cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Grenobl Alpes universiteti
Ilk tarix (1339-1800)
Fransiya inqilobi meros qilib olingan imtiyozlarni tugatishga qaratilganligi sababli Fransiyadagi aksariyat universitetlarning bostirilishiga olib keldi. Inqilobchilar uchun universitetlar korporatizm asoslari va oʻrnatilgan manfaatlarni oʻzida mujassam etgan. Bundan tashqari, universitetlarga tegishli boʻlgan va ularni qoʻllab-quvvatlash uchun foydalanilgan erlar boylik manbai boʻlgan va shuning uchun cherkov mulki kabi musodara qilingan.
Zamonaviy davr (1800-1968)
1805-1808-yillarda Napoleon huquq, adabiyot va fan fakultetlarini qayta tikladi. Burbon restavratsiyasi adabiyot fakulteti va huquq fakultetlarini vaqtincha bostirgan edi, ammo 1850-yillarga kelib universitet faoliyati yana jadal rivojlana boshladi.
Universitetda fanlarning rivojlanishiga 1880-yillarda Grenoblning mintaqaviy markazdan sanoat motorlari va elektr jihozlarining yirik yetkazib beruvchisiga aylanishi sabab boʻldi. Fakultetlar 1879-yilda yangi qurilgan Place de Verdenda Grenobl universiteti sifatida rasman ochilgan. 1930-yilda 3000 ga yaqin talaba bor edi. 1960-yillarda qabul qilishning sezilarli oʻsishi universitetning akademik infratuzilmasiga bosim oʻtkazdi; Syuzanna Dobelman kutubxonasi ob’ektlarni kengaytirishga yordam berdi.
Yaqin tarix (1968-yildan hozirgi kungacha)
1968-yil may oyida universitet talabalari oʻrtasidagi tartibsizliklardan soʻng fransuz taʼlimida islohot amalga oshirildi. 1968-yilgi Orientatsiya toʻgʻrisidagi qonun (Loi d’Orientation de l’Enseignement Superieur) eski fakultetlarni kichikroq fan boʻlimlariga ajratdi, Milliy taʼlim vazirligining vakolatlarini pasaytirdi va maʼmuriyat kuchaytirilgan kichikroq universitetlarni yaratdi.
Shunday qilib, 1970-yillarda Grenobl universiteti toʻrtta institutga boʻlingan. Har bir universitet turli xil taʼlim yoʻnalishlariga ega edi va fakultetlar quyidagicha boʻlingan:
left|thumb|230x230px| Sobiq UPMF ob’ektlarining bir qismi 2016-yil 1-yanvarda birinchi uchta institut Grenoble Alpes universiteti nomi ostida asl umumiy institutni tiklash uchun birlashdi. Grenoble-INP alohida boʻlib qolsa-da, Grenoble Alpes Community Université ning faol aʼzosi va universitet bilan nafaqat tadqiqot loyihalarida, balki laboratoriyalarni almashish, talabalar va tadqiqotchilar uchun oʻzaro kurslar va treninglar taklif qilish orqali juda yaqin hamkorlik qiladi.
Kampus
UGA muassasalari asosan Domaine Universitaire kampusi, GIANT kampusi va La Tronche tibbiyot kampusi atrofida joylashgan Grenobl aglomeratsiyasida joylashgan. Biroq, Grenoblning boshqa joylarida va undan tashqarida joylashgan koʻplab muassasalari mavjud.
Domaine Universitaire (Grenobl)
right|thumb|230x230px| Domen universiteti Universitet kampusi va Saint-Martin-d'Hères Campus sifatida ham tanilgan Domaine Universitaire 175 gektar maydonni egallagan asosiy UGA kampusidir. Grenobl-Alp togʻlari metropol aglomeratsiyasining avtonom qismi va Sent-Marten-d’Her kommunasining bir qismidir. Domaine Universitaire oʻquv muassasalarining asosiy qismini va universitet tadqiqot laboratoriyalarining muhim qismini oʻz ichiga oladi.
Domaine Universitaire kampusi faqat akademiklar va talabalar faoliyatiga bagʻishlangan aglomeratsiyaning alohida qismi boʻlishning oʻziga xos xususiyatiga ega. Bu universitet binolari shahar boʻylab tarqalgan fransuz universitetlarining odatiy modelidan istisno. Bunday tashkilot 1960-yillarda tez oʻsib borayotgan universitetni joylashtirish uchun qoʻllaniladigan eksperimental model edi. Yillar davomida tashkilotning bunday oʻziga xos shakli tufayli u „Amerika kampusi“ obroʻsiga sazovor boʻldi. Ushbu modelga amal qiladigan yana bir fransuz universiteti Parij-Saklay universitetidir.
Kampus 3000 ta daraxtga ega, jumladan, Robert Ruffier-Lanche arboretiumi bilan dunyoning turli burchaklaridan 250 dan ortiq turli xil daraxtlar va butalar mavjud. Isere (daryo) bilan oʻralgan, uchta togʻ zanjiri yaqinida va shaharga bevosita qoʻshni boʻlgan boy oʻsimliklari tufayli kampus talabalar hayotining sifati bilan mashhur. Universitet Fransiya va Yevropadagi eng goʻzal universitet va kampuslar qatoriga kiradi. Kampusda boy jamoat transporti tarmogʻi mavjud. Grenobl anʼanaviy ravishda Fransiyadagi eng yaxshi talabalar shaharlaridan biri sifatida tan olingan.
Kampus GIANT (Grenobl)
right|thumb|230x230px| Talabalar shaharchasi GIANT Campus GIANT (Ilgʻor Yangi Texnologiyalar uchun Grenoble Innovation) — Polygone Scientifique ni tashkil etgan Isère va Drac oʻrtasidagi oldingi orolning eski harbiy maydonlarida joylashgan tashkilotlararo kampus. Kampusda bir nechta taʼlim muassasalari, birinchi navbatda UGA (ayniqsa INPG) va Grenobl Menejment maktabi joylashgan. Kampusning boshqa aʼzolari qatorida yirik davlat tadqiqot tashkilotlari CNRS va CEA ham bor. GIANT kampusida Minatec, shuningdek, Yevropa sinxrotron nurlanish moslamasi, Yevropa molekulyar biologiya laboratoriyasi va Institut Laue-Langevin kabi bir nechta yirik Yevropa asboblari joylashgan. Yirik sanoat kompaniyalari kampusda bioMérieux, Schneider Electric, Siemens va STMicroelectronics kabi inshootlarga ega.
Pirmuhammadxon
Pirmuhammadxon (1511—1561) — oʻzbek shayboniylar sulolasining toʻqqizinchi vakili, 1556—1561 yillarda Buxoro xonligida hukmronlik qilgan, Balx xonligi xoni (1546—1566).
Grenobl Alpes universiteti
Kampus GIANT (Grenobl)
UGA ga mezbonlik qiladigan va turli xil fanlar boʻyicha ham taʼlim va tadqiqot rollarini baham koʻradigan Domaine Universitairedan farqli oʻlaroq, GIANT kampusi tashkilotlararo boʻlib, tabiiy va amaliy fanlar boʻyicha tadqiqot-sanoat hamkorligiga jiddiy yondashadi.
Valens kampusi
Valents kampusida bakalavriat va aspirantura dasturlarida 4000 dan ortiq talabalar yashaydi. Valents kampusi 1452-yilda boʻlajak qirol Lui XI Daupin Lui tomonidan asos solingan Valens universitetining merosxoʻridir. Valens universiteti 1792-yilda Fransiya inqilobi davrida koʻpchilik fransuz universitetlarining taqdirini oʻrtoqlashtirgan holda yopildi.
Pirmuhammadxon
Kelib chiqishi
Pirmuhammadxon Shiboniy Jonibek Sultonning toʻngʻich oʻgʻli boʻlib, Oʻzbek xonligi asoschisi Abulxayrxon  avlodidan edi. Uning nasabnomasi shunday edi.
Grenobl Alpes universiteti
Boshqa joylar
Universitet binolari asosiy kampuslardan tashqarida joylashgan, jumladan Grenoble INP muassasalari, Grenoble IUT, shuningdek, bir nechta laboratoriya va tadqiqot markazlari. Alp togʻlari botanika bogʻi Jardin botanique alpin du Lautaret, Col du Lautaret shahrida 2 gektar maydonni egallaydi.
Pirmuhammadxon
Balx xonligi xoni
Pirmuhammadxon 1546-yil 13-aprelda Balxda hokimiyat tepasiga keldi. Uning davrida mustahkamlangan Shayboniylarning Balx xonligi Moveronnahr va Badaxshonning siyosiy hayotida ham katta rol oʻynadi. Qolaversa, Balx xonligi uning davrida toʻliq mustaqillikka erishdi.
Matee Ajavon
Matee Ajavon (, 1986-yil 7-mayda tugʻilgan) — liberiyalik amerikalik basketbolchi. 5’8 dyuymli qoʻriqchi Ajavon Xyuston kometalari tomonidan 2008-yilgi WNBA draftida beshinchi saralash tanlovi sifatida tanlandi.
Pirmuhammadxon
Balx xonligi xoni
Pirmuhammadxon ham Kistin Qora-Sulton kabi ichki va tashqi faol siyosat olib bordi. Uning davrida Balx xonligi Abiverd, Marv viloyati va uning oʻgʻillari va nabiralari boshchiligidagi Termiz hisobiga sezilarli darajada kengaydi. Gurzivon va Garchistonning janubiy chegaralari ham sezilarli darajada mustahkamlandi.
Grenobl Alpes universiteti
Boshqaruv
Université Grenoble Alpes ilmiy, madaniy va kasbiy ahamiyatga ega boʻlgan davlat muassasasi boʻlib, u Fransiyadagi boshqa universitetlarga oʻxshaydi. Bu " Etablissement public à caractère scientifique, culturel va professionnel " degan maʼnoni anglatadi. U har 4 yilda saylanadigan direktorlar kengashi va ilmiy kengash tomonidan boshqariladi. Universitet prezidenti har bir yangilashdan keyin direktorlar kengashi tomonidan saylanadi va bir marta qayta saylanish huquqiga ega. 2015-yil 3-dekabrda Jozef Furye universiteti, Per Mendes-Fransiya universiteti va Stendal universiteti xodimlari va talabalari yangi universitetning markaziy kengashlariga vakillarni saylash uchun ovoz berishdi. 2016-yil 7-yanvarda Grenoble Alpes universiteti direktorlar kengashi Lise Dyumasini prezident etib sayladi.
Matee Ajavon
Yoshligi
Bolaligida Ajavon oilasi bilan Liberiyaning Monroviya shahridan AQShga koʻchib kelgan.
Grenobl Alpes universiteti
Boshqaruv
Universitet Patrik Levi raisligidagi COMUE boʻlgan Grenoble Alpes Community Université ning markaziy aʼzolaridan biri edi. Assotsiatsiya gumanitar va ijtimoiy fanlar, tabiiy va rasmiy fanlarni Grenoblning butun universitet tizimini boshqarishda namoyon boʻlishiga ruxsat berdi.
Pirmuhammadxon
Boburiylar vakillaridan birining yordami
Manbalarda yozilishicha, boburiylar Humoyun va Kamron oʻrtasidagi keskin oʻzaro kurash yillarida Pirmuhammadxon ikkinchisini qoʻllab-quvvatlagan. Shunday qilib, 1547 yilda Humoyun tomonidan Kobuldan quvilgan Kamron Badaxshonni zabt etish umidida Balxga boʻysungan Oybak shahriga yetib keldi. Aybak o‘zbek hukmdori uni sharaf bilan kutib oldi, keyin Balxga olib ketdi. Pirmuhammadxon uni ajoyib kutib oldi va alohida eʼtibor ko‘rsatdi. Abu-l-fazlning aytishicha, Balx xoni uni uyida ziyofat uyushtirgan, keyin u bilan birga Badaxshonga ketgan. Keyin Pirmuhammadxon yordamida Kamron Badaxshonning katta qismini egallab oldi.
Kamronning Pirmuhammadxon bilan ittifoqi va uning Badaxshonni egallashda qurolli yordami Mugʻallar imperiyasi bilan Balx xonligi oʻrtasidagi munosabatlarni keskinlashtirdi. Tez orada 1550 yilda Humoyun Balxga qarshi chiqdi. Gulbadan begimning yozishicha, Humoyun va uning tarafdorlari hech qanday to‘siqsiz Balxga yaqinlashib, shahar chetida turgan o‘zbek qo‘shinlarini tor-mor etganlar. Pirmuhammadxon raqiblar kuchli ekaniga va ularga qarshilik ko‘rsatish foydasizligiga ishonch hosil qilib, hatto shaharni tark etishga qaror qildi. Sulton Muhammadning yozishicha, jang qilishga jur’at etmagan ikkala tomon ham Balx atrofida bir hafta turib, oxiri Humoyun qarorgohni tark etib, Balxni tark etgan. Bu haqda qiziq faktlar „Haft Iqlim“da keltirilgan. Bu yerda aytilishicha, zikr etilgan safda qatnashishga taklif qilingan Kamron va Mirzo Askariylar nafaqat qo‘shin bilan kelishmagan, balki Humoyunga qarshi isyon ko‘targanlar. Buni Abu-l-fazl tasdiqlaydi. Amin Ahmad Roziyning keyingi guvohliklaridan maʼlum bo‘ladiki, aynan o‘sha paytda Badaxshonlar Humoyun qarorgohiga hujum qilib, uning qo‘shinlariga jiddiy zarar yetkazgan, natijada u Balxni tark etib, Kobulga qaytishga majbur bo‘lgan.
Grenobl Alpes universiteti
Boshqaruv
2020-yil 1-yanvarda ComUE universitet bilan Grenobl texnologiya instituti, Grenobl siyosiy tadqiqotlar instituti va Grenobl arxitektura maktabi ENSAG bilan birlashdi. Birlashish Fransiya hukumati tomonidan yetakchi milliy universitetlarning rivojlanishiga koʻmaklashish maqsadida yaratilgan „établissements expérimentaux“ning yangi huquqiy shaklidan foydalangan holda tashkil etildi. Yassine Lakhnech yangi birlashtirilgan universitetning prezidenti boʻldi.
Matee Ajavon
Kollejdagi faoliyati
Ajavon 2008-yilda Rutgers universitetini Afrika tadqiqotlari yoʻnalishi boʻyicha tamomlagan. U 2006-2007-yillarda NCAA chempionatiga chiqqan Scarlet Knights ayollar basketbol jamoasining asosiy aʼzosi edi.
Pirmuhammadxon
Buxoroda oliy hokimiyatni egallashga urinish
1550-yil 16-mayda Abdulazizxon vafotidan soʻng Buxoroda taxtga Muhammad Shayboniyning nabirasi oʻrtamiyona va irodasi zaif Muhammad Yor-sulton koʻtariladi. Xuddi shu kunlarda Pirmuhammadxon Abdulazizxon vafoti munosabati bilan hamdardlik bildirish bahonasida Buxoroga yetib keladi va Hofiz-i Tanish Buxoriyning yozishicha, turli nayranglar bilan oliy hokimiyatni qo‘lga kiritadi. Oʻsha paytda Balxxonga hamroh boʻlgan Sulton Muhammad al-Balxiyning yozishicha, bu voqea 1550-yil 18-avgustda boʻlgan.
