cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
"Rossiya Fedratsiyasi harbiy dengizchisi" Faxriy unvoni
Mukofot tarixi
"Xizmat koʻrsatgan harbiy navigator" faxriy unvoni tarixi Sovet davriga borib taqaladi. U 1965-yil 26-yanvarda Oliy Kengash Prezidiumining № 3230-VI sonli farmoni bilan “SSSRda xizmat koʻrsatgan harbiy navigator” (Заслуженный военный штурман СССР) faxriy unvoni sifatida taʼsis etilgan. 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin unvon Rossiya Federatsiyasining 1992-yil 20-martdagi 2555-1-sonli qonuni bilan saqlanib qoldi va "Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan harbiy navigator" deb oʻzgartirildi.
Mukofot nizomi
"Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan harbiy navigator" faxriy unvoni 1-darajali malakali harbiy navigator yoki 1-darajali harbiy navigator-instruktor darajasiga ega boʻlgan harbiy uchish boʻlinmalari, harbiy idoralar, harbiy maktablar, harbiy tashkilotlar va boshqa harbiy yoki federal hokimiyat organlari xodimlariga aviatsiya texnologiyasini rivojlantirishdagi ajoyib yutuqlari, parvoz xodimlarini oʻqitish va tayyorlashdagi yuqori koʻrsatkichlari va harbiy aviatsiyada uzoq muddatli muammosiz parvoz operatsiyalari uchun beriladi.
Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Mudofaa vazirligining tavsiyalari asosida mukofotni topshiradi.
"Rossiya Federatsiyasining xizmat koʻrsatgan harbiy navigatori" koʻkrak nishoni koʻkrak qafasining oʻng tomonida va boshqa nishonlar mavjud boʻlganda, ularning ustiga taqiladi.
Adenocaulon
Adenokaulon - Asteraceae oilasining bir turiga kiradi.
"Rossiya Fedratsiyasi harbiy dengizchisi" Faxriy unvoni
Mukofot tavsifi
"Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan harbiy navigator" koʻkrak nishoni kengligi 27 mm va balandligi 23 mm boʻlgan kumush va nikel poligonli, qirralari koʻtarilgan. Old tomonining yuqori qismida chap tomonda uch qatorli relyefli “HARBIY SHTURMAN” (ЗАСЛУЖЕННЫЙ ВОЕННЫЙ ШТУРМАН), markazda diagonal boʻylab oʻng tomonga koʻtarilayotgan reaktiv samolyotning burni va dumi chetlaridan bir oz chiqib turuvchi zarhal zarb bilan qoplangan tombac tasviri, pastki qismida “ROSSIYA” (РОССИЯ) yozuvi joylashgan.
Koʻkrak nishoni standart ruscha kvadratchaga osma halqa orqali kumush bilan qoplangan halqa bilan mahkamlangan. Nishon oq, koʻk va qizil rangli ipak moir lenta bilan qoplangan.
Fred Alexander
Frederick Beasley Alexander (1880-yil 14-avgust - 1969-yil 3-mart) - 20-asr boshlari amerikalik tennischisi. U 1908-yilgi Avstraliya chempionati yakkalik bahslarida va Grand Slam (Katta dubulg'a) musobaqalarida oltita juftlik unvonini qo'lga kiritdi.
Sport faoliyati
1908-yilda Aleksandr Avstraliya ochiq chempionatining havaskorlar o'rtasidagi avstraliya/Avstraliya chempionatida yakkalik bahslarida g'olib chiqqan birinchi xorijlik bo'ldi. Keyin u finalda mag'lub bo'lgan Alfred Dunlop bilan bir juftlik bo`lib o`ynaganda g'alaba qozondi.
Aleksandr Prinston universitetida o'qidi va 1900-yilda kollejlararo juftliklar va 1901-yilda yakkalik chempionatlarida g'olib chiqdi. 1904-1918-yillar orasida u olti marta AQShning eng yaxshi 10 o'yinchisi bo'lgan. U 1905-yildan boshlab ketma-ket etti marta AQSh Ochiq chempionatida ishtirok etgan AQSh chempionatining juftlik bahslarida finalchi bo'lgan. U va sherigi Xarold Xekett 1907-yildan 1910-yilgacha har yili AQSH juftliklarida g'olib chiqishgan. 37 yoshida Aleksandr 1917-yilda Garold Trokmorton bilan hamkorlikda yana g'alaba qozondi. Yakkalik bahslarida Aleksandr 1908-yilda Uilyam Klotierni mag'lub etib, so'ngra to'g'ridan-to'g'ri Beals Raytga yutqazib, barcha xohlovchilar finaliga chiqdi.
U 1908-yilda Albert Groundda Avstraliyaga qarshi finalda mag'lub bo'lgan AQSh Devis Kubogi jamoasida ishtirok etdi. Aleksandr Norman Bruks va Entoni Wildingga qarshi yakkalik bahslarida ham, sherigi Beals Rayt bilan juftlik bahslarida ham mag'lub bo'ldi.
1915-yilda u Spaldingning sport kutubxonasi seriyasining bir qismi bo'lgan " How to Play Lawn Tennis" ni yozdi.
Grand Slam (Katta dubulg'a) finallari
thumb| Spaldingning 1916-yildagi Lawn tennis(maysa tennisi) o`yini, Fred Aleksandr tomonidan tahrirlangan
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Iyul ta'siri
Iyul taʼsiri, baʼzan iyul fenomeni deb ataladi, Amerika Qoʻshma Shtatlari tibbiyot maktabi bitiruvchilari rezidenturani boshlaydigan yil vaqti bilan bogʻliq boʻlgan tibbiy xatolar va jarrohlik asoratlari xavfining idrok etilgan, ammo ilmiy asossiz oʻsishidir. Birlashgan Qirollikdagi shunga oʻxshash davr oʻldirish mavsumi yoki aniqrogʻi, qora chorshanba deb nomlanadi, bu esa avgust oyining birinchi chorshanba kuni aspirantlar oʻz almashinuvlarini boshlaganlarida.
Qoʻshma Shtatlar
2010-yilda nashr etilgan umumiy ichki kasalliklar jurnali tadqiqoti 1979-yildan 2006-yilgacha Qoʻshma Shtatlar kasalxonalarida tibbiy xatolarni oʻrganib chiqdi va dori xatolari iyul oyida oʻquv shifoxonalarida 10 % ga oshganini aniqladi, lekin qoʻshni kasalxonalarda emas. Jarrohlik xatolari koʻpaymadi, bu esa yangi xodimlar uchun dori-darmonlarni xato qilish osonroq boʻladi, degan gipotezaga olib keldi, chunki ular dori -darmonlarni boshqalar tomonidan tekshirilgandan koʻra, oʻzlari yozib berishadi. Tadqiqotda koʻpaygan xatolarni yangi rezidentlar bilan bogʻlash uchun etarli maʼlumotlar yoʻq edi va bu oʻsish manbalarini aniqlash uchun qoʻshimcha tadqiqotlar oʻtkazish kerak edi. Tadqiqotning tanqidi shuni koʻrsatadiki, yangi rezidentlar nazorati va oʻquv shifoxonalarida bemorlarning yuklanishi 1979 yildan beri yaxshilangan va natijalar ancha eski maʼlumotlarni kiritish orqali buzib tashlanishi mumkin.
Birlashgan Qirollik
Britaniyada har avgust oyida Milliy sogʻliqni saqlash xizmatiga (NHS) yangi malakali shifokorlar oqimi mavjud va bu davr tibbiy xatolarning koʻpayishi bilan bogʻliq. Bu hodisa NHS tibbiy direktori, professor ser Bryus Keog tomonidan tan olingan. „Oʻldirish fasli“ atamasi 1994-yilda Jed Merkurio (Jon Makure taxallusi ostida) tomonidan yozilgan „ Yurak tutilishi“ tibbiy dramasi Britaniyada paydo boʻlgan. 1994-yil 5-mayda BBC1 telekanalida birinchi marta efirga uzatilgan epizodda doktor Kler Meytlend qahramoni dialogda halokatli xatoga yo‘l qo‘ygan kichik o‘quvchiga tasalli beradi: „Siz tibbiyot fakultetidan hamma narsani bilgan holda chiqdingiz. Avgust oʻldirish mavsumi ekanligi ajablanarli emas. Biz hammamiz oʻrganayotganimizda bir nechta bemorlarni oʻldiramiz“.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Oleg Belyakov
Oleg Gennadievich Belyakov (1972-yil 2-fevral, Oʻzbekiston SSR) — sovet va oʻzbek futbolchisi, darvozaboni.
Futbolchilik faoliyati
U 1972-yil 1-fevralda etnik ruslar oilasida tug'ilgan. Yoshlik vaqtida "Paxtakor" klubi tarbiyalanuvchisi.
SSSR mavjudligining oxirida u "Sverdlovets" va "Konchi" klublarida o'ynadi. 1992-yilda u 1993-yilgacha himoya qilgan “Chirchiq” bilan shartnoma imzoladi. 1994-yildan 1995-yilgacha "MHSK"da tarkibida faoliyat olib bordi. 1996-yilda u “Navbahor” ga o‘tib, 2000-yilgacha bu jamoani himoya qildi. 2001-2002-yillarda "Paxtakor", "Navbahor" va "Samarqand-Dinamo" klublarida to'p surgan.
2003-yilda u Krivoy Rogning "Krivbas" klubi bilan shartnoma imzoladi. U Krivoy Rog klubi futbolkasida debyutini 2003-yil 9-martda Ukraina Premer-ligasining 16-turida Mariupolning "Illichivets" jamoasiga qarshi safarda mag'lub bo'lgan (0:2) uchrashuvida o'tkazdi. Oleg asosiy tarkibda maydonga tushdi va butun uchrashuvni o'tkazdi. "Krivbas" futbolkasida u Ukraina chempionatida 13 ta o'yin o'tkazib, 17 ta gol o'tkazib yuborgan. O'sha yili u O'zbekistonga qaytib, mavsumning qolgan qismini "Paxtakor" da o'tkazdi.
2004 va 2005-yillarda u Belarusning "Soligorsk Shaxtyor" va Ozarbayjonning "Turan" klublarini himoya qilgan.
Komediya jurnalistikasi
Komediya jurnalistikasi - bu jurnalistikaning XXI asrda ommalashgan yangi shakli bo'lib, u yangiliklarni ommaviy auditoriyaga etkazish uchun komediya ohangini o'z ichiga oladi, yangiliklar hisobotlarida bir nuqtani yetkazish uchun hazil yoki satiradan foydalanadi. Komediya jurnalistikasi o'tmishda bosma ommaviy axborot vositalarida qo'llanilgan, biroq televidenie orqali The Daily Show, O'tgan hafta bugun kechqurun Jon Oliver va The Rick Mercer Report kabi ko'rsatuvlar orqali qayta tiklanishni boshdan kechirdi. Aksincha, ushbu ommaviy axborot vositalarini "jurnalistika" deb ta'riflash haqida ko'p tanqidlar bo'ldi, chunki ba'zi olimlar komediya va jurnalistika o'rtasida farq bo'lishi kerak deb hisoblashadi.
Oleg Belyakov
Futbolchilik faoliyati
2005-2009-yillarda u vatanida oliy liga klublarida mahalliy chempionatning “Metalurg” (Bekobod), “Navbahor” va “Quruvchi”/“Bunyodkor” jamoalarida to'p surgan.
Komediya jurnalistikasi
Komediya jurnalistikasi bo'yicha bahs: uni jurnalistika deb ta'riflash mumkinmi?
Komediya jurnalistikasining tanqidlari bor, chunki ba'zi olimlar va jurnalistlar komediyani jurnalistikaning haqiqiy shakli sifatida ko'rib bo'lmaydi, deb ta'kidlaydilar. Ular an'anaviy axborot vositalarining muhimligini va yangiliklarni etkazishda uning ob'ektiv mohiyatini ta'kidlaydilar. Nafaqadagi prodyuser va tarmoq rahbari Ed Fuhining ta'kidlashicha, komediya jurnalistikasini jiddiy ma'lumot manbai sifatida ko'rib bo'lmaydi. Sirakuza universitetidagi ommabop madaniyat dasturi direktori Robert Tompsonning qo'shimcha qilishicha, jurnalistlar yoshroq auditoriyaga murojaat qilish va ko'proq "kestirib" bo'lishga harakat qilishdan ko'ra, to'g'ri ma'lumot berish bilan ko'proq shug'ullanishlari kerak.
Biroq, komediya jurnalistlari o'zlarining ma'lumotlarini to'plash va uni sub'ektiv tarzda xabar qilish uchun ushbu an'anaviy yangiliklar shakllaridan foydalanadilar. Ular xabar beradigan yangiliklar asosiy ommaviy axborot vositalari tomonidan e'lon qilingan bir xil voqealardir; ammo, hajviy jurnalistika ularni boshqacha tarzda xabar qiladi. Xuddi shu xabarning boshqa ohangda e'lon qilinishi ko'pchilikni afzal ko'rishni boshlaydi; Cutbirth o'z maqolasida ta'kidlaganidek, ko'p odamlar shaxsiy va sub'ektiv nuqtai nazarlari tufayli ommaviy axborot vositalarining ushbu yangi shakllariga murojaat qilishni afzal ko'rishadi. Buni Amerika fuqarolari Jon Styuartga eng ishonchli axborot manbasiga ovoz bergan tadqiqot ko'rsatadi. Tomoshabinlar yangilik xabarlari bilan hissiy bog'lanishni his qilganlarida, o'z manbalariga ko'proq ishonadilar.
Chicago Tribune media sharhlovchisi Fil Rozental bugungi kunda yangiliklarning katta qismi yangiliklarni boshqarish ekanligiga asoslanadi. Styuart va Kolbert kabi komediya jurnalistlari nafaqat yangiliklardagi mavzularni, balki asosiy ommaviy axborot vositalarida hikoyalar qanday etkazilganligini ham ochib berishadi. Ular ko'pincha yangiliklarni etkazayotgan jurnalistlarning kliplarini ko'rsatadilar va taqdim etilgan ma'lumotlarni masxara qilishadi. Bu an'anaviy jurnalistika va bunday katta auditoriyani qamrab olgan ushbu yangi shakl o'rtasidagi keskinlikni ta'kidlaydi. Biroq, bu hajviy reportajlardagi yangiliklar an'anaviy axborot manbalaridan olinganligini hisobga olib, Fuhi va boshqalar odamlarga jiddiy yangiliklar uchun manbalar kerakligini va odamlarga haqiqatni saralashda yordam berish uchun komediya jurnalistikasi ham kerakligini to'g'ri ta'kidlaydilar. Shu sababli, hajviy jurnalistika jurnalistikaning yangi shakli bo'lsa-da, u tomoshabinlarga yangiliklar haqida to'liqroq ma'lumot olish uchun an'anaviy shakllar bilan yonma-yon ishlashi mumkin.
Muhammad ibn Saud
Muhammad ibn Saud (taxminan 1710 — 1765 yy.) — Diriya amiri (1726—1744-yy.) — Saudiya birinchi davlatining (Diriya amirligi ) asoschisi va birinchi hukmdori (1744—1765-yy.).
Biografiya
17-asr oxiri — 18-asr boshlarida Saudiya Arabistonining markaziy qismi boʻlgan Najd — tarqoq badaviy qabilalari va qoʻshni viloyatlardan kelgan qabilalar bir -biri bilan urushuvchi vohalar yigʻindisi boʻlib tasniflangan. Baʼzi qabilalar va vohalar Makka sohiblariga boj toʻlaganlar va muntazam ravishda hijozliklar hujumiga uchraydilar. Biroq, ocharchilik va ichki tartibsizliklar Hijozning kuchiga putur yetkazdi va 1720-yillardan boshlab ular Markaziy Arabistonga hujum qilishni toʻxtatdilar. Bundan foydalanib, Arabiston sharqida Banu Xolid qabilasidan boʻlgan Shayx Barrak kuchaya boshlaydi va Najdga bostirib kiradi. Oʻsha davrda Najd qabilalarini birlashtira oladigan yagona kuch yoʻq edi. Har bir qabilaning oʻz shayxi bor edi va har bir vohaning oʻz amiri bor edi. Ular doimo bir-biri bilan nizolashib kelishardi.
Abdulvahhobning gʻoyalari
18-asr boshlarida Arabistonda ilohiyotshunos Muhammad ibn Abdulvahhob paydo boʻldi. U haqiqiy tavhidga qaytishga chaqirar, ming yillar davomida Islomda vujudga kelgan avliyolarga sigʻinishni va boshqa yangiliklarni rad etardi, badaviylar orasida hanuzgacha keng tarqalgan va koʻpincha islom bilan birlashib ketgan turli xil mahalliy islomgacha eʼtiqodlarni qoralaydi. Muhammad ibn Abdulvahhob Basra, Huraymal va Uyaynada vaʼz qilgan, lekin hech qaerda uni tushunadiganlar topmagan. Taxminan 1744-yilda Ibn Abdulvahhob Diriyaga joylashdi, u yerda bir necha izdoshlariga ega boʻladi, ular orasida amirning ikki ukasi va rafiqasi bor edi.
Boʻstoniy (Yovon tumani)
Boʻstoniy (Бӯстонӣ)  — Tojikiston Respublikasining Yovon tumani, Gulsara Yusufova QFYga qarashli daha. Dahadan mahalla markazigacha 5 km, tuman markazigacha 8 km.
Muhammad ibn Saud
Abdulvahhobning gʻoyalari
Bu vaqtda Diriya kichik va kambagʻal shahar edi. Anaza qabilasidan boʻlgan Muhammad ibn Saud 1726-yilda yilda bir qator fuqarolik janjallaridan soʻng amir sifatida taxtga oʻtiradi. Tez orada u Muhammad ibn Abdulvahhobning gʻoyalari bilan toʻlib-toshadi va uning imkoniyatlarini yuqori baxolaydi. Chekishni, ipak kiyim kiyishni va shovqinli bayramlarni oʻtkazishni rad etgan vahhobiylar, begʻubor hayot tarzi bilan ajralib turadigan Usmonli zodagonlarining muxoliflarini oʻz tomonlariga ogʻdiradilar. Tavhid tamoyili, mahalliy kultlardan voz kechish, ilgari tarqab ketgan arab qabilalari birlashgan yadroga aylantirdi.
Muhammad ibn Abdulvahhob Diriyaga kelganidan soʻng amir Muhammad Ibn Saud yangilangan din bayrogʻi ostida hujumlar oʻtkaza boshladi va shu tufayli u tezda atrofdagi qabilalar orasida obroʻ-eʼtibor qozonishni boshladi. Avvaliga unga Uyayna amiri Usmon ibn Muammar yordam berdi, u oʻz vaqtida Muhammad ibn Abdulvahhobni oʻzidan uzoqlashtirganidan afsusda edi. Ammo Abdul Vaxxob Usmonning gunohini kechirmadi. U xiyonatda (Al-Xasa amiri bilan maxfiy aloqa qilganlikda) ayblanadi va juma namozi paytida oʻldiriladi.
Boʻstoniy (Yovon tumani)
Aholisi
Aholisi - 4655 kishi.
Muhammad ibn Saud
Abdulvahhobning gʻoyalari
Ibn Saudning boshqa raqibi Ar-Riyod amiri Dahham ibn Davvas edi. Muhammad Ar-Riyodga bir qancha muvaffaqiyatli hujumlar uyushtiradi 1757-yilda Dahhamning harakatlariga toʻsqinlik qilish uchun shahar yaqinida qal’a quradi. 1760-yillarning boshlarida Dahham Ibn Saudning ustunligini tan olishga majbur boʻldi. Shu bilan birga, Ayyana mustaqilligini yoʻqotdi, u yerda saudiylarga toʻliq boʻysungan hukmdor qamoqqa tashlanadi.
1764-yil oxirida saudiylar Najrondan katta koʻchmanchilar bosqiniga duch kelishdi. Magʻlubiyatdan soʻng, Ibn Abdulvahhobning epchilligi tufayli, Ibn Saud najronliklarga al-Xasadan yordam kuchlari kelishidan oldin ular bilan sulh tuzishga muvaffaq boʻldi. Xasaliklar otryadlari toʻplar bilan qurollanganiga va ularga Ar-Riyod va Al-Xarj amirlari qoʻshilganiga qaramay, Diriyaniololmadilar.
Oilasi
Ibn Saudning rafiqasi Mudi bint Abi Vahton Al Qatir boʻlgan. Uning Xotini Muhammad bin Abdul Vahhob bilan uchrashishida muhim rol oʻynagan. Uning besh nafar oʻgʻli bor edi: Ulardan Saud va Faysal 1747-yilda jangda halok boʻlganlar.
Muhammad bin Saud sodda kiyingan va Mamluk va Usmonli hukmdorlaridan farqli oʻlaroq, uning qurollari bezaklarsiz edi.
Meros
Saudiya Arabistoni Podshohligidagi Islom universiteti Imom Muhammad ibn Saud sharafiga nomlangan.
Brû
Brû Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
579 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 65,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,9 km2. Dengiz sathidan 295 – 391 m balandlikda joylashgan.
Zaranj tumani
Zaranj tumani Afgʻonistonning Nimruz viloyatidagi tuman boʻlib, viloyat markazi Zaranj shahrini oʻz ichiga oladi.
606-yo'nalish Zaranjni Delaram bilan bog'laydi, bu savdoga yordam beradi va bojxona daromadlari o'sdi.
Qishloq xo'jaligi
Qishloq hududlarini tiklash va rivojlantirish vazirligining 2007 yildagi hisobotiga ko‘ra, tumanda makkajo‘xori, bug‘doy, qovun, tarvuz, tariq va yasmiq yetishtiriladi.
Bruyères (Fransiya)
Bruyères Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3362 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 210,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,0 km2. Dengiz sathidan 390 – 704 m balandlikda joylashgan.
Jimmi Savil
Ser Jeyms Uilson Vinsent Savil (1926 yil 31 oktyabr – 2011-yil 29-oktabr) ingliz DJ, televideniye va radio kishisi. U BBC shoularini, shu jumladan Top of Pops va Jim'll Fix It dasturlarini olib bordi. Nekrologlarda Savil o'zining shaxsiy fazilatlari va 40 million funt sterling miqdoridagi xayriyasi uchun maqtovga sazovor bo'ldi. Uning o'limidan so'ng, unga qarshi qilingan jinsiy zo'ravonlik haqidagi yuzlab da'volar tekshirildi. Britaniya politsiyasi uni yirtqich jinsiy jinoyatchi  degan xulosaga keldi. Uning hayotiligida ham da'volar bo'lgan, ammo da`volar rad etilgan va ayblovchilarga e'tibor berilmagan yoki ishonilmagan. Savil ba'zi ayblovchilarga nisbatan qonuniy choralar ham ko'rdi.
