cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Iqlim
Keyingi 1000-yil ichida 20-asr eng iliq davr hisoblanadi. Jumladan, 90-yillar eng iliq oʻn yillik sanalib, havoning oʻrtacha harorati global miq-yosda 0,3°—0,6° yuqori boʻlgan. Iqlim oʻzgari-shini baholashda yaqin 30 yillik (1961—90) dagi oʻrtacha meʼyor qabul qilingan. Oʻzbekistonda tayanch gidrometeorologiya stansiyalari (Urganch, Tomdi, Qorakoʻl, Qarshi, Sherobod, Samarkand, Jizzax, Toshkent va Fargʻona)ning koʻp yillik kuzatuv maʼlu-motlariga qaraganda, oʻrtacha yillik havo harorati koʻtarilib bormoqda. 2000-yil havoning oʻrtacha harorati iqlimiy meʼyordan 1,13° yuqori boʻlib, 1941-yil-dagidek iliq boʻlgan. Oʻzbekistonda ekstremal iliq (meʼyordan G goqori) boʻlgan — 1941, 1983, 1995, 1997 va 2000-yillarni koʻrsatish mumkin. Respubli-kada keyingi 10 yillikda yogʻin-sochin miqdori kam boʻlgan (meʼyorning 63— 67 foizi) — 1995, 1996 va 2000-yillarni koʻrsatish mumkin. Havo haroratining oʻrtacha oylik minimal va maksi-mal qiymatlarini ikki meʼyoriy davrga (1931-60, 1961-90) nisbatan qiyosiy tahlili Oʻzbekistonda isishning davom etishini koʻrsatmoqda. Tabiiy ofatlar (mas, dul, tuman, oʻrmondagi katta yongʻinlar va b.)ning oldini olish maqsadida atmosferaga faol taʼsir koʻrsatilmoqda. Lekin bu sunʼiy taʼsirlar hudud iqlimiga deyarli taʼsir etmaydi.
Oxirgi oʻn yilliklarda Orol boʻyida gidrologik maromning haddan tashqari salbiy oʻzgarishlari, Orol dengizi tangligi, bu xududdagi sharoitning rivojlanish tendensiyasi, hav-zadagi Amudaryo deltasining suv bilan taʼminlanishi bugʻlanishning hozirgi vaqtdagi va iqlim oʻzgarishidagi maromini, uning chegarasida tabiat landshaftlari ekologik holatini batafsil oʻrganish lozimligini taqozo qiladi. Ku-zatilgan isish barcha togʻ muzliklar maydonining qisqarishiga sabab boʻlmoqda. Aerofotokuzatuv maʼlumotlariga qaraganda Pomir-Olay muzliklari 1957—80 yillar davrida 19 % suvni yoʻqotdi. Keyingi yillarda qam togʻ muzliklarining qisqarish jarayonlari davom etmoqda. Bu esa oʻz navbatida togʻdagi daryo oqimlarining qisqari-shiga va hududni yanada aridlanishi (quruklanishi) ga olib keladi.
Adabiyot
Tohir Muxtorov.
Mintaqa iqlimi iqlim tizimi tomonidan shakllanadi, iqlim tizimi besh komponentdan iborat: atmosfera, gidrosfera, kriosfera, quruqlik va biosfera.
Joy iqlimiga uning balandligi, kenglik va uzunligi, relyefi hamda atrofdagi suv havzalari taʼsir qiladi. Iqlimlar harorat va yogʻiniga qarab sinflarga ajratiladi. Iqlimni iqlimshunoslik oʻrganadi.
Global iqlim vaqti-vaqti bilan oʻzgarib turadi. Hozirgi shunday oʻzgarish global issiqlashuv nomi bilan atalgan.
Eronda COVID-19 pandemiyasi
COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Eronda ilk bor 2020-yil 19-fevral kunida tarqaldi.
Epidemiyadan oldingi holat
2019-yil 31-dekabr kuni Xitoy Sogʻliqni Saqlash Tashkilotiga nomaʼlum sabablarga koʻra pnevmoniya holatlari toʻgʻrisida xabar berdi. 2020-yil 12-yanvarda Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST), Xubey provinsiyasida, Uxan shahrida yashovchi odamlar guruhida yangi koronavirus nafas olish kasalligi sababi boʻlganligini tasdiqladi.
COVID-19 uchun oʻlim holatlari 2003-yildagi SARS koʻrsatkichidan ancha past edi, ammo infeksiyaning tarqalishi sezilarli darajada oshdi va oʻlimga olib keldi.
Mart 2020
thumb|Logaritmik shkala boʻyicha holatlar soni (koʻk) va oʻlim soni (qizil).|right|400px
Jahondorshoh
Jahondorshoh (18-asr) - boburiylar sulolasiga mansub hukmdor. Bahodirshoh I (1643—1712) ning oʻgʻli. Otasi vafot etgach (1712), taxtga oʻtirgan. Ammo, birodarlari — Aziymushshaʼn, Rafiyʼushshaʼn va Jahonshoxlar oʻzaro taxt talashib unga qarshi urush boshlaganlar. Natijada J. 11 oy hukmdorlik qilgach, Agrada boʻlgan jangda Aziymushshaʼnning oʻgʻli — Farax tomonidan oʻldirilgan.
Sainte-Marie-de-Chignac
Sainte-Marie-de-Chignac Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Dordogne departamenti Périgueux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
458 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,8 km2.
Yakshanba kuni Patriot
Yakshanba kuni Patriot - Botsvanada yakshanba kunlari nashr etiladigan gazeta. Gazeta 2012-yilda tashkil etilgan va qisman parlament deputati Mpho Balopiga tegishli. Gazeta AllAfrica.com da indekslangan. Gazeta Botsvanadagi Printing & Publishing Company bilan Matbuot erkinligi bo'yicha tortishuvga aralashgan, chunki hukmron partiyaga nisbatan salbiy nuqtai nazar bilan qaralgan.
Egalik
Gazetaga Botsvana Demokratik partiyasi siyosatchisi Mpho Balopi tegishli edi. ekin u o'z media kompaniyasini Sadique Kebonangga sotdi. Keobonang gazetaning egalik huquqini yagona aktsiyador va direktor bo'lgan jurnalist Mpho Dibeelaga topshirdi.
Suncuk, Düzce
Suncuk — Turkiyaning Düzce viloyatining Düzce tumaniga qarashli qishloq hisoblanadi. Aholisi 366 nafar (2022).
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Bresles
Bresles Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Beauvais tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3890 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 185,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 21,0 km2. Dengiz sathidan 47 – 107 m balandlikda joylashgan.
NGC 3590
NGC 3590 Kil yulduz turkumidagi II1p tipli ochiq klasterdir.
Ushbu obyektni John Herschel 1835-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Shihobiddin Xafojiy
Shihobiddin Ahmad ibn Muhammad ibn Umar al-Xafojiy (arab. شهاب الدين أحمد بن محمد بن عمر الخفاجي) – misrlik hanafiy-moturidiy olim va shoir. Istanbulda bir muddat yashagan va u yerda Misrga Qoziyul quzot (bosh qozi) etib tayinlangan.
Dompierre-sur-Chalaronne
Dompierre-sur-Chalaronne Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ain departamenti Bourg-en-Bresse tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
325 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 67,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,8 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 200 – 262 m balandlikda joylashgan.
Labenne
Labenne Fransiyaning mintaqasida joylashgan kommunadir. Landes departamenti Dax tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3345 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 137,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 24,4 km2.
Uzunqarasu
Uzunqarasu (Ұзынқарасу)—Qozogʻiston Respublikasining Qoʻstanay viloyati Jangeldi tumanidagi qishloq. Qizbel ovul okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi— 394259400.
