cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
AQSh iqtisodiyoti
Tartibga solish
Amerikaning tartibga solishga boʻlgan munosabati XX asrning oxirgi oʻttiz yilligida sezilarli darajada oʻzgardi. 1970-yillardan boshlab siyosatchilar iqtisodiy tartibga solish aviakompaniyalar va yuk tashish kabi sohalaridagi isteʼmolchilarning hisobiga kompaniyalarni himoya qilishiga ishonchi ortdi. Shu bilan birga, texnologik oʻzgarishlar bir paytlar tabiiy monopoliya hisoblangan telekommunikatsiya kabi baʼzi tarmoqlarda yangi raqobatchilarni paydo qildi. Ikkala oʻzgarishlar ham tartibga solishni yengillashtiradigan bir qator qonunlar ishlab chiqarilishiga olib keldi.
Amerikaning ikkita eng nufuzli siyosiy partiyalari rahbarlari 1970-, 1980- va 1990-yillarda iqtisodiy tartibga solishni umuman yoqlagan boʻlsa-da, ijtimoiy maqsadlarga erishish uchun moʻljallangan qoidalarga nisbatan kamroq eʼtibor qaratdi. Ijtimoiy tartibga solish Depressiya hamda Ikkinchi jahon urushidan keyingi yillarda va yana 1960- hamda 1970-yillarda tobora kuchli ahamiyat kasb etdi. 1980-yillarda hukumat bunday tartibga solish erkin tadbirkorlikka xalaqit beradi, biznesni yuritish xarajatlarini oshiradi va shu bilan inflyatsiyaga yordam beradi, degan gʻoyaga asoslanib, mehnat, isteʼmolchi va atrof-muhit qoidalarini yumshatdi. Bunday oʻzgarishlarga turli munosabatlar bildirildi, koʻplab amerikaliklar muayyan voqealar yoki tendensiyalar haqida xavotirlarini bildirishda davom etishdi, bu hukumatni baʼzi sohalar uchun, jumladan, atrof-muhitni muhofaza qilish uchun yangi qoidalar chiqarishga undadi.
Qonunchilik javob bermagan hollarda, ayrim fuqarolar ijtimoiy muammolarni tezroq hal qilish uchun sudga murojaat qilishadi. Misol uchun, 1990-yillarda baʼzi shaxslar va oxir-oqibat hukumatning oʻzi tamaki kompaniyalarini sigareta chekishning sogʻliq uchun xavfliligi sababli sudga berdi. 1998-yildagi Tobacco Master Settlement Agreement davlatlarga chekish bilan bogʻliq kasalliklarni davolashda sarflangan tibbiy xarajatlarni qoplash uchun uzoq muddatli toʻlovlarni taqdim etdi.
2000- va 2008-yillar oraligʻida Qoʻshma Shtatlardagi iqtisodiy tartibga solish 1970-yillarning boshidan beri eng tez kengayishga erishdi. Iqtisodiy tartibga solish uchun vakolati boʻlgan Federal reestrdagi yangi sahifalar soni 2001-yildagi 64 438 yangi sahifadan 2007-yilda 78 090 ta yangi sahifaga oʻsdi, bu tartibga solishning rekord miqdori edi. Mamlakatda iqtisodiy ahamiyatga ega boʻlgan reglamentlar, 100 million dollardan ortiq turadigan qoidalar yiliga 70% ga oshdi. Tartibga solish xarajatlari 26,4 milliard dollardan 62 foizga oshib, 42,7 milliard dollargachakoʻtarildi.
Soliq tizimi
Qoʻshma Shtatlardagi soliqqa tortish murakkab tizim boʻlib, u kamida toʻrt xil darajadagi hukumatga toʻlovlarni va soliqqa tortishning koʻplab usullarini oʻz ichiga oladi. Soliqlar federal hukumat, shtat hukumatlari va koʻpincha mahalliy hukumatlar tomonidan undiriladi, ular orasiga okruglar, munitsipalitetlar, shaharchalar, maktab okruglari va boshqa maxsus maqsadli tumanlar ham kiradi.
