cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Lacommande
Lacommande Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Oloron-Sainte-Marie tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
229 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 69,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,3 km2.
Valašská Polanka
Valašská Polanka  — Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 1463 ga yaqin aholisi bor. Maydoni 12,35 km².
NGC 4489
NGC 4489 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Heinrich Rohrer
Heinrich Rohrer -1986-yil fizika boʻyicha Nobel mukofotini olgan Shveysariyalik fizik olim.
NGC 4489
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
BMTning rasmiy tillari
BMT (Birlashgan millatlar tashkiloti) tizimidagi organlarning ishini tashkil etish uchun rasmiy va ishchi (xalqaro)tillar yo‘lga qo‘yilgan. Ushbu tillarning qayd etilishi har bir organning ish yuritish qoidalarida belgilanadi. BMTning barcha asosiy hujjatlari, jumladan, qarorlar rasmiy tillarda amalga oshiriladi. Ishchi (xalqaro) tillarda majlislardagi stenografik hisobotlar va har qanday rasmiy tilda aytilgan nutqlar ifoda qilinadi.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining rasmiy tillari:
Agar delegasiya rasmiy tildan boshqa tilda gaplashishni istasa, u rasmiy tillardan birida og‘zaki yoki yozma tarjimalarni taqdim etishi kerak.
YuNESKOning rasmiy tillari odatdagidek 6 ta til.
BMT Xalqaro sudning rasmiy tillari ingliz va fransuz tillari sanaladi.
Ishchi tillar
BMT Kotibiyatining ish tillari ingliz va fransuz tillari.
Aleksandr Kuzmin
Aleksandr Vasilyevich Kuzmin (1909-yil 5 -sentyabr, Andijon, Fargʻona viloyati, Rossiya imperiyasi — 1965 yil 13 noyabr, Moskva, SSSR) — sovet dengiz floti arbobi, vitse-admiral (05.09.1961).
Mellott (Indiana)
Mellott AQShning Indiana shtatida joylashgan shahardir. Fountain okrugi tarkibiga kiradi.
Aleksandr Kuzmin
Tarjimai holi
1909-yil 5-sentabrda hozirgi O‘zbekistonning Andijon shahrida tug‘ilgan.
Urushlararo yillar
1925-yil oktyabrdan — M. V. Frunze nomidagi dengiz maktabining kursanti. 1931-yil oktyabr oyida kollejni tugatgandan soʻng, Qora dengiz flotining torpedo katerlari brigadasiga yuborildi, u yerda oʻquv otryadi vzvod komandiri sifatida xizmat qildi. 1932-yil yanvardan — torpedo qayigʻi komandiri, oʻsha yili sentyabrdan — torpedo katerlarining komandiri.
Tabassum mahallasi
Tabassum mahallasi (Qorakamish 2/4, 7a-uy) — Olmazor tumanidagi mahalla. „Obod“, „Gʻalaba“ mahallalari bilan chegaradosh.
Aleksandr Kuzmin
Urushlararo yillar
1933-yil noyabr oyida u Tinch okean flotining torpedo qayiq brigadasiga oʻtkazildi, u yerda: torpedo qayiqlari otryadining konchisi, 1932-yil iyuldan — torpedo qayiqlari boʻlinmasi komandiri, 1933-yil oktyabrdan — 2-otryad torpedo qayiqlari komandiri. 1937-yil dekabrdan — torpedo boʻlinmasi qayiqlari komandiri, 1938-yil fevraldan — brigada shtab boshligʻi va 1939-yil noyabrdan — brigada komandiri. 1940 yildan KPSS (b) aʼzosi.
Mellott (Indiana)
Aholisi
197 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 508,8 nafar kishi.
Tabassum mahallasi
Tarixi
1974-75 yillarda tashkil topgan. 1993 yil qayta tashkil etilgan.
Aleksandr Kuzmin
Ikkinchi Jahon urushi
Urush boshlanganidan qayiqlar komandiri lavozimida ishlagan. Brigadaning vazifasi Tatar boʻgʻozi va Oxot dengizi mintaqalarida qirgʻoq va dengiz yoʻllarini himoya qilish boʻlgan. Belgilangan vazifalarni muvaffaqiyatli bajarganligi uchun brigada komandiri, 2-darajali kapitan Kuzmin Qizil Yulduz ordeni bilan taqdirlandi. 1943-yil oktyabr oyida u tajribali torpedo katerlaridan biri sifatida Qora dengiz flotiga yuborildi, u yerda Kerch operatsiyasida qatnashdi, operatsiya tugagandan soʻng, 1943-yil dekabr oyida sobiq navbatchilik stansiyasiga qaytdi.
Tabassum mahallasi
Aholisi
Aholisi 6000 kishiga yaqin, koʻp millatli.
Aleksandr Kuzmin
Ikkinchi Jahon urushi
1944-yil fevraldan — Shimoliy flotning torpedo qayiqlari brigadasi komandiri. Brigada qoʻmondonligini oʻz zimmasiga olgan holda, torpedo katerlarining bazasini jihozlash va yangi texnikani — Amerikaning Higgins va Wosper katerlarini oʻzlashtirish bilan bogʻliq katta qiyinchiliklarga qaramay, Kuzmin jangovar tayyorgarlikni oʻtkazishga muvaffaq boʻldi, shu sababli brigada eng qisqa vaqt ichid dushmanga katta zarar yetkazdi. Shunday qilib, 1944-yil iyul oyiga kelib, uning qoʻmondonligi ostidagi brigada umumiy hajmi 41000 tonna boʻlgan 19 ta dushman kemasini choʻktirdi, ulardan: 6 ta transport, 1 tanker, 7 patrul kemasi, 2 ta artilleriya qayigʻi, 8 ta oʻziyurar barja edi. Dushmanning umumiy suv oʻtkazuvchanligi 6900 tonna boʻlgan 5 ta kemasi ham zarar koʻrdi. Buning uchun 1-darajali kapitan Kuzmin Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.
1428
Tugʻilgan
''См. также: Категория:Родившиеся в 1428''
Vafot etgan
''См. также: Категория:Умершие в 1428''
🇷🇺
Aleksandr Kuzmin
Ikkinchi Jahon urushi
1945-yil aprel oyida 1-darajali kapitan Kuzmin Boltiqboʻyi, Sharqiy Prussiya va Sharqiy Pomeraniyadagi hujum operatsiyalarida qirgʻoq qanotlariga yordam bergan Boltiq flotining torpedo qayiqlari brigadasi komandiri etib tayinlandi. 1945-yil 24-mayda Kuzmin 1-darajali Naximov ordeni bilan taqdirlandi.
Moulins (Aisne)
Moulins Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Laon tumani tarkibiga kiradi.
Sayreville
Sayreville AQShning New Jersey shtatida joylashgan shahardir. Middlesex County okrugi tarkibiga kiradi.
Moulins (Aisne)
Aholisi
95 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 59,4 nafar kishi.
Sayreville
Aholisi
42560 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Aleksandr Kuzmin
Ikkinchi Jahon urushi
Urush paytida brigada komandiri Kuzmin shaxsan Oliy Bosh Qoʻmondonning minnatdorchilik buyruqlarida uch marotaba tilga olingan.
Moulins (Aisne)
Geografiyasi
Maydoni — 1,6 km2. Dengiz sathidan 64 – 179 m balandlikda joylashgan.
Sayreville
Geografiyasi
Maydoni — 48,6 km2. Shundan 41,2 km2 quruqlik, 7,4 km2 esa suv maydonidir.
