cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Osmon mandati
Hukmronlik va isyon qilish huquqi
Xitoy tarixchilari amalga oshgan qoʻzgʻolonlarni Osmon yorligʻi oʻtgani dalili sifatida talqin qiladi. Xitoyda nohaq hukmdorga qarshi qoʻzgʻolon qilish huquqi Chjou sulolasidan beri siyosiy falsafaning bir qismi boʻlib kelgan va amalga oshgan qoʻzgʻolonni Xitoy tarixchilari ilohiy yorliq keyingi sulolaga oʻtgani dalili oʻlaroq izohlagan. Qoʻzgʻolon huquqi hech qanday rasmiy qonunga kiritilmagan. Aksincha, isyon har doim qonundan tashqari hisoblangan va qattiq jazolangan. Lekin u hali ham Xitoy axloqiy tizimiga asoslangan ijobiy huquqdir. Koʻpincha qoʻzgʻolon amalga oshgandan va yangi sulola boshqaruvi oʻrnatilgandan soʻng avvalgi sulolani agʻdarishga qaratilgan harakatlarni oqlash uchun Osmon yorligʻidan foydalanilgan. Osmon yorligʻini kim olgani va kim uni yoʻqotgani aniq boʻlgani sababli ba’zi xitoylik olimlar uni gʻolibning adolati deb talqin qiladi. Bu haqda xitoyliklarning „G‘olib shoh, magʻlub esa qonundan tashqari boʻladi“, degan maqoli bor. Shu sabab sulola qulashi va yangisi paydo boʻlishi haqidagi Xitoy tarixiy ma’lumotlariga ehtiyotkorlik bilan yondashish kerak, deb hisoblanadi. Xitoydagi tarixiy to‘plamlarga tartib berishning an’anaviy usullari tarix haqida hikoya qilishni nazariyaga moslashtirishga intiladigan hisobotlar yaratgan hamda ularda eski sulola Osmon yorligʻini yoʻqotgani va yangisi esa qoʻlga kiritganini isbotlovchi jihatlar ta’kidlangan, boshqa jihatlarga esa kam e’tibor qaratilgan.
XX-XXI asrlardagi talabalar qoʻzgʻolonlarining konfutsiychi guruhlari, Osmon yorligʻi yoʻqolgan, deb da’vo qilgan, bu ularning 2014-yilgi Tayvandagi Kungaboqar talabalar harakati va 2014-yil Gonkong noroziliklari davomida keng koʻlamli faolligi bilan namoyon boʻlgan.
Ta’siri
Xitoyning o‘rta asrlardagi ta’siri ostida „Osmon yorligʻi“ tushunchasi ilohiy siyosiy qonuniylik asosida hukmronlik qilishning asosi sifatida Sharqiy Osiyoning boshqa mamlakatlariga ham tarqalgan. Koreyada uchta qirollikdan biri boʻlgan Goguryeo qirolligi Osmon yorligʻi asosida Xitoyning „tianxia“ tushunchasini qabul qilgan. Ammo Goguryeo hukmronligi davrida u ilohiy ajdodlarga asoslangan boshqaruv tarzida oʻzgartirilgan. Silla shohligida ham Osmon yorligʻi qabul qilingan, degan ma’umot bor. Lekin eng qadimgi yozuvlarga koʻra, Joseon sulolasi Osmon yorligʻini doimiy davlat mafkurasiga aylantirgan.
Ayni mafkura Vyetnamda „Thiên mệnh“ nomi bilan tanilgan. Ilohiy yorliq Vyetnam imperatoriga nasl-nasabiga qarab emas, balki boshqarish qobiliyatiga qarab hukmronlik qilish huquqini bergan. Keyingi va koʻproq markazlashgan Vyetnam sulolalari konfutsiychilikni davlat mafkurasi sifatida qabul qilgan. Bu esa Janubi-Sharqiy Osiyoda Vyetnam vassallari tizimi yaratilishiga olib kelgan va oʻsha tizim Xitoyning markazida Xitoy turuvchi tizimi andozasi bo‘yicha yaratilgan.
Yaponiyada hukumat ushbu konsepsiyani mafkuraviy jihatdan muammoli deb topgan. Shuning uchun shartli va bekor qilinishi mumkin bo‘lgan ilohiy siyosiy legitimlikka ega bo‘lmaslikni afzal bilgan. 703-yilda tuzilgan Yaponiya Tayho kodeksi, asosan, Tan sulolasi hukumat tizimining mahalliy sharoitga moslashtirilishi edi. Ammo unda Osmon yorligʻi alohida e’tiborga olinmagan. Keyingi davrlarda bu ehtiyoj bartaraf etildi, chunki Yaponiya imperatorlik xonadoni oʻzini yapon quyosh ma’budasi Amaterasudan ibtido olgan uzluksiz bir shajaradan kelib chiqqan deb da’vo qildi. Shunga qaramay, Yaponiya imperatori Nara va Xeyan davrlarida Fujivara urugʻining kuchli regentlari davlat boshqaruvini oʻz qoʻliga olib, imperatorlar siyosiy jihatdan chetga surilgan. VIII asrdan keyin yapon imperatorlik shajarasining oʻzi buzilmagan boʻlsa ham, haqiqiy siyosiy hokimiyat Xitoy sulolalariga oʻxshash tarzda regentlar va syogunlarning ketma-ket sulolalari qoʻlida boʻlgan. 1868-yilda Meydzi inqilobidan keyin ham imperator siyosiy hokimiyat markaziga qaytarilganda, taxtning oʻzi Meydzi oligarxiyasiga nisbatan juda kam kuchga ega edi. Meydzi inqilobidan beri haqiqiy siyosiy hokimiyat kamida quyidagi toʻrtta tizimdan oʻtgan: Taysho demokratiyasi, militaristlar, Yaponiyani bosib olish va urushdan keyingi demokratiya. Zamonaviy davrda imperator mustaqil hukmron emas, balki faqat vakillik funksiyalarini bajaradi.
Ahmad-xon
Hokimiyatning shakllanishi va koʻtarilishi
Ahmad Xon 1666-yilda Kaytag poytaxti, Majalis qishlogʻida tugʻilgan, u oʻz hukmronligi davrida dargin tilining mahalliy shevalarida qonunlar chiqargan Rustamxonning nabirasi edi. 1706-1710-yillarda Kaytagdagi hokimiyat Husaynxonning oʻg'li Kuba xoni Ahmadxonning qoʻlida edi. Ammo u uzoq vaqt hukmronlik qilmadi. Kaytagda fuqarolar qoʻzgʻoloni boshlandi. 1710-yilda Rustamxonning nabirasi Ahmadxon Yuqori Kaytagda 1710-yilda Husaynxonning oʻg'li Ahmadxonga qarshi chiqdi. Taxminan 1711-yilda u Husaynxonning oʻg'li Ahmadxonni Bashladan Majalisga quvib chiqarishga muvaffaq boʻldi. Koʻp oʻtmay, Buyuk Ahmadxon oʻz xoʻjayinini Majalisdagi uyida kutilmaganda oʻldirgan Husaynxonning oʻgʻli, nukerlardan biri Ahmadxon ustidan gʻalaba qozonishga muvaffaq boʻldi. Bu yil Ahmadxonning usmiya(bek) taxtiga oʻtirishining rasmiy sanasi hisoblanadi. Ahmadxon 40 yil usmi(bek) boʻlganiga qaramay, uning qabrida “davlatda 50 yil qolgani” yozilgan boʻlsa, bu uning hukmronligi boshlanishidan taxminan 10 yil oldin, bir qancha, oʻziga berilgan yerlarga rahbarlik qilganidan dalolat beradi. .
