cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Krumgorn
Tarixi
Krumgorn XV asrda paydo boʻlgan, ehtimol 1450-yillardan keyin (biroq baʼzi manbalarda birinchi eslatma 1300-yilga toʻgʻri keladi). U XVI—XVII asrlarda, ayniqsa, Germaniya, Italiya va Gollandiyada juda mashhur boʻlgan. Gollandiyadan krumgorn Ispaniyaga oʻtadi; u Angliyada ham maʼlum boʻlgan — masalan, musiqa asboblarini toʻplagan qirol Genrix VIII mulkini inventarizatsiya qilishda boshqa narsalar qatorida 11 (yoki 18) krumgorn qayd etilgan. Krumgornlar asosan professional musiqachilar tomonidan ijro etilgan; faqat krumgornlardan tashkil topgan ansambllar ham mavjud edi. Shunga qaramay, krumgorn uchun maxsus yozilgan asarlar juda kam.
Tanasida tor silindrsimon kanali boʻlgan yogʻochdan yasalgan krumgorn pastki qismida xarakterli egilib koʻpincha lotin harfi J ga oʻxshaydi. Odatda, u teshikni parmalashdan soʻng, yogʻochni isitish yoki bugʻ bilan taʼsir koʻrsatish orqali yaratilgan. Toʻgʻri uchastkada cholgʻu teshiklari mavjud: 6-7 tasi oldinda va bittasi orqada. Ovoz qoʻsh qamish trosti bilan chiqariladi; ijro etganda, ijrochining lablari toʻgʻridan-toʻgʻri qamish bilan aloqa qilmaydi, chunki u tirqishi boʻlgan maxsus himoya kapsulasiga joylashtirilgan. Diapazon oktavadan biroz oshadi (koʻpincha nona ichida qoladi).
Krumgornning bir nechta turlari bor: diskant, alt, bas va boshqalar. U oʻziga oʻxshash boʻlgan bombard, shalmey va pommerdan unchalik keskin boʻlmagan tembr bilan ajralib turadi. Rimann musiqa lugʻatida bu cholgʻu ohangida „melanxolik xarakter“ borligi taʼkidlangan; keyinchalik uning tovush ohangiga taqlid qiluvchi organ registr asbobiga uning nomi berilgan. Zamonaviy mualliflar krumgorn tovushini kazu bilan solishtirishadi.
Allaqachon XVII asrda, krumgorn asta-sekin oʻz mashhurligini yoʻqotdi va musiqa sohasidan gʻoyib boʻldi. Biroq, XX asrda haqiqiy ijrochilarning qiziqishi tufayli bu asboblar qaytadan yasala boshlandi.
Kuloyim
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/35/%C3%89pinal_-_Cendrillon_02.jpg/220px-%C3%89pinal_-_Cendrillon_02.jpg|thumb| 19-asr [[Lubok|mashhur fransuz rasmida Kuloyim|271x271px]] Kuloyim ― (Cinderella, Cendrillon, Aschenputtel, Золушка) Gʻarbiy Yevropa ertagi boʻlib, Charles Perrault, aka-uka Grimmlar va Giambattista Basile nashrlari bilan mashhur.
Ertakning eng qadimgi talqini Misr papiruslaridan topilgan. Ertakning bosh qahramoni — Gretsiyada tugʻilgan Rhodophis ismli qiz. Uni qaroqchilar oʻgʻirlab ketishadi va Misrga olib kelishib, qul sifatida sotishadi. Egasi Rodophisga tilla bilan qoplangan nafis charm sandal sotib oladi. Rhodophis daryoda choʻmilayotganda, bir lochin (bu lochin Horus xudosi edi) uning sandalini oʻgʻirlab, Firʼavnga olib boradi. Sandal shunchalik kichkina va nafis ediki, Firʼavn darhol uning egasini topish maqsadida qidiruv eʼlon qiladi. U Rhodophis (Kuloyim) ni topgach, darhol unga uylanadi.
Charles Perrault talqini (1697)
Birinchi turmushidan yoqimtoy va mehribon bir qizi boʻlgan kichik mamlakatning tul podshosi, ikkala qiz farzandi ham oʻziga oʻhshagan takabbur va yovuz xonimga uylanadi. Ota har narsada yangi xotiniga boʻysunadi. Oʻgay ona oʻgay qizini boloxonada yashashga, somon toʻshakda uxlashga va eng ogʻir va qora ishlarni qilishga majbur qiladi. Uy yumushlaridan keyin qiz odatda kamin yonidagi kul qutisiga oʻtirib dam oladi, shuning uchun opa-singillar uni Kuloyim deb atashadi. Kuloyimning oʻgay opalari hashamatda yashaydilar, Kuloyim esa ularning masxaralariga yuvoshlik bilan bardosh beradi.
Shahzoda Mirliflor qirollikdagi barcha olijanob odamlar xotinlari va qizlari bilan taklif qilingan balni tashkil qiladi. Balga Kuloyimning oʻgay onasi va opa-singillari ham taklif qilinadi; Kuloyimni esa kir-chir juldur kiyimda hech kim saroyga kiritmasdi. Oʻgay onasi va opa-singillari ketganidan soʻng, Kuloyim achchiq koʻzyosh toʻkadi. Uning oldiga sehrgar pari boʻlgan choʻqintirgan onasi keladi. Mehribon pari qovoqni aravaga, sichqonchalarni otlarga, kalamushni izvoshchiga, kaltakesaklarni xizmatkorlarga, Kuloyimning juldur koʻylagini hashamatli libosga aylantirib, unga chiroyli boshmoqchachalar hadya qiladi. Pari sehr oʻz kuchini yarim tun boʻlganida yoʻqotadi deb Kuloyimni ogohlantiradi. Kuloyim balga yetib keladi. Hamma uning goʻzalligi va kiyimiga qoyil qoladi, shahzoda u bilan uchrashadi va raqsga tushadi. Soat oʻn ikkida bong urishi bilan Kuloyim hamma bilan xayrlashib ketishga shoshiladi. Uyiga yetib kelgach u yana eski fartuk va yogʻoch poyabzalini kiyib, baldan qaytib kelgan opa-singillarning porlagan goʻzal notanish qiz haqidagi hikoyalarini tinglaydi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/06/Donetsk_cinderella_06.jpg/220px-Donetsk_cinderella_06.jpg|left|thumb| Kuloyim spektakli ([[Donetsk)]] Ertasi kuni kechqurun yasan-tusan qilgan Kuloyim yana balga boradi. Shahzoda uning yonidan ketmaydi va unga yoqimli soʻzlarni pichirlaydi. Soat oʻn ikki boʻlishi bilan Kuloyim shaxzoda bilan hayrlashadi. U uyiga shoshib yugurar ekan, boshmoqchasini tushirib qoldiradi. Shahzoda butun qirollik boʻylab oyogʻiga ushbu mitti boshmoqcha mos kelgan qizga uylanishini eʼlon qiladi. Opa-singillarni hayratda qoldirib, Kuloyim boshmoqchani hech qanday qiyinchiliksiz kiyadi. Kiyib koʻrgandan soʻng, Kuloyim choʻntagidan ikkinchi boshmoqchani chiqaradi va pari uning juldur kiyimlarini hashamatli libosga aylantiradi. Opa-singillar tiz choʻkib, Kuloyimdan kechirim soʻrashadi. Kuloyim opalarini „chin koʻngildan“ kechiradi. Kuloyim saroyga, shaxzodaga keltiriladi va bir necha kundan keyin shaxzoda unga uylanadi. Kuloyim opalarini oʻz saroyiga olib keladi va oʻsha kuni ularni ikki saroy zodagoniga turmushga beradi.
