cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nabil Dirar
Xalqaro maydonlarda
Marokash U23 terma jamoasida maydonga tushganidan soʻng, Dirar Marokash terma jamoasi safida 2010-yil 2008-yil 11-oktyabrda Mavritaniyaga qarshi JCh- 2010 saralash oʻyinida ishtirok etdi. Uning terma jamoadan tashqarida qolib ketganidan keyin uning xalqaro faoliyati shubha ostida edi. Keyinchalik u Marokashning oʻsha paytdagi menejeri Rojer Lemerre bilan til topisha olmaganini va Lemerre unga it kabi muomala qilganini aytdi. Lemer isteʼfoga chiqarilganidan soʻng, Dirar terma jamoaga qaytarildi. 2012-yil fevral oyida u bosh murabbiy Erik Gerets tomonidan Afrika Millatlar Kubogiga chaqirilgan, biroq Gerets milliy terma jamoaga kerak bo‘lmasligiga ishonib, taklifni rad etgan.
6 yillik tanaffusdan soʻng, Dirar 2015-yilning 28-martida Urugvayga qarshi oʻyinda (1:0) oʻng qanot himoyachisi sifatida oʻynagan milliy jamoasiga qaytdi. Bu uning diskvalifikatsiya qilinganidan keyin birinchi marta chiqishi edi.
2018-yilning mayda Marokashning 2018-yilda Rossiyada bo‘lib o‘tadigan futbol bo‘yicha jahon chempionati uchun 23 nafar futbolchidan iborat tarkibiga kiritildi.
Shaxsiy hayot
Marokashning Kasablanka shahrida tugʻilgan Dirar kambagʻal bolalikda oʻsgan: otasi u bir yoshida vafot etgan, onasini uy bekasi boʻlib, oʻn bir bolani: yetti oʻgʻil va toʻrt opa-singilni tarbiyalagan.
Dirar 2011-yilda turmushga chiqdi 2012-yilda rafiqasi Layana ismli qizni dunyoga keltirgach, Dirar ota bo‘ldi, bu esa uning Marokash uchun xalqaro majburiyatini bekor qilishga olib keldi.
IC 4444
IC 4444 Lupus yulduz turkumidagi SBbc (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Sitsiliycha Vikipediya
Hozirgi ahvoli
2023-yil 1-September boʻyicha Sitsiliycha Vikipediyada maqolalar mavjud. foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni —. Teranligi (bugun):
Sitsiliycha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (.September.2023).
Kalaç, Chermik
Kalaç — Turkiyaning Diyarbakir viloyati Chermik tumaniga qarasli qishloq.
Mrgashen
''' Mrgashen— Armanistonning Kotayk viloyati Nor Hachn tumanidagi qishloq.
Linda b. Weida
Linda b. Weida Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Greiz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,81 km2. 462 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Linda b. Weidaning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Misvoq
thumb| Anʼanaviy misvoq tayoqchalari. Tishlarni tozalash uchun ikkala uchidagi yumshatilgan choʻtkalardan foydalanish mumkin. Misvoq (misvok; سواك yoki مسواك) — Salvadora persica daraxtidan (arabchada أراك (ạ̉rạk) deb ham ataladi) tayyorlangan tish tozalovchi novda. 7 ming yil oldin ishlatila boshlangani aniqlangan. Misvoqning xususiyatlari quyidagicha taʼriflangan: „Ularning antibakterial taʼsiri hamda tish emali shakllanishi va faolligini nazorat qilishdan tashqari, tishlarni tozalash uchun tabiiy tish choʻtkasi sifatida samarali ishlatilishi mumkin. Bunday tayoqchalar samarali, arzon va keng tarqalgan boʻlib, koʻplab tibbiy xususiyatlarni oʻz ichiga oladi“. U islom gigiyenik huquqshunosligida ham muhim oʻrin tutadi.
Xristoforovka
Xristoforovka (Христофоровка) — Rossiyaning Permskiy oʻlkasida joylashgan qishloq.
Thiénans
Thiénans Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
68 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,2 km2. Dengiz sathidan 241 – 313 m balandlikda joylashgan.
IC 2839
IC 2839 Arslon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Roosevelt Gardens
Roosevelt Gardens AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Broward County okrugi tarkibiga kiradi.
NGC 921
NGC 921 Kit yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Roosevelt Gardens
Aholisi
1923 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
NGC 921
Ushbu obyektni Ormond Stone 1886-yilda kashf etgan.
Roosevelt Gardens
Geografiyasi
Maydoni — 0,8 km2. Shundan 0,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
NGC 921
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Toʻy
Toʻy — bazm tomosha va ziyofat bilan nishonlanadigan xalq marosimlarining umumiy nomi. Oʻzbeklarda nikoh toʻyi, beshik toʻyi, xatna toʻyi, hovli toʻyi va boshqa turdagi Toʻylar oʻtkaziladi.
Toʻylarni oʻtkazish jarayonida insonparvarlik, izzatikrom, mehribonlik, mehmonnavozlik, inoqlik kabi oliyjanob fazilatlar yorqin oʻz ifodasini topadi. Inson zotini qadrlash, hurmatlash va ulugʻlashda Toʻylar beqiyos qimmatga ega. Toʻy bir kishining shaxsiy ishi boʻlmay, u keng jamoatchilik tashabbusi va ishtiroki bilan oʻtadigan tantanadir. Shuning uchun Toʻylarni zamon talabi darajasiga koʻtarish doimo muhim hisoblanadi. Toʻylarni oʻziga xos bayram tarzida tashkil etish, ularni har tomonlama tartibga solish, ixchamlashtirish, ayniqsa, badiiy jihatdan boyitish hozirgi davr talabidir.
Scyllaeidae
Scyllaeidae - Nudibranchia turkumiga mansub oilasiga kiradi.
Friaize
Friaize Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Nogent-le-Rotrou tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,7 km2.
Farr West (Utah)
Farr West AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Weber okrugi tarkibiga kiradi.
Glandon (Haute-Vienne)
Glandon Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Vienne departamenti Limoges tumani tarkibiga kiradi.
Farr West (Utah)
Aholisi
3094 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 204,6 nafar kishi.
Glandon (Haute-Vienne)
Aholisi
771 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,2 nafar kishi.
Farr West (Utah)
Geografiyasi
Maydoni — 15,1 km2. Shundan 15,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1300 m balandlikda joylashgan.
Glandon (Haute-Vienne)
Geografiyasi
Maydoni — 27,3 km2.
Çakırüzüm Göle
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Villastar
Villastar Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Teruel provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 450 kishi (2010).
Ispringen
Ispringen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Enzkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,21 km2. Aholisi — 5979 kishi (2010).
Hududi
Ispringenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Roseland (Florida)
Roseland AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Indian River County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,2 km2. Shundan 5,1 km2 quruqlik, 3,1 km2 esa suv maydonidir.
IC 4445
IC 4445 Lupus yulduz turkumidagi Sc (ixcham spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Linda bei Neustadt an der Orla
Linda bei Neustadt an der Orla Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Saale-Orla-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,60 km2. 409 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Linda bei Neustadt an der Orlaning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Sankt Thomas (Oberösterreich)
Sankt Thomas  Avstriyaning Yuqori Avstriya yerida joylashgan kommunadir. Grieskirchen (okrug) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 6.1 km2. 466 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Garshino (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)
Garshino — Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Gʻabit Musirepov tumanidagi qishloq. Kato kodi — 596665400.
