cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Finlandiya
Rassomlik
14—15-asrlardagi oʻrta asrlar mahobatli rangtasvirida xalq naqqoshligi rivojlangan (Xattula, Tayvassiladagi cherkov devorlariga ishlangan rasmlar). 18-asrda M.Toppelius mahobatli rangtasvir sohasida shuhrat qozondi. Shu davrda F.da dunyoviy dastgoh rassomligi janrlari ommalashdi (I.Vaklin portretlari, N.Shilmark manzara va natyurmortlari). 19—20-asrlarda fin tasviriy sanʼat maktabi shakllandi, xalq hunarmandchiligi, yogʻoch oʻymakorligi, oʻrta asr mahobatli rangtasvir anʼanalari qayta tiklandi. 20-asr oʻrtalarida V. Aaltonen haykaltaroshlikda shuhrat qozondi. Zamonaviy rassomlardan M.Kollin, A.Kanerva, V.Vionoyya, S. Gryonvall; grafiklardan V.Askola, I.Kolliander, T.Tapiovara; haykaltaroshlardan A.Tukiaynen, R.Utriaynen, L.Pullinen, E.Xiltunen; plakat va dizayn ustalaridan I.Tapiovara, M.Kuyasalolar mashhur. Xalq sanʼatida mato va gilam toʻqish, metall idishlar yasash rivoj topgan.
Musiqasi
Musiqasi xalq musiqiy anʼanalari asosida rivojlanib keldi. Xalq qoʻshiqlari (run, yoyku va boshqalar) hozirgacha milliy musiqa folklorida ijro etiladi. Mehnat, marosim, hazil, sevgi qoʻshiqlari, raqs bilan birga ijro etiladigan laparlar keng yoyilgan. Cholgʻu asboblari: kantele (torlichertma), yo Uxikko (torlika monli), tuoxitorvi (puflama); 19-asrdan klarnet va skripka, 20-asrdan garmon ommalashdi. Professional musiqa sanʼati oʻrta asrlarda shakllana boshladi (grigorian, 16-asrdan protestant xoralch).
Teatri
1827-yil Helsinkida dastlabki teatr binosi — Teatr uyi qurildi. Unda rus, nemis, shved drama va opera truppalari tomosha koʻrsatdi. 1860-yil bu yerda shved aktyorlaridan iborat birinchi professional teatr faoliyat boshladi. 1872-yil fin tilidagi professional teatr (drama va opera truppalari) tashkil etildi. 1902-yil drama truppasi opera truppasidan ajralib chiqib, Fin Milliy teatri nomini oldi. I.Aalberg, K.Avellan, A.Lindfors, K.Halme, R.Snelman, U.Somersalmi (19-asr oxiri — 20-asr boshi), T.Palo, E.Eronen, E.Volanen, A.Ikonen, X.Salin, E.Yurkka (20-asrning 50—80-yillari) teatrning yetakchi aktyorlaridir. Turli yillarda ishlagan mashhur rejissorlar: K.Bergbum, Ya.Xal, Ya.Laxdensuo, E.Kalima, K.Kivima, D.Vitikka, V.Ilmari. Helsinkida Xalqishchi teatri (1914), Milliy shved teatri, Intim teatri, loʻlilarning "Drom" teatri (1982) ham ishlaydi. Tampere, Turku, Laxti, Kuopio va boshqa shaharlarda ham teatrlar bor.
Ularda jahon mumtoz dramaturgiyasi asarlari bilan bir qatorda mahalliy mualliflarning pyesalari ham sahnalashtiriladi. Teatr xodimlari Xelsinkidagi Oliy teatr maktabi (1943)da tayyorlanadi.
Kinosi
1904-yil F.da xronika filmlari suratga olina boshladi. 1906-yil "Apollo" kinofirmasi tuzildi. 1907-yil "Pinhona haydovchilar" (rejissor T.Sparre va T. Puro) qisqa metrajli badiiy filmi chiqarildi. 20-yillarda koʻproq milliy adabiyot asarlari: M.Kant komediyasi asosida "Anna Liysa" (rejissor T.Puro va Yu.Snelman), S.Topelius novellasi asosida "Rautakyullik keksa baron" (rejissor Fager), A.Kiv komediyasi asosida "Nummi etikdoʻzlari" (rejissor E.Karu) ekranlashtirildi. "Komediyafilm", "Fennikafilm" va "AkilaSuomikompaniya" firmalari tashkil etildi. 1933-yil E.Karu F.dagi eng yirik "Suomenfilmiteolisus" firmasini tuzdi. Uning eng yaxshi filmlari: "Yuxa" (1937), "Insonning yoʻli" (1940; ikkalasining rejissor N.Tapiovara), "Oq kiyik" (1953, rejissor E.Blomberg), "Sutchi Xilya" (1953, rejissor T.Syarkkya), "Nomaʼlum askar" (1955, rejissor E.Layne), "Qizil chiziq" (1959, rejissor M. Kassila). 60—70-yillarda ijtimoiytanqidiy yoʻnalishdagi "Ishchining kundaligi" (rejissor R.Yarva), "Kalamushlar jangi" (rejissor M.Kurkvara), "Zavoddagi otishma" (rejissor E.Kivikoski) filmlari yaratildi. 20-asrning oxirgi oʻn yilliklaridagi yaxshi filmlar: "Yovvoyi hayvon belgisi" (rejissor Ya.Pakkasvirt) va "Dengiz boʻyidagi tun" (rejissor E.Kivikoski).
Fritaun
thumb|right|300px|Fritaun (Syerra-Leone, 2004) Fritaun — Syerra-Leone poytaxti. Vestern Erio yarim orolning shimoliy chekkasida joylashgan. Aholisi 670 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Fritaun — mamlakatning savdosanoat va moliyaviy markazi. Atlantika okeani sohilidagi yirik port, chetga palma yongʻogʻi, moyi, kakao va olmos chiqariladi. Kema verfi, olmosga sayqal berish fabrikasi, shakarqand, kislorod, sement, neftni qayta ishlash zavodlari mavjud. Universitet, kollejlar, milliy muzey, kutubxonalar bor. Shaharga 1792-yilda inglizlar tomonidan asos solingan. 1961-yil 27-apreldan mustakil SyerraLeone davlati poytaxti.
Russell choynagi
Russell choynagi, yoki Samoviy Choynak, faylasuf Bertrand Russell (1872–1970) tomonidan keltirilgan oʻxshatma boʻlib, dinlarning tekshirila olinmaydigan iddaolarining aksini isbotlash skeptik zimmasida ekanligi haqidagi mantiqan yanglish fikrni rad etish uchun argument sifatida qoʻllaniladi. "Xudo Bormi?" maqolasida (1952) Russell shunday yozadi: "Yer va Mars orasida, Quyosh atrofida aylanib, uchib yorgan chinni choynak bor va u shunday mitti-ki, eng kuchli teleskoplarimiz ham uni ilgʻay olmaydi, deb iddao qilsam, hech kim buning aksini isbotlay olmaydi. Biroq agar men shu iddaomning notoʻgʻri ekanligi isbotlana olinmas ekan, demak mening daʼvoimdan shubhalanish hurmatsizlikdir, desam, bekor gap aytayotgan boʻlaman. Lekin, agar shu choynakning mavjudligi qadimiy kitoblarda yozilib, har yakshanba kuni muqaddas haqiqatlar kabi oʻqitilsa, maktablarda bolalarning miyasiga quyilsa, uning borligiga shubha qilish noodatiy koʻrinib, dunyoviy davrda ruhshunos, oʻrta asrlarda esa inkvizitor huzuriga yuborilish uchun sabab boʻlur edi."
Russell choynagi konsepti asosida qator diniy parodiyalar, masalan Koʻrinmas Pushti Yakkashox va Uchar Lagʻmon Jonivori kabilar kelib chiqdi.
Geney
Geney Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Montbéliard tumani tarkibiga kiradi.
IC 3890
IC 3890 Canes Venatici yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Geney
Aholisi
130 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,4 km2. Dengiz sathidan 300 – 464 m balandlikda joylashgan.
Amir Ali Abu
Amir Ali Abu – “Nasoyim ul-muhab­bat”da tilga olingan tasavvuf shayxi. Aynulquzzot Hamadoniy oʻz “Maktubot”ida u haqda maʼlumot berib, turkning majzub solik­laridan deb ataydi. Alisher Navoiy “Naso­yim ul-muhabbat”ga “Nafahot ul-uns”dan ushbu shayx haqidagi bobni qisqartirilgan holda kiritgan.
Kompleks oʻgʻitlar
Kompleks oʻgʻitlar - tarkibida oʻsimliklar hayot faoliyati uchun zarur bir necha asosiy oziq moddalari boʻlgan organik va mineral oʻgʻitlar. Organik Kompleks oʻgʻitlarga uy hayvonlari goʻngi, qushlar goʻngi, siderat oʻsimliklarning yashil massasi (koʻkat oʻgʻit), turli xil kompostlar kiradi. Tarkibidagi asosiy oziq moddalariga koʻra, mineral K.oʻ. ikki elementli (fosforkaliyli, azot-fosforli, azot-kaliyli) va uch elementli (azot-fosfor-kaliyli) boʻladi. Olinish usuliga koʻra, murakkab oʻgʻitlar, murakkab aralash oʻgʻitlar va aralash oʻgʻitlarga boʻlinadi. Koʻpgina K.oʻ. tarkibida mikroelementlar boʻladi yoki ularga bu elementlar qoʻshiladi.
Carrollton (Alabama)
Carrollton AQShning Alabama shtatida joylashgan shaharchadir. Pickens okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,4 km2. 987 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 182,8 nafar kishi.
Haag (Quyi Avstriya)
Haag  Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shahardir. Amstetten (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 54.77 km2. 5310 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Frittlar
Frittlar (ital. fritta, frigo — qovuraman, quritaman) — shisha yoki keramikaning mikroelementlar (bor, pyx, marganets, molibden, mis, temir) bilan qotishmasi holidagi mikrooʻgʻit. Taʼsir etuvchi moddalar miqdori F. tayyorlash texnologiyasiga bogʻliq. Koʻproq konsentrlangan borli F.da 6% gacha, misli F.da 15,2% gacha, ruxli F.da 19% gacha, marganetsli F.da 26% gacha, molibdenli F.da 4,5% gacha mikroelement boʻladi. F. oʻsimliklar mikroelementlar bilan bir tekisda ozikdanadigan manbadir. F. tuprokda sekin eriydi (nordon muhitda tezroq), mikroelementlar yuvilib ketmasligi sababli oʻsimliklar bir necha yil davomida oʻzlashtiradi. F. oʻsimlik oʻsishini, mahsulot sifatini yaxshllaydi, baʼzi fermentlar, mas, askorbinoksidaza, peroksidaza, polifenokendazalar faolligani oshiradi, barg toʻqimalarining oksidlanishini kamaytiradi. Juda maydalangan F. tuproqqa asosiy ishlov berishda yoki ekish paytida organik va mineral oʻgʻitlar bilan birga solinadi.
Katerynopil
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Katerynopil (Катеринопіль) — shahar tipidagi aholi punkti, Ukrainaning markaziy qismidagi Cherkas viloyati (viloyati) Zvenyhorodka tumanida joylashgan. Unda Ukrainaning hududiy bo'linmalardan biri bo'lgan Xromada Katerinopil posyolkasi ma'muriyati joylashgan. Aholi soni 5,388
1795-yilgacha u Kalneblota qishlog'i va keyinchalik miasteczko , Kalnebłoto, Калниболото , Kalniboloto) va Polshaning bir qismi Rossiya imperiyasi tarkibiga kiritilgandan so'ng, 1797-yilda Yekaterinopol (Екатеринополь) deb o'zgartirildi.) rus podshosidan keyin Buyuk Ketrin bo'lgan.
2020-yil 18-iyulgacha Katerinopil Katerinopil tumanining maʼmuriy markazi sifatida xizmat qilgan. Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida 2020-yil iyul oyida bu tuman tugatildi, natijasda Cherkas viloyatidagi tumanlar soni to'rttaga qisqartirilgan. Katerinopil tumani hududi Zvenyhorodka tumaniga qo'shilgan.
Arxeologlar Katerinopil hududida qadimiy Tripillya madaniyati qoldiqlarini topdilar. 1648-1654 yillardagi Xmelnitskiy qo'zg'oloni paytida Kalniboloto Korsun kazaklarining sotniya shahri bo'lgan. 1923-yil 5-martda Katerinopilga uning atrofidagi tumanning ma'muriy markazi maqomi berildi.
Industrial-rok
Industrial rock industrial va rok musiqalari hamda punk rock, hardcore punk va baʼzan hard rock unsurlariga ega musiqiy janrdir.
Friz
Binoning jabhasidagi me'moriy friz misolida, Afinadagi Rim agorasidagi sakkiz burchakli Tower of the Winds frizida sakkizta shamolning relyef haykallari tasvirlangan.
Pulvinatsiyalangan friz (yoki pulvino) qavariqdir. Bunday frizlar 17-asr shimoliy mannerizmining o'ziga xos xususiyatlari edi, ayniqsa yordamchi frizlarda va ichki me'morchilikda hamda mebelda ko'p qo'llaniladi.
Friz tushunchasi friz naqshlarining matematik qurilishida umumlashtirildi.
Villefontaine
Villefontaine Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
17.766 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1531,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,6 km2. Dengiz sathidan 208 – 352 m balandlikda joylashgan.
Hisor-Olay
Hisor-olay togʻlari - Oʻrta Osiyodagi togʻ sistemasi. Shimolida Fargʻona botigʻi, janubida Pomir togʻlari va AfgʻonTojikiston botigʻi, gʻarbda Qizilqum choʻli, sharqda esa Fargʻona va Qaqshal tizmalarining janubi-sharqiy qismi bilan chegaradosh. Tarkibiga Olay tizmasi, Turkiston tizmasi, Nurota togʻlari, Zarafshon tizmasi va Hisor tizmasi kiradi. Ular bir-biridan kichik tektonik botiqlar va daryo vodiylari bilan ajralgan va bir qancha tarmokdardan tashkil topgan. H.-Hisor-Olayning sharqiy qismi Qirgʻiziston, oʻrta qismi Tojikiston va gʻarbiy qismi Oʻzbekiston Respublikalari hududida joylashgan. Barcha tizmalar deyarli ken-glik boʻylab 900 km dan ziyod masofaga choʻzilgan. H.-Hisor-Olay sharqda Olay tizmasi bilan boshlanadi. Tizma shimolidan Fargʻona botigʻi, janubidan Olay botigʻi bilan chegaralangan va Sirdaryo va Amudaryolarning suvayirgʻichidir. Ushbu daryolarning koʻpgina irmoklari (Vaxsh, kofarnihon, Surxondaryo, Oqbura, isfayram, Xoʻjabaqirgʻon, Shohimardon va boshqalar) Olay tizmasidan boshlanadi.
H.-Hisor-Olay gersin burmalanishi davrida shakllangan va hozirgi balandligiga yangi tektonik harakatlar taʼsirida koʻtarilgan. Tizmalar, asosan, paleozoy davri choʻkindi, metamorfik va otqindi togʻ jinslaridan (slanets. qumtosh, konglomerat, ohaktosh, dolomit, granit, granodiorit va boshqalar) tashkil topgan. Tizmalarni bir-bi-ridan ajratib turgan botikdar, daryo vodiylari hamda Hisorning janubi-gʻarbiy tarmokdari yura, boʻr, paleogen, neogen va toʻrtlamchi davr choʻkindi togʻ jinslaridan tuzilgan.
Tektonik jihatdan H.-Hisor-Olay yaxlit yirik antiklinoriyni tashkil qilsa, alohida tizmalar antiklinoriyga mos keladi.
H.-Hisor-Olay togʻli oʻlka boʻlganligi sababli, tizmalar yon bagʻirlarida balandlik iqlim mintaqalari ifodalangan. Tizmalar etaklaridan yuqoriga tomon iqlim mintaqalari almashinib boradi. Biroq, ular har qaysi tizmada va ularning yon bagʻirlari ekspozitsiyalarida har xil balandliklarda joylashgan. Tizmalarning 350–450 m balandlikkacha boʻlgan qismlari (togʻ etaklari), asosan, choʻl va chalachoʻl iqlim mintaqasiga mos keladi. Bu minta-qada havo trasining sutkalik va yillik amplitudasi katta, yogʻingarchilik miqdori, nisbiy namlik va bulutli kunlar kam. Qish qisqa, sovuq emas, yoz uzoq vaqt davom etadi. Tizmalarning 1500 m balandlikkacha boʻlgan qismida dasht iqlim minta-qasi oʻrin olgan.
Iyulning oʻrtacha temperaturasi 20—25°, eng yuqori temperatura 35—40°. Togʻlarning gʻarbida temperatura sharqiy qismiga nisbatan yuqoriroq. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi —5°, —7°, eng pas temperatura —25°, —30°. Yillik yogʻin 700 mm. Oʻrtacha 1500 m dan 3500 m gacha balandliklarda tipik togʻ iqlimi hukm suradi. Bu mintaqada iqlim ancha sovuq va nam. Yillik yogʻin tiz-malarning gʻarb va shimoli-gʻarbga qaragan qismlarida 1000 mm dan ziyod. Undan yuqori qismida nivalglyatsial mintaqa joylashgan.
H.-Hisor-Olaydan boshlanadigʻan barcha daryo va soylar Sirdaryo, Amudaryo, zarafshon daryolari havzasiga mansub. Olay, Turkiston, Nurota tizmalarining shimoliy yon bagʻirlaridan boshlanadigan hamma daryolar (Qurshab, Oqbu-ra, Aravon, Isfayram, Shohimar-don, Soʻx, Isfara, Xoʻjabaqirgʻon, Oqsuv, Zominsuv, Sangzor va boshqalar) Sirdaryo havzasiga qaraydi. Olay, Turkiston, Zarafshon, Hisor tiz-malarining janubiy yon bagʻirlaridan boshlanuvchi daryolar (Vaxsh, Kofarnihon, Surxondaryo, Qashqadaryo va boshqalar) Amudaryo havzasiga mansub. H.-Hisor-Olaydan boshlanuvchi daryolar havzasining yuqori qismlarida koʻplab muzliklar va doimiy qor qoplamlari mavjud. Daryolar yomgʻir va mavsumiy qorlar erishidan hamda yer osti suvlaridan toʻyinadi.
H.-Hisor-Olayda kelib chiqishi va katta-kichikligi turlicha boʻlgan koʻllar (Iskandarkoʻl, Molguzar, Yashilkoʻl, Koʻkkoʻl, Kuchandi, Shalaktama koʻl, Oqtol, Shaxshibaytkoʻl, Oʻrtadovon, Baqaloq, Suychiqti, Azarchashma, Koʻlikalon, Gushor, Chaldara, buinkoʻl, Nejigan, Nofin, Xurdak, Hazarchashma va boshqalar) bor.
Tuproq va oʻsimliklar balandlik mintaqalari boʻylab tarqalgan. Ularning tarqalishiga tizmalar yon bagʻirlarining kungay yoki terskayligining ham katta taʼsiri bor. Tizmalar etaklarida harorat ancha balandligi va kam yogʻin tushganligi tufayli choʻl va chalachoʻl, dashtlarga xos tuproq va oʻsimliklar tarqalgan. Tizmalarning oʻrtacha baland qismlarida tuprogʻi kulrang va jigarrang tuproqlar. Bu tuproqlarda keng bargli oʻrmonlar oʻsadi. Olay va Turkiston tizmalarining shimoliy yon bagʻirlarida 1900–2000 m dan 3000 m gacha balandliklarda jigarrang, qoʻngʻir tuproqlarda archazor tarqalgan. Archalar ostida betaga, yugan va boshqa dasht oʻsimliklari oʻsadi.
Dengiz sathidan 2800–3000 m balandliklarda subalp baland togʻli mintaqasi joylashgan boʻlib, u yerlarda togʻ-oʻtloq-dasht tuproqlari tarqalgan. Bu mintaqada dashtlarga xos oʻsimliklar bilan birga yirik soyabon-gullilardan yugan, kamol, sevchek, baʼzi bir joylarda bularga oq soʻxta, qoʻngʻirboshlar aralashib oʻsadi. 3000 m dan balandda alp mintaqasi joylashgan. Mintaqada togʻ-oʻtloq-dasht yarim torfli tuproqlar uchraydi. Oʻsimlik qoplami past boʻyli krio-fit dashtlidir. Undan yuqorida sub-nival mintaqa joylashgan boʻlib, tuproq, oʻsimliklar baʼzi yerlarda-gina uchraydi. 3600–4000 m balandliklar nival-glyatsial mintaqadan iborat. Mintaqa katta qismlari yalang qoya, toshloq, qor, muzliklar bilan qoplangan.
Murod Mamatqulov.
Bahor
thumb|250px|Bahorda gullagan [[gilos daraxti]]
Bahor fasli, toʻrt fasldan biri boʻlib qish va yoz fasllarining oʻrtasida joylashgan fasldir. Bahor fasli 3 oydan iborat: Shimoliy yarimsharda — mart, aprel maydan, janubiy yarimsharda esa sentabr, oktabr va noyabrdan.
Bahorda daraxtlar gʻuncha tugishga, havo asta-sekin isishga boshlaydi. Bu faslda qish faslida yogʻib oʻtgan qorlarning erishi va juda koʻp miqdorda yomgʻir, doʻl kabi yogʻinlarning yogʻishi suv omborlarini, koʻl va koʻlmaklarning toʻlishiga sabab boʻladi. Chaqmoq va Momoqaldiroq kabi tabiat hodisalari ham eng koʻp bahor faslida roʻy beradi. Bahor faslida yogʻinlarning va baʼzi tabiat hodisalarining koʻp miqdorda sodir boʻlishi baʼzi oʻlkalarda toshqin, sel va yongʻin kabi falokatlarga sabab boʻladi.
Taqvimiy bahorga qaraganda, astronomik bahor kechroq, yaʼni yozgi va tengkunlikda (shimoliy yarimsharda 20 yoki 21-mart, janubiy yarimsharda 22 yoki 23-sentabrda) keladi va yozgi quyosh turishi (shimoliy yarimsharda 20 yoki 21-iyun, janubiy yarimsharda 21 yoki 22-dekabrda) boshlanadi.
Hisori qoʻy zoti
Hisori qoʻy zoti - goʻsht-yogʻ yoʻnalishdagi dumbali, dagʻal junli qoʻy zoti. Tojikistonning Hisor tog'i etaklarida xalq seleksiyasi yoʻli bilan chiqarilgan qadimgi qoʻy zotlaridan biri. Hisori qoʻy zoti tanasining uzunligi va kengligi, yirik dumbasi, togʻ sharoitiga va yaylovdan-yaylovga koʻchishga moslashganligi, tez yetilishi, keng koʻkrak qafasi, baquvvat oyoqlari bilan boshqa dumbali qoʻylardan anchagina farqlanadi. Qoʻchqor va sovliqlari (ayol qo'y) toʻqol(shoxsiz). Tusi(rangi) malla, qoʻngʻir, qora, kamdan-kam oq. Qoʻchqorlarining qarchigʻay balandligi oʻrtacha 87 sm, uzunligi 85 sm, sovliqlariniki esa balandligi 79 sm va uzunligi 75 sm. Qoʻchqorlarining tirik vazni 110–120kg (160–180kg)gacha, sovliklariniki 80–90kg (110– 115kg)gacha, dumbasi oʻrtacha 15–20kg (30kg gacha), 4,5—5 oylik erkak qoʻzilarning tirik vazni 50–54kg, serpushtligi 110—120%. Hisor qoʻy zoti sersut qoʻylar hisoblanadi va sovliq suti qoʻzilarini parvarishlashga sarflanadi. Ammo lekin Jun sifati past. Qoʻchqorlaridan 1,3—1,5kg, sovliqlaridan 1 — 1,2kg jun qirqib olinadi. Juni faqat namat (kigiz) tayyorlashda ishlatiladi. Sof holda Tojikiston va Oʻzbekiston ("Boysun" va "Hisor" naslchilik shirkat xoʻjaliklari)da koʻpaytiriladi. Yil boʻyi yaylovda boqiladi.
Hisori qoʻylardan boshqa dumbali qoʻylarning zot xususiyatlarini yaxshilashda, yangi zotlar chiqarishda foydalaniladi. Hisori qoʻy zoti ishtirokida Tojikiston qoʻy zoti chiqarilgan.
Abdusattor Amirov.
Fristayl
Fristayl (free — erkin, style — usul) — togʻ changʻi sporti turi. Fristaylning 3 ta turi bor: mogul, changʻi baleta, changʻi akrobatikasi. Mogul — pastbaland trassadan togʻ changʻisida tez tushish; changʻi baleti — tepalikdan turli shakllar (qadamlar, aylanishlar, burilishlar va boshqalar) bajarib tushish; changʻi akrobatikasi — 2 m li tramplindan bir necha akrobatik shakllarni bajarib (salto, piruetlar va boshqalar) sakrashdan iborat. Sportchilar bajargan elementlarning ogʻirengilligi va ijrosining aniqligi, shuningdek, artistik mahorati hakamlar tomonidan baholanadi.
Fristayl changʻichilarning dam olish turi boʻlgan. Tomoshabopligi uchun changʻi boʻyicha oʻtqaziladigan tadbirlarga kiritilardi. Fristayl boʻyicha birinchi musobaka 1971-yilda AQShning New Hampshire shahri yaqinida oʻtkazilgan. 1978-yilda Xalqaro changʻi sporti federatsiyasi qoshida fristayl boʻlimi ochilgan, unga 100 dan ortiq davlat aʼzo (2004). Bu boʻlim 1978-yildan jahon kubogi, 1986-yildan jahon chempionatini oʻtkazib keladi. 1992-yilda mogul, 1994-yilda changʻi akrobatikasi olimpiada oʻyinlari dasturidan oʻrin oldi. Fristayl AQSH, Kanada, Avstraliya, Germaniya, Fransiya va Skandinaviya davlatlarida rivojlangan.
Oʻzbekistonda fristayl 20-asrning 90-yillari boshidan ommalashdi. Vasila Semenchuk 1991-yilda jahon chempioni boʻldi. Uning gʻalabalarini L. Cheryazova davom ettirdi. Sergey Brener, Larisa Ud odova, Irina Chernikova kabi sportchilar qita musobaqalarida muvaffaqiyatli qatnashishgan. Oʻzbekiston fristayl federatsiyasi 1992-yilda tuzilgan, oʻsha yili xalqaro tashkilotga qabul qilingan. Toshkentdagi qishki sport turlariga ixtisoslashgan maktabda Fristayl boʻlimi faoliyat koʻrsatadi. 4 nafar murabbiy 800 dan ziyod shugʻullanuvchiga fristayldan saboq beradi.
Oguzhan, Devrek
Oguzhan — Turkiyaga qarashli Zonguldak viloyati Devrek tumanidagi qishloq.
Friullar
Friullar (oʻzlarini furlanlar deb atashadi) — Italiyadagi xalq (720 ming kishi; 1990-yillar oʻrtalari). Retoroman tilida soʻzlashadi. Dindorlari — katoliklar.
Amir Kamoliddin Husayn
Vidoi joni shirin ast dushvor, ey musulmonon.
Hisorak suv ombori
Hisorak suv ombori — Qashqadaryo viloyati Shahrisabz tumanidan 35 km uzoqlikda Miroqi shaharchasida joylashdan suv ombori, yirik gidrotexnika inshooti va ajoyib tabiat maskani sanaladi. 1988-yil qurilishi tugatilib foydalanishga topshirilgan.
Amir Kamoliddin Husayn
(Mazmuni: Jonondan judo boʻlish men uchun juda mushkul, chunki, ey musulmonlar, shirin jon bilan vidolashish benihoya qiyin).
Hisorak suv ombori
Tarixi
Shahrisabz tumani Miroqi shaharchasidan 1,5 km uzoqlikda joylashgan. Hisorak yirik gidrotexnika inshooti Qashqadaryo viloyatidagi Qashqadaryoning irmogʻi boʻlgan Oqsuv daryosi oʻzanida barpo etilgan. Hisorak suv ombori qurilishi 1983-yilda boshlanib 1988-yillarda yakunlangan. Uni qurishdan maqsad Shahrisabz tumani, Chiroqchi, Kitob tumani va Yakkabogʻ tumanining unumdor yerlaridan foydalanib, qishloq xoʻjaligi ekinlarining hosildorligini oshirish boʻlgan.
Tavsifi
Foydalanishga topshirilgan yili sugʻorishga bogʻlangan maydon 46,8 ming km² edi. Suv ombori atrofida dam olish hududi tashkil etilgan boʻlib har yili koʻp sayyohlar tashrif buyurishadi. Suv ombor umumiy hajmi 170 mln m³ boʻlib, foydalaniladigan qismi 161,6 mln m³ tashkil etadi. Hisorak suv omborining atrofi deyarli oʻt bilan qoplangan. Suv ombori shimoldan janubga 1,7 km, sharqdan gʻarbga 4,0 km masofani egallaydi.
Iqlimi
Suv omborining iqlimi sovuq va quruq. Oʻrtacha harorat 12 °C ni tashkil etadi. Eng issiq oy iyul boʻlib, harorat 28 °C ni, eng sovuq oy esa yanvarda harorat −8 °C ni tashkil qiladi.
Yogʻingarchilik miqdori
Oʻrtacha yogʻingarchilik yiliga 886 millimetrni tashkil qiladi. Eng yomgʻirli oy aprel boʻlib, yomgʻir 189 millimetr miqdorida, eng quruq oy avgustda esa 6 millimetr miqdorida tushadi.
Oʻrganilinishi
2021-yil 15-28-mart kunlari Oʻzbekiston elchixonasi va AQSH armiyasi harbiy muhandislar korpusi (United States Army Corps of Engineers, USACE) bilan erishilgan kelishuv doirasida gidrotexnika inshootlari xavfsiz faoliyatini monitoring qilish boʻyicha koʻp yillik amaliy tajribaga ega boʻlgan amerikalik mutaxassislar, Suv xoʻjaligi vazirligi, „Oʻzbekgidroenergo“ AJ, „Davsuvxoʻjaliknazorat“ davlat inspeksiyasi vakillari bilan birgalikda Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlarida joylashgan „Hisorak“ va „Toʻpalang“ suv omborlarining holatini oʻrganishdi.
Michelfeld
Michelfeld Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Maydoni — 35,22 km2. 3698 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Michelfeldning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Villaines-les-Rochers
Villaines-les-Rochers Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre-et-Loire departamenti Chinon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
915 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 73,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,4 km2.
Koçkaya, Refahiye
Koçkaya — Turkiyaning Erzinjon viloyati Refahiye tumaniga qarashli qishloq. Qishloqda Kochgiri va Shodiyan qabilalariga mansub kurdlar istiqomat qiladi va 2022 yilda 38 kishidan iborat edi.
NGC 1928
NGC 1928 Oltin Baliq yulduz turkumidagi OCL (ochiq klaster) tipli ochiq klasterdir.
Ushbu obyektni James Dunlop 1826-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Courtois-sur-Yonne
Courtois-sur-Yonne Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Sens tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
553 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 128,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,3 km2.
Shams al-maorif
Shams al-Maorif yoki Shams al-Maarif va Lata'if al-Avorif 13-asrda arab sehriga oid   ezoterik ma'naviyatga erishish uchun yozilgan darslik. Uni Ayyubiylar sulolasidan bo’lgan Misrda  yashagan olim Ahmad al-Buniy yozgan, u taxminan 1225 ( hijriy 622) yilda vafot etgan. “Shams al-maarif” odatda arab dunyosida eng taʼsirli kitob sifatida koʻriladi va har bir davlatda ham “ Pikatrix” dan koʻp boʻlmasa ham muhim ahamiyatga ega.
Saybrook Manor
Aholisi
1133 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Shams al-maorif
Zamonaviy shaklda kitob ikki jilddan iborat; Shams al-maorif al-kubro va Shams al-maorif as-Sug'ro, birinchisi ikkinchi kitobdan kattasi. Birinchi bob bir necha boblar iborat bo’lib o'quvchini sehrli kvadratlar bilan tanishtiradi va sehrli ta’sir ko’rsatadi deb hisoblangan raqamlar va alifbo kombinatsiyasi muallifning aytishicha,  jinlar, farishtalar va ruhlar bilan muloqot qilishning yagona yo'li. Asarning keyingi bosma nashrlarida kiritilgan mundarijada 40 tagacha bo'lgan raqamsiz boblar ( faṣl ) ro'yxati mavjud. Bunga qaramasdan, matbaa va boshqa turli xil standartlashtirishdan oldin, har birining uzunligi bo'yicha farq qiladigan uchta mustaqil jildlar  mavjud edi.
Saybrook Manor
Geografiyasi
Maydoni — 2,5 km2. Shundan 2,0 km2 quruqlik, 0,5 km2 esa suv maydonidir.
Shams al-maorif
Ommabop bo'lishi bilan birga, islom tarixida bostirilgan va taqiqlanganligi bilan ham shuhrat qozongan, biroq bugungi kungacha o'qish va o'rganishda gullab-yashnamoqda. Bir necha, so‘fiylik tariqatlari, masalan ;Naqshbandiya-Haqqoniy tariqati uning qonuniyligini va okkultizm uchun to‘plam sifatida o’rganib unga yuksak e’tibor qaratgan.
Hisor davlat qoʻriqxonasi
Hisor davlat qoʻriqxonasi — Qashqadaryo viloyatida, Hisor togʻ tizmalari gʻarbida (Yakkabogʻ va Shahrisabz tumanlari togʻli hududlarida) joylashgan davlat qoʻriqxonasi. Qizilsuv (1975) va Miroqi (1976) qoʻriqxonalari negizida tashkil qilingan (1983). Maydoni 80.986,1 ga, shundan 12203 ga oʻrmonzorlar, 2745 ga oʻtloqzor, 17mga suv havzalaridan iborat. Tabiiy landshaft majmualari va Hisor togʻ tizmasi ekotizmlarini saqlash maqsadlarida tashkil etilgan. Qoʻriqxonada oʻsimliklarning 870 (Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan dorivor oʻsimliklarning tukli karrak, egri tikan karrak, Butkov astragali, oq parpi, Oshanin piyozi, anzur piyoz kabi 35 dan ortiq), qushlar va hayvonlarning 140 dan ortiq (qora qoplon, turkiston silovsini, qoʻngʻir ayiq, burgut, oq boshli qumoy, itolgʻi, qora laylak va boshqalar) turi mavjud Hisor qoʻriqxonasi florasi oʻsimliklarning 910 turini oʻz ichiga olgan boʻlib, ulardan 250 tasi dorivor va oziq-ovqat oʻsimliklari, 80 tasi Pomir-Oloy florasining endemik vakillari, 30 tasi Oʻzbekiston Qizil kitobiga kiritilgan noyob turlardir. Hisor qoʻriqxonasi faunasi sut emizuvchilarning 32 turi, qushlarning 215 turi, sudralib yuruvchilar va amfibiyalarning 19 turi, baliqlarning 2 turi, umurtqasizlarning 950 turini oʻz ichiga oladi. Bu hayvonlardan sut emizuvchilarning 10 turi, qushlarning 17 turi, baliqlarning 1 turi va hasharotlarning 6 turi Oʻzbekiston Qizil kitobiga, mahalliy hayvonlarning 5 turi Xalqaro tabiatni muhofaza qilish ittifoqining Qizil kitobiga kiritilgan. Hisor qoʻriqxonasi oʻzining goʻzal manzaralari, turli boʻshliqli karst platolari, togʻ va koʻllari hamda sharsharalari bilan mashhur. Qoʻriqxona hududida oʻnga yaqin tabiiy yodgorliklar va bir qancha tarixiy obyektlar, jumladan, Amir Temur gʻori, Hazrat-Sulton togʻi kabi mashhur ziyoratgohlari joylashgan. Hisor qoʻriqxonasi madaniy, ekologik va diniy turizmning muhim markazlaridan biri sanaladi.
Shams al-maorif
Xuddi shu muallifning yana bir asari yaʼni “Manbaʼ usul al-hikma ” (“Hikmat asoslari manbai”) unga ma’nodosh hisoblanadi.
Hisor davlat qoʻriqxonasi
Tarixi
Oʻzbekiston hududining katta qismi dasht hamda choʻllardan iborat. Shuning uchun ham boy oʻsimlik va hayvonot dunyosiga ega boʻlgan togʻli hududlar alohida ilmiy, ekologik va gidrologik ahamiyatga ega. Shuni hisobga olib, 1975-yilda Hisar-Oloy etaklarida Qizilsuv togʻ va archa qoʻriqxonasi tashkil etilgan. Qoʻriqxona tomonidan nazoratga olingan hududlarga noyob archa oʻrmonlari, massivlari kirgan. Ulardagi oʻsimliklari va hayvonot dunyosi u vaqtga qadar halokat yoqasida turgan edi. 1976-yilda Qizilsuv yaqinida yana bir qoʻriqxona - Mirakinskiy tashkil etilgan. Uning vazifalariga Oʻzbekistondagi eng yirik Severtsov muzligini va Shahrisabz-Kulab va Yakkabogʻ vohalarini suv bilan taʼminlab turuvchi Qashqadaryoning yuqori qismi, shuningdek, bogʻdorchilik uchun muhim hudud boʻlgan Qarshi dashtini muhofaza qilish edi. Ikkala qoʻriqxonada ham kichik maydonlar biriktirilgan boʻlib, bu tabiatni muhofaza qilish funksiyalarini toʻliq bajarishga toʻsqinlik qilgan. Shuning uchun 1983-yil 9-sentabrida har ikkala qoʻriqxona yagona Hisor qoʻriqxonasiga birlashtirildi. Oʻsha vaqtda uning maydoni 76,889 gektarga teng boʻlgan. Tabiatni muhofaza qilish uchun tashkil qilingan yangi qoʻriqxonaning kengaytirilgan vazifalar roʻyxati tuzib chiqildi. Unga koʻra endi Hisor qoʻriqxonasi Hisar-Oloyning butun tabiiy majmuasi muhofazaga olishi kerak edi. Biroq, brakonyerlik xavfi yuqori boʻlganligi sababli, faqatgina archa oʻrmonlarini muhofaza qilish ustuvor vazifa boʻlib qoldi. Bir muncha vaqtdan soʻng bu hatto muassasa nomida ham oʻz aksini topdi. Qoʻriqxona Hisor davlat togʻ va archa qoʻriqxonasi degan nomlangan. Keyinchalik bu nom qisqartirilgan va himoyalangan hudud maydoni kengaytirilgan. Qoʻrqxona maydoni 2020-yil holatiga koʻra 80 986,1 gektarga teng. Qoʻriqxona 2020-yil 18-fevralida sayyohlar eng koʻp tashrif buyuradigan tabiiy diqqatga sazovor joylari (Hazrat-Sulton togʻlari, Suvtushar sharsharasi, Amir Temur gʻori) atrofida umumiy maydoni 2000 gektar boʻlgan qoʻshimcha muhofaza zonasi tashkil etilgan. Qoʻriqxona maʼmuriyati Tabiatni muhofaza qilish davlat qoʻmitasiga qarashlidir.
Bolvir
Bolvir Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Girona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,61 km2. Aholisi — 395 kishi (2010).
Hisor davlat qoʻriqxonasi
Iqlimi
Hisor qoʻriqxonasi hududi quruq subtropik iqlim zonasiga mansub boʻlgan Markaziy Osiyoning eng issiq mintaqalaridan birida joylashgan. Qoʻriqxona chegarasiga eng yaqin boʻlgan Shahrisabz shahrida oʻrtacha yillik havo harorati +16 °C, maksimal harorat esa +50 °C oʻlaroq qayd etilgan. Shu bilan birga, qoʻriqxonadagi iqlim togʻli boʻlib, u yoki bu hududning balandlik darajasiga qarab havo haroratida sezilarli farqlar mavjud boʻlishi mumkin. Umuman olganda qoʻriqxona hududining iqlimi keskin kontinental boʻlib, oʻrtamiyona sovugʻi, yogʻingarchilikka boy qishi, uzoq yomgʻirli bahori, juda issiq va quruq yozi bilan ajralib turadi. thumb|Hisor qoʻriqxonasining [[Panorama|panoramasi]] Himoyaga olingan hududning eng past qismlarida oʻrtacha yillik harorat +14 ° C ni tashkil qiladi, qishda oyning oʻrtacha harorati 0 ° C past boʻladi. Eng issiq oy iyul oyining oʻrtacha harorati +30°C dir. Togʻlik hududlarda qayd etilgan haroratning oʻzgarishi mos ravishda yanvarda -25 ° C va iyulda + 38... + 40 ° C ni tashkil qiladi. 1800-2400 m balandlikda asosiy haroratlar yigʻindisi 3000-3500 ° C dan oshadi. Ushbu hududda iliq kunlarning umumiy davomiyligi 200 kundan koʻp emas. 3200-3400 m balandlikda oʻrtacha yillik havo harorati +5 °C dan pastga tushadi, eng issiq oylarda ham (iyul, avgust) oʻrtacha harorat +10 °C dan oshmaydi. Bu yerda +5 ° C dan yuqori haroratli yaʼni iliq iqlim davri faqat 50-100 kun davom etadi. Hisor qoʻriqxonasidagi qor chizigʻi 4100 m balandlikda, lekin undan pastda joylashgan qismlarda ham baʼzan yozda erimaydigan kichik muzliklar va qor uyumi mavjud. Hisor qoʻriqxonasining namlik bilan taʼminlanishi ikkita geografik omil bilan uzviy bogʻliq: birinchisi, uning togʻli zonada joylashganligi, shu sababli uning hududida koʻp yogʻingarchilik yuz berib turadi; ikkinchisi, materikning chuqurligida joylashganligi, shuning uchun ular fasllar va balandlik hududlari boʻyicha solishtirganda juda notekis taqsimlangan. Hisor qoʻriqxonasida oʻrtacha yillik yogʻingarchilik miqdori 550 dan 750 mm gacha boʻlib, bu koʻrsatkich balandlik ortib borishi bilan oʻzgaradi. Ushbu koʻrsatkichning 64 foizi yilning sovuq kunlariga toʻgʻri keladi. Pastlik qismlarida qish 2-2,5 oy, balandlik qismida esa ancha uzoq davom etadi. Issiq mavsumda, pastki tog ʼbelbogʻida yogʻingarchilikning koʻp qismi nisbatan past haroratli oylarga toʻgʻri keladi, maydan sentabrgacha esa bu yerda yomgʻir deyarli yogʻmaydi. Togʻli hududlarda yozda vaqti-vaqti bilan yomgʻir yogʻib turadi. Togʻli relyefning tabiiy joylashuvi mahalliy shamollarning paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Bu shamollar kun vaqtiga qarab oʻz yoʻnalishini oʻzgartirib turishi bilan ajralib turadi. Kechasi shamol togʻlardan vodiylarga qarab esadi, kunduzi esa havo massasi vodiy yon bagʻirlarga qarab esib turadi.
Castleberry (Alabama)
Castleberry AQShning Alabama shtatida joylashgan shaharchadir. Conecuh okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4,4 km2. 590 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 134,1 nafar kishi.
Hisor davlat qoʻriqxonasi
Geografiyasi
Hisor qoʻriqxonasi Oʻzbekiston Respublikasining Qashqadaryo viloyati hududida joylashgan. Uning shimoliy qismlari Oʻzbekiston va Tojikiston oʻrtasidagi davlat chegarasiga tutashgan, janubi va janubi-sharqi Qashqadaryo va Surxondaryo viloyatlariga ulangan. Qoʻriqxonaning sharqiy chegarasi Hisor tizmasining gʻarbiy qismidagi suv havzalari tizmalari, xususan, Boysuntov tizmasi hamda uning eng baland choʻqqisi — Xoʻjapiryax (4303 m) qoʻriqxona hududiga kirmaydi. Qoʻriqxonaning gʻarbiy qismi aniq tarzda belgilangan chegaraga ega emas. Hisor qoʻriqxonasi toʻrtta alohida ajratilgan hududlardan — Gilon, Mirakin, Tanxazdarʼin va Qizilsuvdan iborat. Ularning barchasi viloyatning uchta tumanlari: Shahrisabz (50 892 ga), Yakkabogʻ (16 002,1 ga) va Qamashi (14 092 ga) tumanlari oʻrtasida taqsimlangan. Qoʻriqxona chegaralariga bevosita tutashgan va 30 ming aholi istiqomat qiladigan 13 ta aholi punkti mavjud. Shuningdek, atrof-muhitni muhofaza qilish muassasasi maʼmuriyati Shahrisabz shahrida joylashgan. Hisor qoʻriqxonasi Gʻarbiy Pomir-Olay va Hisor-Oloy togʻ tizmalari chegarasida joylashgan boʻlib, Hisor tizmasining gʻarbiy yon bagʻirlarini qamrab oladi. Muhofaza qilinadigan hudud shimoldan janubga 90 km, gʻarbdan sharqqa 37 km ga qadar choʻzilgan. Barcha muhofaza etiladigan hududlar 1750 m dan 4421 m gacha boʻlgan balandlikda joylashgan, qoʻriqxonadagi togʻ choʻqqilari oʻrtacha 2500 m dan past emas. Qoʻriqlanadigan zonaning eng baland nuqtasi Toʻrtquyliq togʻ tizmasida hoylashgan nomsiz choʻqqidir. Undan tashqari Xoʻjakarshavar (4304 m) va Hazrat-Sulton (4266 m) togʻlari oʻzining sezilarli darajadagi balandligi bilan ajralib turadi. Bu hududning oʻziga xosligi shundaki, unga bir vaqtning oʻzida Shimoliy Pomir-Oloydan kirib keladigan nam havo va Turon choʻllaridan keladigan quruq havo massalari bevosita oʻz taʼsirini oʻtkazib keladi. thumb|alt=Hisor|Hisor togʻlari
Shams al-maorif
Tarjimalar
thumb| 1868 yildagi Shams al-maarifning Jazoir qoʻlyozmasi, Xaliliy islom sanʼati toʻplami Ingliz tiliga to'liq hajmli tarjimalar noma'lum bo'lsa-da, asosiy sahifada topilgan bir nechta mashhur marosimlarning ko'plab tarjimalari, shuningdek, unda aks etgan matnda mavjud. Ushbu marosimlarning ayrimlari turli darajadagi mashhurlikka ega bo'lgan, ammo ko'plab nashrlarda takrorlanadigan matnlardan n biri Birhatiya   ( "Qadimgi qasam yoki Qizil oltingugurt nomi bilan ham tanilgan).
Richard Schoen
Richard Schoen (1950-yil 23-oktyabrda tugʻilgan) — amerikalik matematik. Differnsial geometriya sohasidagi ishlari bilan tanilgan. 2017-yil Wolf mukofoti bilan taqdirlangan.
Shams al-maorif
Tarjimalar
2022 yilda Amina Inloesning ingliz tiliga qilgan tarjimasi Revelore Press tomonidan "Shams al-maarif: Bilim quyoshi deb nomlandi. Arabcha esa Grimoire: tanlangan tarjima" nomi bilan chop etildi
Richard Schoen
Schoen Dayton universitetidan B.Sc. darajasini olgan. 1977-yil Shing-Tung Yau rahbarligida Stanford universitetidan Ph.D. darajasini olgan. Nemischa Shoen familiyasi odatda „Shyon“ oʻqilsa-da, Richard Shoenning familiyasi Sheyn oʻlaroq talaffuz etiladi.
Shams al-maorif
Tarjimalar
Arab va Gʻarb dunyosidan boshqa davlatlarda kitobning bir qancha nashrlari urdu va turk tillarida chop etilgan
Richard Schoen
Olim global differensial geometriyada analitik metodlar tatbigʻini oʻrganib keladi. 1979-yil sobiq akademik rahbari biri Yau bilan umumiy nisbiylik nazariyasidagi positiv energiya teoremasini isbotladi. Shoen 1984-yil kompakt xilma-xilliklar boʻyicha Yamabe masalasining toʻliq yechimini topdi. 2007-yilda esa Simon Brendle bilan hamkorlikda differensiayalash mumkin boʻlgan sfera teoremasini isbotlab berdi.
Karl von Frisch
FRISH (Frisch) Karl fon (1886. 20.11, Vena 1982.12.6, Myunxen) - nemis fiziologi va etnologi. Vena universitetini tugatgan (1910), Myunxen universiteti professor (1950-yildan). Ilmiy ishlari baliqlar va hasharotlarning sezish organlarini oʻrganishga oid. Asalarining fiziologax va biologik xususiyatlarini tadqiq qilgan. "Asalarilar raqsi" nomli asarida (1942) asalarilarning bir-biriga axborot berish, uchish yoʻnalishini, biror maqsadda uchib borib qoʻnish joyigacha boʻlgan masofani belgilash mexanizmini taʼriflab bergan. Nobel mukofoti laureata (1973, K. Lorens va N. Tinbergan bilan hamkorlikda).
Reyno kasalligi
Reyno kasalligi — vazospastik kasalliklarga ishora qiladi, kichik terminal arteriyalar va arteriolalarning birlamchi shikastlanishi bilan tavsiflanadi. Kasallik koʻpincha yuqori oyoq-qoʻllarga taʼsir qiladi (pastki boʻlganlar ham taʼsir qilishi mumkin, lekin kamroq tez-tez), qoida tariqasida, nosimmetrik va ikki tomonlama boʻladi. Bu aholining 3-5 foizida, ayollarda erkaklarnikiga qaraganda 5 marta tez-tez uchrashi kuzatilgan.Birinchi marta 1862-yilda fransuz shifokori Moris Raynaud (AG Maurice Raynaud) (1834-1881) tomonidan aniqlangan.
Etiologiyasi
Ehtimoliy asos irsiy moyillik boʻlishi mumkin. Xavf omillari kasallikning boshlanishini qoʻzgʻatadi. Bularga quyidagilar kiradi:
20-40 yoshdagi ayollar koʻproq kasal boʻlib, koʻpincha kasallik migren bilan birlashadi. Mashinistlar va pianinochilarning ham ushbu kasallik bilan kasallanishi bugungi kunda koʻpaygan. Ishemik xuruj patogenezida simpatik asab tizimining ohangining oshishi (yaʼni, stress holatlari) kuzatiladi.
Klinik xususiyatlari
• Koʻpincha barmoqlarda rang oʻzgarishi kuzatiladi,
• Teri rangining oʻzgarishini quloqlar, burun ichi, yuz, tizzalarning qismida ham kuzatilishi mumkin.
• Reyno sindromi bilan oyoq-qoʻllarda livedo retikularis paydo boʻlishi mumkin, ular tomirlarning spazmlari tugagandan soʻng yoʻqolib ketadi,
Vazospazm odatda 15-20 daqiqa davom etadi va qon oqimining tez tiklanishi bilan yakunlanadi, bu terining yorqin pushti rangi (reaktiv giperemiya) bilan tasdiqlanadi. Vazospazm epizodlarining chastotasi va davomiyligi turli bemorlarda ham, yilning turli vaqtlarida bir xil bemorlarda farq qilishi mumkin (qishda yozga qaraganda kuchliroq).
Vazospastik reaktsiyalarni qoʻzgʻatuvchi omillar, shuningdek, Raynaud hujumlari deb ataladi, past atrof-muhit harorati yoki hissiy stressdir.
Alomatlari
Kasallikning 3 asosiy bosqichi mavjud:
Differensial tashxis obliteratsiya qiluvchi endarterit va subklavian arteriyaning siqilishi tufayli oyoq-qoʻllarda qon aylanishining buzilishi bilan amalga oshiriladi; boshqa vazospastik patologiyalar ham differentsial diagnostika uchun kasalliklar sifatida qaraladi.
Diagnostikasi
Tashxis bemorni toʻliq soʻroq qilish, palpatsiya, termografiyaga asoslangan boʻladi. Ushbu sindrom bilan ogʻrigan bemorlar mikrosirkulyatsiyaning oʻziga xos buzilishi bilan tavsiflanadi, barmoqlarning sovuqligi va ogʻriq va blanching shaklida sovuqqa reaktsiyalar shaklida namoyon boʻladi. Baʼzida tirnoqlarda ulashgan qon tomirlari kapillyarlarining maʼlum naqshlariga koʻra, Reyno fenomeni aniqlanishi mumkin. Ammo shuni taʼkidlash kerakki, ushbu sindromning mavjudligini koʻrsatadigan aniq klinik alomat hali aniqlanmagan. Shifokor, shuningdek, skalen sindromi kabi Reyno fenomenini taqlid qiluvchi qon tomirlarining siqilishini istisno qilish uchun bemorning ekstremitalarini muayyan tekshiruvlardan oʻtkazishi mumkin.
Kasallikni davolash
Reyno kasalligini davolash usullarini ikki guruhga boʻlish mumkin — konservativ va jarrohlik.
Konservativ usullar vazodilatator dorilarni qoʻllashni oʻz ichiga oladi (masalan, fentolamin). Reyno kasalligi uchun dori terapiyasi bemorning hayoti davomida davom etishi lozim boʻladi. Shuni taʼkidlash kerakki, ushbu dorilarni uzoq muddat qoʻllash bilan asoratlarning rivojlanishi muqarrar ravishda yuzaga keladi.
Ogʻir holatlarda jarrohlik davolash, yaʼni simpatektomiya qoʻllanilishi mumkin. Davolashning mohiyati qon tomirlarining spazmini keltirib chiqaradigan patologik impulslar boʻlgan nerv tolalarini „oʻchirish“dir. Simpatektomiyaning bir necha turlari mavjud. Eng kam shikastlangani endoskopik simpatektomiya hisoblanadi. Yuqori torakal simpatektomiya dolzarb boʻlib qolmoqda.
Abdurahmon Vaberi
Abdurahmon A. Vaberi (somali tilida: Cabdiraxmaan Waaberi,1965-yil 20-iyul, Jibuti, oʻsha paytda Fransiyaning xorijdagi hududida tugʻilgan) — jibutilik romanchi, esseist, shoir, akademik va qissa yozuvchi.
Hayoti
Kambagʻal oiladan. 1985-yilda Fransiyaga keldi, Kanda ingliz tilini, keyin Dijondagi Burgundiya universitetida tahsil oldi. 1993-yilda Nuriddin Farah ishi boʻyicha diplom himoya qildi, dissertatsiya ustida ishlay boshladi, u erda Farah va Assiya Jabarning ishini solishtirishni rejalashtirdi, lekin uni tugatmadi. 1994-yilda nosir sifatida debyut qilgan. 1996-2005-yillarda Ruan va Lizie litseylarida ingliz tilidan dars bergan.
Villemoirieu
Villemoirieu Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1392 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 104,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,3 km2. Dengiz sathidan 203 – 425 m balandlikda joylashgan.
IC 3891
IC 3891 Canes Venatici yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Hagenbrunn
Hagenbrunn Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Корнойбург (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 13.43 km2. 1791 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Sharq falsafasi
Sharq falsafasi atamasi bilan Osiyo qitʼasida paydo boʻlgan falsafiy oqimlar, qarashlar majmuasi nomlanadi. Sharq falsafasiga hind, xitoy, fors, yapon, koreys hamda Oʻrta Osiyo falsafasi kiradi. Bu roʻyxatga baʼzan Bobil va Arab falsafasi ham kiritiladi, biroq bular gʻarb falsafasiga ham taalluqlidirlar.
Koʻpgina jamiyatlar falsafiy muammolarni koʻrib chiqishdi va boshqa jamiyatlar ishlari asosida oʻz falsafiy anʼanalarini qurishdi. Masalan, Yaqin Sharq falsafasi Gʻarb falsafasi taʼsiri ostida boʻldi. Rus (baʼzilar buni Gʻarb falsafasiga taalluqli, deb koʻrishadi), Yahudiy, Islomiy, Afrika va baʼzi Lotin Amerikasi falsafiy anʼanalari Gʻarb falsafasidan taʼsirlanishdi; biroq, oʻzlarining aslliklarini ham yoʻqotishmadi.Bu anʼanalar orasidagi farqlar xush koʻrilgan tarixiy faylasuflar, gʻoyalar, uslublar yoki tillar bilan aniqlanadi. Ularni bir-biriga tegishli metodlar bilan oʻrgansa boʻladi va ular orasida sezilarli umumiyliklar bor.
Ilk falsafiy taʼlimotlar qad. Hindiston, Xitoy, Markaziy Osiyo va Yunonistonda paydo boʻlgan, keyin Gʻarb mamlakatlariga yoyilgan. Qad. Hindistondagi falsafiy maktablar 2 turga bulinib, biri vedalaraxm kelib chiqqan va ularga suyanuvchi maktablar (vedanta, yoga, vaysheshika, nyaya, sankxya), ikkinchisi vedalarni rad etuvchi maktablar (jaynizm, buddizm, lokoyata) x, isoblanadi. Qadimgi Xitoydagi dastlabki falsafiy taʼlimotlar miloddan avvalgi 7-asrda vujudga kelgan. U Qad. Xitoy yozma manbalarida uchrab, bu manbalarga „Qoʻshiqlar kitobi“, „Bahor va kuz“ kabi qad. yodgorliklar va Konfutsiynnng „Aforizm“larini, daosizmni kiritish mumkin.
Markaziy Osiyodagi falsafiy qarashlar qad. turkiy yozuvlar, tangriga eʼtiqod qilish tamoyillarida va zardushtiylikning muqaddas kitobi Avestodya oʻz ifodasini topgan. Bundan tashqari, Sharq xalqlarining tabiatning asosiy unsurlari yer, suv, havo va olovni eʼzozlash haqidagi naturfalsafiy qarashlari va gʻoyalari Yaqin va Oʻrta Sharq mamlakatlariga keng yoyilib Qadimgi Misr, Bobil, Lidiya mamlakatlari xalklarining tafakkur tarziga singib ketgan. Yunonistonning ilk falsafiy maktabi — Milet maktabi ham oʻz gʻoyalarini Sharkdan olganligi tadqiqotchilarga maʼlum. Miloddan avvalgi 2—1-asrlarda Marv, Balx, Termiz, Sigʻnoq, Samarkand, Buxoro zaminini oʻziga qamrab olgan hududda kushonlar saltanati qaror topib, unda budda dini xukm suradi, uning falsafasi bu joyda yashovchi xalqning tafakkur tarziga oʻz taʼsirini oʻtkazadi. Ammo Avesto gʻoyalari xalq ongidan butunlay chiqib ketmaydi. Milodiy 3-asrga kelib tenglik gʻoyalarini ilgari suruvchi moniylik taʼlimoti paydo boʻldi. Bu taʼlimot mazdakiylar harakatinnnt maʼnaviy tayanchi boʻlgan.
Falsafa Xitoy tamadduniga, umuman Sharqiy Osiyoga sezilarli taʼsir koʻrsatdi. Koʻpgina buyuk falsafiy maktablar Bahor va Kuz Davri hamda Davlatlar Urushi Davrida paydo boʻlib, Fikrning Yuz Maktabi nomi ostida tanildi. Ulardan eng ahamiyatlilari orasida Konfutsianizm, Taoizm, Mohizm va Legalizmlarni koʻrsatsa boʻladi. Keyinchalik, Tang Sulolasi davrida, bu safga Buddizm ham qoʻshildi (shuni aytib oʻtish joizki, Sharq falsafasida din va falsafa orasida qatʼiy farqlar yoʻq). Gʻarb falsafasi kabi, Xitoy falsafasi ham keng qamrovlidir va falsafaning har bir sohasiga taalluqli maktablarga ega.
Hind ostqitʼasi tarixida Oriy-Vedik madaniyat oʻrnatilganidan soʻng ikki ming yillik davr ichida falsafiy va diniy mutafakkirlik oltita Nastika maktablari paydo boʻlishiga olib keldi. Bu maktablar hinduizm bilan chambarchas bogʻlangan edilar.Hind falsafasi Janubiy Osiyo madaniyatining katta qismini qurgan va Uzoq Sharqqa ham dharmik dinlar orqali yetib borgan. Undagi fikrlar pluralizmi hind falsafasini liberal universalizm shakliga keltirgan.
Fors falsafasi tarixi Qadimgi Eron falsafiy anʼanalari va ularning hind-eron ildizlariga borib taqaladi. Fors falsafasi Zardusht taʼlimotidan taʼsirlangan. Eron tarixidagi turli urushlar — Iskandar Zulqarnayn, arablar va moʻgʻullar istilolariturli madaniyatlar, dinlar aralashuvi va natijada turfa falsafiy maktablar paydo boʻlishiga olib keldi. Bularga zardushtiylik va islom taʼlimotlari, yunon falsafasi taʼsiridagi oqimlar, manixeylik, mazdakiylik va hokazo kiradi.
Oʻrta Osiyo falsafasi Zardushtiylik, keyinchalik esa Islom dinlari taʼsirida shakllangan. Muhim faylasuflardan biri — ibn Sino Oʻrta Osiyo va umuman Islom olamida mantiq va metafizikani shakllantirdi; bunda u Arastu va Aflotun ishlariga tayandi. Ibn Sino olamning vaqt oʻqida yaratilishini rad etadi; olam uning yaratuvchisi emanatsiyasidir, deydi. Ibn Sinoning bu qarashlari islomiy deizm va pandeizmga yaqindir. Keyinchalik Oʻrta Osiyolik boshqa faylasuflar — Beruniy, Forobiy, Gʻazzoliy, Navoiy, Bedil va hk — ibn Sino asos solgan islomiy metafizika doirasida fikrlashdi va bu oqimlardan baʼzilari Yevropagacha yetib bordi.
Hind falsafasi (dini) VEDA bu din hozirgi davrda hinduizm deb ataladi lekin. VEDA 4 ga bo'linadi bular rigveda - hudolarga madh, samaveda - kuy qo'shiq, yadjurveda - qurbonlik qo'shiqlari atxarveda - sehr va jodular.Veda dini hind halqlarida juda katta tabaqalanishga olib keldi.Keyinchalik buddizm paydo bo'ldi.Barcha hii=nd aholisi budizm diniga o'tishni boshlashgandan keyin veda dinidagilar o'z dinida katta o'zgartirish qilishadi va shu tariqa veda dini hinduizmga aylaadi Xitoy falsafasining oʻrta asrlar davri (miloddan avvalgi 2-asr - milodiy 10-asr) Bu davr konfutsiylik, legalizm va daoizm o'rtasidagi qarama-qarshilik bilan tavsiflanadi. Oxir-oqibat, bu bahsda konfutsiylik davlat dini va axloqi sifatida ustunlik qiladi.
Miloddan avvalgi 1-asrda. e. Buddizm Xitoyga kirdi.