cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ivaki(Iwaki), Fukushima
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Yaponiyaning Fukushima prefekturasida joylashgan shahar. 2020-yilning 1-aprel holatiga koʻra, Ivaki(Iwaki) aholisi 337 765 kishi, aholi zichligi esa har kilometr kvadratga 270 kishini tashkil qiladi. Umumiy maydoni 1232.02 kilometr kvadrat. Har yili Ivaki 6-8 avgust kunlari Taira Tanabata festivali ga mezbonlik qiladi.
Geografiyasi va iqlimi
Shahar Tohoku viloyatining janubi-sharqiy qismida joylashgan va Ibaraki prefekturasi bilan chegaradosh. Shahar Fukusima prefekturasi umumiy maydonining qariyb 8,9 foizini egallaydi. Shaharning gʻarbiy qismi togʻlar va oʻrmonlardan iborat boʻlib, shaharning 70 foizini egallaydi. Shahar togʻlardan sharqqa oqib oʻtadigan, Natsuigava darasi va Shidokigava darasi ning chuqur vodiylarini hosil qiluvchi, tik qiyaliklarga ega daryo oʻzanlariga ega. Shaharning tekisroq sharqiy qismida aholining koʻp qismi joylashgan. Sohil boʻyida 7 ta plyaj mavjud. Ivaki qirgʻogʻida issiq Kuroshio oqimi va sovuq Oyashio oqimi uchrashib, moʻl-koʻl baliq ovlashga zamin yaratadi. Shahar bayrogʻi va gerbida bu ikki oqimning uchrashuvi tasvirlangan. Okeandan iliq va nam shamollar esib turadi.
Iqlimi
Ivaki (Iwaki) moʻtadil iqlim zonasida joylashgan va mo '' tadil iqlimga ega. Shaharda oʻrtacha harorati 13.1 °C va uning oʻrtacha yillik yogʻinlari 1,383.0 mm boʻladi. Shaharda qayd etilgan eng yuqori harorat 37.7 °C va qayd etilgan eng past harorat -10.7 °C. Shahar kamdan-kam hollarda tayfunlarga duchor boʻladi.
Aholisi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Ivaki (Iwaki) aholisi soʻnggi 60 yil ichida nisbatan barqaror boʻlib qoldi.
Tarixi
thumb| Ivaki (Iwaki) shahar hokimiyati Hozirgi Ivaki (Iwaki) hududi qadimgi Mutsu viloyatining bir qismi boʻlgan. „Iwaki“ soʻzi „toshli qal’a“ degan maʼnoni anglatadi. Miloddan avvalgi 645-yildagi Nara davridagi Taika islohoti ostida markaziy hukumat hozirgi shaharning shimoliy qismida „Iwaki tumani“ va janubiy qismida „Kikuta okrugi“ ni tashkil etildi. 653-yilda Ivaki (Iwaki) okrugi Taga viloyati tarkibiga kirdi va Ivaki tumaniga aylandi. 718-yilda Mutsu provinsiyasi bilan birga beshta tumandan iborat Ivaki viloyati tashkil topdi: Ivaki, Shinexa, Namekata, Uta, Vatari va Hitachi provinsiyasidan berilgan Kikuta. Shineha hozirgi Naraha, Namekata va Uta hozirgi Soma, Vatari hozirgi Vatari, Miyagi hisoblanadi. Hozirgi Ivaki shahrining hududi Kikuta va Ivakidan iborat boʻlgan. Yamato hukumati shimoldagi Emishi qabilalarining bosqiniga qarshi taxminan 708-yilda Nakoso toʻsigʻini qurgan.
11-asrning oxirida Xitachi provinsiyasining Ivaki urugʻi Ivaki tumaniga bostirib kirdi va uni Yoshima, Ivasaki, Ivaki, Naraxaning toʻrtta tumanga boʻldi. Ushbu urugʻ bosib olgan hudularni Kamakura davridan Sengoku davrining oxirigacha boshqargan. 1600-yilda Ivaki Sadataka Sekigahara jangi paytida Tokugava Ieyasuga qarshi chiqdi va natijada Ivaki urugʻi magʻlubiyatga uchradi. Torii Tadamasa Edo davrida Tokugava syogunati davrida Ivakitayra mulkining daymyo si etib tayinlangan va Ivakitaira qal’asini qurgan. Ivakitayra hozirgi Ivaki shahrining faqat bir qismini qamrab olgan: shaharning boshqa qismlari Izumi mulklari (1634) va Yunagaya mulklari (1670) nazorati ostida edi. Uchala mulk ham Bakumatsu davrida Boshin urushi paytida Satcho ittifoqiga qarshi Tokugavani qoʻllab-quvvatlash uchun Ouetsu Reppan Domei tarkibiga qoʻshildi, ammo Meiji islohoti va 1871-yilda xan tizimining bekor qilinishidan soʻng yangi Meiji hukumati Ivakitayra prefekturasini, Yunagaya prefekturasini tashkil qilishdi. 1896-yilda Ivaki Bank va Taira Banklari tashkil etildi.
1897-yilda Yaponiya hukumati temir yoʻli boshqarmasi Ivakidaira qal’asi negizida Taira stantsiyasini qurdi. Natijada Xonsyudagi eng yirik va Yaponiya poytaxti Tokioga eng yaqin joylashgan Joban koʻmir koni oʻzlashtirildi va Taira aholisi koʻpaydi. Ivaki (Iwaki)ning baliqchilik, oʻrmon xoʻjaligi va qishloq xoʻjaligi ham shu vaqtdan boshlab gullab yashnadi. Ikkinchi jahon urushidan keyin Joban koʻmir koni yopildi. Shundan soʻng,Tabiiy issiq buloqlardan samarali foydalanildi va Spa Resort Hawaiians issiq buloqlar kurorti tashkil etildi.
Hozirgi shahar 1966-yil 1-oktyabrda 14 ta munitsipalitet (5 ta shahar, 4 ta shahar va 5 ta qishloq) qoʻshilishi bilan tuzilgan. Shaharlari: Taira (平), Uchigō (内郷), Ivaki (磐城), Nakoso (勿来) va Jōban (常磐); shaharlari, Yotsukura (四倉), Tōno (遠野), Ogava (小川) va Hisanohama (久之浜); va beshta qishloq: Yoshima (好間), Miwa (三和), Tabito (田人), Kawamae (川前) va Ōhisa (大久). Taira Ivaki (Iwaki) markazi boʻli qolmoqda. 1979-yil aprel oyida avtomobil raqam belgisi sifatida „Iwaki raqami“ joriy etildi.
1999-yil 1-aprelda shahar prefektura hukumatining avtonomiyasi kuchaygan asosiy shahar sifatida belgilandi.
2011-yil 11-martda shahar zilzila va undan keyin sunamiga uchradi. 2011-yil 20-may holatiga koʻra, 303 kishi halok boʻldi va 82 kishi bedarak yoʻqoldi.
Hukumati
Ivaki (Iwaki) toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 37 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Ivaki (Iwaki) Fukushima prefekturasi assambleyasiga 10 nafar saylash huquqiga ega.
Hududiy boʻlinishi
Ivaki (Iwaki) — markazlashtirilmagan shahar boʻlib, 14 ta munitsipalitet (5 shahar, 4 shahar va 5 qishloq) qoʻshilishi natijasida yaratilgan. Shaharlari:,  ,  ,  va  ; shaharlar:  ,  ,  va  ; va beshta qishloq:  ,  ,  ,  va.
