cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bolgariya
Bolgariya (България), rasman Bolgariya Respublikasi (Република България) — Yevropaning janubiy, Bolqon yarim orolining sharqiy qismidagi davlat. Sharqda Qora dengiz bilan oʻralgan. Maydoni 111 ming km². Aholisi 8,3 mln. kishi (1997). Poytaxti — Sofiya shahri. Maʼmuriy jihatdan 9 viloyatga, ular jamoalarga boʻlinadi. Sofiya shahri viloyatga tenglashtirilgan.
Davlat tuzumi
Bolgariya — parlamentli respublika. 1946-yildan 1990-yil 15-noyabrgacha Bolgariya Xalq Respublikasi deb atalgan. Amaldagi konstitutsiyasi 1991-yil 12-iyulda kuchga kirgan. Davlat boshligi — prezident (2017-yildan Rumen Radev). Uni mamlakat aholisi toʻgʻri va yashirin ovoz berish yoʻli bilan 5 yil muddatga saylaydi. Qonun chiqaruvchi hokimiyat — 240 deputatdan iborat Xalq majlisi (doimiy ishlaydigan organ). Yangi konstitutsiyani qabul qilish, Bolgariya hududini oʻzgartirish masalasi yoki davlat tuzilishi va mamlakat boshqaruvi shakliga oʻzgartirish kiritish masalalarini hal etish uchun 400 vakildan iborat Buyuk xalq majlisi saylanadi. U oʻziga havola qilingan masalalar yuzasidan uzilkesil qaror qabul qilganidan soʻng vakolati toʻxtatiladi. Vazirlar Kengashi (hukumat) ijroiya hokimiyat organi hisoblanadi.
Tabiati
Bolgariya relyefida togʻ va qirlar ustunlik qiladi (mamlakat hududining 70%ga yaqini). Mamlakat oʻrtasidan (gʻarbdan sharqqa) Bolqon togʻlari (mahalliy nomi StaraPlanina) kesib oʻtgan. Bolgariya shimolida Dunay sertepa tekisligi bor; sharqda bu tekislik Dobruja platosiga tutashgan. SrednaGora va Rodop togʻlari oraligʻida Maritsa daryosi boʻylab mamlakatdagi eng unumdor Yuqori Frakiya (yoki Maritsa) pasttekisligi joylashgan. Qora dengiz sohili aksari pasttekislik. Janubiy va janubi-gʻarbida RilaRodop togʻlari bor. Rila togʻlarida Musala choʻqqisi (2925 m) Bolqon yarim oroldagi eng baland choʻqqidir. Eng muhim qazilma boyliklari: koʻmir (Sharqiy Maritsa, Pernik, BobovDol havzalari), temir (Kremikovsi koni), qoʻrgʻoshinrux (Rodop), mis (Medet) rudalari, tosh tuz (Mirovo), neft, maʼdanli suvlar va qurilish materiallari. Bolgariyaning koʻp qismida iqlim moʻʼtadil kontinental. Janubida Oʻrta dengiz iqlimining taʼsiri bor. Togʻlarda balandlik iqlim mintaqalari mavjud. Tekislik va sertepa joylarda iyulning oʻrtacha temperaturasi 23—25°, yanvar niki — 2° dan 2,5° gacha, toglarda —10,8° gacha. Yogʻinni gʻarbiy va shimoliy gʻarbiy shamollar keltiradi. Yillik yogʻin tekisliklarda 450–600 mm, togʻlarda 850–1300 mm. Yogʻinning koʻp qismi yozning birinchi yarmida yogʻadi. Qurgʻoqchilik boʻlib turadi. Bolgariya daryolarining hammasi togʻlardan oqib tushadi. Yoz oxirida juda sayozlanib qoladi. Eng katta daryolari: Dunay (kema qatnaydi), Iskir, Maritsa, Mesta va Struma. Daryolardan sugʻorishda va elektr hosil qilishda foydalaniladi. Daryolarga koʻplab suv omborlari qurilgan. Bolgariyada koʻllar kam, borlari ham kichik koʻllar, asosan, Rila va Pirin togʻlarida. 500 dan koʻproq maʼdanli buloq bor. Dunay tekisligida aksari kora va boʻz oʻrmon tuproq, Bolqon togʻlaridan janubida qoʻngʻir va qoramtir, togʻlarda qoʻngʻir oʻrmon va togʻ oʻtloq tuproqlari, daryo qayirlarida unumdor allyuvial tuproklar bor. Tabiiy oʻsimliklar faqat togʻlarda saqlanib qolgan. Bolgariya hududining 1/3 qismi oʻrmon, shundan 75% i keng bargli daraxtlar (dub, grab va qoraqayin), 24,7% i qaragʻay oʻrmonlari. 1700–2000 m dan balandda subalp va alp oʻtloklari bor. Tekisliklarning koʻp qismi ekinzor. Hayvonot dunyosi xilmaxil. Oʻrmonlarda — asl bugʻu, ohu, elik va togʻ echkisi, yovvoyi choʻchqa; togʻlarda — sassiqkoʻzan, boʻrsiq, latcha, boʻri, tulki, olmaxon; oʻrmonsiz shimoliy hududlarida yumronqoziq, olaxurjun va boshqa hayvon turlari bor. Qushlar va turli xil sudralib yuruvchilar koʻp. Qora dengizdan — pelamida, skumbriya, kambala, Dunaydan — sevryuga, sazan kabi baliqlar ovlanadi. Millim ʻ bogʻlari: Vitasha, Zlatni Pyasitsi, Ropotamo, Steneto va boshqa
Aholisi
Asosiy aholisi bolgarlar, shuningdek turklar, loʻlilar, armanlar, ruslar, makedonlar va boshqa millatlar ham yashaydi. Aholining 67,93% shaharlarda istiqomat qiladi. Davlat tili — bolgar tili. Aholining aksariyati — pravoslavlar; musulmon sunniylar ham bor. Eng yirik shaharlari: Sofiya, Plovdiv, Varna, Ruse, Burgas, StaraZagora.
Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari va jamoat tashkilotlari
Bolgariyada 80 ga yaqin partiya va siyosiy harakat ish olib boradi. Asosiylari: Bolgariya sotsialdemokratik partiyasi, 1891-yilda asos solingan, 1948-yilda faoliyatini toʻxtatgan,1989-yildan qayta faoliyat koʻrsata boshladi; Bolgariya sotsialistik partiyasi, 1990-yil aprelda tashkil etilgan; Bolgariya biznesbloki, 1991-yil 22-yanvarda roʻyxatdan oʻtkazilgan; Bolgariya dehqonchilik xalq ittifoqi, 1899-yilda asos solingan; Huqukdar va ozodlik uchun harakat, Bolgariya musulmon aholisini birlashtiruvchi ijtimoiy-siyosiy tashkilot, 1990-yil yanvarda asos solingan; Xalq ittifoqi, siyosiy birlashma, 1994-yilda asos solingan. Bolgariya dehqonchilik xalq ittifoqi bilan Demokratik partiyani oʻz ichiga oladi; Demokratik kuchlar ittifoqi, 1989-yil dekabrda tashkil etilgan. Bolgariya mustaqil sindikatlari konfederatsiyasi, 1990-yilda tuzilgan; "Podkrepa" mehnat konfederatsiyasi, 1990-yil tashkil etilgan; "Birlik" mustaqil kasaba uyushmasi, 1990-yilda asos solingan.
Iqtisodiyoti
Bolgariya — industrialagrar mamlakat. Yalpi mahsulotda sanoatning ulushi 36%, qishloq xoʻjaligining ulushi 12%, xizmat koʻrsatish sohasi ulushi 52% ni tashkil etadi.
