cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Sensor eshitish tizimi
Insonning sensor eshitish tizimi
; 1-Tashqi quloq. Aurikulaning huni shaklidagi shakli kosmosdagi tovushni lokalizatsiya qilish uchun zarurdir. Eshitish kanali tovush to'lqinlarini to'playdi. Eshitish suyaklari, timpanik membrana, tovush to'lqinlarini salyangozga- chigʻanoqqa yetkazish uchun mexanik tizim sifatida harakat qiladi. Kohleada tovush energiyasi eshitish nerv tolalari tomonidan eshitish idrokiga javob beradigan miya qismlariga uzatiladigan asab impulslariga aylanadi. Bizni turli xil tovushlar, juda zaif (qushlarni kuylash), juda baland (musiqa, qichqiriq, sanoat shovqini) o'rab oladi. Bir vaqtning o'zida baland va sokin ovozni tinglash bilan, baland ovoz jim bo'lganda, kamuflyaj fenomeni paydo bo'ladi. Tashqi eshitish kanali tovush tebranishlarini timpanik pardaga o'tkazadi, bu tashqi quloqni timpanik bo'shliqdan yoki o'rta quloqdan ajratib turadi. Bu yupqa (0,1 mm) bo'linma bo'lib, ichkariga yo'naltirilgan voronka- konus shakliga ega. Ovoz tebranishlari tashqi eshitish yo'li orqali harakat qilgandan so'ng, membrana tebranishni boshlaydi.
; 2-O'rta quloq. O'rta quloqda uchta suyak bor boʻlib, bular: bolg'acha, sandoncha va oʻzangi. Ular quloqning tebranishlarini ichki quloqqa ketma-ketlikda uzatadilar. Bolg'aning tutqichi quloqqa to'qilgan, uning boshqa tomoni anvilga ulangan. Sandoncha o'zi tebranishlarni uzatadi, bu timpanik membrananing tebranishlarini kamaytirilgan amplituda boʻlib, ammo kuchaygan kuchni uzatadi. O'rta quloqda ikkita mushak bor: uzang (m. stapedius) va timpanik membranani tortadigan (m. tensor tympani). Ulardan birinchisi, harakatni cheklaydi, ikkinchisi esa timpanik membrananing kuchlanishini kamaytiradi va kuchaytiradi. Taxminan 10 ms qisqarib, bu mushaklar ichki quloqni koʻp yukdan himoya qiladi.
Ichki quloqda diametri 0,04 mm, tepasida 0,5 mm bo'lgan suyak spiral kanali bo'lgan koklea joylashgan. Suyak kanali ikkita membrana bilan bo'linadi: vestibulyar membrana va asosiy membrana. Kokleaning yuqori qismida bu ikkala membrana ham bog'langan. Kokleaning yuqori kanali kokleaning pastki kanali bilan skala timpani orqali kokleaning tuxumdon teshigi orqali bog'lanadi. Kokleaning ikkala kanali tarkibida miya omurilik suyuqligiga o'xshash perilimfa bilan to'ldirilgan. Yuqori va pastki kanallar orasidan endolimfa bilan to'ldirilgan o'rta - membranali kanal o'tadi. Kokleaning o'rta kanali ichida, asosiy membranada, mexanik tebranishlarni elektr potentsialiga aylantiradigan retseptor sochsimon hujayralar mavjud boʻlib, ular tovushni elektr impulsiga aylantiradilar.
''' Asosiy membranada joylashgan ichki va tashqi retseptor sochsimon hujayralari bir-biridan Kortiev yoylari bilan ajralib turadi. Ichki sochsimon hujayralari bir qatorda, tashqilari esa 3-4 qatorda joylashgan. Bu hujayralarning umumiy soni 12 000 dan 20 000 gacha yetadi. Cho'zilgan sochsimon hujayrasining bir qutbi asosiy membranada mahkamlangan, ikkinchisi esa kokleaning membranali kanali bo'shlig'ida joylashgan.
Ovoz ta'sirida asosiy membrana tebranishni boshlaydi va retseptor hujayralarining eng uzun tuklari pastga egilib, integumental membranaga tegadi. Sochlarning bir necha darajaga og'ishi eng nozik vertikal iplarning (mikrofilament) kuchlanishiga va retseptor hujayralari membranasida 1 dan 5 gacha ion kanallarining ochilishiga olib keladi. Shundan so'ng, kaliy ioni oqimi ochiq kanal orqali sochlarga oqib chiqa boshlaydi. Sochsimon hujayralarining presinaptik uchining depolarizatsiyasi afferent tolaning postsinaptik membranasiga ta'sir qiluvchi va undagi qo'zg'atuvchi postsinaptik potentsialning paydo bo'lishiga olib keladigan sinaptik yoriqga neyrotransmitterning chiqarilishiga olib keladi, shundan so'ng impulslar hosil bo'ladi. Retseptor xujayralari o'zaro ingichka ko'ndalang filamentlar bilan bog'langan. Bir yoki bir nechta uzun sochlar egilganida, ular boshqa barcha sochlarni o'zlari bilan tortib olishadi. Shu sababli, barcha tuklarning ion kanallari ochiladi va yetarli retseptor salohiyati ta'minlanadi.
Kohleaning turli qismlaridan elektr potentsiallari olinganda, besh xil hodisa aniqlanadi:
Birinchi uchtasi tovush qo'zg'atuvchilari ta'sirida paydo bo'ladi va oxirgi ikkitasi tovush ta'siridan kelib chiqmaydi. Agar siz elektrodlarni koklea ichiga joylashtirsangiz va keyin ularni karnayga ulab, quloqqa ovoz bilan ta'sir qilsangiz, karnay bu tovushni aniq takrorlaydi. Bu hodisa salyangoz mikrofonik effekti deb ataladi. Ro'yxatga olingan elektr potentsiali (koxlear mikrofonik potentsial) sochlarning deformatsiyasi natijasida soch hujayralari membranasida hosil bo'ladi. Yuqori chastotali kuchli tovushga ta'sir qilganda, boshlang'ich potentsial farq (summatsiya potentsiali) siljiydi. Yig'ish potentsiali ijobiy yoki salbiy bo'lishi mumkin. Retseptorlarning qo'zg'alishi natijasida eshitish nervi tolalarida impuls signallari hosil bo'ladi.
