cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Shikastlanish sindromi
Toʻqima elastlikligidan ortiq kuch taʼsirida uzilish roʻy beradi. Terining elastikligi kuchli boʻlganligi uchun teri uzilishi kam uchraydi. Teri osti yogʻ toʻqimasi, mushak, fassiya, paylar va boylamlar uzilishi koʻproq uchraydi. Uzilish sohasida ogʻriq, shish va qon quyilishlar kuzatiladi. Uzilishlar toʻliq yoki toʻliq boʻlmagan boʻladi. Hamshiralik jarayonida davolash rejasini tuzishda toʻliq uzilishlarni operativ (shoshilinch) davolanishini hisobga olish kerak.
Yugi
right|thumb| Ostyak oqsuvsar ovlashda. XVIII asr oxiri. Yugi (oʻz nomi Yugin, Yuganlar; eskirgan nomi — Dyukanlar, Ostyaklar, shuningdek Sim Ostyaklari, Sim Ketalari) — Yeniseyning oʻrta oqimida yashovchi mahalliy kam sonli xalq. Tarixiy jihatdan ular Krasnoyarsk oʻlkasining Turuxanskiy tumanida yashaydilar. Inqilobdan keyin va 2002-yilgacha ular aholini roʻyxatga olish bilan ajralib turmagan va Ketlar deb hisobga olingan. Aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, 2002-yil holatiga koʻra, Rossiyada 19 yuglar va 2010-yilga kelib — bu xalqning 1 vakili yashagan.
Shikastlanish sindromi
= ShOK TASNIFI: = 1. Kelib chiqishiga koʻra: gipovolemik (travmatik, kuyish, operatsion, gemorragik); anafilaktik, kardiogen, infeksion-toksik, septik.
Kiprlik turklar
Kelib chiqish tarixi
Kiprning etnik va madaniy tarkibi 1571-yilda Usmonli imperiyasi tomonidan orol bosib olinganidan keyin tubdan oʻzgardi. Bir paytlar orolning deyarli sof yunon aholisi orasida orolga oʻz dini va madaniyatini olib kelgan turklar ham bor edi. Sulton Salim II farmoni bilan imperiyaning 5720 nafar aholisi Kichik Osiyoning janubiy qirgʻoqlaridan Kiprga koʻchib oʻtdi. Ularning koʻpchiligi fermer boʻlgan, shuningdek, hunarmandlar, zargarlar, tikuvchilar, poyabzalchilar va boshqa lasb vakillari ham boʻlgan. Bundan tashqari, Kiprga koʻplab harbiy xizmatchilar ham kelgan, ularning orasida 12 000 askar, 4 000 otliq va 20 000 sobiq harbiy xizmatchilar va ularning oilalari boʻlgan.
Yugi
Ilgari ular Turuxanskiydagi Dubches va Yenisey tumanidagi Sim daryosi boʻyida yashagan.
Shikastlanish sindromi
2. Ogʻirlik darajasiga koʻra: kompensirlashgan, dekompensirlashgan, paralitik.
Kiprlik turklar
Kelib chiqish tarixi
Musulmonlarga boʻysunish orolning pravoslav nasroniylik va maronizmni qabul qilgan koʻplab yunon aholisining oroldagi keyingi hayotida qiyinchiliklarga duch kelmaslik uchun islomni qabul qilishga majbur boʻlishiga olib keldi. Garchi bu oʻtish majburiy boʻlmasa-da va Kiprning musulmon aholisi pravoslav yunonlarga juda muloyim boʻlsa-da, ularning koʻplari shu yoʻldan borishgan. Oʻz eʼtiqodlarida xristianlik va islom anʼanalarini birlashtirgan bir qator sektalarning paydo boʻlishi bunday diniy oʻtishning natijasi edi.
Yugi
Ularning tili bitta ona tilida soʻzlashuvchida saqlanib qolgan (2010-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra). Yenisey tillari oilasiga mansub, Ketga yaqin. Yoʻq boʻlib ketish arafasida.
Shikastlanish sindromi
3. Rivojlanish vaqtiga koʻra: birlamchi, erta; ikkilamchi, kechki yoki toksik.
Kiprlik turklar
Kelib chiqish tarixi
Keyingi asrlar davomida Kiprning ikkala milliy hamjamiyatlari butun orol boʻylab yonma-yon yashadilar va shu qadar yaqin boʻlishiga qaramay, ularning har biri bir-biri bilan aralashmaydigan oʻz madaniyatiga ega edi (masalan, millatlararo nikohlar uzoq vaqt davomida taqiqlangan).
Shikastlanish sindromi
4. Davrlariga koʻra: erektil va torpid.
= TRAVMATIK ShOK = Travmatik shok — aylanuvchi qon hajmini va kapillyar qon aylanishini keskin susayishi bilan kechuvchi shok. Mikrotsirkulyasiyaning keskin kamayishi natijasida hayotiy zarur toʻqima va aʼzolardagi gipoksiya holatidan oʻlim holati vujudga keladi (Fine taʼrifiga koʻra uchta „G“ — gipovolemiya, gipotenziya, gipoksiya).
Kiprlik turklar
Kelib chiqish tarixi
Oroldan koʻchib kelgan kiprlik turklarning birinchi muhim oqimi orolda inglizlar hukmronligi davrida (1881-1960) sodir boʻlgan. 1960-yilda Kipr mustaqillikka erishgach, yangi hukumatni 70% Gretsiya aholisi va 30% Turklardan tuzishga qaror qilindi, garchi orolda faqat 18% turklar yashagan boʻlsada. 1974-yilda turk harbiylari Kiprga bostirib kirganidan soʻng, mamlakat ikki qismga boʻlinib ketdi: turklar asosan shimolda, greklar janubda yashay boshladilar. Mamlakat janubida qolgan koʻplab turklar vaqti-vaqti bilan mamlakat shimoliga yoki Turkiyaga koʻchib oʻtishni davom ettirdilar, ularning katta jamoasi esa Buyuk Britaniyaga joylashdi. Ularning oroldan sezilarli darajada chiqib ketishi Shimoliy Kipr uchun xalqaro embargo bilan bogʻliq.
Yugi
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Shikastlanish sindromi
Erektil davr — shokning boshlanish vaqtida boʻlib, kuchli ogʻriq va bemorning psixik bezovtalanishi bilan kechadi. Bu davr qisqa muddatli bir necha soniyalardan yarim soatgacha davom etishi mumkin. N. I. Pirogov bu davrni quidagicha tariflagan: „agarda shikastlangan, bemorda qiyqiriq eshitilsa, yuzlari choʻzinchoq, oʻtkir, oqargan boʻlib qolsa va tortishishlar kuzatilsa, pulsini tezlashishi va taranglashishi kuzatilsa, nafas olishi qisqa va yuzaki boʻlsa, shikastlanishning qanday boʻlishiga qaramay davolashga shoshilish kerak“.
Torpid davrni — N.I.Pirogov quidagicha tasvirlaydi: „bogʻlov punktida qoʻl yoki oyogʻi uzilgan qotib qolgan bemor qimirlamay yotibdi: u baqirmaydi va tovush chiqarmaydi, shikoyat qilmaydi, hech qanday harakat qilmaydi va harakatni talab qilmaydi; tanasi sovuq, yuzi oʻliknikidek oqargan; qarashi uzoqqa taqalgan, pulsi ipdek boʻlib zoʻrgʻa paypaslanadi. Berilgan savollarga javob bermaydi yoki shivirlash bilan javob beradi, nafas olishi ham juda sust eshitiladi. Jarohat va teri sezuvchanlikni yoʻqotgan, agarda osilib turgan katta nerv tomiri biror narsa bilan taʼsirlansa bemor yuzidagi mimik mushaklarni qisqarishi bilan javob beradi. Bazilarida bunday holat oʻlimgacha davom etadi“.
