cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Misrda jinoyat
Jinsiy zoʻravonlik
Ommaviy zoʻrlashlar festivallar va Misr noroziliklari paytida amalga oshirilgan. Bu paytda ayollar va ayol jurnalistlarni ommaviy zoʻrlashlarni oʻz ichiga oladi.
Giyohvand moddalar savdosi
Giyohvand moddalar savdosi muammo hisoblanadi. Misr nasha, geroin va afyun uchun Yevropa, Isroil dan Shimoliy Afrika ga oʻtish yoʻli hisoblanadi.
Odam savdosi
Misr Sharqiy Yevropadan Isroilga tijorat jinsiy ekspluatatsiyasi uchun sotilgan ayollar uchun tranzit mamlakat boʻlib xizmat qiladi. Sahroi Kabirdan janubiy Afrika va Osiyodagi mamlakatlardan erkaklar va ayollar mehnat uchun Sinay choʻli orqali Isroil va Yevropaga olib ketiladi. Qishloq joylardan koʻplab misrlik bolalar uy xizmatchisi yoki qishloq xoʻjaligi sanoatida ishchi sifatida Misrning boshqa hududlariga sotiladi.
Terrorizm va diniy zoʻravonlik
Misr diniy zoʻravonlik va terrorizmdan aziyat chekadi, sayyohlar va diniy ozchiliklar nisbatan kamdan-kam hujumga uchraydi. Luksor qirgʻini (1997), 2004-yil Sinay portlashlari, 2005-yil Qohira va Sharm ash-Shayxdagi hujumlar, 2006-yil Dahab portlashlari va 2011-yil Iskandariya portlashlari misol boʻla oladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
IC 957
IC 957 Kentavr yulduz turkumidagi NF (hali noaniq) tipli obyektdir.
Varco Sabino
Varco Sabino Italiyaning Lazio mintaqasida joylashgan kommunadir. Rieti provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 25 km2. 235 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Springfield (Pennsylvania)
Springfield AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Delaware County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
23677 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Pradelle
Pradelle Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Drôme departamenti Die tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
26 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 15,0 km2. Dengiz sathidan 409 – 1209 m balandlikda joylashgan.
Antib
thumbnail|right|Antib Antib — Fransiya janubidagi shahar va port, iqlim kurorti. Dengiz boʻyi Alp togʻlari etagida, Moviy qirgʻoqda, Kann shahridan sharqda. Aholisi 63 ming kishi (1990). Turizm markazi. Gulchilik va ba-diiy kulolchilik bilan shugʻullaniladi. Sobiq Grimaldi saroyida P. Pikasso muzeyi, Antib boʻrnida botanika bogʻi va Napoleon muzeyi bor. Shaharga miloddan avvalgi 4-asrda yunonlarning Antipolis koloniyasi sifatida asos solingan.
Spry
Spry AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. York County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4903 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 6,7 km2. Shundan 6,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Gregory (Texas)
Gregory AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. San Patricio okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2318 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 632,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,7 km2. Shundan 3,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 9 m balandlikda joylashgan.
Kokozek (Kegeyli tumani)
Kokozek (Kegeyli tumani) — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Kegeyli tumani tarkibiga kiradi.
Böhmfeld
Böhmfeld Germaniyaning Bavariya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Eichstätt tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,28 km2. Aholisi — 1622 kishi (2010).
Norin (taom)
thumb Norin — qirgiz, qozoq, uygur va o'zbek milliy taom. Tayyorlash usuli: qoʻy, ot yoki mol goʻshti (baʼzan, qazi) qozondagi sovuq suvga solib, keyin mildiratib (yangi mol yoki ot goʻshti 1 — 1,5 soat, sur ot goʻshti 2 soat) qaynatiladi. Soʻngra sovitilib somoncha shaklida mayda toʻgʻraladi. Oshxamir yupqa 0,8–1 mm qilib yoyilib 10x10 sm, 10x5 sm li shapaloqlar kesiladi. Xamir goʻsht shoʻrvasida pishirib olinadi va bir oz sovitilgach, har bir shapaloq betiga dogʻlangan paxta yogi (yoki qazi yogʻi) surtilib, laganlarga ustma-ust taxlanadi. Soʻng shapaloq xamir pilta qilib (3,5—4 sm) kesilib, mayda qilib toʻgʻraladi. Toʻgʻralgan goʻsht xamir bilan aralashtiriladi. Bunday norin quruq norin deb atalib, taqsimchalarga solib, yuziga zirapiyoz va 1—2 parrak qazi qoʻyib, yaxna taom sifatida dasturxonga tortiladi. Norin xamir pishirishdan avval olib qoʻyilgan goʻsht shoʻrvasi hamda piyoz qoʻshib qam isteʼmol qilinadi (xoʻl norin). Bunday norin kosalarda dasturxonga tortiladi. Norin eng qadimiy taomlardan hisoblanib, oʻtmishda chorvador qabilalar oʻrtasida keng tarqalgan.
Ad.h Mahmudov K., Oʻzbek tansiq taomlari, T., 1989.
Norin (shahar)
Norin — Kirgʻizistonning Norin viloyatidagi shahar (1927-yildan), viloyat markazi. Norin soyligida, Norin daryosi (Sirdaryo havzasi) boʻyida, balandligi 2000 m dan ortiq boʻlgan Olamushuk tizmasi etaklarida; Ribachye temir yoʻl stansiyasidan 180 km janubda. Avtomobil yoʻllari tuguni. Aholisi 44,5 ming kishi (1990-yillar oʻrtalari).
Kashqardan Chuy vodiysiga oʻtadigan savdo yoʻli ustida istehkom punkti sifatida vujudga kelgan. Mexanika zavodi, tikuvchilik fabrikasi, goʻsht kombinati, pedagogika va tibbiyot bilim yurtlari, Tyanshan musiqali drama teatri bor. Shahar 1867-yilda bunyod etilgan.
Teurthéville-Hague
Teurthéville-Hague Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Cherbourg-Octeville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
815 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 63,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,8 km2.
Vaadhoo (Gaafu Dhaalu Atoll)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Vaadhoo (Dhivehi: ވާދޫ) — Maldiv orollari, Huvadhu atolidagi Gaafu Dhaalu viloyatidagi aholi yashaydigan orol. U Maldiv tilining oʻziga xos shevasiga ega boʻlib, u shimoliy va oʻrta Maldiv nutqidan sezilarli darajada farq qiladi.
Arxeologiya
Bu orolda muhim buddist qoldiqlari topilgan, jumladan:
Tor Xeyerdal bu orolga tashrif buyurdi va 1980-yillarda Muhammad Lutfiy hamrohligida qadimiy buddist xarobalari bilan tanishdi. Vajrayana Buddaning oyogʻini ifodalovchi baʼzi oʻyilgan marjon toshlari (Buddhapada) belgilarini oʻz ichiga oladigani topilgan. Biroq xarobalar hali yaxshi o‘rganilmagan.
Geografiya
Orol mamlakat poytaxti Maledan 437.12 km janubda joylashgan.
