cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Boburiylar saltanatining tanazzuli
Bahodirshoh I vafotidan keyingi holat
Avrangzeb vafotidang so‘ng uning o‘g‘illari orasida taxt uchun kurashning avj olishi, yaqin va uzoq viloyatlarni imperiyadan ajralib, mustaqil bo‘lib ketishi markaziy hokimiyat kuchini yanada zaiflashtirdi. Boburiylar saltanatida ro‘y berayotgan bu ichki kurashlar chet el bosqinchilari uchun qulay sharoit yaratdi.
1739 yil fevralida Eron hukmdori Nodirshoh Hindistonga yurish qiladi. U bir zarba bilan Haybar dovonini muhofaza qilayotgan hind qo‘shinlarini tor-mor qiladi va Dehli shahriga kirib keladi. Hindiston poytaxtidagi masjidlarda o‘zining nomiga xutba o‘qitib, o‘z nomidan pul zarb qildiradi. Nodirshoh 700 million rupiyga teng o‘ljani qo‘lga kiritadi.
O‘lja lar ichida Boburshoh tomonidan o‘g‘li Humoyunshohga hadya qilin gan dunyodagi eng yirik olmoslardan biri Qo‘hinur, shuningdek SHoh Jahonning mashhur qiymati 10 million rupiyga teng bo‘lgan “Tovus taxti” ham bor edi. Muhammadshoh bitimga muvofiq Hind daryosining shimoli-g‘arbiy qismidagi yerlarni Nodirshohga beradi. Dehli hukumati Afg‘onistondan mahrum bo‘la di. Buning ustiga boburiylarga qarashli Loho‘r hukmdori Nodirshoh har yili 2 million rupiy yuborib turish majburiyatini oladi.
Nodirshohning Hindiston sari uyushtirgan hujumi boburiylar saltanatini halokat girdobiga yaqinlashtirib qo‘ygan edi.
Hindistonda Muhammadshohdan so‘ng uning o‘g‘li Ahmadshoh taxtga o‘tirib, olti yil (1748–1754) hukm suradi. Undan so‘ng Bahodirshohning nevarasi, yaʼni Jahongirshohning o‘g‘li Olamgir II besh yil (1754–1759) hukmronlik qiladi. Uning o‘g‘li Olam II 47 yil (1759–1806) tojdorlik qiladi. U nomigagina podshoh edi.
Ahmadshoh Durroniyning Hindistonga yurish qilishi
Shoh Olam II Hindiston taxtini dushmandan saqlab qoladigan g‘ayratli, shijoatli hukmdor emas edi. Binobarin, uning saltanati davrida mamlakatning hamma viloyatlarida mustaqil va yarim mustaqil xonliklar vujudga kelib, ular markaziy hokimiyatni tobora siqib qo‘ygan edilar. Buning ustiga Hindis tonning janubi-g‘arbiy qismi Kalkuttada mustahkam o‘rnashgan inglizlar, mahalliy hukmdorlarni zimdan bir-biriga gij-gijlash va har xil xiyla hamda sotib olishlar bilan o‘z taʼsir doiralarini kengaytirib, shimol tomonga siljimoqda edilar. Oz vaqt o‘tmasdan Nodirshohning sarkardalaridan biri, mustaqil Afg‘oniston davlatiga asos solgan Ahmadshoh Durroniy Hindistonga yurish boshlaydi.
Nodirshohning Hindistonga yurishida qatnashgan Ahmad shoh Durroniy bu davlatni nihoyatda zaiflashganligini his qiladi. Ahmadshoh Loho‘rni egallab hamon vayrona va xarobalardan iborat bo‘lgan Dehliga yuradi. Nodirshohdan keyin qol gan hayot alomatlari ham yo‘q qilingandan so‘ng Ahmadshoh Agraga qo‘shin tortadi. Lekin qamal vaqtida vabo kasali tarqalib, Ahmadshoh 1757 yili Afg‘onistonga qaytadi. Uning qaytishi dan avval Olamgir II saltanatini isyonchilardan himoya qilish uchun afg‘on hukmdoridan yordam so‘raydi. Ahmadshoh Olamgirga ozgina Najibuddavla qo‘mondonligidagi qo‘shinni tashlab ketadi. Ular Dehlida o‘zaro urushlar girdobida g‘arq bo‘lay deb turganda inglizlar sharqda, Bengaliyada shu viloyat navobi Sirojuddavla bilan jang qilib, uni mag‘lubiyatga uchratishadi va Bengaliyani to‘la-to‘kis o‘zlariga bo‘ysundirishadi.
Ahmadshoh Afg‘onistonga qaytganda Najibuddavlani o‘z noibi etib tayinlaydi. Ammo maratxlarni tazyiqi ostida Najibuddavlah bilan Olamgir II mamlakatdan qochishadi.
Bu voqealar 1760 yil arafasida bo‘lib o‘tdi. Ahmadshohning Hindistonga yurishi haqidagi xabar janubga – maratxlar yo‘l boshchisi Balaji Baji Rao (1740–1761)ga yetib kelgandan so‘ng u uch yuz mingga yaqin lakar to‘playdi. Bu qo‘shinda fillar va otliq suvoriylardan tashqari kuchli to‘plar ham bor edi.
Bu to‘plarga Ibrohimxon boshchilik qilgan. U bu ilmni fransuzlardan o‘rgangan edi. Zambaraklar bo‘linmasida o‘n ikki mingtacha odam va ikki yuz to‘p bor edi. Ana shu dahshatga soluvchi qo‘shin Ahmadshohga qarshi yurish boshlaydi. Amadshohning qo‘shinida esa bor-yo‘g‘i qirq ming askar va qirqta to‘p bor edi.
Maratxlar Dehli yaqinidagi mashhur Panipat maydoniga yetib kelishadi. 1761 yilning yanvarida qo‘shinlar to‘qnashadi. Avvalida maratxlar zambaraklari Ahmadshoh qo‘shinlarini shiddatli o‘qqa tutadi.
Tarixchilarning yozishicha, maratx lashkarboshilari o‘rtasida birlik, yakdillik bo‘lmagan, ularning ichidagi ayrim xoinlar o‘z ishini qilgan. Buning ustiga maratxlar yo‘lboshchisining sarkardalik salohiyati past edi. Shunday qilib, Shimoliy Hindis tondagi katta jangda afg‘onlarlarning qo‘li baland keladi. Panipat maydonida maratx qo‘shinlarining aksariyati halok bo‘ladi.
Evans City
Evans City AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Butler County okrugi tarkibiga kiradi.
Boburiylar saltanatining tanazzuli
Ahmadshoh Durroniyning Hindistonga yurish qilishi
Bu jangda har bir maratx oilasi o‘zining eng yaqin kishisi – eri, o‘g‘li, ukasi yoki akasidan judo bo‘ldi. Maratxlar uchun bu milliy fojea edi. Alam dog‘iga chiday olmagan Balaji Baji Rao bir necha oydan so‘ng jon taslim qiladi.
Evans City
Geografiyasi
Maydoni — 2,1 km2. Shundan 2,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 389 m balandlikda joylashgan.
Boburiylar saltanatining tanazzuli
Ahmadshoh Durroniyning Hindistonga yurish qilishi
Bahodirshoh II ham inglizlar nafaqasi hisobiga kun kechiradi. Uning davrida Hindiston butunlay mustaqil va yarim mustaqil xonliklarga bo‘linib ketgan, ularning ko‘pchiligi inglizlar qo‘liga o‘tgan edi. Hatto Bahodirshoh II ning Dehli dagi o‘z saroyidan tashqariga hukmi o‘tmas edi.