Toʻy qoʻshiqlari
Toʻy qoʻshiqlari — marosim folklori sirasiga kiradigan va toʻy marosimlarida ijro etiladigan qoʻshik,lar. Toʻy qoʻshiqlari nikoh toʻyi, sunnat toʻyi, beshik toʻyi, ism toʻyi kabi tizimlarga ega. Oʻzbek Toʻy qoʻshiqlarining asosiy qismini nikoh toʻyi qoʻshiklari tashkil etadi. Nikoh toʻylari xilmaxil irimsirim, rasmrusumlarga boy boʻlib, ularning har bir uzvida maxsus aytim va qoʻshiqlar muhim ahamiyatga ega. Yoryor, yoryor yoroney, kelin salom, kuyov salom, oʻlan, toʻy olqishlari Toʻy qoʻshiqlarining yetakchi janrlari hisoblanadi. Oʻzbek Toʻy qoʻshiqlari alohida bir tizim boʻlib, undagi har qaysi janrning umummarosim tarkibida muhim oʻrni va vazifasi mavjud.
Bakl, Genri Tomas
thumb| Genri Tomas Bakl (Henry Thomas Buckle ( 1821- yil 24-noyabr - 1862- yil 29-may ) - ingliz tarixchisi .Angliyada sivilizatsiya tarixi muallifi. Shaxmatchi sifatida ham tanilgan, u 1849 yilda Britaniyaning birinchi shaxmat turnirida g'olib chiqqan.
Biografiya
Genri Tomas Bakl 1821- yil 24-noyabrda Li ( Kent ) shahrida badavlat londonlik savdogar oilasida tug‘ilgan.
Bakl o'zining ma'naviy rivojlanishi va tarbiyasi uchun onasiga qarzdor: u juda dindor ayol edi, lekin u o'z e'tiqodini hech kimga yuklamadi; yigit onasini Injilni o'qishni tinglashni juda yaxshi ko'rardi. Taraqqiyotga, haqiqatga ishonch va she’riyatga muhabbat onasi tomonidan Bakl singdirilgan. Unda “Ming bir kecha” asari bilan tanishgandan so‘ng o‘qishga mehr tug‘ilgan. Uning sevimli mashg'uloti Uilyam Shekspirni ovoz chiqarib o'qish edi. Otasidan Bakl siyosatga muhabbat va yorqin xotirani meros qilib oldi.
Bakl sog'lig'i yaxshimasligi tufayli va shuning uchun maktabda uzoq vaqt qololmadi. U Kenglish-Tondagi maktabga erta yuborilgan va u erda katta muvaffaqiyatlarga erishgan. 14 yoshida u matematika bo'yicha birinchi mukofotni olganida, otasi o'g'li qanday mukofotni xohlayotganini so'radi; bola maktabni tark etish va o'zi o'qish bilan shug'ullanish uchun ruxsat so'radi. Ota rozi bo'ldi.
U butun umri davomida o'z mamlakatida va undan tashqarida aqliy rivojlanish tarixi haqida "Angliyadagi sivilizatsiya tarixi" monumental asarini yozdi. Avvaliga u insoniyat sivilizatsiyasining to'liq tarixini yozmoqchi bo'ldi va faqat keyinroq bunday rejani mavjud materiallar bilan amalga oshirish mumkin emasligini ko'rib, o'zini Britaniya bilan chekladi.
1840 yilda otasi vafot etdi va Bakl onasi bilan qoldi. Unga bo'lgan hurmat uning kitobining birinchi va ikkinchi jildining bag'ishlanishidan dalolat beradi: birinchi jildi unga, ikkinchisi - uning xotirasiga bag'ishlangan. Otasining o'limi Baklni katta boylik egasiga aylantirdi, u asosan kitob sotib olishga sarflagan va o'zini katta kutubxonaga aylantirgan. 25 yoshida u 19 tilni bilgan, ularni ravon o'qigan. Kitoblar bilan o'ralgan Bakl o'z tarixini tayyorladi va hayotining asosiy asari nashr etilgunga qadar hech narsa chop etmaslikka so'z berdi.
1858 yilda uning onasi vafot etdi va ruhiy salomatligini yaxshilash uchun tarixchi muqaddas joylarga sayohatga chiqdi, lekin yo'lda u Damashqda tifdan kasalanib, vafot etdi. O'lim to'shagida u tinmay takrorlardi: “ Kitob! mening kitobim! Men kitobimni hech qachon tugatmayman! ».
Uning qabrida, marmar yodgorlikda qadimiy arabcha misralar o‘yilgan:
right|thumb| 24 yoshdagi Bakl
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Drávacsehi
Dravacsehi Vengriyaning Baranya tumanidagi qishloqdir.
Saint-Pierre-le-Moûtier
Saint-Pierre-le-Moûtier Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Nièvre departamenti Nevers tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1997 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 42,0 nafar kishi.
Villel
Villel Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Teruel provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 366 kishi (2010).
Moturidiy koʻchasi (Toshkent)
Moturidiy koʻchasi — Bektemir tumanining „Majnuntol“ mahallasi hududida. 2000-yil 23-iyunda yangi uchastkalar kurilishi munosabati bilan paydo boʻlgan yangi koʻchaga imom, fiqh olimi Moturidiy (870-944) nomi berilgan. Uzunligi 1 km atrofida.
Yoʻnalishida, asosan, shaxsiy turar joy binolari joylashgan. Yaqinida „Suvsoz“ dahasi, yoʻl harakati xavfsizligi nazorati maskani, yonilgʻi quyish shoxobchasi, Golf klubi avtosaroy joylashgan.
IC 2840
IC 2840 Arslon yulduz turkumidagi dE tipli galaktikadir.
NGC 922
NGC 922 Fornax yulduz turkumidagi SBcd tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Bacha Shah Nagar
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Bacha Shah Nagar ( বাচা শাহ নগর  ) - Bangladeshning Chittagong bo'limidagi Chittagong tumanidagi Ranguniya Upazila qishlog'i hisoblangan.
Ahmad al-Xuvayyu
Ahmad ibn al-Xalil ibn Saodat ibn Jaʼfar al-Xuvayyu, ash-shofiʼiy (Shamsuddin — Abul Abbos) — hikmat, tabobat, nahv, usul, kalom va fiqh ilmlarini yaxshi biladigan olim. Xuviyyuda milodiy 1187-yil (hijriy 583-yil)da tug‘ilib, milodiy 1240-yil (hijriy 637-yilning shaʼbon oyi)da Damashqda vafot etgan. Faxruddin ar-Roziydan aqliy bilimlarni, at-Tusiydan esa jadal ilmini o‘rgangan.
Ibn az-Zubaydiy, ibn as-Salohva boshqalardan hadis tinglagan. Shomda qozilik mahkamasini boshqargan.
Asarlari
Ahmad al-Xuvayyu nazmda ham ijod qilgan.
Union Hall
Union Hall AQShning Virginia shtatida joylashgan shahardir. Franklin County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
957 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 46,6 km2. Shundan 37,5 km2 quruqlik, 9,1 km2 esa suv maydonidir.