Riola Sardo
Riola Sardo Italiyaning Sardiniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oristano provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 48,23 km2. 2137 nafar aholi istiqomat qiladi.
Madaniy yaylov
Madaniy yaylov — mahsuldor oʻt qoplamini oʻstirish, yaylov maydonini maxsus tayyorlash va jihozlash yoʻli bilan melioratsiyalangan oʻtloqlarda barpo qilingan yaylov. Tabiiy-xoʻjalik sharoitlariga koʻra, 2 turdagi Madaniy yaylov tashkil etiladi: qisqa muddatli (5—6 yillik) va uzok, muddatli yoki uzok, yillar (7— 10 yil va undan ortiq)ga moʻljallangan yaylov.
Madaniy yaylov dastavval chorvachilik soxasi yaxshi rivojlangan mamlakatlarda — Gollandiya, Daniya, Shvetsiya, Angliya, AQSH, Yangi Zelandiyada 19-asrning oxirlaridan boshlangan. 1980-yillardan Oʻzbekistonda Toshkent viloyatidagi "Qizil shalola", "Erkin", "Oqqoʻrgʻon", Samarqand viloyatidagi Ulugʻbek nomli, Andijon viloyatidagi "Savay" xoʻjaliklarida sigirlarni yayratib boqish uchun uzoq yillarga moʻljallangan Madaniy yaylovlar tashkil etilgan.
Tabiiy oʻtloqzorlar asosida Madaniy yaylov yaratish uchun yaylov barpo etiladigan yerni tekislash, yaylovni suv bilan taʼminlash va bu yaylovlarga organik va mineral oʻgʻitlarni moʻʼtadil ravishda qoʻllash tashkil etiladi. Agar yaylov oʻti siyrak boʻlsa, kuz faslida dukkakli va boshoqli oʻsimliklar urugʻi sepiladi.
Madaniy yaylov tashkil qilishda yetarli tabiiy yogʻinlardan foydalanish yoki yomgʻirlatib sugorishni tashkil etgan holda har 100 yoki 200 bosh sogʻin sigir uchun moʻljallab ajratilgan maydon (100 bosh sigirga 7,5 ga) sim toʻsiqlar bilan bir necha mayda (taxminan 30 ta) paykallarga boʻlinadi. Paykal maydoni molning bosh soni, mahsuldorligi va yaylovga ekilgan ozuqabop ekinlarning hosildorligiga qarab aniqlanadi. 1 kun oʻtlatishga moʻljallangan paykalning eni (100 bosh sigir uchun) 50–60 m, u ikki yonidan 25 volt kuchlanishiga ega boʻlgan elektr toki oʻtkazilgan sim toʻsiqlar bilan oʻraladi. Odatda, har paykalda sigirlar 1 kun oʻtlatilsa, paykal maydonini hisoblashda yaylovning hosildorligi va 1 kunda oʻrtacha 10–15 kg sut beradigan sigirlarning 50–60 kg koʻk massa isteʼmol qilishi nazarda tutiladi.
Madaniy yaylovlar tashkil etish oʻtloqlardan foydalanish samaradorligini oshiradi, chorva mahsuldorligini koʻpaytirib, mastit va tuyoq kasalliklarini kamaytiradi (qarang Yaylov).
Ad.h Hamroqulov P., Karibayev K., Qishloq xoʻjalik hayvonlarini oziqlantirish, T., 1999; Mamasol iyev I. M.vab., Oʻzbekistondagi madaniy yaylovlarda ozuqa yetishtirishni jadallashtirish texnologiyasiga doyr tavsiyalar, T., 1990.
Bolognano
Bolognano Italiyaning Abruzzo mintaqasida joylashgan kommunadir. Pescara provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17 km2. 1212 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Madaniy yaylov
Roʻzimat Hamroqulov.
Dolgen am See
Dolgen am See Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Güstrow tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 33,02 km2. 692 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Dolgen am Seening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Jahonobod masjidi
Jahonobod masjidi - Fargʻona viloyati Rishton tumanidagi meʼmoriy yodgorlik (1912). Mahalliy boy Madalibobo buyurtmasi bilan Isaboy Hoji oʻgʻli rahbarligida qurilgan. Masjid tarhi 15,2x15,6 m, ikki ustunli xona va uning oldida (sharq tomonga tutash) qurilgan ayvondan iborat. Xonaqoh va ayvon ichki devorlari ganch bilan suvalgan. Mexrob va tokchalari bor. Ayvon devoridagi namoyonlar manzarali naqsh gullar, shift esa girih, hovuzak, muqarnas bilan bezatilgan. J. m.ni qoʻqonlik naqqoshlar usta Boybobo va uning oʻgʻli Gʻani bezagan.
Flexbourg
Flexbourg Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Molsheim tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
453 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 266,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,7 km2. Dengiz sathidan 209 – 273 m balandlikda joylashgan.
Eksternat
Eksternat (lot. yexgegpsh — tashqi, begona) — oʻquv yurtida oʻquv dasturini mustaqil oʻzlashtirish (mashgʻulotlarga qatnashmasdan)ga asoslangan taʼlim tizimi. OʻzRda umumiy oʻrta taʼlimning 12 yillik tizimiga oʻtilishi munosabati bilan bekor qilingan.
Roxtas
Rohtas (urdu روہتاس‎) — Panjob qalʼasi Sher Shoh tomonidan 1541—43 yillarda qurilgan. Gavarlar yurtini Humoyundan himoya qilish uchun Buyuk gʻildirak yoʻlining bevosita yaqinida.
Tarixi
Rohtas nomini Rohtas jangi sharafiga oldi, unda Sher Shoh mugʻallarni butunlay magʻlub etdi. Shershoh vafotidan 10 yil o‘tib, qal’a komendanti xiyonat qilib, Humoyunga eshiklarini ochdi. Buyuk Mugʻullar Roxtasga katta ahamiyat berishgan va uning namunasi boʻyicha koʻplab istehkomlar qurishgan.
XVIII asr boshlarida.
Rohtas harbiy ahamiyatini yoʻqotadi, Britaniya Hindistoni boʻlinganidan keyin u Pokiston hududida boʻlib chiqadi va 1997 yilda u Jahon merosi ob’ektlari qatoriga kiradi.
Eagan (Minnesota)
Eagan AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. Dakota okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
64206 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 796,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 86,58 km2. Shundan 80,60 km2 quruqlik, 5,98 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 288 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Eagan manzarasi.
Tom Gorman (tennis)
Tom Gorman (1946-yil 19-yanvarda tugʻilgan) — isteʼfodagi ATP turniri boʻyicha amerikalik tennischi va murabbiy. U 7 ta yakkalik va 9 ta juftlik chempionligini qoʻlga kiritdi va ATP turnirining 4 ta Grand Slam (Katta Dubulgʻa) musobaqasidan 3 tasida yarim finalga chiqdi. Uning ATP reytingi 1973-yilda 8-oʻrinni qayd etgan tennischi.
Faoliyati
Gorman 1973-yil uchun dunyoda 8-oʻrinni (konsensus) va ATP reytingida 10-oʻrinni egallagan (1974-yil 1-may va 3-iyunda bu reytingga erishgan).
Gorman oʻz karyerasida ettita yakkalik chempionligini qoʻlga kiritdi, eng kattasi 1975-yilda Cincinnatida boʻlgan. Shuningdek, u toʻqqizta juftlik chempionligini qoʻlga kiritdi, shu jumladan 1971-yilda Parij, oʻsha yili u Sten Smit bilan Fransiya Ochiq juftlik finaliga chiqdi. Gorman 1973-yilda Stokgolm Indoor tadbirida Byorn Borgni magʻlub etdi.