Aka-uka Grimmlar talqini
Shunday qilib, oʻgay opa singil oʻzlarining yovuzliklari va yolgʻonlari uchun umrlarining oxirigacha koʻrlik bilan jazolandilar.
Filmlar
thumbtime=1|thumb|Cinderella (1911) Fransuz ertaklari asosida koʻplab badiiy va animatsion filmlar chiqarilgan.
AQShning mustamlaka tarixi (koloniya davri)
Amerika Qoʻshma Shtatlari (AQSh; United States of America, USA), Qoʻshma Shtatlar (United States) yoki shunchaki Amerika (America) Shimoliy Amerikadagi mamlakatdir. Poytaxti — Vashington shahri, Birlashgan Millatlar Tashkiloti aʼzosi. AQSh sharqdan Atlantika, gʻarbdan Tinch okeani, janubi-sharqdan Meksika qoʻltigʻi bilan oʻralgan. Maʼmuriy jihatdan 50 shtat va bir federal okrugga boʻlinadi. Alyaska va Gavayi shtatlari mamlakat asosiy hududidan tashqarida joylashgan. Puerto-Riko Hamdoʻstligi, Shimoliy Mariana orollari Hamdoʻstligi, Guam, Virginiya orollari va Amerika Samoasi ham AQShga qarashli. Maydoni — 9.8 million km2. Aholisi 331 million kishidan oshiq boʻlib, aholi soni boʻyicha jahonda uchinchi oʻrinda turadi. right|thumb|400x400px|18-asrning oʻrtalarida Shimoliy Amerikada Yevropa kuchlariga ega boʻlish. ingliz (pushti rang), fransuz (koʻk), ispan (toʻq sariq), 1713-da Buyuk Britaniya tomonidan Fransiyaga qarashli hududlar binafsha rangda koʻrsatilgan. AQSh va Kanadadagi zamonaviy davlatlarning chegaralari oq chiziqlar bilan qoplangan.
AQShning mustamlaka tarixi Yevropa davlatlarining Amerikadagi mustamlakachilik siyosatidan to 1776-yilda mustaqillik deklaratsiyasigacha boʻlgan davrni oʻz ichiga oladi. XV asrning oxirida Angliya, Shotlandiya, Fransiya, Shvetsiya, Ispaniya va Niderlandiya Shimoliy Amerikani mustamlakaga aylantirdi. Koʻplab koloniyalar tugatilgan, ammo baʼzilari muvaffaqiyatli boʻldi. Birinchi Yevropa kolonistlari turli ijtimoiy qatlamlardan va aynan din peshvolaridan kelib chiqqan. Amerikaga Yevropa davlatlaridan adventistlar, harbiylar, fermerlar va savdogarlar koʻchib borishgan. Jamestown va Nyu-Englandga inglizlar, Yangi Gollandiyaga gollandiyaliklar, yangi Shvetsiyaga finlar va shvedlar kelib, oʻzlarining madaniyati, maxsus ijtimoiy tuzilishi, iqtisodiyoti, siyosati va dini bilan oʻz koloniyalarini qurdilar.
Tarixchilar odatda Qoʻshma Shtatlarning sharqida shakllangan toʻrtta mintaqani ajratib koʻrsatishadi:
Zarqal'a (Ko‘lob tumani)Zarqal'a
Zarqal'a  (Зарқалъа)  — Tojikiston Respublikasining Koʻlob tumani, Zirakiy jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 3 km, tuman markaziga 11 km.
AQShning mustamlaka tarixi (koloniya davri)
Mustamlaka maqsadlari
Yevropalik bosqinchilarga nisbatan mahalliy aholi ancha kuchsiz edi. Bu vaqtga kelib ispanlar va portugallar uzoq davom etgan rekonkista davridan endigina chiqqan edilar, bu davrda ular yangi hududlarni zabt etish va oʻzlashtirish tajribasiga ega boʻlishdi. Boshqa baʼzi Yevropa davlatlarida bunday tajriba yoʻq edi. Biroq, inglizlar muhim oʻziga xosligi bu: inglizlarning xususiy kompaniyasi mustamlakachilik ishlari bilan shugʻullanioshgan.
Zarqal'a (Ko‘lob tumani)Zarqal'a
Aholisi
Aholisi —2834 kishi.
AQShning mustamlaka tarixi (koloniya davri)
Ispaniya mustamlakalari
Zamonaviy Qoʻshma Shtatlarning eng boy hududlari Ispaniya nazorati ostida edi va bular quyidagilar edi: Missisipi daryosining gʻarbiy qismidagi hududlar, Luiziana, Florida, Missisipi va Jorjiyaning bir qismi. thumb|300x300px| 1763-yildan 1801-yilgacha Yangi Ispaniyaning vitse-qirolligi
Florida
Florida shtatida, 16-asrdan beri Ispaniyaga tegishli bir nechta kichik portlar mavjud boʻlib, ularning eng muhimi 1565-yilda tashkil etilgan Sent-Avgustin (Florida) boʻlib, bir necha marta hujumga uchragan va yoqib yuborilgan, ammo yana qayta qurilgan va birinchi Yevropa turar-joyi boʻlib qolgan. Janubiy Karolinadan kelgan inglizlar 1702-va 1704-yillarda Floridaga ikkita keng miqyosli urushni boshladilar va Ispaniya qal’alari va missiyalarining butun tizimini yoʻq qildilar. Keyin Yamasey qabilasining hindularini qullikka aylantirdilar. Xuddi shu 18-asrning oʻrtalarida Florida hududi mahalliy hindu qabilalarining qoldiqlarini yoʻq qilgan Seminoles tomonidan bosib olingan. 1763-yilda yarim orol Britaniya nazoratiga oʻtkazilganda, bu yerda atigi 3000 ga yaqin ispanlar yashagan va ular tez orada mamlakatni tark etishgan. 1783-yilda Florida Ispaniyaga qaytarilganidan keyin ham ispanlar endi bu hududlarda yashashni istamadi va 1819-yilda Florida AQSH ixtiyoriga oʻtdi.
Yangi-Meksika
16-asrda ispanlar zamonaviy Qoʻshma Shtatlar hududini faol ravishda oʻrgandilar. 1530-yillarning oxirida Hernando de Soto Missisipini kashf etdi va Arkanzas daryosi qirgʻoqlaridagi vodiylarga oʻrnashadi. Oʻsha davrning eng muhim sayohatchilaridan biri Fransisko Vaskes de Koronado boʻlib, uning ekspeditsiyasi 1540-41-yillarda zamonaviy Yangi Meksika, Arizona, Kolorado, Oklaxoma va Kanzas shtatlari hududlarida boʻlib oʻtgan. Ammo bu oddiy sayohat edi.