Falerone
Falerone Italiyaning Marche mintaqasida joylashgan kommunadir. Fermo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 25 km2. 3442 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Bahçeliköy (Erzincan)
Bahçeliköy — Turkiyaning Erzincanviloyati Erzincan tumanida joylashgan qishloq.
Karayakup, Sarıkaya
Karayakup shaharchasi 1956-yilda Terzili qishlog'iga qo'shilib, munitsipalitetga aylangan. Qadimgi sivilizatsiya davrlarida xetlar, frigiyaliklarni qabul qilgan. Respublikaga qo'shilishidan oldin arman posyolkasi bo'lgan. Arman genotsididan so'ng mintaqa o'ziga va sharqiy viloyatlardan muhojirlarni, shuningdek, yunon va bolgar muhojirlarini qabul qildi. Karayakup shaharchasida Usmonlilar davrida qurilgan ko'prik va Xetlar davrida qurilgan tepalik bor. 2008-yilda shaharchada 2294 nafar aholi istiqomat qilgan. Qishloqning asosiy daromad manbai dehqonchilik va chorvachilikdan iborat. Tumandan 7.1 km uzoqlikda joylashgan shaharcha Sarıkaya-Akdağmadeni avtomobil yo'lida joylashgan.
Toʻdakoʻl suv ombori
Toʻdakoʻl suv ombori — Navoiy viloyati Qiziltepa tumanida joylashgan suv ombori. 1952-yilda Zarafshon sel suvlarining Toʻdakoʻl pasttekisligiga oqib tushishi natijasida tabiiy ravishda hosil boʻlgan. Buxoro shahridan sharqiy yoʻnalishda 26 km uzoqlikdagi tabiiy soylikda, Quyimozor suv omborining sharqiy qismida joylashgan. Ushbu suv havzasi 1968-yilda suv omboriga aylantirilgan.
Suvi qisman minerallashgan. Taʼmi achchiq-shoʻrtob boʻlib, dengiz suvi taʼmiga oʻxshaydi.
1977-yilda rekonstruksiya qilingan. Toʻliq hajmi 1,2 km³ (boshqa maʼlumotlarga koʻra, umumiy hajmi 0,8 km³ ). Suv yuzasining maydoni 210 km², oʻrtacha chuqurligi 4,8 m. Toʻgʻonining balandligi 4 m, maksimal quvvati 46,0 m³/sek. Oʻrtachoʻl kanali orqali Zarafshon daryosining ortiqcha suvlarini oʻzida toʻplaydi, Amu-Buxoro mashina kanali orqali Amudaryodan toʻldiriladi.
Suv omborida Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan jonivorlar, oʻrdaklar oilasiga mansub qushlar, oqqushlar, Amudaryo katta kurakburuni, jayron, tulkilarni koʻrish mumkin.
1960-yilda suv ombori negizida 30 ming gektar maydonga ega Toʻdakoʻl qoʻriqxonasi tashkil etilgan.
Tavsifi
Suv ombori tabiiy ravishda 1952-yilda Zarafshon sel suvlarining Toʻdakoʻl pasttekisligiga oqib tushishi natijasida hosil boʻlgan. Bu suv havzasi negizida 1968-yilda suv ombori ishga tushirilgan va 1977-yilda rekonstruksiya qilingan.
Florasi va faunasi
Sohil florasi asosan yulgʻun va qamishzorlardan iborat.
Sayoz chuqurlik va quyoshning jadal isishi tufayli Toʻdakoʻlda suv oʻsimliklari, mikroorganizmlar va umurtqasiz hayvonlar koʻp. Koʻl Oʻrta Osiyoga xos baliqlarga, xususan, zogʻora baliq, leshch, laqqa baliq va boshqa turlarga boydir .thumb|Toʻdakoʻl qirgʻoqlari|leftToʻdakoʻl suv omborida Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan oq dumli suvburgut va uzun dumli suvburgut, shuningdek, yirik chomga, olaqanot, qizil burunli oʻrdak, aythya fuligula, mergus merganser, mergellus albellus, circus aeruginosus, buteo rufinus, buteo rufinus, miqqiy, chroicocephalus ridibundus, fulica atra, anser anser, oqqushlar, pelikanlar mavjud. Suvda suzuvchi qushlarni asosan janubga mavsumiy migratsiya paytida dam olishini kuzatish mumkin. Tuvaloqlar oilasiga kiruvchi qushlar qirgʻoq boʻyidagi chakalakzorlarda uchraydi.
Suv havzalaridagi Amudaryo katta kurakburuni va baqra baligʻi yoʻqolib ketish xavfi ostida.
Toʻdakoʻl sohilidagi sutemizuvchilardan jayron, tulki, tolay tovushqoni, yovvoyi mushuk bor.
1960-yilda suv ombori negizida 30 ming gektar maydonga ega Toʻdakoʻl qoʻriqxonasi tashkil etilgan. Toʻdakoʻlda hozirda muhofaza qilinadigan hududlar yoʻq. Oʻzbekiston Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasi tomonidan suv omborini Ramsar konvensiyasiga kiritish maqsadida „Toʻdakoʻl va Quyimozor suv omborlari — Yangi Ramsar hududi“ loyihasi amalga oshirildi.
Foydalanish
thumb|Toʻdakoʻl sohilidagi dam olish maskani Toʻdakoʻl suv omborida baliq tutiladi. Oʻzbekistonda baliqchilik tarmogʻi denatsionalizatsiyalashtirilgach (2003-yil), ustav kapitali 1 mln 230 ming AQSh dollari boʻlgan „Aqua-Tudakul“ qoʻshma oʻzbek-amerika korxonasi tuzildi. Korxona baliq yetishtirish va ovlash, shuningdek, Toʻdakoʻlni muhofaza qilish bilan shugʻullanadi. 2006-yilda ovlangan baliq 816 tonnani tashkil etdi (ilgari havzada atigi 150—170 tonna baliq ovlangan). Baliqlar asosan Rossiya, Ukraina, Qozogʻiston, Turkiyaga eksport qilinadi. 2010-yilda korxona daromadi 300 million soʻmdan ortiqni tashkil etdi (eksport hajmi — 172,4 ming AQSh dollari). „Aqua-Tudakul“da ilk bor sunʼiy suv havzalarda baliq yetishtirish metodidan foydalanilgan.
Suv ombori qirgʻogʻida „Silk Road family repost“ turistik plyaj hududi  va Navoiy kon-metallurgiya kombinatining „Lazurnaya“ dam olish maskani mavjud. Dam oluvchilar bu yerga suzish, quyoshda toblanish va hatto baliq ovlash uchun ham tashrif buyurishadi.
Suv ombori atom elektr stansiyasini qurish uchun 2018-yilda yagona, 2019—2020-yillarda esa ikki maydondan biri boʻlgan. Alaloqibat AES Tuzkon koʻlida qurilishi rejalashtirildi.
Keblov
Keblov Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 180 ga yaqin aholisi bor.
Glanges
Aholisi
424 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 18,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 22,4 km2.
Ferron (Utah)
Ferron AQShning Utah shtatida joylashgan shahardir. Emery okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1623 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 281,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,8 km2. Shundan 5,8 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1820 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Ferron manzarasi.
