cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Gabsburglar davrida Ispaniya
Oxirgi ispan gabsburglari (1643-1700)
1646-yilda 16 yoshli merosxoʻr Baltazar Karlos vafotidan keyin Ispaniyada jiddiy sulolaviy inqiroz yuzaga keldi. Erkak merosxoʻri yoʻqligi sababli muammolarga duch kelishdan qoʻrqib Filipp IV 1644-yilda uning rafiqasi fransiyalik Izabella vafot etganligi sababli qayta turmush qurishga qaror qildi. 1649-yilda Filipp IV oʻlgan oʻgʻlining keliniga, uning 15 yoshli jiyani, Gabsburglarning Avstriya sulolasidan boʻlgan gersoginiya Mariannaga uylandi. Ushbu ittifoqda bir nechta bolalar tugʻildi, ulardan Infanta Margarita Tereza va Charlz omon qolishdi. Qirol Filipp 1665-yilda vafot etdi va taxtni oʻzining vorisi Charlzga qirolicha Marianna hukmronligi ostida qoldirdi va qirollik uzoq va notinch hukmronlikdan keyin noaniqlikda qoldi.
Gabsburglar oilasida chambarchas bog‘liq bo‘lgan birlashmalar amaliyoti tufayli ajdodlarning nasli va qisqarishi tufayli merosxo‘r Karl tug‘ilishdan nogiron bo‘lib, epilepsiya, bepushtlik va boshqa kasalliklardan aziyat chekdi, Gabsburg labining o‘ziga xos xususiyatini meros qilib oldi. “Sehrlangan” ( El Hechizado ) taxallusi qirolga o‘sha paytda uning jismoniy va ruhiy kasalliklari jodugarlik yoki jin taʼsiridan kelib chiqqan degan fikr hukmron bo‘lganligi sababli berilgan. Podshoh turli siyosiy kuchlar tomonidan manipulyatsiya qilingan. Uning hukmronligining ko‘p qismida onasi regent edi. Qisqa vaqt ichida uning valido, o‘gay ukasi don Xuan Xose Ispaniyaning obro‘sini ko‘tara oldi. Graf Oropesa (deflyatsiyaning halokatli oqibatlariga qaramay) valyutani barqarorlashtirishga muvaffaq bo‘ldi. Bundan keyin, u inkvizitsiya kuchini zaiflashtirishga harakat qildi (ammo bu 1808-yilgacha davom etdi) va iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishni maqsad qildi.
Tbilisi
Tbilisi – transport yoʻllarining yirik tuguni, Harbiy Gurjiston yoʻlining oxirgi punkti. Avialiniyalar orkali MDHning deyarli barcha yirik markazlari bilan bogʻlangan. Ichki transport rivojlangan – avtobus (1933-yildan), tramvay, trolleybus (1937-yildan) katnaydi, 1966-yildan metropoliten ishga tushirilgan. Dam oluvchi va sayyohlarni tashuvchy*’ kanat yoʻllari bor. Bu transport yoʻllari shaharning markaziy koʻchalarini togʻli qismi bilan bogʻlaydi. Tbilisi Kura daryosi va uning terrasalari boʻylab 30 km ga choʻzilgan. Shaharning janubi-sharqida tor koʻchalar, oʻrta asrlarda qurilgan 2–3 qavatli gʻishtin uylari boʻlgan eski shahar joylashgan. Eski shaharda Nariqalʼa xarobalari (qadimgi kismi 4-asr, keyingisi 16–17-asrlar), toshdan qurilgan Anchisxati (6–17-asrlar) cherkovi va Metexi (1278–93) cherkovi, Sioni kafedrali sobori (6–7-asrlar), Rostom podshosining hammomlari (17-asr) saklangan. Gurjiston Fanlar akademiyasi, 11 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, 3 universitet, konservatoriya), 14 teatr (shu jumladan, opera va balet teatri), 20 dan ortiq muzey (shu jumladan, S. Janashia nomidagi Gurjiston muzeyi, Gurjiston sanʼati muzeyi, Gurjiston kartinalar galereyasi, Gurjiston adabiyoti muzeyi), Botanika bogʻi, Davlat kutubxonasi, yuzdan ortiq jamoat kutubxonasi, yirik nashriyotlar bor. Tbilisi – Zakavkazyeda turizmning yirik markazlaridan. Shaharning janubi-sharqiy qismida Tbilisi balneologik kurorti joylashgan.
Gabsburglar davrida Ispaniya
Oxirgi ispan gabsburglari (1643-1700)
Qanday bo‘lmasin, Ispaniya iqtisodiyoti (ayniqsa, Kastiliya) chuqur inqirozga uchradi, 17-asrda mamlakat aholisi taxminan 2 million kishiga kamaydi. Bunga qisman sabab o‘latning avj olishi, qisman – uzluksiz urushlar edi. Bundan tashqari, dehqonlarning turmush darajasi shunchalik past ediki, ular ko‘p bolali boʻlishga intilmadi. 1677-1686-yillar eng dahshatli davr edi: ocharchilik, vabo, tabiiy ofatlar va iqtisodiyotdagi tartibsizlik. Yangi dunyoga emigratsiya kuchaydi. Ispaniya madaniyatining oltin davri tugadi.
Tbilisi
Tbilisida mashhur gruzin yozuvchilari, rassomlari, kompozitorlari, jamoat arboblari (Aleksandr va Ilya Chavchavadzelar, N. Baratashvili, Akakiy va Georgiy Sereteli, N. Nikoladze, Nino Pirosmanishvili, Zahariy Paliashvili va boshqalar) hamda arman va ozarbayjon madaniyati vakillari (X. Abovyan, G. Sundukyan, O. Tumanyan, M. Axundov, M. Shafi va boshqalar) yashab ijod kilganlar. A. Griboyedov (Mtatsminda togdagi panteonda dafn qilingan). A. S. Pushkin, M. Yu. Lermontov, L. N. Tolstoy, M. Gorkiylarning nomlari Tbilisi bilan bogʻliq.
Gabsburglar davrida Ispaniya
Oxirgi ispan gabsburglari (1643-1700)
Bu vaqtga kelib Fransiya kuchli va qirol Lyudovik XIV hukmronligi ostida birlashgan edi va Pireney tinchligidan keyin (1659) Ispaniyani Yevropadagi eng kuchli davlat joyidan siqib chiqardi. Bu davrda uchta harbiy toʻqnashuv boʻlgan: Devolyutsiya urushi (1667-1668), Franko-Gollandiya urushi (1672-1678), Buyuk ittifoq urushi (1688-1697). Ispaniya bu urushlar natijasida faqat Fransh-Koteni yo‘qotganiga qaramay, ular o‘zining zaifligini namoyish etdilar va Lyudovik XIV (shuningdek, boshqa Evropa hukmdorlari) Karl II vafotidan keyin o‘z hududlarini qo‘lga kiritish rejalarini ishlab chiqdilar, chunki u yerda hech qanday imkoniyat yo‘q edi. Bolalar va ispan gabsburglari chizig‘i undan uzildi. Charlz 1700-yil 1-noyabrda 38 yoshida vafot etdi.
Ispaniya jamiyati va inkvizitsiya (1516-1700)
right|thumb|300x300px|Fransisko Ritsi. [[Auto-da-fe|Auto-da-fé (1683)]] Ispaniya inkvizitsiyasi rasmiy ravishda katolik qirollari hukmronligi ostida ish boshladi va ularning o‘rnini egallagan Gabsburglar davrida davom etdi va faqat 19-asrda o‘z faoliyatini to‘xtatdi. Karl I davrida inkvizitsiya Ispaniya hukumatining alohida bir bo‘limiga aylandi va uning ta‘siri esa XVI asr davomida kuchaydi.
