cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Swainsona greyana
Oʻsimlik birinchi marta 1846-yilda ingliz biologi Jon Lindley tomonidan tasvirlangan. Ingliz tilida bu tur „darling pea“ yoki „hairy darling pea“ nomlari bilan ham tanilgan. left|thumb| " Kertisning botanika jurnali " dan botanika illyustratsiyasi
Tarqatish, tavsif
Avstraliya endemik; asosan Janubiy Avstraliya, Viktoriya va yangi Janubiy Uels Shtatlarida oʻsadi.
1,5 metr balandlikda oʻsadi, barglarning uzunligi 10-15 sm, sentabrdan martgacha gullaydi. Meva uzunligi 30–50 mm.
Kimyoviy tarkibi
Chorvachilik uchun xavf tugʻdiradigan zaharli modda swaynsonin[en] (alkaloid) oʻz ichiga oladi. 2014-yilning may oyida uy qoʻylarining xatti-harakatlarida keskin salbiy oʻzgarishlar yuz berdi, ularning dietasi Swainsona greyana edi. Zaharli oʻsimlik oxir-oqibat yuzlab chorva mollarining ommaviy nobud boʻlishiga olib keldi. Muzlatilgan hayvonlarda gallyutsinatsiyalar qayd etilgan, ular ongsiz ravishda boshlarini turli xil narsalarga urgan va olgan jarohatlaridan vafot etganlar.
Meshekli qal’asi
Meshekli qal’asi — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Mil.av. V—mil. XII—XIII asrlar. Xorazm viloyatining Hazorasp tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Tuproq qal’a mavzesi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Xorazm viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv xuquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Fakıllı, Akçakoca
Faqili — Düzce viloyatining Akçakoʻca tumaniga qarashli qishloq hisoblanadi.
Tarixi
Qishloq nomi 1831-yildagi yozuvlarda Fakihlar sifatida qayd etilgan.
Geografiyasi
Qishloq Düzce shahar markazidan 32 km uzoqlikda joylashgan boʻlib, Akchakoca shahar markazidan 7 km uzoqlikda joylashgan.
Qoʻrgʻontepa (Samarqand viloyati, Qoʻshrobod tumani, Bozorjoy, I—VIII asrlar)
Qoʻrgʻontepa  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—VIII asrlar. Samarqand viloyatining Qoʻshrobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Bozorjoy“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Rdestlar
Rdestlar (Potamogeton) — rdestdoshlar oilasiga mansub oʻtsimon oʻsimliklar turkumi. Suv ostida yoki suv betida oʻsadigan oʻsimliklar. Ikkala yarim sharning issiq va moʻʼtadil xududlaridagi chuchuk suv havzalarida usadigan 100 ga yaqin turi bor. R. suv havzalarida qalin oʻsib, suv "gullashi"ga sabab boʻladi. Suv ostidagi qismlari orasida balikdarga ovqat boʻladigan mayda jonivor va lichinkalar yashaydi. R.ning baʼzi turlarini suv parrandalari (Mas, oʻrdaklar) yaxshi yeydi.
Alperstedt
Alperstedt Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Sömmerda tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,88 km2. 699 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Alperstedtning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Menga tuyuladi
„Menga tuyuladi“ („Seni men unutmayman“ va „Maktab valsi“ deb ham nomlanadi) — „Bolalar“ oʻzbek pop-rok guruhi ijro etgan qoʻshiq. Guruhning 1990-yil chiqarilgan „1-albom“ nomli studiyaviy albomiga ikkinchi trek oʻlaroq kiritilgan. Qoʻshiq matnini ham, kuyini ham guruh aʼzosi Tohir Sodiqov yozgan. Qoʻshiqda muallif sevgisi javobsiz qolgani hamda sevgan yorini boshqa koʻra olmasligi haqida kuylaydi.
„Menga tuyuladi“ qoʻshigʻi „Bolalar“ guruhi ijro etgan ilk qoʻshiqlarning biridir. Qoʻshiq do major tonnaligida boʻlib, vals oʻlaroq yozilgan. Shuning uchun ham „Maktab valsi“ deb ham nomlanadi. Taronaning „Mne kajetsya, chto net“ („Shkolniy vals“) nomi bilan ijro etilgan ruscha versiyasi ham mavjud. Mazkur versiya „1-albom“ga oʻninchi trek oʻlaroq kiritilgan.
Hojiakbar Rahmonqulov
Hojiakbar Rahmonqulov (9-fevral, 1925, Chimkent viloyati Sayram tumani — 17-iyul, 2013) — huquqshunos olim, Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi akademigi (2000), Oʻzbekistonda xizmat ko'rsatgan fan arbobi (1990). Yuridik fanlari doktori (1970), Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. Toshkent yuridik institutini tugatgan (1950). Oʻzbekiston Adliya vazirligi boshqarmasida katta taftishchi (1950-51, 1956-57). Oʻzbekiston Fanlar Akademiyasi Falsafa va huquq institutida aspirant, kichik ilmiy xodim, katta ilmiy xodim, shoʻʼba, boʻlim mudiri (1957—80, 1985—91), direktor (1991—97). Samarqand Davlat Universiteti kafedra mudiri (1980—85). Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti devonida masʼul xodim (1991). Oʻzbekiston Respublikasi ichki ishlar vazirligi akademiyasida professor, 1999-yildan Toshkent yuridik institutida kafedra mudiri. „Jasorat“ medali bilan mukofotlangan (1994).
Hojiakbar Rahmonqulov 2013-yil 17-iyulida vafot etdi.
Shangaltepa
Shangaltepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: III—VI asrlar. Qashqadaryo viloyatining Kasbi tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Jizza” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Qashqadaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Re...
Re... (lot. re...) — oʻzlashma soʻzlar tarkibadiga old qoʻshimcha boʻlib: 1) muayyan harakat yoki voqeahodisaning qaytarilishini, takrorlanishini, yangidan boshlanishini (Mas, rekonstruksiya, revaksinatsiya;) 2) qarama-qarshi harakatni, qarshi, aks taʼsirni (Mas, reaksiya, regress) bildiradi.
Holovine
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Xolovine (Головине) — Ukrainaning Jitomir viloyati, Chernaxov tumanidagi shahar tipidagi aholi punkti hisoblanadi. Aholisi 1,752 kishi (2022-yil holatiga koʻra) 2001-yilda aholi soni 1969 kishi edi.
Suv osti kemalarining suzuvchi bazalari 1886 yil loyihasi
thumb|450x450px| Loyi 1886 suzuvchi baza loyihasi. Loyiha 1886 suv osti suzuvchi bazalari — Sovet dengiz floti tarkibida xizmat qilgan Sovet suv osti suzuvchi bazalari seriyasi.
Ular 2-darajali kemalarga tegishli.
Rivojlanish va qurilish tarixi
Suv osti kemasining suzuvchi bazasi loyihasi Iceberg markaziy konstruktorlik byurosida bosh konstruktor I. G. Kogan boshchiligida ishlab chiqilgan va asosan 310 loyihasini takrorlagan. Dengiz flotidan suzuvchi bazalarni qurish boʻyicha asosiy kuzatuvchi 2-darajali kapitan O. A. Fomenko edi.
Asosiy bazaning qurilishi 1963-yilda Nikolaevda Chernomorskiy kemasozlik zavodida yakunlandi. Hammasi boʻlib, 1963-1972-yillarda SSSR Qurolli Kuchlari Harbiy -dengiz floti uchun 1886-yil loyihasining toʻqqizta suzuvchi bazasi qurilgan, shu jumladan ikkita suzuvchi baza (" Borodino " va " Gangut ") 1886U oʻzgartirilgan loyihaga muvofiq oʻquv kemalari sifatida qurilgan., lekin suzuvchi bazaning barcha jihozlarini saqlab qolish bilan. Yana bir suzuvchi baza Hindiston dengiz floti uchun 1886M loyihasiga koʻra qurilgan.
Dizayn
Loyiha 1886 suv osti suzuvchi bazasining umumiy hajmi 7980 tonnani, boʻsh — 5270 tonnani tashkil etdi. Asosiy oʻlchamlar : maksimal uzunligi — 144,8 m, kengligi — 18,1 m, qoralama — 6,0 m.. 4000 litr quvvatga ega ikkita valli dizel-elektr asosiy elektr stantsiyasi. Bilan. kemaning toʻliq tezligini 16 uzul bilan taʼminladi. Kruiz masofasi 5000 dengiz miliga (13 uzul tezlikda) va 11500 milya (9 uzul tezlikda), avtonomiya — 40 kunga etdi. Ekipaj 250 kishidan iborat edi.
Suzuvchi baza ikkita Project 629 yoki Project 651 suv osti kemasiga yoki 1-avlod yadroviy suv osti kemasiga xizmat qilishi mumkin. 1886-yilgi loyihaning suzuvchi bazasida 533 va 400 mm kalibrli 44 ta torpedani saqlash mumkin edi.
Adabiyotlar
•
Nomsiztepa-XVI (Samarqand viloyati, Qoʻshrobod tumani, Doʻstlik)
Nomsiztepa-XVI  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: V—XV asrlar. Samarqand viloyatining Qoʻshrobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Doʻstlik“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Suv osti kemalarining suzuvchi bazalari 1886 yil loyihasi
Havolalar
• Loyiha 1886 suzuvchi baza
• Loyiha 1886 suzuvchi baza PB-32 Shimoliy flot fotosurati.
Reabilitatsiya (maʼnolari)
Reabilitatsiya:
Toliboboota
Toliboboota — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IX—XII asrlar. Samarqand viloyatining Tayloq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Tolliota” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Abasiri (daryo)
Abashiri ( Abashiri-gun ) - Yaponiyaning Ohotsk subperfekturasida joylashgan tuman.
2004-yil holatiga koʻra, tumanda 38013 nafar aholi yashaydi va aholi zichligi 1 km2 ga 25,37 kishidan toʻgʻri keladi. Umumiy maydoni 1498,58 km kv2.
Memanbetsu aeroporti Ozora shahrida joylashgan; aeroport 2006-yilda shahar Ozora shahriga qo'shilishidan oldin Memanbetsu shahrida joylashgan edi.
Avvakumovka
Avvakumovka — Rossiyaning Primorye oʻlkasidagi daryo. U Furmanovka (1972-yilgacha Tadagou) va Kazakovskaya (Sin-Kvandagou) daryolari qoʻshilishidan hosil boʻlib, janubi-sharqiy yoʻnalishda oqadi, faqat bir joyda janubga burilib, keyin esa toʻgʻirlanib, avvalgi yoʻnalishiga qaytadi va shu yoʻnalishda oqib Yapon dengizining Olga koʻrfaziga quyiladi.
1857-yilda rus koʻchmanchilari tomonidan Sankt-Olga koʻrfazini kashf etgan arximandrit Avvakum (Chestny) sharafiga nomlangan. Daryoning xitoycha nomi Vay-Fudzin boʻlib, rus koʻchmanchilari bu nomdan foydalanmagan.
Tavsif
Daryoning uzunligi 67 km, drenaj havzasining maydoni 3170 km², daryoning quyilish kengligi 770 m, Uning Vasilkovka daryosigacha qadar kengligi 20–25 m, chuqurligi 0,4-0,8 metrni tashkil etadi. 1937-1985-yillar oraligʻidagi kuzatuvlarga koʻra, Vetka qishlogʻi hududida oʻrtacha suv sarfi 16 m³/s ni tashkil qiladi.
Yoz mavsumida uzoq muddatli surunkali yomgʻirlar tufayli suv toshqinlari tez-tez sodir boʻladi. left|thumb|200x200px| Avvakumovka daryosining quyilishi va Olga koʻrfazi sunʼiy yoʻldosh fotosuratida. V nijnem techenii dolina Vay-Fudzina ochen jivopisna. Utyosi s pravoy storoni imeyut prichudlivie ochertaniya i poxoji na lyudey, zamki, minareti i t. d. S levoy storoni opyat potyanulis visokie dvoynie terrasi iz glinistix slansev, postepenno perexodyaщie na severe v gori.
Vay-Fudzin vodiysining quyi oqimi tabiati juda chiroyli. Oʻng tomondagi qoyalar ajoyib shakllarga ega va odam, qasr, minoralar va b.ga oʻxshaydi. Chap tomonda toshli tuproqlardan hosil boʻlgan baland ikkiqatli terrasalar choʻzilib, shimolda toqqa qoʻshilib ketadi. .
Avvakumovka daryosi tabiatni muhofaza qilish maqomiga ega, yozda sim, kuzda — keta baliqlari uvildiriq qoʻyish uchun suzib keladi. Kichik hajmdagi ichki yonuv dvigatellari bilan jihozlangan kichik qayiqlar harakatlanishi taqiqlanadi (faqat baliqchilik inspeksiyasining brakonyerlarni taqib qilishi istisno).
Asosiy irmoqlari
(masofada)
Reabilitatsiya
Reabilitatsiya ( lot. rehabilitatio — tiklash) (tibbiyotda) — organizmning buzilgan funksiyasini va bemorlar hamda nogironlarning mehnat qobiliyatini tiklashga qaratilgan tibbiy, pedagogik va ijtimoiy chora-tadbirlar majmui. Ogʻir kasalliklar (miokard infarqti, insult, orqa miya shikastlanishlari, umurtqa pogʻonasi va boʻgʻimlarning shakli oʻzgarishi bilan kechadigan kasalliklari); markaziy nerv sistemasining jiddiy zararlanishlari, ruhiy kasalliklar va boshqalarga uchragan bemorlar R. ga koʻproq muhtoj boʻladilar.
Xalqaro standart seriya raqami
Xalqaro standart seriya raqami (yoki ISSN, International Standard Serial Number) — davriy bosma yoki raqamli nashrni identifikatsiya qiluvchi 8 xonali noyob xalqaro raqam.
ISSN tili yoki tashuvchisidan qatʼiy nazar nashrni aniqlash imkonini beradi.
Kirill harflarini lotin harflariga oʻgirish uchun 1995-yildagi ISO 9 xalqaro standartidan foydalaniladi.
Tarixi
ISSN larni tayinlash qoidalarini belgilaydigan ISO 3297 standarti 1975-yilda joriy etilgan. Xalqaro tashkilot tashkil etilgan vaqtda ISSNni tayinlash jarayoni YuNESKO va Fransiya hukumati koʻmagida, Parijda joylashgan ISSN Xalqaro Markazi (ISSN International Centre ; Le Centre international de l’ISSN — CIEPS) tomonidan muvofiqlashtirilgan 75 ta milliy ISSN markazlari tomonidan boshqarilgan. Raqamlar CIEPS yordamida ISDS registrida (International Serials Data System dan olingan) qayd etiladi, u ISSN Register (Registre de l’ISSN) nomi bilan ham tanilgan.
Mamlakatlarning ISSNga qoʻshilishi bosqichma-bosqich amalga oshirilgan. Masalan, SSSRda ISSN 1989-yilda standartlashtirilgan, 2003-yil 1-yanvardan boshlab u GOST 7.56-2002 bilan oʻzgartirilgan va 2015-yil oxirida Kitob palatasi huzuridagi Rossiya milliy ISSN markazi tashkil etilgan.
Vazifasi
2010-yillarga kelib ISSN tizimi 130 dan ortiq mamlakatlarda qoʻllanilgan. Nashrda chop etilgan raqamli koddan foydalanish quyidagilarga imkon beradi:
Kristin Luckenbill
Kristin Stewart Luckenbill (28-may, 1979-yilda tugʻilgan)—amerikalik professional ayol futbol darvozaboni va Olimpiada oltin medali sovrindori. U ilgari ayollar professional futbolining Boston Breakers va Sky Blue FC, shuningdek WUSAning Carolina Courageda oʻynagan. U Amerika Qoʻshma Shtatlari ayollar terma jamoasining sobiq aʼzosi.
Yoshligi
U Pensilvaniya shtatining Paoli shahrida tugʻilgan va Vermontdagi Conestoga oʻrta maktabi va Stratton Mountain maktabida oʻqigan. Oʻrta maktabning soʻnggi yilida u Butun Konferensiya, Butun okrug, Butun Mintaqa, Butun Shtat, Mintaqaviy Butun Amerika va Oʻrta Maktab Butun Amerika nomini oldi. Shuningdek, u Pensilvaniya oʻrta maktabining eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi.
Dartmut kolleji
Luckenbill 1997-yildan 2000-yilgacha Dartmut kollejida oʻqigan, u yerda u uch karra NCAA All-American, toʻrt karra Birinchi Jamoa Butun Ayvi Ligasi, Ayvi Ligasida yilning eng yaxshi oʻyinchisi va Ayvi Ligasining eng yaxshi futbolchisi boʻlgan. U Dartmutni ikkita Ayvi ligasi chempionatida va toʻrtta NCAA turnirida, shu jumladan 1998-yilda Elite Eightda ishtirok etishga yordam berdi. Luckenbill Dartmut rekordini qayd etdi—29 marta martaba toʻxtatildi va oʻrtacha 0,73 ballga nisbatan martaba gollari boʻyicha ikkinchi oʻrinni egalladi.
Siyosiy ixtiloflar
Siyosiy ixtiloflar: mohiyati va manbalari
Siyosatni uning ichki omillar — ixtilof va kelishuv asosida tushuntiruvchi yondashuv — ratsional tanqidiy paradigma ekanligini bilasiz. Siyosatning ichki ziddiyatliligi va ixtilofliligi g‘oyasi fanda XIX asrda qaror topdi. A. Tokvil, K.Marks, G.Zimmel, keyinchalik esa K.Baulding, L.Krauzer, A. Bentli va boshqa nazariyotchilar ixtilofni siyosatdagi o‘zgarishlarning asosini tashkil etuvchi va shu bois ijtimoiy hayotni bu sohasi mavjudligining chegaralari va tabiatini belgilab beruvchi yetakchi manba deb qarashgan.
Kristin Luckenbill
Carolina Courage
Luckenbill 2001-yilda WUSAda Carolina Courage uchun oʻynash uchun tuzilgan. U oʻz faoliyatining koʻp qismida „Courage“ ning asosiy darvozaboni boʻldi, 2002-yilda Taʼsischilar kubogi chempionatida gʻolib chiqdi, WUSA yilning eng yaxshi darvozaboni va Birinchi jamoaning barcha ligasi faxriy unvonlarini qoʻlga kiritdi va WUSA All-Star oʻyinida boshlandi. Shuningdek, u 2003-yilda „Eng yaxshi ayol futbolchi“ nominatsiyasida ESPY mukofotiga nomzod boʻlgan.
Siyosiy ixtiloflar
Siyosiy ixtiloflar: mohiyati va manbalari
To‘g‘ri, siyosiy fanda qarama — qarshi nuqtai nazar ham bor. E.Dyurkgeym, M.Veber va bir qator boshqa olimlar siyosatni tushunishda ixtilofning ikkilamchiligidan va rivojlanish aholini birlashtiruvchi hamda siyosiy tizim yaxlitligini ta’minlovchi tub ijtimoiy qadriyatlarga bog‘liqligidan kelib chiqadilar. Ularning qarashlaricha ideallar va ijtimoiy — madaniy qadriyatlarning birligi mavjud ixtiloflarni hal qilish va boshqaruv tartibining barqarorligini ta’minlash imkonini beradi. Shu munosabat bilan ular ixtiloflarni siyosiy jarayonga xos bo‘lmagan hodisa sifatida baholaydi.
Kristin Luckenbill
Carolina Courage
Uning professional karyerasi 2010-yilgacha davom etdi, u Jitex (Shvetsiya), Vermont Voltage, FC Indiana, Boston Breakers va Sky Blue FC klublarida oʻynadi.
Siyosiy ixtiloflar
Siyosiy ixtiloflar: mohiyati va manbalari
Fikrimizcha, har ikkala yondashuv bir — birini to‘ldirib keladi. Ammo u avvalgi ma’ruzalarda aytilganidek, jamiyatdagi ijtimoiy qatlamlashuv — daromad, hokimiyat, nufuzning notekis taqsimlanishi — ixtiloflarni keltirib chiqaruvchi omil hisoblanadi, ixtiloflarni ijtimoiy hayotning tarkibiy qismiga aylantirib qo‘yadi. Ixtilof asosida tomonlarning qarama — qarshiligi, dushmanlik, kelishuvlarning yemirilishi, hamkorlikning tugashi singari tushunchilar yotadi. Alohida shaxslar, ijtimoiy guruhlar, institutlar, sivilizatsiyalar, tarixiy tizimlar va ijtimoiy rivojlanish yo‘nalishlari ixtilof holatida bo‘lishi mumkin. Natijada, ixtiloflar tabiati, sabablari, oqibatlari, ularni bashorat qilish va oldini olish mexanizmlarini o‘rganuvchi maxsus fan tarmog‘i- konfliktologiya yuzaga keldi. Konfliktologiya sotsiologlar, huquqshunoslar, iqtisodchilar, etnograflar, tarixchilar, filologlar, boshqaruv muammolari bo‘yicha mutaxassislar diqqat markazida. Shu bilan birga konfliktologiya rivojlanishida siyosiy nazariya o‘rni o‘ziga xos. Ixtilof borasida siyosiy fan vazifasi — ixtiloflarni boshqarishni o‘rganish, ularni hal qilish texnologiyalarini ishlab chiqish, ularni oldindan bashorat qilish va oldini olish mexanizmlarini qo‘llashdir.