Modal soʻzlar
Modal soʻzlar (modalis — „oʻlchov“, „usul“) — soʻzlovchining oʻz fikriga turlicha munosabatini anglatadigan va fikrning aniqligi, rostligi, gumonli yoki shartliligini ifodalash uchun xizmat qiladigan soʻzlar; shaklan oʻzgarmasligi bilan tavsiflanadi, gap boʻlagi vazifasida kelmaydi, gapning boshqa boʻlaklari bilan sintaktik aloqaga kirishmaydi; butun fikrga yoki uning biror qismiga taalluqli boʻlib, odatda, kirish soʻz boʻlib keladi. Modal soʻzlar 2 katta guruhga boʻlinadi: fikrning aniqligini ifodalovchi modal soʻzlar, bularga rostlik, tasdiq-ishonch, qatʼiylikni bildiruvchi soʻzlar (darhaqiqat, haqiqatan; albatta, shubhasiz, soʻzsiz va shahrik.) kiradi. Fikrning noaniqligini ifodalovchi modal soʻzlar Bularga taxmin, gumon, tusmol kabi maʼnolarni ifodalovchi soʻzlar (shekilli, chogʻi, chamasi; ehtimol, balki, aftidan va boshqalar) kiradi. Modal soʻzlar nutqda pauza, yozuvda vergul bilan ajratiladi. Modal soʻzlar takror qoʻllansa yoki emotsional mazmunli soʻz bilan birga kelsa, maʼno kuchayadi. Soʻzlashuv nutqida birdan optik modal soʻz qoʻllanishi mumkin. Modal soʻzlarni fikrning oʻzaro munosabati (xullas, demak, binobarin, qisqasi, umuman, masalan, chunonchi, jumladan, aksincha, avvalo, avvalambor, nihoyat), eʼtiborni tortish (aytganday, aytmoqchi, zotan), taʼkid (xususan, ayniqsa), emotsional maʼno (koshki, zora, yaxshiyamki, xayriyat, attang, afsuski, ajabo) kabilarni anglatuvchi modal maʼnoli soʻzlardan farqlash kerak. Modal soʻzlar va modal maʼnoli soʻzlar oʻzaro yaqin boʻlib, ularning har biriga xos belgi-xususiyatlarni aniqlash funksional grammatikaning dolzarb vazifalaridandir.
Sus (Pyrénées-Atlantiques)
Sus Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Oloron-Sainte-Marie tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,50 km2. Dengiz sathidan 164 m balandlikda joylashgan.
Miray Daner
1999-yil 15-yanvarda Istanbulda tug‘ilgan Miray Daner 7 yoshida aktyorlik faoliyatini boshlagan. Papatyam serialida 121 qismda Metin Akpinarning nabirasi "Gonja" rolini ijro etgan Daner "Dersimiz Otaturk" filmida Sabiha Go'kchenning bolaligini tasvirladi. Turkiyaning Disney Channel kanali 'Zo'ng'iroq chalinganda ' serialida ilk bosh rolini boshdan kechirgan Daner, Medcezir serialida "Beren Beylice" obrazini o'ynadi. Miray Daner karerasidagi eng muvaffaqiyatli debyutini "Vatanim sensin" serialidagi "Hilol" obrazi bilan qilgan va o'zi kabi aktyorlar bo'lgan Aras Bulut İynemli va Orchun İynemlining amakivachchasidir.
MIRAY DANER QAYSI SERIAL VA KINOLARDA O'YNAGAN?
2008 - 1 Kadın 1 Erkek
2012 - Zil Çalınca
2012 - Zil Çalınca Avı
2013-2015 - Medcezir
2016-2018 - Vatanım Sensin
2018-2019 - Bir Litre Gözyaşı
2022- Kara Tahta
Manbalar
https://noluyo.tv/haber/8422/miray-daner-hakkinda-bilmeniz-gereken-10-sey/
Nissan Caravan
Nissan Caravan / Nissan Urvan (2012-yildan Nissan NV350) 1973-yildan beri Nissan tomonidan ishlab chiqarilgan yapon yengil tijorat avtomobillari va furgonlari seriyasidir. Bu model asosan yuk tashuvchi avtomobilsifatida foydalanilgan.
Birinchi avlod
Birinchi avlod (1973-1980) E20, E21 va E22 indekslari ostida ishlab chiqarilgan. Mikroavtobusning sigʻimi 10 oʻrindiqdan oshmagan. Avtomobilning oʻzi 1,5 va 2,0 litrli benzinli dvigatellar, shuningdek, 2,2 litrli dizel dvigatel bilan jihozlangan. 1980-yil avgust oyida E23 oʻrniga ikkinchi avlod egalladi va ishlab chiqarila boshlandi.
Ikkinchi avlod
Ikkinchi avlod (1980-1986-yillar) E23 belgisi ostida ishlab chiqarilgan. Model 1982-yil may va 1983-yil aprel oylarida oʻzgarishga uchradi, SGL va GL modellari kvadrat faralar bilan jihozlandi. 1985-yil yanvar oyida oila 6-9 yoʻlovchiga sigʻadigan mikroavtobuslarni oʻz ichiga oldi. 1986-yil sentyabr oyida E24 oʻrniga uchinchi avlod ishlab chiqarila boshlandi.
Uchinchi avlod
Uchinchi avlod (1986-2001-yillar) E24 indeksi ostida ishlab chiqarilgan va 1990-1995-yillarda modellar sezilarli darajada tiklangan. Xitoyda modellar FAW Jiefang CA 6440 nomi ostida First Automotive Works tomonidan ishlab chiqarilgan.
Toʻrtinchi avlod
Toʻrtinchi avlod 2001-2012-yillarda E25 indeksi ostida ishlab chiqarilgan. U Isuzu Fargo oʻrniga Isuzu Como nomi bilan Isuzu zavodida ishlab chiqarilgan.
Beshinchi avlod
Nissan Caravanning zamonaviy versiyasi 2012-yildan buyon NV350 Caravan belgisi ostida ishlab chiqarilmoqda. Filippinda 2015-yildan beri NV350 Urvan belgisi ostida ishlab chiqarilmoqda. 2021-yilda bu modellarda katta oʻzgarishlar amalga oshirildi.
Tevfik Fikret
Tevfik Fikret—zamonaviy turk sheʼriyat maktabining asoschisi deb hisoblangan Usmonli maʼrifatchisi va shoiri.
Hayoti
Mehmed Tevfik 1867-yil 24-dekabr kuni Usmonli imperiyasining poytaxti Istanbul shahrida tavallud topdi. Uning otasi (Huseyin afandi) dastlab Chankiri sanjakidagi Cherkesh tumanidan boʻlgan, u hukmron rejimning siyosiy dushmani boʻlgani uchun quvgʻin qilingan; uning onasi (Xitice Refia Hanim), yunon musulmoni boʻlib, Xios orolidan kelgan, uning onasi juda yoshligida vafot etgan.
U oʻz taʼlimini nufuzli Galatasaroy oʻrta maktabida oldi va 1888-yilda valedictorian sifatida eng yuqori baholarni oldi. Keyinchalik u oʻzi oʻqigan maktab direktori boʻldi. Uning singlisi ham boʻlgan, ammo singlisi yosh vafot etgan. 1890-yilda u oʻzining amakivachchasi Nazime bilan turmush qurdi va juftlikdan 1895-yilda Haluk ismli oʻgʻil tugʻildi. U 1894-yilda Galatasaroyni tark etib, 1896-yilda u Boforsdagi boshqa nufuzli muassasada, Robert kollejida dars berishni boshlagan va oʻsha yerda vafotigacha ishlagan. 1906-yilda u xotini va oʻgʻli uchun Robert kolleji yotoqxonasida uy qurdi. Aşiyan deb ataladigan uy hozir muzeyga aylandi.
U Usmonli politsiyasi tomonidan koʻp marotaba siyosiy qarashlari va yozuvlari, shuningdek Sulton Abdulhamid II ning taniqli siyosiy muxoliflari, masalan yozuvchi Halid Ziya Ushakligil bilan aloqasi tufayli tergov qilingan.
Fikrret ilohiy ilhom ustidagi adabiy mahorat va bilimlarni taʼkidlab, zamonaviy turk sheʼriyatining otasi hisoblanadi. Koʻplab mumtoz turk shoirlari singari, u sheʼr yozishda turk musiqasi toʻgʻrisidagi juda koʻp maʼlumotlardan foydalangan.
Asarlari
sheʼrlari
VALYUTA ITTIFOQI
Valyuta ittifoqi - ikki yoki undan ortiq mamlakatlar hududida yagona valyutaning joriy etilishi. Masalan, Yevropa Ittofoqi davlatlai tomonidan Kelishilgan bo‘lib, 2001 yildan Ittifoq hududida ―Yevro valyutasi joriy etilgan.
NGC 4734
NGC 4734 Sunbula yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1828-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Tizi Ghenif
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Tizi Ghenif — Jazoirning shimolidagi Tizi Ouzou viloyatidagi shahar.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Mogilyov viloyati
Mogilyov viloyati — Belarusdagi viloyat. 1938-yil 15-yanvarda tashkil etilgan. Maydoni 29 ming km². Aholisi 1245,8 ming kishi (1998). Belaruslar, shuningdek, rus, yahudiy, ukrain va boshqa millat vakillari ham yashaydi. Shahar aholisi 67,6%, 13 shahar, 11 shaharcha bor. Markazi – Mogilyov shahri. Mogilyov viloyatining yer yuzasi balandligi 150–200 m li tekislikdan iborat. Shimoli-sharqida Orsha-Mogilyov tekisligi, jan.karbida Markaziy Berezina tekisligi bor. Foydali qazilmalari: torf, bor, se-mentli mergel, fosforitlar, gil, qum. Iklimi moʻʼtadil kontinental. Yanv.ning oʻrtacha temperaturasi –7°, iyulniki 17,8° (Mogilyovda). Yillik yogʻin miqdori 580–650 mm. Vegetatsiya davri 183–193 kun. Yirik daryolari Dnepr va uning irmoqlari – Berezina, Soj. Tuproklari chimli podzol, torfli botqoq va allyuvial tuproklar. Hududining 31% oʻrmon, 1% botqoklik. Tulki, tiyin, suvsar, sassiqkoʻzan, koʻrsichqon, oq tovushqon, boʻrsiq ov ahamiyatiga ega. Oʻrmonlarda los, yelik, qobon yashaydi. Boʻri, silovsin, suvlarda qunduz, norka, vixuxol uchraydi. Yenotsimon it ikdimlashtirilgan. 200 ga yaqin qush, 20 ga yaqin baliq turi bor.
Qurilish materiallari sanoatining salmogʻi katta. Ustki va ichki trikotaj ishlab chiqariladi. Zigʻir, tola, koʻn zavodlari, tikuvchilik, koʻn-poyabzal, kigiz etik fabrikalari ishlab turibdi. Oziqovqat sanoati muhim oʻrin egallaydi.
Qishloq xoʻjaligi gʻallachilik va chorvachilikka ixtisoslashgan. Donli, yem-xashak, texnika ekinlari, kartoshka, sabzavot ekiladi. Yaylov va oʻtloqlar qishloq xoʻjaligiga yaroqyai yerlarning qariyb 20% ga yaqin maydonini egallaydi. Chorvachilik sut-goʻsht yetishtirishga ixtisoslashgan, qoramol (sigir), choʻchqa, qoʻy va echki, parranda boqiladi. Temir yoʻli va avtomobil yoʻllar transporti, havo yoʻllari aloqasi rivojlangan. Dnepr, Berezina, Soj daryolarida kema qatnaydi. 4 oliy oʻquv yurti, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, Belarus Fanlar Akademiyasining fizikatexnika, fizika institutlari filiallari, 5 muzey, 2 teatr bor.
Avis (Pennsylvania)
Avis AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Clinton County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1466 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,3 km2. Shundan 1,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Qonunchilik muammolari va parlament tadqiqotlari instituti
Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Qonunchilik muammolari va parlament tadqiqotlari instituti davlat ilmiy-tadqiqot ekspert muassasasi bo‘lib, u o‘z faoliyatida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi palatalariga hisobdordir.
Institut tarixi
O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi huzuridagi Qonunchilik muammolari va parlament tadqiqotlari instituti 2017-2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasida belgilangan vazifalarni bajarish hamda parlament, O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi deputatlari va Senati a’zolari faoliyatini ilmiy, axborot-tahliliy jihatdan ta’minlash samaradorligini oshirish, parlamentning qonun ijodkorligi ishlari sifatini tubdan yaxshilash maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Kengashining va Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati Kengashining 2017-yil 29-dekabrdagi 1399-III/QQ-283-III-sonli Qo‘shma qarori asosida tashkil etildi.
Sarratella
Sarratella Ispaniyaning Valensiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Castellón provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18,8 km2. Aholisi — 102 kishi (2010).
Zarzur
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Zarzur-Jazoirning M'Sila provinsiyasidagi shaharcha va kommunadir. 1998-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, uning aholisi 1876 kishidan iborat.
Buyuk Litva knyazligi
thumb|[[1430|1430 yil]] Buyuk Litva knyazligi — hozirgi Litva va Belarus hududlarining bir qismida joylashgan davlat (13— 16-asrlar). 13-asr oxiri — 14-asrda belorus, ukrain va gʻarbiy rus yerlarini bosib olish hisobiga kengaygan. Poytaxti — dastlab Trakay, soʻngra Vilnyus. Nemis ritsarlari bilan kurashish maqsadida Polsha bilan yaqinlashgan (Krevo uniyasi, 1385). 15-asr oxirida buyuk knyaz hokimiyatini oʻz nazorati ostiga olgan panlar Radasi tashkil qilindi. Livon urushi paytida Polsha bilan yagona davlat — Rech Pospalita birlashgan (Lyublin uniyasi, 1569).
Susmiou
Susmiou Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Pyrénées-Atlantiques departamenti Oloron-Sainte-Marie tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
251 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 71,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,5 km2.
Véménd
Véménd (nemis: Weimend yoki Wemend) — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq. Ikkinchi jahon urushi tugagunga qadar aholisi Dunay Svabiyaliklarini tashkil qilgan.
Cividale del Friuli
Cividale del Friuli Italiyaning Friuli-Venezia Giulia mintaqasida joylashgan kommunadir. Udine provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 50 km2. 11587 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
1898
1898-yil — shanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron, bahoiy va boshqa taqvimlar ishlatildi.
Buyuk koʻllar
Buyuk koʻllar qirgʻoq chizigʻining umumiy uz. 18 ming km. Buyuk koʻllar toʻrtlamchi davr muzliklarining erishidan paydo boʻlgan. Shim. qirgʻoqlari baland, qoyali, bularda qizil, qoʻngʻir qumtoshlar, granitlar, gneyslar yaqqol koʻrinib turadi. Janubiy va jan.sharqiy qirgʻoqlari past. Orol koʻp. Chikago shahri yaqinida koʻl suvining temperaturasi yanvarda 0’, avgustda 20°. Dek.dan aprel oxirigacha muz bilan qoplanadi. Buyuk koʻllar da baliklarning 173 turi bor. Ichki suv yoʻllarining uz. 1873 km. Buyuk koʻllar dagi kema yoʻllarining uz. 3 ming km atrofida. Buyuk koʻllar atrofdagi dare va koʻllar bilan ham kanallar orqali qoʻshilgan. Koʻllarda temir rudasi, don, kumir va boshqa yuklar tashiladi. Yirik portlari — Chikago, Detroyt, Miluoki, Buffalo, Klivlend, Toronto.
