cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fuchik Yulius
Fuchik Yulius (1903.23.2, Praga 1943.8.9, Berlin) — chex yozuvchisi, tanqidchi va jurnalist. CHSSR Milliy qahramoni. Plzendagi real gimnaziyani tugatgach (1921), Praga universitetining falsafa ftida oʻqigan. 1922-yildan adabiyot va teatr masalalariga oid maqolalar chop eta boshlagan. "Kmen" ("Stvol", 1927—29) va "Tvorba" ("Ijod", 1927—28) jur.lariga muharrirlik qilgan paytida barcha ilgʻor kuchlarni yagona front atrofida birlashtirishga uringan. 1930 va 1934—36 yillarda SSSRda boʻlib, safar taassurotlari asosida "Ertangi kunimiz kechagi kun boʻlib qolgan mamlakatda" (1932) kitobini yozgan. SSSRga qilgan 2safari vaqtida Oʻzbekistonda birmuncha vaqg yashab, mamlakatimizda roʻy bergan oʻzgarishlarni kuzatgan va oʻzbek xotinqizlari hayotiga bagʻishlangan "Tojixon Shodiyeva tarixi", "Roziyaxon Mirsoatova" singari ocherklar yozgan. F. Oʻrta Osiyo xalqlari hayotiga doir 24 ta ocherk va maqola eʼlon qilgan. F. ning 30-yillar soʻngidagi adabiytanqidiy faoliyatida umuminsoniy qadriyatlarni fashizm xavfidan saklab qolish gʻoyalari ustuvorlik kiladi. 1942-yil aprel da Chexoslovakiya kompartiyasining yashirin nashrlariga rahbarlik qilgani uchun gestapo tomonidan hibsga olingan va 1943-yilning yozida Germaniyaga olib ketilib, qatl etilgan. F. Pragadagi Pankrats qamoqxonasida "Dor ostidagi soʻz" (1942) kitobini yozgan. Koʻpgina tillarga tarjima etilgan ushbu kitob fashizmga qarshi mardona kurash olib borgan kishilar, shu jumladan, F. ning oʻzi haqidagi, ularning matonati va jasorati haqidagi hujjatli qissadir.
Odina Aliyeva
2022-yilning 13332 nafar eng yaxshi voleybolchi ayoli orasida u 69 ochko bilan 107-oʻrinni egallab turibdi. U bu roʻyxatda Yana Matiasovska Agayevadan keyin ikkinchi ozarbayjonlik ayol voleybolchi hisoblanadi (144 ochko bilan 26-chi oʻrin).
Fuchik Yulius
F. Tinchliktarafdorlarining 2butunjahon kongressida Xalqaro tinchlik mukofoti bilan takdirlangan(1950). Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan.
Odina Aliyeva
Biografiyasi
Odina Aliyeva 1990-yil 22-may kuni Buxoro viloyatida tugʻilgan.
Fuchik Yulius
Manbalar
Ad..Fuchikova G., Vospominaniya o Yu. Fuchike, M., 1973.
Odina Aliyeva
Shahdag-Shirvan GVK, 2010-yil
Odina Aliyeva 2010-yil Shahdag-Shirvan GVKda professional faoliyatini boshladi. Oʻsha yili, 2010—2011-yilgi mavsumda u „Shahdag-Shirvan“ jamoasi bilan voleybol boʻyicha Ozarbayjon Superligasida debyut qildi.
Baku VK, 2010-yil
2010-yilda faoliyatini Baku VKda davom ettirdi.
Azerrail QVK, 2011—2012-yil
2011-yilda u Azerrail QVKga oʻtdi va u yerda CEV Ayollar Chempionlar Ligasining 1/4 finaliga chiqdi. Oʻsha yili oʻzining yuqori professionalligi tufayli u ilk bor Ozarbayjon ayollar terma jamoasiga taklif qilindi va terma jamoa tarkibida ayollar oʻrtasida voleybol boʻyicha Yevropa chempionatida ishtirok etdi.
Azeryol GVK, 2012—2014-yil
2012-yilda Azeryol GVK jamoasi bilan shartnoma imzoladi va u yerda uch mavsum davomida jamoa sharafini himoya qildi. Azeryol GVK bilan Odina Aliyeva voleybol boʻyicha „Ozarbayjon Superligasi“da ikkinchi oʻrinni va „CEV Ayollar Chempionlar Ligasi“da yarim finalda gʻolib chiqdi.
Azerrail QVK, 2014—2016-yil
2014-yilda u yana Azerrail GVKga oʻtdi. U 2015—2016-yilgi mavsumning „eng yaxshi toʻp uzatuvchisi“ va mavsum yakuniy bosqichining „eng qimmat oʻyinchisi“ deb topildi.
Il Bisonte Firenze, 2016—2017-yil
Turkiyaning Idmanocak va Halkbank klublari bilan koʻp muammolardan soʻng Odina Aliyeva Italiyaga koʻchib oʻtdi. Italiya sport saytlarida Bayramova A1 seriyasi boshlanishidan bir necha kun oldin Il Bisonte Firenze bilan shartnoma imzolagani haqida xabarlar paydo boʻldi.
Ceramiksan, 2017—2018-yil
2017-yilda bir yillik shartnoma asosida Turkiyaning Ceramiksan voleybol jamoasiga oʻtdi.
Jakarta Electric PLN, 2022-yildan hozirgacha
2022-yilning yanvar oyida u Indoneziyaning Jakarta Elektrik PLN ayollar voleybol jamoasi bilan bir yillik shartnoma imzoladi. 2023-yilda jamoa rahbariyati Odina bilan yangi shartnoma taklif qildi va shartnoma imzoladi. Hozirda oʻsha jamoaning asosiy hujumchisi hisoblangan Odina Aliyeva 15-raqamli libosda toʻp surmoqda.
2018-yilgi voleybol boʻyicha ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati
30-sentyabr kuni Shimoliy Koreya terma jamoasiga qarshi oʻyinda 27 zarbadan 13 tasi, 19 ta zarbadan 2 tasi, 50 ta hujumga urinishning 16 tasi ochko bilan yakunlangan. 2-oktyabr kuni Rossiya terma jamoasiga qarshi oʻyinda 22 ta zarbadan 7 tasi va 33 ta hujumga urinishdan 8 tasi ochko bilan yakunlangan. Oʻyin natijalariga koʻra, Kseniya Parubets 13 ochko bilan Rossiya jamoasining ikkinchi, Odina Aliyeva esa 8 ochko bilan Ozarbayjon terma jamoasining ikkinchi eng yaxshi oʻyinchisi boʻldi.
Nozherite
Nozherite — Bolgariyaning markaziy qismidagi Gabrovo viloyatidagi Tryavna munitsipalitetidagi qishloq.
Hofstetten-Grünau
Hofstetten-Grünau Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Sankt Pölten-Land (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 35.93 km2. 2622 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Fuqaro aviatsiyasi
Fuqaro aviatsiyasi - xalq xoʻjaligi sohasi; havo yoʻllari orqali yoʻlovchi, yuk, pochta tashish, qishloq xoʻjaligida va oʻrmonchilik sanoatida, geol.kidiruv ishlari, baliq ovlash, turli sanoat obʼyektlarini qurishda, joylarni aerofotosuratga olish, tibbiysanitariya xizmatida va boshqa maqsadlarda foydalaniladi. Fuqaro aviatsiyasi tarkibida zamonaviy samolyotlar va vertolyotlar parki, texnika inshootlari tizimiga ega boʻlgan havo yoʻllari tarmokdari, aeroportlar, aerodromlar, radio va meteostansiyalar, zavodlar va taʼmirlashtexnika bazasi, ilmiy tadqiqot muassasala^i, oʻquv yurtlari faoliyat koʻrsatadi. Uzbekistonda Fuqaro aviatsiyasi tarixi 1924-yil 12-mayda Toshkent— Avliyoota (Taroz) — Pishpek (Bishkek) — Olmaota havo yoʻlida dastlabki yoʻlovchilarni tashishdan boshlanadi (qarang Aviatsiya, "Oʻzbekiston havo yoʻmari" milliy aviatsiya kompaniyasi, Havo transporti).