Yangi-Meksikadagi birinchi ispan aholi punkti 1598-yilda Xuan de Onate tomonidan asos solingan San-Xuan edi. Biroz vaqt oʻtgach, taxminan 1609-yilda Santa Fe (Yangi-Meksika) shahriga asos solingan. Ispaniya mustamlakachiligining ikkinchi davri 1692-yilda ispanlarni oʻz yerlaridan vaqtincha quvib chiqargan Pueblo hindu qabilalarining qoʻzgʻolonidan keyin boshlandi. Yangi gubernator Diego de Vargas bu yerda Ispaniya hukmronligini tikladi, u Fransiya, Texas va AQShning daʼvolariga qaramay, 1846-yilda u tomonidan bu hudud Amerika qoʻshinlari bostirib kelguniga qadar ikki asrdan koʻproq vaqt davomida ushlab turildi. right|thumb|300x300px| Kaliforniyadagi Ispaniyaning San-Xuan Kapistrano missiyasi xarobalari
Kaliforniya
16-asrdan boshlab ispan kemalari Kaliforniya qirgʻoqlari boʻylab suzib yurgan, ammo oʻsha paytda doimiy ispan aholi punktlari yoʻq edi. Faqat 18-asrning ikkinchi yarmida qirgʻoqboʻyi hududlarida birinchi ispan mustamlakachilik missiyasi oʻtkazildi. Ulardan birinchisi 1769-yilda fransiskalik missioner Junipero Serra tomonidan asos solingan San-Diego-de-Alkala missiyasi edi. Tinch okeani sohilida joylashgan ispan garnizonlari yoki shaharlari (pueblos) suv yoʻliga qoʻshimcha ravishda ular quruqlikdagi yoʻl bilan bogʻlangan. El Camino Real (qirollik yoʻli) katta yoʻli keyinchalik Kaliforniyaning birinchi magistraliga aylandi. 1820- yilga kelib, shimoldagi qirgʻoq boʻyidagi koʻchib kelganlarning ketma ketligi San-Fransisko koʻrfazigacha yetib bordi, ammo Ispaniyaning kuchi 50 km dan koʻp boʻlmagan ichki qismga choʻzildi. Mustaqillik eʼlon qilingandan soʻng, Meksika hukumati barcha missionerlarni quvib chiqardi va harbiy punktlarni yopdi va yerlarni qoʻy va qoramol boqish uchun rancholarga berildi. 1840-yillarga kelib, Kaliforniyaning (Kalifornios) ispan aholisi 10 000 ga yetdi. thumb|300x300px| 1660-yillarda Yangi Amsterdam xaritasi
Yangi Niderlandiya
Yangi Niderlandiya (Nieuw-Nederland) bu — 1614-yilda hozirgi Nyu-York shtati va uning atrofidagi baʼzi hududlarda tashkil etilgan Gollandiya mustamlakasi hisoblanadi. U hududdagi Yevropa aholisining maksimal soni 10 000 kishiga yetdi. Gollandlar bu yerda yirik yer egalarining homiylik tizimini oʻrnatdilar. Bundan tashqari, gollandlar Amerikada diniy bagʻrikenglik va savdo erkinligini joriy qildilar. Koloniyaning asosiy shahri Yangi Amsterdam 1625-yilda Manxetten orolining janubiy qismida tashkil etilgan. 1664-yilda u birinchi marta inglizlar tomonidan bosib olindi va 1674-yilda u ingliz koloniyalariga qoʻshildi keyinchalik nomi Nyu-York shahri deb oʻzgartirildi. Biroq golland yer egalari Britaniya hukmronligi ostida qoldi va 1820-yillargacha Gudzon daryosi vodiysidagi aholi punktlari Niderlandiyaga xos koʻrinishni saqlanib qolindi. thumb|287x287px| 17-asr oʻrtalarida Yangi Shvetsiya xaritasi.
Yangi Shvetsiya
Yangi Shvetsiya 1638-1655- yillarda Delaver daryosi vodiysida mavjud boʻlgan. Uning markazi Fort Kristina edi. 1655-yilda u gollandlar tomonidan bosib olindi va Yangi Niderlandiyaga qoʻshildi va shved madaniy merosi tez orada yoʻqoldi.
Yangi Fransiya
Hududi boʻyicha keng, ammo aholisi kam boʻlgan Fransiya Amerikasi 1763-yilda — Yetti yillik urush natijalariga koʻra — deyarli barcha yerlar Buyuk Britaniyaning mulkiga qoʻshildi. 1803-yilda sobiq Yangi Fransiyaning Ispaniyaga oʻtgan qismi Luizianani sotib olinishi natijasida AQSh nazoratiga oʻtdi.
Rossiya mustamlakalari
Rossiya 1730-1740-yillardagi ikkinchi Kamchatka edeb nomlangan va keyinchalik Alyaska nomi bilan mashhur boʻlgan mintaqani oʻrgandi. Amerikadagi birinchi rus posyolkasi 1784-yilda G. I. Shelixov tomonidan tashkil etilgan. U N. P. Rezanov bilan birgalikda moʻyna savdosi boʻyicha Rossiya-Amerika kompaniyasiga asos solgan. 1867-yilda Alyaska Qoʻshma Shtatlarga sotilgandan soʻng, rus pravoslav cherkovining baʼzi missionerlari ketishmagan boʻlsada, deyarli barcha ruslar Amerikani tark etishdi.
Virjiniya
Amerikadagi birinchi muvaffaqiyatli doimiy ingliz turar joyi Jeymstaun boʻlib, u oʻsha paytda hukmronlik qilgan qirol Jeyms I sharafiga qoʻyilgan (James I). U 1607-yilda tashkil etilgan. Chesapike koʻrfazi yaqinida xususiy London-Virjiniya kompaniyasi vakillari tomonidan oltin qidirish ishlari olib borilgan. Korxonaning tijorat muvaffaqiyatiga Yevropaga eksport qilish uchun tamaki yetishtirish orqali erishildi. XVII asr oxiriga kelib qullarni ishlatgan holda tamaki plantatsiyalari tashkil etildi.
Puritanlar
Massachusets koʻrfazida ingliz koloniyalarini barpo etgan puritanlar oʻz cherkovlarini qurish uchun Angliyadan koʻchib kelgan diniy ozchilik boʻlib, anglikan va katolik cherkovining xurofotlaridan yashiringan. Ularning Pilgrim Otalar deb nomlangan birinchi guruhi 1620-yilda mashhur Mayflover kemasida yetib kelib, Plimut koloniyasiga (keyinroq Plimut shahri (Massachusets)) asos solgan. 1640-yilga kelib, Bostonda Plimut va ularning atrofida 20 mingga yaqin odam joylashdi. Ular asos solgan jamiyat nihoyatda diniy, yopiq va siyosiy tuzilishiga koʻra gʻayrioddiy boʻlgan. Bu hali ham AQSh siyosati va madaniyatiga sezilarli taʼsir koʻrsatmoqda. Koʻp jihatdan Amerika bosqinchiligi gʻoyalari aynan puritanlarga borib taqaladi.
Yangi Angliya xoʻjalik hayoti janubiy hududlardagidey ishlab chiqarishga emas, balki oʻzini oʻzi taʼminlashga asoslangan dehqonchilikka asoslangan edi. Ammo bu hududda kemasozlik rivojlanib ketdi. Bunga oʻrmon maydonlarining mavjudligi yordam bergan, Angliyada esa oʻsha vaqtga kelib oʻrmonlar deyarli yoʻq boʻlib ketgan va Britaniya orollarida kema qurish imkoniyatlari cheklangan edi.
Yangi Angliyaning boshqa mustamlakalari
Puritanlarning diniy murosasizliklari koʻp oʻtmay, bagʻrikenglik, cherkov va davlatni ajratish va Anglikan cherkovi bilan sulhga borish tarafdori boʻlgan Rojer Uilyams boshchiligidagi bir qator diniy jamoalarning Yangi Angliyadan chiqarib yuborilishiga olib keldi. Quvib chiqarilganlar Rhode-Aylendning yangi mustamlakasiga asos soladi.
Massachusets janubiy hududidagi rivojlangan yana bir koloniya Konnektikut daryosining yonida tashkil etilgan „Daryo koloniyasi“ edi(mustaqillikdan keyin — shtat Konnektikut).
Qirol Jeyms II hukmronligi davrida Yangi Angliya koloniyalari bir necha yil davomida hukumat tomonidan tayinlangan gubernator tomonidan boshqarilgan. Oʻz-oʻzini boshqarishning tugatilishi koloniyalarning jiddiy noroziligini keltirib chiqargan.