Mamlakatning mayda bo‘laklarga bo‘linib ketishi va inglizlar istibdodi kuchayishi natijasida ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy ahvol yanada pasayib ketadi. Oqibatda mamlakatda 1844, 1849, 1850 va 1852 yillarda qo‘zg‘olonlar bo‘lib o‘tadi. 1857 yilda esa tarixda mashhur sipohiylar qo‘zg‘oloni boshlanadi.
Manbalar
Oʻzbek tilida:
1.Бойназаров Ф. Қадимги дунё тарихи. Дарслик. 2004.
Rus tilida:
2. Вигасин А., Дандомаев М. История Древнего Востока. -М., 2001.
3. Новейшая история стран Азии и Африки. ХХ век. -М., 2000.
Hind tilida:
1/\. शैलेन्द्र सेंगर “प्राचीन भारत का इतिहास”, प्रकाशक:अटलांटिक पब्लिशेर्स ओर डिस्ट,२००५
रोमिला थापर “भारत का इतिहास” प्रकाशक:राजकमल प्रकाशन,२००८
2. विपिन चन्द्र “आधुनिक भारत का इतिहास” प्रकाशक:ओरिएंट ब्लेकस्वान,२००९
3. द्दिजेन्द्र्नारायण झा ओर श्रीमाली “प्राचीन भारत का इतिहास”, प्रकाशक: हिंदी माध्यम कार्यन्वय निदेशालय दिल्ली विश्वविधालय,२०१५
Urdu tilida:. 6ڈاکٹر مبارک علی  "جدید تاریخ"،  فکشن ہاؤس ،لاہور ، ٢٠٠١. 7محمد علی چراغ  "تاریخ ِ پاکستان "  سنگ ِ میل ،  ٢٠١٢. 8  رماشنکرترپاٹھی  "قدیم ہندوستان کی تاریخ " ، قومی کونسل براۓ  فروغ  اردو زبان ، نئی دہلی ، ١٩٩٨   مترجم :سید سخی حسن نقوی. 9 شیخ محمد رفیق  مسعود حیدر بخاری ڈاکٹر  عصمت نانر  "تاریخ ِپاکستان و ہند "، مسلم دو حکومت ، عہد سلاطین ، نئی دہلی ٢٠٠٠
پاتھی "تاریخ ِ قدیم ہندوستان " نگارشت پبلش.10
11.ڈاکٹر مبارک علی  "تاریخ اور آج کی دنیا "، فکشن ہاؤس ،لاہور ٢٠٠٥. 12 ڈاکٹر مبارک علی  "بر صغیر میں تاریخ نویسی کے رجحانات "، پاکستان  اسٹڈی سینٹر جامعہ کراچی ٢٠٠٧. 13   محمد علی چراغ  "پاکستان : تاریخ ، جمہوریت ، سیاست "، مکتبہ جدید ٢٠١٠. 14مولانا ابو ا لکلام  آزاد  "آزادی ہند " ، مکتبہ جمال ،لاہور ٢٠٠٣
Ingliz tilida
1.Avari Burjor. Islamic Civilization in South Asia: A History of Muslim Power and Presence in the Indian Subcontinent, Routledge, 2013.
2. Faruqui Munis D. The Princes of the Mughal Empire (1504-1719), Cambridge University Press, 2012.
3. Gandhi M.K. Hind Swaraj or Indian Home Rule, Ahmedabad: Navajivan Publishing House, 2014.
4. Nazir Ahmad Chaudhry. Harappa. Sang-e-meel Publications, Lahore, 2002.
5. Hameed. Political Role of Religious Communities in Pakistan. Policy Research Institute. Islamabad, Pakistan, 2008.
7. Ali K. A new history of Indo-Pakistan (up to 1526) Karachi, 1993.
8. Burton Stein. A history of India, -Wiley-blackwell, 2010
9. Hermann Kulke, Dietmar Rothermund. A history of India, -London and New York, 2002
10.Mahmood T. The Durand line: South Asias next trouble spot. Monterey.: Naval Postgraduate School, 2005.
11. Peter Lyon. Conflict between India and Pakistan, -Oxford, 2008
Davriy nashrlar:
2. Burns R.N. Americaʼs Strategic Opportunity with India. The New U.S. India Partnership // Foreign Affairs. - 2007. - Vol. 86. - № 6. - P. 37-44.
3. Burns R.N. Americaʼs Strategic Opportunity with India. The New U.S. India Partnership // Foreign Affairs. - 2007. - Vol. 86. - № 6. - P. 37-44.
4. Kashmir Dispute: Background // The Ministry of Foreign Affairs of Pakistan. URL: http://www.mofa.gov.pk/Pages/Brief.htm.
Agra
thumb Agra — Hindistonning shimolidagi shahar, Uttar-Pradesh shtatida, Jamna (Yamuna) daryosining oʻng sohilida. Aholisi 899 ming kishi (1991). Yirik temir yoʻl tuguni. Agra — Bombay avtomagistralining oxirgi manzili. A. 16 — 19-asrlarda Boburiylar qarorgohi (poy-taxti) boʻlgan, ayniqsa Akbar va Shoh Jahon davrida ravnaq topgan (16 — 17-asrlar). A.da 16 — 17-asrlarga doir musul-mon meʼmorchiligining ajoyib yodgorliklari saqlanib qolgan. „Agra-Fort“ (16-asr) qasri va uning ichida „Marvarid mayejid“ (17-asr), bir qancha saroylar bor. A. ya kip i da Shoh Jahon va uning xotini (Mumtoz Mahal) maqbarasi — Tojmahal joylashgan (17-asr oʻrtalarida qurilgan). Tojmahal Sharq meʼmorchili-gining ajoyib namunasidir. Jome mas-jid (1628), Eʼtimod ud-Davla maqbarasi (1628) kabilar jahon meʼmorchiligi durdonalaridan hisoblanadi. Bularni qurishda hind ustalari bilan birga Buxoro va Samarqand ustalari ham qatnashgan. 19 — 20-asrlarda A. qayta tiklandi. Shahar tashqarisidagi bogʻda alohida ansamblni tashkil etgan universitet binosi (1927) Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslu-bida qurilgan. A. binolari marmarga ishlangan oʻyma va qadama naqshlari, fil suyagidan ishlangan buyumlari bilan mashhur. A. sanoati asosan koʻn poyabzal, oziq-ovqat, qogʻoz, oynashisha korxonalari, Hindistonning shimolidagi eng yirik „Jons-Mils“ yigiruv kombinati, elektr-texnika va boshqa korxonalardan iborat. Qoʻlda gazlama toʻqish va badiiy buyumlar yasash hunarmandchiligi taraqqiy etgan. A.da universitet (1927) va Mahatma Gandi asarlarining maxsus kutubxonasi bor.
Süleyman Çelebi
thumb|Süleyman Çelebi Süleyman Çelebi — (1377-1411) — Usmonli shahzodasi. 1396 — 1402-yillarda Amir Temur tomonidan Sarixon hokimi etib tayinlangan. U 1402-1411-yillar orasida Edirnada sultonligini eʼlon qildi va Fetret davrida sulton boʻldi.
Usmonli davlati davrida tayyorlangan Usmonli sultonlari roʻyxatiga istisnosiz kiritilmadi. Biroq, zamonaviy davrda yagona tarixchi uni 5-Usmonli sultoni deb bildi va Rumeliyada mustaqil hukmronligi tufayli va qisqa vaqt davomida Bursa shahrida birinchi Rumeli sultoni deb tan olinishini daʼvo qildi.
