cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boshqa ishga o'tkazish
Boshqa ishga oʻtkazish — Xodimning mexnat vazifasi oʻzgartirilishi, yaʼni unga bir korxona doirasida boshqa mutaxassislik, malaka yoxud lavozim boʻyicha ish topshirilishi. Xodim vaqtinchalik yoki doimiy asosda boshqa ishga oʻtkazilishi mumkin. OʻzR MKning 92-m.siga muvofiq, boshqa doimiy ishga oʻtkazishga (xodimning mehnat vazifalarini oʻzgartirishga) — boshha mutaxassislik, malaka, lavozimga oid ishni topshirishga faqat xodimning roziligi b-n yoʻl qoʻyilishi mumkin. Mazkur Kodeksning 93-m.siga asosan, xodim b-n ish beruvchi oʻrtasidagi kelishuv boʻyicha vaqtincha Boshqa ishga oʻtkazishga yoʻl quyiladi. Boshqa ishga oʻtkazish muddati tugagach, ish beruvchi xodimga uning avvalgi ishini berishi shart. Ushbu Kodeksning 94-m.siga koʻra, xodimning vaqtincha Boshqa ishga oʻtkazish haqidagi iltimosi, agar bu iltimos uzrli sabablar tufayli kelib chiqqan va bunday ish korxonada mavjud boʻlsa, ish beruvchi tomonidan qanoatlantirilishi kerak. Vaqtincha Boshqa ishga oʻtkazish uchun uzrli sabablar roʻyxati, shuningdek boshqa ishga oʻtkazilganda mehnatga haq toʻlash tartibi jamoa shartnomasida belgilab quyilishi mumkin, agar bunday shartnoma tuzilmagan boʻlsa, ish beruvchi tomonidan xodimlarning vakillik organi b-n kelishib belgilanadi. Kodeksning 218-m.siga binoan, sogʻligi xolatiga koʻra yengilroq yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan xoli boʻlgan ishga oʻtkazishga muxtoj xodimlarni ish beruvchi, ularning roziligi b-n, tibbiy xulosaga muvofiq vaqtincha yoki muddatini cheklamay, ana shunday ishlarga oʻtkazishi shart. ''Kodeksning 226-m.siga muvofiq, tibbiy xulosaga muvofiq xomilador ayollarning ishlab chiqarish normalari, xizmat koʻrsatish normalari kamaytiriladi yoki ular avvalgi ishlaridagi oʻrtacha oylik ish haqi saqlangan holda yengilrok yoxud noqulay ishlab chikarish omillarining taʼsiridan xoli boʻlgan ishga oʻtkaziladi. Kodeksning 227-m.siga asosan, ikki yoshga toʻlmagan bolasi bor ayollar avvalgi ishini bajarishi mumkin boʻlmagan taqdirda, bolasi ikki yoshga toʻlgunga qadar avvalgi ishidagi oʻrtacha oylik ish haqi saqlangan xolda yengilrok yoki noqulay ishlab chiqarish omillarining taʼsiridan xoli boʻlgan ishga oʻtkaziladi .''
Rehungen
Rehungen Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Nordhausen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,66 km2. 493 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Rehungenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Elçiler, Tut
Tarixi
Qishloq nomi eski yozuvlarda Mastakolo deb qayd etilgan.
Joylashuvi
Qishloq Adıyaman shahar markaziga 35 km,Tut tumaniga 22 km uzoqlikda joylashgan.
Burlington (Washington)
Burlington AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Skagit County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8642 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 11,3 km2. Shundan 10,9 km2 quruqlik, 0,4 km2 esa suv maydonidir.
Ollé
Ollé Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Chartres tumani tarkibiga kiradi.
Dobrevtsi, Gabrovo viloyati
Dobrevtsi -Bolgariyaning markaziy qismidagi Gabrovo viloyatidagi Tryavna munitsipalitetidagi qishloqlaridan biri.
Ollé
Aholisi
550 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 42,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,9 km2.
Collonge-la-Madeleine
Collonge-la-Madeleine Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Autun tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
62 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,7 nafar kishi.
IC 3086
IC 3086 Sunbula yulduz turkumidagi *2 (karrali yulduz) tipli yulduzdir.
Vicq-sur-Breuilh
Vicq-sur-Breuilh Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Limoges tumani tarkibiga kiradi.
Dave Evans (reporter)
Bolaligi va taʼlim
Evans Kolumbiya, Missouri shtatidagi Missouri universiteti qoshidagi Missouri jurnalistika maktabida jurnalistika boʻyicha bakalavr darajasini oldi.
Vicq-sur-Breuilh
Aholisi
1087 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 51,7 km2.
Dave Evans (reporter)
Faoliyati
U bir necha yil davomida Kansas shtatining Vichita shahridagi KAKE-TV telekanalida muxbirlik qilgan.
Yaqinda Evans Texasning Dallas shahridagi WFAA-TVning muxbiri boʻlib, u erda oʻn yil davomida katta siyosiy muxbir sifatida ishlagan. Evans bir nechta muhim siyosiy voqealar va saylovlarni yoritgan. U Ross Perotning 1992-yilgi AQSh prezidentlik kampaniyasi va uning keyingi 1996-yilgi kampaniyasi, shuningdek, 1995-yilgi Oklaxoma shahridagi portlash haqida xabar berdi.
Evans xalqaro masalalarni yoritgan. U Markaziy Amerikada sodir boʻlgan fuqarolar urushi haqida xabar berdi. U Amerikaning Haitiga aralashuvini yoritishga rahbarlik qilgan.
U 2008-yilgi AQSh prezidentlik saylovlarini yoritish uchun Iowaga borgan.
Colombier-en-Brionnais
Colombier-en-Brionnais Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Charolles tumani tarkibiga kiradi.
Dave Evans (reporter)
Faoliyati
WABC-TVda qariyb 22 yil siyosiy muxbir sifatida ishlagan Evans 2022-yil 7-yanvarda rasman nafaqaga chiqdi.
Colombier-en-Brionnais
Aholisi
235 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,4 nafar kishi.
Dave Evans (reporter)
Mukofotlar
Evans Texasdagi American Pressning eng yaxshi muxbiri nominatsiyasida mukofot oldi.
Colombier-en-Brionnais
Geografiyasi
Maydoni — 13,5 km2.
Dolni Marentsi
Dolni Marentsi -Bolgariyaning markaziy qismidagi Gabrovo viloyatidagi Tryavna munitsipalitetidagi qishloqlaridan biri.
Chlum (Česká Lípa tumani)
Chlum Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 100 ga yaqin aholisi bor.
NGC 1121
NGC 1121 Eridan yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1884-yilda kashf etgan.
Buksu
Bucsu (Butsching, Bučura, Buča) Vengriya ning Vas okrugidagi Szombathely ga yaqin qishloq. U A vstriya bilan chegaradosh boʻlib, unda Bucsudan Rechnitz va Schachendorfgacha boʻlgan chegarani kesib oʻtgan yoʻl bor.
NGC 1121
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Winter Park (Florida)
Winter Park AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Orange County okrugi tarkibiga kiradi.