Soliq shakllariga daromad, mol-mulk, savdo, import, ish haqi, mulk va sovgʻa soliqlari, shuningdek, turli yigʻimlar kiradi. Hukumatning barcha darajalari boʻyicha soliqqa tortish hisobga olinsa, 2011-yilda yalpi ichki mahsulotga nisbatan foiz sifatida soliqqa tortishning umumiy miqdori YaIMning chorak qismini tashkil etdi. Qora bozorning AQSh iqtisodiyotidagi ulushi boshqa mamlakatlarga nisbatan juda past.
Federal mol-mulk soligʻi Amerika Qoʻshma Shtatlari Konstitutsiyasi tomonidan taqiqlangan boʻlsa-da, agar tushumlar shtatlarga ularning aholisi boʻyicha taqsimlanmasa, shtat va mahalliy hukumatlar undiradigan mulk soligʻi koʻchmas mulkka boʻlgan boylik soligʻini tashkil etishi mumkin va kapital daromadi soligʻidan (belgilab qoʻyilgan foyda soligʻi) inflyatsiya darajasi boʻyicha boylik soligʻi miqdori oʻrniga nominal boʻyicha soliq undiriladi.
AQSh soliqlari odatda progressiv xarakterga egadir, ayniqsa ular federal darajada va rivojlangan dunyoda eng oʻsib borayotgan soliqlar hisoblanadi. Bu boʻyicha „Soliqlar koʻproq progressiv boʻlishi kerakmi yoki kamroqmi?“ degan bahs-munozaralar ham mavjud.
2022-yilgi Tax Justice tarmogʻi maʼlumotlariga koʻra, AQSh Shveysariya, Kayman va Bermud orollari jamlagandan koʻra koʻproq global moliyaviy sirlarga ega.
Xarajatlar
right|thumb|401x401px| CBO: 2022-moliya yili uchun AQSh Federal xarajatlari va daromadlari komponentlari. Xarajatlarning asosiy toifalari sogʻliqni saqlash, ijtimoiy taʼminot va mudofaa uchun sarflangan; daromad va ish haqi soliqlari asosiy daromad manbalari hisoblanadi. right|thumb|350x350px| Kongress Byudjet byurosining (CBO) asosiy taqqoslashlari: 2017-yil iyun (asosan prezident Trumpga Prezident Obamadan meros boʻlib qolgan kamomad traektoriyasi), 2018-yil aprel (bu Trumpning soliqlarni qisqartirish va xarajatlarni toʻlashini aks ettiradi) va 2018-yil apreldagi muqobil davr (boshqa joriy siyosat kengaytmalari qatorida Trump soliq imtiyozlarini uzaytirishni nazarda tutadi) Qoʻshma Shtatlarda davlat tarmogʻiga qarashli xarajatlar YaIMning taxminan 38% qismini tashkil qiladi (federal 21% atrofida, qolgani shtat va mahalliy). Hukumat koʻplab xizmatlarni taqdim etib keladi. Federal hukumat, masalan, milliy mudofaa, asosan yangi mahsulotlarni ishlab chiqishga moʻljallangan tadqiqotlar uchun masʼuliyatni oʻz boʻyniga olgan boʻlib, kosmik tadqiqotlar olib boradi va ishchilarga ish joyidagi koʻnikmalarni rivojlantirish hamda ish topishga yordam berishga qaratilgan koʻplab dasturlarni amalga oshiradi. Davlat xarajatlari mahalliy va mintaqaviy iqtisodiyotlarga, iqtisodiy faoliyatning umumiy surʼatlariga sezilarli taʼsir koʻrsatadi.
