cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fukusima-1 AESdagi avariya
15-mart
Stansiyaning ikkinchi blokida portlash kuzatilmagan. Yoqilgʻi shikastlangan va bugʻ-tsirkoniy reaksiyasi ketayotgan boʻlsa-da, hosil boʻlgan vodorod reaktor binosining nokaut paneli orqali atmosferaga chiqib ketgan. Qo'shni bloklardan birida sodir bo'lgan portlashdan so'ng panel o'rnidan yirtilgan va qo'shni binoning tomiga qulagan. Biroq, 2-bo'lim 0700 dan 1100 gacha bo'lgan vaqt oralig'ida bosim o'chirilganida atrof-muhitga chiqarilishining muhim qismi manbai bo'lishi mumkin.
Stansiyadagi pozitsiyani barqarorlashtirish
Avariya sodir boʻlgunga qadar AESga elektr quvvati 66, 275 va 500 kV kuchlanishli yetti liniya orqali yetkazilgan. Stansiyada u 6,9 kV, 480 V va 100 V ga qisqartirildi va turli jihozlar tomonidan ishlatilgan. Zilzila va sunami podstansiyalardagi yuqori voltli uskunalarga, shuningdek, AESning o'zida konvertor va o'tkazgich qurilmalariga zarar etkazdi. Faqatgina koʻchma taqsimlash moslamalari va transformatorlar yetkazib berilgandan, shuningdek, vaqtinchalik kabellar yotqizilgandan soʻng, 1 va 2-energobloklarning tashqi elektr ta’minoti avariya boshlanganidan 9 kun oʻtib, 20-mart kuni tiklandi. 3 va 4-agregatlar 26 martda, elektr uzilishidan 14 kun o'tgach tashkil etilgan.
4-aprel kuni №1, 2 va 3-energetika bloklariyer osti inshootlaridan yuqori radioaktiv suvni haydashni ta'minlash maqsadida TEPCO dengizga taxminan 10 ming tonna past radioaktiv suvni majburiy ravishda oqizishini e'lon qildi. stansiyaning radioaktiv chiqindilarni saqlash joyi. Ushbu chora yuqori faol suv hajmini chiqarish uchun zarur edi va Yaponiya hukumati operatsiyaga ruxsat berdi. TEPCO ma'lumotlariga ko'ra, suvning chiqishi stantsiya yaqinida yashaydigan odamning doza yukiga atigi 0,6 mSv qo'shishi mumkin edi.
2011-yil 17-aprelda TEPCO atom elektr stansiyalaridagi vaziyatni barqarorlashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar dasturini e'lon qildi. Dasturni amalga oshirish natijasida radiatsiya dozasi tezligini barqaror kamaytirishgayerishish va radioaktiv moddalarning oqizishini nazorat qilish kerak edi. Shu maqsadda 2011-yil 27-iyundan boshlab reaktorlarni sovutish yopiq sxemada amalga oshirila boshlandi: reaktorlardan oqayotgan suv energiya bloklarining turbina binolariga kirdi, uyerdan nasoslar tomonidan olinadi, filtrlarda tozalanadi. va reaktorlarga qaytariladi. Bundan tashqari, 1-3-sonli bloklarning qobiqlari inert gaz - azot bilan to'ldirilgan.
sunami, portlashlar va inshootlarning qulashidan so'ng muntazam hovuz sovutish tizimlari ishlamay qoldi. Har bir quvvat bloki uchun saqlanib qolgan stantsiya quvurlariga ulangan qo'shimcha sovutish suvi sxemalarini o'rnatish kerak edi. Sxema hovuz suvini va sovutish suvini ajratadigan issiqlik almashtirgichni, atrof-muhitga issiqlikni olib tashlaydigan nasoslar va kichik fan sovutish minoralarini o'z ichiga oladi. 2-iyun kuni 2-blok uchun birinchi shunday tizim ishga tushirilgan boʻlsa, 10-avgustda esa ushbu sxema boʻyicha 1-blok havzasi uchun oxirgi sovutish tizimi oʻrnatildi.
2011-yil 16-dekabrda vayron qilingan reaktorlar "ekvivalent sovuq" holatga o'tkazilganda, avariya bosqichi rasman yakunlandi, bunda saqlash ichidagi muhit harorati 100 ° C dan past bo'ldi. Xalqaro yadroviy hodisalar shkalasi (INES) ma'lumotlariga ko'ra, avariya maksimal, 7-darajali - "Yirik avariya" deb belgilandi, bu avval Chernobil AESdagi avariya paytida faqat bir marta tayinlangan edi.
Evakuatsiya
thumb|Koriyama shahridagi maktab sport zalida evakuatsiya qilinganlar Vayron qiluvchi zilzila va sunami ko'pgina statsionar radiatsiya monitoringi postlarining ishdan chiqishiga olib keldi va yo'llarning yomon holati transport vositalaridan foydalangan holda radiatsiyaviy tadqiqotlarni o'tkazishga katta xalaqit berdi. Bundan tashqari, AES quvvatsizlantirilgandan so'ng, uning dozimetrik uskunasi ishlamadi va shunga ko'ra, chiqish oqibatlarini hisoblash uchun dastlabki ma'lumotlar yo'q edi. Shu sabablarga koʻra, avariya sodir boʻlgan dastlabki kunlarda evakuatsiya qilinadigan hududlar aholi uchun radiologik oqibatlarini baholashga emas, balki stansiyaning oʻzining texnik holatiga qarab tanlab olindi. 11-mart kuni chiqarilgan 3 km zonadan birinchi evakuatsiya buyrugʻi 1 va 2-bloklarning bosim ostidagi qobiqlarini ventilyatsiya qilish zarurati bilan bogʻliq edi.Ammo bu operatsiyaning uzoq davom etishi qoʻshimcha xavotirlarni keltirib chiqardi va mart kuni soat 05:00 dan keyin. 12, evakuatsiya zonasi atom elektr stantsiyasidan 10 km radiusgacha kengaytirildi. Vaziyatning yanada yomonlashishi, 1, 3 va 4-bloklardagi portlashlar yopiq zonaning yana bir kengayishiga olib keldi. 15-mart kuni uning oʻlchami stansiyadan 20 km radius bilan cheklandi va 30 kilometrlik zona aholisiga uyda qolish buyurildi.
Vayron bo'lgan yo'llar va tirbandliklarga qaramay, evakuatsiya juda tez davom etdi. Ko'plab aholi tartibni bilib olgach, bir necha soat ichida uylarini tark etishdi. Boshqa tomondan, yopiq zonaning tez kengayib borayotgan chegaralari tufayli ko'pchilik o'z yashash joylarini bir necha bor o'zgartirishga majbur bo'ldi. Shunday qilib, atom elektr stantsiyasiga eng yaqin shaharlarning 20% ​​aholisi olti martadan ko'proq ko'chib o'tishga majbur bo'ldi. 20 kilometrlik hududni toʻliq evakuatsiya qilish uch kun davom etdi. Uylarda vaqtinchalik boshpana berish uzoq muddatli himoya chorasi emas, lekin 30 kilometrlik zonada aholini boshpana qilish boʻyicha koʻrsatma 25 martgacha oʻz kuchida qoldi va aholiga bunday vaziyatda oʻzini qanday tutish kerakligi tushuntirilmadi. Bu esa aholi turmush sharoitining jiddiy buzilishiga olib keldi. Shunday qilib, Ivaki shahrida barcha do'konlar yopildi va faqat 21 martgacha hukumat shaharga oziq-ovqat va dori-darmonlarni etkazib berishni tashkil qildi.