Qoʻsh-Qoʻrgʻon (Chuy tumani)
Qoʻsh-Qoʻrgʻon (Кош-Коргон) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining Chuy tumanidagi qishloq. Qoʻsh-Qoʻrgʻon ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Kunjut (turkum)
Sesamum — Pedaliaceae gulli oʻsimliklar oilasiga mansub 20 ga yaqin turni o‘z ichiga oluvchi turkum. Turkumning eng mashhur aʼzosi — Sesamum indicum (sin. Sesamum orientale). Turlar asosan Afrikada tarqalgan boʻlib, baʼzi turlari Hindiston, Shri-Lanka va Xitoyda uchraydi. S. indicumning kelib chiqishi aniq emas, chunki u ko‘plab mintaqalarda tabiiylashtirilgan.
Kämpfelbach
Kämpfelbach Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Enzkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 13,64 km2. Aholisi — 6208 kishi (2010).
Kunjut (turkum)
Turlar
Turkumga mansub turlarga quyidagilar kiradi :
Kämpfelbach
Hududi
Kämpfelbachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Visiedo
Visiedo Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Teruel provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — km2. Aholisi — 149 kishi (2010).
Rotonda (Florida)
Aholisi
6574 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 29 km2. Shundan 28,5 km2 quruqlik, 0,5 km2 esa suv maydonidir.
NGC 923
NGC 923 Andromeda yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Edouard Stephan 1878-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
IC 2841
IC 2841 Arslon yulduz turkumidagi * (yulduz) tipli yulduzdir.
Fruncé
Fruncé Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Chartres tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
314 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 18,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,2 km2.
XPI
XPI yoki XPInstall (Cross-Platform Install; zippy — deb oʻqiladi) — Mozilla Foundation tomoniday yaratilgan ma'lumotlar formati boʻlib, programma ta'minotining kengaytirishlarini oʻrnatish uchun ishlatiladi.
Eron kiberpolitsiyasi
The Eron Cyber Police Pelis-e Fezai-ye Tulid-e va Tebadal-e Atla'at-e Iran, lit. Axborot ishlab chiqarish va almashish sohasi politsiyasi FATAEron Islom Respublikasi politsiyasining boʻlinmasi boʻlib, 2011-yil yanvar oyida tashkil etilgan. 2012 yilning dekabrida Tehronning kiberpolitsiya bo'limi rahbari kiberpolitsiya hibsxonasida saqlanayotgan eronlik bloger Sattor Beheshtining o'limi munosabati bilan ishdan bo'shatildi.
XPI
SeaMonkey, Mozilla Firefox, Mozilla Thunderbird va boshqa XUL-programma ta'minotlari quyidagi formatni ishlatadi.
Eron kiberpolitsiyasi
Inauguratsiya
2009-yilda Eron politsiyasi boshlig‘i brigada generali Ismoil Ahmadi-Muqaddam “internet jinoyatlariga” qarshi kurashish bo'limini e'lon qildi.
2011-yil 23-yanvarda Eronning Kiberpolitsiya (FATA) boʻlinmasi yangi kuchlar boshligʻi sifatida brigada generali Kamol Hadianfar bilan ishga tushirildi. Ochilish marosimida politsiya boshlig'i Esmoil Ahmadi-Muqaddamning aytishicha, bo'linma hozir Tehronda ishlamoqda va Eron yili oxiriga kelib, butun mamlakat bo'ylab politsiya bo'limlari o'z kiber birliklariga ega bo'ladi.
Yarimoʻtkazgichlarni dopingi
Yarimoʻtkazgichlarni dopingi (nem. legieren — „qotishma“, lotincha. ligare — „bogʻlash“) — yarimoʻtkazgichning elektr xususiyatlarini, xususan uning oʻtkazuvchanlik turini nazorat ostida oʻzgartirish uchun oz miqdordagi aralashmalar yoki tarkibiy nuqsonlarni kiritish.
Eron kiberpolitsiyasi
Faoliyatlar
2012-yil yanvar oyida kiberpolitsiya Internet-kafelar uchun yangi ko‘rsatmalar chiqardi, unda foydalanuvchilardan kafe egalari tomonidan olti oy davomida saqlanadigan shaxsiy ma’lumotlar hamda tashrif buyurgan veb-saytlar qaydlarini taqdim etishlari shart. Qoidalarga ko‘ra, kafe egalari yopiq elektron televizor kameralarini o‘rnatishlari va yozuvlarni olti oy davomida saqlashlari kerak. Kiberpolitsiyaning ta'kidlashicha, choralar "fuqarolar ma'lumotlar o'g'irlanishidan xavotirda" bo'lgani uchun amalga oshirilmoqda.
Aynana shu oyda kiberpolitsiya onlayn go'zallik tanlovini boshlagan Facebook guruhining 4 nafar ma'murini ham qamoqqa oldi.Kiberpolitsiya boshlig'i guruh korruptsiya va axloqsizlikni tarqatgani uchun "yo'q qilinganini" e'lon qildi.
2012-yil iyun oyida Eron ommaviy axborot vositalari kiberpolitsiya virtual xususiy tarmoqlarga (VPNlar) qarshi kurashni boshlashi haqida xabar bergan edi.
Sattor Beheshtining vafoti
2012-yil 30-oktabrda kiberpolitsiya 35 yoshli Sattor Beheshtini “ijtimoiy tarmoqlar va Facebook’da milliy xavfsizlikka qarshi harakatlar” uchun hibsga oldi. Beheshti o'z blogida Eron hukumatini tanqid qilgan edi.
Beheshtining o'limi xalqaro qoralashlarga sabab bo'ldi va Eronda "rasmiylar tomonidan kamdan-kam uchraydigan tanqidlar oqimini keltirib chiqardi".Eron parlamenti a'zosi Mehdi Davatgari kiberpolitsiya Beheshtini bir kechada noqonuniy ravishda sud qarorisiz ushlab turganlikda ayblab, "kiberpolitsiya boshlig'ini iste'foga yoki ishdan bo'shatishga" chaqirdi.
Yarimoʻtkazgichlarni dopingi
Yarimoʻtkazgichli qurilmalarni ishlab chiqarishda doping eng muhim texnologik jarayonlardan biridir(tuzlash va choʻktirish bilan birga).
Doping maqsadlari
Asosiy maqsad-berilgan xususiyatlarni olish uchun yarimoʻtkazgich hajmidagi oʻtkazuvchanlik turini va tashuvchilarning kontsentratsiyasini oʻzgartirish (oʻtkazuvchanlik, p-n birikmasining kerakli silliqligini olish). Kremniy uchun eng keng tarqalgan qotishma aralashmalari fosfor va mishyak (n-oʻtkazuvchanlik turini olish imkonini beradi) va bor (p-tip).
Nosimmetrik va muvozanatsiz p-n-birikmalar
Doping darajasiga (donor va akseptor aralashmalarining kontsentratsiyasi) qarab, nosimmetrik va assimetrik p-n birikmalari ajralib turadi. Nosimmetrik oʻtishlarda yarimoʻtkazgich mintaqalarida tashuvchilarning kontsentratsiyasi deyarli bir xil. Asimmetrik oʻtishlarda konsentratsiyalar koʻp marta farq qilishi mumkin.
Doping usullari
Hozirgi vaqtda texnologik jihatdan doping uchta usulda amalga oshiriladi: ion implantatsiyasi, yadroviy doping (neytron transmutatsion doping, NTL) va termal diffuziya.
