cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gugroupon (Varzob)
Aholisi
Aholisi - 350 kishi.
Shameka Christon
Shameka Delynn Christon (, 1982-yil 15-fevralda tugʻilgan) — yaqinda WNBAda Feniks Merkuriy bilan oʻynagan amerikalik isteʼfodagi professional ayollar basketbolchisi.
U Arkansas universitetidagi kollejda oʻqigan va 2004-yilda Janubi-Sharqiy konferensiyada yilning eng yaxshi oʻyinchisi deb topilgan. U ijtimoiy ish boʻyicha bakalavr darajasini oldi.
U Ozodlik jamoasi tomonidan 2004-yilgi WNBA loyihasida beshinchi umumiy tanlov sifatida tanlangan.
WNBA mavsumlari orasida u Isroilning ikkita jamoasi (Elizur Ramla va Raanana Xertzlia) va Ispaniyaning Rivas Futura klubida oʻynagan. Uning Ispaniya terma jamoasidagi jamoadoshlari orasida oʻsha paytdagi „Ozodlik“ jamoasi oʻyinchisi Bekki Hammon ham bor edi.
2010-yilning mart oyida Christon Chicago Sky bilan uch jamoa, koʻp oʻyinchi bilan shartnoma imzoladi.
2012-yil 8-fevralda Kriston San-Antonio Silver Stars bilan shartnoma imzoladi.
2015-yil 24-martda Kriston Feniks Merkuriy bilan ham shartnoma imzolagan.
AQSH basketbol jamoalaridagi faoliyati
Christon 2001-yil iyul oyida Chexiyaning Brno shahrida boʻlib oʻtgan 2001-yil U19 jahon chempionatida AQShni himoya qilgan 19 yoshgacha boʻlgan ayollar terma jamoasiga sardor etib tayinlangan. Christon har bir oʻyinda 5,7 ochko toʻpladi va AQSh jamoasiga 6:1 hisobida rekord va bronza medalini keltirdi.
Portlend temir yo'l tarixi, Men
right|thumb|300x300px| Grand Trunk Station 1906 yil Men, Portlend temir yo'l tarixi 1842 yilda Portlend, Sako va Portsmut temir yo'li (PS&P) kelishi bilan boshlangan. Portlenddagi temir yo'l faoliyatining aksariyati Evropadan eksport va import yuklari uchun bog'langan qishloq xo'jaligi tovarlari atrofida aylangan. Shunga qaramay, Meynning eng yirik shahri 1842 yildan 1967 yilgacha 125 yillik uzluksiz yo'lovchi temir yo'l xizmatidan bahramand bo'ldi va Amtrak 2001 yilda shaharga xizmat ko'rsata boshladi ekan. Portlend tarixining ko'p qismida yo'lovchi poezdlari jadvali kunlik qatnovni emas, balki shaharlararo sayohatni hisobga olgan holda ishlab chiqilgan; yo'lovchilar faoliyati asosan Portlenddan Boston, Monreal, Yangi Shotlandiya va g'arbiy nuqtalarga shaharlararo sayohat bilan chegaralangan deyapti.
Bestebe (Qoʻstanay viloyati)
Bestebe (Бестөбе) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Amangeldi tumanidagi tugatilgan qishloq. Qorasuv qishloq okrugi tarkibiga kirgan. Amangeldi qishlogʻidan 39 km shimolda joylashgan. KATO kodi - 393459300. 2012-yilda tugatilgan.
Aholi
1999-yilda qishloq aholisi 33 kishi (18 erkak va 15 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 2 ayol yashagan.
Suv moshaklar
Suv moshaklar (Rallidae) - suv moshaksimonlr turkumiga mansub qushlar oilasi. Suv havzalarida hamda botqokliklarda yashaydi. Ogʻirligi 20—30 g dan 1,5—2,5 kg gacha. Patlari koʻproq qizgʻishjigarrang, ayrimlari qora yoki koʻk yashil rangda. Asosan, tunda faol gʻayot kechiradi. 150 ga yaqin turi bor. Yer yuzasining derli hamma hududlarida tarqalgan. Har xil tovush chiqaradi. Koʻpincha uyasini suvga yaqin joyga quradi. 3—15 ta tuxum qoʻyib, 20 kunga yaqin bosadi. Bolalari 2—3 kunligidayoq uyasini tashlab ketadi. Joʻjalarni bir necha kun ota-onasi boqadi. S. umurtqasiz hayvonlar va oʻsimliklar bilan oziklanadi. Oʻzbekistonda 7 turi: qashqaldoq, gʻozqanjir, oddiy suv moshak, tartar, oddiy pogonish, mitti pogonish, kichik pogonish tarqalgan. Goʻshti mazali. Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqining Qizil kitobiga 16 tur va kenja turlari kiritilgan.
Suv muammolari instituti
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Suv muammolari ilmiy tadqiqot instituti — yirik tadqiqot muassasasi, Toshkent shahrida joylashgan. 1991-yil 20 iyulda tashkil etilgan. Institut tarkibida 6 ilmiy laboratoriya (suv resurslaridan oqilona foydatanish metodikasi; suvni tejash usullari va sugʻorish texnologiyasi; choʻl suv resurslari; gidrologiya va gidrotexnika; gidrokimyo va suvni tozalash; gidroekologiya va gidrokimyoviy meliorantlar) bor (2004). Institutda olib borilayotgan ilmiy tadqiqotlarning asosiy yoʻnalishlari: qurgʻoqchilik muhitlarida gidrologiya va gidrogeologiya; xoʻjalik faoliyati taʼsirida suv resurslari miqdorining shakllanishi muammolari, rejimi, sifati, xususiyatlari va qonuniyatlarini kompleks oʻrganish hamda noanʼanaviy suv manbalarini izlash; suvdan oqilona foydalanish, suv va suv obʼyektlarini muhofaza qilish muammolarini oʻrganish; gidrotexnika inshootlaridan foydalanishda xavfsizlik mezonlarini aniklash; suv omborlari va koʻllardagi suvning gidrokimyoviy xususiyatlarining baliqchilikni rivojlantirishga taʼsirini oʻrganish hamda tavsiyalar ishlab chiqish; oqova suvlar sifatini oʻrganish va undan konsentrlangan tuzlarni olish va boshqa. Institutda Orol havzasidagi ekologik vaziyatning keskinlashuvi sharoitida suv resurslarini himoya qilish va undan foydalanishning ilmiy asoslari, ekinlarni sugʻorishning tejamkor texnologiyalari, jumladan, ekinlarni tomchilatib sugʻorish, egatda pogʻonalab sugʻorish usullari, dare oʻzanlarida roʻy beradigan deformatsion jarayonlarni kosmosdan olingan fotosuratlarga qarab aniqlash usuli va boshqa yaratildi. Institut faoliyati N.R. Hamroyev, A.M.Myhamedov, E.J.Mahmudov, S.A.Azimboyev, E. Shembarisov. L.Sherfedinov, M.O.Yoqubov, B.K.Karimov va boshqa nomlari bilan bogʻliq. Institutda aspirantura va doktorantura bor. "Qurgʻokchil hududlar suv muammolari" yillik toʻplamini nashr etadi.
Scott Wedman
Scott Dean Wedman  (talaffuzi: Skot Din Vedman) (1952-yil 29-iyulda tugʻilgan) — Milliy Basketbol Assotsiatsiyasida (NBA) oʻn uch mavsum oʻynagan amerikalik sobiq professional basketbolchi.
Yoshlik yillari
Wedman Kanzas shtatining Xarper shahrida Tom va Jorjiya Wedmanning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. Scott Wedman 100 gektar fermada yashagan. Uning otasi Tom Boeing muhandisi, qishloq xoʻjaligi uskunalarini ishlab chiqaruvchi va avtomobil sotuvchisi boʻlgan. Uning oilasi Kanzasga qaytishdan oldin Kolorado shtatining Denver shahriga koʻchib oʻtdi. Uning katta akasi Mayk Kolorado universitetida milliy toifadagi tayanch va dekatlet boʻyicha sportchi edi.
Lemberg (Moselle)
Lemberg Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Moselle departamenti Sarreguemines tumani tarkibiga kiradi.
Scott Wedman
Yoshlik yillari
Scott 4-H klubining aʼzosi boʻlgan va xoʻjalik hayotining barcha jabhalarida ishtirok etgan. Kichkina va kech gullagan boʻlsa-da, Wedman basketbolda, Kolorado universitetida ham aʼlo darajada edi. Wedmanning ota-onasi butun umri davomida Scott Wedman bilan birga olib borgan qatʼiy ovqatlanish rejimini ragʻbatlantirishdi.
Lemberg (Moselle)
Aholisi
1523 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 139,7 nafar kishi.
Scott Wedman
Yoshlik yillari
U oʻn ikki yoshga toʻlganida, Wedmanning midget-liga basketbol jamoasi shahar chempionligini qoʻlga kiritdi. Wedman oʻsish sur’ati uning oʻyinini jonlantirgan katta yoshiga qadar universitetning boshlovchisi emas edi. Scott Wedman oʻrtacha 19 ochko toʻpladi va Denverdagi Mullen oʻrta maktabida barcha shtatlarda oʻynadi. Scott Wedman Vayoming universiteti va Kolorado universiteti tomonidan jiddiy ishga qabul qilingan.
Lemberg (Moselle)
Geografiyasi
Maydoni — 10,9 km2. Dengiz sathidan 251 – 427 m balandlikda joylashgan.
Scott Wedman
Kanzas City/Omaha Kings (1974—1981)
Wedman Amerika Basketbol Assotsiatsiyasining Memfis Tams tomonidan 1974-yilgi ABA loyihasida ikkinchi umumiy tanlov va 1974-yilgi NBA loyihasida Kanzas City Kingsning 6-jami tanlovi boʻlgan. Wedman Kings bilan shartnoma imzoladi.
Wedman murabbiylar Fil Jonson va Kotton Fitssimmons qoʻl ostida va Tiny Archibald va Otis Birdsong bilan birga oʻynagan Kings uchun mohir otishmachi edi. Scott Wedman NBA All-Star oʻyinida Kanzas City Kingsni ikki marta himoya qildi. Kanzas-Citydagi faoliyati davomida Wedman vazn zalidagi keng koʻlamli mashgʻulotlari tufayli „Ajoyib Xalk“ laqabini oldi. 1979-yilning 4-martida Wedman Kanzas-City shahridagi yomgʻirli trassada Porsche avtomobili agʻdarilib ketgan 1 avtohalokatga uchradi. Oʻshanda shifokorlar uning konditsionerligi tufayli bir necha oʻyinga maydonga tusha olmaganini aytishgan.
U 1979—1980 va 1980—1981-yillarda har bir oʻyinda oʻrtacha 19,0 ball toʻplagan holda martaba choʻqqisiga chiqdi. 1980-yilning 2-yanvarida Scott Wedman Yutadagi qoʻshimcha taymdagi gʻalabada 45 ochko toʻpladi va oʻzining faoliyatidagi eng yuqori koʻrsatkichga erishdi. Wedman 1981-yilda Kanzas Cityning mavsumdan keyingi muvaffaqiyatining kaliti edi. Muntazam mavsumni atigi 40-42 rekord bilan yakunlaganiga qaramay, „Qirollar“ pley-offda yonib ketdi va Gʻarbiy konferensiya finalida Xyustonga 1-4 hisobida yutqazishdan oldin Portlendni 2-1 va Feniksni 4-3 hisobida magʻlub etdi.
Kichkina hujumchi Wedman „Kings“ jamoasi tarkibida yetti mavsum davomida 547 oʻyinda 34,7 daqiqa, 16,5 ochko, 6,0 ribaunt va 2,3 golga assistentlik va 1,2 toʻp oʻtkazib yuborishni amalga oshirdi.
Cleveland Cavaliers (1981—1983)
Erkin agent sifatida 1 million dollarlik shartnoma imzolagan Wedmanning gollari dastlab jarohatlar tufayli pasayib ketdi. Natijada Scott Wedman 1981—1982-yillarda oʻrtacha 10,9 ochko toʻplagan va Kavalerlar safida 54 oʻyinda har bir oʻyinda 30 daqiqa oʻynagan.
1983-yil 14-yanvarda 35 oʻyinda 36 daqiqa davomida oʻrtacha 18,1 ochko toʻplagan Wedman Cleveland Cavaliers tomonidan naqd pul evaziga Boston Celticsga almashtirildi.
Umuman olganda, Wedman „Cleveland Cavaliers“ safida 89 oʻyinda 13,8 ball toʻplagan va 32,9 daqiqada oʻrtacha koʻrsatkich sifatida chiziqdan 78 %, maydondan 46 % va uch ochkolik zarbalar boʻyicha 31,1 % toʻplagan.
Boston Celtics (1983—1986)
Bostonda Scott Wedman 1984 va 1986-yillarda Celticslarning NBA chempionatlarida zaxiradan oʻyinchi sifatida muhim rol oʻynagan va KC Jons qoʻl ostida oʻynagan.
Boston muxlislari Wedmanning 1985-yilgi NBA finalining 1-oʻyinining apellyatsiyasi boʻlgan Xotira kunidagi qirgʻindagi oʻyinini eslashadi. Zaxiradan maydonga tushgan Wedman Bostonning Leykers ustidan 148-114 hisobida gʻalaba qozongan uchrashuvida oʻzining barcha 11 zarbasini, shu jumladan, toʻrtta uch ochkolik zarbasini aniq amalga oshirdi. Scott Wedman tez-tez Larri Berd va Kevin MakXeylni yozgan yoki jarohat olganida ularni almashtirgan.
Wedman basketbolchilik faoliyati davomida maʼnaviy sabablarga koʻra emas, balki sogʻliq uchun qattiq vegetarian boʻlgan. Buning uchun Wedmanni mashgʻulotlarda ham, ovqatlanishda ham Bird va MakXeyl shafqatsizlarcha masxara qilishdi.
"U jamoamizning muhim qismi edi. Scott Wedman Larri va Kevin kabi oʻyinchilar oʻz daqiqalarini olishlarini bilar edi va Scott Wedman ikkilanmasdan oʻz rolini qabul qildi", dedi Wedmanning Bostondagi faoliyati haqida "Celtics „ bosh murabbiyi KC Jons. U mukammal munosabatda edi. Murabbiy sifatida siz boshqa hech narsa soʻraolmaysiz. Scott Wedman ikki chempionat jamoasining muhim qismi edi.
Wedman Bostondagi oʻzining besh mavsumida oʻrtacha 14,9 daqiqa ishladi, poldan 47,2 % va 35,5 % uch ochko toʻpladi, oʻrtacha 6,2 ochko va 2,1 ribaund toʻpladi.
Seattle Supersonics
1987-yil 16-oktabrda Scott Wedman Seltiklar tomonidan Sem Vinsent bilan Seattle SuperSonicsga 1989-yilda ikkinchi bosqich tanlovi uchun almashtirildi. Biroq, Scott Wedman nafaqaga chiqdi va SuperSonics uchun oʻyin oʻynamadi.
Wedman oʻz faoliyati davomida oʻn uch mavsumda 906 ta oʻyin oʻtkazdi va oʻrtacha 13,2 ochko, 4,8 ribaund va 2,0 assistentlik qildi, 48,5 % poldan, 79,4 % chiziqdan va 33,5 % uch ochko toʻpladi.
Sportdagi faoliyatidan keyin
U Amerika Basketbol Assotsiatsiyasining hozirda tugatilgan Kanzas City Nayts jamoasiga murabbiylik qilgan. Wedman Kanzas-City shahriga qaytib keldi va Scott Wedman erda oʻzining koʻchmas mulk biznesini boshqaradi.
2007-yil iyun oyida Wedman CBAning Great Falls Explorers bosh murabbiyi etib tayinlandi.