Taʼlim
Vaadhoo Jamaaluddin maktabi hukumatning boshlangʻich va oʻrta maktabi, Gdh Vaadhuda ochilgan ikkinchi boshlangʻich maktab boʻlgan. Maktab mashhur diniy olim, Vaadhu Dhanna Kaleyfaanu nomi bilan tanilgan va Maldiv orollarining birinchi oʻqituvchisi Muhammad Jamaluddin sharafiga nomlangan. Maktabning birinchi nomi „Vaadhoo Makthab“ deb ataldi, keyinchalik „Jamaaluddin maktabi“ deb oʻzgartirildi va hozirda „Vaadhoo Jamaaluddin maktabi“ sifatida belgili.
Bangladeshda jinoyat
thumb| Bangladesh politsiya mashinasi. Bangladeshdagi jinoyatlar turli shakllarda mavjud. Uyushgan jinoyatchilikka giyohvand moddalar savdosi, pul yuvish, tovlamachilik, yollanma qotillik va boshqalar kiradi. Boshqa jinoiy operatsiyalar firibgarlik, odam savdosi, talonchilik, korrupsiya, qora bozor, siyosiy zoʻravonlik, terrorizm va oʻgʻirlash, yovvoyi hayvonlar savdosi va boshqalar kabi turli shakllarda mavjud.
Giyohvand moddalar savdosi
Markaziy razvedka boshqarmasi tadqiqotlariga koʻra, Bangladesh qoʻshni mamlakatlarda ishlab chiqarilgan narkotiklar uchun tranzit yoʻl sifatida foydalaniladi. Xalqaro Narkotiklarni nazorat qilish kengashining (INCB) 2007-yil uchun yillik hisobotida qayd etilishicha, Bangladesh hozirda Janubi-Sharqiy Osiyodan Yevropa bozoriga geroin tashish va savdosi uchun asosiy tranzit nuqtasi hisoblanadi. Hisobotda Bangladesh va Hindiston oʻrtasidagi nizoli chegaralar narkotiklarning transchegaraviy savdosiga hissa qoʻshishi taʼkidlangan.
Bangladeshga giyohvand moddalarni olib oʻtishning maʼlum vositalari Pokistondan kurerlar, Hindiston yoki Birmadan kelgan savdo transport vositalari va poyezdlar, shuningdek, Hindistondan Bengal koʻrfazi orqali joʻnatishdir.
Bangladeshda 100 ming kishi giyohvand moddalar savdosi bilan shug‘ullangani taxmin qilingan.
Dasturiy taʼminot oʻgʻriligi
Osiyo-Tinch okeani mintaqasi uchun Bangladesh dasturiy taʼminot qaroqchiligi boʻyicha asosiy mamlakatlardan biri hisoblanadi. 2008-yilda dasturiy taʼminot sanoati har yili qariyb 102 million dollar (AQSH dollari) yoʻqotishi taxmin qilingan edi. Dasturiy taʼminotni qaroqchilikni toʻxtatish uchun qatʼiy qonun yoʻqligi sababli biznes oʻsishda davom etmoqda.
Fohishalik
Bangladeshda fohishalik qonun bilan tartibga solindi. Qonunga koʻra, faqat voyaga etgan ayollar sud qarori bilan fohishalikka jalb etilishi mumkin. lekin Bangladeshdagi millionlab jinsiy aloqa qurbonlari orasida bolalar soni koʻp. 2020-yilda Bangladeshda 14 ta fohishaxona roʻyxatga olingan.
IC 959
IC 959 Choʻpon yulduz turkumidagi Sa (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
NGC 5825
NGC 5825 Choʻpon yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1886-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Carl Linnaeus
Carl Linnaeus (shved tilidagi asl ismi Carl Nilsson Linnæus, 23-may, 1707 – 10-yanvar, 1778) — binominal nomenklaturaga asos solgan shved botanigi, zoologi va shifokori boʻlgan. U zamonaviy taksonomiya va ekologiyaning otasi deb ataladi. Uning ishlarining asosiy qismi lotin tilida yozilgan boʻlib, lotinchada uning ismi Carolus Linnæus deya, 1761-yildan soʻng Carolus a Linné deb yozilgan.
LINNEY (Linne, Linnaeus) Karl (1707.23.5, Rosxult - 1778.10.1, Upsala) — shved tabiatshunosi. Shvetsiya Fanlar akademiyasi akademik va uning birinchi prezidenta (1739-yildan), Parij Fanlar akademiyasi akademik (1762-yildan). Lund va Upsala universitetlarida oʻqigan, Upsala universiteti professor (1741-yildan). Oʻsimlik va hayvonlarning zamonaviy sistematikasiga asos solgan, binar nomenklaturani fanga kiritgan. L. turni ikki nom, yaʼni tur va urugʻ (turkum) nomi bilan atashni taklif etgan; sinf, turkum (tartib), urugʻ (turkum), tur va variatsiya tushun-chalarini anikdab bergan. L. 1500 oʻsimlik turlarini tavsiflab berdi. Oʻsimliklarni 24 sinf, hayvonlarni 6 sinf (sut emizuvchilar, qushlar, amfibiyalar, baliklar, chuvalchanglar va hasharotlar)ga ajratadi. Amfibiyalarga suvda va quruqlikda yashovchilar hamda sudralib yuruvchilarni kiritadi. Odamni hayvonlar sistemasi (sut emizuvchilar sinfi, primatlar turkumi)ga kiritish oʻsha davrda hukmron boʻlgan dunyoqarashlarga zid edi. L. sistemasi kup xususiyatlarga kura, sunʼiy bulsa ham oʻz davrida katta ijobiy ahamiyat kasb etdi. U 10000 dan ortiq usimlik, 4200 dan ortiq hayvon turlarini tavsiflab berdi. L. tibbiyot, oʻsimliklarning iqlimga moslanishk va boshqa masalalarga bagʻishlangan bir qancha asarlar yaratdi. Upsala shahrida Gʻarbiy Yevropada eng yaxshi hisoblangan botanika bogini tashkil etdi.
Casaprota
Casaprota Italiyaning Lazio mintaqasida joylashgan kommunadir. Rieti provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15 km2. 762 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Antivitaminlar
Antivitaminlar (anti … lot. vitaminlar) — tirik hujayraning vi-taminlardan foydalanishiga toʻsqinlik qiladigan moddalar. Ular vitaminlarni parchalab, nofaol shaklga aylantiradi; kimyoviy tuzilishiga koʻra vitaminlarga yaqin boʻlsada, qarama-qarshi biologik taʼsirga ega. Masalan, glyukoaskorbin kis-lota askorbin kislota (S vitamin)ning antivitaminidir.
Propiac
Propiac Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Drôme departamenti Nyons tumani tarkibiga kiradi.
Antigelmintlar
Antigelmintlar (anti … va yun. helmins — gijja) — odam va hayvonlarda uchraydigan gijja kasalliklarining oddini olish va davolash uchun ishlatiladigan dori vositalari: pipe-razin adipinat, xloksil, vermoks va boshqa
Propiac
Aholisi
78 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 6,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,0 km2. Dengiz sathidan 297 – 782 m balandlikda joylashgan.
Douglas Fairbanks Jr.