Strueth
Strueth Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Haut-Rhin departamenti Altkirch tumani tarkibiga kiradi.
Bussnang
Bussnang Shveysariyaning Thurgau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Weinfelden okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 19 km2. 2034 nafar aholi istiqomat qiladi (2007). thumb|left|250px|Wertbühl, Bussnang
Strueth
Aholisi
339 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 78,8 nafar kishi.
Bussnang
Hududi
Bussnangning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Aleksandr Kuzmin
Urushdan keyingi davr
Urushdan keyin 1946-yil apreldan Janubiy Boltiq flotiga boʻysunuvchi brigadaga qoʻmondonlik qilishni davom ettirdi. 1947-yil may oyida K. E. Voroshilov nomidagi dengiz akademiyasida ofitserlar uchun akademik kurslarni tugatgan. Kuzmin 1947-yil iyul oyidan boshlab SSSR Qurolli Kuchlari Bosh shtabining Tashqi aloqalar boshqarmasi ixtiyorida boʻlgan. 1947-yil avgustdan — Yugoslaviya armiyasi dengiz flotining katta maslahatchisi. 1948-yil mart oyida maslahatchilarning butun apparati bilan chaqirib olindi va Bosh shtabning tashqi aloqalar boshqarmasi ixtiyorida boʻldi. 1948-yil iyuldan — 8-dengiz flotining Kronshtadt dengiz bazasi qoʻmondoni. 1949-yil noyabrdan kontr-admiral Kuzmin Xitoy Xalq Respublikasidagi dengiz floti boʻyicha katta maslahatchi etib tayinlandi. Sertifikatdan (1952): „ U dengiz kuchlarini yaratishda katta ish qildi va dengiz mutaxassislarini tashkil etish va tayyorlashda katta yordam berdi, maslahat apparatini mohirona va maqsadli boshqardi. Xitoy uning qoʻmondonlik va maslahat apparati bilan hokimyatdan mamnun boʻldi“.
Strueth
Geografiyasi
Maydoni — 4,3 km2. Dengiz sathidan 334 – 406 m balandlikda joylashgan.
Heere
Heere Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Wolfenbüttel tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 15,28 km2. 1168 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Aleksandr Kuzmin
Urushdan keyingi davr
1951-yil dekabrdan — SSSR Harbiy-dengiz floti Kaspiy flotiliyasi qoʻmondoni. 1954-yil noyabrdan — K. E. Voroshilov nomidagi Oliy harbiy akademiyaning dengiz floti fakulteti talabasi. Akademiyani tugatgach, u yana Kaspiy flotiliyasiga qoʻmondonlik qiladi. Ozarbayjon SSR Oliy Kengashining 5-chaqiriq deputati (1959-1962). Sertifikatdan (1959): „Yaxshi tezkor-taktik tayyorgarlikka ega … Operativ tayyorgarlik boʻyicha qoʻyilgan vazifalar asosan flotiliya tomonidan bajarilgan. Boku havo hujumidan mudofaa okrugi va quruqlikdagi boʻlinmalar bilan oʻzaro hamkorlikka katta eʼtibor qaratilmoqda. Fotilladagi jangovar tayyorgarlik katta eʼtibor beradi. Shaxsan Kuzmin kemalar va boʻlinmalar komandirlari bilan koʻp ishlaydi. Fotillaning jangovar tayyorgarlik rejasi amalga oshirilmoqda“.
1965-yil 13-noyabrda Sevastopolda vafot etgan va Kommunarlar qabristoniga dafn etilgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Induksion pech
Induksion pech - metallarni suyultirish uchun moʻljallangan elektrotermik qurilma. Asosan, tigelli va kanalli I. p.lar qoʻllanadi.
Tigelli I. p. mis naychalardan qilingan solenoiddan iborat boʻlgan induktor va tigeldan tashkil topadi. Ochiq, vakuumli, gaz toʻldirilgan va kompression xillari bor. Suyultiriladigan materialga qarab, tigel keramik materiallar, grafit, poʻlat va h. k. dan tayyorlanadi. Hajmi bir necha kg dan bir necha t gacha. Pech past, oʻrta va yuqori chastotali tok bilan ishlaydi. Tigelli I. p. da poʻlat, choʻyan, mis, alyuminiy, magniy va qimmatbaho metallar suyultiriladi.
Kanalli I. p. ning asosiy qis-mlari: eritish vannasi, magnit oʻzak, induktor, tub toshi. Bunday I. p. da elektr utkazuvchi modda bilan tuldirib turiladigan kanalda elektromagnit energiya issiqlik energiyasiga aylanadi. Unda rangli metallar va ularning qotishmalari, choʻyan suyultiriladi. Hajmi bir necha yuz kg dan bir necha t gacha. Kanalli I. p. sanoat chastotasidagi tok bilan ishlaydi. I. p. larda induksion qizdirish, yaʼni uzga-ruvchan elektromagnit maydon taʼsirida vujudga keladigan elektr toki bilan qizdirish usulidan foydalaniladi.
Milet maktabi
Milet maktabi — yunon ilmiy-falsafiy maktabi. Miloddan avvalgi VII-VI asrlar o'rtalarida vujudga kelgan. Ioniya dengizi sohilidagi Milet shahri nomidan olingan. Uning asoschisi – Fales. Yirik namoyandalari — Anaksimandr, Anaksimen. Ular tabiatdagi hodisalarni oʻzgarishda, oʻzaro aloqadorlikda, bir-biriga oʻtib turishda deb, voqea-hodisalar sababini tabi-atning oʻzidan qidirdilar. Ruhiy hodisalar (mas, jon)ni materiyaning koʻrinishi, butun tabiatni jonli deb tu-shunganlar. Yevropa ilmiy kosmogoniya, kosmologiya, fizika, geogr., meteorologiya, astronomiya va biol.si tarixi Milet maktabidan boshlanadi. Milet maktabi va uning vakillari Yunonistonda falsafiy fikr rivojiga hissa qoʻshdilar.
Cagny (Somme)
Cagny Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Amiens tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1400 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 264,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,3 km2. Dengiz sathidan 23 – 107 m balandlikda joylashgan.
Komil Akramov
Komil Akramov — sovet davlat va iqtisodiyot arbobi.
Tarjimayi hol
KPSS aʼzosi. O‘zbekiston SSR Oliy Soveti IV chaqirigʻi deputati.
1930-yildan boshlab iqtisodiy, ijtimoiy va siyosiy ishlarda faol. 1930—1960-yillar oraligʻida Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishi tizimi tashkilotchisi. Fargʻona viloyati Qoʻqon mashina-traktor stansiyasi direktori. Fargʻona viloyati texnik ekinlar boshqarmasi boshligʻi. Buvayda tuman Kommunistik Partiyasi birinchi kotibi. Oʻzbekiston Kompartiyasi Fargʻona viloyat qoʻmitasi birinchi kotibi, Oʻzbekiston Kompartiyasi Oʻrta-Saroy okrug komiteti birinchi kotibi, Oʻzbekiston SSR qishloq xoʻjaligi vazirining oʻrinbosari.
Oʻzbekit
Oʻzbekit — suvli vanadatlar guruhiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Si3[U04]2ZN,0. Tarkibida oz miqdorda M§, 2p, 5g, Va, T1 va N1 mavjud. Oʻ. ilk bor 1926-yil Oʻzbekistondagi Qorachagʻir togʻlarida topilgan. Keyinchalik Ogʻalik, Temirqobiq, Qizilqumda ham Oʻ. mavjudligi aniqlangan. Tabiatda qushaloq kristallar, sharsimon va yupqa agregatlar holida uchraydi. Rangi toʻq yashil, olmosdek yaltiraydi. Qattiqligi 3; zichligi 2—3 g/sm3. Oʻ. tarkibida vanadiy boʻlgan uglerodli slanetslarning oksidlanish zonasida paydo boʻladi. Folbortit, xyuetit, pintadoit va vanadiyning boshqa minerallari bilan assotsiatsiyada uchraydi. Vanadiy va misning birlamchi minerallari uchun darakchi hisoblanadi.
Arion (Iowa)
Arion AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Crawford okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
108 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 86,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,24 km2. Shundan 1,24 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 351 m balandlikda joylashgan.
Chalaxmela
Chalaxmela (gruz. Chalaxmela) — Gruziyadagi qishloq.
2014 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 162 kishi istiqomat qiladi.[1]
Bürünlü (Zangilan)
Bürünlü (shuningdek, Burunlu)— Zangilon tumanidagi qishloq, Ozarbayjon ning Mamlakat janubi-gʻarbida joylashgan.
Ahatlı, Kaş
Geografiya
Antaliya viloyatiga 175 km, Kash tumaniga 15 km uzoqlikda joylashgan.
Qizil-Dehqon (Oʻzgan tumani)
Qizil-Dehqon (Кызыл-Дыйкан) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Oʻzgan tumaniga qarashli qishloq. Jazi ovul okrugi tarkibiga kiradi.
AQShda tugʻilishni nazorat qilish harakati
AQShda tugʻilishni nazorat qilish harakati — 1914-yilda boshlangan ijtimoiy islohot kampaniyasi boʻlib, u AQShda taʼlim va qonuniy asoslar orqali ommani homiladorlikdan saqlanishga chaqiruvchi ommaviy harakat edi. Harakat New York shahrida boshlangan. Emma Goldman, Marry Dennett va Margaret Sanger boshchiligidagi siyosiy radikallar guruhi kam taʼminlangan ayollarning farzand koʻrishi va abortlar ortidan kelib chiqarayotgan salbiy oqibatlardan xavotirga tusha boshlaganlar. Oʻsha paytlarda kontratsepsiyaga nojoʻya harakat sifatida qaralganligi sababli faollar pochta orqali har qanday „odobsiz, behayo va/yoki shafqatsiz“ materiallarni tarqatishni taqiqlovchi Comstock qonunlarini nishonga ola boshlaganlar. Adolatli hukm chiqishiga umid qilgan Sanger kontratsepsiya borasidagi shaxsiy munozaralarini oʻz ichiga olgan The Woman Rebel axborot byulletenini tarqatish orqali bu qonunni ataylab buzgan. 1916-yilda Sanger Qoʻshma Shtatlarda tugʻilishni nazorat qiluvchi birinchi klinikani ochgan. Biroq, klinika tez orada politsiya tomonidan yopib qoʻyilgan. Sanger esa 30 kunlik qamoq jazosiga hukm qilingan.
Qizil-Dehqon (Oʻzgan tumani)
Aholisi
Aholisi - 2 862 kishi.
AQShda tugʻilishni nazorat qilish harakati
Harakatning asosiy burilish nuqtasi Birinchi jahon urushi paytida roʻy berdi. Buning asosiy sababi koʻplab amerikalik harbiy xizmatchilarga venerik kasalliklar tashxisi qoʻyilganida edi. Hukumat jinsiy aloqa hamda kontratseptsiyani sogʻliqni saqlash masalasi va ilmiy tadqiqotlarning qonuniy mavzulari sifatida belgilagan venerik kasalliklarga qarshi kampaniyalar boshlab yuborgan. Shu tariqa tarixda birinchi marta AQSh hukumati instituti jinsiy masalalarni doimiy, ommaviy muhokama qilishda ishtirok eta boshlagan; Natijada kontratseptsiya axloqiy muammo sifatida ahamiyatini yoʻqotib, asosan sogʻliqni saqlash masalasiga aylangan.
Jamiyatdagi tugʻilishni nazorat qilishga boʻlgan munosabatning oʻzgarganidan ruhlangan Sanger 1923-yilda ikkinchi bor tugʻilishni nazorat qilish klinikasini ochadi. Bu safar hech qanday hibsga olish yoki bahslar kelib chiqmaydi. XX asrning 20-yillarida kontratsepsiyani ommaviy muhokama qilish odatiy holga aylangan va „tugʻilishni nazorat qilish“ atamasi xalq tilidan mustahkam oʻrin egallagan. Kontratsepsiya vositalarining keng tarqalishi Viktoriya erasida qolgan mustahkam jinsiy anʼanalarni endi tartibga solingan jinsiy aloqaga aylantiruvchi jamiyatga oʻtish boshlanganidan darak beradi.
1930-yillardagi huquqiy gʻalabalar kontratsepsiyaga qarshi qonunlarni zaiflashtirishda davom etdi. Sudning gʻalabalari 1937-yilda Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasini kontratsepsiyani tibbiyot maktablari oʻquv dasturining asosiy komponenti sifatida qabul qilishga undadi, ammo tibbiyot hamjamiyat bu yangi mas’uliyatni sekinlik bilan qabul qildi. Ayollar notoʻgʻri maʼlumotlarni oʻz ichiga olgan manbalarning xavfli va samarasiz kontratseptiv maslahatlariga tayanishda davom etdilar.
Kontratsepsiyaga qarshi qonunlar qabul qilindi
alt=A portrait of a man, about 60 years old, with bushy sideburns.|thumb| [[Anthony Comstock AQShda kontratsepsiyaga qarshi koʻplab qonunlarga mualliflik qildi.]] Qoʻshma Shtatlarda XIX asrning aksari yillarida kontratsepsiya qonuniy edi. Ammo 1870-yillarga kelib ijtimoiy poklik harakati kuchayib, u umumiy illatlar, xususan, fohishalik va odobsizlikni taqiqlashga qaratilgan. Asosan protestant axloqiy islohotchilari va oʻrta sinf ayollaridan iborat boʻlgan Victoria davridagi kampaniya fohishalik va tanosil kasalliklarini qoʻllab-quvvatlovchi axloqsiz amaliyot sifatida qaraladigan kontratsepsiyaga ham qarshi chiqishdi. Pochta inspektori va poklik harakati yetakchisi Anthony Comstock 1873-yildagi Comstock qonuni, shuningdek, „homiladorlikning oldini olish yoki abort qilish uchun mo‘ljallangan har qanday maqola yoki narsalarni“ pochta orqali jo‘natishni taqiqlovchi federal qonunning qabul qilinishini muvaffaqiyatli qo‘llab-quvvatladi. Koʻpgina shtatlar shunga oʻxshash shtat qonunlarini (ular birgalikda Comstock qonunlari deb ataladi) qabul qildilar, baʼzilari kontratseptiv vositalardan foydalanish, shuningdek ularni tarqatishni taqiqlash orqali federal qonunni kengaytirdilar. Comstock minglab hibsga olishlar va yuzlab tonna kitob va risolalarning yoʻq qilinishi uchun shaxsan javobgar ekanligidan faxrlanardi.
Comstock va uning ittifoqchilari, shuningdek, erkin sevgi harakati — jinsiy erkinlik, ayollar uchun tenglik va nikohni bekor qilish tashabbuslarini oʻz ichiga olgan libertarianlar va utopianlarni nishonga olishdi. Erkin sevgi tarafdorlari XIX asrda Comstock qonunlariga faol qarshilik koʻrsatgan yagona guruh boʻlib, ular tugʻilishni nazorat qilish harakati uchun zamin yaratdilar.