Claremont (New Hampshire)
Geografiyasi
Shahar gʻarbiy Sullivan okrugida joylashgan va gʻarbdan Konnektikut daryosi bilan chegaradosh. Amerika Qoʻshma Shtatlari aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, shaharning umumiy maydoni 114.1 sqkm tashkil qiladi, shundan 111.8 sqkm quruqlik va 2.3 sqkm suv boʻlib, shaharning 2,04% ni tashkil qiladi.
Demografiyasi
2010-yildagi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 13 355 kishi, 5 697 xonadon va 3 461 oila istiqomat qiladi. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 309,9 nafar kishi. Shaharning irqiy tarkibi 95,9% oq tanli, 0,6% afro-amerikalik, 0,3% tubjoy amerikalik, 0,9% osiyolik, 0,03% Tinch okeani orollari, 0,4% boshqa irqlar va 1,8% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 1,3% ni tashkil etadi.
Shahar aholisi yosh taqsimotiga koʻra 22,0% 18 yoshgacha, 8% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 26% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 28,7% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 15,4% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 40,6 yoshni tashkil etadi. Har 100 ayolga 95,4 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 93,1 erkak toʻgʻri keladi.
2009—2013-yillarda shahardagi uy xo‘jaliklarining yillik o‘rtacha daromadi 42 236 dollarni, oilaning o‘rtacha daromadi esa 51 259 dollarni tashkil etdi. Toʻliq vaqtli erkak ishchilarning oʻrtacha daromadi 43 261 dollarni, ayollarniki esa 35 369 dollarni tashkil qildi. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 22 773 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 13,3 foizi va aholining 15,9 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 22,2 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 5,3 foizi qashshoq hisoblanadi.
NGC 1965
NGC 1965 Oltin Baliq yulduz turkumidagi EN+OCL tipli galaktik tumanlik, oʻta yangi yulduz qoldigʻidir.
Ushbu obyektni John Herschel 1835-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Oʻyroʻndu
Aholisi
Aholisi - 425 kishi.
Ibrohim as-Sonjaniy
(Abu Isʼhoq) Ibrohim ibn Muʼaqqal ibn al-Hajjoj ibn Xidosh ibn Xudayh as-Sonjaniy an-Nasafiy (hijriy 295-yil (milodiy 908-yil)da vafot etgan) — mashhur imom. Ilm talabida Hijoz, Iroq, Shom va Misrga safar qilgan. Nasaf ahlining imomi va qozisi bo‘lgan. Fiqh va hadisni yaxshi biluvchi ulug‘ imom bo‘lgan. Hadislarni tasnif qilishda mashhur bo‘lgan. „Kitobu-t-tafsir“ („Tafsir kitobi“), „Kitobu-l-musnad“(„Musnad kitobi“) va boshqa asarlar yaratgan. Imom Buxoriyning „al-Jomiʼ as-sahiyh“ („Ishonchli to‘plam“) asaridan rivoyat qilgan. U o‘sha kitobdan rivoyat qilgan so‘nggi olimlardan bo‘lgan. U ulamolardan, undan esa boshqalar rivoyat qilganlar.
Fargʻona oti
thumb|300x300px| Gansu uchuvchi oti, Sharqiy Han, bronza, Gansu viloyati muzeyi Fargʻona otlari Xitoyga olib kelingan eng dastlabki yirik mahsulotlardan biri hisoblanib, Markaziy Osiyo hududida paydo boʻlgan. Mazkur otlarning tasviri Tang sulolasi qabridagi sopol idishlarda tasvirlanganidek: „Baqtriya qiroli Eucratidesning oltin medalidagi hayvonlariga oʻxshashi mumkin “, — deya taʼkidlanadi. Fargʻona otlari Xitoyda „samoviy ot“ yoki Gʻarbda Nisean oti sifatida ham mashhur boʻlgan.
Qadimgi tarixi
Han sulolasi davrining oʻzidayoq, Xitoy oʻzining harbiy qudratini hozirgi Markaziy Osiyoning Fargʻona vodiysida joylashgan Baqtriya shimolidagi Dayuan hind-yunon qirolligiga qaratgan edi. Fargʻona otlari Han sulolasida boʻlishini kuchli xohlashi tufayli Fargʻona hukmdorlari uning chegaralarini savdo-sotiq uchun yopgan va natijada, Han — Dayuan urushida Xitoy gʻalaba qozongan.right|thumb| Miloddan avvalgi 130-yilda Dayuan koʻrsatilgan xarita|157x157pxthumb| Tang sulolasining ikki koʻzguli qabri, 8-asr boshlari|leftMilodiy 102-yilda xitoyliklar magʻlub boʻlgan. Fargʻonadan naslchilik uchun oʻttizga yaqin „Zotdor otlar“ va „oʻrta va past sifatli“ uch ming Fargʻona otlarini berishni talab qildilar. Sinolog Arthur Waley oʻzining ``Fargʻonaning samoviy otlari `` maqolasida Han imperatori Wu izlagan otlarning ikki turi oʻrtasida muhim farqni koʻrsatdi: uning ruhiy ehtiyojlarini qondirish uchun bir nechta ilohiy otlar; va uning otliq qoʻshinlarini doimiy ravishda toʻldirish va kuchaytirishga koʻplab mustahkam togʻlar kerak edi.
Xitoyning haykal va rasmlari va shuningdek, Baqtriya tangasi bu otlarning oyoqlari mutanosib ravishda kalta va dumaloq shaklga ega boʻlishi mumkinligini koʻrsatgan. Xitoy tasvirlarining oldingi oyoqlari juda toʻgʻri boʻlib, hozirgi Xitoyning Guoxia otiga oʻxshaydi. Zamonaviy mualliflar qon soʻruvchi parazitlar otlarni tishlaganda terining qonga aralashishiga sabab boʻlgan deb ishonishadi."Mair: 'Zamonaviy tadqiqotchilar ikki xil fikrni ilgari surganlar (Qadimgi xitoyliklar Fargʻonaning „Qon terlagan“ otlariga ishora qilishlari uchun). Birinchisi, otlar uzoq davom etgan shiddatli yugurish paytida kichik teri osti qon tomirlari yorilib ketganligini koʻrsatadi. Ikkinchisi, parazit nematoda, Parafilaria multipapillosa, bu hodisani qoʻzgʻatganini taxmin qiladi. P. multipapillosa rus dashtlarida keng tarqalgan va otlarning teri osti toʻqimalariga chuqur kirib borib hayot kechiradi. Olingan teri tugunlarida tez-tez, baʼzan koʻp miqdorda qon ketadi va veterinariya shifokorlari „yozgi qon ketish“ deb nomlanuvchi narsaga olib keladi deb hisoblaydi."Han-Xitoy imperatori Wu (Wudi) otlarning paydo boʻlishini bashorat qilgani uchun ularni „Samoviy otlar“ deb nomlagan (mil. avvalgi 113-y "Bir vaqtlar oldin imperator Oʻzgarishlar kitobi orqali shimoli-gʻarbdan „ilohiy otlar paydo boʻlishi kerak“, —deb taxmin qilgan edi. Wusun zotdor otlarini olib kelganlarida ularga „samoviy otlar“ deb nom qoʻygan. Ammo keyinroq Dayuan Fargʻonadan qon terlagan otlarni oldi, ular bundan ham qattiqroq edi. Shuning uchun, u Wusun otlarining nomini oʻzgartirib, ularni „gʻarbiy ekstremal otlar“ deyishgan va Dayuan otlari uchun „samoviy otlar“ nomidan foydalanishgan."thumb| Chavandoz ayol, [[Tan|Tang sulolasi|left]]right|thumb|300x300px| [[Baqtriya|Baqtriyalik Eucratides I va Dioscuri tasvirlangan tangalar.]]Miloddan avvalgi 104-yilda imperator Wu Xitoydan 5000 km uzoqlikdagi Fargʻonaga 40 000 kishilik qoʻshin yuborgan, lekin qoʻshinning yarmidan kamrogʻi manziliga yetib borgan, xolos. Qolganlari charchab, magʻlub boʻlishgan. Miloddan avvalgi 103-yilda yana 60 000 kishilik qoʻshin yuborilgan va ular 40 kunlik qamaldan keyin shahar devorlarini buzib, suv taʼminotini uzib qoʻygan. Ular tez orada magʻlub boʻlishdan qoʻrqib, shahar aholisi oʻz shohining boshini kesib, uning boshini Han sarkardasiga taqdim etdi va unga istagancha ot berishini taklif qildi. Yangi qirolni saylagandan soʻng, Han 3000 ot bilan joʻnab ketdi, ammo miloddan avvalgi 101-yilda Xitoyga yetib borganlarida atigi 1000 tasigina qolgan edi. Fargʻonaliklar ham imperatorga har yili ikkita samoviy ot joʻnatishga rozi boʻldilar hamda beda urugʻi Xitoyga olib kelinib, Xitoyda yaxshi otlarni boqish uchun yaxshi yaylov, Xitoyga tahdid solayotgan Xiongnularga qarshi tura oladigan otliq qoʻshinlar bilan taʼminlandi. Han sulolasining bronza haykalchasida Gansu uchuvchi ot, ehtimol, bu zotning tasviri keltirilgan.