Shu bilan birga, shtat hukumatlari koʻplab avtomobil yoʻllarini qurish va saqlash uchun javobgardir. Davlat maktablarini moliyalashtirish va faoliyat yuritishda shtat, okrug yoki shahar hokimiyatlari yetakchi rol oʻynaydi. Mahalliy hukumatlar birinchi navbatda politsiya va yongʻindan himoya qilish uchun javobgardir. 2016-yilda AQSh shtatlari va mahalliy hukumat 3 trillion dollar hajmida qarzdor boʻlgan va yana 5 trillion dollarlik moliyalashtirilmagan loyihalarni oʻz boʻyniga olgan.
Qoʻshma Shtatlardagi farovonlik davri 1930-yillarda, Buyuk depressiya davri davomida, Yangi kelishuvning yoʻlga qoʻyilishi bilan boshlangan. Keyinchalik farovonlik davri 1960-yillarda Medicare, Medicaid, Older American Act va federal taʼlimni moliyalashtirishni oʻz ichiga olgan Buyuk jamiyat qonunchiligi orqali yanada mustahkam asosga ega boʻldi.
Umuman olganda, federal, shtat hamda mahalliy xarajatlar 1998-yilga kelib yalpi ichki mahsulotning deyarli 28% qismini tashkil etgan.
Federal byudjet va qarz
2017-yilgi moliyaviy hisob-kitoblarga koʻra, federal hukumat xarajatlar uchun byudjet pul oʻtkazmalari yoki naqd pul asosida 3,98 trillion dollar sarflagan. Moliyaviy xarajatlar 2016-yili 3,85 trillion dollarga teng boʻlib, bu xarajatlarning oʻtgan yilning shu davriga nisbatan 128 milliard dollarga yoki 3,3% ga oshganini koʻrsatadi. 2017-yilgi moliya xarajatlarining asosiy tarkibi quyidagilardan iborat boʻlgan: Medicare va Medicaid (1,077 milliard dollar yoki xarajatlarning 27 foizi), ijtimoiy sugʻurta (939 milliard dollar yoki 24 foiz), federal departamentlar va agentliklarni boshqarish uchun foydalaniladigan mudofaadan tashqari ixtiyoriy xarajatlar (610 milliard dollar yoki 15%), Mudofaa vazirligi xarajatlari (590 milliard dollar yoki 15%) va boshqalar (263 milliard dollar yoki 7%).
2017-yilgi hisob-kitoblarga koʻra, federal hukumat taxminan 3,32 trillion dollarlik soliq yigʻib olgan. Bu 2017-yildagi soliq tushumi 2016-yilgi soliq tushumiga nisbatan 48 milliard dollarga yoki 1,5 foizga koʻp ekanligini bildiradi. Birlamchi tushum tarkibi shaxsiy daromad soligʻini ($1,587milliard yoki umumiy tushumning 48%), ijtimoiy sugʻurta/ijtimoiy sugʻurta soliqlarini (1162 dollar milliard yoki 35%) va korporativ soliqlarni (297 dollarmilliard yoki 9%) oʻz ichiga oladi. Boshqa soliq tushumlari tarkibiga esa aksiz, mulk kabi soliqlar kiradi. 2017-yilgi daromad yalpi ichki mahsulotning (YaIM) 17,3% ini tashkil etgan boʻlib, 2016-yilda bu koʻrsatkich 17,7% ga teng boʻlgan. 1980—2017-yillar davomida soliq tushumlari oʻrtacha yalpi ichki mahsulotning taxminan 17,4 foizini tashkil etgan.
Mamlakatda 2017-yilgi federal byudjet taqchilligi (yaʼni, xarajatlar daromadlarga nisbatan kattaroq) 665 milliard dollarni tashkil etgan. Byudjet taqchilligi 2016-yilda 585 milliard dollar boʻlgan. Bu byudjet taqchilligining oʻtgan yilgiga nisbatan 80 milliard dollarga yoki 14% ga koʻʻpayganini koʻrsatadi. Byudjet taqchilligi 2016-yilda YaIMga nisbatan 3,2 foiz boʻlgan boʻlsa, 2017-yilda bu koʻrsatkich 3,5 foizni tashkil etdi.
