cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sharqiy Timor
Tarixi
thumb|300 px |left|alt=Sharqiy Timor| Sharqiy Timordeklaratsiyasi (1975-yil) Sharqiy Timor Portugaliyaning sobiq mustamlakasi. 1974-yil Portugaliya Sharqiy Timor aholisining oʻz huquqini oʻzi belgilash va mustaqillik huquqini tan oldi. 1975-yil noyabrda Sharqiy Timor mustaqilligi uchun inqilobiy front Sharqiy Timor mustaqilligini eʼlon qildi, ammo Indoneziya tarafdori boʻlgan guruxlar Sharqiy Timorni Indoneziyaga qoʻshilganligini bildirdi. Indoneziya oʻz qoʻshinlarini Sharqiy Timorga olib kirdi va unga provinniya maqomini berdi. 1999-yilda oʻtkazilgan referendumda Sharqiy Timor aholisining aksariyati mustaqil davlat qurish tarafdori ekanligini bildirdi. 25 yil davom etgan kurashdan soʻng Sharqiy Timor 2002-yil 20 mayda mustaqillikka erishdi va Shanana Gujmau uning birinchi prezidenti etib saylandi. 2002-yildan BMT aʼzosi. Xoʻjaligi. Iqtisodiyotining asosi — qishloq xoʻjaligi Eksport uchun kofe, kauchukli daraxt, kokos palmasi oʻstiriladi. Ichki ehtiyoj uchun sholi, makkajoʻxori, shakarqamish, taro, yams, supurgi ekiladi. Echki, yilqi, buyvol boqiladi. Dengizdan baliq ovlanadi. 1980-yillarning boshigacha sandal daraxti yogʻochini chetga olib chiqib ketish katta daromad keltirgan, keyinchalik uni kesish cheklandi. Qishloq xoʻjaligi xom ashyolarini qayta ishlovchi korxonalar bor. Pul birligi — timor eskudosi, rupiya.
Tarixdan oldingi va klassik davrlar
Sharqiy Timorning sharqiy chekkasida joylashgan Yerimalaydagi madaniy yodgorliklar 42 000-yil oldinga tegishli. Maʼlum boʻlgan birinchi aholi bu mintaqa boʻylab avstralo-melaneziya migratsiyasi paytida kelgan boʻlib, ehtimol hozirgi papua tillariga prekursorlarni olib kelgan. Avstroosiyo tilida soʻzlashuvchilarning keyinchalik koʻchishi gumon qilingan, ammo bunday tillar mavjud boʻlib qolmagan .Avstroneziya xalqlarining kelishi yangi tillarni olib keldi va oroldagi mavjud madaniyatlar bilan birlashdi .Timorlarning kelib chiqishi haqidagi afsonalar janubga qoʻnmasdan oldin orolning sharqiy chekkasida suzib yurgan koʻchmanchilar haqida hikoya qilgan. Bu odamlar baʼzan Malay yarim orolidan yoki Sumatraning Minangkabau togʻliklaridan ekanliklari qayd etilgan. Avstroneziyaning Timorga koʻchishi orolda qishloq xoʻjaligining rivojlanishi bilan bogʻliq boʻlgan. Ushbu davrda Timorning siyosiy tizimi haqida maʼlumotlar cheklangan boʻlsada, orolda odat huquqi bilan boshqariladigan oʻzaro bogʻliq boʻlgan qator siyosatlar ishlab chiqilgan. Muayyan muqaddas uy atrofida joylashgan kichik jamoalar kengroq sukolarning (yoki knyazliklarning) bir qismi boʻlib, ular oʻzlari liurai boshchiligidagi yirik shohliklarning bir qismi boʻlgan. Ushbu shohliklar ichidagi hokimiyat ikki shaxs tomonidan amalga oshirildi, liuraning dunyoviy kuchi, odatda, saltanatning asosiy muqaddas uyi bilan bogʻliq boʻlgan. Rai Nainning ruhiy kuchi bilan muvozanatlangan. Bu siyosatlar koʻp boʻlib, oʻzgaruvchan ittifoqlar va munosabatlarni koʻrdi, ammo ularning koʻplari yetarlicha barqaror ediki, ular 16-asrdagi dastlabki Yevropa hujjatlaridan Portugaliya hukmronligi oxirigacha qoldi. Ehtimol, oʻn uchinchi asrdan boshlab, orol sandal daraxtini eksport qilgan, , 267  bu ham hunarmandchilikda, ham parfyumeriya manbai sifatida baholangan.[25] Timor XIV-asrga kelib sandal daraxti, asal va mum eksport qiladigan Janubi-Sharqiy Osiyo, Xitoy va Hindiston savdo tarmoqlariga kiritilgan. Orol Majapaxit imperiyasi tomonidan oʻlpon manbai sifatida qayd etilgan   XVI-asr boshlarida yevropalik tadqiqotchilarni orolga jalb qilgan sandal daraxti boʻlgan. Yevropaning ilk borligi savdo bilan cheklangan va birinchi portugal aholi punkti yaqin atrofdagi Solor orolida boʻlgan.
Portugaliya davri (1769—1975)
thumb|left|alt=Qoʻlda chizilgan qora va oq rasmda Portugal kuchlari va ularning ittifoqchilari oʻrtasida isyon koʻtargan qirollik armiyasiga qarshi jang aks ettirilgan|1726-yildagi Kailako jangi, yangi bosh soligʻi joriy qilinganidan keyin qoʻzgʻolonning bir qismi tasvirlangan. Portugaliyaning Timorda mavjudligi juda cheklangan va savdo-sotiq yaqin orollardagi portugal aholi punktlari tomonidan olib borilgan. Faqat 17-asrda ular orolda koʻproq toʻgʻridan-toʻgʻri ishtirok etishgan, bu gollandlar tomonidan boshqa orollardan haydab chiqarilishi natijasida boʻlgan .1613-yilda Solor yoʻqolganidan keyin portugallar Floresga koʻchib oʻtishgan.1646-yilda poytaxt Timorning gʻarbiy qismidagi Kupangga koʻchib oʻtdi, 1652-yilda Kupang ham Gollandiyaga yutqazilishidan oldin, portugallar Lifauga hozirgi Sharqiy Timorning Oecusse eksklaviga koʻchib oʻtgan .Orolning sharqidagi samarali Yevropa istilosi faqat 1769-yilda, Dili shahri tashkil etilgandan soʻng boshlangan, ammo amalda nazorat juda cheklangan boʻlib qolgan. Orolning Gollandiya va Portugal qismlari oʻrtasidagi aniq chegara 1914-yilda Doimiy Arbitraj sudi tomonidan oʻrnatilgan va tegishli ravishda Indoneziya, Sharqiy Timorning voris davlatlari oʻrtasidagi xalqaro chegara boʻlib qolgan .Portugaliyaliklar uchun Sharqiy Timor oʻn toʻqqizinchi asr oxirigacha infratuzilma va taʼlimga minimal investitsiyalar bilan qarovsiz savdo nuqtasi boʻldi. Portugaliya oʻz mustamlakasi ichki hududlarida haqiqiy nazorat oʻrnatganida ham, investitsiyalar minimal boʻlib qolgan. Sandal daraxti asosiy eksport mahsulotidan biri va XIX-asr oʻrtalarida kofe eksporti muhim boʻlgan. XX-asrning boshlarida sustlashgan ichki iqtisodiyot Portugallarni oʻz mustamlakalaridan koʻproq boylik olishga undadi, bu esa Sharqiy Timor qarshiliklariga uchradi. Koloniya Buyuk Depressiya davrida iqtisodiy yuk sifatida koʻrilgan va Portugaliya tomonidan kam qoʻllab-quvvatlangan yoki boshqaruvga ega boʻlmagan.
