladi. Gipertenziya yoki izolyatsiya qilingan sistolik gipertenziya bilan ogʻrigan keksa odamlarda yuqori puls bosimi arterial qattiqlikning oshishi bilan izohlanadi. Bu odatda qarish bilan birga keladi va yuqori qon bosimi bilan kuchayishi mumkin. Gipertenziyada periferik qarshilikning oʻsishini hisobga olish uchun koʻplab mexanizmlar taklif qilingan. Koʻpgina dalillar buyraklardagi tuz va suv bilan ishlashning buzilishini (ayniqsa, intrarenal renin-angiotenzin tizimidagi anormalliklarni) yoki simpatik asab tizimining anormalliklarini nazarda tutadi. Bundan tashqari, endotelial disfunksiya va tomirlarning yalligʻlanishi ham periferik qarshilikning kuchayishiga va gipertenziyadagi tomirlarning shikastlanishiga yordam berishi mumkinligi taxmin qilingan. Interleykin 17 oʻsimta nekrozi omili alfa, interleykin 1, interleykin 6 va interleykin 8 kabi gipertenziya bilan bogʻliq deb hisoblangan boshqa immun tizimining kimyoviy signallarini ishlab chiqarishni koʻpaytirishdagi roli uchun qiziqish uygʻotdi. Ratsiondagi ortiqcha natriy yoki kaliyning yetishmasligi ortiqcha hujayra ichidagi natriyga olib keladi. Bu qon tomirlarining silliq mushaklarini qisqartiradi va qon oqimini cheklaydi natijada qon bosimini oshiradi.
Diagnostika
Amerika yurak assotsiatsiyasi (AHA) kamida ikkita alohida tibbiy tashrifda kamida uchta dam olish oʻlchovini tavsiya qiladi. Buyuk Britaniyaning Sogʻliqni saqlash va parvarish boʻyicha milliy instituti, agar klinikada qon bosimi 140/90 mmHg yoki undan yuqori boʻlsa, gipertenziya tashxisini tasdiqlash uchun ambulator qon bosimi monitoringini tavsiya qiladi.
Oʻlchash texnikasi
Gipertenziyaning aniq tashxisini qoʻyish uchun qon bosimini toʻgʻri oʻlchash texnikasidan foydalanish kerak. Qon bosimini notoʻgʻri oʻlchash tez-tez uchraydi va qon bosimi koʻrsatkichini 10 mmHg ga oʻzgartirishi mumkin, bu esa notoʻgʻri tashxis qoʻyish va gipertenziya notoʻgʻri tasniflanishiga olib keladi. Qon bosimini toʻgʻri oʻlchash texnikasi bir necha bosqichlarni oʻz ichiga oladi. Qon bosimini toʻgʻri oʻlchash uchun qon bosimi oʻlchanayotgan odam kamida besh daqiqa jim oʻtirishni talab qiladi, soʻngra toʻgʻri oʻrnatilgan qon bosimi manjetini yalangʻoch yuqori qoʻliga qoʻyish kerak. Qon bosimi oʻlchanayotgan odam bu jarayonda gaplashmaslik yoki harakat qilmaslik kerak. Oʻlchanayotgan qoʻl yurak darajasida tekis yuzada qoʻllab-quvvatlanishi kerak. Qon bosimini oʻlchash tinch xonada oʻtkazilishi kerak, shuning uchun qon bosimini tekshiradigan shifokor qon bosimini aniq oʻlchash uchun brakiyal arteriyani stetoskop bilan tinglayotganda Korotkoff tovushlarini eshitishi mumkin. Korotkoff tovushlarini tinglashda qon bosimi manjetini sekin tushirish kerak (sekundiga 2-3 mmHg). Biror kishining qon bosimini oʻlchashdan oldin siydik pufagini boʻshatish kerak, chunki bu qon bosimini 15/10 mmHg ga oshirishi mumkin. Toʻgʻriligini taʼminlash uchun bir-biridan 1-2 daqiqa oraliqda bir nechta qon bosimi koʻrsatkichlarini (kamida ikkita) olish kerak. 12-24 soat davomida ambulator qon bosimi monitoringi tashxisni tasdiqlashning eng aniq usuli hisoblanadi. Qon bosimi juda yuqori boʻlganlar bundan mustasno, ayniqsa aʼzolar faoliyati yomonlashganda bu xavfli tus olishi mumkin. 24 soatlik ambulator qon bosimi oʻlchagichlari va uydagi qon bosimi apparatlari mavjudligi tufayli oq xalatli gipertenziya bilan ogʻriganlarga notoʻgʻri tashxis qoʻymaslik muhimligi protokollarning oʻzgarishiga olib keldi. Amerika Qo'shma Shtatlarining profilaktika xizmatlari bo'yicha ishchi guruhi, shuningdek, sogʻliqni saqlash muhitidan tashqarida oʻlchovlarni olishni tavsiya qiladi. Keksa yoshdagi psevdogipertenziya yoki siqilmaydigan arteriya sindromi ham eʼtiborni talab qilishi mumkin. Bu holat arteriyalarning kalsifikatsiyasi bilan bogʻliq boʻlib, natijada qon bosimi manjeti yordamida gʻayritabiiy yuqori qon bosimi koʻrsatkichlari paydo boʻladi, qon bosimining arterial ichidagi oʻlchovlari normaldir. Ortostatik gipertenziya — bu tik turganda qon bosimining oshishi.
Boshqa tekshiruvlar
{| class="wikitable" style="float: right; margin-left:15px; text-align:center" ! Tizim ! Testlar Gipertenziya tashxisi qoʻyilgach, shifokorlar xavf omillar mavjud boʻlsa, boshqa alomatlar asosida asosiy sababni aniqlashga harakat qilishlari kerak. Ikkilamchi gipertenziya oʻsmirlikdan oldingi bolalarda koʻproq uchraydi. Aksariyat hollarda esa buyrak kasalligi sabab boʻladi. Birlamchi yoki asosiy gipertenziya oʻsmirlar va kattalarda koʻproq uchraydi va koʻplab xavf omillariga, jumladan semirish bilan uzviy bogʻliqdir. Ikkilamchi gipertenziyaning mumkin boʻlgan sabablarini aniqlash va gipertoniya yurak, koʻz va buyraklarga zarar etkazganligini aniqlash uchun laboratoriya tekshiruvlarini ham oʻtkazish mumkin. Qandli diabet va yuqori xolesterin miqdori uchun qoʻshimcha testlar oʻtkaziladi. Hipertansif odamlarni dastlabki baholash toʻliq tarix va fizik tekshiruvni oʻz ichiga olishi kerak. Qon zardobidagi kreatinin miqdori gipertenziya sababi yoki natijasi boʻlishi mumkin boʻlgan buyrak kasalligi mavjudligini aniqlash uchun oʻlchanadi. Buyrak kasalliklarida dietani oʻzgartirish (MDRD) formulasi kabi qoidali tenglamalardan foydalanishni qoʻllab-quvvatlaydi. Bundan tashqari, siydik namunalarini protein uchun tekshirish buyrak kasalligining ikkinchi darajali koʻrsatkichi sifatida ishlatiladi. Elektrokardiogramma (EKG / EKG) yurakning yuqori qon bosimi tufayli zoʻriqishining dalillarini tekshirish uchun amalga oshiriladi. Shuningdek, u yurak mushagining qalinlashuvi (chap qorincha gipertrofiyasi) bor-yoʻqligini yoki yurakda jim yurak xuruji kabi avvalroq kichik buzilishlarni boshdan kechirganligini koʻrsatishi mumkin. Ko'krak qafasi rentgenogrammasi yoki ekokardiyogramma ham yurakning kengayishi yoki yurakning shikastlanishi belgilarini izlash uchun bajarilishi mumkin.