Eronga qarshi harakatlar
18-asr boshlarida Kaytagda tartibsizliklar boshlandi. Kaytag aholisi feodallar (kata yer egalarining) zulmiga, Safaviylarning ularga nisbatan mustamlakachilik siyosatiga qarshi chiqdi. Oʻsha paytdagi Qaytag boshida xalq tomonidan " Katta " laqabli, gʻayratli va epchil Ahmadxon turardi. qizilboshlarni Kavkazdan quvib chiqarish uchun kurashda faol ishtirok etishga tayyorligini koʻrdi. “Dogʻistonliklarning Eron bosqinchilariga qarshi kurashi toʻgʻrisida” degan qadimiy qoʻlyozmada shunday deyilgan: "“ Ahmadxonning hokimiyati oʻrnatilgach, orzusi roʻyobga chiqdi – Rofizning haydab chiqarishi, soʻng u atrofidagi jangchilarni kuchaytirish uchun, xalq orasidan ishonchli kishilarni izlashga togʻlarga chiqdi. Uning xazinasida sodiq qavmining bir qancha boyligidan boshqa mol-mulki yoʻq edi. Unga Shomxaldan boshqa barcha Dogʻiston amirlari ergashgan. Ahmadxon Dogʻistonda tinchlik va osoyishtalik boshqaruvini qurdi, adolatni tikladi, adolatsizlik va oʻzboshimchalik poydevorini buzib tashladi. U Kaytagda boshqaruv bayrog'ini mustahkamladi, taxtni kuch bilan egalladi. U ota-bobolaridan ham jasur boʻlib chiqdi, islom dinining sofligini, kofir va rofiziylardan himoya qilishda gʻayratli edi”."
Qoʻzgʻolonchilarning boshligʻi boʻlib, Eronga qarshi kurashni kuchaytirgan. Ahmad Xon, A.K. Bakixonovning aytishicha, " maxfiy e'lonlar tarqatish orqali u Shirvon aholisini g'azablantirib, ularni Forsga qarshi qurollantirishga harakat qildi " ."“ Ey Muskur ahli! Ey Shirvonliklar! — deyilgan edi ana shunday eʼlonlardan birida, — Men sizning mamlakatingizni roziylardan ozod qilmoqchiman. Agar ulardan qutulmoqchi boʻlsangiz, odamlaringizni muzokaraga mening oldimga yuboring." Ular rozi boʻlishdi va dono Hoji Dovudni joʻnatdilar. Hoji Dovud Ahmadxon huzuriga keldi va ular muzokaralar boshladilar. Bakixonovning yozishicha, Shirvonlik Hoji Dovud " jamiyatning xohishiga ko'ra Ahmad Xon xuzuriga yuborilgan, u bilan umumiy qo'zg'olon rejasi muhokama qilingan va tuzilgan " .
1711-yilda Jaro-Belokan xalqida, shuningdek, laklar va janubiy dogʻistonliklar orasida Eron hukumatiga qarshi qoʻzgʻolon yana boshlandi. Qoʻzgʻolonchilarga Hoji Dovud boshchilik qildi. Uni Ahmad Xon qoʻllab-quvvatlab, unga Amir- Xamzaning oʻgʻli Murtazoliy boshchiligida otryadni yubordi. Oʻsha yili Hoji Dovud va Murtazali boshchiligidagi qoʻzgʻolonchilar “Shabron mahallasini egallab, ularning qoʻliga tushgan qizilbosh xalqini qirib tashladilar, shuningdek, shaharni vayron qilib, aholining mol-mulkini talon-toroj qildilar ”. Ushbu gʻalabadan soʻng Ahmad Xon Kaytag qoʻshinini oʻzining harbiy qoʻmondoni Ali Joruk ixtiyoriga topshirdi, u Hoji Dovud va Surxay Qozi Kumux otryadi bilan birlashib, Kuba xonining qarorgohi boʻlgan Xudat qalʼasini egalladi. Kuba xoni Sulton Ahmadxon ham shu yerda oʻldirilgan.
Hoji-Daud, Axmedxon Kaytagskiy va Surxay Kazikumuxskiylar yagona qudratli otryadga birlashib, Shimoliy Ozarbayjonda faol harakatlarni boshladilar. A.P. Volinskiy takidlashicha: 'nafaqat qishloqlar, balki Oqtosh shahri ham vayron bo'ldi. Bundan tashqari, forslar tomonidan ularga hech qanday to'siq yo'qligini ko'rib, ular Shamaxiga kelishdi, ular besh-to'rt chaqirim uzoqlikda joylashgan ko'plab qishloqlarni vayron qilishdi. Shunday qilib, 5 kun davomida biz shunday qo'rquvda edik ”'.
Oʻsha 1711-yilning kuzida Ahmadxon, Hoji Dovud va Surxayxon Shirvonning asosiy markazlaridan biri - Shemaxani qamal qildilar. Qattiq qarshilikka uchrab, ular Shemaxani qoʻlga kiritish niyatidan qaytmagan boʻlsalar ham, qamalni toʻxtatishga majbur boʻlishdi. Shirvondan oʻtayotgan Rossiya davlatining diplomatik vakillari “Shamaxi yaqinida koʻp tartibli qoʻzgʻolon, talonchilik va qoʻzgʻolonlar boʻlganidan, Shamaxidan oʻtib ketishimdan qoʻrqib, orqaga qaytishga majbur boʻldim”, deb yozgan edi. Shaharni egallashga muvaffaq boʻlmagach, Qaytagʻlik Ahmadxon va Kazikumuxlik Surxay oʻz mulklariga qaytdilar. “ Ayni vaqtda, – deb yozadi Hasan Alkadariy , “ Ahmadxon oʻz qoʻshinining bir qismini qarindoshi Xaspoʻlat qoʻmondonligida Hoji Dovud boshchiligida Quba xonligida qoldirib, nihoyat Quba tumanini oʻziga boʻysundirdi ”.
1712-yil bahorida Ahmadxon yana Shamaxiga qarshi yurish uchun qoʻshin toʻplay boshladi va bu haqda Surxay Kazikumuxskiyga xabar berib, unga qoʻshin bilan Quba Myushkyurga yurishni taklif qildi. Bundan xabar topgan shoh haligacha Eron shohi qoʻlida boʻlgan Shomxal Odil Girayga togʻliklar rejalashtirilgan qoʻzgʻolonining oldini olishni buyuradi. Odil-Giray, shohning buyrugʻiga binoan, agar u yana Shemaxaga borsa, Ahmad Xonga uning mulkiga hujum qilish bilan tahdid qildi. Shu sababli Ahmadxon davlatini hujumga uchragan taqdirda himoya qilish uchun Kaytagʻda qolishga majbur boʻladi, lekin qoʻshinining bir qismini Quba xonligida boʻlgan Xasbulatga yuborib, Surxayxon bilan birga Shemaxaga hujum qilish uchun borishni buyuradi. . Qoʻzgʻolonchilarning birlashgan otryadlari yana Shamaxiga yaqinlashib, qalʼani uzoq vaqt qamal qilishga tayyorlana boshladilar. Shahar yaqinida boshlangan shiddatli jangda beylerbek Hasanxon boshchiligidagi Safaviy qoʻshinlari toʻliq magʻlubiyatga uchradi. Shahar olinib, talon-toroj qilindi.
1719-yilda Derbent shimolidagi Kofiriy tekisligida Ahmadxon tashabbusi bilan "Surxay va boshqalar" ishtirokida yigʻilish boʻlib oʻtdi, unda boshqa narsalar qatori Shamaxini qamal qilish holatlari ham muhokama qilindi. Juda tez orada qoʻzgʻolonchilar oʻz rejalarini amalga oshirishga kirishdilar, ularning asosiysi Shamaxini egallash edi. Shoh Husaynga yordamga kelgan Dogʻiston qoʻshinlari Shirvon shaharlariga hujum qila boshladilar. Shirvonning asosiy markazlaridan biri boʻlgan Shabron qoʻzgʻolonchilar otryadlari duch kelgan shaharlardan birinchisi boʻldi. Shaharda joylashgan Eron qoʻshinlarining kichik garnizoni son jihatdan ustun boʻlgan isyonchilar otryadlariga qarshilik koʻrsata olmadi. 1720-yil iyun oyida shahar olindi. 1721-yil iyul oyida Hoji Dovud Surxay Qozi-Kumuxskiy, Ahmadxon (boshqa maʼlumotlarga koʻra, Qaytag otryadlari) va Ali-Sulton bilan ittifoq tuzib, Shemaxani qolgan qismini egallab, vayron qildi.