Kiprlik turklar
Kelib chiqish tarixi
Hozirda Kipr turklarining asosiy qismi Shimoliy Kiprda (179 000), kichikroq qismi Buyuk Britaniyada (150 000)  , qolganlari Turkiyada (50 000), Avstraliyada (25 000) ,Germaniyada (10 000), Kanadada (5 000), AQShda (5 000) , istiqomat qiladi, bunda Kiprning janubiy qismida hali ham 2500 ga yaqin odam yashaydi.
Shikastlanish sindromi
= Shokning klinik koʻrinishiga koʻra quyidagi darajalari mavjud: = I daraja — umumiy ahvoli oʻrtacha ogʻirlikda, puls 80-100 marta, yuqori AB 90 mm sim ust.
Kiprlik turklar
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Shikastlanish sindromi
II daraja — bemorning ahvoli ogʻir, pulsni tezlashishi 100-140 martagacha daqiqaga, AB pasayishi 90-70 mm sim. ust.
III daraja — bemorning ahvoli juda ogʻir, puls 120-160 marta daqiqaga, AB 70-50 mm sim ust.
IV daraja (agoniya oldi) bemorning ahvoli juda ogʻir, puls faqatgina magistral qon tomirlarda paypaslanadi, maksimal AB 50 mm sim ust. yoki aniqlanmaydi.
Travmatik shokni davolanishi patogenetik va kompleks ravishda olib borilishi kerak. Davolash shokning xususiyatiga bogʻlik boʻladi. Shokni davolashning asosiy bosqichlari: 1) MNS koʻzgʻaluvchanligini pasaytirish lozim (narkotiklar, antigistamin dori vositalari, novokain blokadalari, davolovchi narkoz); 2) gemodinamikani normallashtirish va qon hajmini toʻldirish (poliglyukin, reopoliglyukin, makrodeks, albumin, jelatinol, gelafuzol, fiziologik aralashmalar); 3) kislorod ingalyasiyasi, SUV, giperbarik oksigenatsiya.
Kuyishdan keyingi shokda erektil faza uzoq boʻladi, bemorda kuchli koʻzgʻalish kuzatiladi, gemokonsentratsiya, toksemiya, buyrak faoliyatining buzilishi bilan kechadi.
Elektrdan shikastlanishdan keyingi shok reflekslarning umumiy chuqur pasayishi, hushdan ketish, gemodinamikaning buzilishi kuzatiladi. Elektr toki taʼsirida yurak qorinchalarida fibrillyasiya boʻladi. Bunda markaziy nerv, tomir sistemalari zararlanadi.
Sovuq urishdan keyingi shokda faqat torpid faza boʻladi, harorat 30-250S gacha pasayib ketadi, yurak faoliyatining buzilishi, gipotoniya, gemokonsentratsiya, plazma, yoʻqotilishi va AQH kamayishi kuzatiladi.
1) Bosh miya chayqalishi;
2) Engil darajadagi bosh miya lat eyishi;
3) Oʻrta darajadagi bosh miya lat eyishi;
4) Ogʻir darajadagi bosh miya lat eyishi;
5) Bosh miyaning diffuz aksonal shikastlanishi;
6) Bosh miyaning qisilishi;
7) Boshning ezilishi;
Klinikada ogʻirlik darajasiga koʻra bosh miya shikastlari quyidagicha uchta darajaga ajratiladi:
1. Yengil daraja.
2. Oʻrta ogʻirlik darajasi.
3. Ogʻir daraja.
Yengil darajadagi shikastlanishga bosh miya chayqalishi va engil darajadagi bosh miya lat eyishi kiritiladi.
Ogʻir darajadagi bosh miya shikastlanishiga esa ogʻir darajadagi bosh miya lat eyishi, bosh miyaning diffuz aksonal shikastlanishi va bosh miyaning oʻtkir ezilishi kiritiladi.
Bosh miya shikast kasalligining kechishida uchta asosiy davr tafovut qilinadi: 1) oʻtkir davri, 2) oraliq davri, 3) kech davri.
Oʻtkir davr — bosh miyaga shikastlovchi mexanik taʼsirning boshlanishidan, bosh miyada boshqaruv va oʻchoqli faoliyatning buzilishidan shu oʻzgarishlarning maʼlum bir maromda stabillishuvigacha yoki bemorning oʻlimigacha boʻlgan vaqtni oʻz ichiga oladi.
Oraliq davr — shakstlanish bilan bogʻlik boʻlgan umumiy, oʻchoqli va organizmdagi barcha oʻzgarishlarning stabillashuvidan — ularning qisman yoki toʻliq tiklanishi yoki turgʻun boʻlgan vaqtni oʻz ichiga oladi.
Kech davr — klinik jihatdan bemorlarning tuzalish, buzilgan funksiyalarning maksimal reabilitatsiyasiga erishish, yangi patologik oʻzgarishlar paydo boʻlish, ularning zoʻrayib borish davri.
Bosh miya chayqalishida oʻtkir davrninng davomiyligi — 1-2 hafta, oraliq davrning davomiyligi engil darajadagi shikastlanishda (bosh miya chayqalishi yoki engil darajadagi bosh miya lat eyishida) —2 oygacha choʻzilishi mumkin. Kech davrning davomiyligi esa har-xil darajadagi shikastlanishlarda tuzaluvchi kechishida — 2 yilgacha, zoʻrayib boruvchi kechishida esa bu davrning davomiyligi cheklanmagan, yaʼni bemorlar umrining oxirigacha davom qilishi ham mumkin.
= Bosh miya chayqalishi = Bosh miya chayqalishi — miya shikastlarining ichida eng engili boʻlib, miyaning funksional qaytar oʻzgarishlar shakli hisoblanadi, bosh miyadagi oʻzgarishlar tarqoq (diffuz) boʻlib, klinik jihatdan ogʻirlik darajalariga boʻlinmaydi.
Mexanik energiya taʼsiri ostida bosh miya toʻqimasida neyronlararo, hujayra, molekulyar darajada mikrostruktur oʻzgarishlar boʻladi. Bosh miya chayqalishi mahalliy jarayon boʻlmasdan, miya asosi retikulyar formatsiyasi, gipotalamus, limbik tuzilma, gematoensefalik barerdagi (toʻsiqdagi) mikrostruktur mexanik shikastlanish hisoblanadi. Miya chayqalishida makrostruktur oʻzgarishlar kuzatilmaydi. Mikroskopda hujayra, hujayra osti darajasidagi oʻzgarishlar perinuklear tigroliz, neyronlar yadrolarining ekssentrik joylashuvi, xromatoliz elementlari, neyrofibrillalarning shishi koʻrinadi.
Klinikasi. Klinik jihatdan oʻtkir davri sindromi umummiya simptomlari, engil va tez qaytar oʻchoqli nevrologik simptomatika, vegetativ simptomlar bilan kechadi.
Diagnostikasi. Hushning buzilishi, amneziya, bemorning shikoyatlari — bosh ogʻrishi, aylanishi, koʻngil aynishi, qayt qilishi, Gurevichning okulostatik fenomeni, yuz qon tomirlari tonusining labilligi, gipergidroz, oʻziga xos klinik immunologik koʻrsatkichlar, nevrologik status, vestibulyar sindrom, koʻz toʻr pardasi angiopatiyasi, vegetativ sinamalar. Orqa miya suyuqligi bosimini aniqlash, kompyuter tomografiya diagnostikaga yordam beradi.