Sanoatida mamlakatdagi mehnatga qobiliyatli aholining 41% band. Mashinasozlik, elektron va elektr texnika, metallsozlik, qurilish materiallari ishlab chiqarish, qora va rangli metallurgiya, kimyo va neft kimyosi, yogʻochsozlik, oziq-ovqat tarmoqlari rivojlangan. Yiliga oʻrtacha 35,6 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Bolgariyaning yoqilgʻienergetika zaxiralari cheklangan, qazib olinayotgan koʻmirning sifati past. Pleven va Shabla atroflarida ozroq neft, Vratsa yaqinida gaz konlari bor. Elektr energiyaning aksariyatini issiqlik elektr stansiyalari beradi. Kozloduy shahri yaqinida atom elektr stansiyasi qurilgan. Bolgariyaning metallurgiya sanoati mamlakatning rangli metallar (qoʻrgʻoshin, pyx va mis) ga boʻlgan ehtiyojini toʻlatoʻkis, prokat va qora metallga boʻlgan ehtiyojining koʻp qismini qondiradi. Mashinasozlikda, asosan, koʻtarma transport vositalari (elektr karlar va motokarlar, liftlar), metall qirqish stanoklari, ogʻir va energetika uskunalari, qishloq xoʻjaligi mashinalari, oziq-ovqat sanoati uchun uskunalar, transport vositalari va boshqa ishlab chiqariladi. Asosiy mashinasozlik markazlari: Sofiya, Ruse, Varna, Burgas, Gabrovo, Lovech, Plovdiv, Shumen. Sement sanoati Devnya, Pleven va Vratsadagi zavodlardan iborat. RilaRodop togʻlaridagi igna bargli daraxtlar, Bolqon togʻlaridagi buk oʻrmon yogʻochlari asosida yogʻochsozlik, jumladan, mebelsozlik tarmogʻi barpo etilgan. Toʻqimachilik sanoatida ip gazlama toʻqish, yengil sanoatda tikuvchilik, poyabzal ishlab chiqarish yetakchi oʻrinda. Oziq-ovqat sanoatida chetga chiqarishga moʻljallangan mahsulotlar — tamaki, konserva, vino va konyak ishlab chiqarish rivojlangan.
Qishloq xoʻjaligida mamlakatdagi mehnatga qobiliyatli aholining 18% band. Bolgariyada gʻalla, sabzavot, poliz ekinlari, kartoshka, yemxashak, texnika ekinlaridan tamaki, paxta (janubida), kungaboqar, qand lavlagi yetishtiriladi. Qadimdan ekib kelinayotgan efir moyli ekinlar (atirgul, yalpiz, lavanda) asosan Karlovo va Qozonliq soylari boʻyida ekiladi. Bolgariyada bogʻdorchilik va tokchilik rivojlangan. Pomidor va chuchuk qalampir koʻp yetishtiriladi. Chorvachilikda qoramol, qoʻy, ot, eshak, xachir, choʻchqa, parranda boqiladi, baliq ovlanadi. Asosiy baliq ovlash porti — Burgas.
Transporti
Ichki yoʻllarda yuk va yoʻlovchi tashishda temir yoʻl (yuklarning 17% tashiladi) va avtomobil transporti (yuklarning 70% tashiladi)ning ahamiyati katta. Bolgariya larning uz. 6,6 ming km (62% elektrlashtirilgan) va avtomobil yoʻllarning uz. salkam 37 ming km (33,8 ming km qattiq qoplamali). Bolgariya hududidan Gʻarbiy Yevropani Yaqin Sharq mamlakatlari bilan bogʻlovchi xalqaro temir yoʻl va avtomobil magistrallari oʻtgan. Dengiz transporti asosan tashqi savdoga xizmat qiladi. Asosiy dengiz portlari: Varna va Burgas. Dunayda kemalar qatnaydi (portlar — Ruse, Svishtov, Lom). "Balkan" va "JesAyr" firmalari samolyotlari xalqaro va ichki yoʻnalishda yoʻlovchilar tashiydi.
Tashqi iqtisodiy aloqalari
Bolgariya dunyoning yuzdan ortiq mamlakati bilan savdo-sotiq aloqalarini yoʻlga qoʻygan. Chetga koʻtarmatransport mashinauskunalari (elektr karlar, elektr telferlar), kemalar, tovar vagonlari, avtomatlashtirish vositalari, elektron va elektr texnika mahsulotlari, stanoklar, mebel, moʻyna sanoati mahsulotlari, qishloq xoʻjaligi xom ashyosini qayta ishlash asosidagi oziq-ovqat mahsulotlari (konserva, tamaki, sigareta, sharbat, vino, efir moyi), sabzavot va hoʻl mevalar chiqaradi; chetdan asosan mashinalar, asbobuskunalar, transport vositalari, qora metall, neft, kumir, sellyuloza, yengil sanoat mahsulotlari keltiradi. Mamlakatga chet el sayyoxdigi anchagina foyda keltiradi (1 yilda 1 mln. dan ortiq kishi kelib ketadi). Pul birligi — lev.
Tibbiy xizmati
Bolgariyada 70 mingga yaqin oʻrinli kasalxonalar bor. 25 mingga yaqin shifokor ishlaydi. Shifokorlarni Sofiya, Plovdiv, Varnadagi tibbiyot institutlari tayyorlaydi. Boroves, Varna, Drujba, Zlatni Pyasitsi, Nesebir, SlinchevBryag iqlimiy kurortlari, Kyustendil, Hisara maʼdanli suv va Tuzla, Pomoriye balchiq bilan davolash kurortlari mashhur.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Bolgariyadagi asosiy gazetalar: "Demokratsiya" ("Demokratiya", Demokratik kuchlar ittifoqining kundalik gazeta, 1990-yildan), "Duma" ("Soʻz", Bolgariya sotsialistik partiyasining kundalik gazeta, "Rabotnichesko delo" gazeta oʻrniga 1990-yildan), "Zemedelsko zname" ("Dehqonlar bayrogʻi", kundalik gazeta, Bolgariya dehqonchilik xalq ittifoqining nashri, 1902-yildan), "Svoboden narod" ("Ozod xalq", haftalik gazeta, Bolgariya sotsialdemokratik partiyasining organi, 1990-yildan), "Trud" ("Mehnat", Bolgariya mustaqil sindikatlari konfederatsiyasining organi, 1923-yildan). Bolgariya telegraf agentligi — BTA, SofiyaPress matbuot agentligi (1967-yilda tashkil etilgan) mavjud. 1929-yildan radioeshittirishlar, 1959-yil noyabrdan telekoʻrsatuvlar berib boriladi.