Yevropada qiynoqlar amaliyoti juda keng tarqalgan bo‘lishiga qaramay, Ispaniyadagi inkvizitsiya korrupsiya va xiyonatni rag‘batlantirdi, bu ispan hokimiyatining pasayishining eng muhim omiliga aylandi. Inkvizitsiyani denonsatsiya qilish dushmanlar, hasadgo‘y do‘stlar uchun umumiy harakat usuli va hatto o‘z ta‘sirini kuchaytirish yoki boshqa odamlarning mulkiga egalik qilish usuli edi. Ayblov, asossiz bo‘lsa ham, uzoq va og‘riqli sud jarayoniga olib keldi, hukm e‘lon qilinishidan oldin yillar davomida cho‘zilishi mumkin edi, bu vaqt ichida ayblanuvchining obro‘si allaqachon yo‘q qilingan. Avto-dafe tavba qilganlar qatl qilish uchun dunyoviy hokimiyatga topshirilgunga qadar ularni omma oldida xoʻrlashning ibratli tomoshasi edi.
Filipp II inkvizitsiya imkoniyatlarini sezilarli darajada kengaytirdi, uning siyosatining eng muhim maqsadi pravoslav cherkovini mustahkamlash edi. 1559-yilda, Filipp hukmronligining uchinchi yilida ispan talabalariga chet elga sayohat qilish taqiqlandi, inkvizitsiyaga senzura vakolati berildi va kitoblarni olib kirish taqiqlandi. Filipp Ispaniya nazorati ostidagi hududlarda protestantizmni rivojlantirishga qaratilgan har qanday urinishlarni qatʼiyat bilan bostirdi, o‘sha paytda Fransiyada sodir bo‘layotgan tartibsizliklardan qochishga umid qilib, mamlakatda lyuteran va kalvinistik adabiyotni taqiqlash va yo‘q qilish uchun son-sanoqsiz choralar ko‘rdi.
Filipp III otasidan ham ko‘proq diniy fanatik edi va agar protestantlar qurol ishlatishga murojaat qilsalar, u xuddi shunday javob berishga majbur ekanligiga amin edi. U bidʼatchilarga qarshi kurashish va ispan gegemonligini mustahkamlash uchun har qanday imkoniyatni ishga solgan, hatto papani saylashga aralashgan, ispanparast nomzodlarni qo‘llab-quvvatlagan. Ikkinchi holda, muvaffaqiyat unga uch marta hissa qo‘shdi: uning yordami bilan Urban VII, Gregori XIV va Innokent IX saylandi. Ammo saylovlarda to‘rtinchi marta fransuz tarafdori nomzod, bo‘lajak Papa Klement VIII saylandi.
15-asrda ispan cherkovi kardinal Ximenes boshchiligida tozalandi: xatti-harakatlari cherkov talablariga javob bermaydigan ko‘plab ruhoniylar haydab chiqarildi va inkvizitsiya protestant islohotchilarining yo‘nalishi bo‘yicha ilohiyotni o‘zgartirmoqchi bo‘lgan ko‘plab radikal islohotchilarni yo‘q qilishga xizmat qildi. Shunday qilib, Ispaniya bir muncha vaqt rekonkistadan so‘ng aksil -islohot yo‘liga tushdi. Ispaniyada Sankt-Peterburg nomi bilan bog‘liq ikkita alohida aksil-islohot tendensiyasi mavjud edi. Avilalik Tereza va bask Ignatius de Loyola. Tereza qattiq monastirizm va tavba qilishning qadimiy anʼanalarini qaytarish talablarini qo‘llab-quvvatladi. U sirli ekstazni boshdan kechirdi, keyinchalik ispan madaniyati va sanʼatiga katta ta‘sir ko‘rsatdi. Lezuitlar ordeni asoschisi Ignatius de Loyola o‘zining diniy fazilatlari va aqliy qobiliyatlari bilan butun xristian olamida katta ta‘sirga ega bo‘lib, o‘z ta‘limotini butun Yevropaga tarqatdi. right|thumb|300x300px| Pere Oromig. Moriskolarni [[Valensiya (shahar)|Valensiyadan haydab chiqarish (1616)]] Ispaniya janubidagi moriskolar 1502-yilda nasroniylikni qabul qilishga majbur bo‘ldilar, keyinchalik Karl I hukmronligi davrida ularga nisbatan munosabat rasmiylar tomonidan nisbatan bag‘rikenglik bilan namoyon bo‘ldi. Ular o‘zlarining oldingi mashg‘ulotlari bilan shug‘ullanishdi, anʼanaviy kiyim kiyishdi, tillarini saqlab qolishdi va diniy tartiblar ular uchun juda qattiq emas edi. (Ammo Karl  yangi xristianlar, moriskolar va marranoslarga mansub bo‘lganlarga davlat lavozimlarida ishlashni taqiqlovchi qonunga amal qildi). Filipp II 1568-yilgi Morisko qo‘zg‘oloniga olib kelgan kamsituvchi qonunlarni amalda qayta joriy qila boshladi. Qo‘zg‘olon Avstriyalik Xuan boshchiligidagi Italiya qo‘shinlari tomonidan bostirildi va shundan keyin ham moriskolar platoga chekindi va 1570-yilgacha davom etdi. Qo‘zg‘olon ommaviy migratsiyaga olib keldi, uning davomida 12 000 nasroniy ko‘chmanchilar moriskolarni almashtirdilar. 1609-yilda Lerma gersogining maslahati bilan Filipp III Ispaniyadan 300 000 ga yaqin moriskoni quvib chiqardi.
Mehnatkash yahudiylar, mavrlar va moriskolarning quvgʻin qilinishi Ispaniya iqtisodiyotiga halokatli ta‘sir ko‘rsatdi. Moriskolarning kichik guruhlari asosan tog‘ etaklarida yashagan yoki ishsizlar ko‘p bo‘lgan butun mamlakat bo‘ylab malakasiz mehnat bilan shug‘ullangan.
Ispaniya davlat boshqaruvi (1516-1700)
Ispaniya zabt etilgan xalqlardan tortib olingan Yangi Dunyoning koloniyalaridan katta, ammo qisqa muddatli oltin oqimlarini qabul qilib oldi, ularning aksariyati Charlz I Yevropada urushlar uchun sarflangan. 1520-yillarda Guanaxuatoning boy konlarida kumush qazila boshlandi, ammo 1540-yillarga kelib, Potosi va Zakatekasda qazib olinishi bilan kumush afsonalar bilan toʻlib-toshgan haqiqiy boylik manbaiga aylandi. Ispanlar kumush qazib olishni xususiy korxonalar ixtiyoriga topshirdilar, ammo “kvinto real” deb nomlanuvchi soliqni joriy qildilar, yaʼni har beshinchi real davlat xazinasiga tushdi. Ispanlar Yangi Dunyodagi ulkan imperiyasida soliq yig‘ishda muvaffaqiyat qozongan; barcha milliardlar Savdo uyi orqali o‘tdi. Sevilyada va ularning oqimlari Hindiston Kengashi tomonidan nazorat qilingan. Rudadan kumush olish uchun zarur bo‘lgan Almaden simobini yetkazib berishni nazorat qilish orqali davlat soliqlarni va moliyaviy siyosatni nazoratga oladi.
Inflyatsiyaning sababi – Ispaniyada ham, butun Yevropada – birinchi navbatda davlat qarzi edi, ammo kumush importi oshgani sayin bu qarz miqdori doimiy ravishda oshib bordi; Charlz I o‘z urushlarining aksariyat qismini kredit evaziga olib bordi va 1557-yilda taxtdan voz kechganidan bir yil o‘tgach, Ispaniya birinchi marta qarzlarni to‘lashga moratoriy e‘lon qilishga majbur bo‘ldi, bu esa keyinchalik ko‘p marta takrorlangan va pretsedent o‘rnatdi u davlat iqtisodiyoti uchun halokatli oqibatlarga olib kelgan.