U Wimbledonda (1971-yilda), AQSh ochiq chempionatida (1972-yilda) va Fransiya ochiq chempionatida (1973-yilda) yakkalik bahslarida yarim finalga chiqdi; mos ravishda Rod Laver, Jimmi Konnors va Yan Kodeshni magʻlub etdi. Gorman 1972-yilda AQSh Devis Kubogida gʻolib chiqqan jamoa aʼzosi edi. Kapitan-murabbiy sifatida u 1990 va 1992-yillarda AQSh Devis Kubogi jamoasini gʻalabaga olib keldi. Gorman AQSh Devis Kubogi sardori tomonidan eng koʻp gʻalaba qozonish boʻyicha rekordchi (18) va Devis Kubogini tennischi va sardor sifatida yutgan eng hozirgi amerikalik.
Worth (Missouri)
Worth AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Worth County okrugi tarkibiga kiradi.
Tom Gorman (tennis)
Faoliyati
U Janubiy Koreyaning Seul va Ispaniyaning Barselona shaharlarida tennis boʻyicha AQShning erkaklar olimpiya terma jamoalariga murabbiy etib tayinlangan. U 1988-yilda Seulda boʻlib oʻtgan juftliklar musobaqasida Amerikaning Ken Flach va Robert Seguso juftlik jamoasini oltin medalga olib keldi. 2001-yilda Gorman va uning sherigi Chililik Xayme Fillol US Openda Super Masters Seniors gʻolibi boʻlishdi.
Worth (Missouri)
Aholisi
88 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 0,6 km2. Shundan 0,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Tom Gorman (tennis)
Faoliyati
Gorman 1972-yilda Barselonada Sten Smithga qarshi oʻtkazilgan Masters yarim finalida sport mahorati uchun maqtovga sazovor boʻldi. U oʻyin davomida belini jarohatlagan edi, biroq 7-6, 6-7, 7-5, 5-4 40-30 hisobida oldinga chiqib, oʻyin nuqtasini saqlab qoldi. Agar u oʻyinda gʻalaba qozonsa, Ilie Nastasega qarshi finalda oʻynay olmasligini bilib, u hakamga davom eta olmasligini aytdi va nafaqaga chiqdi. Bu Smithga finalda oʻynashga imkon berdi, u yerda uni besh setda Nastase magʻlub etdi.
U Seattle tayyorgarlik maktabida oʻqigan va uch yil ketma-ket Vashington shtatidagi oʻrta maktab tennis chempioni boʻlgan. Gorman Seattle universitetida oʻqigan va uni tugatgan va ikki marta butun amerikalik boʻlgan. U 1960, 1970 va 1980-yillarda professional tur tadbirlarida oʻynagan. Sakkiz yil davomida Gorman Amerika Qoʻshma Shtatlari Devis Kubogi jamoasi sardori boʻlib ishladi, Amerikaning eng zoʻr oʻyinchilariga ustozlik qildi va 1990 va 92 yillarda jahon chempionatlarida gʻolib chiqdi. U tennis chempionlari Andre Agassi, Micheal Chang, Jim Courier, John McEnroe va Pete Samprasdan tashkil topgan Amerika orzusi jamoalarini boshqargan, ular atrofdagilar va egoistlar bilan kurashishdek qiyin vazifaga duch kelgan.
2008-yil noyabr oyida Gorman La Quinta Resort & Club va PGA WEST (TM) da tennis direktori etib tayinlandi, u boshqa eng yaxshi amerikalik tennischilar, jumladan Artur Ashe, Sten Smit va Charli Pasarell bilan birga Kaliforniyaning La Quinta shahrida yordam berdi. U 2015-yil sentabrida La Quintadan nafaqaga chiqqan.
Oila
Gorman va uning rafiqasi Dennining Xeyli va Kelli Enn ismli ikkita katta qizi bor va ular Aydaxo shtatidagi Sun vodiysida uy qurishadi.
Sainte-Mondane
Sainte-Mondane Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Dordogne departamenti Sarlat-la-Canéda tumani tarkibiga kiradi.
Mota (Gujarat)
Mota — Hindistonning Gujarat shtatidagi qishloq, shimolda Bardoli gacha 5 km va sharqda Suratdan 32 km uzoqlikda joylashgan.
Sainte-Mondane
Aholisi
199 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,6 km2.
Mota (Gujarat)
Demografiyasi
2001-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Mota aholisi 11 000 ga yaqin edi. Motada Patidars (Leva va Chorotariya) Patels va Koli Patelsning katta aholisi isteqomat qiladi. Boshqa guruhlarga: Brahmanlar, Anavillar, Vaishanavlar, Parmarlar va boshqalar kiradi. Hozirda Motada 26 ta kasta istiqomat qiladi. Dunyo boʻylab esa 300 ga yaqin Mota oilasi istiqomat qiladi: 250 ga yaqin oila AQShda va bir nechtasi Yangi Zelandiya va Janubiy Afrikada yashashi aniqlangan.
Taʼlim tizimi
Motadagi taʼlim Mota Kelavani Mandal (Taʼlim kengashi) tomonidan ishlab chiqilgan. Ular gujarati va ingliz tilidagi „Balmandir“ (KG) va „Oʻrta maktab“ ga ega. Oliy oʻrta taʼlim maktabi va yotoqxonalar boshqaruv tomonidan taʼminlangan.
Tarixi
Motada toʻqqizta qadimiy ibodatxona faoliyat yuritadi(Rameshvar Mahadev, Nilkantha Mahadev, Mukteshvar Mahadev, Serveshvar Mahadev, Bahuchera Mata, Narmadeshvar Mahadev, Xodiyar Mata, Ram Mandir, Bhutnath Mundir, Xoxali Mata, Mahalaxmi Mata).
Bekobod
thumb|Bekobod yaqinidagi Qizil mozor maqbarasi Bekobod — Toshkent viloyatidagi shahar (1954-yildan). Toshkentdan 189 km janubida, Dalvarzin choʻlining jan.sharqida. Tojikiston Respublikasi chegarasi yaqinida. Bekobod stansiyasi. Sirdaryoning har ikkala sohilida, shim.sharq va jan.sharqdan togʻ tizmalari bilan oʻralgan. Iqlimi keskin kontinental. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 28 — 30°, yanvarniki −2, −3°. Yiliga 300 mm dan ziyod yogʻin tushadi. Aholisi 85,4 ming kishi (2000), asosan oʻzbeklar; shuningdek rus, tatar, koreys, qozoq, tojik va boshqa ham yashaydi. B. yaqinidan Dalvarzin va Doʻstlik kanallari boshlanadi. B. OʻzRning industriya markazlaridan biri. 1942-yil metallurgiya zavodi kurila boshladi. Oʻrta Osiyodagi bu yagona qora metallurgiya markazi 1944-yil dastlabki poʻlat va 1946-yil birinchi prokat berdi. Sement kombinati, temirbeton buyumlari (sugʻorish novlari va boshqalar), qum-shagʻal, gʻisht, paxta, sut va non zavodlari, goʻsht kombinati va boshqa bor. Shahar yaqinida 1943-yil Farhod GES qurilgan. B.da industriya texnikumi, tibbiyot bilim yurti, 17 umumiy taʼlim maktabi, 2 musiqa va sport maktab lari, 11 ommaviy kutubxona, 1 klub, 4 madaniyat uyi, metallurgiya madaniyat saroyi. muzey, 7 kasalxona bor (2000). thumb
Shayxontohur
Shayxontohur
Adabiyot
Mashxura Sharipova.