Anqara jangidan oldin
Sulaymon Chelebiyning onasi va bolaligi haqida hech qanday hujjat yoʻq.
Nigbolu gʻalabasiga koʻra, Süleyman Çelebi (1396 yil 25 sentyabr) Rumeli Nigbolu jangida oʻng qanotda Chandarli Ali Posho bilan jangovar kuchlarni boshqargan. Ushbu jangda, Rumeli oʻng qoʻlidagi qurollangan armiyalar dastlab venger kuchlari bilan toʻqnashdi, soʻngra oʻng va chap qoʻl bilan yurib, xristianlarning asosiy qoʻshinini oldi.
Pordenone (provinsiya)
Pordenone  Italiya provinsiyalaridan biridir. Friuli-Venezia Giulia mintaqasi tarkibiga kiradi. Poytaxti – Pordenone. Maydoni – 2 178 km2. 269 329 nafar aholi istiqomat qiladi.
Süleyman Çelebi
Anqara jangidan oldin
Sulaymon Chelebi Temurga qarshi Yildirim Beyazid tomonidan qilingan Anqara jangida muhim qoʻmondon rolini oʻynagan va Usmonli qoʻshinining chap qanoti qoʻmondoni sifatida xizmat qilgan. Ushbu jangda Temur qoʻshinlarining ustunligi paydo boʻldi; Usmonli qoʻshinlarining oʻng qoʻli va Süleyman Çelebi qoʻmondonligi ostida chap qoʻlni maydondan olishga majbur boʻldi va oʻrtada Yildirim Beyazid qoʻmondonligi ostida yenicherlar va boshqa asir birliklar qoldi.
Rumelida hukmdorlik
1402-yildagi Anqara jangidagi magʻlubiyatdan soʻng, Sulaymon Chelebi Yildirim Boyazidning vakili boʻlgan Chandarli Ali Posho bilan Bursa va undan keyin Rumeli shahriga qochib ketdi. Bursaga qadar ular Temur qoʻshinlarining yaqin taʼqiblari ostida edilar.
Bursa shahriga qochishning sababi boshqacha. Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Sulaymon Chelebi dastlab Bursa shahriga Usmonli Davlat xazinasini olish uchun kelgan va Temur qoʻshinlari shaharga yetib borishdan oldin shahardan qochib qutulish imkoniyatiga ega boʻlishgan. Boshqa manbalar xazinani qoʻlga kirita olmaganliklariga rozi boʻlishadi, ammo buning sababi boshqacha: yo Temur qoʻshinlari Bursaga kelib, davlat xazinasini olish uchun vaqt topmasdan xazinani oʻz qoʻllariga olishgan yoki armiya bilan birga davlat xazinasini Anqara jangida Timur egallab olgan.
Oʻlimi
Musa Chelebi, 1411-yil 17-fevralda juda sovuq qish kunida Edirnaga hujum uyushtirdi. Sulaymon Chelebiyning munosabati va siyosati tufayli soni kamaygan va buzilgan tarafdorlari bu hujumga qarshi tura olmadilar. Sulaymon yana mast holatda hammomda edi. Bu habarni keltirganlarni u haqorat qilib hatto soch va soqollarini oldirtirib tashlagan.
Oxir oqibat, u ahvolini tushundi va bir necha kishisi bilan tushda Vizantiyadan yordam soʻrab Istanbulga qochib ketdi. Ammo u Dogenciler qishlogʻiga kelganida, rahbar unga xiyonat qildi. Yoʻlboshchi Sulaymonni kimligini qishloq aholisiga aytdi va uni oʻldirsalar Muso Chelebiy mukofot berishini aytdi. Biroq, Oʻrta Osiyodan kelib chiqqan qadimgi turk anʼanalariga koʻra, sultonlar va ularning avlodlari qoni toʻkilmasligi aniq edi. Ushbu qoidaga rioya qilmaganlar quritilgan va barchasi yoʻq qilingan. Shuning uchun qishloq Musa Chelebi tomonidan vayron qilingan.
Sulaymon Chelebi jasadi Bursa shahriga keltirildi va otasining qabri yoniga dafn qilindi.
Shunday qilib, Usmonli davlati Muso va Mehmed oʻrtasida yana ikki qismga boʻlindi.
Vornay
Vornay Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Cher departamenti Bourges tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
497 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 26,1 km2.
Kaltaminor
Tarixi
Kaltaminor Xiva xonligi xoni Muhammad Aminxon tomonidan musulmon olamidagi eng katta va eng baland minora sifatida yaratilgan.
Uning rejasiga ko‘ra, minoraning balandligi 70-80 metr bo‘lishi, balandligi oshgan sayin keskin pasayib boruvchi diametri minoraning mustahkamligini oshirishi kerak edi. Muhammad Aminxon hatto 73 metrlik Hindiston Qutb minordan ham oshib ketadigan dunyodagi eng baland minorani qurishga qaror qiladi. Uning poydevorining diametri 14,2 metrni tashkil qiladi.
Qurilish 1852 yilda boshlanib, 1855 yilda minora balandligi 29 metrga yetgach, qurilish birdan to‘xtatiladi. Xivalik tarixchi va yozuvchi Ogahiyning yozishicha, qurilish tashabbuskori Muhammad Aminxon 1855 yilda Seraxs yaqinidagi jangda halok bo‘lganligi sababli qurilish tugallanmagan.
Manbalar
OʻzME. Birinchi jild. Toshkent, 2000-yil
Le Donjon
Le Donjon Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Allier departamenti Vichy tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 37,0 km2.
Mil. av. 454
'''Mil. av. 454'''
Vafot etgan
🇷🇺
Ouled Gacem
Ouled Gacem Jazoirni Oum El Buaghi viloyatida joylashgan kommunadir. 1998- yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga qaraganda, aholisi 6,273 kishidan iborat.
Mustafoxon
Mustafoxon (15-asr) - Oʻzbek ulusi xonlaridan biri. M.ning ulusi Ishim va Otbosar daryolari boʻyida joylashgan. 1428-yil Abulxayrxon bilan ittifoqtuzgan. Keyinchalik Otbosar yaqinidagi u bilan boʻlgan jangda magʻlubiyatga uchragach, Mangʻishloqqa qochgan. Vazir shahriga asos solgan.
Pianopoli
Pianopoli Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Catanzaro provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 24 km2. 2315 nafar aholi istiqomat qiladi.
Trieste (provinsiya)
Trieste  Italiya provinsiyalaridan biridir. Friuli-Venezia Giulia mintaqasi tarkibiga kiradi. Maydoni – 212 km2. 240 000 nafar aholi istiqomat qiladi.
Alaattinköy (Sivrice)
Alaattinköy— Turkiyaning Elazigʻ viloyatining Sivrice tumaniga qarashli qishloq. Qishloqda kurdlar va muhocir turklari istiqomat qiladi. 2021-yilda 90 nafar aholiga ega edi.
Mount Vernon (Iowa)
Mount Vernon AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Linn okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4506 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 498,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,06 km2. Shundan 9,04 km2 quruqlik, 0,03 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 268 m balandlikda joylashgan.
