cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Belgrad qamali (1456)
Tayyorgarlik
thumb|left|250px|XVII asrda Belgrad qal’asining shimoliy devori 1455-yil oxirida Jon Xunyadi Belgradni himoya qilishga tayyorgarlik koʻrishni boshladi. Oʻz mablagʻi hisobiga u oʻzining kuyovi Mixali Szilagyi va oʻzining toʻngʻich oʻgʻli Laslo qoʻmondonligi ostida kuchli garnizon bilan qurollangan edi.
Xunyadining ittifoqdoshi boʻlgan italyan franciskalik rohibi Jovanni da Kapistrano Xunyadining ishiga dehqonlar va mahalliy qishloq uy egalarini jalb qilish uchun salib yurishni vaʼz qildi. Yollangan jangchilar qurolsiz edilar. Ammo ular juda katta motivatsiyaga ega edilar. Yollanganlar Xunyadi bayrogʻi ostida yigʻildi, uning qoʻshini tajribali yollanganlarning kichik guruhlari va bir necha mayda ritsarlarning guruhlaridan iborat edi. Umuman olganda, Xunyadi 25-30 000 kishidan iborat kuch tuzishga muvaffaq boʻldi.
Ernes
Ernes Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
285 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 32,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,9 km2.
Qorajal (Ayag‘oz tumani)
Qarajal (Қаражал )— Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati Ayagʻoz tumaniga qarasli qishloq. Qaragʻash qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 633459300.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 228 kishi (122 erkak va 106 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 182 kishi (90 erkak va 92 ayol) yashagan.
Manbalar
Qozog'iston aholi yashash punkti
Sayyora uchun Koriolis kuchi
thumb| Inertial sanoq sistemasida (rasmning yuqori qismi) qora shar toʻgʻri chiziq boʻylab harakatlanadi. Biroq, aylanuvchi/inertial boʻlmagan sanoq sistemasida (rasmning pastki qismi) turgan kuzatuvchi (qizil nuqta) bu ramkada mavjud boʻlgan Koriolis va markazdan qochma kuchlar tufayli ob’ektni egri yoʻldan ketayotganini koʻradi. Fizikada Koriolis kuchi inertial yoki xayoliy kuch boʻlib, inertial tizimga nisbatan aylanadigan mos yozuvlar doirasidagi harakatdagi jismlarga taʼsir qiladi. Soat yoʻnalishi boʻyicha aylanadigan mos yozuvlar tizimida kuch ob’ekt harakatining chap tomonida harakat qiladi. Birida soat sohasi farqli ravishda (yoki teskari yoʻnalishda) aylanish kuch oʻngga harakat qiladi. Koriolis kuchi taʼsirida jismning burilishiga Koriolis effekti deyiladi. Ilgari boshqalar tomonidan tan olingan boʻlsa-da, Koriolis kuchining matematik ifodasi 1835 yilda frantsuz olimi Gaspard-Gustave de Koriolisning suv gʻildiraklari nazariyasi bilan bogʻliq maqolasida paydo boʻlgan. 20-asrning boshlarida Koriolis kuchi atamasi meteorologiya bilan bogʻliq holda qoʻllanila boshlandi.
„Koriolis effekti“ atamasining mashhur (texnik boʻlmagan) qoʻllanilishida aylanuvchi mos yozuvlar ramkasi deyarli har doim Yerdir. Yer aylanayotganligi sababli, Yerga bogʻlangan kuzatuvchilar jismlarning harakatini toʻgʻri tahlil qilish uchun Koriolis kuchini hisobga olishlari kerak. Er har bir kun/tun aylanishi uchun bitta aylanishni yakunlaydi, shuning uchun kundalik narsalarning harakati uchun Koriolis kuchi sezilmaydi; uning taʼsiri faqat katta masofalar va uzoq vaqt davomida sodir boʻlgan harakatlar uchun sezilarli boʻladi, masalan, atmosferadagi havo yoki okeandagi suvning keng koʻlamli harakati; yoki yuqori aniqlik muhim boʻlgan joylarda, masalan, uzoq masofali artilleriya yoki raketa traektoriyasi. Bunday harakatlar Yer yuzasi tomonidan cheklangan, shuning uchun faqat Koriolis kuchining gorizontal komponenti umumiy ahamiyatga ega. Bu kuch Yer yuzasida harakatlanuvchi jismlarni Shimoliy yarim sharda oʻngga (sayohat yoʻnalishi boʻyicha) va janubiy yarimsharda chapga burilishiga olib keladi. Gorizontal burilish effekti qutblar yaqinida kattaroqdir, chunki mahalliy vertikal oʻq atrofida samarali aylanish tezligi u erda eng katta va ekvatorda nolga kamayadi. Aylanma tizimda boʻlgani kabi toʻgʻridan-toʻgʻri yuqori bosimli joylardan past bosimga oʻtish oʻrniga, shamol va oqimlar ekvatordan shimolga (soat miliga teskari) bu yoʻnalishning oʻng tomoniga va janubga bu yoʻnalishning chap tomoniga oqib oʻtadi. undan (soat yoʻnalishi boʻyicha). Bu taʼsir aylanish va shuning uchun siklonlarning shakllanishi uchun javobgardir (meteorologiyada Koriolis taʼsiriga qarang).
Tarixi
thumb| CFM Dechalesning Cursus seu Mundus Mathematicus (1674) surati, aylanuvchi Yerda toʻp oʻz nishonining oʻng tomoniga qanday burilishi kerakligini koʻrsatadi, chunki toʻpning oʻngga harakati minoranikidan tezroq. thumb| CFM Dechalesning Cursus seu Mundus Mathematicus (1674) dan olingan tasvir, aylanuvchi Yerdagi minoradan toʻp qanday tushishi kerakligini koʻrsatadi. Toʻp F dan qoʻyib yuboriladi. Minora tepasi poydevoridan tezroq harakat qiladi, shuning uchun toʻp yiqilib tushganda, minora poydevori I ga siljiydi, lekin minora tepasining sharqqa tezligiga ega boʻlgan toʻp minora poydevoridan oshib oʻtib, sharqqa qarab qoʻnadi. da L. Italiyalik olim Jovanni Battista Rikchioli va uning yordamchisi Franchesko Mariya Grimaldi 1651 yilgi Almagestum Novumda artilleriya bilan bogʻliq taʼsirni tasvirlab, Yerning aylanishi shimolga otilgan toʻpning sharqqa burilishiga olib kelishi kerakligini yozgan. 1674 yilda Klod Fransua Milliet Dechales oʻzining "Cursus seu Mundus Mathematicus" asarida Yerning aylanishi Yerning qutblaridan biriga qarab yoʻnalgan jismlarning ham, snaryadlarning ham traektoriyalarida burilishga olib kelishini tasvirlab bergan. Riccioli, Grimaldi va Dechales bu taʼsirni Kopernikning geliotsentrik tizimiga qarshi argumentning bir qismi sifatida tasvirladilar. Boshqacha qilib aytganda, ular Yerning aylanishi effekt yaratishi kerakligini taʼkidladilar va shuning uchun taʼsirni aniqlay olmaslik harakatsiz Yerning dalili edi. Koriolis tezlanish tenglamasi 1749-yilda Eyler tomonidan olingan va taʼsir 1778-yilda Per-Simon Laplasning suv oqimi tenglamalarida tasvirlangan
Gaspard-Gustave Coriolis 1835 yilda suv gʻildiraklari kabi aylanadigan qismlarga ega boʻlgan mashinalarning energiya rentabelligi haqida maqola chop etdi. Ushbu hujjat aylanadigan mos yozuvlar tizimida aniqlangan qoʻshimcha kuchlarni koʻrib chiqdi. Koriolis bu qoʻshimcha kuchlarni ikki toifaga ajratdi. Ikkinchi toifaga koordinata tizimining burchak tezligi va zarracha tezligining tizimning aylanish oʻqiga perpendikulyar boʻlgan tekislikka proyeksiyasi koʻpaytmasidan kelib chiqadigan kuch mavjud. Koriolis bu kuchni birinchi toifada koʻrib chiqilgan markazdan qochma kuch bilan oʻxshashligi sababli „biriktirilgan markazdan qochma kuch“ deb atagan. Taʼsir 20-asrning boshlarida "Koriolisning tezlashishi " va 1920 yilga kelib „Koriolis kuchi“ sifatida tanilgan.
