cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yuriy Batyushin
Nikolaev
2015-yil aprel oyining oxirida u „Nikolayv“ga qoʻshildi. U Nikolaev uchun debyutini 25 aprel kuni „Sumi“ ga qarshi oʻtkazdi. Yuriy asosiy tarkibda maydonga tushdi, 29-daqiqada uning oʻrniga Andriy Burdiyan maydonga tushdi. Uning debyut goli 23 may kuni Poltava darvozasiga kiritilgan. U 2015-yil 23-may kuni Poltava FKga qarshi birinchi liganing 28-turi doirasidagi uy uchrashuvining 90-daqiqasida Nikolaev klubi futbolkasida debyut golini kiritdi. Batyushin 75-daqiqada Valeriy Rogozinskiy oʻrniga maydonga tushdi. 2015-yil 10-noyabr kuni Internet portaliga koʻra birinchi liganing 16-turi ramziy terma jamoasiga kirdi. UA-Futbol markaziy yarim himoyachi pozitsiyasida. Kuzatuvchi Batyushinni „Nikolaev jamoasining tahlil markazi“ deb atadi. Kema quruvchilarning bosh murabbiyi Ruslan Zabranskiyning soʻzlariga koʻra, 2016-yil yoz mavsumida, Ilyichevets va Helios  Batyushinga qiziqish bildirishdi, ammo oxirida yarim himoyachi Nikolaevda qoldi. Keyingi 2016/17-yilgi mavsumda u Ukraina kubogi yarim finalida Nikolaev tarkibida oʻynadi
2017-yilning yozidan beri u „Gornyak-Sport“ da uch yarim mavsum oʻynadi.
Metalist 1925 Xarkov
2021-yil boshida u „Metalist 1925“ ga oʻtdi va u bilan birinchi ligadan yuqori divizionga koʻtarildi. U elitadagi debyut uchrashuvini 2021-yil 25-iyul kuni Ruxning „Vinniki“ klubiga qarshi o‘tkazdi. Umuman olganda, 2021/22-yilgi mavsumning kuzgi qismida u oliy ligada 15 ta oʻyin oʻtkazib, 3 ta gol urgan.
2020/21-yilgi mavsumning birinchi yarmi yakunida u SportArena onlayn nashri talqiniga koʻra Ukraina birinchi ligasining eng yaxshi markaziy yarim himoyachisi deb topildi.
Dila Gori
2022-yil avgust oyida u Gruziya chempionatining „Dila“ (Gori) klubiga oʻtdi
Neftchi
2023-yil fevral oyida u Oʻzbekiston Superligasi vakili "Neftchi" klubi safiga oʻtdi.
Zubří (Žďár nad Sázavou )
Zubří Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 5450 ga yaqin aholisi bor.
Hıdırlar, Kızılcahamam
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Hıdırlar — Turkiyaning Anqara viloyati Qizilcahamam tumaniga qarashli qishloq.
Pernay
Pernay Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre-et-Loire departamenti Tours tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
866 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 48,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,8 km2.
Zərgəran
Zergaran — Ozarbayjonning Ismoilli tumanidagi qishloq. Qishloq Bizlan munitsipaliteti tarkibiga kiradi.
Cove (Arkansas)
Cove AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Polk okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,5 km2. Shundan 4,5 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 319 m balandlikda joylashgan.
Camren Bicondova
Camren Renee Bicondova (1999-yil 22-mayda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa va raqqosa. U Fox televideniesidagi Gotham (2014—2019) kriminal dramasidagi Selina Kayl / Mushuk ayol roli bilan tanilgan.
Hayot va martaba
Bicondova Kaliforniyaning San-Diego shahrida tug'ilgan. Bicondova olti yoshida raqs sinfiga o'qishga kirganida ijrochi sifatida ish boshladi. Oilasi Gavayiga ko'chib o'tgandan so'ng, Bicondova mahalliy studiyada tahsil oldi, u yerda u jazz-fank va xip-xop raqs uslublarini egalladi. 11 yoshida u " PULSE on Tour" raqs anjumanida "Elita protege"ga aylandi va mamlakatning eng yaxshi o'qituvchilari va xoreograflarining yordamchisi sifatida mamlakat bo'ylab sayohat qildi.
Bicondova 2012-yilda "Jang maydoni Amerika" raqs - drama filmida asosiy e'tiborni tortdi. O'sha yili uning barcha qizlardan iborat 8 Flavahz raqs guruhi Amerikaning eng yaxshi raqs guruhining ettinchi mavsumida ikkinchi o'rinni egalladi.
Xayriya
Bicondova bir qator notijorat va xayriya maqsadlariga yordam berdi, jumladan USO, NOH8 kampaniyasi, Global Citizen Festivali va Shimoliy Shore Animal League America.
Shaxsiy hayoti
Bicondova janob G. ismli tonkin mushuki bilan yashaydi.
Gulsira Gizatullina
Gulsira Gizatullina Mirzayevna (Ғиззәтуллина Гөлсирә Мирҙа ҡыҙы, 4-iyul, 1957-yil, Kogon, Oʻzbekiston SSR) — yozuvchi, jurnalist, tarjimon. Boshqirdiston Respublikasi Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi (1996). SSSR Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi. Boshqirdiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (2009). Rami Garipov nomidagi mukofot laureati. Mahmud Qoshg‘ariy nomidagi xalqaro adabiy tanlov diplomi sovrindori.
Biografiyasi
Gulsira Gizatullina 1957-yil 4-iyulda O‘zbekistonning Buxoro viloyati Kogon shahrida tug‘ilgan. Otasi Ikkinchi jahon urushi faxriysi, 112-boshqird otliq diviziyasi razvedka vzvodining komandiri — Mirza Gaisarov.
Utyagulovskaya oʻrta maktabining sakkiz sinfini tugatgandan soʻng, Gulsira 1-sonli maktab-internatga (hozirgi R. Garipov nomidagi 1-Boshqird Respublika gimnaziyasi) oʻqishga yuborilgan.
1974—1979-yillarda Boshqird davlat universitetining filologiya fakultetida tahsil olgan.
1996—2002-yillarda — „Kitap“ (Ufa) kitob nashriyoti sektor mudiri.
2002—2003-, 2007-, 2011-yillarda — „Bashkortostan kizi“ jurnali mas’ul kotibi.
2003—2007-yillarda — „ Vatandash“ oylik ijtimoiy-siyosiy, ilmiy-ommabop va badiiy jurnali xodimi.
Boshqird radiosi bilan hamkorlik qilgan va Ashkadar kanalida faoliyat koʻrsatgan.
Ernest Hemingwayning „Chol va dengiz“ qissasini („Demiurj“ nashriyoti, 2001-yil), 4 jildlik „Bashkirskoe narodnoe iskusstvo“ („Demiurge“, 2002), Eski Ahdning birinchi kitobi — Ibtidoni boshqird tiliga tarjima qilgan.
2000-yildan beri Qadimgi Ahdni qadimgi ivrit tilidan boshqird tiliga tarjima qilib keladi. Buning uchun bir necha bor Gollandiyaga sayohat qilgan, ingliz va ibroniy tillarini oʻrgandi. Yozuvchi 2022-yilda Qadimgi Ahdni boshqird tilida nashr etishni rejalashtirgandi.
Boshqirdiston Respublikasida xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (2009).
Ijodi
Gulsira Mirzayevna Gizatullina nasriy janrda ijod qiladi. 1993-yilda uning birinchi qisqa hikoyalardan iborat boʻlgan „Ostav nadejdu“ kitobi kitobxonlarning ijobiy sharhlariga sazovor boʻldi.
