Uyg'ur_tilida_o'zlashma_qatlamiga_oid_tabobat_atamalari
Tib ilmining tarixiga nazar tashlanar ekan, tabobat atamalarining aksariyat qismi lotincha va yunoncha soʼzlardan iborat ekanligining shohidi boʼlinadi. Dunyo mamlakatlari Tibbiyot Oliy taʼlim tizimida tibbiyotga oid terminlarni mukammal bilish talabi asosiy ekanligi zarurligini yaqqol isbotlaydi. Sababi Galen, Diogen, Buqrot kabi qadimgi rim-yunon olimlarining asarlari lotin tilida bitilgan ekanligidir. Gʼarb tabobati atamalarining uygʼur tiliga oʼzlashishidagi oʼziga xosliklari. Sharq tabobatida alohida oʼrin tutgan uygʼur tabobati gʼarb tabobati ilgʼor tajribalarini oʼziga singdirish bilan birga mazkur sohadagi atamalarni ham uygʼur tiliga muvofiqlashtirdi. Dorivor oʼsimliklar, minerallar, shifobaxsh moddalarning uygʼurcha nomlari gʼarbiy atamalar bilan qiyoslandi. Bunda uygʼur tilining fonetik xususiyatlari birinchi oʼrinda eʼtiborga olindi. Lotincha, yunoncha nomlardagi oʼsha tillarga xos tovushlar uygʼur alifbosidagi muqobil tovushlarni ifodalovchi harflar yoki harflar birikmalari yordamida ifoda etildi. Апсэнтийнئە پسە نتىن -Лот.Herba Artemisia absinthium Асарун ئاسارۇن -Лот. Herba asarum Heteropoides Банан بانان -Инг. Common banana Fruit Гаструдия ўти گاسترودىيە ئوتى -Лот. Rhizoma Gastrodiae elata Дипсакус دىپساكۇس -Лот. Radix Dipsacus asper Жинтияна جىنتىيانا - Лoт. Radix Gentiana scabra Зэнживил زە نجىۋىل - Лот. Rhizoma Zingiberi officinale Какинэч كاكىنەچ - Лот. Fructos Physalis alkekengi Кэбабэ كە بابە - Лот. Fructus Piper cubeba Кэпа كە پە -Лот. Fructus capparis spinosa Лимон لىمون– Лот. Fructus Citrus Limon Магнулия ماگنوليا -Лот. Cortex Magnolia officinalis Мастики румий مە ستىكى رۇمى -Лот. Mastiche Pistacia Lentisus Муқал موقە ل– Лот. Commiphara Mukul Нилупар уруқи نيلۇپە ر ئۇرۇقى -Лот. Semen Nelumbo nucefera Пистэ мэғизи پىستە ميغىزى -Лот. Semen Pistacia vera Пўйрария илтизиپويرارىيە  ييلتىزى -Лот. Radix Pueraria psead Сисалиус سيساليۇس -Лот. Ferulla SinKiang ensis Уйгуммия қувзуқи ئيگوممىيە قوۋزىقى - Лот. Сortex Eucommia ulmoides Ушнэ ئۇشنە -Лот. Usnea diffracta, Чалмугра яғи چالموگرا ييغى -Инг. Oil Chaulmoogra tree seed Эгирئىگىر –Acorus; Чўнг япурмақли жинтияна چوڭ يوپورماقلى جىنتىيانا - Лот. Radix Gentiana walujewii, Ушнэ ئۇشنە –Usnea, Уйгуммия қувзуқи ئيگوممىيە قوۋزىقى Лот. Сortex Eucommia ulmoides. Keltirilgan tabobat atamalaridan koʼrinadiki, lotincha va uygʼurcha soʼzlarda undosh tovushlar asosiy rol oʼynaydi, ular soʼzning mazmunini aniqlashda muhim sanaladi. Lotin tilidagi jarangli undoshlarni uygʼur tilidagi muqobillari bilan toʼldirishda uygʼur tilidagi undoshlar ishtirok etadi, biroq soʼzlardagi jaranglilarning jarangsizlanishi kabi holatlar sodir boʼladi, masalan: Зэфиран - Saffron bunda Z tovushi S tovushiga almashgan, Какинэч – Аlkekengi Bunda Ch tovushi J tovushiga aylangan, Кафур - Лот.Camphora bunda lotinchadagi M harfi tushirib qoldirilgan, Кэбабэ - Сubeba Bu atamalarda tarkibidagi E tovushi U tovushiga almashgan, Магнулия -Magnolia bu atamalar tarkibidagi lotincha O tovushi uygʼurcha Oʼ tovushiga oʼzgarib talaffuz etilganligi aniqlandi. Мастики -Mastiche soʼzlarining oxirgi undoshlari oʼzaro til xususiyatlari asosida almashganligi aniqlandi. Муқал – Mukul soʼzlaridagi uygʼurcha Q harfi lotincha K tovushi bilan almashganligi aniqlandi. Нилупэр – Nimphaea asli eron tilidagi Nilufar soʼzi lotin tili fonetik oʼziga xosligi taʼsirida yuqoridagi oʼzgarishga uchraganligi aniqlandi. Nelumbo shakli ham aniqlandi. Нэргис - Narcissus bu soʼzlarda esa lotincha shaklidagi soʼnggi boʼgʼin qoʼllanilmay ketganligi aniqlandi. Пистэ - Pistacia bu soʼzlarda ham lotincha shakldagi ot yasovchi qoʼshimcha tushib ketganligi aniqlandi.Пўйрария - Pueraria Сана- Senna Bu atamalardagi juft undoshlar uygʼur tilida toq undoshga aylanib talaffuz etilishi aniqlandi. Суқмуния- Scammonia bu atamalarda undoshlar oʼrin almashinishi va soddalashtirilishi kuzatiladi. Тэмриҳиндий- Tamarindus atamalarida arab tilidagi tamri xindiy moslashgan aniqlovchi birikmasi lotin tiliga grammatik qoidalarga binoan oʼzgarib kirib borganligi aniqlandi. Турбут- Turpethum bu soʼzlarda esa lotincha jarangsiz P tovushi uygʼurcha jarangli B tovushiga oʼrin almashganligi aniqlandi. Уйгуммия - Eucommia bu soʼzlarda esa lotincha jarangsiz P tovushi uygʼurcha jarangli B tovushiga oʼrin almashganligi aniqlandi. Ушнэ- Usnea лотинча S harfi uygʼur tiliga Sh tovushi orqali ifodalanganligi aniqlandi. Чалмугра - Chaulmoogra lotincha (au) diftongi a tovushi orqali hamda qoʼsh OO ning Oʼ harfi bilan ifodalanganligi aniqlandi. Internatsional atamalar tarjimasida eʼtiborli jihatlar. Tabobat atamalari tarjimasida eʼtiborli jihatlar quyidagilardan iborat deyish mumkin: