cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Karib inqirozi
Italiya va Turkiyada AQSh Yupiter ballistik raketalarining mavjudligi sababi va 1961-yildagi Kochinos buxtasidagi operatsiyasi muvaffaqiyatsiz boʻlganidan soʻng SSSRning birinchi sekretari Nikita Xrushchyov Kubaning soʻrovi boʻyicha, yaʼni ushbu orolda yadroviy raketalarni oʻrnatishga roʻziligini berganidan soʻng, ikkita blok orasida inqiroz paydo boʻladi. Kuba va SSSRning shartnomalari Xrushchyovning Fidel Kastro bilan yashirin uchrashuvidi yozda bir necha raketa qurulmalari qurilinishini boshlashni anglatdi.
Ayni paytda, 1962-yil AQShda saylov kampaniyasi davom etayotgan edi va Oq uy Floridadan 140 km uzoqlikda joylashgan xavfli Sovet raketalarini eʼtiborsiz qoldirganligi haqidagi daʼvolarni bir necha oy davomida rad etdi. Raketaning tayyorlanishi AQSh Harbiy-havo kuchlarining U-2 razvedka samolyoti R-12 (NATO kod nomi SS-4) va R-14 (NATO kod nomi SS-5) oʻrta masofaga moʻljallangan ballistik raketalarining aniq fotografik dalillarini taqdim etganida tasdiqladi.
Bu haqda Prezident John Kennediga xabar qilinganda, u Milliy xavfsizlik kengashining toʻqqiz aʻzosi va Milliy xavfsizlik kengashi ijroiya qoʻmitasi (EXCOMM) nomi bilan mashhur boʻlgan guruhdagi boshqa beshta asosiy maslahatchilarning yigʻilishini chaqiradi. Ushbu uchrashuvda prezident Kennediga dastlab Sovet raketa taʼminotini xavf ostiga qoʻyish uchun Kuba tuprogʻiga havo hujumi uyushtirish, keyin esa Kuba materikiga bostirib kirish tavsiya qilinadi. Ehtiyotkorlik bilan oʻylab koʻrgandan soʻng, prezident Kennedi urush eʼlon qilishdan qochish uchun kamroq tajovuzkor harakat yoʻlini tanlaydi. EXCOMM bilan maslahatlashgandan soʻng, Kennedi 22-oktabr kuni Kubaga koʻproq raketalarning yetib borishiga yoʻl qoʻymaslik uchun dengiz "karantini"ni buyurdi. "Blokada" (qonuniy taʼrifi boʻyicha urush harakati) oʻrniga "karantin" atamasini qoʻllash orqali AQSh urush holati oqibatlaridan qochishga muvaffaq boʻldi. AQSh Kubaga hujum qurollarini yetkazib berishga ruxsat bermasligini eʼlon qildi va Kubada mavjud boʻlgan qurollarni demontaj qilishni va Sovet Ittifoqiga qaytarishni talab qildi.
Barcha hujumchi raketalar va Il-28 yengil bombardimonchi samolyotlari Kubadan olib chiqilgach, 20-noyabr kuni blokada rasman bekor qilindi. Qoʻshma Shtatlar va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi muzokaralar tez, aniq va toʻgʻridan-toʻgʻri muloqot qilish zarurligini koʻrsatdi. Ikkita super kuch oʻrtasidagi toʻqnashuv yakkunlandi. Natijada Moskva-Vashington ishonch telefoni tashkil etildi. Keyinchalik bir qator kelishuvlar AQSh va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi ziddiyatlarni bir necha yil davomida pasaytirdi, ammo ikkala tomon ham oʻzlarining yadroviy arsenallarini kengaytirishni davom etdilar.
Sam Hoskins
Southampton
Hoskins Sautgemptonning yoshlar akademiyasiga 2005-yilda Oakwood Rangersdan kelib qoʻshildi. U ketma-ket ikki mavsum davomida „Sautgempton“ning U18 jamoasida eng yaxshi toʻpurar boʻldi. Hoskins 2011-yil aprel bir yillik oʻzining birinchi shartnomasini imzoladi. 2011-yil avgust oyida Hoskins Sautgemptonda asosiy tarkibidagi debyutini oʻtkazdi. 2011-yil noyabr oyida Hoskins „Sautgempton“ hujumchisi Jonatan Forte bilan birgalikda bir oylik ijara shartnomasi asosida League Onening Preston North End jamoasiga qoʻshildi. „Sautgempton“ bosh murabbiyi Nayjel Adkins Hoskinsni ijaraga berish orqali uni tajriba orttirishga yordam berishni oʻylagan.
Hoskins ketma-ket toʻrt yil davomida eng yaxshi toʻpurar boʻldi (U18 darajasida ikki marta va U21 darajasida ikki marta). Uning „Nyukasl“ darvozasiga urgan goli U21 mavsumning eng yaxshi goli deb topildi. 2013-yilning 4-iyunida uni „Sautgempton“ qoʻyib yubordi.
Taras Shevchenko yodgorligi Maryinka
Taras Shevchenko haykali (Пам'ятник Тарасові Шевченку) — Ukrainaning Donetsk viloyati, Maryinka shahrida ukrain shoiri, rassomi va etnografi Taras Shevchenko sharafiga oʻrnatilgan yodgorlik.
Sam Hoskins
Yeovil Town
Hoskins jamoasi 2014-15-yilgi mavsum oxirida 2-ligaga tushib ketganidan keyin Yeovil uni qoʻyib yubordi.
Taras Shevchenko yodgorligi Maryinka
Yodgorlik Beloserkva milliy agrar universitetining frontdagi hududlarga xayriya yordami hisoblanadi. Universitet xodimlarining Marinkaga sayohatidan soʻng haykaltaroshlik loyihasining ilhomlantiruvchisi rektor A. S. Danilenko shaharda ukrain shoiriga haykal oʻrnatishni taklif qildi.
Sam Hoskins
Northampton Town
2015-yilning 1-avgustida Hoskins Northampton Town bilan bir yillik shartnoma imzoladi. U klub uchun birinchi ligadagi golini 2015-yil 12-sentyabrda Oxford Unitedga qarshi oʻyinda urdi. Hoskins 2016-yilning 26-fevralida yangi ikki yarim yillik shartnoma imzoladi.
Taras Shevchenko yodgorligi Maryinka
Ochilishi
Yodgorlik Kiyev Patriarxiyasining Donetsk va Mariupol arxiyepiskopi Vladika Sergiy boshchiligidagi ruhoniylar tomonidan muqaddas qilingan.
Sam Hoskins
Yutuqlar
Northampton Town
Taras Shevchenko yodgorligi Maryinka
Ochilishi
Loyiha mualliflarining fikriga koʻra yodgorlik Ukraina xalqining boʻysunmasligi, uning ozodlik va mustaqillikka boʻlgan asl intilish ramzi boʻlishi kerak.
2017-yil 18-may kuni Maryinka shahri markazida Taras Grigoryevich Shevchenko haykali  ning tantanali ochilishi boʻlib oʻtdi.
Degreztepa
Degreztepa — shahar harobasi (1 — 5—8-asrlar). Surxondaryo viloyati Oltin-soy tumani Degrez suv omborining jan.-gʻarbida. Toʻgʻri toʻrtburchak tarxli. Mayd. 6 ga dan ortiq. Mudofaa devorlarining qoldiklari tepaliklar (eni 10 m, boʻyi 4 m) sifatida saqlanib qolgan. Burchaklar minoralar bilan himoyalangan. 3 ta darvozasi boʻlgan. Shahar arkining atrofi xandaq bilan oʻralgan. Kushonlar davri va ilk oʻrta asrlarga oid sopol idishlar topilgan.
Stadionlar
thumb|Olimpiyada stadioni
Stadionlar- inshoot turining rivojianishi xususida. Qadimgi Yunonda atletik o'yinlar jamiyat hayotida katta o'rin tutgan. Eramizdan avvalgi 776-yil Olimpiya shahrida umumyunon o'yinlarining har to'rt yilda o'tkazilishiga asos solindi. Eramizdan avvalgi V asr o'rtalarida atletika o'yinlarini o'tkazish maqsadida Olimpiya shahrida birinchi o'yingoh (stadion) qurildi. Yunon stadionining arenasi to'g'ri to'rtburchakli shaklda bo'lib, tomonlari uzunligi nisbati 1:8,5 dan 1:6,1 gacha, arena uzunligi esa 200 m gacha bo'lgan. Olimpiyadagi qadimiy stadionda tomoshabinlar tabiiy Kronos tog'ining janubiy qiyaligidan joy olib, stadion arenasi esa tog' yon bag'ridagi kenglikda bo'lgan. Arena atroflariga tuproqdan tepaliklar barpo etilib, ularda ham tomoshabinlar joylashgan. Bu tribunalar taxminan 40000 kishilik sig'imga ega bo'lgan. Keyinchalik Delf (eramizdan avvalgi V asrning ikkinchi yarmida), Afina (eramizdan avvalgi IV asrning ikkinchi yarmida), Epidavr (eramizdan avvalgi IV asrning birinchi yarmida) va boshqa shaharlarda ham bunday stadionlar bunyod etildi. Zamonaviy tasavvurda stadion deganda o'quv-mashg'ulotlar, turli qishki va yozgi sport turlari bo'yicha musobaqalar uchun mo'ljallangan har xil inshootlar kompleksi tushuniladi. Kompleksning asosiy inshooti bu — stadiondir, ya’ni tomoshabinlar uchun mo'ljallangan tribunali asosiy sport arenasi. Tomoshabinlaring soni hamda ularga xizmat ko'rsatuvchilarga, musobaqalar, sport mashg'ulotlarining turlari va xarakteriga ko'ra stadionlaring turlari belgilanadi. Zamonaviy stadionlaring sport arenasi bosqichma-bosqich shakllanishi jarayonida antik tuzilishiga nisbatan tarkibi va o'lchamlari jihatidan yuqori darajada takomillashdi. Bunday stadionlar standart o'lchamli, radiusi 36 m bo'lgan va 400 m masofaga yugurish yo'lkasi bilan o'ralgan futbol maydonidan (104x69 m) hamda yengil atletika uchun mo'ljallangan sektorlardan tashkil topgan. Stadionda tamoshabinlar sig'imiga ko'ra tribunalar sport arenasining bir yoki ikki tomonida joylashadi. Ular taqasimon, oval, ellipssimon yoki boshqa yopiq halqasimon shaklda bo'lishi mumkin.
Oʻlchami
Oʻlchamlariga ko'ra stadionlar quyidagi toifa (kategoriya)larga bo'linishi mumkin; o'rtacha kattalikdagi stadionlar; katta stadionlar; Taxminiy sport inshootlari tizimi tavsiya etiladigan kichik, o'rta va katta stadionlar (QMQ) loyihalash me’yorlarida keltirilgan.
Shahar ichida quriladigan stadionlar
Shahar ichida quriladigan stadionning bosh rejasi. Stadion bosh rejasini loyihalashda ko'p minglik tomoshabinlarni evakuatsiya qilish vaqtida turli oqimlami kesib o'tmaydigan holda shahar qurilishini va yo'llarini hisobga olish zarur bo'ladi. Transport yo'llarining joylashishi, turli shahar va shaxsiy transport vositalarining to'xtash joylarida odamlar oqimining tarqalishi bilan uzviy bog'liq. Demonstratsion qismda asosiy sport arenasi va tiribunalar, tomoshabinlarga xizmat ko'rsatish, sportchilar, hakamlar boshqaruvi, matbuot, radio va televideniya xonalari joylashadi. Unda, shuningdek, ochiq va qishki suzish havzalari, velotrek, qo'l o'yinlari va tennis stadionlari joylashgan. Bu qismga tarqatuvchi maydon va evakuatsiya qilish yo'llari bilan bevosita bog'langan. O'quv-mashg'ulot qismida esa sport maydoni va maydonchalar joylashgan bo'lib, ularning ba’zilari demonstratsion xarakteriga ega. Bu qismdagi sport inshootlari sportning alohida turlari bo'yicha ixtisoslashgan. Xizmat ko'rsatish qismida tomoshabinlarning dam olish maskanlari, kafe, kiosklar, sanitariya inshootlari, stadionni ekspluatatsiya qilish bilan bog'liq inshootlar — xo'jalik hovlisi, ustaxonalar, oranjereyalar, omborlar va boshqalar joylashgan. Quyida tekis va umumiy maydoni, tribunasi 15000 o'rindiqli stadionning taxminiy balansi keltirilgan: Maydon tanlashda bosh rejaning umumiy kompozitsiyasi va stadionning umumiy kompleksiga ta’sir etuvchi quyidagi sharoitlar inobatga olinadi: (shimol-janub) joylashishi yerda tribunalarni joylash uchun 30% nishablik maqsadga muvofiq) Amaldagi stadionlarni loyihalash me’yorlari da quyidagi tavsiyalar berilgan: bo'lib, bunda bir tomoshabin o'mi uchun o'rtacha kattalikdagi stadionlarda - 0,5 m, katta stadionlarda — 0,3 m, Joyning holatiga qarab, stadionning bosh rejasi shaklan turli ko'rinishda bo'lishi mumkin.
Stadion tribunalari
Tribunalar ko'p hollarda oval ko'rinishli sport arenalari bosh rejalarida ikki yon tarafdan yoki oval ko'rinishida quriladi. Bunda futbol maydoni 69×104 m, aylanma yugurish yo'lkasi uzunligi 400 m, futbol maydoni va chopish yo'lkasi orasida esa ikki yengil atletika sektori joylashgan. Katta stadionlardagi sport arenalarida yengil atletika mashg'ulotlari uchun qo'shimcha yugurish yo'lkasining tashqi chegaralari bo'ylab qo'shimcha maydonchalar tashkil etiladi. Tribunalaming sig'imi stadionning qaysi turga mo'ljallanganligiga qarab, 2,5 dan 100 minggacha o'rindiq va turish o'rinlariga ega bo'ladi (173- rasm). Sportchilar va tomoshabinlar uchun tribuna ostida yoki alohida binoda quyidagi xonalar ajratiladi: uchun va boshqalar. O'tirganda va turganda to'siqsiz ko'rinishni ta'minlash usullari (qirqim va rejada), tribunalarning to'lishi va bo'shashida (tomoshabin-odamlarni evakuatsiya yo'llari) ularning turli konstruksiyalardan va materiallardan foydalanilganligi, turli tipdagi tribunalarning shakllanishiga katta ta'sir ko'rsatadi. Tabiiyki, tribunalarning qirqim xarakteri stadionning umumiy arxitekturaviy-fazoviy kompozitsiyasiga katta ta’sir ko'rsatadi. Zamonaviy stadionlarda bir yarusli tribunalarga nisbatan ikki qavatli tribunalami qo'llash odat tusiga kirmoqda. Ikki yarusli qurilmalardan foydalanish tomoshabinlar qatorlarining sport arenasiga yaqinlashishi bilan birga, ikkinchi yams birinchi yarusning himoya yopmasi ko'rinishida xizmat qiladi hamda ikki tomonlama yoritirilganlikni va shamollatishni, shuningdek, ikkinchi yams ostida bir qator qo'shimcha xonalarni loyihalash imkonini yaratadi. Bunda tribunalar ostidagi xonalar normal o'lchamlarga ega bo'lib, xonalardagi odamlar evakuatsiyasini qulaylashtiradi, bir qavatli tribunalar ostidagi xonalaming nishab shiplarini to'g'rilash uchun ketadigan materiallar iqtisod qilinadi. Ikki yarusli tribunalar arena tarafldan qaralganda, qavatlar orasidagi quyuq soyalik tufayli boy plastik ko'rinishga ega bo'ladi. Sport arenasining g'arbiy tomonida joylashgan to'g'ri bir tomonli tribuna optimal ko'rinish sharoitida rejada turli shaklda bo'lishi mumkin. U asosan 18-20 ming o'rinli stadionlarda keng qo'llanilmoqda. Ko'p sonli tomoshabinlami joylashtirish maqsadida to'g'ri trapesiya yoki egri chiziqli shakldagi tribunalar qo'llanilmoqda. Bunday tribunalar 35-40 ming va undan ko'p o'rin sig'imiga ega. Uch tomonli to'g'riburchakli, taqasimon yoki egri chiziqli (oval shakliga yaqinlashuvchi) ko'p hollarda sport arenasining yon tomonidan bo'lingan tribunalar keng tarqalmoqda. Dyuseldorf (Germaniya), Vankuver (Kanada), Pasandene (Rouz-Boul, Kaliforniya) shaharlaridagi stadionlar bunga misol bo'la oladi. Uch tomonli tribunalarning yana bir turida sport arenasining g'arbiy tomonida ko'p sonli tomoshabinlar joylashtirilgan bo'lib, asosan kunning ikkinchi yarmida bo'lib o'tadigan musobaqalar vaqtida sport arenasi ko'rinishiga ijobiy ta’sir etadi. Bunday turdagi tribunalarga Rossiya federatsiyasi Izmaylov shahridagi (Moskva), Messindagi hamda Minsk (Belorussiya) va boshqa shaharlardagi stadionlar misol bo'la oladi.
