cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Memfis (Misr)
Tarix
Tutanxamon davridagi Horemheb (tutanxamondagi armiya qo'mondoni, Fir'avn) va Mayya (tutanxamondagi xazinachi, Fir'avn) kabi muhim amaldorlarning qabrlari Sakkarada dafn etilgan, garchi Horemheb shohlar vodiysiga dafn etilgan bo'lsa ham.
Ramses II davrida shahar yanada mustahkamlanib, shaharning yangi poytaxti Per Ramsesga yaqinligi tufayli siyosiy sohada katta ahamiyatga ega bo'ldi. Fir'avn Memfisda ko'plab yodgorliklarni yaratdi.
Ramses II ning merosxo'ri Merneptax davrida ptah ibodatxonasining saroyi va janubi-Sharqiy devori qurilgan.
Misrdagi uchinchi o'tish davrida Memfis tanazzulga uchramaydi.
XXII sulolaning asoschisi SHeshonka I davrida ptah ibodatxonasining old hovlisi va ustuni qurilgan. Sheshonk, shuningdek, Memfisda Apis uchun ziyoratgoh qurishni buyurdi.
Relyefda PTA ibodatxonasining oliy ruhoniysi tasvirlangan
XXII sulola davrida Memfisda oliy ruhoniylar uchun nekropol ham qurilgan. Unda Ptahga bag'ishlangan ibodatxona bor edi. Uni Osorcon II ning o'g'li Sheshonk qurgan.
Uchinchi o'tish davrida va kech davrda Memfis ko'pincha Misr sulolalarining kushitlar, ossuriyaliklar va forslarga qarshi kurash joyi hisoblanadi.
Kushit hukmdori Pianxining zafarli kampaniyasi poytaxti Napatda bo'lgan XXV sulolasining yaratilishiga olib keldi. Pianxining Misrni zabt etishi Jebel Barkaldagi Amun ibodatxonasidagi g'alaba stelida qayd etilgan. Memfisni qo'lga kiritgandan so'ng, u liviyaliklar hukmronligi davrida vayron qilingan yoki unutilgan ibodatxonalar va kultlarni tikladi. Uning vorislari ptah ibodatxonasining janubi-g'arbiy burchagida ibodatxonalar qurish bilan mashhur[14].
Miloddan avvalgi 671 yilda Ossuriya shohi Esarxaddon Misr knyazlari ko'magida Memfis shahrini egallab oldi[15]. Ossuriya qo'shinlari Memfisni talon-toroj qildilar va ko'plab tinch aholini o'ldirdilar. Esarxaddon boy o'lja bilan Ninevaga qaytib keldi. Esarxaddon ketganidan keyin Misrda Ossuriyaliklarga qarshi qo'zg'olon boshlandi.
Ossuriyada Ashurbanapal yangi podshoh bo'ldi va Misrga qarshi hujumni davom ettirdi. Miloddan avvalgi 664 yildagi ommaviy bosqinchilik paytida Memfis shahri yana talon-toroj qilindi va Fir'avn Tanutamon Nubiyada ta'qib qilindi va mag'lubiyatga uchradi, bu esa kushitning Misr ustidan hukmronligini tugatdi. Hokimiyat XVI sulolaga keldi, u ossuriyaliklarning bosqinidan qo'rqib, shahardagi inshootlarni tikladi va hatto mustahkamladi, buni Aprius tomonidan qurilgan saroy tasdiqlaydi.
Misr va Memfis miloddan avvalgi 525 yilda Pelusiya jangidan keyin Kambis tomonidan qo'lga olingan. Memfis yangi mag'lub bo'lgan satrapiyaning ma'muriy markaziga aylandi. Fors garnizoni shaharda, ehtimol katta Shimoliy devorda, apria saroyi yonida o'rnatildi. Taxminan bir yarim asr davomida shahar Misr satrapiyasining poytaxti bo'lib qoldi va rasmiy ravishda Ahamoniylar monarxiyasi tomonidan bosib olingan ulkan hududdagi savdo markazlaridan biriga aylandi.
Miloddan avvalgi 404 yilda.E. Amirtey forslarga qarshi isyon ko'tarib, Misrni yana mustaqil va mustaqil qiladi. Ammo miloddan avvalgi 399 yilda XXIX sulolasining asoschisi Neferit I Amirteyni taxtdan tushiradi va uni qatl etadi. Neferit poytaxtni Mendesga ko'chiradi va Memfis siyosiy maydonda ahamiyatini yo'qotadi, ammo diniy va iqtisodiy sohadagi mavqeini saqlab qoladi. thumb|Buyuk Aleksandr Apis ibodatxonasida, Memfis Nektaneb i davrida butun mamlakat bo'ylab ibodatxonalarni tiklash bo'yicha katta dastur boshlandi. Memfisda ptah ibodatxonasi uchun yangi kuchli devor qurildi, Ma'bad majmuasi ichida ibodatxonalar va ibodatxonalar qurildi. Nektaneb II, avvalgisining ishini davom ettirib, katta ziyoratgohlar qurishni boshladi, ayniqsa Sakkara nekropolida ularni ustunlar, haykallar, asfaltlangan yo'llar va sfenks qatorlari bilan bezatdi. Miloddan avvalgi 343 yilda forslarning ommaviy bosqiniga bo'ysungan va Peluziyada mag'lubiyatga uchragan. Nektanebo II janubga Memfis tomon chekindi, u Qirol Artaxerxes III tomonidan qamal qilindi va Fir'avnni yuqori Misrga va oxir-oqibat Nubiyaga qochishga majbur qildi.
Miloddan avvalgi 332 yilda Buyuk Aleksandr Memfisni egallab oldi.
Ellinistik davr
Buyuk Aleksandr Apis ibodatxonasida, Memfis
Miloddan avvalgi 332 yilda Buyuk Aleksandr Fir'avnga aylandi. U Memfisda toj kiygan. Shahar o'zining yuqori maqomini saqlab qoldi. Buyuk Aleksandr vafotidan keyin uning jasadi Memfisga olib kelingan. Keyinchalik Ptolomey II Aleksandrning jasadini Iskandariyaga olib boradi.
Ptolemeylar sulolasi davrida Memfis keyingi mavqeini yo'qotishni boshladi
Zamonaviy
1979 yilda Memfis nekropollari — Sakkara, Abusir, Daxshur va Giza — YUNESKO tomonidan Jahon merosi ro'yxatiga kiritilgan.
2015 yil 20 aprelda rus arxeologlari Memfisning afsonaviy "oq devorlari" ni topdilar
Maugansville
Maugansville AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Washington County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2295 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 5,7 km2. Shundan 5,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Huslia (Alaska)
Huslia AQShning Alaska shtatida joylashgan shahardir. Yukon-Koyukuk okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
275 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 6,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 44,5 km2. Shundan 42,6 km2 quruqlik, 1,9 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 48 m balandlikda joylashgan.
Al-Imom Abu Isʼhoq
Ibrohim ibn Ahmad ibn Muhammad ibn Ali ibn Ato al-Falxoriy, al-Marvaziy, ash-Shahid — „Zayn al-islom ash-shahid“ („Islomning shahid ketgan ziynati“) laqabi bilan tanilgan. Kelib chiqishi Marv ahliga borib taqalgan. Ilm, fazl, fatvo va taqvo ahlidan bo‘lgan. Marvdagi Tamimiya madrasasida al-Vohidiyning „al-Vasit“ („O‘rtacha“) kitobidan hadis tinglagan. Shuningdek, yana al-Vohidiyning „Tirozu-l-mag‘oziy“ („Maʼnolar tizimi“) kitobini tinglagan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar. Al-Marvaziy milodiy 1158-yil (hijriy 536-yil) Xorazmshoh fitnasida o‘ldirilgan.
Yaka, Kastamonu
Yaka — Turkiyaning Kastamonu viloyati Kastamonu tumaniga qarashli qishloq.
Ilyos az-Zominiy
Ilyos ibn Xolid ibn Hakim az-Zominiy (Abul Fazl) — muhaddis. U XI asrda Zomin shahrida vafot etgan. Ilyos az-Zominiy milodiy 1024-yil (hijriy 415-yil)dan keyin vafot etgan. U ulamolardan, ulamolar esa undan hadis rivoyat qilganlar.
Rustem Ismoilov
Rustem Yakubovich Ismoilov (1984-yil 3-sentyabr) — qrim-tatar siyosiy mahbusi. Rossiya hukumati tomonidan „Hizb ut-Tahrir“ faoliyatiga aloqadorlikda ayblanib kelinadi.
Tarjimai holi
1984-yil 3-sentyabrda Navoiy shahrida tugʻilgan.
1992-yilda Ismoil oilasi Qrimga qaytib ketgan.
Rustem Qrim biznes institutida tahsil olgan, oʻqishni 2006-yilda tamomlagan.
Rustem Ismoilov savdo markazida savdo boʻyicha maslahatchi boʻlib ishlagan. Keyinchalik xususiy korxonada quruvchi, mebel yigʻuvchi va ingliz tilidan rus tiliga tarjimon boʻlib ishlagan.
Rossiya hokimiyati tomonidan jinoiy taʼqib
2016-yil 12-oktyabr Rossiya xavfsizlik kuchlari Simferopol tumanining Kamyanka va Strogonivka qishloqlarida tintuv oʻtkazgan. Ertalab soat oltilarda Rustem va uning rafiqasi Fatmaendigina uygʻonib, bomdod namozini oʻqimoqchi boʻlganlarida, rus xavfsizlik kuchlari uyga kirishib, koʻcha eshigini taqillatishgan. Rustem ularga nimadir demoqchi boʻlgan, xuddi shu payt urib, qoʻliga kishan taqishgan. Keyinroq soqchilarni odatdagidek kiyinib olishga ruxsat berishga koʻndirgan, keyin esa yana qoʻliga kishan solishgan. Xavfsizlik xizmati xodimlari tintuv paytida oʻzini qoʻpol tutgan. Bir kun avval hibsga olingan Rustem Ismoilov va Ayder Saledinovlar Makkaga qiziqarli haj qilgan edilar. Fatma Ismoilova shunday deydi:"„Xavfsizlik kuchlari butun uyga bostirib kirishdi. Ular Rustemning Krasnodar oʻlkasida biznesi bor akasi saqlash uchun qoldirgan 13 ming dollarni topishdi. Pullar ham olib ketildi“."2016-yil 12-oktabrda Kamyanka va Strogonivkada hibsga olingan Rustem va yana toʻrt nafar musulmon (Emil Jemadenov, Ayder Saledinov, aka-uka Teymur va Uzeir Abdullayevlar) Hizb ut-Tahrir partiyasiga aʼzolikda ayblangan edi. Rustem Ismoilovga nisbatan Rossiya Federatsiyasi Jinoyat kodeksining 205.5 („Terroristik tashkilot faoliyatida ishtirok etish“) moddasining 2-qismi boʻyicha ayblov eʼlon qilindi. Simferopolning Kiyev tuman sudi Simferopol guruhi „Hizb ut-Tahrir ishi“ ning barcha besh ishtirokchisi uchun hibsga olish tarzidagi profilaktika choralarini tanladi.
2016-yil dekabr oyida Ismoilov Simferopoldagi FSB binosida kaltaklanganini va tahdid qilganini aytgan.
2017-yil fevral oyida Rustem Ismoilov va Ayder Saledinov majburiy psixiatrik tekshiruvdan oʻtkazish uchun psixiatriya shifoxonasiga yuborilgan, Rustemning rafiqasi Fatma buni „jazo tibbiyoti“ deb hisoblagan.
2017-yilning 29-dekabr kuni Fatma Ismoilovaning xabar berishicha, Simferopol tergov izolyatorining Rustem Ismoilov saqlanayotgan kamerasida taxminan 1 kvadrat metrlik shift parchasi toʻgʻridan-toʻgʻri Rustemning boshiga tushib ketgan. Yaxshiyamki, erining peshonasi, boshi va orqasi tirnalgan.
2018-yil dekabr oyida Ismoilov va Simferopol guruhining „Hizbut-Tahrir ishlari“ga aloqador boshqa shaxslar Rostov-Don shahridagi 1-sonli tergov hibsxonasida saqlanayotgan edi.
2019-yil avgust oyida Ismoilovning advokati Mammet Mambetovning xabar berishicha, tergov hibsxonasi xodimlari ikki hafta ichida mahkumning kamerasini ikki marta tintuv qilgan. Advokatning soʻzlariga koʻra, ikkinchi tintuv koʻproq pogromga oʻxshagan — ular hamma narsani agʻdar-toʻntar qilishgan, biroq ular nima izlayotgani bilishmagan.
Oilasi
Rustem Ismoilov uylangan (xotini Fatma), bir qizi (Xadicha) va ikki oʻgʻli (Xolid va Fotih) bor.
Boltaquli Rahmatbekov
Boltaquli Rahmatbekov, Baltoquli Rahmatbek oʻgʻli — 1830—1831 va 1838—1839-yillarda Buxoro amirligining Rossiyadagi elchisi.
Avliyo Pyotr cherkovi, Fornsett
Sent-Piter — Buyuk Britaniyaning Norvich shahridan oʻn mil janubda, Norfolk janubidagi Yuqori Tas vodiysi barcha azizlar cherkovidagi etti cherkovdan biri ekan. Toʻliq nomi — Sankt-Peter va Sent-Pol, odatda Avliyo Pyotr nomi bilan tanilgan va bu ilgari Fornsett Sent-Peter uchun cherkov cherkovi edi. Bu faol ibodat joyi va milliy ahamiyatga ega I darajali bino. Miloddan avvalgi 1000-yillarda qurilgan Anglo-Sakson dumaloq minorasi mamlakatdagi eng yaxshilaridan biri hisoblanadi. Boshqa Anglo-Sakson xususiyatlari ham mavjud. Asosiy binoning katta qismi keyingi, asosan 14-15-asrlarga oid ekan. Muhim xususiyatlar: 1485-yilgi Drake qabri, minoradagi noyob qadimiy zinapoya, oʻyilgan peshtaxta uchlari, kantsel va nefdagi nozik daftar plitalari, Viktoriya davri rangli shisha derazalarining yaxshi namunalari va oltita qoʻngʻiroq chalinishi. Cherkov uchun keng qamrovli zamonaviy qoʻllanma mavjud. Uilyam Vordsvort bilan bogʻliqlik bor: uning singlisi Doroti 1788 yildan 1794 yilgacha rektorlikda yashagan amakisi rektor Uilyam Kukson bilan ekan.
