cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Asus ZenFone Max Pro (M1)
Savdosi
2019-yil iyuniga kelib Asus Zenfone Max Pro M1 narxi 10 880 rublgacha tushdi.
Ali Xomanaiy
Shaxsiy hayoti
Ali Xomanaiyning amakivachchasi Ali Tehroniy 1981-yilda Iroqga qochib ketadi va eronning yangi hukumatiga qarshi faol propagandik faoliyat yuritgan. Keyinroq unga Xomanaiyning singlisi ham qoʻshilgan.
Asus ZenFone Max Pro (M1)
Mukofotlar
IXBT portali Asus Zenfone Max Pro M1 dizaynini “Original Design” tahririyat mukofoti bilan tan oldi.
Portal Ferra modelga pul qiymati uchun “Yaxshi xarid” mukofotini berdi.
Aaron Hickey
Aaron Buchanan Hickey (talaffuzi: Aron Bachnan Hikki; 10-iyun 2002-yilda tugʻilgan) — shotlandiyalik professional futbolchi, Premer-liganing Brentford klubi va Shotlandiya terma jamoasida chap qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi. U avval „Heart of Midlothian“ va „Bologna“ klublarida oʻynagan.
Dastlabki faoliyati
"Heart of Midlothian"da yoshlar tizimida vaqt oʻtkazgandan soʻng, Hickey „Celtik“dagi akademiya jamoalari bilan sehr oʻtkazdi. „Celtik“da toʻrt yil oʻtgach, u 2018-yilda Heartsga qaytishni tanladi, „Celtik“ kelajakdagi transfer narxining 30 foizini oladi.
Hearts
2019-yil 10-may kuni Hickey klub uchun debyutini 2018-19-yilgi mavsumning soʻnggi oʻyinida „Aberdin“ klubiga 2:1 hisobida magʻlub etdi. 2019-yilning 25-mayida Hickey Shotlandiya kubogi-2019 finalida „Celtik“ga qarshi oʻyinni boshladi va 2008-yilda Jon Flekdan keyin finalda maydonga tushgan eng yosh futbolchiga aylandi.
2020-yil avgust oyida unga Germaniyaning „Bavariya“ klubi , Italiyaning „Bologna“ klubi  , Angliyaning „Aston Villa“ klubi va „Bavariya“ qiziqish bildirgan. Fransiyaning „Lion“ klubi. Hearts menejeri Kreyg Leveyn ham „Celtik“ Hickeyni sotib olish uchun „besh-oltita“ urinishganini aytdi. Oyning oxiriga kelib Bi-bi-si Bologna Hickey uchun birinchi rasmiy taklifni bergani haqida xabar berdi, Garchi Hearts taklif juda past ekanligini aytsa ham.
Bologna
Hickey jarohatidan soʻng Bolognaning asosiy jamoasiga qaytdi va 2021—2022-yilgi mavsumning birinchi oʻyinini " Salernitana "ga qarshi oʻtkazdi, unda Bologna 3:2 hisobida gʻalaba qozondi. 2021-yil 21-sentyabrda Hickey " Bologna " safida " Jenoa " bilan 2:2 hisobida durang oʻynagan oʻyinda oʻzining birinchi golini urdi. 2021-yilning noyabrida „Bologna“ bilan A seriyada gullab-yashnagan" deb taʼriflangan . 2022-yil 24-aprelda Hickey 1984—1985-yillarda Grem Sounessdan soʻng „Sampdoriya“ safida A Seriyaning bir mavsumida 5 ta gol urgan birinchi shotlandiyalik boʻldi.
Brentford
Bologna 2022-yilning iyul oyida Premer-liganing Brentford klubidan Hickey boʻyicha taklifni qabul qildi. 2022-yil 9-iyulda Brentford Hickey bilan toʻrt yillik shartnoma imzolaganliklarini eʼlon qildi, bu xalqaro ruxsatnomani hisobga olgan holda.
Xalqaro darajadagi faoliyati
Hickey 2019-yil 5-fevral kuni Fransiya U17 bilan 0:0 hisobida durang oʻynagan Shotlandiya U17 terma jamoasi safida debyut qildi.
2022-yilning mart oyida, 21 yoshgacha boʻlganlar terma jamoasidan tashqarida qolgach, Hickey birinchi marta Shotlandiya terma jamoasiga kiritildi. U terma jamoadagi debyutida 24-mart kuni Polsha bilan 1–1 hisobida oʻynadi.
Oʻyin uslubi
Asosan chap qanot himoyachisi, Hickey markaziy yarim himoyachi hamda oʻng qanot va markaziy himoyachi sifatida ham oʻynay oladi va uning „koʻp qirraliligi yana bir asosiy xususiyatdir“. Sobiq Hearts menejeri Kreyg Leveyn Hickeyni shunday taʼriflab berdi: „U chindan ham yaxshi himoyaviy fazilatlarga ega, ammo men u qanot himoyachisi boʻladimi yoki yoʻqligini bilmayman, u oxir-oqibat yarim himoyaga qaytishi mumkin. Xavfni yaxshi anglashi va toʻpni oyogʻida ushlab, qiyin vaziyatlardan chiqib ketish qobiliyati bilan fantastik yarim himoyachi“. Leveyn shuningdek, Hickey uyatchan, jim va ehtiyotkor ekanligini aytdi.
Hearts sardori Stiven Neysmit Hickeyning aql-zakovatini yuqori baholadi, Hearts bosh murabbiyi Robbi Neilson esa uning yetukligini maqtab, „u 18 yosh boʻlishiga qaramay uning tanasi 24 yoki 25 yoshli yigitnikiga oʻxshaydi, u juda yetuk va yaxshi jismoniy imkoniyatga ega“.
Hickey shotlandiyalik chap qanot himoyachisi Andrew Robertson bilan taqqoslanadi.
Shaxsiy hayoti
2020-yil 13-dekabrda u COVID-19 uchun testi ijobiy chiqdi.
Geyzerlar
Geyzerlar (islandcha geysir — shiddatli oqim) — vaqt-vaqti bilan qaynoq suv va bugʻ favvora boʻlib otiladigan buloqlar. G. asosan, soʻnish arafasidagi yoki yaqinda soʻngan vulkanlar yon atrofida vujudga keladi. Yoriqlardan suv katta bosim va yuqori temperaturada shiddat bilan (qaynoq suv 20–40 m, bugʻ 150 m balandlikkacha) otilib chiqadi. G. suvi nisbatan toza, bir oz minerallashgan (1—2 g/l). Kimyoviy tarkibi xlorid-natriyli yoki xlorid-gidrokarbonat-natriyli. Silikat angidridi (SiO2) koʻp boʻladi. Vulkan kanalining ogʻzida va yon bagʻrida geyzerit hosil boʻladi. G. muntazam va nomuntazam turlarga boʻlinadi. G. ning otilish sikli va alohida bosqichlari muntazam xilida doimiy, nomuntazamida oʻzgaruvchan. G. bosqichlarining harakati bir necha minut yoki undan koʻproq davom etishi mumkin. Tinchigan vakti esa bir necha minutdan bir qancha soat yoki kun boʻladi. Islandiya, Kanada, Yaponiya, Xitoy, AQSH, Yangi Zelandiya va Rossiya (Kamchatka) da G. koʻp. G. dan xonalarni isitishda, energetikada foydalaniladi.
Said ota masjidi
Said ota masjidi — Xorazm viloyati Xonqa tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (1766). Masjid usti yopiqhovli (14,0x7,0 m), xonaqoh (7,0x7,0 m), ayvon va unga kiraverishdagi qoʻshimcha xonalar (qorovulxona, otxona va boshqalar)dan iborat. Masjid oldini qator ustunli ayvonlar egallagan. Hovli markazida quduq saqlangan. Xonaqoh gumbaz tomli, gumbaz asosiga gʻishtin sharafalar, ostki qismiga 8 ta ravokdi deraza ishlangan. Said ota masjidim. bezaksiz, yogʻoch oʻymakorligida bezatilgan ustun, eshik va dera’zalar diqqatga sazovor. Darvozadagi arab yozuvlari orasida masjidning qurilgan yili qayd etilgan.