Ikkinchi jahon urushi paytida o'smirlik chog'ida Savil Bevin ishchisi sifatida ko'mir konlarida ishlagan va umurtqa pog'onasidan jarohat olgan. U faoliyatini raqs zallarida rekordlar ijro etishdan boshlagan, keyinchalik esa raqs zallarini boshqargan va musiqani doimiy o'ynashda ushlab turish uchun baravar aylanuvchi disklardan foydalangan birinchi disk-jokey hisoblangan. 20 yoshida u professional kurashchi edi. Uning media faoliyati 1958-yilda Lyuksemburg radiosida va 1960-yilda Tyne Tees televideniesida DJ sifatida boshlangan va u musiqalarida ekssentriklik va yorqinlik uchun obro' qozongan. BBCda u 1964- yilda " Top of the Pops " ning birinchi to`plamini taqdim etdi va 1968-yildan boshlab Radio 1da efirga uzatildi. 1975-yildan 1994- yilgacha u tomoshabinlarning, asosan bolalarning istaklarini ro'yobga chiqarish uchun tashkil etilgan shanba kuni kechqurun " Jim'll Fix It " televizion dasturini taqdim etdi. Hayoti davomida u xayriya tashkilotlari va kasalxonalarni, xususan, Eylsberidagi Stok Mandevil kasalxonasi, Lids umumiy kasalxonasi va Berkshirdagi Broadmur kasalxonasini mablag' yig'ishi va qo'llab-quvvatlashi bilan mashhur edi. 2009-yilda u The Guardian tomonidan "Ajoyib xayriyachi" deb ta'riflangan va xayriya ishlari uchun mukofotlangan. U 1971- yilda OBE ordeni bilan taqdirlangan va 1990-yilda ritsar unvoniga sazovor bo'lgan. 2006 yilda u " Top of the Pops" ning so'nggi to`plamini taqdim etdi.
In October 2012, almost a year after his death, an ITV documentary examined claims of sexual abuse by Savile. This led to extensive media coverage and a substantial and rapidly growing body of witness statements and sexual abuse claims, including accusations against public bodies for covering up or failure of duty. Scotland Yard launched a criminal investigation into allegations of child sex abuse by Savile spanning six decades, describing him as a "predatory sex offender", and later stated that they were pursuing more than 400 lines of inquiry based on the testimony of 300 potential victims via 14 police forces across the UK. By late October 2012, the scandal had resulted in inquiries or reviews at the BBC, within the National Health Service, the Crown Prosecution Service, and the Department of Health. In June 2014, investigations into Savile's activities at 28 NHS hospitals, including Leeds General Infirmary and Broadmoor psychiatric hospital, concluded that he had sexually assaulted staff and patients aged between 5 and 75 over several decades.
Yoshligi
Savil o`g`ir yetishmovchiliklar davrida ulg'aygan. U otasini "juda halol, sinchkov" deb ta'riflagan.
Savilning onasi uning hayotini Shotlandiya rohibasi Margaret Sinklerning shafoatiga sazovor bo`lgan, u kasallikdan, ehtimol pnevmoniyadan [1] tezda tuzalib ketganidan so'ng, onasi Sinkler haqidagi risolani olib, Lids soborida ibodat qilganida Savil Lidsdagi Avliyo Anna Rim-katolik maktabiga bordi. 14 yoshida maktabni tugatgandan so'ng u idorada ishladi. Ikkinchi Jahon urushi paytida 18 yoshida u Bevin yigiti bo'lib ishga chaqirilgan va ko'mir konlarida ishlagan, xabarlarga ko'ra, u portlash natijasida umurtqa pog'onasidan jarohat olgan va u po'lat korset kiyib, uzoq vaqt tiklanib, uch yil qo`ltiqtayoqlar yordamida yurishgan. Savil o'zining kollier ishlaridan so'ng metallolom sotuvchisi bo'ldi. Savil 1940-yillarning boshlarida raqs zallarida musiqa chalishni boshladi va o'zini birinchi DJ deb da'vo qildi. O'zining tarjimai holiga ko'ra, u 1947-yilda Guardbridge mehmonxonasida bo'lib o'tgan Grand Records Ballda ikkita aylanuvchi stol va mikrofondan birinchi bo'lib foydalangan. Garchi uning birinchi bo'lganligi haqidagi da'vosi haqiqatga to'g'ri kelmaydi; egizak aylanuvchi stollar 1929-yilda BBC qo'llanmasida tasvirlangan va 1931-yilda Gramophone jurnalida e'lon qilingan
U yarim professional sportchiga aylandi, 1951-yilda Britaniyaning Tour of Britain velopoygasida qatnashdi va professional kurashchi sifatida shug`ullangan.
Radio
Savilning radio faoliyati 1958-yildan 1968-yilgacha Lyuksemburg radiosida DJ sifatida boshlangan. 1968-yilga kelib u haftada oltita dastur taqdim etdi va uning shanba kungi shousi olti million tinglovchiga yetdi. Tan olish nuqtai nazaridan u 1960-yillarning boshlarida Britaniyadagi yetakchi DJlardan biri edi.
1968-yilda u 1-Radioga faoliyat olib bordi. U erda haftalik yakshanba kunlari efirga uzatiladigan Savile's Travels dasturini taqdim etdi va u Buyuk Britaniya bo'ylab sayohat qilib, jamoatchilik vakillari bilan suhbatlashdi. 1969-yildan 1973-yilgacha u o'smirlar uchun " Speakeasy " munozara dasturida ishtirok etdi. Radio 1 da u yakshanba kuni tushlik paytida "Jimmy Savile's Old Record Club" shousini taqdim etdi. Bu eski jadvallarni aks ettiruvchi birinchi shou edi va Savil qo'shiq va san'atkorning ismlarini taxmin qilish uchun tomoshabinlar bilan xayoliy viktorinada "ballar tizimi" dan foydalangan. U 1973 yilda "The Double Top Ten Show" sifatida boshlangan va 19 yildan keyin Radio 1ni tark etganida 1987-yilda "The Triple Top Ten Show" nomi bilan yakunlangan. U 1987-yil martidan 1989-yil oktyabrigacha BBC Jahon xizmatida 1957-yildan 1987-yilgacha eng yaxshi o'ntalikni ijro etgan "The Vintage Chart Show" ni taqdim etdi.
1989-yil martidan 1997-yil avgustigacha u Buyuk Britaniyaning turli stansiyalarida (asosan Gold formatida, masalan, West Midlands’ Xtra AM va Yorkshiredagi Classic Gold tarmog‘ida) eshittirishlar olib bordi. U yerda o‘zining Radio 1 shoularini qayta tikladi. 1994-yilda satirik Kris Morris BBC Radio 1da  Savil qulab tushib  vafot etdi ,degan soxta nekrolok e`lon qildi. Bu Savilning qonuniy choralar ko'rishiga sabab bo'lgan va Morrisni kechirim so'rashga majbur qilgan. 2005-yil 25-dekabr va 2007-yil 1-yanvarda u Real Radio tarmog'ida shoularni taqdim etdi. 2005-yilgi Rojdestvo shousi 10, 20 va 30 yil oldingi bayramning eng yaxshi 10 tasini sanab o'tdi. 2007-yilgi Yangi yil shousida ( GMG tomonidan sotib olinganidan keyin Century Radio tomonidan ham olingan) Savil o'zining o'tmishdagi latifalari va o'yinlari bilan bog'liq bo'lgan voqealarni aytib berdi.
Televizion
Savilning birinchi televizion dasturi 1960-yilning may oyidan boshlab efirga uzatilgan. Tyne Tees Televideniyasining Young at Heart musiqiy dasturining boshlovchisi bo'lgan. Ko'rsatuv oq-qora rangda efirga uzatilgan bo'lsa-da, Savil har hafta sochlarini boshqa rangga bo'yardi. 1964 yil Yangi yil kuni u Manchesterning Rusholm shahridagi o'zgartirilgan cherkovda joylashgan Dickenson Road Studios telestudiyasining " Top of the Pops" televizion dasturining BBC musiqiy jadvalining birinchi to`plaminini taqdim etdi. 2006-yil 30 iyulda u haftalik yakuniy nashrga mezbonlik qildi va uni "Bu birinchi raqam, u hali ham eng yaxshi poplar " so'zlari bilan yakunladi, yopilgan kreditlardan keyin studiya chiroqlarini o'chirdi. 2008-yil 20-noyabrda BBC bilan intervyu berganida va Top of Pops -ning Rojdestvo qaytishi uchun qayta tiklanishi haqida so‘raganida, u dasturda “kameo roli”ni olqishlashini aytdi.