Douglas Elton Fairbanks Jr., (talaffuzi: „Duglas Elton Feyrbanks Jr.“, 1909-yil 9-dekabr — 2000-yil 7-may) — amerikalik aktyor, prodyuser va Ikkinchi Jahon urushining ordenli dengiz zobiti. U „The Priisoner of Zenda“ (1937), „Gunga Din“ (1939) va „The Corsican Brothers“ (1941) kabi filmlarda suratga tushgani bilan mashhur. U aktyor Douglas Fairbanksning oʻgʻli edi va bir vaqtlar Joan Crawford bilan turmush qurgan.
Yoshlik
left|thumb| Yosh Fairbanks onasi bilan Kichik Douglas Elton Fairbanks Nyu-York shahrida tugʻilgan. U aktyor Douglas Fairbanks va uning birinchi xotini Annah Bet Sullining yagona farzandi, boy sanoatchi Daniel J. Sullining qizi edi. Fairbanksning otasi „The Mark of Zorro“, „Robin Hood“ va „The Thief of Baghdad“ kabi sarguzasht filmlari bilan tanilgan kinoning birinchi timsollaridan biri edi. Fairbanksning otasining „American Aristocracy“ (1916) va „The Three Musketers“ (1921) filmlarida kichik rollarni ijro etgan.
Ota-onasi u toʻqqiz yoshida ajrashishdi va ikkalasi ham boshqa turmushga qurdi. U onasi bilan Nyu-York, Kaliforniya, Parij va Londonda yashagan.
Kino faoliyati
„Menimcha, bu bola uchun toʻgʻri emas“, dedi otasia. „Men uning o‘qishni davom ettirishini ko‘rmoqchiman. U endigina 13 yoshda. “ Yosh aktyor Gollivudga 1923-yil iyun oyida kelgan va olomonga uchragan.
Oʻlim va meros
thumb|267x267px| Gollivud Foreverdagi Fairbanks qabri 2000-yil 7-may kuni ertalab Fairbanks 90 yoshida yurak xurujidan vafot etdi va Gollivuddagi Gollivud abadiy qabristoniga, Kaliforniyaning otasi bilan bir qabrga dafn qilindi.
Fairbanks Gollivud shon-shuhrat xiyobonida uchta yulduzga ega: biri Gollivud bulvari 6318-dagi kinofilmlar uchun, biri Gollivud bulvari 6665-dagi televidenie uchun va biri Gollivud bulvari 6710-dagi radio uchun. 1969-yilda u Xalqaro eng yaxshi kiyinganlar roʻyxatining Shon-sharaf zaliga kiritildi.
Ebertsheim
Hududi
Ebertsheimning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
St. Clair (Pennsylvania)
St. Clair AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Schuylkill County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3254 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi
Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi — Usmonlilar imperiyasida yashagan yahudiy xalqlarining tarixi. Tarixga qiziqmaydigan odamlar koʻpincha ikkita xato fikr bilan kifoyalanadilar: Vizantiya imperiyasidagi yahudiylar tarixiga nazar soladigan boʻlsak, yahudiylar miloddan avvalgi IV asrda Onadoʻli hududiga kirib kelganlar, Usmonlilarning beylik davridan to imperiyaning qulashiga qadar, hatto imperiyadan keyingi Turkiya Respublikasi davrida ham ushbu hududlarda yashashgan.
Usmonlilar imperiyasining yuksalish davri XV-XVI asrlar yahudiylarning oltin davri boʻlgan. Usmonlilar davlatiga ilk bosmaxonani olib kelgan yahudiylar davlat ishlarida ham faol bo'lib, katta lavozimlarni egallashgan. XVII asrga toʻgʻri kelgan Usmonlilar imperiyasining turgʻunlik davrida Usmonli yahudiylari madaniy va iqtisodiy inqirozga yuz tutdilar. XVIII asrdagi tanazzul davrida, yahudiylar Sabetay Sevi voqeasidan kelib chiqqan zarba bilan „passiv himoya psixoziga“ kirishdilar. Soʻnggi davlatning qulash davrida yahudiylarning madaniy darajasi shu qadar pasayib ketgan ediki, hatto chet tilini oʻrganish biryoqda tursin, dindan chiqib ketayotgandek tuyuldi. Ammo Usmonlilarning qaysi davrida boʻlsa ham, yahudiylar jamoasi usmonlilar tuprogʻida boshqa xristian davlatlardagilarga nisbatan ishonch va tinchlikda yashadilar.
thumb|right|[[1992-yilda Yahudiylarning Ispaniyadan surgun qilinganini 500 yilligiga chiqarilgan 50,000 liralik xotira tangasi.]]
Plantago media
Plantago media, hoary plantain sifatida tanilgan, zubturumdoshlar oilasiga mansub gulli oʻsimlik turi. U markaziy va gʻarbiy Yevropada, shu jumladan Buyuk Britaniyada va Amerika Qoʻshma Shtatlarining shimoli-sharqiy qismida o‘sadi.
Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi
Usmonlilar imperiyasiga qadar boʻlgan davrlar
Abraham Galantening soʻzlariga koʻra anbar, Talmuddagi sirgʻa, mogʻor kabi turkcha soʻzlar yahudiylarga Shimoliy Iroqdagi turklar jamoasidan oʻtgan. Ushbu ehtimoldan kelib chiqqan holda, turklar va yahudiylar birinchi boʻlib Mesopotamiyada aloqa qilishgan.
Kichik Osiyoda oʻz davlatini qurgan saljuqiylar Vizantiya imperiyasi tazyiqidan qochgan yahudiylar jamoasiga, maʼlum soliqlar evaziga oʻz davlatlari hududida bemalol va tinch yashashlariga izn berganlar. Tarixchi Galante saljuq hukmdorlaridan birining vaziri yahudiy boʻlganligi haqida maʼlumot bergan.
Usmonlilar davri
Usmonlilar imperiyasining asoschisi Usmon I ning oʻgʻli Oʻrxon I Bursa shahrini zabt etganda, urush tufayli shaharni tark etgan yahudiylar urush oxirida qaytib kelishdi. Damashq va Vizantiya imperiyasidan koʻplab yahudiylar bu yerlarga koʻchishgan, Oʻrxon I va uning ukasi Alaeddin sanoat, savdo va moliya sohasida muvaffaqiyatga erishgan deb ishonilgan yahudiylarga alohida eʼtibor berishgan. Yahudiylarning oʻz dinlarini va urf-odatlarini saqlab qolishlari uchun oʻzlariga tegishli mahallaga ega boʻlish istagi bilan Oʻrxon Beyga murajaat etdilar va keyin yahudiylar mahallasi tashkil etildi. Bu mahalla boshqa yahudiy mahallalariga oʻrnak boʻldi. Yahudiylar davlatning har bir hududida va Bursada mulk va yerga egalik qilardilar va buning evaziga davlatga „oʻlpon“ degan soliq toʻlardilar.