Oʻrta asrda Xitoy
Fargʻona Xitoyda otga boʻlgan talab taxminan keyingi 1000-yil davomida yirikroq va kuchli mahalliy zotlarga oshib bormaguncha mashhur boʻlgan. Fargʻona otlari koʻchmanchi ot zotlar kabi tez, qattiq va chidamliligi yuqori, lekin ular mahalliy zotlarga qaraganda kichikroq va ozgʻin boʻlgan. Fargʻona oti hozirda yoʻq boʻlib ketgan Nisean yoki Turkoman otiga teng hisoblanadi. AkhalTeke oti asl Fargʻona otining avlodi ekanligiga ishoniladi.
Fuqaro vaqti
Fuqaro vaqti — mahalliy oʻrtacha yarim tun (2400) dan boshlab hisoblanadigan vaqt xisoblash tizimi. Oʻrtacha quyosh sutkalariga asoslanadi. Fuqaro vaqti sutkani hisoblay boshlash vaqti bilan oʻrtacha quyosh vaqtidan farqlanadi (oʻrtacha quyosh vaqtida sutka boshi deb mahalliy oʻrtacha yarim kun, yaʼni tush vaqti, 1200 qabul qilinadi). Astronomiyada 1925-yilgacha kun hisobi tush vaqtida oʻzgarar edi. 1925-yildan boshlab kun hisobi Fuqaro vaqti (yarim tun) dan hisoblanmoqda (qarang Vaqt).
Biostatistik
Biostatistika (shuningdek, biometriya deb ham ataladi) biologiyaning keng doiradagi soxalariga statistik usullarni ishlab chiqish va qo'llashdir. U biologik tajribalarni loyihalashni, ushbu tajribalar ma'lumotlarini to'plash, tahlil qilish va natijalarni sharhlashni o'z ichiga oladi.
Grebin
Grebin Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Plön tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 24,14 km2. 938 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Grebinning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Komron
Komron, Komron Mirzo (1509, Agra — 1557, Makka) — shoir va davlat arbobi. Boburning oʻgʻli. Adabiyot, harb va siyosat ilmlarini dastlab otasi Boburdan, soʻngra oʻsha davrning yetuk olimlari, davlat arboblaridan oʻrgangan. Otasi hayotligida Qandahor va Kobul hukmroni edi. Bobur vafotidan soʻng Humoyunning farmoni bilan Panjob va Hind daryosi vohasi ham unga topshirildi. Shershoh Suriy Boburiylar davlatini bosib olgach (1540), ushbu vaziyatdan foydalangan K. ukasi Hindol Mirzo bilan qoʻshilib, Agrani egallaydi. Humoyun Eronga qochib, safaviylar shohi Tahmaspdan koʻmak soʻraydi. K. esa Afgʻonistonda ota mulkini asrab, mamlakatni obodonlashtirishga katta eʼtibor beradi. Shoirlar, olimlar, sanʼatkorlar, hunarmandlarni saroyiga chorlab, ularga moddiy va maʼnaviy jihatdan yordam koʻrsatadi. Kobulni ilmu hunar, adabiyot va sanʼat markaziga aylantiradi. Afgʻonistonning barcha viloyatlarini qoʻlga kiritib, oʻzini podshoh deb eʼlon qiladi. Oʻz nomiga xutba oʻqitib, tanga zarb qildiradi. 1545-yil Humoyun Erondan qarbiy yordam olib, K. tasarrufidagi Qandahor, Kobul, Gʻazna, Badaxshonni egallaydi. Jangda K. yengilib, asirga olinadi. Humoyun K.ning gunohidan kechib, unga Koʻlob hokimligini beradi. Ammo 1 yildan soʻng Humoyunning Balxga ketganidan foydalangan K. yana akasiga qarshi chiqadi. Kobul yaqinidagi Tangihoda boʻlgan jangda K. yengilib qochadi (1550), ukasi Askariy Mirzo asirga olinadi. K. pushtunlar qabilasining sardori Odam Kaxkardan yordam soʻraydi. Odam Kaxkar pushtunlarning mehmondoʻstlik odatlariga xilof ravishda K.ni Humoyunga toʻtib beradi. Humoyun yana K.ning gunohidan kechmoqchi boʻlganida, arkoni davlat bunga yoʻl qoʻymaydi. Natijada Humoyun K.ni koʻziga mil torttiradi. K. Kaʼbani ziyorat qilib, 3 yil Makkada yashaydi va shu yerda vafot etadi. U Muhammad (sav) ning katta zavjalari Xadicha qabrining oyoq tomoniga dafn qilinadi.
K. devonining 3 ta qoʻlyozma nusxasi saqlanib qolgan. Ulardagi turkiy sheʼrlar: 40 gʻazal, 21 fard, 26 rubo-iy, 3 qitʼa, 9 masnaviy va tarkibband (1114 misra). Dariy tilidagi sheʼrlar: 26 gazal, 22 fard, 4 ruboiy, 3 qitʼa, 4 masnaviy (346 misra). Devonining qoʻlyozma nusxalariga kirmagan dariy tilida bitilgan baʼzi gʻazal, ruboiy va fardlar turli tazkira va bayozlardan topilgan. K.ning hozirgacha maʼlum dariy tilidagi sheʼrlari 418 misradan iborat. K. otasi Bobur kabi, asosan, gʻazal janrida ijod qilgan. Gʻazallarida koʻproq soʻfiyona qarashlar aks etgan ("Zihi har zarradin husnung huvaydo..."). Borliq va undagi barcha narsa-hodisalar Yaratganning tajallisi boʻlib, butun olam oʻzining turli shakllarda tovlanishidan boshqa narsa emasligi kabi maʼlum darajada panteizmga yaqin turuvchi gʻoyalarni ilgari suradi. Shoirning masnaviylari, asosan, irfon va tasavvuf, hikmat va pand-nasihat, axloqiy va maʼnaviy mavzularga bagʻishlangan. K. devoni qoʻlyozma nusxalari Hindistonning Pat (Xudobaxsh kutubxonasi, inv. №470) va Kalkutta (Osiyo jamiyati qoʻlyozmalar fondi, inv. №668) shaharlarida saqlanadi.
My Dying Bride
My Dying Bride britan doom-death metal guruhidir.