Bolalar uchun „Podorojnik i kapelka“ qissasi, „Sto i odna jizn moya“ hikoyalar to‘plami, „Ostrov dushi“ kitobi yozuvchi Gizatullinaning ijodiga o‘quvchilarda katta qiziqish uyg‘otdi. „Ruh maskani“ kitobiga hayot va ishq haqidagi „Ruh maskani“ hikoyalari va falsafiy poetik qissasi kiritilgan. Gulsira Gizatullinaning asarlari chuqurligi, tanish syujetlarning kutilmagan rakursdan ochib berilishi bilan ajralib turadi.
Boshqird yozuvchisi, siyosiy qatagʻon qurboni Xadiya Davletshinaga bagʻishlangan „Xadiya“ romani JSK kompaniyasi tomonidan tasdiqlangan maxsus adabiy mukofot bilan taqdirlangan.
2006-yilda Gulsira Mirzayevnaning „Jizn vsya v svetax“ to‘plami nashr etilgan bo‘lib, unga roman, roman va hikoyalar kiritilgan. Kitob kilning eng koʻp oʻqilgan kitobi deb topilgan.
Gulsira Gizatullinaning ayrim asarlari rus va turk tillariga tarjima qilingan.
Watertown (Wisconsin)
Watertown AQShning Wisconsin shtatida joylashgan shahardir. Dodge County va Jefferson County (Wisconsin)|Jefferson County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
23127 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 29,3 km2. Shundan 28,3 km2 quruqlik, 1,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 148 m balandlikda joylashgan.
Qoʻrgʻontepa
Qoʻrgʻontepa — Andijon viloyati Qoʻrgʻontepa tumani (1976-yildan), tuman markazi. Andijon viloyatining shimoliy-sharqida, Fargʻona va Olay tizmalarining etak qismida joylashgan. Yer yuzasi sharqdan (balandligi 1000 m gacha) gʻarbga (500 m gacha) pasayib boruvchi togʻ oldi qiya tekisligidan va Toshohur, Suzoq adirlaridan iborat. Iqlimi kontinental: yozi issiq, qishi nisbatan sovuq. Oʻrtacha temperatura yanvarda —2° dan —3° gacha, iyulda 26—26,5°. Eng past temperatura qishda —24°, eng yuqori temperatura yozda 41°. Yiliga 250—400 mm yogʻin tushadi, asosiy qismi qish va bahor oylarida yogʻadi. Vegetatsiya davri 220 kun. Shahrixonsoy va Andijonsoy oʻrtasida joylashgan. Andijon shahridan 41 km olisda. Qoʻrgʻontepa hududidan respublika ahamiyatidagi avtomagistral yoʻli oʻtgan. Aholisi 28,3 ming kishi (2005). Qoʻrgʻontepada paxta tozalash zavodi, paypoq toʻqish fabrikasi, attorlik fabrikasi filiali, non kombinati, Toshkent instrumental zavodining filiali, avtokorxonalar, MTP. dehqon bozori, qurilish tashkilotlari, kichik, oʻrta biznes korxonalari, „El-jihoz“ servis qoʻshma korxonasi bor. Umumiy taʼlim, bolalar musiqa va sport maktablari, 3 kasb-hunar kolleji, tuman markaziy kutubxonasi va uning shoxobchalari, klub muassasalari, madaniyat saroyi, madaniyat va istirohat bogʻi. Xotira maydoni mavjud. Sport majmuasi, stadion va boshqa sport inshootlari faoliyat koʻrsatadi. Tuman markaziy kasalxonasi, tugʻruqxona maj-muasi, poliklinika, lorixonalar va boshqa tibbiy muassasalar aholiga xizmat koʻrsatadi. Qoʻrgʻontepadan Toshkent, Aldijon shaharlariga avtobus va marshrutli taksilar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan.
Aholisi
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, qirgʻiz, tojik, rus, tatar, qozoq va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km2 ga 334 kishi. Shahar aholisi 57,5 ming kishini tashkil qiladi.
Xoʻjaligi
Qoʻrgʻontepa shahrida paxta tozalash zavodi, gʻisht zavodlari, don mahsulotlari, „SAMO“ aksiyadorlik jamiyati, „AnNur“ masʼuliyati cheklangan jamiyat, non kombinati, mahalliy sanoat gazlama, attorlik buyumlari, tikuvchilik, paypoq toʻqish fabrikalari, toʻqimachilik korxonalari, avtokorxona, MTP, qurilish tashkilotlari, dehqon bozori, savdo, madaniy va maishiy xizmat koʻrsatish shoxobchalari bor. Kichik va oʻrta biznes korxonalari, mikrofirmalar, „El-jihoz“ qoʻshma korxonasi faoliyat koʻrsatadi.
Tiana
Tiana Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Barselona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,9 km2. Aholisi — 7774 kishi (2010).
Bessy-sur-Cure
Bessy-sur-Cure Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Auxerre tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
121 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,2 km2.
Harbiy sanʼat
Harbiy sanʼat — quruklik, dengiz, havoda harbiy harakatlar olib borishga tayyorgarlik koʻrish va uni olib borish nazariyasi va amaliyoti; Harbiy sanʼat — harbiy fanniit bir qismi. Zamonaviy Harbiy sanʼatningʻ tarkibiy qismi oʻzaro uzviy bogʻliq boʻlgan harbiy strategiya, operativlik sanʼati va taktikayat iborat. Harbiy sanʼat ishlab chiqarishning taraq-qiyot darajasi va ijtimoiy tuzum xarakteri bilan belgilanib, mamlakatning rivojlanish tarixi xususiyatlari, milliy xususiyatlar va anʼanalar, geo-grafik sharoit va boshqa omillarga bogʻliq suratda rivojlanadi.
Qadimda qullar mehnatiga asoslangan iqtisodiyot sharoitida bir necha oʻn ming jangchidan iborat armiya tuzish imkoni boʻlgan. Aksariyat mamlakatlarda qoʻshinning asosiy turini piyoda askarlar tashkil qilgan. Qad. Sharqdavlatlarida piyoda askarlar va otliq qoʻshindan tashqari jang aravalari, fillar va tuyalarda jang qiluvchi qismlardan ham foydalanilgan. Qurolli kuchlar tarkibi, ularning qurol-yarogʻi strategiya va taktikasini belgi-lagan. Qad. Sharq davlatlari, Hindiston va Xitoyda strategiya dastlab nisbatan qisqa masofalarga qilingan, qisqa muddatli harbiy yurishlar bilan cheklangan. Yunoniston va Qad. Rimgaxos boʻlgan qoʻshinlar taʼminoti yaxshilanishi, zabt etilgan davlatlarning moddiy resurslaridan foydalanishni yoʻlga qoʻyish bilan harbiy yurishlarning muddati uzaya boshlagan.
Antik davr strategiyasi, asosan, urushga tayyorgarlik koʻrish, jang maydoni va vaqtini tanlash, asosiy zarba beriladigan yerni belgilash, qoʻshinlarga rahbarlik qilishda namoyon boʻlgan. Taktikaning taraqqiyoti jangovar tartibning eng sodda shakllaridan qushinlarni yuzma-yuz toʻqna-shuvigacha, jang maydonida qoʻshinlarni murakkab manyovrlarni amalga oshirishlari bilan belgilangan. Yunoniston boshqa Qad. Sharqmamlakatlariga nis-batan yaxshi qurollangan va taʼlim olgan qoʻshinga ega edi; yunonlarning asosiy harbiy kuchini ogʻir qurollangan piyodalar (goplitlar) tashkil etgan, ular shamshir, nayza bilan qurollanib, temir sovutlar kiyishgan. Jangdan oldin qoʻshinlar falanga boʻlib saf tortganlar (qarang Marafon jan-gi). Markazda ogʻir qurollangan piyodalar toʻgʻri toʻrtburchak shaklida jips boʻlib saf tortgan, qanotlarda otliqlar, oldingi qatorda boʻlsa yoyma saf boʻlib yengil piyodalar joylashgan. Falanganing bir qancha ustunliklari boʻlgan. Uning kuchi safning jipsli-gida boʻlib, qarshi tomondan unga deyarli shikast yetkazishning imkoni boʻlmagan. Shu bilan bir qatorda unga ep-chillik yetishmagan. U taʼqib etishga mutlaqo yaroqsiz boʻlib, zarba kuchini oshirishi uchun qoʻshimcha kuchi yoʻq edi. Yunon falangasi faqatgina Sharq mamlakatlarining (mas. Axomaniylar davlati) qoʻpol, yomon taʼlim olgan qoʻshinlari bilan boʻlgan urushlardagina gʻalaba qilgan. Ammo ularga oʻnqirchoʻnqir yerlarda jang qilishga moslashgan Rim qoʻshini bilan toʻqnashishga toʻgʻri kelganda ular magʻlubiyat alamini tortganlar.
