cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bistomiy
Tayfuriya sufiylik tariqatining piri. Uning bobosi islomni qabul qilgan zardushtiylardan boʻlgan, butun umrini asosan Bistomda oʻtkazgan. Vafotidan keyin uni Sulton alorifin laqabi bilan atay boshladilar. B. taʼlimotiga koʻra, inson zikr holatida oʻzligini unutadi (gʻalaba) va xudo ishqvdan mast boʻlib (sukr) butun vujudini histuygʻu qamrab oladi, pirovardida u xudo bilan butunlay qoʻshilib ketadi. Bunday holatni u fano (mavjudlikni yoʻqotish) deb atadi va musulmon tarki dunyochiligining muhim ahamiyatli holati boʻlgan "sen mendirsan, men esa sendirman" iborasining taʼrifini berdi. Buning maʼnosi shundaki, goʻyo shaxs oʻzligini tark etib, ilohiylikka singib ketadi va uning sifatlarini qabul qiladi, ilohiylik esa shaxsiyatga aylanadi. Bunday xulosa anʼanaviy islom tarafdorlarining ashaddiy qarshidigiga uchradi va uni xulul (xudolik daʼvosini qilish)da aybladilar. B. tasavvufning ayrim tushunchalarini ishlab chiqqan boʻlsa ham, oʻzining bir butun ilohiy tazimdagi taʼlimotini yaratmadi. U ilohiy (lohut) va insoniy (nosut) ruhni bir-biriga biriktirishga harakat qildi, yaʼni maʼnaviy va moddiy ibtidoni bir-biriga qoʻshishga intiddi. B. oʻzidan asar qoldirmagan. Uning ibratli gaplari, nasihatlarini mulozimlari yozib olishgan. Ayrim tasavvuf kishilari B. obroʻyidan foydalanib oʻzlarining shariatga unchalik toʻgʻri kelmaydigan fiqolarini B. fikri deb koʻrsatishga uringanlar.
Sietow
Sietow Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Maydoni — 19,03 km2. 639 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Sietowning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Birinchi jahon urushi
Saraevodagi qotillik
Bir soat oʻtib Ferdinand kasalxonadan chiqdi, u yerda u kasallarni tashrif buyurgan edi. Uning kuzatib boruvchi soqchilari adashib boshqa koʻchaga ketdi va u yerda 19 yoshli bosniyalik serb millatchisi Gavrilo Princip turgan edi. U Frans Ferdinandni va rafiqasi Sofiyani otib oʻldiradi.
Antiamerikanizm
Antiamerikanizm yoki amerikanofobiya - Amerika Qoʻshma Shtatlarining siyosati, madaniyati va aholisiga salbiy munosabat. Birinchi marta "antiamerikanizm" atamasi 1948-yilda Fransiyada qoʻllanilgan, oʻshandan beri ichki va tashqi siyosatning turli jihatlari, shuningdek Amerika madaniyati koʻpincha fundamental tanqidlarga uchragan. Biroq, antiamerikanizm alohida harakat yoki mafkura sifatida shakllanmagan. Chunki, bu gʻoya turli davlatlarda turli xil sharoitlar va vaziyatlarda vujudga kelgan. Koʻpincha, diniy hamda siyosiy qarama-qarshiliklar bunga asos boʻlgan.
Bir qator hollarda antiamerikanizm, birinchi navbatda, Amerika xalqining oʻziga yoki madaniyatiga emas, balki Qoʻshma Shtatlarning tashqi (va baʼzan ichki) siyosatiga salbiy munosabatda namoyon boʻladi.
Bu gʻoya Sharl de Goll tomonidan oʻzining mashhur iborasida eng toʻliq shakllantirilgan: "Amerikaliklar oʻzlari oʻylaydigan barcha ahmoqona ishlarni qilishlariga amin boʻlishingiz mumkin, bundan oʻzga tasavvur qilishning iloji yoʻq". Yaʼni amerikliklar qiladigan barcha harakat yoki harakatsizliklar ahmoqonadir. Hatto 20-asr boshlarida Jorj Klemanso ham shunday degan edi: "Amerika sivilizatsiya bosqichini chetlab oʻtib, vahshiylikdan toʻgʻridan-toʻgʻri tanazzulga yuz tutgan yagona mamlakatdir".
Ziyo koʻkalp
Ziyo koʻkalp, Goʻkalp (taxallusi; asl ismsharifi Mehmed Ziyo Tavfiq Afandi oʻgʻli) (1876, Diyorbakr — 1924, Istanbul) — faylasuf va sotsiolog. Turkiya Respublikasida milliy mafkura va sotsiologiya faniga asos solgan. Yoshligidan boshlab Turkiyada sultonlik tuzumiga qarshi kurashdi. "Yosh qalamlar" jur. ini nashr qildirdi (1908 i. dan). 3. K. barcha turkiy xalklarni turkchilik asosida birlashtirish tarafdori, turkiy dunyo birligi gʻoyalarini nazariy jihatdan ishlab chiqdi. Buning uchun Usmonlilar sultonligi tomonidan taʼqib va quvgʻinga uchradi, surgun qilindi va qamoqqa tashlandi (1918). Keyinchalik Mustafo Kamol Otaturk tomonidan Turkiya Respublikasining masʼul lavozimlariga tayinlandi. Yosh Turkiyaning milliy mafkurasini ishlab chikdi. Turkiyada 9 jildlik kulliyoti chop qilindi (1952—82). 3. K. ning tarixga oid asarlarida Turkiya va turkiy xalklarning demokratik va milliy mustaqillik, taraqqiyot yoʻliga oʻtishining tarixiy, siyosiy tafsilotlari, nazariy muammolari, tajribasi va eng muhimi, turkiy tamaddunning kelgusi taraqqiyot yoʻllari bayon etilgan.
Birinchi jahon urushi
Saraevodagi qotillik
Frans Ferdinand Avstriya-Vengriya imperiyasining taxti vorisi deb hisoblanar edi. U slavyanofil boʻlgan va u Avstriya, Vengriya, Slavyan yerlarida Gabsburlar tomonidan federatsiyalar tuzushligiga tarafdor bolgan, Avstriya-Vengriya federatsiya oʻrniga.
Gavrilo Princip „Yosh Bosniya“ tashkilot aʼzosi boʻlgan, bu tashkilot 1912-yili Italiyaning „Yosh Italiya“ inqilobiy tashkilotiga oʻxshash asosida tuzilgan va ular hamm junubiy slavyan yerlarini birlashishtirish uchun kurashganlar. Buyuk Serbiya davlatini tuzishmoqchi boʻlganlar.
Iyul inqirozi
5-iyul Germaniya imperiyasi Serbiya bilan urush boʻlsa Avstriya-Vengriyani qoʻllab-quvvatlashishi haqida rasmiy xabar berdi. Saraevodagi qotillikni ular Yevropada urush boshlanishi uchun bahona qilib ishlatishdilar.
23-iyul Avstriya-Vengriya hukumati Serbiyaga juda haqoratli talabalar qoʻyilgan ultimatum yubordi. Bu ultimatumda oʻnta talabalar bor edi va ultimatumni bajarish uchun 48 soat berildi. Serbiya hukumati ultimatuming faqat birgina talabiga, yaʼni suiqasd yuzasidan oʻtkaziladigan tergov ishlarini Avstriya-Vengriya davlat huquqiy idoralari olib borishiga rozilik bermadi. Bundan keying Avstriya Serbiya bilan diplomatik aloqalarini uzdi.
25-iyul kuni Serbiya safarbarlikni eʼlon qildi, bu Avstriya-Vengriya yuborilgan ultimtumga javob boʻldi.
26-iyul kuni Avstriya-Vengriya ham safarbarlikni boshladi, Rossiya va Serbiya chegaralarida qoʻshinlar yuborildi.
28-iyul Avstriya-Vengriya Serbiyaga urush eʼlon qildi va Serbiya chegaralarini bosin oʻtdi. Belgrad shahrida Avstriya-Vengriya ogʻir artilleriya bilan otishni boshladi. Rossiya Serbiyani bosib olishlariga yoʻl qoʻlmaydigani haqida eʼlon qildi.
29-iyul Germaniya armiyasida taʼtil bekor qilindi.
30-iyul kuni Fransiyada qisman safarbarlik boshlandi.
31-iyul kuni Rossiya imperiyasida hamma armiya qoʻshinlari safarbarligi boshlandi.
Shu kuni yoq Germaniyada „urush ahvoli“ haqida eʼlon qilindi. Germaniya Rossiyaga ultimatum yobordi: armiyaga chaqirishni toʻxtatish, yoki Germaniya Rossiyaga urush eʼlon qiladi. Fransiya, Avstriya-Vengriya va Germaniya umumiy safarbarlikni eʼlon qildilar. Germaniya oʻz qoʻshinini Fransiya va Belgiya chegaralariga yuboradi.
Ertalab 1-avgust kuni Angliya bosh vaziri Edward Grey Germaniya bilan Rossiya oʻrtasida urush boʻlsa, Angliya aralashmasligi haqida Germaniya elchisiga soʻz berdi, faqatgina Fransiyaga urush eʼlon qilinmasa. Bundan uch kun oldin 28-iyul kuni Germaniya kayzeri Angliyaga fransuz hududlarini bosib olmaydiganini aytgan edi, faqatgina u urushga aralashmasa. Grey 30-iyul kuni bu „sharmandalik taklifni“ Jamoalar palatasida" rad qildi.
1-avgust kuni Germaniya Rossiyaga urush eʼlon qildi, shu kuni yoq nemis armiyasi Lyuksemburgga kirib boradi.
2-avgust kuni Germaniya Lyuksemburgni toʻliq bosib oldi. Belgiyaga nemis qoʻshinlarini Fransiya chegarasiga qoʻyib yuborishi haqida ultimatum qoʻyadi. Bu taklifga 12 soat berildi.
3-avgust kuni Germaniya Fransiyaga urush eʼlon qildi, uni „Germaniyaga uyushtirilgan hujum va havo bombardirovkasi“ va „Belgiya neytraliteti buzilganligi“da aybdor qildi.
3-avgust kuni Belgiya Germaniya ultimatumiga qarshi chiqdi.
4-avgust kuni Germaniya qoʻshinlari Belgiyaga kirib bordilar. Belgiya qirolli Albert davlatlardan yordam soʻradi, Belgiya neytralitetiga kafolat berganlardan. London Berlinga ultimatum yubordi: Belgiyaga bostirib kirishni toʻxtatish haqida, boʻlmasam Angliya Germaniyaga urush eʼlon qiladi. Ultimatum taklifi oʻtib boʻlgandan soʻng Birlashgan Qirolli Germaniyaga urush eʼlon qiladi va Fransiyaga yordam tarifida qoʻshinlarini yubordi.
6-avgust kuni Avstriya-Vengriya Rossiyaga urush eʼlon qildi.
1914-yilgi voqealar
Urush 1914-yili ikki frontga bolindi. Asosiy urush voqealari Fransiya va Rossiya hududlarida, yana Balqon (Serbiyada), Kavkaz, Yaqin Sharqda boʻldi (1914-yildan boshlab), Evropa mamlakatlarining mustamlakalarida — Afrika, Xitoy va Okeaniyada ham boʻldi. 1914-yili hamma urushda qatnashgan mamlakatlar urushni nechadir oy ichida hujum orqali tugatmoqchi edi, ammo ular urush bunchalikga soʻzilib ketishini bilmagan edi.
Urush boshlanishiga oyid dushmanlarning strategik rejalari
Germaniya urush boshlanishida yaxshigina tayyorgarlik koʻrgan edi, u Shliffen rejasi bilan Fransiyani darhol bosib olishi kerak edi, oldidan Rossiya safarbarlik qilmasidan va oʻz qoʻshinlari chegaraga yubormasidan oldin. Hujum Belgiya hududian rejalashtirilgan edi (bu bilan Fransiya kuchlaridan oʻtsa boʻlar edi), Parijni oldindan 39 kun ichida olish kerak edi. Qisqa qilib etganda bu reja Vilgelim II bilan aytilgan edi: „Bizning tushligimiz Parijda bʻoladi, nonushtaniz esa — Sankt-Peterburgda“. 1906-yili bu reja oʻzgartirilgan edi (Germaniya bosh shtab generali kenja Moltke rahbarligida) va bu rejada unchalik koʻp oʻzgarishliklar boʻlmadi — Asosiy qoʻshinlarni bar bir ham Sharq frontida qoldirish kerak edi, Belgiya orqali hujum qilish, ammo urushga aralashmaydigan Niderlandiyaga tegmash kerak edi.
Fransiya esa oʻz harbiy doktrinasini (17-Reja deb nom olgan) Elzas-Lotaringiya ozod qilinishidan boshlanishi kerak edi. Fransuzlar Germaniya asosiy kuchlari Elzasga qarshi boʻladi deb kutgan edilar.
Germaniya harbiy kuchlar Belgiya bostirib kirishi
4-avgust kuni Shliffen rejasiga koʻra Germaniya qoʻshini Belgiya chegarasidan oʻtdi va uning ichkarisiga qarab yoʻl oldi. Belgiya armiyasi nemis armiyasidan oʻn baravar kamroq edi va ular toʻsatdan nemis armiyasiga qarshi chiqdilar, ammo hujumchilarni toʻxtatib qololmadi. Germaniya armiyasi Belgiya qalʼalaridan oʻtdi va ularni toʻsib oldi: Lej (16-avgust kuni boy berildi, Lej hujumi), Namur qalʼasi (25-avgust kuni boy berildi, Namur qamali) va Antverpen qalʼasi (9-oktabr kuni boy berildi), — Germaniya armiyasi Belgiya armiyasini haydab yurdilar va 20-avgustda Bryusselni bosib oldilar, shu kuni yoq ular ingliz-fransuz kuchlariga toʻqnashdilar. Belgiya hukumati Fransiyaning shimolda joylashgan Havr shahriga qochdilar. Belgiya qiroli I Albert (Belgiya qiroli) hujum qila oladigan harbiylar bilan Antverpen qalʻasini himoya qildi (Antverpen qamalini koʻring).
Germaniya Belgiyaga urush eʼlon qilmay bosib bordi, buni Germaniya bosh shtab rahbari kichik Moltke zarurati kerak emasligini aytdi: „Urush eʼlon qilish keragi yoʻqdir, sababi hukumat rahbariyati boʻlayatgan voqealarni tushunadi “
Fransiya qoʻmondonligiga Belgiyaga bostirib kirish kutilmaganlik boʻldi. Ammo fransuzlar oʻz qoʻshinlar yuborishni tashkil qiloldi, nemislar rejasidan koʻra tezroq buni qiloldilar.
Elzas va Lataringi voqealari
7-avgust kuni fransuz kuchlarining 1-chi va 2-chi armiyasi Elzasga hujum uyushtirdilar, 14-avgustda esa Lotaringiyaga. Bu hujum fransuzlar uchun juda muhum edi, sababi Elzas-Lotaringiya hududi Germaniya tomonidan Fransiya-Prussiya urushida magʻlubiyatdan soʻng 1871-yili torib olingan edi. Fransiya armiyasi Germaniya hududiga kirib bordi, ular Saarbryukken (Lotaringiya operatsiyasini koʻring) va Myulhauzen (Myulhauzen jangini koʻring). Bundan tashqari Belgiyada nemis armiyasi hujum qilyotganda, fransuz armiyasining bir qismi u yerga tomon borishga majbur boʻldilar.
Davom etilgan javob zarbalaridan keying, fransuzlar avgustning oxirida chekinishga majbur boldilar, ular Germaniyada bosib olgan va ozgina Fransiya hudularini qoldirdilar.
Chegara jangi
20-avgust kuni ingliz-fransuz va nemis qoʻshinlari Fransiya-Belgiya chegaraliga yaqinlashdilar. Chegarada jang boshlandi. Fransiya qoʻmondonligi urush boshlanishida Germaniya qoʻshinlari Belgiyaga bostirib kirishishini kutmagan edi, shu sababdan asosiy Fransiya qoʻshin kuchlari Elzas bilan chegarada toʻplangan edi. Germaniya armiyasi Belgiyada tajovuzligidan soʻng, fransuzlar qoʻshinlarni nemislar tarafiga oʻpirilish uchun yuborishni boshladilar, lekin nemislar qoʻshiniga yaqinlashgan vaqtda, ittifoqdoshlar qoʻshinlari tartibsizlik hoʻlatida boʻlgan edi. Fransuzlar va britanlar uchta alohida qarama qatnashsiz qoʻshin guruhlari bilan urushni boshlashga majbur boʻldilar. Belgiya hududida, Monsda, Britaniya ekspedtsion korpusi joylashgan edi, undan sharqiy-janub tarafda, Sharleruada 5-chi fransuz armiyasi bor edi. Ardennalarda Fransiya, Belgiya va Lyuksemburg chegarasi atrofida 3-chi va 4-chi fransuz armiyalari bor edi. Hamma uch ingliz-fransuz guruh qoʻshinlari juda oʻgir magʻlubiyatga uchradilar. (Mons urushi, Sharlerua urushi, Ardenna operatsiyasi (1914)ni qarang). 250 ming atrofida odamlarni yoʻqotgandan soʻng, nemislar shimoldan katta front bilan Fransiyaga bostirib kirishdilar, asosiy zarbani gʻarbda, Parijdan aylanib oʻtishda amalga oshirdilar, shu tariqa fransuz armiyasini qurshovga oldilar.
Germaniya armiyalari jadal olgʻa yurdilar. Angliya qoʻshinlari qirgʻoq tomonga chekindilar. Fransiya qoʻmondonligi Parijni nemislardan ushlab qolishni hisoblamadi va potaxtni berishga tayyorgarlik koʻrdi, hamma qoʻshinlarni esa Sena daryosidan uzoqlikga yubordilar. 2-sentabr kuni Fransiya hukumati Bordoga qochdilar. Shahar mudofaasini general Gallieni boshqardi. Avgust oyida fransuz armiyasi magʻlubiyatga uchragandan soʻng, qoʻmondonlik qilgan general Joffra tezlikda oʻzini yomon koʻrsatgan generallarni almashtirishishga kirishdi (hammasidan 30 %gacha); fransuz generalitetini yangilash va yoshartirish keyinchalik juda yaxshi baholandi.
„Dengizga qochish“. Flandriyadagi jang.
Marndagi jang „Dengizga qochish“ jarayoniga oʻtdi. Yoʻllanib ikkala armiya bir birini yon boshidan oʻrab olishishiga harakat qilgan edi, buni deb front chizigʻida tutashishligiga olib keldi, Shimoliy dengizga tarqalib. Bu armiyaning harakatlari yalpoq, aholi zich, yoʻllar toʻyingan va temir yoʻllari ochiq joyda joylashgan edi, shuning uchun ular odatdan tashqari safarbarlik bilan farqlanar edi; toʻqnashuvlar front stabillashi bilan tugaganda, ikkala tomon oʻz qoʻshinlarini shimol tomonga, dengiz tarafga tez koʻchirishar edilar va janglar qaytadan keyingi bosqichda davom boʻlar edi. Birinchi bosqichda (sentabr oyining ikkinchi yarimida) janglar Uaza va Somma daryo boʻylarida boʻlib oʻtdi, keying, ikkinchi bosqichda esa (29-sentabr — 9-oktabr), janglar Skarp daryosining yaqinida boʻldi (Arras jangi (1914) koʻring); uchinchi bosqichda urush Lillda boʻldi (10 — 15 oktabr), Izer daryosida (18 — 20 oktabr), Iprada (30-oktabr — 15-noyabr). 9-oktabr kuni Belgiya armiyasining qarshinligining oxirgi marta magʻlub boʻldilar — Antverpen, majaqlangan Belgiya qoʻshinlari ingliz-fransuz qoʻshinlariga qoʻshildilar, chetdagi shimoliy vaziyatni frontda egalab. 15-noyabrga kelib Parij va Shimoliy dengiz boʻshligida ikkala tomon tarafidan qoʻshinlar toʻlib ketdi, front stabillashdi, nemislarning kirib keluvchi imkoniyatlari tugamoqda edi va ikkala tomonlar vaziyatli jangga oʻtdilar. Antantaning ahamiyatli yutugʻini portlarni ushlab olganini etsa boʻladi, Angliya bilan qulay dengiz xabarlari uchun (avvalo Kale bilan)
Tomonlarning 1914-yilgi vaziyatlari
220px|thumb|left|Havo jangi
Fransiyada 1914-yili boʻlgan urush harakatlarining yakuni
Bu harakatlar oʻzining joʻshqinligi bilan farq qilar edi. Yirik armiyalar ikkala tomondan faol va tez ustalik bilan harakat qilar edilar, bunga toʻyingan yollar tumanlarda tasir qildi. Qoʻshinlarning joylanishi yalpi frontni har doim ham hosil qilmas edi, qoʻshinlar uzoq vaqtli mudofaa chiziqlarini barpo qilmas edilar. 1914-yilning noyabriga kelib stabill chiziq fronti buklanishni boshladi. Ikkala tomonham oʻzining hujumkorlik vaziyatini yoʻqotdilar, xadaqlar va sim toʻsiqlar qurishishiga kirishdilar, ular har doim ishlatilishishiga kerak edi. Urush vaziyat fazosiga kirdi. Sababi Gʻarbiy frontning uzunligi (Shimoliy dengizdan Shveysariyagacha) 700 kmni tashkil etdi, qoʻshinlar zichligi esa Gʻarbiy frontdan koʻra u yerdan anchagina koʻp edi. Bu kampaniyaing xususiyati shiddatli harbiy harakatlar faqatgina frontning shimoliy yarimida boʻlgani edi (Verden mustahkamlangan tumanidan shimolroq), ikkala taraflar asosiy kuchlarini bir joyga toʻpladilar. Verden fronti va undan janubroq ikkala tarafdan ikkinchi darajali boʻlib hisoblanar edi. Fransuzlar yoʻqotgan hududlar (Pikardiya markazi boʻlib hisoblangan) juda zich va seraholi boʻlgan, bamisoli qishloq uy jaliliga va industial qarashiga nisbatan. 11-noyabr kuni Langenmark jangida nemislar hujum qilishdi, bu hujum oʻzi bilan jamoatchilikni hayron qoldirib, bemaʼnligini va odam umrini mensimaslik koʻrsatgan edi, ingliz pulyemotlari qisimlari tajribasiz yosh odamlardan olingan edi — studentlar va ishchilar. Shundan keying bosh qomondonlar shunga oʻxshash tartiblarni qaytarishni boshladilar, askarlar esa shu urushda „pushka goʻshti“ kabi koʻrinishga olindi.