Adabiyoti
Bolgariya adabiyoti — slavyan adabiyotlarining eng qad.si boʻlib, u 9-asrning 2-yarmida Kirill va Mefodiy tomonidan slavyan yozuvining joriy etilishi natijasida yuzaga keldi. 9—10-asrlardagi yozuvchilar — Kliment Oxridskiy, Konstantin Preslavskiy, Chernorizes Xrabr va boshqa ijodi diniynasihat ruhida boʻlgan. Qad. bolgar madaniyati Kiyev Rusi davrida sharqiy slavyanlarning maʼnaviy turmushiga taʼsir oʻtkazdi, ularning adabiyoti vujudga kelishiga koʻmaklashdi. Bolgariyaning Vizantiya hukmronligi (1018—1187) ostida boʻlishi milliy adabiyot rivojlanishiga toʻsqinlik qildi. Ikkinchi bulgʻor podsholigi (1187—1396) davrida u yana ravnaq topdi. 14—15-asrlardagi taniqli yozuvchilar — Feodosii Tirnovskiy, Yevfimiy Tirnovskiy, Grigoriy Samblak. 18-asr 2-yarmida boshlangan Bolgariya milliy uygʻonishi adabiyotning rivojlanishiga zamin yaratdi. Bu davr ruhi Paisiy Xilendarskiy, Sofroniy Vrachanskiy asarlarida aks etdi. 19-asrda D. Popskiy, K. Ognyanovich, P. Protich va boshqa ijod etdilar. Tarjima asarlari taʼsirida sentimental poeziya paydo boʻldi. Milliy ozodlik harakatining kuchayishi (19-asrning 50—70-yillari) poeziya, proza va dramaturgiyaning rivojiga turtki boʻldi. Realistik asarlarning paydo boʻlishi L. Karavelov, P. R. Slaveykov, X. Botev nomi bilan bogʻliq. I. Vazovning "Zulm ostida" romani, "Unutilganlar epopeyasi" lirik turkumi, P. P. Slaveykovning "Konli qoʻshiq" dostoni shu davrning eng baquvvat asarlaridir. 19-asrning 90-yillarida tanqidiy realizm yetakchi oqimga aylandi. Ijtimoiy ziddiyatlar, dehqonlarning norozilik kayfiyatlari haqqoniy tasvirlandi (T. Vlaykov, X. Maksimov, Yelin Pelin, A. Strashimirov). I. Vazovning "Darbadarlik qoʻshiqlari" sheʼrlar toʻplami, P. Yavorovning "Ekinzorda", "Doʻl" dostonlarida haqqoniyat uchun kurash gʻoyasi aks etdi. Karshilik koʻrsatish harakati davrida (1941—44) N. Vapsarov, S. Spasov, X. Kirpachev kabi yozuvchilar ham qalam, ham qurol bilan kurashib, yuksak gʻoya yoʻlida halok boʻddilar. Ikkinchi jahon urushidan keyin S. Dichevning "Ozodlik uchun", D. Talevning "Temir chiroq", "Prespan qoʻngʻiroqlari", S. Daskalovning "Yoʻl", D. Angelovning "Hayot va oʻlim evaziga" romanlarida tarixiy oʻtmish yangi davr ruhi asosida talqin etildi. A. Gulyashka, P. Vejinov, K. Kalchev, D. Dimov, G. Karaslavov, E. Stanev kabi adiblarning roman va qissalarida kishilarning yangicha insoniy munosabatlari uz aksini topdi. Shoirlardan Ye. Bagryana, D. Gabe, M. Isayev, V. Andreyev, Bolgariya Dimitrova ijodiyoti bolgar poeziyasida salmoqli oʻrin egallaydi. Insoniylik, axloq masalalari O. Vasilev, K. Zidarov, G. Genov dramatik asarlarining asosini tashkil etadi.
Meʼmorligi
Miloddan avvalgi 4-asrda Kozonlik yaqinida frakiylar yaratgan Sevtopolis shahri qoldiqlari saqlangan; rimliklar hukmronligi davridan milodiy 1— 2-asrlardagi Ratsiariya, Eskus va boshqa shaharlarning harobalari qolgan. Janubida — Chobandera, Belovo, Hisar va boshqa shaharlarda 4—9-asrlar meʼmoriy yodgorliklari, ibodatxona (bazilika tipidagi)lar bor. Bulardan eng mashhuri hozirgi Sofiyadagi muqaddas Sofiya ibodatxonasidir. Bolgariya qadimiy meʼmorligi ikki davrga — 1podsholik (681 — 1018), 2-podsholik (1187—1396) davriga boʻlinadi. 1podsholik davri (poytaxti Pliska)da oʻz zamonasining kuchqudratini aks ettiruvchi hashamatli binolar va ibodatxonalar qurilgan, ularda marmar toshlardan va bezaklardan foydalanilgan. 2podsholik davri (poytaxti Tirnovo)da Bolgariya meʼmorligi yuqori bosqichga koʻtarildi. Tirnovodagi "Qirq jafokash" (1230), Mesembriy (Nesebir)dagi "Aliturgita", "Ioanna", "Pantokratora" (13—14-asrlar) va Stanimak (Asenovgrad, 13-asr), Boyan shaharlaridagi ibodatxonalar, Tirnovo qalʼa devori va "Baba Vida" (14-asr) qalʼasi diqqatga sazovordir. Bolgariyada turklar hukmronligi davrida xalq meʼmorligi kuchaydi. Bolgariya turklar asoratidan qutulgach (1878), yangi xildagi turar joy, sanoat va maishiy binolar bunyod boʻla boshladi: Sofiyadagi "Sinodal palatasi" va "Mineralli hammom" (1880, meʼmor I. Monchilov). Brones shahrida "Bistritsa" — shoh saroyi (meʼmor I. Koychev), Sofiyada "Aleksandr Nevskiy" ibodatxonasi (meʼmor A. N. Pomeransev) va boshqa qurilgan. 1934-yilda Sofiya, Varna, Plovdiv va boshqa shaharlarning loyihalari ishlab chiqildi. Ikkinchi jahon urushidan keyin shaharlar va aholi yashaydigan manzilgohlar qayta qurildi, sanatoriy, dam olish uylari, turar joy binolari, zavod, fabrika va boshqa binolar qurilishi avj oldi.
Tasviriy sanʼati
Bolgariya hududida antik davrga mansub frakiylar qabr toshlari, qad. maqbaralarda noyob devoriy rasmlar (Qozonliqyaqinida, miloddan avvalgi 4— 3-asrlar) va boshqa yodgorliklar, oʻrta asrlardan ajoyib haykallar, mozaika va naqshli keramika buyumlari saqlangan. 12—14-asrlarda rassomlik (Tirnovo maktabi yetakchilik qilgan), kitob miniatyurasi taraqqiy etgan. Turklar hukmronligi davrida xalq ijodi (oʻymakorlik, keramika, kashtachilik) koʻproqrivojlandi. Bolgariya milliy badiiy realistik maktabi 19-asr oʻrtalaridan paydo boʻldi (Zahariy Zograf, S. Dospevskiy, X. Sokev, N. Pavlovichlar portret, tarixiy va vatanparvarlik ruhida kartinalar yaratdilar). 1878-yil qoʻzgʻolonidan keyin I. Mirkvichka, Ya. Veshin, I. Angelov, A. Mitov va boshqa rassomlar xalq hayotini haqqoniy ifodaladilar. 20-asrning birinchi choragida manzarachi rassom (A. Mixov, N. Petrov), siyosiy karikaturachi (A. Bojinov), haykaltarosh (A. Nikolayev, I. Lazarov)lar ijod qildilar. 20—30-yillarda demokratik anʼanalarni rassomlardan X. Stanchev, S. Venev, haykaltarosh I. Funev, suratkash I. Beshkov va boshqa davom ettirdi, keyingi vaqtlarda xalq hayotidagi yangi oʻzgarishlarni rassomlarning keksa avlodi (S. Venev, D. Gujenov, V. DimitrovMaystor, M. Markov, B. Mitov, A. Mixov, A. Nikolov, I. Petrov, D. Uzunov, I. Funev va boshqalar) va yoshlar oʻz polotnolarida tasvirladilar. Xalq amaliy sanʼati: keramika, kashtachilik va boshqa ham rivojlanmoqda.
