cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Friedrich Engels
Friedrich Engels (1820-yil 28-noyabr, Barmen, Jülich-Cleves-Berg, Prussiya qirolligi — 1895-yil 5-avgust, London, Birlashgan Qirollik) — olmon mutafakkiri va jamoat arbobi, marksizm asoschilaridan biri. Fabrikant oilasida tugʻilgan. 1841—1842-yillarda Berlinda harbiy xizmatni oʻtash davrida universitetga kelib maʼruzalar tinglab turdi. 1842-yil Manchester (Buyuk Britaniya) shahriga koʻchib kelib fabrika idorasida ishladi; „Reyn gazetasi“da hamkorlik qildi. Parijda 1844-yil Karl Marx bilan boʻlgan uchrashuv ularning doʻstligiga asos soldi. Engels „Kommunistlar ittifoqi“ni tashkil etishda (1847) va uning faoliyatida ishtirok qildi. Marx bilan birga ittifoq dasturi — „Kommunistik partiya manifesti“ni yozdi (1848). 1848-yil iyun — 1849-yil mayida Kyolnda Marx bilan birgalikda „Yangi Reyn gazetasi“ni nashr etdi, 1849-yil Janubiy Gʻarbiy Germaniyada qurolli qoʻzgʻolonda qatnashdi. 1849-yil noyabrda Londonga koʻchib keldi, 1850-yil noyabrda esa Manchesterga kelib, savdo idorasida ishlay boshladi. 1870-yildan Londonda yashadi; Marxga doimiy moddiy yordam berib turdi. U bilan birga Birinchi internatsional faoliyatiga rahbarlik qildi. Marx vafotidan keyin Engels Yevropa sotsialistlarining maslahatchisi va rahbari boʻldi. Asosiy asarlari: „Angliyada ishchilar sinfining ahvoli“ (1845), „Muqaddas oila“ (1845), „Nemis mafkurasi“ (1845–46) (keyingi ikkalasi Karl Marx bilan birgalikda yozilgan), „Germaniyada dehqonlar urushi“ (1850), „Germaniyada inqilob va aksilinqilob“ (1851–52), „Anti-Dühring“ (1878), „Oila, xususiy mulk va davlatning kelib chiqishi“ (1884), „Lyudvig Feyerbax va nemis klassik falsafasining oxiri“ (1886), „Tabiat dialektikasi“ (1873–82; 1925-yil bosilib chiqqan), „Fransiya va Germaniyada dehqonlar masalasi“ (1894). Engels Marx bilan birgalikda yaratgan taʼlimot tarixiy taraqqiyotga, hayotning obyektiv qonuniyatlariga zid edi. Bu taʼlimot 20-asrda dunyoning katta qismida muayyan sinf mafkurasiga aylantirilib, jamiyatning barcha aʼzolarini unga boʻysundirishga harakat qilindi. Bunday taʼlimot amal qilgan ijtimoiy tuzumda mulkka egalik, shaxs erkinligi, inson huquklari poymol etilishi natijasida oʻta salbiy ijtimoiy jarayonlar sodir boʻldi.
Ratsional sonlar
Ratsional sonlar to'plami, ikki butun sonning nisbati sifatida ifodalanadigan sonlar.
Jigʻatoy
Jigʻatoy - q. Kulon.
Modugno
Modugno Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Bari provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 31 9 km2. 38 135 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Münchwilen (Aargau)
Münchwilen  Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Laufenburg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 2.47 km2. 701 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Hududi
Münchwilenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Shigʻayxon
Shigʻayxon (Шығайхан) (1500—1582) — 1580—1582-yillarda Qozoq xonligining xoni, Jadik Sulton (Жәдік Сұлтан) ning oʻgʻli. Hukmronlik davrida Shigʻayxon Abdullaxon II bilan Toshkent xoni Bobo Sultonga qarshi qaratilgan yangi ittifoq tuzgan. Darhaqiqat, xonlikda hokimiyat Shigʻayxonning oʻgʻli — Tavakkal sulton (Тәуекел) qoʻlida boʻlib, u Toshkent xoni bilan hal qiluvchi kurash olib borgan va bu kurash qozoqlarning gʻalabasi bilan yakunlangan.
Chashmasor (Muʼminobod)
Chashmasor — Muʼminobod tumani Balxobiy QFYga qarashli qishloq. Chashmasordan mahalla markazigacha boʻlgan masofa 17 km, tuman markazigacha 28 km. Aholisi 1035 kishi (2017), aholi tarkibi tojiklar.
Shigʻayxon
Tarjimai holi
1569-yilda podsho Ivan Grozniyning noʻgʻay murzalaridagi elchisi Semyon Maltsev shunday xabar bergan:"…Qozoq oʻrdasidan Oqnazarxon, Shigʻayxon, Chelimxon va yana 20 ga yaqin xonlar Noʻgʻayga bostirib kelishdi, bu yerda jang boʻldi." Gerchard Müller keltirgan qadimgi tatar afsonasiga koʻra, Sibir xoni Koʻchimxonning ukasi Ahmad Girey „Buxoro shahzodasi“ Shigʻayxonning qiziga uylangan. Shunga qaramay, Shigʻayxon u bilan dushmanlik munosabatida boʻlgan va bir marta Ahmad Gireyni hiyla-nayrang bilan aldab, Irtish boʻyida oʻldirgani odamlarini yuborgan. Vladimir Velyaminov-Zernovning yozishicha, Shigʻayxon „Buxoro shahzodasi“ deyilgan.
Hofiz Tanish Buxoriyning „Sharafnomai shohiy“ asarida „Shigʻayxon uzoq yillar dasht va choʻllarda hukmdor boʻlgan“, degan maʼlumotlar keltiriladi, demak u xon unvoni berilgunga qadar qozoqlarning maʼlum bir qismiga boshchilik qilgan boʻlsa kerak. Shu bilan birga, Haqnazarxon va Bobo Sulton oʻrtasidagi urush tasvirida va boshqa harbiy harakatlar tavsifida uning nomi tilga olinmagan, bu uning boshqa qozoq xonlaridan uzoqda boʻganini anglatishi ham mumkin.
Haqnazar vafotidan keyin Shigʻayxon xon etib saylangan (1580-1582), saylangan yili esa allaqachon 80 yoshda boʻlgan, ammo shunga qaramay, u qozoqlar orasida eng obroʻli hisoblangan. Saylanganidan keyin Shigʻayxon Bobo Sultonga qarshi qaratilgan Abdullaxon II bilan ittifoq tuzgan. Hofiz Tanish Buxoriyning yozishicha, Shigʻayxon „uzoq vaqt davomida oʻzini oliy hazratlari Abdullohxonning tarafdori sifatida koʻrsatgan“.
Parmit Sethi
Parmit Sethi (परमीत सेठी, Пармит Сетхи) — hind aktyori, rejissyor, prodyuser va yozuvchisidir. Sethi Aditya Chopraning Dilvale Dulhaniya Le Jayenge (1995) rejissyorlik debyutidagi debyutida Kuljit Singx obrazi bilan mashhur.
Shigʻayxon
Tarjimai holi
Shigʻayxonning yoshi katta boʻlganligi sababli xonlikda haqiqiy hokimiyat uning oʻgʻli Tavakkal qoʻlida boʻlgan va aynan u ittifoq tarkibida Toshkent hukmdori Bobo Sultonga qarshi hal qiluvchi kurash olib borgan va ittifoqchilarning toʻliq gʻalabasi bilan yakunlangan.