Buksu
Qishloqning tarixiy markazi ikki qator uylardan iborat boʻlib, oʻrtadan biroz kengaygan. Qatorlar orasidan Rohoncdan (Avstriya) Szombathely tomon Arany-patak daryosi oqib oʻtadi. Qishloqning eng diqqatga sazovor joyi bu bosh farishta Michael nomi bilan atalgan cherkov boʻlib, u XIII asrda qurilgan. Cherkov Rohonc koʻchasidagi 8-uyda joylashgan. Cherkov 1756-yilgacha qabriston bilan oʻralgan, ammo hozirgi kunda yaqin atrofdagi tepalikka koʻchirilgan. Cherkovdan XVII asrda lyuteran aholisi, keyinroq esa katolik dindorlari foydalanishgan. Yuqori mehrob Avliyo John Nepomuk, Avliyo Joseph, Avliyo Anthony va Avliyo Ignatiusning borokko haykallari bilan bezatilgan. Cherkovning ichki qismi, shuningdek, chodir George Dominek tomonidan boʻyalgan.
Winter Park (Florida)
Aholisi
28083 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Buksu
Geografiyasi
Bucsu Avstriya chegarasida, Szombathelydan 10 km gʻarbda joylashgan. Qoʻshni chegaradosh hududlariga Perenye, Bozsok, Gencsapáti, Szombathely, Narda, Dozmat, Torony, Csajta (Schachendorf, Avstriya) va Rohonc (Rechnitz, Avstriya) kiradi.
Winter Park (Florida)
Geografiyasi
Maydoni — 22,4 km2. Shundan 19,0 km2 quruqlik, 3,4 km2 esa suv maydonidir.
The Easy Way to Stop Smoking
The Easy Way to Stop Smoking — bu britaniyalik yozuvchi hamda hisobchi Allen Karr tomonidan oʻz-oʻziga yordam berishga moʻljalllangan ushbu kitobni ilk bor 1985-yilda nash qildirgan. Kitob odamlarga chekishni tashlashga yordam berishga qaratilgan boʻlib, turli usullardan foydalanishni taklif qiladi. Koʻplab taniqli shaxslar tomonidan qoʻllab-quvvatlanishiga qaramasdan, Karrning usulida amaliy tajribani oʻrganish cheklangan.
Tarixi
30 yillik koʻp yillik kashandalikdan soʻng Karr 1983-yil 48 yoshida, chekishni tashlaydi. Soʻngra u huddi oʻsha yili hisobchi lavozi sifatida oʻz ishini tark etdi va boshqa giyohvandlarga yordam berish uchun birinchi „eng oson usuli“ nomli klinikasini ochdi. Karr chekishni tashlash va ortiqcha vazndan xalos boʻlishga qaratilgan bir qancha kitoblarni yozgan, ulardan baʼzilari eng koʻp sotilgan.
Buksu
Tarix
right|thumb|250x250px| Qadimgi Savariyani suv bilan taʼminlaydigan Rim suv oʻtkazgichining bir qismi Buksuda topilgan. right|thumb|250x250px| Avliyo Michael cherkovi va qishloqning tarixiy markazining surati. Bu hududda odamlarning joylashishi tarixi eng kamida Rim davriga borib taqaladi. Bucsu yaqinida Savariyaning (Szombathelyning lotincha nomi) Bozsok togʻli qishlogʻi va Rohonc shahridan (hozirgi Rechnitz, Avstriya) ichimlik suvi bilan taʼminlaydigan Rim suv oʻtkazgichining qoldiqlari topilgan. Bucsu qishlogʻi haqidagi eng qadimgi yozma maʼlumotlar 1236-yildagi Bulchu deb atalgan oʻrta asrlar Vengriya arxivi hujjatlarida topilgan. Uning cherkovi asosi XIV asrga toʻgʻri keladi. U XV asrga oid hujjatlarda „BwlchW“ (1433) va „Bwcsw“ (1485) nomlari bilan ham turlicha qayd etilgan.
Olim Andras Valyi 1796-yilgi asarida taʼkidlashicha, qishloq Szombathely shahridan 1,75 mil uzoqlikda boʻlgan va u oʻtmishda turli xil Bucsu, Bucsa va Bucsina nomlari bilan nomlangan boʻlib, aholisi bir nechta etnik guruh va dinga mansub boʻlgan — ularning aksariyati venger va rim katoliklari edi. Valyining taʼkidlashicha, bu davrda yer egasi boʻlgan Vajda oilasi feodalning uyiga ega boʻlgan va qishloq atrofidagi yerlarda uzumzorlari boʻlmagan boʻlsa-da, aholi tomonidan sotiladigan birinchi toifadagi qishloq xoʻjaligi mahsulotlarining bir nechta navlari ishlab chiqarilgan.
The Easy Way to Stop Smoking
Tarixi
Karrning yozishicha, chekishga qaramlik bu psixologik holatdir, shu sababli sigaretaga mukkasidan ketishni psixologik tarafdan tahlil qilib bartaraf etish mumkin. Kitob 44 bobga boʻlingan boʻlib, uning maqsadi chekuvchi inson kitobni oʻqib boʻlgandan keyin, chekishni tashlashga qaror qilishidir.
Buksu
Tarix
Olim Elek Fenyes 1851-yilda yozishicha, „Bucs“ yoki „Butsing“ Vengriya qishlogʻi boʻlib, Szombathelydan 1 mil uzoqda joylashgan va umumiy yerlari 429 katni tashkil qiladi. U Kőszeg shahrining hududiy chegaralarida joylashgan. Katolik boʻlmagan aholi demografiyasi 28 yahudiy va 6 lyuteran sifatida roʻyxatga olingan. Fenyes qishloqdagi bir nechta qasrlarni eslatib oʻtadi va uning tekisliklari sifatli bugʻdoy yetishtirish xususiyatiga ega deb taʼriflaydi. Qishloqning qishloq xoʻjaligiga oid boʻlmagan hududlari asosan oʻrmonlardan iborat boʻlib, uzum importi Rohonc tepaliklarida (Rechnitz, Avstriya) yetishtiriladi. XIX asrdagi taniqli yer egalari Fényes tomonidan Szabo, Széll va Vajda sifatida qayd etilgan.
The Easy Way to Stop Smoking
Klinik sinov
2018-yilda Irlandiya DOH tomonidan moliyalashtirilgan tadqiqot Allen Karrning „Chekishni toʻxtatishning oson usuli“ Quit.ie dan ustunligini aniqlash uchun oʻtkazildi. Quit.ie — chekishni tashlash uchun yaratilgan onlayn playforma hisoblanadi. Allen Carr usuli guruh mashgʻulotlarida amalga oshirildi. Sinovda 300 nafar voyaga yetganlar ishtirok etdi va Allen Karrning usuli Quit.ie dan ustunroq degan fikrga kelfi. Bu Karr usulining birinchi klinik sinovi edi.
Buksu
Tarix
1898-yilgi monografiyada Bucsu „82ta uy, 575 rim katolik va evangelist aholisi boʻlgan goʻzal Vengriya qishlogʻi deb taʼriflanadi. Qishloqda bir qancha uylar, shu jumladan yer egasi Odon Szell, Sombathely meri Erno Szabo va Janos Nemeth de Dömötor xonimlar bor“. 1910-yilda Bucsu aholisi 640 kishiga koʻpaydi. Pochta va telegramma xizmati Rohonc/Rechnitz shahri tomonidan taqdim etilgan, ammo 1921-yildan keyin jamoa oʻz pochta boʻlimiga ega boʻldi.
