cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nazariy fizika
Tarixi
Zamonaviy tushuntirish kontseptsiyasiga katta turtki Galileydan boshlandi, u ham mukammal nazariyotchi, ham buyuk tadqiqotchi bo'lgan kam sonli fiziklardan biri edi. Dekartning analitik geometriyasi va mexanikasi Principia Mathematica ni yozgan boshqa eng yuqori darajadagi nazariyotchi/eksperimental Isaak Nyutonning hisob-kitoblari va mexanikasiga kiritilgan. Unda Kopernik, Galiley va Kepler asarlarining katta sintezi mavjud edi; shuningdek, 20-asr boshlarigacha dunyoqarash sifatida hukmronlik qilgan Nyutonning mexanika va tortishish nazariyalari. Shu bilan birga, Nyuton, Dekart va gollandiyalik Snell va Gyuygensning yordami bilan optikada (xususan, ranglar nazariyasi va qadimgi geometrik optika fanida) taraqqiyot ham amalga oshirildi. 18-19-asrlarda Jozef-Lui Lagranj, Leonhard Eyler va Uilyam Rouen Gamilton klassik mexanika nazariyasini ancha kengaytirdilar.[12] Ular ikki ming yil oldin Pifagor tomonidan boshlangan matematika va fizikaning interfaol o'zaro bog'lanishini oldilar.
Fizik nazariyalarga misollar
Yuqoridagilar fundamental fizik nazariyalardir, lekin fizikaning har bir bo'limida fizikaning asosiy qonunlarining umumiyligi, nazariy va matematik usullar bilan o'zaro bog'langan maxsus nazariyalar qo'llaniladi. Shunday qilib, kondensatsiyalangan moddalar fizikasi va qattiq jismlar fizikasi allaqachon ma'lum bo'lgan umumiy nazariyalarga asoslangan nazariy ishlanmalarning tarmoqlangan sohalaridir. Shu bilan birga, klassik mexanika yoki statistik fizika kabi sohalar ham rivojlanishda va o'sishda davom etmoqda, ularning bir qator eng qiyin muammolari faqat 20-asrda hal qilindi.
Matay buvatepa
Matay buvatepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—VI asrlar. Fargʻona viloyatining Qoʻshtepa tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Qoraqushchi” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Fargʻona viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Sandersleben (Anhalt)
Sandersleben  Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 18,22 km2. 1988 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Sanderslebenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Sandbeiendorf
Sandbeiendorf Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Maydoni — 8,90 km2. 280 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Sandbeiendorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Parlamentarizm
Parlamentarizm — davlat hokimiyati tuzilishi. Bunda parlament imtiyozli mavqega ega boʻlib, qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi organlarning funksiyalari aniq belgilab beriladi. Parlamentarizmda hukumat parlament tomonidan tuziladi va uning oldida javob beradi. P. tarixi Angliyada 1215-yil kabul qilingan "Erkinlikning Buyuk hartiyasi"dan boshlansada, 16—18-asrlardagi inqiloblar davrida vujudga kelgan. Bu davrning ilgʻor vakillari davlatni oqilona tuzish va tashkil qilish uchun hokimiyatni avvalo qonun chiqa-ruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatiga boʻlish kerakligini daʼvat qilganlar va shu yoʻl bilan mavjud davlat mexa-nizmi sistemasida mamlakatda qonun chiqarish va sudlovni amalga oshirish ustidan oʻz nazoratini oʻrnatishga, hatto hukumatni tashkil qilishda qat-nashishga muvaffaq boʻlganlar. Natijada Parlamentarizmning shakllaridan biri — konstitutsiyaviy monarxiya (Angliya va boshqa mamlakatlarda) taʼsis qilingan. Ij-timoiy aloqalar tuzilishi murakkablasha borishi bilan ijro etuvchi hokimiyat (prezident, hukumat) vakolatlarining kuchayish jarayoni yuz bermoqda.
Topkapı saroyi
Topkapi saroyi (Topkapı Sarayı ; طوپقپو سرايى romiylashtirilgan ' Kanon darvozasi saroyi '), yoki Saraglio, — Turkiyaning Istanbul shahridagi Fotih tumanida joylashgan sharqidagi yirik muzey. 15—16-asrlarda Usmonli sultonlarining asosiy va maʼmuriy qarorgohi boʻlib xizmat qilgan.
Sulton Mehmed Fatih buyrugʻi bilan qurilish 1459-yilda, Konstantinopol bosib olinganidan olti yil oʻtgach boshlangan. Topkapi saroydan farqlash uchun dastlab " Yangi saroy " (Yeni Saray yoki Saray-ı Cedîd-i Amire) deb nomlangan. (Eski Saray yoki Saray-i Atik-i Amire) Unga 19-asrda Toʻp darvozasi degan maʼnoni anglatuvchi Topkapi nomi berilgan. Majmua asrlar davomida kengayib, 1509-yilgi zilzila va 1665-yilgi yongʻindan keyin kapital taʼmirlandi. Saroy majmuasi toʻrtta asosiy hovli va koʻplab kichikroq binolardan iborat. Sulton oilasining ayol aʼzolari haramda yashar edilar va davlatning etakchi amaldorlari, jumladan, Buyuk vazir imperator kengashi binosida yigʻilishlar oʻtkazar edilar.
17-asrdan keyin Topkapi asta-sekin oʻz ahamiyatini yoʻqotdi. Oʻsha davr sultonlari Bosfor boʻyidagi yangi saroylarida koʻproq vaqt oʻtkazishni afzal koʻrganlar. 1856-yilda Sulton Abdulmejid I sudni yangi qurilgan Dolmabahche saroyiga koʻchirishga qaror qildi. Topkapi imperator xazinasi, kutubxona va zarbxona kabi baʼzi funktsiyalarini saqlab qoldi.
1923-yilda Usmonlilar imperiyasi tugatilgandan soʻng, 1924-yil 3-apreldagi hukumat qarori bilan Toʻpqopi muzeyga aylantirildi. Turkiya Madaniyat va turizm vazirligi endi Topkapi saroyi muzeyini boshqaradi. Saroy majmuasida yuzlab xonalar va kameralar mavjud. Muzey kolleksiyasida, shuningdek, Usmonli kiyimlari, qurollari, zirhlari, miniatyuralari, diniy yodgorliklari va Topkapi qoʻlyozmasi kabi qoʻlyozmalar mavjud. Majmuani vazirlik mutasaddilari hamda turk harbiylarining qurollangan qoʻriqchilari qoʻriqlashmoqda. Toʻpqopi saroyi Istanbulning tarixiy maydonlarining bir qismini tashkil qiladi, Istanbuldagi bir guruh obʼyektlar qatorida YuNESKO tomonidan 1985-yilda Jahon merosi roʻyxatiga kiritilgan.
Nomlanishi
thumb|300x300px| Salom eshigi Saroyning nomi 18-asrgacha Saray-i Cedid-i Amire (usmonlicha : srạy jdyd ʿạmrh, Imperator Yangi Saroyi) boʻlgan. Saroy hozirgi nomini Mahmud I davrida olgan; Dengiz boʻyidagi saroy Topkapusu Sohil Saroyi yongʻinda vayron boʻlgach, uning nomi Saroyga oʻtkazildi. Turkcha saroyning hozirgi nomi, Topkapi, Toʻp darvozasi degan maʼnoni anglatadi.
Tarixi
left|thumb| [[Mehmed II Fotih|Sulton Mehmed II 1460-yillarda dastlabki qurilishni buyurdi]] left|thumb| Haram ichida. Saroy majmuasi Bosfor boʻgʻozi Marmara dengizi bilan tutashgan Oltin shoxga qaragan burj boʻlgan Seraglio nuqtasida (Sarayburnu) joylashgan. Relyef tepalikli va saroyning oʻzi dengizga yaqin eng baland nuqtalardan birida joylashgan. Yunon va Vizantiya davrida bu erda qadimgi Yunonistonning Vizantiya shahrining akropoli joylashgan edi.