Formulasi
Nyuton mexanikasida inertial sanoq sistemasidagi jismning harakat tenglamasi:
bu yerda jismga taʼsir etuvchi jismoniy kuchlarning vektor yigʻindisi, m ob’ektning massasi, va  — ob’ektning inertial sanoq sistemasiga nisbatan tezlashishi.
Ushbu tenglamani burchak tezligi bilan bosh boʻylab sobit oʻq atrofida aylanadigan mos yozuvlar tizimiga aylantirish oʻzgaruvchan aylanish tezligiga ega boʻlgan tenglama quyidagi shaklni oladi:
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati finali
1991-yilda Daniyada ayollar oʻrtasidagi UEFA chempionati (1991-yilgi UEFA ayollar chempionati) boʻlib oʻtdi. Germaniya ayollar milliy futbol terma jamoasi finalda Norvegiya ayollar milliy futbol terma jamoasiga qarshi oʻtgan finalning takrorlanishida (oldingi UEFA ayollar chempionatida boʻlgani kabi) gʻalaba qozondi. Oʻn sakkizta jamoa 1991-yilgi UEFA ayollar chempionati saralash bosqichiga kirishdi, bu musobaqaning birinchi toʻliq rasmiy boʻlishi uchun yetarli boʻldi. Aynan shu yildan boshlab ushbu turnir nomi UEFA ayollar chempionatiga oʻzgartirildi.
Sayyora uchun Koriolis kuchi
Formulasi
bu yerda
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati finali
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati 1991-yilgi ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati uchun Yevropa saralash bosqichi boʻlib xizmat qildi.
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati finali 1991-yil 14-iyulda Aalborg stadionida boʻlib oʻtgan 1991-yilgi UEFA ayollar chempionati gʻolibini aniqlash uchun oʻtkazilgan assotsiatsiya futbol oʻyini boʻldi.
Sayyora uchun Koriolis kuchi
Formulasi
Aylanma ramkada idrok etilgan xayoliy kuchlar xuddi haqiqiy tashqi kuchlar kabi koʻrinadigan tezlanishga hissa qoʻshadigan qoʻshimcha kuchlar sifatida ishlaydi. Tenglamaning xayoliy kuch shartlari chapdan oʻngga qarab oʻqiladi:
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati finali
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati formati
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati saralash bosqichida 18 ta jamoa ishtirok etdi. 1991-yilgi UEFA ayollar chempionati saralash oʻyinlari guruh bosqich gʻoliblari 1991-yilgi UEFA ayollar chempionati chorak finaliga yoʻl oldi. Chorak final va nimchorak final bahslarida uy-safar oʻyinlaridan iborat ikki oʻyinli pley-off bosqichida oʻtkazildi. Lekin 1991-yilgi UEFA ayollar chempionati final oʻyinida faqat bitta oʻyin oʻtkazildi va gʻolib UEFA ayollar oʻrtasidagi chempionlik unvoniga daʼvogarlik qildi.
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati saralash oʻyinlari chorak final gʻoliblari 1991-yilgi UEFA ayollar chempionatiga yoʻllanmani qoʻlga kiritdi.
Sayyora uchun Koriolis kuchi
Formulasi
Ushbu formulalarda koʻrinib turganidek, Eyler va markazdan qochma kuchlar pozitsiya vektoriga bogʻliq jismning tezligi, Koriolis kuchi esa jismning tezligiga bogʻliq  aylanuvchi mos yozuvlar ramkasida oʻlchangandek. Kutilganidek, aylanmaydigan inertial sanoq sistemasi uchun Koriolis kuchi va boshqa barcha xayoliy kuchlar yoʻqoladi.
1991-yilgi UEFA ayollar chempionati finali
Germaniya
Germaniya ayollar milliy futbol terma jamoasi yarim finalda Italiya ayollar terma jamoasini 3:0 hisobida magʻlub etdi.
Norvegiya
Norvegiya ayollar milliy futbol terma jamoasi yarim finalda Daniya ayollar terma jamoasi bilan toʻqnash keldi. Asosiy vaqt 0:0 hisobida yakunlandi va Norvegiya penaltilar seriyasidagi gʻalabasi qozondi.
Sayyora uchun Koriolis kuchi
Xulosa
Koriolis kuchi ikki vektorning koʻndalang koʻpaytmasiga proporsional boʻlgani uchun u ikkala vektorga, bu holda obʼyektning tezligi va ramkaning aylanish vektoriga perpendikulyar boʻladi. Shunday qilib, shundan kelib chiqadi:
Uzunlik shkalasi va Rossby raqami
Koriolis kuchining ahamiyatini aniqlashda vaqt, makon va tezlik shkalalari muhim ahamiyatga ega. Tizimda aylanish muhim yoki muhim emasligini uning Rossby raqami orqali aniqlash mumkin, bu tizim tezligining U ning Koriolis parametrining mahsulotiga nisbati,, va harakatning uzunlik shkalasi, L :
Demak, u inertialning Koriolis kuchlariga nisbati; kichik Rossby raqami tizimga Koriolis kuchlari kuchli taʼsir qilishini koʻrsatadi va katta Rossby soni inertial kuchlar hukmronlik qiladigan tizimni koʻrsatadi. Masalan, tornadolarda Rossby soni katta, shuning uchun ularda Koriolis kuchi ahamiyatsiz va muvozanat bosim va markazdan qochma kuchlar oʻrtasida. Past bosimli tizimlarda Rossby soni past, chunki markazdan qochiruvchi kuch ahamiyatsiz; u erda muvozanat Koriolis va bosim kuchlari oʻrtasida. Okean tizimlarida Rossby soni koʻpincha 1 ga teng boʻlib, har uchala kuch bilan solishtirish mumkin.
Aylanadigan karuselga tashlangan toʻp
thumb|300x300px| Karusel soat miliga teskari aylanmoqda. Chap panel : soat 12:00 da toʻp otuvchi tomonidan tashlanadi va toʻgʻri chiziq boʻylab karusel markaziga boradi. U harakatlanayotganda, uloqtiruvchi soat miliga teskari yoʻnalishda aylanadi. Oʻng panel : toʻpning harakatini uloqtiruvchi koʻradi, u hozir soat 12:00 da qoladi, chunki ularning nuqtai nazaridan aylanish yoʻq. Rasmda tasvirlangan soat miliga teskari aylanuvchi karusel markaziga qarab soat 12:00 dan boshlab tashlangan toʻp keltirilgan. Chap tomonda toʻpni karusel ustidagi statsionar kuzatuvchi koʻradi va toʻp markazga toʻgʻri chiziq boʻylab harakatlanadi, toʻpni uloqtiruvchi esa karusel bilan soat miliga teskari aylanadi. Oʻng tomonda toʻpni karusel bilan aylanayotgan kuzatuvchi koʻradi, shuning uchun toʻpni uloqtiruvchi soat 12:00 da qolganga oʻxshaydi. Rasmda aylanuvchi kuzatuvchi koʻrgan toʻpning traektoriyasini qanday qurish mumkinligi koʻrsatilgan.
