cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Dennheritz
Dennheritz Germaniyaning Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Zwickau tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 13,35 km2. Aholisi — 1398 kishi (2010).
Kleinblittersdorf
Hududi
Kleinblittersdorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Dennheritz
Hududi
Dennheritzning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Malestroit
Malestroit Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Morbihan departamenti Vannes tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
2472 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 426,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,8 km2.
Ismoil Eshonqulov
Ismoil Eshonqulov  — oddiy askar, Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi, Sovet Ittifoqi qahramoni,„Lenin“ va „1-Darajali Vatan urushi“ ordenilari sohibi.
1902-yil 1-martda Turk qishlogʻida (hozirgi Jizzax viloyati G’allaorol tumani) tug’ilgan. Toʻliqsiz-oʻrta ma’lumotni olgach, kolxozda ishlagan. 1942-yil oktabr oyida Ismoilov Qizil Armiya safiga chaqirilgan. 1943-yil fevraldan Ikkinchi jahon urushiga qatnashgan. 1945-yil fevralga qadar Qizil Armiya gvardiya askari Ishanqul Ismoilov 1-Belorussiya frontining 8-gvardiya armiyasi 74-gvardiya oʻqchi diviziyasining 240-gvardiya oʻqchilar polkining oʻqchisi boʻlgan. Poznanni ozod qilishda jonbozlik koʻrsatgan.
Poznan shahridagi nemis mudofaa boʻlinmasiga hujumda, Ismoilov shaxsan oʻzi ogʻir pulemyot va piyodalarga qarshi qurilmani yoʻq qilgan, natijada batalyon hujumni muvaffaqiyatli yakunlagan. SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1945-yil 31-maydagi Farmoni bilan “Frontida nemis-fashist bosqinchilariga qarshi kurashda qoʻmondonlikning jangovar topshiriqlarni namunali bajarganligi, koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun” oddiy askari Ishanqul Ismoilov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan taqdirlangan(31.05.1945).
Hazormontepa
Hazormontepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: V—VII asrlar. Qashqadaryo viloyatining Shahrisabz tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Shanbi” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Courtney Verloo
Courtney Reneé Verloo (1991-yil 9-mayda tugʻilgan) — Oregon shtatining Tualatin shahridan kelgan amerikalik futbolchi. Hujumchi, u Stenford universitetida kollej futbolida va Milliy ayollar futbol ligasida (NWSL) Gʻarbiy Nyu-York Flash uchun professional tarzda oʻynagan. U, shuningdek, AQShning U-17, U-20 va U-23 ayollar futbol terma jamoalari aʼzosi edi.
Yoshligi
Courtney Reneé Verloo 1991-yil 9-mayda Laurel va Stiv Verlu oilasida tugʻilgan. U Oregon shtatining Tualatin shahrida, Portlend poytaxti hududida opa-singillar Anna va Brittani bilan birga oʻsgan.
Verloo 2009-yilda tugatgan Tualatin oʻrta maktabida futbol oʻynagan. Oʻrta maktabda u 2006 va 2007-yillarda Gatorade tomonidan yilning eng yaxshi oʻyinchisi sifatida tanlangan va 2009-yilda Parade jurnali tomonidan oʻrta maktabning butun Amerika tanlovi boʻlgan. Oʻrta maktabda u „Portlend“ va Amerika Qoʻshma Shtatlari U-17 terma jamoasida ham oʻynagan.
Verloo keyin Stenford universitetida oʻqishga kirdi, u yerda u inson biologiyasi va psixologiya boʻyicha ixtisoslashgan. Stenfordda u 95 ta oʻyinda maydonga tushdi, shulardan 77 tasida maydonga tushdi va 23 ta gol urdi va 25 ta golli uzatmani amalga oshirdi. Uning jamoasi 2009, 2010 va 2011-yillarda Pac-12 chempionatida va 2011-yilda NCAA milliy chempionatida gʻolib chiqdi. U kollejda oʻqib yurgan paytlarida ham milliy terma jamoada (U-20) oʻynagan.
Professional karyera
2014-yil yanvar oyida u Gʻarbiy Nyu-York Flash tomonidan Milliy ayollar futbol ligasi loyihasida toʻqqizinchi oʻrinni egalladi. Verloo klub bilan 2014-yil mart oyida ikki yillik shartnoma imzoladi va 2014-yilning 7-mayida „Kansas City“ ga qarshi oʻyinda debyut qildi. 2014-yil 31-mayda u ishdan boʻshatilgan.
Almodóvar del Río
Almodóvar del Río Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Córdoba provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 174 km2. Aholisi — 7916 kishi (2010).
Ghattas
Ghattas (غطاس), baʼzan Gattas yoki Gattaz deb tarjima qilinadi, odatda Yaqin Sharqdagi arab nasroniylari orasida uchraydigan ism. U arabcha feʼldan olingan boʻlib, „suvga (yoki boshqa suyuqlikka) botirmoq“ maʼnosini bildiradi. Koʻpincha misrlik qibtiylar va livanlik nasroniylar orasida „suvga choʻmish“ maʼnosida ism sifatida uchraydi.
Quyidagilarga murojaat qilishingiz mumkin:
Almodóvar del Río
Demografiyasi
thumb|left|200px|Замок
Ghattas
Ism
Familiya
Lebach
Lebach Germaniyaning Saarland yerida joylashgan aholi punktidir. Saarlouis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 64,15 km2. 19 784 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Lebachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Oqqoʻrgʻon (ariq)
Oqqoʻrgʻon (Oqqoʻrgʻon, ; Unqoʻrgʻon ) varianti ham bor — Toshkentdagi kanal (ariq), Boʻzsuv kanalining chap tarmogʻi. Oʻrta asrlarda yaratilgan. Oʻrtacha suv isteʼmoli 0,965 m³ / s ni tashkil qiladi.
Tavsifi
Oʻtmishda u hozirgi Qibray viloyati hududida, Salor chiqish joyidan biroz pastroqda boshlangan (41.3709°N, 69.33816°W 41.3709°N, 69.33816°W 41.3709°N, 69.33816°W). Keyinchalik kanal oʻzgartirilib, hozirda u Boʻzsuv GESining yuqori hovuzidan, Vodokanal tresti hududidan chiqadi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D0%BA%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D0%B2_%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%83_%28%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%29.JPG/250px-%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D0%BA%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D0%B2_%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D1%83_%28%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82%29.JPG|left|thumb|250x250px| Oqqoʻrgʻon botanika bogʻida link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BA%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D0%B8_%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD.JPG/250px-%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BA%D0%BA%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD_%D0%B8_%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD.JPG|left|thumb|250x250px| Oqqoʻrgʻon filiali bilan [[Darxonariq|Darxon
1865-yil rejasiga koʻra Oqqoʻrgʻon Chouli kanaliga quyiladi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida Toshkentning Novgorod qismi hududi orqali shimoldan janubga oqib oʻtib, Salor kanaliga quyilgan. Zamonaviy xaritalarda kanal ohirii Shahrisabz koʻchasi ]gacha belgilangan.
Tarixiy maʼlumotlar
Oqqoʻrgʻon kanali oʻrta asrlarda qazilgan. Uning suvlari hozirgi Oqqoʻrgʻon massivi hududida joylashgan Xoʻja Ahror vaqf xoʻjaligi yerlarini sugʻorgan.