Helvella leucomelaena
Helvella leucomelaena—oq oyoqli elf kosasi koʻrinishi sifatida tanilgan zamburug'lar bo'limiga oid o'simlik boʻlib, Pezizales kenja sinfining Helvellaceae oilasiga mansub zamburugʻlar turlaridan biri hisoblanadi. Umumiy nomidan koʻrinib turibdiki, u poyasining oq rangi bilan boshqa turlardan ajralib turadi.
Tavsifi
Mevali tanasining chuqur chashka shaklidagi qopqogʻi 3 santimetr (1 ⅛ fut) gacha kenglikda boʻladi. Qamburugʻ qopqogʻining tashqi yuzasi tepaga yaqin qora-jigarrang, poya yaqinida rangi oq rangga aylanadi; tananing ichki yuzasi qora rangda. Poyasi 4-sm (1 ⅝ fut) gacha boʻlishi mumkin. Tanasi uzoq vaqt davomida 0.5 santimetr (¼ fut) qalinlikda boʻlib qovurgʻasimon yoki burmali shakldagi qalpqogʻining pastki yuzasi boʻylab choʻzilgan.
Helvella asetabulum shunga oʻxshash sinfga oid tur boʻlib, tanasining shakli qovurgʻasimon koʻrinishda boʻladi.
Tarqalishi
Shimoliy Amerikada bu qoʻziqorin kamdan-kam uchraydi, lekin u Kaliforniya, Alyaska va Rokki togʻlarida toʻp-toʻp boʻlib oʻsishi aniqlangan. Janubiy Amerika va Yevropada ham maskur turga oid qoʻziqorinlar topilgan. Odatda ignabargli oʻrmonlarda yaxshi oʻsadi va oq novda barglar bilan yashiringan yoki toʻsib qoʻyilgan yoki qisman tuproqqa koʻmilgan holatda ham oʻsishi mumkin. Uni bahordan yozning boshigacha topish mumkin.
Yegulik sifatida ishatilishi
Ushbu qoʻziqorinni isteʼmol qilish tavsiya etilmaydi, chunki Helvellaceae oilasidagi shunga oʻxshash turlar giromitrin toksinini oʻz ichiga oladi va ovqat hazm qilish tizimiga salbiy taʼsir qilishi mumkin. Asosiy ozuqa sifatida ishlatiladigan turlar soni juda kam. Koʻp turlari ozuqa sifatida qoʻllash yaramaydi yoki juda zaharli hisoblanadi.
Yara, Kuba
Yara - Guakanayabo ko'rfazi bo'yida, Bayamo va Manzanillo munitsipalitetlari o'rtasida joylashgan. Kubaning Granma viloyatidagi kichik shaharcha va munitsipalitet. Yara so'zi taino tilida "joy" degan ma'noni anglatadi.
Tarixi
Taino Cacique Xatuey 1512-yil 2-fevralda ispanlarga qarshi partizanlar urushini uyushtirganidan so'ng Yara shahri gulxanda yoqib yuborildi. Shu sababli ham Xatuey "Kubaning birinchi milliy qahramoni" sifatida tanilgan. Bu harakat Kubada "La Luz de Yara" (  Yaraning nuri.  ) deb nomlanga afsonalaridan birini keltieib chiqargan.
1868-yil 10-oktyabrda Kubada o'n yillik urush boshlandi va  El Grito de Yara   ( Yara faryodi ) nomi bilan tanildi.Bu Kubaning mustaqillik uchun boshlangan birinchi urushi edi.
Yara munitsipalitet sifatida 1912 yilda, Manzanillo bo'linganida tashkil etilgan.
Geografiyasi
Yara munitsipaliteti Yaraning o'zi,shuningdek, Yara Arriba, Veguitas, Buey de Gallego, Koko, Kaboa, Kabagan, Kalambrosio, Kanabakoa, Kayo Redondo, Xose Marti, Los Kayos, Mateo Romas va Sofiya barrioslaridan tashkil topgan.
Demografiyasi
2004-yilgi demografik ma'lumotlarga ko'ra, Yara munitsipalitetida 59 415 kishi istiqomat qilgan. Uning umumiy maydoni 576 km2ni, aholi zichligi esa 103.2 /km2ni tashkil etadi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Havolalar
Media related to Yara, Cuba at Wikimedia Commons
Sudok
thumb| [[Tuzdon|Ziravorlar uchun idishlar toʻplami bilan beshtalik stol idishi]] thumb| Taomlarni tashishga moʻljallangan sudoklarning yoyilgan holati Sudok (sudoklar) ― deganda dasturxonga ziravorlar solingan idishlar toʻplamini tortish uchun tovoq, shuningdek, bir-birining ustiga qoʻyilib mahkamlanadigan, bir nechta kostryullar koʻrinishidagi ovqatni tashish uchun moslama tushuniladi. Uchinchi maʼnosi esa souslarni solishga moʻljallangan qayladondir.
Dasturxon uchun sudok
Oshxonanikidan farqli oʻlaroq, stolga qoʻyiladigani dasturxon bezatishning muhim elementi boʻlib, tuz, qalampir va boshqa ziravorlar solingan idishlar toʻplamini oʻzida mujassamlashtiradi. Eng koʻp uchraydigani tuz, qalampir va xantal solinadiganidir. Toʻrt predmetligiga qalampir, xantal, sirka qozon va yogʻ idishlari toʻplami kiradi. Uning yana bir koʻrinishi qaylalar uchun moʻljallangan.
Oshxona sudoklari
Oshxona idishlari ikki, uch, baʼzan toʻrtta qavatli turli balandlikdagi, diametri bir xil kostryullardan iborat boʻladi. Alyuminiy yoki sirlangan temirdan yasaladi. Eng tagidagi qavatga birinchi taom, ustidagilariga esa ikkinchi va uchinchi yeguliklar joylashtiriladi. Yigʻilgan toʻplamning ustidagisi qopqoq bilan yopiladi. Butun toʻplam qisqich va ikkita tutqich ustuni bilan birga mahkamlanadi. Odatda Bunday toʻplamlardan uzoq masofaga qatnovchi poyezdlar restoranlarida foydalanilgan. Ovchilar va sayyohlar harbiy qozonchalarga oʻxshash germetik qopqoqli yoki oval shaklidagi idishlardan foydalanadilar.
„Katta izohli lugʻat“ga koʻra oshxona sudoklari atamasi faqat koʻplikda ishlatiladi. GOST R 54868-2011 standartiga muvofiq sopoldan idishlardir. Atamalar va taʼriflarda, mahsulot sifatida oshxona sudoki birlikda aytiladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Joseph Louis Gay-Lussac
Joseph Louis Gay-Lussac (1778.6.12, San-Leonar - 1850.9.5, Parij) — fransuz kimyogari va fizigi. Parij fanlar akademiyasi aʼzosi (1806), Peterburg fanlar akademiyasining xorijiy faxriy aʼzosi (1826).
1802-yilda Dalotondan mustaqil ravishda gazlarning issiqdan kengayish qonunini kashf etdi (qarang Gay-Lussac qonunlari. 1808-yilda gazlarning oʻzaro birikishida hajmiy nisbatlar qonunini va shu yili L. Tenar bilan hamkorlikda oʻyuvchi natriy va kaliy ishqorlarini temir qirindisi ishtirokida qizdirib, natriy va kaliy olish usulini ishlab chiqdi. Birinchi boʻlib 1811-yilda sof sianid kislota hosil qildi. Gey-Lussak tuzlarning suvda eruvchanlik diagrammasini tuzib, analitik kimyoda hajmiy analiz usullari (titrlash, alkalimetriya, atsidimetriya)ni joriy qildi. 1827-yil sulfat kislota ishlab chiqarishning nitroza usulini takomillashtirdi; sulfat kislota zavodlarining qoʻrgʻoshin kameralarida hosil boʻladigan azot oksidlarini yuttirish uchun maxsus minoralar qurishni taklif etdi va ularni ishga tushirdi. Gigrometr, spirtometr, barometr, termometr, nasosga oʻxshash bir qancha asboblarni ixtiro qildi.