Mexanizm
Mexanizm (yunoncha: mechane — qurol, inshoot) — bir yoki bir necha jismning harakatini boshqa jismlarning maʼlum harakatiga aylantirib beradigan qurilma. Koʻpchilik mashinalarning kl asosini tashkil etadi, koʻpgina asboblar, apparatlar va texnika qurilmalarida qoʻllaniladi. Vazifasiga qarab, M.lar harakatni uzatuvchi; ijrochi (ish bajaruvchi); boshqaruvchi, nazorat qiluvchi va rostlovchi; taʼminlovchi, saralovchi, tashuvchi; mahsulotlarni hisoblovchi, tortuvchi va joylashuvchi M.lar boʻladi.
thumb|250px|right|[[Bugʻ mashinasi|Bug' mashinasining mexanizmi]]Harakatni oʻzgartiruvchi M.lar energiyani mexanik ishga yoki mexanik ishni energiyaning boshqa turiga aylantiradi (mas, dvigatel, nasos, kompressor va boshqalar). H ar a kat uzatuvchi M.lar dvigateldan olingan harakatni (valning aylanish tezligini kamaytirib) texnologik mashinalarga yoki ijrochi M.larga uzatadi. Ijrochi M.lar ishlov berilayotgan muhit yoki obyektga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir etadi (mas, pressning sikish me-xanizmi, paxta terish mashinasining shpindellari va boshqalar). Boshqaruvchi, nazorat qiluvchi va rostlov-ch i M.larga texnologik jarayonni boshqarib turadigan moslamalar, rostlagichlar, suyuklik sathi va bosimini nazorat qiluvchi M.lar kiradi. Taʼminlovchi, saralovchi va tashuvchi M.larga shneklar, kovshli elevatorlar, mexanik elaklar va boshqa kiradi. Tayyor mahsulotlarni avtomatik hisoblovchi, qadoqlovchi va joylovchi M.lar, asosan, koʻplab ishlab chiqariladigan donali mahsulotlar uchun moʻljallanadi. Bunday M.lar maxsus mashinalarda ijrochi M. boʻlishi mumkin (mas, choy qadoqlash mashinasining choyni oʻlchovchi va joylovchi qismi).
M. tarkibiga kiruvchi va zveno deb ataluvchi qattiq jism oʻzaro biriktirilgan bir necha qoʻzgʻalmas detallar (ayrim qismlar) dan iborat boʻlishi mumkin. Bir-biriga tegib turadigan ikki zvenoning oʻzaro harakatlanadigan birikmasi kinematik juft deyiladi. Aylanma (sharnir), ilgarilama (polzun va yoʻnaltirgich), vintli (vint, gayka), sferik (sharli sharnir) kinematik juftlar keng tarqalgan. Agar harakatni oʻzgartirishda qattiq jismlardan tashqari suyuklik yoki gazeimon jismlar ham qatnashsa, ular gidravlik yoki pnevmatik M. deyiladi.
Aylanma yoki toʻgʻri chiziqli harakatni aylanma harakatga (va aksincha) oʻzgartiradigan M. uzatma deyiladi. Zvenolarning turiga qarab, tishli, richagli, friksion, zanjirli va tasmali M.lar boʻladi. Mashina tarkibiga kiruvchi M.lar gidravlik, pnevmatik, elektr qurilmalardan tuziladi.
Odatda, M.da bitta kirish zvenosi boʻlib, u dvigateldan harakat oladi va oraliq zveno orqali uni chiqish zvenosiga uzatadi. M.lar yassi (tekis; zvenolari nuqtalarining temperaturayektoriyasi parallel tekisliklarda yotadi) va fazoviy (hajmiy) xillarga boʻlinadi. Kosmik texnika (vakuumda aylanma harakat uzatuvchi, fazoda yoʻnalishni oʻzgartiruvchi va boshqalar), tibbiyot texnikasi (rostlanadigan apparatlar, biologik protezlar va boshqalar) bilan bogʻliq boʻlgan masalalarni hal qilish, borish qiyin boʻlgan yoki hayot uchun xavfli joylar (suv osti, kosmos, yadro reaktorlari) da ishlash uchun maxsus M.lar yaratildi. Bu ishlarni bajarishda turli manipullyatorlar qoʻllaniladi. Manipulyatorlarning rivojlanishi buyumlarni ishlash, montaj qilish va yigʻish jarayonlarini avtomatlashtirishga imkon beruvchi sanoat robotlarning yaratilishiga olib keldi (qarang Mashina va mexanizmlar nazariyasi).
Adabiyot
Koʻrqmas Inogʻomov.
NGC 5118
NGC 5118 Sunbula yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1793-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Mil. av. 453
'''Mil. av. 453'''
Vafot etgan
🇷🇺
Mirzo Kenjabek
Mirzo Kenjabek - Shoir,adib tarjimon,Yozuvchi,Islom Olimi, Naqshbandiya Shayxi
Biografiyasi
1956-yil 20 fevralda Surxondaryo viloyat, Sariosiyo tumanidagi Mehnat qishlogʻida tugʻildi. Toshkent davlat universiteti (hozirgi OʻzMU)ning jurnalistika fakultetida (1974–1979), Imom al-Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida (1998–2001) tahsil oldi. Sobiq “Yosh gvardiya”, Gʻafur Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotlarida, “Mushtum” jurnalida, Abdulla Qahhor uy-muzeyida, Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida turli lavozimlarda xizmat qildi.
Ijodi
Birinchi sheʼriy toʻplami “Adashgan maktublarim” 1982-yilda bosildi. Shundan keyin shoirning “Quyoshga qaragan uy” (1983), “Munojot” (1986), “Sharq tili” (1988), “Bahorim yellari” (1991) kabi sheʼriy kitoblari, qator publitsistik maqolalari nashr etildi. Shoirning ozodlik gʻoyasi balqib turgan “Dildoshlik”, “Til erki – el erki”, “Xalq nomidan yolgʻon soʻzlamang”, “Yuragimda oyoq izi bor”, “Fitna sanʼati” kabi publitsistik maqolalari oʻz vaqtida yozilganligi bilan qadrlidir. Mirzo Kenjabekning yana “Saylanma” sheʼriy kitobi, “Qafasdagi ozodlik” (Yozuvchi Shuhratning hibsdagi hayotiga bagʻishlangan), “Dunyoning murshidi” (2004), “Eʼtirof” (2005) asarlari ham muxlislarga munosib tuhfa boʻldi. Mirzo Kenjabek tarjimon sifatida Hofiz Sheroziy, Shayx Saʼdiy Sheroziy, Nikolas Gilen, Gevorg Emin, Yakub Kolas, Loiq Sheraliy, Oʻljas Sulaymon kabi shoirlarning turkum sheʼrlarini ona tilimizga oʻgirdi. Jahon adabiyotining nodir namunalaridan Farididdin Attorning “Tazkirat ul-avliyo” asarini avval usmonli turk tilidan tabdil etib nashr qilgach (1997), soʻngra fors tilidan oʻzbekchaga qayta oʻgirib, eʼlon qildi. Mumtoz arab shoiri va olimi Usmon Oʻshiyning sahih aqoid mavzuidagi “Omoliy” manzumasini arab tilidan tarjima qildi (1999). Shuningdek, naqshbandiya tariqati namoyondalari Mahmud Asʼad Joʻshonning “Haqiqiy sevgi” (1998), Muhammad Zohid Qoʻtqu ibn Ibrohim al-Bursaviyning “Ahli sunnat val-jamoat” (1999) kitoblarini, Qutbiddin Iznikiyning “Murshidi mutaahhilin” (“Yosh kelin-kuyovlarga maslahatnoma”, 1999), ulugʻ vatandoshimiz Abu Iso Muhammad at-Termiziyning “Sunani Termiziy” (“Al-jomiʼ as-sahih”) asarlarini mahorat bilan ona tilimizga oʻgirdi. Bu maʼrifiy izlanishlar natijasida uning “Termiz tazkirasi” asari maydonga keldi (2001). Istiqlol yillarida shoirning “Vatan, koʻzlardasen, qaroqlardasen”, “Oʻzingda nur boʻlsa, nurni koʻrgaysan” kabi turkum sheʼrlari, bir qancha maʼrifiy maqolalari eʼlon qilindi. Pushkinning “Yevgeniy Onegin” sheʼriy romani, Maxtumqulining “Saylanma” kitobi (2004), J. Oldrijning “Gʻaroyib moʻgʻil oti” qissasi (2004), Zayniddin Vosifiyning “Toshkent taʼrifida masnaviy” (2009) asarlari tarjimasi ham Mirzo Kenjabek qalamiga mansubdir.