Kattalardagi tasnifi
{| class="wikitable" style="float: right; margin-left:15px; text-align:center" ! style="width:200px;" | Turkum ! style="width:150px;" | Sistolik, mmHg ! style="width:150px;" | Diastolik, mmHg
60-84
(yuqori normal, baland )
130-139
85-89
90-99
160-179
Bolalar
Gipertenziya yangi tugʻilgan chaqaloqlarning 0,2 dan 3 % gacha; ammo sogʻlom yangi tugʻilgan chaqaloqlarda qon bosimi muntazam ravishda oʻlchanmaydi. Gipertenziya yuqori xavfli yangi tugʻilgan chaqaloqlarda koʻproq uchraydi. Yangi tugʻilgan chaqaloqlarda qon bosimi normal yoki yoʻqligini aniqlashda homiladorlik davri, kontseptsiyadan keyingi yosh va tugʻilish vazni kabi turli omillarni hisobga olish kerak. Bolalikda qon bosimi yoshga qarab koʻtariladi va bolalarda gipertoniya oʻrtacha sistolik yoki diastolik qon bosimining uch yoki undan koʻp marta bolaning jinsi, yoshi va boʻyi uchun mos keladigan 95 foizga teng yoki undan yuqori boʻlishi deb taʼriflanadi. Yuqori qon bosimi bolani gipertenziya bilan tavsiflashdan oldin takroriy tashriflarda tasdiqlanishi kerak. Bolalardagi gipertenziya oʻrtacha sistolik yoki diastolik qon bosimi 90 foizdan yuqori yoki unga teng, lekin 95 foizdan past boʻlgan qon bosimi deb taʼriflangan. Oʻsmirlarda gipertenziya va oldingi gipertenziya kattalardagi kabi bir xil mezonlar boʻyicha tashxis qoʻyilishi va tasniflanishi taklif qilingan. 2004-yilda Milliy yuqori qon bosimi boʻyicha taʼlim dasturi 3 yosh va undan katta yoshdagi bolalarga har bir tibbiy muassasaga tashrif buyurganida kamida bir marta qon bosimini oʻlchashni tavsiya qildi. Milliy yurak, oʻpka va qon instituti va Amerika pediatriya akademiyasi shunga oʻxshash tekshiruvni oʻtkazdi. tavsiya. Biroq, Amerika Oila shifokorlari akademiyasi AQSh profilaktika xizmatlari ishchi guruhining alomatlari boʻlmagan bolalar va oʻsmirlarda gipertenziya skriningining foydalari va zararlari muvozanatini aniqlash uchun mavjud dalillar yetarli emas degan fikrini qoʻllab-quvvatlaydi.
Kasallikning oldini olish
Yuqori qon bosimining oqibatlarini kamaytirish va antihipertenziv dorilarga boʻlgan ehtiyojni kamaytirish uchun aholi strategiyalari talab qilinadi. Dori-darmonlarni qabul qilishni boshlashdan oldin, qon bosimini pasaytirish uchun turmush tarzini oʻzgartirish tavsiya etiladi. Britaniya Gipertenziya Jamiyatining 2004-yilgi koʻrsatmalari gipertenziyaning birlamchi oldini olish uchun 2002-yilda AQSh Milliy yuqori qon bosimi boʻyicha taʼlim dasturi tomonidan belgilangan hayot tarzini oʻzgartirishni taklif qildi:
Stressdan saqlanish va uni boshqarishni oʻrganish qon bosimini nazorat qilishga yordam beradi.
Stressdan xalos boʻlishga yordam beradigan bir nechta yengillik texnikasi:
Samarali turmush tarzini oʻzgartirish qon bosimini individual antihipertenziv dori kabi kamaytirishi mumkin. Tuzni isteʼmol qilishni kamaytirish qon bosimini pasaytiradi, degan koʻplab dalillar mavjud, ammo bu oʻlim va yurak-qon tomir kasalliklarining kamayishiga olib keladimi yoki yoʻqmi noaniq. Taxminiy natriy isteʼmoli kuniga ≥6 g va <3 g / kun ikkalasi ham oʻlim yoki katta yurak-qon tomir kasalliklari xavfi bilan bogʻliq, ammo natriyni yuqori isteʻmol qilish va salbiy oqibatlar oʻrtasidagi bogʻliqlik faqat gipertenziyasi boʻlgan odamlarda kuzatiladi. Shunday qilib, randomizatsiyalangan nazorat ostida boʻlgan sinovlar natijalari yoʻqligi sababli, dietada tuz isteʼmol qilish darajasini kuniga 3 g dan pastga tushirishning donoligi shubha ostiga qoʻyilgan. ESC koʻrsatmalarida periodontit yurak-qon tomir tizimining yomon holati bilan bogʻliq.
Boshqaruv
2003-yilda chop etilgan bir sharhga koʻra, qon bosimining 5 ga pasayishi mmHg insult xavfini 34 % ga kamaytirar ekan. Ishemik yurak kasalligi xavfini 21 % ga va demans, yurak etishmovchiligi va yurak- qon tomir kasalliklaridan oʻlim ehtimolini kamaytirishi mumkin.
