cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Diabetik oyoq sindromi
Davolash
Diabetik oyoqni davolashning asosiy yondashuvlari quyidagilardir: uglevod almashinuvi va qon bosimini normallashtirish, yaralarni mahalliy davolash, tizimli dori terapiyasi, samaradorligi past bo'lsa: jarrohlik yo'li bilan davolash. 1-toifa diabetda glyukemiya darajasini optimallashtirish uchun insulin dozasi o'rnatiladi; 2 – toifa diabetda bemorni insulin terapiyasiga o'tkazish. Qon bosimini normallashtirish uchun APF ingibitorlari, kaltsiy antagonistlari, diuretiklar qo'llaniladi.
Yiringli-nekrotik shikastlanishlar mavjud bo'lganda (ayniqsa diabetik oyoqning neyropatik shakli bilan), harakatni cheklash, qo'ltiq tayoqlar yoki nogironlar aravachasidan foydalanish, maxsus ortopedik asboblar, tagliklar yoki poyabzal yordamida zararlangan oyoq-qo'llarni harakatlantirish rejimini ta'minlash kerak. Diabetik oyoq sindromida yarali nuqsonlarning mavjudligi jarohatni muntazam davolashni talab qiladi. Nekrotik to'qimalarni olib tashlash, antibakterial va antiseptik vositalar yordamida bog'lash, lazer bilan davolash muolajalari qo'llaniladi.
Diabetik oyoq sindromi uchun tizimli antibiotik terapiyasi keng ko'lamli mikroblarga qarshi ta'sirga ega dorilar bilan amalga oshiriladi. Diabetik oyoqning konservativ terapiyasining bir qismi sifatida a–lipoik kislota, antispazmodiklar (drotaverin, papaverin) va har xil eritma infuziyalari buyuriladi.
Konservativ
right|thumb|200x200px| Konservativ terapiyani talab qiladigan diabetik oyoq Diabetik oyoqni davolash asosiy (barcha bemorlar uchun majburiy) va qo'shimcha (ko'rsatmalarga muvofiq qo'llaniladigan) choralarni o'z ichiga oladi.
Qo'shimcha uchun:
Infektsiyalangan diabetik oyoq uchun antibakterial terapiya
Davolashning dastlabki bosqichida antibiotik terapiyasi sxemasini tanlash mumkin bo'lgan yuqumli mikroorganizmlar spektrini va oyoq-qo'l ishemiyasining og'irligini baholashni va qo'shimcha ravishda preparatni qo'llash yo'lini aniqlashni o'z ichiga oladi.
Las Hurdes
Las Hurdes Ispaniya tumanlaridan biridir. Maydoni – 12,56 km2. Aholisi – 6.686 kishi.
Diabetik oyoq sindromi
Infektsiyalangan diabetik oyoq uchun antibakterial terapiya
O'rtacha og'irlikdagi yengil va asoratlanmagan infektsiyalar uchun aerob grammusbat kokklarga qarshi faol bo'lgan va og'iz orqali (sefaleksin, klindamitsin, linkomitsin, ko-trimoksazol) antibiotiklarni yuborish tavsiya etiladi.
Og'ir infektsiyalarni, shuningdek, o'rtacha og'irlikdagi keng tarqalgan, surunkali infektsiyalarni davolash uchun empirik terapiya uchun keng spektrli antibiotiklar qo'llaniladi. Davolash rejimi grammmusbat kokklarga (shu jumladan metitsillinga chidamli Staphylococcus aureus) va grammmanfiy bakteriyalarga va majburiy anaeroblarga (levofloksatsin, siprofloksatsin, klindamitsin, imipenem, metronidazol bilan birgalikda seftazidim) qarshi faol bo'lgan dorilarni o'z ichiga olishi kerak. Antibiotikni qo'llash yo'nalishi parenteral bo'lishi kerak, ayniqsa davolashning dastlabki bosqichida, oshqozon yarasi hududida preparatning samarali kontsentratsiyasiga tezda erishish uchun.
Konservativ davoga javob bermaydigan pastki ekstremitalarning jiddiy shikastlanishi jarrohlik aralashuvni talab qiladi. Diabetik oyoqning ishemik shakli bilan periferik arteriyalarning endovaskulyar kengayishi va stentlanishi, tromboembolektomiya, oyoq tomirlarining arterializatsiyasi va boshqalar qo'llaniladi. Katta yara nuqsonlarini yopish uchun teri yaralari plastikasidan foydalaniladi. Ko'rsatmalarga ko'ra, chuqur yiringli o'choqlarni (xo'ppoz, flegmona) drenajlash amalga oshiriladi. Gangrenada va osteomiyelitda barmoqlar yoki oyoqlarning amputatsiyasi yoki eksartikulyatsiyasi amalga oshiriladi.
Operatsion
right|thumb|200x200px| Operatsiyani talab qiladigan diabetik oyoqning (barmoqlarning gangrenasi) rivojlangan holati Diabetik oyoqni jarrohlik davolash kontseptsiyasi quyidagilarni o'z ichiga oladi:
Yangi muolajalar
Dunyo doimiy ravishda diabetik oyoq sindromini davolashning yangi usullarini o'rganmoqda. Tadqiqotning asosiy maqsadlari kasallik natijasida paydo bo'lgan yaralarni davolashning yanada samarali va tezroq usullarini olishdir. Yangi usullar oyoq-qo'llarning amputatsiyasiga bo'lgan ehtiyojni sezilarli darajada kamaytiradi. Germaniyada diabetik oyoqni davolashning bir qator usullari allaqachon o'rganilgan va amaliyotga tatbiq etilgan. Turli klinik tadqiqotlar va sinovlar asosida terapiyaning yangi usullari jahon tibbiyot hamjamiyati tomonidan juda istiqbolli deb baholanmoqda.
Bularga quyidagilar kiradi:
Prognozi
Diabetik oyoqning rivojlanishi (va undan ham ko'proq gangrena ) inson salomatligi uchun juda xavflidir. Bemorlar tomonidan o'z vaqtida amalga oshirilgan oldini olishning oddiy tamoyillari ko'p hollarda diabetik yaralar paydo bo'lishining oldini oladi. Qandli diabet va uning oqibatlari, masalan, diabetik oyoq, oyoq amputatsiyasining asosiy sababidir.
Diabetik oyoqdagi yara nuqsonlari konservativ terapiyaga yaxshi javob bermaydi, uzoq muddatli mahalliy va tizimli davolanishni talab qiladi. Oyoq yarasining rivojlanishi bilan amputatsiya bemorlarning 10—24 %ini talab qiladi, bu nogironlik va rivojlanayotgan asoratlardan o'limning ko'payishi bilan birga keladi. Diabetik oyoq muammosi diabetga chalingan bemorlarni tashxislash, davolash va tibbiy ko'rikdan o'tkazish darajasini yaxshilash zarurligini taqozo etadi.
Profilaktikasi
Qandli diabet yarasi rivojlanishining oldini olishning asosiy tamoyillari :
Giyohvandlik
Giyohvandlik, narkomaniya, bangilik — narkotik moddalarga oʻrganib qolish, ruju qilish, aniqrogʻi tabiiy yoki sintetik zaharli moddalar (ayrim dori moddalari)ni vaqtincha yoki surunkasiga isteʼmol qilish natijasida kelib chiqadigan kasallik holati. G. organizm somatik va ruhiy holatining chuqur oʻzgarishiga sabab boʻladi va giyohvandni tanazzulga olib boradi. G.da oʻzini toʻxtatib boʻlmaydigan darajada giyohvand moddalarni isteʼmol qilish mayli paydo boʻladi, giyohvand moddaning miqdoriga nisbatan ehtiyoj, ruhiy va jismoniy bogʻliqlik ortib boradi. G. asta-sekin boshlanib, surunkali davom etadi. Giyohvand moddalar dastlab xushnudlik, dimogʻchogʻlik (qarang Eyforiya), xotirjamlik hissini uygʻotib, kayf qildiradi, keyin bora-bora bu kasallikka aylanadi. G. 2 zaylda avj olishi mumkin. Birinchi holda vrach buyurgan va bemorning ruhi hamda kayfiyatini oshirish xususiyatiga ega boʻlgan dorilarni uzoq vaqt va notoʻgʻri qabul qilish; ogʻriq, uyqusizlik va boshqa dardlardan qutilish maqsadida dori miqdori (dozasi)ni oshirib borish; darddan tuzalib doriga unchalik ehtiyoj boʻlmasa ham, uni qabul qilaverish natijasida dorining narkotik taʼsiri va miqdori orta borib, pirovardida giyohvand moddaga moyillik kuchayib, u humor qiladigan boʻlib qoladi. Ikkinchi hol ongli ravishda kayf qilish maqsadida giyohvand moddalarga oʻrganishdir.
Abdulla Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti
Abdulla qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti – qarang Xalq merosi nashriyoti.
Giyohvandlik
Yer yuzining turli mintaqalarida G.ning ayrim turlari kuzatiladi. G.ning geroinizm turi keyingi vaqtda juda keng va fojiali tarzda tarkalib bormoqda. G. avj olishining oldini olish uchun ayrim mamlakatlarda tegishli tadbirlar amalga oshirilgan. Xususan OʻzRda G.ka qarshi kurash qoʻmitasi tashkil qilinib, davlat dasturi ishlab chiqilgan. Respublikada narkologiya markazi tashkil qilingan va bu markazda narkologiya boʻyicha olim va mutaxassislar tomonidan malakali kadrlar tayyorlanib, ular mamlakat mintaqalarida G.ka karshi keskin kurash olib boradi. G.ka mubtalo boʻlgan bemorlar asosan shifoxona (statsionar) sharoitida 2—4 oygacha davolanib, 4—5 yilgacha ambulatoriya kuzatuvi va hisobida boʻladilar. Oʻzbekistonda giyohvand vositalarni ishlab chiqarish va sotish bilan shugʻullangan kishilar jinoiy javobgarlikka tortiladi (qarang Giyohvandlik vositalari).
Broken Bow (Oklahoma)
Aholisi
4120 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 317,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,1 km2. Shundan 13,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 143 m balandlikda joylashgan.
Beurières
Beurières Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Ambert tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
344 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,0 km2.
IC 810
IC 810 Sunbula yulduz turkumidagi S0-a (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Beşevler (Cide)
Beşevler — Kastamonu viloyatining Cide tumaniga qarashli qishloq.
Tarix
Qishloq nomi 1928-yil yozuvlarida Gunye deb qayd etilgan.
Geografiya
Qishloq Kastamonu shahar markazida joylashgan 179. Cide shahar markaziga 42 km uzoqlikda.
Andijon viloyat adabiyot va sanʼat muzeyi
Andijon viloyat adabiyot va sanʼat muzeyi — Andijon shahridagi oʻzbek adabiyoti va sanʼati asarlari tuplangan muassasa. 1989-yil viloyat oʻlkashunoslik muzeyidan ajralib chiqib mustaqil faoliyat koʻrsata bosh-lagan. Andijon shahridagi meʼmoriy yod-gorlik Ahmadbek hoji mehmonxonasi (muzey maʼmuriyati va sanʼat bulimi) hamda Ark ichi (adabiyot bulimi) meʼ-moriy yodgorligida joylashgan. 1975-yil Oʻzbekiston Qoʻlyozmalar instituti adabiyot muzeyining Andijon bulimi sifatida H. Sulaymonov tashabbusi bilan Andijon jome masjidi majmuasida ochilgan. 1978-yildan viloyat ulkashunoslik muzeyi ixtiyorida, tasviriy va amaliy sanʼat bulimi tashkil etildi. Muzeyning umu-miy jamgʻarmasi 3718 ta boʻlib, adabiyotlar (2565 ta), tasviriy va amaliy sanʼat asarlari (1000dan ortiq) tuplangan. Mu-zeyda respublika va viloyat miqyosidagi turli davrlarda xalq ustalari tomonidan yaratilgan amaliy sanʼat namunalari, tasviriy sanʼat asarlari, sharq mutafakkirlari qoʻlyozma va toshbosma asarlari, hozirgi davr adabiy muhitini aks ettiruvchi materiallar saqlanadi. Jumladan, Bobur boʻlimida Bobur hayoti va ijodiga oid boy materiallar, tarixiy manbalar tuplangan; Jomiyning „Devon“i, A. Bedilning „Kulliyot“i va boshqa qoʻlyozma asarlar diqqatga sazovor. Mu-zeyda turli mavzuda koʻrgazmalar tashkil qilinadi.
Las Villas (Jaén)
Las Villas (Jaén) Ispaniya tumanlaridan biridir. Maydoni – 40 km2. Aholisi – 22.239 kishi.
Saint-Jean-du-Corail
Aholisi
283 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,1 km2.
Edom (Texas)
Edom AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Van Zandt okrugi tarkibiga kiradi.
Tramonti
Tramonti Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Salerno provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 24 km2. 3938 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Edom (Texas)
Aholisi
322 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 30,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,8 km2. Shundan 10,7 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 155 m balandlikda joylashgan.
Le Pègue
Le Pègue Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Drôme departamenti Nyons tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
378 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,2 km2. Dengiz sathidan 348 – 1323 m balandlikda joylashgan.
Sanatoga
Sanatoga AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Montgomery County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
7734 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 8,8 km2. Shundan 8,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Shoʻnger (qishloq)
Shoʻnger (Шөңгер) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati Turar Risqulov tumanidagi qishloq. Qulan qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 315030300.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 548 kishini (338 erkak va 210 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 173 kishi (92 erkak va 81 ayol) yashagan.
Levante Almeriense
Levante Almeriense Ispaniya tumanlaridan biridir. Maydoni – 51,90 km2. Aholisi – 82.321 kishi.
Badr jangi
Badr jangi ( غَزْوَةُ بَدِرْ  : [ɣaz'wat'u ba'dir ] ), Furqon kuni deb ham ataladi ( يَوْمُ الْفُرْقَانْ  yaẘmu , arabcha talaffuzi: [javm'ul fur'qaːn ] ) Qur'on va musulmonlar tomonidan 624 yil 13 mart seshanba kuni (17 ramazon, 2 hijriy ) hozirgi Madina viloyatining Badr shahri yaqinida jang bo'lgan. Saudiya Arabistonida. Muhammad alayhissalom sahobalarining qo'shiniga qo'mondonlik qilib, Abu Jahl nomi bilan mashhur Amr ibn Hishom boshchiligidagi Quraysh qo'shinini mag'lub etdi. Bu jang Muhammad (s.a.v) va uning qabilasi oʻrtasidagi olti yillik urushning boshlanishi edi. Jangdan oldin musulmonlar va makkaliklar 623-yil oxiri va 624-yil boshlarida bir necha kichikroq toʻqnashuvlar olib borishgan.