The Easy Way to Stop Smoking
Tanqid
Zotiljam kasalligi va tamakiga qaramlik boʻyicha mutaxassis Bertrand Dautzenberg Allen Karrning „Chekishni toʻxtatishning oson usuli“ kitobi dalillarga asoslangan usullar bilan shugʻullanish uchun mos emas deb oʻyladi. Dautzenbergning fikricha, mashq qildirish usullari toʻgʻri kelsa-da, Karrning kitobi nikotinga (tamaki zahari) jismoniy tobelikni rad etadi va davolash uchun ishlatishga eʼtiroz bildiradi; u shifokorlarni Allen Karrning „Chekishni toʻxtatishning oson usuli“ nomli kitobiga qarshi maslahat berishi kerak degan xulosaga keladi. Dautzenbergning tanqidchilarining taʼkidlashicha, Dautzenbergning kundalik amaliyoti va qiziqishi giyohvandlikni oʻrganish bilan bogʻliq va giyohvandlikni davolash imkonsiz.
Buksu
Tarix
Bucsu 1945-yilning 28-martigacha Ikkinchi jahon urushi davrida majburiy mehnatga jalb qilinganlar uchun lager boʻlgan. Qishloq urushdan keyin Vengriya elektr tarmogʻiga ulangan.
The Easy Way to Stop Smoking
Adabiyotlar roʻyxati
<references group="" responsive="1">
Buksu
Tarix
1953-yildan keyin Bucsu rasmiy chegarani kesib oʻtish joyi hisoblanmaganligi sababli,1888-yilda joriy etilgan Szombathely va Pinkafő (Pinkafeld, Avstriya) oʻrtasidagi poyezd toʻxtatildi va yoʻllar yoʻq qilindi.1976-yilda Vengriya-Avstriya chegarasini kesib oʻtish uchun Rohonc (Rechnitz, Avstriya) tomon yoʻl ochildi va asosiy 89 yoʻl tomon tutashtiruvchi yoʻl qurildi.
Jamiyat 1986-yilda suv oʻtkazgich tizimiga va 1993-yilda tabiiy gazga ega boʻldi. Suv tizimi 2003-yilda suv yoʻlini olib tashlashni oʻz ichiga olgan holda yangilandi.
Qoraqatdoshlar
Qoraqatdoshlar - ikki urugʻpallalilarga mansub oʻsimliklar oilasi. Oʻt, buta va kichik daraxtlardan iborat. Barglari oddiy, yon bargchasiz, ketma-ket qarama-qarshi yoki rozetka holida joylashgan. Gullari ikki jinsli, aktinomorf, toj-barglari 5, baʼzan 4 ta, bittadan yoki toʻpgullarga yigʻilgan. Mevasi koʻsak-cha, 35 turkumi (600 turi) mavjud, asosan, Shimoliy yarim sharning sovuq va moʻʼtadil mintaqalarida, ayniqsa, togʻlarda tarqalgan. Oʻzbekistonda 4 turkumga mansub 6 turi oʻsadi. Bular ichida isteʼmol qilinadigan qoraqat keng tarqalgan. Q.ning toshyorar, gortenziya, filodelfiya turkumi vakillari manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Badan turi tarkibida 20% gacha oshlovchi moddalar bor. Q.ning hamma turlari asalarilar uchun oziq.
Buksu
Diqqatga sazovor joylar
right|thumb|250x250px| Sobiq Bucsu temir yoʻl stantsiyasi. Bucsu XIII—XIV asrdagi Avliyo Michael cherkovi, Rim suv oʻtkazgich tizimining ochilgan qoldiqlari, sobiq temiryoʻl stantsiyasi, Ödön Széll saroyi (hozirda Vengriya chegara xizmati tomonidan foydalaniladi), Szabo saroyi (hozirda koʻp qavatli uyga aylantirilgan) va Eisenbergga (Avstriya) boradigan velosiped yoʻli kabi diqqatga sazovor joylarni oʻz ichiga oladi.
Taniqli aholi
Széll oilasining Bucsu filiali Vengriyaning bir qator taniqli mutaxassislari va vazirlar mahkamasi vazirlari bilan mashhur boʻldi. Ular orasida bosh vazir Kalman Szell (1843—1915) va ichki ishlar kotibi Jozsef Szell (1880—1956) bor. Davlat arbobi Ferents Deakning („Vengriyaning donishmand odami“ nomi bilan mashhur) buvisi Anna Hertelendy ham Bucsuda tugʻilgan. Buksuning mashhur aholisi T. va K. Széll tomonidan Vasi Szemle nashrida muhokama qilinadi.
Tierz
Tierz Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Huesca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 691 kishi (2010).
Pochavaram
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Pochavaram - Hindistonning Andxra Pradesh shtatining Krishna tumanidagi qishloq. U Vijayawada daromad hududining Vatsavai mandalida joylashgan.
Lauffen am Neckar
Lauffen am Neckar Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Heilbronn tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 22,63 km2. Aholisi — 10 911 kishi (2010).
Hududi
Lauffen am Neckarning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Walt Bogdanich
Walt Bogdanich (1950-yil 10-oktyabr ) — amerikalik tadqiqotchi jurnalist va Pulitzer mukofotining uch karra laureati.
Faoliyati
Bogdanich 1975-yilda Viskonsin-Madison universitetini siyosatshunoslik mutaxassisligi bo'yicha tamomlagan. 1976-yilda Ogayo shtati universitetida jurnalistika bo'yicha magistrlik darajasini oldi.
Bogdanich The New York Times tadqiqot markazi muharriri yordamchisi va Kolumbiya Universiteti Jurnalistika Oliy maktabining yordamchi professori. 2001-yilda The Times gazetasiga qo'shilishdan oldin u CBS va ABC News telekanalida "60 MInutes" davomida tadqiqotchi prodyuser bo'lgan. Ilgari u The Wall Street Journal jurnalida tadqiqotchi muxbir sifatida ishlagan.
Bogdanich 2022-yilda MakKinsi shaharga kelganda: "When McKinsey Comes to Town: The Hidden Influence of the World’s Most Powerful Consulting Firm" giganti McKinsey & Company kompaniyasiga Maykl Forsayt bilan maslahatlashish borasidagi yashirin ta'siri kitobining hammuallifi .ISBN 9780385546232
Mukofotlari
1988-yilda The Wall Street Journal gazetasi muxbiri bo'lgan Bogdanich Amerika tibbiyot laboratoriyalarida noto'g'ri sinovlar haqida xabar bergani uchun ixtisoslashtirilgan reportaj yo`naishida Pulitzer mukofotiga sazovor bo'ldi. 2004-yilda u Milliy hisobot uchun Jorj Polk mukofotini qo'lga kiritdi. 2005-yilda ham milliy hisobot uchun Pulitzer mukofoti va 2005-yilda yirik gazetalari uchun Jerald Loeb mukofotini qoʻlga kiritdi. 2008-yilda Bogdanich va The New York Times gazetasidagi hamkasbi Jeyk Xuker Xitoydan olib kelingan mahsulotlarda aniqlangan zaharli moddalar haqidagi xabarlari uchun tergov hisoboti yo`nalishida Pulitzer mukofotiga sazovor bo'lishdi. Ularning reportajlari 2008-yilda yirik gazetalar uchun Jerald Loeb mukofotiga sazovor bo'ldi. Bogdanich 2017-yilda tasvirlar/grafika/interaktivlar uchun yana Jerald Loeb mukofotini qo`lga kiritdi.
IC 3087
IC 3087 Sunbula yulduz turkumidagi *2 (karrali yulduz) tipli yulduzdir.
Ringleben (bei Artern)
Hududi
Ringlebenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Camano
Camano AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Island County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
13347 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 245,9 km2. Shundan 103,0 km2 quruqlik, 142,9 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 14 m balandlikda joylashgan.