1-avgust
1-avgust — Grigoriy taqvimida yilning 213- (kabisa yilida 214-) kuni. Yil yakuniga 152 kun qoladi.
Bayramlar
Yana qarang: Turkum:1-avgust bayramlari
Voqealar
right|160px Yana qarang: Turkum:1-avgust voqealari
Tavalludlar
Yana qarang: Turkum:1-avgustda tugʻilganlar
Vafot etganlar
Yana qarang: Turkum:1-avgustda vafot etganlar
Ekstirpatsiya
Ekstirpatsiya (lot. — ildizi bilan olib tashlash) — biror aʼzo (mas, meʼda, bachadon, taloq va boshqalar)ni butunlay yoki qisman kesib olib tashlash. Asosan, aʼzolarning xavfli oʻsmalarida ishlatiladi. Onkologiyada (meʼda, toʻgʻri ichak oʻsmasi), ginekologiyada (bachadon miomasi va boshqalar xavfli oʻsmalari), xirurgiyada (taloq shikastlanganida) qoʻllaniladi (yana qarang Amputatsiya).
Brugg
Brugg Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan shahardir. Bu shahar Brugg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 5.58 km2. 9120 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Tervakharva
Tervakharva Ozarbayjonning Khizi tumanida joylashgan qishloq.
Ekstra...
Ekstra... (lot. — ustida, tashqarida, ortiqcha) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi; nihoyatda, haddan tashqari, odatdagi meʼyordan, biron narsadan ortiq kabi maʼnolarni bildiradi (mas, ekstraordinar, ekstrapolyatsiya).
Sa'dii Sheroziy (Koʻshoniyon)
Sa'dii Sheroziy  (Саъдии Шерозӣ) — Tojikiston Respublikasi Xatlon viloyati Qoʻshoniyon tumani, Boxtariyon  jamoatiga qarashli daha. Dahadan shahar markazigacha 5 km, tuman markaziga 16 km.
Ekssudativkataral diatez
Ekssudativkataral diatez — allergik holat. Asosan, yosh bolalarda uchraydi. Ekssudativkataral diatezd.ga chalingan bolaning terisi va shilliq qavatlari turli taʼsirotlarga hamda kataralyalligʻlanish kasalliklariga moyil boʻlib qoladi. Bola organizmida moddalar almashinuvining buzilishi yoki baʼzi oziq-ovqat mahsulotlari (mas, sut, tuxum, qulupnay, sitrus mevalar, asal, shokolad)ni koʻtara olmaslik Ekssudativkataral diatezd.ga sabab boʻlishi mumkin. Ekssudativkataral diatezd.i bor bolaning terisi chaqaloqligidayoq oʻzgaradi; keyinroq, yaʼni bola ovqatga oʻrgatilganda terisidagi oʻzgarishlar yaqqol koʻrinadi; 3—5 yoshda ancha kamayadi. Dastlab bolaning tizza boʻgʻimlarida va qosh ravogʻida sargʻimtir, kepaklanib turadigan dogʻlar paydo boʻladi; bola toʻgʻri parvarish qilingan boʻlsa ham terisi suvchirab turadi; bola 1,5—2 oylik boʻlgach, yuzi qizarib, qasmoqlanadi; ogʻirroq hollarda qasmoq qoʻpayib, tuguntugun boʻlib qoladi. Ekssudativkataral diatezd.li bola oʻtkir respirator kasalliklar, tumov, angina, bronxit va boshqalar kasalliklarga tez chalinadi, ularda koʻz shilliq pardasining yalligʻlanishi (qarang Konʼyunktivit), oʻrta quloq yalligʻlanishi (qarang Otit) kuzatiladi, tez-tez ichi buzilib turadi. Bunday bolalar biror kasallik bilan ogʻrib tuzalganidan keyin anchagacha oʻziga kelolmay yuradi. Bola xomsemiz, rangpar boʻlib, qovoqlari shishadi, ishtahasi baland, baʼzi bolalarda bir oz pasayishi mumkin. Ularda infeksion kasalliklar bir qadar ogʻir kechadi.
Bolalar qichimasi (strofulyus), odatda, 2—3 yashar bolalarda uchraydi; tananing pastki qismi va oyoqlarga mayda tuguncha va toshmalar toshadi. Bunga koʻpincha shokolad, tuxum, sergoʻsht ovqatlar isteʼmol qilish sabab boʻladi.
Neyrodermit — bolalar ekzelvsining davomi boʻlib, odatda, 3 yashardan keyin uchraydi. Koʻproq Ekssudativkataral diatezga chalingan bolalarda kuzatiladi. Taqim, tirsak, bukiladigan joy va yirik burmalar sohasi quruqshab shoʻralaidi, terisi dagʻallashib qichishadi. Ekssudativkataral diatezd.ni vrach dayulaydi. Oʻz bilgicha davo qilish dardni ulgʻaytirib yuborishi mumkin. Bolaga shokolad, tuxum, ikra, kakao va boshqalar kuchli ovqatlarni bermagan maʼqul. Terisi bichilishga moyil bolalarga vaqtvaqgi bilan vanna qilib turish (sodali va margansovkali) va bolalar kremi surtish tavsiya etiladi. Terisi yalligʻlanib, suvchirab turadigan bolalarga vannadan tashqari muolajalarni, xususan, dorilarni vrach maslahati bilan berish mumkin.
Ekssudativkataral diatezd.ning oldini olishda homilador va emizikli ayollarning toʻgʻri ovqatlanishi, homiladorlik toksikozlarini vaqtida davolatishi ayniqsa muhim. Ekssudativkataral diatezd.ga moyil bolalar ovqati oʻziga xos tuziladi (yana qarang Goʻdak).
Vladimir Simonov
Vladimir Aleksandrovich Simonov ( 1957-yil 7-iyunda tugʻilgan,Oktyabrsk, Kuybishev viloyati, SSSR ) — sovet va rus teatr va kino aktyori, Rossiya xalq artisti ( 2001 ).
Shahsiy hayot
Vladimir Simonov uch marta turmushga chiqdi,ammo nikohlar ajralish bilan yakunlandi.Uning birinchi rafiqasi,rejissyor Ruben Simonovning nabirasi, Asya qizi tug'ildi. Qiz maktab yoshida, ota-onasi ajrashganida Amerikaga hijrat qilgan. Asya uylangan va ota-onasiga Oliver ismli nabirani bergan.
Vladimir Aleksandrovichning ikkinchi rafiqasi,aktrisa Yekaterina Belikova rassomga o'g'il tug'di.
Vasiliy Simonov o'zining ijodiy sulolasini davom ettirdi - 2010-yilda Shchukin teatr maktabini tamomlagan va Vaxtangov teatri teatrida xizmat qiladi.
Ruinas
Ruinas Italiyaning Sardiniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oristano provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 30 km2. 8125 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Bahrom Davlatshoyev
Bahrom Davlatshoyev 1871-yilda Kattaqoʻrgʻonda tugʻilgan. Otasi Davlatshoning millati tatar boʻlib, tikuvchilik bilan shugʻullangan.
Bahrom Davlatshoyev oʻrta taʼlimni ham eski maktab, ham yevropacha maktablarda olgan. Shundan keyin Buxoro amiri xizmatiga kirib, dastlab miroxoʻr, soʻng amirning shaxsiy tilmochi vazifalarini bajargan. Bahrom Davlatshoyev Buxoro vohasida saroy mulozimi, maʼrifatparvar shoir sifatida tanilgan. 1910-yili uning birinchi sheʼriy toʻplami bosmadan chiqqan. Buxorodagi jadidchilik harakati vakili, „Yosh buxoroliklar“ tashkilotining faollaridan biri sifatida „Buxoroi Sharif“ roʻznomasini tayyorlashda ishtirok etgan. Muso Saidjonov qoʻl ostidagi „Barakat“ Buxoro kitob doʻkoni muassislaridan biri boʻlgan.
Rossiyada yuz bergan fevral inqilobidan keyin „Yosh buxoroliklar“ Buxoro amirligining kelajagi masalasida Mirzo Ibrohim Subhiyning uyida majlis oʻtkazadilar. Majlis yakuniy qarori bilan jadidlar Muvaqqat hukumat bilan aloqa oʻrnatib, Buxoro hukumati uchun mustaqillik soʻrashga kelishib olganlar. Shundan soʻng „Yosh buxoroliklar“ Muvaqqat hukumat nomiga telegramma yozishni tashkil etadi. Telegrammani Bahrom Davlatshoyev yozganligi sababli amir qahr-gʻazabidan qoʻrqib, Orenburg shahriga joʻnaydi. Orenburgda vaqti „Vaqt“ roʻznomasida ishlay boshlaydi. Biroz muddat oʻtib, „Yosh buxoroliklar“ qoʻmitasi „Vaqt“ gazetasi tahririyatiga telegramma yozadi. Unda Bahrom Davlatshoyevning tezlik bilan Petrogradga borishi va Muvaqqat hukumatdan Buxoro uchun mustaqillik soʻrashi talab etiladi. Bahrom Davlatshoyev partiyaning buyrugʻini bajarish uchun 1917-yil martida Petrogradga yoʻl oladi. Davlatshoyev musulmon fraksiyasi orqali Muvaqqat hukumatdan Buxoro amiridan „Yosh buxoroliklar“ uchun toʻla erkinlik berilishini soʻraydi. Ikki kun oʻtib, Bahrom Davlatshoyevga ushbu masala yuzasidan Buxoro shahriga telegramma va uch kishilik guruh joʻnatilayotgani maʼlum qilinadi. Davlatshoyev Buxoroga qaytishda Orenburg vokzalida „Yosh Buxoroliklar“ faollaridan biri Fitratni uchratadi. „Yosh buxoroliklar“ qoʻmitasi Fitratni ham Peterburgga ushbu vazifa bilan yoʻllagan edi. Fitrat va Davlatshoyev birga Buxoroga qaytadi.
Bahrom Davlatshoyev shoʻrolar hukumatining ilk kunlaridan unga qarshi kurashga kirishadi. Kolesov voqeasi vaqtida masjidlarga borib hammani shoʻrolarga qarshi kurashga, qoʻlga qurol olishga chaqiradi. Kolesov voqealaridan keyin Eski Buxoroni tark etib, Kattaqoʻrgʻonga qaytib masjid imomi sifatida faoliyat yuritadi. 1920-yilda Buxoro inqilobidan keyin Eski Buxoroga qaytadi. Fayzulla Xoʻjaev hukumati uni 1917-yil Petrogradga safari uchun xarajatlarini hisoblab, 50 ming soʻm miqdorida pul ajratadi hamda amir tomonidan musodara etilgan Eski Buxorodagi uyini oʻziga qaytarib beradi.
1921-yilda Buxoro Xalq Sovet Respublikasida dastlab xalq tergovchisi, soʻng hukumat idorasi xodimi vazifalarida ishlaydi. Buxoro matbuoti sahifalarida turli chiqishlar qiladi. Biroq shoʻrolarning hokimiyatni toʻliq qoʻlga olishiga tish tirnogʻi bilan qarshi boʻlgan. Shuning uchun uni Buxoroda sovet hukumatiga qarshi qoʻzgʻolon uyushtirayotganlikda ayblab, hibsga olishadi. 1923-yilda qamoqdan chiqib, Buxoro shahridagi bir vaqtlar amir tomonidan berilgan uyini sotib, Kattaqoʻrgʻon shahriga koʻchib oʻtadi.
Bahrom Davlatshoyev Kattaqoʻrgʻonda yana Turkiston Respublikasi MIQ tomonidan shaharning moliya boʻlimiga ishga qabul qilinadi.
Qatagʻon etilishi
1929-yilning 5-noyabrida Bahrom Davlatshoyev boshchiligida Kattaqoʻrgʻon va shu atrofda yashagan sobiq gildiya savdogarlari, dindorlar quloq deb topiladi. Davlatshoyevning uyida tintuv oʻtkazilib, katta kutubxonasi, 4 tarjima asari va boshqa asarlari olib qoʻyilgan.
1930-yil 23-aprelda OGPU majlisida Bahrom Davlatshoyev 5 yil Sevkrayga konslageriga hukm qilinadi. Bahrom Davlatshoyev jazoni oʻtash vaqtida Arxangelskda vafot etgani haqida maʼlumot mavjud. Biroq boshqa hech bir tafsilot uchramaydi.
Sergeli tumani
Sergeli tumani — shahardagi maʼmuriy-hududiy birlik. 1967-yilda tashkil etilgan. Toshkent shahrining janubiy gʻarbiy qismida. Sergeli tumani hududi markaziy temir yoʻl trassasidan Chirchiq daryosi qayirlarigacha boʻlgan yerlarni, janubi-gʻarbda Choshtepa, Noʻgʻayqoʻrgʻon, Toshkent aeroporti atrofi, Qoʻyliq 5—7, Sergeli 1 — 8, Sputnik (Yoʻldosh), Doʻstlik, Quruvchilar mavzelari, Eski Sergeli, Sanoat zonasini qamrab oladi. Shimoliy gʻarbdan Toshkent viloyatining Zangiota, janubi-sharqdan Yangiyoʻl tumanlari bilan chegaradosh. Maydoni 5,19 ming ga, shu jumladan, koʻkalamzor yerlar 0,347 ming ga. Aholisi 154,4 ming kishi (2004). Mahallalar va uyjoy shirkatlari soni 33 ta boʻlib, 14 ta mavze va Yoʻldosh (Sputnik) shaharchasidagi (1966-yilda tashkil etilgan) 17 ta kichik mavzedan iborat. Koʻchalar soni 147 ta. Asosiy magistrallari: Toshkent avtomobil halqa yoʻlining janubiy qismi, Yangi Sergeli, Choshtepa, S. Tolipov, Qipchoq koʻchasi; Toshkent— Angren temir yoʻl ham tuman hududidan oʻtadi.
Sergeli tumanida 1101 korxona boʻlib, shulardan 167 tasi yirik, 252 tasi kichik va boshqa korxonalardir. 330 ta sanoat korxonasida: mebel, ikkilamchi qora va rangli metall, porshen, gidroskopik paxta, asfalt, rezina va plastmassa buyumlari, yogʻochni qayta ishlash, charm va boshqa mahsulotlar ishlab chiqariladi. "Fayz" xolding kompaniyasi, "Mebel" korxonasi, aviatsiya taʼmirlash zavodi, "Novator" (traktor porshenlari), "BarakatAlfa" (gidroskopik paxta), "Green world" (bolalar oziq-ovqati, meva sharbatlari), Toshkent temir yoʻl masofasi (konteynerlar joʻnatadi) korxonalari, Quyoshdan himoyalash buyumlari zavodi (plastmassa romlar va boshqalar), "Toshkent" xalqaro aeroporti, Sergeli aviaotryadlari, 3 avtokombinat, "RAF" avtokorxonasi (yoʻlovchilarga kichik avtobusda xizmat koʻrsatiladi), 4, 12avtobus saroylari mavjud. Shuningdek, 973 ta tadbirkor faoliyat koʻrsatadi. Tumanda 27 umumiy taʼlim maktabi, 5 ta maktabdan tashqari taʼlim markazi, 6 kasb-hunar kolleji, 2 bolalar sport maktabi bor. Sogʻliqni saqlash sistemasida 491 oʻrinli 3 ta shahar kasalxonasi, 5 poliklinika, tugʻruqxona, teri tanosil kasalliklari dispanseri, 33 dorixona aholiga xizmat koʻrsatadi. St.da Oʻzbekiston Respublikasi tashqi iqtisodiyot milliy banki, Sanoat qurilish banki, "Asakabank", Uy-joy jamgʻarma banki, Xalq banki boʻlimlari mavjud. Shahardagi eng yirik savdo majmualaridan Sergeli dehqon bozori, "Avtomakon" bozori, Poytaxt Sergeli savdo markazi ishlab turibdi. 8 kutubxona, 3 madaniyat uyi, Usmon Nosir va Yangi Sergeli madaniyat va istirohat bogʻlari, musiqa maktabi bor. 106 sport inshooti, shu jumladan, stadion, 5 suzish havzasi, 43 sport zali, 51 sport maydonchasi, 4 sogʻlomlashtirish sport majmuasi mavjud.