Oʻrta koloniyalar
Nyu-York, Nyu-Jersi, Pensilvaniya, Delaver 17-asr oxiriga kelib Britaniya mustamlakalariga aylandi. Ushbu hududlar aslida Yevropa qitasidan odamlarni koʻchib kelishi uchun tashkil qilingan edi. Pensilvaniya va Delaver hududlariga Germaniyadan koʻplab koʻchmanchilar kelgan. Nyu-York va Filadelfiya Oʻrta koloniyalarning eng yirik markazlariga aylandi.
Karolina
Dastlab bu hududud1663-yilda qirol Charlz II dan koloniya qurish uchun grant olgan " Lordlar mulkdorlari " guruhiga tegishli xususiy mulk edi. Lordlar mulkdorlari tomonidan moliyalashtirilgan ekspeditsiya Amerikaga etib keldi va oʻz nomini qirol nomidan olingan Charlston shahriga asos soldi (dastlab Charlz Taun, Charlz shahri). Birinchi koʻchmanchilar Barbados orolidagi ingliz koloniyasidan kelib, plantatsiyalarda ishlagan afrikalik qullar bilan birga shakarqamish yetishtirishni yoʻlga qoʻyadi. 18-asr boshlariga kelib, Karolinada ham Afrikadan olib kelingan qullar yordamida sholi yetishtirish yoʻlga qoʻyildi. Bu yerda Virjiniya va Barbadosdan kelgan inglizlardan tashqari, Lyudovik XIV hukumati tomonidan Fransiyadan chiqarib yuborilgan Amerika hindulari, afrikaliklar va gugenotlar ham boʻlgan. 1715-yilda Yamasey hindulari bilan urush uni omon qolish yoqasiga qoʻydi. 1729-yilga kelib, lordlar mulkdorlari mustamlakani ichki va tashqi tahdidlardan himoya qila olmay, oʻz yerlarini qirolga berishga majbur boʻldilar.
Jorjiya
thumb|250x250px| Savanna, Jorjiya poytaxti, 18-asr boshlarida.|left Karolinani ispanlardan himoya qilish uchun Britaniya parlamenti aʼzosi Jeyms Ogletorp ingliz va ispan mulklari oʻrtasidagi chegara hududida yarim harbiylashtirilgan koloniya tashkil etishni va uni qarzlari uchun qamoqqa hukm qilingan inglizlar bilan toʻldirishni taklif qildi. Dastlab mustamlakachilar 1733-yilda Jorjiyaga asos solishadi
Florida
1763-yilda yetti yillik urush natijasida Buyuk Britaniya Ispaniyadan Florida shtatiga egalik huquqni oldi. Amerika inqilobi davrida Florida Britaniya qiroliga sodiq qoldi va Bagama orollari evaziga 1783-yilda Ispaniyaga qaytarildi. Ammo ispanlar endi u yerda yashashni xohlamadilar va 1819-yilda hududini AQShga berdi.
Britaniya koloniyalarini boshqarish
Har qanday ingliz koloniyasining Londonda oʻz vakili (mustamlakachi josusi) bor edi.
1776-yilga kelib Koloniyalarda boshqaruvning uchta asosiy shakli mavjud edi:
Har uchala shakl qirol hukumatiga boʻysungan va parlamentga bevosita aloqador emas edi.
Provinsiya hukumati
Nyu-York, Nyu-Xempshir, Virjiniya, Karolina va Jorjiya provinsiya koloniyalari edi. Ularni ingliz qiroli tomonidan tayinlangan gubernator boshqarar edi. Gubernator ham, uning yordamchilari ham Britaniya hukumatdan maosh olishardi. Ular parlament namunasiga koʻra ikki palatadan:
Gubernator veto huquqiga ega edi, shuningdek, assambleya qarorlarini tasdiqlashni keyinga qoldirishi yoki uni butunlay tarqatib yuborishi mumkin edi.
Xususiy koloniyalar
Pensilvaniya, Delaver, Nyu-Jersi va Merilend xususiy mulk edi. Ular, umuman olganda, qirolliklari kabi boshqarilgan, ammo hokimni qirol tayinlagan.
Patent
Massachusets, Rod-Aylend va Konnektikut shtatlari patent egalari tomonidan nazorat qilingan. Ularning oʻzini oʻzi boshqarish organlari qirollik patentiga asoslanib maʼlum andozada tashkil qilingan, ularga vakillik organlari orqali hududlar va oʻzini oʻzi boshqarish huquqlari berib qoʻyilgan. Bu yerda patent konstitutsiya rolini oʻynadi hukumatning
Siyosiy madaniyat
Mustamlakachilarning vakillik organlari ancha kengroq masalalar boʻyicha qarorlar qabul qildilar. Ular yer uchastkalarini, tijorat subsidiyalarini, soliqlarni taqsimlash, yoʻllar, maktablar holatini nazorat qilish, kambagʻallarni qoʻllab-quvvatlash boʻyicha qarorlar qabul qildilar. Mustamlakachilar mahalliy sudyalar va sudyalarning qarorlariga boʻysunishgan. Keyinchalik advokatlik kasbining keng tarqalishiga olib keldi, uning siyosiy hayotdagi faol ishtiroki keyinchalik Amerika inqilobining oʻziga xos xususiyatiga aylandi.
Yevropada hokimiyat aristokratlar va cherkovga tegishli boʻlsa, Amerikada siyosiy madaniyat koʻplab iqtisodiy, ijtimoiy, diniy etnik guruhlar yoki aholi punktlari geografiyasi bilan birlashgan jamoalar, shu jumladan savdogarlar, yirik va kichik yer egalari, hunarmandlar manfaatlarini hisobga olgan. Anglikan parishionerlari, presviterianlar, lyuteran cherkovlari, kvakerlar, inglizlar, nemislar, gollandlar, shotlandlar, irlandlar, mahalliy aholi va boshqalar koʻpchilikni tashkil qilgan edi.
Mustamlakalarda fuqarolik tengligini ulugʻlanib, aristokratiya, korrupsiya va hashamatni qoralovchi oʻzini oʻzi boshqarishning siyosiy qadriyatlari rivojlandi. XVIII asr oxirida inqilob yuzaga keldi.
XVIII asr oxirida Amerikada hali siyosiy partiyalar yoʻq edi. Siyosat bilan shugʻullanuvchilarning holati hokimlar bilan tortishuvlar olib boruvchi mahalliy majlislar fraksiyalari shaklida boʻlib turardi. Etnomadaniy xususiyatlar 1756-76 yillarda Kvakerlarning taʼsiri boʻlgan Pensilvaniyada koʻproq sezildi ammo asta-sekin nemislar bilan saylov blokini tashkil etgan irland va shotlandlarning presviterian jamoalarining siyosiy tasiri ortdi.
Avstriya vorisligi uchun urush
Olbanida 1754- yilda kolonistlar Kongressida Benjamin Franklin Hindistonga qarshi qoʻshma harbiy siyosatni tashkil etish boʻyicha qarorlar qabul qilish uchun umumiy kengash tuzishni taklif qildi. Ushbu taklifni amalga oshirish ishlari koloniyalar majlislari va Qirol Jorj II tomonidan rad etilgan boʻlsa-da, u Amerikada ingliz koloniyalarini birlashtirishga qaratilgan birinchi urinishlardan biri boʻldi.
