cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xitoy Kommunistik partiyasi
Xitoy fuqarolar urushi va Ikkinchi Xitoy-Yaponiya urushi
thumb| Xitoy ishchi va dehqon Qizil Armiyasi bayrogʻi XKP Vuxan KMT hukumatini qoʻllab-quvvatlashda davom etdi, lekin 1927 yil 15 iyulda Vuxan hukumati barcha kommunistlarni KMTdan chiqarib yubordi. KXP KMTga qarshi jang qilish uchun „Qizil Armiya“ nomi bilan mashhur boʻlgan Xitoyning Ishchi va Dehqon Qizil Armiyasini tashkil qilish bilan javob berdi. General Chju De boshchiligidagi batalyonga 1927 — yil 1-avgustda Nanchang qoʻzgʻoloni deb nom olgan Nanchang shahrini egallashga buyruq berildi. Dastlab muvaffaqiyatga erishgan Chju va uning qoʻshinlari besh kundan keyin chekinishga majbur boʻlishdi, janubga Shantou tomon yurishdi va u erdan Fujian sahrosiga haydalishdi. Mao Zedong Qizil Armiyaning bosh qoʻmondoni etib tayinlandi va Hunan boʻylab dehqonlar qoʻzgʻolonlarini qoʻzgʻatishga umid qilib, kuzgi yigʻim-terim qoʻzgʻolonida Changshaga qarshi toʻrtta polkni boshqargan. Uning rejasi 9-sentabr kuni KMT nazoratidagi shaharga uchta yoʻnalishdan hujum qilish edi, ammo toʻrtinchi polk KMT yoʻnalishiga joʻnab ketdi va Uchinchi polkga hujum qildi. Mao qoʻshini Chanshaga yetib keldi, lekin uni olib keta olmadi; 15-sentabrga kelib, u magʻlubiyatni qabul qildi, 1000 omon qolganlar sharqqa, Jiangsidagi Jinggang togʻlariga yurishdi.
Pollyanna
Syujet
Pollyanna o'zining hayot Falsafa si, quyoshli shaxsiyati va samimiy, hamdard qalbi bilan xolasining Yangi Angliya shaharchasiga shunchalik quvonch keltiradiki, u bu shaharni yashash uchun yoqimli joyga aylantiradi. “Quvonchli o‘yin” qizni xolasining qattiqqo‘lligidan himoya qiladi: Polli xola uni gilam va suratlarsiz eskirib ketgan chordoqqa joylashtirganda ham, baland derazadan ko‘rinib turgan go‘zal manzaradan xursand bo‘ladi; u jiyanini xizmatkor Nensi bilan oshxonada non va sut ovqatga hukm qilib, kechki ovqatga kech qolgani uchun "jazolash"ga harakat qilganda, Pollyanna unga non va sutni yaxshi ko'rgani uchun va Nensini yaxshi ko'rgani uchun jo'shqin minnatdorchilik bildiradi.
Ko'p o'tmay Pollyanna Beldingsvillning muammoli hayot tarziga ega aholisiga ham "o'yin o'ynashni" o'rgatadi. Misis Snow - har narsadan noliydigan nogiron ayol, Mr. Pendleton, eski qasr qasrda yolg'iz yashaydigan baxtsiz bakalavr. Polli xola ham - Pollyannaning tushkunlikka tushishmaslik uchun qattiq harakat qilishi oldida o'zini ojiz deb topib - asta-sekin eriy boshlaydi. Ammo u baribir "Quvonchli o'yin"ga boshqalardan ko'ra ko'proq qarshilik ko'rsatar edi
Asar yakunida, Polliannaning kuchli optimizmi, u avtohalokatga uchraganida va oyoqlarini ishlata olmay qolganida yana bir bor sinovdan o'tkaziladi. Avvaliga u ahvolining qanchalik jiddiyligini tushunmaydi, lekin unga nima bo'lganini aytishganda, uning ruhi tushib ketadi. Shundan so'ng u xursand bo'ladigan hech narsa topolmay, to'shakka mihlanib qoladi. Keyin shaharliklar Polli xolaning uyiga qo'ng'iroq qila boshlaydilar va Pollyannaga uning daldasi ularning hayotini qanchalik yaxshilaganini takidlashadi; va Pollianna hali ham, hech bo'lmaganda oyoqlari borligidan xursand bo'lishi mumkinligiga qaror qildi. Keyinchalik Polli xolaning sobiq sevgilisi Dr. Chilton Polliannani kasalxona ga jo'natadi, u erda u yana yurishni o'rganadi va vaqtincha nogiron bo'lib qolgani, yaxshi yura olmaganligi natijasida, u oyoqlarining ishlab turganiga ko'proq minnatdor bo'la boshlaydi.
Xitoy Kommunistik partiyasi
Xitoy fuqarolar urushi va Ikkinchi Xitoy-Yaponiya urushi
XKPning shahardagi tashkiliy apparatining deyarli yo‘q bo‘lib ketishi partiya ichidagi institutsional o‘zgarishlarga olib keldi. Partiya inqilobiy partiyalarni tashkil etish usuli boʻlgan demokratik sentralizmni qabul qildi va markaziy qoʻmitaning doimiy qoʻmitasi sifatida faoliyat yuritish uchun siyosiy byuro tashkil etdi. Natijada partiya ichida hokimiyatning markazlashuvi kuchaydi. Partiyaning har bir darajasida bu takrorlandi, doimiy qoʻmitalar endi samarali nazorat ostida. Partiyadan haydalgach, Chen Duxiu Xitoyning Trotskiy harakatiga rahbarlik qilishni davom ettirdi. Li Lisan 1929-1930 — yillarda partiya tashkilotini amalda nazorat qila oldi. Lining rahbariyati muvaffaqiyatsizlikka uchradi va XKPni halokat yoqasida qoldirdi. Komintern aralashdi va 1930 — yil oxiriga kelib uning vakolatlari tortib olindi. 1935 yilga kelib Mao KKP Siyosiy byurosi Doimiy qoʻmitasi aʼzosi va partiyaning norasmiy harbiy rahbari boʻldi, Chjou Enlay va partiyaning rasmiy rahbari Chjan Ventyan uning norasmiy oʻrinbosarlari boʻlib ishladilar. KMT bilan ziddiyat Qizil Armiyaning qayta tashkil etilishiga olib keldi, endi hokimiyat armiyani nazorat qilish bilan mas’ullangan KKP siyosiy boʻlimlarini yaratish orqali rahbariyatda markazlashtirildi.
Ikkinchi Xitoy-Yaponiya urushi XKP va KMT oʻrtasidagi ziddiyatni toʻxtatdi. Yaponiya bosqinchilarini qaytarish uchun XKP va KMT oʻrtasida Ikkinchi Birlashgan front tashkil etilgan. Jabha rasman 1945 yilgacha mavjud boʻlgan boʻlsada, ikki partiya oʻrtasidagi barcha hamkorlik 1940 yilga kelib tugatildi Rasmiy ittifoqqa qaramay, XKP kelgusi urushga tayyorgarlik koʻrish uchun mustaqil operatsiyalar asoslarini yaratish va kengaytirish imkoniyatidan foydalangan. KMT bilan. 1939 — yilda KMT Xitoyda KKP kengayishini cheklay boshladi. Bu XKP va KMT kuchlari oʻrtasida tez-tez toʻqnashuvlarga olib keldi biroq bu toʻqnashuvlar har ikki tomon ham chet el istilosi sharoitida fuqarolik urushi mumkin emasligini anglab yetganidan keyin tezda pasayib ketdi. Shunga qaramay, 1943 — yilga kelib, XKP yana KMT hisobidan oʻz hududini faol ravishda kengaytirdi.
Mao Tszedun 1945 — yilda XKP raisi boʻldi. 1945 -yildan 1949 -yilgacha urush ikki partiyaga qisqartirildi: XKP va KMT. Bu davr toʻrt bosqichdan oʻtgan; birinchisi 1945 yil avgustidan (Yaponiyaliklar taslim boʻlganida) 1946- yil iyunigacha (XKP va KMT oʻrtasidagi tinchlik muzokaralari yakunlangan) edi. 1945 yilga kelib, KMT oʻz qoʻmondonligi ostida XKPga qaraganda uch baravar koʻp askarga ega edi va dastlab ustunlik qilgandek tuyuldi. AQSH va Yaponiya hamkorligi bilan KMT mamlakatning asosiy qismlarini qaytarib olishga muvaffaq boʻldi. Biroq, qayta bosib olingan hududlar ustidan KMT hukmronligi partiyaning keng tarqalgan korruptsiyasi tufayli mashhur emas edi. Katta sonli ustunligiga qaramay, KMT XKPning tayanchi boʻlgan qishloq hududlarini qayta egallay olmadi. Taxminan bir vaqtning oʻzida XKP Manchuriyaga bostirib kirdi, u erda ularga Sovet Ittifoqi yordam berdi. 1946 — yil iyulidan 1947 — yil iyunigacha davom etgan ikkinchi bosqichda KMT urushning katta qismi uchun KKP shtab-kvartirasi boʻlgan Yanʼan kabi yirik shaharlar ustidan nazoratni kengaytirdi. KMT muvaffaqiyatlari boʻsh edi; XKP shaharlardan taktik jihatdan chekindi va buning oʻrniga shaharlarda talabalar va ziyolilar oʻrtasida norozilik namoyishlarini qoʻzgʻatib, KMT hukumatiga hujum qildi. KMT bu namoyishlarga qattiq repressiya bilan javob berdi. Bu orada, KMT fraksiya ichidagi kurash va Chiang Kay-Shekning partiya ustidan avtokratik nazorati bilan kurash olib bordi, bu esa KMTning hujumlarga javob berish qobiliyatini zaiflashtirdi. 1947 — yil iyulidan 1948 -yil avgustigacha davom etgan uchinchi bosqichda XKP tomonidan cheklangan qarshi hujum boshlandi. Maqsad „Markaziy Xitoyni tozalash, Shimoliy Xitoyni mustahkamlash va Shimoli-Sharqiy Xitoyni qayta tiklash“ edi. Ushbu halokatli qarshi hujum, KMTdan harbiy qochqinlar bilan birgalikda, KMT 1948 -yilning bahoriga kelib 3 million askaridan 2 millionini yoʻqotdi va KMT boshqaruvini qoʻllab-quvvatlash sezilarli darajada pasaydi. Shunday qilib, XKP Manchuriyadagi KMT garnizonlarini yoʻq qilishga va bir nechta yoʻqolgan hududlarni qaytarib olishga muvaffaq boʻldi. 1948-yil sentabridan 1949-yil dekabrigacha davom etgan oxirgi bosqichda kommunistlar hujumga oʻtdi va butun Xitoyning materik qismida KMT hukmronligi quladi. Maoning 1949-yil 1-oktabrda Xitoy Xalq Respublikasi tashkil etilganligini eʼlon qilishi Xitoy fuqarolar urushining ikkinchi bosqichini (yoki Xitoy Kommunistik inqilobi, yaʼni KKP tomonidan atalgan) yakunladi.
Xitoyning yagona hukmron partiyasiga aylanish
Mao 1949 -yil 1- oktyabrda Tyananmen maydonida katta olomon oldida Xitoy Xalq Respublikasi (XXR) tashkil etilganini eʼlon qildi. XKP Markaziy xalq hukumatini boshqargan. Shu vaqtdan boshlab 1980-yillargacha XKPning yuqori rahbarlari (Mao Tszedun, Lin Byao, Chjou Enlay va Deng Syaopin kabi) XXR tashkil etilishidan oldin asosan bir xil harbiy rahbarlar edi. Natijada siyosiy va harbiy rahbarlar oʻrtasidagi norasmiy shaxsiy aloqalar fuqarolik-harbiy munosabatlarda ustunlik qildi. left|thumb| Xitoy kommunistlari Iosif Stalinning tugʻilgan kunini nishonlaydilar, 1949 yil. 1952 -yilda Lyu Shaoqi Sovet Ittifoqiga tashrif buyurganida Stalin bir partiyaviy konstitutsiyani taklif qildi 1954- yilgi XXR Konstitutsiyasi keyinchalik oldingi koalitsion hukumatni bekor qildi va XKPning bir partiyaviy tizimini oʻrnatdi. Mao Xitoy KKPning 1956-yilda boʻlib oʻtgan 8-Kongressida XKP rahbarligida koʻppartiyaviylik tizimini joriy qilishi kerakligini aytdi U ilgari bunday taklif bilan chiqmagan edi, lekin shunga qaramay, XKP bu eʼlondan keyin ham oʻzining siyosiy hokimiyatining katta qismini saqlab qoldi. 1957- yilda XKP siyosiy muxoliflarga va boshqa kichik partiyalarning taniqli arboblariga qarshi Anti-oʻngchilar kampaniyasini boshladi, buning natijasida kamida 550 000 kishi siyosiy taʼqibga uchradi. Kampaniya sotsialistik respublikadagi cheklangan plyuralistik tabiatga jiddiy putur yetkazdi va mamlakatning amalda bir partiyaviy davlat sifatidagi maqomini mustahkamladi.
Anti-oʻngchilar kampaniyasi 1958 — yildan 1962 — yilgacha boʻlgan Ikkinchi Besh yillik rejaning halokatli natijalariga olib keldi, bu „Buyuk sakrash“ deb nomlanadi. Mamlakatni agrar iqtisodiyotdan sanoatlashgan iqtisodiyotga aylantirish maqsadida XKP dehqonchilik yerlarini kollektivlashtirdi, xalq kommunalarini tuzdi va mehnatni zavodlarga qaratdi. KXP rasmiylarining umumiy notoʻgʻri boshqaruvi va yigʻim-terimning boʻrttirib koʻrsatilishi Buyuk Xitoy ocharchiligiga olib keldi, bu esa 15 dan 45 milliongacha odamning oʻlimiga olib keldi, bu tarixdagi eng yirik ocharchilikka aylandi.
Xitoy-Sovet parchalanishi va madaniy inqilob
1960-1970-yillarda XKP Nikita Xrushchev davrida " destalinizatsiya " davrini boshdan kechirayotgan Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasidan sezilarli darajada mafkuraviy ajralish boʻldi Oʻsha paytga kelib, Mao „ proletariat diktaturasi ostida davom etayotgan inqilob“ sotsialistik inqilob tugallangandek tuyulgan boʻlsa ham, sinfiy dushmanlar mavjud boʻlishda davom etishini shart qilib qoʻygan edi, bu esa millionlab odamlar taʼqib qilingan madaniy inqilobga olib keldi. va oʻldirdi. Madaniy inqilob davrida Liu Shaoqi, Deng Syaopin, Pen Dexuay va Xe Long kabi partiya yetakchilari tozalangan yoki surgun qilingan va Maoning rafiqasi Tszyan Qing boshchiligidagi „Toʻrt kishilik toʻda“ qolgan hokimiyat boʻshligini toʻldirish uchun paydo boʻlgan. orqasida.
Deng Syaopin davridagi islohotlar
1976-yilda Mao oʻlimidan soʻng KKP raisi Xua Guofeng va rais oʻrinbosari Deng Syaopin oʻrtasida hokimiyat uchun kurash boshlandi. Deng kurashda gʻalaba qozondi va 1978-yilda Xitoyning yetakchi yetakchisiga aylandi. Deng Xu Yaobang va Chjao Ziyang bilan birga " islohot va ochiqlik " siyosatiga boshchilik qildi va Xitoy xususiyatlariga ega sotsializmning mafkuraviy konsepsiyasini joriy qildi. Xitoyni jahon bozorlariga ochish. Maoning baʼzi „chapchi“ siyosatini oʻzgartirib, Deng sotsialistik davlat kapitalistik boʻlmasdan bozor iqtisodiyotidan foydalanishi mumkinligini taʼkidladi. XKPning siyosiy kuchini tasdiqlagan holda, siyosatning oʻzgarishi sezilarli iqtisodiy oʻsishni keltirib chiqardi. Bu 1978-yilda dogmatizmga qarshi kurashga qaratilgan maqola orqali mustahkamlangan va " Ikki narsa " siyosatini tanqid qilgan „Amaliyot — haqiqatning yagona mezoni“ tamoyili asosida oqlandi. Biroq, yangi mafkura spektrning har ikki tomonida, XKP rahbariyatining chap tomonidagi maochilar, shuningdek, siyosiy liberallashtirishni qoʻllab-quvvatlovchilar tomonidan bahslashdi. Boshqa ijtimoiy omillar bilan toʻqnashuvlar 1989 yilda Tyananmen maydonidagi norozilik namoyishlari va qirgʻin bilan yakunlandi. Namoyishlar bostirilib, islohotchilar partiyasi bosh kotibi Chjao Ziyang uy qamogʻida, Dengning iqtisodiy siyosati qayta tiklandi va 1990-yillarning boshlarida sotsialistik bozor iqtisodiyoti kontseptsiyasi joriy etildi. 1997 -yilda Dengning eʼtiqodlari (rasmiy ravishda " Deng Syaoping nazariyasi " deb ataladi) XKP konstitutsiyasiga kiritilgan.
Jiang Zemin va Xu Jintao davridagi keyingi islohotlar
XKP Bosh kotibi Jiang Zemin 1990-yillarda Dengning oʻrniga asosiy rahbar boʻldi va uning siyosatining aksariyat qismini davom ettirdi. 1990-yillarda XKP harbiy va siyosiy jihatdan yetakchi boʻlgan faxriy inqilobiy rahbariyatdan fuqarolik byurokratiyasidagi institutsional meʼyorlarga muvofiq tobora yangilanib borayotgan siyosiy elitaga aylandi. Rahbarlik asosan lavozimga koʻtarilish va nafaqaga chiqish, maʼlumot darajasi, boshqaruv va texnik tajribaga oid qoidalar va meʼyorlar asosida tanlandi. Professional harbiy ofitserlarning alohida guruhi mavjud boʻlib, ular KKPning yuqori rahbariyati ostida asosan institutsional kanallar ichidagi rasmiy munosabatlar orqali xizmat qiladi.
Jiang Zeminning nominal merosining bir qismi sifatida, XKP 2003 yildagi partiya nizomini qayta koʻrib chiqish uchun " Uch vakil "ni ratifikatsiya qildi, bu partiyani „ilgʻor ishlab chiqaruvchi kuchlar, Xitoy madaniyatining ilgʻor yoʻnalishi“ vakilligini ragʻbatlantirish uchun „rahbar mafkura“ sifatida. xalqning asosiy manfaatlari". Nazariya xususiy tadbirkorlar va burjua unsurlarining partiyaga kirishini qonuniylashtirdi.  Xu Jintao, Jiang Zeminning bosh kotibi sifatida 2002 yilda oʻz lavozimini egalladi.  Mao, Deng va Jiang Zemindan farqli oʻlaroq, Xu jamoaviy yetakchilikka urgʻu berdi va siyosiy tizimning bir kishilik hukmronligiga qarshi chiqdi.  Iqtisodiy oʻsishga eʼtibor qaratish talabi koʻplab jiddiy ijtimoiy muammolarga olib keldi. Ularni hal qilish uchun Xu ikkita asosiy mafkuraviy kontseptsiyani kiritdi: „Taraqqiyotning ilmiy nuqtai nazari“ va " Barkamol sotsialistik jamiyat ".  Xu 2012-yilda boʻlib oʻtgan 18-milliy kongressda XKP bosh kotibi va CMC raisi lavozimidan isteʼfoga chiqdi va ikkala lavozimni ham Si Tszinpin egalladi.
Si Szinpinning rahbarligi
Hokimiyatni qoʻlga kiritgandan soʻng, Si keng qamrovli korruptsiyaga qarshi kampaniyani boshladi, shu bilan birga oʻtgan oʻn yilliklardagi jamoaviy rahbariyat hisobidan KXP bosh kotibi lavozimida vakolatlarni markazlashtirdi. Sharhlovchilar kampaniyani Xi rahbariyatining belgilovchi qismi, shuningdek, „u oʻz hokimiyatini tez va samarali tarzda mustahkamlay olganining asosiy sababi“ sifatida taʼriflagan. Xorijlik sharhlovchilar uni Maoga o‘xshatishgan. Si rahbariyati partiyaning Xitoydagi roli oshishini ham nazorat qildi. Si 2017-yilda XKP konstitutsiyasiga oʻzining nomi bilan atalgan mafkurasini qoʻshgan Taxminlarga koʻra, Si Tszinpin 2022 yilda 10 yil xizmat qilganidan keyin oʻzining yuqori lavozimlaridan ketmasligi mumkin
2021-yil 6-iyulda Si Xitoy Kommunistik partiyasi va Jahon siyosiy partiyalari sammitiga raislik qildi, unda 160 ta davlatdan 500 ta siyosiy partiyalar vakillari ishtirok etdi. Si ishtirokchilarni „insoniyatning umumiy kelajagi bo‘lgan hamjamiyat qurish“ yo‘lida ishlash uchun „texnologik blokadalar“ va „rivojlanishni ajratish“ga qarshi turishga chaqirdi.
Abdurasuljon Uraimjonov
Abdurasuljon Uraimjonov (Абдурасулжон Ураимжонов,1950-yil) — Bobur nomidagi Oʻsh davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatri artisti, Qirgʻiziston Respublikasi xalq artisti (2011), Qirgʻiziston madaniyati va sanʼati rivojiga katta hissa qoʻshgan. 1995-yilda sanʼatni koʻp sir
Saint-Léger-lès-Paray
Saint-Léger-lès-Paray Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Saône-et-Loire departamenti Charolles tumani tarkibiga kiradi.
Abdurasuljon Uraimjonov
Biografiyasi
Abdurasuljon Uraimjonov 1950-yil 2-fevralda Oʻsh shahrida tavallud topgan. 1970-yilda Andijon musiqa texnikumini tamomlagan. T.Jalilova, kasbi bo‘yicha qashqar rubob o‘qituvchisi. Uraimjonov Abdurasuljon ijodini O‘sh o‘zbek teatrida boshlagan. 1973- yilda Bobur nomidagi Oʻsh davlat akademik oʻzbek musiqali drama teatri artisti, 1980- yilda dramaturgiya artisti lavozimiga oʻtkazildi va 2009- yildan hozirgacha 13-toifali drama artisti boʻlib ishlab kelmoqda. Xalq orasida uni oʻshlik Robertino deb atashadi.
Saint-Léger-lès-Paray
Aholisi
583 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 44,2 nafar kishi.
Abdurasuljon Uraimjonov
Biografiyasi
Uraimjonov Abdurasuljon teatrdagi faoliyati davomida o‘zini halol, prinsipial va isteʼdodli aktyor sifatida ko‘rsatdi, kasbiy mahoratini oshirish ustida tinimsiz mehnat qilmoqda. U juda ko‘p qiziqarli obrazlar yaratgan, „Kelinlar g‘alayonida“ To‘xta, „Mansab shaydosi“da Shodi, „Mehrobdan chayon“ — Anvar, „Oq ayg‘ir“ — Ibris, „Birinchi domla“da xonanda, „Uzoq“. Makkaga yoʻl — shoir tomoshabinlar orasida juda mashhur. 1987- yilda televideniyeda suratga olingan „Buyuk gʻalaba“ badiiy filmida — Sh. Rasulov, „Sarob“ (1989) filmida — jurnalist, Chingiz Aytmatovning „Iskala“ hikoyasi asosida suratga olingan videofilmdagi (1989) rollari. 2010-yilda yaxshi muvaffaqiyatga erishdi.
Saint-Léger-lès-Paray
Geografiyasi
Maydoni — 13,2 km2.
Abdurasuljon Uraimjonov
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Boborahim Mashrab
Boborahim Mulla Vali oʻgʻli  yoki taxallusi boʻyicha Mashrab (1640 yoki 1653 yoki 1657-yil, Namangan – 1711-yil Balx) – oʻzbek shoiri va mutafakkiri, tasavvuf adabiyotining yetuk namoyondasi.
1665-yilda Qashqarga Ofoq Xoʻja huzuriga borib bilimini yanada chuqurlashtiradi. 1673-yildan boshlab umrining oxirigacha qalandarlarcha hayot kechiradi. Balx hokimi Mahmudbiy qatagʻon tomonidan 1711-yil dorga osiladi.
Mashrab nomi XVIII XIXasrlarda tuzilgan tazkira va tasavvufiy yoʻnalishdagi asarlarda zikr etiladi (masalan, Bade Samarqandiyning „Muzokir ul-as'hob“ida). Ammo ularda shoir hayoti va ijodiy faoliyati haqida keltirilgan maʼlumotlar nihoyatda kam. Mashrabning qoldirgan adabiy merosi xususida ham aniq maʼlumot beruvchi manba yoʻq. Uning oʻz asarlarini toʻplab, devon yoki biror majmua tuzganligi maʼlum emas. Faqat „Devoni Mashrab“, „Devonai Mashrab“, „Eshoni Mashrab“, „Hazrati shoh Mashrab“ nomlari ostida xalq orasida qoʻlyozma va toshbosma shaklida tarqalgan qissalardagina (ularning kim tomonidan va qachon tuzilganligi nomaʼlum) shoirning hayot yoʻli va ijodiy faoliyati maʼlum tartib va izchillikda bayon etiladi, shu jarayonda asarlaridan namunalar ham keltiriladi. Qissalar keyinchalik oʻzgartirish va tuzatishlarga duch kelgan, turli toʻqimalar, yangi-yangi rivoyat, nakdlar, sarguzasht va latifasimon lavhalar bilan toʻldirila borilgan. Natijada qissalarda tarixiy Mashrab va uning ijtimoiy va ijodiy faoliyati xalq tasavvuridagi toʻqima Mashrab hamda u haqidagi sarguzasht-rivoyatlar bilan qorishib ketgan. Shunday boʻlsada, Mashrab haqidagi qissalar shoir hayot yoʻlini nisbatan toʻla va bosqichma-bosqich bayon etuvchi, shuningdek, yaratgan asarlarining koʻpgina qismini oʻzida jamlovchi adabiy-tarixiy manba sifatida ilmiy ahamiyat kasb etadi.
Quyidagi asarlarda ham Mashrab haqida ayrim maʼlumotlar uchraydi:
Mashrab haqida mukammalroq tasavvur hosil qiluvchi manba – „Qissai Mashrab“dir (boshqa nomlari „Shoh Mashrab“, „Devonai Mashrab). Uning koʻpgina qoʻlyozma va toshbosma nusxalari mavjud.
Hayoti
Boborahim Mashrab qachon tugʻilgani borasida olimlar orasida har-xil fikrlar mavjud. Mashrab otadan yosh yetim qoladi, oilaning moddiy qiyinchiliklari yanada ortadi. Onasi ip yigirib tirikchilik oʻtkazadi. Mashrab din asoslari va falsafadan yaxshi xabardor boʻlgan So'fi Eshon Mulla Bozor Oxund (xoʻja Ubaydullo) qoʻlida diniy taʼlim oladi, so'fiy tariqatlar boʻyicha bilimini oshiradi, forsiy tilni oʻrganadi.
Taxminan, 1665-yillarda Mulla Bozor Oxund tavsiyasiga koʻra, oʻsha zamonda katta obroʻga ega boʻlgan yirik din arbobi qashqarlik Hidoyatullo Ofoq Xo'ja eshon huzuriga boradi. Shoir adabiy merosidagi diniy mazmun va tasavvufiy yoʻnalish ruhidagi sheʼrlarning koʻpchilik qismi Ofoq Xo'ja dargohida va uning targʻibot saboqlari taʼsirida yaratilgan. Ofoq Xo'ja shaxsiy xislat-fazilatlarini madh etuvchi, uni „pir-u rahbar“ deb tan oluvchi bayt-misralar mujassam boʻlgan gʻazal va muxammaslar ham („Koshki“, „Oʻzum“ radifli gʻazallar, „Qolmadi“ radifli muxammas) shu muridlik yillari mahsulidir.
Mashrab taxminan 1672–1673-yillarda Ofoq Xo'ja dargohini tark etadi. Qissalarda qayd etilishicha, bunga Mashrabning piri dargohidagi kanizaklarning biriga koʻngil qoʻygani, sevib-sevilgani sabab boʻlgan. Ammo Mashrabning ogʻir jismoniy jazolanib quvilishi zaminida pir bilan murid oʻrtasida jiddiy gʻoyaviy ziddiyatlar boʻlgan deyilsa, haqiqatga muvofiq boʻladi.
Ijodi
Mashrab qoldirgan badiiy meros hajm va janrlar jihatidan hanuzgacha aniqlangan emas. Ammo bizga hozircha maʼlum asarlarining oʻzi ham Mashrabning favqulodda noyob isteʼdod egasi ekanligidan dalolat beradi. Mashrab ijodi sheʼriyatning yanada kengroq ijtimoiy mazmun va jangovar ruh kasb etishida, adabiyotdagi xalqchillik va dunyoviylikning chuqurlashuvida, lirik turlarning takomillashuvi hamda badiiy sanʼatning kamolotga erishuvida yangi bir yuqori bosqichni tashkil etadi.
Mashrabning mohiyatan inson qadri-sharafi va maʼnaviy kamolotini ulugʻlashga, ezgulik va goʻzallikni madh etishga bagʻishlangan sheʼriy merosida gʻazal, mustazod, murabba, muxammas, musaddas, musabba, masnaviy, ruboiy, taʼrix kabi janr turlarida bitilgan yetuk namunalarni uchratamiz. Ammo Mashrab, avvalo, mohir gʻazalnavis hamda koʻplab shoʻx va jarangdor mustazodlar, oʻynoqi va jozibador murabba' hamda xalq gʻam-u hasratiga hamdardlik hissi bilan yoʻgʻrilgan muxammaslar ijodkori sifatida keng dovrugʻ chiqargan. Mashrabning juda koʻp gʻazallari xalq qoʻshiqlaridek sodda va jarangdor, joʻshqin va taʼsirchandir.
Mashrab oʻzbek adabiyoti tarixida eng koʻp mustazod yozgan ijodkorlardan biri. Shoir mustazodlari ham, xuddi gʻazallari kabi shoʻx va jarangdor, nafis va zavqbaxshdir.
Mumtoz sheʼriyatda murabba' turining uzil-kesil mustahkamlanishi va takomilida Mashrab ijodining oʻrni katta.
Mashrabning romantik koʻtarinkilik ruhi ufurib turgan asarlarini adabiyot tarixida murabba turida yaratilgan eng yetuk namunalar jumlasiga kiritish mumkin. Mashrabning gʻazal, mustazod va murabba'larida ishq-muhabbat vafo-sadoqat mavzui yetakchi oʻrinda tursa, muxammas va musaddaslarida chuqur ijtimoiylik ustunlik qiladi, taqdirning kemtikligi va hayotning nosozliklaridan, davr (charx, falak) va adolatsiz muhitning shaxs boshiga tinimsiz keltirayotgan jabr-u jafosidan shikoyat, taʼqib-tazyiqidan norozilik dardli, ammo qatʼiy va keskin ifodalanadi.
Mashrab qoldirgan ijodiy merosda diniy va tasavvufiy gʻoyalar ham, oʻsha zamonda keng tarqalgan qalandarlik tariqatining ayrim ohang-taʼkidlari ham sezilarli oʻrin egallaydi. Shoir sheʼrlarida Allohning mavjudligi, bor-u birligi, barcha jonli va jonsiz mavjudotni yaratganligi uzil-kesil va qatʼiy tan olinadi, Xudoning kuch-qudrati, taqdirning oʻzgarmasligi va Mahshar kuni haqidagi taʼlimot toʻla-toʻkis qabul qilinadi.
Mashrab fors tilida ham bir necha sheʼriy turlarda yetuk namunalarni yaratgan. Mashrab ijodi keyingi asrlar adabiyotiga sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Nodira, Huvaydo, Qoriy, Furqat, Hamza kabi shoirlar uning gʻazallariga taxmis va naziralar bogʻlashgan.
Mashrab qoldirgan adabiy meros toʻla aniqlanib, oʻrganilgan emas. Baʼzi tadqiqotchilar juda koʻp sheʼriy hikoyat va gʻazallarni oʻzida jamlovchi „Mabdai nur“ nomli yirik asarni shoirga nisbat beradilar. Shoir merosi, asosan,„Qissai Mashrab“asari orqali yetib kelgan. Asarda Rindiy, Umar, Mahvash, Zinda va Mansur taxalluslari ham uchraydi.
„Mabdai nur“ va „Kimyo“ asarlari muallifligi borasida munozara mavjud. 1997-yilda „Mabdai Nur“ (Jaloliddin Rumiy „Masnaviyi maʼnaviy“siga sharh) Boborahim Mashrabning asari sifatida chop etildi.
Gerardusvander Leuv
Gerardusvander Leuv (1890-1950) - niderlandiyalik tarixchi va faylasuf. Din fenomenologiyasi sohasining namoyondalaridan biri..
Kirish gap
Kirish gap — asosiy gapda qoʻshimcha fikr bildiruvchi gap. Nutq paytida tugilgan ehtiyoj, zaruriyat natijasida kiritiladi. K.g. ogʻzaki nutqt asosiy gapdan pauza bilan, yozma nutqla esa qavs yoki tire bilan ajratiladi: Oʻsha yigit (men uni ilgaridan tanir edim) musobaqada birinchilikni oldi. Uning gulzori — mana biz hozir aylanib chikdik — yetti iqlimda ham topilmasa kerak.
Beshqoʻton
— Oʻzbekistonning Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi qishloq.
Yangi Zelandiyadagi xorvatlar
Tarixi
Yangi Zelandiyadagi eng qadimgi xorvat ko'chmanchilari 1860-yillardan boshlab, asosan dengizchilar va kashshoflar, Otago Oltin Rush davrida oltin qazib oluvchilar va qidiruvchilar sifatida kelishgan. Yangi Zelandiyada xorvat millatiga mansub birinchi shaxs 1864-yilda Leander Tomas Pavletich edi. Oltin shovqinidan so'ng, ko'pchilik Shimoliy Lendga ko'chib o'tdi, ular kauri gumi - qazish bilan shug'ullanib, Shimoliy Lend Maori va ko'chmanchilar uchun asosiy daromad manbai edi. Ushbu ilk Dalmatiyalik ko'chmanchilar, shuningdek, Yangi Zelandiya vino sanoatini yaratish uchun mas'ul edilar. Kauri gumfieldlaridan majburan chiqarib, ko'pchilik uzumchilik va vinochilikka ko'chib o'tdi, asosan G'arbiy Oklendda Kumeu atrofida va Xouk ko'rfazi mintaqasida joylashgan. Selak, Nobilo, Šoljan, Babich va Delegat kabi Xorvatiya familiyalari hali ham Yangi Zelandiyaning taniqli vino zavodlari nomlari orasida mavjud va Yangi Zelandiyadagi eng yirik ikkita Montana Wines (hozirgi Brancott Estate ) va Villa Maria Estates shular jumlasidandir.
Xorvatiyalik ko'chmanchilar beshta asosiy to'lqinda kelishgan:
2008-yil iyul oyida Bosh vazir Helen Klark va Etnik ishlar vaziri Kris Karter mezbonlik qilgan Yangi Zelandiyadagi Xorvatiyaning 150 yilligini nishonlash marosimida 800 kishi qatnashgan.
Vakolatlarini soqit qilish
Vakolatlarini soqit qilish -(inlizcha impeachment- impichment)- mansabdor shaxs yoki maʼlum bir organning oʻz vakolatlarini toʻxtatishini eʼlon qilishi. Bu mansabdor shaxs yoki davlat organini isteʼfoga chiqishini anglatadi. Davlat organi yoki mansabdor shaxsning vakolatini soqir qilishini eʼlon qilish bilan oʻz vakolatlarini bajarishni toʻxtatadi. Baʼzi holatlarda, mansabdor shaxs yoki davlat organi oʻzidan vakolatini soqit qilganidan soʻng ham, davlat organining yangi tarkibi shakllanguncha yoki lavozimga boshqa shaxs tayillanguncha oʻz vakolatlarini bajarib turadilar. Oʻzboshimchalik bilan oʻzlaridan v.s.q. Qonunning buzilishiga olib keladi .
Yangi Zelandiyadagi xorvatlar
Taniqli Yangi Zelandiyalik xorvatlar
right|thumb|269x269px| Jeyms Belich right|thumb|262x262px| Lorde right|thumb|284x284px| Frana Karno right|thumb|250x250px| Sheyn Jons right|thumb|300x300px| Abby Erceg right|thumb|298x298px| Marina Erakovich
Orient (Illinois)
Orient AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. Franklin County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
318 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,9 km2. Shundan 1,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
IC 5159
IC 5159 Aquarius yulduz turkumidagi * (yulduz) tipli yulduzdir.
Vouillon
Vouillon Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre departamenti Issoudun tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 15,2 km2.
Mediona
Mediona Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Barselona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 7,98 km2. Aholisi — 2363 kishi (2010).
Sakkokiy
Sakkokiy (arabcha: سككوكي — Sakkokiy — (XIV asr oxiri XV asr boshida yashagan)) — turkiy shoir.
Hayoti
Sakkokiy (XV asr) — turkiy shoir. Ismi, tugʻilgan va vafot etgan yillari nomaʼlum. XV asr sheʼriyatining isteʼdodli vakillaridan biri. Mumtoz adabiyot taraqqiyotida gʻazalgoʻy va qasidanavis shoir sifatida mashhur. Movarounnahrda tugʻilgan, hayotining asosiy qismini Samarqandda Shohruh Mirzo va Ulugʻbek saroyida oʻtkazgan. Alisher Navoiy Sakkokiy ijodiga yuksak baho bergan: „Turkiy alfozining bulagʻosindin Mavlono Sakkokiy ham Lutfiylarkim, birining shirin abyotining ishtihori Turkistonda bagʻoyat va birining latif gʻazaliyotining intishori Iroq va Xurosonda benihoyatdudur“ („Xutbai davovin“). Sakkokiy xalqining boy ogʻzaki ijodini, salaflari asarlarini puxta oʻrgangan va ijodiy oziqlangan. Turkiy tilda asarlar yaratish, uning boy ichki imkoniyatlaridan foydalanish borasida koʻp ish qilgan. Asarlarida inson muhabbati, orzu-tilaklarini, dard-alamlarini, tabiat goʻzalliklarini tasvirlagan. Gʻazallarida maʼno va shakl birligini saqlab, soʻz oʻyinlari va qochirimlardan unumli foydalangan. Uning lirikasida jaholat va nodonlikka qarshi adolatparvarlik gʻoyalari ilgari surilgan. Bunday gʻoyalar Sakkokiyning qasidalarida ochiqroq namoyon boʻlgan. Sakkokiy oʻzbek adabiyotida qasida janriga asos solgan shoirlardan. Sakkokiy 11 qasida (5 tasi Ulugʻbekka, Xalil Sulton, Xoja Muhammad Porso, Arslon Xoja Tarxonlar va boshqalar) yozgan va zamonasining ulugʻ shaxslarini madh etgan. Qasidalaridan birida Ulugʻbekni xalqning mehribon hukmdori, maʼrifatparvar va buyuk olim sifatida ulugʻlaydi. Shunday maʼrifatparvar podshoh bilan zamondosh boʻlganidan faxrlanadi va: Falak yillar kerak sayr etsayu keltirsa ilkiga, Meningdek shoiri turku seningdek shohi dononi, degan misralarini yozgan. Sakkokiyning adabiy faoliyati zamondoshlari Lutfiy, Gadoiy, Atoiy kabi Navoiy ijodiga ham katta taʼsir koʻrsatgan; oʻzbek dunyoviy lirikasini ham mazmun, ham shakl jihatdan boyitgan. Sakkokiy gʻazallarining oʻziga xosligi samimiy va ohangdorligida. Shoir gʻazallarining asosiy qahramoni oshiq, magʻshuqa va raqib timsollari. Shoir gʻazallari va qasidalari devon qilib toʻplangan boʻlsada, toʻliq nusxasi bizgacha yetib kelmagan. Sakkokiy devoni Londonda, Britaniya muzeyida va Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Sharqshunoslik institutida (inv. № 7685) saqlanadi.
Faoliyati va ijodi
XV asr birinchi yarmida yashab ijod etgan eng yirik shoirlardan biri Sakkokiyning hayoti va faoliyati haqida juda oz malumot saqlanib qolgan. Sakkokiyning oʻz devoni va Alisher Navoiyning „Majolisun-nafois“ va „Xutbai davovin“ asarlari, Shayx Ahmad Taroziyning „Funun ul-balogʻa“si uning yashagan davri, adabiy faoliyati va XV asr adabiy hayotida tutgan oʻrni haqida birmuncha malumot beradi. Shu bilan birga, shoir Yaqiniy oʻzining „Oʻq va yoy“ munozarasida Sakkokiyni „turk (oʻzbek) shoirlarining mujtahidi (gʻayratlisi)“ deb tariflab, uning bir baytini keltiradi. „Sakkokiy“ — shoirning taxallusi boʻlib, uning asl ismi malum emas. Sakkokiy soʻzi „sakkok“ (pichoqcha) soʻzidan olingan boʻlib, „iy“ shaxs oti yasovchi qoʻshimchasi bilan „pichoqcha yasovchi“ degan maʼnoni bildiradi. Binobarin, shoir hunarmand oilada tugʻilgan boʻlishi mumkin. Shayx Ahmad Taroziyning „Funun ul-balogʻa“ asari orqali oʻzbek adabiyoti yangi shoirlar nomlari, asarlari bilan boyib, koʻpgina ilmiy muammolar oʻzining yechimini topdi. Bu asar orqali biz qoʻlimizdagi qoʻlyozmalarda boʻlmagan Sakkokiyning bir necha baytlari, bir ruboiysi bilan tanishish sharafiga muyassar boʻldik. Yana bir muhim tomoni shundaki, bu asarda Mavlono Sakkokiy „Sayroniy“ nisbasi bilan tilga olingan. Biz tadqiqotlar jarayonida bu soʻzning maʼnosini izohlash uchun bir nechta manbalarni qaradik. Bu soʻzga yaqin „kezish“, „aylanish“ maʼnosini bildiradigan „sayr“ soʻzidan boshqa soʻzni topa olmadik. Sakkokiy qasidalaridan 4 tasi Mirzo Ulugʻbekning ishonchli amirlaridan biri, oʻsha vaqtdagi Turkiston shahrining shimolida mavjud boʻlgan Sabron viloyati hokimi Arslon Xoja Tarxonga bagʻishlangan. Adabiyotshunoslar, jumladan, adabiyotshunos olim E.Rustamov Sakkokiyni maʼlum davr uning saroyida yashagan deb maʼlumot beradi. Qasidalardan birida shoir mamduhga qarata, „boyqushlar uyi boʻlgan xarob Turkiston sizning muborak himmatingizdan bogʻi Eramga aylandi“, — deb, yana bir qasidasida „Turkiston eli oʻz xojasini topdi“, — deb lutf etadi. Demak, Turkistonning xarobligi, boyqushlar uyiga aylanganligi shoirni iztirobga solganligi, uni obod etgan amirni madh etishi bir tasodif emasga oʻxshaydi. Chunki, bu baytlarni vatani taqdiridan tashvishga tushgan, voqealarni oʻz koʻzlari bilan koʻrgan kishigina yozishi mumkin.
Biz „Funun ul-balogʻa“ning A.Hayitmetov domla nashrga tayyorlagan varianti bilan kifoyalandik, mulohazalarni bayon etishda ham shu variantga tayanamiz. „Sayroniy“ soʻzi arab alifbosida — ﺳﻳﺭﺍﻧﻰ shaklida yozilsa, „Sabroniy“ soʻzi — ﺳﺑﺭﺍﻧﻰ shaklida yoziladi. Yaʼni, „yoy“ va „be“ harflarining 1ta nuqta hisobiga farqlanishini hisobga olsak, bu soʻz qoʻlyozmada notoʻgʻri yozilgan boʻlishi, yoki biror sabab bilan tushib qolgan, kirill alifbosiga esa „Sayroniy“ tarzida oʻgirilgan boʻlishi mumkin. Demak, shoir nafaqat, Sabronda maʼlum vaqt yashagan, balki, shu yerda tugʻilgan va shuning uchun ham Sabroniy nisbasi bilan atalgan. Sakkokiy devonida 810 hijriy, ramazon oyining Qadr kechasi — milodiy 1407, yanvar oyida Amir Temurning nabirasi podsho Xalil Sultonga (1405-1409) bagʻishlab yozilgan bir qasida boʻlib, unda:
Tarixqa sakkiz yuz dogʻi oʻn erdiyu qadr axshomi, Bir oy tugʻuldi dunyoda kim mamlakatda xon erur.
degan misralar bor. Qasida janri, birmuncha, ogʻir, shoirdan barkamollik talab etadigan janr boʻlganligi sababli adabiyotshunoslar ushbu qasidani Mavlono Sakkokiy maʼlum ijodiy tajriba toʻplagan chogʻida, chamasi oʻttiz yoshlarida yozgan degan xulosani ilgari surishadi. Shoirning Xalil Sulton va Mirzo Ulugʻbeklarga bagʻishlagan qasidalarining badiiy jihatdan oʻta pishiqligi mazkur temuriyzodalar hukmronlik qilgan yillar Sakkokiy ijodiy faoliyatining eng choʻqqisi boʻlganligi anglashiladi. Uning Mirzo Ulugʻbekka bagʻishlangan bir qasidasidagi: „Falakqadro! Maning xud yoʻq hunardo fazlim, asrosang, Valekin piri ojizman, mani Tangri uchun asro“ baytiga nazar solsak, Mirzo Ulugʻbek hukmronlik qilgan davrda shoirning yoshi ancha ulugʻ boʻlganligini („piri ojiz“), shunday goʻzal qasidalar bagʻishlagan Mirzoning fojiali oʻlimi toʻgʻrisida biror narsa yozmaganligidan shoir 1449-yilgacha vafot etgan deya taxmin qilish mumkin. Sakkokiyning ijodi, xususan, Ulugʻbek hukmdorlik qilgan davrda (1409-1449) kamol topdi. Malumki, bu davrda Samarqand poytaxt sifatida barcha ilm va adabiyot ahlini oʻzida jamlagan edi. Sakkokiy mana shu shoirlar jumlasidan boʻlib, gʻazalnavislikda sanatkorlik mahoratini yaxshi egallab, oʻzbek qasidachiligining asoschilaridan biri boʻldi. Navoiy „Badoeʼ ul-bidoya“ devoni debochasida oʻzbek shoirlaridan Sakkokiy va Lutfiyning kitobxonlarga manzur boʻlib, shuhrat qozongani haqida bunday deydi: „Uygʻur iborati fusahosindin va turkiy alfozining bulagʻosindin Mavlono Sakkokiy ham Lutfiylarkim, birining shirin abyotining ishtihori Turkistonda begʻoyat va birining latif gʻazaliyotining intishori Iroq va Xurosonda benihoyatdurur va devonlari mavjud boʻlgʻay“.
Bizgacha Sakkokiy qasidalari va gʻazallari jamlangan devonining 2 ta notoʻliq, deyarli bir xil: Britaniya Muzeyida (taxminan XVI asr oʻrtalarida koʻchirilgan nusxa) 2079, Oʻzbekiston FA Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida (1937 yil Shoislom kotib tomonidan koʻchirilgan nusxa) 7685 raqami ostida saqlanayotgan nusxalar yetib kelgan. Shoir devonining toʻliq nusxasi haligacha topilmagan.
Sakkokiy XV asr qasidagoʻy shoirlar ichida eng koʻp qasidalari bizgacha yetib kelgan shoir boʻlib, Navoiy negadir shoirning qasidachilikdagi oʻrni, yoki qasidalari haqida hech narsa demagan. Bu holatni oʻsha davrda sodda, „turkona“ turkiy qasidalar yuksak badiiylikda yozilgan forsiy qasidalarning soyasida qolgan deb baholash mumkinmikan? Chunki, Navoiy oʻziga ustoz deb bilgan, har bir baytidan xabardor boʻlgan Lutfiyning 4 ta turkiy madh qasidasi bor ekanligi toʻgʻrisida ham biror narsa yozib qoldirmagan.
Sakkokiy devoni davr anʼanasiga binoan hamd va naʼt bilan boshlanadi. Avval qasidalar keyin gʻazallar tartiblanadi. Devonda 11 madh qasida: 1tasi Xoja Muhammad Porsoga, 1tasi Xalil Sultonga, 5tasi Ulugʻbek Mirzoga (keyingi yillarda adabiyotshunoslar shoirning „Keldi“ radifli qasidasi Ulugʻbek mirzoga emas, Shohrux sultonga bagʻishlangan degan fikrlarni ilgari surishmoqda. Ammo devonda ushbu qasida „Dar madhi Ulugʻbek mirzo…“ sarlavhasi bilan keltirilgan. Shuningdek, ikki qasida bir oʻrinda keltirilib, keyingi qasida sarlavhasiz boʻlganligi uchun bir necha yillar davomida 1ta hisoblanib, shoirning Ulugʻbek mirzoga bagʻishlangan qasidalari 4ta sanalib kelinar edi), 4tasi yuqorida tilga olingan Arslon Xoja Tarxonga bagʻishlangan. Jami qasidalar 407 bayt yoki 814 misrani tashkil etadi.
1958 yilda adabiyotshunos olim Q.Munirov tomonidan nashrga tayyorlangan shoirning „Tanlangan asarlari“ ga 56 ta gʻazal, „Oʻzbek adabiyoti boʻstoni“ seriyasida nashr etilgan „Hayot vasfi“ kitobiga 55 gʻazal, har ikki nashrda ham „Keldi“ radifli qasidasi kiritilgan. Toshkent qoʻlyozma nusxasida ham Britaniya Muzeyi qoʻlyozma nusxasida ham 57 tadan gʻazal mavjud. „Mevlana Sakkaki divani“ da Toshkent qoʻlyozma nusxasining 41-42 betlari nima uchundir berilmay, 52 ta gʻazal sanalgan.
Toshkent qoʻlyozma nusxasi chiroyli va tushunarli xatda yozilgan. Ammo qoʻlyozmaning oʻzida xatolar mavjud. Shuning uchun juda koʻp koʻchirilgan nusxaga oʻxshaydi. Baʼzi oʻrinlarda soʻzlarni matn ichidagi maʼnosidangina anglash mumkin.
Shuningdek, devondagi sheʼrlardan tashqari, bir qator boshqa manbalarda Sakkokiyga nisbat berilgan gʻazallar, baytlar mavjud. Jumladan, „Mevlana Sakkaki divani“da Shayxzoda Abdurazzoq Baxshi tomonidan Sakkokiyga nisbat berilgan Sulaymoniya kutubxonasi, Ayosofiya boʻlimida 4757 raqam ostida saqlanuvchi bir majmuadagi 3 gʻazal matni keltirilgan. Ular „Ey zulfi zanjirim biror devonalarni yod qil…“, „Ey mening koʻnglumni zulfitek parishon aylagan…“, „Ey orizi bargi gulu vey qomati sarvi suman…“ matlaʼlari bilan boshlanadi.
Alisher Navoiy „Majolis un-nafois“da Sakkokiyga nisbat qilinadigan quyidagi matlaʼni keltiradi:
Ne nozu bu ne shevadur, ey jodu koʻzluk shoʻx-shang, Kabki dariy, tovusda yoʻq, albatta, bu raftoru rang.
Bu matlaʼ, shuningdek, „gof“ harfi bilan yakunlanuvchi gʻazal ham har ikki nusxada mavjud emas. Yaqiniyning „Oʻq va yoy“ munozarasida keltirilgan "Yana Sakkokiykim, turk shoirlarining mujtahididur, mening munosibi holimga aytur. Nazm:
"Jonim fido boʻlsun sening gʻamzang oʻqina nechakim, Har necha qoshing egmasi oʻqtek boʻyumni „yo(y)“ qilur" baytini ham „el olgan“ deyish mumkin. Shayx Ahmad Taroziy „Funun ul-balogʻa“ asarida Sakkokiyga nisbat berilgan quyidagi baytlarni:
Ey soching shaydo koʻngullarning savodi aʼzami, Halqa-halqa ruhning sarmanzalidur har xami …
Soldi kuygan koʻngluma ul englari gulnor nor, Boʻlmadi hargiz manga ul dilbari ayyor yor …
Boʻstonda gul yuzunggʻa oʻzni har dam oʻxshatib, Boʻlmish araq to gʻarqu hanuz infioli bor …
Sanuvbaroki, sening labingda muncha xavos, Kim ani soʻrsa balodin topar jahonda xalos …
Yuzung guli muzayyan etar husn bogʻini, Xoling savodi nahv qilur koʻz charogʻini …
Gemara
Gemara (orom. «o‘rganish», «ustozdan qabul qilib olingan narsa» yoki ibr. «xotima, mukammalik») - mishnaning bayoni va sharhi. Q.Talmud.
Sakkokiy
Faoliyati va ijodi
Atlas erur saqollari, barcha bulutlari nasaj, Garchiki durru donadur ogʻzini ochsa toʻdasi …
Sarv ne had birla sarkashlik qilur qadding bila, Bilgurur maydon ichinda har kishining poyasi.
va quyidagi ruboiyni: Gul yuzungni koʻrsa bulbul dar chaman,
Kechib oʻz savdodisin boʻlgʻay chu man Lablaringgʻa teng tutar oʻzni aqiq Bilmasu behuda soʻzlar ul Yaman.
Keltiradi. Taroziy keltirgan shoirning faqatgina „Sarv ne had birla sarkashlik qilur qadding bila, Bilgurur maydon ichinda har kishining poyasi“ bayti bor gʻazal qoʻlyozmalarda mavjud xolos. Adabiyotshunoslikda turkiy qasidachilik anʼanasi bilan Mavlono Sakkokiyning nomi yonma-yon tilga olinadi. Chunki, shoir eng goʻzal va koʻp qasidalar yaratganligi bilan mashhurdir. Uning hamd qasidasi 22 bayt, naʼt qasidasi 24 bayt, Muhammad Porsoga bagʻishlangan qasidasi 21 bayt, Ulugʻbek Mirzo madhi deb berilgan „Keldi“ radifli qasidasi 34 bayt, "Tilor koʻnglum oʻzni solsavu boʻlsa zulfina lolo " misrasi boshlanadigan qasidasi 26 bayt, „Keldi maymunu humoyun iydi olam boʻldi shod“ misrasi bilan boshlanadigan qasidasi 21 bayt, „Necha qilgʻoy koʻngul mulkin asir ul turki gʻoratgar“ misrasi bilan boshlanadigan qasidasi 41 bayt, „Sabo keldi safo birla, ketur, ey soqiy sahboni“ qasidasi 54 bayt, Xalil Sultonga bagʻishlangan qasidasi 30 bayt, Xoja Tarxonga bagʻishlangan „Rabeʼ keldiyu qildi jahonni shodu xurram“ misrasi bilan boshlanadigan qasidasi 43 bayt, „Bu kun saharda keturdi anvid bodi sabo“ misrasi bilan boshlanadigan qasidasi 43 bayt, „Ey falak, charx urgil, iqbol oldi yuzindin niqob“ misrasi bilan boshlanadigan qasidasi 36 bayt, „Nedur ul koʻzakim aning ichra bor obu hayot“ misrasi bilan boshlanadigan qasidasi 12 bayt, jami qasidalar 407 bayt yoki 814 misrani tashkil etadi.
Avvalo taʼkidlash lozimki, qasida devonda „Dar madhi Ulugʻbek Mirzo navvarallohu marqadahu“ sarlavhasi bilan berilgan. Bu balki kotiblar xatosi bilan boʻlgandir. Yana bir jihat borki, qasida Shohrux sultonga bagʻishlangan degan fikr uygʻotadi. Bu ham boʻlsa, qasidada shoir mamduhga „Nabitek sharʼiy ishingda…“, „Malaktek zuhdu toatda ishingni muntaho qilding“, „dinning qoʻrugʻidur sharif zoting“, „kishvarkushoy“, „getiysiton“, „shahi sohibqiron“ kabi gap va birikmalar bilan murojaat etadi. Maʼlumki, Shohrux Sulton islom shariatini, din ishini mahkam tutgan, dunyoni zabt etishga loyiq kuch-qudrati boʻlgan, yaʼni sohibqiron podshohlardan edi. Ulugʻbek mirzo esa birmuncha dunyoviy ilmlar bilan shugʻullangan, olim podshohlardan edi.
Sakkokiyning mirzoga bagʻishlangan qasidalarida shoir mamduhga nisbatan „Mugʻis ud-dinu vad-dunyo“, "Din qaviy boʻldiyu boʻldi bidʼat ahligʻa roshod ", „Qilur din ishini ravshan, Bihishti soni(y) dunyoni“ kabi birikmalarni ishlatadiki, ushbu oʻxshatishlarni qiyoslasak, Shohrux sulton din homiysi, dunyoni zabt etuvchi jahongir podshoh sifatida, Ulugʻbek mirzo esa din va dunyo homiysi, diniy va dunyoviy ishlarni baravar yuritgan olim podshoh sifatida koʻrinadi. Ammo matn va manba yuzasidan qarasak, qasidani Ulugʻbek mirzoga bagʻishlangan deb hisoblashimiz zarur.
Qoʻlyozma nusxada xatoliklar tufayli „Keldi“ radifli qasidasining quyidagi
Raʼiyat qoʻy erur, sulton anga choʻpon, yogʻiy boʻri, Boʻri oʻlgoyu qoʻy tingoy, chu Musotek shubon keldi.
bayti, barcha nashrlarda, xususan, 1988 yil Gʻ.Gʻulom nomidagi Adabiyot va sanʼat nashriyotida nashr etilgan „Hayot vasfi“ kitobida „Raʼiyat qoʻy erur, sulton anga choʻpon, yo boʻri“ shaklida berilgan. Bizningcha, birinchidan, shoir, misrada uch narsa: „xalq“, „sulton“, „dushman“ni uch narsaga: „qoʻy“, „choʻpon“, „yogʻiy“ga oʻxshatsa (bu keyingi misrada ham aniq berilgan), ikkinchidan, „… yo boʻri“ shaklida vazn talabi buziladi. Yaʼni „yo“ — bir boʻgʻin, „yogʻiy“ — ikki boʻgʻinli soʻz. Shuning uchun ham nashrda „yogʻiy“ shaklida berdik. Devon tartibi boʻyicha soʻnggi qasida Arslon Xoja Tarxonga bagʻishlangan boʻlib, 11 baytlik lugʻz nasib bilan boshlanadi. Unda shoir mamduhni obi hayot bilan toʻla koʻzaga qiyos etib, qandu nabot undan hasrat suvini yutadi, oti goʻzal, zoti goʻzal, jismi nozik, vasfi xushdir, unga bu ismu jismu vasfi zot loyiqdir deydi. U ot emas, ammo, undan yaxshi urugʻ tugʻar, u qush emas, nima uchundir barcha aʼzosi qanot, u agar shirin soʻzidan bir ogʻiz bayon etganini eshitgan kishi qandu shakarga iltifot qilmaydi deydi. Soʻnggi ikki baytda bu muammoning javobi chiqariladi: Shakli sheʼrini muammodir aning mushkul base, Tabtek shahkarlikindin ochlur ushbu mushkilot. Odil Arslon Xoja Tarxon dinu dunyo lazzati, Sharʼu din jinsi erur, ul jism ichra bu hayot.
Qasida shu yerda uzilib qolgan. Yaʼni qasidaning nasib va gurezgoh qismi bor, boshqa qismlari yoʻq. Keyingi sahifadan gʻazallar keltirilgan. Devonlarda gʻazallar „Kunilarmen“ radifli biror sabab bilan matlaʼsi tushib qolgan gʻazal bilan boshlanib, „Ey labung eglik koʻngullarning davou marhami“ misrasi bilan boshlanuvchi gʻazal bilan tugaydi. Devonda 2 ta „nun“, 15 ta „hoyi havvaz“, 40 ta „yoy“ harflari bilan tugallanuvchi, jami 57 gʻazal mavjud. Toshkent qoʻlyozma nusxasida Britaniya nusxasidan farqli ravishda „Sochingdin nofa doim kin ichinda“ deb boshlanuvchi gʻazalning soʻnggi 2 bayti, „Ey bodi sabo, bizdin ayit yor qoshinda“ deb boshlanuvchi gʻazalning soʻnggi toʻrt bayti yoʻq. Sakkokiy g‘azallarida keltirilgan ko‘pgina badiiy tasvirlar va o‘xshatmalarni Ali-sher Navoiy, Bobur va boshqa shoirlarning g‘azallarida ham uchratish mumkin. Sakkokiy faqat lirik sheʼrlar yozish b-n chek-lanib qolmay, yuqorida aytganimizdek, go‘zal qasidalar yozgan va bu qasidalar u yashagan, ijod etgan davrdagi ijtimoiy hayot bilan chambarchas bog‘lanib ketgan. Sakkokiy ajoyib lirik sheʼrlar va betakror qasidalar ijod etgan hamda o‘zbek mumtoz adabiyotining ravnaq topib, gullab-yashnashiga maʼlum hissa qo‘shgan buyuk shoirlardan biri sifatida tarixda muhrlandi. Mavlono Sakkokiy Alisher Navoiyga qadar ijod etgan shoirlarning eng mashhuri boʻlib, bizgacha yetib kelgan kam miqdordagi, ammo badiiy jihatdan yuksak sheʼriy merosi (13 qasida, 60 gʻazal) ning oʻzi ham uning naqadar ulugʻ shoir boʻlganligini tasdiqlaydi. Shoir nafaqat gʻazalchilikda oʻz ovoziga ega boʻlgan, balki turkiy qasidachilikning ilk goʻzal va mukammal namunalarini yaratgan shoir sifatida ham mumtoz adabiyotimiz tarixida nom qoldirgan ijodkorlardandir.
Samarqand davlat universiteti mumtoz adabiyot tarixi kafedrasi katta oʻqituvchisi Xasanova Mashxura Jumanovna
Farmakologiya
Farmakologiya (lotinch- 'pharmaconʼ — dori va 'logos'- fan) — Dorishunoslik fani; odam va hayvonlar organizmiga dorilar yuborilgandan keyin ularda roʻy beradigan oʻzgarishlarni oʻrganadi.Farmakologik moddalar organizmning turli aʼzolari, toʻqimalari, hatto hujayralari faoliyatini oʻzgartirishi mumkin.
Tibbiyotdagi oʻrni
Tibbiyot olamida farmakologiya alohida ahamiyatga ega: bir tomonda, tibbiyotning asosiy nazariy fanlari — fiziologiya, patologik fiziologiya, biokimyo bo‘lsa, ikkinchi tomonda amaliy fanlar— terapiya, pediatriya, xirurgiya va boshqalar turadi.Farmakologiyadagi nazariy bilimlar amaliy tibbiyotda qo‘llaniladi.
Kirish soʻzlar
Kirish soʻzlar - gap bilan sintaktik bogʻlanmagan soʻzlar. Soʻzlovchining bayon qilinayotgan fikrga munosabatini ("baxtimga", "afsuski"), fikrning umumiy bahosini ("ehtimol", "albatta"), kimga qarashli ekanligini ("menimcha", "aytishlaricha") yoki oldingi fikr bilan aloqasini ("xullas", "nihoyat") bildiradi.