Hush tiklanganidan keyin tarqoq bosh ogʻrishi (baʼzan zarb tekkan sohada) ogʻriqlar, bosh aylanishi, umumiy holsizlik, quloq shangʻillashi, terlash, uyqu yomonligi, xotira, diqqat kamayganligi, apatiya va kayfiyatning yomonligi boʻladi. Baʼzan poliuriya kuzatiladi, bemorlarning koʻngli aynishi boʻlib, qusish kuzatilmasligi ham mumkin. Koʻpincha bemorlarni koʻngil aynishi, qusish bezovta qilib, odatda qusish bir ikki marotaba va bevosita shikastlanishdan keyin kuzatiladi. Bemorlarda bosh ogʻrishi kuchayib, koʻz harakatlarida va koʻzini ochib-yumganida koʻz olmasida ogʻriqlar sezishi mumkin, yorugʻlik nuridan peshona sohasida va koʻz olmasida ogʻriqlar kuchayishi (Gurevich va Manna simptomlari) kuzatiladi.
Gurevichning okulostatik fenomeni — koʻz olmasini harakatlanashida muvozanat buziladi. Koʻz yuqoriga harakatlanganda orqaga yiqilib ketish va pastga harakatlanganda oldinga yiqilib ketish boʻladi. Quloqlarda shangʻillash, bosh aylanish va koʻngil aynish kuzatiladi.
Toʻr parda angiopatiyasi — oʻtkir davrda aniqlanadi. Bunda parda venalari kengayib qovuzloqsimon koʻrinish oladi, qonga toʻlishadi. Arteriyalar torayib, parda tomirlar boʻylab shishadi. Koʻruv nerv diski chegaralarining aniqligi yoʻqoladi. Toʻr parda tomirlaridagi oʻzgarishlar odatda ikki tomonlama boʻladi, biroz assimmetriya kuzatilishi ham mumkin.
Yuz qon tomirlari tonusining labilligi (yuzning qizarishi yoki oqarishi), vazomotor „oʻyin“. Gipergidroz, asosan distal — qoʻl kaftida va oyoq panjasi pastki yuzalarida kuzatiladi. Nevrologik mikrosimptomlar aniqlanishi mumkin — yuz nervi pastki shoxining qaytar parezi (burun-lab burmasining tekislanishi hisobiga ogʻiz burchagining biroz asimmetriyasi); pay, teri reflekslarining labil, engilgina asimmetriyasi, qorin yoki kremaster reflekslarining pasayishi; engil bir necha kunda (3-7 kun) oʻtib ketuvchi miya pardasi belgilari. Ijobiy barmoq-burun sinamasi, Romberg holatida chayqalish, koʻz qovoqlari va choʻzilgan qoʻllarning qaltirashi. Tez oʻtib ketuvchi qorachiqlarning miozi va midriazi, fotoreaksiya saqlanib 0,5 — 0,6 s gacha susayadi (normada 0,2 s).
Vestibulyar sindrom. Boshning engil shikastlanishlarining oʻtkir davrida bemorlar xushini yoʻqotmagan hollarda ham spontan vestibulyar bosh aylanishlari, doimiy boʻlmagan 1 darajali gorizontal (klonik) nistagm kuzatilishi mumkin. Nistagm yaqqol, bir tekis ritm va klonik xarakterli.
Davolash. 2-3 hafta davomida yotoq holat. Kalla ichi bosimini va miya shishini kamaytirish uchun har kuni vena ichiga gipertonik eritmalar (30-50 ml — 40 % glyukoza, 20-50 ml 10 % natriy xlorid, 10 ml 40 % urotropin, 5-10 ml 25 % magniy sulfat), diuretiklar (laziks, furosemid 2-6 ml) yuboriladi. Bu davolash prinsiplari hamshiralik jarayonini harbiy dala sharoitida ham asosiy boʻgʻinlaridan hisoblanadi, chunki urushda bosh sohasidagi jarohatlar koʻp uchraydi.
= Koʻkrak qafasining lat eyishi va qisilishi = Koʻkrak qafasining lat eyishi va qisilishi koʻpincha qovurgʻalarning sinishi, tomirlarning yorilishi, oʻpkaning yirtilishi, plevraning shikastlanishi bilan kechishi mumkin; natijada — pnevmotoraks, gemotoraks va teri osti emfizemasi asoratlari avj olishi mumkin. Davolash:
Koʻkrak qafasi lat eyishi boʻlgan bemorlar koʻpincha konservativ yoʻl bilan davolanadi: 1. Analgetiklar. 2. Boʻyin vagosimpatik va qovurgʻalararo blokadalar. 3. Nafas gimnastikasi. 4. Antibiotikoterapiya. 5. Dinamik kuzatuv.
Pnevmotoraks — plevra boʻshligʻida havo toʻplanishi. Sabablari:
1) Qovurgʻa sinishi.
2) Oʻpka va plevraning yorilishi.
3) Spontan pnevmotoraks.
Pnevmotoraksning turlari
1. Ochiq pnevmotoraks.
Pnevmotoraksning klinikasi
Koʻkrak qafasidaga havo miqdoriga qarab, bemorlarning shikoyatlari koʻp boʻladi. Havo miqdori koʻp boʻlsa hansirash, sianoz, taxikardiya bezovta qiladi va hatto plevropulmonal shok rivojlanishi ham mumkin. Kovurgʻalarning oraligʻi tekislanadi, koʻkrak qafasi bochkasimon koʻrinish oladi va nafas harakatlari chegaralanadi. Perkussiyada qutisimon tovush, auskultatsiyada — vezikulyar nafasning susayishi kuatiladi.
Hadadcha
Hadadcha — Jazoirning Bumerdès viloyatining Kabylie shahrida joyalshgan qishloq.
Shikastlanish sindromi
Pnevmotoraksning turlari
Davolash. Yopiq pnevmotoraksda plevral boʻshliqqa drenaj qoʻyiladi. Ochiq pnevmotoraksda germetik chok qoʻyiladi, plevra boʻshligʻiga drenaj oʻrnatilib, havo soʻrib olinadi. Klapanli pnevmotoraks oldin ochiq pnevmotoraksga aylantiriladi va ochiq pnevmotraks kabi davolanadi. Vagosimpatik, qovurgʻalararo blokada, antibiotiklar va nafas gimnastikasi bajariladi.
= Gemotoraks = Plevra boʻshligʻida qon toʻplanishiga gemotoraks deyiladi. Plevra boʻshligʻida toʻplangan qonning miqdoriga koʻra kichik, oʻrta va katta gemotorakslar boʻladi.
Hadadcha
Joylashuvi
Qishloq atrofida Keddache daryosi hamda Khachna togʻ tizmasidagi Thénia va Zemmouri shaharlari mavjud.
Shikastlanish sindromi
Pnevmotoraksning turlari
Klinikasi. Klinik manzarasi turiga bogʻlik boʻlib, xansirash, sianoz, taxikardiya koʻrinishida namoyon boʻlib, plevropulmonal shok ham boʻlishi mumkin. Gemotoraks uchun shikastlangan tomonda qovurgʻa oraligʻining tekislanishi, koʻkrak qafasining bochkasimon boʻlishi, nafas harakatlarining chegaralanishi, perkutor tovushning toʻmtoqlanishi, auskultatsiyada — keskin susaygan vezikulyar nafas eshitiladi.
Diagnostikasi: obzor rentgenoskopiya, ikki proeksiyada rentgenografiya, tomografiya, plevra boʻshligʻini ultratovush bilan tekshirish, plevra boʻshligʻini diagnostik punksiyasi.
Davolash. Gemotoraksda punksiya yoki plevra boʻshligʻiga drenaj oʻrnatish yoʻli bilan plevra boʻshligʻidagi qonni evakuatsiya qilish zarur (73-rasm). Davom etuvchi gemotoraksda operativ davo — torakotomiya va qon ketish manbasini bartaraf qilish kerak.