Maqsadli qon bosimi
Turli xil ekspert guruhlari gipertenziya bilan davolanayotgan odamda qon bosimining maqsadi qanchalik past boʻlishi kerakligi haqida koʻrsatmalar ishlab chiqdi. Ushbu guruhlar umumiy aholi uchun 140-160 / 90-100 mmHg oraligʻidan pastroq maqsadni tavsiya qiladi  Cochrane sharhlari qandli diabet va ilgari yurak-qon tomir kasalliklari boʻlgan odamlar kabi kichik guruhlar uchun shunga oʻxshash maqsadlarni tavsiya qiladi. Oʻrtacha yoki yuqori yurak-qon tomir xavfi boʻlgan keksa odamlar uchun standart qon bosimining past koʻrsatkichiga (140/90 mmHg yoki undan past) erishishga urinishning foydasi aralashuv bilan bogʻliq xavfdan ustundir. Bu topilmalar boshqa populyatsiyalar uchun qoʻllanilmasligi mumkin. Koʻpgina ekspert guruhlari 60 dan 80 yoshgacha boʻlganlar uchun 150/90 mmHg dan biroz yuqoriroq maqsadni tavsiya qiladi JNC-8 va Amerika shifokorlar kolleji 60 yoshdan oshganlar uchun 150/90 mmHg maqsadini tavsiya qiladi, ammo bu guruhlardagi baʼzi ekspertlar bu tavsiyaga qoʻshilmaydi. Baʼzi ekspert guruhlari, shuningdek, diabet yoki siydikda protein yoʻqolishi bilan surunkali buyrak kasalligi boʻlganlar uchun bir oz pastroq maqsadlarni tavsiya qilgan, ammo boshqalar umumiy aholi uchun bir xil maqsadni tavsiya qiladi. Eng yaxshi maqsad nima va yuqori xavf ostida boʻlgan odamlar uchun maqsadlar farq qilishi kerakmi yoki yoʻqligi masalasi hal etilmagan. Hech qachon yurak-qon tomir kasalliklarini boshdan kechirmagan va 10 yil davomida yurak-qon tomir kasalliklari xavfi 10 % dan kam boʻlgan odamlar uchun Amerika yurak assotsiatsiyasining 2017-yilgi koʻrsatmalari sistolik qon bosimi > 140 mmHg yoki diastolik qon bosimi > 90 boʻlsa, dori-darmonlarni tavsiya qiladi. Yurak-qon tomir kasalliklariga duchor boʻlgan yoki 10 yil davomida yurak-qon tomir kasalliklari xavfi 10 % dan yuqori boʻlgan odamlar uchun sistolik qon bosimi > 130 mmHg yoki diastolik qon bosimi >80 mmHg boʻlsa, dori-darmonlarni tavsiya qiladi.
Turmush tarzi oʻzgarishlari
Gipertenziyani davolashning birinchi qatori turmush tarzini oʻzgartirish, jumladan, dietani oʻzgartirish, jismoniy mashqlar va vazn yoʻqotishdir. Tekshiruv tana vazni va qon bosimining pasayishini aniqladi. Ularning potentsial samaradorligi bitta doriga oʻxshaydi va baʼzida ulardan oshadi. Agar gipertenziya dori-darmonlarni darhol qoʻllashni oqlash uchun yetarli darajada yuqori boʻlsa, turmush tarzini oʻzgartirish hali ham dori-darmonlar bilan birgalikda tavsiya etiladi. Qon bosimini pasaytirish uchun koʻrsatilgan parhez oʻzgarishlariga past natriyli dietalar DASH dietasi (Gipertenziyani toʻxtatish uchun parhez yondashuvlari) va oʻsimlikka asoslangan parhezlar kiradi. Yashil choyni isteʼmol qilish qon bosimini pasaytirishi mumkinligi haqida baʼzi dalillar mavjud, ammo bu uni davolash sifatida tavsiya qilish uchun yetarli emas. Randomize qilingan, ikki marta koʻr, platsebo nazorati ostida boʻlgan klinik tadkikotlar, Hibiskus choyini isteʼmol qilish sistolik qon bosimini (-4,71 mmHg, 95 % CI [-7,87, −1,55]) va diastolik qon bosimini (-4,08 mmHg, 95) sezilarli darajada kamaytirishi haqida dalillar mavjud. Lavlagi sharbatini isteʼmol qilish ham qon bosimi yuqori boʻlgan odamlarning qon bosimini sezilarli darajada pasaytiradi. Ratsiondagi kaliyni koʻpaytirish gipertenziya xavfini kamaytirish uchun potentsial foyda keltiradi. Biroq, baʼzi antihipertenziv dorilarni (masalan, ACE inhibitörleri yoki ARBlar) qabul qiladigan odamlar kaliyning yuqori darajasi xavfi tufayli kaliy qoʻshimchalarini yoki kaliy bilan boyitilgan tuzlarni qabul qilmasliklari kerak. Qon bosimini pasaytirishi koʻrsatilgan jismoniy mashqlar rejimlariga izometrik qarshilik mashqlari, aerob mashqlari, qarshilik mashqlari va bilan boshqariladigan nafas olish kiradi. Oʻz-oʻzini nazorat qilish va uchrashuvni eslatish qon bosimi nazoratini yaxshilash uchun boshqa strategiyalardan foydalanishni qoʻllab-quvvatlashi mumkin.
Dori-darmonlar
Gipertenziya uchun birinchi darajali dorilar orasida tiazid-diuretiklar, kaltsiy kanallari blokerlari, angiotensinga aylantiruvchi ferment inhibitörleri (ACE inhibitörleri) va angiotensin retseptorlari blokerlari (ARB) mavjud. Ushbu dori-darmonlarni alohida yoki birgalikda qoʻllash mumkin (ACE inhibitörleri va ARBlarni birgalikda ishlatish tavsiya etilmaydi); oxirgi variant qon bosimi qiymatlarini davolashdan oldingi darajaga qaytarish uchun harakat qiluvchi qarshi tartibga solish mexanizmlarini minimallashtirishga xizmat qilishi mumkin. Qon bosimini nazorat qilish uchun dori-darmonlar maqsadli darajalarga erishilmaganda bosqichma-bosqich davolash usuli bilan amalga oshirilishi kerak. Ilgari atenolol kabi beta-blokerlar gipertenziya uchun birinchi darajali terapiya sifatida ishlatilganda xuddi shunday foydali taʼsirga ega deb hisoblangan. Biroq, 13 ta sinovni oʻz ichiga olgan Cochrane tekshiruvi shuni koʻrsatdiki, beta-blokerlarning taʼsiri yurak-qon tomir kasalliklarining oldini olishda boshqa antihipertenziv dorilar taʼsiridan past.
Gipertenziyaga chidamli
Rezistent gipertenziya turli xil ta'sir mexanizmlari bilan bir vaqtning oʻzida uchta yoki undan ortiq antihipertenziv dorilar buyurilganiga qaramay, maqsadli darajadan yuqori boʻlgan yuqori qon bosimi deb taʼriflanadi. Belgilangan dori-darmonlarni ko'rsatmalarga muvofiq qabul qilmaslik chidamli gipertenziyaning muhim sababidir. Chidamli gipertenziya, shuningdek, otonomik asab tizimining surunkali yuqori faolligidan kelib chiqishi mumkin, bu taʼsir neyrojenik gipertenziya deb ataladi. Chidamli gipertenziyaning baʼzi umumiy ikkinchi darajali sabablari orasida obstruktiv uyqu apnesi, feokromositoma, buyrak arteriyasi stenozi, aorta koarktasyonu va asosiy aldosteronizm kiradi. Gipertenziyaga chidamli boʻlgan har beshinchi odamda birlamchi aldosteronizm mavjud boʻlib, bu davolash mumkin boʻlgan va baʼzida davolanadigan kasallikdir.