Janna Badoyeva
Janna Badoyeva Osipovna (Dolgopolskaya) (Жанна Бадоєва; 1976-yil, 18-mart; Majeykyay, Litva SSR, SSSR) — Ukrainalik teleboshlovchi va aktrisa. «Oryol i Reshka» («Орел і решка»; «Орел и решка») koʻrsatuvi orqali taniqli. Otasi Osip Dolgopolskiy yahudiy.
Janna Badoyeva 1976-yilning 18-mart kuni SSSRdagi Litva SSSRining Majeykyay shahrida tugʻilib oʻsgan. Janna Badoyevaning eri 2012-yilgacha ukrainalik rejissyor, prodyuser va klipmeyker Alan Badoyev edi. Biroq ular 9 yillik nikohdan keyin 2012-yilning avgust oyida ajrashishgan. 3-chi turmush oʻrtogʻi Italiyalik tadbirkor Vasiliy Melnichin. 1-chi turmush oʻrtogʻi Igordan oʻgʻli Boris va Alandan Lolita ismli qizi bor.
Ogʻa sulton
Ogʻa sulton — Rossiya hukumati tomonidan xonlik instituti tugatilgandan soʻng qozoq choʻlini mustamlaka qilishni yanada chuqurlashtirish maqsadida tuzilgan maʼmuriy-hududiy okrug boshligʻi lavozimi
Buyurtma
Dastlab xon-qozilarning nasl-nasabi tanlangan. Keyinchalik xon urugʻlarining taʼsirini susaytirish maqsadida „Katta sultonlarni saylash“ toʻgʻrisida yangi qoidalar ishlab chiqilib, alohida qobiliyatlari bilan eʼtirof etilgan „qoralar“ning saylanishiga ruxsat berildi. Rossiya hukumatining „Sibir qozoqlari xartiyasi“da (1822) quyidagi maʼmuriy qismlar belgilanadi. 50-70 uy — bitta maʼmuriy qishloq, 10-12 qishloq — bitta bolus, 15-20 boʻyli-bitta tuman. Katta sulton bolus gubernatorlari tomonidan uch yilga saylangan. Birinchi boʻlib (1824) Qarqarali tumani (sobiq Boʻkeyxon mulki) katta sultoni Tursin Chingisuli, Koʻkshetov tumani (sobiq Valixon mulki) katta sultoni Gubaydolla (Abaydilda) Valixonuli topilgan. Chingiz Ualixonovich (Qusmurin), Tezek Tore (Katta Juz), Erden Sandybayev (Atbasar), Beksulton Agadayovich (Ayagʻoz), Odil Bokeyxonovich (Kichik Juz), Shalgʻinbay Biraliovich (Qarqarali), Muso Shoʻrmanovich (Bayanaul) va boshqalar b. taniqli ogʻa sultonlar paydo boʻldi.
Majburiy
Katta sultonning asosiy vazifalari: rus hokimiyatini amalga oshirish, soliq yigʻish, savdo karvonlari xavfsizligini taʼminlash, „qoʻzgʻolonchilar“ ni bostirish va boshqalar. Oradan uch yil o‘tib zodagon og‘a sultonga rus qo‘shinining mayor unvoni va zodagonlik unvoni berildi. Qora tanlilar kichik ofitser darajasi bilan chegaralangan (masalan,Qoʻnanboy Uskenboyovich). Katta sultonning yillik maoshi 380 so‘m etib belgilanadi. Ular xalq anʼanalariga koʻra oq kigizda tarbiyalangan. Bu marosim avgust oyida, odatda, mamlakatning beli boʻshashib, iqtisod tinch boʻlgan paytda oʻtkaziladi. Rus maʼmuriyati oʻzlariga munosib nomzod koʻrsatish uchun Ogʻa Sultonning saylanishiga taʼsir koʻrsatdi. Podshoh Nikolay I ning mustamlaka hokimiyatini yanada mustahkamlashga qaratilgan yangi islohotiga (19.5.1854) muvofiq okrug boʻlinib, Ogʻa sultonlik lavozimi tugatildi. 1867—68-yillarda Ogʻa Sulton Dar avlodlari islohot doirasida bir qancha imtiyozlar oldilar.
Koʻkpekti tumani
(1844 — 18?)
Shirinkom
Shirinkom (Ширинком)  — Tojikiston Respublikasining Dangʻara tumani, Lohur jamotiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 19 km, tuman markaziga 23 km.
Aholisi
Aholisi -443 kishi.
Toru Ivatani
karyerasining katta qismini Namco kompaniyada oʻtkazgan yapon video dizayneri hisoblanadi. U Pac-Man oʻyini (1980) yaratuvchisi sifatida tanilgan.
Yoshlik
Ivatani 1955-yil 25-yanvar da Yaponiyaning Tokio shahridagi Meguro hududida tugʻilgan. Otasi Yaponiya radioeshittirish korporatsiyasiga muhandis boʻlib ishga kirgach, u oilasi bilan Yaponiyaning Tohoku viloyati ga koʻchib oʻtdi. Bu paytda Toru boʻgʻchaga borar edi. Maktabni tamomlagandan soʻng, Ivatani Tokio ga qaytib keldi va Tokio Metropolitan Universitetining oʻrta maktabini, Tokai universiteti muhandislik fakultetini tamomlagan. Ivatani dasturlash yoki grafik dizayn boʻyicha hech qanday rasmiy taʼlimsiz kompyuterda mustaqil ravishda oʻrgangan. U tez-tez maktab darsliklariga turli manga lar chizishni yoqtirgan, uning fikricha, bu uning oʻyinlaridagi personajlar dizayniga katta taʼsir koʻrsatgan.
Karyera
1977-yil 22 yoshida Ivatani Namco videooʻyinlarini ishlab chiqaruvchi yapon kompaniyasiga ishga kiradi. U kompaniya jamoasiga qoʻshilishidan oldin, Namco kompaniyasi Nolan Bushnell asos solgan Atari Inc.kompaniyasining Yaponiya boʻlimini sotib olgan va ularga kompaniyaning koʻplab oʻyinlarini, masalan, Breakoutni butun mamlakat boʻylab tarqatish huquqiga ega boʻlgan edi. Bu Namco uchun misli koʻrilmagan muvaffaqiyat boʻldi va ular uchun oʻyinlar yaratish uchun boshqa kompaniyalarga ishonish oʻrniga, oʻzlarining shaxsiy videooʻyinlarini ishlab chiqarishga katta zamin yaratdi. Ivatani ushbu kompaniyaning aynan videooʻyinlar ishlab chiqish boʻlimiga ishga kiradi. U dastlab pinbol mashinalarini yaratmoqchi edi, ammo Namco rahbarlari patent bilan bogʻliq muammolar tufayli bu goʻyani rad etishadi. Ammo Ivataniga pinbol kontseptsiyasiga asoslangan videooʻyinni yaratishga ruxsat beriladi. Ivatani dasturchi Shigeichi Ishimura bilan birgalikda 1978-yilda Gee Bee -oʻyinini yaratdi. Oʻyin kompaniyaga kutilganidek muvaffaqiyat olib kelmagan boʻlsa-da, Gee Bee Namco-ga asta-sekin kengayib borayotgan videooʻyinlar bozorida oʻz oʻrnini topishiga yordam berdi. Ivatani dizayner sifatida ushbu oʻyinning davomi hisoblangan Bomb Bee va Cutie Q lar chiqariladi(1979).