Siyosiy ixtilof — qandaydir mavhum subyektlar to‘qnashuvi emas, balki amalda mavjud ijtimoiy kuchlar (agentlar) kurashidir va u yetakchilar, elitalar, tashkilotlar, partiyalar va odamlarning boshqa ittifoqlari va uyushmalari timsolida namoyon bo‘ladi. Siyosiy ixtilof - hokimlik munosabatlari tizimidagi o‘rni va roliga ko‘ra qarama — qarshi siyosiy manfaatlar, qadriyatlar, qarashlar, maqsadlarga ega subyektlarning kurashidir. Siyosiy ixtilof tushunchasi siyosiy davlat hokimiyati institutlarida va boshqaruvda ta’sirga ega bo‘lim, ijtimoiy ahamiyatga ega qarorlarni qabul qilishda ishtirok etish, manbalarni taqsimlashda qatnashish, o‘z manfaatlari yakka hokimligi va ularni barchaning manfaati tarzida taqdim etishga intilish uchun bir ijtimoiy kuchlarning boshqalari bilan kurashini anglatadi.
Ishtirokchilariga ko‘ra siyosiy ixtilof davlatlararo (subektlari – hokimiyat shahobchalari, siyosiy partiyalari v.h.), regional (hududiy) (subyektlari – hududiy siyosiy kuchlar), mahalliy bo‘lishi mumkin.
Kristin Luckenbill
Shaxsiy hayoti
Luckenbill hozir Heidrick & Struggleda boshqaruv maslahatchisi sifatida ishlaydi.
Siyosiy ixtiloflar
Siyosiy ixtiloflar: mohiyati va manbalari
Pozitsion ichki siyosiy ixtiloflarning subyektlari bo‘lib hokimiyatni uchta tizim doirasida amalga oshiruvchi siyosiy institutlar, tashkilotlar chiqadi, ammo ular turlicha mavqe egallaydilar.
Muxolif yoki siyosiy ixtilof subyektlari bo‘lib bir tomondan hukmron elitalar, ularning manfaatlarni ifodalovchi partiyalar, davlat institutlari, tashkilotlar, yetakchilar; ikkinchi tomondan – turli ijtimoiy guruhlar nomidan chiquvchi tashkilotlar shuningdek, mavjud tartib, hukmron siyosiy hokimiyatga qarshi siyosiy guruhlar chiqaradi.
Ma’lum bir ixtilofning bir vaqtning o‘zida bir nechta turlarga mansub bo‘lishi tabiiy ekanligini unutmaslik kerak. Ixtiloflarni turlarga ajratishdan maqsad bu sodir bo‘lib o‘tgan yoki bo‘layotgan voqea – hodisani tadqiq etishning boshlang‘ich nuqtasini topishdan iboratdir. Qolaversa, nazariy va amaliy jihatdan ixtiloflar hukmlash konfliktlarni bartaraf etishidagi boshlang‘ich omil ekanligiga qarab uning yuzaga kelishi, rivojlanib borishi va muxtasar holatidan bahs etishimiz mumkin.
Ijtimoiy muhitda ixtilofning yuzaga keltirgan sababni asoslash o‘ta mushkul va chigal vazifa. Har bir ijtimoiy harakat o‘ziga xos xususiyatlarga ega. Buning ustiga uning chegarasiga ko‘plab qarama - qarshi hodisalar ham tutashgan bo‘ladi. Ixtilof ana shu tutashuv chizig‘iga ta’sir etuvchi obyektiv va subyektiv sabablari asosida yuzaga keladi.Ixtilofni yuzaga keltirgan o‘sha obyektiv va subyektiv sabablarni tahlil etish uchun hodisalar va insonlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni tadqiq etish zarur.
Ommaviy ixtiloflar motivatsiyasi shuni ko‘rsatadiki, ixtilof orqasida ijtimoiy hayotning u yoki bu qiyinchiliklari,elita bilan xalq o‘rtasida yuzaga kelgan tafovutlar va hokazolar turadi.Masalan, iqtisodiy qiyinchilik, siyosiy simpatiya va antipatiya, populistik yo‘l bilan siyosiy liderlikka intilish va boshqalar.
Siyosiy ixtiloflarning tabiati uch ijtimoiy omillar va sabablar bilan tushuntiriladi.
Avvalo, bu – siyosat subyektlari maqomlarining mos kelmasligi, ularning rollari va vazifalari, hokimiyatdagi manfaatlari va ehtiyojlari, manbalarning yetishmasligi v.h. kabi ijtimoiy munosabatlarining turli shakllari va qirralaridir. Shartli ravishda siyosiy ixtiloflarning obyektiv manbalari deb atalishi mumkin bo‘lgan bu omillar hukumron va kontreta, muayyan kuchlarning manfaatlarini taqdim etuvchi va davlat byudjetining qismlari uchun kurash olib boruvchi turli bosim guruhlari, shuningdek, hokimiyat tizimidagi barcha siyosiy subyektlar o‘rtasidagi qarama-qarshiliklarni belgilib beradi.
Siyosiy ixtiloflarning ikkinchi asosiy manbayi shaxslar (ularning guruh va uyushmalari)ning asosiy deb biluvchi qadriyatlar va siyosiy idealga ko‘ra, tarixiy va dolzarb hodisalarni baholashdagi, shuningdek, siyosiy voqealar to‘g‘risidagi boshqa subyektiv tasavvurlarida farqlar kiradi. Bunday ixtiloflar davlatchilikni isloh qilish yo‘llari to‘g‘risidagi har xil qarashlar to‘qnashayotgan, jamiyatning yangi siyosiy tuzilishi asoslari shakllanayotgan, ijtimoiy inqirozdan chiqishi yo‘llari izlanayotgan mamlakatlarda ko‘proq ro‘y berishi mumkin.
Keyingi yillarda bir qator G‘arb nazariyotchilari (J.Berton, K. Lederer, J.Devis v.b.) siyosiy ixtiloflar tabiatini tushuntirishga qaratilgan yana bir ehtimolni ilgari surishdi. Uni inson ehtiyojlari nazariyasi, deb ataldi. Bu konsepsiyaga ko‘ra, ixtiloflar inson mohiyatini tashkil etuvchi ehtiyojlarning cheklanishi yoki to‘liq qoniqtirilmasligi natijasida vujudga keladi.