Grenobl Alpes universiteti
Akademiklar
right|thumb|230x230px| [[Saint-Martin-d'Hères|Sen-Martin-d’Heresdagi asosiy kampusdagi markaziy prospekt (2016-yil kuzi).]] right|thumb|230x230px| Grenobl universiteti kasalxonasi markazi (CHU) right|thumb|230x230px| Grenobl Neyrologiya instituti (GIN) Université Grenoble Alpes bir nechta kafedralar, maktablar va institutlardan iborat.
Matee Ajavon
Professional jamoalardagi faoliyati
Ajavon oʻzining yangi WNBA mavsumida asosan zaxira oʻrindigʻida oʻtirdi, lekin har bir oʻyinda oʻrtacha 8,0 ochko toʻpladi. 2008-yilda Xyuston kometalari buklanganda, Ajavon Vashington mistiklari tomonidan ikkinchi oʻrinni egallagan edi.
Pirmuhammadxon
Buxoroda oliy hokimiyatni egallashga urinish
Aksariyat zodagonlar va musulmon ruhoniylari boshlig‘i Pirmuhammadxonni qo‘llab-quvvatlamadilar. U qudratli Xoja Muhammad Islomdan yordam soʻra olmadi. Juybar shayxlarining tarjimai holi bo‘lmish Muhammad Tohir va Badriddin Kashmiriyning yozishicha, Pirmuhammadxon o‘shanda o‘z odami — Shayboniy Rustam Sultonning o‘g‘li O‘zbek xoni nomi bilan mashhur Umarg‘ozi Sultonning Buxoro taxtiga ko‘tarilishi tashabbuskori bo‘lishga harakat qilgan. „Rauzat ar-Rizvon“ muallifi sarrofning ishonchli vakili amir Temurquliyning so‘zlariga ko‘ra:Bir kuni taniqli amirlar yasa Chingizxon ga ishora qilib, Oʻzbekxonni oʻz hazratlariga (Xoja Muhammad Islom) iltimos qilishdi, lekin u ularga shunday javob berdi: “Darveshlar Chingizxon qonunlariga boʻysunmaydilar, faqat ularga boʻysunadilar. Allohning irodasi. Ishon amirlarining Pirmuhammadxon oʻzbekxonni boshqalardan katta, qatʼiyatli va jasur boʻlgani uchun qoʻllab-quvvatlayapti, degan tushunchaga Xoja Muhammad Islom qatʼiy javob berdi: Agar oʻzbek sultoni Pirmuhammadxonni ulugʻlasa, xon (II)]] Allohga hamd aytadi .|undefinedPirmuhammedxon Buxoroda bir yilga yaqin oliy hukmdor sifatida qoldi, lekin amirlar va eshon Xoja Muhammad Islomning yordami va yordamini olmaganligi sababli 1551-yil iyun-iyul oylarida u Buxoroni tark etishga majbur boʻldi va hokimiyatni yana oʻsha qoʻliga qaytardi. Bundan oldin Samarqanddan chaqirib olingan Muhammad Yor-sulton.
Grenobl Alpes universiteti
Tadqiqot
right|thumb|230x230px| Minatec kompleksi Grenoble Alpes universiteti barcha intizom sohalarini qamrab olgan 106 ta tadqiqot boʻlimiga ega boʻlib, oltita markazda bir xil ilmiy sohada turli xil tashkilotlarni birlashtiradi.
Matee Ajavon
Professional jamoalardagi faoliyati
2008-2010 WNBA mavsumi davomida Ajavon Fenerbahche Istanbul uchun EuroLeague ayollar oʻyinida oʻynadi.
Pirmuhammadxon
Tashqi siyosati
Pirmuhammadxon davrida Balx xonligining Safaviylar davlati bilan tinch munosabatlari sezilarli darajada mustahkamlandi. Aloqalar shu qadar doʻstona boʻlib ketdiki, Tahmasp I unga boshqa mamlakatlar elchilari tomonidan Isfahonga olib kelingan sovgʻalarni baham koʻrdi.
Grenobl Alpes universiteti
Tadqiqot
* Gumanitar va ijtimoiy fanlar markazi (Pôle SHS)
Matee Ajavon
Professional jamoalardagi faoliyati
Vashingtondagi birinchi mavsumida Ajavon oʻzining birinchi WNBA kampaniyasiga juda oʻxshash raqamlarni qoʻydi. Yana asosan zaxirada oʻynab, har bir oʻyinda oʻrtacha 8,0 ochko toʻpladi. Ajavon „Mistiklar“ga pley-offga chiqishga yordam berdi, u yerda u yaxshi oʻynadi va 34 daqiqada 19 ochko toʻpladi, ammo „Vashington Indiana Fever“ qoʻlida ikkita oʻyinda magʻlub boʻldi.
Pirmuhammadxon
Oilasi
Pirmuhammadxonning toʻrt oʻgʻli bor edi: Padishah Muhammad Sulton, Mahdi Sulton, Shoh Muhammad Sulton va Din Muhammad Sulton. Balx xonligi hududlarida Pirmuhammadxonning oʻgʻillari va nabiralari hukmronlik qilgan. Masalan: Payanda Muhammad-sulton Marvda, Padshoh Muhammad-sulton Termizda, Abulmuhammad-sulton Abiverdda.
Grenobl Alpes universiteti
Tadqiqot
* Kimyo, biologiya va salomatlik markazi (Pôle CBS)
Pirmuhammadxon
Oʻlimi
Pirmuhammedxon 1567 yil 12 martda vafot etdi. Uning vafotidan keyin Balxni uning oʻgʻli va vorisi Dinmuhammadxon boshqargan.
Grenobl Alpes universiteti
Tadqiqot
* Matematika, axborot-kommunikatsiya fanlari va texnologiya markazi (Pôle MSTIC)
Pirmuhammadxon
Adabiyot
Faxriddin Hasanov.
Grenobl Alpes universiteti
Tadqiqot
* Zarrachalar fizikasi, astrofizika, geofanlar, atrof-muhit va ekologiya markazi (Pôle PAGE)
* Fizika, muhandislik va materiallar markazi (Pôle PEM)
* Ijtimoiy fanlar markazi (Pôle SS) Universitetga bir nechta tadqiqot laboratoriyalari biriktirilgan. Grenoble Alpes universiteti, Grenoble INP boʻlsa-da, 3000 dan ortiq tadqiqotchilar va 1200 talabalarni birlashtirgan mikro-nano texnologiyalar boʻyicha xalqaro Minatec markaziga asos solgan.
Universitetda Fransiyaning 4 ta milliy sunʼiy intellekt institutlaridan biri joylashgan.
PhD taʼlimi 13 ta doktorantura maktablarini birlashtirgan Doktorantura kolleji tomonidan boshqariladi va boshqariladi.
Siyosat
Koʻpgina evropalik siyosatchilar UGAda huquq, iqtisod va tillarni oʻrganishgan, jumladan: Reinhold Maier, Helene Weber, Walther Schreiber, Mishel Destot, Louis Besson, Bernard Accoyer, Marlène Schiappa, Thierry Repentin, Andrey Vallini va Geoff.
