cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
TJX Companies
Zayre
TJX kompaniyalarining ildizlari 1977-yilda Massachusets shtati Auburn shahrida Zayre chegirmali doʻkonlar tarmogʻining bir qismi sifatida birinchi TJ Maxx doʻkoni ochilgan paytdan boshlanadi. 1987-yil iyun oyida Zayre TJX kompaniyalarini shoʻba korxona sifatida tashkil etdi. 1988-yilning birinchi yarmida Zayre doʻkonlari 1,4 milliard dollarlik savdodan 69 million dollar zarar koʻrdi. Kuzatuvchilar texnologik pastlik, yomon texnik xizmat koʻrsatish, notoʻgʻri narxlar va inventarlarning toʻplanishini aybladilar va Zayre egallab olishga tayyor edi. Biroq, bularning barchasi davomida TJX Companies shoʻʻba korxonasi foyda keltirishda davom etdi. 1988-yil oktabr oyida Zayre Corp oʻz kuchini TJXga yoʻnaltirishga qaror qildi. U 400 ga yaqin Zayre doʻkonlarining butun tarmogʻini Ames Department Stores Incga sotdi. Buning evaziga kompaniya 431,4 million dollar naqd pul, debitorlik qarzi va keyinchalik Amesning 140 million dollarga baholangan katta konvertatsiya qilinadigan imtiyozli aksiyalarini oldi.
Kompaniya oʻzining asosiy biznesiga eʼtiborini qaratishda davom etdi, bir-biriga bogʻliq boʻlmagan operatsiyalarni, shu jumladan BJʻs Wholesale Club va Home Clubni sotishda davom etdi va uni faqat bitta TJ Maxx brendi qoldirdi. 1989-yil iyun oyida Zayre Corp. TJXdagi muhim ozchilik ulushini qoʻlga kiritdi va shoʻba korxonasi bilan birlashdi va bu jarayonda oʻz nomini Zayre Corp.dan The TJX Companies, Inc.ga oʻzgartirdi. Yangi nom olgan kompaniya Nyu-York fond birjasida savdoni boshladi.
Kengayish
1990-yilda TJX qoʻshimcha doʻkon brendi boʻlimiga aylandi va shu bilan birga u birinchi marta xalqaro miqyosga chiqdi, chunki u besh doʻkonli Winners tarmogʻini sotib olish orqali Kanada bozoriga kirdi. Ikki yil oʻtgach, u Qoʻshma Shtatlarda oʻzining uchinchi brendi HomeGoodsni sotuvga chiqardi. TJX ning Shimoliy Amerikadan tashqariga kengayishi 1994-yilda, toʻrtinchi brend boʻlimi TK Maxx Birlashgan Qirollikda tashkil etilganda va keyin Irlandiyaga kengaytirilganda sodir boʻldi. 1995-yilda TJX oʻzining beshinchi brendi boʻlgan Marshallsni sotib olgach, hajmi ikki baravar koʻpaydi. TJ Maxx va Marshalls keyinchalik ikkita brend sifatida yagona boʻlinma, The Marmaxx Group ostida birlashtirildi. Keyingi yili TJX Companies Inc. Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi 500 ta eng yirik kompaniyalardan iborat Standard &amp;amp; Poor ʻs S&P 500 Composite Indexga qoʻshildi. TJX 1995-yilda chegirmali savdo markaziga asoslangan kiyim-kechak doʻkoni Hit or Missni sotdi, shuningdek, xodim sotib olish orqali. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Marshalls_HomeGoods_TJMaxx_Boston_Downtown_Crossing.jpg/220px-Marshalls_HomeGoods_TJMaxx_Boston_Downtown_Crossing.jpg|left|thumb| Marshalls, HomeGoods va TJ Maxx Bostonning Downtown Crossing shahridagi binoda birga joylashgan (2020). TJX oltinchi brendi AJ Wrightni 1998-yilda AQShning sharqiy qismida sotuvga chiqardi. Brend 2004-yilda gʻarbiy sohilda Kaliforniyada oʻzining birinchi doʻkonlarini ochganida milliy boʻldi. Kompaniyaning 2001-yilda tashkil etilgan yettinchi brend boʻlimi HomeSense Kanada brendi boʻlib, AQShning mavjud HomeGoods brendidan keyin modellashtirilgan.
2002-yilda TJX daromadi deyarli 12 milliard dollarga yetdi. 2003-yil oʻrtalarida TJX Nyu-Englandda joylashgan Bobʻs Stores sakkizinchi brend boʻlinmasini sotib oldi. Kanadada TJX baʼzi Winners va HomeSense doʻkonlarini super doʻkon sifatida yonma-yon sozlashni boshladi. Superdoʻkonlarda ular oʻrtasida ochiq oʻtish yoʻllari mavjud boʻlib, ular ikkita brendga ega. TJX ning 2003-yildagi daromadi 13 milliard dollardan oshdi. TJX 2004-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlarida yonma-yon joylashgan superdoʻkon modelini sinab koʻrishni boshladi va ikkita Marmaxx brend doʻkonlarining har birini HomeGoods bilan birlashtirdi. Kompaniya 2004-yilgi Fortune 500 reytingida deyarli 15 milliard dollar daromad bilan 141-oʻrinni egalladi. Oʻsha yil isteʼfodagi Zayre asoschisi Stenli Feldbergning oʻlimi bilan ham nishonlandi.
2008-yil aprel oyida TJX Buyuk Britaniyada HomeSense brendini ishga tushirdi, may oyi davomida oltita doʻkon ochildi. Brend Kanadadagi nomga qaraganda ancha yuqori. Oʻsha yilning oxirida, avgust oyida TJX Bobʻs Storesni Versa Capital Management va Crystal Capital kompaniyalariga sotdi.
2010-yil dekabr oyida TJX AJ Wright doʻkonlari yopilishini, 4400 ga yaqin ish oʻrinlarini qisqartirishini va ularning yarmidan koʻpi boshqa kompaniya brendlari ostida qayta ochilishini eʼlon qildi.
2015-yil iyul oyida TJX Avstraliyaning Gazal Corporation Limited kompaniyasidan Savdo siri va Uy siri chakana savdo korxonalarini sotib oldi. Kelishuv dekabr oyida yakunlandi. Oktabr oyida Erni Xerman Kerol Meyrovits oʻrniga kompaniyaning bosh direktori etib tayinlandi. U 2016-yilning yanvarida lavozimni egalladi
2019-yil noyabr oyida TJX Rossiyaning Familia riteylerining 25% ulushini sotib oldi.
Kompyuter tizimlariga kirish
2007-yil 17-yanvarda TJX kompyuter tizimlariga ruxsatsiz kirish qurboni boʻlganini e’lon qildi. 2006-yil dekabr oyi oʻrtalarida uning kompyuter tizimlari buzilganligini va mijozlar maʼlumotlari oʻgʻirlanganini aniqladi. Xakerlar kredit karta, debet karta, chek va tovarlarni qaytarish tranzaksiyalari haqidagi maʼlumotlarni saqlaydigan tizimga kirishdi. Huquq-tartibot idoralari talabiga koʻra, bosqin maxfiy saqlandi. TJX kompyuter xavfsizligini oshirish uchun General Dynamics, IBM va Deloitte bilan hamkorlik qilayotganini aytdi.
