cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Zapatista milliy ozodlik armiyasidagi ayollar
Ichki migratsiya va mahalliy ayollar
1950-yillarda Meksika hukumati yer islohoti talablari tufayli bir qancha togʻli hududlardan shaharlarga immigratsiyani ragʻbatlantirdi. Ushbu hududlardan biri Sharqiy Chiapasdagi Lakandon o'rmoni hududi edi. Ayollar ketishni xohlamadilar, chunki ayollar o'z qishlog'ini hech qachon tark etmaganlar. Shuningdek, turli etnik guruhlarning immigratsiya bilan aralashishi ham kuzatildi. Bu holat ona tilini yaxshi biladigan ayollarning shahardagi odamlar bilan muloqot qila olmasligiga olib keladi. Erkaklar yangi ish o'rinlari va ishlab chiqarishlarda ishlay boshlagan bo'lsa, ayollar maoshli ishchi sifatida ishlay olmadilar. Ayollar ko'cha sotuvchisi yoki uy xizmatkori sifatida pul topishgan. Uyda ishlaydigan ayollar jismoniy va jinsiy zo'ravonlikka duchor bo'lishdi. Bunday holatlar ko'pincha ayollarga nisbatan sodir etilgan. Ko'cha sotuvchilarining ba'zilari shaharlardagi sayyohlarga qo'lda yasalgan buyumlarni sotishgan. Keyinchalik bu sotuvchilar hunarmandchilikda ishlab chiqarish uchun birgalikda tashkil etilgan. Tashkilot faqat shahar bilan chegaralanib qolmadi. Qishloqlarda yashovchi ayollar, shuningdek, non tayyorlash va bog'dorchilik kabi boshqa turdagi iqtisodiy jamoalarda ham jamoaviy tuzdilar. Bu tashkilot ayollarning birinchi tashkiloti edi. Kollektiv tashkilotlar bilan ishlash tajribasi ayollarni EZLN haqida xabardor qildi va ishtirok etdi.
Harbiy va siyosiy ishtirok
EZLN Meksikaga urush e'lon qildi, chunki dehqonlar Shimoliy Amerika erkin savdo kelishuviga binoan o'z yerlaridan mahrum bo'lishadi. EZLNga qoʻshilgan ayollar yetakchisi mayor Ana Mariya 1994-yil 1-yanvarda San-Kristobal-de-las-Kasas va Chiapasdagi oltita shaharga kirib, ayollarning ovozini eshitdi.
Ayollar EZLN armiyasining uchdan bir qismini tashkil etdi. Bundan tashqari, EZLNni qo'llab-quvvatlaganlarning yarmi ayollar edi. Qo'zg'olon boshida ayol jangchilarning aksariyati ko'proq tartibsiz, mahalliy militsiyalar edi. Ammo keyinchalik ayollar uyushtirilgan tarzda kurasha boshladilar. Qo'zg'olonda qatnashgan ayollar o'z oilalaridan uzilishi kerak edi. Chunki jangchi ayollar yashagan tabiiy sharoit bolalarga qarashni qiyinlashtirgan. Garchi ba'zi ayollar bolalarga borishgan bo'lsa-da, aksariyati lagerlarda qolishdi. EZLN lagerlaridagi erkaklar va ayollar ovqat tayyorlash va tozalash vazifalarini teng taqsimlaganlar.
EZLNga qo'shilgan ayollarga ta'lim olish imkoniyatini yaratdilar. Zapatistalar hukmron bo'lgan hududlardagi maktablarda ispan tili turli mayya tillari bilan bir qatorda umumiy til sifatida o'rgatildi. Shunday qilib, zapatista ayollar ispan tilini o'rgandilar. Bu maktablar tufayli ayollar o'qish va yozishni o'rgandilar.
Boshqa hissalar
EZLNga qo'shilmagan va urushmagan, balki ularni qo'llab-quvvatlagan ayollar ham bor edi. Bular keksa yoki g'amxo'rlikka muhtoj bo'lgan ayollar edi. Bu ayollar; Armiyaga kelganida, u lagerlardagi askarlarni ogohlantirish, EZLN bayonotlarini jamoalarga yetkazish va forma tikish kabi ishlar bilan yordam berdi.
Mahalliy feminizm
G'arbiylashuv, globallashuv va Meksikadagi Zapatista harakati mahalliy feminizm g'oyasini tug'dirdi. Bu g'oya eng ko'p Meksikaning Chiapas shahridagi mazlum ayollar tomonidan qabul qilindi. Mahalliy feminizm etnik, sinfiy va gender muammolarining aralashmasidir. Garchi feminizm g'arblashtirish natijasida ko'rilgan bo'lsa-da, mahalliy ayollar hukmron g'arb madaniyati va mafkurasi ta'siridan ajralgan holda o'zlarining mahalliy urf-odatlarini saqlab qolishga harakat qilishgan. Mahalliy feminizm ayollar va mahalliy xalqlarning kurashiga asoslanadi va bu maqsadlarga erishish uchun ba'zi g'arb g'oyalariga tayanadi. Zapatista ayollar nafaqat Chiapasdagi ayollar uchun, balki ezilgan barcha ayollar uchun kurashadi. Buni u zapatistalar harakati yetakchilaridan biri Ana Mariyaga bergan intervyusida tushuntiradi.
Encuentro
2007-yil dekabr oyida Chiapasdagi kichik qishloq la Garruchada ayollar bilan bog'liq masalalar bo'yicha Zapatista ayollarini muhokama qilish uchun yig'ilish bo'lib o'tdi. Uch ming ishtirokchi, jumladan, uch yuzga yaqin Zapatista ayollari ishtirok etdi. Enkuentro tumani ayollar uchun makon hisoblangan.
Bu ayollar qo'zg'olondan oldingi hayotlarini, o'shandan beri nima o'zgarganini va ayollarning EZLNga qanday qo'shilganini muhokama qilishdi. Shuningdek, Zapatista ayollari; Ular ayollarga nisbatan uydagi zo'ravonlik, sog'liqni saqlash va ta'lim olish imkoniyatining yo'qligi, o'z jamoalarida duch keladigan kamsitish kabi yomon munosabat haqida gapirdilar. Shundan so'ng, ayollar ayollarni bu yomon munosabatdan qanday qutulish mumkinligini muhokama qilishdi. Ular ayollarning ushbu muolajadan xalos bo'lishlari uchun ayollar jamoalari orqali ayollarga ko'proq mustaqil bo'lishga imkon beradigan Zapatista harakati bilan shug'ullanishlari kerak degan xulosaga kelishdi.
Komandir Ramona
Komandante Ramona EZLNdagi birinchi siyosiy rahbarlardan biri edi. U faqat Tzotzilda gapirgan va Tzotzil va ispan o'rtasidagi tarjimalar bilan shug'ullanishi kerak edi. Ramona ayollarning siyosiy tashkiloti uchun ishlagan. Lekin u qarshilik sifatida kurashmadi. Dastlabki qo'zg'olondan so'ng, 1994-yil fevral oyida Ramona tinchlik muzokaralarida qatnashdi va Meksika hukumati bilan muzokarachi sifatida ishladi. Ramona 2006-yil 6-fevralda 40 yoshida buyrak saratonidan vafot etdi.
Mayor Ana Mariya
Mayor Ana Mariya 1994-yilda Meksikaning janubi-g'arbiy qismidagi San-Kristobal-de-las-Kasas shahridagi birinchi qo'zg'olonga boshchilik qilgan birinchi harbiy rahbarlardan birining laqabidir. U 1969-yilda Los Altos de Chiapas tog'larida tug'ilgan. Ana Mariya EZLNga qo'shildi, chunki u yaxshi hayot kechirish uchun erga egalik qilish zarurligini tushundi, ayniqsa u mahalliy ayol bo'lganida. Sakkiz yoshida tinch namoyishlarda qatnasha boshlagan. Keyinchalik u EZLNga akasi EZLNga qo'shilganidan keyin o'n uchdan o'n to'rt yoshgacha bo'lgan birinchi ayollardan biri sifatida qo'shildi. U EZLN harakati doirasida oʻzining siyosiy qarashlariga ega boʻldi va qurol ishlatishni oʻrgandi. Uning fikricha, EZLN harakatining asosiy talablari demokratiya va erkinlik edi. Zapatista qo'zg'oloni paytida u yirik piyoda askar edi. U 1000 kishilik batalonga qo'mondonlik qildi va ularni shahar hokimiyatini egallashga olib bordi.
Bereketli, Besni
Bereketli — Adıyaman viloyatining Besni tumanidagi qishloq.
Tarixi
Qishloq 1919-yilgacha shu nomga ega bo'lgan. 2012-yildan TUIK qaydlarida Sug'ozi shahrining qishlog'i sifatida qayd etilgan.
Geografiyasi
Qishloq Adıyaman shahar markazidan 61 km masofada joylashgan. Besni shahar markazidan 14 km uzoqlikda.
Yukarıbozan, Ilgaz
Yukaribozan — Turkiyaning Chanqiri viloyatining Ilgaz tumaniga qarashli qishloq.
Pop tumani
Pop tumani — Namangan viloyatidagi tuman. U 1926-yil 28-sentabrda tashkil etilgan. 1930-yildan Chust-Pop tumani nomi bilan atalgan. 1931-yilda, Chust tumani ajralib chiqqanidan keyin, Pop tumani deb atalib kelinmoqda. 1947—1960-yillarda Namangan viloyati tarkibida, 1960—1967-yillarda Fargʻona viloyatida, 1967-yil dekabrdan yana Namangan viloyati tarkibiga kirgan.
Etimologiyasi
Pop haqida oʻrta asrlarda yozilgan tarixiy kitoblarda maʼlumotlar uchraydi. „Pop“ atamasining dastlabki koʻrinishi „Bob“ shaklida berilgan. Tadqiqotchi olim Lur’e „Pop“ atamasini arab va soʻgʻdiy tillardagi manbalarni tahlil qilib ikki xil maʼnodagi soʻz deb ataydi. Birinchisi „daryo kechuvi“ boʻlib, Pop qal’asini oldida Sirdaryodan kechib oʻtish mumkin boʻlgan joy maʼnosida qoʻllagan. Ikkinchisi „qal’a“ degan maʼnoni anglatadi. Pop qal’asi oʻsha davrda devor bilan oʻralgan edi.
Tarixi
1876-yilning 6-aprelida Chust uyezdi tashkil qilinib, tarkibiga sakkizta boʻlis (volost) va 62 ta qishloq oqsoqolligi kiritilgan. Pop hamda Chodak volostlari ham unga qarashli boʻlgan.
Pop volosti tarkibida 4 qishloq jamoasi yigʻini va 12 qishloq oqsoqolligi boʻlgan.
1916-yil 18-sentyabrda mardikorlar ortilgan birinchi eshelon Pop tumanidan Podsho Rossiyasiga joʻnatilgan.
XX asrning 20-yillarida milliy ozodlik harakati yetakchilaridan Ashtning Ashoba qishlogʻidan boʻlgan Rahmonqulibek yigitlari Pop hududida bolsheviklarga qarshi kurash olib borgan.
Pop tumani dastlab 1926-yil 28-sentyabrda Fargʻona okrugi tarkibida tashkil etilgan.
1930-yilda Chust tumani birlashtirilib, Chust-Pop tumani nomi bilan atalgan.
1931-yilning iyun oyida sobiq OʻzSSR Oliy soveti Prezidiumi Markaziy qoʻmitasi Chust-Pop rayonini ikki mustaqil tumanga boʻlish haqida qaror qabul qilgan.
Chust-Pop tumani quyidagicha taqsimlangan:
Geografiyasi
Pop tumani Namangan viloyati maydonining 43,8%, aholisining 9% ini va yaylovlarining asosiy qismini tashkil etadi. Tuman shimolidan Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati, sharqdan Namangan viloyatining Chust, Mingbuloq tumanlari, janubidan Fargʻona viloyatining Buvayda va Dangʻara tumanlari, garbdan Tojikiston Respublikasining Asht tumani, Toshkent viloyatining Ohangaron va Boʻstonliq tumanlari bilan chegaradosh. Chegarasining uzunligi 344 km boʻlib, shimolidan janubga Chatqol, Qurama tizmalaridan Markaziy Fargʻona tekisliklarigacha boʻlgan kengliklarni egallaydi. Maydoni 2,94 ming km². Aholisi 170 ming kishi (2003). Tumanda 1 shahar Pop, 4 ta shaharcha Uygʻursoy, Xalqobod, Oltinkon, Chorkesar mavjud. Uygʻur, Margʻizor, Yangiyer, Yangiobod, Gʻurumsaroy, Tepaqoʻrgʻon, Pungon, Qirchin, Maydamillat, Botir boʻtka, Chigʻanoq, Kenagas, Beshsori, Navroʻz, Iskovut, Sang, Qaynama, Xoʻjaobod, Toʻda, Orom, Doʻstlik, Madaniyat, Parda Tursun, Koʻrnos kabi qishloqlari mavjud.
Tabiati
Tuman hududi Fargʻona vodiysining shimolida, Namangan viloyatining shimoli-gʻarbiy qismida, Qurama togʻ tizmalarining janubiy yonbagʻri va Sirdaryo vohasida, geologik faol zonada joylashgan. Relyefi tekislik, adirlar va togʻlardan iborat boʻlib, janubdan shimolga koʻtarila boradi. Janubida (Qoraqalpoq choʻlida) va Achchiqkoʻl massivida balandligi 350-400 m, shimolida, Chatqol togʻlarida esa 4000-4500 m ga yetadi. Sirdaryoning har ikki tomonidagi tekislik dehqonchilik qilinadigan asosiy yerlardir.
tuproq va oʻsimliklar
Tuman hududida tuproq va oʻsimliklar janubidan shimoliy tomon oʻzgarib boradi. Sirdaryoning chap sohilidagi qoraqalpoq choʻlida koʻchma qumlar va qum barxanlari orasida shoʻrxoklar uchraydi. Oʻzlashtirilgan yerlarning tuprogʻi och tusli boʻz tuproqlardir. Bu yerlarda yovvoyi oʻsimliklardan saksovul, izen, yantoq, qamish, yulgʻun va boshqa oʻsadi. Sirdaryo va boshqa daryolarning odoq va qayirlarida oʻtloqi-botqoq va toʻq tusli boʻz tuproklar uchraydi. Shoʻrxok va shoʻrtoblar ham bor. Bu yerlarda tol, turangʻil, yulgʻun, shoʻra, yalpiz, qoʻgʻa va boshqa oʻsimliklar oʻsadi. Adir zonasida shagʻal va chagʻir toshlar, jigarrang tuproqlar tarqalgan. Oʻsimliklari, asosan, efemer va efemeroidlardir. Togʻ zonasida yer yuzasi qoyalar va togʻ oʻtloq tuproqlari bilan qoplangan. Bu yerlarda yantoq, archa, togʻterak, yovvoyi olma, doʻlana kabi turli daraxt va butalar, shirach, betaga, shuvoq, isiriq va boshqa oʻsadi. Togʻ yaylovlaridan keng foydalaniladi.
Aholisi
Pop tumani Namangan viloyati aholisining 9% ini tashkil etadi. Aholisi asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, rus, tatar, ukrain, qirgʻiz, uygʻur va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km²ga 58 kishi. Shahar aholisi 125,5 ming kishi, qishloq aholisi 94,2 ming kishi (2020-yil 1-aprel holatiga koʻra).
Xoʻjaligi
Sanoat tuman iqtisodiyotida muhim oʻrin tutadi. Tumanda qurilish materiallari, yengil, paxta tozalash, oziq-ovqat sanoatlari asosiy tarmoqlardan hisoblanadi. Pop tumanida 11 sanoat korxonasi, shu jumladan, 3 ta qoʻshma korxona, avtokorxona va boshqa faoliyat koʻrsatadi.
1970-yil 4-mayida Chodak maʼdan koni ochilgan. Bu yerda ishchilar shaharchasi „Oltinkon“ qurilgan. 1981-yilda Xalqaobod shaharchasi ishga tushirilgan. 2000-yilda xususiy tadbirkorlik subyektlari 772ta, 2010-yilda esa 1963 taga yetgan.
Qishloq xoʻjaligi
Pop tumaniga birinchi traktor 1928-yilda keltirilgan. Popga birinchi Amerikaning „Fordzon“ traktori keltirilgan boʻlib, aholi uni „oʻt omoch“ deb nomlagan. 1929-yilda tumanda traktor kolonnasi, 1932-yilda Mashina-traktor stansiyasi (MTS) tashkil qilingan.
Qishloq xoʻjaligida paxtachilik yetakchi oʻrinda. Gʻallachilik, sholikorlik, mevachilik, tokchilik, polizchilik, sabzavotchilik, chorvachilik, asalarichilik, pillachilik ham muhim oʻrin tutadi. Tumanda 13 shirkat, 480 dan ziyod fermer, 13380 dexxon, 1 oʻrmon, 1 jamoa xoʻjaliklari, 3 qishloq xoʻjaligi korxonasi mavjud boʻlib, ularda 21,9 mingdan ortiq kishi meh-nat qilmoqdalar.
Pop tumanida jami sugʻoriladigan yer maydoni 39,3 ming ga, shu jumladan, 31 ming gektarga yaqini ekin maydoni boʻlib, 16,3 ming ga yerga paxta, 11,8 ming ga yerga don, 245 ga yerga kartoshka, 471,5 ga yerga sabzavot, 154 ga yerga poliz, 1922 ga yerga yemxashak ekinlari ekiladi (2002).
Tuman jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida 28,4 mingga yaki ni qoramol (shu jumladan, 12 ming sigir), 59,4 mingga yaqin qoʻy va echki, 9,5 mingdan ziyod par-randa, 336 ot boqiladi (2002). Tumandagi kollektor-drenaj tarmoklarining uz. 778,2 km. Pop tumanida 2002/03 oʻquv yilida 38 umumiy taʼlim maktabida 39,5 ming oʻquvchi, 2 akademik litseyda 800 oʻquvchi, 5 kasb-hunar kollejida 2 mingga yaqin talaba taʼlim oldi. Tumanda 40 jamoat kutubxonasi (kitob fondi 504,7 ming asar), 17 klub, 3 stadion, 3 suzish havzasi, 35 sport zali ishlab turibdi. 111 jismoniy tarbiy jamoalari bor, 44,2 ming kishi sport bilan muntazam shu-gʻullanadi. 11 kasalxona (810 oʻrin), 23 ambulatoriya va poliklinika, 27 dorixona, 2 feldsher-akusherlik punkti, 16 qishloq vrachlik punktlarida 324 vrach (har 10 ming kishiga 20,9 vrach), 1652 oʻrta tibbiy xodim ishlaydi.
Pop tumanida 1931-yil 20-noyabrdan „Pop tongi“ gazetasi chiqariladi.
Rus adabiyoti
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Tolstoy_and_chekhov.jpg/270px-Tolstoy_and_chekhov.jpg|thumb|408x408px| [[Anton Chexov|Chexov va Tolstoy, 1901-yil]] Rus adabiyoti – Rossiya va uning muhojirlari adabiyoti va rus tilidagi adabiyotga tegishli. Rus adabiyotining ildizlari qadimgi Sharqiy slavyan tilidagi doston va xronikalar yaratilgan oʻrta asrlarga toʻgʻri keladi. XIX asrga kelib adabiyotning ahamiyati oshib bordi. 1830-yillarning boshidan boshlab rus adabiyoti sheʼriyat, nasr va dramaturgiyada oltin asrni boshdan kechirdi. Romantizm sheʼriyatning gullab-yashnashiga imkon berdi. Vasiliy Jukovskiy va keyinchalik uning qaysidir maʼnodagi davomchisi – Aleksandr Pushkin oldinga chiqdi. Nasr ham bu davrga kelib gullab-yashnagan edi. Mixail Lermontov shu davrning koʻzga koʻringan shoir va romanchilardan biriga aylandi. Birinchi buyuk rus yozuvchisi Nikolay Gogol edi. Keyin qisqa hikoyalar va romanlari bilan Ivan Turgenev kirib keldi. Tez orada Fyodor Dostoevskiy va Lev Tolstoy xalqaro miqyosda shuhrat qozondi. Rus realizmining boshqa muhim shaxslari qatorida Ivan Goncharov, Mixail Saltikov-Shchedrin va Nikolay Leskovlar ham bor edi. Asrning ikkinchi yarmida Anton Chexov qisqa hikoyalarda ustunlik qildi va yetakchi dramaturgga aylandi. XX asr boshlari rus sheʼriyatining kumush davri deb hisoblanadi. „Kumush asr“ shoirlar — Konstantin Balmont, Valeriy Bryusov, Aleksandr Blok, Anna Axmatova, Nikolay Gumilyov, Sergey Yesenin, Vladimir Mayakovskiy va Marina Svetaeva. Bu davrda Aleksandr Kuprin, Nobel mukofoti sovrindori Ivan Bunin, Leonid Andreyev, Fyodor Sologub, Yevgeniy Zamyatin, Aleksandr Belyaev, Andrey Bely va Maksim Gorkiy kabi roman va qissa yozuvchilar yetishib chiqdi.
1917-yilgi inqilobdan keyin rus adabiyoti sovet va muhojir qismlarga boʻlindi. Sovet Ittifoqi umumiy savodxonlik va yuqori darajada rivojlangan kitob chop etish sanoatini taʼminlagan boʻlsa-da, mafkuraviy senzurani ham amalga oshirdi. 1930-yillarda Rossiyada sotsialistik realizm ustunlik qildi. Uning yetakchi namoyandalari Nikolay Ostrovskiy, Aleksandr Fadeyev va boshqa yozuvchilar boʻlib, ushbu uslubning asoslarini yaratdilar. Ostrovskiyning „Как закалялась сталь“ romani rus sokrealistik adabiyotining eng mashhur asarlaridan biri boʻlgan. Mixail Bulgakov, Andrey Platonov va Danil Xarms kabi baʼzi yozuvchilar tanqidga uchragan. Shoirlar Vladislav Xodasevich, Georgiy Ivanov va Vyacheslav Ivanov, muhojir yozuvchilar Gaito Gazdanov, Vladimir Nabokov va Bunin kabi romanchilar quvgʻinda ham yozishni davom ettirdilar. Nobel mukofoti sovrindori Aleksandr Soljenitsin va Gulag lagerlari hayoti haqida yozgan Varlam Shalamov kabi baʼzi yozuvchilar sovet mafkurasiga qarshi chiqishga jur’at etdilar. Xrushchevning hokimiyat tepasiga kelishi adabiyotga yangi "shamol" olib keldi va sheʼriyat ommaviy madaniy hodisaga aylandi. Bu „yumshash“ uzoq davom etmadi. 1970-yillarda eng koʻzga koʻringan yozuvchilarning baʼzilari sovetlarga qarshi kayfiyatdagi asarlari uchun asarlarini nashr qilish taqiqlangan va jinoiy javobgarlikka tortilgan.
Borchen
Borchen Germaniyaning Shimoliy Reyn — Vestfaliya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Paderborn tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 77,13 km2. 13 488 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Rus adabiyoti
XX asrning oxiri rus adabiyoti uchun ogʻir davr boʻldi. Bu davrning eng koʻp muhokama qilingan yozuvchilari orasida qisqa hikoyalar va romanlar bilan mashhur boʻlgan Viktor Pelevin, yozuvchi va dramaturg Vladimir Sorokin va shoir Dmitriy Prigov bor edi. XXI asrda XX asr oxiridagi postmodernistik rus nasridan keskin farq qiluvchi rus adabiyotining yangi avlodi paydo boʻldi. Bu esa tanqidchilarni „yangi realizm“ haqida gapirishga olib keldi.