Ivatani 1983-yilda bolaligida oʻynagan oʻyiniga asoslangan egizak tayoqli boshqotirma Libble Rabble loyihasini ishlab chiqdi. Ivatani Libble Rabble oʻzining sevimli oʻyini ekanligini taʼkidlaydi. U, shuningdek, Namco-ning koʻplab arkada oʻyinlari, jumladan Rally-X, Galaga, Pole Position, Ridge Racer va Time Crisis uchun prodyuser boʻlib ishlagan. 2005-yil aprel oyidan boshlab Osaka Sanʼat universitetida tashrif buyuruvchi professor sifatida „Personaj dizaynini oʻrganish“ fanidan dars berdi. Ivatani 2007-yilning mart oyida Tokio Politexnika Universitetida maʼruzachi boʻlish uchun Namconi tark etdi. Ivatani Namcoga 2007-yilda Xbox 360 uchun Pac-Man Championship Edition- ni ishlab chiqish uchun qaytdi va u ishlab chiqadigan soʻnggi oʻyin boʻlishini aytdi.
2010-yil 3-iyun kuni Oʻyinlar festivalida Ivatani Ginnesning rekordlar kitobidan Pac-Man boʻyicha dunyo boʻylab eng koʻp „tanga bilan boshqariladigan arkada mashinalari“ oʻrnatilganligi haqidagi sertifikat qabul qilib oldi: 293.822. Rekord 2005-yilda oʻrnatildi va Ginnesning rekordlar kitobi da qayd etildi: Gamer’s Edition 2008.
Maktabda jismoniy jazo
thumb|Mark Tvenning „Tom Soyerning sarguzashtlari“ uchun rasm (1876)
Maktabdagi jismoniy jazo — bu maktab oʻquvchilarini yomon xulq-atvori uchun rasmiy jazolash, bu umumiy qabul qilingan yoki boshqacha tarzda qonuniylashtirilgan texnikaga muvofiq oʻquvchiga maʼlum miqdordagi zarbalarni berishni oʻz ichiga oladi. Zarbalar odatda dumba yoki kaftlarga maxsus asbob, masalan, qamish, yogʻoch belkurak yoki charm kamar yordamida qoʻllaniladi. Biroq, kaltaklash kamroq tarqalgan boʻlib asosan boshlangʻich maktabda qoʻllaniladi.
Maktabdagi jismoniy jazo tarafdorlarining taʼkidlashicha, u darhol itoatkorlikni taʼminlaydi, bu tarzda jazolangan oʻquvchi tezda maktabga qaytadi, bu maktabdan chetlashtirish yoki maktabdan haydash kabi intizomiy jazolardan yaxshiroqdir. Boshqa toifa insonlar intizomiy usullar ham xuddi shunday yaxshi yoki samaraliroq ekanligiga aminlar. Baʼzilar maktab oʻquvchilarini jismoniy jazolash, ularga nisbatan zoʻravonlik yoki soʻkish bilan teng deb qaraladi.
Baʼzi joylarda davlat maktablarida jismoniy jazo hukumat yoki mahalliy hukumat qarorlari bilan tartibga solinadi, ular jazo quroli, berilishi mumkin boʻlgan zarbalar soni, kim aybdor boʻlishi mumkinligi haqida ota-onalar bilan kelishilgan holda amalga oshiriladi. Ushbu qoidalar qanchalik batafsil va ehtiyotkorlik bilan bajarilishiga qarab, jazo qonun bilan himoyalangan va xodimlarga hokimiyatni suiisteʼmol qilish imkoniyatini bermaydigan marosim shaklida boʻlishi mumkin. Jismoniy jazoni qoʻllash jazolanayotgan shaxsning jinsi va yoshiga qarab cheklanishi mumkin (masalan, faqat boshlangʻich maktabda yoki faqat oʻgʻil bolalar uchun). Koʻpgina mamlakatlarda maktablarda jismoniy jazo rasmiy ravishda taqiqlangan.
Tarix
Jismoniy jazo qadim zamonlardan beri dunyoning koʻplab mamlakatlaridagi maktablarda qoʻllaniladi.
Qadimgi Misrning taʼlim tizimi oʻquvchilarni jismoniy jazolashni oʻz ichiga olgan. Intizom va itoatkorlik tayoqlar bilan jismoniy jazolash orqali singdirilgan, chunki „bolaning qulogʻi uning orqa tomonida va u kaltaklanganda tinglaydi“.
Dunyoda birinchi marta maktabda bolalarni kaltaklash 1783-yilda taqiqlangan.
Soʻnggi oʻn yilliklarda koʻpgina Yevropa mamlakatlarida (shu jumladan sobiq SSSR davlatlari), Kanada, Yaponiya, Janubiy Afrika, Yangi Zelandiya va boshqa koʻplab mamlakatlarda maktablarda jismoniy jazo taqiqlangan. Ammo Afrika, Janubi-Sharqiy Osiyo va Yaqin Sharqdagi koʻplab mamlakatlarda keng tarqalgan.
Qoʻshma Shtatlarda. Oliy sud Ingraham Raytga qarshi (1977) ishida maktablarda jismoniy jazo federal konstitutsiyani buzmaydi, deb qaror qildi. Koʻplab janubiy shtatlarda davom etmoqda, garchi soʻnggi 20 yil ichida undan foydalanish keskin kamaydi.
Osiyo va Afrikaning baʼzi mamlakatlarida qonun bilan taqiqlangan boʻlsa-da, jismoniy jazo qoʻllanilishi davom etmoqda.
Maktabda jismoniy jazo koʻplab anʼanaviy madaniyatlarda keng tarqalgan. Shu bilan birga, ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda ularning uslubi 19 va 20-asrlardagi Britaniya amaliyotidan kelib chiqadi, bu ayniqsa oʻgʻil bolalar uchun toʻgʻri keladi. Bu borada ham ommabop, ham jiddiy adabiyotlar bor. Buyuk Britaniyaning oʻzida 1987-yilda davlat maktablarida jazolash qonun bilan taqiqlangan edi.
thumb|Jan Steen — Qishloq maktabi (1665)
Singapur va Malayziya, shuningdek, baʼzi Afrika mamlakatlaridagi koʻplab maktablar notoʻgʻri xatti-harakatlar uchun odatiy rasmiy jazo sifatida qamishdan (oʻgʻil bolalar uchun) foydalanadilar. Yaqin Sharqning baʼzi mamlakatlarida bunday hollarda flagellation qoʻllaniladi. Janubiy Koreyada oʻrta maktabda oʻquvchilar ham, oʻquvchi qizlar ham kaltaklangan (bu yerda 2010-yilda maktablarda jismoniy jazo taqiqlangan edi).
Koʻpgina kontinental Yevropa mamlakatlarida maktabda jismoniy jazo bir necha oʻn yillar davomida, baʼzilarida esa ancha uzoqroq muddatga taqiqlangan. Rasmiy va qasddan marosim sifatida jismoniy jazo janubiy va Romanesk (katolik) va slavyan (pravoslav) mamlakatlariga qaraganda german madaniyatining shimoliy (protestant) mamlakatlarida keng tarqalgan. 1967-yilgacha Daniyada va 1983-yilgacha Germaniyada qamish bilan urish toʻliq taqiqlangan edi.
Rossiyada 1864-yilda gimnaziya va boshqa oʻrta taʼlim muassasalarida tayoq bilan kaltaklash taqiqlangan, biroq, boshlangʻich maktablarda (xalq, zemstvo, cherkov va boshqalar) oʻquvchilarni koʻpincha ularning sinfiy maqomiga qarab jismoniy jazolash 1904-yilgacha davom etgan. Sovet Rossiyasida va undan keyin SSSRda, umuman olganda va ayniqsa maktablarda jismoniy jazo 1917-yildan boshlab rasman taqiqlangan, bu deyarli barcha Yevropa mamlakatlariga qaraganda ancha oldinroq. Kommunistik rejimlar SSSRdan oʻrnak olishdi: masalan, Shimoliy Koreyada va (nazariy jihatdan), Xitoyda jismoniy jazo taqiqlangan. Shu bilan birga, Buyuk Britaniya kabi boshqa mamlakatlardagi kommunistlar maktablarda jismoniy jazoga qarshi kampaniyalarni olib borishmoqda, ular buni kapitalistik taʼlim tizimining tanazzulining alomati deb taʼriflaydilar.
Oqlov va tanqid
Yangi Orleandagi Avgustin oʻrta maktabida dars bergan katolik ruhoniysi Filipp Berrigan ham jismoniy jazoni yoqlaydi. Berriganning aytishicha, jismoniy jazo oʻqituvchilarning koʻp vaqtini tejaydi, aks holda „hibsga olingan“ sinflarni yoki sinfdan chiqarib yuborilgan talabalarni (lekin maktabdan emas) bu jazolar bilan bogʻliq byurokratiyani kuzatish orqali tartibni saqlashga sarflanadi. Ota-onalar ham koʻpincha sinfda yoki Shabbat maktabida hibsga olish kabi jazolardan kelib chiqadigan noqulayliklar haqida shikoyat qiladilar.
Jismoniy jazoga qarshi dalillardan biri shundaki, baʼzi tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, uning tarafdorlari oʻylaganidek, oʻquvchilar xatti-harakatlarini nazorat qilishda unchalik samarali emas. Ushbu tadqiqotlar jismoniy jazoni bir qator salbiy jismoniy, psixologik va taʼlim natijalari bilan bogʻlaydi. Jumladan " tajovuzkorlik va buzuvchi xatti-harakatlarning kuchayishi, sinfda buzgʻunchi xatti-harakatlarning kuchayishi, vandalizm, maktabga borishni istamaslik, eʼtiborsizlik, oʻqishni tark etishning koʻpayishi, maktabdan qochish va maktab fobiyasi. "Oʻz-oʻzini past baho, tortinchoqlik, somatik kasallik, ruhiy tushkunlik, oʻz joniga qasd qilish va oʻqituvchidan oʻch olish ".
thumb|Turli Yevropa mamlakatlarida jismoniy jazoning qonuniyligi: YASHIL — Maktablarda va uyda jismoniy jazo taqiqlangan KOʻK — Maktablarda jismoniy jazo taqiqlangan QIZIL — Jismoniy jazo taqiqlanmagan
Avstraliya
Avstraliyada jismoniy jazo Avstraliya poytaxt hududi, Yangi Janubiy Uels va Tasmaniyadagi barcha maktablarda qonun bilan taqiqlangan. Viktoriya shtatida jismoniy jazo davlat maktablarida qonun bilan taqiqlangan, lekin xususiy maktablarda ruxsat etilgan. Shtat hukumati endi ularni taʼlim jarayonidan chetlashtirishni shartli qilib qoʻydi. Taʼlim departamenti qoidalari yoki mahalliy taʼlim qonunlari tomonidan davlat maktablarida jismoniy jazo taqiqlangan, lekin Gʻarbiy Avstraliya, Kvinslend va Janubiy Avstraliyadagi xususiy maktablarda qonuniy boʻlib qoladi.
Avstriya
Avstriya Maktablarda jismoniy jazo faqat 1975-yilda qonun bilan taqiqlangan edi.
Argentina
Argentinada jismoniy jazo 1813-yilda taqiqlangan, ammo 1817-yilda qaytadan ruxsat etilgan va 1980-yillargacha amal qilgan. Turli asboblar va shapaloqlar bilan urish keng qoʻllanilgan.
thumb|1888-yil karikaturasi
Birlashgan qirollik
Buyuk Britaniyaning davlat maktablari va xususiy maktablarida davlat kapitali kam ulushga ega boʻlib, 1987-yildan beri parlament tomonidan jismoniy jazo taqiqlangan. Keyinchalik, bunday jazolardan foydalanish butunlay xususiy maktablarda — 1999-yilda Angliya va Uelsda, 2000-yilda Shotlandiyada va 2003-yilda Shimoliy Irlandiyada taqiqlangan. 1993-yilda Inson huquqlari boʻyicha Yevropa sudi Kostello-Roberts Buyuk Britaniyaga qarshi ishini koʻrib chiqdi va 5 ovozga qarshi 4 ovoz bilan yetti yoshli bolani ishtoni orqali krossovka bilan uch marta urish, qadr-qimmatni kamsituvchi muomala taqiqlanmagan degan qarorga keldi.
Aytishlaricha, jismoniy jazo faqat oʻgʻil bolalarga nisbatan qoʻllanilgan, qizlar uchun maktab-internatlarda jismoniy jazo faqat 1830-yilgacha qoʻllanilgan.
Angliya va Uels maktablarida jazo quroli dastlab qamish edi. Keyinchalik ular qoʻllarni yoki (ayniqsa, oʻgʻil bolalarda) dumbalarni urish uchun ishlatiladigan moslashuvchan rattan qamish (yoki kane, eng. rattan qamish) bilan almashtirildi. Kamroq rasmiy muqobil sifatida, poyabzal bilan kaltaklash keng qoʻllanilgan: terlik, etiklar. Ayrim ingliz shaharlarida tayoq oʻrniga kamar ishlatilgan.
Eton kolleji jismoniy jazoning eng shafqatsiz qoʻllanilishi bilan mashhur edi. Jazoni qoʻllash uchun oʻqituvchilar ham yordam soʻrab yoshi kattaroq talabalarga murojaat qilishdi. Shunday qilib, 1840-yillarda Etonda 700 talaba uchun atigi 17 oʻqituvchi bor edi, shuning uchun prefektlar shunchaki zarur edi. Shunday qilib, katta yoshdagi talabalar kichiklarni rasman qamchilashlari mumkin edi. Qamchilash (hatto 18 yoshli oʻgʻil bolalar ham qoʻllanilishi mumkin boʻlgan) „rasmiy“ jismoniy jazodan tashqari, bezorilik va hazing ham qoʻllanilgan. Aslida, jismoniy jazoning oʻzi jamoat joyida yoki direktorning kabinetida (shuningdek, sobiq kutubxona) boʻlib oʻtadi. Koʻpincha, etoniyaliklar shov-shuv koʻrsatish uchun urishgan. Etonga yuborilgunga qadar uyda hech qachon qamchilanmagan talabalar bunday manzaradan hayratda qolishgan boʻlsalar ham, tez orada bunga koʻnikib qolishdi. Bitiruvchilarning xotiralariga koʻra, vaqt oʻtishi bilan ular kaltaklashdan qoʻrqishni yoki hatto uyalishni toʻxtatdilar. Qichqiriqsiz chidash mardlikdan dalolat edi. Koʻpincha jismoniy jazo juma kuni amalga oshirildi. Etonda jismoniy jazoni qoʻllashning „gullab-yashnashi“ 1809-yildan 1834-yilgacha boʻlgan davrga toʻgʻri keldi. 1911-yilda tayoqlar oʻrta maktab oʻquvchilari uchun qamishlar bilan almashtirildi, bu koʻplab Eton bitiruvchilari orasida gʻazabga sabab boʻldi. 1964-yilda quyi sinflarda ham qamish oʻrniga qoʻyildi va 1984-yilda kollej tarixidagi soʻnggi jismoniy jazo oʻtkazildi.
thumb|Charm [[:wikt:xivich|xivich (toz) va muzeydagi koʻrgazmada ulardan foydalanishning illyustratsiyasi]]
1970-yilda tashkil etilgan maktab harakati ittifoqi, oʻta chap shiorlar ostida harakat qilib, Britaniya maktablarini isloh qilish boʻyicha keng koʻlamli ishlar olib bordi, talablardan biri 1980-yillarning oxirida sodir boʻlgan jismoniy jazoni bekor qilish edi. Belgilangan maqsadlarning aksariyatiga erishgandan soʻng, Ittifoq oʻz faoliyatini toʻxtatdi.
