cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Christopher C. Kraft, Jr.
NACA karyerasi
Oʻqishni tugatgandan soʻng, Kraft Konnektikutdagi Chance Vought samolyot kompaniyasiga ishga qabul qilindi. U, shuningdek, Aeronavtika boʻyicha Milliy maslahat qoʻmitasiga (NACA), Langley tadqiqot markazi Virjiniya shtatining Xempton shahrida joylashgan davlat agentligiga murojaat qilgan. Chance Voughtga kelganida, tugʻilganlik haqidagi guvohnomasisiz ishga olinmasligini aytishdi. Kompaniyaning byurokratik tafakkuridan bezovtalanib, u oʻrniga NACA taklifini qabul qilishga qaror qildi.
Garchi u oʻz ishidan zavqlangan boʻlsa-da, Kraft uni stressli deb topdi. 1956-yilda unga oshqozon yarasi tashxisi qoʻyildi va kasbini oʻzgartirish haqida oʻylay boshladi.
Parvoz operatsiyalari
Kosmik vazifalar guruhining aʼzosi sifatida Kraft parvoz operatsiyalari boʻlimiga tayinlangan, u Merkuriy kosmik kemasining parvoz paytida ishlashi va yerdan missiyalarni nazorat qilish va kuzatish boʻyicha rejalar, tadbirlarni tuzgan. Kraft boʻlim boshligʻi Chak Metyusning yordamchisi boʻldi. Unga missiya rejasini tuzish mas'uliyati yuklandi. Metyusning muammoni tezda tahlil qilishini hisobga olsak, bu deyarli oddiy tuyuldi: ""Chris, you come up with a basic mission plan. You know, the bottom-line stuff on how we fly a man from a launch pad into space and back again. It would be good if you kept him alive.""
Kraft NASAning parvoz operatsiyalarini rejalashtirishni boshlaganida, hali hech kim kosmosda uchmagan edi. Darhaqiqat, uning oldidagi vazifa juda katta boʻlib, parvoz rejalari, vaqt jadvallari, protseduralar, missiya qoidalari, kosmik kemalarni kuzatish, telemetriya, yerni qoʻllab-quvvatlash, telekommunikatsiya tarmoqlari va favqulodda vaziyatlarni boshqarishga eʼtibor berishni talab qilinardi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/da/Mercury_Control.jpg/220px-Mercury_Control.jpg|alt=A large room with console arrayed in front of a world map and many desks occupied by people viewing screens|right|thumb| Missiyani boshqarish markazi Merkuriy loyihasi davrida bo'lgani kabi
Merkuriy
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2b/Christopher_Kraft%2C_flight_director_during_Project_Mercury%2C_works_at_his_console_inside_the_Flight_Control_area_at_Mercury_Mission_Control.jpg/220px-Christopher_Kraft%2C_flight_director_during_Project_Mercury%2C_works_at_his_console_inside_the_Flight_Control_area_at_Mercury_Mission_Control.jpg|alt=refer to caption|right|thumb| Kraft Merkuriyni boshqarish markazining Parvozni boshqarish hududida o'z konsolida ishlaydi. Kraft Merkuriyning oltita ekipaj missiyalarida parvoz direktori boʻlib ishlagan. Bir kundan ortiq davom etgan oxirgi parvozda - Merkuriy-Atlas 9 - u oʻzining oʻrinbosari Jon Xodj bilan mas'uliyatni oʻrtoqlashdi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/13/Chris_Kraft_and_Walt_Williams.jpg/220px-Chris_Kraft_and_Walt_Williams.jpg|alt=Gathering around his desk in the control room|right|thumb| Kris Kraft (o'tirgan) Mercury-Atlas 9 paytida Uolt Uilyams va boshqalar bilan suhbatlashmoqda. Glenn eson-omon qoʻndi, biroq uning kapsulasi tekshirilganda qoʻnish sumkasi kalitlaridan biri nosoz ekanligi aniqlandi. Kraft haq edi; issiqlik qalqoni boʻshashmagan edi. U bu tajribadan olgan saboqlari aniq edi. ""My flight controllers and I were a lot closer to the systems and to events than anyone in top management. From now on, I swore, they'd pay hell before they overruled any decision I made.""
Gemini
Gemini dasturi davomida Kraftning roli yana oʻzgardi. Endi u missiya operatsiyalari boshligʻi edi, parvoz direktorlari guruhiga mas'ul edi, garchi hali ham parvoz direktori boʻlib ishlayotgan boʻlsa ham. Gemini missiyalarining uzoq davom etishi tufayli Mission Control endi uch smenada boshqariladi. Koinot tarixchisi Devid Xarlend shunday dedi: „Koʻrinib turibdiki, parvozni boshqarish oʻrganish egri chizigʻiga duchor boʻlgan holda, bu tartiblar oʻz-oʻzidan tajriba edi“. Shunga qaramay, Kraft mas'uliyatni oʻzining boshqa parvoz direktorlariga topshirishda ajoyib muvaffaqiyatga erishdi - bu, Gen Kranz Gemini 4da birinchi smenani topshirish paytida aniqlaganidek, juda muvaffaqiyatli boʻldi. Kranz eslaganidek, “U shunchaki “Siz mas’ulsiz” dedi va chiqib ketdi”. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Kranz_on_Console_-_GPN-2000-001406.jpg/220px-Kranz_on_Console_-_GPN-2000-001406.jpg|alt=refer to caption|right|thumb| Gemini 5 paytida Kraft (konsol markazida joylashgan) parvoz boshqaruvchilari va astronavtlar bilan maslahatlashadi. Noto'g'ri ishlaydigan yonilg'i xujayralari deyarli missiyani erta tugatishga majbur qildi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/S-65-44212.jpg/220px-S-65-44212.jpg|alt=refer to caption|right|thumb| Kris Kraft va Robert R. Gilrut Missiyalarni boshqarish markazida tasvirlangan link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ed/Gemini-4_NASA_Mission_Control_Center.jpg/220px-Gemini-4_NASA_Mission_Control_Center.jpg|alt=refer to caption|right|thumb| Kraft o'zining yangi parvoz direktorlari bilan Gemini 4 missiyasidan oldin. (Quyi o'ngdan soat yo'nalishi bo'yicha: Kraft, Gen Kranz, Glin Lunni va Jon Xodj). link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/40/Ronald_Reagan_and_Christopher_C._Kraft_Jr.jpg/220px-Ronald_Reagan_and_Christopher_C._Kraft_Jr.jpg|alt=refer to caption|right|thumb| Kraft 1981 - yilda STS-2 missiyasi paytida Prezident [[Ronald Reagan|Ronald Reyganni Mission Control atrofida ko'rsatadi.]]
Shaxsiy hayoti
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/92/Christopher_Kraft_at_Dedication_Ceremony.jpg/220px-Christopher_Kraft_at_Dedication_Ceremony.jpg|alt=refer to caption|right|thumb| Kraft 2011- yil 14 - aprelda Missiyani boshqarish markazining nomini o'zgartirish marosimida nutq so'zladi 1950-yilda Kraft oʻrta maktabda tanishgan Betti Enn Kraftga ( Ternbull) uylandi. Ularning Gordon va Kristi-Anne ismli ikki farzandi bor edi. Oʻzining tarjimai holida Kraft NASAdagi faoliyati natijasida oilasi qilgan qurbonliklarini tan oldi va shunday dedi: „Men ... Gordon va Kristi-Ann uchun odatiy amerikalik otadan boʻlishdan koʻra koʻproq obroʻli shaxs edim“
Kraft oʻzining mahalliy cherkovida oddiy oʻquvchi boʻlib xizmat qilgan episkoplik edi. Oltmishinchi yillar davomida Kraft oilasi cherkov faoliyatida chuqur ishtirok etgan: Betti Anne yakshanba maktabida dars bergan va qurbongoh gildiyasida xizmat qilgan; Gordon yordamchi edi. Kristi-Anne xorda kuyladi. Oddiy oʻquvchi sifatidagi vazifalaridan tashqari, Kraft kattalar uchun Muqaddas Kitobni oʻrganish boʻyicha dars berishga biroz vaqt ajratdi. U eslaganidek: ""I lacked the fundamentalist verve and drove people away when I tried too hard to relate the early church to more modern interpretations. It was hard not to be modern when I spent my working days sending men into space.""