Boshqa siyosiy liderlar orasida: Gaetan Barrette,
* Kanada Sogʻliqni saqlash va ijtimoiy xizmatlar vaziri; Pol Kaba Tiba,
*Burkina-Faso Bosh vaziri; Abderrahmon Benkhalfa,
* Jazoir moliya vaziri; Hazem El Beblaviy,
* AQSh elchisi; Abdoulaye Wade,
* Senegal Prezidenti; Driss Basri,
* Mavritaniya elchisi;
* Turkiya Milliy razvedka tashkiloti rahbari Shenkal Atasagun ; Ignas Jonynas,
* Litva diplomati; Bill Morneau,
* Kanada moliya vaziri; Souvanna Phouma,
* Laos Bosh vaziri;
* Livan tashqi ishlar vaziri Ali Al Shami ; Fathallah Sijilmassi,
* Marokashlik siyosatchi va iqtisodchi; Muhammad al-Dairi,
* Liviya tashqi ishlar vaziri.
UGA bitiruvchilari orasida amerikalik jurnalist Uorren D. Liri, fransuz jurnalistlari Erik Konan, Olivye Galzi, Melissa Teriau Fransuaza Joli, Loran Mauduit, Mark Dyugen, Filipp Robin, Karolin Ru, britaniyalik Joanna Gosling va Safiya Shah, shuningdek, germaniyalik Jona, fon Ustinov ham bor.
UGAda qatnashgan ijtimoiy faollar orasida Leo-Pol Lauzon, Lea Robek, Ostin Mardon va Chikago Urban ligasining sobiq bosh direktori Jeyms Komptonni topish mumkin.
Vienau
Vienau Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Salzwedel (tuman) tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 22,67 km2. 399 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Vienauning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Pirolyuzit
Pirolyuzit (yun. rug — olov va luo — yuvaman), polianit — oddiy oksidlar kichik sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi — MpO2, tarkibida Mp 55-63%; Va, Na, K va boshqa, maʼlum miqdorda suv boʻladi. Tetrago-nal singoniyada kristallanadi; kris-tallari strukturasi rutil tipli. Koʻpincha yashirin kristall tuproqsimon kukun massalar hosil kiladi; marganets, kisman temir gidrookislari va boshqa aralashgan boʻladi. Rangi kulrang, qora; metallsimon yaltiroq. Qattiqligi 2—6 (polianit 6—6,5), zichligi 4700–5100 kg/m3. P. dengiz va koʻl havzalarining qirgʻoqqa yaqin qismida kislorod kira oladigan sharoitlarda choʻkindi qatlami hosil qiladi. Marganets konlarining oksidlanish zonalarida ham uchraydi. P. marganets rudalarining asosiy minerali. Sof P. quruq galvanik elementlarda, shisha (tiniqlantirish uchun) va keramika tayyorlashda, kimyo, tibbiyot, lok-boʻyoq va charm sanoatida qoʻllaniladi.
Oltintepa (Toshkent viloyati, Ohangaron tumani)
Oltintepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Oʻrta asrlar. Toshkent viloyatining Ohangaron tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Ohangaron daryosi chap qirgʻogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Shayx Darvesh madrasasi
Meʼmorchiligi
Shayx Darvesh madrasasi 27 ta hujradan iborat boʻlgan. Ushbu madrasa Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi uslubida bunyod etilgan. Madrasa pishiq gʻisht, yogʻoch, tosh va ganchdan qurilgan. Madrasa hozirgi kunda saqlanib qolmagan.
Maʼnaviy-maʼrifiy ishlar aʼlochisi
„Maʼnaviy-maʼrifiy ishlar aʼlochisi“ koʻkrak nishoni bilan Oʻzbekiston Respublikasi Qurolli Kuchlari tizimida maʼnaviy-maʼrifiy ishlar samaradorligini oshirishga munosib hissa qoʻshgan harbiy xizmatchilar va fuqarolar taqdirlanadi.
Mejdu arabami i tyurkami
Mejdu arabami i tyurkami, toʻliq nomi Mejdu arabami i tyurkami: ranneislamskaya arxitektura Sredney Azii. yoki Mejdu arabami i tyurkami: arxitektura Sredney Azii IX—X vv. (Между арабами и тюрками: раннеисламская архитектура Средней Азии.; Между арабами и тюрками: архитектура Средней Азии IX—X вв.) — Sergey Xmelnitskiyning Oʻrta Osiyo meʼmorchiligi tarixiga atab yozilgan monografik kitoblaridan ikkinchisi. 1992-yil Berlin va Riga shaharlarida „Gamajun“ nashriyotida qattiq jildda chop etilgan.
Kitobda Oʻrta Osiyo mintaqasini Arab xalifaligi tarkibiga qoʻshib olinishidan, hukmronlikni mahalliy turkiy sulolalar, Qoraxoniylar va Saljuqiylar qoʻliga oʻtgan davr oraligʻidagi meʼmorchilik tarixi toʻgʻrisida soʻz boradi. Unda muallif oʻquvchilarga „Oʻrta Osiyo me'morchiligi — Islom mamlakatlari me'morchiligining eng goʻzali, IX—X asrlar esa — shu meʼmorchilikning eng ajoyib davri“ degan fikrni inontirishga umid qiladi.
Kitobda monografiya mavzusi qamrab olgan davrga oid shaharsozlik, materiallar, konstruksiyalar va meʼmoriy shakllar, uygʻunlashtirish va mutanosiblik texnikasi, masjidlar, minoralar, mehroblar, yodgorlik inshootlari, karvonsaroylar, madrasalar, fuqarolik arxitekturasi, saroylar, koʻshklar, shahar qoʻrgʻonchalari, shahardagi uy-joylar, folklor uy-joy arxitekturasi, hammomlar va ustun orderi tafsilotlari aniq misollar bilan yoritib berilgan.
Rose Mofford
Rose Mofford (1922-yil 10-iyun — 2016-yil 15-sentabr) amerikalik davlat xizmatchisi va Demokratik partiyaning siyosatchisi boʻlib, davlat boshqaruvidagi faoliyati 51 yilni tashkil etgan. Faoliyatini Arizona shtatida kotib sifatida boshlagan Mofford 1977-yildan 1988-yilgacha shtatning birinchi ayol davlat kotibi va 1988-yildan 1991-yilgacha shtatning birinchi ayol gubernatori boʻlgan.
Yoshligi
Mofford Rose Perica 1922-yil 10-iyun kuni Arizona shtatining Glob shahrida olti farzandning eng kichigi boʻlib tugʻilgan. Uning ota-onasi Frances va John Perica oʻsha paytda Avstriya-Vengriyaning bir qismi boʻlgan Xorvatiyadan Qoʻshma Shtatlarga koʻchib kelishgan. Globe oʻrta maktabi tarixidagi birinchi ayol sinf prezidenti, u akademik va yengil atletikada muvaffaqiyat qozongan. U basketbol oʻynagan va butun amerikalik softbol oʻyinchisi edi.
U 1939-yilda sinf valediktori sifatida oʻqishni tugatdi va otasining maslahatiga asoslanib, All American Red Heads Team bilan professional basketbol oʻynash imkoniyatini rad etdi.
Faoliyati
Oʻrta maktabni tugatgandan soʻng, Mofford oʻz faoliyatini davlat gʻaznachisi Joe Huntning kotibi sifatida boshladi. U oʻn sakkiz yoshda edi va uning uchun ishlay boshladi hamda oyiga 125 dollar maosh oldi. Ikki yil oʻtgach, Hunt Arizona soliq komissiyasiga koʻtarilganida, Mofford oʻz xoʻjayini lavozimga ergashdi. 1945-yilda u Soliq komissiyasini tark etdi va davlat jurnali Arizona Highways uchun biznes menejeri boʻldi. Mofford 1947-yilda Soliq komissiyasiga mas’ul kotib sifatida qaytib keldi. 1960-yilda Hunt nafaqaga chiqqanidan soʻng, yangi komissar Thad Moore Moffordni ishdan boʻshatib, „biz bu ishda odam boʻlganini yaxshiroq his qildik“ dedi. Soliq komissiyasidan ishdan boʻshatilgach, Mofford Davlat kotibi Wesley Bolin tomonidan mas’ul kotib lavozimiga ishga qabul qilindi. U 1975-yilga qadar Davlat kotibi lavozimida ishladi va u Davlat daromadlari departamenti (sobiq Soliq komissiyasi) direktorining yordamchisi boʻldi.
Shaxsiy hayoti
1957-yilda Rose Perica Feniks politsiya boʻlimining kapitani Thorald Robert „Lefty“ Moffordga turmushga chiqdi. Er-xotin oʻn yildan keyin ajrashishdi, lekin 1983-yilda vafotigacha doʻst boʻlib qolishdi. Rose Mofford Leftining familiyasini saqlab qoldi. Ularning farzandlari boʻlmagan va Rose Mofford hech qachon boshqa turmushga chiqmagan.
Mofford dindor katolik sifatida tanilgan. U siyosatda ham, rahbar sifatidagi muvaffaqiyatida dinni harakatlantiruvchi kuch deb bildi. U Tereza ona tomonidan yaratilgan xayriya missionerlari jamgʻarmasiga hissa qoʻshgan. Uning oʻz eʼtiqodiga sodiqligi uni Arizonaliklar orasida yanada mashhur qilgan deb hisoblangan.
Viktor Tsoy haykali
Viktor Tsoy haykali — Barnaulda 2010-yil 20-noyabrda sportchi, tadbirkor, teleboshlovchi va musiqachi Aleksandr Starigin koʻmagida oʻrnatilgan. Haykal Sotsialistik prospektdagi Oltoy pedagogika universiteti binosi yonida oʻrnatilgan. Viktor Tsoyning Rossiyadagi, Moskvadagidan keyingi, ikkinchi yodgorligidir.
Dastlab u Viktor Tsoy vafotining 20-yilligi sharafiga 2010-yil avgust oyida ochilishi rejalashtirilgan, biroq tadbir bir necha marta qoldirilgan. Aleksandr Starigin yodgorlikni oʻrnatish uchun mablagʻ yigʻish uchun jamgʻarma tuzgan, u xayriya kontsertlari mablagʻlari bilan ham toʻldirilgan. Aleksandr Stariginning oʻzi fojiali tarzda vafot etgan, ammo yodgorlikni oʻrnatish jamgʻarmaning tashabbuskor guruhi tomonidan yakunlangan. Kompozitsiya muallifi haykaltarosh Sergey Kulgachevdir.
Tavsif
Haykalning balandligi taxminan toʻrt metrni tashkil qiladi. Viktor Tsoy shakli bronzadan ishlangan va qora marmar poydevorga oʻrnatilgan. Viktor qoʻlida gitara bilan tasvirlangan. Tsoyning boshidagi olovli yarim doira — " Quyosh deb nomlangan yulduz " albomining logotipiga ishoradir.
Qoʻrontepa
Qoʻrontepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Bekobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Arab qishlogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Pirometallurgiya
Pirometallurgiya (yun. rug -olov, ano — yuqori va metallurgiya) — metall va metall qotishmalarini yuqori (800—2200°) temperaturada olish hamda tozalash jarayonlari majmui. Metal-lurgiyanij asosiy va qad. usullaridan biri. 19-asr oxiri va 20-asr boshlaridan past temperaturada metall olish jarayonlari majmui — gidrometallurgiya rivojlan-di, lekin P. ham oʻz ahamiyatini yoʻqotmadi. P. jarayonlari pishirish, eri-tish, konverterlash, rafinatsiyalash, distillash kabi usullarga boʻlinadi. Pishirish — turli gazlar muxitida materialga yuqori temperatura sharoitida ishlov berish (material qattiq hola-tini saqlaydi); bu jarayon turlicha pechlarda oʻtadi. Eritish — shixtani toʻla eritib, uni 2 qatlam (metall va shlak yoki metall va shteyn)ga ajratish; shaxta pechlar, qaytargich pechlari, elektr pechlar va boshqalarda boradi. Konverterlash — eritishning bir turi; bunda erigan materiallar (choʻyan, shteyn) va xom ashyolar (lom, konsent-ratlar)ga havo yoki kislorod puflanadi. Rafinatsiyalash — erigan xomaki metallarni qoʻshimchalar (tuzlar, ishqorlar, metallar) va boshqa yordamida ishlash. Distillash — kaytariladigan metallarni bugʻ holatiga kelti-rib, soʻngra kondensirlash. Rotorli pechlar (rux olishda), shaxta pechlari (qoʻrgʻoshin, qalay va boshqa olishda) va boshqalarda qoʻllaniladi.
Rasul tepa
Rasul tepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—IV asrlar. Surxondaryo viloyatining Jarqoʻrgʻon tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Eski qishloq” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Fienstedt
Fienstedt Germaniyaning Saksoniya-Anhalt yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Maydoni — 8,52 km2. 236 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Fienstedtning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Karina Cyfka
thumb|Karina Cyfka Karina Cyfka (qizlik familyasi: Szczepkowska; 1987-yil 28-oktyabrda tugʻilgan) — polshalik shaxmatchi. FIDE yosh shaxmatchiga 2010-yil yanvar oyida ayol grossmeyster va 2016-yil sentyabr oyida xalqaro usta shaxmatchi unvonlarini berdi.
Pirometr
Spektrning optik sohasida ^"const li jismlar temperaturasini oʻlchashda rangli P.dan foydalaniladi. Bunda spektrning koʻk va qizil sohalaridagi ravshanliklar nisbati bl(Xl T)/2(X2T) aniqlanadi. Asbob shkalasi °S larga boʻlingan, u jismning rang temperaturasi (Ts)ni koʻrsatadi. Rangli P. ravshan P.dan murakkabroq, lekin sezgirligi va oʻlchash anikligi undan past. Rangli P. ham 103—104 °K sohasidagi temperaturalarni oʻlchaydi.
Karina Cyfka
Faoliyati
Karina Cyfka shuningdek, Karina Szczepkowska-Horowska nomi bilan ham tanilgan. U 2003-yilda u 16 yoshgacha bo‘lgan qizlar toifasida shaxmat bo‘yicha o‘smirlar o‘rtasidagi jahon chempionatida rossiyalik Polina Malysheva bilan tenglashib, tay-breykda kumush medalni qo‘lga kiritdi. Cyfka Polsha oʻsmirlar chempionatida koʻp karra sovrindor boʻlgan va 2020-yilda Polsha ayollar chempionatida gʻolib chiqqan.
Pirometr
Jismning toʻliq nurlanishini ifodalovchi radiatsion P. sezgir, lekin oʻlchash aniqligi pastroq. Ularning ishi Stefan—Bolsman nurlanish qonuni va Kirxgof nurlanish qonunita asoslangan. Radiatsion P. kuzatilayotgan nurlanishni kabul kilgich (termoustun yoki bolometr) da fokuslaydi. Bunda signal mutlaq qora jismning nurlanishi boʻyicha taqsimlangan va radiatsion temperatura (T^ni koʻrsatadigan asbobda qayd qilinadi. Jismning haqiqiy temperaturasi kuyidagi formula bilan ifodalanadi: T=at1/4T|, bunda at — jismning toʻla yorugʻlik yutish koeffitsiyenti. Radiatsion P. 200° temperaturadan boshlab oʻlchaydi. Sanoatda P. turli texnologik jarayonlarni temperatura boʻyicha nazorat qilish va boshqarish tizimida keng qoʻllanadi.
