cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Qurʻon tarjimalari
Tarixi
Qur’onning birinchi toʻliq tasdiqlangan tarjimalari 10—12-asrlarda klassik fors tiliga oʻgirilgan. Somoniylar imperatori Mansur I (961—976) Xurosonlik bir guruh olimlarga asli arabcha boʻlgan „Tafsiri at-Tabariy“ni fors tiliga tarjima qilishni buyurdi. Keyinchalik XI asrda Xoja Abdulloh Ansoriyning shogirdlaridan biri fors tilida Qur’onning toʻliq tafsirini yozgan. XII asrda Najmiddin Umar an-Nasafiy Qur’onni fors tiliga tarjima qilgan. Uch kitobning ham qoʻlyozmalari saqlanib qolgan va bir necha bor nashr etilgan.
Qur’on 1936-yilda 102 tilga tarjima qilingan.
Lotin tili
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Bertrandon_de_la_Broqui%C3%A8re_offers_a_Koran_to_Duke_Philip_%28detail_of_Bertrandon_de_la_Broqui%C3%A8re%29.jpg/220px-Bertrandon_de_la_Broqui%C3%A8re_offers_a_Koran_to_Duke_Philip_%28detail_of_Bertrandon_de_la_Broqui%C3%A8re%29.jpg|thumb| Bertrandon de la Broquière qalin Filippga Qur’onning lotin tiliga tarjimasini beradi (batafsil). tomonidan suratga olingan (folio 152v). dan [[Parij milliy kutubxonasi|BnF, MS fr. 9087, 1455-yilda Lillda ishlab chiqarilgan.]]
Marrachchining tarjimasi ham boshqa Yevropa tarjimalarining manbaiga aylandi (biri Fransiyada Savori, ikkinchisi nemis tilida Nerreter). Ushbu keyingi tarjimalar haqiqiy emas edi va hatto hijriy 1165-yilda Makkada nashr etilgan deb daʼvo qilingan.
Zamonaviy tillar
Zamonaviy Yevropa tilidagi birinchi tarjima Kastiliya ispan tilida yoki Aragon tilida convert Xuan ANDR tomonidan amalga oshirildi. Yana bir tarjima qilingan nusxa, 1547-yil Andrea Arrivabene tomonidan yatarilgan. Italiycha tarjimadagi Qur’on birinchi nemis tarjimasini olish uchun ishlatilgan.
Birinchi fransuzcha tarjimasi 1647-yilda va yana 1775-yilda André du Ryer tomonidan chiqarilgan. Du Rayer tarjimasi, shuningdek, koʻplab qayta tarjimalarga sabab boʻldi, ayniqsa 1649-yilda Aleksandr Rossning inglizcha versiyasi shov shuvga aylandi. Rossning ushbu versiyasi boshqa bir nechta versiyalarni olish uchun ishlatilgan.
Fransuz tili
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/Alcoran_de_Mahomet_1647.jpg/170px-Alcoran_de_Mahomet_1647.jpg|thumb| L’Alcoran de Mahomet, Andre du Ryer, 1647-yil. Ikki asrdan keyin Parijda 1840-yilda fransuz fors delegatsiyasining tarjimoni boʻlgan Kasimirski tomonidan Qur’on fransus tiliga tarjima qilingan. Yigirmanchi asrning oʻrtalarida fransuz sharqshunosi Reji Blacher tomonidan yangi tarjima qilingan, bir necha yil oʻtgach, 1959-yilda musulmon tarjimoni tomonidan asl arab tilidan fransuz tiliga birinchi tarjima qilingan. Muhammad Hamidullohning ushbu asari Parij va Livanda qayta nashr qilinib, barcha tarjimalar ichida til jihatidan eng toʻgʻri sanaladi, ammo tanqidchilar arabcha asl nusxaning ruhi biroz yoʻqolganidan shikoyat qilishlari mumkin.
ispan tili
Qur’onning zamonaviy ispan tilida toʻrtta toʻliq tarjimasi mavjud boʻlib, ular keng tarqalgan.
Ingliz tili
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/Lifeofmahomet.jpg/330px-Lifeofmahomet.jpg|thumb| [[Muhammad|Muhammadning "Mahomet hayoti" kitobidagi gravyurasi, dastlab 1649-yilda nashr etilgan fransuzcha L’Alcoran de Mahomet tarjimasidan olingan Qur’onning inglizcha tarjimasini oʻz ichiga oladi. 1719-yilga tegishli nashr.]] Qur’onning har qanday Yevropa tilida maʼlum boʻlgan eng qadimgi tarjimasi eramizda Kluni abbotining buyrugʻi bilan 1143-yilda yaratilgan Robert Kettonning lotin tilidagi asarlaridir. Bu tarjima 1649-yilgacha, ingliz tilida birinchi tarjimani qirol Charlz I ning ruhoniysi Aleksandr Ross tomonidan amalga oshirilmagunga qadar yagona boʻlib qoldi, u fransuzcha " Alcoran de Mahomet " asarini tarjima qilgan. 1734-yilda Jorj Sale Qur’onning arab tilidan ingliz tiliga toʻgʻridan-toʻgʻri birinchi tarjimasini yaratdi, lekin uning missionerlik pozitsiyasini aks ettirdi. Oʻshandan beri 1861-yilda ruhoniy Jon Medows Rodwell va 1880-yilda Edvard Genri Palmer tomonidan yaratilgan ingliz tiliga tarjimalar mavjud boʻlib, ikkalasi ham oʻz asarlarida bir nechta notoʻgʻri tarjima va notoʻgʻri talqin qilingan xatolarni koʻrsatib, ularning asosiy maqsadini shubha ostiga qoʻyadi. Ulardan keyin 1937-yilda Richard Bell va 1950-yillarda Artur Jon Arberi paydo boʻldi.
Sharqiy Bengaliya (hozirgi Bangladesh)dan boʻlgan doktor Mirza Abul Fazl (1865—1956) tomonidan yozilgan Qurʼon (1910) keyinchalik Hindistonning Allohobod shahriga koʻchib oʻtgan. U Qur’onning ingliz tiliga tarjimasini asl arabcha matn bilan birga taqdim etgan birinchi musulmon edi. Doktor Abul Fazl zamonaviy musulmon olimlari orasida Qur’onning xronologik tartibini oʻrganishga qiziqqan va musulmon ulamolari eʼtiborini uning ahamiyatiga qaratgan kashshoflardan biri edi.
Taxminan XX asr boshlarida ingliz tilida soʻzlashuvchi musulmonlar sonining koʻpayishi bilan Qur’onning ingliz tiliga uchta musulmon tarjimasi birinchi marta paydo boʻldi. Birinchisi Muhammad Alining 1917-yilgi tarjimasi boʻlib, u Ahmadiya nuqtai nazaridan tuzilgan boʻlib, baʼzi kichik qismlari musulmonlarning aksariyati tomonidan noodatiy deb rad etilgan. Buning ortidan 1930-yilda islomni qabul qilgan ingliz olimi Marmaduke Pickthallning soʻzma-soʻz tarjimasi paydo boʻldi.
Koʻp oʻtmay, 1934-yilda Abdulla Yusuf Ali tarjimaning asosiy matnini toʻldirish uchun koʻplab izohlar bilan oʻz tarjimasini nashr etdi — 6000 dan ortiq eslatma, odatda maʼlum bir sahifadagi matnning taxminan 95 % ni tashkil qiladi. Bu tarjima turli nashriyotlar tomonidan 30 dan ortiq bosma nashrlardan oʻtgan va Pikthal, Saudiya Arabistoni homiyligidagi Hiloli Xon tarjimalari bilan bir qatorda ingliz tilida soʻzlashuvchi musulmonlar orasida eng mashhurlaridan biri hisoblanadi.