Rim imperiyasi qoʻshinining (miloddan avvalgi 4—2-asrlar) tashkiliy shakli legi-on edi, u manipulalarga boʻlingan (har bir manipulada 10 qator, har qatorda 12 tadan jangchi), 3 manipula kogortani tashkil qilgan. Kogorta bir, keyinchalik 3 qator boʻlib saf tortgan. Legion qanotlarida yengil qurollangan piyoda askarlar va otliq qoʻshin turgan; bu Rim qoʻshinining manyovr qilish imkoniyatlarini oshirgan. Kar-fagen davlatining sarkardasi Gannibal miloddan avvalgi 216 yildagi Kanna jangit bir paytning oʻzida har 2 qanotdan zarba berish usulini qoʻllab oz sonli kuchlar bilan rimliklarning yirik qoʻshinini toʻliq qurshovga olib tor-mor keltirishga erishgan. Miloddan avvalgi 1-asrda Rim sar-kardasi Yuliy Sezar shtab tuzgan, jang maydonida qoʻshinlar manyovrini mohirona amalga oshirgan, raqib qoʻshini qanoti va old tomoniga qarshi hal qiluvchi zarba berish uchun kogortaning 3qatoridan foydalangan, bu bilan zaxira barpo etilishini boshlab bergan. Qad. misrliklar, ossuriyaliklar, xitoylar va boshqa xalqlar mustahkam istehkomlar, yoʻllar va koʻpriklar qurishga mohir boʻlishgan. Qad. dunyoning ayrim mamlakatlari olib borgan urushlarda dengiz floti muhim rol oʻynagan, u quruqlikdagi qoʻshinga yordam berib, baʼzan mustaqil harakat qilgan.
Qad. Sharq, Yunoniston, Rim davlatlarida asta-sekin harbiy nazariya vujudga kela boshlagan. chunonchi, Xitoy sarkardasi va mutafak-kiri Sun Szi "Harbiy sanʼat haqida risola"sida harbiy kuchlarni davlatning mustahkamligiga bogʻliq ekanli-gini, vaqt va geografik sharoit omillarning harbiy harakatlar olib borishga taʼsiri, sarkardaning roli, urushga puxta tayyorgarlik koʻrish va raqibning zaif va kuchli tomonlarini oʻrganishning ahamiyati va boshqalarni keltirib oʻtgan. Yunon tarixchilari Fu-kidid, Ksenofont va boshqa oʻz asarlarida urushning borishini bayon qilib, uni tahlil etishga harakat qilganlar. Qad. Rimda Yuliy Sezar "Galliya urushi haqida xotiralar" va "Grajdanlar urushi haqida xotiralar" asarlarida urush va jang olib borish usullarini bayon etgan.
Rim imperiyasi 5-asrda qulagach, vizantiyada Osiyo va Afrikaning koʻpgina mamlakatlarida ilk oʻrta asr davlatlari vujudga kelgan. Ular qoʻshinining asosiy kuchini xalq lashkarlari, uning negizini esa zodagon druji-nasi tashkil etgan. 8—9-asrlarda Gʻarbiy Yevropada (Frank davlati) asosiy harbiy kuch ogʻir qurollangan otliqqoʻshin (ritsarlar) dan ibo-rat edi; piyodalar qushinning yerdamchi turiga ailangan. Gʻarbiy Yevropada 11 —15-asrlarda Harbiy sanʼat nihoyatda sekin rivojlangan. Harbiy harakatlar nisbatan oz sonli qoʻshin bilan aniq rejasiz va maʼlum bir jang-ovar safga tizilmay olib borilgan. Faqat diniy-ritsarlik ordenlari qoʻshinlari "pona" va boshqa jangovar saf turlarini qoʻllab ancha tartibli ravishda jang qilganlar. Bu davrda qalʼaqasrlar, mustahkamlangan shaharlar va monastirlar katta harbiy ahamiyat kasb etgan.
Moʻgʻullar qoʻshini (13—14-asrlar) yengil va ogʻir qurollangan otliq askarlardan iborat boʻlib, uzoq maso-faga harbiy yurish qilib, jang may-donida koʻpchilik boʻlib harakat qilgan. Qoʻshin ilgʻor qism, soʻl va oʻng qanot va zaxiradan tashkil topgan.
Markazlashgan ilk yirik davlatlarning barpo etilishi, hunarmandchilik va manufakturalarning rivojtanishi armiyaning tashkil etilishi va qurollanishida tubdan oʻzgarishlarga olib keldi. Armiya tarkibi endilikda urush paitida toʻplanadigan yellanma askarlar hisobiga toʻldiriladigan boʻlgan. 16-asrning 2-yarmidan mutlaq monarxiya davlatlari muntazam yollanma armiyalar tuza boshlashgan. Armiyalarni oʻtsochar qurollarga, jumladan, artilleriyaga ega boʻlishi tufayli jang olib borishning yangi usuli — liniyali taktikani paydo boʻlishiga olib keldi. Unda qoʻshinlar front boʻylab bir tekisda taqsimlanib, uzun qatorlarda saf tortib urushganlar. Liniyalardagi qatorlar (sherenga) miqdori miltiqlarning tez otarligi bilan bel-gilangan. Jangning taqdirini piyodalarning oʻq otish quvvati hal qilgan. 17-asrdagi armiyalarning strategiyasi xususiyati monarxik davlatlar tomo-nidan olib borilayotgan urushlarning cheklangan maqsadlarini koʻzlashida edi.
18-asr oxiri — 19-asr boshlaridagi Buyuk fransuz inqilobi va milliy ozodlik urushlari natijasida harbiy harakatlar olib borish usullarida chuqur oʻzgarishlar roʻy bergan. 19-asrda Gʻarbiy Yevropaning aksariyat mamlakatlarida armiyalar tarkibi umumiy harbiy majburiyat asosida toʻldirila boshlagan. Armiyalarning tashkiliy tuzilmasi ham jiddiy oʻzgarishlarga uchragan: doimiy qoʻshin birlashmalarda — murakkab jangovar vazifalarni mustaqil hal eta oladigan diviziyalar va korpuslar barpo etilgan. qurolli kuchlarning soni bir necha marta oshgan. Urush olib borish usullari va xarakteriga qarashlar ham oʻzgargan; jangovar harakatlarning asosiy maqsadi dushman hududi, aloqa iullari va qalʼalarini bosib olish emas, balki uning armiyasini tor-mor keltirish boʻlgan. Chunki dushmanning asosiy kuchlari ustidan hal qiluvchi jangda gʻalaba qozonish gʻalaba qilgan tomonga oʻzi uchun manfaatli sulh tuzish imkonini bergan.