Amir-Xamza(Utsmiy)
Amir-Xamza — 1751—1787 yillarda Qaytagʻning utsmiysi(hukmdorlarining irsiy unvoni). on Muhammadning o'g'li, Buyuk Ahmadxonning nabirasi. XVIII asrda Dog'iston va Kavkaz tarixidagi muhim harbiy arbob.
Biografiya
Amir-Xamzaning aniq tug'ilgan yili noma'lum, ammo u Xon-Muhammadning uch o'g'lidan biri bo`lgan.Harbiy boshliq va Buyuk Ahmadxonning o'g'li ekanligi ma'lum.Buyuk Xon Muhammad Ahmadxondan keyin utsmi bo'lishi kerak edi, lekin u otasidan oldin vafot etdi. Amir-Xamza bobosi vafotidan keyin darhol Utsmi bo'lib qolmadi, chunki Utsmi uyida murakkab oilaviy munosabatlar mavjud edi. Uning hukmronligi haqida birinchi ma`lumot 1751-yilga to'g'ri keladi. Qaytag taxtiga to‘rt nafar voris (xon Muhammad, Sulton, Ustarxon, Amir Xamza va Buyuk Ahmadxonning o‘g‘li – Ullubiy o‘g‘illari) nomzod bo‘lgan, biroq o‘sha paytdagi rahbarlar hamma narsani hal qilishga muvaffaq bo‘lgan. Kelishuvga ko'ra, to'rt da'vogarning hammasi teng meros ulushiga ega bo'ldilar, ammo Amir-Xamza Qaytag'ga utsmiy bo'ldi.
1787-yil 25-martda vafot etgan. Uning o'rnini akasi Ustar Xon darhol egalladi, ammo uzoq vaqt davom etmadi. Ko'p o'tmay u vafot etdi. Shundan so'ng Amir-Xamzaning o'g'li Alibekning hukmronligi boshlandi.
Rossiyaning aralashuvi
Gavdushon jangida Amir-Xamza qoʻshinlari gʻalaba qozongach, Fatalixon Rossiyaga “Haydat utsmi va uning sheriklariga qarshi ariza va yordam bilan” murojaat qildi.
Rossiya tarafdori Fatali Xonning yakuniy mag‘lubiyati imperiyaning bu mintaqadagi manfaatlariga putur yetkazishini hisobga olib, Kavkaz qo‘mondonligi Kubaga qarshi koalitsiya tarkibiga kirgan Dog‘iston hukmdorlaridan Fataliy xonga qarshi harbiy harakatlarni to‘xtatishni talab qildi. .
Rossiyaning aralashuvi Dogʻiston hukmdorlari blokini parchalab tashladi, bu Fataliy xonga katta harbiy-siyosiy yordam boʻldi.
Rossiya hukumatining mojaroga aralashish uchun rasmiy bahona sifatida Rossiya Fanlar akademiyasining haqiqiy a'zosi 1774-yilda Amir-Xamza tomonidan hibsga olingan S.G.Gmelining o'limini e'lon qildi. Gmelinni qo'lga olib, utsmiy chor hukumatidan 30 ming rubl to'lov olishga umid qildi. Rossiya tomoni bilan muzokaralar olib borilayotgan bir paytda, " Gmelin o'sha yilning 27 iyulida tashvish, notinchlik va yomon ovqatlanish tufayli asirlikda vafot etdi ".
Antz
Antz 1998-yilda ekranlarga chiqarilgan sarguzasht-komediya janridagi AQSh kompyuter-animatsion filmidir. DreamWorks Pictures tomonidan ishlab chiqarilgan va tarqatilgan. Filmda bosh qahramonlarga Woody Allen, Sharon Stone, Jennifer Lopez, Sylvester Stallone, Christopher Walken, Dan Aykroyd, Anne Bancroft, Danny Glover va Gene Hackman ovoz bergan.
Kastlmor qasri
Kastlemor qal’asi (Castlemore Moat, Castlemore Castle; Fotheret O'Nolan, Rathsillan) — Irlandiya qal’alaridan biri, bir vaqtlar Karlou okrugida joylashgan.
Tarixi
Kastlmor uyi qasrga oʻxshaydi. Bu 1874-yilda qurilgan qishloq uyi, rejada assimetrik. Bino 1675-yilda qurilgan eski uyni oʻz ichiga oladi. Tom oʻrta asr qal’asi uslubidagi jangovar devorlar bilan bezatilgan. Uy endi tashlandiq va xarobaga aylangan.
Qal’adan faqat balandligi 9 m (30 fut) boʻlgan sunʼiy tepalik qolgan. Tepada lotin xochi tasvirlangan kichik tosh bor. Tepalik oʻlchamlari: sharqdan gʻarbga 18 m, shimoldan janubga 13 m.
Roman Kostomarov
Roman Sergeyevich Kostomarov (ruscha:Рома́н Серге́евич Костома́ров; 1977-yil 8-fevral, Moskva) — Tatyana Navka bilan muz ustida raqs musobaqalarida qatnashgan rossiyalik figurali uchuvchi. Tatyana bilan 2006-yilgi Olimpiya chempioni, ikki karra jahon chempioni, uch karra Yevropa chempioni, uch karra Gran-pri final gʻolibi, 1996-yil oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempioni va uch karra Rossiya chempioni boʻlgan. Roman Rossiyada xizmat koʻrsatgan sport ustasi.
Roman turli vaqtlarda Yekaterina Davidova va Anna Semenovich bilan sport juftligini hosil qilgan.
Faoliyati
Roman 9 yoshida AZLK muz saroyida Lidiya Karavayeva murabbiyligida figurali uchishni boshlagan. Roman qizi Yekaterina Davidova bilan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida (1993) debyut qilgan. U qizi bilan oʻsmirlar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqqan (1996), Rossiya chempionatining bronza medali sovrindori boʻlgan (1997). Qishki Universiadada juftlik koʻzga koʻringan figurali uchuvchilar boʻlgan, ammo musobaqani yakunlay olmagan.
Roman 1998-yilda Natalya Linichuk guruhiga oʻtgan, murabbiy uni Tatyana Navka bilan sport juftligi hosil qilishga taklif qilgan. Yangi juftlik Delaverda (AQSh) istiqomat qilib, mashgʻulotlar oʻtkazgan.
Bir yil oʻtgach, Natalya Linichuk Romanga yangi sherik — Anna Semenovichni taklif qildi. Roman bilan Anna 2000-yilgi Rossiya chempionatining kumush medali sovrindorlari boʻlishdi, ammo Yevropa chempionatida atigi 10-oʻrinni, jahon chempionatida esa 13-oʻrinni egallashdi. Shundan soʻng Kostomarov Tatyana Navka bilan boʻlgan juftlikni tiklashga qaror qildi. Tatyananing turmush oʻrtogʻi Aleksandr Julin ularning murabbiyi boʻldi.