Oqqoʻrgʻon tarmoqlari
Oqqoʻrgʻonda bir qancha shoxobchalar paydo boʻladi, ulardan eng kattasi Mudofaachilar koʻchasi bilan chorrahadan chiqadigan Darxon kanali (ariq) dir.
Bayroqni yarim ustunda koʻtarish
Bayroqlarning “yarim yarmiga koʻtarilishi” kerak boʻlgan balandlik mamlakatdan mamlakatga farq qiladi va odatda turli tashkilotlar tomonidan bayroqni faqat kengligi boʻyicha tushirish tavsiya etiladi. Buyuk Britaniya bayrogʻi protokoli bayroqni hech qachon bayroq ustunining uchdan ikki qismidan pastga tushirmaslik kerakligini taʼkidlaydi.
Ular toʻrtta bayroqni tashkil qiladilar, ular oʻzlariga tegishli boʻlgan davlatlar tomonidan yarim shtatda koʻtarilishi mumkin emas, chunki Saudiya Arabistoni bayrogʻi bilan Somalining bir qismi sifatida xalqaro miqyosda tan olingan Somaliland bayrogʻida kalima-i shahada mavjud. Iroq bayrogʻida takbir bor, Afgʻoniston bayrogʻida esa ikkalasi ham bor. Bayroqning koʻtarilishi Saudiya Arabistoni tomonidan dinga nisbatan haqorat sifatida koʻriladi.
Turkiya
alt=|thumb| [[Otaturk aeroportidagi terakt|2016-yildagi Otaturk aeroportidagi hujumdan keyin Turkiya bayroqlari yarim tushirildi, Anqara, 2016-yil 29-iyun]] 1938-yilning 10-noyabr kuni ertalab soat 5-9 da vafot etgan Mustafo Kamol Otaturk xotirasiga har 10-noyabr kuni soat 09:05 dan quyosh botishi oraligʻida Turkiya bayrogʻi yarimga tushiriladi. Boshqa paytlarda hukumat milliy motam paytida yoki Turgut Oʻzalning oʻlimi kabi Turkiya siyosatidagi muhim shaxslar xotirasiga hurmat belgisi sifatida bayroqni yarim tushirib qoʻyishga qaror qilishi mumkin. Bunday qaror qabul qilinganda, barcha hukumat binolari, idoralar, umumtaʼlim maktablari va harbiy bazalar oʻz bayroqlarini yarim ustunga tushiradi.
Yosir Arafat va Papa II. Jon Polning oʻlimidan soʻng boʻlgani kabi Turkiyaning chet ellik yetakchiga hamdardligini koʻrsatish uchun bayroqlar yarmiga tushirilishi mumkin. Anqaradagi Buyuk Millat Majlisidagi bayroq vaziyatdan qatʼiy nazar hech qachon yarimga tushirilmaydi, Mustafo Kamol Otaturk maqbarasi joylashgan Anitkabirdagi bayroq esa faqat 10-noyabr kuni tushiriladi. Koʻtariladigan bayroq avval toʻliq balandlikka koʻtarilib, keyin ustunning yarmiga tushirilishi kerak.
Hirschfeld
Hududi
Hirschfeldning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Joachim Meichssner
Joachim Meichssner (1906-yil 4-aprel — 1944-yil 29-sentyabr)  — nemis armiyasi ofitseri va fashistlar rejimiga qarshilik koʻrsatish aʼzosi.
Hayoti
1943-yilda sharqiy jabhada joylashtirilgandan soʻng, Meichssner Qurolli Kuchlar qoʻmondonligining tashkiliy boʻlimining boshligʻi boʻldi va shuning uchun Hitler oldiga toʻgʻridan-toʻgʻri, ammo vaqti-vaqti bilan kirish huquqiga ega edi. 1943-yil sentyabr oyida polkovnik Helmut Stieff Meichssnerga Hitlerni xudkushlik hujumida oʻldirish rejalari haqida maʼlumot berdi va uni bunday urinishni amalga oshirishga ishontirishga harakat qildi; ammo, otasi uni diniy sabablarga koʻra tushkunlikka solganidan keyin va „kutish stressiga dosh berolmagani“ uchun Meichssner nihoyat rad etdi.
Claus von Stauffenberg atrofidagi fitnachilar endi Hitlerni qishki yangi liboslar namoyishi paytida xudkushlik hujumida oʻldirish uchun Axel von dem Busscheni tanladilar, bu reja ittifoqchilar havo hujumida formalar yoʻq qilinganidan keyin barbod boʻldi.
Meichssner 20-iyul fitnasi paytida Potsdamda joylashtirilgan; dastlab uning davlat toʻntarishiga aloqadorligi aniqlanmadi, lekin uning otasi, Vittenbergdagi konfessional cherkov aʼzosi, 1944-yil 21-iyulda Gestapo tomonidan hibsga olindi. Bir hafta oʻtgach, Yoaxim Meyxsner ham hibsga olindi. U 1944-yil 29-sentyabrda Volksgerichtshof tomonidan oʻlimga hukm qilindi va darhol Plötzensee qamoqxonasida Yoaxim Sadrozinski, Fritz fon der Lanken, Vilgelm-Fridrix zu Linar va Otto Gerfurth bilan birga qatl etildi.
Amy James-Kelly
Amy James-Kelly (1995-yil 15-noyabrda tugʻilgan)— britaniyalik aktrisa. U ITV Coronation Street (2013-2015) serialidagi Maddi Xit roli orqali mashhurlikka erishdi. O‘shandan beri u Netflix seriali Safe (2018) va BBC One dramasi " Three families " (2021) filmlarida suratga tushgan.
Yoshlik
James-Kelly Shimoliy Irlandiyaning Antrim shahrida tugʻilgan. Oilasi u chaqaloqligida Angliyaga koʻchib oʻtgan. U hayotining bir yoshga toʻlguncha Buyuk Manchesterdagi Shimoliy Yorkshirning Ketterik shahrida yashagan. U Oldhamdagi Blue Coat maktabida tahsil olgan. Manchester aktyorlik maktabida darsdan tashqari mashgʻulatlarda qatnashgan.
Karyera
James-Kelly oʻz karerasini „ Beauty Manifesto“, „ Trojan Women“, „My Fair Lady“, " Frank va Ferdinand " nomli teatr spektakllarida boshlagan.
2013-yil dekabr oyida James-Kellu oʻzining televizion faoliyatoni ITV loyihasi Coronation Street serialida boshladi. 2015-yil fevral oyida u Coronation Street serialini tark etishini eʼlon qildi va oʻzining qahramoni oʻldirilgan iyun oyida soʻnggi bor serialda suratga tushdi.
U oʻzining ikkinchi televizion rolini 2016 yilgi Jericho drama mini-serialida Marta Quaintain rolida oldi.
James-Kelly 2018-yilda Netflix -ning " Safe " serialida Jenni Delani rolini ijro etgan. U, shuningdek, BBC One -ning Moving On serialida yordamchi rol oʻynagan.
James-Kelly 2019-yilgi " Military Wives " komediya-dramasida Sara rolini oʻynadi. Oʻsha yili u BBC One va HBO seriallarida " Jentlmen Jek " filmida Suzanna Vashington rolini oʻynadi.
2021-yilda James-Kelly ITV kriminal dramasi The Bayning 2-seriyasida Greys Marshbruk rolini o‘ynadi. Oʻsha yili BBC Onening ikki qismli " Three Families " dramasida Xanna Kennedi rolini o‘ynadi.
Malguénac
Aholisi
1726 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 44,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 38,8 km2.
Louis Renault (jurist)
Lui Reno (1843-yil 21-may – 1918-yil 8-fevral) fransuz huquqshunosi va pedagogi, 1907-yilda Tinchlik uchun Nobel mukofoti (Ernesto Teodoro Moneta bilan) hammuallifi.
Renault Autun shahrida tugʻilgan. 1868-yildan 1873-yilgacha Renault Dijon universitetida Rim va tijorat huquqi professori boʻlgan. 1873-yildan to vafotigacha u Parij universitetining huquq fakulteti professori, 1881-yilda xalqaro huquq professori boʻlgan. 1890-yilda u Tashqi ishlar vazirligining yuriskonsulti etib tayinlandi, bu lavozimda u Fransiya tashqi siyosatini xalqaro huquq nuqtai nazaridan sinchiklab tekshirdi. U koʻplab konferensiyalarda, xususan ikkita Gaaga konventsiyasida (1899 va 1907) va London dengiz konferensiyasida (1908—1909) qatnashgan.
Renault arbitr sifatida mashhur boʻlgan, uning eng mashhur ishlari, shu jumladan 1905-yildagi Yaponiya uyi soligʻi ishi, 1909-yildagi Casa Blanca ishi, 1911-yildagi Sarvarkar ishi, 1913-yilgi Karfagen ishi va 1913-yilgi Manouba ishi. Uning asarlari orasida xalqaro huquqning ixtisoslashgan mavzulariga bagʻishlangan maqola va monografiyalar mavjud. Doʻsti va hamkasbi C. Lyon-Ken bilan birgalikda u savdo huquqi boʻyicha bir qancha asarlar, jumladan, ikki jildlik toʻplam, sakkiz jildlik risola va koʻplab nashrlarga yetib kelgan qoʻllanma yaratdi.
1879-yilda Renault oʻzining "Xalqaro huquqni oʻrganishga kirish" asarini va 1917-yilda Germaniya tomonidan xalqaro huquqning birinchi buzilishi, Germaniyaning shartnoma majburiyatlarini buzgan holda Belgiya va Lyuksemburgga bostirib kirishi haqida nashr etdi.
Mavsumiy ishchi
thumb|right|250px "Mavsumiy ishchi" — I. D. Shadr ijodidagi (1928-1929, marmar) haykal. Qishki ish uchun shaharga kelgan mavsumiy ishchilarga bagʻishlangan. 1930-yilda Moskvada Lermontovskaya maydonidagi parkda oʻrnatilgan. U federal ahamiyatga ega madaniy meros ob’ekti maqomiga ega.
Haykalda chuqur oʻyga choʻmgan keksa ishchi tasvirlangan. Egnida ishchi fartuk va ogʻir tufli, koʻylagining yenglari tirsagigacha shimarilgan. Haykaltarosh nafaqat ishchi, balki maʼnaviy qobiliyatli inson, faylasufni ham tasvirlagan. Bu yangi sovet davrining ishchisi : kuchli, irodali. Sanʼatshunos A.I. Zotov shunday deb yozgan edi: "Oʻz ishining yuksak ijtimoiy maqsadini anglagan bu mehnatkashda qanchalik ichki qadr-qimmat va ishonch namoyon boʻladi ".
Bu haykalda, D. Shadr iqtidorli duradgor boʻlgan otasining xislatlarini oʻtkazdi. Shuningdek, oʻgʻli bilan qishki ish uchun Moskvaga kelgan haqiqiy ishchi prototip boʻlib xizmat qilgani haqida afsonalar mavjud. Oʻgʻli kutilmaganda vafot etdi va ishchining qaygʻusi haykalda aks etdi.
Yodgorlikning joylashuvi tasodifan tanlanmagan. 1920-yillarning boshlarida Lermontovskaya maydonida mehnat birjasi ishlagan, u yerda mavsumiy ishchilar ham ish qidirardi.
1948-yilda Tretyakov galereyasi uchun „Mavsumiy ishchi“ haykali bronzadan ishlangan. 1976-yilda haykaltaroshning vatani Shadrinsk shahrida Shadra maydonida meʼmoriy va haykaltaroshlik kompozitsiyasi oʻrnatildi (haykaltarosh Yu. L. Chernov, arxitektor G. G. Isakovich): markazda I.D. Shadra byusti va yon tomonlarida Mitish badiiy quyma zavodida bronzadan yasalgan ikkita quyma Shadra haykallari „Paxta tosh — proletariat quroli“ (chapda) va „Mavsumiy ishchi“ (oʻngda).
Uvarovo (Sharqiy Qozogʻiston viloyati)
Uvarovo (Уварово) — Qozogʻistonning Sharqiy Qozogʻiston viloyati Glubokovskiy tumanidagi qishloq nomi. Kirovskiy qishloq okrugining tarkibiga kiradi. KATO kodi — 634049400.
Irtish daryosining oʻng qirgʻogʻida joylashgan aholi yashash punkti. Sovet davrida qishloq Kuybishev kolxozi nomiga ega boʻlgan.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1616 kishi (775 erkak va 841 ayol)ni tashkil etgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1673 kishi (829 erkak va 844 ayol) istiqomat qiladi.
Contemporary R&B
Contemporary R&B (zamonaviy R&B (ar-en-bi)) yoki shunchaki R&B) R&B (rhythm and blues, talaffuzi ritm-en-blyuz) ni pop, soul, funk, hip hop va electronic musiqa unsurlari bilan birlashtirgan musiqa janridir.
Contemporary R&B janrida ijod qiluvchilar koʻp hollarda Stevie Wonder, Whitney Houston, Mariah Carey, Mary J. Blige, Jodeci, Boyz II Men va Beyoncé kabi qoʻshiqchilar tomonidan ommalashtirilgan melizmadan foydalanishadi.
Membrana oqsillari
Hujayra membranasi
Hujayra membranasi qalinligi 7,5-10 nm gacha boʻlib, faqat elektron mikroskopda koʻrinadi. Oʻzgaruvchan mozaik modelga ega membrana asosan fosfolipid, xolesterol hamda oqsillardan tuzilgan. Shuningdek, juda kam foizlarda uglevodlar ham uchraydi. Membrana fosfolipidlari ikki qavat boʻlib, amfipatik hisoblanadi (yaʼni gidrofil va gidrofob xususiyatga ega). Fosfolipidlarning gidrofil qismlari hujayra tashqarisiga hamda sitoplazmatik matrixga qaragan boʻlsa, ikki gidrofob (suvga chidamsiz) uzun zanjirli yogʻ kislotalari membrana ichki tomonida joylashadi (toʻgʻri yoʻnalishda-toʻyingan va buralgan-toʻyinmagan). Xolesterol molekulalari esa fosfolipidning yogʻ kislotalari orasida joylashib, ularning xarakatini chegaralaydi.
La Carlota
La Carlota Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Córdoba provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 80 km2. Aholisi — 11906 kishi (2006).
Membrana oqsillari
Membrana oqsili turlari
Hujayraning asosiy molekulyar komponentlaridan biri hisoblangan oqsillar membrana massasining 50% gacha qismini tashkil etadi. Membrana oqsillarining ikki turi farqlanadi: integral va periferik.
Integral oqsillar
Integral oqsillar - bilipid qavatda joylashadi va aksariyat hollarda membranani butunligicha kesib oʻtadi. Membranani toʻliqligicha kesib oʻtgan oqsillar transmembranal oqsillar deyiladi. (integral oqsillarga eritrotsit membranasida uchrovchi A, B, C, E turlari maʼlum boʻlgan glikoforinni misol tariqasida keltirish mumkin. Uning vazifasi hujayra tashqi yuzasi “manfiy” zaryadini hosil qilib, shu hujayrani boshqa hujayralarga yopishib qolmasligini taʼminlashdir.) thumb|right|300px|Transmembranal oqsillar sxematik tuzilishi: 1. Yolgʻiz transmembranal oqsil [[α-zanjir 2. Politopik transmembranal oqsil α-zanjiri 3. Politopik transmembranal oqsil β-zanjir ]]
Periferik oqsillar
Periferik oqsillar – lipid qavat ichiga kirmaydi va ekstrasellular yoki intrasellular yuzalarda kuchli ion bogʻlar orqali birikadi. Periferik oqsillar bifosfolipid qavatda joylashuviga koʻra: ichki yuza periferik oqsillari – hujayra sitoskeletini hosil qilishda yordamlashadi. (masalan: spektrin-barcha eukariot hujayralarda uchraydi va sitoskelet hosil qilishda ishtirok etadi. Eritrotsitlarda bu oqsil koʻp miqdorda uchraydi va uning normal shaklini saqlashda ahamiyatga ega). Tashqi yuza periferik oqsillari – tanlab oʻtkazuvchanlik vazifasini bajaradi. Bunday oqsillar molekulalari hujayra adgeziya molekulalari (ingizcha. Cell adhesion molecules CAM) deyiladi. CAM tiplari: 1. Integrin 2. Ig G ga bogʻliq adgeziya molekulalari 3. Kadgerin- Ca ioniga bog’liq 4. Selektin
Selektin joylashishiga koʻra quyidagi turlarga boʻlinadi:
Glikokaliks
Membrana yuzasida shuningdek uglevodlar ham joylashgan boʻlib, ular oqsillar va lipidlar bilan bogʻlanadi (glikolipid va glikoprotein hosil qiladi). Glikolipid va glikoproteinlar birgalikda hujayra yuzasida maxsus qatlam hosil qiladi, bu qatlam glikokaliks (hujayra “paltosi”) deb nomlanadi. Ular hujayra yuzasida maxsus funksiyalar: metobolizm, hujayrani tanish, hujayralarni oʻzaro biriktirish va garmonlar uchun retseptor kabilarni bajaradi.
Lipid sollari
Hujayra membranasida lipid sollari (lipid rafts) deb nomlanadigan tuzilmalar joylashgan boʻlib, ular oqsillarning harakatlanishi va tarqalishini taʼminlab turadi. Ilgariroq oqsillar lipid “ummonida” aysberg kabi erkin harakatlanadi deb oʻylangan nazariya endi sollar nazariyasi bilan tuzatildi. Sollar hujayra membranasidagi biroz koʻtarilib yoki botib turgan tuzilmalar boʻlib, sollar sohasida glikosfingolipidlar va xolesterol konsentratsiyasi yuqori boʻladi. Ikki turdagi lipid sollari farqlanadi: Planar hamda caveolar. Planar sollar tarkibida lipid va xolesterolga qoʻshimcha ravishda Flotillin oqsillari boʻladi hamda biroz boʻrtib turadi. Caveolar lipid sollarda esa membrananing kolbaga oʻxshash invaziya hosil qilishi, qoʻshimcha ravishda Caveolin oqsillarini saqlashi xarakterlidir. Bu qismlar turli periferik va integral oqsillarni tutadi, ularni lipid ummonida suzib yurgan signal platformalar deyish mumkin. Chunki bu yerda signalizatsiya yoʻllari uchun zarur boʻlgan barcha tarkibiy qismlar: retseptor, bogʻlovchi faktor, enzimlar vahokazolar boʻladi. Koʻpchilik bakteriyalar ham aynan shu qismlardan foydalanib hujayraga kirishi mumkin. Masalan, shigella va salmonellalar aynan shu qismning axborot mexanizmini oʻgʻirlashi hisobiga hujayraga kiradi. Bunday hollarda bakteriya fagositozlanmaydi yoki lizosomada parchalanmaydi.
Funksiyalari
Membrana oqsillari organizmlar yashashi uchun muhim boʻlgan bir qancha funksiyalarni bajaradi
Nasoslar: maʼlum ionlar (m: Na va K) ni membrana orqali faol tashilishini taʼminlaydi. Nasoslar shuningdek, metobolik mahsulotlarning prekursorlarini alohida yoki ionlarga bogʻliq holda tashilishini taʼminlaydi.
Aloro-pantar xalqlari
Aloro-pantar xalqlari — Indoneziyaning janubi-sharqidagi Alor va Pantar orollaridagi xalqlar guruhidir: abui, blagar, voisika, kabola, kafoa, kui, kelon, kolana, lamma, nedebang, tanglapui, teva va boshqalar. Umumiy soni 170 ming kishiga yaqin.
Membrana oqsillari
Funksiyalari
Kanallar: plazma membranasi orqali kichik ionlar, molekulalar va suv oʻtishiga imkon beradi. (m: passiv diffuziya). Shuningdek hujayralar orasida joylashib, signalizatsiyani taʻminlashda qatnashadi. (m: neksus). Bir sitoplazmadan ikkinchisiga ionlarni oʻtkazilishini taʼminlaydi.
Aloro-pantar xalqlari
Tarixi
Aloro-pantar xalqlarining ajdodlari Sharqiy Indoneziya aholisi edi. Ular doimo avstroneziya xalqlari taʼsirida boʻlgan. 20-asrning oʻrtalarigacha aloro-pantarlarda feodalizm hukm surgan. Markaziy rayonlarning qabilalari platolarni bosib oldi. Endi feodal mulklarning barcha izlari yoʻqoldi.
Membrana oqsillari
Funksiyalari
Retseptorlar: tashqaridan kelgan turli maʼlumotlarni qaʼbul qilib hujayraga uzatish vazifasini bajaradi.
Linker oqsillar: sitoskeletni ekstrasellular matrix bilan bogʻlaydi. Masalan, integrinlar sitoskelet tarkibidagi aktin molekulalarini hujayra tashqarisi matrixida joylashgan fibronektin bilan bogʻlaydi.
Aloro-pantar xalqlari
Dini
Aloro-pantar xalqlarining aksariyati nasroniylar (katoliklar, protestantlar) va musulmon-sunniylar, shuningdek, anʼanaviy eʼtiqodlarga ega. Katoliklar ustunlik qiladi, keyin protestantlar. Biroq sunnat islom vakillari ham bor. Monoteistik dinlar bilan bir qatorda aloro-pantark xalqlari oʻzlarining anʼanaviy eʼtiqodlarini saqlab qolishgan. Ular missionerlar yetib bora olmaydigan tog‘li hududlarda keng tarqalgan.
Membrana oqsillari
Funksiyalari
Enzimlar: turli vazifalarni bajaradi. Masalan, bir vaqtning oʻzida nasos vazifasini bajaruvchi ATFazalar ATFni sintezlaydi, shu sabab ularni ATF sintetazalar deb ataladi.