1915-yilga kelib urushayotgan davlatlar urushdan oldin uyushtirilgan rejalari boy berganini anladilar, — urush juda uzoq choʻzilib ketdi. Germaniya Belgiyani deyarli toʻliq bosib olib va Fransiyaning ayrim qismini bosib olsa ham, — uning asosiy maqsadi — fransuzlarni jadal gʻolib qilish rejasi bajarib boʻlmasligi aniq boʻldi. Antantaga ham, Markaziy davlatlarga ham odamzod koʻrmagan urushni boshlashi kerak boʻldi — holsizlantiradigan, uzoq boʻladigan va odamlarni va iqtisodiyatni total safarbaligini majburiyatiga olib keldi. Urushdan oldingi yigʻilgan oʻq-dorilar faqatgina 1914-yilning oxirigacha yetdi va ularning ishlab chiqarishini tezda qoʻyish zarur boʻldi. 1914-yildagi ogʻir artilletiyalarning, Germaniyadan tashqari ahamiyatligini koʻrasatdi, urushdan oldin ularga baho berilamagan edi. Urush pozitsiyaga oʻtish munosabati bilan injener-sapyor askarlarning ahamiyati kuchaydi. Shundan tashqari urush qoʻrgʻonlarning nozikligini koʻrsatdi, ular dala askarlarigina boʻlsa mudofaa boʻlishi aniq boʻldi.
Germaniyaning urushda muvaffaqiyatsizligi yana bir sabab boʻlgan edi — Italiya, Uchlik ittifoqining uchinchi aʼzosi, Germaniya va Avstro-Mojariston tomonida urushishdan bosh tortdi.
Sharqiy front
350px|thumb|"Rus bugʻli yaxmalagi" oʻz ostidan german armiyasini koʻtarmoqda — shunday qilib 1914-yilda fransuzlar koʻrganlar. Shu vaqtning pochta markasi Sharqiy frontda urush 2(15)-avgustda boshlangan, nemis qoʻshinlari Kalishni bosib olgandan soʻng.
3 (16)-avgustda Chenstoxova bosib olindi.
Sharqiy-Prussiya operatsiyasi
4 (17)-avgust rus armiyasi Sharqiy Prussiyaga hujum qilib chegaradan oʻtdi. 1-chi armiya Königsberg tomon sharqdan Mazur koʻllariga harakatni boshladi, 2-chi armiya — ulardan gʻarbdan. Birinchi haftada rus armiyalarining harakatlari omadli boʻlgan edi, 7 (20)-avgustda boʻlib oʻtgan Gumbinnen-Goldap jangi rus armiyasi foydasiga tugadi. Ammo rus armiyalari frontda qoʻmondonlarning boʻlib oʻtgan xatolari sabab gʻalaba samaralaridan foydalana olmadilar, ular vaziyatni xato baholashgan. 1-chi rus armiyasi hujum qilishni toʻxtatdilar, bu haqida radioefirda ochiq eʼlon qilingan edi va nemislar oʻz kuchini 2-chi rus armiyasiga jala etdilar. 13—17 (26-30)-avgust 2-chi armiya Aleksandr Samsonov Vasilyevich general Samsonov juda achinarli magʻlubiyatga uchradi, olti korpusdan ikkitasi aylanib olindi va asirlikka olindi. Nemis anʼansida bu voqealarni Tannenberg jangi deb nomlanadi. Shundan keying 1-chi rus armiyasi nemis armiyasi tomonidan aylanib olish xavfi boʻlgani sababli, oʻzining boshlangʻich pozitsiyasiga janglar bilan qaytdi va qaytish 3 (16)-sentabr yakunlandi. Frontning komadiri Jilinskiy oʻz lavozimidan olindi. 1-chi armiyani qoʻmondonlik qilgan general Rennenkampf harakatlari omadsiz deb hisoblandi, bu oʻz mobaynida birinchi epizod boʻlib, nemis faniliyasi bilan boʻlgan generallarga ishonchizlikni olib keldi. Nemis anʼanalarida ushbu voqealar urush mobaynida ulugʻ gʻalaba boʻlib hisoblanib, shu yerda katta Tannenberg memoriali qurildi, keyinchalik shu yerda feldmarshal Gendenburg koʻmildi.
Galitsiyda jangi
5 (18)-avgustda boshlangan boʻlib, rus armiyalarining harakatlangan kuchlari (5ta armiya) va ersgersog Fridrix qoʻmondonligida toʻrtda avstro-mojar armiyalari oʻrtasidagi miqyosi boʻyicha eng yirik harakatlangan kuchlar boʻlib hisoblanadi. Lvov markaziga hujumga ega boʻlib, rus armiyalari katta frontga (450 — 500 km) hujumga oʻtishdilar. Katta armiyalarning uzun boʻlgan frontda jang harakatlari koʻp mustaqil boʻlgan operatsiyalarga boʻlinib ketdi, ular hujum qilish kabi boʻlsa ham, chekinishlar ham ikki tomondan boʻldi.
Avstriyaning yug tomondagi chegarasida harakatlar rus armiyalari uchun nomuvofiq boʻlib keldi (Lyublin-Holmsk operatsiyasi). 19—20 avgustga (1-2 sentabrga) kelib rus qoʻshinlari Polsha podshohligiga chekinishdilar, Lyublin va Helmga. Ruslarning hujumi 6 (19)-avgustda boshlandi va tezda oʻpirildi. Birinchi chekinishdan soʻng avstro-mojar armiylari Zolotaya Lipa va Gnilaya Lipa daryolari yonglarida keskin toʻsqinliklar koʻrsatdi. Ruslar 21-avgustda (3-sentabrda) Lvovni bosib olishdi, 22-avgustda (4-sentabrda) esa Galichni). 31-avgustgacha (12-sentabrgacha) avstro-mojar armiyalari Lvovni qaytarib olish hujumlarini toʻxtatmadilar, hujumlar gʻarb va janubiy-shardan 30—50 km boʻlgan masofada boʻlib oʻtdi ([[Gorodok (Lvov viloyati|Gorodok — Rava-Ruska), ammo ular rus armiyasining toliq gʻalabasi bilan yakunlandi. 11 (29)-sentabrdan Avstriya armiyasining umumiy chekinishi boshlandi (koʻproq qochishga oʻxshar edi, sababi ruslardan chekinishi arzimas edi). Rus armiyasi yuqori hujum surʻatini saqlab, qisqa vaqtda juda katta va ahamiyatli boʻlgan Sharqiy Galitsiya va Bukovinaning ayrim qismnini bosib oldi. 13 (26)-sentabrga kelib front gʻarbiy Lvovda, 120—150 boʻlgan masofada mustahkamlandi. Kuchli Avstriyaning Pshemisl qoʻrgʻoni rus armiyasining qamaliga tushdi (Pshemisl qamalini qarang).
Ushbu gʻalaba Rossiyada shod-xurramlikni olib keldi. Galitsiyani bosib loish Rossiyada istilo kabi emas, Rusning tarixiy yerlarini qaytarish kabi qabul qilindi (Galitsiya general-gubernatorligini qarang). Avstro-Mojariston oʻz armiyasining kuchligi ishonchi yoʻqotdi va keyinchalik Germaniyasiz katta operatsiyalarga tushishni tavvakal qilmadi.
Varshava boʻrtigʻida harbiy harakatlar
Urushdan oldingi Rossiyaning Germaniya va Avstro-Mojariston bilan chegaralari qiyin tuzulgan edi, chegaraning oʻrtasi (Varshava boʻrtigʻi) keskin gʻarbga berilgan edi. Ayon ikkala tomon ham urushda frontni tekislashga kirishdilar —— ruslar Sharqiy Prussiyaning shimolida, janubda esa Galitsiyani „gʻijimni“ toʻgʻirlashishga kirishib, hujum qilishga harakat qilishdilar, bu vaqtda Germaniya esa Varshavaning markaziga hujum qilishni boshlab, „boʻrtigʻni“ tekislasjga kirishdi. Lekin nemislar Varshava boʻrtigʻiga shimoldan hujum qilishni xatarli deb hisoblashdilar va oʻz kuchlarini janubga, Galitsiya tomonga yoʻnaltirdilar.