Teatri
Bolgariya teatr sanʼati tarixi xalq oʻyini va tomoshalaridan boshlanadi. 19-asrda milliy ozodlik harakatining avj olishi bilan Bolgariya milliy teatri ham tashkil topa boshladi. 1856-yilda birinchi teatr tomoshalari koʻrsatildi. 1866-yilda Brail shahrida (Ruminiya) dramaturg va rejissor D. Voynikov rahbarligida bolgar truppasi tashkil qilindi.
1883-yil Plovdivda birinchi professional teatr truppasi ish boshladi. 1886-yilda bu yerda "Plovdiv havaskorlik truppasi" tashkil topdi. 1888-yil bu truppa Sofiyaga koʻchib oʻtib, "Bolgar xalq asosiy truppasi" deb ataldi. 1891-yil dramatik va opera truppalari tuzildi. 1892-yilda tuzilgan "Kulgi va koʻz yoshlari" truppasi 1904-yilda xalq teatriga aylantirildi. Keyinchalik "Zarya", R. Popovaning dramatik teatri, Yangi xalq teatri, "Zamonaviy teatr", "Erkin teatr", shuningdek Varna, Ruse, Qozonlikdagi teatrlar vujudga keldi. Bolgar teatri taraqqiyotida V. Kirkov, S. Ognyanov, S. Bichvarov, A. Bulevskaya kabi sanʼatkorlarning faoliyati katta rol oʻynadi. Bolgariya teatrlari repertuaridan milliy dramaturglar I. Vazov, O. Vasilev, K. Zidarov kabilarning, shuningdek jahon klassik va hozirgi zamon chet el dramaturglarining asarlari oʻrin olgan. F. Filipov, K. Mirskiy, R. Delcheva, O. Kircheva, S. Gesov, I. Kondov, M. Popova, V. Trandafilov, 3. Yordanova, G. Stamatov kabi rejissor va aktyorlar Bolgariya teatr sanʼatining yirik arboblaridir.
Musiqasi
Eng qad. xalq qoʻshiqlari marosim, mehnat, qahramonlik, lirik qoʻshiklardan iborat. Xalq odatlarini ifodalovchi xoro, ruchenitsa raqslari boʻlgan. Musiqa folklorida birikki ovozli qoʻshiqlar koʻproq, uchtoʻrt ovozli qoʻshiqlar kamroq uchraydi. Xalq qoʻshiq va raqslarining vazni Yaqin Sharq musiqasi taʼsirida boyigan. Asosiy milliy cholgʻu asboblari — gadulka, gayda, kaval va tambura. Oʻrta asrlarda xalq kuylari va cherkov musiqasi keng tarqalgan, milliy sozanda, bastakorlar yetishib chiqqan. Turkiya asoratidan qutulgach, Bolgariyaning professional musiqa taraqqiyoti uchun qulay sharoit tugʻildi. Xalq qiroatxonalari huzurida xor jamoalari tuzildi. 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida Ye. Manolov, D. Xristov, G. Atanasov kabi dastlabki professional kompozitorlar yetishdi. 1904-yilda Sofiyada musiqa maktabi (1921-yildan Davlat musiqa akademiyasi, 1954-yildan Bolgariyadavlat konservatoriyasi) ochildi, 1908-yilda opera teatri (1921-yildan Sofiya xalq operasi) tashkil etildi. 20-asr boshlarida A. Bukoreshchliyev, D. Xristov, P. Pipkov, Al. Morfov, A. Kristev kabi kompozitor va musiqa folklorchilari asosan xor musiqasi sohasida ishladilar. G. Atanasov "Gergana", "Sveta" kabi dastlabki Bolgariya operalarini yaratdi. P. Vladigerov simfonik musiqani boshlab berdi. P. Staynov bilan V. Stoyanovlar simfonik va xor musiqasining yirik ustalaridir. Oʻzbekistonda Bolgariya sanʼat ustalari koʻp marta konsert bergan.
Hammerbrücke
Hammerbrücke Germaniyaning Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Vogtlandkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,14 km2. Aholisi — 1369 kishi (2006).
Hududi
Hammerbrückening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 433
NGC 433 Kassiopeya yulduz turkumidagi III2p tipli ochiq klasterdir.
Klingenbach
Klingenbach Avstriyaning Burgenland yerida joylashgan kommunadir. Eisenstadt-Umgebung (okrug) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4.82 km2. 1168 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
NGC 433
Ushbu obyektni John Herschel 1829-yilda kashf etgan.
Bolgariya
Tarixi
7-chi asrning oxirlarida Asparuh Xon tomonidan boshqarilgan Bolgarlar qabilasi Bolqonga ko'chishadi va u yerda mahalliy Slavyanlar bilan birlashib ketib, MA 681 yilda dastlabki bolgar davlatini tuzishadi. Bu slavyan millatining tarixdagi birinchi davlatidir. 9-10-chi asrlarda Bolgar imperiyasi Yevropada juda katta kuchga ega bo'ladi va Bolqon yarimorolida hukmronlik qilish uchun Vizantiya Imperiyasiga qarshi urushlar olib boradi. Lekin 969 yilda Bolgar Imperiyasi Kiev Rusi tomonidan katta talofat ko'radi va 1018-yilda Basil II boshchiligidagi Vizantiya Imperiyasi tomonidan butunlay mahv etiladi.
NGC 433
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Bolgariya
Boshqaruv Organi
Bolgariya Prezidenti (Georgi Parvanov 22-yanvar 2002) to'g'ridan to'g'ri 5 yillik muddatga saylanib, bir marotaba qayta saylanish huquqiga ega. Prezident davlat boshqaruvchisi va harbiy kuchlarning oliy qo'mondoni vazifalarini o'taydi. Ayni vaqtda, prezident Milliy Xavfsizlik organining Maslahat Qo'mitasi rayisi bo'lib, garchi qonun qabul qila olmasada, qonun loyihasini [for further debates] qaytarishi mumkin. Lekin parlament ko'pchilikning ovozi bilan prezidentning vetosini rad etishi mumkin.
Vazirlar Kengashi Bosh Vazir (Sergey Stanishev 2005 yil 17-avgustdan beri) tomonidan boshqariladi. U Bosqaruv Organining oliy a'zosi bo'lib, hozirda 20-ta vazirdan iborat. Bosh Vazir parlamentning ko'chilik ovozi bilan tayinlanadi va Prezident tarafidan o'z mahkamasini tuzish uchun mandat beriladi.
Hozirdagi koalitsiya Bolgar Sotsialist Partiyasi (BSP), Simeon II Milliy Xarakati (SMX) va (asosan mamlakatda kamchilikni tashkil etgan Turklarni ifodalovchi) Huquqlar va Ozodlik uchun Xarakatdan tashkil topgan.
Hokimiyat
Bolgariya yakka palatali parlamentga ega. Umum-Milliy Yig'ilishi yoki Narodno Sabranie, 240 deputatlardan iborat bo'lib, ular xalq tomonidan 4 yillik muddatga saylaniladi. Ovozlar 28-ta administrativ bo'limlarning har biridagi nomzodlarning partiyalari yoki koalitsiyalariga beriladi. Partiya yoki koalitsiya parlamentga kirish uchun eng kamida ovozlarning 4% to'plashi zarur.Parlament qonunlarning kuchga kirishi, byudjetni tasdiqlash, prezident saylovlariga tayyorgarlik ko'rish, bosh vazir va boshqa vazirlarning tanlovi va ularning ishdan bo'shatilishi, urush e'lon qilish, qo'shinlarning Bolgariya hududidan tashqariga chiqishi va xalqaro bitim va shartnomalarni tasdiqlash kabi vazifalarni bajaradi.
Hududiy va mahalliy hokimiyat
Bolgariya Respublikasining hududi provinsiya va munitsipalitelarga bo'lingan. Provinsiyalarning soni 28-ta bo'lib, har biri hokimiyat tomonidan tayinlanadigan provinsiya hokimi bilan boshqariladi. Shu bilan birga, mamlakatda 263-ta munitsipalitet mavjud.
Provinsiyalar
thumb|230px|Bolgariya Provinsiyalari 1987-yil 9-ta provinsiyaga bo'linganidan so'ng, 1999-yildan boshlab, Bolgariya 28-ta provinsiyadan iborat (oblasti, birlikda - oblast). Mamlakat poytaxti alohida provinsiya xisoblanib, har bir provinsiya o'z poytaxti nomi bilan ataladi:
Badia Pavese
Badia Pavese Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Pavia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 5 km2. 427 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Yoqimtoylik
thumb|300x300px| [[Bola|Bolalar kattalarni ruhlantriishga undaydigan xarakterli yuz xususiyatlariga ega.]] thumb|300x300px| Yoshi bilan bosh nisbatlarining oʻzgarishi (ayniqsa, yuqori va pastki jagʻlarning nisbiy oʻlchamlari) Pretty — bu odatda yoqimli yuz xususiyatlari bilan bogʻliq jozibadorlik turini tavsiflovchi subyektiv atama.
Avstriyalik zoolog Konrad Lorenzning nazariyasiga koʻra, inson va hayvonlarning bolalari ni yoqimliligi turning omon qolishini taʼminlashda muhim rol oʻynaydi, chunki bu jihat nasllarga gʻamxoʻrlik qilish istagini keltirib chiqaradi. Konrad yuz xususiyatlari va tana shaklida bolalik tushunchasini ishlab chiqdi (Kindchenschema Kindchenschema, kindchenschema), jonzotni yoqimli qiladigan va shu tariqa kattalarni yumshoq va onalik munosabati va tanishuviga hissiy jihatdan undaydigan xususiyatlar toʻplamini taʼkidlaydi.
Tirik va jonsiz narsalar yoqimli, taʼsirchan koʻrinishi mumkin.
Shirinlik tushunchasi xulq-atvor va hissiy holat xususiyatlarini ham qamrab olishi mumkin. Ular 19-asrning oxirida „Yaxshi ohang“ kitobida yozganidek (Sankt-Peterburg, Herman Goppe nashri, 1881-yil), „haqiqiy goʻzallikni oʻrganish ham, oʻrgatish ham mumkin emas, u haqiqiy, sof, bolalarcha tabiatning mahsulidir, taʼlim orqali yaxshilangan goʻzal qalbning oʻzgargan ifodasidir“.
Bolalik koʻrinishi va yoqimliligi
Kornel universitetida tashrif buyurgan antropologiya boʻyicha mutaxassis Dag Jonsning soʻzlariga koʻra, qattiq va yumshoq toʻqimalarda yoshga bogʻliq oʻzgarishlar tufayli yuz nisbatlari yoshga qarab oʻzgaradi. Yosh hayvonlar kattalarnikidan mutanosib ravishda kichikroq burunlari, baland peshonalari va katta koʻzlari bilan farqlanadi. Agar qattiq toʻqimalar haqida gapiradigan boʻlsak, bosh suyagining miya qismi kubiklarda kuchli oʻsadi, burunning suyaklari va bosh suyagi qismlari chaynash funktsiyasi bilan bogʻliq boʻlsa, maksimal oʻsish tezligi keyinroq erishiladi. Yumshoq toʻqimalar haqida gapirganda, Jons, quloq va burun xaftaga inson hayoti davomida oʻsishda davom etishini tushuntiradi, qoshlar supraorbital rimga va pastroqda (supraorbital jant ustidagi joydan) taxminan yigirma besh yoshdan boshlab, shuningdek, yosh bilan yon tomonlarda qoshlar osilib, koʻzlar kichikroq koʻrinadi va lablarning qizil qismi biriktiruvchi toʻqimalarning yoʻqolishi tufayli ingichka boʻlib qoladi.
Chiarella Sforza va boshqalar Italiya shimolidagi oq tanli bolalarni oʻrganib chiqdilar va „jozibali“ bolalar ushbu tadqiqotda „standart“ sifatida qabul qilgan bolalarga qaraganda koʻproq „chaqaloq koʻrinishi“ borligini aniqladilar. Ularning „kattaroq peshonasi“, kichikroq jagʻlari, „proporsional ravishda kattaroq va oldinga qaragan pastki jagʻi“, kengroq yuz, tekisroq yuz va kattaroq "anteroposterior " yuz oʻlchamlari.
Yoqimtoylikning biologik funksiyasi
Konrad Lorenz 1949-yilda infantil xususiyatlar toʻgʻrisida tajriba olib borganda, kattalarda onalik instinktini qoʻzgʻatadi va bu evolyutsion moslashuv boʻlib, ota-onalar oʻz farzandlariga gʻamxoʻrlik qilishlarini taʼminlashga yordam beradi va oxir-oqibat turning omon qolishini taʼminlaydi deb xulosaga kelgan. Yana bir qancha soʻnggi ilmiy tadqiqotlar Lorentz nazariyasi foydasiga qoʻshimcha dalillar keltirdi. Misol uchun, kattalar yoqimtoylik stereotiplariga mos keladigan bolalarga ijobiy javob berishlari koʻrsatilgan. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, nafislik va yuzning jozibadorligiga javoblar bir xil madaniyatda ham, madaniyatlarda ham bir xil koʻrinadi.
Gibsonton
Gibsonton AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Hillsborough County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8752 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 35,5 km2. Shundan 33,3 km2 quruqlik, 2,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 3 m balandlikda joylashgan.
Qorasuv (Axsi tumani)
Qorasuv (Кара-Суу) — Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati Axsi tumaniga qarasli qishloq. Qora-Suv ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Sahar
„Sahar“ — Oʻzbekistonda tuzilgan, hozirgi kunda asosan Qozogʻistonda faoliyat koʻrsatuvchi pop-rok musiqiy guruh. Guruh 2000-yillarning boshlarida Oʻzbekistonda shuhrat qozongan. Ayni damda „Sahar“ guruhining toʻrt aʼzosi bor: Anvar Joʻrayev (vokal), Damir Kudyakov (bas gitara), Azim Abdullayev (klavishli musiqa cholgʻulari) va Kirill Ivanov (barabanlar).
Shu kungacha guruh uch albom chiqargan: „Oʻsha sizmi?“ (2001), „Orzu“ (2003) hamda „Albom №3“ (2009).
2004-yil „Sahar“ Qozogʻistonning Olmaota shahrida ijod qila boshladi. Buning natijasida guruh oʻzbek tinglovchilari nazaridan uzoqlashdi. Saharning „Yomgʻir“, „Fasl“ kabi qoʻshiqlari hali ham oʻzbek rock ishqibozlari orasida mashhur.
Tarixi
„Sahar“ guruhiga 1999-yil Anvar Joʻrayev asos solgan. 2001-yil guruh oʻzining ilk studiyaviy albomi – „Oʻsha sizmi?“ albomini chiqargan. 2003-yil guruhning ikkinchi albomi, yaʼni „Orzu“ albomi eʼlon qilingan.
2004-yil guruh Qozogʻistonning Olmaota shahriga koʻchib oʻtdi. 2009-yil „Sahar“ning uchinchi albommi – „Albom №3“ sotuvga chiqariladi. Guruhning ilk ikki albomiga asosan oʻzbek tilidagi qoʻshiqlar kiritilgan boʻlsa, uchinchi albom asosan rus tilidagi ashulalardan iboratdir.