Sportdan keyin
Sport faoliyatini tugatgandan soʻng, Roman AQShdan Rossiyaga qaytib keldi. U 2006-yildan beri Ilya Averbux tomonidan rejissyorlik qilinadigan Birinchi kanal loyihalarida doimiy ishtirokchi boʻlib kelgan. Bundan tashqari, R. Kostomarov oʻzini aktyor sifatida sinab koʻrdi. 2008-yilda u „Jarkiy lyod“ teleserialida debyut qildi va 2010-yilda uning ishtirokida bir vaqtning oʻzida ikkita film chiqdi — „Blizkiy vrag“ kriminal dramasi va „Na izmene“ komediyasi.
Natijalari
(T. Navka bilan) (A. Semenovich bilan) E. Davidova bilan
Siyosiy qarashlar
Roman 2012-yilgi prezidentlik saylovlarida oʻzining saylovoldi videosida Zhores Alferov, Sergey Udaltsov va boshqalar bilan Gennadiy Zyuganov nomzodini qoʻllab-quvvatlagan.
2022-yilda u Rossiyaning Ukrainaga bosqinini qoʻllab-quvvatladi.
Hnivan
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Hnivan (Гні́вань, Гнивань) — Ukraina, Vinnitsa viloyati, Tivriv tumanidagi shahar. Aholisi: 12,191 (2022-yil)
Tarixi
1629-yil shahar haqida bugungi kungacha birinchi yozma manba sanasi notoʻgʻri hisoblangan. Uni Ukraina Fanlar akademiyasining Tarix instituti tomonidan 1968-1973 yillarda nashr etilgan „Ukraina SSR shaharlari va qishloqlari tarixi“ koʻp jildli nashrida tashkil etilgan sana 1629-yilni eslatish yordam berdi.
Zamonaviy Hnivan shahridagi aholi punkti (Vytava qishlogʻi hududidan tashqari) 1870-yilda Kiev-Odessa temir yoʻlining yotqizilishi tufayli paydo boʻlgan (oʻsha paytda qurilgan stansiya eng yaqin aholi punkti — qishloq nomini oldi-Hnivan) va Podoliyadagi eng yirik yer egalaridan biri Yuzef (Josip) Yaroshinskiy. 1872-yilda Yuzef Yaroshinski qishloqni egasidan sotib oldi. Tyt Shchenivskiy qishlogʻi shakar zavodining uskunalarini olib, shakar zavodi qurilayotgan Gnivan stantsiyasi yaqinidagi sotib olingan yer uchastkasiga olib boradi.
Ikkinchi jahon urushigacha shaharda 360 yahudiy yashagan, bu umumiy aholining 11% ni tashkil qiladi. Shahar 1941-yildan 1944-yilgacha nemislar tomonidan bosib olingan.
Ishgʻol boshlanganidan koʻp oʻtmay, Hnivanning bir guruh yahudiy erkaklari harbiy maydonda otib tashlandi. Hnivanda yashovchi qolgan yahudiylar roʻyxatga olinib, turli xil ogʻir ishlarga majburlangan. 1942-yilning yozida 90 ga yaqin yahudiy qoʻshni qishloqlardan kelgan yahudiylar bilan bir joyda oʻldirilgan. Bugungi kunda otishma joyi harbiy baza hududida.
1913-1938 yillarda Gnivan qishloq markazi boʻlgan. 1938-yildan shahar tipidagi aholi punkti boʻlgan.
1981-yilda Gnivan shahar maqomini oldi.
2017-yilda Hnivan birlashgan hududiy hamjamiyati tuzildi, unga 4 ta maʼmuriy birlik — Hnivan shahri va maʼmuriy markazi Hnivan shahrida joylashgan Hrijintsi, Demydivka, Mohylivka qishloqlari kiradi. Birlashgancaha shaharga shahar maqomi berilgan paytdan boshlab (1981-yil 11-dekabr) tuman hokimligi tasarrufida boʻlgan. Shahar Hnivan shahar tipidagi aholi punkti, qoʻshni Vytava va Vytavska Slobidka qishloqlari hududlari asosida tashkil topgan. 2017-yildan beri Hnivan Hnivan shahar hromadasining maʼmuriy markazi hisoblanadi.
Oliver Golden
Oliver Jon Golden (ing. Oliver John Golden) (1892-yil, Clarksdayl, Mississippi shtati, AQSH. Inglizchada: Clarksdale, Mississippi — 1940-yil, taxminan Toshkent) — afro-amerikalik agronom-selektsioner. 1931-yilda AQSHdan SSSRga koʻchib kelgan, Oʻzbekistonda paxtachilik boʻyicha mutaxassis boʻlgan.
Yoshligi
Oliver Golden 1892-yilda Missisipi shtatining Klarksdeyl shahrida, Memfisdan taxminan 70 mil uzoqlikda tugʻilgan. Uning otasi Xillard Golden qul boʻlib, keyinchalik Missisipi shtatida badavlat yer mulkdoriga aylangan. Xillard Goldenning rafiqasi va Oliverning onasi — Ketrin Golden boʻlgan. Golden ham otasi kabi yoshligida paxta tergan.
Golden Alabama shtatidagi Taskigi universitetiga (inglizchada: Tuskegee Institute) oʻqishga kirgan. XIX-asrdan buyon u yerda sobiq qullarning bolalari oʻqigan. Uning professorlaridan biri mashhur botanik va ixtirochi Jorj Vashington Karver boʻlib, u Goldenning ustoziga aylandi. Birinchi jahon urushi boshlanganda, Golden armiyaga chaqirilgan va u Taskigidagi oʻqishni tugatishga ulgurmagan.
Kommunistik faoliyati
Frontdan qaytgach, Golden porte (shveytsar) boʻlib ishlagan, 1925-yilda kommunizm irqiy tenglikka erishishning eng yaxshi yoʻli ekanligiga ishonib, AQSh Kommunistik partiyasiga qoʻshilgan. 1924-yilda Golden va uning rafiqasi Jeyn Uilson Kominternda yuqori lavozimni egallagan doʻstining taklifiga binoan Sovet Rossiyasiga sayohat qilishdi. Golden SSSRda 1921-yildan 1938-yilgacha Moskvada faoliyat yuritgan Sharq mehnatkashlarining kommunistik universitetida tahsil olgan. 1924-yilda Uilson qattiq kasal boʻlib vafot etgan. Rafiqasining oʻlimi tufayli Golden tushkunlikka tushdi va bunga bardosh bera olmadi. Uni hamshira Anya parvarish qilgan. Ular bir-birlarini sevib qolishgan va 1927-yilda ularning oʻgʻli Ollava tugʻilgan, u keyinchalik mashhur balet raqqosi va xoreograf boʻlgan.
1928-yilda, diplom olgandan soʻng, Golden AQShga qaytib keldi va AQSh Kommunistik partiyasida ishlay boshladi. Golden kommunistik harakatda faol ishtirok etgan. 1928-yilda koʻcha mitingi tarqatib yuborilganidan keyin politsiya boʻlimida Golden ikkinchi xotini Berta Byalek bilan uchrashdi. Byalek Polshadan koʻchib kelgan yahudiy oilasidan edi. Uning oilasi ularning munosabatlarini ma’qullamadi, ammo ular turmush qurishga qaror qilishdi (irqlararo nikohlar AQShda faqatgina 1967-yilda qonuniylashtirilgan edi).
SSSRdagi hayoti
1930-yilda 50 ta Amerika kompaniyasi SSSRga infratuzilmani tiklashga yordam berish maqsadida 2000 ga yaqin amerikalik muhandislarni yuborgan. Golden ular bilan borishni xohladi, lekin SSSRga muhandislarni yuborayotgan kompaniyalar birorta ham afro-amerikalikni yubormaslikka qaror qilishganinidan xabar topdi. Ustozi Karverning yordami bilan SSSRga sayohat qilish uchun Golden afro-amerikaliklardan iborat agronomlar guruhini tashkil qildi. Golden va uning jamoasi Amtorg bilan uch yillik shartnoma imzoladi va SSSRdagi dehqonlarga maslahat va yordam berishga kelishib oldi. 1931-yilda Golden Byalek va bir qancha olimlar bilan Leningradga, keyin esa Oʻzbekistonga joʻnab ketishdi. Ular jami 16 nafar edi.