IC 4661
IC 4661 Apus yulduz turkumidagi Sc (ixcham spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Visone
Visone Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Alessandria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13 km2. 1183 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Videix
Videix Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Rochechouart tumani tarkibiga kiradi.
Sadeqabad, Buin Zahra
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Sadiqobod — Eronning Qazvin viloyati Buin Zahra tumani markaziy tumanidagi Sagezobod qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholi soni 58 nafar va 14 oiladan iborat.
NGC 1122
NGC 1122 Persey yulduz turkumidagi SBb tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1885-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Idishcha vikipediya
Idishcha vikipediya (יידישע וויקיפעדיע) — Vikipediyaning idish tilidagi boʻlimi. Idishcha vikipediya 2004-yilning mart oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.
Hozirgi ahvoli
2023-yil 1-September boʻyicha Idishcha vikipediyada maqolalar mavjud. foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni —. Teranligi (bugun):
Idishcha vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (.September.2023).
Jebala
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Djebala — Jazoirning shimoli-gʻarbidagi Tlemsen viloyatidagi shaharcha va kommuna.
Manbalar
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Chimillas
Chimillas Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Huesca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 359 kishi (2010).
IC 3088
IC 3088 Sunbula yulduz turkumidagi * (yulduz) tipli yulduzdir.
Jadidchilik
thumb|[[Ismoilbek Gasprinskiy (1872)]] Jadidchilik yoki jadidizm (جديد jadīd — yangi) — XIX asr oxiri XX asr boshida Turkiston, Kavkaz, Qrim, Tatariston hayotida muhim ahamiyat kasb etgan ijtimoiy-siyosiy, maʼrifiy harakatdir. Jadidchilik dastlab XIX asrning 80-yillarida Qrimda vujudga keldi. XIX asrning 90-yillaridan Oʻrta Osiyoda tarqaldi.
Sovet davrida yozilgan adabiyotlarda jadidchilikka „burjua-liberal, millatchilik harakati“ deb taʼrif berilgan. Bu davrda asosan tanqid qilingan jadidchilik namoyandalari nomi SSRI parchalanib ketganidan keyin qayta tiklandi.
Kelib chiqishi
thumb|bayroq (Turkiston) Jadidchilik dastlab XIX asrning 80-yillarida Qrimda Ismoilbek Gasprinskiy rahbarligida qrimtatarlar oʻrtasida vujudga keldi.
Jadidchilik harakati namoyandalari koʻpincha oʻzlarini taraqqiyparvarlar, keyinchalik jadidlar deb atashgan. Oʻsha davrning ilgʻor taraqqiyparvar kuchlari, birinchi navbatda, ziyolilar mahalliy aholining umumjahon taraqqiyotidan orqada qolayotganligini his etib, jamiyatni isloh qilish zaruriyatini tushunib yetgandilar. Jadidchilik mohiyat eʼtibori bilan avvalo siyosiy harakat edi. Uning shakllanish va magʻlubiyatga uchrash davrlari boʻlib, ularni shartli ravishda toʻrtga boʻlish mumkin. Turkiston, Buxoro va Xiva hududida bu davrlar 1895-1905; 1906-1916; 1917-1920; 1921—1929-yillarni oʻz ichiga oladi.
Birinchi davrda Turkistonda podsho Rossiyasining mustahkam oʻrnashib olishi kuzatiladi. U oʻz siyosiy agentlari (vakillari) yordamida mahalliy xon va amir vakolatlarini cheklabgina qolmay, ularni qoʻgʻirchoqqa aylantirib, rus va gʻarb sarmoyadorlarining ishlashi va yashashi uchun sharoit yaratadi, turli kompaniyalar, aksiyadorlik jamiyatlari manfaatini koʻzlaydi. Ayni chogʻda mahalliy aholining talab va ehtiyojlari nazarga olinmay qoʻyildi, diniy eʼtiqodlari, urf-odatlari bilan hisoblashmaslik, ularni mensimaslik kuchaydi. Hayotiy, ilmiy saviyasi yuqori boʻlgan qozilar tajribasiz kishilar bilan almashtirildi, poraxoʻrlik, ijtimoiy-siyosiy adolatsizlik avj oldi. Madrasa va maktablar faoliyatini cheklash, mahalliy joy nomlarini ruscha atamalar bilan almashtirish, hatto mahkama jarayonida qozilar boʻyniga xoch taqtirishgacha borildi. Oʻsha davr ahvolini Muhammadali xalfa Sobir oʻgʻli (Dukchi eshon) xalqqa qarata oʻz „Xitobnoma“si (1898)da yaxshi bayon qilgan.
Millat istiqbolini oʻylovchi taraqqiyparvar kuchlar xalqning deyarli barcha tabaqalari — hunarmand, dehqon, savdogar, mulkdor, ulamolar orasida mavjud edi. Ziyolilar dastlab chorizmga qarshi kurashni xalqni asriy qoloqlikdan uygʻotish — siyosiy-maʼrifiy jabhadan boshlashga qaror qildilar. Jadidchilik harakati ana shunday tarixiy bir sharoitda Turkiston mintaqasida rivojlanish uchun oʻziga qulay zamin topdi.
Jadidlar orasidan yetuk olimlar, sanoat va ziroatchilik sohalarining zamonaviy bilimdon mutaxassislari, madaniyat arboblari yetishib chiqib, yurtni obod va oʻz vatanlarini mustaqil koʻrishni orzu qildilar va shu yoʻlda kurashdilar. Jadidlarning Turkiston mustaqilligi uchun kurashida asosan quyidagi yoʻnalishlar ustuvor edi: yangi usul maktablari tarmogʻini kengaytirish; qobiliyatli yoshlarni chet elga oʻqishga yuborish; turli maʼrifiy jamiyatlar va teatr truppalari tuzish; gazeta va jurnallar chop qilish, xalqning ijtimoiy-siyosiy ongini yuksaltirish bilan Turkistonda milliy demokratik davlat qurish. Jadid ziyolilarining kuchli partiyasi tashkil qilingan taqdirdagina bu ishlarni amalga oshirish mumkin edi.
Gʻoya va maqsadlari
Jadidchilikning asosiy gʻoya va maqsadlari quyidagilar edi: Turkistonni oʻrta asrlarga xos qoloqlik va diniy xurofotdan ozod etish, shariatni isloh qilish, xalqqa maʼrifat tarqatish, Turkistonda muxtoriyat hukumatini barpo etish uchun kurash, Buxoro va Xivada konstitutsiyaviy monarxiya va parlament, keyinchalik demokratik respublika tuzumini oʻrnatish orqali ozod va farovon jamiyat qurish, barqaror milliy valyutani joriy qilish va milliy qoʻshin tuzish. Toshkent, Fargʻona, Buxoro, Samarqand va Xivada hur fikrli va taraqqiyparvar kishilarning ayrim guruhlari tomonidan ochilgan madaniy-maʼrifiy yoʻnalishdagi jamiyat va uyushmalardan jadidchilik harakati shakllandi.
Turkiston mintaqasidagi asoschilari
Turkistonda jadidchilik harakatini vujudga keltiruvchilar tepasida Mahmudxoʻja Behbudiy, Abduqodir Shukuriy (Shakuriy), Ajziy (Samarqand), Munavvarqori Abdurashidxonov, Abdulla Avloniy, Majid Qori Qodiriy, Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev (Ubaydulla Xoʻjayev), Toshpoʻlatbek Norboʻtabekov (Toshkent), Fitrat, Fayzulla Xoʻjayev, Usmonxoʻja Poʻlatxoʻjayev, Abdulvohid Burhonov, Sadriddin Ayniy, Abdulqodir Muhiddinov (Buxoro), Obidjon Mahmudov, Hamza, Choʻlpon, Isʼhoqxon Ibrat, Muhammadsharif Soʻfizoda (Fargʻona vodiysi), Boltihoji Sultonov, Rahmonberdi Madazimov, Fozilbek Qosimbekov (Oʻsh uyezdi), Polvonniyoz hoji Yusupov, Bobooxun Salimov (Xorazm) turardi.
