cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Turk lirası
Turk lirasining old tomonida bugungi kungacha faqat Mustafo Kamol Otaturk va İsmet Inönüning suratlari topilgan. Ismet Inönüning surati prezidentlik davrida (1938-1950) faqat turk lirasining old tomonida edi. Buning sababi, Usmoniylar davridan beri anʼanaga aylangan va Usmonli boʻlmagan koʻplab davlatlar tomonidan ham qoʻllaniladigan pulning old tomoniga davlat rahbarining rasmini qoʻyishdir. Bu anʼana 1925-yil 30-dekabrda qabul qilingan „Mavjud kassa hujjatlarini yangi hujjatlar bilan amalga oshirish toʻgʻrisida“ gi 701-sonli qonun bilan rasmiylashtirildi. Shu sababdan tanganing old tomonida prezidentlik davrida İsmet İnönüning surati ishlatilgan. Biroq, bu qonunga 1952-yilda Adnan Menderes boshchiligidagi hukumat tomonidan oʻzgartirish kiritildi va turk lirasida oʻsha paytdagi davlat rahbari emas, faqat Mustafo Kamol Otaturkning surati boʻlishiga qaror qilindi. Shuning uchun turk lirasi oldida suratlari ishlatilgan yagona davlat arboblari Mustafo Kamol Otaturk va İsmet İnönü edi. Bundan tashqari, Yunus Emre, Mehmed II, Mehmet Akif Ersoy va Cahit Arf kabi turk buyuklarining portretlari turk lirasining baʼzi emissiyalarining orqa tomonida joylashgan.
Usmonli lirasi (1844-1923)
Birinchi lira Usmonli lirasi nomi bilan 1843-yil 5-yanvarda Sulton Abdulmejid davrida chiqarilgan. Qogʻoz pullar chop etilishidan oldin ishlatilgan bu Usmonli oltin tanga sariq lira deb atalgan. 1854-yil 2-iyunda chorak lira va 1855-yil 18- fevralda ikki yarim va besh yarim lira bosildi.
Birinchi turk lirasi (1923-2005)
Respublika eʼlon qilingandan soʻng, 1925-yil 30-dekabrdagi 701-sonli „Mavjud hujjatlarni yangi qogʻozlar bilan musodara qilish toʻgʻrisida“gi qonun qabul qilindi va birinchi Turk banknotlarini chop etishga qaror qilindi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/E1_1000_TL_%C3%B6n_y%C3%BCz.jpg/200px-E1_1000_TL_%C3%B6n_y%C3%BCz.jpg|left|thumb|200x200px| Old tomonida Otaturkning portreti tushirilgan banknot, 1927-yilda muomalaga chiqarilgan. Respublika davridagi birinchi qogʻoz pullar 1927-yilda Buyuk Britaniyada Tomas de la Rue kompaniyasi tomonidan zarb qilingan 88 ming ingliz oltin tangasi edi.Bu davrda hali Turkiyaning oʻz markaziy banki yoʻq edi. (1715-sonli Markaziy bank qonuni 1930-yil 30-iyunda Rasmiy gazetada eʼlon qilingan va Turkiya Respublikasi Markaziy banki 1931-yil 3-oktabrda faoliyat koʻrsata boshlagan.) 1927-yilda hali Alifbo inqilobi sodir boʻlmagani uchun, tangalarda lotin harflari yoʻq edi. Otaturkning portreti 1927-yilda bosilgan 1, 5 va 10 liradagi moyboʻyoqda paydo boʻlgan. Boshqa tangalarda Otaturk suv belgisida ham, rasm sifatida ham koʻrinadi. Birinchi tangalarda usmonli turk va fransuz tillarida yozuvlar hamda oʻsha davr Moliya vaziri Mustafo Abdulhalik Rendaning imzosi bor edi. 1927-yilda zarb qilingan tangalar 1928-yildagi alifbo inqilobidan keyin ham koʻp yillar davomida oʻz kuchini saqlab qoldi, chunki lotin harflarida tangalarni bozorga qaytarish katta xarajat edi. 1937-yilda muomalaga kirgan lotin harflari bilan tangalarning barchasida Otaturkning portretlari bor edi.
Otaturkning portretlari 1927-yil sentyabrdan 1938-yil 11-noyabrgacha bosilgan banknotlarda edi. 1938-yilda Otaturk vafotidan keyin İsmet İnönü prezident boʻlganligi sababli qonun talabiga koʻra, banknotlarda Inönü portreti qoʻllanila boshlandi. 1952-yilda kuchga kirgan 5-emissiya banknotlarida Demokratik partiya hukumati Otaturk portretini yana banknotlarga qoʻyishga qaror qildi.
Respublika tashkil topganidan buyon 9 ta emissiya guruhidagi 24 xil qiymatdagi 126 ta banknotalar muomalaga chiqarildi. Birinchi oltita emissiya guruhidagi barcha banknotalar va yettinchi emissiya guruhidagi banknotlarning bir qismi turli sanalarda muomaladan chiqarildi va 10 yillik daʼvo muddati tugashi bilan o‘z qiymatini yo‘qotdi.
Ikkinchi turk lirasi (2005-yildan hozirgi kungacha)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a7/New_Turkish_Lira-set.jpg/220px-New_Turkish_Lira-set.jpg|thumb| yangi turk lirasi 2003-yil dekabr oyida Turkiya Oliy Millat Majlisi turk lirasidan oltita nolni olib tashlash orqali yangi valyuta yaratishga ruxsat beruvchi qonunni qabul qildi. Turk lirasining qayta baholanishi bilan Ruminiya leyi qisqa vaqt ichida dunyodagi eng kam qiymatli valyutasiga aylandi (2005-yil iyul oyida qayta baholangan). Shu bilan birga, hukumat 50 va 100 lik ikkita yangi nominalni chiqardi.
Yangi turk lirasi (2005-2009)
Bu 2005-yil 1-yanvarda turk lirasidan olti nol olib tashlanganidan beri foydalanilgan rasmiy valyutadir. 2005-yil yanvaridan 2008-yil dekabrigacha boʻlgan oʻtish davrida ikkinchi turk lirasi rasman „Yangi turk lirasi“ deb ataldi. Valyuta kodidagi „Y“ harfi turkcha „yangi“ so‘zidan olingan. Rasmiy ravishda „YTL“ deb qisqartirildi va 100 yangi kurushga boʻlingan.
2009-yil yanvar oyidan boshlab ikkinchi turk lirasidan „yangi“ soʻzi olib tashlandi va uning rasmiy nomi yana „turk lirasi“ ga oʻzgartirildi va „TL“ ga qisqartirildi.
Qiymati
Lira tarixan yuqori yillik inflyatsiya darajasiga ega boʻlgan valyutadir. 1930-yilda Turkiya Oliy Millat Majlisi tomonidan „ Turk valyutasi qiymatini himoya qilish toʻgʻrisida“gi qonun qabul qilindi, u hukumatga milliy valyuta kursining oʻzgarishini oldini olish uchun jinoiy sanksiyalar bilan qoʻllab-quvvatlanadigan tartibga soluvchi qarorlar qabul qilish huquqini berdi. Dastlab Britaniya funti va fransuz frankiga bogʻlangan lira 1946-yildan boshlab T₤2,8 = 1 AQSh dollari boʻlishiga kelishilgan edi. Ushbu fiksatsiya 1960-yillargacha barqaror boʻlib qoldi, shundan soʻng u T₤9 = 1 AQSh dollarini berish uchun devalvatsiya qilindi. Keyingi davrlarda hukumat liraga intervensiya qildi va dollarga asoslangan devalvatsiya davom etdi.