Yangi Angliya
thumb|300x300px| [[George Washington|Jorj Vashington " Fransuz va Hindiston urushi " janglaridan birida]] Inglizlar " Fransuz va Hindiston urushi " deb atagan urush (1754-1763) tinglang) Yetti yillik urush deb nomlanuvchi Yevropa mustamlakachi kuchlari oʻrtasidagi xalqaro harbiy mojaroning bir qismini tashkil etdi. Avvalgi urushlar Yevropada boshlanib, soʻngra mustamlakalarga yoyilgan boʻlsa, bu safar Shimoliy Amerikada birinchi oʻq uzildi. Yetti yillik urushning sabablaridan biri Buyuk koʻllar mintaqasi va Ogayo daryosi havzasini mustamlaka qilish uchun inglizlar va fransuzlar oʻrtasidagi raqobatning natijasi edi.
Militsionerlar (xususan, Jorj Vashington) inqilobiy urush paytida foydali boʻlgan jangovar tajribaga ega boʻlishdi. Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarish organlari ham hamkorlik tajribasiga ega boʻldilar thumb|300x300px| Yetti yillik urushdan keyin Shimoliy Amerikadagi hududiy oʻzgarishlar. 1763- yilgacha Britaniya koloniyalari qizil rang bilan belgilangan, urushdan keyin olingan hududlar — pushti rangda.|left 1763-yildagi Parij shartnomasiga binoan Fransiya Buyuk Britaniya va Ispaniya oʻrtasida boʻlingan Shimoliy Amerika qitʼasidagi barcha mulklaridan mahrum boʻldi. Bundan tashqari, Angliya Ispaniyaning Florida shtatini ham qoʻshib oldi. Shimoliy Amerikadagi ingliz mustamlakalari uchun asosiy harbiy tahdid bartaraf etildi. Britaniya hukumati urushning barcha moliyaviy xarajatlarini mustamlakalarga toʻlatishga qaror qildi, bu esa amerikaliklarning Inqilobga yaqinlashish sabablaridan biriga aylandi.
Britaniya imperiyasi bilan aloqalar
Mustamlakalar bir-biridan sezilarli darajada farq qilsa-da, ularning barchasi Britaniya imperiyasining bir qismi edi. Ikki asr davomida shakllangan Boston, Nyu-York, Charlston va Filadelfiyadagi Amerika elitasi oʻzlarini Britaniyalik deb hisobladi. Garchi uning koʻplab vakillari Britaniya orollarida hech qachon boʻlmagan boʻlsa-da, kiyinish, odob-axloq qoidalari va hatto raqslarda ingliz uslubi mos yozuvlar hisoblangan. Georgiya usulidagi boy qasrlar qurildi, mahalliy mebellar Chippendale dizaynidan nusxa koʻchirildi va maʼlumotli odamlar Yevropaning intellektual hayotida va ayniqsa, maʼrifatchilik harakatida qatnashdilar. .
Siyosiy tuzilma
Mustamlakalarning oʻzini oʻzi boshqarish tuzilmasining oʻziga xos xususiyatlari mustamlaka va ona yurt oʻrtasidagi siyosiy hayotning aloqalarida namoyon boʻldi. Gubernator oʻz lavozimi boʻyicha qirolga, uning kengashi Lordlar palatasiga, mustamlakachilar majlislari esa Jamoatlar palatasiga boʻysunardi. Koʻpgina mustamlaka qonunlari toʻgʻridan-toʻgʻri ingliz huquqidan olingan va hozirgacha AQSh qonuni genetik jihatdan ingliz umumiy huquq tizimidan olingan. Oxir-oqibat, siyosiy ideallar, xususan, siyosiy vakillik va respublika hukumati ustidagi tortishuvlar Amerika inqilobiga olib keldi.
Savdo
Barcha mustamlakalarga xos boʻlgan yana bir xususiyat Britaniya importiga qaramlik edi. XVIII asrda Britaniya iqtisodiyotining jadal rivojlandi. Faqat 1740-1770-yillar oraligʻida. Britaniya tovarlarining Amerikaga importi 360% ga oshdi. Natijada koloniyalarda isteʼmol bozorining yagona tuzilmasi shakllandi. Inqilob davrida bu Boston choy ziyofati kabi bir qator norozilik harakatlariga sabab boʻldi.
Metropoliya bilan qarama-qarshilik
Yetti yillik urush natijasida Fransiyadan qaytarib olingan hududlarda eski koloniyalarning faoliyat yuritish huquqlarini cheklovchi Qirollik deklaratsiyasi qabul qilindi. XVII-XVIII asrlarda choʻzilgan Britaniyaning barcha oʻn uchta mustamlakasi birlashdi. Qirollik deklaratsiyasiga koʻra, koloniyalar gʻarbga siljishi taqiqlandi, chegarani yanada kengaytirishga toʻsiq boʻldi. Mustamlakachilarning noroziligi 1765-yilgi Markalar toʻgʻrisidagi qonunga binoan oʻrnatilgan yangi soliqlar bilan yanada kuchaygan.
Yangi Angliya
Puritanlar asosan dehqonlar va ularning oilalaridan tashkil topgan, oʻzini oʻzi boshqaradigan jamoalarda yashagan. Yer erkaklarga tegishli boʻlib, ular uni ijtimoiy mavqeiga mutanosib ravishda oʻzaro taqsimlaganlar. Amerikada, birovning xizmatida boʻlmasa va hech qanday jinoyat uchun sudlanmagan boʻlsa, har bir oq tanli erkakka yer berilgan. Bundan tashqari, har bir yer egasi soliq yigʻish, yoʻl qurilishi va saylangan shahar maʼmuriyati boʻyicha qarorlar qabul qiladigan shahar yigʻilishida ovoz berish huquqiga ega edi.
Puritan cherkovi barcha mahalliy aholi uchun mavjud emas edi, chunki Puritanlar fikriga koʻra, hamma odamlar ham najot uchun moʻljallangan emas. Faqat jamoat tomonidan saylangan va qabul qilinganlargina sazavor boʻlishi mumkin. Yangi Angliya aholisining atigi 40% ana shunday insonlar edi.
Fermerlar
Yangi Angliyalik fermer, xuddi oʻsha paytdagi ingliz fermeri kabi, oʻz mulki va oilasi ustidan toʻliq hokimiyatga ega edi. Turmushga chiqayotganda ingliz ayoli nafaqat qizlik familiyasidan, balki eriga oʻtgan mulkdan, shuningdek, huquqiy maqomdan va hatto beva boʻlib qolgan taqdirda ham siyosiy hayotda ishtirok etish huquqidan voz kechib qolardi. Ayollarning jamiyatdagi asosiy ishi faqat uy ishlari edi. Odatda ular 20-25 yoshda turmush qurishgan va oʻrtacha oilada 6-8 nafargacha bola boʻlgan. Ayollar nafaqat uy ishi balki qoʻl mehnatiga asoslangan ishlab chiqarishda ishtirok etgan. thumb|250x250px| Amerika iqtisodiy oʻsishi 1700-1840- yillarda jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadlar boʻyicha.|left Oʻgʻillari ulgʻaygach, odatda oʻz xoʻjaliklarini tashkil etishga yordam berishdi. Toʻyda bolalarga yer uchastkalari, chorva mollari yoki uy-roʻzgʻor buyumlari, kamroq pul berilgan. Yoshlarning oʻzlari tanishlari orasidan yoshi, millati, dini va ijtimoiy mavqeiga mos keladigan turmush oʻrtogʻini topishgan.
Ichki binolar koʻpincha oshxona bilan birlashtirilgan kirish zali, ota-onalarning toʻshagi joylashgan yashash xonasi va ovqat xonasidan iborat boʻlib, ular uyda ham ish olib boradilar. Bolalar odatda chodirda uxladilar.
