cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Evelyn Akhator
Chet eldagi karyera
2018-yil, 22-avgust kuni Akhator Turkiyaning Besiktas basketbol jamoasi bilan shartnoma imzoladi. U Turkiya ligasida har bir o‘yinda o‘rtacha 15 ochko va 11 ribaund, Yevrokubok turnirida esa har ikki musobaqada har bir o‘yinda 30 daqiqadan ko‘proq o‘ynagan holda o‘rtacha 15 ochko va 11 ribaund to‘pladi.
Ahkator Ispaniyaning CB Avenida jamoasi bilan 2019-yil, 15-mayda shartnoma imzolagan.
Shaxsiy hayoti
Akhator uch kishilik oiladan, uning ota-onasi va katta akasi Nigeriyada istiqomat qiladi. Uning onasi Benedicta yoʻl-transport hodisasida vafot etdi.
Tarixiy geologiya
Tarixiy geologiya - geologiyaning Yer pusti va Yerning geologik tarixi va rivojlanish krnuniyatlarini butunligicha oʻrganuvchi sohasi. T.g. geologik fanlar: stratigrafiya, paleontologiya, litologiya, petrologiya, geokimyo, tektonika, geofizika va regional geol.ning xulosalariga tayanadi. T.g.ning asosiy vazifalari — Yer pusti shakllanishining asosiy bosqichlarini oʻrganish, togʻ jinslari gʻosil boʻlishining ketma-ketligini belgilash, tirik organizm dunyosi rivojlanish bosqichlarini oʻrganish, endogen va ekzogen jarayonlar vaqtida paydo boʻladigan qonuniyatlarni aniqlashdan iborat. T.g. foydali qazilmalarni hosil boʻlish sharoitlarini va ularni vaqtvaqti bilan oʻzgarishlarini oʻrganib, bular orqali baʼzi foydali qazilmalarni qidirish va bashoratlash uchun material tayyorlab beradi. T.g. Yer pusti strukturasining shakllanish tarixi (tarixiy geotektonika)ni ham oʻrganadi, bunda Yer poʻstining harakatlari va tektonik deformatsiyalari Yerda boʻladigan oʻzgarishlarning muhim omillari hisoblanadi. T.g. chuqur magmatizm, vulkanizm va metamorfizmning rivojlanishi Yer poʻstining deformatsiyasi bilan qonunan bogʻlanganligi masalalarida genetik petrografiyaga yaqindan yondashadi. T.g.da boshqa boʻlimlardan ilgari stratigrafiya boʻlimi tuzilib, 19-asrning boshlarida alohida mustaqil fan boʻlib shakllangan. 19-asrning 2yarmida Ch.Darvin, Ch. Layel tadqiqotlari natijasida geol.ga evolyutsion taʼlimot kirib keldi. T.g.ning fan soxasi boʻlib shakllanishi shu davrga toʻgʻri keladi. Geologik jarayonlarning asosiy rivojlanish krnuniyatlari (geosinklinal va platformalarning vujudga kelishi va oʻzgarishi, materiklarning shakllanishi, Yer tarixida magmatizm xarakterining oʻzgarishi va boshqalar) T.g.da yoritilgan, Yer pusti va planetaning toʻliq rivojlanishida umumiy yoʻnalish belgilangan. T. g. rivojlanishiga J. Kyuvye, U. Smit, shveysariyalik geolog A. Gresli hamda rus olimlari A.P. Karpinskiy, V.O. Kovalevskiy, N.M. Straxov va boshqa salmokli hissa qoʻshdilar. Bu sohada H.M. Abdullayevning ruda mintaqalari haqidagi nazariyalari ham muhim ahamiyatga ega boʻldi.
Tarix falsafasi
Tarix falsafasi ildizlari antik davr allomalari Gerodot va Fukididning tarixiy harakatga doir qarashlariga borib taqaladi. U Polibiy, Posidoniy, Plutarx qarashlarida nisbatan shakllandi. Avgustin esa ilohiy davlat tarixi falsafasini yaratdi va keyingi ming yillarda tarixiy tafakkurning shakllanishiga kuchli taʼsir koʻrsatdi.
XVIII asrga kelib Tarix falsafasining yoʻnalishlari tubdan oʻzgardi. Tarixiy taraqqiyotda insonning taʼsiri, oʻrni va roli, tarixga inson qalbi, ichki dunyosi, maʼnaviy-ruhiy olami mahsuli sifatida qarash tamoyillari shakllandi. Biroq, bunda ham turlicha yondashishlar mavjud edi. Chunonchi, Leybnis tarixda metafizik kuchlar va gʻoyalar ustuvor deb tushunsa, Gegel butun voqelikni tarix deb hisoblab, unda dunyoviy aqlni ustun qoʻyadi. XIX-XX asrlarda tarixni anglashda mavhum mantiq va tarixni bilish nazariyasi bilan bir katorda A. Shopengauer, Ya. Burkxardt, O.Shpengler tarixni tushkunlik orqali anglash, A.Toynbi optimizm, marksizm asoschilari esa tarixiy materializm gʻoyalarini ilgari surdi.
Sharqda "Tarix falsafasi" tushunchasi oʻziga xos jihatlarga ega. Forobiy qarashlariga koʻra, jamiyat taraqqiyotini ilohiy qonunlar boshqaradi. U Aristotelning jamiyat rivojlanishi xaqidagi taʼlimotini oʻz xulosalari bilan boyitdi. Beruniy esa tarixiy taraqqiyot bosqichlarini tabiat, astrologiya, astronomiya, kecha va kunduz, fasllar almashinuvi orqali oʻrgandi. U "Hindiston", "Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar" asarlarida insoniyat tarixiga falsafiy nuqtai nazardan yondashadi, tarixni anglash, idrok etishda butunlay yangicha qarashlarni oʻrtaga tashlaydi. Beruniy dunyo tarixshunosligida asotirlar, afsonalar va rivoyatlardan ilmiy bilish hamda dunyoviy taʼlimotga oʻtishda muhim hissa qoʻshdi.
Ang San Su Chi
Ang San Su Chi (birmacha : အောင်ဆန်း စုး) (1945-yil 19-iyun, Yangonda tugʻilgan) Myanma zoʻravonlikka qarshi faol, Demokratiya uchun Milliy ittifoq partiyasi yetakchisi, taniqli hukumat vaziri, 2012-yildan 2000-yilgacha boʻlgan vazir, 2012-yilgacha boʻlgan ajnabiy vazir. Bosh vazir)). Shu bilan birga, u diplomat, ta'lim vazirligi va energetika vaziri lavozimlarida ishlagan.
Tarix falsafasi
Sharq Tarix falsafasi bir necha yoʻnalishda koʻzga tashlanib, voqealar tahlili ibratli hikoyalar, pand-nasihatlar, yuksak axloqiy meʼyorlar bilan mushtarak holda olib boriladi. Ayrim hollarda tarixga geografik-hududiy jihatdan yondashiladi. Sayohatnomalar orqali jamiyat tarixi yaratiladi, podshohlarning boshqaruv usuli, siyosati, uning mohiyati ochib beriladi.
Ang San Su Chi
Buddist Su Chi Myanma harbiy diktaturasiga qarshi tinch va zo'ravonliksiz kurashi uchun 1990-yilda so'z erkinligi bo'yicha Rafto va Saxarov mukofotini, 1991-yilda esa tinchlik uchun Nobel mukofotini qo'lga kiritdi. 1990-yilgi umumiy saylovlar natijalariga ko'ra mamlakat bosh vaziri bo'lish huquqiga ega bo'lgan Su Chi harbiy xunta tomonidan hibsga olingani uchun bu vazifani bajara olmadi.
Tarix falsafasi
Adabiyot
Narzulla Joʻrayev.
