cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Elefthero (Grevena)
Aholisi
2011-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Elefthero aholi punkti aholisi 57 nafar kishini tashkil etdi, bu qishloqdagi aholining 2001-yildagi oldingi aholini roʻyxatga olish bilan solishtirganda deyarli 31% ga kamayganini koʻrsatadi. Unga tegishli jamoadagi kichik aholi soni 2% ga kamaygan.
Alp sichqonchasi
Alp sichqonchasi (Sorex alpinusSorex alpinus ) — hasharotxoʻr sutemizuvchilar turkumiga kiradi.
Tavsifi
Hayvon oʻrtacha kattalikda, uzunligi 62 mm dan 85 mm gacha, dumi 54 mm dan 75 mm gacha, vazni 5,2 g dan 7,7 g gacha (qishlashdan keyin — 8,7 g dan 11,5 g gacha) boʻlar ekan. Palto qora-jigarrang, qorin boʻshligʻi biroz engilroq koʻrinishda boʻladi. Quyruqning pastki tomoni va oyoq-qoʻllarining yuqori tomoni oq rangda. Tugʻmaning yuqori qismi pushti rangda.
Tarqalishi
Alp sichqonlari — Yevropadagi endemik sutemizuvchilarning kam sonli turlaridan biri hisoblanadi. Ushbu turlarning tarqalish maydoni Ispaniyadan Ruminiyagacha boʻlgan oʻrta balandlikdagi togʻlarni va Markaziy va Janubiy Yevropaning alp sichqonlarini qamrab oladi, yaʼni ana shu hududlarda keng tarqalgan. Asosiy tarqalish joylari — Alp sichqonlari, Karpat va Bolqon yarim orolining shimoli-gʻarbiy qismidagi togʻlar. Pireneyda turlari, ehtimolga moufiq XX asrning boshlarida yoʻq boʻlib ketgan.Alp sichqonlari deyarli faqat togʻlarda 500 m dan 2550 m gacha boʻlgan balandlikda yashaydi.Tur oʻrmonda eng yuqori zichlikka 1000 m balandlikdagi kichik va oʻrta daryolar qirgʻogʻida yetishi mumkin ekan. U yerda alp sichqonlari va ildizpoyalar ostidagi zich moxlarda yashagan holda umr kechirishar ekan. Oʻrmon chizigʻidan yuqorida, turlari shuningdek, alp sichqonlari kabi quruq yashash joylarida yaʼni u yerda tosh yoriqlarida va mitti butalar ostida yashaydi.
Hayot tarzi
Hayvonlar kechayu kunduz faol, yaxshi koʻtarilishadi va harakatlar ham juda yaxshidir. Oziq-ovqat, birinchi navbatda, araxnidlar, yomgʻir chuvalchanglari, hasharotlar va ularning lichinkalari va salyangozlaridan iborat boʻlganligi uchun, shular bilan oziqlanadi.
Koʻpayishi
Bu sichqon turlarining koʻpayish jarayonlari apreldan oktyabrgacha sodir boʻladi. Ayolda koʻpincha yiliga 3 ta bola boʻlar ekan bu esa oʻrtacha hisoblaganda. Ularning har biri 3 dan 9 gacha, koʻpincha 5 dan 6 gacha bolalar ekan, yaʼni 5 tadan 6 tagacha sichqon bolalari boʻladi.
Bubona
Bubona ' (Bubona) — Qadim rimliklar dinida uchraydigan yirik shoxli qoramollarning maʼbudasi-homiysi hisoblanuvchi personaj, ammo uning nomi faqat Avreliy Avgustin asarida uchraydi.
Avgustin ikkinchi marta Bubonni rimliklarning turli vazifalarni bajaruvchi maʼbud va maʼbudalari sirasida yodga oladi, yahudiylarda esa bu vaqtda hamma narsa uchun faqat yagona Tangri kifoya edi.
Georg Vissovaning fikricha, oqsoqol Pliniy tomonidan aytilgan yirik shoxli qoramol bayrami (ludi boum causa) Bubonga bagʻishlangan boʻlishi lozim edi, chunki unda diniy marosimlarni tashkil etib, oʻtkazganlar Bubetiy deb atalgan (bu soʻz faqat Pliniydan maʼlum).
XVIII asrdagi parklarda koʻpincha oʻz vazifasiga koʻra ushbu hududga mos keladigan klassik xudolarning haykallari joylashtirilar edi: masalan, yaylov uchun Silvanas. Bubona esa „kichik qoʻyxonalar“ uchun tavsiya etilgan maʼbudalardan biri edi.
Xolera
"Vabo" (Cholera  — shveytsarcha Vale kantonidan kelib chiqqan mazali pirogning bir turi hisoblanadi. U uvadalanuvchi va qatlamali xamir va toʻldirmadan iborat: kartoshka, sabzavot, mevalar va pishgan pishloq.
Tarixi
Uning noodatiy nomi, ehtimol, taomning tarixi va xalq etimologiyasi bilan bogʻliq. 18360-yilda vabo epidemiyasi davrida Vale aholisi infeksiya xavfi tufayli uyda qolishga majbur boʻlishadi va omborxonadan, bogʻdan topgan narsalari bilan yeguliklar tayyorlashadi. Epidemiya xavfi kamaygach esa oshpazlar ushbu mazali pirogga mintaqaviy ingredientlarni qoʻshish kontseptsiyasiga qaytishdi va „vabo“ pirogining retsepti oʻsha paytdan buyon saqlanib qolgan.
Boshqa turiga koʻra, uning nomi koʻmir bilan bogʻliq boʻlib, Vale lahjasida Chola yoki Cholu boʻlib, pishiriluvchi taom sifatida qoʻllanilgan. Dastlab, bunday taomning mahalliy ingredientlari tarkibiga: olma, nok, kartoshka, piyoz, porey-piyozi, raklet va bekon kirgan.
Tayyorlanishi
Xamir taxminan 2 mm qalinlikda yoyilib, pechning maxsus pishirish idishiga solinadi. Mazkur idish kerakli toʻldirmalar bilan toʻldirilgandan so;'ng ikkinchi xamir bilan ustki qismi yopiladi. Boshqa retseptlarga koʻra esa, pirogning yuqori qismini yopish uchun qopqoq sifatida foydalanilagan oʻrama xamirning alohida qismini oʻz ichiga oladi.
Sassiq tumov
Sassiq tumov, ozena - burun boʻshligʻining surunkali kasalligi. St., odatda, burun chigʻanoqlari shilliq pardasi va suyak skeletining juda yupqalashib ketishi (atrofiya) va burun shilliq pardasidan ajralib, tezda qaloqqa aylanuvchi badboʻy quyuq shilimshiqchiqishi bilan kechadi. (qarang Burun). Bunda burundan nafas olish qiyinlashadi, burun va tomoq qichiydi, yoʻtal paydo boʻladi, hid bilish pasayadi yoki butunlay yoʻqoladi. Atrofiya koʻz yoshi — burun kanali shilliq pardasiga ham tarqalgani uchun koʻz yoshi xaltachasiga infeksiya kirib, dakriotsistit yuzaga keladi; Yevstaxiy nayi shilliq pardasiga oʻtganda esa otit (qarang Qulots) roʻy beradi, jarayon hiqildoq va traxeyaga (qarang Nafas) tarqalganda ovoz xirillab chiqib, nafas olish qiyinlashadi. Kasallik koʻpincha bolalar va oʻsmirlarda uchraydi. Bemor, albatta, vrachga murojaat qilishi shart.
Frances Bondad
thumb Frences Bondad (1988-yil 21-yanvarda tugʻilgan) avstraliyalik isteʼfodagi professional golfchi boʻlib, 2008—2012-yillarda „Ladies European Tour“da oʻynagan. U 2011-yilda Xitoy da boʻlib oʻtgan Sanya Ladies Open musobaqasida gʻolib boʻlgan.