Erkin sevgi harakatining saʼy-harakatlari muvaffaqiyatli boʻlmadi va XX asrning boshlarida federal va shtat hukumatlari Comstock qonunlarini yanada qattiqroq qoʻllashni boshladilar. Bunga javoban kontratsepsiya toʻlqini ancha pastladi, ammo butunlay yoʻq boʻlib ketmadi. Mavzuga oid nashrlar soni sezilarli darajada kamaydi. Oz sonli uchraydigan reklamalarda „nikoh yordami“ yoki „gigiyenik vositalar“ kabi evfemizmlardan foydalaniladigan boʻldi. Dorixonalarda prezervativlarni „rezina buyumlar“, bachadon boʻyni qalpoqlarini „bachadon qoʻllab-quvvatlovchilari“ sifatida sotish davom etdi.
Erkin nutq harakati
alt=A head/shoulder portrait of an attractive woman, dressed in fashions from around 1920.|thumb| [[Margaret Sanger tugʻilishni nazorat qilish harakatining yetakchilaridan biri edi.]] Asr boshida Greenwich Villageda soʻz erkinligiga qoʻyilgan taqiqlarni bekor qilishga uringan kuchli harakat paydo boʻldi. Ezra Heywood, Moses Harman, D. M. Bennett va Emma Goldman kabi radikallar, feministlar, anarxistlar va ateistlar tomonidan qoʻllab-quvvatlangan bu harakat muntazam ravishda odobsizlikka qarshi qonunlarga va keyinchalik hukumatning Birinchi jahon urushida ishtirok etganligi haqidagi tanqidiy nutqni bostirishga urinishlariga qarshi kurashdilar. Mazkur soʻz erkinligi harakati 1914-yilgacha siyosatga eʼtibor qaratdi va kamdan-kam hollarda kontratsepsiyaga murojaat qildi.
Goldmanning radikallar, sotsialistlar va bohemianlar guruhiga 1912-yilda onasi 22 yil ichida 18 marta homilador boʻlgan va 50 yoshida sil va bachadon boʻyni saratonidan vafot etgan hamshira Margaret Sanger qoʻshildi. 1913-yilda Sanger New-Yorkning Lower East Side tomonida tez-tez koʻzi yorish va tabiiy abort tufayli azob chekayotgan kambagʻal ayollar bilan ishlagan. Fojiali tibbiy holatdan soʻng Sanger shunday deb yozgan edi: „Men ish sumkamni burchakka uloqtirdim va eʼlon qildim: Amerikada ishlaydigan ayollarga tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha bilimga ega boʻlish imkoniyatini yaratmagunimcha men hech qachon boshqa ish bilan shugʻullanmayman“. Sanger davlat kutubxonalariga tashrif buyurdi, kontratsepsiya haqida maʼlumot qidirdi, ammo hech narsa topa olmadi. U xususiy shifokorlardan foydalanishi mumkin boʻlgan yuqori sinf ayollaridan farqli oʻlaroq mehnatkash ayollar kontratsepsiya vositalaridan foydalana olmasligidan gʻazablandi. alt=A magazine cover, with the title „The Woman Rebel“.|left|thumb| [[The Woman Rebel|"The Woman Rebel"ning birinchi soni. 1914-yil mart.]] Goldman va erkin soʻz ligasinng taʼsiri ostida Sanger kontratseptiv maʼlumotlarni tarqatishni taqiqlovchi Comstock qonunlariga qarshi chiqishga qaror qildi .Shu maqsadni ko‘zlab 1914-yilda u „Xudo yo‘q, xo‘jayin yo‘q“ shiori ostida kontratsepsiyani targ‘ib qiluvchi sakkiz betlik oylik "The Woman Rebel" nashrini taqdim qildi va har bir ayol „o‘z tanasining mutlaq bekasi“ bo‘lishi kerakligini eʼlon qildi. Sanger oilani cheklash kabi evfemizmlarga yanada samimiy muqobil sifatida birinchi marta Rebel sahifalarida paydo boʻlgan tugʻilishni nazorat qilish atamasini taklif qildi.
1914-yil avgust oyida oʻziga nisbatan ayblov eʼlon qilinganidan soʻng Sangerda qonunga eʼtiroz bildirish imkoniyati paydo boʻldi, ammo prokurorlar eʼtiborini kontratsepsiya emas, balki Sangerning suiqasd va nikoh haqida yozgan maqolalariga qaratdilar. Sudda tugʻilishni nazorat qilish toʻgʻrisida bahslashish imkoniyatisiz qamoqqa yuborilishidan qoʻrqib hibsdan qochish uchun Sanger Angliyaga qochib ketdi.
Yevropada boʻlib turgan paytida Sangerning eri mazkur vazifani davom ettirdi. U yashirin pochta xodimi yordamida tugʻilishni nazorat qilish haqidagi risola nusxasini tarqatishga harakat qilishi natijasida hibsga olindi. Hibs va 30 kunlik qamoq jazosi bir nechta asosiy nashrlar, jumladan, Harper’s Weekly va New-York Tribune gazetalarini tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha bahs-munozaralar haqida maqolalar chop etishga undadi. Emma Goldman va Ben Reitman mamlakat boʻylab sayohat qilib, Sangersni qoʻllab-quvvatlagan holda uning „Family Limitation“ („Oilaviy cheklovlar“) risolasining nusxalarini tarqatishdi. Sangerning surguni va erining hibsga olinishi tugʻilishni nazorat qilish harakatini Amerika yangiliklar olamining birinchi qatoriga olib chiqdi.
Erta tugʻruqni nazorat qiluvchi tashkilotlar
1915-yil bahorida Marry Dennett boshchiligidagi Sangersning tarafdorlari tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha birinchi Amerika tashkiloti boʻlgan Milliy tugʻilishni nazorat qilish ligasini (NBCL) tuzdi. 1915-yil davomida San Francisco, Portland, Oregon, Seattle va Los Angelesda kichikroq mintaqaviy tashkilotlar tuzildi.
Pócsa
Pócsa ( nem . Bootsch ) — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq va munisipalitet ( vengr . község ). Aholisi magyarlar, ozchilikni nemislar tashkil qiladi.
AQShda tugʻilishni nazorat qilish harakati
Birinchi tugʻilishni nazorat qilish klinikasi
Sanger ishi boʻyicha sud jarayoni 1917-yilning yanvar oyida boshlangan. Sanger va NBCL uchun mablagʻ toʻplashga bagʻishlangan „Yuzlik“ qoʻmitasini tuzish uchun birlashgan koʻplab badavlat va nufuzli ayollar uni qoʻllab-quvvatladi. Qoʻmita, shuningdek, "Birth Control Review" oylik jurnalini nashr etishni boshladi va kuchli siyosatchilar, faollar va matbuot arboblari bilan aloqalar tarmogʻini oʻrnatdi. Faol qoʻllab-quvvatlash harakatlariga qaramay Sanger hukm qilindi; sudya, agar u yana qonunni buzmaslikka vaʼda bersa, yengil jazoni taklif qildi, ammo Sanger „Men qonunni bugungi kunda mavjud boʻlganidek hurmat qila olmayman“ deb javob berdi. U 30 kunlik qamoq jazosini o‘tagan.
