cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Daril Dayk
Biografiyasi
2018 yilda Dieke Virjiniya universitetiga oʻqishga kirdi va Milliy kollej atletika assotsiatsiyasida universitet futbol jamoasida oʻynay boshlagan. Yosh futbolchi 2019-yilgi mavsumda yarim finalda „dubl“ qayd etgan. Milliy chempionat finalida Jorjtaun Hoyas hisobni tenglashtirdi va oʻyinni qoʻshimcha vaqtga yoʻlladi, ammo „Virjiniya Kavalersi“ penaltilar seriyasida magʻlub boʻldi. Jamoasi magʻlub boʻlganiga qaramay, Dik kollej kubogining eng yaxshi hujumkor futbolchisi deb topildi.
2018-yilda futbolchi Premer Rivojlanish Ligasida OKS Energy U23 jamoasida ham toʻp surgan.
Jamoalardagi faoliyati
Ikkinchi kursdan keyin universitetni tark etib, 2020-yil 7-yanvarda Dik „Generation adidas“ dasturi doirasida MLS bilan shartnoma tuzdi.
2022 yil 1 yanvarda Dik Angliya chempionatining „Vest Bromvich“ klubiga oʻtdi va 4,5 yillik shartnoma imzoladi. „MLS“ manbasiga koʻra, transfer narxi 9,5 million dollardan sal kam boʻlgan, shuningdek, ish faoliyatini ragʻbatlantirish va potentsial sotuv summasining 20 foizini oʻz ichiga olgan. U „Albion“ uchun debyutini 15-yanvar kuni „Queens Park Rangers“ga qarshi oʻtkazdi va ikkinchi boʻlimda Mett Fillipsning oʻrniga maydonga tushdi. 22-yanvar kuni „Peterboro United“ga qarshi oʻyinda u mushaklaridan jarohat oldi, natijada u sakkiz hafta muddatga safdan chiqdi. 10-mart kuni futbolchi toʻliq mashgʻulotlarga qaytdi.
Salibchilarning davlatlari
Levant
Birinchi salib yurishidan so'ng to'rtta salibchilar davlati tashkil etilgan edi:
Bolqon
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1d/LatinEmpire2.png/350px-LatinEmpire2.png|right|thumb|350x350px| [[Lotin imperiyasi va unga vassal hududlar, taxminan 1204-yil.]] To'rtinchi salib yurishidan keyin Vizantiya imperiyasining hududlari ko'plab davlatlarga bo'linib ketadi. Shundan so'ng "Frankokratiya" (Φραγκοκρατία) davri boshlanadi:
Saloniki va Lotin imperiyasi 1261 yilda Vizantiyaliklar tomonidan qayta bosib olinadi. Biroq, Afina va Peloponnes XV asrgacha salibchilar qo'lida qoladi. Keyinchalik Usmonlilar qo'liga o'tadi.
Bürzünbül
Bürzünbül (shuningdek Burzunbül, Burzumbul’ va Burzunbyul’) Ozarboyjonning Munitsipalitetda Yardimli tumani qishlogʻi. Umumiy aholi soni 1,070.
Cho Yong-hyung
Cho Yong-Hyung (1983-yil 3-noyabrda tugʻilgan) — janubiy koreyalik futbolchi. U oʻzining ampula tanlamasligi bilan mashhur, chunki u maydonning har ikki tomonida toʻliq harakat qila oladi.
Cho Yong-Hyung K-ligada oʻzining pozitsiasini munosib himoya qila olishi va hujumlarni tashkil etish bilan maqtovga sazovor. Cho Xong Myung-Bo vorisi sifatida qabul qilingan. Janubiy Koreyaning toʻrtta futbol boʻyicha jahon chempionatida ishtirok etgan afsonaviy markaziy yarim himoyachisi.
K-liga
Cho 2005-yilgi mavsumda Bucheon SK safida debyut qilgan, oʻshanda u muvaffaqiyatli mavsumdan soʻng K-liganing eng yaxshi XI tarkibiga kiritilgan. 2006-yilgi mavsumda u Jeju Unitedga oʻtgandan soʻng klubda oʻzining eng yaxshi oʻyinlarini koʻrsatgan. 2007-yilda u chempionatdagi gʻalabalar boʻyicha K-liganing eng muvaffaqiyatli klubi boʻlgan Seongnam Ilhwa Chunmada bir mavsum ijara asosida oʻtkazgan va 2008-yilgi mavsumda Jeju Unitedga qaytgan va xozir ham klub esafida oʻynashda davom etmoqda.
Premier-liga
2010-yilda Yevropaning Choga qiziqishi ortgani taʼkidlangan. Angliya premer-ligasining " Aston Villa ", „Fulxem“ va "Nyukasl United" klublari unga qiziqish bildirishgan va 2010-yilning yozida jahon chempionatidan soʻng uni oʻz jamoalariga qoʻshib olishni reja qilishgan.
Qatar Yulduzlar Ligasi
Cho 2010-yilgi jahon chempionati tugaganidan so‘ng Qatar Yulduzlar ligasiga „Al-Rayyan“ sport klubi bilan 2 yillik shartnoma imzolagan. Cho 2011—2012-yilgi mavsum oxirigacha oʻynashi kerak edi. 2011—2012-yilgi mavsum tugaganidan soʻng, Cho shartnomani yana bir yilga uzaytirgan, bu esa uni Qatar klubida 2012—2013-yilgi mavsum oxirigacha qolishini taʼminlagan.
Xalqaro faoliyati
Cho Janubiy Koreya terma jamoasi safida ilk bor 2008-yilning 30-yanvarida Chiliga qarshi oʻyinda maydonga tushgan. Cho 2010-yilgi Sharqiy Osiyo futbol chempionatida eng yaxshi himoyachi deb topilgan. 2010-yilda Janubiy Afrikada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha jahon chempionatida Janubiy Koreya terma jamoasi safida oʻynagan.
Shahsiy
K-liganing eng yaxshi oʻyinchisi : 2005-yilSharqiy Osiyo futbol chempionatining eng yaxshi himoyachisi: 2010-yil
Jamoa unvonlari
Al Rayyan: Shayx Jassim kubogi : 2012, 2013
Qatar valiahd shahzodasi kubogi : 2012-yil
Qatar Amir kubogi : 2011, 2013
Chantal de Ridder
Chantal Alida Maria de Ridder (1989-yil 19-yanvarda tugʻilgan) — gollandiyalik futbol hujumchisi, BeNe League klubi AFC Ayaks hamda Gollandiyaning ayollar futbol milliy terma jamoasida oʻynaydi.
Jamoalardagi faoliyati
2013-yilning yanvarida Ayaks bilan shartnoma imzolashdan oldin De Ridder oxirgi marta Germaniya Bundesligasining Turbine Potsdam jamoasida oʻynagan. U ilgari Niderlandiya Erediviziyasida ishtirok etib, Ter Lide va AZ bilan toʻrtta chempionlikni qoʻlga kiritgan. U Turbin uchun birinchi golini 10-0 2011-12 Chempionlar ligasida Glazgo Sitiga qarshi uydagi gʻalabada kiritdi.
2011-yil dekabr oyida tizzasidan olgan uzoq muddatli jarohati tufayli u Bundesligada atigi ettita oʻyinda maydonga tushdi. U 2013-yil yanvar oyida Potsdamni tark etdi va Gollandiyaga qaytib ketdi, u koʻproq oʻyin amaliyotiga ega boʻlishni va UEFA Ayollar Yevro-2013 oldidan Gollandiya jamoasiga qaytishni niyat qildi.