Ang San Su Chi
2014-yil holatiga ko'ra, u Forbes tomonidan dunyodagi 61-eng kuchli ayollar ro'yxatiga kiritilgan. U Myanma armiyasi rohinja musulmonlarini qiynoqqa solgani, haqorat qilgani va zoʻrlagani haqidagi ayblovlarni rad etdi.
Davlat maslahatchisi lavozimiga koʻtarilgan Aung San Suu Chi, Myanmaning Arakan shtatida Rohingya xalqiga qarshi amalga oshirilgan genotsid qarshisida harakatsizligi va Myanma armiyasining qirgʻinlar sodir etganini tan olmagani uchun koʻplab davlat, tashkilot va shaxs tomonidan tanqid qilindi. Myanmada uning rahbarligida u jurnalistlarni ta'qib qilgani uchun ham tanqidga uchradi. Ang San Su Chi 2019- yilda Xalqaro sudda paydo boʻlgan va u yerda Myanma armiyasini rohinjalarga qarshi genotsid ayblovlaridan himoya qilgan.
2021-yilning 1-fevralida Ang San Su Chi Myanmada 2021-yilgi davlat toʻntarishi paytida, 2020-yil noyabrida oʻtkazilgan Myanmadagi umumiy saylov natijalari soxta ekanligini e’lon qilgani uchun harbiylar tomonidan hibsga olingan. Unga bir nechta ayblovlar qo'yildi va 2021-yil 6-dekabrda u ikkita ayblov bo'yicha to'rt yillik qamoq jazosiga hukm qilindi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti, aksariyat Yevropa davlatlari va Qo'shma Shtatlar hibsga olishlar, ta'qiblar va hukmlarni siyosiy sabablarga ko'ra qoraladi. Harbiy toʻntarish butun mamlakat boʻylab noroziliklarga sabab boʻldi. Ertasi kuni Aun San Su Chining 4 yillik qamoq jazosi ikki yilga qisqartirildi.
Hayotiy
Su Chi 1945-yil 19-iyunda Britaniya imperiyasi ostidagi Myanmaning Yangon shahrida oilasining uchinchi farzandi boʻlib tugʻilgan. Uning otasi Ang San, Myanma mustaqillik harakatining buyuk rahbari. Biroq, 1947-yilda otasi raqiblari tomonidan o'ldirilib, o'ldirilganida, Su Chi uni onasi Kin Chi bilan ikki ukasi bilan birga tarbiyalay boshladi. U atigi sakkiz yoshida uy hovlisidagi hovuzga tushib, choʻkib ketgan aka-ukalaridan biri vafot etgan.
Yoshlik davrlari va ta'lim olishi
1960-yilda onasi Hindistonga elchi etib tayinlanganida, Su Chi onasi bilan Dehliga ko'chib o'tdi. U 1964-yilda Lady Shri Ram universitetini tamomlagan va u erda 1960-yilda o'qishni boshlagan. Keyin u Oksforddagi Sent-Xyu universitetiga magistraturaga yoʻl oldi va uni falsafa, siyosat va iqtisod boʻyicha imtiyozli diplom bilan tamomladi. O'qishni tugatgandan so'ng, u bir vaqtlar mashhur pop qo'shiqchisi bo'lgan Ma Than E bilan Nyu-Yorkda yashashga ko'chib o'tdi. U shu yerda uch yil yashab, BMTda byudjet bo'yicha lavozimlarda ishlagan. Su Chi byudjet haqidagi maqolalarini tarixchi akademik Maykl Arisga jo'natayotgan edi. Vaqt o'tishi bilan ularning biznes munosabatlari do'stlikka aylandi, shuning uchun Su Chi va Aris 1972-yilda turmush qurishdi. Keyingi yili ularning birinchi o'g'li Aleksandr Aris, 1977-yilda esa Kim Aris tug'ildi.
1985-1987-yillar orasida Su Chi London universitetida falsafa bo'yicha mutaxassis o'qituvchi sifatida ma'ruzalar o'qidi. 1990-yilda universitetning “Faxriy a’zosi” etib saylangan. Keyin Hindistonning Shimla shtatidagi universitetda ikki yil dars berdi.
1988-yilda Su Chi kasal onasi bilan birga bo'lish uchun Myanmaga qaytib keldi. Biroq keyinchalik siyosatga kirib, demokratiya tarafdorlari harakatiga rahbarlik qila boshladi. Keyingi yili hukumat Su Chini uy qamog'iga hukm qildi. 1990-yilda Su Chi boshchiligidagi NLD partiyasi 1990-yilgi umumiy saylovda 59% ovoz bilan g'alaba qozondi, ammo mamlakatning diktator hukumati saylovlarni tan olmadi.
Xorijiy diplomatlar va huquq himoyachilari Su Chi uy qamogʻida boʻlganligi sababli unga tez-tez tashrif buyurishdi. Shunday qilib, hukumat Su Chini "G'arb imperializmining piyodasi " deb aybladi; bundan tashqari, Britaniya fuqarosi bilan turmush qurish hukumat uchun salbiy holat sifatida ko'rilgan.
1995-yil Rojdestvoda u xotini va bolalari bilan oxirgi marta uchrashdi. Keyinchalik ularning oilasining vizalari diktatura tomonidan bekor qilingan, shuning uchun ular Myanmaga yana kira olmadilar. Uning oilasi Su Chi, BMT Bosh kotibi Kofi Annan va Papa II bilan uchrashishi uchun. Jon Paulus murojaat qildi, ammo bu urinishlar samarasiz bo'ldi.
Maykl Arisga 1997-yilda metastatik prostata saratoni tashxisi qo'yilgan. Aris 1999-yil 27-martda vafot etdi. Su Chi uy qamog'ida bo'lganida 2008-yil 2-may kuni sodir bo'lgan Nargis dovuli tufayli uyning tomi jiddiy shikastlangan.
2009-yil uy qamog'i ishi
2009-yil 3-may kuni Jon Yettaw ismli amerikalik uy qamogʻida Su Chining qarorgohiga bostirib kirish uchun Inya koʻlidan suzib oʻtgan va u yerda ikki kun qolib, 3-kuni hibsga olingan. Su Chi amerikalik suzuvchiga 2 kun davomida o'z uyida yashirinishga ruxsat bergani uchun uy qamog'i shartlarini buzgani uchun 13-may kuni yana hibsga olingan. Boshqa tomondan, amerikalik suzuvchi Su Chini yaqinlashib kelayotgan suiqasd haqida xabardor qilish uchun ilohiy xabar olganini va shuning uchun u chora ko'rganini da'vo qildi.
Su Chining hibsga olinishi va keyingi sud jarayoni Birlashgan Millatlar Tashkiloti, AQSh, Buyuk Britaniya, Tailand , Janubiy Afrika, Yaponiya va Myanma boʻlgan Janubi-Sharqiy Osiyo davlatlari assotsiatsiyasi tomonidan qoralangan a'zosi.
Ish natijasida Suu Chi 2009-yil 11-avgustda uch yillik og'ir mehnatga hukm qilindi. Ushbu og'ir jazo harbiy xunta tomonidan almashtirildi va uning jazosi qo'shimcha 18 oyga uy qamog'iga o'tkazildi. 14-avgust kuni amerikalik senator Jim Uebb xunta rahbari general Tan Shve va Su Chini ziyorat qildi va Jon Yettauni mamlakatdan chiqarib yuborish sharti bilan qamoqdan ozod qilishni talab qildi, harbiy xunta bunga rozi bo'ldi. 18-avgust kuni AQSh prezidenti Barak Obama mamlakat harbiy rahbaridan barcha siyosiy mahbuslarni, jumladan Su Chini ham ozod qilishni soʻradi.
Arakanda genotsid ayblovlari
O'tgan yilning dekabr oyida Xalqaro Sudda (ICJ) Myanma davlatiga qarshi boshlangan ishda o'z mamlakatini himoya qilgan Tinchlik uchun Nobel mukofoti sovrindori Ang San Su Chi Rohinja musulmonlariga qarshi "genotsid" iddaolarini rad etdi. Janubiy Osiyo davlati rahbari musulmon Rohinja xalqiga nisbatan zulm uchun davlat javobgar ekanligi haqidagi xabarlarni rad etib, zoʻravonliklarga “boʻlginchi guruhlar qoʻzgʻoloni sabab boʻlgan mojaro” ekanini daʻvo qildi. Ang Sanning Gaagadagi mudofaasini tanqid qilgan Arakan rasmiylari, "Adolat dalil bilan o'rnatilishi mumkin" desa, Save the Children tashkiloti Myanma rahbarining "BMT to'plagan barcha dalillarni va tirik qolganlarning guvohliklarini mensimaganini" bildirdi. Birlashgan Millatlar Tashkiloti Myanma Ang San Su Chi hukumatining Rohinja musulmonlariga nisbatan zo'ravonligi yangi dalillar bilan mustahkamlangan "genotsid" niyatida amalga oshirilganini e'lon qildi. Hisobotda, missiyaning mantiqiy asoslar nuqtai nazaridan, Arakan musulmonlariga qarshi genotsid harakatlarini takrorlash xavfi jiddiy degan xulosaga kelgani ta'kidlandi.
Vera Bulatova
Vera Andreevna Bulatova (rus. Vera Andreevna Bulatova; 1915-yil 30-sentabr, Moskva — 2014-yil 11-dekabr, Toshkent) — asli oʻzbekistonlik arxeolog, arxitektura tarixchisi va muzeyshunosi. U umri davomida Oʻrta Osiyo arxeologiyasi va tarixiga oid oʻttizdan ortiq asarlar yaratgan.
Ilmiy qiziqishlari
Bulatova Toshkentning arxitektura tarixi bilan mashxurdir 1937—1938-yillarda Samarqand bo'yicha olib borgan tadqiqotlari ma'lum. 1940-yilda Oʻzbekiston Milliy universitetiga oʻtadi. Galina Pugachenkova qo'l ostida Turkmaniston landshaftlarini ustida ish olib borgan. Qadimgi va Yangi Niso, Anau, Pestak (Abiverd) va Amudaryo vodiysidagi bir qancha yodgorliklarni oʻz ichiga olgan hududda keng miqyosda qazish ishlarida ishlagan. 1948-yilda Bulatova Kaaxkin tumanidagi Pestak, Xivaobod qadimiy aholi yashash manzillarida qazish ishlari olib bordi. Bog'i qishlog'dagi eski "qal'a" (mustahkam Bayaandn minoralari) ni o'rganish davom ettirildi.
1950—1957-yillarda Bulatova Oʻzbekiston SSR Madaniyat vazirligi arxitektura boshqarmasi qoshidagi Maxsus ilmiy restavratsiya ustaxonalarida ilmiy xodim boʻlib faoliyat yuritgan va Xiva, Buxoro, Samarqand, Shahrisabz, Termiz va Toshkent Oʻrta asr meʼmoriy yodgorliklari kompozitsiyasi tarixini oʻrgangan. U oʻrta asrlarga oid Ichanqalʻa arki, Aloviddin bobo, Uch-avliyo maqbaralarida ilk arxeologik qazishmalari bo'yicha tadqiqot o'tkazgan, Xorazm viloyatidagi yodgorliklarini o'rgangan.
1957—1975-yillarda Bulatova Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix va arxeologiya institutida katta ilmiy xodim boʻlib ishlagan. U Yahyo Gʻulomov boshchiligidagi ekspeditsiya tarkibida Buxoro viloyatining Qizilqir qishlogʻining bir qismini qazib olish ishlarida qatnashgan. Farg'ona vodiysidagi ilk o'rta asrlarga oid Quva va uning atrofini o'rgangan. Oʻzbekiston arxeologik ekspeditsiyasi tarkibida Oʻzbekiston SSR Fanlar akademiyasi 1956—1959-yillarda X. Muxamedov Quva qal'asining shimoli-g'arbiy minorasida bo'lib, tarixiy obyektlarni ko'zdan kechirgan. 1959-yildan 1969-yilgacha u Quvaning asosiy shahri shimolidagi 7-asrning turar joyi bo'lgan kichik tepalikda arxeologik tadqiqotlarni amalga oshirgan.
1967-yilda 1966-yildagi kuchli zilzila va Toshkent qayta tiklanganidan keyin uning rahbarligida shahardagi yangi binolarni arxeologik monitoring qilish uchun Toshkent arxeologiya otryadi tashkil etiladi va unda arxeolog Bulatova ham bor edi. Dastlabki yillarda Eski shahar binolari ostida yashiringan Binkat aholi punktining chegaralari belgilab olinadi va ishlar boshlab yuboriladi. Tadqiqot guruhi Toshkentdagi deyarli barcha arxeologik yodgorliklarni qamrab olgan edi. Toshkentning Chilonzor massivining zamonaviy 13-kvartal hududidagi Qozoqmozortepa shular jumlasidan edi
Bulatova 1975-yilda nafaqaga chiqdi.
Shaxsiy hayoti
Bulatova 1915-yilda Moskvada tavvallud topgan. 1934-yilda texnikumni tugatadi va Moskva shahar kengashining rejalashtirish bo'limida ishlagan. 1935-yilda u Bulatov Mithat Sagatatdinovichga turmushga chiqadi. 2014-yil 11-dekabrda Toshkent shahrida vafot etgan.
Teskari ferret
Britaniya ommaviy axborot vositalarida teskari ferret - bu ma'lum bir masala bo'yicha tashkilotning tahririyati yoki siyosiy chizig'ida to'satdan o'zgarishi. Umuman olganda, bu avvalgi lavozimni tan olishni o'z ichiga olmaydigan jarayonni tavsiflaydi.
Bu atama Kelvin Makkenzi " The Sun "da bo'lgan vaqtidan kelib chiqqan. Jamoat arboblari haqida gap ketganda jurnalistlarning roli haqida uning afzal ko'rgan ta'rifi "shimiga parom yopishish" edi. Bu ularning hayotini noqulay qilishini anglatardi va Shimoliy Angliyada paromni oyoqqa o'tkazish bo'yicha taxminlarga asoslanadi (bu erda ishtirokchilar muhrlangan shimlarida jonli paromga kim eng uzoq dosh bera olishini ko'rsatish uchun raqobatlashadilar). Ijtimoiy fikrning to'lqini gazetaning yo'nalishiga zid bo'lganligi aniq bo'lgach, Makkenzi o'z kabinetidan "Teskari parom!" Bu ibora Private Eye jurnalining dastlab "Sharmandalar ko'chasi" bo'limida jozibali iboraga aylanganidan so'ng umumiy qo'llanishga o'tdi, ammo u tezda uning satirik sahifalarida tarqaldi.
2014-yilda New-York meri shaharda uy paronlariga egalik qilish taqiqini bekor qilganda, tom ma'noda teskari paromni amalga oshirdi. Respublikachilar yetakchilarining Donald Trampni qoʻllab-quvvatlashini tasdiqlagani - shu paytgacha u bilan Respublikachilar partiyasidan prezidentlikka nomzod boʻlish uchun raqobatlashayotgan respublikachilar tomonidan masxara qilingan - 2016-yil oktabr oyida The New York Times tomonidan teskari ferret sifatida tasvirlangan. Bu ibora Buyuk Britaniya parlamentida 2019-yil 28-mart kuni soat 17:15 da Meri Kreg tomonidan parlamentda qoʻllab-quvvatlanmaslik tufayli toʻxtab qolgan Buyuk Britaniyaning YeI bilan kelishuvini hukumatning soʻnggi lahzada himoya qilishiga oid munozarada ishlatilgan.