Taktikada ham tub oʻzgarishlar boʻlgan. Jangovar tartibda batalonlar kolonnasi hal qiluvchi ahamiyat kasb etgan, batalonlar oldida sochma saf tortgan piyodalar qismi (yegerlar) borgan. Piyodalar hujumini artilleriya va otliq qoʻshin qoʻllab-quv-vatlab turgan. 18-asr oxiri — 19-asr boshidagi harbiy harakatlar olib borishning yangi usullarini tako-millashtirishda fransuz sarkardasi Napoleon I va rus sarkardasi M.I. Kutuzovpariinx xizmati katta boʻlgan. Mas, Napoleon I artilleriya va otliq qoʻshinni yalpisiga qoʻllashni joriy etgan va jang taqdirini hal etishda zaxiralardan mohirona foydalangan.
19-asrda temir yoʻllar qurilishi, elektr telegrafi, tutunsiz porox, qirqma toʻp, qirqma miltiqlarning kashf etilishi va bu vositalarni harbiy ishda keng qoʻllanishi (19-asrning 2-yarmi) strategiya va taktikada muhim oʻzgarishlarga olib kelgan. Qirqma qurollarning paydo boʻlishi oʻt ochish tezligi, uzoq masofadagi nishonni aniq olish imkonini bergan, bu qoʻshinlarni katta talafotlar berayotgan kolonna boʻlib safga tizishdan voz kechib, piyodalarni zanjir safda hara-kat qilishiga olib kelgan. Biroq, Birinchi jahon urushigacha zan-jir saf juda qalin boʻlib, bu holat ogʻir talafotlarga sababchi boʻlgan.
Fonema
Fonema (yun. phonema — tovush) — til tovush qurilishining maʼnoli birliklar — morfemalarth tanib olish va farklash uchun xizmat qiladigan birligi; oʻz navbatida, morfemalarning eng kichik tarkibiy kismi sifatida soʻzlarni ham oʻzaro ajratadi va farklaydi. U faqat soʻz va morfemalar tarkibidagina muayyan maʼnoga, maʼno farqlash xususiyatiga ega boʻladi. Mas, oʻzbek tilida k Fonemasi yaqin til orqa, portlovchi jarangsiz undosh tovush boʻlib, chuqur til orqa, sirgʻaluvchi, jarangli gʻ, lablab, portlovchi jarangli b Fonemalaridan farklanadi. Fonema qandaydir eng sodda element emas, chunki bir paytning oʻzida mavjud boʻladigan belgilardan iboratdir.
Fonemaning belgilari farqlovchi (differensial) va farqlamaydigan (integral) turlarga boʻlinadi. Farqlovchi belgilariga koʻra, Fonemalar oppozitsiyalar (zidlanishlar) hosil qiladi. Fonemalar farqlanadigan pozitsiya, yaʼni uni oʻz artikulyatsiyasi bilan aniq talqin etish uchun qulay sharoit kuchli pozitsiya, Fonema farqlanmaydigan, boshqa bir Fonema bilan mos tushib qoladigan pozitsiya, sharoit kuchsiz pozitsiya deb ataladi. Kuchli pozitsiyada Fonema morfema va soʻzlarni farqlash vazifasiga (semasiologik vazifaga) ega boʻladi, kuchsiz pozitsiyada esa Fonema bunday vazifaga ega boʻlmaydi. Oʻzbek tilida unlilar oldidan kelgan undoshlar koʻpincha kuchli pozitsiyada (maye., bola, mola, qozon, dor, gul), soʻz oxiridagi jarangli va jarangsiz Fonemalar kucheiz pozitsiyada (tob, sud, maqsad, bugʻ, barg) boʻladi. Kucheiz pozitsiyada Fonemaning variantlari yuzaga chikadi, kuchli pozitsiyada esa uning asosiy koʻrinishi oʻzining barcha farklovchi belgilari bilan namoyon boʻladi. Tafovuti, farqi birgina Fonemaga tayangan morfema va soʻzlar juftida Fonema ayniqsa aniq bilinadi (qoʻl—soʻl, chol— chal—choʻl). Fonemaning mavjudligi yoki yoʻqligi ham morfema va soʻzlarni farqlashi mumkin (darmon—armon, uni—unni).
Harbiy sanʼat
20-asr boshida armiyalarning soni keskin oshgan, ularni katta miqdordagi tez otar toʻp-zam-baraklar, pule-myotlar, miltiqlar bilan qurollantirish imkoni tugʻilgan. Qoʻshinlarni boshqarishda texnik vositalardan foydalanila boshlangan, aloqa yoʻllari rivojlangan va manyovr qilish imkoniyatlari kengaygan. Jangovar harakatlarning yangi shakli — operatsiya shakllana boshlagan. Operatsiya — qoʻmondonlikning yagona maqsadi yoʻlida birlashgan bir yoxud bir necha armiyalar tomonidan olib borilgan janglar majmui. birinchi jahon urushi davrida harbiy operatsiya tushunchasi amaliy va nazariy jihatdan shakllangan. Yangi strategik birlashmalar — frontlar paydo boʻldi; front operatsiyalari oʻtkazila boshlangan. Artilleriyaning tez surʼatlar bilan rivojlanishi, aviatsiya, tanklar va zaharlovchi moddalarning paydo boʻlishi natijasida taktika sohasida ham muhim oʻzgarishlar yuz bergan. Taktik vazifalar piyodalar, artilleriya, tanklar va muhandislik qoʻshinlarining birgalikda, umumiy harakatlari bilan hal etilgan.
Ikkinchi jahon urushi yillarida Harbiy sanʼat yanada taraqqiy etgan. Germaniya urush boshida tank va mexanizatsiyalashgan qoʻshinlardan unumli foydalangan, ularni aviatsiya quvvatlab turgan; qoʻshinlarni boshqarish yaxshi yoʻlga qoʻyilgan, bu dastlabki davrda fashistlar armiyalarining yirik gʻala-balariga sabab boʻlgan. Biroq Moskva ostonalarida fashistlar sovet qoʻshinlaridan birinchi bor yirik magʻlubiyatga uchraganlar.
Fonema
Fonemaning farqlovchi belgilari juda xilma-xil, lekin har bir tilda ularning toʻplami cheklangan boʻladi. Masalan, rus tilida undoshlarning qattiklik— yumshoklik belgisi farklovchi belgi hisoblansa, oʻzbek va fransuz tillarida bu belgi deyarli ahamiyatsiz, yaʼni farklovchi belgi emas. Muayyan bir Fonemani roʻyobga chiqaruvchi barcha tovushlar uning allofonlari (yun. allos — boshqa va ...fon) deyiladi. Ular Fonemaning variantlari oʻlaroq uning asosiy koʻrinishiga oʻxshamasligi mumkin.
Harbiy sanʼat
Urushdan keyingi iqtisodiy rivojlanish, fan va texnika yutuklari harbiy texnika sohasida yangi kashfiyotlarga olib keldi. 1953-yildan yadro quroli va raketalar bir qancha mamlakatlarning qurolli kuchlariga keng joriy etila boshlandi; qoʻshinlar elektron va boshqa texnika bilan jihozlanadigan boʻldi. Harbiy-desant kuchlari yanada rivojlandi. Havo hujumidan mudofaa qoʻshinlari qurol-aslahalari va tashkiliy tuzilishi keskin oʻzgargan. Harbiy-havo kuchlarida porshenli samo-lyotlar, reaktiv samolyotlar bilan almashtirilgan. Bular Harbiy sanʼatning barcha sohalari: strategiya, operativlik sanʼati va taktikasida tub oʻzgarishlarga olib kelgan. Yadro qurolidan foydalanish ehti-moli urush xarakteriga qarashlarni qayta koʻrib chiqishni taqozo etdi.
Turkiy qavmlar jahondagi eng qad. xalklardan sanalib, ular yashagan hudud faqat hozirgi Oʻrta Osiyoni qamrab olmasdan balki sharqda Tinch okeani, gʻarbda Dnepr va Don daryolariga qadar boʻlgan ulkan hududni qamrab olgan.