1960-yillarning boshlarida Savil ( Pit Myurrey bilan) Beatles, Cliff Richard and the Shadows, Jo Braun va The Shadows kabi aktyorlar bilan Uemblidagi Empire Poolda har yili o'tkaziladigan yangi musiqiy ekspress so'rovnoma g'oliblari kontsertiga mezbonlik qildi. Bruvvers, Who va boshqalar. 1969-yil 31-dekabrda u BBC/ ZDF hamkorlikdagi Pop Go the Sixties dasturini olib bordi, u G‘arbiy Yevropa bo‘ylab namoyish etilib, o‘n yillikning xitlarini namoyish etdi.
Savil yo'l harakati xavfsizligini targ'ib qiluvchi bir qator ommaviy axborot filmlarini taqdim etdi. Xususan, xavfsizlik kamarlaridan foydalanishni targ'ib qiluvchi " Clunk Click Every Trip ". Bu Savilning 1973-yilda BBC telekanalida Clunk, Click deb nomlangan shanba-kecha suhbati/estrada shousiga olib keldi, unda 1974-yilda Olivia Nyuton-Jon ishtirok etgan Evrovidenie qoʻshiq tanlovining Buyuk Britaniyadagi qizgʻin tomoshalari namoyish etildi. Ikki seriyadan so'ng, Clunk, Click o'rniga 1975 yildan 1994 yilgacha taqdim etgan Jim'll Fix It bilan almashtirildi. Savile 1977 yilda Meri Uaytxausning Milliy tomoshabinlar va tinglovchilar assotsiatsiyasining "sog'lom oilaviy o'yin-kulgi" uchun mukofotiga sazovor bo'ldi. U 1980-yillarning boshlarida British Rail kompaniyasining InterCity 125 yoʻnalishi boʻyicha uzoq davom etgan reklamalar seriyasini taqdim etgan. Savil 1970-yil yanvar oyida Eamonn Endryus va yana Maykl Aspel bilan 1990-yil dekabrida Temza televideniyesida " Bu sizning hayotingiz" serialining namoyishi bo`lgan.
1991-yilda Entoni Klerning "Psixiatr kafedrasida" radio ehsittirishiga bergan intervyusida Savile "hissiyotsiz odam" bo'lib ko'rindi. Kler 1992 yilda ushbu intervyuning chop etilgan stenogrammasiga kirish so'zida shunday xulosa qildi: "20-asrning bu "avliyosi" haqida nimadir dahshatli. Endryu Nil undan "Bu sizning hayotingizmi?" seriali uchun intervyu oldi. 1995 yilda Savile "shaxsiy hayotini muhokama qilmaslik uchun banan ishlatgan".
2000 yil aprel oyida u Lui Teruning "Louis bilan uchrashganida... " nomli hujjatli filmiga bag'ishlangan bo'lib, unda Theroux Britaniyalik mashhur kishilarga o'z kundalik ishlari bilan shug'ullanib, ularning hayoti va tajribalari haqida suhbatlashdi. Hujjatli filmda Savile tungi klub boshqaruvchisini faoliyati davomida odamlarni kaltaklab, yerto‘laga qamab qo‘yganini tan oldi. Teru o'n yil oldin Savilga pedofiliya haqidagi mish-mishlar haqida e'tiroz bildirganda, Savile shunday dedi: "Biz juda kulgili dunyoda yashayapmiz”.
Savil 40 miliion funt sterling xayriya uchun yig'gani taxmin qilinmoqda. U pul yig'ishning sabablaridan biri Stok Mandevil kasalxonasi bo'lib, u erda ko'p yillar davomida ko'ngilli bo'lib ishlagan. U Orqa miya bo'limi, NSIC ( Milliy o'murtqa jarohatlar markazi ) va Sent-Frensis Uord - orqa miya jarohati bo'lgan bolalar va o'smirlar bo'limi uchun pul yig'di. Savile, shuningdek, Lids General Infirmary va Broadmoor kasalxonasida ko'ngilli bo'lgan. 1988 yil avgust oyida u kichik sog'liqni saqlash vaziri Edvina Kerri tomonidan Broadmur kasalxonasi boshqaruvini nazorat qiluvchi vaqtinchalik ishchi guruhining raisi etib tayinlandi. 1989 yilda Savile News of World gazetasida 1988 yil yanvar oyida Broadmurdan "xavfli" deb topilgan bemorlarni ozod qilganligi haqida maqola chop etilgandan so'ng, Savile News Group gazetalariga qarshi sud ishlarini boshladi. Savile 1989 yil 11 iyulda g'alaba qozondi; News Group uning sud xarajatlarini to'ladi va u muharrirlar Kelvin Makkenzi va Patsi Chapmandan uzr so`radi. 2012 yilda Savil kasalxonalarda zaif bemorlarga jinsiy zo'ravonlik qilgani haqida xabar berilgan edi.
1974-yildan 1988-yilgacha Savile Phab (Jismoniy nogironlar jamiyatida) faxriy prezidenti bo'lgan. U Lids universiteti tadqiqot korxonasi stipendiya sxemasida bakalavriat tadqiqotini olib borayotgan tibbiyot talabalariga homiylik qildi va har yili £ 60,000 dan ortiq xayriya qildi. 2010 yilda sxemaga keyingi besh yil davomida 500 000 funt sterling miqdorida majburiyat berildi. 2011 yil oktyabr oyida Savile vafotidan so'ng, dasturni davom ettirish uchun vasiyat qilingan. thumb|Savile 1982 yilgi Lids marafonida Savile marafonlarda qatnashgan (ko'plari Phab uchun, shu jumladan Hyde Park, London atrofidagi yillik yarim marafon ). U shuningdek, Land's Enddan Jon o' Groatsgacha 10 kun ichida Qirollik Milliy qutqaruv qayig'i instituti uchun velosipedda borgan va Shotlandiya xalq marafonida yugurgan. Ma'lum bo'lishicha, u London marafonini 79 yoshida yakunlagan; uni "kuzatuvchi" sifatida qo'rg'oshin mashinasida aylanib o'tgani haqidagi mish-mishlarni marafon rasmiylari rad etishdi.
Savil ikkita xayriya tashkilotini, 1981 yilda Jimmy Savil Stok Mandeville Hospital Trust va 1984 yilda Lidsda joylashgan Jimmy Savile Charitable Trustni tashkil qildi. 2012 yil oktyabr oyida jinsiy zo'ravonlik janjali paytida xayriya tashkilotlari 1,7 funt sterling miqdoridagi mablag'larini tarqatishlarini e'lon qilishdi. 3,7 million mos ravishda, boshqa xayriya tashkilotlari orasida yopildi. Shuningdek, u bir nechta yahudiy xayriya tashkilotlari uchun pul to'plagan.
Ommaviy ko`rinish va do'stlik
Tirikligida Savil "Britaniya jamoat hayotining g'ayrioddiy bezagi" deb hisoblangan. ... Televidenieda hamma joyda uchraydigan va o'ziga xos chehra", u "omma e'tiborida bo'lishni yaxshi ko'rardi" va "o'z qiyofasining zukko targ'ibotchisi" edi . U "Bu qanday bo'ladi?", "Hozir va keyin", "Yaxshilik va rahmdil" va "Yigitlar va qizlar". Savil ko'pincha sport kostyumi yoki kiyim-kechak va tilla taqinchoqlardan iborat bo'lgan kiyinish hissiga aldagan. 2009-yilda uning roziligi bilan litsenziyalangan liboslar kalleksiyasi chiqarildi. Savile ko'pincha sigaret tutgan holda tasvirlangan. U etti yoshida chekishni boshlaganini da'vo qilib, "Otam Rojdestvoda meni chekishni butunlay tashlab qo'yadi deb o'ylagan edi, lekin bu teskarisi bo`ldi" dedi.