Parmit Sethi
Sethi, shuningdek, Dhadkan (2000), Om Jai Jagadish (2002), Lakshya (2004), Baabul (2006), Dil Dhadakne Do (2015), Rustom (2016), Laila Majnu (2018) va Bhangra PaaLe (2020) kabi filmlarda rol ijro etgan. Sethi Badmaash kompaniyasida (Badmaash Company 2010) rejissyorlik debyutini amalga oshirdi, bu unga Zee Cine mukofotlarida eng yaxshi debyutant rejissyor nominatsiyasini taqdim etdi. Filmlardan tashqari, u telekoʻrsatuvlarda ham faol va Dastaan (1995—1996) va Jassi Jaissi Koi Nahin (2003—2006), Detektiv Omkar Nath (2006), Sujata (2008), Pehredaar Piya Ki (2017), Mening ismim Ijj Lakhan (My Name Ijj Lakhan 2019), Maxsus OPS (2020) va Yuz (2020) filmlarida rol ijro etgan.
Shigʻayxon
Tarjimai holi
1582-yil iyun oyida Tavakkal Sulton Yassi (Turkiston) shahri yaqinida Bobo Sulton qoʻshinini magʻlub etib, uni oʻldirgan."„Keyin u Bobo Sulton va Joni Muhammad biylarning boshlarini Saturn saroyiga olib keldi, shuningdek …xon unga mukofot sifatida Ofarikent viloyati ([Miyonqol]]) ni — Soʻgʻd va Samarqandning eng goʻzal joylarini berdi“ |undefined" 1583-yilda Tavakkal Buxoro hukmdori bilan aloqalarini uzib, Dashti Qipchoqqa qaytib ketgan.
Shigay’xonning Abdullaxon II tomoniga oʻtishining sabablari aniq emas. Ayrim tadqiqotchilar, masalan, Mixail Vyatkin buni Abdullaxon II qudratining oʻsishi va Shigʻayxon oʻz kuchsizligini anglashi bilan izohlagan. Boshqalar, Aleksandr Chuloshnikov kabi olimlar, qozoqlarning Talas daryosi boʻyida Bobo Sultondan magʻlubiyatga uchragani ularni zaiflashtirgan va ular qoʻzgʻolonchi Bobo Sulton va Moʻgʻul Chigʻatoy xonlari tomonidan ikki tomonlama tahdid ostida qolgan deb hisoblaydilar.
Parmit Sethi
Shaxsiy hayoti
Sethi 1992-yil 30-iyunda aktrisa Archana Puran Singxga uylandi. Ularning Aryamann va Ayushmaan ismli ikki o‘g‘li bor. Sethi televideniye aktrisasi Niki Aneja Valiyaning amakivachchasi.
Jazoirda COVID-19 pandemiyasi
COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Jazoirda ilk bor 2020-yil 17-fevral kunida tarqaldi.
Parmit Sethi
Faoliyati
Sethi oʻzining Bollywooddagi debyutini Dilwale Dulhania Le Jayenge (1995) mukofotiga sazovor boʻlgan, Kuljit Singx rolini tasvirlab bergan. Film tijoriy va tanqidiy maqtovga sazovor boʻlgan filmga aylandi. Keyinchalik u Diljale (1996) filmida Ajay Devgn va Sonali Bendre bilan kapitan Ranvir rolini ijro etgan. Sethi shuningdek, tanqidchilar tomonidan eʼtirof etilgan panjabi tilidagi Des Hoyaa Pardes (2004) filmida rol ijro etgan. Film Panjobida eng yaxshi badiiy film uchun Milliy mukofotga sazovor boʻlgan.
Shigʻayxon
Tarjimai holi
Shu bilan birga, Abdullaxon II tomoniga qozoqlar hammasi emas, balki Shigʻayxon hukmronligi ostida boʻlgan qismigina oʻtgan (Hofiz Tanishning xabar berishicha, „qozoq qoʻshinidagi hamfikrlar guruhi“). Shigʻayxon 1581-yilda Abdullaxon II tomonga oʻtgan. Abdullaxon II ning taxt uchun kurashda raqiblari koʻp boʻlib, u Shigʻayxonni qoʻllab-quvvatlashdan manfaatdor edi; keyinchalik Tavakkal Abdullaxon II xizmatida boʻlib, uning boshqa shayboniylarga qarshi kurashida va ularni yoʻq qilishda qatnashgan.
Jazoirda COVID-19 pandemiyasi
Epidemiyadan oldingi holat
COVID-19 uchun oʻlim holatlari 2003-yildagi SARS koʻrsatkichidan ancha past edi, ammo infeksiyaning tarqalishi sezilarli darajada oshdi va oʻlimga olib keldi.
Shigʻayxon
Tarjimai holi
Shigʻayxon oʻz xalqi bilan oʻzbek sultonlari orasida katta obroʻga ega boʻlgan. Demak, Hofiz Tanish Buxoriyning yozishicha, Abdullaxon II Jizzaxga yetib kelganida Shigʻayxonning gʻolib qoʻshini qozoq askarlari bilan qoʻshilgan. Abdullaxon II qozoq sultonlaridan biri Shigʻayxon va uning oʻgʻli Tavakkal Sultonning qoʻshinlarini avangardlikka tayinlagan.
1582-yil boshida Abdullaxon II Bobo Sulton va uning tarafdorlariga qarshi Ulugʻtogʻ yurishini boshlagan va bu yurish muvaffaqiyat bilan yakunlangan. Yurishda Shigʻayxon ham qatnashgan va bu uning oxirgi yurishi boʻlgan. Shigʻayxonning bu voqealar bilan bogʻliq soʻnggi eslatishi Hofiz Tanish Buxoriyning „Sharafnomai shohiy“ asarida keltirilgan. Uning vafotidan keyin xon hokimiyati uning oʻgʻli Tavakkalga meros boʻlib oʻtgan. Shigʻayxon Buxoro yaqinida vafot etib, Kumushkent qishlogʻida dafn etilgan.
Qizlari
Shigʻayxonning eng obroʻli va suyuklisi ikkinchi xotini Yaxshimbigim Xonim boʻlgan. Boʻlajak xonlar Tavakkal va Yesimxon, Gʻarab botirning xotini Sobirbikening onasi.
Cuvergnon
Geografiyasi
Maydoni — 7,3 km2. Dengiz sathidan 97 – 141 m balandlikda joylashgan.
Divayrom
Divayrom  — Qirgʻiziston ichida joylashgan Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarasli qishloq. Soʻx tumani tarkibiga kiradi.
Yu Dafu
Dastlabki yillar
left|thumb| Yu Dafu Yu Zhejiang provinsiyasining Fuyang shahrida tug'ilgan. Uning otasi 3 yoshida vafot etdi. U Xitoy hukumati orqali bir qator stipendiyalar oldi va Xanchjouda an'anaviy xitoy ta'limini oldi. Xronologik jihatdan u Tszyansin o'rta maktabida, Xanchjou o'rta maktabida, Xanchjou presviterian kollejida o'qigan.
yy
Keyin u Yaponiyaga ko'chib o'tdi va u yerda 1913-1922- yillarda Tokio imperatorlik universitetida iqtisod bo'yicha tahsil oladi va boshqa xitoylik ziyolilar ( Guo Moruo, Chjan Ziping va Tyan Xan ) bilan uchrashadi. 1921-yilda ular birgalikda xalq tili va zamonaviy adabiyotni targ‘ib qiluvchi Chuangzao she ga asos solishdi. U oʻzining avvalgi asarlaridan biri boʻlgan “Chenlun” qissasini 1921-yilda Yaponiyada nashr etgan. "Sarmoq" muammosini aks ettiradi, ya'ni Xitoy ham, Yaponiya ham bir vaqtlar Osiyoda kuchli davlatlardan biti bo'lgan, ammo o'sha paytda, Yaponiyaning muvaffaqiyatli milliy modernizatsiyasidan farqli o'laroq, Xitoy milliy modernizatsiyaga muvaffaqiyatli erisha olmadi.
thumb| Yu Dafu Nagoya universitetida
Yozish uslubi
Yu Dafuning adabiy asarlari asosan avtobiografik xarakterga ega. U o‘z fikr va his-tuyg‘ularini hikoyadagi qahramon orqali ifodalaydi. Qolaversa, hikoyadagi syujet uning shaxsiy tajribasi asosida yaratilgan. Bundan tashqari, uning atrofidagi odamlar bilan munosabatlari, masalan, onasi va xotini bilan bo'lgan munosabatlari uning asarlariga kiritilgan. Aynan uning asarlari o‘z hayotidan olingani bois bugungi kunda zamonaviy kitobxonlar uning adabiy asarlariga katta qiziqish bildirmoqda.
“Charmoq” qissasi zamonaviy xitoy romani tarixidagi eng ilk psixologik romanlardan biri hisoblanadi. Shu bilan birga, bu hikoya 4 - may davrining asosiy adabiyot xususiyatlaridan birini qondiradigan romantizm vakili sifatida qaraladi. “Bo‘kayotgan” asaridagi qahramon Xitoy adabiyoti matnlaridan iqtibos keltiradi. Bundan tashqari, hikoya qahramoni nafaqat Xitoy adabiyoti matnlaridan iqtibos keltiradi, balki u Wordsworth va Geyne she'rlari kabi G'arb adabiyoti matnlaridan ham iqtibos keltiradi.
1920-yillarning oʻrtalarida Yu Dafu yozuv uslubini oʻzgartiradi. Uning yozish uslubi romantik kollektivizmga o'zgardi, ayniqsa yangi ayollar obrazini ifodalaydi. Yu Dafu “Mast qiluvchi bahor kechalari” asarida zavod ishchisi ayolning qiyin vaziyatda o‘ziga ishonchini qanday qaytarganini tasvirlab bergan. U qahramonni kuchaytira oladigan proletar ayol obrazini yaratdi.
Kriegsheim
Kriegsheim Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Strasbourg-Campagne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
615 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 157,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,9 km2. Dengiz sathidan 159 – 196 m balandlikda joylashgan.
Qaynar (Qorday tumani)
Qaynar (Қайнар, 199?-yilgacha — Blagoveshchenka) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi ovul. Saribuloq qishloq okrugi tarkibiga kiradi. Tuman markazi Qorday qishlogʻidan 51 km shimoli-gʻarbda joylashgan. KATO kodi — 314853200.
Aholisi
1999-yilda ovul aholisi 2668 kishini (1284 erkak va 1384 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 2966 kishi (1444 erkak va 1522 ayol) yashagan.
NGC 3700
NGC 3700 Katta Ayiq yulduz turkumidagi SBab tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Robert Ball 1867-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Helena Valley Northwest
Aholisi
2082 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 42,4 km2. Shundan 42,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Caltanissetta
Caltanissetta Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Caltanissetta provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 416 km2. 60 157 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Barsac (Gironde)
Barsac Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Bordeaux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1948 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 134,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,5 km2.
Belarus milliy fanlar akademiyasi
Belarus milliy fanlar akademiyasi — Belarus Respublikasidagi oʻz-oʻzini boshqaruvchi oliy ilmiy muassasa. Tabiiy, texnika va ijtimoiy fanlarning asosiy yoʻnalishlari boʻyicha tadqiqotlar olib boradi va ularni muvofiklashtiradi. 1929-yil Minsk shahrida Belarus madaniyat instituti negizida tashkil etilgan. 1997-yilga qadar Belarus Fanlar akademiyasi deb atalgan. Akademiya tarkibida 11218 xodim, jumladan 5961 ilmiy xodim, 55 akad., 96 muxbir aʼzo, 375 fan doktori, 2557 fan nomzodi ishlaydi (1997). Akademiya tizimida 6 boʻlim: fizika, mat. va informatika; mashinasozlik va energetikaning fiziktexnik masalalari; kimyo va geol. fanlari; biol. fanlari; ijtimoiy fanlar; tibbiyot masalalari boʻlimlari bor. Konstruktorlik byurosi va boʻlimi (tadqiqot korxonalari bilan)dan iborat konstruktorlik-tadqiqot bazasi mavjud; intlar qoshida 10 maxsus konstruktorlik byurosi (tadqiqot korxonalari bilan) ishlaydi. Akademiya tizimida "Beloruskaya navuka" nashriyot-matbaa ishlab chiqarish birlashmasi, Ya. Kolas nomidagi Markaziy kutubxona, Markaziy ilmiy arxiv, qad. belarus madaniyati, Belarus Fanlar akademiyasi tarixi muzeylari bor. Fanlar akademiyasi "Dokladi AN Belorus, "Bectnik AN Belarusi (5 seriyada), "Differensialnie uravneniya", "Injenernofizicheskiy jurnal", "Jurnal prikladnoy spektroskopii", "Treniye i iznos" jur.larini, koʻp tirajli "Navshi AN Belarusa" gaz.ni nashr etadi. Fanlar akademiyasi prezidenti — Aleksandr Pavlovich Voytovich (1997-yildan).
Jiqtoqlar
Jiqtoqlar (Glareola) — baliqchilar turkumi urugʻiga mansub qushlar. Tanasining uz. 25 sm gacha. Tumshugʻi kalta, ogʻzining kattaligi bilan boshqa balchiqchilardan farq qiladi. 7 turi bor. Yevropa, Osiyo, Afrikada (qishda Avstraliyada ham) uchraydi. Oʻzbekistonda 2 turi yashaydi. Dalalar, choʻllar va oʻtloqlarda tarqalgan. Yozda uchib kelib, qishda uchib ketuvchi qushlardan. Odatda, toʻdalashib uya soladi. Hasharotlar bilan oziqlanadi. Chigirtka va b. zararkunandalarni qirib, foyda keltiradi.
Mézériat
Mézériat Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ain departamenti Bourg-en-Bresse tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1911 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 99,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 19,2 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 189 – 223 m balandlikda joylashgan.
Pomarez
Pomarez Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Landes departamenti Dax tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1448 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 47,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 30,8 km2.
Goodview (Minnesota)
Goodview AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Winona County, Minnesota|Winona
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4036 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 692,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,45 km2. Shundan 5,83 km2 quruqlik, 0,62 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 204 m balandlikda joylashgan.
Sosnová (Česká Lípa)
Sosnová Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 700 ga yaqin aholisi bor.
Mola di Bari
Mola di Bari Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Bari provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 50 km2. 25 919 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
19-noyabr
19-noyabr — Grigoriy taqvimida yilning 323- (kabisa yilida 324-) kuni. Yil yakuniga 42 kun qoladi.
Niederwil (Aargau)
Niederwil  Shveysariyaning Aargau kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Bremgarten (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 6.15 km2. 2367 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
19-noyabr
Bayramlar
Yana qarang: Turkum:19-noyabr bayramlari
Voqealar
alt=|right|201x201px|Visadka amerikansev na Lunu Yana qarang: Turkum:19-noyabr voqealari
Niederwil (Aargau)
Hududi
Niederwilning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
19-noyabr
Tavalludlar
Yana qarang: Turkum:19-noyabrda tugʻilganlar
Vafot etganlar
Yana qarang: Turkum:19-noyabrda vafot etganlar
Markaziy Afrika Respublikasida COVID-19 pandemiyasi
COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Markaziy Afrika Respublikasida ilk bor 2020-yil 14-mart kunida tarqaldi.
Epidemiyadan oldingi holat
2019-yil 31-dekabr kuni Xitoy Sogʻliqni Saqlash Tashkilotiga nomaʼlum sabablarga koʻra pnevmoniya holatlari toʻgʻrisida xabar berdi. 2020-yil 12-yanvarda Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST), Xubey provinsiyasida, Uxan shahrida yashovchi odamlar guruhida yangi koronavirus nafas olish kasalligi sababi boʻlganligini tasdiqladi.