Aulae (Cilicia)
Aulae yoki Aulai (Αὐλαί) - Turkiyadagi Qadimgi Cilicia va hozirgi Mersin ga yaqin bo‘lgan tarixiy joyda joylashgan.
Joylashuvi
Bu joy Mersin mahallasidagi Kazanlı da joylashgan deb taxmin qilinadi.
Tarixi
Stephanus of Byzantium tomonidan hozirgi Mersin markazidagi Zephyrion ga yaqin bòlgan joylashuv Tarsus va Anchiale o‘rtasida joylashgan Cilicia qismi sifatida takidlab o‘tilgan. Garchi Hansgerd Hellenkemper bu qishloqni dastlab biroz g‘arbda joylashgan deb hisoblasada, so‘ngi topilmalar bu joy Kazanlı da joylashganini ko‘rsatgan.
Topilmalar
2012-yilgacha Kazanlida tarixiy ahamiyatga ega bo‘lgan yagona joy shimolda joylashgan Topraktepe tumulus edi. 2012-yilda Kazanli O‘ta yer dengizi sohiliga yaqinidan bir guruh amforalar topilgan. Amforalarning aksariyati LR1 (kech Rim) amforalari edi. Ammo ular orasida LR4 amforalari ham bor edi. Amforalar miqdori keramika ishlab chiqarish ustaxonasi va samarali bo‘lgan mahsulotni taklif qiladi. Shunday qilib, Mersin Universitetidan, Murat Durukanning so‘zlariga ko‘ra, Kazanlini Aulae bilan aniqlash mumkin. [1][2]
1899
1899-yil — yakshanba kuni boshlanuvchi yil (taqvimni bu yerda koʻring). Bu davrda turli xalqlarda Grigoriy, musulmon, Eron, bahoiy va boshqa taqvimlar ishlatildi.
Friville-Escarbotin
Friville-Escarbotin Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Abbeville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
4646 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 522,0 nafar kishi.
Alisadr gʻori
Alisadr gʻori — Eronning Kabudarohang shahri tarkibiga kiruvchi Alisadr qishlogʻida joylashgan. Ushbu gʻor dunyo miqyosida noyob gʻorlar sirasiga kiradi. Gʻor dengiz sathidan 1900 m. balandlikda joylashgan. Gʻorda koʻl mavjud boʻlib, suvi rangsiz hamda hidsizdir va eng qizigʻi zaif nur bilan suvning tubini koʻrsa boʻladi. Koʻl sohilidagi qayiqlar yordamida gʻor ichida sayr qilsa boʻladi. Olimlar gʻordagi toshlar yoshini 190 dan 136 million yil deb belgilaganlar
Buyuk moraviya davlati
Buyuk moraviya davlati (Buyuk Moraviya, Bogemiya knyazligi) — gʻarbiy slavyanlarning Janubiy Moraviyadagi ilk davlati (9—10-asrlar). 869/870 yilda Kirill va Mefodiy B.Buyuk moraviya davlati da Germaniya yepiskopligidan mustaqil boʻlgan slavyan cherkovini tashkil kilishga erishdilar. 906 yil B.Buyuk moraviya davlati koʻchmanchilar — vengerlar tomonidan tormor keltirilgan.
Eraines
Eraines Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Natendorf
Natendorf Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Uelzen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 34,44 km2. 820 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Natendorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Eraines
Aholisi
243 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 60,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,0 km2.
Elkhart (Indiana)
Elkhart AQShning Indiana shtatida joylashgan shahardir. Elkhart okrugi tarkibiga kiradi.
Flurlingen
Flurlingen Shveysariyaning Zürich kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Andelfingen okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 2.40 km2. 1355 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Flurlingenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Elkhart (Indiana)
Aholisi
50949 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 937,7 nafar kishi.
Duncombe (Iowa)
Duncombe AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Webster okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
410 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 80,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,10 km2. Shundan 5,10 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 338 m balandlikda joylashgan.
Modallik
Modallik (lot. modalis — oʻlchov, usul) — fikrning voqelikka boʻlgan munosabatlarining turli xil koʻrinishlarini, shuningdek, bildirilayotgan narsalarning subyektiv tarzda tasniflanishining turlicha koʻrinishlarini ifodalovchi funksional-semantik kategoriya. "Modallik" tushunchasini fanga Aristotel olib kirgan. "Modallik" termini maʼnaviy hajmi, grammatik xususiyatlari hamda til qurilishining turli sathlarida shakllanganligi darajasiga koʻra xilmaxil boʻlgan hodisalarni ifodalash uchun qoʻllanadi. Modallik shaxs va zamon maʼnolari bilan birgalikda predikativlik kategoriyasini hosil qiladi. Modallik obyektiv va subyektiv boʻlishi mumkin. Obyektiv Modallik bildirilayotgan fikrning voqelikka munosabati (real va noreal, imkoniyat va imkonsizlik, zaruriyat va ehtimollik kabi)ni anglatadi hamda grammatik va leksik vositalar (mayl, modal soʻz, yuklama, intonatsiya) yordamida ifodalanadi. Subyektiv Modallik esa soʻzlovchining aytilayotgan fikr (ishonch yoki ishonchsizlik, rozilik yoki norozilik, eks-pressiv baho)ga munosabatini koʻrsatadi va soʻz tartibi, intonatsiya, leksik takror, modal soʻz, yuklama, undov, kirish soʻz, soʻz birikmasi va kirish gaplar bilan ifodalanadi.
Aristotelning shogird va sharhlovchilari Teofrast, Yevdem Rodosskiy va boshqa Modallikka koʻra hukmlar orasidagi tafo-vutlarni oʻrganganlar. Bugungi mantiq va falsafada hukmlarning I. Kant taklif etgan tasnifi keng qoʻllanadi. Mazkur tasnifga binoan, qukmlar as-sertorik (voqelik muhokamasi), apodiktik (zaruriyat muhokamasi) va mu-ammoli (imkoniyat muhokamasi) turlarga boʻlinadi. Modallik asliy (mutlaq) va nisbiy (shartli) boʻlishi mumkin. "Rost" va "yolgʻon", "isbotli" va "isbotsiz" yoki "inkor etiladigan" hukmlar ham mantiq va mantiqiy semantika fanlarida Modallik doirasiga kiritiladi.
Ibodulla Mirzayev.
Variscourt
Variscourt Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Laon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
186 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,5 km2. Dengiz sathidan 54 – 80 m balandlikda joylashgan.
Avoca (Pennsylvania)
Aholisi
2699 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 2,3 km2. Shundan 2,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 239 m balandlikda joylashgan.
Reynolds soni va kelib chiqishi
Reynolds raqami (\mathrm{Re}), yopishqoq suyuqliklar va gazlardagi inersiya kuchlarining yopishqoq ishqalanish kuchlariga nisbatini tavsiflovchi oʻlchovsiz kattalikdir.
Reynolds soni, shuningdek, yopishqoq suyuqlik oqimining oʻxshashligi uchun mezondir.