Taqiqlanganidan 30-yildan koʻproq vaqt oʻtgach, davlat maktablarida jismoniy jazo masalasi boʻyicha qarashlar sezilarli darajada farqlanadi. 2008-yilda Times Educational Supplement tomonidan 6162 Buyuk Britaniya oʻqituvchisi oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov shuni koʻrsatdiki, har beshinchi oʻqituvchi va umumtaʼlim maktablaridagi oʻqituvchilarning 22 foizi hukumat tomonidan oʻtkazilgan tadqiqot davomida tayoqlardan oxirgi chora sifatida foydalanish amaliyotini qaytarishni xohlaydi. Koʻpgina britaniyaliklar maktablarda jismoniy jazoning bekor qilinishi bolalarning xulq-atvorining sezilarli darajada yomonlashishiga muhim omil boʻlganiga ishonch hosil qilishdi.
Foundation Medicine
Tarixi
Foundation Medicine Massachusets shtatining Kembrij shahrida tashkil etilgan. Kompaniya Keng Institut tadqiqotchilari Levi Garraway va Matthew Meyerson 2007-yilda 238 ta DNK mutatsiyalarini keng panelli sinovdan oʻtkazish usulini batafsil bayon qilgan maqolani nashr etganidan keyin yaratilgan.
Maktabda jismoniy jazo
Germaniya
Nemis maktablarida jismoniy jazo tarixan keng tarqalgan. Masalan, Augsburg monastiridagi oʻgʻil bolalar maktabida (uning aʼzolari „Stifel Nonnen“ nomi bilan tanilgan, etik kiygan nemis rohibalari) quyidagicha jazolangan: jinoyatchini pastki qismi oʻchoqqa tiqilgan, tanasi butunlay ochildi, shundan soʻng ular tayoq bilan kaltaklandi. Koʻpgina nemis gimnaziyalarida „koʻk odam“ (nemischa: der blau Mann) jismoniy jazo uchun javobgar boʻlgan, iezuit maktablarida esa oʻquvchilar toʻgʻridan-toʻgʻri oʻqituvchi tomonidan kaltaklangan. Oʻgʻil bolalar ham, qizlar ham jazolandi. Biroq, allaqachon XIX asrda koʻplab nemis shtatlarida, ayniqsa Gessenda jismoniy jazo siyosiy jinoyat sifatida qaraldi. Kutilmaganda, jismoniy jazoni majburiy joriy etish boʻyicha taklif Prussiya Oliy Davlat Kengashiga kiritildi, ammo u koʻpchilik ovoz bilan rad etildi. 20-asrda ular turli davrlarda turli mamlakatlarning maʼmuriy qonunlari bilan taqiqlangan. 1983-yilga kelib ular butun dunyo boʻylab taqiqlangan. 1993-yildan beri oʻqituvchi tomonidan jismoniy jazoni qoʻllash jinoiy huquqbuzarlik hisoblanadi — bu yil Germaniya Oliy sudining sobiq qonuniy odatni almashtirgan va apellyatsiya sudlarining qarorlarini bekor qilgan qarori nashr etildi. Baʼzi shtatlar (nemis: Oberlandesgericht) hatto 1970-yillarda ham. Ushbu qarorlar, jazolash huquqi, Strafgesetzbuchning 223-moddasi, badanga shikast yetkazish aybloviga qarshi bahona ekanligini nazarda tutgan.
Gretsiya
1998-yildan beri Gretsiya boshlangʻich maktablarida jismoniy jazo taqiqlangan va 2005-yilda oʻrta maktablar uchun ham taqiqlangan qonun chiqarildi.
Nebo
„Nebo“ (Небо, yaʼni „Osmon“) — „Diskoteka avariya“ rus guruhi ijro etgan qoʻshiq. Guruhning 2001-yil eʼlon qilingan „Manyaki“ nomli studiyaviy albomiga uchinchi trek oʻlaroq kiritilgan. Qoʻshiqning kuyini ham, matnini ham guruh aʼzosi Aleksey Rijov yozgan. Guruh reperturigagi oz sonli hazilomuz boʻlmagan qoʻshiqlarning biri.
Qoʻshiqning bir necha versiyasi mavjud. „Moralniy kodeks“ rok-guruhi guruhi bilan ijro etilgan versiya guruhning „Chetvero parney“ (2006) nomli albomiga kiritilgan. Klip uchun qayta ishlangan versiya „The Best“ (2008) albomiga kiritilgan.
Foundation Medicine
Tarixi
Foundation Medicine 2010-yilda Third Rock Ventures boshchiligidagi 25 million dollarlik A seriyali moliyalashtirish bilan boshlangan. Kompaniya 2012-yilda FoundationOne deb nomlangan birinchi tijorat tahlilini yoki testini chiqardi. Kompaniya, shuningdek, bemor namunalarini tahlil qilish uchun farmatsevtika kompaniyalari bilan hamkorlik qilishni boshladi. Birinchi bunday dastur 2011-yilda Novartis bilan sinovdan oʻtkazildi va 2018-yilga kelib kompaniya 30 dan ortiq hamkorlikka ega edi.
Maktabda jismoniy jazo
Isroil
Har qanday shaklda jismoniy jazo Isroil Oliy sudi tomonidan qatʼiyan man etiladi. 2000-yil 25-yanvardagi muhim sud qaroriga koʻra, har qanday jismoniy jazo, jumladan, ota-onalar tomonidan „dumba yoki qoʻllarga yengil zarba berish“ ham jinoiy huquqbuzarlik sifatida tan olingan va ikki yillik qamoq jazosi bilan jazolanadi. Shu tariqa, sud 1994 va 1998-yillardagi avvalgi prezident qarorlarini bir xil ruhda qattiqlashtirdi va mustahkamladi.
Nebo
2015-yil Rijov „Diskoteka avariya“ guruhini 2012-yilda tark etgan sobiq aʼzosi Nikolay Timofeyev oʻzi yozgan uch qoʻshiq, jumladan, „Nebo“ qoʻshigʻini ijro etgani uchun 2,8 million jarima toʻlanishini talab qilib sudga murojaat qilgan. Intellektual mulk sudi Timofeyeyevga Rijov yozgan qoʻshiqlarni ijro etishni man etgan, ammo Rijovning kompensatsiya boʻyicha talabini qondirmagan.
Maktabda jismoniy jazo
Hindiston
Hindistonda soʻzning gʻarbiy maʼnosida maktabda jismoniy jazo yoʻq. Taʼrifga koʻra, maktabdagi jismoniy jazoni „ oʻqituvchining toʻsatdan jahl bilan oʻquvchiga qamchilashi bilan muntazam kaltaklash bilan aralashmaslik kerak, bu jismoniy jazo emas, balki shafqatsizlikdir“ Hindiston Oliy sudi ushbu turdagi shafqatsizlikni taqiqlagan. 2000-yildan beri maktablar va 28 shtatdan 17 tasi taqiqning amalga oshirilishini eʼlon qildi, garchi joriy qilish hozirgacha sekin boʻlsada, zoʻravonlik 2009-yilda hamon sodir boʻlmoqda. Bir qator ijtimoiy va madaniy tashkilotlar, jumladan Shukrachakra kampaniyasi Hindistonda jismoniy jazoga qarshi ishlar olib bormoqda.
Irlandiya
Irlandiya maktablarida 1982-yilda jismoniy jazo qonun bilan taqiqlangan va 1996-yildan buyon jinoiy javobgarlikka tortilgan.
Foundation Medicine
Tarixi
Foundation Medicine oʻzining ikkinchi testini, FoundationOneHeme deb nomlangan gematologik biomarker tahlilini 2013-yilda ishga tushirdi. Kompaniya 2013-yil avgust oyida o‘zining dastlabki ommaviy taklifini o‘tkazdi. Keyingi yili Michigan shtatidagi Priority Health kompaniyaning sinovlarini qamrab oladigan Qoʻshma Shtatlardagi birinchi sogʻliqni saqlash rejasiga aylandi.
