cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Germaniya — Turkiya munosabatlari
Tarixi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e8/Albrecht_D%C3%BCrer_-_Landscape_with_the_Cannon_%28NGA_1950.17.21 %29.jpg/220px-Albrecht_D%C3%BCrer_-_Landscape_with_the_Cannon_%28NGA_1950.17.21 %29.jpg|thumb| "Buyuk qurol" (1518), Turklarning nemis yerlari uchun tahdidi haqida [[Albrecht Dürer|Albrecht Dyurer ishlagan surat.]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/84/Vienna_Battle_1683.jpg/220px-Vienna_Battle_1683.jpg|thumb| 1683-yildagi [[Vena jangi|Venaning ikkinchi qamali, Frans Geffels ishlagan surat.]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4b/Drei_Kaiser_Bund.jpg/220px-Drei_Kaiser_Bund.jpg|thumb| Birinchi [[Birinchi jahon urushi|jahon urushi davrida markaziy kuchlarning uch imperatori: Vilgelm II, Mehmed V, Frants Jozef. Uchala imperiya ham (nemis, turk, avstriya) urushdan keyin barham topdi.]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3e/Sommerhaus_der_dt_botschaft_in_tarabya_istanbul.jpg/220px-Sommerhaus_der_dt_botschaft_in_tarabya_istanbul.jpg|thumb| Nemis konsulligining yozgi qarorgohi (1923-yilgacha Germaniya elchixonasi) Tarabya, [[Istanbul, Bosfor boʻgʻozida.]]
XIX asr oxiri va Birinchi jahon urushi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4e/Ahmed_Cemal_Pa%C5%9Fa_and_Erich_von_Falkenhayn.jpg/220px-Ahmed_Cemal_Pa%C5%9Fa_and_Erich_von_Falkenhayn.jpg|thumb| Usmonli Yildirim armiyasiga qoʻmondonlik qilgan nemis generali Erich von Falkenhayn va hamrohlik qilgan [[Jamol Posho|Jemal Posho.]]
Germaniyaning Bagʻdodga temiryoʻl tizimini qurish boʻyicha takliflari inglizlarni xavotirga soldi, chunki bu Britaniyaning Hindiston bilan aloqalari ustidan nazoratini xavf ostiga qoʻyar edi. Biroq bu masalalar 1914-yil fevralida tinch yoʻl bilan hal qilindi va Buyuk urush bilan yakunlangan iyul inqirozida rol oʻynamadi.
Usmonli-Germaniya ittifoqi Germaniya imperiyasi va Usmonlilar imperiyasi oʻrtasida 1914-yil 2-avgustda, Birinchi jahon urushi boshlanganidan koʻp oʻtmay tuzilgan ittifoq edi. Ittifoq tobora zaiflashib borayotgan Usmonli qurolli kuchlarini  mustahkamlash va modernizatsiya qilish boʻyicha hamkorlikning bir qismi sifatida, shuningdek, Germaniyaning qoʻshni Britaniya mustamlakalariga xavfsiz oʻtishini taʼminlash uchun tuzilgan edi. Shartnoma qilishda Usmonlilar tashabbusi koʻrsatgan. U 1915-yil yanvarida Usmonlilarning urushga kirishini vaʼda qilgan keng koʻlamli harbiy ittifoq bilan almashtirildi. Birinchi jahon urushining markaziy kuchlari oxir-oqibat nemislar va Usmonlilar, shuningdek, Avstriya-Vengriya imperiyasi va Bolgariyadan iborat boʻldi.
Nemis generali Otto Liman fon Sanders Gelipolini himoya etgan Usmonli beshinchi armiyasiga qoʻmondonlik qilgan.
Generallar Erich fon Falkenhayn va Otto Liman von Sanders Sinay va Falastin yurishi paytida Usmonlilarning Yildirim armiyasiga qoʻmondonlik qilgan.
Ikkinchi jahon urushi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6d/German-Turkish_Treaty_of_Friendship_and_Non-Aggression.jpg/220px-German-Turkish_Treaty_of_Friendship_and_Non-Aggression.jpg|thumb| Germaniya-Turkiya oʻrtasida doʻstlik va hujum qilmaslik toʻgʻrisidagi shartnoma Ikkinchi jahon urushi davrida Turkiya 1944-yil avgustiga qadar Germaniya bilan diplomatik aloqalarini saqlab turdi. Germaniya-Turkiya doʻstlik shartnomasi 1941-yil 18-iyunda imzolangan. 1941-yil oktabrida „Klodius kelishuvi“ga (nemis muzokarachisi doktor Karl Avgust Klodius nomi bilan atalgan) erishildi. Unga koʻra, Turkiya 1941-1942-yillarda Germaniyaga 45 000 tonna xromit rudasini eksport qilishi kerak edi va Germaninyaning harbiy uskunalar yetkazib berishiga bog‘liq tarzda 1943-1944 yillarda 90 000 tonnadan mineral eksport qildi. Nemislar rudani tashish uchun 117 ta temiryoʻl lokomotivi va 1250 ta yuk vagonini bergan. Ushbu strategik mineralning Germaniyaga yetkazib berilishi oldini olish maqsadida Qoʻshma Shtatlar va Birlashgan Qirollik „oldinini oluvchi xarid“ga shoshqaloqlik bilan kirishib, kerak boʻlmasa ham, turk xromitini sotib olgan. „Paket kelishuvi“ doirasida britaniyalilklar va amerikaliklar Turkiyaning quritilgan meva va tamaki mahsulotlarini ham xarid qilgan.
1944-yil avgust oyida Sovet armiyasi Bolgariyaga kirdi va Turkiya bilan O‘q kuchlari oʻrtasidagi quruqlikdagi aloqani uzib tashladi. Turkiya Germaniya bilan diplomatik va savdo aloqalarini uzdi va 1945-yil 23-fevralda Germaniyaga qarshi urush eʼlon qildi.
Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga qoʻshilishi masalasi
Germaniyaning Turkiya tashabbusini qoʻllab-quvvatlashi ushbu mamlakat siyosiy maydonida izchil boʻlmagan. Vaqt oʻtishi bilan bu turlicha tus olgan; masalan, sobiq kansler Helmut Kol bu masalaga qarshi chiqqan, Gerhard Shröder esa ashaddiy tarafdor sifatida koʻrilgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4f/Modern_Istanbul_skyline.jpg/220px-Modern_Istanbul_skyline.jpg|thumb| [[Istanbul|Istanbulning Bosfor boʻgʻozidan koʻrinib turgan Levent moliyaviy tumani. Turkiya Yevropa Ittifoqiga qoʻshilishi bilan Istanbul YeIning eng yirik shahriga aylanadi, Turkiya esa Yevropa Ittifoqining eng yirik (quruqlikdagi) aʼzosi boʻladi.]] Germaniya kansleri Angela Merkel „aniq belgilanmagan hamkorlik“ tarafdori va Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga toʻliq aʼzo boʻlishiga qarshi chiqqan. Turkiyaning oʻsha vaqtdagi bosh vaziri Rejep Tayyip Erdog‘an 2009-yil iyul oyida bunga javoban, „Biz hech qachon imtiyozli hamkorlikni qabul qilmaymiz. Biz Yevropa Ittifoqiga toʻliq aʼzo boʻlishni istaymiz. Biz to‘liq aʼzolikdan boshqa narsani xohlamaymiz“, degan edi.