BBC siyosiy muharriri Laura Kuenssberg 2019-yil 11-noyabr kuni Twitter’da Brexit partiyasi rahbari Nayjel Farajning 2019-yil dekabrida boʻlib oʻtadigan Buyuk Britaniyadagi umumiy saylovda konservatorlar gʻalaba qozongan oʻrinlarni egallashi kerak boʻlgan partiyaning barcha potentsial nomzodlarini rad etishdagi harakatini tasvirlashda ushbu iborani ishlatgan. 2017-yilgi Buyuk Britaniya umumiy saylovlarida.
Birlashgan Qirollik Bosh vaziri Boris Jonson 2021-yil 13-fevralda bergan intervyusida Angliyaning uchinchi milliy blokirovkasini yumshatish masalasini muhokama qilayotganda bu iborani ishlatgan. U buni "teskari paromni" oldini olish uchun ehtiyotkorlik bilan ko'rish kerakligini tushuntirib, ushbu choralarni qaytarishni taklif qildi.
Neytron quroli
Neytron quroli - bu neytron nurlari yoki neytron toʻlqinlari bilan nishonga taʼsir qiladigan qurol. Neytron qurollari bu yadro qurollarining bir turi boʻlib, bunda neytron nurlanishi koʻrinishida ajralib chiqadigan portlash energiyasi kuchaytirilgan boʻladi. Bunday nurlanish zarba toʻlqini va yorugʻlik nurlanishning taʼsiri chegaralangan hududda dushmanning tirik kuchlari, qurol-aslahalarini yoʻq qilish va huduni radioaktiv zararlantirish maqsadida qoʻllaniladi. Neytronlarning atmosfera tomonidan tez yutilishi tufayli yuqori quvvatga ega boʻlgan neytron qurollari kam samara beradi. Neytron kallaklarining kuchi odatda trotil ekvivalentida bir necha kiloton dan oshmaydi va ular taktik yadro qurollari sifatida tasniflanadi.
Bundan tashqari atmosferada uzoq masofalarda neytron-tutamli qurol - neytron zambaragi ham samarasiz boʻladi.
Tarixi
Aviatsiya bombasi, raketa kallagi, maxsus quvvatli snaryadlar va boshqa amalga oshirish variantlari koʻrinishidagi neytron qurollari ustida ishlash 1950-yillardan boshlab bir nechta mamlakatlarda (AQSh va ingliz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlarda, maxsus quvvatga ega boshqa bombalarga analogik ravishda neytron bombasini qisqacha N-bomba deb atay boshlashdi) amalga oshirildi. Ishlar bir necha asaosiy yoʻnalishlarda amalga oshirildi, bu ishga harbiylar eng katta qiziqish bildirdi:
Kəbirli (Beylagan)
Kəbirli (shuningdek, Kebirli) — Ozarbayjonning Beylagan tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 4250 nafar aholi istiqomat qiladi.
Neytron quroli
Tarixi
Uzoq vaqt davomida oʻtkazilgan tajribalar neytron qurollarini ommaviy ishlab chiqarish bosqichiga yetib bormadi. Birinchi marta uni ishlab chiqarish texnologiyasi 1970-yillarning ikkinchi yarmida AQShda ishlab chiqilgan. Hozirda Rossiya, Fransiya va Xitoy ham bunday qurollarni ishlab chiqarish texnologiyasiga ega. Shungdek Rossiyada neytron zambaraklari ham yaratilgan.
Neytron bombasi
Neytron zaryadi konstrukiv jihatdan ikki bosqichli kam quvvatli termoyadro zaryadidir (Teller-Ulam sxemasi boʻyicha), bunda ikkinchi bosqich yadro sintezi reaksiyasi tomonidan chiqarilgan neytron oqimi ataylab neytron bombasidan chiqariladi va umumiy bomba tanasi va ikkinchi bosqich tanasining ichki qobigʻining materiali tomonidan soʻrilmaydi. Bunday materiallar sifatida neytronlar uchun "shaffof" boʻlgan nikel, xrom va volfram ishlatiladi. Termoyadro reaksiyasi natijasida hosil boʻlgan neytronlarning chiqishi fizik portlashdan oldin bombani erkin tark etishi mumkin. Qurolning termoyadroviy bosqichini puxta ishlab chiqib, ular portlashning oʻzini minimallashtiradigan maksimal neytron portlashini olishga harakat qilishadi. Bu neytron nurlanishining halokatli radiusini shunday kichik termoyadro portlashida boshqa omillar taʼsirida zarar yetkazish radiusidan kattaroq qiladi. Neytronlar atrof-muhitdan tezda yoʻq boʻlib ketganligi sababli, dushman kolonnasi ustidagi bunday portlash ekipajlarni oʻldiradi va hududni infratuzilmaga sezilarli zarar yetkazmasdan qoldiradi va tezda qayta ishgʻol qilinishi mumkin boʻladi. Portlash paytida kichik boʻlinadigan yadro zaryadi (birinchi bosqich yoki trigger) portlaydi, uning energiyasi ikkinchi bosqichni radiatsiyaviy siqish va termoyadro reaksiyasini boshlash uchun sarflanadi. Neytron bomba portlashi energiyasining katta qismi ishga tushgantermoyadroviy reaksiya natijasida chiqariladi. Portlovchi zaryadning konstruksiyasi shundayki, portlash energiyasining 80% gacha qismi tez neytron oqimining energiyasiga va faqat 20% qolgani zarar yetkazuvchi omillarga (zarba toʻlqini, elektromagnit impuls, yorugʻlik nurlanishi) toʻgʻri keladi. Neytron bombasi ikkinchi, termoyadro bosqichi uchun juda katta miqdordagi tritiyni talab qiladi, bu anʼanaviy termoyadro bombasi yoki kuchaytirilgan (bustirlangan) boʻlinish bombasidagi oʻrtacha 3-4 grammga nisbatan 10-30 grammni tashkil qiladi. Tritiy vodorodning radioaktiv izotopi boʻlib, yarim yemirilish davri 12,32 yil. Bu ushbu qurolni uzoq vaqt davomida saqlashni imkonsiz qiladi.
Neytron zambaragi
Neytron qurollarining ushbu kichik turi konstruktiv jihatdan yoʻnaltirilgan yuqori energiyali neytron nurlarining generatoridir. Taxminlarga koʻra, neytron zambaragi yuqori quvvatli neytron generatori boʻlib, u reaktor yoki tezlatgich printsipiga muvofiq amalga oshirilishi mumkin (ikkala printsip ham yaxshi maʼlum va keng qoʻllaniladi). "Reaktor" versiyasida neytron zambaragi impulsli yadro reaktoridir, bu yerda neytron chiqishi qattiq yoki suyuq boʻlinadigan materialning boʻlinish reaksiyasi bilan taʼminlanadi. "Tezlashtiruvchi" versiyada neytronlar vodorod oʻz ichiga olgan (biz vodorod izotoplari haqida gapiramiz) nishonni zaryadlangan zarrachalar (tezlatgichda tarqalishi mumkin) nurlari bilan bombardimon qilish orqali ishlab chiqariladi. Neytronlar anʼanaviy ravishda termoyadroviy reaksiya deb ataladigan reaksiya natijasida hosil boʻladi. Plazmali fokus kamerasi deb ataladigan neytron zambaragini loyihalash ham mumkin.
Taʼsiri, qoʻllashning oʻziga xosligi
Tez neytronlarning kuchli oqimi oddiy metall zirh bilan kuchsiz ushlab qolinadi va toʻsiqlar orqali rentgen nurlari yoki gamma nurlanishiga qaraganda ancha kuchliroq kirib boradi (alfa va beta nurlanishini gapirmasa ham boʻladi). Xususan, 150 mm poʻlatdan yasalgan gomogen zirh gamma nurlanishini 90% gacha, tez neytronlarni esa atigi 20% ni ushlab qola oladi. Buning yordamida neytron qurollari portlash epitsentridan ancha masofada va anʼanaviy yadroviy portlashning zararli omillaridan ishonchli himoya taʼminlangan zirhli transport vositalarida dushman ishchi kuchini yoʻq qilishga qodir. Bu neytron bombasini ham, neytron zambaragini ham jangovar foydalanishning jozibadorligini tushuntiradi.