Madaniyat (Chuy tumani)
Madaniyat (Маданият) — Qirgʻiziston Respublikasi Chuy viloyatining Chuy tumanidagi qishloq. Oʻnbir-Jilgʻa ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Yarimoʻtkazgichlarni dopingi
Ion implantatsiyasi
Ion implantatsiyasi asboblar parametrlarini termal diffuziyaga qaraganda aniqroq boshqarish va aniqroq p-n oʻtishlarini olish imkonini beradi. Texnologik jihatdan bir necha bosqichda amalga oshiriladi:
Madaniyat (Chuy tumani)
Aholisi
Aholisi - 754 kishi.
Yarimoʻtkazgichlarni dopingi
Neytron transmutatsion doping
Neytron-transmutatsiya dopingida dopant aralashmalari yarimoʻtkazgichga kiritilmaydi, balki boshlangʻich moddaning atomlaridan (kremniy, galliy arsenidi) neytronlar bilan nurlanish natijasida kelib chiqadigan yadro reaktsiyalari natijasida hosil boʻladi („transmutatsiya“). NTL nopoklik atomlarining ayniqsa bir tekis taqsimlanishi bilan monokristalli kremniy olish imkonini beradi. Usul asosan substratni doping qilish uchun ishlatiladi, ayniqsa elektr elektron qurilmalari uchun.
Nurlangan modda kremniy boʻlsa, 30 Si kremniy izotopidan termal neytronlar oqimi taʼsirida radioaktiv izotop 31 Si hosil boʻladi, soʻngra yarimparchalanish davri taxminan 157 minut boʻlgan beta-parchalanadi va hosil boʻladi. fosforning barqaror izotopi 31 P. Olingan barqaror izotop 31 P kremniyda n-tipli oʻtkazuvchanlikni hosil qiladi. „Neytron oqimining taʼsiri ostida kremniyda fosfor atomlarining bir xil birikmalari paydo boʻladi.“
Rossiyada AES reaktorlarida va elektr energiyasi ishlab chiqarishga zarar bermasdan sanoat miqyosida kremniyni neytron-transmutatsiya doping qilish imkoniyati 1980 yilda namoyish etilgan.
Tincey-et-Pontrebeau
Tincey-et-Pontrebeau Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Yarimoʻtkazgichlarni dopingi
Termal diffuziya
Termal diffuziya quyidagi bosqichlarni oʻz ichiga oladi:
Eslatmalar
<references group="" responsive="1">
Tincey-et-Pontrebeau
Geografiyasi
Maydoni — 7,0 km2. Dengiz sathidan 197 – 248 m balandlikda joylashgan.
Sankt Thomas am Blasenstein
Sankt Thomas am Blasenstein Avstriyaning Yuqori Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Perg (okrug) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 29 km2. 878 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
IC 4446
IC 4446 Choʻpon yulduz turkumidagi Sbc (ixcham choʻziq spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Lindewerra
Hududi
Lindewerraning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Wendelin Werner
Wendelin Werner (1968-yil 23-sentyabrda tugʻilgan) — nemis millatiga mansub fransuz matematigi. Tasodifiy daydishlar, Brown harakati, Schramm–Loewner evolutsiyasi hamda ehtimollik nazariyasi va matematik fizika sohalaridagi ishlari bilan tanilgan. Werner 2006-yilda Fields medali bilan taqdirlangan.
Avcılar, Fındıklı
Avcılar Turkiyaning Rize viloyatining Fındıkli tumaniga qarasli qishloqdir.
Wendelin Werner
Werner 1968-yilda Germaniyaning Cologne shahrida tugʻilgan. 1977-yilda Fransiya fuqaroligini olgan. Werner 1993-yilda Pierre-et-Marie-Curie universitetida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1991–1997-yillarda Fransiya Ilmiy tadqiqotlar milliy markazida ilmiy xodim boʻlib ishlagan. Werner 2008-yilda Fransiya fanlar akademiyasining aʼzosi etib saylangan.
Werner 1982-yilda Romy Schneider ishtirokidagi „Sans-Soucilik oʻtkinchi“ (La passante du Sans-Souci) badiiy filmida suratga tushgan. Ayni damda Werner Zurich Shvetsariya oliy texnika maktabi professoridor.
Avcılar, Fındıklı
Tarixi
Laz tili kitobidagi qishloqlar roʻyxatiga koʻra (2009), qishloq nomi Andravati. Aksariyat qishloq aholisi etnik jihatdan Lazlardir.
Güzelyurt, Devrek
Güzelyurt — Turkiyaga qarashli Zonguldak viloyati Devrek tumanidagi qishloq.
Avcılar, Fındıklı
Geografiyasi
Qishloq Fındıklidan 7 km uzoqda.
Fizika
Fizika fani eksperimental va nazariy fizikaga boʻlinadi. Eksperimental fizika tajribalar asosida yangi maʼlumotlar oladi va qabul qilingan qonunlarni tekshiradi. Nazariy fizika tabiat qonunlarini taʼriflaydi, oʻrganiladigan hodisalarni tushuntiradi va yuz berishi mumkin boʻlgan hodisalarni oldindan aytib beradi.
Oʻrganilayotgan obʼyektlar va materiallarning harakat shakllariga qarab, fizika fani bir-biri bilan oʻzaro chambarchas bogʻlangan elementar zarralar fizikasi, yadro fizikasi, atom va molekulalar fizikasi, gaz va suyuqliklar fizikasi, qattiq jismlar fizikasi, plazma fizikasi boʻlimlaridan tashkil topgan. Oʻrganilayotgan jarayonlarga va materiyaning harakat shakllariga qarab, fizika moddiy nuqta va qattiq jism mexanikasi, termodinamika va statistik fizika, elektrodinamika, kvant mexanika, maydon kvant nazariyasini oʻz ichiga oladi.
Fizikaning tarixiy rivojlanishi. Fizika tarixini 3 davrga boʻlib oʻrganish mumkin:
1) qad. zamondan XVII asrgacha boʻlgan davr;
2) XVII asrdan XIX asr oxirigacha boʻlgan davr. Bu davrdagi fizika fani, odatda, klassik fizika nomi bilan yuritiladi;
3) XIX asr oxiridan hozirgi paytgacha boʻlgan davr. Hozirgi zamon fizikasi (yoki eng yangi fizika) shu davrga mansub.
