cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krbava maydon jangi
Jangdan oldingi vaziyat
1463-yilda Bosniya Qirolligi Usmonlilar qoʻl ostiga oʻtganidan soʻng, ular tezda gʻarb tomonga kengayib, Xorvatiya Qirolligining janubiy va markaziy qismlariga tahdid soldi. Oʻshandan beri Usmonli bosqinlari tez-tez sodir boʻlib turardi. Ushbu bosqinlar Usmonli imperiyasining yengil otliqlari Akıncı lar tomonidan amalga oshirilardi. Ular nasroniy hududlariga otlanib, bahor va yozda chekka hududlarni talon-toroj qilishar, chegaradagi shaharlardan va toʻgʻridan-toʻgʻri harbiy toʻqnashuvlardan saqlanardilar. Bunday doimiy reydlar mahalliy aholini oʻz yerlarini tashlab ketishga majbur qilar, chegara qalʼalarini taʼminotsiz qoldirardi. Shunday reydlardan biri 1491-yil sentyabrida, Usmonli otliqlari Kupa daryosidan oʻtib, Carniolaga yetib borishi bilan boshlandi. Qaytib ketayotib, Usmonlilar Udbina yaqinida Xorvatiya banlaridan Ladislav Egervar va graf Bernardin Frankopan qoʻshinlari tomonidan toʻxtatildi va Vrpile jangida magʻlubiyatga uchradi. Vrpiledagi magʻlubiyat Usmonlilarni 1492-yilda hujumlarini toʻxtatishga majbur qildi. Hadim Yoqub Posho Bosniya Sanjagining sanjak-beyi boʻlganidan soʻng, Usmonli bosqinlari yana boshlanadi.
Tayyorgarliklar
1493-yilning yozida Hadim Yoqub Posho 8000 yengil otliq qoʻshinni (akinci) toʻplab, Jajcega hujum qildi, lekin uning qalʼasini egallashga muvaffaq boʻlmadi. U yerdan shimoli-gʻarbiy tomonga burilib, Carniola va Styriaga kirib, chekka hududlarni talon-toroj qildi. Oʻsha yili Xorvatiyaning yangi tayinlangan bani Emerik Derenčin (Imre Derencsényi) va Karlo Kurjakovich (Gusićlik) bilan ittifoqda boʻlgan Frankopanlar oʻrtasida Senj va boshqa bir qancha shaharlarni nazorat qilish uchun oʻzaro urush kelib chiqdi. 1493-yil iyul oyining oʻrtalariga kelib, graflar Bernardin Frankopan va Ivan VIII (Anj) Frankopanlar urushda ustunlik qildilar va Senjni qamal qilishdi. Derenčin tomonidan Senjga yordam berish uchun qoʻshin yuborilganidan keyin qamal olib tashlandi va Frankopan qoʻshini Sokolac tomon chekindi. Bu orada Frankopanlarni Usmonlilar bilan hamkorlik qilishda ayblashdi, garchi ularning mulklari ham talon-toroj qilinayotgan edi. Usmonli qo‘shinining kelayotgani haqidagi xabar ularni sulh tuzishga majbur qildi.
Tiflopsixologiya
XIX-XX asrlarda
20-asrning boshlarida davriy nashrlarda koʻrish qobiliyati buzilgan odamlarni oʻrganish jarayonining holatini aks ettiruvchi bir qator maqolalar paydo boʻldi. Eng muhim va xarakterli asarlarni koʻrib chiqing. V.Meker „koʻzi ojizlarning estetik tarbiyasi“ (1903) asarida koʻzi ojizlar uchun obyektlarning fazoviy va moddiy xususiyatlarini sezgir idrok etish juda qulay ekanligini koʻrsatadi. Muallif koʻzi ojizlarning ruhiy holati va shaxsiy xususiyatlarini tahlil qiladi. Uning fikriga koʻra, koʻrish qobiliyati buzilgan odamlarda his-tuygʻular va xarakter koʻpincha oʻzgaradi. Koʻzi ojizlarning his-tuygʻulari tezroq rivojlanib, koʻrganlarga qaraganda toʻliqlik va chuqurlikka etadi.
Krbava maydon jangi
Tayyorgarliklar
Qaytib ketayotib, Usmonlilar Lika shimolidagi, oʻsha paytda Frankopan zodagonlar oilasiga tegishli boʻlgan Modrušni talon-toroj qilishdi. Frankopanlar va ban Derenchin Usmonlilarni toʻxtatmoqchi boʻlishdi va Xorvatiyaning barcha qismlaridan taxminan 3000 otliq va 8000 piyoda qoʻshinni toʻplashdi. Ammo armiyaning bir qismi Krbava atrofidagi hududlardan toʻplangan dehqonlardan iborat edi. Xorvatiyaning taniqli zodagonlaridan biri Ivan Frankopan Cetinsk, i yaqin atrofdagi daralar va kanyonlarda Usmonli qoʻshiniga pistirma qoʻyishni maslahat berdi. Ammo ban Derenčin oliy qoʻmondon sifatida xorvatlarni qoʻrqoqlikda ayblab, bu fikrni rad etdi va ochiq maydonda jang qilishni tanladi. Tomašić yozganidek, Cetinski shunday deb javob berdi: „Bu Vengriyadagi bir shahardan ikkinchisiga otda sayr qilib oʻtishga oʻxshamaydi. Bugun turklar qanday jang qilishini koʻrasiz“. Shuningdek, u Derenčinni Xorvatiya qirolligining parchalanishiga sabab boʻlganlikda aybladi. Oxir-oqibat, Derenčinning fikri ustun keldi va Xorvatiya qoʻmondonlari Xorvatiyaning markaziy qismidagi Udbina shahri yaqinidagi Krbava maydonida Usmonli qoʻshinlari bilan ochiq jangda toʻqnash kelishga rozi boʻlishdi.
Jang
thumb|border|right|Innsbruckdagi Hofkircheda saqlanayotgan, Krbava maydon jangi tasvirlangan Maximilian I kenatofasi thumb|border|left|Jang rejasi va qoʻshinlarning joylashuvi Usmonlilar Krbava maydoniga Goricaning eng past va tor mahalliy togʻ dovoni orqali kirdilar. Chunki bundan ikki yil oldin Vrpile dovoni orqali kirishganida ular katta magʻlubiyatga uchragandilar. Jang oldidan Hadim Yoqub Posho Xorvatlarga jang oʻrtasida yordam bera olmasligi uchun Xristian asirlarini Jelšani (hozirgi Jošan) yaqinida qatl qilishni buyurdi. Turk tarixchisi H. E.Efendi ham „Yagona Tangrining g‘animlariga qarshi g‘azabini qo‘zg‘atish“ uchun o‘z odamlariga „qizg‘in nutq“ qilganini qayd etadi. Qoʻmondonlar bilan uchrashuvdan soʻng u oʻz qoʻshinining bir qismini, taxminan 3000 otliq askarni Krbava dalasi yaqinidagi oʻrmonga pistirma oʻrnatish uchun yubordi.