Faoliyati
Bondad Kaliforniyaning Los-Anjeles shahrida tugʻilgan va 10 yoshida otasidan ilhomlanib golf oʻynashni boshlagan. U Avstraliya vakili boʻlsa-da, u Filippindagi faoliyati bilan faxrlanadi. U 2004-yilgi Filippin ayollar havaskorlar musobaqasi va 2005-yilgi Gonkong ayollar havaskorlar musobaqalarida gʻolib chiqdi va 2007-yilgi avstraliyalik ayollar havaskor zarba boʻyicha chempionatda gʻolib chiqqanidan soʻng, 2006—2007-yillarda Avstraliyada birinchi oʻrinni egalladi.
U 2006-yil Espirito Santo Trophy musobaqasida Emma Bennet va Keyt Kombs bilan birga Avstraliyani himoya qilgan.
Professional faoliyati
Bondad 2007-yilgi LET saralash maktabida uchinchi kartani qoʻlga kiritdi va 2008-yilda Ladies Europe Tourda yangi oʻyinchi boʻldi, u yerda uning eng yaxshi natijalari Open de España Femeninoʻda T16 va Göteborg Masters’da T17 boʻldi. U, shuningdek, Ladies Asian Golf Tour boʻyicha Thailand Ladies Open turnirida uy futbolchisi Pornanong Phatlumdan ikki zarba ortda qolgan ikkinchi oʻrinni egalladi. 2009-yilda u toʻrtta eng yaxshi oʻntalikni qayd etdi, jumladan, AIB Ladies Irish Open musobaqasida T10 va Xitoydagi Suzhou Taihu Ladies Open musobaqasida T5. U oʻzining birinchi yirik startini 2010-yilda Royal Birkdeylda boʻlib oʻtgan ayollar oʻrtasidagi Britaniya ochiq chempionatida qoʻlga kiritdi.
U Deutsche Bank Ladies Swiss Open musobaqasida T4 va Open de España Femenino musobaqasida Laura Devisdan ikki zarba ortda qolgan ikkinchi oʻrinni egallaganidan soʻng 2010-yilgi LET Merit ordenida 27-oʻrinni egalladi. 2011-yilda u Sanya Ladies Open musobaqasida birinchi professional gʻalabasini qoʻlga kiritib, Vikki Laingdan bir zarba ortda qoldi. U 2011-yilgi Deloitte Ladies Open tanlovining 16-turida 102 500 € baholangan BMW kabrioletini yutib oldi.
Bondad 2012-yili Ladies Scottish Open musobaqasida uy golfchisi Karli Butdan bir zarba ortda qolgan ikkinchi oʻrinni egallagan. 2012-yilgi LPGA final saralash turniridan soʻng u shartli maqom bilan 2013-yilda LPGA Tourga qoʻshildi.
2014-yil yanvar oyida u ALPG Tour boʻyicha „Mount Broughton Classic“da T6-ni yakunladi, gʻolib Daniela Holmkvistdan beshta ortda qoldi va fevral oyida Yangi Zelandiya ayollar ochiq chempionatidan soʻng u turni tark etdi.
Kolki (shahar tipidagi aholi punkti)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Kolki (Колки), shuningdek, Kolki (Kolki, Kołki, Колки, Kolke) — Ukrainaning Volin viloyati Lutsk tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti hisoblanadi, tarixiy Voliniya hududida joylashgan. Kolkida 3974 nafar aholi istiqomat qiladi.
Kolki Shtir va Rudka daryolarining qoʻshilish joyida joylashgan, 51 kilometr shimoli-sharqda Lutsk aholi punkti joylashgan.
Tarixi
thumb| Urushdan oldingi Polshaning Kolki gerbi Birinchi marta 1545-yilda tilga olingan. Bu joy 1940-yildan beri shahar tipidagi aholi punkti maqomiga ega.
Ikkinchi jahon urushi paytida Ukraina partizanlari tomonidan Kolki shahrida mahalliy er osti maʼmuriyati tashkil etilgan.
Yahudiy aholisi Ikkinchi jahon urushidan oldin muhim edi, bu umumiy aholining taxminan uchdan bir qismini tashkil etdi (1921-yilda 724 kishi, 1937-yilda 860 kishi). 1941-yil oxirida nemis armiyasi shaharni egallab oldi. 1941-yilning yozida 50 yahudiy Ukraina politsiyasi tomonidan oʻldirilgan 1941-yil oktyabr oyida yahudiylar gettoda yashashga majbur boʻldilar. 1942-yil iyul oyida yahudiy aholi Sicherheitsdienst va Jandarmeriya aʼzolari boʻlgan nemislardan iborat Eynsatzgruppen va mahalliy politsiya xodimlari tomonidan ukrainaliklar tomonidan qirgʻin qilindi.
Geraldika va gonfalon 1997-yilda qabul qilingan. Qoʻngʻiroq shaharning tarix davomidagi mudofaa rolining ramzi hisoblanadi. Linaceae mahalliy resurs hisoblanadi.
Nicole Jung
Nicole Yongju Jung (1991-yil 7-oktabrda tugʻilgan), Nicole nomi bilan mashxur, koreys-amerikalik qoʻshiqchi. U Janubiy Koreyadagi Kara qizlar guruhining sobiq aʼzosi.
2014-yilda Jung DSP Media kompaniyasini tark etgaan va yakkaxon faoliyatini davom ettirish uchun B2M Entertainmentga oʻtgan. Uning yakkaxon First Romance mini albom debyuti 2014-yil 19-noyabrda chiqqan.
Faoliyati
Jung 2007-yil 29-martda Park Gyuri, Han Seung-yeon va Kim Sunghee bilan birgalikda „Break It“ singli bilan Kara guruhining eng yosh aʼzosi sifatida debyut qilgan. Sunghee may oyida guruhni tark etgan va iyul oyida Goo Hara va Kang Jiyoung aʼzo sifatida qoʻshilgan.
2008-yil 4-dekabrda Kara oʻzining „Pretty Girl“ nomli 2-mini-albomini chiqargan va 2009-yil fevral oyida „Honey“ nomli keyingi albomi chiqqan; ikkinchisining xuddi shu nomdagi treki M Countdown! shousida 1-oʻrinni egallagan. 2009-yil iyul oyining oxirida Kara oʻzining „Revolution“ nomli ikkinchi albomini chiqargan. „Wanna“ va „Mister“ qoʻshiqlarining xit boʻlgani tufayli guruhning umumiy mashhurligi oshgan va ular uchinchi „Lupine“ mini-albomi bilan yanada eʼtirofga sazovor boʻlganlar.
Emily Ratajkowski
Emily OʻHara Ratajkowski (Emily O'Hara Ratajkowski Emili; 1991-yil 7-iyun) model va aktrisa.
Dastlabki yillar
left|thumb|274x274px| 2016-yil Ratajkowski 1991-yil 7-iyunda Londonning Vestminster tumanida tugʻilgan; uning ota-onasi Kathleen Balgley va John David Ratajkowski amerikaliklar. Fulbrayt ingliz tili oʻqituvchisi boʻlgan Kathleen Balgley San-Diego akademiyasida oʻz sanʼatini oʻrgatgan rassom bilan uchrashdi. Qizi tugʻilganda u 39 yoshda, rassom esa 45 yoshda edi. Ular turmush qurmagan. Emily ularning yagona farzandi edi. Emily onasini „feminist va intellektual“ deb taʼriflagan.
Oila West Kensington va Bloomsbury shaharlarida yashagan. Emily 5 yoshga toʻlganda, ular AQShga koʻchib oʻtishdi va Kaliforniyaning San-Diego shahrida joylashdilar. Uning bolaligi asosan yaqin atrofdagi Encinitas shahrida, okean boʻyidagi kichkina uyda oʻtdi. Balgley avval Kaliforniya Politexnika Universitetida dars bergan. Emily, shuningdek, bolaligida Yevropaning koʻplab joylariga sayohat qildi, Bantri, Irlandiya va Ispaniyaning Mallorka shaharlarida uzoq vaqt yashadi. Keyinchalik u toʻliq vaqtli model boʻlgunga qadar har yozda Irlandiyada uzoq vaqt yashadi.
Karyerasi
Ford Models bilan shartnoma imzolagandan soʻng, Emily Ratajkowski Forever 21 va Nordstrom kiyim brendlari bilan ishlagan, biroq fotograf Toni Duran bilan bir nechta fotosessiyalarni suratga olgandan soʻng model sifatida mashhur boʻlgan. 2009—2010-yillarda Emily Nickelodeon seriali iCarly da suratga tushdi va u yerda Tasha rolini oʻynadi.