1354-yilda Gelibolu, 1360-yilda Anqara, 1361-yilda Edirne, 1422-yilda Izmir, 1429-yilda Saloniki va 1453-yilda Istanbul fath etilgandan soʻngra, bu shaharlardagi yahudiylar ham butun mamlakat boʻylab yahudiylar sonini koʻpaytirdilar. Edirne shahridagi Yeshiva (yahudiy diniy maktabi) butun mamlakat boʻylab yahudiy talabalari uchun taʼlim va madaniyat markazini yaratdi. 1492-yilda Usmonli yerlariga ommaviy yahudiylarning koʻchib ketishidan tashqari, boshqa davrlarda ommaviy koʻchishlar ham boʻlgan. Masalan, 1376-yilda Vengriyadan, 1394-yilda Fransiyadan, 15-asrning boshlarida Sitsiliyadan, 1420-yilda Venetsiyadan va 1470-yilda Bavariyadan quvilgan yoki qochib ketgan yahudiylar oʻzlarining najotlarini Usmonli yerlarida topdilar.
Fotih Sulton Mehmed II hukmronligi davri (1451-1481)
Istanbul fath etilganida Halichning ikki yoqasida yahudiylar istiqomat etardilar. Fotih Sulton Mehmed II yahudiylarga ishonchi boʻlgani uchun, Onadoʻlidagi yahudiy jamoatiga maktub joʻnatib, ularni Istanbulga daʼvat etdi. Peloponnes fath etilganidan soʻng, yarim oroldagi boshqa yahudiylar ham Istanbuldagi dindoshlariga qoʻshildilar. Shuningdek, Avliyo Chalabiyning soʻzlariga koʻra, Edirnedan Istanbulga joylashgan mahalliy yahudiylar el Mahallet ul-Yahudiyin el-Edirneviyin nomli mahallada yashaganlar.
Istanbulni qamal qilish paytida Sulton Fotih Mehmed II bir farmon bilan, agar yahudiylar hamkorlik qilsa, din va vijdon erkinligini tan olishini, eski ibodatxonalar taʼmirlashini, yangi ibodatxonalar qurish taqiqlangani sababli uylarini ibodatxonaga aylantirishiga ruxsat berishini taʼkidladi. Sulaymon Qonuniyning (1534), Selim II va Murod II ning buyruqlari, uch shayx ul-islomning fatvolari, Mehmed III ning farmonlari va bu farmonning 1694-yil, 1744-yil va 1755-yildagi qayta tasdiqlari Fotih Sulton Mehmed II ning yahudiylarga bergan soʻzining davomi boʻlib, ishlab kelgan.
Farmonda tilga olingan hamkorlik qilgan yahudiylar, katta ehtimol bilan Halichning shimolida, yaʼni hozirgi Galatada yashagan yahudiylar edi, chunki Halichning janubida, yaʼni Vizantiya devorlari ichida joylashgan yahudiylar yordam berishga qodir emas edilar. Halichning shimoli Genuyaliklarga qarashli shahar boʻlganligi sababli, bu yerdagi yahudiylar Vizantiya imperiyasi bilan aloqa qilmaganlar, shuning uchun Fotih Mehmedga yordam berishga ularda hech qanday toʻsiq yoʻq edi.
Yahudiylar millat tizimidagi boshqa ozchilik millatlar bilan bir xil sharoitda koʻrib chiqilgan boʻlishiga qaramay, nazariy mavqei va amaliyoti, ayniqsa XV-XVI asrlarda boshqacha edi. Usmonlilar yahudiylarni xristianlarga qaraganda oʻzlariga yaqinroq hisoblar edilar. Buning sababi ikki din oʻrtasidagi oʻxshashliklar va Xristian Yevropaning Usmonlilar imperiyasiga qarshi kurashi edi. Bir muncha vaqt oʻtgach, Fotih Sulton Mehmed II yahudiylarni baʼzi soliqlardan ozod qilgan.
Alhamro farmoni va Usmonlilar imperiyasi
thumb|[[Boyazid II tomonidan ispan yahudiylarini Ispaniyadan Usmonli yerlariga olib kelish uchun yuborilgan Kamol Rais kemasining tasviri]] Ispaniya yahudiylardan badavlat Don Isak Abravanel va Saroy gʻaznadori Don Abraham senyor 30,000 dukat oltin evaziga yahudiylarni Ispaniyadan chiqarib yuborilishini toʻxtatishga harakat qilishdi, ammo ular bunga toʻsqinlik qila olmadilar. Bu davrda koʻchmanchilarga quchoq ochgan usmonli sultoni Boyazid II davlat maʼmurlariga buyruq chiqardi: "... Ispaniya yahudiylaridan yuz oʻgirish u yoqda tursin, ularni chin dildan kutib olishlaring kerak va aksincha, muhojirlarga yomon munosabatda boʻlganlar yoki zarar yetkazadiganlar oʻlim bilan jazolanadi...."
Piri Raisning amakisi Kamol Raisning jamoasidagi usmonli kemalarida kelgan koʻchmanchilar Istanbul, Edirne va Saloniki, Izmir, Manisa, Bursa, Gallipoli, Amasya, Patros, Korfu, Larissa va Monastirga joylashdilar yoki joylashtirildilar. Ushbu yahudiylar rivojlanish davrida Usmonlilar uchun zarur boʻlgan malakali kadrlarni yetishtirdilar. Mavzu boʻyicha Boyazid II ning mashhur iqtiboslaridan biri quyidagicha: "Bu qirolga (Ferdinand II) qanday qilib „aqlli va yaxshi Fernando“ deyishingiz mumkin? Oʻz davlatini kambagʻallashtirayapti va menikini boyitayapti."
Sinagogalar soni 44 taga yetgan Istanbul shahridagi yahudiy aholisi 30,000 dan oshgandan keyin, shahar Yevropaning yahudiy markaziga aylandi. Oʻsha zamonning bosh ravvini Kapsali boy yahudiylarga murojaat qilib, Pidyon Shevuyimni toʻlab koʻchib kelgan yahudiylarga yordam qilishini soʻragan.
Ispaniyada davlat idorasida ishlaganlar Saroyda turli masalalarda, ayniqsa tashqi aloqalar va moliya boʻyicha ish boshlaganlar. XVI asrda eng buyuk davrini yashagan Usmonlilar imperiyasining rivojida bu maslahatchilarning ham taʼsiri sezilarlidir.
1493-yilda Usmonlilar imperiyasiga birinchi bosmaxonani olib kelganlar ham yahudiylardir. Ular, shuningdek, porox va zambaraklar bilan ham yaxshi tanish boʻlganliklari sababli, usmonli qoʻshinlarini qurol-yarogʻ bilan ham taʼminlaganlar.
Portugaliyadan koʻchish
Portugaliya qiroli Manuel 4 yoshdan 14 yoshgacha boʻlgan barcha bolalar 1497-yilning bahorida Pasxa bayrami arafasida suvga choʻmiltirilshini eʼlon qildi. Mamlakatni tark etishning soʻnggi kuni yaqinlashganda, yahudiylarga bosim kuchayib, majburiy nasroniylikni qabul qilish yoshi kattalarga nisbatan qoʻllanila boshlandi. Ammo, ular dinni qabul qilganlar, marranoslar singari, ular oʻzlarining yahudiy dinlarini sir tutdilar.
1497-1498-yillarda Portugaliyadan koʻchib kelganlarning aksariyati Ispaniyadan kelib ketgan dindoshlari kabi Usmonli yerlarida tinchlik topdilar.