Tumanda qurilish ishlari, asosan, Toshkent zilzilasi (1966-yil)dan keyin boshlangan boʻlib, 1 va 2 qavatli yogʻoch uylar qurilgan. Sergeli turar joy dahasidagi 4 va 9 qavatli binolar 1980— 90 yillarda qad koʻtargan. St. turar joy fondining umumiy foydali maydoni 2718,5 ming m2 (2004).
Tumanning asosiy yoʻnalishi — umumshahar markazi bilan bogʻlaydigan Yangi Sergeli koʻchasi. Tuman hududida Choshtepa va Noʻgʻayqoʻrgʻon arxeol. yodgorliklari bor.
Radikal terapiya
Radiatsiya terapiyasi yoki radioterapiya, koʻpincha qisqartirilgan RT, RTx yoki XRT, odatda saraton kasalligini davolashning bir qismi sifatida malign hujayralarni nazorat qilish yoki oʻldirish uchun taqdim etiladigan va odatda chiziqli tezlatgich bilan taʼminlangan ionlashtiruvchi nurlanishdan foydalanadigan terapiyadir. Radiatsiya terapiyasi saratonning bir qator turlarida, agar ular tananing bir qismida lokalizatsiya qilingan boʻlsa, shifo berishi mumkin. Bundan tashqari, birlamchi xavfli oʻsmani (masalan, koʻkrak bezi saratonining dastlabki bosqichlarida) olib tashlash uchun operatsiyadan keyin oʻsmaning qaytalanishini oldini olish uchun yordamchi terapiyaning bir qismi sifatida ham foydalanish mumkin. Radiatsiya terapiyasi kimyoterapiya bilan sinergikdir va sezgir saraton kasalliklarida kimyoterapiyadan oldin, davomida va undan keyin qoʻllaniladi. Onkologiyaning radiatsiya terapiyasi bilan bogʻliq kichik ixtisosligi radiatsiya onkologiyasi deb ataladi. Ushbu kichik mutaxassislik boʻyicha ishlaydigan shifokor radiatsiya onkologidir.
Radiatsiya terapiyasi odatda saraton oʻsimtasiga qoʻllaniladi, chunki uning hujayra oʻsishini nazorat qilish qobiliyati. Ionlashtiruvchi nurlanish saraton toʻqimalarining DNKsini zararlash orqali hujayra oʻlimiga olib keladi. Oddiy toʻqimalarni (masalan, oʻsimtani davolash uchun nurlanish oʻtishi kerak boʻlgan teri yoki organlar) saqlab qolish uchun shaklli nurlanish nurlari oʻsimta bilan kesishish uchun bir necha taʼsir burchaklaridan yoʻnaltiriladi va bu yerda atrofdagi sogʻlom toʻqimalarga qaraganda ancha kattaroq soʻrilgan dozani taʼminlaydi. . Oʻsimtaning oʻzidan tashqari, agar ular oʻsimta bilan klinik yoki rentgenologik aloqada boʻlsa yoki subklinik malign tarqalish xavfi mavjud boʻlsa, radiatsiya maydonlari drenajlovchi limfa tugunlarini ham oʻz ichiga olishi mumkin. Kundalik oʻrnatish va ichki oʻsimta harakatida noaniqliklarni taʼminlash uchun oʻsimta atrofidagi normal toʻqimalarning chegarasini kiritish kerak. Ushbu noaniqliklar ichki harakat (masalan, nafas olish va siydik pufagini toʻldirish) va oʻsimta holatiga nisbatan tashqi teri belgilarining harakati tufayli yuzaga kelishi mumkin.
Radiatsiya onkologiyasi radiatsiyani tayinlash bilan shugʻullanadigan tibbiy mutaxassislik boʻlib, radiologiyadan, tibbiy tasvirlash va diagnostikada nurlanishdan foydalanishdan farq qiladi. Radiatsiya radiatsiya onkologi tomonidan davolash maqsadida („davolovchi“) yoki yordamchi terapiya uchun buyurilishi mumkin. Bundan tashqari, u palliativ davolash sifatida (davolashning iloji boʻlmaganda va maqsad mahalliy kasalliklarni nazorat qilish yoki simptomatik yengillik boʻlgan hollarda) yoki terapevtik davolash sifatida (terapiya omon qolish foydasiga ega va davolovchi boʻlishi mumkin) sifatida ham qoʻllanilishi mumkin. Bundan tashqari, radiatsiya terapiyasini jarrohlik, kimyoterapiya, gormon terapiyasi, immunoterapiya yoki toʻrttasining aralashmasi bilan birlashtirish odatiy holdir. Koʻpincha saraton turlarini qandaydir tarzda radiatsiya terapiyasi bilan davolash mumkin.
Davolashning aniq maqsadi (davolovchi, yordamchi, neoadjuvan terapevtik yoki palliativ) oʻsimta turiga, joylashishiga va bosqichiga, shuningdek bemorning umumiy sogʻligʻiga bogʻliq boʻladi. Tananing umumiy nurlanishi (TBI) — bu tanani suyak iligi transplantatsiyasini qabul qilishga tayyorlash uchun ishlatiladigan radiatsiya terapiyasi usuli. Radioaktiv manba davolash talab qilinadigan hududning ichiga yoki yoniga joylashtiriladigan brakiterapiya — bu koʻkrak, prostata va boshqa organlar saratonini davolash uchun protseduralar paytida sogʻlom toʻqimalarga taʼsir qilishni kamaytiradigan radiatsiya terapiyasining yana bir shakli. Radiatsiya terapiyasi xavfli boʻlmagan holatlarda, masalan, trigeminal nevralgiya, akustik nevromalar, qalqonsimon koʻzning ogʻir kasalliklari, pterigium, pigmentli villonodulyar sinovit va keloid chandiqlari oʻsishining oldini olish, tomirlar restenozi va heterotopik ossifikatsiyani davolashda bir nechta qoʻllaniladi. Zararli boʻlmagan sharoitlarda radiatsiya terapiyasidan foydalanish qisman radiatsiya taʼsiri ostida saraton xavfi haqida tashvishlanish bilan cheklanadi.