Refrakter gipertenziya
Refrakter gipertenziya turli toifadagi besh yoki undan ortiq antihipertenziv vositalar, jumladan, uzoq muddatli taʼsir qiluvchi tiazidga o'xshash diuretik, kaltsiy kanallari blokeri va renin-angiotensin tizimining blokerlari tomonidan nazoratsiz koʻtarilgan qon bosimi bilan tavsiflanadi. Oʻtga chidamli gipertenziyasi boʻlgan odamlar odatda simpatik asab tizimining faolligini oshiradilar va yurak-qon tomir kasalliklari va har xil sabablarga koʻra oʻlim xavfi yuqori hisoblanadi.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
Oʻzbekiston U-20 futbol terma jamoasi 20 yoshgacha boʻlgan yoshlar oʻrtasidagi xalqaro futbol musobaqalarda Oʻzbekiston sharafini himoya qiladi. Oʻzbekiston Futbol Federatsiyasi tomonidan boshqariladi, Osiyo Futbol Konfederatsiyasi (AFC) aʼzosi.
Arterial gipertenziya
Epidemiologiya
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/28/Hypertension_World_Map_Men_2014.png/330px-Hypertension_World_Map_Men_2014.png|thumb| 2014-yilda erkaklarda koʻzatiladigan gipertoniya darajasi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Hypertensive_heart_disease_world_map_-_DALY_-_WHO2004.svg/330px-Hypertensive_heart_disease_world_map_-_DALY_-_WHO2004.svg.png|thumb| [[Gipertenziv yurak kasalligi uchun nogironlikka moslashtirilgan hayot yili 100 000 kishiga 2004-yilda aholi.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
Tarixdagi natijalari
thumb|left|200px|U-20 termasi Ozarbayjonga qarshi, 20-may 2009-yil 20 yoshgacha bo‘lgan yoshlar terma jamoasi futbol bo‘yicha yoshlar o‘rtasidagi jahon chempionati (U-20), 20 yoshgacha bo‘lgan (U-20) Osiyo chempionati va boshqa turnirlarda O‘zbekiston sharafini himoya qiladi.
The Lego Batman Movie
The Lego Batman Movie 2017-yilda omma eʼtiboriga havola qilingan komedik janrdagi kompyuter-animatsion filmdir. Warner Animation Group, DC Entertainment, RatPac Entertainment, Lego System A/S, Lin Pictures, Lord Miller Productions va Vertigo Entertainment studiyalari mahsuloti. Warner Bros. Pictures tomonidan tarqatilgan. Filmga Chris McKay rejissorlik qilgan. Filmda bosh qahramonlarga Will Arnett, Zach Galifianakis, Michael Cera, Rosario Dawson va Ralph Fiennes ovoz began.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
AFC musoboqalari
O'zbekiston 20 yoshgacha bo'lgan yoshlar terma jamoasi U-20/19 yoshgacha bo'lgan yoshlar o'rtasidagi Osiyo chempionatida 8 marta ishtirok etgan. Birinchi muvaffaqiyat milliy terma jamoaga 2002-yilda debyut turnirda erishgan. 2017-yilning 2-martida Aleksandr Mochinov 18 yoshgacha bo‘lganlar jamoasiga (1999-2000-yillarda tug‘ilgan) murabbiy etib tayinlangan edi. 2017-yilning 31-oktabr – 8-noyabr kunlari Tojikiston da bo‘lib o‘tgan 2018-yilgi 19 yoshgacha bo‘lgan futbolchilar o‘rtasidagi Osiyo chempionati saralash turnirida Mochinov boshchiligidagi O‘zbekiston terma jamoasi guruhdagi birinchi o‘rinni Tojikiston terma jamoasiga boy berib, final turniriga yo‘llanmani qo‘lga kirita olmadi. Shu tariqa, 19 yoshgacha bo‘lgan O‘zbekiston terma jamoasi 2006-yildan buyon ilk bor 19 yoshgacha bo‘lgan yoshlar o‘rtasidagi Osiyo chempionatiga chiqa olmadi.
Arterial gipertenziya
Epidemiologiya
{{Legend|#b3b3b3|no data}} {{Legend|#ffff65|<110}} {{Legend|#fff200|110–220}} {{Legend|#ffdc00|220–330}} {{Legend|#ffc600|330–440}} {{Legend|#ffb000|440–550}} {{Legend|#ff9a00|550–660}}
The Lego Batman Movie
Filmning jahon premyerasi 2017-yilning 29-yanvarda Dublin shahrida boʻlib oʻtdi. AQShda esa shu yilning 10-fevralidan kinoteatrlarda RealD 3D, Dolby Cinema, IMAX, IMAX 3D va 4DX formatlarida namoyish etila boshladi. Film kinotanqidchilar tomonidan ijobiy baholandi. $80 millionlik budjeti bilan umumjahon boʻylab $312 million mablagʻ toʻpladi.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
Qatar 2002
Qatarda bo'lib o'tgan qit'a chempionatida Yaponiya o'smirlar terma jamoasi yarim finalda penaltilar seriyasida birinchi bo'lib 2:4 hisobida imkoniyatni boy berib, 4-o'rinni egalladi. Uchinchi o‘rin uchun kechgan bahsda Saudiya Arabistoniga 0:3 hisobida imkoniyatni boy berdi. Oʻzbekiston U-19 futbol terma jamoasi AFC Osiyo yoshlari chempionati musobaqasidagi ilk debyutini Qatarda boʻlgan 2002-yilgi turnirda boshlagan. Oʻsha musobaqada Oʻzbekiston U-19 terma jamoasi chorak finalga chiqqan edi, chorak finalda Suriya terma jamoasini 4-0 hisobida magʻlub etib yarim finalga yoʻllanma olgan edi. Yarim finalda Yaponiya terma jamoasiga 2-4 hisobida magʻlub boʻlgan va uchinchi oʻrin uchun kechgan uchrashuvda ham Saudiya Arabistoni terma jamoasiga magʻlub boʻlgan edi.