2012-yil avgust oyida Sara Jan Andervud bilan birga u "Carl’s Jr." tez ovqatlanish tarmogʻi reklamasida rol oʻynadi. 2013-yilda u ikkita musiqiy videoda paydo boʻldi: Robin Tikning „Blurred Lines“ va Maroon 5 tomonidan „Love Somebody“. „Blurred Lines“ filmida ustki kiyimsiz suratga tushish unga mashhurlik keltirdi. YouTube dastlab klipning aniq versiyasini bloklagan, biroq keyinchalik uni qaytarib bergan.
Shundan soʻng, Ratajkowski koʻproq harakat qila boshladi va Treats jurnalining muqovasida yalangʻoch holda paydo boʻldi!, u ikkita shov-shuvli kliplarni suratga olish bilan bogʻlaydi. U Toni Kelli kabi fotosuratchilar bilan ishlagan, ular uni GQ jurnalining turkiy nashri muqovasida suratga olgan.
2021-yil noyabr oyida Ratajkowski „Moyo telo“ insholar toʻplamini chiqardi, unda u oʻz karyerasining rivojlanishi haqida gapiradi. Kitobda oilaviy munosabatlar, seksizm va ayollarni obyektivlashtirishning dolzarb masalalari koʻtarilgan.
Muhammad Yo‘ldoshev
Yo‘ldoshev Muhammad  Latif  —  1903-yili  tug‘ilgan,  Samarqand  shahridan,  savdogarning  o‘g‘li,  Xalq  iste’mol  jamiyati savdo bo‘limining mudiri. Aksilinqilobiy kayfiyatdagi millatchi bo‘lib  VKP(b)ning  7-yig‘ilishi  to‘g‘risida  aksiliniqilobiy qarashlarini bildirganlikda, xalq dushmanlarini  maqtaganlikda ayblangan.
Gipsometrik usul
Gipsometrik usul (yun. hypsos -balandlik, metreo — oʻlchayman) — geografik haritalarda yer yuzasi relyefini gorizontallar yordamida tasvirlash usullaridan biri. Haritaning vazifasi, masshtabi va joy relyefining xususiyatiga qarab, maʼlum balandlikni belgilaydigan gorizontallar yoki izogipelar (mutlaq balandligi bir xil boʻlgan nuqtalarni tutashtiruvchi chiziqlar) oʻtkaziladi.
Bundesliga
Bundesliga — 1963-yilda tashkil topgan (bunga qadar Germaniya chempionati maqomida edi) Germaniya bundesligasi 54 yillik tarixga egab boʻlib koʻhna qitʼaning eng kuchli turnirlaridan biri hisoblanadi.
right|Bundesliga)
Koʻhna qitʼasining eng kuchli uchta turnirlaridan biri hisoblanadi. Bundesliga tashkil topishiga qadar oʻtkazilgan turnirlarda 43 klub oltin medallarga ega boʻlishgan.
right|200px|FC Bayern Munich
Bundesligada chempionlik boʻyicha rekord „FC Bayern Munich“ ga tegishli hisoblanadi.Ular hozirgacha 27 turnirning gʻolibi boʻlishgan.Berlinning „Dinamo“ klubida 10, „Nyurnberg“ klubida 9ta chempionlik sovrini bor. Germaniya chempionati tashkil topgan vaqtdan beri faqatgina 12 ta klub musobaqada gʻolib boʻlgan.
Bu koʻrsatgich boʻyicha „FC Bayern Munich“ qolganlardan ancha oldinda hisoblanadi. Bundesligaga qadar 60-yil davomida bir marta chempion boʻlgan myunxenliklar XX-asr oxiri va XXI-asr boshlariga kelib 26 marta musobaqa gʻolibligini qoʻlga kiritdi.Myunxinliklardan keyingi oʻrinlarni Dortmund shahrining ikki klubi „Borussiya“ — Myongxengladbax klublari egallab turibdi. Bu jamolar hisobida 5 tadan bosh sovrin mavjud. Bremen shahrining „Verder“ klubi esa bu sovrinni toʻrt martagina yutib olgan boʻlsa „Hamburg“ va „Shtutgart“ klublari mos ravishda esa 3 martadan turnirda zafar quchishganlar. Yangi tashkil qilingan liganing dastlabki chempioni sanalgan „Kyoln“ esa, „Kayzerslautern“ bilan birga ikki martadan mavsumni eng yuqori pogʻonada yakunlashgan. Shu bilan bir qatorda „Nyurnberg“, „Ayntraxt“ Branshveyg, „Volfsburg“, „Myunxen-1860“ kulublari atiga bir marotabadan chempion degan nomni qoʻlga kiritishgan. Eng Qiziq jihati Sharqiy Germaniya klublaridan hali birortasi bundeslida chempion boʻlishmagan.
Bundesliga oʻrtacha futbol ishqibozlarining tashrifi boʻyicha dunyodagi yetakchi futbol ligalaridan biri hisoblanadi.2011-12-yilgi mavsumda har bir oʻyinga oʻrtacha 45 134 muxlis toʻgʻri kelgani Amerika Milliy Futbol Ligasidan keyin dunyodagi har qanday sport ligasi ichida ikkinchi oʻrinda turadi .Bundesliga 200 dan ortiq mamlakatlarda televideniye orqali namoyish etiladi.
Gips-beton buyumlar
Gips-beton buyumlar - qurilish gipsi va gips-beton asosida tayyorlanadigan qurilish buyumlari. Ulardan toʻsiq plita va panellar, pol ostiga yotqiziladigan plitalar, sanitariya-texnikasi kataklari, shamollatish (ventilyatsiya) bloklari, qoplama listlar (gipsli quruq suvoq) ishlab chiqariladi. Gips-betondan tayyorlanadigan toʻsiq panellari havo namligi 60% dan oshmaydigan xonalarda ishlatiladi. Turar joy binolari uchun ishlatiladigani tutash qilib yoki eshik oʻrni va framugalar qoldirib, 6 m uzunlik, 3 m balandlik, 80—100 mm qalinlikda ishlab chiqariladi. Panellarga ishlatiladigan gips-betonning mustahkamlik chegarasi kamida 3,5 Mn/m2 (35 kg kuch/sm2) boʻlishi lozim. Toʻsiq plitalari gips-beton yoki gipsdan 80—100 mm qalinlikda tutash va ichi boʻsh qilib ishlab chikariladi. Pol ostiga yotqiziladigan plitalar 50—60 mm qalinlikda "xona oʻlchamida" yoki xonaning bir boʻlagiga teng oʻlchamda ishlab chikariladi. Bunday plitalar gips-betondan tayyorlanib, yogʻoch reykalar bilan armaturalanadi. Sanitariya-texnikasi kataklari vertikal krliplarda qoliplanadigan yoki alohida panellardan yigʻiladigan hajmiy elementlar tarzida ishlab chikariladi. Shamollatish bloklari "qavat"ga teng balandlikda, 180 mm kalinlikda, 140 mm diametrda ochiq vertikal teshikli qilib ishlab chiqariladi. Qoplama listlar havo namligi 70% dan oshmaydigan xonalarning ichki devorlariga krplash uchun ishlatiladi. Bunday listlar orasiga gips toʻldirilgan kartondan iborat. Qoliplash konveyerlarida 2500—3300 mm uzunlikda ishlab chikariladi. Bulardan tashqari devor toshlari, qavatlararo yopmalar, chordoq yopmalari detallari, karnizlar, tovushni yutuvchi material va yongʻindan muhofazalovchi buyumlar yasaladi. G.-b. b. ishlatilganda yogʻoch materiallar tejaladi. Namdan asrash uchun G.-b. b.ning sirti suv oʻtkazmaydigan boʻyoqlar yoki pastalar bilan qoplanadi.
