cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nasafiy (tarixchi)
Tarjimai holi
Nasafiy 1113-yili 45 yoshida Makkai Mukarramaga hajga yoʻl oladi. U oʻz safari davomida Bagʻdod shahrida boʻlib, u yerdagi taniqli olimlar suhbatidan bahramand boʻladi. Bagʻdoddagi Amir Xumor-tegin ibn Abdulloh madrasasida hadis ilmidan dars beradi. Hadis roviysi Abul Qosim ibn Bayondan hadislar yozib oladi. Abul Abbos Muhammad ibn Yunus al-Kudaymiy va Saraxsda Abul Fadl Muhammad ibn Ahmad as-Soigʻiy kabi ulamolardan hadislar eshitadi. Bagʻdodlik muhaddis olim Ibn an-Najjor Nasafiy jamlab taʼlif etgan „Tatvil al-asfor li-tahsil al-axbor“ („Xabarlar talabidagi uzoq safarlar“) nomli asaridan dars olib, uni oʻz shogirdlariga rivoyat qilgan. Mazkur asarda Nasafiy oʻzining barcha ustozlari haqida xabar bergan. Ammo olimning Bagʻdod, Makka va Madinaga qilgan safari uzoqqa choʻzilmadi. U tez orada oʻz ona yurtiga qaytdi.
Olimning ijodi oʻz yurtiga boʻlgan kuchli muhabbat, milliy qadriyatlarga chuqur hurmat, ilm ahliga mehr va samimiyat tuygʻulari bilan yoʻgʻrilgan. Allomaning „shoh asari“ — „Kitob al-qand fiy zikri ulamoi Samarqand“ Movarounnahr oʻlkasidan yetishib chiqqan mingdan ziyod yurtdoshlarimizning hayoti va ilmiy faoliyati haqidagi qimmatli biografik maʼlumotlarni bergan.
Nasafiyning tugʻilib ulgʻaygan ona yurti Nasaf oʻsha davrda Movarounnahrning yirik ilmiy markazlaridan biri boʻlgan. Yirik muhaddis olim Imom Buxoriy oʻz ilmiy safarlaridan birida Nasafga tashrif buyurgan edi. Nasafiy ilk tahsilini shu shaharda olib, yoshligidan ilmga muhabbati, ustozlarga hurmati, namunali odobi bilan tanilgan. Nasafiy ilm olish niyatida boshqa yurtlarga borgan va koʻplab ustozlardan taʼlim olgan.
Nasafiy yashagan davrda Movarounnahrda turli ilm sohalari rivojlangan edi. Xususan, olim oʻz umrning asosiy ijodiy qismini oʻtkazgan Samarqand shahrida muhaddislar uylari, mahallalar, guzarlar, masjid va madrasalar kabi hadis toliblari yigʻiladigan joylar hadis ilmi markazlari boʻlgan. Shulardan biri „Dorul Juzjoniya“ nomli ilm dargohi boʻlib, u yerda XI-XII asrlarda muhaddislar qizgʻin faoliyat koʻrsatganlar.
Nasafiy haqida unga zamondosh va undan keyin yashagan mualliflar tomonidan yozib qoldirilgan maʼlumotlar koʻplab manbalarda uchraydi. Nasafiyning hayoti haqida aniqroq maʼlumotlarni uning zamondoshi Abu Saʼd Abdulkarim ibn Muhammad as-Sam’oniy al-Marvaziy (v. 1167) beradi. Masalan, u oʻzining „Kitob al-ansob“ („Nasablar kitobi“) asarida Nasafiyning nomini 27 oʻrinda tilga oladi. Sam’oniydan keyingi mualliflar esa uning maʼlumotlarini oʻz asarlarida takrorlaydilar va faqat ayrim hollardagina yangi baʼzi qoʻshimcha maʼlumotlarni keltiradilar. Abu Saʼd Sam’oniy Nasafiy bilan maktublar orqali ilmiy muloqotda boʻlib turganini faxr bilan zikr etadi.
Nasafiy 74 yil umr kechirib, juda sermahsul ijod qilgan. U koʻproq Samarqand shahrining „Sikkat al-labbodin“ („Kigizchilar koʻchasi“) mavzeidagi koʻchalarning birida hayot ke¬chirgan. Bu mahalla keyinchalik uning sharafiga „Zuqoq Abi Hafs Umar ibn Muhammad Nasafiy“ („Abu Hafs Umar ibn Muhammad Nasafiy koʻchasi“) deb atala boshlagan.
Nasafiy 461/1068-yili Nasafda tavallud topgan va 537 yil 12 jumodu-l-avval/1142-yil 3-oktyabr kuni Samarqandda vafot etgan. Alloma Chokardiza qabristoniga, „Imom al-hudo“ („Hidoyat yoʻlboshchisi“) Abu Mansur Moturidiy yoniga dafn etilgan.
Ustozlari
Olim ilmi boʻyicha oʻzining eng birinchi ustozi sifatida Abul Abbos Mustagʻfiriyning nevarasi hofiz Abu Rajo Qutayba ibn Muhammad al-Usmoniy an-Nasafiyni (vaf. 1081-yil) zikr etadi. Abu Rajo Nasafdagi „Bob maqsura“ nomli joydagi juma masjidida imlo darslarini oʻtganida, yosh ilm tolibi Nasafiy umrida birinchi marotaba hadislarni xatga tushira boshladi.
Nasafiy ilk ustozlaridan yana biri — adib, faqih Abul Hasan Ali ibn Muhammad Nasafiy al-Kasbaviy (vaf. 1092-yil) edi. U Nasafiyga ona yurtida adab ilmidan tahsil berdi. Shuningdek, olim al-Qodiy al-Imom al-Xatib Abu Muhammad Ismoil ibn Muhammad an-Nuhiy Nasafiydan (vaf. 1089-yil) Mustagʻfiriy rivoyatlarini eshitgan. Nasafiy Nuhiylar sulolasi vakillaridan ayrimlarini oʻz asarida hurmat bilan tilgan olgan.
„Kitob al-qand“ asarida Nasafiyning jami 26 ta nasaflik ustozlariga tegishli tarjimai holni koʻrishimiz mumkin. Ulardan 18 tasi Samarqandda olimga hadis aytgan. Bundan Nasafiyning Movarounnahrdagi yirik ilm markazi hisoblangan Samarqand shahri ulamolari bilan yaqin ilmiy aloqada boʻlgani maʼlum boʻladi.
Haj safari davomida olimga Bagʻdodda hadis rivoyat qilgan Abul Qosim ibn Bayon va Abul Abbos Muhammad ibn Yunus al-Kudaymiy, Saraxsda hadis rivoyat qilgan Abul Fadl Muhammad ibn Ahmad as-Soigʻiylarni ham kabi ulamolarni ham uning ustozlari qatorida sanab oʻtish mumkin.
Nasafiy Buxoroga borib u yerda ash-Shayx al-Imom ar-Rais Said ibn Muhammad al-Xorazmiy kabi mudarris shayxlardan fiqh ilmidan tahsil olgan.
Olim hadis ilmi borasida Movarounnahrning yetakchi muhaddislari bilan muloqotda boʻlib, dars oldi. Oʻzining eʼtirof etib aytishicha, 550 shayxdan hadis rivoyat qilgan. Yana u barcha ustozlari nomlarini „Ti’dod ash-shuyux li-Umar mustatrif alo-l-huruf mustatir“ („Alifbo tartibida berilgan Umarning ustozlari sanogʻi“) asarida birma-bir sanab oʻtganini taʼkidlaydi. Oʻsha davrda mashhur boʻlgan mazkur asar, afsuski, bizgacha yetib kelmagan.
Nasafiyga koʻplab hadislarni oʻrgatgan ustozlari orasidan Abu Ali al-Hasan ibn Abdulmalik ibn Ali ibn Muso ibn Isrofil Nasafiy (XI-XII asrlar), Umar ibn Ahmad ibn Muhammad ibn ash-Shabib ash-Shabibiy ad-Dizakiy (v. 1117-18), Abu Muhammad Abdulloh ibn Ahmad an-Nofila (v. 1109-10) nomlarini alohida taʼkidlab oʻtish lozim.
Cáceres
Cáceres Ispaniyaning Estremadura mintaqasida joylashgan shahardir. Cáceres provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 1768 km2. Aholisi — 94179 kishi (2010).
Nasafiy (tarixchi)
Ustozlari
Jumladan, birinchi ustozi Hasan ibn Abdulmalik Nasafiyning nomi olimning „Kitob al-qand“ asarida 135 oʻrinda zikr etiladi. Nasafiy bu ustozidan Abul Abbos Mustagʻfiriyning maʼlumotlarini rivoyat qilgan. Mustagʻfiriy „ulum al-hadis“ sohasidagi yirik olimlardan boʻlib, bevosita „al-jarh va-t-taʼdil“, yaʼni hadislarni ishonchli yoki zaifga ajratish ilmining bilimdoni boʻlgan. Uning bu sohada olib borgan tadqiqotlari natijalari avvalambor „Tarixi Nasaf“da jamlangan. Bu asarni Abu Saʼd as-Sam’oniy ikki jildli katta kitob, deb tavsiflaydi. Demak, Nasafiy olim Mustagʻfiriy maʼlumotlarini bir kishi vositasida naql etadi.
Ikkinchi ustozi — Umar ibn Ahmad ash-Shabibiy ad-Dizakiy. U oʻz ustozi Umar ibn Ahmad al-Forisiydan (v. 1062-63) olgan bilimlarini Nasafiyga yetkazgan. Movarounnahr ilm-fani tarixiga oid yozilgan „Kitob al-kamol fi maʼrifat ar-rijol bi-Samarqand“ („Samarqand ulamolaridan hadis roviylarini bilish boʻyicha mukammal kitob“) asaridagi maʼlumotlarni Nasafiy aynan shu ustozidan olgan. Mazkur asar Abu Saʼd Abd ar-Rahmon ibn Muhammad al-Idrisiy (v. 1015) tomonidan yozilib, „Kitob al-kamol“ boshqa mualliflar qatori Nasafiyga asosiy yozma manba boʻlib xizmat qilgan.
Uchinchi ustozi — Abu Muhammad Abdulloh ibn Ahmad an-Nofila as-Samarqandiy (v. 1109-10). Nasafiy „Kitob al-qand“da 45 oʻrinda uning maʼlumotlaridan foydalangan. Ammo Nasafiyning asarida mashhur muhaddis hofiz Abu Bakr Muhammad ibn Abdulloh an-Najjorning nevarasi boʻlmish ushbu ustozi haqida uning vafot etgan yilidan boshqa toʻliqroq maʼlumot bizga yetib kelmagan.
Nasafiy yuzlab ustozlardan hadis rivoyat qilishidan maʼlum boʻladiki, olim yoshligidan boshlab bu ilm bilan shugʻullanishga jiddiy eʼtibor bergan. Uning ustozlari orasida Nasaf, Samarqand kabi Movarounnahrdan chiqqan va islom olamida mashhur boʻlgan olimlarni uchratish mumkin.
Shogirdlari
Nasafiyning shogirdlari qatorida birinchi oʻrinda uning 1113-yilda tavallud topgan va „al-Majd“ laqabi bilan tanilgan oʻgʻli Abul Lays Ahmad ibn Umarni zikr etish mumkin. Olimning bu oʻgʻli haqida Abu Saʼd as-Sam’oniy iliq fikrlarni bildirib, uning faqih, fozil, voiz va yetuk inson boʻlganini taʼkidlaydi. As-Sam’oniy 1154-yilda Samarqandga borganida Abul Lays bilan uchrashib, ilmiy muloqotda boʻlgan. Uning aytishicha, bir-birlari bilan tez-tez uchrashib turishar, Majd undan baʼzi kitoblarni olib turar edi.
Bor (unsur)
Bor - unsurlar davriy jadvalining 5 unsuri, nimmetall. Bor (lotincha: Borum), V — Mendeleyev davriy sistemasi III guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib raqami 5, atom massasi 10,811. Tabiiy Bor (unsur) ikkita barqaror izotopdan iborat: 10B (19,57 %) va 11B (80,43 %). Bor (unsur)ning radioaktiv izotoplari olingan. Bor (unsur)ni birinchi marta Bor (unsur) GeyLyussak va Bor (unsur) Tenar 1808-yilda bor angidridi B2O3 ni metall holdagi kaliy ishtirokida qizdirish usuli bilan olgan. Bor (unsur) yer poʻstining ogʻirlik jihatidan 3YU4 % ini tashkil etadi. Tabiatda erkin holda uchramaydi. Lekin Bor (unsur) birikmalari koʻpincha yer ostidan chiquvchi suvlarda hamda qoldiq jinslar tarkibida, neft suvlarida, dengiz, shoʻr koʻllar, issiq suvlarda, vulqon lavalari va tuproqlarda uchraydi.
Nasafiy (tarixchi)
Shogirdlari
Majd Nasafiy 1156-yilda haj safariga otlandi. U 1157-yilda Bagʻdoddan qaytayotib, Bistom shahridan oʻtganida ismoiliylardan boʻlgan qaroqchilar — „ahl al-qilo“ („qal’alar ahli“) guruhi karvon yoʻlini toʻsadi. Ular karvondagi Hijozdan kelayotgan yetmishdan ortiq kishi, jumladan, juda koʻplab ulamolarni qirib tashladilar. Ular orasida Majd Nasafiy ham bor edi. U Bistom nohiyasidagi bir qishloqda dafn etildi.
Bor (unsur)
Bor (unsur) — rangeiz, kulrang yoki qizil rangli kristall yoxud qora rangli amorf modda. Uning rangi va holati allotropik shakl oʻzgarishiga bogʻliq. Bor (unsur)ning 10 dan ortiq allotropik modifikatsiyalari maʼlum. Bor (unsur) qattiqligi jihatidan barcha moddalar orasida ikkinchi oʻrinda turadi (olmosdan keyin). Uning Moos boʻyicha qattikligi 9,3, mikroqattiqligi esa 30,4 GPa ga teng. Suyuqlanish temperaturasi 2075 °C, qaynash temperaturasi 3658 °C. Elektr tokini yomon oʻtkazadi. Bor (unsur) koʻpgina birikmalarda 3 valentlik boʻlib, kompleks tuzlar hosil qilishga moyil. Amorf hoddagi Bor (unsur) kristall holdagiga nisbatan birmuncha faolroq hisoblanadi. Bor (unsur) kimyoviy reaksiyalarga suyet kirishadi. Tra oshgan sayin uning faolligi orta boradi. Yuqori trada Bor (unsur) kislorod, oltingugurt va galogenlar bilan birikadi. 700 °C gacha qizdirilganda bor angidridi B2O3, ni hosil qiladi. 900° dan yuqorida azot bilan birikib, bor nitrid BN, kumir bilan qizdirilganda bor karbid B4C, metallar bilan esa boridlar beradi. Oddiy sharoitda Bor (unsur) kislotalarda erimaydi, lekin konsentrlangan nitrat kislotada borat kislota (H3BO3) gacha oksidlanadi. Konsentrlangan ishqor erigmalarida astasekin erib, boratlar hosil qiladi. Bor (unsur)ning kompleks birikmalaridan borgidridlar, mas, VGʻ3 bilan NGʻ ning birikishidan hosil boʻladigan fakultetorborid yoki borftorid kislota N[VGʻ4] bilan Na [VGʻ4] ahamiyatli. Elementar Bor (unsur) tabiiy manbalardan bir necha bosqich bilan olinadi. Maye, boratlarni issiq suvda yoki sulfat kislotada parchalab borat kislotaolinadi, uni suvsizlantirib bor angidridi hosil qilinadi. Soʻngra angidridni magniy, natriy, kalsiy, rux, kaliy yoki temir bilan qaytarib qoraqoʻngʻir rangli kukun holidagi Bor (unsur) olinadi va nitrat kislota bilan tozalanadi. Yarimoʻtkazgichlar sanoati uchun kerakli Bor (unsur) galogenidlardan olinadi va h. k.
Bor (unsur) poʻlatlar qattiqligini oshiruvchi qoʻshimcha sifatida, yadro reaktorlarida ishlatiladigan oʻzaklar tayerlashda va boshqa maqsadlarda ishlatiladi. Bor (unsur)ning koʻpgina birikmalari (mas, borat kislota va uning tuzlari, VGʻ3 va boshqalar) dan sanoatda keng foydalaniladi. Borat kislota H3BO3.
Hazrati Bob Farg‘oniy ziyoratgohi
Hazrati Bob Farg‘oniy ziyoratgohi — Namangan shahar Pop tumanida joylashgan ziyoratgoh hisoblanadi. Hazrati Bob Farg‘oniy qadimiy Farg‘onaning mashhur shayxlaridan bo‘lib, „Bob“ taxallusi bilan nom qozongan.
Nasafiy (tarixchi)
Shogirdlari
Nasafiy shogirdlari orasida aksariyat hollarda nasaflik muhaddislarni uchratamiz. Ular qatorida Abu Muhammad Abdulloh ibn Ali Nasafiy (XII asr), Abul Qosim Muhammad ibn Muhammad Nasafiy (XII asr), Abu Bakr Muhammad ibn al-Hasan Nasafiylarni (XII asr) zikr etish mumkin. Ammo Nasafiyning shogirdlari orasida Abu Muhammad al-Hasan ibn Ahmad as-Samarqandiy, Abu Nasr Ahmad ibn Abdurrahmon ar-Rigʻdamuniy, Abu Abdulloh Muhammad ibn Ibrohim an-Nurbashtiy kabi Nasafdan tashqaridagi muhaddislar ham uchraydi. Nurbashtiy Nasafiydan Bagʻdoddagi „Xumor-tegin“ madrasasida hadis eshitgan.
Abu Saʼd as-Sam’oniy oʻz ustozlari haqida maʼlumot bergan „Muntaxab mu’jam shuyux as-Sam’oniy“ („as-Sam’oniy ustozlari qomusining saylanmasi“) nomli asarida Nasafiyning hadis ilmidagi salohiyatiga shunday baho beradi: "Abu Hafs Umar ibn Muhammad ibn Ahmad Hofiz Nasafiy Samarqandiy Nasaf ahlidan boʻlib, Samarqandda yashagan. U mazhab va adab ilmining bilimdoni boʻlgan imom, faqih va fozil kishilardan edi. Fiqh va hadis boʻyicha asarlar yozgan. Muhammad ibn al-Hasan ash-Shayboniyning (v. 804-05) „al-Jomi as-sagʻir“ („Kichik toʻplam“) asarini nazmga solib, sheʼriy usulda bergan… Ustoz jamlash va tasnif qilish boʻyicha peshqadam olimlardan biridir. U Abu Muhammad Ismoil ibn Muhammad an-Nuhiy Nasafiy, Abul Yusr Muhammad ibn Muhammad ibn al-Husayn al-Pazdaviy, Abu Ali al-Hasan ibn Abdulmalik Nasafiy va ulardan boshqa koʻplab kishilardan hadis eshitgan. Men u kishini tiriklik chogʻida Samarqandda uchratmagan boʻlsam-da, Abu Hafs Nasafiydan yozma ravishda barcha eshitganlari (masmuot) va toʻplamlari uchun ijoza olganman. Bir jamoa kishilar undan menga hadis rivoyat qilganlar… U hadisni va uni oʻrganishni yaxshi koʻrar edi. Uning juda chiroyli fiqhiy va hikmatli sheʼrlari bor edi".
Abu Saʼd Sam’oniyning bergan taʼrifidan shunday xulosa qilish mumkinki, Nasafiy oʻz davrida Samarqandning eng mashhur muhaddislaridan edi. Hadis boʻyicha juda koʻp ustozlari boʻlib, bu ilmga oid koʻplab asarlar yozgan. Olim faqat oʻzi yozgan asar va toʻplamlar bilan kifoyalanmay, oʻsha davrdagi mashhur ulamolarning asarlarini shogirdlariga imlo qilib yozdirgan. Talabalar oson tushunishlari uchun ularni sharhlab, esda saqlab qolishlari uchun sheʼriy usulda bayon etgan.
Asarlari
Nasafiy bir necha yillik ilmiy safarlar va ulamolar suhbatidan hosil boʻlgan bilim va tajribalariga asoslangan holda bir qator fan sohalarida asarlar yozdi. Manbalarda alloma oʻzidan yuzdan ortiq ilmiy asar qoldirgani haqidagi maʼlumot mavjud. Ularni tafsir, hadis, kalom, fiqh va sheʼriyat kabi shartli besh guruhga boʻlish mumkin.
Tafsir ilmi boʻyicha olim „at-Taysir fi (ilm) at-tafsir“ („Tafsir ilmiga oid osonlashtirilgan kitob“) asarini yozgan. U toʻrt jilddan iborat boʻlib, unda Qur’on oyatlarining sharhi oʻziga xos tartibda berilgan.
Hadis ilmida olim muayyan mavqeni egallagan. Unga „al-Hofiz“ nomining nisbat berilishi fikrimiz dalilidir. Hofiz darajasiga erishgan muhaddislar kamida 20 ming, baʼzi kitoblarga koʻra 50 ming yoki 100 ming va undan ortiq hadislarni matn va isnodlari bilan toʻliq yod bilganlar.
Allomaning hadis ilmida peshqadam boʻlganini uning bu sohada yozgan asarlari ham tasdiqlaydi. Masalan, Nasafiy Imom Buxoriyning „al-Jomi as-sahih“ asarini sharhlab, oʻzining „an-Najoh fi sharh axbor kitob as-sihoh“ („Sahih kitobidagi xabarlarni sharhlash boʻyicha erishilgan yutuqlar“) nomli kitobini yozdi.
Hozirgi kunda Nasafiyning Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Abu Rayhon Beruniy nomli Sharqshunoslik institutida saqlanayotgan „Matla an-nujum va-majma al-ulum“ („Yulduzlarning chiqish joyi va ilmlarning tutashgan yeri“) nomli katta hajmdagi qomusiy nodir qoʻlyozma asarining bir qismi ham hadis ilmi hamda vaʼz-nasihatlarga bagʻishlangan.
Bundan tashqari, olim hadis ilmining turli janrlariga bagʻishlangan „Tatvil al-asfor li-tahsil al-axbor“ („Xabarlar talabidagi uzoq safarlar“) asarining ham muallifidir.
Kalom ilmida Nasafiy Imom Moturidiy anʼanalarini davom ettirdi. Masalan, Abu Ali al-Hasan ibn Abdulmalik al-Moturidiy, sahoba Abu Ayyub Xolid al-Ansoriy avlodi boʻlmish Abul Hasan Ali ibn al-Hasan al-Moturidiy kabi olimlar Nasafiyning ustozlari edilar. Nasafiy oʻzining bilvosita ustozi Imom Moturidiy taʼlimotini ixcham va qisqa shaklga keltirib, moturidiylik taʼlimotini keng yoyishga xizmat qildi. U yaratgan „Aqoid an-Nasafiy“ asari islom olamida keng tarqalgan boʻlib, unga koʻplab sharh va hoshiyalar yozilgan. Olim kalomga oid birgina shu asarni yozgan boʻlsa-da, uning ilohiyotchi sifatida shuhrat qozonishiga sabab uning juda qisqa holda islom aqidasini nazariy asoslab berganidir.
Fiqh ilmi boʻyicha Nasafiy oʻzidan soʻng hanafiy fiqhiga oid boy ilmiy meros qoldirdi. Manbalarda uning bu sohada yaratgan sakkizta asarining nomi keltiriladi. Ulardan „Kitob ad-doir fi-l-fiqh“ („Fiqhga doir kitob“), „Mashori ash-shori“ („Qonunchining qonunlari“), „al-Hasoil fi-l-furu“ („Furu boʻyicha erishilgan yutuqlar“) yoki „al-Hasoil fi-l-masoil“ („Masalalar boʻyicha erishilgan yutuqlar“)ning nomlarigina bizga maʼlum xolos. Uning „al-Manzuma an-nasafiya fi-l-xilofiyot“ („Nasafiyning xilof ilmiga oid nazmiy kitobi“), „Tilbat at-talaba“ („Tolib istagan kitob“), „Sharh al-usul li-l-Karxiy“ ("al-Karxiyning „usul“iga sharh"), „Fatovo shayx al-islom as-Sugʻdiy“ („Shayxu-l-islom as-Sugʻdiy fatvolari“) asarlari bizgacha yetib kelgan.
Sheʼriyat sohasida ham olim samarali ijod etib, yozgan asarlarining koʻp qismini nazmga solgan. Jumladan, „Kitob al-qand“da keltirgan hadislaridan aksarini oʻz tili bilan sheʼriy uslubda ham sharhlab oʻtadi. Yuqorida nomi zikr etilgan fiqhga oid „Al-Manzuma an-nasafiya fi-l-xilofiyot“ asari esa toʻligʻicha nazmiy usulda yozilgan.
Nasafiy oʻzi asar yozish bilan birga boshqa olimlarning kitoblaridan ham dars bergan. Masalan, 1137-yilda Samarqanddagi „Ku-yi Muqotil“, „Ku-yi namdon-giron“ nomli masjidla¬rda va oʻz masjidida (masjid Abi Hafs Nasafiy) hamda „Tabgʻoch-xon“ madrasasida hadis ilmi toliblariga quyidagi asarlarni imlo qildi:
Nasafiyning baʼzi asarlari shuhrat qozonganini, ularga koʻplab sharhlar bitilganidan ham bilish mumkin. Olim asarlaridan bizgacha yetib kelganlarining soni oʻndan oshadi. Bu asarlar kelajakda Nasafiyning serqirra ijodining turli yoʻnalishlarini mufassal oʻrganishga yetarli asos boʻlib xizmat qila oladi.
Xulosa qilib aytish mumkinki, Nasafiy oʻz davrining taniqli olimi boʻlib, turli ilm sohalarida faoliyat yuritdi. U qoldirgan boy maʼnaviy meros asrlar osha Oʻrta Osiyo xalqlari maʼnaviyatini koʻtarishga xizmat qildi. Ayni kunda ham bu xazina oʻz qadr-qimmatini yoʻqotmadi, balki xalqlar, xususan, yoshlar orasida ilm-maʼrifat nurlarini sochib, tarix zarvaraqlarini yoritmoqda.
Wallingford (Iowa)
Wallingford AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Emmet okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,51 km2. Shundan 2,51 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 388 m balandlikda joylashgan.
NGC 5522
NGC 5522 Choʻpon yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1787-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Alekseyevka (Zeyskiy tumani)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Alekseyevka — Rossiyaning Amur viloyati Zeyskiy tumanidagi qishloq posyolkasi . Aholisi 2018-yilda 1 kishi bo'lgan va 1 ta ko'cha bor.
Geografiya
Alekseyevka avtomobil yoʻlida Zeyadan (tuman maʼmuriy markazi) 39 km janubi-gʻarbda joylashgan hudud. Nikolayevka eng yaqin qishloq posyolkasi.
Gjormë
Gjormë — Albaniya shimolidagi Shkodër okrugi, sobiq Gruemirë munisipalitetidagi aholi punkti. 2015-yilda mahalliy hukumat islohotida u Malësi e Madhe munitsipaliteti tarkibiga kirdi.
Taxtlar oʻyini qahramonlari roʻyxati
upright=1.35|right|frameless
Madison (Mississippi)
Madison AQShning Mississippi shtatida joylashgan shahardir. Madison okrugi tarkibiga kiradi.
Baysal (Shimoliy Qozogʻiston viloyati)
Baysal — Qozogʻistonning Shimoliy Qozogʻiston viloyati Qiziljar tumanidagi qishloq. Kato kodi — 595065200.
Taxtlar oʻyini qahramonlari roʻyxati
George R. R. Martinning Muz va olov qoʻshigʻi (A Song of Ice and Fire) romani asosida ishlangan Taxtlar oʻyini televizion serialining bosh roldagi aktyorlari va ular ijro etgan qahramonlar roʻyxati.
Madison (Mississippi)
Aholisi
16930 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 420,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 35,5 km2. Shundan 34,9 km2 quruqlik, 0,6 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 103 m balandlikda joylashgan.
Toʻlqin Hayit
Toʻlqin Hayit, (1957-yil 15-noyabr, Sariosiyo tumani, O'zbekiston SSR) — yozuvchi, ssenariynavis , Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasining aʼzosi (1998-yildan), O‘zR FA Temuriylar tarixi davlat muzeyi katta ilmiy xodimi , „Eng ulug‘, eng aziz“ Respublika ko‘rik-tanlovining g‘olibi (2009), O‘zbekistonda xizmat ko‘rsatgan madaniyat xodimi (2011), Qirg‘iziston Respublikasi FA ning Xalqaro Chingiz Aytmatov nomidagi mukofot sovrindori (2020).
Hayoti va taʼlimi
To‘lqin Hayit 1957-yil 15-noyabrda Surxondaryo viloyatining Sariosiyo tumani Dashnobod qishlog‘ida istiqomat qiluvchi Hayitovlar oilasida dunyoga kelgan. 1975—1981-yillarda Respublika rus tili va adabiyoti instituti talabasidir. 1981—1985-yillarda Surxondaryo viloyat, Sariosiyo tumani, 79 maktabda o‘qituvchilik qilgan. 1985—1991-yillarda „Yosh leninchi“ gazetasi korrektori, bo‘lim mudiri boʻlib ishlagan. 1991—1992-yillarda O‘zbekiston bolalar fondi masʼul kotibi, 1993—2006-yillarda „O‘zbekiston“ davlat teleradiokompaniyasi bosh direktor o‘rinbosari, bosh muharriri, katta muharriri, guruh rahbari. 2006—2012-yillarda „O‘zbekiston“ nashriyot-matbaa ijodiy uyi „Tong yulduzi“ gazetasi bosh muharriri. 2012—2013-yillarda „Tengdosh“ gazetasi bosh muharriri. 2013-yildan buyon O‘zR FA Temuriylar tarixi davlat muzeyi katta ilmiy xodimi lavozimida ishlab kelmoqda.
Asarlari
„Meni kechir, bolajon“ (1991), „Dashnobod hangomalari“ (1992), „Vafo malikasi“ (2005) , „Qora Shahzoda“ (2007) nasriy asarlari va „Ulug‘ Amir o‘gitlari“ (2004) , „Shohi Zinda“ (2005) , „Amir Temur haqida hikoyalar“ (2009) kabi tarixiy janrdagi asarlari chop etilgan.
Roʻyxati
Oilasi
Otasi — Hayitov Mingboy 1924-yil, Surxondaryo viloyati, Sariosiyo tumanida tugʻilib, 1994-yilda vafot etgan. Sariosiyo tuman Dashnobod davlat xo‘jaligi ishchisi boʻlgan. Onasi — Hayitova (Muhammadiyeva) Sora 1932-yil, Surxondaryo viloyati, Sariosiyo tumanida tugʻilgan. Uy bekasi boʻlgan. 2010-yilda vafot etgan.
Turmush o‘rtog‘i — Hayitova (Tursunova) Muazzam Kenjayevna 1961-yil, Surxondaryo viloyati Toshkent shahar „Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi“ nashriyoti muharriri.
O‘g‘li — Hayitov Umid To‘lqinovich. 1986-yil, Surxondaryo viloyati, Yangi O‘zbekiston nashriyoti direktori.
Qizi — Hayitova Sevara To‘lqinovna. 1988-yil, Surxondaryo viloyati. Uy bekasi.
Qizi — Hayitova Saodat To‘lqin qizi. 1994-yil, Surxondaryo viloyati. Uy bekasi.
Qizi — Hayitova Maxfuza To‘lqin qizi. 1998-yil, Surxondaryo viloyati, Temuriylar tarixi davlat muzeyi rassom-dizayneri.
Haselünne
Haselünne Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Emsland tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 159,16 km2. 12 741 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Haselünnening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Dugenta
Dugenta Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Benevento provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15 km2. 2667 nafar aholi istiqomat qiladi.
Vitezslov Nezval
Vítězslav Nezval ([ˈviːcɛslaf ˈnɛzval]; 1900-yil 26-may — 1958-yil 6-aprel) chex shoiri, yozuvchisi va tarjimoni edi. U XX asrning birinchi yarmidagi eng sermahsul avangard chex yozuvchilaridan biri va Chexoslovakiyadagi syurrealistik harakatning hammuassisi edi.
Hayoti
Uning otasi Janubiy Moraviyadagi Biskoupki qishlogʻida maktab oʻqituvchisi boʻlgan. U tez-tez sanʼat koʻrgazmalarini tomosha qilish uchun sayohat qilgan, shuningdek, bastakor Leoš Janáchek qoʻlida tahsil olgan musiqachi edi. Oʻn bir yoshida Nezval Třebíčdagi gimnaziyaga yuborildi. U yerda pianino chalishni va musiqa bastalashni oʻrgandi. 1918-yilda u Avstriya armiyasiga chaqirilgan. Ammo kasal boʻlib qolganligi uchun tez orada uyiga joʻnatilgan. Birinchi jahon urushidan soʻng Nezval Pragaga koʻchib oʻtdi va Charlz universitetida falsafa boʻyicha oʻqishni boshladi. Lekin u dissertatsiyani tugata olmagani uchun maʼlumotini ololmadi. Bu vaqt ichida Praga kafelari va koʻchalarida gullab-yashnagan shov-shuvli adabiy jarayon uni sehrlab qoʻydi.
Ijodiy faoliyati
Vítězslav Nezval Devětsil avangard rassomlar guruhining aʼzosi edi. Bu nom soʻzma-soʻz tarjima qilinganda „toʻqqiz kuch“, Butterbur zavodining chexcha nomi. Lekin chex tilida soʻzlashuvchi guruhning toʻqqizta asoschisiga ishora. Devětsil aʼzolari oʻz davrining koʻzga koʻringan chex rassomlari edi. 1922-yilda Devetsil guruhiga Vítězslav Nezval, Jindřich Shtyrski, Yaroslav Seifert, Karel Teige va Toyen (Marie Cerminova) kirdi. Lekin guruh ular bilan cheklanmadi. Praga lingvistik maktabining asoschisi Roman Yakobson nomi ham shu guruh bilan bogʻliq edi. Oldingi proletar guruhi singari, Devetsil ham Fransiyadan oʻzining avangard adabiyoti va Rossiyadan kelib chiqqan marksistik siyosiy mafkurasi uchun ilhom izlagan. Birinchi jahon urushidan keyin Chexoslovakiya davlati yangi tashkil topgan boʻlsa-da, yosh avlod hali ham boʻshliq borligini va haqiqiy ozodlikka erishish uchun oʻzgacha yechim zarurligini his qildi. Bu ziyolilarning aksariyatida inqilobga ishtiyoqmandlik bor edi. Ular Leninga sodiqliklarini eʼtirof etdilar. Ularning faylasuf-prezidenti Tomas Masarik chinakkam ijtimoiy fikrlaydigan demokratiyani bergan boʻlsa-da, Nezval va uning guruhidagilar bu rejimni oʻzlarining eʼtiqodlari va maqsadlari sifatida qabul qilishmadi. Ular oʻz asarlarida sinfiy birdamlikning marksistik-internatsionalistik ongini afzal koʻrishlarini bildirishgan.thumb| Fransuz shoiri Filipp Soupa va Nezval (1928-yil) Nezval, shuningdek, Poetizmning asoschisi boʻlgan. Devětsil ichidagi yoʻnalish, asosan, Karel Teige tomonidan nazariy qilingan. Uning asarlari qator sheʼriy toʻplamlar, eksperimental pyesalar va romanlar, xotiralar, esselar va tarjimalardan iborat. Karel Teyge, Jindrix Shtirskiy va Toyen bilan birga Nezval tez-tez Parijga borgan. U yerda fransuz surrealistlari bilan koʻrishgan. Uning André Breton va Pol Elyuard bilan yaqin doʻstligi 1934-yilda Chexoslovakiyaning syurrealistik guruhini tashkil etishda muhim rol oʻynadi. Bu Fransiyadan tashqaridagi birinchi surrealistik guruhlardan biri edi. Nezval bu guruhning „Surrealizm“ jurnalida muharriri boʻlib ishlagan.
Nezvalning „Sbohem a šáteček“ sheʼri 1937-yilda chex bastakori Vítězslava Kapralova tomonidan musiqaga solingan va 1940-yilda Rafael Kubelik tomonidan uning orkestr versiyasida namoyishi qilingan.
Shoirning „Qaytish chiptasi“, „Xudo yor boʻlsin va roʻmolcha“, „Pragada yomgʻir barmoqlari“, „Buyuk kurantlar“, „Qanotlar“, „Gullar va shaharlar“ kabi sheʼriy toʻplamlari mavjud
Siyosiy faoliyat
Nemislar Chexoslovakiyani bosib olgandan soʻng, u fashizmga qarshi yashirin qarshilik harakatida qatnashdi. 1944-yilda qamoqqa tashlangan.
Chexoslovakiya ozod qilinganidan keyin Nezval oʻz faoliyati uchun koʻplab eʼtiroflar va mukofotlarga sazovor boʻldi. U poetizm gʻoyalariga sodiq qolishga va ularni yangi davlat tomonidan tasdiqlangan badiiy taʼlimot boʻlgan sotsialistik realizm bilan uygʻunlashtirishga harakat qildi. Siyosat bilan faol shugʻullanib, Axborot vazirligining kino boʻlimi boshligʻi boʻldi. thumb| 1958-yilda Nezval vafot etgan uyga oʻrnatilgan yodgorlik Nezvalning salomatligi 1950-yillarning boshida yomonlasha boshladi. 1958-yil 6-aprelda u Pragada oʻtkir pnevmoniya va yurak yetishmovchiligidan vafot etdi. Birinchi motam marosimi Rudolfinda boʻlib oʻtdi. 10-aprel kuni rasmiy dafn marosimi boʻldi. U Pragadagi Vyshehrad qabristoniga dafn etilgan. Uning qoʻlyozmalari Milliy adabiyot yodgorligi arxivi tomonidan sotib olingan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Sainte-Marie (Cantal)
Aholisi
107 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,87 km2. Dengiz sathidan 840 m m balandlikda joylashgan.
Chilla mozor ziyoratgohi
Chilla mozor ziyoratgohi — Namangan shahar Pop tumanida joylashgan Uyg‘ur qishlog'ida joylashgan antik o’,rta asrlar arxeologiya yodgorligi hisoblanadi.
Tuzilishi
Maydoni 300 kvadrat metr, tuproqli tepalik. Ayrim manbalarda nekronim Chillamozortepa shaklida kuzatiladi. U yerda qadimiyqayroqtoshlarga yozuv bitilgan qabrtoshlari mavjud bo’lib, ayrimlari sindirilgan. Ilmiy jihatdan o’rganilmagan va tadqiqot olib borilmagan.
Abaoszi
Abaoszi (Yelyuy I) — (872—926) — kidan hukmdori va Xitoyning Lyao sulolasining asoschisi. 907—926-yillarda hukmronlik qilgan. Abaoszi 872-yilda Janubiy Moʻgʻulistonda kidan qabilalari orasida tugʻilgan. Uning oilasi qabila sarkardalari sifatida kidan qabilalar ittifoqida muhim shaxslar hisoblangan. Otasi Yelyuy Saladi kidanlarning Ila qabilasi rahnamosi edi. Abaoszi 901-yilda Ila qabilasining boshligʻi boʻlib, 903-yilda u kidan harbiy kuchlarining qoʻmondoni lavozimiga tayinlangan. Bu uning kidan davlati iyerarxiyasida buyuk xondan keyin ikkinchi oʻringa chiqishiga taʼsir qilgan. U 905-yilda Shansi shahriga olib borib, Xitoyning bu yerdagi harbiy sarkardasi Li Keyung bilan birodarlik bitimini tuzgan. Uning zafarli yurishlari qabilalar orasida obroʻyini oshirib, hokimiyat tepasiga kelishini taʼminlagan. Abaoszi 907-yilda kidanlarning xoqoni boʻlgan va 916-yilda imperatorlik taxtiga oʻtirgan. Bu vaqt oralig‘ida u, asosan, oʻz yaqinlari (qarindoshlari va aka-ukalari) tomonidan ko‘tarilgan qoʻzgʻolonlarni bostirish bilan band bo‘lgan. 918-yilda Abaoszi devor bilan o‘ralgan o‘z poytaxti — Shangszing shahrini 100 kun ichida qurdirib bitkazgan. Shuningdek, uning buyrug‘iga ko‘ra, 920-yilda katta kidan yozuvi ishlab chiqilgan. Abaoszi olib borgan urushlar natijasida butun Ichki Moʻgʻuliston, Shimoliy Xitoy va Janubiy Manjuriyani bosib olingan va yagona davlatga birlashtirilgan. Shu tariqa, keyinchalik Lyao imperiyasi nomini olgan Kidan xalqlarining yirik imperiyasi tashkil topgan. Abaoszi 926-yil 6-sentyabrda vafot etgan.
= Manbalar =
IC 287
IC 287 Eridan yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Naslchilik kitobi
Naslchilik kitobi, nasldor hayvonlar davlat kitobi — zot standartlariga mos keladigan naslli mollarni roʻyxatga olish kitobi. Naslchilik kitobida xoʻjaliklarda urchitilayotgan hayvonlar zotlaridagi eng mashhur erkak va urgʻochi hayvonlarning kelib chiqishi va mahsuldorlik koʻrsatkichlari haqidagi maʼlumotlar qayd qilib boriladi. Naslchilik kitobi zotlarni takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega. Dunyoda birinchi marta Naslchilik kitobi Angliyadagi yoʻrtoqi otlarning sinov natijalari boʻyicha 1751-yilda nashr etilgan. 1793-yilda nashr etilgan kitobda 1690-yildan boshlab yoʻrtoqi sof zotli otlarning genealogik maʼlumotlari toʻplangan. Keyinchalik qoramol zotlari: 1822-yilda shortgorn va gernsey; 1838-yilda jersey; 1845-yilda gereford; 1862-yilda aberdin-anguss va gallovey zotlari boʻyicha Naslchilik kitobi lari chop etilgan. Rossiyada 1834-yilda salt miniluvchi sof zot va 1839-yilda orlov zoti boʻyicha, 1903— 08 yillarda Kursk, Harkov va Shimoliy qishloq xoʻjaligi jamiyatlarining Naslchilik kitobi tashkil etilgan. 1924-yilda yaroslav, 1926-yilda qizil gorbat, 1927-yilda xolmogor sigir zotlari toʻgʻrisidagi kitoblar chop etilgan.
Oʻzbekistonda Naslchilik kitobi birinchi marta 1941-yilda N.A.Teterin va P.P.Yesyutinlar tomonidan "Oʻrta Osiyoning zotli otlari" boʻyicha 1-jild, shuningdek, 1950 va 1960-yillarda P. K. Trofimov va V. A. Shchekinlar tomonidan "Qora-bayir zotlari" kitobining 2- va 3-jildlari, 1982-yilda K.A. Lixov, N. T. Gorshkov va T.D.Sabdushevlar tomonidan "Qorabayir zotlari"ning 4-jildi tayyorlanib, nashr etilgan. Qoramolchilikda 1958-yilda A.A. Atbashyan tomonidan "Bushuyev zot guruhi" davlat Naslchilik kitobining 1-jildi tuzilgan boʻlib, unda 60 buqa va 240 sigir, 1982-yilda A. M. Mustafayev tomonidan "Bushuyev zotlari" davlat naslchilik kitobining 2-jildi tuzilib, bunda 45 buka va 568 sigir haqidagi maʼlumotlar berilgan. Qoʻychilikda 1949-yilda "Hisor qoʻy zotlari"ning 2-jildi va 1980-yilda "Qorakoʻl qoʻy zotlari"ning 11 jildi nashr etilgan.
Kitobda kayd etilgan maʼlumotlardan ishlab chiqarishda keng mikesda foydalanish mumkin. Ushbu kitob respublikada urchitilayotgan nasldor qoramol, ot, tuya, qoʻy va echkilarni roʻyxatga olish, ularning mahsuldorlik koʻrsatkichlarini tahlil qilib, xoʻjalik yurituvchi subʼyektlar oʻrtasida keng targʻib qilish imkonini beradi.
Izatulla Eshmatov.
David Lloyd George
David Lloyd George (17-yanvar 1863-yilda tugʻilgan) — 1916-1922-yillarda Buyuk Britaniya bosh vaziri. 1945-yil 26-martda 82-yoshida Caernarfonshire, Uelsda vafot etgan. 100 buyuk britaniyaliklardan biri.
Pajovë
Pajovë — Albaniyaning markaziy qismidagi Elbasan okrugida joylashgan qishloq va sobiq munisipalitet. 2015-yilda mahalliy hokimiyat islohotida u Peqin munitsipalitetining boʻlinmasiga aylandi. 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda qishloq aholisi soni 6,626 nafar kishi edi. Munitsipal birlik Pajovë, Gryksh i Madh, Bishqem, Paulesh, Bishqem Fushë, Leqit, Lazaren, Haspiraj, Hasnjok, Cengelaj, Garunje e Papërit va Cacabeze qishloqlaridan iborat boʻlgan.
Marianna (Pennsylvania)
Marianna AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Washington County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
591 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 5,1 km2. Shundan 5,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Baxsh
Baxsh Eronning maʼmuriy boʻlinishining bir turi. Baʼzan okrug deb tarjima qilinsa-da, u Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi shaharcha yoki Angliyaning tumanlariga oʻxshash tuman sifatida aniqroq tarjima qilinishi kerak.
Eronda har bir ostan (oston) yoki viloyat bir necha shahriston yoki okrugdan iborat. Bular ham oʻz navbatida baxsh va tumanlarga boʻlinadi. Baxshlar, asosan, markaziy shahar yoki shaharga ega boʻlgan oʻnlab qishloqlardan iborat. Baxshlarning rasmiy gubernatori bakhshdar (baxshdor) deb ataladi.
Odatda baxshlarda bir nechta shahar (, šahr) va dehiston (munitsipalitetlar yoki qishloq aglomeratsiyalari; )lar boʻladi. Dehistonlarlar bir qancha qishloqlar yigʻindisidir.
Bunday boʻlinmalarni yaxshiroq tushunish uchun quyidagi jadval foydali boʻlishi mumkin: V viloyati ikkita tumanga boʻlingan deb faraz qilaylik: A va B. A okrugi 3 ta tumanga ega: Markaziy, X va Y. Markaziy tuman M shahrini oʻz ichiga olgan tumandir. U okrugning markazi. Har bir tuman bir nechta shaharlarni yoki bir nechta qishloq aglomeratsiyalarini (RA) oʻz ichiga olishi mumkin. Bu misolda Markaziy tuman oʻz navbatida Q1, Q2, Q3 va Q4 qishloqlaridan tashkil topgan M shahar, N shahar va RA T ni oʻz ichiga oladi. X tuman O shahar va RA Uni oʻz ichiga oladi. Y tumanida shaharlar yoʻq va bitta RA V mavjud. Minimal okrug Markaziy deb nomlangan yagona tuman sifatida faqat bitta shahardan iborat. Quyidagi jadvaldagi B okrugi shunday turdagi boʻlib, faqat bitta Q shahrini oʻz ichiga oladi.
Cañaveral
Cañaveral Ispaniyaning Estremadura mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Cáceres provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 86,48 km2. Aholisi — 1286 kishi (2007).
NGC 5523
NGC 5523 Choʻpon yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Arktur
thumb|upright|Arktur va [[quyosh oʻlchamlarini solishtirib koʻrish]] Arktur — Hoʻkizboqar yulduz turkumining eng ravshan va bizga eng yaqin yulduzi, O kattaliqda (Arktur). Osmonning Shimoliy yarim sharidagi 3 ta eng ravshan yulduzlardan biri. Arkturning yerdan uzoqligi 25 yorugʻlik yiliga teng. Oʻzbekistonda qish, bahor va yozda koʻrish mumkin.
Qaraterek
Qaraterek (Қаратерек) — Qozogʻiston Respublikasining Pavlodar viloyati Mayskiy tumanidagi qishloq. Qoraterek qishloq okrugining maʼmuriy markazi. Koʻktoʻbe qishlogʻidan taxminan 60 km janubi-sharqda joylashgan. KATO kodi - 555645100.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 983 kishi (486 erkak va 497 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 920 kishi (451 erkak va 469 ayol) yashagan.
Nozières (Ardèche)
Nozières Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ardèche departamenti Tournon-sur-Rhône tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
243 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 21,4 km2. Dengiz sathidan 471 – 1061 m balandlikda joylashgan.
Casar de Cáceres
Casar de Cáceres, Ispaniyaning Estremadura mintaqasida joylashgan shahardir. Cáceres provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 130,47 km2. Aholisi — 4841 kishi (2010).
Durazzano
Durazzano Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Benevento provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13 km2. 2070 nafar aholi istiqomat qiladi.
Marietta (Pennsylvania)
Aholisi
2599 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,9 km2. Shundan 1,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Cho'yanlarni yumshatish
Choʻyanni yumshatish (ruscha otjig chuguna) — choʻyanni egiluvchan choʻyan olish maqsadida 1173…1223°K haroratda uzoq vaqt ushlab turish. Choʻyanni yumshatish jarayonida beqaror sementit yoʻqoladi va yumshoq uglerodning (yumshatuvchi uglerod) ixcham aralashmalari hosil boʻladi.
Nasoyim ul-muhabbat
"NASOYIM ul-MUHABBAT" ("Sevgi shabadalari") — Alisher Navoiy asari. 1495—96 yillarda Abdurahmon Jomiyning "Nafohat ul-uns" asari taʼsirida yozilgan. Jomiy asariga tanqidiy qaragan Navoiy "burungʻi zamondagʻi mashoyixdin barchasining zikrin qilmaydurlar va oʻz muosirlarining koʻpi-ni, oʻzlarin ham bitmaydurlar" der ekan, asarda Jomiy, Lutfiy, Ashraf Muflisiy, Shayx Sanʼon, Nosir His-rav, Nasimiy va shular qatori Ahmad Yassaviy, Sulaymon Boqirgʻoniy kabi "turk mashoyixlari" haqida maʼlumot beradi. Navoiy asarda ilova qilingan shaxslarning faqat sufiyona qarashlarinigina yoritmasdan, adabiyot va jamiyatdagi oʻrnini belgilashga ham katta eʼtibor bergan. "N. ul-m." Navoiyning didaktik qarashlari, tarjimonlik va tadqiqotchilik faoliyati hamda estetik qarashlarini oʻrganish uchun muhimdir. "N. ul-m."ning baʼzi nusxalari Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik instituti qoʻlyozmalar fondida saqlanadi (inv. № 3415, 857 3420, 8514, 1825).
Naslchilik xoʻjaligi
Naslchilik xoʻjaligi - chorva hayvonlari va parrandalarning maʼlum bir zotiga mansub mollarni urchitish bilan shugʻullanadigan xoʻjalik. Naslchilik xoʻjaligi yetakchi naslchilik zavodi bilan hamkorlikda yagona seleksion dastur asosida maʼlum bir zotdagi mollarni yetishti-rib koʻpaytiradi, ularning tip va ti-zimlarini takomillashtiradi. Naslchilik ishini olib borishning asosiy usuli naslchilik zavodlaridagi kabi sof zotli urchitish boʻlib, zotdagi tizim va oilalarni takomillashtirib, podada duragay mollar boʻlsa, ularni qon singdirish usuli bilan chatishtiradi. Naslchilik zavodlaridan va chet davlatlardan keltirilgan nayelli mollarni koʻpaytirib, oʻz reproduktiv mollarini maʼlum yoʻnalishda zooveterinariya qoidalari asosida parvarish qiladi.
Salers (Cantal)
Salers Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Cantal departamenti Mauriac tumani tarkibiga kiradi.
Naslchilik xoʻjaligi
Shuningdek, oʻz podasini toʻldirishdan tashqari oddiy naslchilik fermalari-ga, naslchilik reproduktorlariga va dehqon (fermer) xoʻjaliklariga naslli mollar yetkazib beradi. Xoʻjalikda mollar va parrandalar har yili bo-nitirovkadan oʻtkaziladi, nasldor hayvonlarni davlat kitobiga yozishga kerakli hujjatlarni rasmiylashtiradi.
Salers (Cantal)
Aholisi
368 nafar aholi istiqomat qiladi (2006). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 76 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,85 km2. Dengiz sathidan 951 m balandlikda joylashgan.
Naslchilik xoʻjaligi
Naslchilik xoʻjaligi belgilangan tartibda qar besh yilda bir marta Qishloq va suv xoʻjaligi vazirligining Chorvachilikda naslchilik ishlari bosh davlat inspeksiyasi tomonidan davlat attestatsiyasidan oʻtkaziladi. Naslchilik xoʻjaligining faoliyatiga baho berishda xoʻjalikda olib borilayotgan naslchilik ishlarining ahvo-liga, chorva mollari bosh soniga, mah-suldorligiga hamda ularning sogʻlom-ligiga alohida ahamiyat beriladi.
Oʻzbekistonda Naslchilik xoʻjaligining bir necha to-ifadagi tarmoklari tashkil etilgan. Ular naslchilik zavodlari, Naslchilik xoʻjaligilari va naslchilik fermalaridir. 2003-yilda Naslchilik xoʻjaligi toifasida jami 357 ta xoʻjalik ishladi. Barcha toifadagi Naslchilik xoʻjaligilarining 44 tasini naslchilik zavodlari, 66 tasini Naslchilik xoʻjaligilari va 247 tasini naslchilik fermalari tashkil etdi. Qoramolchilikda 16 zavod, 24 xoʻjalik va 212 naslchilik fermasi, qorakoʻlchilikda 18 zavod, 13 xoʻjalik va 3 ferma, dumbali qoʻychilikda 2 zavod, 3 xoʻjalik va 14 ferma, echkichilikda 1 ta zavod, 2 ta xoʻjalik va 4 ta ferma, yilqichilikda 3 ta zavod, 1 ta xoʻjalik va 11 ta ferma, tuyachilikda 2 ta ferma, parrandachilikda 1 ta zavod, 1 ta I-tartibli va 1 ta I-tartibli reproduktor xoʻjaligi, baliqchilikda 1 ta zavod, choʻchqachilikda 2 ta xoʻjalik, asal-arichilikda 2 ta xoʻjalik, 2 ta ferma va tut ipak qurti boʻyicha 3 ta naslchilik st-yasi va 15 ta naslchilik zavodi mavjud (2003) (yana qarang Davlat naslchilik zavodi).
Izatulla Eshmatov.
Ahmad Gʻazzoliy
Hayot
Taniqli ilohiyot olimi, huquqshunos va so‘fiy Abu Homid Muhammad al-G‘azzoliyning ukasi Ahmad G‘azzoliy Xurosondagi Tus yaqinidagi qishloqda tug‘ilgan. Bu yerda u birinchi navbatda huquqshunoslik boʻyicha taʼlim olgan. U hali yoshligida tasavvufga yuzlanib, avval Abu Bakr Nassaj Tusiy (1094- yilda vafot etgan), so‘ngra Abu Ali Farmadiy (1084 yilda vafot etgan) shogirdi bo‘ladi. U 1095 yilga kelib so'fiylik bo'yicha ilg'or bo'lgan va akasi Abu Homid undan Bag'dodning Nizomiyiyasida o'z o'rniga dars berishni va rejali yo'qligida mas'uliyatni o'z zimmasiga olishni so'radi.
O'zidan oldingilar orasida u eng kuchli ta'sirga Halloj bo'lgan va u o'zining asosiy sevgi g'oyasini o'z tafakkurining asosiga aylantirgan. Uning barcha yaratilgan go'zallik ilohiy go'zallikning timsoli ekanligiga bo'lgan ishonchi ham xuddi shunday tarzda Hallaji yoki neo-Platonik edi. Ahmad G‘azzoliy ta’kidlaganidek, Alloh mutlaq go‘zallik va barcha go‘zal go‘zalliklarni sevuvchidir, har qanday go‘zallikka sig‘inish ilohiy ishqda ishtirok etishdir. Shu boisdan "naẓar-bāzī" yoki "shāhid-bāzī" amaliyoti paydo bo'lib, yosh va chiroyli yuzlarga tikilib, u mashhur bo'lgan amaliyotdir.
Ahmad G'azzoliy shogirdlari
Ahmad G'azzoliy so'fiy ustoz va mashhur voiz sifatida ko'p sayohat qilgan. U Nishopur, Marog'a, Hamadon va Isfahonda bo'lgan. U tasavvufning nufuzli ustozlari, jumladan, Ayn al-Quzat Hamadoniy, Shayx Adiy ibn Musofir ,Abu al-Najib as-Suhravardiy, Suhravardiya ordeni va uning Kubroviyya, Mavleviy va uning hosilalari asoschisi boʻlgan. Niʼmatullohiy buyuradi.
1123- yoki 1126- yillarda Qazvinda vafot etgan, dafn etilgan.
Nasoro
Nasoro (arab. — nasroniy soʻzining koʻpligi; masihiylar, xristianlar) — Qurʼonda Iso paygʻambarga ergashgan dindorlarning atalishi. Rivoyatlarga koʻra, Iso Masih Nosira nomli shaharda tugʻilgan boʻlib, uni Nosiriy deb atar edilar. Unga ergashgan kishini esa nasroniy deb yurita boshlaganlar. N. Iso Masihni ilohiylashtirgani uchun islom dini nuqtai nazarida shirk ahlidan hisoblanadilar. Zero islomda Alloh taologa hech bir narsani tenglashtirish, hatto oʻxshatish mumkin emas. N. esa Iso Masihni muqaddas uchlikning biri deb unga eʼtiqod qiladi. Shuning uchun ham Qurʼonning koʻp oyatlarida N. tilga olinadi va Muhammad (sav)ni eʼtirof etishga daʼvat qilinadi.
Love Wedding Repeat
Love Wedding Repeat — 2020-yilda Netflix tomonidan tarqatilgan AQSh filmi.
IC 288
IC 288 Persey yulduz turkumidagi S? (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Kaygınca, Taşköprü
Kaygınca — Kastamonu viloyatining Taşköprü tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.
Chor-Sutun masjidi
Chor-Sutun masjidi — kichik masjid boʻlib, ustunli gumbazli masjidning tipik namunasidir. Masjid Termizning shimoliy qismida, monumental binodan unchalik uzoq boʻlmagan joyda qurilgan boʻlib, uni mahalliy aholi „kyoshk“ — qal’a deb atashgan. XI asr boshlarida masjid yonida Oʻrta Osiyodagi eng qadimiy minora Chor-Sutun minorasi qurilgan.
Oʻsha paytda uzoq vaqt tashlab ketilgan masjid xarobalari 1938-yilda V. A. Shishkin tomonidan topilgan. Masjid xarobalar topilgan vaqtda uning devor va ustunlarning faqat pastki qismlari saqlanib qolgan. Saqlanib qolgan qismlarini qayta tiklash orqali masjidning juda gʻayrioddiy boʻlib chiqqan asl qiyofasini tasavvur qilish imkon paydo boʻldi.
Arxitekturasi
Masjidning diametri bir metrdan sal koʻproq boʻlib, ustunlari pishiq gʻishtdan shlakli ohakdan yasalib bir xil kenglikdagi kvadrat asoslarda turardi. Janubi-gʻarbiy devorning oʻrtasida gʻayrioddiy shakldagi mehrob bor boʻlgan. Mehrobning yarim doira shaklidagi uyasi islomgacha boʻlgan davrda monumental binolarning jabhalarini bezashda ishlatilganiga oʻxshash oltita qavariq toʻsiqlar bilan bezatilgan edi. Markaziy Osiyodagi mehroblarning aksariyati toʻrtburchak yoki beshburchak shaklda, yarim doira shaklidagi mehroblar juda kam uchraydi, Chor-Sutun masjidining yarim doira shaklidagi „gofrirovka qilingan“ mehroblari esa mutlaqo oʻziga xosdir. Markaziy Osiyoda, balki islomning boshqa mamlakatlarida ham kam ucharatilgan. Chor-Sutun masjidi (X asr) muayyan davrlarda jome va baʼzida namozgoh masjid vazifasini bajargan.
Magee (Mississippi)
Magee AQShning Mississippi shtatida joylashgan shahardir. Simpson okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4200 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 332,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,6 km2. Shundan 12,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 132 m balandlikda joylashgan.
Wapello (Iowa)
Wapello AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Louisa okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2067 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 618,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,47 km2. Shundan 3,34 km2 quruqlik, 0,13 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 173 m balandlikda joylashgan.
Vaida, Estoniya
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Vaida — Estoniya shimolidagi Harju okrugi, Rae Parish shahrida joylashgan kichik tuman  hisoblanadi. U taxminan 21 km da joylashgan poytaxt Tallindan janubi-sharqda, Tallin-Tartu yo'lida (E263). Vayda 990 nafar aholi istiqomat qiladi (2010-yil 1-yanvar holatiga ko'ra).
Vaida birinchi marta 1241-yilda Daniya aholini ro'yxatga olish kitobida qayd etilgan. Vaida Manor ( Kutish ) 1630-yillarda tashkil etilgan bo'lib, deyarli uch asr davomida manor ko'plab egalariga ega edi. 19-asr boshlarida qurilgan 1 qavatli asosiy bino 1905-yilgi inqilob paytida yoqib yuborilgan. 1911-yilda etnik estoniyalik Yaan Saar yangi yog'och asosiy bino qurdi, ammo bu ham 1945-yilda yonib ketdi. Hozirgi kunda bog' asosan sobiq manordan qolgan.
Hozirgi vaqtda Vaidada boshlang'ich maktab, kutubxona va pochta bo'limi mavjud.
Lingen (Ems)
Lingen  Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Emsland tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 176,13 km2. 51 177 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
IC 289
IC 289 Kassiopeya yulduz turkumidagi PN (sayyoraviy tumanlik) tipli sayyoraviy tumanlikdir.