Bundan tashqari, 1722-yilda Qaytagʻlik Ahmadxon va Hoji Dovudning Kura va Araksdan narigi mamlakatlarga, jumladan Salyon va Ardabilga mashhur yurishlari davom etdi. Ardabilning qoʻlga olinishi “ Dogʻistonliklarning Eron bosqinchilariga qarshi kurashi toʻgʻrisida ” qoʻlyozmasida shunday tasvirlangan: “ ''Ahmadxon-usmiy Haydak, Sirhi, Akushiy va Hoji Dovud qoʻshini bilan Ardabilga yoʻl oldi, [uning qoʻshinlari] shaharni osongina egallab oldilar, himoyachilarni magʻlub etdilar, mulklarini tortib oldilar. Bu 1134-yil shaʼbon oyining oʻn toʻrtinchi kuni (1722-yil 30-may) juma kuni sodir boʻldi. Keyin qoʻshinlar oʻljalar bilan oʻz yurtlariga eson-omon qaytib kelishdi'' ”. VA. G. Gerber Ardabilga qarshi yurishdan keyin mahalliy mulkdorlarning Kubachidagi mol-mulki koʻpayganini aytib oʻtgan:"'Va ayniqsa, Surxayevning mol-mulki Ardabilni vayron qilinishi natijasida ko'payib ketdi'." Shundan soʻng Ahmadxon bir oz vaqt Shamaxida qoladi va Pyotr I ning Kaspiy yurishi haqida eshitgach, Qaytagga qaytib, u bilan jangga tayyorgarlik koʻra boshladi.
Pyotr I ga qarshilik va Rossiya bilan munosabatlar
1722-yil kuzida Ahmadxon Sulton-Mahmud Utamishskiy bilan birgalikda rus qoʻshinlari bilan jangga kirdi. Qulay vaqtni kutgandan soʻng, birlashgan armiya Derbentga yoʻl olgan Pyotr qoʻshiniga hujum qildi. Nichke- Auz (Inche) daryosi yaqinida jang boʻlib oʻtdi, u yerda qattiq jang natijasida rus qoʻshinlari gʻalaba qozondi. Kaytag xalqining sonidan koʻp boʻlgan armiyaga qarshilik koʻrsatishni davom ettirish uchun juda oz harbiy kuchlari qolgan edi. Ahmad Xon chavandozlari kichik yoʻqotishlarga uchrab, togʻ etaklariga chekindilar.
23-avgust kuni Ahmadxon Butrusga "podshohlik xizmati"ga qabul qilinishi uchun ariza yuboradi. Ammo bundan deyarli bir oz vaqt oʻtib Ahmadxon yana qarshilik koʻrsatdi. Adil-Girey 1722-yil 23-oktyabrda Pyotr Iga yoʻllagan maktubida shunday deb yozgan edi: " Siz ketganingizdan so'ng, yovuz va xoin 17-sentabr kuni o'z qo'shinlari bilan Kaytagda sizning yangi qurilgan istehkomizga hujum qildi. O'zi bilan 2 ta to'pni olib ketgan".
Derbent noibi Imom-Kuli-bekning Pyotrga 1722-yil 27-sentyabrdagi xabarida quyidagi gaplar bor edi: "“Janob hazratlari bu yerdan qaytib ketgach, xoin Ahmad Xon hazratlarining buyrugʻI bilan Darbogʻa daryosi boʻyida qurilgan qalʼani egallab oldilar va oʻsha qalʼa oldida uch kishi oʻldirilgan," Pyotr I Senatga qilgan murojaatida quyidagilarni yozgan: "'Muqaddas Xoch qal'asida qalmoqlar bizga qo'shildi, ular darhol Don kazaklarining 1000 kishilik armiyasi bilan birga Ahmad Xonni jazolash uchun yuborildi,." thumb| Pyotr I portreti Yuborilgan otryad " dushmanni barcha nuqtalarda tor-mor qildi, Kaytagdagi barcha qishloqlarni vayron qildi, katta o'lja, mol-mulk va qoramol olib, 350 asir bilan qaytdi " .
Ammo bu jazo harakati Ahmad Xonni yanada faol harakatlarga undadi. 1722-yil noyabrda podshoh tomonidan Matyushkinga yuborilgan koʻrsatmada quyidagi gaplar bore di: “Agar togʻ egalaridan birortasi bizning homiyligimizni izlasa, ular qabul qilinadi – Ahmad Xon va uning tarafdorlaridan tashqari, chunki ular biz uchun dushmandir. Otliqlar kazaklar bilan harakat qilishlari va imkon qadar tezroq Ahmadxonni yoʻq qilishlari kerak - shuningdek, derbentliklarga qishloq xoʻjalik ishlarida yordam berishlari kerak... ». Ahmad Xon Derbentga tez-tez hujumlar uyushtirdi va yaqin atrofdagi qishloqlarni vayron qildi. Hoji Dovud va Ahmad Xon shaharga shimoldan va janubdan hujum qildilar. Ahmad Xon katta yoʻqotishlarsiz dalalarni yoqib yubordi va noyabrgacha Derbent bogʻlarini vayron qildi. Derbentda oziq-ovqatning qattiq tanqisligi bor edi: “Oziq-ovqat ta'minotida bizda muommo bor, chunki bizda bunday hujumlardan so’ng haydaladigan yerlar yo'q qolmadi "- deb yozgan Derbent hokimiyati Butrusga. Ahmad Xonning Kazikumuxning Surxay xoni bilan munosabatlari ham yomonlashdi. Derbent noibining Pyotrga bergan xabariga koʻra, bundan biroz oldin Surxay usmolar bilan Ahmad Xon qoʻshinidan ajralib chiqqanini va rus podshohiga xizmat qilishini maʼlum qilgan. Bu orada Ahmad Xon Kaytogʻni tark etib, Shirvonga boradi, lekin oʻz yerlarini chor qoʻshinlari hujumlaridan himoya qilish uchun bir vaqtning oʻzida Rossiya hukumati bilan Rossiya fuqaroligiga kirish boʻyicha muzokaralar olib boradi. Ammo bu jarayon uzoq va mashaqqatli boʻlib chiqadi, aftidan, Ahmad Xon bunga umid bogʻlagan, chunki uning maqsadi fuqarolik emas, balki xavfsizlik va muzokaralar ketayotgan paytda hujumga uchramaslik edi. Bu vaqt ichida Shamxal va Ahmad Xon Shemaxa aholisi bilan uchta jang oʻtkazdilar. Shamaxi xalqi togʻliklarga qaraganda oʻn barobar koʻp yoʻqotishlarga duch keldi. Qolaversa , Shemaxa tumanida koʻp vayronagarchilik qilindi, chorva mollarini olib ketishdi. . . ". Shemaxa aholisi yon berishdi: “ . . . Shemaxaliklar boshlig’i Shevkal va Ahmad Xon shartnoma tuzishga majbur bo'lishdi. . . ".
Bu vaqtda ruslarga Dogʻiston hukmdorlari Gruziya va Armanistonda harbiy yurishga tayyorgarlik koʻrayotgani haqida xabarlar keladi. Turklar ham Ahmad Xon va Odil Girayni qoʻllab-quvvatlashga vaʼda berishdi, biroq Ahmadxon turklarning yordami haqidagi umidlarining befoydaligini tushunib, hujum qilmaslikka qaror qildi. Odil-Girayning Muqaddas Xoch qalʼasini egallashga urinishi muvaffaqiyatsizlikka uchradi, uning qoʻshinlari magʻlubiyatga uchradi va oʻzi ham qoʻlga olinib, Rossiyaga joʻnatildi.
Koʻp oʻtmay, Ahmad Xon Kaytag yana Rossiya hukumatiga xizmat qilish istagini bildirdi, oʻg'illari va brigadirlari bilan qasamyod qildi. Kubachinlar 1725-yilda Ahmad Xonning gapi bilan qasamyod qildi. Oradan bir yil oʻtib, Ahmadxonning koʻndiruvi bilan akushiylar ham qasamyod qiladilar. Bundan tashqari, Ahmad Xon akushitlar hududlarini oʻz mulkiga kiritib, buni akushitlarni Rossiyadan himoya qilish bilan asosladi. .