Chap tomonda ikkita oʻq toʻpni uloqtiruvchiga nisbatan toʻpni aniqlaydi. Ushbu oʻqlardan biri uloqtiruvchidan karusel markaziga (toʻp otganning koʻrish chizigʻini taʼminlaydi), ikkinchisi esa karusel markazidan toʻpga qaratilgan. (Toʻp markazga yaqinlashganda bu oʻq qisqaradi.) Ikki oʻqning oʻzgartirilgan versiyasi nuqta bilan koʻrsatilgan.
Qaytgan toʻp
thumb|300x300px| Karuselning qush nazari koʻrinishi. Karusel soat yoʻnalishi boʻyicha aylanadi. Ikkita koʻrinish tasvirlangan: aylanish markazidagi kameraning karusel (chap panel) bilan aylanadigan va inertial (statsionar) kuzatuvchining (oʻng panel). Ikkala kuzatuvchi ham har qanday vaqtda toʻp karusel markazidan qanchalik uzoqda ekanligiga rozi boʻladi, lekin uning yoʻnalishi boʻyicha emas. Vaqt oraliqlari ishga tushirishdan to sakrashgacha boʻlgan vaqtning 1/10 qismini tashkil qiladi. Rasmda aylanuvchi patnisga tashlangan toʻp karuselning chetidan sakrab oʻtib, toʻpni ushlab olgan tosserga qaytib keladigan yanada murakkab vaziyatni tasvirlaydi. Koriolis kuchining uning traektoriyasiga taʼsiri yana ikkita kuzatuvchi tomonidan koʻrsatilgan: karusel bilan aylanadigan kuzatuvchi („kamera“ deb ataladi) va inertial kuzatuvchi. Rasmda oldinga va qaytish yoʻllarida bir xil toʻp tezligiga asoslangan qush nazari koʻrsatilgan. Har bir doira ichida chizilgan nuqtalar bir xil vaqt nuqtalarini koʻrsatadi. Chap panelda, aylanish markazida kamera nuqtai nazaridan, tosser (tabassum) va rels ikkalasi ham belgilangan joylarda joylashgan va toʻp rels tomon harakatlanishida juda katta yoy hosil qiladi va toʻgʻridan-toʻgʻri yoʻl oladi. qaytish yoʻlida. Toʻpni uloqtiruvchining nuqtai nazaridan, toʻp ketganidan koʻra tezroq qaytib kelganga oʻxshaydi (chunki tosser qaytishda toʻp tomon aylanmoqda).
Karuselda toʻpni orqaga qaytarish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri relsga uloqtirish oʻrniga, toʻpni nishonning oʻng tomoniga tashlashi kerak va keyin toʻp kameraga zarba berish uchun harakat yoʻnalishidan doimiy ravishda chap tomonga oʻtib ketayotgandek tuyuladi. temir yoʻl (chapda, chunki karusel soat yoʻnalishi boʻyicha aylanadi). Toʻp harakat yoʻnalishidan chapga, ichkariga va qaytish traektoriyasiga oʻxshab koʻrinadi. Egri yoʻl bu kuzatuvchidan toʻpning chapga toʻgʻri keladigan kuchini tan olishni talab qiladi. (Bu kuch „xayoliy“, chunki u statsionar kuzatuvchi uchun yoʻqoladi, bu haqda qisqacha muhokama qilinadi.) Baʼzi uchish burchaklari uchun traektoriya taxminan radial boʻlgan qismlarga ega va Koriolis kuchi birinchi navbatda toʻpning koʻrinadigan egilishi uchun javobgardir (markazdan qochma kuch aylanish markazidan radialdir va bu segmentlarda ozgina burilish hosil qiladi). Yoʻl radialdan uzoqlashganda, markazdan qochma kuch burilishga sezilarli hissa qoʻshadi.
Yerga qoʻllanilishi
Yer yuzasida havoning „sirgʻish“ harakatiga taʼsir qiluvchi tezlanish Koriolis atamasining gorizontal komponentidir.
Bu komponent Yer yuzasidagi tezlikka ortogonaldir va ifoda bilan beriladi
Kenglik musbat boʻlgan shimoliy yarim sharda bu tezlanish, yuqoridan koʻrinib turganidek, harakat yoʻnalishining oʻng tomonida. Aksincha, u janubiy yarimsharda chap tomonda.
Aylanadigan shar
thumb| φ kenglikdagi koordinatalar tizimi x — oʻqi sharqiy, y — oʻqi shimol va z — oʻqi yuqoriga (yaʼni, sfera markazidan radial tashqariga) Shimol-janubiy oʻqi atrofida aylanayotgan sharning ph kengligi boʻlgan joyni koʻrib chiqaylik. Mahalliy koordinatalar tizimi x oʻqi gorizontal ravishda sharqqa, y oʻqi gorizontal ravishda shimolga va z oʻqi vertikal yuqoriga qarab oʻrnatiladi. Ushbu mahalliy koordinatalar tizimida ifodalangan aylanish vektori, harakat tezligi va Koriolis tezlashuvi (komponentlarni sharq (e), shimol (n) va yuqoriga (u) tartibida sanab oʻtish) quyidagilardir:
Atmosfera yoki okean dinamikasini koʻrib chiqayotganda, vertikal tezlik kichik va Koriolis tezlashuvining vertikal komponenti tortishish tezlashuvi bilan solishtirganda kichik (g, taxminan 9.81 m/s2 Yer yuzasiga yaqin). Bunday holatlar uchun faqat gorizontal (sharqiy va shimoliy) komponentlar muhimdir. Yuqoridagilarning gorizontal tekislikka cheklanishi (vu=0):
bu yerda Koriolis parametri deyiladi.
vn = 0 ni oʻrnatish orqali darhol koʻrish mumkinki, (musbat ph va ō uchun) sharqqa qarab harakat janubga qarab tezlanishga olib keladi; shunga oʻxshab, ve = 0 oʻrnatilsa, shimolga qarab harakat sharqqa qarab tezlashishiga olib keladi. Umuman olganda, gorizontal kuzatilgan, tezlanishni keltirib chiqaradigan harakat yoʻnalishi boʻylab qarab, tezlanish har doim 90° oʻngga (musbat ph uchun) va gorizontal yoʻnalishdan qatʼi nazar, bir xil oʻlchamda boʻladi.
Boshqa holat sifatida, ekvatorial harakat sozlamalari φ=0 ° ni koʻrib chiqing. Bunday holda, Ω shimolga yoki n — oʻqiga parallel va:
Shunga koʻra, sharqqa qarab harakat (yaʼni, sharning aylanishi bilan bir xil yoʻnalishda) Eötvös effekti deb nomlanuvchi yuqoriga tezlanishni taʼminlaydi va yuqoriga qarab harakat gʻarbga qarab tezlanishni keltirib chiqaradi.