Klassikalar
Klassika yoki klassik tadqiqotlar klassik antik davrni oʻrganishdir. Gʻarb dunyosida klassika anʼanaviy ravishda klassik yunon va rim adabiyotini va ular bilan bogʻliq boʻlgan asl tillarni, qadimgi yunon va lotin tillarini oʻrganishga ishora qiladi. Klassika, shuningdek, ikkinchi darajali fanlar sifatida yunon-rim falsafasi, tarix, arxeologiya, antropologiya, sanʼat, mifologiya va jamiyatni oʻz ichiga oladi.
Norman (Arkansas)
Aholisi
423 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 141 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3 km2. Shundan 3 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 211 m balandlikda joylashgan.
Klassikalar
Etimologiya
Klassika soʻzi lotincha classicus sifatdoshidan olingan boʻlib, „fuqarolarning eng yuqori sinfiga mansub“ degan maʼnoni anglatadi. Bu soʻz dastlab qadimgi Rimdagi eng yuqori tabaqa boʻlgan patrisyen aʼzolarini tasvirlash uchun ishlatilgan. Milodiy II asrga kelib, bu soʻz adabiy tanqidda eng yuqori sifatdagi yozuvchilarni tasvirlash uchun ishlatilgan. Misol uchun, Aulus Gellius oʻzining "Atic Nights " asarida „klassik“ va " proletarius " yozuvchilarni qarama-qarshi qoʻyadi. Milodiy VI asrga kelib, bu soʻz ikkinchi maʼnoga ega boʻlib, maktab oʻquvchilarini nazarda tutadi. Shunday qilib, soʻzning ikkita zamonaviy maʼnosi ham eng yuqori sifatli deb hisoblangan adabiyotga, ham oʻquv dasturining bir qismi sifatida ishlatiladigan standart matnlarga tegishli boʻlib, ikkalasi ham rim tilidan olingan.
Oʻrta yosh
alt=Photograph of a bronze bust of a man. It rests on a stone plinth, on which the words „Gaius Valerius Catullus 87 AC-54 AC“ are written.|right|thumb| Rim shoiri Katullus oʻzining zamonaviy mashhurligidan farqli oʻlaroq, oʻrta asrlarda deyarli nomaʼlum edi. Oʻrta asrlarda klassika va taʼlim bir-biri bilan chambarchas bogʻliq edi; Yan Ziolkovskining soʻzlariga koʻra, tarixda aloqa yanada qattiqroq boʻlgan davr yoʻq. Oʻrta asrlar taʼlimi talabalarni avvalgi klassik modellarga taqlid qilishga oʻrgatdi va oʻsha davrda adabiy lotin va Yevropa xalq tillari oʻrtasidagi farq ortib borayotganiga qaramay, lotin tili ilm-fan va madaniyat tili boʻlib qolaverdi.
XIII asr ingliz faylasufi Rojer Bekonning soʻzlariga koʻra, lotin tili juda katta taʼsirga ega boʻlsa-da, „Lotin xristian olamida yunon, ibroniy va arab grammatikalarini biladigan toʻrtta odam yoʻq“. Gʻarbda yunon tili kamdan-kam oʻrganilardi va yunon adabiyoti deyarli faqat lotin tiliga tarjimada maʼlum edi. Hatto Aflotunning koʻpchiligi bilan bir qatorda maʼlumotli Yevropaliklar tomonidan ismlari maʼlum boʻlgan Gesiod kabi yirik yunon mualliflarining asarlari xristian Yevropada mavjud emas edi. Ayrimlari arabcha tarjimalar orqali qaytadan kashf etilgan; Ispaniyaning chegaradosh Toledo shahrida arab tilidan lotin tiliga tarjima qilish uchun Tarjimonlar maktabi tashkil etildi.
Yunon mualliflarining mavjud emasligi bilan bir qatorda, bugungi kunda maʼlum boʻlgan klassik kanon va Oʻrta asrlarda qadrlangan asarlar oʻrtasida boshqa farqlar mavjud edi. Masalan, Katullus oʻrta asrlarda deyarli nomaʼlum edi. Turli mualliflarning mashhurligi ham davr davomida oʻsib bordi va pasaydi: Karolinglar davrida mashhur boʻlgan Lucretius XII asrda zoʻrgʻa oʻqilgan, Kvintilian uchun esa aksincha.
Neoklassitsizm
XVII asr oxiri va XVII asr Gʻarbiy Yevropa adabiyoti tarixida klassik anʼanalar bilan eng bogʻliq boʻlgan davr boʻlib, yozuvchilar klassik modellarni ongli ravishda moslashtirganlar. Klassik modellar shunchalik yuqori baholanganki, Uilyam Shekspirning pyesalari neoklassik yoʻnalishlar boʻyicha qayta yozilgan va bu „yaxshilangan“ versiyalar XVIII asr davomida ijro etilgan. Amerika Qoʻshma Shtatlarida xalqning asoschilari klassiklardan kuchli taʼsir koʻrsatdilar va ular oʻzlarining boshqaruv shaklini Rim Respublikasiga qaratdilar.
XVIII asr boshidan boshlab yunon tilini oʻrganish lotin tiliga nisbatan katta ahamiyatga ega boʻldi. Bu davrda Iogann Vinkelmanning yunon tasviriy sanʼatining ustunligi haqidagi daʼvolari estetik mulohazalar oʻzgarishiga taʼsir qilgan boʻlsa, adabiy sohada G.E. Lessing „Gomerni badiiy yutuq markaziga qaytardi“. Buyuk Britaniyada maktablarda yunon tilini oʻrganish XVIII asr oxirida boshlangan. Shoir Valter Savaj Landor oʻzini regbi maktabida oʻqigan davrida yunon tilida yozgan birinchi ingliz maktab oʻquvchilaridan biri boʻlganini taʼkidladi. AQSHda filellenizm 1830-yillarda „Rimga boʻlgan muhabbat va mumtoz grammatikaga eʼtibordan Gretsiya va uning jamiyati, sanʼati va madaniyati toʻplamiga yangicha eʼtibor qaratish“ bilan paydo boʻla boshladi.
XIX asr
XIX asrda klassik dunyoning taʼsiri va klassik taʼlimning qiymati pasayib ketdi, ayniqsa Qoʻshma Shtatlarda, bu mavzu koʻpincha oʻzining elitizmi uchun tanqid qilingan. XIX asrga kelib, lotin tilida ozgina yangi adabiyotlar yozila boshlandi — bu 18-asrning oxirlarida davom etgan amaliyot — va lotin tilidagi buyruqning ahamiyati pasayib ketdi. Shunga mos ravishda, XIX asrdan boshlab klassik taʼlim lotin tilida yozish va gapirish qobiliyatining ahamiyatini tobora koʻproq eʼtibordan chetda qoldira boshladi. Buyuk Britaniyada bu jarayon boshqa mamlakatlarga qaraganda uzoqroq davom etdi. Kompozitsiya Angliyada 1870-yillargacha, intizomning yangi sohalari ommalasha boshlagan paytgacha hukmron klassik mahorat boʻlib qoldi. Xuddi shu oʻn yillikda Oksford va Kembrij universitetlarida yunon tiliga boʻlgan talabning birinchi qiyinchiliklari paydo boʻldi, garchi u yana 50 yil davomida bekor qilinmasa ham.
XIX asrda Yevropa va Shimoliy Amerikada taʼlimning hukmron usuli sifatida klassiklarning taʼsiri pasaygan boʻlsa-da, oʻsha davrda intizom tez rivojlandi. Klassik ilm-fan, ayniqsa, XVII asr oxiri va XIX asr boshlarida yaratilgan "yangi filologiya " bilan tizimli va ilmiy tus oldi. Uning qamrovi ham kengayib bordi: aynan XIX asrda qadimgi tarix va klassik arxeologiya alohida fanlar emas, balki klassikaning bir qismi sifatida qarala boshladi.