Buxoro jadidchiligi
Buxorodagi jadidchilik Turkistondagiga nisbatan ogʻir ijtimoiy-siyosiy sharoitda yuzaga keldi. Uning tarkibi asosan Buxorodagi shahar aholisining taraqqiyparvar qismi: ziyolilar, mullavachchalar, mayda doʻkondorlar va maʼmurlar, hunarmandlar, savdogarlardan iborat edi. Jadidlarning dehqonlar va askarlar oʻrtasida nufuzi avvaliga past boʻlgan. Jadidlar iqtisod va boshqaruv sohasida bir qator talablar, chunonchi, soliqlarni kamaytirish talabi bilan chiqishdi. Ular dastlab Buxorodagi amirlik tuzumi doirasida islohotlar joriy qilmoqchi boʻlishdi. Buxoroda vobkentlik dehqon Joʻraboy ilk yangi usul maktabini ochgan edi.
Buxorodagi jadidchilik harakatiga ayrim johil mullalar, har qanday yangilik va islohotlarning dushmani boʻlgan qadimiylar oqimi qarshi chiqdi. 20-asr boshlarida Buxoro jamiyati 2 guruhga: Ikrom domla rahbarligidagi taraqqiyparvarlar va Mulla Abdurazzoq boshchiligidagi qadimiylarga boʻlingan edi.
1908-yil „Buxoroi sharif shirkati“ tuzilib, darsliklar nashr etish va kitob savdosi bilan shugʻullandi. Ahmadjon Hamdiy (Abusaidov), Usmonxoʻja Poʻlatxoʻjayev (Usmon Xoʻja), Homidxoʻja Mehriy, Abdulvohid Burhonov, Abdulqodir Muhiddinov, Sadriddin Ayniy, Abdurahmon Saʼdiy shirkatning tashkilotchilari edi. 1909-yil dekabrda jadidlar Buxoroda „Tarbiyai atfol“ („Bolalar tarbiyasi“) maxfiy jamiyatini tuzishdi (asoschilari: Abdulvohid Burhonov, Homidxoʻja Mehriy, Ahmadjon Hamdiy, Mukammil Burhonov, Hoji Rafe). Bu jamiyat turkistonlik va buxorolik yoshlarni Istanbuldagi „Buxoro taʼmimi maorif jamiyati“ boʻlimiga oʻqishga joʻnatdi. Xorijdagi taʼlim yoshlar dunyoqarashida tubdan burilish yasadi. Jadidchilik Buxoro va Turkistonda bir vaqtda boshlangan boʻlsa ham, amirlikdagi ogʻir muhit uning taraqqiyotini tezlashtirdi. 1910-yildan boshlab Buxoroda jadidchilik harakati tashkiliy tus oldi va „Tarbiyai atfol“ maxfiy jamiyati asosida partiya tashkil topdi.
Xiva jadidchiligi
20-asr boshlarida Xivada shakllangan jadidchilik bir qadar boshqacharoq tarixiy shart-sharoitda vujudga keldi. U bu yerda asosan ikkita oqimdan iborat edi. Uning oʻng oqimi xonlikda rivojlanayotgan savdo-sanoat korxonalari egalari hamda yirik boylarning vakillarini oʻziga birlashtirgan edi. Bu oqimga Xiva xoni Asfandiyorxonning bosh vaziri Islomxoʻja boshchilik qilgan. Jadidchilikning oʻng oqimi oʻz oldiga mamlakatda xon hokimiyatini saqlab qolgan holda ijtimoiy-iqtisodiy islohotlar oʻtkazish orqali erkin bozor munosabatlarining rivojlanishiga keng yoʻl ochib berishni maqsad qilib qoʻygan edi.
Xivada jadidchilikning soʻl oqimi esa mayda sarmoyadorlar, hunarmandlar va xalqning turli tabaqa vakillarini birlashtirgan boʻlib, qozikalon Bobooxun Salimov uning rahbari edi. Ular Xiva xonligida yangi usul maktablari tashkil qilish orqali xalq ommasining siyosiy faolligini oʻstirish maqsadini qoʻyishgan edi. 1904-yil „jamiyati xayriya“ tuzilib, uning koʻmagi bilan Xiva shahrida dastlabki yangi usul maktabi ochildi (1904-yil 10-noyabrda). Xiva jadidlari maʼrifiy ishlar bilan kifoyalanib qolmasdan, xon tuzumiga qarshi kurash ham olib bordilar. Birinchi jahon urushigacha Xiva jadidlarining yagona markazi va dasturiy hujjatlari boʻlmagan. Biroq jadidchilik harakati Xiva xonligida katta ijtimoiy-siyosiy kuchga aylanib, 1914-yil avgustda u partiya shaklini olgan.
Adabiyoti va sanʼati
1904—1905-yillardagi rus-yapon urushi, 1905—1907-yillarda boʻlgan 1-rus inqilobi, 1905—1911-yillardagi Eron inqilobi, 1908-yil Turkiyada boʻlgan Yosh turklar inqilobi jadidlar dunyoqarashiga kuchli taʼsir koʻrsatdi. Jadidlar oʻz gazeta va jurnallari, yangi usul maktablari, turli kutubxona va qiroatxonalar, havaskor teatr truppalari tevaragida toʻplanishar edi. Ularning koʻpchiligi shu davrning koʻzga koʻringan ijodkorlari — shoir-u yozuvchilar edi. Ular oʻz asarlari bilan tarixan yangi milliy adabiyot yaratdilar. Adabiyot davr voqealariga hamohang bordi. 1910-yillardayoq maʼrifat va ozodlik gʻoyalari uning markaziy mavzuiga aylandi. Adabiyotga „millat“ va „vatan“ tushunchalari kirib keldi. Milliy sheʼrlarga ragʻbat kuchaydi. Yangi zamonaviy dostonchilik maydonga keldi, publitsistika (Behbudiy, Fitrat, Munavvarqori, Mirmuhsin) rivojlandi, realistik proza shakllandi. Shuning uchun ham bu davr adabiyoti Oʻzbekiston mustaqilligidan keyin milliy uygʻonish davri oʻzbek adabiyoti deb davrlashtirildi.
Adabiyotdagi bunday uygʻonish, ayni vaqtda, shu davr madaniy hayotida ham roʻy berdi. Jadidlar oʻzbek xalqi hayotiga tom maʼnodagi milliy teatrni olib kirdi. Milliy matbaaning vujudga kelishi bilan kitob bosish ishi yoʻlga qoʻyila boshlandi. Yevropa koʻpovozli musiqa sanʼati bilan tanishgan jadidlar oʻzbek anʼanaviy musiqa uslublarini ham isloh qilishga daʼvat etishgan. 1919-yilda Toshkentning Eski shahar qismi (hozirgi „Turon“ kutubxonasi yonidagi bino)da jadidlar tashabbusi bilan Turkiston xalq konservatoriyasining milliy (eski shahar) boʻlimi tashkil etildi. Shu tarzda jadidlar sanʼat vositasi bilan millat qadrini koʻtarish, sanʼatning deyarli barcha turlarini yuksaltirishga intildilar. „Oʻzbekiston Respublikasi“ maxsus jildining tegishli boʻlimlariga — adabiyoti, teatri, musiqasiga jadidchilikning aksar vakillari yoshlarga dastavval diniy taʼlim bilan bir qatorda dunyoviy fanlarni oʻqitish masalasini kun tartibiga qoʻydilar. Ular musulmon maktablarining taʼlim usuli va dasturlarini isloh qilib, yangicha usuldagi maktablarni ochdilar. Behbudiy, Munavvarqori, Abdulvohid Burhonov, Abdulla Avloniy va boshqalar yangi usul maktablari uchun darsliklar yozib, nashr etishgan.
