cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Fuqarolik jurnalistikasi
Tarix
Bir necha 10 yillar oʻtgach, Deweyning argumenti demokratik jarayonda OAVning ahamiyatini koʻrib chiqayotgan Jay Rosen va Davis Merritt tomonidan yanada izchilroq oʻrganildi. 1993-yilda Rosen va Merritt ommaviy jurnalistika kontseptsiyasini shakllantirdilar. 1994-yilda chop etilgan ommaviy jurnalistika boʻyicha qoʻshma „manifest“ida Rozen shunday tushuntiradi: „Ommaviy jurnalistika jurnalistni siyosiy jamiyatga jamiyat hayotida toʻliq ishtirok etuvchi mas’uliyatli aʼzo sifatida joylashtirishga harakat qiladi. Biroq bu jurnalistlar va boshqa aktyorlar, shu jumladan, siyosiy liderlar, manfaatdor guruhlar va fuqarolarning oʻzlari oʻrtasidagi muhim farqni inkor etmaydi. Qisqacha qilib aytganda, jamoatchilik jurnalistlari jamiyat hayotining faollashishini xohlaydi. Buni amalga oshirish uchun ular maʼlum savollar boʻyicha oʻzlarining betarafligini toʻxtatishni eʼlon qilishga tayyor, misol uchun: jamiyat oʻz muammolari bilan shugʻullanadimi, siyosat oʻzi daʼvo qilgan eʼtiborni qozonadimi“. thumb| Nyu-York universiteti jurnalistika professori Jay Rosenning surati. Aloqa boʻyicha olim Seong Jae Minning soʻzlariga qaraganda, aslida 1990-yillarda jurnalistikaning ushbu suhbat uslubi „akademiyada ham, jurnalistikaning professional olamida ham katta qiziqish uygʻotgan“. Uning aytishicha, ushbu gʻoyaning yuksalishi va anʼanaviy jurnalistik amaliyotga nisbatan davom etayotgan norozilik bilan birgalikda ommaviy jurnalistika harakatiga olib keladi. „Ushbu yangi jurnalistik harakat fuqarolar fuqarolik hayotidan uzoqlashgan va passiv saylovchilarga aylangan zamonaviy demokratiya vabolarini yengish uchun tugʻilgan“. Oradan vaqt oʻtgach u buday harakatning yuzaki koʻrsatma boʻlganini va koʻplab sabablarga koʻra fuqarolik jurnalistikasi harakati tomonidan tutilganini tan oldi.
Taʼrifi
Pew fuqarolik jurnalistikasi markazining soʻzlariga koʻra, amaliyot „ham falsafa, ham jurnalistikadagi ikkalasini aks ettirish uchun baʼzi rivojlanayotgan texnikalar tomonidan qoʻllab-quvvatlanadigan qadriyatlar toʻplamidir. Bu shunchaki yangiliklarni aytib berish yoki koʻplab faktlarni tushirishdan tashqari jurnalistikaning jamoat hayoti oldidagi majburiyati bor. Bizning jurnalistikamiz jamoat hayotining borishiga taʼsir qiladi“. Sohadagi yetakchi tashkilotlar qatoriga hozirda faoliyat koʻrsatayotgan Pew Center, Kettering Foundation, Jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar boʻyicha taʼlim assotsiatsiyasi (Association for Education in Journalism and Mass Communication) qoshidagi jurnalistikaga qiziqish guruhi (ilgari „Fuqarolik va fuqarolik jurnalistikasiga qiziqish guruhi“ deb nomlangan) va jamoat jurnalistikasi tarmogʻi kiradi.
Shuningdek, garchi ular birgalikda jamoat jurnalistikasi kontseptsiyasini ishlab chiqqan boʻlsalar-da, Rosen ham, Merritt ham aynan ommaviy jurnalistika nima ekanligi toʻgʻrisida turli qarashlarga ega.
Ommaviy jurnalistikani Rosen jurnalistlarni odamlarga qurbonlar yoki tomoshabinlar emas, balki fuqarolar, jamoat ishlarining potentsial ishtirokchilari sifatida murojaat qilishga chaqiradigan hunarmandchilik haqida fikr yuritish usuli sifatida belgilaydi (1); siyosiy hamjamiyatga uning muammolarini oʻrganish oʻrniga, harakat qilishda yordam berish (2); ommaviy munozaralar muhitini yaxshi tomonga oʻzgartirish, aksincha uning yomonlashishini kuzatish (3); jamiyat hayotini yaxshi yoʻlga qoʻyishga koʻmaklashish, shunda u bizning eʼtiborimizni qozonadi (4) va oʻzining fuqarolik qadriyatlari, siyosatga boʻlgan nuqtayi nazari, jamoat aktyori sifatidagi roli (5) haqida halol gapiradi.
Rosen ommaviy jurnalistikani tushunishning 5 ta usulini tushuntiradi:
Merritt esa, jamoatchilik maydonida adolatli ishtirokchi sifatida harakat qilish jurnalistning mas’uliyati ekanligini aytadi. Uning shunday mashhur iqtibosi bor, bu jurnalistning sport hakami bilan bir xil rolga egaligini juda yaxshi tasvirlaydi:"Sport musobaqalarida uchinchi shaxs — hakam. Hakamning vazifasi natijani hal qilishga yordam berishdan iborat. Ideal holda, rasmiy oʻyinga taʼsir qiladi. Agar jarayon qoidalarga muvofiq holda ketsa, u koʻrinmaydi va indamaydi ham. Shunga qaramasdan, adolatli qaror qabul qilish uchun adolatli ishtirokchining mavjudligi ham kerak, albatta. U maydonga olib keladigan narsa — bu kelishilgan qoidalarni bilishva yana ishtirok etish huquqi. Hakamning vazifasi jarayon mobaynida ishtirokchilar oʻzaro kelishib ishlayotganiga ishonch hosil qilishdir. Ushbu vakolatni, eshitilish huquqini saqlab qolish uchun hakam qoidalar boʻyicha erishilganidan tashqari yakuniy natijaga qiziqish bildirmasligi kerak, ammo hakamlarga ham, ishtirokchilarga ham bu eng muhim manfaatdir. Shuni yodda tutish kerakki, hakam qoidalarni tuzmaydi. Bular tanlov ishtirokchilari tomonidan kelishilgan — bu holda, demokratik jamoatchilik boʻldi. Hakam, aksincha, adolatli vasiy. Jurnalist jamoat hayoti maydoniga olib chiqishi kerak boʻlgan narsa bu qoidalarni bilish — jamoatchilik demokratiya qanday ishlashi kerakligi haqida qaror qabul qilganligi va tegishli maʼlumotlarni taqdim etish qobiliyati va tayyorligi, bu maʼlumotni muhokama qilish shu bilan birgalikda buni demokratik rozilikka aylantirishdir. Hakamga oʻxshab, oʻz vakolatimizni — eshitilish huquqini saqlab qolish uchun biz demokratik jarayonda erishilgandan tashqari, aniq natijaga hech qanday partiyaviy manfaat koʻrsatmasligimiz kerak."Milliy jamoatchilik radiosiga bergan intervyusida Merritt fuqarolik jurnalistikasini „jurnalistika hamda demokratiya oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlikni tan oladigan shu asnoda unga amal qiladigan hunarga doir qadriyatlar toʻplami“ deya xulosa qildi. U fuqarolarning OAV va siyosiy ishtirokchilarning ehtiyojlari bilan bogʻliq tashvishlarini qadrlaydi. Fuqarolarni ham shunchaki qurbonlar, tomoshabinlar yoki boʻlmasam, muqarrar dushmanlar sifatida emas, balki demokratik jarayonning manfaatdor tomonlari kabi koʻradi. Jarayonning ajralmas ishtirokchilari sifatida biz oʻz ishimizni fuqarolarning keng ishtirokini ragʻbatlantirish orqali jamoat muammolarini hal qilishda yordam berishimiz lozim".