Maktabda jismoniy jazo
Ispaniya
1985-yilda taqiqlangan.
Foundation Medicine
Tarixi
2016-yilda FoundationCore maʼlumotlaridan foydalangan holda, Foundation Medicine 18 000 katta yoshli bemorlarning saraton kasalliklari boʻyicha genomik maʼlumotlarini aks ettiruvchi anonim yozuvlarni Milliy saraton institutining (NCI) Genomic Data Commons (GDC) portaliga eʼlon qildi.
Maktabda jismoniy jazo
Italiya
1928-yilda taqiqlangan. Qonunchilik, shuningdek, oilalarda jismoniy jazolashni ham taqiqlaydi.
Misr
1998-yilda oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, Misrdagi oʻqituvchilar tomonidan qabul qilinishi mumkin boʻlmagan xatti-harakatlarni jazolash uchun jismoniy jazo keng qoʻllaniladi. Oʻgʻil bolalarning 80 % va qizlarning 60 % oʻqituvchilari tomonidan qoʻl, tayoq, kamar, poyabzal va tepish bilan kaltaklangan. Eng koʻp uchraydigan jarohatlar koʻkarishlar edi; ochiq yaralar, sinishlar, qorongʻulik va miya chayqalishi kamroq uchraydi.
Foundation Medicine
Tarixi
Foundation Medicine endi Roche kompaniyasining shoʻba korxonasi boʻlib, u mustaqil ravishda ishlaydi.
Maktabda jismoniy jazo
Kanada
Kanadada bolalar, yoshlar va huquq uchun Kanada jamgʻarmasi Kanadaga qarshi (2004) daʼvosi natijasida Kanada Oliy sudi maktabdagi jismoniy jazoni qonundan tashqari deb eʼlon qildi. Davlat maktablarida odatdagi jazo quroli qoʻlga oʻralgan kauchuk yoki kanvas kamar boʻlgan, xususiy maktablarda esa koʻpincha belkurak yoki tayoq [70] [71] ishlatilgan. Kanadaning koʻp qismlarida kamar 1970-yillardan beri yoki undan ham oldinroq davlat maktablarida qoʻllanilmagan: masalan, u Kvebekda 1960-yillardan beri ishlatilmagani va 1971-yilda Torontoda taqiqlangani daʼvo qilingan edi. Biroq, baʼzi maktablarda 2004-yilgi taqiqgacha kamardan foydalanishda davom etdi.
Foundation Medicine
Mahsulotlari
Foundation Medicine mahsulotlariga qattiq oʻsmalarni, qonga asoslangan saraton va sarkomalarni tekshirish uchun ishlatiladigan genomik testlar hamda maʼlumotlar xizmatlari kiradi.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Maktabda jismoniy jazo
Kanada
Kanada viloyatlarida maktabda jismoniy jazoni taqiqlash
Ontario, Alberta va Saskachevandan tashqari barcha viloyatlarda 2004-yilda umumiy taqiq qoʻyilgunga qadar davlat maktablarida jismoniy jazo qoʻllanilgan, ammo faqat Britaniya Kolumbiyasi va Manitoba davlat va xususiy maktablarda jismoniy jazoni taqiqlagan.
Xitoy
1949-yilgi inqilobdan keyin Xitoyda barcha jismoniy jazolar taqiqlangan edi. Amalda, baʼzi maktablarda oʻquvchilarni tayoq yoki belkurak bilan urishadi.
Malayziya
Malayziyaning koʻplab maktablarida qamish koʻp tarqalgan intizom shaklidir. Qonunga koʻra, u faqat oʻgʻil bolalarga nisbatan qoʻllanilishi mumkin, ammo qizlar uchun ham xuddi shunday jazoni joriy etish gʻoyasi yaqinda muhokama qilinmoqda. Qizlarni qoʻliga urishni taklif qilishadi, oʻgʻil bolalarni esa, odatda, shimi orqali dumbasiga urishadi.
Oldova
1940-yilda taqiqlangan.
Myanma
Qamchilash odatda maktablarda jazo sifatida qoʻllaniladi, hukumat esa jismoniy jazoga qarshi koʻrsatmalar bergan. Oʻquvchilar butun sinf oldida dumba, boldir yoki qoʻllariga tayoq bilan uriladi. Maktablardagi jismoniy jazoning boshqa shakllariga qulogʻini tortib, tiz choʻkish va sinf oʻrindigʻida turish bilan qoʻllarini kesishish kiradi. Jazoning keng tarqalgan sabablari orasida sinfda gaplashish, uy vazifasini bajarmaslik, darsda ishlayotganda xato qilish, janjal va darsga qatnashmaslik kiradi. Aksariyat talabalar jazoga xayrixoh boʻlib, oʻqituvchilar ularni yaxshi niyat bilan jazolaydilar, deb hisoblaydilarr.
Yangi Zelandiya
1989-yilda taqiqlangan.
Polsha
Jismoniy jazoni taqiqlagan birinchi davlat: 1783-yil. Bugungi kunda jismoniy jazoni taqiqlash Polsha konstitutsiyasi moddasi bilan kafolatlangan. Hech kim qiynoqqa solinishi, shafqatsiz, gʻayriinsoniy yoki qadr-qimmatni kamsituvchi muomala yoki jazoga duchor qilinishi mumkin emas. Jismoniy jazodan foydalanish taqiqlanadi.
Koreya Respublikasi
2010-yildan Kyongi provinsiyasida, 2011-yildan Shimoliy Jeolla provinsiyasi hamda Kvanju va Seul shahar tumanlarida jismoniy jazo taqiqlanadi. Biroq, koʻpgina konservativ viloyatlarda jismoniy jazo qonuniy va u yerdagi maktablarda keng qoʻllaniladi. Baʼzan oʻquvchilarni tarbiyalash uchun tayoq ishlatiladi, bu juda qalin va anʼanaviy ingliz maʼnosida qamish deb atash qiyin. Bundan tashqari, masalan, basseynning kesilgan qismi va xokkey tayoqlari ishlatiladi. Ular koʻpincha oʻquvchilarga dumbaga zarbalar shaklida qoʻllaniladi, lekin ayni paytda oyoq barmoqlariga, sonlarning old yoki orqa qismiga urish uchun ham ishlatilishi mumkin. Oʻgʻil bolalar va qizlar maktabdagi har qanday notoʻgʻri xatti-harakatlari uchun oʻqituvchilar tomonidan bir xil tarzda jazolanadi. Hukumat tavsiyalariga koʻra, tayoq diametri 1,5 sm dan qalin boʻlmasligi va zarbalar soni 10 tadan oshmasligi kerak. Bunday jazolar odatda sinf xonasida yoki koridorda boshqa talabalar ishtirokida amalga oshiriladi va tartib Singapur kabi boshqa mamlakatlarga qaraganda kamroq. Bir vaqtning oʻzida bir nechta oʻquvchilarni birgalikda jazolash keng tarqalgan boʻlib, baʼzan bir oʻquvchi uchun butun sinf kaltaklanadi. Jismoniy jazoning keng tarqalgan sabablari orasida uy vazifasini bajarmaslik, oʻqituvchi jim boʻlishni buyurganda sinfda gaplashish va imtihonda yomon baho olish kiradi. thumb|Vasiliy Burtsov tomonidan alifboning old qismi, 1637-yil.