Ivaki (Iwaki) markaziy hududi sobiq Taira shahri boʻlib, unda Ivaki meriyasi, Ivaki shahar litseyi, Ivaki (Iwaki) stansiyasi va boshqalar mavjud. Onahama va 1954-yilda, 1966-yilda birlashishdan oldin Ivaki (Iwaki) tomonidan qoʻshib olingan. Yumotoda Yaponiyadagi eng qadimgi onsenlardan biri boʻlgan, koʻplab ryokan mehmonxonalari boʻlgan Iwaki Yumoto Onsen joylashgan. Bu yerda, shuningdek, Spa Resort Hawaiians, yiliga 1,5 million tashrif buyuruvchi kurorti joylashgan. Onahama — koʻplab zavodlar, baliqchilik va port inshootlari joylashgan port shaharchasi. Shuningdek, akvarium, baʼzi plyajlar va dengiz boʻyidagi restoranlar mavjud.
Iqtisodiyoti
Iqtisodiyotning asosiy negizini sanoat va qishloq xoʻjaligi tashkil etadi. Xususan, Ivaki (Iwaki) mashinasozlik, yogʻochdan tayyorlangan mahsulotlar va kimyoviy moddalar ishlab chiqarish markazidir. Ivaki (Iwaki) shahrining sanoat ishlab chiqarishi Tohoku mintaqasida 1-oʻrinda turadi. Ivaki (Iwaki) diqqatga sazovor joylarga boy va har yili 7,64 million sayyoh tashrif buyuradi. Fukushima prefekturasida sanoat va diqqatga sazovor joylar markazi Ivaki, siyosiy markazi esa Fukusima shahridir. Nakoso issiqlik elektr stantsiyasi, Koʻmir bilan ishlaydigan yirik Nakoso issiqlik elektr stantsiyasi Ivaki shahrida joylashgan.
Import va eksport
Onahama porti (2003)
Transporti
Okean va togʻlar bilan oʻralgan Ivaki (Iwaki) Fukusimaning Nakadori mintaqasiga qaraganda qoʻshni Ibaraki prefekturasi dagi Mito bilan, jumladan Koriyama yoki Fukushima prefekturasi poytaxti bilan chambarchas bogʻlangan. Joban liniyasi shaharda shimoldan janubga oʻtadi. Markaziy stantsiya Ivaki (Iwaki) stansiyasi boʻlib, u Ivakini Koriyama bilan bogʻlaydigan Sharqiy Banʼetsu liniyasining terminali hisoblanadi.
Temir yoʻl
thumb| Ivaki (Iwaki) stantsiyasi 22x22px JR Sharq — Joban liniyasi
22x22px JR Sharq — Baʼetsu Sharqiy liniyasi
Magistral yoʻl
thumb| Ivaki (Iwaki) JCT
Sport
Iwaki-Taira velodromi shahar ichida joylashgan.
Boshqalar
right|thumb| Ivaki (Iwaki) velodromi
Katta oʻrta maktablar
Ivakida Fukusima prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan 14 ta davlat oʻrta maktablari mavjud. 1 ta xususiy oʻrta maktab va u3 ta xususiy birlashtirilgan oʻrta maktab mavjud. Prefektura, shuningdek, Ivaki hududida 3 ta maxsus taʼlim maktabini boshqaradi.
Oʻrta maktablar
Ivaki shahrida 39 ta davlat oʻrta maktablari mavjud. 3 ta xususiy birlashtirilgan oʻrta maktablar mavjud (yuqorida sanab oʻtilgan). Shaharda 67 ta davlat boshlangʻich maktablari ham ishlaydi.
Mahalliy diqqatga sazovor joylar
right|thumb| Misora Xibari yodgorligi
right|thumb|200x200px| Shiramizu Amidado
Festivallar
right|thumb| Taira Tanabata festivali, Yaponiyadagi tanabata uchun eng mashhur festivallardan biri
Melanie Chartoff
Melanie Barbara Chartoff (talaffuzi: „Melanie Chartoff“, 1948-yil 15-dekabrda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa va komediyachi. U birinchi marta ABC serialidagi Fridays (1980—1982) epizodida va 1990-yillarda Fox sitkom Parker Lewis Canʼt Lose filmidagi komediyachi obrazini yoritdi.
Karyerasi
Chartoffning birinchi televizion roli 1976-yilda „Search for Tomorrow“ filmida hamshira rolini oʻynaganida, undan keyin 1978-yilda „American Hot Wax“ kinofilmida paydo boʻlgan. U birinchi marta ABC telekanalining Fridays filmi orqali milliy miqyosda taniqli shaxsga aylandi, bu Saturday Night Live ning oʻz versiyasini yaratishga urinishi edi. Chartoff qisman shouning soxta yangiliklar translyatsiyalarida langar sifatidagi muntazam roli tufayli, shuningdek, uning komediya mahorati (xususan, Nancy Reagan taassurotlari) tufayli darhol serialda ajralib chiqdi.
1991-yilda Chartoff va uning hamkasbi Michael Bell uyda dush va lavabo suvlarini qayta ishlatish uchun Grayway Rotating Drain, shuningdek kulrang suvni qayta ishlash qurilmasini ishlab chiqdilar. Keyingi yili ular Ronald K. Fordning yordami bilan mahsulotni tugatdilar va patentladilar.
Mukofotlar
Drama-Logue va Daytime Emmy mukofotlari bilan bir qatorda, u Umid shahri tomonidan bolalar saratoni boʻyicha tadqiqotlarga foyda keltirishi uchun yillik Hellowen bayramini tashkil etgani uchun iqtibos keltirildi va konsertlari uchun Los-Anjeles meridan minnatdorchilik yorligʻini oldi.
Presenzano
Presenzano Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Caserta provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 31 km2. 1745 nafar aholi istiqomat qiladi.
Aldosteron
Aldosteron — buyrak usti bezi poʻst qavatining gormoni; kortikostero-idlarp mansub, kortikosteron hosilasi. Mol. m. 360,48. Kortikosteroid faollikka ega. Dezoksikortikosterondan 100-120-marta faolroq. A. organizmda minerallar almashinuvini, natriyning bevosita soʻrilishini va kaliyning siydik bilan ajralishini rostlab turadi. A. hosil boʻlishi organizmdagi suv-tuz al-mashinuvi va ovqat tarkibidagi natriy va kaliy miqdoriga bogʻliq. A. ajralishida adrenokortikotrop gormon, angio-tenzin, renin va boshqa ishtirok etadi.
Bailey (Texas)
Bailey AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Fannin okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
213 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 205,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,0 km2. Shundan 1,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 217 m balandlikda joylashgan.
Abu Bakr al-Iyoziy
Abu Bakr al-Iyoziy (أبو بكر العياضي) — Hanafiyya-moturidiyya mazhabining yirik vakili.
Iyoziylar shajarasi
Abu Bakr al-Iyoziy iyoziylar sulolasidan hisob­lanib, Abu Ahmad al-Iyoziyning ukasidir. Ibn Zakariyo iyoziylar shajarasini tuzib chiqqan, shajara sahoba Saʼd ibn Uboda al-Ansoriyga borib taqalgan. Shajara quyidagicha: Abu Bakr Muhammad ibn Abu Nasr Ahmad ibn Abbos ibn Husayn ibn Jabala ibn Gʻolib ibn Jobir ibn Navfal ibn Iyoz ibn Yahyo ibn Qays ibn Saʼd ibn Uboda al-Ansoriy.
Calhoun City (Mississippi)
Aholisi
1872 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 304,7 nafar kishi.