Soʻnggi yillarda fuqarolik jurnalistikasi
Yaqin tarixda fuqarolik jurnalistikasi jamiyatning taraqqiyotida muhim ahamiyat kasb etdi. Bu fuqarolik jurnalistikasi jinoiy odil sudlovni isloh qilish, jamiyatni yaxshilash, kasbiy salohiyatni oshirish shu bilan bir qatorda soʻz erkinligini qoʻllab-quvvatlovchi institutlarni mustahkamlash shu bilan bir qatorda ularda texnologik infratuzilmani rivojlantirish zarurligini tan olish uchun yanada yaxlit yondashuvni qoʻllagani kabi qaraladi. Xususan, fuqarolik jurnalistikasi demokratik o‘tishlarni rag‘batlantirish, iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirish, sog‘liqni saqlash kampaniyalarini o‘tkazish va siyosatchilarning javobgarligini yuklash orqali mamlakatlar taraqqiyotida katta rol o‘ynadi. Masalan, Meksikaning Guadalajeara shahrida mahalliy OAV Meksika hukumatini 1992-yilda 200 dan ziyod odamning oʻlimiga sabab boʻlgan portlash ortidagi roli uchun javobgarlikni saqlashda katta rol oʻynadi Xuddi shunday, 2012-yilda aksariyat jurnalistlar Appleʼning Xitoy fabrikalarida ish sharoitlarini fosh qilish uchun harakat qilishgan. Koʻpchilik fuqarolik jurnalistlarining siyosatchilar va korporatsiyalarni nazorat ostida ushlab turishdagi roli ularning eng muhim vazifalaridan biri deb hisoblaydi. Bundan tashqari, fuqarolik jurnalistikasi siyosiy kun tartibini shakllantirishga yordam beradi qolaversa, siyosat kun tartibini belgilash taʼsiriga ega boʻlishi mumkin.
Fuqarolik jurnalistikasining rivojlanishi
Fuqarolik jurnalistikasi vaqt oʻtishi bilan jadal rivojlanishda davom etib kelmoqda. Fuqarolik jurnalistikasining kelajagi buyuk koʻrinadi, lekin u xususiy, mustaqil OAVdan iborat ekani taxmin qilinmoqda. Bu oʻtmishdan ancha farq qiladi, sababi axborot vositalarining aksariyati davlatga tegishli edi. Ko‘pchilik bir mamlakatda faoliyat yuritayotgan ko‘plab xususiy media kompaniyalarning mavjudligi demokratiya samaradorligini oshirishning eng yaxshi usullaridan biri, deb hisoblaydi. Fuqarolik jurnalistikasining rivojlanishi bilan uning jamiyatga taʼsiri ham oʻzgaradi.
Fuqarolik jurnalistikasi kundalik hayotda katta ahamiyat kasb etadi. Koʻplab tadqiqotlar fuqarolik jurnalistikasi bilan shugʻullanish hamda mahalliy hamjamiyatlarda fuqarolik faolligini oshirish oʻrtasidagi ijobiy munosabatni aniqlaydi. Fuqarolik jurnalistikasining siyosatda keng qoʻllanilishining birinchi misollaridan biri Barak Obamaning 2008-yilgi prezidentlik kompaniyasidir. Dunyo internet orqali bir-biriga bogʻlangani sayin, fuqarolik jurnalistikasi ham oʻzgarib bormoqda. Internetga kirish imkoni eng baland cho‘qqida, odamlar fuqarolik jurnalistikasi bo‘yicha ommaviy axborot vositalari bilan ko‘proq muloqot qilish imkoniyatiga ega bo‘lib, ularga katta hajmdagi maʼlumotlardan foydalanish imkoniyatini beradi. Biroq maʼlumotlar juda keng tarqalgan va mavjud boʻlganligi sababli, jurnalistning halolligini shubha ostiga qoʻyish maqsadida axloqiy savollar tugʻiladi.
Fuqarolik jurnalistikasida etika haqidagi xavotirlar munozarali masalaga aylanadi. Sababi u tezda qutblanishi mumkin. Bu bahs-munozaralar fuqarolik jurnalistikasi hamjamiyatini bezovta qiladi, ularni jurnalistikaga qanday munosabatda boʻlishini baholashga majbur qiladi. Soʻnggi yillarda baʼzilar Facebook kabi taniqli media-konglomeratlarning odob-axloqi va ularning fuqarolik jurnalistikasida tutgan oʻrni haqida savol tugʻdirdi. aksariyat axloqiy jurnalistika boʻyicha mumkin boʻlgan yechimlar yoki yoʻriqnomalarni taklif qildi, misol uchun, axloqiy yomonlik uchun asoslar, biroq qonun noaniqligicha qolmoqda.
Fuqarolik jurnalistikasida internetning taʼsiri kuchayganligi sababli ijtimoiy media vositalari fuqarolik jurnalistikasida ham katta rol oʻynay boshladi. Fuqarolik jurnalistikasining kelajagi tobora raqamli shaklga oʻtib bormoqda. Chunki borgan sari koʻproq OAV anʼanaviy vositadan uzoqlashmoqda. Masalan, 2013-yildagi Boston marafonidagi portlashlardan keyin, anʼanaviy axborot kanallari voqeani yoritishda, asosan, ijtimoiy media platformalaridagi videolar, rasmlar shu qatorda sharhlarga tayangan. Xuddi shunday, ijtimoiy tarmoqlarda fuqarolik jurnalistikasi bilan bogʻliq axloqiy xavotirlar paydo boʻladi, chunki bizning qonunlarimiz har doim ham maʼlumotlar maxfiyligi, senzura va boshqa zamonaviy mavzular bilan bogʻliq paydo boʻladigan muammolarni hal qilish uchun yaxshi jihozlangan emas.
Maqsadlar
Fuqarolik jurnalistikasi bilan birga ommaviy jurnalistikaning maqsadi hamjamiyatning jurnalistlar hamda axborot agentliklari bilan aloqalarini saqlab qolish, demokratik qadriyatlarni tiklash, jamoatchilikning jurnalistlarga ishonchini tiklashga imkon berishdir. Zamonaviy ommaviy axborot vositalarida „Fake news“ hamda noxolis xabarlarning keng tarqalgani odamlarning jurnalistlar va OAVga boʻlgan ishonchining pasayishiga olib keldi. Fuqarolik jurnalistikasi tarafdorlarining fikricha, bu falsafa shaxslarga qarorlar qabul qilishda va keyinchalik siyosiy sohada ko‘proq so‘z aytish imkonini beradi.
OAVda aks-sado yaratuvchi sariq jurnalistika (Yellow journalism) hamda qidiruv tizimini optimallashtirish algoritmlarining oʻsishini inobatga olgan holda, fuqarolik jurnalistikasi ommaviy qabulxonada yangiliklar oʻrnini oʻzgartirishi mumkin boʻlgan muhim rolga kirdi. Oxirgi paytlarda yangiliklar noshirlari vaqt oʻtgan sari koʻproq kuzatilmoqda, sababi ularning axloqi va mazmuni siyosiy tarafkashlik maqsadida keng qamrovli tekshiruv ostida boʻladi. Fuqarolik jurnalistikasi noshirlarning rolini maʼlumot tarqatishdan tortib maʼlumotlarni saralashgacha oʻzgartiradi. Fuqarolik jurnalistikasining asosiy tamoyillaridan biri — bu matbuotni jamiyat muammolarini muhokama qilish maqsadida forumga aylantirishni hisobga olsak, noshir Internetda osongina mavjud boʻlgan xalqaro muammolar haqidagi bilimlarni tarqatish boʻyicha mahalliy ishtirokni kuchaytirishda oʻz oʻrnini topishi mumkin.