Wellington Taira
Klub faoliyati
San-Pauluning Itariri shahrida tugʻilgan Vellington Taira San-Kaetano yoshlari bitiruvchisi edi.
2023-yil 22-iyul kuni Wellington Oʻzbekiston Superligasi ning „Bunyodkor“ klubi bilan shartnoma imzoladi.
Arg’u (Istaravshan)
Arg’u (Арғу)  — Tojikiston Respublikasining Istaravshan tumani, Qal'ai Baland jamoatiga qarashli daha. Dahadan mahalla markazigacha 3 km, tuman markazigacha 8 km.
Aholisi
Aholisi — 1447 kishi.
Belarus tili
Belarus tili (беларуская мова) — Sharqiy slavyan tillaridan biri, belarus millatining tili. Belarus respublikasining davlat tili (rus tili bilan bir qatorda), Polshaning ayrim munitsipalitetlarida yordamchi til, Rossiya va Belarus oʻrtasida tuzilgan Ittifoqdosh davlatning rasmiy tili. Gaplashuvchilar soni 8 millionga yaqindir. Belarus tilining yozuvi kirill alifbosiga asoslangan boʻlib, juda kam va norasmiy holatlarda lotin alifbosidan ham foydalaniladi, arab alifbosidan deyarli foydalanilmaydi (undan polsha-litva tatarlari gʻarbiy rus tilida matnlarni yozish uchun foydalanishgan). Ikki variantdagi til qoidalariga ega. Asosiy qoʻllaniliuvchi rasmiy orfografiya (1933-yil joriy etilgan) va tarashkevitsa (shuningdek „klassik yozuv“ ham deyiladi, 1918–1933-yillarda rasman qoʻllanilgan, hozirda norasmiy va kam qoʻllaniladi)
Nomlanishi haqida
„Belarus tili“ lingvonimi qadimgi „Belaya Rus“ etnonimi va toponimi bilan bogʻliqdir. Bir qancha tarixiy oʻzgarishlar natijasida tilning, xalqning va davlatning zamonaviy nomlanishlari kelib chiqqan. Turli davrlarda bu til „rus tili“, „gʻarbiy rus tili“, „litvin tili“ va „krivich tili“ deb atalgan. „Gʻarbiy rus tili“ atamasi Gʻarbiy Rus toponimidan kelib chiqqan boʻlsa, „litvin tili“ atamasi Buyuk Litva knyazligi politonimidan olingandir. „Krivich tili“ atamasi XIX asrda paydo boʻlgan, uni asosan Vatslav Lastovskiy qoʻllagan. XX asrning birinchi yarmida „gʻarbiy rus tili“ lingvonimi arxaik atamaga aylandi.
Sotsiologik maʼlumotlar
[[Fayl:Dialects of Belarusian language be-tarask.png|thumb|300px| Dialektlar
{{legend|#70BEC5|Shimoli-sharqiy dialekt}} {{legend|#D29FE6|Oʻrta dialekt}} {{legend|#FFAAAA|Janubi-gʻarbiy dialekt}} {{legend|#FFFF99|Gʻarbiy Palyesian}} Chiziqlar
]]
2009-yil aholi soni hisoblanganida oʻzini belarus deb ataganlardan 4 841 319 nafari va 217 015 nafar boshqa millat vakillari (ulardan 171 287 nafari polyak) belarus tilini ona tili sifatida koʻrsatgan, bu koʻrsatkich Belarus aholisining 53,22 foiziga tengdir. Bundan tashqari oʻzini belarus deb hisoblovchilardan 1 099 935 nafari va boshqa millat vakillarining 271 778 nafari (ulardan 181 091 nafari ruslar) belarus tilini erkin gapira oladigan ikkinchi tili sifatida sanagan. Bu Belarus aholisining 13,49 foizidir. Umumiy hisobda 2009-yil 5 058 334 kishi belarus tilini ona tili deb hisoblashini aytdi, 1 281 713 kishi belarus tilini ikkinchi til sifatida koʻradi, jami 6 340 047 kishi belarus tilida erkin gaplasha oladi. Belarus aholisining 2/3 qismi belarus tilida erkin gaplasha olishini aytgan boʻlsa ham, ulardan 2 073 853 nafar belarus millatiga mansub odamlar va 153 271 nafar boshqa millat vakillari (shundan 120 378 nafari polyak) bu tildan maishiy turmushda foydalanishini maʼlum qildi. Yaʼni belarus tilini biladigan aholining 2/3 qismi uyda bu tilda gaplashmaydi 1999-yil bilan solishtirganda bu holat belarus tilidan foydalanish biroz kamayganini bildiradi. Avvalgi sanoq natijalariga koʻra 73,6 foiz aholi belarus tilini ona tili hisoblagan, ulardan 37 foizi oilada belarus tilida gaplashgan.
Werder (bei Altentreptow)
Werder  Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Demmin tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 29,99 km2. 583 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Belarus tili
Sotsiologik maʼlumotlar
13-asrdagi ayrim yorliqdarda Belarus tiliga oid belgilar koʻrinadi. 16-asrdan boshlab Belarus tilida Buyuk Litva knyazligining yorliklari yozilgan, tarjimalar paydo boʻlgan.
NGC 3701
NGC 3701 Arslon yulduz turkumidagi Sbc tipli galaktikadir.
Werder (bei Altentreptow)
Hududi
Werderning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Belarus tili
Sotsiologik maʼlumotlar
„D“ tovushini „dz“, „t“ tovushini „i“ bilan ifodalash (dzed — buva, dzen` — kun, tsen` — soya), qattiq „r“ mavjudligi (poryadok — paradok, gavaru — govoryu), „l“, „v“, „u“ning „oʻ“ga oʻtishi Belarus tili fonetikasining oʻziga xos xususiyatlaridir. Lekin „g“, „k“, „x“ tovushlari „z“, „q“, „s“ bilan almashishi jihatidan Belarus tilida soʻz oʻzgarishi oʻziga xos xususiyatga ega: rutse — qoʻl, strase — qoʻrquv. Umumslavyan soʻzlari Belarus tili leksikasining asosini tashkil qiladi. Unda Belarus tilining oʻziga xos soʻzlari, boshqa slavyan tillaridan chiqib ketgan arxaik soʻzlar ham bor. Belarus tilida polyak, nemis, lotin, turkiy, litva tillaridan oʻzlashgan soʻzlar ham uchraydi. Yozuvi Kirill alifbosi asosida boʻlsada, „dj“, „dz“, „i“, „oʻ“, „u“ (Ў) va boshqa tovush ifodalari bilan undan farqlanadi.
NGC 3701
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Belarus davlat universiteti
Belarus universiteti, Belarus davlat universiteti — 1921-yil Minsk shahrida tashkil etilgan. Universitet tarkibida biol., geogr., tarix, jurnalistika, mexanika-matematika, amaliy mat. va informatika, radiofizika va elektronika, fizika, falsafa-iqtisod, kimyo, yuridik, xalqaro munosabatlar, xorijiy fuqarolar uchun tayyorlov, oliy oʻquv yurtlari oʻqituvchilari malakasini oshirish, amaliy mat. va EHM boʻyicha malaka oshirish fakultetlari, shuningdek biznes va texnologiyalar axboroti maxsus fakulteti bor; 14,4 ming talaba oʻqiydi, 121 kafedrada 1410 oʻqituvchi, jumladan 190 professor va fan doktori, 800 dan ortiq dotsent va fan nomzodi ishlaydi. Sirtqi boʻlimi mavjud. 1927-yildan aspirantura, 1988-yildan doktorantura ishlaydi. Universitetda 3 ilmiy tadqiqotlar instituti, nashriyot, hisoblash-axborot va ilmiy-injenerlik markazlari, asosiy kutubxona, 3 muzey, "Hemislitsa" ilmiytajriba xoʻjaligi, "Naroch" biologiya stansiyasi, "Zapadnaya Berezina" ilmini.ch. geografik baza bor.