Uning hibsga olinishiga norozilik bildirgani uchun Bryne Blackwell orolidagi qamoqxonada 30 kunlik qamoq jazosiga hukm qilindi. Bryne bu holatga ochlik eʼlon qilish bilan javob berdi. Tez orada Bryne qamoqxona qoʻriqchilari tomonidan majburan oziqlantirildi. Zaif va kasal boʻlgan Bryne qamoqdan muddatidan oldin ozod etilish evaziga ochlik eʼlon qilishni toʻxtatishdan bosh tortdi. Biroq Sanger singlisi nomidan daʼvo bitimini qabul qildi va agar u tugʻilishni nazorat qilish faolligini tugatsa, Bryne qamoqdan muddatidan oldin ozod qilinishiga rozi boʻldi. Byrne namoyishi dramasi tufayli tugʻilishni nazorat qilish harakati tashkilotning maqsadi butun mamlakat boʻylab tarqatilgan sarlavhali yangiliklarga aylandi.
Boshqa faollar ham taraqqiyotga intilishdi. Emma Goldman 1916-yilda tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha maʼlumotlarni tarqatgani uchun hibsga olingan. Abraham Jacobi New York tibbiyot hamjamiyatini qonunni shifokorlarga kontratseptiv maʼlumotlarni tarqatishga ruxsat berish mazmunida oʻzgartirishga undashga urinib koʻrdi.
Asosiy qabul qilish (1917—1923)
alt=The cover of a 1919 magazine, titled „The Birth Control Review“. On the cover a suffering mother asks a nurse for help to prevent more pregnancies.|thumb| The Birth Control Review (Tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha sharh) 1917-yildan 1940-yilgacha har oy nashr etilgan. |left Sangerning sud jarayoni va Brynening ochlik eʼlonlari haqidagi eʼlonlar aholi orasida mazkur masalaga nisbatan katta ishtiyoq uygʻotdi. 1917 yil-oxiriga kelib Qoʻshma Shtatlarda tugʻilishni nazorat qilishga ixtisoslashgan 30 dan ortiq tashkilotlar mavjud edi. Jamoatchilik bilan aloqalar boʻyicha doim aqlli qarorlar qabul qiladigan Sanger oʻz gʻoyasini kengroq ilgari surish uchun sud jarayonining oshkora oʻtkazilishiga urgʻu berdi. Suddan soʻng u harakatning eng koʻzga koʻringan rahbari sifatida paydo boʻldi. William J. Robinson, Mary Dennett va Blanche Ames Ames kabi boshqa rahnamolar Sangerning xarizmasi, jozibasi va shijoati bilan tenglasha olmadilar.
Harakat radikal, ishchilar sinfi ildizlaridan jamiyat ayollari va liberal mutaxassislar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan kampaniyaga aylandi. Sanger va uning hamkasblari oʻzlarining radikal ritorikasini pasaytira boshladilar va buning oʻrniga tugʻilishni nazorat qilishning ijtimoiy-iqtisodiy afzalliklarini taʼkidladilar. Bu siyosatning aksariyat amerikaliklar tomonidan qabul qilinishiga olib keldi. Ommaviy axborot vositalarining qamrovi ortdi va 1910-yillarda ishlab chiqarilgan bir nechta ovozsiz kinofilmlar mavzu sifatida tugʻilishni nazorat qilishni taklif qildi (jumladan, Sanger tomonidan ishlab chiqarilgan va oʻzi rol oʻynagan "Birth Control (film)").
Shunga qaramay, tugʻilishni nazorat qilishga qarshilik kuchli boʻlib qoldi: shtat qonun chiqaruvchi organlari kontratsepsiyani yoki kontratseptiv maʼlumotlarni tarqatishni qonuniylashtirishdan bosh tortdilar ; diniy yetakchilar onalikni emas, „osonlik va moda“ni tanlaydigan ayollarni tanqid ostiga olishdi ; yevgeniklar tugʻilishni nazorat qilish „eski qora tanli“ oq amerikaliklar va „ranglilar“ yoki immigrantlar oʻrtasidagi tugʻilish darajasi farqini kuchaytiradi degan xavotirda edilar.
Sanger 1918-yilda New York Womanʼs Publishing Company (New Yorkdagi ayollar nashriyot kompaniyasi)ni tuzdi. The Birth Control Review nashriyoti uning homiyligida tashkil etildi. Britaniyalik saylov huquqi faoli Kitty Marion New York koʻchasining burchaklarida turib, oʻlim tahdidlari, xiyonat, tupurish, jismoniy zoʻravonlik va politsiya taʼqibiga chidab, "Review „ning har bir nusxasini 20 sentdan sotdi. Keyingi oʻn yil davomida Marion tugʻilishni nazorat qilishni targʻib qilgani uchun toʻqqiz marta hibsga olingan.
Huquqiy gʻalaba
Sanger oʻzining 1917-yilgi sudlanishi masalasida shikoyat qildi va 1918-yilda New York Apellyatsiya sudi sudyasi Frederick E. Crane tomonidan yozilgan bir ovozdan qaror bilan aralash gʻalaba qozondi. Yaʼni sud qarori uning ayblovini tasdiqladi, ammo sudlar shifokorlar tomonidan belgilab qoʻyilgan kontratsepsiyaga ruxsat berishga tayyorligini bildirdilar. Ushbu qaror faqat New Yorkda qoʻllanilishi mumkin edi, bu yerda shifokor nazorati ostida tugʻilishni nazorat qilish klinikalarini ochish uchun imkoniyat eshiklari ochildi. Sanger mavjud imkoniyatdan vaqtida foydalanmadi, u shifokor kasbidagi yetakchi bu ishni boshlab berishini kutib xato qildi. Buning oʻrniga u yozish va maʼruza qilishga eʼtibor qaratdi.
Birinchi jahon urushi va prezervativ
Tugʻilishni nazorat qilish harakati Birinchi jahon urushi paytida kutilmaganda kuchayib ketdi. Bunga AQSh armiyasining koʻplab askarlariga sifilis yoki gonoreya tashxisi qoʻyilganda boshdan kechirilgan inqiroz sabab boʻldi. Harbiylar keng qamrovli taʼlim kampaniyasini oʻtkazdilar, ularga kontratsepsiya boʻyicha baʼzi koʻrsatmalar taklif qilindi. Harbiylar poklik tarafdorlarining bosimi ostida prezervativlardan foydalanishdan bosh tortdilar, bu esa AQShni Birinchi Jahon urushida oʻz qoʻshinlariga prezervativ yetkazib bermagan yagona harbiy kuchga aylantirdi. AQSh askarlari Yevropada boʻlganlarida rezina prezervativlarni osongina topishgan va Amerikaga qaytib kelganlarida tugʻilishni nazorat qilishning afzal usuli sifatida prezervativlardan foydalanishda davom etishgan.
1917-yilda advokat Emma Goldman Birinchi jahon urushi va Amerika harbiy xizmatga chaqirilishiga norozilik bildirgani uchun hibsga olingan. Goldmanning sotsializm, anarxizm, tugʻilishni nazorat qilish, kasaba uyushmalari huquqlari va erkin sevgi kabi mavzularda soʻz erkinligiga sodiqligi oxir-oqibat uni Amerika fuqaroligi va Qoʻshma Shtatlarda yashash huquqidan ayirdi. Sotsialistik farovonlik va antikapitalizmga sodiqligi tufayli Goldman kommunizm bilan aloqador edi, bu esa Birinchi Qizil Qoʻrquv (First Red Scare) davrida uning mamlakatdan haydalishiga olib keldi. Birinchi jahon urushi Amerikaning sogʻliqni saqlash bilan bogʻliq tugʻilishni nazorat qilish gʻoyasini qabul qilishiga olib kelgan boʻlsa-da, antikommunistik Birinchi Jahon urushi propagandasi tugʻilishni nazorat qilish harakatining eng sodiq aʼzolaridan birini qurbon qildi.