Arterial gipertenziya
Epidemiologiya
Evropada gipertenziya koʻra odamlarning 30-45 foizida uchraydi. 1995-yilda Qoʻshma Shtatlarda 43 million kishi (aholining 24 %) gipertoniya bilan ogʻrigan yoki antihipertenziv dori-darmonlarni qabul qilgan. 2004- yilga kelib, bu 29 % ga va yana 32 % ga (76) oshdi. 2017-yilda gipertoniya taʼriflarining oʻzgarishi bilan Qoʻshma Shtatlardagi odamlarning 46 foizi taʼsir koʻrsatdi. Qoʻshma Shtatlardagi afro-amerikalik kattalar dunyodagi eng yuqori gipertenziya darajasiga ega — 44 %. Bundan tashqari, u Filippin amerikaliklarida tez-tez uchraydi va AQSh oq tanlilari va meksikalik amerikaliklarda kamroq tarqalgan Gipertenziya darajasidagi farqlar koʻp omilli va oʻrganilmoqda.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
Saudiya Arabistoni 2008
2008-yilda Saudiya Arabistonida bo‘lib o‘tgan 19 yoshgacha bo‘lgan yoshlar o‘rtasidagi Osiyo chempionatida terma jamoa finalda BAA terma jamoasiga imkoniyatni boy berib, 2-o‘rinni egalladi. Terma jamoaning AFC U-19 Osiyo chempionatidagi eng yaxshi natijasi 2008-yili qayd etildi. AFC U-19 Osiyo chempionati 2008 musobaqasida 2-oʻrinni olgan edi, finalda Birlashgan Arab Amirliklariga 1-2 hisobida yutqazgan.
Arterial gipertenziya
Bolalar
Qoʻshma Shtatlarda soʻnggi 20 yil ichida bolalar va oʻsmirlarda yuqori qon bosimi koʻrsatkichlari oshdi. Bolalikdagi gipertenziya, ayniqsa oʻsmirlikdan oldingi davrda, kattalarga qaraganda koʻproq ikkinchi darajali kasallikdir. Buyrak kasalligi bolalar va oʻsmirlarda gipertenziyaning eng koʻp uchraydigan ikkinchi darajali sababidir. Shunga qaramay, koʻp hollarda asosiy yoki asosiy gipertenziya hisoblanadi.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
BAA 2012
2011-yil 8-fevralda boʻlib oʻtgan Oʻzbekiston murabbiylar qurultoyida Ahmadjon Musayev Oʻzbekiston U-18 terma jamoasiga yangi murabbiy etib tayinlandi. Unga 2012-yili 19 yoshgacha bo‘lgan futbolchilar o‘rtasidagi Osiyo chempionatiga (U-18) terma jamoani olib borish vazifasi yuklangandi. Musayev boshchiligida 18 yoshgacha bo'lgan mamlakatimiz terma jamoasi 2012-yilgi U-20 Osiyo chempionatida muvaffaqiyatli ishtirok etgan, ammo yarim finalda Janubiy Koreya (U-19) yoshlar terma jamoasiga yutqazib, turnir finaliga chiqa olmagan. Janubiy Koreya U-19 jamoasi keyinchalik Osiyo chempioni bo'ldi. Turnir natijasida yoshlar terma jamoasi 20 yoshgacha bo‘lgan futbolchilar o‘rtasidagi jahon chempionatiga yo‘l oldi.
Myanma 2014
2012-yilning dekabr oyi oxirida O'zbekiston yoshlar terma jamoasini (U-18) Aleksey Yevstafeyev boshqarib, yoshlar terma jamoasining yangi davrinini boshladi. Bu haqdagi qaror FFU Terma jamoalar markazi Murabbiylar kengashi yig'ilishida qabul qilindi. Yevstafeyev zimmasiga 2014 yilda Myanmada bo'lib o'tadigan U-19 Osiyo chempionatiga saralash vazifasi qo'yilgan edi. 2013-yilda U-18 terma jamoasi 19 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar o‘rtasidagi Osiyo chempionati saralash bosqichidan muvaffaqiyatli o‘tib, “A” guruhida 2-o‘rinni egalladi. 2014-yilning 11-martida Sergey Lushan Alekseydan keyin U-19 jamoasining yangi bosh murabbiyi bo‘ldi. Yevstafeyev o'z xohishi bilan lavozimni tark etdi. Sergey Luschan bungacha “Bunyodkor-2” jamoasida bosh murabbiy sifatida ishlagan. Lushan ham bu lavozimda uzoq ishlamadi. 2014-yil 6-iyun kuni esa “Bunyodkor”ga bosh murabbiy etib tayinlangani munosabati bilan o‘z lavozimini tark etgandi. Bu lavozimda uning o'rniga Ravshan Haydarov tayinlandi.
Arterial gipertenziya
Prognoz
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/87/Main_complications_of_persistent_high_blood_pressure.svg/310px-Main_complications_of_persistent_high_blood_pressure.svg.png|thumb| Doimiy yuqori qon bosimining asosiy asoratlarini koʻrsatadigan diagramma. Gipertenziya butun dunyo boʻylab erta oʻlimning oldini olish mumkin boʻlgan eng muhim xavf omilidir. Bu yurak ishemik kasalligi insult, periferik qon tomir kasalligi va boshqa yurak-qon tomir kasalliklari, jumladan yurak etishmovchiligi, aorta anevrizmasi, diffuz ateroskleroz, surunkali buyrak kasalligi, atriyal fibrilatsiya, saraton va leykemiya xavfini oshiradi. O'pka emboliyasi. Gipertenziya, shuningdek, kognitiv buzilish va demans uchun xavf omilidir. Boshqa asoratlar orasida hipertansif retinopatiya va hipertansif nefropati mavjud.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
Myanma 2014
2014-yil 24-iyun kuni O'FA Ravshan Haydarovni 19 yoshgacha bo‘lganlar jamoasiga yangi bosh murabbiy etib tayinladi. 2014-yil oktabr oyida Myanmada bo‘lib o‘tgan 19 yoshgacha bo‘lgan futbolchilar o‘rtasidagi 2014-yilgi Osiyo chempionatida Xaydarov shogirdlari guruh bosqichidan muvaffaqiyatli o‘tib, turnirning yarim finaliga qadar etib borgan va Shimoliy Koreya terma jamoasiga 0:5 hisobida mag‘lub bo‘lgandi. Shunga qaramay, jamoa Yangi Zelandiyada 20 yoshgacha bo'lgan yoshlar o'rtasidagi jahon chempionatga yo'llanma oldi.
Arterial gipertenziya
Tarixi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/William_Harvey_%281578-1657 %29_Venenbild.jpg/220px-William_Harvey_%281578-1657 %29_Venenbild.jpg|left|thumb| Harveyning Animalibusdagi Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinisdan olingan tomirlar tasviri.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
FIFA musoboqalari
Oʻzbekiston U-20 futbol terma jamoasi jahon chempionatlarida jami 4 marta ishtirok etib kelmoqda. 2003, 2009-yilgi jahon chempionatlarida guruh bosqichidan kurashni toʻxtatgan boʻlsa, 2013-yili Turkiyada boʻlib oʻtgan jahon chempionatida terma jamoa guruh bosqichidan chorak finalga chiqdi. Chorak finalda ular Gretsiya terma jamoasini 3-1 hisobida magʻlub etib yarim finalga yoʻllanma olgan edi. Yarim finalda esa ular Fransiyaga 0-4 hisobida magʻlubiyatga uchragan edi.