Mukofot va unvonlar
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Hampton_Kraft_time_capsule.JPG/220px-Hampton_Kraft_time_capsule.JPG|alt=Metal plaque which reads: Time capsule interred November 1965 by the city of Hampton in honor of Christopher Columbus Kraft Jr. pioneer of U.S. space program to be opened November 2065|right|thumb| Vaqt kapsulasi Virjiniya shtatining Xempton shahridagi Air Power Parkda Kraft sharafiga qo'yildi U 1966-yilda Virjiniya shtatining Xempton shahri tomonidan unga berilgan „Hurmatli fuqaro“ mukofotini qoʻlga kiritdi; 1963-yilda Jon J. Montgomeri mukofoti; 1973-yilda ASME medali; va Milliy kosmik klubi tomonidan taqdirlangan Goddard Memorial Trophy va 1979-yilda Rojer V. Jons Ijroiya yetakchiligi uchun mukofoti 1999-yilda u Koinot yutuqlari uchun Rotary Milliy mukofoti jamgʻarmasining Milliy kosmik kubogi bilan taqdirlandi, u uni "AQShning kosmik parvozlar dasturining boshidan „Space Shuttle“ davrigacha boʻlgan harakatlantiruvchi kuch, yutuqlari aylangan odam sifatida taʼriflagan."
Ommaviy axborot vositalarida
Kraft 1998-yilda Stiven Root tomonidan "Yerdan Oygacha " miniserialida tasvirga tushgan. U kosmik dastur haqida koʻplab hujjatli filmlarda, jumladan, Apollon 13: To the Edge and Back (PBS) ishtirok etgan. 2018-yilda u JD Evermore tomonidan " Birinchi odam " filmida suratga tushgan. 2020-yilda u Erik Ladin tomonidan The Right Stuff mini-serialida ham qatnashgan.
Daxmai shohon (Buxoro)
Daxmai shohon (Shohlar daxmasi, Podshohlar xilxonasi) — meʼmoriy yodgorlik. Temuriylar, Shayboniylar va Ashtarxoniylar sulolalari vakillari dafn etilgan daxmalardan tashkil topgan xilxona. Oʻzbekistonning Buxoro viloyati Kogon tumani Qasri Orifon qishlogʻidagi Bahouddin Naqshband majmuasida joylashgan.
Daxmai shohon "Raravi daroz" nomli uzun yoʻlak boʻylab joylashgan, toʻrtburchak tarhli, 2,5 metr balandlikda, usti kulrang marmarlar bilan qoplangan. Marmardagi tokchalar, ustunchalar, bezaklar, naqshlarning baʼzida yozuvlar bilan uygʻun holda uchrashi marmar oʻymakorligi va xattotlik sanʼatining oʻziga xos namunalaridir.
Daxmai shohon sufa shaklida baland koʻtarilgan 6 ta daxmalardan tashkil topgan. Daxmalar katta gʻishtin parallel koʻrinishida boʻlib, bezakli marmar bilan qoplangan. Ustidagi qabrtoshlar yuzasiga bitilgan Qurʼon oyatlari, tarixiy ismlar va sanalar, sanʼatkorona bezaklari hamda oʻziga xos, betakror meʼmoriy shakli bilan diqqatga sazovordir.
Daxmai shohondagi "Temuriy sultonlar daxmalari", "Shayboniylar daxmasi", "Abdullaxon II daxmasi", "Imomqulixon daxmasi", "Subhonqulixon daxmasi", "Podsho Oyim daxmasi", "Ubaydullaxon II daxmasi" har biri alohida nom ostida Oʻzbekiston moddiy va madaniy meʼrosining koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat himoyasiga olingan.
Temuriylar sulolasiga tegishli daxmalar
Daxmai shohon tadqiq etilishi natijasida unda XV asrga va Temuriylarga tegishli daxmalar aniqlangan.
Shayboniylar sulolasiga tegishli daxmalar
Daxmai shohon tadqiq etilishi natijasida unda XVI asrga va Abdullaxon IIga tegishli "Abdullaxon daxmasi" aniqlangan.
Ashtarxoniylar sulolasiga tegishli daxmalar
Daxmai shohon tadqiq etilishi natijasida 1690-yillarda Subhonqulixon va uning xotini Sitorai Mohi xossa tomonidan 3 ta daxma ("Subhonqulixon daxmasi", "Ubaydullaxon daxmasi", "Podsho Oyim daxmasi") qurilganligi; daxmalarda Imomqulixon va Nadr devonbegilarning nomlari ham bitilganligi aniqlangan.
Manbalarga koʻra, Abulfayzxon ham shu yerda dafn etilgan.
Subhonqulixon va Ubaydullaxon daxmalarining tarxi bir-birini takrorlaydi. Ularning janubiy qismida qubbasimon koridor-vestibul, uning tomida tuynuklar, shimoliy devorida esa qubbasimon daxmalarga olib kiruvchi eshiklar joylashgan.
Ayollar daxmasi — bir-biri bilan qiya gumbazli xochsimon shakllar koʻrinishidagi keng tuynuklar orqali tutashtirilgan 6 ta xonadan iborat. Xonalardan birining tepasi zinapoyali vestibul hisoblanadi.
Togutil
Togutil — Indoneziyaning sharqiy qismida joylashgan Halmahera oroli hududida yashovchi Osiyo xalqlaridan biri. Togutillar Shimoliy Halmacher xalqlariga mansub xalq. 90-yillarning oxiridagi maʼlumotlarga koʻra, bu odamlarning soni 1 ming kishi edi.
Xalqni oʻrganish
Bu xalqni oʻrganish bilan juda kam olimlar shugʻullanadi. Ulardan biri indoneziyalik olim Martodirdjo boʻlib, u oʻzining ilmiy asarlarida togutillar hayotining ijtimoiy tashkil etilishini, xususan, ovchilik va terimchilik jarayonini yoritib beradi. Shuningdek, tadqiqotchilardan biri bu xalq etnografiyasini oʻrganuvchi Nijlanddir (Barnes 1996:201) hisoblanadi.
Temir davri
Temir davri, ilk temir davri — insoniyatning ibtidoiy jamoa va ilk ishlab chiqarish. xoʻjaligi shakllanayotgan tarixidagi davr. Fanda tosh va jez deb yuritilgan davrlardan soʻng insoniyat hayotida sodir boʻlgan tarixiy bosqich. Bu davr xoʻjalikda ohangarlik (temir metallurgiyasi) yuzaga kelishi, tarkalishi va temir qurollar ishlatilishi bilan belgilanadi. "Temir davri" atamasi, garchi antik dunyoda tosh, jez asri tushunchalari qatorida yuzaga kelgan boʻlsada, fanga 19-asrning oʻrtalarida daniyalik arxeolog K.Yu.Tomsen tomonidan kiritilgan. Rudadan temirni ajratib olish usuli dastlab Misr va Mesopotamiyada (mil. av. 3ming yillikning 1yarmida) kashf etilgan. Keyinroq (mil. av. 2ming yillikning oxirida) bu usulni yunonlar bilib olishgan. Mil. av. 11-asrdan boshlab Falastin, Suriya, Kichik Osiyo, Zakavkazye, Hindiston va Xitoyda xoʻjalik va harbiy qurolaslahalar yasashda temirdan keng miqyosda foydalanilgan, soʻngra temir asboblar yasash Eron va Oʻrta Osiyoda ham keng tarqala boshlagan. Temir (meteoritdan tashkari) Amerika, Avstraliya, Tinch okeanning aksariyat orollarida va Shimoliy mintaqalarda 16—17-asrlarda maʼlum boʻlgan. Temir tabiatda yombi sifatida uchramaydi. U ruda zarrachalari toʻplamini yumshoq xamirsimon holatga kiritish usuli bilan olingan. Bu usul temir rudasini 900— 1350° atrofida qizdirib maxsus koʻralarda boskrndan konussimon nay orqali havoni puflab kuchaytirish yoʻli bilan bajarilgan. Koʻra tubida kritsa (1 – 5 kg lik gʻalvirak temir boʻlagi) hosil boʻlib, uni olovda qizdirib, suvga botirib, sandonda bolga bilan urib toblangan. Natijada temir rudasi zichlanib, toshqollardan tozalangan. Biroq olingan sof temir juda yumshoq, undan yasalgan mehnat qurollarining sifati past boʻlgan. Mil. av. 9—7-asrlarga kelib metallga termik usul bilan ishlov berish kashf etilib, uni poʻlatga aylantirilishi yangi material — temirning keng tarqalishiga sabab boʻladi.
