cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Xattot
Mashhur xattotlar
Sultonali Mashhadiy shogirdlaridan: Zaynuddin Mahmud, Sulton Muhammad Nur. Sulton Muhammad Xandon, Mavlono Muhammad Qosim, Mavlono Alouddin oʻz mahorati bilan ajralib turganlar. Sulton Alining bir qancha istеʼdodli shogirdlari Mashhadda yashab, oʻz hunarini yuksaltirib borganlar. Sulton Ali Qoyimiy ham Jomiy asarlarini koʻchirgan.
Amir Do'st Tеraliy Bobur Mirzo xizmatida boʻlgan. Abduljamil kotib esa Navoiy "Xamsa"sini koʻchirgan va shoirga bu nusxa gʻoyat manzur boʻlgan edi. U Navoiyning oʻz kotib i boʻlib xizmat qilgan. Darvеsh Muhammad Toqiy Hiraviy shoir va xattot edi. U Navoiy dеvonlari va Jomiy asarlarini koʻchirgan.
Sulton Muhammad Xandon esa Sultonali Mashhadiyning suyukli va bilimli shogirdlaridan boʻlgan. U Navoiy xizmatida boʻlgan. Tabiatan xushchaqchaq boʻlgani uchun unga "Xandon" laqabini bеrishgan. Bu xattot muammo sohasida va musiqada ham mashhur edi. U nayni yaxshi chalgan.
Sulton Muhammad Nur, Mirza Habib, Karmon Huvar, Muhammad Husayn Boxarziy, Qosimshox ustozlik darajasiga yеtishgan Sulton Muhammad Xandon shogirdlaridan boʻlganlar. Mavlono Darvеsh Muhammad Samarqandiy shoir va xattot, Xoja Abdulloh Marvarid Bayoniy esa shoir, xattot va musiqachi boʻlganlar. A. Muradov asarida boshqa kotiblar haqida maʼlumotlar bor.
Buxoro xattotlari
Buxoro maktabi namoyandalaridan Pirmuhammad Soʻfiy, Buxoriy, Mirazd Buxoriy. Sulton Muhammad Buxoriy, Mavlono Samix. Ustod Jahongir, Mirak Buxoriy, Mirali Xiraviy, Doʻst Muhammad singari xattotlar, muzaxoib (qoʻlyozmalarga bеzak bеruvchi) shoir ham boʻlganlar. Xat sanʼatining aksar turlarini puxta bilganlar. Buxoro maktabi namoyandalari sanʼati anʼanalari XX yuzyillikka qadar davom etdi. Ularning bu sharafli ishi tufayli katta hajmdagi qadriyatlarimiz saqlanib qoldi. maʼrifatli Ular orasida Muhammad Sharif Sadr Ziyo kabi Zotning kitobxonasi gʻoyat boy boʻlgan, u birinchilardan boʻlib oʻz kitobxonasidagi kitoblarning ilmiy katalogini tuzgan. Sadr Ziyo yaxshi xattot xam edi.
Ja’farxoja naqib madrasasi
Jaʼfarxoja naqib madrasasi — Buxoro madrasasi.
Xattot
Samarqand xattotlari
Samarqand xattotlik maktabida ham atoqli sanʼatkorlar ish yuritganlar. A. Murodov kitobida ulardan oltmishga yaqin xattotning oti kеltiriladi.
Xorazm xattotlari
Xorazm maktabi XVI yuzyillikdan XIX yuzyillik soʻngiga qadar adib olamidagi mashhur asarlar (jumladan, Firdavsiy -Shohnomasi, Jomiyning "Haft avrang") hamda oʻz hududlarida yaratilgan turli badiiy, ilmiy, tarixiy asarlarni koʻchirganlar.
Ja’farxoja naqib madrasasi
Tarixi
Jaʼfarxoja naqib madrasasi XVIII asrda Jaʼfarxoja guzarida, Buxoro xonligida hukmronlik qilgan ashtarxoniylar hukmdori Ubaydullaxon davrida Muhammad Jaʼfarxoja naqib bunyod etilgan. Manbalarda ushbu madrasada 40 nafar mudarris talabalarga taʼlim bergan. Tadqiqotchi olim Abdusattor Jumanazarov ushbu madrasaga oid bir qator vaqf hujjatlarini oʻrgangan boʻlib, madrasa bilan bogʻliq maʼlumotlar keltirgan. Jaʼfarxoja naqib madrasasiga oid vaqf hujjatlari koʻchirma nusxalari saqlanib qolgan. Ushbu vaqf hujjatlari Buxoro amiri Amir Shohmurod davrida koʻchirilgan. Unda madrasa pishiq gʻisht, togʻ toshi va yogʻochdan qurilgani yozib qoldirilgan. Madrasaning yogʻochdan 19 ta hujrasi, tashqi sahni va bitta gumbazi bor edi deb yozilgan. Jaʼfarxoja naqib madrasasi gʻarbida voqifning yer-mulki, sharqida Qohirxoja xonaqohi va shimolida chorbogʻi, janubida koʻcha mavjud boʻlgan. Vofiq ushbu madrasa uchun koʻplab hududlarni vaqf qilgan boʻlib, Chorjoʻy viloyatida Koʻyi Navak Dargʻon, Sufrador, Bachkas, Boyazd Dargʻon, Qorakoʻldagi Arna, Shofirkomdagi Parokanda, Karjan mavzesidagi bir qancha hududlarni vaqf qiladi. Ushbu madrasaga voqifning oʻzi mutavvali boʻlgan. Undan soʻng esa madrasa oldidagi Qohirxojadagi sangin honaqohi imomi mutavvali boʻlgan. Abdurauf Fitrat maʼlumotlariga koʻra ushbu madraning yillik vaqf mablagʻi 250 ming tangani tashkil etgan. Olga Suxareva maʼlumotlariga koʻra ushbu madrasa 50 ta hujradan iborat boʻlgan. Muhammad Jaʼfarxoja naqib Buxoroda hukmronlik qilgan ashtarxoniy hukmdorlar Subhonqulixon va Ubaydullaxon davrida yashagan. U Ubaydullaxon davrida naqib darajasiga koʻtarilgan. Sadri Ziyo ushbu madrasada 18 ta hujralar boʻlganligini yozib qoldirgan.
Meʼmorchiligi
Jaʼfarxoja naqib madrasasi 19 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Hozirgi kunda madrasa saqlanib qolmagan.
Xattot
Xorazm xattotlari
Ular orasida Hamdaliy, Navisiy Xorazmiy nasta'liq uslubiga yangilik kiritgan Abdurahmon Xorazmiy, uning oʻgʻli Anisiy Xorazmiy va Abduzohir kotib xattotlik sanʼatiga oid "Savodi taʼlim" asarini yozgan mashhur shoir, tarjimon Munis Xorazmiy hamda Muhammad Yusuf Rojiy (shoir, musiqashunos, tarjimon). Komil Xorazmiy (usta xattot, naqqosh va bastakor), Abdurazzoq Faqiriy (shoir, xattot) - nasx, suls, rayhoniy va boshqa xatlar ustasi Muhammad Yusuf Chokar (shoir, musiqashunos, xattot), Muhammad Yusuf Bayoniy (shoir, tarixchi, tabib, tarjimon, musiqashunos undan oldin va keyin oʻtgan oltmishga yaqin ijodkor va ular koʻchirgan asarlar haqida maʼlumotlar mavjud.