1453-yilda Sulton Mehmed II Konstantinopolni (1930-yildan inglizcha Istanbul nomi bilan tanilgan) zabt etgandan soʻng, Konstantinopolning Buyuk saroyi asosan vayronaga aylangan edi. Usmonli saroyi dastlab Eski Saroyda (Eski Saroy) tashkil etilgan boʻlib, bugungi kunda Beyazit maydonida Istanbul universiteti joylashgan. Mehmed II 1459-yilda Topkapi saroyining qurilishini boshlashni buyurdi. Zamonaviy tarixchi Imbroslik Kritobulning hikoyasiga koʻra, sulton „hamma joydan eng yaxshi ishchilarni — toshchilarni va duradgorlarni chaqirib gʻamxoʻrlik qildi... Chunki u koʻrishga arziydigan va har jihatdan oʻtmishning eng buyuk va eng yaxshisi bilan raqobatlashishi kerak boʻlgan buyuk binolarni qurayotgan edi.“ Saroyning ichki oʻzagi qurilishi qachon boshlangan va qachon tugaganligi haqida turli xil hisob-kitoblar mavjud. Kritobul 1459-1465-yillarni koʻrsatadi; boshqa manbalarda qurilish 1460-yillarning oxirlarida yakunlangani aytiladi.
Mehmed II saroyning asosiy tartibini oʻrnatdi. Uning shaxsiy qarorgohi burunning eng baland nuqtasida joylashgan boʻlar edi. Turli binolar va pavilyonlar eng ichki qismni oʻrab oldi va burunni Bosfor qirgʻoqlari tomon yoʻnaltirdi. Butun majmua baland devorlar bilan oʻralgan boʻlib, ularning baʼzilari Vizantiya akropoliga borib taqaladi. Toʻpqopi saroyining koʻrinishi nafaqat yevropalik sayohatchilar, balki islom yoki sharq saroylari orasida ham oʻziga xos boʻlgan. Evropalik sayohatchilar uni „tartibsiz, assimetrik, eksenel boʻlmagan va nomonumental nisbatlar“ deb taʼriflashgan. Usmonlilar uni „Saodat saroyi“ deb atashgan. Qattiq, tantanali kundalik hayot imperatorning dunyoning qolgan qismidan ajralib turishini taʼminladi. Asosiy tamoyillardan biri ichki hovlilarda sukunatni kuzatish edi. Imperatorlik yakkalik tamoyili 1477 va 1481-yillarda Mehmed II tomonidan Kanunname kodeksida yozilgan unda: sud amaldorlarining martaba tartibini, maʼmuriy ierarxiyani va protokol masalalarini tartibga soladi. Vaqt oʻtishi bilan ortib borayotgan tanholik printsipi turli zallar va binolarning qurilish uslubi va tartibida oʻz aksini topdi. Arxitektorlar hatto saroyda ham sulton va uning oilasi panjarali derazalardan foydalanish va yashirin oʻtish yoʻllari qurish orqali maksimal maxfiylik va oʻz ixtiyoriga ega boʻlishlarini taʼminlashlari kerak edi.
Keyinchalik sultonlar saroyga turli xil oʻzgartirishlar kiritdilar, ammo Mehmed II ning asosiy tartibi asosan saqlanib qolgan. Saroy 1520-1560-yillar oraligʻida, Muhtasham Sulaymon hukmronligi davrida sezilarli darajada kengaytirildi. Usmonli imperiyasi tez sur’atlar bilan kengayib bordi va Sulaymon oʻz qarorgohining kuchayib borayotgan kuchini aks ettirishini xohladi. Bu davrdagi bosh meʼmor fors Alauddin edi, shuningdek, Acem Ali nomi bilan ham tanilgan. U Haramning kengayishiga ham mas’ul edi.
1574-yilda katta yongʻin oshxonalarni vayron qilgandan soʻng, Mimar Sinanga saroyning shikastlangan qismlarini qayta qurish Sulton Salim II tomonidan topshirilgan. Memar Sinan nafaqat shikastlangan hududlarni, balki Haramni, hammomlarni, shaxsiy palatani va turli xil qirgʻoq pavilonlarini tikladi va kengaytirdi.
16-asrning oxiriga kelib, saroy oʻzining hozirgi koʻrinishiga keldi. Saroy bir monolit inshootdan koʻra keng kompleks boʻlib, hovlilar atrofida qurilgan, galereyalar va oʻtish joylari bilan bir-biriga bogʻlangan past darajadagi binolardan iborat. Baʼzi binolar ikki qavatdan oshadi. Yuqoridan koʻrinib turibdiki, saroy hududi toʻrtta asosiy hovliga va haramga boʻlingan. Birinchi hovli eng kirish mumkin boʻlgan, toʻrtinchi hovli va haram esa eng qiyin boʻlgan. Bu hovlilarga kirish baland devorlar bilan cheklangan va darvozalar bilan nazorat qilingan. Toʻrt-beshta asosiy hovlidan tashqari, majmuada turli xil kichik va oʻrta hovlilar mavjud. Majmuaning umumiy hajmi boʻyicha hisob-kitoblar 592,600 m2 dan 700,000 m2 gacha atrofida oʻzgarib turadi.
Gʻarb va janubda majmua bugungi kunda Gulhane bogʻi deb nomlanuvchi katta imperator gul bogʻi bilan chegaradosh. Kichkina yozgi saroylar (kasir), ayvonlar, koʻshklar (köshk) va boshqa shoh zavqlari va vazifalari uchun tuzilmalar kabi turli xil binolar ilgari qirgʻoqda Beshinchi hovli deb nomlanuvchi hududda mavjud boʻlgan, ammo vaqt oʻtishi bilan qarovsiz va vaqt oʻtishi bilan yoʻq boʻlib ketgan. Bugungi kungacha mavjud boʻlgan oxirgi dengiz qirgʻogʻi inshooti 1592-yilda Sulton Murod III tomonidan qurilgan Basketmakers' Kioskdir.
Imperator darvozasi
Imperator darvozasi Birinchi hovliga asosiy kirish joyidir. Sulton saroyga saroyning janubida joylashgan imperator darvozasidan kirardi (Bâb-ı Hümâyûn, forscha „Qirol darvozasi“ degan maʼnoni anglatadi yoki Saltanat Kapısı). Dastlab 1478-yilda qurilgan bu ulkan darvoza 19-asr marmar bilan qoplangan. Uning markaziy yoyi baland gumbazli oʻtish joyiga olib boradi; Usmonli zarhalli xattotlik yuqori qismidagi inshootni Qur’on oyatlari va sultonlarning tuhralari bilan bezatadi. Darvozani yangilagan Mehmed II va Abdulaziz I ning tuhralari aniqlandi.
Qadimgi hujjatlarga koʻra, 19-asrning ikkinchi yarmigacha darvoza maydoni tepasida yogʻoch xona mavjud edi. Mehmed tomonidan ayvon, saroy ichida merosxoʻrsiz vafot etganlarning mol-mulkini saqlash joyi va gʻaznaning qabul qilish boʻlimi sifatida foydalanilgan. Bundan tashqari, u haram ayollari uchun maxsus holatlarda koʻrish nuqtasi sifatida ishlatilgan.