Muhammad (s.a.v) Madinaga hijrat qilganidan keyin Makka karvonlarini o'z qavmi, muhojirlar uchun to'lov deb bildi. Jangdan bir necha kun oldin, Abu Sufyon ibn Harb boshchiligidagi Makka karvonining Levantdan qaytganini bilgach, Muhammad (s.a.v) uni qo'lga olish uchun kichik ekspeditsiya qo'shinini to'pladi. Musulmonlarning karvoniga pistirma uyushtirish rejasidan xabar topgan Abu Sufyon, yoʻnalishini oʻzgartirdi va Muhammad (s.a.v)ning Madinadagi bazasidan uzoqroq yoʻl oldi va Makkaga xabarchi yuborib, yordam soʻradi. Abu Jahl mingga yaqin qo'shinga qo'mondonlik qildi va Badrga yaqinlashib, al-Udvatul Qusva qumtepasida qarorgoh qurdi.
Badr musulmonlar va Quraysh Makkaliklari o'rtasidagi birinchi keng ko'lamli uchrashuv edi. Musulmonlar shimoldan oldinga qarab Makkaliklar bilan yuzma-yuz kelishdi. Jang har ikki tomonning jangchilari o'rtasidagi janglar bilan boshlandi, shundan so'ng Makkaliklar o'qlari ostida musulmonlarga hujum qilishdi. Musulmonlar ularning aybiga qarshi chiqdilar va Makka chegaralarini buzib, bir qancha muhim Quraysh rahbarlarini, jumladan Abu Jahl va Umayya ibn Xalafni o'ldirishdi.
Musulmonlarning g'alabasi Muhammadning (S.A.V) mavqeini mustahkamladi; Madinaliklar uning bo'lajak ekspeditsiyalariga ishtiyoq bilan qo'shilishdi va Madinadan tashqaridagi qabilalar Muhammad (s.a.v) bilan ochiq ittifoq tuzdilar. Jang islom tarixida ilohiy aralashuv va boshqa manbalarda Muhammad (s.a.v)ning strategik jasorati bilan bog'liq bo'lgan hal qiluvchi g'alaba sifatida qayd etilgan.
Urush tarixi
Milodiy 622 yilda hijrat ( Madinaga hijrat qilish)dan keyin Madina aholisi Muhammad (s.a.v)ni jamoaga rahbar etib sayladilar. Muhammad alayhissalomning izdoshlari Makkaliklarning karvonlari Madinadan o‘tib ketayotganlarida ularga bostirib kirishga qaror qilishdi. Bu qaror hijratdan keyin Makkaliklarning musulmonlarni ta’qib qilishlari va musulmonlarning yer va mulklarini zo‘rlik bilan tortib olishlariga javoban qabul qilingan. 624 yil boshida Abu Sufyon ibn Harb boshchiligidagi Quraysh karvoni Levantdan boylik va mol olib Makkaga qaytayotgan edi. Muhammad (s.a.v)ning mintaqada ta'siri kuchayishi xavfini bilgan Abu Sufyon muntazam ravishda Muhammad (s.a.v)ni tekshirish va uni mintaqada musulmonlar harakati haqida ogohlantirish uchun josuslarni yuboradi.
Muhammad (s.a.v) karvonni ushlab turish uchun 300 ga yaqin odamdan iborat kichik ekspeditsiya kuchini to'plagan edi. Abu Sufyonning josuslari unga musulmonlarning karvoniga pistirma uyushtirish rejasi haqida xabar berishdi. Abu Sufyon yaqinlashib kelayotgan boylikdan qo‘rqib, elchi Damdam ibn Amr al-G‘iforiyni Qurayshga yubordi. Damdam Ka’baga yetib kelgach, tuyasining burun va quloqlarini kesib, egarini teskari o‘girib, ko‘ylagini yirtib yig‘ladi:
Abu Sufyon oʻz karvonini Qizil dengiz tomon yoʻnaltirdi va Damdam Makkaga kelishi bilan musulmonlar tahdididan qutulib qoldi.
Jang maydoni
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/The_battle_of_Badr.png/470px-The_battle_of_Badr.png|thumb|470x470px|Jang maydoni tasvirlangan xaritada al-'Udvatul Dunya va al-'Udvatul Qusva o'ng tomonda ko'rsatilgan. Badr vodiysi sharqda al-Udvatud Dunya (vodiyning yaqin tomoni) va al-Udvatul Qusva (vodiyning narigi tomoni) deb ataladigan ikkita katta qumtepa bilan o'ralgan. Qur’oni karim 8-suraning 42-oyatida bu ikkisi haqida so‘z boradi. Vodiyning g'arbini al-Asfal tog'i ( Jabal al-Asfal ) qoplagan, u bilan shimoli-g'arbdagi boshqa tepalik o'rtasida teshik ochilgan.
Al-Udvatud Dunya va al-Udvatul Qusva o'rtasida Madinaga asosiy yo'l bo'lgan teshik bor edi. Muhammad (s.a.v) va uning qo‘shini jang maydoniga bu yerdan yaqinlashmagan, shimoldan kelgan, chunki ular dastlab shimolda Levantdan janubda Makkaga qarab harakatlanayotgan karvonni nishonga olishni rejalashtirgan edilar. Al-Udvatul Qusva bilan jang maydonining janubiy qismini qoplagan tepalik o'rtasida Makkadan asosiy yo'l bo'lgan yana bir teshik bor edi.
Qurayshlar vodiyning janubi-sharqiy qismida Makka yo'liga yaqin joyda qarorgoh qurgan edilar, Muhammad (s.a.v) va uning qo'shini shimoldagi ba'zi xurmo daraxtlarida qarorgoh qurishgan edi. Ular al-Udvatul-dunyoning g'arbiy chekkasining markaziga yaqin joyda quduq olib, Makkaliklarga suv bermaslik uchun Madinaga yo'l yaqinidagi boshqa quduqlarni vayron qilgan edilar. Makka yo'lining oxirida joylashgan yana bir quduq keyinchalik o'lik Makkaliklarning jasadlari bilan to'ldirilgan.
Yomg'ir
11 martga (15 - Ramazon) o'tar kechasi jang maydoni va uning atrofida yomg'ir yog'di. Musulmonlarning fikricha, bu Allohning mo'minlar uchun marhamati va loyqa qiyaliklarga chiqishda qiynalgan kofirlar uchun la'nat edi.
Jang
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/41/Badr_campaign_recolorized.svg/340px-Badr_campaign_recolorized.svg.png|thumb|493x493px|[[Abu Sufyon|Abu Sufyonning Levantdan Makkaga oʻz karvonini himoya qilish uchun bosib oʻtgan yoʻli, Amr ibn Hishom (Abu Jahl)ning Makkadan Badrgacha boʻlgan yoʻli va Muhammad alayhissalom va Madinadan musulmonlar bosib oʻtgan yoʻl koʻrsatilgan Badr yurishi xaritasi. Makkaga.]]
Musulmonlarning Badrga yurishi
Muhammad 313-317 kishilik qo‘shin to‘play oldi. Manbalar aniq raqamga qarab farq qiladi, ammo umumiy qabul qilingan raqam 313 ni tashkil qiladi. Bu qo'shin 82 muhojir, 61 avs va 170 xazrajdan iborat edi. Ular katta to'qnashuv uchun yaxshi jihozlanmagan va tayyorlanmagan. Ularning faqat ikkita otlari bor edi, ular Zubayr ibn al-Avvom va Miqdod ibn Amrniki edi. Butun qo‘shinning 70 ta tuyasi bor edi, ya’ni ularda muqobil minadigan ikki-uch kishiga bitta tuya bor edi. Muhammad bir tuyani Ali ibn Abu Tolib va Marthad ibn Abu Marthad al-G‘anaviylar bilan bo‘lishdi. Madinaning vasiyligi va boshqaruvi Ibn Ummu Maktumga, keyinroq Abu Luboba ibn Abdulmunzirga topshirildi. Muhammad Mus'ab ibn Umayr al-Qurashiy al-Abdoriyga oq bayroqni topshirdi. Qo'shin ikki batalonga bo'lingan: biri 82 muhojirdan, ikkinchisi 231 ansordan. Muhojirlar bayrog'ini Ali ibn Abu Tolib, ansoriylarniki esa Sa'd ibn Muoz ko'targan. az-Zubayr o‘ng qanotga, al-Miqdod esa chap qanotga qo‘mondonlik qildi. Qo'shinning orqa tomoniga esa Qays ibn Abu Sa'sa qo'mondonlik qildi.
Muhammad boshchiligida qo‘shin shimoldan Makkaga boradigan katta yo‘l bo‘ylab yo‘lga chiqdi. Safrada u Basbos al-Juhaniy va Adiy al-Juhaniyni Qurayshga razvedka qilish uchun yubordi. Bo'lajak xalifa Usmon o'zining kasal rafiqasi, Muhammadning qizi Ruqayyaga qarash uchun qoldi, keyinchalik u kasallikdan vafot etdi. Salmon al-Forsiy ham jangga qo‘shila olmadi, chunki u hali ham ozod odam emas edi.
Qurayshiylar Badr tomon yurdilar
Banu Adiydan boshqa Quraysh qabilalarining hammasi tezda 1300 ga yaqin kishi, 100 ot va koʻp sonli tuyadan iborat hayajonlangan qoʻshinni toʻpladilar. Tezlik bilan Badr tomon harakatlanib, Usfon, Qadid va Juhfa vodiylaridan o'tdilar. Al-Juhfada Abu Sufyondan kelgan boshqa bir elchi ularga mollari va boyliklarining xavfsizligi haqida xabar berdi. Bu xabarni olgan Makka qo'shini xursand bo'lib, vataniga qaytish istagini bildirdi. Abu Jahl qaytishdan manfaatdor emas edi va Badrga borishni va musulmonlar va uning atrofidagi qabilalarga o'zlarining ustun ekanligini ko'rsatish uchun u yerda ziyofat uyushtirishni talab qildi. Abu Jahlning tahdidi va qat'iyatiga qaramay, soni 300 ga yaqin bo'lgan Banu Zahro, Ahnos ibn Shurayqning maslahati bilan qo'shindan ajralib, Makkaga qaytib keldi. Muhammadning qabilasi, Banu Hoshim ham ajralib chiqishga harakat qildi, ammo Abu Jahl qolish bilan tahdid qildi. Abu Jahl, Valid ibn Utba, Utba ibn Rabia va Umayya ibn Xalaf kabi Quraysh zodagonlarining ko‘plari Makka qo‘shiniga qo‘shilishdi. Ularning sabablari turlicha edi: ba'zilari karvonda o'zlarining moliyaviy manfaatlarini himoya qilish uchun chiqishgan; boshqalar Naxlada karvon pistirmalaridan birida o'ldirilgan soqchi Ibn al-Hadramiydan o'ch olmoqchi edilar; Nihoyat, musulmonlar ustidan oson g'alaba kutilganida, bir necha kishi ishtirok etishni xohlasa kerak. Amr ibn Hishom Umayya ibn Xalafni g'azotga qo'shilishi uchun sharmanda qilgani tasvirlangan. link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Badr_Council.jpg/340px-Badr_Council.jpg|thumb|340x340px|[[Badr, Saudiya Arabistoni|Badrdagi musulmonlar urush kengashi]]
Badr yaqinidagi musulmonlar kengashi
Muhammad vaziyatni ko'rib chiqish va harakat rejasi haqida qaror qabul qilish uchun urush kengashini o'tkazdi. Ba'zi musulmon ulamolarining fikriga ko'ra, Al Anfolning quyidagi oyatlari, 8:5-6, ba'zi musulmonlarning uchrashuvdan qo'rqishlari o'rniga nozil qilingan. Yig‘ilishda birinchi bo‘lib Abu Bakr so‘zga chiqdi va u Muhammadni tinchlantirdi. Keyingisi Umar edi. Shunda Miqdod ibn Amr o‘rnidan turib: — dedi. "“Yo Rasululloh ! Alloh sizni yo'llagan joyga boring, chunki biz siz bilanmiz. Bani Isroil Muso alayhissalomga aytganidek: «Sen va Robbing bilan borib, jang qil, biz shu yerda qolamiz», demaymiz. Balki biz: «O'zing Robbing bilan birga boringlar va jang qilinglar, biz ham sizlar bilan urushamiz», deymiz. Allohga qasamki! Agar bizni Birk al-G‘imodga olib borsangiz, uni qo‘lga kiritguningizcha, biz siz bilan birga uning himoyachilariga qarshi qat’iy kurashamiz”"
Muhammad sollallohu alayhi vasallam uni maqtab, duo qildilar, lekin bu so'zlagan uch kishi Madinadagi musulmonlarning uchdan bir qismini tashkil etgan muhojirlardan edi. Muhammad Aqaba bay'atida o'z hududlaridan tashqarida jang qilishga bel bog'lamagan ansorlarning fikrini istadi. Shundan so‘ng Muhammad bilvosita ansorlardan gapirishni so‘radi, Sa’d ibn Muoz buni tushunib, gapirishga ruxsat so‘radi. Muhammad darhol unga gapirishga ruxsat berdi va Sa'd dedi: ""Ey Allohning payg'ambari ! Biz senga iymon keltirdik va sen keltirgan narsa Haq ekanligiga guvohlik beramiz. Biz senga itoat va fidoyilik garovini beramiz. Bizga nima buyursang ham senga bajonidil itoat qilamiz. Seni haq ila yuborgan Allohga qasamki, agar bizdan o'zimizni dengizga tashlashimizni so'rasang, buni bizdan hech bir kishi qilolmaydi. orqada qoling. Biz dushman bilan uchrashish g'oyasini inkor etmaymiz. Biz urushda tajribaga egamiz va biz boshqarishda ishonchlimiz. Umid qilamizki, Alloh taolo bizning qo‘llarimiz orqali ko‘zingni quvontiradigan mardliklarni ko‘rsatadi. Bizni Alloh nomi bilan jang maydoniga olib borgin”"
Uning sodiqligi va fidoyilik ruhidan qoyil qolgan Muhammad Badrga yurishni davom ettirishni buyurdi.
Musulmonlarning harakat rejasi
11-mart, yakshanba kuni (15-ramazon) ikkala qoʻshin ham Badrdan bir kunlik yurish yoʻlida edi. Muhammad va Abu Bakr razvedka ishlarini olib borib, Quraysh qarorgohini topishga muvaffaq bo'lishdi. Ular yaqin atrofda eski bir badaviyni uchratishdi, undan o'z qo'shinlarining aniq kuchi va joylashuvini bilib olishga muvaffaq bo'lishdi. Kechqurun Muhammad Ali, az-Zubayr va Sa’d ibn Abu Vaqqosni Makkaliklarga razvedka qilish uchun jo‘natdi. Ular ikki Makkalik suvchini Badr quduqlarida asirga oldilar. Ularning karvon bilan birga ekanliklarini aytishlarini kutgan musulmonlar Qurayshning asosiy qo‘shini bilan ekanliklarini eshitib, dahshatga tushdilar. Ularning javobidan qoniqmagan, Muhammad namoz o'qiyotganda, musulmonlarning bir qismi ikki bolani kaltaklab, yolg'on gapirgan va Muhammad bu harakatni keyin qattiq qoralagan. Keyin Muhammad o'g'il bolalardan Makkaliklarning tafsilotlarini chiqarib oldi. Ertasi kuni Muhammad Badrga yurishni buyurdi va Makkaliklar oldiga yetib keldi.
Musulmon qo'shini sharqdan kelganida, Muhammad dastlab duch kelgan birinchi quduqqa qarorgoh qurishni tanladi. al-Hubob ibn al-Munzir esa undan bu tanlov ilohiy ko'rsatmami yoki Muhammadning o'z fikrimi, deb so'radi. Muhammad so'nggida javob berganida, Hubob musulmonlarga Quraysh qo'shiniga eng yaqin quduqni egallashni va qolganlarini to'sib qo'yishni yoki yo'q qilishni taklif qildi. Muhammad bu qarorni qabul qildi va reja yarim tunda amalga oshirildi. Muhammad, shuningdek, uning ruxsatisiz hujum boshlamaslik haqida qattiq buyruq bergan edi.
Muhammad 12 mart (16 - Ramazon) tunini daraxt yonida namoz o‘qib o‘tkazdi. Musulmonlar qo'shini Alloh taoloning ne'mati ekanligiga yana musulmonlar ishongan tetiklantiruvchi uyqudan bahramand bo'ldi.
Makka harakat rejasi
Quraysh armiyasi Makkani tark etganidan to Badr yaqiniga yetib kelguniga qadar bo‘lgan yutuqlari haqida kam ma’lumotga ega bo‘lsa-da, bir nechta narsani e’tiborga olish kerak: garchi ko‘plab arab qo‘shinlari erkaklarni rag‘batlantirish va ularga g‘amxo‘rlik qilish uchun yurishlarga o‘z ayollari va bolalarini olib kelishgan., Makka qo'shini buni qilmadi. Aftidan, Quraysh Hijoz bo'ylab tarqalib ketgan ko'plab ittifoqchilar bilan bog'lanish uchun juda kam harakat qildi yoki hech qanday harakat qilmadi. Ikkala fakt ham Qurayshning karvonni himoya qilish uchun shoshilib, to'g'ri yurishga tayyorgarlik ko'rish uchun vaqtlari yo'qligini ko'rsatadi. Qolaversa, ular oson g'alabani kutishgan.
Muhammad qo'shini shahardagi barcha quduqlarni yo vayron qilgan yoki egallab olganligi sababli, bir necha Makkalik musulmonlar nazorati ostidagi quduqqa suv olish uchun yaqinlashdi. Keyinroq Islomni qabul qilgan Hakim ibn Hizomdan boshqa hammasi otib tashlandi. 13 mart (17 ramazon) kuni yarim tunda Quraysh qarorgohini buzib, Badr vodiysiga yurish qildi. Umayr ibn Vahb al-Jumahiy musulmonlarning mavqeini o'rganib chiqdi va 300 kishi oxirgi odamgacha jang qilishni xohlayotgani haqida xabar berdi. Yana bir razvedka missiyasidan so'ng u musulmonlar qo'shilmasligini va ular hech qanday pistirma o'tkazishni rejalashtirmaganligini aytdi. Bu Qurayshni yanada ruhiy tushkunlikka soldi, chunki arab janglari an'anaviy ravishda kam talofat ko'rgan va Quraysh rahbariyati o'rtasida navbatdagi janjalni boshlab yubordi. Biroq, arab urf-odatlariga ko'ra, Amr ibn Hishom Qurayshliklarning or-nomusiga murojaat qilib, qon qasoslarini bajarishni talab qilib, qolgan ixtilofni yo'q qildi.
Duellar
Jang Abu Jahl urug'idan bo'lgan Banu Maxzum qabilasidan bo'lgan al-Asvad ibn Abdul-Asad al-Maxzumiyning musulmonlar qudug'idan ichishga yoki uni yo'q qilishga yoki buning uchun o'lishga qasam ichishi bilan boshlandi. Uning faryodiga javoban Muhammadning amakilaridan Hamza ibn Abdulmuttalib chiqdi va ular jangga kirishdilar. Hamza Al-Asvadning oyog'iga yana bir zarba berishdan oldin uni o'ldirdi. Buni ko'rib, qurol-yarog' va qalqon bilan himoyalangan uch kishi, Utba ibn Rabi'a, ukasi Shayba ibn Rabi'a va o'g'li Valid ibn Utba bilan birga Makka safidan chiqdi. Madaniy ansorlardan uchtasi musulmonlar safidan chiqdi, faqat Makkaliklar har qanday keraksiz janjallarni boshlashdan asabiylashgan va faqat muhojirlarga qarshi kurash olib borishni, ixtilofni qabila ichida saqlab qolishni istagan Makkaliklar tomonidan baqirishdi. Shunda Hamza yaqinlashib, Ubayda ibn al-Horis va Ali ibn Abu Tolibni o‘zlariga qo‘shilishga chaqirdi. Ali va Valid, Hamza va Shayba o'rtasidagi dastlabki ikki jang tez o'tdi va ikkalasi ham raqiblarini tezda o'ldirishga muvaffaq bo'lishdi. Ali va Valid o‘rtasidagi jangdan so‘ng Hamza Ubaydani og‘ir yaralangan holda ko‘rdi. Keyin Shaybaning ustiga tushib o'ldirdi. Keyin Ali va Hamza Ubaydani yana musulmonlar safiga olib chiqdilar. Keyinchalik kasallik tufayli vafot etdi. Bu duellar ortidan ikki tomondan o'qlar yog'di va undan keyin yana bir qancha janglar boshlandi, ularning aksariyatida musulmonlar g'alaba qozondi. Makkaliklar endi hujumga o'tib, musulmonlar safiga hujum qilishdi.
Makka hujumi va musulmonlarning qarshi hujumi
Makkaliklar musulmonlarga hujum qilisharkan, Muhammad qo'llarini qiblaga cho'zgancha Allohdan so'radi: "“Ey Alloh! Agar bu (musulmonlar) toifasi bugun mag‘lub bo‘lsa, endi sizlarga ibodat qilinmaydi”."
Muhammad alayhissalom duosini o‘qidilar, toki rido yelkasidan tushdi, shu payt Abu Bakr uni ko‘tarib, yelkalariga qo‘ydi va dedi: "«Ey Allohning payg‘ambari, Parvardigoringizga nola qilganingiz yetarli. U sizga va'da qilgan narsasini albatta bajarur"."
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8d/Balami_-_Tarikhnama_-_The_Battle_of_Badr_-_The_death_of_Abu_Jahl%2C_and_the_casting_of_the_Meccan_dead_into_dry_wells_%28cropped%29.jpg/220px-Balami_-_Tarikhnama_-_The_Battle_of_Badr_-_The_death_of_Abu_Jahl%2C_and_the_casting_of_the_Meccan_dead_into_dry_wells_%28cropped%29.jpg|thumb|Abu Jahlning o'limi va Makka o'liklarning quruq quduqlarga tashlanishi Muhammad endi dushmanga qarshi hujum uyushtirishni buyurib, Makkaliklar tomon bir hovuch tosh otishni buyurdi. yoki "Ularning yuzlarini chalkashlik ushlaydi". Musulmonlar qo'shini javoban: "Ya mansur amit!" maʼnosi: “Ey Alloh gʻolib qilgan zot, oʻldir!” va Qurayshiy saflarini shoshiltirdilar. Makkaliklar kuchsiz va jangga ishtiyoqi yo'q bo'lib, zudlik bilan qochib ketishdi. Musulmonlar jang qilishdan va jang maydonidan qochishdan qo'rqishlarini ilohiy aralashuv bilan bog'laydilar, Qur'oni Karim 8-bob, 12-oyatda Alloh taolo musulmonlar safini mustahkamlash uchun minglab farishtalarni ( maloika ) yuborganini ta'kidlaydi. Jangning o'zi bir necha soat davom etdi va tushdan keyin tugadi. Qur'on musulmonlar hujumining kuchini ko'p oyatlarda tasvirlab beradi, ular Qurayshni dahshatga solish uchun Badrda osmondan tushgan minglab farishtalarga ishora qiladi. Shuningdek, u Suraqa ibn Molik qiyofasini olgan jinlarning rahnamosi Iblisning farishtalarni ko'rib jang maydonidan qochib ketganini ham tasvirlaydi. Musulmon manbalari bu hisobni tom ma'noda qabul qiladi va Muhammad farishta Jabroil va uning jangda o'ynagan rolini muhokama qilgan bir qancha hadislar mavjud. Richard A. Gabriel kabi zamonaviy nomusulmon tarixchilari Quraysh ustidan qozonilgan g'alaba va undan keyingi g'alabani Muhammadning strategik va harbiy qobiliyatlari bilan bog'laydilar.
