cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Namangan viloyati
Arxeologiyasi
Olmosning Tarixi milodiy 4-5 asrlarga borib taqaladi. Oʻsha kezlarda Olmosda 800 atrofidagi qabila yashagan, asosiy mashgʻulotlari dehqonchilik va chorvachilik boʻlgan, aholi oʻsha kezlarda Togʻ atrofida, soy va buloqlar atrofida yashagan.
Xoʻjaligi
Namangan viloyati respublika ishlab chiqarish va madaniy taraqqiyotida yetakchi oʻrinlardan birini egallaydi. Viloyat sanoatining asosiy tarmoqlari: mashinasozlik, elektrotexnika, kimyo, paxta tozalash, oziq-ovqat sanoatlari. Namangan viloyatida 170 dan ziyod sanoat korxonalari mavjud. Eng yirik sanoat korxonalaridan — mashinasozlik, avtomobillarni tuzatish, gʻisht, yogʻ-ekstraksiya, paxta tozalash, oziq-ovqat (vino zavodi, pivo kombinati, „Namangan salqin ichimliklari“, „Rohat“, „Namangankonserva“, „Shirinlik“, „Kosonsoykonserva“ korxonalari), kimyo, „Elektroterm“ ishlab chiqarish birlashmasining yetakchi korxonasi, ipak gazlamalar kombinati, badiiy buyumlar fabrikasi va h.k. 3402 kichik, 249 shirkat, 76 qoʻshma korxona faoliyat koʻrsatmoqda. Shular orasida: „Navroʻz“ Oʻzbekiston-Kanada, „Shohi Soʻzana“, „Nestle-Oʻzbekiston“, „Shams LTD“, „Hyp“, „Ohangar“, „Chust pichogʻi“, „Namanganshina“, „Kosonsoy-Tekmen“, „Popfen“, „Silk-Road“, „Kasmir Deri“, „Namanganqogʻoz“, „Yanis IV“, Oʻzbekistan- Rossiya „Kemtosh“, „Shifo“ korxonalari, Oʻzbekiston-Xitoy „Channa-Tekstil“ qoʻshma korxonasi, Oʻzbekistan-Turkiya „Ko-sonsoytekstil“ va boshqa bor.
Qishloq xoʻjaligi
Viloyat qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoqlari: Donchilik, paxtachilik, sabzavotchilik, bogʻdorchilik va uzumchilik, goʻsht-sut chorvachiligi, pillachilik. Namangan viloyati mamlakatda yetishtirilayotgan pax-taning 8-9% ini beradi. Gʻallakorlik, polizchilik, tokchilik, sabzavotchilik, ipakchilik va chorvachilik rivojlangan. Tekislikdagi sugʻoriladigan tumanlarda chorvachilik, asosan, kora-mol, togʻ oldilaridagi tabiiy oʻtloqlarda qoʻy va echki (jumladan, mayin junli) boqiladi. Qishloq xoʻjaligida foydalaniladigan yerlar maydoni 548,1 ming ga, shundan haydaladigan yerlar 219,8 ming ga, yaylovlar 287,9 ming ga, bogʻ va koʻp yillik daraxtzorlar 31,2 ming ga, tokzorlar 8,7 ming ga ni tashkil qiladi. Don ekinlari 80,4 ming ga, paxta 109,5 ming ga, kartoshka 1,3 ming ga, sabzavot 3,5 ming ga, poliz ekinlari 1 ming ga, ozuka ekinlari 14,4 ming ga maydonni egallaydi, 7760 ga oʻrmonzor, 3 ming ga tutzor bor (2001). Yerning meliorativ holatini yaxshilash maqsadida 4 ming km kollektor drenaj tarmoqlari qurilgan. Viloyatning hamma tumanlarida sugʻoriladigan maydonning asosiy qismida paxta va don ekinlari ekiladi. Namangan viloyatida 134 shirkat xoʻjaligi, 94,8 ming dehqon xoʻjaligi, 3,5 ming fermer xoʻjaligi bor. Jamoa va xususiy xoʻjaliklarda 667,1 ming qoramol (shundan 261,4 mingi sigir), 899,3 ming kuy va echki, 5,8 ming ot mavjud, parrandachilik bilan qam shugʻullaniladi.
Namangan viloyatida obikor dehqonchilik ustun turadi. Viloyat hududida koʻplab sugʻorish inshootlari — Shimoliy Fargʻona, Oxunboboyev nomli, Chust, Chortogʻ kanallari, Oʻrtatoʻqay suv ombori(Kosonsoy daryosida) va boshqalar qurilgan. Irrigatsiyaning rivojlanishi obikor yerlarni kengaytirish va melioratsiya holatini yaxshilash imkonini berdi. Barcha ekin maydonlarining 27 foizidan koʻprogʻiga paxta ekiladi. Pop va Chust tumanlaridagi yaylovlarda qoʻy va echki koʻp boqiladiasdsa. Qoramol hamma dehqonchilik tumanlarida boqiladi. Yaylovlar yetishmaganidan koʻpgina xoʻjaliklar mollarni yozda togʻ yaylovlariga haydab boradilar. Pillachilik paxtachilik bilan birga rivojlantirilmoqda.
Transporti
Transport yoʻlilarning uzunligi 138 km. Avtomobil yoʻllari uzunligi 1,7 ming km (shu jumladan, qattiqqoplamalisi 1,6 ming km).Andijon-Koʻqon, Namangan-Uchqoʻrgʻon oʻrtasida poyezdlar qatnaydi. Namangan-Toshkent, Namangan-Margʻilon-Fargʻona, Namangan- Andijon, Namangan-Qoʻqon-Samarqand yoʻnalishida avtobuslar qatnovi yoʻlga qoʻyilgan. Fargʻona vodiysini respublika poytaxti bilan bogʻlovchi Toshkent-Oʻsh avtomobil yoʻlining Kamchiq dovonida uzunligi 358 va 891 m dan iborat boʻlgan ikkita tonnel qurilib foydalanishga topshirildi. Namangan viloyati havo transportining rivojlanishi 1941-yilda aerodrom qurish bilan boshlandi. 1984-yilda zamonaviy havo laynerlariga xizmat qiluvchi uchish va qoʻnish maydoni ishga tushirildi. Oʻrta Osiyo davlatlaridagi shaharlar, shuningdek, Rossiya Federatsiyasining Moskva, Sankt-Peterburg, Yekaterinburg, Ufa, Simferopol, Novosibirsk, Magadan, Norilsk, Yakutsk, Krasnoyarsk, Mirniy kabi shaharlari va Ukraina poytaxti Kiyev shahri bilan muntazam aloqa yoʻlga qoʻyildi.
Madaniy-maorif, sogʻliqni saqlash va sport
2000/2001 oʻquv yilida viloyatda 671 umumiy taʼlim maktabi (493,4 ming oʻquvchi), 19 ta litsey, 6 maxsus maktab-internat, 3 ta akademik litsey (1350 oʻquvchi) faoliyat koʻrsatdi.
Viloyatdagi 3 ta oliy oʻquv yurti (Namangan universiteti, Namangan muxandislik-texnologiya va Namangan muhandislik-qurilish institutlari)da 11 mingdan ziyod talaba taʼlim oldi (2001). 1999-2001-yillar mobaynida barcha qulayliklarga ega boʻlgan jami 28 kasb-hunar kolleji (18 ming 875 oʻquvchiga moʻljallangan) hamda 2 akademik litsey (1500 oʻrin) bunyod etildi. Ular zamonaviy oʻquv qurollari va texnika bilan jihozlandi. Viloyat oʻquvchilari Respublika miqyosida oʻtkaziladigan fan olimpiadalarida muntazam qatnashmoqdalar. Xalqaro AKSELS tanlovida gʻolib chiqib xorijiy davlatlarda tahsil olib qaytayotgan oʻquvchilar soni ham ortib bormoqda. AQShning oʻquvchilar oʻrtasida oʻtkazilgan AKSELS tanlovida Namangan viloyatidan 40 oʻquvchi ishtirok etdi. Viloyatda 2 ta (Namangan oʻlkashu-noslik va Pop arxeologik) muzey, 1 markaziy, 409 jamoat kutubxonasi (1 mln. nusxadan ortiq asar), 162 madaniyat uyi, 8 madaniyat va istirohat bogʻi, 5 teatr (shu jumladan, Alisher Navoiy nomidagi viloyat musiqali drama teatri) bor. Viloyat teatr sahnalarida Oʻzbekiston xalq artistlari R. Hamroyev, M. Azizova, S Rahmonov, M. Mansurov, M. Ubaydullayev, X. Oxunova, Oʻ. Nuraliyev, K. Rahimovlar; Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan artistlar: M. Dadaboyev, A. Raximov, A. Tojiboyeva, M. Isomiddinov, T. Saydullayevlar samarali ijod qildilar (2001-yilda teatr binosi rekonstruksiya qilindi).