Meteorologiya va okeanografiya
thumb| Koriolis kuchi tufayli Shimoliy yarim shardagi past bosimli tizimlar, masalan, Nanmadol tayfunu (chapda) soat miliga teskari, janubiy yarimsharda esa Darian sikloni (oʻngda) kabi past bosimli tizimlar soat yoʻnalishi boʻyicha aylanadi. thumb| Shimoliy yarim sharda past bosimli hudud atrofidagi oqimning sxematik tasviri. Rossby soni past, shuning uchun markazdan qochma kuch deyarli ahamiyatsiz. Bosim-gradient kuchi koʻk oʻqlar bilan, Coriolis tezlashishi (har doim tezlikka perpendikulyar) qizil oʻqlar bilan ifodalanadi. thumb| Taxminan 50 to 70 m/s boʻlgan shamol tezligi uchun hisoblangan boshqa kuchlar boʻlmaganda havo massalarining inertial doiralarining sxematik tasviri. right|thumb| Apollon 17 dan olingan Yerning mashhur suratidagi bulutli shakllanishlar xuddi shunday aylanishni bevosita koʻrinadigan qiladi Ehtimol, Koriolis effektining eng muhim taʼsiri okeanlar va atmosferaning keng koʻlamli dinamikasidadir. Meteorologiya va okeanografiyada Yer harakatsiz boʻlgan aylanuvchi mos yozuvlar tizimini taxmin qilish qulay. Ushbu vaqtinchalik postulatsiyaga muvofiq markazdan qochma va Koriolis kuchlari kiritiladi. Ularning nisbiy ahamiyati amaldagi Rossby raqamlari bilan belgilanadi. Tornadolarning Rossby soni yuqori, shuning uchun tornado bilan bogʻliq markazdan qochma kuchlar juda katta boʻlsa-da, tornado bilan bogʻliq boʻlgan Koriolis kuchlari amaliy maqsadlar uchun ahamiyatsiz.
Yer usti okean oqimlari shamolning suv yuzasi boʻylab harakatlanishi tufayli harakatlanayotganligi sababli, Koriolis kuchi okean oqimlari va siklonlarning harakatiga ham taʼsir qiladi. Okeandagi eng katta oqimlarning aksariyati girus deb ataladigan issiq, yuqori bosimli hududlar atrofida aylanadi. Sirkulyatsiya havodagidek ahamiyatli boʻlmasa-da, Koriolis effektidan kelib chiqadigan burilish bu girrlarda spiral shaklni yaratadi. Spiral shamol shakli boʻron shakllanishiga yordam beradi. Koriolis effektining kuchi qanchalik kuchli boʻlsa, shamol tezroq aylanadi va qoʻshimcha energiya oladi, bu esa boʻronning kuchini oshiradi.
Yuqori bosimli tizimlar ichidagi havo shunday yoʻnalishda aylanadiki, Koriolis kuchi radial ravishda ichkariga yoʻnaltiriladi va tashqi radial bosim gradienti bilan deyarli muvozanatlanadi. Natijada, havo Shimoliy yarim sharda yuqori bosim atrofida soat yoʻnalishi boʻyicha, janubiy yarimsharda esa soat miliga teskari yoʻnalishda harakatlanadi. Past bosim atrofidagi havo teskari yoʻnalishda aylanadi, shuning uchun Koriolis kuchi radial ravishda tashqariga yoʻnaltiriladi va ichkariga radial bosim gradientini deyarli muvozanatlashtiradi.
Inertsial doiralar
Tezlik bilan harakatlanadigan havo yoki suv massasi v\, faqat Koriolis kuchiga boʻysunuvchi inertial doira deb ataladigan aylana traektoriyasida harakat qiladi. Kuch zarracha harakatiga toʻgʻri burchak ostida yoʻnaltirilganligi sababli u radiusi aylana boʻylab doimiy tezlik bilan harakat qiladi. R tomonidan beriladi:
bu yerda f Koriolis parametridir, yuqorida keltirilgan (qaerda \varphi kenglikdir). Shunday qilib, massa toʻliq doirani bajarish uchun zarur boʻlgan vaqt 2\pi/f. Coriolis parametri odatda taxminan 10 -4 s -1 oʻrta kenglik qiymatiga ega; demak, odatdagi atmosfera tezligi uchun 10 m/s, radius 100 km ga teng taxminan 17 soat davr bilan. Odatda tezligi 10 cm/s boʻlgan okean oqimi uchun, inertial aylana radiusi 1 km ga teng. Ushbu inertial doiralar shimoliy yarim sharda soat yoʻnalishi boʻyicha (bu erda traektoriyalar oʻngga egilgan) va janubiy yarim sharda soat miliga teskari.
Aylanadigan tizim parabolik aylanuvchi patnis boʻlsa, u holda f doimiy va traektoriyalari aniq doiralardir. Aylanuvchi sayyorada, f kenglik bilan oʻzgaradi va zarrachalarning yoʻllari aniq doiralarni hosil qilmaydi. Parametrdan beri f kenglikning sinusiga qarab oʻzgaradi, maʼlum tezlik bilan bogʻliq tebranishlar radiusi qutblarda eng kichik (±90 ° kenglik) va ekvatorga qarab ortadi.
Intuitiv misol
Ekvator boʻylab ishqalanishsiz temir yoʻl liniyasi orqali harakatlanadigan poyezdni tasavvur qiling. Tasavvur qilaylik, u harakatlanayotganda butun dunyo boʻylab sayohatni bir kunda bajarish uchun kerakli tezlikda harakat qiladi (465 m/s). Koriolis effektini uchta holatda koʻrib chiqish mumkin: poezd gʻarbga harakat qilganda, tinch holatida va sharqqa harakat qilganda. Har bir holatda, Koriolis effektini avval Yerdagi aylanuvchi mos yozuvlar tizimidan hisoblab chiqilishi mumkin, soʻngra tuzilgan inertsial ramkaga nisbatan tekshirilishi mumkin. Quyidagi rasmda Yerning aylanish oʻqi boʻylab Shimoliy qutb ustidagi tuzilgan nuqtadan (yaqin) inertsial ramkada tinch holatda kuzatuvchi tomonidan koʻrilgan uchta holat tasvirlangan; poezd bir nechta qizil piksellar bilan belgilanadi, ular eng chap rasm tomonda oʻrnatiladi, boshqalarda harakatlanadi alt=Earth and train|center| Yer va poezd
Adabiyotlar
(Original book [in Latin], scanned images of complete pages.) (Original article [in French], PDF file, 1.6 MB, scanned images of complete pages.) (Original article [in French] PDF file, 400 KB, scanned images of complete pages.)
Argelato
Argelato Italiyaning Emilia-Romagna mintaqasida joylashgan shahardir. Bologna (provinsiya) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 35,16 km2. 9 317 nafar aholi istiqomat qiladi (2004).
Avondale (Pennsylvania)
Avondale AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Chester County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1093 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Ruzsa
right|thumb|300x300px| [[Vengriya|Vengriyadagi Chongrad okrugining joylashuvi]] Ruzsa — Vengriya janubidagi Buyuk tekislik mintaqasidagi Chongrad okrugidagi qishloq.
Geografiyasi
U 84.68 km2 maydonni egallaydi  va 2817 nafar aholi istiqomat qiladi (2002).