Matbuoti
Jadidchilik harakati davomida ularning oʻz matbuoti shakllandi. Jadidlar Toshkentda 1905—1906-yillarda „Taraqqiy“ (muharriri — Ismoil Obiliy), „Xurshid“ (muharriri — Munavvarqori), 1907—1908-yillarda „Shuhrat“ (muharriri — Abdulla Avloniy), „Osiyo“ (muharriri — Ahmadjon Bektemirov), „Tujjor“ (muharriri — Saidkarimboy Saidazimboy oʻgʻli), Buxoroda 1912-yilda „Buxoroyi sharif“ (muharriri — Mirzo Jalol Yusufzoda), „Turon“ (muharriri — Gʻiyos maxsum Husayniy), Samarqandda 1913-yilda „Samarqand“ (muharriri — Mahmudxoʻja Behbudiy), Toshkentda „Sadoyi Turkiston“ (muharriri — Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev), Qoʻqonda „Sadoyi Fargʻona“ (muharriri — Obidjon Mahmudov) gazetalari va Samarqandda 1913—1915-yillarda „Oyina“ (muharriri — Mahmudxoʻja Behbudiy), Toshkentda 1915-yil „Al-isloh“ (muharriri — Abdurahmon Sodiq oʻgʻli) jurnallarini nashr qilishdi. Shuningdek, 1917—1918-yillarda Toshkentda „Najot“ (muharriri — Munavvarqori), „Kengash“ (muharrirlari — Ahmad Zakiy Validiy va Munavvarqori), „Turon“ (muharrirlari — M. Afandizoda, Abdulla Avloniy), „Ulugʻ Turkiston“ (muharriri — Kabir Bakirov), „Shuroy Islom“ (muharriri — Abdulla Battol), „Turk soʻzi“ (muharriri — Temirbek Xudoyorxonov), „Turk eli“ (tahririyati), Samarqandda „Hurriyat“ (muharrirlari — Mardonqul Shohmuhammadzoda, Akobir Shomansurov, Fitrat), Qoʻqonda „Tirik soʻz“ (muharriri — Obidjon Mahmudov), „El bayrogʻi“ (muharriri — Boʻlat Soliyev) gazetalari va „Kengash“ (muharriri — Hamza), „Yurt“ (muharriri — Ashurali Zohiriy) jurnallari chop qilindi.
Matbuot millat dilidagi gaplarni oʻz sahifalariga koʻchirish bilan kifoyalanmay, qanday ishlarni birinchi navbatda amalga oshirish masalasini oʻrtaga qoʻydi. 1909-yilda Toshkent yosh ziyolilari tomonidan „Jamiyati xayriya“ tashkil etildi. Mahalliy yoshlardan davlat mahkamalarida, sanoat, tijorat sohasida ishlaydigan mutaxassislar tayyorlash, kambagʻal musulmonlarga madaniy-maʼnaviy yordam koʻrsatish masalasi qoʻyildi. Bu millatning boshqa xalqlar ichiga singib ketmasligi yoʻlida koʻrilgan tadbirlar edi.
Bu davrda jadidlar ijtimoiy-siyosiy kuch sifatida koʻrindilar. Xalq ularda oʻz himoyachilarini his etdi. Sirdaryo viloyatidan Peterburgda oʻtadigan Davlat dumasiga aʼzolikka saylangan Abduvohidqori Abduraufqoriyevga Toshkent, Chimkent va boshqa joylarning aholisidan 12 moddadan iborat talabnomani Davlat dumasiga topshirish yuklandi. Bu hujjatda koʻpgina ijtimoiy talablar koʻrsatilgan edi. Abduvohidqori 1907-yil 20-fevral-3-iyunda Peterburgda Sadri Maqsudiy, Muso Jorilloh, Alimardon Toʻpchiboshev kabi musulmon ziyolilari bilan tanishib, musulmon fraksiyasining raisi Biglovga Turkiston xalqi dardini yetkazdi. Biroq Abduvohidqori, oradan koʻp oʻtmay, qamoqqa olindi va Tulaga surgun qilindi.
Shu tarzda, jadidchilik harakati 1906—1916-yillarda oʻzining asosiy yoʻlini belgilab oldi. Jadidlarning nashrlari xalqni yangi davr boshlangani bilan tanishtirar ekan, oʻzligini anglab, uyushishga chakirdi. Oʻlka moddiy va maʼnaviy boyliklari talanayotganini oshkor qildi. Choʻlpon sheʼr va maqolalarida mustamlakachilarning asl qiyofalarini ochib tashladi. Mashhur advokat Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev oliy oʻquv yurtini tashkil etish, soliqlarni tartibga solish, bolalar tarbiyasiga jiddiy eʼtibor berish masalasini bayon qildi. Lev Tolstoy bilan fikrlashish chogʻida mashhur yozuvchini yon berishga majbur etgan Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev chor hukumati maʼmurlarining poraxoʻrligi va zolimligini fosh etib, ayrimlarini davlat ishidan chetlatishga erishdi. Musulmon aholisiga amaliy tarzda yordam berib, mavjud hokimiyat qonun-qoidalarini tushuntira bordi.
Jadid matbuoti oʻz vakillarining fikrlarini eʼlon qilar ekan, xalqni „har vaqt gʻaflat uyqusidan uygʻotuvchi millat ongining ochqichi“ ekanligini namoyon etish bilan birga Turkiston xalqini hur fikrlashga va katta siyosiy kurashga hozirlay oldi. Bu davrda „Erk“, „Turon“, „Oʻqituvchilar jamiyati“ kabi uyushmalar paydo boʻldi. Munavvarqori aytganidek, „Ularning butun umidi Rossiyadagi inqilob jarayonida mahalliy aholini milliy, diniy cheklash va jabrlashdan ozod qilish, ularning haququqlarini ovrupoliklar bilan tenglashtirish, xilma-xil maktab va matbuot ishlari hamda turli-tuman jamiyatlar tashkil etishga keng imkoniyat yaratib berishga qaratilgan edi“.