2007-yil mart oyining oxiriga kelib, zarar koʻrgan mijozlar soni 45,7 millionga yetdi va kredit byurolarini chakana sotuvchilarni oʻz tizimlarida saqlangan buzilgan mijozlar maʼlumotlari uchun javobgar boʻlishini talab qiluvchi qonunchilikni izlashga undadi. Kredit karta raqamlari bilan bir qatorda, 451 ming mijozning ijtimoiy himoya raqamlari va haydovchilik guvohnomasi raqamlari kabi shaxsiy maʼlumotlar ham buzgʻunchilar tomonidan yuklab olingan. Buzilish doʻkonlardan biridagi xavfsiz boʻlmagan simsiz tarmoq tufayli mumkin boʻlgan. Oʻn bir kishi oʻgʻirlikda ayblangan, bir kishi (Damon Patrik Toey) huquqbuzarlik bilan bogʻliq koʻplab ayblovlarni tan olgan. Yana biri, Jonatan Jeyms, oʻzining aybsizligini tan oldi va keyinroq oʻz joniga qasd qildi, shekilli, unga nisbatan ayblov eʼlon qilinishiga ishongan. Gumon qilinayotgan guruh rahbari Albert Gonsales 2009-yilning avgust oyida Heartland Payment Systems kompaniyasiga hujum qilganlikda ayblanib, u yerda 130 million yozuvlar buzilgan.
José Higueras
José Higueras (1953-yil 1-martda tugʻilgan) — Ispaniyalik tennis murabbiyi va sobiq professional tennischi.
1976-yildan 1984-yilgacha Igueras yakkalik bahslarida 16 marta yuqori darajadagi chempionlikni qoʻlga kiritdi. 1982 va 1983-yillarda Fransiya Ochiq chempionatida yarim finalchi boʻlib, 1983-yilda yakkalik oʻyinlari boʻyicha jahon reytingida 6-oʻrinni egalladi. U shuningdek, 1978-yilda birinchi jahon jamoalar kubogida gʻolib chiqqan Ispaniya jamoasi aʼzosi edi.
Igueras 1986-yilda professional turneni tark etdi. Tennischi sifatida nafaqaga chiqqanidan soʻng, u muvaffaqiyatli tennis murabbiyiga aylandi. U murabbiy Maykl Changga 1989-yilda Fransiya Ochiq chempionati chempioni boʻlishiga yordam bergan, keyinroq Bred Stine bilan birga Jim Kuryerga 1992-yilda jahonning yakkalik reytingida birinchi oʻrinni egallashiga yordam bergan, shuningdek, Kuryerga ikkita Fransiya Ochiq chempioni (1991 va 1991) uchun murabbiylik qilgan. 1992) va ikkita Avstraliya ochiq chempioni (1992 va 1993). Igueras, shuningdek, Todd Martin, Sergi Bruguera, Karlos Moya, Pit Sampras, Dmitriy Tursunov, Gilermo Koria, Robbi Jinepri, Rojer Federer va Shahar Peerga murabbiylik qilgan va Kaliforniyaning Palm-Springs shahrida Jose Igueras tennis oʻquv markazini yaratgan.
2008-yilda allaqachon Robbi Gineprining murabbiyi boʻlgan Igueras Rojer Federer tomonidan unga loy kort mavsumida yordam berish uchun yollangan. Higueras Amerika Qoʻshma Shtatlari Tennis Assotsiatsiyasida (USTA) elita oʻyinchilarni rivojlantirish boʻyicha murabbiylik direktori etib saylanganda, hamkorlik oʻt va qattiq kort mavsumida uzaytirildi. Xabar qilinishicha, USTA lavozimi Iguerasni Ginepri bilan murabbiylik rolini tugatishga majbur qiladi.
Mixail Sichev
Sichev Mixail Aleksandrovich — 3385-sonli ish bo‘yicha otuvga hukm qilingan,  1886-yili  tug‘ilgan,  Andijon  shahridan,  diniy xizmatchi. Arxmerya chegarasidan o‘tishga ko‘mak berganlikda, mag‘lubiyatchilik  xarakterida  targ‘ibot  olib  borganlikda,  eski  hayotni maqtaganlikda ayblangan.
Y xromosoma
Y xromosoma barcha tirik tugʻadigan sut emizuvchilarda shuningdek odamda ham uchraydigan ikkita jinsiy xromosomadan bittasidir. Ikkinchisi X xromosoma hisoblanadi. Y xromosoma koʻpchilik turlarda jinsni belgilovchi hisoblanadi. Chunki, uning bor yoki yoʻqligi jinsiy koʻpayishdan tugʻiladigan avlodlarning erkak yoki urgʻochi ekanligini belgilab beraadi. Sut emizuvchilarda Y xromosoma erkak boʻlib rivojlanishni qoʻzgʻatuvchi SRY genini tutadi. Odam Y xromosomasidagi DNK 59 million nukleotid juftligidan tuzilgan. Y xromosoma faqat otadan oʻgʻilga oʻtadi. Shimpanze Y xromosomasidan 30%ga farq qilish bilan bu xromosoma odam genomida eng tez oʻzgarishga uchrayotgan qismlardan biri hisoblanadi. Odam Y xromosomasida oʻrta hisobda 100-200 gen borligi hisoblangan va shulardan 45 tadan 73 tasi oqsil kodlochi genlardir. Barcha yagona nusxadagi Yka birikkan genlar gemizigotalidir (faqat bitta xromosomada mavjud). XXY sindromi va XXYY sindromi – bundan mustasno.
Umumiy tushuncha
Y xromosoma 1905-yilda Bryn Mawr kollejida Nettie Stevens tomonidan Tenebrio molitor deb nomlangan goʻsht qurtida tadqiqot olib borilayotgan vaqtda jinsni belgilovchi xromosoma ekanligi aniqlangan. Oʻsha yilda bu muallifdan mustaqil ravishda Edmund Beecher Wilson ham hemipterada buni aniqladi. Stevens xromosomalar doim juft holatda joylashishini taklif etdi va Herman Henking 1890-yilda kichikroq xromosoma (hozirda Y xromosoma deyiladi) X xromosomaning jufti ekanligini kashf etdi. Hermann Henking oldingi Clarence Erwin McClungning X xromosoma jinsni belgilaydi deydigan gʻoyasi notoʻgʻriligini va Y xromosomaning bor yoki yoʻqligi jinsni belgilovchi faktor ekanligini anglab yetdi. 1920-yillarning boshlarida Theophilus Painter odamda (va boshqa sut emizuvchilarda) jinsni X va Y xromosomalar belgilashini aniqladi.
Bu xromosomaga "Y" nomi shunchaki Henkingning "X" xromosomasiga alfabetik jihatdan mos kelishi uchun berilgan. Y xromosoma shakli tufayli shunday nom olganligi toʻgʻrisidagi fikr notoʻgʻridir. Barcha xromosomalar normada mikroskop ostida amorfik yumaloq shaklda koʻrinadi va faqat mitoz vaqtida oʻzining shakliga kiradi. Bu shakl esa barcha xromosomalarda nisbatan X shaklidadir. Y xromosomaning kalta shoxlari qoʻshilganday koʻrinishi mitoz davrida Y shakliga oʻxshab ketishi shunchaki tasodif hisoblanadi.
Variantlari
Aksariyat tirik tugʻuvchi sutemizuvchilarning hujayrasida jinsiy hujayralar bir juft boʻladi. Erkaklarda bitta X va bitta Y xromosoma va urgʻochilarda ikkita X xromosoma. Sut emizuvchilar Y xromosomasida SRY geni joylashgan boʻlib, u embrion rivojlanishi vaqtida jinsni erkak boʻlishini taʼminlaydi. Y xromosomada yana shunday genlar joylashganki, ular spermaning normal rivojlanishi uchun zarur.
Ammo, bunga mustasnolar mavjud. Odamlar orasida, baʼzi erkaklarda ikkita X va bitta Y ("XXY", Klaynfelter sindromi) yoki bitta X va ikkita Y (XYY sindrom), ayollarda esa uchta X yoki yagona X xromosoma (Turner sindromi) ham uchraydi. Bulardan tashqari SRY genening jarohatlanishi (XY ayol) yoki X ga koʻchishi ham kuzatiladi (XX erkak).
Y xromosomadan oldin
Koʻpchilik tuxum qoʻyuvchi umurtqalilarda jinsiy xromosomalar boʻlmaydi. Agar ularda turli jinslar boʻlsa, demak ular genetik emas, tashqi muhit tufayli belgilanadi. Ularning baʼzilari, asosan sudralib yuruvchilar uchun jins inkubatsion haroratga bogʻliq.Baʼzi umurtqalilar germofrodit. Shunday boʻlsa-da, ularning aksariyatida jins ketma-ket (bitta organizm hayotining turli davrlarida faqat bir xil gametalar hosil qiladi, ikki xilini bir vaqtda emas), bir vaqtning oʻzida emas (bir nechta oʻqqanot baliqlarda).
Kelib chiqishi
X va Y xromosoma autosomalar deb nomlanadigan bir xil xromosomalarda jins lokusi – genetik variatsiya (buning mavjudligi jinsni erkak qilib belgilagan) shakllanganda rivojlangan deb hisoblanadi. Bu allelga ega xromosoma Y xromosomaga aylansa, ikkinchisi X xromosomaligicha qoladi. Vaqt oʻtishi bilan erkaklar uchun uchun foydali, urgʻochilar uchun zararli yoki foydasiz boʻlgan genlar Y xromosomada rivojlangan yoki translokatsiya orqali koʻchirilgan.
Yaqin vaqtgacha X va Y xromosomalar 300 mln yillar oldin divergensiya qilgan deb hisoblab kelingan. Ammo, 2010-yildagi va ayniqsa 2008-yilda genomi sikvensiyasi natijalari chop etilgan tadqiqotlarga koʻra, XY jins belgilovchi sistema 166 mln yildan (sutemizuvchilardan birteshiklilar ajralgan davr) paydo boʻlgan boʻlishi mumkin emas. Tirik tugʻuvchi sutemizuvchilarning XY sistemasi qachon rivojlanganligini qayta hisoblash marsupiallar va eutherianlar X xromosomasidagi nukleotidlar ketma-ketligi platypus va qushlar autosomalarida uchrashiga asoslangan. Eski hisoblash platypus X xromosomasilarida shunday sikvenslar mavjudligi xato aniqlangan.
Rekombinatsiyaning ingibirlanishi
X va Y xromosomalar orasidagi rekombinatsiya zararli boʻlib chiqdi, chunki u urgʻochi va erkak genlari aralashishiga olib kelgan. Natijada erkaklar uchun foydali genlar jinsni belgilovchi gen atrofida toʻplangan va bu regionning rekombinatsiyasi tormozlangan. Vaqt oʻtishi bilan Y xromosoma shunday oʻzgarganki, jinsni belgilovchi genlar atrofidagi regionlar ham X xromosoma bilan rekombinatsiyalanmaydigan boʻlgan. Bu jarayon natijasida, odam Y xromosomasining 95% qismi rekombinatsiya qila olmaydi. Faqatgina X va Y xromosomalarning uchlari rekombinatsiyalana oladi. X xromosoma bilan rekombinatsiyalasha oladigan Y xromosoma uchlari soxta autosomal regionlar deyiladi. Qolgan Y xromosoma keyingi avlodga oʻshandayligicha oʻtkaziladi va bu odam evolyutsiyasini kuzatishga imkon beradi.
Degeneratsiya
Bir hisob-kitobga koʻra, odam Y xromosomasi paydo boʻlgandan beri 1438 ta genidan 1393 tasini yoʻqotgan va 300 mln yildan ortiq vaqt ichida bu 1393 yoʻqolgan genlarning chiziqli ekstrapolyatsiyasi har million yilda 4.6 ta gen yoʻqolganligini koʻrsatadi. Mana shunday tezlikda genlarning yoʻqotilishi Y xromosomada keyingi 10 mln yilda birorta ham vazifa bajaruvchi gen qolmasligiga olib keladi. Taqqoslovchi genom tahlili shuni koʻrssatdiki, koʻpchilik sut emizuvchilar oʻzlarining geterogen jinsiy xromosomalarida mana shunday oʻzgarishlarni boshlaridan oʻtkazishmoqda. Degeneratsiya uchta asosiy evolyutsion kuchlar: yuqori mutatsiya koʻrsatkichi, samarasiz seleksiya va genetik drift tufayli oddiygina barcha rekombinatsiya boʻlmaydigan jinsiy xromosomalarning taqdiri boʻlishi mumkin.
Ammo, odam va shimpanze Y xromosomalarini solishtirish (birinchi marta 2005-yilda chop etilgan) odam Y xromosomasi 6–7 mln yil oldin boʻlgan odamlar va shimpanzelar divergensiyasidan beri hech qanday genini yoʻqotmaganligini koʻrsatdi va 2012-yilgi ilmiy tadqiqot odam rezus makakadan 25 mln yil oldin divergensiya qilganidan beri atigi bitta genini yoʻqotganligini koʻrsatdi. Bu faktlar chiziqli ekstrapolyatsiya modeli toʻgʻri emasligini va hozirgi odam Y xromosomasi 4.6 gen/mln yildan koʻra ancha sekin kichiklashayotganligini isbotlaydi.
Yuqori mutatsiya darajasi
Odam Y xromosomasi odam yashaydigan joy muhiti tufayli yuqori mutatsiyaga yoʻliqadi. Y xromosoma faqat sperma orqali oʻtkaziladi, u esa gematogenez jarayonida koʻplab hujayra boʻlinishlariga uchraydi. Har bir hujayra boʻlinishi mutatsiya boʻlgan nukleotid juftligi yigʻilib borishiga imkon beradi. Qoʻshimchasiga sperma yuqori oksidativ muhit boʻlgan urugʻdonlarda saqlanadi, bu esa oʻz navbatida mutatsiya ehtimolini yana oshiradi. Yuqoridagi ikki xil holat boshqa xromosomalarga qaraganda Y xromosomaning mutatsiya boʻlish xavfini oshiradi. Y xromosomada mutatsiya ehtimoli yuqori ekanligi Graves tomonidan 4.8 faktor sifatida aytib oʻtilgan. Ammo, uning original manbasi nisbiy mutatsiya koʻrsatkichini odam ajdodlariga olib boruvchi ayol va erkak jinsiy hujayralari uchun oladi.
Qodirbektepa-3
Qodirbektepa-3 — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.avv. III—I asrlar. Samarqand viloyatining Samarqand tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Oʻrta Ohalik” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Y xromosoma
Samarasiz seleksiya
Bu samarasizlikning aniq oʻlchami Y xromosomasining entropiya qiymatidir. Odam genomidagi boshqa barcha xromosomalar entropiya koʻrsatkichi har bir nukleotid uchun 1.5–1.9 bit boʻlsa, bu koʻrsatkich Y xromosomada 0.84 ga teng. Bu Y xromosomada boshqa xromosomalarga qaraganda ancha kam axborot saqlanishini anglatadi.
Genetik drift
Hatto yaxshi moslashgan Y xromosoma mutatsiyalar toʻplanishidan qochish orqali oʻzining genetik faolligini saqlab qolsa-da, uni keyingi avlodga oʻtkazishiga garantiya yoʻq. Y xromosomaning populyatsiyadagi oʻlchami boshqa xromosomalarning 1/4 qismini tashkil etadi va autosomalar diploid holatda boʻlgan vaqtda populyatsiyaning atigi yarmida bitta Y xromosoma boʻladi. Shuning uchun Y xromosoma uchun genetik drift muhim rol oʻynaydi. Toʻliq tasodif tufayli erkak kishi Y xromosomasini umuman bolasiga (faqat qiz farzandli) oʻtkazmasligi mumkin. Shuning uchun ham yaxshi moslashgan ortiqcha mutatsiyalardan holi Y xromosoma keyingi avlodga umuman oʻtmay qolishi mumkin. Yaxshi moslashgan Y xromosomalarda takroriy hamda tasodifiy yoʻqotishlari bilan Y xromosomaning zararli mutatsiyalarni koʻp toʻplashiga moyillikning rivojlanishi yuqoridagi sabablar uchundir. Bular Muller xrapovigi orqali Y xromosomalar degeneratsiyasiga hissa qoʻshishadi.