Wachsenburggemeinde
Wachsenburggemeinde Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ilm-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 31,99 km2. 2514 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Wachsenburggemeindening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Saint-Philibert (Côte-d'Or)
Saint-Philibert Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Côte-d'Or departamenti Dijon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
410 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 87,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,7 km2.
Kezart (Axsi tumani)
Kezart (Кезарт) — Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati Axsi tumaniga qarasli qishloq. Qora-Suv ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 650 kishi.
Bourguignon-lès-la-Charité
Bourguignon-lès-la-Charité Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
126 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 30,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,2 km2. Dengiz sathidan 221 – 251 m balandlikda joylashgan.
IC 2247
IC 2247 Qisqichbaqa yulduz turkumidagi Sbc (ixcham choʻziq spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Bourguignon-lès-Morey
Bourguignon-lès-Morey Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
48 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 4,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,1 km2. Dengiz sathidan 249 – 447 m balandlikda joylashgan.
NGC 434
NGC 434 Tukan yulduz turkumidagi SBab tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1834-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Myasnitskaya koʻchasi
Myasnitskaya koʻchasi (16—17-asrlarda — Frolovskaya va Yevplov koʻchasi, 1935—1990 yillarda — Kirov koʻchasi) — Moskva markaziy maʼmuriy okrugidagi koʻcha (Basmanniy va Krasnoselskiy tumanlari). Lubyanskaya maydonidan Sadovaya-Spasskaya koʻchasigacha ishlaydi. Uylarni raqamlash Lubyanka maydonidan amalga oshiriladi.
Nomining kelib chiqishi
17-asrda nomi Myasnitskaya Sloboda nomi bilan berilgan, u yerda koʻplab qassob doʻkonlari va qassoblar uylari mavjud edi.
Tavsif
Myasnitskaya koʻchasi Lubyanskaya maydonidan Sadovaya-Spasskaya koʻchasigacha, Myasnitskiye Vorota maydonida bulvar halqasini kesib oʻtadi. Uylarni raqamlash Lubyanka maydonidan amalga oshiriladi.
Quyidagi yoʻllar koʻchaga olib boradi:
Tarixi
Pyotr I davrida Myasnitskaya podshoh doimiy ravishda sayohat qilgan Kreml va Germaniya kvartallari oʻrtasidagi yoʻlga aylandi. Dvoryanlar va yangi aristokratiya koʻchaga joylasha boshladi; katta mulk knyaz Menshikov tomonidan sotib olingan. 1767-yilgi Moskva rejasida toshdan yasalgan bir nechta uylar koʻrsatilgan, koʻcha binosining asosiy qismi yogʻoch edi; Uylarning orqasida oshxona bogʻlari va hovuzli bogʻlar bor edi.
1870-yillarda koʻcha boʻylab otli tramvay ishga tushirildi, 20-asrning boshlarida u tramvay bilan almashtirildi. Myasnitskaya birinchilardan boʻlib koʻcha yoritgichlarini oldi: 1870-yillarda gaz va 1890-yillarda elektr.
1918-yilda Myasnitskaya koʻchasi Pervomaiskaya koʻchasi deb oʻzgartirildi, ammo moskvaliklar bu nomni qabul qilishmadi va koʻcha eski tarzda nomlanishi va rasmiy hujjatlarga kiritilishi davom etdi.
Mashhur binolari
thumb| 26-uy
Furkasovskiydan Milyutinskiy koʻchasigacha
thumb| "Arslonli uy" da "So'nggi manzil" ning yodgorlik belgilari - Myasnitskaya ko'chasi. 15
Bulvardan Garden Ringgacha
thumb| Gostorg binosi
IC 2248
IC 2248 Qisqichbaqa yulduz turkumidagi S? (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Noalejo
Noalejo Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Jaén provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 50 km2. Aholisi — 2005 kishi (2010).
Leithaprodersdorf
Leithaprodersdorf Avstriyaning Burgenland yerida joylashgan kommunadir. Eisenstadt-Umgebung (okrug) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18.9 km2. 1165 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Wessington Springs (Janubiy Dakota)
Wessington Springs  — AQShning Janubiy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Aholisi 2010-yilgi aholini roʻyxatga olishda 956 kishini tashkil qilgan.
Geografiyasi
Wessington Springs shahri 44.08194°N, -98.57028°W (44,081842, −98,570244) koordinatalarda joylashgan. Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 1.77 sqmi tashkil qiladi.
Demografiyasi
2010-yildagi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 956 kishi, 465 ta xonadon va 266 ta oila istiqomat qilgan. Shaharning irqiy tarkibi 99% oq, 0,3% tubjoy amerikaliklar, 0,3% osiyoliklar, 0,2% boshqa irqlardan va 0,2% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,6 foizini tashkil etadi.
Shaharda 465 ta uy xoʻjaligi boʻlib, ulardan 16,3 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 47.3 foizi er-xotinlar, 6.9 foizida eri boʻlmagan ayollar, 3 foizida xotini boʻlmagan erkaklar va 42,8% oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 38,1 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 26,2 foizida 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.
Shahar aholisi oʻrtacha yoshi 57 yoshni tashkil etadi. Aholining 16,1 foizi 18 yoshgacha boʻlganlar; 4,4% 18 yoshdan 24 yoshgacha boʻlganlar; 14,7% 25 dan 44 gacha; 27,2% 45 dan 64 gacha; va 37,6% 65 yosh va undan kattadir. Shaharning gender tarkibi 43,4% erkaklar va 56,6% ayollarni tashkil qiladi.
Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 31 736 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 40 962 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 28 929 dollarni, ayollarniki 18 333 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 23 108 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 3,4 foizi va aholining 7,2 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 11 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 8,1 foizi qashshoq hisoblanadi.
Bagnaria
Bagnaria Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Pavia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17 km2. 658 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Mintaqaviy antropologiya va Chiapas tarixi
Muassasasi
thumb| Shtatning mustamlakachilik tarixiga bagʻishlangan boʻlim Museo Regional de Antropología e Historia (Mintaqaviy antropologiya va tarix muzeyi -tarjimasi) Tuxtla Gutierrezdagi eng yirik muzey va Meksikadagi eng muhim muzeylardan biridir. Rejissyor — Migel Anxel Riva Palasio binosi 1979-1982-yillarda zamonaviy uslubda qurilgan va muzey boʻlib, 1984-yilda ochilgan. U Madero bogʻining chekkasida joylashgan boʻlib, birinchi qavatdagi joylar samolyot angariga oʻxshab koʻzga tashlanadi. U arxitektor Juan Miramontes Najera tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu dizayn 1985-yilda Bolgariyaning Sofiya shahrida boʻlib oʻtgan Uchinchi ikki yillik arxitektura tanlovida birinchi mukofotga ham sazovor boʻldi. Uning dekorativ xususiyatlari orasida „Mayalarning sehrli dunyosi“ deb nomlangan devoriy rasm mavjud. U dastlab 1963-yilda Leonora Karrington tomonidan Mexikodagi Antropologiya muzeyi uchun chizilgan, ammo u Chiapasga doimiy uyiga koʻchirilgan.