Baʼzi ispanlar boshidanoq amerikalik hindularni qirg‘in qilish, qul qilish va nasroniylikni majburan qabul qilishni maqsad qilgan, boshqa tomondan, Bartolome de Las Kasas kabi odamlar insoniyroq munosabatda bo‘lish zarurligini taʼkidladilar. Bu ko‘plab tortishuvlarga va hukumat qarorlariga olib keldi. Burgos qonunlari, Yangi qonunlar va boshqa qonunchilik va institutsional oʻzgarishlar amerikalik hindularning yashash sharoitlarini birmuncha yengillashtirdi, jumladan, barcha hindularni qullikdan ozod qildi, biroq mustamlakalarning juda uzoqda joylashganligi sababli bu qonunlarning amalda bajarilishini nazorat qilish qiyin edi. left|thumb|275x275px| Ispaniya galleoni, Ispaniya dengiz imperiyasining ramzi. O‘sib borayotgan qaroqchilik tahdidiga duch kelgan Ispaniya 1564-yilda o‘z davri uchun rivojlangan dengiz konvoylari tizimini joriy qildi, Kumush flot hozirda aprel va avgust oylarida Amerikadan suzib ketmoqda. Ushbu texnologiya juda muvaffaqiyatli ekanligini isbotladi. Faqat ikkita konvoy qo‘lga olindi; 1628-yilda gollandlar, 1656-yilda esa inglizlar konvoyni ushlab oldilar, ammo bu vaqtda konvoylar o‘tgan asrning oxirida shon-shuhrat cho‘qqisiga chiqqan boy flotlarning faqat soyasi edi. Konvoylar hech qachon to‘liq qo‘lga olinmaganiga qaramay, ular tez-tez hujumga uchragan va ular ma‘lum yo‘qotishlarga duch kelishgan. Ammo ulkan imperiyaning barcha yuk tashishlarini katta konvoylar himoya qila olmaydi, shuning uchun golland, ingliz va fransuz xususiy shaxslar va qaroqchilar har doim Amerika va Ispaniya qirg‘oqlari bo‘ylab harakatlanadigan savdo kemalariga hujum qilish va alohida aholi punktlarini talon-toroj qilish imkoniyatiga ega edi. Bunday qaroqchilik, ayniqsa, 1650-yillarda, barcha qarama-qarshi tomonlarning shafqatsizligi o‘sha davr me‘yorlaridan ham yuqori darajaga etganida, ayniqsa shafqatsiz bo‘ldi. Ispaniya, shuningdek, qayta qo‘lga olingan Dyunkerk shahrini Gollandiya, Angliya va Fransiya savdo kemalariga hujum qilish uchun Dunkirk qaroqchilari uchun baza sifatida ishlatib, marka xatlari bilan javob berdi. Imperiyaning Portugaliya qismi yanada katta qiyinchiliklarga duch keldi, uning Afrika va Osiyo qalʼalari surunkali ravishda odamlar yetishmasligidan aziyat chekdi va bu mustamlakalarni yetarli darajada himoya qilishning iloji yo‘q edi: Ispaniya ko‘plab jabhalarda doimo urush olib borishiga qaramay, uning himoyasi uchun yetarli boʻlmadi. Ispaniya, shuningdek, O‘rta Yer dengizidagi Barbar qaroqchiligini qo‘llab-quvvatlagan Usmonli turklar imperiyasi bilan kurashishga majbur bo‘ldi, bu Karib dengizi qaroqchiligi va Filippin suvlarida Osiyo va Gollandiya qaroqchiligidan ko‘ra kattaroq tahdiddir.
Ispaniya imperiyasining yangi dunyoda kengayishi bilan bog‘liq masalalar Sevilyada Madridning bevosita rahbarligisiz hal qilindi. Karl I va Filipp II asosan Yevropadagi oʻz vazifalari bilan band edilar, shuningdek, Amerika koloniyalarini boshqarish ma‘lum bir avtonomiyaga ega boʻlgan noiblar va mustamlaka maʼmuriyatlariga yuklatildi. Gabsburglar o‘z mustamlakalarini Ispaniyaning ajralmas qismi sifatida emas, balki feodal birlashmalari sifatida koʻrishgan. Ispaniya qirollarining hech biri o‘z koloniyalariga hech qachon tashrif buyurmagan. Oilasi anʼanaviy ravishda tarqoq, chegarasiz domenlar ustidan hukmronlik qilgan va mahalliy maʼmurlarga keng vakolatlar berishga majbur bo‘lgan Gabsburglar xuddi shu siyosatni Ispaniyada, ayniqsa, Basklar mamlakati va Aragonda takrorladilar.
Charlz I taxtga oʻtirgandan soʻng, komunerlar qoʻzgʻoloni paytida, u hukumatga samaraliroq golland va flamand amaldorlarini kiritishga harakat qilganda, oʻz zodagonlari bilan kurashga kirishdi. Bu Gabsburglarning chetdagi mulklari muammolarini hal qilish uchun Kastiliya resurslaridan foydalanishga urinish sifatida qaraldi. Filipp II inqilob boshlanishiga turtki berib, Niderlandiya ustidan oʻz hukmronligini mustahkamlashga uringanida kuchli qarshilikka duch keldi. Filipp IV hukumatining boshligʻi graf Olivares gertsogi har doim Ispaniya boshqaruvini markazlashtirishga intilgan, chunki u buni mamlakat birligini saqlab qolishning yagona yoʻli deb bilgan; Olivares hatto Portugaliya va Ispaniyaning yakuniy birlashishini qoʻllab-quvvatladi, ammo bu loyihani amalga oshirish imkoniyati boʻlmagan. Karl I va Filipp II ning kuchli qoʻli va tirishqoqligi boʻlmagani sababli byurokratiya juda shishib ketdi va korrupsiyaga aylandi va 1643-yilda Olivares isteʼfoga chiqqanidan keyin uning faoliyati nihoyatda samarasiz boʻlib qoldi.
Ispaniya iqtisodiyoti (1516-1700)
right|thumb|300x300px| [[Diego Velázquez|Velaskes. Saragosa koʻrinishi (1647)]]
16-asrda Ispaniyadagi inflyatsiya (katta davlat qarzi va eng muhimi, Yangi Dunyodan katta miqdorda kumush va oltinning kirib kelishi natijasida) dehqonlarning real turmush darajasini pasaytirdi. XVI asrda Ispaniyada tovarlarning o‘rtacha narxi jun va dondan keyin besh baravar oshdi. 20-asr bilan taqqoslaganda, 15-asrda narxlar nisbatan barqaror bo‘lib qoldi va Yevropa iqtisodiyoti narx inqilobi deb ataladigan haqiqiy zarbani boshdan kechirdi. Ilgari Yevropaning eng yirik jun ishlab chiqaruvchisi boʻlgan Angliya bilan birga Ispaniya ham dastlab tez oʻsishdan foyda koʻrdi. Ammo Angliyada bo‘lgani kabi Ispaniyada ham oziq-ovqat ishlab chiqarishi qisqardi va butun qishloqlarni shaharlarga ko‘chirishga majbur qildi. Yuqori inflyatsiya, Gabsburglarning og‘ir urushlari va mamlakat ichida va Yangi Dunyo koloniyalari bilan savdoni cheklab qo‘ygan ko‘plab bojxona to‘lovlari shaharlar uchun muqobil daromad manbai bo‘lishi mumkin bo‘lgan sanoatning o‘sishini sekinlashtirdi. Yana bir muhim omil – bu Pireney yarim orolida asrlar davomida qayta tiklangan kastiliya zodagonlarining jangovar xarakteri edi. Ular uy ishlaridan qochib, davlat xizmatida, armiyada yoki cherkovda martaba orttirishga intilganlar. Shuningdek, Ispaniya o‘zining boyliklari va inson resurslarini cheksiz urushlarga sarfladi. Filipp II hukmronligi davrida bu urushlar birinchi navbatda protestantizmga qarshi qaratilgan edi, biroq 17-asrda dunyo 1517-yilgacha bo‘lgandek boʻlmasligi maʼlum boʻldi. Asr davomidagi ispan urushlari Gabsburglar va ularning Yevropadagi ittifoqchilarining gegemonligini saqlab qolish uchun ko‘proq xizmat qildi; ammo shuni ta‘kidlash kerakki, Gabsburg ittifoqi katolik cherkovini tez tarqalayotgan protestantizmdan himoya qilishda bir oz muvaffaqiyatga erishdi.