XX asrdan hozirgi kungacha
XX asrda klassikalarni oʻrganish kamroq tarqalgan. Masalan, Angliyada Oksford va Kembrij universitetlari 1920-yilda talabalardan yunon tilida va 1950-yillarning oxirida lotin tilida malaka talab qilishni toʻxtatdilar. 1988-yilda Angliya, Uels va Shimoliy Irlandiyada Milliy oʻquv dasturi joriy etilganida, unda klassika haqida gapirilmagan. 2003-yilga kelib, Britaniyadagi davlat maktablarining atigi 10 foizi oʻz talabalariga umuman klassik fanlarni taklif qilgan. 2016-yilda Angliya, Uels va Shimoliy Irlandiyadagi A-Levels va GCSE uchun eng yirik imtihon komissiyasi AQA klassik tsivilizatsiya, arxeologiya va sanʼat tarixi boʻyicha A-darajali fanlarni bekor qilishini eʼlon qildi. Bu Angliyada hali ham klassik tsivilizatsiyani fan sifatida taklif qiladigan beshta imtihon komissiyasidan bittasini qoldirdi. Qaror arxeologlar va tarixchilar tomonidan darhol qoralandi, Guardianʼdan Natali Xeynsning taʼkidlashicha, A-darajasini yoʻqotish shtat maktablari oʻquvchilarini, barcha oʻquvchilarning 93 foizini klassikalarni oʻrganish imkoniyatidan mahrum qiladi va uni yana eksklyuziv vazifaga aylantiradi. boy xususiy maktab oʻquvchilari.
Biroq, klassikalarni oʻrganish Yevropaning boshqa joylarida tez pasaymagan. 2009-yilda Yevropada lotin tilini oʻrgatish haqidagi konferensiya maʼruzalari toʻplami boʻlgan " Meeting the Challenge " ni koʻrib chiqish Italiyada lotin tilini oʻqitishga qarshi boʻlsa-da, shunga qaramay, koʻpchilik oʻrta maktablarda bu tilni oʻqitish hali ham majburiy ekanligini taʼkidladi. Xuddi shu narsani Fransiya yoki Gretsiya misolida ham aytish mumkin. Haqiqatan ham, qadimgi yunon tili yunon oʻrta taʼlimidagi majburiy fanlardan biri boʻlsa, Fransiyada lotin tili koʻpchilik oʻrta va oʻrta maktablarda tanlanishi mumkin boʻlgan ixtiyoriy fanlardan biridir. Qadimgi yunon tili hali ham oʻrgatilmoqda, lekin lotin tilidagidek emas.
Kichik fanlar
Klassiklarni zamonaviy oʻrganishning eng koʻzga koʻringan xususiyatlaridan biri bu sohaning xilma-xilligidir. Anʼanaviy ravishda qadimgi Yunoniston va Rimga qaratilgan boʻlsa-da, tadqiqot endi butun qadimgi Oʻrta er dengizi dunyosini qamrab oladi va shu bilan Shimoliy Afrika va Yaqin Sharqning baʼzi qismlarida tadqiqotlarni kengaytiradi.
Filologiya
alt=Black-and-white image of Friedrich August Wolf in profile|right|thumb| XVIII-asr klassikasi Fridrix Avgust Wolf klassik filologiyaning birinchi buyuk asarlaridan biri boʻlgan Gomerga Prolegomenaning muallifi edi. Filologiya yozma manbalarda saqlanib qolgan tilni oʻrganadi ; Klassik filologiya klassik davrda lotin va yunon tillarida yozilgan har qanday matnni tushunish bilan shugʻullanadi. Klassik filologiyaning ildizlari Uygʻonish davrida yotadi, chunki gumanist ziyolilar klassik davrning lotin tiliga qaytishga urinishgan, ayniqsa Tsitseron va olimlar qadimgi matnlarning aniqroq nashrlarini ishlab chiqarishga harakat qilganlar. Filologiyaning bugungi kungacha qoʻllanilayotgan baʼzi tamoyillari shu davrda ishlab chiqilgan, masalan, agar qoʻlyozma ilgari saqlanib qolgan qoʻlyozmaning nusxasi ekanligini koʻrsatish mumkin boʻlsa, u asl matnning boshqa dalillarini keltirmaydi. 1489-yilda Anjelo Poliziano tomonidan. Boshqa filologik vositalarni ishlab chiqish uchun koʻproq vaqt kerak boʻldi: masalan, oddiyroq oʻqishdan koʻra qiyinroq oʻqishni afzal koʻrish tamoyilining birinchi bayonoti 1697-yilda Jan Le Klerk tomonidan qilingan.
Klassik filologiyaning zamonaviy intizomi Germaniyada XIX asr boshlarida boshlangan. Olimlar qaysi qoʻlyozmalarning eng toʻgʻri ekanligini aniqlashlari mumkin boʻlgan qoidalar majmuini taʼminlash uchun aynan shu davrda filologiyaning ilmiy tamoyillari izchil bir butunlikka birlashtirila boshladi. Maʼlumki, bu „yangi filologiya“ qoʻlyozmalarning nasl-nasabini yaratishga qaratilgan boʻlib, uning yordamida mavjud qoʻlyozmalardan koʻra asl matnga yaqinroq boʻlgan faraziy umumiy ajdodni qayta tiklash mumkin edi.
Arxeologiya
alt=Black and white photograph of the Lion Gate at Mycenae.|right|thumb| Schliemann va Dörpfeldning Mykenadagi qazishmalari klassik arxeologiya sohasidagi eng dastlabki qazishmalardan biri boʻlgan. Klassik arxeologiya arxeologiyaning eng qadimiy tarmogʻi boʻlib, uning ildizlari J.J.Vinkelmanning 1760-yillarda Gerkulanum haqidagi ishiga borib taqaladi. Biroq, XIX asrning soʻnggi oʻn yilliklarida klassik arxeologiya Gʻarb klassik ilm-fan anʼanalarining bir qismiga aylandi. U 1880-yillardagi islohotlardan soʻng birinchi marta Kembrij universitetining Klassik Triposiga kiritilgan, ammo keyinchalik u Oksford Buyuklarining bir qismiga aylanmagan.
19-asrning ikkinchi yarmida Shliemanning Troya va Mikenadagi qazishmalari; Olympia va Delosdagi birinchi qazishmalar; va Artur Evansning Kritdagi ishlari, ayniqsa Knossosda. Bu davrda, shuningdek, muhim arxeologik uyushmalar (masalan, 1879-yilda Amerika Arxeologiya instituti), Afina va Rimdagi koʻplab xorijiy arxeologik institutlar (1881-yilda Afinadagi Amerika klassik tadqiqotlar maktabi, Afinadagi Britaniya maktabi) tashkil etildi. 1886-yil, 1895-yilda Rimdagi Amerika akademiyasi va 1900-yilda Rimdagi Britaniya maktabi).
Soʻnggi paytlarda klassik arxeologiya fanning qolgan qismidagi nazariy oʻzgarishlarda unchalik ishtirok etmadi, asosan, 1960-yillarda moddiy madaniyatni oʻrganishdan kelib chiqadigan umumiy qonuniyatlarning rivojlanishiga urgʻu bergan " Yangi arxeologiya "ning mashhurligini eʼtiborsiz qoldirdi. Yangi arxeologiya klassik arxeologiyaning anʼanaviy fikrli olimlari tomonidan uning asosiy usullarini keng qabul qilishiga qaramay hali ham tanqid qilinadi.
Sanʼat tarixi
Baʼzi sanʼatshunoslar oʻz tadqiqotlarini klassik dunyoda sanʼatning rivojlanishiga qaratadilar. Darhaqiqat, Qadimgi Rim va Yunonistonning sanʼati va meʼmorchiligi juda yaxshi baholanadi va bugungi kunda koʻplab sanʼatimizning markazida boʻlib qolmoqda. Masalan, qadimgi yunon meʼmorchiligi bizga klassik ordenlarni berdi: Dorik, Ion va Korinf. Parthenon hali ham klassik dunyoning meʼmoriy ramzidir.