Loladoshlar
Loladoshlar — bir urugʻpallalilar (lolasimonlar) sinfi (ajdodi) (Liliaceae)ra mansub oila. Koʻpchiligi piyozchali va tugunakli koʻp yillik oʻtlar. Baʼzilari daraxtsimon oʻsimlik va lianalardan iborat. Bargi yaxlit, koʻpincha, nashtarsimon, baʼzan tuxumsimon, guli, koʻpincha, toʻgʻri, ikki jinsli, toʻpguli boshoqsimon, roʻvaksimon yoki shingilsimon. Mevasi koʻsakcha. Barcha qitʼalarda tarqalgan. 10 turkumi. 470 ga yaqin turi bor. Oʻzbekistonda tabiiy holda 4 turkumga mansub turlari usadi. Bularga loma, boychechak va boshqa kiradi. BARGLARI ODDIY, BUTUN POYA DA KETMA-KET JOYLASHADI. GULQO'RG'ONI ODDIY. MEVASI KO'SAK MEVA. BU OILA VAKILLARIDAN BIRI QIZIL LOLA. BO'YI 25SM. MEVASI KOSAKCHA MEVA. QIZIL LOLA O'ZBEKISTON RESPUBLIKASI  QIZIL KITOBIGA KIRITILGAN. ULARNING YURTIMIZDA 23 TURI MAVJUD.
Fuqarolik jurnalistikasi
Tegishli tushunchalar
Fuqarolik jurnalistikasi — bu nafaqat professional jurnalistlar, balki ijtimoiy tarmoqlar shu bilan birgalikda turli xil blog postlaridan foydalangan holda maʼlumotlarni yetkazadigan odamlar tomonidan olib boriladigan jurnalistikaning turfa xilligi. Soʻnggi paytlarda fuqarolik jurnalistikasi oʻzining dunyo boʻylab taʼsirini kengaytirdi, biroq fuqarolik jurnalistlari haqiqiy, tajribali jurnalistlar singari ishonchlimi yoki yoʻqmi degan xavotirlar oʻz tasdigʻini topgani yoʻq. Fuqarolik jurnalistlarining maqsadi fuqarolarning faolligini oshirishdir. Fuqarolik jurnalistlari akkreditatsiyadan oʻtgan jurnalistlardan farqli oʻlaroq taʼsir oʻtkazuvchi boʻlishi mumkin, lekin baribir oʻz xabarlarini keng jamoatchilikka yetkazishning muhim vositalariga ega.
Siyosiy jurnalistika
Siyosiy jurnalistika — u ham shunga oʻxshash tushuncha boʻlib, 4 ta asosiy ustunga ega. Bular quyidagicha: siyosatni strategik oʻyin sifatida shakllantirish, ziddiyatni shakllantirish va OAVning negativligi, toʻgʻridan toʻgʻri yangiliklar va siyosiy yoki partiyaviy tarafkashlik. Bu 4 ta ustun yaxlit mafkuraning ajralmas qismidir. Siyosiy jurnalistika fuqarolik jurnalistikasiga taalluqlidir, sababi u ommaviy axborot vositalarini ovoz berish jarayonida ishtirok etish uchun demokratlashtirishga qaratilgan harakatdir.
Siyosiy jurnalistikaning birinchi ustuni — bu siyosatni strategik oʻyin kabi shakllantirish, uni demokratik davlatlar uchun oddiy saylov jarayoni kabi koʻrib chiqmaslik kerakligini koʻrsatishga qaratilgan. Gʻalaba qozonish maqsadida oʻyinni yaxshi oʻynash kerak. Shunday ekan demak fuqarolik jurnalistikasi hamda siyosiy jurnalistika siyosatga strategik oʻyin kabi qarashda muvaffaqiyatli demokratik saylovlar uchun vosita boʻlishi kerak. Bu, asosan, ikkalasi ham saylovchilarni oʻz fikrlarini bildirishga undashlari bilan bogʻliq. Shunda siyosatchilar haqiqiy butunlikni koʻproq ifodalaydilar.
Ikkinchi ustun — konfliktlarni shakllantirish va OAVda aks ettirilgan maʼlumotlar koʻp hollarda notoʻgʻri yoki yolgʻon boʻlishi mumkinligidir. Siyosiy jurnalistika ushbu muammoni hal qilish yoʻlini taklif qiladi va mumkin boʻlgan manfaatlar toʻqnashuvini bartaraf etadi.
Uchinchi ustun — toʻgʻridan toʻgʻri yangiliklarga nisbatan talqin qilishdir. Koʻp hollarda maʼlumotni tasvirlash usuli mutlaqo neytral emas va maʼlum bir tarafkashlikka ega. Ommaviy axborot vositalari maʼlum bir yangilik hodisasining oqibatlari yoki oqibatlarini tomoshabin tomonidan talqin qilinishigacha qoldirishi mumkin. Bunga taalluqli gʻoya — sharhlovchi jurnalistika yoki sharhlovchi reportaji boʻlib, jurnalistdan biror voqea bilan bogʻliq asosiy faktlardan tashqariga chiqish va voqeani chuqurroq tahlil qilish yoki yoritishni talab qiladi. Toʻrtinchi ustun siyosiy yoki partiyaviy tarafkashlikdir. Qaysidir maʼnoda ushbu ustunlarning qolgan qismiga ham tegishli. Siyosiy yoki partiyaviy tarafkashlik yangiliklar yoki umumiy siyosiy hodisalarning betarafligini bildiradi. Koʻpincha, siyosatchilar soʻzlaganda, ular juda noxolis boʻlishadi. Ular eshitgan narsaga ishonishni shaxsan oʻzi hal qiladi. Siyosiy va fuqarolik jurnalistikasi ommaviy axborot vositalari va keng jamoatchilikning oshkoralikni taʼminlash maqsadida demokratik jarayonlarga integratsiyalashuviga yo‘l ochadi.
Asosiy tamoyillar
David K. Perryning "Fuqarolik jurnalistikasining ildizlari" kitobiga ko‘ra, 1990-yillarning boshlarida harakatning eng keskin o‘sishini ko‘rgan fuqarolik jurnalistikasi amaliyotchilari har vaqt ommaviy jurnalistikaning asosiy tamoyillariga amal qilganlar:
Tuzilishi
Odatda yangiliklar xonasida (Newsroom) bir necha sodiq aʼzolar tomonidan tuzilgan fuqarolik jurnalistikasi loyihalari odatda maqolalarning fikr-mulohazalari boʻlimi bilan bogʻlanadi. Bu loyihalar odatda tashkil etilgan shahar yigʻilishlari hamda kattalar uchun taʼlim dasturlari shaklida topiladi. Jamoatchilik jurnalistikasi tarmog‘i shuni tushuntiradiki: "Jurnalistika va yana demokratik yangiliklar, axborot va g‘oyalar erkin tarqalganda; yangiliklar barcha jamoalar hayoti shu bilan birgalikda madaniyatining to‘liq doirasi va turfa xilligini aks ettirganda; jamoatchilik muhokamasi rag‘batlantirilsa va kuchaytirilsa; yangiliklar odamlarga yordam berganda yaxshi ishlaydi. Nafaqat siyosiy isteʼmolchilar sifatida, balki siyosiy aktyorlar sifatida ham ishlaydi.
Asosiy tarafdorlar va muxoliflar
Nebraska universiteti Linkoln jurnalistika va ommaviy kommunikatsiyalar kollejiga koʻra, fuqarolik jurnalistikasi qutbli falsafadir.
Tarafdorlarning qarashlaricha, jurnalistikaning demokratik jarayonga integratsiyalashuvi saylovchilarni xabardor qiladi. Ularni siyosiy sohada boʻlayotgan voqealardan voqif qiladi. Agar barcha saylovchilar boxabar boʻladigan boʻlsa, demokratik jarayonda oʻzgarishlar boʻlishi mumkin. Fuqarolik jurnalistikasining oʻzi jurnalistikani demokratik jarayonga integratsiyalash, saylovchilar shu asnoda OAVga siyosiy voqealarning guvohi va kuzatuvchisi boʻlishdan koʻra faolroq rol oʻynash imkonini beradigan jarayondir.
Muxoliflar fuqarolik jurnalistikasini xavfli shu bilan birga samarasiz deb hisoblaydi. Bu manfaatlar toʻqnashuviga olib keladi. Axloqsiz davlat ishlariga aralashishni talab qiladi, deya hisoblaydi.
Fuqarolik jurnalistikasining mashhur tarafdorlari quyidagilardir:
Knox City (Missouri)
Knox City AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Knox County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
211 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 0,5 km2. Shundan 0,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 452 m balandlikda joylashgan.
Gardiner (New York)
Gardiner AQShning New York shtatida joylashgan shahardir. Hudson Valley okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
5,713 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Dubay metropoliteni
undefined Dubay metropoliteni (arabcha: مترو دبي) — Birlashgan Arab Amirliklarining Dubay shahridagi tezkor temir yoʻl tarmogʻi. Qizil va Yashil chiziqlar ishlamoqda, yana bitta liniya qurilmoqda. Ushbu dastlabki ikkita liniya shahar markazida yer osti qismida va boshqa joylarda baland yoʻlakchalarda (baland temir yoʻlda) oʻtadi. Barcha poyezdlar toʻliq avtomatlashtirilgan va haydovchisiz va stantsiyalar bilan birgalikda platforma eshiklari bilan jihozlangan. Aedas arxitektura firmasi metroning 45 ta stantsiyasini, ikkita depo va tezkor boshqaruv markazlarini loyihalashtirgan. Al Ghurair Investment guruhi metro quruvchilari boʻlgan.
10 stantsiyani qamrab oluvchi Qizil chiziqning birinchi boʻlimi 2009-yil 9-sentyabr kuni soat 9:09:09 da, Dubay hokimi Muhammad bin Rashid Al Maktum tomonidan tantanali ravishda ochildi. Dubay metrosi Arabiston yarim orolidagi birinchi shahar poezdlar tarmogʻi yoki Arab dunyosidagi ikkinchi (Qohira metrosidan keyin) metro hisoblanadi. 2015-yil aprel oyida 15 kilometrlik yoʻlni qoʻshish va uni Ibn Battutadan Expo 2020 stansiyasiga kengaytirish uchun Qizil chiziqning kengaytirilishi eʼlon qilindi. Kengaytma 7 ta metro stantsiyasini oʻz ichiga oladi.
Metroni oʻz faoliyatining dastlabki ikki kunida 110,000 dan ortiq kishi yoki Dubay aholisining qariyb 10 foizi xozmat koʻrsatgan. . Dubay metrosi 2009-yil 9-sentyabrdan 2010-yil 9-fevralgacha Qizil chiziqda ishlaydigan 11 bekatda 10 million yoʻlovchini olib yurdi .Injiniring konsultanti Atkins toʻliq metrajli dizayn va Dubay metrosida qurilish ishlarini boshqarishni taʼminladi
Qurilish
Dubay metrosini rejalashtirish Dubay hokimi shayx Muhammad bin Rashid Al Maktumning koʻrsatmasi bilan boshlangan, u 2010-yilga qadar Dubayga 15 million mehmonni jalb qilish uchun boshqa loyihalarni kutgan edi.Shiddat bilan oʻsib borayotgan aholining va transportning tiqilib qolishi aholiga qoʻshimcha transport qatnovini taʼminlash, avtoulovlarning harakatlanishini yengillashtirish va qoʻshimcha rivojlanish uchun infratuzilma bilan taʼminlash uchun shahar temir yoʻl tizimini qurishni taqozo etdi.
2005-yil may oyida metro qurish uchun xorijiy quruvchilik kompaniyalari bilan kelishib olinadi.Bu ishni 2010-yil iyunida yakunlash kerak edi. Keyinchalik ikkinchi bosqich shartnomasi 2006-yil iyul oyida imzolangan va dastlabki yoʻnalishlarni kengaytirishni oʻz ichiga olgan. Qizil chiziq shayx Muhammad bin Rashid al-Maktum tomonidan ochilish marosimida 2009-yil 9-sentyabr kuni soat 9 da 9 soat 9 soniyada ochildi.
Xarajat masalalari
Dubay metrosi qurilishining qiymati 15,5 milliard BAA dinor/ 4,2 milliard AQSh dollari (28 milliard dollar) dan 7.8 milliard dollargacha (80 foizga) oshdi. Rasmiylar bunga qarshi chiqib, loyihaning qiymati oshib ketmaganini aytishdi. Ular xarajatlarning koʻpayishi, loyihaning hajmi va dizaynidagi jiddiy oʻzgarishlar bilan bogʻliq boʻlgan oʻzgarishlarga jiddiy eʼtibor qaratishdi. Hukumat shuningdek, keyingi 10 yil ichida 18 milliard AED / 4,9 milliard AQSh dollari miqdorida daromad olishni kutmoqda; ammo ular metro foyda keltiradigan korxona boʻlmaydi deb taxmin qilishmoqda, chunki tariflar subsidiya qilinadi.
Sharqiy tinch okean koʻtarilmasi
Sharqiy tinch okean koʻtarilmasi — Tinch okeandagi suv osti oʻrtaliq tizmasi, boshqa oʻrtaliq tizmalardan okeanning sharqiy chekkasi tomon siljiganligi bilan farqlanadi. Uz. 7600 km, eni 850 km gacha, tizmalar ustidagi eng kam chuq. 732 m. Eng baland choʻqqilari Pasxa va Galapagos o.larini tashkil etadi. Juda keng va yon bagʻirlarining choʻzilib ketganligi uchun koʻtarilma deyiladi.
Anihar
Anihar (shuningdek, Aneehar deb ham ataladi) — Hindistonning Panjob shtatining Jalandhar tumanidagi Fillaur tehsilidagi qishloq. U bara Pinddagi Bosh pochta idorasidan 6.4 km uzoqlikda joylashgan. Qishloq Gorayadan 10 km uzoqlikda, Jalandhardan 35 km, Shtat poytaxti Chandigarhdan 125 km va Pokiston-Hindistonning Vahga chegarasidan 165 km uzoqlikda oʻrnashgan. Qishloq Panchayati raj (Hindiston) boʻyicha qishloqning saylangan vakili boʻlgan sarpanch tomonidan boshqariladi.
Boʻlinishdan oldin u musulmonlar hukmronlik qilgan qishloq boʻlgan. Subkontinent boʻlinish chogʻida bu qishloq musulmonlari Pokistonning Panjob viloyatidagi Jaranvala shahridagi Chak 236 GB Kilanvala, Kot Daya Kishan qishlogʻiga koʻchib oʻtishgan.