AQShda davlat qarzining asosiy oʻlchovi sanalgan milliy qarz 2017-yilda taxminan 14,7 trillion dollarni tashkil etgan, bu YaIMning 77 foiziga teng boʻlib, ayni paytda AQSh davlat qarzining koʻpligi boʻyicha 207 mamlakat orasida 43-oʻrinni egallagan. Ushbu qarz YaIMning foiziga koʻra, Gʻarbiy Yevropadagi koʻplab davlatlarning umumiy qarziga teng.
Biznes madaniyati
AQSh iqtisodiyotining oʻziga xos asosiy xususiyati ishlab chiqariladigan mahsulotning yoʻnalishi va koʻlamini belgilash boʻyicha koʻplab iqtisodiy qarorlarni qabul qilishida xususiy tarmoqqa beriladigan iqtisodiy erkinlikdir. Bu erkinlik iqtisodiyotni tartibga solishning nisbatan past darajalari va hukumat ishtiroki, shuningdek, mulk huquqlarini himoya qiluvchi va shartnomalar bajarilishini taʼminlaydigan sud tizimi bilan nazoratda ushlab turiladi. Bugungi kunda Qoʻshma Shtatlarda 29,6 million kichik biznes subyektlari, dunyodagi millionerlarning 30 foizi, milliarderlarning 40 foizi va dunyodagi 500 ta eng yirik kompaniyalardan 139 tasi joylashgan. thumb| [[Boeing bosh direktori Dennis Muilenburg 787-10 Dreamlinerning taqdimot marosimida]] Amerika Qoʻshma Shtatlari mustaqil davlat sifatida paydo boʻlganidan beri ilm-fan va innovatsiyalarni ragʻbatlantirib keladi. XX asr boshlarida AQSH sanoati va akademiyasining norasmiy hamkorligi natijasida ishlab chiqilgan tadqiqotlar tez surʼatlar bilan oʻsib borgan va 1930-yillarning oxiriga kelib Buyuk Britaniyada olib borilayotgan tadqiqotlar hajmidan oshib ketdi (biroq, bu vaqtda AQSh tadqiqotlarining sifati hali Britaniya va Germaniya tadqiqotlari bilan teng boʻlmagan edi). Ikkinchi jahon urushidan keyin ilmiy-tadqiqotlarni qoʻllab-quvvatlash va monopoliyaga qarshi siyosatga ajratilgan federal xarajatlar AQShning innovatsiyalarida muhim rol oʻynagan.
Qoʻshma Shtatlar tabiiy resurslarga, unumdor dehqonchilik tuproqlariga boy va moʻtadil iqlimga ega. Shuningdek, mamlakatning Atlantika, Tinch okeanlarida va Meksika koʻrfazida keng qirgʻoqlari mavjud. Qitʼa ichidan daryolar oqib oʻtadi va Buyuk koʻllar (Kanada chegarasidagi beshta yirik ichki koʻllar) qoʻshimcha yuk tashish imkoniyatini beradi. Ushbu keng koʻlamli suv yoʻllari yillar davomida mamlakatning iqtisodiy oʻsishini shakllantirish va AQShning asosi boʻlgan 50 ta shtat hamda 1 federal oʻlkani yagona iqtisodiy birlik atrofida birlashtirish uchun asosiy omil boʻldi.
AQShda isteʼmol xarajatlari 1960-yili YaIMning taxminan 62% igacha oʻsgan va taxminan 1981-yilga qadar bu koʻrsatkich saqlanib turdi. 2013-yilga kelib esa bu koʻrsatkich 71% ga qadar koʻtarildi. Butun tarixi davomida Qoʻshma Shtatlarda ishchi kuchining barqaror oʻsishi kuzatildi. Bu, ayni paytda, doimiy iqtisodiy oʻsishning samarasi va natijasi boʻlgan. Birinchi jahon urushidan koʻp oʻtmay, koʻpchilik ishchilar tarkibini Yevropadan kelgan muhojirlar, ularning avlodlari, Afrikadan olib kelingan qullar hamda ularning avlodlari boʻlgan afro-amerikaliklar tashkil etgan.