Qonunchilik harakatlari
Muhim tugʻilishni nazorat qilish faoli va yetakchisi boʻlsa-da, Mary Dennett turli xil tashkilotlarni himoya qildi. Massachusets ayollarning saylov huquqlari assotsiatsiyasining dala kotibi lavozimidan boshlab, u Milliy Amerika ayollarining saylov huquqlari assotsiatsiyasining tegishli kotibi sifatida saylangan oʻrinni egallash uchun ishladi. Dennett adabiy boʻlimni boshqarib, risolalar va varaqalar tarqatish kabi vazifalarni bajardi. NAWSAning tashkiliy tuzilmasidan koʻngli qolganidan soʻng u, yuqorida aytib oʻtilganidek, Milliy tugʻilishni nazorat qilish ligasini yaratishga yordam berdi. NBCL jangarilarning norozilik strategiyalariga qarshi qatʼiy pozitsiyani egalladi va shtat va federal darajadagi qonunchilikdagi oʻzgarishlarga eʼtibor qaratdi. Birinchi jahon urushi paytida Mary Dennett oʻz eʼtiborini tinchlik harakatiga qaratdi, ammo u 1918-yilda tugʻilishni nazorat qilish harakatiga qaytdi. Mary NBCLni boshqarishda davom etdi va Sangerning NYWPCi bilan hamkorlik qildi. 1919-yilda Dennett jinsiy aloqani tabiiy va yoqimli harakat sifatida qayta koʻrib chiqqan “The Sex Side of Life" (Hayotning jinsiy tomoni) keng tarqalgan taʼlim risolasini nashr etdi . Biroq oʻsha yili NBCLdagi surunkali mablagʻ yetishmasligi muammosidan hafsalasi pir boʻlgan Dennett ajralib chiqdi va Voluntary Parenthood League (Koʻngilli Ota-onalar Ligasi)ni tuzdi . Dennett ham, Sanger ham qonunchilikka tugʻilishni nazorat qilishni qonuniylashtiradigan oʻzgartirishlar kiritishni taklif qilishdi, biroq ular turlicha yondashishdi: Sanger kontratsepsiyani maʼqulladi, lekin faqat shifokor nazorati ostida; Dennett kontratsepsiya vositalaridan cheksiz foydalanishni talab qildi . Diafragmalarning tarafdori boʻlgan Sanger pala-partish qabul diafragmalarning notoʻgʻri oʻrnatilishiga olib kelishidan va tibbiy shov-shuvga olib kelishidan xavotirda edi . Dennett ayollardan shifokorlardan retsept olishlarini talab qilish kambagʻal ayollarning kontratsepsiya vositalarini olishiga toʻsqinlik qilishidan xavotirda edi. Shuningdek, u tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha oʻqitilgan shifokorlar yetishmovchiligi mavjud degan fikrda boʻlgan. Ikkala qonunchilik tashabbusi ham muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Xususan, baʼzi qonun chiqaruvchilar homiladorlik qoʻrquvi ayollarning pokligini saqlaydigan yagona narsa deb hisoblashgan. 1920-yillarning boshlarida Sangerning harakatdagi yetakchilik mavqei mustahkamlandi, chunki u tez-tez ommaviy maʼruzalar oʻqidi va Dennettni uchrashuvlar va tadbirlardan chetlashtirish choralarini koʻrdi.
Amerika tugʻilishni nazorat qilish ligasi
Garchi 1919 va 1920-yillarda tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha sharhni nashr etish ishlari bilan band boʻlgan boʻlsa-da, oʻsha paytda Sanger tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha asosiy tashkilotlar (NBCL yoki VPL) bilan rasman bogʻlanmagan. 1921-yilda u professional jamiyatlar va ilmiy hamjamiyat tomonidan qoʻllab-quvvatlanish uchun rasmiy tashkilot bilan aloqa qilishi kerakligiga amin boʻldi. Sanger mavjud tashkilotga qoʻshilish oʻrniga yangisini yaratish haqida oʻyladi. Birinchi qadam sifatida u 1921-yil noyabr oyida New York shahrida boʻlib oʻtgan tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha birinchi Amerika konferensiyasini tashkil qildi. Tadbirning soʻnggi kechasida Sanger gavjum Town Hall teatrida nutq soʻzlashga tayyorlanayotganda politsiya yigʻilishga bostirib kirdi va uni tartibsizlik uchun hibsga oldi. U sahnadan turib qichqirdi: „Biz Konstitutsiya boʻyicha [bu yigʻilishni] oʻtkazishga haqlimiz… agar xohlasalar, bizni klub qilishsin“. Tez orada uni ozod qilishdi. Ertasi kuni New York arxiyepiskopi Patrick Joseph Hayes politsiyaga uchrashuvni yopish masalasida bosim oʻtkazgani maʼlum boʻldi. Town Hall reydi harakat uchun burilish nuqtasi boʻldi: hukumat va tibbiyot hamjamiyatining qarshiliklari yoʻqoldi va katolik cherkovi uning eng kuchli raqibi sifatida paydo boʻldi. Konferensiyadan soʻng Sanger va uning tarafdorlari Amerika tugʻilishni nazorat qilish ligasini (ABCL) tuzdilar. alt=A brick building in New York City.|right|thumb| Klinik tadqiqot byurosi Nyu-Yorkdagi ushbu binoda 1930 yildan 1973 yilgacha ishlagan.
Ikkinchi tugʻilishni nazorat qilish klinikasi
New York Apellyatsiya sudi shifokorlar uchun kontratseptiv vositalarni buyurish huquqini berganidan toʻrt yil oʻtgach Sanger ikkinchi tugʻilishni nazorat qilish klinikasini ochdi va sud qaroriga binoan buni qonuniy qilish uchun shifokorlar bilan ishladi (birinchi klinikada hamshiralar ishlagan). Ikkinchi klinika — Clinical Research Bureau (Klinik tadqiqot byurosi) 1923-yil 2-yanvarda ochilgan. Politsiya taʼqibiga yoʻl qoʻymaslik uchun klinikaning mavjudligi eʼlon qilinmadi, uning asosiy vazifasi ilmiy tadqiqotlar olib borish va faqat turmush qurgan ayollarga xizmat koʻrsatish ekanligi aytildi. Klinikaning mavjudligi nihoyat 1923-yil dekabr oyida ommaga eʼlon qilindi, ammo bu safar hech qanday hibsga olish yoki tortishuv boʻlmadi. Bu faollarni oʻn yillik kurashdan soʻng tugʻilishni nazorat qilish Qoʻshma Shtatlarda nihoyat keng qabul qilinganligiga ishontirdi. CRB Qoʻshma Shtatlardagi birinchi qonuniy tugʻilishni nazorat qilish klinikasi edi va tez orada u dunyoning yetakchi kontratseptiv tadqiqot markaziga aylandi.