Peralejos de Arriba
Peralejos de Arriba Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Salamanca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 32,69 km2. Aholisi — 48 kishi (2010).
Jiyak
Jiyak
Jiyak, zeh — ensiz tasma. Kiyimlarning oldiga, yoqa, yeng, choʻntak, etak chetlariga, doʻppining kizagiga, kashtali bezak buyumlariga tikiladi. Oʻrta Osiyo, jumladan Oʻzbekiston hududida keng tarqalgan. Buxoro, Samarqandda zeh, Surxondaryoda sherozi va b. nomlar bilan yuritiladi. Tayyorlash usuliga koʻra bir necha turlarga boʻlinadi: qoʻlda toʻqiladigan sodsa J., bir necha kishi tomonidan toʻqiladigan rangdor, gulli murakkab J., maxsus dastgoh (jiyak doʻkon)da toʻqiladigan J., matoga kashta tikib tayyorlanadigan J. va b. J. kashtasi anʼanaviy handasiy, islomiy naqshlar va ularning uygʻunligidan iborat boʻlib, baʼzan naqsh mujassamotiga roʻzgʻor buyumlari, asbob va b. buyumlarning shakllari, yozuvlar kiritiladi. Hozir ham J. tayyorlash va tikish keng tarqalgan.
Grigoriy Tuchkov
Grigoriy Ivanovich Tuchkov (12-mart 1913-yil, Taganrog, Rossiya imperiyasi) — sovet futbolchisi, himoyachi pozitsiyasida toʻp surgan. Sport ustasi. Futbolchi sifatidagi faoliyatini yakunlagach, Qizil Armiya sport jamiyatining universal murabbiyi boʻldi.
Jiyak
Tikilishi
Odatda eni 1-1,5 sm boʻladigan uzun tasmaga „yoʻrma“ usulida turli naqsh tasviri kashta qilib tikiladi. Jiyak tikishning bunday usuli, asosan, Buxoro va Samarqandning Urgut tumanida keng tarqalgan. Yoʻrmadoʻzi uslubida tikishda ip doimo buyumning ostida turadi, bigizga-bigiz ilmogʻiga chap qoʻl bilan ildirib turiladi, oʻng qoʻl sanchib, uni tortib qolib choklar zanjirini hosil qilishda xizmat qiladi. Yoʻrmachoki igna bilan bajarilganda, unda ish faqat buyum ostida bajariladi. Yoʻrmachokni siniq chiziq tarzida tikish ham mumkin. Toshkent va Fargʻonada esa jiyak uchun moʻljallangan tasma qora rangda boʻlib, unga rang-barang kashta iplari bilan turli tasvirlar solingan. Naqshlarning nomiga qarab jiyak tikish usuli ham turlicha boʻlgan. Masalan, „shabaka“ uslubida jiyak naqshlari oʻyma shaklda, „zanjir“ usulida turli naqsh shakllari zanjirsimon koʻrinishda bir-biriga ulab tikilgan. Ayollar ziragi tasviri tushirilgan jiyaklar esa „sirgʻa“ uslubida tikilgan. Rang-barang jiyaklar libosga oʻzgacha joziba bagʻishlab, uni boyitadi. Jiyak tikishda, asosan, oq, qora, och koʻk, binafsha rang (sousan), yorqin pushti rang (bikya), och yashil (zaynobi), toʻq yashil (toʻtaki), sariq, pushti, qizil (shol) ranglardan keng foydalanilgan. Jiyaklar libosning yoqasiga uch xil usulda oʻrnatilgan. Birinchi usulda jiyak koʻylak yoqasi atrofiga tikilib, boshi va oxiri koʻkrak sohasidan ikkita popuk koʻrinishida chiqarib mustahkamlangan. Ikkinchi usul ham xuddi shu kabidir, ammo jiyakning oxiri boʻyin orqasiga tikilgan. Uchinchi usulda esa jiyaklar oddiy tasma kabi, popuklari ichki sohasiga qayirib tikilgan.
Yarımca
Yarımca (shuningdek, Yarymdzha va Yarymdzhan) Ozarbayjonning Khizi tumanida joylashgan qishloq. Munitsipalitet Altıağac qishlog'ini o'z ichiga oladi.
Grigoriy Tuchkov
Urush davri
Urush paytida SSSRning muntazam chempionati oʻtkazilmagan. Harbiy vaziyat imkon berganidagina alohida turnirlar o‘tkazilardi. Grigoriy Tuchkov Moskvaning „Zenit“ va „Spartak“ jamoalari tarkibida bunday turnirlarda ishtirok etgan. U 1942-yilda „Spartak“ sport jamiyatining katta murabbiy-metodisti ham boʻlgan. Urushdan oldingi va urush davrida u „Spartak“ uchun 83 ta oʻyin oʻtkazgan, 2 ta gol urgan.
Jiyak
Qoʻllanilishi
Libos choklarining adogʻi, asosan, yoqa, yeng va etak qismlarida tugagani bois kiyimlarning zararlanishga moyil sohalari ham shular hisoblanadi. Jiyak esa kiyimga koʻrk bagʻishlashi bilan birga ushbu sohalarning mustahkamligini taʼminlab, liboslarning chidamliligini oshirishga xizmat qiladi. Jiyak qaysi kiyim uchun qilinishiga qarab turli rang, nusxa va qalinliklarda boʻlgan. Erkaklarning kiyim-kechaklarida xotin-qizlarnikiga qaraganda ancha sodda va oddiy kashtachilik bezaklari bitilgan. Bir qarashda koʻzga tashlanmasa-da, u liboslarning chetini alohida ajratib, kiyimning yanada jozibador boʻlishini taʼminlagan.
Grigoriy Tuchkov
Urushdan keyingi davr
Urushdan keyin u SSSR chempionatining ikkinchi guruhida („B“ klassi) oʻynagan Moskva harbiy okrugining yangi tashkil etilgan futbol jamoasi MVO klubiga kirdi. Ammo 1945-yilda urushdan keyingi birinchi chempionat paytida u birinchi guruhda oʻynagan „CDKA“ jamoasiga oʻtdi. „CDKA“ uchun (1945-1946) 15 ta oʻyin oʻtkazgan — 10 tasi chempionat oʻyinlarida va 5 tasi kubokda. 1946-yilda CDKA SSSR chempioni boʻlganida, Tuchkov chempionatda 3 ta oʻyin oʻtkazdi.
Jiyak
Jiyak bilan bogʻliq qadriyat
Milliy liboslarga tikilgan har bir kashtaning oʻz ramzi bor. Jiyak naqshlarining tasviri nafaqat joziba va koʻrk uchun, balki yomon nazarlardan saqlovchi ilohiy quvvat manbai sifatida ham koʻrilgan. Jiyak liboslarning chetini hoshiyalab, oʻrab turgani sababli u yomon kuch va salbiy quvvatlardan asraydi, deb hisoblanilgan. BBuxoroning „zehi kurta“ jiyaklari zar ipdan tikilishi bejiz emas. Sharq xalqlari qadimdan tilla rangni quyosh nurlari bilan tenglashtirgan. Yorqin quyosh rangi esa hayotiy quvvat va umr davomiyligini tamsil qilgan. Asrlar osha bizgacha yetib kelgan jiyak naqshlarida turli geometrik shakllar, chiziqlar, gullar, barglar, shoxchalar va novdalar tasviri uchraydi. Bu geometrik shakllar, asosan, oʻsimlik, baʼzan esa kundalik roʻzgʻor buyumlari, qushlar, hayvonlar yoki odam tasviri bilan uygʻunlashib ketadi. Jiyakka tushirilgan hayvon tasviri turli maʼnolarni anglatgan. Masalan, bugʻu tasviri kuch, mardlik va himoya maʼnolarida qoʻllanilgan boʻlsa, qoʻyning burama shoxlari butun borliq va undagi doimiy aylanma harakatni anglatgan. Jiyaklarga tushirilgan „ilon izi“ naqshi esa qadimdan Sharq xalqlari orasida keng qoʻllanilgan ramz hisoblanadi. Ilon uy, oila, boylik, chorva, don, suv, sandiq va boshqa narsalarning himoyachisi sifatida eʼzozlangan. Jiyak naqshlari orasida hayvonlar va qushlarning oyoq izlari tasvirini uchratish mumkin. Hayvon izlari suvga ishora boʻlib, hayot va umr maʼnolarini anglatgan. Jiyaklarda lola va atirgul tasvirlari ham tez-tez koʻzga tashlanadi. Bu oʻsimliklar davolovchi quvvatga ega, deb qaralgan. Bodomnusxa naqshi esa serhosillik va hayot quvvatini anglatgan.