Haqiqatdan ham maʼlum boʻlishicha, neytronlarning atmosferada kuchli soʻrilishi va tarqalishi tufayli neytron nurlanishining yoʻq qilish diapazoni oddiy yadro portlashi natijasida zarba toʻlqini bilan himoyalanmagan nishonlarni yoʻq qilish diapazoni bilan solishtirganda kichikdir (bir xil quvvatdagi zaryad olinganda<sup class="noprint" style="white-space: nowrap">[<span style="" title="утверждение не найдено в указанном источнике">manbada emas ] ). Shuning uchun yuqori quvvatli neytron zaryadlarini ishlab chiqarish maqsadga muvofiq emas - radiatsiya baribir uzoqqa yetib bormaydi, shuningdek boshqa zararli omillar kamayadi. Haqiqiy ishlab chiqarilgan neytron qurollarining quvvati 1 kt dan oshmaydi. Bunday qurollarni portlatish taxminan 1,5 km radiusli neytron nurlanishiga ega boʻlgan halokat zonasini yaratadi (himoyalanmagan odam 1350 m masofada hayot uchun xavfli nurlanish dozasini oladi). Keng tarqalgan fikrdan farqli ravishda neytron portlashi moddiy narsalarni zararlantirmay qolmaydi: xuddi shu kilotonna quvvatga ega zaryad uchun zarba toʻlqini bilan kuchli vayron boʻladigan zona radiusi taxminan 1 km.ni tashkil etadi. Huddi shu sababga koʻra atmosfera tomonidan yutilishi tufayli atmosferadagi qoʻllanilgan neytron zambaragi ham uzoq masofaga taʼsir etolmaydi, shunday kuchga ega artilleriya qurollariga solishtirilganda.
Ammo kosmosda vaziyat boshqacha - atmosferasiz fazoda neytron oqimining imkon qadar tarqalishiga hech narsa toʻsqinlik qilmaydi. Natijada, kosmosda yuqori samarali neytron bombalari va neytron zambaraklaridan jangovar foydalanish allaqachon oqlangan. Bundan tashqari, neytron qurollari kosmik urushda koʻproq talabgir boʻlishi mumkin. (Neytron bombasining kosmik portlashi natijasida chiqarilgan neytron oqimining zichligi portlash markazidan masofaning kvadratiga teskari proportsionaldir, shu bilan birga yetarlicha ingichka va uzoq masofali tarqa;adigan neytron nuri oqimini yaratish mumkin).
Vodorod oʻz ichiga olgan materiallar eng kuchli himoya xususiyatlariga ega (masalan: suv, kerosin, polietilen, polipropilen va boshqalar ). Konstruktiv va iqtisodiy sabablarga koʻra himoya koʻpincha beton, nam tuproqdan qilinadi - bu materiallarning 250-350 mm qavati tez neytronlar oqimini 10 baravarga zaiflashtiradi, 500 mm.li qavat esa 100 baravargacha, shuning uchun statsionar fortifikatsion istehkomlar oddiy va neytron yadroviy qurollardan va neytron zambaraklaridan ishonchli himoyani taʼminlaydi.
Raketaga qarshi mudofaada neytron qurollari
Neytron zaryadlaridan foydalanish raketaga qarshi yadroviy kallakni yoʻq qilish radiusini samarali oshirishga imkon berdi. Toʻxtatuvchi raketaning neytron jangovar kallagi portlash paytida neytron oqimi dushman kallagiga kirib, boʻlinadigan materialda kritik massaga - yadroviy "zilch" deb ataladigan narsaga yetib bormasdan zanjirli reaksiyaga sabab boʻldi (fizzle) va jangovar kallakni yoʻq qiladi.
Sinab koʻrilgan eng kuchli neytron zaryadi Amerikaning LIM-49A Spartan tutuvchi raketasining 5 megatonlik W-71 jangovar kallagi edi. Biroq, yumshoq rentgen nurlanishining kuchli chaqnashi ancha samaraliroq zarar yetkazuvchi omil boʻlib chiqdi. Dushman jangovar kallagining tanasiga teggan kuchli rentgen nurlari tana materialini bir zumda bugʻlanishgacha qizdirdi, bu ablyatsion portlashga (bugʻlangan materialning portlovchi kabi kengayishiga) va jangovar kallakning toʻliq yoʻq qilinishiga olib keladi. Rentgen nurlanishini oshirish uchun jangovar kallakning ichki qobigʻi oltindan yasaladi.
Shuningdek, 1960-yillarning oxiriga kelib, uzoq masofali raketaga qarshi 1500-30 000 metr balandlikdagi nishonlarni ushlab turish uchun moʻljallangan boshqa atmosfera ichidagi kichik masofali raketaga qarshi mudofaa eshelonini toʻldirish maqsadga muvofiq deb topildi. Atmosferada ushlab qolishning afzalligi shundaki, kosmosda jangovar kallakni aniqlashni qiyinlashtiradigan soxta nishonlar va folgalar atmosferaga kirish paytida osongina aniqlanadi. Bunday tutqich-raketalar himoyalangan obyektga bevosita yaqin joyda, kuchli zarba toʻlqinini hosil qiladigan anʼanaviy yadroviy qurollardan foydalanish koʻpincha istalmagan joyda ishlagan. Shunday qilib, Sprint raketasi 1 kilotonli W-66 neytron kallaklarini olib yurdi.
Himoya
Neytron qurollari 1960-1970 yillarda asosan zirhli nishonlarga zarba berish samaradorligini oshirish va zirh va oddiy boshpanalar bilan himoyalangan ishchi kuchini yoʻq qilish effektivligini oshirish uchun ishlab chiqilgan. Jang maydonida yadro qurolidan foydalanish imkoniyati bilan yaratilgan 1960-yillarning zirhli transport vositalari uning barcha zararli omillariga juda chidamli.
Tabiiyki, neytron qurollarini yaratish haqida habarlar paydo boʻlgandan soʻng, undan himoya qilish usullari ham ishlab chiqila boshlandi. Uskunani va uning ekipajini neytron oqimidan himoya qilishga qodir boʻlgan yangi zirh turlari ishlab chiqildi. Buning uchun yaxshi neytron yutuvchi boʻlgan zirhga bor koʻp boʻlgan qoplamalar qoʻshiladi (shu sababga koʻra bor reaktor neytron yutuvchi-sterjenlarining asosiy strukturaviy materiallaridan biridir) va zirh koʻp qatlamli qilingan, shu jumladan, kambagʻallashtirilgan uran elementlarini. Bundan tashqari, zirhning tarkibi uning tarkibida neytron nurlanishi taʼsirida kuchli induksiyalangan radioaktivlikni beruvchi kimyoviy elementlar boʻlmasligi uchun tanlanadi.
Bunday himoya, shuningdek, yuqori energiyali neytron oqimlaridan foydalanadigan loyihalar va prototiplarda mavjud boʻlgan neytron zambaraklariga qarshi ham samarali boʻlishi mumkin.
Neytron qurollari va siyosat
Neytron bombalari koʻrinishidagi neytron qurollari, shuningdek, kichik va oʻta past quvvatdagi yadroviy qurollarning havfi odamlarni ommaviy qirgʻin qilish ehtimoli bilan bogʻliq emas (buni boshqa koʻpchilik qurollar, shu jumladan uzoq vaqt davomida mavjud va shu maqsadda yanada samaraliroq boʻlgan OQQ turlari bilan ham amalga oshirish mumkin), lekin undan foydalanish yadroviy va anʼanaviy urush oʻrtasidagi chegarani xiralashtiradi. Shu bois BMT Bosh Assambleyasining qator rezolyutsiyalarida ommaviy qirgʻin qurollarining yangi turlari – neytronli portlovchi qurilmalar paydo boʻlishining havfli oqibatlari qayd etilgan va ularni taqiqlashga chaqirilgan.