Jamoaning Oʻzbekistonda ishlash istagida boʻlgan bir qancha sabablari bor edi. Masalan, guruh oʻzbeklarni rangli odamlar deb hisoblagan va shuning uchun ularga yordam bermoqchi boʻlgan. Qolaversa, Oʻzbekistonda paxta yetishtirilgan. Guruh paxta biznesini yaxshi bilardi va Taskigi instituti bitiruvchisi professor Karverning maslahatlaridan foydalanishda davom etardi. Bu guruh yordamida Oʻzbekiston paxta yetishtirish boʻyicha jahonda yetakchiga aylandi.
Sovet hukumati nafaqat afro-amerikalik mutaxassislarning xizmatlaridan foydalanishni xohladi, balki ular mamlakatga tashrif buyurganlar oʻz yaqinlariga Sovet Ittifoqi haqida gapirib berishlari uchun turizm orqali dunyoga oʻzlarining ustunliklarini koʻrsatishga harakat qilishdi. 1932-yilda bir guruh afro-amerikaliklar SSSR va Amerikadagi etnik ozchiliklarning ahvoli haqida „Oq va qora tanlilar“ hujjatli filmini suratga olish uchun SSSRga kelishdi. Sayyohlar Oʻzbekistonga sayohat qilib, Golden uyini ham ziyorat qilishgan. Bu sayyohlar orasida „Garlem renessansi“ (ing: Harlem Renaissance) madaniy harakatining yetakchi yozuvchilaridan biri Lengston Xyuz ham bor edi. Film hech qachon suratga olinmagan, ammo Xyuz mamlakat boʻylab koʻp sayohat qilgan hamda sayohati va Golden uyiga tashrifi haqida yozgan.
Golden tomonidan tashkil etilgan mutaxassislar guruhi nafaqat madaniy, balki ilmiy hayotga ham ta’sir koʻrsatdi. Ular yashab turgan qishloqda qishloq xoʻjaligi tajriba stansiyasi tashkil etildi. U yerda paxta, qand lavlagi, yeryongʻoq yetishtirilar edi. Golden paxtachilik boʻyicha maʼruzalar oʻqir edi. Guruh yangi tezoʻsuvchi paxta navini va yetishtirish arzonroq boʻlgan oʻsimliklarning boshqa turlarini yaratishga muvaffaq boʻldi, bu esa mamlakat iqtisodiyotini yanada rivojlanishiga olib keldi.
1934-yilda Golden va Byalekning Liya ismli qizi tugʻildi. Xuddi shu yili guruhning shartnomasi tugadi. Agronomlar oldida tanlov turardi: yo shartnomani uzaytirish va Amerika fuqaroligidan voz kechish yoki SSSRni tark etish. Koʻpchilikdan farqli oʻlaroq, Golden va Byalek SSSRda qolishga qaror qilishdi, chunki ular Sovet Ittifoqida ularning qizi irqchilikka duch kelmasligiga va yaxshi ta’lim olishiga umid qilishgan. Golden shartnomani uzaytirdi va oilasi bilan Toshkentga koʻchib oʻtdi. U yerda Golden shahar kengashiga saylangan.
Golden 1940-yilda buyrak va yurak muammolari tufayli vafot etgan. Byalek qizini tarbiyalab, oʻqituvchi va tarjimon boʻlib ishlagan. Liya Golden afrikalik olim va dunyoning koʻplab universitetlarida professor boʻlgan.
Golden oilasi
Ollavning oʻgʻli Jonovich Golden taniqli balet raqqosi va xoreograf boʻlgan; qizi Liya Oliverovna Golden tarixchi olim va Chikago universiteti professori boʻlgan; nabirasi Elena Abdulaevna Xanga - rossiyalik jurnalist, teleboshlovchi va radio boshlovchisi.
Karanebili, Kozan
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Christian de Duve
Christian de Duve (1917.2.10, Temsditton, Buyuk Britaniya) — belgiyalik biokimyogar. Tibbiyot Kirollik akademiyasi va Belgiya Fanlar akademiyasi aʼzosi. D. qandli diabetni davolashda ishlatiladigan insulin hamda glyukagonning biokimyosini oʻrgangan. Sub-hujayraviy tuzilma — lizosomalarni kashf etgan. Nobel mukofoti laureati (1974, J. E. Palade va A. Klod bilan hamkorlikda).
Pyotr Dubrov
Pyotr Valerievich Dubrov (Rossiya; 1978-yil 30-yanvarda tugʻilgan) — rossiyalik muhandis va kosmonavt, 2012-yilda Roskosmos tomonidan tanlangan.
Erta hayot va taʼlim
Dubrov 1978-yil 30-yanvarda Rossiyaning Xabarovsk shahrida tugʻilgan. Oʻqishni Xabarovsk shahridagi 13-sonli oʻrta maktabda, soʻngra Xabarovsk davlat texnika universitetida davom ettirib, 1999-yilda „Kompyuter muhandisligi va avtomatlashtirilgan tizimlar uchun dasturiy taʼminot“ mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan. Oʻqishni tamomlagandan soʻng u CBOSS Development International kompaniyasida katta dasturiy taʼminot muhandisi boʻlib ishlagan.
Kosmonavt karyerasi
Dubrov Roskosmos tomonidan 2012-yil 8-oktabrda Roskosmos 2012 saralash guruhining bir qismi sifatida tanlangan sakkizta astronavtdan biri sifatida tanlangan. Uning guruhiga agentlik tomonidan tanlangan juda kam sonli ayol astronavtlardan biri Anna Kikina ham kirgan edi.
Dubrov va uning yetti nafar jamoadoshi 2012-yil 29-oktabrda Yuriy Gagarin nomidagi Kosmonavtlarni tayyorlash markazida mashgʻulotlarni boshlagan. 2013-yilning 4-6-fevral kunlari u kosmonavtlar Anna Kikina va Oleg Blinovlar bilan qishda omon qolish boʻyicha mashgʻulotlarda qatnashgan, bir necha kun davomida kemaga yetib bora olmagan qutqaruv ekipajlari „Soyuz“ga favqulodda qoʻnishga tayyorgarlik koʻrgan. U 2014-yil 15-iyulda astronavtlarni tayyorlashni yakunladi.
2020-yilda u rossiyalik kosmonavt Sergey Kud-Sverchkovni ISS 63/64 ekspeditsiyasida bort muhandisi sifatida qoʻllab-quvvatlagan „Soyuz MS-17“ zaxira ekipajiga tayinlangan. COVID-19 pandemiyasi davrida u Xyustondagi Jonson kosmik markaziga (Texas shtati) ISS USOS-da mashgʻulot oʻtkazish uchun yoʻl oldi.
Ekspeditsiya 64/65/66
Dubrov 2021-yil aprel oyida Xalqaro kosmik stansiyada birinchi uzoq muddatli missiyasi uchun Soyuz MS-18 bortida uchirilgan. U 2022-yil 30-martda Mark T. Vande Xey bilan birga „Soyuz MS-19“ bortida jami 355 kun koinotda boʻlib Yerga qaytdi.
Kinematografiya
2021-yil 14-mayda Idoralararo qoʻmita 2021—2023-yillarga moʻljallangan XKSning asosiy va muqobil ekipajlari tarkibini tasdiqladi. Kosmonavt Anton Shkaplerov (komandir) va „Challenge“ filmi ekipaji: aktrisa Yuliya Peresild va rejissor Klim Shipenko „Soyuz MS-19“ kemasida XKSga boradi. Drama „Roskosmos“, „Birinchi kanal“ va „Sariq, qora va oq“ studiyasining qoʻshma loyihasi edi. Tibbiy komissiyadan oʻtgan muqobillar: Yangi drama teatrining aktrisasi Alyona Mordovina, rejissor Aleksey Dudin va komandir Oleg Artemyevlar bilan birga ishlagan. 24-maydan boshlab ekipaj aʼzolari Yuriy Gagarin nomidagi Kosmonavtlarni tayyorlash markazida mashgʻulotlar oʻtkazmoqda. 23-iyul kuni bosh ekipaj „Sokol“ kostyumida „Soyuz“ nusxasi ichida toʻrt soatlik simulyatsiyada qatnashdi va 30-iyulda kosmik kemaning uchirilishidan oldingi tayyorgarlik ishlari boshlandi.