Ikkinchi hovli
left|thumb|250x250px| Ikkinchi hovlining tartibi: zarhal eshik gumbazli Imperator kengashi palatasiga olib boradi va orqa fonda Adolat minorasi joylashgan. thumb|375x375px| Imperator kengashining ichki qismi thumb|250x250px| Imperator kengashining kirishi Oʻrta darvoza orqali Ikkinchi hovli (II. Avlu), yoki Devon maydoni (Divan Meydani). Hovli 1465-yilda, Mehmed II davrida qurib bitkazilgan. U oʻzining soʻnggi koʻrinishini taxminan 1525-1529-yillarda Sulaymon I hukmronligi davrida oldi. U sobiq saroy kasalxonasi, novvoyxona, yaniichirlar qarorgohi, otxonalar, shimolda imperator harami va devoni, janubda esa oshxonalar bilan oʻralgan. Hovli oxirida Saodat darvozasi Uchinchi hovliga kirishni belgilaydi. Rim va Vizantiya davriga oid koʻplab artefaktlar saroyda soʻnggi qazishmalar paytida topilgan, jumladan sarkofagilar, imperator oshxonalari oldidagi Ikkinchi hovlida namoyish etilgan. Ikkinchi hovli ostida Vizantiya davriga oid sardoba joylashgan. Usmonlilar davrida bu hovli tovus va jayronlarga toʻla boʻlardi. U saroy aʼzolarining yigʻilish joyi sifatida ishlatilgan. Oltin bilan qoplangan Bayram taxtida oʻtirgan Sulton ikkinchi hovlida tomoshabinlarni oʻtkazardi. Baʼzi xorijiy taniqli shaxslar, jumladan, Fransiya elchisi Filip du Fresne-Canaye, bu tomoshabinlar haqida yozgan.
Yer sathidan taxminan besh-olti metr pastda joylashgan imperator otxonalari (Istabl-i Amire) Mehmed II davrida qurilgan va Sulaymon davrida qayta tiklangan. „Xazinalar“ jabduqlarining katta toʻplami (Raht Hazinesi) shaxsiy otxonalarda saqlanadi. Bu hududda 18-asrga oid kichik masjid va Mahmud I ning bosh qora amaldori boʻlgan Beshir ogʻaning (Beshir Aga Camii va Hamami) hammomi ham bor.
Imperator otxonalarining oxirida Tressesli Halberdierlar yotoqxonalari (Zülüflü Baltacılar Koguşu) joylashgan. Halberdierlarning majburiyatlari saroy xonalariga oʻtin tashish va saroyning baʼzi kvartiralariga xizmat koʻrsatishni oʻz ichiga olgan. Halberdierlar oʻzlarining yuqori mavqeini bildirish uchun uzun sochlar kiyishdi. Ushbu korpus haqida birinchi eslatma taxminan 1527-yilda, ular yurish paytida armiya oldidagi yoʻllarni tozalash uchun tashkil etilgan. Yotoqxona 15-asrda tashkil etilgan. U 1587-yilda Sulton Murod III davrida bosh meʼmor Dovud ogʻa tomonidan kengaytirilgan. Yotoqxonalar usmonlilar uyining anʼanaviy tartibidagi asosiy hovli atrofida qurilgan boʻlib, hammom va masjid, shuningdek, quvur xonasi kabi dam olish xonalari mavjud. Majmuaning tashqi va ichki qismida turli xil vazifalar va choraklarni saqlash toʻgʻrisida koʻplab taqvodor vaqf yozuvlarini topish mumkin. Saroyning qolgan qismidan farqli oʻlaroq, kvartiralar qizil va yashil rangga boʻyalgan yogʻochdan qurilgan.
Saroy oshxonalari va chinni kolleksiyasi
left|thumb| Saroy oshxonalari baland bacalar bilan jihozlangan Saroy oshxonalari (Saray Mutfaklari) saroy birinchi marta 15-asrda qurilganida qurilgan va sulton Sulaymon davrida kengaytirilgan. Ular Edirne saroyining oshxonalarida modellashtirilgan. Oshxonaga zarar etkazgan 1574-yilgi yongʻindan soʻng, ular sud meʼmori Mimar Sinan tomonidan qayta qurilgan. Qayta qurilgan oshxonalar 20 ta keng bacadan iborat ikki qatorni tashkil qiladi; bu bacalar Memar Sinan tomonidan qoʻshilgan.
Oshxona anjomlari koʻrgazmasidan tashqari, bugungi kunda binolarda kumush sovgʻalar toʻplami, shuningdek, chinni buyumlarining katta kolleksiyasi mavjud. Usmonlilar XV asrning oʻrtalaridan boshlab Xitoy chinni buyumlariga ega boʻlishdi. Rasmiy xitoylik manbalarda baʼzi Usmonli elchilarining Xitoyga arbob ziyorat qilgani va Xitoy imperatoridan mukofot sifatida sovgʻalar, jumladan, chinni buyumlar olgani hujjatlashtirilgan boʻlsa-da, Usmonli tomonidagi hech bir manba bunday rasmiy topshiriqlarni tasdiqlamaydi. 10 700 dona xitoy chinni kolleksiyasi dunyodagi eng yaxshi chinni kolleksiyalari qatoriga kiradi. Chinni buyumlar koʻpincha saroy kolleksiyasiga marhumlarning mulklarining bir qismi sifatida kirgan va baʼzan qirol oilasi aʼzolari yoki boshqa rahbar amaldorlar oʻrtasida sovgʻa sifatida tarqatilgan. Yozuvlar shuni koʻrsatadiki, 18-asrga kelib saroy kolleksiyasida 16566 dona xitoy chinni boʻlgan boʻlsa, XVI asrda 400 dona va XVII asrda 3645 dona boʻlgan. Xitoy chinni kolleksiyasi oxirgi Song sulolasi (960-1279) va Yuan sulolasi (1280-1368), Ming sulolasidan (1368-1644) Sin sulolasigacha (1644-1911) oʻz ichiga oladi. Parchalarga seladonlar, shuningdek, koʻk va oq chinni kiradi. Yaponiya kolleksiyasi asosan Imari chinni boʻlib, 17-19-asrlarga tegishli. Toʻplamda 5000 ga yaqin yevropalik buyumlar ham mavjud. Tadqiqotchilarning fikriga koʻra, 18-asrga kelib, Usmonlilarning taʼbi vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib, Evropaning turli xil chinni turlarini afzal koʻrgan.
Imperator kengashi
thumb| Imperator kengashining ichki qismi thumb| Imperator kengashining ichki qismi Imperator Kengashi (Divan-i Humoyun) binosi — Buyuk Vazir (Vazir-i Aʼzam) va boshqa kengash vazirlaridan (Divan Heyeti) — iborat Imperator Kengashi — oʻtkazadigan xonadir. Binoning gumbazli xonasi Kubbealtı deb ataladi, bu „gumbaz ostida“ degan maʼnoni anglatadi. Kengash binosi hovlining shimoli-gʻarbiy burchagida, Saodat darvozasi yonida joylashgan.
Imperator kengashi binosi birinchi marta Mehmed II davrida qurilgan. Hozirgi bino Kanuniy Sulaymon davriga tegishli; bosh arxitektori Alseddin edi. 1665-yilgi Haram yongʻinidan keyin uni qayta tiklash kerak edi. Kirish yozuviga koʻra, u Salim III va Mahmud II davrida ham tiklangan; Uning jabhasida 1792 va 1819-yillarda Sulton Salim III va Mahmud II tomonidan amalga oshirilgan restavratsiya ishlari haqida soʻz yurituvchi sheʼriy bitiklar joylashgan. Imperator kengashining jabhasi va ichki qismidagi rokoko bezaklari shu davrga tegishli.
Imperator xazinasi
thumb| Sobiq Imperator Gʻaznachiligida bugungi kunda qurol-yarogʻlar toʻplami mavjud. Qurol va zirhlar namoyish etilgan bino dastlab saroy xazinalaridan biri boʻlgan (Dîvân-i Humayun Hazinesi / Hazine-i Amire). Uchinchi hovlida boshqa („ichki“) xazina boʻlgani uchun uni „tashqi xazina“ (dış hazine) deb ham atashgan. Unda hech qanday tarixiy yozuv mavjud boʻlmasa-da, qurilish texnikasi va rejasi XV asr oxirida Sulaymon I davrida qurilganligini koʻrsatadi. Keyinchalik u koʻplab oʻzgartirish va taʼmirlash ishlaridan oʻtgan. Bu tosh va gʻishtdan qurilgan, sakkiz gumbazli har biri 5 x 11,40 m boʻlgan zaldir.