Voqea sodir bo'lgan paytda 2220 ga yaqin bemor AESdan 20 kilometrlik hududdagi sog'liqni saqlash muassasalarida davolanayotgan edi. Atom elektr stantsiyasida jiddiy avariya sodir bo'lishi mumkin emas deb hisoblanganligi sababli, faqat bitta shifoxona radiatsiyaviy avariya sodir bo'lgan taqdirda javob rejasini tayyorladi. Tibbiyot xodimlari ko'p sonli bemorlarni evakuatsiya qilishga tayyor emas edi, ularning ba'zilari doimiy parvarish qilishni talab qildi va mustaqil ravishda harakatlana olmadi. Shunday qilib, 14-mart kuni Futaba psixiatriya klinikasini evakuatsiya qilish paytida odamlarni taxminan 230 kilometr masofaga tashish kerak edi. Yoʻlda uch kishi halok boʻldi,yertasi kuni yana 11 kishi tibbiy yordam koʻrsatilmaganidan vafot etdi. Evakuatsiya yaxshi tashkil etilmagani uchun toʻrt nafar bemor klinikaning oʻzida vafot etgan, bir nafari bedarak yoʻqolgan. 2011-yil aprel oyida kasalxonani evakuatsiya qilish bilan bog'liq jami 51 ta o'lim qayd etilgan.
Doimiy radiatsiya monitoringi davomida 20 kilometrlik istisno zonasidan tashqarida ifloslangan joylar aniqlandi. Bu hududlar radioaktiv moddalarningyer yuzasida yomg'ir bilan cho'kishi natijasida 15-mart kuni bo'shatish yo'li bo'ylab shimoli-g'arbiy yo'nalishda cho'zilgan. 22-aprel kuni Yaponiya hukumati aholi uchun prognoz qilingan dozalari yiliga 20 mZv dan oshadigan ushbu hududlarni evakuatsiya zonasiga kiritdi. Evakuatsiyaning o'zi bir oydan keyin amalga oshirildi.
Jami 164 mingdan ortiq kishi evakuatsiya qilingan maqomini oldi va 2020-yil holatiga koʻra, ularning 39 ming nafari haligacha uylariga qayta olmadi. Fukusima prefekturasi hukumati va tabiiy va texnogen ofatlardan zarar ko'rgan hududlarni tiklash uchun mas'ul bo'lgan Yaponiya rekonstruksiya agentligining hisob-kitoblariga ko'ra, avariyadan keyingi yillarda jismoniy va ruhiy stress, tibbiy yordamning etishmasligi muddatidan oldin sodir bo'lishiga olib keldi. 2304 kishi, asosan keksalar vafot etdi.
Radiologik oqibatlar
thumb|2011-yil 29-apreldagi ionlashtiruvchi nurlanishning doza tezligini o'lchash xaritasi Atmosferaga radioaktiv moddalarning dastlabki chiqishi 12 va 14-mart kunlari sodir bo'lgan va 1 va 3 bloklardagi bosimning pasayishi va portlashlar natijasida sodir bo'lgan. Bu tarqalish sharqqa tarqalib, okean bo'ylab tarqalib ketgan. Yaponiyayer maydonining ifloslanishiga asosiy ta'sir 15-mart kuni bosimni tushirgandan keyin ikkinchi energoblokdan olingan radioaktiv moddalar bo'ldi. Shamolning oʻzgarishidan soʻng ajralish yoʻnalishi janubdan shimoli-gʻarbga oʻzgardi va 15-mart kuni kechqurun boshlangan yomgʻir yer yuzasida radioaktiv moddalarning choʻkishiga olib keldi. 23 martdan keyin atmosfera chiqindilari sezilarli darajada kamaydi va Yaponiyaning ifloslanishiga unchalik ta'sir qilmadi.
Chiqarishning ko'p qismi inert gazlar va uchuvchi elementlardan iborat bo'lib, ularyerish paytida yoqilg'idan butunlay ajralib chiqdi. Yadro yoqilg'isining stronsiy va plutoniy kabi o'tga chidamli tarkibiy qismlarining atrof-muhitga chiqishi juda cheklangan edi. Atmosferaga jami 32 PBq gacha kripton-85, 12 ming PBq gacha ksenon-131, 400 PBq gacha yod-131, 20 PBq gacha seziy-137 tarqaldi. Belgilangan yod va seziy miqdori Chernobil avariyasi paytida tegishli izotoplarning chiqarilishining taxminan 20% ni tashkil etdi. Atmosfera ajralishining 80% ga yaqini qirg'oq zonasidan uzoqroqqa o'tkazildi, uyerda radioaktiv moddalar asta-sekin okean yuzasiga joylashdi va transokeanik oqimlar tomonidan tortib olindi.
Radioaktiv suvning okeanga asosiy chiqishi avariya boshlanganidan boshlab birinchi oy ichida sodir bo'ldi. Hammasi bo'lib 20 PBq gacha yod-131 va 6 PBq gacha seziy-137 tushirildi, boshqa izotoplarning ulushi ancha past edi. Avvalo, qirg'oq suvlari ifloslangan: atom elektr stantsiyasidan 30 km uzoqlikda joylashgan suvdagi radioaktiv moddalar kontsentratsiyasi uning yaqinidagidan 1000 baravar kam bo'lgan. 2013-yilda Kanada kontinental shelfidagi suvlarda 0,5 Bq/m³ konsentratsiyada Fukusima kelib chiqishi seziy-137 aniqlangan, bu okeandagi radiotseziyning global kontsentratsiyasidan 1 Bq/m³ pastdir.
Baxtsiz hodisa natijasida Yaponiya aholisi qo'shimcha ta'sirga duchor bo'ldi. Evakuatsiya qilingan aholining o'rtacha samarali dozasi, istisno zonasida bo'lgan vaqtga qarab, avariyadan keyingi birinchi yilda 6... 10 mSv ni tashkil etdi. Fukusima prefekturasi aholisi o'rtacha 4 mSv dan past dozalarni qabul qilishdi va Yaponiya aholisining ko'pchiligining ta'siri tabiiy fondan ta'sir qilish bilan taqqoslangan yoki ancha past edi. 2012-yil boshidan oktabrgacha avariyani bartaraf etishda ishtirok etgan 25 ming ishchi o'rtacha 12 mSv dozani oldi. Ushbu raqamdan 173 nafar xodim 100 mSv dan ortiq dozaga ega bo'lgan va TEPCO ning olti nafar xodimi 250 mSv dan oshgan. Ushbu olti xodimning haddan tashqari ta'siri asosan radioaktiv yod-131 ning inhalatsiyasi bilan bog'liq. Shu bilan birga, voqea sodir boʻlgan dastlabki kunlarda taqchilligi sababli toʻrt nafar xodim faollashtirilgan koʻmirdan tayyorlangan respiratorlar oʻrniga changga chidamli respirator kiygan.
Yaponiya Sog'liqni saqlash, mehnat va farovonlik vazirligi TEPCO bilan birgalikda favqulodda vaziyatlar xodimlarini tibbiy qo'llab-quvvatlash dasturini amalga oshirdi. Barcha xodimlar, shu jumladan ish joyini o'zgartirganlar, kasbiy kasalliklarni aniqlash uchun muntazam tibbiy ko'rikdan o'tadilar. Vazirlik mezonlar to'plamini ishlab chiqdi, ularga ko'ra yuzaga keladigan kasallik tasodifiy ta'sir qilish oqibati deb hisoblanishi mumkin (garchi radiatsiya ta'sirida saratonni spontan saratondan ishonchli ajratish mumkin emas). Bunday holda, jabrlanuvchilar sug'urta to'lovlarini olish huquqiga ega. 2020-yil boshiga kelib, leykemiyaning uchta holati, qalqonsimon bez saratonining ikkita holati va o'pka saratonining bir holati shu tarzda rasman tasdiqlandi, bu 2018-yilda bir kishining o'limiga olib keldi. Ushbu o'lim birinchi navbatda avariya tufayli sodir bo'lgan.