Indoneziya istilosi (1975-1999)
thumb|"Indoneziya Sharqiy Timordan HOZIR" degan yozuvni ushlab turgan namoyishchilar|1999-yil sentyabr oyida Avstraliyada Sharqiy Timorning Indoneziya tomonidan bosib olinishi Indoneziyadan mustaqillik uchun namoyishlar. Fretilin bosqinga dastlab armiya sifatida qarshilik koʻrsatgan, 1978-yil noyabrigacha hududni ushlab turdi va partizanga qarshilik qildi .Indoneziyaning Timorni bosib olishi zoʻravonlik va shafqatsizlik bilan ajralib turgan. Sharqiy Timorda Qabul qilish, Haqiqat va Yarashuv Komissiyasi uchun tayyorlangan batafsil statistik hisobotda 1974—1999-yillar oraligʻida kamida 102,800 mojaro bilan bogʻliq oʻlimlar, jumladan, taxminan 18,600 oʻlim va ochlik kasallikdan 84,200 ortiqcha oʻlim qayd etilgan. Ushbu davrdagi mojarolar bilan bogʻliq oʻlimlarning umumiy sonini maʼlumotlar yoʻqligi sababli aniqlash qiyin. Portugal, Indoneziya va katolik cherkovi maʼlumotlariga asoslangan hisob-kitoblarga koʻra, bu 200 000 ga yaqin boʻlishi mumkin .Qatag'on va cheklovlar sog'liqni saqlash,ta'lim infratuzilmasi va xizmatlarining yaxshilanishiga qarshi turdi, ya'ni turmush darajasida umuman yaxshilanish kuzatilmadi; iqtisodiy o'sish asosan Indoneziyaning boshqa joylaridan kelgan muhojirlarga foyda keltirgan .Ta'limning ulkan kengayishi indoneziya tilidan foydalanishni va rivojlanish uchun bo'lgani kabi ichki xavfsizlikni ham oshirishga qaratilgan.
1991-yilda Indoneziya harbiylari tomonidan 200 dan ortiq namoyishchilarning qatliom qilinishi mustaqillik uchun burilish nuqtasi bo'lgan, Indoneziyaga xalqaro bosimni kuchaytirgan. Indoneziya prezidenti Suxarto iste'foga chiqqanidan so'ng, Avstraliya Bosh vaziri Jon Xovardning maktubi bilan yangi prezident BJ Habibi mustaqillik bo'yicha referendum o'tkazishga qaror qilgan .Indoneziya va Portugaliya oʻrtasidagi BMT homiyligidagi kelishuv 1999-yil avgust oyida BMT nazorati ostidagi xalq referendumini oʻtkazishga ruxsat berildi. Mustaqillik uchun aniq ovoz berish Indoneziya armiyasi elementlari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Sharqiy Timorning integratsiyani qoʻllab-quvvatlovchi militsiyalari tomonidan zoʻravonliklarning jazolash kampaniyasi bilan kutib olingan. Bunga javoban Indoneziya hukumati ko'p millatli tinchlikparvar kuchlarga - INTERFET tartibni tiklash va Sharqiy Timorlik qochqinlar, ichki ko'chirilganlarga yordam berishga ruxsat bergan. 1999-yil 25-oktyabrda Sharqiy Timor maʼmuriyati Birlashgan Millatlar Tashkilotining Sharqiy Timordagi oʻtish davri maʼmuriyati (UNTAET) orqali BMT tomonidan qabul qilingan. INTERFETni joylashtirish 2000-yil fevral oyida harbiy qo'mondonlikning BMTga o'tkazilishi bilan yakunlangan.
Zamonaviy davr
thumb|upright|José Ramos-Horta anʼanaviy rasmiy kiyimda jurnalistlar bilan suhbatlashmoqda (1996-yil Nobel tinchlik mukofoti sovrindori, Sharqiy Timorning ikkinchi prezidenti) 2001-yil 30-avgustda Sharqiy Timor BMT tomonidan tashkil etilgan birinchi saylovda Taʼsis Assambleyasi aʼzolarini saylash uchun ovoz bergan. 2002-yil 22-martda Konstitutsiyaning Taʼsis majlisi tasdiqlangan .2002-yilning may oyiga kelib 205 mingdan ortiq qochqin qaytib kelgan. 2002-yil 20-mayda Sharqiy Timor Demokratik Respublikasi Konstitutsiyasi kuchga kirdi va Sharqiy Timor BMT tomonidan mustaqil deb tan olindi .Taʼsis Assambleyasi Milliy parlament deb oʻzgartirilgach Xanana Gusmão mamlakatning birinchi prezidenti etib saylangan. 2002-yil 27-sentyabrda mamlakat BMTga aʼzo davlat boʻlgan. 2006-yilda tartibsizliklar inqirozi va fraksiyaviy janglar 155 000 kishini uylarini tark etishga majbur qilgan, Birlashgan Millatlar Tashkiloti tartibni tiklash uchun xavfsizlik kuchlarini yuborgan .Bir yildan keyin Gusmão yana bir muddatga nomzod bo'lishdan bosh tortdi. Yil o‘rtalarida prezidentlik saylovlariga tayyorgarlik jarayonida kichik noxush hodisalar ro‘y berdi va José Ramos-Horta prezident etib saylandi .2007-yil iyun oyida Gusmão parlament saylovlarida ishtirok etdi va Timorni qayta qurish milliy kongressi (CNRT) partiyasi rahbarida bosh vazir bo'ldi. 2008-yil fevral oyida Ramos-Xorta suiqasd paytida og'ir jarohat oldi; Bosh vazir Gusmão ham alohida otishmalarga duch keldi, ammo jabrlanmay qutulib qoldi. Tartibni saqlashga yordam berish uchun zudlik bilan avstraliyalik qo‘shimcha kuchlar yuborilgan. 2011-yil mart oyida BMT politsiya kuchlari ustidan operativ nazoratni Sharqiy Timor hukumatiga topshirdi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti tinchlikparvarlik missiyasini 2012-yil 31-dekabrda yakunlangan. 2017-yilning may oyida chap markazchi Fretilin partiyasidan Fransisko Guterrish prezident bo‘lgan .Fretilin rahbari Mari Alkatiri 2017-yil iyulida bo‘lib o‘tgan parlament saylovlaridan so‘ng koalitsiya hukumatini tuzdi. Bu hukumat tez orada qulab tushdi va bu 2018-yilning may oyida ikkinchi umumiy saylovga olib keldi. 2018-yil iyun oyida sobiq prezident va mustaqillik kurashchisi Taur Matan Ruak yangi bosh vazir bo'lgan. José Ramos-Horta 2022-yilning 20-mayida Fransisko Guterrishga qarshi 2022-yil aprelida bo‘lib o‘tgan prezidentlik saylovlarining ikkinchi bosqichida g‘alaba qozonib, yana prezident bo‘lgan.
Siyosat va hukumat
thumb|left|250 px|alt=Xanana Gusmão gʻarb uslubidagi kostyumda,|Indoneziya istilosi tugaganidan keyin, Sharqiy Timorning birinchi prezidenti Sharqiy Timorning siyosiy tizimi yarim prezidentlik tizimi boʻlib, Portugaliya tizimiga asoslangan .Konstitutsiyada prezident va bosh vazir oʻrtasida ijro hokimiyati boʻlinishi va ijroiya, qonun chiqaruvchi, sud hokimiyatlari oʻrtasidagi hokimiyatlarning boʻlinishi bergilab qoʻyilgan .Qonun chiqaruvchi hokimiyatda ham, ijro etuvchi hokimiyatda ham jismoniy shaxslar ishtirok etishi mumkin emas. Qonun chiqaruvchi hokimiyat ijro etuvchi hokimiyatni tekshirishni taʼminlash uchun moʻljallangan va amalda ijro etuvchi hokimiyat barcha siyosiy partiyalar qoshida qonun chiqaruvchi hokimiyat ustidan nazoratni saqlab qoldi, bu siyosiy partiyalar va koalitsiyalarda alohida liderlarning hukmronligini aks ettirgan .Vazirlar kengashi orqali ijro etuvchi hokimiyat baʼzi rasmiy qonun chiqaruvchi vakolatlarga ham ega. Ijroiya organlarining aralashuvi holatlari mavjud boʻlsa-da, sud tizimi mustaqil ishlaydi. Baʼzi sudlar xavfsizroq hududlardagilar uchun kirishni yaxshilash uchun joylar oʻrtasida almashgan. Siyosiy ritorikaga qaramay, konstitutsiya va demokratik institutlar siyosatchilar tomonidan kuzatilgan va hukumat oʻzgarishi tinch oʻtgan. Saylovlar mustaqil organ tomonidan oʻtkaziladi, saylovchilarning faolligi yuqori, taxminan 70% dan 85% gacha. Siyosiy tizim keng jamoatchilik tomonidan qabul qilingan. Sharqiy Timor davlati boshligʻi respublika prezidenti boʻlib, besh yillik muddatga xalq ovozi bilan saylanadi va koʻpi bilan ikki yil muddatga saylanishi mumkin. Rasmiy ravishda, toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan prezident shunga oʻxshash tizimlardagilarga nisbatan nisbatan cheklangan vakolatlarga ega, bosh vazir va vazirlar kengashini tayinlash va lavozimidan ozod qilish vakolatiga ega emas. Biroq, ular toʻgʻridan-toʻgʻri saylanganligi sababli, oʻtgan prezidentlar katta norasmiy kuch va taʼsirga ega boʻlgan.[2]: 175  Prezident hukumat qonunchiligiga veto qoʻyish, referendum oʻtkazish va parlamentni shakllantirish imkoni boʻlmagan taqdirda uni tarqatib yuborish huquqiga ega. hukumat yoki byudjetni qabul qiladi. Agar prezident qonun loyihasiga veto qoʻysa, parlament uchdan ikki koʻpchilik ovoz bilan vetoni bekor qilishi mumkin. Bosh vazir parlament tomonidan saylanadi, prezident koʻpchilik partiya yoki koalitsiya rahbarini bosh vazir etib tayinlagan. Sharqiy Timor va uning taklifiga binoan vazirlar mahkamasi, hukumat boshligʻi sifatida bosh vazir vazirlar mahkamasiga raislik qilagan.
thumb|hight|300px|alt=Uni oʻrab turgan palma daraxtlari tepasida koʻtarilgan oq bino|Milliy parlament (Sharqiy Timor)|Milliy parlament Portugal tilidagi mamlakatlar hamjamiyati bayroqlari bilan qoplangan.
Bir palatali Milliy parlamentdagi vakillar umumiy ovoz berish yoʻli bilan besh yillik muddatga saylangan. Oʻrindiqlar soni kamida 52 maksimal 65 gacha oʻzgarishi mumkin. Partiyalar parlamentga kirish uchun 3% ovozga ega boʻlishlari kerak, bunda D’Hondt usuli boʻyicha saralashdan oʻtgan partiyalar uchun oʻrinlar ajratilgan. Saylovlar raqobatbardosh ko‘ppartiyaviylik tizimi doirasida o‘tkazilgan. Mustaqillikka erishgach, hokimiyat Indoneziya istilosidan sal oldin tuzilgan va qarshilik koʻrsatgan Fretilin siyosiy partiyasi qoʻlida edi. Oʻz tarixini hisobga olgan holda, Fretilin oʻzini hukumatning tabiiy partiyasi sifatida koʻrdi va koʻp partiyaviy tizimni qoʻllab-quvvatlab, hukmron partiya tizimining rivojlanishini kutgan. Birlashgan Millatlar Tashkiloti va xalqaro hamjamiyatning mustaqillikdan oldin ham, keyin ham qoʻllab-quvvatlashi yangi shakllangan siyosiy tizimga 2006-yilgi inqiroz kabi zarbalardan omon qolish imkonini bergan. Parlament saylovlarida nomzodlar partiya ro‘yxati tizimida yagona milliy okrug bo‘yicha ishtirok etgan. Siyosiy partiyalar tomonidan ko‘rsatilgan nomzodlarning har uchdan biri ayollar bo‘lishi kerak. Bu tizim siyosiy partiyalarning xilma-xilligini targʻib qiladi, lekin saylovchilarga har bir partiya tomonidan tanlangan alohida nomzodlar ustidan kam taʼsir koʻrsatgan. Ayollar parlamentdagi oʻrinlarning uchdan biridan koʻprogʻini egallaydi, partiyalar qonunga koʻra ayol nomzodlarni qoʻyishi shart, lekin ular boshqa darajalarda, partiya rahbariyati ichida unchalik mashhur emas.
Siyosiy boʻlinishlar sinfiy va geografik chiziq boʻylab mavjud. Mamlakatning sharqiy va gʻarbiy hududlari oʻrtasida Indoneziya hukmronligi ostida paydo boʻlgan tafovutlar tufayli keng tarqalgan boʻlinish mavjud. Ayniqsa, Fretilin Sharqiy hududlar bilan qattiq bogʻlangan. Siyosiy partiyalar mafkuradan koʻra koʻproq taniqli shaxslar bilan chambarchas bogʻlangan. Timorni qayta qurish milliy kongressi Xanana Gusmão 2007-yilgi parlament saylovlarida Bosh vazirlikka nomzodini qoʻyish uchun tashkil etilganidan soʻng Fretilinga qarshi asosiy muxolifatga aylangan. Har ikkala asosiy partiya nisbatan barqaror boʻlgan boʻlsa-da, ular Indoneziyaga qarshi qarshilik paytida mashhur boʻlgan shaxslardan iborat „eski gvardiya“ tomonidan boshqarilgan.
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiy
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiy (arabcha: اسحق بن ابراهيم شوشي سمرقندي — Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiy (vafoti 937-yil)) — Faqih.
Sharqiy Timor
Siyosat va hukumat
Siyosat va maʼmuriyat markazi poytaxt Dilida joylashgan boʻlib, aksariyat davlat xizmatlari uchun milliy hukumat masʼuldir. Oecusse, mamlakatning qolgan qismidan Indoneziya hududi bilan ajratilgan, maʼlum bir avtonomiyaga ega boʻlgan maxsus maʼmuriy viloyat. Sharqiy Timor milliy politsiyasi va Sharqiy Timor mudofaa kuchlari 2008-yildan beri zoʻravonlik ustidan monopoliyaga ega va bu tashkilotlardan tashqarida juda kam qurol mavjud. Hokimiyatni suiisteʼmol qilish ayblovlari bor boʻlsa-da, ayrim sud nazorati mavjud. Faol fuqarolik jamiyati ommaviy axborot vositalari kabi hukumatdan mustaqil ravishda faoliyat yuritgan. Fuqarolik jamiyati tashkilotlari, jumladan, talabalar guruhlari poytaxtda toʻplangan. Iqtisodiyot tuzilishi tufayli kuchli kasaba uyushmalari mavjud emas. Katolik cherkovi mamlakatda kuchli taʼsirga ega.