Grigoriy Tuchkov
Urushdan keyingi davr
U SSSRning birinchi xokkey chempionatida „CDKA“ uchun berilgan tarkibda eʼlon qilingan.
Bahir Char Kshudrakati (Bangladesh)
Bahir Char Kshudrakati - Bangladeshning janubiy-markaziy Barisal bo'linmasi Barisal tumanidagi qishloq.
Grigoriy Tuchkov
Yutuqlar
Futbolda
Adabiyot
Nisenboim E., Rasinskiy V. Spartak Moskva. Rasmiy tarix 1922-2002. — Moskva: MS Media, 2002. — S. 697. — 870 p. — ISBN 5-902215-01-3.
Endemiklar
Endemiklar, endemlar (yun. — mahalliy) — tarqalishi nisbatan kichik geografik hudud bilan cheklangan hayvonlar va oʻsimliklar oilalari, urugʻlari, turlari yoki boshqa taksonlari. Endemiklar — biron flora yoki faunaning oʻziga xos tarkibiy qismi. Endemizmning rivojlanishi geografik chegaralanish, iqlim va edafik (tuproq) sharoitlari, biologik omillar (parazitlik, konkurensiya va boshqalar) bilan bogʻliq. Tur endemizmi juda cheklangan boʻlishi mumkin. Endemiklar koʻproq okean, orollar, togʻli hududlar va koʻllarda uchraydk. Mas, Avliyo Yelena o. florasining 85% chasi, Kavkaz florasining 20% ga yaqini, Baykal koʻli faunasi va florasining 75% ga yaqin turi endemiklardan iborat. Shakllanish muddatiga binoan, endemiklar paleoendemiklar va neoendemiklarga ajratiladi.
Paleoendemiklar — yoʻqolib borayotgan relikt turlardan iborat. Ularga Gʻarbiy va Markaziy Xitoyda oʻsadigan metasekvoyya va ginkgo; Kaliforniya sekvoyyasi, Avstraliya va Tasmaniyadagi oʻrdakburun; Hind okeani Komor o. yaqinida tarqalgan latimeriya kiradi.
Neoendemiklar — yaqinda chegaralangan hududlarda paydo boʻlgan, progressiv yosh turlar yoki formalar. Ularga Qrim florasi va faunasi, Britaniya orollari faunasidagi bir qancha turlar kiradi (Kosmopolitlar bilan solishtiring).
Cuvilly
Cuvilly Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Compiègne tumani tarkibiga kiradi.
Endemiklar
Endemik turlarning klassifikatsiyasi
thumb|Turkiston shotarachasi - Farg'ona vodiysining endemik turi
Cuvilly
Aholisi
520 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 60,5 nafar kishi.
Endemiklar
Endemik turlarning klassifikatsiyasi
Agar turlar faqat birta dara yoki birta togda uchraydigan bo'lsa bunday turlar stenoendemik tur deb xisoblanadi.
Cuvilly
Geografiyasi
Maydoni — 8,6 km2. Dengiz sathidan 65 – 129 m balandlikda joylashgan.
Qaqpatas
Qaqpatas (Қақпатас, 1993-yilgacha — Risorob ) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Qaqpatas qishloq okrugining maʼmuriy markazi. KATO kodi — 314838100.
Helena Valley Southeast
Helena Valley Southeast AQShning Montana shtatida joylashgan shahardir. Lewis and Clark County okrugi tarkibiga kiradi.
Qaqpatas
Tarixi
1989-yilda KazGU arxeologik ekspeditsiyasi (rahbari M. E. Eleuov) X — XII-asrlarga oid qadimiy Qaqpatas manzilgohini topgan va oʻrgangan.
Helena Valley Southeast
Aholisi
7141 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 41,9 km2. Shundan 41,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Almont (Shimoliy Dakota)
Almont AQShning Shimoliy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Morton okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
122 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 17,8 nafar kishi.
Campofranco
Campofranco Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Caltanissetta provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 35 km2. 3631 nafar aholi istiqomat qiladi.
Almont (Shimoliy Dakota)
Geografiyasi
Maydoni — 6,84 km2. Shundan 6,84 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 585 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Almont manzarasi.
Jigʻa
Jigʻa — bosh kiyim (salla, doʻppi, toj) ustiga oʻrnatiladigan bezak, taqinchoq. Tuzilishi qirgʻoqlari oʻzaro jipslashtirilgan ikki palla yupqa kumushdan iborat boʻlib, yuqori qismida tovus, ukki patlari oʻrnatish uchun naychasi boʻlgan, sirtiga bosma naqshlar ishlanib, tilla suvi yugurtirilgan, marvarid, feruza va b. tosh va rangdor shishalar qadab bezatilgan. J. qadimiy boʻlib, yozma manbalarda u haqda maʼlumotlar, miniatyuralarda tasvirlari saqlangan. Qadimdan toʻy va tantanalarda, baʼzan "koʻz tegish"dan saqlanish niyatida ham tikilgan. Shox, shahzoda, bekzodalar taqqan yakka qadaluvchi J., asosan ayollar doʻppisining ikki chakkasiga qadaladigan qoʻshjigʻa (Xorazmda koʻproq uchraydi), bolalar bosh kiyimiga "yomon koʻzdan asrash" niyatida qadaladigan qatorjigʻa kabi turlari bor. Toshkentda, shuningdek, nikoh toʻyida kuyovlar (qizning otasi sovFa qilgan J.ni taqib, ularga koʻrinish bergan), bolalarning sunnat toʻyida ularning bosh kiyimlariga J. taqilgan.
Geydelberg Fanlar akademiyasi
Geydelberg Fanlar akademiyasi (shuningdek, Baden-Vyurtemberg Fanlar akademiyasi, Heidelberger Akademie der Wissenschaften, qisqartmasi: HAW)  — jamoat notijorat tashkiloti, Geydelberg universiteti qoshidagi tadqiqot markazi, Germaniya Fanlar akademiyalari ittifoqi aʼzosi.
Tarixi
Geydelbergdagi Fanlar akademiyasi buyuk nemis sanoatchisi Genrix Lans (1838-1905) mablagʻlari va tashabbusi bilan tashkil etilgan. Ammo uning tantanali ochilishi 1909-yilda, yaʼni vafotidan keyin boʻlib oʻtdi. G.Lansning gʻoyasi uzilib qolgan anʼanani qayta tiklash edi: 1763-yilda oʻzining tugʻilgan Mannheim shahrida hokim Karl Teodor Pfals Fanlar akademiyasini tuzdi. 1803-yilda akademiya bosib olingan qoʻshinlarning buyrugʻi bilan yopildi. Shunday qilib, Heidelberg akademiyasi Pfalz Fanlar Akademiyasining vorisi boʻlishi kerak edi. 1920-yildan beri akademiya Geydelberg qal’asi yaqinidagi Buyuk Gersog saroyida joylashgan. 1958-yilda Baden-Vyurtemberg Fanlar akademiyasi nomini oldi.