= Qorin boʻshligʻi aʼzolarining yopiq shikastlari = Yopiq shikastlanishlar toʻmtoq shikastlarning natijasi boʻlib, qorin devoriga zarba, yiqilish, yoʻl transport hodisasi, portlashlarda suv yoki havo toʻlqini va boshqalar taʼsiridan kelib chiqadi (74-rasm).
Shikastlanishning xarakteriga taʼsir qiluvchi omillar: shikastlovchi agentning turi va kuchi, qorin devorining elastikligi, qorin devorining muskullarining tonusi, yogʻ kletchatkasining koʻpligi, boʻshliqli aʼzolarning toʻlish darajasi.
Klinikasi. Boʻshliqli aʼzolarning teri osti shikastlanishida -peritonit belgilari: qorinda ogʻriqlar, qorin muskullarining himoya taranglashuvi — „taxtasimon qorin“, Shetkin-Blyumberg simptomining musbatligi, jigar toʻmtoqligining yoʻqolishi, qorin boʻshligʻi quyi yon kanallarida toʻmtoq tovush eshitilishi, boʻshliqda erkin havo aniqlanishi.
Parenximatoz aʼzolar shikastlanganda: ichki qon ketishi va oʻtkir anemiya belgilari, qorin boʻshligʻi yon kanallarida toʻmtoq tovush eshitilishi, peritoneal belgilar paydo boʻlishi.
Davolash. Bemor va yaradorlarni (urush vaqtida harbiy dala sharoitidan kelib chiqqan holda) shoshilinch ravishda operativ (shoshilinch) davolash zarur. Aʼzolar shikastlanganida choklar qoʻyiladi yoki rezeksiya qilinib, qorin boʻshligʻi sanatsiyalanadi, drenaj naychalar oʻrnatiladi. Jigarga choklar qoʻyiladi yoki katta charvi bilan tamponada qilinadi. Taloq shikastlanib ichki qon ketishi kuzatilganida splenektomiya bajariladi. Buyraklardan qon ketishda buyrak jarohatiga choklar qoʻyiladi, samarasiz holatlarda nefrektomiya qilinadi. Siydik pufagiga choklar qoʻyilib, kateter oʻrnatiladi yoki epitsistostoma qoʻyiladi.
= Qorinning oʻq tekkan jarohatlaridagi tibbiy yordam xajmi. = Jang maydoni birinchi tibbiy yordam (zararlanish oʻchogʻida) jarohatlangan askarni topish, qorin jarohatiga katta (ayniqsa, jarohatdan ichak teri qismi va charvining toʻlib qolishi) va keng aseptik bogʻlam quyish. Har bir askar jarohatdan chiqib turgan ichki organlarni ichkariga tiqish mumkin emasligini bilishi shart. Qoʻshilib kelgan jarohatlarda shunga mos (xos) tibbiy yordam koʻrsatiladi. Masalan, qorinning jarohatida va tizza qopqogʻi jarohatlanganida transport immobilizatsiya qilinadi. Jang maydonidan nosilkalarda koʻchiriladi. Koʻp qon yuqotilayotganda bosh tomoni pastga tushirilgan holda kuchiriladi.
1.Shifokorgacha boʻlgan yordam — birinchi tibbiy yordam kengroq holda oʻtkaziladi. Oldinroq qoʻyilgan bogʻlam toʻgʻrilanadi. Bogʻlam birlamchi tibbiy punktda qoʻyiladi, bogʻlam keng boʻlishi qorin devorining hamma tomonlariga etishi kerak. Anagetiklar yuboriladi; bundan tashqari, yurak vositalari beriladi va nosilkalarda birlamchi tibbiy punktga oʻtirgan holda olib boriladi.
2.Shifokor yordami (Birlamchi tibbiy punktda). Kechiktirib boʻlmaydigan choralardan biri bu jarohatlanganlarni keyingi bosqichga qisqa vaqt ichida koʻchirishga qaratilgan.
Tibbiy saralash vaqtida qorin jarohati olganlar 3 guruhga boʻlingan:
II guruh -ogʻir holdagi jarohatlanganlar kiradi. Koʻchirishga tayyorlash bilan bir qatorda shokka qarshi tadbirlar oʻtkaziladi. Paranefral yoki vagosimpatik blokadalar, poliglyukin va ogʻriq qoldiruvchi vositalarni vena ichiga yuborish, bundan tashqari nafas oluvchi va yurak analeptiklarini va boshqalarni yuborish. Ahvoli yaxshilanishi bilanoq askarlarni tezda sanitar transporti bilan keyingi bosqichga koʻchirish kerak, unga bu bosqichda ixtisoslashgan jarrohlik yordami koʻrsatiladi. Shaxsiy tarkib — jarohatlangan askar suyuqlik ichishi va ovqatlanishi qatʼiyan man qilinishini bilish shart.
III guruh — Birlamchi tibbiy punktda parvarishlash uchun va simptomatik davolanish uchun terminal holdagi yaradorlar qoladi.
3. Malakali tibbiy yordam. Harbiy gospitalda malakali jarrohlik yordami hamma qorin jarohati olgan yaradorlarga koʻrsatilgan. Bu erda asosiy oʻrinni saralash tutadi. Operatsiyaga asosiy koʻrsatma boʻlib yaralanish (jarohat olish) vaqti emas, balki yaradorning umumiy ahvoli va klinik belgilari asosiy koʻrsatma boʻla oladi. Asosiy urgʻu qorin yaradorlarini qancha qisqa vaqt ichida operatsiya qilsa, shuncha tez, yaxshi tuzalishiga imkoniyatlar koʻpayadi. Lekin yana bir jihatni esda tutish kerak: yaradorni ahvoli qancha ogʻir bulsa, operatsion asorat (travma) shunchalik xavfli bulishi mumkin. Bularni ajratish uchun esa tibbiy saralash olib boriladi, bunda yarador quyidagi guruhlarga bulinadi.
I guruh — davom etuvchi massiv qorin bushligʻiga yoki plevra ichiga qon ketish simptomli yaradorlarni tezkor operatsiya xonasiga yuboriladi (torakoabdaminal jarohatida).
II guruh — aniq belgilarsiz boʻlgan ichki qon ketishlari boʻlgan yaradorlar, ammo II- III daraja shokdagilar shokka qarshi terapiya olib boriladi shokni davolash jarayonida yaradorlar 2 kategoriyaga boʻlinadi.
A) Hayot zarur boʻlgan operatsiyalarning arterial bosimi turgʻun koʻtarilishi (A/B 80-90 mm sim.ust.) bilan yaradorlar ahvoli yaxshilanadi. Bunday bemorlar operatsiya xonasiga yuboriladi.
B) Ichki qon ketishning aniq belgilarisiz boʻlgan yaradorlar. Ular tezkor jarrohlik davolashni talab qiladi, lekin organik funksiyalari tiklanmagan ammo arterial bosimi 9,3 kPa(70 mm.sim.ust) past turmoqda. Bunday bemorlar operatsiya qilinmaydiganlar safiga kirib, konservativ davo uchun yuboriladi.
III guruh — qoniqarli ahvoldagi kechiktirib olib kelingan yaradorlar, lekin peritonit belgilarini kuzatish va konservativ davolash uchun statsionarga yuboriladi.