Sharqda kuchlar muvozanatining Eron foydasiga oʻzgarishi munosabati bilan Dogʻistondagi vaziyat yanada ogʻirlashdi. Eronning amalda hukmdoriga aylangan Nodirshoh vayron qilingan Eron viloyatlarini qaytarish uchun Turkiya bilan urushni davom ettirishga tayyorlana boshladi. Nodirning niyatidan xabar topgan Sulton Qrim xoniga urushga tayyorgarlik koʻrish uchun farmon yuboradi.
Rossiya bilan qiyin kurashni kutgan Usmonli imperiyasi va Qrim hukmdorlari Shimoliy Kavkaz hukmdorlarini qoʻllab-quvvatlashga harakat qilishdi va ularga murojaat qilib, ularni oʻz tarafiga koʻndirish uchun murojaat qilishdi. Bunday murojaatlar Utsmi Ahmadxonga, chechen shahzodasi Patudga, Odil Girayning oʻg'li Xasbulatga va boshqalarga ham yuborilgan. Bu murojaatlardan biri general Levashov qoʻliga tushdi, asl nusxalarini Istanbulga, nusxalari va tarjimalarini esa rezident Rus poytaxtiga yubordi. Sankt-Peterburg va Istanbul oʻrtasida ogʻzaki duel boʻlgan bir paytda, Kavkazda jangovar harakatlar boshlandi. Rossiya qoʻshinlari Checheniston hududida qrimliklarga hujum qildi va ularning yurishini vaqtincha toʻxtatdi. Keyin chechen shahzodasi Aydemir Bartixonov va Utsmi Ahmad Xon yordamida Qrim qoʻshinlari Krasnoshchekov qoʻmondonligidagi rus qoʻshinlarining kichik otryadini magʻlub etib, Tarki qishlogʻiga yetib kelishdi. Bu yerda Qrim xoniga Utsmi Ahmad Xon va unga qoʻshilgan Surxayxonning oʻgʻillariga gʻamxoʻrlik qildi.. Keyin Qrim qoʻshini Derbentga yoʻl oldi. Derbentdan uncha uzoq boʻlmagan joyda, ular bilan utsmiga qaram boʻlgan Kaytag hokimlari askarlari bilan qoʻshildi. .
Derbent rus garnizoni Qrimning hujumini qaytardi va Qrim armiyasining asosiy qismi Terkemei tekisligida magʻlub boʻldi. Ularning kichik bir otryadigina Surxay yordamida Shirvonga oʻtib, u yerda joylashgan turk garnizonlariga qoʻshila oldi. Voqealarning bunday tus olishidan xavotirga tushgan Rossiya hukumati Qrim bosqinidan keyin Kavkazda osoyishtalikni tiklash uchun bir qator chora-tadbirlar koʻrdi. Utsmiyani oʻzgartirgan Ahmad Xonga qarshi qoʻshin yuborildi. Utsmiy Ahmad Xon voqealarning bunday rivojlanishi ehtimolini hisobga olib, Kaytagga yuborilgan rus qoʻshinlarini qaytarish uchun tayyorgarlik koʻra boshladi. Boshli qishlogʻidan qochgan gruziyalik Tamaz Mamukov shunday xabar berdi: "“Utsmiy oʻz farzandlarini, Tavlaning Sirga, Akushi, Qaytagi, Muskuri, Xuli, Xuratishili, Kalakni, Kargurash, Kurakadar, Muire, Kubechi qishloqlaridan 3 ming kishini yigʻib, rus qoʻshini kelganda, keyin ular Barshlu qishlogʻida toʻplanishadi. 5 yoki 6 mingdan iborat qoʻshin Barshlida yigʻildi" Bularning barchasini hisobga olgan holda rus harbiy qoʻmondonligi Derbentdagi garnizonni kuchaytirishga qaror qildi. Buning uchun general Yeropkin ikki ming uch yuz qurolli otryad bilan Derbentga yuborildi va bir necha kundan keyin Gamburg knyazining oʻzi 500 kazak bilan u yerga bordi. Shunday qilib, Derbent garnizoni sezilarli darajada mustahkamlandi. 17-sentyabr kuniYeropkin 6 ming kishilik otryad bilan Utsmi aul Bashliyning asosiy qarorgohiga koʻchib oʻtdi, ammo shu bilan birga yaqin atrofdagi koʻplab qishloqlarni vayron qildi. 21-kuni qishloqni boʻron bosib, yer bilan vayron qilgan. Xuddi shu gruziyalik Tamaz Mamukov Bashlidagi jangning qiziqarli epizodlari haqida xabar beradi. U yerda utsmi minoralar devorlari boʻylab joylashgan 10 ta toʻpga ega edi.
1733-yil noyabrda Nodir turklarning 40 ming kishilik qoʻshinini qattiq magʻlubiyatga uchratdi va bu turklarning Dogʻistonga nisbatan shijoati va daʼvolarini sovitib yubordi. Shundan soʻng isyonkor Dogʻiston hukmdorlari yana qasamyod qilib, Rossiya fuqaroligiga kirishdi.
Eron bilan munosabatlar, Nodirshoh bilan urush
thumb| [[Nodirshoh]] Koʻp oʻtmay vaziyat oʻzgara boshladi, Eron shohi boʻlgan Nodir Rossiya bilan Shirvon va chegara hududlaridan rus qoʻshinlarini olib chiqish toʻg'risida bir qancha shartnomalar imzoladi. 1735-yilda shoh Kaytagning bir qismini egallab, usmilarni taslim boʻlishga majbur qildi. Nodirshoh Ahmad Xonni oʻziga vakil sifatida qoldirib, oʻzi hind hududiga urush ochgani ketadi. Ahmad Xon Nodirshohga boʻysinmaydi. 1738-yil sentyabrda Jaro-Belokanda Nodirshohni ukasi Ibrohimxon qoʻmondonligidagi 32 ming kishilik qoʻshinni magʻlub etishda faol ishtirok etadi. 1741-yil mart oyida ukasi uchun qasos olish maqsadida shoh 100 minglik qoʻshin bilan Dogʻistonga “togʻliklarni qirib tashlash” yoki “togʻlardan haydab chiqarish” maqsadida navbatdagi yurish boshladi. Avangard Eron boʻlinmalari Barda, Kabala, Shohdogʻ orqali hujum boshladi va mahalliy togʻlilarning qarshiligini sindirib, ularni shafqatsizlarcha bostirib, may oyining oxirlarida Derbentga yetib keldi. 1741-yilda Gʻozi-Kumux qulagandan soʻng, tajribali strateg Ahmad Xon Nodirshoh Qaytagʻga bir vaqtning oʻzida ikki tomondan hujum qiladi deb taxmin qildi. Gʻarbiy qanotdan Fors hujumidan himoya qilish uchun Kubacha atrofida artilleriya bilan tayanch punktlari qurgan. Ahmad Xon forslarning ittifoqdoshi Shamxal Xasbulat bilan qoʻshilish rejalaridan xabardor boʻlib, bunday hollarda odatiy “ skif taktikasi ”ni, yaʼni tinimsiz qoʻriqchi janglarini olib borar edi. Mehtulinskiy bir vaqtning oʻzida dushmanni tobora koʻproq jalb qilib. Harbiy vaziyat Ahmad Xon Mehtuladan qaytishga va Kubachi mudofaasiga rahbarlik qilishga majbur qildi, usmi Ahmadxon Kubacha va uning atrofidagi qishloqlar aholisi bilan birgalikda Lutf boshchiligidagi 24 000 lik korpusning hujumini ushlab turdi.
