Koʻzning_tomirli_pardasi
Tomirli pardaning ikkinchi qismi, kipriksimon tana - corpus ciliaris
Kipriksimon tana — koʻz soqqasi gardishi, oqsil parda qavati ichidagi bir butun halqa kengligi 8 mm (burun tomoni 5,8 mm, chakka tomoni kengligi 6,7 mm) tasmaga oʻxshab yotadi. Tomirli qavatning oldi qismi rangdor parda bilan orqa qismi xorioideyalar oraligʻida kipriksimon tana joylashgan. U shu pardaning eng qalin qismi boʻlib, rangdor parda bilan chegaralangan joyining qalinligi 2 mm ga teng, chunki shu yerda uning muskuli m. Ciliaris joylashgan. Uning xorioideyaga oʻtish chizigʻi (ora serrata) esa kungiralidir. Kipriksimon tana sathi ikki xil tuzilishga ega. Uning rangdor pardaga yaqin — oldingi qismining ichki sathi koʻz ichiga boʻrtibroq chiqqan kiprikka oʻxshash tolalardan tuzilgan (processus ciliaris) juda koʻp tolali (70 ga yaqin) tasmani eslatadi. Buni odatda kipriksimon chambarak (corena ciliaris) deyiladi. Tananing orqa, xorioideyaga oʻtish qismi bora-bora tekislanib yupqa gardish (orbiculus ciliaris) deb ataladi. Kipriksimon tanani meridian yoʻnalishida kesib qaraganda uchburchakli kesma paydo boʻladi. Uchburchakning birinchi — ustki sathi oldingi — rangdor parda oʻzagi tomonga, ikkinchisi — orqa sathi xorioideyaga va uchinchi — toʻmtoq sathi esa ko'z gavhari tomonga qaragan boʻladi. Kipriksimon tananing chambaragi koʻz gavharini oʻrab olgan. Ular orasida kengligi oʻzgarib turadigan gavhar atrofi boʻshligʻi (sratium circum lental) bor. Kipriksimon tananing oldingi sathidan boshlanadigan boylamchalar — Sinn boylamchalari (ligamentum Zinni) koʻz gavhari ekvatorining orqa sathiga, uning orqa qismidan boshlanadigan boylamchalar gavhar ekvatorining oldingi sathiga borib birikadi. Natijada gavhar atrofida bir-biri bilan kesishgan Tsinn boylamchalari orasida Kloket kanali (spatium Cloketi) paydo boʻladiki, bunda kipriksimon tanadan chiqqan suyuqlik-ko'z ichi suyuqligi girdoblanib oqadi. Kipriksimon tanada ham birinchi- mezodermal varagʻi boʻlib, u „adashgan“ toʻqima, muskul tolalari va juda koʻp qon tomirlarga ega. Uning ikkinchi (pigmentli) ektodermal varagʻi va toʻr pardaning oʻrta — optik qismidan rangdor pardaga qarab yoʻnalgan va ularning orqa sathini yopgan ikkinchi ektodermal epitelial qismlari bor. Demak, kipriksimon tanada ham, rangdor pardada ham ektodermal varaq bir juftdan. Rangdor pardada esa ikkita ektodermal va epitelial pigmentli varaqlar juda koʻp pigmentli hamda qop-qora boʻlgani uchun nur oʻtkazmaydi va koʻz ichki pardalariga haddan tashqari koʻp yorugʻ nurlar oʻtishidan saqlaydi. Kipriksimon tanadagi mayin silliq muskullar uch xil meridianal, radial va tsirkulyar yoʻnalishlidir. Meridianal tolalar qisqarganda xorioideyani oldinga tortadi va bu m.chorioidea deyiladi. Radial tolalar esa oqsil parda oʻsiqchasidan kipriksimon tana kiprikli va kipriksiz gardishlariga borib birikadi. Tsirkulyar tolalar esa ayrim-ayrim bogʻichlar shaklida kiprikli qismda joylashgan. Kipriksimon tanada uch xil yoʻnalgan muskullar toʻplami ayrim-ayrim qisqarib akkomodativ vazifani bajaradi. Kipriksimon tomirli qatlam oʻrin olgan. Bunda qon tomirlardan tashqari siyrak biriktiruvchi toʻqima, elastik tolalar va pigment hujayralari koʻp. Koʻzning orqa qutbidan tomirli parda bilan oqsil parda orasidagi nozik boʻshligʻi — spatium suprachoriodeadan kipriksimon tananing uzun arteriyasi oʻtib kelib, kipriksimon tananing oldingi limb ga yaqin yotgan arteriyasi bilan anastomoz lab, rangdor pardaning kipriksimon tanaga oʻtish joyida ularning katta qon aylanish doirasini tashkil qiladi. Doiraning tolalari kipriksimon tana kiprikli qismini qon tomirlar bilan boyitadi. Bu esa kipriksimon tananing koʻz ichi suyuqligi ishlab chiqarishiga katta imkoniyat beradi. Kipriksimon tanadagi muskullar akkomodatsiya jarayonini taʼminlasa, uning kiprik epiteliy si koʻz ichi suyuqligi ishlanishini taʼminlaydi. Kipriksimon tanadagi qon tomirli qatlam ostida juda yupqa shaklsiz, asosiy qatlam joylashgan, uning ostida esa pigmentli epiteliy va undan keyin pigmentsiz epiteliy qavatlari qatma-qat boʻlib yotadi. Keyingi ikki-pigmentli va pigmentsiz qavatlardan biri- pigmentsiz toʻr pardaning koʻrmaydigan (optik emas) qismidir. Kipriksimon tanada nerv tolalari chigali yotadi. Uning sezuv nervi tolachalari uch tarmoqli nervning birinchi tolasidan, qon tomirlarni kengaytirib-toraytirib turuvchi va radial muskullarni harakatlantiruvchi tolalar esa simpatik nerv tolasidagi va aylana muskullarni harakatlantiruvchi tolalar koʻzni harakatlantiruvchi nerv (n.oculomotorius) tolalaridandir.