Rossiya
Birinchi olijanob gimnaziyalarda, shuningdek, davlat maktablarida jismoniy jazoga rasman ruxsat berilmagan, lekin gimnaziyalar nizomida, taʼlim muassasalarini tashkil etish qoʻmitasi tomonidan 1828-yilda chiqarilgan Nikolay I hukmronligi davrida jismoniy jazo allaqachon tayoq bilan kesish shaklida ruxsat etilgan. Dastlab, jismoniy jazo faqat dastlabki uchta sinf uchun, keyinroq — barcha sinflar uchun taqdim etilgan. Shunga qaramay, turli gimnaziyalarda ulardan foydalanishning taqsimlanishi koʻp jihatdan ularning direktorlarining shaxsiy xohishlariga bogʻliq edi. Shunday qilib, N. I. Pirogovning kuzatishlariga koʻra, jismoniy jazoning ashaddiy raqibi, Kiev oʻquv okrugida gimnaziya oʻquvchilarining 13 dan 27 foizigacha tayoq bilan kaltaklangan va 11 gimnaziyada yil davomida har yettinchi oʻquvchi, keyin birgina Jitomir gimnaziyasida — har soniyada kaltaklangan. Tayoqlardan tashqari, oʻquvchilarni oʻlchagichlar bilan urishgan va quloqlari bilan kaltaklashgan (ular qon ketgunicha qamchilagan holatlar ham boʻlgan). Davlat gimnaziyalari, diniy seminariyalar va kadet korpuslarida jismoniy jazo ilgari qoʻllanilgan va shunga mos ravishda hech qachon bekor qilinmagan. N.G.Pomyalovskiy „Bursa insholari“ da seminariya odatlarining badiiy yorqin va tarixiy ishonchli tavsifini bergan. Seminariyada oʻqiyotganda oʻzi 400 marta jazolangan va hatto oʻziga savol bergan: „Men kesib oʻtganmanmi yoki hali kesib oʻtmaganmanmi?“ Gimnaziya va maktab-internat oʻquvchilarining jazo jurnalidan 1851-yilda faqat qoʻllanilgan jazo turlari koʻrsatilgan koʻchirmaga koʻra, talabalar boshqa odamlarning narsalarini oʻgʻirlash, kitoblarni ruxsatsiz almashish, dangasalik va yomon oʻqish, darsga qatnashmaslik, chekish uchun kaltaklanishi mumkin edi. Tamaki, mastlik, sinfda yoki koʻchada urishish, otani aldash, sinfda beparvolik va hushtakbozlik.
Maktablarda jismoniy jazoning muxolifi, shu jumladan, Aleksandr Pushkin edi :
"Rossiya armiyasi ofitserlari uchun asos bo'lgan kadet korpusi jismoniy o'zgarishlarni, axloqqa katta e'tiborni talab qiladi, ular eng yomon e'tibordan chetda...
...jismoniy jazoni bekor qilish zarur. O`quvchilarga or-nomus, xayriya qoidalarini oldindan singdirish zarur. Shuni unutmaslik kerakki, ular askarni qamchilash va yopishtirish huquqiga ega bo'ladilar. Juda shafqatsiz tarbiya ularni boshliq emas, balki jallod qiladi."
Taʼkidlash joizki, jismoniy jazo faqat oʻgʻil bolalarga nisbatan qoʻllanilgan. Qizlar oʻqiydigan taʼlim muassasalarida (masalan, zodagon qizlar institutlari yoki maktab-internatlarda) ulardan foydalanilmagan, lekin yaramas oʻquvchilarning sochlaridan tortib, oʻralganlarini kesish holatlari alohida qayd etilgan.
1850-yillarning oʻrtalarida Rossiyada maktabda jismoniy jazo haqida jamoatchilik muhokamasi N.I.Pirogov tomonidan boshlangan va u „Bolalarni kaltaklash kerakmi“ maqolasini nashr etgan.
1864-yilda, kattalar uchun jismoniy jazo bekor qilinganidan bir yil oʻtgach, imperator Aleksandr II tomonidan tasdiqlangan Davlat kengashining „Jismoniy jazodan ozod qilish toʻgʻrisida …“ fikri eʼlon qilindi, bu shaxslarga nisbatan jismoniy jazoni taqiqladi. Progimnaziya yoki gimnaziya yoki haqiqiy maktabning 4 sinfini tamomlagan; shunday qilib, gimnaziya va maktablarning yuqori uch sinflarida jismoniy jazo taqiqlangan. Farmon qoidalari oʻsha yilgi gimnaziya va progimnaziyalarning yangi nizomiga kiritildi.
"-mukofot va jazolar tarbiya vositasi sifatida qaralib, faqat boshqalar bilan birgalikda qoʻllaniladi, ayni paytda oʻqituvchi shaxsining ma’naviy ta’siriga hal qiluvchi ahamiyat beriladi... Oʻqituvchilar oqilona jiddiylik va talabchanlikka ega boʻlishi kerak, Talabaning jur'atsiz janjallari, qo'polligi va boshqa jiddiy intizom buzilgan taqdirda, o'qituvchi o'z g'azabini ovozini ko'tarib, lekin baqirmasdan bildirishga haqli. Talabalar bilan doimo shunday gaplashish kerakki, ustoz soʻzida qadr-qimmat sezilsin.
Boshlangʻich, yetti yillik va oʻrta maktablarda quyidagi jazolarga yoʻl qoʻyiladi: oʻqituvchining soʻzi, sinf oldida tanbeh berish, huquqbuzarni oʻrnidan turishga buyruq berish, sinfdan chetlashtirish, darsdan keyin ketish, xulq-atvori boʻyicha ballni chegirib tashlash. O'qituvchilar kengashini taklif uchun chaqirish, maktabdan chiqarib yuborish (vaqtincha - uch haftadan ko'p bo'lmagan muddatga, bir-yildan uch yilgacha bo'lgan muddatga), alohida rejimdagi maktabga yuborish.
Jazoni tayinlash o'qituvchi, rahbar tomonidan amalga oshiriladi, o'quv bo'limi, direktor va pedagogik kengash talaba tomonidan sodir etilgan huquqbuzarlikning og'irligiga va unga sabab bo'lgan shartlarga qarab.... Talabalarga individual yondashishni kuzatish kerak: talabaning yoshini, uning bu huquqbuzarlik sodir etilishidan oldingi xatti-harakatlarining umumiy xususiyatini, huquqbuzarlik birinchi marta sodir etilganligini yoki takroran, tasodifiy, huquqbuzarlik qanday oqibatlarga olib keladi, bu huquqbuzarlik bir talaba yoki butun bir guruh talabalarga ta'sir qiladimi, talabaning tavbasi bormi, qayg'u va uyat hissi bormi, ixtiyoriy ravishda iqror bo'lganmi yoki yashirganmi va hokazo."
Rossiya Federatsiyasi Mehnat kodeksining 336-moddasiga binoan, bolaga nisbatan jismoniy jazo qoʻllagan oʻqituvchi bilan tuzilgan mehnat shartnomasi bekor qilinishi kerak. Taqiqlanganiga qaramay, oʻquvchilarning oʻqituvchilar tomonidan kaltaklanishining alohida holatlari hamon uchrab turadi. Koʻpincha jismoniy tarbiya oʻqituvchilari buni amalga oshiradilar. Baʼzan oʻqituvchilar oʻquvchilarga manjetlar, chimchilashlar va kaltaklar qoʻllashadi.
Singapur
Singapur maktablarida jismoniy jazo qonuniydir (faqat oʻgʻil bolalar uchun) va qatʼiy tartibni saqlash uchun hukumat tomonidan toʻliq maʼqullangan. Faqat yengil kalamush qamishdan foydalanish mumkin. Jazo sinfda oʻqituvchi tomonidan emas, balki maktab rahbariyatining qaroriga binoan rasmiy marosimda oʻtkazilishi kerak. Aksariyat oʻrta maktablar (mustaqil, avtonom va davlat), shuningdek, baʼzi bir boshlangʻich va bir yoki ikkita oʻrta maktabdan keyingi gimnaziyalar itoatsiz oʻgʻil bolalarga qarshi kurashda qamishdan foydalanadilar. Oʻrta maktabda va undan keyingi gimnaziyada kalamush tayoq bilan zarbalar har doim oʻquvchilarga kiyimlarini yechmasdan dumbalarida qoʻllaniladi. Taʼlim vazirligi bitta qoidabuzarlik uchun eng koʻp olti marta zarba oʻrnatdi. Baʼzan marosim boshqa talabalar oldida oʻtkaziladi.