Boltaquli Rahmatbekov
Birinchi elchilik
Mang‘itlar sulolasidan bo‘lgan o‘zbek hukmdori, Buxoro amiri Nasrullo (1827—1860) taxtga o‘tirgach, Rossiya imperiyasi bilan aloqa o‘rnatishga qaror qiladi va 1830-yil avgustda birinchi elchini yuborgan. Elchilikga Chigʻatoybek unvonini olgan elchi Boltaquli Rahmatbekov boshchilik qilgan. U bojxona to‘lovlarini kamaytirish, amirlikni to‘p quyish ustalari bilan taʼminlashni iltimos qilgan. Lekin rus hukumati bu iltimoslarni rad etib, 1831-yil avgustida Rahmatbekov Buxoroga qaytib kelgan
Ikkinchi elchilik
1838-yil 5-avgustda Boltaquli Rahmatbekov do‘stlik, savdo-sotiqni kengaytirish va qimmatbaho toshlar bo‘yicha mutaxassislarni Buxoroga yuborish takliflari bilan ikkinchi marta Peterburgga yuborilgan. Murojaat asosan avvalgi elchilikning bir qator shunga oʻxshash hujjatlarini takrorlangan: Rossiya bilan doʻstlik istagi, savdo aloqalarini kengaytirish va karvon yoʻllari xavfsizligini taʼminlash haqida. Boltaquli Rahmatbekov tashqi ishlar vaziriga amir podshohdan xonlikka yaxshi geolog yuborishni iltimos qilgan hujjatni taqdim etgan. Savdo-sotiq bilan bogʻliq masalalarni hal qilib boʻlgach, Boltaquli Rahmatbekov 1839-yil mart oyida Peterburgni tark etgan.
Boltaquli Raxmatbekov elchiligi natijalari
Boltaquli Rahmatbekov elchixonalari Buxoro-Rossiya munosabatlarining mustahkamlanishiga hissa qo‘shgan. 1839-yil kuzida Rossiyadan Buxoroga E. P. Kovalevskiy boshchiligidagi geologlar missiyasi yuborilgan, biroq koʻchmanchilar hujumi tufayli Buxoroga yetibkelmagan. Buning ortidan 1842-yilda polkovnik K. F. Butenevning missiyasi muvaffaqiyatli boʻlgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Tetsuya Asano
Tetsuya Asano (浅野 哲也; 23-fevral 1967-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1991-yili 2-iyun Tailand terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 8 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Tournans
Aholisi
116 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,3 nafar kishi.
Gravellona Toce
Gravellona Toce Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Verbano-Cusio-Ossola provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15 km2. 7755 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Tösens
Tösens Avstriyaning Tirol yerida joylashgan kommunadir. Landeck (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 31.1 km2. 690 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Tailand
Tailand (Thai), Tailand Qirolligi (Ratcha Anachak Thai, tailar tilida Pratet-Tai) — Janub-Sharqiy Osiyoda, Hindixitoy yarim orolning markaziy qismi va Malakka yarim orolning shimoliy qismida joylashgan davlat. Maydoni 514 ming km². Aholisi 62,4 mln. kishi (2002). Poytaxti — Bangkok shahari. Maʼmuriy jihatdan 73 viloyat (changwad)ra boʻlinadi.
Jüri
Jüri— kichik tuman (alevik) Shimoliy Estoniyaning Xarju okrugida .12 km joylashgan poytaxt Tallindan janubi-sharqda, Tallinn-Tartu yoʻlida (E263), toʻgʻridan-toʻgʻri Tallin halqa yoʻli bilan kesishgandan keyin (nr. 11). Juri — Rae Parishning maʼmuriy markazi. Jüri 2012-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra 3426 nafar aholiga ega .2011-yilda Jüri Estoniya aholisining markazi edi. left|thumb| Yuridagi Lehmja eman bogʻi
Tailand
Davlat tuzumi
Tailand — konstitutsiyali monarxiya. Amaldagi konstitutsiyasi 2016-yil 27 sentabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi — qirol (1946-yildan Pumipon Adulyadet). Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Milliy assambleya (2 palatali parlament), ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi.
Tabiati
Hududining yarmi payettekislik, qolgani deyarli togʻlik (Kxuntxan, Tanentaunji va boshqalar)dan iborat. T.ning sharqini Korat platosi egallaydi. Foydali qazilmalardan qalay, volfram, pyx, yonuvchi slanets, qoʻrgʻoshin, plavik shpat, temir, marganets rudalari, surma, barit, asil toshlar, qoʻngʻir kumir, kaliy va toshtuz, gaz, neft konlari bor. Ikdimi subekvatorial, mussonli. Oʻrtacha yillik temperatura tekislik va togʻoldi rnlarida 22— 29°, qishda shimoliy toglarda —10°, —15° gacha pasayadi. Yillik yogʻin 1000–2000 mm. Asosiy daryosi — MenamChaoPraya (Menam). T.ning sharqiy va qisman shimoli-sharqiy chegarasida Mekong, gʻarbiy chegarasida Saluin daryolari oqadi. Ping va Mun daryolari xdvzasida yirik suv ombori bor. Mamlakat hududining 60% ga yaqini oʻrmon bilan qoplangan. Malakka yarim orol va Korat platosining qizil va sariq laterit tuprok,li yerlarida qalin, koʻp yarusli (50–60 m balandlikdagi) subekvatorial nam oʻrmonlar, shimoldagi qizil tuprokli yerlarda tropik oʻrmonlar katta maydonni egallaydi. Janubida bambukzorlar, Korat platosida savanna va butazorlar, dare vodiylaridagi oʻtloqi tuproklarda ham oʻrmonlar bor. Hayvonot dunyosi xilmaxil: T. ramzi boʻlgan oq fil (aksariyati xonakilashtirilgan), odamsimon maymun (gibbon), lemur, malayya ayigʻi, qoplon, yoʻlbars, toʻngʻiz, olmaxon, shimoldagi togʻlarda kiyiklar bor. Qushlardan tustovuq, tovus, toʻtiqush, yovvoyi tovuq va boshqa, botqoqliklarda qarqara, siyom qiziltomoqturnasiuchraydi. Ilonning 100 ga yaqin, kaltakesakning 75 ga yaqin, kapalakning 500 ga yaqin turi bor. Daryolarida baliq, timsoh koʻp. Kxauyay, Txungsalengluay va boshqa milliy boglari, koʻpgina qoʻriqxonalar bor.
Aholisining 3/4 qismini tay guruqiga mansub xalqlar (siyom yoki kxontay va boshqalar), 1/5 qismini laolar tashkil etadi. Mamlakat janubda malayyalar, gʻarbi va janubi-gʻarbida karenlar, monlar, janubi-sharqda kxmerlar yashaydi. Rasmiy til — tay tili. Rasmiy din — buddaviylik. Malayyalar islomga, xitoylar budda va daosizmga eʼtiqod qiladi. Katolik va protestantlar ham bor. Shahar aholisi — 18,3%. Yirik shaharlari, Bangkok, Chiangmay, Chonburi.
Asosiy siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari
Demokratik partiya (Prachatipat), 1946-yil asos solingan; Xalq partiyasi (Ratsadon), 1986-yil tuzilgan; Maʼnaviy kuch partiyasi (Palang tam), 1988-yil tashkil etilgan; Milliy taraqqiyot partiyasi (Chat pattana), 1991-yil asos solingan; Yangi umid partiyasi (Vang may), 1990-yil tuzilgan; Birdamlik partiyasi (Yekkapap), 1989 tashkil etilgan; Adolat va ozodlik partiyasi (Seritxam), 1992-yil asos solingan; Tay milliy partiyasi (chat tay), 1974-yil sobiq hukmron Tailand xalqi birlashgan partiyasi asosida tashkil etilgan.