Bu xazina davlat boshqaruvini moliyalash uchun sarflangan. Bu yerda moliya boʻlimi va sulton tomonidan vazirlar, elchilar va saroy aholisiga sovgʻa sifatida berilgan kaftanlar va boshqa qimmatbaho buyumlar ham saqlangan. Yanicharlarning har choraklik maoshlari (ulufe deb ataladigan) bu xazina hisobidan toʻlanardi, bu xazina sadr vazirga ishonib topshirilgan imperator muhri bilan yopilgan. 1928-yilda, Toʻpqopi saroyi muzeyga aylantirilganidan toʻrt yil oʻtib, uning qurol-yarogʻ va zirhlar kolleksiyasi ushbu binoda koʻrgazmaga qoʻyildi.
1937-yilda bu bino oldida olib borilgan qazishmalarda 5-asrga oid Vizantiya diniy binosi qoldiqlari topilgan. Uni saroy hududida qurilgani maʼlum boʻlgan cherkovlardan birortasi bilan aniqlab boʻlmagani uchun u hozir „Toʻpqopi saroyi Bazilikasi“ yoki oddiygina Saroy Bazilikasi sifatida tanilgan.
Shuningdek, xazina binosi tashqarisida balandligi ikki metrdan oshiq nishon tosh (Nişan Tashi) joylashgan. Ushbu tosh 1790-yilda Salim III tomonidan otilgan miltiq xotirasiga oʻrnatilgan. U 1930-yillarda Levenddan saroyga olib kelingan.
Qurol kolleksiyasi
Qurol kolleksiyasi (Silah Seksiyonu Sergi Salonu) asosan oʻzgartirilganda saroyda qolgan qurollardan iborat boʻlib, 7-asrdan 1300-yilni qamrab olgan misollar bilan dunyodagi eng boy islom qurollari yigʻindilaridan biri hisoblanadi. Saroyning qurol-yarogʻ va qurol-aslaha kolleksiyasi Usmonlilarning oʻzlari tomonidan ishlab chiqarilgan yoki chet el istilolaridan yigʻilgan yoki sovgʻa sifatida berilgan buyumlardan iborat. Toʻplamning asosiy qismini Usmonli qurollari tashkil etadi, lekin u Umaviylar va Abbosiylar qilichlari, shuningdek, Mamluk va Fors qurollari, dubulgʻalari, qilichlari va boltalari namunalarini oʻz ichiga oladi. Toʻplamning qolgan qismini Evropa va Osiyo qurollarining kamroq soni tashkil qiladi. Hozirda koʻrgazmada 400 ga yaqin qurol mavjud boʻlib, ularning aksariyatida yozuvlar mavjud.
Saodat darvozasi
thumb|The Gate of Felicity (Bâbüssaâde)Saodat darvozasi left|thumb| Saodat darvozasining tafsiloti Saodat darvozasi (Bâbüssaâde yoki Bab-üs Saadet) Ichki sudga (forscha „ichkarida“ degan maʼnoni bildiruvchi Enderun) kirish joyi boʻlib, uchinchi hovli sifatida ham tanilgan boʻlib, tashqi sud yoki Birun („tashqi“ maʼnosi) chegarasini belgilaydi. fors tilida). Uchinchi hovli saroyning xususiy va turar joylarini oʻz ichiga oladi. Darvozaning gumbazi oriq marmar ustunlar bilan mustahkamlangan. Bu saroyda Sultonning borligini ifodalaydi. Sultonning ruxsatisiz bu darvozadan hech kim oʻta olmasdi. Hatto Buyuk Vazirga faqat maʼlum kunlarda va belgilangan shartlarda ruxsat berilgan.
Darvoza, ehtimol, 15-asrda Mehmed II davrida qurilgan. U 1774-yilda Sulton Mustafo III va Mahmud II davrida rokoko uslubida qayta ishlangan. Darvoza qoʻshimcha ravishda kirish tepasidagi Qur’on oyatlari va tugʻralar bilan bezatilgan. Shift qisman boʻyalgan va oltin bargli, oʻrtada oltin shar osilgan. Barok dekorativ elementlari va landshaftlarning miniatyura rasmlari bilan yon tomonlar.
Uchinchi hovli
Uchinchi hovlini sulton xizmatida boʻlgan ogʻalarning xonadonlari oʻrab olgan. Ularga musiqa, naqqoshlik va xattotlik kabi sanʼat turlari oʻrgatilgan. Eng yaxshilari Has Oda Ağasi yoki yuqori martabali amaldorlar boʻlishi mumkin.
Uchinchi hovlining tartibini Mehmed II oʻrnatgan. Mehmed II haramda uxlamagan boʻlsa-da, undan keyingi sultonlar yanada tanho boʻlib, yaqinroq boʻlgan Toʻrtinchi hovli va haram boʻlimiga koʻchib oʻtishdi.
1584-yildagi Xünername miniatyurasi Uchinchi hovli va uning atrofidagi tashqi bogʻlarni koʻrsatadi.
Miniatyura va portret galereyasi
thumb| Saroyda joylashgan Familiya-i Vehbidan manzara Imperator xazinasining shimol tomonida Miniatyura va portret galereyasi aylantirilgan sahifalar xonasi joylashgan. Pastki qavatda muhim xattotlik va miniatyuralar toʻplami joylashgan. Koʻrgazmalarda kufiy tilida qoʻlda boʻyalgan va qoʻlda yozilgan qadimgi va juda qimmatli Qur’onlarni (12-17-asrlar), shuningdek, arab tilida yozilgan IV asrga oid Injilni koʻrish mumkin. Ushbu toʻplamning bebaho buyumi turk admirali Piri Raisning (1513) birinchi jahon xaritasidir. Xaritada Evropa va Shimoliy Afrikaning gʻarbiy qirgʻoqlarining qismlari aniqlik bilan koʻrsatilgan va Braziliya qirgʻoqlari ham osongina tanib olinadi. Galereyaning yuqori qismida turli sultonlarning 37 ta portreti mavjud boʻlib, ularning aksariyati nusxalar, chunki asl suratlar ommaga namoyish etish uchun juda nozik. Mehmed II portreti venetsiyalik rassom Gentile Bellini tomonidan chizilgan. Ushbu galereyada, saroy kutubxonasida yoki boshqa qismlarida saqlanadigan boshqa qimmatbaho Usmonli miniatyura rasmlari: Hünername, Sahansahname, Sarayi Albomlari, Siyer-i Nebi, Familiya-i Humayun, Familiya-i Vehbi va Sulaymonnomdir. boshqalar.
Parlamentlararo ittifoq
Parlamentlararo ittifoq - turli davlatlarning milliy parlament guruhlarini birlashtiruvchi xalqaro (hukumatlar qaramogʻida boʻlmagan) tashkilotlardan biri. 1889-yil tuzilgan. Asosiy vazifalari: parlamentlar oʻrtasidagi shaxsiy aloqalarni ragʻbatlantirish va xalqaro tinchlik hamda hamkorlikni mustahkamlash ishida birgalikda faoliyat koʻrsatish uchun ularni birlashtirish. Parlamentlararo ittifoq faoliyatida 110 dan ortiq davlatlarning parlament guruhlari qatnashadi. Parlamentlararo ittifoq koti-biyatining qarorgohi — Jenevada.