Va nihoyat, siyosiy ixtiloflarning uchinchi manbayi sifatida siyosatshunoslikda fuqarolarning o‘zlarini ijtimoiy, etnik, diniy va boshqa jamoalar va ittifoqlarga taalluqligini anglaganliklari va o‘zlarining ijtimoiy va siyosiy tizimdagi o‘rinlarini yaxshi tushunganliklari qaraladi. Bu — identifikatsiya termini bilan ataladi.
Ixtilofli holatlar deganda biz bunday sharoitlarning inson manfaatlari bilan birga qo‘shilib ketishini tushunishimiz kerak, haqiqiy zaminni vujudga keltiradi. U nizoli holatlarda kurashuvchi tomonlarning iroda va istaklaridan qat’iy nazar obyektiv ravishda yuzaga keladi. (masalan, idorada shtatlarning qisaqarishi natijasida) yoki — u, yoki — bu tomonning, yoki ikki tomonning chaqirig‘i bilan vujudga keladi. Ixtilof rivojlanishing quyidagi bosqichlari mavjud:
Yashirin bosqich. Ixtiloflarga odatda avvaldan mavjud yashirin bosqich o‘tmishdoshlik qiladi, bunda tashqi harakatdan tashqari nizolarning hamma elementlari mavjud bo‘ladi.
Birinchi davr — obyektiv nizoli sharoitning vujudga kelishi; Ikkinchi davr — bu sharoitda hech bo‘lmasa birorta subyekt tomonidan o‘zining manfaatlarini bayon etadi. Manfaatlar yolg‘on, noto‘g‘ri buzilgan yoki haqiqiy bo‘lishi mumkin, lekin bular bayon etilmas ekan, keyingi kurash hech qanday asosga ega bo‘lmaydi; Uchinchi davr — avvalgisi bilan mahkam bog‘langan — o‘z manfaatlarini qondirish yo‘lidagi to‘siqlarni aniqlash (kognitiv nizolarda boshqa kurashlardagi qobiliyatlarning aniqlanishi.); To‘rtinchi davr — tomonlar tomonidan o‘z manfaatlarini himoya qilib, shuning uchun boshlangan aniq harakatlarni anglatadi — bu esa nizoning boshlanishi demakdir, chunki har ikki tomonning nuqtai nazarlari aniq belgilanadi va amaliyotda bir- birlariga qarshi xarakatlar boshlanadi.
Siyosiy ixtiloflarni boshqarish
Ixtiloflarning umumiy nazariyasini o‘rganish, shuningdek, uning asosiy turlarini tahlil etish ularni boshqarish muammolarini ko‘rib chiqishimiz imkonini beradi. Masalaning shu tarzda qo‘yilishi, ya’ni ixtiloflarni boshqarish mumkinligini e’tirof etish, ularni ijtimoiy jarayonlarning tarkibiy qismi sifatida tushunishdan hamda ularni odamlarning ijodiy faoliyatdagi harakatlantiruvchi kuch, shu bilan birga, rivojlanish muammolari va qiyinchiliklarni belgilovchisi sifatida qabul qilishdan kelib chiqadi.
Ixtilofni boshqarish — ixtilof jarayoniga maqsadli ta’sir etish bo‘lib, bu ta’sir ijtimoiy ahamiyatga ega masalalarni hal etishni ta’minlaydi. Ixtiloflarni boshqarish o‘z ichiga quyidagi jihatlarni oladi: ularni oldindan aytib berish; ba’zilarini oldini olish ayrimlarini rag‘batlantirish, ixtiloflarni  hal etish.
Ixtilofni boshqarish subyekti kim bo‘lishidan qat’iy nazar raqobatli o‘zaro munosabatlarni tartibga solish texnologiyalari muqarrar ravishda bir qator umumiy vazifalarni hal qilishi lozim bo‘ladi: ixtilof paydo bo‘lishining oldini olish yoki, uni bartaraf etishning ijtimoiy bahosi ortib ketadigan darajada o‘sib ketishiga imkon bermaslik,barcha yashirin, maxfiy, ochiq bo‘lmagan ixtiloflarni ochiq shaklga olib chiqish. Nazorat qilib bo‘lmaydigan jarayonlar va ularning oqibatlarini kamaytirish, to‘g‘ri va tezkor javob berish imkonini bermaydigan tasodifiy o‘pirilishlarni oldini olish; qo‘shimcha manbalar va kuch-quvvat sarf qilish zaruratini keltirib chiqaruvchi yangi, kengroq, qo‘shimcha silsilalar kelib chiqishining oldini olish maqsadida siyosiy ixtilof kechishi jarayonida ijtimoiy hayotning boshqa sohalarida ro‘y berishi mumkin bo‘lgan ijtimoiy qo‘zg‘alish darajasini kamaytirish.
Ixtilofni salbiy hodisa sifatida qarash uning oldini olish zaruratini belgilaydi. Ixtilofni tizimning o‘z-o‘zini tartibga solish va o‘z-o‘zini takomillashtirish, sozlash, uning o‘zgarishi va rivojlanishi manbai sifatida tushunish esa ixtiloflarni rag‘batlantirish muammosi to‘g‘risida fikr yuritish imkonini beradi. Ixtiloflarning oldini olish — uning vujudga kelishi, ijtimoiy tizimning u yoki bu elementini yemirishini yo‘l qo‘ymaslikka qaratilgan faoliyatdir. Ixtilofning oldini olish uni bashorat etishni taqozo etadi. Asosli bashoratsiz mavjud bo‘lgan ixtilofni vujudga kelishi oldini olib bo‘lmaydi. Bashorat-bo‘lajak ixtilof to‘g‘risida muayyan aniqlik bilan vaqti va o‘rnini ko‘rsatilgan tasavvur, bashoratning ilmiy va amaliy ahamiyati uning asosliligi va haqiqatga qanchalik to‘g‘ri kelishi bilan belgilanadi. Bashoratning asosiy uslublari: muayyan vaziyatni tizim (yoki uning bir qismi)ning kelajagidagi holatiga ko‘chirish; bo‘lishi mumkin bo‘lgan ixtilofli vaziyatni modellashtirish, statistik metod, ekspertlar so‘rovini qo‘llash.
Bashoratning dastlabki bosqichi muayyan ziddiyatli vaziyat asosida yotgan qarama-qarshilikni aniqlashdan iborat. Keyingi qadam — shu vaziyatning o‘zgarishi, qarama-qarshiliklarning va muammolar yechimi rivojlanishining yo‘nalishini aniqlash hisoblanadi.
Ixtiloflarni qisman va to‘liq oldini olish, erta ogohlantirish va avvaldan hal qilish bosqichlari farqlanadi. Qisman oldini olishga ixtilof sabablaridan birini to‘xtatish va qarama—qarshi tomonlarga salbiy ta’sirini cheklash bilan erishiladi. To‘liq  oldini olish bosqichi ixtilofni belgilovchi barcha omillar faoliyatini to‘xtatish va uning subyektlari faoliyatini umumiy manfaatlarni amalga oshirish bo‘yicha hamkorlikka yo‘naltirishdan iborat. Ixtilofni avvaldan hal qilish bosqichi, uni erta ogohlantirish singari mavjud ziddiyatdan muhimroq masalalar bo‘yicha ijtimoiy birlikka erishish, tomonlar nuqtai nazarlarini muvofiqlashtirishni anglatadi.