Qo‘ychilik asosan Kastiliyaga xos bo‘lib, jun narxining ko‘tarilishi va qirolning yordami bilan u tez tarqalishda davom etdi. Merinos har yili qishlash uchun mamlakat shimolidagi tog‘lardan issiq janubga ommaviy koʻchirilgan, qo‘ylar yo‘lda qishloq xo‘jaligi yerlarida ekinlarni yo‘q qilganiga e‘tibor bermagan. Dehqonlar va yer egalarining qoʻy chorvadorlar uyushmasi Mestaga qarshi shikoyatlari Filipp II tomonidan e‘tiborsiz qoldirilib, u jundan katta daromad olgan. Oxir-oqibat, katta soliqqa tortilgan Kastiliya imkoniyatsiz boʻlib qoldi va Ispaniya (va ayniqsa Kastiliya) o‘z hosilining tanqisligini qoplash uchun don importiga qaram bo‘lib qoldi, bundan tashqari, transportning yuqori narxi va qaroqchilik, asosiy tovarlar bilan bog‘liq xavflar tufayli. Ispaniya hech qachon bo‘lmagan yo‘llarga aylandi. Natijada, umuman quruq, tog‘li yarim orolda hech qachon zich yashamagan Ispaniya va xususan, Kastiliya aholisi Fransiyaga qaraganda ancha sekinroq o‘sdi; Lyudovik XIV davrida Fransiya aholisi Ispaniya va Angliyani birlashtirgandan ko‘p edi. thumb|300x300px| Piter Brueghel Oqsoqol. Hosil (1565) Kredit 17-asrda Ispaniyada keng tarqaldi. Ispaniya Gollandiyasining Antverpen shahri Yevropaning yirik savdo markaziga aylandi va uning bankirlari Karl I va Filipp II urushlarining katta qismini moliyalashtirdilar. Veksellardan foydalanish odatiy holga aylandi, chunki Antverpen banklari kuchayib, savdo operatsiyalarida qatnashib, yuqori narxlarni saqlashga yordam berdi. Garchi bu tendensiyalar Ispaniyada va butun Yevropada kapitalizmning paydo bo‘lishiga hissa qo‘shgan bo‘lsa-da, hukumat tomonidan tartibga solinmaganligi va keng tarqalgan korrupsiya kichik xo‘jaliklarning ko‘pincha bitta baxtsiz sharoitda qo‘lga kiritgan barcha narsalarini yo‘qotishini anglatardi. Ispaniyadagi va ayniqsa, Kastiliyadagi mulklar juda tez o‘sdi va iqtisodiyot tobora raqobatbardosh bo‘lib qoldi, ayniqsa Filipp III va IV davrida, Ispaniyani takroriy spekulyativ inqirozlar larzaga keltirgan.
Ispaniya madaniyati va sanʼati (1516-1700)
El Greko va Diego Velaskes taniqli rassomlar bo‘lib, birinchisi diniy mavzudagi asarlari, ikkinchisi Filipp IV ning zamonaviy saroyining aniq real portretlari bilan mashhur edi. Servantesning “Don Kixot” asari o‘sha davrning eng mashhur romanlaridan biriga aylandi va ehtimol barcha davrlarning eng mashhur ispan tilidagi asaridir. Bu asarlar va ritsarlik haqidagi g‘oyalarning yorqin parodiyasi va jamiyatning ijtimoiy tuzilishi va muallifga mos keladigan xatti-harakatlar normalarining tanqididir. Oltin asrning so‘nggi buyuk yozuvchisiga aylangan Xuana Ines de la Kruz 1695-yilda Yangi Ispaniyada vafot etdi.
Bu davr ham falsafiy tafakkurning gullagan davriga aylandi. Salamanka maktabi falsafa, iqtisod va huquq fanlariga katta hissa qo‘shgan.
Kalakan tumani
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Kalakan tumani Afgʻonistonning Kobul viloyatining shimoliy qismida joylashgan. Gʻarbdan Guldara tumani, shimoldan Qorabogʻ tumani, sharqdan Dih Sabz tumani va janubdan Mir Bacha Kot tumani bilan chegaradosh. Aholisi 26800 nafarni tashkil etadi (2006). Aholining asosiy qismini tojiklardan iborat. Markazi — Qalakan qishlogʻi, tumanning markaziy qismida joylashgan. Tuman urushdan jiddiy zarar ko'rdi. Aksariyat infratuzilma vayron qilingan. Ko'chirilgan oilalarni qayta tiklash va qaytarish juda sekin jarayon.
Akast
Akast (Ἄκαστος) — Iolk qiroli Peliyning oʻgʻli, fessaliy siklidagi yunon mifologiyasining qahramoni. Argonavtlar safarida va Kalidon ovida qatnashgan, Peley tomonidan oʻldirilgan.
Bahrom Ro'zimuhammad
Bahrom Ro‘zimuhammad — 1961-yilda Xorazm viloyatin ing Shovot tumanid a tug‘ilgan. ToshDU ning jurnalistika fakultetini tamomlagan (1984). Shoirning „Tovushsiz qadam“ (1987), „Terakka yaqin yulduz“ (1989), „Ikki nur“ (1994), „Davsaman“ (1995), „Tinch gullaydigan daraxt“ (1997), „Kunduz sarhadlari“ (1999), „Soyalar suhbati“ (2006) kabi sheʼriy to‘plamlar muallifi. Tarjimon sifatida XX-asr nemis shoirlarining ijodidan namunalar tarjima qilgan. (X. M. Entsensberger va boshqa). Uning „Cho‘lpon — tong yulduzi demak“ risolasi chop etilgan. Bahrom Ro‘zimuhammad „Oʻzbek modern sheʼriyati“ kitobining tuzuvchilaridan biri.
Akast
Mifologiyada
Akast podshoh Iolk Peliy va uning rafiqasi (Anaksibiya, Biantning qizi yoki Filomaha, Amfion va Niobening qizi), uch, toʻrt yoki besh Peliadning ukasi boʻlgan. Peliy jiyani Yasonni „Argo“ kemasida Kolxidaga Oltin qoʻy junini olish uchun yuborganida, Akast Yasonga ergashdi. Psevdo-Gigin bu borada amakivachchalar doʻst boʻlganligini, Valeriy Flakk va Rodoslik Apolloniyga sxoliylar muallifi — Akast otasining irodasiga qarshi argonavtlar safiga qoʻshilganini koʻrsatadi. Safar tavsiflarida bu qahramon statist kabi koʻrinadi. Shahzoda uyiga eson-omon qaytganidan koʻp oʻtmay, Peliy Yasonning xotini Medeyaning fitnalari tufayli oʻz qizlari tomonidan oʻldiriladi. Keyin Akast Yasonni quvib chiqardi (muqobil versiyaga koʻra, u oʻz ixtiyori bilan surgunga ketgan) va Iolk shohi boʻldi. Otasining xotirasiga oʻyinlar bilan hashamatli dafn marosimlarini uyushtirdi.
Psevdo-Apollodor Akastning rafiqasini Astidamiya, Pindar deb, Aristofanga sxoliylar muallifi esa — Ippolita deb aytadi. Akastning qizlari Steropa, Sfenela va Laodamiya boʻlgan.
Plutarx Mnasigiton tilga olgan antik mualliflardan biri Akastni Iolkning emas, balki Fer shohi deb ataydi; Iolkda, uning soʻzlariga koʻra, Akastning amakivachchasi Admet hukmronlik qilgan.
Sanʼatda
Maʼlumki, antik rassom Mikon Afinadagi Akastni Dioskurlar ibodatxonasida saqlanayotgan suratlaridan birida boshqa Argonavtlar bilan birga tasvirlagan. Pavsaniyning soʻzlariga koʻra, „bu rasmda rassomning barcha diqqati Akast va Akastning otlariga qaratilgan“. Qahramon tomonidan marhum ota xotirasiga bagʻishlangan musobaqalar koʻpincha tarixiy davr shoir va sanʼatkorlarining eʼtiborini tortgan. Stesixor ular haqida yozgan, bu oʻyinlar Apollon Amykleysky (rassom Batikl) taxtining oyogʻida va Olympiyada saqlangan Kipsel sandigʻida tasvirlangan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
La Bresse
La Bresse Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
4928 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 85,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 57,7 km2. Dengiz sathidan 580 – 1363 m balandlikda joylashgan.
Tbilisi davlat universiteti
Tbilisi Davlat Universiteti (თბილისის ივანე ჯავახიშვილის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტი) - Ivan Javaxishvili nomidagi Tbilisi universiteti Gurjistondagi yirik oliy oʻquv yurtlaridan biridir. 1918-yilda tarixchi olim va akademik I.A.Javaxishvili boshchiligidagi gruzin olimlari tashabbusi bilan tashkil etilgan. 1930-yillarda Tbilisi Davlat Universiteti negizida qishloq xoʻjaligi, politexnika, pedagogika, tibbiyot institutlari, shuningdek bir qancha ilmiy tayyorgarlik muassasalari tashkil topgan. 1990-yili mustaqil ilmiy oʻquv muassasasi sifatida qayta tashkil etilgan. Fizika, matematika, kimyo, biologiya, psixologiya, geologiya, falsafa, geografiya, tarix, filologiya, iqtisodiyot, huquq va boshqa ixtisosliklar boʻyicha mutaxassislar tayyorlaydi. Kutubxonasida 3 millionga yaqin asarlar bor. 35 mingga yaqin talaba taʼlim oladi.
Kürdborakı
Kürdborakı (shuningdek, Kürdboragi, Kyurdboragi vaKyurtboragy) — Ozarbayjonning Barda tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 693 kishi istiqomat qiladi.
Iqlim
Kürdborakı choʻl iqlimi boʻlib, yiliga oʻrtacha 379 mm (taxminan 15 dyuym) yogʻingarchilik boʻladi.
La Chapelle-aux-Bois
La Chapelle-aux-Bois Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
661 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 21,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 30,5 km2. Dengiz sathidan 292 – 582 m balandlikda joylashgan.
Aleksandr Tvardovskiy
Tvardovskiy Aleksandr Trifonovich [1910.8(21).6, Smolensk viloyati Pochinkov tumani – 1971.18.12, Moskva viloyati] – rus shoiri va jamoat arbobi. Moskva tarix, falsafa va adabiyot intini tugatgan (1939). SSSR Yozuvchilar uyushmasi boshkaruvi kotibi (1950–54, 1959–71). "Novoʻy mir" jurnali bosh muharriri (1950–54; 1958– 70). Yevropa yozuvchilari jamiyatining vitseprezidenti (1963–68). "Muqaddima" (1933) dostoni va "Kolxoz raisi kundaligi" (1932) qissasida qishloq qayotidagi oʻzgarishlar aks etgan. "Muraviya mamlakati" dostoni (1936) gʻoyaviybadiiy jihatdan T. ijodida muhim oʻrin egallagan. Ikkinchi jahon urushi yillarida T. front gazetalarida ishlagan. (1941–45). "Vasiliy Tyorkin" (1941–45), "Yoʻl chetidagi uy" (1946), "Yiroqyiroklarda" (1953–60), "Shu yillar lirikasidan" (1967) va boshqa rus sheʼriyatida katta voqea hisoblangan. T. rus adabiyotining, rus yozuvchilari ijodining muhim muammolariga bagʻishlangan adabiytanqidiy asarlar ham yaratgan ("Vasiliy Tyorkin" kanday yozildi?", 1951–56; "Adabiyot haqida maqolalar va mulohazalar", 1961; "Blok haqida", 1955; "Pushkin gʻaqida soʻz", 1962; "Bunin toʻgʻrisida", 1965 va boshqalar). Ayrim asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan ("Front sheʼrlari", 1941, "Vasiliy Tyorkin", 1962 va boshqalar). Oʻzbekiston hayotidan sheʼrlar, maqolalar yozgan.
Gʻaroyib odamlar (film)
Gʻaroyib odamlar (inglizcha: X-Men) — 2000-yilda ekranlarga chiqarilgan superqahramonlar haqidagi film. 20th Century Fox, Marvel Entertainment, TSG Entertainment, Bad Hat Harry Productions va The Donners' Company studiyalari tomonidan ishlangan. 20th Century Fox tomonidan esa tarqatilgan. Filmda bosh rollarni Patrick Stewart, Hugh Jackman, Ian McKellen, Halle Berry, Famke Janssen, James Marsden, Bruce Davison, Rebecca Romijn, Ray Park, Tyler Mane va Anna Paquin ijro etishgan.
Xu Syansu
Biografiya
Xu Syansu 1894-yil 24-mayda Szyansi provinsiyasining Shinjon tumanida tug‘ilgan.U oiladagi uchinchi farzand edi,otasi Qing imperiyasi hukumatida ishlagan.1906 yildan u mahalliy maktabda o'qidi,1909 yilda Pekin shahar kollejining tayyorgarlik kursiga o'qishga kirardi.1912 yilda Xu Syansu Van Rongfenga (1893-1926) turmushga chiqdi, keyin AQShga o'qishga ketadi.1913 yildan 1916 yilgacha Xu Berklidagi Kaliforniya universiteti qoshidagi qishloq xo'jaligi kollejida o'qidi va uni imtiyozli diplom bilan tugatadi. 1918 yilda Syansu Nankindagi o'qituvchilar kollejiga o'rmon xo'jaligi professori etib tayinlandi.1922 yilda kollej Janubi- Sharqiy Universitet tarkibiga kirdi,u erda Xu botanika professori bo'ldi.Keyinchalik,botaniklar Xu Syansu va Chen Xuanyong va zoolog Xitoyning birinchi biologik tadqiqot institutini tashkil etishdi va u Xu botanika bo'limi boshlig'i bo'ldi.
1923-yilda Xu yana Qo'shma Shtatlarga jo'nab ketdi,professor Jon Jorj Jek rahbarligida Garvard universitetida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilishga tayyorlana boshladi.1925 yilda Xu Xitoydan Garvard universitetining birinchi doktori bo'ldi.
1927-yilda,Van Rongfen vafotidan so'ng,Xu ikkinchi marta Chjan Jinghengga turmushga chiqdi (1903-1975).1928 yilda Xu va Bing Fan Biologik institutini tashkil etishdi,Bing 1932 yilgacha uning direktori bo'ldi,keyin u Xu bilan almashtirildi.Xu institutning gerbariysini Xitoydagi eng yirik gerbariyga aylantirdi va 10 yildan kamroq vaqt ichida uni 185 000 tagacha kengaytirdi. Xu ham Pekin universiteti professori edi.
1934-1935 yillarda Xu Xitoy botanika jamiyatining prezidenti bo'lgan.1938-yilda u Xitoy akademiyasining ( Academia sinica ) akademigi etib saylandi.1940-yilda,yaponiyaliklar Xitoyni bosib olgan paytda,Xu Chjungchjen milliy universiteti prezidenti bo‘ldi.Fan instituti deyarli yo'q qilindi. Yaponiya taslim boʻlgandan soʻng Xu institut gerbariyini qayta tiklay boshladi.1955-yilda Xu Xitoy akademiyasiga ROX hukumatiga qarshi nashrlari tufayli qayta saylanmadi.Xu T. D. Lisenkoning SSSRdagi faoliyatiga ham faol qarshi chiqdi,buning uchun u Akademiya tomonidan qattiq tanqid qilindi.1956 yilda Lisenko nazariyasi rad etilgandan so'ng, Akademiya Xudan kechirim so'radi va uni birinchi darajali kurator etib tayinladi.1959 yilda Xu Syansu Xitoy florasi haqidagi monografiyaning 25 ta ilmiy muharrirlaridan biri etib tayinlandi.Xu yurak xurujidan omon qoldi,ammo monografiya uchun Birch oilasi ustida ishlashni davom ettirdi.
1979-yilda Xitoy florasi haqida monografiya nashr etildi,ammo Xuning nomi mualliflar ro'yxatiga kiritilmagan.Ko'p o'tmay Xu to'liq reabilitatsiya qilindi,1984 yilda uning kuli Lushan botanika bog'iga ko'mildi.
Aldan (shahar)
Etimologiyasi
U 1923-yilda topilgan yirik oltin konida konchilik posyolkasi sifatida paydo boʻldi va „Koʻrinmas“ nomini oldi. 1939-yilda shaharga aylantirilib, Aldan daryosi gidronimidan Aldan deb atalgan. Gidronimning etimologiyasi masalasi hali ham bahsli. Y. M. Pospelovning fikricha, turkiy-moʻgʻulcha „altan, altin“ — „oltin“ dan kelib chiqishining umumiy varianti tasdiqlanmagan, chunki bu daryo boʻyida yashagan xalqlar oltinni bilishmagan yoki ularning tillarida bu soʻz yoʻq. Shu tufayli „Altan“ „Aldan“ga aylana olmadi. Pospelov gipoteza sifatida „Aldan“ („Allan“ning varianti) evenkcha „oldo, ollo“ — „baliq“, yaʼni „baliq daryosi“ bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini taʼkidlab, tan oladi.
Tarixi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/Coat_of_Arms_of_Aldan_%28Yakutia%29.png/82px-Coat_of_Arms_of_Aldan_%28Yakutia%29.png|left|thumb|112x112px| Gerb 1984-yil Rasmiy versiyaga koʻra, shaharning tashkil topgan kuni 1923-yil 19-iyunda, erkin izlanuvchi yakut M. P. Tarabukin, kichik arteli orqali oltinni tozalash bilan shugʻullanuvchi latish V. P. Berten bilan Nezametniy koʻchasida uchrashdi. Shaharning ubiley yoshi shu kundan boshlab hisoblanadi.
1932-yil 20-sentyabrda Nezametniy qishlogʻi shahar maqomini oldi va 1939-yil may oyida u Aldan shahri deb oʻzgartirildi. 1947-yilgacha Aldan SSSRda eng soʻnggi tugatilgan Aldan okrugining maʼmuriy markazi boʻlgan.
1990-yillarda shahar demografik inqirozni boshdan kechirdi, ammo 2000-yildan 2010-yilgacha odamlar yana shaharga qayta boshladilar, tijorat aviatsiyasi va temir yoʻl stantsiyasi paydo boʻldi. 2009-yildan 2010-yilgacha neft quvuri tarmogʻi quriladi, bu esa shaharning iqtisodiy rivojlanishiga sezilarli taʼsir koʻrsatdi.
Geografik joylashuvi
Shahar Aldan togʻlari bagʻrida, Aldan daryosi havzasida (Lenaning oʻng irmogʻi), Yakutskdan 530 km janubda, Orto-Sala daryosi va Nezametniy daryosining qoʻshilish joyida joylashgan. Shahar, butun Aldan tumani kabi, xuddi shu nomdagi qalqonda joylashgan. Hududda yoshi 3 milliard yildan ortiq boʻlgan togʻ jinslarining eng qadimgi kristalli shakllanishlari yuzaga kelgan qatlamlari mavjud.
Shahar eng boy tabiiy resurslarga ega hududda joylashgan: koʻmir, temir va uran rudalari, apatit konlari — Kichik BAM temir yoʻl liniyasi yonida joylashgan boʻlib, 1992-yil 19-dekabrdan qazish ishlari boshlangan.
Tumanning noyob mineral-xom ashyo bazasidan foydalanish katta sanoat istiqbollarini ochib beradi, bu esa, o‘z navbatida, shahar va viloyat infratuzilmasini rivojlantirishga olib keladi.
Shaharda Amur-Yakutsk magistralidagi temir yoʻl stantsiyasi va nofaol aeroport mavjud.
Iqlimi
Aldan keskin kontinental iqlimga ega, Yakutskga qaraganda ancha yumshoq: qishda issiqroq va yozda salqinroq, yogʻingarchilik esa uch baravar koʻp. Qishi moʻtadil sovuq, bu oydan keyingi oygacha harorat deyarli oʻzgarmaydi. Dekabrdan fevralgacha boʻlgan ilish davri esa bundan mustasnodir.
Iqtisodiyoti
Aldan iqtisodiyotining asosini oltin qazib olish tashkil etadi. Yana bir qancha kichik yogʻochni qayta ishlash korxonalari, mashina taʼmirlash zavodi mavjud. Yakutiya temir yoʻllari kompaniyasi rahbariyati va uning bir qator asosiy boʻlinmalari va korxonalari shaharda joylashgan.
2019-yilda daromadlar boʻyicha byudjet mablagʻlari 322 million rublni, xarajatlar boʻyicha mablagʻlar 325 million esa rublni tashkil etdi.
Transporti
2012-yildan beri changʻi sporti boʻyicha oʻquv markazi faoliyat koʻrsatmoqda, u yerda etakchi rus sportchilari, biatlonchilar va changʻichilar, Rossiya terma jamoasi aʼzolari mashq qiladilar.
Sporti
"Metallurg" futbol klubi 1993-yilda Rossiya chempionatining birinchi ligasida oʻynagan.
2012-yildan beri changʻi sporti boʻyicha oʻquv markazi faoliyat koʻrsatmoqda, u yerda etakchi rus sportchilari, biatlonchilar va changʻichilar, Rossiya terma jamoasi aʼzolari mashq qiladilar.
Dinlari
1994-yil iyun oyida sobiq „Aviator“ klubida Rossiyaning muqaddas yangi shahidlari va konfessorlari sharafiga pravoslav cherkovi ochildi va 1994-yil 27-iyulda birinchi ibodat xizmati oʻtkazildi.
Rossiyaning Muqaddas yangi shahidlari va konfessorlari cherkovi 1995-yil martda — maʼbad uchun joy tanlash ishlari boʻlib oʻtdi, 2000-yil dekabrda — qurilish yakunlandi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Tojistonda yahudiylar tarixi
Tojikistondagi yahudiylar va yahudiylik uzoq va rang-barang tarixga ega. Tojik yahudiylarining aksariyati asli buxorolik yahudiylar boʻlishgan.
Tarixi
Yahudiylar birinchi marta Buxoro amirligining sharqiy qismiga, hozirgi Tojikiston hududiga, miloddan avvalgi II asrda kelgan. Kommunistlar hokimiyat tepasiga kelgach, ular mamlakatni respublikalarga, jumladan, 1924-yilda Oʻzbekiston tarkibida birinchi marta avtonom respublika sifatida tashkil topgan Tojikistonga, 1929-yilda esa toʻlaqonli respublikaga aylantirdilar.
Tojikistonni rivojlantirish maqsadida Sovet hukumati migratsiyani, jumladan, qoʻshni Oʻzbekistondan minglab yahudiylarni ham ragʻbatlantirdi. Aksariyat yahudiylar Tojikiston poytaxti Dushanbe shahrida joylashdilar va u yerda Dushanbe sinagogasini ochdilar. Ikkinchi jahon urushi paytida Ashkenaz yahudiylarining ikkinchi toʻlqini Tojikistonga koʻchib kelgan.