Shahar aholisi
Yogʻochning koʻpligi tufayli Yangi Angliyada kemasozlik rivojlangan. Deyarli har bir daryoning ogʻzida kemasozlik va taxta zavodlari qurilgan. Ularning ishchilari tobora oʻsib borayotgan qishloq aholisidagi hunarmandlar va savdogarlardan iborat boʻlgan. Shaharlarda koʻpincha temirchilar, doʻkonchilar va aravachilar ishlagan. Savdogarlar gʻalla va boshqa mahalliy tovarlarni (bochkalar, tom yopish, kaliy…) chetga sotardilar va import tovarlarini bozorda sotardilar bular quyidagilar: kiyim-kechak, asbob-uskunalar, deraza oynalari, shakar va shinni. Import dengiz orqali amalga oshirilganligi sababli, ularning doʻkonlari va omborlari asosan port shaharlarida joylashgan. Bu yerda yoʻllar boʻylab tavernalar (oʻsha paytda mehmonxonalar) va transport tizimiga xizmat koʻrsatadigan otxonalar mavjud edi. Bundan tashqari, dengizga yaqin port shaharlarda Gʻarbiy Hindistonga eksport qilinadigan shinni, donador shakar va rom ishlab chiqaradigan zavodlar mavjud edi.
Baliqchilik floti portlarda juda koʻp tashkil qilingan. Gʻarbiy Hindiston va Yevropaga baliq, yogʻoch va yogʻoch mahsulotlari (asosan shinni va boshqa yuklar uchun bochkalar) eksport qilindi. Yangi Angliya ijtimoiy hayotida boy savdogarlar hukmronlik qildi. Ularning ikki qavatli uylari georiya uslubida qurilgan, nosimmetrik fasad, kutubxona uchun maxsus xonalar, ovqat xonasi, yashash xonasi va yuqori qavatda uy egalari, ularning bolalari va mehmonlari uchun bir nechta yotoq xonalari mavjud edi. Qisqa qilib aytganda Yangi Angliyada Yevropa hayoti rivojlana boshlayotgan joy edi.
Taʼlim va madaniyat
right|thumb|300x300px| Massachusets Xoll, [[Harvard universiteti|Garvard universitetining eng qadimgi binosi, u 1718-1720- yillarda talabalar uchun yotoqxona sifatida qurilgan.]] Garchi oʻsha davrda taʼlim asosan ixtiyoriy va ota-onalarning ixtiyoriga qoldirilgan boʻlsa-da, koʻplab diniy konfessiyalar, shu jumladan Puritanlar, soliq toʻlovchilar tomonidan boshqariladigan davlat maktablariga ega edi. Yangi Angliyadagi boshlangʻich maktablar har bir shaharchada boʻlishi kerak edi.
Shaharlarda boshlangʻich maktablardan tashqari badavlat oilalar farzandlari uchun xususiy maktablar ham bor edi. Oʻrta maktabda aholi farzandlarining 10% dan koʻp boʻlmasdi. Asosiy mavzu grammatika edi. Oʻgʻil bolalarning aksariyati oʻrta maktab oʻrniga dehqonchilik, ota-onalariga yordam berish yoki hunarmandlar sifatida ustalarga shogird boʻlib tushishardi. Bir nechta ayollar maktablarida cheklangan qizlar oʻqishlari mumkin edi. Biroq, 1750-yilga kelib, deyarli har bir erkak va Yangi Angliya ayollarining 90%idan ortigʻi oʻqish va yozishni bilardi.
Garvard kolleji 1636-yilda puritanlar tomonidan, 1701-yilda esa hozirgi Yel universiteti boʻlgan Kollegiya maktabi tashkil etilgan. Baptistlar 1764-yilda oʻzlarining diniy kollejlarini (Rod-Aylend kolleji, hozirgi Braun universiteti) tashkil qildilar va 1769-yilda kongregationalistlar Dartmut kollejini tashkil qilishdi. Virjiniyadagi Uilyam va Meri kolleji 1693-yilda paydo boʻlgan, u Anglikan deb hisoblangan. Kollejlarda din arboblari, huquqshunoslar va shifokorlar tayyorlanar edi. Birinchi tibbiyot institutlari 18-asr oxirida Nyu-York va Filadelfiyada paydo boʻlgan.
Din
Metropoldan(Buyuk Britaniya nazarda tutilgan) farqli oʻlaroq, Anglikan cherkovi koloniyalarda rasmiy boʻlmagan. Puritanlarning asl diniy aqidaparastligi ham yangi muhojirlar sababli asta-sekin zaiflashdi. Shuning uchun 1730-1740-yillarda keng tarqalgan Buyuk Uygʻonish harakati aholining dindorligining kuchayishiga va diniy konfessiyalar taʼsirining kengayishiga olib keladigan harakat yuzaga keladi. Shu maqsadda Jorj Uaytfild va ushbu harakatning boshqa tarafdorlari bir qator yangi kollejlarni, jumladan Prinston universitetini tashkil qildilar.
Oʻrta koloniyalar
Yangi-Angliyadan farqli oʻlaroq, Nyu-York, Nyu-Jersi va Pensilvaniya koloniyalarida aholining oʻsishiga hech qanday toʻsiq qoʻyilmagan, asosan oʻsish Yevropadan immigratsiya hisobiga oʻsgan. 1750-yilga kelib bu yerda 300 mingga yaqin odam yashagan. Faqat Germaniya va Irlandiyadan 50-60 ming yangi aholi keldi. Pensilvaniya koloniyasining asoschisi va egasi Uilyam Penn oʻzining diniy bagʻrikenglik siyosati va qayta sotish huquqi bilan yer egaliklarini tekin taqsimlash siyosati bilan Britaniya Kvakerlari va boshqa muhojirlarni oʻziga tortdi.
Etnik xilma-xillik
Oʻrta koloniyalarda meʼmorchilikning xilma-xilligi aholining turli etnik tarkibi bilan bogʻliq edi. Nyu-York va Olbanida binolar asosan Gollandiya uslubida qurilgan boʻlib, tashqi koʻrinishi gʻishtli va yon devorlari ustidan baland toʻsiqlar bilan qurilgan. Koʻpgina Golland cherkovlari sakkiz burchakli shaklga ega. Etnik nemislar va uelsliklar oʻz vatanlarida odat boʻlganidek, atroflarida moʻl-koʻl oʻsadigan oʻrmondan qurilish materiali sifatida foydalanmasdan uylarini toshdan qurishgan. Pensilvaniyadagi uylarning 80%igacha butunlay toshdan qurilgan.
Qishloq joylarida istiqomat qilgan kvakerlar oddiy mebellarni afzal koʻrishgam edi: stollar, stullar, shkaflar, lekin uyning devorlarini ajoyib tarzda bezashdi. Urban Quakers zavodi ancha chiroyli mebellarga ega edi. Eng yirik mebel ishlab chiqarish markazlaridan biri Filadelfiya boʻlib, u erda isteʼmolchilar, boy savdogarlar yashagan. Boshqa narsalar qatorida, bu yerda nemis kabinet ustalari tomonidan gullar va qushlar tasvirlangan nozik oʻymakorlik bilan qoplangan nafis stollar va baland sandiqlar yasalgan. Nemis kulollari nafis va anʼanaviy uslubda qozonlar, koʻzalar va laganlar sotgan. Amerikada nemis aholisining oʻrni juda katta boʻlgan, garchi inglizlarning oʻrni yuqoriligicha qolsa ham.