Yovuz Sulton Selim hukmronligi davri (1512-1520)
Yavuz Sulton Selim davrida Usmonlilar imperiyasi Misrni zabt etganida, Mamluklar hukmronligi ostida tushkunlikka tushgan yahudiylar gullab-yashnadilar. Safed va Quddus Usmonli hokimiyati tarkibiga kirdi va ayniqsa, Safed Kordovaning oʻrnini egallab, Kabalaning markazi boʻldi.
Selim Yozef Xamoni yahudiylarga boʻlgan ishonchi tufayli Saroyning bosh shifokori etib tayinladi va pul zarb qilishni, pul ishlashni va baʼzi moliyaviy elementlarni yahudiylarga topshirdi.
Pireney yarim orolidan quvilganlarning imperiyaga koʻchishi bilan Istanbulning yahudiy aholisi sezilarli darajada koʻpaygan va saroy nazdida vakolatxona boʻlgan Kâhyalık muassasasi tashkil topgan. Ilk kahya sifatida Haham Saltiel tayinlandi. Saltiel va uning oʻgʻillari pora olganlikda ayblanib 1518-yilda kahyalikdan bekor qilingan boʻlishiga qaramay, 1520-yilda oʻz lavozimiga qayta tiklangan.
Norin soyligi
Norin soyligi — Ichki Tyanshandagi soylik (Qirgʻizistonda). Norin daryosining oʻrta oqimida. 1300– 3000 m balandlikda. Uz. 300 km, eni 50 km gacha. Norin daryosi oʻng so-hili oʻr-qirli yerlardan iborat. Iqlimi keskin kontinental. Qishi sovuq, deyarli qor yogʻmaydi, yozi salqin. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi — 15°, —18°, iyulniki 15—17°. Yillik yogʻin 200–300 mm. Tuprogʻi och-qoʻngʻir tuproq. Shoʻra-shuvoq va bo-shoqlilar oʻsadi.
Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi
Qonuniy Sulton Sulaymon hukmronligi davri (1520-1566)
1523-yilda Bosh vazir sifatida Pargali Ibrohim poshoni tayinladi. Ierarxik anʼanalarga koʻra, Ahmad posho buyuk vazir boʻlishi kutilgandi, ammo Sulton uni Misr hokimi etib tayinladi. Ahmad posho oʻzini Misrning hukmdori sifatida eʼlon qildi. Misrlik sarrof boshligʻi Ibrohim Kastrodan uning nomiga pul chop etishni iltimos qildi, Kastro bu iltimosni rad etdi va vaziyatni darhol saroyga xabar qildi. Bunga jahli chiqqan Ahmad posho mamluklarga yahudiylar mahallasini talon-toroj qilishni buyurdi va keyin toʻlov evaziga yahudiy jamoatining taniqli oʻn ikki aʼzosini garovga oldi. Ahmad poshoning vaziri Muhammed Bey Valiga pichoq urib, garovga olingan yahudiylarni ozod qildi va jamoatni oʻz himoyasiga oldi. Bu voqealar uzun yillar davomida Misr yahudiylari tarafidan 24 adarda Purim del Cairo sifatida nishonlandi.
Sulton 1526-yil sentabrda Vengriya poytaxti Budani fath etdi. Nasroniylar allaqachon qochib ketgan edi va shaharda faqat yahudiylar qolgan edi. Yozef ben Salomon Eskenazi ismli kishi boshchiligidagi yahudiylar Sulton Sulaymonni shahar tashqarisida kutib oldi va shahar kalitlarini soʻzsiz hukmdorga taqdim etdi. Sulton Ferman de los Alamanes farmoni bilan Almanoğlu deb nomlangan Salomon Eskenazi va uning oilasini barcha turdagi soliqlardan ozod qildi. Fathdan soʻng, bu venger yahudiylari Usmonli yerlariga joylashdilar va Alamanes sinagogalarini tashkil qildilar.
Qonuniyning bosh shifokori Yovuz Sulton Selim va Boyazid II ning bosh shifokori boʻlgan Jozef Hamonning oʻgʻli moses Hamon edi.
Yahudiylarning xristian zulmlaridan qochib usmonli tuproqlariga koʻchib kelishi Qonuniy hukmronligi davrida ham davom etgan. Masalan, Apuliya 1537-yilda Papa nazorati ostiga oʻtganida, u yerdagi koʻplab yahudiylar Usmonli imperiyasiga koʻchib ketishgan. Shunga oʻxshab, Bogemiyalik yahudiylarning aksariyati 1542-yil fevralda Usmonli yerlariga qochish uchun yechim topganlar.
Papa Paul IV Ankonada „kofirlikda ayblangan“ konversolardan 24 erkak va 1 ayolning tirik-tirik yoqilishini va 27 kishini umrbod qamoq jazosiga hukm etilishini amr qilgandan soʻng, sulton bu yahudiylarning ozod qilinishini talab qilib papaga qattiq bir maktub yoʻlladi: "Yahudiy fuqarolarining qaygʻusini, Papalikning turk yahudiylariga nisbatan xatti-harakati tufayli xazina kamida 4000 Dukani yoʻqotdi va uning daromadi kamaydi.; Turk fuqarolari deb eʼlon qilgan Ancona Marranoslarni darhol ozod qiling...."
Papa istamay mahbuslarni ozod qilib, shaharni tark etishiga qaramay, u boshqalarni yoqishdan qaytmadi. Shunday qilib, Papalikni jazolagan Usmonlilar yahudiylarni qoʻlladilar va dengiz savdosini Pesaro portiga oʻtkazdilar.
Quddus devorlarini taʼmirlash
Qadimgi Isroillik diplomatlardan biri Abban Eban Mon Peuple kitobida shunday yozgan edi: "Forslar, Rimliklar va har qanday bosqinchi tomonidan faqat taʼqiblarga, qon va qiynoqlarga loyiq boʻlgan Quddus aholisi va yahudiylar Yovuz Sulton Selimning Quddusni fath etishidan va bu fath Qonuniy Sulaymon tomonidan mustahkamlangandan keyin, insonparvarlik bilan yashash, tenglik va tinchlikni tatib koʻrish nimani anglatishini bilib oldi."
Mish-mishlarga koʻra, Qonuniy Sulaymon bir tush koʻrgan va shu tushi tufayli Memor Sinonga Quddus va Tiberya devorlarini taʼmirlash va suv tarmoqlarini kengaytirishni buyurgan. Qonuniy Sulaymonning Quddus devorlarini tiklaganligi, ayniqsa yahudiylar dunyosida aks-sado berdi va shuning uchun hali ham barcha yahudiy tarixchilari oʻz minnatdorchiligini bildirmoqdalar. Baʼzida, uni qirol Sulaymonga oʻxshatib, uni Shlomo a-Meleh deb ataganlar bor edi.
Qon tuhmati
1530-yilda Pasxa bayrami arafasida yahudiylar mahallasida ishlagan bir yunon yoshning yoʻqolishi bilan Amasya yahudiylari qon tuhmatiga uchradilar. Shu sababli, baʼzi yahudiylar, shu jumladan ravvin Yakup Avayu qatl etildi. Yoʻqolgan deb taxmin qilingan yigit bir ozdan keyin shaharga qaytib kelganida, bu safar tuhmatchilar qatl etildi.