Gen konversiyasi
Yuqorida aytilganidek, Y xromosoma boshqalari kabi meyoz vaqtida rekombinatsiya boʻla olmaydi ammo, 2013-yilda MIT tadqiqotchilari degradatsiya jarayonini sekinlashtiruvchi jarayonni kashf etishdi. Unga koʻra, Y xromosoma palindrom nukleotid juftliklaridan foydalanib oʻzi bilan rekombinatsiyalashishi mumkin ekan. Shu kabi rekombionatsiya gen konversiyasi deyiladi.
Y xromosomalarda, pallindromlar DNKning kodlamaydigan qismi emas, bu nukleotidlar zanjirlari orasida erkaklar koʻpayuvchanligi uchun zarur, vazifa bajaradigan genlar boʻladi. Sikvenslarning aksariyat nukleotid jufliklari 99.97% oʻxshash. Gen konversiyasidan keng miqyosda foydalanish Y xromosomaga genetik kamchiliklarni tuzatish va oʻzida tutadigan bir nechta genlarning butunligini taʼminlash imkonini berishi mumkin. Boshqacha qilib aytganda, Y xromosoma yagona ekanligi uchun genlarining nusxasi oʻzida boʻladi, autosomalarga oʻxshab juftida emas. Qachonki, xatolik sodir boʻlsa, boshqa qismidagi genidan uni tuzatishda foydalana oladi.
Odam Y xromosomasini shimpanze, bonobo va gorillalarnikiga taqqoslash orqali yuqoridagi topilmalar tasdiqlangan. Solishtirmalar gen konversiyasi fenomeni odamlar odamsimon boʻlmagan maymunlar ajralgan vaqtda 5 mlndan ortiq vaqtdan buyon ishlab kelayotganini koʻrsatdi.
Kelajakdagi evolyutsiyasi
Baʼzi nazariyalarga qaraganda, Y xromosoma degredatsiyasi soʻngi bosqichlarida boshqa xromosomalar uning genlarini oʻzlashtirib oladi va nihoyat Y xromosoma butunlay yoʻqolib, yangi jinsni belgilaydigan sistema paydo boʻladi. Oʻzaro yaqin Muridae va Cricetidae oilalariga mansub kalamushlarning bir nechta turlari bunga quyidagi usullar bilan erishishgan:
Kalamushlardan tashqari qora muntjak, Muntiacus crinifrons avlodlari jinsiy xromosomalarini autosomalar bilan birlashtirish orqali yangi X va Y xromosomlarni hosil qilgan.
Yangi maʼlumotlar bu gipotezaga shubha tugʻdiradi. Bu xulosaga rezus maymunlarini oʻrganish chogʻida olimlar tomonidan kelingan. Odamlar va bu maymunlarning Y xromosomalari genetik jihatdan solishtirib koʻrilganida, ular oʻrtasidagi divergensiya 30 mln yil oldin boʻlishiga qaramay olimlar juda kam farq topishadi.
1:1 jins nisbati
Fisher prinsipi nima uchun deyarli barcha jinsiy koʻpayuvchi hayvonlarda jins nisbati 1:1 boʻlishini koʻrsatadi. W. D. Hamilton gʻaroyib jins nisbatlari (ingl. "Extraordinary sex ratios") deb nomlangan maqolasida quyidagi eng oddiy tushuntirishlarni bergan:
Tirik tugʻuvchi sutemizuvchi boʻlmaganlarda Y xromosoma
Tirik tugʻuvchi sutemizuvchidan tashqari koʻplab organizmlarda Y xromosomalar boʻladi, ammo bu xromosomalar tirik tugʻuvchi sutemizuvchilar Y xromosomasi bilan bir kelib chiqish asosiga ega emas. Bu hayvonlarga tuxum qoʻyuvchi sut emizuvchilar, drozofila, boshqa hasharotlar, baʻzi baliqlar, baʻzi sudralib yuruvchilar va baʻzi oʻsimliklar kiradi. Drosophila melanogasterda Y xromosoma erkak jinsi rivojlanishini qoʻzgʻatmaydi, balki jins X xromosoma orqali belgilanadi. Drozofila melanogaster Y xromosomasida erkak koʻpayuvchanligini taʼminlaydigan genlar yoʻq. Shuning uchun XXYlar urgʻochi va X0lar erkak va bepusht. Drozofilaning baʼzi turlarida X0 erkaklar nasl berishi mumkin.
ZW xromosomalar
Boshqa organizmlarda teskari jinsiy xromosomalar bor. Bunda erkakda gomogen ikkita Z xromosoma, urgʻochida esa bitta Z xromosoma va bitta W xromosoma boʻladi. Masalan, urgʻochi qushlar, ilonlar va kapalaklarda ZW xromosomalar va ularning erkaklarida ZZ jinsiy xromosomalar boʻladi.
Koʻp XY juftliklar
Bir teshiklilarda 4 yoki 5 juft XY jinsiy xromosomalari boʻlib, har bitta juft gomolog regionlarga ega boʻladi. Qoʻshni xromosomalar qisman gomolog, huddi mitoz vaqtida sodir boʻladigan zanjirlar kabi. Zanjirdagi birinchi X xromosoma ham oxirgi Y xromosoma bilan qisman gomolog boʻladi va bu tarixda autosomalar bilan boʻlgan kuchli rekombinatsiyadan darak beradi. :fig. 5
Platymus jinsiy xromosomalari qushlar Z xromosomasiga oʻxshash sikvenslarga ega (gomologiyani koʻrsatadi) va boshqa sutemizuvchilarda markaziy oʻrinni egallovchi SRY geni ham koʻrinishidan jins belgilovchi omil sifatida shakllanmagan.
Odam Y xromosomasi
Odamlarda Y xromosoma 58 mln atrofidagi asos juftligidan iborat va erkak hujayrasidagi DNKning 2% ini tashkil etadi. Odam Y xromosomasi 200 daan ortiq gen tutadi va ulardan kamida 72 tasi oqsil kodlaydi. Y xromosoma orqali avloddan avlodga oʻtuvchi belgilar Y xromosomaga birikkan belgilar yoki golondrik belgilar (grekcha ὅλος hólos, "butun" + ἀνδρός andrós, "erkak") deyiladi.
Erkaklar baʼzi hujayra guruhlarida Y xromosomani yoʻqotishadi (LOY) va bu Y xromosomaning mozaik yoʻqotilishi deyiladi. Bu zigotalikdan keyingi mutatsiya yosh oʻtishiga bogʻliq boʻlib, 70 yoshda 15% erkaklarda kuzatiladi. Qonida Y xromosomalari boʻlmagan gematopoetik hujayralar koʻp boʻlgan erkaklar baʼzi saratonlarga chalinish ehtimoli yuqori va umri qisqaroq boʻlishi aniqlangan. LOY kuzatilgan erkaklar (kamida 18% gematopoetik hujayralarida Y yoʻq) boshqalarga qaraganda oʻrtacha 5.5 yil kamroq umr koʻrishadi. Bu narsa Y xromosoma faqat jins belgilanishi va koʻpayishdan tashqari boshqa vazifalarni ham bajarishini koʻrsatadi. Erkak chekuvchilar ayol chekuvchilarga nisbatan nafas aʼzolarini hisobga olmaganda boshqa saratonlarga 1.5 – 2 barobar xavf ostida boʻladi.