Farg'ona xattotlari
Fargʻona maktabi xususida soʻz Zahiriddin Muhammad Bobur dan boshlanadi. U davlat arbobi, sarkarda, shoir, olim, tarixchi va ixtirochi xattotdir. XVI-XVIII yuzyilliklarda Fargʻonada Navoiy asarlari koʻplab koʻchirilgan. Qoʻqon xonlarining ichida shеʼriyat sohasida Fuzuliyga ergashgan shoirlar boʻlgani uchun ham, Fuzuliy asarlari kabi kitobat qilingan. Qirqqa yaqin xattot XX yuzyillikka qadar ish yuritgan.
Toshkent xattotlari
Toshkеnt xattotlari kitobat sanʼatining turli yoʻnalishdagi namoyandalari haqida oʻzining "Badoе ul-vaqoеʼ" asarida maʼlumot bеrgan Mahmud Vosifiy, Jaloliddin Yusuf Shoshiy Muhammad Shayx Toshkandiy Sayyidxoʻja oʻgʻli (nasx ustasi), Obidiy, Shoshiy (nastaʼliq va yoqutiy xat ustasi), Xoj Abdulvaxxobxoʻja Muxrkan (goʻzal, naqshdor muhrlar yasagan Qori Fazlullox Mirjalol oʻgʻli Almaiy (shoir, olim, mashhur "Kalila va Dimna” tarjimoni, Oʻz tirnoqlarini xat yozishga moslab oʻstirgan xattot). Muhammad Shohmurod Kotib (shikasta ustasi). Bu ustod Toshkеntda Lixtin, Bеrdiyonbеk, Kaminskiy, Iliin, Ports va boshqalar tashkil qilgan litografiyada qoʻlyozmalar koʻchirishda faol boʻlgan. Navoiyning "Gʻaroyib us- sigar" "Navodir ush-shabbob" dеvonlarini, "Xamsa" dostonlarini, Jomiy asarlari, Fuzuliy, Hofiz Shеroziy, Amiriy dеvonlari shular jumlasidandir. Shohmurod kotib shogirdlaridan oʻn toʻrt nomni ustozning istеʼdodli shogirdi, olim va kotib A. Murodov oʻz asarida kеltirgan. Shuningdеk, Toshkеnt maktabi namoyandalaridan yana yigirma nafar kotib, ular orasida Ibodulla Obidov haqida ham maʼlumot beradi.
Magniy oksid
Magniy oksid (kuydirilgan magneziya), MgO —magniyning kislorodli birikmasi. Rangsiz kristall modda. Tabiatda periklaz minerali koʻrinishida uchraydi. Suyuqlanish temperaturasi 2827°, qaynash temperaturasi 3600°, zichligi 3,58 g/sm3. Moos boʻyicha qattiqligi 5—6. Xavodan suv va karbonat angidridni yutib, magniy gidroksid va magniy karbonat hosil qiladi. Suvda deyarli erimaydi. Amorf holdagi Magniy oksid kislotalarda, ammoniy tuzlari eritmalarida, hatto sirka kislotada ham yaxshi eriydi. Magniy oksid 1200°—1600° da qizdirilsa yirik kristallar hosil qiladi. U suvda va kislotalarda erimaydi. Magniy oksid rezina buyumlari olishda, oʻgʻitlarni donadorlashda, neft maqsulotlarini tozalashda, tibbiyotda, magniyli sementlar olishda, qurilish materiallari sanoatida, sunʼiy toshlar ishlab chiqarishda ishlatiladi.
Eugénie-les-Bains
Eugénie-les-Bains Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Landes departamenti Mont-de-Marsan tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
507 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 45,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,1 km2.
Edirne
Edirne — Turkiyaning gʻarbiy qismidagi shahar. Edirne elining maʼmuriy markazi. Aholisi 119,3 ming kishi (2000). Transport yoʻllari chorrahasi, Qishloq xoʻjaligi rayonining (gʻalla va boshqalar) savdo markazi. Oziq-ovqat, ip gazlama sanoati korxonalari mavjud. Shaharga, taxminlarga koʻra, frakiylar tomonidan Odris nomi bilan asos solingan. Miloddan avvalgi 4-asrdan 2-asr oʻrtalarigacha qadimiy Makedoniya mustamlakasi. Oʻsha vaqtdan Rim bosib olgan. Milodiy 125 yilda Rim imperatori Adrian tomonidan qayta qurilib, uning sharafiga Adrianopol deb nomlangan. 4-asr oxiri — 14-asr oʻrtalarigacha Vizantiya tarkibida boʻlgan. 14-asrning 60-yillarida Usmonli turk saltanati qoʻl ostiga oʻtgan. 1453-yilgacha Usmonli turk saltanati poytaxti. Meʼmoriy yodgorliklardan 15—17-asrlarga oid masjidlar sakdangan.
27-may
27-may — Grigoriy taqvimida yilning 147- (kabisa yilida 148-) kuni. Yil yakuniga 218 kun qoladi.
Bayramlar
Yana qarang: Turkum:27-may bayramlari
Voqealar
right|90px|Памятник Крылову Yana qarang: Turkum:27-may voqealari
Tavalludlar
Yana qarang: Turkum:27-mayda tugʻilganlar
Qirgʻizistonda COVID-19 pandemiyasi
COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Qirg'izistonda ilk bor 2020-yil 18-mart oyida tarqaldi. 2021-yilda mamlakat poytaxti Bishkek shahrida koronavirus bilan bogʻliq vaziyat hisobga olingan holda Navroʻz tantanalari bekor qilindi.
Vaqt jadvali
thumb|left|Yopilgan masjidlardan biri|250px 2020-yil 18-martda, mamlakatning sogʻliqni saqlash vazirligiga koʻra, Saudiya Arabistonidan bir fuqaro Saudiya Arabistonidan qaytib kelgandan soʻng, Qirgʻiziston oʻz chegaralarini chet elliklar uchun yopib qoʻyganidan oldin, mamlakatda dastlabki uchta holat tasdiqlandi. Qirgʻiziston qoʻshni Tojikiston, Qozog'iston va O'zbekiston bilan bir qatorda katta jamoat yigʻinlarini cheklash yoki taqiqlash, shuningdek, masjidlarda juma namozini taqiqlash choralarini koʻrgan. Sogʻliqni saqlash vazirligi, shuningdek, COVID-19 tashuvchisi deb gumon qilingan barcha uchuvchilar hozirda karantindadir.
Shu kuni Qirgʻiziston Bosh vaziri Qirgʻizistondan olib kelingan va eksport qilinadigan tibbiy niqoblar qoʻshilgan qiymat soligʻidan ozod etilishi haqida qaror chiqardi.
2020-yil 20-martda Qirgʻiziston janubidagi Oʻsh viloyatining Novqat tumanida uchta yangi holat qayd etildi. Virusga chalinganlar yaqinda diniy ziyoratdan Saudiya Arabistoniga qaytishgan. Tumanda favqulodda holat eʼlon qilindi.
Hukumat 2020-yil 22-martdan boshlab bir oylik favqulodda holat eʼlon qildi. Shu kuni Bishkekda virus tarqalishini oldini olishga qaratilgan zaruriy chora sifatida trolleybusdan tashqari barcha jamoat transportlari oʻz faoliyatini toʻxtatdi.
2020-yil 24-martda hukumat 25-martdan 15-aprelgacha Bishkek, Oʻsh va Jalolobodning uchta yirik shaharlarida favqulodda holat eʼlon qildi, uchta viloyat tumanlarida mahalliy favqulodda vaziyatlar eʼlon qilindi. Bishkekda mahalliy vaqt bilan soat 20: 00dan 07: 00gacha komendantlik soati joriy etildi va shahar ichida va undan tashqarida yoʻllarda nazorat-oʻtkazish punktlari oʻrnatildi On the same day, all public transportation ceased operation in Bishkek, with exception of trolleybuses, as a precondition measure aimed at containing the spread of the virus in the capital. .
Mamlakatda 2021-yil 29-martda koronavirus infeksiyasiga qarshi emlashning birinchi bosqichini boshlangan.
Statistika
'''Active cases in hospital per day
Lotzorai
Lotzorai Italiyaning Sardiniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Ogliastra provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,84 km2. 2150 nafar aholi istiqomat qiladi (2003).
Dambach-la-Ville
Dambach-la-Ville Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Sélestat-Erstein tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1973 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 68,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 29,0 km2. Dengiz sathidan 164 – 662 m balandlikda joylashgan.
Minden (Louisiana)
Minden  — AQShning Louisiana shtatidagi Webster Parish okrugida joylashgan shahardir. 2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda jami 13 082 aholi bor boʻlgan.
Demografiyasi
2000-yilgi aholini roʻyxatga olishda shaharda 5 166 xonadonda 13 027 kishi, shu jumladan 3 430 oila bor. Aholi zichligi — 423,0/km² ni tashkil qiladi. Shaharning irqiy tarkibi 46,34% oq tanlilar, 52,17% afro-amerikaliklar, 0,31% tubjoy amerikaliklar, 0,27% osiyoliklar, 0,09% Tinch okeani orollari, 0,21% boshqa irqlar va 0,65% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Aholining 0,61 foizi ispan yoki lotin millatiga mansub.
Shaharda 5 166 ta xonadonning 30,5 foizi 18 yoshgacha bo‘lgan bolalari bor, 39,6 foizi er-xotinlar, 22,8 foizi eri bo‘lmagan ayollar, 33,6 foizi oilasizlar edi. Uy xoʻjaliklarining 30,9 foizini yolgʻiz yashaydiganlar va 15,1 foizini 65 va undan katta yoshdagi yolgʻiz yashaydiganlar tashkil qiladi.
Aholi yosh taqsimotiga koʻra, 27% 18 yoshgacha, 8,6% 18 dan 24 gacha, 25,3% 25 dan 44 gacha, 21,2% 45 dan 64 gacha, 17,9% 65 va undan kattadir. Aholining oʻrtacha yoshi 37 yosh tashkil qiladi. Har 100 ayolga 84 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 77,7 erkak toʻgʻri keladi.
Uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 24 175 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 31 477 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 28 401 dollarni, ayollarniki esa 19,199 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 14 114 dollarni tashkil etdi. Aholining 26,6 foizi va oilalarning 21 foizi qashshoqlik chegarasidan past edi. 18 yoshgacha boʻlganlarning 39,3 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 20,1 foizi qashshoqlik chegarasidan pastda yashaydi.
Edmonton
Edmonton — Kanadaning jan.gʻarbiy qismidagi shahar, NortSaskachevan daryosi boʻyida. Alberta provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 937,8 ming kishi (2001, shahar atrofi bilan). Mamlakatning muhim savdotaqsimot, sanoat markazi. Transport yoʻllarining yirik chorrahasi.
Aeroporti xalqaro ahamiyatga ega. Neftni qayta ishlash, neft kimyosi rivojlangan. Neft quduqlari parmalaydigan uskunalar ishlab chiqariladi. Qishloq xoʻjaligi xom ashyosi qayta ishlanadi. universitet bor. Shaharga 1795-yilda moʻyna savdosi bilan shugʻullanadigan kompaniyalar faktoriyasi sifatida asos solingan.
Magniy perxlorat
Magniy perxlorat, Mg -(C1O4)2 rangsiz kristall modda; juda gigroskopik. Zichligi 2,614 g/sm3. Suvda (100 g da 99,6 g) va organik erituvchilarda yaxshi eriydi. Massa jixatidan 43,5 dan 65,3% gacha konsentratsiyali suvli eritmalaridan — 67 dan 136° gacha temperatura oraligʻida geksagidrat Mg (SYU4)2’6N2O (suyuqlanish temperaturasi 243°) koʻrinishida kristallanadi. Magniy perxloratning 2 va 4 molekula suvli kristallogidratlari ham mavjud. Suvsizlantirilgan Magniy perxlorat — angidron SO2, SO, SO2, H2S, O2, N2 va boshqa gazlarni quritishda ishlatiladi. Magniy perxlorat nafaqat suvni, balki NH3, spirt, atseton, dioksan, piridin, atsetonitril va boshqa moddalarning bugʻlarini ham oʻziga biriktira oladi.
Dipsizgöl, Kaynaşlı
Dipsizgʻol — Turkiyaning Düzce viloyati Kaynashli tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 554 nafar (2022).
Pargas (former municipality)
U Turku arxipelagining "poytaxti" sifatida tanilgan va 1977 yildan beri shahar deb atalgan. G'arbiy Finlandiya provinsiyasida joylashgan va Finlandiya janubi-g'arbiy mintaqasining bir qismidir. Shahar aholisi 12,266 kishi edi (2008 yil 31 dekabr holatiga ko'ra)  va 273,18 kvadrat kilometr (105,48 kvadrat milya) maydonni egallagan. Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 44,9 nafar (116/kv milya).
Munitsipalitet ikki tilli edi, ko'pchilik (54%) shved va ozchilik (45%) fin tilida so'zlashuvchilar edi.
Shahar atrofida ko'plab kichik shaharchalar mavjud, jumladan Kirjala va Lielax.
Kentau
Kentau — (qoz. Кентау) Qozogʻistonning Janubiy Qozogʻiston viloyatidagi shahar (1955-yildan). Qoratov tizmasi yon bagʻrida, 250–300 m balandlikda, Chimkentdan 225 km shimoli-gʻarbda, Turkiston temir yoʻl stansiyasidan 40 km joylashgan. Aholisi 61,860 kishi (2012).
Urugvayda COVID-19 pandemiyasi
COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Urugvayda ilk bor 2020-yil 13-mart oyida tarqaldi.
Dastlabki holatlarning aksariyati Montevideoda 500 kishi ishtirok etgan toʻyda kuzatilgan, keyinchalik Ispaniyadan qaytgan urugvaylik ishtirok etgan. Mart oyi oʻrtalarida turli xil toʻsiqlarni oldini olish choralari joriy qilindi va mart oyi oxirida harakatga katta cheklovlar qoʻyildi.
Kentau
Milliy tarkibi
2022-yil 1-yanvar oyidagi hisobotga koʻra shahar aholisi 209 325 kishini tashkill qildi. Qozogʻiston Respublikasidagi aholisining deyarli yarmini oʻzbeklar tashkil qiluvchi yagona shahar hisoblanadi. Shahar aholisining milliy tarkibi quyidagicha:
Urugvayda COVID-19 pandemiyasi
Epidemiyadan oldingi holat
2020-yil 12-yanvar kuni Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST) yangi koronavirusni Xubey provinsiyasi (Xitoy) ning Uxan shahrida odamlar guruhida nafas olish kasalligi keltirib chiqarganligini tasdiqladi, bu haqda Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti 2019-yil 31-dekabrda xabar bergan.
Kentau
Sanoati
Shaharda polimetall rudalari boyitiladi. Ekskavator va transformator zavodlari, temir-beton konstruksiyalari zavodi, kon-metallurgiya texnikumi bor.
Urugvayda COVID-19 pandemiyasi
Epidemiyadan oldingi holat
COVID-19 uchun oʻlim holatlari 2003-yildagi SARS koʻrsatkichidan ancha past edi, ammo infeksiyaning tarqalishi sezilarli darajada oshdi va oʻlimga olib keldi.
Cessy
Cessy Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ain departamenti Gex tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
2283 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 356,7 nafar kishi.
Kentau
Ijtimoiy soha
Shaharda madaniyat uyi, markaziy kutubxona, park, kinoteatr, „’’Kentau shugʻilasi’’“, „Kentau“ nomli shahar gazetalari, shahar „Inkar“ telekanali faoliyat yuritadi. Kentau shahrida Xalqaro qozoq-turk universitetining ekologiya, tibbiyot fakultetlarning filiallari, musiqa, tasviriy sanʼat, sport, „Darin“ maktablari, maktab-gimnaziya, kasbi-texnik maktabi, togʻ-kon metallurgiya kolledji, agrokolledj bor.
Cessy
Geografiyasi
Maydoni — 6,4 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 496 – 583 m balandlikda joylashgan.
Pescasseroli
Pescasseroli Italiyaning Abruzzo mintaqasida joylashgan kommunadir. L’Aquila provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 92,35 km2. 2225 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Çorak, Çaycuma
Çorak — Zonguldak viloyatining Chaycuma tumaniga qarashli qishloq.
Sivkovka
— Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Gʻabit Musirepov tumanidagi qishloq. Kato kodi —596657600.
Bitry (Oise)
Bitry Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Compiègne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
308 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,5 km2. Dengiz sathidan 37 – 144 m balandlikda joylashgan.
Attuhfatu-z-zakiyatu fillug’otut turkiya
Tuzilishi
Kirishda arab alifbosi negizidagi turkiy yozuvning imlo xususiyatlari to’g’risida ham ma’lumot beriladi. Muallif yozadi: “Bilginki turk tilida shakl yo’q. Shakl yo’qligi uchun bir qancha aniqsizlik va hatolar paydo bo’lar edi. Shuning uchun ana shu aniqsizlikdan qutulish uchun ot, fe’l va hurufni yozishda maxsus shakl qo’llash usulini qabul qildilar. Ya’ni fatha o’rnida “alif”, kasra o’rnida “yoy”, zamma o’rnida “vov” qo’llay boshladilar. Bunda muallif “turk tilida shakl yo’q” deganda turkiy yozuvda tovushlar tizimidagi “cho’ziqlik” va “qisqalik”ni perish muhim emasligini nazarda tutgan.
So’zlik bo’limida avval arabcha so’zlar, keyin esa uning turkiy tarjimasi berilgan. Shuning uchun fasllarning tuzilishida so’zning arab tilidagi shakli inobatga olingan. Masalan, ilk hamzali so’zlar bo’limida arab tilida hamza bilan boshlanuvchi so’zlar nazarda tutilgan.
Oʻzbekiston 2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida
XXII qishki Olimpiada oʻyinlarida uch nafar Oʻzbekistonlik sportchilar, Misha Ge (figurali uchish, yakkalik) hamda togʻ changʻichilarimiz Artem Voronov va Kseniya Grigorevalar Olimpiada oʻyinlari yoʻllanmalarini qoʻlga kiritishgan..
NGC 3535
NGC 3535 Arslon yulduz turkumidagi Sa tipli galaktikadir.
Oʻzbekiston 2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida
7-23- fevral kunlari Rossiyaning Sochi shahrida XXII qishki Olimpiada oʻyinlarida Oʻzbekistondan 3 nafar sportchi qatnashadi. Yana ikki sportchi XXI qishki Paralimpiya oʻyinlarda Oʻzbekiston vakili boʻladi.
NGC 3535
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Oʻzbekiston 2014-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlarida
Togʻ changʻichi Ramil Giyazov va snoubordist Evgeniy Slepov paralimpiyachilar oʻyinlarda qatnashadilar.
Oʻzbekiston sharafini himoya qilgan Misha Ge figurali uchish musobaqalarida 17 natijani qayd etdi. Togʻ changʻichilarimiz Kseniya Grigoreva gigant-slalomda 64-oʻrinni, slalomda esa birinchi urinishda 54 natijani qayd etdi. Artem Voronov esa gigant-slalomda 67-oʻrinni, slalomda esa 39-oʻrinni band etdi.
Saribulaq (Gʻabit Musirepov tumani)
— Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Gʻabit Musirepov tumanidagi qishloq. Kato kodi —596644700.
Cyrus (Minnesota)
Cyrus AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Pope County, Minnesota|Pope
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
288 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 397,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,73 km2. Shundan 0,73 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 352 m balandlikda joylashgan.
Steuben (New York)
Steuben AQShning New York shtatida joylashgan shahardir. Oneida okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 110,6 km2. Shundan 110,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 463 m balandlikda joylashgan.
Saint-Méard-de-Drône
Saint-Méard-de-Drône Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Dordogne departamenti Périgueux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
433 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 48,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,0 km2.
Loceri
Loceri Italiyaning Sardiniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Ogliastra provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 19 km2. 1311 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Edgar Adrian
Edrian Edgar Duglas (1889.30.11, London 1977.4.8) - ingliz fiziologi. London qirollik jamiyati aʼzosi (1923-yildan; prezidenti 1950—55). Kembrij universitetini, Triniti kollejini tugatgan (1915) va shu kollejda fiziologiyadan leksiya oʻqigan (1937-yildan professor; 1951-yildan rektor). Ilmiy faoliyati sezgi aʼzolari va nerv oʻtkazuvchanligi elektrofiziologiyasiga oid. E. birinchilardan boʻlib elektronikani fiziologik tadqiqotlarda qoʻllagan. Nobel mukofoti laureati (1932; Ch. Sherrington bilan hamkorlikda).
Afritada
Afritada — sabzi, kartoshka, qizil va yashil bulgʻor qalampiri bilan pomidor sousida qovurilgan tovuq, mol goʻshti yoki choʻchqa goʻshtidan tayyorlangan Filippin taomi. U oq guruch bilan birga isteʼmol qilinadi. Bundan tashqari, taomga dengiz mahsulotlarini ham qo‘shish mumkin.
Etimologiya
Afritada nomi ispancha fritada („qovurilgan“) so‘zidan olingan.
Tavsif
Afritada — qovurilgan taom. Tayyorlash uchun avvalo sarimsoq, piyoz va toʻgʻralgan goʻsht qizargunga qadar qovuriladi. Goʻsht yetarlicha qizarib pishgandan soʻng, suv va tomat pastasi toʻgʻralgan sabzi, kartoshka, qizil va yashil bulgʻor qalampiri bilan birga tovaga quyiladi. Dilimlangan pomidor, noʻxat, loviya ham qoʻshilishi mumkin. Ta‘bga ko‘ra tuz, qora murch, dafna yaprogʻi va baliq sousi qo‘shiladi. Aralashma sabzavot pishguncha qaynatiladi.
Variantlar
Afritada taomning asosiy tarkibiy qismlariga qarab turli nomlarga ega. Eng keng tarqalganlari afritadang manok (tovuq afritadasi), afritadang baka (mol goʻshti afritadasi) va afritadang baboy (choʻchqa goʻshti afritadasi).
Afritada odatda hamonado uslubida pishiriladi (ananas boʻlaklari bilan). Ushbu shirin variant "ananas afritada " deb nomlanadi.
Paul Scholes
Pol Aaron Skoulz (Paul Aaron Scholes; 16-noyabr 1974, Solford, Angliya) — ingliz futbolchi, oʻzining butun faoliyati davomida Manchester Yunayted sharafini himoya qilib keldi, jamoa tarkibida 700 dan oshiq oʻyinlarda maydonga tushgan. Uni eng yaxshi yarim himoyachilardan biri deb tan olinadi.
Skolz yetti yil davomida Angliya terma jamoasi safida ham toʻp surdi. U toʻrtta yirik musobaqalarda ishtirok etdi: 1998-yilgi jahon chempionati, 2002-yilgi jahon chempionati, 2002-yilgi Yevropa chempionati, 2004-yilgi Yevropa chempionati. Yevro-2004dan soʻng, Skolz terma jamoadagi faoliyatini yakunlaganini maʼlum qildi.
2012-yil 8-yanvar kuni Pol Skolz „Manchester Yunayted“ jamoasiga yana qayta qaytgani eʼlon qilindi. U 2011/12 mavsumda oʻyinchi sifatida faoliyatini yakunlaganini maʼlum qilgandi.
Bützow
Bützow Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Güstrow tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 39,70 km2. 7358 nafar aholi istiqomat qiladi (16.02.2010).
Hududi
Bützowning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Villa Ridge
Villa Ridge AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Franklin County okrugi tarkibiga kiradi.
28-may
28-may — Grigoriy taqvimida yilning 148- (kabisa yilida 149-) kuni. Yil yakuniga 217 kun qoladi.
Villa Ridge
Aholisi
2417 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 12,9 km2. Shundan 12,8 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir.
28-may
Bayramlar
Yana qarang: Turkum:28-may bayramlari
Voqealar
right|80px Yana qarang: Turkum:28-may voqealari
Tavalludlar
Yana qarang: Turkum:28-mayda tugʻilganlar
Dangolsheim
Dangolsheim Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Molsheim tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
603 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 134,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,5 km2. Dengiz sathidan 172 – 384 m balandlikda joylashgan.
Temirtau
Temirtov — shahar, Markaziy Qozog'istonning, Qarag'andi viloyatida Nura daryosining yoqasida joylashgan. U butkul Qozogʻistonga, MDH davlatlariga oʻzining er osti foydali qazilmalari bilan mashhur, Temirtov — Qozogʻistonning yirik isdustrial markazi. Temirtovdagi „Mittal Stil“ zavodi choʻyan, poʻlat, aglomerat va boshqalarni ishlaydi. Bu mahsulotlar Qozogʻistondagi barcha mahsulotlarni, korxonalarni taʼminlaydi. Shu bilan birga, oʻzining mahsulotlarini 60-dan ziyod davlatlarga eksport qiladi.
Aholisi
Shahar aholisi 2012-yilgi maʼlumot boʻyicha 173 729 kishini tashkil qildi. Agar bu raqamni 2010-yilgi maʼlumotga solishtirsangiz shahar aholisining kamayganini koʻrasiz, bunga asosiy sabab shahardagi slovyan xalqlarining chet ellarga koʻchib ketishidir. Shaharning milliy tarkibini quyidagi jadvaldan koʻrishingiz mumkin:
Sanoati
Temirtovda Qaragʻandi metallurgiya kombinati va issiqlik elektr markazi bor. Metall quyishmexanika, sintetik kauchuk zavodlari, "Karbid" ishlab chiqarish. birlashmasi, oziq-ovqat korxonalari, Qaragʻandi metallurgiya kombinati huzurida oliy texnika oʻquv yurti, kimyomexanika va qurilish texnikumlari, musiqa va tibbiyot bilim yurtlari, teatr faoliyat koʻrsatadi.
Alar del Rey
Alar del Rey Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Palencia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 57,91 km2. Aholisi — 1046 kishi (2010).
Kosad
Kosad Hindistonning Gujarat shtatida joylashgan shaharchadir.
Geografiya
Shahar oʻrtacha balandligi 12 m ga teng.
Demografiyasi
2001-yilgi Hindiston aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Kosad 26,578 aholiga ega boʻlgan. Aholining 52 foizini erkaklar, 48 foizini ayollar tashkil qiladi. Kosadda oʻrtacha savodxonlik darajasi 74% ni tashkil etadi, bu mamlakatdagi oʻrtacha 59,5% dan yuqori: erkaklar savodxonligi 81%, ayollar savodxonligi 63% ga teng. Kosadda aholining 14% ni 6 yoshgacha boʻlgan yoshlar tashkil qiladi.
Ushbu shahar 2006-yil 14-fevralda Surat Municipal Corporation tarkibiga kiritilgan.
Transport
Kosad Udhanadan 9 km va Suratdan 8 km masofada joylashgan.
Havo orqali: Eng yaqin aeroport — Suratda boʻlib, u Kosaddan 21 km narida oʻrnashgan.
Uzynbulaq
Uzynbulaq — Qozogʻiston janubi-sharqidagi Olmaota viloyatidagi qishloq.
Eyres-Moncube
Eyres-Moncube Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Landes departamenti Mont-de-Marsan tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
342 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,2 km2.
Bahouddin Muhammad ibn Muayyad al-Bogʻdodiy
Bahouddin Muhammad ibn Muayyad al-Bogʻdodiy (12-asr) — tarixchi olim. Xorazmning Bogʻdod qishlogʻida tugʻilib, Xurosonning Niso sh.da yashagan. Xorazmshoh Takash (1172 — 1200) uni saroy xizmatiga taklif qiladi va munshiylar devoniga boshliq qilib tayinlaydi. B. M. devon boshilik davrida yiqqan turli vasiqa va hujjatlar, boshqa davlatlar bilan boʻlgan yozishmalarni doʻstlarining iltimosi va podshohning buyrugʻi bilan toʻplab, ularga "Attavassul ilattarassul" ("Yozishmalarni qoʻlga kiritish") nomini beradi. Bu asarda 1182 va 1184 yillardagi voqealar, davlat va devon ishlariga oid muhim tarixiy maʼlumotlar bor. Leyden va Parij kutubxonasidagi bu asar qoʻlyozmasini 1936 yil Tehronda Ahmad Baxmanyor birinchi marta nashr etgan.
NGC 3536
NGC 3536 Katta Ayiq yulduz turkumidagi SB0-a tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1827-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Mejdureche (Xarovsk tumani, Vologda)
Mejdurechye (Междуречье)  — Rossiya Federatsiyasining Vologda viloyati Xarovsk tumanida joylashgan qishloq. Xarovsk viloyat markaziga avtomobil yo'li bilan masofa 74 km, Popovka munitsipaliteti markaziga 20 km. Eng yaqin aholi punktlari - Mezhurki, Kuleshixa, Dor.
2002 - yil aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholi soni 14 kishi.
Aholisi
Aholisi - 0 kishi (2010).
Pescocostanzo
Pescocostanzo Italiyaning Abruzzo mintaqasida joylashgan kommunadir. L’Aquila provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 52,16 km2. 1202 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Abu Rayhon Beruniy
Abu Rayhon Muhammad ibn Ahmad Al-Beruniy (4-sentabr, 973, Kat (hozirgi Qoraqalpogʻistonning Beruniy tumani), Xorazm, — 13-dekabr, 1048 Gʻazna) — Islom oltin davrining zabardast Xorazmlik qomusiy allomalaridan biri. Al-Beruniy nomi forscha „birun“ (“chet” degan maʼnoni anglatadi) soʻzidan olingan boʻlib, u Afrigʻiy Xorazmshohlar poytaxti Kat shahrining chekka tumanida tugʻilgan. Al-Beruniy hayotining dastlabki 25 yilini Xorazmda oʻtkazdi, u yerda islom, fiqh, ilohiyot, grammatika, riyoziyot, falakiyot, tibbiyot va falsafa, fizika va boshqa ilmlar bilan ham shugʻullandi. Beruniy ona tili boʻlgan xorazmiy tilidan tashqari fors, arab yunon, ibroniy va suryoniy tillarini bilgan va 50 yoshida sanskrit tilini oʻrgandi. Iroqiylarning oxirgi vakili Abu Nasr Mansur ibn Iroq Beruniyning ustozi edi. Al-Beruniy falakiyot, riyoziyot, geodeziya, jugʻrofiya va mineralogiya va tabiiy fanlarni yaxshi bilgan. Shuningdek, tarixchi, xronolog va tilshunos sifatida ham ajralib turardi. U oʻz davrining deyarli barcha fanlarini mukammal oʻrgangani sabab qomusiy alloma deb nomlanadi va koʻplab ilm sohalarida tinimsiz izlanishlari uchun moʻl-koʻl mukofotlangan. Shoh xonadoni va jamiyatdagi boshqa qudratli unsurlar Al-Beruniyning tadqiqotlarini moliyalashtiradi. Oʻziga xos taʼsirga ega boʻlgan Al-Beruniyning oʻzi ham falsafani oʻrganish davomida, boshqa xalqlarning olimlaridan, xususan, yunon olimlaridan ham ilhom olgan.
29-may
29-may — Grigoriy taqvimida yilning 149- (kabisa yilida 150-) kuni. Yil yakuniga 216 kun qoladi.
Abu Rayhon Beruniy
U oʻzining „Geodeziya“ asarida 990-yil Kat shahrining geografik kengligini aniqlaganini yozadi. Maʼlumki, geografik kenglikni aniqlash uchun geografiya, matematika va astronomiyadan yetarlicha bilimga ega boʻlish lozim. Ray shahriga (hozirgi Tehron yaqinida) keladi. U Rayda mashhur olim — matematik va astronom al-Xoʻjandiy, tabib va faylasuf ar-Roziylar bilan tanishadi. Beruniy Rayda oʻzining „Al-Faxriy sekstanti“ risolasini yozadi. 997-yil Beruniy Katga qaytdi. Bu davrda Xorazmda oʻzgarishlar boʻlib, Maʼmun vafot etib, uning oʻrniga Ali ibn Maʼmun taxtga chiqqan edi. 997-yilda mashhur tabib Abu Ali Ibn Sino ham Urganjga keladi.
29-may
Bayramlar
Yana qarang: Turkum:29-may bayramlari
Abu Rayhon Beruniy
998-yil Beruniy Jurjonga keldi. U Jurjonda 1004-yilgacha yashaydi. Oʻzining oʻn beshga yaqin asarini shu yerda yaratdi. Jumladan, olimning „Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar“ asari 1000-yil atrofida shu yerda yozilgan. 1004-yilning bahorida Beruniy Xorazmga qaytdi. Bu vaqtda Xorazmning poytaxti Urganj edi. Urganjda u Oy tutilishini kuzatdi. Saroyda al-Masihiy, tabib al-Hammar, Ibn Iroq va boshqalar ishlar edilar.
29-may
Voqealar
right|100px Yana qarang: Turkum:29-may voqealari
Abu Rayhon Beruniy
Urganjda Beruniy matematika, astronomiya bilan bir qatorda fizika va mineralogiyaning baʼzi masalalari bilan shugʻullandi. Minerallarni aniqlash, ularni tizimga solishda solishtirma ogʻirliklardan foydalanish gʻoyasi ham mana shu yerda tugʻildi.
29-may
Tavalludlar
Yana qarang: Turkum:29-mayda tugʻilganlar 1855-yil—Ingliz mikrobiologi, parazitolog, kasallik oʻzgʻatuvchi bakteriyalarni aniqlagan olim Devid Bryus (David Bruce), 1917-yil—AQShning 35-prezidenti Jon Kennedi,
Abu Rayhon Beruniy
1017-yil yozida turkiy podsho Mahmud Gʻaznaviyning buyrugʻiga koʻra Beruniy asir sifatida Gʻaznaga olib ketildi. U yerda ogʻir sharoitda yashadi. 1019-yildan keyin ilmiy ish bilan shugʻullanish sharoitiga erishdi. 1022—1024-yillarda Mahmud Hindistonga qilgan yurushida Beruniyni oʻzi bilan olib ketdi. Safarda ham Beruniy ilm bilan shugʻullandi. U Panjobdagi Nandna qalʼasi yonida yer shari meridianini bir gradusining uzunligini oʻlchadi va u 110,895 km. ekanini aniqladi. Bu maʼlumot hozirgi zamon oʻlchashlari natijasi — 111,1 km bilan taqqoslansa, Beruniy oʻlchashlarining aniqligi qay darajada ekani koʻrinadi. U umrining koʻp qismini hozirgi Afgʻonistonning janubiy-sharqiy qismidagi oʻsha paytdagi Gʻaznaviylar davlati poytaxti Gʻazna shahrida oʻtkazdi. Hindiston yarimoroliga sayohat qilganda, Hindistonda amalda boʻlgan hinduiylik dinini oʻrganib chiqqandan soʻng 1030-yilda “Tarix al-Hind” (Hindiston tarixi) nomli hind madaniyati haqida risola yozdi. U oʻz davri uchun hayratlanarli darajada xolis yozuvchi edi. Turli xalqlarning urf-odatlari va eʼtiqodlari, uning ilmiy ob'ektivligi 11-asr boshlarida Hindistonni ajoyib tasvirlagani uchun unga al-Ustad („Ustoz“) unvonini berdi.
1030-yilda Mahmud Gʻaznaviy vafot etdi va uning oʻrniga oʻgʻli Masʼud taxtga chiqdi. Masʼud Beruniyga koʻp iltifotlar koʻrsatdi. Shu sababli, Beruniy oʻzining shoh asarini Masʼudga bagʻishlab „Qonuni Masʼudiy“ deb atadi. Bu asar asosan astronomiyaga oid boʻlsa ham Beruniyning matematikaga oid, yaʼni trigonometriya va sferik trigonometriyada qilgan anchagina kashfiyotlari shu asarda bayon etilgan. Beruniyning matematikaga va fanning boshqa sohalariga qoʻshgan hissasini yozib qoldirgan 100 dan ortiq asaridan ham koʻrish mumkin. Ulardan eng yiriklari — „Hindiston“, „Yodgorliklar“, „Qonuni Masʼudiy“, „Geodeziya“, „Mineralogiya“ va „Astronomiya“. Qolganlarini quyidagicha taqsimlash mumkin: matematikaga doirlari — 22 ta; astronomik asboblar haqida — 10 ta; astrologiklari — 21 ta; turli fanlar (fizika, mineralogiya, adabiyot, tarix va boshqalar) — 38 ta; turli tillardan tarjima asarlar — 21 ta. Beruniyning bu asarlaridan atigi 30 ga yaqini bizning kunlargacha yetib kelgan. Beruniy yoshligidayoq koʻp vaqtini turli kuzatishlar bilan oʻtkazgan. U bolaliastronomik asbob yasagan. Xorazmning turli joylari koordinatalarini aniqlash bilan shugʻullangan va 995—996-yillarda Kat shahrida diametri 15 ziroʻ (Ziroʻ — qadimgi oʻlchov birligi, 49 santimetr chamasida) boʻlgan doira va boshqa asboblar bilan astronomik oʻlchash ishlarini olib borgan. Beruniyning 152 asari maʼlum boʻlib, bizgacha uning faqat 30 tasi yetib kelgan. Jami asarlarining 70 tasi astronomiyaga, 20 tasi matematikaga, 12 tasi geografiya va geodeziyaga, 4 tasi mineralogiyaga, 1 tasi fizikaga, 1 tasi dorishunoslikka, 15 tasi tarix va etnografiyaga, 4 tasi falsafaga, 18 tasi adabiyotga bagʻishlangan.
29-may
Tavalludlar
1920-yil—Venger iqtisodchisi, 1994-yilda iqtisod sohasida Nobel mukofoti bilan taqdirlangan olim Jon Xarsaniy (John Charles Harsanyi —János Harsányi),
Abu Rayhon Beruniy
Beruniy jahon astronomiya va geografiya fani olimi
Beruniyning boy ilmiy merosi hali toʻla oʻrganilmagan. Beruniy yirik olim Abu Nosir ibn Iroqdan Evklid geometriyasi, Ptolemeyning astronomik taʼlimotlari boʻyicha dars olgan. 995-yilgacha u astronomiya, geografiya, geodeziya amaliy masalalarini hal etish bilan birga Yer va osmon globusini yasadi hamda astronomiyaga oid bir necha kitoblar yozdi. Olimning ana shunday asarlaridan biri „Geodeziya“ 1025-yilda yozib tugatilgan. Bu asar „shaharlar orasidagi masofalarni aniqlash uchun joylarning chegaralarini belgilash“ga doirdir. Kitobning 4-bobi oxirida Beruniy Yer aylanasining kattaligini oʻlchash haqida fikr yuritgan. Qadimdan insonlar Yerning shakli va kattaligini bilishga qiziqqanlar va turli xalqlar Yer shaklini turlicha tasavvur qilishgan.
Miloddan avval oʻtgan Pifagor, Arastu, Arximed, Eratosfen kabi buyuk olimlar Yer dumaloq va shar shaklida degan fikrni aytganlar. Jumladan, miloddan avvalgi 250-yilda iskandariyalik olim Eratosfen Yer shar shaklida deb, uning oʻlchamlarini quyidagicha aniqlagan. Iskandariya bilan Sienya (hozirgi Asvon) shaharlari orasidagi masofani karvonlarning yurish muddati bilan oʻlchaydi, keyin bu qiymatni ikki shahar kengligining ayirmasiga boʻladi va Yer radiusini 6840 kilometr deb chiqaradi. Bu gradus meridian yoyining uzunligi esa 119,444 boʻladi yoki meridian yoyining uzunligi 70 121 ga tengligini aniqlab, bu yoy meridian aylanasi uzunligining 1/50 qismi ekanligini hisoblagan. Yer meridian aylanasining uzunligi 39500 kilometrga yaqin boʻlsa kerak, degan fikrga kelgan. Eratosfendan soʻng Misr, Xitoy va yunon olimlaridan bir qanchasi Eratosfen oʻlchagan usul bilan Yerning kattaligini aniqlaganlar. Oʻrta asrlarda Yerning hajmini aniqlashda yurtimizdan yetishib chiqqan olimlarning xizmatlari katta boʻlgan. Muso Muhammad al-Xorazmiy bir gradus meridian yoyning uzunligi 111,8 kilometrga tengligini isbotlab bergan.
thumb|right|250px|Fors tilida yozilgan „Kitob al-Tafhim“da Beruniy tomonidan keltirilgan [[Oy (tabiiy yoʻldosh)|Oyning turli xil fazalari]]
29-may
Tavalludlar
1981-yil—Rossiyalik taniqli futbolchi Andrey Arshavin,
Abu Rayhon Beruniy
Beruniy jahon astronomiya va geografiya fani olimi
Bagʻdodda tashkil topgan „Donishmandlik uyi“ nomli oʻsha davrning fanlar akademiyasida Oʻrta Osiyolik olimlardan Xorazmiy, Fargʻoniy, Habash Xasib, Marvaridiy kabi olimlar turli sohalarda ish olib borganlar. Beruniy ham shu „Donishmandlik uyi“ning aʼzosi boʻlib, u yerda 7 yil ishlagan. Uning yozishicha, xalifa Maʼmun buyrugʻiga binoan „Donishmandlik uyi“ning olimlari ikki guruhga boʻlinib, Iroqning Mosul shahri gʻarbidagi Sanjar sahrosida gradus oʻlchash usuli asosida Yer kattaligini aniqlashga kirishishgan, bunda Xolid al-Marvaridiy bir guruhga, Abu ibn Iso as Asturlobiy ikkinchi guruhga rahbarlik qilgan. Har qaysi guruh oʻzi oʻlchab topgan natijalar boʻyicha bir gradus meridian yoyning uzunligini hisoblagan. Birinchi guruhdagilarning hisoblashicha, bir gradus meridian yoyning uzunligi 111,815 kilometrga teng chiqqan, ikkinchi guruh topgan qiymat 1315 metr kam boʻlgan. Beruniy natijalar oʻrtasidagi bu tafovutning sababi ikki xil oʻlchashda, deydi va oʻzi bu natijalarni tekshirib koʻrishga qiziqib, gradus oʻlchash ishlarini olib bormoqchi boʻladi. Buning uchun u Dehiston dashtini (Kaspiy dengizining janubi-sharqiy qismi) tanlagan, lekin yordamchisi va yetarli mablagʻi yoʻqligi uchun bu ishni amalga oshira olmagan. Yer oʻlchamini gradus oʻlchovi usuli bilan aniqlash uchun maʼlum kenglikda tekis joy kerak boʻladi va bu yerda bir necha oʻn kilometr aniq oʻlchanishi lozim. Bu ish koʻp vaqt, katta mablagʻ va puxta tayyorgarlik talab qilardi. Bu haqda Beruniy: „Yer aylanasi uzunligini sahroni kezib yurmasdan quyidagicha aniqlash mumkin. Buning uchun dengiz sohilidagi yoki tekis joyda qad koʻtarib turgan baland toqqa koʻtarilib quyosh chiqishi yoki botishi oldidan quyosh gardishining yarmi ufq orasida boʻlgan vaqtda doirali armillyar asbob bilan uning pasayish burchagi oʻlchanadi“ deydi. Ufq pasayishini oʻlchash usulini chizma va formulalar yordamida tushuntiradi. Bunda, togʻ tepasida quyosh chiqishi yoki botishiga qarab koʻrish nurining togʻ tepasidan oʻtgan gorizontal chiziq bilan hosil qilgan burchak oʻlchanadi.
29-may
Tavalludlar
1985-yil. Oʻzbek estrada qoʻshiqchisi va aktyor Shohruxxon.
Abu Rayhon Beruniy
Beruniy jahon astronomiya va geografiya fani olimi
Abu Rayhon Beruniy Yerning kattaligini oʻlchashda yangi usul qoʻllab, bir gradus meridian yoyning uzunligi 111,16 kilometr ekanligini hisoblab chiqargan. Beruniy Yerning radusini oʻsha davr uchun aniq oʻlchab bergan. U Yerning meridian aylanasining uzunligini 40183 kilometr ekanligini hisoblab chiqargan. Sulton Mahmud Gʻaznaviy Hindistonga qilgan safarining birida Beruniyni ham birga olib ketadi, yoʻlda sharqiy Pokistonning Moʻlton shahrida vaqtincha istiqomat qilishga toʻgʻri keladi. U oʻzga yurtda boʻlishiga qaramay, fursatdan foydalangan holda Moʻltondan 400 kilometr gʻarbdagi Nandna qoʻrgʻonida Yer kurrasi oʻlchamini aniqlashga kirishadi, avval shu joyning geografik kengligini oʻlchab 320001 ga teng ekanligini aniqlaydi. Soʻngra ufqning pasayish burchagini oʻlchaydi. Bu haqda olimning oʻzi quyidagicha yozadi: „Hindiston yeridagi Nandna qoʻrgʻonida istiqomat qilishimga toʻgʻri keldi. Qoʻrgʻonning gʻarb tomonida baland togʻ, janubiy tomonida esa keng sahroni koʻrdim va shu on (ufq pasayishini oʻlchash usulini) sinab koʻrishga kirishdim. Togʻ tepasidan turib yerning lojuvard rangdagi osmon bilan tutashganini yaqqol koʻrdim. Qarash chizigʻi vertikalga perpendikulyar boʻlgan chiziqdan 00 341 pasaydi. Perpendikulyar boʻlgan togʻ balandligini oʻlchadim, u shu yerda qoʻllanadigan oʻlchovda 652,055 choʻzim (gaz)ga teng keldi“.
29-may
Vafot etganlar
Yana qarang: Turkum:29-mayda vafot etganlar
Abu Rayhon Beruniy
Beruniy jahon astronomiya va geografiya fani olimi
thumb|left|200px|Beruniyning "Al asar al-baqiya" asaridan, 16 asr qulyozmasi Beruniy oʻlchab topgan qiymatlar boʻyicha oʻziga xos usul bilan Yer kurrasi radiusining uzunligi 12803337,036 gazga teng ekanligini hisoblab chiqardi. Agar bir gaz 0,4933 metr ekanligini eʼtiborga olsak, Yer kurrasi radiusi uzunligi, Beruniy hisobicha, 6315,886 kilometr boʻladi. Bu raqam hozirgi vaqt¬da olingan qiymatdan juda kam farq qiladi, yaʼni xatolik radius uzunligining 0,9 foizini tashkil etadi. Soʻngra Beruniy shu 320 001 kenglikdagi bir gradus meridian yoyning uzunligi 223550,329 gaz yoki 110,277 kilometr ekanini hisoblab chiqadi. Bu raqamni hozirgi davrda aniqlangan bir gradus yoyning qiymati 110,885 kilometr bilan taqqoslasak, bundan ming yil ilgari Beruniy bir gradus yoy uzunligini hisoblashda atigi 618 metr xato qilganligi maʼlum boʻladi. Yer aylanasining uzunligini aniqlash, Beruniy aytganidek, sahrolarni kezib 10 yoy uzunligini aniqlashga nisbatan aniq va qulay. Shu bois, u trigonometrik usullardan foydalanib, togʻ balandligini oʻlchashda avvalgi astronomlardan ham aniqroq natijaga erishgan. Yer aylanasining uzunligini topish haqida Beruniy bunday deydi: „Yer aylanasining uzunligini topish uchun hamma hollarda ham shu topilgan topilmani, yaʼni radiusni ikkilantirib 22 ga koʻpaytir, hosil boʻlgan koʻpaytmani 7 ga boʻl, shunda sen oʻlchagan birliklarda Yer aylanasining uzunligi kelib chiqadi“.
Beruniy aytgan amallarni bajarganda l=2pR ni aylana uzunligini hisoblash mumkin. Bunda 22/7=3,14… ni ifodalaydi. Shunday qilib, Beruniy shaxsan oʻzi bir qancha shaharlarning geografik kengliklarini hisobladi. Masalan, Gʻaznaning kengligi 330 351, Kandaniki 330 551, Dumpurniki 340 201. Uning hisoblashiga koʻra, Buxoro shahrining kengligi 390 201 deb topilgan. Hozirgi kunda bu qiymat 390 461 dir. Demak, bu Beruniy hisobidan faqat 00 261ga farq qiladi. Xullas, buyuk bobomiz Abu Rayhon Beruniyning ilmiy va madaniy merosini oʻrganish, uni oʻquvchi va talabalarga yetkazish azaliy qadriyatlarimiz sirasiga kiradi. Abu Rayhon Muhammad ibn Ahmad Beruniy oʻrta asrlarning buyuk qomusiy olimlaridan edi. Uning buyukligi oʻsha davrning deyarli barcha fanlariga qoʻshgan betakror ilmiy merosida namoyon boʻladi. Beruniyning olimlilik salohiyatiga mashhur sharqshunos olim I.Yu.Krachkovskiy „uning qiziqqon ilm sohalaridan koʻra qiziqmagan sohalarini sanab oʻtish osondir“ deb baho bergan edi. Gʻarb tadqiqodchilaridan M.Meyerxoff esa „Beruniy musulmon fanini namoyish etuvchi qomusiy olimlarning eng mashhuri boʻlishi kerak“ degan fikrni bildiradi.
Beruniy etnograf va antropolog
Al-Beruniy Hindiston yarim orolidagi xalqlar, urf-odatlar va dinlar toʻgʻrisida ilmiy asar yozgan. Olim Akbar S. Ahmadning soʻzlariga koʻra, zamonaviy antropologlar singari, u ham maʼlum bir guruh odamlar bilan keng ishtirokchilarni kuzatishda qatnashgan, ularning tillarini oʻrgangan va ularning asosiy matnlarini oʻrgangan, oʻz xulosalarini madaniy taqqoslashlar yordamida xolislik va betaraflik bilan taqdim etgan. Axbar S. Ahmad Al-Beruniyni birinchi antropolog deb hisoblash mumkin, degan xulosaga kelgan
Beruniy Xorazmda 1000-yilga yaqin yozilgan „Qadimiy xalqlardan qolgan yodgorliklar“ asarida Xorazmning turkiy aholisi foydalangan yillarning turkiy nomlarini beradi. Xuddi shu asarida u oy nomlarini turkchada beradi: ulugʻ-oy, kichik-oy, birinchi-oy, ikkinchi-oy, uchinchi-oy, toʻrtinchi-oy, beshinchi-oy, oltinchi-oy, yetinchi-oy, sakkizinchi-oy, toʻqqizinchi-oy, oʻninchi-oy.