Aqtekshe
Aqtekshe (Ақтекше) — Qozogʻiston Respublikasining Almati viloyati, Koʻksu tumaniga qarashli qishloq. Kabilisa qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 194845100.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 865 kishini (457 erkak va 408 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 851 kishi (428 erkak va 423 ayol) yashagan.
Manbalar
Turkum:Qozogʻiston aholi punktlari
Vollersode
Vollersode Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Osterholz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 46,37 km2. 3057 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Vollersodening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Agrar masala
Agrar masala — qishloq xoʻjaligida yerga egalik qilish, yerdan foydalanish, xoʻjalik yuritish usullari yuzasidan paydo boʻlgan va har bir davrda oʻz yechimini talab qiluvchi masala. Agrar masala qishloqdagi agrar munosabatlar taraqqiyotga toʻsqinlik qilgan kezlarda paydo boʻladi, uni hal etish taraqqiyot omili hisoblanadi. Yer eng noyob va beta-kror iqtisodiy resurs, uni yangidan yaratib boʻlmaydi, uni saqlab, undan avaylab foydalanish asosida samarali xoʻjalik yuritish mumkin. Yerga mulkchilik shakli undan yaxshi foydalanishga imkon ber-may qoʻyadi, xoʻjalik yuritish usullari eskirib qoladi, ularni yangilash zarurati Agrar masalani yuzaga chiqaradi, chunki yerda mehnat qiluvchilar yer mulkidan mahrum boʻladilar, yer unda ishlovchilardan aj-ralib qoladi, xoʻjalik yuritmay yerni ijaraga beruvchi zamindorlar yerning holatiga befarq qaraydilar, yer oʻz egasini topmay qoladi. Yer egasiz boʻlganidan tuproq hosildorligi va qishloq xoʻjaligi unumdorligi pasayadi — qishloq xoʻjaligida inqiroz yuz beradi. Uni bu holatdan chiqarish uchun Agrar masalani yechish kerak boʻladi. Agrar masala agrar islohotlar asosida hal etiladi.
Bangor (Michigan)
Bangor AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Van Buren okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1885 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 397,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,92 km2. Shundan 4,74 km2 quruqlik, 0,18 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 201 m balandlikda joylashgan.
Nurli Zamin
Nurli Zamin  — Oʻzbekiston Respublikasining  Toshkent viloyatiga qarashli qishloq. Yuqori Chirchiq tumani tarkibiga kiradi.
Kaltacha
Kaltacha — ayollarning ustki kiyimi. Oʻrta Osiyo (asosan, oʻzbek, tojik) ayollarining uzun, oldi ochiq, keng yengli, avra-astarli (baʼzan yupqa paxta solib qavilgan) qad. kiyimi. Beqasam, kimxob, baxmaldan tikilgan, yoqasiz (yoqa oʻrnida jiyak yoki sidirgʻa shoyi, adrasdan adip tutilgan), beli qisiq (tor) boʻlgan. Buxoroda K.ning yoqasi, old qismi, etak, yeng uchlariga zardoʻzi gul tikib, atrofiga jiyak tutilgan. 20-asr boshlaridan marosim (aza)larda kiyiladi. Urfdan qolgan.
Niederdorf (Basel-Landschaft)
Hududi
Niederdorfning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Evansburg
Evansburg AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Montgomery County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,9 km2. Shundan 3,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Se Lyangtzo
Siandao (xitoycha 顯道), laqabli Se Lyangtzo (xitoycha 谢良佐), odamlar uni "Shancai ustasi", (1050-1103) neo-konfutsiy faylasufi edi. Yu Tzo, Lu Dailin va Yang Shi bilan birgalikda u "Birodarlar Cheng maktabining to'rt nafar o'qituvchisi" ning muxlislari qatoriga kirgan.
Don Hinkley
Donald Burton Hinkley (1922-yil  — Fevral 1981-yil) amerikalik ssenariychi. U Primetime Emmy Awardsda tanlovida oʻzining televedion dasturiThe Carol Burnett Show bilan 1972-yilda gʻolib boʻlgan. Shunindek, ushbu teledastur yana 7 ta nominatsiyalar boʻyicha nomzodlik qilgan: The Steve Allen Show, The Bob Newhart Show, The Carol Burnett Show, The Flip Wilson Show hamda The Muppet Show.
Se Lyangtzo
1085-yilda u eng yuqori darajadagi jinsi oldi, davlat xizmatida edi. Unga tuhmat qilinib, oddiy odamlarga pastlatildi. U Chan maktabi buddizm ta’limotining ayrim jihatlarini konfutsiylik ta’limotining ayrim bo‘limlariga o‘xshash deb hisobladi. Xie Liangzuoning Cheng Yi va Cheng Xao izdoshi sifatidagi faoliyati Chju Xi va Huang Zongxi tomonidan yuqori baholandi.
Punchy
Punchy Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Montdidier tumani tarkibiga kiradi.
Sarayko‘l
Saraykoʻl(Taxiatosh tumani) — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Taxiatosh tumani tarkibiga kiradi.
Punchy
Geografiyasi
Maydoni — 3,0 km2. Dengiz sathidan 72 – 88 m balandlikda joylashgan.
San Vito sullo Ionio
San Vito sullo Ionio Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Catanzaro provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17 km2. 2029 nafar aholi istiqomat qiladi.
Mil. av. 451
'''Mil. av. 451'''
Vafot etgan
🇷🇺
Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi iqtisodiy ittifoqi
Mustaqil davlatlar hamdoʻstligi iktisodiy ittifoqi - SSSRdan ajralib chiqqan davlatlarning iqtisodiy ittifoqi. Iqtisodiy ittifoq toʻgʻrisidagi shartnomaga koʻra 1993-yilda tashkil etilgan. Tovarlar, xizmatlar, kapitallar va ishchi kuchini erkin koʻchib yurishini, oʻzaro kelishilgan pul-kredit, byudjet, soliq, narx, tashqi iqtisodiy faoliyat, bojxona, valyuta siyosatini olib borish, umumiy statistika bazasiga amal qilish va boshqalarni nazarda tutadi.