Ijtimoiy ixtiloflarning oldini olish uchun iqtisodiy, siyosiy, ijtimoiy, ideologik, huquqiy manbalar mavjud bo‘lishi zarur. Ixtiloflarning oldini olish uslub va vositalar majmui orqali amalga oshadi. Ular vaziyatni real baholash, ijtimoiy jarayonlarda ishtirok etayotgan barcha subyektlar manfaatlarini kelishtirishga alohida e’tibor berish va boshqalar fikriga sabr—toqat bilan yondashish (tolerantlik) imkoniyatlarini hisobga olgan holda samara beradi.
Avval ta’kidlanganidek, jamoatchilik hamma ixtiloflarning ham oldini olishga intilmaydi. Ayrim ixtiloflarning avj olishidan ular manfaatdordirlar. Konstruktiv ixtiloflarni rag‘batlantirish ijtimoiy boshqaruvning muhim jihatini tashkil etadi. Gap nizolarni sun’iy ravishda avj oldirish, jamiyat barqarorligi yo‘qotish haqida ketmayapti. Ixtiloflarni rag‘batlantirish strategiyasi — hayotiy muhim muammolarni hal qilishda ijtimoiy subyektlar faolligini oshirish, ijobiy tashabbusni rivojlantirish, ijtimoiy boshqaruv samaradorligini oshirish strategiyasidir.
Vujudga kelgan nizo jarayoniga faol aralashuv turli shakllarda namoyon bo‘lishi mumkin; ixtilofni tartibga solish, bostirish va nihoyat, hal etish. Ixtilofni tartibga solish boshqaruv subyektining uni yumshatish, zaiflashtirish, yoki boshqa tomonga burib yuborish bo‘yicha faoliyatini anglatadi. Ixtilofni tartibga solish masalasi — uning ijtimoiy munosabatlarga salbiy ta’sirini cheklash va ijtimoiy ma’qul rivojlanish va yechim shakllariga o‘tkazish masalasidir. Tartibga solingan ixtilof nazoratdagi oldindan baholanishi mumkin bo‘lgan ixtilofdir. U har qanday nizo jarayonida mavjud bo‘ladi. Ziddiyatni tartibga solishda, shuningdek, ixtilofni asta sekin boshqa yo‘nalish yoki darajaga o‘tkazish orqali zaiflashtirish ham xizmat qilishi mumkin. Masalan, ijtimoiy ixtilofni individual darajaga olib o‘tish bilan. Shuningdek tomonlarni tashqi konfliktga yo‘naltirish, "umumiy dushmanga" qaratish orqali kuchli ijtimoiy ixtilofni zaiflashtirish taktikasi ham keng qo‘llanadi.
Ixtilofni tartibga solish turli texnologiyalar yordamida amalga oshiriladi: axborot, kommunikativ, ijtimoiy — psixologik ta’sir, tashkiliy usullar. Munozarali masalalar bo‘yicha axborot yetishmovchiligini yo‘qotish, tomonlarning nuqtai—nazarlari va manfaatlari to‘g‘risidagi noto‘g‘ri ma’lumotlarni axborot maydoniga kiritmaslik; subyektlar faoliyati to‘g‘risida mish-mishlarga yo‘l qo‘ymaslik — ijtimoiy vaziyatni boshqarishga doir bu va boshqa harakatlar ziddiyatli munosabatlar darajasini pasaytirishga xizmat qiladi.
Ixtiloflarni tartibga solishning shartlari:
1. Ixtilofning yetilib qolganligi
3. Ixtilofni hal etish uchun zarur vositalar va manbalarning mavjudligi. Bular: moddiy, siyosiy, madaniy, nihoyat, insoniy manba’lardir..
Bayon qilingan ixtilof uning a’zolariga muayyan "o‘yin qoidalari"ga rioya qilish va izchil ravishda hal etishning u yoki bu strategiyasini qo‘llash imkonini beradi. Ammo har qanday qoida va strategiya ularni amalga oshirish istagi hamda zarur vositalar bo‘lishini taqozo etadi. Ko‘pchilik maishiy ixtiloflar zarur vositalar, yoki istak, iroda qobiliyat yo‘qligi sababli hal bo‘lmay qolgan.
Har qanday ixtilofni bartaraf etish eng kamida uch bosqichdan iborat.
• Birinchisi — tayyorgarlik bosqchi—ixtilof tashxisidir.
• Ikkinchisi — bartaraf texnologiyalar bosqichi.
• Uchinchisi — ixtilofni bartaraf etish bo‘yicha bevosita amaliy faoliyat bosqichi.
Ixtilof tashxisi o‘z ichiga quyidagilarni oladi:
a) uning ko‘zga ko‘rininib turgan ko‘rinishlarini tavsiflash (ziddiyat, to‘qnashuvlar inqirozlar v.b.)  ixtilof rivojini darajasini aniqlash;
v) ixtilof sabablari va uning tabiatini aniqlash (obyektiv va subyektiv);
g) tezligi o‘lchovi;
d) tarqalish sohasini belgilash. Tashxis elementlaridan har bir ixtilof asosiy o‘zgaruvchilarning kurash mazmuni, qatnashchilari holati, faoliyat  maqsadi va taktikasi, bo‘lishi mumkin bo‘lgan oqibatlar-hisobi va bahosi, ularni obyektiv tushunish nazarda tutiladi. Ixtilof  holat va jarayon sifatida belgilanadi.
Siyosiy amaliyotda va nazariyada siyosiy ixtiloflarni oldini olish, tartibga solish va hal qilishning bir qator shakl va uslublari ishlab chiqilgan. Ularga kompromiss (o‘zapo bitimga kelishish) va konsensus ham kiradi.
Umuman, ixtilofli vaziyatlarni nazorat qilishning demokratik jarayonlarni quyidagi maxsus tadbirlarni o‘z ichiga oladi:
• ixtiloflarda ishtirok etuvchi tomonlarning manfaatlari, maqsadlari va navbatdagi qadamlari to‘g‘risida o‘zaro va tezkor axborot almashuvi;
ixtilofli vaziyatni boshqarmaydigan holatga olib kelishi mumkin bo‘lgan har qanday kuch ishlatishdan tomonlarning ongli va o‘zaro tiyilishi;
• ixtilofni keskinlashtiradigan xarakatlarga o‘zaro tadqiq e’lon qilinishi;
• holisligi kafolatlangan hakamlarning jalb qilinishi va ularning tavsiyalarini kompromiss faoliyatini asosi sifatida qabul qilinishi;
• ixtilofli tomonlarning yaqinlashuviga xizmat qiluvchi mavjud huquqiy qoidalari, ma’muriy va boshqa tadbirlarning qo‘llanishi yoki yangilarni qabul qilinishi;
• mavjud ixtilofni,bartaraf etish va shunga o‘xshash vaziyatlarni kelajakda oldini olish sharoiti sifatida ish yuzasidan hamkorlik muhitini, keyinchalik esa ishonchga asoslangan munosabatlarni shakllantirish va qo‘llab-quvvatlash.