1950—1980-yillar davomida ingliz tilidagi bir nechta yangi tarjimalar bilan, bu uchta musulmon tarjimalari gullab-yashnashi va obroʻsini mustahkamlashi kerak edi, bu esa ularning XXI asrda omon qolishini taʼminlashi va koʻpincha yangi tahrirlangan va yangilangan nashrlarda oʻquvchilarning qiziqishini oshirishi kerak edi. Sharqshunos Artur Arberining 1955-yilgi tarjimasi va iroqlik yahudiy NJ Dovudning 1956-yildagi noodatiy tarjimasi urushdan keyingi davrda paydo boʻlgan yagona yirik asar boʻlishi kerak edi. AJ Arberryning „Qur’on talqini“ asari ingliz tilidagi tarjimalar uchun ilmiy standart boʻlib qolmoqda va akademiklar tomonidan keng qoʻllaniladi.
Doktor Sayid Abdul Latifning 1967-yilda nashr etilgan tarjimasi baʼzi insonlar tomonidan yuqori baholanadi. U Haydaroboddagi Usmoniya universitetida ingliz tili boʻyicha professori edi. Shunga qaramay, uning yuqorida aytib oʻtilgan aniqligi tanqid qilinganligi sababli, bu tarjima qisqa umr koʻrdi.
Qur’on xabari: (1974) Hoshim Amir Ali tomonidan nashr etilgan. U Qur’onni ingliz tiliga tarjima qilgan va uni xronologik tartibda tartibga solgan. Doktor Hoshim Amir-Ali (1903—1987) Dekan platosidagi Haydarobod shtatining Salar Jung shahrida tugʻilgan. 1938-yilda u doktor Abul Fazl taʼsiriga tushib, Qurʼonni oʻrganishga chuqur qiziqadi va undagi parchalarning xronologik tartibining ahamiyatini yaxshi tushunadi.
Islomni qabul qilgan yana bir yahudiy Muhammad Asadning „ Qur’on xabari“ monumental asari ilk bor 1980-yilda paydo boʻlgan.
Professor Ahmad Alining „Al-Qur’on“ kitobi: zamonaviy tarjima (Akrash nashriyoti, Karachi, 1984, Oksford universiteti nashriyoti, Dehli, 1987; Prinston universiteti matbuoti, Nyu-Jersi, 1988, 9-qayta nashri 2001). Chikago universitetidan Fazlur Rahmon Malik shunday yozadi: „U Qur’on tilining asl ritmlari va kadenslarini keltirib chiqaradi. Bundan tashqari, u anʼanaviy tarjimalardan ajralib turadi, chunki u muhim tushunchalarning yanada nozik va farqlangan tuslarini beradi“. Nyu-York universitetidan Frensis Edvard Pitersning soʻzlariga koʻra, „Ahmed Alining ishi aniq, toʻgʻridan-toʻgʻri va nafis — Qur’on tarjimalarida kamdan-kam uchraydigan uslubiy fazilatlar kombinatsiyasi. U men oʻqigan Qur’onning eng yaxshisidir“.
1980-yillar chogʻida, 1973-yildagi neft inqirozi, Eron inqilobi, Islom millati va sovuq urushning yangi toʻlqini Yevropa va Shimoliy Amerikaga musulmon muhojirlarni koʻpayishiga sabab boʻldi. Bu tarjimalar toʻlqiniga olib keldi, chunki Gʻarb noshirlari Qur’onning ingliz tilidagi tarjimalariga boʻlgan yangi talabdan foydalanishga harakat qilishdi. Oxford University Press va Penguin Books nashriyotlari bu vaqtda yangi nashrlarni chiqarishi kerak edi, xuddi shu vaxtda Saudiya hukumati ham, Yusuf Ali tarjimasining asl nusxasini oʻzining qayta jihozlangan versiyasi bilan chiqdi. Kanadalik musulmon professor T.B.Irvingning „zamonaviy inglizcha“ tarjimasi (1985) oʻsha davrda musulmonlarning katta saʼy-harakatlari edi.
Qur’an: Yakuniy Ahd, Islamic Productions, Tucson, Arizona, (1989) Rashad Khalifa (رشاد خليفة) tomonidan nashr etilgan. 1935-yil 19-noyabr — 1990-yil 31-yanvar). Xalifa oʻzining Xudoning elchisi ekanligini va bosh farishta Jabroil unga Qurʼonning 36-bobi, 3-oyatida bunga ishora qilganini „taʼkidlagan holda“ aytganini yozgan Uning izdoshlari uni Xudoning Ahd elchisi deb atashadi . Xalifaning tadqiqotlari Gʻarbda kam eʼtiborga olindi. 1980-yilda Martin Gardner buni Scientific American jurnalida eslatib oʻtgan . Gardner keyinchalik Xalifa va uning ijodi haqida kengroq va tanqidiy sharh yozdi.
1990-yillarda Gʻarbiy Yevropa va Shimoliy Amerikada yaxshi joylashgan ingliz tilida soʻzlashuvchi musulmon aholining keng koʻlamli ekanligi sababli, Qur’onga boʻlgan talabni qondirish uchun bir nechta yirik musulmon tarjimalari paydo boʻldi. Ulardan biri 1990-yilda nashr etilgan boʻlib, Qur’onni ingliz tiliga tarjima qilgan birinchi ayol Amatul Rahmon Umar turmush oʻrtogʻi Abdul Mannan Umar bilan birga 1991-yilda ingliz tiliga qilgan tarjimasi paydo boʻldi.
1996-yilda Saudiya hukumati „Hilolixon Qur’oni“ning yangi tarjimasini moliyalashtirdi va Saudiya hukumati tomonidan dunyo boʻylab bepul tarqatildi. Ularning oʻziga xos talqiniga mos kelishi tanqid qilindi.
„Sahih xalqaro Qurʼon“ tarjimasi 1997-yilda Saudiya Arabistonida musulmon dinga kirgan uch ayol tomonidan nashr etilgan. U juda mashhur nashr boʻlib qolmoqda.
1999-yilda Abdalhaqq va amerikalik Aisha Bewley tomonidan Qur’onning ingliz tiliga yangi tarjimasi „Qur’oni karim — uning maʼnosining ingliz tilidagi yangi tarjimasi“ Bookwork nashriyotida nashr etildi, 2005-yilda qayta koʻrib chiqilgan nashrlar va 2011.
2000-yilda "Majestik Qurʼon: Uning maʼnolarining inglizcha tarjimasi" asarni quyidagicha taqsimlagan turkiy sunniy olimlardan iborat qoʻmita tomonidan nashr etilgan: Nureddin Uzunoʻgʻli 1 dan 8 gacha suralarni (boblar) tarjima qilgan; Tevfik Rüştü Topuzogʻlu: 9 dan 20 gacha; Ali Özek : 21 dan 39 gacha; Mehmet Maksutogʻlu: 40 dan 114 gacha. Tarjima zamonaviy standart ingliz tilida keng sharh va izohlar bilan birga keladi, bu eski tarjimalarga qaraganda tushunishni osonlashtiradi.
Fors va ingliz tillarida Qur’on (2001) eronlik shoir va yozuvchi Tahereh Saffarzodaning ingliz tilidagi tarjimasi mavjud. Bu Amatul Rahmon Umar va Oisha Beulidin tomonidan Qur’onning ingliz tiliga uchinchi tarjimasi va Qur’onning ikki tildagi birinchi tarjimasi edi
Predrag Azdejković
Predrag Azdejković (Предраг Аздејковић  ; 1978-yil 15-iyulda tugʻilgan) serbiyalik LGBT huquq himoyachisi, jurnalist, yozuvchi, kino va teatr prodyuseri. Azdejkovich Gey Lesbian Info Center direktori, Merlinka festivali rahbari, faqat Serbiya gey jurnali Optimist bosh muharriri, bir nechta qisqa metrajli filmlar va hujjatli filmlar va LGBT jamoalriga bag'ishlangan bir nechta mukofotga sazovor bo'lgan teatr spektakllarining prodyuseri. Serbiya Jurnalistlar uyushmasi a'zosi.
Qurʻon tarjimalari
Ingliz tili
2003-yilda 8 jildlik "Maʼariful Qur’oni "ning ingliz tiliga tarjimasi yakunlandi va ushbu Qur’on tarjimasi yangidan Muhammad Taqi Usmoniy tomonidan uning ukasi Vali Roziy Usmoniy va uning ustozlari, professor Hasan Askariy, Muhammad Shamim bilan hamkorlikda amalga oshirildi.