Ittifoqning maqsadlari: MDH doirasida xalqaro majburiyatlarga qatiy rioya qilish; aholining turmush darajasini koʻtarishda aʼzo davlatlarning manfaatlariga mos ravishda barqaror iqtisodiy rivojlanish sharoitlarini yaratish; bozor munosabatlari negizida bosqichma-bosqich umumiy iqtisodiy makonni barpo etish; xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar, tadbirkorlar uchun teng imkoniyatlar va ka-folatlar yaratish; umumiy manfaatli boʻlgan iqtisodiy loyihalarni hamkorlikda amalga oshirish, ekologiya muammolarini birgalikda hal etish, tabiiy ofatlar oqibatlarini tugatishda hamkorlik. Aʼzo davlatlar xukumat boshliklari oʻrinbosarlaridan iborat Xa-lqaro iqtisodiy koʻmita Ittifoq ishini muvofiqlashtirib boradi va uning doimiy ishlovchi organi hisoblanadi. Shtab-kvartirasi Minsk shahrida.
Kaltatoy
Kaltatoy — oʻzbek urugʻlaridan biri. Turk etnik guruhining boʻlinmalaridan. Kaltatoy bir qancha kichik urugʻlarga (muazzamini, maxatori, mirzo kaltatoyga) boʻlingan. Kaltatoy Fargʻona vodiysida, Nurota va Molguzar togʻlarining shimoliy yon bagʻirlarida, Zarafshon daryosining oʻrta oqimlarida, Surxon-Qoratogʻ daryolarining yuqori va oʻrta oqimlarida, Afgʻonistonning togʻli rayonlarida (Koʻkchadaryo boʻylarida) yashagan. Kaltatoylarning katta hududda tarqalib yashashi ularning oʻtmishda koʻp sonli urugʻ boʻlganligidan darak beradi. XIX asr oxiri va XX asr boshlarida kaltatoylar batamom oʻtroqlashib, oʻz urugʻ nomini unutgan. Jizzax, Qashqadaryo va boshqa viloyatlarda kaltatoy nomi bilan ataluvchi qishloqlar bor.
Le Mayet-d'École
Le Mayet-d'École Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Allier departamenti Vichy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
260 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,2 nafar kishi.
Saint-Marcouf (Calvados)
Saint-Marcouf Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Bayeux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
96 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,9 km2.
Mil. av. 450
'''Mil. av. 450'''
Vafot etgan
🇷🇺
Vouzeron
Vouzeron Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Cher departamenti Vierzon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
445 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 55,1 km2.
Ouled Harkat
Ouled Harkat Jazoirni Biskra viloyatida joylashgan kommuna.
Soybuloq
Soybuloq  — Oʻzbekiston Respublikasining  Toshkent viloyatiga qarashli qishloq. Yuqori Chirchiq tumani tarkibiga kiradi.
Peine
Peine Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Peine tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 119,51 km2. 48 743 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Jared Diamond
Yoshligi
Diamond 1937-yil 10-sentyabrda AQSh ning Massachusets shtati, Boston shahrida tug‘ilgan. Uning ota-onasi ham AQShga koʻchgan Ashkenazi yahudiy oilalaridan edi. Uning otasi Louis Diamond Moldovaning Kishinyov shahridan shifokor va onasi Flora (Kaplan) oʻqituvchi, tilshunos va konsert pianinochisi boʻlgan. Diamond olti yoshidan pianino chalishni boshlaydi. Yillar oʻtib esa xotiniga „A major“da Brahms Intermezzoni chalib bergandan soʻng turmush qurishni taklif qiladi.
Yetti yoshidayoq qushlarni kuzatishga qiziqa boshlaydi. Bu mashgʻulot uning asosiy qiziqishlaridan biriga aylandi va natijada ornitologiya boʻyicha bir qator asarlari nashr etildi.
15 yoshida ota-onasi birinchi marta uni AQShning sharqiy qismidan tashqariga, Montanaga olib ketishdi va u yerda Big Hole daryosi boʻyidagi Hirschy oilaviy fermasida dam olishdi. 1956-yilning yozida ranchoga ishlash uchun qaytib keldi, bu paytda u talaba edi. Keyinchalik, shtat ning goʻzalligidan hayratga tushib, muntazam ravishda oʻzining oilaviy taʼtillarni shu yerda oʻtkazdi va Montana bilan Bitterroot vodiysi uning "Collapse: How Societies Choose to Fail pr succeed„ kitobidagi asosiy misollardan biriga aylandi.
Ta'limi
Diamond Roxbury Lotin maktabida oʻqiydi va 1958-yilda Harvard universiteti da biokimyo fanlari boʻyicha bakalavrga aylanadi, 1961-yilda Cambridge dagi Trinity College universitetida oʻt pufagidagi membranalar fiziologiyasi va biofizikasi boʻyicha doktorlik dissertatsiyasini yoqlaydi.
Faoliyati
thumb|Jared Diamond San-Frantsiskoda, 2007-yil Cambridge ni tugatgandan soʻng, Diamond 1965-yilgacha Harvard da kichik ilmiy xodim sifatida faoliyat yuritadi va 1968-yilda UCLA tibbiyot maktabida fiziologiya professori boʻladi. Yigirma yoshlarida Yangi Gvineya va yaqin atrofdagi orollarga ixtisoslashgan ornitologiya va ekologiya da ikkinchi karyeyasini boshladi, 1964-yildan ushbu hududlarga tashrif buyuradi. Keyinchalik, 50 yoshida, Diamond atrof-muhit tarixi boʻyicha navbatdagi faoliyatni yoʻlga qoʻydi va UCLAda geografiya professori boʻldi, hozirga qadar shu lavozimda ishlaydi. Shuningdek, Rim dagi LUISS Guido Carlida dars beradi .1999-yilda National Medal of Science medalini qoʻlga kiritdi, Westfield State universiteti unga 2009-yilda faxriy doktor unvonini berdi.
Diamond dastlab oʻt pufagida tuzni singdirish boʻyicha mutaxassis boʻladi. U, shuningdek, ekologiya va ornitologiya sohalarida ilmiy asarlar nashr ettiradi, lekin oʻzi oʻrganganlaridan tashqari, turli sohalardagi mavzularni birlashtirgan bir qator ilmiy-ommabop kitoblar muallifi sifatida ham taniladi . Akademik xilma-xillik tufayli Diamond polimat sifatida tasvirlannadi.
The Third Chipmanzee (1991)
Diamondning birinchi mashhur kitobi “TheThird Champanzee: The Evolution and Future of the Human Animal " (1991) antropologiya, evolyutsion biologiya, genetika, ekologiya va tilshunoslik dalillarini oʻz ichiga olgan holda inson evolyutsiyasi va uning zamonaviy dunyoga aloqadorligini oʻrganadi. Kitob odam DNKsining 98 % dan ortigʻi uning eng yaqin hayvon qarindoshlari, shimpanzelar bilan oʻxshash boʻlishiga qaramay, odamlar boshqa hayvonlardan qanday qilib juda farq qilgani haqida hikoya qiladi. Kitob, shuningdek, til, sanʼat, qishloq xoʻjaligi, chekish, giyohvand moddalarni isteʼmol qilish va boshqa noyob insoniy fazilatlarning hayvonlardan kelib chiqishini oʻrganadi. Kitob tanqidchilar tomonidan yaxshi kutib olindi va 1992-yilda Rhône-Poulenc Prize for Science Books mukofoti hamda Los Angeles Times Book Prize mukofotiga sazovor boʻldi.
Guns, Germs, and Steel (1997)
Uning ikkinchi va eng mashhur ilmiy-ommabop kitobi „Guns, Germs va Steel: The Fates of Human Socities“ 1997-yilda nashr etilgan. Unda nima uchun Yevrosiyo xalqlari tub amerikaliklarni, avstraliyalik larni va afrikaliklarni zabt etgani yoki koʻchirgani haqida soʻraydi. Uning taʼkidlashicha, bu natija Yevrosiyo xalqlarining genetik afzalliklari bilan emas, balki Yevroosiyo qitʼasining oʻziga xos xususiyatlari, xususan, xonakilashtirish uchun mos boʻlgan yovvoyi oʻsimlik va hayvon turlarining xilma-xilligi va uning tarqalishiga yordam bergan sharq/gʻarbiy asosiy oʻqi bilan bogʻliq.
Kitobning birinchi qismida yovvoyi oʻsimliklar va hayvonlarning bir nechta turlari nega xonakilashtirish uchun mos boʻlganligi sabablariga eʼtibor qaratiladi. Ikkinchi boʻlimda oʻsha uy hayvonlari asosida mahalliy oziq-ovqat ishlab chiqarish zich va tabaqalashtirilgan odamlar populyatsiyas ining, yozuvning, markazlashtirilgan siyosiy tashkilotning va epidemik yuqumli kasalliklarning rivojlanishiga qanday olib kelganligi muhokama qilinadi. Uchinchi qism turli qitʼa va dunyo mintaqalari oʻrtasida oziq-ovqat ishlab chiqarish va insoniyat jamiyatlarining rivojlanishini taqqoslaydi. „Guns, Germs, and Steel“dunyo miqyosida bestsellerga aylandi, 33 tilga tarjima qilindi va bir qancha mukofotlarga, jumladan, Pulitzer mukofoti, Aventis Prize for Science Books mukofoti va1997-yilda Phi Beta Kappa Award in Science mukofotiga sazovor boʻldi. Kitob asosida 2005-yilda National Geographic Society tomonidan televizion hujjatli film ishlab chiqarilgan.
Why is Sex Fun? (1997)
Oʻzining uchinchi, 1997-yilda nashr ettirilgan " Why is Sex Fun " kitobida inson jinsiy hayotining xususiyatlariga asos boʻlgan, odatda oddiy deb hisoblangan, ammo insonning hayvon qarindoshlarimiz orasida juda gʻayrioddiy boʻlgan evolyutsion omillarni muhokama qiladi. Bu xususiyatlar orasida uzoq muddatli juftlik munosabatlari (nikoh), umumiy jamoa hududida iqtisodiy hamkorlik qiluvchi juftliklarning birga yashashi, otalar va onalar tomonidan ota-ona qaramogʻini koʻrsatish, ommaviy emas, yashirin jinsiy aloqa, yashirin ovulyatsiya, hayz davrining koʻp qismini (shu jumladan bepushtlik kunlarini), ayollarning menopauzasini va oʻziga xos ikkilamchi jinsiy xususiyatlarni oʻz ichiga olgan ayol jinsiy sezgirligi kabilar bor.
Collapse (2005)
Diamondning 2005-yilda nashr etilgan navbatdagi "Collapse: How societies Choose to Fail or Succed " nomli kitobida o‘tmishdagi bir qator jamiyatlar nima uchun qulagan yoki rivojlanishda davom etganini aniqlashga urinib, zamonaviy jamiyatlar bu tarixiy misollardan nimani o‘rganishi mumkinligini ko‘rib chiqadi. "Guns, Germs, and Steel "da boʻlgani kabi u ekologiyaga eʼtibor qaratish oʻrniga, birinchi navbatda, madaniy omillarga asoslangan oʻtmishdagi jamiyatlarning muvaffaqiyatsizligini tushuntirilgan fikrlarga qarshi chiqadi. Kitobda tilga olingan jamiyatlar orasida Grenlandiya ning Norse va Inuitlari, Mayya, Anasazi, Rapa Nui (Pasxa orol)), Yaponiya, Gaiti, Dominikan Respublikasi va zamonaviy Montananing tub aholisi bor.
Kitob nega baʼzi jamiyatlar halokatli qarorlar qabul qilishlari, yirik korxonalar atrof-muhitga qanday taʼsir qilishlari, bugungi kunda bizning asosiy ekologik muammolarimiz nima va odamlar bu muammolar bilan nima qilishlari mumkinligi haqida ssavollar berish bilan yakunlanadi. „Guns, Germs, and Steel“ singari, "Collapse oʻnlab tillarga tarjima qilindi, xalqaro bestsellerga aylandi va National Geographic Jamiyati tomonidan ishlab chiqarilgan televizion hujjatli filmning asosi boʻldi . Ayrim antropologlar va olimlar Diamondning usullari va xulosalarini tanqid qildilar . Ushbu asar, shuningdek, Royal Society Prize for Science Books mukofotiga nomzod boʻlgan.
"Vengeance is Ours" bahsi (2008)
2008-yilda Diamondning The New Yorker jurnalida Papua Yangi Gvineyasidagi qabila urushidagi qasosning rolini tavsiflovchi „Vengeance is Ours“ sarlavhali maqolasi chop etildi. Bir yil oʻtgach, maqolada tilga olingan ikki mahalliy aholi Diamond va The New Yorker gazetalariga qarshi sudga murojaat qilib, maqola ularga tuhmat qilganini daʼvo qilishdi .2013-yilda The Observer daʼvo „ularning advokatining toʻsatdan oʻlimidan soʻng oʻzaro rozilik bilan qaytarib olingan“ deb xabar berdi.
Natural Experimentsnof History (2010)
2010-yilda Diamond (James Robinson bilan birga) "Natural Experiments of History" asarini oʻzi tarafdori boʻlgan tarixni oʻrganishga multidisipliner va qiyosiy yondashuvni koʻrsatuvchi yettita amaliy tadqiqotlar toʻplamini birgalikda tahrir qildi. Kitobning nomi tarixni laboratoriya fanlarining afzal koʻrgan usullari bilan, yaʼni koʻpaytiriladigan inson jamiyatlarini goʻyo bakteriya probirkalari kabi taqqoslaydigan nazorat ostida tajribalar orqali oʻrganish mumkin emasligidan kelib chiqadi. Buning oʻrniga, koʻp jihatdan oʻxshash jamiyatlarda tarixan bezovtalangan tabiiy tajribalarga qarash kerak. Kitobning xulosa qismida tabiiy tajribalar tasniflanadi, ularni o‘rganishning amaliy qiyinchiliklari muhokama qilinadi va bu qiyinchiliklarni bartaraf etish bo‘yicha takliflar beriladi.
Upheaval (2019)
"Upheaveal: How Nations Cope with Crisis and Change" asarida Diamond xalqlar odamlar kabi inqiroz paytida saboq oladimi yoki yoʻqligini tekshiradi. Finlandiya, Yaponiya, Chili, Indoneziya, Germaniya, Avstraliya va AQSh koʻrib chiqilayotgan davlatlar qatoriga kiradi. Diamond toʻrtta zamonaviy tahdidni aniqlaydi: yadroviy qurollar, iqlim oʻzgarishi, cheklangan resurslar va haddan tashqari tengsizlik.
The New York Times gazetasini koʻrib chiqqan Anand Giridharadas kitobda koʻplab faktik noaniqliklar borligini taʼkidlaydi. Daniel Immerwahr, The New Republic jurnalini koʻrib chiqib, Diamond „statistik tahlilni bekor qilgan“ini va u bilan bogʻliq qatʼiylikni, hatto, oʻzining oldingi kitoblari standartlariga koʻra baʼzida shu asosda eʼtirozga uchraganini aytadi.
Shaxsiy hayoti
Diamond polshalik siyosatchi Edward Wernerning nabirasi Marie Cohenga uylanadi. Ularning 1987-yilda tug‘ilgan egizak o‘g‘illari bor.