Togutil
Dini
Togutil xalqi shomanizmga, ajdodlari ruhiga qattiq ishonadi. Oʻrmonlar, daryolar va koʻllar ruhlarga tegishli va ularning nazorati ostida ekanligiga ishoniladi. Ruhlar koʻpincha kasallarni davolash va ularning tiklanishiga yordam berish uchun chaqiriladi. Toʻgʻutil qabilasining shamanlaridan biri eʼtiqod haqida shunday degan:
Temir davri
Temir davrida ishlab chiqarishda buyuk texnika oʻzgarishlari yuz berdi. Temir rudasining mis va kalayga nisbatan tabiatda serobligi, mustahkam sifati uning ishlab chiqarish.da va harbiy sohada tez va keng tarqalishiga olib keldi. Ayniqsa, qishloq xoʻjaligi.da gemir qurollardan foydalanishga oʻtish katta voqea boʻldi. Chunki degʻqonchilik maydonlarini kengaytirishda temir asbob va kurollar (bolta, ketmon, kurak), ayniqsa, temir tishli omoch kabi mustahkam moslamalar paydo boʻldi. Temir davrida dehqonchilikdan hunarmandchilik ajralib chiqib, alohida ishlab chiqarish. xoʻjaligiga aylandi.
Togutil
Dini
„Oʻliklar dunyosi bilan tiriklar dunyosi oʻrtasida vositachi sifatida men ruhlar bilan aloqadaman va hamma narsa koinotdagi uygʻunlikka hissa qoʻshishiga harakat qilaman. Bilaman, shifobaxsh oʻsimliklarning maʼnaviy quvvatlari, shuningdek, ularning jismoniy xususiyatlari shifolashda yordam beradi. Men ruhlarni xastalarga shifo berishga va ularning tuzalib ketishiga yordam berishga chaqiraman“.
Tirikchiligi
Togutillar pulsiz, elektr energiyasisiz, suvsiz, sogʻliqni saqlashsiz yashaydi. Bir urugʻda toʻrtdan oʻn beshgacha odam bor. Xalqning aniq belgilangan vazifalari bor: ayollarning roli bolalarni tugʻish va tarbiyalash, ayollar ham oʻsimliklar va sago yigʻish, ovqat pishirishdan iborat. Erkaklar roli: oziq-ovqat topish. Ular kiyik va yovvoyi hayvonlarni nayzalar va baliqlar bilan ovlaydilar, erkaklar ham daraxt poʻstlogʻini yigʻib, undan belbogʻ yasaydilar. Ular tropik qoʻlda dehqonchilikka qoʻshilishga harakat qilmoqdalar. Aholining asosiy kasbi Tidor dehqonchilik (makkajoʻxori, ildiz ekinlari, chinnigullar va muskat yongʻogʻi, sholi, sabzavotlar) va baliq ovlash. Ular yaxshi suzuvchilar va Sharqiy Indoneziya orollariga temirchi, savdogar va xaridor sifatida tashrif buyurishadi. Hayotning asosiy yoʻli — koʻchmanchilik. 1920-yillardan boshlab Togutillar asta-sekin oʻtroq turmush tarziga oʻta boshladilar.
Temir davri
Temirning keng tarqalishi bilan ishlab chiqarish xoʻjaliklarining rivojlanib borishi shubhasiz, ijtimoiy hayotni ham tubdan oʻzgarishiga olib keddi. Yirik qishloqlar hunarmandchilik va oʻzaro ayirboshlash savdo markazita aylanib, shaharlar qad koʻtardi. Ular xom/isht va paxsadan bino qilingan baland va qalin devorlar bilan oʻrab olindi. Shunday qilib, temir va poʻlat buyumlardan keng koʻlamda foydalanish Oʻrta Osiyo shagʻar va qishloqlari taraqqiyotiga ham samarali taʼsir etdi.
Oʻzbekistonda Temir davriga oid yodgorliklarni sanalashtirish va dastlabki turkumlarga ajratilishiga doyr tadqiqotlar S.P.Tolstov, A. I. Terenojkin va Ya. Gʻulomovlar tomonidan amalga oshirilgan. Oʻzbekiston hududida Temir davri yodgorliklari mil. av. 8—6-asrlarga mansub. Ular Xorazm, Surxondaryo, Qashqadaryo, Samarqand, Buxoro, Toshkent viloyatlarida va Fargʻona vodiysida oʻrganilgan; Koʻzaliqir, Qalʼaliqir va Dingilja singari qad. qalʼa va qishloq, shahar xarobalari, Tagisken va Uygarak qabristonqoʻrgʻonlari, Boʻkantov qoyatosh suratlari tekshirilgan. Temir davrida qad. Xorazm hududlarida dastlabki yirik sugʻorish inshootlari vujudga kelgan.
Togutil
Aholi punktlari
Aholi punktlari daryolarning quyi oqimida, oʻrmonlar va koʻllar boʻylarida tarqalgan. Bir yashash joyidan ikkinchisiga oʻtishni osonlashtirish uchun ular oʻz uylarini asosan barglar va shoxlardan quradilar, yaʼni koʻchmanchi xalqdir.
Kiyimi
Erkaklar va ayollar belbogʻ bogʻlashadi, baʼzida siz beliga mato boʻlagi bogʻlangan ayollarni uchratishingiz mumkin. Bolalar yalangʻoch yurishadi.
Temir davri
1960—70y.larda Surxondaryoda Kuchuktepa, Jondavlat va Qiziltepaning quyi qatlamlari, Pachmoqtepa, Qizilchatepa yodgorliklari oʻrganildi. L.I. Albaum Kuchuktepadan mil. av. 6— 4-asrlarga oid uyjoy qoldiklari, kulolchilik, temirdan yasalgan uyroʻzgor va deqqonchilik buyumlarini topgan. 60y.larda Buxoro viloyatida Xazora yodgorligi va Sarmichsoy petrogliflari tekshirildi. Qashqadaryoda Temir davriga oid Chimqoʻrgʻon yodgorligi (1972) oʻrganildi. 1973-yilda Chordara istehkomi (Konimex tumani) va Romushtepa (Jondor tumani) tekshirildi.
Temir davriga mansub arxeologik yodgorliklar Toshkent viloyatida Burganliktepa, Qovunchitepa, Tuyaboʻgʻiztepa va Burchmulla xazinasi, Fargʻona vodiysida esa, Eylaton yodgorligi va Oqtosh qabristoni asosida oʻrganilgan. 80—90 yillardan Koʻktepa (Samarqand viloyati), Yerqoʻrgʻon va Uzunqir (Qashqadaryo viloyati) kabi mil. av. 7—6-asrlarga oid nodir obidalarda arxeologik qazishlar oʻtkazildi. Bu yodgorliklarning tadqiqotlarida R. Sulaymonov, M. Filanovich, A. Saʼdullayev, M. Isamiddinov, Sh. Odilov, B. Matboboyev va boshqalarning hissasi katta boʻddi. Temir davriga oid yodgorliklarning tadqiqot natijalari, shubhasiz, Oʻzbekiston tarixining eng muhim masalalaridan hisoblanadi. Shaharsozlik madaniyatining shakllanishi shaharlar va mamlakatlararo savdosotiq munosabatlarining rivoji hamda ilk davlatchilik tizimlarining shakllanishi va rivoji tarixini oʻrganishda samarali natijalar bermoqda. Chunki, Temir davrida mamlakatimiz hududida Xorazm, Baqtriya, Sugʻd, Choch va Fargʻona kabi qad. tarixiymadaniy oʻlkalar shakllanib, Katta Xorazm, YunonBaqtriya (Baxtar) podsholigi, Sugʻd mahalliy hokimlar konfederatsiyasi, Qangʻ davlati va Fargʻona afshinlari kabi hokimiyatlar tashkil topgan edi.Temir daslab Kichik osiyoda ixtiro qilingan(mil.avv14-13 asrda). Temir buyumlari Oʻzbekiston hududiga mil.avv9-8-asalarda kirib kelgan.Temirdan dastlab taqinchoqlar yasashgan.Temir ixtiro qilinishi bilan dehqonchilik rivojlangan.Temir davriga kelib O'rta Osiyo aholisi 4 guruhga boʻlingan.Bular quyidagilar: kohinlar, jangchilar,hunarmadlar,dehqonlar.
Ad..Tolstov S. P., Drevniy Xorezm, M., 1948; Filanovich M. I., Drevniy Tashkent, T., 1973; Suleymanov R. X., Drevniy Naxshab, T., 2000.
Abdulahad Muhammadjonov.
Nomsiztepa-4 (Samarqand viloyati, Samarqand tumani)
Nomsiztepa-4 — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV —VI asrlar. Samarqand viloyatining Samarqand tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Muronqul“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Norman Powell
Norman WC Powell (1993-yil 25-mayda tugʻilgan ) — Milliy Basketbol Assotsiatsiyasining (NBA) Los-Anjeles Klippers jamoasi uchun amerikalik professional basketbolchi. PowellUCLA Bruins bilan kollej basketboli oʻynadi, u erda Pac-12da butun konferentsiya oʻyinchisi edi. U 2015-yilgi NBA loyihasining ikkinchi bosqichida Milwaukee Bucks tomonidan tanlangan, keyinchalik u oʻz loyihasi huquqlarini Toronto Raptorsga almashtirgan. U 2019-yilda Toronto bilan NBA chempionligini qoʻlga kiritdi.
PowellKaliforniyada ikki marta shtat oʻrta maktabi oʻyinchisi boʻlgan va UCLAga qoʻshilishdan oldin oʻz jamoasini shtat chempionatiga olib borgan. 2014—2015 yillarda Bryuinsning eng yaxshi qaytgan futbolchisi sifatida oʻzining katta yiliga kirganidan soʻng, u jamoa yetakchisi sifatida paydo boʻldi va birinchi jamoa All-Pac-12 mukofotini oldi.
Yoshligi
PowellKaliforniyaning San-Diego shahrida Sharon va Norman Powelloilasida tugʻilgan. U basketbol bilan amakisi Raymond Edvards tomonidan tanishtirilgan. PowellLinkoln Liseyidagi oʻrta maktabda oʻqishga qaror qildi, u endigina qayta qurilgan va koʻplab sportchilarni yoʻqotgan. U basketbol dasturini qayta tiklashga yordam berdi, jamoani 2009 va 2010-yillarda Kaliforniya Interscholass Federation (CIF) San-Diego Section 2A chempionatiga olib keldi. Jamoa shuningdek, 2010-yilgi CIF II divizioni oʻgʻil bolalar shtat chempionatida gʻolib chiqdi, Powell"Mauntin Viyu Sent-Frensis" ustidan 74-59 hisobida gʻalaba qozonib, 24 ochko toʻpladi. U oʻzining oʻsmirlik mavsumini oʻrtacha 19,7 ochko, 4,9 ribaund va 2,7 toʻp toʻplash bilan yakunladi va birinchi jamoaning barcha shtatlari hamda Gʻarbiy liganing eng qimmat oʻyinchisi (MVP) unvonlarini qoʻlga kiritdi.
ESPN.com tomonidan toʻrt yulduzli ishga qabul qilingan Powell2011-yilda mamlakatning 15-raqamli otishma qoʻriqchisi va 52-oʻyinchisi sifatida qayd etilgan. PowellSan-Diego shtati, Arizona va Oregon shtatida UCLA uchun kollej basketboli oʻynashni tanladi.
Kollej jamoasidagi faoliyati
2013—2014 -yilda Powell37 oʻyinning barchasini boshladi va gol urish boʻyicha jamoada uchinchi boʻldi (11,4). Alford qoʻl ostida u hujumkor tahdid va ishonchli himoyachiga aylandi. U toʻpni savatga olib borishda koʻproq tajovuzkor boʻldi va Howland tizimida imkoni boricha koʻproq dunk qildi. Jamoaning eng yaxshi toʻp himoyachisi Powellmuntazam ravishda raqibning eng yaxshi hujumkor oʻyinchisi etib tayinlangan va Pac-12 konferentsiyasining butun himoyachi jamoasi uchun faxriy maqtovga sazovor boʻlgan. UCLA San-Diegoda 2014-yilgi NCAA turnirini ochdi, bu unga oʻrta maktabdan beri birinchi marta oʻz shahrida oʻynashga imkon berdi. UCLA Sweet 16-ga koʻtarildi va Powelluchta turnirda oʻrtacha 13,0 ball va 2,7 ribaund toʻpladi. Mavsumdan soʻng, u Milliy Basketbol Assotsiatsiyasida (NBA) professional oʻynashni koʻrib chiqdi va kelgusi 2014 NBA loyihasi uchun uning istiqbollarini baholashni soʻradi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5b/Norman_Powell_and_Malik_Marquetti_%28cropped%29.jpg/170px-Norman_Powell_and_Malik_Marquetti_%28cropped%29.jpg|thumb| Powell2015-yilda USC ga qarshi
Toronto Raptors (2015-2021)
2015-yil 25-iyun kuni PowellMilwaukee Bucks tomonidan 2015-yilgi NBA loyihasida 46-chi umumiy tanlov bilan tanlandi. Uning draft huquqi, 2017-yilgi birinchi davra tanlovi bilan birga, keyinchalik Greivis Vaskes uchun Toronto Raptorsga almashtirildi. 15-iyulda Toronto bilan shartnoma imzolaganidan soʻng u Las-Vegasda 2015-yilgi NBA Yozgi Ligasida Raptors bilan oʻynadi, u erda u All-NBA Yozgi Ligasi Birinchi jamoasiga atalgan yagona yangi oʻyinchi edi. Powell2015—2016 yil boshida Terrence Ross va DeMarre Carrollning jarohatlari tufayli oʻyin vaqtini oldi. Keyinchalik u Torontoning D-League filiali Raptors 905 ga bir nechta topshiriqlar oldi.
Chempionatning oʻtish va yakuniy mavsumlari (2017-2021)
2017-yil 8-oktabrda PowellRaptors bilan toʻrt yillik 42 million dollarlik shartnomani uzaytirdi. 2018—2019 yilgi mavsumda boshlangan kelishuv toʻrtinchi yili oʻyinchi variantini oʻz ichiga oladi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/1_norman_powell_toronto_raptors_2019_%28cropped%29.jpg/260px-1_norman_powell_toronto_raptors_2019_%28cropped%29.jpg|left|thumb| Powell2019-yilgi NBA finalining 2-oʻyinida 2018-yilning 5-noyabrida „Yuta Jazz“ga qarshi oʻyinda Powellchap yelka boʻgʻimini qisman chiqarib yubordi va nomaʼlum muddatga safdan chiqdi. U 19-dekabr kuni Indiana Peysersga qarshi oʻyinda 21 ta oʻyinni oʻtkazib yuborganidan soʻng safga qaytdi. 2019-yil 6-yanvarda u Peysers ustidan 121-105 hisobida gʻalaba qozonib, mavsumdagi eng yuqori 23 ochkoni qoʻlga kiritdi. 22-mart kuni u Oklaxoma Siti Thunderga 116-109 hisobida magʻlub boʻlganida 11 marta toʻp olib, faoliyatidagi eng yuqori natijani qayd etdi. 7-aprel kuni u Mayami Xit ustidan 117-109 hisobida gʻalaba qozonib, 23 ochko toʻplagan holda oʻzining mavsumdagi eng yuqori nuqtasiga erishdi. Powelloʻzining birinchi chempionligini Raptors 2019 NBA finalida oltita oʻyinda Golden State Warriorsni magʻlub etganida qoʻlga kiritdi.
Keyingi mavsumda 2020-21, Powell2021 -il yanvar oʻrtalarida asosiy tarkibga oʻtdi. 17-mart kuni u Detroytda yirik hisobda magʻlub boʻlib, faoliyatidagi eng yuqori koʻrsatkich — 43 ochkoni qoʻlga kiritdi.
Portlend Trail Blazers (2021-2022)
2021-yil 25-mart kuni Portlend Trail Bleyzers kichik Gari Trent va Rodni Hud evaziga Torontodan Pauellni sotib oldi. Oʻshanda Powelloʻzining 41 oʻyinida 31 marta maydonga tushgan va oʻrtacha 19,6 ochko toʻplagan, 3 ochkolik 43,9 % bilan ligada 10-oʻrinni egallagan edi. 27-mart kuni Powelldebyutini oʻtkazdi va „Orlando Magic“ ustidan 112-105 hisobida gʻalaba qozonib, 36 daqiqada 22 ochko toʻpladi. 2021-yil 6-avgustda PowellTrail Blazers bilan yangi besh yilga 90 million dollarlik shartnoma imzoladi.
Los-Anjeles Klippers (2022-yildan hozirgi kungacha)
2022-yilning 4-fevralida PowellRobert Kovington bilan birga Erik Bledso, Justise Winslow, Keon Jonson va 2025-yilgi ikkinchi davra tanlovi evaziga Los-Anjeles Klippersga almashtirildi. Savdo Pauellni Torontoning sobiq jamoadoshlari Kawhi Leonard va Serj Ibaka bilan birlashtirdi, ikkinchisi 10-fevral kuni Miluoki Baksga almashtiriladi. 6-fevral kuni Klippersdagi debyutida Powell28 ochko toʻpladi va Miluoki Baksga 137-113 hisobida magʻlub boʻlganida 4 ta golli uzatma yozdi. 10-fevral kuni u chap oyogʻining medial sesamoid suyagi singan, bu esa uni ikki oyga safdan chiqqan. Powellsavdodan soʻng Clippers uchun jami yettita oʻyinda, jumladan ikkita oʻyin oʻyinida oʻynadi va oʻrtacha 20 ochko toʻpladi.
Kollej
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/6/66/Norman_Powell_with_UCLA_banner.JPG/220px-Norman_Powell_with_UCLA_banner.JPG|thumb| UCLAdan keyin Powell2014-yilgi Pac-12 turnirida gʻolib chiqdi
Shaxsiy hayoti
Pauellning ikkita katta opasi bor: Jonis va Margaret. U UCLAda tarix fakultetida ixtisoslashgan.
2017-yil oktyabr oyida Powelloʻzining veb-saytini va birinchi „No Problem“ singlini ishga tushirish uchun veb-xost GoDaddy bilan hamkorlik qildi.
Çelikgürü, Biga
Chelikguru — Turkiyaning Chanoqqalʼa viloyatining Biga tumaniga qarasli qishloq.
Manbalar
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Kərimbəyli (Barda)
Kərimbəyli (shuningdek, Kerimbeyli) — Ozarbayjonning Barda tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 259 kishi istiqomat qiladi.
Madonne-et-Lamerey
Madonne-et-Lamerey Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
384 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 54,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,1 km2. Dengiz sathidan 294 – 433 m balandlikda joylashgan.
Oʻzbekistonda sport
Oʻzbekistonda sport — oʻzbek madaniyatining elementlaridan biri. Oʻzbekistonda sport bilan professional va havaskor tarzda shugʻullanishadi; havaskor sport turlari jismoniy tarbiya tushunchasi bilan chambarchas bogʻliq.
Oʻzbekiston Respublikasida sport sohasini tartibga solish Oʻzbekiston Respublikasi Turizm va sport vazirligi tomonidan amalga oshiriladi. Sport turizm sohasi bilan oʻzaro bogʻliq. O‘zbekiston poytaxti Toshkent 2025 yilgi yoshlar o‘rtasidagi Osiyo o‘yinlariga mezbonlik qiladi.
Oʻzbekistonda sport
Oʻzbekistonda sportni rivojlantirishning asosiy maqsad va vazifalari yosh avlodni sogʻlom voyaga yetkazish, xalq oʻyinlari va sport turlarini jahon miqyosida ragʻbatlantirish va rivojlantirish, aholining eng keng qatlamlarini jismoniy tarbiya harakatiga faol jalb etishdan iborat.
Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari jinsi, irqi, millati, tili, dini, ijtimoiy kelib chiqishi, eʼtiqodi, shaxsiy va ijtimoiy mavqeidan qatʼi nazar, jismoniy tarbiya va sport bilan shugʻullanish, jismoniy tarbiya va sport jamoat birlashmalarini tashkil etish, jismoniy tarbiya va sport birlashmalarini tuzish, jismoniy tarbiya va sport birlashmalarini tashkil etishda ishtirok etish huquqiga ega. Jismoniy tarbiya va sport harakatini boshqarish, chet el fuqarolari va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar jismoniy tarbiya va sport sohasida Oʻzbekiston Respublikasi fuqarolari bilan teng huquqlarga ega.
Oʻzbekiston Respublikasi Madaniyat va sport ishlari vazirligi, madaniyat va sport sohasidagi davlat organi boʻlib, unga jismoniy tarbiya va sport sohasidagi davlat siyosatining maqsad va vazifalarini amalga oshirish yuklangan.
Futbol
thumb Futbol O‘zbekistonda eng ommabop sport turi hisoblanadi. Oʻzbekiston Superligasi Oʻzbekistonda oli futbol ligasi boʻlib, unda 2019-yildan buyon 14 ta jamoa ishtirok etadi. Amaldagi chempionlar Toshkentning „Paxtakor“ klubi, eng koʻp chempionlik unvoniga ega boʻlgan jamoa esa 15 ta chempionlik bilan Toshkentning „Paxtakor“ jamoasi hisoblanadi. Joriy 2023-yilning eng yaxshi futbolchisi Jamshid Iskanderov hisoblanadi.
Oʻzbekistondagi eng muvaffaqiyatli futbol klublari „Bunyodkor“, „Paxtakor“, „Neftchi“ va „Nasaf“ klublari hisoblanadi. 2011-yilda „Nasaf“ OFK kubogi ni qo‘lga kiritdi va xalqaro klublar kubogini qo‘lga kiritgan birinchi O‘zbekiston jamoasi bo‘ldi. Oʻzbekiston klublari hozirda tugatilgan, avvallari har yili oʻtkaziladigan MDH kubogida ishtirok etishgan.