Predrag Azdejković
Biografiya
Predrag Azdejkovich 1978-yil 15-iyulda G'arbiy Germaniyaning Leonberg shahrida tug'ilgan.
Qurʻon tarjimalari
Ingliz tili
2004-yilda Muhammad Abdel-Halim tomonidan Qur’onning yangi tarjimasi ham nashr etildi, uning qayta koʻrib chiqilgan nashrlari 2005-yil va 2008-yillarda chop etildi.
Predrag Azdejković
Biografiya
Olti yoshiga qadar u Germaniyada yashadi va 1984-yilda o'sha paytda Yugoslaviya tarkibiga kirgan Serbiyaga ko'chib o'tdi. U GayEcho veb-portalining asoschisi, Yellow Cab oylik qo'llanmasida "Rainbow" rukni muharriri, yagona serbiya gey jurnali Optimist asoschisi va bosh muharriri. Merlinka xalqaro queer kinofestivalining rejissyori va selektori. U kunlik Sutra, Borba, E-novine veb-portali, haftalik Vreme, oylik Status, Beton kabi serb ommaviy axborot vositalari uchun ham maqola yozgan. 2006-yilda u B92 blogida VIP blogger bo'ldi. 2006-yilda u " Boshqalar - Patriarxal qurilishdan muqobil siyosatga " kitobining hammuallifi hisoblanadi. U 2011-yilda “Gemorroy vaqti” satirik kitobini nashr ettirdi. 2017-yilda u " Sizga aytadigan gapim bor" kitobining hammuallifi bo'lgan - Brisbendan qaytish va boshqa hikoyalar ham unga tegishli.
Qurʻon tarjimalari
Ingliz tili
2006-yilda Ali Unalning zamonaviy ingliz tilida izohli talqini bilan Qur’on nashr etildi. Asar tarjimadan koʻra soddalashtirilgan tafsir (Qur’on tafsiri)ga oʻxshaydi. Unda zamonaviy ingliz tilidan foydalanadi va kerak boʻlganda qavslar orasiga qisqa eslatmalarni qoʻshadi.
2007-yilda Edip Yuksel, Layt Solih ash-Shaybon va Marta Shulte-Nafening "Qurʼon: islohotchi tarjimasi „ nashr etildi.
2007-yilda Muhammad Taqi Usmoniyning „Qur’oni Karim maʼnolari“ning izohli yozuvlari asari chop etildi. Dastlab 2 jild, keyin esa bir jildda nashr etilgan. Shuningdek, u Qur’onni oddiy urdu tiliga tarjima qilgan va uni Qur’onning ikki tildagi tarjimoniga aylandi.
2007-yilda “Buyuk Qur’on" Laleh Baxtiyor tomonidan nashr etilgan; Bu ikkinchi marotaba amerikalik ayol tomonidan qilingan Qur’onning tarjimasi.
2009-yilda Vohiduddin Xon Qurʼonni ingliz tiliga tarjima qildi, uni Goodword Books nashriyotida "Qurʼon: Parallel arabcha matn bilan tarjima va sharh" deb nomlagan. Ushbu tarjima sodda va zamonaviy ingliz tili tufayli eng oson tushuniladi. Ushbu tarjimaning faqat inglizcha matnli choʻntak oʻlchamdagi versiyasi Qur’onga daʼvat ishlarining bir qismi sifatida keng tarqalgan.
Tomas Makelveyn tomonidan 2010-yilda ingliz tilida tarjima qilingan butun Qur’onning qofiyalangan oyat nashri "Sevgilim va men", „Beshinchi jild“ va qogʻoz muqovali "Sevgilim va men: Qur’on haqida mulohazalar" sarlavhasi ostidagi qofiyali tafsirni oʻz ichiga oladi.
2015-yilda Al-Azhar universitetidan Mustafo Xattob olimlar, muharrirlar va tahlilchilar guruhi bilan uch yillik hamkorlikdan soʻng "Aniq Qurʼon: Ingliz tiliga tematik tarjima" asarini yakunladi. Oʻzining ravshanligi, aniqligi va oqimi bilan ajralib turadigan bu ish Kanadada amalga oshirilgan birinchi ingliz tiliga tarjima hisoblanadi.
Turk olimi Hakqi Yilmaz Qur’on ustida arabcha soʻzlarning ildiz maʼnolari orqali ishlagan va " Tebyin-ul Qur’an " nomli tadqiqotini nashr etgan, shuningdek, Turk tilida Vahiy tartibida boʻlinish boʻyicha talqinini nashr etgan. Uning asarlari ingliz tiliga tarjima qilingan.
2018-yilda Musharraf Husayn " The Majestic Quran: A Plain English Translation " kitobini chiqardi, u oʻquvchilarga oʻqilayotgan mavzuni tushunishga va Qurʼonning taʼsirchan va oʻzgartiruvchi xabarini oʻrganishga yordam berish maqsadida Qurʼon tarjimasining oʻquvchilarga qulay taqdimotidir. Sarlavhalar bilan 1500 ta boʻlim mavjud. Dar al-Iftaʼ al-Misriyya (Misr fatvolar instituti) tomonidan tasdiqlangan.
2021-yilda Talal Itani Qur’onni ingliz tilida nashr etdi: oʻqish juda oson. 9 yoshdan 99 yoshgacha. Bolalar va kattalar uchun Qur’on tarjimasi.
Osiyo tillari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Mir_Sayyid_Ali_-_Portrait_of_a_Young_Indian_Scholar.jpg/220px-Mir_Sayyid_Ali_-_Portrait_of_a_Young_Indian_Scholar.jpg|thumb| Mir Sayyid Ali Mugʻullar imperatori [[Shoh Jahon davrida Qur’onga tafsir yozgan.]]
Sindhi tili
Sindhi tiliga Qur’onni birinchi boʻlib tarjima qilgan til boʻlib, keyinchalik sindhi yozuvi arab yozuviga oʻzgartirilgan Axund Azaz Alloh Muttalaviy, Oxund Azaz Qur’onni arab tilidan sindhi tiliga tarjima qilgan birinchi shaxs hisoblanadi.
Urdu tili
Shoh Abdul Aziz Dehlaviyning oʻgʻli Shoh Abdulqodir 1826-yilda birinchi urducha tarjimani yaratgan. Qur’onning urdu tilidagi sahih tarjimalaridan biri Abul Aʼlo Maududiy tomonidan qilingan va unga Tafhimu’l-Qur’on nomi berilgan. Molana Ashiq Elaxi Merati ham Qur’onni urdu tiliga tarjima qilgan. Tafsir e Merati — Qur’onning mashhur tarjimasi boʻlib, Oshiq Ilohi Bulandshahriy tomonidan urdu tilidagi „tarsier“ va „Shan e Nazool“ tarjimasi boʻlib, 1961-yilda „Mafhum-ul- Quron“ Gʻulom Ahmad Perviz tomonidan yozilgan. 1985-yilda Mavlana Vohiduddin Xon „Tazkirul Qur’on“ nomli urducha tafsirni yozgan. Irfon-ul-Qurʼon Muhammad Tohir-ul-Qadriy tomonidan urdu tilidan tarjima qilingan (Mutalaeh Qurʻan mṷạlʿہ qrḢn ABDULLOH tomonidan, 2014, Urdu tiliga tarjimasi ).
Brahmo Samaj missioneri Girish Chandra Sen 1886-yilda Qurʼonning bengal tiliga toʻliq tarjimasini yaratgan birinchi shaxs boʻldi, garchi toʻliq boʻlmagan tarjimani 1808-yilda Amiruddin Basuniya qilgan boʻlsaxam, Gʻarbiy Bengaliyaning Kandipur shahridan Abbos Ali butun Qur’onni bengal tiliga tarjima qilgan birinchi musulmon edi.
Yana aytilishicha, Tangayllik Muhammad Noymuddin Qur’onning dastlabki oʻn bobini bengal tiliga tarjima qilgan. Bundan tashqari, koʻplab tarjima qilingan Qur’on tafsirlari bengal tilida mavjud. Muhammad Akramxon 1926-yilda Qur’onning 30-bobini sharhlar bilan tarjima qilgan. 1938-yilda Muhammad Naqibullaxon bengal tiliga tarjimasini nashr ettirdi. Muhiuddin Xon ham mashhur bangladeshlik boʻlib, „Maʼarif al-Qurʼon“ni bengal tiliga tarjima qilgan.