15 (28)-sentabrda nemislar hujumi bilan Varshava-Ivangorod operatsiyasi boshlandi. Hujum shimoliy-sharqdan olib borildi, oʻz maqsadida Varshava va Ivangorod qoʻrgʻonini bosib olish boʻlgan edi. 30-sentabrda (12-oktabrda) nemislar Varshavagacha yetib olishdilar va Visla daryosining chegarasini kesib oʻtishdilar. Shidatli boʻlgan hujumlar boshlandi, koʻproq omadlik rus armiysaning tomonida boʻldi. 7 (20)-oktabrda rus qoʻshinlari Visla daryosini kechib oʻtishni boshladilar, 14 (27)-oktabrda esa Germaniya armiyasi umumiy chekinishni boshladi. 28-oktabrga (26-noyabrga) kelib, Germaniya qoʻshinlari, natijalar olib kelmagandan soʻng, oʻzining dastlabki oʻrniga qaytdi.
29-oktabrdan (11-noyabrdan) nemislar urushdan oldingi dastlabki oʻrnidan qaytadan shimoliy-gʻarb tomon hujumni boshladilar (Lodz operatsiyasi).
Wood River (Nebraska)
Aholisi
1200 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,9 km2. Shundan 1,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 599 m balandlikda joylashgan.
Ziddiyat
Jamiyatdagi 3. lar turli shakl va usullar bilan bartaraf qilinadi. Ulardan baʼzilari eskining yemirilishi va yangining qaror topishi asosida hal qilib borilsa, boshqalari shu 3. ni tashkil qilgan qaramaqarshi tomonlarni oʻzaro kelishtirish, murosayu madoraga keltirish, hamjihatlik va hamkorlikka erishish yoʻli bilan bartaraf etilishi mumkin. Keyingi vaqtda jamiyatdagi 3. larni hal qilishda qoʻllanilayotgan samarali usullardan biri konsensus (oʻzaro kelishuv) dir. Ilgari 3. larni hal qilishning bu usuliga yetarli eʼtibor berilmagan. Yangicha tafakkurning karor topishi bilan jamiyatdagi 3. larni xal qilishda Gegel qayd qilib oʻtgan konsensus usulidan foydalanish maqsadga muvofiq boʻlib chikdi. Uzoq yillar davomida birbiriga qaramaqarshi boʻlib kelgan davlatlar, jamiyatdagi qaramaqarshi tomonlar, kuchlar, ijtimoiy guruhlar, harakatlar va partiyalar oʻrtasidagi 3. larni jamiyatning umumiy manfaatlaridan kelib chiqib hal qilishda konsensus usuli juda qoʻl kelmoqda. 3. larni bartaraf etishdagi bu usul jahon xalqlarining milliy totuvlikka, oʻzaro hamkorlikka va birdamlikka, barqarorlikka erishishida muhim ahamiyatga ega boʻlmoqda. Yuqorida tilga olingan 3. ning turlarini birbiridan farq qilish zarur, lekin ular oʻrtasida mutlaq chegara yoʻq. Voqelikda ular oʻzaro chirmashib ketadi, birbiriga oʻtadi va taraqqiyotda xilmaxil rol oʻynaydi. Shuning uchun, 3. larning har biriga aniq yondashish, 3. namoyon boʻladigan sharoitni, muhitni, vaziyatni, u oʻynaydigan rolni toʻgʻri hisobga olish lozim.
Abdulla Aktov.
Yevro
Yevro yoki Euro — Yevropa Ittifoqi tarkibidagi Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyati aʼzolarining pul birligi. Xalqaro ifodasi Yevropa Ittifoqi 1999-yil 1-yanvardan muomalaga chiqarilgan. 1 Yevro=100sent. 1999-yili 1-yanvardan 2002-yil 1-yanvarga kadar Yevro naqd pulsiz toʻlovlarda ishlatildi, Yevro bilan bir qatorda bu mamlakatlarning milliy pul birliklari ham muomalada yurdi. Yevro muomalaga kiritilishi bilan ilgari shu mamlakatlar oʻrtasida xalkaro toʻlovlarda foydalanilgan ekyu muomaladan chiqarildi va ular ekyuning soʻnggi qiymati (1998-yil 31-yanvar holati) boʻyicha Yevroga tengma-teng almashtirildi.
Ayni paytda milliy pul birliklarining Yevroga nisbatan valyuta kurslari ham belgilandi (mas, 1 Yevro = 1,95583 nemis markasi; 1 Yevro = 1936,27 italyan lirasi; 1 Yevro = 200,482 portugal eskudosi va boshqalari; 1998, 31-dekabr).
2002-yil 1-yanvardan 5,10, 20, 50, 100, 200, 500 Yevro qogʻoz banknotlari, 1,2 Yevro va 1, 2, 5, 10, 20, 50 sentli tangalar muomalaga kiritildi (Yevropa iqtisodiy va pul hamjamiyatiga aʼzo mamlakatlarning eski milliy pul birliklari muo- malasi toʻxtatildi). Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSh dollari = 0.78 Yevro, Oʻzbekiston Respublikasi milliy pul birligi — soʻmga nisbatan 1 Yevro = 2631 soʻm 82 tiyin (2013-yil aprel).
Rasman pul birligi
-
Yevropa Ittifoqi hududidan tashqarida bo'lgan davlatlar
-
New Auburn (Minnesota)
New Auburn AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Sibley County, Minnesota|Sibley
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
456 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 255,2 nafar kishi.
495
Vafot etgan
🇷🇺
Monheurt
Monheurt Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Nérac tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
215 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 19,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,3 km2.
Funt sterling
Funt sterling (Pound sterling; belgisi: £) Birlashgan Qirollikning rasmiy valyutasidir.
Funt sterling (ing. pound yoki pound sterling) — Bukj Britaniya pul birligi. 1 Funt sterling = 100 pens (1971-yilga qadar Funt sterling = 100 shilling = 240 pens boʻlgan). 11-asrdan kumushdan, 14-asr oʻrtalaridan oltindan ham tangalar shaklida zarb qilingan. Funt sterling banknotlarini Angliya banki 1694-yildan chiqara boshlagan. Jahondagi eng barkaror valyutalardan biri. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 0,7 Funt sterling = 1 AQSH dollari. Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 1 Funt sterling = 1581 soʻm 22 tiyin (2003-yil may).
Bitik
Bitik — 1) tor maʼnoda — yozuv, hujjat. B.lar turli hajmda boʻlgan. Ular qad. turk davriga (eng qad. davrdan 2-asrgacha) mansub boʻlib, turkiy tildagi yozma yodgorliklarni va boshqa tillardan qad. turkiy tilga qilingan tarjima asarlarni oʻz ichiga olgan. Eng katta B. Moyun 80 qatordan iborat. Turkiy B.lar UrxunYenisey, uygʻur, sugʻd, moniy, suryoniy yozuvlarida bitilgan. Ular kabr toshlariga, marmar tosh, oyna, teri va qoyalarga, sopol, yogʻoch, metall idishlarga yozilgan. Ungin (Ukraina) daryosi boʻyidan topilgan B. turkiy yozma adabiyotining eng kad. va mukammal namunasi hisoblanadi. B.larda tarixiylik, xalq ogʻzaki ijodi, miflar qorishiq tavsifda boʻlgan va ular yozma adabiyotning alohida turini yuzaga keltirgan; 2) keng maʼnoda — kitob. Maye, "Taʼbirnoma" ("Irq bitik")da kitob maʼnosi ifodalangan.
Silvaplana
Silvaplana Shveysariyaning Graubünden kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Maloja (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 44.77 km2. 967 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Silvaplananing hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Bouffignereux
Bouffignereux Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Laon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
113 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 25,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,4 km2. Dengiz sathidan 60 – 175 m balandlikda joylashgan.