Y xromosomaning rekombinatsiyalanmaydigan qismi
Odam Y xromosomasi telemerazalardagi (xromosoma uzunligining 5%ini tashkil etadi) soxta autosomal regionlardan tashqari odatda X xromosoma bilan rekombinatsiyalashmaydi. Bu regionlar X va Y xromosomalarining qadimda gomologligidan qolgan nishonlar hisoblanadi. Y xromosomaning kombinatsiyalashmaydigan katta qismi "NRY" deyiladi. Yagona-nukleotid polimorfizmlari (SNPlar) ota tomondan avlodlarni aniqlashda ishlatiladi.
Genlari
Quyida odam Y xromosomasi baʻzi gen sanoqlari keltirilgan. Chunki olimlar genlarni hisoblashda turli xil usullardan foydalanadilar. Turli proyektlar ichida collaborative consensus coding sequence project eng konservativ strategiyadan foydalanadi.
Umuman olganda Y xromosomasidagi genlar juda kam boʻlib, u odam genomidagi gen choʻllaridan biri hisoblanadi. Soxta autosoma genlarni hisobga olmaganda, u quyidagi genlarni kodlaydi:
Y xromosomaga birikkan kasalliklar
Y xromosomaga birikkan genlar odatda aneuploidiya yaʼni xromosoma sonining normada boʻlmasligini oʻz ichiga oladi.
Al Forat (Tv)
Al Forat tarmog'i (قناة الفرات الفضائية ) Iroqdagi sun'iy yo'ldosh televideniesi tarmog'i. Arab tilidagi tarmoq iroqlik shia ruhoniysi va siyosatchisi Ammar al-Hakimga tegishli bo'lib, Al-Foratning 300 nafar xodimi bor, idoralari Bag'dodning Karrada shahrida joylashgan.
Planetalogiya
Planetalogiya (yunoncha: planets — ke-zib yuruvchi va ... logiya), sayyorashunoslik — Kuyosh sistemasidat sayyoralar va ularning yoʻldoshlarini oʻrganish bilan shugʻullanuvchi fanlar majmui. P. sayyoralar va yoʻldoshlarning fizik xossalari, kimyoviy tarkibi, ichki va tashki qobiqlari xususiyatlarini oʻrga-nadi. P. quyidagi boʻlimlardan iborat: planetar geologiya, selenologiya (Oyni), areologiya (Marsni), germesologiya (Merkuriyni) va afrologiya (Ve-nerani) tadqiq qiladi. P. 1950-yillarda SSSR da shakllangan; 1955-yilda astrogeologiya (1962-yildan planetologiya) komissiyasi, 1968-yilda Xalqaro P. assotsiatsiyasi tuzildi. Kosmik tadqiqotlar bilan bogʻliq P. alohida rivojlandi.
Hämerten
Hämerten Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Stendal (tuman) tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 6,74 km2. 211 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Hämertenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Nodir Abdulahad
Nodirov Abdulahad — 1875-yili tug‘ilgan, Poyariq rayoni Burkut qishloq soveti Turkpoyon qishlog‘idan, o‘zbek, 1933-yili quloqqa tortilgan. Hibsga olingunga qadar ruhoniy, imom, 10 yil mehnat tuzatuv lageriga hukm etilgan, jazo muddati 1937-yil 17-avgustdan hisoblangan. Doimiy ravishda aksilinqilobiy, ig‘vogarlik, mag‘lubiyatchi targ‘ibot olib borganlikda, qamoqqa olingan troskiychilarni chet el davlatlarining qo‘llab quvvatlashi tufayli otib yubora olmaydilar hamda ichki qo‘zg‘olondan xavfsiraydilar, Germaniya, Yaponiya va Italiya birgalikda Troskiy bilan sovet hokimiyatining katta hududini egallab oladilar va tez orada sovet hokimiyati halok bo‘ladi deb aytganlikda ayblanib 10 yil qamoq jazosiga hukm etilgan.
Narlısaray, Vezirköprü
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Saroytepa-3
Saroytepa — 3 — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: X—XII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Navbahor” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Waville
Waville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meurthe-et-Moselle departamenti Briey tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,3 km2. Dengiz sathidan 187 – 340 m balandlikda joylashgan.
Roques de Anaga
right|thumb|250x250px| Roques de Anaga. Roques de Anaga — Tenerifening (Kanar orollari, Ispaniya) eng ramziy tabiiy yodgorliklarini tashkil etuvchi ikkita monolit jinsi. Roke de Tierra dengiz sathidan 179 metr balandlikda va asosiy orolga yaqinroq, Roke de Fuera esa dengiz sathidan 66 metr balandlikda joylashgan. Ikkala jins ham Evropa Ittifoqining Natura 2000 muhofaza qilinadigan hududlar ekologik tarmogʻiga kiritilgan. Ular Tenerife shimoli-sharqiy qirgʻogʻida joylashgan malum bulgan ekan.
Tabiiy tarixi
Roques de Anaga Anaga qishloq bogʻining bir qismi boʻlib, qushlar uchun maxsus himoya hududi sifatida tasniflangan. Bu joy, shuningdek, BirdLife International tomonidan qushlarning muhim hududi (IBA) sifatida eʼtirof etilgan, chunki toshlar toʻlqinli boʻronlar, kichik qirgʻoqboʻronlar va Bulver yulduzlarining koʻpayishini qoʻllab-quvvatlaydi va mahtaydi.
Shaxsara
Shaxsara (Шахсара) — Tojikiston Respublikasining Ayniy  tumani, Anzobi  jamoatiga qarashli daha.
Aholisi
Aholisi -  0  kishi.
Manbalar
{
Mullajonov Safarboy
Mullajonov Safarboy — 1900-yili tug‘ilgan, Poyariq rayoni Birlashgan qishloq soveti Qo‘pggepa qishlog‘idan, o‘zbek. 1935-yili ijtimoiy kelib chiqishini yashirganligi uchun VKP safidan chiqarilgan. Hibsga olingunga qadar kolxozchi, 10 yil mehnat tuzatuv lageriga hukm qilingan, jazo muddati 1937-yil 17-avgustdan hisoblangan. Kolxozchilar orasida aksilinqilobiy, troskiychi targ‘ibot olib borganlikda, troskiychilarning tor-mor keltirishiga qaramasdan baribir ular sovet hokimiyatini ag‘darib g‘alabaga erishadilar deb aytganlikda, kolxozlardagi ocharchilik to‘g‘risida ig‘vorona mish-mishlar tarqatganlikda ayblanib 10 yil qamoq jazosiga hukm etilgan.
Qizuchgantepa
Qizuchgantepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: X—XIII asrlar. Jizzax viloyatining Forish tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Osmonsoy” MFY, Sayyod qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Jizzax viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Xammes
Xammes Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meurthe-et-Moselle departamenti Toul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
122 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2. Dengiz sathidan 208 – 280 m balandlikda joylashgan.
Planetar tumanliklar
Planetar tumanliklar - markazida yuqori temperaturali yulduz joylashgan, undan maʼlum masofada radikal kengayuvchi, gazsimon qobigʻi bor obʼyektlar. Koʻrinishlari diskka ega boʻlgan gigant sayyoralarni eslatishi sababli Planetar tumanliklar deyiladi. Planetar tumanliklar galaktika-mizdagina emas, balki qoʻshni galak-tikalarda ham yaxshi kuzatiladi. Planetar tumanliklarning gazsimon qobiklari massasi taxminan 0,1 Quyosh massasiga teng boʻlib, ular fazoga 20–40 km/sek tezlik bilan kengayib boradi. Planetar tumanliklar umri 20 ming yilga yaqin, bu davrdan soʻng qobiq kuzatuvchiga koʻrinmay fazoga tarqab ketadi. Qari Planetar tumanliklar spektri oq mitti yulduzlar spektriga oʻxshaydi. Markaziy yulduzning temperaturasi 50—100 ming gradus atrofida. Planetar tumanliklar nurlanishida ultrabinafsha nurlar sezilarli darajada mavjudligi bilan ajralib turadi. Galaktikamizda 1500 ga yaqin Planetar tumanliklar kuzatiladi. Planetar tumanliklar Galaktikamiz ekvatori va yadrosiga nisbatan konsentratsiyaga ega.