Tokat yahudiylar jamoatida ham shunga oʻxshash tuhmatlar qilingach, Qonuniy Sulaymon Moses Hamon orqali bir farmon chiqardi. "Ushbu jamoat menga soliq toʻlayotgani sababli, men uning aʼzolariga hujum qilishlarini yoki adolatsizlikka duchor boʻlishlarini istamayman.Bunday daʼvolar Podishohlik Devonida koʻrib chiqiladi va mening buyrugʻimsiz boshqa hech qayerda koʻrilmaydi.."
Boshqa sultonlar ham qon tuhmati toʻgʻrisida farmon chiqarishdi. Ushbu farmonlarning oxirgisi Abdulmajid I ning 1840-yil 27-oktabrda Damashq va Rodos voqealaridan keyin va Abdulaziz I ning 1866-yil 1-iyuldagi Kuzguncuk tuhmatiga oid farmoni edi.
Jozef Hamon
Jozef Hamon 1450-yillarda Granadada tugʻildi. Eliakim Carmoly uni Italiyada tugʻilganligini iddao etsada, Immanuel Abboab Jozefning Andalusiyalik boʻlganligini taʼkidlaydi.
Grey Forest (Texas)
Grey Forest AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Bexar okrugi tarkibiga kiradi.
Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi
Jozef Hamon
Jozef Hamon avval Boyazid II ning, soʻng Yovuz Sulton Selimning shaxsiy shifokori boʻlgan va har safarlarda ularning yonida boʻlgan.
1518-yilda Suriya-Falastin safaridan qaytarkan, kasallangan Jozef Hamon 68 yoshda vafot etgan.
Moshe Hamon
Dadasi Jozef Hamonning vafotidan keyin Moshe Hamon Yovuz Sulton Selimga bosh shifokor boʻlgan va undan keyin Qonuniy Sulton Sulaymonning ham bosh shifokori boʻlgan.
Grey Forest (Texas)
Aholisi
418 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 218,5 nafar kishi.
Plantago media
Tavsif
left|thumb| Gullash Plantago media dengiz sathidan 2000 m balandlikdagi nam oʻtloqlarda oʻsadi. Bo‘yi 5 sm dan 50 sm gacha boʻladi. Nozik pushti-oq gullar may va sentabr oylari orasida paydo bo‘ladi. P. media germafrodit boʻlib, shamol yoki hasharotlar, xususan, asalarilar tomonidan changlanadi.
Suçma
Suçma Ozarbayjonning Shaki tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitetdir. 1359 nafar aholi istiqomat qiladi.
Plantago media
Tarqalishi va yashash joyi
Plantago medianing vatani Yevroosiyo. Bu o‘simlik kalsikol boʻlib, boʻr yoki ohaktosh ustidagi tuproqlarda, oʻtloqlar, yaylovlarda, maysazorlarda va chiqindi joylarda oʻsadi.
Foydalanadi
Oʻsimlik qismlari isteʼmol qilinadi.
Théville
Théville Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Cherbourg-Octeville tumani tarkibiga kiradi.
Maksimovka, Amur viloyati
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Maksimovka ( Максимовка  ) — Rossiyaning Amur viloyati, Oktyabrskiy tumanidagi Maksimovskiy ahoning qishloq posyolkasi ( selo ) va maʼmuriy markazi hisoblanadi. 2018-yilda aholi soni 332 kishini tashkil etgan edi va 6 ta ko'chasi mavjud.
Théville
Aholisi
241 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 30,9 nafar kishi.
Usmonlilar imperiyasidagi yahudiylar tarixi
Moshe Hamon
Sultonning eʼtiborini va mehrini qozongan Moshe Hamon, U Venetsiyada hibsga olingan va mol-mulki musodara qilingan Dona Grasiya Mendes va jiyani Don Jozef Nasiga 1522-yilda barcha boyliklarini olib, Usmonli yerlariga koʻchishiga yordam berdi.
1551-1554-yillarda Fransiyaning Istanbul elchixonasida xizmat qilgan sayyoh Nicholas de Nicholay Moshe Hamon haqida quyidagilarni aytgan edi: "''Shifokorlar orasida eng nufuzli va eng obroʻli kishi 60 yoshdan oshgan Hamon ismli yahudiy edi, u o'zining bilimi, shuhrati va boyligi bilan ajralib turardi."
Nicholayning ushbu bayonotidan anglashiladiki, Moshe Hamon 1490-yilda tugʻilgan va 1565-yilda vafot etganida 75 yoshda boʻlgan.
Hamonning Sar deb atalishini aytib, oʻsha davrda yashagan Salomon Attia ham shunday dedi: "''Uning yutuqlari va qadri shunchalik ulkanki, uni imperiyaning har bir shahri va oilasida hurmat qilish kerak. Men ularning barcha yutuqlarini birma-bir sanashga harakat qilganim, bu kamtar odamga yoqmasa kerak."
Uning 1526-yildan 1551-yilgacha tibbiyotga oid Hamon tomonidan yozilgan 200 betlik tishlarni parvarish qilish toʻgʻrisidagi kitobi hanuzgacha Istanbul universiteti tibbiyot tarixi instituti kutubxonasida saqlanib kelinmoqda. Bolalar psixiatriyasi va musiqiy terapiya usullariga ahamiyat beradigan Moshe Hamon oʻz kitobida sultonning bolalarini musiqa bilan uxlashni tavsiya qiladi.
Jozef Hamon (nevara)
Jozef Hamon Sulton Selim II ning bosh shifokori boʻlgan boʻlsada, saroydagi taʼsiri otasinikidek emas edi. U qisqa vaqt ichida 1577-yilning kuzida kasallik tufayli vafot etdi.
Henri Gross Jozef Hamonning Abhamon bilan Yuda isimli oʻgʻillari va Ibasuba bilan Valle isimli qizlari boʻlganligini soʻzlasada, Encyclopedia Judaica Jozefning faqat Isak isimli bir oʻgʻli boʻlganligini iddao qiladi. Isak oilaviy anʼanani davom ettirdi va shifokor boʻldi va Usmonli diplomatiyasida ham qatnashdi. „U ispanlar tomonidan tinchlik muzokaralarida Usmonli hukumatiga taʼsir oʻtkazish uchun taqdim etgan pullarni mutlaqo rad etdi va oʻz vatanining manfaatlarini himoya qilishni davom ettirdi“.
Dona Gracia Nasi
La Senyora yoki Giveret nomlari bilan tanilgan Dona Gracia Nasiga 1510-yilda Portugaliyada tugʻilganida nasroniy qiz Beatrice de Luna ismi berilgan. 1528-yilda oʻzi kabi konverso boʻlgan yahudiy Francisco Mendes (Nasi) bilan turmush qurdi. Erining vafotidan keyin uning bankerlik faoliyatini davom ettirdi. Bankdan kredit olgan mijozlar orasida Karl V va I. François ham bor edi. Karl V Mendes oilasining Yahudiy dinini yashirincha davom ettirayapti deb iddao qildi va uning mol-mulkini musodara qilmoqchi boʻldi, ammo bankdan katta olingan kredit evaziga bankning davom etishiga ruxsat berdi. Antverpenga koʻchib oʻtgan La Senyora koʻplab konversolarning inkvizitsiyadan qochishiga yordam berdi. U 1545-yilda oilasi bilan Venetsiyaga koʻchib kelgan.