Masalan, tekis silliq quvurlar uchun Reynolds mezonining kritik qiymati, va suyuqlik harakati da barqaror laminar boʻladi. Harakat taʼminlangan turbulent boʻladi (u beqaror turbulent yoki oʻtish davri deb ham ataladi) va suyuqlik oqimi barqaror turbulent xususiyatga ega boʻladi.
1883 yilda ingliz fizigi Osborn Reynolds (1842-1912) tomonidan asos solingan.
Taʼrif
Reynolds soni quyidagi munosabatlar bilan aniqlanadi:
Har bir oqim turi uchun kritik Reynolds soni mavjud,, odatda ishonganidek, laminardan turbulent oqimga oʻtishni belgilaydi.
da oqim laminar rejimda sodir boʻladi, bilan turbulentlik yuzaga kelishi mumkin.
Kritik qiymatdan yuqori va maʼlum chegaragacha boʻlgan Re qiymatlari uchun turbulent oqim ehtimoli yuqori boʻlganda suyuqlik oqimining oʻtish (aralash) rejimi kuzatiladi, ammo baʼzi bir aniq holatlarda laminar oqim ham kuzatiladi. beqaror turbulentlik. raqam quvurlarda 2300-10000 oʻtish oraligʻiga toʻgʻri keladi; masalan, yupqa plyonkalarda oqim bilan, diapazon 20-120 dan 1600 gacha.
Gazlar uchun suyuqliklarga qaraganda ancha yuqori oqim tezligida erishiladi, chunki ikkinchisi sezilarli darajada yuqori kinematik yopishqoqlikka ega (10-15 marta).
Mezon gidrodinamika boʻyicha koʻplab kashshof asarlar muallifi, taniqli ingliz fizigi Osborn Reynolds (1842-1912) sharafiga nomlangan.
Akustik Reynolds raqami
Akustikada Reynolds soni chekli amplitudali toʻlqinning tarqalishini tavsiflovchi tenglamada chiziqli boʻlmagan va dissipativ atamalarning nisbatini aniqlash uchun ishlatiladi. Bunday holda, Reynolds soni quyidagi shaklni oladi:
Fizikaviy maʼnosi
Reynolds soni oqimda harakat qiluvchi inertial kuchlarning yopishqoq kuchlarga nisbati oʻlchovidir. Ifodaning numeratoridagi zichlik tezlashuvga uchragan zarrachalarning inertsiyasini tavsiflaydi va maxrajdagi yopishqoqlik qiymati suyuqlikning bunday tezlashuvni oldini olishga moyilligini tavsiflaydi.
Shuningdek, Reynolds soni suyuqlikning kinetik energiyasining xarakteristik uzunlikdagi energiya yoʻqolishiga nisbati sifatida ham koʻrib chiqilishi mumkin (ichki ishqalanish tufayli).
Agar oqimning Reynolds soni kritik qiymatidan koʻp marta katta boʻlsa, suyuqlikni ideal deb hisoblash mumkin. Bunday holda, suyuqlikning yopishqoqligini eʼtiborsiz qoldirish mumkin boʻladi, chunki chegara qatlamining qalinligi jarayonning xarakterli hajmiga nisbatan kichik, yaʼni yopishqoq ishqalanish kuchlari faqat nozik qatlamda sezilarli boʻladi; rivojlangan turbulentlik kuzatilmaydi oqimda.
Kesme
thumb| Kesme Kesme yoki erişte - turli turkiy mamlakatlarda, Eron va Afg'onistonda uchraydigan tuxumli noodlening bir turidir. U turk oshxonasida ham ko‘p uchraydi va zamonaviy standart turkchada erişte yoki "kesme" deb ataladi. Bu so'zning o'zi kesish yoki kesish fe'lining nominalizatsiyasi bo'lib, noodle tayyorlashda ishtirok etadigan xamirni kesishga ishora qiladi. Bu atama noodlelarning o'ziga yoki ular bilan tayyorlanagan taomga tegishli bo'lishi mumkin. Kesme an'anaviy ravishda uy taomidir va uni ko'pincha restoran yoki kafelardan topib bo'lmaydi. Turkiyada kesish "erishte" nomi bilan ham tanilgan va odatda qishda iste'mol qilinadi. Un, tuxum, suv, tuz va sutdan tayyorlanadi. Ushbu mahsulotlardan xamir qoriladi keyib kesib, bir kun  quyoshda yoki pechda quritiladi.
Versend
Versend ( xorvat : Vršenda ; nem . Werschend ) — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq.
Zarracha tezlatgichi
thumb| [[Van de Graaff tezlatgichi|Van de Graaff elektrostatik tezlatgichining chizmasi]] thumb| Ising/Widerøe chiziqli zarracha tezlatgichi kontseptsiyasining tebranish maydonlari yordamida tasviri (1928) Zarrachalar tezlatgichi — elektromagnit maydonlardan foydalangan holda zaryadlangan zarralarni yuqori tezlikka tezlashtiradigan va ularni toʻplamda ushlab turadigan qurilmalarning umumiy nomi. Katta tezlatgichlar zarrachalar fizikasida kollayderlar sifatida tanilgan. (masalan, CERNdagi LHC, Brookhaven milliy laboratoriyasida RHIC va Fermilabdagi Tevatron). Boshqa turdagi zarracha tezlatgichlari saraton kasalliklarida zarracha terapiyasi, kondensatsiyalangan moddalar fizikasi tadqiqotlarida sinxrotron yorugʻlik manbalari kabi turli xil ilovalarda qoʻllaniladi. Hozirda butun dunyoda 30 000 dan ortiq tezlatkichlar ishlamoqda.
Tezlatgichlarning ikkita asosiy turi mavjud. Elektrostatik tezlatgichlar va vaqt oʻzgaruvchan maydon tezlatgichlari. Elektrostatik tezlatgichlar zarrachalarni tezlashtirish uchun statik elektr maydonlardan foydalanadi. Ushbu turdagi kichik misol — oddiy televizor qabul qilgichdagi katod nurlari trubkasi. Misollarni Cockcroft-Walton generatori va Van de Graaff generatori bilan ham koʻpaytirish mumkin. Ushbu tezlatgichlarda zarralar tomonidan olingan kinetik energiya elektr qulashi bilan chegaralanadi. Boshqa tomondan, vaqt oʻzgaruvchan maydon tezlatgichlari zarrachalarni tezlashtirish va bu qulash muammosini engish uchun radiochastota elektromagnit maydonlaridan foydalanadi. Birinchi marta 1920 yilda ishlab chiqilgan ushbu tur bugungi tezlatgichlar kontseptsiyasi va keng kolamli qurilmalarning asosini tashkil qiladi.
Birinchi funksional chiziqli zarrachalar tezlatgichini, betatron va siklotronni taqdim etgan va ishlab chiqqan Rolf Widerøe, Gustav Ising, Leo Szilard, Donald Kerst va Ernest Lawrence bu sohaning kashshoflari hisoblanadi.
20-asrda tezlatgichlar odatda atom kollayderlari deb atalar edi, chunki kollayderlar atom osti dunyosining tuzilishi haqida maʼlumot bergan. Garchi koʻpchilik tezlatgichlar, ion qurilmalaridan tashqari, aslida subatomik zarralarni harakatga keltirgan boʻlsa-da, bu atama umuman zarracha tezlatgichlari haqida gap ketganda aqlga keladigan nomdir.