Keng tarqalgan qabul
alt=A newspaper advertisement selling birth control products. A womanʼs head is shown, with text underneath.|thumb| 1926-yildagi [[reklama.|left]] 1923-yilda CRB muvaffaqiyatli ochilganidan soʻng, kontratsepsiyani ommaviy muhokama qilish odatiy holga aylandi va „tugʻilishni nazorat qilish“ atamasi xalq tiliga mustahkam oʻrnashdi. 1920-yillardagi jurnal va gazetalarda tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha yuzlab murojaatlarning uchdan ikki qismidan koʻprogʻi ijobiy mazmunda edi. Kontratsepsiya vositalarining mavjudligi Victoria erasidagi qatʼiy axloq qoidalarining qulashini koʻrsatdi va jinsiy aloqaga ruxsat beruvchi jamiyatning paydo boʻlishiga olib keldi. Yangi jinsiy meʼyorlarning paydo boʻlishiga hissa qoʻshgan boshqa omillarga avtomobillar sabab boʻlgan harakatchanlikning ortishi, anonim shahar turmush tarzi va urushdan keyingi eyforiya kiradi. 1925-yilda Indiana shtatining Muncie shahrida ayollar oʻrtasida soʻrov oʻtkazgan sotsiologlar barcha yuqori tabaqadagi ayollar tugʻilishni nazorat qilish gʻoyasini maʼqullashlarini va ishchi sinf ayollarining 80 foizdan ortigʻi bu fikrga qoʻshilishi aniqladilar. Amerikada tugʻilish darajasi 1920 va 1930-yillar oraligʻida 20 foizga kamaydi, bu natija, birinchi navbatda, tugʻilishni nazorat qilish vositalarining koʻpayishiga borib taqaladi.
Muxolifat
Hrakatning eng jiddiy raqibi 1920-yillarda koʻplab joylarda muxolifatni safarbar qilgan katolik cherkovi edi. Katoliklar 1924-yilda Syracuse shahar kengashini Sangerga nutq soʻzlashni taqiqlashga koʻndirishdi; Milliy katolik farovonlik konferensiyasi tugʻilishni nazorat qilishga qarshi chiqdi; Kolumb ritsarlari tugʻilishni nazorat qilish tadbirlarini oʻtkazgan mehmonxonalarni boykot qildi; Albany katolik politsiyasi komissari Sangerning u yerda gapirishiga toʻsqinlik qildi; Bostonning katolik meri James Curley Sangerning omma oldida nutq soʻzlashiga toʻsqinlik qildi; va katoliklarning bosimiga dosh bermagan bir qancha kinoxronika kompaniyalari tugʻilishni nazorat qilish bilan bogʻliq voqealarni yoritishdan bosh tortdilar. ABCL matbuotni taklif qilish orqali baʼzi boykot qilingan nutq voqealarini oʻz foydasiga aylantirdi va natijada yangiliklar koʻpincha ularning sabablariga jamoatchilik hamdardligini keltirib chiqardi. Biroq katolik lobbisi, ayniqsa, qonunchilik sohasida samarali boʻldi, bu yerda ularning dalillari (kontratsepsiyaning gʻayritabiiy, zararli va odobsiz ekanligi) bir nechta tashabbuslarga, shu jumladan, 1924-yilda Mary Dennettning kontratsepsiyaga qarshi federal qonunlarni bekor qilishga urinishiga gʻov boʻldi.
1920-yillarda Qoʻshma Shtatlar boʻylab tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha oʻnlab klinikalar ochildi, ammo ular deyarli natija koʻrsatmadilar. 1929-yilda New York politsiyasi klinikada reyd oʻtkazdi va kasallikning oldini olish bilan bogʻliq boʻlmagan kontratseptiv maʼlumotlarni tarqatgan ikki shifokor va uchta hamshirani hibsga oldi. Sudya kosmosdagi tugʻilish uchun kontratseptiv vositalardan foydalanish onaning sogʻligʻiga foyda keltiradigan qonuniy tibbiy muolaja deb qaror qilganida ABCL sud jarayonida katta gʻalabaga erishdi. Koʻpgina muhim shifokorlar mudofaa uchun guvoh boʻlib xizmat qilgan sud jarayoni shifokorlarni tugʻilishni nazorat qilish himoyachilari bilan birlashtirishga yordam berdi.
Yevgenika va irq
alt=An advertisement for a book entitled „Woman and the New Race“. At the top is a photo of a woman, seated affectionately with her two sons.|right|thumb| Sangerning 1920-yilgi kitobi [[Yevgenika|yevgenikani tasdiqlagan.]] Tugʻilishni nazorat qilish harakati paydo boʻlishidan oldin yevgenika Yevropa va AQShda juda mashhur boʻlgan va mavzu maqolalar, filmlar va maʼruzalarda keng muhokama qilingan. Yevgeniklar tugʻilishni nazorat qilish haqida turli xil his-tuygʻularga ega edilar: tugʻilishni nazorat qilish „yuqori“ va „past“ irqlar oʻrtasidagi tugʻilish darajasi farqini kuchaytiradi degan xavotirda boʻlsalar-da, ular „irqiy yaxshilash“ vositasi sifatida ham uning ahamiyatini tan oldilar. Yevgenika tugʻilishni nazorat qilish harakatining maqsadlarini qashshoqlik, jinoyatchilik va kasallikning kuchayishi bilan bogʻlash orqali mustahkamladi. 1920-yillarning boshlarida Sanger yevgenikani qoʻllab-quvvatlovchi ikkita kitobni nashr etdi: "Woman and the New Race" va "The Pivot of Civilization". Sanger va boshqa advokatlar salbiy yevgenikani („past“ odamlarning naslini toʻxtatish) maʼqulladilar, lekin evtanaziya yoki ijobiy evgenikani („yuqori“ shaxslarning naslini ragʻbatlantirish) yoqlamadilar. Biroq koʻplab yevgeniklar, Sangerning taʼkidlashicha, ayolning asosiy burchi davlat emas, oʻzi uchun ekanligini taʼkidlagani uchun tugʻilishni nazorat qilish harakatini qoʻllab-quvvatlashdan bosh tortdilar.
Oʻtgan asrning 30-yillarida AQShdagi koʻplab oq tanli amerikaliklar singari, tugʻilishni nazorat qilish harakatining baʼzi yetakchilari ochiq rangli teriga ega irqlar qoraroq irqlardan ustun ekanligiga ishonishgan. Ular afro-amerikaliklar intellektual jihatdan qoloq, oʻz sogʻligʻini boshqarishda nisbatan qobiliyatsiz boʻlib, oq tanlilarning alohida nazoratini talab qiladi deb taxmin qilishdi. Harakat rahbariyati va tibbiyot xodimlarida oq tanlilarning hukmronligi qora tanlilarning irqchilikda ayblanishiga va „irqiy oʻz joniga qasd qilish“ tugʻilishni nazorat qilishning keng miqyosda qoʻllanilishi natijasi boʻlishi mumkinligiga shubha tugʻdirdi. Ushbu shubhalar oq tanli tugʻilishni nazorat qiluvchi baʼzi himoyachilar tomonidan kontratsepsiyaga qiziqish yoʻqligi sifatida notoʻgʻri talqin qilingan. alt=A dignified African-American man, with a mustache, dressed stylishly, sitting down.|left|thumb| [[Dyuba|WEB Du Bois Garlem tugʻilishni nazorat qilish klinikasi kengashida xizmat qilgan. ]] Ushbu shubhalarga qaramay koʻplab afro-amerikalik rahbarlar afro-amerikalik hamjamiyatga tugʻilishni nazorat qilish vositalarini yetkazib berish boʻyicha harakatlarni qoʻllab-quvvatladilar. 1929-yilda qora tanli ijtimoiy ishchi va Nyu-York shahar ligasi rahbari James H. Hubert Sangerdan Harlemda klinika ochishni soʻradi. Sanger Rosenwald Funddan mablagʻ oldi va 1930-yilda afro-amerikalik shifokorlar bilan ishlaydigan klinikani ochdi. Klinikani afro-amerikalik shifokorlar, hamshiralar, ruhoniylar, jurnalistlar va ijtimoiy xodimlardan iborat 15 kishilik maslahat kengashi boshqargan. Jarayon afro-amerikancha matbuot va afro-amerika cherkovlarida eʼlon qilindi, Rangli odamlarni rivojlantirish milliy assotsiatsiyasi (NAACP) hammuassisi W. E. B. Du Boisning roziligi olindi. 1940-yillarning boshlarida Amerika tugʻilishni nazorat qilish federatsiyasi (BCFA) Negro xizmati (DNS) boʻlimi tomonidan boshqariladigan Negro loyihasi deb nomlangan dasturni boshladi. Harlem klinikasida boʻlgani kabi DNS va uning dasturlarining asosiy maqsadi ona va chaqaloq salomatligini yaxshilash edi. Harlem klinikasidagi tajribalarga asoslanib Sanger DNSga afro-amerikaliklar koʻproq oʻz irqlaridan boʻlgan shifokordan maslahat olishlarini taklif qildi. Ammo boshqa rahbarlar gʻalaba qozondilar va tushuntirish ishlarida oq tanlilar koʻmagidan foydalanishni talab qildilar. Harakat yetakchilarining 1920—1930-yillardagi kamsituvchi harakatlari va bayonotlari harakatning irqchilik ekanligi haqidagi daʼvolarning davom etishiga sabab bo‘ldi.