Yuqorida aytilganidek, ixtilofda ishtirok qilayotgan tomonlarni yarashtirish, to‘la yoki qisman bartaraf qilish tabiatiga ega (ya’ni, munozarali munosabatlar asosi saqlangan holda ixtilofdagi tomonlardan biri yoki bir necha tomonni o‘z harakatlarini o‘zgartirishi) yoki ixtilofning hal qilinishi (tomonlarning bunday munosabati negizini yo‘q qiluvchi). Shuni ham hisobga olish kerakki, ixtilof o‘z — o‘zidan, uni ongli ravishda hal qilishga urinishlarsiz bartaraf  etilishi mumkin. (Masalan, bahs mavzusi dolzarbligini yo‘qotishi, siyosiy subyektlar charchaganligi, manbalar tugashi va h.k.).
Shunday qilib, ixtiloflarni bartaraf etish uchun boshqaruv subyekti tomonidan tanlangan vositalar albatta mamlakatlar (mintaqa, subyekt) ning madaniy — tarixiy, sivilizatsion xususiyatlariga mos kelishi, bahs kechishining vaqt sharoitlarini hisobga olishi zarur.
Bugungi kunda ixtiloflarni boshqarish texnologiyalarida tomonlarning kelishtirishnnig eng keng tarqalgan vositasi — muzokaralardir.
Bahstalab muammolarning tinchlik yo‘li bilan, hech qanday qon to‘kishlarsiz hal qilishning bugungi kundagi birdan bir va sinalgan yo‘li muzokaralar olib borishdir.
Muzokaralar jarayoni haqida bilimlarga, shuningdek, muzokaralar olib borishning taktikasi haqida tasavvurlarga ega bo‘lishlik har bir siyosatchi, diplomat va harbiy shaxs uchun zarurdir. Ular, o‘z faoliyatlari davomida, ishlab chiqilgan, sinalgan metodik tavsiyalarga suyangan holda yuzaga kelgan har bir o‘ziga xos holatga nisbatan o‘z bilimlarini qo‘llay olish malakasiga ega bo‘lishlari lozim. Muzokaralar yon bosishlarni tenglashtirish, muqobil vaziyatlarni hotirjam ko‘rib chiqish, qarashlarning ochiqligini namoyish etish, raqibning qing‘ir ishlari samaradorligini bo‘shashtirish imkonini beradi. Aynan shu sharoitda o‘zaro da’volar mohiyatini ochib beruvchi ixtilofning o‘rta kelishuv nuqtasini topish oson bo‘ladi.
Adabiyotlar
1.O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. - T.: «O‘zbekiston». 2010.
2.Karimov I.A. «O‘zbekistonda demokratik o‘zgarishlarini yanada
chuqurlashtirish va fuqarolik jamiyati asoslari shakllantirishning asosiy yo‘nalishlari» 9 —jild. – T.:  2002.
3.Karimov I.A. Bizning maqsadimiz — jamiyatni demokratlashtirish va yangilash, mamlakatni modernizatsiya va isloh etishdir. - T.: «O‘zbekiston». 2005.
4. Karimov I.A Yuksak ma‘naviyat - yengilmas kuch. T., 2008 yil.
5. Karimov I.A. O‘zbekiston mustaqillikka erishish ostonasida. T., 2011 yil.
6.Politologiya. O‘quv qo‘llanma. T. A. Qodiriy nomidagi xalq merosi nashriyoti. «O‘AJBNT» markazi. 2002.
7.Yusupova G.X., Jabborov X.J., Qosimova X.X. Siyosat nazariyasi. – T.: 2003.
8.Pugachev V.P., Solovev A.I. Siyosatshunoslikka kirish. Oliy o‘quv yurtlari uchun darslik. - T.: «Yangi asr avlodii». 2004.
10. Mustaqillik izohli ilmiy-ommabop lug’at. T., 1998 yil
11. S. Otamurodov, I. Ergashev, Sh. Akromov, A. Qodirov. Politologiya (o’quv qo’llanma). T., 99 12. Politologiya (o’quv qo’llanma). T., 2002 yil.
Joltirtepa
Joltirtepa — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: IV—XIII asrlar. Samarqand viloyatining Payariq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: “Madaniyat” MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Altenberga
Altenberga Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Saalkreis-Хольцланд tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 17,49 km2. 753 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Altenberganing hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Taillancourt
Taillancourt Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Meuse departamenti Commercy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
131 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 10,9 km2. Dengiz sathidan 257 – 422 m balandlikda joylashgan.
Nomsiztepa-XVII (Samarqand viloyati, Qoʻshrobod tumani)
Nomsiztepa-XVII  — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: VIII—XIII asrlar. Samarqand viloyatining Qoʻshrobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Doʻstlik“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Samarqand viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Azometin ilidlari
thumb| Azometin ilid Azometin ilidlari azotga asoslangan 1,3-dipollar bo'lib, karbanion yonidagi iminium ionidan iborat. Ular pirolidinlar va pirrolinlarni o'z ichiga olgan besh a'zoli heterosikllarni hosil qilish uchun 1,3-dipolyar siklodlanish reaksiyalarida qo'llaniladi. Bu reaksiyalar yuqori darajada stereo- va regioselektivdir va to'rtta yangi qo'shni stereosentrlarni hosil qilish potentsialiga ega. Shunday qilib, azometin ilidlari umumiy sintezda va chiral ligandlar va farmatsevtika vositalarining shakllanishida yuqori foydalilikka ega. Azometin ilidlari ko'plab manbalardan, shu jumladan aziridinlar, iminlar va iminyumlardan hosil bo'lishi mumkin. Ular ko'pincha in situ hosil bo'ladi va darhol dipolarofillar bilan reaksiyaga kirishadi.
Aziridinlardan
Azometin ilidlari aziridinlarning halqa ochilishi natijasida hosil bo'lishi mumkin. Vudvord-Xoffman qoidalariga ko'ra, termal to'rt elektronli halqaning ochilishi konrotatsion jarayon orqali davom etadi, fotokimyoviy reaksiya esa disrotatsiondir. center|250x250px| Azometin ylid hosil qilish uchun aziridinning halqali ochilishi. Ushbu halqani ochish reaksiyasida torkselektivlik muammosi mavjud. Elektromanfiy o'rinbosarlar tashqi tomonga, azotdagi R o'rnini bosuvchi tomonga aylanishni afzal ko'radi, elektropozitiv o'rinbosarlar esa ichkariga aylanishni afzal ko'radi.
E'tibor bering, aziridinlar bilan halqaning ochilishi boshqa 1,3-dipolga olib kelishi mumkin, bunda C-N aloqasi (C-C aloqasi o'rniga) uziladi.