Koʻp xalqlar Chantal de Ridderning etnik kelib chiqishi, millati, ajdodlari va irqi nima ekanligini bilishni xohlashadi? Keling, tekshirib koʻramiz! IMDb va Vikipediya jamoat manbasiga koʻra, Chantal de Ridderning millati nomaʼlum. Ushbu maqolada Chantal de Ridderning dini va siyosiy qarashlarini yangilaymiz. Iltimos, maqolani bir necha kundan keyin yana tekshiring.
Terma jamoa
U Gollandiya terma jamoasi a'zosi bo'lgan va 2007-yil 29-iyulda Shimoliy Koreyaga qarshi o'yinda debyut qilganidan keyin 2009-yilgi Evropa chempionatida o'ynagan.
2013-yil iyun oyida milliy terma jamoa bosh murabbiyi Rojer Reijners Shvetsiyada bo'lib o'tadigan UEFA Ayollar o'rtasidagi Yevro-2013 uchun Niderlandiya terma jamoasiga De Ridderni tanladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Ikki modul
Matematikada R halqasi ustidagi chap (mos ravishda oʻng) moduli M qoʻsh moduli nuqta oʻng (mos ravishda chap) modul tuzilishi bilan M dan R gacha boʻlgan modul gomomorfizmlari toʻplamidir. Ikkilamchi modul odatda M ∗ yoki HomR(M, R) bilan belgilanadi.
Agar tayanch halqa R maydon boʻlsa, u holda dual modul dual vektor fazosi boʻladi.
Har bir modul oʻzining dualining dualiga (dual dual deb ataladi) kanonik omomorfizmga ega. Refleksiv modul, kanonik homomorfizm izomorfizm boʻlgan moduldir. Burilishsiz modul kanonik homomorfizm inʼektsion boʻlgan modul boʻladi.
Misol : Agar  — kommutativ halqa k ustidagi Hopf algebrasi A bilan ifodalangan chekli kommutativ guruh sxemasi, keyin esa Cartier dual G^Dbilan ifodalanadi. A ning dual k -modulining Spec hisoblanadi.
Haftteppa
Hafteppa (Ҳафттеппа)  — Tojikiston Respublikasining Hisor tumani, Oriyon shahariga qarashli daha. Dahadan shahar markazigacha 5 km, tuman markaziga 32 km.
Aholisi
Aholisi — 1454 kishi.
Venetsiya lagunasi
Venetsiya lagunasi (Laguna di Venezia ; Venetian) Adriatika dengizining yopiq koʻrfazi boʻlib, Italiyaning shimolida, Venetsiya shahriyaqinida joylashgan. Uning nomi italyan va venetsiya tillarida, Laguna Veneta — lotincha lacus qarindoshi, „koʻl“ —, lagunachada shoʻr, yopiq, sayoz suv havzasi maʼnolarini bildiradi.
Joylashuv
left|thumb| Venetsiya lagunasi left|thumb| Torcello oroli Lagundan past suv oqimi vaqtida koʻrinadi Venetsiya lagunasi shimolda Sile daryosidan janubda Brentagacha choʻzilgan boʻlib, uning maydoni taxminan 212 kv milni tashkil etadi. Bu Venetsiyaning oʻzi va koʻplab kichik orollarni oʻz ichiga olgan. Uning hududidagi orollar 8% atrofida. Taxminan 11% doimiy ravishda ochiq suv havzalari bilan qoplanadi. Lagun Oʻrta yer dengizi havzasidagi eng katta botqoq yerdir.
Adriatika dengizi bilan birgalikda uchta kirish yoʻli bilan bogʻlangan: Lido, Malamokko va Chioggia. Keng va yopiq dengizning oxirida joylashgan laguna suv sathining yuqori oʻzgarishikuzatiladi. Eng ekstremali acqua alta deb nomlanuvchi bahorgi toʻlqinlardir. Venetsiyaning katta qismini muntazam ravishda suv bosadigan joylar tashkil etadi (italyancha „yuqori suv“).
Yaykın, Çan
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Venetsiya lagunasi
Rivojlanish
Venetsiya lagunasi Rim davrida Ravenna shimolidan Triestegacha choʻzilgan estuar lagunalaridan iborat tizimlarni oʻz ichiga olgan. VI asrda Lagun bosqinchilardan (asosan xunlar) qochgan, rimlashgan odamlarga xavfsizlikni taʼminlagan. Keyinchalik u Venetsiya Respublikasi va uning dengiz imperiyasining oʻsishi uchun tabiiy himoyalangan sharoitlarni yaratdi. U hali ham dengiz porti, shuningdek, cheklangan miqdordagi ovchilik va baliq yetishtirishning yangi sanoati uchun asos boʻlib xizmat qiladi. thumb| Yuqoridan Venetsiya lagunasi
Yaykın, Çan
Yaykin—Turkiyaning Chanoqqalʼa viloyatining Chan tumaniga qarasli qishloq.
Venetsiya lagunasi
Orollar
thumb| Venetsiya lagun orollari Venetsiya lagunasi asosan Venetsiya Metropolitan shahri tarkibiga kiradi, ammo janubi-gʻarbiy hudud Padova provinsiyasining bir qismidir.
Qaraağac (Sabirabad)
Qaraağac (shuningdek, Karaagach, Karagach, Kara-Ogatch va Yakha-Kara-Agach) — Ozarbayjonning Sabirabad tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 2,080 kishi istiqomat qiladi.
Venetsiya lagunasi
Orollar
Maydoni boʻyicha eng katta orollar yoki arxipelaglar, qirgʻoqboʻyi qayta tiklangan yerlar va qirgʻoq toʻsiqlari plyajlari bundan mustasno:
Katta quyosh pechi
Katta quyosh pechi Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Materialshunoslik institutiga qarashli Katta quyosh pechi Toshkent viloyati Parkent tumanida joylashgan maxsus ilmiy inshoot hisoblanadi. Tekin yonilgʻi hisoblangan quyosh energiyasida foylananish texnologiyasi va shu turdagi texnologik inshootlarni qurish tarixidagi katta yangiliklar biri xisoblanadigan (Oʻzbekistonda) ushbu Katta quyosh pechi Materialshunoslik institutini tadqiqotlarida va ilmiy jarayonlarida qoʻllanadi. Qurilmaning umumiy quvvati 1000 kvt ega, qattiq jisimlarni sintezlash jarajonlari va quyosh nuri orqali qizdirish va ishlov berish ishlari olib boriladi.
Inshoot haqida batafsil
Bunday turdagi pechlardan yana Frasiyada davlatida bor, lekin Oʻzbekistondagi Katta quyosh pechi Fransiyadagidan bir muncha farq qiladi. Qurilmani kulolchilikda ishlatish va kulotchilik buyumlarini sintezlash jarayonini avtomatik boshqarish va bir tizim sifatida ishlash imkoniyatini beradi. Katta quyosh pechidan foydalanish uslublariga muofiq, unda qoʻllanadigan uslub radiatsion qizdirish orqali amalga oshiriladi. Konsentratsiyalangan yorugʻlik oqimining markazga yoʻnaltirilishi orqali buyumlarni juda katta haroratgacha isitish imkonini beradi. Yangi texnologiyalardan samarali foydalanish va ularning foydalilik xususiyatlarini oshirish kabi muhim omillar asosida ishlatiladigan Katta quyosh pechi juda katta samara beradi. Shu kabi samarali ishlash uslublarini qoʻllash orqali geliomaterialshunoslikda yana yangi ishlash yoʻllarini yaratishga olib keladi. Bunday turdagi yangi uslublar orqali quyosh nurlarini kompazitsion oqimlarini qoʻllash va shu orqali yangi chidamli materiallarni yaratishdan iboratdir. Materialsozlik institutiga qarashli yana boshqa inshootlar Katta quyosh pechi atrofida joylashgan, bular yaxlit biz majmua sifatida qurilgan hisoblanadi. Elektr energiyasini tejash maqsadlarini ancha osonlashtiradigan pech, hech qanda miqdoda elektr energiyasini istemol qilmaydi, faqat quyosh nurlarinig toʻgʻrida toʻgʻri kelgan nurlari hisobiga ishlaydi. Moddalarning radiatsion xossalarini va unga aloqador fizikaviy jixatlarini oʻrganishda qurilma juda ham katta xizmat koʻrsatadi. Katta quyosh pechini ishlash tizimini yosh yetishib chiqayotgan kadrlarga oʻrgatish va shu sohadagi talabalarni ish jarayonlari bilan yanada yaqinroq tanishtirish maqsadida 2000-yilda Katta quyosh pechi bazasida oʻquv markazi tashkil etildi va unga tadqiqotchilar, aspirantlar, oliy oʻquv yurti talabalari jalb qilindi. Katta quyosh pechi Oʻzbekiston Respublikasi materialsozlik sanoatida ilmiy tadqiqotlar markazi sifatida juda ham muhim inshoot va qurilma sifatida juda katta ahamyatga ega hisoblanadi.