Hind va Gujarati tillari
Kanzul Imon ham hind tiliga, keyin esa bengal, gujarati tiliga tarjima qilingan. Mavlono Vohiduddin Xon ham Qur’onni hind tiliga tarjima qilgan.
Turk tili
Qur’onning i turkiy tildagi eng qadimgi tarjimasi XI asrga toʻgʻri keladi. Uning keyingi tarjima ishlaridan biri 1363-yilda xorazm turkiy tilida yozilgan nusxa boʻlib, Istanbuldagi Sulaymoniya kutubxonasi, Hekimoʻgʻli Ali Posho masjidi № 2 da roʻyxatga olingan. Xorazmiy turkiy tilidagi bu tarjima ham Qur’onning boshqa tarjimalari kabi tilshunoslik uchun muhim ahamiyatga ega. Tarjimaga tobe boʻlgan matnning muqaddasligi tarjimonning oʻzini yanada ehtiyotkorona tutishiga sabab boʻlishi sababli, matnda uchragan xatolar bunday asarlarga kiritilmaydi. Bundan tashqari, diniy atamalarning ommaga tushunarli boʻlishiga eʼtibor qaratildi va shu bois turkiy soʻzlarga katta ahamiyat berildi. Koʻrib chiqilayotgan tarjima ustida G. Sağol ishlagan. Muhammad Hamdiy Yozir moturidiy mazmunida tafsir (Qur’on tafsiri) ustida ishlagan va 1935-yilda oʻzining „Hak Dīni Kur’on Dili“ asarini turk tilida nashr ettirgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/24/Elmal%C4%B1_35_bask%C4%B1s%C4%B1.jpg/220px-Elmal%C4%B1_35_bask%C4%B1s%C4%B1.jpg|thumb| [[1935-yilda „Hak Dīni Kur’an Dili“ nashri. Mustafo Kamol Otaturk buyrugʻi bilan Qur’onning turk tilidagi tafsiri va tarjimasi.]] 1999-yilda Edip Yukselning Qur’onning turkcha tarjimasi boʻlgan MESAJ, uning " Turk Kuran Çevirilerindeki Hatalar " („Qur’onning turkcha tarjimalaridagi xatolar“) kitobi nashr etilganidan taxminan etti yil oʻtib nashr etildi. Tarjima Qur’oniy tarjima boʻlib, Yashar Nuri Oʻzturk tarjimasiga oʻxshash boʻlib, u koʻplab muhim soʻz va oyatlarni tarjima qilishda sunniy va shia anʼanalaridan juda farq qiladi.
Hakqi Yilmaz Qur’on ustida arabcha soʻzlarning ildiz maʼnolari orqali ishlagan va „Tebyin-ul Qur’an“ nomli tadqiqotini nashr etgan. Va u shuningdek, Vahiy tartibida boʻlinish talqini boʻyicha boʻlimni nashr etdi
Ibroniy tili
Oz Yona va uning xodimlari tomonidan Qur’onning ibroniy tiliga tarjimasi Goodword books tomonidan 2019-yilda nashr etilgan.
Yapon tili
Yapon tiliga birinchi tarjima 1920-yilda Sakamoto Ken-ichi tomonidan qilingan. Sakamoto Rodvelning ingliz tilidagi tarjimasidan ishlagan. Takaxashi Goro, Bunpachiro (Ahmad) Ariga va Mizuxo Yamaguchi 1938-yilda Yaponiyaning ikkinchi tarjimasini ishlab chiqdilar. Arab tilidan birinchi tarjima 1945-yilda Toshixiko Izutsu tomonidan qilingan .1950-yilda Shūmei Okava tomonidan yana bir tarjima paydo boʻldi. Boshqa tarjimalar yaqinda 1970-yilda Ban Yasunari va Osamu Ikeda va 1972-yilda Umar Ryoichi Mita tomonidan nashr etilgan.
Yusuf Ma Dexin (1794—1874) Qurʼoni Karimni xitoy tiliga birinchi tarjimoni ekanligi taʼkidlanadi. Biroq, xitoy tiliga birinchi toʻliq tarjimalari 1927-yilgacha paydo boʻldi, garchi Islom Xitoyda Tang sulolasidan (618-907) beri mavjud boʻlsa ham. Van Jingjay Qur’onni birinchi boʻlib tarjima qilgan xitoylik musulmonlardan biri edi. Uning tarjimasi „Gǔlánjīng yìjiě“ 1927-yilda yoki 1932-yilda paydo boʻlgan, 1943-1946 yillarda yangi tahrirlangan versiyalari nashr etilgan. Musulmon boʻlmagan Lǐ Tiězhēng tomonidan qilingan tarjima asl arab tilidan emas, balki Sakamoto Ken-ichining yapon tili orqali Jon Medows Rodwellning ingliz tilidagi tarjimasidan qilingan. 1931-yilda Jī Juémi tomonidan tahrirlangan ikkinchi musulmon boʻlmagan tarjimasi paydo boʻldi. Boshqa tarjimalar 1943-yilda Liu Jǐnbiāo tomonidan va 1947-yilda Yang Zhòngmíng tomonidan nashr etilgan. Bugungi kunda eng ommabop versiya Gǔlánjīng boʻlib, Mǎ Jian tomonidan tarjima qilingan, uning qismlari 1949—1951-yillarda paydo boʻlgan, toʻliq nashri vafotidan keyin faqat 1981-yilda nashr etilgan.
Qur’on, shuningdek, dunyodagi eng koʻp musulmon davlati boʻlgan Indoneziyaning Açene, Bugin, Gorontalo, Yava, Sundan va Indoneziya tillariga ham tarjima qilingan. Achena tiliga 1995-yilda Mahijiddin Yusuf tomonidan tarjima qilingan. 1982-yilda Daude Ismaile va Nuh Daeng Manompo tomonidan bugin tiliga; 2008-yilda Luqmon Katili tomonidan Gorontaloga; Ngarpah (1913), Kyai Bisyri Mustafo Rembang (1964) va KHR Muhamad Adnan tomonidan yava tiliga tarjima qilishgan.
Tagalog tili
1982-yilda Abdul Rakman H. Bryus Qur’onni tagalog tiliga tarjima qildi, u mahalliy aholi orasida „Ang Banal na Kuran“ deb nomlanadi.
Esperanto tili
Shoh qulagandan keyin Eronlik Oyatulloh Humayniy musulmonlarni esperanto tilini oʻrganishga chaqirdi. Koʻp oʻtmay, davlat tomonidan Qur’onning rasmiy esperanto tarjimasi tayyorlandi.
Muztar Abbosiy Qur’onni esperanto tiliga ham tarjima qilgan, Muhammadning tarjimai holi va boshqa bir qancha kitoblarni esperanto va urdu tillarida yozgan.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Oʻzbekiston prezidentlik saylovi (2021)
Oʻzbekistonda 2021-yilgi prezidentlik saylovi – Oʻzbekistonda 2021-yil 24-oktabr kuni boʻlib oʻtgan prezident saylovi. 2021-yil fevral oyida qabul qilingan qonunda prezidentlik saylovi oktabr oyi uchinchi oʻn kunligining birinchi yakshanbasida oʻtkazilishi belgilandi. 2021-yil 16-iyun kuni Markaziy saylov komissiyasi prezidentlik sayloviga tayyorlanish va uni oʻtkazishga doir xarajatlar smetasini ishlab chiqdi. 2021-yil tasdiqlangan davlat budjetiga koʻra saylovning umumiy xarajatlari uchun cheklangan miqdor 300 mlrd soʻm etib belgilangan boʻlib, shundan 15 mlrd 486 mln soʻm umumpartiyaviy tadbirlar va nomzodlarning tashviqot ishlari uchun ajratilgandir. Shunda har bir nomzodga 3 mlrd 97 mln soʻmdan toʻgʻri kelgan.
Vadud Mahmud
Vadud Mahmud (1898—1976) — XX asr oʻzbek adabiy va teatr tanqidchisi; samarqandlik shoir va munaqqid, tojik tili grammatikasi muallifi.