Xalq hunarmandchiligi ayniqsa, Namangan va Chuyet shaharlarida qadimdan rivojlangan. Chustda pichoq, idish-tovoq, qishloq xoʻjaligi qurollari ishlab chiqariladi, doʻppidoʻzlik, kashtachilik bilan shugʻullaniladi, xalatlar uchun beqasam va atlas gazlamalar toʻ-qiladi. Chust badiiy buyumlar fabrikasi bor. Sogʻliqni saqlash. Namangan viloyatida 11 650 oʻrinli 115 kasalxona, 250 dan ortiq dorixona, Respublika shoshi-linch tibbiy yordam markazining fi-liali, kuniga 30 ming bemorni qabul qilish quvvatiga ega boʻlgan 256 ambulatoriya-poliklinika muassasasi ishlab turibdi. Namangan viloyatida oʻtgan 10 yil mobaynida 104 qishloq shifokorlik punktlari barpo etildi, 41 qishloq shifokorlik ambulatoriyasi va feldsher-akusherlik punktlari qishloq shifokorlik punktlariga aylantirildi. Shu davrda 1505 oʻrinli kasalxona, bir smenada 43,7 ming bemorni qabul qiluvchi poliklinikalar qurib bit-kazildi, shoshilinch tibbiy yordam markazi, viloyat koʻp tarmoqli kasalxonasi, viloyat kardiologiya markazi, oʻsma kasalliklar, Namangan shahar onalar va bolalar fizioterapevtik, yuqumli kasalliklar kasalxonalari foydalanishga topshirildi. Ular zamonaviy tibbiyot apparatlari, asbob-uskunalar bilan jihozlandi. Namanganda Semashko nomidagi respublika fizioterapevtik ilmiy tadqiqot instituti, respublika akusherlik va ginekologiya ilmiy tadqiqot instituti hamda respublika Salomatlik institutlarining viloyat filiallari, nevrologiya, endokrinologiya va urologiya markazlari faoliyat koʻrsatmoqda.
Viloyatda onalik va bolalikni muhofaza qilish boʻyicha „Somom avlod“ dasturi asosida 2000-yildan boshlab „Delfin“, „Viktor“ va boshqa zamonaviy apparatlar bilan jihozlangan „Ona va bola“ skrining markazi ishlab turibdi. 6 sanatoriy (jumladan, „Chortoq“, „Gulshan“, „Kosonsoy“), Koʻksaroy dam olish zonasi mavjud.
Adabiyoti
Namangan qadimdan xalq ogʻzaki ijodining deyarli barcha janrlariga boy oʻlkadir. Shu diyorda yaratilgan va keng tarqalgan ogʻzaki ijod namunalarini xalq qoʻshiqchilari, ertakchilari hozirgi kungacha saqlab kelganlar. Ulardan yozib olingan qoʻshiqlar, termalar, asotirlar, rivoyatlar va ertaklar bir qancha toʻplamlarga kiritilgan. Yangiqoʻrgʻon, Chortoq, Uchqoʻrgʻon, Norin, Namangan va boshqa tumanlarda xalq dostonchilik maktablari davom etgan. Uchqoʻrgʻonlik dostonchilardan 20-asrning 20-yillaridayoq „Yozi bilan Zebo“ dostoni yozib olinib, keyinchalik nashr qilingan.
Yozma adabiyot Namanganda koʻhna asrlardan boshlab rivojlanib keldi. Bu oʻlka oʻz ijodiy uslubi, ovozi va soziga ega boʻlgan bir qancha isteʼdod egalarining vatanidir. Qad. Axsikent shahrida 11 — 12-asrlarda soʻz sanʼatining bir qancha yirik namoyandalari kamol top-dilar. Markazi Axsikent boʻlgan Namangan adabiy muhiti shakllanib taraqqiy eta boradi. Abu Rashid-Ahmad Axsikatiy, Abul Vafo Axsikatiylar oʻz davrining yetuk adib va olimlari edi. Yirik isteʼdod egasi Asiriddin Axsikatiy malik ush-shuaro va amiri shuaro unvonlariga sazovor boʻldi. Oʻzbek mumtoz adabiyotining namoyandasi Boborahim Mashrab shu oʻlkada voyaga yetdi. 18-asr oxiri — 19-asr 1-yarmidagi adabiyotning koʻzga koʻringan vakillari malik ush-shuaro Fazliy hamda Nodir, Gʻoziy, Majzub, Munshiy, Muxlis, Maxzun va boshqa oʻzbek adabiyoti xazinasiga salmoqli hissa qoʻshdilar. 19-asrning 2-yarmida Nodim, Shavqiy, Ibrat, Hayrat, Xilvatiy va boshqa shoirlardan iborat ijodkorlar guruhi Namanganda eʼtiborli bir adabiy muhitni vujudga keltirdi. Bu muhitda ijodiy kamolotga erishgan Muhammadsharif Soʻfizoda Oʻzbekiston soʻz sanʼatkorlari orasida birinchi boʻlib xalq shoiri faxriy unvonini oldi. Ishoqxon Ibrat va Muhammadsharif Sufizoda 20-asr boshlarida jadidchilik, milliy uygʻonish harakatining yetuk va-killari sifatida faoliyat kursatdilar. Ular uz sheʼrlarida xalqni gʻaflat va qoloklikdan chiqarish, millat ongini uygotish uchun ilm-maʼrifat zarurligini tashviq qildilar. Shoir Rafiq Moʻmin 20-asr 20-yillar sheʼriyatida erk va haqiqat kuychisi boʻlib tanildi. Benazir isteʼdod egasi Usmon Nosir oʻzbek adabiyotining yirik na-moyandalaridan edi. Zafar Diyor bolalarning sevimli shoiri bulib qoldi. Yuldosh Shamsharov, Parda Tursun oʻzbek nasri taraqqiyotida uz urinlariga ega boʻldilar. Chustiy, Shoʻxiy oʻz sheʼrlari bilan el orasida tanildi.
20-asrning 2-yarmida Namangan adabiy muhiti iqtidorli ijodkorlarga boy boʻldi. Jonrid Abdullaxonov, Turgʻun Poʻlat, Nuriddin Boboxoʻjayev, Husniddin Sharipov, Habib Saʼdulla, Dadaxon Nuriy, Ermuhammad Nurmamatov, Abdugʻani Abduvaliyev, Ahmad Tursun, Abdulla Jalil, Rustamjon Ummatov, Ziyoviddin Mansurov, Isoqjon Nishonov va boshqalar turli janrdagi asarlari bilan tanildilar. Shoir Habib Saʼdullaga Oʻzbekiston xalq shoiri unvoni berildi. Namangan adabiy muhiti umumoʻzbek adabiyotining ajralmas tarkibiy qismi sifatida rivoj topmoqda.
Namangan viloyatida Respublika ijodiy uyushmalarining (yozuvchilar, rassomlar, meʼmorlar, jurnalistlar va boshqalar) boʻlimlari faoliyat koʻrsatmoqda.
Matbuot, radio va televideniyesi
Namanganda 2 viloyat gazeta („Namangan haqiqati“, „Namanganskaya pravda“), 11 tuman gazeta, shahar gazetalari chiqadi. Viloyatda, shuningdek, tarmoq gazetalari va jurnallar nashr etiladi.
Horitschon
Horitschon Avstriyaning Burgenland yerida joylashgan shaharchadir. Oberpullendorf (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18.7 km2. 1914 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Namangan viloyati
Matbuot, radio va televideniyesi
Namangan viloyatida dastlabki radioeshittirishlar 1932-yilda boshlangan. 1990-yildan viloyatda telestudiya tashkil etilib, telekoʻrsatuvlar berila boshladi. 2000-yilda yangi telemarkaz qurilib, foydalanishga topshirildi. Telemarkaz Germaniya „Simens“ firmasining zamonaviy televideoapparaturasi bilan jihozlandi.
Mavlono Sofiy
Mavlono Sofiy (15–16-asr) – fors-tojik tilida ijod qilgan xurosonlik shoir. Koʻhi Sof shayxzodalaridan. Nomi “Majolis un-nafois”ning uchinchi majlisida tilga olingan. Alisher Navoiy uning Xoja Hofiz Sheroziy sheʼrlariga tatabbuʼ bogʻlashi haqida maʼlumot berib, quyidagi baytini keltiradi: Soqiyo, sarxushamu bodai sofam dori,
Namangan viloyati
Namangan maʼmuriy siyosiy boʻlinishi
Viloyatning maʼmuriy markazi — Namangan shahri. 1941-yilgacha Fargʻona shahriga, 1960-yil yanvaridan 1967-yil dekabrigacha Andijon viloyati tarkibida bevosita Andijon shahriga boʻysungan.
Mavlono Sofiy
Gar kunam sarxushi, on behki, maofam dori. (Mazmuni: Ey soqiy, men mastmanu sof may tutasan; agar badmastlik qilsam, yaxshisi, kechirgaysan).
Namangan viloyati
Namangan maʼmuriy siyosiy boʻlinishi
Pop tumani hududida Tojikistonning Sarvak anklavi joylashgan.
2020-yilda Namangan shahri tarkibida Davlatobod tumani tashkil etildi, maydoni 46,86 km², aholi soni qariyb 140 ming aholiga ega boʻlib, uning tarkibiga 25 ta fuqarolar yigʻini, shuningdek, Namangan xalqaro aeroporti kiradi.
Aholisi
Viloyat aholisi 2 810 900 nafar (2020-yil 1-yanvar holatiga koʻra). Eng yirik shahar, maʼmuriy markazi Namanganda 626.200 nafar aholi istiqomat qiladi.
Qolgan shaharlar ahlisi Namangandan ancha kam (2011-yil):
2009-yilda bir qancha qishloqlar shahar posyolkalariga oʻtkazilgan, buning natijasida 2008—2011-yillarda viloyatning urbanizatsiya darajasi 37 foizdan 64,3 foizga koʻtarildi[3].
Viloyat aholisining milliy tarkibi: oʻzbeklar — 88,4%, tojiklar — 8,8%, ruslar — 0,7%, qirgʻizlar — 1,0%, boshqa millat vakillari — 1,0%.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Millatlararo munosabatlar va xorijiy davlatlar bilan do‘stlik aloqalari qo‘mitasining rasmiy veb-saytida 2017-yil 1-yanvar holatiga ko‘ra Namangan viloyatidagi milliy ozchiliklar soni to‘g‘risida quyidagi maʼlumotlar eʼlon qilingan :
Flagy (Haute-Saône)
Flagy Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
153 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 15,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,8 km2. Dengiz sathidan 232 – 338 m balandlikda joylashgan.
Atea
Atea Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Zaragoza provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 34.68 km2. Aholisi — 125 kishi (2010).
Villars-Fontaine
Villars-Fontaine Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Côte-d'Or departamenti Beaune tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
130 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 44,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,9 km2.
Geschwenda
Geschwenda Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ilm-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,88 km2. 2114 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Ballendorf
Ballendorf Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Alb-Donau-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 14,21 km2. Aholisi — 664 kishi (2010).
Hududi
Ballendorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Torricella Verzate
Torricella Verzate Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Pavia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 4 km2. 831 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Eyfel adabiyot festivali
Eyfel adabiyot festivali ( Eifel Literatur Festival  ) Germaniyaning Reynland-Pfalz shtatidagi Eyfel tog'larida har ikki yilda bir marta,  shtatning "Madaniy yoz" doirasida o'tkaziladigan ko'ngillilar tomonidan tashkil etilgan adabiyot tadbiri hisoblanadi..
Tretyakov galereyasi
Tretyakov galereyasi - Rossiyaning yetakchi ilmiybadiiy va madaniymaʼrifiy markazlaridan, jahondagi eng yirik rus sanʼati muzeyi. Moskvada 1856-yil P.M. Tretyakov tomonidan xususiy toʻplam sifatida asos solingan, 1892-yil ukasi S. M. Tretyakov kolleksiyasi bilan birga Moskvaga sovgʻa qilingan. 1917-yildan boshqa muzeylarning fondidan, shaxsiy kolleksiyalardan toʻplangan asarlar, 11 — 17-asrlar qad. rus ikona sanʼati, 18—20-asrlar tasviriy sanʼat, haykaltaroshlik, grafika sanʼati ustalari asarlarining boy kolleksiyasi bilan toʻldirilgan. Rus savdogarlari Tretya kovlarning sobiq uyida joylashgan. 1985—95 yillar T.g. rekonstruksiya qilingan. 1991-yildan "Tretyakov Davlat galereyasi" muzey birlashmasi deb yuritiladi. T.g.da oʻzbekistonlik rassomlar (P. Benkov, A. Volkov, A. Abdullayev, Oʻ. Tansiqboyev, R. Axmedov va boshqalar) asarlaridan namunalar qoʻyilgan. 2003-yilda Oʻzbekiston Badiiyot akadimyasi va T.g. oʻrtasida ilmiy, ijodiy koʻrgazma almashish shartnomasi imzolangan.
Eyfel adabiyot festivali
Festivalning maqsadi, Eyfelni Yevropa adabiyoti sahnasiga ko'tarishdir. Festival nemis olimi, Doktor Yozef Zierdenning shaxsiy tashabbusi asosida tashkil etilgan. 1994 - yilda u o'zining "Adabiyotdagi Eyfel" kitobining taqdimoti uchun hamrohlik dasturi sifatida Prüm shahrida, bankning kichik kassir xonasida Eyfel adabiyot festivalini ochadi.
Tarix
2001 yilgacha asosiy e'tibor Eyfeldagi yoki uning atrofidagi belletristik adabiyotlarga qaratilgan edi. Keyinchalik, adabiy dastur kengaytirildi. Eyfel adabiyot festivali, Eyfeldan tashqaridagi mualliflar uchun ham adabiy sahnaga aylantirildi, masalan, 2001 yilda Martin Valser, Mario Adorf va Zigfrid Lenz yozuvchilar  kabi.
1994 yildan 1998 yilgacha kuzda bir hafta davomida o'tkazilgandan so'ng, festival muddati May oyidan Noyabrgacha  uzaytirildi.
2006- yilda 7- Eyfel adabiyot festivali Bitburg-Prüm grafligidan tashqari, qo'shni Daun (hozirgi Vulkaneyfel ), Bernkastel-Vittlich, Ahrweiler va Mayen okruglarida 20 ga yaqin o'qishlarda 10 000 dan ortiq tashrif buyuruvchilarni qayd etdi. Shimoliy Reyn-Vestfaliya shtatidagi Euskirchen va Mayen-Koblenz kabilar ham bundan joy olgan.
2008 - yil festivali.
2008- yilda 8- festival Eyfelning barcha 10 ta okrugini qamrab oldi, Shimoliy Reyn-Vestfaliyagacha.
Belgiyaning nemiszabon hamjamiyatiga mualliflar ham mehmon sifatida taklif qilindi. 2008- yilgi festival 25- apreldan 14 - noyabrgacha davom etdi.
Haftalik dasturga, Martin Valserdan Iris Berbengacha, Senta Bergerdan Anselm Grüngacha, Petra Gersterdan Dirk Sager, Urs Vidmer va Ingo Shulzedan Rojer Villemsengacha mualliflar va qiroatchilar ishtirokidagi 18 ta joyda 30 ta tadbir tashkil qilinadi..