1980-yillarga qadar Turkiya TL qiymati Markaziy bank tomonidan belgilab qoʻyilgan va oʻsha qiymatda oʻzgarmas boʻlgan qatʼiy kurs rejimidan foydalanishni davom ettirdi. Ushbu sanadan keyin mamlakat valyuta kursi bozorda belgilanadigan, lekin Markaziy bankning doimiy intervensiyalari bilan yo‘naltiriladigan intervensiyali suzuvchi valyuta kursi rejimiga o‘tdi. 2000-yilda guruh ichidagi dalgalanma rejimi qabul qilindi, uni amalga oshirish 2001-yil inqirozida toʻxtatilishi kerak edi. Ushbu rejim doirasida valyutaga asoslangan barqarorlashtirish dasturi amalga oshirildi va valyuta kursi rejimi moslashuvchan langar sifatida belgilandi. Inqirozdan soʻng Turkiya suzuvchi valyuta kursi rejimiga oʻtganini eʼlon qildi.
Yuqori inflyatsiya tufayli birlik asosida qadrsizlangan lira 1995 va 1996 va 1999-2004-yillarda Ginnesning rekordlar kitobi tomonidan eng qadrsiz valyuta sifatida tanlandi. YTL ga oʻtish va 6 nolni olib tashlash natijasida uning birlik qiymati qayta tartibga solindi. 2001-yildan beri TL yillik inflyatsiya darajasi tarixiy inflyatsiya qiymatlari bilan solishtirganda past boʻldi. Biroq Erdo‘g‘on prezident bo‘lganidan keyin inflyatsiya ortib bormoqda. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Euro_exchange_rate_to_TRY.svg/350px-Euro_exchange_rate_to_TRY.svg.png|thumb|350x350px| [[Yevro -Turk lirasining 2000-yildan beri kursi]]
2018-2022-yillar Turkiya valyutasi va qarz inqirozi
2018-yilning o‘rtalaridan boshlab lira tez pasayishni boshladi. Umuman olganda, iqtisodchilarning fikricha, inqiroz Rejep Tayyip Erdoʻgʻanning Turkiya Respublikasi Markaziy bankining foiz stavkalarida inflyatsiyaga qarshi siyosat olib borishiga toʻsqinlik qilishi natijasida yuzaga kelgan. Boshqa tomondan, Markaziy bank 2018-yil sentyabr oyida foiz stavkalarini oshirdi. Erdogʻan inflyatsiyani tashqi kuchlar bilan bogʻlagan va bu fikrni oʻsha paytdagi odamlarning 42 foizi ham qabul qilgan. Bu daʼvo koʻpincha fitna nazariyasi sifatida tasvirlanadi.
2020-yilda qadrsizlanishda davom etayotgan lira inflyatsiyasi past foiz stavkalari, Erdo‘g‘on hukumatining deportatsiya qilish harbiy amaliyotlari va boshqa geosiyosiy muammolar, Turkiyaga nisbatan sanksiyalar joriy qilishi mumkin bo‘lgan Jo Baydenning saylanishi ehtimol, 2020- yilgi Amerika Qoʻshma Shtatlari prezidentlik saylovi va Turkiyadagi COVID-19 pandemiyasi kabi sabablar bilan izohlangan.
2021-yil boshida foiz stavkalarining oshishi tufayli lira qiymatida tiklanish kuzatilgan boʻlsa-da, Markaziy bank rahbari Naci Agbalning ishdan boʻshatilishi 2021-yil 21- martda tez inflyatsiyaga sabab boʻldi. Oʻsha yilning iyun oyida 8,8 dollar-lira kursi bilan tarixan past qiymatini koʻrgan lira, 2021-yilning eng tez qadrsizlanayotgan valyutalaridan biri boʻldi. 2022-yil boshida dollar lira qiymati bo‘yicha rekord 18,88 darajaga yetdi. Lütfi Elvanning isteʼfoga chiqishidan soʻng, Erdoʻgʻanning foiz stavkasi haqidagi gʻoyalariga yaqin deb taʼriflangan Nureddin Nebatiyning lavozimga tayinlanishi, foiz stavkasini pasaytirishning davom etishi va eng kam ish haqining eʼlon qilinishi hissa qoʻshgan omillar sifatida tasvirlangan. 2021-yil oxirida liraning tushishiga. 2021-yilda roʻy bergan inflyatsiya inqirozi tufayli Adolat va Taraqqiyot partiyasi va Rejep Tayyip Erdogʻanni jamoatchilik orasida qoʻllab-quvvatlash darajasi soʻrovlarga koʻra sezilarli darajada kamaydi.
Belgisi
TCMB tomonidan 2011-yil 8-sentyabrda Turk lirasining obro‘sini mustahkamlash va uning dunyoda barqarorligini oshirish maqsadida TL Symbol tanlovi uyushtirildi.
Tulay Lale dizaynidagi yangi belgi (₺) yarim langar ichiga joylashtirilgan ikki chiziqli kichik T harfidan iborat. Ikki chiziq sharq-gʻarbiy koʻprik va barqarorlikni, langar esa balandlik va ishonchni ifodalaydi.
Turk lirasi belgisi, talaffuzidan farqli oʻlaroq, pul qiymatining chap tomonida joylashgan. (₺5, ₺10, ₺20. . .)
Banknotalar
5083-sonli „Turkiya Respublikasi Davlatining pul birligi to‘g‘risidagi qonun“iga asosan, Vazirlar Kengashiga Yangi turk lirasi va Yangi Kurushdagi „Yangi“ so‘zlarini olib tashlash vakolati berildi. Vazirlar Kengashining yuqorida qayd etilgan qarori 2007-yil 5--maydagi Rasmiy gazetada eʼlon qilingan.
Tangalar
U 2009-yil 1-yanvarda toʻqqizinchi emissiya bilan muomalaga kiritildi. Tangalar zarb va shtamp bosmaxona bosh boshqarmasi tomonidan ishlab chiqariladi.
216 (son)
216 (ikki yuz oʻn olti) — 215 va 217 sonlari orasidagi natural sondir.
Matematikada
216 = 23 × 33
Simli aloqa
Simli aloqa — axborotlarni elektr signallari vositasida sim orkali uzatish va qabul qilish. Uzoq (shaharlararo) va mahalliy (shahar ichidagi) turlarga boʻlinadi. Axborotlar tovush orqali uzatilishi va eshitib qabul kdiinishi (telefon aloqa), shartli belgi yoki harf va raqamlar tarzida yozib olib, eshittiruvchi apparatlar yordamida uzatilishi hamda qabul qilinishi (telegraf aloqa), qoʻzgʻalmas tasvirlar — fotosuratlar, chizmalar, rasmlar (faksimial aloqa) yoki qoʻzgʻaluvchan tasvirlar tarzida (televideniye) uzatilishi mumkin. Simli aloqada yer osti aloqa kabellari, signallarni elektron kuchaytirgichlar va boshqa apparatlardan foydalaniladi. Simli aloqa koʻpincha radioaloqa bilan birga qoʻllanadi.
Simirenko
Simirenko, Simirenko reneti — kechpishar olma navi. Mliyev tajriba st-yasi (Cherkassi viloyati)da ukrain olimi va pomologi L. P. Simirenko (1855—1920) tomonidan yaratilgan. Oʻrta Osiyoga 20-asr ning boshlarida keltirilgan. Dastlab Toshkent, Samarqand sh. atroflarida ekilgan. Daraxti oʻrtacha boʻyli, kuchli payvandtagda bal. 6—7 m ga boradi. Shoxshabbasi keng, oʻrtacha shoxlangan. Mevasi yirik, oʻrtacha vazni 120 g (400 g gacha boradi). Pusti yashil, oq nuktalari bor, oftobga karagan tomoni sariq rang, eti koʻkimtiroq, qattiq, sersuv, muloyim, nordonroqshirin, xushboʻy tarkibida 12,7% kand, 0,63% kislota mavjud. Oʻzbekistonda S. navi 20-asrning 70y.larida bogʻlarda oʻstirilishi jihatidan 1-oʻrinni egallagan (jami bogʻlarning 36,6%). Mevasi sentabr oxiri — oktabr boshlarida uziladi. 4—6 oy yaxshi saqlanadi. Yovvoyi olmaga payvand qilingan koʻchati 5—6 yili, past payvandtagda 3—4 yili hosil beradi, 8—9yili toʻliq hosilga kiradi. Tupidan 145—300 kg gacha hosil olinadi. K,ishki olma navlari orasida tovar mahsuloti sifati boʻyicha birinchi oʻrinda turadi. Daraxti sovuqqa chidamli (—26° gacha chidaydi). Oʻzbekistonning barcha viloyatlarida ekiladi va moʻl hosil olinadi.