Tuzilishi
Tashkiliy jihatdan Geydelberg Fanlar akademiyasi nemis akademik yigʻilishlari uchun anʼanaviy tuzilmaga ega boʻlib, sinflarga boʻlinishga asoslangan. Sinfga akademik-kotib rahbarlik qiladi, kotibning alohida tadqiqot yo‘nalishlari bo‘yicha bir o‘rinbosari va bir nechta yordamchilari ishlaydi. Tashkil etilgan kundan hozirgi kungacha ikkita sinf mavjud:
Falsafiy va tarixiy sinf — professor Bernd Shnaydmyuller rahbarlik qiladi.
Matematika va tabiiy fanlar — professor Tomas V. Golshteyn rahbarlik qiladi.
Akademiyaga prezident rahbarlik qiladi. Hozirda 2015-yil 1-apreldan bu lavozimni Tomas Xolshteyn egallab kelmoqda. Ilgari, bu lavozim, 2013-yildan 2015-yil 31-martgacha, muhandislik mutaxassisi, professor Paul Kirhgrof tomonidan egallangan
Chadda COVID-19 pandemiyasi
COVID-19 koronavirus infeksiyasi ogʻir oʻtkir nafas olish sindromi koronavirusi 2 (SARS-CoV-2) tufayli kelib chiqqan yangi yuqumli kasallik boʻlib, Chadda ilk bor 2020-yil 19-mart kunida tarqaldi.
Epidemiyadan oldingi holat
2019-yil 31-dekabr kuni Xitoy Sogʻliqni Saqlash Tashkilotiga nomaʼlum sabablarga koʻra pnevmoniya holatlari toʻgʻrisida xabar berdi. 2020-yil 12-yanvarda Jahon sogʻliqni saqlash tashkiloti (JSST), Xubey provinsiyasida, Uxan shahrida yashovchi odamlar guruhida yangi koronavirus nafas olish kasalligi sababi boʻlganligini tasdiqladi.
COVID-19 uchun oʻlim holatlari 2003-yildagi SARS koʻrsatkichidan ancha past edi, ammo infeksiyaning tarqalishi sezilarli darajada oshdi va oʻlimga olib keldi.
Qipchoqlar
thumb| [[Luhansk|Luganskdagi 12-asr balbalidagi qipchoq portreti.]] Qipchoqlar yoki Polovetslar — oʻrta asrlarda mavjud boʻlgan Turkiy urug'lar birlashmasi. Uning tarkibiga pecheneg, qadimgi boshqird, va boshqa xalqlarni kirgan. Sharqiy qipchoqlar kimek, qoraxitoy va boshqalar bilan birlashgan. Ularning barchasi qipchoq etnonimi bilan aniqlangan. Moʻgʻul boʻlishi mumkin boʻlgan guruhlar va qabilalar ham Sharqiy Qipchoq konglomerati tarkibiga kiritilgan. Piter Goldenning taʼkidlashicha, olberlilar para-moʻgʻul xitanlari oʻrtasidagi ijtimoiy-siyosiy oʻzgarishlar, masalan, Liao sulolasining qulashi va qoraxitoylarning shakllanishi tufayli gʻarbga surilgan va oʻzlarini Sharqiy Qipchoq konfederatsiyasiga qoʻshib. Ular oxir-oqibat bu yerga kelgan. Hukmron qatlam va elitaning bir qismini tashkil qiladi. Oltin oʻlberlilarni xitoy manbalarida Xi, turkiy yozuvlarda Tatabi sifatida qayd etilgan qaylar bilan birlashtiradi. Moʻgʻul yoki paramoʻgʻul millatiga mansub boʻlgan, ehtimol Syanbeydan kelib chiqqan.
Xitoy tarixida qipchoqlar haqida faqat bir necha marta tilga olingan: masalan, Yuan generali Tutuxaning kelib chiqishi qipchoq qabilasining Ölberli. yoki qipchoqlarning vatani, otlari, qipchoqlarning fiziognomiyasi va psixologiyasi haqida baʼzi maʼlumotlar.
Bassanne
Aholisi
87 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,5 nafar kishi.
Qipchoqlar
Qipchoqlar birinchi marta fors geografi ibn Xordadbehning „Yoʻllar va saltanatlar kitobi“ asarida shimoliy turkiy qabilalar sifatida toquz oʻgʻuz, karluklar, kimeklar, oʻgʻuzlar, jfr (jikil soʻzidan buzib olingan yoki pejgʻarglar uchun majfarni ifodalagan) dan keyin bir maʼnoda tilga olingan . Aðkish va Yenisey qirgʻizlaridan oldin. Qipchoqlar 8-asrga oid Moyun chur bitiklarida Turk-Qibchaq tarzida paydo boʻlgan boʻlsa kerak, ellik yil davomida Turk xoqonligi tarkibida boʻlgan; shunga qaramay, bu attestatsiya noaniq, chunki yozuvdagi zararlar faqat (* -čaq yoki čiq) oʻqilishi mumkin. Qipchoqlarni, Klyashtorniyning yozishicha, O‘rxun yozuvlaridagi [ Al ] (jángínī; pinyin: Xuè-Yántuó) xitoy manbalarida. shunga qaramay, Zuev (2002) zēyuèshī (< MC * kiwat-jiwat-siet)ni Ezhim daryosi vodiysidagi Kurushi toponimi bilan aniqladi (Ch. Ayan < MCh. hànì * a-iam < OTrk). Ayam) Tuva depressiyasida. Tilshunos Bernard Karlgren va baʼzi sovet olimlari (masalan Lev Gumilyov .) qipchoqlarni bir paytlar Xiongnular tomonidan bosib olingan Qūshé ~ Qūshi (kūshí) bilan bog‘lashga harakat qilgan; biroq, Golden bu bogʻlanishni dargumon deb hisoblaydi, chunki xiiangning qadimgi xitoycha talaffuzi * xut m-lak va Sharqiy Xan xitoycha * kʰut źa ~ kʰut jak/jɑk (Schuessler tomonidan qayta tiklanganidek, 2009:314,70). Qipchoqlar va kumanlar oʻrtasidagi munosabatlar aniq emas.
Bassanne
Geografiyasi
Maydoni — 2,6 km2.
Qipchoqlar
Turk xoqonligi tarkibiga kirganda, ular Oltoy hududida yashagan. Xoqonlik parchalanib ketgach, ular Kimek konfederatsiyasi tarkibiga kirdi va ular bilan Irtish, Ishim va Tobol daryolarigacha tarqaldi. Keyin ular islomiy manbalarda paydo boʻlgan. 9-asrda Ibn Xordodbeh ular Kimek konfederatsiyasi tarkibida muxtoriyatga ega ekanligini koʻrsatdi. Ular kimeklarga 8-asr yoki 9-asr boshlarida kirib kelgan va yetti asl qabiladan biri boʻlgan. 10-asrda "Hudud al-Olam" da qipchoq podshosini kimeklar tayinlagani aytiladi. Qipchoqlar boshchiligida boʻlgan kimek konfederatsiyasi Oʻgʻuz yerlariga koʻchib oʻtdi va Sirdaryodagi Sigʻnoq qipchoqlarning shahar markaziga aylandi. Qipchoq qoldiqlari Sibirda qolgan, boshqalari esa Qun koʻchishida gʻarbga surilgan. Natijada qipchoqlarning uchta guruhi vujudga keldi.