Asirlarni qamoqqa olish va ularni to'lash
Jangdan uch kun o‘tib Muhammad Badrdan Madinaga jo‘nab ketdi. Mahbuslar bilan muomala qilish masalasiga kelsak, Abu Bakr roziyallohu anhu ular o'z qarindoshlari bo'lgani uchun ularni to'lash kerak, degan fikrda edilar. Umar bunga qarshi chiqib, islom dinida qon qarindoshligi tushunchasi yo‘qligini, barcha mahbuslar qatl etilishi va har kim o‘ziga eng yaqin bo‘lganini qon bilan qatl etishi kerakligini aytdi. Ali akasi Oqil ibn Abu Tolibni, Hamza ibn Abdulmuttalib ukasi Abbos ibn Abdulmuttalibning boshini kesib, oʻzi ham oʻziga yaqin kishini oʻldirishini aytdi. Muhammad asirlarni to'lash haqidagi Abu Bakrning taklifini qabul qildi. 70 ga yaqin mahbus asirga olingan va ularga insoniy munosabatda boʻlganliklari qayd etilgan, jumladan Quraysh yetakchilari ham. Mahbuslarning ko'pchiligi to'lov evaziga ozod qilindi, savodlilari esa o'n kishiga o'qish va yozishni o'rgatish sharti bilan ozod qilindi va bu ta'lim ularning to'lovi hisoblansin.
Uilyam Muir bu davr haqida shunday yozgan: ""Muhammadning amrlarini bajarish uchun Madina fuqarolari va uy-joyga ega bo'lgan qochqinlar asirlarni qabul qilib, ularga katta e'tibor bilan qarashdi. — Madinaliklarga barakalar bo‘lsin! — dedi keyingi kunlarda shu mahbuslardan biri; "Ular bizni o'zlari yo'l-yo'lakay mindirdilar: oz bo'lsa, xurmo bilan qanoatlanib yeyishimiz uchun bug'doy non berdilar. Biroz vaqt o'tgach, ularning do'stlari ularni to'lash uchun kelganlarida, bir necha kishi. Shu tariqa qabul qilingan mahbuslar o‘zlarini islom dindorlari deb e’lon qilishdi... Shu tariqa ularning mehribon muomalasi cho‘zildi va hatto bir zumda Islomga kirmaganlar ham ongida yoqimli taassurot qoldirdi”"
link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/14_martyrs_of_Badr_Al_Kabir_The_Battle_of_Badr.jpg/220px-14_martyrs_of_Badr_Al_Kabir_The_Battle_of_Badr.jpg|left|thumb|Badrda shahid bo‘lgan 14 musulmon shahidlarining ismlari jang maydoni yaqinidagi Badr shahidlari yodgorligiga bitilgan.
Butparastlarning jasadlarini uloqtirish
Jang susaygach, Muhammad Qurayshning 24 boshliqlarining jasadlarini Badrning iflos quruq quduqlaridan biriga tashlashni buyurdi. Bir necha kundan keyin Muhammad bu quduqlarga qaytib bordi va ulardagi jasadlar bilan gaplashib, ularning har biriga ism-sharifini aytib murojaat qildi.
«Allohga va Uning Rasuliga itoat qilganingdan xursand bo‘larmiding? Biz Robbimiz bizga va'da qilgan narsani haq topdik. Sen ham Robbing senga va’da qilgan narsani rost topdingmi?” link=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Ali_Beheading_Nadr_ibn_al-Harith_in_the_Presence_of_the_Prophet_Muhammad._Miniature_from_volume_4_of_a_copy_of_Mustafa_al-Darir%E2%80%99s_Siyar-i-Nabi._Istanbul%3B_c._1594_The_David_Col..jpg/220px-thumbnail.jpg|thumb|Muhammad va uning [[Sahoba|hamrohlari huzurida Ali Nadr ibn al-Horisning boshini kesayotgan Siyer-i Nebi rasmi.]]
Qurbonlar
Olimlar Makkadagi qurbonlarni 70 ga yaqin deb hisoblashlariga qaramay, faqat eng mashhurlarining ismlari ma'lum. Ammo urush paytida yoki undan keyin (urush paytida olgan jarohatlari tufayli) halok bo'lgan 14 musulmonning ismlari ma'lum.
Makkalik qurbonlar
Jangda halok bo'lgan mashhur Makkaliklar orasida Amr ibn Hishom, Umayya ibn Xalaf, Utba ibn Rabi'a, Shayba ibn Rabi'a, Valid ibn Utba, al-Asvad ibn va Abdul-Asad al. Maxzumi. Nadr ibn al-Horis va Uqba ibn Abu Muayt ham o'ldirilgan, ammo ularning o'lim holatlari aniq emas. Ba'zi manbalarga ko'ra, oxirgi ikki kishi Badrdagi jang maydonidagi janglarda halok bo'lgan va keyinchalik chuqurga ko'milgan, Safiur Rahmon al-Muborakpuriyning yozishicha, bu ikkisi asirga olingan va keyinchalik Ali tomonidan qatl etilgan.
Natijalar
Badr jangi keyingi asrda arab tarixining yo‘nalishini belgilab bergan ikki kishining paydo bo‘lishida nihoyatda ta’sirli bo‘ldi. Birinchisi Muhammad edi, u bir kechada quvg'in qilingan Makkalikdan Madinada yangi jamoa va shahar-davlat rahbariga aylandi. Marshall Xojsonning qoʻshimcha qilishicha, Badr boshqa arablarni “musulmonlarni [Qurayshning] obroʻ-eʼtibori va siyosiy roli uchun raqib va salohiyatli merosxoʻr sifatida koʻrishga majbur qilgan”. Oradan ko'p o'tmay u Madinadagi yahudiy qabilalaridan biri bo'lgan Banu Qaynuqoni musulmon ayolga tajovuz qilgani uchun quvib chiqardi. Bu qabila Muhammadning siyosiy mavqeiga tahdid solganligi bilan ham mashhur. Shu bilan birga Muhammadning Madinadagi asosiy raqibi Abdulloh ibn Ubay o'zining mavqeini jiddiy ravishda zaiflashtirdi. U faqat Muhammadga cheklangan qiyinchiliklarni ko'tara oldi.
Keyingi kunlarda Badr jangi shu qadar ahamiyatli bo'ldiki, Ibn Ishoq Muhammadning tarjimai holiga musulmon qo'shinlarining ism-sharifini to'liq kiritdi. Ko‘pgina hadislarda Badrda jang qilgan faxriylar rasmiyatchilik sifatida qayd etilgan va ular hatto keyingi yillarda stipendiya ham olgan bo‘lishi mumkin. Badr faxriylarining oxirgisining vafoti birinchi fitna paytida sodir bo'ldi.