Uzoq davom etgan qonli jangdan soʻng Ahmadxon eronliklar Kaytagni tark etadi. .1741-yili Andalol jangida, Dogʻiston xalqlari Nodirshohni magʻlub etdi. Bu magʻlubiyatdan keyin Nodirshohning Derbent tomon chekinishdan boshqa chorasi qolmadi. Usmiy Ahmadxon Mehtulinskiy va uning tarafdorlari bilan birlashib, Kapkay darasida jang qilib qilib Nodirshohni yengdi. Tarixchi Kalushkinning soʻzlariga koʻra, " tog'liklar qo'shinga hujum qilib, hammani qatl qildi, atigi yuzga yaqin odam Derbentga borishdi ". 1742-yilda Nodirshoh Qala-Koreish qalʼasini bosib olish uchun, u yerdan avarlar bilan birga Kaytagga navbatdagi hujumni boshladi. Eron tarixchisi A.T. Sardavorning aytishicha bu qalʼani egallash uchun 22 minglik qoʻshin ajratilgan, shoh oson gʻalabaga umid qildi. Bunga ishongan holda 2-sentyabr kuni u turkman askarlaridan iborat otryadga “ birinchi raqamli dushmani Usmi Ahmadxon ” joylashgan Kala- Koreish tomon yurishni buyurib, Akush tomon yoʻl oldi. Gʻazablangan shoh Ahmadxonni oʻldirishga qaror qildi, lekin uni Qaytag jangchilari orasidan topa olmadi. Shiddatli jang boshlandi, unda shoh Ahmad Xonning unga murojaat qilgan ovozini eshitdi: '“ Qayerdasan, afshor o'g'li? Keling, birma-bir kurashaylik! ". Nodir unga javob berdi: “ Men shu yerdaman, doim tayyorman!». Keyin usmi va shoh bir-birlariga qarshi qilich urushtirdi: Ahmadxon — yuqoridan, Nodirshoh — pastdan. Muallifning guvohlik berishicha, uzun nayzalar bilan duel paytida 76 yoshli utsmi 54 yoshli shohni yengishga kirishgan, buni ko'rib, Nodirning qo'riqchilari o'z xo'jayinining halokatidan qo'rqib, yordam berishga shoshilishgan. Nodir, aks holda duel natijasi o’lishi mumkin edi. Togʻliklar Nodirni oʻrab olishga oz qolganda, u qoʻshini magʻlubiyatga uchraganini angladi. Buni koʻrgan afsharlar orqaga chekina boshladilar va uni qutqarib qolishdi ”.' Ertasi kuni Eron qo'shinlari qal'a himoyachilaridan sezilarli darajada ko'p bo'lib, Kala-Koreishga bostirib kirishdi. Biroz vaqt o'tgach, qal'a quladi.
Qala-Koreish qulagandan soʻng, Ahmad Xon Xunzaxga koʻchib oʻtdi va u yerda Eronga qarshi faoliyatini davom ettirdi, tez orada Kaytagga qaytib keldi va u yerdan Derbent yaqinidagi Eron lagerlariga doimiy qisqa hujumlar uyushtira boshladi. Forslar Dogʻistonda oʻz nazoratlarini yoʻqotdilar, bundan mustasno Derbent edi, u oxirigacha Dogʻistondagi Eron kuchining soʻnggi tayanchi boʻlib qoldi va u yerdan Eron qoʻshinlarining qoʻshni hududlarga doimiy yurishlari uchun tayanch hudud boʻlib turdi. Usmiy Ahmad Xon otryadi 1745-yilda Derbent yaqinida Gʻanixon qoʻmondonligi ostidagi shoh qoʻshinini butunlay magʻlub etdi. 1747-yilda utsmilar Derbentdagi Eron garnizonini yoʻq qilishdi.
Ahmadxon 1749-yildan1750-yilga oʻtar qish faslida Muharram oyida vafot etdi.
Lev Belov
Lev Grigorevich Belov (asl familiyasi Pevzner; 1919-yil 23-dekabr, Toshkent — 1996-yil 1-avgust, Vladimir) — rus sovet yozuvchisi va jurnalisti, hajviy-nasr va bolalar fantastikasi janridagi asarlari bilan mashhur.
Tarjimai hol
1919-yil 23-dekabrda Toshkent (Turkiston Avtonom Sovet Sosialistik Respublikasi poytaxti, hozirgi Oʻzbekiston) shahrida tugʻilgan.
1943-yilda 2-Kiyev artilleriya bilim yurtini tamomlagan. Ulugʻ Vatan urushi qatnashchisi. Ikkinchi darajali Vatan urushi ordeni hamda yettita medal bilan taqdirlangan.
1950-yilda Toshkent kechki pedagogika institutini tamomlagan. 1972-yildan SSSR Jurnalistlar va Yozuvchilar uyushmasi aʼzosi.
1990-yildan buyon Toshkentda yashab, keyin Vladimirga koʻchib ketadi. 1946-yildan boshlab ijod qila boshlagan. U uch yuz ellikdan ortiq felyeton, bir necha oʻnlab hikoyalarni chop ettirgan.
Pushkin haykali (Asmarada)
Aleksandr Pushkin haykali Asmera shahridagi — Eritreya poytaxtida rus shoiri Aleksandr Pushkin haykali, 2009-yilda ochilgan. Yodgorlik tagida shoir qabridan tuproq solingan kapsula joylashgan.
Maydonda yodgorlikning ochilishida (5 yil oldin Pushkin nomi bilan atalgan) minglab aholi yigʻildi.
Yangi yodgorlik muallifi — Moskva haykaltaroshi Nikolay Kuznetsov-Muromskiy boʻlib, u ham Sloveniya poytaxti Lyublyanadagi Pushkin byusti va Serbiya poytaxti Belgraddagi yodgorlik muallifi hisoblanadi. Arxitektorlar — Moskvalik meʼmorlar Mariya Ojereleva va Mixail Sudakov.
Eritreya, Efiopiya bilan birga oʻzini shoirning ajdodlarining tugʻilgan joyi deb biladi : Efiopiya poytaxtida Pushkin haykali 2002-yildan beri mavjud. Rus shoirining asarlari shundan beri Eritreyadagi oʻrta maktablar oʻquv dasturiga kiritilgan.
Maxluqlar jamiyati
Maxluqlar Jamiyati (inglizcha: Monsters, Inc.) — 2001-yilda Walt Disney Pictures va Pixar Animation Studios studiyalari tomonidan ishlab chuqarilgan Amerika kompyuter-animatsion buddy-komediya filmi. Shuningdek, film sikveli 2013-yilda ishlangan Maxluqlar Universiteti animatsion filmi hisoblanadi.
Maxluqlar Jamiyati animatsion filmining premyerasi Amerika Qoʻshma Shtatlarida 2-noyabr 2001-yilda boʻlib oʻtdi. Film mablagʻi $115 million boʻlib, kartina dunyo boʻylab $577 milliondan ortiq daromad koʻrdi. Shuningdek, film bu daromadi orqali 2001-yildagi uchinchi yuqori daromadli film boʻldi.
Teng xivchinlilar
Teng xivchinlilar - q. Chin yashil suvoʻtlar.
Maxluqlar universiteti
Maxluqlar universiteti (inglizcha: Monsters University) — 2013-yilda Walt Disney Pictures va Pixar Animation Studios studiyalari tomonidan ishlab chiqarilgan Amerika 3D kompyuter-animatsion komediya filmi. Shuningdek, film prikveli 2001-yilda ishlangan Maxluqlar Jamiyati animatsion filmi hisoblanadi.
Maxluqlar universiteti filmining premyerasi Amerika Qoʻshma Shtatlari va Oʻzbekistonda 21-iyun 2013-yilda boʻlib oʻtdi. Film mablagʻi $200 million boʻlib, kartina dunyo boʻylab $744 milliondan ortiq daromad koʻrdi. Shuningdek, film bu daromadi orqali 2013-yildagi yettinchi yuqori daromadli film boʻldi. Maxluqlar Universiteti filmi teatrlarga chiqqandan soʻng, qisqa muddat ichida 2013-yilning kuzida Party Central qisqa hajmli animatsion filmi, undan keyin 2014-yilda esa Muppets Most Wanted filmi teatrlarda namoyish qilina boshladi.
Obodon ( Konibodom tumani)
Obodon ( Konibodom tumani) (Ободон (деҳа, н. Конибодом))  — Tojikiston Respublikasining Konibodom tumani,Po'ladon jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 3 km, tuman markazigacha 5 km.