O‘zbekiston U-16 terma jamoasi 2012-yilda U-16 Osiyo chempionatida g‘olib chiqqan. 2018-yilda Xitoy mezbonlik qilgan U-23 Osiyo chempionatida O‘zbekiston U-23 terma jamoasi chempion bo‘ldi. Oʻzbekiston terma jamoasining Osiyo Kubogidagi eng yaxshi yutugʻi 2011-yilgi Osiyo Kubogida toʻrtinchi oʻrinni egallashi boʻldi.
Ravshan Ermatov ketma-ket toʻrt yil davomida (2008, 2009, 2010, 2011 va 2014) Osiyoning eng yaxshi hakami deb topildi. 2015-yilgi Globe Soccer Awards marosimida u yilning eng yaxshi hakami sifatida taqdirlangan.
„Bunyodkor“ stadioni 34 000 tomoshabinga moʻljallangan boʻlib, asosan futbol oʻyinlari uchun moʻljallangan.
Kurash
thumb|Tatar kurashi „Kurash“. O‘zbekistonda milliy sport turi — kurash. IKA (Xalqaro Kurash Assotsiatsiyasi) saytida yozilishicha, Kurash oʻzbekcha soʻz boʻlib, „maqsadga eng adolatli va adolatli yoʻl bilan erishish“ degan maʼnoni anglatadi. Bu ikki raqib bir-biridan ustunlik qilish uchun kurashadigan kurash sportidir. Gʻolib raqibni orqasi bilan erga uloqtirgan kishidir. Bunga faqat yuqori tanadan foydalanish orqali erishish mumkin, zarbalar va zarbalarga yoʻl qoʻyilmaydi. Oyoqlarga hujumlar ham taqiqlanadi. Bu gʻalabaga erishish uchun iroda va inson kuchidan foydalanish bilan ajralib turadigan sport turidir.
Basketbol
Oʻzbekiston sobiq Sovet Ittifoqining kuchli basketbol terma jamoasining bir qismi edi. Jamoa tarqatib yuborilgandan soʻng Oʻzbekiston oʻz jamoasiga asos soldi, u 90-yillarning oʻrtalari va 2000-yillarning oʻrtalari orasida oʻrtacha muvaffaqiyatga erishdi. Uning Osiyo o‘yinlaridagi eng yaxshi marrasi 9-o‘rin, Osiyo chempionatidagi eng yaxshi marrasi esa 7-o‘rin bo‘ldi.
Muz ustida hokkey
Oʻzbekiston xokkey boʻyicha Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasi tarkibida boʻlgan.
„Humo Toshkent“ professional xokkey jamoasi 2019 yilda tashkil etilgan bo‘lib, kelajakda Yevroosiyo oliy ligasi bo‘lmish Kontinental Xokkey Ligasi (KHL)ga qo‘shilish maqsadini ko‘zlagan. Humo 2019-20-yilgi mavsumda ikkinchi darajali Oliy xokkey ligasiga (VHL) qoʻshiladi. Humo oʻz oʻyinlarini Humo muz gumbazida oʻynaydi, uning narxi 175 million yevrodan oshadi; jamoa ham, arena ham oʻz nomini baxt va erkinlik ramzi boʻlgan afsonaviy Huma qushidan olgan.
„Humo Tashkent“ 2019-yilning fevral oyida o‘ynay boshlagan isloh qilingan O‘zbekiston Xokkey Ligasi aʼzosi edi. UIHL yana uchta jamoadan iborat bo‘lgan „Binokor Tashkent“, „HK Tashkent“ va „Semurg Tashkent“ va barcha jamoalar Humo muz saroyida o‘ynaydi. „Semurg‘“ pley-off bosqichida chempion bo‘ldi.
Hozirda Oʻzbekistonda xokkey boʻyicha milliy terma jamoa yoʻq, ammo 1986-yilda Sovet Ittifoqi davrida xokkey boʻyicha Oʻzbekiston milliy xokkey terma jamoasi tuzilib, Latviya terma jamoasiga qarshi bitta oʻyin oʻtkazgan.
O‘zbekiston xokkey federatsiyasi (UHF) IIHFga aʼzo sifatida qo‘shilish va IIHF musobaqalarida qatnashadigan xokkey bo‘yicha milliy terma jamoani shakllantirishga tayyorgarlikni boshladi.
Velosiped
left|thumb|Jamoliddin Abdujapparov mamlakatdagi eng mashhur velosportchi boʻlib, u Tur de Fransning ochkolar tasnifida uch marta gʻolib chiqdi. Jamoliddin Abdujaparov (Toshkent, 1964-yil 28-fevral) 1990 va 1997-yillarda oʻz mamlakatidagi eng mashhur velosportchi boʻlib, 54 ta gʻalabaga erishgan. Professional velosportga oʻtishdan oldin, Abdujaparov quyi toifalarda yaxshi natijalarga erishdi va Sovet Ittifoqining yoʻl chempioni boʻldi. U 1988-yilgi Olimpiada o‘yinlarida yo‘l sinovida 5-o‘rinni egallagan. Ajoyib sprinter, uchta Grand Toursda bosqich g‘alabasini qo‘lga kiritgan, Ispaniya turida 7, „Jiro d' Italia“da 1 g‘alaba qozongan. Tur de Fransda esa 9 ta. Shuningdek, u Vuelta (1992), Jiro (1994) va Tur (1991, 1993 va 1994) ning ochkolar tasnifiga erishdi. U oʻzining tajovuzkor sprinting uslubi va velosipedini haddan tashqari harakatlantirishi bilan mashhur edi, buning natijasida pelotonda bir nechta dushman va bir nechta halokat sodir boʻldi.
Regbi ittifoqi
Oʻzbekiston regbi boʻyicha Sovet Ittifoqi milliy terma jamoasi tarkibida boʻlgan, ammo 1991 yilda mustaqillikka erishganidan beri Oʻzbekiston oʻz milliy terma jamoasini yaratdi.
Gandbol
Qo‘l to‘pi O‘zbekistondagi eng ommabop sport turlaridan biri bo‘lsa-da, hech qanday maxsus natijaga erishilmagan. O‘zbekistonda qo‘l to‘pi ommaviy sport turi hisoblanadi. Gandbol boʻyicha Oʻzbekiston ayollar terma jamoasi 1997-yilgi jahon chempionatida qatnashib, 21-oʻrinni egallagan.
Suv polosi
Suv polosi bo‘yicha 20 yoshgacha bo‘lgan O‘zbekiston ayollar terma jamoasi FINA-2021 suv polosi bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatiga yo‘llanma oldi.
Shaxmat
2022-yilda Hindistonning Chennay shahrida o‘tkazilgan shaxmat olimpiadasida O‘zbekiston kutilmaganda g‘alaba qozondi.. Oʻzbekiston terma jamoasi magʻlubiyatsiz oʻynadi, yuqori oʻrindagi Armaniston va Gollandiya jamoalarini magʻlub etdi va birinchi oʻrinlarni Hindiston va AQSH bilan durang oʻynadi. O‘zbekiston jamoasi 2022-yilning noyabr oyida Quddusda bo‘lib o‘tgan jamoaviy jahon chempionatida ikkinchi o‘rinni egallab, o‘zining mustahkam kuchini isbotladi. O‘zbekistonning eng yaxshi futbolchisi, Nodirkbek Abdusattorov tezkor shaxmat bo‘yicha amaldagi jahon chempioni bo‘lib, 2021-yilgi tezkor jahon chempionatining pley-off bahsida g‘olib chiqdi. Rossiyalik grossmeyster Yan Nepomniachchi.