Rejissor va aktrisa 2021-yil 17-oktabr kuni komandir Oleg Novitskiy bilan „Soyuz MS-18“ bortida Yerga qaytdi. 2022-yil 30-mart kuni „Soyuz MS-18“da XKSga kelgan kosmonavt Pyotr Dubrov va astronavt Mark Vande Xey „Soyuz MS-19“ qoʻnishida Shkaplerovga hamrohlik qilishdi.
ISSda suratga olingan film qismi
Klim Shipenko HKSda taxminan 35-40 daqiqalik film suratga olgan, shuningdek, rejissor, operator, badiiy direktor va vizajist lavozimlarini egallagan. Filmda bosh rollarni Oleg Novitskiy va Pyotr Dubrov ijro etgan, Dubrov va Mark Vande Xey ishlab chiqarishda yordam berishadi. Shkaplerov filmning baʼzi sahnalarida paydo boʻladi.
Muqir (Abay viloyati)
Muqir (Мұқыр) — Qozogʻiston Respublikasining Sharqiy Qozogʻiston viloyatidagi qishloq. Semey shahar maʼmuriyati tarkibiga kiradi. Irtish qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 632845100.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 1133 kishi (560 nafar erkak va 573 nafar ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 1258 kishi (627 nafar erkak va 631 nafar ayol) yashagan.
Makao milliy futbol terma jamoasi
Makao milliy futbol jamoasi (xitoycha : hàngíngíngínín; portugalcha : Selecção Macaense de Futebol) xalqaro futbol assotsiatsiyasida Xitoyning Makao maxsus maʼmuriy hududi sharafini himoya qiladi. Jamoani Makao futbol assotsiatsiyasi nazorat qiladi (xitoycha: hàngàngāngāngín; portugalcha: Associação de Futebol de Macau). Makao futbol jamoasi FIFA aʼzolari orasida eng past reytingga ega hisoblanadi. Odatda oddiygina Makao sifatida tanilgan boʻlsa-da, EAFF jamoani Makao Xitoy deb ataydi.
Milliy terma jamoa hech qachon OFK Osiyo kubogi yoki EAFF Sharqiy Osiyo chempionatiga yoʻllanma ololmagan. Jamoa 2006-yilgi OFK Chaqiruv kubogida qatnashish huquqini qoʻlga kiritdi, unda bitta durang va ikki magʻlubiyat qayd etildi.
M'Chira
M’chira — Jazoirning shimoli-sharqida joylashgan kichik qishloq.
Makao milliy futbol terma jamoasi
Jamoa 1999-yilgacha yaʼni Portugaliyaga qaram hudud sifatida xalqaro futbol musobaqalarida Makao sharafini himoya qilib kelgan. Keyinchalik jamoa Portugaliya tomonidan Xitoy Xalq Respublikasiga topshirilgandan keyin ham vakillik davom etmoqda va 1999-yilda Makao Xitoyning maxsus maʼmuriy hududiga aylandi. Bir mamlakat, ikki tizim" Makaoga xalqaro sport musobaqalarida oʻz vakili jamoalarini saqlab qolish imkonini beradi. Makaoda Makao futbol jamoasi soʻzlashuv tilida „Makao jamoasi“ (澳門隊), Xitoy terma jamoasi esa „milliy jamoa“ (xitoy tilida 國家隊) deb ataladi.
M'Chira
Qishloqda mahalliy maktab bor. Bu qishloq Konstantinning janubi-gʻarbiy qismidan 65 km uzoqlikda joylashgan. Bu yerda, asosan, Rim davriga oid koʻplab qadimiy yodgorliklar mavjud boʻlib, u Rim mashgʻulotlari (Bir Tashma:ar) nomi bilan ham mashhur. M’Chira koʻplab yoʻllarning kesishgan joyida, janubda Jazoirga, Batnaga va sharqda Oum El Bouaghiga, gʻarbda Setif va shimoli-sharqda Konstantingacha bo'lgan hududda joylashgan yagona qishloq hisoblanadi.
Makao milliy futbol terma jamoasi
FIFA tomonidan faoliyatning toʻxtatilishi
2005-yilda Makao futbol assotsiatsiyasi qoʻmitasini shakllantirishda hukumatning nomaqbul taʼsiri tufayli FIFA vaqtincha har qanday xalqaro oʻyinlarga kirishni taqiqlab qoʻydi. Toʻxtatib turish Makao tomonidan xatolar tuzatilgandan soʻng bekor qilindi.
Vilma Banky
Vilma Banky (qizlik familiyasi — Vilma Koncsics, 1901-yil 9-yanvar — 1991-yil 18-mart) — venger-amerikalik ovozsiz kino aktrisasi. Uning aktyorlik faoliyati Budapeshtda boshlangan. Keyinchalik Fransiya, Avstriya va Germaniyada ishlagan boʻlsa-da, Banky Rudolph Valentino bilan Amerikaning "The Eagle" va "The Son of the Sheikh" filmlaridagi rollari va Ronald bilan bir nechta romantik jamoalar uchun mashhur boʻlgan.
Yurivka
Yurivka (Юр'ївка) — bu Ukraina hududi asosiy nomi:
Vilma Banky
Karyera
thumb| „The Dark Angel“ filmidan, 1925-yil U „Vengriya rapsodiyasi“ deb tan olindi va amerikalik tomoshabinlar orasida darhol xit boʻldi. "Nyu-York Tayms" gazetasi oʻzining birinchi AQSh filmi "The Dark Angel" (1925) haqidagi sharhida Hillary Trent haqida bir qancha fikrlar aytadi.
Banky "The Eagle" (1925) va "The Son of the Sheikh" (1926) filmlarida ovozsiz kino yulduzi Rudolph Valentino bilan birga ijro etadi. Xabarlarga koʻra, Valentino Vilmaga qiziqib qolgan va uni filmlarda bosh xonim sifatida tanlagan. U, shuningdek, bir qator sevgi hikoyalarida, jumladan, "The Dark Angel" va "The Winning of Barbara Worth" filmlarida Ronald Colmanga qarshi chiqdi. Odatda, uning qalin venger urgʻuli ovozining paydo boʻlishi bilan uning martabasi qisqarishiga olib keldi, deb taʼkidlanadi, shuningdek, uning oʻzida ham filmlarga qiziqish yoʻqola boshlaydi va Rod La Rocque bilan yashashni va shunchaki uning xotini boʻlishni xohladi. 1928-yilga kelib, u bir necha yil ichida nafaqaga chiqish niyatini eʼlon qildi.
Shaxsiy hayot va oʻlim
thumb| Banky va eri Rod La Rocque 1927-yilda Banky 1927-yilda aktyor Rod La Rocque turmushga chiqdi. Ular 1969-yilda vafotigacha turmushda boʻlishdi. Er-xotinning farzandlari boʻlmagan.
Banky 1991-yil 18-martda 90 yoshida yurak-oʻpka etishmovchiligidan vafot etdi, ammo uning oʻlimi haqidagi xabar keyingi yilgacha eʼlon qilinmadi. Xabar qilinishicha, u hayotining soʻnggi yillarida hech kim uning oldiga kelmaganidan xafa boʻlgan va advokatiga uning oʻlimi haqida hech narsa aytmaslikni buyurgan. Uning kuli erining kuli sochilgan dengizga sochildi.
Köklüce, Gerger
Köklüce — Adıyaman viloyatining Gerger tumaniga qarashli qishloq.
