Yura_sistemasi
Yura jinslari barcha qitʼalarda tarqalgan; okean tubidagilari burgʻilash yoʻli bilan aniqlangan. Tarkibi va paydo boʻlish sharoitlariga koʻra turlituman; ular dengiz va quruqlikdagi qumtoshgilli jinslar boʻlib, keyinchalik gilli va apsidli slanetslarga (geosinklinal oblastlarda) aylangan, karbonatli jinslar (asosan, ohaktoshlar), tuzli qatlamlar hamda vulkanogen jinslar, jumladan, suv ostida hosil boʻlgan jinslar (Shim. va Janubiy Amerikaning gʻarbiy chekkalari, Sharqiy Osiyo va Oʻrta dengiz mintaqasining baʼei bir maydonlari)dan iborat. Gʻarbiy Yevropa, Qrim, Kavkazda kimerij bilan oksford yaruslari orasida luzitaniya yarusi ajratiladi. Trias sistemasiga nisbatan Yura sistemasida tektonik harakatlar avj oladi. Geosinklinallarda burmalanishlar sodir boʻladi. Tinch okean chekkalarida burmalanishlar yanada shiddatli kechadi. Platformalarda dengiz bosib kirishi (transgressiya) va chekinishi (regressiya) boʻlib oʻtadi. Yer poʻstining platforma qismlarida yoriqlar hosil boʻlib, yaxlit quruqlik 2 ga — Lavraziya va Gondvana materiklariga boʻlina boshlagan va Yer kurrasi qiyofasi butunlay oʻzgarib ketgan. Yura sistemasi boshlarida materiklarning koʻp qismida quruqlik saqlanib, faqat 18% dengiz bilan qoplanadi. Dengiz, asosan, geosinklinallarda va yosh epigersin platformalarida joylashadi. Bulardan tashqari, materiklarning katta qismida iqlim juda sernam boʻlgan, natijada subakval muhitda oʻsimlik qoldiqlariga boy boʻlgan kontinental formatsiyalar toʻplangan. Markaziy Amerika, Avstraliyaning sharqiy qismida, qisman Yevropada koʻmirli formatsiyalar keng tarqalgan gumid tipli (mas, Mangʻishloqda), shuningdek arid tipli (Xitoy jan., Hindiston) qizil rangli yotqiziqlar toʻplanadi. Paleogeografik va paleotektonik sharoitlarda choʻkindilar toʻplanishi boʻyicha oʻrta yura davri quyi yuradan deyarli farq qilmaydi (quyi yura davrida choʻkindilar hosil boʻlgan umumiy maydon ancha koʻpaygan, jumladan, Sharqiy Yevropa va Shimoliy Amerika platformalarida). Yuqori yura davrida muhim tektonik oʻzgarishlar sodir boʻlgan. Sharqiy Yevropa platformasi, Arktika havzasi, Sharqiy Afrika, Madagaskar va Gʻarbiy Avstraliyani suv bosadi. Qoyali togʻlar sharqiy qismida GalfKosta botigʻi va unga yondoshgan MeksikaAntil geosinklinalida dengiz hosil boʻldi. Venesueladan boshlab Olovli Yer o.ga qadar yagona dengiz tarkib topadi. Transgressiya karbonatli formatsiyalarning koʻproq toʻplanishiga olib keladi, shu bilan birga boshqa geologik davrlardan farqi karbonat formatsiyalari Yevrosiyo va Afrikada geosinklinal oblastlar tashqarisida ham toʻplanadi va bularga yondoshgan Yevropa, Shimoliy Afrika va Arabiston platformalari yon bagʻirlarigacha tarqaladi. Yuqori yura davrida evaporitlar sedimentatsiyasi (choʻkishi) ancha jadallashgan. Umuman, Yura sistemasida neftgazli formatsiyalarning toʻplanishi uchun juda qulay paleotektonik va paleogeofafik sharoitlar yuzaga kelgan. Bu davr formatsiyalari bilan eng koʻp neftgaz oblastlari bogʻliqdir. Ularning asosiy qismi Lavraziya guruhidagi okeankontinental tipli litosfera plitalari bilan bogʻliq (shundan Yevrosiyoda 45 ta, Shimoliy Amerika litosfera plitasida 20 ta). Kontinental litosfera plitalarida faqat 16 ta neftgaz oblastlari mavjud. Bular turli burmalanishlarning geostrukturaviy elementlarida (tokembriydan alp burmalanishigacha) joylashgan.