Tennis
thumb|[[Denis Istomin|Dennis Istomin]] Mustaqillikka erishganizdan beri erkaklar ham, ayollar ham bir qancha turlar darajasiga yetgan futbolchilarni yetishtirdilar, erkaklar uchun esa 1990-2000-yillarda faol ishtirok etgan Oleg Ogorodov „Katta Dubulgʻa“ turkumiga kiruvchi oʻzbek millatiga mansub erkaklar va ayollar oʻrtasidagi birinchi yakkalik bahslarida ishtirok etgan sportchi boʻldi. 2000-yillarning oʻrtalarida Ogorodov nafaqaga chiqqanidan soʻng paydo boʻlgan mamlakatning birinchi xalqaro miqyosdagi tennischisi sifatida tanilgan Denis Istomin 2012-yilgi Uimbldon chempionatining erkaklar oʻrtasidagi yakkalik bahslarida toʻrtinchi bosqichga chiqqan ilk oʻzbekistonlik boʻldi. Osiyo, u Ogorodovdan ancha oshib ketdi va faol faoliyat olib bordi.
1994-yilda Osiyo tennis federatsiyasiga aʼzo bo‘lib, erkaklar o‘rtasidagi Devis kubogi milliy musobaqasida ishtirok eta boshlagan „Devis Cup Uzbekistan“ milliy terma jamoasi Osiyo mintaqasida tez kuchayib, aynan mana shu ikkisiga to‘g‘ri keldi. Poygaga kirganidan uch yil o‘tib, Osiyodan ko‘chib o‘tdi. Okeaniya zonasi III guruhi, eng past toifa, Osiyo/Okeaniya zonasi I guruhi, mintaqadagi eng yuqori toifa. Oʻshandan beri u 2013-yilgacha bu zonadan tushmadi va mintaqaviy kuchlardan biri hisoblanadi. Qolaversa, Ogorodov 1998-yildan 2001-yilgacha to‘rt yil, Istomin esa 2009 va 2012-yillarda jami olti marta jahon guruhining pley-off bosqichida eys sifatida yetakchilik qilgan. Asosiy bosichlarda magʻlubiyatga uchragan va 2013-yildan boshlab ular eng yuqori toifa boʻlgan Jahon guruhiga koʻtarilmagan.
Ayollar o‘rtasida 1990-yillarning oxiridan 2000-yillarning boshlarigacha faol bo‘lgan Iroda Toʻlaganova WTA yakkalik reytingida 16-o‘rinni egallab, mintaqadagi birinchi to‘laqonli professional tennischi bo‘ldi. Oqgul Omonmurodova ham faol. 2013-yilda Toʻlaganovadan keyin ikkinchi oʻrinni egalladi.
Yengil atletika
Tayanch sakrashchi Radion Gataulin mamlakatda tugʻilgan va Sovet Ittifoqini himoya qilgan tarixda 6,00 metrdan oshgan ikkinchi sportchi boʻlgan.
Olimpida
O‘zbekiston 1991-yilda mustaqillikka erishganidan buyon yozgi Olimpiya va qishki Olimpiya o‘yinlarida muvaffaqiyatlar ortib bormoqda. Oʻzbekiston yozgi Olimpiya oʻyinlarida toʻrt marotaba ishtirok etib, boks boʻyicha bitta oltin va beshta bronza, kurash boʻyicha ikkita oltin va ikkita kumush, dzyudo boʻyicha kumush medalni qoʻlga kiritdi. O‘zbekistonning Qishki Olimpiya o‘yinlaridagi yagona medali 1994-yilda chang‘i yugurish bo‘yicha oltin medal edi. 2016-yilgi Rio Olimpiadasida Ruslan Nurudinov og‘ir atletika bo‘yicha erkaklar o‘rtasida 105 kilogramm vazn toifasida jami 431 kilogramm, siltab ko‘tarishda 237 kilogramm tosh ko‘tarib, Olimpiya rekordini qo‘lga kiritdi.
O‘zbekistonlik sportchilar 2021-yil Tokioda bo‘lib o‘tgan Olimpiada o‘yinlarida ayniqsa muvaffaqiyat qozonishdi. Mamlakatimiz uchta oltin medalni qo‘lga kiritdi: taekvondo bo‘yicha Ulug‘bek Rashitov, og‘ir atletika bo‘yicha Akbar Joʻrayev va boks bo‘yicha Bahodir Jalolov. O‘zbekistonlik gimnastikachi Oksana Chusovitina ham ushbu tadbirda O‘zbekiston bayrog‘i ostida 8-Olimpiada o‘yinlarida ishtirok etdi.
Oʻzbekiston Respublikasining „Jismoniy tarbiya va sport toʻgʻrisida“gi qonuni
Oʻzbekiston Respublikasining „Jismoniy tarbiya va sport toʻgʻrisida“ gi qonuni jismoniy madaniyat va sportni aholining keng qatlamlari manfaatlariga xizmat qilish, jismoniy tarbiya uchun asosiy shartlardan biri boʻlgan ommaviylik va qulaylikni taʼminlash, har qanday sport bilan shugʻullanishni maqsad qilgan davlat deb biladi.
Temir yoʻl stansiyasi
thumb|Temir yoʻl stansiyasi
Oʻzbekistonda sport
Jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni davlat tomonidan qoʻllab-quvvatlash chora-tadbirlari
Davlat har yili byudjet mablagʻlari hisobidan Oʻzbekiston da jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirishni taʼminlaydi.
Milliy federatsiyalar
Oʻzbekistonda sport turlari boʻyicha 70 dan ortiq Federatsiyalar faoliyat koʻrsatmoqda.
Temir yoʻl stansiyasi
Temir yoʻl stansiyasi - temir yoʻl poyezdlarini joʻnatish va qabul qilish uchun moʻljallangan korxona. Unda temir yoʻl tarkibi va yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatiladi, yuk va bagajlar qabul qilinadi, ortiladi, tushiriladi, vagonlardan poyezdlar tuziladi va hokazo Vazifasiga qarab — oraliq, uchastka, saralash, yuklash va yoʻlovchilar chiqarish; ish hajmi va murakkabligiga karab — sinfsiz (ish hajmi katta va texnik jihozlanish darajasi yuqori boʻlgan) va 1 — 5sinfli xillarga boʻlinadi. Transport yoʻlis. tarkibiga yoʻllar, vokzallar, xizmattexnika binolari, platformalar, saralash tepaligi, aloqa turlari va boshqa kiradi.
Oʻzbekistonda sport
Milliy sport turlari
Har yili respublikada kurash, belbogʻli kurash, Turon Oʻzbek jang sanʼati va boshqa jang sanʼatlari boʻyicha turli darajadagi musobaqalar oʻtkaziladi.
Sport inshootlari
left|thumb|Humo Arena Respublikada jahon standartlariga javob beradigan sport inshootlarini rekonstruksiya qilish va qurish boʻyicha doimiy ishlar olib borilmoqda. Bunday inshootlardan biri — „Humo Arena“
Mashxur sportchilar
right|thumb|[[Ruslan Chagayev|Ruslan Chagaev]]
Nomsiztepa-5 (Samarqand viloyati, Samarqand tumani)
Nomsiztepa-5 — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV—VI asrlar. Samarqand viloyatining Samarqand tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Muronqul“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Trans-Isroil quvuri
thumb| Eylatdagi neft punkti thumb| Trans-Isroil quvur liniyasi xaritasi Trans-Isroil quvuri (קו צינור אילת אשקלון), shuningdek, Tipline, Eylat-Ashkelon quvur liniyasi yoki Yevropa-Osiyo quvur liniyasi deb ataladi. Qizil dengizdagi Aqaba koʻrfazidan Oʻrta er dengizigacha choʻzilgan Isroildagi neft quvur hisoblanadi. U dastlab Erondan olinadigan neftni Isroil va Yevropaga tashish uchun qurilgan.