Tashqi aloqalar
thumb|280px|alt=Namoyishchilar chelak bilan sakrab ketayotgan kengurular surati ostida „Mening moyimni o‘g‘irlamang“ degan yozuvni ushlab turishibdi|2013-yil dekabrida Avstraliyaga qarshi namoyish Sharqiy Timor uchun xalqaro hamkorlik har doim muhim boʻlgan, neft daromadlari ularning o‘rnini bosa boshlagunga qadar donor mablag‘lari byudjetning 80% ni tashkil qilgan. Xalqaro kuchlar ham xavfsizlikni taʼminlagan, 1999-yildan buyon mamlakatga BMTning beshta missiyasi yuborilgan. Oxirgisi, Birlashgan Millatlar Tashkilotining Integratsiyalashgan Missiyasi Sharqiy Timorda, 2006-yil Sharqiy Timor inqirozidan keyin boshlanib, 2012-yilda yakunlangan .Sharqiy Timor 2011-yild ASEANga aʼzo boʻlish uchun rasman ariza topshirgan va kuzatuvchi maqomi berilgan. 2022-yil noyabrida „printsipial“ qabul qilingan. Millatchi siyosiy rahbariyat Melaneziya shtatlari bilan yaqinroq aloqalarni qoʻllab-quvvatlayotganiga qaramay, mamlakat mustaqillikka erishgunga qadar ASEANga aʼzo boʻlishni maqsad qilib qoʻygan va uning rahbarlari Tinch okeani organlariga qoʻshilish ASEAN aʼzoligiga toʻsqinlik qilishini taʼkidlagan. ASEAN aʼzoligiga iqtisodiy va xavfsizlik nuqtai nazaridan, jumladan, Indoneziya bilan munosabatlarni yaxshilash uchun intilgan. Shunga qaramay, ayrim ASEAN davlatlari tomonidan qoʻllab-quvvatlanmagani sababli jarayon sekin kechgan. Sharqiy Timor Tinch okeani orollari forumi va Melanesian Spearhead guruhining kuzatuvchisi hisoblangan. Kengroq maʼnoda, mamlakat zaif davlatlar tashkiloti boʻlgan „Seven Plus“ (g7+) guruhida yetakchi hisoblangan. Shuningdek, Sharqiy Timor Portugal tilidagi mamlakatlar hamjamiyatiga aʼzo.
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiy
Hayoti
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiyning qisqacha tarjimayi holi Qurashiyning (vafot 775/1373-yil) „Javo-hiru-l-muziyya fi tabaqoti-l-hanafiyya“ („Hanafiylar avlodlari haqida yorqin javohirlar“) nomli kitobida berilgan. Kitobda olimning kunyasi Abu Yaʼqub, nisbasi Xurosoniy Shoshiy deb yozilgan, Samarqandiy nisbasi esa berilmagan. Bu maʼlumotlarni o‘z holicha keltiramiz: "Ishoq ibn Ibrohim Abu Yaʼqub Xurosoniy Shoshiy, uni Ibn Yunus o‘zining „Misrga kelib qolgan g‘ariblar haqida“ nomli kitobida eslatadi va shunday deydi: "U Abu Hanafiyya mazhabi qonunlarini o‘rgangan. Shu mazhab tarafdori bo‘lishga qaramay, Misr qozixonalari ishiga aralashib, Misr viloyatlaridan birida qozilik qilgan. Men undan hikoya va hadislarni yozib oldim. U menga Muhammad ibn Hasanning „Jomi’u-l-kabir“ („Katta to‘plam“) kitobini Zayd ibn Usoma tilidan, u esa Abu Sulaymon Juzjoniy tilidan, u esa Muhammad Hasanning o‘zidan eshitganini rivoyat qilib bergan edi. U ishonchli kishi edi. Xudo rahmat qilgur 325-yili vafot etdi". Abdulhay Laknaviyning „Favoidu-l-bahiyya“ („Chiroyli foydalar“) kitobida esa Ishoq ibn Ibrohimning kunya va nisbasi - Abu Ibrohim Shoshiy Samarqandiy Xatibiy deb berilgan. Keltirilgan maʼlumotlardan maʼlum bo‘ladiki, Ishoq ibn Ibrohim Shoshda yoki Samarqandda tugʻulgan Ehtimol, bu ikki shaharning birida tug‘ilib, ikkinchisida taʼlim olgan yoki yashagan bo‘lish mumkin. So‘ngra Misrga borib qozilik ishlari bilan shug‘ullangan, baʼzi idoralarni boshqargan. Umrining oxirigacha shu yerda yashagan. 325/937-yili Misrda vafot etgan.
Sharqiy Timor
Tashqi aloqalar
Davom etayotgan ikki tomonlama donorlar qatoriga Avstraliya, Portugaliya, Germaniya va Yaponiya kiradi, Sharqiy Timor donor mablagʻlaridan samarali shaffof foydalanish boʻyicha obroʻga ega.Avstraliya va Indoneziya bilan yaxshi munosabatlar, tarixiy va yaqinda yuzaga kelgan keskinliklarga qaramay, hukumatning siyosat maqsadi hisoblangan. Bu mamlakatlar muhim iqtisodiy hamkorlar boʻlib, mamlakatga koʻpgina transport aloqalarini taʼminlagan. Xitoy ham Dilidagi infratuzilmaga hissa qoʻshish orqali oʻz ishtirokini oshirgan.Avstraliya bilan munosabatlar mustaqillikka erishgunga qadar ular o'rtasida okeandagi tabiiy resurslar bo'yicha tortishuvlar hukmronlik qilgan va bu o'zaro kelishilgan chegarani o'rnatishga to'sqinlik qilgan. Avstraliyaning qattiq kuchining hukmronligi Sharqiy Timorni xalq diplomatiyasi va xalqaro huquq forumlaridan o'z ishini ilgari surish uchun foydalanishga olib kelgan. Mojaro 2018-yilda Doimiy Hakamlik sudidagi muzokaralardan so‘ng hal qilindi, o‘shanda ular o‘rtasida dengiz chegarasi hamda tabiiy resurslardan olinadigan daromadlar to‘g‘risidagi kelishuv o‘rnatilgan.Sharqiy Timor Mudofaa Kuchlari (F-FDTL) 2001-yilda Falintil o'rniga tashkil etilgan va 2006-yil voqealaridan so'ng qayta tuzilgan. Nafaqat tashqi tahdidlardan himoyalanish, balki zo'ravonlik jinoyatlariga qarshi kurashish uchun ham mas'uldir. Sharqiy Timor milliy politsiyasi, kuchlar kichikligicha qolmoqda va oddiy armiyada 2200 askar, dengiz tarkibidagi 80 askar bitta samolyot va yettita patrul kateri boshqarilgan. Dengiz komponentini kengaytirish rejalashtirilgan. Avstraliya, Portugaliya va Qo'shma Shtatlar bilan harbiy hamkorlik mavjud boʻlgan.
1759
1759-yil — dushanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.
Sharqiy Timor
Maʼmuriy boʻlinmalar
thumb|left|300px|alt=Sharqiy Timorning yorliqli xaritasi oʻn toʻrtta munitsipalitetga boʻlingan|Sharqiy Timorning oʻn toʻrta munitsipaliteti. Sharqiy Timor oʻn toʻrtta munitsipalitetga boʻlingan, ular oʻz navbatida 64 ta maʼmuriy postga, 442 ta sukoga (qishloqlarga) va 2225 ta aldeyaga (qishloqlarga) boʻlingan. Munitsipalitetlar: Aileu, Ainaro, Atauro, Baucau, Bobonaro, Cova Lima, Dili, Ermera, Lautém, Liquiçá, Manatuto, Manufahi, Oecusse, va Viqueque. Mavjud munitsipalitetlar va maʼmuriy postlar tizimi Portugaliya hukmronligi davrida tashkil etilgan. Konstitutsiyada markazsizlashtirish haqida eslatib oʻtilgan boʻlsa-da, maʼmuriy vakolatlar odatda Dilidan tashqarida faoliyat yurituvchi milliy hukumatda qolgan. Mustaqillikka erishgandan soʻng markazsizlashtirishni qanday amalga oshirish kerakligi haqida munozaralar boʻldi va taklif qilingan turli xil modellar sukos va markaziy hukumat oʻrtasida turli darajadagi boshqaruvni yaratadi. Aksariyat takliflarda suko-darajali boshqaruv boʻyicha aniq qoidalar yoʻq edi va ular fuqarolik boshqaruvining bir qismi boʻlishdan koʻra, jamoalarni aniqlaydigan, asosan anʼanaviy makon sifatida mavjud boʻlib qolishlari kutilgan. Oxir-oqibat, mavjud tumanlar 2009 yilda saqlanib qoldi va munitsipalitet deb oʻzgartirildi va juda kam vakolatlarga ega boʻldi. 2016-yilda har bir munitsipalitetga markaziy hukumat tomonidan tayinlangan davlat xizmatchisi rahbarlik qilish uchun oʻzgarishlar kiritildi. Bu davlat xizmatchisiga mahalliy saylangan rahbarlar maslahat bergan. Kuchli oʻziga xoslikka ega va toʻliq Indoneziya hududi bilan oʻralgan izolyatsiya qilingan, Oecusse munitsipaliteti 2002 yilgi konstitutsiyaning 5 va 71-moddalarida belgilangan. 2014-yil 18-iyundagi 3/2014-sonli qonun 2015-yil yanvar oyida kuchga kirgan ushbu konstitutsiyaviy qoidani amalga oshirdi va Oecusseni maxsus maʼmuriy hududga aylantirdi. Viloyat 2015-yil iyun oyida oʻzining davlat xizmatini ishga tushirgan. Sharqiy Timor ma'muriy tizimining eng quyi darajalaridagi ma'muriyat, aldeyalar va sukolar, odatda, an'anaviy urf-odatlarni aks ettirgan, jamoaning o'ziga xosligini va mahalliy uy xo'jaliklari o'rtasidagi munosabatlarni aks ettiradi.
Geografiyasi
thumb|300px|alt=Sharqiy Timorning tog'li ichki qismini ko'rsatadigan relyef xaritasi|Sharqiy Timor xaritasi Janubiy—Sharqiy Osiyo va Janubiy Tinch okeani oʻrtasida joylashgan, Timor oroli Malay arxipelagida joylashgan Kichik Sunda orollarining eng kattasi hisoblangan.
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiy
Faoliyati
Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiyning „Kitobu-l-usul“ („Asoslar kitobi“) nomli, islom huquqshunosligi usullariga oid, arab tilida yozilgan asari bizgacha yetib kelgan. Asar mazmuni jihatidan uch bahsga bo‘linadi. Har qaysi bahs o‘z navbatida bo‘limlar (fasllar)ga ajraladi va qonunshunoslikning bitta qoidasiga bag‘ishlanadi. „Kitobu-l-usul“ning 773/1371-yil Sadruddin ibn Alouddin Xolidiy degan xattot tomonidan ko‘chirilgan noyob nusxasi Abu Rayhon Beruniy nomli SHQMda saqlanmoqda (inv. 3287/1). Bu qo‘lyozma XV asrda Xo‘ja Muhammad Porso (vafot 822/1419-yil)ning vaqfiga tegishli ekani haqida hamma sahifalarga muhr bosilgan. Ishoq ibn Ibrohim SHoshiy Samarqandiyning „Fiqh usuli“ nomli asari ham bo‘lgan. Bu asar „Usulu-sh-shoshiy“ nomi bilan shuhrat topgan.
Asarlari
“Kitobu- l-usul”, “Fiqh usuli”
Oydin Boysan
Aydin Boysan (1921 yil 17 iyun,  Istanbul  - 2018 yil 5 yanvar,  Istanbul ), turk meʼmori va jurnalisti.
Caudiel
Caudiel Ispaniyaning Valensiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Castellón provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 62,40 km2. Aholisi — 766 kishi (2010).
Güvendik, Sungurlu
Guvendik — Turkiyaning Choʻrum viloyati Sungurlu tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 124 nafar (2022).
Niederhasli
Niederhasli Shveysariyaning Zürich kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Dielsdorf okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 11.24 km2. 8067 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Coppock (Iowa)
Coppock AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Henry, Washington County, Iowa|Washington, Jefferson County, Iowa|Jefferson okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
47 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 78,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,62 km2. Shundan 0,60 km2 quruqlik, 0,03 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 193 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Coppock manzarasi.
NGC 4672
NGC 4672 Kentavr yulduz turkumidagi Sa tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Nimis
Nimis Italiyaning Friuli-Venezia Giulia mintaqasida joylashgan kommunadir. Udine provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 33 km2. 2862 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Teodor Shteyngel
Baron Fyodor „Teodor“ Rudolfovich Shteingel (Фёдор Рудольфович Штейнгель, Theodor von Steinheil, 1870-yil 9-dekabr, Sankt-Peterburg — 1946-yil 11-aprel Drezden) — ukrainalik arxeolog, filantrop siyosatchi va millatchi.
Kiev universitetini tamomlagach, Rovno viloyatining Gorodok shahrida maktab, kasalxona, kooperativ va qiroatxona tashkil qildi. Nihoyat, 1902 yilda u Gorodok muzeyiga hissa qoʻshdi va u erda oʻzining arxeologik, tarixiy va etnografik kolleksiyalarini saqladi.
1906 yilda u Birinchi Davlat Dumasiga Kiev deputati etib saylandi va u erda Ukraina kokusiga qoʻshildi. U Ukraina Progressionistlari Jamiyatining aʼzosi va Ukraina Ilmiy Jamiyatining vitse-prezidenti boʻldi. 1917 yil fevral inqilobidan soʻng u Markaziy Radaning peshqadami boʻlgan Kiyev shahar dumasi ijroiya qoʻmitasiga raislik qildi. 1918 yilda u Ukraina Getmanati tomonidan Berlinga diplomatik elchi sifatida yuborilgan. Yigirmanchi yillarda u Gʻarbiy Ukrainaga qaytib keldi, ammo 1939 yilda Germaniyaga joʻnab ketdi.
Shteingel saroyi, Horodok
Shteingel saroyi madaniy meros ob’ekti sifatida saqlanib qolgan.
Coudray-Rabut
Coudray-Rabut Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Lisieux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
339 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 69,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,9 km2.
Yevdokiya Butovskaya
Yevdokiya Mixaylovna Butovskaya (1917. 28. 12, Poltava — 1982. 7. 1, Toshkent) — seysmolog olima. Oʻzbekiston fanlar akademiyasi muxbir a’zosi (1979), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1978). fizikamat, fanlari direktori (1971). Oʻrta Osiyo davlat universitetni tugatgan (1940). Oʻzbekiston fanlar akademiyasi matematika instituti seysmologiya boʻlimi tashkilotchisi va rahbari. Geologiya va geofizika instituti seysmologiya laboratoriya mudiri (1963-yildan). Asosiy ilmiy ishlari zilzila muammolariga, zilzila oʻchogʻini va seysmik rejimini aniqlashga, joylarni seysmik rayonlashtirishga, Yer poʻstining chuqur qismlarini oʻrganishga doir. Oʻzbekistondagi 10 ga yaqin suv omborlarining mukammal seysmik rayonlashtirishga rahbarlik qilgan. Beruniy nomidagi Oʻzbekiston Davlat mukofoti laureati (1981).
Abdulmalik ibn Qatan
Abdulmalik ibn Qatan (arabcha: عبد الملك بن قطن — Abdulmalik ibn Qatan ibn Nufayl al-Fihriy, 33/653,? — 123/741, Raʼs al-Qantara) — Hishom ibn Abdulmalikning Andalusdagi voliysi.