Simla
Simla, Shimla — Hindistonning shim. qismidagi shahar. Himachal Pradesh shtatining maʼmuriy markazi. Aholisi 65 ming kishi (2001). Himolay togʻi etaklarida, 2200 m balandlikdagi togʻ ikdim kurorti. Yoz oylarida temperatura 19—28°, qishda 0° dan past. Avtomobil va temir yoʻl oʻtkazilgan. Sanoat korxonasi yoʻq. Ilmiy markaz, markaziy ilmiy tadqiqot instituta, unt, shahar yaqinida aeroport bor. Turizm markazi.
thumb|Shimladagi Rashtrapati Niwas (sobiq Viceregal Lodge) Angliyadan tashqaridagi [[Yakobet uslubining namunasidir.]]
Fontenblo shartnomasi 1762
Fontenblo–shartnomasi 1762-yilda Fransiya va Ispaniya oʻrtasida tuzilgan maxfiy bitim boʻlib, unga koʻra Fransiya Luiziana shtati hududini Ispaniyaga topshirgan. Bitm Fransiya va Hindiston urushi davrida Shimoliy Amerikadagi Signal tepaligidagi jangdan soʻng (1762-yil sentabr) tuzilgan, shundan soʻng Fransiya Yangi Fransiya (Kanada) ustidan oʻz nazoratini yoʻqotdi. Yetti yillik urush bilan bogʻliq janglar Yeropa boʻylab avj oldi. Kanadani yoʻqotib qoʻygan qirol Lyudovik XV Ispaniya qiroli Karl III ga „Luiziana shtati deb nomlanuvchi mamlakatni, shuningdek, Yangi Orlean va shahar joylashgan orolni“ qabul qilishni taklif qildi. Charlz III bu taklifni 1762-yil 13-noyabr kuni qabul qildi. Ular: butun Missisipi vodiysi Appalachi togʻlaridan boshlab Rokki togʻlarigacha Ispaniyaga chekinishdi. Fontenblo shartnomasi hatto Buyuk Britaniya bilan urushni tugatgan Parij shartnomasi (1763) muzokaralari va imzolanishi paytida ham sir saqlangan.
Parij tinchlik shartnomasi (1763) Luizianani Fransiya va Buyuk Britaniya oʻrtasida taqsimlab berdi: sharqiy yarmi Buyuk Britaniyaga oʻtkazildi, gʻarbiy yarmi va Yangi Orlean nominal ravishda Fransiya hukmronligi ostida qoldi. Ispaniya hukumati Britaniyaning sharqiy Luizianani nazorat qilishiga eʼtiroz bildirmadi. Bundan tashqari, Parij shartnomasiga koʻra, Ispaniya Floridani Buyuk Britaniyaga berdi va Gʻarbiy Luiziana kompensatsiya sifatida koʻrib chiqildi. Parij shartnomasiga koʻra, Britaniya hukmronligi ostida yashashni istamagan fransuz mustamlakachilariga 18 oy muddat berilgan, bu vaqt ichida ular boshqa fransuz mustamlakalariga erkin hijrat qilishlari mumkin edi. Ushbu muhojirlarning koʻpchiligi Luizianaga koʻchib oʻtishdi va u yerda Ispaniya hukmronligi ostida qolishdi.
Nihoyat, 1764-yilda Ispaniyaga chelinish eʼlon qilindi. 1764-yil 21-apreldagi maktubida Lyudovik gubernator Charlz Filipp Obriga kelishuv haqida murojaat qildi:
Gʻarbiy Luizianadagi mustamlakachilar bu kelishuvni tan olishmadi va 1768-yildagi qoʻzgʻolonda birinchi ispan gubernatorini quvib chiqarishdi. Irlandiyalik emigrant Alejandro OʻReyli qoʻzgʻolonni bartaraf etdi va 1769-yilda Ispaniya bayrogʻini rasman koʻtardi.
Slavica Ecclestone
Slavica Eccleston (1958-yil 2-iyunda tugʻilgan) xorvatiyalik sobiq model va Formula One sobiq bosh direktori Bernie Ecclestonening sobiq rafiqasi.
Yoshligi
Ecclestone Rijeka shahrida tugʻilgan, u yerda uning serb ota-onasi Jovan „Jovo“ Radich va Lyubica Malic boʻgan. Tez orada oila shimoliy Bosniyaga otasining qishlogʻiga koʻchib oʻtdi, yaʼni Slavica bolaligining koʻp qismini Maglajanida oʻtkazdi. Ota-onasi yetti yoshida onasi Lyubica tarbiyasida ajrashganidan soʻng, Slavicaga „oʻzingga qilinishini istamagan narsani boshqa birovga qilmaslik“ni oʻrgatishgan.
Faoliyati
Oʻzining dastlabki faoliyatida Slavica moda modeli boʻlib ishlagan, bir qator mijozlar, jumladan, dizayner Armani uchun modellik qilgan. 1982-yilda Monzada boʻlib oʻtgan Italiya Gran-prisida Armani uchun Formula One reklama tadbiri ustida ishlayotganda, 24 yoshli 52 yoshli Formula One rahbari Bernie Ecclestone bilan uchrashdi.
Shaxsiy hayoti
Nikohdan Slavicaning ikkita qizi bor: Tamara (1984) va Petra (1988).
2008-yil noyabr oyida Slavica 23 yillik nikohdan keyin ajrashish uchun ariza berdi. Ajralish 2009-yil 11-martda berilgan. U The Sunday Times boylar roʻyxatida 194-oʻrinni egalladi, chunki u ajrashganidan keyin taxminan 740 million funt sterling miqdorida mukofot olgan.
2018–19-yilgi Formula E chempionati
2018-19-yilgi Formula E chempionati FIA Formula E chempionatining beshinchi mavsumi bo‘lib, Xalqaro avtomobil federatsiyasi (FIA) tomonidan eng yuqori toifa sifatida eʼtirof etilgan elektromobillar uchun poyga chempionati hisoblanadi.
2018-19-yilgi mavsumda mutlaqo yangi Gen2, ikkinchi avlod Formula E avtomobili taqdim etildi, u avvalgi Spark-Renault SRT 01E shassisiga nisbatan sezilarli texnologik yutuqlar bilan ajralib turadi — uning quvvati 200 kVt dan 250 kVt gacha ko‘tarilib eng yuqori tezlikka chiqadi. Tezligi 280 km/soat (174 milya) atrofida.
Fransiyalik Jean-Éric Vergne Nyu-Yorkdagi ePrix musobaqasida birinchi oʻrinni qoʻlga kiritganidan soʻng mavsum gʻolibiga aylandi, Audi Sport Abt Schaeffler esa Vergnening Techeetah jamoasini ikki ochkolik farq bilan magʻlub etib, jamoalar chempioni sifatida eng yuqori pogʻonadan joy egalladi.
2014-yilda tashkil etilganidan buyon 2019-yilgi Gonkong ePrix poygasi Formula E chempionatining 50-poygasi bo‘ldi. Formula E besh qitʼada, 17 mamlakatning 22 shahrida poyga o‘tkazdi va 13 ta jamoa ushbu seriyada raqobatlashdi. Toʻrtta poygachi Formula E poygalarida chempion boʻlishgan. Ular Lucas di Grassi, Sam Bird, Daniel Abt va Jérôme d’Ambrosio.
Nyu-Yorkdagi oxirgi poygadan soʻng Jean-Éric Vergne Formula E boʻyicha ikkinchi chempionligini qoʻlga kiritib, umumiy hisobda 136 ball toʻplashga muvaffaq boʻldi. Techeetah oʻzining birinchi konstruktorlik chempionligini qoʻlga kiritdi.