T. mehnat kongressi, 1975-yil tuzilgan; Tay kasaba uyushmalari kongressi, 1982-yil tashkil etilgan.
Qishloq xoʻjaligi
Mamlakat hududining 38% ishlanadi, shundan 1/5 qismi (2,6 mln. gektar) sugʻoriladi. Asosiy dehqonchilik yerlari Menam vodiysi va Korat platosida joylashgan. Sholi, makkajoʻxori, tapioka, shakarqamish, dukkaklilar, tariq, batat, yer yongʻoq, kanakunjut, choy, kofe, kanop, kokos palmasi, paxta, tamaki, ziravorlar, sitrus mevalar, mango, ananas va boshqa yetishtiriladi. Kauchuk olinadigan daraxtzorlar bor, pillachilik va sabzavotchilik rivojlangan. Chorvachiligida qoramol, fil, choʻchqa, parranda boqiladi. Ichki suv havzalari va dengizlarda baliq ovlanadi. Oʻrmonlarda qimmatbaho tur daraxtlar (tik, yang, sal, eben, sandal va kizil daraxt) tayyorlanadi.
Sanoati
Mineral xom ashyo zaxiralari negizida konchilik rivojlangan. Qalay, qoʻrgʻoshinrux, volfram va marganets rudalari, neft, plavik shpat, asbest, qimmatbaho toshlar qazib olinadi va qisman qayta ishlanadi. Ishlab chiqarish. sanoatining asosiy tarmoqlari: oziq-ovqat (sholi oklash, kokos moyi, kandshakar ishlab chiqarish. va boshqalar) va toʻqimachilik (jutdan kanop yigirish va toʻqish). Yogʻochsozlik sanoati va kauchukni dastlabki kayta ishlash korxonalari bor. Asosan import xom ashyo va chala tayyor mahsulotlar negizida neftni qayta ishlash, kimyo, sement, qogʻoz, metallurgiya, metallsozlik, avtomobil yigʻuv va boshqa korxonalar ishlaydi. Yiliga oʻrtacha 74 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Hunarmandchilik rivojlangan. Asosiy sanoat markazlari: Bangkok, Chiangmay.
Transport yoʻli uzunligi — 4 ming km, avtomobil yoʻllari uz. — 62 ming km. Dare va dengiz transporti rivojlangan. Dengiz portlari: Bangkok, Pxuket, Sattaxin. Bangkokda xalkaro aeroport bor. T. guruch, tapioka, kauchuk, qandshakar, qalay va boshqa metall rudalari, asil toshlar, gazlama eksport qiladi. Chetdan neft va neft mahsulotlari, mashina va uskunalar, kimyoviy moddalar, kora metall va isteʼmol mollari sotib oladi. Yaponiya, AQSH, Singapur, Yevropa Ittifoqi mamlakatlari bilan savdo qiladi. T. bilan Oʻzbekiston Respublikasining 2002-yilgi tovar aylanmasi 7,1 mln. AQSH dollarini tashkil qildi. Pul birligi — bat..
Tibbiy xizmati
T.da davlat tibbiy muassasalari bilan bir qatorda xususiy shifoxonalar xam bor. Vrachlar 4 ta oliy tibbiyot maktabida tayyorlanadi.
Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari. 7 yoshdan 15 yoshgacha boʻlgan bolalarga majburiy bepul taʼlim joriy qilingan. 1977-yildan umumiy taʼlim maktabining yangi tizimi qabul etilgan: boshlangʻich maktab 6 yil, oʻrta maktab 6 yil Darslar tay tilida olib boriladi. Xususiy maktablar ham bor. T.da 13 universitet, jumladan, Bangkokdagi Chulalongkorn (1917), Tammasart (1933), Kasetsart (1943) untlari, Chiangmay shahrida universitet, bir kancha institut va kollej bor. Ilmiy muassasalari: Bangkokda Siyom ilmiy jamiyati, universitetlarhuzuridagi ilmiy tadqiqot markazlari, qishloq xoʻjaligi., ekologiya va boshqa ilmiytadkikrt institutlari. Ayrim ilmiy ishlar xorijiy va xalqaro jam/armalar tomonidan pul bilan taʼminlanadi. Bangkokda Milliy kutubxona (1905), Tammasart va Chulalongkorn untlarining kutubxonalari, Milliy muzey bor.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi. T.da tay, xitoy, ingliz tillarida oʻnlab gaz. va jurnalilar nashr etiladi, muhimlari: "Bangkok post" ("Bangkok pochtasi", ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1946-yildan), "Deyli nyus" ("Kundalik yangiliklar", ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1964-yildan), "Neyshn" ("Millat", ingliz tilida chikadigan kundalik gazeta, 1971-yildan), "Siam rat" ("Siyom mamlakati", tay tilida chiqadigan kundalik kechki gazeta, 1950-yildan), "Siamrat uikli revyu" ("Siyom mamlakatining xafta yangiliklari", tay tilida chiqadigan haftalik), "Sinsyan jibao" ("Yangiliklar", xitoy tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1946-yildan), "Tai rat" ("Tay davlati", tay tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1956-yildan). T. axborot agentligi (TNA) — milliy axborot mahkamasi, 1977-yil tuzilgan. Radioeshittirish 1938-yildan, telekoʻrsatuv 1955-yildan boshlangan. T. milliy radioeshittirish xizmati va T. televideniyesi hukumat nazoratida.
Adabiyoti
Tay ogʻzaki va yozma ijodiyotining dastlabki yodgorliklari 13-asr oxiriga oid. Ular toshlarga yozilgan yilnomalardan iborat. Mustaqil badiiy ijodiyot tarzidagi adabiyot oʻrta asrlarda yuzaga keldi. Bu davr adabiyoti hind adabiyotining taʼsirida rivojlandi. Buddaviylikning ijtimoiy hayotdagi hukmronligi adabiyotda ham oʻz aksini topdi. Hukmdorlarni taʼriflovchi madxiyalar va diniy rivoyatlar asosiy oʻrin oldi. 18-asr oxirida dunyoviy mavzuga burilish boshlandi. Dastlabki nasriy asarlar yaratildi ("Rachatirat", 1785 va "Uch qirollik hukmronligi", 1802). 19-asr oʻrtalarida adabiy asarlar tilini xalqqa yaqinlashtirish va taqdidgoʻylikdan voz kechib, milliy adabiyotni kamol toptirish harakati boshlandi. Sunton Pu ijodi bunga misol boʻladi. 20-asrning 20—30 yillarida realistik yoʻnalish yuzaga keldi, shu ruhdagi hikoya, qissa, romanlar paydo boʻldi. Ikkinchi jahon urushidan keyin adabiyotda oilaviy turmush mavzui ustunlik qila boshladi. Siburapning "Kelajakka tik boqib" (1955), Sena Sauvapongning "Iblis" (1957) romanlari, Suvat Varadilok va Lao Kxamxomning hikoyalarida oʻtkir ijtimoiy muammolar koʻtarildi. Akat Damkeng, Luang Vichit Vatakan, Malay Chupinit, Makat Tyanrayong, adiba Dokmaysot va boshqa insonning ahvolruhiyatidagi ziddiyatlarni ifodalovchi asarlar yozishdi.