Xalqaro Eyfel adabiyot mukofoti
Adabiyot mukofotining xalqaro maqsadi festivalning transchegaraviy xarakterini aks ettirishga qaratilgan. Hakamlar hay'ati sifatida (Martin Lyudke, SWR Literature rahbari, Literatur im Foyer, rais; Sigrid Löffler, Literaturen ; va Volker Xeyj, Der Spiegel ) Buyuk Britaniyadagi eng muhim va zamonaviy ovozlardan biri bo'lgan Britaniyalik yozuvchi Alison Luiza Kennedini (Glazgo) tanlandi.Bosh sovrin uchun Volfgang Herrndorfga (Berlin) Taraqqiyot mukofoti berildi.
Mualliflar
Eyfel adabiyot festivalida mehmon boʻlgan mualliflar: Mario Adorf, Saymon Bekket, Klaus Bednarz, Iris Berben, Senta Berger, Piter Bichsel, Norbert Blüm, Tom Buxrou va Sabin Shtamer, Maykl Degen, Fridrix Kristian Delius, Yoaxim K. Fest., Arved Fuchs, Zigfrid Gauch, Xayner Geysler, Xans-Ditrix Gensher, Petra Gerster, Ralf Giordano, Ditrix Grönemeyer, Anselm Grün, Gisbert Haefs, Volker Xeyge, Ulla Xan, Petrax Xerenf Xermann, Ulla Hann, Petrax Xerenf Xermannf, Tommy Jaud, Margot Käßmann, Vladimir Kaminer, Daniel Kehlmann, Valter Kempowski, AL Kennedi, Imre Kertész, Bodo Kirchhoff, Pavel Kohout, Sibylle Knauss, Ursula Krechel, Ursula Krechel, Sabine Kueger Leont, Sara Gyunter Leont, Sara Gyunter, Bene Kuegler Lamprecht, Zigfrid Lenz, Erich Loest, Martin Lyudke, Rojer Manderscheid, Margriet de Mur, Martin Mosebach, Herta Myuller, Sten Nadolniy, Leoluka Orlando, Xanns-Josef Ortheil, Christoph Peters, Davidgen Préits, Fritz Préchl, Frits Préchl, Frits Préchl., Kristof Ransmayr, Katya Rimann, Garri Rovolt, Piter Ryuhmkorf, Devid Safier, Ryudiger Safranski, Dirk Sager, Frank Shetzing, Rafik Schami, Maksimilian Shell, Erik-Emmanuel Shmitt -Sxmitt-Sxmitt- Sxatse -Lyourder, Shmitt - Lyourder, Elis Shvartser, Arnold Stadler, Martin Suter, Leoni Swann, Uve Timm, Gyunter Uolraff, Martin Valser, Kristin Vesterman, Urs Vidmer, Rojer Villemsen, Gabriele Vohman va Juli Zeh.
Treskasimonlar
Treskasimonlar (Gaditae) -baliklar oilasi. 21 urugʻga birlashgan 53 turi bor. Atlantika okeanining iliq qismidagi dengizlarda koʻp. Tinch okean shim.da, Arktika dengizlarida, Janubiy yarim sharning moʻʼtadil zonasidagi suvlarda kamroq, bir turi Yevropa, Shimoliy Osiyo va Shimoliy Amerika ning chuchuk suvlarida tarqalgan. Yirik T. (treska, merluza, sayda) yirtqich. Asosan, baliklar, mayda T. (sayka) plankton qisqichbaqasimonlar, baʼzilar (piksha) suv tubidagi umurtqasiz hayvonlar bilan oziqlanadi. Koʻpchilik T. toʻdatoʻda boʻlib oziq izlab yoki koʻpayish joylariga koʻchib yuradi; yilning sovuq davrida koʻpayadi. T. muhim xoʻjalik ahamiyatiga ega. Goʻshti yogʻsiz, jigarida toʻplangan moydan vitaminga boy baliq moyi tayyorlanadi. T. dunyo miqyosida ovlanadigan baliqlarning 15% ini tashkil etadi. Keng tarqalgan turi treskaning uz. 180 sm gacha, ogʻirligi 40 kg cha. Bir nechta kenja turi bor, shundan atlantika T.i Shimoliy Norvegiya, Grenlandiya, Barens dengizlari va boshqalarda, boltik T.i Boltik,dengizida, oq dengiz T.i Oq dengizda, tinch okean T.i Tinch okeanning Osiyo va Shimoliy Amerika qirgʻoqlarida uchraydi. T., odatda, 300 m cha chuqurlikda yashaydi. Ovlanadi. Muhim xujalik ahamiyatiga ega.
Sitora Alimjonova
Sitora Alimjonova (Oʻzbekiston, Fargʻona, 1992-yil 1-dekabr) — oʻzbekistonlik kino aktrisasi. Yuraklar jangi, Kuyovmisan kuyov, Hech kim bilmasin kinofilmaridagi rollari bilan mashhurlikka erishgan.
Biografiyasi
Sitora Alimjonova 1992-yil 1-dekabrda Farg‘ona shahrida ziyolilar oilasida tug‘ilgan. 2005 — 2009 yillarda Farg‘ona sanʼat maktab-internatida tahsil olgan. Aktyorlik sohasida Sitora Alimjonova katta muvaffaqiyatlarga erishdi. Sitora Alimjonova 2010-yilda „Sen ketma“ oʻzbek dramasida bosh rolni ijro etganidan soʻng Oʻzbekistonda keng eʼtirof va olqishlarga sazovor boʻldi. O‘shandan beri u ko‘plab o‘zbek komediya filmlarida suratga tushmoqda. Xususan, 2018-yilda katta ekranlarda namoyish etilgan „Janob hot dokchi“, " Yuraklar jangi " filmlari aktrisaga katta shuhrat keltirdi.
U oʻzbek kino sanʼatida bir qancha mashhur komediyalardagi rollari, jumladan „Sen ketma“ (2011), Koreyalik kelin! (Koreyalik doʻsti) (2012) va „Ayriliq“ (2013) filmlari bilan tanildi. Alimjonova 2011-yilda Qobil Karimberdiyev tomonidan suratga olingan „Janob hot dokchi“ filmida rol o‘ynaganidan so‘ng xalqaro eʼtirofga erishdi. 2017-yilda Alimjonova ko‘plab seriallarda suratga tushgan va „Yosh oila“ serialida bosh qahramonlardan birini o‘ynagan. 2018-yilda Turkiya va O‘zbekiston hamkorligida suratga olingan „Yuraklar jangi“ seriali Alimjonovaga katta shuhrat keltirdi. 2020-yilda hayotiy voqealar asosida suratga olingan „Muhabbat“ serialining bosh qahramonini o‘ynadi va bu rol Alimjonovaga bo‘lgan talabni yanada oshirdi. 2022-yilda Alimjonova „Yur sevgi“ va „Parixona“ seriallarida ikkita obrazni ijro etadi.
Shaxsiy hayoti
Alimjonova 2017-yilda turmushga chiqqan. Alimjonova 2020-yilda farzandli boʻlgan. 2021-yilda Alimjonova turmush o‘rtog‘i bilan ajrashgan.
Filmografiyasi
Quyida Sitora Alimjonova suratga tushgan filmlar xronologik tartibda keltirilgan.
Fairlawn (Ohio)
Fairlawn AQShning Ohio shtatida joylashgan shahardir. Summit okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
7307 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 636,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,5 km2. Shundan 11,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 308 m balandlikda joylashgan.
Ilyos Zeytullayev
Ilyos Zeytulayev (oʻzbek: Ilyos Zeytullayev, 1984-yil 13-avgust) — oʻzbekistonlik nafaqadagi futbolchi, yarim himoyachi yoki hujumchi sifatida oʻynagan. Hozirda Italiyaning „San-Salvo“ havaskor klubi bosh murabbiyi.
Zeytullayev o‘z faoliyatining asosiy qismini Italiya B Seriyasi va Lega Pro Prima Divizionida (sobiq C1 Seriya) o‘tkazgan.
Klub faoliyati
Kelib chiqishi boʻyicha u qrim-tatar. Qrim-tatar, o‘zbek, rus, italyan va ingliz tillarini yaxshi biladi.
Otasi Bekir bilan futbol oʻynashni boshlagan. Toshkent ROZK va Moskvaning Sportademklubida futbol boʻyicha tahsil olgan.
Zeytullayev oʻzining professional faoliyatini „Yuventus“ yoshlar jamoasida Serhiy Kovalenko va Viktor Budyanskiy bilan birga boshlagan va u Italiyada oʻynagan ilk oʻzbekistonlik futbolchiga aylandi. U 2001-yilning 10 avgustida 5 yillik shartnoma imzoladi. U 2002-yilning fevralida Kovalenko bilan birga 13 yoshidan beri oʻynagan Moskvaning Sportakademklub jamoasidan ijaraga olinganidan soʻng „Yuve“ga doimiy ravishda qoʻshildi. Turin klubi 400 000 AQSh dollari toʻlagan, (taxminan €454K) duetning rasmini va roʻyxatdan oʻtish huquqini sotib olish uchun. U 2001-02-yilgi Italiya Kubogida „Sampdoriya“ga qarshi ikkala oʻyinda ham oʻynagan.
Reggina va ijaralar
Iyun oyida Viktor Budyanskiy bilan birga U-20 jamoasini tugatgandan soʻng, ular „Yuve“ futbolchisi sifatida roʻyxatdan oʻta olmadilar. Dastlab, FIGC ularning qolgan 2 yillik shartnomalari qoidalarga rioya qilmaganligini eʼlon qildi va ularni bekor qildi. FIGC ular faqat koʻpi bilan 3 yil davom etishi mumkin boʻlgan yoshlar shartnomalarida boʻlganliklarini eʼlon qildi. Bundan tashqari, oʻsha paytda Evropa Ittifoqiga kirmagan futbolchi shartnomani uzaytira olmadi. Shunday qilib, ular ozod qilindi. Biroq, murojaatdan soʻng, apellyatsiya hamjamiyati xorijlik yoshidan qatʼi nazar, professional shartnoma imzolashi mumkinligini taʼkidladi va FIGC qoidalari faqat 18 yoshdan keyin faqat 3 yildan ortiq shartnoma imzolashi mumkin boʻlgan mahalliy yoshlar mahsulotlarini himoya qiladi. Ular Regginaga koʻchirildi. 2005-yilning yanvarida oʻyinchilarga 1 ming evroga egalik qilish uchun, U oʻzining birinchi klubi „Yuve“ga qarshi 75-daqiqada Marko Borriello oʻrniga 2005-yilning 19-martida oʻzining birinchi oʻyinida maydonga tushdi. Uchrashuv 0:1 hisobidagi mag‘lubiyat bilan yakunlandi. 2005-yil iyun oyida „Yuventus“ Budyanskiyni 0,5 ming yevroga qaytarib sotib oldi, Reggina esa Zeytulayevni xuddi shu narxga doimiy ravishda imzoladi.
2005-06-yilgi mavsumda A seriyada oʻynamaganidan soʻng, 2006-yilning yanvarida u B Seriya vakili „Krotone“ga ijaraga berildi. 2006-07-yilgi mavsumda u yana ijaraga berildi, bu safar Jenoa va B Seriyaning Vichensa klublariga (Ivan Kastilya bilan almashuv sifatida).
Verona
2007-yilning iyulida u C1 seriyasining Verona klubiga joʻnab ketdi. Ammo yomon mavsumdan soʻng u Peskaraga tekinga joʻnadi. U erda u jamoaning doimiy aʼzosiga aylandi. 2009-yilning avgustida u erkin agent sifatida Lansiano bilan 3 yillik shartnoma imzoladi. Oʻzining birinchi mavsumida u ligada atigi 14 ta oʻyin oʻtkazdi, ammo 2010-11-mavsumida u Luis bilan birga 4-3-3 sxemasida hujumchilardan biri sifatida jamoa uchun ketma-ket 5 liga oʻyinini boshladi. Gabriel Sacilotto Umberto Improta yoki Franchesko Di Gennaro bilan hamkorlik qiladi.
Torino
2014-yilning yanvarida Zeytulayev „Torino“ klubi bilan shartnoma imzoladi, ammo bu shartnoma faqat Yevropa Ittifoqiga kirmaydigan ligani imzolash mexanizmidan foydalanishni maqsad qilgan. 2014 yilning 4 fevralida Zeytulayev Xorvatiyaning „HNK Gorica“ ​​klubiga vaqtinchalik shartnoma asosida qoʻshildi. Xuddi shu oynada Torino serbiyalik Marko Veshovich bilan shartnoma imzoladi.
2015-yilda u Italiyaga qaytib, Ekcellenza havaskorlari Kuelloga qoʻshildi, shuningdek, jamoa uchun yoshlar murabbiyi boʻldi.
Xalqaro faoliyati
Zeytullayev 2003-yilgi FIFA yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida Oʻzbekiston U-20 terma jamoasi safida ishtirok etgan. U futbol boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi safida 2002-yilgi Jahon chempionati, 2004-yilgi Osiyo kubogi va 2007-yilgi Osiyo kubogi saralash bosqichida oʻynagan. U 2007-yil mart oyida 2007-yilgi Osiyo kubogi oldidan oʻrtoqlik oʻyinlari uchun qaydnomaga kiritilgan. 2009-yil mart oyida u 2009-yil mart oyida 2010-yilgi FIFA Jahon chempionati saralash bosqichi uchun milliy terma jamoaga chaqirildi lekin maydonga tushmadi.
Murabbiylik faoliyati
Futbolchi sifatida faoliyatini tugatgandan soʻng, Zeytulayev italiyalik rafiqasi tugʻilgan Abruzzoga joylashdi va „Virtus Vasto“da yoshlar murabbiyi sifatida ishlashda davom etdi. 2021 yil avgust oyida u Promozione Abruzzo havaskorlari San Salvoning yangi bosh murabbiyi sifatida eʼlon qilindi.
Fargʻona viloyati
Fargʻona viloyati — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi viloyat. 1938-yil 15-yanvarda tashkil etilgan. Respublikaning sharqida, Fargʻona vodiysining janubida joylashgan. Shimoldan Namangan, Andijon viloyatlari, janub va sharqdan Qirgʻiziston, gʻarbdan Tojikiston Respublikalari bilan chegaradosh. Maydoni 6,8 ming km2. Aholisi 2020-yilda 3,817,000 kishi. Tarkibida 15 tuman, 4 shahar (, Margʻilon, Fargʻona, Quvasoy, Qoʻqon,), 10 shaharcha, 164 qishloq fuqarolari yigʻini bor (2004). Markazi — Fargʻona shahri.
Travacò Siccomario
Travacò Siccomario Italiyaning Lombardia mintaqasida joylashgan kommunadir. Pavia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15 km2. 3623 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Fargʻona viloyati
Tarixi
300px|right|thumb|[[Xudoyorxon oʻrdasi]] 300px|right|thumb|Fargʻona darvozasi 300px|right|thumb|[[Fargʻona xalqaro aeroporti]] Fargʻona viloyati Oʻzbekistonning qadimgi madaniyat oʻchoqlaridan biri. Viloyat hududida topilgan tosh davri manzilgohlari va qoyatoshlariga solingan suratlar vodiyda odamlar eng qadimgi davrlardan beri yashab kelganliklaridan darak beradi. Fargʻona viloyatining tosh davri yodgorliklarini 1954-yil A. P. Okladnikov rahbarligidagi arxeologiya otryadi oʻrgangan. Vodiyning sharqiy qismidagi Qayroqqum, Xoʻjagʻor va Uchqoʻrgʻon makonlaridan mustye davriga oid tosh qurollar topildi. Vodiyning gʻarbiy qismidagi qadimgi tosh davri madaniyatiga oid manzilgohlar mustye davridagi Qalʼacha, Jarqoʻton va Qapchigʻay tosh qurollar ishlash ustaxonalari topilib oʻrganildi. 1958-yil birinchi marta Markaziy Fargʻonadan mezolit davriga oid mikrolit tosh qurollari topildi. Shuningdek, Markaziy Fargʻonadagi Uzunkoʻl va Tayloqkoʻl atroflaridan mezolit va neolit davrlariga oid 24 ta manzilgoh borligi aniqlandi (1965). Soʻx vohasidagi 28 gʻor va ungurlar (Selungur, Eshma, Obishir, Sur, Bel, Zim, Ovikambar, Bogʻishim va boshqalar) roʻyxatga olindi. Obishir gʻorlaridagi madaniy qatlam yaxshi saklangan. Gʻorlarni qazish jarayonida mezolit davriga oid tosh qurollar, xayvon suyaklari topilgan. Bular oʻsha davr turmushini oʻrganish imkonini beradi.