Topkapı saroyi
Enderun kutubxonasi (Ahmed III kutubxonasi)
thumb| Enderun kutubxonasi yoki Sulton Ahmad III kutubxonasi thumb| Iznik plitkalari ichki makonni bezatadi Neo-klassik Enderun kutubxonasi (Enderun Kütüphanesi), shuningdek, „Sulton Ahmad III kutubxonasi“ (III. Ahmad Kütüphanesi), toʻgʻridan-toʻgʻri Uchinchi sud markazida Tomoshabinlar palatasi (Arz Odasi) orqasida joylashgan. U 1719-yilda qirollik meʼmori Mimar Beshir ogʻa tomonidan avvalgi Havuzlu kioski poydevoriga Ahmad III buyrugʻi bilan qirol xonadonining amaldorlari foydalanishi uchun qurilgan.
Kutubxona 18-asr Usmonli meʼmorchiligining namunasidir. Binoning tashqi koʻrinishi marmar bilan qoplangan. Kutubxona gumbazli markaziy zali va uchta toʻrtburchak koʻrfazli yunon xochi shaklida. Xochning toʻrtinchi qoʻli ayvondan iborat boʻlib, unga har ikki tomondan zinapoyadan chiqish mumkin. Ayvonning markaziy archasi ostida har ikki tomonida boʻshliqlari boʻlgan ajoyib ichimlik favvorasi joylashgan. Bino kutubxonaning qimmatbaho kitoblarini namlikdan himoya qilish uchun past podvalga oʻrnatilgan.
Qirollik sahifalarining xonasi
Qirollik sahifalari xonasi (Hasoda Koguşu) Imperial Portretlar Kollektsiyasi (Padişah Portreleri Sergi Salonu) Sulton palatalarining bir qismi edi. Boʻyalgan portretlarda barcha Usmonli sultonlari va keyingilarining nodir fotosuratlari tasvirlangan, ikkinchisi shisha qutilarda saqlanadi. Xona konditsionerli va rasmlarni himoya qilish uchun harorat tartibga solinadi va nazorat qilinadi. Sultonlar kamdan-kam hollarda omma oldida paydo boʻlganliklari va islomning odamlarning badiiy tasvirlariga nisbatan sezgirligini hurmat qilishlari sababli, avvalgi portretlar idealizatsiya hisoblanadi. Faqat modernizator Mahmud II islohotidan keyin hukmdorlarning real portretlari yaratila boshlandi.
Haram
thumb| Haram va Sultonning shaxsiy kvartiralarining rejasi. (tafsilotlar uchun rasm ustiga bosing) thumb|Haram ichidagi chinni xonaTiled room inside Harem Imperator Harami (Haram-i Humoyun) sultonning shaxsiy xonadonlarining bir qismini egallagan; unda 400 dan ortiq xona mavjud edi. Haram sultonning onasi Valide Sultonning uyi edi; sultonning kanizaklari va xotinlari; va uning qolgan oila aʼzolari, shu jumladan bolalar; va ularning xizmatkorlari yashardi. Haram koridor va hovlilar orqali tutashgan bir qator bino va inshootlardan iborat. Haramda yashovchi har bir xizmat guruhi va ierarxik guruh hovli atrofida toʻplangan oʻz yashash maydoniga ega edi. Xonalar soni aniqlanmagan, ehtimol 100 dan ortiq, ulardan faqat bir nechtasi omma uchun ochiq. Bu xonadonlarda (Daires) navbati bilan haram amaldorlari, bosh haram amaldori (Darussaade Ağasi), kanizaklar, malika onasi, sultonning turmush oʻrtoqlari, shahzodalar egallashgan. Haram darvozasidan tichkariga sulton, malika onasi, sultonning turmush oʻrtoqlari shahzodalar va kanizaklar hamda haramni qoʻriqlayotgan amaldorlardan boshqa hech kim kirmas edi.
Teras masjidi
right|thumb| Teras masjidi Sofa masjidi (Sofa Camii) deb ham ataladigan Teras masjidi 19-asrda Sofa Ocağ i deb nomlangan korpusdan foydalanish uchun Mahmud II davrida imperiya uslubida qurilgan. Uning oʻrnida Qilichdorning kioski (Silahdar koʻshku) turardi. Masjid darvozasidagi yozuvda uning 1858-yilda Sulton Abdulmejid I davrida qayta tiklanganligi koʻrsatilgan.
Tashqi bogʻlar
Birinchi hovlidan toʻrtinchigacha boʻlgan butun majmuani oʻrab turgan tashqi saroy bogʻlari joylashgan. Ushbu hududning dengizga qaragan qismi Beshinchi oʻrin sifatida ham tanilgan.
Sulton tomosha qilishlari uchun qirgʻoq boʻylab bir qancha ayvonlar qurilgan. Ular orasida Shore Kiosk, Pearl Kiosk, Marmar Kiosk va Savatdoʻstlar Kioski bor edi. 19-asr oxirida Sirkeci temir yoʻl stantsiyasiga olib boruvchi temir yoʻl liniyalari qurilganida, pavilyonlarning aksariyati dengiz boʻyidagi devorlar va darvozalarning bir qismi vayron boʻlgan. Biroq Savatdoʻstlar kioski saqlanib qoldi.
Shahar tomon birinchi hovli yonida joylashgan Gulhane bogʻi, saroyning katta majmuasiga tegishli boʻlgan eski imperator atirgul bogʻi joylashgan. Ushbu park jamoatchilikka ochiq.
Daraxtlar
left|thumb| Uchinchi hovlidagi ichi boʻsh daraxtlardan biri Topkapi saroyi majmuasidagi daraxtlar diqqatga sazovordir, chunki koʻpchilik asrlar davomida tanasini butunlay boʻshatib yuborgan qoʻziqorin qurboniga aylangan. Shunga qaramay, daraxtlar omon qoladi va tik turadi. Boshqa hollarda, boshqa turdagi ikkita daraxt oʻsib, birlashdi, masalan, boshqa daraxtning boʻshligʻida oʻsgan va unga payvand qilingan anjir daraxti. Bu hodisani ikkinchi hovlida koʻrish mumkin.
Xavfsizlik
Baʼzi ekspertlar saroyda iqlim nazorati ostida boʻlgan xonalari yoki omborlari yoʻqligi va „xavfsizlik dahshatli tushi“ ekanligini taʼkidlagandan keyin baʼzi ekspertlar saroyni xavfsizlik va saqlash boʻyicha zaif deb hisoblashgan.
Saroyning koʻpgina devorlari 3metr qalinlikda boʻlib, 1999-yilgi Izmit zilzilasida asosan strukturaviy shikastlar yetgazgan. Ushbu falokatdan soʻng muzey direktori chinni kolleksiyasini saroydagi xavfsizroq joylarga joylashtirdi.
1999-yilda oʻgʻrilik paytida oʻgʻrilar kutubxonadagi qulflangan koʻrgazmadan 12-asrga oid Qur’on parchalarini oʻgʻirlab ketishgan.
2011-yilning 30-noyabrida Liviya sobiq politsiyasi va inqilobchi Samir Salem Ali Elmadxavri norvegiyalik ekstremist Anders Bering Breyvikning harakatini koʻchirib, erta tongda Saroyga tashrif buyurgan yuzlab sayyohlarni qirgʻin qilishga urindi. Saroy qoʻriqchilari tomonidan Bab-i Humoyun kirish joyida toʻxtab, askarlar va qoʻriqchilarga qarata oʻq uzdi, askar Sherafettin Eray Topchu va qoʻriqchi Mehmet Ballijini yaraladi. Keyin u saroyning asosiy hovlisiga kirdi, lekin saroy qoʻriqlash kuchlari bilan toʻqnash kelganda orqaga chekinishga va kirish joyidan boshpana izlashga majbur boʻldi. Bir soatdan ortiq davom etgan otishmadan soʻng u Turkiya politsiyasining SWAT guruhlari tomonidan oʻldirilgan. Hodisa saroy xavfsizligi borasida bahs-munozaralarga sabab boʻldi, chunki chet el fuqarosi ish vaqtida, ikki ov miltigʻi koʻtarib, kunduzi saroyga kirishga muvaffaq boʻlgan. Hodisadan keyingi birinchi kundan boshlab saroyga kirishda qoʻshimcha xavfsizlik choralari koʻrildi.
Lachapelle (Meurthe-et-Moselle)
Lachapelle Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meurthe-et-Moselle departamenti Lunéville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
234 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,2 km2. Dengiz sathidan 269 – 397 m balandlikda joylashgan.
Anegada
Anegada — Britaniya Virjiniya orollarining (BVI) eng shimoliy qismi, Virjiniya orollari arxipelagining bir qismini tashkil etuvchi orollar guruhi. U taxminan 15 mi Virjiniya Gorda shimolida joylashgan.Anegada Britaniya Virjiniya orolida vulqon kelib chiqishidan ko'ra, marjon va ohaktoshdan tashkil topgan yagona aholi yashaydigan oroldir. Boshqa orollar tog'li bo'lsa, Anegada tekis va past. Uning eng baland nuqtasi 28 fut (8.5) dengiz sathidan yuqori bo'lib, u o'z nomini oldi, bu ispancha suv bosgan yer uchun "tierra anegada" atamasi.
Taxminan 15 kvadrat milya (38 kvadrat kilometr) maydonida Anegada Britaniya Virjiniya orollari orasida ikkinchi o'rinda turadi, lekin u ayni paytda asosiy orollar ichida eng siyrak joylashgan bo'lib, 2010-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra 285 kishidan iborat. Anegada aholisining ko'pchiligi yagona qishloqda yashaydi.
Iqtisodiyot
thumb| Taqa rifi Anegadadan janubi-sharqqa cho'zilgan. Anegadaning asosiy biznesi turizmdir. Sayyohlik mavsumining odatiy kunida orolga qo'shimcha 200 ga yaqin tashrif buyuruvchi bo'ladi.Tijoratda baliq ovlash ham Anegadada muhim biznesdir, mahalliy baliqchilar Britaniya Virjiniya orollarining qolgan qismi uchun yangi baliq va omar ovining ko'p qismini ta'minlaydilar.Janubiy qirg'oq tekisliklar, Anegada pashsha baliq ovlash uchun mashhur joy.
2008-yildan 2013-yilgacha Anegada Karib dengizidagi eng baland Rojdestvo daraxtlaridan biri bo'lgan va har yili rasmiy daraxt yoqish marosimi va ziyofati o'tkazilgan. Adrian Jonson tomonidan sovg'a qilingan daraxt orolga tashrif buyuruvchilarni olib kelishga yordam berish uchun mo'ljallangan va ko'plab dengizchilar uchun flotiliya manzilini ta'minlagan.
Kirish
Orolga kichik Auguste Jorj aeroporti (NGD), haftada uch marta paromlar va shaxsiy qayiq orqali kirish mumkin. Charter reyslari to'g'ridan-to'g'ri Anegadaga Tortola va Virjiniya Gorda, BVI, shuningdek, San-Xuan, Sent-Tomas, Antigua va Sent-Martendan amalga oshiriladi.
Taqa rifi
Anegada milya oq qumli plyajlari va 18 mi - uzunlikdagi Horseshoe rifi, Karib dengizidagi eng katta to'siq marjon riflaridan biri. Rif Anegadaga borishni qiyinlashtiradi. Charter qayiqlari boshqa Virjiniya orollari orasida erkin suzib yurgan bo'lsa-da, charter kompaniyalari ko'pincha rifga tushib qolmaslik uchun mijozlarga Anegadaga suzib ketishni taqiqlaydi.
Rif yuzlab kema halokatiga sabab bo'lgan, jumladan 1808-yilda HMS Astraea ,Donna Paula (1819) va MS Rocus (1929) Shunday qilib, u bir vaqtlar sho'ng'in uchun muhim joy bo'lgan. Rifni himoya qilish uchun BVI hukumati Horseshoe rifiga langar qo'yishni noqonuniy qildi.
Fauna
Anegada, shuningdek, orolning g'arbiy qismining ko'p qismini qoplaydigan katta tuzli hovuzlar bilan mashhur, noyob faunani qo'llab-quvvatlaydigan bu hovuzlar 1999-yil 11-mayda Ramsar hududi sifatida belgilangan. 1830-yillarda bu hovuzlarda minglab Karib dengizi flamingolari yashagan, ammo ular 19-asr va 20-asr boshlarida oziq-ovqat va patlar uchun ovlangan va 1950-yilga kelib yoʻqolib ketgan.Keyinchalik ular qayta tiklanadi. 2016-yil holatiga ko'ra, flamingolar 200 ga yaqin qushlarni tashkil qiladi. Qushlarni tomosha qilish uchun ko'p sayyohlar tashrif buyuradilar lekin rasmiylar flamingo hududlariga tashrif buyuruvchilar sonini qushlarning gullab-yashnashiga imkon beradigan darajada ushlab turishga harakat qilmoqda. G'arbiy sho'r suv havzalari va janubi-sharqiy qirg'oq mangrovlari BirdLife International tomonidan muhim qushlar hududi (IBA) sifatida tan olingan.
Boshqa noyob yoki yo'qolib ketish xavfi ostida bo'lgan hayvonlar orasida Anegada rock iguana ( Cyclura pinguis ) va bir necha turdagi kaplumbağalar mavjud. Qisqichbaqa, Karib dengizi omar ( Metanephrops binghami ) va ko'plab baliq turlarini Anegada yaqinida, ayniqsa orol shimolidagi Shimoliy tomchidan chuqur suvlarda topish mumkin.
Worth hayvonot bog'i hozirda Settlementdagi Anegada Rok "Headstart" inshootini saqlaydi. Yangi chiqqan iguanalar yovvoyi tabiatda ushlanib, muassasaga olib kelinadi va Anegadadagi yagona yirtqich bo'lgan yovvoyi mushuklardan o'zini himoya qila oladigan darajada katta bo'lgunga qadar o'stiriladi. 2016-yil holatiga ko'ra, 200 dan ortiq iguanalar "headstart" dasturidan tabiatga qaytarildi. Bundan tashqari, orolning mahalliy turlarini nishonlash uchun Iguana Headstart Facility tashqarisida har yili Iguana festivali o'tkaziladi.
Turar-joyga tutashgan rif bir vaqtlar Karib dengizidagi eng unumdor yerlardan biri bo'lgan, ammo haddan tashqari baliq ovlash u yerdagi chig'anoq populyatsiyasini yo'q qilgan. Aholi punktiga kelgan mehmonlarni qirg'oqdagi bo'sh chig'anoqli tog'lar ko'rishi bilan kutib oladi.
Shuningdek, orolning barcha hududlarida yovvoyi qoramollar, eshaklar, echkilar, sigirlar va qo'ylar yashaydi.
Dovullar
Anegadiyaliklar an'anaga ko'ra dorilarni mangrovlar tanasiga arqon bilan bog'lab, brezent bilan yopish orqali bo'ronlarga chidashdi. Bugun, yetarlicha ogohlantirilgan,orolni tark etib,bo'ron o'tguncha Tortolaga borishadi.
2010-yil 30-avgustda Earl dovulining ko'zi 4-toifadagi Angegadan atigi 15-20milya (24-32 km) shimoldan o'tdi,shampl tezligi 60 m/s dan oshdi. Yaqin o'tish orolga jiddiy zarar yetkazdi, janubiy tomonda bo'ron ko'tarilishi va to'lqinlarning parchalanishi natijasida katta suv toshqini sodir bo'ldi. Orolning shimoliy tomonida hech qanday bo'ron ko'tarilmagan va Horseshoe rifi orolning shimoliy qismini to'lqinlarni buzishdan himoya qilgan. Bo'ron kelishidan 24 soat oldin, bo'ron shimolga yaxshi o'tishi kerak edi. Dovul katta ta'sir ko'rsatishi aniq bo'lgan vaqtga kelib, Anegadadan barcha transport xizmatlari (havo va parom) to'xtatilgan edi. Orolda hech kim jiddiy jarohat olgani yo‘q.
Ta'limi
Taxminan 70 o'quvchi Klaudiya Krek o'quv markazi,Anegada boshlang'ich va o'rta maktabida o'qiydi. Bu mustaqil maktab Anegadadagi yagona maktab bo'lib, maktabgacha, boshlang'ich va o'rta darajalarni boshqaradi. U Britaniya Virjiniya orollari hukumati tomonidan moliyalashtiriladi va boshqariladi.
Abadiyat qonuni
Abadiyat qonuni (მარადისობის კანონი) — 1978-yilda gruzin yozuvchisi Nodar Dumbadze tomonidan yozilgan roman. Abadiyat qonuni romani nafaqat Gruziyaning oʻzida, balki koʻplab boshqa yurtlarda ham izlab topib oʻqiladigan asarlar qatoridan joy olgan.1983-yilda oʻzbek tiliga tarjima qilinib 30 000 nusxada nashr etilgan. Keyinchalik 2011 — 2014-yillarda Sharq NMAK tomindan hikoyalar bilan birga 463 betli qattiq muqovada qayta nashr etilgan.
Roman qahramoni yozuvchi Bachana Ramishvili yurak xurujidan soʻng kasalxonaga tushadi. Kasalxonada u butun hayotini birma bir eslaydi va abadiyat qonunini kashf etadi.
Sujet
Romanda insonning hayotdagi oʻrni, undan talab etiladigan fidoyilik, halollik, vijdonlilik, adolatparvarlik xususiyatlari toʻgʻrisida keng mushohada yuritilgan. Adibning aksariyat asarlaridagi voqea, hodisalar insonlar taqdiri oʻzining oʻtkir dramatizmi bilan birga samimiy yumori bilan ham oʻquvchi yodida uzoq saqlanib qoladi. Ushbu asarda ham voqealar keskin rivojlanadi. Bosh qahramon Bachana Ramishvili haqiqiy maʼnodagi sodda va samimiy yozuvchi obrazida tasvirlangan. U taʼmagirlarni va poraxoʻrlarni yomon koʻradi. Asarda mehr-oqibat, muhabbat, nafrat, shodlik, hayo va or-nomus tushunchalari uygʻunlashtirilgan.
Jermuk
Jermuk ( Ջերմուկ  ) - tog'li kurort shaharchasi va Armaniston janubidagi Vayots Dzor viloyatining Jermuk munitsipaliteti markazi. viloyat markazi Yeghegnadzordan sharqda 53 km o'zoqlikda joylashgan. Sovet Ittifoqida sanitorik turizm uchun mashhur joylardan biri hisoblangan.
Jermuk o'zining issiq buloqlari va shaharda shishaga solib qadoqlangan mineral suv markalari brendi bilan ham mashhur. Uning toza havosi, sharsharalari, sun'iy ko'llari, sayr uchun tabiiy joylari, atrof muhiti, o'rmonlari va mineral suv havzalari bilan jozibali. Hozirgi kunda shahar zamonaviy turizm va sog‘liqni saqlash xizmatlari markaziga aylantirish maqsadida qayta obodonlashtirilmoqda. Shuningdek, u yirik shaxmat markaziga aylanishi uchun qayta tashkil etilmoqda, shaharda ko'plab xalqaro shaxmat turnirlari o'tkazilishi rejalashtirilgan. 2016-yilgi rasmiy hisob-kitoblarga ko'ra, Jermukning aholisi 3400 kishi ga yaqin edi. Biroq, 2011-yilgi kelib aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, Jermuk aholisi 5,572 kishiga yetgan. Yaqin atrofdagi Herher, Karmrashen va Gndevaz qishloqlari ham Jermuk munitsipaliteti tarkibiga kiradi.
Etimologiya
Shahar nomi armancha "jermuk" ( ջերմուկ ) yoki "jermook" so'zlaridan olingan bo'lib, g'arbiy arman tilida "chermoug", "iliq mineral buloq" degan ma'nolarni anglatadi. Jermuk atamasini birinchi marta XIII asrda tarixchi Stepanos Orbelian o'zining "Sisakan viloyati tarixi" asarida aytib o'tgan.
Tarixi
Jermuk tarixan Armanistondagi Syunik viloyatining Vayots Dzor viloyatining bir qismi hisoblangan hududni egallaydi. Bu haqda birinchi marta XIII asrda tarixchi Stepanos Orbelyan o'zining "Sisakan viloyati tarixi" asarida aytib o'tgan. Qadimgi siklop qal'asi qoldiqlari va VIII asrga oid bazilika xarobalari Jermuk buloqlari atrofidagi hudud XIII asrdan ancha oldin paydo bo'lganiligidan dalolat beradi. Jermuk hududi X, XII asrlarda, Vayots Dzor Syunik qirolligi tarkibiga kirgan hamda o'sha davrda Siuniya sulolasi tomonidan boshqarilgan. Syunik knyazlari Jermukning mineral buloqlarini anchayin shifobaxsh deb bilishgan hamda ular bilan to'ldirilgan bir nechta hovuzlar qurishgan va bu kichik shaharchani dam olish maskaniga aylantirishgan. O'rta asrlarda Ipak yo'li Vayots Dzor hududidan, xususan, hozirgi vaqtda Martuni shahrini Yeghegnadzor bilan Jermukning shimoli-g'arbiy qismini bog'laydigan yo'l orqali o'tgan. left|thumb| Jermuk XVI asr boshlarida Sharqiy Armaniston Safaviylar Fors hukmronligi ostiga oʻtadi. Jermuk hududi Erivan Beglarbegi va keyinchalik Erivan xonligi tarkibiga kirgan. XVI hamda XVII asrlar oraligʻi Vayots Dzor tarixidagi eng og'ir davr hisoblanadi. Bu hudud turkiy va eron qabilalarining bosqinchi qoʻshinlari oʻrtasidagi tez-tez jang maydoniga aylangan. Natijada ko‘plab muhim obidalar, obod qishloqlar vayron bo‘lgan, aholi esa qishloqdan ko‘chirilgan. 1747-yilda Jermuk yangi tashkil etilgan Naxichevan xonligi tarkibiga kiradi. thumb| Turar-joy binolari 1826—2028-yillardagi rus-fors urushidan soʻng 1828-yilda Rossiya imperiyasi bilan Fors oʻrtasida Turkmanchay shartnomasi imzolanishi natijasida Sharqiy Armanistonning koʻplab hududlari, jumladan, Vayots-Dzor ham Rossiya imperiyasi tarkibiga kirgan. 1828–1830-yillarda Eronning Salmas va Khoy shaharlaridan koʻplab arman oilalari Sharqiy Armanistonga, xususan, keyinchalik 1840-yilda Erivan gubernatorligi tarkibiga kirgan hududlarga koʻchirilgan. Arman koʻchmanchilarining birinchi toʻlqini 1828–1829-yillarda Vayots Dzor viloyatiga yetib keladi. Rossiya hukmronligi ostida Jermuk shahri sezilarli o'sish va rivojlanishga guvoh bo'ladi. XVIII asrning 30-yillarida rus geologi G. Voskoboynikov Armanistonga keladi va Jermukning geografik chuqurligi, shuningdek, Jermuk suvlarining tarkibi va xususiyatlarini o'rganishni boshlaydi. Uning Jermuk haqidagi kuzatishlari 1831-yilda "Tog' jurnali" gazitasida, keyinroq 1855-yilda "Kavkaz kalendasi" jurnalida nashr etilgan. Voskoboynikovning asarlari Jermuk haqidagi birinchi ilmiy suhbatlar edi.
1860-yillarda Syunikning Orbel knyazlari tomonidan qurilgan Jermukning barcha tarixiy buloqlari Rossiya hukumati qaroriga binoan Gevorg Khanagyan tomonidan ta'mirlangan. Bugungi kunda "Pristav buloqlari" deb ataladigan hovzalari tarixiy yodgorlik sifatida saqlanib qolgan. 1870-yilda Jermuk Erivan gubernatorligi tarkibida yangi tashkil etilgan Sharur Daralagez uyezdi tarkibiga kiradi. left|thumb| Jermuk shahari markazi thumb| Jermukning mineral suv kurort markazi 1931-yilda Jermuk Sovet Armanistonining yangi tashkil etilgan Azizbekov tumani tarkibiga kiritilgan. Jermukning birinchi shaharsozlik rejasi 1945-yilda me'mor P. Msryan tomonidan kiritilgan. 2-loyihasi esa 1952-yilda arxitektor P. Manukyan tomonidan tuzilgan. Keyinchalik loyiha 1960-yillarning boshlarida o'zgartirilgan.
1918–1920-yillarda Jermuk bir muddat Armaniston Respublikasi tarkibiga kiradi. Armaniston sovetlashtirilgandan so'ng, Jermuk va uning atrofidagi hududlar Sovet hokimiyatiga qarshilik ko'rsatgan hududlardan biriga aylangan. Garegin Njde boshchiligida tan olinmagan Tog'li Armaniston Respublikasini tashkil etiladi. Biroq, 1921-yil iyul oyida bolsheviklar qo'liga o'tib, Jermuk Armaniston Sovet Sotsialistik Respublikasi tarkibiga kiradi. 1961-yilda Jermuk Azizbekov tumanidagi shahar tarkibiga kiritilgan. Birinchi sanatoriya 1962-yilda, ikkinchisi 1963-yilda va mineral suv kurort markazi 1966-yilda ochilgan bo'lib, Jermukni barcha sovet fuqarolari uchun zamonaviy kurortga aylantirish uchun Jermuk kurort markazining unumdor faoliyatiga yo'naltirilgan. 1967-yilda Jermukga respublika bo'ysunuvchi shahar maqomi berilgan
Xizmatlarning bosqichma-bosqich rivojlanishi bilan Jermuk aholisi 1980-yillarda 9000 kishiga yetgan. 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan so'ng Armaniston mustaqillikka erishgandan keyingi iqtisodiy inqiroz natijasida XXI asrning birinchi o'n yilligida aholi soni 5000 dan kamroqgacha keskin kamaygan. 1995-yilda Jermuk 1995-yilgi ma'muriy islohotlarga ko'ra yangi tashkil etilgan Vayots Dzor viloyati tarkibiga kirgan. Biroq, so'nggi yillarda Jermukda ko'plab rivojlanish rejalari amalga oshirildi. Shaharni yozgi kurort va qishki sayyohlik yo'nalishi sifatida yanada rivojlantirish, shu jumladan yaqin atrofdagi Kechut qishlog'i va Jermuk aerodromi qurildi. Ko‘plab yangi mehmonxonalar va sog‘lomlashtirish markazlari ochildi, ko‘plab sanatoriylar qayta ta’mirlandi, tog‘-chang‘i kurortining kanat yo‘lining 1-bosqichi to‘liq ta’mirlandi.
Sport
Jermuk Armanistondagi qishki sport turlari bo'yicha asosiy markazlardan biri. Shaharning janubi-sharqida joylashgan chang'i zonasiga 900 metr uzunlikdagi kanat yo'li xizmat qiladi. Viloyatda qishki turizmni rivojlantirish maqsadida tog‘-chang‘i liftining ikkinchi bosqichi bo‘yicha ishlar davom etmoqda.
Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan transport xodimi
„Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan transport xodimi“ faxriy unvoni — avtomobil, temir yoʻl, havo, daryo, shahar transporti, yoʻllar qurilishi va ulardan foydalanish, oʻquv yurtlari, ilmiy-tadqiqot muassasalari, loyiha tashkilotlarining, shuningdek boshqa transport korxonalarining respublika transportini rivojlantirishda, transport vositalaridan foydalanish samaradorligini oshirishda, yoʻllar qurish va ulardan foydalanishda alohida xizmat koʻrsatgan xodimlariga beriladi.
Bradie Tennell
Bradie Tennell (Bradie Tennell; tugʻ. 1998-yil 31-yanvar, Uinfild, Illinoys) — amerikalik figurali uchuvchi. Olimpiya oʻyinlarining bronza medali sovrindori (jamoaviy turnir, 2018), toʻrt qitʼa chempionatining bronza medali sovrindori (2020), AQSh Gran-prisining kumush medali sovrindori (2019, 2020) va ikki karra AQSh chempioni (2018, 2021).
Jermuk
Sport
Jermuk shaxmat bo‘yicha xalqaro turnirlarning muntazam o‘tkaziladigan joyi hisoblanadi. Har yili yozda shaharda shaxmat bo'yicha FIDE Gran-pri Jermuk turniri o'tkaziladi.
Bradie Tennell
2021-yil 15-dekabr holatiga koʻra, Xalqaro konkida uchish ittifoqi reytingida 12-oʻrinni egallab turibdi.
Jermuk
Sport
Shaharda Sovet davridan qolgan katta, garchi qarovsiz bo'lsa ham, yopiq sport saroyi bor.
Bradie Tennell
Biografiya
Bradie 1998-yil yanvar oyida Illinoys shtatida tugʻilgan. Yoshligidan u figurali uchishni yaxshi koʻrardi. 2014-yil qish oyida u AQSh oʻsmirlar chempionatida ishtirok etish huquqini qoʻlga kiritdi. Debyut muvaffaqiyatli boʻldi va Bradie toʻrtinchi oʻrinni egalladi.
Jermuk
Yaqin shaharlar
thumb| Hyatt Place Jermuk Jermuk egizak :
Bradie Tennell
Martaba
2014-yilning kuzida amerikalik figurali uchuvchi Junior Grand Prix seriyasida debyut qildi. Yaponiyadagi bosqichda u musobaqani sakkizinchi oʻrinda yakunladi. 2015-yil yanvar oyida u oʻsmirlar oʻrtasidagi AQSh chempionatida gʻolib chiqdi. Huddi shu yili yilning kuzida konkida uchuvchi oʻsmirlar oʻrtasidagi Gran-prining bir bosqichida oʻn birinchi oʻrinni egalladi. Bradie oʻsmirlar oʻrtasidagi debyut jahon chempionatida ham oʻn birinchi boʻldi. Kattalar oʻrtasidagi AQSh chempionatida u eng yaxshi amerikalik figurali uchuvchilarning oltitaligini yopdi.
Bradie Tenell 2016/2017-yilgi mavsumni Tallindagi Challenger Cup seriyasining bosqichlaridan birida boshlagan va u yerda bronza medali sovrindori boʻlgan. Mart oyida figurali uchuvchi Taypeyda oʻtkazilgan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etdi. Turnirni yettinchi oʻrinda yakunladi.
Figurali uchuvchi Olimpiya mavsumini Lombardiya kubogida boshladi va u yerda shohsupaning yonida tugatdi. Noyabr oyida u Gran-pri seriyasida debyut qildi. Ikkala ijarada shaxsiy rekordlarni oʻrnatib, u uy bosqichida bronza medalini qoʻlga kiritdi. 2018-yil boshida u milliy chempionatda gʻolib chiqdi. Janubiy Koreyadagi Olimpiya oʻyinlarida Tenell jamoaviy va shaxsiy turnirlarda ishtirok etdi. Jamoaviy bahslarda u oʻnta imkoniyatdan 6 ochko toʻpladi va shu tariqa AQSh terma jamoasiga bronza medallarini qoʻlga kiritishda yordam berdi. Yakkaliklar oʻrtasidagi turnirda u toʻqqizinchi oʻrinni egalladi.