Arterial gipertenziya
Oʻlchov
Yurak-qon tomir tizimini zamonaviy tushunish shifokor Uilyam Garvining (1578-1657) " De motu cordis " kitobida qon aylanishini tasvirlab bergan ishidan boshlangan. Ingliz ruhoniysi Stiven Xeyls 1733-yilda birinchi marta qon bosimini oʻlchashni amalga oshirdi. Biroq, gipertoniya klinik koʻrinish sifatida 1896-yilda Scipione Riva-Rocci tomonidan manjetli sfigmomanometr ixtirosi bilan paydo boʻldi. Bu klinikada sistolik bosimni oson oʻlchash imkonini berdi. 1905-yilda Nikolay Korotkoff sfigmomanometr manjeti tushirilganda arteriya stetoskop bilan auskultatsiya qilinganida eshitiladigan Korotkoff tovushlarini tasvirlab, texnikani takomillashtirdi. Bu sistolik va diastolik bosimni oʻlchash imkonini beradi.
Identifikatsiya
Gipertenziv inqiroz bilan ogʻrigan bemorlarning alomatlariga oʻxshash alomatlar oʻrta asrlardagi Fors tibbiy matnlarida „toʻliqlik kasalligi“ boʻlimida muhokama qilinadi. Alomatlar orasida bosh ogʻrigʻi, boshdagi ogʻirlik, sust harakatlar, umumiy qizarish va tananing teginish uchun issiqligi, koʻzga koʻringan, kengaygan va taranglashgan tomirlar, pulsning toʻliqligi, terining kengayishi, rangli va zich siydik, ishtahaning yoʻqolishi, zaif koʻrish, fikrlashning buzilishi, esnash, uyquchanlik, qon tomirlarining yorilishi va gemorragik insult. Gipertenziyaning kasallik sifatida tavsifi 1808-yilda Tomas Yang va ayniqsa 1836-yilda Richard Bright tomonidan berilgan. Buyrak kasalligi boʻlmagan odamda qon bosimining koʻtarilishi haqida birinchi hisobot Frederik Akbar Mahomed (1849-1884) tomonidan qilingan.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
Yangi Zelandiya
Yangi Zelandiyada bo‘lib o‘tgan 20 yoshgacha bo‘lgan o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatida Xaydarov shogirdlari ikkinchi o‘rindan chiqib, 1/8 finalda Avstriya terma jamoasini ishonchli tarzda 2:0 hisobida mag‘lub etishdi. Musobaqaning chorak finalida O‘zbekiston Senegal termasiga minimal 0:1 hisobida imkoniyatni boy berdi. Shu tariqa, 20 yoshgacha bo'lgan terma jamoa 2013-yilgi jahon chempionatidagi yutug'ini takrorladi, u erda jamoa turnirning xuddi shu bosqichida to'xtadi.
FIFA U-20 Jahon chempionati
2023-yil O`zbekiston mezbonlik qilgan U-20 Osiyo Kubogida Oʻzbekiston U-20 futbol terma jamoasi final baxsida Iroq U-20 futbol terma jamoasi mag`lub etgan xolda turnir chempionligiga erishdi.
U-20
2023-yilning 1-18-mart kunlari Oʻzbekistonda oʻtkazilgan 20 yoshlilar oʻrtasida futbol boʻyicha Osiyo chempionatida ishtirok etgan Oʻzbekiston milliy terma jamoasi tarkibi.
Arterial gipertenziya
Iqtisodiyot
Yuqori qon bosimi AQShdagi birlamchi tibbiy yordam koʻrsatuvchi provayderlarga tashrif buyurishni talab qiladigan eng keng tarqalgan surunkali tibbiy muammodir. Amerika yurak assotsiatsiyasi 2010-yilda yuqori qon bosimining bevosita va bilvosita xarajatlarini 76,6 milliard dollar deb baholadi. AQShda gipertoniya bilan ogʻrigan odamlarning 80 foizi oʻz holatidan xabardor, 71 foizi antihipertenziv dori-darmonlarni qabul qiladi, ammo faqat 48 foiz odamlar gipertoniya bilan kasallanganligini bilishadi. Gipertenziyani etarli darajada boshqarishga yuqori qon bosimini tashxislash, davolash yoki nazorat qilishning yetarli emasligi toʻsqinlik qilishi mumkin. Sog'liqni saqlash xodimlari qon bosimini nazorat qilishda koʻplab toʻsiqlarga duch kelishadi, shu jumladan qon bosimi maqsadlariga erishish uchun bir nechta dori-darmonlarni qabul qilishga qarshilik. Odamlar, shuningdek, dori-darmonlar jadvaliga rioya qilish va turmush tarzini oʻzgartirish kabi qiyinchiliklarga duch kelishadi. Shunga qaramay, qon bosimi maqsadlariga erishish mumkin va eng muhimi, qon bosimini pasaytirish yurak xastaligi va qon tomirlari tufayli oʻlim xavfini, boshqa zaiflashuvchi sharoitlarning rivojlanishini va ilgʻor tibbiy yordam bilan bogʻliq xarajatlarni sezilarli darajada kamaytiradi.
Avstriya — Qozogʻiston munosabatlari
Avstriya — Qozogʻiston munosabatlari — Avstriya va Qozogʻiston oʻrtasidagi ikki tomonlama munosabatlar.
Arterial gipertenziya
Boshqa hayvonlar
Mushuklardagi gipertenziya 150 dan ortiq sistolik qon bosimi bilan koʻrsatiladi mm Hg, amlodipin bilan odatdagi birinchi darajali davolash. Itlardagi normal qon bosimi zotlar orasida sezilarli darajada farq qilishi mumkin, ammo sistolik qon bosimi 160 dan yuqori boʻlsa, gipertenziya koʻpincha tashxis qilinadi. Renin-angiotensin tizimining ingibitorlari va kaltsiy kanal blokerlari koʻpincha itlarda gipertenziyani davolash uchun ishlatiladi, ammo boshqa dorilar yuqori qon bosimiga olib keladigan muayyan sharoitlarda koʻrsatilishi mumkin.
Oʻzbekiston milliy futbol terma jamoasi (20 yoshgacha)
U-20
2023-yilning 20-mayidan 11-iyunigacha Indoneziyada boʻlishi rejalashtirilayotgan U-20 jahon kubogi musobaqasiga quyidagi futbolchilardan iborat terma jamoa chaqirtirilgan.