Turli hodisalarni va ularning sababini oʻrganish qad. zamon olimlarining bizgacha yetib kelgan asarlarida aks etgan. Miloddan avvalgi VI asrdan to milodiy II asrgacha boʻlgan davrda moddalarning atomlardan tashkil topganligi haqidagi tushunchalar va gʻoyalar yaratildi (Demokrit, Epikur, Lukretsiy), dunyoning geosentrik tizimi ishlab chiqildi (Ptolemey), elektr va magnit hodisalari kuzatildi (Fales), statika (Pifagor) va gidrostatikaning rivojlanishiga asos solindi (Arximed), yorugʻlik nurining toʻgʻri chizikli tarqalishi va qaytish qonunlari ochildi, miloddan avvalgi IV-asrda Aristotel oʻtmish avlodlar va zamondoshlarining ishlariga yakun yasadi. Aristotelning ijodi yutuqlar bilan birga kamchiliklardan ham holi emas. U tajribalarning mohiyatini tan oldi, ammo uni bilimlarning ishonchli belgisi ekanini inkor etib, asosiy eʼtiborni farosat bilan anglashda, deb bildi. Aristotel ijodining bu tomonlari cherkov namoyandalariga qoʻl kelib, uzoq, davrlar fan taraqqiyotiga toʻsqinlik koʻrsatdilar. IX-XVI asrlarda ilmiy izlanishlar markazi Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlariga siljidi. Bu davrga kelib, fan rivojiga, jumladan, fizikaning rivojiga Oʻrta Osiyo olimlari ulkan hissa qoʻshdilar. Fizika, matematika, astronomiya va tabiatshunoslikka oid masalalar Xorazmiy, Ahmad al-Fargʻoniy, Forobiy, Beruniy, Termiziy, Ibn Sino, Ulugʻbek, Ali Qushchi va boshqa Oʻrta Osiyolik olimlarning ishlarida oʻz aksini topgan. Bu olimlarning fizikaga oid ilmiy ishlari, mexanika, geometriya, osmon mexanikasi, optika va turli tabiat hodisalarini oʻrganish bilan bogʻliqdir. Xorazmiy oʻrta asrlarda, nazariy va amaliy tabiatshunoslik hali boʻlmagan davrda, dunyoviy fanlar, ilgʻor ijtimoiy-falsafiy fikrlar ijodkori boʻlib chiqdi. U Sharqning dastlabki akademiyasi „Bayt ul Hikma“ („Donolar uyi“)ning shakllanishida faol ishtirok etgan. Bu yerda uning rahbarligida arablar va boshqa xalqlar vakillari bilan bir qatorda Ahmad al-Fargʻoniy, Axmad Abdulabbos Marvaziy kabi Oʻrta Osiyolik olimlar tadqiqotlar olib borganlar. „Algoritm“ soʻzi „Xorazmiy“ soʻzining lotincha transkripsiyasi boʻlib, bu soʻzni algebra masalalarini yechishda birinchi marta qoʻllagan edi. Ahmad al-Fargʻoniyning „Osmon jismlari harakati“ kitobi IX asrda bitilgan boʻlib, XII asrda lotin tiliga, XIII asrda Yevropaning boshqa tillariga tarjima qilinib keng tarqalgan edi. Ahmad al-Fargʻoniy asarlari Yevropada Uygʻonish davri ilmiy tadqiqotchilarining asosini tashkil etgan asarlardan boʻldi. U yorugʻlikning sinishi va qaytishini aniqlagan. Fargʻoniy stereografik proyeksiya nazariyasining asoschisi sifatida fazo jismlari harakatining tekisliklardagi proyeksiyalari nisbatlari asosida baʼzi bir kattaliklarni oʻlchash mumkinligini isbotladi. Bu fikr bugun ham astrofizika fanida oʻz qiymatini yoʻqotmagan.
Hakim Termiziy dunyoviy fanlarning ungacha boʻlgan yutuqlarini qomusiy olim sifatida oʻrgandi, jumladan, tabiat hodisalari va jarayonlarini tahlil etuvchi „Solnoma“, „Haftanoma“ kabi asarlari maʼlum. Mirzo Ulugʻbek XV asrda jahonda yagona rasadxona qurdi. Uning „Ziji Koʻragoniy“ asarida astronomiyaning nazariy asoslari yoritdi va 1018 ta yulduzning joylashish koordinatalarini juda katta aniqlikda berdi. Uning qiymatlari hozirgi qiymatlarga juda yaqin.
Fizik hodisalarni tushuntirishda Oʻrta Osiyolik olimlarning mulohazalari qadimgi anʼanalar taʼsirida rivojlangan boʻlsada, ular matematik usullarni keng joriy etib, tajribalardan foydalanib, fanga katta hissa qoʻshdilar.
Klassik fizikaning rivojlanishi. XVII asrga kelib G. Galiley mexanik harakatni tajriba yoʻli bilan oʻrganib, harakatni matematik formulalar asosida ifodalash zarurligini aniqladi va bu fizika fanining keskin rivojiga turtki boʻldi. U jismlarning oʻzaro taʼsiri natijasida tezlik oʻzgarib, tezlanish hosil boʻlishini, taʼsir boʻlmaganda harakat holatining oʻzgarmasligi, yaʼni tezlanishning nolga tengligini yoki tezlikning oʻzgarmasdan saqlanishini qayd etib, Aristotelning shu masalaga qarashli fikrini, yaʼni taʼsir natijasida tezlik hosil boʻlishini inkor etadi. Keyinchalik Galiley aniqlagan qonun inersiya qonuni yoki Nyutonning mexanikaga oid birinchi qonuni degan nom oldi. 1600-yilda U. Gilbert elektr va magnit hodisalarni oʻrganish bilan shuhrat qozondi hamda Yer tirik magnit ekanligini isbotladi. U kompas magnit milining burilishini Yerning katta magnitga oʻxshashi orqali tushuntirdi, magnetizm va elektrning oʻzaro bogʻlanishini tekshirdi. Galiley mexanikadagi nisbiylik prinsipini ochdi va erkin tushayotgan jism tezlanishi uning tezligi va massasiga bogʻliq emasligini isbotladi. E.Torrichelli yuqoridagi prinsipdan foydalanib, atmosfera bosimining mavjudligini aniqladi va birinchi barometrni yaratdi. R. Boyl va E. Mariott gazlarning elastikligini aniqladilar hamda gazlar uchun birinchi qonun - Boyl-Mariott qonunini yaratdilar. Gollandiyalik astronom va matematik V. Snellius (Snell) bilan R. Dekart yorugʻlik nurining sinish qonunini ochdilar.
XVII asr Fizikasining eng katta yutuqlaridan biri klassik mexanikaning yaratilishi boʻldi. I. Nyuton 1687-yilda Galiley va oʻz zamondoshlarining gʻoyalarini umumlashtirib, klassik mexanikaning asosiy qonunlarini taʼriflab berdi. Nyuton tomonidan jismlar holati tushunchasining kiritilishi barcha fizik royalar uchun muhim boʻldi, jismlar tizimining holatini mexanikada ularning koordinatalari va impulslari orqali toʻla aniqlash imkoniyati yaratildi. Agar jismning boshlangʻich vaqtdagi holati hamda harakat davomida unga taʼsir etuvchi kuchlarning tabiati maʼlum boʻlsa, Nyuton qonunlariga asoslangan holda shu jismning harakat tenglamasini tuzish mumkin. Bu harakat tenglamasidan foydalanib, ushbu jismning istalgan vaqtdagi fazodagi oʻrnini, tezlik, tezlanish va fizik kattaliklarni aniqlash mumkin boʻldi. Nyuton sayyoralar harakatlarini tushuntiruvchi Kepler qonunlari asosida butun olam tortishish qonunini ochdi va bu qonun orqali Oy, sayyoralar va kometalar harakatini isbotlab berdi. X. Poygens va G. Leybnis harakat miqdorining saqlanish qonunini taʼrifladilar.
XVII asrning 2-yarmida fizik optika asoslari yaratila boshlandi, teleskop va boshqa optik qurilmalar yaratildi. Fizik A. Grimaldi yorugʻlik difraksiyasini, I. Nyuton esa yorugʻlik dispersiyasiik tadqiq qildi. 1676-yilda daniyalik astronom O. Ryomer yorugʻlik tezligini oʻlchadi. Shu davrdan yorugʻlikning korpuskulyar va toʻlqin nazariyalari yuzaga keldi hamda rivoj topa boshladi. I. Nyuton yorugʻlikni korpuskula (zarra)lar harakati orqali tushuntirsa, X. Gyuygens uni faraz qilinuvchi muhit — efirda tarqaladigan toʻlqinlar yordamida tushuntirdi.