Meros boʻyicha tortishuvlardan soʻng, La Senyoraning singlisi opchasini Venetsiya hukumatiga sotdi va shuning uchun u qamoqqa olindi va jazolandi. Ammasining boshiga kelgan tashvishlarini eshitgan Don Jozef Nasi Moshe Hamon yordamida Qonuniy Sulaymondan yordam soʻradi. Qonuniy Sulaymon Beatrice de Lunani zudlik bilan ozod qilishni buyurganligi haqidagi xabar Venetsiya hukumatiga yuborilganida, Venetsiya Beatriceni ozod qildi va mol-mulkini qaytarib berdi.
Venetsiyadan Ferraraga oʻtib, yahudiyligini eʼlon qilgan La Senyora Gracia Nasi ismini oldi. Keyin 1553-yilda Istanbulga koʻchdi va 1556-yilda Ankonada hibsga olingan dindoshlari uchun Qonuniy Sulaymondan yordam soʻradi. 1559-yilda Tiberiya shahri uchun baʼzi imtiyozlarga ega boʻlgan Dona Gracia, bu shaharda yeshiva qurdirgan. Yevropada quvgʻin qilingan oʻz millatiga mansub dindoshlariga yordam berishga harakat qilgan Dona Gracia ham Usmonlilarning turli shaharlarida maktablar va sinagogalar qurgan. Ehtimol, u Tiberiyada 1569-yilda vafot etgan.
Don Jozef Nasi
Joao Miquez ismi bilan 1524-yilda Portugaliya oilasida dunyoga kelgan Jozef Nasi (yoki Yasef Nassi) bir yoshligida otasi vafot etgan, uni Dona Gracia Nasi voyaga yetkazgan. U koʻplab hukmdorlar, shu jumladan Karl V va Niderlandiya qirolichasi bilan aloqada boʻlgan va hatto keyinchalik imperatorga boʻlgan Maksimillien bilan yaqin doʻstlik aloqalarini oʻrnatgan.
Joao 1554-yilda 500 kishilik marrano yahudiylari bilan Istanbulga koʻchib kelgan. U oʻzini yahudiy ekanligini aytdi, sunnat qilindi va unga Jozef Nasi ism qoʻyildi. Shu yili ammasi Dona Gracianing qizi Reyna bilan turmush qurdi.
Selim II va shahzoda Boyazid oʻrtasidagi taxt kurashida Selim tarafida boʻlgan Jozef Nasi 1566-yilda Selimning taxtga chiqish munosabati bilan saroyda nufuzi ortdi. Selim II Jozef Nasini Naxos va Kiklad orollari gersogi deb eʼlon qildi.
Yevropani yaxshi bilgan va bir qancha hukmdorlar bilan yaqin aloqada boʻlgan Nasi, Yevropada sodir boʻlayotgan voqealardan tezda habardor boʻlar edi va tashqi siyosatga taʼsiri bor edi. 1569-yilda Ispaniyaga qarshi qoʻzgʻalon koʻtargan niderlandlar inkvizitsiyani mamlakatlariga kiritmaslik uchun Nasidan yordam soʻraganlar. Nasining qoʻllab-quvvatlash xati Kalvinistlar majlisida oʻqilgan.
Selim II bilan Fransiya qiroli Charles IX oʻrtasida 1569-yil oktabrda imzolangan shartnoma Jozef Nasi tarafidan Ibroniy tilida yozilgan.
Fransiya elchisi Granchamp saroy oldida Nasini obroʻsizlantirish uchun fitna rejalashtirgan. Nasini yoqtirmagan tabib, Davut ismli insonning fikriga qoʻshilib, Nssiga qarshi dalillar toʻplashni iltimos qildi. Vaziyatni anglagan Nasi xiyonatni saroyga bildirdi va Davut oʻzining barcha tuhmatlarini tan olishga majbur boʻldi va Rodosga surgun qilindi va yahudiy jamoalari tomonidan quvib chiqarildi.
Reşat Ekrem Koçu shunday deydi: "''...Bu parishon jamoatlarni turklar yeridan bir yurt topib, joylashtirmoqchi edi. Bu yutr uchun eng yaxshi yer sifatida Qibris oroli tanlangan edi...."
Sokollu qabulxonasidan Salomon ben Natan Eskenazi Usmonlilar Inebahti jangida magʻlub boʻlganidan keyin venetsiyaliklar bilan muzokara oʻtkazishga tayinlangandan keyin Jozef Nasining saroydagi obroʻsi pasaya noshladi. 1574-yilda Selim II vafot etganidan keyin Nasi oʻz unvonlarini saqlab qolgan boʻlsa-da, saroydagi vazifasi aslida tugadi. Nasi 1579-yil 2-avgustda vafot etdi.
Salomon ben Natan Eskenazi
Usmonli tashqi aloqalarining muhim ismlaridan biri boʻlgan Salomon ben Natan Eskenazi 1520-yilda Italiyaning Udine shahrida tugʻilgan. Tib tahsilini Padovada tamomlagandan soʻngra, Krakovga kelib, Polsha qiroli Zigmundning bosh shifokorligini bajardi. 1564-yilda Istanbulga joylashgan Eskenazi Venetsiya elchisining yonida shifokorlik va tarjimonlik qildi. U 1570-yilda Qibris urushi paytida Sokullu Mehmed Paşa bilan aloqada boʻlgan. Sokulluning himmatiga sazovor boʻlgan Eskenazi 30 yil davomida koʻplab xalqaro masalalar boʻyicha muzokaralar olib borgan.
Sokullu Jozef Nasi bilan aloqani uzgach, Eskenazi Inebahti dengiz jangidan soʻng Venetsiya bilan muzokaralar olib borishga tayinlandi va Venetsiya bilan shartnoma imzolash uchun elchi sifatida joʻnatildi.
Bu vaqtda Venetsiyalik gersog barcha venetsiyalik yahudiylarni chiqarib yuborish toʻgʻrisida farmonni imzolagan edi. Eskenazidan yordam olgan Venetsiyaning Usmonli vakili quyidagi soʻzlarni aytdi va qarorning 1573-yil 19-iyulda bekor qilinishini taʼminladi: "... bunday urinish Usmonli saroyida katta obroʻga va taʼsirga ega boʻlgan Usmonli yahudiylarini qanchalik xafa qildi va ular uchun turklarning qoʻllab-quvvatlashiga erishish Papalik yoki Ispaniyaning vaʼdalaridan koʻra muhimroq..."
Eskenazi taʼsirli ekanligi haqida yana bir voqea — vafot etgan Polsha qiroli Zigmund II taxtiga intilgan turli xil Yevropa sulolalari orasida Fransiyaning beva malikasi Ketrin de Medicis oʻgʻli Anri dʼAnjuni Sokolluning qoʻllab-quvvatlashiga koʻndirdi.