Jadidlar bu davrda „Ozodlik, tenglik va adolat“ shiori ostida ishladilar. Ularning 1916-yil mardikorlikka olish voqeasiga munosabati gʻoyatda eʼtiborga molikdir. Mardikorlikka olish — Birinchi jahon urushi ketayotgan joylardagi ishlarga turkistonliklarni jalb qilish oq podshoning 1916-yil 25-iyun farmoniga muvofiq amalga oshirildi. Bu kutilmagan tadbir, birinchidan, 1865-yil shartnomasiga zid edi. Ikkinchidan, general Aleksey Kuropatkinning xulosasiga qaraganda, „Aholi va maʼmuriyat turar joydan tashqaridagi ishlarga mutlaqo tayyorlanmagan va bunday shoshilinch amalga oshirilgan tadbir ogʻir tartibsizliklarni keltirib chiqargan“. Aholi uchun ana shunday musibatli paytda jadidlarning koʻzga koʻringan namoyandalaridan Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev („Turkiston mardikorlikka olish qoʻmitasi“ raisi) va millatparvar boy Mirkomilboy Mirmoʻminboyev Rossiya jamoatchiligining eʼtiborini bu masalaga jalb etish, farmonni bekor qildirish uchun Peterburgga yoʻl oldilar. Davlat dumasining 1916-yil 13- va 15-dekabr kunlari oʻtgan majlisida Nikolay IIning 25-iyundagi farmoni Rossiya imperiyasining qonunchiligida koʻrsatilgan hollarga zid ravishda qabul qilingani tan olindi. Farmon Dumada muhokama qilingunga qadar iyun—avgust oylarida jadidlar harakati orqali bir necha eshelon toʻxtatib qolindi. Jadidlarning mardikorlarni qaytarishga urinishlari 1917-yil feval inqilobi boshlanishi bilan toʻla amalga oshdi. Bu hodisa el orasida ularning obroʻsini koʻtardi. Mazkur holat jadidlar maʼrifatparvarlikdan siyosiy kurashga allaqachon oʻtganliklarini bildirar edi.
Panturkizm
1917-yil jadidchilik harakati oʻzining yangi bosqichiga qadam qoʻydi. Fevral inqilobidan soʻng oʻzbek, tatar va qozoqlar birlashishga ahd qiladilar va „Turon“ uyushmasi zaminida „Shuroi Islomiya“ jamiyati tuzildi (asoschilari Munavvarqori, Abduvohidqori Abduraufqoriyev, Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev). 1917-yil 14-martda ish boshlagan bu jamiyat qishloq va shaharlarga targʻibotchilar yuborib, ozodlik, tenglik haqida tushuntirish olib borish, saylov toʻgʻrisida maʼlumot berish bilan shugʻullandi. Uning dasturini Munavvarqori yozgan edi. Jadidlar joylarda „Shuroi Islomiya“ tizimi yaratilishining tashabbuskori boʻldilar. Turkistonga muxtoriyat maqomini berish harakati Turkiston mustaqilligi uchun kurashga aylandi.
Turkiy xalqlarni birlashtirish gʻoyasi kun tartibidan mustahkam oʻrin oldi. Oʻzbek, qozoq, qirgʻiz, qoraqalpoq, boshqird, tatar, turkman kabi negizi bitta xalqlarni birlashtirish va shu asosda federativ yoki muxtoriyatli davlat qurish masalasi boʻy koʻrsata bordi. Ammo, Munavvarqori soʻzi bilan aytganda, koʻpgina kishilar jumhuriyat bilan muxtoriyat oʻrtasidagi farqni tushunmagan edi. Xususan, Turkiston namoyandalari chin maʼnodagi respublikani barpo etish va uning davlat tarkibini tashkil etishga toʻliq tayyor boʻlishmagan. Qozoq va boshqird namoyandalari — Mustafo Choʻqay, Zakiy Validiy va boshqalar Peterburg ularga hech qachon mustaqillik ham, muxtoriyat ham bermasligini sezgach, Turkistonga kelib, mahalliy jadidlar bilan birga ish boshladilar.
Toshkentda „Shoʻroi Islomiya“, „Turon“, „Shoʻroi Ulamo“, „Ittifoqi muslimin“, Qoʻqonda „Gʻayrat“, Buxoroda Yosh buxoroliklar, Xivada Yosh xivaliklardan tashqari, Samarqandda „Ittifoq“, „Mirvaj ul-islom“, „Miftah ul-maorif“ kabi tashkilotlar faoliyat koʻrsata boshladi. Bularning ijtimoiy-siyosiy yoʻnalishini belgilashda Munavvarqori, Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev, Mahmudxoʻja Behbudiy, Majid Qori Qodiriy, Ashurali Zohiriy, Zakiy Validiy, Mustafo Choʻqay, Fitrat, Fayzulla Xoʻjayev, Usmonxoʻja Poʻlatxoʻjayev, Sherali Lapin, Mirkomilboy Mirmoʻminboyev, Obidjon Mahmudov, Polvonniyoz hoji Yusupov, Toshpoʻlatbek Norboʻtabekov va boshqalar faollik koʻrsatdilar.
„Shoʻroi Islomiya“ning tashabbusi bilan 1917-yil 16-22-aprel kunlari Butun Turkiston musulmonlarining 1-qurultoyi chaqirildi. Qurultoy ishtirokchilari bir qancha masalalar qatorida Turkiston oʻlkasining davlat maqomi masalasini ham muhokama qildilar. 1-qurultoyda Turkiston oʻlka musulmonlari Shoʻrosi (Kraymussovet) — Milliy markazni tashkil etishga qaror qilindi. Milliy markazga rais boʻlib Mustafo Choʻqay, unga oʻrinbosarlar qilib Validiy va Asadullaxoʻjayev saylanadi. Bu esa tashkilotlarni birlashtirish bilan birga milliy ozodlik harakatini izga solib, tashkiliy jihatdan markazlashtirar edi.
Milliy markazning 1917-yil 12-iyunda boʻlib oʻtgan yigʻilishida barcha jamiyat va uyushmalarning Markaziy musulmon deputatlari Shoʻrosiga boʻysunishi haqida Nizom qabul qilinadi. Markazning maqsadi xalqning eng quyi qatlamlari — mardikor va dehqonlarga toʻliq huquq berish va Turkiston musulmonlarini madaniy, ilmiy, iqtisodiy va gʻoyaviy tarbiyalash edi.
1917-yil aprel-iyun oylari orasida jadidlar koʻpgina siyosiy masalalarni va ularga oʻz munosabatlarini belgilab oldilar. Pirovardida hududiy muxtoriyat uchun siyosiy vaziyat pishib yetilganini anglab yetdilar.
1917-yil 1-11-mayda Moskvada boʻlgan Butun Rossiya musulmonlarining 1-qurultoyi bergan turtki natijasida muxtoriyat masalasi yanada jiddiylashdi. 1917-yil 12-14-iyulda Fargʻonada boʻlib oʻtgan musulmon tashkilotlarining qurultoyida dasturiy masalalar koʻrib chiqildi. Unda „Turk Adami Markaziyat (Federalistlar)“ firqasining dasturi (maromnomasi) va 22 moddadan iborat nizomi qabul qilindi.
1917-yil 17-20-sentabrda Toshkentda boʻlib oʻtgan Turkiston va Qozogʻiston musulmonlarining qurultoyida „Shuroy Islomiya“ va „Shoʻroi Ulamo“, „Turon“ va boshqa siyosiy tashkilotlarni birlashtirish yoʻli bilan „Ittifoqi muslimin“ siyosiy partiyasini tuzishga kelishildi.
Turkistonni boshqarish shakli toʻgʻrisidagi masala 1917-yil 26-28-noyabrda Qoʻqonda boʻlgan Turkiston oʻlka musulmonlarining favqulodda 4-qurultoyining diqqat markazida turdi. Muxtoriyat va mustaqillikni eʼlon qilish fikrini hamma qoʻllab-quvvatladi. Turkiston Muxtoriyati hukumati (raisi — Muhammadjon Tinishboyev, soʻngra Mustafo Choʻqay) tashkil qilindi. Fitrat, Choʻlpon, Hamza singari jadid shoirlar Turkiston Muxtoriyatini alqab, satrlar bitishdi.