Jamoalar va poygachilar
Barcha jamoalar Spark Gen2 shassisidan foydalanishgan.
Yoko Tanaka
Yoko Tanaka (1993-yil, 30-iyulda tugʻilgan) Yaponiyalik professional futbolchi yarim himoyachi sifatida Primera División ning Sporting de Huelva klubida oʻynaydi. U Yaponiya ayollar terma jamoasi aʼzosi.
Jamoalardagi faoliyati
Tanaka 1993-yil, 30-iyulda Yamaguchi shahrida tugʻilgan. Fukusima JFA Akademiyasini tugatgandan soʻng, u 2012-yilda INAC Kobe Leonessaga qoʻshildi. 2014-yilda u Nojima Stella Kanagava Sagamiharaga koʻchib oʻtdi. 2019-yil iyul oyida u Sporting de Huelvaga koʻchib oʻtdi.
Terma jamoadagi faoliyati
Tanaka 2008 va 2010-yilgi U-17 Jahon chempionatida Yaponiya U-17 terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. 2010-yilda u 6 ta oʻyin oʻtkazib, 4 ta gol urdi va U-17 Yaponiya terma jamoasi 2-oʻrinni qoʻlga kiritdi. U, shuningdek, 2012-yilda Yaponiyada boʻlib oʻtgan U-20 Jahon chempionatida U-20 terma jamoasi aʼzosi boʻlgan. U 6 ta o‘yin o‘tkazib, 6 ta gol urdi. U kumush butsaga sazovor boʻldi va Yaponiya 3-oʻrinni qoʻlga kiritdi. 2013-yil mart oyida u 2013-yilgi Algarve kubogi uchun Yaponiya terma jamoasiga saylandi. Ushbu musobaqada, 6-mart kuni u Norvegiyaga qarshi debyut qildi. U 2013-yilda Yaponiya terma jamoasi safida 4 ta o‘yin o‘tkazgan.
Oʻzbekiston avtomobil raqamlari indeksi
right|230px|thumb|Avtomobil davlat raqami tavsifi right|200px|thumb|Avtomobil raqamlaridagi harflar va raqamlar uchun lotincha [[:en:FE-Schrift|FE-Shriftdan foydalaniladi]] right|thumb|120px|1989-2000 yillarda amalda bo'lgan avtoraqam Oʻzbekiston avtomobillarni roʻyxatdan oʻtkazish davlat raqami belgilari — Oʻzbekiston Respublikasida barcha turdagi transport vositalarini qayd etish uchun joriy etilgan davlat belgilaridir. Davlat raqamlarini ishlab chiqarish Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Davlat yoʻl harakati xavfsizligi xizmati qoshidagi „Oʻzavtomotobelgi“ davlat unitar korxonasi tomonidan amalga oshiriladi. Avtoraqamlarni nazorat qilish ishlari Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi (harbiy va maxsus texnika, vazirlik tizimidagi transport vositalari, jismoniy va yuridik shaxslarning transport vositalari), Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi (harbiy texnika, vazirlik tizimidagi transport vositalari), Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati (harbiy texnika, xizmat tizimidagi transport vositalari) va O‘zbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi (qishloq xoʻjaligi transporti) tomonidan amalga oshiriladi.
Tarixi
Oʻzbekistonda birinchi marta avomobil raqamlari 1920-yillarda chiqarilgan. 1938, 1944, 1977-yillarda yangi namunalar chiqarilgan. 1989-yilda chiqarilgan avtomobil raqamlari esa 2000-yilgacha amal qilgan. 1996-yildan 2008-yilgacha yangicha davlat raqamlari joriy etildi va u 2012-yil 31-dekabrgacha amal qildi. 2008-yil 1-oktabrdan xalqaro talablarga javob beradigan yangi davlat raqamlari joriy qilindi. Avtoraqamlar yuqori texnologoyalar asosida ishlab chiqarilgan boʻlib, yorugʻlik qaytaradigan qatlam va korroziyaga qarshi xususiyatga ega.
Yuridik shaxslarga tegishli ayrim avtomobil raqamlaridagi maxsus kombinatsiyalarning farqlanishi
PAA — Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devoni xodimlari; PSS — Oʻzbekiston Prezidentining davlat xavfsizlik xizmati xodimlari; PPP — Oliy Majlis deputatlari va senatorlari; APC — vazirliklar va davlat qoʻmitalari rahbariyati (vazirlarning oʻrinbosarlari); DAV — Davlat hokimiyati markaziy tashkilotlarining (agentlik, markaz va boshqalar) rahbariyati; AVH (Andijon), BVH (Buxoro), FVH (Fargʻona), JVH (Jizzax), KVH, NVH (Namangan, Navoiy), XVH (Xorazm) SVH (Samarqand) — viloyatlar hokimligi xodimlari; USB, BGR — Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari tarkibidagi qoʻshinlar; VSB, VSC, VSF, VSD, VSG, VSP, VSV — Oʻzbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi xodimlari; PSF, PSP — Oʻzbekiston Respublikasi Milliy gvardiyasi xodimlari; TSS, TST — Oʻzbekiston Respublikasi Davlat xavfsizlik xizmati xodimlari; ZDF, ZDP — Oʻzbekiston Respublikasi Bosh prokuraturasi xodimlari; DXA, PXQ — Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligining davlat xizmatlari agentligi xodimlari; FVV — Oʻzbekiston Respublikasi Favqulodda vaziyatlar vazirligi xodimlari; MV, MT — Oʻzbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi xodimlari; TTA, TTB, TTC, TTD, TTE, TTF, TTG, TTH — taksilar; Shuningdek, 2017-yildan boshlab yuridik va jismoniy shaxslarga tegishli avtomobillarga uch bir xil harflardan iborat davlat raqamini (masalan, OOO, VVV, UZB kabi ) muayyan toʻlov asosida berish tartibi joriy qilindi. 2021-yil 1-noyabrdan boshlab elektromobillar uchun hudud raqami yashil rangli avtoraqam berilishi joriy qilindi
Qimmat avtoraqamlar
2008-2017-yillar davomida yangi namunadagi avtomobil raqamlarining narxlarida rasman qatʼiy belgilangan narxlar boʻlmagan. Davlat raqamlarida chiroyli kombinatsiyalar (001-009, 100, 111, 200, 222, 300, 333, 400, 444, 500, 555, 600, 666, 700, 777, 800, 888, 900, 999), ularga boʻlgan kuchli talab ortidan kelib chiqqan mojarolar tufayli taqiqlangan edi. 2017-yilning 11-iyul kuni Oʻzbekiston Prezidentining „Yoʻl harakatini tartibga solishga oid qoʻshimcha chora-tadbirlar toʻgʻrisida“gi qaroriga asosan chiroyli kombinatsiyalarni auksion orqali sotish tartibi belgilandi. 2017-yil 1-noyabr kuni samarqandlik yuridik shaxs auksion orqali „30 777 AAA“ davlat raqamini 340 million soʻm (taqriban 37200 AQSh dollari) evaziga qoʻlga kiritib, rekord oʻrnatdi. 2021-yil avgust oyida „30 Z 777 ZZ“ avtoraqami 441,5 million so'mga (41000 dollar) sotilib, yangi rekord oʻrnatildi.
Kim Da-som
Kim Da-som (1993-yil 6-mayda tugʻilgan), Dasom nomi bilan mashhur, janubiy koreyalik qoʻshiqchi va aktrisa. U Janubiy Koreyadagi „Sistar“ qizlar guruhining sobiq aʼzosi va avval „Starship Entertainment“ ostida tanilgan. U „Family“ (2012-2013), „Melody of Love“ (2013-2014), „The Virtual Bride“ (2015), „Sister is Alive“ (2017) va „He Is Psychometric“ (2019) kabi filmlar va teledasturlarda rol ijro etgan.