Tepeli, Patnos
Tepeli — Agʻri viloyati Patnos tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.
Geografiyasi
Qishloq Agʻri shahar markazining 94 km uzoqlikda joylashgan. Patnos shahar markazidan 14 km uzoqlikda.
Gorgon Meduza
Gorgon Meduza (aniqrogʻi, Medusa va Μέδουσα Μέδουσα - “himoyachi, xoʻjayin” ) - uchta Gorgon opa-singillarining eng mashhuri, yuzi ayolniki va sochi oʻrniga ilon. Uning nigohi odamni toshga aylantiradi. U Perseus tomonidan oʻldirilgan. Odisseyda (XI 634) eslatib oʻtilgan. Dengiz meduzasi yunon mifologiyasidan afsonaviy Meduza gorgonining harakatlanuvchi sochli ilonlariga oʻxshashligi sababli oʻz nomini oldi.
Meduzaning kelib chiqishi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/69/Perseo_of_Benvenuto_Cellini.jpg/200px-Perseo_of_Benvenuto_Cellini.jpg|thumb|267x267px| Gorgon boshi bilan “Perseus”; Benvenuto Cellini haykali Dengiz oqsoqolining kenja qizi Forki va Keto (boshqa versiyaga koʻra, Gorgon va Ketoning qizi ). Gorgonlarning yagona oʻlimi.
Meduzaning oʻlimi
Qirol Polidektes tomonidan Perseusga berilgan vazifalardan biri Gorgon Meduzani oʻldirish edi. Afina va Germes xudolari qahramonga yirtqich hayvon bilan kurashishga yordam berishdi. Ularning maslahatiga koʻra, jangga kirishdan oldin, u bashoratchi kampirlarni - kulrang opa-singillarni (ular ham Phorkids, gorgonlarning opa-singillari) ziyorat qildi, ularning bitta koʻzi va uchta tishi bor edi. Perseus ayyorlik bilan ulardan bir tish va koʻzni oʻgʻirladi va uni faqat qanotli sandal, sehrli sumka va koʻrinmas Hades qalpoq evaziga qaytarib berdi. Kulranglar Perseusga Gorgonlarga boradigan yoʻlni koʻrsatdilar. Germes unga oʻtkir kavisli pichoqni berdi. Ushbu sovgʻa bilan qurollangan Perseus Gorgonga yetib keldi. Qanotli sandallarda havoga koʻtarilib, u Afinaning sayqallangan mis qalqonidagi aksga qarab, Gorgonlarning uchta opa-singillaridan biri boʻlgan Meduzaning boshini kesib tashlashga muvaffaq boʻldi. Perseus koʻrinmas qalpoq yordamida Meduza opa-singillaridan yashirindi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/6b/Rubens_Medusa.jpeg/300px-Rubens_Medusa.jpeg|thumb|300x300px| “Meduza boshligʻi”, [[Piter Pauel Rubens|Rubens (1618)]] Ushbu duel paytida Meduza Poseydondan homilador edi. Meduzaning boshsiz tanasidan qon oqimi bilan uning bolalari Poseydondan - gigant Xrizaor (uch tanali Gerionning otasi va qanotli Pegas otlari chiqadi. Liviya qumlariga tushgan qon tomchilaridan zaharli ilonlar paydo boʻladi. Mahalliy afsonada aytilishicha, okeanga toʻkilgan qon oqimidan marjonlar paydo boʻlgan.
Afina Asklepiyga Gorgon Meduza tomirlaridan oqayotgan qonni berdi. Chap tomondan oqayotgan qon oʻlimga olib keladi va oʻng tomondan esa davo qoni oqqan, uni Asklepiy odamlarni qutqarish uchun ishlatgan.
Boshqa versiyaga koʻra, Meduza Gaia tomonidan tugʻilgan Gigantomachy davrida Afina tomonidan oʻldirilgan. Evhemerusning soʻzlariga koʻra, Afina uni oʻldirgan. Gorgonning chaqishiga taqlid qilib, Afina qoʻsh avlosni ixtiro qildi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/de/%D0%90%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0.jpg/220px-%D0%90%D1%84%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D0%B8%D0%B4%D0%B0.jpg|left|thumb| Jeyson tomonidan Oltin junning qazib olinishi tasvirlangan usta Andosidning amfora rasmi. Gorgon Meduza boshi bilan bezatilgan aegis kiygan Pallas Afina tasvirlangan parcha
Meduza boshi
Kesilgan holatda ham, gorgonning boshiga (yuziga) qarash tirik mavjudotlarni toshga aylantirish qobiliyatini saqlab qoldi. Perseus Medusa boshini Efiopiyani vayron qilish uchun Poseydon tomonidan yuborilgan ajdahoga oʻxshash dengiz yirtqich hayvoni (va Gorgonlarning onasi) Keto (Kito) bilan jangda ishlatgan. Meduzaning yuzini Ketoga koʻrsatib, Perseus uni toshga aylantirdi va Ketoga qurbon boʻlishga moʻljallangan qirollik qizi Andromedani qutqardi. Bundan oldin u Gorgonlar oroli yaqinidagi osmon togʻini qoʻllab-quvvatlovchi Atlanta titan toshga aylandi va u zamonaviy Marokashdagi Atlas togʻiga aylandi.
Keyinchalik Persey xuddi shunday tarzda Perseyning onasi Danani taʼqib qilayotgan qirol Polidektes va uning xizmatkorlarini toshboʻron qildi. Keyin Meduzaning boshi Afina aegiga (“Afina koʻkragiga” ) joylashtirilgan.
Pausaniasning soʻzlariga koʻra, uning boshi Argos yaqinidagi sopol tepalikda yotadi. Sikloplar Medusa boshini marmardan yasadilar va uni Argosdagi Kefis ibodatxonasiga oʻrnatdilar.
Izoh
Ratsionalistik talqinga koʻra, u qirol Forkning qizi boʻlgan va Tritonidlar koʻlida xalq ustidan hukmronlik qilgan, liviyaliklarni urushga olib kelgan, ammo tunda xoinlik bilan oʻldirilgan. Karfagenlik yozuvchi Prokl uni Liviya choʻlidan kelgan yovvoyi ayol deb ataydi. Boshqa talqinga koʻra, u hetero edi, Perseyga oshiq boʻlib, yoshligi va boyligini sarflagan.
Liviyadan kelgan hayvon gorgonini Aleksandr Mindskiy tasvirlagan.