Faoliyati
Harra jangida Muslim ibn Uqba qo‘mondonligidagi umaviy qo‘shiniga qarshi madinaliklar tomonida turib jang qiladi. Madinaliklarning mag‘lubiyati bilan tugagan ushbu jangdan keyin Ifriqiyya (Tunis)ga qochadi. Qisqa muddat shu yerda qoladi, so‘ng Andalusga o‘tib Qurtubaga joylashadi. Karl Martell (Charles Martel) boshchiligidagi fransuzlar bilan jang qilayotganda shahid bo‘lgan Abdurrahmon al-Gʻofiqiyning o‘rniga Andalusga voliy etib tayinlanadi (114/732-yil). Bir yildan so‘ng vaskonlarga qarshi yurish qilib, ularni yengadi va ko‘pgina g‘animat (o‘lja)larni qo‘lga kiritadi.
Andalus voliyligi
Abdulmalik ibn Qatanning voliylik davridagi eng katta xavf barbariylarning isyonlari bo‘lgan. Abdulmalik ibn Qatan bu isyonlarni bostira olmagach, xalifa Hishomning Tunisdagi yangi voliysi Ubaydulloh ibn Habhob uni lavozimidan chetlatadi. O‘rniga esa, Uqba ibn Hajjoj as-Saluliyni qo‘yadi (734-yil). Uqba Abdulmalik ibn Qatanni hibsga oldirib, yaqin odamlarini Tunisga surgun qiladi. Tunisda arablar bilan barbariylar o‘rtasida bo‘lib o‘tgan jangda ko‘p sonli arablarning halok bo‘lishi Andalusda katta to‘polon chiqishiga sabab bo‘ladi. Uqba ibn Hajjojga qarshi bosh ko‘targan arablar uni voliylik kursisidan tushirib, o‘rniga yana qaytadan Abdulmalik ibn Qatanni chiqaradilar (739-yil).
Balj ibn Bishr bilan boʻlgan voqealar
Xalifa Hishom bu voqealardan xabardor bo‘lgach, Ubaydullohning o‘rniga Kulsum ibn Iyozni voliy etib tayinlaydi va uni katta qo‘shinga qo‘mondon qilib Tunisga jo‘natadi. Kulsum barbariylarga qarshi kechgan urushda yengilib halok bo‘lgach, jiyani Balj ibn Bishr qolgan askarlar bilan Seuta (Ispaniya)ga chekinadi. Bu yerda barbariylar uni qurshab olgach, Abdulmalik ibn Qatandan yordam so‘raydi. Abdulmalik ibn Qatan o‘zining yaqin odamlari bilan maslahat qilib, Balj ibn Bishr keyinchalik Andalusni bosib olishi mumkinligidan xavfsiragani uchun un­ga yordam bermaslikka qaror qiladi. Hatto o‘zidan beso‘roq Baljga yordam tariqasida oziq-ovqat yuborgan Ziyod ibn Amr al-Lahmiyni qatl qildiradi. Lekin ko‘p o‘tmay, barbariylarning tobora kuchayib borayotganini ko‘rib, Tunisda arablar boshiga tushgan fojia kelajakda o‘zlarining ham boshiga tushishidan xavotirlanib, Balj ibn Bishr va askarlariga bir nechta shart bilan Andalusga kelishlariga rozi bo‘ladi. Shartga ko‘ra, Balj o‘n nafar odamini Abdulmalik ibn Qatanning oldida garov sifatida qoldirishi va bir yildan so‘ng Andalusdan chiqib ketishi lozim edi. Balj uning shartlariga rozi bo‘lgach, Abdulmalik ibn Qatan bir qancha kema orqali Andalusga uning ko‘p sonli askarlarini olib keladi va bu askarlar yordamida Salit vodiysida barbariylarni tor-mor qiladi. Barbariylar masalasini hal qilgach, kelishuvga binoan ularni Andalusni tark etishlarini istaydi. Ammo bu askarlarga yoqmay, qo‘zg‘olon ko‘tarishadi va uni saroydan chetlashtirib, o‘rniga Baljni voliy etib saylashadi (741-yil).
Vafoti
Boshqaruv Baljga o‘tgach, Jazirat ul-xazrodagi garovda turgan odamlarini Qurtubaga olib keladi. Ular o‘zlariga nisbatan juda yomon muomala qilingani, och-nahor qoldirilganlari, hatto g‘assoniylarga mansub bo‘lgan bir safdoshlari ochlikdan o‘lganini aytishadi. Baljning qo‘shinidagi shomlik as­karlar Abdulmalik ibn Qatan Harra jangidagi mag‘lu­biyat intiqomini olish maqsadida ularni Seutada shunday ahvolga solganini aytib, uning o‘ldirilishini talab qilishadi. Balj ularni tinchlantirishga uringan bo‘lsa-da, foydasi bo‘lmaydi va isyon chiqarishlaridan xavfsirab Abdulmalik ibn Qatanni qatl qilishga izn beradi. Abdulmalik ibn Qatanning ikki o‘g‘li Marida va Saragosada askar to‘plab, ularga qo‘shilgan Abdurrahmon ibn Habib va Abdurrahmon ibn Alqamalar bilan Balj ibn Bishrga qarshi yurish qilishadi. Biroq o‘zlari mag‘lubiyatga uchraydilar. Abdulmalik ibn Qatan Qurtuba shahrining tashqarisida joylashgan Ra’s ul-Qantarada taxminan to‘qson yoshlarida qatl qilinadi. Bu yer keyinchalik, Maslab ibn Qatan nomi bilan tanilgan. Yusuf ibn Abdurrahmon al-Fihriyning Andalus voliyligi davrida Abdulmalikning o‘g‘li Umayya bu yerda otasi xotirasiga masjid qurdiradi va yuqorida nomi zikr qilingan ushbu joy o‘sha sanadan boshlab „Masjidi Umayya“ deb atala bosh­laydi.
Abdulmalik ibn Qatanning o‘g‘illariga qarshi kechgan jangda yarador bo‘lgan Balj, Abdulmalik qatl qilingandan bir necha kun o‘tgach, o‘zi ham vafot etadi.
Beniova
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Beniova (Беньова, Beniowa) — Ukraina janubi-gʻarbidagi Lvov viloyati, Sambir tumanidagi qishloq hisoblanadi. U Ukrainaning aholi punktlaridan biri boʻlgan Boryniya posyolkasiga tegishli.
2020-yil 18-iyulgacha Beniova Turka tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning maʼmuriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, bu esa Lvov viloyatining 7 ta raumga qisqardi. Turka tumani hududi Sambir tumaniga birlashtirildi.
1760
1760-yil — seshanba kuni boshlanuvchi kabisa yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.
Flixecourt
Flixecourt Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Amiens tumani tarkibiga kiradi.
Abu Ali ash-Shoshiy
Ahmad ibn Muhammad ibn Isʼhoq ash-Shoshiy (Abu Ali) — asli shoshlik faqih. U Bag‘dodda yashagan va o‘sha yerda taʼlim olgan. Uning fiqhga taalluqli bir necha asarlari bor. Abu Ali ash-Shoshiy milodiy 955-yil (hijriy 344-yil) vafot etgan.
Flixecourt
Aholisi
3079 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 260,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,8 km2. Dengiz sathidan 6 – 105 m balandlikda joylashgan.
Whitestown (Indiana)
Whitestown AQShning Indiana shtatida joylashgan shahardir. Boone okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2867 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 711,9 nafar kishi.
Ovaro
Ovaro Italiyaning Friuli-Venezia Giulia mintaqasida joylashgan kommunadir. Udine provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 58 km2. 2089 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Ribarrouy
Aholisi
82 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 35,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,3 km2.