Sovet hukumati oʻrnatilgandan keyingi ahvoli
1918-yil fevralda Turkiston Muxtoriyati bolsheviklar tomonidan qonga botirilgach, jadidchilik harakati kuchli oʻzgarishga uchradi. Sovet rejimi bilan murosa qilishni xohlamagan Turkiston jadidlarining katta qismi istiqlolchilik harakati saflarida va yashirin milliy tashkilotlarda faoliyat koʻrsatgan boʻlsa, ayrimlari sovet hukumati idoralarida ish boshlashga majbur boʻldilar.
Buxoro amirligi va Xiva xonligida ahvol sal boshqacharoq kechdi. 1920-yilda qizil armiya har ikki davlat hududiga bostirib kirdi. Buxoro Xalq Sovet Respublikasi va Xorazm Xalq Sovet Respublikasi tuzilib, jadidlar hokimiyat tepasiga kelishdi. Demak, 1920-yildan jadidchilik harakati oʻz taraqqiyotining yangi bosqichiga, yaʼni sovetlar bilan murosa yoʻliga qadam qoʻydi.
1920-yil 1-7-sentabrda Bokuda Sharq xalqdari qurultoyi chaqirildi. Qurultoyda qabul qilingan qarorlar Turkiston xalqlarining keyingi taqdirida muayyan rol oʻynadi. Unda Munavvarqori, Turor Risqulov, Choʻlpon, Salimxon Tillaxonov, Rajab Muhamedov, Qudratilla Yunusov, Toshpoʻlatbek Norboʻtabekov, Obidjon Mahmudov, Toʻraqul Jonuzoqov, Zayniddin qori Nasriddinov, Hoji Safo Joʻraboyev, Gʻozi Yunus kabi turkistonlik millat fidoyilaridan jami 90 kishi ishtirok etdi. Qurultoy ishida Turkiyadan kelgan va shaxsan Leninning oʻzi yuborgan Anvar posho ham qatnashdi. Biroq, mazkur qurultoy bolsheviklarning Angliyaga qarshi qaratilgan doʻq-poʻpisasi ekanligi majlislarda ayon boʻldi. Shu bois turkistonlik 40 nafar delegat qurultoy tugagach, oʻzaro kengash oʻtkazib, unda „Turkistondagi sovet hokimiyatiga qarshi tashviqot ishlari“ni avj oldirishga va „Oktabr inqilobining uch yilligi kunida umumxalq qoʻzgʻoloni koʻtarish“ga axd qildilar. Biroq, ularning bu rejasi toʻliq amalga oshmadi.
Turkiston jadidlari faoliyati butun oʻlkani qamraydigan, inglizlarning skauting maktab dasturiga yaqin dastur asosida ishlaydigan „Turon kuchi“, „Turk kuchi“, „Temur“, „Izchilar“, „Lochin“ kabi guruhlarni tuzdilar. Bu guruxlar oʻrta maktab taʼlimi, hunar, sanʼatdan tashqari, harbiy mashqlar bilan shugʻullanib, shoʻrolarga asosiy zarba beruvchi kuch sifatida koʻrina boshladi. 1920-yil sovet rejimi bu guruxlar faoliyatini tugatdi.
Fargʻona va Toshkentdagi voqealar yakuni jadidlarning umidlarini soʻndira olmadi. Ular Buxoro respublikasi rahbarlari bilan birgalikda ish boshladilar. Buxoroda jadid taraqqiyparvarlar firqasi tuzildi. Bu firqa dasturiga koʻra, davlatni jumhuriyat raisi (prezident) va parlament boshqarishi koʻzda tutilgan edi.
1921-yil 2-5-avgustda Buxoroda Validiy boshchiligida Turkiston milliy birligi tashkiloti tuzildi. U istiqlolchilik harakatini jipslashtirishda muhim rol oʻynaydi. Turkiston milliy birligi tashkiloti bilan Munavvarqori rahbarligidagi „Milliy ittihod“ (1919-yil tuzilgan) tashkiloti oʻzaro hamkorlikda faoliyat koʻrsatdi. Har ikki tashkilotning asosiy maqsadi Buxoro respublikasi, umuman, Turkiston mintaqasini sovetlashtirish va ruslashtirish taʼsiridan saqlab qolish, Turkistonning mustaqilligiga erishish boʻlgan. 1925-yil „Milliy ittihod“ tashkiloti asosida „Milliy istiqlol“ tashkiloti tuziladi.
Soʻnggi yillari
Turkistonda sovet xo
kimiyati zoʻravonlik yoʻli bilan oʻrnatilgach, jadidlarning bir qismi faol siyosiy xayotdan chetlashib, faqat badiiy ijod bilan shugʻullandi (Abdulvohid Burhonov, Abdulla Avloniy, Sadriddin Ayniy va boshqalar). Ayrim jadidlar sovet idoralari madaniy-maʼrifiy shohobchalarida mehnat qilishdi (Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev, Munavvarqori, Hamza, Saʼdullaxoʻja Tursunxoʻjayev, Toshpoʻlatbek Norboʻtabekov va boshqalar). Baʼzi jadidlar „mahalliy kommunistlar“ sifatida yuqori davlat va hukumat lavozimlarida ishlashni davom ettirdi (Fayzulla Xoʻjayev, Abdulqodir Muhiddinov, Nizomiddin Xoʻjayev va boshqalar). Ayrim jadidlar boʻlsa, Turkistondagi istiqlolchilik harakati saflariga borib qoʻshildi va xorijga muhojirlikka joʻnab ketdi (Usmonxoʻja Poʻlatxoʻjayev, Sadriddinxon Sharifxoʻjayev, Abdulhamid Oripov va boshqalar).
Jadidchilik harakatining barcha taniqli namoyandalari (Sadriddin Ayniydan tashqari) 30-yillarda sovet mustabid rejimi tomonidan amalga oshirilgan qirgʻin natijasida halok boʻldi. Jadidchilik harakatiga sovet davrida „millatchilik“, panturkizm, panislamizm tamgʻalari bosilib, qoralandi. Jadid adabiyotini oʻqish taqiqlandi.
Oʻzbekiston mustaqilligidan keyingi talqin
1999-yil 16-18-sentabrda Toshkentda „Markaziy Osiyo 20-asr boshida: islohotlar, yangilanish, taraqqiyot va mustaqillik uchun kurash (Jadidchilik, Muxtoriyatchilik, Istiqlolchilik)“ mavzuida xalqaro konferensiya oʻtkazilib, unda AQSH, Germaniya, Fransiya, Italiya, Niderlandiya, Turkiya, Rossiya, Hindiston va boshqa mamlakatlardan kelgan nufuzli olimlar jadidchilik va istiqlolchilik harakatlari toʻgʻrisida jahon ilm-fanida toʻplangan soʻnggi xulosalar yuzasidan oʻzbekistonlik hamkasblari bilan oʻzaro fikr almashdilar. Jadidchilik harakati jahonshumul ahamiyatga molik hodisa ekanligi eʼtirof qilindi. Konferensiyada ushbu muammoni tadqiq qiluvchi xalqaro ilmiy kengash tuzildi
Cleveland (Utah)
Cleveland AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Emery okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
508 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 219,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,3 km2. Shundan 2,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1744 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Cleveland manzarasi.
Cordesse
Cordesse Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Autun tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
142 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,7 km2.
Condal
Condal Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Louhans tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,3 km2.
Löwenstein
Löwenstein  Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Heilbronn tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 23,46 km2. Aholisi — 3134 kishi (2010).