cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Millatchilik
Millatchilik oʻz millatiga sadoqatni, uning siyosiy mustaqilligini va oʻz xalqi faravonligiga xizmat qilishni, millatning madaniy va manaviy yuksalishini, millatning yashash sharoitlarini, yashash hududini, iqtisodiy zaxiralarini va manaviy qadriyatlarini amalda saqlab qolish maqsadida milliy oʻzlikni anglash asosida birlashishni targʻib etadi. U vatanparvarlikka yaqin milliy tuygʻuga suyanadi. Bu gʻoya qarama-qarshi sinfiy manfaatlarga qaramasdan, jamiyatning turli qatlamlarini birlashtirishga intiladi.
Bugungi kundagi radikal harakatlar oʻziga millatchi tus berishi tufayli „millatchilik“ yoki „natsionalizm“ tushunchalari etnik, madaniy va diniy toqatsizlik bilan koʻp bogʻlanadi. Bunaqa toqatsizlik millatchilikda moʻtadil oqimlar tarafdorlari tomonidan qoralanadi.
Koʻpincha OAV da „millatchilik“ soʻzi ostida etnik millatchilik va unnig bir millatni boshqa millatdan ustun qoʻyishga urgʻu beradigan shovinizm va ksenofobiya kabi keskin shakllari nazarda tutiladi. Millatlar aro nizoni yuzaga keltirish va etnik diskriminatsiya kabi etnik millatchilikning koʻplab koʻrinishlari xalqaro qonunbuzarliklarga kiradi.
Taʼlimoti
Millatchilik — bu avvalam bor gʻoya va u quyidagi elementlarni oʻzida mujassam etadi: Millatchilik millatlarning farqlarini, koloritini, oʻziga xosligini taʼkidlaydi. Bu xususiyatlar madaniy-etnikdir. Milliy oʻzlikni anglash madaniyatga chetdan kelgan qoʻshimlarni anglashga va oʻz millati foydasiga keyinchalik boshqa madaniyatlardan yaxshi taraflarini olish istiqbollarini tahlil qilishga xizmat qiladi.
Bundan tashqari millatchilik millatni shaxsiyatning ekvivalenti, ijtimoiy organizm sifatida koʻradi. Insonlarning, ularning ijtimoiy darajasi va kelib chiqishidan qatʼi nazar, qonun oldida tengligi millatlarning, ularning kuchi va kattaligidan qatʼi nazar, xalqaro qonunchilik nuqtai nazaridan tengligiga toʻgʻri keladi. Millat shuningdek hozirgi avlodni oldingilari va boʻlajak avlodlar bilan bogʻlab turadi, bu esa odamlarni oʻzini qurbon qilishga, hatto millatni qutqarish uchun jonini berishga chorlaydi.
Turlanishi
Vatandoshlik (fuqarolik) millatchiligi (boshqa nomlari: inqilobiy-demokratik, siyosiy, gʻarb millatchiligi) davlat legitimligi fuqarolarning siyosiy qarorlarni qabul qilishda faol ishtiroki bilan belgilanadi. Millat irodasini aniqlashning asosiy instrumenti saylovlar, referendum, soʻrov, ochiq ijtimoiy bahs shaklida boʻlishi mumkin boʻlgan plebissit sanaladi. Insonning millatga mansubligi shaxsiy tanlov asosida aniqlanadi va fuqarolik bilan tenglashtiriladi. Odamlarni ularning fuqarolar sifatidagi teng siyosiy statusi, qonun oldidagi tenglik, millatning siyosiy hayotida ishtirok etish shaxsiy xohishlari, umumiy siyosiy qadriyatlarga va fuqaroviy madaniyatga talpinish birlashtiradi. Millat bir biri bilan bitta hududda yashashni istaydiganlardan tashkil topishi muhim sanaladi.
Vatandoshlik (fuqarolik) millatchiligining quyidagi turlarini ajratishadi:
Jumeyra universiteti
Jumeyra universiteti Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahridagi xususiy oliy taʼlim muassasasi boʻlib, biznes boshqaruvi, taʼlim, sogʻliqni saqlash fanlari, islom va arabshunoslik kabi keng fanlar boʻyicha akkreditatsiyadan oʻtgan dasturlarni taklif etadi.
Millatchilik
Turlanishi
Davlat millatchiligi millatni oʻz manfaatlarini davlatning qudratini oshirishga va qoʻllab quvvatlashga yoʻnaltirgan insonlar hosil qiladi, deb hisoblaydi. U jinsiy, irqiy va etnik mansublik bilan bogʻliq mustaqil haq-huquqlarni tan olmaydi, chunki bunfay muxtoriyat millatning birligini buzadi, deb hisoblaydi.
Jumeyra universiteti
Asosiy maʼlumotlar
Doktor Abdulloh Hasan — Jumeyra universiteti prezidenti.
Millatchilik
Turlanishi
Etnik millatchilik (boshqa nomlari: madaniy-etnik, organik, romantik, Sharq millatchiligi) millatni etnosning rivojlanish fazasi deb biladi va qisman oʻzini fuqaroviy millatchilikka qarshi qoʻyadi. Bugungi kunda „millatchi“ deb etnik millatchilikka urgʻu beradigan harakatlar ataladi. Etnik millatchilik nuqtai nazaridan, millat aʼzolarini umumiy meʼros, til, din, anʼanalar, tarix, bitta qon, ona yerga hissiy bogʻliqlik birlashtiradi va ular hammasi butun xalqni, qoni bir jamiyatni tashkil qilishadi. Madaniy anʼanalar va etnik mansublik millatchilikning asosini tashkil etishi uchun ular jamiyatga mayoq boʻla oladigan hamma qabul qilgan tasavvurlarni oʻzida mujassam etishi lozim.
Jumeyra universiteti
Asosiy maʼlumotlar
Doktor Saleh Abdelkarim — Islom va arabshunoslik kolleji Direktor
Millatchilik
Turlanishi
Madaniy millatchilik millatni til, urf-odatlar va madaniyat umumiyligi bilan belgilaydi. Davlatning legitimligi uning millatni himoya qilish va millatning madaniy hamda jamoat hayotini rivojlantirish qobiliyatidan kelib chiqadi. Odatda, bu etnik koʻpchilikning tilini va madaniyatini davlat qoʻllab-quvvatlashini hamda millatning bir tusligini saqlash uchun etnik ozchiliklarning assimilyatsiyasini nazarda tutadi.
Jumeyra universiteti
Asosiy maʼlumotlar
Manzili: Latifa Bint Hamdan Street (West), Exit number 24, Al Khail Road, P. O. Box: 555532, Dubai, UAE Tel.: +971 (0)4 515 4555 Faks: +971 (0)4 346 5353
Millatchilik
Turlanishi
Primordial etnik millatchilik millat umumiy haqiqiy yoki taxmin qilinayotgan kelib chiqishga asoslangan, deb taʼkidlaydi. Millatga mansublik maʼlum genetik faktoralar (qon) bilan aniqlanadi. Ushbu shaklining tarafdorlari milliy oʻzini oʻzi taʼriflash qadimgi etnik tomirlarga ega va shuning uchun tabiiy tus olgan, deb hisoblaydilar. Ular etnik koʻpchilik madaniyatining boshqa guruhlardan izolyatsiyasini yoqlashadi va assimilyatsiyan i maʼqullashmaydi.