FIFA Jahon chempionati finallari roʻyxati
thumb|280x280px| [[Braziliya|Braziliyada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha 2014 yilgi jahon chempionatining final uchrashuvida germaniyalik futbolchi Mario Götse oʻyinning 113-daqiqasida Argentinaga gʻalaba keltirgan golni urdi. Uchrashuvda Germaniya 1:0 hisobida g‘alaba qozondi va chempion bo‘ldi.]] FIFA Jahon chempionati 1930-yilda boshlangan va har toʻrt yilda bir marta oʻtkaziladigan xalqaro futbol turniridir. Xalqaro futbol assotsiatsiyalari assotsiatsiyasi (FIFA)ga aʼzo boʻlgan faqat erkaklar milliy futbol jamoalari ishtirok etishi mumkin boʻlgan turnir, II. Ikkinchi jahon urushi tufayli 1942 va 1946 yillarda tashkil etilishi mumkin emas edi. Birinchi jahon chempionati 1930-yilda Janubiy Amerika davlati Urugvayda boʻlib oʻtgan va final oʻyinida Argentinani 4:2 hisobida magʻlub etgan Urugvay turnir gʻolibi boʻldi Soʻnggi jahon chempionati 2018-yilda Rossiyada boʻlib oʻtgan va final oʻyinida Xorvatiyani 4:2 hisobida magʻlub etgan Fransiya turnir chempioni boʻlgan edi. thumb|280x280px| Nihoyat, [[Rossiya|Rossiyada boʻlib oʻtadigan futbol boʻyicha 2018 yilgi jahon chempionatining final oʻyini oldidan Fransiya va Xorvatiya futbolchilari maydonga tushishdi. Uchrashuvda Fransiya 4:2 hisobida g‘alaba qozonib, turnir chempioniga aylandi.]] Jahon chempionati final oʻyinlari — turnir yakunida jahon chempionini aniqlash uchun oʻtkaziladigan bir oʻyinli oʻyinlar. Agar oʻyinning 90-daqiqalik asosiy vaqti durang bilan tugasa, 30 daqiqalik qoʻshimcha vaqtlar ikki oʻn besh daqiqalik boʻlimda boshlanadi. Agar bu qoʻshimcha vaqt oxirida durang buzilmasa, jamoalar penaltilar seriyasiga oʻtadi va penaltilar seriyasida gʻalaba qozongan jamoa chempion boʻladi. Turnir tarixida bor-yoʻgʻi bir marta, 1950-yilda bitta oʻyinda final oʻtkazilmagan. Ushbu turnirda oʻz guruhlarini peshqadam sifatida yakunlagan toʻrtta jamoa (Urugvay, Braziliya, Shvetsiya va Ispaniya) final guruhi deb ataladigan guruhda toʻqnash kelishdi va guruh peshqadamini yakunlagan Urugvay chempion boʻldi. Bu oʻyin FIFA tomonidan 1950-yilgi futbol boʻyicha jahon chempionatining final oʻyini sifatida qabul qilingan, chunki Urugvay oxirgi oʻyinlar oldidan soʻnggi oʻyinda mezbon Braziliyani 2:1 hisobida magʻlub etib, kubokga ega chiqqandi.
Hozirgacha oʻtkazilgan 21 ta turnirda 76 ta turli davlat ishtirok etdi. Final oʻyinlarida 13 ta davlat oʻynadi, ulardan 8 tasi chempion boʻlishga muvaffaq boʻldi. [not 1] 21 ta turnirda qatnashgan yagona jamoa boʻlgan Braziliya besh karra chempion boʻlib, „kubokning eng muvaffaqiyatli jamoasi“ unvoniga ham ega. Italiya toʻrt marta, Germaniya toʻrt marta, Urugvay, Argentina va Fransiya ikki marta, Angliya va Ispaniya bir marta kubokni koʻtargan. Ketma-ket finalga chiqqan ikki davlat — Braziliya va Germaniya, uch marta. Italiya, Gollandiya, Argentina va Braziliya qatorasiga ikki marta finalda oʻynadi. Bundan tashqari, faqat UEFA (Yevropa) va CONMEBOL (Janubiy Amerika) konfederatsiyalariga tegishli davlatlar finalda muvaffaqiyat qozonishgan.
Bahrenborstel
Bahrenborstel Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Diepholz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 31,27 km2. 1181 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Bahrenborstelning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Abu Ali al-Naysoburiy
Ahmad ibn Muhammad ibn Isʼhoq ibn al-Fazl al-Bazzoz an-Naysoburiy (Abu Ali) — muhaddis. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar. Abu Ali al-Naysoburiy milodiy 993-yil (hijriy 383-yil) muqaddas haj safariga Makkaga borib, Naysoburga qaytgan va shu yili vafot etgan.
1761
1761-yil — payshanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.
Butparastlik
Butparastlik — but, sanamlarga sigʻinish odati. Fetishizm, majusiylik kabi ibtidoiy dinlarga xos. Butparastlar butni, sanamni xudolar qiyofasi, timsoli deb bilganlar. Majusiylikdagi B. odati hinduizm, buddizm kabi dinlarda ham saqlanib qolgan. Hinduizm va buddizmda haykalchalarga choʻqinishadi. Islom dini shakllanishidan oldin Saudiya Arabistonidagi qabilalarda B. odati boʻlgan, ya’ni har bir qabila oʻz xudosiga, uni ifodalovchi butga topingan. Bunday butlar Makkadagi diniy ibodatxona — Ka’bada 300 dan ortiq edi. Islom dini shakllanib, yakka xudoga sigʻinish paydo boʻlgandan soʻng butlar Ka’badan chiqarib tashlandi. Koʻp xudolikka e’tiqod qiladigan qabilalarda, xususan, Afrikadagi ayrim qabilalarda B. hali ham bor.
Ljubinko Drulović
Ljubinko Drulović (1968-yil 11-sentabrda tugʻilgan) — serbiyalik sobiq professional futbolchi, qanot himoyachisi va hozirgi murabbiyi.
Futbolchilik faoliyatini Portugaliyada, Portu va Benfika klublarida oʻtkazdi — bu ikki klub oʻrtasidagi oʻn mavsumni birlashtirib, birinchisi bilan 14 ta yirik chempionlikni qoʻlga kiritdi. Shuningdek, "Partizan"da oʻyinchi va murabbiy sifatida qisqa vaqt ichida ishlagan.
Drulovich Yugoslaviya terma jamoasini bitta Jahon kubogi va bitta Yevropa chempionatida himoya qilib, 38 ta oʻyin oʻtkazdi. Oʻz mamlakati va Makedoniya terma jamoasini boshqargan. 2013-yilda 19 yoshgacha boʻlgan Serbiya terma jamoasini Yevropa chempioni boʻlishga ustozlik qilgan.
Klub karyerasi
Drulovich Yugoslaviya Sotsialistik Federativ Respublikasi, Serbiyaning Nova Varosh shahrida tugʻilgan. 1992-yilning yozida FK Rad bilan shartnomasini tugatgandan soʻng, u Portugaliyaning „Jil Visente“ klubi bilan ikki yillik shartnoma imzoladi, lekin u yerda 1993-yilning dekabrigacha qoldi, shundan soʻng u Primeiraning "Portu" klubiga oʻtdi; ikkala jamoa oʻrtasida u 1993—1994-yilgi mavsumni karyerasidagi eng yaxshi 18 ta gol bilan yakunladi.
Drulovich 90-yillarda „Portu“ning ketma-ket beshta chempion boʻlishiga hissa qoʻshgan kam sonli futbolchilardan biri edi. U uzatmalari va toʻpni, asosan, Mario Jardelning boshiga yoʻllash qobiliyati bilan yodda qoldi.