Aloro-pantar xalqlari
Kasb-hunari
Aloro-pantar xalqlarining asosiy kasbi — dehqonchilik, asosiy donli ekinlari — makkajoʻxori, ikkilamchi ekinlari sholi, banan va ildiz ekinlaridir. Ovchilik muhim rol oʻynaydi.
Hayot tarzi
Oilalar patriarxallik yana meros otadan oʻgʻilga beriladi. Umuman olganda, xalqlar gavayiliklar qabul qilingan qarindoshlik bilan ajralib turadi. Aloro-panteralar 20-asrgacha yashagan dastlabki davrda ovchilik anʼanalariga ega boʻldi, hozir u yoʻqolgan. Aloro-pantar xalqlarining sheʼriyati oʻziga xos turi — serintaga ega edi. Bular qadim zamonlarda xalq hayotida sodir bo‘lgan voqealar haqida sheʼriy shakldagi qisqa hikoyalardir. Ular koʻpincha ommaviy bayramlarda (masalan, toʻylarda) oʻqilgan.
Membrana oqsillari
Funksiyalari
Struktur oqsillar: asosan, hujayralararo aloqalarni taʼminlaydi.
Toksin oqsillar
Polipeptid toksinlar va koʻplab antibakterial peptidlar, masalan, kolitsinlar yoki gemolizinlar hamda apoptozda ishtirok etadigan baʼzi oqsillar alohida toifaga ega. Bu oqsillar suvda eriydi, lekin lipid qoʻsh qavatida "oʻtolmaydigan" tarzda toʻplanishi mumkin.
Gemolizin
Gemolizin lipid va oqsillar yigʻindisi boʻlib, hujayra membranasini buzish orqali qizil qon hujaralarining lizisini keltirib chiqaradi. Baʼzi mikroblardan olingan gemolizinlarning qizil qon hujayralarida litik faolligi ozuqa moddalarini olish uchun katta ahamiyatga ega boʻlsa-da, patogenlar tomonidan ishlab chiqariladigan koʻplab gemolizinlar infeksiya paytida qizil qon hujayralarining sezilarli darajada nobut boʻlishiga olib keladi.
Kolitsin
Kolitsin E.coli bakteriyasining baʼzi shtammlari tomonidan ishlab chiqariladigan va ular uchun toksik boʻlgan bakteriotsitlarning bir turi. Kolitsin boshqa bakteriya shtammlari bilan raqobatni kamaytirish uchun atrof-muhitga chiqariladi. Kolitsinlar tashqi membrana retseptorlari bilan bogʻlanib, ulardan sitoplazma yoki sitoplazmatik membranaga oʻtishda foydalanadi. Bu yerda oʻzining sitotoksik reaksiyasini, depolyarizatsiyani taʼminlaydi.
Signal uzatish yoʻllari
Signal uzatish (signalizatsiya) jarayonlari hujayra tashqarisidan maʼlum axborotni qabul qilish, qayta ishlash va unga munosib javob qaytarish jarayonlari yigʻindisi boʻlib, bu jarayonlar asosan, membranadagi retseptorlar hamda ion kanallari orqali amalga oshiriladi. Hujayra bir vaqtning oʻzida bir qancha signallarni oʻzlashtirishi mumkin. Baʼzi bir hujayralar oʻzida hosil qilgan signallarni boshqa, yaqindagi hujayralarga: nerv sinapslari orqali yoki uzoqdagi hujayralarga: garmonal taʼsir orqali yuborishi mumkin. Signal molekulalari eruvchan birlamchi messenjer yaʼni ligand shaklida boʻladi. Ligand tushunchasi keng maʼnoda qoʻllanilgan boʻlib, uning tarkibiga garmon, neyrotransmitter, biologik faol moddalar va boshqalar kiradi. Sensor tizimdagi signal molekulalari mexanik signal, vibratsiya, yorugʻlik yoki tovush shaklida boʻlishi mumkin. Birlamchi messenjerlar qanday holatda boʻlishidan qatʼi nazar, har birining maxsus sezuvchi retseptori boʻladi.
Retseptor orqali hujayraga kirgan axborot ikkinchi messenjer tizimi orqali kerakli qismga yoʻnaltiriladi. Retseptorlar odatda 3 guruhga boʻlinadi. Hujayra tashqarisdagi, hujayra ichidagi va transmembranal. Signalizatsiyaning eng muhim turlariga: endokrin, parakrin, autokrin va sinaptik signal turlari kiradi.
Endokrin sigal yoʻli
Endokrin signalizatsiyada – gormonal va garmonsifat moddalar qon va limfa orqali nishon hujayralarga yetkaziladi.
Parakrin signal yoʻli
Parakrin signalizatsiyada – garmonsifat moddalar (kimyoviy mediatorlar) tez metobolik o'zgarishlarga uchragani uchun faqat mahalliy hujayralarga taʼsir qiladi. (barcha garmon va garmonal moddalar qonga oʻtish orqali boshqa hujayra retseptorlari bilan bogʻlanmaydi. Ba’zi garmonal moddalar biriktiruvchi toʻqima yaʼni interstitsiaga oʻtib qoʻshni hujayra retseptorlariga taʼsir qilishi mumkin. Bu taʼsir parakrin taʼsirdir.)
Autokrin signal yoʻli
Autokrin signalizatsiyada – chiqarilgan garmon (garmonsifat modda) oʻz hujayrasidagi retseptorga taʼsir koʻrsatadi. Sinaptik signalizatsiyada – asosan, kimyoviy mediatorlar maxsus kontakt – sinapslar orqali bir hujayradan ikkinchisiga oʻtadi.
Genomda joylashishi
Membrana oqsillari orasida eruvchan globulyar oqsillar, tolali oqsillar va tarqoq oqsillar keng tarqalgan. Barcha membrana oqsillarini genetik jihatdan kodlash uchun genomning taxminan 20-30% qismi ishtirok etishi taxmin qilinmoqda. Masalan, E. coli bakteriyasining 4200ga yaqin oqsilidan 1000tasi membrana oqsillari hisoblanadi, ulardan 600tasi membranada doimiy boʻlishi isbotlangan. Olimlar tomonidan olib borilayotgan tajribalar hozirgi kunda genomning toʻliq 30% i membrana oqsillarini kodlashini koʻrsatadi.
Kasalliklari
Barcha zamonaviy dori vositalarining 50% dan ortiq qismi membrana oqsillari bilan bogʻlanadi. Membrana oqsillari bilan bogʻliq boʻlgan inson kasalliklari orasida yurak kasalliklari, Altsgeymer va mukovissidoz kasalliklari uchraydi.