Abu Bakr al-Iyoziy
Iqtiboslar
Al-Moturidiyning zamondoshi va Samar­qandning mashhur olimlaridan bo‘lgan, mahalliy aholi orasida katta hurmat qozongan. Ibn Zakariyoning „Sharh jumal usӯl ad-dӣn“ asarida keltirilishicha, faqih Abdussamad ibn Ahmad al-Arbinjoniy Abu Mansur al-Moturidiy vafot etganda Abu Bakr al-Iyoziyning quyidagi so‘zlarini aytgan: "Diniy ilm va hukmlarni o‘rgatishda bu ummatning olimlari o‘tgan payg‘ambarlar kabidir. O‘tmishda bir payg‘ambarning davri tugab, yechilishi kerak bo‘lgan masalalar paydo bo‘lsa va u masalalarni ochib beruvchi biron olim qolmasa, yangi bir payg‘ambar yuborilganidek, bu ummatning ichida ham har asrda vafot etgan faqihlarning o‘rniga yo yangi olimlar keladi, yoki qiyomat boshlanadi. Chunki, Alloh o‘z bandalarini yo‘l ko‘rsatuvchilardan mahrum qilmaydi."
Calhoun City (Mississippi)
Geografiyasi
Maydoni — 6,2 km2. Shundan 6,1 km2 quruqlik, 0,1 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 86 m balandlikda joylashgan.
Abu Bakr al-Iyoziy
Iqtiboslar
Muhammad ibn Ibrohim al-Hasiriyning „Al-Hāvӣ fi-l-fatāvā“ asarida keltirilgan rivoyatga ko‘ra, Abu Bakr al-Iyoziydan bir kishi o‘zining ahli sunna val-jamoa eʼtiqodida ekanini qanday anglashi mumkinligi haqida so‘raganda, u shunday javob bergan: "Kimning ilmi ahli sunna val-jamoaning ilmi, Allohning kitobi, Rasulining sunnati va salaf faqihlarning aytgan so‘zlariga muvofiq kelsa, u kishi ahli sunna val-jamoa mazhabida bo‘ladi."
Sergey Yesenin
Sergey Aleksandrovich Yesenin (3-oktabr, 1895 — 28-dekabr, 1925) — iqtidorli rus lirik shoiri va yozuvchisi. Yesenin „chinakam xalqona shoir“ deb nom taratgan. Shoir oʻz sheʼrlarida oddiy xalq, dehqonlar, rus qishlogʻidagi hayot va tabiat haqida yozgan. 20-asrning eng mashhur rus shoirlaridan boʻlishiga qaramay, Yesenin 30 yoshida oʻz joniga qasd qilgan. Sergey Yeseninning sheʼrlarini oʻzbek shoiri Erkin Vohidov buyuk mahorat bilan oʻzbek tiliga tarjima qilgan.
Abu Bakr al-Iyoziy
Iqtiboslar
Bu rivoyatlar Abu Bakr al-Iyoziyning Samar­qand hanafiylari orasida yaxshi obro‘ga ega bo‘lganidan darak beradi. Shuning uchun ham Ibn Zakariyo Abu Bakr al-Iyoziyni „ahli sunna val-jamoaning bayroqdori“ deb eʼti­rof etgan. Shuningdek, uning al-Moturidiyning taʼziyasida aytgan so‘zlari Samarqand maktabi ichida Abu Bakr al-Iyoziy va Abu Mansur al-Moturidiyning alohida mavqelari bo‘lganidan dalolat beradi.
IC 446
IC 446 Yakkashox yulduz turkumidagi RN+* tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.
Sergey Yesenin
Hayoti
Sergey Yesenin 1895-yil 3-oktabrda Rossiyaning Ryazan shahri atrofidagi Konstantinovo qishlogʻida tavallud topgan. Hozirgi kunda bu qishloq Yesenin qishlogʻi deb ataladi. Yesenin 1920-yillarda bir necha marotaba AQShga va Yevropaga borgan. Umrining oxirida Yeseninning hayoti algʻov-dalgʻov boʻlib ketgan. 1925-yil Sankt Peterburgdagi Angleter mehmonxonasida Yesenin oʻzini osib qoʻygan. Shoir Moskvada dafn etilgan.
Abu Bakr al-Iyoziy
Mashhur asari
Abu Bakr al-Iyoziy ayrim aqidaviy qarashlarini o‘z ichiga olgan „Al-Masāil al-’ashara al-’iyāziyya“ asarini vafotiga yaqin yozib tugatgan va mahalliy aholi mu’taziliylar aqidalaridan uzoq bo‘lishlari uchun uni xalq orasida eʼlon qildirgan. Abu Bakr al-Iyoziy ushbu kitobida quyidagi o‘n­ta aqidaviy masalani yoritib bergan:
Sergey Yesenin
Shoir sifatida
„Moskva mayxonalari“ (1924) va boshqa turkum sheʼrlarida, „Qora odam“ (1925) dostonida shahar hayotining yaramas tomonlari, qishloqni xonavayron qilayotgan „taraqqiyot“ haqqoniy aks ettirilgan. Yesenin „Anna Snegina“ (1925) dostoni hamda „Shoʻro Rusi“, „Zamin dargʻasi“ (1925) toʻplamlarida „kommuna oyoqqa turgʻizayotgan Rus“ni anglashga harakat qilsa ham, oʻzini „oʻtmishga aylanayotgan Rus“ning shoiri deb bildi.
Abu Bakr al-Iyoziy
Mashhur asari
— Shubhasiz, bandalar feʼlini yaratuvchi, Allohdir. Ularning feʼllari Allohning qazosi va mashiati (xohishi) orqali paydo bo‘ladi.
Sergey Yesenin
Shoir sifatida
1924-1925-yillarda Yesenin Oʻrta Osiyo va Kavkazorti mintaqalarida sayohatda boʻlgan. Yesenin qisqa boʻlsa-da Toshkentda ham yashagan, Samarqand shahrida boʻlgan. Yeseninning „Fors taronalari“ (1924-1925) deb nomlangan sheʼrlar turkumi Kavkazort oʻlkalarga sayohat chogʻida yaratilgan. „Fors taronalari“ sheʼrlar turkumi Hofiz, Saʼdiy Sheroziy, Umar Xayyom kabi sharq ijodkorlariga cheksiz hurmat-ehtirom mahsuli sifatida dunyoga keldi.
Abu Bakr al-Iyoziy
Mashhur asari
— Alloh azaliy Xoliqdir (yaratuvchi). Uning ilmi va sifatlari azaliydir. Bu sifatlar na Allohning o‘zi va na boshqasidir.
Sergey Yesenin
Shoir sifatida
„Tanlangan sheʼrlar“, „Zamin dargʻasi“, „Lirika: sheʼrlar, dostonlar“ sheʼriy toʻplamlari Erkin Vohidov tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan (1965, 1970, 1981). 1985-yil Toshkentda shoirning uy-muzeyi ochilgan.
Abu Bakr al-Iyoziy
Mashhur asari
— Qur’on Allohning kalomi bo‘lib, u maxluq (yaratilgan) ham emas va muhdas (keyin paydo bo‘lgan) ham emas.
Sergey Yesenin
Shoir sifatida
Yesenin oʻlimidan bir kun avval doʻstiga atab sheʼr yozgan. Shoirning eng mashhur misralaridan biriga aylangan bu sheʼrni Erkin Vohidov oʻzbek tiliga mahorat bilan tarjima qilgan:
Abu Bakr al-Iyoziy
Mashhur asari
— Katta gunoh sodir etgan moʻminlar holati Allohning mashiatidir (xohishidadir). Alloh istasa, o‘z lutfi bilan ularni kechiradi, xohlasa, adolati bilan ularni gunohlariga yarasha jazoga tortadi. O‘z jazosini olgan har qanday moʻmin oxir-oqibat jannatga kiradi.