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
T. hududida milodning dastlabki asrlaridan monlarga, biroz keyingi davrdan kxmerlarga mansub ibodatxonalar (Lampxun va Chiangmayda) saklangan. 13-asrdan buddaviylik ruhidagi milliy sanʼat shakllandi. Shu davrda diniy majmualarning taylarga xos tipi — "vata" vujudga keldi. Savankxalokdagi Chang Lom (13-asr), Sukotaidagi Maxatat (Sukxotxay, 1345) "vata" ibodatxonalari shu jumlaga kiradi. Siyom davlati ravnaq topgan davr (14—19-asrlar)da toʻgʻri burchakli rejalar asosida shaharlar barpo etildi, atrofi gʻisht devor bilan oʻraldi, Bangkok, Ayutiya va boshqa shaharlarda murakkab shaklli "vata" va saroylar qurilib, rangbarang koshin va rasmlar bilan oʻymakorlik usulida ziynatlandi. Shuningdek, Bangkokda qirol Chakri sulolasi katta saroyi (18-asr), Rajabopit ibodatxonasi (18-asr oʻrtalari), Bengamabopit marmar ibodatxonasi (1900) yaratildi. 19-asr oxiridan zamonaviy yevropacha va amerikacha uslubdagi bank, mehmonxona, maʼmuriy binolar kurila boshladi. 1950—70 yillarda mehmonxona, bank, zamonaviy maʼmuriy binolar qurish yanada avj oldi.
Neolit va jez davrlaridan Kvay daryosi vodiysida dahmalarga qoplangan sopollar, qoyalarga ishlangan rasmlar, milodning dastlabki asrlaridagi Buddaning mahobatli haykallari saklangan. Milliy sanʼat 13-asrdan shakllana boshladi. 14—19-asrlarda haykaltaroshlik ravnaq topdi. 19-asr oxiridan Yevropa va Amerika sanʼatining taʼsiri sezildi. 20-asrning 2yarmida ilgʻor sanʼatkorlar (rassomlardan Fua Xarabitak, Tavi Nandakvan, haykaltarosh Xʼyen Yimsari, grafik Manita Pu Ari) zamonaviy anʼanalarga ergashgan holda milliy sanʼat anʼanalarini ham saqlab qolishga intildilar. Amaliy bezak sanʼatining har xil turlari: lokli rangtasvir, charmdoʻzlik, yogʻoch oʻymakorligi, kandakorlik, badiiy toʻquvchilik rivojlangan.
Musiqasi
T.da diniy marosim va bayramlar, toʻy, farzand tugʻilishi va boshqa qadimdan qoʻshiq va musiqa bilan nishonlanadi. Fong si deb atalgan tarixiy balladalar keng yoyilgan. Toʻy qoʻshiqlari xat lion janri tarkibiga kiradi. Musiqiy cholgʻu asboblari xilmaxil: 2 torli skripka (sau duong va sau o), 3 torli skripka (sau sam say), 3 torli ud (syoung), sitra (kxim), fleyta (kxliy), damli nay (pinay), barabanlar (txon, ramana, kxlong), gonglar, ksilofon (rapadek) va boshqa 19-asr oxirida yevropacha musiqa va cholgʻu asboblari kirib kela boshladi. 20-asrning 50 yillaridan milliy musiqiy madaniyatni yuksaltirish harakati boshlandi. Zamonaviy kompozitorlardan Montri Tramote, Naris, xonandalardan U. Sukantxamalai, T. Aylin, cholgʻuchilardan T. Konglaitong, N. Tayminlar mashhur.
Teatri va kinosi. T.ning mumtoz teatri hindlarning "Ramayana" eposidan boshlangan. 15-asrda taylar bu asarning "Ramakiyan" deb atalgan varianti asosida kon, nang, lakon tomoshalarini yaratdilar. Kon — niqobli pantomima teatri boʻlib, barcha rollarni erkaklar ijro etadi. Niqoblarda qahramonlarning qiyofasi tasvirlangan boʻladi (och koʻk rang — Rama, oq rang — Xonuman va t.k.). Aktyorlar gapirmaydi, matn sahna orqasidan oʻqib turiladi. Tomoshalar orkestr va qoʻshiqchilar joʻrligida olib boriladi. Nang — fonus teatri. Ishtirokchilarning gavdalari buyvol terisidan qora va rangdor qilib yasaladi. Tomosha paytida aktyorlar ishtirokchilarning harakatini qiroat bilan tushuntirib boradilar. Aksariyat hollarda turmushdan olingan sahnalar koʻrsatiladi. Lakon — taylarning mumtoz dramasi boʻlib, undagi matnni aktyorlarning oʻzi gapiradi. Kichik xor esa voqealarni izohlaydi, qahramonlarga taʼrif beradi. Bu teatrda raqs asosiy oʻrinda boʻladi. Lakonning like va nora turlari xoz. zamon tomoshalarida yashab kelmoqda. T.da doimiy teatr yoʻq. Nafis sanʼat departamenta huzurida havaskorlar truppasi tashkil etilgan. T.da har yili 50—70 badiiy film yaratiladi. "Sher naʼrasi" (rejissor S. Jaruchino) va "Qurollangan kishi" (rejissor Yu. Chatri) filmlari shu jumlaga kiradi.
Mayo (Maryland)
Mayo AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Anne Arundel County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3153 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 12,2 km2. Shundan 6,6 km2 quruqlik, 5,6 km2 esa suv maydonidir.
Manbalar
Edgewater (Maryland)
Ikrima as-Salmuqoniy
Ikrima ibn Toriq as-Salmuqoniy — xalifa Maʼmun davrida Bag‘dodning sharqiy hududida qozilik qilgan. Abu Yusuf qozining asʼhoblaridan bo‘lgan. milodiy 829-yil (hijriy 214-yil)da qozilikdan chetlashgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.
Aspartam
zararlari
bolalarning rivojlanayotgan miyasida nuqsonlar ketirib chiqaradi. Bu esa o'zi haqida hayolga berilishiga, agressiv hatti-harakatlarga, zehnning pasayishiga, bolalardaesa idroksizlikka olib keladi. Aspartam koʻz qovoqlari, lablar, qoʻl yoki oyoqlarda shish paydo boʻlishiga sabab boʻladi. U miya faoliyatini buzgani, bosh ogʻrigʻi, aylanishi va hushdan ketish holatlarini keltirib chiqargani uchun aksar davlatlarda taʼqiqlanadi. Aspartamning taʼqiqlangan mamlakatlarda bolalarning miya faoliyati bilan bogʻliq kasalliklari tez sur’atlarda kamaymoqda.
Omuzca, Afyonkarahisar
Omuzca Afyonkarahisar viloyatining markaziy tumaniga tutashgan shaharchalardan biri.
NGC 2383
NGC 2383 Katta It yulduz turkumidagi I3m tipli ochiq klasterdir.
Moorrege
Moorrege Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Pinneberg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,76 km2. 4110 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
NGC 2383
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Moorrege
Hududi
Moorregening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Kultegin bitiktoshi
Kultegin bitiktoshi - marmar bitiktosh, turkiy yozuv yodgorligi. El-tarish xoqonning oʻgʻli Kultegin sharafiga quyilgan (732 yil 14 avgust). Ulan Batordan 400 km jan.da, Qorabalgʻa-sun shahrining harobalaridan taxminan 40 km shim.dajoylashgan. Boʻyi 3 m 15 sm, eni 1 m 24 sm, qalinligi 41 sm. Kultegin bitiktoshining marmar taxta ustuni oʻrtasiga 5 burchaqli qalqon shaklida, balandligi 64 sm, kengligi 40 sm li lavha oʻrnatilgan. Lav-haning yuz tomoniga arhar surati tas-virlangan xoqonlik tamgʻasi vaqsh qilingan, orqa tomoniga xitoycha qilib bitiktoshning oʻrvatilish tari-xi yozilgan. Kultegin bitiktoshi 84 satrdan iborat: 40 satr yuz tomoniga, 13 satrdan 26 satr ikki yon tomoniga, 14 satr orqa tomoniga, 4 satr toshning taroshlangan 4 qirrasiga yozilgan. Bitiktoshdagi barcha voqealar Kulteginning akasi Bilga xoqon tilidan hikoya qilinadi. Bi-tikni esa Kulteginning jiyani Yoʻllugʻ tegin yozgan. Ushbu bitikda Bilga xo-qon ogʻa-inilariga, qarindosh-urugʻla9-K-9839130KULTEPAriga, xalqqa murojaat qilgan. Xoqonning murojaatidan maqsadi — hoki-miyatni mustahkamlash, oʻzaro urush-janjallarga chek qoʻyish, ittifoq boʻlib yashashga chaqirish boʻlgan. Kultegin bitiktoshini Bilgaxoqon bitiktoshi bilan birga 1889-yil N. M. Yad-rinsev Moʻgʻulistonning Kosho Saydam vodiysida Koʻkshin-Ur-xun daryosi boʻyidan topgan. Dastlab bi-tiktoshni hech kim oʻqiy olmagan. Uni Urxun yozuvini oʻrganib chiqqanidan soʻng, daniyalik olim V. Tomsen 1893-yil oʻqishga muvaffaq boʻlgan. Yodgorlik matni nemis, fransuz, dan, ingliz, rus tillariga tarjima qilingan, turk va oʻzbek tillarida tavsif etilgan.
Adabiyot
Kamol Matyoqubov.
Kultepa
Kultepa — shahar harobasi (3—13-asr boshi). Sirdaryo viloyati, Xovos tumanidagi Sovot qishlogʻidan 4 km janubida, Xoʻjamushkentsoyning chap qirgʻogʻida. Sanʼatshunos-arxeolog N. B. Nemseva 1974-yil topgan. 1985-yil Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Arxeologiya institutining Sirdaryo otryadi (rahbari A. A. Gritsiva) u yerda qazish ishlari olib borgan. Tadqiqotlar vatijasida Kultepada tarhi toʻrtburchak qalʼa va unga shim. va gʻarb tomondan yondashgan turar joylar mavjudligi aniqlandi (umumiy maydoni 20 ga). taxminan uning markazida Gulhovoʻz deb ataluvchi bo-tiklik ham bor. Arab geograflari — Istaxriy, Ibn Havqal, Muqaddasiy va boshqa asarlarida kayd etilgan oʻrta asrlar shahri — Sobot ayvan Kultepa oʻrnida boʻlgan. Topilgan ashyoviy dalillar (so-pol qadah, kosa, koʻza, xum, togʻora va boshqa koʻpgiva sirlangan idishlar)ga taya-nib, Kultepadagi hayot 3 bosqich — soʻnggi antik davr (3—4-asrlar), ilk oʻrta asrlar davri (5—8-asrlar) va oʻrta asrlar davri (10—13-asrlar)ga boʻlinadi.
Kyritz
Kyritz Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Ostprignitz-Ruppin tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 156,09 km2. 9537 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Cours-la-Ville
Cours-la-Ville Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Rhône departamenti Villefranche-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
4241 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 217,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 19,5 km2. Dengiz sathidan 437 – 860 m balandlikda joylashgan.
Blakely (Georgia)
Blakely AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Early okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
5,068 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 124,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 45,6 km2. Shundan 45,3 km2 quruqlik, 0,3 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 80 m balandlikda joylashgan.
Trépot
Trépot Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
457 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 31,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,6 km2. Dengiz sathidan 509 – 661 m balandlikda joylashgan.
Gʻazni hujumi
Gʻazni hujumi 2018-yilning 10-avgustida Tolibon jangarilari Afgʻonistonning oltinchi yirik shahri hamda mamlakat tarixida madaniy va strategik ahamiyatga ega boʻlgan Gʻazni shahriga hujum qilgan vaqtda boshlangan. Hujum yuzlab isyonchilar, askarlar, politsiyachilar va tinch aholining oʻlimiga sabab boʻldi. Shuningdek, shaharga katta miqdorda moddiy zarar ham yetgan. Afgʻonistonda 2018-yilgi parlament saylovlaridan bir necha hafta oldin sodir boʻlgan hujum iyun oyida imzolangan uch kunlik sulh tinchlik muzokaralari boshlanishiga umid uygʻotganidan keyingi eng yirik jang boʻldi.
Jang Tolibonning bir qancha hukumat bazalari va tumanlarini egallab olishi hamda yuzlab afgʻon askarlari va politsiyachilari halok boʻlishiga sabab boʻlgan kengroq miqyosdagi muvofiqlashtirilgan hujumning bir qismi edi.
Tarixi
2017-yil va 2018-yil boshida Gʻazni shahri va Gʻazni viloyatida xavfsizlik bilan bogʻliq vaziyat keskin yomonlashdi. Jangdan bir necha oy oldin Gʻazni viloyatining shahar va tumanlarida Tolibon faolligi kuchaygani haqida koʻplab xabarlar olingan. Mahalliy hukumat xodimlariga hujum qilish, mahalliy aholini majburiy soliqqa tortish va isyonchi jangchilar yoʻl toʻsiqlari oʻrnatishi kabi klassik qoʻzgʻolon taktikasi haqida xabarlar berilgan. 2018-yilning may—iyun oylarida Tolibon 1-magistralni (Afgʻonistonning eng yirik shaharlari Kobul va Qandahorni bogʻlovchi) toʻsib qoʻyib, yoʻl foydalanuvchilarini yoʻldan foydalanish uchun soliq toʻlashga majbur qildi. Boshqa xabarlarga koʻra, 2018-yil may oyiga kelib, Tolibon „shaharga kiruvchi yoʻl tarmogʻini nazorat qilayotgani... mahallalarda bemalol yashayotgani, soliq yigʻayotgani, xavfsizlik xodimlari va hukumat amaldorlarini oʻldirayotgani va oʻzining qattiq islomiy qonunlarini tatbiq etayotgani“ aytilgan. Tolibonlar ochiqchasiga oʻz qurollarini shahar ichida olib oʻtishgan. Mahalliy rasmiylarning fikricha, Gʻazni atrofini qoʻriqlayotgan xavfsizlik xodimlari Tolibonga shaharga erkin kirishga imkon bergan.
Jang tartibi
Afgʻon hukumati va ittifoqchi kuchlar:
Gʻazni shahri uchun jang
Tolibon 2018-yil 10-avgust kuni yarim tunda shaharga keng koʻlamli hujumni boshladi. Jang Gʻazni shahrining yettita mahallasida, jumladan, gubernator qarorgohidan 0.5 mi uzoqlikdagi uchta koʻchada avj oldi. Tolibon matbuot kotibi Zabihulloh Mujohid Twitterda „yuzlab mujohidlar shaharga kirib, politsiya shtab-kvartirasi, olti politsiya okrugi hamda muhim harbiy baza – Bala Xesarni egallab olganini“ ma’lum qildi. Hukumat rasmiylari shaharda hokimiyat qulash xavfi borligini inkor etishdi, biroq isyonchilar chekinishgacha boʻlgan vaqtda gubernatorlik va politsiya shtab-kvartirasidan 300 yd masofada jang olib borganlarini tan olishdi. Hujum paytida Tolibon uyali telefon minoralarini yoʻq qilishga muvaffaq boʻlib, shahar bilan aloqani samarali uza oldi. Ular, shuningdek, hukumatga qoʻshimcha kuchlar yuborish imkonini beradigan koʻprikni vayron qilishdi.
11-avgust kuni Afgʻoniston Qurolli kuchlarining qoʻshimcha kuchlari Gʻazni shahriga yetib keldi. Bu vaqtda toliblar tinch aholining uylarida yashirinib, janglarni davom ettirishdi. AQSh armiyasi maxsus kuchlari boʻlinmasi, 1333-operativ Alfa otryadi (ODA) guruhi ham Gʻazni shahrini Tolibon qamalidan qutqarish uchun yetib keldi. Tolibon shaharning asosiy qamoqxonasi ustidan nazoratni oʻz qoʻliga olib, qamoqxona ichidagi barcha mahbuslarni qoʻyib yuborganini daʼvo qildi. Hukumat radiosi va televideniyesi xodimlari qochib ketgani uchun efirlar toʻxtatildi. Faqat Tolibon radiosi boʻlgan Shariat radiosi eshittirishni davom ettirdi. Afgʻoniston hukumati va xalqaro ittifoqchilari shaharda hali ham Tolibon boʻlishiga qaramay, shaharni nazorat qilishda davom etishlarini hamda Gʻazni viloyati kengashi a’zosi bilan shaharning 70 foiz boshqaruvi Tolibon qoʻl ostida ekanligini da’vo qilsa-da, nazorat-oʻtkazish punktlari oʻrnatishda davom etishlarini aytishdi.
Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy-havo kuchlari 10—12-avgust kunlari Tolibonga qarshi 24 ta havo hujumini amalga oshirdi. Biroq, uch kunlik janglardan keyin ham Tolibon shaharning katta qismini nazorat qilishda davom etayotgani xabar qilingan. Mamlakat ichki ishlar vaziri Vais Barmakning aytishicha, 12-avgust kuni bitta havo hujumida 50 nafar Tolibon askari halok boʻlgan.
12-avgust kuni gʻaznalik deputat „faqat gubernatorlik, politsiya shtab-kvartirasi va razvedka agentligi qarorgohi hukumat qoʻlida va Tolibon ularni ham olishga intilmoqda“, dedi. Tolibon eski Gʻazni aviabazasi va shaharning aksariyat qismini egallab olganini daʼvo qildi. Afgʻon kuchlarining qoʻshimcha karvoni qoʻshni Paktiya viloyatidan Gʻazniga kelayotganda pistirmaga uchragan. Shaharning barcha qismlarini qaytarib olish qiyinligini hisobga olib, Qoʻshma Shtatlar afgʻon kuchlariga yordam berish uchun harbiy maslahatchilar yubordi. Mahalliy aholi va afgʻon rasmiylarining xabarlariga koʻra, isyonchi guruhlar Gʻazni shahri tashqarisidagi tumanlarga ham tarqala boshlagan. Mazkur tumanlardan ikkitasi bir kechada Tolibon nazorati ostiga oʻtgan. Gʻazni shahrida viloyat kengashi aʼzosi „gubernatorlik, politsiya shtab-kvartirasi va razvedka idorasi binosi atrofida shiddatli janglar davom etayotganini“ aytdi. Uning qoʻshimcha qilishicha, „qoʻshimcha kuchlar hech qanday samarali ish qilmagan, ular qilgani faqat oʻzlari uchun baza yaratish“ boʻlgan. Gʻazni politsiyasi boshligʻi Farid Ahmad Mashʼal „qoʻshimcha kuchlar, jumladan, Amerika qoʻshinlari shaharda Tolibonni tozalay boshlaganini“ daʼvo qildi. Kobuldagi hukumat va armiya Gʻaznini toʻliq nazorat ostiga olishga muvaffaq boʻldi.
14-avgust kuni Tolibon Gʻazni shahridan chiqib ketgani xabar qilindi. 15-avgustga kelib, tinch aholi uylaridan chiqib, shahardagi omon qolgan ikkita novvoyxona oldida non uchun navbatlar hosil qilishdi. Bir necha kun davomida koʻchalarda qoldirilgan jasadlar mahalliy daryoga tashlash orqali yoʻq qilindi. Bu holat esa suv taʼminotini buzib, shahardagi sogʻliqni saqlash inqirozini yanada ogʻirlashtirish xavfini yuzaga keltishi ehtimoli oshirdi.
Tolibon Gʻazni viloyati qishloqlarida va boshqa joylarda hujumlar uyushtirdi
Gʻazni shahridagi jang paytida Tolibon kuchlari Gʻazni viloyati boʻylab hujumlar uyushtirgan. Isyonchilar may va iyun oylarida bir oydan koʻproq vaqt davomida 1-magistralni toʻsib qoʻyishdi. Tolibon kuchlari Ajriston va Xoʻja Umariyning chekka tumanlariga ham hujum qilib, shaharlarni egallab oldi. Oʻnlab hukumat askarlarini oʻldirib, qolganlarni chekinishga majbur qildi. Bundan tashqari, hujum paytida isyonchilar Gʻazni viloyatining besh tumanini egallab, yana olti tuman uchun janglar olib borishdi. Tolibon janglar oldidan beshta tumanni egallab olishi natijasida Gʻazni viloyati rasmiy hukumat nazorati ostida uchta tuman saqlanib qoldi.
Jang paytida 1000 ga yaqin Tolibon jangarilari Faryob viloyati shimolidagi Gʻormach tumanida joylashgan Xitoy lageri deb nomlanuvchi hukumat bazasiga hujum qilib, egallab olishdi. Hujum natijasida 100 ga yaqin afgʻon askarlari oʻldirildi yoki asir olindi. Rasmiy hukumat Tolibon bilan oʻtgan ikki kunlik jang davomida qoʻshinlar taʼminoti yoki qoʻshimcha kuchlar ajratish boʻyicha hech qanday harakat qilmadi.
15-avgust kuni Tolibon Bagʻlon viloyatining Bagʻloniy Jadid tumanidagi bazani egallash chogʻida 45 nafar hukumat askarlari va politsiyachini oʻldirdi.
Politsiya & harbiylar
Jang boshida kamida 14 nafar xavfsizlik kuchlari halok boʻldi, koʻplari yaralandi. Jang davomida yana koʻplab politsiyachilar halok boʻldi. 17-sentyabr kuni Tolibon afgʻon politsiyasi va harbiy bazalarga hujum qilib, 10 ga yaqin xavfsizlik xodimini oʻldirgan.
AQSh armiyasining ishtiroki
Garchi AQSh armiyasi 2014-yilda jangovar missiyalarni tugatganini taʼkidlagan boʻlsa-da, bu jang AQSh kuchlari jonlanayotgan Tolibonni toʻxtatib qolish uchun kurashayotgan afgʻon kuchlarini qutqarish maqsadida muntazam ravishda harakat qilishayotganini isbotladi. AQSh maxsus kuchlari boʻlinmasi Gʻazni shahri uchun jangda faol ishtirok etdi.
Gumanitar oqibatlar
13-avgust kuni Birlashgan Millatlar Tashkiloti Gʻaznida oziq-ovqat zahiralari kamayib borayotgani, bosh kasalxonada dori-darmon tanqisligi yuzaga kelgani haqida ogohlantirish bilan chiqdi. Shahardan qochgan odamlar ham oziq-ovqat va suv tanqisligi haqida xabar berishdi.
Urushning davom etishi
2019—2020-yillardagi ogʻir va uzoq davom etgan janglar davomida Afgʻoniston hukumati Gʻazni viloyatidagi 2018-yilgi hujum paytida isyonchilarga boy berilgan ayrim hududlarni qaytarib oldi.
Maryland
Merilend — AQShning Atlantika okeani sohilidagi shtat. Maydoni 27,1 ming km². Aholisi 6,2 mln. kishi (2020), shundan shahar aholisi 81%. Maʼmuriy markazi — Annapolis shahri, eng yirik shahri va porti — M. Chesapik qoʻltigʻining har ikki so-hilida. Sharqiy qismida sohilboʻyi pasttekisligi, markazida Pidmont platosi (eng baland joyi 400 m), gʻarbiy qismida Appalachi togʻlari (eng baland joyi 1024 m) bor. Iklimi moʻʼtadil yumshoq, sernam iqlim. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi 2—3°, iyulniki 25— 27°. Yillik yogʻin 1000 mm. Togʻ yon bagʻirlari oʻrmonlar bilan qoplangan. Xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — sanoat. Xom ashyoning aksari qismi chetdan keltiriladi. K°Ra metallurgiya sanoati rivojlangan. Mashinasozlik (jumladan, kemasozlik), radioelektronika, aviaraketa, kimyo, neftni qayta ishlash, oziq-ovqat, tikuvchilik sanoati korxonalari bor. Yirik metall konstruksi-yalar ishlab chiqariladi. Qishloq xoʻjaligi tovar mahsulotining yarmidan ortigʻini chorvachilik beradi. Qoramol, choʻchqa, parranda boqiladi. Shtatning gʻarbiy qismida tamaki yetishtiriladi. Dengizdan baliq ovlanadi. M. orqali Atlantika okeani sohilini Vashington shahri bilan boglovchi muhim yoʻllar oʻtgan.
Maryland (talaffuzi: Merilend) - Amerika Qoʼshma Shtatlardan biri boʻlib, AQShning Oʻrta-Atlantika hududida joylashgan. Hududining kattaligiga koʻra, shtat Yevropadagi Belgiya davlatiga qiyoslansa boʻladi. Poytaxti - Annapolis shahri. AQSh ittifoqqiga 28-aprel 1788 yilda 7-shtat boʼlib kirgan.
AQSh Soʻrovlar Byurosi 2007-yil avgustda taqdim etgan maʼlumotga koʻra, Maryland hozir AQShning eng boy shtati hisoblanadi(undan avval New Jersey shtati edi). Shtatdagi bir xoʻjalikning oʻrtacha yillik daromadi 65 ming 144 AQSh dollarini tashkil qiladi.
Hydaburg (Alaska)
Hydaburg AQShning Alaska shtatida joylashgan shaharchadir.
Aholisi
382 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 517,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,7 km2. Shundan 0,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 7 m balandlikda joylashgan.
Mutaassiblik
Mutaassiblik - (arab. متعصب va grek. Φανατισμός tarj. fanatizm) - maʼlum bir mafkura va qarashlarga, ayniqsa, diniy-falsafiy, milliy va siyosiy sohalarda haddan ziyod, koʻr-koʻrona va hissiyotlarga berilib ergashish va ularga amal qilish. Qandaydir tushunchalarga, eʼtiqodga yoki dunyoqarashga sodiqlikning eng soʼnggi darajasi. Mutaassiblikning eng keng tarqalgan koʻrinishi bu - diniy mutaassiblik. Mutaassiblik, fanatizm - biron eʼtiqodga yoki dunyoqarashga oʻta berilganlik, boshqa har qanday qarashlarga toqat qila olmaslik (mas, diniy M.).
Mays Chapel
Mays Chapel AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Baltimore County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
11427 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 9,7 km2. Shundan 9,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Bloomingdale (Georgia)
Bloomingdale AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Chatham okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2,713 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 77,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 34,4 km2. Shundan 34,1 km2 quruqlik, 0,3 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 6 m balandlikda joylashgan.
Kulchatoy
Kulchatoy - q. Shilpildoq. KULMIVATSIYA (lot. culmen -yuqori nuqta, choʻqqi) (adabiyotshu-noslikda) — badiiy asar konfliktining eng keskinlashgan nuqtasi; qaxramonlarning toʻqvashuvi va oʻzaro munosabatlari hal qilinadigan jara-yon, tugunning yechimi boshlanadigan lahza. Mazmun jihatidan K. hayot sinovlarining eng yuqori choʻqqisidir. Uasardagi muammolarni yavada keskinlashtiradi va qaxramonning qandayli-gini, nimalarga qodirligini aniq-lashga xizmat qiladi. Mas, Abdulla Qodiriyning "Mehrobdan chayon" roma-nida Mirzo Anvarning Xudoyorxon bilan munozarasi va uning jallod qoʻliga topshirilish jarayoni yoki "Oʻtgan kunlar"dagi Otabekning Kumush uyining ortida uch vafar dushmani bilan yakkamayakka olishuvi holati shu asarlarning K.. nuqtalari hisoblanadi. K. baʼzan asarning boshida, oʻrtasida, oxirida ham kelishi mumkin. KULMIVATSIYA (astronomiya-da) — osmon sferasining sutkalik harakati tufayli yoritqichning osmon meridianidan oʻtishi. Yuqori va quyi K. boʻladi. Yoritqich zenitni oʻz ichiga oluvchi meridianning yarmini kesib oʻtsa, yuqori K., qarama-qarshi tomondagisi esa quyi K. deyiladi. Yuqori K. paytida yoritqichning ufqsan balandligi eng katta qiymatga ega boʻladi.
Moorhusen (Wilstermarsch)
Moorhusen  Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Steinburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,68 km2. 84 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
NGC 2384
NGC 2384 Katta It yulduz turkumidagi IV3p tipli ochiq klasterdir.
Moorhusen (Wilstermarsch)
Hududi
Moorhusenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 2384
Ushbu obyektni John Herschel 1836-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Bahrayn
Bahrayn (البحرين‎‎) Davlati (مملكة البحرين, Davlat al-Bahrayn) – Janubi-gʻarbiy Osiyoda, Fors qoʻltigʻining Bahrayn orollaridagi davlat (amirlik). Bahrayn tarkibiga 33 orol kiradi, ularning eng kattalari: Bahrayn. Muharrak, Umm-Naasan, Havar. Rasmiy tili – arab tili. Maydoni 695,2 km2, aholisi 1 493 231 kishi (2017). Asosiy aholisi arablar. Shuningdek forslar, pokistonliklar, hindlar ham yashaydi. Aholining 83% shaharlarda istiqomat qiladi. Islom diniga e’tiqod etadi. Poytaxti – Manama shahri.
Davlat tuzumi
250px|thumb|Milliy kiyim kiygan kelin Bahrayn – konstitutsiyaviy monarxiya. Davlat boshligʻi – amir. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni amir va bir palatali Milliy Kengash (parlament), ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligidagi hukumat amalga oshiradi. 1973-yil mamlakat konstitutsiyasi qabul qilingan. 1973 – 1975-yillarda konstitutsiyaga muvofiq Milliy Assambleya (parlament) chaqirildi, biroq u 1975-yilda amirning farmoni bilan tarqatib yuborildi. 1992-yilda 40 kishidan iborat Maslahat Kengashi tuzilganligi e’lon qilindi. Uning vazifasi – qonun loyihalari va mamlakat ijtimoiy-iqtisodiy siyosatining turli sohalari boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqishdan iborat. Kengash tarkibini amir belgilaydi.
Tabiati
Orollar hududi pasttekislikdan iborat, uning balandligi 135 m ga yetadi. Neft, tabiiy gaz konlari bor. Iqlimi tropik iqlimga yaqin. Yanvar oyining oʻrtacha harorati 16 °C, iyul oyining oʻrtacha harorati 37 °C. Yiliga 90 mm ga yaqin yogʻin yogʻadi. Tropik saxgyular koʻp joyni egʻallagan.