Mavjud harakatlarning kengayishi
alt=A diaphragm contraceptive device, shown with its box, and a coin (it is about 3 times wider than the quarter).|right|thumb| Diafragmalar tabletkalardan oldin eng koʻp ishlatiladigan [[Homiladorlik|homiladorlikni nazorat qilish mexanizmi edi (zamonaviy misol, oʻlchov uchun tanga bilan koʻrsatilgan).]] 1930-yillarda qabul qilingan ikkita muhim qonuniy qaror kontratseptiv vositalardan foydalanish imkoniyatini oshirishga yordam berdi. 1930-yilda ikkita prezervativ ishlab chiqaruvchi korxonaYoungs Rubber ishi boʻyicha bir-birini sudga berdi va sudya kontratseptiv vositalar ishlab chiqarishni qonuniy biznes korxonasi deb topdi. U prezervativlarni pochta orqali joʻnatishni taqiqlovchi federal qonun huquqiy asosga ega emasligini eʼlon qildi. Sanger 1932-yilda Yaponiyadan diafragmaga buyurtma berib, sudlarda hal qiluvchi ahamiyat kasb etgan ikkinchi huquqiy gʻalabani yaratdi. Diafragma AQSH hukumati tomonidan musodara qilindi va Sangerning keyingi huquqiy eʼtirozi sudya Augustus Hand tomonidan 1936-yilda "One Package" qonuniy qaroriga olib keldi. Uning qarori kontratsepsiyaga qarshi qonunlarning shifokorlarga kontratseptiv vositalarni olishni taqiqlovchi muhim qoidasini bekor qildi. Ushbu sud gʻalabasi 1937-yilda Amerika Tibbiyot Assotsiatsiyasini kontratseptsiyani oddiy tibbiy xizmat va tibbiyot maktablari oʻquv dasturlarining asosiy tarkibiy qismi sifatida qabul qilishga undadi. Biroq tibbiyot hamjamiyati bu yangi mas’uliyatni sekin qabul qildi va ayollar 1960-yillarga qadar notoʻgʻri maʼlumotga ega boʻlgan manbalarning xavfli va samarasiz kontratseptiv maslahatlariga tayanishda davom etdilar.
1938-yilga kelib mamlakatda 400 dan ortiq kontratseptiv vositalar ishlab chiqaruvchi korxona faoliyat yuritayotgan edi. 600 dan ortiq ayollar kontratseptiv vositalari brendlari mavjud boʻlib, sanoat daromadi yiliga 250 million dollardan oshdi. Prezervativlar baʼzi jamoat hojatxonalaridagi avtomatlarda sotilgan va erkaklar prezervativga soqol olishdan ikki baravar koʻp pul sarflashgan. Garchi 1930-yillarda prezervativlardan foydalanish odatiy holga aylangan boʻlsa-da, harakatdagi feministlar tugʻilishni nazorat qilish ayolning vakolati boʻlishi kerak deb hisoblashdi va ular ayolning nazorati ostida boʻladigan kontratseptiv vositani ishlab chiqishda davom etishdi. Bu oradan oʻn yilcha oʻtib tugʻilishni nazorat qilish tabletkalarining paydo boʻlishiga olib keldi. Yuqori sifatli kontratseptiv vositalarning mavjudligini oshirish maqsadida tugʻilishni nazorat qilish himoyachilari kontratseptivlarni ishlab chiqarish uchun Holland-Rantos kompaniyasini tashkil etishdi. U birinchi navbatda Sanger tomonidan tasviya etilgan usul — diafragmalar ishlab chiqarishga eʼtibor qaratdilar. 1930-yillarga kelib spermitsid jelli diafragma kontratsepsiyaning eng koʻp buyurilgan shakliga aylandi ; 1938-yilda ayollar kontratseptiv vositalari yillik kontratseptiv vositalar savdosining 85 foizini tashkil qilgan.
Rejalashtirilgan ota-onalik
1936-yilgi United States v. One Package of Japanese Pessaries sud mojarolari tugʻilishni nazorat qiluvchi ikkita tashkilot— ABCL va Tugʻilishni nazorat qilish klinik tadqiqot byurosi (sobiq CRB)ni birlashtirdi. Ikkala guruh rahbarlari hodisani ikki tashkilotni birlashtirish uchun qulay fursat deb hisoblashdi, shuning uchun konsolidatsiyani amalga oshirish maqsadida 1937-yilda Sanger boshchiligida Amerika tugʻilishni nazorat qilish kengashi tuzildi. Oxir-oqibat, bu harakat 1939-yilda ikki tashkilotning Amerika tugʻilishni nazorat qilish federatsiyasi (BCFA) sifatida birlashishiga olib keldi. Sanger prezidentlik rolini davom ettirgan boʻlsa-da, u endi harakatning dastlabki yillarida boʻlgani kabi kuchga ega emas edi. 1942-yilda tashkilot ichidagi konservativ kuchlar tuzilma nomini Planned Parenthood Federation of Americaga oʻzgartirdilar. Sanger juda evfemistik deb hisoblab, bunga eʼtiroz bildirdi. Ikkinchi Jahon Urushidan keyin Ota-onalikni rejalashtirish rahbariyati radikal feminizmdan urgʻuni uzoqlashtirdi va oilani rejalashtirish va aholi siyosati kabi mo '' tadil mavzularga eʼtibor qaratdi.
Tugʻilishni nazorat qilishni qonuniylashtirish harakati Planned Parenthood Federation tashkil etilgan paytda asta-sekin xulosaga kela boshladi. 1942-yilda Amerikada tugʻilishni nazorat qilish boʻyicha 400 dan ortiq tashkilotlar mavjud edi. Bu paytga kelib kontratsepsiya tibbiy nuqtai nazardan toʻliq qabul qilindi va kontratsepsiyaga qarshi Comstock qonunlari (hali ham kitoblarda saqlanib qolgan) kamdan-kam hollarda qoʻlladigan boʻlib qoldi.