Avondale (Pennsylvania)
Geografiyasi
Maydoni — 1,3 km2. Shundan 1,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
1903
Nobel mukofotlari
🇷🇺
NGC 4738
NGC 4738 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Parsons 1851-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Oʻqituvchi (nashriyot)
"Oʻqituvchi" ilmiy-uslubiy nashriyot markazi (avvalgi nomlari: "Oʻqituvchi" nashriyot-matbaa ijodiy uyi) — Oʻzbekiston Respublikasi matbuot va axborot agentligi tizimidagi muassasa. „Oʻquvpeddavnashr“ nomi bilan 1936-yil tashkil qilingan (1950—59 yillarda yana shu nom bilan atalgan). 1941—49 yillarda Oʻzbekiston davlat birlashgan nashriyoti tarkibida boʻlgan. 1960-yildan Oʻzbekiston „Oʻrta va oliy maktab“ nashriyoti, 1964-yildan „Oʻqituvchi“ deb nomlangan. 2004-yil „Oʻqituvchi“ nashriyoti va Toshkent kitobjurnal fabrikasi negizida „Oʻqituvchi“ NMIU. tashkil etildi. Uning asosiy faoliyati Oʻzbekiston Respublikasining barcha turdagi umumtaʼlim maktablari, akademik litseylar, kasb-hunar kollejlari oʻquvchi va oʻqituvchilariga, shuningdek, oliy va oʻrta maxsus oʻquv yurtlari talabalariga, maktabgacha tarbiya muassasalari xodimlariga, ota-onalarga moʻljallangan adabiyotlar — darsliklar, oʻquv qoʻllanmalari, metodik adabiyotlar, turli xil lugʻat va maʼlumotnomalar, bolalar uchun turli adabiyotlar nashr etishdan iboratdir. „Oʻqituvchi“ NMIU.da 2004-yilda oʻrta umumiy taʼlim maktablari uchun 100 nomda 4 mln. 117 ming nusxa va oliy oʻquv yurtlari hamda akademik litsey va kasb-hunar kollejlari uchun 51 nomda 834 ming nusxa darslik va oʻquv qoʻllanmalari chop etildi.
Wriedel
Wriedel Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Uelzen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 104,15 km2. 2459 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Wriedelning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Dunlap (Iowa)
Dunlap AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Harrison okrugi tarkibiga kiradi.
Froyelles
Froyelles Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Abbeville tumani tarkibiga kiradi.
Dunlap (Iowa)
Aholisi
1042 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 356,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,98 km2. Shundan 2,93 km2 quruqlik, 0,05 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 349 m balandlikda joylashgan.
Erraxidiya (Marokash)
Erraxidiya (الرشيدية, Berber : ⵉⵎⴻⵜⵖⴰⵔⵏ Imetɣaren) — Marokashdagi shahar, Erraxidiya provinsiyasida joylashgan va Draa-Tafilalet viloyatining poytaxti.
Froyelles
Aholisi
66 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 23,6 nafar kishi.
Erraxidiya (Marokash)
Shahar aholisi berber va marokash arab tillarida gaplashadi.
Froyelles
Geografiyasi
Maydoni — 2,8 km2. Dengiz sathidan 49 – 82 m balandlikda joylashgan.
Djibril Sidibé
Djibril Sidibé (talaffuzi: Djibril Sidibe; 1992-yil 29-iyulda tugʻilgan) — fransiyalik professional futbolchi. U Gretsiya Superligasining AEK Athens klubida himoyachi sifatida oʻynaydi. Sidibé Fransiya terma jamoasi bilan 2018-yilgi Jahon chempionatida gʻolib chiqqan.
Dastlabki faoliyati
Sidibé toʻliq himoyachi sifatida oʻynaydi, lekin undan yarim himoyada ham foydalanish mumkin. Faoliyatini 2000-yilda 8 yoshida tugʻilib oʻsgan shahrining Troyes klubida boshlagan. Sidibé klubdagi debyutini 2009—2010-yilgi mavsumda, klub Fransiya futbolining uchinchi divizioni boʻlgan Championnat Nationalda oʻynagan vaqtida oʻtkazdi. U professional debyutini 2010-yilning 17-sentyabrida Grenoblega qarshi liga oʻyinida amalga oshirgan.
Lille
Troyesning Liga 1ga koʻtarilishiga yordam berganidan soʻng, 19 yoshli futbolchi 2012-yilning iyul oyida Mathieu Debuchyning oʻrinbosari sifatida Lille bilan shartnoma imzoladi. Sidibé 2012-yilning 25-avgustida OGC Nicega qarshi oʻyinda Lille safida debyut qildi, bu uning Liga 1dagi ilk uchrashuvi ham boʻldi va Sidibé 2:2 hisobidagi durangda 59-daqiqada hisobni tenglashtiruvchi golni urdi. Lillening 2012—2013-yilgi UEFA Chempionlar ligasi guruh bosqichi 5-turi doirasida Minskda BATE Borisovga qarshi 20-noyabr kuni oʻtkazilgan oʻyinda Sidibé birinchi boʻlimda uzoq burchakdan berilgan zarba bilan gol urib, Lillega BATE Borisovga qarshi 3-1 hisobida kechgan 1-turdagi magʻlubiyat uchun qasos olishga yordam berdi. Sidibé ikkinchi boʻlimda ikkinchi marta jazolanishi mumkin boʻlgan qoidabuzarlik uchun maydondan chetlatildi, ammo Lille uchrashuvda 2:0 hisobida gʻalaba qozondi va 2012—2013-yilgi UEFA Chempionlar ligasi guruh bosqichidagi yagona ochkosini qoʻlga kiritdi.
Sidibé 2016-yilgi Coupe de la Liga finalida Paris Saint-Germainga qarshi oʻyinda klubining hisobini raqibi bilan tenglashtirgan golni kiritdi, ammo PSG yakunda 2:1 hisobida gʻalaba qozondi.
Monaco
2016-yilning 8-iyulida Sidibé 5 yillik shartnoma asosida Monacoga oʻtdi. 22-noyabr kuni u Monaco safida Benjamin Mendy tomonidan 48-daqiqada uzatilgan goliga uzatmani boshi bilan darvozaga yo‘lladi va 53-daqiqada Thomas Lemarga golli uzatmani amalga oshirdi. Shunday qilib, Monaco 2016—2017-yilgi UEFA Chempionlar ligasining E guruh bosqichi 5-tur uchrashuvida Tottenham Hotspurni o‘z uyida 2:1 hisobida mag‘lub etdi va Monaco 7-dekabr kuni guruh o‘yinlari yakuniga ko‘ra E guruhida birinchi o‘rinni egalladi.
Monaco bilan birinchi mavsumida Sidibé jamoa tarkibida oʻziga xos rol oʻynadi, klub 17 yil ichida birinchi marta Liga 1 chempionligini qoʻlga kiritdi va Sidibé UNFPda Liga 1 yilning eng yaxshi jamoasi aʼzosi deb topildi.
Evertonda ijara
2019-yil 7-avgustda Sidibé Premyer liganing Everton jamoasiga bir mavsum davomida oʻynash uchun ijara asosida qo‘shildi; shartnoma ijara oxirida uni doimiy oʻyinchiga aylantirish imkoniyatini oʻz ichiga olgan.
AEK Athens
2022-yil 9-sentyabrda Sidibé ikki yillik shartnoma asosida Gretsiya Superligasining AEK Athens jamoasiga o‘tdi.
Xalqaro faoliyati
thumb| Sidibé [[FIFA Jahon Kubogi (sovrin)|FIFA Jahon chempionati kubogini ushlab turibdi, 2018-yil]] Sidibé Fransiyaning UEFA Euro 2016da ishtirok etgan terma jamoasi tarkibi aʼzosi edi.
Vasseny
Vasseny Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Soissons tumani tarkibiga kiradi.