Aksincha, neytron zambaragi amaliy jihatdan neytron qurolining yana bir kichik turi boʻlib, u ham oʻziga xos nurli quroldir va har qanday nurli qurol singari, neytron zambaragi ham zararli taʼsirning kuchi va selektivligini birlashtiradi va bu ommaviy qirgʻin quroli boʻlmaydi.
Ferrari 335 S
Ferrari Berlinetta Boxer (BB) 1973-1984-yillarda Italiyada Ferrari tomonidan ishlab chiqarilgan sport avtomobillari seriyasidir. BB Pininfarinaʼda Leonardo Fioravanti tomonidan ishlab chiqilgan. Birinchi BB modeli, 365 GT4 BB, old dvigatelli Daytona oʻrnini egalladi va oʻrtaga oʻrnatilgan yassi oʻn ikki dvigatel bilan jihozlangan yoʻlda ketuvchi Ferrari seriyasida birinchi boʻldi. Bu, shuningdek, Ferrari nomi va Cavallino Rampante logotipiga ega boʻlgan birinchi oʻrta dvigatelli yoʻl mashinasi edi. 365 GT4 BB oʻrniga 1976-yilda kattaroq oʻzgaruvchan dvigatel bilan jihozlangan BB 512, soʻngra 1981-yilda yonilgʻi quyiladigan BB 512i ega boʻldi. Seriya 1984-yilda BB 512i yassi oʻn ikki dvigatelning qayta koʻrib chiqilgan versiyasidan foydalangan Testarossa bilan almashtirilganda toʻxtatildi.
Fon
BB ishlab chiqarish Enzo Ferrari uchun katta qadam boʻldi. U oʻrta dvigatelli yoʻl mashinasi xaridorlari uchun juda qiyin boʻlishini his qildi va muhandislari uni maketni qabul qilishga koʻndirishlari uchun koʻp yillar kerak boʻldi. Bu munosabat oʻzgara boshladi, chunki 1950-yillarning oxirida marque oʻzining poyga ustunligini oʻrta dvigatelli raqobatchilarga yoʻqotdi. Natijada, 1960-yilda orqa oʻrta dvigatelli 246 P Formula 1 avtomobili, keyin esa 1961-yilda Dino SP poyga sporti prototiplari taqdim etildi. 1963-yilda kompaniya oʻzining V12 dvigatellarini P va LM poyga avtomobillari bilan orqaga oʻtkazdi.
1967-yilda taqdim etilgan Dino 206 GT va 246 GT/GTS yoʻl avtomobillari, arzonroq Dino markasi ostida boʻlsa-da, orqa-oʻrta dvigatelli sxemasidan foydalangan birinchi yoʻlda Ferrari boʻldi. Ferrari’ning flagman V12 yo‘l avtomobillari 1970-yillarning boshlarida oldingi dvigateli bo‘lib qoldi, 1968-1971-yillarda mos ravishda 365 GTB/4 Daytona va 365 GTC/4 taqdim etildi. 1973-yilda Ferrari oʻzining birinchi oʻrta dvigatelli 12 silindrli yoʻl avtomobili sifatida 365 GT4 Berlinetta Boxerni taqdim etdi.
Ferrari birinchi marta 1964-yilli 512 F1 dan boshlab poyga avtomobillarida yassi 12 dvigatel sxemasidan foydalangan. 512 F1 ning 1,5 litrli dvigateli poyga departamenti texnik direktori Mauro Forgyeri tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu dvigatel dizayni bir nechta Formula 1 va sport prototipi poyga avtomobillarida, jumladan 1968-yilli 212 E, 1970-1975-yilli 312B va 1971-yilli 312PBda ishlab chiqilgan. Ushbu poyga dvigatellari konstruksiyalari 365 GT4 BB-da taqdim etilgan yoʻl-yoʻl tekis 12 dvigateli uchun asos boʻldi.
Dizayn va ishlab chiqish
1969-yilda 365 GTB/4 Daytona ishlab chiqarishi joriy etilgandan soʻng Ferrari muhandislari doktor Ing boshchiligida. Anjelo Bellei 365 GT4 BB vorisi ustida ish boshladi. U oʻzining raqamli belgisini 365 GTB/4 Daytona bilan baham koʻrgan boʻlsa-da, 365 GT4 BB oldingi dvigatelli 365 GTB/4 dan tubdan farq qildi. Yangi mashina orqa oʻrta oʻrnatilgan yassi-12 dvigateli boʻlishi kerak edi, boʻylama joylashtirilgan. Ushbu konfiguratsiya Ferrari yoʻl avtomobillari orasida misli koʻrilmagan boʻlsa-da, dizayn jamoasi oʻrta dvigatelli 250 LM va Dino 206/246 shassilarining mavjud dizayniga, shuningdek 1964-yildan boshlab Scuderia Ferrari uchun ishlab chiqilgan yassi 12 dvigatellariga tayangan. Birinchi prototip 365 GT4 BB 1971-yilda Turin avtosalonida taqdim etilgan. Prototiplar Ferrari sinov haydovchisi Jorjio Enriko boshchiligidagi keng qamrovli yoʻl va treklarni sinovdan oʻtkazish dasturi bilan yanada takomillashtirildi. Ferrari muhandislari dizayn va dvigatel dizayni boʻyicha katta tajribaga ega boʻlganligi sababli, ishlab chiqish ishlari jadallik bilan davom etdi va dastlabki prototiplar va birinchi ishlab chiqarish 365 GT4 BB oʻrtasida faqat kichik oʻzgarishlar kuzatildi. 365 GT4 BB ishlab chiqarish birinchi marta 1973-yilda sotuvga chiqarilgan.
Dvigatel va transmissiya
alt=F102 A engine in a 1974 365 GT4 BB|thumb| F102 1974 yil 365 GT4 BB dvigateli Doktor Ing. Giuliano de Anjelis 365 GT4 BBda ishlatiladigan Tipo F102A dvigatelining rivojlanishini nazorat qildi. Bu dvigatel Mauro Forghieri tomonidan ishlab chiqilgan 1969-yilda Ferrari 312B Formula 1 avtomobilida ishlatiladigan 3,0 litrli tekis 12 Tipo 001 dvigatelidan va yoʻl harakati 365 GTB/4 dvigatelidan olingan. Yangi dvigatelning umumiy hajmi 4390,35 kub kubni tashkil etdi va 81 teshikka ega. mm va zarbasi 71 mm, oʻlchamlari 365 GTB/4 dvigateliga mos keladi.
„Berlinetta Boxer“ nomi Ferrari va matbuot tomonidan BB seriyali avtomobillarni tasvirlash uchun ishlatilgan boʻlsa-da, bu dvigatel haqiqiy bokschi dvigateli emas edi. Tipo F102 A va uning hosilalarida har bir qarama-qarshi piston juftligi bir xil krank pinini boʻlishadi va ish paytida bir xil yoʻnalishda harakatlanadi. Bokschi dvigatelida qarama-qarshi piston juftlari qarama-qarshi yoʻnalishda harakat qiladi. Bu haqda Ferrari dvigateli dizayneri Mauro Forgyeri shunday dedi: „Iltimos, uni bokschi demang. Texnik jihatdan, bu dvigatel yassi 12 yoki 180 ° burchak ostida boʻlgan 12 silindrli dvigatel deb aytish toʻgʻri“.