V guruh — qoringa teshib kirmaydigan jarohatli yaradorlar (ichki organlar shikastlanishlarsiz). Bunday yaradorlarga taktika asosan tibbiy taktik holatga bogʻliq boʻladi. Taʼkidlanishicha, qorin devorini har bir jarohati potensial xavfli deb boriladi. Shu sababdan harbiy shart-sharoitlar yoʻl qoʻysa (jarohatlanuvchilar soni oz), operatsiya xonasining oʻzidayoq har bir bemorning jarohati jiddiy ravishda koʻzdan kechirilishi lozim. Bundan koʻzlangan asosiy maqsad jarohatning xususiyatini aniqlab olishdan iborat. Jarohat oʻtkir (yoki oʻtmas) tigʻli predmet bilan etkazilgan boʻlsa, jarroh dastavval jarohatga birlamchi ishlov berishi, soʻngra qorin boʻshligʻining oʻrtasidan oʻrtacha hajmdagi laparotomiyani amalga oshirib, ichki organlarning ahvolini kuzatishi shart. Jarohatlanuvchilar bilan shugʻullanish uchun qulay shart-sharoit mavjud boʻlmasa, dastlabki tibbiy yordam berilib, (antibiotiklar, ogʻriqni qoldiruvchi vositalar qoʻllanilishi) zudlik bilan jarohatlanuvchini koʻchirmoq kerak.
= Krash sindrom = Toʻqimalarning uzoq vaqt ezilish sindromi yoki krash sindrom (75-rasm) — oʻziga xos travmatik holat boʻlib, asosan yumshoq toʻqimalarning har-xil intensivlikda va uzoq vaqt (2-3 soatdan ortiq) davomida ezilishidan keyin rivojlanadi. Patologiyaning bu turi er qimirlashlarida, shaxtalarning oʻpirilishida va boshqa holatlarda kuzatiladi. Bu simtomokompleksning klinikasi jarayonning joylashgan joyiga, shikastlanishning kengligiga bogʻliq. Qanchalik mushak toʻqimasi koʻp boʻlsa, kasallikning kechishi shunchalik ogʻir va oqibati yomon boʻladi. Mahalliy belgilari tana shikastlangan qismi ozod qilinganidan keyin boshlanadi va oyoq-qoʻllar shisha boshlaydi, paypaslaganda toʻqimalar dagʻallashgan boʻlib bu oʻzgarishlar bir kundan keyin maksimal kuzatiladi. Keyinchalik oyoq-qoʻllar soviydi, teri oqarib, koʻkimtir dogʻlar paydo boʻladi. Teri sezuvchanligi, tomir urishi yoʻqoladi. Terida seroz, gemorragik suyuqlik bilan toʻlgan pufakchalar paydo boʻladi. Shishlarning ortib borishi bilan qon quyula boradi, ezilgan toʻqimalardan va interstitsial boʻshliqdan plazma yoʻqotish, travmatik shok belgilari paydo boʻlishiga sabab boʻladi. Oyoq-qoʻllarda tezda qaytmas oʻzgarishlar rivojlanadi, bu esa miotsitlarda keng ishemik nekroz rivojlanishiga, uzoq vaqt ezilish sindromi, travmatik toksikoz, krash sindromi deb nomlanuvchi ogʻir distrofik oʻzgarishlariga olib keladi.
= Travmatik toksikozning bosqichlari = Patologik jarayon uchta bosqichdan iborat: 1) erta (boshlangʻich), 2) oraliq, 3) kech bosqich.
Boshlangʻich bosqichida shikastlangan sohada ogʻriqlar, harakatning qiyinlashganligi, umumiy holsizlik, koʻngil aynishi kuzatiladi. Tomir urishi tezlashadi, AB birmuncha pasayadi va eyforiya boʻladi. Keyinchalik bemorlarda apatiya boʻlib, uyquchanlik rivojlanadi va umumiy manzara travmatik shokni eslatadi. Farqi travmatik toksikozda gematokrit, eritrotsitlar soni va gemoglobin miqdori oshgan boʻladi. Siydik miqdori esa borgan sayin kamayib borib, toʻq rangga kiradi, 0,6—1,2 g/l gacha proteinuriya, silindruriya, gematuriya boʻladi. Travmatik shok belgilar boʻlgan boshlangʻich bosqichi 1-2 kun davom etadi. Bir necha kun davomida oʻtkir jigar-buyrak etishmovchiligi, uremiya va sariqlik kelib chiqadi. Oraliq bosqichi 1-2 hafta davom etadi. Buyraklar, jigar funksiyalari tiklanganida toʻqimalarda nekroz kechki bosqichda rivojlanadi.
= Travmatik toksikozni davolash. = Oyoq-qoʻllarni ezilishdan ozod qilishdan soʻng, urush vaqtida harbiy dala sharoitidan kelib chiqqan holda elastik bint bilan oʻrash, immobilizatsiya qilish, shikastlangan sohalarni sovitish, sirkulyar novokainli blokada qilish kerak. Oyoq-qoʻllar shishi orta borib, toʻqimalar ishemiyasi va ezilish belgilari kamaymaydigan boʻlsa boʻylama yunalishda fassiyalarni kesish bilan uzun-uzun, keng (lampas) kesmalari qilinadi. Tinchlik davrida va urush vaqtida evakuatsion etaplarni taʼminoti, vaziyati, funksiyalaridan kelib chiqqan holda giperbarik oksigenatsiya, nekrektomiya, yoki oyoq-qoʻllarning amputatsiyasi amalga oshiriladi. Yaradorga, shikastlanuvchiga narkotik anealgetiklar, antigistamin vositalar buyuriladi, gemodez, poliglyukin, reopoliglyukin, periston vena ichiga quyiladi. Gemodinamika buzilganda noradrenalin, mezaton, dopamin yuboriladi, qon, plazma quyiladi. Intoksikatsiya va buyraklarning shikastlanish belgilari ortib borsa infuzion terapiyaning hajmi kuniga 3-4 l gacha oshadi, vitaminlar, antibiotiklar, tomirlarni kengaytiruvchi vositalar yuboriladi. Diurezning 40-50 ml/s dan kamaymasligi taʼminlanadi. Anuriyada gemodializ, gemosorbsiya qilinadi.
= Manbalar: =
Eltarish xoqon tosh bitigi
Eltarish xoqon bitigi ikkinchi Sharqiy Turk Xoqonligi asoschisi Eltarish Xoqonga tegishli ekanligi taxmin qilingan tosh bitikdir. 2019-yilda Arxangaydagi Nomgon tekisligida oʻz tadqiqotlarini boshlagan Xalqaro Turkiy Akademiyasi va Moʻgʻuliston Arxeologiya Instituti olimlari tomonidan avgust oyida 250 kvadrat metrlik eski qoʻrgʻonda olib borilgan qazishmalar chogʻida topilgan. 2022-yil iyul oyida ikki tomoni qadimiy turk tilida va bir tomoni soʻgʻd tilida yozilgan tosh bitik topilgan. Yozuv Kultegin va Bilga Xoqonning otasi, Ikkinchi Turk xoqonligining qayta tiklagan Eltarish xoqon nomiga oʻrnatilgan degan xulosaga kelindi. Ilk tadqiqotlar davomida bitikda „Tangri“, „Turk“, „Qutlugʻ“, „tuman“ kabi soʻzlar oʻqilgan. Bu topilma „Turk“ nomi ilk bor tilga olingan Turk xoqonligi davrining eng qadimgi yozma yodgorligi sifatida qabul qilindi.
Bitikning oʻqilgan qismlari
Tosh bitikning uzunligi 70x74,5 sm, balandligi esa 19 santimetrdir. Uning barcha tomonlarida matnlar mavjud. Yozuv ustida olib borilgan dastlabki tadqiqotlarga ko‘ra, yozuvning old tomonida 19 ta chiziq mavjud bo‘lib, ulardan 12 tasi yaxshi holatda saqlangan. Yozuvning oʻqilgan qismlari quyidagilar :
Teodorix Buyuk
Teodorix Buyuk, Teoderix (Theodoricus, Theoderich) (taxminan 454 — 526) — ostgotlar qiroli (493—526), Italiyada ostgotlar davlati asoschisi. 488-yil Italiyaga bostirib kirgan va u yerdagi hukmdor Odoakrni taxtdan agdarib, qatl ettirgach, hokimiyatni egallab olgan (493-yil). T. davrida ostgotlar davlatiga Gʻarbiy Yevropadagi katta hududlar tobe boʻlgan. Rim aristokratiyasi bilan yaqinlashgan ostgot zodagonlari manfaatlarini ifoda etgan. T. ostgotlar davlati boshkaruvi, maʼmuriyati, qonunshunosligida Rim tartiblarini saqlab qolgan. taxminan 512-yil nashr etilgan Teodorix edikti asosini Rim huquqi tashkil qilgan boʻlib, u qulchilikni qonunlashtirgan, yirik yer egaligini saqlab qolgan. T. davrida markazlashgan hokimiyatni mustaxkamlanishi mamlakatda dehqonchilik va savdoning taraqqiy etishiga, fan va sanʼatning ravnaq topishiga imkon bergan.
Elkondu
Tarix
Qishloq 1912-yildan beri shu nomga ega.
Geografiya
Qishloq Sivas shahar markazidan 123 km, Kangal tumani markazidan 33 km uzoqlikda joylashgan.
Moriville
Aholisi
401 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,8 nafar kishi.
Hiro Matsushita
Hiroyuki Matsushita (松下弘幸), Shuningdek, nomi bilan tanilgan Hiro Matsushita (ヒロ松下),yapon tadbirkori va sobiq poyga haydovchisi. Matsushita 1989-yilda Toyota Atlantic Championship (Tinch okeani)da g‘olib chiqqan birinchi va yagona yaponiyalik haydovchi, shuningdek, Indy 500 poygasida qatnashgan birinchi yaponiyalik haydovchidir. U Panasonic asoschisi Konosuke Matsushita ning nabirasi va 1961 yildan boshlab oʻn olti yil davomida Panasonic kompaniyasining ikkinchi prezidenti boʻlib ishlagan Masaharu Matsushita ning oʻgʻlidir.
Tentakqushlar
Tentakqushlar (Caprimulgiformes) — kushlar turkumi. 5 oilasi bor: guaxalo yoki jiryaklar, baqaogʻizlilar, ispolin T., yapaloqqushsimon T., oddiy T. 24 urugʻi va 103 turi mavjud. Vazni 60 g dan 600 g gacha. Tunda faol hayot kechiradi. Qanoti va dumi uzun, patlari yumshoq, kulrang yoki qoʻngʻir. Tumshugʻi keng va qisqa, koʻzi katta, oyoqlari kalta. Yapalokqushlar singari tovushsiz uchish xususiyatiga ega. Yerda sekin harakatlanadi. Oʻljasini uchib borayotganida tutadi. Uya qurmaydi. 2 ta tuxumini yerdagi qum yoki toʻplanib qolgan choʻpxaslar ustiga qoʻyadi. Asosan, tropik oʻlkalarda (oʻtroq), ayrim turlari moʻʼtadil iklimli mintaqalarda (uchib oʻtuvchi) tarqalgan. Oʻzbekistonda saman va oddiy T. butali choʻllarda uya quradi. Tuxumini 18—20 kun bosadi. Hasharotlar bilan oziqlanib, qishloq xoʻjaligi.ga foyda keltiradi. T.ning bir necha turlari Tabiatni muxrfaza qilish xalqaro ittifoqi Qizil kitobiga va ayrim mamlakatlar Qizil kitobiga kiritilgan.
Teodolit
Teodolit — ochiq joylarda gorizontal va vertikal burchaklarni oʻlchashda ishlatiladigan koʻchma geodezik asbob. Burchaklarni oʻlchash, triangulyatsiya va poligonometriya ishlarini bajarishda foydalaniladi. Burchak oʻlchash ishlarida gorizontal yoʻnalishda G yoki 30" aniqlikda oʻlchaydigan T.lar qoʻllaniladi. Triangulyatsiya ishlarida (yer sirti holatini aniqlashda) aniqlik darajasi yanada yuqori (0,5" gacha) boʻlgan T.lardan foydalaniladi. Aniqlik darajasi yuqori boʻlgan T.lar universal T. deb ataladi. T.lar bilan ochiq joydagi vertikal burchaklar, masofalar hamda yoʻnalishlar, magnit azimutlarini ham oʻlchash mumkin. T.ning asosiy qismlari — koʻrish trubasi, gorizontal va vertikal doiralar. Gorizontal doira limb va adilakdan iborat. Vertikal doira 15° qiya burchaklarni oʻlchash uchun moʻljallangan. Yangi optik Tlar metall limbli Tlarga nisbatan ixcham, yengil va ishlatish oson. T.lar tuzilishi, aniqligi va boshqa xususiyatlariga koʻra bir necha xil boʻladi (xisob qurilmali, optik mikrometrli, mikroskopli, indeksli va boshqalar).
Arbër Basha
Arbër Basha (1998-yil 13-yanvarda tugʻilgan) — albaniyalik futbolchi, Albaniyaning Kategoria Superiore jamoasida Kastrioti jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
Narva Trans
Basha oʻzining professional faoliyatini Kosovoda boshladi, vaqtini Vllazniyada yoshlar safida oʻtkazdi va oʻz vatani Albaniyaga garchi asosiy tarkibda oʻynamagan boʻlsa ham Kamza bilan qaytib keldi. 2018-yil iyun oyida Basha Estoniyaning Narva Trans klubiga oʻtdi. Bashaning maqsadi Rossiya Premer-ligasiga oʻtishni tezlashtirish uchun bu harakatdan foydalanish edi. U klubdagi debyutini 2018-yilning 12-iyulida UEFA Yevropa ligasi doirasidagi Jeznicharga qarshi oʻyinda oʻtkazdi; 2:0 hisobidagi magʻlubiyat. U oʻsha yilning avgust oyida klub uchun birinchi golini, SK Kadrina ustidan 7:0 hisobida gʻalaba qozongan beshinchi golini kiritdi.
Xalqaro
2018-yilning oktyabr oyida Basha Albaniya U21 terma jamoasiga chaqirildi.
Teokratiya
Teokratiya (yun. theos — xudo va ...kratiya) — davlat boshqaruv shakli, bunda davlat (odatda, monarxiya davlati)ning boshligʻi bir vaqtning oʻzida diniy boshliq ham hisoblanadi. Teokratik davlatlar qadimdan maʼlum. Masalan, Iudeyada mil. av. 5—1-asrlarda bosh ruhoniy, yaʼni oliy kohin davlat hokimiyatining toʻliq egasi boʻlgan. Oʻrta asrlardagi umaviylar va abbosiylar xalifaligi teokratik davlatlar edi. Iyezuitlar 17-asrda Paragvayda tashkil etgan teokratik davlat ham maʼlum; imom Shomilning Chechenistonda va 19-asrda Kavkazni istilo qilish paytida chor qoʻshinlariga uzoq vaqt qarshilik koʻrsatgan Chechenistonga yaqin hududlardagi boshqaruvi teokratik xususiyatga ega boʻlgan. Papa viloyati 1870-yilda Italiya birlashishidan oldin teokratik davlat boʻlgan edi. 1951-yil Tibet XXRga qoʻshilgunga qadar Dalaylama (lama ruhoniylarining rahbari) Tibetdagi dunyoviy hokimiyatni ham boshqargan. Rim katolik cherkovining oliy rahbari Papa bir vaqtning oʻzida Vatikan davlatining ham boshligʻi hisoblanadi. Teokratik tamoyillar fukerolar ijtimoiy va shaxsiy hayotining barcha tomonlari (diniy bayramlar va marosimlarga davlat maqomi berilishi, sud ishlari diniy qonunlar boʻyicha yuritilishining tiklanishi, boshqa din vakillari quvgʻin qilinishi va shu kabi) diniy tartiblar orqali belgilanishi kuchayishi bilan kechadi.