Djibril Sidibé
Xalqaro faoliyati
2016-yil 25-avgustda Sidibé birinchi marta Italiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyini va 2018-yilgi FIFA Jahon chempionati saralash bosqichida Belarusga qarshi oʻyin uchun Fransiyaning kattalar terma jamoasiga chaqirildi. U 1-sentyabr kuni San Nicola stadionida Italiyaga qarshi oʻyinda debyut qildi va butun oʻyin davomida oʻynab, 3:1 hisobida gʻalaba qozondi.
Sidibé 2017-yilning 13-iyunida Angliyaga qarshi o‘rtoqlik o‘yinida (3:2) Fransiya terma jamoasi safidagi ilk golini kiritdi.
Vasseny
Geografiyasi
Maydoni — 3,2 km2. Dengiz sathidan 46 – 155 m balandlikda joylashgan.
ULAS J1120+0641
Kvazar Havaida joylashgan UKIT infraqizil teleskopi yordamida kashf etildi.
Djibril Sidibé
Xalqaro faoliyati
2018-yilning 17-may kuni u 2018-yilda Rossiyada bo‘lib o‘tadigan futbol bo‘yicha Jahon chempionatida qatnashuvchi 23 nafar Fransiya terma jamoasi oʻyinchilari tarkibiga chaqirildi.
Shaxsiy hayoti
Sidibé asli malilik musulmon.
Rizqidara (Muʼminobod)
Rizqidara — Muʼminobod tumani Balxobiy QFYga qarashli qishloq. Rizqidaradan mahalla markazigacha boʻlgan masofa 2 km, tuman markazigacha 7 km. Aholisi 171 kishi (2017), aholi tarkibi tojiklar.
Djibril Sidibé
Yutuqlari
Lille
Monaco
Fransiya
Individual
Ordenlar
Tigzirt
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Tigzirt, klassik Iomnium, Tizi Ouzou viloyatidagi Jazoirning shimoli-sharqida joylashgan kichik shaharcha. U uyquchan xulq-atvorga ega va ayniqsa yozda mamlakatning turli burchaklaridan ko'plab sayyohlarni jalb qiladigan mintaqa hisoblanadi.
Erraxidiya (Marokash)
Toponimika
Ilgari „Ksar Es Souk“ nomi bilan mashhur (ⵉⵖⵔⴻⵎ ⵏ ⵓⵍⵣⵓⵣ, Ighrem n Ulzuz), shahar taxminan 1975 yilda Hasan II ning ikkinchi oʻgʻli Moulay Rachid sharafiga Errachidia deb nomlangan.
Madaniyat
Shahar 2006 va 2007-yillardagi Dakar rallisi musobaqasining bir qismi boʻlgan.
Iqlim
Erraxidiya issiq choʻl iqlimiga ega (Köppen iqlim tasnifi BWh). 2021-yil 17-iyulda Erraxidiyada qayd etilgan eng yuqori harorat 43.9 °C boʻlgan.
Vollaston prizmasi
right|frame| Vollaston prizmasi Vollaston prizmasi Uilyam Xayd Vollaston tomonidan ixtiro qilingan bo'lib, qutblangan yorug'likni boshqaradigan optik qurilma. U yorug'likni ortogonal qutblangan ikkita alohida chiziqli polarizatsiyalanib chiquvchi nurlarga ajratadi. Ikkila nur ham ikkita to'rtburchak prizmaning optik o'qiga muvofiq holatda qutblangan bo'ladi.
Vollaston prizmasi ikki sinuvchi materialdan tayyorlangan, ikkita ortogonal bo'lgan prizmalardan iborat - odatda kaltsit kabi bir o'qli material. Ushbu prizmalar o'zlarining asoslari chegarasida bir-biriga biriktirilgan bo'lib (an'anaviy ravishda Kanada balzami bilan), optik o'qlari perpendikular bo'lgan ikkita to'rtburchakli uchburchak prizma hosil qiladi. Chiqib kelayotgan yorug'lik nurlari sinish ko'rsatkichlaridagi farqlar tufayli oddiy va g'ayrioddiy nurlar sifatida prizmadan ajralib chiqadi, ajralish burchagi prizmalarning xanjar burchagi va yorug'likning to'lqin uzunligi bilan o'chanadi. Tijorat prizmalar 1 ° dan 45 ° gacha bo'lgan divergensiya burchaklari bilan mavjud.
Buyuk elchilik
Buyuk elchilik — Turkiyaga qarshi harbiy ittifoq tuzysh, xorijiy mutaxassislarni ruslar xizmatiga taklif qilish va qurolyarogʻ sotib olish maqsadida Rossiyaning Gʻarbiy Yevropaga qilgan elchiligi (1697—98). Rahbari — Pyotr I (Pyotr Mixaylov nomi ostida) boʻlgan. "Buyuk elchilar": F. Ya. Lefort, F. A. Golovin, P. B. Voznitsin. Mulozimlari 250 kishidan iborat boʻlgan. Boltiqboʻyiga ega boʻlish uchun kurashga zamin hozirlagan.
Vokány
Vokány ( nemis : Wakan ) — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq.
Buyuk Xitoy tekisligi
Buyuk Xitoy tekisligi, Shimoliy Xitoy tekisligi — Xitoyda, Osiyodagi eng yirik tekisliklardan biri. Sharqda Sariqdengiz sohili boʻylab 1000 km dan ortiq masofaga choʻzilgan. Shim.dan Yanshan togʻlari oʻrab turadi, gʻarbida Tayxanshan tizmasining yon bagʻri tik tushgan. Maydoni 325 ming km² atrofida. Yer yuzasi tekis, balandligi 100 m gacha. Sharqida Shandun togʻlari joylashgan. Allyuviy jinslardan, gʻarbiy togʻ oldi polosasi qad. yoyilmadan tashkil topgan. Iqlimi subtropik mussonli iqlim, yozi nam, qishi esa quruq va sovuq. Tez-tez suv toshqinlari boʻlib turadi. Jan.dan shimolga tomon Buyuk Kanal oʻtgan. B. Buyuk Xitoy tekisligi mamlakatning aholi eng zich joylashgan hududi. Bugʻdoy, paxta, sholi va boshqa ekinlar yetishtiriladi. Yirik shaharlari: Pekin, Tyanszin va boshqa
Volken
Volken Shveysariyaning Zürich kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Andelfingen okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 3.21 km2. 292 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Volkenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Killik, Kangal
Killik — Sivas viloyatining Kangal tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq 1912-yildan beri shu nomga ega.
Geografiyasi
Qishloq Sivas shahar markazidan 134 km, Kangal tumani markazidan 37 km uzoqlikda joylashgan.
La Vall d'Uixó
La Vall d'Uixó (Isp: Vall de Uxó) Ispaniyaning Valensiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Castellón provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 67,10 km2. Aholisi — 32983 kishi (2010).
Baricella
Baricella Italiyaning Emilia-Romagna mintaqasida joylashgan kommunadir. Bologna provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 45,62 km2. 6039 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Abdülhamit Bilici
Abdülhamit Bilici (1970-yilda tugʻilgan, Erzurum) — turk jurnalisti va yozuvchisi. Cihan axborot agentligining sobiq bosh direktori. „ Zaman“ gazetasining bosh muharriri va „Action“ jurnalining muharriri boʻlgan U diplomatiya va kun tartibi haqidagi turli teledasturlarning mehmoni.
Habertürk telekanalida efirga uzatilgan Transverse Length dasturida uzoq vaqt doimiy mehmon sifatida qatnashdi. 2015-yil boshidan dots. Dr. Savaş Gench bilan birgalikda „Demokratiya kuzatuvi“ dasturini tayyorlamoqda. U „Zaman“ gazetasida xorij xabarlari muharriri sifatida ham ishlagan. U tashqi siyosatga oid maqolalari bilan mashhur.