Karina Cyfka
Faoliyati
U Polsha terma jamoasi safida ayollar shaxmat olimpiadasida, shaxmat bo‘yicha ayollar o‘rtasidagi jamoaviy jahon chempionatida va ayollar o‘rtasidagi shaxmat bo‘yicha Yevropa jamoaviy chempionatida faol ishtirok etgan. Keyinchalik esa, 2016-yilda Cyfka Ozarbayjonning Boku shaxrida boʻlib oʻtgan 42-shaxmat Olimpiadasida ayollar bahsida ikkita kumush medalni qoʻlga kiritdi, bu esa uning yuqori natijalaridan biri edi. Ushbu musobaqada Polsha ikkinchi oʻrinni egalladi va u uchinchi stolda kumush medalni qoʻlga kiritdi. Koʻplab shu kabi oʻyinlarda Karina katta jasorat koʻrsatib, oʻz terma jamosiga yuqori oʻrinlarni olib keldi. U shaxsiy hayoti haqida juda kam gapiradi, lekin u doim yaqinlari bilan vaqt oʻtkazishni yaxshi koʻradi. Shaxmat shaxsiy hayotining ajralmas bir boʻlagiga aylangani uchun kundalik faoliyatida shaxmat bilan hobbisi kabi mashgʻulot qiladi. Bu esa unga katta zavq beradi.
Velaine-sous-Amance
Velaine-sous-Amance Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meurthe-et-Moselle departamenti Nancy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
271 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 41,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,5 km2. Dengiz sathidan 222 – 288 m balandlikda joylashgan.
Musiqiy psixologiyasi
Musiqiy psixologiya (nemisMusikpsychologie, Musiqa psixologiyasi ) — musiqiy til va musiqiy asarlar tuzilishining turli psixologik jihatlarini oʻrganish bilan shugʻullanadigan psixologiya tarmogʻi, shuningdek musiqani psixologik idrok etish qonuniyatlarini va uning inson psixikasining turli tarkibiy qismlariga taʼsirini oʻrganadigan psixologiya sohasi.
Ilmiy oʻziga xosligi
Musiqiy psixologiya fanlararo fan boʻlib, u bir vaqtning oʻzida musiqashunoslik va amaliy psixologiya sohasiga tegishli. Shuning uchun musiqa psixologiya sohasidagi oʻzgarishlar, masalan, musiqiy akustika, psixoakustika, idrok neyropsixologiyasi, eshitish va harakat psixofiziologiyasi, estetika, Madaniyatshunoslik, pedagogika sohasidagi turli xil ixtisoslashtirilgan tadqiqotlarni oʻz ichiga olishi mumkin. Musiqiy psixologiya sohasidagi ilmiy tadqiqotlarning asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat:
Vujudga kelish va rivojlanish tarixi
Barokko davrida paydo boʻlgan taʼsirlar nazariyasi musiqa psixologiyasining rivojlanishi nuqtai nazaridan katta qiziqish uygʻotadi, uning asosiy ishlab chiquvchilari Yoxann Kvants, Maren Mersenne, Afanasiy Kircher, Yoxann Valter, Klaudio Monteverdi, Yoxann Mattheson, Jovanni Bononchini va xristian Shpis edi. Taʼsirlar nazariyasiga koʻra, bastakorlik ishining maqsadi taʼsirlarning qoʻzgʻalishi boʻlib, ularning guruhlari maʼlum musiqiy uslublar va bastakorlik uslubining boshqa vositalari bilan taʼminlangan. Afanasiy Kirxerning fikriga koʻra, taʼsirlar nazariyasida „inson va musiqa oʻrtasida paydo boʻladigan“ „xushyoqishni“boshqarish uchun sehrli harakat edi. Shu munosabat bilan shuni taʼkidlash kerakki, oʻsha davrning koʻplab bastakorlari sehrni, shu jumladan ularning eng kattasi — Klaudio Monteverdi tomonidan maxsus oʻqitilgan.
Ammo mustaqil ilmiy yoʻnalish sifatida musiqiy psixologiya 19-asrning oʻrtalaridan boshlab shakllana boshladi. Buning asosiy turtki eksperimental psixofiziologiya sohasidagi tadqiqotlar va ushbu tadqiqotlar bilan bevosita bogʻliq boʻlgan musiqiy va eshitish idrokining ilmiy nazariyasini ishlab chiqish boʻlib, u German Lyudvig Ferdinand fon Gelmgolts asarlarida toʻliq shakllangan. Gelmgolts eshitishning rezonans nazariyasini ishlab chiqdi, unga koʻra tashqi taʼsirlarga javoban ichki eshitish organlarining rezonansi tufayli odamda eshitish hissi paydo boʻladi. Gelmgoltsning yana bir innovatsion gʻoyasi shundaki, birlik tovushi oʻziga xos akkord boʻlib, uning ovozi akustikaning aniq belgilangan qonunlariga asoslanadi. Gelmgolts oʻzining" konsonans va dissonans nazariyasi " da psixoakustika sohasidagi koʻplab muhim hodisalarni qisman va kombinatsion ohanglar orasidagi urishlarning paydo boʻlishi bilan izohlaydi: bunday urishlarning eng koʻp soni dissonant intervallarda (soniyalar, tritonlar, septimalar), eng kami — konsonantlarda (oktavalar, kvintlar) kuzatiladi.
Gelmgoltsning tadqiqotlari musiqiy psixologiyaning deyarli barcha sohalarini rivojlantirishga kuchli turtki bergan musiqiy taʼlimni idrok etish, ijodkorlik, diagnostika qobiliyatlari, musiqa metodikasi muammolari bilan bogʻliq turli ilmiy va amaliy masalalarga toʻxtalib oʻtdi. Keyinchalik Gelmgoltsning koʻplab gʻoyalari qabul qilindi va uning yutuqlari K.Shtumpfa O.Abraham, M.Meyer, E.Maha. asarlarida ijodiy tushuntiriladi.
Shtumpfa tovush psixologiyasining asosiy tushunchalaridan biri bu tovushlarning „birlashishi“: tinglovchilar ongida yagona, ajralmas uygʻunlikni tashkil etadigan tovushlarning koʻpligi ekanligini taʼkidlaydi. Shtumpfa Gelmgoltsdan keyin psixologik akustikani oʻrganishga eng katta hissa qoʻshdi. Ammo Gelmgoltsdan farqli oʻlaroq, Shtumpfa tadqiqotning „obyektiv usullari“ ga qarshi chiqdi va shu bilan jismoniy va ruhiy hodisalar oʻrtasida qatʼiy farqlashning mumkin emasligi gʻoyasini eʼlon qildi, bu esa psixoakustika sohasida yaxlit psixo-fizik komplekslarni oʻrganish zarurligini koʻrsatdi. K.Shtumpfa „musiqiy tovush balandligining ikkita komponenti“ kontseptsiyasining asosini yaratdi, unga koʻra tovushning bitta fizik parametrining oʻzgarishi bilan — uning tebranish chastotasi — bir vaqtning oʻzida tovushning ikkita psixologik belgisi oʻzgaradi — uning tembri va balandligi.
Keyinchalik B. V. Asafiev, S. N. Belyaeva-Instantrskaya, B. M. Teplov, V. V. Medushevskiy [1],, V. V. Medushevskiy kabi taniqli sovet musiqashunoslari va psixologlarining asarlarida turli xil savollar va muammolar puxta ishlab chiqilgan. T. S. Tarasov, L. L. Bochkarev, B. L. Yavorskiy, Yu. N. Tulin, L. A. Mazel, M. V. Blinova, E. A. Maltseva, N. A. Garbuzov , A. A. Volodin, Yu. N .Rags. Konservatoriyalar va sanʼat va madaniyat universitetlari talabalari uchun musiqiy psixologiya boʻyicha birinchi darsliklar Bochkarev Leonid Lvovich tomonidan yozilgan (musiqiy faoliyat psixologiyasi — Ed. Rossiya fanlar akademiyasining psixologiya instituti, 1997-352 b.