Tiflopsixologiya
XIX-XX asrlarda
Turli yillarda koʻzi ojizlar psixologiyasi muammosi boʻyicha bir qator asarlar K. K.Leyko tomonidan nashr etilgan: „Faktlar va fikrlar“ (1903), „Odat va uning maʼnosi“ (1905), „Koʻzi ojizlarning aqliy energiyasi va aqliy sur’ati“ (1908), „Koʻzi ojizlar psixologiyasi“ (1908). K.K.Leyko V.Mekerning qarashlari bilan birdamlikda koʻzi ojizlarda hissiyotlarni rivojlantirish uchun oʻz asarlarida koʻrlar xarakteridagi oʻzgarishlarni aqliy energiyaning pasayishi va aqliy tezlikning pasayishi bilan izohlaydi. K. K.Leyko fikriga koʻra, koʻzi ojiz odamlarda bir qator aqliy jarayonlar koʻradigan odamlarga qaraganda ancha yaxshi rivojlanadi. Ular orasida u diqqatni, tasavvurni, fikrlashni nomlaydi. Muallifning tadqiqotlarida koʻzi ojizlarning odatlari koʻradigan insonlarga qaraganda ancha tezroq paydo boʻlishi koʻrsatilgan. U bu hodisaning sababini shaxsning yuqori darajada rivojlangan irodaviy fazilatlarida koʻrdi.
Krbava maydon jangi
Jang
Reja Usmonlilar bilan ochiq tekisliklarda jang qilish boʻlsa-da, Xorvatiya armiyasi dastlab Krbava dalasining sharqiy qismi yonbagʻirlarida, Visuć qishlogʻi yaqinida joylashtirildi. Qoʻshin dushmanga old tomondan toʻqnash kelish uchun tuzildi va uch guruhga boʻlindi. Birinchi boʻlim Franjo Berislavić qoʻmondonlik qilgan Slavoniya askarlaridan, ikkinchi boʻlim Ivan Frankopan Cetinski qoʻmondonligi ostidagi askarlardan, uchinchisi esa Nikola VI Frankopan va Bernardin Frankopanlar qoʻmondonlik qilgan askarlardan iborat edi. Xorvatiya piyodalari va otliqlari uch qismga teng taqsimlangan edi. Armiyaning asosiy qoʻmondoni ban Emerik Derenčin edi. Usmonli qoʻshini ham uch guruhga boʻlingan edi. Birinchisiga Kruševac sanjak beyi Ismoil Bey, ikkinchisiga Üsküp (Skopje) sanjagidan Mehmed Bey, oʻrta guruhga esa Hadim Yoqub Posho qoʻmondonlik qilgan. Jangda, Bosniya qiroli Stephen Thomasning (vafoti 1461-yil) oʻgʻli Ishak Bey Kraloğlu (Bosniyalik Sigismund) ham Usmonlilar tarafida qatnashgan.
Usmonlilarning rejasi Xorvatiya qoʻshinlarini gʻarbga, ular pistirma oʻrnatgan oʻrmon yoniga tortish edi. Ismoilning oʻng qanoti Xorvatiyaning chap qanotiga qarab birinchi harakatni amalga oshirdi. Xorvatiya qoʻshini yon bagʻirlarni tark etib, Usmonlilar tomon yugurdi va ochiq maydonda jang boshladi. Jang yaqin masofadan, kamon ishlatmasdan, qilich bilan olib borildi. Usmonli qoʻshinlari dastlab ortga qaytarildi va hiyla- nayrang bilan chekinishni boshladilar. Bu esa Xorvatiya qoʻshinini taʼqibga tortdi va bu ularni pistirmaga olib keldi.
Tiflopsixologiya
XIX-XX asrlarda
Koʻzi ojizlarda teri tuyish tuygʻusini oʻrganish ish bilan bogʻliq: S. Geller „Koʻzi ojizlarning hayotga moslashish qobiliyati“ (1911) va G. P. Nedler „Koʻzi ojiz bolaning dastlabki tarbiyasi“ (1914). S.Geller, terining sezgirligi chegaralarining oʻzgarishiga asoslanib, teri tuyish hissi boʻyicha tadqiqotlar olib bordi. G.P.Nedler buni koʻzi ojizlarni oʻz kuzatuvlari orqali oʻrganib chiqdi. Tadqiqotchilar koʻr odamlarda ushbu modallikning normaga nisbatan sezgirligi oshishi toʻgʻrisida shunga oʻxshash xulosalarga kelishadi.
Koʻzi ojiz odamlar ruhiyatining xususiyatlariga bagʻishlangan maqolalarning yuqoridagi tahlilidan shifokorlar, oʻqituvchilar va psixologlar tomonidan ushbu muammoni rivojlantirishga katta qiziqish mavjud. Koʻrish qobiliyati buzilgan odamlarni oʻrganish muammosi asrning boshlarida yozilgan shifokorlar va psixologlarning bir qator asarlarida yanada chuqurroq ishlab chiqilgan. Bu asarlar: A.A.Krogius, V.I.Rudnev, G.I Surovga tegishli. Ushbu mualliflarning tadqiqotlari bir-biridan sezilarli darajada farq qiladi. A.A.Krogius koʻzi ojizlar psixologiyasi sohasidagi asosiy tadqiqotdir. Qolgan ikkita asar mualliflar tomonidan koʻzi ojizlarni oʻrganish natijalari haqida qisqacha maʼlumot beradi.
Krbava maydon jangi
Jang
Jang soat 09:00 atrofida boshlandi va tushdan keyin tugadi. H. E. Efendining soʻzlariga koʻra, jangning avj pallasida Derenčin oʻzini otdan urib tushirgan akincilardan biri bilan duelga chiqib, qoʻllari va boʻyniga arqon bogʻlangan holda poshoning oldiga sudrab ketiladi. Keyin Posho uni kishanlab qoʻyadi va oʻldirilgan yoki asirga olingan xorvat askarlari yonidan olib oʻtadi. Ularning quloqlari va burunlarini kesib tashlashni buyuradi. Derenčin asirlikda, uning akasi va oʻgʻli Pavao esa jangda halok boʻldi. Nikola VI Frankopan Tržačkiham qoʻlga olindi, ammo toʻlov evaziga ozod qilindi. Oʻldirilgan xorvat zodagonlari orasida Ivan Frankopan Cetinski, Petar II Zrinski, Juraj Vlatković va Jajce bani Mihajlo Pethkeylar bor edi. Graf Bernardin Frankopan va Franjo Berislavić jangda omon qolishga muvaffaq boʻlishdi.
Tiflopsixologiya
XIX-XX asrlarda
Ushbu ishlarning asosiy qoidalarini koʻrib chiqadigan boʻlsak, Tibbiyot fanlari doktori V. I. Rudnevning „Koʻzi ojizlar psixologiyasi“ (1910) asarida muallif bitta koʻr odamning misolidan foydalanib, koʻrish qobiliyati buzilgan odamlarga xos boʻlgan psixikaning xususiyatlarini koʻrib chiqadi. Tadqiqot turli mualliflarning fikrlarini beradi, ular maʼlum bir koʻr odamni oʻrganish natijalari bilan taqqoslanadi va tasdiqlanadi yoki rad etiladi. 8 oy ichida koʻr boʻlgan bemorni batafsil oʻrganish natijasida, muallif quyidagi xulosalarni chiqaradi: 1. Bemor uchun asosiy analizator eshitish. 2. Uning tasavvurlari koʻrish qobiliyatidan butunlay farq qiladi. Tasavvurda eshitish va mushak-teginish tasvirlari ustunlik qiladi.