Meros
Qur'onda bu jang Yavm al-Furqon ( يَوْمُ الْفُرْقَانْ    ) deb ataladi.' Mezon kuni ' ; Arabic pronunciation: [javm'ul fur'qaːn ] ). Badr jangi tarixi islom tarixida asrlar davomida o'tib kelingan bo'lib, bugungi kunda mavjud bo'lgan Muhammadning ko'plab tarjimai hollarida birlashtiriladi. Bu Qur'onda eslatib o'tilgan va jang haqidagi barcha bilimlar jangdan keyin bir muncha vaqt yozib olingan va to'plangan an'anaviy islom hisoblaridan kelib chiqadi. Bulardan tashqari juda kam dalillar mavjud va 9-asrgacha bo'lgan jangning yozma tavsiflari yo'q, shuning uchun jangning tarixiyligi va haqiqiyligi zamonaviy tarixchilar tomonidan muhokama qilinadi.
“Badr” musulmon qoʻshinlari va harbiylashtirilgan tashkilotlar orasida mashhur boʻldi. " Badr operatsiyasi " Misrning 1973 yilgi Yom Kipur urushidagi hujumini hamda 1999 yilgi Kargil urushidagi Pokistonning harakatlarini tasvirlash uchun ishlatilgan. 1980-yillar oxirida Eronning Iroqqa qarshi hujum operatsiyalari ham Badr nomi bilan atalgan. 2011-yilda Liviyadagi fuqarolar urushi paytida isyonchilar rahbariyati Tripoliga hujum qilish sanasini Badr jangining yilligi munosabati bilan Ramazon oyining 20-si qilib tanlaganliklarini aytdi.
Badr jangi 1976-yilda suratga olingan “Xabar ” filmida, 2004-yilgi “ Muhammad: Oxirgi payg‘ambar” animatsion filmida, 2012-yilgi “ Umar ” teleserialida va 2015-yilda “ Bilol: Qahramonning yangi zoti” animatsion filmida aks etgan.
Melis Abzalov
Melis Abzalov — oʻzbek aktyori, rejissori va ssenariychisi, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artist (1987). Abzalav oʻzbek kinosining asoschilaridan va eng yorqin namoyondalaridan biri hisoblanadi. Melis Abzalovning eng mashhur filmlari „Suyunchi“ (1982), „Kelinlar qoʻzgʻoloni“ (1984), „Armon“ (1986) va „Oʻtgan kunlar“ (1997) filmlaridir.
Hayoti va ijodi
Melis Oripovich Abzalov 1938-yil 18-noyabrda Yangiyoʻlda tavallud topgan. U 1961-yil Toshkentdagi Ostrovskiy Teatr Institutini bitirgan. 1962-yil „Oʻzbekfilm“da ishlashni boshlagan. Abzalov 1961-yil Toshkent davlat sanʼat institutini tugatgan. 1961-1962-yillar Yosh tomoshabinlar teatrida aktyor boʻlib ishlagan. 1962-1965-yillar „Oʻzbekfilm“ kinostudiyasida rejissor assistenti, keyinchalik rejissor va aktyor, 1989-yildan „Vatan“ kinostudiyasining badiiy rahbari boʻlib faoliyat yuritgan.
Abzalov ijodiga komediya janridagi filmlar yaqin boʻlib, ular oʻziga xos milliy boʻyoqlarga boyligi, xarakterlarning toʻliq ochilganligi bilan ajralib turadi. Filmlarida yengil lirika oʻtkir satirik epizodlar bilan uygʻunlashib ketadi.
Abzalov aktyor sifatida Abdulla („Yettinchi oʻq“), Olloyorboy („Inson qushlar ortidan boradi“), Eshon Zaynullo („Qoʻqon voqeasi“), Qorashoh („Arslonning sarguzashtlari“) va boshqa obrazlarni yaratgan. Rejissor sifatida „Chinor ostidagi duel“, „Suyunchi“, „Kelinlar qoʻzgʻoloni“, „Armon“, „Maysaraning ishi“, „Koʻzlarim yoʻlingda“, „Oʻtgan kunlar“ kabi filmlarni ishlagan.
IC 813
IC 813 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi Sbc (ixcham choʻziq spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Kétegyháza
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> thumb| Kétegyháza - Saroy Kétegyháza ([ˈkeːtɛchaːzɒ] ; Chitighaz  ) — Vengriya janubi-sharqidagi janubiy Buyuk tekislik hududida joylashgan Bekes viloyatigha qarashli yirik qishloq. Bu Vengriyaning Ruminlar yashaydigan asosiy markazlaridan biri.
Saint-Jean-du-Corail-des-Bois
Saint-Jean-du-Corail-des-Bois Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Avranches tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
73 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,7 nafar kishi.
El Campo (Texas)
El Campo AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Wharton okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
10945 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 565,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 19,3 km2. Shundan 19,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 32 m balandlikda joylashgan.
Rodolfo Filemon
Rodolfo Filemon de Oliveira da Silva (1994-yil, 29-avgustda tugʻilgan), Rodolfo Filemon yoki oddiygina Rodolfo nomi bilan tanilgan, braziliyalik futbolchi, Operario Ferroviario jamoasida CSAdan ijara asosida markaziy himoyachi sifatida oʻynaydi.
Abdulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti
Abdulla Qodiriy nomidagi Oʻzbekiston Respublikasi davlat mukofoti — Oʻzbekiston Respublikasining badiiy ijod sohasidagi ilk oliy mukofoti. 1991-yil 6-fevralda taʼsis etilgan. Ushbu mukofotning taʼsis etilishi mustaqillik yoʻlida jonini fido etgan oʻzbek adibining xotirasini tiklabgina qolmay, millat gʻururi, shaʼni, maʼnaviyati uchun kurashgan ajdodlarga nisbatan koʻrsatilayotgan xalq ehtiromining namunasi boʻldi. Bu mukofot adabiyot, sanʼat va meʼmorlik sohasida yaratilgan, milliy istiqlol gʻoyalarini yorqin badiiy shakllarda aks ettirgan, Oʻzbekistonning buyuk tarixini va hozirgi yuksalish jarayonlarini haqqoniy obrazlar orqali gavdalantirgan va keng jamoatchilik tomonidan tan olingan yetuk asarlar uchun beriladi. Mukofotga soʻnggi turt yil mobaynida yaratilgan, eʼlon qilingan, alohida kitob shaklida nashr etilgan, koʻrgazmaga qoʻyilgan, mamlakatimizda ommaviy ravishda nashr va ijro etilgan adabiyot, musiqa, teatr-sahna, kinematografiya, televideniye asarlari kurib chiqish uchun qabul qilinadi. Bu mukofotga taqdim etish toʻgʻrisidagi qarorlar vazirliklar, davlat qoʻmitalari, ijodiy uyushmalar, respublika va xalqaro jamoat tashkilotlari rahbar organlari tomonidan qabul qilinadi. Oʻzbekiston Respublikasining boshqa Davlat mukofotiga ilgari sazovor bulgan asarlar bu mukofotga tavsiya etilmaydi. Bir mukofotga talabgorlar soni 3 kishidan oshmasligi lozim. Mukofotga sazovor bulgan ijodkorlarga yorliq va faxriy nishon topshiriladi. Abdulla Qodiriy nomidagi uchta Davlat mukofotining har biri 80 ta eng kam oylik ish haqi miqdorida belgilangan. Mukofot puli mualliflar jamoasi oʻrtasida (agar ular bir ijodkordan koʻp boʻlsa) teng ulushlarda taqsimlanadi. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1996-yil 13-fevral qarori bilan mukofotni berish tartibi takomillashtirildi. 1997-yildan Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining farmoni bilan, har uch yilda bir marta Mustaqillik bayrami arafasida beriladigan boʻldi. Bu mukofotga ilk bor (1994) yozuvchi Togʻay Murod (Togʻay Mentorov), haykaltaroshlar Ilhom Jabborov va Kamol Jabborov, rassomlar Lutfulla Abdullayev, Alisher Mirzayev sazovor bulganlar.