Demografik oʻzgarishlar
XX asrning oxiridan boshlab Lotin Amerikasi aholisi, keyinchalik esa immigratsiya kvotalari olib tashlanganidan soʻng koʻplab osiyoliklar AQShga immigratsiya qila boshlagan. Vaʼda qilingan yuqori ish haqi butun dunyodan koʻplab malakali ishchilarni, shuningdek, norasmiy iqtisodiyotda ish izlayotgan millionlab noqonuniy immigrantlarni Qoʻshma Shtatlarga oqib kela boshlashiga yoʻl ochgan. Birgina XX asrning 90-yillarida AQShga rasman 13 milliondan ortiq odam koʻchib kelgan.
thumb|Chinatowndagi restoranlar va doʻkonlar, Filadelfiya Ishchi kuchining harakatchanligi Amerika iqtisodiyotining oʻzgaruvchan sharoitlarga moslashish qobiliyati uchun muhim ahamiyat kasb etdi. Mamlakatning sharqiy qirgʻoqdagi mehnat bozorlarini immigrantlar bosib ketganida, koʻplab ishchilar boshqa yerlarga koʻchib oʻta boshladi. Xuddi shunday, sanoat va shimoliy shaharlardagi iqtisodiy imkoniyatlar XX asrning birinchi yarmida janubda yashovchi fermer xoʻjaliklaridagi qora tanli amerikaliklarni jalb qilish imkonini berdi. Bu koʻchish tarixga Buyuk migratsiya nomini bilan kirgan.
Amerika Qoʻshma Shtatlarida korporatsiyalar aksiyadorlar deb nomlanuvchi mulkdorlar uyushmasi sifatida paydo boʻlgan boʻlib, bular murakkab qoidalar va urf-odatlar bilan boshqariladigan biznes korxonasini tashkil qiladi. Ommaviy ishlab chiqarish jarayoni natijasida yuzaga kelgan General Electric kabi korporatsiyalar Qoʻshma Shtatlarni shakllanishida muhim rol oʻynadi. Qimmatli qogʻozlar bozori orqali Amerika banklari hamda investorlari daromadli korporatsiyalarga sarmoya kiritish va kapitalni olib qoʻyish orqali oʻz mablagʻalarini koʻpaytirib olishgan. Bugungi kunda roʻy berayotgan globallashuv davrida amerikalik investorlar va korporatsiyalar butun dunyoga taʼsir oʻtkazib kelmoqda. Amerika hukumati ayni paytda Amerika iqtisodiyotining asosiy sarmoyadorlari qatoriga kiradi. Hukumat asosiy investitsiyalarini keng koʻlamli jamoat ishlariga (masalan, Hoover toʻgʻonini qurishga), harbiy-sanoat shartnomalariga va moliya sanoatiga yoʻnaltirilgan.
Aholi qarishi
Bir qator tadqiqotlarga koʻra, AQSh aholisi tez qarib bormoqda. Bu yalpi ichki mahsulotning oʻsishiga, shuningdek, iqtisodiy koʻrsatkichlar pasayishiga, innovatsiya va daromadlar tengsizligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. 2019-yili mamlakatdagi oʻrtacha ishchi yoshi 42 yosh, 2000-yilda 38 yosh edi. 2015-yilga kelib 16 yoshdan oshgan kattalarning qariyb 62 foizi turli ishlarga jalb qilindi. Tadqiqotlarga koʻra, 2000-yildan beri qarish yiliga 0,25% dan 0,7% gacha kamayishi taxmin qilinadi. YaIMning oʻsishi (bir ishchiga toʻgʻri keladigan mahsulot) va ishchilar soniga bogʻliq boʻlganligi sababli, ikkala tendensiya ham YaIM oʻsish surʼatini sekinlashtiradi. Keksa ishchilar daromadlarini koʻproq jamgʻarma qilishadi, bu esa foiz stavkalarini pasaytiradi, yalpi ichki mahsulot oʻsishining bir qismini qisqartiradi va Federal zaxira bankining foiz stavkalarini pasaytirish orqali retsessiyani hal qilish qobiliyatini kamaytiradi. Mamlakatda qarish tendensiyasini hal qilish vositalari immigratsiya (nazariy jihatdan yosh ishchilarni jalb qiladi) va tugʻilishning yuqori koʻrsatkichlarini oʻz ichiga oladi, shuningdek, koʻproq farzand koʻrishni ragʻbatlantirish uchun soliq imtiyozlari, subsidiyalar hamda koʻproq taʼtillar berilishi ham mumkin.