Saroytepa-2
Saroytepa — 2 — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: XVII asr. Qashqadaryo viloyatining Kitob tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Navbahor” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Fozilxon
Mangʻitlar sulolasining vakili Muhammad Rahimxon toʻsatdan vafot etgach (1758-yil 24-mart), marhum xonning oʻgʻil farzandlari boʻlmaganligi uchun Buxoro xonligi taxtiga dastlab uning balogʻat yoshiga yetmagan nevarasi Fozil toʻra oʻtqazilgan. Muhammad Rahimxonning amakisi Muhammad Doniyolbiy esa yangi xonga otaliq qilib tayinlangan. Biroq Fozilxon tez orada taxtdan tushirilib, uning oʻrniga Abulgʻozixon Buxoro xonligi hukmdori deb eʼlon qilingan.
Karakuyu, Karaisalı
Karakuyu Turkiyaning Adana viloyati Karaisalı tumaniga qarashli qishloq.
Çerkezköy
Tarixi
Cherkezkoʻy geografiyasida tashkil etilgan birinchi qishloq Cherkezkoʻy yoki Turbedere ekanligi haqida turli fikrlar mavjud. Otaturk boshlangʻich maktabi bogʻidagi qabr tufayli, cherkeslar turar joyidan oldin va keyin daryoga yaqin boʻlgan hudud „Turbedere“ deb nomlangan. Bugungi kunda Cherkezkoʻyda yashovchi baʼzi fuqarolar cherkeslar koʻchishidan oldin, bu erda 1863-yilgacha Turbedaga roʻyxatdan oʻtgan mulk hujjatlariga ega. Bu 1847-1848-yillarda ham bu hududda aholi istiqomat qilganini koʻrsatadi. Cherkeslar ko‘chishidan oldin Turbederada hayot bo‘lgan bo‘lsa-da, bu yerda yashaydigan xonadonlar soni, aholisi va kimligi haqida aniq maʼlumot yo‘q. Bosh Vazirlik Usmonli Arxivlaridagi bir hujjatda, „Cherkes hududidagi Turbederada amalga oshiriladigan qurilishning qidiruv bahosi“ iborasi, Turbederaning alohida joy nomi ekanligini koʻrsatadi. Usmonli-Rossiya urushidan soʻng, 1878-1911-yillar oraligʻida bu turar-joy nomi Turbedere deb oʻzgartirilgan va 1888-1907-yillar orasida Turbedere viloyati, Turbedere qishlogʻi va Turbedere shaharchasi sifatida aniqlanganligini aytish mumkin.
Bugungi kungacha yetib kelgan va topilgan hujjatlar asosida olib borilgan tekshiruvlarda, Usmonli-Rossiya urushidan keyin bu geografiyada haqiqatda bir-biriga bogʻlangan 3 ta qishloq borligi qayd etilgan: Birinchisi Bugungi Cherkezkoʻy munitsipaliteti va qabr joylashgan Otaturk boshlangʻich maktabi atrofidagi Cherkezkoʻy, ikkinchisi esa soy boʻyi atrofida Turbedere va uchinchisi Garnizon qoʻmondonligi joylashgan Yenikoʻy. Bu uch qishloqning mavjudligi bu aholi punktining 1911-yilda shaharcha va munitsipalitetga aylanishiga imkon berdi va birinchi hokim Molla Mehmet afandi boʻldi. Uning atrofidagilar mintaqa nomini Turbedere deb saqlab qolishni talab qilganlarida, Edirne gubernatorligi buni qabul qilmadi. iltimos. Edirne gubernatorligi qaroridan keyin bu aholi punkti Cherkezkoʻy nomi bilan saqlanib qoldi.
Cherkezkoʻy 1912-yil 26-oktabrdan 1913-yil 30-iyungacha (baʼzi maʼlumotlarga koʻra noyabr oyi boshida) bolgarlar, 1920-yil 23-iyuldan 1922-yil 30-oktabrgacha yunonlar tomonidan ishgʻol qilingan. Tashkil etilganidan beri Chorluning bir qismi boʻlgan Cherkezkoʻy, 1914-yilda Kirkkilisening Saray tumani bilan bogʻlangan. 1923-yil 15-oktyabrda Saroy bilan birga Tekirdagʻga bogʻlangan Cherkezkoʻy 1958-yil 1-aprelda tumanga aylantirildi va Yusuf Ziya Doʻgʻan tuman hokimi etib tayinlandi.
Iqtisodiyoti
1970-yillarga qadar kichik qishloq aholi punkti boʻlgan tumanimiz 1971-yilda Vazirlar Kengashi qarori bilan „Taraqqiyotda ustuvor hududlar“ qatoriga kiritildi. Natijada 1973-yildagi qaror bilan uyushgan sanoat zonasini tashkil etish va jadal sanoatlashtirish harakati bilan rivojlanish jarayoniga kirdi. Birin-ketin faoliyat yuritib kelayotgan xususiy sektor tashkilotlari keng ko‘lamli, zamonaviy texnologiyalarni qo‘llagan holda, asosan, tashqi bozorga mahsulot ishlab chiqarayotgan, to‘qimachilik, metall buyumlar va mashinasozlik tarmoqlarida to‘plangan. Viloyatdagi sanoat korxonalarida 60 mingdan ortiq ishchi Turkiya iqtisodiyotiga hissa qoʻshmoqda. Aholining juda kam qismi dehqonchilik bilan shugʻullanadi. Tuman yerlarida yetishtiriladigan, oʻrmon, dehqonchilik va yaylov maydonlari sifatida foydalaniladigan asosiy mahsulotlar; bugʻdoy va kungaboqar. Tumanda oz miqdorda qoramol va qoʻy boqiladi.
Aholisi
2011-yilgi TUIK maʼlumotlariga koʻra, Cherkezkoʻyda yashovchi 177.442 kishining 92.301 nafari erkak, 85.141 nafari esa ayollardir. Tumanda erkaklarning (52 %) koʻpligi zavodlarga ishlash uchun kelgan erkaklar sonining koʻpligi bilan bogʻliq. 60 000 kishi ish bilan taʼminlangan Kapaklı shaharchasi va Uyushgan sanoat zonasi (OIZ) aholisi 2012-yil holatiga koʻra 65 000 ga yetdi.
Geografik tuzilishi
Cherkezkoʻy tumani Tekirdagʻ viloyati bilan bogʻlangan. Geografik jihatdan u shimoliy kenglikda 41 gradus 17 minut 06 soniyada va sharqiy uzunlikda 28 daraja 00 minut 01 soniyada, balandligi 160 metrni tashkil qiladi. Cherkezkoʻy Sharqdan Istanbul, janub va gʻarbdan Chorlu, shimoldan Saray bilan oʻralgan.
Tuman hududi Ergene havzasidagi bir oz qoʻpol tekisliklardan iborat. Bu yerlarning suvlari Ergene daryosi va uning asosiy irmoqlaridan Chorlu oqimi tomonidan toʻplanadi.
Iqlimi
Cherkezkoʻy tumani Trakya iqlimining oʻziga xos xususiyatlarining taʼsiri ostida. Mintaqada vaqti-vaqti bilan esadigan sovuq shimoliy shamollar haroratning pasayishiga sabab boʻladi. Yozda harorat 25 °C — 35 °C, qishda 10 °C — −8 °C orasida oʻzgarib turadi.
Tongurlu, Bayramiç
Tongurlu — Çanakkale viloyatining Bayramiç tumaniga qarashli qishloq
Tarix
Qishloq nomi 1928-yildagi yozuvlarda Tongurlu deb qayd etilgan.
Qishloq Chanakkale shahar markaziga 102-da joylashgan. Bayramich shahar markazidan 30 km uzoqlikda.
Planyor
Planyor (frans. planeur, planer — parvoz qilmoq) — motorsiz, qanotli havodan ogʻir uchish apparati. Uchishi tinch atmosfera sharoitida ufqqa nisbatan maʼlum burchak osti (moʻljal burchagi) da uzluksiz pasayib borishi na-tijasida yuz beradi; samolyotning uchishidagi kabi fizik qonunlarga asoslanadi, xatto yuqoriga koʻtarilishi mumkin. P. rezinali amortizator, chigir, shatakka oluvchi samolyot yordamida uchiriladi. P.lar bir, ikki va koʻp oʻrinli; oʻquv, mashq va rekord oʻrnatish (sport) da foydalaniladigan turlarga boʻlinadi. Birinchi P. 1868-yil fransuz dengizchisi J.Le Bri tomo-nidan yasalgan va sinab koʻrilgan. Uni ot arava bilan shatakka olib, 30 m gacha uchirishga erishgan. Nemis muhandisi O. Liliyental 1891-yil uchirgan P. birinchi marta 250 m masofagacha muvo-zanat saqlagan. Keyinchalik P. Pilcher (Buyuk Britaniya), O. Shanyut (AQSH) va boshqa ham bunday muvaffaqiyatlarga erishganlar. 1913-yil rus konstruktori S.P.Dobrovolskiy Rossiyada birinchi boʻlib P.-biplan ixtiro qilgan. Bu P.biplan rul boshqarish tizimi yordamida 5 min. davomida ucha olgan. 20-asr 20-, 30-, yillarida ancha takomillashgan P.lar yaratilgan.
P.larning asosiy uchish-texnik koʻrsatkichlari: eng yuqori aerodinamik sifati 40—53; qanotlarining yoygandagi uz. 29 m gacha, qanotlarini uzaytirishi 20—36; qanotlariga tushadigan kuch 250—350 N/m2, pasayish tezligi 0,4—0,8 m/s; uchish tezligi (eng yuqori aerodinamik sifatida) 80– 100 km/soat; maksimal uchish tezligi 220–250 km/soat. Hozir P. asosan, sport maqsadlarida qoʻllaniladi.
Perry Anderson
Frensis Rory Peregrine „Perry“ Anderson (talaffuzi: "Frensis Rori Peregrin „Perri“ Anderson", 1938-yil 11-sentyabrda tugʻilgan)  — britaniyalik ziyoli, tarixchi va esseist. Uning ishi tarixiy sotsiologiya, intellektual tarix va madaniy tahlillarni qamrab oladi. Anderson ishini birlashtiradigan narsa Gʻarbiy marksizm bilan mashgʻullikdir.
Anderson, ehtimol, eng yaxshi Yangi Chap Koʻrib chiqish orqasida harakatlanuvchi kuch sifatida tanilgan. U Los-Anjelesdagi Kaliforniya universiteti (UCLA) tarix va sotsiologiya professori. Anderson koʻplab kitoblarni yozgan, yaqinda " Brazil Apart: 1964-2019 „ va “The H-Word: The Peripeteia of Gegemony". U siyosatshunos Benedikt Andersonning ukasi (1936-2015).
Erta hayoti
Anderson 1938-yilda Londonda tugʻilgan. Uning otasi Jeyms Keru OʻGorman Anderson (1893-1946), Shaemas nomi bilan tanilgan, Xitoy dengiz bojxona rasmiysi, ingliz-irland oilasida tugʻilgan, brigada generali ser Frensis Andersonning Ballydavidning kenja oʻgʻli. Uoterford okrugi. U 18-asr boshlarida Irlandiyada istiqomat qilgan Shotlandiyaning Botriphnie shahridagi Ardbrake shahridagi Andersonlar oilasidan kelib chiqqan.
Andersonning onasi Veronika Beatris Meri Bigham ingliz edi, 1914—1931-yillarda London Metropolitan politsiyasi komissari oʻrinbosari boʻlgan Trevor Bighamning qizi. Andersonning buvisi Frensis Ledi Anderson Kler okrugidagi Gael Gorman urugʻiga mansub boʻlib, Irlandiyaning uy boshqaruvi aʼzosi parlament aʼzosi mayor Pursel OʻGormanning qizi oʻzi Nikolas Purselning oʻgʻli edi. OʻGorman 1798-yildagi qoʻzgʻolon paytida Birlashgan Irlandiyaliklarning Respublika jamiyati bilan shugʻullangan, keyinchalik 1820-yillarda katolik assotsiatsiyasining kotibi boʻlgan. . Andersonning otasi avvalroq yozuvchi Stella Bensonga turmushga chiqqan va 1933-yilda uning vafotidan keyin u yana turmushga chiqqan.
Zaytun yog'i
thumb Zaytun moyi — bu Yevropa zaytun mevalaridan olingan oʻsimlik moyi (zaytun, Olea europaea).Yog 'kislotasi tarkibiga koʻra, juda koʻp miqdorda oleyk kislotasi esterlari boʻlgan yogʻ kislotasi triglitseridlari aralashmasidir. Uning rangi jigarrang-sariqdan yashil-sariqgacha va yengil achchiq taʼmga ega. Moyning kelib chiqishiga qarab erish nuqtasi +7 +10 °C.
Qadim zamonlardan beri, bu yogʻ Oʻrta yer dengizi dietasining ajralmas qismi boʻlgan. Qadim zamonlardan beri ibodatxonalar va masjidlarni yoritishda, shuningdek, nasroniy va yahudiy marosimlarini bajarishda ishlatilgan.￼￼￼Rossiyada￼￼ 19-asrning oxirigacha oliy navli zaytun moyi Provans, past navli zaytun moyi esa yogʻoch deb atalgan.
Perry Anderson
Taʼsir va tanqidlar
Anderson 1970-yillarning oxirida Lui Altusserning strukturalistik marksizmi va chaplar siyosatida tarix va nazariyadan foydalanish boʻyicha bahs-munozarada "Nazariyaning qashshoqligi " asarida E.P.Tompsonning noroziligini boshdan kechirdi. 1960-yillarning oʻrtalarida Tompson-yillik Sotsialistik registr uchun insho yozdi, unda Andersonning Buyuk Britaniyaning tarixiy traektoriyasidagi aristokratik hukmronligi haqidagi fikrini, shuningdek, Andersonning qitʼa Yevropa nazariyotchilariga Britaniyaning radikal anʼanalari va empirizmini afzal koʻrishini rad etdi. Anderson Tompsonning polemikasiga ikkita javob berdi, birinchi navbatda „ New Left Review“ jurnalida (1966-yil yanvar-fevral) „Sotsializm va psevdo-empirizm“ deb nomlangan inshoda, soʻngra yana murosaga keltiruvchi, ammo shuhratparast sharhda " Ingliz marksizmi ichidagi argumentlar " (1980).
Zaytun yog'i
Tarixi
thumb| Dviratdagi neft zavodi Zaytun Oʻrta yer dengizining shimoli-sharqiy qismida, jumladan Kichik Osiyoda yovvoyi holda oʻsadi. Daraxtni xonakilashtirish joyi va vaqti turli mamlakatlar olimlari oʻrtasida uzoq davom etgan bahs-munozaralar mavzusidir. Maʼlumki, zaytun moyi ishlab chiqarish Minoan tsivilizatsiyasi farovonligining mustahkam tayanchi boʻlib xizmat qilgan .Kritda topilgan zaytun moyi uchun eng qadimgi idishlar (protoamphoralar) miloddan avvalgi 4-ming yillikning oʻrtalariga toʻgʻri keladi.