Sanʼatda
Soch oʻrniga ilon va choʻchqa tishlari boʻlgan ayol sifatida tasvirlangan.
Alohida ikonografiyada - Perseusning qoʻlida yoki Afina va Zevs qalqoni yoki aegisidagi Meduzaning kesilgan boshi tasvirlari. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Mosaico_Medusa_y_estaciones_%28M.A.N._Madrid%29_02.jpg/220px-Mosaico_Medusa_y_estaciones_%28M.A.N._Madrid%29_02.jpg|thumb| Uyga kiraverishda gorgonion tasvirlangan qadimgi Rim zamin mozaikasi. Milliy arxeologiya muzeyi, [[Madrid]]
Gorgon meduzasining boshi timsol sifatida
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/78/Perseus_Hevelius.jpg/280px-Perseus_Hevelius.jpg|thumb|280x280px| [[Geveliy Yan|Heveliy atlasidagi Persey yulduz turkumining tasviri]]
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Vizantiya imperiyasi
thumb|290x290px Vizantiya imperiyasi yoki Sharqiy Rim imperiyasi (lotincha: Imperium Romanum; grekcha: Βασιλεία Ῥωμαίων) — Rim imperiyasi parchalangach, uning iqtisodiy jihatdan rivojlangan sharqiy qismida vujudga kelgan davlat (IV-XV asrlar). Eng ravnaq topgan davrida uning tarkibiga Bolqon yarim orolining katta qismi, Kichik Osiyo, Suriya, Falastin, Misr, Kirenaika, Mesopotamiyaning bir qismi, Gʻarbiy Armaniston va Gurjiston, Xersones, Qibris va Krit orollari kirgan.
Poytaxti — Konstantinopol shahri boʻlgan. Mamlakatning nomi Bosfor sohilidagi yunon polney — Vizantiyizmdan olingan. Aholisi — yunonlar, suryoniylar, qibtiylar, armanlar, gurjlar va boshqalardan iborat boʻlgan. Davlat tili IV-VI asrlarda lotin tili, keyinchalik yunon tili boʻlgan. Hunarmandchilik va savdo-sotiqning rivojlanish darajasi, shahar turmushining joʻshqinligi jihatidan oʻsha davrda Vizantiya Gʻarbiy Yevropa mamlakatlaridan ancha ilgarilab kettan edi. Arabiston, Qora dengiz boʻyi, Eron, Hindiston, Xitoy bilan savdo-sotiq bir oz koʻpaydi. Vizantiya geografik jihatdan qulay joylashganligi tufayli Sharq bilan Gʻarb oʻrtasida madaniy-iqtisodiy aloqalarning kuchayishiga sabab boʻlgan, siyosiy va harbiy markazga aylangan.
527-565-yillarda Imperator Yustinian I hukmronligi davrida maʼmuriy va huquqiy islohotlar oʻtkazilgan. Markaziy davlat mustahkamlangan va kuchli armiya vujudga keltirilgan. Bu esa Yustinianga 533-534-yillarda Shimoliy Afrikadagi vandallar davlatini, 555-yilda Italiyadagi ostgotlar qirolligini, janubiy-sharqiy Ispaniyani bosib olish imkonini bergan. 6-asrning soʻnggi oʻn yilligi va VII asr boshlarida ichki tanazzul va tashqi siyosatda muvaffaqiyatsizliklar roʻy berdi. Armiyada gʻalayon boshlandi, keng xalq ommasi unga qoʻshildi. VI asr oxiri VII asr boshlarida Vizantiya hududining anchagina qismini slavyanlar ishgʻol etgan. VII asrning 70-yillarida Vizantiyaning shimoliy-gʻarbiy chegarasida qadimiy bulgʻorlar davlati — Bulgʻoriston barpo boʻlgan.
636—642 yillarda arablar V.dan Suriya, Falastin, Yukrri Mesopotamiya va Misrni, 693— 698 yillarda Shimoliy Afrikadagi yerlarni tortib oldi. Italiyadagi langobardlar Vizantiya hududining anchagina qismini bosib oldi. VIII-IX asrlarda Vizantiya hududiga slavyanlar koʻchib kelishi munosabati bilan ulardagi hukmron jamoa munosabatlari taʼsirida erkin qishloq jamoalari mustahkamlandi. Biroq X asrda yirik yer egaligi kuchayib, Vizantiya shaharlari VII-IX asrlardagi tanazzuldan soʻng yana qad rostladi, savdo-hunarmandchilik uyushmalari vujudga keldi, davlat ularning faoliyatini qoʻllab-quvvatladi. X asr oʻrtalarida Vizantiya arablardan Yuqori Mesopotamiyani, Kichik Osiyo va Suriyaning bir qismini, Krit va Qibris orollarini qaytarib oldi. Armaniston va Gurjistonda Vizantiyaning taʼsiri kuchaydi. Vizantiya Gʻarbiy Bolgar podsholigini bosib oldi (1018-yil).
Talim
XII asr boshlaridan ichki tarqoqpik avj oldi, markaziy hokimiyat inqirozga yuz tutdi, chet ellik istilochilarning xuruji kuchaydi. Salib yurishi qatnashchilari Vizantiya hududining bir qismini bosib olib, Lotin imperiyasita asos soldilar. Shu bilan birga Vizantiya yerlarida mustaqil yunon davlatlari: Nikey, Trapezund imperiyalari, Epir davlati paydo boʻldi. 1261-yilda Nikey imperatori Mixail VIII Paleolog Vizantiya imperiyasini qayta tikladi. Paleologlar sulolasi (1261—1453) qaror topdi. Biroq Vizantiya oʻzining qad. qudratini tiklay olmadi. 1453-yilda Konstantinopol usmonli turklar tasarrufiga oʻtgan. XV asrning 60-yillari boshida Vizantiya imperiyasi barham topdi, uning hududi Usmonli turk imperiyasi tarkibiga kirdi. Vizantiya Rim, yunon va ellinizm anʼanalari taʼsirida vujudga kelgan oʻziga xos madaniyat markazi boʻlgan edi. Vizantiyada antik davr taʼlimi anʼanalari saqlanib qoldi va XII asrgacha maorif Yevropaning boshqa joylariga qaraganda yuqori saviyada edi. Boshlangʻich taʼlim (oʻqish va yozishni oʻrgatish) xususiy maktablarda 2—3 yil davomida amalga oshirilgan. VII asrgacha oʻquv dasturi majusiy dinlar afsonalariga, keyinroq Bibliya kitoblariga asoslangan.
Oʻrta maʼlumot grammatika oʻqituvchisi rahbarligida olingan. Dasturga orfografiya (imlo kridalari), grammatika normalari, talaffuz, sheʼr yozish qoidalari, notiqlik sanʼati, shuningdek hujjatlar tuzish uslubiyati kiritilgan. Falsafa ham oʻquv darslari jumlasiga kirgan. Ayrim maktablar dasturida tarix darsi ham boʻlgan. Vizantiyada monastir maktablari ham bor edi. IV-VI asrlarda qadimgi davrdan qolgan oliy maktablar (Afrika, Iskandariya, Bayrut, Antioxiya, Gʻazo, Falastin Kesariyasida) oʻz faoliyatini davom ettirdi. 425-yil Konstantinopolda barpo etilgan oliy maktab (auditoriy) boshqa oliy maktablarni siqib chiqardi. Konstantinopol auditoriysi davlat muassasasi, uning prof.lari davlat xizmatchilari hisoblanar, poytaxtda dars berish faqat ularga ruxsat etilgan. IX asr oʻrtalariga kelib, Magnavr oliy maktabi ishlay boshladi.
Bu maktab oliy dunyoviy amaldor va din peshvolarini tayyorlar edi. XII asr oʻrtalarida Konstantinopolda yuridik va falsafiy maktablar davlat muassasasi sifatida ochildi. XII asrda oliy maktabda tibbiyot fani ham oʻqitila boshladi. 1204-yildan keyin Vizantiyada oliy maktab tugatildi. Monastirlar huzuridagi maktablar davlat maktablarini tobora siqib chiqaraverdi. Bunday maktablar, odatda, muallimning vafotidan keyin yoki u quvgʻinga uchragach, yopilib qolardi. Vizantiyaning qadimgi kutubxonalari ilk davrdan nari oʻtmadi. Iskandariya kutubxonasi 391-yilda vayron etildi. Konstantinopol kutubxonasi (356-yilda asos solingan) 475-yilgi yonginda kuyib ketdi.
Amasyalik Boyazid posho
Amasyalik Boyazid posho-Turk davlat arbobi va harbiy rahbari,Usmoniylar imperiyasining sakkizinchi Buyuk Vaziri(1413-1421).U oʻz mehnat faoliyatini Boyazid I Yildirim davrida boshlagan va Mehmed Chelebiyga murabbiy sifatida tayinlangan.Boyazid I Anqara jangida magʻlub boʻlgandan soʻng, u Amasyaga ketadi.Koʻp podsholik davrida ham Boyazid posho oʻz shogirdiga chin dildan xizmat qilgan va Buyuk Vazir, Onadoʻli beylarbeyi va Rumeli beylarbeyi lavozimida ishlagan.
Vizantiya imperiyasi
Qishloq xoʻjaligi
Keyingi davr kutubxonalari haqidagi maʼlumotlar kam boʻlsa ham, imperator, patriarx, monastirlar kutubxonalari, oliy maktablarning va xususiy shaxslarning kutubxonalari boʻlganligi maʼlum. Texnikasi Vizantiyaga antik davr qishloq xoʻjaligi texnikasi (hoʻkizga qoʻshiladigan omoch va pichan yiqqich, sunʼiy sugʻorish tizimi) hamda hunarmandchiligi meros boʻlib qolgan. Bu hol Vizantiyaning dehqonchilik, zargarlik, shoyi toʻqish, hashamatli inshootlar qurish, kemasozlik (IX asrdan boshlab qiyalama yelkandan foydalanilgan) va boshqa sohalarda XII asr gacha Yevropada ilgʻor davlat boʻlib qolishiga imkon berdi; IX asrdan boshlab sirkor keramika, shisha tayyorlash (qadimgi usullar boʻyicha) rasm boʻldi.
Hunarmandchilik
Biroq, vizantiyaliklarning ota meros anʼanalarini saqlab qolishga intilishi texnika taraqqiyotiga ozmi-koʻpmi toʻsqinlik qildi. XII asr dan boshlab Vizantiya hunarmandchiligining Gʻarbiy Yevropa hunarmandchiligi (shishasozlik, kemasozlik va h.k.)dan orqada qolishiga sabab boʻldi. XIV-XV asrlarga kelib esa, Vizantiya toʻqimachiligi italyan toʻqimachiligi bilan raqobat qila olmay qoldi. Matematika va tabiiy faylar. Vizantiyada mat.ning jamoatchilik oʻrtasidagi nufuzi oʻrta asrlarning asosiy fanlari hisoblangan falsafa va notiqlik sanʼatiga nisbatan juda past boʻlgan. IV-VI asrlardagi Vizantiya matematiklari asosan qadimgi allomalarning asarlarini sharhlash bilan mashgʻul boʻlishgan: Feon (IV asr) Yevklid va Ptolemey asarlarini chop qildirgan va sharhlagan, Ioann Filopon (VI asr) Aristotelning tabiatshunoslikka doir ilmiy asarlarini sharhlagan, Yevtokiy Askalon (VI asr) esa Arximedning shunday ishlarini sharhlash bilan shugʻullangan.
Amasyalik Boyazid posho
Kelib chiqishi va dastlabki yillari
Boyazid poshoning qachon tugʻulganligi nomaʼlum.U Amasya shahrida tugʻilganligi haqida maʼlumotlar bor.Boyazidning zamondoshi tarixchi Dukaning yozishicha, Boyazidning kelib chiqishi asli alban boʻlgan va u qul edi.Arxivdagi hujjatlar uchun Mehmed Suriy tomonidan tuzilgan Usmonli Imperiyasining birinchi biografik maʼlumotnomasida Boyazidning Enderunda tahsil olganligi haqida yozilgan.Boshqa bir guruh tarixchilar uni bosniyalik boʻlganligi haqida taxminni olgʻa surishadi, ammo bu ehtimoldan yiroq.
Vizantiya imperiyasi
Ilim fan
Baʼzi masalalarda Vizantiya fani antik davr faniga nisbatan bir oz ilgari siljidi: Ioann Filopon jismlarning tushish tezligi ularning ogʻirligiga bogʻliq emas, degan xulosaga keldi; Ayo Sofiya ibodatxonasini qurib mashhur boʻlgan meʼmor va muhandis trallik Anfiliy oʻt oldiruvchi koʻzgular ishiga doir yangi talqinini taklif qildi. IX asrga kelib tabiiy fanlar borasida bir oz yuksalish kuzatildi. Ixtirochi Lev Matematik birinchi marta harflardan algebraik timsollar sifatida foydalandi. Maʼlumotlarga koʻra, XII asrda arab raqamlarini joriy qilishga urinish boʻlgan boʻlsa kerak. Soʻnggi Vizantiya matematiklari sharq faniga juda qiziqishgan. Trapezund olimlari (Grigoriy Xioniad, XII asr uning izdoshlari Grigoriy Xrisokokk va Isaak Argir,XIV asr) arab va fors mat.si va astronomiyasini oʻrganishgan. Sharq fani merosining oʻrganilishi Feodor Melitinnotaning „Uch kitobdagi astronomiya“ (1361) majmua asarining yaratilishiga yordam berdi. Kosmologiya sohasida vizantiyaliklar anʼanaviy tasavvurlarga rioya qilishgan. Ulardan baʼzilari Bibliyada keltirilgan dunyoqarashlarga ishongan boʻlsa, boshqalari Yerning sharsimonligi haqidagi taʼlimot Bibliyaga zid emas, deb hisoblaganlar. Ilmi nujum inson taqdirini osmon yoritqichlarining harakati bilan bogʻlangani uchun pravoslav ilohiyotchilari tomonidan qattiq tanqid qilindi va taʼqibga duchor boʻldi. XIV asrda Nikifor Grigora taqvim (kalendar)ni isloh qilishni taklif etdi, quyosh tutilishini oldindan aytib berdi. Bu taklif va bashoratlar astronomiya kuzatuvlari bilan bevosita bogʻliq boʻlgan.
Amasyalik Boyazid posho
Kelib chiqishi va dastlabki yillari
Boshqa tomondan, Amasiyada Boyazid tomonidan qurilgan Imaretning hujjatlarida, otasining ismi Yahshibey boʻlganligi aytilgan. „Amasiya tarixi“ kitobining muallifi Xuseyn Xusameddin Yahshibey Amasiyada tugʻilganligi va uning hukmdori Emir Seyfeddin Sungurning avlodi boʻlib, u XIV asrning boshlarida vafot etganligini yozgan.Husayn Xusamiddinning manbalari nomaʼlum, ammo bilvosita, Boyazidning mintaqadagi asl oilalaridan biri bilan aloqasi uning Lala Mehmed Chelebi tomonidan tayinlanganligi bilan tasdiqlanadi.
Vizantiya imperiyasi
Ilim fan
Vizantiyada geografiyaning boshlanishiga fem (viloyat)lar, shaharlar, yepiskop boshliq maʼmuriy birliklarning rasmiy tavsiflari asos boʻldi. taxminan 535-yilda Iyerokl 64 fem va 912 shaharning tavsifini oʻz ichiga olgan „Sinekdem“ toʻplamini tuzdi. Bu toʻplam keyingi davrlarda yozilgan geografik asarlar uchun zamin boʻldi. 10-asrda Konstantin Bagryaiorodniy Vizantiya femlari tavsifini oʻz davri anʼanalari asosida tuzib chiqdi. Shu bois uning asaridagi koʻp maʼlumotlar oʻsha davrdagi mavjud maʼlumotlarga gshd. Savdogarlar, ziyoratchilarning sayohat tavsiflari ham oʻsha geografik adabiyotlar toifasiga mansub. IV asrda yozilgan muallifi nomaʼlum sayohatnomada Oʻrta dengiz batafsil bayon qilingan, portlar orasidagi masofalar koʻrsatilgan, muayyan joyda ishlab chiqarilgan tovarlar haqida gapirilgan va h.k. Quyidagilarning sayohat tavsiflari saqlangan: savdogar Kosma Indikoplovning (6-asr) „Xristian topografiyasi“ asari (bunda umumkosmologik tasavvurlardan tashqari bevosita kuzatuv taassurotlari, Arabiston, Afrika va boshqa joylardagi turli mamlakatlar va xalqlar haqida aniq maʼlumotlar mavjud), Ioann Fokning (12-asr) Falastinga, Andrey Livadinning (14-asr) Falastin va Misrga, Kanan Laskarisning (14-asr oxiri yoki 15-asr boshi) Olmoniya, Skandinaviya va Islandiyaga sayohatlari tavsiflari. Vizantiyaliklar geografik haritalar tuzishni ham bilganlar.
Amasyalik Boyazid posho
Ish faoliyati
250px|right|thumb|Mehmed Chelebiy yotogʻida Boyazid posho vafot etgan. 1523 Bayazid posho Kosovo jangida oʻzini tanitdi va Boyazid I Yildirim unga eʼtibor qaratdi va uning yoniga keldi, uning davrida Bayazid posho turli xil harbiy lavozimlarda xizmat qilgan.
Mehmed Amasya viloyatining hokimi boʻlganida, uning bay’ati Boyazid bosho uning asosiy maslahatchilaridan biri boʻlgan. 1402 yilda Anqara jangida Yildirim Sultoni Boyazidning Katta magʻlubiyatidan soʻng, Amir Temurdan Bayazid-posho bir oʻquvchini asirlikdan qutqarib, uni oʻz vaqtida jang maydonidan olib chiqib, Amasiyaga olib kelgan. Duqining soʻzlariga koʻra, Boyazid shahzodani yoʻlda orqasiga koʻtarib, qishloqlarda undan ovqatlanish uchun xayr-ehson va non soʻrab kelgan. Oʻrtoqlashuvning butun davri mobaynida u Mehmedga sadoqat bilan xizmat qildi.
1413-yilda, Mehmed Chelebi oʻz ukalari bilan boʻlgan ichki kurashda gʻalaba qozonib, Usmonli davlatini oʻz hukmronligi ostida birlashtirganda, uning bosh maslahatchisi Amasyali Bayazid Posho Buyuk Vazir etib tayinlandi. Oʻsha yili Bayazid Rumeliyada Mehmed bilan birga Muso Chelebiga qarshi kampaniyada ishtirok etdi.Mehmed imperiyaning Yevropa qismida boʻlgan paytda, Mehmetbey Karamanid Boyazid I Yildirim tomonidan qatl etilgan otaning qasosi bilan hujumni qoʻzgʻatib, Bursa shahrini qoʻlga kiritdi va Junayd Izmiroglu qoʻshni beyliklar hisobiga Aydin yerlarini kengaytirdi. Duqining soʻzlariga koʻra, oʻsha paytda Kichik Osiyoning Beylerbey lavozimini egallagan Boyazid posho Junaydga bosib olingan erlarni berishni buyuradi va Junaydning qizini oʻz xotiniga olish istagini bildirdi.Junayd bu xabarni olganida, oʻzining „takabburligi va haddan tashqari magʻrurligi“ bilan Boyazid poshoning oʻzidan soʻragan qiziga Abdulloh ismli bir qulga uylanishni buyurdi va elchiga xoʻjayiniga haqoratli javob berishni buyurdi.
Vizantiya imperiyasi
Meʼmorchilik
Vizantiya meʼmorligining rivojlangan davri 6-asrga toʻgʻri keladi. Bu davrda Konstantinopol jahondagi yirik shaharlardan biri hisoblangan. Shahar atrofi mustahkam qalʼa devorlari bilan oʻralib, xandaqlar qazilgan (5-asrning 1-yarmi). Shahar markazi (Agustion maydonida Qad. Rim meʼmorligi taʼsirida zafar toki (ark) lari, forumlar, cherkov binolari, imperator saroyi, otchopar, akveduklar qurilgan. Vizantiya meʼmorlik maktabida „plinfa“ (yassi keng gʻisht) koʻp qoʻllanilgan. Ibodatxona qurilishida bazilika uslubidan foydalanilgan. Keyinchalik bu uslub qoʻshni mamlakatlar meʼmorligiga taʼsir qilgan. Ibodat-xonalar tashqi koʻrinishi qoʻpol va ogʻir boʻlib, ichki koʻrinishi esa, aksincha, oʻta hashamdor boʻlgan (Salonikidagi Avliyo Dmitriy bazilikasi, 5-a; Avliyo Georgiy rotondasi, 4-asr oxirida qayta qurilgan). Konstantinopoldagi Ayo Sofiya ibodatxonasi (532— 537) yuksak mahorat bilan qurilgan mahobatli inshoot boʻlib, gumbazining diametri 31,4 m, bal. 55 m dir. Turar joy binolari asosan koʻp qavatli, bosh tarzi ravoqli qilib qurilgan, pastki qavatida savdo rastalari va ustaxonalar joylashgan.
Amasyalik Boyazid posho
Mustafoning birinchi isyoni
Koʻp oʻtmay, Rumeliyada oʻzini Boyazid I Yildirimning oʻgʻli Mustafo deb tanishtirgan bir odam paydo boʻldi. Uning iddaolariga koʻra, akalari hokimiyat uchun kurashgan paytda, u Samarqandda (O'zbekiston) asirlikda boʻlgan. Aytilishicha, 1405-yilda, Amir Temurning vafotidan keyin u ozod qilindi, Kichik Osiyoga qaytib keldi va omborxonalardan biriga boshpana topdi.Chunki Usmonli adovatlari barcha qoʻshnilariga foydali boʻlgan. Manuel II Paleolog va Vallaxia Mirsea hukmdori I daʼvogarni oʻz tarixining haqiqiyligini oʻrganmagan holda qoʻllab-quvvatladilar.Junayd Mustafoga Wallachia safiga qoʻshildi va daʼvogar uni oʻzining vakili etib tayinladi. Ammo Rumeliyadagi Usmonli Beyi qoʻzgʻolonni qoʻllab-quvvatlamadi, Mehmed Mustafoning qoʻshinini jangda osonlikcha magʻlub etdi va u va uning oʻrtoqlari Salonikadan panoh topdilar. Keyinchalik, Mehmed Manuel bilan Mustafoni Lemnos orolida ushlab turish toʻgʻrisida kelishuvga erishdi va Mehmed buning uchun har yili Manuelga 300.000 akcha pul toʻlaydi.
Qaragüney (Sabirabad)
Qaragüney (shuningdek, Qaragünə, Karagyuney va Yakha-Kara-Gyuna) — Ozarbayjonning Sabirabad tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 2,532 kishi istiqomat qiladi.
Vizantiya imperiyasi
Meʼmorchilik
Tasviriy sanʼati. Qad. davrdan oʻrta asrlarga oʻtish badiiy madaniyatda chuqur inqirozlarni yuzaga keltirdi; tasviriy sanʼatning ayrim turlari vujudga keldi, mavjudlari yoʻqolib ketdi. Cherkov va davlat ehtiyojlari bilan bogʻliq boʻlgan sanʼat turlari (ibodatxona tasvirlari, ikona va kitob miniatyurasi) muhim ahamiyat kasb etdi. Qadimgi ijodiy uslub oʻrniga oʻrta asrlarga xos xususiyatlar (jumladan, shartlilik) shakllandi; haykaltaroshlik inqirozga uchradi, qad. nafis shakllar yemirildi, maʼlum davrdan keyin Vizantiya sanʼatida haykaltaroshlik butunlay yoʻqolib, faqat boʻrtma tasvirlarda saqlanib qoldi. Badiiy hunarmandlik buyumlari (tosh, suyak, metall), 4—5-asrlar cherkov koshinlari (Avliyo Georgiy cherkovi, 4-asr oxiri)dagina qad. ohanglar muhim boʻlib, borliq goʻzalligini avvalgidek his etish sezilib turadi. Qad. usullar V. sanʼatida kitob miniatyuralarida takrorlandi („Iisus Navin oʻramli yozuvlari“); rang tasvirning barcha turlari diniy mavzudagi tasvirlarni ishlashga boʻysundirildi, meʼmoriy manzaralar oʻrnini mavhum hashamdor tilla zamin egalladi, tasvirlar tekis yuzali qilib ishlandi.
Amasyalik Boyazid posho
Mustafoning birinchi isyoni
Bayazid posho Shayx Bedreddin qoʻzgʻolonini bostirishga rahbarlik qilgan. Dastlab Bayazid Burklyudja Mustafo va Torlak Kamol atrofida toʻplangan qoʻzgʻolonchilarni tor-mor qildi, keyinchalik Deliormanda magʻlub boʻlgan Bedreddin qoʻlga olinib, sultonga topshirildi, u qatl qilinishini buyurdi. 1421-yil 26-mayda Mehmed I vafot etdi. Buyuk Vazir Bayazid Posho Mehmed Ining oʻgʻli va vorisi Murod II poytaxtga kelib, sulton taxtiga oʻtirgunga qadar, 40 kun davomida Sultonning oʻlimini yashirgan.
Vizantiya imperiyasi
Meʼmorchilik
9— 10-asrlarda ibodatxona devoriy rasmlari doimiy bir tizimga keltirildi; devor va gumbazlar qatʼiy tartibdagi koshinkori bezaklar va freskalar bilan qoplandi, ichki bezaklarda yagona mazmunga boʻysundirilgan meʼmoriy badiiy muhit (bunga ikonalar ham kiradi) yaratildi: Ayo Sofiya ibodatxonasi (6—12-asrlar), Afina yaqinidagi Dafna monastiri (11-asr) mozaikalari, „Vladimir Momo Havosi“ ikonasi va boshqa
Amasyalik Boyazid posho
Mustafoning ikkinchi qoʻzgʻoloni. Boyazid poshoning oʻlimi
Mehmedning vasiyatiga koʻra uning ikki kichik oʻgʻillari — Yusuf va Mahmudni Vizantiya imperatoriga garovga yuborish kerak edi, ammo Boyazid posho katta vəzir boʻlgani uchun ularni topshirishdan bosh tortdi. Bundan tashqari, Mehmedning vafotidan keyin uning oʻgʻli Murod Bayazid poshoning maslahati bilan Mustafoni hibsda saqlash uchun toʻlashni toʻxtatdi va Vizantiyaliklar daʼvogarni undan foydalanishga harakat qilib, ozodlikka chiqardilar. Mustafo yana Usmonli taxtini tortib olishga urinib, uni akasidan emas, jiyanidan tortib oldi. Bu safar Rumeliyadan Beyi uni qoʻllab-quvvatladi. Vizantiya armiyasi yordamida raqib Dardanellni boshqaradigan Gelibolu qal’asini, keyin esa mamlakat poytaxti Edirne shahrini egallab olishga muvaffaq boʻldi.
Vizantiya imperiyasi
Meʼmorchilik
Kitob miniatyurasi taraqqiy etdi, bu davrda zargarlik bezagidan unumli foydalanildi, rasmlarda aniq hayotiy lavhalar, tarixiy shaxslar portretlari oʻz aksini topdi. Haykaltaroshlik Galla Platsidiya maqbarasining ichki bezagi naqshli ikona va oʻymakori bezaklar (kapitel, mehrob toʻsiklari va sh.k.)da koʻzga tashlanadi. Amaliy bezak sanʼati (badiiy mato, rang-barang emal toʻsiqlar, fil suyagi va metalldan ishlangan buyumlar) yuksak darajada rivojlandi. V.ning bu davrdagi tasviriy sanʼati anʼanalari yunon oʻrta asrlar sanʼatidan oʻzlashtirilgan hamda Markaziy, Sharqiy va Jan. Yevropa mamlakatlarida bir qancha milliy badiiy maktablarning shakllanishiga kuchli taʼsir koʻrsatgan.
Amasyalik Boyazid posho
Mustafoning ikkinchi qoʻzgʻoloni. Boyazid poshoning oʻlimi
1421-yil iyulda, Bursa Murod II taxtga oʻtirganidan ikki oy oʻtgach, turk qoʻshinining boshida Boyazid Posho raqibga qarshi chiqdi. Sulton qoʻshini Bayazid posho va isyonkor Mustafo qoʻshinlari Gallipoli yaqinidagi Sazdederda yigʻilishdi.Boyazid poshoning jangchilari oʻzgarib, Soxta Mustafoning yoniga oʻtishdi.1421-yil 29-avgustda vafot etgan.
Vizantiya imperiyasi
Teatr
Vizantiya dunyoviy teatri antik teatrning vorisi boʻlgan. 4-asrda Konstantinopolda 4 ta teatr bor edi, mim va pantomima (soʻzsiz, imo-ishorali) hangomalar hamda dolzarb mavzudagi tomoshalar koʻrsatilardi. Cherkov tomosha koʻrsatishni xristian diniga dushman, maʼjusiylik unsuri deb hisoblab, V.dagi antik teatr anʼanalarini yoʻqotib, aktyorlarni xristian jamoalaridan chiqarib yubordi. Teatr inshootlari buzib tashlandi, drama asarlarining qoʻlyozmalari yoʻq qilindi. Cherkov mimlarga ayniqsa shafqatsizlik qildi, ammo ularning anʼanalari xalq ommasi orasida davom etaverdi. Vizantiya cherkovi diniy targʻibot maqsadida Bibliya va ibodat rasm-rusumlari ruhidagi dramalarni avj oldirdi.
Musiqa
Vizantiya dunyoviy professional musiqasida saroy bayram — ibodatlarida tabrik soʻzlari koʻpchilik tomonidan qiroat bilan aytilishi (akklamatsiya), sheʼriy parchalar cholgʻular joʻrnavozligida jimjimador ohanglarda kuylanishi (evfemiya) hamda tantanali tadbirlarda kupovozli madhiya (polixromiya)larni ijro etish keng tarqalgan. Sozlardan gidravlos (suv organi), truba, simbala, keyinchalik pnevmatik organ kabilar mashhur boʻlgan. Diniy musiqada Bibliya matnlarini bir ovozda, joʻrsiz, oʻziga xos ohang bilan oʻqish (psalmodiya), 4-asrdan boshlab xalq ohanglariga yaqin boʻlgan badiha (tropar)lar, kuyi rivojlangan falsafiy lirik qoʻshiq (gimn)lar asosiy oʻrin egallagan. 5—6-asrlarda yashagan shoir va musiqachi Roman Xushxon shaklan rivojlangan asar (kondaklar)lar yaratgan. Ioann Damaskin (7— 8-asrlar) diniy madhiyalarning eng atoqli muallifidir. 9-asrgacha Yevropada peshqadamlik qilgan Vizantiya musiqasi keyinchalik inqirozga uchragan. Soʻnggi davr sanʼatkorlaridan Ioann Kukuzel (14—15-asrlar) musiqa nazariyotchisi hamda madqiyalar muallifi sifatida mashhur boʻlgan.
Vizantiyaning madaniyati, fani, sanʼati, maorifi va adabiyoti Osiyo, Shim. Afrika, Yevropadagi koʻpgina mamlakatlarning madaniy taraqqiyotiga katta taʼsir oʻtkazdi. Shu sababli Vizantiya madaniy merosi olimlar tomonidan hamon oʻrganib kelinmoqda (qarang Vizantiyashunoslik).
Vizantiya imperiyasi, Vizantiya, Sharqiy Rim imperiyasi (395—1453) — 395-yilda Theodosius Ining oʻlimidan Rim imperiyasining gʻrbiy va sharqiy qismlarga boʻlinib ketishidan yuzaga kelgan davlat. Boʻlinishdan sakson yil oʻtgach Gʻarbiy Rim imperiyasi yoʻq boʻlib ketib, Vizantiyani Qadimgi Rimning tarixiy, madaniy va tamadduniy davomchisi sifatida qoldirdi.
„Rim“ va „Vizantiya“ni ajratish zamonaviy rasm sanalsada, boʻlinish muddatini aniqlash qiyinchilik tugʻdiradi. Shunga qaramasdan bir nechta muhim sanalar mavjud. 285-yilda imperator Diocletian Rim imperiyasi boshqaruvini gʻarbiy va sharqiy boʻlaklarga ajratdi. 324-330-yillar orasida imperator Constantine I asosiy poytaxtni Rimdan Konstantinopolga koʻchirdi. Shahar „Konstantinopol“ („Constantine shahri“) yoki „Nova Roma“ („Yangi Rim“)ga aylandi.{{#tag:ref|The first instance of the designation "New Rome" in an official document is found in the canons of the First Council of Constantinople (381), where it is used to justify the claim that the patriarchal seat of Constantinople is second only to that of Rome. Imperator Theodosius I davrida nasroniylik imperiyaning davlat diniga aylandi. Boʻlinishning oxirgi davri imperator Heraclius hukmronligida yangi imperiyada yangi harbiy va boshqaruv tuzilishlarini joriy etib, lotin tili oʻrniga yunon tilini davlat tiliga oʻzgartirgach boshlandi.{{sfnm|Ostrogorsky|1969|1pp=105–107, 109|Norwich|1998|2p=97|Haywood|2001|3pp=2.17, 3.06, 3.15}} Bu oʻzgarishlarning sababi Oʻrta Sharq va Shimoliy Afrikadagi koʻplab yunon tilida soʻzlashmaydigan hududlar kuchayib borayotgan Arab xalifaligi tomonidan bosib olinib, imperiya faqat yunon hudularidan iborat boʻlib qolayotganligi edi. Shunday qilib Vizantiya qadimgi Rimdan lotin madaniyati oʻrniga yunon madaniyatiga va Rim butparastligidan pravoslaviega oʻtganligi bilan farq qiladi.
Justinian I hukmronligi davrida (527-565-yillar) imperiya gʻarbiy imperiyaga tarixan tegishli boʻlgan Shimoliy Afrika, Italy va Rimni egallab oʻzining tarixidagi choʻqqisiga chiqqan. 6-asr oʻrtalaridagi Justinian vabosi davrida imperiya aholisining uchdan bir qismi qirilib ketib harbiy va moliyaviy muammolarga sababchi boʻldi. Shunday boʻlsa ham, imperator Maurice davrida imperiyaning sharqiy chegaralari kengaytirilib, gʻarbiy chegaralari barqarorlashtirildi. 602-yilda Mauricening oʻldirilishi imperator Heracliusning gʻalabalariga qaramasdan imperiya ishchi kuchi va resurslarini kamaytirgan sosoniylar Eroni bilan yigirma yillik urushga sabab boʻldi. Bu urushda imperiyaning kuchsizlanishi 7-asrdagi Vizantiya-Arab urushlaridagi magʻlubiyatlarga sabab boʻldi. Bu magʻlubiyatlarda imperiya katta hududlarni yoʻqotdi. Bu omadsizliklarga qaramasdan imperiya 10-asr davomida Macedonian sulolasi boshchiligida tuzalib, yana Yevropaning va Oʻrta Yer dengizining eng kuchli davlatiga aylandi. 1071-yildan soʻng imperiyaning yuragi sanalgan Kichik Osiyoning katta qismi Saljuqiy turklar tomonidan egallandi.
-XII asrdagi Komninlar restavratsiyasi imperiyaga yerlari va qudratini qaytardi. Lekin imperator Manuel I Komnin oʻlimi va Komninlar sulolasining XII asr oxirida tugashidan soʻng imperiya yana pastga shoʻngʻidi. Imperiya yoʻq qiladigan zarba 1204-yilda To`rtinchi salib yurishida Konstantinopol egallanib, vayron etilganda va Vizantiya bir-biriga raqobatchi yunon va lotin davlatlariga boʻlib yuborilganda berildi. 1261-yilda Konstantinopol va Imperiya Paleolog imperatorlari tomonidan qayta tiklanishiga qaramay imperiya avvalgi qudratini tiklay olmadi. Shunga qaramay, bu davrlar imperiya madaniyati eng yuksalgan davrlar boʻlgan. XIV asrdagi toʻxtovsiz fuqarolar urushlar imperiya kuchini yoʻqotdi va uning qolgan hududlari 1453-yilda Konstantinopol qulaguncha davom etgan Vizantiya-Usmonli urushlari davomida Usmonli imperiyasi tomonidan bosib olindi.
Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Samarqand boʻlimi
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti I.A.Karimovning qoʻllab quvvatlashlari natijasida respublikaning tarixiy-madaniy, iqtisodiy va ilmiy-texnikaviy taraqqiyotida Samarqandning oʻrnini va ahamyatini hisobga olib, Oʻzbekiston janubiy-gʻarbiy qismi mintaqasi tabiiy resourslarini oʻzlashtirish va muammolarni tadqiq etish saviyasini yanada oshirish maqsadida Oʻzbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi Presidumining 1993-yil 24 iyundagi 11/65-sonli qaroriga asosan Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Samarqand boʻlmi ochildi. Boʻlimga 1993-yildan 2001 — yilgacha akademik T.SH.Shirinqulov raxbarlik qildi 2001 yil mart oyida tarix fanlari doktori, professor T.SH.Shirinov boʻlim raisi sifatida ish olib borgan.
Boʻlim faoliyati
Boʻlim tassarrufidagi Arxeologiya instituti va Mintaqaviy muammolar komplex ilmiy tadqiqot instituti olimlari, matematika, mexanika, iqtisodiyot, instituti olimlari arxeologiya, matematika, mexanika, iqtisodiyot, tilshunoslik, tibbiyot, Zarafshon vohasi ekalogiyasi muammolari boʻyicha ilmiy izlanishlar olib borib, bir qator tadqiqotlar yaratdilar.