Tekshiruv va uning natijalari
Tabiiy ofatning holatlari va sabablarini ochib berish maqsadida koʻplab asarlar nashr etildi. Yaponiyaning o'zida mustaqil ravishda to'rtta keng ko'lamli tergov o'tkazildi, ularning natijalari 2012-yilda taqdim etilgan. Bular atom elektr stansiyasi egasi Tokio Electric Power Company (TEPCO), vazirlar mahkamasi komissiyasi, parlament komissiyasi va mustaqil komissiya deb ataladigan hisobotlardir. Ikkinchisi Asahi Shimbun gazetasi bosh muharriri Funabashi Yoichi tashabbusi bilan yaratilgan; Komissiyaga Yaponiya fan va texnologiyalar agentligining sobiq rahbari Koichi Kitazava raislik qildi. Keyinchalik, 2015-yilda MAGATE bosh direktorining avariya haqidagi hisoboti e'lon qilingan edi. Hisobot xalqaro ekspertlarni jalb qilgan holda tayyorlandi.
Vayron qiluvchi zilzila va sunami avariyaning bevosita sababi deb atalgan bo'lsa-da, hukumat komissiyasiga ko'ra, favqulodda vaziyatlarni bartaraf etish choralaridagi kamchiliklar stansiyaning elementlar ta'siriga to'liq tayyor emasligiga olib keldi va falokat ko'lamini aniqladi..
Dastlab, TEPCO bunday kattalikdagi sunami ehtimoli oqilona taxminlar doirasidan tashqarida ekanligini ta'kidladi. Biroq yakuniy hisobotda “sunamiga berilgan baho oxir-oqibat qoniqarli boʻlmagani va avariyaning asl sababi sunami ta’siriga yetarlicha tayyorgarlik koʻrilmagani” e’tirof etilgan.
Parlament komissiyasi falokatni "texnogen" deb atagan, chunki atom elektr stansiyalari xavfsizligi, ayniqsa tabiiy ofatlar bilan bog'liq kamchiliklar 2011-yilgacha ham aniqlangan bo'lsa-da, na TEPCO, na nazorat qiluvchi organlar, na tegishli vazirlik. ularni yo'q qilish uchun hamma narsa qildi.. Komissiya rahbari Kiyoshi Kurokava hisobotning ingliz tilidagi versiyasiga o'zining so'zboshisida shunday deb yozgan edi: "Tan olish kerak va bu ayniqsa alamli, bu ofat "Yaponiyada ishlab chiqarilgan". Uning eng chuqur sabablari yapon madaniyatining o'zidan kelib chiqadi: bizning refleksli itoatkorligimiz, etakchilikka shubha qilishni istamasligimiz, "ma'lum bir dasturga rioya qilish" ga sodiqligimiz, guruhbozligimiz va izolyatsiyamiz.
IC Yaponiyaning butun yadro sanoatida hukmronlik qilgan "xavfsizlik afsonasi" ga e'tibor qaratdi. Sohaning oʻzida, nazorat qiluvchi organda va mahalliy hokimiyat organlari ongida atom elektr stansiyalari jiddiy xavf tugʻdirishi mumkin degan fikrga yoʻl qoʻyilmadi. Bu esa stansiyalarda jiddiy baxtsiz hodisalarning ehtimoliy deb hisoblanmasligiga va ularga tayyorgarlik ko'rilmaganiga olib keldi.
AESning tabiiy ofatlarga chidamliligi
Fukusima Daichi seysmologiya hali rivojlanishning dastlabki bosqichida bo'lgan davrda Yaponiyada qurilgan birinchi atom elektr stantsiyalaridan biri edi. Stansiya hujumiga dosh berishga majbur bo'lgan yirik tabiiy ofatlarning ehtimolini baholash taxminan to'rt yuz yil davomida sodir bo'lgan zilzilalar va tsunamilarning tarixiy dalillari asosida amalga oshirildi. Yigʻilgan maʼlumotlarga koʻra, Fukusima prefekturasi Yaponiyadagi eng kam seysmik faol hududlardan biri boʻlgan. Atom elektr stantsiyalarining inshootlari va jihozlariga mumkin bo'lgan yuklarni aniqlash taxminan etti magnitudali zilzilalar asosida amalga oshirildi va mumkin bo'lgan tsunamining maksimal balandligi 3,1 metrni tashkil etdi.
Tavakkalchilikni baholashga tavsiflangan yondashuv XX asrning 60-70-yillari davriga xos edi. Biroq, shunga qaramay, MAGATEning xalqaro standartlari zilzila kuchini oshirish yoki uning taxminiy epitsentrini zavod maydoniga yaqinroq joylashtirish orqali xavfsizlik chegarasini yaratishni tavsiya qiladi. Fukusima Daiichi loyihasida bunday taxminlar qilinmagan va seysmik ta'sirlar va ular bilan bog'liq tsunamilarni baholash faqat tarixiy ma'lumotlarga asoslangan edi. Xuddi shunday tektonik tuzilishga ega bo'lgan hududlarda (Chili va Alyaska zilzilalari) 9 magnitudali jiddiy zilzilalar holatlari ham hisobga olinmagan. 1990-yillardan boshlab xalqaro amaliyotda zilzilalar ehtimolini baholashda mintaqaning seysmik faollik salohiyatini koʻrsatuvchi geotektonik xususiyatlari ham hisobga olinadi. Shu bilan birga, katta zilzilalar o'rtacha har 10 000 yilda bir marta sodir bo'lishi mumkinligi aniqlandi va qisqaroq davrlar uchun tarixiy dalillar har doim ham xavfni baholash uchun etarli emas.
Yaponiyaning yadro qonunchiligida AES egalarini yangi tadqiqotlar natijalarini hisobga olgan holda davriy ravishda xavfsizlikni qayta baholash va zavodlarni tegishli modernizatsiya qilish majburiyatini oladigan talablar yo'q edi va 2000-yillarning boshlariga qadar zilzilalar va tsunami bilan bog'liq xavflarni qayta baholash bo'lmagan.. 1995-yilgi Xanshin-Avajidagi Buyuk zilziladan so'ng, muhandislik inshootlarining zilzilalarga tayyorligi haqida jamoatchilik tashvishi sezilarli darajada oshdi. Boshqa narsalar qatorida, bu Yaponiya tartibga solish agentligini sezilarli kechikish bilan bo'lsa ham, atom elektr stantsiyalarining seysmik chidamliligini baholash bo'yicha o'z yo'riqnomalarini yangilashga majbur qildi. 2006-yilda yangilangan standartlar chiqarilgandan so'ng, Yadro va sanoat xavfsizligi agentligi operatsion tashkilotlardan atom elektr stantsiyalarining yangi talablarga muvofiqligini tasdiqlashni talab qildi. Xavflarni qayta baholashda o'tgan zilzilalar haqidagi so'nggi ma'lumotlardan ham, potentsial seysmogen tektonik tuzilmalar to'g'risidagi ma'lumotlardan ham foydalanilgan. Zavod uskunasiga zilzilalardan kelib chiqadigan dizayn yuklari sezilarli darajada oshdi, ammo ba'zi hollarda ular 2011-yilda atom elektr stansiyasi boshdan kechirganidan past edi.
Stansiya qurilgan paytdan boshlab 2002-yilgacha Fukusima AES uchun tsunami xavfi bilan bog'liq hech qanday qayta baholash o'tkazilmagan. Yaponiya tartibga solish agentligi hech qachon tsunami xavfini ko'rib chiqish bo'yicha qonunchilik talabini ilgari surmagan, ammo suv toshqini ehtimolini butunlay inkor etib bo'lmaydi. TEPCO ning ushbu yo'nalishdagi faoliyati asosan Yaponiya qurilish muhandislari jamiyati tomonidan taklif qilingan sunami to'lqinlarining balandligini hisoblashning raqamli usullari sohasidagi standartlarning paydo bo'lishi bilan bog'liq. 2002-2009-yillarda TEPCO bir qator hisob-kitoblarni amalga oshirib, Fukusima Daichi atom elektr stantsiyasi hududida tsunami to'lqinining maksimal balandligi qiymatini 6,1 m ga teng bo'ldi, natijada 8 dan ortiq magnitudali manbalar. Fukusima qirg'oqlari qarshisidagi Yaponiya xandaqi zonasi hisobga olinmadi.
2000-yillarda TEPCO qabul qilingan tsunami balandligi taxminlarining to'g'riligiga shubha tug'diradigan ma'lumotlarni oldi. Shunday qilib, 2002-yil iyul oyida Seysmologik tadqiqotlarni targ'ib qilish bo'yicha markaziy organ (HERP) Yaponiya xandaqi bo'ylab har qanday joyda kuchli zilzila bo'lishi mumkinligini aytdi. Keyinchalik, 2009-yilda, 869 yilda Jogan-Sanriku zilzilasi bo'yicha yangi tadqiqot natijasida yuzaga kelgan tsunami Fukusima Daiichi atom elektr stantsiyasi hududiga ta'sir qilishi mumkinligini ko'rsatdi. TEPCO ushbu manbalardan Jogan-Sanriku zilzilasiga o'xshash manbadan 8 metr balandlikda va HERP tomonidan taklif qilingan manbadan 15 metrdan oshiq tsunami to'lqinlari ehtimolini ko'rsatadigan test hisob-kitoblarida foydalangan.
Kompaniya natijalarga juda shubha bilan qaradi, chunki ular umume'tirof etilgan metodologiyaga muvofiq olinmagan, shuning uchun dizayn taxminlaridan sezilarli darajada oshib ketadigan halokatli tabiiy ofatlar xavfi TEPCO rahbariyati tomonidan jiddiy ko'rib chiqilmagan. Keyinchalik, TEPCO vitse-prezidenti Sakae Muto kompaniyaning pozitsiyasini quyidagicha izohladi: “Men tabiiy ofatlardan himoya qilish bo'yicha chora-tadbirlarni amalga oshirish shoshqaloqlikni talab qilmaydi, deb hisobladim, chunki bunday ofatlar yuz yilda bir martadan kamroq sodir bo'ladi. Reaktorning ishlashi kamroq davom etadi." Natijada, TEPCO qo'shimcha tahlil qilish uchun Yaponiya qurilish muhandislari jamiyatiga murojaat qildi va 2011-yilda bu ish hali ham davom etmoqda. AESlarni bunday ekstremal ta'sirlardan himoya qilish uchun hech qanday oraliq choralar ko'rilmagan. Sharqiy Yaponiyadagi Buyuk zilzila hatto maksimal hisob-kitoblardan ham oshib ketdi. Zilzilaga sabab bo'lgan yoriqning uzunligi shunchalik katta ediki, u bir vaqtning o'zida bir nechta tsunami to'lqinlarini qo'zg'atdi, ular atom elektr stantsiyasiga etib kelib, bir-birini kuchaytirdi. 2011-yil voqealarigacha bu holat hech qachon tahlil qilinmagan edi.
AESni quvvatsizlantirishga tayyorligi
Stantsiyani loyihalashda tashqi elektr ta'minotini yo'qotish ehtimoli hisobga olingan, bu holda ikki kunlik yoqilg'i zahirasiga ega 13 ta dizel generatorlari va doimiy to'lqinli batareyalar to'plamlari mavjud edi. Ushbu tizimlar zilziladan keyin muvaffaqiyatli ishga tushirildi, bu ularning funktsiyalariga sezilarli ta'sir ko'rsatmadi. Biroq, aksariyat jihozlarning podvalda joylashishi tsunami to'lqini bilan saytni suv bosganidan so'ng, stansiyaning zaxira quvvat manbai deyarli butunlay yo'qolganiga olib keldi. Faqat 6-qism AC va doimiy tok manbalarini saqlab qolgan, 3 va 5-chi qurilmalarda esa faqat batareya quvvati mavjud edi. Zilzila va tsunami natijasida vayronagarchilik tufayli tashqi elektr ta'minoti avariya boshlanganidan atigi 9 kun o'tgach tiklandi.
Yaponiyaning yadroviy xavfsizlik to'g'risidagi qonunchiligi, printsipial jihatdan, operatsion tashkilotdan zavodning uzoq, soatlab o'chirilishi holatlarini ko'rib chiqishni talab qilmagan. 1991-1993-yillarda Qo'shma Shtatlarda Atom elektr stantsiyalarida elektr energiyasini yo'qotish bilan bog'liq avariyalarni baholash to'g'risidagi hisobot e'lon qilinganidan so'ng, Yaponiya Yadro xavfsizligi komissiyasi bo'ysunuvchi atom elektr stantsiyalariga nisbatan xuddi shunday masalani ko'rib chiqishni boshladi. Muhokama yopiq eshiklar ortida va AES operatorlarini maslahatchi sifatida jalb qilgan holda oʻtkazildi. Natijada, ko'p soatlik o'chirishning o'ta og'ir oqibatlariga qaramay, Yaponiya elektr tarmoqlari va atom elektr stantsiyalarining kutish uskunalari yuqori ishonchliligi tufayli 30 daqiqadan ko'proq davom etadigan bunday o'chirish ehtimoli juda past, degan xulosaga keldi.. Boshqaruv hujjatlariga hech qanday o'zgartirish kiritilmagan. Keyinchalik, Yadro xavfsizligi bo'yicha komissiya rahbari Xaruki Madarame avariyani tergov qiluvchi parlament komissiyasi yig'ilishida yadroviy regulyator ishini bunday tashkil etgani uchun uzr so'radi.
Shunday qilib, avariya paytidagi hodisalarning rivojlanishiga sezilarli ta'sir ko'rsatgan zavodning to'liq quvvatsizlanishi (shu jumladan zaxira manbalarining ishdan chiqishi), uning xavfsizligini baholashda hech qanday tarzda hisobga olinmadi, ammo buning so'zlariga ko'ra. IAEA hozirda ishlayotgan atom elektr stansiyalarining aksariyati uchun xosdir.
To'g'ridan-to'g'ri xarajatlar
Avariya oqibatlarini bartaraf etish bilan bogʻliq toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlarga atom elektr stansiyasini demontaj qilish va ifloslangan hududlarni zararsizlantirish xarajatlari, shuningdek, aholi va tijorat kompaniyalariga kompensatsiya toʻlovlari kiradi. 2013-yilda bu xarajatlar 11 trillion iyenaga baholangan boʻlsa, keyinroq, 2016-yilda prognoz 22 trillion iyenaga oshirildi. 2019-yilda Tokioda joylashgan Yaponiya Iqtisodiy Tadqiqotlar Markazi avariyani bartaraf etish bo'yicha taxminiy xarajatlar smetasini taqdim etdi, bunda umumiy ko'rsatkichlar rasmiylardan sezilarli darajada yuqori bo'ldi. Agentlikning hisob-kitoblariga ko'ra, barcha ishlarning narxi radioaktiv suvning to'plangan hajmlarini utilizatsiya qilishning tanlangan usuliga qarab 35 dan 81 trillion iyenagacha bo'ladi. Jabrlanuvchilarga tovon to'lash qiymati Iqtisodiyot, savdo va sanoat vazirligi tomonidan tasdiqlangan 8 trillionga nisbatan 10 trillion iyenaga baholandi. Darhaqiqat, 2020-yil boshiga kelib, evakuatsiya va yer olishdan jabr koʻrgan aholi va tijorat kompaniyalariga 9 trillion iyendan ortiq tovon toʻlangan. Statistik ma'lumotlarga ko'ra, to'rt kishidan iborat oila o'rtacha 90 million iyena oldi, shundan 49,1 millioni ko'chmas mulk uchun, 10,9 millioni yo'qotilgan daromadlar uchun, 30 millioni esa ma'naviy zarar uchun. Bu pul soliqqa tortilmaydi.
Bu xarajatlar TEPCO imkoniyatlaridan ancha oshib ketdi va kompaniyani bankrotlik xavfi ostida qoldirdi. 2011-yilda TEPCOni moliyaviy qo'llab-quvvatlash va shunga mos ravishda uning jabrlanganlarga kompensatsiya to'lovlarini amalga oshirish qobiliyatini ta'minlash maqsadida budjeti davlat mablag'lari (soliq tushumlari) asosida tashkil etilgan maxsus jamg'arma tashkil etildi. TEPCO va boshqa atom elektr stansiyalari egalari oxir-oqibat hukumatga ushbu xarajatlarni muntazam to'lovlar orqali qoplashlari ko'zda tutilgan, ammo bu iste'molchilar uchun elektr energiyasi narxining biroz oshishiga olib keladi. Jamg'arma tashkil etilgandan so'ng, TEPCOni boshqarish va moliyalashtirishda davlat ishtirokining ulushi 50% dan oshdi, bu uning milliylashtirilishini anglatadi. Xarajatlarni minimallashtirish uchun kompaniya tarkibiy o'zgartirishlar, qisqartirishlar va xodimlarning ish haqi va boshqaruv mukofotlarini qisqartirish ishlarini amalga oshirdi.
Elektr energetikasi sanoati
2011-yil may oyidan keyin Yaponiyadagi barcha atom energetika bloklari yopildi, bu esa elektr energiyasi taqchilligiga olib keldi va hukumatni uni tejash uchun qattiq choralar ko'rishga majbur qildi, 2011-yilning yozida iste'molni 2010-yilga nisbatan o'rtacha 15% ga qisqartirdi. 2011-yilgacha Yaponiyaning energiya tarkibidagi atom energetikasining ulushi 30% ni tashkil qilgan. Avariyadan soʻng Yaponiya Demokratik partiyasi 2040-yilgacha atom energiyasidan butunlay voz kechish strategiyasini taklif qildi. Iqtisodiyot, savdo va sanoat vazirligining hisob-kitoblariga ko'ra, atom energiyasini issiqlik energiyasi bilan almashtirish elektr energiyasini ishlab chiqarish xarajatlarini yiliga 38 milliard dollarga oshiradi. 2012-yil oxiridagi saylovlarda Liberal-demokratik partiya g'alaba qozonganidan so'ng, hukumat to'xtatilgan atom elektr stansiyalarini bosqichma-bosqich qayta ishga tushirish va atom energiyasi ulushini 20% darajasida saqlab qolish yo'lidan bordi.
Atom elektr stantsiyalarini qayta ishga tushirish ularning xavfsizligini, ayniqsa tashqi ta'sirlarga nisbatan, "stress-testlar" deb ataladigan davrda qayta baholangandan keyingina mumkin bo'ldi. Bundan tashqari, stansiyalar faoliyatini tiklash uchun mahalliy hokimiyat organlarining roziligini olish talab qilingan. Qayta ishga tushirish xarajatlari sezilarli bo'lib, har bir quvvat bloki uchun 700 million dollardan bir milliard dollargacha bo'lgan. Yaponiya Atom Forumi JAIF ma'lumotlariga ko'ra, 2017-yilga kelib bu ishlarning umumiy qiymati 17 milliard dollardan oshdi. 2021-yilga kelib, 2011-yilgacha ishlagan 54 ta energoblokdan faqat 10 tasi qayta ishga tushirildi. Ularning barchasi PWR tipidagi reaktorlar bilan jihozlangan. Qaynayotgan suv reaktorlarini qayta ishga tushirish oqava suvlarni tozalash tizimlarini o'rnatish bilan bog'liq ko'proq modernizatsiyani talab qildi. Umuman olganda, atom elektr stansiyalarining faoliyatini qayta tiklash jarayoni kutilganidan sekinroq kechmoqda, xususan, nazorat qiluvchi organlar tomonidan doimiy ravishda yangi talablar paydo bo'lishi bilan bog'liq.
Atom elektr stansiyalarining issiqlik elektr stansiyalari bilan almashtirilishi munosabati bilan Yaponiyaning qazib olinadigan yoqilgʻiga bogʻliqligi 2010-yildagi 81 foizdan 2016-yilda 89 foizgacha oshdi, bu 1973-yildagi neft inqirozigacha boʻlgan davr bilan solishtirish mumkin. mamlakat energetika kompleksi 94% ni tashkil etdi. 2012-yilda elektroenergetika sanoatini diversifikatsiya qilish maqsadida Yaponiya qayta tiklanadigan energiyani rivojlantirishni tezlashtirgan rag'batlantiruvchi tariflarni joriy qildi. Asosiy oʻsish quyosh elektr stansiyalari hissasiga toʻgʻri keldi, ularning umumiy quvvati 2010-yildagi 370 MVtdan 2019-yilda 53,8 GVtgacha oshdi. Elektr energiyasi ishlab chiqarish tarkibida quyosh stansiyalarining ulushi 7,4 foizni, barcha qayta tiklanadigan manbalar ulushi esa 18,5 foizni tashkil etdi..
Qishloq xoʻjaligi, oziq-ovqat sanoati
Baxtsiz hodisadan soʻng 53 davlat va Yevropa Ittifoqi Yaponiyadan qishloq xoʻjaligi mahsulotlari va oziq-ovqat mahsulotlarini olib kirishga taqiq joriy qildi. 2020-yilga kelib, aksariyat mamlakatlarda cheklovlar butunlay olib tashlandi, ammo ba'zilarida ular ma'lum prefekturalardan tovarlarni etkazib berishni taqiqlash shaklida ham, tovarlarni nazorat qilish sertifikati bilan birga olib borish talabi shaklida qoldi. radionuklidlarning tarkibi. Yaponiyaning o'zida, qattiq nazoratga qaramay, shimoliy Xonsyu mahsulotlariga bo'lgan talab iste'molchilarning xavotirlari tufayli sezilarli darajada kamaydi. Yillar davomida oziq-ovqat mahsulotlarini tanlashda radiatsiyaviy avariya omili asta-sekin "unutildi", ammo 2017-yilda Fukusima mahsulotlarining narxi bozor narxlaridan past bo'lib qoldi. 2012-yilda 2,4 tonnaga tushganidan keyin va 2017-yilgacha Fukusima prefekturasining fermer xo'jaliklari eksporti 2010-yil darajasidan past bo'lib qoldi. AESdagi avariyadan baliqchilik sanoati eng koʻp zarar koʻrdi. Hatto 2016-yilda, voqea sodir bo'lganidan 5 yil o'tib, Fukusimadagi ovning qiymati avariyadan oldingi 11 milliard iyenaga nisbatan 461 million iyenni tashkil etdi.
Zararlangan hududlarni tiklash
thumb|2020-yilda "qaytish qiyin" zona thumb|Radioaktiv tuproqni vaqtincha saqlash joylaridan biri Aholini radiatsiyaviy avariya oqibatlaridan himoya qilish bo'yicha chora-tadbirlar natijasida 2011-yilda Fukusima Daichi atom elektr stansiyasi atrofida evakuatsiya zonasi tashkil etildi, buyerda aholining prognoz qilingan ta'siri yiliga 20 mSv dan oshishi mumkin. Ushbu zonaga stansiyadan 20 km radiusdagi hududlar, shuningdek, "shimoli-g'arbiy" otilish yo'li hududiga tushganyerlar kiradi. O'n bitta munitsipalitetga zarar etkazgan evakuatsiya zonasining umumiy maydoni taxminan 1150 km² ni tashkil etdi. Keyinchalik, ifloslanish darajasiga qarab, bu hududlar uchta zonaga bo'lingan. Birinchisi, "qaytish qiyin bo'lgan hududlar" bo'lib, ularda bashorat qilingan nurlanish dozasi besh yil ichida yiliga 20 mSv dan past bo'lmaydi yoki allaqachon 50 mSv / yildan oshmaydi. Ikkinchisi, yashashi taqiqlangan, prognoz qilingan dozasi yiliga 20 mSv dan yuqori bo'lgan, ammo restavratsiya ishlari tizimli ravishda olib boriladigan hududlar. Nihoyat, uchinchi zona aholini qaytarish uchun tayyorgarlik ko'riladigan va 2011-yil dekabr holatiga ko'ra radiatsiyaning prognozli dozasi 20 mSv/yil chegarasidan past bo'lgan hududlardan iborat. Yaponiya hukumati tomonidan qabul qilingan qarorlarga koʻra, evakuatsiya boʻyicha buyruqlarni bekor qilish bir qancha shartlarda mumkin. Birinchidan, aholi tomonidan olinadigan yillik samarali nurlanish dozasi 20 mSv dan pastga tushirilishi kerak. Ikkinchidan, doimiy yashash uchun zarur bo'lgan infratuzilmani tiklash kerak. Uchinchidan, prefektura ma'muriyati, munitsipalitetlar va aholi bilan tegishli ravishda maslahatlashish kerak.
Evakuatsiya zonasidan uzoqroqda joylashgan hududlar ham radioaktiv ifloslanishga duchor bo'lgan, ammo bu juda kam. Qanday bo'lmasin, 24 ming km² bo'lgan sakkizta prefekturaning hududlari zarar ko'rdi. Ushbu hududlarni zararsizlantirish 2018-yilning mart oyida yakunlandi.
Ish rejasi
Favqulodda atom elektr stansiyasini demontaj qilishni davom ettirishdan oldin uning konstruksiyalarining holatini aniqlash, yoqilg'i agregatlari vayeritilgan yoqilg'ini energiya bloklaridan olib tashlash, radioaktiv chiqindilarni zararsizlantirish va qayta ishlash kerak edi. 2011-yil 21-dekabrda TEPCO Yaponiyaning Tabiiy resurslar vazirligi va nazorat organlari bilan birgalikda atom elektr stansiyalarini yakuniy yo'q qilish bo'yicha o'rta va uzoq muddatli chora-tadbirlar bo'yicha yo'l xaritasini e'lon qildi. Ushbu chora-tadbirlarni amalga oshirish muddati 30-40 yil deb baholanmoqda. Dastur ishni uch bosqichga ajratadi:
reaktorlarning "sovuq to'xtatilishi" gayerishishdan tortib, sarflangan yoqilg'i havzalaridan yoqilg'ini olib tashlash bo'yicha ishlarning boshlanishigacha (bosqich 2013-yil 18-noyabrda yakunlangan);
1-bosqichning oxiridan energiya bloklari reaktor bo'linmalaridan yonilg'i agregatlari va yoqilg'iyeritmalarining bo'laklarini olib tashlash boshlanishigacha (10 yil ichida);
Radioaktiv suv bilan ishlash
Uzoq vaqt davomida energiya bloklarining reaktor binolarida yo'q qilingan yoqilg'i qoldiq issiqlikni chiqaradi, uning sovishini ta'minlash kerak. Avariya rivojlanishining dastlabki bosqichida buning uchun dengiz suvi ishlatilgan, o't o'chirish mashinalari tomonidan reaktorlarga pompalangan. 2011-yilning may oyidan boshlab atom elektr stansiyalarida reaktor pardozlash tizimi orqali toza suv bilan ta’minlash uchun elektr nasoslar oʻrnatildi. 2011-yil iyun oyidan boshlab sovutish suvi reaktor, saqlovchi, reaktorning podvallari va turbina binolarini o'z ichiga olgan ancha uzun kontur bo'ylab aylanib bormoqda. Turbina bo'linmasidan olingan suv reaktorlarga qaytarilgunga qadar radionuklidlarni tozalash tizimlari va tuzsizlantirish zavodidan o'tadi.
Ifloslangan suv bilan ishlash atom elektr stantsiyasida muhim muammo hisoblanadi. Kuniga 1-3 ta agregatlarning sovutish konturlari orqali taxminan 400 m³ suv aylanadi. Biroq, har kuni binolarning podvallariga kiradiganyer osti suvlarining taqqoslanadigan hajmi ularga qo'shiladi va bu suv ham radioaktiv bo'ladi. Natijada katta hajmdagi chiqindilar hosil bo'ladi, bu esa zavodda muhim saqlash joylarini talab qiladi. Voqea sodir bo'lgunga qadar kiruvchiyer osti suvlari doimiy ravishda maxsus drenaj quduqlaridan chiqarib yuborilgan. Avariyadan so'ng tizim o'z faoliyatini to'xtatdi va kuniga taxminan 400 m³ suv binolarning podvallariga kirdi, xuddi shu hajmdagi suv binolar ostidan o'tib, oxir-oqibat okeanga tushdi. Kiruvchi suv hajmini kamaytirish va ifloslangan suvning okeanga oqishi oldini olish uchun bir qator chora-tadbirlar amalga oshirildi:
Amalga oshirilgan sa’y-harakatlar natijasida stansiyaga barcha manbalardan kiruvchi ifloslangan suv oqimi 2014-yildagi kuniga 470 m³ dan 2020-yilda kuniga 140 m³ ga qisqartirildi.
Doimiy ravishda hosil bo'ladigan ifloslangan suv hajmini tozalash uchun zararsizlantirish tizimlari talab qilinadi. 2011-yil iyun oyida Areva (Fransiya) va Kurion (AQSh) kompaniyalari tomonidan ishlab chiqarilgan neft, seziy va ifloslanishdan suvni tozalash boʻyicha dastlabki ikkita qurilma hamda teskari osmosdan foydalangan holda suvni tuzsizlantirish qurilmasi ishga tushirildi. “Areva” qurilmasi ishlaganda nisbatan yuqori faollikdagi loy toʻplanib, ishlovchi xodimlar uchun qoʻshimcha nurlanish dozalari paydo boʻlganligi sababli, u toʻxtatilib, oʻsha yilning sentabr oyida zahiraga oʻtkazilgan. 2011-yil 19-avgustda Kurion bilan parallel ravishda yana bir SARRY (Soddalashtirilgan faol suv olish va qayta tiklash tizimi) radiotseziy tozalash zavodi ishlay boshladi va teskari osmos filtrlari bilan parallel ravishda distillash tuzsizlantirish qurilmasi ulandi. 2014-yilda ALPS (Advanced Liquid Processing System) tizimi to'liq quvvatga ega bo'ldi, bu esa oldingi o'rnatishlar tomonidan olib tashlanmagan radionuklidlarning keng spektridan chuqur tozalashgayerishish imkonini berdi. Shunga qaramay, qurilmalarning hech biri suvni tritiydan tozalashga qodir emas. Shuningdek, tozalash tizimlari pulpa va sarflangan filtr materiallari ko'rinishidagi radioaktiv chiqindilarni hosil qiladi, ular maxsus idishlarda saqlanishi kerak. 2020-yil oxiriga kelib, stansiyada tozalangan suvni tozalashdan keyin olingan 438 m³ loy va 9311 m³ konsentrlangan suyuq radioaktiv chiqindilar saqlangan va filtrlash materiallari solingan idishlarning umumiy soni 5312 taga yetgan.
Ayni paytda tozalash tizimlaridan o'tgan barcha suv AES hududida saqlanadi. 2020-yilda uning hajmi 1 240 000 m³ dan oshdi. Ulardan 1 216 000 m³ ALPS zavodida tritiydan tashqari barcha radionuklidlardan tozalandi. 2022-yilning yozigacha AES hududidagi suvni saqlash uchun mavjud 1 million 370 ming m³ maydon tugashi kutilmoqda. MAGATE ma'lumotlariga ko'ra, bunday hajmlarni stansiya hududida saqlash faqat majburiy chora sifatida ko'rib chiqilishi mumkin. Keyinchalik yo'q qilish uchun bir nechta variant taklif qilingan:
2020-yil yanvar oyida ushbu masalani bir necha yil davomida koʻrib chiqqandan soʻng, Iqtisodiyot, savdo va sanoat vazirligi huzuridagi maxsus qoʻmita tritiyli suvni utilizatsiya qilishning eng real varianti sifatida okeanga nazorat ostida chiqarishni tavsiya qildi (bu usul muntazam ravishda atom elektr stansiyalarining normal ishlashi). Radioaktiv moddalarni okeanga yillik chiqishi uchun tanlangan chegaralarga qarab, bunday chiqarishning davomiyligi 7 yildan 29 yilgacha bo'lishi mumkin. 2021-yil 13-aprelda Yaponiya hukumati 2023-yildan boshlab yiliga 22 TBq miqdorida, umumiy davomiyligi taxminan 30 yil boʻlgan tritiyli suvni okeanga tushirishni boshlash toʻgʻrisidagi qarorini e’lon qildi. Tozalangan suv oqizishdan oldin 1500 Bq/l tritiy konsentratsiyasigacha suyultirilishi rejalashtirilmoqda, bu JSST tomonidan ichimlik suvi uchun belgilangan ruxsat etilgan konsentratsiyadan yetti baravar kamdir. Qayd etilishicha, Fukusimaning qishloq xoʻjaligi va baliqchilik sanoatidagi obroʻga putur yetkazish xarajatlarini TEPCO oʻz zimmasiga oladi. Shu bilan birga, Xitoy va Janubiy Koreya Yaponiya hukumatining radioaktiv suvni okeanga tashlash rejalariga oʻta salbiy munosabatda boʻldi.
Tozalash tizimlari va tanklarni boshqarish jarayonida ifloslangan suvning sizib chiqishi bilan bog'liq bir necha hodisalar sodir bo'lgan. Ulardan eng kattasi 2013-yil avgust oyida, seziy va stronsiy izotoplari bilan ifloslangan 300 m³ suv saqlash idishidan yopilmagan drenaj klapan orqali sizib chiqqanida sodir bo'lgan.
Yoqilg'i agregatlarini va yoqilg'i o'z ichiga olgan eritmalarni olib tashlash
Voqea sodir bo'lgan paytda energiya bloklari quyidagi miqdordagi yonilg'i agregatlariga ega edi: 3-bo'limda hovuzda Fransiyada ishlab chiqarilgan MOX yoqilg'isi mavjud edi. Bundan tashqari, 6375 ishlatilgan yoqilg'i yig'indisi zavod bo'ylab ishlatilgan yadro yoqilg'isini saqlash omborida (SNF) joylashgan.
2015-2017-yillarda 1-3-sonli energiya bloklari muonning tarqalishi rentgenografiyasi yordamida tekshirildi. Misr piramidalarini oʻrganishda birinchi boʻlib qoʻllanilgan usul kosmik myuonlarning oʻrganilayotgan obʼyektdan oʻtishidan oldin va keyin oqimini qayd etishga asoslangan. Uran muonlarni temirga qaraganda uch baravar ko'p tarqatganligi sababli, olingan ma'lumotlardan energiya bloklari tuzilmalarida yoqilg'i o'z ichiga olgan materiallarning joylashishini aniqlash mumkin. Tekshiruv natijasida №1 va 3-agregat reaktorlarida yonilgʻi materiallari deyarli yoʻqligi, 2-energoblokning reaktor bosimli idishida esa katta miqdorda qotib qolgan yoqilgʻi eritmasi qolganligi aniqlandi.. Har uchala blokning subreaktor xonalarida yadro yoqilgʻisi qoldiqlari borligi masofadan boshqariladigan robotlar tomonidan tekshirilganda vizual tarzda tasdiqlandi.
Vayron qilingan reaktor idishlari va reaktor ostidagi xonalardan yoqilgʻi boʻlgan eritma va yoqilgʻi agregatlari boʻlaklarini ajratib olish boʻyicha ishlarni 2021-yilda 2-energoblokdan boshlash rejalashtirilgan edi, ammo COVID-19 pandemiyasi tufayli cheklovlar tufayli ish boshlanish sanasi 2022-yil oxiriga ko'chirildi.
Boviolles
Boviolles Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meuse departamenti Commercy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
90 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,4 km2. Dengiz sathidan 241 – 395 m balandlikda joylashgan.
Polikarp oʻsimliklar
Polikarp oʻsimliklar (poli... va yun. karpos — meva) — bir necha yil gullab meva beradigan oʻsimliklar. Koʻp yillik gulli oʻsimliklarning deyarli hammasi P.oʻ. hisoblanadi (yana qarang Monokarp oʻsimliklar).
Schopsdorf
Schopsdorf Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Jerichower Land (tuman) tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 6,55 km2. 292 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Cienfuegos
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Cienfuegos, Cienfuegos provinsiyasining poytaxti, Kubaning janubiy qirg'og'idagi shahar .U 250 km ga yaqin joyda joylashgan Gavanadan va 150 000 aholiga ega. 1960-yillarning oxiridan boshlab Cienfuegos Kubaning asosiy sanoat markazlaridan biriga aylangan, ayniqsa energetika va shakar sohalarida .Shahar La Perla del Sur (Janubiy marvarid) deb nomlanadi.Cienfuegos so'zma-so'z tarjimada "yuz olov" ( cien, "yuz"; fuegos, "olov") deb tarjima qilingan bo'lsada, shahar o'z nomini Kuba general - kapitani Xose Cienfuegos (1816–19) familiyasidan olingan.
2005-yilda YuNESKO Cienfuegos shahar tarixiy markazini Butunjahon merosi ro'yxatiga kiritdi va Cienfuegos 19-asr boshlarida ispan ma'rifatini shaharsozlikda amalga oshirishning eng yaxshi namunasi sifatida qayd etdi .Shahar markazida 1819–50 yillardagi oltita bino, 1851–1900-yillardagi 327ta bino va 20-asrdan 1188 ta bino mavjud. Karib dengizida Neoclassic tuzilmalarning bunday ajoyib klasterini o'z ichiga olgan boshqa joy yo'q.
Tarix
Keyinchalik shaharga 1819-yil 22-aprelda Don Lui de Clouet boshchiligida Bordo va Luizianadan kelgan fransuz muhojirlari joylashtirdilar Ko'chmanchilar shaharni Ispaniya qiroli Ferdinand VII va bosh Jagua sharafiga Fernandina de Jagua deb atashgan. 1829-yilda aholi punkti ketma-ket shaharga ( villa ) aylandi, Kuba general -kapitani Xose Cienfuegos (1816–19) sharafiga oʻzgartirilgan va 1880-yilda shaharga aylangan. Eski shahardagi ko'plab ko'chalar o'z nomlarida fransuzcha kelib chiqishini aks ettiradi: masalan, Bouyon, D'Clouet, Hourruitiner, Gacel va Griffo.
Cienfuegos porti mustamlakachilik davrida qurilgan eng so'nggi aholi punktlaridan biri bo'lishiga qaramay, uni o'rab turgan unumdor dalalar va Yamayka va Janubiy Amerika shaharlari o'rtasidagi savdo yo'lidagi o'rni tufayli tez orada kuchli shaharchaga aylangan.Shimoliy-sharqda Santa Clara poytaxti.Uning tarixiy nomdagi Jagua ko'rfazidagi foydali savdo joyi 1853-1860 yillarda ikkala shahar o'rtasida temir yo'l qurilganida Kuba shakar oligarxiyasi tomonidan foydalanilgan.
Cienfuegos yaqinida 1898-yil 11 mayda Ispaniya-Amerika urushi paytida Amerika dengiz piyodalari Ispaniyaning suvosti aloqa liniyalarini uzishga uringan va ispan himoyachilari o'rtasida jang bo'lgan.
Kuba inqilobi paytida shahar Fulgensio Batistaga qarshi qo'zg'olonni ko'rdi va 1957-yil 5-sentyabrda qasos sifatida bombardimon qilindi. Keyinchalik shahar inqilobiy hukumatning "shaharga qarshi" rejalashtirish siyosatining bir qismi bo'lgan muhim sanoat markaziga aylandi, sanoat loyihalari, jumladan, hali tugallanmagan Juragua atom elektr stantsiyasi, Camilo Cienfuegos nomidagi " Camilo Cienfuegos" neftni qayta ishlash zavodi va " Karlos Marks tsement zavodi.
1969 va 1970-yillarda Sovet dengiz floti kemalari shaharga tashrif buyurishgan. Bu 1962-yilgi Kennedy - Xrushchev kelishuvlarini buzganga o'xshagan.Biroq, Qo'shma Shtatlar tomonidan hech qanday ogohlantirish berilmadi va hech qanday qarama-qarshilik ham bo'lmadi.
Geografiya
thumb| 2009-yilda Cienfuegosdagi daraxtlar bilan qoplangan turar-joy ko'chasi Cienfuegos ko'rfaziga kirish joyi yaqinida Kastillo de Jagua (to'liq nomi:Castillo de Nuestra Señora de los Angeles de Yagua ),1745-yilda Karib dengizi qaroqchilaridan himoya qilish uchun qurilgan qal'a joylashgan.
Kubaning asosiy dengiz portlaridan biri bo'lgan Cienfuegos shakar savdosi, shuningdek, qahva va tamaki savdosining markazidir.Qand qamishi asosiy ekin bo'lsada, mahalliy fermerlar kofe etishtirishgan.
Iqlim
Köppen iqlim tasnifi tizimiga ko'ra, Cienfuegos tropik savanna iqlimiga ega, iqlim xaritalarida "Aw" qisqartmasi.
2004-yilda Cienfuegos munitsipalitetida 163 824 kishi istiqomat qilgan. .Umumiy maydoni 333 km2 ,aholi zichligi – 492.0 /km2.
Kuşçayır, Bayramiç
Kuşçayır — Çanakkale viloyatining Bayramiç tumaniga qarashli qishloq.
Ozarbayjon madaniyati
thumb|300px|Ozarbayjon xalq raqslari, Boku „Eurovision-2012“ da. Ozarbayjon madaniyati — Ozarbayjonda yashaydigan xalqlar madaniyati va mavjud davlatlar tarixi. Ozarbayjonda madaniyatni rivojlanishiga siyosiy va harbiy hodisalar hamda Ozarbayjonni Sharq va Gʻarb kesishgan joyida joylashgani tarixan taʼsir koʻrsatgan.
Kuşçayır, Bayramiç
Geografiyasi
Qishloq Çanakkale shahar markazidan 32 km uzoqlikda joylashgan.
Ozarbayjon madaniyati
Hozirgi davrgacha yetib kelgan arxeologik topilmalar va moddiy yodgorliklar Ozarbayjon hududida tarixdan ilgari davrda (Gobuston petrogliflari), shuningdek, Kavkaz Albaniyasi davrida (Kum va Lekit qishloqlaridagi ibodatxonalar) madaniyat rivojlanganini koʻrsatadi. Islomni tarqalishi bilan, Ozarbayjonda musulmon madaniyati rivojlangan, masjid, madrasa, maqbaralar qurilgan, ayniqsa, bezak sanʼatining ornamentli shakli rivojlandi. XIX asrda Ozarbayjonni Rossiya bilan birlashishi bilan, bu yerda yashaydigan aholi Rossiya madaniyati bilan tanishadi va u orqali jahon madaniyatiga yaqinlashadi. Sovet Ozarbayjoni davrida, Ozarbayjon madaniyati rivojlanishida tubdan oʻzgarishlar sodir boʻldi. XXI asrda Ozarbayjon madaniyat sohasida yangilandi.
Ozarbayjon musulmon mamlakatlari orasida birinchi boʻlib milliy teatr (Mirza Fatali Axundovning „Sargyuzashti-vaziri-xani-Lenkoran“), opera (Uzeir Gadjibekovning „Layli va Majnun“) hamda baletga (Afrosiyob Badalbeylining „Qiz qalʼasi“) asos solgan mamlakatlardan biridir. 1918—1920-yillarda Ozarbayjon Demokratik Respublikasi islom dunyosi hamda islom mamlakatlari orasida ayollar ovoz berish huquqiga ega boʻlgan birinchi davlat hisoblanadi.
YUNESKO umumjahon Merosi roʻyxatiga Ozarbayjondan Icherisheher, Gobuston petrogliflari, nomoddiy madaniy merosi roʻyxatiga esa mugʻom, oshiq sanʼati, Navroʻz bayrami, anʼanaviy gilamchilik sanʼati, tor ijrosi sanʼati, Qorabogʻ otlarida Chovgan oʻyini, kalagai, mis idishi sanʼati, anʼanaviy lavash yopish kirgan. ANNA Qoʻlyozma Institutida saqlanib qolgan „Tibbiyot va farmatevtika haqidagi oʻrta asrlar qoʻlyozmasi“ YUNESKOning „Umumjahon xotirasi“ roʻyxatiga kiritilgan.
Ozarbayjon nomi
„Ozarbayjon“ toponimi parfyan va oʻrtaforsiy qadimgi Atroaptena yoki Midiya Atroaptena qadimgi davlat nomi — Aturpatakan soʻzidan kelib chiqqan. Aleksandr Makedonskiy bosqinidan soʻng, Midiyaning soʻnggi axamoniy satrapi Atroapat oʻziga qirollik tashkil etgan joy — Midiyaning shimoliy qismini Midiya Atropatena yoki shunchaki Atroppatena deb atashdi. „Aturpatkan“ nomidan oʻrtaforsiy „Azerbadgan“ orqali Ozarbayjon nomi kelib chiqadi. Mamlakatda eron tilida soʻzlashadigan midiyalik qabilalari yashagan. Asl nomi manbasi hududda Zardushtiylik dini tarqalganligi va „olovdan himoyalangan“ yoki „olov joyi“ maʼnosi bilan bogʻliq.
Oʻrta asrlar arab geograflari atoqli ot Adarbador — „olov ibodatxonasi“ yoki „Olovni saqlovchi“ nomini boshqacha talqin qilishgan, ayniqsa Atropatenada koʻp sonli yonib turgan gulxanli zoroastr ibodatxonalari boʻlgan.