Sovet Ittifoqida, shu jumladan Tojikistonda, 1970-yillardan boshlab, imkoni boʻlgan yahudiylar Isroilga, shuningdek, AQShga koʻchib keta boshladilar. 1980-yillarning oxiriga kelib Tojikistondan koʻplab yahudiylar chiqib ketishdi. 1991-yilda Sovet Ittifoqi parchalanganidan keyin Tojikiston mustaqillikka erishdi va mamlakat hukumat va islomiy kuchlar oʻrtasida fuqarolar urushi holatiga tushib qoldi. Doimiy harbiy toʻqnashuvlar tojik yahudiylarini ogʻir qashshoqlikda va hayotlari uchun qoʻrquvda ushlab turdi. 1992—1993-yillarda mamlakat yahudiylarining aksariyati Isroil yoki AQShga evakuatsiya qilingan. 1989—2000-yillarda mamlakatdagi 20 000 yahudiydan jami 10 800 nafari birgina Isroilga koʻchib ketgan. Koʻchib ketgan yahudiylar Tojikiston fuqaroligidan mahrum qilindi va endi bu mamlakat bilan aloqasi qilish taqiqlandi.
Bugun Tojikistonda faqat yuz nafar yahudiy qolgan. Ularning taxminan 40 % buxoroliklar, qolganlari ashkenaziylardir. Ular asosan keksalar, kambagʻallar va antisemit hujumlari va taʼqiblariga duchor boʻlishadi. Jamiyatdagi fojiali voqealardan biri jurnalist Meirxaim Gavrielovning oʻldirilishi boʻldi. Yahudiy jamiyati zoʻrgʻa ishlay oladi va omon qolish uchun jahon yahudiy tashkilotlari yordamiga tayanadi. Mamlakatdagi yahudiylarning aksariyati Dushanbeda, kichikroq jamoalar esa Shahrisabz (Oʻzbekistonda), Leninobod viloyati va Fargʻona vodiysida istiqomat qiladi.
Tarixiy demografiya
Tojikistonda yahudiylar soni 1926-yilda deyarli yoʻq edi va 1926—1970-yillarda tez oʻsdi. 1970-yilda Tojikistondagi yahudiylar soni 1926-yildagidan ellik baravar koʻp boʻlib, salkam oʻn besh ming kishini tashkil etdi. Tojikistondagi yahudiylar soni 1970—1989-yillar oraligʻida oʻsishda davom etgan, biroq bu surʼat ancha sekinroq boʻlgan. Kommunizm qulaganidan beri Tojikistondagi deyarli barcha yahudiylar 1989-yildan 2002-yilgacha boshqa mamlakatlarga koʻchib oʻtishgan. Hijrat qilgan tojik yahudiylarining aksariyati Isroilga koʻchib oʻtgan.
Dushanbe sinagogasi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f7/Dushanbe_Synagogue_Entrance.jpg/200px-Dushanbe_Synagogue_Entrance.jpg|thumb|200x200px| Eski Sinagoga, Dushanbe (asosiy kirish), 2006-yil iyun oyida, buzib tashlashdan ikki yil oldin koʻrilgan. 2006-yil holatiga koʻra, Dushanbe sinagogasi mamlakatda qolgan soʻnggi sinagoga boʻlib, ibodat qilish uchun faol foydalanilgan. Biroq Tojikiston hukumati mahalliy yahudiy jamiyatiga yangi prezident saroyi uchun sinagogani boʻshatishni buyurdi. 2006-yil fevral oyida jamoaning mikvah, kosher qassob va bir nechta sinf xonalari vayron qilinganidan soʻng, Isroil va AQSh elchixonalari, shuningdek, butun dunyodagi yahudiy jamoalarining noroziliklari tufayli buzish vaqtincha toʻxtatildi. Nihoyat, 2008-yil iyun oyi oxirida sinagoga shahar sudi qarori bilan vayron qilingan va jamoatga Dushanbening gʻarbiy qismida xalqaro yahudiy tashkilotlari va xususiy donorlar mablagʻlari hisobidan yangi sinagoga qurish uchun joy ajratilgan. Ushbu voqea tufayli koʻplab isroilliklar va tojik yahudiy boʻlgan amerikaliklar Tojikiston hukumatiga nisbatan salbiy fikrda qolmoqda.
Dushanbedagi yangi ibodatxona 2009-yilning 4-mayida tojikistonlik tadbirkor va prezident Imomali Rahmonning kuyovi Hasan Assadullozoda tomonidan shu maqsadda hadya qilingan mavjud binoda ochildi. Ochilish marosimida AQSh elchisi Treysi Enn Yakobson, Tojikiston madaniyat vaziri oʻrinbosari Mavlon Muxtorov va imom Habibullo Aʼzamxonov ishtirok etdi.
Yakkachug‘uz
Yakkachugur (Яккачуғуз)  — Tojikiston Respublikasining Varzob tumani, Ayniy jamoatiga qarashli daha. Dahadan tuman markazigacha 32 km.
Aholisi
Aholisi — 2130 kishi.
Tver
Tver (1931—90 yillarda Kalinin) — Rossiya Federatsiyasi Tver viloyatidagi shahar, viloyat markazi. Tverda daryosining Volgaga kuyilish joyidagi dare porti. Transport yoʻli stansiyasi. Moskvadan 167 km shimoli-gʻarbda. Aholisi 457,0 ming kishi (1998).
Tver toʻgʻrisidagi dastlabki maʼlumotlar solnomalarda 1164-yilda keltirilgan. 1247-yildan Tver knyazligining markazi. Rusning iktisodiy siyosiy va madaniy markazlaridan biri. 14-asrning 1yarmida moʻgʻullarga qarshi harakatning yetakchisi boʻlgan. 1327-yilda shaharda moʻgʻullarga qarshi katta qoʻzgʻolon koʻtarilgan. 1466-yilda tverlik sayyoh Afanasiy Nikitin Hindistonga sayohat qilgan. 1485-yildan T. Moskva davlati tarkibida. 1775-yildan Tver namestnichestvosi, 1796-yildan gubernyasi markazi. 1941 oktabr-dekabr oylarida nemis fashistlari shaharga jiddiy shikayet yetkazgan.
Tverda mashinasozlik (vagonlar, ekskavatorlar, elektr apparaturasi va boshqalar), yengil (ipgazlama, kamvol kombinatlari va boshqalar), kimyo (kimyo tolasi, sunʼiy charm mahsulotlari va boshqa ishlab chiqarish.), poligrafiya, oziq-ovqat sanoatlari korxonalari bor, qurilish materiallari ishlab chiqariladi.
5 oliy oʻquv yurti (shu jumladan, universitet), Z teatr, filarmoniya, muzeylar (tarixiymeʼmoriy va adabiy, Tver turmushi, Saltikov — Shchedrin va boshqalar), kartinalar galereyasi mavjud. Meʼmoriy yodgorliklardan "Belaya Troitsa" cherkovi (1564), Uspeniye sobori (1722), klassitsizm stilidagi turarjoy va jamoat binolarining ansambllari (18—19-asrlar) saqlangan.
Aşağıdağlıca, Gerger
Aşağıdağlıca — Adıyaman viloyatining Gerger tumaniga qarashli qishloq.
Nguyen Khoa Diem
Nguyen Khoa Diem (Nguyen Xay Duong nomi bilan ham tanilgan; 1943 -yil 15-aprelda tugʻilgan) — vyetnamlik shoir va siyosatchi. Siyosiy byuro aʼzosi, Partiya Markaziy Qoʻmitasining kotibi, IX muddatda Markaziy Qoʻmitaning fikr va madaniyat boʻlimi boshligʻi; Vyetnam 10-Milliy Assambleyasi deputati, Madaniyat va axborot vaziri (hozirgi Madaniyat, sport va turizm vazirligi). Xanoy milliy taʼlim universiteti bitiruvchisi.
Hayoti
Nguyen Khoa Diem Thua Thien Hue provinsiyasi, Phong Dien tumani, Phong Hoa kommunasi, Diem qishlogʻida tugʻilgan. Uning tugʻilgan otasi jurnalist Xay Trieu, mandarin Nguyen Khoa Dangning avlodi asli An Duongdan (sobiq Xay Duong provinsiyasi, hozirgi Xay Phong). Tugʻilgan shahri: An Cuu qishlogʻi, Thuy An kommunasi, Hue shahri, Thua Thien Hue viloyati.