Dvigatel bloki Silumin qotishmasidan qurilgan boʻlib, quyma temir silindrli qoplamalar bilan jihozlangan. Pistonlar engil qotishma edi va krank mili zarb qilingan poʻlatdir. Silindr boshi dizayni 365 GTB/4 ga juda oʻxshash boʻlib, ikkita yuqori eksantrik mili va har bir silindrda ikkita valfni oʻz ichiga olgan. Toʻrtta eksantrik mili ikkita vaqt kamarlari bilan boshqarildi, bu avvalgi 12 silindrli Ferrari dvigatellarida ishlatilgan vaqt zanjirlariga nisbatan shovqin va ogʻirlikni kamaytirdi. Havo va yoqilgʻi toʻrtta 3 barrelli Weber 40 IF 3C karbüratörleri orqali etkazib berildi. Ateşleme tizimi bitta Magneti Marelli distribyutori va ikkita bobindan iborat edi. Dvigatel BB512-da yog 'ochligi bilan bogʻliq muammolarni oldini olish uchun quruq karter bilan almashtirilgan hoʻl idish bilan yogʻlangan. De Anjelis va Bellining soʻzlariga koʻra, F102 A dvigatelining birinchi prototipi 380 dona ishlab chiqarilgan bhp 7100 aylanish tezligida va prototipni 302 km/h ga aylantirdi sinov paytida. Ferrari broshyuralarida 360 dona ishlab chiqarilgan F102 A dvigatelining ishlab chiqarish versiyasi haqida xabar berilgan bhp 7500 rpm va 311 da ft/lb moment 4500 rpm da, ammo boshqa zavod va matbuot nashrlarida keltirilgan raqamlar farq qiladi.
365 GT4 BB besh pogʻonali mexanik uzatma va cheklangan slip diferensial bilan jihozlangan. Transmissiya va differensial toʻgʻridan-toʻgʻri dvigatelning ostiga, yog 'toʻldirgich bilan birga joylashtirildi. Fichtel &amp; Sachs bitta plastinkali quruq debriyaj dvigatelning orqa qismida joylashgan edi. Quvvat transmissiyaga bir qator tushirish viteslari va gorizontal mil orqali yetib bordi. Ushbu tartib dvigatel va transmissiya toʻplamining vertikal balandligini oshirib, avtomobilning ogʻirlik markazini koʻtargan boʻlsa-da, yigʻilishning umumiy uzunligini qisqartirdi. Bu qadoqlash sabablari uchun foydali edi, chunki ixcham dvigatel/transmissiya shassi qisqa umumiy gʻildirak bazasiga, shuningdek, qulay va keng salonga ega boʻlishi mumkinligini anglatadi.
Tipo F102 A dvigatelining dizayni Ferrari tomonidan 365 GT4 BB taqdim etilganidan keyin ishlab chiqilishda davom etdi. Bu F102 B (BB 512 da qoʻllaniladi), F110 A (BBi 512 da qoʻllaniladi) va Testarossa, 512TR va F512M dvigatellarini oʻz ichiga olgan Ferrari flat-12 dvigatellari oilasining yaratilishiga olib keldi. Ushbu keyingi dvigatellarning umumiy hajmi 5 litrni tashkil etdi. thumb| Pininfarinaning Ferrari P6 kontseptual avtomobili 365 GT4 BB dizayniga taʼsir koʻrsatdi. 365 GT4 BB korpusi Leonardo Fioravanti tomonidan boshqariladigan Pininfarinaʼda ishlab chiqilgan. Dizaynga 1968- yilda Pininfarina tomonidan yaratilgan bir martalik kontsept-kar Ferrari P6 Berlinetta Speciale taʼsir koʻrsatdi. Birinchi 365 GT4 BB prototipi 1971-yilda Turin avtosalonida ommaga taqdim etilgan. Uning past, xanjar shaklidagi burni, yashirin faralari bor edi, old oynasi tik qirrali va vertikal dum bilan kesilgan keng orqa qismi bor edi. Dizayn Pininfarina zavodida shamol tunnelida sinovdan oʻtgan holda takomillashtirildi. Ushbu aerodinamik tadqiqotlar natijasida yoʻlovchilar salonining orqasida va tepasida dvigatel qopqogʻining har ikki tomonidagi ikkita tayanch yoki yelkanli panellarni qamrab oluvchi spoyler oʻrnatildi. Ushbu spoyler qarshilikni kamaytirish, barqarorlikni yaxshilash va havoni dvigatel qopqogʻining yuqori qismidagi kirish joylariga toʻgʻrilash uchun moʻljallangan.
Korpusning markaziy qismi poʻlatdan, old va orqa qopqoq va eshiklar alyuminiy qotishmasidan yasalgan. Old va orqa pastki valentlar/bamperlar shisha tolali edi. Old va orqa qopqoqlar qisqichli dizayn boʻlib, ilgaklar old qopqoqni oldinga, orqa dvigatel qopqogʻini esa orqaga burish imkonini beradi. Bu dvigatelga texnik xizmat koʻrsatishni osonlashtirdi va kichik old bagaj xonasidan foydalanishga imkon berdi.
1971-yil prototipining boʻyoq sxemasi profilda koʻrilganda avtomobilning vizual massasini pasaytirish va kamaytirish uchun moʻljallangan. Shu maqsadda kuzov gʻildirak jantlarining yuqori qismiga yaqin gorizontal tikuv bilan boʻlingan va bu nuqta ostidagi hamma narsa atlas qora rangga boʻyalgan, shu jumladan old va orqa bamperlar. Ushbu ikki rangli boʻyoq sxemasi BB modellarini ishlab chiqarishga oʻtkazadi. Keyinchalik Ferrari ikki rangli boʻyoq sxemasini 308 kabi boshqa modellarda variant sifatida taklif qildi, bu erda odatda „Bokschi“ boʻyoqlari deb ataladi.
1971-yildagi Turin avtosalonining prototipi korpusi kichik farqlar bilan 365 GT4 BB ishlab chiqarishni yaqindan aks ettirdi. Prototipda toʻrtta orqa chiroq bor edi, ishlab chiqarish 365 GT4 BB esa oltitadan iborat edi. Prototipning yonilgʻi toʻldiruvchisi orqa chorak oynasi ostiga joylashtirilgan, ammo bu ishlab chiqarish versiyasida tayanch/yelkan paneliga koʻchirilgan. Ushbu dizayn BB 512i seriyasining yakuniy modeli orqali faqat kichik oʻzgarishlar bilan amalga oshirildi.
Shassi va osma
365 GT4 BB shassisi oʻsha paytdagi standart Ferrari amaliyoti kabi poʻlat quvurlardan qurilgan. Etakchi muhandis doktor Ingga koʻra. Anjelo Bellei, shassi dizayniga 250 LM va Dino 206/246 shassilari bevosita taʼsir koʻrsatdi. Markaziy kuzov poʻlat shassi bilan yarim monokok hosil qilgan boʻlsa-da, old va orqa kuzov kuchlanishsiz edi va faqat engil pastki ramkalar tomonidan quvvatlanadi. Old korpus va pastki ramka halokat paytida energiyani deformatsiya qilish va yutish uchun moʻljallangan. Avariya xavfsizligi, shuningdek, dvigatel beshigidan tomgacha diagonal boʻylab harakatlanadigan ikkita katta diametrli trubaning mavjudligi bilan yaxshilandi, bu esa agʻdarilganda qoʻshimcha mustahkamlikni taʼminlaydi.
Toʻrtta gʻildirakning barchasida ikki tomonlama mustaqil osma mavjud boʻlib, har bir old gʻildirak uchun bitta spiral prujina va amortizator va har bir orqa gʻildirak uchun juftlik mavjud edi. Ikkita burilishga qarshi panjaralar, quvvatsiz rul va pinion boshqaruvi va toʻrt gʻildirakli disk tormozlari ham jihozlangan. 365 GT4 BB Michelin XWX shinalari bilan jihozlangan, old va orqa shinalar o‘lchami 215 70 VR 15. Keyinchalik modellar kengroq orqa shinalar bilan staggered konfiguratsiyadan foydalanadi.