Faoliyati
2012-yil iyul oyida Dasom oʻzining „KBS“ telekanalining „Family“ kundalik sitkomida oʻrta maktab oʻquvchisi rolida ijro debyutini qilgan. Dasom, shuningdek, „VIXX“ bolalar guruhining 2012-yil 13-avgustda chiqarilgan „Rock Ur Body“ qoʻshigʻining klipida hamda K.Willning 2012-yil 10-oktyabrda chiqarilgan „Please Donʼt…“ qoʻshigʻi klipida ham suratga tushgan.
2015-yil iyun oyida Dasom „MBC“ telekanalining estrada shousi „My Little Television“ dasturiga doimiy hakam sifatida qoʻshilishi maʼlum boʻlgan. Iyul oyida Dasom „SBS“ telekanalining estrada shousi „Law of the Jungle“ aktyorlari tarkibiga qoʻshilgan. Keyin Dasom 2015-yil avgust oyida premyerasi boʻlib oʻtgan „KBS“ telekanali „The Eccentric Daughter-in-Law“ dramasida bosh rolni ijro etgan. Dekabr oyida Dasom „Like a French Film“ filmida katta ekranda debyut qilgan.
2017-yil yanvar oyida Dasom „40“ bilan hamkorlik qilgan va „Acoustic Collabo“ duetining „You and I, Heart Fluttering“ nomli qayta talqinini chiqargan. Oʻsha yili Dasom „Band of Sisters“ teleserialida salbiy rolda suratga tushgan.
Opochtli
Opochtli (Opochtli, Opuchtli ) — atsteklar va chichimeklar mifologiyasida baliqchilik, ov qilish va tuzoqda qush tutishning homiy-xudosi.
Mifologiya
Yomgʻir xudolari guruhiga mansub ; Bernardino de Saagunga koʻra, Tlalokning timsolidan biri hisoblangan. U, shuningdek, tuz maʼbudasi Uishtosiuatlning eri hisoblangan. Versiyalardan biriga koʻra, uning ismi „Chapaqay“ degan maʼnoni anglatadi (sr. Uitsilopochtli); boshqasiga koʻra — „Suvlarni boʻluvchi inson“.
Atsteklar tarixining dastlabki davrida Opochtli, ehtimol, juda hurmatga sazovor xudo boʻlgan, chunki suv omborlari va botqoqliklar odamlarning koʻp qismini oziq-ovqat bilan taʼminlagan. Ayniqsa, Meksika vodiysining janubiy qismida, Huitzilopochcoʻda hurmatga sazovor. Bu xudo baliq ovlash uchun toʻr, uch qirrali sanchqi (minacachalli; uning yordamida baliq ham, qushlar ham tutilgan ), nayza uloqtiruvchi-atlatl, qayiq eshkaklari va qushlarni ovlash uchun tuzoqlar ixtiro qilgan deb hisoblangan.
Opochtliga bagʻishlangan bayramda doʻl ramzi boʻlgan makkajoʻxori donalari sochilgan.
„Florensiya kodeksida“ Opochtli butunlay qora boʻyoq bilan qoplangan, boshi yashil gul shaklidagi bosh kiyimi (qogʻoz toj) va qarqaraning ikkita oq shingil patlari ukpar bilan bezatilgan, ketsalning ikkita yashil pari taqilgan boshli erkak sifatida tasvirlangan. U yashil kamar va qayish va oq sandaliya kiyib olgan. U chap qoʻlida yashil tayoqni (chicahuaztli) ushlab turadi, u, shuningdek, atlatl sifatida ham aniqlanadi; oʻng tomonda — markazida oq gulli qizil qalqon, Bernardino de Saagun tomonidan „Yangi Ispaniyadagi voqealarning umumiy tarixi“ asarida, xochni hosil etuvchi toʻrtta gulbargli oq gul sifatida tasvirlangan, bu gulbarglar orasida toʻrtta uchli nurlar mavjud, shuningdek ular ham gulbarglar hisoblanadi. Yashil liboslarning ustunligi Opochtlini suv bilan bogʻliq xudo sifatida tavsiflaydi.
Fransisko Xaver Klavixero Opochtlini Amimitl xudosi bilan tenglashtirgan, u Opochtli bilan bogʻliq baliq ovlash vositalaridan biri, garpunni oʻzida mujassam etgan boʻlishi mumkin. Opochtlining yana bir timsoli Atlaua xudosi („atlatl hukmdori“) boʻlishi mumkin.
217 (son)
217 (ikki yuz oʻn yetti) — 216 va 218 sonlari orasidagi natural sondir.
Matematikada
217 = 7 × 31
Simmental qoramol zoti
Simmental qoramol zoti (nem. Simmental — Zimmental vodiysi nomidan) — sutgoʻsht yoʻnalishidagi qoramol zoti. Shveysariyada mahalliy va 5-asrda keltirilgan Skandinaviya qoramollarini yaxshilash yoʻli bilan chiqarilgan. Yevropa mamlakatlarida keng tarqalgan Simmental qoramol zotiz., asosan, mallaola, boshi va dumi uchi oq, yirik, tana tuzilishi mustahkam. Sigirlarining vazni 500–600 kg, buqalariniki 900– 1000 kg. Novvoslar boʻrdoqiga boqilganda tez semiradi, 12 oyligida 400– 420 kg, 18 oyligida 500–600 kg ga boradi. Yuqori sifatli goʻsht beradi. Soʻyim chiqimi 58—62%. Sigirlarning sut sogʻimi oʻrtacha 5000–6000 kg, yogʻlilikdarajasi 3,8—3,9%.3otning rekordchi sigirlari bir yilda 14—15 ming kg sut bergan. Simmental qoramol zotiz. oʻzining mahsuldorligi va turli iqlim sharoitlariga moslashganligi tufayli koʻpgina mamlakatlarga kesh: „tarqalgan. Rossiya va Ukrainaga 19-asrning boshlarida olib kelingan. Oʻzbekistonga 1942—55 yillarda koʻplab keltirilgan va sof holda urchitilgan. 1970-yildan boshlab Simmental qoramol zotiz. rayonlashtirilgan boshqa zotlar bilan chatishtirilgan.
Simmetriya (maʼnolari)
Simmetriya:
Rachel Jarri
Rachel Jarri (talaffuzi: Reychel Jarri) (1991-yil 6-dekabrda tugʻilgan) — Ayollar Milliy Basketbol Ligasining (WNBL) Southside Flyers jamoasi uchun avstraliyalik professional basketbolchi. Rachel Jarri besh yoshida basketbol oʻynashni boshlagan va yoshligida milliy musobaqalarda Viktoriya shtatini himoya qilgan. Avstraliyaning WNBL jamoasida Rachel Jarri Dandenong Reynjers, Avstraliya sport instituti va Melburn Boomers jamoalarida oʻynagan. Rachel Jarri 2011-yilda WNBA ning Atlanta Dream tomonidan tuzilgan va shu kuni Lynxga almashtirilgan. Rachel Jarri oʻsmirlar va kattalar darajasida Avstraliya ayollar milliy basketbol jamoasining aʼzosi boʻlgan.
Yoshlik yillari
Jarri 1991-yil 6-dekabrda  tugʻilgan va Viktoriya shtatining Uilyamstaun shahrida oʻsgan. Rachel Jarri 186 cm balandlikka ega.
Sport faoliyati
Jarri qoʻriqchi yoki hujumchi boʻlib oʻynaydi. 5 yoshida basketbol oʻynay boshlagan. Hozirda Rachel Jarri haftasiga besh kun mashgʻulot oʻtkazmoqda, shundan uchtasi sport zalida, Rachel Jarri yerda ogʻirlik bilan shugʻullanadi. Rachel Jarri Altona Gators uchun oʻsmirlar basketboli oʻynagan.