Etnik farqlar jinslar oʻrtasidagi munosabatlarga ham taʼsir koʻrsatdi. Yangi Angliya Puritanlar orasida ayollar dalada ishlashga qabul qilinmagan, Pensilvaniyadagi nemis jamoalarida esa ayollar ham dalada, ham otxonada ishlashgan. Nemislar va gollandlar ayollarga koʻproq mulk huquqini berdilar, shu jumladan ularning ayollari oʻz mulklarini meros qilib berish toʻgʻrisida vasiyat qilishlari mumkin edi. Amerikada etnik xilma xillik mana shunday erkinlik va xarxillikni keltirib chiqardi.
Dehqonchilik
Oʻrta koloniyalarning etnik xilma-xilligi, boshqa narsalar qatori, qishloq hayotiga taʼsir qildi. Xususan, etnik nemislar haydaladigan yerlarda otlardan koʻra hoʻkizlardan foydalanishni afzal koʻrgan, shotlandlar va irlandlar esa asosan choʻchqadan foydalanib makkajoʻxori ekishgan. Irlandiyada mayda xoʻjaliklar hukmronlik qilgan va bu xalq mamlakat aholisi yerdan maksimal foyda olishga harakat qilgan va makkajoʻxori yetishtirib odamlar uchun gʻalla va chorva ehtiyojlarini taʼminlashgan.
1720-yilgacha mintaqada Gʻarbiy Hindiston kompaniyasi eksport qilish uchun asosan un va don ishlab chiqargan. Qoʻshimcha eksport mahsuloti hindulardan ayirboshlangan moʻynalar edi. 1720—1770-yillarda Yevropa aholisi tez oʻsib borayotgan davrda u yerda gʻalla narxi ikki baravar oshdi, Yevropaga don eksporti ham koʻpaydi.
Dengiz portlari
Oʻrta mustamlakalarning dengiz portlari don savdosi tufayli oʻsdi. 1750-yilga kelib Filadelfiya aholisi 25 000 ga, Nyu-Yorkda esa 15 000 kishiga yetdi. Ularning siyosiy hayotida, xuddi Yangi Angliyadagi kabi, boy savdogarlar hukmronlik qilgan. 40 ga yaqin savdogar oilalari Filadelfiya savdosining yarmini nazorat qilgan. Aholining asosiy qismini mayda savdogarlar, hunarmandlar, kemasozliklar, qassoblar, hunarmandlar, tikuvchilar, koʻnchilar, novvoylar, duradgorlar, toshchilar va boshqa koʻplab kasblarda ishlaydigan ishchilar tashkil etgan oʻrta tabaqa edi.
Ijtimoiy zinapoyaning eng past pogʻonasida katta yer egalarining kam maosh oladigan yollanma ishchilari, birinchi navbatda, hammollar, shu jumladan qora tanlilar, tinch aholi va qullar bor edi. 1750-yilga kelib ular shahar aholisining 10% gacha boʻlgan.
Janub
Janubiy hududlarda katta yer egalari hukmronlik qilgan edi1750-yilga kelib bu yerda 650 mingga yaqin odam yashagan, ularning 40% qora tanli qullar edi. Ular tamaki, indigo va guruchni sotish uchun, shuningdek, oʻzlarining yashashlari uchun yetishtirganlar. Erkin kishilar boʻlgan oq tanlilarning aksariyati kichik yer uchastkalariga va ovoz berish huquqiga ega boʻlgan fermerlar edi.
Janub ayollari
XX asrning ikkinchi yarmidan boshlab Amerika tarixchilari ayollarning ijtimoiy tarixdagi roliga alohida eʼtibor qaratdilar. Chesapeake Bay mintaqasining dastlabki koloniyalarida oq tanli ayollar juda kam edi. 1619-yildan keyin ularda afrikalik ayollar paydo boʻla boshladi, ammo oʻsha paytda ularning ijtimoiy mavqei past edi. Shuning uchun, XVII asrning janubiy koloniyalarining koʻpchiligida oddiy oilaviy hayot beqaror edi.
Oʻlim darajasi yuqori boʻlganligi sababli ayollar koʻpincha erining mulkiga merosxoʻr boʻlish huquqiga ega boʻlgan, ular tez orada qayta turmush qurishgan va bu ularning ijtimoiy ahamiyatini oshirishga yordam bergan. 18-asrda aholi soni barqarorlashganda bolalar soni koʻpaygan, lekin ayollarning ijtimoiy mavqei pastligicha qolgan.
Qullar
Tamaki, sholi va indigo plantatsiyalarida ishlagan qora tanli qullar Afrikadan olib kelingan. Qonunga koʻra, qullarning huquqlari va mulki yoʻq edi. Daromadning katta qismi katta yer egalariniki boʻlgan. XVI-XVII asrlarda Amerikaga 6 million odam kelgan, shundan 60% qullar edi. 1700-1750-yillarda yana 170 ming afrikalik olib kelingan. 1750-yilga kelib, Shimoliy Amerikadagi ingliz koloniyalarida 250 mingga yaqin qul boʻlgan, ular Karolinada aholining koʻp qismini tashkil qilgan. Mustaqillik eʼlon qilinganidan keyin dastlabki bor oʻtkazilgan aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Qoʻshma Shtatlarda 697,681 qora tanli qul va 59,527 nafar erkin qora tanli boʻlgan.
Amrita Arora
Amrita Arora Ladak (1978-yil 31-yanvarda tugʻilgan) hindistonlik aktrisa, model, teleboshlovchi boʻlib, hind tilidagi filmlarda suratga tushadi.
Shaxsiy hayot va taʼlim
Amrita Arora Ladak oʻrta maʼlumotni Chemburdagi Svami Vivekanand maktabida tamomlagan. Uning xolasi Greys Polikarp Mumbay maktabining direktori edi.
Amrita Arora Ladak 2009-yilda qurilish sohasida ishbilarmon Shakeel Ladak bilan turmush qurgan. Marosimlar 2009-yil 4-martda nasroniylarning toʻyi, keyin 5-martda Mehendi va 2009-yil 6-martda musulmon nikoh marosimini oʻz ichiga olgan. Ularning Azan (2010-yil 5-fevralda tugʻilgan) va Rayan (2012-yil 20-oktyabrda tugʻilgan) ismli ikki oʻgʻli bor.
Faoliyati
Amrita Arora Ladak oʻz faoliyatini MTV uchun VJ sifatida boshlagan. U Bollivuddagi debyutini 2002-yilda Fardin Xon bilan Kitne Door Kitne Paas filmida qilgan, u kassada katta muvaffaqiyat qozonmagan. Uning birinchi muvaffaqiyatli filmi Awara Paagal Deewana jangovar komediyasi edi. Amrita bir qator kichik filmlarda jumladan, Girlfriend (2004) filmida lesbiyan munosabatlari haqidagi roli bilan paydo boʻldi.
2007-yilda Amrita Arora Ladak Farah Xonning Om Shanti Om filmida, singlisi va sobiq qayni akasi Arbaaz Xon bilan „Deewangi Deewangi“ qoʻshigʻida alohida rol oʻynadi. Xuddi shu yili u Speed va Red: The Dark Side filmida paydo boʻldi, shuningdek, Aftab Shivdasani va Selina Jaitli rollarini ham oʻynadi.
2009-yilda uning relizlari Deha va Team the Force edi. Oʻsha yili u Sajid Nadiadvala produserlik qilgan Kambakth Ishq filmida yordamchi rolda paydo boʻldi.