Oʻzbekiston prezidentlik saylovi (2021)
2021-yil 23-iyul kuni Markaziy saylov komissiyasi Oʻzbekiston respublikasi prezident saylovi kampaniyasiga rasman start berdi. Toshkent shahrida Markaziy saylov komissiyasining matbuot xizmati oʻz ishini boshladi. Shu kuni Markaziy saylov komissiyasi prezident saylovi 2021-yilning 24-oktabrida boʻlib oʻtishini eʼlon qildi va prezident saylovi Oʻzbekistonda ilk bor Saylov kodeksi asosida oʻtkazilishini taʼkidladi. 26-iyuldan boshlab siyosiy partiyalar saylov vaqtidagi vakolatli vakilini roʻyxatga olish uchun MSKga murojaat qilishni boshladilar. 27-iyulda bu jarayon yakunlandi. 29-iyulda MSK axborot xizmati saylovda siyosiy partiyalardan vakil sifatida qatnashuvchi shaxslarning roʻyxatini eʼlon qildi, unga koʻra:
Vadud Mahmud
U oʻz davrida shoʻro mafkurachilari va komfirqa tomonidan keskin taʼqib qilindi, madaniyatchilar qurultoyida Choʻlpon, Fitrat, Elbek va boshqalar qatori maʼnaviy kaltaklandi, quvildi.
Oʻzbekiston prezidentlik saylovi (2021)
Nizolar
2021-yil 23-iyul kuni Qashqadaryo viloyati hokimi Zoir Mirzayev viloyat hokimiyatida yigʻilish oʻtkazib, Qarshi tumanidagi 18 ta saylov uchastkasining holati tegishli talablarga javob bermagani uchun tuman hokimini intizomiy javobgarlikka tortgan.
Vadud Mahmud
Vadud Mahmud oʻzbek adabiyotiga koʻpgina zamondosh va tengdoshlari qatori madrasa ilmi bilan kirib keldi. Uning badiiy-estetik qarashlari xususiy mutolaasining kuchliligi tufayli oʻziga xos tarzda shakllangan edi. Keyinchalik turk hamda rus adabiyoti va adabiyotshunosligi bilan kengroq tanishuvi natijasida dunyoqarashi yanada kengaydi. Mahmudxoʻja Behbudiy, Mardonqul Shomuhamedov yangi ijtimoiy hayot bilan tanishtirgan boʻlsalar, Fitrat uni maʼrifat, madaniyat va adabiyotning mutlaqo yangi olamiga olib kirdi…
Damas-aux-Bois
Damas-aux-Bois Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Vadud Mahmud
Vadud Mahmud Samarqand viloyati Yuqori Dargʻom tumanining Toyloq qishlogʻida Mahmud Pirmuhamedov va Anvara Pirmuhamedova oilasida tugʻilgan. Yetti yoshida otadan yetim qolgach, onasining Rajab­­amin qishlogʻidagi hovlisiga koʻchib boradilar. Oʻz soʻziga qaraganda, ularning 12 tanob yeri, bir sigir va ikki bosh qoʻyi hamda bogʻi boʻlib, singlisi Sabohat, jiyani Munira va Hamid uning qaramogʻida yashaganlar. U Rajabamindagi muallim Abduqodir Shakuriyning maktabida, uning rafiqasi Roziya otin va shaxsan Shakuriyning oʻzidan taʼlim oladi. 1912-1913-yillari ustozi Shakuriy Istanbulga borib, maktab ishlari bilan tanishib qaytadi. Ustozi Tur­kiyadan keltirgan adabiyotlarni oʻqib, turk nasr va nazmidagi yangiliklar bilan oshno boʻladi. „Shakuriy turk-tatar mafkurasini juda hurmat qilib, ularning mafkurasi taʼsirida edi. Ularning fanini il­gʻor hisoblar edi“, deydi V.Mahmud. U qozi Haydarbek Abusaidovdan ham saboq oladi. Chamasi, 1915-1916-yillari Shahrisabzda oʻqituvchilik qilayotgan Fitrat Shakuriy bilan fikrlashgani keladi va yosh Vadud bilan tanishadi. Buxoro va Samarqand yoshlari orasida ancha mashhur boʻlgan Abdurauf Fitrat va muallim Ismoil Sadriy bilan birodar tutinishi natijasida ulardan shoir Muhammadaminbek Yurdaqul sheʼrlari va ismi nomaʼlum adibning „Buyuk Turon“ romanini olib oʻqib chiqadi. „Biz Muhammad­a­minbek sheʼrlarini qoʻshiq qilib aytar edik“, deydi Vadud Mahmud koʻrsatmalaridan birida. Shu davrda Abduqodir Karimov, Akobir Shomansurov kabi maʼrifat fidoyilari bilan doʻstlashadi. Bu ijtimoiy-adabiy muhit Vadud Mahmudning tafakkuriga taʼsir koʻrsatmay qolmadi. 1917-yil kuz faslida Fitrat bir necha Samarqand va Buxoro yoshlari qatori uni Ufaga olib borib, Madrasai Oliyaga joylashtiradi. Oʻzi ham oʻsha yerda 20-30 kun turib, ishni pishitib qaytadi. Mahmudiy 1918-yil bahor faslida tahsilni tugatib, maxsus hujjat bilan Toshkent­ga keladi, soʻng Samarqandga qaytadi. Yoz oyigacha pedagogika kursida oʻqiydi. 1919-1925-yillari oʻqituvchilik qiladi. Ammo bu orada Buxnerning „Modda va quvvat“ asari bilan tanishadi hamda ashaddiy materialistga aylanadi. 1919-1921-yillari komfirqaga kiradi va Samarqand shahar maorif boʻlimiga mudir etib tayinlanadi. Taxminan, 1922-yili Jizzax shahar maorif boʻlimi mudiri vazifasiga oʻtkaziladi. 1923-yili Toshkentga kelib, Oʻrta Osiyo davlat universitetining iqtisod fakultetida oʻqiydi. Oradan koʻp oʻtmay Samarqand pedagogika institutiga mudir boʻladi, ammo kimlargadir feʼli yoqmay qolgani uchun yana Samarqand maorif boshqarmasiga mudir etib oʻtkaziladi.
Damas-aux-Bois
Aholisi
236 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 28,6 km2. Dengiz sathidan 279 – 366 m balandlikda joylashgan.
Vadud Mahmud
Vadud Mahmud 1930-yil 18 avgustda bergan koʻrsatmasida shunday deydi: "Taʼkidlashim kerakki, inqilob vaqtida mening mafkuram bir necha marta oʻzgardi. Bolalik va oʻsmirlik paytimda diniy ruhda tarbiyalandim. 1917-yili „Modda va quvvat“ bilan tanishib, din bilan aloqamni uzdim… Asta-sekin oʻzim sezmagan holda Qur’on oʻqish bilan shugʻullanib, ayrim sura-oyatlarning qiroati vaqtida yigʻlaydigan boʻldim, shunday qilib, boshimda sallayu, yana dindor odam boʻlib qoldim".
Abdurauf Fitrat 1919-1920-yillari Toshkentda yashagani, „Chigʻatoy gurungi“ uyushmasini rasmiy tashkil etib, „Tong“ jurnalini nashr ettirgani koʻpchilikka maʼlum. Ana shu paytda u Vadud Mahmudni Choʻlpon, Elbek, Botu bilan tanishtiradi. Ular chin doʻst, ayniqsa, Choʻlpon bilan ijodiy masalada oʻzaro maslahatlashadigan maslakdoshlarga aylanadilar. (U Samarqandga qaytgach, „Chigʻatoy gurungi“ning boʻlagini tashkil etadi.) Vadud Mahmud Toshkentdalik kezlari Fitrat va Choʻlpon yordamida Munavvar qori Abdurashidxonov, Obidjon Mahmudov, Nabi Rasulov, Tolibjon Musaboev, Salimxon Tillaxonov, Laziz Azizzoda, Husaynxon Niyoziy, Saidalixoʻja Usmonxoʻjaev, Eshonxoʻja Xoniy, Shohid Eson, Tangriqul Maqsudiy kabi vatanparvar ziyolilar bilan tanishadi. Buxoro in­qilobidan soʻng Fitrat taklifi bilan Buxoroga borib, maorif sohasida faoliyat olib boradi. Buxorodan yana Sa­marqandga qaytib, maorif bosh­qarmasida ishlashni davom ettiradi. Ammo allakimlarningdir taʼsiri bilan 1923-yili vazifasidan nohaq chetlashtiriladi. Bu haqda Abdul­hamid Sulaymon-Choʻlpon „Turkiston“ gazetasida norozilik bildiradi. U shu yili firqadan oʻz ixtiyori bilan chiqadi. 1925-yili Moskvaga borib, Adabiyot va sanʼat ins­titutiga oʻqishga kiradi. 1930-yil 22 avgust koʻrsatmalarida xotirlashicha, Moskvadalik paytida Muhiddinqori Yoqu­bov, Abdul­hay Tojiev, Shokir Sulaymon, Botu, Vosil Muhammadiev, Ishoq qori Karimov bilan uchrashib turadi.