Saratonning radiatsiyaga javobi uning radiosensitivligi bilan tavsiflanadi. Yuqori radiosensitiv saraton hujayralari kam miqdorda nurlanish taʼsirida tezda nobud boʻladi. Bularga leykemiyalar, koʻpchilik lenfomalar va jinsiy hujayrali oʻsmalar kiradi. Epiteliya saratonining aksariyati faqat oʻrtacha darajada radiosensitivdir va sezilarli darajada yuqori nurlanish dozasini talab qiladi (60-70 Gy) radikal davolashga erishish. Baʼzi saraton turlari, ayniqsa, radiorezistentdir, yaʼni radikal davolashni ishlab chiqarish uchun klinik amaliyotda xavfsiz boʻlishi mumkin boʻlganidan ancha yuqori dozalar talab qilinadi. Buyrak hujayrali saratoni va melanoma odatda radiorezistent hisoblanadi, ammo radiatsiya terapiyasi metastatik melanomasi boʻlgan koʻplab bemorlar uchun hali ham palliativ variant hisoblanadi. Radiatsiya terapiyasini immunoterapiya bilan birlashtirish faol tadqiqot yoʻnalishi boʻlib, melanoma va boshqa saraton kasalliklari uchun vaʼda berdi.
NGC 3591
NGC 3591 Crater yulduz turkumidagi S0-a tipli galaktikadir.
Radikal terapiya
Muayyan oʻsimtaning radiosensitivligini, maʼlum darajada laboratoriya oʻlchovi boʻlgan saratonning radiatsiyaviy „davolanishi“ dan haqiqiy klinik amaliyotda farqlash muhimdir. Misol uchun, leykemiya odatda radiatsiya terapiyasi bilan davolanmaydi, chunki ular tana orqali tarqaladi. Lenfoma tananing bir qismida lokalizatsiya qilingan boʻlsa, uni tubdan davolash mumkin. Xuddi shunday, koʻplab keng tarqalgan, oʻrtacha radioreaktiv oʻsmalar, agar ular erta bosqichda boʻlsa, radiatsiya terapiyasining shifobaxsh dozalari bilan muntazam davolanadi. Masalan, melanoma boʻlmagan teri saratoni, bosh va boʻyin saratoni, koʻkrak saratoni, kichik hujayrali boʻlmagan oʻpka saraton, bachadon boʻyni saratoni, anal saraton va prostata saratoni. Oligometastatik kasallikdan tashqari, metastatik saraton radiatsiya terapiyasi bilan davolanmaydi, chunki butun tanani davolash mumkin emas.
NGC 3591
Ushbu obyektni William Herschel 1786-yilda kashf etgan.
Radikal terapiya
Zamonaviy radiatsiya terapiyasi oʻsimta va uning atrofidagi normal tuzilmalarni aniqlash va kompleks radiatsiya davolash rejasini yaratish uchun dozani hisoblash uchun kompyuter tomografiyasiga tayanadi. Bemor davolash maydonlarini joylashtirishga rahbarlik qilish uchun kichik teri belgilarini oladi. Bemorning joylashuvi ushbu bosqichda juda muhim, chunki har bir davolanish paytida bemor bir xil holatda joylashtirilishi kerak. Shu maqsadda bemorning joylashishini aniqlash uchun koʻplab qurilmalar ishlab chiqilgan, jumladan, bemorga qolipga solinadigan niqoblar va yostiqlar. Tasvirga asoslangan radiatsiya terapiyasi har bir davolash seansining pozitsiyali xatolarini tuzatish uchun tasvirlashdan foydalanadigan usuldir.
Oʻsimtaning radiatsiya terapiyasiga javobi ham uning hajmiga bogʻliq. Murakkab radiobiologiya tufayli juda katta oʻsmalar kichikroq oʻsmalarga yoki mikroskopik kasalliklarga qaraganda nurlanishga kamroq javob beradi. Ushbu taʼsirni bartaraf etish uchun turli strategiyalar qoʻllaniladi. Eng keng tarqalgan usul — bu radiatsiya terapiyasidan oldin jarrohlik rezektsiya. Bu koʻpincha koʻkrak bezi saratonini davolashda keng lokal eksizyon yoki mastektomiya va keyin adjuvan radiatsiya terapiyasida kuzatiladi. Yana bir usul — radikal radiatsiya terapiyasidan oldin neoadjuvan kimyoterapiya bilan oʻsimtani qisqartirishdir. Uchinchi usul — radiatsiya terapiyasi kursi davomida maʼlum dori-darmonlarni berish orqali saratonning radiosensitivligini oshirish. Radiosensibilizatsiya qiluvchi dorilarga sisplatin, nimorazol va setuksimab kiradi.
NGC 3591
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Radikal terapiya
= Yon effektlar = Radiatsion terapiya oʻz-oʻzidan ogʻriqsizdir. Koʻpgina past dozali palliativ muolajalar (masalan, suyak metastazlariga radiatsiya terapiyasi) minimal yoki umuman nojoʻya taʼsirlarni keltirib chiqaradi, ammo davolanishdan keyingi kunlarda davolangan hududdagi nervlarni siqib chiqaradigan shish tufayli qisqa muddatli ogʻriq kuchayishi mumkin. Yuqori dozalar davolash paytida (oʻtkir nojoʻya taʼsirlar), davolashdan keyingi oylar yoki yillarda (uzoq muddatli nojoʻya taʼsirlar) yoki qayta davolashdan keyin (kümülatif nojoʻya taʼsirlar) turli xil yon taʼsirlarni keltirib chiqarishi mumkin. Nojoʻya taʼsirlarning tabiati, zoʻravonligi va uzoq davom etishi nurlanishni qabul qiladigan organlarga, davolanishning oʻziga (radiatsiya turi, dozasi, fraksiyasi, bir vaqtda kemoterapiya) va bemorga bogʻliq.
Aksariyat nojoʻya taʼsirlar oldindan taxmin qilinadi va kutiladi. Radiatsiyadan kelib chiqadigan nojoʻya taʼsirlar odatda bemor tanasining davolanayotgan sohasi bilan chegaralanadi. Yon taʼsiri dozaga bogʻliq; masalan, bosh va boʻyin nurlanishining yuqori dozalari yurak-qon tomir asoratlari, qalqonsimon bez disfunksiyasi va gipofiz oʻqi disfunksiyasi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin. Zamonaviy radiatsiya terapiyasi nojoʻya taʼsirlarni minimal darajaga kamaytirishga va bemorga muqarrar boʻlgan nojoʻya taʼsirlarni tushunishga va ularni bartaraf etishga yordam beradi.
Xabar qilingan asosiy yon taʼsirlar charchoq va terining tirnash xususiyati, masalan, engil va oʻrtacha quyosh yonishi. Charchoq koʻpincha davolanish kursining oʻrtasida paydo boʻladi va davolanish tugaganidan soʻng bir necha hafta davom etishi mumkin. Tirnashgan teri shifo beradi, biroq avvalgidek elastik boʻlmasligi mumkin.
Kechki yon taʼsiri
Kechki nojoʻya taʼsirlar davolanishdan bir necha oy yoki yillar oʻtgach paydo boʻladi hamda asosan davolangan hudud bilan chegaralanadi. Ular koʻpincha qon tomirlari va biriktiruvchi toʻqima hujayralarining shikastlanishiga bogʻliq boʻladi. Koʻpgina kech taʼsirlar davolashni kichikroq qismlarga boʻlish orqali kamayadi.
thumb| Radiatsion sistit gistopatologiyasi, shu jumladan atipik stromal hujayralar („radiatsion fibroblastlar“)
Reproduksiyaga taʼsiri
Urugʻlantirishdan keyingi dastlabki ikki hafta ichida radiatsiya terapiyasi oʻlimga olib keladi, ammo teratogen emas. Homiladorlik paytida nurlanishning yuqori dozalari anomaliyalarga, oʻsishning buzilishiga va aqliy zaiflikka olib keladi, shuningdek, naslda bolalik davridagi leykemiya va boshqa oʻsmalar xavfi ortishi mumkin.