Shunday qilib, XVII asrda klassik mexanika mustahkam oʻrin egalladi, akustika, optika, elektr va magnetizm, issiqlik hodisalarini oʻrganish sohalarida katta izlanishlar boshlandi. XVIII asrga kelib tajriba va mat.dan keng foydalangan klassik mexanika va osmon mexanikasi yanada tez surʼatlar bilan rivojlandi. Yer va Osmon hodisalarini mexanika qonunlari orqali tushuntirish asosiy maqsad hamda bosh taʼlimot hisoblanar edi. Hatto, oʻrganilayotgan fizik hodisani mexanika qonunlari orqali tushuntirish mumkin boʻlmasa, tanlangan tushuntirish yoʻli toʻliq emas yoki notoʻgʻri deb yuritilar edi.
XVIII asrda zarralar va qattiq jismlar mexanikasi bilan birga gaz hamda suyuqliklar mexanikasi rivojlandi. D. Bernulli, L. Eyler, J. Lagranj va boshqalar ideal suyuqlik gidrodinamikasiga asos soldilar. Fransuz olimi Sh. Dyufe elektrning ikki turi mavjudligini aniqladi hamda ularning oʻzaro tortilish va itarilishini koʻrsatdi. Amerikalik olim B. Franklin elektr zaryadining saqlanish qonunini aniqladi. T. Kavendish va undan mustasno Sh. Kulon qoʻzgʻalmas elektr zaryadining oʻzaro taʼsir kuchini tajribada aniqladilar hamda matematik ifodasini topib, asosiy qonun - Kulon qonunini ochdilar.
Rus fiziklari G. Rixman, M.V. Lomonosov va amerikalik olim B. Franklin atmosferada hosil boʻladigan elektr, yashinning tabiatini tushuntirib berdilar. A. Galvani, A. Volta va keyinchalik rus fizigi hamda elektrotexnigi V. Petrovning kuzatishlari va tadqiqotlari elektrodinamikaning vujudga kelishi hamda tez surʼatlar bilan rivojlanishiga sabab boʻldi. Optika sohasida P. Buger va I. Lambert ishlari tufayli fotometriyaga asos solindi. Infraqizil (ingliz optigi V. Gershel va ingliz kimyogari U. Vollston) va ultrabinafsha (ingliz kimyogari I. Ritter) nurlar mavjudligi aniqlandi. Issiqlik hodisalari, issiqlik miqdori, issiqlik sigʻimi, issiqlik oʻtkazuvchanlik va h.k.ni oʻrganishda ham qator izlanishlar olib borildi. M. Lomonosov, R. Boyl, R. Guk, Bernullilar issiqlikning molekulyar-kinetik nazariyasiga asos soldilar.
XIX asr boshida T. Yung va O. Frenellarning toʻlqin nazariyasi asosida yorugʻlik difraksiyasi va yorugʻlik interferensiyasi yaratildi. Yorugʻlikni koʻndalang toʻlqin sifatida elastik muhitda tarqaladi deb, Frenel singan va qaytgan yorugʻlik toʻlqinlarining intensivligini belgilovchi miqdoriy qonunni aniqladi. Fransuz fizigi E. Malyus yorugʻlikning qutblanishi hodisasini kashf etdi, yorugʻlik spektriga va difraksiyasiga tegishli izlanishlar olib bordi. Yorugʻlikning tabiati haqidagi korpuskulyar va toʻlqin nazariyalari orasidagi deyarli ikki asr davom etgan kurash toʻlqin nazariyasi foydasiga hal boʻldi.
Italiyalik olimlar A. Galvani va A.Voltalarning elektr tokini kashf etishlari hamda dunyoda birinchi marta 1800-yilda galvanik elementning yasalishi fizika fanining rivojlanishida katta ahamiyatga ega boʻldi. 1820-yilda daniyalik fizik X. Ersted tokli oʻtkazgichning kompas mili bilan oʻzaro taʼsirda boʻlishini elektr va magnit hodisalar orasida bogʻlanish borligi bilan tushuntirdi. Shu yillarda A. Amper zaryadlangan zarralarning tartibli harakati tufayli paydo boʻluvchi elektr toki bilan barcha magnit hodisalari bogʻliq ekanligi toʻgʻrisida xulosaga keldi va tajriba asosida tokli oʻtkazgichlar orasidagi vujudga keluvchi oʻzaro taʼsir kuchini ifodalovchi qonunni ixtiro qildi (Amper qonuni). 1831-yilda M. Faradey elektromagnit induksiya hodisasini ochdi va elektromagnit maydon tushunchasi haqidagi taʼlimotni yaratdi. Metallarning elektr oʻtkazuvchanligini oʻrganish Om qonunining (1826), moddalarning issiqlik xususiyatlarini oʻrganish — issiqlik sigʻimi qonunining yaratilishiga olib keldi.
Tabiatning barcha hodisalarini bir butun qilib bogʻlovchi energiyaning saqlanish va aylanish qonunining ochilishi tabiatshunoslikda, jumladan, fizikaning rivojlanishida katta ahamiyatga ega. XIX asr oʻrtalariga kelib tajriba orqali issiqlik miqdori bilan bajarilgan ish miqdorining oʻzaro qiyosiy tengligi isbotlandi va shu asosda issiqlik energiyaning maxsus turi ekanligi aniqlandi. Energiyaning saqlanish va aylanish qonuni issiqlik hodisalari nazariyasining asosiy qonuni boʻlib, u termodinamikaning birinchi bosh qonuni deb ataladi. Bu qonunni Yu.R. Mayer taʼriflagan, nemis fizigi G. Gelmgols aniqroq shaklga keltirgan (1874). Termodinamikaning rivojlanishida S. Karno, R. Klauzius, U. Tomson, E. Klapeyron va D.I. Mendeleyevlarning xizmatlari katta boʻldi. S. Karno issiqlikning mexanik harakatga aylanishini aniqladi, R. Klauzius, U. Tomson issiqlik nazariyasining asosiy qonuni - termodinamikaning ikkinchi bosh qonunini taʼrifladilar, R. Boyl, E. Mariott, J. Gey - Lyussak, B. Klapeyron ideal gazning holat tenglamasini aniqladilar. D.I. Mendeleyev uni barcha gazlar uchun umumlashtirdi va h.k. Termodinamika bilan birga issiqlikning molekulyar-kinetik nazariyasi rivojlanib bordi. A. Eynshteyn, polyak fizigi M. Smoluxovskiy va fransuz fizigi J. Perrenlar Broun harakati atom hamda molekulalarning issiqlik harakati ekanligini isbotlab, molekulyar-kinetik nazariya asoslari boʻlgan Broun harakatining miqdoriy nazariyasini yaratdilar. Bu esa, oʻz navbatida, statistik mexanikaning toʻla tan olinishiga olib keldi. J.K. Maksvell kiritgan ehtimollik xarakteriga ega boʻlgan statistik tushunchalar asosida gazlardagi molekulalar tezligi, erkin yugurish uzunligi, vaqt birligi ichidagi toʻqnashuvlar soni va boshqa kattaliklarning oʻrtacha qiymatlarini topishga yoʻl ochildi, uning molekulalarning oʻrtacha kinetik energiyasiga bogʻliqligi koʻrsatildi. Materiyaning kinetik nazariyasi taraqqiy etishi L. Bolsman tomonidan statistik mexanika - Bolsman statistikasi yaratilishiga olib keldi. XIX asrning 2-yarmida J.K. Maksvell elektromagnit hodisalarning elektromagnit maydon tushunchasiga asoslangan yangi nazariyasini va uni ifodalovchi tegishli tenglamalar tizimini yaratdi. U tabiatda elektromagnit toʻlqinlarning mavjudligini, ularning aniq, xususiyatlari — bosimi, difraksiyasi, interferensiyasi, tarqalish tezligi, qutblanishi va h.k. borligini aniqladi. Maksvell nazariyasining eng muhim natijasi elektromagnit toʻlqinlarning tarqalish tezligi yorugʻlik tezligiga teng boʻlgan qiymatga ega ekanligi toʻgʻrisidagi xulosa hisoblandi. Maksvell nazariyasidan yorugʻlikning elektromagnit xususiyatiga ega ekanligi kelib chiqdi. G. Gersning elektromagnit toʻlqinlarni aniqlash boʻyicha olib borgan tajribalari buni tasdiqladi. 1899-yil P. Lebedev yorugʻlikning bosimini tajriba orqali aniqladi. 1895-yilda A.S. Popov Maksvell nazariyasidan foydalanib simsiz aloqani yaratdi. Yuqoridagi va boshqa tajribalar Maksvellning elektromagnit nazariyasi toʻgʻriligiga yakun yasadi.
