cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Brimstone
Brimstone Sea Spear kema raketasi
2012 yil 25 iyunda MBDA dengiz SPEAR deb nomlangan kichik kemalar to'dasiga qarshi foydalanish uchun dengiz variantini sinovdan o'tkazdi. Tornado GR4 dan prototip uchirildi, u 3 dengizda 20 tugun tezlikda harakatlanadigan 6 metrli puflama qayiqni urib cho'kdi. 2013 yil 29 may MBDA tezkor qayiqlarni ifodalovchi beshta nishonga taqlid qilingan hujumga qarshi dengiz platformasidan uchirilgan uchta Brimstone millimetrli to'lqinli jangovar raketalarni uchirdi. Muvaffaqiyatli sinov o'qlari Sea SPEARning bir nechta individual nishonlarga zarba berish qobiliyatini ko'rsatdi. Sinovlar davomida nishonlardan biri, 15 metrlik kema 20 tugun tezlikda harakatlanardi. MBDA Sea SPEAR-ni AQSh qirg'oq harbiy kemalariga integratsiya qilish uchun Raytheon Sea Griffin raketasi bilan moslashtirdi. Biroq, AQSh dengiz floti AGM-114L Hellfire ni tanladi.
SPEAR 3
2010 yilda MBDA Brimstone raketasi texnologiyasidan foydalanadigan SPEAR 3 tarmoq raketasini qurish bo'yicha shartnoma oldi. SPEAR 3 yuqori subsonik tezlikda uchishi va kamida 100 km masofaga ega bo'lishi kerak. U Hamilton Sundstrand TJ-150 turbojetli dvigateli, tortib olinadigan qanotlari va ko'p rejimli qidiruvchi (INS/GPS yo'riqnomasi) va boshqaruv kanali bilan jihozlangan. Raketa Eurofighter Typhoon va Lockheed Martin F-35 Lightning II ko‘p maqsadli qiruvchi samolyotlarini jihozlash uchun mo‘ljallangan va 2020-yillarning o‘rtalarida Qirollik havo kuchlari xizmatiga kirishi kutilmoqda. Parvoz sinovlari 2014-yilda Eurofighter Typhoon’dan oʻtkazilgan. SPEAR EW deb ataladigan to'da qobiliyatiga ega elektron urush versiyasi ham taklif qilingan.
Jangovar foydalanish
2015- yil dekabr oyidan beri RAF Suriyadagi bombardimon missiyalarida Brimstone raketalaridan foydalanmoqda.
2022 yil 18 mayda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishida oltingugurtdan birinchi muvaffaqiyatli jangovar foydalanish e'lon qilindi. Ikkita Brimstone I raketasi yerdan otish uchun moslashtirilgan ikkita rus tankiga tegdi.
Haydarlı, Gölbaşı
Haydarli — Adıyaman viloyatining Gölbaşı tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq nomi 1917-yil manbalarida Haydarli sifatida qayd etilgan.
Geografiyasi
Adıyaman shahar markaziga 91km, Gölbaşı shahar markazidan 28 km uzoqlikda joylashgan ,
Urpek (Qoʻstanay viloyati)
Urpek (Үрпек) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Amangeldi tumaniga qarashli qishloq. Urpek qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Qoratoʻrgʻay daryosining chap qirgʻogʻida, tumanning maʼmuriy markazi Amangeldi qishlogʻidan 11 km janubi-sharqda joylashgan. Dengiz sathidan 141 m balandlikda joylashgan. KATO kodi: 393465100.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1621 kishi (839 erkak va 782 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 1342 kishi (661 erkak va 681 ayol) yashagan.
Qurgʻon tumani
bu tumanning 797 km2 maydoni va 13 qishloqi bor. 2003-yilda aholisi 27 116 kishi edi.
Neilia Hunter Biden
Neilia Hunter Biden (talaffuzi: „Neilia Hunter Baydn“, 1942-yil 28-iyul — 1972-yil 18-dekabr) amerikalik oʻqituvchi va Qoʻshma Shtatlarning 46- va hozirgi prezidenti Joe Bidenning birinchi rafiqasi edi. U 1972-yilda bir yoshli qizi Naomi bilan avtohalokatda vafot etgan. Uning ikki oʻgʻli Beau va Hunter ogʻir yaralangan, ammo halokatdan omon qolgan.
Erta hayot va martaba
Neilia Hunter 1942-yil 28-iyulda Nyu-Yorkning Skaneateles shahrida presviterian boʻlgan Luisa (niyasi Bazel, 1915-1993) va Robert Hunter (1914—1991) oilasida tugʻilgan. Neilia Pensilvaniyadagi Penn Hall oʻrta maktab-internatida oʻqidi. U maktabning fransuz klubida, xokkey, suzish va talabalar kengashida faol ishtirok etgan. Oʻrta maktabni tugatgandan soʻng Sirakuza universitetida oʻqidi va Sirakuza shahar maktab okrugida maktab oʻqituvchisi boʻlgan. Neilia Nyu-Yorkning Sirakuza shahridagi Bellevue akademiyasida ingliz tili oʻqituvchisi boʻlgan. U Obern shahar kengashining sobiq aʼzosi Robert Hunter bilan qarindosh edi.
Nikoh va oilaviy hayot
Neilia Hunter Joe Biden bilan Bagama orollaridagi Nassau shahrida ikkalasi ham bahorgi taʼtilda boʻlganlarida uchrashdi. Koʻp oʻtmay, Biden Sirakuzaga koʻchib oʻtdi va huquq fakultetida oʻqidi. Er-xotin 1966-yil 27-avgustda turmush qurishdi. Biden huquq maktabini tugatgandan soʻng, Bidenlar Delaver shtatining Wilmington shahriga koʻchib oʻtdilar. U yerda Biden Nyu-Kasl okrugi kengashida ishlardi. Ularning uchta farzandi bor edi: Jozeph Robinet „Beau“, Robert Hunter va Naomi Christina „Emi“. Biden AQSh senatorini Delaver shtatidan J. Kaleb Boggsni lavozimidan chetlatish uchun saylovoldi tashviqotini olib borayotgan bir paytda, Neiliyani The News Journal oʻz kampaniyasining „miyasi“ deb taʼriflagan.
Oʻlim
1972-yil 18-dekabrda, Joe AQSH senatori etib saylanganidan koʻp oʻtmay, Neiliya uch farzandi bilan Delaver shtatining Xokkesin shahridagi qishloq vodiysi yoʻli boʻylab gʻarb tomon ketayotgan edi. Delaver 7-marshruti (Ohaktosh yoʻli) bilan chorrahasida u 7-marshrut boʻylab shimolga ketayotgan traktor-tirkamali yuk mashinasi oldidan chiqdi va halokatga uchradi. Politsiya Neiliya traktor tirkamasi yoʻliga chiqib ketganini, ehtimol boshi burilgani va kelayotgan yuk mashinasini koʻrmagani uchun aniqladi. Toʻrtta yoʻlovchining hammasi Uilmington umumiy kasalxonasiga olib ketildi, u yerda Neiliya va Naomi yetib kelganlarida oʻlik deb eʼlon qilindi, ammo Bo va Hunter koʻplab jiddiy jarohatlar bilan tirik qolishdi. Halokatdan ikki hafta oʻtgach, Joe Bo va Hunter davolanayotgan kasalxonada Senatga qasamyod qildi. Neiliya va Naomi Delaver shtatining Greenville shahridagi Brandywine qabristonida Sent-Jozefda dafn qilindi.
Tojikistonning 15 yilligi, Panj tumani
Tojikistonning 15 yilligi - Panj tumanidagi Kabut Sayfutdinov qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli qishloq. Tojikistonning 15 yilligidan jamoat markaziga 8 km, tuman markaziga 6 km. Aholisi 1972 kishi ( 2017 ), tojiklar.
Chimkent shahar rus drama teatri
Chimkent shahar rus drama teatri (2018-yilgacha "Janubiy Qozogʻiston viloyat rus drama teatri" deb nomlandi ) — Chimkent shahridagi sanʼat markazlarining biri.
Tarixi
Birinchi teatr mavsumi 1929-yilning 1-noyabrida ochilgan. Shunday qilib, Sirdaryo viloyatining tomoshabinlari rahbariyati xalqni teatr saʼnatiga bogʻlash irqali Janubiy Qozogʻiston aholisining maʼnaviy manfaatlarini taʼminlashga qaror qildi. Teatrning birinchi bosh rejissyori va badiiy rahbari M. Razdolin boʻldi, tashkiliy ishlarni V.B.Sibiringa yuklangan.
1944-yilningg 8-mayida „Viloyat rus drama teatrin tashkil etish toʻgʻrisida“ qaror qabul qilindi. Teatr truppasi boʻlinib, ish yuzasidan alohida qozoq teatri qurildi. Ammo rasmiy turda teatr 1967-yili 15-noyabrda Chimkent viloyati madaniyat boshqarmasi buyrugʻi bilan rasman tashkil etilgan. Qozoq va rus teatrining direktori Bereshchuk, badiiy rahbari Nasonov boʻldi.
Teatr 1949-yili Ural shahriga koʻchib, keyin musiqali komediya teatri sifatida Chimkentga qaytdi. Shunday qilib, 1958-yili teatr qayta qurildi. 17-sentabrda shaharda teatrning binosin qurish loyihasin tasdiqlash toʻgʻrisida qaror qabul qildi (Qurilish ishlari 1965-yil mart oyida boshlanib, 1967-yil oktabrda yakunlandi. 2000-yilda teatr binosi qayta tiklandi va tashqi koʻrinishi yangilandi).
1959-yili 2-yanvarda teatr truppasi oʻzining birinchi pardasini A.E.Korneychukning „Yulduzlar nega miltillaydi?“ nomli spektakl bilan ochdi. 1968-yilning yanvaridan oʻz oldiga yakka, mustaqil teatr sifatida ajralib chiqdi. Teatrning ijodiy rivojlanishiga aktyorlar I.E.Bolotova, I.M.Freidin, A.I.Pashchenko, L.I.Knijnikova, S.M.Dogmarova, V.N. Matveev, O.A.Velichko; rejissyori Yu.I.Knijnikov, rassom F.A. Chernogolova (1978-yildan) va boshqalar. salmoqli hissa qoʻshdi. Teatr jamoasi bu davr mavzusini oʻzlashtirishga katta eʼtibor berdi va shuning uchun teatr repertuaridan 20-asr yozuvchilari (A. I. Abdulin, A. A. Dudarev, M. A. Galin, A. A. Kapler, O. Sh. Ioseliani, V. S. Rozov, X. Vuoliyoki) dramatik asarlari keng nashr etilgan. Teatr ijodiy jamoasi Qozogʻiston viloyat markazlari bilan bir qatorda Rossiya shaharlarida (Magnitogorsk, Miass, Zlatoust, Orsk) gastrollarda boʻldi.
Spektakllari
Teatr har yili ijodiy yuksalish davrida, turgʻunlik davrini ham boshidan kechdi. Teatr mashhurligi eng birinchi bosh rejissyorning M. Razdolin) ismiga bogʻliq boʻlsa, K.Medvedev, V.Vanchenko, I.Dubrovskiy, P.Dogmarov, O.Belinskiy, Yu.Knijnikov, S.Abdiev, A.Melnikov, I.Verbitskiy rejissyorlik faoliyati davomida turli choʻqqilarni zabt eta oldi. Hatto respublika markazidagi teatrlar ham teatr repertuariga qiziqadi. Ular orasida zamonaviy taniqli dramaturg G. Gorinning „Gerostratani unut!“ va „. . . Chuma na oba vashi doma“ spektakllari bor. Teatr repertuarida mumtoz asarlarning oʻrni boshqacha. A. Ostrovskiyning „Na vyskoho mudretsa juda oddiy“, N. V. Gogolniki „Revizori“, M. Auezovning "Koʻkseregi „, Ch.Aytmatovning „Chingizxonning oq buluti“ asari M.Karimning „Oy tutilishi kechasi“, A. Tsagarelining „Xonim“ kabi mashhur pyesalari bilan bir qatorda uzoq xorijiy mualliflar — R. Kunining „Juda turmush qurgan taksichi“, R. Neshning „Yomgʻir sotuvchisi“, J. Steynbekning „Odamlar va sichqonlar“, G. Figeyredoning „Ezop“ kabi sahnalashtirilgan asarlari.
Yutuqlari
Teatr jamoasi Boyqoʻngʻir shahrining aholisi bilan yaxshi aloqalar oʻrnatib, oʻnlab yillar boʻyi oʻsha shaharga gastrollarga boʻlib keladi. 2005-yili Rossiya tomonining taklifiga binoan Pskov, Velikiye Luki, Novgorod va Moskva shaharlarida kontsert berdi. Teatr mehnati befarq qolmadi, ijodiy jamoa koʻplab festivallar, turli tanlovlarda gʻoliblikni qoʻlga kiritdi. 2008-yilda Bishkekda oʻtkazilgan xalqaro festivalda sahnalashtirilgan „Chingizxonning oq buluti“ asari hakamlar hay’ati va tomoshabinlarga manzur boʻldi, Sh. Aytmatov merosining eng yaxshi badiiy ifodasi va eng yaxshi ayol roli nominatsiyalari mazkur spektakl ijodkorlariga topshirildi.
Teatr „Maslenisa“, „Slavyan yozuvi va madaniyati kuni“, „Igray garmon!“, „Kazaxstkaya romansiyada“, „Nauryz“ har yili viloyat va shahar bayramlarida faol ishtirok etadi. Maktablar bilan yaqin aloqa oʻrnatgan teatr repertuaridan bolalar uchun moʻljallangan oʻndan ortiq ertak joy olgan.
Teatr qoshida uzoq yillardan buyon faoliyat yuritib kelayotgan „Balaganchik“ studiyasi Chimkentning iqtidorli yoshlari aktyorlik va rejissyorlik tajribalarin imkonini oshira oladi. Ushbu studiyaning bitiruvchisi Anton Mitnev Olmaotadagi M.Yu. Lermontov nomidagi Davlat akademik rus drama teatri qabul qilindi.
Teatrning hozirgi rahbariyati munosib taqdirlanib keladi. Bosh rejissyor Igor Verbiskiy „yaxshi rejissura“ nominatsiyasidan boshqa viloyat hokimining millatlararo totuvlik bilan doʻstlik va tinchlik yoʻlidagi ijodiy faoliyati uchun „Bauirmal“ mukofotiga ega boʻldi. Teatr direktori Natalya Shevchenko „Qozogʻistondagi teatr sanʼatin rivojlantirishga qoʻshgan hissasi uchun“ kumush medali sohibi ( 2012-yilgi maʼlumotlari ).
Upavon
Upavon - Angliyaning Uilshir grafligidagi qishloq va fuqarolik cherkovi. Nomidan ko'rinib turibdiki, u qishloq orqali shimoldan janubga oqib o'tadigan Avon daryosining yuqori qismida joylashgan. U Solsberi tekisligining shimoliy chekkasida, taxminan 4 mi Pyusidan janubda, 10 mi Devizes bozor shahridan janubi-sharqda va 20 mi Solsberi sobori shahridan shimolda. A345 va A342 yo'llari qishloq orqali o'tar ekan.
Tarix
Hududning ishg'ol qilinishi temir davri va Kasterli lageridagi Romano-Britaniya turar-joyiga to'g'ri keladi, taxminan 1.5 mi hozirgi qishloqdan janubi-g'arbda va janubi-sharqda Chisenberi lagerining kichik temir davri aholi punkti joylashgan edi. Upavonning birinchi eslatmasi 1086 Domesday kitobida Oppavrene sifatida; Garchi aholi soni qayd etilmagan boʻlsa-da, qishloqda 200 dan 250 gacha odam borligini taxmin qilish mumkinligi mumkin.
NML Oqqushi
NML Oqqushi (V1489 oqqushi) — yulduz, qizil gipergigant, Oqqush yulduz turkumida joylashgan. Bu hozirda maʼlum boʻlgan eng katta yulduzlardan biri boʻlib, radiusi 1642-2775 quyosh radiusiga teng. Ungacha boʻlgan masofa taxminan 1,6 kiloparseks yoki taxminan 5300 yorugʻlik yili deb baholanadi.
Kuzatish tarixi
NML Oqqushi 1965-yilda Neygebauer, Martz va Leyton tomonidan kashf etilgan boʻlib, ular ikkita oʻta yorqin qizil yulduzlarni tasvirlab berishgan, ularning rangi tana harorati 1000 kelvin boʻlgan jismlar rangi sifatida tasvirlangan. NML bu yulduzni kashf etganlarning birinchi harflaridan keladi. Ular kashf etgan ikkinchi yulduzga NML Tauri deb nom berishgan, ammo hozir K Taurus nomi bilan tanilgan. Oʻshandan beri NML Oqqushi kichik yarim muntazam yorqinlik oʻzgarishlari tufayli V1489 Oqqush nomini oldi, lekin hali ham koʻpincha NML Oqqushi deb ataladi. Uning tarkibida 1968-yilda maser (1612 MGts) kashf etilishi maʼlum boʻlgan. Shuningdek, NML Oqqushi tarkibida suv, kremniy oksidi, uglerod oksidi, vodorod siyanidi, uglerod monosulfidi, oltingugurt oksidi, oltingugurt dioksidi, vodorod sulfidi kabi moddalar ham topilgan.
Tavsif
NML Oqqush radiusi 3250 K da haroratdagi quyoshdan 1642 marta va 2500 K haroratdagi quyoshdan 2775 marta kattaroqdir, agar quyosh tizimining markazida joylashgan boʻlsa, u Yupiter orbitasigacha boʻlgan butun kosmosni egallaydi. Quyosh va Saturn orasidagi boʻshliqning yarmidan koʻpini yoki Saturnning butun orbitasini maksimal darajada toʻldirishi mumkin. NML Oqqushi hajmi taxminan 21,4 milliard quyosh hajmini (maksimal) tashkil qiladi. NMLOqqushning bolometrik yorqinligi Quyoshnikidan taxminan 272 000 marta, NML Oqqushning massasi esa Quyoshnikidan 50 baravar koʻpdir.
Diploid
thumb|329x329px Diploid (diploos — ikkilangan va eidos — koʻrinish) — ikkita gomologik xromosomalar toʻplamiga ega boʻlgan hujayralar. "Diploid" termini 1905-yilda nemis botanigi Eduard Strasburger (Eduard Adolf Strasburger) tomonidan taklif etilgan. Diploid ikkita gaploid gametalarning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Koʻpchilik hayvonlar va yuksak oʻsimliklarda Diploid hayotiy siklning asosiy fazasi (diplofaza, sporofit) hisoblansa, baʼzi bir hujayralilarda faqat zigota diploid boʻladi. Diploidlik evolyusion jarayonda gaploid organizmlar asosida paydo boʻlgan va gaploidlarga nisbatan bir qator ustunlikka ega boʻlganligi tufayli saqlanib qolganligi taxmin qilinadi. Diploidda va retsessiv mutatsiyalar geterozigota holatida namoyon boʻla olmaganligi sababli populyasiyalarda yashirin holatda sakdanib qoladi. Shu tufayli genotipik oʻzgaruvchanlik toʻplanib boradi.
Sanctum Sanctorum
Sanctum Sanctorum, Amerika komikslarida paydo bo‘lgan hamda Marvel Comics nashriyoti tomonidan nashr qilingan to‘qima joy. Shuningdek, ushbu joy Doktor Strange'ning turar joyi hisoblanadi.
thumb|[[Nyu York shahridagi 177 Bleecker Street.]]
Duruköy
Duruköy— Turkiyaning Erzurum viloyati İspir tumanidagi qishloq.
Baqtriya–Margʻiyona arxeologik majmuasi
thumb|280x280px|Baqtriya-Margʻiyona sivilizatsiyasining taxminiy maydoni. Baqtriya-Margʻiyona arxeologik majmuasi (Bactria-Margiana Archaeological Complex — BMAC) — Sharqiy Turkmaniston, Oʻzbekiston janubi, Shimoliy Afgʻoniston va Gʻarbiy Tojikiston hududida XXIII-XVIII asrlargacha mavjud boʻlgan bronza davri sivilizatsiyalaridan biri. Ushbu sivilizatsiya Pokistondagi hind sivilizatsiyasi hamda Mesopotamiyadagi Qadimgi Bobil qirolligi bilan bir vaqtga toʻgʻri keladi.
Kelib chiqishi
Oʻrta Osiyoning eng ilk neolit madaniyati Joytun madaniyati boʻlib, u janubiy Turkmaniston va Eron shimoli-sharqida miloddan avvalgi 6000-yillarda tarqala boshlagan.
Shundan soʻng Baqtriya-Margʻiyona madaniyati bilan bogʻliq boʻlgan Annou va Namozgohtepa madaniyatlari paydo boʻldi.
Oʻziga xosligi
Masson va Sarianidiy qazishmalarida Namozgohtepa, Oltindepa va boshqa bir qator joylarda oʻz davri uchun ulkan (jumladan, istehkomlar) inshootlarining poydevori aniqlangan. Bu madaniyat boʻyalmagan sopol idishlar, ikki yarusli sopol soʻqmoqlar, mis va bronzadan ishlangan buyumlar (pichoqlar, xanjarlar, oynalar), aravalarning loydan yasalgan maketlari bilan xarakterlanadi. Tor koʻchalar bilan ajratilgan koʻp xonali uylarning qoldiqlari ham topilgan. Yuqori darajada rivojlangan kulolchilik va zargarlik sanoati shaharlarda koʻplab hunarmandlar mavjudligidan dalolat beradi. Taxmin qilingan sivilizatsiya mavjud boʻlgan hududda topilgan muhrlar va boshqa artefaktlar Mesopotamiya va Hind vodiysi sivilizatsiyalaridan tubdan farq qiladigan badiiy tizimga tegishliligi bilan oʻziga xosdir. Bundan tashqari, muhrlardan biridagi piktogrammalar Baqtriya-Marg‘iyona sivilizatsiyasi aholi manzilgohlarida maxsus yozuv tizimi mavjud boʻlgan degan xulosani yuzaga chiqarmoqda.
Etnik kelib chiqishi va tili
Sarianidining oʻzi sivilizatsiya tashuvchilarni hind-eroniylar deb hisoblashga moyil boʻlib, Avesto va Vedalar]]da arxeologik voqeliklarga mos keladigan narsalarni topishga harakat qiladi.
Ayni paytda, Margʻiyona sivilizatsiyasi qatlamlarida hind-eronliklarga xos boʻlgan otlarning dafn marosimlari yoki tasvirlari deyarli yoʻq, shimoldan Baqtriya va Margʻiyonaga qurolli bosqinlar boʻlganligi haqida ham hech qanday dalillar yoʻq.
Golland hindshunos lingvisti A. Lubotskiy umumiy hind-eron lug‘atida o‘xshashi bo‘lmagan hind-oriy lug‘atini o‘rganib, bu so‘zlar murakkab qurilish, dehqonchilik va chorvachilik terminologiyasiga tegishli bo‘lib, Baqtriya-Marg‘iya sivilizatsiyasi voqeliklariga mos kelishini ta’kidladi. Ehtimol bu sivilizatsiyaning substrat tiliga taalluqli boʻlishi mumkin.
Shu nuqtayi nazardan, sivilizatsiya tashuvchilari Markaziy Osiyoning hind-yevropa (oriylar)gacha boʻlgan aholisi boʻlganligi taxminini ilgari suradi. Uning xulosalariga koʻra, hind-eron etnosi Margʻiyona sivilizatsiyasi vohalaridan shimoldagi hududni egallagan va uning tashuvchilari (Andronovo madaniyati) bilan faol aloqada boʻlib kelgan.
Lubotskiy farazicha, Baqtriya-Margʻiyona substratini undan ancha oldingi Vedagacha boʻlgan substratidan ajratib turuvchi oʻziga xos xususiyatlarni koʻrsatadi, ehtimol Hind vodiysi madaniyati bilan bogʻliq boʻlib, uning soʻzlari faqat oriylar tillarida uchraydi.
Frankfort va Tranbl akkad matni va arxeologik dalillariga asoslanib, Margʻiyona sivilizatsiyasini Marxashiy podsholigi bilan oʻxshashligini taklif qilishdi. Marxashiy kishi ismlari sharqiy xurrit tiliga aloqaligini koʻrsatadi. Harbiy yollanma askarlar va savdogarlar orasida o'zini Markxashi deb tanishtirgan elam ismlari ham bor. Harbiy yollanma askarlar va savdogarlar orasida oʻzini Marxashiy deb tanishtirgan elamiy ismlar ham bor.
Sivilizatsiya tashuvchilari xitoy-kavkaz, dravid yoki kassit tilida soʻzlashuvchi xalqlar boʻlishi mumkin degan qarashlar ham mavjud.
Qadimgi Marg‘iyona aholisining tilga mansubligini aniqlash materiali bizgacha yetib kelmagan. Shuningdek, butun Baqtriya va Margʻiyona hududida yagona til jamoasining mavjudligi toʻgʻrisida hech qanday dalil yoʻq. Ehtimol, Margʻiyona sivilizatsiyasining tashuvchilari hozirgi izolyatsiya qilingan burushaskiga yaqin tilda gaplashgan. Jiroft sivilizatsiyasining Baqtriya-Margʻiyya madaniyatiga taʼsiri haqida taxminlar mavjud.
Manzilgohlar
Afgʻoniston: Dashli 3, Xushtepe (Tepe-Fullol).
Turkmaniston: Oltindepe, Gonurdepe, Namozgohtepa, Togolok 21, Ulugʻdepe, Berdisichrandepe.
O‘zbekiston: Jarqoʻton, Sopollitepa.
Tojikiston: Sarazm,
Diplokokklar
Diplokokklar (Diplococcus) — Lactobacteriaceae oilasiga mansub bakteriyalar turkumi. Juft-juft boʻlib, oʻzaro yopishgan sharsimon bakteriyalar; baʼzan kalta zanjir hosil qiladi. Asosan grammusbat bakteriyalar, baʼzi D. grammanfiy, shakli dukkakka oʻxshash. D., odatda, harakatsiz, spora hosil qilmaydi. Saprofit yashovchi xillari tuproq, suv va havoda tarqalgan. Ularga zotiljam, meningit, soʻzak kabi ogʻir kasalliklarni paydo qiluvchi bakteriyalar ham kiradi. Zotiljam D. (D. rpeitoshaye)ning 80 dan ortiq, meningokokk (D. meningitalis)ning A, V, S, D serotiplari mavjud.
Slovakiya pasporti
thumb Slovakiya pasporti Slovakiya fuqarolariga qonuniy xalqaro sayohat qilish uchun beriladi. Har bir Slovakiya fuqarosi ham Yevropa Ittifoqi fuqarosi hisoblanadi. Pasport, milliy guvohnoma bilan bir qatorda, Yevropa iqtisodiy hududi va Shveytsariyaning istalgan davlatida erkin harakatlanish va yashash huquqini beradi.
Har bir Slovakiya fuqarosi, agar xohlasa, bir xil turdagi ikkita pasportga ega boʻlish huquqiga ega. Ikkinchi pasport 5 yil davomida amal qiladi (standart 10 yil oʻrniga), toʻlov esa bir xil boʻlib qoladi. Slovakiyada pasportlar politsiya tomonidan beriladi.
Tarix
Slovakiya joriy biometrik pasportlarni 2008-yil 15-yanvarda berishni boshladi. Biometrik maʼlumotlar yuz tasviridan iborat edi. 2009-yil 22-iyunda pasportlar barmoq izlarining ikkinchi biometrik maʼlumotlarini kiritish uchun oʻzgartirildi. Biometrik maʼlumotlarni yig‘ish xususiyatiga ko‘ra, endilikda pasportlar faqat bevosita pasport egalariga beriladi.
Shamulzayi tumani
Shamulzayi tumani — Afgʻoniston janubida joylashgan Zobul viloyatidagi tumanlardan biri. 2013-yil holatiga koʻra tuman aholisi 25100 ga yaqin.
Slovakiya pasporti
Viza talablari
2019-yil 1-oktabr holatiga ko‘ra, Slovakiya fuqarolari 181 mamlakat va hududga kelganlarida vizasiz yoki vizasiz bo‘lishlari mumkin edi, bu Slovakiya pasporti Henley pasport indeksiga ko‘ra sayohat erkinligi bo‘yicha (Avstraliya va Litva pasportlari bilan bog‘langan) 9-o‘rinni egalladi.
Aleksandr Tishenko
Aleksandr Tishenko— 1897-yili tugʻilgan, Sharqiy Qozogʻiston oblastining Ziryanov posyolkasidan, 1919— 1920-yillarda Kolchakda oq militsiya boshligʻi yordamchisi va Arapovning jazo otryadi boshligʻi yordamchisi boʻlib, kommunistlarni otib oʻldirishda ishtirok etgan. Murosasiz dushman sifatida sovet hokimiyatiga qarshi faol kurash olib borganlikda, jazo beruvchilikda ayblangan.
Diplom
Diplom (yun.diplo — ikki buklayman) — 1) shaxsning oliy, oʻrta maxsus yoki oʻrta kasb-hunar oʻquv yurtini tugatganligi yoxud ilmiy daraja, ilmiy unvonga ega ekanligini tasdiqlovchi rasmiy hujjat; 2) muassasa, tashkilot yoki ayrim shaxslarga muayyan harakatni amalga oshirish huquqini beradigan hujjat; 3) turli tanlov, musobaqa, koʻrgazma va b.da yuqori koʻrsatkichlarga erishganlik uchun mukofotlanganligini tasdiqlovchi hujjat.
Roy Miller
Roy Miller Hernández (talaffuzi: Roy Miller Ernandes; 1984-yil 24-noyabrda tugʻilgan) — kosta-rikalik professional futbolchi, Sporting San Jose klubi himoyachisi.
Klub
Miller faoliyatini Cartaginés yoshlar jamoasi safida boshladi. 2002-yilda u Argentinaning Olimpo de Bahía Blanca jamoasida oʻynash uchun sinovdan oʻtdi, ammo oʻzini klubga moslashtira olmadi va Kosta-Rikaga qaytdi.
Miller Norvegiya shimolidagi Bodø/Glimtga vatandoshi va Cartaginésdagi jamoadoshi Randall Brenes bilan birga koʻchib oʻtishdan oldin Cartaginés safida professional futbol bilan shugʻullanishni boshlagan. U Bodø/Glimtda muvaffaqiyatli faoliyat olib bordi, ligada 52 ta oʻyinda maydonga tushdi va 6 ta gol urdi, bu esa unga Norvegiyaning Rosenborg jamoasining qiziqish bildirishiga sabab boʻldi. left|thumb|326x326px| Miller [[FK Bodø/Glimt|Bodø/Glimt safida oʻynamoqda]] 2008-yil fevral oyida Miller Rosenborg bilan 3 yillik shartnoma imzoladi va tezda oʻzini jamoaning asosiy chap qanot himoyachisi sifatida koʻrsatdi. Tizzasidagi jarohat uning Rosenborgdagi muvaffaqiyatini toʻxtatdi va Miller tuzalib, safga qaytgach, 2009-yil 28-iyulda Örgrytega ijaraga berildi. Örgryte safida Miller 2009-yilgi Allsvenskan mavsumining soʻnggi 14 ta oʻyinida oʻynagan. Uni Örgryte muxlislari juda qadrlashdi.
2010-yil yanvar oyida Miller Oliy futbol ligasi vakili New York Red Bulls klubi bilan 2 yillik shartnoma imzoladi. 2010-yil 20-martda u Red Bulls bilan yangi Red Bull Arenada oʻtkazilgan birinchi oʻyinida Santos FCga qarshi 3:1 hisobida gʻalaba qozondi. Miller 2010-yil 27-mart kuni Oliy ligadagi debyutini oʻtkazdi va Red Bullsning 2010-yilgi MLS mavsumining ochilish oʻyinida Chicago Firega qarshi oʻyinida toʻliq 90 daqiqa oʻynadi va oʻyin jamoasining 1:0 hisobidagi gʻalabasi bilan yakunlandi. 2010-yil 21-oktyabrda Miller Red Bulls safida New England Revolution ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozonib, Sharqiy konferensiyaning muntazam mavsumi chempionligini qoʻlga kiritdi. right|thumb|268x268px| Miller jamoadoshi Chris Duvall bilan 2013-yil dekabr oyida Miller yuqori oʻrinli klub Saprissa bilan shartnoma imzolash uchun Kosta-Rikaga qaytishi haqida xabar berilgan edi, ammo Miller klubning taklifini rad etdi va Red Bulls bilan shartnomasini yangilashga qaror qildi. Miller 2013-yilgi mavsumda jarohatlar va terma jamoadagi burchi tufayli 17 ta liga oʻyinlarida ishtirok etish bilan cheklangan edi, biroq u klubning birinchi rasmiy gʻalabasi MLS Supporters' Shieldda jamoa oʻyinlarida qatnashib, gʻalabaga hissa qoʻshgan. 2015-yilda Miller yamaykalik chap qanot himoyachisi Kemar Lawrencening klub safida paydo boʻlishi tufayli asta-sekin asosiy oʻn birlik tarkibdan chiqib ketdi va jarohatlari tufayli mavsumning katta qismini oʻtkazib yubordi. Miller klub bilan ikkinchi kubogiga sazovor boʻldi, ular uch yil ichida ikkinchi marta Supporter’s Shieldni qoʻlga kiritdilar. 2015-yilning 30-noyabrida, yaʼni Red Bulls pley-off bosqichidan chiqib ketganining ertasiga klub Millerni tanlamasligi, uning klubdagi 6 yillik faoliyatini yakunlagani xabar qilingandi.
2015-yil 28-dekabrda Miller Kosta-Rikaning Saprissa klubi bilan shartnoma imzoladi. Miller klubdagi birinchi mavsumida 22 ta oʻyinda maydonga tushdi va 1 ta gol urdi. Klubdagi ikkinchi mavsumida u 26 ta oʻyinda maydonga tushib, 3 ta gol urdi va Saprissaga 2016-yilda Torneo Invierno chempioni boʻlishiga yordam berdi.
2018-yil 10-dekabrda Miller klubdagi ikki mavsumidan so‘ng Portland Timbers tomonidan qo‘yib yuborildi.
Xalqaro faoliyati
Miller Kosta-Rikaning yoshlar darajasidagi terma jamoasida asosiy tarkibda boʻlmagan oʻyinchi edi. U Trinidad va Tobagoda boʻlib oʻtgan 2001-yilgi FIFA 17 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida va 2006-yilgi FIFA Jahon chempionatiga saralash bosqichlarida oʻynagan, u dastlabki oʻyin boshlanishiga bir necha hafta qolganda tarkibdan chetda qolgan edi.
Ambliolepis
Amblyolepis - Asteraceae oilasining bir turiga kiradi.
Roy Miller
Xalqaro faoliyati
Miller 2005-yilda Ekvadorga qarshi oʻyinda oʻrinbosar sifatida Ticos uchun toʻliq debyut qildi va shundan soʻng yana 52 ta oʻyinda muhim rol oʻynadi, shu jumladan 2010-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichida Urugvayga qarshi pley-off oʻyinida va 2014-yilgi FIFA Jahon chempionatida qatnashdi.
Yutuqlari
Rosenborg BK
New York Red Bulls
Kosta-Rika
Harmancık Demirci, Keles
Geografiya
Bursa viloyatiga boʻlgan masofa 82 km, Keles tumanidan esa 20 km uzoqlikda.
Katsiaryna Barisevich
Katsiaryna Barisevich — belaruslik jurnalist. U Tut mustaqil axborot sayti muxbirii. U Belarusiya va boshqa ommaviy axborot vositalariga xabar tayyorlash uchun Yevropa radiosida ishlagan. U 2020-yilda Raman Bandarenkaning vafoti haqida tasdiqlangan maʼlumot bergan. U 2020-yil 19-noyabrda Minskda hibsga olingan.
Axloq tuzatish
2020-yil 24-noyabrda Amnesty International inson huquqlari tashkiloti uni Bandarenka ishi boʻyicha aybdor deb topdi. Shu kuni oʻnta tashkilot (Viasna inson huquqlari markazi, Belarus Jurnalistlar uyushmasi, Belarus Xelsinki qoʻmitasi va boshqalar) qoʻshma bayonot bilan chiqdi va uni siyosiy mahbus sifatida tasnifladi. Belarus Jurnalistlar uyushmasi raisining oʻrinbosari Boris Haretskining taʼkidlashicha, rasmiylar muammo bilan emas, balki ommaviy axborot vositalari bilan kurashmoqda: „Agar matbuot Bandarenka haqida yozmasa, odamlar bundan xabar topmaydi deb oʻylashadi. Albatta, ular hamma narsani bilishadi, lekin ommaviy axborot vositalari hali ham hujum ostida“.
2020-yil 10-dekabrda u Yilning eng yaxshi jurnalisti (2020) deb topildi.
Unut
Unut (Inglizcha: Knowhere), Amerika komikslarida paydo bo‘lgan hamda Marvel Comics nashriyoti tomonidan nashr qilingan to‘qima sayyora.
Katsiaryna Barisevich
Axloq tuzatish
2020-yil 16-dekabrda siyosiy mahbusga homiylik Bundestag deputati Cem Oʻzdemir tomonidan amalga oshirildi.
2021-yil 2-martda Barysevich Belarus prezidenti Aleksandr Lukashenkoga qarshi 2020—2021-yillardagi norozilik namoyishlari paytida Raman Bandarenkaning oʻlimi haqidagi shaxsiy maʼlumotlarni xabar qilgani uchun Barysevich yarim yillik qamoq jazosiga va 100 ta asosiy jarimaga hukm qilindi.
Darya Chultsova va Katsyaryna Andreeva bilan birgalikda 2021-yil 9-aprelda BelaPAN asoschisi Aleś Lipaj nomidagi „Jurnalistika sharafi“ mukofoti bilan taqdirlandi.
2021-yil 14-iyulda u CPJ xalqaro matbuot erkinligi mukofotini oldi. 2021-yil 12-avgustda u Free Media mukofotiga sazovor boʻldi.
Hacim Çarıklı
Fuqarolik maktabi bitiruvchisi. Burhaniye, Gönen, Bergama, Palas va Cheshme tumanlari hokimliklari, Izmir politsiya boshqarmasi, Akhisar tumani hokimligi, Havran, Karesi viloyati, Balıkesir Huquqni Mudofaa Jamiyati Prezidentligi, Usmonli Mebusan IV. Turkiya Buyuk Millat Majlisining Term maydoni deputati, I. Term maydoni (Davlat davomida Favqulodda vakolatli Bursa gubernatori etib tayinlangan), II. Davr (Sharq, Konya va Ecezire Mustaqillik Tribunallari Bolqon) va III. Davr Giresun, IV., V., VI., VII. va VIII. Muddati Balıkesir deputati, II. Muddatli davlat xizmatchisining ish yuritish qoʻmitasi raisligi, VIII. Murojaat komissiyasi raisi lavozimida ishlagan. Qizil-yashil chiziqli Mustaqillik medali sohibi. Oilali, besh farzandi bor.
Hayotiy
U 1881-yili Ushoqda tugʻilgan. Izmir davlat xizmati litseyini va Istanbul Mekteb-i Mulkiyeni (1904) tugatgan. Usmonlilar saltanatining soʻnggi yillarida fuqarolik boshqaruvchisi boʻlib ishlagandan soʻng, Birinchi jahon urushi (1917) davrida Suriyaning Dara viloyati hokimi boʻlgan.
Birinchi jahon urushi oxirida u Balıkesir gubernatori etib tayinlandi, ammo Ittifoq va Taraqqiyot aʼzosi sifatida Damat Ferit Posho hukumat tomonidan ishdan boʻshatildi (1919). 1919-yil 15-mayda yunon askarlari Izmirga qoʻnganida Hojim Muhittin Bey Balikesir hokimi edi. Dushman Izmirda qolmasligi, ichkari tomon oldinga siljishi aniq edi. Hojim Muhittin Bey, mintaqaning faol va vatanparvar xalqi sifatida tanilgan Vasif Chinar, Mehmet Vehbi Bolak, Hulusi Darbli va Hamdi Koprülü bilan aloqaga chiqdi va Balıkesirda milliy kongress chaqirilishi tashabbusi bilan chiqdi. Baliqesir kongressi baʼzi masalalarda Erzurum kongressidan koʻra koʻproq tajovuzkor boʻlib tuyuldi. Bu yerda qabul qilingan qarorlar darhol amalga oshirila boshlandi. Hacim Muhittin Bey, avgust oyi boshida Nazillidagi 2-uchrashuv va 16-25-avgust kunlari orasida Alashehirdagi 3-uchrashuv. Kongressga ham rahbarlik qildi. Shu tariqa u mintaqadagi Quva-yi Milliyening yetakchisi boʻldi.
U asos solgan tashkilot kurashni davom ettirgan kunlarda Hojim Muhittin Bey Parlamentga kirish uchun Istanbulga boradi. Biroq, bu vazifa uzoq davom etmadi va ishgʻol kuchlari qonun chiqaruvchi organni tarqatib yuborganidan keyin (1920), u Anqaraga koʻchib oʻtdi va u yerda ochilgan birinchi Turkiya Buyuk Millat Majlisida ish boshladi. Bursa dushman qoʻliga oʻtganda (1920-yil 8-sentabr) u yerda hokim edi. Bursa yunonlar tomonidan ishgʻol qilinishi bilan Turkiya Buyuk Millat Majlisida qattiq tanqid qilingan. Ammo Mustafo Kamol poshoning aralashuvi bilan uning sud jarayonining oldi olindi. Hojim Muhittin Bey 1920-yildan 1950-yilgacha majlisdagi oʻz oʻrnini saqlab qoldi va bu orada Koniya va 4-Sharqiy Mustaqillik mahkamasiga (1922—1926) raislik qildi. 1950-yildan keyin siyosiy hayotdan chekindi. 1965-yilda Izmirda vafot etgan.
Arabistonlik Lourensga nisbatan zoʻrlanganlikda gumon qilinmoqda
Britaniyalik josus T.E.Lorensning taʼkidlashicha, Hacim Bey Dera gubernatori boʻlgan paytda oʻzini zoʻrlagan. Bu daʼvo " Arabiyalik Lourens " filmida ham aks etgan. Hojim Beyning oʻgʻli Turgut Chorikli oʻzining " Mening Otam Hacim Muhittin Chorikli " kitobida qiynoq va zoʻrlash haqidagi daʼvolarni rad etadi. Turgut Chorikli oʻz asarida Lorens tasvirlagan shaxsning otasiga umuman oʻxshamasligini va bu tuhmatni Havranga qoʻzgʻolon qilolmaganini bahona qilib tashlagan boʻlishi mumkinligini aytadi.
Xandar
Xandar, Amerika komikslarida paydo bo‘lgan hamda Marvel Comics nashriyoti tomonidan nashr qilingan to‘qima sayyora.
Stephen Battersby (ilmiy jurnalisti)
Stephen Battersby mustaqil ilmiy jurnalist boʻlib, Nature jurnalida News & Views muharriri va New Scientist jurnalida lignvistik muharriri boʻlib ishlagan, 2019-yildan boshlab u yerda muharrir maslahatchisi. U Oxford universitetida fizika boʻyicha bakalavr darajasini va London Imperial kollejida astrofizika boʻyicha doktorlik darajasini oldi.
2015-yilda Battersbi Saturnning eng katta yoʻldoshi Titandagi metan toʻlqinlari haqidagi maqolasi uchun Jonathan Eberhart sayyora fanlari boʻyicha jurnalistika mukofotini oldi
Nardaran, Siazan
Nardaran — Ozarbayjonning Siazan tumanida joylashgan qishloq. Beşdam qishlogʻi munitsipalitet tarkibiga kiradi
Oxxxymiron
Oxxxymiron (Oksimiron; asl ismi — Miron Yanovich Fyodorov; 1985-yil 31-yanvarda, Sobiq Ittfoqning Leningrad shahrida tugʻilgan) — rossiyalik hip-hop artisti. U Rossiyadagi eng muvaffaqiyatli rep qoʻshiqchilaridan biri, uning „Abadiy yahudiy“ (2011), „Gorgorod“ (2015) albomlari rus rep tarixiga salmoqli hissa qoʻshishgan. Bir qator tadqiqotchilar va tanqidchilar ijrochining ijodini „intellektual rep“ deb tasniflaydilar.
Rus rep-batl sahnasining yetakchi vakillaridan biri.
Biografiya
Miron Yanovich Fyodorov 1985-yilning 31-yanvarida Leningradda yahudiy oilasida tugʻilgan. Uning otasi, nazariy fizik Yan Valeryevich Fyodorov 1994-yilda B.P.Konstantinov nomidagi Sankt-Peterburg yadro fizikasi institutida „Tasodifiy bir zarrali Gamiltonianlarning xos funksiyalarining statistik xossalari“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Onasi kutubxonachi. Sankt-Peterburgdagi 185-sonli maktabda oʻqigan. Miron 9 yoshga toʻlganda, uning oilasi Essen shahriga (Shimoliy Reyn-Vestfaliya, Germaniya) koʻchib oʻtdi va Miron Mariya Vehtler maktabiga oʻqishga kirdi. Uning soʻzlariga koʻra, u nemis sinfdoshlari bilan keskin munosabatda boʻlgan; bu mavzu keyinchalik uning „Soʻnggi qoʻngʻiroq“ qoʻshigʻida aks etgan. Miron 13 yoshida Mif (Miron Fyodorovning qisqartmasi) taxallusi ostida rep ijro etishga birinchi urinishlarini qilgan.
14 yoshida vataniga qilgan sayohatlaridan birida Mironning rus tilida repning asoschisi ekanligiga ishonchi yoʻqoldi.
Miron 15 yoshga toʻlganda, uning oilasi Slough shahriga (Berkshire, Buyuk Britaniya) koʻchib oʻtdi va bu yerda, sinfdoshlari bilan endi muammolarga duch kelmay, qattiq oʻqishni boshladi. Koʻp oʻtmay, ingliz tarixi oʻqituvchisi (Oksford universiteti bitiruvchisi) unga maktabni tamomlagandan soʻng Oksfordga oʻqishga kirishni taklif qildi. 2004-yilda hujjatlarni topshirib, suhbatdan oʻtgan Miron universitetning ingliz tili va adabiyoti fakultetiga oʻqishga kirdi.
2006-yilda unga "maniakal-depressiv psixoz" tashxisi qoʻyilgan va shu sababli universitetdan haydalgan, ammo qayta oʻqishga kirgan. 2008-yilning iyunida Oksfordda oʻrta asrlar ingliz adabiyoti mutaxassisligi boʻyicha diplom oldi.
Oksforddagi oʻqishdan soʻng, Miron Sharqiy Endga koʻchib oʻtib, ish qidira boshladi. „Haddan tashqari malaka“ tufayli u kasb boʻyicha ish topa olmadi. Reperning soʻzlariga koʻra, u „kassir, tarjimon, yuk koʻtaruvchi, gid, repetitor va ofis planktoni boʻlib ishlagan“. Rusiyzabon muhojirlardan tashkil topgan yangi ijtimoiy doira Mironni hip-hopga qaytishga undadi. U „Oxxxymiron“ taxallusi ostida musiqa bilan shugʻullana boshladi. Ushbu taxallus „oksyumoron“ adabiy atamasi bilan ismining birikmasi sifatida paydo boʻldi (3 ta „X“ qoʻshiqlarida juda koʻp yomon soʻzlarga ishora qiladi).
2013-yildan beri Sankt-Peterburgda yashaydi.
2015-yilda Mironning Londondagi sarguzashtlari asosida ssenariynavis Mixail Idov boshchiligida suratga olingan „Londongrad“ seriali namoyish etildi.
Husniddin Nishonov
Husniddin Baxrom oʻgʻli Nishonov (1998-yil 19-may) — oʻzbek mini-futbolchisi, „Olmaliq“ klubi va Oʻzbekiston mini-futbol terma jamoasi hujumchisi.
2021-yilgi Futzal boʻyicha jahon chempionatida ishtirok etgan.
Portugaliya — Ispaniya munosabatlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d0/La_reapertura_de_la_frontera_entre_Espa%C3%B1a_y_Portugal%2C_Badajoz_y_Elvas%2C_mi%C3%A9rcoles_1_de_julio_de_2020_%2805%29.png/300px-La_reapertura_de_la_frontera_entre_Espa%C3%B1a_y_Portugal%2C_Badajoz_y_Elvas%2C_mi%C3%A9rcoles_1_de_julio_de_2020_%2805%29.png|right|thumb|300x300px| Portugaliya va Ispaniya bosh vazirlari Antonio Kosta va Pedro Sanches, Portugaliya prezidenti [[Marcelo Rebelo de Sousa|Marselo Rebelo de Sousa va Ispaniya qiroli Felipe VI bilan birga 1-iyul kuni Portugaliya-Ispaniya chegarasining (COVID-19 pandemiyasi tufayli yopilgan) ochilish marosimida. 2020-YIL.]] Portugaliya — Ispaniya munosabatlari (Relações entre Espanha e Portugal; Relaciones España-Portugal) Portugaliya Respublikasi va Ispaniya Qirolligi hukumatlari oʻrtasidagi munosabatlarni tavsiflaydi. Ikki davlat Pireney yarim orolining katta qismini tashkil qiladi va shuning uchun ikkalasi oʻrtasidagi munosabatlar baʼzan Iberiya munosabatlari deb nomlanadi.
Soʻnggi yillarda ikki davlat oʻrtasida doʻstona munosabatlar mustahkamlanib bormoqda. Birgalikda ular Ibero-Amerika sammiti, Yevropa Ittifoqi, Yevrozona, Shengen hududi va NATOning aʼzolaridir.
Rekonkista
Portukale okrugi, ketma-ket Asturiya, Galitsiya, Leon qirolliklarining vassali boʻlib, oxir-oqibat isyon koʻtardi va 1128-yil 24-iyunda Afonso Henrikes boshchiligida San-Mamede jangida gʻalaba qozondi. Portugaliya mustaqilligini 1143-yilda Leon qiroli Alfonso VII va 1179-yilda Rim papasi Aleksandr III tan olgan. Portugaliyaning Rekonkista siyosati 1249-yilda tugadi.
Ispaniya 1469-yilda Kastiliya va Aragon qirolliklari ittifoqi bilan boshlandi, garchi ular 1516-yilda yagona qirolga ega boʻlgan boʻlsa ham bu yuz bergan. Oʻsha paytgacha Hispania soʻzi faqat Pireney yarim oroliga tegishli jugʻrofiy joy edi. Faqat 1812-yilgi konstitutsiyada „Ispaniyalar qiroli“ unvonidan foydalanish bilan birga mamlakat uchun „Españas“ (Ispaniya) nomi qabul qilingan. 1876-yilgi konstitutsiya birinchi marta Ispaniya davlati uchun „Ispaniya“ nomini qabul qildi va bundan buyon qirollar „Ispaniya qiroli“ unvonini ishlatadilar. Nihoyat, 1492-yilda Granadaning qulashi bilan Rekonkistani tugatdi.
Oʻrta asrlardagi barcha Iberiya qirolliklarini birlashtirishga urinish 1500-yilda Portugaliya shahzodasi Migel da Paz, Asturiya, Girona va Viananing oʻlimi bilan barbod boʻldi.
Hududning kengayishi
Portugaliyaning Tordesilla shartnomasining nusxasi (1494) Yangi dunyoni Portugaliya va Kastiliya oʻrtasida boʻldi. XV asrda Portugaliya tobora koʻproq kemalar parkini qurdi va Yevropadan tashqaridagi dunyoni kashf qila boshladi. Afrika va Osiyoga tadqiqotchilarni yubordi. Kastiliya ham oʻnlab yillar oʻtib, unga ergashdi. 1492-yilda Xristofor Kolumbning Karib dengiziga birinchi ispan sayohatidan soʻng, ikkala shtat ham Yangi Dunyoda hududlarni egallashni boshladi. 1494-yildagi Tordesilyas shartnomasi natijasida Portugaliya oʻzining eng muhim mustamlakasi boʻlgan Braziliyani (Janubiy Amerika qitʼasining katta qismi), shuningdek, Afrika va Osiyodagi bir qator mulklarga ega boʻldi. Kastiliya esa Janubiy Amerikaning qolgan qismini va koʻp narsalarni oldi. Shimoliy Amerika qitʼasi, shuningdek, Afrika, Okeaniya va Osiyodagi bir qator mulklar Filippinning muhim mustamlakasi sifatida eʼlon qilindi. Bu chegara chizigʻi Kabo-Verde orollari (allaqachon Portugaliya) va Kolumb oʻzining birinchi sayohatida Kastiliya uchun daʼvo qilgan orollarning taxminan yarmi edi. Tordesillas shartnomasi ularning imperiyalari chegaralarini aniqlashtirishga harakat qilgan boʻlsa-da, Braziliyaning zamonaviy chegaralarini oʻrnatish uchun koʻplab keyingi shartnomalar va 1529-yilgi Saragosa shartnomasi ularning Osiyodagi mulklarini chegaralash uchun zarur edi.
Iberiya ittifoqi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2d/Portrait_of_Philip_II_of_Spain_by_Sofonisba_Anguissola_-_002b.jpg/220px-Portrait_of_Philip_II_of_Spain_by_Sofonisba_Anguissola_-_002b.jpg|right|thumb| Ispaniya qiroli Filipp II 1580-yilda Portugaliya qiroli Filipp I taxtiga oʻtirdi. U ikki qirollikni rasman birlashtirmadi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/58/Desembarcoislasterceiras.jpg/220px-Desembarcoislasterceiras.jpg|thumb| Habsburg Tercios Ponta Delgada jangida. 1578-yilda Portugaliya qiroli Sebastyan Alkaser Kibirning marokashliklar va turklarga qarshi jangida vafot etdi. Merosxoʻrlari boʻlmagani uchun uning oʻrniga katta amakisi portugaliyalik Genrix oʻtirdi va u vafotigacha (1580-yil 31-yanvar) hukmronlik qildi.
Genrixning merosxoʻrlari ham yoʻq edi va uning oʻlimi meros inqirozini keltirib chiqardi. Bu erda taxtga asosiy daʼvogarlar Ispaniyalik Filipp II va Krato aʼzosi Entoni boʻlgan. Portugaliya vorisligi urushidagi Ispaniya gʻalabasidan soʻng, ispaniyalik Filipp 1581-yilda qirollik taxtiga oʻtirdi, bu ikki xalq oʻrtasida Iberiya Ittifoqi deb nomlanuvchi shaxsiy ittifoqni boshlab berdi. Bu ittifoq davrida Portugaliya imperiyasining tanazzulini keltirib chiqardi. Iberiya ittifoqi deyarli oltmish yil yashadi, 1640-yilda Portugaliyaning Ispaniyaga qarshi tiklanish urushi boshlandi va Portugaliyada Bragansa qoʻmondonligi ostida Portugaliya sulolasini qayta tikladi.
XVIII asr
XVIII asrda Yevropa kuchlari muvozanatini saqlab qolish uchun yirik davlatlar tomonidan tez-tez olib borilgan urushlar paytida Ispaniya va Portugaliya odatda qarama-qarshi tomonlarda boʻlishgan. Portugaliyaliklar oʻzlarining uzoq yillik ittifoqi tufayli oʻzlarini Buyuk Britaniya bilan bir tomonda deb hisoblardilar. Ispaniya esa Famille shartnomasi orqali Fransiya bilan ittifoq tuzgan. 1762-yilda, y etti yillik urush paytida Ispaniya Portugaliyaga muvaffaqiyatsiz bosqinni boshladi.
1777-yilda ikki davlat oʻrtasida Janubiy Amerikadagi mulklari chegaralari boʻyicha nizo kelib chiqdi.
XIX asr va Napoleon davri
Apelsinlar urushi (portugalcha: Guerra das Laranjas; fransuzcha: Guerre des Oranges; ispancha: Guerra de las Naranjas) 1801-yilda yuz bergan qisqa muddatli toʻqnashuv boʻlib, unda Ispaniya qoʻshinlari Fransiya hukumati tomonidan qoʻzgʻatilgan va oxir-oqibat fransuz harbiylari tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Portugaliyani bosib oldi. Bu yarim orol urushlarining oldingi qismi boʻlib, natijada Badajoz shartnomasi, Portugaliya hududini, xususan, Olivenzani yoʻqotish, shuningdek, Pireney yarim orolini ispan va fransuz kuchlari tomonidan toʻliq bosib olish uchun zamin yaratdi.
1807-yilda Ispaniya qiroli va uning fransuz ittifoqchilari Ispaniya hududi orqali oʻtgan yoʻl orqali Portugaliyaga muvaffaqiyatli va gʻayrioddiy tezlikda bostirib kirishdi. Biroq, fransuzlar Ispaniya qirolini agʻdarib, Portugaliya qirollik oilasini Portugaliyaning Braziliya mustamlakasiga qochishga majbur qilib, ikkala davlatni egallashga qaror qilishdi. Ispaniya va Portugaliya keyinchalik asrlar davomida birinchi marta ittifoqchi boʻlishdi va ser Artur Uellsli boshchiligidagi Britaniya armiyasiga ittifoqchi boʻlib, 1813-yilda Ispaniya va Portugaliya oʻrtasida fransuzlarga qarshi uzoq davom etgan shafqatsiz va gʻalabali toʻqnashuvdan soʻng fransuzlarni chegaradan haydab oʻtishdi.
Napoleon imperiyasi qulaganidan keyin ikkala davlat ham XIX asr boshlarida bir necha bor urush vaziyatiga yaqinlashdi. Yarim orol urushi tugaganidan koʻp oʻtmay, ikkalasi ham Amerikadagi koloniyalarini yoʻqotdilar, bu esa ularning global kuchini sezilarli darajada zaiflashtirdi.
1930-yillar
1930-yillarda ikkala mamlakatda ham xuddi shunday oʻng, avtoritar va millatchi rejimlar paydo boʻldi. Portugaliyada Antonio de Oliveyra Salazar 1933-yilda oʻzining Estado Novo kompaniyasini yaratdi. 1936-yilda Fransisko Franko Ispaniya hukumatiga qarshi isyon koʻtardi va uch yillik fuqarolar urushidan soʻng uning millatchilari gʻalaba qozondi.
Ispaniya fashistlar Germaniyasiga koʻproq moyil boʻlgan boʻlsa-da, ikkala davlat ham Ikkinchi Jahon urushida neytral boʻlib qoldi. Portugaliya, shuningdek, fashistlar Germaniyasi bilan doʻstona munosabatda boʻlib, uni volfram kabi koʻplab asosiy manbalar bilan taʼminladi. Shunga qaramay, XIV asrda Portugaliya Angliya bilan ittifoq tuzganligi sababli, u Britaniyani barcha turdagi mahsulotlar bilan taʼminlagan. Keyinchalik urushda Estado Novo rejimi Azor orollarini Yevropadagi ittifoqchilar operatsiyalari uchun baza sifatida ijaraga berishga rozi boʻldi.
Ikkinchi jahon urushi 1945-yilda yakunlandi. Ittifoqchilar gʻalaba qozonganidan soʻng, gʻoliblarga koʻproq mafkuraviy oʻxshash rejimlarni qoʻllab-quvvatlaydigan yangi status-kvo oʻrnatildi. Portugaliya va Ispaniya demokratik davlatlar boʻlmagan boʻlsa-da, Portugaliyaning NATOga aʼzoligi uni Ikkinchi Jahon urushi paytida eksa bilan munosabatlari tufayli NATOga qoʻshila olmagan hamkasbi Ispaniyaga qaraganda kamroq izolyatsiya qildi. Shunga qaramay, Ispaniya ham, Portugaliya ham, Sovetlar boshchiligidagi Varshava shartnomasiga kommunistik va chap qanot harakatlari ularning rejimlariga tahdid solayotganiga qarshi edi. Shunga qaramay, ikki xalq oʻz milliy iqtisodiyotlarini liberallashtirishni istamaganliklari, erkinliklarning boʻgʻilishi hamda tartib va siyosiy ustunlikni saqlab qolish uchun siyosiy va iqtisodiy jihatdan zarar koʻrdilar.
Fransiya, Buyuk Britaniya va Gollandiya kabi Yevropaning boshqa mustamlakachi davlatlari urushdan keyingi yillarda oʻzlarining mustamlaka imperiyalaridan voz kechishsa-da, Ispaniya ham, Portugaliya ham butun dunyo boʻylab oʻz mulklariga yopishib olishdi. Portugaliya Afrikada mustamlakachilik urushini olib bordi. 1961-yilda Goa hududi Hindiston tomonidan bosib olingan. Ularning oʻzaro manfaatdorligiga qaramay, Ispaniya va Portugaliya oʻz imperiyalarini himoya qilishda kamdan-kam hamkorlik qilganlar.
Izolyatsiyaning tugashi
1974-yilda Estado Novo diktaturasi chinnigullar inqilobi deb nomlanuvchi harbiy toʻntarish bilan tugatildi. Bu Ispaniyani Yevropaning qolgan qismidan tobora koʻproq ajratib qoʻydi. Bu Franko vafotigacha davom etdi, shundan soʻng Ispaniya konstitutsiyaviy monarxiyaga qaytdi va parlamentarizmni qabul qildi. Portugaliyadagi chinnigullar inqilobidan keyin oʻtish davri 1976-yilda tugadi. Portugaliya ham demokratik davlatga aylandi. Ikki demokratik davlat 1977-yilda Ispaniya va Portugaliya oʻrtasidagi doʻstlik va hamkorlik shartnomasini imzoladilar. 1939-yilda imzolangan Iberiya pakti oʻrnini bosdi, biroq ikkala davlat ham avtokratik edi.