Sergey Yesenin
Yozuvchi sifatida
Yesenin faqat sheʼr yozib qolmay bir qancha hikoya ham yozgan. „Jar“ (1916) qissasi, „Bobil va Drujok“ (1917) hikoyasi, „Temir Mirgorod“ ocherkida Yeseninning nasriy imkoniyatlarini namoyish etgan.
Abu Bakr al-Iyoziy
Mashhur asari
— Bandalar uchun foydali (aslah) yoki foydasiz bo‘lishidan qatʼi nazar, Alloh istagan ishni istagan shaklda qilishga qodirdir. Alloh o‘z ishiga javobgar emas, bandalar esa javobgardir.
Sergey Yesenin
Havolalar
„Fors taronalari“ sheʼrlar toʻplami
Abu Bakr al-Iyoziy
Mashhur asari
— Muhammadning katta gunoh qilgan moʻminlarni o‘z shafoatlariga olishlari haqdir.
— Qabr azobi haqdir.
— Alloh, albatta, o‘z bandalarining duo­larini qabul qiladi va bandaning duosida hikmat va foyda bordir. Har qanday qadar (taqdir), xoh u xayr­li bo‘lsin, xoh yomon bo‘lsin, Allohdandir (yaʼni, insonlarning yaxshi yoki yomon bo‘lgan barcha feʼllarini taqdir qilgan Allohdir.
Al-Hasiriyning taʼkidlashicha, ush­bu o‘nta masala o‘sha davrda Samar­qand hanafiylarining asosiy eʼtiqodiy qoidalari sifatida eʼtirof etilgan va ularga ishonmaganlarni „sohib ash-sharr va-l-bid’a“ (bid’at va gunoh egalari) deb hisoblaganlar. Lekin Abu Bakr al-Iyoziy davrida uning ushbu asari ahli sunna val-jamoa ulamolari orasida asosiy manba sifatida ahamiyatini saqlab qola olmagan. Chunki uning zamondoshi Abu Mansur al-Moturidiy yuqoridagi o‘nta masalani kengroq tarzda va boshqa eʼti­qodiy masalalarni „Kitāb at-tavhӣd“ asarida yoritgan.
Myerstown
Myerstown AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Lebanon County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3107 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 2,3 km2. Shundan 2,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Mavlono Qurbat
Mavlono Qurbat— (1868—1948) — alloma va faylasuf. Mavlono Mir Muhammad Amin Qurbat 1868-yil Buxoro shahridagi Xoja Zomucha guzarida ulamo oilasida tug‘ilgan. Xoja Zomucha guzari Ko‘kaldosh madrasasi orqasida joylashgan. Uning otasi sadral ulamo (ulamolar raisi) Mavlono G‘iyosiddin bo‘lib, Buxoroning aʼlami boʻlgan. Mavlono G‘iyosiddin „Soqib“ taxallusi bilan sheʼrlar ijod qilgan. „Soqib“ so‘zi „ravshan“, „yorqin“, „duraxshon“ kabi maʼnolarni bildiradi. Mavlono Mir Muhammad Aminning onasi o‘z davrining olimi Mir Said Shamsiddining qizi edi. Maʼlumki, Mir Said Shamsiddin Mir Sharif Jurjoniyning avlodi hisoblanadi. Mir Sharif Jurjoniy „Sharhi mavoqif“ asarining muallifidir. Mavlono Mir Muhammad Amin besh yashar bo‘lganda otasi Mavlono G‘iyosiddin vafot qiladi. Mir Muhammad besh yasharlikdan maktabga qatnab Qori Habibullohdan saboq oladi. U kishi to‘qqiz yasharliklarida savodxon bo‘ladi. Mir Muhammad arab tili, shuningdek, diniy ilmlarni Domlo Abdushukurdan o‘rtandi. U zoti sharif 18 yasharliklarida Mir Arab madrasasida tahsil ola boshlagan. 1890-yil Mir Muhammad Amin bobolari yurti Andxo‘yga boradilar. O‘sha paytda Buxorodan alloma Nizomiddin ham Andxo‘yga borgan. Mavlono Mir Muhammad ustod Nizomiddindan saboq oladi. Fiqh usuli, hadis, aqoid, kalom, hikmat, tasavvuf ilmlarini chuqur o‘zlashtirgan Mavlono Mir Muhammad o‘z zamonasining allomasi bo‘ldi. Tez orada Andxo‘y madrasasida mudarrislik qiladi. Mir Muhammad Amin „Qurbat“ taxallusi bilan sheʼrlar ijod qilgan. „Qurbat“ so‘zining maʼnosi „yaqinlik“, „samimiylik“, „mahram“dir. Qurbatdan „Devon“ meros bo‘lib qolgan. Qurbat zabardast shoir, olim sifatida muhojir o‘zbek va tojiklar orasida g‘oyat mashhur. Ustod Qurbat „Devon“larida falsafiy-axloqiy mazmundagi g‘azal, muxammas, tarjeʼband, qitʼa, ruboiylar bor. Qurbat zullisonayn shoir bo‘lib, o‘zbek va tojik tillarida yozgan.
Bastawad
Bastawad - Hindistonning Karnataka shtati janubida joylashgan qishloq.
Chaspinhac
Chaspinhac Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Loire departamenti Le Puy-en-Velay tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 16,7 km2.
Ahmad Shavqiy
Misrlik yozuvchi va shoir Ahmad Shoki Ali Ahmad Shoki Bey (1868-yil 16- oktabr - 1932-yil 14-oktabr) - zamonaviy davrning eng buyuk arab shoiri hisoblanadi. Unga “Shoirlar shahzodasi” laqabini qo‘yishadi.
Uning tarbiyasi va tarjimai holi
Ahmad Shavqiy hijriy 1287-yil 20-rajab kuni Qohiradagi Hanafiylar mahallasida 1868-yil 16-oktabrda otasi cherkes va onasi yunon-turk oilasida tug‘ilgan va boshqa manbalarda uning otasi kurd deb aytilgan. Onasi asli turk bo'lib, ba'zi manbalarda uning otasi tarafdagi buvisi cherkes, onasi tomonidagi buvisi yunon ekanligi aytiladi. Uning buvisi Xediv Ismoil saroyida xizmatkor bo'lib ishlagan, boylik va boylik tarafida nabirasini tarbiyalashni o'z zimmasiga olgan va u saroyda u bilan birga o'sgan. U to'rt yoshida Shayx Solih kitobiga qo'shildi, shuning uchun u Qur'ondan bir oz yod oldi va o'qish va yozish tamoyillarini o'rgandi, keyinchalik Al-Mubtadiyon boshlang'ich maktabiga o'qishga kirdi va u erda aniq daholik ko'rsatdi va mukofotlandi. uni maktab to'lovlaridan ozod qilish orqali. U o‘n besh yoshga to‘lgach, (1303-hijriy / 1885-milodiy) yilda huquq maktabiga o‘qishga kirdi va yangi tashkil etilgan tarjima bo‘limiga a’zo bo‘ldi va shu davrda uning she’riy iste’dodi o‘zini namoyon qila boshladi.
U Xediv Tavfiq hisobidan Fransiyaga sayohat qildi va o'sha birinchi o'quv safari Shavqiyning intellektual va ijodiy boshlang'ich nuqtalarini hal qildi va bu safar u o'z hamkasblari bilan birgalikda (Misr taraqqiyot uyushmasi) tashkil etilishida ishtirok etdi. Ingliz istilosiga qarshi milliy harakat paytida u rahbar Mustafo Kamel bilan yaqin do'st bo'lgan.
Butun Yevropada bo‘lganida, u o‘z vujudi bilan unda edi, qalbi esa arab madaniyatiga va Al-Mutanabbiy boshchiligidagi buyuk arab shoirlariga bog‘liq edi. Ammo uning fransuz madaniyatiga ta'siri cheklanmagan va unga fransuz shoirlari, ayniqsa Rasin va Molyerning ta'siri juda katta bo'lgan.
Fransiyada o‘qish davrida va Misrga qaytganidan so‘ng Shovqiy she’riyati Britaniya tomonidan obro‘-e’tiboriga tahdid solayotgan Xidiv Abbosni madh etishga qaratilganligi ta’kidlanadi va tanqidchilar Ahmad Shavqiyning hukmron oilani maqtashga sodiqligini bir qancha sabablar bilan bog‘laydilar.
Ammo bu 1915-yilda inglizlar shoirni Ispaniyaga badarg'a qilishga olib keldi. Bu surgunda Ahmad Shovki bir necha tillarni bilish va Yevropa adabiyotlarini o'rganishda shakllangan qobiliyatidan tashqari arab adabiyoti hamda Andalusiya sivilizatsiyasini ham o'rgandi. Ahmad Shavki bu davrda Misrdagi sharoitlardan xabardor edi. Shu sababli, u uzoqdan ozodlikka intilayotgan xalq va milliy harakatlarga qiziqishi tufayli she'riyat bilan shug'ullanadi. Shawky 1920-yilda Misrga qaytib keldi.
1927-yilda barcha arab shoirlari Shokiyga she'riyat shahzodasi sifatida bay'at berishdi. O'sha davrdan keyin Shokiy o'zini she'riy teatrga bag'ishladi, chunki u bu sohadagi birinchi arab kashshofi hisoblanadi. Uning she'riy pyesalari orasida Kleopatra, Kambiz, Majnun Laylo va Ali Bey Al-Kabirning hayoti haqida hamda vafoti haqida bir qancha asarlari mavjud.
Shoirning to'liq asarlari
Shoir “Divon” (“Ash-shavqiyyot”) nomi bilan mashhur bo‘lgan ulkan devon qoldirgan. U to‘rt qismdan iborat bo‘lib, birinchisida shoirning XIX asrdagi she’rlari, muqaddimasi va hayotining tarjimai holi keltirilgan. U 1925-yilda qayta nashr etilgan va siyosat, tarix va jamiyat bilan cheklangan. Ikkinchi qismga kelsak, u milodiy 1930-yilda, yaʼni besh yil oʻtib bosilgan. Uning sheʼrlarida tarix, siyosat va jamiyatga oid taʼriflar va turli maqolalar mavjud. Uchinchi qism shoir vafotidan keyin milodiy 1936-yilda bosilib, asar faqatgina marsiyalarni o‘z ichiga olgan.
To'rtinchi qism milodiy 1943-yilda paydo bo'lgan va bir nechta maqsadlarni o'z ichiga olgan bo'lib, ulardan eng muhimi ta'lim edi. Shoirning 1929-yildan to vafotigacha yozilgan she'riy romanlari ham bor, jumladan:
Shoirning «Arab mamlakatlari va islom buyuklari» kitobiga kiritilgan she'riy traktati ham bor, unda xushbo'y Payg'ambarning tarjimai hollari haqidagi butun bir bob mavjud. Uzun kitoblar shoir vafotidan keyin nashr etilgan va bu uzunliklarning aksariyati birinchi islom davri tarixidan Fotimiylar davlati davrigacha bo‘lgan tarixiy risolalardir.
Ahmad Shavqiy she’rlarini o‘zining “Ash-shavqiyyot” nomli ulkan to‘plamiga jamlagan. “Kleopatraning o‘limi”, “Kambis”, “Majnun layli”, “Olti hudo”, “Baxil”, “Baqis” kabi ajoyib she’riy pyesalar yozgan. “Hindistonning bokira qizi” kabi nasriy romanlar va bir qancha kitoblar ham yozgan. Ummu Kulsum kuylagan ijtimoiy insholar va ajoyib islomiy tizimlar, ulardan eng mashhuri “Nahj al-Burda” boʻlgan.
Uning nasriy romanlari:
(eramizning) 1932-yilda “ Oltin bozorlari ” sarlavhasi ostida to‘plangan ko‘plab ijtimoiy maqolalar yozgan: Vatan, piramidalar, ozodlik, noma’lum askar, Suvaysh kanali mavzulari.
Uning o'limi
Shavqiy uzoq she'r yozib tugatgandan so'ng uni hayratda qoldirib, Misr yoshlari tomonidan ilgari surilgan akula loyihasini jonlantirib, 14-hijriy, 1351-yil Jumada ul-axira kuni vafot etdi. 1932-yil 14-oktyabr.
Peñamellera Baja
Peñamellera Baja Ispaniyaning Asturiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Asturiya provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 83,85 km2. Aholisi — 1442 kishi.
La Trinité (Manche)
La Trinité Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Saint-Lô tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
312 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 34,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,1 km2.
Neyron (nerv hujayrasi)
thumb|Neyron (1 - [[Dendrit (nerv tizimi)|Dendrit, 2 - Hujayra yadrosi, 3 - Akson)]] Neyron, nevron (neyro... ) - nerv hujayrasi, Nerv sistemasining asosiy strukturaviy va funksional birligi, kalta dendritlar va uzun aksondan iborat (sxema). Hayvon xujayrasiga xos organizmlardan tashqari, Neyron sitoplazma (neyroplazma)sida neyrofibrillalar (tigroid modda) boʻladi. Sezuvchi, qoʻshuvchi va effektor Neyron farq qilinadi. Neyron nerv impulslarini retseptorlardan markaziy nerv sistemasiga (sezuvchi Neyron), markaziy nerv sistemasidan ijrochi aʼzolarga (harakatlanuvchi Neyron) oʻtkazadi, boshqa bir qancha nerv hujayralarini oʻzaro biriktiradi (qoʻshuvchi Neyron) Neyronlar oʻzaro va ijrochi aʼzolar hujayralari bilan sinapslar orqali aloqada boʻladi. Bosh miya katta yarim sharlari poʻstlogʻi, miyacha, markaziy nerv sistemasining boshqa baʼzi boʻlimlari neyroni murakkab tuzilgan. Neyronlar oʻlchami va soni turli hayvonlar va odamda turlicha. akson bn dentrid yoki dentrid bn akson tutashgan joy sinaps deyiladi sinapslardan mediator suyuqligi chiqadi. suyuqlikning vazifasi nerv impulslarini utkizb berish.
NGC 5623
NGC 5623 Choʻpon yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Akdoğu, İliç
Akdoğu — Turkiyaning Erzincan viloyati İliç tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 13 nafar (2022).
Alkled
Alkled (alyuminiy va ing. clag — qoplangan) — ikki tomonidan qalinligiga nisbatan 2-10 foizgacha toza alyuminiy yoki boshqa alyuminiy krtishmasi qatlami qoplangan (pla-kirovkalangan), mustahkam alyuminiy qotishmalaridan tayyorlangan yarim fa-brikat (chala mahsulot — list, quvur va boshqalar). Elektr-kimyoviy jihatdan zanglash (korroziya)dan himoyalangan boʻladi.
Salvador Allende
thumb
Salvador Allende (1908—1973) — Chili prezidenti (1970—1973). Xalq birligi bloki tomonidan nomzodi qoʻyilgan. Chili sotsialistik partiyasi tashkilotchilaridan biri (1933) va rahbari. 1939—1942-yillarda sogʻliqni saqlash vaziri, 1945-yildan senator (1966—69 yillarda senat raisi). Harbiy toʻntarish paytida oʻldirilgan.
Saint-Péray
Saint-Péray Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ardèche departamenti Tournon-sur-Rhône tumani tarkibiga kiradi.
Elektrmanfiylik
Elektrmanfiylik - molekuladagi atomning elektronlarni torta olishini ifodalovchi xarakteristika. Atama amerikalik kimyogar Laynus Poling tomonidan kiritlgan.
Saint-Péray
Aholisi
6963 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 290,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 24,0 km2. Dengiz sathidan 107 – 652 m balandlikda joylashgan.
Saraycık (İskilip)
İskilip— Turkiyaning Choʻrum viloyati İskilip tumaniga qarashli qishloq.
Yod
Yod, iod (lot. Iodum, yun. iodis — binafsha rangli), I — Mendeleyev davriy sistemasining VII guruhiga mansub kimyoviy element, galogenlarga kiradi. Tartib raqami —53, atom massasi 126,9045. 1811 yilda fransuz kimyogari Yod Kurtua tomonidan kashf etilgan. Tabiiy Yod atom massasi 127 ga teng boʻlgan bitta barqaror izotopdan iborat. Oksidlanish darajasi — — 1, +1, +3, +5 va +7; elektronga moyilligi —3,08 eV. Poling boʻyicha elektromanfiyligi 2,5; at. radiusi 0,136 nm, ion radiusi (qavslarda koordinatsion soni keltirilgan) I-—0,206 nm (6), 15+—0,058 nm (3), 0,109 nm (6), G+-0,056 nm (4), 0,067 nm (6).
Yodtarqoq element, minerallaridan — yodargarit Agl, lautarit Sa(YU3)2 lar tarkibida, magma va choʻkma togʻ jinsida uchraydi. Yod togʻ jinslaridan suv taʼsirida yuvilib ajraladi va organizmlarda yigʻiladi. Masalan, suv oʻtlarida (ularning kulida) Yod miqdori 0,5% gacha boʻladi. Yod ning asosiy manbai okean suvlaridir (1l suvda oʻrtacha 5-10~5 g). Yod organik moddalarda oson yigʻiladi. Sanoat miqyosida Yod neft va gaz konlaridan ular bilan birga chiqadigan yoʻlakay suvlar va yer osti issiq shoʻr suvlari (0,01—0,1 kg/m3), selitra qat-lamlaridan (1% gacha) olinadi. Suyuqlanish temperaturasi 113,5°, qaynash temperaturasi 184,35°; qattiq Yod ning zichligi 4,94 g/sm3, suyuq Yodniki 3,96 g/sm3.
Ammiakning suvdagi eritmasi bilan portlovchi modda — azot yodid Nl3 hosil qiladi.
Yod olishda neft va gaz konlari (quduqlari)dan chiqqan yoʻlakay suvlar, yer osti issiq shoʻr suvlari, dengiz suvoʻtlari hamda natriyli selitra olishda ajralgan natriy yodatga boy eritma xom ashyo sifatida xizmat qiladi. Yod, asosan, 3 usulda olinadi: 1) sorbent va ionitlarni boyitib; 2) yodli suv oʻtlarini kuydirib; 3) havo yordamida ajratish va yutilish (Mas, NaOH eritmasi va sorbentlarda) usullari.
Oʻzbekistonda Yod tarkibida 15—40"’/l Yod boʻlgan neft quduklari va yer osti shoʻr suvlaridan havo yordamida ajratish va yutilish usullarini qoʻllab olinadi. Bu suvlarda Yod, asosan, yodid, yodat va organik birikmalar holida uchraydi. Yod li suvlarni kislotali (H2SO4 yoki NS1) sharoitda (rN=2,5+3,5) oksidlovchilar (Cl2, NaNO2 yoki kalsiy gipoxlorit, natriy gipoxlorit) eritmasi va b. ishtirokida Yod birikmalarining suv tomchilariga (60—75°da) bosim ostida xavo yuborib, Yod havoga erkin holda oʻtkaziladi. Bunday sharoitda havoga qisman vodorod yodid kis-lotasi ham oʻtadi.
Havoga ajralgan 12 suvli sharoitda sorbentlar yordamida (Mas, 20—25 g/l gacha natriy ishqori eritmasida) boyitiladi.
Yod ga boyitilgan ishqor eritmasini neytrallab, kislotali (H2SO4) sharoitda oksidlovchilar (Mas, Cl2, NaNO2, K2Crj07 va h.k.) ishtirokida elemen-tar Yod (Yod pastasi) ajratib olinadi.
Neft bilan birga chiqadigan oqova suvlar, yer osti issiq shoʻr suvlaridan olingan Yod tarkibida qisman organik birikmalar ham boʻlganligi uchun uni sublimatsiya yoki sanoat sharoitida (125—140° da) konsentrlangan H2SO4 bilan tozalanadi.
Selitra sanoatidan chiqqan NaIO3 eritmasidan elementar Yodʼ olish uchun eritmaga SO2 bilan ishlov beriladi.
Suv oʻtlarida Yod juda oz miqdorda boʻlganligi sababli, ularni avval yoqiladi, boyitilgan kulni suvli eritmaga oʻtkazib, eritmaga oksidlovchilar taʼsir ettiriladi.
Yod va uning birikmalari, asosan, tibbiyotda qoʻllaniladi. Yod eritmasi bakteriya va mikroblarga karshi kurashish xossasiga ega boʻlib, uni shi-kastlangan terini davolashda, Yod ning kaliy va natriyli tuzlari Yod yetishmasligi natijasida kelib chiqadigan kasalliklarda, Mas, buqoq, asab kasalliklari, semirish, aql zaifligi, turli yukumli kasalliklarda qoʻllaniladi. Bu kasalliklarning oldini olish uchun yodlangan osh tuzini isteʼmol qilish zarur. Hozirgi kunda respublikamizda yodni yer osti issiq suvlaridan ajratib olish texnologiyasi Surxondaryo viloyatida va Fargʻona vodiysida yoʻlga qoʻyilgan. Kristall holdagi Yod dan kaliy yodid olinadi. Xoʻjaikon tuz zavodi (Surxondaryo)da osh tuzini sanoat miqyosida yodlanadi.
Yod anorganik (YodI, KYU3 va h.k.) va organik sintezda, analitik kimyoda (yodometriya), radiatsion kimyoda, fotografiyada, sof holdagi metallar (Ti, Zn), oʻta nur sezgir moddalar, maxsus motor yoqilgʻilari olishda, antidetonator sifatida, qutblanish xossasiga ega boʻlgan maxsus shishalar olishda, kumush yodat esa bulutdagi suvning kristallizatsiya markazini hosil qilishda qoʻllaniladi. Vodorod va kislorod aralashmasiga atigi 0,002% Yod bugʻi qoʻshilsa, portlash xossasi yoʻqoladi.
Adabiyot
Said Eshonxoʻjayev.
Yod - unsurlar davriy jadvalining 53 unsuri, galogen.
Alkor (maʼnolari)
Alkor:
Panayapilly (Kerala shtati, Ernakulam tumani)
Panayapilly — Hindistonning Kerala shtatidagi Fort Kochi yaqinidagi Ernakulam tumanida joylashgan qishloq.
Umay ona
thumb|alt=Umay ona tasviri|Umay ona tasviri
Xususiyatlari
Umay ona ayol koʻrinishida tasvirlanadi. Yaxshiliklar qiladi. Tugʻiladigan bolalarni tanlaydi. Uchta shoxi bor deb tasavvur qilinadi. Doim oq kiyimda yuradi. Yerga tegib turadigan oq va kumush rang sochlari bor, qari emas, oʻrta yoshlarda deb tasavvur qilinadi. Hayot daraxtiga egalik qiladi. Bolalarni himoya qiladi. Butun dunyoga barokat tarqatadi. Atrofga nur taratadi. Baʼzi vaqtlarda jahli chiqib, insonlarni qoʻrqitishi mumkin. Bolalari boʻlmagan oilalar Umay ona sharafiga qurbonliklar qilishadi. U osmonda yashaydi va baʼzi vaqtlar yerga tushib turadi. Koʻpincha yonida oqqush va goʻzal oti bilan tasvirlanadi. Xomilador xotinlar va hatto hayvon bolalarini ham himoya qiladi. Umaji (Omaji, Hommu, Humu, Umu, Imi yoki moʻgʻullarda uchraydigan Omisi) kabi xayoliy yaratiqlarni yerga yuboradi. Faqat buni biroz qoʻrqinchli maʼnoga yoʻyishadi. Bolalar qoʻriqlanmagan uylarda ularning oʻlimi boʻlib turadi deb tasavvur qilinadi. Bunday vaqtlarda unga „Qora Umay“ deb xitob qilishadi. Baʼzan Humay ona deb ham murojaat qilishadi va baʼzi jihatlari tufayli uni Humo qushiga ham oʻxshatishadi. Baʼzi vaqtlarda esa Taskil Umay (yaʼni Kal Umay) deyishadi. Ammo Umayning uzun sochlari borligi sababli bu boshqa maʼnoda qoʻllanilgan boʻlishi mumkin. Buning ustiga uning sharafiga Taskil Umay deb nomlangan togʻ ham mavjudligi soʻzimizning isbotidir. Moviy yoki oqqushga ham aylana oladi. Ama Xonim ismli yaratuvchi ruh va May ona nomli borliq ilohasi bilan bogʻliqligi bor degan qarash mavjud. thumb|alt=Oʻrta Osiyo xalqlarida tumorga Umay ona tasvirini tushirish odati bor edi.|[[Oʻrta Osiyo|Oʻrta Osiyo xalqlarida tumorga Umay ona tasvirini tushirish odati bor edi.]]
Etimalogiyasi
Umay soʻzi Etena (yaʼni plasenta — ayollarning faqatgina homiladorlik davrida mavjud boʻladigan noyob organi) maʼnosida ham keladi. Moʻgʻul tilida Umay „ona bachadoni“ maʼnosida keladi. Evenk tilida esa umuu — „urugʻlantirish“ degan maʼnoni beradi. Evenk tilida tuxum umuukta deyiladi. Qadimgi turk tilida Uma/Umat/Ubat olov yoqish, tungus tilida Omah/Umah va yoqut tilidagi Umay „oʻchoq“ degan maʼnoni bildiradi. „Devonu lugʻatit-turk“ asarida hozir kunda keng ishlatiladigan plasenta oʻrniga: „soʻng, ayol tugʻgandan keyin keladigan soʻngi“ degan soʻz ishlatiladi.
Oʻrxun-Enasoy yozuvlarida nomi qayd qilingan Umay qadimgi Turk va Mogʻul xalqlarining afsonaviy barakot ilohasi deya tasavvur qilingan tin (ulugʻ ruh)i hisoblanadi. U ayni vaqtda tugʻilgan va tugʻilmagan inson hamda hayvon bolalarning himoyachisi sanaladi.
Taʼrifi
Umay ona Tangrichilik diniga koʻra Tangridan soʻng eng muhim diniy iloha hisoblanadi. Qadimgi turk yozuvlarida Tangri ismining yonida baʼzan uning nomi ham keltirib oʻtiladi. Boshqa diniy borliqlarning nomi qadimgi yozuvlarda uchramaydi. Umay ona bir bolaning tugʻilish vaqtida u tugʻiladigan uyga tashrif buyuradi va osmon olamidagi sut koʻlidan olib kelgan sut tomchisini uning lablariga surtadi. Umay onaning shu tarzda bolaga ruh ato qilganiga ishoniladi. Shundan soʻng uch kun davomida ona va bolani yonida qolib, ularni himoya qiladi. Bolaning kulimsirashi, Umay onaning uning yonida ekanligini darakchisi hisoblanadi. Umay ona uzoq vaqt bolaning yonida boʻlmasa, bola kasal boʻlib qoladi deb oʻylashgan. Oʻrta Osiyo afsonalarida maʼnonosi „qiz“ga toʻgʻri kelgan Eje, Umayning yer yuzidagi ilohasi sifatida qabul qilinadi. Shu sababdan ham Xakas xalqi uni Imay Eje deb nomlashadi. U oq sochli, goʻzal va nozik bir xonim sifatida tasvirlanadi. Imay Eje doim pushti bulut ustida turib, insonlarni kuzatib turganiga ishonib kelinadi. Sibirda yashagan Yoqut xalqi esa uni Ayisit deyishadi.
66-temir yoʻl razyezdi
66-temir yoʻl razyezdi (66 разъезд) - Qozog'istonning Aqto'be viloyati Shalkar tumanida joylashgan hamda ayni paytda tugatilgan qishloq. Qoyiljir qishloq okrugi tarkibiga kirgan. KATO kodi - 156443600. 2019-yilda qishloq rasman tugatilgan.
IC 447
IC 447 Yakkashox yulduz turkumidagi RN (refleksion tumanlik) tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.
Pietravairano
Pietravairano Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Caserta provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 33 km2. 3017 nafar aholi istiqomat qiladi.
Aravalli
Aravalli - Hindistonning Karnataka shtati janubidagi Belgaum tumanidagi qishloq hisoblanadi.
Elektrod potensiali
Elektrodenpotential Электродный потенциал
Baird (Texas)
Baird AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Callahan okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1623 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 239,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,0 km2. Shundan 6,8 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 525 m balandlikda joylashgan.
Xavi
Xavier "Xavi" Hernández i Creus (1980-yilning 25-yanvar, Terrassa) Ispaniyalik futbolchi. Barselona klubining va Ispaniya milliy futbol jamoasining yarimhimoyachisi. Chempionlar Ligasining uchkarra gʻolibi.
Xalqaro statistika
= Javier Bianchi
Bad Neuenahr-Ahrweiler
Bad Neuenahr-Ahrweiler Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Ahrweiler tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 63,38 km2. 27 398 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Bad Neuenahr-Ahrweilerning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Tellur
Tellur (Tellurium), Te — Mendeleyev davriy sistemasining VI guruhiga mansub kimyoviy element. Tartib rakami 52; atom massasi 127,60. Tellur 8 ta barkaror (massa sonlari 120, 122, 123, 124, 125, 126, 128, 130 boʻlgan) izotopdan iborat. Bulardan |28Te (31,79%) va 130Te (34,48%) keng tarkalgan. Uning bir necha sunʼiy radioaktiv izotopi olingan. Ulardan |27Te va |29Te nishonli atomlar holida ishlatiladi.
Tellur ni dastlab 1782-yilda vengriyalik kon muhandisi Tellur Myuller fon Reyxshteyn oltinli rudani tekshirish natijasida kashf etgan. Nemis olimi Tellur Klaprot 1798-yilda Myuller kashfiyotining toʻgʻriligini tasdiqladi va yangi elementga Yerni sharaflab "Tellur" (lot. tellus — Yer) nomini berdi. Tellur tarqoq element. Yer poʻstining massa jihatidan ~110~7% ini tashkil etadi. Tellur tabiatda ogʻir metallarning sulfidli rudalari tarkibida va mustaqil minerallari — kalaverit AiTe2, krennerit (Ai, Ag)Te2, geye sit Ag2Te, tetradimit Bi2Te2S, tellur vismutit Bi2Te3 va boshqa holida uchraydi.
Tellur oqishkulrang, metallday yaltiroq, moʻrt kristall modda; zichligi 6,25 g/sm³, suyuqlanish temperaturasi 450°, qaynash temperaturasi 990°. Tellur yarim oʻtkazgich xossasiga ega. Odatdagi sharoitda Tellurga havo xam, kislorod ham taʼsir etmaydi; lekin Tellur kislorodsa qizdirilganda zangori tusda yonib, TeO2 ga aylanadi. Tellur —2, Q4 va Q6 valentli. Tellur bilan galogenlar orasida odatdagi sharoitda (yod bilan suv ishtirokida) birikish reaksiyasi boradi. Tellur qizdirilganida metallar bilan reaksiyaga kirishib, telluridlar hosil boʻladi. 100— 160° da suv bilan reaksiyaga kirishib, vodorod va TeO2 xreil qiladi. Vodorod bilan bevosita birikmaydi; uning gidridi N2Te rux telluridga kislota taʼsir etishidan hrsil boʻladi. Konsentrlangan sulfat kislota Tellur bilan TeSO3 tarkibli (90° da parchalanadigan) modda hosil qiladi. Tellur ishqorlarda sekin, zar suvida yaxshi eriydi. TeO2 — tellurit kislota angidridi, TeO3 esa tellurat kislota angidrididir. Tellurning organik birikmalari ham maʼlum. Tellur va uning birikmalari (ayniqsa, N2Te) nihoyatda zaharli. Tellur metall sulfidlarni qayta ishlashda va elektroliz yoʻli bilan oltin, kumush, mis olishda "anod balchiq" tarkibida yonaki mahsulot sifatida xreil boʻladi. Tarkibida Tellur va selen boʻlgan rudalarni qayta ishlash yoʻli bilan Tellur va selenning eruvchan birikmalari xreil qilinadi. Eritma orqali sulfit angidrid SO2 oʻtkazilsa, selen va Tellur choʻkmaga tushadi. Hosil qilingan erkin Tellurdan qayta suyuqlantirish vakuumda haydash yoki zonalar boʻylab suyukdantirish yoʻli bilan sof Tellur olinadi.
Tellur selenga nisbatan kam ishlatiladi. Sanoatda olinadigan Tellurning asosiy qismi telluridlar sintez qilish va yarim oʻtkazgichlar uchun sarflanadi. Tellurli materiallardan mikroelektronika uchun kerakli yarim oʻtkazgich pardalar tayyorlanadi. Vismut va surma telluridlar termoelektr generatorlar uchun zaruriy materiallardir. Kadmiy tellurid (CdTe) quyosh batareyalari, lazerlari, radioaktiv nurlanish hisoblagichlari tayyorlashda qoʻllanadi. Tellurning oʻzi rezina va shisha sanoatida ishlatiladi. Metallurgiyada mexanik xossalarni yaxshilovchi legirlovchi qoʻshimcha sifatida (asosan, qoʻrgʻoshinga) qoʻllanadi. Natriy va kaliy telluritlardan mikrobiologiyada va difteriya diagnostikasida boʻyoq modda sifatida foydalaniladi. Tellur oʻsimlik va hayvon toʻqimalarida doim boʻladi, lekin uning biologik roli toʻliq oʻrganilmagan. Odam bir kechakunduzda ovkat va suv orqali 0,6 mg ga yaqin Tellur oladi. Oʻsimliklar uchun oʻrtacha, sut emizuvchilar uchun juda zaharli. Tellur ishlab chiqarish. da undan zaharlanish mumkin. Tellurdan zaharlanganda titroq bosadi, bosh ogʻriydi, darmonsizlanadi, tomir urishi susayadi, ishtaha yoʻqoladi, koʻngil ayniydi, til qorayadi, nafas siqiladi, soch toʻkiladi. Kasbiy zaharlanishga qarshi kurashish tadbirlari — mehnat gigiyenasi qoidalariga rioya qilish, terini himoya qilish vositalaridan foydalanish.
Tellur - unsurlar davriy jadvalining 52 unsuri, metall.
La Vendelée
La Vendelée Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Coutances tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
388 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 76,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,1 km2.
Nanticoke (Pennsylvania)
Nanticoke AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Luzerne County okrugi tarkibiga kiradi.
Chaspuzac
Chaspuzac Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Loire departamenti Le Puy-en-Velay tumani tarkibiga kiradi.
Nanticoke (Pennsylvania)
Aholisi
10341 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 9,400001 km2. Shundan 9,1 km2 quruqlik, 0,3 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 298 m balandlikda joylashgan.
Chaspuzac
Aholisi
521 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 53,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,8 km2.
Radionuklidlarni aniqlash qurilmasi
Radionuklidlarni identifikatsiyalash moslamasi (RID yoki RIID) radioaktiv moddalarni aniqlash va identifikatsiya qilish uchun ishlatiladigan kichik, engil, koʻchma gamma-spektrometrdir. Qoʻlda gamma-nurli radionuklidlarni aniqlashni taʼminlash uchun u koʻplab kompaniyalarda turli shakllarda mavjud. Ushbu asboblar osongina olib yurilishi sababli, ular ichki xavfsizlik, atrof-muhit monitoringi va radiologik xaritalashning asosiy ilovalarida birinchi darajali javob beruvchilar uchun javob beradi. Ushbu qurilmalar tibbiy va sanoat dasturlarida, shuningdek, geologik tadqiqotlar kabi bir qator noyob ilovalarda oʻzlarining foydaliligini topdilar. Soʻnggi yigirma yil ichida RIIDlar tez, aniq izotoplarni identifikatsiya qilish uchun ortib borayotgan talabni qondirdi. Ushbu engil asboblar xona harorati detektorlarini talab qiladi, shuning uchun ularni osongina tashish va turli muhit va joylarda mazmunli oʻlchovlarni amalga oshirish mumkin. thumb| Berkeley Nucleonics SAM 950 (RIID) — mustahkamlangan nurlanish izotop identifikatori
ANSI talablari
RIIDlar Amerika Milliy Standartlar Instituti (ANSI) talablariga javob berish uchun ishlab chiqilgan, N42.34. Ushbu standartlar mustahkam dizaynni, shu jumladan suv va zarba qarshiligini taʼminlaydi. Talablar, shuningdek, katta gamma energiya diapazoni, gamma va neytron manbalarini aniqlash, tizimni avtomatik kalibrlash va haroratni barqarorlashtirishni oʻz ichiga oladi. Ushbu asboblar standart izotoplar roʻyxatini oʻz ichiga olgan maxsus ANSI kutubxonasini oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, aksariyat RIIDlarda Tibbiyot va sanoat kutubxonasi mavjud. Boshqa maxsus kutubxonalar koʻpincha baʼzi foydalanuvchilar tomonidan talab qilinadigan maxsus ilovalarga murojaat qilish uchun qoʻshiladi.
Detektorlar
Koʻpgina RIIDlar har xil turdagi va oʻlchamdagi sintilatsiya detektorlaridan foydalanadilar. Detektorning eng keng tarqalgan turi natriy yodiddir (NaI(Tl)). Yaxshilangan piksellar soniga, past fonga va termal neytronlarni aniqlashga ega boʻlgan boshqa detektor turlari osongina mavjud. Yaxshi aniqlikka ega samarali detektorlar 3x3 dyuymgacha va undan ortiq oʻlchamlarda mavjud. Germaniy detektorlarining (shu jumladan, boshqa turdagi detektorlarning) nisbiy samaradorligini standart sifatida 3x3 NaI(Tl) detektori bilan solishtirish mumkin, bu 100% nisbiy samaradorlikni ifodalaydi. Ushbu standart oʻlchov 60Co manba (1,2 cps / KBq hosil qiluvchi 25 sm da 1332 keV) bilan amalga oshiriladi. Turli oʻlchovlar shuni koʻrsatdiki, seriy bromid (CeBr3) NaI (Tl) bilan solishtirganda past fon bilan solishtirganda samaradorlik va ruxsatni yaxshilagan.