Sassiq popishaklar
Sassiq popishaklar (Lepipidae) — koʻkqargʻasimonlar turkumiga mansub qushlar oilasi. Bir turi — sassiq popishak maʼlum. Yevrosiyo va Afrikada tarqalgan. Qishlash uchun Shimoliy hududardan jan.ga uchib ketadi. Oʻzbekistonning dasht, togʻ va togʻ oldi hududlarida uchraydi. Tanasining uz. oʻrtacha 28 sm, qanotlari 13,5—15 sm, vazni 70 g gacha. Pati oqqora yoʻl-yoʻl, sargʻish jigarrang. Boshida toji (popugi) bor. Tumshugʻi ingichka, bir oz pastga egilgan. Mart oyida uchib keladi. Uyasini eski daraxtlar, imoratlar, kovaklar, qoyalar va boshqa yerlarga quradi. Badboʻy hid tarqatadi (nomi shundan olingan). Aprel—mayda 4—6 ta tuxum qoʻyadi. Tuxumini 15—20 kun bosadi. Bolalarini 22—23 kun davomida hasharotlar va ularning lichinkalari bilan boqadi. Keyingi yillarda eski kovakli daraxtlarning kesib yoʻq qilinishi Sassiq popishaklar sonining kamayib ketishiga olib keldi. Muhofaza qilinishi lozim.
Mohsen Karimi
Seyid Mohsin Karimi Kiyasariy (1994-yil 20-sentabrda Sari shahrida tug'ilgan) - Eronlik professional futbolchi, Fors ko'rfazi Pro ligasida "Nassaji" jamoasida o'ynagan.
Ilk martabasi
Karimi o'z faoliyatini 14 yoshida Padideh Sarida boshlagan. Keyin bir yildan so'ng klubni tark etdi va 2012-yilda "Esteg'lol"ga qo'shilishdan oldin ikki yil shaxsiy murabbiy bilan mashg'ul bo'ldi. 2012-13-yilgi mavsumda u "Esteg'lal" U17 jamoasi tarkibida bo'lgan va mavsumni Eron U17 ligasining eng yaxshi to'purari sifatida yakunlashga muvaffaq bo'lgan. Keyin Karimi keyingi mavsumda "Esteg'lol" zaxirasiga qo'shildi va u yana bir bor eng yaxshi to'purar bo'ldi. Shuningdek, 2015-yil 3-yanvarda 21 yoshgacha boʻlganlar derbisida “Persepolis” oʻrinbosarlari darvozasiga ikkita gol urdi.
2015-16-yilgi mavsum
Parviz Mazlumiy "Esteg'lol"ga yangi menejer etib tayinlangach, u Karimni asosiy tarkibga mustahkam joylashtirdi. Karimi mavsumdagi ilk o'yinini Siah jamegan ustidan 2:1 hisobida g'alaba qozondi.
Jumanji: Changalzor chorlovi
Jumanji: Changalzor chorlovi (inglizcha: Jumanji: Welcome to the Jungle) — 2017-yilda ekranlarga chiqarilgan fentezi, sarguzasht va komedik janrlaridagi film. Film rejissori — Jake Kasdan, ssenariy mualliflari — Chris McKenna, Erik Sommers, Scott Rosenberg va Jeff Pinkner. 1995-yilda ishlangan Jumanji filmining sikveli hisoblanadi. Filmda bosh rollarni Dwayne Johnson, Jack Black, Kevin Hart, Karen Gillan, Nick Jonas va Bobby Cannavale ijro etgan.
Mohsen Karimi
2017-18-yilgi mavsum
Mavsumning birinchi yarmini jarohati tufayli o'tkazib yuborgach, u Hazfi kubogi doirasida Eronjavonga qarshi o'yinda 68-daqiqada Farshid Esmoilining o'rniga maydonga tushdi. 2017-yilning 25-dekabrida u “San’at Naft”ga qarshi oʻyinda “Estegʻlol” uchun xet-trik qayd etdi (4:0).
Jumanji: Changalzor chorlovi
Oʻzbekcha dublyaj
Film oʻzbek tiliga „Favvora“ film studiyasi tomonidan oʻgirilgan.
Bundan tashqari, tarjimon — Firdavs Xoʻjayev, dublyaj va ovoz rejissori — Jamshid Tangliberdiyev, montaj ustasi — Hamidulla Latipov, texnik xodim — Muhammadali Rashidov, muharrir — Baxtiyor Karimov.
Gipsotermometr
Gipsotermometr (yun. hypsos -balandlik va termometr), termobarometr — atmosfera bosimint oʻlchaydigan simobli asbob. Ishlash tarzi bosim oʻzgarishi bilan suvning qaynash temperaturasi oʻzgarishiga asoslangan. G. yordamida suv bugʻining temperaturasi aniqlanib, kuyidagi formula asosida atmosfera bosimi r topiladi: p=760+t— 100/0,0375 mm. sim. ust., bunda t — bosim r dagi suvning qaynash temperaturasi. Bu usul birinchi bor fransuz fizigi va kimyogari A. V. Reno tomonidan taklif etilgan. G. asosan togʻli joylarning atmosfera bosimini oʻlchashda qoʻllaniladi.
Ustiluh
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Ustiluh (Устилу́г, Uściług, אוסטילע Ustile) — Ukrainaning Volin viloyati, Volodimir tumanidagi shaharcha. U Ukraina-Polsha chegarasining sharqiy tomonida joylashgan va 8 km (13 milya) Volodimirdan gʻarbda joylashgan. Aholisi 2,060 kishini tashkil qiladi.(2022-yil hisobiga koʻra)
Igor Stravinskiyning Ustiluhda mulki bor edi va 1890—1914-yillarda unga tez-tez tashrif buyurgan. Uning saroyi hozir muzeyga aylandi.
Tarixi
1917-yilgi rus inqilobiga qadar u Rossiya imperiyasining Volin gubernatorligining Vladimir-Volinskiy uyezdidagi aholi punkti edi. 1921-yildan 1939-yilgacha Polsha Voyvodaligi tarkibiga kirgan.
1940-yilda shahar maqomini olgan.
Ikkinchi jahon urushigacha bu yerda kamida 3200 yahudiy yashagan. 1941-yil 22-iyun kuni ertalab Sovet Ittifoqi va Germaniya oʻrtasida urush boshlangan kuni nemislar Ustiluhni kuchli bombardimon qildilar. Nemis armiyasi kechga yaqin shaharni bosib oldi. Nemislar yahudiy gettosini, Judenratni va getto politsiyasini tashkil qildilar va shahardagi yahudiylarni qul mehnati uchun ishlatdilar. Vaqti-vaqti bilan nemislar yahudiy yoshlarini yahudiy qabristoni yonidagi vodiyga olib borib, otib tashladilar. Faqat 1941-yil oktyabr oyida nemislar shahar ziyolilaridan 900 yahudiyni oʻldirishdi. Nemislar Ustiluhning qolgan yahudiylarini 1942-yil 1-sentyabrdan 15-sentyabrgacha Volodimir gettosiga koʻchirdilar va u yerda mahalliy yahudiylar bilan birga Piatydnie qishlogʻida oʻldirish uchun tayyorlangan chuqurlarda oʻldirishdi.
1989-yil yanvar oyida aholi soni 2404 kishi edi.
Valeriy Bykovskiy
Valery Fyodorovich Bykovsky (Вале́рий Фёдорович Быко́вский ; 1934-yil 2-avgust — 2019-yil 27-mart) Sovet kosmonavti boʻlib, uchta kosmik parvozni amalga oshirdi: „Vostok 5“, "Soyuz 22 " va „Soyuz 31“ va „Vostok 3“ va „Soyuz 37“ kemalarida ham zaxirada boʻlgan.
Erta hayot va martaba
1934-yil 2-avgustda Rossiyaning Pavlovskiy Posad shahrida tugʻilgan Bykovsky Fyodor Fyodorovich Bykovsky va Klavdiya Ivanovaning oʻgʻli edi. Uning singlisi Margarita uch yil oldin tugʻilgan. U toʻrt yoshga toʻlganda, Ikkinchi Jahon urushi boshlandi, bu oilani Kuybishevga, keyinroq yana Syzranga, Moskva yaqiniga koʻchib oʻtishga majbur qildi. 14 yoshida Bikovskiy dengiz maktabiga borishni xohladi, lekin otasi bu fikrni qoʻllab-quvvatlamadi va uni maktabda qolishga undadi. Bir necha kundan keyin Bykovsky Sovet havo kuchlari klubi haqidagi maʼruzada qatnashdi, bu esa uni uchuvchi boʻlish orzusini amalga oshirishga ilhomlantirdi. 16 yoshida u Moskva shahar aviatsiya klubida parvoz nazariyasi saboqlarini oʻta boshladi.