Havolalar
Karyera statistikasi
572 (son)
572 (besh yuz yetmish ikki) — 571 va 573 sonlari orasidagi natural son.
Ushbu songa eng yaqin tub sonlar
Ulam spiraliga koʻra, binafsha fondagi sonlar tub sonlar, yashil fondagi sonlar esa kvadrat ildizdan chiqadigan sonlardir.
Andrey Bochvar haykali
Andrey Bochvar haykali — metallurg Andrey Bochvar haykali. U 1977-yil 1-martda uning nomini olgan Butunrossiya noorganik materiallar ilmiy-tadqiqot instituti hududida ochilgan. Loyiha mualliflari haykaltarosh Nikolay Nikogosyan va meʼmor T. A. Nikogosyan.
Biblioterapiya
Biblioterapiya (kitob terapiyasi, oʻqish terapiyasi, sheʼriyat terapiyasi yoki terapevtik hikoyalar) — hikoya yoki muayyan matnlarni oʻqishni oʻz ichiga olgan ijodiy sanʼat terapiyasi. U insonning kitoblar, sheʼrlar va boshqa yozma soʻzlarning mazmuniga munosabatidan terapiya sifatida foydalanadi. Biblioterapiya yozma terapiya bilan qisman mos keladi va koʻpincha u bilan birlashtiriladi.
Ijodiy sanʼat terapiyasidan farqli oʻlaroq, biblioterapiya qoʻllab-quvvatlovchi psixoterapiya boʻlib, unda tanlangan standart qoʻllanmani oʻqish orqali his-tuygʻularni tartibga solish koʻnikmalari xulq-atvor terapiyasi yoki kognitiv terapiya usullari orqali olinadi. Buning uchun ikkita mashhur kitob zarur. Kognitiv terapiya uchun The Feeling Handbook va xulq-atvor terapiyasi uchun depressiyangizni nazorat qiling. Kognitiv xulq-atvor terapiyasi (CBT) bilan solishtirganda ushbu psixoterapiyaning asosiy afzalliklari uning iqtisodiy samaradorligidir. Garchi murakkab taqdimotlar uchun CBT davolashning ijobiy natijalariga ega boʻlsada. Kognitiv biblioterapiya uzoq davom etadigan taʼsirga ega boʻlgan, yengil va oʻrta darajadagi depressiyani davolashda samarali ekanligi isbotlangan. Shuningdek, alkogolga qaramlik, oʻz-oʻziga zarar etkazish, vahima va asab buzilishining alomatlarini kamaytirish haqida oddiy dalillar mavjud.
Tarixi
Biblioterapiya kutubxonashunoslikdagi eski tushunchadir.Yunon tarixchisi Diodor Sikulusning yozishicha, oʻzining Bibliotheca historica (Tarixiy kitoblar) monumental asarida Misr qiroli Ramzes II tomonidan kitoblar saqlanadigan qirollik palatasiga kirish eshigi tepasida bir ibora boʻlgan. Bu dunyodagi eng qadimiy kutubxona shiori hisoblangan boʻlib, „psῡcῆs ἰaτréῖon on“, tarjima qilinganda: „Ruh uchun shifo uyi“ deb yozilgan kutubxona shiori boʻlgan. Rimlik Mark Avreliyning gʻayrioddiy faylasufi va shifokori Galen eramizning birinchi asrida tibbiyot kutubxonasini yuritgan, undan nafaqat oʻzi, balki oʻzining shifobaxsh suvlari bilan mashhur boʻlgan Rim kurorti — Asklepion maʼbadining xodimlari foydalangan dunyodagi birinchi shifoxona markazlaridan biri. 1272-yilda Qohiradagi Al-Mansur kasalxonasida davolanish uchun Qur’on oʻqish buyurilgan.
XIX asrning boshlarida Benjamin Rush kasalxonalarda „Bemorlarning oʻyin-kulgi va koʻrsatmalari“ uchun adabiyotlardan foydalanishni maʼqulladi. XIX asrning oʻrtalariga kelib, Minson Galt II ruhiy muassasalarda biblioterapiyadan foydalanish haqida yozgan va 1900-yilga kelib kutubxonalar Yevropa psixiatriya muassasalarining muhim qismi edi.
Biblioterapiya atamasi — Samuel Makkord Kroters tomonidan 1916-yil avgustdagi Atlantic Monthly maqolasida kiritilganidan soʻng, u oxir-oqibat tibbiy leksikonga kirib bordi. Birinchi jahon urushi davrida Kutubxona urush xizmati kutubxonachilarni harbiy gospitallarga joylashtirildi, ular bemorlarga kitoblar tarqatishdi va kasalxona shifokorlari bilan biblioterapiyaning yangi paydo boʻlgan „Ilmi“ni ishlab chiqishdi. Ular urushdan qaytgach, bu gʻoyalarni kasalxona kutubxonalarida amalga oshirishga harakat qildilar. E.Ketlin Jons, Kasalxona kutubxonalari kitoblar seriyasining muharriri, Massachusets shtatidagi Maklin kasalxonasining kutubxona maʼmuri edi. Bu nufuzli asar dastlab 1923-yilda nashr etilgan, keyin 1939-yilda, keyin esa 1953-yilda yangilangan. Kashshof kutubxonachi Sadi Peterson Delaney 1924-yildan 1958-yilda vafotigacha Alabama shtatining Tuskegee shahridagi VA kasalxonasida oʻz ishida biblioterapiyadan foydalangan. Veteranlar maʼmuriyati kutubxonasi xizmati direktori Elizabet Pomeroy 1937-yilda VA kasalxonalarida biblioterapiya samaradorligi boʻyicha oʻz tadqiqotining natijalarini nashr etdi. 1930-yillardan boshlab Birlashgan Qirollik ham shifoxona ham kutubxonalarida oʻqish terapiyasidan foydalanishda oʻsishni koʻrsata boshladi. London kutubxonasi kutubxonachisi Charlz Xagberg-Rayt 1930-yilda Britaniya imperiyasi Qizil Xoch konferensiyasida soʻzga chiqib, shifoxonalarda „Davolovchi tibbiyot“ning bir qismi sifatida biblioterapiyaning ahamiyati haqida gapirdi. Bundan tashqari, 1930-yildagi jamoat salomatligi konferensiyasining biblioterapiya haqidagi hisobotlari Britaniyaning Lancet jurnaliga kiritilgan. 1920-yillarga kelib, biblioterapiya boʻyicha oʻquv dasturlari ham mavjud edi. Bunday treningni birinchilardan boʻlib Gʻarbiy Rezerv Universitetidagi Kutubxonalarda soʻngra Minnesota universiteti tibbiyot fakultetida dastur taklif qilgan.
Islom feminizmi
Islom feminizmi bu islom dinidagi ayollarning roli bilan bogʻliq feminizmning bir shakli hisoblanadi. U jinsidan qatʼiy nazar, barcha musulmonlarning jamoat va shaxsiy hayotda toʻliq tengligini taʼminlaydi. Islom feministlari ayollar huquqlari, gender tengligi va islomiy asosga asoslangan ijtimoiy adolatni himoya qiladilar. Harakatning yetakchilari islom diniga eʼtiqod qilsalar ham, ular dunyoviy, gʻarbiy yoki musulmon boʻlmagan feministik qarashlardan ham foydalanganlar va islom feminizmining rolini integratsiyalashgan global feministik harakatning bir qismi sifatida tan olganlar.