Oq kapalaklar
Oq kapalaklar (Pieridae) - kunduzgi kapalaklar oilasi. Yozilgan qanotlarining uz. 8 sm gacha, koʻpincha oq, sariq yoki alvon rangli qora doglari bor. Qurtlari yashil yoki olachi-por rangli, tanasi qalin va kalta tuklar bilan qoplangan. Gʻumbagi ipak bel-bog yordamida substratga yopishgan boʻladi. 500 ga yaqin, jumladan, Oʻzbekistonda 10 ga yaqin turi maʼlum. Qurtlari, asosan, karamdoshlar va burchoqdoshlarda rivojlanadi. Bir qancha turlari (karam, turp, doʻlana kapalaklari) oʻsimliklarga jiddiy ziyon kel-tiradi. Ayrim vakillari noyob tur si-fatida muxrfaza qilinadi. thumb|Colias nina
Membrana transporti
thumb|302x302px|Membrana transporti turlari, osmos, aktiv transport, diffuziya (chapdan o'nga) Hujayra biologiyasida membrana transporti biologik membranalar orqali ionlar va kichik molekulalarni o'tishini tartibga soluvchi mexanizmlar to'plamini anglatadi. Hujayraning ikki qavat fosfolipidlari orasida oqsillarning joylashuvi, hujayra orqali ba`zi moddalarni o'tkazuvchan boshqalarini o'tishiga esa to'sqinlik qiladi. Hujayra membranasi orqali moddalarning tashilishi, asosan, 3 turda boʻlishi mumkin:
Passiv transport
Oʻz navbatida osmos va diffuziya jarayonlarini qamrab oladi. Passiv transportda energiya talab etilmaydi, moddalar konsentratsiyasi yuqori tomonda konsentratsiyasi past tomonga qarab harakatlanadi. (konsentratsiya gradiyenti boʻylab). Osmos – bu membrana orqali erituvchi molekulalarining oʻtishi hisoblanadi. Diffuziya jarayoni esa oʻz navbatida yana ikkiga: oddiy (oson) hamda osonlashtirilgan turlarga boʻlinadi. Baʼzi yogʻda eruvchan (lipofil), zaryadsiz, kichik molekulalar membrana orqali konsentratsiya gradienti boʻylab harakatlanadi. Bunga oddiy diffuziyaning birinchi turi deyiladi. Suvda eruvchan moddalar va ionlar esa bifosfolipid qavatdan oʻtishi uchun maxsus yoʻllar yaʼni ion kanallarini talab qiladi, bu esa oddiy diffuziyaning ikkinchi turi hisoblanadi. left|thumb|827x827px|Voltaj darvozali ion kanali tuzilishi, aktiv hamda inaktiv holatlari
Ion kanallari turlari
Diffuziyaning ikkinchi turi – osonlashgan diffuziya maxsus tashuvchi oqsillar orqali “tashib qoʻyish” mexanizmida boradi. Tashuvchi (carrier) oqsillar suvda eruvchan kichik molekularni oʻtkazadi. Ular juda selektiv boʻlib, molekulalarning faqat bir turini tashiydi. Tashiluvchi molekula bilan bogʻlangan tashuvchi oqsil konformatsiyasini oʻzgartirib molekulani qarama qarshi tomonga olib oʻtadi. (masalan, translokazalar).
Aktiv transport
thumb|400x400px|Vodorod nasoslari tomonidan aktiv transportning amalga oshishi Moddalarning konsentratsiya gradiyentiga qarshi harakatlanishi boʻlib, energiya sarfi orqali amalga oshadi. Aktiv transport qanday energiyadan foydalanilishiga qarab ikki turga: birlamchi aktiv transport va ikkilamchi aktiv transportga boʻlinadi. Aktiv transport asosan nasoslar va maxsus tashuvchi oqsillar orqali amalga oshadi. Agar modda ATF energiyasi hisobiga tashilsa birlamchi aktiv transport (K/Na ion nasoslari) deyiladi. Bunda ATF energiyasi hisobiga 3ta natriy hujayra tashqarisiga, 2ta kaliy hujayra ichkarisiga yaʼni konsentratsiya gradiyentiga qarshi tashiladi. Ion nasoslar alfa va betta subbirliklardan tuzilgan boʻlib, deyarli barcha muhim qismlar alfa subbirligida joylashadi. Bir modda boshqa moddaning energiyasi hisobiga tashilsa ikkilamchi aktiv transport deyiladi. Ikkilamchi aktiv transportda – konsentratsiya gradiyenti boʻyicha harakatlanuvchi moddaning harakat energiyasi hisobiga boshqa modda harakatlanadi. Bu transport oʻz navbatida kotransport (simport) hamda kontratransport (antiport) shaklida boʻladi. Simport mexanizmda aktiv tashiluvchi modda, gradiyent boʻyicha harakatlanuvchi modda bilan bir xil yoʻnalishda harakatlansa, antiport mexanizmda teskari yoʻnalishda harakatlanadi.
Vezikular transport
Vezikular transportda – hujayra membranasining butunligi saqlangan holatda moddalar tashilishi yuzaga keladi. Bu transport usulida moddalarning hujayraga kirishi yoki chiqarilishi vezikula deb nomlangan pufakchalar orqali boradi. Bu pufakchalar hujayra membranasi yoki hujayraning boshqa qismlaridan hosil boʻladi. Vezikular transport oʻz ichiga endositoz hamda exzositoz deb nomlangan jarayonlarni qamraydi. Endositoz – vezikulalar orqali turli moddalarning hujayra ichiga kirishi boʻlib, oziqlanish, signallarni qabul qilish va hujayraning shaklini oʻzgarishda muhim ahamiyat kasb etadi. Ekzositoz – moddalarning vezikula orqali hujayradan chiqarilishi boʻlib, vezikulalar organellalardan hosil boʻladi va membrana bilan qoʻshilib chiqariladi. Ekzositoz bezlar sekretsiyasi, ayirish va signallarni uzatish jarayonlarida muhim ahmiyat kasb etadi.
Endositoz
Endositoz davomida suyuqlikni va makromalekulalarni oʻzlashtirish turli 3 yoʻnalishda boradi. Baʼzi endositoz mexanizmlarida vezikulaning shakllanishi uchun oqsillar kerak boʻladi, eng ko’p oʻrganilgan (tarqalgan) oqsil bu membranaga bogʻlangan klatrin (clathrin) oqsili. Bundan tashqari erkin oqsillar (kamroq) caveolin va flotillinlar ham qatnashadi. Shu sababli, endositozni klassifikatsiyalash mumkin: klatringa bogʻliq va klatringa bogʻliq boʻlmagan. Hujayrada endositozning 3 mexanizmi e`tirof etiladi:
Pinotsitoz
left|thumb|369x369px|Endositoz turlari (pinotsitoz, fagotsitoz, retseptor vositachiligidagi endositoz) Pinotsitoz (hujayraning ichishi) odatda 150nm dan kichik diametrga ega vezikulalar orqali suyuqliklar hamda kichik oqsillarni nomaxsus hujayraga yutilishi hisoblanadi. Organizmning deyarli har bir hujayrasida pinositozni koʻrish mumkin. Pinositozda vezikulalarning hosil boʻlish mexanizmi lipid sollarida (lipid rafts) joylashgan kaveolin va flotillin oqsillari bilan bogʻliq. Kaveolin-1 va 2 barcha muskul boʻlmagan hujayralardan (neyron va oq qon tanachalaridan tashqari), kaveolin-3 faqat muskul hujayralaridan topilgan. Flotillin-1 va 2 turli vezikuladan topilgan. Shuningdek, mexanoenzimlar, masalan GTFaza (Dinamin) pinositotik vezikula hosil boʻlishida qatnashadi. Pinositotik vezikulalarni TEM orqali koʻrish mumkin va ular silliq yuzaga ega. Bunday silliq vezikulalar ayniqsa tomirlarning endoteliysi va silliq mushak hujayralarida koʻp uchraydi. Pinositozni klatringa bogʻliq boʻlmagan endositoz deb atash mumkin.