Abdulhamit Bilici ingliz tilini biladi. Oilali, ikki farzandi bor.
2016-yil 15-iyuldagi harbiy toʻntarish tashabbusi yuzasidan olib borilgan tergov doirasida, unga nisbatan hibsga olish orderi chiqarildi.
Taʼlim Hayot
Boshlangʻich maktabni Istanbulda boshlagan va oʻrta maktabni Erzurumda tamomlagan Bilici, 1993-yilda Bogʻozichi universiteti Siyosat fanlari va xalqaro aloqalar boʻlimini tamomlagan. Istanbul universiteti Iqtisodiyot fakultetida „Turkmanistonning energetika tuzilishi va tabiiy gazi“ mavzusidagi magistrlik dissertatsiyasini tamomlagan. Hozir ham shu universitetning Xalqaro aloqalar boʻlimida doktoranturada oʻqishni davom ettirmoqda. Bilici, shuningdek, Fotih universitetining Biznes boshqaruvi fakultetida Biznes boshqaruvi magistri (MBA) darajasini ham tamomlagan.
Biznes hayoti
Bilici faoliyatini „Zaman“ gazetasida muxbir, 1995—1997-yillarda „Action“ jurnali muharriri, 1998—2001-yillarda „Zaman“ gazetasining xorijiy xabarlar muharriri, 2002—2008-yillarda „Zaman“ gazetasi bosh muharriri, „Cihan“ axborot agentligi bosh direktori sifatida boshlagan. 2009-20015-yillar orasida.. 2015-yil 6-oktyabrdan boshlab „Zaman“ gazetasi bosh muharriri lavozimini egallagan Bilici, ayni paytda „Zaman“ va „Today’s Zaman“ gazetalari sharhlovchisi. Ekrem Dumanli ishdan boʻshagach, „Zaman“ gazetasi bosh muharriri etib tayinlandi. Bilici asosan Turkiyaning tashqi siyosati va dunyo siyosatida Turkiyani tashvishga solayotgan muhim oʻzgarishlar haqida yozadi.
Modda
Modda — tinch holatda massaga ega boʻlgan zarralar majmui; umumiy tinchlik massasi nolga teng boʻlmagan elementar zarralar (asosan, elektron, proton va neytron). modda gaz, suyuqlik, qattiq jism va plazma holida boʻladi. Modda — materiyanmt asosiy shakllaridan biri. Kvant mexanika, elektrodinamika va elementar zarralar fizikasi taraqqiyoti natijasida fizik reallikning moddadan boshqa shaklda — maydon shaklida boʻlishi ham aniqlandi. Kimyoda moddani bir kimyoviy element atomlaridan iborat oddiy va kimyoviy birikmalardan tuzilgan murakkab moddalarga boʻlish qabul qilingan. Moddalar 3 yagdoyda boladilar. Ular qattiq, suyuk wa gaz.
Tamsa
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Tamsa -Jazoirning M'Sila provinsiyasida joylashgan kommunadir. 1998-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 6284 kishini tashkil qiladi.
Kvazar
thumb|right|250px|Oʻsayotgan kvazar, [[NASA badiiy tasviri.]] thumb|right|250px|Kvazar oʻzagi, [[Hubble teleskopi olgan suratlar]] Kvazar (quasar, quasi-stellar radio source – "yulduzsimon radiomanbai") juda uzoqda joylashgan va katta energiyali faol galaktik yadrodir. Kvazarlar nihoyatda yorqin boʻladi. Ular taratayotgan elektromagnit energiya yulduzlarnikiga oʻxshaydi, shuning uchun ularni avvaliga yulduz, deb oʻylashgan.
Kvazarlarni 1950-yillar oxirlarida topishgan, bugunga kelib bizga maʼlum bunday jismlar soni 200 mingdan oshib ketgan.
Buyuk Xitoy devori
thumb|right|250px|Buyuk Xitoy devori thumb|Xarita Buyuk xitoy devori (xitoycha "Vanli changcheng" — "10 ming li uzunligdagi devor"), Saddi Chiniy — Shim. Xitoydagi qalʼa devori. Qad. Xitoy meʼmorchiligining ulkan yodgorligi. Qalʼa devori sifatida dastlabki qismi miloddan avvalgi 4—3-asrlarda (tosh va gʻishtdan ishlanib, ichini tuproq bilan toʻldirib, shibbalab) qurilgan. Miloddan avvalgi 2— 1-asrlarda Gʻarbga tomon 500 km ga uzaytirilgan. Keyinchalik uni qurish va mustahkamlash ishlari (eng muhimi 14—15-asrlar) davom etgan. 1953-yilda Szyuyyunguan qalʼasi (Pekin) yaqinidagi qismi taʼmirlangan. B. Buyuk Xitoy devori Szyuyyunguan qalʼasi (Gansu viloyatining gʻarbi) va Shanxayguan (Lyaodun koʻrfazi qirgʻogʻi) qalʼaqoʻrgʻoni oraligʻida choʻzilgan; koʻtarilish joylari va tarmoqlari bilan uz. 5000 km ga yaqin (toʻliq saqlanmagan). Xitoy arxeolog olimlarining 2001-yildagi ilmiy tadqiqotlariga koʻra, Xitoyning jan.gʻarbidagi sunʼiy tepalik ham B.Buyuk Xitoy devori ga daxldorligi — uning davomi ekanligi aniqlandi. Bu bilan B.Buyuk Xitoy devorining umumiy uz. 530 km ga koʻpaydi. B.Buyuk Xitoy devori ning bal.— 6,6 m (shinaklarining devorlari bilan 8–10 m gacha), kengligi — asosida 6,5 m dan yuqorisida 5 m gacha. Har bir necha yuz metrda soqchilar uchun toʻrtburchakli burjlar (balandligi 10–12 m) qurilgan, har 10 km da kuzatish va xabar berish uchun minoralari, togʻdagi muhim oʻtish joylarida mustahkam qoʻrgʻonlari boʻlgan. B. Buyuk Xitoy devori meʼmoriy yodgorlik sifatida saqlanadi.
Alisher Navoiyning "Saddi Iskandariy" dostonida B.Buyuk Xitoy devori "Saddi Chin" devori nomi bilan tilga olingan.