Konosuke Matsushita
Konosuke Matsushita Yaponiya ning eng yirik sanoatchilaridan biri boʻlib, Panasonic elektrotexnika kompaniyasining asoschisi hisoblanadi.Konosuke Matsushita 1894-yilning 27-noyabrida Vakayama perfekturasidagi badavlat dehqon oilasida tavallud topgan.
Yoshlik yillari
Matsushita maktabni tugatishibilanoq ko 'p o'tmay, ,,Hibachi'' do'koniga shogird sifatida  Osakaga yuborishdi. Bir yildan kamroq vaqt o'tgach, biznes muvaffaqiyatsizlikka uchradi va Matsushita boshqa ish qidirishga majbur boʻldi. Keyin Osaka elektr yorug'lik kompaniyasining elektr ta'minoti boʻlimiga ishga kirish uchun ariza berdi. Keyingi ikki yil ichida uning lavozimi bir necha marta ko' tarildi va kompaniyadagi mavqei oshdi. Bu vaqt ichida Matsushita singlisining dugonalaridan biri Mumeno Iue bilan tanishdi va qisqa muddatdan soʻng birga turmush qurishdi.
Matsushita kompaniyasi
1917- yilda Matsushita Osaka elektr yorug'lik kompaniyasini tark etib, o'z kompaniyasini tashkil qiladi. Sarmoya, rasmiy ta'lim yoki ishlab chiqarish tajribasi yoʻqligi uchun kompaniya hali boshlanishidan oldin muvaffaqiyatsizlikka uchragandek ko'ringan edi. U o'z uyining yerto'lasida o'z do'konini tashkil qildi. Xotini, qaynonasi va bir nechta yordamchilari bilan o'z mahsulotining bir nechta namunalarini yaratishga kirishdi. U namunalarni ulgurji sotuvchilarga topshirishga urindi, biroq bir nechta mahsulotlari muvaffaqiyatsizlikka uchradi.Matsushitaning yordamchilari uning kompaniyasini tark etishdi va faqat o'zini qobiliyatli sotuvchi va menejer sifatida ko'rsatgan rafiqasi hamda kuyovi Toshio Iue bilan qoldi. Matsushita oxir-oqibat honavayron bo'ldi, lekin kutilmaganda elektr fanatlar uchun minglab izolyator plitalariga buyurtma qabul qildi. U yerdan Matsushita o'zining yorug'lik rozetkalarini ishlab chiqarishni davom ettira oldi. Ulgurji sotuvchilar mahsulotning bozordagi taqqoslanadigan mahsulotlarga qaraganda sifatliroq va arzonroq ekanligini anglab yetishgani uchun tezda ommalashdi. Kompaniyaning dastlabki yillari og'ir kechdi: kam mablagʻ topgani uchun bir marta xotinining kimonosini garovga qo'yishiga toʻgʻri kelgan edi. Matsushita mahsulotlari dastlab "National" brendi ostida sotilgan va keyinchalik Panasonic, Quasar va Technics kabi taniqli nomlarda chiqazila boshlagan. Matsushitaning eng yaxshi mahsulotlaridan biri uning yanada samarali akkumulyatorga ega velosiped lampasi ixtirosi edi. 1920-yillarda velosiped lampalari sham yoki moyli lampalarda yondirdilar edi. Ular juda samarasiz boʻlib, odatda uch soat davomida ishlar edi. U oval chiroqni yaratdi, unda quvvat uchun batareya va yorug'lik uchun lampochka ishlatildi. U o'z mahsulotlarini chakana velosiped do'konlariga albatta sota olishi kerak edi.
Teologiya
Teologiya (yun. theos — xudo va ...logiya) — xudoning mohiyati va irodasi haqidagi diniy talimotlar majmui. Xudo shaxsan oʻzini vahiy orqali kishilarga maʼlum qiladi degan konsepsiyaga asoslanadi. Muqaddas kitoblar va muqaddaslashtirilgan yozuvlar T.ning asosiy manbalari qisoblanadi. T. turli diniy oʻquv yurtlari — seminariyalar, akademiyalar, madrasalar va boshqalarda oʻqitiladi. T. tushunchasi avvalo iudaizm va xristianlikka nisbatan qoʻllangan. T. islomda ilohiyot, kalom atamalari bilan ham ataladi.
Paul Cornu
Paul Cornu (1881-yil 15-iyun, Glo-la-Ferrier — 1944-yil 6-iyun, Lisieux) — fransuz mexanik-ixtirochi va aviatori, ilk vertolyotsoz, vertolyotda uchgan dunyodagi birinchi odam (1907-yil 3 (13) — noyabr).
Tarjimai holi
Jules va Lisieux Cornuning 15 ta farzandi ichida eng kattasi boʻlgan. 1890-yilda, Paul 9 yoshga toʻlganda, oila Normandiyadagi Lisieuxga koʻchib oʻtdi. Uning otasi Jyul, qoʻli gul hunarmand boʻlgan, chizishni bilgan va bir nechta ixtirolarga ega edi, 1884-yilda u dirijabl rejasini tuzadi. Otasining sevimli mashgʻulotlari albatta oʻgʻli Paulning kelajagiga ijobiy taʼsir qiladi.
Paul 14 yoshida u oʻzining birinchi ixtirosini — inkubator uchun harorat regulyatorini ixtiro qildidi. U otasi bilan oilaviy garajda ishlar, velosiped va tikuv mashinalarini taʼmirlardi. Ularning ustaxonasida nasos va motorlar ham taʼmirlanardi.
U butun umrini boʻydoqlikda oʻtkazdi. Normandiyada qoʻshinlarni tushirish operatsiyasining birinchi kunida Ittifoqchilarning fransuz qirgʻoqlarini bombardimon qilishi natijasida halok boʻlgan.
Vertolyot ixtirosi
Avval, Cornu faqat ikki ot kuchiga ega boʻlgan kichik motor bilan harakatlanadigan ikki vintli vertolyot modelini yasaydi. Uning ogʻirligi 13 kilogrammni tashkil etadi va u ishlaydi.
Cornu 1906-yil 4-oktyabrda mahalliy kollej hovlisida vertolyotning ishlashini namoyish etdi. Hayratga tushgan tomoshabinlar oldida kichik vertolyot uchib ketdi. thumb|1907-yilda fransuz muhandisi Paul Cornu õzining ilk vertolyotida. Shundan soʻng odamlar ixtirochi haqida gapira boshlashdi. Shahar, homiylar yordamida muhandisga moliyaviy yordam berdi va u bir odamni havoga koʻtarishga qodir boʻlgan yanada kuchli prototipni yasashga kirishdi. 3 (13) — noyabrda Normandiyada, u butun dunyoda birinchi boʻlib Vertolyotda uchib yerdan 2 m balandlikka koʻtarilib, havoda taxminan 20 soniya uchib turishga muvaffaq boʻldi. Cornuning asosiy maqsadi vertolyotni boshqariladigan qilish edi. Shu maqsadda ixtirochi parraklar ostiga maxsus sirtlarni oʻrnatdi, ular parraklardan kelayotgan havo oqimini qaytarib, qurilmaga maʼlum miqdorda manevr qilish imkoniyatini berardi. Cornu vertolyoti hali ham yomon boshqarilsa-da, muammoga yechim topishda toʻgʻri yoʻnalish olgandi.