Jarri 2006-yildan 2009-yilgacha milliy musobaqalarda, jumladan, 2006-yilgi Avstraliyaning 16 yoshgacha boʻlgan milliy chempionatida Viktoriyani himoya qilgan. 2007-yilda Tasmaniyada boʻlib oʻtgan musobaqada Rachel Jarri oʻz jamoasining eng yosh aʼzolaridan biri edi. Rachel Jarri 2009-yilda Avstraliyaning 20 yoshgacha boʻlgan yoshlar oʻrtasidagi milliy chempionatida oltin medalni qoʻlga kiritishda Viktoriya nomidan ishtirok etgan.
2010-yilda Jarri Ballarat Lady Miners aʼzosi sifatida SEABLning eng qimmat oʻyinchisi deb topildi.
WNBL
2007-yilda Jarri Dandenong Reynjers tomonidan WNBL jamoasi uchun yangi oʻyinchi sifatida roʻyxatga olingan.
Jarri 2009/2010-yilgi mavsumda Bulleen Boomers jamoasida oʻynagan, Rachel Jarri yerda uning jamoasi Grand Finalda ishtirok etgan. Rachel Jarri Bulleen Boomers uchun 2010/2011 WNBL Grand Finalida oʻynagan. Mavsum oxirida Rachel Jarri tizzasini jarohatladi. Ushbu jarohat oldidan Rachel Jarri har bir oʻyinda 14,1 ochko toʻplagan holda oʻrtacha ligada yetakchilik qildi. Rachel Jarri jamoa safida 20 ta oʻyin oʻtkazdi. 2011/2012-yillarda Rachel Jarri Bulleen Boomers jamoasida oʻynagan. Rachel Jarri har bir oʻyinda oʻrtacha 15,5 ochko va 7,5 ribaund toʻplagan. Rachel Jarri WNBLning „All-Star Beshlik“iga kiritilgan. 2012-yilning mayiga kelib, Rachel Jarri 2012/2013-yillarda oʻynash uchun „Boomers“ bilan yana shartnoma imzoladi.
WNBA
U 2011-yilda Atlanta Dream tomonidan oʻn sakkizinchi umumiy tanlov sifatida tanlangan. „Dream“ uni loyiha kunida Minnesota Lynxga almashtirdi. Rachel Jarri Twitter’da harbiy xizmatga chaqirilganini bildi.
2013-yil 11-fevralda Lynx Jarri bilan shartnoma imzoladi. Jarri Gʻarbiy konferensiyaning amaldagi chempionlari uchun qoʻriqchi sifatida roʻyxatga olish joyini qoʻlga kiritdi. Rachel Jarri WNBAdagi debyutini 2013-yilning 1-iyunida Konnektikutdagi Sun ustidan gʻalaba qozondi.
Jarri 2013-yilgi mavsum davomida oʻyin vaqtini asta-sekin oshirib bordi va ikki marta zaxirada gol urdi. Lynx 2013-yilgi WNBA chempionligini qoʻlga kiritadi. 2017-yil fevral oyida Jarri Atlanta Dream bilan shartnoma imzolagani eʼlon qilindi.
Milliy terma jamoada
Jarri Avstraliyani Gems deb nomlangan oʻsmirlar jamoasida 25 oʻyinda himoya qilgan. 2009-yilda Rachel Jarri Tailandda boʻlib oʻtgan 19 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan „Gems“ jamoasi aʼzosi boʻlib, jamoa umumjamoa hisobida beshinchi oʻrinni egalladi.
Simmetriya
thumb Simmetriya (yunoncha: symmetria — oʻlchovdosh) (matematikada) — 1) tor maʼnoda — S. fazoning a tekislikka (tekislikdagi a toʻgʻri chiziqqa) nisbatan unga tegishli har bir M nuqtaga shunday M’ nuqtani mos qoʻyuvchi almashtirishki, MM’ kesma a tekislikka (a toʻgʻri chiziqqa) tik boʻlib, tekislik (toʻgʻri Chizik} bilan kesishish nuqtasida teng ikkiga boʻlinadi. a tekislik (toʻgʻri chiziq) S. tekisligi (oʻqi) deyiladi; 2) keng maʼnoda — S. geometrik F shaklning shunday xossasiki, harakatlanish va qaytishlar natijasida F ning shakl koʻrinishi oʻzgarmay qoladi. Aniqrogʻi, F shaklni oʻz-oʻziga aylantiruvchi ortogonal almashtirish mavjud boʻlsa, bu F shakl S.ga ega (simmetrik) deb yuritiladi (1rasm). S.ning markaziy oʻqqa nisbatan va koʻchirma S.si mavjud. O nuqtaga nisbatan markaziy S. (inversiya) natijasida F shakl birbiriga perpendikulyar uchta tekislikdan ketma-ket qaytish natijasida oʻz-oʻziga aylanadi, boshqacha aytganda O nuqta F ning simmetrik nuqtalarini tutashtiruvchi kesmalar oʻrtasidir. Oʻqqa (toʻgʻri chiziqqa) nisbatan ltartibli S.da shaklni shu oʻq (toʻkri chiziq) atrofida 360°/" ga teng burchakka aylantirish natijasida oʻz-oʻzi bilan ustmaust keltiriladi. Koʻchirma S.sida shaklni oʻz-oʻziga ustmaust keltirish uchun u biror toʻgʻri chiziq (koʻchirish oʻqi) boʻylab belgili kesmaga kadar siljitiladi (2rasm). 3) Umumiy maʼnoda S. matematik (yoki fizik) obyekt sgrukturasining uning almashtirishlarga nisbatan invariantligini bildiradi. Mas, nisbiylik nazariyasi qonunlari S.si ularning Lorens almashtirishlariga nisbatan invariantligi bilan belgilanadi.
Kuba-Gaiti dengiz chegarasi to‘g‘risidagi shartnoma
right|thumb|230x230px| Shamol boʻgʻozi Kuba-Gaiti dengiz chegarasi toʻgʻrisidagi shartnoma1977 -yilda Kuba va Gaiti oʻrtasida tuzilgan xalqaro shartnoma boʻlib, ikki davlat oʻrtasida xalqaro dengiz chegarasini belgilab berdi.
Markaziy kuchlar
[[Fayl:Leaders_of_the_Central_Powers_-_Vierbund.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Leaders_of_the_Central_Powers_-_Vierbund.jpg/290px-Leaders_of_the_Central_Powers_-_Vierbund.jpg|thumb|Markaziy kuchlar rahbarlari (chapdan o'ngga):
Kuba-Gaiti dengiz chegarasi to‘g‘risidagi shartnoma
Shartnoma 1977-yil 27-oktabrda Gavanada imzolangan. Hujjat matni ikki davlat oʻrtasidagi chegarani Shamol boʻgʻozidagi ikkala oroldan taxminan teng masofada boʻlib beradi. Chegara 51 ta yagona nuqtaning koordinatalari yordamida ajratilgan va 50 ta tekis dengiz segmentlariga boʻlingan. Gaitining gʻarbiy qirgʻogʻida joylashgan, hududi Gaiti va Qoʻshma Shtatlar oʻrtasida bahsli Navassa oroli davlat chegarasini koʻrib chiqish eʼtibordan chetda qoldi.
Markaziy kuchlar
Kayzer Germaniyasi Wilhelm II ;
Kuba-Gaiti dengiz chegarasi to‘g‘risidagi shartnoma
Shartnoma 1978-yil 6-yanvarda ikkala davlat tomonidan ratifikatsiya qilinganidan keyin kuchga kirdi. Shartnomaning toʻliq nomi — Gaiti Respublikasi va Kuba Respublikasi oʻrtasidagi ikkala davlatning dengiz chegaralarini delimitatsiya qilish toʻgʻrisida dengiz chegaralari shartnomasi.
Markaziy kuchlar
Kayzer Avstriya-Vengriyasi va qirol Franz Joseph
Usmonli imperiyasi Sultoni Mehmed V
Bolgariya podshosi
Çınarik, Adıyaman
Çınarik — Adıyaman viloyatining Adıyaman tumanidagi qishloqlardan biri.