11-asr boshlarida turkiy koʻchmanchilarning islom olamiga katta koʻchishi kuzatildi. Birinchi toʻlqinlar Qoraxoniylar xonligida 1017-18 yillarda qayd etilgan. Kumanlar qipchoqlarni bosib olganmi yoki shunchaki qipchoq-turk qabilalarining boshliqlarimi, nomaʼlum. 12-asrga kelib, kublar va qipchoqlarning ikkita alohida konfederatsiyasi birlashdi. thumb| [[Dashti qipchoq|Kumaniya c. 1200.]] Moʻgʻullar qipchoqlarni til va madaniyatdagi oʻxshashliklarini koʻrsatib, alanlarni magʻlub etishdi. Shunga qaramay, qipchoqlar navbatdagi magʻlubiyatga uchradilar. Köten xonligi davrida qipchoqlar Kiev knyazligiga (ruteniyaliklar) qochib ketishgan, u yerda qipchoqlar bir necha nikoh munosabatlariga ega boʻlgan, ulardan biri Kötenning kuyovi Galisiyalik Mstislav Mstislavich edi. Rutinlar va qipchoqlar moʻgʻullarga qarshi ittifoq tuzdilar va ularni topish uchun Dneprda }}.
Koʻchmanchi qipchoqlar 1236-yilda Volgadan oʻtganlarida moʻgʻullarning asosiy nishoni boʻlgan. Magʻlubiyatga uchragan qipchoqlar asosan moʻgʻullar safiga kirgan, boshqalari esa gʻarbga qochib ketgan. Köten 40 000 oilani Vengriyaga olib kirdi, u yerda qirol Bela IV nasroniylashganliklari evaziga ularga boshpana berdi. Qochqin qipchoqlar Köten oʻldirilgandan keyin Vengriyadan qochib ketishgan.
Qipchoqlar va kumanlar qulagandan keyin Yevropada yollanma askarga aylanib, qul jangchi sifatida qabul qilingani maʼlum boʻlgan.
Tili
Qipchoq-Kum konfederatsiyasi turkiy tilda gaplashgan. Qipchoq-kimek konfederatsiyasidagi moʻgʻul til elementlari „tasdiqlanmagan“ boʻlsa-da, bu konfederatsiya tarkibidagi tatar qabilasi, ehtimol, turklashgan moʻgʻul tilida soʻzlashuvchilar boʻlgan.
Qipchoqlar va kumanlar turkiy tilda (qipchoq tili, kuman tili) so‘zlashgan hamda saqlanib qolgan. Eng muhim yozuvi 13-asr oxirlarida qipchoq, kuman va lotin tillaridagi so‘zlar lug‘ati Codex Cumanicus hisoblanadi. Misrda turkiyzabon mamluklarning boʻlishi ham bir qancha eski turkiy tillarni oʻrganishda muhim ahamiyatga ega boʻlgan qipchoq/quman-arab lugʻatlari va grammatikalarini tuzishga turtki boʻldi.
Endo...
Endo... (yun. — ichki, ichida, ichkarida) — oʻzlashma qoʻshma soʻzlarning birinchi qismi; ichki, oʻz ichidagi kabi maʼnolarni bildiradi (mas, endoderma).
Qipchoqlar
Tili
Kuman tili 18-asrda Vengriyadagi Kumaniya mintaqasida yoʻq boʻlib ketdi.
Dini
Qipchoqlar tangrilikka amal qilganlar. Musulmonlarni qabul qilish islom markazlari yaqinida sodir boʻlgan. Ayrim qipchoqlar va kumanlar 11-asr atrofida gruzinlarning taklifiga koʻra xristianlikni qabul qilganliklari maʼlum boʻlib, ular musulmonlarga qarshi toʻqnashuvlarda ittifoqchi boʻlishgan. Gruziya qiroli David IVning iltimosiga koʻra koʻpchilik suvga choʻmgan, u ham Qipchoq xoni Oʻtrokning qiziga uylangan. 1120-yildan qipchoq milliy nasroniy cherkovi va muhim ruhoniylar mavjud edi. Moʻgʻullar istilosidan soʻng Oltin Oʻrda qipchoqlari orasida islom dini shuhrat qozondi.
Kimek
Qipchoqlar 8-asr yoki 9-asr boshlarida ettita asl qabiladan biri sifatida kirgan konfederatsiya yoki qabila ittifoqi tarixshunoslikda kimek (yoki kimak) nomi bilan mashhur. Turkiy yozuvlarda bu nomdagi davlat qayd etilmagan. 10-asrga oid "Hudud ul-Olam "da oʻn bir leytenantga ega boʻlgan xoqon (podshoh) tomonidan boshqariladigan „Kimak mamlakati“ haqida soʻz boradiHudud al-ily sleep armed and armored; by nature, they are courageous, fierce, and firm; [they are] blue/green-eyed and red-haired. }}
Selkirk shahar uyi
Selkirk Town House — Shotlandiyaning Shotlandiya chegarasidagi Selkirk, Market-pleysdagi munitsipal bino hisoblanadi. Oʻlkashunoslik muzeyi sifatida foydalaniladigan inshoot A toifali bino hisoblanadi.
Tarix
left|thumb| Flodden jangi xotirasiga bag'ishlangan vitraj oynasi Shahardagi birinchi munitsipalitet binosi kamida 16-asr boshlariga to'g'ri kelgan Bozor maydonidagi to'ldiruvchi bo'lgan. Binodagi qamoqxona kameralari 1742-yilda Gamiltonning 5-gersogi Jeyms Hamilton hisobidan takomillashtirildi va 1746-yilda strukturaning sharqiy chekkasida qo'rg'on qo'shildi. Sherif deputati Valter Skott 1801-yilda binoning eskirgan holatidan shikoyat qildi va burgh rahbarlari uni buzish kerakligiga rozi bo'lishdi. 1803-yilda eski tolbodning g'arbiy qismida joylashgan yangi shahar uyida ish boshlandi. U Dalkeitlik Robert Lis tomonidan neoklassik uslubda ishlab chiqilgan bo'lib, ezilgan moloz va toshdan qurilgan va 1805-yilda qurib bitkazilgan
Dizayn bozor maydoniga qaraganda uncha ahamiyatga bo'lmasada lekin madaniy jihatidan muhim ahamiyyat kasb etadi; bir oz oldinga proyeksiya qilingan markaziy ko'rfaz birinchi yuqoridagi bosqichlarning har birini ajratib turadigan og'ir kornişli besh bosqichli soat minorasi tomonidan tashkil etilgan. Soat minorasi birinchi bosqichda dumaloq boshli eshik, ikkinchi bosqichda kvadrat boshli oynani o'z ichiga olgan dumaloq boshli chuqurcha, uchinchi bosqichda ko'r panel, to'rtinchi bosqichda soat yuzlari to'plami va sakkiz burchakli qo'ng'iroq ohangidan iborat edi. beshinchi bosqich. 1757-yilda Lester &amp; Pack tomonidan tashlangan qo'ng'iroq eski tolboddan topilgan va soat minorasi 100 feet bo'lgan shpil bilan o'ralgan edi. baland. Tashqi ko'rfazlar dastlab birinchi qavatdagi dumaloq boshli derazalar va birinchi qavatdagi kvadrat boshli derazalar bilan qoplangan. Ichkarida, asosiy xona birinchi qavatdagi sud zali edi.
Shahar kotibi va boshqa kengash amaldorlari 1904-yilda Oliy ko'cha bo'ylab shimoli-sharqda, ilgari "Kaptarxona" nomi bilan mashhur bo'lgan sobiq xususiy uyga ko'chib o'tdilar Eshikning o'ng tomoniga Skottning sherif-deputat rolini eslash uchun mo'ljallangan lavha o'rnatilgan; 1535-yilda qirol Jeyms V tomonidan shahar nizomi berilganligi xotirasiga mo'ljallangan ikkinchi lavha eshikning chap tomoniga o'rnatilgan va 1935-yil iyun oyida 13-uy grafi Charlz Duglas-Home tomonidan ochilgan