Ilgari radiatsiya terapiyasidan oʻtgan erkaklarda, terapiyadan keyin homilador boʻlgan bolalarda genetik nuqsonlar yoki tugʻma nuqsonlar koʻpaymagan koʻrinadi. Biroq, yordamchi reproduktiv texnologiyalar va mikromanipulyatsiya usullaridan foydalanish bu xavfni oshirishi mumkin.
Gipofiz tizimiga taʼsiri
Gipopituitarizm odatda sellar va parasellar neoplazmalar, ekstrasellar miya oʻsmalari, bosh va boʻyin oʻsmalari uchun radiatsiya terapiyasidan soʻng va tizimli malign oʻsimtalar uchun butun tanani nurlantirishdan keyin rivojlanadi. Bolalik saratoni bilan davolangan bolalarning 40-50 foizi endokrin nojoʻya taʼsirlarni rivojlantiradi. Radiatsiyadan kelib chiqqan gipopituitarizm asosan oʻsish gormoni va gonadal gormonlarga taʼsir qiladi. Bundan farqli oʻlaroq, adrenokortikotrofik gormon (ACTH) va qalqonsimon stimulyator gormoni (TSH) etishmovchiligi radiatsiyadan kelib chiqqan gipopituitarizm bilan kasallangan odamlar orasida eng kam uchraydi. Prolaktin sekretsiyasining oʻzgarishi odatda engil boʻladi va radiatsiya natijasida vazopressin etishmovchiligi juda kam uchraydi.
Radiatsiya terapiyasining baxtsiz hodisalari
Bemorlarga radiatsiya terapiyasining tasodifiy haddan tashqari taʼsir qilish xavfini minimallashtirish uchun qatʼiy tartib-qoidalar mavjud. Biroq, xatolar vaqti-vaqti bilan sodir boʻladi; masalan, radiatsiya terapiyasi apparati Therac-25 1985-1987 yillar oraligʻida kamida oltita baxtsiz hodisa uchun javobgar boʻlgan, bu yerda bemorlarga belgilangan dozadan yuz baravargacha berilgan; Ikki kishi toʻgʻridan-toʻgʻri radiatsiya dozasini oshirib yuborish natijasida halok boʻldi. 2005-yildan 2010-yilgacha Missuri shtatidagi shifoxona besh yil davomida 76 bemorni (koʻpchiligi miya saratoni bilan ogʻrigan) haddan tashqari taʼsir qildi, chunki yangi radiatsiya uskunalari notoʻgʻri oʻrnatilgan.
Tibbiy xatolar juda kam boʻlsa-da, radiatsiya onkologlari, tibbiy fiziklar va radiatsiya terapiyasini davolash guruhining boshqa aʼzolari ularni bartaraf etish ustida ishlamoqda. ASTRO „Target Safely“ deb nomlangan xavfsizlik tashabbusini ishga tushirdi, u boshqa narsalar qatori, shifokorlar har bir xatodan saboq olishlari va ularning oldini olishlari uchun butun mamlakat boʻylab xatolarni qayd etishga qaratilgan. ASTRO, shuningdek, har bir davolanish imkon qadar xavfsiz boʻlishini taʼminlash uchun bemorlar shifokorlariga radiatsiya xavfsizligi haqida soʻrashlari uchun savollar roʻyxatini eʼlon qiladi.
= Saraton boʻlmagan kasalliklarda foydalanish = thumb| Qoʻrgʻoshin qalqoni kesilgan holda, qoʻl yuzasidagi radioterapiya portalining dastaning koʻz koʻrinishi. Radiatsiya terapiyasi Dupuytren kasalligi va Ledderhose kasalligining dastlabki bosqichini davolash uchun ishlatiladi. Dupuytren kasalligi tugunlar va kordlar bosqichida yoki barmoqlar 10 darajadan past boʻlgan minimal deformatsiya bosqichida boʻlsa, kasallikning keyingi rivojlanishini oldini olish uchun radiatsiya terapiyasi qoʻllaniladi. Baʼzi hollarda kasallikning davom etishini oldini olish uchun jarrohlikdan keyin radiatsiya terapiyasi ham qoʻllaniladi. Kam nurlanish dozalari odatda 5 kun davomida 3 ta kulrang nurlanishdan foydalaniladi, 3 oylik tanaffusdan soʻng 5 kunlik 3 ta kulrang nurlanishning yana bir bosqichi.
Harakat mexanizmi
Radiatsiya terapiyasi saraton hujayralarining DNKsiga zarar etkazish orqali ishlaydi va ularning mitotik falokatga olib kelishi mumkin. Bu DNKning shikastlanishi ikki turdagi energiyadan biri, foton yoki zaryadlangan zarracha tufayli yuzaga keladi. Bu zarar DNK zanjirini tashkil etuvchi atomlarning bevosita yoki bilvosita ionlanishidir. Bilvosita ionlanish suvning ionlanishi natijasida erkin radikallarni, xususan gidroksil radikallarini hosil qiladi va keyinchalik DNKga zarar etkazadi.
Foton terapiyasida radiatsiya taʼsirining aksariyati erkin radikallar orqali amalga oshiriladi. Hujayralar bir zanjirli DNK shikastlanishini va ikki zanjirli DNK shikastlanishini tiklash mexanizmlariga ega. Biroq, ikki zanjirli DNK uzilishlarini tuzatish ancha qiyin boʻlib, dramatik xromosoma anomaliyalari va genetik oʻchirishga olib kelishi mumkin. Ikki zanjirli uzilishlarni maqsad qilib qoʻyish hujayralarning hujayra oʻlimiga duchor boʻlish ehtimolini oshiradi. Saraton hujayralari odatda kamroq tabaqalangan va ildiz hujayralariga oʻxshash; ular sogʻlom tabaqalashtirilgan hujayralarga qaraganda koʻproq koʻpayadi va oʻlimga olib keladigan zararni tiklash qobiliyatining pasayishiga ega. Bir zanjirli DNK shikastlanishi keyinchalik hujayra boʻlinishi orqali oʻtadi; saraton hujayralarining DNKsiga zarar toʻplanib, ularning nobud boʻlishiga yoki sekinroq koʻpayishiga olib keladi.
Fotonli radiatsiya terapiyasining asosiy cheklovlaridan biri qattiq oʻsmalarning hujayralarida kislorod etishmasligidir. Qattiq oʻsmalar qon taʼminotidan oshib ketishi mumkin, bu esa gipoksiya deb nomlanuvchi kam kislorodli holatni keltirib chiqarishi mumkin. Kislorod kuchli radiosensibilizator boʻlib, DNKga zarar etkazuvchi erkin radikallarni hosil qilish orqali nurlanishning maʼlum dozasi samaradorligini oshiradi. Gipoksik muhitdagi oʻsimta hujayralari normal kislorodli muhitga qaraganda radiatsiya shikastlanishiga 2-3 baravar koʻproq chidamli boʻlishi mumkin. Gipoksiyani engish uchun koʻplab tadqiqotlar, jumladan, yuqori bosimli kislorodli tanklardan foydalanish, gipertermiya terapiyasi (oʻsimta joyiga qon tomirlarini kengaytiradigan issiqlik terapiyasi), kislorodni koʻpaytiruvchi qon oʻrnini bosuvchi moddalar, misonidazol va metronidazol kabi gipoksik hujayrali radiosensibilizatsiya qiluvchi dorilar va gipoksik sitotoksinlar (toʻqimalar zaharlari), masalan, tirapazamin. Hozirgi vaqtda yangi tadqiqot yondashuvlari oʻrganilmoqda, jumladan trans natriy krocetinat kabi kislorod diffuziyasini kuchaytiruvchi birikmani radiosensibilizator sifatida ishlatish boʻyicha klinik va klinik tadqiqotlar.