1967 va 1969—70 yillarda Sankt-Peterburgdagi Ermitaj muzeyi xodimlari mezolit va neolit davrlariga oid 35 ta manzilgoh topdilar. Fargʻona viloyatining arxeologik yodgorliklarini oʻrganishda Katta Fargʻona kanalining qazilishi muhim ahamiyatga ega boʻldi. Kanalni qazish jarayonida jez davri, quldorlik va zamindorlik jamiyatlariga oid yodgorliklar topildi va tekshirildi. Quva va Toshloq tumanlari oʻrtasidagi Akbarobod qishlogʻida jez davriga oid manzilgoh, Margʻilonsoyning chap sohilida Oqtom qabristoni boʻlganligi aniqlandi. Fargʻona viloyatining Quva tumanida quldorlik davriga oid Taxyontepa, Fargʻona shahrida Simtepa (Chimtepa) kabi yodgorliklar topib oʻrganilgan. Ayniqsa, Quva shahridagi miloddan avvalgi 5-asr va oʻrta asr boshlariga oid topilmalar yaxshi tekshirilgan. 10-11-asrlarga doir tarixiy manbalarda bu shahar obodligi va kattaligi jihatidan vodiyda Axsikatdan soʻng eng yirik shahar deb qayd qilingan. Arxeologik materiallar Margʻilon shahri 10-asrda katta qishloq boʻlib, 11-12-asrlarda shaharga aylanganligini, Rishton esa 10-asrda katta shahar boʻlsa ham, 11-12 asrlarga kelib qishloq qiyofasiga kirib qolganligini isbotlaydi. Oʻtroq dehqonchilik, chorvachilik bilan shugʻullangan Chust madaniyatiga oid manzilgohlardan topilgan yodgorliklar Fargʻona vodiysini oʻrganishda muhimdir. U yerda ishlab chiqarish kuchlari va xoʻjalikning taraqqiyoti jez davrining oxirida dehqonchilik qabilalarining ijtimoiy tuzumida oʻzgarish yuz berishiga, natijada ibtidoiy tartiblar tugab, jamiyatdagi tabaqalanishga olib kelgan. Roʻzgʻor anjomlarida xususiy mulkchilik kurtaklari koʻzga tashlanadi. Arxeologik tekshirishlar natijasi Fargʻona viloyatida qadimdan odamlar yashab, ovchilik, dehqonchilik, chorvachilik bilan shugʻullanganligidan, kishilik jamiyatining keyingi bosqichlarida esa madaniyat rivojlana boshlaganligidan dalolat beradi.
Viloyat Oʻzbekiston SSR tarkibida
Fargʻona okrugi — Oʻzbekiston SSR tarkibida 1926—1930-yillarda mavjud boʻlgan maʼmuriy-hududiy birlik. 1926-yilda tashkil topib, uning markazi Qoʻqon shahri etib belgilangan.
1929-yil holatiga koʻra okrug 9 okrugga boʻlingan:
Okrug aholisi 1926-yilda 674,1 ming kishi edi. Ulardan o‘zbeklar — 80,5%, tojiklar — 9,4%, ruslar — 3,9%, qirg‘izlar — 1,9%.
SSSRning aksariyat okruglari singari 1930-yil 30-iyulda Farg‘ona okrugi ham tugatilgan. Uning tumanlari bevosita Oʻzbekiston SSRga boʻysunishga oʻtkazilgan.
1938-yil 15-yanvarda markazi Fargʻona shahri boʻlgan Fargʻona viloyati (1938-yil 15-yanvar) tashkil etilgan. Viloyat tarkibiga dastlab 30 ta tuman (Oyim, Oltiariq, Bagʻdod, Baliqchi, Voroshilov tumani, Jalaquduq, Izboskan, Kaganovich, Kosonsoy, Kirov, Qoʻqon, Kuybishev, Lenin, Margʻilon, Marhamat, Pavlov, Namangan), Stalin, Toshloq, Toʻraqoʻrgʻon, Uychi, Uchqoʻrgʻon, Fargʻona, Xoʻjaobod, Chust, Yangiqoʻrgʻon) va viloyatga boʻysunuvchi shaharlar (Fargʻona, Qoʻqon, Margʻilon, Namangan va Chust) kirgan.
1939-yilda Oltinkoʻl, Quva va Frunze tumanlari tashkil etilgan.
Bu chegaralar ichida Farg‘ona viloyati ikki yilga yaqin mavjud bo‘lgan, biroq SSSR Oliy Soveti Prezidiumining 1941-yil 6-martdagi Farmoni bilan Andijon va Namangan viloyatlari tashkil etilgan. Bu farmon bilan Farg‘ona viloyatining chegaralarining 3 barobar qisqarishiga sabab boʻlgan.
Hozirgi Namangan viloyatining tumanlari Fargʻona viloyatidan: Kosonsoy, Toʻraqoʻrgʻon, Yangiqoʻrgʻon, Uychi, Pop, Namangan, Norin, Uchqoʻrgʻon va Chust tumanlari bilan ajralib chiqqan. Andijon viloyati Andijon okrugi chegaralarida tiklangan: Lenin, Stalin (Moskva), Ilyichevsk, Voroshilovskiy, Andijon, Komsomolobod, Baliqchi, Jalaquduq, Izboskan, Marhamat, Paxtaobod, Xo‘jaobod, Qo‘rg‘ontepa, Oltinko‘l tumanlari; Andijon, Leninsk, Ilyichevsk, Sovetobod, Moskva va shahar tipidagi shaharcha Rus qishlogʻi viloyat tarkikbiga oʻtgan.
1943-yilda Marg‘ilon tumani Oxunboboy deb o‘zgartirilgan. 1942-yilda Soʻx, 1943-yilda Buvayda, Vodil, Gorskiy va Quvasoy, 1952-yilda Yozyovon tumanlari tashkil etilgan.
1957-yilda Kaganovich tumani Oʻzbekiston, Molotov tumani esa Leningrad deb oʻzgartirilgan.
1959-yilda Buvayda, Vodil, Gorskiy, Qoʻqon, Quvasoy, Soʻx, Toshloq, Yozyovon tumanlari tugatilgan. Oʻsha yili Oxunboboyev tumani Margʻilon tumani deb nomlandi, biroq ayni vaqtda Oxunboboyev nomi bilan yangi tuman tashkil etilgan.
1960-yil 25-yanvarda tugatilgan Namangan viloyatidan Kosonsoy, Pop, Toʻraqoʻrgʻon va Chust viloyatlari Fargʻonaga oʻtkazilgan boʻlsa, 1962-yil 31-martda hammasi (Popdan tashqari) Andijon viloyatiga oʻtkazilgan.
1962 yil dekabrda Bag‘dod, Kuybishev, Marg‘ilon, O‘zbekiston, Farg‘ona va Frunze tumanlari tugatilgan.
1963-yilda O‘zbekiston, 1964-yilda Bag‘dod va Farg‘ona, 1967-yilda Rishton tumanlari tashkil etilgan.
1967-yil 18-dekabrda Pop tumani qayta tiklangan Namangan viloyatiga oʻtkazilgan.
1970-yilda Frunze tumani, 1973-yilda Buvayda va Toshloq, 1980-yilda Yozyovon tumani tashkil etilgan. 1979-yilda Quva, 1986-yilda esa Quvasoyga viloyatga boʻysunuvchi shahar maqomini olgan.