Foydalanish sohalari
thumb| Parij Jussieu kampusining podvalidagi Van de Graaff generatoridan turli tajribalargacha boʻlgan nurlanish yoʻli thumb| Isroil Rehovotdagi eskirgan Koffler zarracha tezlatgichi Yuqori energiyali zarrachalar nurlari fandagi fundamental va amaliy tadqiqotlarda ham, fundamental tadqiqotlar bilan bogʻliq boʻlmagan koʻplab texnik va sanoat sohalarida ham foyda keltiradi. Hisob-kitoblarga koʻra, dunyo boʻylab 26 000 ga yaqin tezlatgichlar mavjud boʻlib, ulardan 44 foizi radioterapiyada, 41 foizi ion implantatsiyasida, 9 foizi sanoat jarayonlari va tadqiqotlarda, 4 foizi biomedikal va boshqa kam energiyali tadqiqotlarda qoʻllaniladi % Ulardan baʼzilari 1 milliard elektronvolt (GeV) dan ortiq tadqiqot mashinalaridir. Yuqoridagi shtrixli diagrammada qoʻllanilishi boʻyicha sanoat tezlatgichlari sonining kamayishi koʻrsatilgan. Yuqoridagi raqamlar turli manbalardan olingan 2012 yilgi statistik maʼlumotlarga asoslanadi, jumladan, taqdimot yoki bozor tadqiqotlari, nashr etilgan ishlab chiqarish va sotish maʼlumotlari, shuningdek, koʻplab ishlab chiqaruvchilarning maʼlumotlari.
Yuqori energiya fizikasi
Eng yuqori zarrachalar energiyasiga ega boʻlgan eng katta tezlatgichlar — Brookhaven milliy laboratoriyasidagi relativistik ogʻir ion kollayderi (RHIC) va 2009 yil noyabr oʻrtalarida ishga tushgan CERNdagi Katta adron kollayderi (LHC). Ushbu tezlatgichlar eksperimental zarrachalar fizikasi uchun ishlatiladi.
Dinamika, materiyaning tuzilishi, fazo va vaqt kabi eng fundamental tadqiqotlarda fiziklar eng yuqori energiyalarda topilgan oʻzaro taʼsir turlarini izlaydilar. Ushbu tezlatgichlar oʻzlari bilan koʻplab GeVlarning zarracha energiyasini va zarrachalarning eng oddiy turlarini, masalan, elektronlar va pozitronlar sifatida koʻrsatilgan leptonlar, materiya kvarklari yoki maydon kvantlari uchun fotonlar va glyuonlar kabilarni olib keladi. Rang chegarasi tufayli kvarklarni oʻz-oʻzidan eksperimental ravishda topib boʻlmasligi sababli, mavjud boʻlgan eng oddiy tajribalar leptonlarning birinchi navbatda bir-biri bilan, keyin esa kvark va glyuonlardan tashkil topgan nuklonlar bilan oʻzaro taʼsirini oʻz ichiga oladi. Olimlar kvarklarning bir-biri bilan toʻqnashuvini oʻrganish uchun nuklonlarni toʻqnashadi. Bu yuqori energiyada amalga oshirilganda, uning tuzilishidagi kvark va glyuonlarning ikkita asosiy oʻzaro taʼsiri deb hisoblash mumkin. Shuning uchun elementar zarrachalar fiziklari bir-biri bilan yoki vodorod yoki ogʻir vodorod kabi eng oddiy zarralar bilan oʻzaro taʼsir qiluvchi elektronlar, pozitronlar, protonlar va antiprotonlar nurlarini yaratadigan mashinalardan foydalanishni afzal koʻradilar. Yadro fiziklari va kosmologlari Katta portlashning dastlabki daqiqalarida sodir boʻlgan boʻlishi mumkin boʻlgan juda yuqori harorat va zichlikda toʻplangan modda va yadrolarning xususiyatlarini, oʻzaro taʼsirini va tuzilishini oʻrganish uchun atom yadrolarining yalangʻoch toʻplamlaridan yoki ajratilgan elektronlardan foydalanishlari mumkin. Ushbu tadqiqotlar koʻpincha yadro uchun bir necha GeV energiya koʻpligida temir yoki oltin kabi atomlardan tashkil topgan ogʻir yadrolarning toʻqnashuvi shaklida amalga oshiriladi.
Boʻlinish reaktorlarida ishlab chiqarilgan neytronga boy izotoplardan farqli oʻlaroq, zarracha tezlatgichlari tibbiy va tadqiqot izotoplarini ishlab chiqaradigan proton nurlarini ishlab chiqarishi mumkin. Boshqa tomondan, yaqinda olib borilgan ishlar vodorod izotoplarini tezlashtirish orqali 99Mo ni qanday qilish mumkinligini aniqladi. Ammo bu usul hali ham tritiy ishlab chiqaradigan reaktorga muhtoj. Los Alamos dagi LANSCE bu turdagi mashinalarga misoldir.
Past energiyali mashinalar va zarracha terapiyasi
Kundalik hayotda biz koʻrishimiz mumkin boʻlgan zarracha tezlatgichlariga misol sifatida televizor qabul qilgichidagi katod nurlari trubkasi va rentgen generatorlari kiradi. Ushbu past energiya tezlatgichlari ular orasidagi bir necha ming voltlik toʻgʻridan-toʻgʻri oqim (DC) kuchlanishiga ega boʻlgan bir juft elektrod bilan ishlaydi. Rentgen generatorida u asosiy elektrodlardan biridir. Integral mikrosxemalar ishlab chiqarishda ion implantatori deb ataladigan kam energiyali zarrachalar tezlatgichidan foydalaniladi.
Past energiyada tezlashtirilgan yadro nurlari tibbiyotda zarracha terapiyasi nomi ostida saraton kasalligini davolash uchun ham qoʻllaniladi.
Yadro reaksiyalarini keltirib chiqarish uchun etarli darajada past energiyada zarrachalarni tezlashtirishga qodir boʻlgan nurlar Cockcroft-Walton generatori va oʻzgaruvchan tokni yuqori voltli toʻgʻridan-toʻgʻri oqimga aylantiradigan kuchlanish koʻpaytirgichlari yoki kamar orqali olib boriladigan statik energiyadan foydalanadigan Van de Graaff generatorlari.