Bykovsky 18 yoshida aviatsiya maktabini tugatdi va Kachinsk harbiy aviatsiya akademiyasiga oʻqishga kirdi. U 21 yoshida akademiyani tugatib, leytenant unvonini oldi. 25 yoshida u qiruvchi uchuvchi boʻldi va keyinchalik kosmonavtlarni tayyorlashni boshlaganida 72 dan ortiq sakrash bilan uchuvchi va parashyut instruktoriga aylandi.
Vostok dasturi
26 yoshida u Jukovskiy nomidagi harbiy muhandislik akademiyasida kosmonavtlarni tayyorlashni boshlagan. Uning birinchi vazifasi „Vostok 3“ ning zaxira uchuvchisi boʻlgan. thumb| Bykovskiy va [[Valentina Tereshkova bolalar bilan, taxminan 1963-yil]] Bykovsky 1963-yil 14-iyunda „Vostok 5“ missiyasida uchirdi. Parvoz davomida u Yer ufqini suratga olish va noʻxatning oʻsishini hujjatlashtirish kabi tajribalar oʻtkazdi. Parvozdan ikki kun oʻtgach, Valentina Tereshkova „Vostok 6“ kosmik kemasini oʻzining kosmik kemasidan besh kilometr uzoqlikda uchirdi. U 1963-yilda „Vostok 5“ orbitasida besh kun boʻlganida koinotga chidamlilik boʻyicha rekord oʻrnatdi, bu erda uning chaqiruv belgisi „Hawk“ (ruscha: Yastreb) edi. Garchi bu parvoz davomiyligi bir necha kishidan iborat ekipajlar tomonidan oshib ketgan boʻlsa-da, bu yolgʻiz kosmik parvoz uchun chidamlilik rekordi boʻlib qolmoqda. „Vostok 5“ orbitasida Bikovskiy ham kommunistik partiyaga aʼzo boʻldi. 1966-yil 30-aprelda unga polkovnik unvoni berilgan.
Soyuz dasturi
Bykovsky „Soyuz 1“dan keyin tez orada uchirilishi rejalashtirilgan „Soyuz 2“ning dastlabki missiyasi qoʻmondoni etib tayinlandi. „Soyuz 2“ ning uch ekipaj aʼzosidan ikkitasi „Soyuz 1“ga yoʻldan tashqarida harakatlanish (EVA) orqali kirishi kerak edi. „Soyuz 1“ parvozi paytida bir vaqtning oʻzida koʻplab muammolar missiya rahbariyatini kosmik kemaga erta kirishni nazorat qilishga majbur qildi. Bu ham uchrashuv boʻlib oʻtmagani uchun „Soyuz 2“ parvozini bekor qilishga olib keldi. „Soyuz 1“ da asosiy parashyutni ushlab turgan trubka juda qoʻpol edi, bu ishqalanishga olib keldi, shuning uchun drogue parashyut uni tortib ololmadi. Kosmik kema yerga soatiga 93 mil tezlikda urilgan va Vladimir Komarov halok boʻlgan. „Soyuz 2“ kapsulasi „Soyuz 1“ bilan bir xil xususiyatlarga ega boʻlganligi sababli, Bykovsky va uning ekipaji oʻlganida, missiya bajarilgan boʻlar edi.
U Vladimir Aksyonov bilan „Soyuz 22“ missiyasida uchgan. Missiya 1976-yil 15-sentabrda boshlangan. Kapsula dastlab Apollon-Soyuz sinov loyihasi (ASTP) uchun zaxira edi. Missiyaning asosiy maqsadi Yerni kuzatish usullarini oʻrganish va qoʻllash edi. thumb| Valeriy Bikovskiy va sharqiy nemis astronavti [[Zigmund Jan|Zigmund Yan „Soyuz 31“ missiyasidan keyin]] U Sharqiy Germaniyalik Zigmund Jan bilan „Soyuz 31“ ning „Salyut 6“ kosmik stansiyasiga missiyasini boshqargan. U 1978-yil 26-avgustda uchirilgan. Ularga „Soyuz-29“ga yetib borgan kosmik stansiyada yana ikki kosmonavt qoʻshildi. Ular toʻrt yoshga toʻlganda, oʻzlari ustida biologik tajribalar oʻtkazdilar. Bykovskiy va Yan 3-sentabr kuni „Soyuz 29“ kapsulasida stansiyani tark etishdi va shu kuni kechroq Yerga qoʻndi.
Kosmonavtdan keyingi faoliyati
Uning keyingi faoliyatining katta qismi dunyoning sotsialistik mamlakatlari orasida Interkosmos dasturini targʻib qilishga bagʻishlangan. Yoshi munosabati bilan 1988-yilda harbiy xizmatdan zaxiraga oʻtkazilgan. „Soyuz 31“ missiyasidan soʻng Sharqiy Berlindagi Sovet fan va madaniyati markazi direktori boʻldi.
Shaxsiy hayot
Bikovskiy oʻtkir sportchi edi: "Harbiy havo kuchlarida xizmat qilish bizni ham jismonan, ham ma'naviy jihatdan kuchli qildi. Har birimiz kosmonavtlar Harbiy havo kuchlarida xizmat qilganimizda sport va PT bilan jiddiy shug'ullanganmiz. Bilaman, Yuriy Gagarin xokkeyni yaxshi ko'rardi. U darvozabon o'ynashni yaxshi ko'rardi. German Titov gimnastika ishqibozi edi, Andriyan Nikolayev chang'ini yaxshi ko'rardi, Pavel Popovich og'irlikni ko'tarish bilan shug'ullangan. Sport kosmonavtlar hayotining oʻziga xos xususiyati boʻldi desam, yanglishmayman."
U Valentina Mixaylovna Suxova bilan turmush qurgan, ularning ikki oʻgʻli bor. 2019-yil 27-martda vafot etdi.
Faxr va mukofotlar
thumb| Valeriy Bikovskiy va Vostok 5 koʻrsatilgan 1963-yil Sovet pochta markasi
Rozi Alxazov
Alxazov Rozi Musayevich — 1881-yili tug‘ilgan,  Maxachqal’a shahridan, savdogarning o‘g‘li, xalq iste’mol jamiyati savdo bo‘limining xizmatchisi. Aksilinqilobiy, troskiychilik  harakatining  tarafdori  bo‘lib  otilgan  xalq  dushmanlariga  xayrixohlik bildirganlikda, partiya  va  hukumat  sha’niga  aksilinqilobiy mish-mishlarni tarqatganlikda ayblangan.
Shazam (sehrgar)
Shazam (yoki The Wizard) — dastlab Fawcett Comics nashriyoti va undan keyin DC Comics tomonidan chop etilgan komiks qahramoni. 1940-yilda C.C. Beck va Bill Parker tomonidan yaratilgan qahramon birinchi marta Whiz Comics #2 (fevral, 1940-yil) komiksida paydo boʻldi.
Xo‘jayev Abdurahmon
Abdurahmon-Xo‘jayev Said  Jalol  Oqsoqol  —  1868-yili tug‘ilgan, Piskent  rayoni  Qoraquyli  qishlog‘idan,  quloqqa  tortilgan, hibsga olingan vaqgda aniq mashg‘uloti bo‘lmagan.
Qozogʻiston — Tojikiston munosabatlari
Qozogʻiston — Tojikiston munosabatlari — Qozogʻiston va Tojikiston oʻrtasida ikki tomonlama diplomatik aloqalar. Qozogʻiston va Tojikiston oʻrtasidagi oʻzaro diplomatik aloqalar 1993-yil 7-yanvarda oʻrnatilgan.