Xullas, Vadud Mahmudning Moskvadagi hayoti ajib tarzda kechdi: ilmga chanqoq boʻlgani uchun Turkiya elchixonasi bilan aloqa oʻrnatib, elchixonadan 12ta turk adabiyotiga oid kitob oladi, „Hokimi milliya“ gazetasi bilan kutubxonalar orqali tanishib boradi, Sharq xalqlari nashriyotida direktor boʻlib ishlayotgan Nazir Toʻraqulov yordamida turkcha kitoblarni mutolaa qiladi, Umar Xayyom bilan tanishadi.
1928-yildan matbuot va maorif ishlaridan chetlashib, davlat nashriyoti va turli tashkilotlarda tarjimonlik bilan kun kechiradi. Ammo uning adabiy-badiiy quvvatini sezgan Choʻlponga oʻxshagan doʻst va zamondoshlari uni koʻproq badiiy ijod bilan shugʻullanishga yoʻnaltirishga harakat qiladilar.
Vadud Mahmud1919-1930-yillari Turkiston, Buxoro matbuotida faol ishtirok etadi. Choʻlpon, Fitrat ijodi haqida maqola-taqrizlar yozadi. Oʻzbek shoirlari, xususan, Choʻlpon va Fitrat ijodi haqida Abdurahmon Saʼdiy bilan „Turkiston“ va „Zarafshon“ gazetalari sahifalarida bahs olib boradi. Sevimli adib doʻstlari faoliyati haqida hali kuch olmagan bolshavoycha dunyoqarash nuqtai nazaridan emas, balki insonni kamolotga, goʻzallik manzillariga chorlash nuqtai nazaridan fikr yuritadi. Chigʻanoq ichiga yashiringan dur singari soʻz ogʻushidagi oʻtkir va teran maʼnolar, parvozlantiruvchi, qalb­larni porlatuvchi suluv timsollar, ramzlar, tashbehlar xususida fikr yuritadi. 1925-1928-yillari „Maorif va oʻqitgʻuvchi“ jurnali, „Qizil bayroq“, „Turkiston“ gazetalarida bosilgan Fitrat, Choʻlpon, Siddiqiy-Ajziyga bagʻishlangan maqolalari, xususan, Choʻlponning „Buloqlar“ toʻplami, Fitratning „Chin sevish“ va „Hind ixtilolchilari“ piesalariga bagʻishlangan maqolalari fikrimizga dalil boʻla oladi. Oʻsha davrda unga „Qizil qalam“ uyushmasida Choʻlpon ijodi haqida maʼruza qilish topshiriladi. Vadud Mahmud oʻz maʼruzasida Choʻlponni tanqid etishga emas, balki uning ijodi badiiy xususiyatlarini kashf etishga intiladi. Shoir Oltoy va qalamkash Nosir Saidning 1930-yil 8-12 avgustda bergan koʻrsatmalariga qaraganda, Vadud Mahmud 1925-yilgi maʼruzasini avval mumtoz shoirlar ijodini targʻib qilishdan boshlagan. Boshqalarning eslashicha, u Mashrab ijodini Choʻlpon ijodi bilan chogʻishtirgan.
Uning oʻzi 1930-yil 23 avgustdagi koʻrsatmasida: „Menga Choʻlpon haqida maʼruza qilishni topshirishdi, men Choʻlpon sheʼrlarining Mashrab sheʼrlariga oʻxshash tomonlarini muqoyasa qilganimda, shoʻro ziyolilari dinni targʻib etmoqdasan, deb ayblashdi. Men buni ataylab qilganim yoʻq edi…“, deydi. Shundan keyin uni adabiy jarayonga jalb etishmaydi. 1927-yil oktyabr oyida oʻtgan Oʻzbekiston madaniyat xodimlari qurulto­yida Choʻlpon bilan barobar unga ham qattiq hujum uyushtiriladi, javob berishi uchun imkoniyat berilmaydi va shoʻro xunveybinlari uni qurultoydan haydab chiqaradilar. Ana shu voqeadan keyin hamma narsadan hafsalasi pir boʻladi…
V.Mahmudning faoliyatini zimdan kuzatib yurgan siyosiy boshqarma xodimlari 1930-yil 17 avgust kuni uning uyida tintuv oʻtkazib, qamoqqa oladilar. Unga „millatchilik, aksilinqilobiy tashkilot faoliyati haqida davlat tashkilotlariga xabar bermaganlik, bahoizm bilan shugʻullanganlikda“ ayb qoʻyadilar. OGPU hay’ati qoshidagi maxsus kengash 1931-yil 3 oktyabrda uch yil mehnat tuzatish lagerlarida va qoʻshimcha ravishda yana uch yil mobaynida Qozogʻistonda ishlashga majbur qiladi. U uch yil Toshkentda hibsda boʻlgach, Olmaotaga surgun qilinadi. 1936-yil oxiri — 1937-yil boshlarida surgundan qaytib keladi. Lekin oradan yil oʻtmay, 1937-yil 18 avgustda „Milliy ittihod“ning faol aʼzosi, oʻtmishda aksilinqilobiy, millatchilik tashviqoti olib borganlik, mashhur millatchi Ismoil Sadriy bilan aloqadorlikda" ayblanadi va 10 yilga Arxangelsk viloyatidagi Kargopol tutqungohiga surgun qilinadi. 1944-yili mazkur tut­qungohda u mahbuslar orasida bahoizmni targʻib qildi, degan ayb bilan yana 10 yilga hukm qilinadi va muddatni 1959-yili tugatib, Samarqand­ga qaytib keladi.
Chaqimchilar Fitrat, Choʻlpon Toshkent va Samarqandda yashagan paytlari doim ularning uyida yozuvchilar, sanʼatkorlar, oʻqituvchilar va talabalar boʻlganini, bahor, yoz, kuz faslida oʻtkaziladigan bu allaqanday tashkilot yigʻinida Vadud Mahmud ham ishtirok etganini taʼkidlaydilar. Ammo Vadud Mahmud 1930-1931-yillari oʻtkazilgan barcha tergov jarayonlarida oʻzining maxfiy tashkilot aʼzosi boʻlmaganini, bunday tashkilotni bilmasligini aytadi. 1937-yili esa, biron marta tergov oʻtkazilmay, toʻgʻri Kargopol mehnat tuzatish lageriga joʻnatib yuboriladi. U qoʻyilgan aybni ham, jazo muddatini ham oʻsha yerda eshitadi.
GPU xodimlari u saqlanayotgan xonaga M.Ismoilov degan yosh talaba yigitni „quloq“ sifatida biriktiradilar. U 1931-yil 14 fevraldagi chaquvida shunday xabar beradi: "Men bilan bir xonada Vadud Mahmudov va Saidnosirxon toʻra Kamolxontoʻraev oʻtirishibdi. Mahmudov men bilan suhbatda shunday dedi: „1923-yil yoki undan avvalroq Samar­qand ijroiya qoʻmitasi yoxud Samarqand KPT(b) viloyat fir­qa qoʻmitasi kotibi Shermuhamedov (yoki Toshmuhamedov) meni tashkilotga aʼzo boʻlish uchun taklif etdi, men rozi boʻldim, lekin aʼzolikka oʻtmadim, buni tergovda yashirdim… GPU xodimlari mening uyimni tintish vaqtida bir xatni topishni eplay olmadilar. Bu Choʻlpon qoʻli bilan yozilgan maxfiy xat edi, men uni Qur’on ichiga yashirib qoʻygan edim“.