Aldegidning amin bilan kondensatsiyasi bilan
center|500x500px| Kondensatsiyadan azometin ylid Azometin ilidlarini hosil qilishning eng oson usullaridan biri aldegidni amin bilan kondensatsiya qilishdir. Agar amin alfa-uglerodda, masalan, ester kabi elektronni tortib oluvchi guruhni o'z ichiga olsa, deprotonatsiya tezda sodir bo'ladi. Ushbu usuldan foydalanishning mumkin bo'lgan kamchiligi shundaki, ester tsiklik yuklanish mahsulotida tugaydi. Shu bilan bir qatorda, dekarboksilasyon yo'li bilan siklo yuklash jarayonida osongina olib tashlanishi mumkin bo'lgan karboksilik kislotadan foydalanish mumkin.
Iminlar va iminiumlardan
center|400x400px| Azometin ilid hosil qilish uchun iminyumning deprotonatsiyasi. Azometin ilidlari bevosita iminiumlarning deprotonatsiyasi orqali ham hosil bo'lishi mumkin.
N -metalllash orqali
center|350x350px| N -metallanish yo'li bilan azometin-ilidlarning hosil bo'lishi. Ushbu reaksiyada ishlatiladigan metall reagentlar orasida lityum bromid va kumush asetat mavjud. Ushbu usulda metall deprotonatsiya uchun substratni faollashtirish uchun azotga muvofiqlashadi. Iminlardan azometin ilidlarini hosil qilishning yana bir usuli prototropiya va alkillanishdir.
Munchnonesdan
Ilidlar mezoionik geterosikllar bo'lgan munchnonlardan hosil bo'lishi mumkin va tsiklik azometin ylidlari vazifasini bajaradi. center|500x500px| Munchnondan azometin ylid hosil bo'lishi.
1,3-dipolyar siklo yuklanish reaksiyalari
center|400x400px| Azometin ilidning alken bilan umumiy siklo yuklanish reaksiyasi. 1,3-dipolning \pi-tizimga ega bo'lgan boshqa tsiklik yuklanish reaksiyalarida bo'lgani kabi, azometin ilid yordamida 1,3- dipolyar siklodlanish olti elektronli jarayondir. Vudvord-Xoffman qoidalariga ko'ra, bu qo'shimcha dipol va dipolarofilga nisbatan suprafasialdir. Reaksiya odatda muvofiqlashtirilgan deb qaraladi, unda ikkita uglerod-uglerod aloqasi bir vaqtning o'zida, lekin asinxron ravishda hosil bo'ladi. Biroq, dipol va dipolarofilning tabiatiga qarab, diradikal yoki zvitterionik oraliq mahsulotlar mumkin. Diels-Alder izoelektronik reaksiyasida bo'lgani kabi, endo mahsulot odatda ma'qul keladi. Ushbu reaksiyalarda azometin ylid odatda HOMO va elektron yetishmaydigan dipolarofil LUMO bo'ladi, lekin faollashtirilmagan \pi-tizimlari bilan sikllanish reaksiyalari, ayniqsa sikllanish molekulyar bo'lganda sodir bo'lishi ma'lum. 1,3-dipolyar tsiklik yuklanishlarning chegara molekulyar orbital nazariyasi muhokamasi uchun 1,3-dipolyar siklo yuklanish#Frontier molekulyar orbital nazariyasiga qarang. center|500x500px| Azometin ilid siklizatsiyasiga misol. Azometin ilidlarining 1,3-dipolyar siklodlanish reaksiyalari odatda pirolidinlar yoki pirrolinlar hosil qilish uchun dipolarofillar sifatida alkenlar yoki alkinlardan foydalanadi. Azometin ilidning alken bilan reaksiyasi yuqorida ko'rsatilgan va natijada pirolidin hosil bo'ladi. Bunday reaksiyalar Ullazinni sintez qilish uchun ishlatilishi mumkin. Dipolarofillar odatda -to'yinmagan karbonil birikmalari bo'lsa-da, dipolarofillarning yangi turlarini yaratishda so'nggi paytlarda ko'plab yutuqlar mavjud.
Sikl yuklamalarning stereoselektivligi
Dipolning stereokimyosi yo'qolgan yoki mavjud bo'lmagan 1,3-dipolyar siklodlanish reaksiyalaridan farqli o'laroq, azometin ilidlari o'zlarining stereokimyosini saqlab qolishga qodir. Bu, odatda, aziridinning halqasini ochish va keyinchalik stereokimyo siljishidan oldin dipolarofil tomonidan tutilishi orqali amalga oshiriladi.
Boshqa 1,3-dipolyar siklo yuklanish reaksiyalari singari, azometin ilid siklo yuklanishi ham endo yoki ekzo mahsulot hosil qilishi mumkin. Ushbu selektivlikni metall kataliz yordamida sozlash mumkin.
Enantioselektiv sintez
Xiral katalizatorlar yordamida azometin ilidlarining enantioselektiv siklo yuklanishi birinchi marta 1991-yilda Allway va Grigg tomonidan olib borilgan ilmiy ishda tasvirlangan Ushbu kuchli usul Jørgensen va Zhang tomonidan yanada ishlab chiqilgan. Bu reaksiyalar odatda rux, kumush, mis, nikel va kaltsiy komplekslaridan foydalanadi.
Xiral fosfin katalizatorlari yordamida enantiomerik jihatdan sof spiroindolinonlar sintezlanishi mumkin. Gong va boshqalar tomonidan tasvirlangan usul. elektron effektlarga amal qilmaydigan kutilmagan regiokimyoviy natijaga olib keladi. Bu katalizator bilan qulay pi stacking bilan bog'liq.
Elektrotsikllanishlar
Konjugatsiyalangan azometin ylidlari [1,5]- va [1,7]- elektrotsikllanishga qodir. Quyida difeniletenil bilan almashtirilgan azometin ilidning [1,7]-elektrotsikllanishiga misol keltirilgan. Ushbu konrotatsion halqaning yopilishidan so'ng yuza ustki [1,5]-gidrid siljishi sodir bo'ladi, bu esa qayta aromatizatsiyalangan mahsulotni beradi. Reaksiya muvaffaqiyatida reaksiyaga kirishuvchi fenil halqaning sterikasi va geometriyasi katta rol oʻynaydi. center|1000x1000px| 1,7 azometin ilidning elektrotsikllanishi Ushbu turdagi elektrotsikllanish natijasida hosil bo'lgan birikmalar Diels-Alder reaksiyalarida fullerenlarga birikmalar biriktirish uchun dien sifatida ishlatilgan.
Martinel kislotasining umumiy sintezi
center|900x900px| Azometin ilid yordamida martinel kislotasi sintezi bosqichi. Martinel kislotasining umumiy sintezida azometin ilidning faollashtirilmagan alken bilan siklo yuklanishi ishlatilgan. Tsikloadlanish bosqichi ikkita halqani, shu jumladan pirolidinni va ikkita stereosentrni hosil qildi.