Tarix
Tojikiston elchixonasi Nur-Sulton shahrida 1993-yil iyun oyidan beri faoliyat yuritib kelmoqda. Qozogʻistonning Dushanbedagi diplomatik vakolatxonasi 1998-yil aprel oyida ochilgan va 2001-yil yanvar oyida u elchixona maqomini olgan. Tojikiston rahbari Imomali Rahmon 1993-yilda Qozogʻiston poytaxtiga rasmiy tashrif bilan kelgan. Ushbu tashrif davomida Tojikiston Respublikasi va Qozogʻiston Respublikasi oʻrtasidagi munosabatlar asoslari toʻgʻrisida bitim imzolangan. Tojikiston rahbarining Qozogʻistonga keyingi tashriflari 1995 va 2008-yillarda boʻlib oʻtdi. Qozogʻiston Prezidenti Nursulton Nazarboyevning Tojikistonga rasmiy tashriflari 2000-yil iyun va 2007-yil sentyabr oylarida amalga oshirilgan.
Bugungi kunda Qozogʻistonning Tojikistondagi Favqulodda va Muxtor elchisi Agybay Dynkenovich Smagulovdir. 2014-yil holatiga koʻra Tojikistonning Qozogʻistondagi Favqulodda va Muxtor elchisi Alizoda Nazirmaddir.
Girvonsoy
Girvonsoy (Buloqsoy) — Namangan viloyati Chust tumandagi soy. Chatqol togʻ tizmasining jan.-sharqiy yon bagʻridan boshlanadi. Uz. 16 km, havzasining mayd. 59 km2. Girvonsoy juda kamsuv, yuqori qismida oz miqdorda buloq suvi oqadi, oʻrta va quyi qismi koʻpincha, qurib yotadi. Kuchli jala yoqqan vaqtlarda Girvonsoyning suvi koʻpayadi.
Girdobi
Girdobi — naqsh turi; girdob (aylanma) koʻrinishidagi turunj naqsh, doira shaklidagi gajakgul. Amaliy bezak sanʼatining koʻp turlari (kulollik, kashtadoʻzlik, naqqoshlik va b.)da keng tarqalgan. Jumladan kulollar lagan (tubi)ni bezashda G.dan keng foydalanadi.
Sarmatlar
thumb|300x300px| Dakian urushidagi Sarmatiya [[Katafraktlar|katafraktlari. Trayan ustunining barelyefi. ]] Sarmatiyaliklar (Σαρμάται Σαρμάται, SarmataeSarmatlar) — koʻchmanchi eroniyzabon   qabilalardan tashkil topgan qadimgi xalq, miloddan avvalgi IV asrdan. eramizning birinchi asrlarigacha. Dunaydan Orol dengizigacha (zamonaviy Ukraina, Rossiya va Qozog'iston hududi) Yevrosiyoning dasht zonasida yashaydi.
Tadqiqotchilar maʼlumotlariga koʻra, sarmatlar “ Sauromatiyaliklar ” nomi bilan birinchi marta Gerodot (miloddan avvalgi V asr) tomonidan tilga olingan.), unda shunday xabar berilgan: "Agar siz Tanais daryosidan o'tsangiz (zamonaviy. Don), endi u yerda skif yerlari emas, balki Savromatlar hududi mavjud ” . Natijaga ko'ra. Lisenko, Mark Vipsanius Agrippa tomonidan dunyo xaritasi tuzilgan paytdan boshlab (miloddan avvalgi I asr). Miloddan avvalgi) "Sauromatians" va "Sarmatians" etnonimlari sinonim sifatida ishlatilgan.
Erta tarix
right|thumb| Rim sarkofagidan sarmatiyalikning tasviri, eramizning II asri. Diodor Siculus skiflarning Midiyadan Tanais daryosiga Savromatlarni ko'chirishi haqida xabar beradi. Pliniy, shuningdek, sarmatiyaliklarning Midiya bilan qarindoshligi haqida xabar bergan.
Gerodotning xabar berishicha, sarmatiyaliklar Amazonkalardan kelib chiqqan bo'lib, ular xotinlari bilan "Tanais sharqiga, shimoliy shamol yo'nalishi bo'yicha uch kunlik yo'lda" ko'chib kelgan skif yoshlariga uylanganlar.
Biroq, Gerodot skiflarning o'zlarining kelib chiqishi haqida gapirar ekan, Osiyoda yashagan "skif ko'chmanchilari" massagetlar tomonidan quvib chiqarilgan va "Araks daryosidan o'tib, Kimmerlar o'lkasiga ketgan" , noaniq esa, massagetlarning o'zlarini xuddi o'sha skiflarga  hisoblaydi. Gerodot, shuningdek, "sauromatlar" tili skif ekanligini, "lekin ular uzoq vaqtdan beri xato bilan gaplashishgan". Doro I ning skifiyaga bostirib kirishi paytida sarmatlar skiflarni qoʻllab-quvvatlab, skif podsholari qoʻshini tarkibiga kirgan.
"Sarmatiyaliklar" nomining kelib chiqishi haqida yana bir versiya mavjud. VA. Markvart uni Traetaonaning o'g'illaridan biri Sairim nomiga yaqinlashtirdi, uch aka-uka Sairim, Tura va Arya haqidagi Avesto hikoyasining qahramoni. Firdavsiy « Shohnoma »da «Gʻarb» Salmu (Sayrim), Tur- Chin va Turon, Ireju (Arya) — Eronning mulkiga oʻtganini yozadi.
Skifiyaning zabt etilishi
thumb|300x300px| Miloddan avvalgi birinchi ming yillikda Skifiyaning taxminiy hududi. Miloddan avvalgi V-IV asrlarda. Sarmatlar Skifiyaning tinch qo'shnilari edi. Sharqiy mamlakatlarga yo'l olgan skif savdogarlari Sarmatlar yerlaridan bemalol o'tishdi. Forslar bilan urushda sarmatlar skiflarning ishonchli ittifoqchilari bo'lgan. Atey davrida ittifoqchilik munosabatlari saqlanib qolgan, Sarmat otryadlari armiyada va skif shohi saroyida xizmat qilgan. Sarmatlarning alohida guruhlari Yevropa Skifiyasi hududida joylashdilar.
Miloddan avvalgi IV asr oxirida vaziyat o'zgardi. Skiflar Frakiya hukmdori Lisimach tomonidan mag'lubiyatga uchradilar, frakiyaliklar va Galatiyaliklarning kelt qabilalari skiflarni g'arbdan bosdilar. Muvaffaqiyatsiz urushlarning natijasi iqtisodiyotning tanazzulga uchrashi va ilgari bosib olingan yerlar va qabilalarning bir qismining Skifiyadan ajralib chiqishi edi. Skiflar podsholigi zaiflashganidan keyin uning sarmatlar bilan doʻstona munosabatlari miloddan avvalgi III asrda oʻzgargan tajovuzkor va jangari yosh Sarmat birlashmalarining Skifiyaga dushmanligi va hujumi.
Lusianning mashhur "Toksaris yoki do'stlik" hikoyasida skiflar Dandamis va Amizok sarmatlar bosqinining og'ir voqealarida do'stlikka sodiqligini sinab ko'rishadi. “ Sauromatiyaliklar o'n ming otliqlar orasida bizning yurtimizga kelishdi, piyoda, dedilar, uch barobar ko'p. ''Ular kelishini kutmagan odamlarga hujum qilgani uchun, ular hammani uchib ketishdi, bu odatda bunday hollarda sodir bo'ladi; ular qurol ko'tarishga qodir bo'lganlarning ko'pini o'ldirishdi, qolganlarini tiriklayin olib ketishdi, faqat daryoning narigi tomoniga suzib o'tishga muvaffaq bo'lganlar bundan mustasno, bizda ko'chmanchilar lagerining yarmi va vagonlarning bir qismi... hamma bilan vagonlar bor edi. ularda kimlar bor edi.'' ».
Doimiy reydlar va skiflar hududining sarmatlar tomonidan asta-sekin bosib olinishi sarmat qabilalarining Shimoliy Qora dengiz mintaqasiga ommaviy ko'chishi bilan yakunlandi.
Xalqlarning buyuk migratsiyasi
Bizning eramizning boshida xalqlarning Buyuk ko'chishi davri boshlandi, uning tashabbuskorlari, ko'plab tadqiqotchilarning fikriga ko'ra, Gotlar, keyin esa xunlar edi.