Jumeyra universiteti
Manbalar
https://www.ju.ac.ae/
Millatchilik
Millat
Millatchilik millatni berilgan inʼom sifatida koʻradi, lekin shu bilan birga bilan birga millat nima degan tushunchani oʻzida mujassam etadi. Millat gʻoyasi avloddan avlodga oʻtib keladigan tarix tuygʻusi, xotiralar va anʼanalarga tayanadi. Uning vavjudligi qadimgi etnosning bosh davomi sifatida koʻriladi yoki unga asos solingan maʼlum bir tarixiy voqeaga bogʻlanadi.
Amalda millat — bu oʻzligini anglagan odamlarning maʼlum bir hududga tarixiy bogʻliqligi natijasida yuzaga kelgan madaniy va siyosiy oʻzlikni anglashga asosalangan hamjamiyati. Boshqa tomondan, bu hamjamiyat tasavvuriy: uning har bir aʼzosi oʻzida uning koʻrinishini mujassam etadi, uning chegaralarini tasavvur qiladi, oʻzida uning birodarlik aloqalarini sezadi va uning oliy iqtidoriga ishonchi komil. Inson oʻz hayotini minglab oʻzi koʻrmagan va htch qachon koʻrmaydigan vatandoshlarining hayotiga parallel boʻlgan umumiy yoʻl trayektoriyasi sifatida tasavvur qiladi. Shu bilan birga, millatni tashkil etadigan odamlar umumiy simpatiyalarga ega, oʻzini umumiy faoliyatga bagʻishlaydi, bir hokimiyat ostida boʻlishni va bu hokimiyat ularning vakillaridan iborat boʻlishini istaydilar.
Boshqa tarafdan, koʻpkina millatlarning oʻzagi dominant etnik asos atrofida jipslashgan. Millat aʼzolarining koʻpchiligi umumiy hayot tarzini maʼqullaydilar va oʻzlari oʻrganib qolgan landshaftga ega umumiy yashash hududiga bogʻliqlikni his qiladi. Shu bilan birga, birga yashash vaqt oʻtganda tashqi koʻrinishning oʻxshashligiga va etnik guruh shaklllanishiga olib keladi. Etnik guruh aʼzolari tashqi oʻxshashlik, umumiy urf-odatlar va xotiralar tufayli oʻzlarining umumiy genealogik kelib chiqishiga ishonadi. Bunday umumlik milliy birdamlikka faol xizmat qiladi.
Lekin milliy oʻzlikni anglash etnik oʻzlikni anglashdan keskin farq qiladi, chunki u jamiyatning davlatga nisbatan manfaatlarini anglash jarayonida yuzaga keladi, etnik oʻzlikni anglash esa bir etnik guruhning boshqalar bilan munosabatlardan iborat. Etnik guruhlar, umuman olganda, bir hududga bogʻlanmagan, millatlar esa har doim ham umumiy genealogik kelib chiqish haqidagi mifga asoslanmaydi.
Milliy davlat
Milliy davlat — bu ijtimoiy tashkilotchilik, siyosiy bosharuv va madaniy oʻzlik bir-biriga bogʻliq boʻlgan hududiy tashkilot. Ushbu taʼrifga toʻlaligicha mos keladigan davlatlar soni 10 foizdan kamroq, ammo zamonaviy davlatlarning koʻpchiligi uning koʻpkina jihatlarini oʻzida mujassam etadi.
Milliy davlat uning fuqarolari bilan bogʻlanadi, lekin ichki va xalqaro maydonda uni odatda bitta davlat yetakchisi namoyon etadi. Masalan, Sharl de Gol fransuz davlatining rahbari „Fransiya haqidagi alla-qanaqa gʻoyani“ namoyon etishi kerakligini taʼkidlagan.
„Millat“ va „milliy davlat“ tushunchalarining oʻxshashligiga qaramasdan, millatchilik ular orasida baʼzi farqlarni belgilaydi. „Millat“, „davlat“ va „jamiyat“ tushunchalari turlicha darajalarga tegishli: madaniy, siyosiy va ijtimoiy. Masalan armiya davlatni emas, balki xalqni himoya qilishi taʼkidlanadi.
Geosiyosat
Oʻzining „Jamoat kelishuvi haqida“ (1762-yil) risolasida Jan-Jak Russo davlatning yerlari „aholini boqish uchun yetarli“ boʻlishi kerakligini taʼkidlaydi. Keyinchalik bu fikr davlat chegaralari millat uchun kerakli moddiy zaxiralar bilan belgilanishi kerak degan iddaoni keltirib chiqardi. Masaln, F. Ratsel davlatlar oʻsmasa, ular oʻladi, deb taʼkidlagan. Bu bilan u davom etgan Ovrupo qudratli davlatlarining Afrikadagi kolonial ekspansiyasi ostiga nazariy asos keltirgandi. Shunga oʻxshash qarashlarga Helford Makinder ega boʻlgan.
1899-yil geograf R. Chellen geosiyosat tushunchasini amalga tadbiq etdi va uni keyinchalik K. Haushofer rivojlantirdi. Geosiyosat deganda davlat faoliyatini qoʻllab-quvatlash va uning siyosatini yoʻnaltirish uchun joʻgʻrofiy bilimlarni oʻrganadigan fan tushunilgandi. Geosiyosat kolonializm va natsional-sotsializmn i (natsizm) oqlash uchun xizmat qilgani bois, Ikinchi jahon urushidan keyin bu nazariya diskreditatsiya qilingandi.
Tarixi
Millatchilikning eng birinchi oʻzini namoyon qilishi Angliyadagi Shonli inqilob boʻldi. Millatchilikning qaʼd rostlashi liberalizmning paydo boʻlishiga toʻgʻri keldi va uzoq vaqt ikkala gʻoya bir biri bilan bogʻliqlikda rivojlandi. Millatchilikning yorqin namunasi Yangi Dunyo elitalarining ispan kolonializmiga qarshi kurashi boʻldi. Lekin eng kuchli tebranishlarga Amerika va Fransiyadagi inqiloblar aylandi. 1815-y. kelib millatchilik dunyodagi yetakchi gʻoyalardan biri edi. U kapitalistik iqtisodga oʻtish davrida jamiyatning safarbarligini taʼminlay oldi, bu esa milliy davlatlarning samaraliligiga va ularning iqtisodiy qudratiga olib keldi.
Agar XVIII asr oxiri Fransiya va AQSHda millatchilik asosan fuqaroviy boʻlgan boʻlsa, markaziy va sharqiy Ovruponing koʻpchilik mamlakatlarida u fransuz okkupatsiyasiga javob sifatida yuzaga keldi va boshida etnik tusga ega edi. Masalan, Germaniyaning birlashuvi va Elzas-Lotaringiyaning anneksiyasi pangermanchilik asnosida amalga oshirildi. XIX asrning 2-yarmida millatchilik Avstro-Vengriya, Rossiya va Usmonli imperiyalarining yaxlitligini yemira boshladi va ular Birinchi jahon urushidan keyin qulashdi. XX asr boshida u Afrika va Osiyada gulladi, bu esa fransuz va britan imperiyachiligi bilan kurashni shiddatlashtirdi va natijada kolonial tizimning qulashiga olib keldi.
Birinchi jahon urushidan keyingi kelishuvlarning asosiy elementi Vilsonning Ovruponi monoetnik davlatlarga boʻlish rejasi edi va uni amalga oshirish uchun Millatlar ligasi tashkil etilgandi. Lekin shu bilan birga, urush liberalizm poydevori boʻlgan gumanizmga ishonchni soʻndirdi, bu esa boshqa omillar bilan birga fashizm va natsizmning paydo boʻlishiga olib keldi. Olmoniyaning Ikkinchi jahon urushidagi magʻlubiyatidan keyin keskin millatchilikning barcha shakllari va u bilan bogʻliq taʼlimotlarning diskreditatsiyasi boshlandi.
Urushdan keyingi Gʻarbiy Ovrupoda Ovrupo hamjamiyatiga qoʻshilish jarayonlari sababli millatchilikning faolligi pasaygan. Koʻplab davlatlarda diskriminatsiyalovchi irqiy va etnik cheklovlar bekor qilindi.
Zamonaviy dunyoda millatchilik xalqaro maydonda faol rol oʻynashni davom etmoqda va koʻplab koʻrinishlarga ega. Keskin millatchilik rasmiy tarzda qoralanadi va qonuniy taqiqlarga duch keladi. Shu bilan birga, milliy davlat haqidagi tasavvurlar liberal-demokratik mamlakatlardagi odamlar mentalitetining poydevoriy tashkiliy qismi boʻlib qoldi.
Millatchlikni oʻrganishdagi yoʻnalishlar
Millatchilikni tadqiq etishda uchta maktab ajratiladi: primordializm, modernizm va etnosimvolizm.
Primordializm millatlarning prototiplari va millatchilik insoniyat tarixining boshlanishidanoq mavjud boʻlganliklarini va bir etnik guruhga mansub odamlarga xulqini belgilaydigan madaniy xususiyatlar boshidanoq va toabad xos boʻlishini taʼkidlaydi. Primordializmning maqsadi allla-qanday „haqiqiy“ etnik poydevorni topishdir. Bugungi kunda millatchilik tadqiqodchilari orasida primordializm tarafdorlari deyarli qolmagan. Izlanishlar koʻrsatmoqdaki, haqiqatdan ham qadimiy anʼanalar mavjud emas va madaniy meʼyorlar hamda qadriyatlarning kuchliligi ularni shakllantiradigan ijtimoiy institutlarning qanchalik uzoq saqlanishi bilan bogʻliq.
Modernizm nuqtai nazaridan millatlar va millatchilik — sanoat erasining boshlanishida paydo boʻlgan va davlatlarning kuchayishi hamda kapitalizmning rivojlanishi bilan bogʻliq tarixiy hodisalar. Ushbu nazariyaga koʻra, davlatning aholini toʻgʻridan-toʻgʻri boshqarishi kuchayishi bilan madaniyat va turmush yanada koʻproq yashash mamlakatiga bogʻlib qoldi. Aloqa texnologiyalari va bozor rivoji bir biri bilan hech qachon bevosita muloqot qilmagan odamlar orasida ijtimoiy aloqalar paydo boʻlishiga xizmat qildi. Bu yoʻnalishning tarafdorlari etnik mansublik millatchilikning kelib chiqishida, madaniyat esa millat shakllanishining yakunlovchi bosqichida rol oʻynashini inkor etmaydilar, lekin umuman millatchilikning etnik mansublik bilan bogʻliqligini tasodif deb biladilar. Ular milliy mansublik aniq belgilangan hudud ostida nazoratini amalga oshiruvchi zamonaviy davlat bilan belgilanadi, mavjud etnik munosabatlar esa davlat chegaralariga toʻgʻri kelishi uchun yoki, aksincha, hokimiyat uchun kurashda yangi davlatlarning shakllanishiga xizmat qilishlari uchun qayta koʻrib chiqiladi.
Etnosimvolizm (perennializm) iqtisod bilan birga millatchilikning oʻzagi etnik mansublikdir ham, degan nuqtai nazarni eʼtirof etadi. Etnosimvolistlar millatni tabiiy tuzilma deb hisoblamasa-da, ular uning asosida nisbatan qadimiy tarix va milliy oʻzlikni anglash yotadi, deb hisoblaydilar. Ushbu nazariyaga koʻra, hali sanoat davridan oldin madaniyatning umumiy elementlari, tarixiy xotiralar, ajdodlar haqidagi miflar bilan va maʼlum bir darajada birdamlikka ega koʻplab etnik hamjamiyatlar vujudga kelgan. Etnik hududlarning chegaralari aniq belgilangan emas edi. Etnik hamjamiyatlar mustahkam, negaki miflar, ramzlar, xotiralar va qadriyatlar sekin oʻzgaradigan madaniyat va faoliyat elementlari bilan birga keladi. Bu hamjamiyatlarning baʼzilari madaniy-iqtisodiy integratsiyaning yangi bosqichiga oʻtishdi, maʼlum bir tarixiy hududga bogʻlanib qoldi hamda oʻziga xos qonun va urf-odatlarga ega boʻlishdi — yaʼni millatlarga aylanishdi. XVIII asrning oxirida millatchilik gʻoyasining paydo boʻlishi esa millatlar sifatini va shakllarini keskin oʻzgartirib yubordi.
Millatchilik va madaniyat
XVIII asrning oxiridan davlatning milliylashuvi taʼlim va jamoat hayotining milliylashuvi bilan birga kechgandi. Shoirlar va olimlar ona tilining islohotiga kirishdi hamda uni adabiy til darajasiga koʻtarishdi. Tarix sohasidagi asarlari milliy davlatchilik uchun siyosiy talablar asosini tayyorlab berdi.
Milliy davlatlarda yangi marosimlar paydo boʻldi: festivallar, bayramlar, bayroqlar, musiqa, sheʼriyat, vatanparvar nutqlar. Vaqt oʻtishi bilan yangi elementlar ertaklarda, meʼmoriy uslublarda, mahalliy qonunlarda oʻz aksini topdi. Dinniy siyosiy ahamiyati asta sekin yoʻqoldi, davlat tilini bilish esa oʻta muhim boʻlib qoldi. Ikkinchisi kommunikatsiya texnologiyalarining rivoji va yagona bozorning kengayishidan manfaatdor boʻlgan kapitalizm bilan bogʻliq. Lekin millatchilik hamma vaqt ham mavjud til anʼanalariga tayanmasdi. Koʻpkina hollarda u aslzoda doiralarning tiliga qarshi mahalliy lahjalarni oldinga surardi. Baʼzan kam qoʻllaniladigan tillarning tiklanishi yuz bergan, baʼzan bir nechta shevalarning bitta tilga integratsiyasi sodir boʻlga.
Preindustrial jamiyat asosan vertikal tabaqalarga boʻlingan boʻlsa, yangi tarixda davlatlar siyosati bu tabaqalanishning oldini olishga xizmat qildi. Millatchilik tufayli yuksak madaniyat butun jamiyatni qamrab oldi, uni belgilashni boshladi va siyosiy qoʻllovga ega boʻldi.
Millatchilik oʻzingni millat bilan bogʻlash hissini tarbiyalash uchun tarixni tushuntirish va oʻrgatishga alohida eʼtibor beradi. Koʻpkina tadqiqodchilar bunaqa eʼtibor mafkurviy tusga egaligini va oʻz talablari uchun mifologik asos yaratish maqsadida amalga oshirilishini taʼkidlaydilar.
Dunyoning koʻpchilik mamlakatlarida millatchilik zamonaviy jamiyat tuzilishining qismi boʻlib qoldi. Aholi uni oddiy holdek qabul qiladi va hatto millatchi ritorikaga, agar u jamoat tatibiga rahna solmasa va qaysidir inqiroz bilan bogʻliq boʻlmasa, javob koʻrsatmaydi. Odamlarda mafkuraviy tusga ega bir qancha odatlar paydo boʻladi va ular millatning uzluksiz qayta tiklanishini taʼminlaydi.
Tanqid
Millatchilikning keskin shakllari oʻta destruktiv taʼsir koʻrsatishi mumkin, jumladan genotsid va etnik tozalashlar. Millatchilikning asosiy oqimi ham tanqid nishoni boʻlib turadi.
Bir xil olimlar millatlar va millatchilik nazariyasi nafaqat amalga oshmaydigan, balki kerak emas ham, buning oʻrniga uning amaliy tomonlariga eʼtiborni jamlash lozim, degan fikrda. "Millatchilik" va "millat" tushunchalari qiyinchilik bilan taʼriflanadi, negaki bu konsepsiyalar zamonaviy siyosatga kuchli bogʻlangan va har qanday taʼrif bir talablarni legitimlashtirib, boshqalarni nolegitim qiladi. Nazariyatchilar tomonidan millatchilik tushunchasiga berilgan noaniqlik va keng taʼrif ommaviy itoatkorlikning u yoki bu shaklini tahlil qilishda oʻzboshimchalik asosi boʻlib xizmat qiladi.
Bir qator olimlar millatchilik xavfli, demokratiyaga toʻgʻri kelmaydi, madaniy-ijtimoiy farqlarning oʻsishiga va buning ortidan mojaro va urushlarga olib keladi, deb taʼkidlaydigan antimillatchilik tarafdoridirlar. Ularning fikricha, agar oʻzingning millating eng yuqori axloqiy platformada tursa, boshqa millatlar joylashuvi pastroq, degan xulosaga kelish mumkin. Antimillatchilikning, masalan, E. Balibar asarlarida taqdim etilgan zamonaviy nazariyasiga koʻra, har qanday millatchilikning yonma yon yuradigan elementi - irqchilik. Millatchilikning baʼzi tanqidchilariga koʻra, u koʻpchilik xalqaro mojarolarning asosida yotadi. Masalan L. N. Tolstoy urushlarning sababi "oʻz xalqingga imtiyozli yaxshilik istashdir", deb yozgandi.
Havotir uygʻotadiki, milliy davlatda jamiyat tashkillashuvining barcha eng muhim elementlari madaniy bir xillikni qoʻllab-quvvatlashga xizmat qiladi. Bu bilan ular oʻzlikni belgilash shaxsiy huquqini tahlika ostiga soladi. Millatga aʼzolik ixtiyoriy boʻlsa-da, asosiy milliy qadriyatlar bilan norozilar huquqiy diskriminatsiyaga uchrashi yoki ksenofobiya qurbonlariga aylanishi mumkin. Tahlika borki, milliy birlikning buzilishini oldini olish maqsadida demokratik davlat kuch ishlatishga qoʻl urishi mumkin va nafaqat chet elliklar yoki etnik ozchiliklarga, balki butun millatga nisbatan. Shu bilan u avtoritarizmga shoʻngʻishi mumkin. Shuning uchun madaniy liberalizm tarafdorlari siyosiy tizim ozchilikni koʻpchilikning diktaturasidan himoya qilishi kerak, deb taʼkidlaydilar. Shu bilan birga mustahkam vatandoshlik qadriyatlariga va vatandoshlik jamiyati institutlariga ega millat shunaqa kafolat boʻla oladi.
Kommutarizmning bir xil tarafdorlari vatandoshlik va liberal millatchilik vatandoshlik jamiyati tuziluviga zarar yetkazadi, chunki etnik hanjamiyatlarning chegaralarini tan olmaydi, deb hisoblaydilar. Ularga koʻpmadaniyatlikka qarshilar raddiya bildiradi va ichki etnik chegaralarni tan olish u yoki bu etnik guruhga mansublikka undashga olib kelishini, buning oʻrniga davlat har bir odamga uyushmalarda aʼzolik erkinligini kafolatlashi lozimligini iddao qiladilar.
Tadqiqodchilarning iddaosicha, vatandoshlik millatchiligi oʻz oʻzidan millat birligini taʼminlab bera olmaydi, chunki aql-idrokka asoslangan va vatandoshlik millatchiligining asosiy kategoriyalari (vatandoshlik, siyosiy huquqlar va hk.) inson uchun "tashqi"dir. Shuning uchun amalda milatchilik "ichki" kategoriyalar (din, anʼanalar va hk.) bilan ishlaydigan madaniy elementdan iborat. Vatandoshlik millatchiligi shuningdek milliy oʻzlikni belgilashga yorqin taraflarni kiritishga qodir emas. Uning milliy oʻziga xoslikni shakllantirishga qoʻshgan hissasi qisman hududiy bogʻliqlikka tayanadi, lekin demokratiyaning tarqalishi Ovrupo davlatlari orasida qolgan farqlarning susayishiga olib keldi.
Iordaniya dinori
Tarixi
1950 yilgacha Iordaniya pul birligi sifatida Falastin funtidan foydalanib kelgan, bu funt dinorga almashtirilgan.
Tangalar
Muomalada hukmron podshoh Abdulloh II ning surati aks ettirilgan 1 qursh (piastr), 5 va 10 piastr, 1/4 va 1/2 dinor nominalidagi tangalar mavjud boʻlib, ular endi zarb qilinmaydi, lekin avvalgi podshoh Husayn I tasviri aks ettirilgan 1/2 qursh (piastr) va 2,5 piastrlik tangalarda qonuniy to‘lov vositasi bo‘lib qolmoqda.
Rasmiy ravishda qursh 10 filga boʻlinadi, lekin inflyatsiya sababli fillar uzoq vaqt mobaynida muomalada qolmadi. 1950 yildagi 1 fils tangada nominal ingliz tilida xatolik bilan „1 fil“ deb koʻrsatilgan, chunki fils nomi siniq koʻplik shakli sifatida qabul qilingan.
1992-1999 yillardagi banknotalar namunasi
1992-1999-yillardagi 1/2, 1, 5, 10, 20 va 50 dinor nominalidagi banknotlardan 2016 yil uchun hukmron qirol Abdulla II ning surati aks ettirilgan 50 dinorlik banknot muomalada qolishi davom etmoqda. Boshqa nominaldagi banknotalar CBI boʻlimlarida zamonaviy dizayndagi banknotlarga almashtirilishi mumkin.
Muomaladagi banknotalar
thumb|300x300px| Turli nominaldagi tangalar turi Muomalada 2002 yilgi namunadagi 1, 5, 10, 20 va 50 dinorlik banknotalar va 1999 yildagi 50 dinorlik banknotalar mavjud.
Valyuta kursi rejimi
1995-yildan beri Iordaniya dinorining kursi SDR (maxsus qarz olish huquqi) — XVFning hisob birligi 1 SDR = 0,96 dinor nisbatida, lekin aslida — AQSh dollariga nisbatan 1 dollar = 0,709 dinor.
Oltinsoy (Kattaqoʻrgʻon tumani)
Oltinsoy  — Oʻzbekiston Respublikasining  Samarqand viloyatiga qarasli qishloq. Kattaqoʻrgʻon tumani tarkibiga kiradi.
Nasva, Saare County
Nasva — kichik tuman (alevik) Gʻarbiy Estoniyadagi Saare okrugidagi Saaremaa Parishida joylashgan. 2011-yil 1-yanvar holatiga koʻra 454 nafar aholi istiqomat qiladi.
Nasva daryosining dengizga quyillish joyi Nasvada joylashgan.
Baltic Workboats va Saare Yachts kemasozlik kompaniyalari Nasvada mavjud.
Elektrostatika
Elektrostatika — fizikaning harakatsiz elektr zaryadlar maydoni va ularning oʻzaro taʼsirini oʻrganadigan boʻlimi. Harakatsiz elektr zaryadlar hosil qilgan elektr maydon elektrostatik maydon deb ataladi.
Elektrostatikaning asosiy tenglamalari Maksvell tenglamalarining xususiy holidir. Elektr zaryadlar harakatsiz boʻlsa, yaʼni elektr toki boʻlmasa, magnit maydon boʻlmaydi, elektr maydon esa oʻzgarmasdan saqlanadi. Tashqi elektrostatik maydon taʼsirida elektrlanmagan jismlarning sirtida elektr zaryadlar paydo boʻlish hodisasi elektr induksiya yoki elektrostatik induksiya deyiladi.
Elektr induksiya natijasida paydo boʻlgan zaryadlar induksion zaryadlar deyiladi. Induksion zaryadlar erkin zaryadlar yoki bogʻlangan zaryadlar boʻlishi mumkin. Oʻtkazgichlarda erkin zaryadlar mavjud boʻlganligi uchun tashqi elektrostatik maydon taʼsirida oʻtkazgach sirtining bir qismida musbat ishorali erkin zaryad, boshqa ikkinchi qismida esa manfiy ishorali erkin zaryad paydo boʻladi. Oʻtkazgich ichida hech qanday erkin zaryad boʻlmagani uchun elektrostatik maydon ham boʻlmaydi. Tegashli oʻlchov asboblarini tashqi elektr maydon taʼsiridan saklashda shu xususiyatdan foydalaniladi. Dielektrik zaryadlari bogʻlangan zaryadlardan iborat. Tashqi elektr maydon taʼsirida musbat va manfiy ishorali bogʻlangan zaryadlar qarama-qarshi yoʻnalishlarda siljish natijasida dielektrik qutblanadi, uning sirtidagi bir tomonda musbat ishorali bogʻlangan zaryadlar, ikkinchi tomonda esa manfiy ishorali bogʻlangan zaryadlar paydo boʻladi.
Bengübelen
Bengübelen — Sinop viloyatining Boyabot tumaniga qarashli qishloq.
UTC+3:30
450px|right|thumb| UTC+3:30 xaritadagi jahon vaqt mintaqasi: havo rangda — UTC+3:30 mintaqasi butun yil davomida UTC+3:30 — Greenwich oʻrtacha vaqtidan 3:30 soatga surilgan vaqt mintaqasi. Bu vaqt mintaqasidan butun yil Eron Islom Respublikasida foydalanishadi (Tehron vaqti).
Siligo
Siligo Italiyaning Sardiniya mintaqasida joylashgan shahardir. Sassari provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 43,61 km2. 963 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Kutub al-Sittah
Kutub al-Sittah (arabcha: ٱلْكُتُب ٱلسِّتَّة) — Muhammad (sollallohu alayhi vasallam) ning vafotidan taxminan ikki asr keyin, oltita (dastlab beshta) kitob toʻplamidir (Muhammad paygʻambarning soʻzlari yoki xatti-harakatlaridir). Ularni baʼzan „Asl olti“ deb tarjima qilingan as-Sihah as-Sittah deb atashadi. Ular dastlab rasman guruhlangan va XI asrda Ibn al-Qaysaroniy tomonidan roʻyxatga kiritilgan. Oʻshandan beri, ular sunniy Islomning rasmiy eng ishonchi qonunining bir qismi sifatida hamma tomonidan qabul qilinmoqda.
Ahamiyati
Sunniy musulmonlar oltita asosiy hadislar toʻplamini oʻzlarining eng muhimlari deb bilishadi.
Ibn Hajarning taʼkidlashicha, ularning ikkalasi ham sahih deb ataladi, agar takroriy hisoblanmasa, taxminan yetti mingta hadis mavjud.
Toshkent gramplastinka zavodi
Mulla Toʻychi Toshmuhamedov nomidagi Toshkent gramplastinka zavodi — 1945-yil 6-oktabrda Toshkent shahri, Gramplastinka koʻchasi, 58-uyda tashkil etilgan zavod. Zavod 1941-yilda evakuatsiya qilingan Noginsk zavodining jihozlari asosida barpo etilgan. Ishga tushirish ishlarida Toshkentda faoliyatini davom ettirish uchun taklif etilgan Aprelevka va Noginsk zavodlarining sobiq ishchilari qatnashganlar. Birinchi gramplastinkalar Aprelevka zavodidan olingan tayyor mahsulotlardan qilingan.
1948-yilgacha zavod Moskvadan tayyor yorliq blankalari va gramplastinka muqovalarini olgan. Chiqarilgan gramplastinkalarning koʻpchiligini Oʻrta Osiyo xalqlarining milliy qoʻshiqlari va musiqalari tashkil qilgan.
1957-yil avgust oyida zavod Toshkent xalq xoʻjaligi kengashi (Toshkent sovnarxoz) tasarrufiga oʻtkazildi. Xuddi shu yili zavod uzoq vaqt davomida oʻynaydigan gramplastinkalarni ishlab chiqarishni boshladi.
1960-yildan boshlab xoʻjalik kengashlari tizimida markazlashtirish jarayoni boshlandi: xalq xoʻjaligi kengashlarining xoʻjalik faoliyatini muvofiqlashtirish uchun ittifoq respublikalaridagi bir necha iqtisodiy maʼmuriy hududlar asosida respublika xoʻjalik kengashlari tuzildi.
1961-yildan boshlab Toshkent gramplastinka zavodining yorliqlarida „O‘zbekiston xo‘jalik kengashi“ yozuvi va „Doʻstlik“ nomi paydo boʻldi.
Iqtisodiy zonalarning kengayishi munosabati tufayli 1963-yil fevralda SSSR Oliy Sovetining farmoni bilan Oʻzbekiston, Qirgʻiziston, Tojikiston va Turkmaniston SSR iqtisodiy maʼmuriy hududlari negizida Oʻrta Osiyo iqtisodiy hududi tashkil etildi. Zavod uning tarkibiga oʻtkazildi va endi yorliqlarda Oʻrta Osiyo xalq xoʻjaligi kengashi (Sredazsovnarxoz) yozuvi qoʻyila boshlandi.
Elektroskop
Elektroskop (elektr... va ... skopiya) — elektr zaryadlarni sezadigan va ularning kattaliklarini taxminan aniqlaydigan oddiy asbob. E. bir uchiga 2 ta metall yaproqcha sharcha mahkamlangan sterjendan iborat. Sterjen shisha idish ichiga joylashtirilib, izolyatsiyalovchi materialdan tayyorlangan tiqin yordamida mahkamlangan. Sharchaga zaryadlangan jism tekkanda zaryadning bir qismi yaproqchalarga oʻtib, ular birbiridan itariladi; yaproqchalarning ochilish burchagi elektr zaryadi miqdoriga mutanosib boʻladi. Yaproqchalarning ochilish burchagiga qarab jismning zaryadi haqida fikr yuritish mumkin.
Toshkent gramplastinka zavodi
1964-yil iyul oyidan Toshkent gramplastinka zavodi butunittifoq „Melodiya“ ovoz yozish firmasi tarkibiga oʻtkazildi.
Elektroskop
Elektroskop mavjudligini aniqlash uchun ishlatiladigan dastlabki ilmiy asbobdir elektr zaryadi tanada. U Kulon elektrostatik kuchi tufayli sinov ob'ektining harakati bilan zaryadni aniqlaydi. Ob'ektdagi zaryad miqdori uning kuchlanishiga mutanosibdir. Elektroskop bilan aniqlash uchun etarli zaryad to'planishi yuzlab yoki minglab voltlarni talab qiladi, shuning uchun elektroskoplar statik elektr va elektrostatik mashinalar kabi yuqori kuchlanish manbalari bilan ishlatiladi. Elektroskop faqat zaryad miqdorini taxminiy ko'rsatishi mumkin; elektr zaryadini miqdoriy o'lchaydigan asbob elektrometr deb ataladi.
Toshkent gramplastinka zavodi
1969-yilda zavodga Turkistonda ovoz yozish sanʼatining mohir ustasi boʻlgan xonanda Mulla Toʻychi Toshmuhamedov (Toʻychi hofiz) nomi beriladi.
1972-yilda zavod stereofonli gramplastinkalarni ishlab chiqarishni boshlaydi. 1981-yilga kelib zavodda 10 ta ustaxona va 9 ta boʻlim faoliyat yuritgan. Zavodda 539 nafar sotsialistik mehnat zarbdorlari (ishchilari), 15 ta kommunistik mehnat birlashmasi ishlagan. Zavodning 12 nafar xodimlari hukumat mukofotlari bilan taqdirlangan. Shuningdek, zavodda bolalar bogʻchasi va dam olish maskani ham mavjud edi.
Elektroskop
Pit-to'p elektroskopi
1870-yillardan boshlab zaryadlangan ob'ektga jalb qilishni ko'rsatadigan Pith ball elektroskopi
Toshkent gramplastinka zavodi
1991-yilda zavod soʻnggi yirik gramplastinkalar turkumini chiqardi. 1995-yil mart oyida zavod „Sharq taronasi“ uyushmasi tarkibiga oʻtkazildi. Zavodning ishlab chiqargan asosiy mahsulotlari gramplastinkalar va gramplastinka muqovalari edi. Gramplastinkalar „Melodiya“ matritsalarida chiqarilgan, asosan, bolalar ertaklari edi. Ammo tez orada bu ishlab chiqarish ham yopiladi. Zavod oʻz faoliyatini 1995-yilda toʻxtatadi.
Elektroskop
Pit-to'p elektroskopi
Bu qanday ishlaydi
1731 yilda Stiven Grey yaqin atrofdagi har qanday zaryadlangan narsaga jalb qilinadigan oddiy osilgan ipdan foydalangan. Bu Gilbertning birinchi yaxshilanishi edi versorium 1600 yildan boshlab. thumb|Pit to'p elektroskopi Britaniyalik maktab ustasi va fizik jon Kanton tomonidan ixtiro qilingan pith-ball elektroskopi 1754 yilda engil o'tkazuvchan bo'lmagan moddaning bir yoki ikkita kichik to'plaridan iborat bo'lib, dastlab shimgichli o'simlik materiali deb nomlangan pit,  izolyatsiya qilingan stend kancasidan ipak yoki zig'ir ip bilan osilgan. Tiberius Kavallo 1770 yilda kumush simlarning uchida chuqurchalar bilan elektroskop yasagan. zamonaviy elektroskoplar odatda plastmassadan yasalgan to'plardan foydalanadilar. Ob'ektda zaryad borligini tekshirish uchun ob'ekt zaryadlanmagan chuqurchaga yaqinlashtiriladi. Agar ob'ekt zaryadlangan bo'lsa, to'p unga tortiladi va unga qarab harakatlanadi.
To'pni zaryadlangan narsaga tegizish orqali zaryadlash mumkin, shuning uchun zaryadlangan jism yuzasidagi ba'zi zaryadlar to'p yuzasiga o'tadi. Keyin to'p boshqa ob'ektlardagi zaryadning qutblanishini ajratish uchun ishlatilishi mumkin, chunki u bir xil qutblanish yoki belgi bilan zaryadlangan, ammo qarama-qarshi qutblanish zaryadlariga jalb qilingan narsalar tomonidan qaytariladi.
Ko'pincha elektroskopda bir juft to'xtatilgan pith to'plari bo'ladi. Bu bir qarashda pith to'plari zaryadlanganligini aniqlashga imkon beradi. Agar pith to'plaridan biri zaryadlangan narsaga tegsa, uni zaryad qilsa, ikkinchisi tortiladi va unga tegib, zaryadning bir qismini ikkinchi to'p yuzasiga etkazadi. Endi ikkala to'p ham bir xil kutupluluk zaryadiga ega, shuning uchun ular bir-birini qaytaradi. Ular to'plar bir-biridan yoyilgan holda teskari 'V' shaklida osilgan. To'plar orasidagi masofa zaryadning kattaligi haqida taxminiy tasavvur beradi. thumb
Adele
Adele Laurie Blue Adkins (1988-yil 5-mayida tugʻilgan) Adele mononimi bilan tanilgan ingliz qoʻshiqchisi va qoʻshiqnavisidir. 2006-yili doʻsti MySpacega uning demosini ortganidan keyin Adelega XL Recordings studiyasidan shartnoma taklif etildi. 2007-yili u Brit Awards taʼsis etgan „Munaqqidlar Tanlovi“ va BBC 2008 Ovozi mukofotlarini qoʻlga kiritdi. Uning 19 deb nomlangan ilk albomi 2008-yili chiqarilib, tijoriy va tanqidiy muvaffaqiyat keltirdi. Bu albom Birlashgan Qirollikda toʻrt, AQShda ikki karra platina sertifikatini oldi. Uning AQShdagi karyerasi 2008-yil oxirlarida Saturday Night Live teletomoshasidagi chiqishidan soʻng yuqorilab ketdi. 2009-yilgi Grammy Awards marosimida Adele Eng zoʻr yangi artist va Eng zoʻr ayol pop vokal ijrosi mukofotlarini qozondi.
21 muvaffaqiyati tufayli Adele Guinness rekordlar kitobiga kirdi. U Birlashgan Qirollikda bir yil ichida 3 milliondan oshiq albom sotgan birinchi artistdir. Ikki albomi va 21dagi ikki singli — „Rolling in the Deep“ va „Someone Like You“ bilan Adele UK Official Singles va Official Albums chartlari yuqorisidan bir vaqtning oʻzida besh oʻrin olgan birinchi hayot artist boʻldi (bungacha buni faqat 1964-yili Beatles uddalashgandi). „Set Fire to the Rain“ qoʻshigʻi chiqishi va AQShda uchinchi bora birinchi raqamli singl boʻlishi bilan Adele tarixda Billboard 200 uchta ashula bilan boshlab turgan birinchi artist boʻldi.
2012-yili Adele VH1ning „Musiqadagi 100 eng buyuk ayol“ roʻyxatida beshinchi pogʻonaga qoʻyildi, Time jaridasi esa Adeleni dunyoning eng taʼsirli odamlariga sirasiga qoʻshdi.
Eidapere
Eydapere — kichik tuman ( alevik  ) Kehtna Parish, Rapla okrugi, Estoniya. thumb| Eydaper maktabi Uning Tallinn - Parnu temir yo'lida Elron tomonidan boshqariladigan stansiyasi bor edi, 2018-yil dekabr oyida yopildi.
Siyosatchi va tadbirkor Taavi Veskiyagi (1974-yilda tug'ilgan) Eidapere shahrida tug'ilgan.
Ahigal de los Aceiteros
Ahigal de los Aceiteros Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Salamanca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 27,93 km2. Aholisi — 150 kishi (2010).
Jonen
Jonen Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Bremgarten (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 5.70 km2. 1733 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Jonenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Messanges (Landes)
Messanges Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Landes departamenti Dax tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
647 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 18,6 nafar kishi.
Valojoulx
Aholisi
236 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,6 km2.
Fountain (Minnesota)
Fountain AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Fillmore County, Minnesota|Fillmore
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
410 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 190,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,15 km2. Shundan 2,15 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 398 m balandlikda joylashgan.
Sunan al-Sugra
Sunan al-Sugra-(arabcha-السنن الصغرى‎), Kutub al-Sittahning yana bir kitoblaridan biri boʻlib, Nasaiy tomonidan yozilgan.
NGC 3657
NGC 3657 Katta Ayiq yulduz turkumidagi SBc/P tipli galaktikadir.
Sunan al-Sugra
Taʼrif
Sunniylar ushbu toʻplamni oltita asosiy hadislar toʻplamining beshinchisi deb hisoblashadi. Al-Mujtaba 5270 ga yaqin hadislarni oʻz ichiga olgan boʻlib, muallif oʻzining as-Sunan al-Kubra asaridan tanlagan takrorlangan rivoyatlarni oʻz ichiga oladi. Bu shayx Nosiriddin Albanining „Sahihayn“ (Sahih al-Buxoriy va Sahih Muslim) dan keyingi eng ishonchli kitobi hisoblanadi.
NGC 3657
Ushbu obyektni William Herschel 1789-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Layli va Majnun
right|thumb|250px|[[Nizomiy „Xamsa“sidagi „Layli va Majnun“ hikoyasini tasvirlovchi miniatura. XVI asr.]] Layli va Majnun (arab. مجنون و ليلى („Majnun va Laylo“)) fors-turkiy romantik dostonidir. Chunki bu dostonlarni dastlab fors tarixiy asari „Shohnoma“da (Firdavsiy), keyinchalik shoir Nizomiy Ganjaviyning „Xusrav va Shirin“ dostonida va buyuk turkiy shoir Alisher Navoiy ning beshligi boʻlmish  Xamsa" sida uchraydi. Voqeiy boʻlmish bu hikoya Navoiyning  Xamsa"sida Qays ibn al-Mulavvo ismli arab yigitining Layli ismli qiz bilan ishqiy munosabatlari yoritiladi. Oʻgʻlining bu qizga uylanishiga qarshi chiqqan otasining tazyiqlari va ayriliq tufayli Qays aqldan ozib, devona boʻladi („majnun“ va „jinni“ "dali '' soʻzlarining oʻzagi bir).
Layli va Majnun — Yaqin va Oʻrta Sharq xalqlari orasida keng tarqalgan folklor hamda yozma shakldagi adabiy yodgorlik. Dostonning ilk kurtaklari VII asrning 2-yarmida paydo boʻlgan. Ayrim manbalarning maʼlumotiga koʻra, doston qahramonlari tarixiy shaxslardir. Ularda Majnun Bani Omir qabilasidan chiqqan, asl ismi Qays ibn Mulavvah yoki Qays ibn Muod boʻlgan yigit, deya taʼkidlanadi. Qays Layli ismli oʻz qabiladoshini sevgan hamda oʻz sevgisi va hijron alamlari haqida mungli sheʼrlar bitgan. Bunday maʼlumot, jumladan, ibn Qutaybaning (889) „Kitob ush-sheʼr va shuaro“ („Sheʼr va shoirlar haqida kitob“), Abul Faroj al-Isfahoniyning „Kitob ul-agʻoni“ („Qoʻshiq kitobi“) asarlarida keltirilgan. Lekin boshqa manbalar bu maʼlumotlarni inkor etadi. Masalan, arab olimi Avon ibn Hakim al-Qalbiy (764) va arab tarixchisi Hishom al-Qalbiy (819) Majnun tarixiy shaxs emas, degan fikrni ilgari suradi. VII asrning 2-yarmidayoq arab sheʼriyatida Majnun taxallusi ostida koʻplab mungli sheʼrlar vujudga keladi, bunday sheʼrlar tobora koʻpayib boradi, toʻplamlarga kiritiladi. Ammo Majnun nomi zikr etilgan sheʼrlarning barchasi ham yolgʻiz bir kishiniki emas. Arab olimlari al-Johiz (9-asr) va ibn al-Muʼtaz (908)ning aytishicha, kishilar Layli nomi bilan bogʻliq barcha sheʼrlarni Majnunga nisbat beraverganlar. XI asrda shoir Abul Bakr al-Volibiy tomonidan Majnunga nisbat berilgan barcha sheʼrlar toʻplanib, „Devoni Majnun“ tuziladi. Devonda sheʼrlarga sharhlar beriladi hamda sheʼrlar Majnun haqidagi rivoyatlarning syujetiga kiritiladi.
Layli va Majnun haqida ilk bor 1188-yilda ozarbayjon shoiri Nizomiy Ganjaviy doston yaratgan. Ammo u asarni Xusrav va Shirin deb nomlagan va hikoya ular haqida soʻzlaydi. Nizomiy „Layli va Majnun“ dostonini ham gʻoyaviy, ham badiiy jihatdan har tomonlama yuksak darajaga koʻtardi va xamsachilik anʼanalari qatoriga qoʻshdi. Undan soʻng „Layli va Majnun“ dostoniga koʻplab shoirlar murojaat qilishdi. Xusrav Dehlaviy, Abdurahmon Jomiy, Fuzuliy, Alisher Navoiy qalamlariga mansub „Layli va Majnun“ dostonlari mashhur. Garchi ushbu dostonlar bitta nom bilan atalsa va ulardagi voqealar tizimi bir-biriga juda oʻxshash boʻlsada, har bir muallifning „Layli va Majnun“i oʻziga xos va betakror asardir. Hozirgacha mazkur dostonning oʻzbek, arab, fors, ozarbayjon, turk, turkman, tojik, gruzin, panjob, kurd, urdu tillaridagi koʻplab variantlari mavjud. „Layli va Majnun“ dostoni xalq ogʻzaki ijodi ravnaqiga ham beqiyos ijobiy taʼsir koʻrsatgan. Jumladan, oʻzbek xalq ijodiyotining „Tohir va Zuhra“, „Oshiq Gʻarib“ kabi dostonlariga „Layli va Majnun“ning taʼsiri borligi eʼtirof etiladi.
„Layli va Majnun“ da ishq
Majnun va Layli komillikda vahdatni-yagona- yaxlitlikni tashkil etadi. Bu esa nihoyatda baland darajadagi xos ishqning koʻrinishi boʻlib, unda jismoniylik emas, balki maʼnaviylik yetakchi mavni egallaydi. Bunday yuksak darajadagi xos ishqni tushunmaydiganlar Majnun va Layli ishqi mohiyatini ham tushunmaydilar. Bular qatorida Laylining otasi ham bor, ibn Salomlar ham bor.
Shuning bilan bir qatorda Alisher Navoiy dostonda Majnun va Laylilar ishqi mohiyatini tushunuvchi va ularga yordam qoʻlini choʻzganlar ham borligini Navfal obrazi misolida koʻrsatadi. Chunki: Navfalki Arabda erdi nodir, Tigʻiga qadar, oʻqigʻa qodir. Yaxshiliq ila Arabda mavsum, Oromgahi bu marz ila bum… Navfal dagʻi ishq koʻrgan erdi, Gʻam dashti aro yugurgan erdi. (MAT, 9-tom, 152—153-betlar).
Shu jihatdan Navfal qizi va uning sevgilisi taqdirining ijobiy hal qilingani tushinarlidir. Ammo Navfal qizi va uning sevgilisining muhabbati Majnun va Laylilar oʻrtasidagi ishq-xavos ishqi darajasiga koʻtarilgan emas. Navfal qizi va sevgilisining oʻzaro ishqi Alisher Navoiy taʼriflagan "avom ishqidurkim, …derlar: „falon falonga oshiq boʻlubdur… va bu qismning (avom ishqining) biyikrak martabasi shar’iy nikohdurkim, bari xaloyiqqa sunnat…“  (MAT, 14-tom, 67-bet).
Alisher Navoiy dostonida bu ikki xil ishqning talqinida shoir majoziy ishq martabasiga Majnun va Laylilar ishqi misolida alohida urgʻu beradi, chunki bu martaba komillik martabasi boʻlib, unda „pok koʻzni pok nazar bila pok yuzga solmoqdur va pok koʻngul ul pok yuz oshubidin koʻzgʻolmoq va bu pok mazhar vositasi bila oshiqi pokboz mahbubi haqiqiy jamolidin bahra olmoq“dir (MAT, 14-tom, 68-bet)
Demak, Alisher Navoiy mazkur dostonda hamma sohada poklikka erishgan komil inson haqidagi mulohazalarini Majnun va Layli afsonasi vositasida bayon qiladi: (MAT, 9-tom, 310—312-betlar).
Shunday qilib, Alisher Navoiy „Xamsa“sidagi ikkinchi — „Farhod va Shirin“, uchinchi — „Layli va Majnun“ dostonlari haqida umumiy yoʻnalish tarzida mulohaza yuritdik. Agar diqqat bilan qaralsa, bu ikki dostonni bir-biriga yaqinlashtiruvchi mushtarak mavzu — komil inson mavzusi bor. Bu mavzu ularni bir-biriga bogʻlabgina qolmaydi, balki mavzuning har bir dostonda oʻziga xos tarzda yoritilishi ularning uslubiy oʻziga xosliklarini namoyon etadi, yaʼni „Farhod va Shirin“da bu mavzu ijtimoiy faollik koʻlamida yoritilsa, „Layli va Majnun“da esa asosan ishq maydonidagi ichki kechinmalar, ruhiy holatlarning chuqur tasviri orqali nihoyatda mahorat bilan tasvirlanadi.
Drummond (Montana)
Aholisi
325 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,5 km2. Shundan 1,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1204 m balandlikda joylashgan.
Controguerra
Controguerra Italiyaning Abruzzo mintaqasida joylashgan kommunadir. Teramo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 22 km2. 2480 nafar aholi istiqomat qiladi.
Sorso
Sorso Italiyaning Sardiniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Sassari provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 67,05 km2. 14 419 nafar aholi istiqomat qiladi (2004).
Hunspach
Hunspach Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Wissembourg tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
671 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 122,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,5 km2. Dengiz sathidan 138 – 207 m balandlikda joylashgan.
Choqueuse-les-Bénards
Aholisi
73 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 17,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,1 km2. Dengiz sathidan 104 – 174 m balandlikda joylashgan.
Islom olami tadqiqotlari instituti
Islom olami tadqiqotlari instituti Zayed universiteti qoshidagi institut boʻlib, faoliyati taʼlim va tadqiqotga yooʻnaltirilgan. Institut oliy taʼlim muassasalarida islomshunoslik fanini oʻqitish, jamoatchilik bilan ishlash va ilmiy tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlashda yangi metodikadan foydalanmoqda. Institut islom olamini oʻrganish boʻyicha yetakchi xalqaro muassasaga aylanishni maqsad qilgan.
Maqsad va vazifalari
Islom olami tadqiqotlari instituti islom dunyosining markazidagi yetakchi taʼlim va tadqiqot instituti boʻlib, islom ilmida turli islomshunoslik fanlari pedagogikasi, nazariyalari va tadqiqot kun tartibini yangilashga olib keladigan yangi paradigmani ishlab chiqishni maqsad qilgan. Islom olami tadqiqotlari institutining asosiy vazifalari BAA va xorijdagi tadqiqotchilar, mutaxassislar va jamoat rahbarlarini oʻqitish va tayyorlash bilan bogʻliq noanʼanaviy islomshunoslik dasturlarini ishlab chiqish va boshqarish hamda Islom va islom dunyosini oʻrganish uchun zamonaviy ijtimoiy fanlar usullarini qoʻllashdan iborat. Islom olami tadqiqotlari institutini ijtimoiy tarixdan iqtisodgacha, islomshunoslikdan siyosatgacha boʻlgan va arab va ingliz tillarida bemalol muloqot qila oladigan turli akademik jabhalardan oʻqituvchilarni ishga oladi. Har yili Institut oʻqituvchilari oʻnlab nashrlar muallifi yoki hammuallifi boʻlib, butun dunyo boʻylab koʻplab taqdimotlarni taqdim etadi.
Oʻquv dasturlari
Islom olami tadqiqotlari institutida bakalavriat va magistratura taʼlimi, jamiyat rivojlanishi va tadqiqotlarga bagʻishlangan dasturlari mavjud boʻlib, gnoseologik va uslubiy jihatdan gumanitar va ijtimoiy fanlardagi soʻnggi ishlanmalarga mos keladigan quidagi dasturlarni taklif qiladi: Magistratura va PhD dasturlari: Zamonaviy islomshunoslik, islom dunyosini oʻrganish, huquqiy tadqiqotlar, islom iqtisodiyoti va boylikni boshqarish, vaqf tadqiqotlari, qiyosiy dinshunoslik, islom diniy peshvolari, ayollar tadqiqotlari, inson huquqlari va hokazo. Bundan tashqari, Institut xalqaro konferensiyalarga mezbonlik qiladi va tadqiqot va ilmiy ishlar olib boradi.
Asosiy maʼlumotlar
Ijrochi direktor idorasi: Dr. Tarak Abdulloh — v.b. Direktor Tel: +9714 402 1316 Faks: +971-4-326 0060 Pochta manzili: P. O. Box, 19282, Dubai, United Arab Emirates
Xeba Saif — Katta mutaxassis Tel: +971-4-402 1110 Faks: +971-4-326 0060 Pochta manzili: P. O. Box, 19282, Dubai, United Arab Emirates
Nashva Al-Harti — Maʼmuriy xodim Tel: +971-4-402 1654 Faks: +971-4-326 0060 Pochta manzili: P. O. Box, 19282, Dubai, United Arab Emirates
Adabiyotlar
https://www.zu.ac.ae/main/en/colleges/colleges/__institue_for_islamic_world_studies/index
Altinbash Holding
Mehmet Altinbash
Bugungi kunda dunyoda o‘zgarish yasagan yetakchi muassasalardan biri bo‘lgan “Altinbash Holding”ning poydevorini qo‘ygan Mehmet Altinbash 1923-yili Gaziantepda fermer oilasining farzandi bo‘lib tug‘ilgan. Mehmet Altinbashning savdo bilan uchrashuvi 10 yoshida ko'mir sotib olish va sotishga kirishganida yuz berdi.Bolaligi va yoshligi tijoriy zakovati va iste'dodini birlashtirgan yutuqlar bilan o'tkazgan Mehmet Altinbash, harbiy xizmatdan so'ng ona shahriga qaytib, otasining pista daraxtlari bilan bog'liq loyihalarni ishlab chiqarishni boshladi.Ushbu loyihalarga muvofiq yangi ko'chatlar ekishga qaror qilgan Altinbash daraxt sonini 2000 taga ko'paytirdi va bir muddat yeryong'oq savdosi bilan shug'ullandi. Uning keyingi yillarda aytgan “Buyuk maqsadlarga sekin-asta erishilgan kichik muvaffaqiyatlar orqali erishiladi” degan gapining asoslari ham shu yillarga asoslangan edi.1950-yillarda Fatma Altinbashga uylandi Mehmet Altinbash 6 o'g'il va 3 qizli bo'ldi.Oilaviy hayotida baxtga erishgan va ish hayotida alohida muvaffaqiyatlarga erishgan Mehmet Altinbash, 1970-yillarda Kiprning tijorat ahamiyatini kashf etdi va bolalari bilan Lefkoshada oltin savdosini boshladi.Kiprdagi do'konlar sonini qisqa vaqt ichida 7 taga ko'targan Altinbash oilasi 1985-yilda oltin ulgurji biznesini va 1988-yilda oltin fabrikasini tashkil etib, atrofini katta ish bilan ta'minlashni uddaladi.