Perry Anderson
Taʼsir va tanqidlar
Anderson oʻz vatani Britaniyada qitʼa yevropalik faylasuflarni britaniyalik mutafakkirlardan ustun qoʻygani uchun koʻplab hujumlarga duch kelgan boʻlsa-da, u Gʻarbiy Yevropa marksistlarini tanqiddan ayab oʻtmadi; uning Gʻarbiy marksizm boʻyicha mulohazalari (1976) kitobiga qarang. Shunga qaramay, uning koʻplab hujumlari kontinental Yevropadagi postmodernistik oqimlarga qarshi qilingan. Anderson oʻzining „ Tarixiy materializm izlarida“ kitobida Parijni intellektual reaksiyaning yangi poytaxti sifatida tasvirlaydi va oʻzini postmodernizm haqidagi mashhur tushunchaga chap qanot bid’atiga qarama-qarshi qoʻyadi.
Zaytun yog'i
Tarixi
Qadimgi Misr zaytun moyini Krit va Kanʼondan sotib olgan. Bu neft Ebla arxiv hujjatlarida (miloddan avvalgi 3-ming yillik oʻrtalari) qayd etilgan. Yog 'nafaqat oziq-ovqat uchun, balki terini parvarish qilish (sovun bazasi) va ibodat (moy lampalari uchun yoqilgʻi) uchun ham ishlatilgan. Miloddan avvalgi 8-asrda Karfagenlik Finikiyaliklar zaytunni Ispaniya qirgʻoqlariga, qadimgi yunonlar esa Italiyaga olib kelishgan. Oʻsimlikning lotincha nomi (oleum) qadimgi yunoncha ἔlion dan olingan.
Oliva — yunonlarning milliy daraxti Bu daraxt Afina tomonidan yaratilgan deb ishonilgan. Afina shahri, afsonaga koʻra, bu maʼbuda nomi bilan atalgan, chunki Attika aholisi Poseydon ularni yoʻldan ozdirmoqchi boʻlgan tuzli buloqdan koʻra uning bu sovgʻasini afzal koʻrishgan. Zaytun shifobaxsh xususiyatlari Gippokrat tomonidan tan olingan. Butun ellinistik dunyoning gimnaziyalaridagi sportchilar bu moy bilan ishqalanishgan. Biroq, Pliniy Italiyadan neftni afzal koʻrdi.
Fransuz Per-Jozef Amoreux oʻzining „Traité de l’olivier“Monpellier, kitobida zaytun daraxti tarixi va yogʻni olishning turli usullari haqida oʻsha paytda toʻplangan maʼlumotlarni jamlagan. Bugungi kunda Fransiya, Ispaniya, Gretsiya va boshqa Oʻrta er dengizi mamlakatlarida faoliyat yuritadigan ixtisoslashtirilgan muzeylar ushbu mahsulotning tarixi haqida batafsil maʼlumot beradi.
Tarqatishi
2010-yilda dunyodagi zaytun moyining deyarli 44% Ispaniyada, asosan janubiy Andalusiya hududida ishlab chiqarilgan .Ispan shoiri Federiko Garsia Lorka : „Men sening sehringni bilaman, zaytun, sen dunyo uchun yerdan qon olasan“.Italiya ishlab chiqarilgan neftning asosiy qismini isteʼmol qiladi va qoʻshimcha ravishda uni boshqa mamlakatlardan import qiladi. Gretsiya zaytun moyining uchinchi yirik ishlab chiqaruvchisi hisoblanadi. Yunonlar italiyaliklar va ispanlarga qaraganda sezilarli darajada koʻproq zaytun moyini isteʼmol qiladilar — yiliga kishi boshiga 20 litrdan ortiq .Yevropadan tashqarida zaytun moyining asosiy ishlab chiqaruvchilari Tunis, Marokash va Suriyadir.
Bosh qarorgohi Madridda joylashgan Xalqaro Zaytun Kengashi (XOQ) barcha zaytun moyining 95% ishlab chiqarishni nazorat qiladi Yevropa Ittifoqi tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan ushbu tashkilot butun dunyo boʻylab mahsulotni targʻib qilishga qaratilgan. Ushbu faoliyat natijasida zaytun moyini Yevropadan tashqarida isteʼmol qilish har yili barqaror ravishda oshib bormoqda. Dunyoda zaytun moyini ishlab chiqarish va isteʼmol qilish statistikasi:
Ishlab chiqarish
thumb|200x200px| [[Marokash|Marokashda zaytun moyi qazib olish]] Zaytun daraxtining oʻrtacha umri 500 yil, lekin baʼzi daraxtlar 1500 yil yoki undan koʻproq yashaydi. Quddusdagi Zaytun togʻidagi daraxtlarning yoshi 2000 yildan ortiq deb ishoniladi. thumb| Santrifugadan moyni qabul qilish Xom zaytun mevasi yeyilmaydi, chunki u juda achchiqdir. Bu achchiqlik faqat bir necha hafta davomida maxsus shoʻr suvda namlangandan keyin yoʻqoladi. Hatto oliy navli zaytun moyi tarkibida oleuropein mavjudligi sababli achchiq taʼmga ega.
Zaytun moyi yashildan pishgan qora yoki binafsha ranggacha boʻlgan turli darajadagi etuklikdagi mevalardan ishlab chiqariladi. Pishmagan zaytun moyi odatda kuchli taʼmga ega, etuk zaytun moyining taʼmi yumshoqroq va hosildorligi yuqori boʻladi Zaytun daraxti mevasining xamiri 55% gacha yogʻni oʻz ichiga olishi mumkin.
Tijorat navlari
Zaytun moyi quyidagi turlarga boʻlinadi:
thumb| Zaytun moyining manbai — zaytun thumb| Bozordagi zaytun moyi
Boulder (Colorado)
Boulder — AQShning Colorado shtatining Boulder okrugidagi shahar va aholi gavjum munitsipalitetidir. 2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda shahar aholisi 108,250 kishini tashkil etdi, bu Coloradodagi eng zich joylashgan 12-shaharga aylandi. Boulder Boulder okrugining asosiy shahri, CO Metropolitan statistik hududi va Front Range Urban Corridorning muhim qismidir.
Boulder Qoyali togʻlarning etaklarida, dengiz sathidan 5430 ft balandlikda joylashgan. Boulder Colorado shtati poytaxti Denverdan 25 mi shimoli-gʻarbda joylashgan.
Tarixi
1861-yil 7-noyabrda Colorado Bosh Assambleyasi Colorado universitetini Boulderda joylashtirish toʻgʻrisida qonun qabul qildi. 1875-yil 20-sentyabrda CU kampusidagi birinchi bino (Old Main) uchun birinchi tamal toshi qoʻyildi. Universitet 1877-yil 5-sentabrda rasman ochildi.
Geografiyasi
Boulder shahri Boulder vodiysida joylashgan boʻlib, u yerda Qoyali togʻlar Buyuk tekisliklarga ulanib ketgan. Flatironlar, togʻ etaklarida choʻkindi toshdan yasalgan plitalar, shaharning gʻarbiy qismida joylashgan. Flatironlar Boulderning keng tan olingan ramzidir. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/dc/The_Flatirons_in_autumn..JPG/220px-The_Flatirons_in_autumn..JPG|left|thumb| Boulderdagi kuz
2020-yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olishda shaharning umumiy maydoni 70.877 km2 ekanligi aytilgan. Shu jumladan 2.689 km2 maydon suvdan iborat.