Xalqaro karyerasi
Drulovich Yugoslaviya terma jamoasi safida 1996-yil 28-dekabrda Argentina bilan Mar-del-Plata shahrida oʻtkazilgan oʻrtoqlik uchrashuvida (3:2) debyut qildi. Keyingi besh yil ichida yana 37 marta maydonga tushdi. 1998-yilgi Jahon chempionati va UEFA Yevro-2000 turnirlarida milliy terma jamoa safida maydonga tushdi. Sloveniyaga qarshi 3-3 guruh bosqichidagi durang va toʻrtta gol bilan oʻz hissasini qoʻshdi.
Murabbiylik karyerasi
Drulovic murabbiylik faoliyatini 2006—2007-yillarda Portugaliyaning GD Tourizense klubida boshlagan. Mavsum yopilgach, u professional litsenziya oldi.
2008-yil iyun oyida Drulovich Sloveniyaga koʻchib oʻtdi va Drava Ptuj bilan shartnoma imzoladi. Oʻn sakkiz oy oʻtgach, Angola Girabola jamoasining CD Primeiro de Agosto jamoasiga murabbiy etib tayinlandi.
Oʻz mamlakatining 19 yoshgacha boʻlgan terma jamoasini boshqargan. Jamoa, 2013-yilda Litvada boʻlib oʻtgan UEFA chempionati finalida Fransiya ustidan 1:0 hisobida gʻalaba qozongan. Keyingi yil fevral oyida Sinisa Mihajlovich 2014-yilgi jahon chempionatida qatnasha olmagani tufayli uning oʻrniga katta jamoaning vaqtinchalik murabbiyi boʻldi. Dick Advocaat murabbiy etib tayinlanishigacha jamoani toʻrtta oʻyinda boshqargan. 5-mart kuni Irlandiya Respublikasi jamoasi ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozongan.
Drulovich 2015-yil 23-aprelda qoʻshni Makedoniya uchun masʼul etib tayinlangan Oktyabr oyida „Partizan“ga joʻnab ketishdan oldin beshta oʻyinda u faqat oxirgi oʻyinida magʻlubiyatdan qutulib qoldi — UEFA Yevro-2016 saralashida Belarus bilan durang oʻynadi. 22-dekabrda 26 ochko ortda qolgan jamoadan chetlatildi.
Oʻyinchi sifatida
Portu
Murabbiy
1º de Agosto
Serbiya U19
Abdulmalik ash-Sheroziy
Abdulmalik ash-Sheroziy (arabcha: عبد الملك الشیرازی — Abu-l-Husayn Abdulmalik ibn Muhammad ash-Sheroziy, 550/1155, Sheroz — taxminan 600/1204) — o‘rta asr matematigi va astronom olimi.
Ljubinko Drulović
Murabbiy
Individual
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Abdulmalik ash-Sheroziy
Biografiyasi
Manbalarda hayotiga doir maʼlumotlar kam uchraydi. Abdulmalik ash-Sheroziy antik davr yunon matematiklari asarlarini o‘rganib tahlil qilgan va ularga arab tilida izohlar yozgan.
Hozirga qadar yetib kelgan yagona asari „Tasaffuh al-maxrӯtāt“ hisoblanadi. Ushbu asar miloddan avval III asrning ikkinchi yarmida yashagan, ellips va giperbola kalimalarini ilk marotaba ilmiy muomalaga kiritgan, mashhur geometriya olimi Apolloniyus Pergayus                (Apollonius Pergaeus) qalamiga mansub „Konika“ („Konuslar“) nomli asarning muxtasar shaklidir. Abdulmalik ash-Sheroziy „Tasaffuh al-maxrӯtāt“ asarini yozishda o‘zidan avval „Konika“ ustida keng ko‘lamda tadqiqot olib borgan Hilol ibn Abu Hilol al-Himsiy va Sobit ibn Qurraning „Ilm ashkāl qutu’ al-maxrӯtāt“ nomli asarlaridan foydalangan. Abdulmalik ash-Sheroziyning mazkur asari lotin tiliga ham tarjima qilinib, 1669-yilda Kil (nemischa: Kiel) shahrida bosilgan.
Shu bilan birga, Abdulmalik ash-Sheroziy Klavdiy Ptolemey (Klaudyos Batlamyus)ning mashhur „Almagist“ asariga ham arab tilida izoh va sharh yozgan. Lekin ushbu asar bizgacha yetib kelmagan. Mazkur asar Qutbuddin ash-Sheroziy (vafoti: 710/1311-yil) tomonidan fors tiliga tarjima qilingan va „Durra at-tāj li g‘urra ad-dӣbāj“ nomli asarning bir bo‘limini tashkil etgan „Almagist“ tarjimasi orqali maʼlum.
Hozirda „Tasaffuh al-maxrӯtāt“ning qo‘lyozma nusxalari Turkiyaning To‘pqopi saroyi muzeyi, Sulaymoniya kutubxonasi hamda Angliyaning Bodlean kutubxonalarida saqlanmoqda.
Navajas
Navajas Ispaniyaning Valensiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Castellón provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,90 km2. Aholisi — 813 kishi (2010).
Coulombs (Calvados)
Coulombs Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
280 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 63,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,4 km2.
Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy
Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy (arabcha: اسحق بن اسماعيل سمرقندي — Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy — Toʻliq ismi: Ishoq ibn Ismoil ibn Jaʼfar ibn Dovud ibn Yusuf (vafoti 873-yil)) — Muhaddis.
Hayoti va Faoliyati
Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy haqida Sam’oniyning „Al-ansob“ („Nasablar kitobi“) va Eron olimi Sayd Nafisiyning „Ahvol va ash’ori Abu Abdulloh Rudakiy“ („Abu Abdulloh Rudakiyning tarjimayi holi va ijodi“) nomli kitoblarida qisqacha maʼlumot berilgan. Ishoq ibn Ismoil Samarqandiy zamonasining donishmand va muhaddislaridan biri bo‘lgan. Hadis ilmini Maʼruf ibn Hasson, Mus’ada ibn Shohin, Mas’ud ibn Buhayra, Sallam, Umar ibn Abu Muqotil Fazoriy, Ahmad ibn Muoviya va boshqalardan taʼlim olgan. Ishoq ibn Ismoil Samarqandiydan Abbos ibn Fazl ibn Yahyo, Mas’ud ibn Komil, Nasr ibn Fath ibn Yazid va boshqalar hadis rivoyat qilishgan. 259/873-yili ramazonga o‘n bir kun qolganda juma kuni asrdan keyin olamdan o‘tgan.
Coralville (Iowa)
Coralville AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Johnson okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
18907 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 607,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 31,21 km2. Shundan 31,11 km2 quruqlik, 0,10 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 208 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Coralville manzarasi.
1762
1762-yil — juma kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron va boshqa taqvimlar ishlatildi.
İzbırak, Midyat
İzbırak — Mardin viloyatining Midyat tumaniga qarashli qishloq.
Geografiyasi
Mardin shahar markazidan 81 km, Midyat tumanidan 16 km uzoqlikda joylashgan.
Riupeyrous
Riupeyrous Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Pau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
151 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 30,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,9 km2.
Freddie Ladapo
Olayinka Fredrik Oladotun "Freddi" Ladapo (1993-yil 1-fevralda tug'ilgan) - ingliz professional futbolchisi, "Ipsvich Town" klubi hujumchisi. U klubga 2022-yilning 1-iyunida kelib qo'shilgan.
Colchester Yunayted
Angliyaning Romford shahrida tug'ilgan. 2011-yilning 1-martida u ish tajribasi uchun Janubiy Konferensiya klubi “Turrok”ga ijaraga berildi va o‘sha kuni “Borexem Vud”ga 3:1 hisobida mag‘lubiyatga uchragan uchrashuvda asosiy tarkibdagi debyutida gol urdi. 30-mart kuni u shu divizionning "Chelmsford Siti" klubiga ijaraga berildi.