Vertolyot nusxasi
thumb|Byukkeburg vertolyotlar muzeyi 2007-yil 13-noyabrda Paul Cornuning butun dunyoda ilk bor amalga oshirgan parvozining 100 yilligi munosabati bilan, Byukkeburg vertolyotlar muzeyi tomonidan ixtiroching „Cornu № II“ vertolyotining haqiqiy oʻlchamdagi nusxasini yasaydi va uni muzey ekspozitsiyasiga qabul qildi.
Ixtirolar
Vertolyotdan tashqari:
İkinci Hacallı
İkinci Hacallı (2008-yilgacha Hacıalılı boʻlgan) — Ozarbayjonning Barda tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 1,330 kishi istiqomat qiladi.
Hayot-mamot oʻyinlari (film)
Hayot mamot oʻyinlari (The Hunter Games) 2012-yilda ekranlarga chiqqan, Gary Ross tomonidan suratga olingan va Suzanne Collins qalamiga mansub 2008-yilda yozilgan shu nomli romanga asoslangan ilmiy fantastika-sarguzasht janridagi AQSh filmidir. Shunga koʻra, kartina Hayot mamot oʻyinlari filmlar seriyasining birinchi badiiy filmi hisoblanadi. Shuningek, filmda Jennifer Lawrence, Josh Hutcherson, Liam Hemsworth, Woody Harrelson, Elizabeth Banks, Lenny Kravitz, Stanley Tucci va Donald Sutherland kabi aktyorlar suratga tushishgan.
Rollarda
thumb|198px|[[Jennifer Lawrence Hayot mamot oʻyinlari filmi premyerasida ]]
CubeSat
thumb| Ncube-2, Norvegiya CubeSat (10 cm) CubeSat (Kubset) — bu 10 sm dan iborat shakl faktoriga asoslangan miniatyuralashtirilgan sunʼiy yoʻldoshlar sinfiga kiruvchi qubdir. CubeSatlarning massasi (2 kg) dan oshmaydi (birlik uchun) va koʻpincha ularning elektronikasi va tuzilishi uchun tijoratdan tashqari (COTS yaʼni sotuvda mavjud boʻlmagan mahsulotlar) komponentlardan foydalaniladi. CubeSatlar orbitaga Xalqaro kosmik stansiyadagi tarqatuvchilar tomonidan qoʻyiladi yoki uchirish vositasida ikkilamchi foydali yuk sifatida ishga tushiriladi. 2021-yil, avgust holatiga koʻra 1600 dan ortiq CubeSatlar ishga tushirilgan.
1999-yilda Kaliforniya Politexnika Davlat Universiteti (Kal Poli) professori Jordi Puig-Suari va Stenford universiteti kosmik tizimlarni rivojlantirish laboratoriyasi professori Bob Tviggs CubeSat spetsifikatsiyalarini loyihalash, ishlab chiqarish va sinovdan oʻtkazish uchun zarur boʻlgan koʻnikmalarni rivojlantirish uchun bir qator ilmiy tadqiqot funksiyalarini bajaruvchi hamda yangi kosmik texnologiyalarni oʻrganuvchi past Yer orbitasiga (LEO) moʻljallangan kichik sunʼiy yoʻldoshlarni ishlab chiqadilar. 2013-yilgacha ishga tushirilgan Cubsetlarning koʻpchiligi Akademiya hisobiga toʻgʻri kelgan, bunda ishga tushirishlarning yarmidan koʻpi akademik boʻlmagan maqsadlarda boʻlib, 2014-yilga kelib esa yangi oʻrnatilgan CubeSatlarning koʻpchiligi tijorat yoki havaskor loyihalar uchun edi. thumb| Yillik ishga tushirilgan va rejalashtirilgan CubeSatlar 2021-yil, avgust thumb| 2021-yil avgustida ishga tushirilgan CubeSatlarning umumiy soni Foydalanishlar odatda Yerni kuzatish yoki havaskor radio kabi maqsadlarga xizmat qilishi mumkin boʻlgan tajribalarni oʻz ichiga oladi. CubeSatlar kichik sunʼiy yoʻldoshlar uchun moʻljallangan yoki shubhali amalga oshirilishi mumkin boʻlgan va kattaroq sunʼiy yoʻldoshning narxini oqlashi dargumon kosmik qurilmalar texnologiyalarini namoyish qilish uchun ishlatiladi. Tasdiqlanmagan nazariya bilan ilmiy tajribalar ham CubeSatlar bortida boʻlishi mumkin, chunki ularning arzonligi yuqoridagi muammolarni oqlashi mumkin. Biologik tadqiqotlar uchun ulardan koʻproq foydalanish rejalashtirilgan. Oyga va undan tashqariga bir nechta missiyalar uchun CubeSatlaran foydalanish rejalashtirilmoqda. Chuqur fazodagi birinchi CubeSatlar MarCO missiyasida uchirilgan, u yerda 2018-yil may oyida InSight muvaffaqiyatli missiyasi bilan bir qatorda ikkita CubeSatlar Mars tomon uchirilgan edi.
Baʼzi CubeSatlar universitetlar, davlat yoki xususiy kompaniyalar tomonidan uchiriladigan mamlakatlarning birinchi sunʼiy yoʻldoshlariga aylandi. Nanosatellit va CubeSat maʼlumotlar bazasida 1998-yildan beri ishga tushirilgan va ishga tushirilishi rejalashtirilgan 3200 dan ortiq CubeSatlar roʻyxati keltirilgan.
Tarix
thumb| CubeSat tuzilishi Kaliforniya Politexnika Davlat Universiteti professorlari Jordi Puig-Suari va Stenford Universitetidan Bob Tviggs 1999-yilda magistratura talabalariga birinchi kosmik kemaga oʻxshash qobiliyatga ega boʻlgan kosmik kemani loyihalash, qurish, sinovdan oʻtkazish va koinotda ishlatish imkonini berish maqsadida Cubesat uchun mos dizaynni taklif qilishdi. CubeSat, dastlab taklif qilinganidek, standart boʻlishi maqsad qilinmagan; balki vaqt oʻtishi bilan paydo boʻlish jarayoni sabab standartga aylandi. Birinchi CubeSatlar 2003-yil iyun oyida rus Eurockot da ishga tushirildi va 2012-yilga kelib taxminan 75 dan ortiq CubeSatlar orbitaga chiqarildi.
Hugo Theorell
Axel Hugo Theodor Theorell (1903.6.7—1982.15.8) — shvetsiyalik biokimyogar. Shvetsiya qirollik Fanlar akademiyasi aʼzosi (1942-yildan) va prezidenta (1967—69). Stokgolmdagi Karolin institutini bitirib; tibbiyot bakalavri unvonini olgan (1924). Karolin instituti, Upsala universiteti, Berlindagi Kayzer Vilgelm hujayra fiziologiyasi instituti (Maks Plank instituti) va Tibbiy Nobel institutlarida ishlagan (Stokgolm). Ilmiy faoliyati oksidlanishkaytarilish fermentlari va mioglobinlarning fizikkimyoviy xossalari (tuzilishi va taʼsir mexanizmlari)ni oʻrganishga oid. Nobel mukofoti laureati (1955).
Gary Ross
Gary Ross (1956-yil 3-noyabrda tugʻilgan) Amerikalik film rejissori, ssenarist va produser. U fantastik-drama janridagi, jumladan, Pleasantville (1998), Hayot mamot oʻyinlari (2012). kabi filmlari bilan mashhurdir.
Virgin orollari Olimpiada oʻyinlarida
Virjiniya orollari olimpia qoʻmitasi 1967-yilda tashkil topgan va oʻsha yili Xalqaro olimpia qoʻmitasi tomonidan tan olingan.
Morizécourt
Aholisi
133 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,7 km2. Dengiz sathidan 279 – 412 m balandlikda joylashgan.