Gistogramma
thumb | right | 300px | Gistogramma Gistogramma — bu sonli maʼlumotlar taqsimotining taxminiy koʻrinishi. Bu atama birinchi marta Karl Pearson tomonidan kiritilgan. Gistogrammani yaratish uchun birinchi qadam qiymatlar diapazonini „bin“ (yoki „chelak“) qilish, yaʼni qiymatlarning butun diapazonini bir qator intervallarga boʻlish va keyin har bir intervalga qancha qiymat tushishini hisoblashdir. Qopqoqlar odatda oʻzgaruvchining ketma-ket, bir-birining ustiga chiqmaydigan intervallari sifatida belgilanadi. Axlat qutilari (intervallar) qoʻshni boʻlishi kerak va koʻpincha (lekin boʻlishi shart emas) bir xil oʻlchamda boʻlishi kerak.
Borchen
Hududi
Borchenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Rus adabiyoti
Rus yozuvchilari koʻplab adabiy janrlarga katta hissa qoʻshgan. Rossiyada adabiyot boʻyicha beshta Nobel mukofoti laureati bor.
Gistogramma
Agar qutilar teng oʻlchamda boʻlsa, balandligi chastotaga — har bir qutidagi qutilar soniga mutanosib boʻlgan toʻrtburchaklar oʻrnatiladi. Gistogramma „nisbiy“ chastotalarni koʻrsatish uchun ham normallashtirilishi mumkin. Keyinchalik, balandliklar yigʻindisi 1 ga teng boʻlgan bir nechta toifalarning har biriga kiradigan holatlar nisbatini koʻrsatadi.
Rus adabiyoti
2011-yil holatiga koʻra, Rossiya nashr etilgan asarlar boʻyicha dunyoda toʻrtinchi yirik kitob ishlab chiqaruvchisi edi. Ommabop xalq maqolida ruslar „dunyodagi eng koʻp kitob oʻqiydigan xalq“ deb taʼkidlanadi.
Gistogramma
Biroq, qutilarning kengligi teng boʻlishi shart emas; u holda oʻrnatilgan toʻrtburchak uning maydoni qutidagi holatlar chastotasiga mutanosib boʻlishi uchun aniqlanadi. Keyin vertikal oʻq chastota emas, balki chastota zichligi — gorizontal oʻqdagi oʻzgaruvchining birligi uchun holatlar soni kerak boʻladi. Oʻzgaruvchan quti kengligi misollari quyida aholini roʻyxatga olish byurosi maʼlumotlarida koʻrsatilgan.
Rus adabiyoti
Qadmgi rus adabiyoti
Qadimgi rus adabiyoti qadimgi Sharqiy slavyan tilida yozilgan bir nechta asarlardan iborat (yaʼni Kiev Rusining tili, hozirgi cherkov slavyanlari yoki zamonaviy ukrain, rus va belarus tillari bilan adashtirmaslik kerak). Qadimgi rus tarixiy adabiyotining asosiy turi yilnomalar boʻlib, ularning aksariyati anonim hisoblanadi. Anonim asarlar, shuningdek, "Igorning yurishi haqidagi ertak" va Praying of Daniel the Immured. Hagiographies (жития святых, zhitiya svyatykh, „azizlarning hayoti“) qadimgi rus adabiyotining mashhur janrini tashkil etadi. Aleksandr Nevskiyning hayoti taniqli misolni keltiradi. Boshqa rus adabiy asarlari orasida "Zadonschina", "Fiziolog", "Konspekt" va "Uch dengizdan tashqari sayohat" tanilgan. „Bylinas“ — ogʻzaki xalq dostonlari — xristian va butparastlik anʼanalarini birlashtirgan. Oʻrta asr rus adabiyoti juda koʻp diniy xususiyatga ega boʻlib, koʻplab janubiy slavyan elementlari bilan cherkov slavyan tilining moslashtirilgan shaklidan foydalangan. Rus tilidagi birinchi asar, arxiyepiskop Avvakumning avtobiografiyasi faqat XVII asrning oʻrtalarida paydo boʻlgan.
XXVIII asr
XVII asr oxirida taxtni egallaganidan soʻng, Buyuk Pyotrning rus madaniyatiga taʼsiri XVIII asrgacha davom etadi. XVIII asr boshlarida Pyotr hukmronligi rus adabiyotida bir qator modernizatsiya oʻzgarishlarini boshladi. U amalga oshirgan islohotlar rus rassomlari va olimlarini taqqoslanadigan iqtisodiyot va madaniyat yaratish niyatida oʻz hunarmandchiligi va sohalarida yangiliklar kiritishga undadi. Pyotrning misoli XVIII asrning qolgan qismida rus yozuvchilarida rus tilidan toʻgʻri foydalanish va taraqqiyot haqida aniq gʻoyalar shakllana boshlaganligi uchun namuna boʻldi. XVIII asrning birinchi yarmidagi yozuvchilar rus tilini va rus adabiyotining ohangini oʻrganish boʻyicha oʻzlarining bahs-munozaralari orqali shu asr oxiridagi yanada taʼsirli, dolzarb asar uchun poydevor qoʻyishga muvaffaq boʻlishdi.
Gistogramma
Qoʻshni qutilar boʻshliq qoldirmaganligi sababli, gistogrammaning toʻrtburchaklari bir-biriga tegib, asl oʻzgaruvchining uzluksiz ekanligini koʻrsatadi.
Aretha Franklin
Aretha Louise Franklin (25-mart 1942-yil — 16-avgust 2018-yil)  — amerikalik qoʻshiqchi, qoʻshiq muallifi, aktrisa, pianinochi va fuqarolik huquqlari faoli.
Rus adabiyoti
XXVIII asr
Satirik Antiox Dmitrievich Kantemir (1708-1744) nafaqat Pyotr I islohoti gʻoyalarini, balki Yevropada kuchayib borayotgan maʼrifatparvarlik harakati gʻoyalarini ham ulugʻlagan ilk rus yozuvchilaridan biri edi. Kantemirning asarlari Pyotrga hayratini muntazam ravishda ifodalagan. Ayniqsa, uning imperatorga bagʻishlangan „Petrida“ dostonida buni yaqqol koʻrishimiz mumkin. Biroq, koʻpincha, Kantemir Pyotrning taʼsirini bilvosita Rossiyaning „yuzakiligi va qorongʻuligi“ni satirik tanqid qilish orqali maqtagan. Buni Pyotr oʻz islohotlari orqali tuzatishga uringan qoloqlikning namoyon boʻlishi deb bilgan. Kantemir bu islohot anʼanasini nafaqat Pyotrni qoʻllab-quvvatlashi, balki rus tilidan foydalangan holda toʻgʻri boʻgʻinlarni oʻzgartirish boʻyicha oʻn yillik munozarani boshlash orqali hurmat qildi.
Shoir, dramaturg, esseist, tarjimon va Antiox Kantemirning zamondoshi Vasiliy Kirillovich Trediakovskiy ham Rossiya Fanlar akademiyasi bilan ishlaganida, fransuz va mumtoz asarlarning rus tiliga yangicha tarjimalari orqali Maʼrifatparvarlik anjumanlariga chuqur kirib bordi. Rus adabiyoti rivojidagi burilish nuqtasi uning Pol Tallemantning „Muhabbat oroliga sayohat“ asarini tarjimasi rasmiy va eskirgan cherkov-slavyan tilidan farqli oʻlaroq, birinchi boʻlib rus xalq tilidan foydalangan. Ushbu muqaddima dunyoviy asarlarning xalq tilida yaratilishi uchun pretsedent boʻldi. Muqaddas matnlar esa cherkov-slavyan tilida qoladi. Biroq, uning ishi koʻpincha aql bovar qilmaydigan darajada nazariy va ilmiy boʻlib, u gapirgan tilni oʻrganishni targʻib qilishga qaratilgan.