Afet İnan
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/RukiyeSabihaAfetZehra.jpg/200px-RukiyeSabihaAfetZehra.jpg|thumb|200x200px| Rukiye, [[Sabiha Gökçen|Sabiha, Afet (Inan) va Zehra.]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Afet_%C4%B0nan%27%C4%B1n_mezar%C4%B1%2C_Cebeci_Asri_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1%2C_2022_Mart.jpg/255px-Afet_%C4%B0nan%27%C4%B1n_mezar%C4%B1%2C_Cebeci_Asri_Mezarl%C4%B1%C4%9F%C4%B1%2C_2022_Mart.jpg|thumb|255x255px| Afet Inanning qabri. [[Anqara]] Ayshe Afet İnan (Uzmay) turk sotsiologi, tarixchisi va akademigi. Mustafa Kemal Atatürkning asrandi qizidir. Turkiya respublikasining eng birinchi tarix professorlaridan biri boʻlgan Afet İnan Anqara Universiteti til va tarix jugʻrofiya fakultetining eng dastlabki poydevorini qoʻygan edi. Turk tarixi va madaniyatiga oid 50 ga yaqin kitob va maqolalari mavjud. Ayni paytda Turk tarix tezisini yaratish gʻoyasi Afet İnanga tegishli.
Oilasi va boshlangʻich taʼlimi
Afet İnan 1908-yilda Salonikining Doyran (Doirani) shaharchasida tugʻiladi. Otasi oʻrmon maʼmuri İsmail Hakkı Bey (Uzmay), onasi Doyran shaharchasining mudarrisi Emrullah afandining nevarasi Şehzane xonim edi. Afet İnanning oilasi „Bolqon urushlari“dan soʻng noilojlikdan Anaduluga koʻchib oʻtadi.
KF1
KF1 chempionati Kart poygasining eng yuqori darajadagi musoboqalaridan biri hisoblanadi. Unda 15 va undan katta yoshdagi haydovchilar qatnashishi mumkin.
Afet İnan
Oilasi va boshlangʻich taʼlimi
Afet İnan dastlabki taʼlimini Eskişehirning Mihalıççık mahallasida boshlaydi. Onasi 1915-yilda olamdan oʻtgandan soʻng taʼlimini Anqara va Bigadada davom ettiradi. 1920-yilda olti yillik boshlangʻich maktab diplomini qoʻlga kiritadi. Oila 1921-yilda bu safar Alanyaga koʻchib oʻtadi. Afet xonim 1922-yilda Elmalıda oʻqituvchilik qilish uchun guvohnomani qoʻlga kiritadi va Elmalıdagi qizlar maktabiga katta oʻqituvchi sifatida taʼlim bera boshlaydi. Lekin, otasining xizmat safarlari tufayli doimiy koʻchib yurishga majbur boʻladi. 1925-yilda Bursa qiz muallimalar maktabini bitirib, İzmirdagi Redd-i İlkak nomli boshlangʻich maktabda ish boshlaydi. Atatürk bilan tanishgandan soʻng keyingi yillarda taʼlimini davom ettirish imkoniyatiga ega boʻladi.
KF1
Bu chempionat ilgari Formula A deb nomlangan. 2007-yil yanvar oyida CIK-FIA 100 kubometr hajmli suv bilan sovutilgan ikki taktli dvigatellarni 125 kub kubometr sigʻimli Touch-and-Go (TaG) suv bilan sovutilgan ikki taktli dvigatellar bilan almashtirilgandan keyin uning nomi oʻzgardi. Dvigatellar 40 ot kuchi (30 kVt) ishlab chiqaradi. KF1 toifali kartlar qoʻlda boshqariladigan old tormozlardan foydalanadi. Old tormozlar dastak yordamida faollashtiriladi. Shassi va dvigatellar CIK-FIA tomonidan tasdiqlangan boʻlishi kerak. Minimal ogʻirligi haydovchi bilan 160 kg (350 lb)ni tashkil etadi.
Afet İnan
Atatürk bilan tanishgandan keyingi oʻqituvchilik faoliyati
Afet xonim 1925-yilgi Redd-i İlhak boshlangʻich maktabida ish boshlagan vaqtlarda uyushtirilgan choy ziyofati tufayli Atatürk bilan tanishishga muyassar boʻlgan edi. Oilasining salonikilik ekanligi prezidentning eʼtiborini tortadi ve Atatürk ertasi kun Afet İnanning oilasi bilan ham tanishadi. Atatürkga oʻqishini davom ettirish va til oʻrganish niyati borligini aytgan Afet xonim qisqa muddatdan soʻng Anqaraga koʻchib oʻtadi. Vazirlik ruxsati bilan fransuzcha oʻrganish uchun Shvetsariyaning Lozanno shahriga yuboriladi. Bungacha oʻrta taʼlimning oʻqituvchilik imtihoniga kirib, tarix oʻqituvchiligi uchun ruxsatnoma oladi. Anqara Musiki Muallim maktabida „Tarix va yurt bilimi oʻqituvchisi“ sifatida ish boshlaydi (1929—1930). U oʻz ishini boshlagan vaqtlarda Atatürk mamlakatda oʻqitish uchun foydalaniladigan kitoblarni yetarsiz ekanligini aytgan edi. Shuning uchun ham Afet xonim Fransuz qizlar litseyida oʻzi oʻqigan „Instruction Civique“ nomli kitobdan tarjimalar qiladi. Afet xonimning tarjimalari, Tevfik Bıyıkoğluning nemis asarlaridan qilgan tarjimalari va shaxsan Atatürkning baʼzi yozgan maqolalari birlashtirilib, „Vatandosh uchun madaniy bilimlar“ kitobi yaratiladi. Kitob oʻrta maktablarda dars kitobi sifatida oʻqitila boshlanadi va 1935-yilgacha turli adadlarda chop qilinadi. Afet xonim 1932-yildan keyin Anqara qizlar litseyida oʻqituvchilik faoliyatini davom ettiradi.
KF1
Kartalar elektr starter va debriyaj bilan jihozlangan. Dvigatelning aylanish tezligi 16000 rpm bilan cheklangan. Maksimal tezlik sxemalarga qarab 140 km/soat (87 milya) atrofida.
Kartingning KF1 poygalari yuqori xarajatlarga ega va poygachilar odatda musobaqalarda qatnashish uchun yiliga 100 000 dollar sarflashadi. Bu koʻp amaliyot, mashgʻulot sinovlari, jamoa, shassi, dvigatellar, shinalar, ehtiyot qismlar xarajatlarini va sayohatlarni moliyalashtirish uchun kerak. Ushbu toifadagi jamoalarning aksariyati maʼlum bir kompaniyaga tegishli jamoalar yoki dvigatel ishlab chiqaruvchilari tomonidan moliyalashtiriladi.
Afet İnan
Ayollarning siyosiy huquqlarining tan olinishi
Ayollar huquqi borasida tadqiqod olib borishga qiziqqan Afet xonim, Atatürkning topshirigʻi bilan Turk oʻchogʻi (Türk Ocağı) uchun 1930-yil 3-aprel kuni bu borada maxsus konfrensiya beradi. Bu Afet xonimning birinchi konferensiyasi edi. Bu konferensiya uchun zamonasining eng buyuk xatibi Hamidullah Suhpi Beydan darslar olgan Afet İnanning kiyadigan kiyimlarini Atatürkning shaxsan oʻzi sovgʻa qiladi.
KF1
Poygachilar odatda milliy musobaqalarda qatnashadilar, so‘ngra KF3 yoki KF2 toifalaridagi xalqaro poygalarga yoʻllanma oladilar. Ushbu poygalarda ular KF1 musobaqalarida qatnashish huquqini qo‘lga kiritish uchun eng yaxshi 34 talikka kirishlari kerak boʻladi. Poygalarga tayyorgalik bir necha yilni tashkil etadi. Keyinchalik ular professional kart poygachilariga aylanishadi va nafaqaga chiqqunga qadar KF1da poyga qilishadi. Koʻplab muvaffaqiyatli poyga haydovchilari va hozirgi barcha F1 haydovchilari oʻz kareralarini kartlarda boshlaydilar.
Afet İnan
Turk tarixi muassasasining qurilishi
Atatürk Afet İnanning Turk oʻchogʻi tashkiloti nizomidagi 2 va 3-moddalarini tasnif qilib berishini soʻragach, 1930-yil aprel oyida tashkil qilingan Turk oʻchogʻi tashkilotining kongresida Oqsaroy delegatsiyasi aʼzosi sifatida qatnashadi. Turk oʻchogʻi tashkilotining maqsadi, vazifasi, ishlash tartibi haqida nutq oʻqiydi va keyinchalik Turk tarix tezisi sifatida nom bergan tezis haqida oʻz fikrlarini bayon qiladi. Turk oʻchogʻi tashkiloti Atatürkning buyrugʻi bilan 1931-yilning 10-aprel kuni yopiladi. Uning oʻrniga „Turk tarixi tadqiq jamiyati“ nomini olgan tashkilot tuziladi. Nihoyat 1935-yilning 3-noyabr kuni „Turk tarix muassasi“ nomi ostida bugungacha faoliyat yuritayotgan yangi ilmiy muassasa oʻz faoliyatini boshlaydi. Afet xonim 1935-1952 va 1957—1958-yillar davomida unga rahbarlik qiladi.
KF1
KF1 boʻyicha Yevropa chempionati, Jahon kubogi va ushbu poygalarning asosiy musobaqasi boʻlgan jahon chempionati mavjud.
Afet İnan
Akademik hayoti
1935-yil 14-noyabr kuni N:40390 qaror bilan Jenevraga oʻqish uchun yuborilgan Afet xonim, Jenevra Universitetining Ijtimoiy va iqtisodiy bilimlar fakultetining yaqin davr tarixi va zamonaviy tarix boʻlimini shvetsiyalik antropolog Eugene Pittardning ustozligi ostida tamomlaydi. „Turk-Usmonli davrining iqtisodiy tarixi“ nomli ilmiy ishi orqali 1938-yilda magistrlik darajasini, 1939-yilning Iyul oyida esa „Turk xalqining va Turk tarixining antropologik xarakteri borasida“ nomli dissertatsiyasi orqali doktorlik darajasini qoʻlga kiritadi. Doktorlik ishi uchun Anaduludagi 64 ming skelet qoldiqlari ustida ish olib borgan Afet xonim, ilmiy faoliyati davomida Jenera va Bukreshda ilmiy konfrensiyalar berib, bu borada Turk tarixi muassasasiga hisobotlar berib boradi.
Turkiyaga qaytgach, Anqara qizlar litseyida darslar berish bilan birga Anqara til va Tarix-Jugʻrofiya Universitetida dotsent vakili sifatida tayinlanadi. 1942-yilda dotsent, 1950-yilda esa professor boʻladi.
1940-yilda doktor Rıfat İnan bilan turmush qurib, İnan familiyasini oladi. Ularning turmushidan Arı va Demir ismli ikki farzand dunyoga keladi. Afet İnan 1950-yildan keyin Turkiya respublikasi va Turk inqiloblari borasida Anqara, Hajettepe va Ege Universitetlarida darslar beradi.
1961—1962-yillarda Buyuk Britaniyada tadqiqotlar olib boradi. 1955—1979-yillar orasida YUNESKOning Turkiya milliy komissiyasida Turk tarix muassasasining vakili sifatida faoliyat olib bordi. Bu lavozimdan oʻz istagi bilan 1977-yilda isteʼfoga chiqadi. Afet xonim qolgan hayotini xotiralar yozish bilan oʻtkazadi.
Oʻlimi
Afet İnan 1985-yilning 8-iyun kuni Anqaradagi uyida yurak xurujidan soʻng 76 yoshida vafot etadi.
Asarlari
„Türk Tarihinin Ana Hatları“ (Turk tarixining asosiy yoʻnalishlari). 1930
„Medeni Bilgiler ve M.Kemal Atatürk'ün El Yazıları“ (Madaniy bilimlar va Atatürkning qoʻl yozmalari). 1968
„Türkiye Halkının Antropolojik Karakterleri ve Türkiye Tarihi“ (Turkiya xalqining antropologik xarakteri va Turkiya tarixi) 1947.
„Eski Mısır Tarih ve Medeniyeti“ (Qadimgi Misr tarixi va madaniyati) 1956.
„Atatürk Hakkında Hatıralar ve Belgeler“ (Otaturk haqida xotiralar va hujjatlar) 1950.
Lewis Ward
Lewis Moore Ward  (1997-yil 5-martda tugʻilgan) — angliyalik professional futbolchi. Lewis Ward „Sutton United“ futbol klubi darvozabon sifatida oʻynaydi.
Reading
Lewis Ward oʻz faoliyatini „Reding“ futbol klubida boshlagan va 2012—2013-yilgi mavsumda „Portsmouth“ futbol klubining yoshlar jamoasi uchun ijaraga olingan.
Lewis Ward 2014-yil 10-oktyabrda „Whitehawk“ futbol klubi tarkibiga ijara shartnomasi asosida qoʻshildi. Bu shartnoma muddati 2014-yil 7-noyabrgacha davom etdi.
2016-yilning 5-mayida Lewis Ward Islandiyaning „Fylkir“ futbol klubi jamoasiga 2016-yilning 26-iyuniga qadar ijaraga berildi.
Lewis Ward 2016-yil avgust oyida "Margate" futbol klubi bilan ijara shartnomasiga imzo chekdi. Bundan keyin Lewis Ward „Hungerford Town“ futbol klubi bilan ijara shartnomasi imzolagan (ikkinchisi 2017-yil avgustida).
Lewis Ward 2017-yilning noyabr oyida, dastlab 2018-yilning yanvarigacha, „Aldershot Town“ futbol klubiga ijara asosida oʻtdi, ammo keyinchalik bu muddat mavsum oxirigacha uzaytirildi.
2018-yilning 22-iyunida Lewis Ward „Reding“ futbol klubi bilan yangi shartnoma imzoladi. Bu shartnoma Lewis Wardni 2020-yilning yozigacha klubda qoldirdi.
Exeter City
2021-yilning yanvarida Lewis Ward „Portsmouth“ futbol klubiga ijaraga oʻtdi.
2021-yilning 12-mayida shartnoma muddati tugagach, Lewis Ward mavsum oxirida „Exeter City“ futbol klubini tark etishi eʼlon qilindi.
Swindon Town
2021-yil 27-iyulda Lewis Ward sinovdan soʻng „Swindon Town“ futbol klubi bilan bir yillik shartnoma imzoladi.
Sutton United
Lewis Ward 2022-yilning 1-sentyabrida nomaʼlum toʻlov evaziga „Sutton United“ futbol klubiga oʻtdi.
Igor Krutoy
Igor Yakovlevich Krutoy (И́горь Я́ковлевич Круто́й ; 29-iyul 1954-yil Kirovograd viloyati, Gayvoronda tugʻlgan) — sovet va rus bastakori, prodyuseri, pianinochisi, qoʻshiqchisi. Rossiya Federatsiyasi xalq artisti (1996), Ukraina xalq artisti (2011), Lenin komsomol mukofoti sovrindori (1989).