Fagotsitoz
Fagotsitoz (hujayraning oziqlanishi) taxminan 250nm oʻlchamdagi vezikulalar orqali yirik zarralar: hujayra qoldiqlari, bakteriyalar va boshqa mahsulotlarni hujayra ichiga yutilishi. Bunda vezikulalarning hosil boʻlishi hujayradan chiqqan pseudopodiylar orqali kechadi va hosil boʻlgan vezikula Fagosoma deyiladi. Pinositozdan farqli ravishda Fagositoz faqat MFS (mononuklear fagositar sistema) hujayralari tomonidan amalga oshiriladi. Fagositoz retseptorlar orqali amalga oshiriladigan jarayon bo'lib, hujayralar yuzasida antitanachalar orqali antigenlar (bakteriya) bilan bogʻlanuvchi Fc-retseptorlari joylashadi. Fagositoz odatda hujayralardagi “Toll-like receptors” (TLRs) orqali patogen yuzasidagi “pathogen associated molecular patterns” (PAMPs) larni sezishdan boshlanadi. PAMPs ning tanilishi “Nuclear factor kappa B” (NF-kB) ya’ni transkripsion faktorning aktivlanishiga olib keladi. (NF-kB ning aktivlanishi yadro ichidagi Fagositozga javob beruvchi genlarning “aktivlanishiga” olib keladi). Ammo, biologik boʻlmagan materiallar: uglerod zarralari, changlar, asbest tolalari, yalligʻlangan yoki oʻlgan hujayra qoldiqlari Fc-retseptorsiz MFS hujayralari tomonidan parchalanadi. Fagosomalar membrananing pseudopodiylar hosil qilishi orqali shakllanadi, bu pseudopodiylar hosil qilinishi esa sitoskelet aktin molekulalarining polimerlanishi orqali taʼminlanadi. Shu sabab Fagositoz ham Klatrindan mustaqil ammo aktinga bogʻliq endositoz hisoblanadi.
Retseptor vositachiligidagi endositoz
Retseptor vositachiligidagi endositoz hujayra ichiga faqat maxsus molekulalarning kirishiga ruxsat beradi. Maxsus molekulalar uchun hujayrada retseptorlar boʻlib ular “yuk” (cargo) retseptorlar deyiladi. Bu retseptorlar hujayra membranasining aniq qismlarida toʻplanib joylashadi. Bu sohalar lipid sollari (raft) boʻlib, oxir oqibat qoplamali chuqurchaga (coated pits) aylanadi. Chuqurchalarning paydo boʻlishi membrananing ichki sohasida, lipid sollar sohasida joylashgan klatrin molekulalari hisobiga kelib chiqadi. "Yuk retseptor"lari maxsus molekulalarni taniydi va ular bilan bogʻlanadi. Klatrin molekulalari keyinchalik shu sohada yigʻiladi va savatsimon invaginatsiya hosil qiladi. Klatrin kargo retseptorlari bilan boshqa bir oqsil – adaptin orqali bogʻlanadi, shundan soʻng kargo oqsillar va retseptorlari membranani tashqi qismini ichkariga yaʼni vezikula ichiga tortadi. Ogʻirligi 100kDa boʻlgan mexanoenzim GTFaza yaʼni Dinamin yordamida klatrin bilan qoplangan (himoyalangan) vezikula membranadan ajraladi. Shundan keyin qoplovchi (adaptin, klazrin) oqsillari plazma membranasiga qaytishi, hosil boʻlgan qoplanmagan vezikulalar kerakli qismga borishi mumkin.
Ekzositoz
Ekzositoz bu vezikulalarning sitoplazmadan membranaga koʻchishi va vezikuladagi mahsulotlarni hujayra tashqarisiga chiqarishdir. Eksport uchun ishlangan turli molekulalar dastlab golji majmuasiga boradi, shundan keyin saralanadi va mahsulotlar vezikulalarga joylanadi. Vezikula membrana tomon harakatlanadi va membranaga birikib eriydi, mahsulotini tashqariga chiqaradi. Ushbu vezikulalarning hujayra ichidagi harakati maxsus oqsillar: COP-1 va COP- 2 tomonidan taʼminlanadi. Ekzositozning ikki yoʻli (turi) farqlanadi. (prakariot organizmlarda uchinchi tur ham aniqlangan)
Konstitutiv yo'l
Konstitutiv yoʻlda eksport uchun moʻljallangan moddalar doimiy ravishda vezikulalarda membranaga yetkaziladi. Sintezlangan moddalar golji majmuasida vezikulaga oʻralib tezda membrana orqali chiqariladi. Bu ekzositoz deyarli barcha hujayralar tomonidan amalga oshiriladi, asosan oqsillar transporti uchun xizmat qiladi.
Regulatsiya qilingan ekzositoz
Regulatsiya qilingan ekzositozda tashqaridan keladigan stimul muhim ahamiyat kasb etadi, bundan tashqari pufakchalar harakati uchun Ca miqdori shuningdek klatrin oqsili muhim ahamiyat kasb etadi. Bu ekzositoz juda muhim boʻlib neyronlar va boshqa hujayralar hosil qilgan sinapslar aynan shu mezanizm boʻyicha ish olib boradi. (vezikula va uning mahsuloti oldindan sintezlangan boʻlib, qachonki stimul kelsa ajralish yaʼni ekzositoz yuzaga keladi) sinapslardan tashqari bu jarayonni sekretsiya bezlarida ham uchratish mumkin. Sekretsiya hujayralari garmon, neyrotransmitter, hazm fermentlari saqlaydi. Garmonlar sekretsiyasida pufakchalar garmon ajratish vaqtida faqat membrana bilan qoʻshiladi va mahsulotni chiqargandan soʻng sitoplazmaga qaytadi. Vezikulani aniq qismga yetkazilishi docking oqsillar orqali boshqariladi va SNARE oqsillar kerakli soha bilan aloqani taʼminlanadi. Donor membranadan (h.membranasi yoki golji) hosil boʻlgan yangi vezikulalar nishon membrana bilan birlashib eriydi. Bu uchun hosil boʻlgan vezikula clatrin qobigʻini tashlaydi, soʻngra kerakli qismga boradi. Bu katta shahardagi taxi haydovchisining pasajirni aytilgan manzilga yetkazishiga oʻxshaydi. Hujayrada manzil vezikula membranasiga bogʻlangan Rab-GTFaza orqali topiladi. Rab-GTFaza nishon membranada joylashgan “arqon” (tethering proteins) bilan bogʻlanadi. Bu birikish kuchsiz boʻlib, faqatgina vezikulaning tanilishi uchun kifoya qiladi. Shundan soʻng Rab-GTFaza nishon membranada joylashgan RabGTFaza retseptorlariga birikadi va mustahkam tutashgan komplex (docking komplex) hosil boʻladi. Bu jarayon oʻz navbatida nishon membranada joylashgan maxsus t-SNARE va vezikulada joylashgan vSNARE oqsillari oʻzaro birikib, sis-SNARE kompleks hosil boʻlishiga olib keladi. Sis-SNARE kompleks natijasida membranalarning qoʻshilgan qismlari eriydi va mahsulot vezikuladan chiqariladi. Shundan keyin NSF va a-SNAP proteinlar kompleksi sis-SNARE kompleksning uzilishiga olib keladi va boʻsh vezikula, uning membranasi oqsillari yangi vezikula sintezi uchun qaytariladi. Ekzositozga biz uchun muhim ahamiyatga ega jarayonlardan hisoblangan meʼda osti bezidan ajraladigan insulin va glukagonni misol keltirish mumkin. Orolchalarning betta hujayralarida tayyor holdagi vezikulalarida insulin, alfa hujayralarida tayyor holdagi vezikulalarda glukagon boʻladi. Qachonki mos stimul kelsa, ulardan biri ekzositoz usulida ajralishi kuzatiladi. Bundan tashqari ovqat hazm fermentlari ham xuddi shu usulda ajraladi.
