Falastin_(tarixiy_viloyat)
Milodiy 1-asrda F.da xristian dini paydo boʻlgan. 395 yilda F. Vizantiya ixtiyoriga oʻtgan. 640 yil F. arablar tomonidan bosib olinib, arab xalifaligi tarkibiga kirgan. Abbosiylar davrida F.da iqto tizimi joriy qilingan, aholini islom diniga kiritish jarayoni avj olgan, xristianlarning huquqiy maqomi kuchsizlangan. Bu bir qator xalq qoʻzgʻolonlari, jumladan, 842 yil Abu Xarba boshchiligidagi gʻalayonga sabab boʻldi. Abbosiylar xalifaligi parchalanganidan soʻng F. astasekin tuluniylar, ixshidiylar sulolalari hukmronligi ostiga oʻtgan. 9—11-asrlarda F.da iqtisodiy yuksalish yuz bergan, katta yer maydonlariga ishlov berilgan. Iudaizm, xristian va islomning diniy markazi Quddusda 11-asrda 40 ming aholi yashagan. Akka, Kesariya, Askalon, Gʻazoda savdo rivojlangan. 1099-yil salibchshgar Quddusni egallab, uni Quddus qirolligining markaziga aylantirganlar. 1187-yil Xattin yaqinidagi jangda Salohiddin salibchilarni yengib, Quddusni qoʻlga kiritgan. F. ayyubiylar, keyinroq mamluklar tomonidan Misrga qoʻshib olingan. F. 1516-yilgacha ularning qoʻlida boʻlib, soʻng turklar tasarrufiga oʻtgan. Usmonli turk imperiyasining 17-asr oxiridan tanazzulga yuz tutishi bilan turk xukmdorlarining oʻzboshimchaligi kuchaygan. Solikdar oshgan. Natijada F. iqtisodiy tushkunlikka uchragan. 19-asrning 20-yillarida F.da turklarga qarshi xalq harakati kuchaygan. 1832-yil F. Misr poshosi MuhammadAli tomonidan zabt etilgan. Hokimiyatning markazlashuvi, zodagonlar zulmining cheklanishi F.ni iqtisodiy rivojlanishiga turtki boʻlgan. Ammo soliqlarning koʻpayishi, harbiy majburiyatning joriy qilinishi aholi oʻrtasida qoʻzgʻolonga olib kelgan (1834). Livan va Suriya xalqining Misr hukmronligiga qarshi 1840 —41 yillardagi kurashini F. xalqi qoʻllabquvvatlagani bahonasida F.da turk hukmronligi tiklangan. 19-asr ning 40-yillaridan boshlab Yevropa davlatlari F.ga kirib kela boshladilar. 1869-yil Suvaysh kanalining ochilishi bilan F.ning strategik va iqtisodiy ahamiyati yanada kuchaydi. 1892-yil fransuz kompaniyasi F.da birinchi Yaffa — Quddus temir yoʻlni qurgan. 19-asr oxiridan boshlab Yevropa mamlakatlaridagi yahudiy aholining F.ga koʻchishi boshlangan. Birinchi jahon urushi yillarida F. Germaniya, Turkiya hamda ingliz qoʻshinlari oʻrtasidagi kurash maydoniga aylangan. Bu raqobat F.ni inglizlar tomonidan zabt etilishi bn yakunlandi. 1916-yil SayksPiko shartnomasiga binoan, F.da xalqaro rejim joriy qilinishi lozim boʻlgan. F.da oʻz mavqeini mustahkamlash maqsadida inglizlar Yevropa mamlakatlarida 19-asrning 90-yillarida paydo boʻlgan reaksion (teskarichi) — millatchi harakatning koʻrinishlaridan biri boʻlgan sionizmdan foydalanganlar. Sionistlar F.da yahudiylar davlatini tuzishni talab qilganlar. 1917-yil 2-noyabrda Angliya hukumati Balfur deklaratsiyasini eʼlon qilib, F.da "yahudiy xalqi uchun milliy maskan" tuzishni vaʼda qilgan. 1920-yil aprelda SanRemo shahri (Italiya)da Angliya F. ustidan ingliz mandatini joriy etishga muyassar boʻlgan. Angliya F.ning iqtisodyy va siyosiy hayotida hal qiluvchi mavqega ega boʻlgan, Yevropa mamlakatlaridan koʻplab yahudiylarning kirib kelishiga imkon yaratgan. Sionist tashkilotlar F.da bir nechta konsessiyalarni qoʻlga kiritganlar. Mamlakatdagi butun qokimiyat ingliz oliy komissari qoʻliga oʻtgan. Uning huzuriga ingliz amaldorlaridan tarkib topgan "Falastin hukumati" tuzilgan. Arab aholisi mamlakatni idora qilishga jalb etilmagan. 1920—39 yillarda ingliz mustamlaka siyosati sionistlar bilan hamkorlik qilishga asoslangan. Sionistlar Angliya yordamida arab xalqozodlik harakatiga qarshi ish koʻrganlar. Shu bois Angliya arab aholisining kuchli noroziligiga duch kelgan va natijada unga qarshi qurolli qoʻzgʻolonlar koʻtarilgan. 1936-yil oktabrda Pil boshchiligida F.ga yuborilgan komissiya F.ni yahudiylar va arablar yashaydigan qismlarga boʻlishni tavsiya qilgan. Bu F.dagi arab tashkilotlari va arab mamlakatlarining qattiq noroziligini keltirib chiqargan. 1939-yil may oyida ingliz hukumati "Oq kitob" ni eʼlon qilishga majbur boʻlgan. Unga koʻra, Angliya maʼmuriyati F.ga yahudiylarning kelishini cheklashi va keyinchalik toʻxtatishga qaror qilgani bayon etilgan. Bu Angliya maʼmuriyati bilan sionistlar oʻrtasiga nizo solgan. Sionistlarni AQSH qoʻllab-kuvvatlagan.