Biblioterapiya
Tarixi
Kasalxonalar yetakchilik qilgan holda, Qoʻshma Shtatlarda biblioterapiya tamoyillari va amaliyoti rivojlandi. Birlashgan Qirollikda baʼzilar biblioterapiyani AQShdan ortda qolgan deb oʻylashdi. Joys Kouts „Library Association Record“ jurnalida yozishicha „Biblioterapiya imkoniyatlari hali toʻliq oʻrganilmagan“ deb hisoblashgan. 1966-yilda Amerika kutubxonalar assotsiatsiyasining boʻlimi boʻlgan kasalxonalar va muassasalar kutubxonalari assotsiatsiyasi biblioterapiyaning taʼsiri kuchayib borayotganini eʼtirof etib, uning amaliy taʼrifini chiqardi. 1970-yillarda biblioterapiyadan foydalanish tarafdori Arlin Makkarti Xayns amaliyotga bagʻishlangan maʼruzalar va nashrlarga homiylik qiluvchi „Biblioterapiya davra suhbati“ni yaratdi.
Islom feminizmi
Harakat tarafdorlari dindagi tenglik taʼlimotlarini ilgari surishga intiladi hamda Qur’on va hadislarni qayta talqin qilish orqali islomning patriarxal tushunchalarini shubha ostiga qoʻyishga undaydi.
Atoqli va mashhur yetakchilar qatoriga Amina Vadud, Leyla Ahmad, Fatima Mernissiy, Aziza al-Hibriy, Riffat Hasan, Asma Lamrabet va Asmo Barlas va boshqa islom feministlari kiradi.
Biblioterapiya
Taʼriflarni oʻzgartirish
Oʻzining eng asosiy shaklida biblioterapiya odamlarga maʼlum bir vaqtda odamlar duch keladigan muammolarni hal qilishda yordam berish uchun kitoblardan foydalanish demakdir. Bu mijozning hayotiy vaziyatiga mos keladigan oʻqish materiallarini tanlashdan iborat. Biblioterapiya shuningdek, „Oʻquvchi shaxsi va adabiyot oʻrtasidagi dinamik oʻzaro taʼsir jarayoni-shaxsiy baholash, moslashish va oʻsish uchun ishlatilishi mumkin boʻlgan oʻzaro taʼsir“ sifatida ham tushuntirilgan. Kattalar uchun biblioterapiya -bu oʻz-oʻzini davolashning bir shakli boʻlib, unda tuzilgan materiallar qaygʻuni yengillashtiradigan vositadir. Davolash konseptsiyasi insonning adabiyot va sanʼatdagi oʻz ifodalari orqali boshqalar bilan oʻzlashtirishga moyilligiga asoslanadi. Misol uchun ota-onasini yoʻqotgan boshqa bola haqidagi hikoyani oʻqigan bola dunyoda oʻzini nimasidir kamroq ekanini his qilishi yoki kayfiyati yomon odam kulguli asar oʻqishi bilan koʻngli yorishishi mumkin.
Islom feminizmi
Islom feministlari
Oʻn toʻqqizinchi asrning oʻrtalaridan boshlab musulmonlardan koʻpchiligi bir qator ayollar bilan bogʻliq muammolar, xususan, ularning taʼlim olishi, yolgʻiz yashashi, hijob, koʻpxotinlik, qullik va kanizaklik bilan bogʻliq cheklovlarni tanqid qilishdi. Zamonaviy musulmonlar bu amaliyotlarni keskin muhokama qildilar va islohot hamda oʻzgarishlarni qoʻllab-quvvatladilar. Islomdagi ayollarning mavqeyi haqida munozaralar davom etmoqda, konservatorlar ham, islom feministlari ham Qur’on, hadis va musulmon tarixidagi taniqli ayollarni ayollar huquqlarini muhokama qilish uchun dalil sifatida ishlatishadi. Feministlar islom koʻproq tenglik gʻoyalarini ifodalaydi, deb taʼkidlasalar, konservatorlar gender nosimmetrikligi „ilohiy tarzda belgilab qo'yilgan“ deya da'vo qiladilar.
Biblioterapiya
Taʼriflarni oʻzgartirish
Vaqt oʻtishi bilan biblioterapiya tushunchasi kengayib, terapevtik aralashuvsiz oʻz-oʻziga yordam beradigan qoʻllanmalarni yoki mijozga kerakli katarsisni taʼminlaydigan filmni „Taʼriflaydigan“ terapevtni oʻz ichiga oladi.
Islom feminizmi
Islom feministlari
Islom feministlari — Qur’on va hadisni erkak va ayollarning teng huquqli ekanligini tasdiqlovchi manba sifatida talqin qiluvchi, jamoat hamda shaxsiy sohada ayollar huquqlari va tengligini himoya qiluvchi musulmonlar. Islom feministlari islomning patriarxal, seksist va misoginistik tushunchalarini tanqid qiladilar. Islom feministlari Qur’onni gender tengligini targʻib qiluvchi manba deb tushunishadi. Islom feminizmining asosi islom dinining muqaddas kitobi, yaʼni Qur’on bilan mustahkamlangan. Tarixchi Margot Badranning taʼkidlashicha, islom feminizmi „oʻz tushuncha va majburiyatini Qur’ondan oladi va undan ayollar va erkaklar uchun birdek huquq va adolatni izlaydi".
Biblioterapiya
Taʼriflarni oʻzgartirish
Kutubxona va axborot fanlari uchun onlayn lugʻat (2011) biblioterapiyani quyidagicha taʼriflaydi: „:Ruhiy kasallik yoki hissiy bezovtalik bilan ogʻrigan bemorlarning tiklanishini osonlashtirish uchun moʻljallangan rejalashtirilgan oʻqish dasturida mazmuni asosida tanlangan kitoblardan foydalanish jarayoni ideal holda, uch bosqichda sodir boʻladi: tavsiya etilgan asarda maʼlum bir xarakterga ega boʻlgan oʻquvchining shaxsiy identifikatsiyasi, natijada psixologik katarsis paydo boʻladi, bu esa matnda taklif qilingan yechimning oʻquvchining oʻz tajribasiga mosligini oqilona tushunishga olib keladi. Oʻqitilgan psixoterapevt yordami tavsiya etiladi.“
Klinik foydalanish
„Biblioterapiya“ atamasi birinchi marta 1916-yilda Semyuel Kroters tomonidan kiritilgan boʻlsa-da, xatti-harakatlarni oʻzgartirish va qaygʻuni kamaytirish uchun kitoblardan foydalanish oʻrta asrlarga borib taqaladigan uzoq tarixga ega boʻlgan. Terapevtik kontekstda qoʻllanilganda biblioterapiya badiiy va badiiy boʻlmagan materiallarni oʻz ichiga oladi. Badiiy biblioterapiya (romanlar, sheʼrlar) dinamik jarayon boʻlib, unda material oʻquvchining sharoitlaridan kelib chiqqan holda faol talqin qilinadi. Psixodinamik nuqtai nazardan, badiiy materiallar identifikatsiyalash, katarsis va tushunish jarayonlari orqali samarali boʻladi. Hikoyadagi qahramon bilan identifikatsiya qilish orqali oʻquvchi oʻz muammolarini koʻrish uchun muqobil pozitsiyaga ega boʻladi. Xarakterga hamdard boʻlish orqali mijoz umidga ega boʻlish va hissiy taranglikni bartaraf etish orqali katarsis shaklini boshdan kechiradi. Natijada tushunchalar va xatti-harakatlarning oʻzgarishiga olib keladi. Tasavvuriy sayohat va metaforalarning oʻziga xos tanlovi bilan ishlash tarafdorlari daʼvo qilishlaricha, terapevtik hikoya yondashuvi muvozanatdan chiqqan xatti-harakatlar yoki vaziyatni yaxlitlik yoki muvozanatga qaytarish potentsialiga ega boʻladi. Bemorga agar u terapevt qahramonning muammolari haqida gapirayotgandek tuyulsa unga oʻz muammolari haqida gapirish undan koʻra osonroq boʻlishi mumkin. Tarafdorlarning fikriga koʻra, hikoya shakli tinglovchiga mavzu boʻyicha maʼruza oʻqish yoki toʻgʻridan-toʻgʻri murojaat qilish oʻrniga, xayoliy sayohatga chiqishga imkon beradigan shifo vositasini taklif qiladi. Chunki bu holatda ular oʻzini erkin his etishadi hamda bor qaygʻularini, dardlarini xayolan his etishadi. Bunda ularga oʻz-oʻzini davolashda biblioterapiya bevosita yordam beradi.
1980—1990-yillarning boshlarida biblioterapiya keng qoʻllaniladigan, ammo kam oʻrganilgan terapevtik jarayon edi. Shu bilan birga, koʻplab randomizatsiyalangan nazorat ostida sinovlar (RCT) biblioterapiyaning oʻziga qasddan zarar etkazish, obsesif-kompulsiv buzuqlik (OKB) vabulimiya nervoza, uyqusizlik kabi klinik sharoitlarga ijobiy taʼsirini hujjatlashtirdi. Tadqiqotda shuningdek, biblioterapiyani hissiy kasalliklar, spirtli ichimliklarga qaramlik, jinsiy disfunksiya, kuchli tushkunlik depressiya holatlari kabi koʻplab psixologik muammolarga aralashuv sifatida qoʻllab-quvvatlaydi. Keksa depressiyaga uchragan odamlar uchun psixoterapevtik muolajalarni yaqinda oʻrganishda biblioterapiya samarali yondashuv sifatida paydo boʻldi.
Islom feminizmi
Islom feministlari
Islom feministlari tomonidan islom feminizmini tushunish va taʼriflash turlicha shaklda boʻlgan. Islom olimi Asma Barlas dunyoviy feministlar va islom feminizmi orasidagi farqni muhokama qilib, Badranning fikrlari bilan oʻrtoqlashadi va musulmonlar aholisining 98 % ni tashkil etadigan mamlakatlarda anʼanaviy eʼtiqodlarni qabul qilishdan qochish mumkin emas, deb hisoblaydi.
Elizabeth Segranning taʼkidlashicha, ayollarga nisbatan kamsitishning barcha shakllariga barham berish toʻgʻrisidagi konvensiya (Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women) (CEDAW) belgilab qoʻygan inson huquqlari haqida gapirish oddiy musulmon ayollar orasida darhol rezonans uyg'otmaydi; Islom ulardagi qadriyatlarning manbasi boʻlganligi sababli inson huquqlarini islom bilan birlashtirish mantiqiydir.
Janubiy afrikalik musulmon olimi Fatima Seedat islom olamida feminizmning ahamiyati haqida Barlas va Badranning fikriga qoʻshiladi. Biroq u „Islom feminizmi“ atamasini keraksiz deb hisoblaydi, chunki feminizm „shaxsiy oʻziga xoslik emas, balki ijtimoiy hodisadir" . Seedatning fikricha, islom va feminizmning yaqinlashishi koʻproq ziddiyatlarni keltirib chiqaradi hamda „islomchilar“ uchun Qur’onni siyosiy ehtiyojlariga mos ravishda talqin qilish yoki notoʻgʻri maqsadlarda ishlatishga zamin yaratadi. Uning fikricha, Qur’onning oyatlarida ayollar huquqlari qanday iroda etilganligini koʻrsatish va tushuntirish muhim. Ikkalasini bir-biridan ajratib, alohida tushuntirish orqaligina islomda ayollarga eʼtibor barcha (erkaklar, ayollar, musulmonlar va musulmon boʻlmaganlar) uchun universal tushuncha boʻlib qolishiga erishish mumkin. „Feminizm va islom feminizmi: noadekvatlik va muqarrarlik oʻrtasida“ nomli maqolasida Seedat bunday atamaning mavjudligi musulmonlarni bir-biridan yakkalab, ularni dunyoning qolgan qismidan hamda universal feministik harakatdan ajratib qoʻyishini tushuntiradi. U oʻz maqolasida islom feminizmi taklif qilayotgan narsalarni dunyo hamjamiyatiga koʻrsatish va oʻzlarini islomiy feministlar deb hisoblamaslik orqali islomning haqiqiy qiyofasini koʻrsatish muhimligini taʼkidlaydi.
Biblioterapiya
Davolash ishlari
Biblioterapiyaning affektiv davolash usullari. Affektiv davolash Kognitiv xulq-atvor terapiyasi (CBT) va vizual asoslangan materiallar yordamida amalga oshirilishiriladi. Affektiv biblioterapiya ishtirokchilarga yordam berishda badiiy adabiyotga tayaniladi. Hikoya xarakteriga hamdard boʻlish orqali mijoz umidga ega boʻlish va hissiy taranglikni bartaraf etish orqali katarsis shaklini boshdan kechiradi. Hikoyadagi holatlar va oʻquvchining shaxsiy muammolari oʻrtasida ham bogʻliqlik boʻlishi mumkin. Natijada, ushbu tushunchalarning hamda xatti-harakatlarning oʻzgarishiga olib keladi. CBT yordamida esa biblioterapiya asosan oʻz-oʻziga yordam beradigan kitoblarga tayanadi. Ular salbiy xatti-harakatlarni muqobil, ijobiy harakatlarni taklif qilish orqali tuzatishga yordam beradi. Vizual asoslangan materiallar. Masalan: grafik romanlarning ham taʼsirchan, ham CBT usullaridan foydalaniladi.
Islom feminizmi
Islom feministlari
Ayrim musulmon yozuvchi va faol ayollar gʻarb feminizmi musulmon ayollar va umuman dunyoning turli qismidagi, turlicha eʼtiqod va qarashli ayollarning barchasi uchun mos emas, degan eʼtiqod tufayli oʻzlarini islomiy feministlar deb bilishdan qochishgan. Livanlik musulmon olimi Aziza al- Hibri esa oʻzini „womanist“ („ayolparast“) deb taʼrifladi.
Qur’on mazmuni
Islom feministlari Qur’onni gender tengligini targʻib qiluvchi manba sifatida tushunishadi. Feminist va huquqshunos olim Aziza al-Hibriyga ko'ra, Qur’on barcha insonlarni Xudo tomonidan bir qalbdan yaratilganini, bir-birini bilish uchungina millat va qabilalarga boʻlganini, eng hurmatli shaxslar (jinsidan qatʼiy nazar) esa eng taqvodorlar ekanini uqtiradi. Shuning uchun, al-Hibriy yozadiki, Qur’on odamlar orasidagi farqlarni tan olgan holda ularning tabiiy tengligini taʼkidlaydi va hech kim faqat jinsiga qarab ustun deya tan olmaydi.
Biblioterapiya
Kognitiv davolash
Kognitiv biblioterapiyadan erishilgan yutuqlar shuni koʻrsatadiki, kognitiv biblioterapiyaning eng muhim elementi bu terapevt bilan individual oʻzaro munosabatlar emas, balki dastur mazmuni hisoblanadi. KBT yordamida biblioterapiya eng koʻp empirik tarzda sinovdan oʻtgan va yoʻnaltirilgan KBT adabiyotda eng keng tarqalgan metodologiya boʻlib koʻrinadi. KBT kitoblarini tanlash juda muhim, chunki bozorda yordam berishga moʻljallangan koʻplab kitoblar mavjud. Shunday ekan eng yaxshi natijador kitobni tanlab isteʼmolchiga taqdim etish zarur. Pardekning kitob tanlash boʻyicha tahlili juda ibratli va uning koʻpgina mezonlari kutubxonachilarning axborot savodxonligi boʻyicha oʻrgatishlarini aks ettiradi. Bularga muallifning mavzu boʻyicha vakolati, davolash daʼvolari uchun taqdim etilgan empirik yordam turi, uning klinik samaradorligini sinab koʻrgan tadqiqotlar mavjudligi va boshqa kitoblarni qiyosiy koʻrib chiqish kiradi.