2006-yilda Merkel Turkiya oʻz portlarini Yevropa Ittifoqiga aʼzo Kiprga ochishdan bosh tortgani sababli ushbu mamlakatning „Yevropa Ittifoqiga qoʻshilishga intilishlari haqida gap ketganda, u og‘ir muammoga duch kelishi mumkin“, degan edi. Merkel yana shunday qoʻshimcha qilgan:"Biz Kipr bilan cheklanmagan savdoga oid Anqara protokollarini ham amalga oshirishimiz kerak. Aks holda, Turkiyaning aʼzo boʻlish boʻyicha muzokaralarni davom ettirishi bilan bogʻliq vaziyat juda chigallashib ketadi. Men Turkiya bunday murakkab vaziyatga duchn kelmasligi va Yevropa Ittifoqi bunday holatga tushirmasligi uchun hamma ishni qilishga chaqiraman."Merkel, shuningdek, Anqara oʻz portlarini Kipr kemalari uchun ochish boʻyicha  muzokaralarni yon berishlarsiz  davom ettirishini tasavvur qila olmasligini aytgan. Turkiya hukumati bunga javoban Yevropa Ittifoqidan orolning Turkiya nazorati ostidagi qismiga qoʻyilgan embargoni bekor qilishni talab qilgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b5/Merkel%2C_Putin%2C_Erdo%C4%9Fan_and_Macron_during_the_joint_press_release.jpg/220px-Merkel%2C_Putin%2C_Erdo%C4%9Fan_and_Macron_during_the_joint_press_release.jpg|thumb| [[Angela Merkel, Emmanuel Makron, Rejep Tayyip Erdogʻan va Vladimir Putin Turkiyaning Istanbul shahrida Suriya sammiti doirasida matbuot anjumani oʻtkazmoqda.]] 2013-yil 20-iyunida Anqaraning Taksim maydonida va butun mamlakat bo‘ylab ommaviy namoyishlarni bostirishi ortidan Germaniya Turkiya bilan Yevropa Ittifoqiga kirish bo‘yicha yangi muzokaralar boshlanishiga to‘sqinlik qilgan. Financial Times nashriga koʻra, turk rasmiylaridan biri bunday xatti-harakat Yevropa Ittifoqi bilan siyosiy munosabatlarni uzishi mumkinligini aytgan. Turkiyaning Yevropa Ittifoqi ishlari boʻyicha vaziri Egemen Bagish, „Yevropa Ittifoqiga Turkiya Turkiyaga Yevropa Ittifoqidan koʻra koʻproq muhtoj“, dedi. Germaniya taʼkidlashicha, bu shart texnik muammodan kelib chiqqan, biroq Angela Merkel Anqara, asosan, tinch namoyishchilarga qarshi politsiya kuchini koʻp qoʻllagani oʻzini „larzaga solgani“ni aytgan.
25-iyunda Yevropa Ittifoqi tashqi ishlar vazirlari Germaniyaning Turkiya bilan Yevropa Ittifoqiga aʼzo boʻlish boʻyicha keyingi muzokaralarini Turkiya noroziliklarga munosabat bildirgani sababli taxminan toʻrt oyga kechiktirish taklifini qoʻllab-quvvatladi. Turkiya uchun yangi sahifalarni ochish kechikishi mamlakatning Yevropa Ittifoqiga qabul qilinishiga oid yangi shubhalarni keltirib chiqardi. Iyun oyi boshida Germaniya kansleri Angela Merkel Turkiyaning ehtimoliy aʼzoligi haqidagi izohlarida murosa taklifiga toʻxtalmadi, biroq Turkiya oʻzining aʼzolikka intilishlariga turtki berish uchun Yevropa Ittifoqiga aʼzo Kipr bilan munosabatlarida oldinga siljishi kerakligini aytdi.
Yevropa Ittifoqi sanksiyalari
2020-yil dekabrida Germaniya kansleri Angela Merkel O‘rta yer dengizidagi gaz quduqlarini burg‘ulashi va umuman, tashqi siyosati sabab Turkiyaga qarshi sanksiyalarga qarshi chiqqan Yevropa Ittifoqi yetakchilari qatorida bo‘ldi.
Noxush diplomatik hodisalar
2018-yil avgustida Germaniya o‘t o‘chiruvchilari Turkiya prezidenti Rejep Tayyip Erdog‘anning Wiesbadendagi to‘rt metrlik oltin haykalini xavfsizlik nuqtai nazaridan olib tashladi, bu esa mahalliy aholi noroziligiga sabab bo‘ldi.
2022-yil aprelida Turkiya Germaniyaning o‘z elchisini chaqirib olishini qoraladi. Germaniya elchisi Yurgen Shulsni Usmon Kavalaning umrbod qamoq jazosiga hukm qilingani bilan bog‘liq janjal sabab shoshilinch chaqirib oldi, chunki Usmon Kavala noroziliklarni moliyalashtirish yo‘li bilan hukumatni ag‘darishga uringanlikda ayblangan turk filantropi edi.
2022-yil mayida tashqi ishlar vaziri Mavlud Chavusho‘g‘li Germaniya va Fransiya elchilarini chaqirib, har ikki mamlakatda Turkiyadagi Kurdiston Ishchilar partiyasi (PKK) uyushtirgan tadbirlarga norozilik bildirdi.
2022-yil iyulida Deutsche Welle (DW) sayti Anqara sudi translyatsiya litsenziyasini olish talabini bajarishdan bosh tortgani uchun bloklandi; DW mamlakat regulyatori teleko‘rsatuv va radioeshittirishlarni nazorat qilishi senzuraga sabab bo‘lishini ochiq aytgan edi.
Davlat safarlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Istanbul_-_German_Fountain_-_medallions_-_P1030874.JPG/220px-Istanbul_-_German_Fountain_-_medallions_-_P1030874.JPG|thumb| [[Istanbul|Istanbuldagi Nemis favvorasi gumbazidagi Vilgelm II monogrammasi va Abdul Hamid II tug‘rosi, Kayzerning 1898-yilda Turkiyaga safariga bagʻishlangan.]] 2006-yilda kansler Angela Merkel Turkiyaga tashrif buyurdi va bosh vazir Rejep Tayyip Erdog‘an bilan ikki tomonlama munosabatlar boʻyicha muzokara oʻtkazdi va Turkiyaning Yevropa Ittifoqiga kirish masalasini muhokama qildi.
2008-yilda bosh vazir Rejep Tayyip Erdog‘an Berlinga rasmiy safar qildi va kansler Merkel bilan uchrashdi, shuningdek, Myunxenga ham bordi. U safari chog‘ida Germaniya hukumatiga turk o‘rta maktablari tashkil etishni va nemis litseylari uchun Turkiyadan ko‘proq o‘qituvchilarni yuborishni taklif qildi.
2011-yilda bosh vazir Rejep Tayyip Erdog‘an Germaniyaga yana bir marta tashrif buyurdi va Dyusseldorfdagi nutqi chogʻida Germaniyadagi turklarni integratsiyalashga, lekin assimilyatsiya qilmaslikka chaqirdi, bu bayonot Germaniyada siyosiy norozilikka sabab boʻldi.
2018-yilda Erdog‘anning davlat safari oldidan „Erdogan Not Welcome“ uyushmasi Berlin, Essen va Bielefeld shaharlarida norozilik namoyishlari uyushtirdi va ularda taxminan 80-200 kishi ishtirok etdi. Erdog‘anning Turkiyadagi va xorijdagi tarafdorlari uchun eng muhim voqea Kyoln jome shaharchasida yangi ko‘p million yevrolik masjidning ochilishi bo‘ldi. Masjidni Germaniyadagi Turkiya hukumati nazorat qiladigan DITIB islomiy tashkiloti boshqaradi. Masjid Kyolnning Erenfeld tumanida joylashgan boʻlib, „Kichik Istanbul“ deb ham ataladi. Tashrif sharafiga uyushtirilgan davlat ziyofatiga mezbonlik qilgan Germaniya prezidenti Frank-Valter Shtaynmayer Turkiyada bir yilga qamalgan nemis-turk jurnalisti Deniz Yucelning tanqidlariga sabab bo‘ldi. Yucel bu safarni Turkiyada erkin, demokratik va dunyoviy jamiyatni orzu qilgan barcha kishilarga nisbatan xiyonat deb atadi.
Iqtisodiy aloqalar
Germaniya va Turkiya tarix davomida bir-biri bilan kuchli iqtisodiy aloqalar oʻrnatgan. Ayniqsa, mashinasozlik, elektrotexnika uskunalari va avtotransport vositalari va avtomobil sanoati uchun ehtiyot qismlar Germaniya Turkiyaga eksportining asosiy qismini tashkil qiladi. Toʻqimachilik/charm buyumlari va oziq-ovqat mahsulotlari, shuningdek, tobora ortib borayotgan motorli transport vositalari va elektron mahsulotlar Germaniya Turkiyadan import qilayotgan asosiy mahsulotlaridir. Ayni paytda Germaniyadagi turk ishbilarmonlariga tegishli kompaniyalarda 200 mingga yaqin kishi ishlaydi. Turkiyaga har yili uch milliondan ortiq nemis sayyoh tashrif buyuradi. Turkiyada 4000 dan ortiq nemis kompaniyasi faoliyat yuritadi. Germaniya tashqi savdo, moliyaviy va texnik hamkorlik, turizm va mudofaa sanoati kabi sohalarda Turkiyaning eng birinchi sherigi boʻlib qoldi.
2020-yilda Germaniya Turkiyaning eng katta savdo sherigi boʻlib, oʻzaro savdo hajmi 38 milliard dollarni tashkil qildi. Nemis kompaniyalari Turkiyaning energetika sohasiga qariyb 25 milliard yevro sarmoya kiritgan.
Qurol-yarogʻ bitimlari
Germaniya imperatori Vilhelm II 1889-yilda Usmonli armiyasiga Germaniyada ishlab chiqarilgan miltiqlarni sotishni taʼminlash uchun Istanbulga tashrif buyurgan edi.
Turkiya armiyasi ixtiyorida Germaniyaning Type 214 rusumli suv osti kemasi bor. Bundan tashqari, Turkiyaning „Altay“ tanklari nemis MTU dvigatellari va RENK transmissiyalariga tayanadi. Germaniya, shuningdek, dronlar, Leopard tank 2A4, KORKUT zenit tizimi, PorSav raketalari, MILGEM harbiy kemasi, Airbus A400M Atlas harbiy-transport samolyotlari va MEKO fregatlarini ishlab chiqish va ishlatishda texnik yordam koʻrsatgan. 2021-yil iyul oyi holatiga koʻra, 2022-yilda Turkiyaga oltita nemis suvosti kemasi, shuningdek, keyingi bir necha yil ichida 4 milliard dollarga teng boshqa beshta „Reys“ rusumidagi suv osti kemasi yetkazib berilishi kerak.
HDP va Germaniyaning yashillar partiyasi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Birlik_90_Ye%C5%9Filler_e%C5%9Fba%C5%9Fkan%C4%B1%2C_Cem_%C3%96zdemir_Cizre_ziyareti.jpg/220px-Birlik_90_Ye%C5%9Filler_e%C5%9Fba%C5%9Fkan%C4%B1%2C_Cem_%C3%96zdemir_Cizre_ziyareti.jpg|thumb| Germaniya Yashillar partiyasi rahbari Jem Oʻzdemir Shirnakdagi toʻqnashuvlar paytida Turkiyada, 2015-yil 15-sentabr 2015-yilning mayida Germaniyaning „Alyans '90/Yashillar“ partiyasi Germaniyada yashovchi turk vatandoshlarini 2015-yil iyunida boʻlib oʻtgan Turkiya umumiy saylovida Turk partiyasi HDP'ga (Demokratik partiya) ovoz berishga undagan.
AKP va CDU
2004-yil 16-fevralda Germaniya muxolifati CDU’ning (Germaniyaning xristian-demokratik partiyasi) o‘sha paytdagi raisi Angela Merkel Turkiyaning hukmron partiyasi AKP vakillari bilan uchrashgan edi. Matbuotning bunga munosabati taajjub uyg‘otgandi. Masalan, Germaniyaning „Der Spiegel“ jurnali dastlab „Anti-Türkei-Reise“ (Aksil-Turkiya-sayohati) haqida yozgan, oradan bir necha soat oʻtib  esa „CDU islamischer AKP kooperieren“ (CDU islomiy AKP bilan hamkorlik qiladi) deya xabar tarqatgan. 2016-yil 31-iyulda Germaniyaning yakshanba kuni chiqadigan „Bild am Sonntag“ gazetasi ma’lum qilishicha, „Union der Vielfalt“, CDU aʼzolaridan iborat guruh partiya rahbariyatini AKP mamlakatga kirib kelishidan ogohlantirgan.
Rejep Tayyip Erdogʻan va FDP siyosatchisi Volfgang Kubicki
2022-yil sentabrida Rejep Tayyip Erdogʻan Ozod Demokratik partiya (FDP) siyosatchisi va Bundestag vitse-prezidenti Volfgang Kubickini haqorat qilganlikda ayblab, sudga bergan.
Turk diasporasi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/T%C3%BCrkisches_Kinderfest_2007_08.JPG/220px-T%C3%BCrkisches_Kinderfest_2007_08.JPG|thumb| Turk va [[Kiprlik turklar|kiprlik turk yoshlari Shlezvig-Golshteynning Uetersen shahrida Usmonli harbiy orkestri sifatida chiqish qilmoqda.]] Germaniyada kamida 2,1 million turk istiqomat qiladi, ular eng katta etnik ozchilikni tashkil etadi. Ularning mutlaq koʻpchiligi Gʻarbiy Germaniyada yashaydi.
Germaniya hukumati XIX asrdan boshlab yaxshi bo‘lib kelgan turk-german munosabatlariga asoslangan holda turklarning oʻz mamlakatiga koʻchishini qo‘llab-quvvatlagan. Biroq katta miqyosdagi koʻchish XX asrgacha yuz bermagan. Germaniya Ikkinchi jahon urushidan keyin ish kuchining keskin tanqisligidan aziyat chekkan va 1961-yilda Germaniya Federativ Respublikasi (Gʻarbiy Germaniya) bu boʻshliqni toʻldirish, xususan, Germaniyaning iqtisodiy moʻjizasini kuchaytirishga yordam bergan zavodlarda ishlash uchun turk ishchilarini oʻz mamlakatiga rasman taklif qilgan. Nemis hukumati bu odamlarga Gastarbeiter (nemischa mehmon ishchilar) deb nom bergan. Germaniyadagi turklarning koʻpchiligi oʻz ajdodlarini Markaziy va Sharqiy Onadoʻlidan deb biladi. Bugungi kunda turklar Germaniyadagi eng katta etnik ozchilikdir va Germaniyadagi musulmon ozchilikning aksariyat qismini tashkil qiladi.
Turkiyadagi tozalashlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fa/2017-07-06-Cosmo_-_Wir_wollen_das_Meer_sehen-3319.jpg/220px-2017-07-06-Cosmo_-_Wir_wollen_das_Meer_sehen-3319.jpg|thumb| Kyolndagi bepul Deniz Yücelni ozod qilis kampaniyasi, 2017-yil 6-iyul 2018-yil 14-avgustda Turkiya politsiyasi yana bir Germaniya vatandoshini terrorizmga aloqadorlikda ayblab, hibsga oldi. Germaniya hokimiyati vakillari o‘sha paytda Turkiyada to‘qqiz nemis vatandoshi „siyosiy sabablarga ko‘ra“ hibsda saqlanayotganini aytgan edi.
2018-yil oktabrida Germaniya Turkiya hukumatini tanqid qilgani uchun hibsga olingan nemislarni nazarda tutib, ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarida Turkiyaga safar qilayotgan vatandoshlarini o‘ta ehtiyot bo‘lishi zarurligi haqida ogohlantirgan edi. „Baʼzi hollarda boshqa birovning postiga „layk qoʻyish“ kifoya qiladi, – degan edi Germaniya tashqi ishlar vazirligi vakili hatto shaxsiy sharhlar ham xavfli boʻlishi mumkinligidan ogohlantirib. – Ijtimoiy tarmoqlardagi ommaviy boʻlmagan izohlar Turkiya rasmiylariga chaqimchilik orqali yuborilishi mumkin“. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/86/2364246_%C4%B0smet_Y%C4%B1lmaz_und_Ursula_von_der_Leyen_im_Januar_2016.jpg/220px-2364246_%C4%B0smet_Y%C4%B1lmaz_und_Ursula_von_der_Leyen_im_Januar_2016.jpg|thumb| Turkiya mudofaa vaziri İsmet Yilmaz va Germaniya mudofaa vaziri [[Ursula von der Leyen|Ursula fon der Leyen, Injirlik havo bazasi, 2016-yil 21-yanvar]]
Germaniyadagi turk josusligi
2015-yil iyul oyida „Der Tagesspiegel“ gazetasi nemis federal prokurorlari Turkiyaning MIT (Milliy razvedka agentligi) uch erkak — ikki turk va bir nemis vatandoshi Erdogʻan tanqidchilari, xususan, kurdlar va musulmon ozchilik hisoblanmish alaviylar jamoasi aʼzolari ortidan josuslik qilish uchun ko‘rsatma olgani haqidagi daʼvolarni tekshirayotgani haqida xabar bergan edi.
2016-yilda Bundestag parlament nazorati guruhi aʼzolari Germaniya hukumatidan MIT razvedka boshqarmasining xabarchilari va zobitlari Germaniyada turk millatiga mansub nemislarga bosim oʻtkazayotgani haqidagi xabarlar yuzasidan javob talab qilgan edi. Maʼlumotlarga koʻra, Turkiyaning Germaniyada „nemis turklari“ga bosim oʻtkazayotgan 6000 nafar maʼlumotchisi va MIT xodimi bor ekan. Hans-Kristian Ströbele Turkiya MIT agentligining Germaniyada „aql bovar qilmaydigan“ darajada „maxfiy faoliyat“ yuritayotganini aytdi. Erich Shmidt-Eenboom soʻzlariga koʻra, hatto sobiq kommunistik Sharqiy Germaniyaning „Stasi“ maxfiy politsiyasi ham sobiq Gʻarbiy Germaniyada bunday katta „agentlar armiyasi“ni boshqarishga muvaffaq boʻlmagan: „Bu yerda gap nafaqat razvedka maʼlumotlarini yigʻish, balki tobora ortib borayotgan razvedka xizmati repressiyasi haqida“ ketmoqda. Nemis qonun chiqaruvchilari Turkiyani Germaniyadagi gumon qilingan Gulen tarafdorlari ortidan josuslik qilayotganlikda ayblab, tergov o‘tkazishni talab qildi.
2017-yil martida Turkiya maxfiy razvedka xizmati MIT quvg‘indagi Fathulloh Gulen tarafdorlari bilan bog‘liq 300 dan ortiq odam va 200 ta uyushma va maktabnu kuzatib, josuslik qilganlikda ayblangan edi. Quyi Saksoniya zamini ichki ishlar vaziri Boris Pistorius buni „chidab boʻlmas va qabul qilib boʻlmas holat“ deb atadi va „chet eldagi odamlarni tergov qilishning shiddati va shafqatsizligi hayratlanarli“ ekanini aytdi. Germaniya xavfsizlik rasmiysi, „Turkiya bu yerda yashayotgan turklarga nisbatan josuslik qilayotgani ochiqchasiga aytilganidan dahshatga tushdik“, dedi. 2017-yil 30-martda ichki ishlar vaziri Tomas de Mezyer bu harakat Turkiya-Germaniya munosabatlariga ta’sir ko‘rsatish, yaʼni „bizni qandaydir tarzda g‘azablantirish“ uchun qilingan bo‘lishi mumkin, degan shubhani bildirdi. 300 kishi orasida siyosatchilar, jumladan ,Mishel Myuntefering ham borligi maʼlum boʻlgach, xavotir yanada chuqurlashdi.
2017-yil oktabrida nemis matbuoti xabarlariga ko‘ra, Germaniyaning immigratsiya idoralarida ishlaydigan amaldorlar Turkiyaga boshpana so‘ragan turklar haqidagi maʼlumotlarni uzatgan. Koʻp hollarda hatto ularning manzili ham maʼlum boʻlgan, hatto ularning oilalari xavfsiz boʻlmagan. Bu voqealar turk josuslari Germaniya hukumatiga kirib kelgan bo‘lishi mumkinligini ko‘rsatdi. Bundan tashqari, Germaniyaning Shimoliy Reyn-Vestfaliya zamini ichki ishlar vaziri Gerbert Reul zamin parlamentiga hisobot taqdim etib, „Osmanen Germania“ turk-nemis tashkiloti MIT bilan hamkorlik qilishi haqidagi ayblovlarni rad etdi. 2018-yil iyulida Germaniya tashkilot faoliyatini uyushgan jinoyatchilikka aloqadorligi va keng jamoatchilikka tahdid solayotgani haqidagi ayblovlar bilan taqiqlab qo‘ydi.
2021-yil oktabrida Germaniya hukumati Dyusseldorfdagi mehmonxonada bir turkni Turkiya nomidan josuslik qilgani uchun hibsga oldi. Politsiya uning yonidan to‘pponcha, o‘q-dori va Gulen tarafdorlari ismlari yozilgan ro‘yxat topgan.
Irini operatsiyasi
2020-yilning 23-oktabrda Germaniyaning „Gamburg“ fregati Liviyaga qurol-yarog‘ embargosi sabab toʻxtatilgan turk yuk kemasiga yoʻnalishini davom ettirishga buyruq bergan. Biroq nemis rasmiylariga koʻra, hech qanday qurol-yarog‘ topilmagani uchun kema oʻtishiga ruxsat etilgan. Turkiya rasmiylari bu dengiz qonunchiligining buzilishi ekanini, chunki Germaniya buni Turkiya ruxsatisiz qilganini aytgan.
Doimiy diplomatik vakolatxonalar
Germaniya
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Burmapınar
Burmapınar — Turkiyaning Adıyaman viloyati Kahta tumanidagi qishloq.
Telba politsiyachi 2
Telba politsiyachi 2 (inglizcha: The Pink Panther 2) 2009-yilda ekranlarga chiqarilgan komedik janrdagi AQSh filmidir. Metro-Goldwyn-Mayer va Columbia Pictures tomonidan ishlangan. Sony Pictures Releasing tomonidan tarqatilgan. Film 2006-yilda ishlangan Telba politsiyachi filmining davomi hisoblanadi.
Barakat (Hisor tumani)
Barakat (Баракат)  — Tojikiston Respublikasining Hisor tumani, Mirzo Tursunzoda shahariga qarashli daha. Dahadan shahar markazigacha 2 km, tuman markaziga 5 km.
Aholisi
Aholisi — 3368 kishi.
Bıçaqçı
Bıçaqçı (Shuningdek, Bychagchy, Pichakchy, Pichakhchi va Pichakhchy) — Ozarbayjonning Zardab tumanidagi qishloq va munitsipalitet. Aholisi: 1,608 kishi.
Miramor tumani
Miramor ( fors . myrạmwr ) — Afgʻonistonning Daykundi viloyatidagi tuman. 2005 yilda Shahriston tumanidan tashkil topgan.
Aholi sonining oʻsishi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/eb/Absolute_increase_in_global_population_per_year%2C_OWID.svg/290px-Absolute_increase_in_global_population_per_year%2C_OWID.svg.png|thumb| Dunyo aholisining 1 yilga mutlaq oʻsishi Aholi sonining oʻsishi — bu aholi yoki tarqoq guruhdagi odamlar sonining koʻpayishi. Dunyo aholisining oʻsishi har yili taxminan 83 million kishini yoki yiliga 1,1 % ni tashkil qiladi. Dunyo aholisi 1800-yildagi 1 milliarddan 2020-yilda 7,9 milliardga o‘sdi. Birlashgan Millatlar Tashkilotining prognozlariga koʻra, aholi soni oʻsishda davom etadi va hisob-kitoblarga koʻra, 2030-yil oʻrtalarida umumiy aholi soni 8,6 milliard, 2050-yil oʻrtalarida 9,8 milliard va 2100-yilga kelib 11,2 milliardni tashkil etadi. Biroq, Birlashgan Millatlar Tashkilotidan tashqarida boʻlgan baʼzi akademiklar aholi sonining oʻsishiga qoʻshimcha pasayish bosimini hisobga oladigan inson populyatsiyasi modellarini tobora koʻproq ishlab chiqdilar.
Qora oʻlim tugaganidan beri, taxminan 1350-yillardan beri insoniyat soni ortib bormoqda. Qishloq xoʻjaligi mahsuldorligini va sanitariya hamda oʻlimni kamaytiradigan tibbiy taraqqiyotni yaxshilagan texnologik taraqqiyot aralashmasi aholi oʻsishini oshirdi. Baʼzi geografiyalarda bu demografik oʻtish deb ataladigan jarayon orqali sekinlashdi, yaʼni yerda turmush darajasi yuqori boʻlgan koʻplab mamlakatlarda aholi oʻsishi sezilarli darajada sekinlashgan. Bu aholi sonining oʻsishi davom etayotgan kam rivojlangan kontekstlardan toʻgʻridan-toʻgʻri farq qiladi. Dunyo miqyosida aholi sonining oʻsish sur’ati 1963-yildagi yiliga 2,2 % choʻqqisidan pasaydi. Prognozlarga ko‘ra, dunyo aholisi soni 21-asr o‘rtalarida eng yuqori cho‘qqiga chiqadi va 2100-yilga kelib qisqaradi.
Haber jarayoni
Insonning oziq-ovqat yetishtirish qobiliyatiga keskin taʼsiri tufayli, ixtirochilaridan biri, nemis kimyogari Fritz Haber sharafiga nomlangan Haber jarayoni „aholi portlashining detonatori“ boʻlib, dunyo aholisini 1900-yildan 2019-yil noyabriga kelib 7,7 mlrdga oʻstirishga, yaʼni 1,6 milliard koʻpaytirishga imkon berdi.
Thomas McKeown farazlari
„Aholining zamonaviy yuksalishi“ning baʼzi sabablari, ayniqsa, ingliz sogʻliqni saqlash olimi Thomas McKeown (1912-1988) tomonidan oʻrganilgan. McKeown oʻz nashrlarida aholining oʻsishi haqidagi toʻrtta nazariyaga qarshi chiqdi:
McKeown farazi jiddiy bahs-munozaralarga sabab boʻlgan boʻlsa-da, soʻnggi tadqiqotlar uning gʻoyalari qiymatini tasdiqladi. Uning ishi bugungi kunda aholi oʻsishi, tugʻilishni nazorat qilish, sogʻliqni saqlash va tibbiy yordam haqida fikr yuritish uchun muhim ahamiyatga ega. McKeown sogʻliqni saqlash iqtisodchilari va Nobel mukofoti sovrindorlari Robert W. Fogel (1993) va Angus Deaton (2015) kabi koʻplab aholi tadqiqotchilariga katta taʼsir koʻrsatdi. Ikkinchi olim McKeownni „ijtimoiy tibbiyot asoschisi“ deb hisobladi.
Oʻsish sur’ati modellari
„Aholining o‘sish sur’ati“ — bu populyatsiyadagi individlar sonining maʼlum vaqt oralig‘ida o‘sish sur’ati, boshlang‘ich populyatsiyaning bir qismi sifatida ifodalanadi. Xususan, populyatsiyaning oʻsish sur’ati deganda birlik vaqt oraligʻidagi populyatsiyaning oʻzgarishi tushuniladi, koʻpincha shu davr boshidagi populyatsiyadagi individlar sonining foizi sifatida ifodalanadi. Buni yetarli darajada kichik vaqt oraligʻida amal qiladigan formula sifatida yozish mumkin:
Ijobiy oʻsish sur’ati aholi sonining koʻpayishini, salbiy oʻsish sur’ati esa aholining qisqarishini koʻrsatadi. Nolga teng boʻlgan oʻsish nisbati davr boshida va oxirida bir xil miqdordagi shaxslar boʻlganligini koʻrsatadi — hatto tugʻilish, oʻlim darajasi, immigratsiya koʻrsatkichlari va yosh taqsimotida sezilarli oʻzgarishlar boʻlsa ham, oʻsish sur’ati nolga teng boʻlishi mumkin.
Tegishli oʻlchov aniq takror ishlab chiqarish tezligidir. Migratsiya boʻlmaganda, 1 dan ortiq sof koʻpayish koʻrsatkichi urgʻochilarning populyatsiyasi oʻsib borayotganligini koʻrsatadi, sof koʻpayish koeffitsienti esa birdan kam boʻlsa (oʻrnini bosuvchi tugʻilish) urgʻochilar sonining kamayib borayotganini koʻrsatadi.
Aksariyat populyatsiyalar eksponent ravishda oʻsmaydi, aksincha ular logistik modelga amal qilishadi. Populyatsiya oʻzining tashish qobiliyatiga erishgandan soʻng, u barqarorlashadi va eksponentsial egri chiziq koʻchirish qobiliyatiga toʻgʻri keladi, bu odatda aholi oʻzining tabiiy resurslarining koʻp qismini tugatganida sodir boʻladi. Dunyo aholisi sonining oʻsishi soʻnggi bir necha oʻn yilliklar davomida chiziqli tendensiyani kuzatmoqda. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5f/Logistic_growth_graph_%28population_ecology%29.JPG/220px-Logistic_growth_graph_%28population_ecology%29.JPG|thumb| Aholining logistik oʻsishi.
Logistik tenglama
Aholining oʻsishini koʻpincha logistik tenglama bilan modellash mumkin :
bu yerda:
Ajraladigan differensial tenglama boʻlgani uchun populyatsiya aniq yechilishi mumkin, bu logistik funksiyani ishlab chiqaradi:
bu yerda: va P_0 0 vaqtidagi boshlangʻich aholi soni. [[Fayl:Countriesbyfertilityrate.svg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2e/Countriesbyfertilityrate.svg/350px-Countriesbyfertilityrate.svg.png|thumb|350x350px| CIA World Factbookning 2016-yilgi maʼlumotlariga koʻra, ayol boshiga tugʻilish darajasidagi global oʻzgarishlarni koʻrsatadigan dunyo xaritasi
{{Legend|#FF0000|5–6 yoshdagi bola}} {{Legend|#FF6600|4–5 yoshdagi bola}}
{{Legend|#FFFF00|3–4 yoshdagi bola}} {{Legend|#00FF00|2–3 yoshdagi bola}}
{{Legend|#35B0E3|1–2 yoshdagi bola}} {{Legend|#3555E3|0–1 yoshdagi bola}} ]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/11/World_population_%28UN%29.svg/350px-World_population_%28UN%29.svg.png|thumb|350x350px| Birlashgan Millatlar Tashkiloti maʼlumotlariga koʻra, 1950 va 2050-yillar oraligʻida turli [[Qitʼa|qitʼalarda aholi evolyutsiyasining hisob-kitoblari. Vertikal oʻq logarifmik boʻlib, bu yerda millionlab odamlar mavjud (2011).]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a4/World_population_growth_rate_1950%E2%80%932050.svg/350px-World_population_growth_rate_1950%E2%80%932050.svg.png|thumb|350x350px| 1950-yildan 2050-yilgacha dunyo aholisining oʻsish sur’atlari Dunyo aholisining oʻsish sur’ati 1963-yilda yiliga 2,2 % ni tashkil etdi va keyinchalik pasaydi. 2017-yilda taxminiy yillik oʻsish sur’ati 1,1 % ni tashkil etdi. CIA World Factbook dunyo boʻyicha yillik tugʻilish, oʻlim darajasi va oʻsish sur’atlarini mos ravishda 1,86 %, 0,78 % va 1,08 % deb baholadi. Oxirgi 100 yillar davomida tibbiyot taraqqiyoti, oʻlim darajasining pasayishi va Yashil inqilob tufayli mumkin boʻlgan qishloq xoʻjaligi mahsuldorligining oshishi tufayli aholi soni toʻrt baravar koʻpaydi.
Tirik odamlar sonining yillik oʻsishi 1989-yilda 88,0 millionga yetdi, keyin asta-sekin 2003-yilda 73,9 millionga kamaydi, undan keyin yana 2006-yilda 75,2 millionga koʻtarildi va 2017-yilda aholi soni 83 millionga koʻpaydi. Umuman olganda, soʻnggi oʻn yilliklarda rivojlangan davlatlarning oʻsish sur’atlarida pasayish kuzatildi, garchi yillik oʻsish sur’atlari Yaqin Sharq va Sahroi Kabir Afrikasining ayrim mamlakatlarida, shuningdek, Janubiy Osiyo, Janubi-Sharqiy Osiyo va Lotin Amerikasida 2 % dan yuqori boʻlib qolmoqda.
Birlashgan Millatlar Tashkilotining Aholishunoslik boʻlimi prognozlariga koʻra, dunyo aholisi XXI asr oxiriga kelib, 11,2 milliardga yetadi; Sogʻliqni saqlash oʻlchovlari va baholash instituti prognozlariga koʻra, dunyo aholisi 2064-yilda 9,73 milliardga yetadi va 2100-yilda 8,89 milliardga kamayadi. 2014-yilda Science jurnalida oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatadiki, 2100-yilga borib dunyo aholisi 11 milliardga yetadi va XX asrga qadar oʻsishning 70 % ehtimoli bor. 2019-yilning dekabr oyida Germaniyaning Jahon Aholisi Jamg‘armasi maʼlum qilishicha, dunyo aholisi har soniyada 2,6 kishiga o‘sadi va 2023-yilga kelib 8 milliardga yetishi mumkin.
Mamlakatlar boʻyicha oʻsish
Birlashgan Millatlar Tashkilotining aholi statistik maʼlumotlariga koʻra, dunyo aholisi 1990-yildan 2010-yilgacha 30 foizga yoki 1,6 milliard insonga oʻsgan. Odamlar soni boʻyicha oʻsish eng yuqori Hindistonda (350 million) va Xitoyda (196 million) kuzatilgan. Aholining oʻsish sur’ati Birlashgan Arab Amirliklari (315 %) va Qatarda (271 %) eng yuqori boʻldi. Dunyoning koʻplab mamlakatlari, jumladan, Afrikaning Sahroi Kabirdan janubi-gʻarbiy qismida, Yaqin Sharq, Janubiy Osiyo va Janubi-Sharqiy Osiyoda, Sovuq Urush tugaganidan beri aholi soni keskin oʻsgan. Qoʻrquv shundaki, aholi sonining koʻpligi baʼzi omadsiz mamlakatlarda tabiiy resurslar, oziq-ovqat taʼminoti, yoqilgʻi taʼminoti, ish bilan taʼminlash, uy-joy va hokazolarni yanada qiyinlashtirmoqda. Masalan, Chad aholisi oxir-oqibat 1993-yildagi 6 279 921 kishidan 2009-yilda 10 329 208 kishigacha oʻsdi, bu uning resurslarini yanada kuchaytirdi. Vetnam, Meksika, Nigeriya, Misr, Efiopiya va DRCda ham aholi sonining oʻsishi kuzatilmoqda.
Quyidagi jadvalda baʼzi mamlakatlar yoki hududlar misollari keltirilgan:
Ravi Kumar Dahiya
Ravi Kumar Dahiya (रवि कुमार दहिया; tugʻ. 1997-yil 12-dekabr, Nahri, Sonipat tumani, Xaryana, Hindiston) — hindistonlik erkin kurashchi, 57 kg gacha vazn toifasida, Hindiston terma jamoasi aʼzosi. Jahon chempionati sovrindori, uch karra Osiyo chempioni. 2020-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari kumush medali sovrindori.
Karyera
Hindistonga koʻplab yuqori toifali kurashchilarni bergan Xaryana shtatida tugʻilgan uning yoshligidan kurash bilan shugʻullanishi tabiiy edi. 10 yoshida u Nyu Deliga koʻchib oʻtdi va u erda unga Chhatrasal stadionida xona berildi, unda uning hamyurti, Sonipat tumanida tugʻilgan Yogeshwar Dutt (ikki karra Osiyo chempioni va 2012-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlari bronza medali sovrindori). Dahiya Satpal Singh qoʻl ostida mashq qildi.
2013-yil iyun oyida Ulan-Batorda (Mongoliya) Ravi Dahiya yoshlar oʻrtasidagi Osiyo chempionatining kumush medali sovrindori boʻldi. 2015-yilning iyun oyida Myanmada oʻsmirlar oʻrtasida Osiyo chempioni boʻldi. Oʻsha yili sentyabr oyida Braziliyada o‘tkazilgan o‘smirlar o‘rtasidagi Jahon chempionatida u finalda ozarbayjonlik Mahir Amiraslanovga yutqazib, kumush medalni qo‘lga kiritdi. 2018-yilda noyabr oyida Buxarestda (Ruminiya) u birinchi o‘rin uchun kurashda yaponiyalik Toshiro Xasegavaga yutqazib, U23 yoshlar o‘rtasidagi Jahon chempionatining kumush medali sovrindoriga aylandi.
2019-yil aprel oyida u kattalar o‘rtasidagi Osiyo chempionatida debyut qildi va bronza uchun kurashda yaponiyalik Yuki Takahashiga yutqazib, 5-o‘rinni egalladi. 2019-yil sentyabr oyida Nur-Sultonda boʻlib oʻtgan Jahon chempionatida bronza medali sohibi boʻldi va bu unga 2020-yilda Tokioda boʻlib oʻtadigan Olimpiada oʻyinlarida qatnashish huquqini berdi. 2020-yilda kattalar o‘rtasida Osiyo chempioni bo‘ldi, bir yildan keyin esa bu muvaffaqiyatini takrorladi.
2021-yil 5-avgustda Tokioda (Yaponiya) Yozgi Olimpiada o‘yinlarida u finalda rossiyalik Zaur Uguevga yutqazib, kumush medalni qo‘lga kiritdi.
Xanbulaq, Yardymli
Xanbulaq Ozarbayjonning Yeni Abdinlidagi Yardimli tumani qishlogʻi. munitsipaliteti.
Jim King (1943-yilda tug'ilgan basketbolchi)
Jim X. King (1943-yil 9-fevralda tugʻilgan) 1968-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ishtirok etgan isteʼfodagi amerikalik basketbolchi. U Ogayo shtati Akron shahrida tugʻilgan.
Uning boʻyi 6 ft, ogʻirligi esa 200 lb. Uning oʻyindagi pozitsiyasi hujumchi. U oltin medalni qoʻlga kiritgan Amerika basketbol jamoasining bir qismi edi. U barcha sakkizta oʻyinda maydonga tushdi.
Faoliyati
1970-1971-yilgi mavsumda King mavsumni dastlabki uchta oʻyinda har bir oʻyinda oʻrtacha 32,7 ochko va 13,7 ribaund bilan boshladi. Toʻrtinchi oʻyinda, 21 ball toʻplagan va birinchi boʻlimda beshta ribaundni tushirgandan soʻng, King mavsum yakunida yirtilgan axilles tendoniga ega edi. Oʻz mavsumini har bir oʻyinda 29,8 ball va 11,5 ribaund bilan yakunladi. King shundamn soʻng hech qachon oʻzining Yulduzli formasini tiklay olmadi va shundan soʻng cheklangan oʻyin vaqtini koʻrdi. 1974-yilga kelib uning faoliyati tugadi.
Nancy Spungen
Nancy Laura Spungen (, 1958-yil 27-fevral — 1978-yil 12-oktyabr) ingliz musiqachisi Sid Viciuocning amerikalik qiz doʻsti va 1970-yillarning pank-rok sahnasining arbobi edi.
Filadelfiyada katta boʻlgan yahudiy Spungen 15 yoshida shizofreniya tashxisi qoʻyilgan hissiy jihatdan bezovta boʻlgan bola edi. Kollejdan haydalgandan soʻng, u 1976-yil dekabr oyida punk-rok harakati avjiga chiqqanida Londonga uchib ketdi va Sex Pistols guruhining bass ijrochisi Vicious bilan uchrasha boshladi. Ularning munosabatlari uydagi zoʻravonlik va giyohvand moddalarni suiiste'mol qilish bilan yakunlandi. John Lydon guruhni tark etganidan va Vicious yangi bosh odam etib tayinlangandan soʻng, er-xotin Nyu-York shahriga koʻchib oʻtishdi va Chelsi mehmonxonasiga tashrif buyurishdi va u yerda koʻp vaqtlarini giyohvand moddalar, ayniqsa geroin bilan oʻtkazdilar.
Yoshligi
Nancy Laura Spungen 1958-yil 27-fevralda Pensilvaniya shtatining Filadelfiya shahrida, Pensilvaniya universiteti kasalxonasida [1] Franklin „Frank“ (1934 – 2010) va Debora Spungen (1937-yilda tugʻilgan) oilasida tugʻilgan. U ogʻir siyanoz bilan tugʻilgan va tugʻish paytida kindik ichakchasidagi boʻgʻilib qolgan kislorod yetishmasligidan vafot etgan. Spungenning miyasida hech qanday shikast boʻlmagan va tugʻilgandan sakkiz kun oʻtgach kasalxonadan chiqarilgan. Spungens oʻrta sinf yahudiy oilasi boʻlib, ular Filadelfiya chekkasidagi Quyi Moreland shaharchasida istiqomat qilgan. Spungenning otasi sayohatchi sotuvchi boʻlgan keyinchalik Jenkintaun yaqinidagi The Earth Shop nomli organik oziq-ovqat doʻkoniga egalik qildi.
Yosh Nancy bolaligidanoq yigʻloqi va jahldor chaqaloq boʻlgan. Uch oyligida unga pediatr tomonidan suyuq barbiturat buyurilgan, ammo uning zoʻravon xatti-harakatlari davom etgan. Intervyuda Spungenning onasi shunday dedi: „Men chaqaloqlar uchun yigʻlash odatiy hol ekanligini bilaman, lekin Nancy qichqiriqdan boshqa hech narsa qilmadi.“ U oʻqishda aʼlo boʻlsa-da, boshlangʻich maktab yillarida uning doʻstlari kam edi.
Boshqa ommaviy axborot vositalarida
Rejissyor Alex Kox tomonidan suratga olingan Britaniyaning „Sid and Nancy“ (1986) biografik filmi Vicious (Gary Oldman oʻynagan) hayotini va uning Spungen bilan munosabatlarini (Chloe Webb oʻynagan) tasvirlaydi. Tanqidchilar Webbning Spungen rolini yuqori baholadilar.
2022-yilgi biopik „Pistol“ mini-seriyasida Louis Partridge tomonidan tasvirlangan Sid Spungen oʻlimidan keyin ertalab sarosimali holatda uygʻongan va oldingi tundagi janjal haqida noaniq esdalar bilan koʻrsatilgan. Keyin u Nancyni (Emma Appleton) hammomda oʻlik holda topib, dahshatga tushadi. Ushbu versiya Sidning Nensining qanday jarohat olgani haqida hech qanday xotirasi yoʻqligi haqidagi hisobini qabul qilganga oʻxshaydi.
Chad pasporti
Chad pasporti Chad fuqarolariga xalqaro sayohat uchun beriladi. Chad pasporti uch tilda yozilgan; Fransuz, ingliz va arab.
2017-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra, Chad fuqarolari 51 mamlakat va hududlarga kelganlarida vizasiz yoki vizasiz bo‘lishlari mumkin bo‘lib, Henley vizasiga ko‘ra Chad pasporti sayohat erkinligi bo‘yicha (Butan, Xitoy, Mali va Ruanda pasportlari bilan bog‘langan) cheklovlar indeksi ga koʻra 85-o‘rinni egalladi.
2017-yil 24-sentabrda Chad pasportiga ega boʻlgan Chad fuqarolariga Amerika Qoʻshma Shtatlariga kirish taqiqlandi. Sababi Chad hukumati pasport qog‘ozi tugab qolgani va Amerika rasmiylariga pasport namunalarini taqdim eta olmagani bo‘lgan.
Haddan tashqari qizib ketish
Fizikada haddan tashqari qizib ketish (baʼzan qaynatishning kechikishi yoki qaynatishning surilishi deb ataladi) suyuqlikning qaynash nuqtasidan yuqori haroratgacha qizdirilishi hodisasidir. Bu metastabil holat yoki metaholat deb ataladi, bunda har qanday vaqtda tashqi yoki ichki taʼsirlar natijasida qaynab ketishi mumkin. Oʻta qizib ketish suyuqlikni qoʻzgʻatmaslik uchun bir jinsli moddani yadrolanish joylaridan xoli toza idishda isitish orqali erishiladi. Bu juda silliq idishdagi mikrotoʻlqinli suv bilan sodir boʻlishi mumkin. Suvni qoʻzgʻatish issiq suvning xavfli otilishiga olib kelishi va kuyishga olib kelishi mumkin.
Sabab
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Superheating.svg/240px-Superheating.svg.png|right|thumb|240x240px| Qaynash sodir bolishi uchun bugʻ bosimi atrof-muhit bosimidan va sirt tarangligidan kelib chiqadigan oz miqdordagi bosimlar yigʻindisidan oshib ketishi kerak. Suv bugʻining pufakchalari bogʻlanmagan holda oʻsib, sirtda yorilib ketganda, suv „qaynadi“, deyiladi. Bugʻ pufakchasi kengayishi uchun harorat bugʻ bosimi atrof-muhit bosimidan (birinchi navbatda, atmosfera bosimi) oshib ketadigan darajada yuqori boʻlishi kerak. Bu harorat ostida suv bugʻi pufakchasi qisqaradi va yoʻqoladi.
Haddan tashqari qizib ketish (Superheating) — bu oddiy qoidadan istisno; suyuqlik bugʻ bosimi atrof-muhit bosimidan oshib ketgan boʻlsa ham, baʼzida qaynab ketmasligi kuzatiladi. Buning sababi qoʻshimcha kuch, sirt tarangligi, pufakchalarning oʻsishini bostiradi.
Sirt taranglik kuchi pufakchani elastik balon kabi harakatga keltiradi. Ichidagi bosim „teri“ qisqarishga harakat qilganda biroz koʻtariladi. Pufakning kengayishi uchun sirt tarangligini va tashqi muhit bosimini yengish uchun yetarli bugʻ bosimini hosil qilish uchun harorat qaynash nuqtasidan biroz yuqoriga koʻtarilishi kerak.
Haddan tashqari qizib ketishni shunchalik portlovchi qiladigan narsa shundaki, kichikroqdan ko'ra kattaroq pufakchani puflash osonroq; xuddi sharni portlatganda, eng qiyini - boshlash. Aniqlanishicha, sirt tarangligidan kelib chiqadigan ortiqcha bosim pufakning diametri  ga teskari proportsionaldir. Ya'ni,.
Buni tekislikning pufakni ikkiga boʻlishini tasavvur qilish orqali olish mumkin. Pufakning har yarm tarafi sirt taranglik kuchi bilan oʻrtaga tortiladi, bu ortiqcha bosimdan keladigan kuch bilan muvozanatlashtirilishi kerak. Shunday qilib, biz ni olamiz, bu esa soddalashtiradi.
Bu shuni anglatadiki, agar idishdagi eng katta pufakchalar kichik (diametri atigi bir necha mikrometr) boʻlsa, sirt tarangligini yengish uchun katta hajm talab qilinishi mumkin. \Delta p, qaynash nuqtasini Selsiy boʻyicha bir necha darajaga oshirishni talab qiladi. Pufak oʻsishni boshlagandan soʻng, sirt tarangligi bosimi pasayadi, shuning uchun u ijobiy qayta aloqa halqasida portlovchi darajada kengayadi. Amalda, koʻpchilik idishlarda tirnalgan yoki boshqa nuqsonlar mavjud boʻlib, ular boshlangʻich pufakchalar paydo boʻlishini taʼminlaydigan havo choʻntaklarini ushlab turadilar va nopok suvda kichik zarrachalar ham havo choʻntaklarini ushlab turishi mumkin. Faqat tozalangan suyuqlik silliq idishi ishonchli tarzda haddan tashqari qizib ketishi mumkin.
Lenin (Fyodorov tumani)
Lenin (Ленин) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Fyodorov tumanidagi qishloq. Lenin qishloq okrugining maʼmuriy markazi.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 864 kishi (403 erkak va 461 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 751 kishi (362 erkak va 389 ayol) yashagan.
Saint-Bazile-de-la-Roche
Aholisi
151 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,3 km2.
Aya Ueto
Aya Ueto (yaponcha: 上戸 彩, tugʻ. 1985-yil 14-sentyabr, Tokio ) — yapon pop qoʻshiqchisi, musiqachi, model va aktrisa sifatida tanilgan.
Hayoti va ijodi
Hatto bolaligida ham onasi Aya Uetoni televizordagi martaba uchun tayyorlagan. 1997-yil avgust oyida qiz yettinchi goʻzallik Zen-Nihon (全日本国民的美少女コンテスト) tanlovida ishtirok etdi va hakamlar hay’atining maxsus sovrinini qoʻlga kiritdi. Shundan soʻng u reklama biznesida ishlay boshlaydi. 1999- yilda Aya Mami Nejiki, May Fujiiya va Manami Nishivaki bilan birgalikda Z-1 pop guruhini (J-Pop) yaratdi, ular beshta singl yozganidan keyin tarqalib ketdilar. 2001-yilda Aya Pony Canyon bilan shartnoma imzoladi va oʻzining yakkaxon martabasini boshladi. Aya Uetoning 2002-yil avgust oyida chiqarilgan birinchi yakkaxon singli Pureness ajoyib muvaffaqiyatga erishdi va Oricon Singles Chartda 4-oʻrinni egalladi. 2003-yil mart oyida chiqarilgan Uetoning birinchi albomi „Ayaueto“ 2003- yilgi Yaponiya albomlar jadvalida 5 oʻrinni egalladi. Keyinchalik, Aya Ueto koʻplab yangi singllar va yangi albomlarni chiqaradi.
Aktrisa sifatida u birinchi marta 2000-yilda Fuji televideniyesi uchun Yosuke Eguchi rolini oʻynagan Namida o fuite teleserialida paydo boʻldi. Televiziondagi boshqa seriallarda ishtirok etish Aya Uetoni keng ommalashtirdi. 2004-yilda Ace o Nerae manga seriyasining televizion versiyasida qiz asosiy rolni oʻynadi — tennischi Xiromi Oki boʻlib. Ueto ushbu serial uchun „Ai no tame ni“ hamrohlik singlini yozmoqda, Oricon versiyasining singl chartida oltinchi oʻrinni egallagan va sotuvlar hajmi boʻyicha qoʻshiqchining shu paytgacha eng muvaffaqiyatli „Pureness“ singlini (100 000 tagacha disk sotilgan) ortda qoldirgan. „Ai no tame ni“ yaratilganidan bir oy oʻtgach ushbu qoʻshiq bilan albom chiqarildi, u ham Oricon roʻyxatida oltinchi oʻrinni egalladi.
2003-yilda Aya Ueto Ryuxey Kitamuraning "Azumi " filmida rol oʻynadi, bu Yu Koyamaning oʻrta asr Yaponiyasi, oʻn yetim bolalar va jang sanʼati haqidagi manga seriyasining kino versiyasi edi. Ushbu roli uchun Ueto eng yaxshi yosh ijrochi va eng mashhur aktyor kabi nominatsiyalar boʻyicha Yaponiya kino akademiyasining mukofotiga sazovor boʻldi, shuningdek, eng yaxshi ayol bosh roli nominatsiyasiga nomzod boʻldi. 2005-yilda Azumi — Azumi 2 — Oʻlim yoki Sevgi filmining davomi chiqdi, unda Aya Ueto ham rol oʻynagan. 2004-yilda u Key Kataoka rejissyori Risa Vatayning eng koʻp sotilgan romaniga asoslangan „Oʻrnatish“ filmida rol oʻynadi.
Shuningdek, reklama biznesida model sifatida ishlagan Aya Ueto 2003-yilda 30 million ien ishlab topgan. 2004-yilda esa u oʻnta turli firma vakili sifatida 45 million iyen oldi.
PAL
alt=|thumb|right|300px|Jahondagi analog televideniye tizimlari; NTSC (yashil), SECAM (zargʻaldoq) va PAL yoki PAL/SECAM (koʻk).
PAL (Phase Alternating Line) analog rangli televideniye tizimidir. U jahondagi eng yirik uch analog rangli televideniye standartlaridan (NTSC va SECAM) biri hisoblanadi. PAL Telefunken shirkati (Hanover, Gʻarbiy Germaniya) muhandisi Walter Bruch tomonidan ishlab chiqilgan. 1967-yildan Germaniya, Buyuk Britaniya va Gʻarbiy Yevropaning boshqa shaharlarida PAL tizimidagi rangli televideniye koʻrsatuvlari berila boshlangan.
NTSC
alt=|thumb|right|300px|Jahondagi analog televideniye tizimlari; NTSC (yashil), SECAM (zargʻaldoq) va PAL yoki PAL/SECAM (koʻk).
Saint-Bazile-de-Meyssac
Saint-Bazile-de-Meyssac Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Corrèze departamenti Brive-la-Gaillarde tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
152 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,5 km2.