Elektrostatik zarracha tezlatgichlari
thumb|249x249px| [[Bilim Müzesi (Londra)|Ilmiy muzeydagi Cockcroft-Walton generatori (Philips, 1937)]] left|thumb|250x250px| 1960-yillardagi bir bosqichli 2 MeV chiziqli Van de Graaff tezlatgichi, bu yerda texnik xizmat ko‘rsatish uchun ochilgan holda. Tarixiy jihatdan, birinchi tezlatgichlar zaryadlangan zarralarni tezlashtirish uchun bitta statik yuqori kuchlanishning oddiy texnologiyasidan foydalangan. Elektrostatik tezlatgichlar bugungi kunda ham juda mashhur boʻlib, ularning soni boshqa barcha navlardan koʻp boʻlsa-da, ular 30 MV kuchlanishning amaliy chegarasi tufayli kam energiya bilan ishlash uchun koʻproq mos keladi (tezlatgich oltingugurt, geksaftorid kabi yuqori izolyatsion quvvatga ega gazga oʻrnatiladi). yuqori kuchlanishga imkon beradi). Zarrachalarning zaryadini terminal ichida saqlash mumkin boʻlsa, bir xil yuqori kuchlanish tandem tezlatgichida ikki marta ishlatilishi mumkin, bu atom yadrolari; Buni birinchi navbatda qoʻshimcha elektron qoʻshish yoki manfiy zaryadlangan anion kimyoviy birikma hosil qilish va keyin yorugʻlikni yupqa folga ustiga qoʻyish orqali terminalni boshqaradigan va musbat zaryadlangan yuqori kuchlanishdagi elektronlarni ajratish mumkin. Elektrostatik tezlatgichlar toʻgʻri chiziq boʻylab zarrachalarni tezlasa ham, „chiziqli tezlatgich“ atamasi koʻpincha statik elektr maydonlarini ishlatadigan tezlatgichlar emas, balki tebranuvchi elektr maydonlarini ishlatadigan tezlatgichlar bilan bogʻliq. Shu sababli, toʻgʻri chiziqda tayyorlangan koʻplab tezlatgichlar ikkita hodisa oʻrtasidagi farqni aniq koʻrsatish uchun „chiziqli“ emas, balki „elektrostatik“ deb ataladi.
Tebranuvchi maydon zarracha tezlatgichlari
Elektr zaryadsizlanishiga duchor boʻlgan yuqori kuchlanish chegarasi tufayli zarrachalarni yuqori energiyaga haydash uchun past, lekin tebranuvchi yuqori kuchlanish manbalarini oʻz ichiga olgan usullar qoʻllaniladi. Elektrodlar, shuningdek, zarrachalar tezlashtirilganda orbitadan sakrab chiqishiga olib keladigan magnit maydonga duch kelgan yoki yoʻqligiga qarab, zarralarni chiziq yoki aylana boʻylab tezlashtirish uchun ham tartibga solinishi mumkin.
Chiziqli zarracha tezlatgichlari
Chiziqli zarracha tezlatgichida zarralar oxir-oqibat maqsadli qiziqish maydonini oʻz ichiga olgan tekis chiziqda tezlashadi. Odatda, ular aylana tezlatgichlarga yuborilishidan oldin zarrachalarga past energiyali boshlangʻich impuls beradi. Dunyodagi eng uzun chiziqli zarracha tezlatgichi 3 km uzunlikdagi Stanford Linear Accelerator'dir (SLAC). SLAC elektron-pozitron kollayderidir. Chiziqli yuqori energiyali tezlatgichlar oʻzgaruvchan yuqori energiya maydoni qoʻllaniladigan anodlarning chiziqli tartibidan foydalanadi. Zarrachalar anodga yaqinlashganda, ular anodga qoʻllaniladigan qarama-qarshi qutbli zaryad tomonidan tezlashadi. Ular anoddagi teshikdan oʻtayotganda, polarizatsiya boshlanadi, shunday qilib; anod ularni qaytaradi va ular keyingi anod tomon tezlashadi. Tabiiyki, zarrachalar klasterlarining oqimi tezlashadi, shuning uchun har bir anodga ehtiyotkorlik bilan boshqariladigan AC kuchlanish qoʻllaniladi, bu jarayon har bir klaster uchun takrorlanadi. Zarrachalar yorugʻlik tezligiga yetganda, elektr maydonlarining almashinish tezligi shunchalik yuqori boʻladiki, ular radiochastotada ishlaydi va shuning uchun oddiy anodlar oʻrniga yuqori energiyali mashinalarda mikrotoʻlqinli boʻshliqlar qoʻllaniladi. Chiziqli tezlatgichlar tibbiyotda, shuningdek, radioterapiya va radioxirurgiyada keng qoʻllaniladi. Tibbiy darajadagi chiziqli zarracha tezlatgichlari 6-30 MV energiya bilan yorugʻlik hosil qiluvchi klystron va bükme magnit majmuasi yordamida elektronlarni tezlashtiradi. X-nurlaridan yorugʻlik hosil qilish uchun elektronlar toʻgʻridan-toʻgʻri yoki toʻqnashib ketishi mumkin. Ishlab chiqarilgan nurning ishonchliligi, qulayligi va toʻliqligi eski davolash vositasi Kobalt-60 terapiyasini almashtirdi.
Aylana yoki siklik tezlatgichlar
Aylana tezlatgichda zarralar yetarli energiyaga yetguncha aylana bo‘ylab aylanadi. Zarrachalarning yoʻli asosan elektromagnitlar yordamida aylanaga aylanadi. Aylana tezlatgichlarning chiziqli tezlatgichlardan afzalligi shundaki, halqa topologiyasi uzluksiz tezlanish imkonini beradi, chunki zarracha sezilmas harakatlanadi. Yana bir afzallik shundaki, bir xil quvvatlarda aylana tezlanish chiziqli tezlatgichga qaraganda ancha kichikdir (chiziqli tezlatgich aylana tezlatgich bilan bir xil quvvatga ega boʻlishi uchun juda uzun boʻlishi kerak). Energiyaga va tezlanayotgan zarrachaga qarab, aylana tezlatgichlar sinxroton nurlanish chiqaradigan zarrachalardan aziyat chekadi. Har qanday zaryadlangan zarracha tezlashtirilganda, zarralar sinxron nurlanish va ikkilamchi emissiya chiqaradi. Doira ichida harakatlanayotgan zarra har doim aylananing markaziga qarab tezlashgani uchun u aylana tangensiga qarab uzluksiz nurlanadi. Bu nurlanish sinxroton yorugʻlik deb ataladi va tezlashuvchi zarrachaning hajmiga juda bogʻliq. Shu sababli, koʻplab yuqori energiyali elektron tezlatgichlar chiziqli zarracha tezlatgichlari (linac). Biroq, baʼzi tezlatgichlar (sinxrotronlar) sinxroton nurini (X-ray) ishlab chiqarish uchun maxsus moʻljallangan. Aylana tezlatgichlar va umuman zarracha nurlari uchun muhim printsip: zarrachalar orbital moyilligi shundaki, zarrachalar zaryadlari magnit maydonga emas, balki bir xil (odatda relativistik) tezlanishga mutanosib va teskari proportsionaldir. Maxsus nisbiylik nazariyasi materiyaning vakuumdagi yorugʻlik tezligidan doimo sekinroq harakatlanishini talab qilganligi sababli, yuqori energiyali tezlatgichlarda energiya oshgani sayin, zarracha tezligi yorugʻlik tezligi chegarasiga etadi, lekin unga hech qachon etib bormaydi. Shuning uchun zarracha fiziklari odatda tezlik nuqtai nazaridan emas, balki zarrachaning energiyasi yoki impulsi nuqtai nazaridan oʻylashadi, odatda elektrovoltlarda (eV) oʻlchanadi. Aylana tezlatgichlar va umuman zarracha nurlanishlari uchun muhim tamoyil shundan iboratki, zarracha orbitasining egriligi zarracha zaryadiga va magnit maydoniga mutanosib, lekin impulsga teskari proportsionaldir.