Aholisi
Aholisi — 1056 kishi.
Keshiy
ABU SHAKUR SOLIMIY KESHIY (XI)asr Abu Mansur Moturidiydan keyin moturidiya ta’limotining islom olamida keng tarqalishiga ulkan hissa qoʻshgan Movarounnahr diyoridan yetishib chiqqan olimlardan biri keshlik Abu Shakur Muhammad ibn Abdulloh Said ibn Shuayb Keshiy Hanafiy Solimiy Makshifiydir.
Abu Shakur Solimiyning hayoti, tugʻilgan sanasi, ustoz va shogirdlari hamda «at-Tamhid fi bayon at-tavhid» asari haqida biografik manbalarda ma’lumotlar kam uchraydi. Jumladan, «Kashf az-zunun» kitobi muallifi Hoji Xalifa Abu Shakur Solimiyning mazkur asari bor deyish bilan kifoyalangan. Allomaning Keshiy nisbasi tugʻilib oʻsgan joyi qadimgi Kesh shahri bilan bogʻliq boʻlib, ba’zi arab tilidagi manbalarda «Kashshiy» yoki «Kassiy» deb ham kelgan. «Hanafiy» nisbasi esa, hanafiy mazhabi e’tiqodida boʻlgani tufayli berilgan.
Ushbu mavzuda ilmiy izlanishlar olib borgan turk tadqiqotchisi Umar Turkmenning aytishicha, alloma qabilasiga koʻra «Solimiy» nisbasini olgan. Shuningdek, Abu Mansur Moturidiy «Imom al-huda» (toʻgʻri yoʻl rahnamosi) unvoniga sazovor boʻlgani kabi Abu Shakur Solimiy «Muhtadiy (toʻgʻri yoʻlda yuruvchi)» nomi bilan tanilgan. U zotga «Makshifiy» nisbasi nima sababdan berilgani haqida biografik manbalarda yoki zamonaviy tadqiqotlarda hozircha biror ma’lumot uchramaydi.
Hayoti va ilmiy faoliyati
Abu Shakur Solimiy yurtimizning qadimiy Kesh vohasida XI asrning birinchi yarmida tugʻilgan. Olimning «at-Tamhid fi bayon at-tavhid» asarida shayxul-islom, Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad ibn Hamza Xatib Samarqandiydan koʻpgina kitoblarni tahsil olgani zikr qilingan. Bu esa, u zotning tavalludi XI asrning birinchi yarmida boʻlgani va Samarqand shahrida ta’lim olganini koʻrsatadi. Allomaning yashagan zamoni Sharqda ilm-fan va madaniyatning eng yuqori choʻqqiga yetgan davriga toʻgʻri keladi. Mana shu vaqtdan boshlab moturidiya ta’limoti alohida nom bilan butun islom olamiga tarqala boshladi. Shu vaqtga qadar «moturidiya» atamasi ishlatilmas edi. Abu Shakur Solimiy kabi buyuk allomalarning xizmatlari tufayli «moturidiya» nomi butun islom olamiga tarqaldi.
Abu Shakur Solimiyning asosiy ustozi shayxul-islom, Abu Bakr Muhammad ibn Ahmad ibn Hamza Xatib Samarqandiy oʻsha davrning Samarqanddagi yetuk ulamolaridan biri boʻlgan. Najmiddin Umar Nasafiyning ta’kidlashicha, oʻsha paytda uning hovlisi talabalar uchun madrasa vazifasini oʻtagan. Talabalar u yerda qiroat va hadis kabi fanlardan ta’lim olganlar.
«at-Tamhid fi bayon at-tavhid»
Allomaning Abu Bakr Muhammad Samarqandiydan boshqa ustozlari haqida manbalar va zamonaviy tadqiqotlarda biror ma’lumot uchramaydi. Uning oʻzi «at-Tamhid» asarida Xurosonning Marv va Nurjon kabi shaharlariga safar qilgani va u yerlarda shia firqasi vakillari hamda majusiylar bilan ilmiy bahs-munozaralar olib borganini qayd etgan.
James Forrest
Jeyms Forrest (1991-yil 7-iyulda tugʻilgan) — Shotlandiyalik professional futbolchisi, Shotlandiya Premer-ligasining „Seltik“ klubi va Shotlandiya terma jamoasi vinger sifatida oʻynaydi. Forrest 2003-yilda „Seltik“ning yoshlar akademiyasiga qoʻshildi va 2009/10-yilgi mavsumda jamoadagi debyutini oʻtkazdi. Yosh futbolchi sifatida u Shotlandiyadagi eng yorqin isteʼdodlardan biri sifatida eʼtirof etilgan. 2011-yil noyabr oyida Shotlandiya futbol assotsiatsiyasining direktori Mark Vott uni Shotlandiya futbolining „zulmatdagi yorugʻlik“ deb taʼrifladi. U ketma-ket toʻqqizta liga chempionligini qoʻlga kiritib, „Seltik“ uchun muvaffaqiyatli davrning asosiy oʻyinchisiga aylandi.
Yoshligi
Forrest Janubiy Ayrshirning Prestvik shahrida tugʻilgan va Prestvik akademiyasida tahsil olgan. U yoshligida professional tennis bilan shugʻullanish imkoniyatiga ega edi. Unga Prestwick Tennis Club unga oʻynash uchun doimiy ravishda murojaat qilishdi. Klubdagi murabbiylar uni tabiatan iqtidorli, shunchaki „raketa futbolchi“ deb taʼriflashdi. Uning ukasi Alan Forrest Heart of Midlothian jamoasida futbol oʻynaydi.
Keshiy
«at-Tamhid fi bayon at-tavhid»
Abu Shakur Solimiy «at-Tamhid» asarida kalom ilmiga oid muhim masalalarni bayon qilgan hamda aqliy va naqliy dalillar asosida bahs yuritgan. Ushbu kitob oʻsha vaqtda va keyingi asrlarda ahli sunna va-l-jamoa aqoidini bayon qiluvchi muhim manbalardan biri boʻlib kelgan.
James Forrest
Celtic
2009-yilning 30-avgustida Forrest „Seltik“ bilan toʻrt yillik shartnoma imzoladi. U „Seltik“ning U19 jamoasining eng yaxshi oʻyinchilaridan biri sifatida olqishladi. 2004-yildagi oʻyini uni 13 yoshgacha boʻlganlar tarkibida ajratib turardi. U 2010-yilning 1-mayida „Seltik“ safida ilk debyutini oʻtkazdi va „ Motherwell“ ga qarshi kechgan oʻyinda maydonga tushdi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cb/James_Forrest_-_Jul2010.jpg/170px-James_Forrest_-_Jul2010.jpg|thumb| Forrest 2010yil „Seltik“ safida
Keshiy
«at-Tamhid fi bayon at-tavhid»
«At-Tamhid» asarining qoʻlyozma va toshbosma nusxalari bizgacha yetib kelgan. Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharq qoʻlyozmalari markazi fondida ham «at-Tamhid» kitobining 2638, 8736, 4604, 8160 raqamli qoʻlyozma nusxalari saqlanadi. Hamid Sulaymonov nomidagi fondda esa «at-Tamhid» asarining 2418-raqam ostida qoʻlyozma nusxasi saqlanadi, lekin unda asarning faqat I bobiga tegishli avvalgi toʻrtta faslgina mavjud.
James Forrest
Terma jamoadagi faoliyat
U 2008-yilning 20-oktyabrida 19 yoshgacha boʻlgan Shotlandiya terma jamoasida Ozarbayjonga qarshi Yevropa chempionati saralash oʻyinida debyut qilgan.
Keshiy
«at-Tamhid fi bayon at-tavhid»
Yevropa sharqshunoslaridan K.Brokkelman bergan ma’lumotga koʻra, «at-Tamhid» asarining qoʻlyozma nusxalari Turkiyaning «Ashir», «Selim Ogʻa», «Shehid» va «Sulaymoniya» kutubxonalarida turli xattotlar tomonidan koʻchirilgan uchta qoʻlyozma nusxasi 524, 525 va 2167-raqamlari ostida saqlanmoqda.
