Yangi_yaqin_sharq_konsepsiyasi
Yangi Yaqin Sharq
AQSh tomonidan ishlab chiqilgan “Yangi Yaqin Sharq” konsepsiyasi nafaqat Yaqin Sharq geosiyosiy xaritasini tubdan o‘zgarishiga olib keladi, balki unda mustaqil Kurdiston davlati tashkil etilishiga ishora beriladi. Mana shunday qarashlardan biri “Katta Yaqin Sharq” konsepsiyasi hisoblanadi. U 2003-yil 6-noyabrda ishlab chiqilgan bo‘lib, o‘sha paytdagi AQSh Prezidenti kichik J.Bush so‘zlariga ko‘ra, Amerika missiyasi konsepsiya orqali erkinlik va demokratiyani keng yoyishni targ‘ib qilishdan iboratdir. •Vashington qarashlariga ko‘ra, “Katta Yaqin Sharq” konsepsiyasining asosiy xususiyati mintaqada u yoki bu darajada xalqaro terrorizm manbalari, ommaviy qirg‘in qurollarining yoyilishi, siyosiy va iqtisodiy beqarorlik mavjud. Bir qator ekspertlar bu strategiyalarning asosiy maqsadi Isroil mavqeini mustahkamlash va mintaqada AQSh manfaatlarini qo‘llab-quvvatlovchi tuzumlarni shakllantirishdan iborat, deb hisoblaydi. Jumladan, eronlik mutaxassislar fikricha, “Katta Yaqin Sharq” mintaqani AQSh ga qaram etish, “islom renessansi”ga yo‘l qo‘ymaslik, AQShga nomaqbul tuzumlarni ag‘darish va islomiy davlatlarni to‘liq qayta mafkuralashtirishdan iborat. Ularning fikricha, “Katta Yaqin Sharq” konsepsiyasini amalga oshirish doirasida AQShning vazifalari quyidagilar: Yaqin Sharqda Isroil rolining oshishi va manfaatlarini himoya qilish; neft zaxiralarida AQSh uchun imkoniyatlar yaratish; Eron ga bosim o‘tkazish; madaniy va mafkuraviy siyosat jabhasidagi vazifalar. “Yangi Yaqin Sharq” jumlasi ilk bor AQSh rasmiylari tomonidan 2006-yil iyunda tomonidan “Katta Yaqin Sharq” konsepsiyasiga o‘rindosh sifatida Tel-Aviv dagi chiqishida e’lon qilingan. Uning ahamiyatli jihatlaridan biri Boku-Tbilisi-Jayxun neft terminalining ishga tushishi bilan bir vaqtda e’tirof etilganidir. K.Raysning ma’lumot berishicha, “Yangi Yaqin Sharq” loyihasi Livan dan boshlanadi. “Yangi Yaqin Sharq” geosiyosiy xaritasi amerikalik iste’fodagi polkovnik Ralf Peters tominidan ishlab chiqilgan. Xarita R.Petersning “Hech qachon kurashni to‘xtatma” (“Never Quit the Fight”) nomli kitobining bir muhim qismi hisoblanib, u 2006-yilning 10-iyulida ommaga taqdim etilgan edi. Bundan tashqari, bu xarita R.Peters tomonidan AQShning qurolli kuchlari jurnalida “Qonli chegaralar: Yaqin Sharq qanday ko‘rinishga ega bo‘lishi lozim” (Blood Borders: How a better Middle East would look) sarlavhasi ostida ham bosib chiqarilgan. Ralf Peters xaritasiga ko‘ra, bugungi kundagi Yaqin Sharq mintaqasi chegaralari tarixiy, etnik, milliy jihatdan haqiqatga mos emas. Shuning uchun ham muammolar yechimi topilmayapti. Bu esa chegaralar o‘zgarishini taqozo etadi. O‘zgarishlar davlatlar o‘rtasidagi keskin siyosatning yuzaga kelishi, davlatlardagi ichki va konfessiyalararo qarama-qarshiliklar oqibatidagi qurolli nizolar natijasida ro‘y berishi mumkin. Ralf Peters va Bernard-Anri Levi qaydlariga ko‘ra, “Yangi Yaqin