Kasta
Qishloq aholisi 1030 kishidan iborat boʻlib, qishloq aholisining aksariyati umumiy aholining 73,40% ni tashkil etuvchilar rejali kastadan boʻlib, unda hech qanday Qabila (QT) aholisi mavjud emas.
Temir yoʻl
Eng yaqin poezd stansiyasi Gorayada, 9.8 km uzoqlikda va Ludhiana Jn temir yoʻl stansiyasi qishloqdan 34,7 km uzoqlikda joylashgan.
Havo transporti
Eng yaqin mahalliy aeroport Ludhiana shahrida, 50 km uzoqlikda va eng yaqin xalqaro aeroport Amritsarda, 129 km uzoqlikda, boshqa eng yaqin xalqaro aeroport Chandigarhda joylashgan.
NGC 3114
NGC 3114 Kil yulduz turkumidagi II3r tipli ochiq klasterdir.
Ushbu obyektni James Dunlop 1826-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Lolaqizgʻaldoq
Lolaqizgʻaldoq (Papaver pavoninum Schrenk) — koʻknordoshlar oilasiga mansub bir yillik oʻt. Boʻyi 10—40 sm. Poyasi dagʻal tuklar bilan qoplangan, tub barglari uzun bandli, poyadagilari bandsiz. Barg plastinkasi ikki karra patsimon qirqilgan. Gullari yirik, gultojbarglari qizil, tubida yoysimon qora dogʻi bor. Mevasi dagʻal tuklar bilan qoplangan, dumaloq koʻsak. Aprelda gullaydi, mayning oxirida mevalaydi, iyunda quriydi. L. choʻllar, adirlar, bogʻlar, yoʻl yoqalari va bahorgi ekinlar orasida koʻp uchraydi. Poyasi, bargi va gullarida 0,1% alkaloid bor. Gultojbarglarining suvi xalq tabobatida oftob urgan bolalarga ichiriladi, shuningdek, ogʻrigan koʻzni yuvish uchun ishlatiladi. L.ni mollar yemaydi, pichanga aralashsa (ayniqsa, gullaganda) chorva mollarini zaharlashi mumkin.
Tez-tez soʻraladigan savollar
F. A.Q. (inglizcha: Frequently Asked Question(s)) — tez-tez beriladigan savollar soʻzining bosh harflaridan olingan boʻlib, „fak“, „fek“, „feks“, „ef-ey-kyu“ kabi talaffuz qilinadi) — biror bir mavzuga doir tez-tez beriladigan savollar va ularga javoblar jamlanmasi hisoblanadi.
Turli xil mavzularga bagʻishlangan koʻpgina FAQlar mavjud. Baʼzi saytlar ularni tartibga soladi va qidirish imkonini taʼminlaydi. Masalan: Internet FAQ Consortium.
Aßlar
Aßlar Germaniyaning Hessen yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Maydoni — 43,57 km2. 13 600 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Aßlarning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Lake Elsinore (California)
Lake Elsinore AQShning California shtatida joylashgan shahardir. Riverside okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
51821 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga auto nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 107,970 km2. Shundan 93,779 km2 quruqlik, 14,19 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 395 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px| Lake Elsinore manzarasi.
Cluses
Cluses Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Savoie departamenti Bonneville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
17.711 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1686,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,5 km2. Dengiz sathidan 469 – 1197 m balandlikda joylashgan.
Thörl
Thörl Avstriyaning Shtiriya yerida joylashgan shaharchadir. Bruck an der Mur (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 65.29 km2. 1701 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Atmosfera jarayonlari
Atmosfera jarayonlari – Atmosferaning bir tekis isimasligi va unda baroklinlikning (bir xil zichlik va solishtirma hajmga ega boʻlgan yuzalarning izobarik yuzalar bilan mo tushmasligi) rivojlanishi tufayli paydo boʻladigan jarayonlar. Atmosfera jarayonlari natijasida atmosferaning umumiy sirkuliyatsiyasi va bir qancha mahalliy (lokal) sirkulyatsiyalar vujudga keladi. Atmosfera gʻalayonlari – siklon va antitsiklon tufayli atmosfera umumiy sirkulyatsiyasi Yer sharining turli kengliklari va hududlari oʻrtasida havo almashinuvini keltirib chiqaradi. Radiatsion sharoitlar va siklonlar faoliyati taʼsirida atmosfera alohida havo massalariga boʻlinadi, ularning aralashib ketish xususiyatlari oʻzgaradi, issiq va sovuq havo masenlari orasida esa kambar oʻtish zonasi – atmosfera frontlari vujudga keladi. Atmosfera jarayonlarikatta geografik maydonlarda ob-havo tartibotini belgilaydi. Masalan, Oʻrta Osiyo hududiga sovuq havo oqimining bostirib kirishi hatto yilning issiq fayellarida ham sovuq va nam ob-havoni, janubiy siklonlarning koʻchishi issiq va nam, antitsiklonlarning oʻtishi quruq va ochiq ob-havoni vujudga keltiradi (qarang Atmosfera sirkulyatsiyasi).
Courtempierre
Courtempierre Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loiret departamenti Montargis tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
203 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,2 km2.
Atmosfera optikasi
Atmosfera optikasi – Geofizikaning Quyosh, Oy va boshqa yoritqichlardan Yer atmosferasini yorib oʻtib kelayotgan nur oqimlariga oid hodisalarni oʻrganadigan boʻlimi (qarang Atmosferadagi optik hodisalar). Atmosfera optikasi asosan, yorugʻlik nurlarining sinishi (qarang Yorugʻlik refraksiyasi) tufayli osmon gumbazida yoritqichlarning oʻrni siljiganday boʻlib koʻrinishi, yorugʻlik nurlarining yutilishi, sochilishi va ob-havo hodisalari bilan bogʻliq boʻlgan optik hodisalar (tong shafagʻi, kamalak, sarob hodisalari)ni oʻrganadi.
Meugliano
Meugliano Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Turin provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4 km2. 109 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Stade (tuman)
Stade  Olmoniya tumanlaridan biridir. Quyi Saksoniya yeri tarkibiga kiradi. Poytaxti – Stade. Maydoni – 1266 km2. 194 500 nafar aholi istiqomat qiladi.
Lome
Lome — Togo poytaxti, mamlakatning siyosiy, iqtisodiy va madaniy markazi. Gvineya qoʻltigʻi sohilidagi port. Iklimi ekvatorial iqlim, eng issiq oylar (mart—aprel)ning oʻrtacha temperaturasi 31°, eng salqin oy (iyul — avgust) niki 23°. Yiliga urtacha 755 mm yogʻin yogʻadi. Aholisi 500 ming kishidan ziyod (1990-yillar urtalari).
Shahar 19-asr oxirlarida 18-asrning 20-yillaridan mavjud boʻlgan qishloqoʻrnida bunyod etilgan. 1877-yildan Germaniya protektorati Togoning markazi bulgan. Birinchi jahon urushidan keyin (1914—18 yillarda) Fransiya mandatligidagi hududning, 1939—45 yillarda Fransiya vasiyligidagi Togoning maʼmuriy markazi. 1960-yil 27-apreldan mustaqil Togo Respublikasining poytaxti.