Krbava maydon jangi
Jang natijasi
thumb|border|left|Jang haqidagi eng qadimgi yozuvlardan biri, 1493-yil 27-sentabrda ruhoniy Martinac tomonidan Glagolit yozuvida yozilgan. Qadimgi tarixchilar va yilnomachilar tomonidan „Xorvatiya qirolligining birinchi parchalanishi“ deb taʼriflangan, Xorvat zodagonlari ogʻir magʻlubiyatga uchragan boʻlsa-da, Usmonli imperiyasi Krbava maydonidagi gʻalaba natijasida hududiy yutuqlarga ega boʻlmagan. Yoʻqotishlar ogʻir boʻlganligi sababli, mahalliy anʼanaga koʻra Krbava dalasi „Qon dalasi“ (xor. Krvavo polje) nomi bilan mashhur boʻldi. Xorvatiya va Vengriya qirolliklari bilan Usmonli imperiyasi oʻrtasida tinchlik 1495-yilning aprelida imzolangan. Keyingi yirik Usmonli bosqinlari 1512- va 1513-yillarda sodir boʻldi va Dubica jangida Xorvatiyaning gʻalabasi bilan yakunlandi. Jangdan keyin va keyingi oʻn yilliklardagi Usmonlilarning doimiy hujumlari tufayli mahalliy xorvat aholisi xavfsizroq hududlarga, shimoli-gʻarbiy Xorvatiya, qirgʻoq va orollar, shuningdek, mamlakat tashqarisiga koʻchib oʻtdi. Franjo Berislavić 1494-yilda Jajcening baniga aylandi.
Tarixiy qaydlar
Krbava maydonidagi jang haqidagi maʼlumotlar turli xil zamonaviy va qadimgi tarixiy manbalarda qayd etilgan. Ulardan eng qadimgilari orasida papa delegati Antonio Fabreguesning 1493-yil 13-sentyabrda Senjda yozgan hisoboti, 1493-yil 23-sentyabrda bohemialik sayyoh Jan Hasištejnskýning sayohat kitobidagi qaydi, glagolitlik ruhoniy Martinacning 1493-yilda Novi Vinodolski Breviary da yozgan qaydi hamda 1493-yil 27-sentyabrda Nin yepiskopi Juraj Divnić tomonidan Rim papasi Aleksandr VI ga jang haqidagi maʼlumot yozilgan maktublari bor. 1561-yilda Krbava maydonidagi jang, yilnomachi Ivan Tomašić tomonidan Xorvatiya Qirolligining qisqacha yilnomasi (Chronicon breve Regni Croatiae)da hamda 1696-yilda Pavao Ritter Vitezović tomonidan Kronika aliti szpomen vszega skovzvie da tavsiflangan. Usmonlilar tomonidan bu jangni Usmonli tarixchisi Hoca Sadeddin Efendi oʻzining "Tarixlar toji" asarida qayd etgan. Qadimgi tarixiy manbalarda qatnashgan va qurbon boʻlgan askarlar soni koʻpincha boʻrttirilgan. Magʻlubiyat haqidagi xabar tez tarqalib ketganligi sababli, jangdan soʻng darhol yozilgan xabarlar ogʻir yoʻqotish taassurotlari ostida yozilgan.
Tiflopsixologiya
XIX-XX asrlarda
Tadqiqotchining fikriga koʻra, kenglik tuygʻuni koʻr odamning kenglik gʻoyasidan ajratish kerak. Koʻzi ojiz odamda „cheksizlik“ tushunchasi hissiyot bilan bogʻliq. Koʻr odamda obyektga masofa hissi eshitish sezgilariga bogʻliq.
Krbava maydon jangi
Yana qarang
Yuz yillik Xorvat-Usmonli urushi
Tiflopsixologiya
XIX-XX asrlarda
G. I. Surov oʻzining „Koʻzi ojizlarning fiziologik xususiyatlarining qisqacha eskizi“ (1912) asarida koʻrlarning psixofizik rivojlanishi haqidagi kuzatuvlarini qisqacha umumlashtiradi. Asarning asosiy xulosasi shundaki, muallifning fikriga koʻra, koʻzi ojizlik — bu insonning psixofizik rivojlanishiga tubdan taʼsir koʻrsatadigan jismoniy nuqson. Bu organizm rivojlanishining jismoniy, aqliy va axloqiy tomonlariga taʼsir qiladi.
Krbava maydon jangi
Manbalar
. . . . . . . . . ..
Tiflopsixologiya
XIX-XX asrlarda
1909-yilda A.A.Krogiusning asosiy asari nashr etildi:"Koʻzi ojizlarning ruhiy dunyosi". A.A.Krogius 20-asrning boshlarida taniqli psixolog boʻlgan, pedologik tadqiqotlarda faol ishtirok etgan va pedagogika va psixologiya kongresslarida bir qator maʼruzalar qilgan. Uning koʻzi ojizlar psixologiyasi boʻyicha tadqiqotlarini oʻsha paytdagi Rossiyadagi pedologik harakatning eng yirik vakillari qoʻllab-quvvatladilar: B.M.Bechterev, A.F.Lazurskiy, A.P.Nechaev. A.A.Krogius ushbu olimlarning chuqur qiziqishi va qoʻllab-quvvatlashini qayd etadi. Asarda muallifning turli yoshdagi koʻzi ojiz odamlar ustida olib borgan koʻp yillik eksperimental va psixologik tadqiqotlari natijalari keltirilgan. Bir qator tadqiqotlar qiyosiy boʻlib, koʻzi ozji odamlarda aqliy jarayonlarning holati koʻrganlarga nisbatan oʻrganiladi.
Xuddi shu masala boʻyicha ikkinchi qator tajribalar Bine usuli boʻyicha oʻtkazildi, elektr qoʻngʻirogʻi stimul sifatida qabul qilindi, kamon boʻylab tez va jimgina harakatlandi. Eshitish idrokini oʻrganish natijasida muallif koʻr odamlarda koʻradiganlarga qaraganda mukammalroq degan xulosaga keladi. Muallifning fikriga koʻra, koʻr odamlar asosiy vosita-teri tuyish turi emas, balki eshitish turi.
Sovet davrida
Sovet davrida tiflopsixologiya alohida fan sifatida shakllandi. Bu sovet tiflopsixologlarining asosiy ishlari bilan bogʻliq boʻlib, unda koʻrish qobiliyati cheklangan shaxslar psixikasining xususiyatlari tahlil qilinadi va koʻrish buzilishlarini qoplash usullari koʻrsatiladi.
Tohir Kapadze
Tohir Veysalovich Kapadze (10-may 1955-yil) — oʻzbek futbol murabbiyi.
Faoliyati
Oʻzbekiston futbol federatsiyasida faoliyat yuritgan. 2011-yilda Vadim Abramov Oʻzbekiston olimpiya terma jamoasiga bosh murabbiy etib tayinlangach, Marat Miftaxutdinov va Tohir Kapadze uning yordamchilari etib tayinlanadi. 2013-yilda Oʻzbekiston chempionati oliy ligasiga qaytib „Qoʻqon-1912“ klubi bosh murabbiyligiga saylangan. Jamoani 2013—2014-yillarda boshqargan. 2015-yildan Fargʻonaning „Neftchi“ klubida faoliyatini davom ettirgan.
Shaxsiy hayoti
Farzandlari Timur, Denis va Kamronbeylar ham futbolchi.
Abdul Fattah Al Agha
Jamoalardagi faoliyati
2010-yilning 20-iyunida Al Agha Misr Premer-ligasining “Vadi Degla” klubiga oʻtdi va 3 yillik shartnoma imzoladi.
Xalqaro martabasi
Al Agha 2004-yilda Malayziyada boʻlib oʻtgan U-19 Osiyo chempionatida 4-oʻrinni egallagan 19 yoshgacha boʻlgan Suriya terma jamoasining bir qismi edi. U guruh bosqichining ikkinchi oʻyinida Suriyaning Laosga qarshi oʻyinida (4:1) bitta gol urdi.
Al Agha 2004-yildan beri Suriya milliy futbol jamoasida muntazam oʻynab kelmoqda. U 2010-yilgi Jahon chempionati saralash bosqichida Suriya terma jamoasi tarkibida ishtirok etgan.
2009-yilda Hindistonda boʻlib oʻtgan Neru kubogida Al Agha Suriyaning turnirning ochilish oʻyinida Qirgʻiziston ustidan 2:0 hisobida gʻalaba qozonib, bitta gol urdi. Muhammad Al Zeno hisobni ochganidan soʻng u Suriya terma jamoasining ikkinchi golini kiritdi. Shuningdek, u Suriyaning Shri-Lanka ustidan 4:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinida ikkita gol urdi va oʻrtoqlik turnirining eng yaxshi toʻpurari boʻldi.
Al Agha Valeriu Titaning 2011-yilda Qatarda boʻlib oʻtadigan Osiyo Kubogi uchun 23 kishilik yakuniy tarkibiga kiritilgan. U Yaponiyaga qarshi guruhdan oʻrin olgan ikkinchi oʻyinda 77-daqiqada Jehad Al Husayn oʻrniga maydonga tushdi.
Klub
Al Ittihod Halab
Yormatov Sayfulla Mahsum
Yormatov Sayfulla Mahsum — 1872-yili tug‘ilgan Lenin rayoni Uratepa qishlog‘idan, imom, 1932-yili quloqqa tortilgan va maxsus posyolkaga surgun qilingan, u joydan qochgan, hibsga  olingunga qadar aniq mashg‘uloti bo‘lmagan. Aksilinkdpobiy guruhning tez orada sovet hokimiyati qulaydi kolxozlar tarqatiladi va “Musulmonobod” yaratiladi degan tashviqotlar olib borgan, aksilinqilobiy guruh yig‘inlarida faol qatnashganlikda ayblangan.
Optik prizma
Optik prizma — yassi sirtlar bilan chegaralangan va shaffof materi-allardan yasalgan jism. Bunday sirtga tushgan nur jismdan oʻtishida sinadi. Optik prizmalarning dispersion (spektral) va nur qaytarish xususiyatiga ega turlari bor. Spektral Optik prizmalar yorugʻlik disper-siyasp hodisasiga asoslanadi va koʻpin-cha spektral qurilmalarda ishlatiladi. Yorugʻlikning toʻla ichki qaytishi hodisasiga asoslangan Optik prizmalar nur yoʻnalishini oʻzgartirish uchun optik tizimlarda qoʻllaniladi. Spektral prizmadagi nur yoʻnalishlari 1-rasmda koʻrsa-tilgan; VAS — prizmaning bosh kesimi. Agar VA sirtga turli toʻlqin uzunligidagi MN parallel nur dastasi tu-shayotgan boʻlsa, nur VA va AS sirtlarda sinadi. Yorugʻlik dis-persiyasiga asosan toʻlqin uzunligi katta nur dastasi PQ yoʻnalishda, kichigi PIQI yoʻnalishda chiqadi. 2-rasmda nur qaytarish xususiyatiga ega toʻgʻri burchakli prizma koʻrsatilgan. Bunday Optik prizma yordamida birlamchi nur dastasi bilan 90° yoki 180° li burchak hosil etadigan kaytgan nur dastasini olish mumkin.
Alisher Navoiy (Toshkent viloyati, Angren shahri)
Alisher Navoiy — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1995-yil. Toshkent viloyatining Angren shahrida joylashgan. Obyekt manzili: „Navruz“ MFY, Samarqand koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Achabal
Achabal, Anantnagʻdan taxminan 8,1 km uzoqlikda joylashgan muhim sayyohlik joyidir. Bu joy moʻgʻullar tomonidan ishlab chiqilgan va terraslangan bogʻ bilan oʻralgan qadimiy buloq bilan ajralib turadi. Bogʻning yuqori qismi milodiy 1616-yilda Malika Nur Jehan Begum tomonidan ishlab chiqilgan „Bag-e-Begum Abad“ deb nomlanadi va Sohibobod nomi bilan mashhur boʻlib, unda mantiqiy chiroq (Tosnag) dan issiqlik oladigan Hamam (suv xazinasi) mavjud.
Geografiya
Uning oʻrtacha oʻrtacha dengiz sathidan balandligi 1936 metr. Achabal shaharchasi geografik joylashuv xususiyatiga koʻra baland togʻli hududlar orasida joylashgan tabbiy ekzotik resurslarga boy hudud boʻlib chuchuk suv va hayvonot dunyosi ham boy, shaharchada ekoturizm yaxshi rivojlangan.
Tarix
Kalxananing Rajatarangini Achabal (Sanskrit Akṣavala) ga koʻra, Gonandiya sulolasi qiroli Nara II ning oʻgʻli Aksha tomonidan asos solingan.
Demografiya
2001-yilgi Hindiston aholini roʻyxatga olishda Achabal aholisi 5835 kishidan iborat boʻlgan. Aholining 53 foizini erkaklar, 47 foizini ayollar tashkil qiladi. Achabal oʻrtacha savodxonlik darajasi 65 % ni tashkil etdi, bu mamlakatdagi oʻrtacha 59,5 % dan yuqori; erkaklarning 65 % va ayollarning 35 % savodli. Aholining 12 foizi 6 yoshgacha boʻlganlarni tashkil etadi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Geroldsgrün
Geroldsgrün Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Hof tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 15,57 km2. Aholisi — 2919 kishi (2010).
Hududi
Geroldsgrünning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Raim Bobojonov
Bobojonov Mulla Raim — 1876-yili tug‘ilgan, Xonqa rayoni  Zinauxas qishloq sovetidan,  diniy xizmatchi,  imom. Ruhoniylarning aksilinqilobiy  guruhi  ishtirokchisi  sifatida  uning yig‘inlarida qatnashib mag‘lubiyatchilik, targ‘iboti olib borib, tez orada  sovet  hokimiyati  tugaydi  va  xonlik  tuzumi  tiklanadi  deb aytganlikda,  bundan tashqari kolxozga qarshi tashviqot olib borganlikda ayblangan.
Winkel (Eifel)
Winkel  Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Vulkaneifel tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 6,69 km2. 133 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Winkelning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Terque
Terque Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Almería provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16 km2. Aholisi — 464 kishi (2010).
Gennadiy Krasnitskiy klubi
Gennadiy Krasnitskiy klubi oʻz faoliyati davomida oʻzbek futbolida 100 va undan ortiq gol urgan futbolchilardan iborat ramziy klubdir. Klub sobiq SSSR chempionati va kubogida urilgan 100 ta golli marrani bosib oʻtgan birinchi oʻzbek futbolchisi nomi bilan atalgan.
Krasnitskiy klubini yaratish tashabbuskori taniqli oʻzbek jurnalisti Vladimir Safarov boʻlib, u 1992-yil mart oyida respublika matbuoti sahifalarida futbol jamoatchiligiga Oʻzbekistonning eng yaxshi toʻpurarlari reytingini tuzish taklifi bilan chiqqan edi.
Klub Oʻzbekiston futbol federatsiyasi tomonidan 2012-yil avgust oyida, Toshkentning „Paxtakor“ klubining mashhur futbolchisi Gennadiy Krasnitskiy xotirasiga bagʻishlab tashkil etilgan.
Tashkiliy xolati
Gollarning taqsimlanishi quyidagicha.
Klub aʼzolari
Bu sahifa maʼlumotlari oxirgi marta 07.05.2022 (UTC) holatida tahrirlangan.
Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlari yodgorligi
Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlariga yodgorlik — Xabarovskdagi 1918-1922-yillardagi Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlariga bagʻishlangan yodgorlik. Komsomolskaya maydonida joylashgan.
Tarixi
Yodgorlik mualliflari haykaltarosh Andrey Faydish-Krandievskiy va meʼmor Mixail Barshch edi. Yodgorlikni quyish boʻyicha ishlar Moskva yaqinidagi Mytishchi shahridagi badiiy quyma zavodida amalga oshirildi. Keyin barcha materiallar Xabarovskka temir yoʻl orqali yetkazildi. Yodgorlik 1956-yil 26-oktabrda Uzoq Sharqdan kelgan 300 dan ortiq partizanlar ishtirokida tantanali ravishda ochildi va toʻrt yildan soʻng respublika maqomini oldi va Uzoq Sharqda ushbu darajadagi birinchi yodgorlik boʻldi.