Islom feminizmi
Ilk musulmonlar va zamonaviy islom feministlari
Zamonaviy musulmon feministlar va ilgʻor musulmonlar islom tarixidagi dastlabki shaxslarni Xadicha, Oysha, Hafsa, Ummu Salama, Fotima va Zaynab binti Ali kabilarni namuna sifatida keltiradilar. Zaynab Alvaniy Oyshani boshqa sahobalarning misoginiyasi (ayollarni yoqtirmaslik, ularni mensimaslik yoki ularga nisbatan noʻtoʻgʻri qarash) ga qayta-qayta duch kelgan kuchli va aqlli ayol sifatida tilga oladi. Marokashlik feminist Asma Lamrabet, shuningdek, Oysha kuchli va ziyoli ayol boʻlganligini, oʻzining esa misogonistik qarashlarga qarshi ekanligini taʼkidladi. Lamrabet ham Ummu Salamani feministik shaxs sifatida maqtadi.
Eron inqilobchi yozuvchisi Ali Shariati Muhammadning (s.a.v) qizi Fotimaning tarjimai holiga bagʻishlangan Fatemeh is Fatemeh (Fotima Fotimadir) nomli kitob yozgan boʻlib, bu kitobda Fotimani ayollar uchun namuna sifatida koʻrsatadi. Ednan Aslanning taʼkidlashicha, Fotima islomning ilk davrida ayollar imkoniyatlarini kengaytirishning namunasidir, chunki u Abu Bakrga qarshilik koʻrsatishdan va oʻzining meʼrosini talab qilishdan qoʻrqmagan.
Biblioterapiya
DavolashTaʼsiri
Biblioterapiyada asosan badiiy adabiyotdan foydalanish boʻyicha kognitiv oʻz-oʻziga yordam kitoblari bilan solishtirganda unchalik koʻp tadqiqotlar yoʻq. Shunday ekan Shechtmanning soʻnggi ishi biblioterapiya uchun affektiv adabiyotlardan foydalanishni oʻrganishda muhim ahamiyatga ega. Shextman tajovuzkor oʻgʻil bolalar bilan maslahatlashish boʻyicha oʻz ishida bu bolalarda namoyon boʻladigan kamchiliklarni muhokama qilgan hamda hissiy qoʻzgʻalish belgilari, empatiyaning past darajasi va oʻzini ifoda etishda qiyinchiliklar bilan kechadigan affektiv buzilishlarni tasvirlaydi. Bemor muammoni oʻrganib chiqadi. Tushunchaga ega boʻladi va oʻzgarishga intiladi. Shechtman integrativ davolashdan, affektiv biblioterapiya usullaridan foydalangan holda terapevtik oʻzgarishlarga erishganini aniqladi. Shu bilan birga Shechtman empatiya va tushunishdagi yutuqlarni isbotlab bermoqda.
Islom feminizmi
Ilk musulmonlar va zamonaviy islom feministlari
Baʼzi musulmon feministlar Muhammadning(s.a.v) oʻzini feminist deb taʼkidlaydilar.
Biblioterapiya
Vizual davolash va grafik romanlar
Grafik romanlar odatda uzunligi 100 va undan koʻp sahifalar boʻlgan uzun shaklli komikslardir. Ushbu kontekstda grafik romanlarni qoʻllash savodxonlik bilan kurashayotgan odamlarga materiallardan yaxshiroq foydalanish imkonini yaratadi. Soʻnggi 10 yil ichida ruhiy tushkunlik, giyohvand moddalarni suvisteʼmol qilish va PTSD kabi sogʻliqni saqlash mavzulariga bagʻishlangan oʻnlab grafik romanlar nashr etildi. Jamoat salomatligiga asoslangan komikslar asosan 1940-yillarda paydo boʻlgan. Eng qadimgi sogʻliqni saqlash komikslari oʻrtacha 12 sahifadan iborat boʻlgan. Bu esa oilalar uchun profilaktika koʻrsatmalariga qaratilgan edi. Biroq, soʻnggi 15 yil ichida janr rivojlandi va sogʻliqni saqlash grafik romanlar hozir odatda 150 sahifalarni oʻz ichiga olib, kattalarning jismoniy yoki ruhiy kasalliklar bilan erkin kurashishiga koʻproq eʼtibor qaratilmoqda. Ushbu oʻzgarish ushbu materiallarni toʻplaydigan va baholaydigan tibbiyot mutaxassislarining eʼtiborini tortdi. Hozirda bir guruh shifokorlar, professorlar, rassomlar va bioetiklar Grafik Tibbiyot veb-saytini boshqaradilar va sogʻliqni saqlashda grafik romanlar va komikslardan foydalanishni muhokama qilish uchun yillik konferensiyani oʻtkazadilar. Grafik romanlar savodxonlik va aloqa muammolari bilan kurashayotgan odamlar uchun samarali vosita ekanligini koʻrsatadigan keng koʻlamli tadqiqotlar mavjud. Shuningdek, anʼanaviy savodxonlikni oʻrgatishda muammolarga duch kelgan populyatsiyalar bilan samarali ekanligi koʻrsatilgan. Oʻrganishga qarshilik koʻp shakllarga ega boʻlishi mumkin. Ularning baʼzilari jinoiy adliya tizimi bilan shugʻullanadigan aholida boʻlishi mumkin. Grafik romanlar koʻpincha „Kitob oʻqishni hoxlamaydigan“ deb ataladigan guruhni, zavqlanish uchun oʻqishni tark etgan odamlarni jalb qilish uchun, ularni boʻsh vaqtini mazmunli oʻtkazish uchun ishlatiladi. Ushbu guruhlar aslida savodli boʻlishi mumkin boʻlsa-da, zavqlanish uchun oʻqiydigan odamlarda asosan doimiy ravishda soʻz boyligi va til koʻnikmalarini yaxshilaydi. Bu esa odamlarni qamoqdan keyin reabilitatsiya qilishga yordam beradi. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, grafik romanlar odatda disleksiya kabi anʼanaviy oʻrganish qobiliyatiga ega boʻlgan talabalar uchun qoʻllaniladi. Shuningdek, ruhiy kasalligi boʻlgan odamlarga oʻzlarining hissiy kurashlarini boshqalarga tushuntirishda yordam berish uchun biblioterapevtik kontekstdan foydalanilganda samarali ekanligi koʻrsatilgan. Grafik romanlar, shuningdek, ushbu sohadagi mutaxassislar tomonidan ruhiy kasalliklar bilan bogʻliq kurashlarni tasvirlash uchun juda mos deb taʼriflangan.
Islom feminizmi
Tarix
Oʻtgan 150 yil ichida musulmon ayollarga nisbatan sodir etilgan ijtimoiy huquqbuzarliklarni bartaraf etishga qaratilgan koʻplab ilmiy talqinlar islom anʼanalari asosida ishlab chiqilgan. Masalan, ayollar jinsiy aʼzolarini kesish (tashqi jinsiy aʼzolarini sunnat qilish Iroq, Yaman va yana 27 ta Afrika davlatida oʻtkaziladi) kabi amaliyotlarni taʼqiqlashga, oila qonunchiligini tenglashtirishga, ayollarni diniy vakil sifatida va masjidlarda maʼmuriy lavozimlarda qoʻllab-quvvatlashga hamda musulmon ayollarning fuqarolik va diniy muassasalarda sudya (qozi) boʻlishlari uchun teng imkoniyatlarni yaratishga qaratilgan yangi islom huquqshunosligi paydo boʻlmoqda. Zamonaviy feminist islom olimlari oʻz ishlarini Xudo va Paygʻambar tomonidan berilgan, lekin jamiyat tomonidan inkor etilgan huquqlarning qayta tiklanishi deb bilishadi.
Biblioterapiya
Katta yoshdagilar
Biblioterapiya 2011-yilda Jennie Bolitho tomonidan kutubxonalar, sogʻliqni saqlash tashkilotlarida va keksalar uchun ijtimoiy aloqalar bilan bogʻliq holda oʻrganilgan. Jennie Bolitho uchuvchi oʻqish dasturini yaratdi. U yerda u asosan mahalliy qariyalar uchun yotoqxonada bir guruh ishtirokchilarga matnni ovoz chiqarib oʻqiydi. (U „oʻqishni tarbiyalash tajribasining bir qismi“ deb taʼriflagan.) Uning 12 haftalik dasturi yakunida bergan bahosi barcha javoblarni ijobiy deb taʼrifladi. Ishtirokchilar bu „guruhni sabrsizlik bilan kutmoqdalar. Chunki bu ularni oʻzlari haqida oʻylashga majbur qiladi va ularga oʻz kasalliklari va monotonligidan tashqari oʻylash uchun nimadir berdi“, deb izoh berdi".