Masʼud Gʻaznaviy
Masʼud Gʻaznaviy (990 - 1041) — Gʻaznaviylar davlati hukmdori (1030 - 41). Maxmud Gʻaznaviyning oʻgʻli. Masʼud Gʻaznaviy davrida mamlakatda poraxoʻrlik, gʻayriqonuniy soliqlar, aholini talash avj olgan. Otasi siyosatini davom ettirgan Masʼud Gʻaznaviy Qoraxoniylar davlati bilan yaxshi qoʻshnichilik aloqalarini saqlab qolishga uringan. Gʻaznaviylarga nomigagina tobe boʻlgan Xorazm amalda mustaqil edi. Oltingposh vafotidan soʻng Masʼud Xorazmni uning vorislari qoʻlida qoldirgan. Masʼud xorazmshoh unvonini oʻz oʻgʻliga bergan, Oltintoshning oʻgʻli Horunni noib unvoni bilan Xorazm xokimi etib tayinlagan. Birok Horun qoraxoniy Alitegin va saljuqiylar bilan doʻstona munosabatlar oʻrnatib, 1034-yil Xorazmni mustaqil deb eʼlon qilgan va gʻaznaviylar sultoni nomini xutbada zikr etishni taqiqlab qoʻygan. 1035-yil bahorida Horun Xurosonga yurish qilgan. Aliteginning oʻgʻillari (Alitegin 1034-yil vafot etgan edi) Horunga koʻmak boʻlib, gʻaznaviylar hududiga bostirib kirishgan. Lekin yurishning boshidayoq Horun oʻz gʻulomlari tomonidan oʻldirilgach (ular Masʼudga sotilganlar), Alitegin oʻgʻillari Samarqandga qaytishgan. Masʼud qoraxoniylar bilan sulh tuzgan, natijada Xorazm va qoraxoniylar tomonidan boʻladigan xavf-xatar diplomatik yoʻl bilan hal qilingan.
1035-yil Masʼud Xurosonga hujum qilgan saljuqiylarga qarshi chiqqan. U Nishopurdan Nisoga katta qoʻshin joʻnatgan. Oʻzaro sodir boʻlgan jangda dastlabiga gʻaznaviylar gʻalaba qilgan, biroq tunda saljuqiylar ularning qarorgohiga hujum qilib gʻaznaviylarga ogʻir talafot yetkazganlar. Saljuqiylar Xurosonning katta qismi, jumladan, Nishopurni egallashgan. M.F. shundan soʻng ulkan qoʻshin toʻplab, yurishga shaxsan oʻzi boshchilik qilgan. 1038-yil gʻaznaviylar Saraxs yonida saljuqiylarni yengganlar. Hal qiluvchi jang 1040-yil bahorida Dandanakon yaqinida boʻlgan (qarang Dandanakon jangi). Oʻrta Osiyo xalqlari tarixida eng qonli hisoblangan ushbu jangdan soʻng gʻaznaviylarning Xurosondagi hukmronligi barham topgan. Saljuqiylar sardori Toʻgʻrul oʻzini Xuroson hukmdori deb eʼlon qilgan. Masʼud Gʻaznaviy Hindistonga yurish qilib, u yerda kuchli qoʻshin toʻplashga va shu qoʻshin yordamida saljuqiylarga qarshi turishga qaror qilgan. Bayhaqiyning maʼlumotiga koʻra, Masʼud Hindiston safaridan oldin Movarounnah-rdagi qoraxoniylar xoni Arslonxonga xat yozib saljuqiylarga qarshi kurashda yordam soʻragan. Soʻngra u hibsda saqlanayotgan ukasi Muhammadni ozod qilishga farmon bergan, Masʼud Hindiston yurishiga ukasini ham olib ketmoqchi boʻlgan. Muhammad tarafdorlari fitna uyushtirib, Masʼudni qamoqqa olib, Muhammadni sulton deb eʼlon qilishgan. Masʼud bir necha kundan soʻng qatl etilgan.
Masʼud Gʻaznaviy otasi kabi saroyida olimu fuzalolar, shoir va adiblarni toʻplashga intilgan. Saroyda "malik ush-shuaro" ("Shoirlar shohi") Unsuriy boshchiligida shoirlar toʻplangan. Tarixchi Bayhaqiyning "Tarixi Masʼudiy" asari Masʼud Gʻaznaviyning faoliyatini yoritishda qimmatli manba hisoblanadi.
Adabiyot
A5u-l Fazl Beyhaqi, Istoriya Masʼuda. 1030—1041, M., 1969; Ocherki po istorii gosudarstvennosti Oʻzbekistana, T., 2001.
NGC 4003
NGC 4003 Arslon yulduz turkumidagi SB0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Maxbass (Shimoliy Dakota)
Maxbass AQShning Shimoliy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Bottineau okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
84 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 190,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,44 km2. Shundan 0,44 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 459 m balandlikda joylashgan.
1416 -yil Sariq daryo suv toshqini
1416-yildagi Sariq daryo suv toshqini Ming sulolasi davrida Xitoyning Kaifeng atrofidagi hududga taʼsir qilgan tabiiy ofat edi. Toʻfon boshqa oʻn toʻrt okrugga toʻkilgan va Xuay daryosini jiddiy ravishda bezovta qilgan.
Bit
thumb
Bit, bitlar (Anoplura, Siphunculata) — qon soʻruvchi hasharotlar turkumi. TashQI koʻrinishi parxoʻrlarga oʻxshab ketadi. Tanasi yassi, uz. 1–6 mm, qanotsiz. Baʼzi B.ning bir juft oddiy koʻzi bor, koʻpchiligida koʻz rivojlanmagan. Moʻylovlari kalta, maxsus egatchaga kirib turadi. Ogʻiz apparata sanchib soʻruvchi. Ogʻiz teshigi agʻdarilib tashqariga chiqadigan nay bilan oʻralgan. Nay devorida qator joylashgan ilmoqlar yordamida B. qon soʻrayotganida teriga yopishib oladi. 3 juft oyoqlari tanasining 2 yoniga keng yoyilib turadi. Barmoqlarining uchida ilmoqka oʻxshash qayrilgan tirnoqlari yordamida kiyim yoki soch tolalariga yopishib oladi. Urgʻochi B.lar oʻz hayoti davomida bir necha oʻntadan 300 tagacha sirka (tuxum) qoʻyadi. Sirkasini maxsus yopishqoq sekreta yordamida kiyim yoki soch tolalariga yopishtiradi. Sirkadan bir haftada yosh bitcha (magʻzak)lar chiqadi. B. chala oʻzgarish bilan rivojlanadi, 18—20 kun yoki undan koʻproq vaqt davomida voyaga yetadi. 300 ga yaqin turi maʼlum. B. sut emizuvchi hayvonlarda parazitlik qiladi. Har bir hayvonning oʻz biti boʻladi. Odamda bosh B.i (Pediculus humanis capites), kiyim B.i (P. humanis westimenti) va qov B.i (Phthiras pubis, badanning siyrak yungli aʼzolari: qosh, kiprik, qoʻltiq osti, jinsiy aʼzolar atrofida) boʻladi. B.lar toshmali va qaytalama terlama kasalliklarini tarqatadi. Odamlar gʻuj boʻlib yashaydigan joylarda (bogʻcha, maktablar, koʻp bolali oilalar, harbiy xizmat joylari) B.larning tarqalishi uchun qulay sharoit tugʻiladi. Bitlashning oldini olish uchun shaxsiy gigiyena qoidalariga rioya qilish lozim.
Wintzenheim-Kochersberg
Wintzenheim-Kochersberg Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Strasbourg-Campagne tumani tarkibiga kiradi.