Siklotronlar
Eng qadimgi funksional aylana tezlatgichlar 1929 yilda Berkli Kaliforniya universitetida Ernest O. Lawrence tomonidan ixtiro qilingan siklotronlar edi. Tsiklotronlarda zarrachalarni tezlashtirish uchun bir juft D-slot shaklidagi anodlar va ularning orbitalarini aylana shaklida shakllantirish uchun katta dipol magnit mavjud. Bir xil va harakatlanuvchi magnit maydonida zaryadlangan zarrachalarning oʻziga xos xususiyati shundaki, ular yorugʻlik tezligi C dan kamroq boʻlsa, ular siklotron chastotasi deb ataladigan chastotada orbitada aylanadi. Bu shuni anglatadiki, siklotronning tezlashishi D ni quvvat manbaini tezlashtiradigan radiochastota orqali barqaror chastota bilan boshqarish mumkin, chunki yorugʻlik doimo tashqariga aylanadi. Zarrachalar magnitning markaziga AOK qilinadi va tashqi tomondan eng kuchli energiya bilan chiqariladi. Siklotronlar zarrachalar kattalashgani sari relyativistik taʼsirlar tufayli yuqori energiya chegarasiga etadi, shuning uchun ularning siklotron chastotalari tezlashuvchi RF bilan sinxronlashtirilmaydi. Shunday qilib, oddiy siklotron protonlari faqat 15 million elektrovoltgacha (15 MeV, taxminan C ning 10 foiziga teng) oʻtishi mumkin. Buning sababi shundaki, protonlar harakatdagi elektr maydoni tomonidan jarayondan tashqariga chiqariladi. Agar tezlashtirilsa, radiatsiya radiusdan tashqariga chiqishda davom etadi, ammo zarralar tezlashtirilgan RF bilan birgalikda kattaroq aylanani bajarish uchun etarli tezlikka ega boʻlmaydi. Relyativistik taʼsirlarni qondirish uchun magnit maydonni sinxron siklotronlarda boʻlgani kabi, yuqori radiusga oshirish kerak. Izoxron siklotronlarga misol Shveysariyadagi PSI Ring Cyclotron boʻlib, u 590 MeV energiyada protonlarni beradi, bu yorugʻlik tezligining taxminan 80 foizini tashkil qiladi. Bunday siklotronning afzalligi — hozirgi vaqtda 2,2 Ma ga teng boʻlgan olinadigan maksimal erishish mumkin boʻlgan proton oqimi. Bu energiya va oqim 1,3 MV radiatsiya quvvatiga teng boʻlib, hozirda mavjud boʻlgan eng tez tezlatgichning kuchiga teng.
Sinxrotsiklotron va izoxron siklotronlar
Klassik siklotron energiya chegarasini oshirish uchun oʻzgartirilishi mumkin. Tarixiy jihatdan birinchi urinish sinxrotsiklotron boʻlib, u zarrachalarni toʻplamlarda tezlashtirdi. U doimiy magnit B maydonidan foydalanadi, lekin u tashqariga qarab harakatlanayotganda, ularning bogʻliq boʻlgan siklotron rezonans chastotalari zarrachalarni uygʻunlikda saqlash uchun tezlatgich maydon chastotasini pasaytirish uchun birlashadi. Bu aralashuv egilish, katta diametrli katta magnit va yuqori energiya talab qiladigan katta orbitadagi doimiy maydon tufayli past nurlanish intensivligidan aziyat chekadi. Sinxrotsiklotronlar izoxron siklotronlar yaratilganidan beri qurilmaydi.
Relyativistik zarrachalarni tezlashtirish muammosining ikkinchi urinishi sinxron siklotrondir. Bunday strukturada magnit maydonni diametr bilan oshirish uchun magnitning qutblarini shakllantirish orqali tezlashtiruvchi maydonning chastotasi barcha energiyalar uchun doimiy saqlanadi. Shunday qilib, barcha zarralar bir vaqtning oʻzida tezlashadi. Yuqori energiyali zarralar har bir orbitada klassik siklotronga qaraganda qisqaroq masofani bosib oʻtadi, shuning uchun ular tezlanish maydoni bilan orbitada qoladilar. Bir vaqtning oʻzida siklotronning afzalligi shundaki, u yuqori intensivlikdagi uzluksiz nurlanishni chiqaradi, bu baʼzi nomzodlar uchun qulaydir. Asosiy kamchiliklar — kerakli magnitning narxi va oʻlchami va strukturaning tashqi burchagida yuqori magnit maydon qiymatlariga erishishdagi qiyinchiliklar. Sinxron siklotronlar yaratilganidan beri sinxrotsiklotronlar ishlab chiqarilmagan.
NGC 4735
NGC 4735 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi SBbc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Guillaume Bigourdan 1885-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Istami xoqon
Istami xoqon, Istemi (xitoycha Shi-de-mi, yun. — Stemvis, vizantiyacha — Dizavul yoxud Silzibul, arab. — Sindjibu) (?—576) — Gʻarbiy Turk xoqonligining asoschisi va 1-xoqoni (553—76).
555 y. ular "Gʻarbiy dengiz" (Orol dengizi) boʻyiga yetib borganlar. Firdavsiyning yozishicha, I. x. ga tobe boʻlgan mulklarning chegarasi "Chin" (Xitoy)dan Jayxungacha va Choch (Toshkent)ning narigi tomonidagi Gulzariyun (Sirdaryo) gacha choʻzilgan. Shunday qilib, turkiylar bir yarim yil ichida butun Markaziy Qozogʻiston, Yettisuv va Xorazmni zabt etganlar. Biroq I.x. yurishi keyin qiyinlashgan. Orol dengizining shim. da unga xuni (xionitlar), var (oʻgʻur qavmi) va oʻgʻur (ugorlar-vengerlar ajdodi) lar qattiq qarshilik koʻrsatganlar. Faqat 558 y. bu qabilalar tor-mor qilingan va turkiylar Volga boʻylariga chiqqanlar. I. x. ga tobe boʻlishdan voz kechgan var va xuni qabilalarning qolgan-qutganlari (20 mingga yaqin kishi) qochib, keyinchalik yagona xalq — avarlarta birlashgan. I. x.: "Avarlar turk qilichidan qochib qutulish uchun osmonga uchadigan qushlar emas, ular suvga shoʻngʻib dengiz poʻrtanalarida gʻoyib boʻladigan baliqlar emas, ular yer yuzida tentirab yurishibdi. Eftaliylarni yengib olay, avarlarga hamla qilaman, shunda ular mening kuchqudratimdan qochib qutulmaydilar", degan edi. U eftaliylarga qarshi yurishni faqat 561 y. boshlagan, chunki bu davrda Xusrav I Anushirvon Vizantiya imperatori Yustinian bilan sulh tuzib, eʼtiborini sharqqa qaratgan edi. I. x. Eron bilan harbiy ittifoq tuzib, uni Eron shohining qiziga uylanish bilan yanada mustahkamlaydi. Sosoniylarni Balxga bergan zarbasidan foydalanib, I. x. qoʻshini 565 y. Oʻrta Osiyoga, eftaliylar hududiga bostirib kirgan. Buxoro yaqinidagi 8 kun davom etgan jangda eftaliylar podshosi Gatifarning qoʻshini tor-mor qilingan. Oʻrta Osiyoni toʻla zabt etish 571 y. tugallangan.