Nguyen Khoa Diem yoshligida qishloqda tahsil olgan. 1955-yilda janubiy talabalar maktabida oʻqish uchun Shimolga ketdi.1964-yilda Pham Tien Duat va Le Anxuan bilan tengdosh boʻlgan Xanoy Milliy Taʼlim Universitetini tamomlagan.
Shundan soʻng Hue talabalar harakatida ishlash uchun janubga ketdi,armiyaga qoʻshildi.1975-yilgacha Janubiy Vyetnamni ozod qilish milliy fronti bazasini qurdi, gazetalar yozdi, sheʼrlar yozdi. Nguyen Khoa Diem bir vaqtlar Thua Phu qamoqxonasida saqlangan. 1968-yildagi Tet hujumida u ozod qilindi va faoliyatini davom ettirdi. Bu vaqtda Nguyen Khoa Diem endigina sheʼr yozishni boshladi.
Nguyen Khoa Diem 1975-yilda Vyetnam Yozuvchilar uyushmasiga aʼzo boʻldi. 1975-yildan keyin Kommunistik yoshlar ittifoqiga aʼzo boʻldi; Bin Tri Thien sanʼat uyushmasi raisi, Thua Thien Hue viloyat partiya qoʻmitasi kotibining doimiy oʻrinbosari. U Vyetnam Yozuvchilar uyushmasi Ijroiya qoʻmitasi aʼzosi edi, III davr. 1994-yilda Nguyen Khoa Diem Xanoyga borib, Madaniyat va axborot vaziri oʻrinbosari lavozimida ishlagan. 1995-yilda Vyetnam Yozuvchilar uyushmasining bosh kotibi etib saylandi, muddat V.
1996-yilda Vyetnam Kommunistik partiyasining 8-Milliy Kongressida Nguyen Khoa Diem Markaziy Qoʻmita aʼzoligiga saylandi. U Vetnam Sotsialistik Respublikasi Milliy Assambleyasining aʼzosi, 1996-yil noyabridan beri Madaniyat va axborot vaziri. 2001-yilda Vyetnam Kommunistik partiyasining 9-Milliy Kongressida Nguyen Xoa Diem Siyosiy byuro aʼzosi, Markaziy Qoʻmitaning kotibi, Markaziy Qoʻmitaning fikr va madaniyat boʻyicha boshligʻi (2001 — 2006) boʻldi.
Shinobu Ohno
Shinobu Ohno (1984-yil, 32-yanvarda tug'ilgan) yaponiyalik futbolchi Nojima Stella Kanagawa Sagamihara jamoasida o'ynaydi. U avval Yaponiya ayollar terma jamoasida o'ynagan.
Jamoalardagi faoliyati
Ohno 1984-yil, 23-yanvarda Zama shahrida tug'ilgan. U 1999-yildan 2010-yilgacha Nippon TV Belezada o'ynagan. 12 mavsumda u 192 o'yin o'tkazib, 136 gol urgan. U 3 marta (2007, 2008 va 2010) eng yaxshi to'purar bo'lgan va 3 marta (2005, 2007 va 2010) MVP mukofotiga sazovor bo'lgan. Shuningdek, u 8 marta (2001, 2002, 2005, 2006, 2007, 2008, 2009 va 2010) „Eng yaxshi o'n bir" nominatsiyasida tanlangan. Klub 8 marta L.Liga chempionligini qo'lga kiritgan va 4 marta 2-o'rinni qo'lga kiritgan. 2011-yilda u INAC Kobe Leonessaga o'tdi va u jamoadoshi Nahomi Kavasumi bilan eng yaxshi to'purarga aylandi. 2013-yildan boshlab Lion „Olimpik” (2013), „AS Elfen Sayama” (2013), „Arsenal” (2014) va „INAC Kobe Leonessa” (2015-2017) klublarida oʻynagan. U hozirda 2018-yildan boshlab Nojima Stella Kanagava Sagamixara jamoasida o'ynamoqda.
Xalqaro martaba
2002-yil avgust oyida Ohno 2002-yil U-19 Jahon chempionatiga Yaponiya U-20 terma jamoasiga chaqirildi. U 4 ta oʻyin oʻtkazib, 3 ta gol urgan. 2003-yil, 12-yanvarda u Yaponiya terma jamoasida AQSHga qarshi debyut qildi. Uning birinchi yirik turniri 2006-yilgi Osiyo kubogi bo'lib, unda Yaponiya to'rtinchi o'rinni egallagan. Keyingi yili u 2007-yilgi Jahon chempionatida o'ynadi, ammo Yaponiya guruh bosqichida qolib ketdi. U, shuningdek, 2008-yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlarida va 2011-yilgi Jahon kubogida qatnashgan va u yerda Meksikaga qarshi guruh bosqichidagi o'yinda gol urgan va Yaponiya chempionlikni qo'lga kiritgan. Ohno finalni AQShga qarshi boshladi. Keyin u 2012-yilgi Yozgi Olimpiya o'yinlarida kumush medalni qo'lga kiritgan Yaponiya terma jamoasi safida. 2015-yilgi Jahon chempionatida Yaponiya ikkinchi o'rinni egalladi. Yaponiya terma jamoasi 2016-yilgi yozgi Olimpiada oʻyinlariga yoʻllanmani qoʻlga kirita olmaganidan soʻng, 2016-yilgi OFK ayollar olimpiya saralash turnirida. Ushbu turnir uning Yaponiya uchun so'nggi o'yini bo'ldi. U Yaponiya terma jamoasi safida 2016-yilgacha 139 oʻyin oʻtkazib, 40 ta gol urgan.
Xotin tinchlik shartnomasi
thumb| Xotin tinchlik shartnomasi. Marcello Bacciarelli tomonidan chizilgan rasm. Xotin tinchlik shartnomasi — 1621-yil 8-oktabrda, Xotin jangi tugagandan soʻng Hamdoʻstlik va Usmonli imperiyasi oʻrtasida tuzilgan tinchlik shartnomasidir. Bu shartnoma 1620-1621-yillardagi Polsha-Turkiya urushiga chek qoʻydi va Dnestr boʻylab Hamdoʻstlik va Usmonli imperiyasi oʻrtasidagi chegarani oʻrnatdi. Usmonli imperiyasi va Qrim xonligi Hamdoʻstlik yerlariga hujum qilmaslikka vaʼda berdi va Hamdoʻstlik Turkiyaning vassali Moldaviya Xotinni berdi va Zaporijjya kazaklarining Qrim va Turkiyadagi yurishlarini toʻxtatishga vaʼda berdi. Ushbu tinchlik shartnomasi chegaralarning oʻzgarishiga olib kelmadi, ammo Hamdoʻstlik Moldaviyaga aralashuvini toʻxtatishga rozi boʻldi. Hamdoʻstlik Moldaviya ustidan Usmonli nazoratini tan oldi. Hamdoʻstlikda va haqiqatan ham Ukraina kazaklari orasida ulkan Usmonli armiyasini toʻxtatish buyuk gʻalaba sifatida qabul qilindi.
Ushbu shartnoma koʻp jihatdan oldingi kelishuvni — Stanislav Zolkevskiy va Iskandar posho oʻrtasida tuzilgan 1617-yilgi Bush tinchlik shartnomasini takrorladi. 1617-yilgi kelishuvda Hamdoʻstlik Transilvaniya, Moldaviya va Valaxiyadagi Usmonli vassallarining ichki ishlariga aralashmasligi, Hamdoʻstlik Ukraina kazaklarining Usmonli imperiyasi va Qrim xonligi yerlariga bosqinlarini toʻxtatishi kerak edi, oʻzi vassali Moldaviya Xotinga boʻysungan holda. Buning evaziga Usmonlilar imperiyasi va Qrim xonligi Hamdoʻstlik yerlariga tatarlarning bosqinlarini toʻxtatishga vaʼda berdi.