Gistogramma
Gistogrammalar maʼlumotlarning asosiy taqsimotining zichligi haqida taxminiy maʼlumot beradi va koʻpincha zichlikni baholash uchun: asosiy oʻzgaruvchining ehtimollik zichligi funktsiyasini baholash uchun. Ehtimollik zichligi uchun ishlatiladigan gistogrammaning umumiy maydoni har doim 1 ga normallashtiriladi. Agar x oʻqidagi intervallarning uzunligi hammasi 1 boʻlsa, u holda gistogramma nisbiy chastota grafigi bilan bir xil boʻladi.
Rus adabiyoti
XXVIII asr
Trediakovskiyning yozishga yondashuvi koʻpincha oʻta bilimdon deb taʼriflansa-da, yosh yozuvchi va olim Trediakovskiyga raqib boʻlgan Aleksandr Petrovich Sumarokov 1717—1777-yillarda fransuz klassitsizmi uslublariga bagʻishlangan. Sumarokovning fransuz adabiyoti shakliga boʻlgan qiziqishi uning Buyuk Pyotr davridagi gʻarbiylik ruhiga sodiqligini aks ettirdi. Garchi u Trediakovskiy bilan tez-tez kelishmasa-da, Sumarokov ham oʻz muhlislarini diversifikatsiya qilish va rus tilidan samaraliroq foydalanish uchun oddiy, tabiiy tildan foydalanishni yoqtirgan. Sumarokov hamkasblari singari Pyotr I merosini ulugʻlab, oʻzining „Sheʼriyat haqidagi maktub“ manifestida shunday yozgan: „Buyuk Pyotr oʻzining momaqaldiroqlarini Boltiqboʻyi qirgʻoqlaridan otmoqda, rus qilichi koinotning barcha burchaklarida porlaydi“. Buyuk Pyotrning gʻarbiylashtirish siyosati va harbiy jasorat koʻrsatishi tabiiy ravishda Sumarokov va uning zamondoshlarini oʻziga tortdi.
Gistogramma
Gistogramma yadro zichligining soddalashtirilgan bahosi sifatida koʻrib chiqilishi mumkin, u yadrolar ustidagi chastotalarni tekislash uchun foydalanadi. Bu, umuman olganda, asosiy oʻzgaruvchining taqsimlanishini aniqroq aks ettiradigan yumshoqroq ehtimollik zichligi funksiyasini beradi. Zichlik bahosi gistogrammaga muqobil sifatida chizilishi mumkin va odatda qutilar toʻplami emas, balki egri chiziq sifatida chiziladi. Shunga qaramay, statistik xususiyatlarini modellashtirish kerak boʻlganda, gistogrammalar ilovalarda afzallik beriladi. Yadro zichligi bahosining korrelyatsiyali oʻzgarishini matematik tarzda tasvirlash juda qiyin, shu bilan birga har bir bin mustaqil ravishda oʻzgarib turadigan gistogramma uchun bu oddiy.
Rus adabiyoti
XXVIII asr
Mixail Vasilyevich Lomonosov. Lomonosovning asarlari koʻpincha hayratlanarli, ulugʻvor tabiat mavzulariga qaratilgan. Sumarokovning soddalikka sadoqatidan farqli oʻlaroq, Lomonosov adabiy uslublarning yuqori, oʻrta va quyiga boʻlingan ierarxiyasiga ishonishni maʼqulladi. Bu uslub Lomonosovning ulugʻvor, yuksak fikrli yozishiga va xalq va cherkov-slavyan tilidan foydalanishiga yordam berdi.
Gistogramma
Yadro zichligini baholashga muqobil oʻrtacha oʻzgartirilgan gistogramma boʻlib, u tez hisoblab chiqiladi va yadrolardan foydalanmasdan zichlikning silliq egri chiziqli bahosini beradi.
Rus adabiyoti
XXVIII asr
XXVIII asrning birinchi yarmida Pyotr I ning taʼsiri va rus tili bilan bogʻliq adabiyotning vazifasi va shakli haqidagi munozaralar asrning ikkinchi yarmida Buyuk Ketrin hukmronligi davrida yozuvchilar uchun stilistik pretsedent boʻldi. Biroq, bu yozuvchilar yaratgan asarlarning mavzulari va koʻlami koʻpincha oʻtkir, siyosiy va bahsli edi. Masalan, Aleksandr Nikolaevich Radishchev krepostnoylarning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli haqidagi tasvirlari bilan rus jamoatchiligini hayratga soldi. Empress Ketrin II bu tasvirni qoralab, Radishchevni Sibirga surgun qilishga majbur qildi.
Gistogramma
Misollar
Bu 500 ta elementdan foydalangan holda oʻngdagi gistogramma uchun maʼlumotlar: thumbnail | Gistogramma misoli Gistogrammadagi naqshlarni tavsiflash uchun ishlatiladigan soʻzlar: "simmetrik", „chapga egik“ yoki „oʻngga egik“, „unimodal“, „bimodal“ yoki „multimodal“.
AQSH aholini roʻyxatga olish byurosi 124 million odam oʻz uyidan tashqarida ishlayotganini aniqladi. Quyidagi jadvalda ularning ish joyiga sayohat qilish vaqti haqidagi maʼlumotlaridan foydalanib, "kamida 30, lekin 35 daqiqadan kam" sayohat vaqtlari bilan javob berganlarning mutlaq soni yuqoridagi va pastdagi toifalar sonidan yuqori ekanligini koʻrsatadi. Bu, ehtimol, odamlarning xabar qilingan sayohat vaqtini yaxlitlashi bilan bogʻliq. Qiymatlarni biroz oʻzboshimchalik bilan yaxlitlangan raqamlar sifatida hisobot qilish muammosi odamlardan maʼlumotlarni yigʻishda keng tarqalgan hodisadir. thumb | 350px | right | Gistogramma ! Interval !! Kengligi !! Miqdori (Q) !! Q/umumiy/kenglik Bu gistogramma birinchisidan faqat vertikal masshtabda farq qiladi. Har bir blokning maydoni har bir toifadagi jamining ulushi boʻlib, barcha chiziqlarning umumiy maydoni 1 ga teng („barcha“ degan maʼnoni anglatadi). Koʻrsatilgan egri chiziq zichlikning oddiy taxminidir. Ushbu versiya nisbatlarni koʻrsatadi va birlik maydoni gistogrammasi sifatida ham tanilgan.
Rus adabiyoti
XXVIII asr
Boshqalar esa avtokrat uchun kamroq haqoratli mavzularni tanladilar. Masalan, Nikolay Karamzin (1766-1826) rus yozuvchilarining sheʼriyat va nasrdagi his-tuygʻularning kuchayishi va jismoniy bemaʼnilik kabi xususiyatlarni oʻzlashtirgani, oʻsha paytda ayollarga xos boʻlgan. Shuningdek, ayollik ishini qoʻllab-quvvatlaganligi bilan mashhur. Rus yozuvchilari Karamzinning erkak yozuvchilarni ayollik bilan yozishga daʼvati maʼrifatparvarlik gʻoyalariga, erkalik atributlari hisoblangan aql va nazariyaga mos kelmadi. Shunday qilib, uning asarlari hamma tomonidan yaxshi qabul qilinmadi. Ammo, ular jamiyatning baʼzi sohalarida Buyuk Ketrin davridagi ayol hukmdorga nisbatan oʻsib borayotgan hurmatni yoki hech boʻlmaganda ikkilanishni aks ettirdi. Bu konsepsiya yozuvda ayol xususiyatlariga beparvolik, bemaʼnilik va pafos atributlari bilan bogʻliq boʻlgan mavhum tushuncha sifatida qarash davrini eʼlon qildi.
Qashqarmozor
Qashqarmozor — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III-IV asrlar. Andijon viloyatining Izboskan tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Tuyachi aholi punkti, “Tuyachi” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Rus adabiyoti
XXVIII asr
Boshqa tomondan, baʼzi yozuvchilar Ketrin II ni toʻgʻridan-toʻgʻri maqtashar edilar. Gavrila Romanovich Derjavin oʻzining sheʼrlari bilan mashhur, koʻpincha sheʼrlarini imperator Ketrin II ga bagʻishlagan. Koʻpgina zamondoshlaridan farqli oʻlaroq, Derjavin oʻz davlatiga juda sadoqatli edi. U Ketrin II hukumatida turli lavozimlarga, jumladan, imperator kotibi va adliya vaziriga qadar harbiy xizmatda boʻlgan. Mixail Lomonosov va Aleksandr Sumarokovning ajoyib uslubiga ergashganlardan farqli oʻlaroq, Derjavin oʻz sub’ektlarining eng kichik tafsilotlari bilan shugʻullangan.
Denis Fonvizin, birinchi navbatda, komik asarlar muallifi. Rus zodagonlari mavzusiga tanqidiy nuqtai nazar bilan yondashgan. Fonvizin zodagonlar Buyuk Pyotr hukmronligi davridagi standartlarga rioya qilishlari kerak deb hisoblardi. Biroq bu davrda davlatga sodiqlik sifati taqdirlanadi. Uning asarlarida zodagonlarning ilgari bajargan vazifalari uchun javobgarlikka tortmasdan, ularni taqdirlashning amaldagi tizimi tanqid qilingan. Fonvizin satira va komediyadan foydalangan holda, Buyuk Ketrin hukmronligi davrida keng tarqalgan ierarxal tarafdorlikdan koʻra, elitaning shaxsiy xizmatlariga qarab mukofotlanadigan zodagonlar tizimini qoʻllab-quvvatladi.
Gistogramma
Misollar
Boshqacha qilib aytadigan boʻlsak, gistogramma kengliklari sinf oraligʻini ifodalovchi va maydonlari mos keladigan chastotalarga proportsional boʻlgan toʻrtburchaklar yordamida chastota taqsimotini ifodalaydi: har birining balandligi interval uchun oʻrtacha chastota zichligi. Gistogrammada koʻrsatilgan maʼlumotlar eksklyuziv boʻlsa-da, u bilan birga ekanligini koʻrsatish uchun intervallar birga joylashtirilgan. (Masalan, gistogrammada 10,5-20,5 va 20,5-33,5 boʻlgan ikkita bogʻlovchi intervalga ega boʻlish mumkin, lekin ikkita bogʻlovchi oraliq 10,5-20,5 va 22,5-32,5 boʻlishi mumkin emas. Boʻsh oraliqlar boʻsh sifatida ifodalanadi va oʻtkazib yuborilmaydi.)
Matematik taʼriflar
thumb|350px Gistogrammani yaratish uchun foydalaniladigan maʼlumotlar har bir ajratilgan toifaga kiruvchi kuzatuvlar sonini hisoblaydigan m funktsiyasi orqali yaratiladi. Shunday qilib, agar n — kuzatuvlarning umumiy soni va k — qutilarning umumiy soni boʻlsa, m gistogramma maʼlumotlari quyidagi shartlarga javob beradi:
Rus adabiyoti
Rus adabiyotining oltin asri
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/15/Painted-portraits-of-writer.png/220px-Painted-portraits-of-writer.png|thumb|269x269px| [[Ivan Krilov|Krilov, Pushkin, Jukovskiy va Gnedich yozgi bogʻda.
Gistogramma
Kumulatif gistogramma
Kumulatif gistogramma — bu belgilangan qutigacha boʻlgan barcha qutilardagi kuzatuvlarning yigʻindisini hisoblaydigan xaritalash. Yaʼni, mj gistogrammasining Mi yigʻma gistogrammasi quyidagicha aniqlanadi:
Rus adabiyoti
Rus adabiyotining oltin asri
Grigoriy Chernetsov (1832)]] XIX asr anʼanaviy ravishda rus adabiyotining „oltin davri“ deb nomlanadi. Bu davrda romantizm, ayniqsa, sheʼriy isteʼdodning gullab-yashnashiga imkon berdi. Vasiliy Jukovskiy va keyinchalik uning himoyachisi Aleksandr Pushkinning nomlari birinchi oʻringa chiqdi. Pushkin adabiy rus tilini ommalashtirgan va rus adabiyotiga badiiylikning yangi bosqichini kiritgan. Uning eng mashhur asari „Yevgeniy Onegin“ (1833) sheʼriy romanidir. Pushkinning qadamidan Mixail Lermontov ("Zamonamiz qahramoni " romani bilan ham tanilgan, 1841), Yevgeniy Baratinskiy, Konstantin Batyushkov, Nikolay Nekrasov, Aleksey Konstantinovich Tolstoy, Fyodor Tyutchev va Afanasiy Fet shoirlarning butunlay yangi avlodi ergashdi.
Gistogramma
Qutilar soni va kengligi
Qutilarining „eng yaxshi“ soni yoʻq va turli xil quti oʻlchamlari maʼlumotlarning turli xususiyatlarini koʻrsatishi mumkin. Maʼlumotlarni guruhlash kamida Jon Grauntning XVII asrdagi ishi kabi eski, ammo 1926-yildagi Gerbert Sturges ishiga qadar hech qanday tizimli koʻrsatmalar berilmagan.
Asosiy maʼlumotlar nuqtalarining zichligi past boʻlgan kengroq qutilardan foydalanish namuna olishning tasodifiyligi tufayli shovqinni kamaytiradi; zichligi yuqori boʻlgan tor qutilardan foydalanish (shuning uchun signal shovqinni boʻgʻadi) zichlikni baholashga koʻproq aniqlik beradi. Shunday qilib, gistogramma ichidagi quti kengligini oʻzgartirish foydali boʻlishi mumkin. Shunga qaramay, teng kenglikdagi qutilar keng qoʻllaniladi.
Rus adabiyoti
Rus adabiyotining oltin asri
Bu davrda nasr ham gullab-yashnagan edi. Birinchi rus romani Nikolay Gogolning „Oʻlik jonlar“ (1842) romanidir. Haqiqiy fantastika maktabi Ivan Goncharovdan boshlangan, deyish mumkin. U asosan "Oblomov „ (1859) romani va Ivan Turgenev bilan esda qoladi. Fyodor Dostoyevskiy va Lev Tolstoy tez orada xalqaro miqyosda shuhrat qozondilarki, F.R. Leavis kabi koʻplab olimlar u yoki bu birini tarixdagi eng buyuk yozuvchi deb taʼriflagan. Mixail Saltikov-Shchedrin oʻzining satirasi bilan mashhur va “Golovlyovlar oilasi" (1880) romani uning eng mashhur asari hisoblanadi. Nikolay Leskov oʻzining qisqaroq badiiy adabiyoti va oʻziga xos skaz texnikasi bilan esda qolarli boʻlgan. Asr oxirida esa Anton Chexov qisqa hikoya ustasi. Shuningdek, etakchi xalqaro dramaturg sifatida paydo boʻldi.
Gistogramma
Qutilar soni va kengligi
Baʼzi nazariyotchilar qutilarning optimal sonini aniqlashga harakat qilishdi, ammo bu usullar odatda taqsimot shakli haqida kuchli taxminlarni keltirib chiqaradi. Haqiqiy maʼlumotlarni taqsimlash va tahlil maqsadlariga qarab, turli xil quti kengliklari mos boʻlishi mumkin, shuning uchun tegishli kenglikni aniqlash uchun odatda tajriba oʻtkazish kerak. Biroq, turli xil foydali koʻrsatmalar va qoidalar mavjud. K qutilari soni to'g'ridan-to'g'ri tayinlanishi mumkin yoki tavsiya etilgan h quti kengligi quyidagicha hisoblanishi mumkin:
Rus adabiyoti
Rus adabiyotining oltin asri
XIX asrda adabiy maydonga fabulist Ivan Krilov; tanqidchi Vissarion Belinskiy va siyosiy islohotchi Aleksandr Gertsen; Aleksandr Griboedov, Aleksandr Ostrovskiy, Aleksandr Suxovo-Kobilin, Kozma Prutkov kabi yozuvchi, satirik va dramaturglar kirib keldi.
Gistogramma
Qutilar soni va kengligi
Qavslar funksiyasini bildiradi.