Tavsifi
Yodgorlik Komsomolskaya maydonining markazida joylashgan. Yodgorlikning markazi — yigirma ikki metrli toʻrt qirrali, kulrang granitdan yasalgan, dafna shoxlarida bronza besh qirrali yulduz bilan tojlangan. Yodgorlik poydevorida balandligi uch metr boʻlgan uchta figura bor: „Maksim“ avtomati bilan qoʻy poʻstlogʻidagi partizan, komissar va qizil gvardiya miltiq va ochilmagan Sovet bayrogʻi — jangovar xalqlar birligining ramzi sifatida. Quyida soʻzlar keltirilgan: 1918-1922-yillarda Uzoq Sharqdagi fuqarolar urushi qahramonlariga Poydevorning yon tomonida „Vodiylar uzra, adirlar uzra“ qoʻshigʻidagi soʻzlar oʻyib yozilgan.
Alisher Navoiy (Toshkent viloyati, Bekobod tumani)
Alisher Navoiy — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Bekobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Qushtamgʻali“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Alisher Navoiy (Toshkent viloyati, Yangiyoʻl tumani)
Alisher Navoiy — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1995-yil. Toshkent viloyatining Yangiyoʻl tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Navruz“ MFY, Samarqand koʻchasi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Pleugueneuc
Pleugueneuc Fransiyaning Bretan mintaqasida joylashgan kommunadir. Ille-et-Vilaine departamenti Saint-Malo tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 24,6 km2.
Issigau
Issigau Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Hof tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 18,69 km2. Aholisi — 1088 kishi (2010).
Hududi
Issigauning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Optik tasvir
Optik tasvir — biron bir obyektning shu obyekt chiqarayotgan yoki qaytarayotgan yorugʻlik nurlariga optik tizim (qarang Optik tizimlar) taʼsir qilishi natijasida hosil boʻladigan tasviri. Optik tasvir haqiqiy va tasavvurdagi xillarga boʻlinadi (rasmga q.). Haqiqiy Optik tasvir uchrashuvi nurlar dastasi kesishgan nuqtada hosil boʻladi. Bu tasvirni ekranda hosil qilish mumkin. Tasavvurdagi Optik tasvirni ekranda hosil qilib boʻlmaydi, chunki baʼzi hollarda optik tizimdan chiqqan nurlar uchrashmaydi. Optik tasvirda obyektning qiyofasi va detallari bir oz buzilib chiqadi. Bunga aberratsiya sabab boʻladi.
Giorgi Chanturia
Giorgiy Chanturia (1993-yil 11-aprelda tugʻilgan) — gruziyalik futbolchi, oʻng qanot himoyachisi.
Ispaniya
Chanturia faoliyatini Saburtalo Tbilisida boshlagan va 2009-yilning iyun oyida „Barselona“ ga ijaraga berildi „Barsa“ning „Juvenil B“ jamoasiga qoʻshildi va kataloniyaliklar safida 11 ta gol urdi. „Barsa“ liga chempioni boʻldi.
Vitesse
2010-yilning avgustida, „Chelsea“ klubi bilan bogʻlanganidan soʻng, Chanturia Vitess Arnhem bilan shartnoma imzoladi.
2012-yilning dekabrida Chanturia Vladikavkazning Alaniya klubiga mavsum oxirigacha ijaraga berildi. Mavsum oxirida Vitessga qaytdi va 2013—2014-yilgi mavsumda asosiy jamoaga qaytarildi.
CFR Cluj
2014-yilning 19-fevralida CFR Cluj „Vitess“ yarim himoyachisi Giorgi Chanturiani nomaʼlum toʻlov evaziga sotib olganini tasdiqladi.
Hellas Verona
2014-yilning 12-iyunida Chanturia „Kluj“dan „Hellas Verona“ga oʻtdi.
Clujga ijaraga qaytish
Biroq, sentyabr oyida Chanturia Clujga ijara asosida qaytib keldi.
MSV Duisburg
2015-yil 25-sentyabrda, 2. Bundesliganing „MSV Duisburg“ klubi erkin agent Chanturia bilan mavsum oxirigacha shartnoma imzolaganini eʼlon qildi.
Ural Yekaterinburg
2016-yil 5-iyulda Rossiyaga koʻchib oʻtdi va „Ural Yekaterinburg“ bilan shartnoma imzoladi. 2018-yil aprel oyida ACL jarohatini oldi, tiklanishi uchun 6 oy kerak boʻldi. Ammo keyin oʻz tarkibidagi oʻrnini tiklay olmadi. 2019-yilning 18-yanvarida oʻzaro kelishuvga koʻra „Ural“ bilan shartnomasini bekor qildi.
Xalqaro faoliyati
Chanturia Gruziya terma jamoasi safida ilk bor 2014-yilning 5-martida Lixtenshteynga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida maydonga tushgan. Debyutidagi oʻyinning atigi 25-daqiqasida gol urdi.
Mateo Cassierra
Zander Mateo Cassierra Cabezas (1997-yil, 13-aprelda tugʻilgan) — kolumbiyalik professional futbolchi, Rossiyaning Saint-Peterburgning Zenit klubida hujumchi sifatida oʻynaydi.
Deportivo Cali
Cassierra 2015-yilda Deportivo Cali tarkibida debyut qilgan. Deportivo Calida Casierra koʻrinishidagi libosda oʻynaganiga qaramay, uning rasmiy ismi Cassierra (ikki s bilan) yozilgan.
Ajax
2016-yilning 17-iyunida Cassierra Gollandiyaning Ajax klubi bilan 2021-yilgacha moʻljallangan besh yillik shartnoma imzoladi. Klub transferni yakunlash uchun Deportivo Caliga 5,5 million yevro to‘lagan. Cassierra Daniel Cruz (2000-2003) va Davinson Sanchezdan keyin Ajaxda oʻynagan uchinchi kolumbiyalik futbolchidir. U Erediviziyadagi debyutida Sparta Rotterdamga qarshi o‘yinda (1:3) gol urdi.
Cassierra 2017-18-yilgi mavsumning asosiy qismini Eerste diviziyasida oʻrinbosar Jong Ajax jamoasida oʻtkazdi. U 18 ta gol urib, oʻrinbosarlar jamoasining eng yaxshi toʻpurari boʻlib, jamoasiga professional safga qoʻshilganidan keyin va Gollandiya futbolining ikkinchi ligasida qatnashganidan beri birinchi chempionlikni qoʻlga kiritishiga yordam berdi.
Groningen (ijara)
2018-yilning 2-iyunida Ajax Groningen klubiga bir mavsumga ijaraga berilganini eʼlon qildi. Biroq, u faqat yarim mavsumdan keyin qaytib keldi.
Racing (ijara)
2019-yil yanvar oyida u 2020-yil iyuligacha ijara asosida Racingga qo‘shildi.
Sochi
2021-yil, 26-avgustda u Rossiya Premer-ligasi klubi Sochi PFK bilan qoʻshimcha bir yillik variant bilan ikki yillik shartnoma imzoladi. Cassierra 2021/22-yilgi mavsumda Rossiya Premer-ligasini 14 gol bilan ikkinchi eng yaxshi toʻpurar sifatida yakunladi, 19 gol urgan Gamid Agalarovdan keyin, Sochi esa klubning tarixiy tarixidagi eng yaxshi pozitsiyasi boʻlgan 2-oʻrinni egalladi.