Yunon haykaltaroshligi yaxshi maʼlum va biz bir qancha qadimgi yunon rassomlarining ismlarini bilamiz: masalan, Phidias.
Qadimgi tarix
Filologiya, arxeologiya va sanʼat tarixi bilan olimlar Qadimgi dunyo va uning xalqlarining uzluksiz tarixiy hikoyasini yaratish va yaratish uchun saqlanib qolgan adabiy va jismoniy artefaktlarni tanqidiy oʻrganish orqali tsivilizatsiya tarixi va madaniyatini tushunishga intiladi. Jismoniy dalillarning etishmasligi tufayli vazifa qiyin: masalan, Sparta etakchi yunon shahar-davlati boʻlgan, ammo uni oʻrganish uchun juda kam dalillar saqlanib qolgan va mavjud boʻlgan narsa Spartaning asosiy raqibi Afinadan olingan; xuddi shunday, Rim imperiyasi etrusklar kabi oldingi, zabt etilgan tsivilizatsiyalarga oid koʻpgina dalillarni (madaniy asarlar) yoʻq qildi.
Falsafa
Inglizcha „falsafa“ soʻzi yunoncha " philosophia " soʻzidan kelib chiqqan boʻlib, „donolikka muhabbat“ degan maʼnoni anglatadi, ehtimol Pifagor tomonidan yaratilgan. Soʻzning oʻzi bilan bir qatorda, bugungi kunda biz bilgan falsafa intizomi qadimgi yunon tafakkuridan kelib chiqqan va Martin Vestga koʻra „falsafa, biz tushunganimizdek, yunon ijodidir“. .Antik davr falsafasi anʼanaviy ravishda uch sohaga boʻlingan: mantiq, fizika va etika. Biroq, qadimgi faylasuflarning barcha asarlari ushbu uchta tarmoqdan biriga toʻgʻri kelmaydi. Masalan, Aristotelning " Ritorika " va " Poetika " asarlari Gʻarbda anʼanaviy tarzda „axloq“ deb tasniflangan boʻlsa, arab dunyosida mantiq bilan guruhlangan; haqiqatda ular ikkala toifaga ham toʻgʻri kelmaydi.
Qabul qilish boʻyicha tadqiqotlar
„Qabul qilish estetikasi“ gʻoyasi birinchi marta 1967-yilda Hans Robert Jauss tomonidan ilgari surilgan boʻlsa-da, qabul qilish nazariyasi tamoyillari bundan ancha oldinroq boʻlgan, 1920- yildayoq T.S. Eliot shunday deb yozgan edi: „Oʻtmish hozirgi zamon tomonidan oʻzgartirilganidek, hozirgi zamon oʻtmish tomonidan boshqariladi“; Charlz Martindeyl buni zamonaviy qabul qilish nazariyasining koʻplab versiyalari uchun „asosiy tamoyil“ deb taʼriflaydi.
Klassik Gretsiya
Qadimgi Yunoniston — miloddan avvalgi VIII asrdan boshlab, miloddan avvalgi 146-yildagi Korinf jangidan soʻng Yunonistonning Rim tomonidan bosib olinishiga qadar davom etgan yunon tarixining tsivilizatsiyasi. Miloddan avvalgi V—IV asrlardagi klassik davr anʼanaviy ravishda yunon sivilizatsiyasining eng yuqori choʻqqisi hisoblangan. Yunon tarixining klassik davri odatda Yunoniston-Fors urushlari boshlanishida Yunonistonga birinchi va ikkinchi fors bosqinlari bilan boshlangan va Makedoniyalik Iskandarning oʻlimi bilan yakunlangan deb hisoblanadi.
Klassik yunon madaniyati Rim imperiyasiga kuchli taʼsir koʻrsatdi, bu uning versiyasini Oʻrta er dengizi mintaqasi va Yevropaning koʻplab qismlariga olib bordi; Shunday qilib, Klassik Yunoniston, odatda, Gʻarb tsivilizatsiyasining asosini yaratgan asosiy madaniyat hisoblanadi.
Kengash (Novqat tumani)
Kengash (Кеңеш) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Novqat tumaniga qarashli qishloq. Toʻloʻs ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Klassikalar
Til
alt=|right|thumb| Klassik davrdagi yunon tilining mintaqaviy dialektlarini koʻrsatadigan xarita Qadimgi yunon tili — yunon tili taraqqiyotining tarixiy bosqichi boʻlib, arxaik (miloddan avvalgi VIII—VI asrlar), klassik (miloddan avvalgi V—IV asrlar) va ellinistik (miloddan avvalgi III asr — VI asrlar) davrlarini qamrab olgan. qadimgi Yunoniston va qadimgi dunyo davrlari. Miloddan avvalgi 2-ming yillikda miken yunonlari tomonidan yaratilgan. Uning ellinistik bosqichi Koine („umumiy“) yoki Injil yunoncha nomi bilan tanilgan va uning kech davri sezilmas tarzda Oʻrta asr yunon tiliga oʻtadi. Koine oʻziga xos tarixiy bosqich sifatida qaraladi, garchi uning oldingi shaklida u klassik yunon tiliga juda oʻxshaydi. Koine davrigacha klassik va oldingi davrlarning yunon tili bir nechta mintaqaviy dialektlarni oʻz ichiga olgan.
Kengash (Novqat tumani)
Aholisi
Aholisi - 2 771 kishi.
Klassikalar
Til
Qadimgi yunon tili Gomer va klassik Afina tarixchilari, dramaturglari va faylasuflarining tili edi. U ingliz va boshqa koʻplab Yevropa tillari lugʻatiga koʻplab soʻzlarni kiritdi va Uygʻonish davridan beri Gʻarb taʼlim muassasalarida standart oʻrganish predmeti boʻlib kelgan. Qadimgi yunon ildizlarining lotinlashtirilgan shakllari turlarning koʻplab ilmiy nomlarida va boshqa ilmiy terminologiyada qoʻllaniladi.
Adabiyotlar
Yunon adabiyotining eng qadimgi asarlari epik sheʼriyatdir. Gomerning " Iliada " va " Odisseya "si bugungi kungacha saqlanib qolgan, ehtimol miloddan avvalgi VIII asrda yaratilgan. Bu ilk dostonlar ogʻzaki ijod boʻlib, yozuvdan foydalanmasdan yaratilgan. Gomer dostonlari yaratilgan bir vaqtda yunon alifbosi joriy qilingan; Bizgacha saqlanib qolgan eng qadimgi yozuvlar miloddan avvalgi 750 yilga toʻgʻri keladi.
Yevropa dramaturgiyasi qadimgi Yunonistonda ixtiro qilingan. Anʼanaga koʻra, bu Tespisga tegishli boʻlgan, taxminan miloddan avvalgi VI asrning oʻrtalarida, garchi yunon dramasining saqlanib qolgan eng qadimgi asari Esxilning " Forslar " tragediyasi boʻlib, u miloddan avvalgi 472-yilga toʻgʻri keladi. Ilk yunon tragediyasi xor va ikki aktyor tomonidan ijro etilgan, ammo Esxil hayotining oxiriga kelib, uchinchi aktyorni u yoki Sofokl taqdim etgan. Omon qolgan soʻnggi yunon fojialari — bu Evripidning Bakxai va Kolondagi Sofoklning Edipi, ikkalasi ham miloddan avvalgi V asr oxiridan.
Omon qolgan yunon komediyasi fojiaga qaraganda kechroq boshlanadi; Bizgacha yetib kelgan eng qadimgi asar, Aristofan ' Axarniyaliklar, miloddan avvalgi 425-yilga toʻgʻri keladi. Biroq, komediya miloddan avvalgi 486-yilga toʻgʻri keladi, oʻshanda Dionisiya komediya uchun tanlovni fojia uchun oldingi raqobatga qoʻshgan .Beshinchi asrning komediyasi Eski Komediya deb nomlanadi va u bizga faqat Aristofanning omon qolgan oʻn bitta pyesasi va bir nechta parchalar bilan birga keladi. Aristofanning faoliyati tugaganidan 60 yil oʻtib, har qanday muhim asar saqlanib qolgan komediyalarning navbatdagi muallifi Menander boʻlib, uning uslubi Yangi Komediya nomi bilan tanilgan.