Hayoti va o'limi
thumb|Savilning tobuti Lidsdagi [[Queens mehmonxonasi (Lids)|Queens mehmonxonasida, 2011 yil 8 noyabr]] 1997 yil 9 avgustda Savile Lidsning Killingbek shahridagi Killingbek kasalxonasida uch soatlik to'rt marta yurak operatsiyasini o'tkazdi, chunki u muntazam tekshiruvlardan keyin kamida to'rt yilda operatsiyaga muhtojlik sezar edi. U Shimoliy Yorkshirdagi Skarboro shahrida uning xotirasiga bag'ishlangan yodgorlik tashkil qilindi, unda "Jimmi Savil - lekin hali emas!"
2011 yil 29 oktyabrda Savile o'zining 85 yoshga to'lishidan ikki kun oldin Lidsdagi Roundhay parkiga qaragan penthaus kvartirasida o'lik holda topildi. U pnevmoniya bilan kasalxonada bo'lgan va uning o'limi shubhali emas edi.
Uning yopiq atlas oltin tobuti Lidsdagi Queens mehmonxonasida oxirgi chekkan sigareti va ikkita "Bu sizning hayotingiz" kitobi bilan namoyish etildi. Taxminan 4000 kishi hurmat ko'rsatish uchun tashrif buyurdi. Uning dafn marosimi 2011 yil 9 noyabrda Lids soborida bo'lib o'tdi va u Skarborodagi Vudlendlar qabristoniga dafn qilindi. Uning vasiyatnomasida ko'rsatilganidek, uning tobuti 45 yoshda edi. Tobut “xavfsizlik chorasi sifatida” beton bilan o‘ralgan.
Koloniya maydoni
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2f/Colony_Square.jpg/220px-Colony_Square.jpg|thumb| Koloniya maydonining oq beton binolari zamonaviy arxitektura uslubida qurilgan Colony Square — Midtown Atlanta, Jorjiya, Peachtree koʻchasida 14 va 15-koʻchalar oʻrtasida joylashgan aralash foydalanish uchun moʻljallangan kichik tuman. Midtowndagi eng qadimgi koʻp qavatli qurilish, kichik tuman 1969 va 1975-yillarda qurilgan boʻlib, uning bosh meʼmori Jova/Daniels/Basbidan Genri Jova hisoblanadi. Bu janubi-sharqdagi birinchi aralash foydalanish mumkin boʻlgan ishlanma edi.
Modernistik uslubda yaratilgan Colony Square uchta osmonoʻpar binodan, ikkita ofisdan (Colony Square 100 va Colony Square 400) va bitta mehmonxona — W Hotels Atlanta-Midtowndan iborat. Uchta osmonoʻpar bino osmon yoritilgan atrium ostida joylashgan va oziq-ovqat korti, chakana savdo va atletika klubini tashkil qiluvchi Colony Square Mall bilan bogʻlangan. Shuningdek, kichik tuman ichida uchta oʻrta qavatli kondominium binolari mavjud (ikkitasi Colony House va uchinchisi, Gannover uyi). Colony Square shuningdek, koʻcha darajasidagi restoranlarni oʻz ichiga oladi, jumladan 5Church Atlanta, Estabment, Chick-fil-A, Starbucks va Sukoshi.
North American Properties Tishman Speyer bilan 2015-yilning 4-choragida mulkni 164,5 million dollarga sotib olish shartlariga kelishib oldi. Bitim chakana ofis va savdo maydonini oʻz ichiga oladi, lekin majmuaning bir qismi boʻlgan kondominiumlar va mehmonxonalar bundan istisno. North American Properties kompaniyasi chakana savdo komponenti uchun katta taʼmirlash rejalariga ega. Yangi egasi ochiq yashil maydon yaratish uchun sobiq savdo markazini buzib tashladi, Jons Day tomonidan uning atrofida yangi do‘konlar va yangi ofis binosi joylashgan ikkin-yangi ofis binosi ham qurilmoqda. Qayta qurish loyihasi tugallangandan soʻng, Koloniya maydonida 912 000 kvadrat fut ofis maydoni va 160 000 kvadrat fut doʻkonlar va koʻngilochar maydonlar, jumladan oziq-ovqat zali va IPIC kinoteatri mavjud boʻldi.
Ijarachilar
Kanada Bosh konsulligi 100-sonli Colony Square Building (Suite 1700) kabi Gollandiya xorijiy investitsiyalar agentligi (Suite 1206) da joylashgan. WebMDning mintaqaviy ofislari Colony Square 400ning yuqori ikki qavatida joylashgan. Kompleksda WVEE, WZGC, WAOK va WSTR stansiyalarining Entercom Atlanta (ilgari CBS Radio Atlanta deb nomlangan) radioeshittirish studiyalari, shuningdek, Ammunition (Suite 1450) raqamli reklama agentligi joylashgan.
1995-yilda Yaponiyaning Atlantadagi Bosh konsulligi Koloniya maydonida joylashgan edi. 2002-yilda konsullik Koloniya maydonidan One Alliance Centerga koʻchib oʻtishini eʼlon qildi. Konsullik Koloniya maydonini ijaraga olishda uch yildan koʻproq vaqt qoldi. Trizec Properties ikkala ofis mulkiga ega boʻlganligi sababli, konsullik osongina yangi joyga koʻchib oʻtishga muvaffaq boʻldi.
WeWork va Spaces kovorking kompaniyalari Koloniya maydonida joylashgan. WeWork 100 ta Koloniya maydonida besh qavatni egallaydi. Boʻshliqlar 400-koloniya maydonida uch qavatni, jumladan, koʻcha darajasidagi kafeni egallaydi.
Qozoqlar diasporasi
Qozoq diasporasi — Qozogʻiston Respublikasidan tashqarida joylashgan qozoqlar. Qozoq diasporasi tashqi chegaralarni kesib oʻtib, dastlab Qozogʻistondan Xitoyga, Markaziy Osiyo davlatlari, Afgʻoniston va Eronga oʻtib, keyin butun dunyoga tarqaldi. Maʼlumotlarga koʻra, Qozogʻistonga qoʻshni xorijiy mamlakatlarda toʻplangan va chekka viloyatlarda tarqalgan qozoq diasporasining umumiy soni 15 million kishini tashkil etadi (2020-yil). Turli tarixiy davrlarda undan zoʻravonlik bilan tortib olingan chet davlatda, yaʼni qoʻshni Qozogʻistonda ham oʻz vatanlarida yashovchi irredentist qozoq diasporasi turli davrlarda turli siyosiy nayranglar, shafqatsiz suiisteʼmollar tufayli Rossiya, Xitoy, Oʻzbekistonga qoʻshildi. Oʻz vatanlarida yashovchi qozoqlarning umumiy soni 15 millionga yaqin. Chet ellardagi tarqoq diaspora esa 0,5 million kishini tashkil qiladi.Qozoq diasporasi jamlangan diasporaga mansub emas. Gʻarbiy Yevropa va AQShning qabul qiluvchi mamlakatlaridagi etnik guruhlar. Qozoqlar guruh boʻlib yashamaydilar. Lekin Sharq mamlakatlarida (Turkiya, Eron, Afgʻoniston) yashovchi qozoqlar koʻproq toʻplanib yashagan. Bunga nafaqat ularning birga yashash istagi, balki qabul qiluvchi davlatning ularga nisbatan siyosati ham taʼsir koʻrsatdi. Qozoq xalqining koʻchmanchi hayotiga singib ketgan zoʻr moslashish va yetakchilik fazilatlari tufayli qozoq diasporasi yarim etnik, koʻp madaniyatli, koʻp dinli mamlakatlardagi mahalliy hayotga moslasha oldi. Oʻzlari yashaydigan hududlardagi etnik guruhlar. Qozoq diasporasi ozchilik boʻlgani uchun bu davlatning siyosiy tuzilmasida unchalik katta ahamiyatga ega emas.