Billom
Billom Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Clermont-Ferrand tumani tarkibiga kiradi.
Rodolfo Filemon
Klubdagi faoliyati
San-Pauluning San-Sima shahrida tugʻilgan Rodolfo Filemon 2014-yilda San-Carlosdan Juventus klubiga oʻtgan edi. U oʻsha yilning 19-iyulida Copa Paulistada Santo Andre klubiga qarshi safarda 0:0 hisobida durang oʻynagan holda kattalar safida debyut qilgan.
Billom
Aholisi
4246 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 249,8 nafar kishi.
Besnyő
Besnyő — Vengriyaning Fejér tumanidagi Dunaújváros tumanidagi qishloq.
Billom
Geografiyasi
Maydoni — 17,0 km2.
Llanos de Albacete
Llanos de Albacete Ispaniya tumanlaridan biridir. Maydoni – 146,34 km2. Aholisi – 164.771 kishi.
Rodolfo Filemon
Klubdagi faoliyati
2018-yilning 9-yanvarida Rodolfo Filemon oʻzining sobiq jamoasi URTga ijara asosida qaytdi. 24-mayda u Santos bilan shartnomasi tugaganidan keyin Confiancaga doimiy shartnoma asosida kelib qoʻshildi.
Trentinara
Trentinara Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Salerno provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 23 km2. 1769 nafar aholi istiqomat qiladi.
Uch yuz spartalik jasorati
Jang tafsilotlari
Yunon va fors qoʻshinlari miloddan avvalgi 480-yilning sentyabr oyida Artemision dengiz jangi bilan bir vaqtda Fermopil darasida toʻqnash kelishgan edi. Kserks miloddan avvalgi 490-yilda yuz bergan „Marafon jangi“ uchun kechikkan javobni bermoqchi edi. Shu maqsadda ulkan fors qoʻshin va flotini safarbar qiladi. Afinalik sarkarda Femistokl esa yunon shahar-davlatlari ittifoqiga Forslarni ham dengizdan, ham quruqlikdan toʻxtatish uchun Fermopil darasi va Artemision boʻgʻozini himoya qilish taklifi bilan chiqadi. Bu reja tasdiqlangach, miloddan avvalgi 480 yilning yoz oyida 7 minga yaqin askardan tashkil topgan yunon armiyasi shimol tomon yoʻlga chiqadi. Antik manbalarda keltirilishicha, 1 millionlik armiyaga ega boʻlgan forslar avgust oyining oxiri, sentyabr oyining boshlarida daraga yetib borishni uddalashadi. Biroq, bu raqamlar bugungi tarixchilar tomonidan bir mubolagʻa sifatida qabul qilinadi. Bugungi tarixchilar qoʻshin sonini 100 mingdan 300 mingacha deb taxmin qilishadi. Kserks toʻrt kun davomida daraga hujum qilmay turadi. Beshinchi kuni esa qattiq hujumga oʻtadi. Yunonlar ikki kun davomida forslarning hujumlarini mardonavor turib, qaytarishni uddalashadi. Ammo yunonlardan Epialtes ismli kishi xiyonat qiladi va daraning aylanma yoʻlini forslarga koʻrsatib beradi. Qoʻshin yunonlarining orqa tomoniga oʻtganini koʻrgan Leonid 300 spartalik, 400 tebaili, 700 therpianli va bir qancha yuzlab jangchilar bilan birga darada qoladi. Yunon qoʻshinining asosiy qismini esa Afina himoyasi uchun qaytarib yuboriladi. Qirol Leonid unga qarshi qoldirilgan qoʻshinni magʻlubiyatga uchratadi. Ammo jangda oʻzi ham halok boʻladi.
Platea jangi
Qisqa vaqt ichida magʻlubiyat xabari Yunon shahar-davlatlari ittifoqiga tegishli flot qoʻmondoni, afinalik Femistoklga yetib boradi. Grek strategi bu vaziyatda flotning ogʻir ahvolda ekanini ham hisobga olib, Salamin boʻgʻoziga chekinish uchun buyruq beradi. Bu vaqtda Fors askarlari Beotiyani bosib olib, uni talon-toroj qilib tashlaydi. Shundan soʻng Fors qoʻshini aholisi koʻchirilgan Afinaga kirib boradi. Ammo magʻlubiyatni tan olmagan yunon shahar-davlatlarining ittifoqi miloddan avvalgi 480-yili Salamin boʻgʻozidagi jangda forslarni magʻlubiyatga uchratadi. Butun flotidan ayrilgan Kserks Yevropa tuproqlarida qurshovga tushib qolishdan hayiqib, ochlik va xastalikdan katta qismini yoʻqotgan qoʻshinining asosiy qismiga orqaga qaytish toʻgʻrisida buyruq beradi. Ketish oldin Mardonius ismli sarkardani yunon tuproqlarida qoldirilib ketilayotgan bir qism qoʻshinning qoʻmondoni qilib tayinlaydi. Bir yildan soʻng roʻy bergan Platea jangida forslar butunlay tor-mor etiladi. Bu jangdan soʻng „Ikkinchi yunon-fors“ urushlari nihoyasiga yetadi.
Devi Gali
Devi Gali zich qaragʻay oʻrmonlari va togʻlar bilan oʻralgan yam-yashil maysazorlarga ega. Devi Gali nomi bu hududning tarixi bilan bogʻliq. Mahalliy aholining so‘zlariga ko‘ra, bu joy Azad Kashmir mustaqillikka erishganidan bir necha yil avval hindularning sajdagohi bo‘lgan. Rivoyat qilinishicha, oʻsha kunlarda bir Devi (Hindu malikasi) bu erga sajda qilish uchun yaqin joyda joylashgan maʼbadga tashrif buyuradi. Keyinchalik,21-asrning boshlarida maʼbad vayron qilingan.
Uch yuz spartalik jasorati
Antik davr manbalarida yunun-fors urushlari
Yunon-fors urushlari haqida hikoya qiluvchi manbalarning deyarli barchasi antik yunon manbalari hisoblanadi. Afsuski, fors tarixchilarining manbalari bugungi kungacha yetib kelmagan. Shuning uchun ham biz ega boʻlgan maʼlumotlar faqat bir tomonli boʻlib qolmoqda. Yunon-fors urushlari haqida hikoya qilib beruvchi eng muhim shaxs, albatta tarixchi Gerodotdir. Sitsiliyalik tarixchi Diodorus qisman Eforusning maʼlumotlaridan foydalanib, Miloddan avvalgi l asrda oʻz asarini yaratadi. Diodorusning bergan maʼlumotlari Gerodotning maʼlumotlariga deyarli mos tushadi. Yunon-fors urushlari boshqa tarixchilar tomonidan ham qalamga olinadi. Bular orasida: Ctesias, Plutarkhos va Eshilos kabi nomlarni keltirib oʻtish mumkin. „Ilonli ustun“ kabi arxeologik topilmalar Gerodotning keltirgan maʼlumotlarini tasdiqlaydi. Jang vaqtidagi tasvirlarda Gerodotning mubolagʻadan foydalangan joylari mavjud boʻlib, bu tasvirlarning katta qismi boshqa manbalarda oʻz tasdigʻini topmagan. Gerodot oʻz asarida koʻproq Fermopil darasida jang qilgan jasur jangchilarni madh qilib yozadi.