Alman oğlu deb tanilgan Eskenazi, shuningdek, 1583-yilda Angliya va Vatikan vakillari oʻrtasidagi nizolarga vositachilik qilgan va 1591-yilda Emanuil Aronnini Moldova Voivodasi etib saylagan. Eskenazi 1586-yilda Sulton nomidan Usmonli hukumati nomidan ispanlar bilan tinchlikgacha boʻlgan shartnomani imzoladi.
Murod III yahudiy ayol 40 ming dukatlik olmos bilan aylanib yurganini eshitgach, gʻazablanib, barcha yahudiylarni oʻldirishni buyurdi. Salomon Eskenazi, Buyuk Vazir va Ester Kira taʼsirida Sulton Volida Sultonning iltimosiga binoan bir zumda gʻazab bilan qabul qilgan qarorini oʻzgartirdi, musulmon boʻlmaganlarni kiyinishini tartibga soluvchi va dabdabadan foydalanishni cheklaydigan farmon chiqardi. Ushbu farmonga koʻra, yahudiylar salla kiymasdilar, ular qizil shapka, qora tufli va paxtadan tikiladigan kiyim kiyar edilar.
1593-yilda sayohat paytida Transilvaniya shahzodasi tomonidan qamoqqa olingan Eskenazi, Buyuk Britaniyaning Istanbuldagi elchisi orqali ozod qilindi va 1602-yilda vafot etdi. Uning bevasi Bula Eksati, erining tibbiy maʼlumotlarini bilgan va Ahmed I ni „hech bir shifokor davolay olmaydigan“ suvchechakdan davolagan.
Salomon Aben Yaesh
Salomon Aben Yaesh 1520-yilda Alvaro Mendes ismi bilan Portugaliyada morrano yahudiy oilasida dunyoga kelgan. 1545-yilda u borgan Hindistonda olmos qazib olish evaziga boylik orttirgan Yaesh 1555-yillarda Portugaliyaga qaytib keldi va u Joao III tomonidan ritsar unvoniga sazovor boʻldi. Ispaniyaga qarshi gʻazablangan Yaesh Shimoliy Yevropa davlat arboblari bilan yaqin aloqada boʻlgan. 1580-yilda Portugaliya qiroli vafot etganidan keyin u taxtga haqli boʻlgan Antonio I ni Ispaniya qiroli Filipp II qarshi qoʻllab-quvvatladi.
Murod III ning ishonchini qozongan Yaeshga Midili gersogi unvoni berildi va saroy komissari etib tayinlandi. U Yozef Nasi tomonidan 20 yil oldin boʻshatilgan lavozimni toʻldirdi. Ispaniyaga qarshi turk-ingliz kelishuviga erishish eng katta maqsadi boʻlgan Yaesh, Yevropa poytaxtlaridagi josuslaridan yangi voqealarni bilib, saroyga yetkazardi.
Buyuk Britaniyaning Istanbuldagi elchisi Edvard Barton Yaeshning Angliya qirolichasi bilan toʻgʻridan-toʻgʻri yozishmalarini uning idorasiga tahdid sifatida koʻrib, Yaeshni obroʻsizlantirish imkoniyatini izlay boshladi. Ayni paytda, Yaeshdan katta avans soʻragan Antonio I ning iltimosi rad etilganda, Antonio Yaeshni noqonuniy xatti-harakatlarda aybladi va Barton bu ayblovni qoʻllab-quvvatladi. Vaziyatdan xabardor boʻlgan Angliya qirolichasi Usmonli sultoniga xat yubordi va Yaeshni oqladi.
Murod III vafotidan keyin Mehmed III davrida oʻz vazifasini davom ettirgan Midilli gersogi Salomon Aben Yaesh 1603-yilda vafot etdi. Uning Yaakov va Benjamin ismli ikki oʻgʻli va Hanna ismli qizi bor edi.
Ester Kira
Ester Kira Haramga XVI asrda, Qonuniy Sulaymon hukmronligi davrida, uning doyalik kasbidagi tajribasi tufayli qabul qilinishni boshladi. Qonuniy Sulaymon, Selim II va Murod III davrida u haramda sotuvchi sifatida ipak, zargarlik buyumlari, taqinchoqlar bilan taʼminlagan, Volida Sulton va Suyukli joriyalar bilan aloqalarini rivojlantirgach, saroyda taʼsir oʻtkaza boshladi. Siyosatda, ayniqsa Murod III davrida Ester Italiya qirolliklari va Venetsiya bilan munosabatlarda muhim rol oʻynadi.
Saroyda oʻz taʼsiridan foydalangan holda, Ester Kiraga tashqi siyosatda imtiyozlar va zodagonlar unvonlari berildi, hatto u Sipohiy askarlarini taqsimlash bilan shugʻullangan va katta oʻgʻliga Istanbul bojxonasini boshqarishni taʼminlagan. Boylik orttirishga muvaffaq boʻlgan Ester bu yoʻl bilan doʻstlardan koʻra koʻproq dushmanlar orttirdi.
Yanicharlar Ester Kira va uning bolalarini ularga topshirishni talab qilishdi, chunki Ester Kira Yanichar maoshlarining pasayishi uchun javobgar ekanligi taʼkidlandi. Ular oʻzini himoya qilish uchun Kaymakan Halil Poshoning qasrida panoh topgan boʻlsalar-da, Sipohiylar tomonidan qoʻlga olingan Ester Kira va bitta oʻgʻli bu qasrda oʻldirilgan, boshqa oʻgʻli esa islom diniga oʻtganligi sababli oʻlimdan qutilib qoldi.
David Passi
Portugaliyada morrano yahudiylari oilasida tugʻilgan passi, bir oz Venetsiyada yashaganidan soʻng, istanbulga keldi va yahudiyligini eʼlon qildi. Passining ismi nima boʻlganligi haqida qarama-qarshi maʼlumotlar mavjud. Baʼzi manbalarda uning ismi Nahman, boshqalarida esa David deb qayd etilgan.
Ester Kiraning oʻlimidan oldin boshpana topgani, Murod III va Mehmed III ning vazirlaridan biri Halil Posho Passining oʻzidir.
1591-yilda u Polsha elchisiga yozgan maktubida Ustoz Sinon Posho haqida ishlatgan bayonoti tufayli yoki u ukasini Polsha saroyida koʻrgani va Polsha bilan tinchlikni keyinga qoldirmoqchi boʻlganligi sababli u Rodosga surgun qilingan. Garchi yanichar ogʻasi boʻlgan Halil Posho (Passi) Sinon vafotidan keyin Istanbulga qaytib kelib, kapitan posho unvoniga sazovor boʻlgan boʻlsa-da, u yana davlat ishlariga aralashmadi.
Shlomo Alkabes
Shlomo Alkabes yoki boshqa nomi bilan Salomon ben Moshe ha-Levi 1505-yilda tugʻildi, 1529-yilda Safedga koʻchdi va 1589-yilda shu shaharda vafot etdi. Mashhur kabbalist va tasavvuf shoirlaridan biri Alkabes Shavuot bayrami kechasida Yosef Karo bilan Tavrotni oʻqidi. Bu vaqtdan keyin Shavuot bayrami tunida hushyor turish va Tavrotni oʻqish urfga aylandi. Ushbu anʼana bugun ham davom etmoqda.