Qozoq diasporasining shakllanishi va rivojlanishi bilan bogʻliq siyosiy sabablar
18-asrdagi jungʻor-qozoq urushlari, 18-19-asrlardagi milliy-ozodlik qoʻzgʻolonlari va qozoqlarning rus hukmronligiga qarshi urushlari, Stolypin agr. siyosat, Ort. 1916-yilgi Osiyo va Qozogʻistonda milliy ozodlik harakati, mamlakatda sovet hokimiyatining oʻrnatilishi va fuqarolar urushi, kollektivlashtirish davrida qozoqlarga qarshi olib borilgan genotsid siyosati. Sharqiy Turkiston (Sinjang)da qozoqlarning Xitoy hukumatiga qarshi milliy ozodlik kurashi, 2-jahon urushi; iqtisodiy sabablari: Qozogʻistonda Rossiyaga qoʻshilgandan soʻng va Sovet kollektivlashtirish davrida anʼanaviy koʻchmanchi xoʻjalik yuritish tizimining qulash, 1960-1990-yillar Gʻarbiy Yevropa va Amerikaga mehnat migratsiyasi,Sovet tuzumi parchalanganidan keyin bozor munosabatlariga oʻtishning oʻtish davrida Qozogʻiston iqtisodiyotidagi vaqtinchalik beqarorlik; diniy sabablar: qirollik va sovet hokimiyati davrida musulmonlar tavof qilish uchun muqaddas joy hisoblangan Makka va Madinaga dindorlarning haj ziyoratiga borishi qiyinlashdi, ayniqsa sovet davrining dastlabki bosqichlarida, diniy arboblarni: imomlarni, xoʻjalarni, mullalarni, eshonlarni, taqvodor dindorlarni, diniy yoʻl izdoshlarini taʼqib qilish, hatto dindorlarni taʼqib qilish.
Qozoq diasporasining ajdodlar maskanidan koʻchib keta boshlagan tarixiy uzoq oqimi „Oqtaban shubirindi“ davridagi urush bosqinidan boshlangan. 1723-yil Janubi-sharqdan Dzongʻar bosqinidan chekingan tinch koʻchmanchilar janubi-gʻarbiy tomonga koʻchib, hozirgi Oʻrta Osiyo hududiga chuqur kirib borishga majbur boʻldilar. Bosqindan qattiq tushkunlikka tushgan tarqoq va aralash qozoq qabilalari Toshkent yaqinida sunʼiy tuzilmalar shaklida qaytadan vujudga kelib, oʻsha hududlarda qolib ketgan. Bugungi kunda jamoalar qozoq-oʻzbeklar oʻrtasidagi irredent-marginal hisoblanadi. Ularning hayoti kam oʻrganilgan. Qozoqlar qadimdan Tamdi viloyati, Mirzachoʻl, Chirchiq boʻyida yashab kelgan. Qozoq diasporasining mustamlakachilik keyingi tarqalishiga bevosita taʼsir koʻrsatdi. Avvaliga Volga va Ural, soʻngra Yesil va Tobyl daryolari boʻylari hamda Irtish mintaqasidan quvilgan, saritobonlar tomonidan surgun qilingan koʻchmanchi qozoq qabilalari shim.-gʻarbdan janubi-sharqiyga toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchib oʻtganlar. Mustamlakachilik farovonlik davri taxminan 1650-yildan 1916-yilgacha davom etdi. Ayniqsa, fuqarolar urushi yillarida qozoq xalqining Xitoy va Moʻgʻulistonga nisbatan nafrati keng tus oldi. Siyosatdan betaraf boʻlgan yuvosh xalq oq gvardiyachilar kelganida yon tomonga oʻtdi va Qizil Armiya yetib kelganida yana magʻlubiyatga uchradi. Olti yillik (1916—21) milliy-ozodlik qoʻzgʻoloni va fuqarolar urushi davrida 200 ming kishi oʻz vatanini tashlab ketdi. Sovet davridagi imperiyadan tugʻilgan mubolagʻa yillar (1930-1934) esa 1,9 mln. Qozoq xalqi toʻsatdan chet elga koʻchib ketishdi. Erondagi qozoqlar hozirgi Mangʻistovdan koʻchib kelgan, Moʻgʻulistondagi qozoqlarning soʻnggi koʻchishi esa Sibirga panoh topgan. Qozogʻiston janubida qip-qizil qozoq xalqi ikkinchi marta Xitoyga joʻnab ketdi. Qizil qirgʻindan qochgan qozoqlarning avlodlari ham Qoraqalpog'iston, Turkmaniston, Oʻzbekiston, Tojikiston, Eron va Afgʻonistonga koʻchib kelgan. Qozogʻiston-bu dunyo. Qozoq diasporasi jamiyatning toʻla huquqli aʼzosi boʻlgan hozirgi sharoitda Qozogʻiston Respublikasi va vatandoshlarimiz istiqomat qilayotgan mamlakatlar oʻrtasidagi oʻzaro munosabatlar va muloqot masalalari davlatlararo darajada keskin koʻtarilmoqda. Qozoq diasporasi mamlakatimizning qozoqlar istiqomat qilayotgan mamlakatlar bilan olib borayotgan tashqi siyosatining muhim qismiga aylandi. Qozogʻistonda „Xalqlar migratsiyasi toʻgʻrisida“gi qonun (1999-yil) qabul qilinib, qarindosh-urugʻlarimizning begona hududlardan oʻz ajdodlari-tarixiy Vataniga koʻchib oʻtish jarayonini tartibga solish jarayoni boshlandi.
Xorijda qozoq diasporasining shakllanishi
Toʻliq maqola: Chetellardagi qozoq diasporsining shakllanishi
Hozirgi davrda qozoq xalqining bir qismi tarixiy vatanidan tashqarida yashayabti. Ularning bir qismi irredenta, ikkinchi qismi esa diaspora hisoblangan. Irredenta oʻzlarining qadimgi vatanlarida anʼanaviy tarzda yashovchi birlashgan aholining bir qismini anglatadi. Ammo, afsuski, chegaralarning oʻzgarishi, mustamlakachilar bosqinchiligi kabi voqealar tufayli bir qator qozoq yerlari boshqa davlat tarkibiga kirdi. Diasporalar esa bir mamlakatdan boshqa davlatga koʻchib oʻtib, boshqa xalqlar bilan birga yashaydigan odamlardir.
19—20-asrlarda qozoqlar koʻpincha Qozogʻistondan tashqariga koʻchib ketish ǵan. Oʻsha paytda Rossiyaning Yevropa qismidan koʻchib kelgan dehqonlarning qozoq choʻlini mustamlaka qilishi keng miqyosda amalga oshiriladi. Qozoqlarning eng yaxshi, unumdor va orzu qilingan yerlari kuch bilan tortib olinishda davom etdi. Bunday sharoitda qozoqlarning koʻp yillik, anʼanaviy koʻchmanchi yerlarini tashlab, qandaydir taqir, suvsiz yerlarga koʻchib ketishdan boshqa chorasi qolmadi.
Koʻplab milliy-ozodlik qoʻzgʻolonlari shafqatsizlarcha bostirilgach, qozoqlar boshqa davlatlar hududiga koʻchib oʻtishga majbur boʻldilar. Masalan, 1916-yilgi milliy ozodlik qoʻzgʻolonidan soʻng 300 mingga yaqin qozoq Qozogʻiston hududini tark etib, Xitoyga koʻchib oʻtgan.