Hududiy boʻlinishi
Fargʻona viloyati hududiy jihatdan 15 ta tuman va 4 ta shaharga boʻlingan.
Shaharlar
Fargʻona viloyatiga bevosita boʻysunadigan quyidagi 4 ta shahar mavjud:
Tumanlari
thumb|right|300px
Tabiati
Fargʻona viloyatining shimoliy qismini Qoraqalpoq va Yozyovon dashtlari egallagan, janubdan Olay tizmasidan oqib tushadigan daryolarning yoyilmalari bilan oʻralgan. Janubda adirlar Olay tizmasining togʻ oldilari bilan almashinib turadi. Fargʻona viloyati yuqori seysmik zona hisoblanadi. Iqlimi kontinental. Qishi birmuncha yumshoq, baʼzan havo juda sovib ketadi. Yanvar oyining oʻrtacha harorati — 3,2 °C, iyulniki 28 °C. Eng past harorat —27,9 °C. Eng yuqori harorat 42 °C. Vodiyning gʻarbida esadigan kuchli "Qoʻqon shamoli" iqlimga salbiy taʼsir etadi. Shamolning tezligi sekundiga baʼzan 35-40 metrga yetadi. Janubi-sharqida yozda garmsel esadi. Yiliga gʻarbida 100 mm dan (Qoʻqon atrofi) sharqiy qismida 170 mm gacha, togʻ yon bagʻirlarida 270 mm gacha yogʻin tushadi, asosan, bahorda yogʻadi. Vegetatsiya davri 210—240 kun. Viloyatning shimoli-gʻarbiy chegarasi boʻylab Sirdaryo oqadi. Olay tizmasidan Isfara, Soʻx, Shohimardon, Isfayramsoy boshlanadi. Daryolar muzlikqor suvlaridan toʻyinadi. Iyul— avgustda toʻlib oqadi. Daryo suvlari sugʻorishga sarflanadi. Asosan, boʻz tuproq va oʻtloqi botqoq tuproklar keng tarqalgan. Adirlarda aksari och va tipik boʻz tuproqlar, Sirdaryo terrasalarida allyuvialoʻtloqi tuproqlar, viloyatning shimoliy qismida shoʻrxok oʻtloqlar va ajriqli oʻtloqlar mavjud. Markaziy Fargʻonadagi shoʻrxoklarda turli xil shoʻra oʻsadi. Yerlarining kattagina qismi ekinzor. Vohalarda terak, tut, qayragʻoch, daryo vodiylarida keng bargli oʻrmonlar va archazorlar bor. Yovvoyi hayvonlardan Sirdaryo toʻqayzorlarida qobon, adir va Olay tizmasi togʻ oldilarida boʻri, tulki, chiyaboʻri, quyon, boʻrsiq, jayra yashaydi. Ondatra, nutriya iklimlashtirilgan. Qushlar, sudraluvchilar koʻp. Suv havzalarida marinka, usach, zogʻora baliq, karp, oq amur, doʻngpeshona baliqlar bor.
Aholisi
Aholisi, asosan, oʻzbeklar, shuningdek, tojik, rus, qirgʻiz, tatar va boshqa millat vakillaridan tashkil topgan. Aholining oʻrtacha zichligi 1 km2 ga 413,9 kishi. Shahar aholisi 2.2 million kishi, qishloq aholisi 1.7 million kishi (2022).
Agarak, Aragatsotn
Agarak — Armanistonning Aragatsotn viloyati Ashtarak tumanidagi qishloq.
Százhalombatta
Százhalombatta (Hungarian: Matrica) Vengriyaning Pest okrugida joylashgan shaharchadir. Bu shaharning nomi venger tilida soʻzma-soʻz „Yuz tumuli“ degan maʼnoni anglatadi, bu shahar chetidagi tumul dalaga ishora qiladi.
Fargʻona viloyati
Xoʻjaligi
300px|right|thumb|Viloyat hokimligi Fargʻona viloyati respublikaning sanoati rivojlangan viloyatlaridan. Viloyatda 86 ta yirik sanoat korxonasi mavjud. Sanoatining yetakchi tarmoqlari: yoqilgʻienergetika, kimyo, mashinasozlik, qurilish materiallari, paxtani tozalash va qayta ishlash, yengil va oziqovkat sanoati va boshqa Energetika bazasi, asosan, issiqlik elektr styalardan iborat boʻlib, eng yiriklari: Fargʻona, Qoʻqon issiqlik elektr markazlari, Quvasoy issiqlik elektr styasi. Barcha styalar Oʻrta Osiyoning yagona energetika tizimiga birlashtirilgan. Kimyo sanoatining eng yirik korxonalari Fargona va Qoʻqon shaharlarida joylashgan. „Azot“ ishlab chiqarish birlashmasi, kimyoviy tolalar, furan birikmalari kimyo zavodlari, Qoʻqon superfosfat zavodi va boshqalar shular jumlasidandir. Viloyatda Fargʻona neftni qayta ishlash zavodi joylashgan. Qurilish materiallari sanoati rivojlangan. Quvasoydagi sement zavodi respublikada ishlab chiqariladigan sementning toʻrtdan bir qismidan koʻprogʻini beradi. Quvasoyda shifer, gisht va boshqa qurilish materiallari, shisha va chinni idishlar zavodlari ishlab turibdi. Qoʻqondagi „Elektromash“, „Tekstilmash“ va boshqa metallsozlik zavodlarida sanoatning boshqa tarmoqlari uchun asbobuskunalar, ehtiyot qismlar ishlab chiqariladi. Oziq-ovqat sanoati yil sayin rivojlanmoqda. Bu tarmoq korxonalarida turli nav yogʻlar, un, non, makaron, konserva va boshqa mahsulotlar ishlab chiqariladi. Viloyatda 84 qoʻshma korxona, 22 mingdan ortiq kichik korxona faoliyat koʻrsatadi. Fargʻona shahrida „Nodira“, „PSMK3“, „Polina“; Margʻilonda „Margʻilon tongi“ va Qoʻqonda „Zilola“ kichik korxonalar, „Oʻzsalaman“, „KabulFargʻona“, „Besteks“, „Ishonch“ qoʻshma korxonalari ishlab turibdi.
Százhalombatta
Tarixi
Bu hududda toʻrt ming yil oldin Neolit davrida odamlar guruhlari allaqachon joylashgan.
Fargʻona viloyati
Qishloq xoʻjali
Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmoklari — paxtachilik, gʻallachilik, pillachilik, bogʻdorchilik va chorvachilik. Viloyatdagi barcha ekin maydoni 288,9 ming ga, shu jumladan, 129,6 ming ga yerga don, 115,9 ming ga yerga paxta, shuningdek, texnika ekinlari, 11,7 ming ga yerga sabzavot va poliz ekinlari, 24,1 ming ga yerga ozuqa ekinlari ekiladi. 20,3 ming ga yaylovlar (2004). Haydaladigan yerlarda, asosan, obikor dehqonchilik bilan shugʻullaniladi. Paxta, bugʻdoy, sholi, makkajoʻxori, arpa, kartoshka, sabzavot va poliz maxsulotlari yetishtiriladi. Bogʻlarda koʻproq oʻrik oʻstiriladi. Anor, anjir, olma, xurmo koʻp. Tokzorlarda yuqori navli uzumdan moʻl hosil olinadi. Sugʻoriladigan yerlar viloyat hududidan oʻtuvchi Katta Fargʻona va Andijon kanallari, Janubiy Fargʻona kanali, Shohimardonsoy, Margʻilonsoy, Soʻx, Isfayramsoy, shuningdek, Karkidon, Koʻrgʻontepa suv omborlari yordamida sugoriladi. Viloyatda 8 mingdan ortiq fermer xoʻjaligi, 143 shirkat xoʻjaligi, 74 xoʻjaliklararo korxonalar, 6 parrandachilik fabrikasi mavjud. Chorvachilikda qoramol, qoʻy va echki, parranda boqiladi. Viloyat jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida 511,9 ming qoramol (shu jumladan, 213,2 ming sigir), 431 ming qoʻy va echki, 1260,9 ming parranda bor (2004).
Százhalombatta
Tarixi
Eski shahardagi Dunay daryosi boʻylab choʻzilgan platoda bronza davri aholisi tuproq ishlarini qurdilar, uning himoyasi shimoli-sharqda daryo, janubda chuqur vodiy va gʻarbda devor bilan taʼminlandi. Tuproq ishlarining ichki qismida deyarli olti yuz yil yashagan. Bir-birining ustiga yotqizilgan aholi punktlarining qatlamlari hozir olti metrgacha chuqurlikda joylashgan. Bu shaharcha endi Százhalombatta-Földvar deb ataladi. Saytni qazish va boshqarish Evropaning bronza davri boʻyicha xalqaro loyihaning bir qismi sifatida Matrica muzeyi tomonidan amalga oshiriladi.
Fargʻona viloyati
Transporti
Temir yoʻl uzunligi 227,8 km. Avtomobil yoʻllarining uzunligi 8,6 ming km, shu jumladan, qattiq qoplamali yoʻllar 8,5 ming km. Asosiy yoʻnalishlari: Toshkent — Qoʻqon — Andijon, Margʻilon — Qoʻqon — Navoiy, Qoʻqon — Margʻilon — Quva. Fargʻona shahrida yirik aeroport ishlab turibdi.
Százhalombatta
Tarixi
Miloddan avvalgi VII—VI-asrlarda bu hududda paydo boʻlgan Hallstatt madaniyatining sharqiy tarmogʻi boʻlgan. Tumul qabristoniga madaniyat aholisining muhim odamlari dafn etilgan. Olti gektarlik hudud hozirda arxeologik park, Matrica muzeyining bir qismi sifatida ishlaydi. Aynan shu tarixdan oldingi ochiq osmon ostidagi muzeyda 2700 yillik tumul qazilgan, rekonstruksiya qilingan va 1998-yil aprel oyida Vengriya prezidenti tomonidan ochilgan. Tumulusda kript qoldiqlarini multimediali dafn marosimi va davrning eʼtiqodlari taqdimoti bilan koʻrish mumkin.
Fargʻona viloyati
Maorifi va madaniyati
250px|right|thumb|Fargʻona Davlat Universiteti Viloyatda 4 oliy oʻquv yurti boʻlib, 18,9 mingdan ortiq talaba, 910 umumiy taʼlim maktabi (690 mingga yaqin oʻquvchi), 8 gimnaziya (7,3 ming oʻquvchi), 47 litsey (16,3 ming oʻquvchi), musiqa va sport maktablari ishlab turibdi. Xalq taʼlimi sohasida chet el investorlari bilan aloqa bogʻlanib „Mersi KO“ jamgarmasi, Osiyo taraqqiyot banki, Yaponiya grantlar dasturi asosida kompyuter va boshqa jihozlar olindi. Viloyat sportchi oʻquvchilari 2003—04 yillardagi „Umid nihollari“ sport musobaqalarida 2 va 3 oʻrinlarni egalladilar. Fargʻona viloyatida 77 kasbhunar kolleji, 3 akademik litsey faoliyat koʻrsatadi shuningdek 4 teatr, madaniyat uylari, 3 muzey, 193 klub muassasasi, 609 ommaviy kutubxona (603,6 ming nusxa asar) aholiga xizmat koʻrsatadi. Viloyatda 1998-yilda Fargʻoniyning 1200 yillik, 2000-yilda Burhoniddin Margʻinoniyning 910 yillik yubileylari oʻtkazildi.
Százhalombatta
Transporti
Százhalombattaga bitta asosiy temir yoʻl stantsiyasi xizmat koʻrsatadi. Muntazam xizmatlar Budapeshtning markaziga va Vengriyaning sharqiy qismiga stantsiyaga va qaytib keladi. Poytaxtga muntazam avtobus qatnovi mavjud va markazga yetib borish uchun taxminan 45 daqiqa ketadi. Shaharning Dunayda joylashganligini hisobga olsak, qayiq xizmatlari shaharni poytaxt bilan ham bogʻlaydi.
Mahalliy ob’ektlari
Shaharda 6 ta ochiq loy tennis korti, 4 ta qattiq maydon, toʻliq 400 metrlik yengil atletika inshooti, yopiq basketbol, gandbol maydonchasi, sport zali va futbol maydonchasi mavjud boʻlgan oʻz sport markazi mavjud. Sport markazi yonida joylashgan „Százhalombatta Strand“ yoz oylarida ham mahalliy aholi, ham tashrif buyuruvchilar uchun mashhur. Strandda bitta olimpiya oʻlchamli basseyn, ikkita bolalar basseyni, suv favvoralari va slaydlari boʻlgan katta dam olish havzasi va issiq isitiladigan jakuzili terapevtik basseyn mavjud. Százhalombatta gavjum ijtimoiy hayotga ega, shahar boʻylab koʻplab doʻkonlar, supermarketlar, barlar va klublar mavjud. Shaharning markaziy qismi taniqli meʼmor Imre Makovecz tomonidan yaratilgan katta cherkovdir.
Fargʻona viloyati
Sport
Fargʻona viloyatia jami 5135 sport inshooti mavjud. Shuningdek, Fargʻona Olimpiya zaxiralari sport kollejida dastlabki sport inshootlari ishga tushirildi. „Yoshlar madaniyat va sport majmuasi“, „Fargʻona“ markaziy stadioni, „Istiqlol“ tennis majmuasi, ot sporti maktabi, „Kimyogar“ sport majmuasi faoliyat koʻrsatadi. Sportning yunon-rim, qoʻl jangi, taekvondo, karate, shaxmat, shashka, boks, belbogʻli kurash, milliy kurash, turon milliy yakkakurashi, yengil atletika, mini futbol, voleybol turlari rivojlangan.
Viloyat sportchilari 2004-yilda xalqaro sport musobaqalarida ishtirok etib 7 oltin va 4 kumush medallarga sazovor boʻlishdi. Ayniqsa, Koreya Respublikasida oʻtkazilgan boks boʻyicha yoshlar oʻrtasidagi Jahon chempionati, Qozogʻistonda armrestling, Yaponiyada baydarka va kanoe, Filippinda boks boʻyicha oʻtkazilgan Osiyo chempionatlarida viloyat sportchilari muvaffaqiyatli ishtirok etishdi. Yengil atletika boʻyicha oʻtkazilgan respublika sport musobaqalarida viloyat vakillari Ye. Tunguskova va Z. Abdullayevalar qatnashib respublika terma jamoasi tarkibiga kiritildi. Ogʻir atletika boʻyicha respublika chempionatida Ye. Sisoyeva oʻz vazni boʻyicha golib boʻldi. Shuningdek, Ye. Sisoyeva va B. Toshpoʻlatovalar 2004-yilda AQShda talabalar oʻrtasida ogʻir atletika boʻyicha oʻtkaziladigan chempionatga nomzod etib kiritildi.
Nogironlar oʻrtasida stol tennisi boʻyicha oʻtkazilgan Oʻzbekiston chempionatida A. Ismatullayev gʻolib boʻlib, Jahon chempionatida ishtirok etish uchun Respublika terma jamoasi tarkibiga kiritildi. 2004-yilning avgust oyida Afinada oʻtkazilgan 28 yozgi Olimpiya oʻyinlarida Fargʻona viloyatining 5 sportchisi ishtirok etdi. 2004-yilda viloyatda basketbol boʻyicha xalqaro „Mersiko“ turniri, milliy va belbogʻ kurashi boʻyicha Hazrat Ali hamda Temirjon va Hamid polvonlar xotirasiga bagʻishlangan xalqaro turnirlarda respublika viloyatlari, 10 dan ortiq xorijiy davlat polvonlari katnashdi. Yil davomida oʻtkazilgan sport musobaqalarda ishtirok etib, viloyat sportchilari 250 dan ortiq medallarni qoʻlga kiritishdi. 15 sportchi sport ustasi normasini bajardi.