Chexiya_—_Germaniya_munosabatlari
Tarixi
Bogemiya va Moraviyaga (hozirgi Chexiya Respublikasida) VI asrda xalqlarning buyuk koʻchishining bir qismi sifatida chexlar joylashtirilgan. Keyinchalik nemis koʻchmanchilari Chexiya yerlarida ozchilikni tashkil etdilar. Ikki jamoa oʻrtasidagi munosabatlar odatda doʻstona edi. Oʻrta asrlarda Bogemiya (Chexiya) hududi hozirgi Germaniyada joylashgan Lusatiya va Bogemiya Pfalz kabi hududlargacha choʻzilgan. Chexiyada Přemyslid sulolasi yoʻq boʻlib ketganidan soʻng, Chexiya Qirolligi Lyuksemburg sulolasi, Yagellonlar va nihoyat Habsburglar tomonidan boshqarildi. Oʻttiz yillik urushda protestant chexlar Muqaddas Rim imperatori Ferdinand II ning katoliklikni qayta tiklashga urinishiga qarshilik koʻrsatdilar. 1620-yilda Oq togʻ jangida chexlar magʻlubiyatga uchragach, chex zodagonlari va oʻqimishli protestant aholisi qirib tashlangan yoki surgun qilingan. Chexiya yerlari Avstriya imperiyasining hududiga, nemis tili esa rasmiy tilga aylantirilgan. Chex tili tanazzulga yuz tutgan. Til XVIII asr oxiridagi Chexiya milliy tiklanishiga qadar xavf ostida qoldi. Birinchi jahon urushidan keyin Tomash Garrige Masarik Amerika prezidenti Vudro Vilsonni Avstriyaning uch yuz yillik hukmronligidan soʻng, Markaziy Yevropada milliy oʻzini oʻzi belgilash tamoyili asosida Chexoslovakiya davlatini barpo etishga koʻndirdi. Chexlar va nemislar oʻrtasidagi keskinlik shu vaqtda keskinlashdi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Bundesarchiv_Bild_183-2004-1202-505 %2C_Prag%2C_Burg%2C_Besuch_Adolf_Hitler.jpg/220px-Bundesarchiv_Bild_183-2004-1202-505 %2C_Prag%2C_Burg%2C_Besuch_Adolf_Hitler.jpg|thumb| [[Adolf Hitler|Adolf Gitler 1939-yilda nemislar tomonidan bosib olingan Pragada]] Adolf Gitler Germaniyada hokimiyat tepasiga kelganidan soʻng, natsistlar Germaniyasi hukumati qoʻshni Chexoslovakiyada millatchilik keskinligini kuchaytirishga harakat qildi va mahalliy natsistlar rahbari, Chexiya chegaralaridagi nemis ozchiligi rahbari Konrad Henleinga Chexiyaga asossiz talablar qoʻyishni buyurdi. hukumat va Birinchi Chexoslovakiya Respublikasini falaj qilishga urinish sodir etildi. Gitler tomonidan qoʻllab-quvvatlangan etnik nemis millatchilari nemis tilida soʻzlashuvchi tumanlarni Germaniya bilan birlashtirishni talab qildilar. Gʻarbiy fashistlar Germaniyasining tinchlanishi avjida, Angliya va Fransiya tomonidan qoʻllab-quvvatlangan Myunxen kelishuvi Germaniyaga Germaniya hududlarini, shu jumladan Chexoslovakiya chegarasining barcha muhim istehkomlarini berdi. Chexiya-Fransiya ittifoqiga qaramay, Chexiya rasmiylari muzokaralar olib borishga taklif etilmagan va shartnoma tuzilganidan keyingina xabardor qilingan. Himoyasiz Chexoslovakiya davlati Slovakiyaning uchdan bir qismini Vengriyaga, Chexiya va Slovakiya oʻrtasidagi yagona temir yoʻlni oʻz ichiga olgan Zaolzie hududini Polshaga berishga majbur boʻldi. Chexoslovakiya rahbariyati Londonga qochib ketdi va Gitler Chexoslovakiyaning qolgan qismini egallab oldi. Germaniyaning Chexoslovakiyani bosib olishi Markaziy Yevropadagi yagona parlament demokratiyasi boʻlgan Chexoslovakiya davlatini yoʻq qildi va Bogemiya hamda Moraviyani fashistlar imperiyasiga „qayta integratsiyalash“ ga intildi. Fashistlar bu nemis siyosati 1938-yilning yozidan boshlab Grundplanung OA (Asosiy rejalashtirish) shaklini oldi, bunda chex millatini yoʻq qilish, keyinchalik esa Generalplan Ost genotsidi kiradi.