Semyon Dejnyov
Semyon Ivanovich Dejnyov (taxminan 1605— 1673, Moskva) — rus yoʻl ochuvchisayyohi, dengizchisi. Sharqiy Sibirdagi kazak polklarida xizmat qilgan. 1640— 42 yillarda Osiyoning chekka shim.-sharqiy qismini kolonizatsiyalashtirish va Rossiyaga qoʻshib olishga tayyorgarlik koʻrish maqsadida tuzilgan ekspeditsi-yada qatnashgan. Oymyakonda bulgan. Mahalliy aholidan zurlik bilan davlat xazinasiga sobol (sibir yoki Kamchatka suvsari) moʻynasidan yasoq toʻplagan. 1648-yil navbatdagi ekspeditsiya bilan kemada shim. suv yoʻlidan sharqqa tomon suzib, Osiyoning eng chekka nuqtasiga yetib borgan. Soʻngra Osiyo va Amerika oraligʻidagi boʻgʻoz (Bering boʻgʻozi)dan birinchi marta oʻtgan va Chukotka ya. o.ni aylanib, quruqlikdan Kolima daryosining quyilish joyiga yetib borgan. Anadir va Anyuy darelarini haritaga tushirgan. Kazak atamani unvonini olgan. D. nomiga Osiyoning eng shim.-sharqiy chekka nuqtasi, Chukotkadagi tog tizmasi, Bering dengizi gʻarbiy sohilidagi qoʻltiq qoʻyilgan.
Sulton Said Xon
Sulton Said Xon (xitoycha: 薩亦德; 1487-yilda tugʻilgan) 1514-yil sentabrdan 1533-yil iyulgacha Yorkent xonligini boshqargan. U XV asr oxirida Moʻgʻulistonda tugʻilgan va 1348-yilda Moʻgʻuliston davlatiga asos solib, 1363-yilgacha hukmronlik qilgan birinchi Moʻgʻul xoni Tugʻlug Temurning bevosita avlodi boʻlgan. Bu davrda moʻgʻullar islomni qabul qilib, turklashgan edilar.
Baʼzi ingliz manbalarida bu hukmdor Abusaid deb ataladi.
Dastlabki yillar
right|thumb| Taxminan 1372-yilda Moʻgʻuliston right|thumb| Taxminan 1450-yillarda Oʻrta Osiyo right|thumb| Taxminan 1490-yilda Oʻrta Osiyo right|thumb| Yorkent va Turpon xonliklari 1517-yil Sulton Saidxon (1514-1533) hukmronligi boshlarida. right|thumb| Yorkent xonligi 1572-yilda Sulton Saidxonning nabirasi Abdulkarimxon davrida (1560-1591) right|thumb| [[Badaxshon 1529-yilda Hindistondagi Boburiylar imperiyasi hukmdori Bobur va Yorkent xonligi hukmdori Sulton Saidxon oʻrtasida bahsli hudud holatida.]] Sharqiy va Gʻarbiy Turkistonni oʻz ichiga olgan Chigʻatoy ulusi parchalanishi natijasida ikki davlat vujudga keldi. Ulardan birinchisi 1370-yilda Buyuk Temur hokimiyat tepasiga kelgan Gʻarbiy Turkistondagi poytaxti Samarqand boʻlgan Movarounnahr. Ikkinchisi esa poytaxti Ili vodiysidagi hozirgi Gʻulja shahri yaqinidagi Olmaliq shahri boʻlgan Moʻgʻuliston hududi edi. Moʻgʻuliston Sharqiy Turkistondagi oʻtroq hududlar bilan bir qatorda Tangritogʻdan shimolda joylashgan koʻchmanchi yerlargacha qamrab olgan. Oʻtroq yerlar oʻsha vaqtlarda Manglai Sobe yoki Mangalay Suyah yaʼni „Yaltiroq yer“ yoki Quyoshga qaragan rivojlangan yer nomi bilan atalgan. Bu hududlarga gʻarbiy va markaziy Tarim vohasi — Xoʻtan, Yorkent, Yangihisor, Qashgʻar, Oqsuv, Uch Turpon kabi shaharlar kiradi; Sharqiy Tangritogʻ vohasi — Kucha, Qorashahr, Turpan va Kumul kabi shaharlar deyarli boʻysunmasdi. Ularda mahalliy uygʻur maʼmuriyati va buddist aholisi oʻz davlatlariga asos solishgan edi. Koʻchmanchilar yashaydigan hududlar hozirgi Qirgʻizistonni va Qozogʻistonning bir qismini, jumladan, Yettisuvni oʻz ichiga olgan.
Oqsuv hukmdori, dugʻlat amiri Poʻladchi 1347-yilda Ili vodiysidan 18 yoshli Tugʻluq Temurni olib kelib, qurultoyda uni 1282—1307-yillarda Chigʻatoy xonligini boshqargan Duvaxonning nabirasi, Chigʻatoyxonning evarasi sifatida hukmdor deb eʼlon qildi. Poʻladchi barcha moʻgʻullarni Tugʻluqni xon deb tan olishga majbur qildi. Chingizxonning ikkinchi oʻgʻli Chigʻatoydan Tugʻluq Temurgacha boʻlgan xonlar „Chagʻatoy xonlari“, Tugʻluq Temurdan boshlab uning avlodlari „Moʻgʻul xonlari“ nomi bilan mashhur.
Moʻgʻuliston taxminan 100 yillar mavjud boʻlib, keyin uch qismga boʻlinadi: poytaxti Yorkent boʻlgan Gʻarbiy Qoshgʻaristonning barcha oʻtroq yerlarini qamrab olgan Yorkent davlati, Tengri Togʻdan shimoliy koʻchmanchilar yerlarini qamrab olgan Moʻgʻuliston va Sharqiy Qashgʻariya, Turpan va Kumul havzalarining oʻtroq yerlarini oʻz ichiga olgan Uygʻuriston.
Yorkent davlatining asoschisi duglat qabilasidan boʻlgan mirzo Abu Bakr edi. 1465-yilda u qoʻzgʻolon koʻtarib, Yorkent, Qashgʻar va Xoʻtanni egallab, oʻzini mustaqil hukmdor deb eʼlon qiladi. Abu Bakr qalmiqlarga qarshi yurishi vaqtida Moʻgʻuliston hukmdorlari Yunusxon va uning oʻgʻli „Qassob“ laqabli Ahmad Aloqning hujumlarini muvaffaqiyatli qaytardi. 1462-yilda moʻgʻul xoni Doʻst Muhammad koʻchmanchi turmush tarzini inkor etib, Oqsuvda muqim istiqomat qila boshladi va natijada Sharqiy Qashgʻaristonning Oqsuv, Uchturpan, Bay, Kucha, Qorashar, shuningdek, Turpan va Kumul kabi shaharlari Sharqiy xonlik yoki Uygʻuriston sifatida ajralib chiqadi.
Dugʻlat amirlari XIII asr oʻrtalaridan boshlab Tarim havzasidagi Tangritogʻdan janubda joylashgan mamlakatni Chigʻatoyxon va uning avlodlari nomidan boshqarishgan. Toʻgʻridan-toʻgʻri Chagʻatoydan yerlarni olgan birinchi dugʻlat hukmdori amir Bobdagan yoki Tarxon edi. Amirlikning poytaxti Qashqar shahri boʻlib, mamlakat " Mamlakati Qashgʻar " nomi bilan mashhur edi. Sharqiy Turkistonning oʻtroq aholisi davlati boʻlgan amirlik rasman moʻgʻul xonlari tasarrufida boʻlsa-da, dugʻlat amirlari qaramlikka chek qoʻyishga harakat qilib, tez-tez qoʻzgʻolon koʻtarib turishgan, shulardan biri Qashgʻarning Moʻgʻulistondan 15 yildan ziyod (1416-1435) ajralishiga sabab boʻldi.
Mirzo Abu Bakr Yorkentni 48 yil boshqargan va uning hukmronlik davri boshqa mamlakatlarda boʻlmagan noyob va yuqori samarali ijro etish tizimini yaratgani bilan ajralib turadi. Mirzo Abu Bakr eski Yorkent shahrida qazishlar vaqtida oltin qum va kumush tangalar (Balish) bilan toʻldirilgan 29 ta katta kosani topgach, butun mamlakat boʻylab barcha eski shaharlarda va Taklamakan choʻlining koʻplab joylarida qazish ishlarini boshlashni buyurdi. Ommaviy qazish ishlarini olib borishda ishchi kuchi sifatida u har qanday yoshdagi erkak va ayol mahkumlardan foydalandi. Qazilgan joylar Qaziq nomini oldi va mahkumlar uchun koʻplab kazarmalar barpo etilib, qoʻriqchilar tayinlandi. Sudlanganlar mamlakatning turli burchaklaridan bosqichma-bosqich Qaziqqa joʻnatildi va qazish ishlari yil davomida toʻxtovsiz davom ettirildi. Ushbu majburiy mehnat tizimidan foydalanib, u oʻz hukmronligi davrida juda katta miqdordagi xazina toʻplab, yuzlab va hatto ming yillik nodir va qimmatbaho buyumlarga ega boʻldi.