Avreliy Viktor oʻzining “Tsezarlar haqida” asarida yozadiki, Konstant Qaysar deb eʼlon qilinganda (taxminan 320—350-yillarda) gotlar va sarmatlar qoʻshinlari magʻlubiyatga uchragan. Sokrat Sxolastikning xabar berishicha, Valentinian vafot etgan yili (321-375.) Sarmatlar Rim imperiyasiga hujum qilib, Dunay daryosini Rezia hududida kesib oʻtdilar.
370—380-yillar oraligʻida xunlar ostgotlarni [ ] tor-mor etganlar va bundan oldin Iordaniyaning soʻzlariga koʻra, Meotida dan oʻtib, Alanlarni boʻysundirib, ularni tez-tez bosqinlar bilan zaiflashtirgan. .
Sarmatiya Ptolemey
Klavdiy Ptolemey o'zining "Geografiya qo'llanmasi" risolasida Yevropa va Osiyo Sarmatiya haqida yozgan, ular orasidagi chegara Tanais daryosi deb hisoblangan.
Miloddan avvalgi II asrdan boshlab Sarmatiyaliklar yunon, rim va sharq mualliflarining asarlarida tez-tez uchraydi. Tarixchi Strabon ularning qabilalarini yozig'lar, roxolanlar, aorseslar, siraklar, alanlar deb ataydi ; Tatsit eramizning 68-yilida Rim imperiyasining Moeziyaning Danubiya provinsiyasiga roksolanilarning halokatli reydi haqida yozadi, bu yerda ular " ikkita kogortani kesib tashlashdi "; 8-yilda Tomi shahriga surgun qilingan; shoir Ovid sog'inch va qo'rquv bilan o'zining "G'amli elegiyalari" da shahar ostidagi sarmatiyaliklarni tasvirlaydi - " ot va uzoqqa uchadigan o'q bilan kuchli dushman, qo'shni mamlakatni vayron qilmoqda "; Iosif Flaviy va Arrian 1-2-asrlarda Alanlarning Armaniston va Kapadokiyadagi urushlari haqida xabarlar qoldirdi - " qattiq va abadiy jangovar Alanlar ".
"Yevropa sarmatiyasi"
thumb|300x300px| Yevropaning sakkizinchi xaritasi Yevropa Sarmatiya va Taurik Chersonese ni o'z ichiga oladi. Chop etilgan: Strasburg (1513)). G'arbiy sarmat qabilalari - Roksalanlar va Iaziglar - Shimoliy Qora dengiz mintaqasi dashtlarini egallagan. Taxminan miloddan avvalgi 125-yil ular juda kuchli bo'lmasa-da, kuchli federatsiyani yaratdilar, uning paydo bo'lishi sharqiy sarmat qabilalarining bosimiga qarshi turish zarurati bilan izohlanadi. Ko'rinib turibdiki, bu ko'chmanchilarga xos bo'lgan dastlabki davlat bo'lib, unga sarmatiyaliklar qabilasi boshchilik qilgan. Biroq, g'arbiy sarmatlar skiflarning davlat tajribasini takrorlay olmadilar - miloddan avvalgi I asr o'rtalaridan boshlab ular ikkita mustaqil ittifoq sifatida harakat qildilar. Don va Dnepr o'rtasidagi dashtlarda roxolanlar aylanib yurgan, ularning g'arbida - Dnepr va Dunay o'rtasida - tillar yashagan.
Milodiy I asrning birinchi yarmida Yaziglar Oʻrta Dunay tekisligiga koʻtarilib, u yerda Dunay va Tisa daryolari oraligʻini (hozirgi Vengriya va Serbiya hududining bir qismi) egallagan. Tillarni kuzatib, Roksolani Rim imperiyasining chegarasiga yaqinlashdi, ularning aksariyati Dunayning quyi oqimida (zamonaviy Ruminiya hududida) joylashdilar. G'arbiy sarmatiyaliklar Rimning notinch qo'shnilari edilar, ular uning ittifoqchilari yoki raqiblari sifatida harakat qildilar va imperiya ichidagi o'zaro kurashga aralashish imkoniyatini qo'ldan boy bermadilar. Sarmatiyaliklar harbiy demokratiya davrida Rimni boy o'lja manbai deb bilishgan. Uni qo'lga kiritish usullari har xil edi: yirtqich reydlar, o'lpon olish, harbiy yollanma askarlar.
I asrning ikkinchi yarmidan boshlab Dakiya qiroli Dekebalning chaqirig'iga javoban sarmatiyaliklar Dakiya urushlarida qatnashadilar. 87-yilda Korniliy Fuskus boshchiligidagi Rim qoʻshini Dakiyaga bostirib kiradi. Rimliklar Tapay jangida mag'lub bo'ldi. Daklar Rim chegaralarini himoya qilishda qatnashish evaziga Rimdan yillik subsidiyalar to'lashdi. Bu subsidiyalarning bir qismini Yazig'lar ham olgan. Roksolanlar va Yaziglar dakiyaliklarning sodiq ittifoqchilari bo'lib, 106-yilning yozigacha, 106-yilning yozigacha, Dakiylarning Rimliklarga qarshi barcha harbiy yurishlarida, shu jumladan Trayanning birinchi Dakiya yurishida va Trayanning ikkinchi Dakiy yurishlarida qatnashgan. imperator Trayan boshchiligidagi qo'shinlar nihoyat Dakiya va uning poytaxti Sarmizegetusani egallab olishdi. Katta yo'qotishlarga uchragan Yazig'lar hech qachon avvalgi kuchlarini tiklay olmadilar. Endi rahbarlik sharqda yashagan va shuning uchun Rim istilosi ostida qolmagan qabilalar - Roksolanilarga o'tdi. Dakiya qulagandan so'ng, rimliklar bir muncha vaqt Roxolanlarga o'lpon to'lashda davom etishdi, ammo tez orada bundan voz kechishdi. Roksolanlar va Iaziglar o'lpon olishni to'xtatib, 117-yilda Rimning Dunay provinsiyalariga bostirib kirishdi. Ikki yillik reydlardan so'ng, sharqiy chegaralarida tinchlikni istagan Rim imperiyasi Roxolanlarga to'lovni qayta tiklashga majbur bo'ldi. Rimliklar ikki unvonga ega bo'lgan qirol Rasparagan bilan tinchlik shartnomasi tuzdilar - "Roxolanlar qiroli" va "Sarmatiyaliklar qiroli". Ehtimol, bu Yazygs va Roxolans rasmiy ravishda yagona oliy hokimiyatni saqlab qolganligini ko'rsatadi. Ko'pincha ular yaqin ittifoqda harakat qilishgan, garchi Iazigs O'rta Dunay tekisliklarini egallagan bo'lsa-da, Roksolanlar esa Quyi Dunay va Shimoliy-G'arbiy Qora dengiz mintaqasida joylashdilar. Rimliklar tillar va roxolanlar o'rtasida yashagan dakiyaliklarni zabt etib, ularning aloqalarini yo'q qilishga va hatto ular orasidagi aloqani taqiqlashga harakat qilishdi. Sarmatlar bunga urush bilan javob berishdi.
160—170-yillarda sarmatlarning Rim bilan kurashi ayniqsa oʻjar edi. Tinchlik shartnomasining shartlari ma'lum bo'lib, yoziglar 179-yilda imperator Mark Avreliy bilan tuzgan. Urush Rimliklardan ham, Sarmatiyaliklardan ham charchagan edi, ularning lagerida ikki tomon - Rim bilan kelishuv tarafdorlari va muxoliflari kurashgan. Nihoyat, tinchlik partiyasi g'alaba qozondi va urush tarafdorlari boshlig'i Banadasp shohi hibsga olindi. Mark Avreliy bilan muzokaralarni qirol Zantik olib bordi. Shartnomaga ko'ra, yozig'lar Rim yerlari orqali Roksolanlar qo'liga o'tish huquqini oldilar, ammo buning evaziga Dunay bo'ylab kemalarda suzib yurmaslik va chegaraga yaqin joylashmaslikka va'da berishdi. Keyinchalik, rimliklar bu cheklovlarni bekor qildilar va sarmatlar savdo uchun Dunayning Rim qirg'og'iga o'tishlari mumkin bo'lgan kunlarni belgiladilar. Yazigʻlar 100 ming mahbusni Rimga qaytardilar.
Yazigiya otliqlarining sakkiz minginchi otryadi Rim armiyasiga qabul qilindi, ba'zi chavandozlar Britaniyaga xizmat qilish uchun ketishdi. Jorj Dumezil kabi ba'zi olimlarning fikriga ko'ra, bu sarmatiyaliklar qirol Artur va davra stolining ritsarlari haqidagi kelt afsonalarining manbai bo'lgan.
Sarmatlar va Rim o'rtasidagi to'qnashuvlar keyinroq sodir bo'ldi. Tinchlik o'z o'rnini urushga bo'shatib berdi, keyin yana hamkorlik. Sarmat otryadlari Rim armiyasi va german qabilalarining qirollari xizmatiga kirishdi. G'arbiy sarmatlar guruhlari Rim viloyatlarida - hozirgi Vengriya, Ruminiya, Bolgariya, Yugoslaviya, Fransiya, Italiya, Buyuk Britaniya hududida joylashgan.
"Osiyo Sarmatiyasi"
thumb|300x300px| Osiyoning ikkinchi xaritasida Osiyoda joylashgan Sarmatiya mavjud. Chop etilgan: London (1770)). Aorses va Siraklarning Sharqiy Sarmat ittifoqlari Azov va Kaspiy dengizlari orasidagi bo'shliqlarda, janubda ularning erlari Kavkaz tog'larigacha cho'zilgan. Siraki Azov dashtlarini va Kuban shimolidagi Shimoliy Kavkaz tekisligini egallagan. Markaziy Kiskavkazning togʻ oldi va tekislik hududlari ham siraklar tarkibiga kirgan, ammo yangi davr boshida ular aorslar tomonidan chetga surilgan. Aorslar Dondan Kaspiy dengizigacha bo'lgan dashtlarda, Quyi Volga va Sharqiy Kiskavkazda yurgan. Ularning ko'chmanchi lagerlari Volgadan narigi janubiy Ural va O'rta Osiyo dashtlariga yetib bordi.
Siraklar ijtimoiy taraqqiyotning eng yuqori darajasi bilan ajralib turdi, ular Shimoli-Gʻarbiy Kavkazdagi meotiya dehqonlarini oʻziga boʻysundirdi va oʻz davlatini yaratdi. Sirakiya qirollarining qarorgohlaridan biri Azov dengizining sharqiy qirg'og'idan unchalik uzoq bo'lmagan joyda joylashgan Uspa shahri edi.
Siraki va Aorsi o'rtasidagi munosabatlar haqida juda kam narsa ma'lum. Miloddan avvalgi I asr oʻrtalarida ular ittifoqchi bo'lib, Bosfor qiroli Farnakga birgalikda harbiy yordam ko'rsatdilar. Milodiy I asr oʻrtalarida Bosfor qiroli Mitridat VIII va uning ukasi Kotis oʻrtasidagi taxt uchun kurashda Aorsi va Sirakiylar dushman sifatida harakat qiladilar. Siraklar Mitridatni qo'llab-quvvatladilar, aorsiylar rimliklar bilan birgalikda Kotis tarafida edilar. Rimliklarning birlashgan qoʻshinlari, aorsiylar va bosfor muxolifati Sirakdagi Uspa shahrini egalladi. Bu voqealarni Rim tarixchisi Korniliy Tatsit tasvirlab bergan. Uning aytishicha, Uspa qulagandan keyin Siroq podshosi Zorsin " o'z xalqining yaxshiligini afzal ko'rishga qaror qildi " va qurollarini qo'ydi. Ittifoqchilardan mahrum bo'lgan Mitridatlar tez orada qarshilikni to'xtatdi. Rimliklarning qo'liga tushishni istamay, Aorsi Evnon podshosiga taslim bo'ldi. Tatsit yozadi: " U podshohning xonalariga kirdi va Evnonning tizzalariga cho'kkalab: "Sizning oldingizga ixtiyoriy ravishda paydo bo'lgan, rimliklar ko'p yillardan beri ta'qib qilgan Mitridatlar " dedi.
Alanlar — koʻchmanchi Sharqiy sarmatlarning eroniyzabon qabilalari ittifoqi, I asr oʻrtalarida antik mualliflar eʼtiboriga tushgan. "Alan" atamasi skif-sarmat aholisi etnonimiyasida mashhur bo'lgan qadimgi eroncha "Ariana" so'zidan kelib chiqqan.
Alanlar, ayniqsa, aorslar boshchiligidagi Sharqiy Sarmat birlashmalari orasida jangariligi bilan ajralib turardi. O'sha davr manbalari "mag'ul bo'lmas", "jasur", "abadiy jangchi" Alanlar haqida havolalar bilan to'la. Qadimgi an'analar ularni Dunayning quyi oqimida ham, Shimoliy Qora dengiz mintaqasida ham, Kiskavkaz dashtlarida ham eslatib o'tadi.
II asrda "Alaniya" alanlar yashaydigan hudud sifatida tilga olinadi. Ayni paytda Terek daryosi "Alonta" nomini oldi. III asrning oʻrtalaridan kechikmay, Xitoy yilnomalarida Orol - Kaspiy choʻllarida mahalliylashtirilgan aorslarning sobiq egaliklari “Alaniya” deb oʻzgartirilgan. Shu bilan birga, boshqa sarmat qabilalarining nomlari ham manbalar sahifalaridan yo'qolgan. Bularning barchasi jarayonning muhim bosqichlari bo'lib, ularning mohiyati shundan iborat ediki, alanlar, IV asr muallifi Ammianus Marcellinusning so'zlariga ko'ra, " doimiy g'alabalar bilan asta-sekin qo'shni xalqlarni charchatib, ularning nomini yoyishdi ".
Alanlar 134-yilda bo'lgani kabi Daryal (" Alan Geyts ") va Derbent dovonlaridan foydalanib, Kavkaz bo'ylab yurish qildilar, Kavkaz Albaniyasini, Atropatenani vayron qildilar va Kapadokiyaga etib bordilar. Shimoliy Kavkazning ba'zi tog' qabilalari bilan aloqa o'rnatib, ular Zaqafqaziyaning haqiqiy balosiga aylandilar. Bu voqealarning aks-sadolari gruzin yilnomalarida qadimgi voqealardan tashqari saqlanib qolgan. Kappadokiya hukmdori Flaviy Arrian "Alaniya tarixi" asarini yaratishni muhim deb hisobladi.
Alanlar Bosfor qirolligi ishlarida faol qatnashdilar. Fanagoriyada bir guruh alaniyalik tarjimonlar bor edi. Alanlarning harbiy hokimiyati shunchalik katta ediki, Rim imperiyasida ular maxsus harbiy qo'llanma - ularga qarshi kurashish uchun qo'llanma yaratdilar va Rim otliqlari Alaniya otliqlaridan bir qator taktikalarni oldilar.
I—II asrlarda siraliklar aorsiylar, rimliklar va bosforlar bilan boʻlgan urushlarda katta insoniy yoʻqotishlarga uchradilar. P.ning xulosalariga ko'ra. U. Outleva va N. DA. Anfimov ga koʻra, tirik qolgan Siraklarning koʻp qismi Bosfor qirolligida ellenizatsiyani boshdan kechirgan, soʻngra ular alanlar etnosining shakllanishida ishtirok etgan, kichikroq qismi esa meotlar tomonidan assimilyatsiya qilingan. Aynan mana shu tarixiy voqealar, P. U. Autlev, Osetin Nart dostonida Nart Sausyrik kabi qahramonning paydo bo'lishiga sabab bo'ldi (u buni "o'tkir sirak" deb tushundi).
Paleogenetika
Pokrovkadan ilk sarmatiyalik (miloddan avvalgi V-II asrlar) Miloddan avvalgi e.) janubi-g'arbiy Uralda Y-xromosomali haplogrup R1b1a2a2-CTS1078 edi.