Islom feminizmi
XIX asr
Islom feminizmining zamonaviy harakati XIX asrda boshlangan.
Biblioterapiya
Bolalar terapiyasida foydalaning
Biblioterapiya barcha yoshlar uchun muvaffaqiyatli boʻlishini taʼminlash uchun keng tadqiq qilinmagan. Hali hanuz uning koʻplab kamchiliklari bor. Ular orasida yoshar qiynalayotgan ayrim mavzular boʻyicha mavjud boʻlmagan adabiyotlar, koʻplab yoshlar oʻz muammolariga duch kelishganlar, oʻqishga tayyor emaslar. Shuningdek, oʻquvchilar va ota-onalar terapiyani odatda mudofaa bilan amalga oshiradilar. Biblioterapiyadan foydalanishning qarshiligi bu asosan qatʼiyatsizlik, salbiy munosabat, tashvish, ruhiy tushkunlik, jinsiy disfunksiyalar va salbiy xatti-harakatlarga asoslangan. Ota-ona yoki oʻqituvchining bola hayotidagi muayyan muammoni aniqlashiga javoban emas, balki qiyin mavzularni oʻz ichiga olgan kitoblarni oldindan oʻqish targʻiboti olib borildi. Biblioterapiya ortida turgan asosiy muammo bu terapiya qurilmasi ustida olib borilgan tadqiqotlarning yetishmasligidadir.
Islom feminizmi
XIX asr
Aisha Taymur (1840—1902) — Misrdagi taniqli yozuvchi va ayollar huquqlari sohasida ilk faollardan. Taymur asarlarida erkaklarning ayollar ustidan hukmronligini tanqid qilingan, ayollarning aql-zakovati va jasoratini esa tarannum etilgan.
Yana bir ilk musulmon feminist faoli va yozuvchisi Zaynab Favvaz (1860—1914) edi. Favvaz ayollarning ijtimoiy va intellektual salohiyati yuzasidan erkaklar bilan bahslashdi va mashhur ayollarning tarjimaiy hollari kitobini yozdi.
Biblioterapiya
Bolalar terapiyasida foydalaning
Biblioterapiyaning afzalliklari — yoshlarning muammolarini hal qilishga oʻrgatish, oʻquvchilarga masxara boʻmaslik, tengdoshlarini masxara qilish, qoʻrquv, jinsiy hayotdagi oʻzgarishlar, tashvish va oʻlimni yengishga yordam berishni oʻz ichiga oladi. Biblioterapiya va uning taʼsiri boʻyicha cheklangan tadqiqotlarga qaramay, koʻplab oʻqituvchilar muvaffaqiyat va oʻz-oʻzini anglashning yaxshilanganligini koʻrsatdilar.
Islom feminizmi
XIX asr
Misrlik yurist Qasim Amin, u 1899-yilda chop etilgan „ Ayollar ozodligi“ („Tahrir al-Marʼa“) kitobining muallifi, koʻpincha Misr feministik harakatining otasi sifatida taʼriflanadigan shaxs. Amin oʻz asarida oʻsha davrda jamiyatida keng tarqalgan koʻpxotinlilik, hijob va purdah, yaʼni islomda jinsiy ajratish kabi qator odatlarni keskin tanqid qilgan. U ularni noislomiy va haqiqiy islom ruhiga yod harakatlar deb qoraladi. Uning ishi butun islom va arab dunyosidagi ayollar siyosiy harakatlariga katta taʼsir koʻrsatdi va bugungi kunda ham uning asarlari oʻqiladi va feministik munozaralarda asos sifatida keltiriladi.
Qasim Aminning zamonaviy islomiy feministik harakatlarga taʼsiriga qaramay, hozirgi olim Leyla Ahmad uning asarlarini ham androsentrik, ham mustamlakachi deb biladi. Amin hatto ayollar haqida erkaklar tarafidan qaralgan notoʻgʻri tushunchalarni keltirib berdi, masalan, sevgini boshdan kechira olmasliklari, musulmonlar nikohi jaholat va shahvoniylikka asoslangani, ularning shahvoniy manbayi ayollar ekani toʻgʻrisida asoslar berdi.
Biblioterapiya
Amalga oshirish
Biblioterapiya faqat oʻqishdan iborat boʻlishi yoki u muhokama, oʻyin faoliyati bilan toʻldirilishi mumkin. Boladan kitobda koʻrsatilgan sahna koʻrinishni chizishini soʻralishi yoki kitobdagi maʼlum bir qahramon bilan umumiylik seziladimi? sezilmayabdimi soʻrashi mumkin. Kitobdan bolani muhokama qilishda ikkilanib qolgan mavzularni chizish uchun foydalanish mumkin.
Islom feminizmi
XIX asr
Biroq oʻz jamiyatlarini feministik tanqid qilishda Amindan oldin yashagan kishilar haqidagi ma'lumotlar deyarli saqlanmagan. Misrdagi ayollar matbuoti 1892-yildagi dastlabki sonidan boshlaboq bunday xavotirlarni bildira boshladi. Misrlik, turkiyalik, eronlik, suriyalik va livanlik ayollar hamda erkaklar bundan oʻn yillar avval ham Yevropa feministik jurnallarini oʻqishar va umumiy matbuotda ularning Yaqin Sharq bilan aloqadorligini muhokama qilishar edi.
Biblioterapiya
Amalga oshirish
Zarur boʻlganda biblioterapiya asosan dastlab mavjud matnlardan foydalangan. Bolaga tegishli boʻlgan muayyan mavzuga bagʻishlangan adabiyotlar manba materiallarini taqdim etdi. (Masalan, „Romeo va Julietta“ odatda 8-9-sinfda oʻqiladi. Chunki Romeo 15 yoshda va Juliet 13 yoshda. Oʻsha yoshdagi oʻquvchilar ular bilan tanishishlari mumkin. Yaqinda vaziyatga qaratilgan matnlarni topishi mumkin boʻladi. Masalan, Berenstain Ayiqlarining koʻp kitoblari muayyan xatti-harakatlar va muayyan vaziyatlarga javob berishga qaratilgan.
Biblioterapiyaning ikkita shakli mavjud boʻlib. Ular klinik va rivojlanish shakllaridir. Klinik biblioterapiya terapevtik sharoitda faqat malakali xodimlar tomonidan qoʻllaniladi. Rivojlanish biblioterapiyasi muammo paydo boʻlishidan oldin foydalanish uchun foydali vositadir. Rivojlanish biblioterapiyasi bolalar yoshidagi daxshatli tushlar kabi muammolar uchun foydali boʻlishi mumkin. Rivojlantiruvchi biblioterapiya koʻpincha oʻqituvchilar yoki ota-onalar tomonidan qoʻllaniladi. Ammo agar oʻqituvchi yoki ota-ona hal qilaolmaydigan muammo yuzaga kelsa, klinik biblioterapiya kerak boʻladi.
Islom feminizmi
XX asr
Bint ash-Shati („Daryo sohili qizi“) taxallusi bilan ijod qilgan Oisha Abdurrahmon (Aisha Abd al-Rahman) Qur’on tafsirini birinchilardan boʻlib yozgan va u oʻzini feminist deb hisoblamasa ham, asarlarida feministik ruhdagi mavzular aks etgan. U oʻzining mashhur kitoblarini 1959-yilda, Nagib Mahfuz Muhammad (s.a.v) hayotining allegorik va feministik versiyasini nashr etgan yili chiqara boshladi. U Islom tarixidagi ilk ayollar, jumladan, Muhammad paygʻambarning onasi, ayollari va qizlari tarjimai holini, shuningdek, adabiy tanqidlar yozgan.