Zenit St. Petersburg
2022-yil, 30-iyun kuni Sankt-Peterburgning Zenit klubi Cassierra bilan qo‘shimcha yil varianti bilan 3 yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi.
Klub
Ajax
Jong Ajax
Racing Club
Zenit Saint-Peterburg
Futbol boʻyicha 2011-yilgi Oʻzbekiston Oliy ligasi
2011 — yilgi Oʻzbekiston Ligasi mavsumi Oʻzbekistonda 1992-yilda mustaqillikka erishilgandan buyon yuqori saviyadagi futbolning 20-mavsumi boʻldi.
2010-yil 16-dekabr kuni Oʻzbekiston Ligasining 2011 — yilgi mavsumiga qur’a tashlash marosimi boʻlib oʻtdi.
Jamoalar
Oʻzbekiston ligasining soʻnggi turida Toshkentning „ Lokomotiv “ va „ Xorazm “ Urganch klublari quyi ligaga tushib ketdi.
Chet ellik futbolchilar
Qoʻshimcha maʼlumot: Oʻzbekistondagi xorijlik futbolchilar roʻyxati
Mavsum oldi transferlari
Qoʻshimcha maʼlumot: 2011-yilgi Oʻzbek futbol transferlari roʻyxati
Eng yaxshi XI
Championat.uz sayti 2011-yilgi mavsum uchun Oʻzbekiston Ligasining yulduzli jamoasini eʼlon qildi.
Billie Eilish
Billie Eilish Pirate Baird OʻConnell (18-dekabr 2001-yilda tugʻilgan) amerikalik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavisdir. U ilk marotaba 2015-yilda SoundCloud platformasiga „Ocean Eyes“ ashulasini yuklaganida, keyinchalik esa bu qoʻshiq Interscope Recordsning shoʻba korxonasi sanalmish Darkroom tomonidan chiqarilgandan soʻng shuhrat qozongan. Tarona produseri uning akasi Finneas O'Connell boʻlib, ashula matnini ham u yozgan hisoblanadi. Eilish u bilan musiqa va jonli ijrolarda hamkorlik qilib keladi. Uning Don't Smile at Me (2017) mini-albomi sleeper hit boʻlib, AQSh, Buyuk Britaniya, Kanada va Avstraliyada top 15 talikka kirishga mavaffaq boʻldi.
Eilishning When We All Fall Asleep, Where Do We Go? (2019) nomli studiyaviy albomi AQShda Billboard 200da yuqori pogʻonalarni egalladi, Buyuk Britaniyada birinchi raqamli qoʻshiq boʻldi hamda 2019-yilda eng koʻp sotilgan albomlardan biri sifatida qayd etildi. Albomning beshinchi singlli boʻlmish „Bad Guy“ Billboard Hot 100 da birinchi raqamli ashula boʻldi. 2020-yilda u James Bond filmlari turkumidagi No Time to Die filmi uchun shu nomli ashula ijro etdi hamda bu qoʻshiq Buyuk Britaniyadagi birinchi raqamli singlga aylandi. Keyinchalik, Eilish tomonidan ijro etilgan „Everything I Wanted“, „My Future“, „Therefore I Am“ va „Your Power“ singillari AQSh va Buyuk Britaniyada top 10 talikka kirdi.
Berlingen (Eifel)
Berlingen  Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Vulkaneifel tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 3,59 km2. 185 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Berlingenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Optik spektrlar
Optik spektrlar - ultrabinaf-sha (toʻlqin uzunligi 1 < 3800A), koʻzga koʻrinadigan (7600A > 1 > 3800A) va in-fraqizil (1 > 7600A) nurlar, yaʼni 100 dan 0,01 mikrongacha uzunlikdagi toʻlqinlar sohasini oʻz ichiga oladigan spektrlar. Koʻpincha, spektr nurlanuvchi manba tabiatiga qarab ajratiladi. Shunga asosan, atom va molekula tash-qi elektron qobiqlari jarayonlarida, molekulalarning aylanma va tebranma harakatida hamda qattiq yoki suyuq moddani qizdirish va lyuminessensiya vaqtida chiqadigan spektrlar Optik spektrlardir. Optik spektrlar tutash (uzluksiz), chizikli va yoʻl-yoʻl xillarga boʻlinadi. Qizdirilgan qattik. yoki suyuq moddalar tutash Optik spektrlar chiqaradi; bunda uzluksiz turli (qizil, toʻq sariq, yashil, koʻk, havo rang, bi-nafsha) spektrlar paydo boʻladi. Yuqori temperaturada yaraklaydigan gaz va modda bugʻlari chiziqli va yoʻl-yoʻl Optik spektrlar chiqaradi. Chizikli spektrlar ayrim chiziklardan iborat boʻlib, atomlarga xos (qarang Atom spektrlari). Yoʻlyoʻl spektrlar molekulalar nurlanishi boʻlib, har bir yoʻl alohida chiziqli spektrlardan iborat.
Ommaviy tarix
Ommaviy tarix (public history) — amaliy va nazariy nuqtai nazardan tarixning ijtimoiy sohada mavjudligi muammolariga bagʻishlangan nisbatan yangi bilim sohasi. thumb| Dmitriy Vrubel . Dissident, 1975 — yilda Tinchlik uchun Nobel mukofoti sovrindori [[Andrey Saxarov|A. D. Saxarovning Berlin devorining saqlanib qolgan qismlaridan biridagi portreti (2009-yilda tiklangan)). Sharqiy tomon galereyasi, Berlin (Germaniya). Koʻcha sanʼatining individual asarlari jamoat tarixini oʻrganish ob’ekti boʻlishi mumkin.]]
Alisher Navoiy byusti (Jizzax viloyati, Zomin tumani)
Alisher Navoiy byusti — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Monumental sanʼat yodgorligi. Obyekt davri: 1991-yil. Jizzax viloyatining Zomin tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Laylak-uya“ MFY, Laylak uya qishlogʻi 16-sonli maktab hududida. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Jizzax viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Ommaviy tarix
Taʼrifi
„Ommaviy tarix“ atamasi tarixiy bilimlarni akademik tildan jamoatchilik vakillari, shu jumladan ommaviy axborot vositalari tiliga tarjima qilish va uni keng omma uchun mo‘ljallangan shakllarda (muzeylar, sanʼat, xotira tadbirlari, xotira tadbirlari va boshqalar) taqdim etishga qaratilgan keng ko‘lamli amaliyotlarni ifodalaydi. Jamoatchilik tarixi sohasida, odatda, lekin har doim emas, tarix fanidan maʼlumotga ega boʻlgan mutaxassislar ishlaydi. Bunday faoliyatni professionallashtirish 70-yillarning oʻrtalarida Qoʻshma Shtatlar va Kanadada boshlangan.
Kelib chiqishi va rivojlanishi
Ommaviy tarix nisbatan yangi fan bo‘lib, shu bilan birga ijtimoiy va ilmiy amaliyotlarda chuqur ildiz otgan. Birinchisi, xususan, tarixiy jamiyatlarning faoliyatini nomlash mumkin (bu turdagi birinchi mahalliy tashkilot, Moskva Rossiya tarixi va antikvarlari jamiyati, xususan, 1804 - yilda tashkil etilgan ); tarixiy merosni saqlash maqsadida fuqarolarning ixtiyoriy birlashmalari (masalan, zamonaviy rus jamoat harakati " Arxnadzor "); havaskor va professional nasabnoma; xususiy va davlat arxivlarini yaratish; tarixiy fantastika yozish va nashr etish; ogʻzaki tarix; tarixiy bilimlarni ommaviy axborot vositalarida aks ettirishning turli turlari. Ommaviy tarixdan oldingi ilmiy amaliyotlar qatorida, xususan, muzeyshunoslik va arxivlarni nomlashimiz mumkin.
AQSH
Intizom sifatida ommaviy tarix 1970 — yillarning oʻrtalarida Qoʻshma Shtatlarda shakllangan. Koʻrinishidan, bu bir nechta holatlarning kombinatsiyasi bilan bogʻliq edi. Birinchisi, oltmishinchi yillarda oʻrta sinfning ijtimoiy-siyosiy faolligining oʻsishi va bu faoliyatda ishtirok etgan tarixchilarning, soʻngra keng jamoatchilikning birinchi navbatda oʻsha paytda hukmron boʻlgan tarixiy rivoyatning inqiroz holatidan xabardorligi. akademik hamjamiyatdan ommaviy maydonga olib tashlanganligi sababli, bunday rivoyat siyosiy faollik uchun yuqori instrumental ahamiyatga ega. Ikkinchi holat, xususan, Gil Liddington taʼkidlangan Gʻarbda 70-yillarning oʻrtalarida yuzaga kelgan iqtisodiy inqiroz bilan bogʻliq boʻlgan professional tarixchilar uchun mehnat bozorining qisqarishi. Ommaviy tarixning intizom sifatida paydo boʻlishi xuddi shu sababga koʻra Piter Novik tomonidan aytiladi, u jamoat tarixi „faqat universitetlardan tashqarida amalga oshirilganligi bilan birlashtirilgan“ amaliyotlar toʻplamidir, deb hisoblaydi. Uchinchi holat — yetmishinchi yillarning oxiriga kelib, aholi tomonidan tarixga qarshi talabning kuchayishi. Faqat shuni taʼkidlaymizki, tarixchi Per Nora Fransiyaga nisbatan xuddi shu hodisani qayd etib, uni dehqonlar turmush tarzini yakuniy halokatga olib keladi: "Sotsiologlar va tarixchilar taʼriflaganidek, dehqonlarning oxiri allaqachon oʻn besh yil edi; ammo endi bu toʻsatdan deyarli sezilib qoldi va amputatsiya kabi ogʻriqli boʻldi: bu „xotira jamoasi“ ning haqiqiy yakuni edi, deb yozadi Nora.
1976-yil kuzida tarixchi Robert Kelli tashabbusi bilan Santa-Barbaradagi Kaliforniya universiteti birinchi marta „jamoatchilik tarixi“ ixtisosligi boʻyicha bakalavriat talabalarini qabul qilishni ochdi. 1978 yil kuzida AQShda ilmiy jurnalining birinchi soni nashr etildi., 1979-yilda esa AQSHning jamoatchilik tarixi boʻyicha milliy kengashi tashkil etilgan. Liddington yangi intizom hukumat va yirik tijorat tuzilmalari tomonidan keng qoʻllab-quvvatlanayotganini, xususan, Wells Fargo Bank va AQSh armiyasining harbiy tarix markaziga tayanib qayd etadi. Bu fakt tez orada jamoatchilik eʼtiborining markazida boʻldi va korporatsiyalar va hukumat tuzilmalarining ommaviy tarix dasturlarida ishtirok etish ilmiy jamoatchilikning radikal qismi tomonidan tanqid qilindi, ular ham faqat passiv isteʼmol uchun moʻljallangan tarix tasvirlarini ishlab chiqarishga qarshi norozilik bildirdilar.
Kanada
Amerika Qoʻshma Shtatlaridan keyin boshqa ingliz-sakson mamlakatlarida ham ilmiy fanlar orasida ommaviy tarix maʼlum oʻrinni egalladi. Kanadada bu jarayon odatda AQShdagi kabi edi : jamoat tarixining institutsionalizatsiyasi 1970-yillardagi inqirozdan keyin sodir boʻldi, ammo Kanadada ommaviy tarix egallagan joy, avvalgidan ancha oddiyroq boʻlib chiqdi. AQShda. Shunday qilib, faoliyati toʻliq jamoat tarixi taʼrifiga toʻgʻri keladigan alohida muassasalar — nashriyot dasturlari, maktab oʻqituvchilari bilan ishlash dasturlari va boshqalar. — mamlakatda kamida 1950-yillarning boshidan beri mavjud boʻlib, 1987 -yilda Kanada tarixiy assotsiatsiyasi doirasida jamoat tarixi boʻyicha ishchi guruh tuzilib, 1995-yilgacha faol ishlagan, keyin esa muzlatilgan va faqat 2006-yilda oʻz faoliyatini tiklagan.
Avstraliya
Boshqa bir Anglo-Sakson mamlakati — Avstraliyada ommaviy tarixning rivojlanishi sezilarli darajada tezlashdi. Agar Qoʻshma Shtatlarda jamoat tarixi va ijtimoiy-siyosiy faollik oʻrtasidagi aloqalar 70-yillarning oxiri va saksoninchi yillarning boshlariga kelib nisbatan tez zaiflashgan boʻlsa, Liddington taʼkidlaganidek, Avstraliyada intizomning oʻzi shakllanishiga olib keldi. Bunday faollik fonida — xususan, jamoatchilik tarixi qoʻshni sanoat hududlarini postindustrial oʻzgartirish jarayonida Sidneyning anʼanaviy „ishchi tumanlari“ ni saqlab qolish muammosi atrofidagi qizgʻin muhokamalarda (baʼzan sudgacha) muhim rol oʻynadi. qirgʻoqqa. Avstraliyada jamoat tarixining rivojlanishining oʻziga xosligi shundaki, bu mamlakatdagi shaharlarning postindustrial oʻzgarishi tarixni mustamlakachilikdan keyingi qayta koʻrib chiqish va milliy oʻziga xoslikning yangi kengroq doiralarini izlash bilan bogʻliq edi. Ommaviy tarix Avstraliyada shakllandi, ammo Amerika Qoʻshma Shtatlariga nisbatan nisbatan kechroq. Shunday qilib, Avstraliya ilmiy jurnali Public History Review 1992-yildan beri nashr etiladi.
Buyuk Britaniya
Buyuk Britaniyada 1970-yillar (ayniqsa, ikkinchi yarmi) meros haqidagi qizgʻin ommaviy munozaralar bilan ajralib turdi, bu esa 1968-yildan keyin aristokratik mulklarni saqlab qolish uchun kurash bilan bogʻliq edi. Oxir-oqibat, merosni himoya qilish uchun davlat byudjetidan mablag 'ajratish tarafdorlari bunda hal qiluvchi ustunlikka erishdilar, natijada biz bugungi kunda ommaviy tarix vositasi deb ataydigan narsadan foydalanishdi: Viktoriyadagi uchta tematik koʻrgazmalar seriyasi. va Albert muzeyi. Ulardan birinchisi, 1975-1975 yillardagi uyning buzilishi: 1974 — yilda ochilgan va Viktoriya va Albert muzeyining o‘sha paytdagi direktori Roy Strong va arxitektura tarixchilari Jon Xarris va Markus Bini tomonidan kuratorlik qilgan. Koʻrgazma uchta kurator muallifligidagi xuddi shu nomdagi kitobning chiqarilishi bilan birga boʻldi. Bu munozaralar va ularga hamroh boʻlgan koʻp yillik (muvaffaqiyatli) fuqarolik kampaniyasi, Liddington fikriga koʻra, oʻn yildan soʻng, saksoninchi yillarning ikkinchi yarmida, oʻsha davrga bagʻishlangan adabiyotlar toʻplami paydo boʻlishiga olib keldi. Arxitektura merosini himoya qilish tarafdorlari va xususiy biznes oʻrtasidagi ziddiyat, ayniqsa Margaret Tetcher davrida keskinlashdi. Biroq, 1990-yillarning oʻrtalariga qadar, amerikalik maʼnoda ommaviy tarixni institutsionallashtirishga boʻlgan vaqti- vaqti bilan urinishlar unchalik muvaffaqiyatli boʻlmadi va ular erishgan joylarda „umuman tarix“ atamasi 1990-yillarning oxirigacha ishlatilgan. 1995 yilda ochilgan „Tarix ustaxonasi“ jurnalining ommaviy tarixga bagʻishlangan rukni shunday belgilandi.
Kontinental Yevropa
Kontinental Evropada ommaviy tarixga yondashuv Anglo-Sakson mamlakatlarida qabul qilinganidan farq qiladi va intizomning oʻzi, agar umuman boʻlmasa, ancha keyinroq institutsionalizatsiya qilingan. Aslida, bu atamaning oʻzi hali akademik amaliyotda toʻliq ildiz otgani yoʻq va Germaniyada, masalan, bugungi kunga qadar u „amaliy tarix“ atamasi bilan raqobatlashmoqda (Angewandte Geschichte). Saksoninchi yillar davomida akademik muhitda bu fanning rivojlanishi emas, balki uning kontseptual asoslari va metodologiyasi atrofidagi bahs-munozaralar edi — xususan, bu masala bilan qiziqqan birinchi fransuz tadqiqotchilaridan biri Fransua Bederida edi. 1983-1984-yillarda Oliy Ijtimoiy fanlar maktabida „Zamonaviylik va ijtimoiy tadqiqotlar tarixi: fundamental tadqiqotlar va jamiyatda tarixning mavjudligi“ nomlangan bir qator seminarlar oʻtkazgan Zamonaviy tarix instituti. Umuman olganda, Liddington taʼkidlaganidek, Fransiyada (shuningdek, Italiyada jamoat tarixi atrofidagi munozaralar, birinchi navbatda, jamoaviy xotira muammosi (xususan, Per Nora talqinida) va „madaniy millat“ qurilishi bilan bogʻliq edi. Germaniyada 70-yillarning oʻrtalari akademik muhitda tarix va tarixchilarning yopilishiga va davlat institutlarining tarixiy bilimlarni ishlab chiqarishga haddan tashqari taʼsiriga qarshi norozilikning kuchayishiga toʻgʻri keladi: "Ommaviy tarixning universitet kelib chiqishidan farqli oʻlaroq. AQShda bu „Yangi tarixiy harakat“ (Neue Geschichtsbewegung) universitetdan tashqari tarixiy seminarlar va jamoat birlashmalari tarixini oʻrganishga qiziquvchilar kontekstida shakllangan" . Italiyalik tadqiqotchi Serj Noiret ham taʼkidlaydiki, umuman olganda, Yevropada yaqin vaqtlargacha professional hamjamiyatning koʻpchiligi orasida „ommaviy tarix“ atamasini uning siyosiy vositalashtirish, oʻz bilimini oshirish, jamiyatni rivojlantirish uchun sinonimi sifatida tushunish odat tusiga kirgan. bu anʼana, xususan, bir tomondan SPDga (xususan, Yurgen Habermas) va boshqa tomondan CDUga yaqin tarixchilarning taniqli tortishuvlariga. Sharqiy Evropada, xususan, Rossiyada ommaviy tarix tushunchasi hali juda yosh va umuman olganda, uning rivojlanish tarixi haqida gapirish shart emas.
Aleksandr Pushkin haykali (Toshkent)
Aleksandr Pushkin haykali — Toshkent shahri, Yakkasaroy tumani, Pushkin xiyobonida joylashgan haykal. Haykaltarosh Mixail Anikushin tomonidan bronzadan yaratilgan. Shoir tavalludining 175-yilligi munosabati bilan 1974-yil 6-iyun kuni Toshkent shahrida haykalning ochilish marosimi boʻlib oʻtgan. Haykal dastlab Pushkin koʻchasidagi uncha katta boʻlmagan maydonda joylashgandi. 2015-yilda Toshkent shahridagi keng koʻlamdagi qurilish ishlari tufayli haykal restavratsiya qilinib, sobiq Teatr maydoniga koʻchiriladi va mazkur maydon shoirning nomi bilan ataluvchi xiyobonga aylantiriladi.
Ommaviy tarix
AQSH
Bugungi kunga kelib, ommaviy tarix AQSH va boshqa Anglo-Sakson mamlakatlarida eng institutsionallashtirilgan fan hisoblanadi. Shunday qilib, Qoʻshma Shtatlarda Jamoatchilik tarixi boʻyicha Milliy kengash (Jamoatchilik tarixi boʻyicha milliy kengash) va boshqa bir qator tashkilotlar ishlaydi. Kurslar butun mamlakat boʻylab 150 dan ortiq universitetlarda taklif etiladi va bir qator davriy nashrlar nashr etiladi, masalan, The Public Historian va har chorakda bir martalik „Publika tarixi yangiliklari“. Milliy Kengash, boshqa narsalar qatorida, juda maʼlumot beruvchi " Tarix@Work " blogini yuritadi. 2008 yildagi „The Picture of Public History“ tadqiqotiga koʻra, profilli mutaxassislarning aksariyati muzeylarda (23,8%), turli darajadagi davlat tashkilotlarida (17,5%), shuningdek, universitet va kollejlarda (16,6%) ishlaydi.). Milliy Kengash, shuningdek, har yili Robert Kelli xotira mukofotini „akademik hamjamiyatdan tashqaridagi shaxslar hayotida tarixni yaxshilashga olib keladigan faoliyatdagi ajoyib yutuqlari“ uchun taqdim etadi.
Aleksandr Pushkin haykali (Toshkent)
Tavsifi
Haykaltarosh Aleksandr Pushkinni uzun syurtuk kiygan, qoʻllari beliga qoʻyilgan holda toʻliq boʻy-basti bilan, shoirning boshi esa xuddi ilhomlangandek yuqoriga koʻtarilgan holda tasvirlangan. Haykal sirti granit bilan qoplangan tagkursiga oʻrnatilgan. Tagkursida rus tilida „Aleksandru Sergeyevichu Pushkinu“ (Александру Сергеевичу Пушкину) yozuvi bitilgan.
Ommaviy tarix
Havolalar
90-yillarda oʻtmishga boʻlgan ishtiyoq va uning artefaktlariga qiziqish bilan olingan oʻlchov D.ga imkon berdi. De Groot „tarixiy isteʼmolchini ozod qilish“ haqida gapiradi va V. Sobchak — „faolroq va aks ettiruvchi tarixiy mavzu“ ning paydo boʻlishi haqida. Maʼlumotlar bazasining soʻnggi texnologiyasi va Internetdan hamma joyda foydalanish tarixiy matnlar va tadqiqot vositalariga kirishni osonlashtirdi va nasabnoma va oʻlkashunoslik kabi sohalarga misli koʻrilmagan qiziqishning sabablaridan biri boʻldi.
Aleksandr Pushkin haykali (Toshkent)
Tarixi
Toshkentda Ulugʻ Vatan urushidan soʻng shaharning qadimiy koʻchalaridan biri boʻlgan, shoir nomi bilan atalgan koʻchada (Konstantin xiyobonidan Turkiston qoʻshinining yozgi oromgohiga olib boruvchi sobiq Lager prospekti, koʻchaga Aleksandr Pushkin tavalludining 100 yilligi munosabati bilan 1899-yilda shoirning nomiga qoʻyilgan) haykalnin birinchi varianti oʻrnatilgan. Rus Toshkentining markaziy koʻchasi hisoblangan Pushkin koʻchasi oʻsha davrda obod va gavjum ham boʻlgan.