Avonia
Avonia AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Erie County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1331 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 6,8 km2. Shundan 6,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Sofiya qamali
Sofiya qamali-1382-yil yoki 1385-yillar orasida Bolgariya-Usmonli urushlari davomida yuzaga kelgan. Usmonli imperiyasi bu davrga kelib yaanada kuchayib, oʻz yerlarini Yevropa tomonga tobora kengayib borayotgan edi. 1373-yilda Bolgariya imperatori Ivan Shishman oʻz mamlakatini Usmonlilardan himoya qila olmagach, Usmonli vassali boʻlishga va singlisi Kera Tamarani oʻz sultoni Murod I ga berishga rozi boʻldi, shundan soʻng Usmonlilar bosib olingan qal’alarni qaytarib berdilar. Tinchlik boʻlishiga qaramay, 1380-yillarning boshlarida Usmoniylar oʻz yurishlarini qaytadan boshladilar va Serbiya va Makedoniyaga olib boruvchi asosiy aloqa yoʻllarini boshqaruvchi muhim Sofiya shahrini qurshab oldilar. Bizning davrimizga qadar Sofiya qamali haqida juda oz maʼlumotlar yetib kelgan. Usmonlilar qoʻshini shaharni qamal qilishdi ammo qoʻlga kirita olishmadi. Qal’ani bosib olish urinishlari puchga chiqqandan soʻng, qamalni nazoratini qilayotgan qoʻmondon Lala Shahin posho qamalni toʻxtatish haqida buyruq berdi. Biroq turklar shunchaki qamalni toʻxtatib ortga qaytish niyatlari yoʻq edi. Usmonli askarlari qamalni toʻxtatib, qal’a hukmdorini tashqariga chiqishini kutishdi va uni qoʻlga olishni maqsad qilishdi. Ular oʻz oʻylagan maqsadlarini amalga oshirishdi va qal’a hukmdorini Yanukani qoʻlga olishdi. Oʻz liderlaridan ayrilgan bolgarlar qal’ani Usmonli imperiyasi qoʻshiniga taslim etishga majbur boʻldilar. Shahar devorlari vayron qilindi va Usmonli garnizoni oʻrnatildi. Shimoli-gʻarbiy yoʻl tozalangach, Usmoniylar yana yurishga chiqdilar, 1386-yilda Pirot va Nishni egallab olishdi va shu bilan Bolgariya va Serbiya taslim etishdi.
Urush natijasi
Urush Usmonli imperiyasining toʻliq gʻalabasi bilan yakun topdi.
Buyurtma qoʻriqxona
Buyurtma qoʻriqxona (zakaznik) — hudud yoki akvatoriyaning bir qismi. Unda qoʻriqxonadatilek barcha tabiat majmuasi emas, balki uning ayrim elementlari – oʻsimlik, tuproq, hayvonot dunyosi, foydali qazilmalari va boshqa qismlari qonun bilan qoʻriqlanadi va oʻsimlik, hayvonlari koʻpaytiriladi. Buyurtma qoʻriqxona larda nodir, foydali oʻsimlik va hayvonotlar koʻpaytirilib, boshqa joylarga tarqatilishi ham mumkin. Buyurtma qoʻriqxona lar muddatiga koʻra uzoq vaqtga yoki qisqa vaqtga moʻljallangan, muddatsiz boʻladi.
Eng koʻp tarqalgan Buyurtma qoʻriqxona lar: ovchilik, baliq xoʻjaligi, landshaft, oʻrmon, dasht va botqoq Buyurtma qoʻriqxona lari, geologik va gidrologik Buyurtma qoʻriqxona lari va boshqa Tabiiy Buyurtma qoʻriqxona lar, shuningdek tarixiy-memorial ahamiyatga ega boʻlgan hududlarni saqlash uchun taʼsis etilgan Buyurtma qoʻriqxona lar ham mavjud. Dengiz va okeanlarning muayyan qismlari ham Buyurtma qoʻriqxona ga aylantirilishi mumkin. Qoʻriqpanayotgan obʼyektdan kelib chiqqan holda ov qilish, baliq ovlash, yogʻoch kesish, mol boqish, pichan oʻrish va boshqa taqiqlanadi. Buyurtma qoʻriqxona da, odatda, xoʻjalik faoliyati man qilinadi. OʻzRda oʻnga yaqin Buyurtma qoʻriqxona (Abdusamat, Oqbuloq va b.) bor.
Tardets-Sorholus
Tardets-Sorholus Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Oloron-Sainte-Marie tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
628 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 41,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 15,0 km2.
Durango (Iowa)
Durango AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Dubuque okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
22 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 212,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,10 km2. Shundan 0,10 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 196 m balandlikda joylashgan.
Istahr
Istahr — qad. Persepolning oʻrta asrlardagi nomi. Shahar harobasidan 5 km narida joylashgan. I. arablar tomonidan 2 marta (643, 649-yil) bosib olingan. Oʻrta asrlarda I. jome masjidi atrofi ustunlar bilan oʻrab olingan boʻlib, Maqdisiynpng yozishicha, har bir ustunning tepasida sigir tasviri tushirilgan; masjid ilgari otashpa-rastlarning ibodatxonasi boʻlgan. I. sosoniylar davrida Fors viloyatining asosiy shahriligicha qolgan. I. Somsom ad-davla davri (989—998) da amir Qu-tulmush tomonidan shunchalik talon-toroj etilganki, keyinchalik faqat qishloq sifatida tiklana olgan xolos. 12-asr boshida I. da atigi 100 ta erkak qolgan (Ibn alBalxiy).
Küçükorucuk
Küçükorucuk — Turkiyaning Erzurum viloyati Oltu tumaniga qarashli qishloq.
Manbalar
[
Escoville
Escoville Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Buyuruq
Buyuruq (turkcha buyur + uq) — Turk xoqonligi (552—744), Qoraxoniylar davrda bosh vazirlik mansabi. Hukmdor devonida bu lavozimni faqat bir shaxsgina egallab turgan. B. harbiy harakatlarda ham qatnashgan va yirik askariy qismlarga sarkardalik qilgan. Vazir istilohi keng ommalashgani tufayli B. 12-asrdan arxaik soʻzlar qatoridan oʻrin olgan.
Escoville
Aholisi
712 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 136,9 nafar kishi.
Sergey Lagutin
Sergey Lagutin (Сергей Лагутин; 1981-yil 14-yanvarda tug‘ilgan) — sobiq professional shosse poygachisi, 2004—2018-yillarda yettita jamoa tarkibida professional musobaqalarda ishtirok etgan va musobaqalarda Rossiya va O‘zbekiston sharafini himoya qilgan. U hozirda UCI Continental Team Novo Nordisk Development jamoasida sport direktori boʻlib lavozimida faoliyat olib boradi.
Escoville
Geografiyasi
Maydoni — 5,2 km2.
Sergey Lagutin
Karyerasi
2003-yilda Fargʻonada tugʻilgan Lagutin 23 yoshgacha boʻlgan erkaklar oʻrtasida shosse boʻyicha jahon chempioni hisoblanadi. U 2004-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarida erkaklar oʻrtasidagi shosse poygasida Oʻzbekiston sharafini himoya qilgan. 2005-yilda shosse poygasi boʻyicha Oʻzbekiston milliy chempionati va time trial bahslarida ishtirok etgan va 2006-yilning iyun oyida Navigators Insurance jamoasiga oʻtadi va AQSHda Commerce Bank Triple seriyali chempionatida ishtirok etadi.
2013-yilning noyabrida Lagutin 2014-yilgi mavsum uchun RusVelo jamoasi bilan shartnoma imzolaganini, shuningdek, O‘zbekiston uchun emas, balki Rossiya litsenziyasi ostida poygalarda ishtirok etishini maʼlum qildi. 2014-yil sentyabr oyida Team Katusha Lagutin bilan 2015-yildan boshlab ikki yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi.
Keyinchalik, 2016-yil sentyabr oyida Gazprom–RusVelo Lagutin bilan ikki yillik shartnomaga kelishib, 2017-yildan boshlab jamoa safiga qaytishini tasdiqlaydi.
Yuqori natijalari
2002-yil:
2003-yil:
Road Race boʻyicha Oʻzbekiston milliy chempionati:
2004-yil:
Oʻzbekiston milliy chempionati:
2006-yil:
2007-yil:
Commerce Bank Triple Crown of Cycling
2008-yil:
Oʻzbekiston milliy chempionati
2009-yil:
2010-yil:
2011-yil
2012-yil:
2013-yil:
2014-yil:
2015-yil:
2016-yil: