Hindiston_iqtisodiyoti
Britaniya davri (1793-1947)
<blockquote class="templatequote">Bizning Britaniya imperiyasiga qarshi shikoyatlarimiz asosli ekanligiga shubha yoʻq. Kembrijlik tarixchi Angus Maddisonning mashaqqatli statistik ishi ko'rsatganidek, Hindistonning jahon daromadidagi ulushi 1700-yildagi 22,6% dan kamaydi, bu o'sha paytdagi Yevropaning 23,3% ulushiga deyarli teng, 1952-yilda esa 3,8% ga tushib ketdi. Darhaqiqat, 20-asrning boshlarida "Britaniya tojining eng yorqin javohiri" aholi jon boshiga daromad bo'yicha dunyodagi eng qashshoq mamlakat edi. —  Manmohan Singx thumb|300x300px| Angus Maddisonning hisob-kitoblariga ko'ra, milodiy 1-yildan 2003-yilgacha bo'lgan yirik iqtisodiyotlarning jahon yalpi ichki mahsulotiga global hissasi .18-asrgacha Xitoy va Hindiston yalpi ichki mahsulot ishlab chiqarish bo'yicha ikkita eng yirik iqtisodiyot edi. 19-asrning boshidan Britaniya Ost-Hind kompaniyasining kuchini bosqichma-bosqich kengaytirish va mustahkamlash soliqqa tortish va qishloq xo'jaligi siyosatida katta o'zgarishlarga olib keldi, bu esa savdoga e'tibor qaratgan holda qishloq xo'jaligini tijoratlashtirishga yordam berdi, natijada oziq-ovqat ishlab chiqarish qisqardi. ekinlar, dehqonlarning ommaviy qashshoqlashuvi va qashshoqligi qisqa muddatda ko'plab ocharchiliklarga olib keldi. Britaniya Rajining iqtisodiy siyosati talabning qisqarishi va ish bilan bandlikning pasayishi tufayli hunarmandchilik va qo'lbolachilik sohalarida jiddiy pasayishga olib keldi. 1813-yil Xartiyasi bilan xalqaro cheklovlar olib tashlanganidan so'ng, Hindiston savdosi barqaror o'sish bilan sezilarli darajada kengaydi. Natijada, Hindistondan Angliyaga kapitalning sezilarli darajada o'tkazilishi inglizlarning mustamlakachilik siyosati tufayli ichki iqtisodiyotni modernizatsiya qilish bo'yicha har qanday tizimli sa'y-harakatlardan ko'ra, daromadlarning katta miqdorda tushishiga olib keldi. left|thumb|280x280px| Maddison ma'lumotlariga ko'ra, 1990-yilda 1700—1950-yillarda Hindiston va Buyuk Britaniyaning jon boshiga hisoblangan YaIM. Biroq, Maddisonning 18-asr Hindistoni uchun hisob-kitoblari yalpi past baho sifatida tanqid qilindi, Bairoch hisob-kitoblariga ko'ra, Hindistonda 18-asrda aholi jon boshiga yalpi ichki mahsulot yuqori bo'lgan,  va Parthasarathi topilmalari 18-asrda yuqori [[Real ish haqi|real ish haqini ko'rsatadi. Bengal va Mysore.  Ammo Hindistonning aholi jon boshiga to'g'ri keladigan YaIM va daromadlari 18-asr oxiridan boshlab mustamlaka davrida turg'un bo'lib qolgani haqida konsensus mavjud.]] Britaniya hukmronligi ostida Hindistonning jahon iqtisodiyotidagi ulushi 1700-yildagi 24,4 foizdan 1950-yilda 4,2 foizgacha kamaydi. Hindistonning aholi jon boshiga yalpi ichki mahsuloti (PPP) Mug'allar imperiyasi davrida turg'un edi va Britaniya hukmronligi boshlanishidan oldin pasayishni boshladi. Hindistonning jahon sanoat mahsulotidagi ulushi 1750-yildagi 25% dan 1900-yilda 2% gacha kamaydi. Shu bilan birga, Buyuk Britaniyaning jahon iqtisodiyotidagi ulushi 1700-yildagi 2,9% dan 1870-yilda 9% gacha ko'tarildi. Britaniya Sharqiy Hindiston kompaniyasi, 1757-yilda Bengaliyani bosib olgandan so'ng, Hindistonda katta soliqqa tortilgan mahalliy hind ishlab chiqaruvchilari bilan solishtirganda, Britaniyada protektsionist bo'lgan holda, Hindistonda bojlar va bojlarsiz sotilishi mumkin bo'lgan Britaniya tovarlari uchun yirik Hindiston bozorini ochishga majbur qildi. Hindiston toʻqimachilik mahsulotlarini u yerda sotilishini cheklash uchun taqiqlar va yuqori tariflar kabi siyosatlar amalga oshirilgan boʻlsa, paxta xom ashyosi Hindistondan Hindiston paxtasidan toʻqimachilik ishlab chiqaradigan va yana Hindiston bozoriga sotuvchi Britaniya fabrikalariga bojsiz olib kelingan. Britaniya iqtisodiy siyosati ularga Hindistonning yirik bozori va paxta resurslari ustidan monopoliya berdi. Hindiston ingliz ishlab chiqaruvchilari uchun muhim xom ashyo yetkazib beruvchi va Britaniya ishlab chiqaruvchilari uchun yirik bozor bo'lib xizmat qildi.