Sinapsdagi ekzositoz
Kimyoviy turdagi sinapslar ekzositoz jarayonlari orqali impluslarni bir hujayradan ikkinchisiga oʻtkazadi. Nerv tolasi boʻylab oʻtkazilgan qoʻzgʻalish nerv oxirida – sinaptik kengaymada depolyarizatsiyaga olib keladi. Bu jarayon hisobiga Ca kanallari ochilib, hujayraga koʻp miqdorda Ca kirishi yuzaga keladi… Aynan shu nerv oxirlarida yaʼni presinaptik membranada joylashgan vezikuladagi 3 muhim birlik jarayonlarni tushunishimiz uchun juda kerak boʻladi: 1)VMAT (katexolamin mediatorlari saqlovchi vezikulalarda) kabi transporterlar. Bu transporterlar vazifasi sitoplazmada hosil boʻlgan neyrotransmitterni vezikulaga oʻtqazish. 2)sinaptotagmin (Ca sensori) 3)v-SNARE (vesicle-specific membrane protein) vazifasi: nishon membranadagi t-SNARE bilan birikib sis-SNARE kompleks hosil qilish. Soʻng hujayraga kirgan Ca sinaptotagmin bilan bogʻlanadi, oqibatida vezikula presinaptik membrana tomon harakatlanadi. Aktiv markazlar sohasidagi t-SNARE bilan bogʻlanishi oqibatida SNARE kompleks yuzaga keladi, membranalar erib ekzositoz jarayoni – mediatorni sinaptik boʻshliqqa quyish jarayoni boshlanadi. Jarayonga kirgan Ca boshqa tomondan colmodulin bilan birikib Protein Kinaza-2 ni aktivlaydi. PK-2 boʻlsa vezikulaga birikib turgan sinapsinni aktivlaydi, sinapsin vezikuladan ajralishi hisobiga vezikula membrana tomon harakatlanadi. Oxir oqibat vezikula erib sinaptik boʻshliqqa mahsulotini toʻkadi.
Transitoz
Transitoz vezikular transportning bir turi boʻlib, oʻz ichiga endo va ekzositozni qamraydi. Agar vezikula oʻzi hosil boʻlgan qismdan qarama qarshi tomonga yetib borsa transitoz deyiladi. M: tomir endoteliy hujayralarida
Qo'shimcha
https://uz.khanacademy.org/science/biology/membranes-and-transport/active-transport/a/active-transport#:~:text=Hajmli%20transport-,Aktiv%C2%A0transport,-Elektrokimyoviy%20gradiyentlar%20va
Hakka Dukka I
Hakka Dukka I — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—IV asrlar. Andijon viloyatining Marhamat tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Hakka shaharchasi, “Paxtakor” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Andijon viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Losheim am See
Losheim am See Germaniyaning Saarland yerida joylashgan aholi punktidir. Merzig-Wadern tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 96,79 km2. 16 482 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Losheim am Seening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Marzan
Marzan Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Morbihan departamenti Vannes tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1695 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 49,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 34,0 km2.
Saidiy xalqlari
Saidiy ( Misr Arab , Kopt : ⲣⲉⲙⲣⲏⲥ Remris ) — Yuqori Misrdan ( صعيد مصر   ) , Kopt : ⲙⲁⲣⲏⲥ Maris ).
Etimologiyasi
Kopt tilining sahidiy (yuqori Misr) lahjasida yuqori Misrdan bo'lgan kishining ismi  (talaffuzi rem/rīs) "janub odami" yoki  (rem/pma/rīs yoki rem/ma/rīs deb talaffuz qilinadi) “Yuqori Misr odami)".
Ijtimoiy-iqtisodiy holat
Misrliklarning qariyb 40% i Yuqori Misrda yashaydi va ular Misr qashshoq aholisining 80% ini tashkil qiladi. 1940-yillardan beri oiladagi nizolarni o'qotar qurollar (ko'pincha eskirgan, masalan, Mauzer miltig'i ) bilan hal qilish jamiyatda, ayniqsa Hamradum va Nag Hammadi hududlaridagi madaniy tendensiyadir. Hududda Liviya va Sudandan olib kelingan qurol kontrabandasi ham diqqatga sazovor. thumb| Qishloq. Misrlik bolalar alebaster do'konining tashqarisida thumb| An'anaviy kiyimdagi Saidiy arab erkak
Yuqori Misrda din
Yuqori misrliklar islom va nasroniylikka ergashadilar, chunki Yuqori Misrda sezilarli xristian aholisi va boy kopt nasroniy tarixi mavjud. Misol uchun, Sahidiy islomgacha bo'lgan davrda yetakchi kopt lahjasi edi. So'nggi bir necha o'n yilliklarda Yuqori Misrdagi kopt nasroniylarining yuqori ulushi ba'zi nasroniylarga u yerda taniqli siyosiy lavozimlarni egallashga imkon berdi. Masalan, Qena gubernatorligida 2011 yilda qibtiy nasroniy gubernator saylandi. Kopt tilining sahid lahjasi ruhoniylar va Saidiy koptlar orasida liturgik til sifatida ishlatiladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Oberwiera
Oberwiera Germaniyaning Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Zwickau tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 14,33 km2. Aholisi — 1150 kishi (2010).
Hududi
Oberwieraning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Stacy Edwards
Stacy Edwards (1965-yil 4-martda tugʻilgan -amerikalik aktrisa. U 1997-yili „ In the Company of Men“ komediya filmida suratga tushgan. Bu rol uchun u „Eng yaxshi ayol bosh rol“ nominatsiyasi uchun Independent Spirit mukofotini oldi. Keyinchalik Edwards „ Primary Colors“ (1998), " Black and White " (1999) va " Driven " (2001) kabi filmlarda rollarni ijro etgan. „ Chicago Hope“ (1997—1999) dramatik serialida rol ijro etgan.
Karyerasi
Edwards 1986-yildan 1988-yilgacha Santa Barbara serialida Xeyli Benson rolini oʻynagan. (Julia Roberts bu rol uchun kastingdan oʻta olmagan ) Edwards keyingi oʻn yil davomida 21 Jump Street, Quantum Leap, LA Law va Murder, She Wrote kabi telekoʻrsatuvlarfa ishtirok etdi. Shuningdek, u 1991-yilda " Sons and Daughters „ komediya-drama serialida doimiy rol ijro etgan.
2000 va 2010-yillarda Edwards turli seriallarda rollar ijro etgan, jumladan CSI: Crime Scene Investigation, Law &amp; Order: Special Victims Unit, NCIS, House, Veronika Mars, Criminal minds, Private Practice, Hawaii Five-0, Castle, Greyning anatomiyasi, How to Get Away with Murder, Shameless. Shuningdek, u 2011-yildan 2012’yilgacha “The Lying Game " serialida rol oʻynagan.