Sharq” loyihasi Turkiya, Iroq, Eron va Suriya dagi bir qator hududlarni o‘z ichiga olgan mustaqil “Kurdiston” ni yaratishni o‘z ichiga oladi. Ushbu mamlakatlarda istiqomat qiluvchi 40 million kurdlarni yagona davlatga birlashtirish orqali Yaqin Sharqning istiqboldagi yangi geosiyosiy xaritasi vujudga keladi. Bu e'lon Yaqin Sharqdagi Angliya-Amerika-Isroil "harbiy yo'l xaritasi"ning tasdig'i edi. Bir necha yillardan beri rejalashtirish bosqichida bo'lgan ushbu loyiha Livan, Falastin va Suriyadan Iroq, Fors ko'rfazi, Eron, Afg'oniston va NATO garnizonlari chegaralarigacha cho'zilgan beqarorlik, tartibsizlik va zo'ravonlik yoyini yaratishdan iborat. "Yangi Yaqin Sharq" loyihasi Vashington va Tel-Aviv tomonidan Livan butun Yaqin Sharqni qayta tiklash va shu bilan "konstruktiv betartiblik" kuchlarini qo'zg'atish uchun bosim nuqtasi bo'lishini kutish bilan ommaga taqdim etildi. Mintaqa bo'ylab zo'ravonlik va urush sharoitlarini keltirib chiqaradigan ushbu "konstruktiv tartibsizlik" o'z navbatida Qo'shma Shtatlar, Buyuk Britaniya va Isroil Yaqin Sharq xaritasini geostrategik ehtiyojlari va maqsadlariga muvofiq qayta tuzishi uchun foydalaniladi. •AQSh Davlat kotibi Kondoliza Raysning “Yangi Yaqin Sharq” mavzusidagi nutqi bunga zamin yaratgan edi. Vashington va London tomonidan to'liq ma'qullangan Isroilning Livanga hujumlari AQSh, Buyuk Britaniya va Isroilning geostrategik maqsadlari mavjudligini yanada murosaga keltirdi va tasdiqladi. Professor Mark Levinning so'zlariga ko'ra, "neoliberal globalizatorlar va neo-konservatorlar va oxir-oqibat Bush ma'muriyati o'zlarining yangi dunyo tartiblarini yaratishga umid qilgan jarayonni tasvirlash usuli sifatida ijodiy yo'q qilishga kirishadilar" va bu " Amerika Qo'shma Shtatlaridagi ijodiy vayronagarchilik, neo-konservativ faylasuf va Bush maslahatchisi Maykl Ledin ta'biri bilan aytganda, (...) ijodiy halokat uchun "ajoyib inqilobiy kuch" edi...”2 Angliya-Amerika tomonidan bosib olingan Iroq, xususan, Iroq Kurdistoni Yaqin Sharqni balkanlashtirish (bo'linish) va finlandiyalashtirish (tinchlashtirish) uchun tayyorgarlik zamini bo'lib ko'rinadi. Iroqni uch qismga bo'lish uchun Iroq parlamenti va Iroqni federallashtirish nomi ostida qonunchilik bazasi allaqachon ishlab chiqilmoqda. (Quyida xaritaga qarang) Qolaversa, Angliya-Amerika harbiy yo'l xaritasi Yaqin Sharq orqali Markaziy Osiyoga kirish uchun kurashayotganga o'xshaydi. Yaqin Sharq, Afg'oniston va Pokiston AQShning sobiq Sovet Ittifoqi va Markaziy Osiyodagi sobiq Sovet respublikalariga ta'sirini kengaytirish uchun qadam tashlamoqda. Yaqin Sharq ma'lum darajada Markaziy Osiyoning janubiy qismidir. Markaziy Osiyo o'z navbatida "Rossiyaning janubiy qismi". Ko'pgina rus va markaziy osiyolik olimlar, harbiy strateglar, xavfsizlik bo'yicha maslahatchilar, iqtisodchilar va siyosatchilar Markaziy Osiyoni (“Rossiyaning janubiy qismi”) Rossiya Federatsiyasining zaif va “yumshoq qorni” deb bilishadi.