Doimiy yigʻish
thumb| Palenk hukmdori Joy Chitam II ning asir holatida tasvirlangan tosh, Chiapas, Tonala shahridan relefda. Uning doimiy kolleksiyasi davlat tarixini oʻz ichiga oladi va ikkita zalga boʻlingan: biri arxeologiya, ikkinchisi esa Ispaniya istilosidan boshlab tarix uchun berilgan. Koʻrgazmalar ispan tilida yozilgan boʻlsada, koʻpchilik inglizcha yorliqlarga ega. Arxeologiya zali shtatning ispangacha boʻlgan tarixiga bagʻishlangan boʻlib, u shtatga xos boʻlgan Zoque va Mayya madaniyatiga eʼtibor qaratadi. Koʻrgazmaga qoʻyilgan buyumlar uch vaqt davriga boʻlingan. Birinchisi, eramizdan avvalgi 2000-1000-yillardan miloddan avvalgi 300-yilgacha boʻlgan qishloq xoʻjaligi aholi punktlarining barpo etilishi bilan boshlanadigan Preklassik davrdir. Bu davr Olmec kengayishi, shuningdek, Izapa va Chiapa de Corzo kabi mahalliy shaharlarning balandligi hukmronlik qiladi. Klassik davr (miloddan avvalgi 300 yildan 900 yilgacha) Mayya sivilizatsiyasining yuksalishi baʼzi muhim Zok aholi punktlari bilan ajralib turadi, Post Classic eramizdan avvalgi 900-yillarda buyuk Mayya shaharlarining qulashi bilan nishonlanadi va ispanlarning kelishiga qadar davom etadi. Mesoamerikaning bu hududida mahalliy xalqlar mintaqaviy birlashuvsiz kichik izolyatsiya qilingan jamoalarga tarqalib ketishdi. Bu davrning soʻnggi qismida Meksika platosidagi atteklar Markaziy vodiy va Sokonusko hududlarini bosib olib, bu yerga bostirib kirishdi. Koʻrgazmaga qoʻyilgan qismlar diagrammalar, xaritalar va kontekstni berish uchun Ispaniyadan oldingi devoriy rasmlarning reproduktsiyalari bilan birga kelgan.
Ikkinchi zal XX asr boshlarigacha Ispaniyaning bu hududni bosib olishini qamrab olgan. Bu fath, mustamlaka hududi, mustaqillik, islohotlar urushi davri, Porfirio Diaz davri va Meksika inqilobiga boʻlingan. Toʻplamga qurollar, idishlar, tarixiy hujjatlar, rasmlar va katolik diniy buyumlari, ayniqsa Chiapa de Korso, San-Kristobal de las Kasas va Tekpatandagi sobiq monastirdan olingan.
Tadbirlari va vaqtinchalik koʻrgazmalari
Ikkita asosiy koʻrgazma zalidan tashqari, vaqtinchalik eksponatlar uchun yana bitta zal, shuningdek, 250 kishiga moʻljallangan auditoriya ham mavjud. Ular muzey bilan bogʻliq tadbirlarda, shuningdek, madaniy muassasalardan tashqarida foydalaniladi. Muzey yozgi kurslar, kontsertlar, kitoblarni imzolash, koʻrgazmalar, Oʻliklar kuni uchun anʼanaviy qurbongoh va boshqalarni taklif etadi. Yozgi darslar arxeologiya, kulolchilik va akvarel boʻyoqlari kabi turli sanʼat boʻyicha ustaxonalarni oʻz ichiga oladi, asosan bu joy bolalar uchun moʻljallangan. Muzey bolalar bilan muloqot qilishning yana bir usuli bu yakshanba kino klubidir. Yillik qurbongoh nafaqat mahalliy aholi, balki sayyohlar uchun ham diqqatga sazovor joyga aylandi. U Chiapas anʼanalari va madaniyatini aks ettirish uchun shtatdagi turli rassomlar va hunarmandlar yordamida yaratilgan. Muzey har yili Xalqaro muzeylar kunini Xalqaro muzeylar kengashi bilan birgalikda musiqa, ekskursiyalar, konferentsiyalar va boshqa tadbirlar bilan nishonlaydi. Muzey 2001-yildan beri bolalar madaniyati kunini homiylik qilib, kam taʼminlangan hududlardagi boshlang‘ich maktab yoshidagi bolalarga eʼtibor qaratadi. Tadbirlar atrof-muhit bilan bogʻliq turli tashkilotlar, Universidad de Ciencias y Artes de Chiapas, boshqa muzeylar va boshqalarning ishtirokini oʻz ichiga oladi, bu joy har yili 200 ga yaqin bolalarni jalb qiladi.
Vaqtinchalik eksponatlar xilma-xil boʻlib, ularda arxeologik asarlar, shuningdek, zamonaviy asarlar mavjud. Vaqtinchalik eksponatlardan biri „Loy ruhi“ deb nomlangan boʻlib, unda 4000 yildan ortiq vaqt davomida ishlab chiqarilgan 350 ga yaqin sopol buyumlar toʻplami mavjud. „Brujos y chamanes“, (Erkak jodugarlar va shamanlar deya tarjima qilinadi) Chiapaslik rassomlarning oʻttizta asaridan iborat koʻrgazma boʻlib, unda shtatning mahalliy sehrli anʼanalari va ular madaniyatga qanday taʼsir qilganiga eʼtibor qaratildi. Muzey bir qator arxeologik asarlarga eʼtibor qaratgan „Ispanlikdan oldingi yaguar, ilohiy izlar“ nomli vaqtinchalik koʻrgazmani taqdim etdi. Koʻpgina Mesoamerikan madaniyatlarida yaguar gʻayritabiiylikning ramzi boʻlgan va uning tasviri Ispaniyadan oldingi sanʼatda juda erta paydo boʻlgan. Ushbu hayvonga hurmat koʻplab mahalliy guruhlarda bugungi kungacha saqlanib qolgan. Koʻrgazmada odam/yaguar figuralarining haykallari, shu jumladan Izapaning ikkitasi „Raqs qilayotgan yaguar“ va „Makkajoʻxori himoyachisi“ bor edi. Shuningdek, u Chiapasning turli qismlaridan sopol idishlar va boshqa idishlarda hayvonning bir qator tasvirlarini oʻz ichiga olgan.
Hartha
Hartha Germaniyaning Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Mittelsachsen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 54,29 km2. Aholisi — 7770 kishi (2010).
Hududi
Harthaning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Pegalajar
Pegalajar Ispaniyaning Andalusiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Jaén provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 79.7 km2. Aholisi — 3116 kishi (2010).
Boursières
Boursières Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Gifford (Florida)
Gifford AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Indian River County okrugi tarkibiga kiradi.
Boursières
Aholisi
86 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 37,4 nafar kishi.
Barbianello
Barbianello Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Pavia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12 km2. 849 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Boursières
Geografiyasi
Maydoni — 2,3 km2. Dengiz sathidan 212 – 266 m balandlikda joylashgan.
Gifford (Florida)
Geografiyasi
Maydoni — 19,5 km2. Shundan 18,3 km2 quruqlik, 1,2 km2 esa suv maydonidir.
Ruslan Chagayev
Ruslan Shamilovich Chagayev (Руслан Шамильевич Чагаев, Ruslan Şamil ulı Çağaev, 1978-yil 19-oktabr, Andijon, Oʻzbekiston SSR) — oʻzbek bokschisi, Butunjahon Boks Assotsiatsiyasi (ingl. WBA) versiyasi boʻyicha super ogʻir vaznda jahon chempioni. Ogʻir vaznda (81-91 kg) havaskorlar orasida Osiyo hamda jahon chempioni.
Faoliyati
Bokschi, „Oʻzbekiston iftixori“ (1998), Oʻzbekiston Respublikasida xizmat koʻrsatgan sportchi (2000). Andijon respublika olimpiya oʻrinbosarlari bilim yurtida tahsil olgan (1991—1997), Andijon universitetini tugatgan (2002). 91 kg vazn toifasida Oʻzbekiston (1996, 1999, 2000, 2001), Markaziy Osiyo oʻyinlari (1995, Toshkent; 1997, Olmaota), Osiyo (1995, 1999, Toshkent), Osiyo oʻyinlari (1998, Bangkok), jahon (1997, Budapesht) chempioni. U 91 kg dan ziyod vaznda ham jahon chempioni boʻlgan (2001, Belfast). 2001-yildan professional bokschi. Gamburg (GFR)ning „Universum boks promoshn“ klubi bilan shartnoma imzolab, reyting uchrashuvlarini oʻtkazib keladi (2004). „El-yurt hurmati“ ordeni bilan mukofotlangan (2001).
1997-yilgi havaskorlar oʻrtasidagi Jahon Chempionati finalida kubalik bokschi Feliks Savonni magʻlubiyatga uchratib, oltin medalni qoʻlga kiritgan, lekin keyinchalik professional bokschi sifatida chetlatilgan. Ruslan Chagayev „Oʻzbekiston xizmat koʻrsatgan sportchi“, „Oʻzbekiston iftixori“ faxriy unvonlari bilan mukofotlangan.
2007-yilning 14-aprel kuni WBA versiyasi boʻyicha jahon chempionligi uchun Nikolay Valuyev bilan ringga chiqdi. Ushbu bahsda Ruslan 114-114, 115-113, 117-111 hisobida ochkolar boʻyicha gʻalaba qozondi. Bu janggacha Valuyev bironta uchrashuvida magʻlubiyatga uchramagan edi.
Germaniyaning Gamburg shahrida yashaydi va shugʻullanadi. Murabbiyi: Mixael Timm (nem. Michael Timm). Uylangan, bir oʻgʻli bor. thumb|[[Nikolay Valuyev bilan jangda]] Ruslan Chagayev 2008-yilning 19-yanvarida Britaniyalik bokschi Matt Skelton bilan oʻz unvonini himoya qilish uchun ringga chiqdi. Bu jang 12 raund davom etib, ochkolar boʻyicha gʻalaba Ruslan Chagayevga berildi va u oʻz chempionlik kamarini yana bir marta oʻzida saqlab qoldi.
Ruslan Chagayev 2007-yilda „rossiyalik dev“ laqabli Nikolay Valuevni yengib, ilk bor professional boksning WBA yoʻnalishi boʻyicha eng ogʻir vazn toifasida Jahon chempioni boʻlgan va oʻshanda Oʻzbekistonda chempionni millionlab ishqibozlari oliqshlar bilan kutib olgan.
Qizil-Koʻl (Axsi tumani)
Aholisi
Aholisi - 1 008 kishi.
Ruslan Chagayev
Faoliyati
2011-yil 27-avgust da Chagayev rossiyalik Aleksandr Povetkin bilan WBA muntazam jahon chempioni unvoni uchun jangda ringga chiqdi. Jangning boshidanoq Aleksandr oʻzining murabbiyi Teddi Atlas rejalashtirganidek, hujumga oʻtishni boshladi. 5-o‘yin oxiri — 6-tur boshiga qadar Povetkinning ustunligi sezilarli bo‘lib, ochkolar bo‘yicha peshqadam edi. Keyin esa Chagayevning oʻzi ancha tajovuzkor harakat qila boshladi. Uning zarbalari raqibiga aniq yetib bordi va bir nuqtada ochkolar uning foydasiga ishlay boshladi. Biroq Chagayev tezda charchay boshladi va 11-raunddan boshlab ustunlik yana Povetkinga oʻtdi, u koʻp boʻlmasa-da, baribir Chagayevning kuchli toʻsigʻini yorib oʻtdi. Natijada, Ruslan soʻnggi raundda umumiy zarbalar boʻyicha raqibidan ustun keldi, shu bilan birga ularning soni boʻyicha sezilarli darajada magʻlub boʻldi. Yakunda hakamlar bir ovozdan gʻalabani Povetkinga berishdi: 116-112, 117-113, 117-113.
Ruslan Aleksandr Povetkinga yutqazgach, 2011-yil da ringga chiqmagan. Reytingdagi oʻrinlarni yoʻqotib, 2012-yil boshidan beri Chagayev sakkiz raundlik janglardan asta-sekin tiklana boshladi. Shunday qilib, 28-yanvar kuni Ruslan mashhur bokschi Kerston Mansvellni magʻlub etdi.
21-aprel kuni Ruslan Chagayev amerikalik Billi Zambranni mutlaq nokautga uchratdi.
2012-yilning 1-sentyabr kuni Feliks Shturm va Daniel Gil jangining underkatida u germaniyalik taniqli sportchi Verner Kreyskottni 7-raundda nokautga uchratdi.
2012-yil ning 1-dekabrida Ruslan bu yilgi toʻrtinchi jangini magʻlubiyatsiz kubalik Mayk Peresga (18:0) qarshi oʻtkazishi kerak edi, ammo jangdan bir hafta oldin Peres jarohat oldi va jang bekor qilindi.
Faoliyatining tugashi
2016-yil 17-oktyabrda u boksdagi faoliyatini yakunlash to‘g‘risida yakuniy va qaytarib bo‘lmaydigan qarorni qabul qildi. Bunga Lukas Braun bilan soʻnggi jangdan keyin kuchaygan koʻrish bilan bogʻliq muammosi sabab boʻldi.
Shaxsiy hayoti
Ruslan Chagayevning millati tatar, islom diniga eʼtiqod qiladi. Uning otasi Shamil Chagayev, Kalda qishlogʻida tugʻilgan (Ulyanovsk viloyati Barishskiy tumani), 1950-yilda oila Oʻzbekiston SSR ga koʻchib kelgan. Onasi, O‘zbekistonda tug‘ilgan Zamira Chagayeva 2005-yilda Moskvada vafot etgan.
Xotini — Viktoriya arman millatiga mansub, andijonlik, Andijon tibbiyot institutini tamomlagan.
Saint-Pierre-en-Vaux
Saint-Pierre-en-Vaux Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Côte-d'Or departamenti Beaune tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
136 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,1 km2.
IC 2249
IC 2249 Qisqichbaqa yulduz turkumidagi S? (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Ritu Kala Samskaram
thumb|Oʻzining Ritu Kala Sanskara marosimida sari kiygan tamil qizi (1870). Ritu Kala Samskaram — Hindistonda qizning birinchi marotaba sari kiyish marosimi.
Am
AM yoki Am atamalari quyidagilarni bildirishi mumkin:
NGC 435
NGC 435 Kit yulduz turkumidagi Scd tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Albert Marth 1864-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
NGC 436
NGC 436 Kassiopeya yulduz turkumidagi I3m tipli ochiq klasterdir.
Loretto (Burgenland)
Loretto  Avstriyaning Burgenland yerida joylashgan shaharchadir. Eisenstadt-Umgebung (okrug) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 23.80 km2. 400 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Soy-Bulun (Axsi tumani)
Soy-Bulun (Сай-Булуң) — Qirgʻiziston Respublikasining Jalolobod viloyati Axsi tumaniga qarasli qishloq. Qora-Suv ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Wallbach (Turingiya)
Wallbach  Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Schmalkalden-Meiningen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,07 km2. 352 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Wallbachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Carmen Tyson-Thomas
Kollej davri
Tyson-Thomas 2009-yildan 2013-yilgacha „ Syracuse “ jamoasida oʻynagan va 136 oʻyinda oʻrtacha 8,9 ochko jamgʻargan.
Syracuse jamoasidagi faoliyat statistikasi
Manba