Markaziy kuchlar
Sarlovhada:
"Vereinte Kräfte führen zum Ziel"
"Birlashgan kuchlar maqsad sari yetaklaydi"]] Markaziy kuchlar, shuningdek, Markaziy imperiyalar Birinchi jahon urushida (1914-18) kurashgan ikkita asosiy koalitsiyadan biri. U Germaniya imperiyasi, Avstriya-Vengriya, Usmonli imperiyasi va Bolgariya Qirolligidan iborat boʻlib, shuningdek, Toʻrtlar ittifoqi sifatida ham tanilgan. Bu mamlakatlarning mustamlakalari, shuningdek, Germaniya Yangi Gvineyasi va Germaniya Sharqiy Afrikasi kabi markaziy kuchlar tomonida, ularning deyarli barcha mustamlakalari ittifoqchilar tomonidan bosib olinmaguncha kurashdilar.
Markaziy kuchlar Antanta atrofida tuzilgan Ittifoq kuchlari bilan toʻqnash keldi va magʻlub boʻldi. Markaziy kuchlarning kelib chiqishi 1879-yilda tuzilgan Germaniya va Avstriya-Vengriya ittifoqiga borib taqaladi. Oldin nominal ravishda Uchlik ittifoqiga qoʻshilgan boʻlishiga qaramay, Italiya Markaziy kuchlar tomonida Birinchi Jahon urushida qatnashmadi. Garchi Usmonli imperiyasi XX asr boshidan beri Germaniya va Avstriya-Vengriya bilan yaqin munosabatlarni saqlab qolgan boʻlsa ham, Usmonli va Bolgariya Birinchi jahon urushi boshlanganidan keyin qoʻshilgan.
Aʼzo davlatlar
Markaziy kuchlar urush boshida Germaniya imperiyasi va Avstriya-Vengriya imperiyasidan iborat edi. Keyinchalik 1914-yilda Usmonli imperiyasi, 1915-yilda Bolgariya Qirolligi qoʻshildi. „Markaziy kuchlar“ nomi ushbu mamlakatlarning joylashuvidan kelib chiqqan; toʻrttasi (shu jumladan Finlandiya va Litvadan tashqari ularni qoʻllab-quvvatlagan boshqa guruhlar) sharqda Rossiya imperiyasi va gʻarbda Fransiya va Buyuk Britaniya oʻrtasida joylashgan edi. Finlandiya, Ozarbayjon va Litva 1918-yilda urush tugashidan oldin va Rossiya imperiyasi parchalanganidan keyin ularga qoʻshildi. [[Fayl:World_War_1.gif|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e4/World_War_1.gif/290px-World_War_1.gif|thumb|Birinchi jahon urushi davrida ittifoqchi va markaziy kuchlar
Ittifoq kuchlari
Ittifoqdosh koloniyalar, hukmronliklar, hududlar yoki ishgʻollar
Markaziy kuchlar
Markaziy kuchlarning koloniyalari yoki ishgʻollari
Neytral davlatlar]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/FR-WW1-1914.png/220px-FR-WW1-1914.png|thumb| Yevropa. 1914-yil Markaziy kuchlar quyidagi xalqlardan iborat edi: link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/01/WorldWarI-MilitaryDeaths-CentralPowers-Piechart.svg/220px-WorldWarI-MilitaryDeaths-CentralPowers-Piechart.svg.png|thumb| Markaziy kuchlarning oʻlimi
Urush asoslari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/German_infantry_1914_HD-SN-99-02296.JPEG/220px-German_infantry_1914_HD-SN-99-02296.JPEG|right|thumb| Nemis askarlari 1914-yil avgustda urush boshlanganidan koʻp oʻtmay Gʻarbiy frontda jang maydonida link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/54/Bundesarchiv_Bild_183-R42025%2C_Warschau%2C_Einmarsch_deutscher_Kavallerie.jpg/220px-Bundesarchiv_Bild_183-R42025%2C_Warschau%2C_Einmarsch_deutscher_Kavallerie.jpg|right|thumb| 1915-yilda [[Varshava|Varshavaga nemis otliqlari kirib kelishi]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/67/SMS_Seydlitz_damage.jpg/220px-SMS_Seydlitz_damage.jpg|right|thumb| Germaniya jangovar kreyser SMS Yutlandiya jangidan keyin koʻrgan zarari link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Fordi-2.jpg/220px-Fordi-2.jpg|right|thumb| Germaniyaning Fokker Dr.I qiruvchi samolyoti Jasta 26 Fransiyaning Germaniya tomonidan bosib olingan hududidagi Erchin shahrida. 1914-yil iyul oyi boshida Avstriya-Vengriya archgersogi Frans Ferdinandning oʻldirilishi va Avstriya-Vengriya va Serbiya oʻrtasidagi urushning ehtimoli tufayli Kayzer Vilgelm II va Germaniya hukumati Avstriya-Vengriya hukumatiga Germaniya oʻz ittifoqini qoʻllab-quvvatlashi haqida xabar berishdi. Avstriya-Vengriya bilan va agar Avstriya-Vengriya va Serbiya oʻrtasida urush boʻlsa, Germaniya uni Rossiyaning mumkin boʻlgan aralashuvidan himoya qilishga vaʼda berdi. Rossiya umumiy safarbarlik eʼlon qilganida, Germaniya bu harakatni provokatsiya deb hisobladi. Rossiya hukumati Germaniyaga uning umumiy safarbarligi Germaniya bilan urushga tayyorgarlik koʻrishni anglatmaydi, balki Avstriya-Vengriya va Serbiya oʻrtasidagi voqealarga reaksiya ekanligini maʼlum qildi. Germaniya hukumati Rossiyaning Germaniya bilan urush qilmaslik haqidagi vaʼdasini umumiy safarbarlik nuqtai nazaridan bemaʼnilik deb hisobladi va Germaniya oʻz navbatida urush tufayli oʻzi ham safarbarlik eʼlon qildi. 1-avgust kuni Germaniya Rossiyaga ultimatum yubordi va unda Germaniya ham, Rossiya ham harbiy safarbarlik holatida boʻlganligi sababli, ikki davlat oʻrtasida samarali urush holati mavjud edi. Oʻsha kuni Rossiyaning ittifoqchisi boʻlgan Fransiya ham umumiy safarbarlik holatini eʼlon qildi.
1914-yil avgust oyida Germaniya Rossiyaga qarshi urush boshladi, bu Rossiyaning tajovuzi rus armiyasining safarbar qilinishi bilan namoyon boʻldi, bu esa Germaniyaning ham javob berishiga olib keldi.
Germaniya Rossiyaga urush eʼlon qilgandan soʻng, Fransiya Rossiya bilan ittifoq tuzgan holda urushni umumiy safarbarlik tayyorlagan holda kutdi. 1914-yil 3 avgustda Germaniya bu harakatga javoban Fransiyaga urush eʼlon qildi. Ikki frontli urushga duch kelgan Germaniya, Germaniya qurolli kuchlari Belgiya orqali harakatlanishi va janubga Fransiyaga va Fransiya poytaxti Parijga qarab harakatlanishi kerak boʻlgan Schlieffen rejasi deb nomlanuvchi rejani amalga oshirdi. Ushbu reja fransuzlarga qarshi tezda gʻalaba qozonish va nemis kuchlarini Sharqiy frontda jamlash imkonini beradi deb umid qilingan edi. Belgiya neytral davlat edi va nemis qoʻshinlarining oʻz hududidan oʻtishini qabul qilmadi. Germaniya Belgiyaning betarafligiga eʼtibor bermadi va Parijga hujum qilish uchun mamlakatga bostirib kirdi. Bu Buyuk Britaniyaning Germaniya imperiyasiga qarshi urush eʼlon qilishiga sabab boʻldi, chunki bu harakat 1839-yilda imzolangan London shartnomasini buzdi va Belgiyaning betarafligini va agar biror davlat voz kechsa qirollikni himoya qilishni kafolatlagan edi.