Avstriya — Qozogʻiston munosabatlari
Davlat tashriflari
Avstriya Prezidentining Qozogʻistonga birinchi tashrifi 2010-yilning dekabrida Ostona shahrida boʻlib oʻtgan Yevropa xavfsizlik va hamkorlik tashkiloti sammitida qatnashish uchun qilingan.
Habipler, Balya
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Habipler — Turkiyaning Balıkesir viloyatining Balya tumaniga qarashli qishloq.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Eric Horvitz
Erik Joel Horvits — amerikalik kompyuter olimi va Microsoft kompaniyasining texnik xodimi bo'lib u erda kompaniyaning birinchi bosh ilmiy direktori bo'lib ishlaydi. U avvalroq Microsoft Research Labs, jumladan Redmond, VA, Kembrij, MA, Nyu-York, Nyu-York, Monreal, Kanada, Kembrij, Buyuk Britaniya va Hindistonning Bangalordagi tadqiqot markazlari direktori edi.
U 2013-yilda noaniqlik sharoitida va cheklangan resurslar bilan qaror qabul qilishning hisoblash mexanizmlari bo'yicha Milliy muhandislik akademiyasining a'zosi etib saylangan.
Tarjimai hol
Horvitz Stenford universitetida falsafa fanlari doktori va doktorlik darajasini oldi. Uning doktorlik dissertatsiyasi, Hisoblash va cheklangan manbalar ostida harakat va keyingi tadqiqotlar ehtimollik va qarorlar nazariyasiga asoslangan cheklangan ratsionallik modellarini taqdim etdi. Doktorlik ishini maslahatchilar Ronald A. Xovard, Jorj B. Dantsig, Edvard X. Shortliffe va Patrik Suppes qo'l ostida olib borgan.
Microsoft Aether qo'mitasi
U Mikrosoftda Aether, Mikrosoftning AI texnologiyalarini mas'uliyatli rivojlantirish va joriy etish bo'yicha ichki qo'mita, qo'mitasiga asos solgan va unga raislik qiladi. Uning xabar berishicha, Aether qo'mitasi Mikrosoftning tijorat AI harakatlariga ta'sir ko'rsatgan qarorlar bo'yicha tavsiyalar bergan va qarorlar qabul qilgan. 2020-yil aprel oyida Microsoft Aether qoʻmitasi va uning ishchi guruhlari tomonidan ishlab chiqilgan tamoyillar, yoʻriqnomalar va vositalarga oid kontentni e’lon qildi, jumladan, AI ishonchliligi va xavfsizligi, tarafkashlik va adolatlilik, tushunarlilik va tushuntirish hamda inson-AI hamkorligiga qaratilgan guruhlar.
Turkiyaning Afgʻonistondagi harbiy kontingenti
Turkiyaning Afgʻonistondagi harbiy kontingenti turk qurolli kuchlarining 2001-yilda tuzilgan boʻlinmasi hisoblanadi. 2001-2014-yillarda ISAF kuchlari tarkibida harakat qilgan. 2001-yilda Afgʻonistonga 90 kishilik maxsus kuchlar jangchilari, keyin esa boshqa boʻlinmalar yuborildi. Turk qoʻshinlarining asosiy qismi ISAF „Sharq“ mintaqaviy qoʻmondonligiga topshirildi, biroq bir nechta boʻlinmalar Kobulda edi (turk qoʻmondonligi ostida Afgʻonistonga Albaniya qurolli kuchlari birligi va Makedoniya qurolli kuchlarining bir qismi ham yuborilgan).
2010-yil 23-mart kuni turk armiyasining S-70A-28 vertolyoti Vardak viloyatining Maydan Sharidagi turk kontingenti bazasiga qo‘nayotganda pervanel bilan tog‘ yonbag‘iriga tegib, pastga qulagan. Hodisa natijasida ikki turk askari yaralangan, vertolyot ham vayron boʻldi.
2012-yil mart oyida turk kontingentining umumiy soni 1800 ga yaqin askarni tashkil etgan.
Salair burmalanishi
Salair burmalanishi - kembriy sistemasining oʻrtasidan oxirigacha boʻlgan vaqt mobaynidagi burmalanish, tektonik harakatlar va magmatizmning umumiy faollashgan davri. Sibirdagi Salair kryaji hududida boʻlgan kuzatishlar natijasida rus geologi M.A.Usov tomonidan ajratilgan (1936). Sb. OltoySayan togʻli oʻlkasida, Mongoliya shim. va Baykalortida keng namoyon boʻlgan. Nemis geologi X. Shtille Yevropada Salair burmalanishiga oʻxshash burmalanish davrini ajratgan (Pirenei yarim orolda, Fransiya shim.gʻarbida va boshqalar). Bundan tashqari, Salair burmalanishi Antarktidada (Transantarktika togʻlarining "ross" burmalanishi), Avstraliyaning jan.gʻarbida juda faol boʻlgan. Tektonik-magmatik faollik Afrika-Arabiston platformasining Liviya-Nigeriya va Arabiston-Mozambik mintaqalarida, Janubiy Amerika platformasining gʻarbida, Hindiston platformasining jan. da (jumladan, Shri Lanka va Madagaskar orollarida) kuzatiladi.
Turkiyaning Afgʻonistondagi harbiy kontingenti
2021-yil fevral oyidaham turk harbiy kontingenti soni 600 nafarni tashkil etdi.
2021-yil 14-aprelda AQSh prezidenti Jo Bayden 2021-yilning 11-sentabriga qadar bu jarayonni yakunlash bilan 2021-yil may oyida AQSh qo‘shinlarini Afg‘onistondan olib chiqishni boshlash rejasini eʼlon qildi. Keyinchalik mamlakatdagi vaziyat yanada murakkablashdi, yangi hududlar Tolibon nazoratiga oʻtdi. 2021-yil may oyida AQSh Qurolli kuchlari shtab boshliqlari birlashgan qo‘mitasi raisi general Mark Millli AQSh qo‘shinlari mamlakatdan olib chiqib ketilganidan keyingi davrda Kobuldagi xalqaro aeroportni qo‘riqlash uchun turk qo‘shinlaridan foydalanish taklifini eʼlon qildi. Shundan so‘ng, 2021-yil 11-iyun kuni Tolibon matbuot kotibi Suhayl Shahin Turkiyadan NATOga aʼzo boshqa davlatlar qo‘shinlari bilan birga Afg‘onistondan o‘z qo‘shinlarini olib chiqib ketishni talab qildi.
2021-yil 25-avgustda turk qoʻshinlarini Afgʻonistondan evakuatsiya qilish boshlangani eʼlon qilindi. 2021-yil 27-avgustda qo‘shinlarni evakuatsiya qilish yakunlandi, Turkiyaning Kobuldagi elchixonasi yopildi. Turk harbiylari va diplomatlaridan iborat bir guruh „mamlakatdan turk fuqarolarini evakuatsiya qilish tugaguniga qadar“ Kobul xalqaro aeroportida qolishdi.