Kvadrat ildiz tanlash
thumb|250px|right | Gistogramma Bu namunadagi ma'lumotlar nuqtalari sonining kvadrat ildizini oladi ( Excelning Analysis Toolpak gistogrammalari va boshqa ko'plab dasturlarda qo'llaniladi) va keyingi butun songa o'tadi.
Rus adabiyoti
Kumush asr
XX asr boshlari rus sheʼriyatining kumush davri deb hisoblanadi. Oʻsha davrning taniqli shoirlari Aleksandr Blok, Sergey Yesenin, Valeriy Bryusov, Konstantin Balmont, Mixail Kuzmin, Igor Severyanin, Sasha Chorniy, Nikolay Gumilyov, Maksimilian Voloshin, Innokenty Annenskiy, Zinaida Gippilar hisoblanadi. Koʻpincha „Kumush asr“ shoirlarlari sifatida Anna Axmatova, Marina Tsvetaeva, Osip Mandelstam va Boris Pasternaklar eʼtirof etiladi.
Gistogramma
Sturges formulasi
Sturges formulasi binomial taqsimotdan olingan va bilvosita taxminan normal taqsimotni qabul qiladi.
Rus adabiyoti
Kumush asr
Kumush asr XIX asr rus adabiyoti anʼanasining rivojlanishi deb hisoblansa-da, baʼzi avangard shoirlar uni agʻdarib tashlashga harakat qilishdi (Velimir Xlebnikov, David Burlyuk, Aleksey Kruchenix va Vladimir Mayakovskiy).
Gistogramma
Sturges formulasi
Sturges formulasi bilvosita quti oʻlchamlarini maʼlumotlar diapazoniga asoslaydi va agar n <30 boʻlsa, yomon ishlashi mumkin, chunki qutilar soni kichik boʻladi — yettidan kam — va maʼlumotlardagi tendentsiyalarni yaxshi koʻrsata olmaydi. Boshqa tomondan, Sturges formulasi juda katta maʻlumotlar toʻplamlari uchun quti kengligini haddan tashqari oshirib yuborishi mumkin, buning natijasida gistogrammalar haddan tashqari tekislanadi. Agar maʻlumotlar normal taqsimlanmagan boʻlsa, u ham yomon ishlashi mumkin.
Rus adabiyoti
Kumush asr
Kumush asr asosan sheʼriyati bilan mashhur boʻlsa-da, bu davr Aleksandr Kuprin, Nobel mukofoti sovrindori Ivan Bunin, Leonid Andreyev, Fedor Sologub, Aleksey Remizov, Yevgeniy Zamyatin, Aleksandr Belyaev, Dimitriy Merejkovskiy va Andrey Bely kabi birinchi darajali roman va qissa yozuvchilarni ham yaratdi. Garchi ularning koʻpchiligi sheʼriyat va nasrda ijod qilgan boʻlsalar ham.
Lenin davri
1917-yilgi Oktyabr inqilobidan keyingi sovet tuzumining dastlabki yillarida avangard adabiyot guruhlari koʻpaydi. Eng muhimlaridan biri Oberiu harakati (1928—1930-yillar), unga eng mashhur rus absurdisti Daniil Xarms (1905-1942), Konstantin Vaginov (1899-1934), Aleksandr Vvedenskiy (1904-1941) va Nikolay Zabolotskiy (1903- 1958) kiritilgan. Til bilan tajriba oʻtkazgan boshqa mashhur mualliflar qatoriga romanchilar Yuriy Olesha (1899-1960), Andrey Platonov (1899-1951) va Boris Pilnyak (1894-1938) va qisqa hikoyalar yozuvchilari Isaak Babel (1894-1940) va Mixail Zoshchenko (1894- 1958) kiradi. Rus rasmiyatchiligi nomi bilan ham tanilgan OPOJAZ adabiyotshunoslar guruhi 1916-yilda rus futurizmi bilan chambarchas bogʻliq holda tashkil etilgan. Uning ikki aʼzosi ham taʼsirli adabiy asarlar yaratgan, yaʼni Viktor Shklovskiy (1893-1984)ning ko5plab kitoblari ("Sentimental sayohat" va „Hayvonot bogʻi“ yoki „Sevgi haqida boʻlmagan maktublar“) janrga zid boʻlib, ular hikoyaning roman aralashmasini taqdim etadi. Yuriy Tynyanov (1893-1943) avtobiografiya, estetik, ijtimoiy sharhlar va Rossiya adabiyoti tarixi haqidagi bilimlaridan foydalangan holda, asosan Pushkin davridagi tarixiy romanlar toʻplamini yaratgan.
Gistogramma
Izoh
Qutilar soni \sqrt[3]{n} ga mutanosib boʻlishining yaxshi sababi quyidagilar: maʼlumotlar n mustaqil realizatsiyasi sifatida olingan deylik. silliq zichlik bilan chegaralangan ehtimollik taqsimoti. Keyin gistogramma teng darajada „qoʻpol“ boʻlib qoladi, chunki n cheksizlikka intiladi. Agar s taqsimotning „kengligi“ boʻlsa (masalan, standart ogʻish yoki kvartillararo diapazon), u holda qutidagi birliklar soni (chastota) n h/s tartibida boʻladi va nisbiy standart xatosi tartibida. Keyingi quti bilan solishtirganda, zichlikning hosilasi nolga teng boʻlmagan holda chastotaning nisbiy oʻzgarishi h/s tartibida boʻladi. Bu ikkisi bir xil tartibda, agar h tartibli boʻlsa,, shuning uchun k tartibda boʻladi. \sqrt[3]{n}. Ushbu oddiy kubik ildiz tanlovi doimiy boʻlmagan kenglikdagi qutilarga ham qoʻllanilishi mumkin.
Rus adabiyoti
Lenin davri
Bolsheviklar hukmronligi oʻrnatilgach, Mayakovskiy yangi voqelik faktlarini izohlash ustida ishladi. Uning „Inqilob qasidasi“, „Soʻl marsh“ (ikkalasi 1918) kabi asarlari sheʼriyatga yangilik kiritdi. Mayakovskiy „Chap marsh“ asarida rus inqilobi dushmanlariga qarshi kurashga chaqiradi. 150 000 000 (1921) sheʼrida inqilobda ommaning yetakchi roli muhokama qilinadi."Vladimir Ilich Lenin" (1924) sheʼrida Mayakovskiy Rossiya inqilobi rahbarining hayoti va faoliyatiga nazar tashlab, ularni keng tarixiy fonda tasvirlaydi. Mayakovskiy sotsialistik jamiyat haqida „insoniyat bahori“ deb yozadi. Siyosat katta rol oʻynagan yangi sheʼriyat turini yaratishda Mayakovskiy muhim rol oʻynadi.
Stalin davri
30-yillarda Rossiyada sotsialistik realizm ustunlik qildi. Muallifning siyosiy mafkuradan mustaqil ravishda yozish huquqini taʼkidlagan „Aka-uka Serapion“lar (1921) kabi yozuvchilar hokimiyat tomonidan oʻz qarashlarini rad etishga va sotsialistik realistik tamoyillarni qabul qilishga majbur boʻldi. 1930-yillarning baʼzi yozuvchilari Osip Mandelstam, Danil Xarms, „Oberiu“ rahbari, Leonid Dobichin (1894-1936), Mixail Bulgakov (1891-1940), "Oq gvardiya" (1923) va "Usta va Margarita" (1928-1941) mualliflari va Andrey Platonov, " Chevengur „ (1928) va “Foydali chuqur" (1930) romanlari muallifi rasmiy tanqidchilar tomonidan „formalistlar“ va mafkuraviy dushmanlar sifatida taqibga uchragan va asarlarini ham nashr etishga taqiq boʻlgan. Biroq ular asarlarini nashr etishda davom etgan. 1930-yillarning oxiriga kelib sokrealistik tamoyillarga koʻnika olmagan Isaak Babel, Boris Pilnyak va boshqa yozuvchilar uydirma ayblovlar bilan qatl etildi.
