Usmon_Hamdi_bey
Ish faoliyati
Usmon Hamdi „Lagra togʻi“, LaGra (Mugʻla, Yatoman) va Sayda (Livan) dagi arxeologik qazishmalarni amalga oshirgan. Saydada olib borilgan qazishma ishlari davomida topgan qadimiy ashyolar orasida arxeologiya olami durdonalaridan biri sanalgan Aleksandr Sarkofagi ham bor. Ushbu asarlar Istanbul arxeologiya muzeyida hozirgacha namoyish etilmoqda. thumb|Usmon Hamdi Nemrut togʻida arxeologik qazishmalar chogʻida Usmon Hamdi Bey arxeolog Salomon Reynax bilan birgalikda unga xalqaro miqyosda shuhrat keltirgan bu qazishmalar haqida „Une necropole a Sidon (Sayda King qabristoni)“ nomli kitob yozib, 1892-yilda Parijda nashr ettirgan. Usmon Hamdi Bey yaqin qarindoshlariga ham qazishma ishlarini oʻrgatgan edi. Uning oʻgʻli meʼmor Ethem Bey tomonidan qadimiy Tralles shahrida (Guzelhisar, Aydin) olib borilgan qazishmalar chogʻida qadimgi Yunoniston xudosi Artemidaga tegishli boʻlgan ibodatxona frizlari va yana koʻplab asarlar topilib, Muzey-i Humoyunga keltirilgan. U akasi Halil Ethem Beyga Aydinning qadimiy Alabanda va Sidamara shaharlarida olib borilgan qazishmalarga rahbarlik qilishni topshirdi. Muzey xodimlaridan biri Makridi Bey Rakka, Bogʻozkoʻy, Alachahoʻyuk, Akalan, Langaza, Rodos, Thassos va Notion shaharlarida qazish ishlari olib bordi. Usmon Hamdi Bey qazishmalar natijasida topgan ashyolarini koʻrgazmaga qoʻyish maqsadida yangi bino qidirdi. Asarlar Aya Irinadan keyin koshinli kioskka koʻchirildi, ammo bu ham yetarli emas edi. U Usmoniy sultonlarni ishontirib, bugungi Istanbul arxeologiya muzeyi binosini qurdirdi. Uch bosqichda qurib bitkazilgan muzey binosining birinchi qismi 1899-yilda, ikkinchi qismi 1903-yilda va uchinchi qismi 1907-yilda ochilgan. Muzey ichida fotografiya doʻkoni, kutubxona va maketlar doʻkoni qurilgan. Muzey-i Humoyun arxeologiyaga yoʻnaltirilgan muzeyga aylandi. Toʻplamdagi qurol va harbiy texnikalar Aya Irinada qoldirildi va u „Esliha-i Harbiy muzey“ nomi bilan tashkil qilindi. Bugungi yangi Harbiy muzeyning asosi boʻlgan ushbu muzey 1908-yilda tashrif buyuruvchilar uchun ochilgan. Usmon Hamdi Bey Istanbul tashqarisidagi shaharlarda ham muzeylar tashkil qilgan. Sanoyi maktabning katta zalida Nefise Mektebi talabalarining asarlarini toʻplash bilan Tasviriy sanʼat muzeyiga poydevor yaratdi. Bu saʼy-harakatlarning barchasi uni zamonaviy turk muzeyshunosligining asoschisiga aylantirdi. Usmon Hamdi Bey muzeyshunoslik va arxeologiya sohasidagi tadqiqotlarni davom ettirar ekan, rasm chizishni toʻxtatmadi. U rasmlarini odatda Gebzening Eskihisar shahridagi uyida oʻtkazgan paytlari (asosan, yoz oylari)da chizgan. U turk rangtasvirida obrazli kompozitsiyani birinchi boʻlib qoʻllagan rassomdir. U oʻz rasmlarida oʻqigan, chet ellarda boʻlgan, suhbatlar markazida boʻladigan, turk ziyoli ayolining obrazi bilan shugʻullangan. U tarixiy binolarni dekor sifatida, tarixiy obyektlarni aksessuarlar sifatida ishlatgan. „Toshbaqa oʻrgatuvchi“ (1906), „Toʻpponcha sotuvchi“ (1908)— Usmon Hamdiyning eng qiziqarli va oʻziga xos asarlaridandir. Uning koʻplab rasmlari Istanbulda— rasm va haykaltaroshlik muzeyida, London, Liverpul va Boston muzeylarida namoyish etilgan. thumb|Kadikoʻydagi bogʻda Usmon Hamdi beyga qoʻyilgan haykal Rassom 1910-yil 24-fevralda Kurucheshmedagi (Istanbul) qasrida vafot etdi. Ayosofiyadagi janoza namozidan soʻng uning jasadi muzey joylashgan Tiled Kioskga keltirilib, vasiyatiga koʻra Eskihisorga dafn qilindi. Vazirlar Kengashi qarori bilan uning qabriga nomi nomaʼlum ikki saljuqiy tosh qoʻyilgan. Rassomning Eskihisardagi saroyi 1987-yildan beri muzey sifatida faoliyat olib bormoqda. Umut Hajifevziogʻlu rejissorligida Emre Janer tomonidan yozilgan „Toshbaqa murabbiyi“ hujjatli filmi yaratilgan.