Fonema
Hozirgi termin maʼnosidagi "Fonema" tushunchasi, shuningdek, fonologiya nazariyasi birinchi marta 19-asrning 70—80 yillarida ruspolyak til shunosi Boduen de Kurtene tomonidan ishlab chiqilgan. Fonemafonologiya va morfonologiyaning oʻrganish obʼyektidir. Fonema tovushlarni farqlashga xizmat qiladigan jihatlar
Adabiyotlar
Abduvahob Madvaliyev, Ibodulla Mirzayev.
Harbiy sanʼat
Ular oʻzaro madaniy, iqtisodiy va baʼzan harbiy-siyosiy aloqada boʻlganlar. Turon zaminida yaratilgan kash-fiyotlar, jang qilishning yangi usullari barcha turkiy xalqlar tomonidan tezda oʻzlashtirib olinib, yangi bosqichga koʻtarilgan. Miloddan avvalgi 3-ming yillik oxiri — 2-ming yillikda Sharqdagi koʻchmanchi xalqlarda otliq qoʻshin paydo boʻlgan. Dastlab undan aloqa, razvedka va qoʻriqlash ishlarida foydalanilgan. Ammo chavandozlik mahora-tining oʻsishi bilan otliq qoʻshinning ahamiyati oshib borgan. U jang aravalarini siqib chiqarib qoʻshinning zarbdor va harakatchan kuchi boʻlib qolgan. Turkiy xalqlar Harbiy sanʼat tarixida birinchi boʻlib suvoriylar safini joriy etganlar (har bir otliq askar orasidagi masofa 20 m, ʻjangovar qatorlar soni 10 ta) va bu bilan dushman qoʻshini ustidan yaqqol ustunlikka erishganlar (qarang Otliq askarlar). Turon farzandlari 2 — 3 yoshidan ot minib, ov qilib, kichik kamondan oʻq uzishni, parranda, kichik hayvonlarni ov qilishni, ulgʻaya borishlari bilan qilich, nayza va boshqa jang qurollari bilan muomala qilishni oʻrganganlar.
IC 3806
IC 3806 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi Sa (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Harbiy sanʼat
Urushlar dastlab qoʻshni yerlarga chopqun qilish va asir olish xarakterida boʻlgan. Biroq davlatning kuchayishi, qoʻshin miqdorining oʻsishi, tajri-baning oshishi va chopqun qilishdan qoʻshni mamlakat va xalqlarni bosib olishga oʻtilishi bilan oddiy urush olib borish sanʼatga aylana boshlagan. Strategiya urush olib borish sanʼati sifatida, asosan, Sharqda vujudga kelgan. Qad. Sharq qoʻshinlarining urush olib borish sanʼati, asosan, son jihatdan ortiq qoʻshin bilan dushmanni tor-mor etishga qaratilgan. Koʻchmanchi xalqlar (skiflar, saklar, massa-getlar va boshqalar) kuchli dushman hujum qilganda koʻpincha mamlakat ichkarisi tomon atayin chekinganlar. Ular yoʻllarida uchragan joylarni vayron qilib, kichik otliq qismlar bilan dushmanga betoʻxtov hamla qilib uni holdan toy-dirganlar, soʻngra qarshi hujumga oʻtganlar. Strategik mudofaa (chekinish) va strategik hujum (qarshi hujumga oʻtish)ning shunday turini birinchi boʻlib Qora dengiz boʻyi skiflari miloddan avvalgi 512 yilda Doro! bos-qini davrida qoʻllaganlar. Saklar ham Doro 1 ga qarshi raqibni choʻl-biyobonlarga hiyla bilan boshlab borish takti-kasini qoʻllashgan (qarang Shiroq). Ulardan oʻrnakolib miloddan avvalgi 53 yilda parfiyaliklar rimliklarning M.Krass boshchiligidagi qoʻshinini Karri jangit yakson qilganlar.
Jahon Harbiy sanʼati taraqqiyotida turkiy xalqlar mumtoz oʻrinni egallaganlar. Mashhur arab adibi Johiz (775—868) ning "Manoqib al-atrok" ("Turkiy xalqlarning xislatlari") asarida "Sosoniy forslar barcha xalqlardan davlatni boshqarish sanʼatida, xitoyliklar — hunarmandlikda, yunonlar — ilm-fanda va turkiylar harbiy ishda ustundir", deb yozadi.
Qadimda sak jangchilarining qalin kigizdan tikilgan, choʻqqi qalpoqlari boʻlgan. Ular oʻzlari tayyorlagan kamon va xanjar(akinak) bilan, shuningdek, oyboltalar (sagarislar) bilan qurollanganlar. Saklar mohir tirandoz edilar. Sak suvoriylarining dovruti butun Sharqda mashhur boʻlgan. Yunon-fors urushida, xususan, marafon jangida (miloddan avvalgi 490 yil) sak otliq jangchilari alohida jasorat koʻrsatganlar. Qoʻshinning markazida forslar bilan yonma-yon turib urushgan saklar afinaliklarning qatorini yorib oʻtib, ularni mamlakat ichkarisiga qadar taʼqib etib borganlar. Biroq fors qoʻshinining qanotlari zaifligi tufayli qurshovga tushib qolish xavfi tugilgan. Shu sababli orqaga chekinilgan. Sak suvoriylari jang paytida orqaga oʻgirilib ham bexato otar edilar.
Miloddan avvalgi 329—327 yillarda Spitamen Aleksandr (Iskandar)ga qarshi partizan urushi taktikasini qoʻllagan.
Miloddan avvalgi 3-asr oxirida hunlar hukmdori Mode xoqon harbiy islohot oʻtkazgan. U anʼanaviy yengil otliq qoʻshinni ogʻir qurollangan otliq qoʻshinga aylantiradi. Gerodot massagetlar qoʻshinidagi otliq jangchilarning ogʻir qurol-aslahalari boʻlganini qayd etgan. Shunisi xarakterliki, keyinchalik bunday qurollanish odati Orol boʻylaridan sarmat-alanlar orqali Sharqiy Yevropaga tarqalgan. Parfyanlar rimliklarga qarshi Karri jangida uni ilk bor keng qoʻllashgan (qarang katafraktlar). Massagetlar yurtidan Moʻgʻuliston, Xitoy va Sibir (Ol-toy)ga ogʻir qurollangan suvoriyga moʻljallangan baland boʻyli ajoyib jangovar otlar tarqalgan. Hunlarning harbiy tartibiga binoan har bir ming kishidan iborat boʻlgan qoʻshinga mingboshi, 100 kishidan iborat qoʻshinga yuzboshi, 10 jangchiga — oʻnboshi boshchilik qilgan. Qoʻshin, asosan, otliq askarlardan iborat boʻlgan. Hunlar qoʻshini 4 qismga boʻlinib, har bir qism jangchilari maʼlum rangdagi otlarni mingan suvoriylardan ibo-rat boʻlgan. Qoʻshinning gʻarb tomonida saf tortgan suvoriylar oq ot, sharqiy qismida — boʻz ot, shimolida — qora ot va janubida sariq (saman) ot minib safda turganlar. Hunlarning otliq qoʻshini, asosan, kamon bilan qurollangani uchun harbiy taktika va manyovrlarni ustalik bilan olib borgan. Dush-manga oʻzlarini chekinayotgan qilib koʻrsatib, ularni aldab, uzoq masofagacha orqalaridan ergashtirib borganlar. Dushman ularni taʼqib etib char-chagan paytda hunlar raqiblariga qoʻqqisdan hamla qilib ularni tor-mor etganlar. Mabodo yengilib qolsalar, hunlar har tomonga tarqalib ketganlar. Hunlarni taʼqib etuvchilar qochayotganlarning qaysi birini orqasidan quvishni bilmay sarosimaga tushib qolgan paytlar koʻp boʻlgan. aynan hunlar davrida Osiyo choʻl minta-qalarida Harbiy sanʼatning harbiytexnikaviy va tashkiliy sohalarida bir qator muhim yangiliklar tarqalgan: suyak qoplagichli murakkab tarkibli kamon, hushtak tovushini beruvchi koʻp parrakli paykonlar, qoʻshin tuzilishining markazlashgan tizimi, masofa jangi olib borishning samarali taktikasi, mudofaa inshootlari (harbiy isteh-komlar) qurish anʼanalari vujudga keldi. Urta Osiyoda Kushon podsholigi davrida saltanat sarhadlarida mustah-kam qalʼalar (jumladan, Xorazmdagi Ayoz qalʼa, Tuproqqalʼa va boshqalar) qurilishi keng rivojlangan. Shaharlar burjli qalin devorlar bilan oʻrab olingan. Qangʻ davlati qoʻshinining asosini yengil otliqlar tashkil etgan, qoʻshin safarda ekanligida razvedka maqsadida oldinga ilgʻor qism joʻna-tilgan. Oʻtmishda har bir qabilaning oʻziga xos oʻroni boʻlgan. Bir necha qabi-lalar birlashib, dushmanga qarshi kurashayotgan paytda qabila sarkardasi oʻziga tegishli qabila jangchilarini chaqirmoqchi boʻlsa qabila oʻronining nomini aytib chaqirgan. Oʻrta asrlarda oʻronlardan juda keng foydalanilgan. Eftaliylar davrida jang qilishning asosiy usullaridan biri, kuchli raqib bilan yuzma-yuz jang qilmasdan uning 2 qanotiga betoʻxtov zarbalar berish yoʻli bilan uni holdan toydirish boʻlgan.