Yunonistonning klassik davrida ikki tarixchi gullab-yashnagan: Gerodot va Fukidid. Gerodot odatda tarixning otasi deb ataladi va uning „Tarix“ asari Gʻarb adabiyotida nasrning birinchi haqiqiy adabiy qoʻllanilishini oʻz ichiga oladi. Bu ikkisining ichida Fukidid ehtiyotkor tarixchi edi. Uning manbalardan tanqidiy foydalanishi, hujjatlarni kiritishi va mashaqqatli izlanishlari uning „Peloponnes urushi tarixi“ asarini tarixchilarning keyingi avlodlariga katta taʼsir koʻrsatdi. IV asrning eng katta yutugʻi falsafada boʻldi. Koʻp yunon faylasuflari bor edi, lekin uchta nom qolganlardan ustun turadi: Sokrat, Platon va Aristotel. Bular Gʻarb jamiyatiga katta taʼsir koʻrsatdi.
Mifologiya va din
Yunon mifologiyasi qadimgi yunonlarning xudolari va qahramonlari, dunyoning tabiati, oʻzlarining diniy marosimlari va marosimlarining kelib chiqishi va ahamiyati haqidagi afsona va afsonalar toʻplamidir. Ular qadimgi Yunonistonda dinning bir qismi edi. Zamonaviy olimlar afsonalarga murojaat qiladilar va ularni Qadimgi Yunonistonning diniy va siyosiy institutlari va uning tsivilizatsiyasini yoritishga, shuningdek, afsona yaratishning mohiyatini tushunishga harakat qilishadi.
Yunon dini qadimgi Yunonistonda ham ommabop jamoat dini, ham kult amaliyotlari shaklida amalga oshirilgan eʼtiqodlar va marosimlar toʻplamini oʻz ichiga olgan. Bu turli guruhlar yunon dinlari yoki „kultlar“ haqida koʻplikda gapirish mumkin boʻlgan darajada turlicha edi, garchi ularning aksariyati oʻxshashliklarga ega edi. Shuningdek, yunon dini Yunonistondan tashqariga va qoʻshni orollarga ham tarqaldi.
Koʻpgina yunon xalqi asosiy xudo va maʼbudalarni tan oldi: Zevs, Poseydon, Hades, Apollon, Artemida, Afrodita, Ares, Dionis, Gefest, Afina, Germes, Demeter, Gestia va Gera; Garchi stoitsizm va platonizmning baʼzi shakllari kabi falsafalar transsendent yagona xudoga oʻxshab koʻrinadigan tildan foydalangan. Turli shaharlar koʻpincha bir xil xudolarga, baʼzan ularni ajratib turadigan va mahalliy tabiatini aniqlaydigan epitetlarga sigʻinardi.
Falsafa
alt=A bust of Socrates|right|thumb| Sokrat klassik falsafaga shunchalik taʼsir koʻrsatdiki, avvalgi faylasuflar bugungi kunda Sokratgacha boʻlganlar deb nomlanadi. Qadimgi Yunonistondan saqlanib qolgan eng qadimgi falsafa miloddan avvalgi 6-asrga toʻgʻri keladi, Aristotel Miletlik Falesga koʻra, birinchi yunon faylasufi deb hisoblangan. Sokratgacha boʻlgan boshqa nufuzli faylasuflar qatoriga Pifagor va Geraklit kiradi. Miloddan avvalgi V—III asrlargacha boʻlgan klassik Afina falsafasining eng mashhur va ahamiyatli namoyandalari Suqrot, uning shogirdi Platon va Litsey deb nomlanuvchi oʻz maktabini tashkil etishdan oldin Platon akademiyasida tahsil olgan Aristoteldir. Keyinchalik yunon falsafa maktablari, jumladan kiniklar, stoiklar va epikurchilar, Yunonistonning Rim qoʻshilishidan keyin va post-klassik dunyoga taʼsir qilishda davom etdilar.
Yunon falsafasi siyosiy falsafa, etika, metafizika, ontologiya va mantiqni oʻz ichiga olgan turli xil mavzularni, shuningdek, biologiya va ritorika kabi bugungi kunda falsafaning bir qismi deb hisoblanmaydigan fanlarni oʻrgangan.
Adabiyotlar
Lotin adabiyoti miloddan avvalgi 240 yilda, Rim tomoshabinlari Liviy Andronik tomonidan yunon tilidan moslashtirilgan spektaklni koʻrganlarida boshlangan. Andronik Gomerning „Odisseya“ asarini ham Saturn oyatiga tarjima qilgan. Shoirlar Enniy, Akkiy va Patruviy ergashdilar. Ularning ishi faqat parchalarda saqlanib qoladi; Bizda toʻliq misollar mavjud boʻlgan eng qadimgi lotin mualliflari dramaturglar Plavt va Terensdir. Lotin adabiyotining eng mashhur va eng yuqori oʻylangan koʻpchiligi klassik davrdan keladi, Virjil, Horace va Ovid kabi shoirlar; Yuliy Tsezar va Tatsit kabi tarixchilar; Tsitseron kabi notiqlar; va yosh Seneka va Lucretius kabi faylasuflar. Kech lotin mualliflari Laktantius, Tertullian va Ambrose kabi koʻplab nasroniy yozuvchilarni oʻz ichiga oladi; nasroniy boʻlmagan mualliflar, masalan, tarixchi Ammianus Marcellinus ham saqlanib qolgan.
Tarixi
Afsonaga koʻra, Rim shahri miloddan avvalgi 753-yilda tashkil etilgan; haqiqatda, bu yerda miloddan avvalgi 1000-yillarda, Palatin tepaligi joylashgan paytdan beri aholi punkti mavjud edi. Shaharni dastlab qirollar, avval Rim, keyin etrusklar boshqargan — rim anʼanalariga koʻra, Rimning birinchi etrusk qiroli Tarquinius Prisk miloddan avvalgi 616-yildan boshlab hukmronlik qilgan. Miloddan avvalgi VI asr davomida shahar butun Latiumga oʻz taʼsirini kengaytirdi. Taxminan VI asr oxirida — anʼanaviy ravishda miloddan avvalgi 510-yilda — Rim qirollari quvib chiqarildi va shahar respublikaga aylandi.
Miloddan avvalgi 387-yilda, Rim, Allia jangidan soʻng Galliya tomonidan vayron qilingan. Tez orada u bu sharmandali magʻlubiyatdan qutuldi va 381-yilda Latiumdagi Tuskulum aholisi Rim fuqaroligiga qabul qilindi. Rim fuqaroligi birinchi marta shu tarzda uzaytirildi. Rim oʻz taʼsir doirasini kengaytirdi, to 269 yilga kelib butun Italiya yarim oroli Rim hukmronligi ostida boʻldi. Koʻp oʻtmay, 264 yilda Birinchi Puni urushi boshlandi; 241-yilgacha davom etgan Ikkinchi Puni urushi 218-yilda boshlanib, shu yilning oxiriga kelib Karfagen generali Gannibal Italiyaga bostirib kirdi. . Urush Rimning Kannada eng yomon magʻlubiyatini koʻrdi; Rimning hali maydonga kiritgan eng katta armiyasi yoʻq qilindi va uni boshqargan ikki konsuldan biri oʻldirildi. Biroq, Rim kurashni davom ettirdi, Ispaniyaning koʻp qismini qoʻshib oldi. va oxir-oqibat Karfagenni magʻlub etdi, uning yirik davlat mavqeini tugatdi va Gʻarbiy Oʻrta er dengizida Rim ustunligini taʼminladi.