Shunday qilib, XIX asr fizikasi 2 boʻlimdan — jismlar fizikasi va maydon fizikasidan iborat boʻldi. Jismlar fizikasi asosida molekulyar-kinetik nazariya qabul qilingan boʻlsa, maydon fizikasida elektromagnit maydon nazariyasi asosiy rol oʻynadi.
Klassik fizika modda, vaqt, fazo, massa, energiya va h.k. haqidagi maxsus tasavvurlar, tushunchalar, qonunlar, prinsiplardan tashkil topgan. U klassik mexanika, klassik statistika, klassik termodinamika, klassik elektrodinamika va boshqa boʻlimlarga boʻlinadi. Klassik mexanikada harakat qonunlari — Nyuton qonunlaridan iborat. Moddiy nuqta, mutlaq qattiq jism, tutash mux,itlar tushunchalari muhim rol oʻynaydi. Bularga moye tarzda moddiy nuqta mexanikasi, mutlaq qattiq jism mexanikasi, tutash muhit mexanikasi mavjud.
Koʻp amaliy hollarda qoniqarli natijalar beradigan klassik fizika katta tezliklar va mikroobʼyektlar bilan bogʻliq hodisalarni toʻgʻri tushuntirishga ojizlik qildi. Shunday hodisalar qatoriga qattiq jismlarning issiqlik sigʻimi, atom tizimlarining tuzilishi va ulardagi oʻzgarishlar xarakteri, elementar zarralarning oʻzaro taʼsiri hamda bir-biriga aylanishi, mikrotizimlardagi energetik holatlarning uzlukli oʻzgarishi, massaning tezlikka bogʻliqligi va boshqa masalalar kiradi. Fizikaning yangi taraqqiyoti yuqoridagiga oʻxshash hodisalarni ham toʻgʻri tushuntirib bera oladigan yangi, noklassik tasavvurlarga olib keldi. Bunday tasavvurlarga asoslangan yangi fizika maydon kvant nazariyasi va nisbiylik nazariyasiaan iborat.
Fizikaning klassik va noklassik fizikaga ajratilishi shartlidir. Galiley-Nyuton mexanikasi, Faradey-Maksvell elektrodinamikasi, Bolsman-Gibbs statistikasini, odatda, klassik fizikaga, maydon kvant nazariyasi va nisbiylik nazariyasini hozirgi zamon fizikasiga kiritishadi. Tarixiy jihatdan bu haqiqatan ham shunday. Ammo klassik fizika bilan hozirgi zamon fizikasini bir-biriga qarshi qoʻyish asossizdir. Yangi texnika, kosmosni egallash kabi sohalarda klassik fizikadan keng foydalanib muhim yutuqlarga erishilmoqda. Maksvell tomonidan elektromagnit hodisalarni oʻrganish jarayonlari uning "Klassik elektrodinamika"si yaratishi bilan yakunlandi. 1897-yilda J. Tomsonning elektron zarrasining ochishi bilan fizika rivojida yangi davr boshlandi.
Hozirgi zamon fizikasi. XIX asr oxirida aniqlangan qator yangiliklar (elektronning ochilishi, elektron massasining tezlik oʻzgarishi bilan oʻzgarishi, harakatlanuvchi tizimlarda elektromagnit hodisalarining roʻy berishidagi qonuniyatlar va boshqalar) Nyutonning fazo va vaqt mutlaqligi toʻgʻrisidagi tasavvurlarini tanqidiy tekshirib chiqish kerakligini koʻrsatdi. J.Puankare, X.A. Lorens kabi olimlar bu sohada tadqiqotlar olib borishdi. 1900-yilda M. Plank nur chiqarayotgan tizim — ossillyatorning nurlanish energiyasi uzluksiz qiymatlarga ega degan klassik fikrni rad etib, bu energiya faqat uzlukli qiymatlar (kvantlar)dangina iborat degan butunlay yangi farazni ilgari surdi. Shunga asoslanib nazariya bilan tajriba natijalarini taqqoslanganda ularning mos kelishini aniqladi. Plank gipotezasini A. Eynshteyn rivojlantirib, yorugʻlik nurlanganda ham, tarqalganda ham kvantlar — maxsus zarralardan tashkil topadi degan fikrga keldi. Bu zarralar fotonlar deb ataldi. Foton iborasini 1905-yilda A.Eynshteyn fotoeffekt nazariyasini talqin etishda qoʻllagan, bu ibora fizika fanida 1929-yildagina paydo boʻldi. Shunday qilib, fotonlar nazariyasiga muvofiq yorugʻlik toʻlqin (interferensiya, difraksiya) va zarra (korpuskulyar) xususiyatga ega.
1905-yilda A. Eynshteyn Plank gipotezasini rivojlantirib, maxsus nisbiylik nazariyasini yaratdi. 1911-yilda E. Rezerfordning alfa zarralarning jismlarda sochilishini tekshirish tajribasi atomlar yadrosining mavjudligini isbotladi va u atomlarning planetar modelini yaratdi. 1913-yilda N. Bor nurlanishning kvant xarakteri asosida atomlardagi elektronlar maʼlum barqaror holatlargagina ega boʻlib, bu holatlarda energiya nurlanishi sodir boʻlmaydi, degan postulatni yaratdi. Nurlanish elektronlarning bir barqaror holatdan ikkinchi barqaror holatga "sakrab oʻtishi"da, yaʼni diskret ravishda roʻy beradi. Bu postulat oʻsha yili J. Frank va G. Gers oʻtkazgan tajribalarda tasdiqlandi. Bor postulati atomning planetar modeli kvant xarakterga ega ekanligini koʻrsatadi.