Stalaktitlar
Stalaktitlar (yun. stalaktos tomchilab oqish) — karst gorlarining shifti va devorlarida naycha, uzunchoq muz, shokila shaklida oqib tushib qotgan (koʻpincha ohaktoshli) hosilalar. X,osil boʻlishi va mineral tarkibi stagagmitlarnnshta aynan oʻxshash. Faqat S. yuqoridan pastga qarab oʻsadi. Yer ostiga sizib kirgan suv togʻ jinslari — ohaktoshlarni eritib, minerallashadi va gʻor shipidan tomib turadi. Suvning bugʻlanishi natijasida is gazi chiqaradi, qolgan qoʻshimcha monokarbonat Ca(Mg)Co3 S.ni hosil qiladi va oʻsib borish jarayonida stalagmitlar bilan oʻzaro qoʻshilib ustun (stalakton) hosil qiladi. Sharqiy Yevropa mamlakatlarida (Chexiya, Vengriya, Serbiya va Bolgariya) S, stalagmit va stalaktonli yirik gʻorlar juda koʻp uchraydi. Vengriyadagi mashhur Agtelek gori bir necha kavatli galereyadan iborat. Bu gʻordagi S, stalagmit va stalaktonlarning koʻpligi, ularning gʻaroyib shakllari, sunʼiy yorugʻdan tovlanishi, gʻordagi havoning toza va salqinligi sayohatchilarni jalb etadi. S. Oʻrta Osiyoda Qarluq, Amir Temur, Gʻunjak va boshqa gʻorlarda mavjud (yana qarang Gʻorlar).
Induksiya (fiziologiyada)
Induksiya (inductio — motivatsiya) nerv qoʻzgʻalishi va tormozlanish jarayonlarining oʻzidan keyin teskari jarayonni keltirib chiqaradigan xususiyati. Nerv jarayonlarining harakati davomida qoʻzgʻalish va tormozlanish oʻzaro taʼsir qiladi, bu yerda tormozlanish qoʻzgʻalishni (ijobiy induktsiyani) keltirib chiqaradi (induktsiya qiladi) va qoʻzgʻalish jarayoni tormozlanishni (salbiy induktsiya) keltirib chiqaradi. Induksiya jarayoni nerv jarayonlarning tarqalishini (Irradiatsiyani) cheklaydi, ularning kontsentratsiyasiga yordam beradi.
Misol uchun, keskin baland tovush (eshitish markazini ragʻbatlantirish) oziq-ovqat markazida tormozlanishni keltirib chiqaradi, bu esa soʻlak ishlab chiqarishning toʻxtashiga olib keladi (salbiy induktsiya). Yoki uzoq muddatli tormozlanishdan keyin (darsda) (ijobiy induksiya) qoʻzgʻalishning kuchayishi olib keladi (yugurish, sakrash, oʻynash).
Induksiya hodisasi I. P. Pavlovning shartli reflekslarni oʻrganish laboratoriyasida aniqlangan.
Nerv jarayonlarining induksiyasi
thumb|253x253px| [[Elektroensefalografiya|EEG orqali miya faoliyatini oʻlchash. "Oʻz davrida, I. P. Pavlov, agar miya qoʻzgʻalgan nuqtalari yorqin boʻlsa, biz uning yuzasida yonadigan va oʻchadigan, uzluksiz miltillashning ajoyib rasmini koʻrishimiz haqida gapirgandi .]] Induksiya turlari:
Induksiya shakllari:
Ham ijobiy, ham salbiy induksiyaning paydo boʻlishi, davomiyligi, jiddiyligi ga bogʻliq:
"Shartli refleks faoliyati davomida korteksda irradiatsiya va konsentratsiyalash nerv jarayonlarining oʻzaro taʼsiri va bu harakat bilan birga keladigan induksiya hodisasi korteksning funktsional holatlarining eng murakkab mozaikasining tasvirini hosil qiladi.'''
Oliy asabiy faoliyat fiziologiyasi / VN Chernigovskiy (mas’ul tahrir ). Fan, 1970 yil .'''"
Amaliyotdan misolla
Bemorning taʼqib qilish bilan kurashi — bu tormozlash jarayonning uzoq, muvaffaqiyatsiz „qiynogʻi“ boʻlib, oxir-oqibat uning inqiroziga olib keladi.
"Fiziologik jihatdan, bu poʻstloq ostida salbiy induksiyaning yanada kuchayishi va demak, „ogʻriqli nuqta“ ni izolyatsiya qiluvchi zonaning yanada kuchayishi bilan ifodalanadi. Agar qarshi qoʻzgʻalish hosil boʻlsa, salbiy induksiya zonasini izolyatsiya qiluvchi „ ogʻriq nuqtasi“, keyin bu ikkinchisining zaiflashishiga va shuning uchun „ogʻriqli nuqta“ ning oʻzini zararsizlantirishga yordam beradi. (K. I. Platonov, 1962)
Abshar, Afghanistan
Abshar — Afgʻoniston shimoli-gʻarbidagi Bodgʻis viloyatidagi qishloq.
Abxaziya Avtonom Sovet Sotsialistik Respublikasi
1990-yili 25-avgustda Abxaziya suveren Abxaziya Sovet Sotsialistik Respublikasi deb eʼlon qilindi, bu SSSR Konstitutsiyasiga toʻgʻri kelmaydi. 1991-yilning bahorida Gruziya oʻzining mustaqilligini tiklaganini eʼlon qilganida, Abxaziya SSSR tarkibida qolish istagini bildirdi (Abxaz ozchiligi SSSRni saqlab qolish toʻgʻrisida referendumda qatnashdi, Abxaziya avtonom respublika aholisining koʻpchiligi birgalikda yagona Gruziyaning mustaqilligini tiklash boʻyicha referendumda ishtirok etdi) va yana soʻngisida Favqulodda vaziyatlar boʻyicha davlat qoʻmitasining nutqi yakunida parchalangan yangi ittifoq — Suveren Davlatlar Ittifoqiga (SDI) qoʻshilishini bashorat qildi. MDH tashkil etilganidan keyin yana Gruziyaning unga qoʻshilishdan bosh tortgani sababli (1993-yilgacha) oʻzini oʻzi eʼlon qilgan Abxaziya rahbariyati xalqning koʻpchiligi fikriga qaramay, mustaqil ravishda MDHga qoʻshilish niyatini eʼlon qildi.
Abxaziya ASSR „Sovet Abxaziyasi“ (rus tilida, 1921-yildan boshlab), „Aҧsni ҟaҧsh“ (abxaz tilida, 1921-yildan boshlab), „Sabchota Abxazeti“ (gruzin tilida, 1937-yildan boshlab), „Kokinos kapnas“ (yunon tilida, 1932 −1938)., „Mchita Murusxi“ respublika gazetalari laz tilida nashr etilgan (1929-1938).
Endotelin
Endotelin tananing bir qancha qismida joylashgan retseptorlarga taʼsir koʻrsatuvchi peptid tabiatli aktiv modda. Endotelin qon tomirlarini toraytiradi va qon bosimini oshiradi. Endotelinlar odatda bir qancha mexanizmlar yordamida muvozanatda saqlanadi, ammo haddan tashqari koʻpayib ketadigan boʻlsa, yuqori qon bosimi (gipertenziya), yurak kasalliklari va boshqa kasalliklarga sababchi boʻladi. Endotelinlar 21 aminokislotadan iborat vazokonstriktor peptidlari boʻlib, asosan endoteliy hujayralarida hosil boʻladi va qon tomir gomeostazida muhim modda hisoblanadi. Endotelinlar yurak, oʻpka, buyraklar va miyani qon bilan taʼminlovchi qon tomirlar kasalliklariga sababchi boʻlishi mumkin. 2018-yildan boshlab, endotelinlarning bir nechta organlar tizimidagi vazifalarini aniqlash uchun keng qamrovli ilmiy va klinik tadqiqotlar olib borilmoqda.
Etimologiya
Endotelinlar nomi olishiga sabab: ularning qon tomirlardagi endotelial hujayralardan sintezlangani hisoblanadi.