254km, Ashkelondagi maxsus pristandan Qizil dengizdagi Eylat portigacha boʻlgan 42 dyuymli quvur quvvati 400000 oilbbl etadi va kuniga va 1.2 Moilbbl/d teskari yoʻnalishda yetkazish imkoniyatiga ega hisoblanadi. Quvur Eilat Ashkelon quvur liniyasi kompaniyasiga (EAPC) tegishli va boshqariladi u Isroildagi boshqa bir qancha neft quvurlarini ham boshqaradi.
Tarix
Quvur 1968-yilda Isroil va Eron oʻrtasida 50/50 % qoʻshma korxona sifatida qurilgan. Biroq 1979-yilgi Eron Islom inqilobida Shoh Muhammad Rizo Pahlaviy hokimiyatdan ag‘darilgach, ikki davlat o‘rtasidagi munosabatlar uzilganidan keyin Eron quvurdan foydalanishni to‘xtatadi.
2003-yilda Isroil va Rossiya oʻrtasida Novorossiyskdan Ashkelonga tankerlar orqali yetkazilgan, qolaversa Osiyoga joʻnatish uchun Eylatdagi tankerlarga qayta yuklangan rus neftini Osiyo bozorlariga yetkazib berish toʻgʻrisida kelishuv imzolandi. Shunday qilib, neft dastlab moʻljallanganiga teskari yoʻnalishda oqadi. Evropadan Osiyoga boradigan bu yoʻl Afrika boʻylab anʼanaviy yoʻlga qaraganda qisqaroq va Suvaysh kanali orqali yoʻlga qaraganda arzonroqqa tushadi.
2014-yil dekabr oyida quvurning janubiy uchi yaqinidagi buzilish Evrona qoʻriqxonasiga yirik neftning toʻkilishiga olib keldi.
2020-yil sentabr oyida esa Amirlik neftini quvur orqali Qizil dengizdan O‘rtayer dengiziga tashish bo‘yicha dastlabki kelishuvga erishiladi.
2021-yil may oyida 2021-yilgi Isroil-Falastin inqirozida G‘azodan otilgan raketa tufayli quvurning Ashkelon omboridagi saqlash tanki talofat koʻradi.
Eronning qonuniy daʼvosi
1979-yilda neft quvur olib qo‘yilgandan so‘ng, Eron Isroilga qarshi tovon puli talab qildi. 2016-yil 27-iyun kuni Shveytsariya Federal tribunali ishni Eron foydasiga hal qilib 1,1 milliard dollar undirdi.
Davulga, Emirdağ
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Davulga — Turkiyaning Afyonkarahisar viloyati Emirdağ tumaniga qarashli qishloq.
Ozarbayjon aholi punktlari
Sevan Nishanyanning Anatolicus indeksiga ko'ra, Davulga hududidagi bir qancha qishloqlar dastlab ozarbayjon aholi punktlari bo'lgan: Injik, Karakuyu, Daydali, Davulganing o'zi, Avdan, Eşrefli, Yeniköy, Gelincik (1928-yilgacha: Vahdetiye), Yarikkaya va Aşağıalichomak.
G’oʻlakizarin
Gʻoʻlakizarin (Ғӯлакизарин)  — Tojikiston Respublikasining Baljuvon tumani, Safar Amirshoyev jamoatiga qarashli daha.
Aholisi
Aholisi — 223 kishi.
Bölüklü, Elâzığ
Bölüklü — Turkiyaning Elazigʻ viloyati Elazigʻ tumanida joylashgan qishloq. Qishloqda, asosan, kurdlar istiqomat qiladi.
Agnorhiza
Agnorhiza - Asteraceae oilasining bir turiga kiradi.
Jeanne Toussaint
thumb| Sezar Xelleu tomonidan Jeanne Toussaint portreti thumb| Adolf de Meyer tomonidan Jeanne Toussaint portreti (1920) Jeanne Toussaint (1887—1976) Belgiyada tugʻilgan fransuz zargar va moda dizayneri boʻlib, 1933-yilda Louis Cartier oʻzining zargarlik buyumlari direktori etib tayinlanganidan keyin zargarlik buyumlari dizayniga katta taʼsir koʻrsatdi. U, ayniqsa, 1914-yilda Cartier soatlari uchun bezak sifatida paydo boʻlgan va Vindsor gersogi uchun bir nechta ijod mavzusi, jumladan 1952-yilda oniks bilaguzuk uchun moʻljallangan pantera dizayni bilan esga olinadi. Shuningdek,Toussaint Moʻgʻullar va Maharajalarning tomonidan yaratilgan zargarlik buyumlaridan ilhomlangan ijodlar namunalari yaratgan.
Yoshligi
1887-yil 13-yanvarda Belgiyaning Sharlerua shahrida tugʻilgan Jeanne Rosine Toussaint Eduard Viktor Toussaint (1837—1894) va uning rafiqasi Mari Luiza née Elegerning qizi edi. Katta singlisi Sharlotta bilan birga u yoshligidan moda va uslubdan xabardor boʻlgan dantellilar oilasida oʻsgan. Otasi hali kichkinaligida vafot etganidan soʻng, onasi uyning aʼzosi boʻlgan, biznesga hissa qoʻshgan, lekin ikki qizini haqorat qilgan nemisga turmushga chiqdi.Ikkalasi ham uyni tark etishga qaror qilishdi, Sharlotta Parijga koʻchib oʻtdi, Janna esa 15 yoshda, harbiy xizmatdan qochish uchun Bryusselga koʻchib oʻtgan fransuz aristokrati Per de Quinsonasning himoyasini qidirdi. Unga uylanish umidida uni Parijga olib ketdi, lekin oilasi ruxsat bermadi. Shunga qaramay, u unga shahar markazidan kvartira topib, uni fransuz jamiyati bilan tanishtirdi. Tez orada u Coco Chanel, rassom George Barbier va eng muhimi, Louis Cartier bilan tanishdi.
Karyerasi
Cartierni Toussaint va uning modadagi didi hayratda qoldirdi. 1913-yilda u oʻz kompaniyasining aksessuarlarini muvofiqlashtirish uchun uni yolladi. 1920-yillarga kelib, u boy yuqori jamiyat arboblari, jumladan Marjorie Merriweather Post va Daisy Fellowes uchun zamonaviy sumkalarni muvaffaqiyatli loyihalashtirgan. U baron bilan doʻstlikni boshladi, gullab-yashnagan tadbirkor, u oxir-oqibat 1954-yilda turmushga chiqdi. Birinchi marta 1918-yilda Cartierning kumush boʻlimi boshligʻi lavozimiga koʻtarilgandan soʻng, 1933-yilda Louis Cartier unga badiiy dizayn uchun toʻliq mas’uliyatni yukladi, shu paytgacha oʻzi bu sohani boshqargan. Zargarlik biznesida bunday muhim mandatga ega boʻlgan birinchi ayoldir, u Ikkinchi Jahon urushi paytida ham bu lavozimni egallashda davom etdi, Cartier AQShga koʻchib oʻtdi va u yerda 1942-yilda vafot etdi. Garchi Louis Cartier Toussaint bilan chuqur ishqiy munosabatda boʻlgan boʻlsa-da, oilaviy kelib chiqishi tufayli u unga uylana olmadi.
Boliviya kosmik agentligi
Boliviya kosmik agentligi (BKA) (eng.Boliviya kosmik agentligi (BSA) (English Bolivian Space Agency, BSA; Spanish Agencia Boliviana Espacial, ABE) taʼlim, mudofaa sohasida yuqori texnologiyalar, inson resurslari, sunʼiy yoʻldosh aloqa dasturlarini tayyorlash va qoʻllash vazifalarini oʻz zimmasiga olgan tashkilotdir . Davlat standartiga koʻra, Boliviya kosmik agentligi „oʻzining huquqiy va maʼmuriy avtonomiyasi bilan davlat qonunchiligining markazsizlashtirilgan davlat muassasasi“.