Keyinchalik, 1914-yil avgust oyi oxirida bir qancha davlatlar Germaniyaga urush eʼlon qildilar. Italiya 1915-yilda Avstriya-Vengriyaga, 1916-yil 27-avgustda Germaniyaga, 1917-yil 6-aprelda AQSh Germaniyaga va 1917-yil iyulda Gretsiya Germaniyaga urush eʼlon qildi.
Koloniyalar va qaramliklar
1871-yilda tashkil topgan Germaniya imperiyasi Fransiya-Prussiya urushidan keyin Fransiyadan qoʻshilgan „imperator hududi“ sifatida Elzas-Lotaringiyani nazorat qilardi. U Germaniyaning suveren hududining bir qismi sifatida oʻtkazilgan.
Birinchi jahon urushi paytida Germaniya koʻplab Afrika koloniyalariga ega edi. Germaniyaning 4 ta Afrika koloniyalaridan 3 tasi urush paytida Ittifoq kuchlari tomonidan bosib olingan va ishgʻol qilindi. faqat Pol fon Lettou-Vorbekning Germaniya Sharqiy Afrikasidagi nemis kuchlari ittifoqchilarga qarshi sulh shartnomasini qabul qilgunga qadar muvaffaqiyatli kurashdi.
Kamerun, Germaniyaning Sharqiy Afrikasi, Togoland va Germaniyaning janubi-gʻarbiy Afrikasi Afrikadagi nemis koloniyalari edi.
1898-yilda Xitoydan ijaraga olingan Kiautschou koʻrfazi konsessiyasi Sharqiy Osiyoda Germaniyaga qaram edi. Yaponiya kuchlari uni Tsingtao qamalidan keyin egallab oldilar.
Germaniya Yangi Gvineyasi Tinch okeanidagi nemis protektorati edi. 1914-yilda Avstraliya qoʻshinlari tomonidan bosib olingan.
Germaniya Samoasi Uch tomonlama konvensiyaga binoan Germaniya protektorati edi. 1914-yilda Yangi Zelandiya ekspeditsiya kuchlari tomonidan bosib olingan.
Avstriya-Vengriya
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/85/KuK_Stosstruppen.jpg/220px-KuK_Stosstruppen.jpg|right|thumb| Avstriya-Vengriya askarlari Italiya frontidagi xandaqda link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7e/Austrian_troops_marching_up_Mt._Zion%2C_1916.JPG/220px-Austrian_troops_marching_up_Mt._Zion%2C_1916.JPG|right|thumb| Avstriya-Vengriya askarlari Yaqin Sharq kampaniyasi paytida Usmonli imperiyasining [[Quddus|Quddusdagi Sion togʻiga yurishmoqda.]]
Urush asoslari
Avstriya-Vengriya archduke Frans Ferdinandning oʻldirilishini Serbiya yordami bilan uyushtirilgan deb hisobladi. Mamlakat bu suiqasdni janubiy slavyan aholisini isyonga undash va koʻp millatli mamlakatni parchalash bilan tahdid qilishdek xavfli pretsedent sifatida baholadi. Avstriya-Vengriya rasmiy ravishda Serbiyaga ultimatum yuborib, Serbiya hukumatining suiqasdga aloqadorligini keng koʻlamli tergov qilishni va Serbiya tomonidan Avstriya-Vengriya talab qilgan shartlarga toʻliq rioya qilishini talab qildi. Serbiya talablarning koʻpini qabul qildi. Biroq, Avstriya-Vengriya buni yetarli emas deb hisobladi va harbiy aralashuvni oqlash maqsadida Serbiyani shartlarga toʻliq rioya qilmasligidan foydalangan. Bu talablar Avstriya-Vengriyaning Serbiyaga urush eʼlon qilishi muqarrar boʻlishi uchun diplomatik niqob sifatida qaraldi.
Rossiya Avstriya-Vengriyani Serbiyaga bostirib kirishiga toqat qilmasligi haqida ogohlantirgan edi. Biroq, Germaniya Avstriya-Vengriya harakatlarini qoʻllab-quvvatlagan holda, Avstriya-Vengriya hukumatining siyosatiga Rossiya aralashmaydi va Serbiya bilan mojaro mintaqaviy mojaro boʻlib qoladi, deb umid qildi.
Avstriya-Vengriyaning Serbiyaga bostirib kirishi natijasida Rossiya bu mamlakatga urush eʼlon qildi. Germaniya esa oʻz navbatida Rossiyaga urush eʼlon qilib, jahon urushiga olib kelgan ittifoqlar toʻqnashuvining boshlanishiga sabab boʻldi.
Avstriya-Vengriya oʻz hukumatlariga ega boʻlgan ikki davlatga boʻlingan va Gabsburg taxti orqali birlashgan. Avstriya Cisleithania turli knyazliklarni oʻz ichiga olgan, shuningdek, Bogemiya Qirolligi, Dalmatiya Qirolligi, Galitsiya Qirolligi va Lodomeria ham uning tarkibiga kirgan. Vengriya Transleytaniyasi Vengriya Qirolligi va Xorvatiya-Slavoniya Qirolligini oʻz ichiga olgan. Bosniya va Gersegovinada suveren hokimiyat Avstriya va Vengriya tomonidan taqsimlangan.
Usmonli imperiyasi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7f/Muster_on_the_Plain_of_Esdraelon_1914.jpg/220px-Muster_on_the_Plain_of_Esdraelon_1914.jpg|right|thumb| Usmonli askarlari 1914-yilda [[Suvaysh kanali|Suvaysh kanaliga hujum qilish uchun harbiy tayyorgarlikda.]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Bundesarchiv_Bild_146-1981-137-08A%2C_Konstantinopel%2C_Besuch_Kaiser_Wilhelm_II..jpg/220px-Bundesarchiv_Bild_146-1981-137-08A%2C_Konstantinopel%2C_Besuch_Kaiser_Wilhelm_II..jpg|thumb| Kayzer Vilgelm II 1917-yil oktabr oyida [[Istanbul|Istanbulda Sulton Mehmed V mehmoni sifatida turk kreyseri Yavuz Sulton Selimga tashrif buyurdi.]]
Urush asoslari
Usmonli imperiyasi 1914-yil noyabrida markaziy kuchlar tomonida urushga qoʻshildi. Usmonli imperiyasi oʻsha paytda hali tugallanmagan Berlin-Bagʻdod temir yoʻli loyihasi orqali Germaniya bilan kuchli iqtisodiy aloqalarga ega edi. Usmonli imperiyasi 1914-yil 2-avgustda Germaniya bilan rasmiy ittifoq tuzgan. Ittifoq shartnomasida Usmonli imperiyasining qisqa vaqt ichida mojaroga aralashishi kutilgan edi. Biroq, urushning dastlabki bir necha oylarida Usmonli imperiyasi nemis dengiz floti eskadroniga Bosfor boʻgʻozi yaqinida kirish va qolishga ruxsat bergan boʻlsa-da, betaraflikni saqlab qoldi yu Usmonli amaldorlar Germaniya hukumatiga mojaroga tayyorgarlik koʻrish uchun mamlakatga vaqt kerakligini maʼlum qildi yu Germaniya Usmonli imperiyasiga moliyaviy yordam va qurol-yarog‘ yetkazib berdi yu
Germaniya hukumatining Usmonli imperiyasidan shartnoma majburiyatlarini bajarishini, aks holda Germaniyani ittifoqdan chiqarib yuborishini va iqtisodiy va harbiy yordamni toʻxtatishini talab qilib, bosimni kuchaytirgach, Usmonli hukumati Germaniyadan yaqinda sotib olingan Yavuz kreyserlari bilan urushga kirdi. Sulton Selim (sobiq SMS Goeben) va Midilli (sobiq SMS Breslau) Rossiyaning Odessa portiga dengiz bosqinini boshladilar va shu tariqa Germaniya bilan ittifoqchilik majburiyatlariga muvofiq harbiy harakatlarga kirishdilar. Rossiya va Antanta Usmonli imperiyasiga urush eʼlon qildi.