Biblioterapiya
Amalga oshirish
Koʻpgina terapevtik hikoyalar alohida individual ehtiyojlar uchun yozilgan boʻladi. Ammo amaliyotchilar guruh va jamoalar qiyinchiliklarga duch kelganda psixologik barqarorlikni oshirish uchun ham foydalanadilar.Bunga misol qilib terapevtik hikoyalar inklyuziv sinf va mehnat jamoalarini yaratishda rol oʻynashi mumkin. Terapevtik hikoyalar baʼzan „Shifobaxsh hikoyalar“ deb ham ataladi. Chunki ular inson hissiyotlarini normal holatga keltiradi. Qoʻshma Shtatlarda Milliy hikoyalar tarmogʻida „Healing Story Alliance“ deb nomlangan maxsus qiziqish guruhi mavjud.
Islom feminizmi
XX asr
Marokashlik yozuvchi va sotsiolog Fatema Mernissi taniqli islom feminist mutafakkiri edi. Uning „Beyond the Veil“ („Hijob ortida“) nomli kitobi Marokash jamiyati va madaniyati nuqtai nazaridan islomiy jamiyatlarda ayollarga nisbatan zulm, jinsiy mafkura va gender notengligini tushuntiradi. Mernissi oʻzining „The Veil and the Male Elite“ („Hijob va erkak elitasi“) kitobida islomiy jamiyatlarda ayollar huquqlarining poymol qilinishi, siyosiy iroda tufayli hadisning manipulyatsiyaviy talqini, bularning hammasi Muhammad (s.a.v) tasavvur qilgan erkaklar va ayollarning teng huquqli islom jamiyatiga zid ekanligini taʼkidlagan. Mernissining taʼkidlashicha, ideal musulmon ayolning „jim va itoatkor“ boʻlishining islom qoidalariga hech qanday aloqasi yoʻq. Uning fikricha, konservativ musulmon erkaklar ayollarning jinsiy erkin boʻlishiga yoʻl qoʻymaslik uchun hamda oʻzlarining patriarxal tizimini saqlab qolish uchun Qur’onni manipulyatsiya qilishgan; shunday qilib, hijobni oqlashgan va xotin-qizlarning huquqlarini cheklashgan.
Biblioterapiya
Sinfxonada
„Ikkita kitob oʻqib, meni ertalab yoz“ nomli maqolasida mualliflar oʻqituvchilar oʻquvchilarning terapevtik jarayon jamoaning ajralmas qismi ekanligini taʼkidlaydilar. Bolani biror narsa bezovta qilayotganini birinchi boʻlib oʻqituvchi payqashi kerak. Shuningdek oʻqituvchilarni boshqa mutaxassislarning tavsiyalarini bajaradigan, maʼlum bir yoshlarning farovonligi yoki sinfida muvaffaqiyat qozonishini taʼminlash uchun zarur boʻlgan turar joyni taklif qiladigan agentlar deb atalganligini taʼkidlaydi. Inklyuziv sinflarda oʻqituvchi va butun sinf oʻquvchilarning ehtiyojlarini toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita qondirishda katta rol oʻynaydi. Biblioterapiya sinfidagi oʻquvchilarga yuzaga kelishi mumkin boʻlgan ijtimoiy va hissiy qiyinchiliklarni yengishda yordam beradigan koʻnikmalarni oʻrganishga yordam beradi. Kitoblar hamda oʻqish yoshlar hayotining ajralmas qismidir. Kitoblar orqali „Bolalarning oʻzlari oʻz davri, mamlakati, tashvishlari aksini koʻra oladilar hamda toʻgʻri yozilgan realistik badiiy adabiyotlar har doim oʻquvchilarga oʻzini va boshqalarni chuqurroq tushunishga yordam beradi“.
Oʻqituvchilar uchun bosqichlar
Biblioterapiya asosan 3 ta tan olingan bosqichdan iborat. 1.Identifikatsiya, 2.Katarsis, 3.Tushuncha. Identifikatsiya — bu oʻquvchining oʻzini adabiy asardagi xarakter yoki vaziyat bilan bogʻlashi. Katarsis-bu oʻquvchi adabiy asar qahramonlarining koʻplab fikrlari va his-tuygʻularini baham koʻrishi, tushunishi, oʻquvchi ularning xarakter yoki vaziyatiga bogʻliqligini anglab, shaxsiy muammolarini samaraliroq hal qilishni oʻrganadi. Adabiy asarlar oʻqituvchilarga oʻz sinfi yoki alohida oʻquvchi uchun toʻgʻridan-toʻgʻri yoki bilvosita shugʻullanadigan muayyan muammoni aniqlash imkonini beradi. Masalan: alohida ehtiyojga ega boʻlgan oʻquvchi sinfda bir xil ehtiyojlarga ega boʻlgan qahramonni oʻz ichiga olgan kitoblar oʻquvchilarga surunkali kasallik bilan yashashga yordam beradi. Yoʻnaltirilgan muhokama orqali ular oʻz fikrlari va tashvishlarini ogʻzaki bayon qilishlari mumkin. Ushbu mashq sinfdoshiga qanday qilib samarali yordam berish masalasini tushunishga yordam beradi. Biblioterapiya „Maʼnolarni belgilamaydi va bu toʻgʻridan-toʻgʻri oʻqitish shakli emas. Bu koʻproq bolalarga donolik va idrokni ochish uchun taklif va ruxsatdir. Aks holda soʻndirilishi mumkin“.
Islom feminizmi
XX asr
XX asrning navbatdagi islom feministi Amina Waduddir. Wadud afro-amerikalik oilada tugʻilib, islomni qabul qilgan. 1992-yilda Wadud Qur’onning patriarxal talqinlarini tanqid ostiga olgan „Quran and Woman“ („Qur’on va ayol“) asarini nashr etdi.
Biblioterapiya
Oʻqituvchilar uchun bosqichlar
Biblioterapiya bilan shugʻullanadigan yoki undan foydalanishi kerak boʻlgan oʻqituvchilar asosan oʻzlarining shtat yoki viloyat koʻrsatmalari bilan bogʻlanishlari mumkin. Sinf oʻqituvchilari uchun keng tarqalgan muammo bu. Toʻgʻri kitobni topish va baʼzi izohli bibliografiyalar internetda, oʻquv dasturlarida, nashrlarida mavjud boʻlsa-da, barcha masalalar koʻrib chiqilmaydi. Oʻqituvchi oʻzining kitobini topishi kerak boʻlishi mumkin.Bunda oʻqituvchi oʻquvchiga tez taʼsir qiladigan kitobni tanlashi zarur. Bunda quyidagi baholash tizimi taklif etiladi:
Islom feminizmi
XX asr
Zamonaviy islom feminizmining baʼzi guruhlari hadisni oʻz mafkurasidan butunlay chiqarib tashlashni va faqat Qur’on tamoyillariga eʼtibor qaratishni qoʻllaydigan harakatni tanladilar. Riffat Hasan shunday harakatni qoʻllab-quvvatlab, ilohiyotni ifodalagan kitob, yaʼni Qur’onda bayon etilgan insoniyat uchun umuminsoniy huquqlarni kontekstual qonunlar va qoidalardan ustun qoʻyadi. Biroq u Qur’onni muqaddas kitob deya tan olishiga qaramasdan, ayollarni na erkakdan oldin yaratilgan mavjudot sifatida va na „Odamning haydalishi“ga aybdor qilib koʻrsatmaydi .!Ushbu teologik harakat boshqa musulmon feministlar tomonidan tanqidga uchradi, masalan, Kecia Ali ushbu mafkurani islom jamiyatida yanada tenglik meʼyorlarini oʻrnatishda foydali boʻlishi mumkin boʻlgan musulmon anʼanalaridagi elementlarni eʼtiborsiz qoldirganligi uchun tanqid qildi.
XXI asr
Islomiy feministik faollik XXI asrgacha davom etdi.