1514-yil may oyida Yunusxonning nabirasi (1462—1487-yillarda Moʻgʻuliston hukmdori) Ahmadxonning uchinchi oʻgʻli Sulton Saidxon atigi 5000 nafar qabiladoshlari (9 moʻgʻul qabilasi — Duglat, Duxtuy, Barlos, Yorki, Oʻrdabegi, Itarchi, Konchi, Churas va Bekchi) bilan Andijondan Qashgʻarga qarshi yurish qildi. Qashgʻarni janubiy tomondagi himoya qal’asi Yangihisorni egallab, Mirzo Abu Bakrni taxtdan tushirib, shaharni egalladi. Koʻp oʻtmay Yorkent davlatining boshqa shaharlari — Yorkent, Xoʻtan, Oqsuv va Uch Turpon ham unga qoʻshilib, Sulton Saidxonni hukmdor deb tan oldi va Oltishahr deb nomlangan oltita shahardan iborat ittifoq tuzdi. Sulton Saidxonning kutilmagan muvaffaqiyatiga aholining mirzo Abu Bakrning hukmronligidan noroziligi va dugʻlat amirlarining Chigʻatoyxon avlodidan boʻlgan shaxsga qarshi kurashishni istamagani sabab boʻldi. Amirlar qarshilik oʻrniga sobiq hukmdorning boshini kesib, Sulton Said Xon huzuriga keltirishga qaror qiladilar. Ushbu gʻalaba Dugʻlat amirlarining Gʻarbiy Qoshgʻariya (1219-1514) shaharlarida deyarli 300 yillik (nominal va haqiqiy) hukmronligiga chek qoʻydi. Oʻz xazinalarini 900 ta eshakka ortib, oʻz tarafdorlari bilan Yorkentdan Ladaxga qochib ketayotgan Abu Bakr mirzo Sulton Saidxon yuborgan Dugʻlat va Barlos amirlari tomonidan taʼqib qilindi. Ular unga Karangutogʻ togʻlarida yetib olishdi, lekin Mirzo Abu Bakr 900 ta eshakning hammasini oʻldirib, barcha xazinani Qoraqosh daryosiga tashlab, qochishga muvaffaq boʻldi. Qochish paytida u Kashmir va Kichik Tibetda (Ladax) joylashtirilgan barcha garnizonlardagi qoʻshinlar tarqab ketganini koʻradi. Ladaxda qolishning iloji yoʻqligini anglab, orqaga qaytib Sulton Saidxonga taslim boʻlishga qaror qiladi. Ammo Yorkentga qaytayotganida unga xiyonat qilgan Dugʻlat amirlari tomonidan qoʻlga olinib, oʻldiriladi.
Hayoti
Bu vaqtda deyarli butun Gʻarbiy Turkiston (Movarounnahr) Shayboniyxonning koʻchmanchi oʻzbeklari tomonidan bosib olindi, ular Buyuk Temur va Chigʻatoyxonning barcha avlodlarini qirib yuborishdi. Sulton Saidxon oʻz zodagonlari bilan Qashgʻarga koʻchib oʻtib jonini saqlab qoladi. 1516-yilda u 1543-yilda vafot etgan Chalish va Turpan (Uygʻuriston) moʻgʻul xoni Mansurxon bilan sulh shartnomasi tuzadi. Natijada mamlakatning sharqiy qismi Tangritogʻ janubi va qisman shimoli, jumladan, Bay, Kucha, Chalish (Qorashahr), Urum (Urumchi), Turpan, Kumul, Shajou (Dunxuan) shaharlari uning davlatiga qoʻshildi. Ushbu XIII asr oʻrtalarida Moʻgʻul imperiyasining Beshinchi Ulusi deb ataladigan sobiq Uygʻuriya (856-1335) davlatining sobiq hududlari. Beshinchi ulus deyilishining sababi Uygʻuriyaning sobiq hukmdori idikut Baurchuk Art Tekin Chingizxonning qizi Altun Begiga uylangan. Xon 1211-yilda Chingiz tomonidan uning beshinchi oʻgʻli deb eʼlon qilingan
Yorkent xonligi va Min sulolasi oʻrtasidagi munosabatlar yaxshi rivojlanmagan edi. Mansurxonning muqaddas yurishlari, jumladan, sariq uygʻurlarga qarshi uyushtirilgan yurishlari tufayli Yorkentning uzoq sharqiy chegaralari Buyuk Xitoy devorining gʻarbiy tomonidagi Jiayuguan dovonigacha yetib bordi. Sariq uygʻurlar — yoki Yugurlar deb atalgan 1529-yilda Mansurxonning muqaddas yurishlaridan qochib, Minlarning Gansu viloyatida panoh topgan tibet buddizmiga sigʻinadigan uygʻurlar. Bu vaqtga kelganda Ipak yoʻli savdosining toʻliq yoʻq boʻlib ketishini ushbu yurishlar bilan ham izohlash mumkin. right|thumb| Yorkand xonligidagi Moʻgʻul xonlarining Oltin podshoh qabristoni (1465-1705) Yorkentdagi Sulton Saidxon (1514-1533), Abdurashidxon (1533-1560), Abdulkarimxon (1560-1591), Muhammadxon (1591-1609) Sulton ad-Din Ahmadxon (1609-1618), Sulton Abdal Latif (Afakxon) (1618-1630) va bu sulolaning boshqa vakillarining qabrlari. right|thumb| Yorkentdagi Moʻgʻul xonlarining Oltin (Oltin) qirollik qabristonidagi Sulton Saidxon qabri right|thumb|300x300px| 1533-yilda Kashmirda Haydar Duglat tomonidan Saidxon nomiga chiqarilgan kumush sasnu. Matnda as-sulton al-aʼzam mir Saidxon deb yozilgan. Sulton Said Xon qariyb 20 yillik hukmronlik davrida Tangritogʻdan janubdagi Qashgʻardan Qumulgacha kelib chiqishi va tili bir xil boʻlgan barcha oʻtroq oʻlkalarni yagona markazlashgan davlat — Yorkent xonligiga birlashtirdi. Shuningdek, Kashmir va Bolor kabi togʻli hududlar Yorkentxonligiga qaram boʻlib, soliq toʻlab, "Abul Fath Sulton Saidxon Gʻoziy " nomi bilan kumush va tilla tangalar zarb qilgan. Zamondosh adib, dugʻlat amiri Mirzo Muhammad Haydarning taʼkidlashicha, Sulton Saidxon davrida zulmga asoslangan hokimiyat (Mirzo Abu Bakr hukmronligi) qonun va tartib hokimiyatiga oʻzgartirilgan edi. Mulkni oʻgʻirlash katta jinoyat hisoblanib, qattiq jazoga, jumladan, qatl qilishga hukm qilinardi. Dehqonlarga ishdan keyin asbob-uskunalarini dalada qoldirish, uy xoʻjaliklari egalariga esa uylarining eshiklarini qulflamaslik tavsiya etilgan. Chet ellik savdogarlar istalgan shaharga yetib kelgach, yuklarini toʻgʻridan-toʻgʻri koʻchada qoldirishlari mumkin edi va bir necha kun dam olib, qaytib kelgach, oʻz mollarini qoldirgan joylarida — xavfsiz va daxlsiz holatda topishlari mumkin edi.
Saidxon Yorkent xonligidan Himolay va Qorakoram tizmasi boʻylab chegarada joylashgan Boburiylar imperiyasining asoschisi, amakivachchasi Bobur bilan yaqin munosabatda boʻlgan.
Sulton Saidxon uyushtirgan harbiy yurishlari uchun baʼzida Gʻoziy unvoni bilan tilga olinadi. Sulton Saidxon hukmronligi davrida xojalar taʼsir doirasi oshdi.