Sharqiy Sibir dengizi
Sharqiy sibir dengizi — Shimoliy Muz okeanining chekka dengizi. Novaya Sibir orollari bilan Vrangel oroli oraligʻida joylashgan. Boʻgʻozlar orqali sharqda Chukotka dengizi bilan, gʻarbda Laptevlar dengizi bilan tutashadi. Dengiz materik sayozligida joylashgan. Maydoni 987000 km2 ni tashkil etadi. Yilning asosiy qismida dengiz yuzasi muz bilan qoplanib yotadi. Oʻrtacha chuqurligi 54 m (eng chuqur joyi 915 m)ga teng. Shoʻrligi daryolar quyiladigan joyda 5 promillidan gʻarbi va shimoliy qismida 30 promilligacha yetadi. Asosiy qoʻltiqlari: Yirik orollari: Dengizga Kolima, Alazeya, Indigirka, Xroma, Katta Chukochya daryolarining suvi quyiladi.
Iqlimi
Iqlimi arktika ilmiga xos boʻlib, yozi qisqa va salqin, qishi davomli hamda sovuq boʻladi. Yozda oʻrtacha harorat 0°—2° (shimolda), 2°—4° (janubda); qishda 26°, —28° ni tashkil etadi. Yiliga 100-200 mm miqdorida yogʻin tushadi. Shamol taʼsirida suv yuzasining qalqishi 1 m va undan ortiq boʻlishi kuzatilgan. Dengizda tyulen, morj, oq ayiq, baliqlardan esa muksun, chir, omul va boshqalar yashaydi. Sharqiy qismida Sharqiy Sibir dengizidan Shimoliy dengiz yoʻliga oʻtiladi. Yirik portlari Chaun qoʻltigʻidagi Pevek va Ambarchik portlari hisoblanadi.
Frank Buglioni
Frank Buglioni (1989-yil 18-aprelda tugʻilgan) — britaniyalik sobiq professional bokschi, 2011—2018-yillarda mashhur musobaqalarda juda faol qatnashgan. U 2015-yilda superoʻrta vazn toifasining WBA yoʻnalishi boʻyicha chempionlik uchun ochiq kurashgan bokschidir. Mintaqaviy miqyosda u 2016-yildan 2018-yilgacha yengil vazn toifasida Buyuk Britaniya chempionligini qoʻlga kiritgan va bundan tashqari bokschi 2018-yilda Hamdoʻstlikning yengil vazn toifasi unvoni uchun bir marta ringda kurashgan.
Havaskor faoliyati
Buglioni 14 yoshida boks bilan mashgʻul boʻlib kelgan, oʻzining jismoniy tayyorgarligi va kuchini oshirish uchun, oʻsha paytda uning ustuvorligi futbol boʻlgan edi. Buglioni Waltham Forest havaskor boks klubiga qoʻshiladi va dastlabki toʻrtta jangida gʻalaba qozonganidan keyin, u Bethnal Greendagi Repton boks klubida bosh murabbiy Tony Burns qoʻl ostida mashgʻulotlarga borishga va qatnashib oʻrganishga astoydil qaror qiladi.
Yetmishta jangi
Buglioni havaskorlar uchun 70 ta jang o‘tkazgan edi, jangning 60 tasida mutlaq g‘alaba qozongan va 10 tasida esa mag‘lub bo‘lgan, g‘alabalarining yarmidan ko‘pini nokautga uchratgan. U ikkita milliy unvonni qoʻlga kiritadi, shuningdek, xalqaro turnirlarda oʻz mamlakatini himoya qilishda turli medallarni ham qoʻlga kiritishga ulgirgan edi, jumladan, 2010-yilda Dehlidagi Hamdoʻstlik federatsiyalari turnirida dunyoning birinchi raqamli tennischisi Vijender Singhga qarshi jangdan oʻtkazgandan keyin, kumush medalni qoʻlga kitigan.
Buglioni 2010-yilda Buyuk Britaniya olimpiya terma jamoasi bilan mashgʻulot oʻtkazish uchun tanlab olingan. Biroq, keyingi yili u professional boʻlishga qaror qilib faoliyatini olib boradi.
Professional faoliyati
"The Wise Guy" laqabini olgan Buglioni professional debyutini 2011-yilning noyabrida oʻtkazadi va birinchi raundda Sabie Montiethni toʻxtata olib yutib chiqdi. U 2013-yil noyabr oyida sakkizinchi raundda Stepan Horvathni to‘xtatgunga qadar o‘zining dastlabki 10 ta jangida g‘alaba qozonib, supero‘rta vaznda WBO Yevropa chempioni unvonini qo‘lga kiritdi. U uch oy oʻtgach, Gaetano Nesproga qarshi oʻyinda chempionlik unvonini muvaffaqiyatli himoya qiladi, ammo 2014-yilning aprelida Sergey Khomitskiy tomonidan unga qarshi jangda magʻlubiyatga uchraganidan soʻng u unvondan mahrum boʻlib qoladi.
Shaxsiy hayoti
Buglioni italyan merosiga ega boʻlgan bokschidir, uning asl kelib chiqish tarixiga nazar solib qaralsa, Neapolga borib taqalar ekan. Uning katta bobosi 1920-yillarda Londonga ham borgan. U Londonning Enfield shahrida tugʻilib oʻsgan va u yerda hali ham mashgʻulotlar bilan shugʻullanib oʻsha yerda istiqomat qiladi.
Highlands maktabida xalqaro bakalavr diplomini qoʻlga kiritgandan soʻng, Buglioni Vestminster universitetida qurilishni oʻrganish boʻyicha oʻqishga kiradi. U GB olimpiya terma jamoasiga tanlanganida taʼlimini toʻxtatib qoʻyishni tanladi. Buglioni yana qaytib kelib, oʻqishni tamomlamoqchi ekanligini aytib qarorini bildirgan.
Boks qahramonlari
Buglioning boks qahramonlari — Oscar De La Hoya va Arturo „Thunder“ Gattilarni boks qahramonlari sifatida koʻradi.
Buglioni toʻliq vaqtini boks bilan shugʻullanishidan oldin, u qurilishda ishlagan edi. U Londonning "Chelsea" futbol jamoasini qoʻllab-quvvatlab keladi.
Savay-Ariq
Savay-Ariq (Савай-Арык) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Qorasuv tumaniga qarashli qishloq. Oʻttiz-Adir ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 1 574 kishi.
Koshkonong
Koshkonong AQShning Missouri shtatida joylashgan shahardir. Oregon County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
208 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Babaeski
Babaeski Turkiyaning Marmara viloyatidagi shaharcha. Tuman aholisi 29,342 va umumiy maydoni 652 km².
Nomlanishi
Babaeski nomi quyidagi afsonadan kelib chiqqan:Istilochi Ottoman Sultan shaharning soʻngi qamal qilishi oldidan Konstantinopolga ketishida shu shaharchaga toʻxtadi. U hozirgi kunda Kichik Masjid deb nomlanadigan eski masjid oldida qari erkak bilan uchrashadi va undan shaharcha qachon tashkil qilinganini soʻraydi. Erkak javob beradi „Eskidir, eski.“Sulton erkakning yoshini soʻraganida, u yana javob beradi, "Baba…eski, " qaysiki „Ota qari“ degan maʼnoni anglatadigan. Shundan beri Babaeski nomi shaharcha uchun ishlatadi.
Tarixi
Vizantiya vaqtlarida hudud Boulgarophygon deb atalgan va 896-yilda Bulgariyaliklar tomonidan magʻlubiyatga uchragan Vizantiyaning katta qismi boʻlgan. Gretsiyada Arteskos nomi bilan atalgan. Qadimiy vaqtlarda Burtudizon deb ham atalgan, lotinchada Burdidizum deyilgan.
Maʼlumotlar
Babaeski eng baland nuqtasi 150 m dan oshmaydigan nisbatan tekis landshaftda joylashgan. Devil Stream (Iblis Oqimi) tuman yerlarida joylashgan. Qishloq xoʻjaligi asosiy tarmogʻi. Kungaboqar, bugʻdoy sabzavotlardan asosiy ekinlar sifatida oʻstiriladi. Sanoatning rivojlanishi oʻn yillikda asosan toʻqimachilik fabrikalari shaklida tezlashdi. Babaeski iyul oyining oxiridan avgust oyining boshiga qadarmilliy qoʻshiqchilar chiqish qiladigan yillik Babaeski Qishloq Xoʻjaligi festivaliga mezbonlik qiladi.
Aholisi
Babaeski va Babaeski tumaniga qarashli qishloqlar turli kelib chiqishiga ege boʻlgan Onadoʻli turklari,Bolqon turklari-Muhocirlar,Yoruklar,Amuka qabilalari, musulmon magleno-rumliklar va Qrim tatarlari madaniy musulmonlar,Sunni Islomning Hanafiy mazhabiga mansub.
Belgilari
Baʼzi tarixiy joylari:
Jazoir metropoliteni
Yo`llari = 1 ta Jazoir metropoliteni (arabcha: مترو الجزائر العاصمة) — Jazoir Xalq Demokratik Respublikasi poytaxti Jazoir metrosi 2011-yil 1-noyabrda foydalanishga topshirildi. 2011-yil 31-oktabrda mamlakat prezidenti ishtirokida metroning rasmiy ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. . Hozirgi vaqtda tizim uzunligi 18,2 km boʻlgan 19 ta stantsiyadan iborat bitta liniyadan iborat
Animatsiya
Animatsiya (animare — „jonlantirish“) yoki multiplikatsiya (multiplicatio — „koʻpaytirish“) alohida tasvirlarning yuqori tezlikda ketma-ket koʻrsatilishidir. Koʻzning tasvirlarni uzlukli ilgʻashi oqibatida optik illyuziya seziladi va tasvirlar ketma-ketligi yaxlit harakat, deb qabul qilinadi.
Coulounieix-Chamiers
Aholisi
8102 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 373,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 21,7 km2.
Pazderino
Pazderino (Паздерино) — Rossiyaning Permskiy oʻlkasida joylashgan qishloq.
Geografiyasi
Qishloq Permdan (tuman maʼmuriy markazi) 15 km uzoqda joylashgan.
Collonges-sous-Salève
Collonges-sous-Salève Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Savoie departamenti Saint-Julien-en-Genevois tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3120 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 511,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,1 km2. Dengiz sathidan 466 – 1301 m balandlikda joylashgan.
Olmaota xalqaro aeroporti
Olmaota xalqaro aeroporti (Halyqaralyq Almaty Äuejaiy)  — Qozogʻistonning eng yirik shahri va iqtisodiy poytaxti boʻlgan Olmaotadan 15 km shimoli-sharqda joylashgan yirik xalqaro aeroport. Bu Qozog‘iston va Markaziy Osiyodagi eng gavjum aeroport bo‘lib, 2022-yilda 7,23 million yo‘lovchiga xizmat koʻrsatgan.
Egalari va boshqaruvi
Aeroport dunyo boʻylab koʻplab aeroportlarga egalik qiluvchi Turkiyaning TAV Airports Holding kompaniyasiga tegishli boʻlgan „Olmaota xalqaro aeroporti“ (Almaty International Airport) AJ nomi bilan roʻyxatga olingan.
Dastlabki yillar
Aeroport 1935-yilda kichik fuqarolik va harbiy samolyotlar foydalanishi uchun qurilgan. 1990-yilgacha u Qozogʻiston fuqaro aviatsiyasi departamenti tarkibiga kirgan, keyin 1991-yilda „Olmaota aeroporti“ deb qayta tashkil etildi. 1993-yildan beri u mustaqil biznes subyekti sifatida ishlaydi. 1994-yilda u „Olmaota aeroporti“ OAJ deb qayta tashkil etilgan va keyinchalik „Olmaota xalqaro aeroporti“ AJ deb oʻzgartirilgan.
Tupolev Tu-144 tovush tezligidagi transport vositasi 1975-yil 26-dekabrda Moskva va Olmaota oʻrtasida 1977-yil noyabr oyida boshlangan yoʻlovchilarga xizmat koʻrsatishga tayyorgarlik koʻrish maqsadida pochta va yuk tashishni boshladi. Aeroflotning 1978-yil 1-iyundagi parvozi Tu-144 ning 55-chi va oxirgi muntazam yoʻlovchi tashish xizmati boʻldi.
Uchish-qo‘nish yo‘lagi 1998-yilda rekonstruksiya qilinganidan so‘ng aeroportga CAT II sertifikati va xalqaro aeroport maqomi berildi.
1999-yil 9-iyulda aeroport restoranining shashlik oshxonasida yongʻin chiqdi. Terminal binosi bir necha soat ichida yonib ketdi, ammo jiddiy jarohatlarsiz boʻldi.
2000-yildan beri rivojlanish
Yangi terminal qurilishi 2004-yilda yakunlandi. 2008-yil 30-sentyabrda ikkinchi uchish-qo‘nish yo‘lagi ochildi, birinchi parvozni British Midland International aviakompaniyasi amalga oshirib, kompaniya samolyoti London-Hitrouga yo‘l oldi. Yangi uchish-qo‘nish yo‘lagi, shuningdek, qo‘nish uchun ICAO CAT III sertifikatiga ega bo‘ldi, bu ayniqsa qish oylarida ko‘rishning pastligi sababli yaqin atrofdagi aerodromlarga yo‘naltiriladigan samolyotlar sonini sezilarli darajada kamaytiradi. Uchish-qo‘nish yo‘lagi Markaziy Osiyodagi eng uzuni hisoblanadi. Yangi uchish-qoʻnish yoʻlagi uchish ogʻirligi va ishlash chastotasini cheklamagan holda barcha turdagi samolyotlarni qabul qilishi mumkin.
Ulanishning oʻsishi nisbatan qimmat va talabning oʻsishiga mos kelmaydigan aeroport infratuzilmasi tomonidan xavf ostida. Xalqaro havo transporti assosatsiyasi Qozogʻiston hukumatini ICAO tamoyillariga amal qilishga va mahalliy va xalqaro tashuvchilar oʻrtasidagi farqli ANSP toʻlovlarini bekor qilishga chaqirmoqda. Hozirda (2012-yilda) Airbus A320 ni Olmaotaga qoʻndirish Yevropadagi xuddi shunday oʻlchamdagi aeroportlarga qaraganda 18% qimmatroq. Boeing 767 uchun farq 43% gacha koʻtariladi.
Yaqin kelajakda xalqaro reyslar uchun oltita yuk ortish ko‘prigiga ega va soatiga 2500 nafar yo‘lovchiga xizmat ko‘rsatadigan yangi yo‘lovchi terminali qurish rejalashtirilgan edi. Ushbu terminalda Marriott mehmonxonasi, konferentsiya zallari, biznes markazi, savdo markazi va kinoteatrlardan iborat rivojlangan infratuzilma majmuasi boʻlishi lozim edi.
Yangi terminal aeroportga boradigan yoʻlda transport harakatini kamaytirish uchun Koʻlja yoʻli boʻylab joylashtirilishi kerak edi. Biroq, mavjud terminal ichki yoʻnalishlarga xizmat koʻrsatishi va bu Air Astananing xalqaro reyslarga xizmat koʻrsatishi kerak boʻlgan terminal rejasi bilan bog‘liq kelishmovchiliklar tufayli menejerlar 2010-yilda loyiha qurilishini keyinga qoldirishdi, natijada terminal qurilishi toʻxtatildi. Menejerlarning fikriga koʻra, bu rejaning muammolari shundan iboratki, Air Astanada fakultetlar ishlaydi va uning samolyotlari uchish-qoʻnish yoʻlagining bir chetidan ikkinchi chetiga oʻtadi, bu esa Air Astana uchun transport bilan bogʻliq kechikish muammolarini keltirib chiqaradi; chunki uchish-qoʻnish yoʻlaklari yangi uchish-qoʻnish yoʻlaklarini yaratish uchun joy yetishmasligi bilan band boʻlar edi. Qurilishni buzish va ichki va xalqaro reyslar uchun foydalaniladigan yangi terminalni qayta qurish boʻyicha xulosa chiqarildi. Endilikda Olmaotadan 48 km uzoqlikdagi Qopchig‘ay suv omborida yangi aeroport qurish rejalashtirilgan.
2012-yil 17-fevralda Moskvada Davlatlararo aviatsiya qo‘mitasining (DAQ) Aviatsiya va havo hududidan foydalanish bo‘yicha Kengashining 32-sessiyasida Olmaota xalqaro aeroporti MDHda eng yaxshi deb topildi va „Xalqaro aeroportlarni rivojlantirishda erishgan yutuqlari uchun“ mukofotiga sazovor bo‘ldi.
2022-yilgi Qozog‘istondagi norozilik namoyishlari paytida namoyishchilar 5 yanvar kuni aeroportni egallab olishdi va parvozlarni to‘xtatildi. Qozog‘iston prezidenti Qosim-Jomart To‘qayev Qozog‘iston xavfsizlik kuchlarining sakkiz nafar xodimi o‘ldirilgani, isyonchilar beshta samolyotni o‘g‘irlab ketganini maʼlum qildi va Rossiya xavfsizlik kuchlariga obyektni qaytarib olishni so‘radi. 7-yanvar kuni TASS KXShT qo‘shinlari aeroportni egallab, tartib o‘rnatgani haqida xabar berdi.
2022-yil may oyida Qozog‘iston xalq partiyasidan bir guruh deputatlar tomonidan Bosh vazir o‘rinbosari Roman Sklyarga aeroportga qozoq sovet kommunist siyosatchisi Dinmuhammad Qo‘nayev nomini berish taklifi kiritilgan edi.
Statistika
thumb| [[Air Astana aviakompaniyasi uchun Olmaota xalqaro aeroporti hab hisoblanadi.]] right|thumb| 1996-yilda Olmaota xalqaro aeroportidagi Kazakhstan Airlines aviakompaniyasining Il-86 samolyoti right|thumb| Roʻyxatdan oʻtish zali right|thumb| Apron koʻrinishi
Xumgaron (Panjakent tumani aholi punktlari)
Xumgaron — Qishloq Panjakent tumani jamoasi Kosatarosh qishlogʻi tarkibiga kiradi. Xumgarondan shahar markazigacha 20 km. Aholisi 784 kishi (2017), tojiklar.
Xumgaron „Zarafshon“ oltin ishlab chiqarish zavodi yonida joylashgan. Qishloq aholisi asosan chorvachilik bilan shug‘ullanadi. Bu qishloqda dehqonchilik ham kengaydi. Qishloqda maktab, 6 do‘kon, masjid, tibbiyot punkti bor. Kelgusi yillarda oltin ishlab chiqaradigan neftni qayta ishlash zavodi qurilishi munosabati bilan ushbu qishloq aholisining ko‘chirilishi kutilmoqda. Xumgaron — Qishloq Panjakent tumani jamoasi Kosatarosh qishlogʻi tarkibiga kiradi. Xumgarondan shahar markazigacha 20 km. Aholisi 784 kishi (2017), tojiklar.
Xumgaron „Zarafshon“ oltin ishlab chiqarish zavodi yonida joylashgan. Qishloq aholisi asosan chorvachilik bilan shug‘ullanadi. Bu qishloqda dehqonchilik ham kengaydi. Qishloqda maktab, 6 do‘kon, masjid, tibbiyot punkti bor. Kelgusi yillarda oltin ishlab chiqaradigan neftni qayta ishlash zavodi qurilishi munosabati bilan ushbu qishloq aholisining ko‘chirilishi kutilmoqda. Sanginboy Turaev, Omonqul Rahmonov, Neʼmatullo Rahmonov, Xushveg Mirzoev, Abdurahim Sattorov, Muxtorali Imomov, Qurbon Rahimov, Begnazar Rahimov, Rajabali Qodirov, Xudoyberdi Zoirov, Aʼzamqul Shamsiev, Olimjon Rahmonov, Aʼzamqul Shamsiev, Olimjon Rahmonov, Nurmah Xoliqov, Muxammaddon Rahmonov, Nurmax Xoliqov, Muxammaddon Turaevk, ., Mahmadrasul Sattorov, Abduhamid Sattorov, Nurullo Sattorov, Muhammadiy Rahmonov va boshqalar hissa qo‘shdilar. Xumgaron qishlog‘i qabristoni atrofdagi qishloqlar qabristonlariga qaraganda qadimiy tarixga ega. O‘tgan davrda Shing, Bedak, Ganji Roxa va Jomchashma qishloqlarining marhum aholisi Xumgaron qishlog‘i qabristoniga dafn etilgan. Manbalarda aytilishicha, qishloqlik bo‘lgan birinchi shaxs Mirzo deb atalgan. Bugun qishloqda Mirzo avlodlari yashaydi. Abduhalim Sattorov tashabbusi bilan Simxor qabristonining atrofi tortib olindi. Ichimlik suv tarmog‘i ham shu ulug‘ zot va uning jiyani saʼy-harakati bilan qurilgan. Dushanbe televideniyesi Madaniy-ko‘ngilochar dasturlar bo‘limi bosh muharrir o‘rinbosari Sino Xoliqov Xumgaron qishlog‘ida tug‘ilgan. Xumgaron qishlog‘i ijodkorlari ijodi asosida alohida kitob nashr etildi. Xumgaronda oʻtmish anʼanalari, jumladan, toʻquvchilik, kigizdoʻzlik, kashtachilik, etikdoʻzlik, suvoqchilik, oʻymakorlik, savatdoʻzlik va hokazo sanʼatlari aholi tomonidan saqlanib qolgan. QorovulgʻAto qishloqning tarixiy maskanlaridan biri sanaladi. Arxeologlar bu yerdan tarixiy hujjatlarni topdilar.
Aholisi
Aholisi −784 kishi
Manbalar
Tojikiston joy nomlari reestri 2013. — 332 s. — ISBN 978-99947-33-54-5
Gordon Forbes
Gordon Forbes (1934-yil 21-fevral — 2020-yil 9-dekabr) — Janubiy Afrikalik professional tennischi va muallif. Forbes 1959 va 1961-yillarda Janubiy Afrika chempionatining yakkalik bahslarida gʻolib chiqdi va 1955, 1962, 1963 va 1964-yillarda ikkinchi oʻrinni egalladi. U 1962-yilda Tuscaloosa Grass Court Invitational tanlovida gʻolib boʻlib, finalda Rod Laverni magʻlub etdi. 1950 va 1960-yillarda u vatandoshi Abe Segalning juftlik sherigi edi. Ular dunyoning eng yaxshi juftlik jamoalaridan biri hisoblanardi.
Sport faoliyati
Forbes tennis oʻynashni bolaligida oilaviy fermada oʻrgangan. 12 yoshida u Sharqiy Londonda birinchi oʻsmirlar turnirida oʻynadi va gʻalaba qozondi.