365 GT4 BB
365 GT4 BB ning ishlab chiqarish versiyasi 1973-yilda Parij avtosalonida taqdim etilgan. Ishlab chiqarishning boshlanishi 1973- yilgi neft inqiroziga toʻgʻri keldi va natijada dastlabki talab past edi. Ferrari dastlab atigi 25 ta mashinadan iborat cheklangan ishlab chiqarishni rejalashtirgan. Ishlab chiqarish asta-sekin boshlandi, ishlab chiqarishning birinchi yilida atigi yigirmata avtomobil ishlab chiqarildi. Talab asta-sekin oʻsib bordi va keyinchalik kuniga bittadan mashinalar ishlab chiqarila boshlandi. Hammasi boʻlib, 1973-yildan 1976-yilgacha 387 ta namuna qurilgan boʻlib, u Berlinetta Boxer modellari orasida eng kam uchraydi. 88 tasi oʻng rulli boʻlib, ulardan 58 tasi Buyuk Britaniya bozori uchun moʻljallangan. 365 GT4 BB korpusini ishlab chiqarish Scaglietti tomonidan qurilgan va yakuniy yigʻish Ferrari’ning Maranellodagi zavodida boʻlib oʻtdi.
365 GT4 BB uchun zamonaviy matbuotni qabul qilish ijobiy boʻldi va jurnalistlar avtomobilning boshqaruvini va toʻgʻri chiziqdagi ishlashini yuqori baholadilar. Road & Track 1975-yil iyun oyida 365 GT4 BB ni sinovdan oʻtkazdi. Ularning sinov mashinasidagi debriyaj sirgʻalib ketdi, lekin ular hali ham 0-60 ni oʻlchashdi mph 7,2 soniyada, 0-100 mph 14,8 soniyada va 15,5 soniyada chorak milya vaqti. R&T sinovchilari 175 tezlikka erishdilar mil/soat tezlikka erishib, 365 GT4 BB o‘sha paytda sinovdan o‘tgan eng tez yo‘l avtomobiliga aylandi. 1976-yil noyabr oyida „Avtomobil va haydovchi“ jurnalida toʻliq ishlaydigan mashinaning keyingi sinovi 0-60 qayd etilgan. mph 6,1 soniyada va 0-100 mph 14,1 soniyada.
BB 512
365 GT4 BB 1976-yilda BB 512 (512 BB nomi bilan ham tanilgan) bilan almashtirildi. 512 nomi avtomobilning 5 litrli, 12 silindrli dvigateliga ishora qilib, oldingi Ferrari 512 poygachi nomini tiriltirdi. Bu Ferrari tomonidan oʻrnatilgan 12 silindrli yoʻl avtomobillarini (365 BB sifatida) silindrli siljishidan keyin nomlash boʻyicha oʻrnatilgan amaliyotdan ogʻish edi. Yangi model birinchi marta 1976-yilda Parij avtosalonida ommaga namoyish etilgan.
Tipo F102 B dvigateli 4943 gacha kengaytirildi cc .Teshik va insult endi 82 edi mm x 78 mm va siqilish nisbati 9,2: 1 ga oshirildi. Ferrari sotuvlari risolalarida maksimal quvvat 360 bhp ni tashkil qilgan ; Keyinchalik Ferrari nashrlari buni 340 bhp ga qayta koʻrib chiqdilar. Bu 365 GT4 BB daʼvo qilingan quvvatdan past edi, lekin BB 512 oldingi modeldagi 7000 rpm choʻqqisidan pastroq, 6200 aylanish tezligida eng yuqori quvvatga erishdi. Moment 331 ftlb ga biroz oshdi 4300 aylanish tezligida. Maksimal quvvatning yoʻqolishiga qaramay, 5 litrli dvigatelning tekisroq moment egri chizigʻi yanada yumshoq va foydalanuvchilarga qulayroq quvvat etkazib berishni taʼminladi. Kattaroq sigʻimli dvigatel Ferrari-ga ish faoliyatini yoʻqotmasdan yanada qattiqroq ifloslanish va shovqin qoidalariga javob berishga imkon berdi.
Ikki plastinkali debriyaj qoʻshilgan momentni boshqardi va pedal harakatini engillashtirdi. Qattiq burilishda quruq moylash moy ochligining oldini oldi. Tutqichni yaxshilash uchun orqa Michelin XWX shinalari kengligi 225 70 VR 15 gacha oshirildi va orqa gʻildiraklar kengligi 7,5 dyuymdan 9 dyuymgacha kengaytirildi. Old shinalar 365 GT4 BB da boʻlgani kabi 7,5 dyuymli keng gʻildiraklarda 215 70 VR 15 boʻlib qoldi. Shassi oʻzgarishsiz qoldi, ammo bu kengroq orqa shinalar orqa yoʻlning 1563 gacha koʻtarilishini anglatadi. mm va orqa korpus mos ravishda kengaytirildi.
Tashqi farqlovchilar bamperga oʻrnatilgan yangi iyak spoylerini oʻz ichiga olgan. Yuqori tezlikda 365 GT4 BB burni 1 dyuymga koʻtarildi; BB 512 ning chin spoyleri bu tendentsiyani bartaraf etdi. NACA kanallari har tomondan eshik orqasiga qoʻshildi, ular egzoz tizimi va orqa tormozlarni sovutishni taʼminladi. Orqa tomonda 365 GT4 BB’dagi kabi uchlik birliklar o‘rniga har ikki tomonda ikkita orqa chiroqlar va egzoz quvurlari mavjud edi. Orqa chiroqlar orasidagi panel endi qora toʻr oʻrniga lamellar edi. Dvigatel sovishini yaxshilash uchun dvigatel qopqogʻidagi shamollatish teshiklari soni koʻpaydi.
1981-yildan 1984-yilgacha BB 512i ning 1007 ta namunasi ishlab chiqarilgan.
BB 512i
BB 512 ning tashqi farqlovchi belgilaridan tashqari, old paneldagi kichik oq ishlaydigan chiroqlar, haydovchi lampalarni ochadigan old panjara va egzoz quvurlari tashqarisida qizil tuman chiroqlarini oʻz ichiga olgan qayta koʻrib chiqilgan orqa valentlik mavjud. Dvigatel qopqogʻini shamollatish ham qayta koʻrib chiqildi.
BB 512i oldingi BB modellarida ishlatilgan Michelin XWX shinalarini almashtirib, Michelin TRX metrik oʻlchamdagi shinalar va gʻildiraklardan foydalangan. Shinalar old va orqa 240/55 VR 415 oʻlchamiga ega, gʻildiraklari 180 TR 415 old va 210 TR 415 orqa oʻlchamli edi.
Buyuk Britaniyadagi roʻyxat narxi 1981-yilda 39 991 £ edi. Konditsioner, elektr oynalar va stereolar hammasi standart jihozlar edi. Xaridorlar oʻrindiqlar, eshik panellari va bosh qoplamalarida Ermenegildo Zegna jun mato bilan bezatilgan ixtiyoriy interyerni belgilashlari mumkin. Bu juda kam uchraydigan variant boʻlib, atigi 27 ta misol shunday jihozlangan.
1981 yildan 1984 yilgacha BB 512i ning 1007 ta namunasi ishlab chiqarilgan
Shimoliy Amerikadagi Berlinetta bokschisi
BB ham, uning eng yaqin raqobatchisi Lamborghini Countach ham Amerika Qoʻshma Shtatlari yoki Kanada xavfsizligi va emissiya qoidalariga javob beradigan zavoddan ishlab chiqarilmagan .Enzo Ferrari, atrof-muhit va xavfsizlik qoidalari va milliy tezlik chegarasi 55 mil / soat, kompaniyaning sakkiz silindrli avtomobillari Malaise davridagi AQSh bozorida etarli boʻladi, deb hisobladi. 365 GT4 BB dastlab juda cheklangan ishlab chiqarish uchun rejalashtirilgan edi, Ferrari uni faqat Yevropada osongina sotilishi mumkinligiga ishondi.