Tergov ataylab bir yoʻnalishda oʻtkazilgan, yaʼni uni „Milliy ittihod“ tashkilotining aʼzosi sifatida ayblashga qaratilgan. Shu sababli M.Ismoilovning xabari ularga juda asqotgan. Biroq qaysar mahbus oʻz soʻzida turib oladi.
Vadud Mahmud surgun muddatini oʻtab qaytib kelgach, 1959, 1961, 1963-yillari tegishli tashkilotlarga murojaat qilib, 1930 va 1937-yillardagi GPU va NKVD hamda Arxangelsk viloyat sudining hukmlarini bekor qildiradi. Shundan soʻng Samarqanddan Dushanbaga koʻchib ketadi. Ilmiy-badiiy ijod bilan shugʻullanadi. „Farhangi zaboni tojik“ lugʻatini tuzishda faol ishtirok etadi. Muallimi Abdulqodir Shakuriy haqida xotira-qissa yozib, eʼlon qiladi. Shoʻrolar hukumati Munavvar qori Abdurashidxonov, Mahmudxoʻja Behbudiy, Turor Risqulov, Nazir Toʻraqulov, Choʻlpon, Abdulla Qodiriy, Fitrat, Elbek, Qayum Ramazon, Boʻlat Soliev, Miyonbuzrug Solihov va boshqa koʻpgina ziyolilar qatori Vadud Mahmudni ham nohaqdan nohaq jabrladi, ammo uning qalbidagi xalqqa, Turkistonga muhabbatini soʻndira olmadi. U oʻzbek madaniyatida oʻziga xos ilmiy salohiyatga ega adabiyotshunos, munaqqid sifatida qoldi.
Kuna (aholi)
Kuna (tula, telmaltola) — Panama va Kolumbiyada yashovchi chibcha guruhining hind xalqi. Aholisi 50 mingdan ortiq kishi (ulardan 700 kishi-Kolumbiyada). Ular chibchan oilasining kuna tilida gapirishadi.
Asosiy anʼanaviy kasb — tropik qoʻlda dehqonchilik (makkajoʻxori, shirin kartoshka, Hindiston yongʻogʻi) va baliq ovlash. Mustamlakadan oldingi davrda anʼanaviy ijtimoiy-siyosiy tashkilot ijtimoiy tabaqalashtirilgan rahbarlar bilan ajralib turardi. Mustamlakachilik davrida ijtimoiy-siyosiy tizimni demokratlashtirish amalga oshirildi. Matrilokal nikoh aholi punkti.
Katoliklar va protestantlar tomonidan xristianlashtirilgan.
Kuna orasida koʻplab albinoslar bor edi. Kuna mifologiyasida albinolar alohida oʻrin tutadi. Ularni „Oy bolalari“ deb atashadi. Oy tutilishi paytida ular ajdaho oyni yutib yubormaslik uchun tashqariga chiqib, osmonga oʻq otishga majbur boʻlishdi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Bersant Celina
Bersant Celina (1996-yil 9-sentabrda tugʻilgan) — kosovalik professional futbolchi, fransuz Ligue 2 klubi Dijon va Kosovo terma jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
U oʻzining professional faoliyatini Manchester Cityda boshlagan, avvalroq Strømsgodsetda yoshlar tizimida ishlagan. U 2016-yilda Manchester Cityda debyut qilgan, klubdagi faoliyati davomida Twente va Ipswich Townda ijarada oʻynagan. U 2018-yilda Swansea City bilan shartnoma imzolagan. 2020-yilda Fransiyaning Dijon jamoasiga oʻtgunga qadar Swanseada ikki mavsum oʻtkazdi.
Celina FR Yugoslaviyada tugʻilgan va Norvegiyada oʻsgan. Norvegiya va Kosovoni yoshlar darajasida himoya qilgandan soʻng, u 2014-yilda Kosovo terma jamoasi uchun katta xalqaro debyut qildi.
Dastlabki karyera
Celina Norvegiyaning Drammen shahrida oʻsgan va u yerda oilasi bilan ikki yoshida mamlakatda davom etayotgan urushdan qochish uchun Kosovoni tark etib, qochqin sifatida koʻchib oʻtgan. U yoshlik faoliyatini Norvegiyaning Strømsgodset klubida boshlagan.
Manchester City
2014-yilning 1-iyulida Celina Manchester City bilan uch yillik professional shartnoma imzoladi. Oʻshanda Celina jarohat olgan va operatsiya qilingan; jarohatidan qaytganidan soʻng, u tiklanish davrida yoshlar jamoasida qoldi.
2014-yil dekabr oyi oxirida Celina bosh murabbiy Manuel Pellegrini tomonidan asosiy jamoaga chaqirildi, buning natijasida Manchester City bir hafta ichida toʻrtta oʻyin oʻtkazdi. Celina Premier ligadagi uchta oʻyin uchun 18 kishilik tarkibga kiritilmadi, lekin 2015-yil 4-yanvarda Sheffield Wednesdayga qarshi Angliya Kubogining uchinchi bosqichi uchun amal qiladigan toʻrtinchi oʻyinda u oʻyin kuni tarkibiga kirdi. Celina butun oʻyin davomida zaxira oʻrindigʻida qoldi va oʻyin Cityning 2:1 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlandi.
2015-yilning 19-yanvarida Celina Manchester City akademiyasining yana uch nafar oʻyinchisi bilan asosiy jamoaning Abu-Dabidagi oʻquv-mashgʻulot yigʻinida ishtirok etish uchun tanlandi. U Yaqin Sharqqa sayohat uchun Patrick Vieiraning Elite rivojlanish guruhidan Brandon Barker, George Evans va Thierry Ambrose bilan birga tanlangan. Celina City safida Edin Dzeko oʻrniga Germaniyaning Hamburger SV jamoasiga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida ilk bor maydonga tushdi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Bersant_Celina_24-02-15.jpg/150px-Bersant_Celina_24-02-15.jpg|thumb|311x311px| Celina 2015-yilda [[Manchester City F.C.|Manchester City oʻyini uchun tayyorgarlik ko‘rmoqda]] Celina 2016-yilning 9-yanvarida Angliya kubogi doirasidagi Norwich Cityga qarshi oʻyinda asosiy jamoadagi rasmiy debyutini oʻtkazdi va safarda 3:0 hisobida gʻalaba qozongan uchrashuvda 85-daqiqada zaxiradan maydonga tushdi. Keyinchalik u oʻzining Premier ligadagi ilk uchrashuvini 6-fevral kuni Leicester Cityga qarshi oʻyinda (3:1) zaxiradan oʻtkazib, Manchester Cityning yagona golida Serxio Agueroga assistentlik qildi. 21-fevral kuni u Manchester Cityning asosiy tarkibidagi ilk bor Angliya kubogi 5-turida Stamford Bridgeda Chelseaga qarshi oʻyinda maydonga tushdi. Celina kattalar futbolidagi ilk mavsumida Manchester City safida 4 ta oʻyinda maydonga tushdi.
Ipswich Town ijara
2017-yilning 3-iyulida Celina EFL chempionatining Ipswich Town jamoasiga mavsumiy ijara asosida qoʻshildi. U Ipswich uchun debyutini 8-avgust kuni EFL kubogining birinchi bosqichida Luton Townga qarshi oʻyinda (2:0) oʻtkazdi. 2017-yil 22-avgustda u Ipswich uchun birinchi golini EFL kubogi 2-raundida Crystal Palacega qarshi oʻyinda kiritdi. U 9-sentabr kuni Queens Park Rangersga qarshi oʻyinda Ipswich uchun birinchi liga golini urdi. 28-oktabr kuni Celina zaxiradan maydonga tushib, 89-daqiqada Burton Albionga qarshi safarda 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, 25 metrdan jarima zarbasini aniq amalga oshirdi. Shuningdek, u keyingi ikkita oʻyinda Cardiff City va Preston North Endga qarshi oʻyinlarda gol urdi. 13-yanvar kuni Celina Portman Roadda Leeds Unitedga qarshi oʻz uyida 1:0 hisobida gʻalaba qozonib, 30 metrlik uzoq masofadan ajoyib gol urdi. U 2017-18-yilgi mavsumda Ipswich safida 40 ta oʻyinda maydonga tushib, 8 ta gol urdi va Leeds Unitedga qarshi oʻyinda uzoq masofaga harakat qilib, klub mavsumining „Eng yaxshi goli“ sovrinini qoʻlga kiritdi.