Oʻzbekiston musulmonlari idorasining kutubxonasida esa «at-Tamhid» asarining 27-E, 105-E, 140-E, 313-E, 560-E raqamlari ostida saqlanuvchi beshta toshbosma nusxasi mavjud. Bularning barchasi 1908-yilda Qozi Mullo Muhammad Iso Xoja Musaviy Rizoviy tomonidan tahrir qilinib, Mulla Avliyo tomonidan Samarqand shahridagi «Demurov» bosmaxonasida nashr ettirilgan. Bundan tashqari, Abu Rayhon Beruniy nomidagi Sharq qoʻlyozmalari markazi fondida 14315-raqam ostida saqlanayotgan bitta toshbosma nusxasi 1891-yil Dehli shahrida «Foruqiy» bosmaxonasida chop etilgan.
James Forrest
Terma jamoadagi faoliyat
2011-yil 17-may kuni Forrest Kreyg Leveynning Shotlandiya terma jamoasida Millatlar kubogida Uels va Irlandiya Respublikasi bilan oʻyinlari uchun terma jamoaga jalb etildi. U xalqaro maydondagi debyutini 2011-yil 29-may kuni Irlandiya Respublikasiga qarshi o‘yinda o‘tkazdi.
Oʻyin uslubi
Garchi Forrest oʻng qanotda boʻlsa-da, u chap qanotda ham, hujumchi sifatida oʻynay oladi.
Keshiy
«at-Tamhid fi bayon at-tavhid»
Turk tadqiqotchisi Umar Turkmenning aytishicha, Bayoziy Zoda «al-Usul al-munifa lil-Imami Abi Hanifa» (Imom Abu Hanifaning e’tiqodiy qarashlari) asarida Imom Abu Hanifaning e’tiqodiy qarashlarini izohlashda Abu Shakur Solimiyning «at-Tamhid» asaridan foydalangan.
Bir qancha zamonaviy tadqiqotchi olimlar «at-Tamhid» asarining moturidiya ta’limotida tutgan oʻrni haqida oʻz fikrlarini bildirganlar. Jumladan, Yevropa sharqshunoslaridan Klaude Jillod bunday yozadi: «Yuqorida koʻrib oʻtganimizdek, Movarounnahrda XI asrning ikkinchi yarmiga qadar kalom ilmiga oid mukammal asarlar mavjud emas edi. Aynan shu davrga kelib Abu Shakur Solimiy kalom ilmiga bagʻishlangan mukammal asari «at-Tamhid fi bayon at-tavhid»ni yozdi. Bu kitob moturidiya ta’limotini yanada rivojlantirishga katta hissa qoʻshdi». Bundan tashqari, sharqshunos olim A.Moʻminov Abu Shakur Solimiyning yashagan davrini XI asrning ikkinchi yarmiga toʻgʻri kelganini aytadi. Shu bilan birga «at-Tamhid» asari oʻsha davrda asosan oʻquv qoʻllanma sifatida istifoda etilganini ta’kidlab, oʻzining doktorlik dissertatsiyasida Abu Shakur Solimiy va uning «at-Tamhid» asari toʻgʻrisida qisqacha toʻxtalib oʻtadi. Alloma oʻz asarida moturidiylarning qarashlarini bayon qilish bilan birga, mavzuga doir boshqa firqalarning ham e’tiqodiy qarashlarini keltirib oʻtgan. Har birining bu boradagi dalil va hujjatlarini bayon qilib, tahlil qilgan hamda ularga ahli sunna val-jamoa nomidan raddiyalar bergan. Qolaversa, turli firqa vakillari bilan faqatgina nazariy bahs yuritish bilan cheklanib qolmasdan, ular bilan bevosita muayyan bir e’tiqodiy mavzularda olib borgan munozaralarini asarda yoritib bergan. Bundan tashqari, Imom Abu Hanifa, Abu Yusuf, Muhammad ibn Hasan, Molik ibn Anas va Muhammad ibn Fazl kabi ulamolarning soʻzlari va turli firqa vakillari bilan olib borgan munozalarini ham zikr qilgan. Abu Shakur Solimiyning «at-Tamhid» asari qoʻlyozma va toshbosma nusxalari islom olamining turli hududlari, xususan hanafiy mazhabi yoyilgan mintaqalarda keng tarqalishi uning moturidiya ta’limoti e’tiqodini bayon etishda naqadar ahamiyatli ekanidan darak beradi. Bu esa oʻz navbatida Abu Shakur Solimiy moturidiya ta’limoti rivojiga juda katta hissa qoʻshganidan dalolat beradi.
Adabiyotlar
https://moturidiy.uz/oz
Teng oyoqlilar
Teng oyoqlilar (Isopoda) -qisqichbaqasimonlar turkumi. Tanasining uz. 0,1—27 sm. Birinchi juft koʻkrak oyogʻi oyoqjagʻni hosil qiladi, qolgan 7 jufti bir xil uzunlikka va tuzilishga ega (nomi shundan). Korin oyoklari plastinkasimon boʻlib, qisman jabraga aylangan. Yuragi qorin qismida. Tirik tugʻib koʻpayadi. Keng tarqalgan. Dengiz, chuchuk suvlar va quruqlikda yashaydi. Turli organik qoldiqlar, chiriyotgan oʻsimliklar, qayvonlar murdasi bilan oziqlanadi, baʼzilari baliklarda va qisqichbaqasimonlarda parazitlik qiladi. 4500 ga yaqin turi maʼlum. Chuchuk suvlarda suv hoʻtikchasi, quruklikda har xil zahkashlar, dengizlarda dengiz suvaragi koʻp uchraydi. Koʻpchilik Teng oyoqlilar baliklar uchun oziq. Ayrim turlari dengiz portlaridagi yogʻoch inshootlarga shikayet yetkazadi.
Tojikobod tumani
Geografiyasi
Tojikobod tumani Rasht vodiysida joylashgan. Shimoli-sharqda Laxsh tumani, shimoli-gʻarbda Rasht tumani, janub va gʻarbda Sangvor tumanlari bilan chegaradosh.
Aholisi
2022-yil 1-yanvar holatiga koʻra aholining taxminiy soni 50 000 kishi (100% qishloq).
Hududiy bo'linishi
Tojikobod tumani tarkibiga 5 ta qishloq jamoati (ҷамоат) kiradi :
Mirecourt
Mirecourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
6006 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 496,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 12,1 km2. Dengiz sathidan 261 – 378 m balandlikda joylashgan.
Teng qanotlilar
Teng qanotlilar (Homoptera) -soʻruvchi hasharotlar turkumi. 30 mingdan ortiq turi maʼlum. Ogʻiz apparati soʻruvchi. Oʻsimlik shirasi bilan ozikdanadi. Koʻzlari, odatda, murakkab; kam harakatlanuvchi va oʻtroq yashovchi turlarida yaxshi rivojlanmagan yoki yoʻq. 2 juft tiniq toʻrsimon qanotlari bor; baʼzi turlarida oddingi juft qanotlari qalinlashgan. Oldingi qanotlari juda yaxshi rivojlangan, ayrim turlarida orqa qanotlar yoʻq boʻlib ketgan. Ichki urugʻlanadi. Talaygina Teng qanotlilarda partenogenez kuzatilgan. Teng qanotlilar sikadalar, oʻsimlik bitlari, koksidlar va boshqa kenja turkumlarga boʻlinadi. Ayrim turlari qishloq xoʻjaligi. ekmnlari va daraxtlarga ziyon yetkazadi; oʻsimliklarda virus kasalligi qoʻzgʻatuvchisini tarqatadi.