Monts (Oise)
Monts Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Beauvais tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
163 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 44,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,7 km2. Dengiz sathidan 72 – 144 m balandlikda joylashgan.
Pujols-sur-Ciron
Pujols-sur-Ciron Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Bordeaux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
715 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 95,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,5 km2.
Ziyo Naxshabiy
Ziyo naxshabiy, Ziyouddin Naxshabiy (13a, oxiri, Qarshi yaqinidagi Naxshab sh.; hozirgi Shulliktepa — 1350, Hindiston, Badoyun sh.) — shoir. Fors va turkiy tilida ijod qilgan. Asarlarida insonparvarlik gʻoyalari talqin etilgan. Hindlar orasida mashhur boʻlgan "Toʻtining yetmish hikoyasi" asarini qayta ishlab, "Toʻtinoma" dostonini yaratgan (1330). Unda soflik, ezgulik, odoblilik, vafodorlik kabi insoniy fazilatlar ulugʻlangan, tubanlik kabi xususiyatlar qoralangan. (Asarning bir necha qoʻlyozma nusxalari OʻzFASHIda saqlanadi, inv. № 4666/4395). 3. N. "Lazzat unniso" ("Ayol lazzati"), "Juzviyot va kulliyot" ("Butun va boʻlaklar"), "Gulrez", "Silk ussuluk" ("Izlovchilar yoʻli"), "Sharhi surai Zabur" ("Zabur suralarining sharhi") va b. asarlar muallifi.
Muhammad Siddiq Buxoriy
Muhammad Siddiq Buxoriy (taxallusi Hayrat, 1878-yil Aruson guzari, Buxoro, Buxoro amirligi — 1902-yil, Buxoro, Buxoro amirligi) — buxorolik shoir, ziyoli oiladan. Qisqa umr kechirgan.
Tarjimai holi
Shoir 1878-yilda Buxoroning Aruson guzarida muazzin oilasida tugʻilgan. Ota-onasidan erta yetim qoladi; otasi sakkiz yoshida, onasi esa oʻn ikki yoshligida vafot etgan. Ukasi bilan yolgʻiz qolgan. Meros sifatida ularga bir xonali kichik uy, Soʻzangaron va Muhammadali hoji madrasalaridan bittadan hujra qolgan. Madrasalardan keladigan oz miqdordagi pulga oʻzi va ukasini boqqan. Bilimi bilan tengdoshlari orasida ajralib turgan, guzardagi maktabda taʼlim olgan. Sadriddin Ayniyning va yana boshqa oʻsha paytda ijod qilganlarning yozishlaricha Muhammad Siddiq oʻtkir zehn va kuchli xotiraga ega boʻlgan. Bu haqida Sadriddin Ayniy shunday degan:"···ustoz tanlashga uncha ahamiyat bermay, birinchi uchragan mudarrisga faqat rasmiyat uchun shogird boʻlib, aksari darslarni xususiy mutolaa bilan oʻzlashtirib olar edi. Rasmiy ustozlaridan kunjak domullasi — balxlik mulla Abdukarim, darsxonadagi domullasi — Homid Arab boʻlib, ulardan hech birining ilmiy shuhrati boʻlmaganidek, adabiyotga aloqalari ham yoʻq edi. Hayrat men bilan hamdars boʻlishiga qaramay biror mudarris oldida birga oʻqigan emasmiz. Shunga qaramay, u arab sarfu nahvida va mantiqda juda baquvvat edi!" 1893-yil ukasini hovlisida qoldirib, oʻzi oʻsha davr anʼanalariga koʻra hujraga koʻchib oʻtadi. Ukasi ham ulgʻaygach madrasada muazzin boʻlib ishlay boshlagan. Shoir hayoti yetishmovchilik va qiyinchilikda oʻtgan. Oʻsha davr shoirlari va zamondoshlari koʻmagida 1898-yil dallol Ashurbekka mirzolikka tayinlanadi. Ammo shunga qaramay ahvoli oʻzgarmaydi 1901-yil sil kasalligiga chalinadi va 1901-yil iyulda vafot etadi. Shoir Talipoch darvozasi tashqarisida — Chorbakr tomon boriladigan yoʻl yoqasida dafn etilgan.
Ijodi
Shoir 24 yil umr kechirgan va bir qator gʻazal, sheʼr va muxammaslar muallifi. Sheʼrlari amir Abdulahadxonga qadar yetib borgan, xalq orasida mashhur boʻlgan. Oʻz gʻazallarini yozib borgan daftaridan biri ukasida, bittasi Munzimda koʻchirilgan edi. Ammo Kolesov voqeasidan soʻng nusxalar yoʻqolgan. Shoirning beshta gʻazali Samandar Vohidov tomonidan tarjima qilingan.
Bitikchi
Bitikchi — oʻrta asrlarda xon va mahalliy hokimlarning barcha yozuv ishlarini olib boruvchi mansabdor. B. soʻzi shu maʼnoda 10—11-asrlardan buyen maʼlum. Chingizxon zamenila yorguchi huzuridagi kotib boʻlib, xonlarning nasabnomasi va muhim kundalik axborot yoziladigan "Oltin daftar"i uning qoʻlida saqlangan. B. savodli, nasabli kishilardan tayinlangan. Qad. Sugʻdiyonada, saljuqiylar, gaznaviylar va xorazmshohlar davrida bu lavozim egasi dabir, keyinchaljsiunshim, 19-asrdaOʻrta Osiyo xonliklarida esa mirzo, mirzoboshi deb yuritilgan.
Chorchaman
Chorchaman — Andijon viloyatining Asaka tumani tarkibidagi qishloq.
Terranuova Bracciolini
Terranuova Bracciolini Italiyaning Toskana mintaqasida joylashgan kommunadir. Arezzo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 85 km2. 12030 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Wymore
Wymore AQShning Nebraska shtatida joylashgan shahardir. Gage County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1618 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 4,9 km2. Shundan 4,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 381 m balandlikda joylashgan.
Xitoy yuani
Yuan — Xitoy Xalq Respublikasining pul birligi. 1 Yu. =10 szyao=100 finyam. Xalqaro ifodasi OGU. Yu. 1835-yildan kumush tangalar koʻrinishida zarb qilina boshlagan. 1933-yil mart oyiga qadar Xitoyda lyan (14—19-asrlarda muomalada boʻlgan kumush valyuta) pul birligi sifatida ishlatilgan. Bojxona bojlari va soliqlari Yu.da hisobkitob qilingan. 1948-yilda Xitoy xalq banki tashkil topganidan keyin ggul islohotlari oʻtkazildi. 1955-yilga. kelib eski pullar yangi pullarga 10000:1 nisbatda almashtirildi. Xalqaro valyutalar kursi boʻyicha 1 AQSH dollari=8,28 Yu.; Oʻzbekiston Respublikasi Markaziy banki belgilagan kurs boʻyicha 1 Yu.= 132 soʻm 87 tiyin (2005, may).
Koramanlar, Çaycuma
Qizilbel — Zonguldak viloyatining Çaycuma tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.
Albano di Lucania
Albano di Lucania Italiyaning Basilicata mintaqasida joylashgan shahardir. Potenza (provinsiya) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 55 km2. 1 602 nafar aholi istiqomat qiladi.
Khndzoresk
Khndzoresk  — Armanistonning Syunik viloyati Goris tumanidagi qishloq.
Matansas
Matansas — Kubadagi shahar. Matansas provinsiyasining maʼmuriy markazi. Aholisi 125 ming kishidan ziyod (1990-yillar oxiri). Transport yoʻllari tuguni. Atlantika okeanining Matansas buxtasidagi port (chetga shakarqand chiqariladi). Kimyo (jumladan, oltin-gugurt kislotasi, oʻgʻitlar, sunʼiy tola ishlab chiqarish), tamaki, toʻqimachilik, koʻnpoyabzal, mashinasozlik sanoati korxonalari mavjud. Arxeologiya muzeyi, shahar yaqinida Belyamar karst gʻori bor. Turizm rivojlangan. Shaharga 1693-yilda asos solingan.
Bobur stadioni
Bobur stadioni (Sobiq Sog'lom Avlod stadioni) — Oʻzbekistonning Andijon shahridagi koʻp maqsadli stadion. Ushbu stadionda turli sport musobaqalari va futbol oʻyinlari oʻtkaziladi. Stadionning uy jamoasi Andijon futbol klubi hisoblanadi. Stadion yuzasi cim bilan qoplangan boʻlib 18,360 kishiga moʻljallangan. Andijon shahridagi „Sog‘lom avlod“ stadioni Andijon viloyati O‘rta maxsus taʼlim boshqarmasiga qarashli. 2006-yilda qurilgan stadion butun shaharning bezagi hisoblanadi. 2007-yilda „Barkamol avlod“ musobaqasi, 2010-yilda „Sog‘lom avlod“ umumo‘zbek Universiadasi muvaffaqiyatli o‘tkazildi. Stadion tribunalari 18360 tomoshabinni sigʻdira oladi.
Tavsifi
Stadionda jami 32ta sektor mavjud boʻlib, 18365 nafar tomoshabinga moʻljallangan. Muxlislarni stadionga kirish xududi bitta joydan, usta eshik orqali kirishlari mumkin boʻladi. Avtoulov bilan stadionga kirish xududi esa 3ta.
Halqaro uchrashuvlar
Oʻzbekiston olimpiya terma jamoasining oʻrtoqlik uchrashuvlari oʻtkazilgan
Xoshimin metropoliteni
Yo`llari = 1 (qurilmoqda) 7 (loyihalashtirilmoqda) Xoshimin metropoliteni — Xoshimin shahrida qurilayotgan metro tizimi.
Matal
Matal — muayyan hayotiy hodisani aniq va toʻgʻri belgilab beradigan obrazli ifoda, ibora. M.da oʻxshatish, taqqoslash, kinoya, qochiriq soʻz kabi badiiy vositalardan foydalaniladi. Majoziy iboraning oʻz asl maʼnosi bilan koʻchma maʼnosi oʻrtasida yaqinlik, mantiqiy bogʻlanish boʻlishi lozim. M. bir yoki bir necha jumladan tuziladi, ular orasida qofiyalanish hamisha ham saqlanmaydi. Mas, "Shamol boʻlmasa, daraxtning shoxi qimirlamas", "Qizim senga aytaman, kelinim sen eshit" va boshqa.
Lugʻaviy maʼnosi
Matal – [arabcha متل] so‘zi, birinchi navbatda, tugal ma’no ifodalamaydigan obrazli ibora, hikmatli so‘z (mas., ,,qizil qor yog‘ganda”, ,,tuyaning dumi yerga tekkanda”). ikkinchidan, qissa, masal ma’nolarini bildiradi.
Xoshimin metropoliteni
Birinchi liniyaning qurilishi 2008-yilda boshlangan va qurilishni yakunlash 2022-yilga moʻljallangan. Metro liniyalarining aksariyati hali ham loyihalashtirilmoqda. Metro ochilishidan keyin Vyetnamda Xanoydan keyingi ikkinchi metro boʻladi. Shuningdek, 2013-yilda 2024-yilda foydalanishga topshiriladigan ikkinchi liniya (Bakeo) qurilishini boshlash rejalashtirilgan edi.
Matal
Folklor janri
Matal - u yoki bu hayotiy voqeallika  ekspreassiv tus beruvchi, xalq orasida tarqalgan ifodalar, Xalq og‘zaki ijodi janrlaridan biri. Matal xalq maqoli bilan ba’zi o‘xshashliklarga ega bo‘lsa-da, lekin o‘ziga xos jihatlari bilan undan farqlanib turadi. Matal termini o‘zbek tilining Surxondaryo, Samarqand va Farg‘ona viloyatidagi  ba’zi shevalarda ertak ma’nosini ham beradi.
Baraye
„Baraye“ ( - „uchun“) — eronlik qoʻshiqchi va qoʻshiqnavis Shervin Hojipurning Mahso Aminiyning oʻlimi va uning oqibatlaridan ilhomlanib yaratgan balladasi. Protestlar „madhiyasi“ deb atalgan „Baraye“ musiqasi butun dunyo boʻylab Eron xalqining his-tuygʻularini aks ettirgani uchun katta tanqidlarga sazovor boʻldi. Grammy mukofotlari tadbirida qoʻshiq „Ijtimoiy oʻzgarishlar uchun eng yaxshi qoʻshiq“ nominatsiyasida birinchi marta maxsus mukofotni qoʻlga kiritdi.
Matal
Qoʻllanilishi
Matallar so‘zning ko‘p ma’nolariga tayanganligi uchun nutqiy frezalogik iboralarga qarama-qarshi hollarda o‘xshatish va qiyoslashlarni kuchaytiradi. Matalar hamma vaqt tarkibi qanday bo‘lishidan qa’tiy nazar, grammatik jihatdan gapning bir bo‘lagi bo‘lib keladi.
Baraye
Tarixi
Qoʻshiq 22 yoshli Mahso Aminiy ismli eronlik ayolning vafotidan ilhomlanib yozilgan. Mahso Aminiy hijobini notoʻgʻri kiyganlikda ayblanib hibsga olingan va guvohlarning soʻzlariga koʻra, diniy axloq politsiyasi xodimlari tomonidan qattiq kaltaklanganidan keyin politsiya hibsxonasida vafot etgan. Aminiyning oʻlimi global noroziliklarga sabab boʻldi va Eronda ozodlik ramziga aylandi. „Ayol, hayot, erkinlik“ shiori (qoʻshiqda qoʻllanilgan) namoyishlar chogʻida hayqiriqga aylandi.
Xoshimin metropoliteni
Dastlabki loyihalar (2001-2012)
Birinchi metro loyihasi 2001-yilda Osiyoning boshqa shaharlariga taʼsir qilgan jiddiy transport muammolarini oldini olish uchun Xoshimin shahrida jamoat transportini yaxshilash loyihasi doirasida taklif qilingan.
Baraye
Matni va kompozitsiyasi
Mahso Aminiy vafotidan va norozilik namoyishlari boshlanganidan soʻng, ijtimoiy tarmoqlarda (xususan, Twitterda) internet fenomeni tarqaldi, u orqali („uchun“ soʻzi bilan boshlangan iboralar orqali) foydalanuvchilar Erondagi rejim oʻzgarishini xohlashi va norozilik namoyishlarini qilishning shaxsiy sabablarini tushuntirdilar.
Xoshimin metropoliteni
Dastlabki loyihalar (2001-2012)
2001-yil fevral oyida taqdim etilgan dastlabki bosh rejaga koʻra, metro olti liniyadan iborat boʻladi. Dastlab loyiha 1,5 mlrd AQSH dollarini tashkil qilishi va 10 yil davomida amalga oshirilishi kutilgan edi.
Baraye
Matni va kompozitsiyasi
Bunday his-tuygʻularning mohiyatini ochib berishga harakat qilgan Hojipur qoʻshiq matnining har bir bandini alohida tvit asosida yozdi. Olingan matn hayotdan qoniqish darajasi pastligi, ayollar, bolalar, qochqinlar va hayvonlar huquqlari, atrof-muhit muammolari, tanazzul hamda qashshoqlik, teokratiya va eskirgan ijtimoiy va diniy tabular, militarizm va siyosat, korruptsiya, mahalliy korruptsiya, soʻz erkinligi va hukumatning boshqa mamlakatlarga dushmanligi kabi oʻzgarishlarga muhtoj boʻlgan bir nechta mavzularga toʻxtalib oʻtadi.