Maksim Gorkiy esa Rossiyaga qaytganidan soʻng, Sovet hukumati tomonidan „sotsialistik realizm asoschisi“ deb eʼlon qilindi. Gorkiyning oʻzi eng katta muvaffaqiyatsizliklaridan biri deb hisoblagan „Ona“ (1906) romani proletar yozuvchilarni sokrealistik harakatni yaratishga ilhomlantirdi. Gorkiy sotsialistik realizmni „dunyoni qayta qurayotgan odamlarning realizmi“ deb taʼriflagan. U oʻtmishga „kelajak maqsadlari choʻqqisidan“ qarashini taʼkidlagan, garchi u uni qatʼiy uslub sifatida belgilamagan boʻlsa ham. Sinyavskiyning sotsialistik jamiyatda yangi odamning rivojlanishiga yordam berish uchun bitta maqsadda yozadi („Sotsialistik realizm toʻgʻrisida“ insho). Gorkiy sokrealist yozuvchilarni birlashtirishga qaratilgan davlat tashkiloti — Yozuvchilar uyushmasini yaratish tashabbuskori boʻlgan. Rasmiy obroʻga qaramay, Gorkiyning inqilobdan keyingi asarlari, masalan, "Klim Samginning hayoti" (1925-1936) romanini sokrealist deb taʼriflab boʻlmaydi.
Andrey Bely (1880-1934), „Peterburg“ (1913-1922) asarining muallifi, taniqli modernist yozuvchi ham Yozuvchilarushmasi aʼzosi boʻlgan va qator maqolalar yozib, gʻoyaviy chiqishlar orqali „haqiqiy“ sokrealist boʻlishga harakat qilgan. Sotsialistik realizmni oʻrganishni boshlashni rejalashtirgan. Biroq, u oʻzining noyob uslubi bilan yozishni davom ettiradi. U hayoti davomida asarlarini muntazam nashr ettirgan boʻlsa-da, uning asosiy asarlari 1970-yillarning oxirigacha qayta nashr etilmadi.
Mixail Sholoxov (1905-1984) rasmiy sovet adabiyotining eng muhim namoyandalaridan biri edi. Uning asosiy sokrealistik asari kollektivlashtirishni ulugʻlagan „Bokira tuproq koʻtarilgan“ (1935) romanidir. Biroq, uning eng mashhur va eng muhim adabiy yutugʻi Don kazaklarining Birinchi jahon urushi, Rossiya inqilobi va fuqarolar urushi davridagi hayotini real tasvirlaydigan epik romandir.
Nikolay Ostrovskiyning "Poʻlat qanday qilib qoʻzgʻaldi „ (1932-1934) romani adabiy sokrealizmning eng mashhur asarlaridan biri boʻlib, dunyoning koʻplab tillarida oʻn millionlab nusxalarda chop etilgan. Xitoyda kitobning turli versiyalari 10 milliondan ortiq nusxada sotilgan . Rossiyada kitobning 35 milliondan ortiq nusxasi muomalada.
Uning bolaligi ogʻir mehnat ostida oʻtgan. 1919-yil iyul oyida komsomol aʼzosi boʻlgan va Qizil Armiya safiga ixtiyoriy ravishda qoʻshilgan.
Aleksandr Fadeyev (1901-1956) ham taniqli sotsialistik realizm yozuvchisi. Uning “Yoʻldan chiqishi" (1927) romani 1917—1922-yillardagi Rossiya inqilobi va fuqarolar urushi davrida Rossiyaning uzoq sharqidagi partizan kurashi haqida hikoya qiladi. Fadeyev ushbu romanning mavzusini ommani sezilarli darajada oʻzgartiradigan inqiloblardan biri deb taʼriflagan.
Muhojir yozuvchilar
Shu bilan birga, muhojir yozuvchilar, masalan, shoirlar Vladislav Xodasevich (1886-1939), Georgiy Ivanov (1894-1958) va Vyacheslav Ivanov (1866-1949);Aleksandr Kuprin, Aleksey Remizov, Ayn Rend, Dmitriy Merejkovskiy, M. Ageyev (1898-1973), Mark Aldanov (1880-1957), Gayto Gazdanov (1903-1971) va Vladimir Nabokov (1779-1899) kabi romanchilar; va qisqa hikoya Nobel mukofoti sovrindori yozuvchi Ivan Bunin (1870-1953) quvgʻinda ham yozishni davom ettirdi. Muhojirlik paytida Bunin oʻzining eng muhim asarlarini, masalan, "Arsenievning hayoti" (1927-1939) va "Qorongʻu xiyobonlar" (1937-1944) qissalarini yozdi. Bunin inqilobdan oldingi Rossiya haqida yozgan boʻlsa, muhojirlar hayoti Nabokovning „Maryam“ (1926) va „Sovgʻa“ (1938), Gazdanovning "Kler bilan bir oqshom „ (1929) va “Aleksandr Vulf xayoloti" (1948) va Georgiy Ivanovning „Atomning parchalanishi“ (1938) romanlarida tasvirlangan.
Sovet davri
Ikkinchi jahon urushi tugaganidan keyin Nobel mukofoti sovrindori Boris Pasternak (1890-1960) „Doktor Jivago“ (1945-1955) romanini yozdi. Romanning Italiyada nashr etilishi esa janjalga sabab boʻldi. Chunki Sovet hukumati Pasternakni 1958-yilgi Nobel mukofotidan voz kechishga majbur qildi va ichki muhojir va fashistik beshinchi kolonnalist sifatida qoraladi. Pasternak Yozuvchilar uyushmasidan chiqarib yuborildi.
Xrushchevning erishi (1954-1964) adabiyotga yangi shamol olib keldi. Sheʼriyat ommaviy-madaniy hodisaga aylandi. Bella Axmadulina (1937-2010), Robert Rojdestvenskiy (1932-1994), Andrey Voznesenskiy (1933-2010) va Yevgeniy Yevtushenko (1933-2017) oʻz sheʼrlari bilan katta maydonga chiqdi va eʼtirof qozondi.
Baʼzi yozuvchilar sovet mafkurasiga qarshi chiqishga jur’at etgan. Masalan, qisqa hikoyalar yozuvchisi Varlam Shalamov (1907-1982) va Gulag lagerlaridagi hayot haqida yozgan, Nobel mukofoti laureati Aleksandr Soljenitsin (1918-2008) yoki Vasiliy Grossman (1905-1964). Bu yozuvchilar "dissidentlar " deb nom olgan. Ular 1960-yillargacha oʻzlarining asosiy asarlarini nashr eta olmadilar.
Ammo „erish“uzoq davom etmadi. 1970-yillarda eng koʻzga koʻringan mualliflarning baʼzilari nafaqat nashr etishlari taqiqlangan, balki antisovet kayfiyati yoki parazitizm uchun ham jinoiy javobgarlikka tortilgan. Soljenitsin mamlakatdan chiqarib yuborildi. Boshqalar, masalan, Nobel mukofoti sovrindori shoir Jozef Brodskiy (1940-1996); romanchilar Vasiliy Aksyonov (1932-2009), Eduard Limonov (1943-2020), Andrey Sinyavskiy (1925-1997), Andrey Bitov (1937-2018), Sasha Sokolov (1943-) va Vladimir Voinovich (1932-2018); va qissa yozuvchisi Sergey Dovlatov (1941-1990) gʻarbga koʻchib ketishga majbur boʻlishgan. Oleg Grigoryev (1943-1992) va Venedikt Yerofeyev (1938-1990) esa alkogolizmga „koʻchib ketgan“. Yuriy Dombrovskiy (1909-197) „Foydasiz bilimlar fakulteti“ (1975) romanini nashr etganidan koʻp oʻtmay oʻldirilgan. Ularning kitoblari 1980-yillarning qayta qurish davrigacha rasman nashr etilmagan. Ammo, muxlislar ularni „samizdat“ (oʻz-oʻzini nashr etish) deb nomlangan usulda qoʻlda qayta chop etishda davom etishgan.