Klassik dunyo merosi
Qadimgi Oʻrta er dengizi dunyosining klassik tillari har bir Yevropa tiliga taʼsir koʻrsatib, har biriga xalqaro qoʻllanish uchun oʻrganilgan lugʻatni berdi. Shunday qilib, lotin tili lotin adabiyotining oltin va kumush davrlarining yuksak darajada rivojlangan madaniy mahsulotidan XVII asrgacha diplomatik, ilmiy, falsafiy va diniy masalalarda xalqaro lingua frankaga aylandi. Bundan ancha oldin lotin tili roman tillariga, qadimgi yunon tilidan esa zamonaviy yunon tiliga va uning shevalariga aylangan edi. Ixtisoslashgan fan va texnologiya lugʻatlarida lotin va yunon tillarining taʼsiri sezilarli. Rim-katolik cherkovining rasmiy tili boʻlgan cherkov lotin tili zamonaviy dunyoda klassik dunyoning tirik merosi boʻlib qolmoqda.
Lotin klassik dunyodan ancha uzoqroq taʼsir koʻrsatdi. Bu Rim imperiyasi qulaganidan keyin ham Yevropada jiddiy yozuvlar uchun eng mashhur til boʻlib qoldi. Zamonaviy roman tillari (katalan, fransuz, italyan, portugal, rumin, ispan) lotin tilidan olingan. Lotin hali ham Yevropa madaniyatining asosiy jihati sifatida qaralmoqda.
Klassik dunyo merosi klassik tillar taʼsiri bilan chegaralanib qolmaydi. Rim imperiyasi Ispaniya va Britaniya imperiyalari kabi keyingi Yevropa imperiyalari tomonidan namuna sifatida olingan. Klassik sanʼat keyingi davrlarda namuna sifatida olindi — oʻrta asr Romanesk arxitekturasi va Maʼrifat davri neoklassik adabiyoti ikkalasi ham klassik modellar taʼsirida boʻlgan, faqat ikkita misolni keltirsak, Jeyms Joysning " Uliss "i. XX asr adabiyotining eng taʼsirli asarlari.
Pobla de Ciérvoles
Pobla de Ciérvoles Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Lleida provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 61,92 km2. Aholisi — 240 kishi (2010).
Esnon
Esnon Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Auxerre tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
338 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,0 km2.
Boisset-lès-Montrond
Boisset-lès-Montrond Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Loire departamenti Montbrison tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
828 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 103,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,0 km2. Dengiz sathidan 337 – 379 m balandlikda joylashgan.
Mönchweiler
Mönchweiler Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Schwarzwald-Baar-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 9,60 km2. 3081 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Mönchweilerning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Drusilla Wills
Drusilla Wills (1884-yil 14-noyabr). — 1951-yil 6-avgust) Britaniyalik sahna va kino aktrisasi hisoblanadi . 1902-yilda sahnada debyut qilganidan soʻng, u koʻplab filmlarda qahramon rollarini oʻynadi, jumladan, Alfred Xitkokning qotilligi filmida hakamlar hay’ati aʼzosi sifatida! (1930).
Komsomolsk-Amur
Komsomolsk-Amur - Rossiya Federatsiyasi Xabarovsk oʻlkasidagi shahar (1932-yildan), Amur daryosi sohilidagi port. Temir yoʻl stansiyasi. Aholisi qariyb 312 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari). Qora metallurgiya, kemasozlik, mashinasozlik, neftni qayta ishlash, yengil, oziq-ovqat sanoati korxonalari, 3 oliy oʻquv yurti, teatr, oʻlkashunoslik va badiiy muzeylar bor. K.-A.ga 1932-yil asos solingan.
Kompyuter tomografiyasi
Kompyuter tomografiya (KT) va magnitli-rezonans tomografiyaning (MRT) yaratilishi tibbiyot uchun olamshumul voqea bo‘ldi. Ushbu zamonaviy diagnostika usullari XX asrning 90-yillari tibbiyotga kirib keldi. Bunday ixtiro mualliflari Nobel mukofotiga haqli ravishda sazovor bo‘lishdi. KT va MRT tekshiruvlaridan tibbiy diagnostikaning har qanday yo‘nalishida foydalanish mumkin. Ayniqsa, KT va MRT nevrologiyada juda katta ahamiyatga ega. Biroq…
Baʼzi bemorlar vrach tavsiyasi bo‘lmasa-da, bosh miyasini KT yoki MRT qildirib yurishadi. U yerdagi „atrofiya“ yoki „ensefalopatiya“ so‘zlarini o‘qib vahimaga tushishadi. Bu holatlar haqida kitobda maʼlumot berganmiz.
Kompyuter tomografiyasi (odatda kompyuter tomografiyasi deb qisqartiriladi; ilgari aksial kompyuterli tomografiya yoki AKT skanerlash deb ataladi) tananing batafsil ichki tasvirlarini olish uchun ishlatiladigan tibbiy tasvirlash usulidir. Kompyuter tomografiyasini oʻtkazadigan xodimlarga radiograflar yoki radiologiya texnologlari deyiladi.
KT skanerlari tananing turli toʻqimalari tomonidan rentgen nurlanishining zaiflashishini oʻlchash uchun aylanadigan rentgen trubkasi va gentriga joylashtirilgan bir qator detektorlardan foydalanadi. Keyin turli burchaklardan olingan bir nechta rentgen oʻlchovlari tomografik (kesimdagi) tasvirlarni (virtual „boʻlaklar“) ishlab chiqarish uchun tomografik rekonstruksiya algoritmlari yordamida kompyuterda qayta ishlaydi. Magnit-rezonans tomografiya (MRI) kontrendikedir boʻlgan metall implantlar yoki yurak stimulyatori boʻlgan bemorlarda kompyuter tomografiyasidan foydalanish mumkin.
1970-yillarda ishlab chiqilganidan beri KT skanerlash koʻp qirrali tasvirlash usuli ekanligini isbotladi. KT tibbiy diagnostikada eng koʻp qoʻllanilsa-da, u tirik boʻlmagan ob’ektlarning tasvirlarini yaratish uchun ham ishlatilishi mumkin. 1979 yilda fiziologiya yoki tibbiyot boʻyicha Nobel mukofoti janubiy afro-amerikalik fizik Allan MakLeod Kormak va britaniyalik elektrotexnika muhandisi Godfrey Xounsfildga „kompyuterli tomografiyani rivojlantirish uchun“ birgalikda berildi.
Ketma-ket KT
Bosqichli KT sifatida ham tanilgan ketma-ket KT bu KT stoli bosqichma-bosqich harakatlanadigan skanerlash usulining bir turi. KT stoli maʼlum bir joyga koʻtariladi, soʻngra rentgen trubkasi aylanishi va kesim olish bilan toʻxtaydi. Keyin KT stoli yana suriladi va yana bir boʻlak olinadi. Bu skanerlash vaqtini oshiradi.
Spiral KT
thumb| KT nurlari va bemorni kompyuter tomografiyasi tizimida tasvirlash thumb| Koʻkrak qafasining kompyuter tomografiyasi. Eksenel kesim (oʻngda) 33 raqamiga (chapda) mos keladigan tasvirdir. Spiral KT yoki spiral KT deb ataladigan aylanish trubkasi butun rentgen trubkasi skanerlangan hududning markaziy oʻqi atrofida aylantiriladigan tasvirlash usulidir. Ushbu turdagi KT ning asosiy cheklovi uskunaning aylanish tezligini cheklaydigan uskunaning hajmi va inertsiyasidir (doiraning qarama-qarshi tomonidagi rentgen trubkasi va detektor majmuasi). Baʼzi dizaynlar ikki rentgen nurlari manbalari va detektor massivlaridan vaqtinchalik ruxsatni yaxshilash usuli sifatida burchak bilan ofsetdan foydalanadi.