Turk xoqonligi davrida Harbiy sanʼat yanada rivojlangan. Jang taqdirini ogʻir qurollangan suvoriylarning yoyma holda galalashib qilgan hujumi hal etgan. Suvoriylar orasidagi masofa shu qadar sezilarli boʻlganki, amalda har bir jangchi oʻz holiga tashlab qoʻyilgan. Demak, jangning muvaffa-qiyatli boʻlishi harubir jangchining shaxsiy tayyorgarligiga bogʻliq. Yakka-ma-yakka olishuv jangning muhim qismi boʻlgan. Bahodirlar qoʻshinning zarbdor qismi boʻlib ularning oʻlimi odatda qoʻshin orasida sarosimalik tugʻdirib, magʻlubiyatga olib kelgan. Biroq jang qilishning bunday sodda usullaridan boshqa, manyovr qilish — yonboshdan aylanib oʻtish usuli ham boʻlgan (mas, Toʻnyuquq boshchiligidagi qoʻshinning qirgizlarga qarshi nayza balandligidagi qor qoplagan togʻdan oshib toʻsatdan qilgan hujumi va Qora Irtishdan oʻtib turgashlar ux-lab yotganda qoʻqqisdin hujum qilib ularning tormor qilinganligi).
Turk sarkardalari raqibni gaflatda qoldirish usulidan keng foydalanganlar. Arablar istilosi davrida Sugʻdga yordamga kelgan turkashlar kichik urush taktikasini qoʻllaganlar. Ularning yengil otliq qoʻshini arablarga qoʻqqisdan hamla qilib ularga tinchlik bermagan. Bunday taktika arab garnizonlarini doimo oʻta hushyor holatda turishga majbur qilgan. Arablarga faqat jang bilan olingan shaharlar va vodiylardagi himoyasiz qishloqlar boʻysungan. Turk xoqonligida qoʻshin zarbdor qismlardan — kamon bilan qurollangan yengil otliqlar va ogʻir qurollangan otliqlardan, shuningdek, koʻp sonli yordamchi qismlardan: piyodalar, ugʻruq, xizmatkorlar, taʼminot xizmati va boshqalardan iborat edi. Ibn Xaldunning yozishicha, insoniyat vujudga kelgandan beri yer yuzida urushlar 2 yoʻl bilan olib borilgan: biri — saf tortib hujum qilish (bi-l-zaxf sufufa), ikkinchisi — al-karr va~l-farr(aynan, "hujum va chekinish") usuli, yaʼni shiddatli hujum qilish va raqibini tuzoqqa tushirish maqsadida yolgʻondakam chekinish takti-kasi. Bu usullarning birinchisiga "so-soniylar usuli", ikkinchisiga "turkiylar usuli" deb nom berilgan. Urushga turkiy qabilalar tinchlik paytida turli sport oʻyinlari va ayniqsa ov qilish kabilardan foydalanib tayyorgarlik koʻrishgan. Tabariyning taʼkidlashicha, "xoqonga tegishli oʻtloq va’togʻ qoʻrugʻlari boʻlib, ularga hech kim yaqinlasha olmagan, hech kim ov qilishga jurʼat etmagan, zero ular urush qilish uchun xoli qoldirilgan. Bu oʻtloq egallagan yer uch kunlik yoʻl edi". Biror mamlakatga bostirib kirishda va ayniqsa jangga tayyorgarlik koʻrishda turkiylar aygʻoqchilik va razved-kaga katta eʼti-bor berganlar, buning uchun josuslar yoxud turli miqdordagi maxsus harbiy qismlar (talia) oldinga yuborilgan. Xoqon safarda oʻzining shaxsiy qoʻriqchilari (shurta), bir xil kiyimdagi gvardiyasi (xaris), turkiy qabilalardan tashkil topgan lashkarlar, baʼzan yollanma qoʻshin bilan chiqqan. Jang boshlanishidan oldin xoqon 2—3 sarkarda bilan birgalikda qoʻshindan ajrab tevarak-atrofni tekshirib chiqqan, agarda himoyalanmagan yerni koʻrsa, oʻsha yerdan hujum qilishni buyurgan. Jang paytida xoqon tepalikka oʻrnatilgan oltin taxtda oʻti-rib jangni kuzatgan. Jangni raqib jangchilari bilan yakkama-yakka olishuvchi bahodirlar boshlab bergan.
Turkiylar oʻz shahar-qalʼalarini ham tadbirkorlik bilan mudofaa etganlar. 722 yil arablar Balanjar qalʼ-asini qamal qilganida xazarlar 300 dan ortiq arava (a’jala) toʻplab, ularni bir-biriga bogʻlab qalʼalarning atrofida mudofaa xalqasi sifatida qoʻyib chiqib, bu bilan raqibning qalʼaga kirishiga toʻsqinlik qilganlar.
Turkiy xalqlarda 9—10-asrlarda Harbiy sanʼat yanada yuqori bosqichga koʻtarilgan. jahonda bu davrda otliq qoʻshinning roli oshgan. Yaqin va Uzoq Sharq hukmdorlari turkiylarni oʻz xizmatlariga olishga harakat qilishgan. Ular orasida turkiy gulomlar (qullar) muhim oʻrin tutgan. Turkiylarning jangovarlik sifatlari Sharqda munosib baholangan. Chunonchi, 10-asr boshida Vizan-tiya imperatorlarining va Abbosiy xalifalarning shaxsiy gvardiyasi turkiylardan iborat boʻlgan.
Turkiy xalqlarning Harbiy sanʼati, ayniqsa, Amir Temur va temuriylar davrida oʻzining yuksak bosqichiga yetgan (qarang temuriylar harbiy sanati).
15 — 16-asrlardan eʼtiboran Yevropa mamlakatlaridagi iqtisodiy yuksalish, Buyuk geografik kashfiyotlar, oʻt sochar qurollar, artilleriyaning keng tarqalishi bilan Harbiy sanʼatda tub oʻzgarishlar sodir boʻlgan. Lekin shu bilan birga O'rta Osiyo mintaqasining turli ijtimoiy-siyosiy vaziyatlarga koʻra karvon yoʻllaridan, Yevropa mamlakatlaridan uzilib qolganligi, oʻzaro ichki nizolar Harbiy sanʼat taraqqiyotiga salbiy taʼsir qilgan.
Oʻzbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgach, harbiy sohaga alohida eʼtibor berildi. 1995-yil avgustda Oʻzbekiston Respublikasining harbiy dok-trinasi qabul qilindi, u mamlakatning harbiy sohadagi siyosatini belgilab berdi. Mintaqadagi harbiy siyosiy vaziyatdan kelib chiqqan holda 2000-yil 3-fevralda Oʻzbekiston Respublikasining Mudofaa doktrinasi qabul qilindi.
Bugungi kunda Qurolli Kuchlarimiz oldidagi muhim vazifalardan biri son jihatidan uncha katta boʻlmagan, zamonaviy qurol-yarogʻ va texnika bilan qurollangan armiyani, jangovar harakatlar olib borishning eng samarali usullarini egallagan va har qanday bosqinchi kuchlarga qarshi kurashga hamda zarba berishga qodir boʻlgan tezkor harbiy qismlarni yaratishdan ibo-rat (yana qarang Oʻzbekiston Respublikasi Kurolli Kuchlari).
Adabiyot
Faxriddin Hasanov.
Verin Dvin
Verin Dvin  — Armanistonning Ararat viloyati Verin Dvin tumanidagi qishloq.
Harf terish mashinalari
Harf terish mashinalari -matbaa bosma qolipi matn qismini tayyorlash uchun moʻljallangan mashinalar. Birinchi Harf terish mashinalarim. 19-asr boshlarida yaratildi va matn satrlarini ayrim litera (harf) lardan terishni mexanizatsiyalashga imkon berdi. 1822-yilda ingliz ixtirochisi U. Chyorch klaviaturali litera terish (litera-nabor) mashinasini yasadi. 1866— 67 yillarda rus ixtirochisi P.P.Knya-ginskiy perfolentali dastur asosida boshqariladigan litera terish mashinasini yaratdi. 19-asr oxirida linotip va monotip yaratilganidan keyingina Harf terish mashinalarim. keng qoʻllanila boshladi. Fotonabor mashinalarining yaratilishidagi dastlabki qadamlar ham huddi shu davrga toʻgʻri keladi.
Wesselburener Deichhausen
Wesselburener Deichhausen Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Dithmarschen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,07 km2. 145 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Wesselburener Deichhausenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Dağıstan, Bergama
Dogʻiston — Izmirning Bergama tumanidagi mahalla (qishloq). Darhaqiqat, u 1877-yilda Kavkazning Dog‘iston viloyatida yashovchi 12 oiladan iborat lazgilar jamoasi 19-asrda ruslarning buyuk surgunligi natijasida Usmonlilar yerlaridan panoh topishi natijasida tashkil topgan. Ular lazgi tilida hukmronlik qiladilar va 1970-yillargacha kundalik hayotda lazgi tilida gaplashardilar. Biroq, bugungi tarixda lezgin tilida gapira oladigan qishloq aholisi soni juda kam.
Egey dengizida yashovchi bu lazgilar hali ham Dogʻiston mintaqasi bilan aloqani davom ettirmoqda. U Dogʻiston viloyatida yashovchi qarindoshlari bilan aloqalarini davom ettiradi.
Qishloq rahbari Tohir Gul. Rahbarning kabinetida ota-bobolaridan Kavkazga tegishli qilichlar va shunga oʻxshash xotiralar koʻrgazmaga qoʻyilgandir.
NGC 1843
NGC 1843 Orion yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Edouard Stephan 1877-yilda kashf etgan.
Shimoliy departamenti (Kot-d'Ivuar)
Nord departamenti Kot-d’Ivuarning dastlabki toʻrt departamentidan biri edi. U 1961-yilda Markaz boʻlimi, Sud-Est boʻlimi va Sud-Ouest boʻlimi bilan birgalikda tashkil etilgan. Nord departamenti mavjud boʻlgan davrda departamentlar Kot-d’Ivuarning birinchi darajali maʼmuriy boʻlinmalari edi.
Maʼlumot sifatida joriy chegaralardan foydalangan holda, Nord Departamenti hududi Denguéle tumani,Savanes tumani va Woroba tumanidan iborat edi.
1969-yilda Nord departamenti va mamlakatning boshqa beshta mavjud boʻlimlari tugatilib, oʻrniga 24 ta yangi boʻlimlar tashkil etildi. Nord departamenti hududi Boundiali, Ferkessedugu, Korxogo,Odienne ,Seguela va Tubaning yangi boʻlimlariga aylandi. left|thumb| Shimoliy departament va Kot-d’Ivuarning boshqa uchta asl boʻlimi (1961-63)
Salagnon
Salagnon Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1087 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 131,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,3 km2. Dengiz sathidan 221 – 397 m balandlikda joylashgan.
Fono...
Fono..., ...FON (yun. phone — ovoz, tovush) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi yoki ikkinchi qismi; shunday soʻzlarning tovushga, ovozga aloqadorligini bildiradi (mas, fonogramma, fonoteka; telefon, gidrofon, magnitofon).
Coy (Arkansas)
Coy AQShning Arkansas shtatida joylashgan shahardir. Lonoke okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
116 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 68,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,7 km2. Shundan 1,7 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 66 m balandlikda joylashgan.
Damprichard
Damprichard Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1788 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 81,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 21,9 km2. Dengiz sathidan 780 – 1023 m balandlikda joylashgan.
Harf-tovush yozuvi
Harf-tovush yozuvi, harfiy yozuv — har bir grafik belgi (harf) alohida bir tovushni (fonemani) yoki uning variantini (allofonni) ifodalaydigan yozuv turi; fonografik yozuv rivojidagi dastlabki sillabik (boʻgʻinli) yozuv bosqichidan keyingi ushbu yozuv baʼzi manbalarda a l i f -boli yozuv deb ham ataladi.
H.-t.yo., oʻz navbatida, maʼlum ketma-ketlikdagi 2 xil koʻrinishga ega: 1) konsonant, yaʼni harflar faqat undosh tovushlarni ifodalaydigan yozuv; 2) vokallashgan, yaʼni harflar ham undosh, ham unli tovushlarni ifodalaydigan yozuv. Konsonant yozuv qad. som (finikiy) alif-bosining yaratilishi bilan miloddan avvalgi 2-ming yillikning 2-yarmida; vokallashgan yozuv (haqiqiy maʼnodagi H.-t.yo.) esa yunonlar tomonidan finikiy yozuvining oʻzlashtirilishi va unga unlilarni ifodalovchi qoʻshimcha belgi (harf)lar kiritilishi bilan miloddan avvalgi 1-ming yillikning boshlarida paydo boʻlgan. H.-t.yo. boshqa yozuv turlariga qaraganda juda koʻp afzalliklarga ega. chunonchi, boshqa yozuv turlari (mas, xitoy iyeroglifik yozuvi, yapon aralash yozuvi) yuzlab, minglab, hatto oʻn minglab belgilar bilan ish koʻrgani holda Harf-tovush yozuviyo.ga asoslangan alif-bolar bir necha oʻn belgi (harf)dan iborat boʻladi. Ayni paytda bu yozuv turi savodga oʻrganishda ham qator afzalliklarga, qulayliklarga ega.
H.-t.yo. boshqa yozuv turlaridan mutlaqo ajralgan, "sof" holda mavjud boʻla olmaydi. Unda maʼlum maʼnoda ideografik-logografik, boʻgʻinli yozuvlarning ham baʼzi unsurlari uchraydi. Mas, Ya harf-belgisi 2 tovush (y + a)ni ifodalab, boʻgʻinni tashkil etsa, S harf-belgisi xalqaro miqyosda kimyo, matematika, fizika sohalaridagi alohida termiilar va tushunchalarning ramzi boʻlib xizmat qiladi.