Mukofot va unvonlari
Xuddi qurbaqa Austrochaperina adamantina kabi Sharqiy uzun tumshuqli yexidna Zaglossus bartoni olmosi Jared Diamond sharafiga nomlangan.
Mustafo Choʻqay
Mustafo Shoʻqay (Choʻqayev) (1886, Oqmachit, Qozogʻiston — 1941.27.12, Berlin) — Turkiston mustaqilligi uchun kurashchi, Turkiston muxtoriyati hukumatining Bosh vaziri. Otasi Choʻqaybey Toʻrgʻay dodxoh oʻgʻli (1912-yilv.e.) boʻlis (volost) boshligʻi edi. Mustafo Choʻqay boshlangʻich maʼlumotni Oqmachitda olgach, Toshkentdagi rus gimnaziyasida oʻqidi (1902—10), Peterburg universitetining huquq fakultetini tugatdi (1917). Rossiya 4-Davlat dumasining musulmonlar fraksi-yasida Turkiston ishlari boʻyicha kotib boʻlib ishladi (1917-yil fevralgacha). Keyinchalik Muvaqqat hukumat Bosh vaziri A. F. Kerenskiy boshchiligidagi komissiya tarkibida Turkistonda boʻddi. 1917-yil aprelda Petrograddan Tosh-kentga qaytdi va siyosiy voqealar ichida boʻldi. Turkiston oʻlkasi musulmonlari Markaziy Shoʻrosi raisi, „Birlik tugʻi“ (qozoqcha) gaz.ning muharriri. Turkiston muxtoriyati hukumatining tashqi ishlar vaziri (1917—18), Bosh vazir (1918-yil yanvar dan). Muxtoriyat qizil askarlar tomonidan tugatilgach, M.Ch. Toshkentga kelib, bolsheviklardan yashirindi. Keyin Tiflisda musulmonlar uchun „Yangi dunyo“, „Shafaq“ gaz.larini chiqardi. 1919-yil fevralda u Yevropa davlatlariga maxsus memorandum bilan murojaat qilib, Turkistondagi istiqlolchilar kurashini qoʻllab-quvvatlashga, bolshevikcha rejimni agʻdarishgachaqirdi. Mustafo Choʻqay muhojirlikda yashab, turli xalqaro anjumanlarda ishtirok etdi, matbuotda maqolalari bilan qatnashib turdi. Jumladan, „Turkistondagi milliy kurash“ (Parij, 1923) maqolasida oʻlkaning mustaqillik yoʻlidagi vazi-falarini koʻrsatib berdi. „Turkistondagi bosmachilik harakati“ (London, 1928) asarida bu harakat milliy istiqlol kurashi ekanligini taʼkidladi.
Darby Stanchfield
Darby Leigh Stanchfield (1971-yil 29-aprelda tugʻilgan)  — amerikalik aktrisa. U ABC telekanalidagi " Skandal " (2012—2018) siyosiy dramasidagi Ebbi Uilan roli bilan mashhur. Stenchfild, shuningdek, CBS post-apokaliptik dramasi Jericho (2006-07)dagi Aprel Green roli va AMC davrining Mad Men (2007-08) dramasidagi Xelen Bishop rollari bilan tanilgan. 2020-yilda u Netflixning " Locke &amp; Key " fantastik dahshat serialida Nina Lokk rolini ijro etishni boshladi.
Mustafo Choʻqay
„Oʻrta Osiyodagi Sovetlar“ (Parij, 1928) kitobida Turkistonda oʻrnatilgan sovet rejimining asl mohiyatini ochib tashladi. Mustafo Choʻqay 1929-yildan boshlab Turkiston Milliy Birligi Markaziy qoʻmitasining raisi boʻldi. Parij va Berlinda oʻzbek tilida „Yosh Turkiston“ jurnalinini chiqarib, unga muharrirlik qildi (1929—39). Parijda nemislar tomonidan qamoqqa olinib, Kompyen konslagerida tutqunlikda saqlandi. U yerda yuqumli kasallikka chalinib vafot etdi. Mustafo Choʻqay Berlindagi musulmonlar qabristoniga dafn etilgan (1942-yil 2-yanvar).
Darby Stanchfield
Yoshligi
Stenchfild Alyaskaning Kodiak shahrida tugʻilib oʻsgan, u yerda otasi baliqchi boʻlgan. Keyinchalik u Aleut orollaridagi Gollandiya bandargohiga va nihoyat Sietl yaqinidagi Merser oroliga koʻchib oʻtdi. U Puget Sound universitetida oʻqigan, 1993-yilda aloqa va teatr yoʻnalishi boʻyicha mutaxassislikni tamomlagan. San-Fransiskodagi Amerika konservatoriyasi teatrini tamomlagan.
Mustafo Choʻqay
Choʻqay rus, oʻzbek, qozoq, turk, fransuz, ingliz, nemis, polyak tillarida Turkistonning 20-asr tarixiga oid koʻplab maqolalar, kitoblar yozdi. „1917-yil, xotira parchalari“ (Berlin, 1937; oʻzbek tilida) kitobi shuhrat qozondi. Bu asari turk (Anqara, 1988), rus (Germaniya, 1989; Tokio—Moskva, 2001), oʻzbek (Toshkent, 1992) tillarida alohida kitob boʻlib nashr qilindi. 2 jildli „Tanlangan asarlar“ kitobi (Olmaota, 1998— 99) qozoq va qisman rus tilida bosilib chikdi.
Darby Stanchfield
2000-2011 yillar
Stenchfild oʻz karerasini teatrda boshlagan va 2000-yilda CBS jinoyat dramasi Diagnosis: Murder filmida televizion debyutini qilgan. Keyinchalik u bir qator telekoʻrsatuvlarda, jumladan, Anxel, Rohib, Amerika orzulari, Kuchli tibbiyot, Izsiz, Nip/Tuck, Bones, Cold Case va The Mentalist dramalarida, shuningdek, 80-yillar koʻrsatadigan sitkomlarda ishtirok etdi. Badiiy filmlarda u 2004-yilda Oskar Uayldning " Dorian Greyning surati " filmining moslashuvida Josh Dyuamelga bilan ayol bosh rolni o‘ynagan va " Ofitsiant " (2007) komediya dramasida Neytan Fillionning qahramon xotini rolini o‘ynagan. Keyinchalik u bir qator filmlarda suratga tushdi.
Mustafo Choʻqay
Adabiyotlar
Qahramon Rajabov.
Darby Stanchfield
2000-2011 yillar
2006-yildan 2007-yilgacha Stenchfild CBS post-apokaliptik dramasi Jericho serialida " Aprel Green " rolida ishtirok etgan. 2007-yilda u Amelia Joffe (may oyida ikki hafta davomida Enni Wersching oʻrniga) ABC kunduzgi operasi, General Hospitalda oʻynadi. Keyinchalik u beshta epizodda paydo boʻlgan Mad Men filmidagi Xelen Bishop rolini oʻynad8. U, shuningdek, 2006-yildan 2015-yilgacha yetti epizodda paydo boʻlgan CBS protsessual NCISda Mark Harmonning birinchi xotini Shennon Gibbsni oʻynadi. Stenchfild shuningdek, 2009 va 2013-yillarda ABC kanalidagi Castle komediya-drama serialida bosh qahramonning birinchi sobiq rafiqasi Meredit rolini o‘ynagan. thumb| Stenchfild 2008 yil oktyabr oyida Los-Anjelesdagi El Rey teatrida