Swansea City
2018-yil 31-iyulda Celina EFL chempionati ishtirokchisi Swansea City bilan 3 million funt sterling (1 million funt sterling ishlari uchun bonus) evaziga shartnoma imzoladi. Bir kun oʻtib, klub Celina toʻrt yillik shartnomaga rozi boʻlgach, doimiy transferga qoʻshilganini tasdiqladi. 4-avgust kuni u asosiy tarkibdan joy olganidan soʻng Sheffield Unitedga qarshi safarda 2:1 hisobida gʻalaba qozongan holda debyut qildi. U Swans safidagi ilk golini 6-oktabr kuni sobiq jamoasi Ipswich Townga qarshi oʻyinda (2:3) kiritdi. 2019-yil 13-mart kuni Celina West Bromwich Albionda 0:3 hisobida magʻlub boʻlganida, penalti tepish chogʻida yiqilib tushgani uchun masxara qilingan edi. Uch kundan soʻng, u Angliya kubogining chorak finalida gol urib, Swansea Liberty stadionida oʻzining sobiq jamoasi Manchester City ustidan 2:0 hisobida oldinda boʻldi, ammo ular yakunda 2:3 hisobida magʻlub boʻlishdi. U klubdagi birinchi mavsumida Swansea tarkibida 42 oʻyin oʻtkazib, 8 gol urgan. Uning Angliya kubogi chorak finalida Manchester Cityga qarshi oʻyindagi zarbasi unga klubning 2018—2019-yilgi mavsumdagi „Eng yaxshi goli“ sovrinini olib keldi.
Celina 2019—2020-yilgi mavsumda Swansea safida muntazam maydonga tushishni davom ettirdi va mavsumning ilk uchrashuvida Hull Cityga qarshi oʻyinda 2:1 hisobida gʻalaba qozondi. U mavsumdagi ilk golini 21-avgust kuni mehmonda Queens Park Rangersga qarshi oʻyinda (3:1) kiritdi. Celina keyingi oʻyinda Birmingham Cityga qarshi 3:0 hisobida gʻalaba qozondi. Celina mavsum davomida 37 ta oʻyinda ikki marta gol urdi va Swanseaga 6-oʻrinni egallaganidan soʻng EFL chempionati play-off bosqichiga chiqishga yordam berdi. U Brentfordga qarshi play-off yarim final javob oʻyinida zaxiradan maydonga tushdi, oʻyinda Swansea 1:3 hisobida magʻlub boʻldi, natijada umumiy hisobda 2:3 hisobida magʻlubiyatga uchradi.
Dijon
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Lens_-_Dijon_%2821-02-2021 %29_65.jpg/175px-Lens_-_Dijon_%2821-02-2021 %29_65.jpg|thumb|233x233px| Celina 2021-yilda Dijonda oʻynaydi 2020-yil 9-sentabrda Celina Ligue 1 ning Dijon klubiga qoʻshildi. U klub bilan toʻrt yillik shartnoma tuzdi va unga 9-raqamli futbolka berildi. Celena klubdagi debyutini 4 kundan keyin oʻtkazdi va Stade Brestga 0:2 hisobida magʻlub boʻlgan oʻyinda zaxiradan maydonga tushdi. Celina oʻsha mavsumda barcha musobaqalarda 33 ta oʻyinda maydonga tushib, 5 ta golli uzatmani amalga oshirdi, Dijon esa 20-oʻrinni egallaganidan keyin Ligue 2 dan tushib ketdi.
Ipswich Townga qaytish (ijara)
2021-yil 31-avgustda Selina Ipswich Townga bir mavsumga ijara asosida qaytdi. Ipswich yozning boshida kelishuvga erishmoqchi boʻlgan edi, ammo bu harakat Celinaning COVID-19 bilan kasallanganidan keyingi yurak xastaligi tufayli toʻxtatildi. Celina mashgʻulotlarga qaytishga ruxsat berilganidan soʻng, Ipswich kelishuvni yakunlashga muvaffaq boʻldi. U 43-raqamli otryadni oldi. Klub bilan shartnoma imzolaganidan 18 kun oʻtgach, u asosiy tarkibda qayd etilganidan keyin Lincoln Cityga qarshi safarda 1:0 hisobida gʻalaba qozongan holda debyut qildi. U 23-oktabr kuni Ipswichga qaytganidan keyin birinchi golini urdi va Portman Roadda Fleetwood Townga qarshi oʻyinda 93-daqiqada gʻalaba qozondi. Celina 10 kundan soʻng Wycombe Wanderersga qarshi oʻyinda Ipswich uchun ikkinchi va uchinchi gollarini urdi.
Xalqaro karyerasi
U 2013-yilgi UEFA U17 Yevropa chempionatida ishtirok etish uchun murabbiy Bard Flovik tomonidan Norvegiyaning 17 yoshgacha boʻlgan terma jamoasiga chaqirilgan. 2012-yil 29-sentabrda Maltaga qarshi oʻtkazilgan turnirning ochilish oʻyinida Celina foydalanilmagan zaxiradan maydonga tushdi. U 1-oktabr kuni Islandiyaga qarshi ikkinchi oʻyinni boshlab, 77-daqiqada Yoaxim Eriksen oʻrniga almashtirildi. Uchrashuv Norvegiyaning 2:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlandi. 4-oktabr kuni Portugaliyaga qarshi kechgan soʻnggi oʻyinda u yana Norvegiyaning 1:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlangan butun oʻyinda foydalanilmagan zaxiradan maydonga tushdi.
Pascal Struijk
Pascal Augustus Struijk (1999-yil 11-avgustda tugʻilgan) — professional futbolchi, Premier League „Leeds United“ klubi va Niderlandiya terma jamoasida markaziy himoyachi yoki yarim himoyachisi. Belgiyada tugʻilgan, 17 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasida oʻtkazilgan oʻyinlarda Gollandiyani xalqaro miqyosda himoya qilgan.
Shaxsiy hayoti
Struijk Belgiyaning Deurn shahrida tugʻilgan, ammo uch yoshida Gaagaga koʻchib oʻtgan. Uning otasi va buvisi Gollandiyaning Sharqiy Hindistonida tugʻilgan va shuning uchun u Indoneziya uchun xalqaro miqyosda vakillik qilish huquqiga ega.
Dastlabki karyerasi
Struijk oʻzining yoshlik faoliyatini „ADO Den Haag“da 7 yoshida boshlagan, 2016-yilda " Ayaks "ga oʻtgan. Shartnomasi 2018-yilning yozida tugashi kerak boʻlgan Struijk oʻsha yilning yanvar oyida „Leeds United“ga qoʻshildi va shu oy oxirida uch yarim yillik shartnoma imzoladi.
Bersant Celina
Shaxsiy hayoti
2022-yil fevral oyida Celina Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi sababli vatanini tashlab ketgan ukrainalik qochqinlarga Norvegiyaning Drammen shahridagi kvartirasini bepul taklif qildi.
Yutuqlari
Individual
Pascal Struijk
Leeds United
Struijk 2018-19 yilgi mavsumda „ Leeds United“ning 23 yoshgacha boʻlgan jamoasida doimiy oʻynagan va u 2019-yil 6-mayda Professional rivojlanish ligasida gʻolib chiqqan jamoada maydonga tushdi va finalda durang oʻynagan " Birmingem Siti "ni penaltilar seriyasida magʻlub etdi. U Chempionship pley-off yarim finalida " Derbi Kaunti "ga qarshi oʻyinning ikkala oʻyinida ham zaxira oʻrindigʻida oʻtirdi, ammo ikkalasida ham zaxiradan maydonga tushmadi.