Rossiya
Toʻliq maqola: Rossiyadagi qozoqlar
Hisob-kitoblarga koʻra, hozirda Rossiya Federatsiyasida 3 million etnik qozoq istiqomat qiladi, ularning 80 foizi qishloqlarda yashaydi. Koʻpchilik qozoqlar Rossiya Federatsiyasining Qozogʻiston bilan chegaradosh 12 ta sub’yektida yashaydi. Bular Oltoy viloyati, Astarxon, Orenburg, Samara, Qoʻrgʻon, Shelebi, Omsk, Saratov, Volgograd, Novosibirsk va Tumen viloyatlaridir. Qozoqlarning maʼlum bir qismi Moskva, Sankt-Peterburg, Tatariston, Qalmogʻiston, shuningdek, Rossiyaning boshqa hududlarida yashaydi. 1999-yil boshida Rossiya Federatsiyasi hududlarida yashovchi qozoqlar haqida quyidagi maʼlumotlar mavjud edi: link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e6/Kazakhs_in_Russia%2C_2010.png/350px-Kazakhs_in_Russia%2C_2010.png|right|350x350px
Oltoy Respublikasi
Toʻliq maqola: Oltoydagi qozoqlar
Oʻzbekiston
Toʻliq maqola: Oʻzbekistondagi qozoqlar
Alpu, Pozantı
Alpu — Adana viloyatining Pozanti tumaniga qarashli qishloq.
Joylashuv oʻrni
Adanaga 118 km, Pozanti tumaniga 8 km uzoqlikda. Çamardı-Niğde yoʻli mahalladan oʻtadi. Uning balandligi taxminan 1050 m.
Qozoqlar diasporasi
Qirgʻiziston
Toʻliq maqola: Qirgʻizistondagi qozoqlar
Tamarxoʻt koʻli
Tamarxoʻt koʻli — Surxondaryo viloyati Sariosiyo tumanidagi koʻl; Kishtut daryosi boʻyida. Tamarxoʻt qishlogʻi yonida, 3000 m balandlikda. Togʻ qulashidan hosil boʻlgan. Koʻl doyra shaklida, diametri 500 m. Suvi tiniq. Koʻlda osman baliq koʻp. Qirgʻogʻida qayin daraxtlari, atrofida archazorlar, subalp va alp utlokdari bor.
Qozoqlar diasporasi
Turkmaniston
1995-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Turkmanistonda 86 987 qozoq istiqomat qiladi (mamlakat umumiy aholisining 4 foizi). Ular Dashoguz (33 ming kishi),Bolqon (22 ming kishi), shuningdek, Mari va Lebap viloyatlari (viloyatlari)da ixcham joylashgan boʻlib, asosan chorvachilik, oziq-ovqat va neftni qayta ishlash sanoatida, ijtimoiy sohada mehnat qilishádi. Elchixonamiz maʼlumotlariga koʻra, 2003-yilda bu yerda 110 ming qozoq istiqomat qilgan. Qozogʻiston Respublikasi elchixonasi Turkmanistondagi qozoq maktablari direktorlariga 16 ming dona darslik va oʻquv materiallarini topshirdi. Yaqinda koʻchib kelgan qozogʻistonliklarning fuqaroligini oʻzgartirish masalasi ayniqsa dolzarb boʻlganligi sababli, shuningdek, ushbu protseduraning davomiyligi va qimmatligi tufayli Qozogʻiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi fuqarolikni soddalashtirish va tugatish toʻgʻrisidagi shartnoma loyihasini yubordi. Biroq Turkmaniston Markaziy Osiyo davlatlaridan ajralib chiqqani va mamlakatlarimiz oʻrtasida viza tartibi joriy etilgani sababli bu muammo haligacha oʻzining ijobiy yechimini topgani yoʻq. Shu sababli hamyurtlarimiz jabr chekmoqda, ularning Qozogʻiston bilan gumanitar aloqalari cheklangan.
Moʻgʻuliston
Toʻliq maqola: Moʻgʻulistondagi qozoqlar
Moʻgʻuliston Milliy statistika boshqarmasi maʼlumotlariga koʻra, etnik qozoqlarning umumiy soni 102 983 kishini tashkil etadi, yaʼni ular moʻgʻullardan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi. Ularning 83776 nafari Bayan-Olgey viloyatida, 12215 nafari Xoʻbda viloyatida, 7504 nafari Ulanbotir va uning atrofida,4245 nafari Erdenet, Darxon, Barx va Sharigol sanoat tumanlarida istiqomat qiladi. Qozogʻiston Respublikasi elchixonasining batafsil maʼlumotlariga koʻra, Moʻgʻulistonda 126 mingdan ortiq qozoqlar istiqomat qiladi. M.Tatimovning soʻzlariga koʻra, Moʻgʻulistonda 157 ming qozoq istiqomat qiladi, Butunjahon qozoqlar uyushmasi koʻrsatkichi ancha past-90 ming kishi. Maʼlumotlardagi boʻshliq bu masalani maxsus oʻrganishni talab qiladi. Qozoqlarning 90% dan ortigʻi Moʻgʻulistonning gʻarbiy qismida, poytaxtdan 1600 km uzoqlikda joylashgan Bayan-Olgey viloyatida istiqomat qiladi. Bayan-Olgeyda chorvachilikning nisbatan jadal rivojlanishi va chegara yaqinida (Rossiya Federatsiyasining Oltoy Respublikasi va Xitoy Respublikasi) intensiv savdo-sotiq vatandoshlarimizning ijtimoiy-iqtisodiy ahvoli Moʻgʻulistonning boshqa hududlariga qaraganda yaxshiroq boʻlishi uchun sharoit yaratdi. Qozogʻiston va Moʻgʻuliston oʻrtasida mehnat bozori va bandlik sohasida oʻzaro hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnomaga muvofiq 1991-yil sentabrida qozoqlarning respublikaga koʻchishi boshlandi. Jami 83 000 kishi immigratsiya qilgan. Keyinchalik 12 mingdan ortiq qozoqlar Moʻgʻulistonga qaytib keldi. Qozogʻistonda 70 278 kishi oʻz yangi vatanini topdi.
Xitoy
Toʻliq maqola: Xitoydagi qozoqlar
Hozirgi vaqtda turli maʼlumotlarga koʻra, Xitoydagi qozoq diasporasi 5 000 000 dan 7 000 000 kishigacha. Xitoyda yashovchi qozoqlar soni haqidagi turli manbalar bir-biriga mos kelmaydi. Xitoy hududida yashovchi qozoqlar sonini aniq aniqlashga xalaqit beradigan omillardan biri bu oilalarda uchdan besh nafargacha farzandli boʻlgan Xitoy hukumatining oilalarda farzandlar sonini cheklab qoʻygan demografik siyosatidir.Shu sababli aholining aksariyati roʻyxatga olinmagan. Xuddi shunday, Xitoyda yashovchi aholining umumiy soni boʻyicha aniq statistik maʼlumotlarning yoʻqligi muammodir. Xitoyda qozoq irredentistlari, yaʼni uning tarixiy hududida istiqomat qilgan etnik qozoqlar yashaydi. Xitoy maʼlumotlariga koʻra,Xitoydagi qozoq diasporasi 5 milliondan ortiq aholiga ega boʻlgan oʻnta yirik etnik guruhlardan biridir. Xitoyda jami 56 millat vakillari yashaydi. Xorijdagi qozoqlar orasida qozoq diasporasi eng koʻp. Xitoyda qozoqlar sonining oʻsish sur’ati ancha yuqori: 1949-yilda — 1979-yilda 493 mingdan ortiq. — 1982-yilda 898 mingga yaqin. — 1985-yilda 927 ming. — 1990-yilda 994 ming. — 2005-yilda 1 500 000. — 1 mln. 596 mingdan 2 mln. 500 minggacha