Hasayni
Hasayni - xalq seleksiyasida chiqarilgan mahalliy xoʻraki uzum navi. Morfologik “va biologik xususiyatlariga koʻra Husainip&n ajralib turadi. Sharqiy ekologikgeografik navlar guruhiga kiradi. Tupi kuchli oʻsadi. Barglari qisman kertikli, 3 — 5 boʻlmali, yirik (18x20 sm), toʻq-yashil, yaltiroq, tuksiz. Guli 2 jinsli. Uzum boshi oʻrtacha, ogʻirligi 380—500 g. Mevasi yirik (oʻrtacha 5—6 g), choʻzinchoq, silindrsimon, toʻliq pishganda och sariq. Tarkibida 22—25% qand bor, nordonligi 4—3 g/l, eti zich, karsillaydi. Hosili faol harorat yigʻindisi 3410° da 143 kunda—avgust oxiri-sentabr boshlarida pishib yetiladi. Hosildorligi nisbatan past (90 — 100 s/ga). Kul kasalligiga chidami sust. Uzumi yuqori qadrlanadi. Yangiligida isteʼmol qilinadi, yuqori sifatli mayiz tayyorlanadi. Fargʻona vodiysida koʻp ekiladi.
Fond bozori
Fond bozori, qimmatli qogʻozlar bozori — moliya bozorining qimmatli qogʻozlar emissiyasi va ularning oldi-sotdisi bilan shugʻullanadigan sohasi. Fond bozorining asosiy vazifasi: investitsiyalarni, yaʼni, kengaytirilgan takror ishlab chiqarishga va texnika ravnaqiga zarur investitsiya mablagʻlarini toʻplash hamda taqsimlash; qimmatli qogʻozlar paketlaridan foydalangan hodda mulk egaligini oʻzgartirish; qimmatli qogʻozlar oldisotdisi yoʻli bilan bozorni qayta taqsimlash; qimmatli qogʻozlar chiqarish yordamida davlat qarzini moliyalashtirish va boshqa
Fond bozori qatnashchilari kapital "isteʼmolchilari" (emitentlar) va uni "takdim etuvchilar" (investorlar)dir. "Isteʼmolchilar" davlat, mahalliy hokimiyat organlari, yirik milliy va xalqaro kompaniyalar hisoblanadi. Investorlar esa institutsional (qimmatli qogʻozlar bilan ish yurituvchi har xil moliyaviy kredit institutlari: tijorat va investitsiya banklari, sugʻurta jamiyatlari, pensiya fondlari va boshqalar) va yakka (xususiy shaxslar, shu jumladan, venchur biznesining uncha katta boʻlmagan korxona egalari) guruxlarga boʻlinadi.
Fond bozori ishlari uning professional xodimlari: brokerlar (bitimda oʻz kapitali bilan qatnashuvchi vositachilar), boshqaruvchilar (ishonib topshirilgan qimmatli qogʻozlarni idora qiladigan shaxslar), kliringlar (oʻzaro majburiyatlarni aniqlash bilan shugullanuvchi tashkilotlar), depozitariylar (qimmatli qogʻozlarni saqlash boʻyicha xizmat koʻrsatadi); reyestr yurituvchilar (qimmat qogʻozlarni roʻyxatdan oʻtkazish ishini bajaradi); savdo-sotiqni tashkil etuvchilar (qimmatli qogozlar bilan bitam tuzishga yordam berish xizmagini bajaradi); jobberlar (qimmatli qogʻozlar bozori konʼyunkturasi boʻyicha mutaxassislar) orqali amalga oshiriladi. Ular bilan birga qimmatli qogʻozlar bozoriga bank xizmatchilari, investitsiya fondlari xodimlari, shuningdek, moliyaviy bozor uchun zarur boʻlgan qonunchilik va nazoratni taʼminlovchi davlat xizmatchilari va yuristlar xizmat koʻrsatadi. Fond bozori infratuzilmasini fond birjasi, roʻyxat (reyestr)ga oluvchi muassasalar, depozitariylar tizimi tashkil etadi.
Fond bozori qimmatli qogʻozlarning kelib tushish vaqti va usuliga qarab birlamchi va ikkilamchi bozorlarga ajratiladi. Birlamchi bozor — Fond bozorining asosi hisoblanadi. Unda birinchi marta chiqarilayotgan qimmatli qogʻozlar joylashtiriladi. Birlamchi bozorning asosiy qatnashchilari qimmatli qogʻoz emitentlari va investorlardir. Investitsiya qilish uchun asosiy va aylanma moliyaviy kapital zaxiralariga muhtoj boʻlgan emitentlar Fond bozorida qimmatli qogʻozlar taklifini belgilaydi. Oʻz kapitalini qoʻllash uchun foydali soha izlovchi investorlar qimmatli qogʻozlarga talabni shakllantiradi. Birlamchi bozorda vaqtincha erkin pul mablagʻlarini jalb etish amalga oshiriladi. Lekin birlamchi bozor jamgʻarmani faqat milliy iqtisodiyot koʻlamidagina kengaytirish bilan chegaralanmaydi. Unda erkin pul mablagʻlarining iqtisodiyot tarmoqlari va sohalari boʻyicha taqsimlanishi ham sodir boʻladi. Bozor iktisodiyoti sharoitida qimmatli qogʻozlar keltiradigan daromad taqsimlanish mezoni boʻlib xizmat qiladi. Bu holat esa erkin pul mablagʻlari eng koʻp daromadni taʼminlovchi korxonalarga, xoʻjaliklar, tarmoklar va sohalarga yoʻnaltiradi, degan maʼnoni bildiradi. Birlamchi bozor yangi chiqarilgan qimmatli qogʻozlarning emitentlar tomonidan joylashtirilishini nazarda tutadi. Shu bilan birga korporatsiyalar, hokimiyatlar, oʻzoʻzini idora qiluvchi mahalliy organlar emitentlar boʻlishlari mumkin. Bunday emitentlar guruxlarining bozordagi ahamiyati mamlakatdagi iktisodiyot holati va uning umumiy taraqqiyot darajasi bilan aniqlanadi. Koʻpchilik mamlakatlarning davlat byudjetidagi doimiy taqchillik qimmatli qogʻozlar bozorida davlatning muhim rol oʻynashini taʼminlaydi. Yakka va institutsional investorlar ham qimmatli qogʻozlar xaridorlari boʻlishi mumkin. Bular tijorat banklari, pensiya fondlari, sugʻurta kompaniyalari, investitsiya fondlari, oʻzaro yordam fondlari va h.k.
Qimmatli qogʻozlarning ikkilamchi bozori — birlamchi bozorning zaruriy qoʻshimchasi. Unda qimmatli qogʻozlarning olibsotarlik shaklidagi aylanmasi sodir boʻladi. Qimmatli qogʻozlar boʻyicha bitimlarning shakliga qarab ularni uyushtirilgan (birjali) va uyushtirilmagan (birjadan tashqaridagi yoki "koʻcha") bozorlariga ajratish mumkin. Uyushtirilgan bozorni fond birjalari tashkil qiladi. Qimmatli qogʻozlar bilan qilinadigan boshqa barcha bitimlar uyushtirilmagan bozorda amalga oshadi. Birjadan tashqari aylanmadagi savdoni mutaxassislar — brokerlar va dilerlik kompaniyalari olib boradi. Birjadan tashqari aylanmada savdo jarayonlarini bajaradigan yagona markaz yoʻkligi tufayli oldisotdi bitimlari telefon va kompyuter tarmoklari orqali bajariladi. Narxnavolar birjadan tashqari aylanmani tartibga soluvchi qoida asosida kelishib belgilanadi.