Tenardit
Tenardit, glauber tuzi (frans. kimyogari Tenar nomidan) — sulfidlar sinfiga mansub evaporitlarga xos mineral (Na2SO4). Mexanik aralashma tarzida kam miqdorda K, Mg, C1, Vg, N2O, CaSO4 uchraydi. T. rombik singoniyada, yuqori trali fazasi — metatenardit geksagonal singoniyada kristallanadi. Orolli strukturaga ega, Na — poliedrlar sinchidan iborat, ular oʻzaro SO4 tetraedrlar bilan bogʻlangan. Rangsiz, shaffof kristallari dipiramidal yoki plitasimon shaklda boʻladi. T. fumarol faoliyatining maxsuli boʻlib, shoʻr suvli koʻllar va qoʻltiqlarda choʻkindi sifatida hamda quriyotgan shoʻr koʻllarda mirabilit, epsolit, astraxanit, gips bilan birga yoki mobilitning suvsizlanishi jarayonida hosil boʻladi. T.ning sut rangli oppoq donador agregatlari kengtarqalgan. Suvda yaxshi eriydi, taʼmi taxirshoʻr, moʻrt, shishasimon yaltiraydi. Qattiqligi 2,5—3, zichligi 2,7 g/sm3. T. oʻta toʻyingan eritmalardan 32,4° da ajralib chiqadi. NaCl boʻlganda ancha past (—13,5°S gacha) trada kristallanadi. T. QoraboʻgʻozGoʻl (Turkmaniston), Qulunda dashtidagi Mormishan koʻllari, Qozogʻiston shim.sharqi va Oʻzbekistonning Qoraumbet va Kushkantogʻ konlarida mavjud.
Qogʻalikoʻl (Qoʻstanay viloyati)
Qogʻalikoʻl (Қоғалыкөл) — Qozogʻiston Respublikasining Qoʻstanay viloyati Amangeldi tumanidagi qishloq. Amangeldi qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi - 393435500.
Geografiyasi
Tuman markazi Amangeldi qishlogʻidan taxminan 9 km sharqda joylashgan.
Tarixi
2013-yil 5-aprelgacha qishloq tugatilgan Esir qishloq okrugi tarkibiga kirgan.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 116 kishi (55 erkak va 61 ayol) edi. 2009-yilgi aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, qishloqda 117 kishi (52 erkak va 65 ayol) yashagan.
Armağan, Ardeşen
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Armağan — Turkiyaning Qora dengiz mintaqasida joylashgan Rize viloyati Ardeshenga qarashli bo'lgan qishloq.
Tarixi
Laz tili kitobidagi qishloqlar ro'yxatiga ko'ra (2009), qishloqning nomi Salonch'uri yoki Salinçoy bo'lib, "pastki dehqon" degan ma'noni anglatadi. Aksariyat qishloq aholisi etnik jihatdan lazlardir.
Geografiyasi
Qishloq Ardeshendan 8km uzoqlikda joylashgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Teng huquqlilik
Teng huquqlilik - konstitutsionalizmning asosiy prinsiplaridan va demokratiyaning muhim elementlaridan biri; fuqarolarning davlat, qonun, sud oldida tengligini rasman eʼtirof etishni bildiradi. Unga koʻra, muayyan davlat fuqarolari jinsi, irqi, millati, tili, ijtimoiy kelib chiqishi, yashash joyi, dinga munosabati, eʼtiqodi, jamoat birlashmalariga taalluqligi, shuningdek, boshqa holatlaridan qatʼi nazar, teng huquq, erkinlik va majburiyatga ega boʻladilar. Teng huquqlilikʻ.ning realligi jamiyat va davlat tuzumining qanchalik demokratiyaliligini anglatadi.
Teng huquqlilik tamoyilini 18-asr oxirida Fransiya inqilobi ilgari surdi ("Ozodlik, tenglik, qardoshlik") va u koʻp mamlakatlarning konstitutsiyalari hamda inson huquklari deklaratsiyalarida mustahkamlandi. Hozirgi zamon davlatlarining konstitutsiyaviy nazariyasi fuqarolarning huquqda tabiiy xarakterga ega boʻlgan baʼzi farklari boʻlishi mumkinligini tan oladi, mas., jahonning koʻpchilik davlatlarida harbiy xizmatni oʻtash majburiyati faqat erkaklar zimmasiga yuklanadi, keyingi oʻn yilliklarda nogironlar, bolalar, kam sonli tub xalq vakillari uchun alohida konstitutsiyaviy huquqlar belgilab qoʻyila boshlandi va h.k. Fuqarolarning teng xuquqligi prinsip i Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 18moddasida mustahkamlab qoʻyilgan.
Feston (arxitektura elementi)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/7d/D%C3%A9tail_du_Panth%C3%A9on_en_mars_2014_5.jpg/250px-D%C3%A9tail_du_Panth%C3%A9on_en_mars_2014_5.jpg|thumb|250x250px| Panteondagi bayram (Parij) Feston (feston, festone, lot.dan festo - bayramona gulchambar, festum - bayram) - arxitekturadagi dekorativ element. Lentalar bilan bog'langan gulchambar shaklida tasvirlangan. Ba'zan, bu bilan birga, hayvonlarning bosh suyagi yoki niqoblari (ya'ni. n. mos ravishda " bucranium " va " mascaron "). Bu qadimgi Rim bezaklaridan, barglar, gullar yoki mevalar lentalar bilan bog'langanda keladi.
Kelib chiqishi va dizayni
Uning kelib chiqishi, ehtimol, toshdagi yangi gullarning gulchambarlari tasviri va boshqalar bilan bog'liq. yaqin kunlarda eshik oldida osilgan yoki qurbongoh atrofida osilgan.
Dizayn asosan qadimgi yunonlar va rimliklar tomonidan ishlatilgan va qurbongohlar, frizlar va panellarning asosiy bezaklari bo'lib xizmat qilgan. Bir guruh barglar yoki gullar osib qo'yilganda, uchlari ba'zan egri chiziqlar hosil qiladi. Bu tomchi yoki margent deb ataladi (danmargent).
Tenglik (maʼnolari)
Tenglik:
Fragile
Qoʻshiq 1987-yil Nikaraguada gidroenergetika loyihasi ustida ishlayotgan chogʻida Contras tomonidan oʻldirilib ketilgan amerikalik quruvchi-injener Ben Linder xotirasiga bagʻishlangan.
„Fragile“ qoʻshigʻi Stingning 2001-yil 11-sentyabr terror xurujlari oqshomida yozilgan ...All This Time nomli konsert-albomida ochilish qoʻshigʻi oʻlaroq xizmat qilgan. Sting ushbu ashulani violangel chaluvchi Yo Yo Ma bilan birgalikda Yutaning Salt Lake shahrida oʻtkazilgan 2002-yilgi Qishki Olimpiada oʻyinlari ochilish marosimida ijro etgan. Bundan tashqari, qoʻshiq 1995-yilda Oscar mukofotiga nomzod boʻlgan The Living Sea nomli hujjatli filmda ham yangragan.
Trek-list
UK 7" Single
Bolivian 7" Single
UK CD Single/ UK 12" Single
Spanish 7" Single
European 7" Single
German 12" Maxi Single/ European CD Maxi Single
Uruguayan 7" Single
Canadian 7" Single/ US 7" Single/ Japanese 3" CD Single/ Japanese Promo 3" CD Single
Portuguese 7" Single
Mexican 7" Promo Single
French 12" Promo Single
Goro (Mortal Kombat)
Goro — Midway Games va NetherRealm Studios tomonidan yaratilgan Mortal Kombat jangovar oʻyin franshizasining xayoliy qahramoni. U 1992-yilgi Mortal Kombatning sub-bossi sifatida debyut qilgan, shuningdek, Mortal Kombat 4 (1997), 2011-yilda qayta ishga tushirilgan versiyada va Mortal Kombat X (2015) uy portlarida sub-boss sifatida namoyish etilgan. Qahramon Shokan, yarim inson, yarim ajdaho irqi boʻlib, toʻrt qoʻli va ulkan oʻlchamlari bilan ajralib turadi. Goro seriyani 500 yil davomida egallab kelayotgan Mortal Kombat turnirining chempioni sifatida boshlaydi. U, odatda, Yer dunyosi jangchilariga qarshi tashqi dunyo uchun kurashayotgan yovuz rolda tasvirlangan.
Franshizaning timsoli boʻlgan Goro videooʻyinlar tarixidagi eng esda qolarli va qiyin bosslardan biri hisoblanadi. U oʻyinlardan tashqari turli ommaviy axborot vositalarida paydo boʻldi.