Natijalar
Urush boshidan 2014-yil oxirigacha turk kontingentining yoʻqotishlari:
14 nafar harbiy xizmatchi halok boʻldi va kamida 7 kishi yaralandi. Yoʻqotishlar 2015-yil 1-yanvardan keyingi davrda ham davom etgan.
Yuqorida sanab oʻtilganlar barcha yoʻqotishlarni oʻz ichiga olmaydi. Koalitsiya kuchlarining (xorijiy xususiy harbiy va xavfsizlik kompaniyalari, minalardan tozalash kompaniyalari xodimlari, aviatsiya operatorlari, shuningdek koalitsiya davlatlarining ruxsati va manfaatlarini koʻzlab Afgʻonistonda faoliyat yuritayotgan boshqa fuqarolik xodimlari ham zarar koʻrdi :
Yuqorida sanab oʻtilgan yoʻqotishlar urushda qatnashish uchun moliyaviy xarajatlar, Afgʻonistondagi turk kontingentining texnikasi, qurollari va boshqa harbiy mulkidagi yoʻqotishlar toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni oʻz ichiga olmaydi. Turkiya Afgʻonistonga toʻgʻridan-toʻgʻri harbiy xarajatlardan tashqari harbiy va iqtisodiy yordam koʻrsatdi.
Wild Waves
Wild Waves Mickey Mouse haqidagi oʻn uchinchi qisqa metrajli animatsion filmdir. Premyerasi 1929-yil 15-avgustda AQShda boʻlib oʻtgan.
Mukofotlar
Mickey Mouse Hollywood shon-shuhrat xiyobonida yulduz olgan.
Immunoglobulin G
Immunoglobulinlar G-(IgG) antitelalar sinfiga kiradi. IgG inson plazmasidagi antitelalarning taxminan 75 % ni tashkil qiladi va qon oqimida eng koʻp uchraydigan antitelalar hisoblanadi. IgG plazma B hujayralari tomonidan ishlab chiqariladi va har bir IgG molekulasida ikkita antijen bogʻlashish joyi mavjud.
Tuzilishi
IgG antitelalari ogʻirligi taxminan 150 kDa kattalikdagi molekulalardan tuzilgan boʻlib, toʻrtta polipeptid tuzilishli zanjirlardan tuzilgan. Bitta IgG molekulasida taxminan 50 kDa boʻlgan ikkita bir xil g-tipli ogʻir zanjirlar va taxminan 25 kDa boʻlgan ikkita engil zanjir boʻladi. Ikki ogʻir zanjir bir-biriga va engil zanjirlarga disulfid bogʻlari orqali bogʻlangan boʻlib olingan tetramer ikkita bir xil yarmidan iborat boʻlib, ular birgalikda Y shaklli strukturani hosil qiladi. „Vilka“ ning har bir uchida bittadan antigenga bogʻlashnish joyi mavjud boʻlib, u oʻz shaklini oʻzgartiruvchi tuzilishga ega. Y shaklidagi strukturaning „poyasi“ doimiy boʻlib, Fc bilan belgilanadi va yuqori darajada saqlanib qolgan N-glikozillanish joylarini oʻz ichiga oladi. Fc ga biriktirilgan N- glikanlar fukoza bilan toʻyingan boʻlib, murakkab tuzilmalar hosil qiladi. Ushbu glikanlarning baʼzilari N-asetilglyukozamin va a-2,6-bogʻlangan sialik kislota qoldiqlarini ham oʻz tarkibiga kiradi.
Funksiyalari
Antitelalar gumoral immunitetning asosiy qismini tashkil qilib IgG qon va hujayralararo suyuqlik antitelalarining asosiy turidir, shuning uchun u turli xil patogenlarga: zamburugʻlar, bakteriyalar, viruslar bilan bogʻlanib, butun tanadagi infeksiyani nazorat qilishda faol ishtirok etadi. IgG ning patogenlar bilan bogʻlanishi ularning immobilizatsiyasiga va bir-biriga bogʻlanishiga olib keladi (aglyutinatsiya). Patogen yuzasini IgG molekulalari bilan bogʻlanishi (opsonizatsiya) uni fagotsitlarga tanib olish, yutish va yoʻq qilish imkonini beradi. Bundan tashqari, IgG klassik komplement yoʻlida faollashtiradi, bu patogenni yoʻq qiluvchi oqsillarning shakllanishiga olib keladi. IgG molekulalari, shuningdek toksinlarni bogʻlash va neytrallash qobiliyatiga ega hisoblanadi. Ushbu turdagi antitelaning antitelaga bogʻliq hujayra sitotoksikligi muhim rol oʻynaydi (antibody-dependent cellular cytotoxicity, ADCC) va TRIM21 (IgG ga maksimal yaqinlikka ega boʻlgan inson hujayralari retseptorlari) bilan bogʻlanishi tufayli hujayra ichidagi antitela vositachiligidagi degradatsiyada qatnashadi. Ushbu jarayonlar natijasida virionlar sitozolning proteazomalarida yoʻq qilish uchun yuboriladi. IgG II va III turdagi yuqori sezuvchanlik reaksiyalari bilan aloqada boʻlib turadi. IgGlar antitetalar sinfini almashtirish orqali hosil boʻladi, shuning uchun ular asosan ikkilamchi immun jarayonlarda ishtirok etadilar. IgG toʻqimalarga oson tarqaladigan monomerlar shaklida chiqariladi. IgG — bu maxsus retseptorlar yordamida yoʻldoshni kesib oʻtishga qodir boʻlgan antitelalarning yagona turi boʻlib, homilani bachadonda himoya qiladi. Koʻkrak sutining bir qismi boʻlgan IgA bilan bir qatorda, platsenta orqali homilaga kirgan IgG qoldiqlari oʻz immun tizimi ishlay boshlaguncha chaqaloqning gumoral immunitetini taʼminlaydi. IgG ning yuqori foizi ogʻiz sutida, ayniqsa sigir ogʻiz sutida mavjud. Dastlabki olti oy davomida chaqaloq kasallikka qarshi immunitetga ega boʻlib, onadan olingan antigenlarni yoʻq qilinmaguncha, u duch kelgan har qanday patogenlardan himoya qiladi. IgG allergik reaktsiyalarning rivojlanishida ishtirok etadi va IgE vositachiligidagi anafilaktik reaktsiyalarning oldini oladi, semiz hujayra bilan bogʻliq IgE dan oldin antigenler bilan oʻzaro taʼsir qiladi. Shunday qilib, IgG koʻp miqdordagi antigen tomonidan qoʻzgʻatilgan anafilaktik reaktsiyalarda qatnashganda, organizmga oz miqdordagi antigenning kirib borishi natijasida yuzaga kelgan tizimli anafilaksiyani oldini oladi.