Tadbirkorlik
thumb|Davlat korxonalari yoki hukumat homiyligidagi korxonalarning AQSh iqtisodiyotidagi foizi thumb|Tennessi, 1897-yil. Bu davrda elektr yoritishdan foydalanishda AQSh yetakchi edi. Qoʻshma Shtatlar XIX asr oxiridan boshlab texnologik innovatsiyalar va XX asr oʻrtalaridan boshlab ilmiy tadqiqotlar boʻyicha dunyoda yetakchi mamlakat sanaladi. 1876-yili Alexander Graham Bell tlabtelki efon ishlab chiqarish uchun AQSh patentini olishga muvaffaqa boʻlgan. Thomas Edison laboratoriyasi fonografni, birinchi choʻgʻlanma lampani va birinchi koʻchma kinokamerani ijotaqdimldi. Edison kompaniyasi, shuningdek, (toʻgʻridan-toʻgʻri oqimga asoslangan) elektr energiyasini yetkazib berish boʻyicha kashshof boʻlib, uni jahon bozorga olib chiqdi, keyinroq oʻzgaruvchan tokni yetkazib berishni keng yoʻlga qoʻygan Westinghouse Electric Corporation kabi yirik kompaniyalar paydo boʻldi. XX asr boshlarida Ransom E. Olds va Henry Fordning a g tomobil kompaniyalari yigʻish liniyasiga asos soldi. Aka-uka Wrightlar 1903-yilga kelib aeroplanda ilk bor barqaror va boshqariladigan parvozni amalga oshirishga erishdi. thumb| [[Steve Jobs va Bill Gates amerikalik eng taniqli tadbirkorlardandir.]] Amerika jamiyati tadbirkorlik va biznesga katta eʼtibor berib keladi. Tadbirkorlik — bu tadbirkor boʻlish harakati boʻlib, uni „innovatsiyalarni iqtisodiy mahsulotga aylantirish uchun innovatsiyalar, moliya va ishbilarmonlik qobiliyatini oʻz zimmasiga oladigan kishi“ deb taʼriflash mumkin. Tadbirkorlik bilan shugʻullanishga harakat qilish yangi tashkilotlarning paydo boʻlishiga olib kelishi yoki berilgan imkoniyatlarga javoban yetuk tashkilotlarni yanada rivojlantirishda maʼlum rol oʻynashi mumkin. Amerikalik tadbirkorlar davlat-xususiy sheriklik orqali davlat xizmatlarini amalga oshirish bilan ham shugʻullanib keladi.
Tadbirkorlik boʻyicha olim va Global Entrepreneurship Monitor yaratuvchisi Paul Reynoldsning soʻzlariga koʻra, „Amerika Qoʻshma Shtatlaridagi barcha ishchilarning yarmi pensiya yoshiga yetganlarida, bir yoki bir necha yil oʻz-oʻzini ish bilan taʼminlash imkoniga ega boʻladi va har toʻrtdan biri olti yoki undan koʻp yil davomida mustaqil ish bilan shugʻullana oladi. Yangi biznes yaratishda ishtirok etish amerikalik ishchilar orasida keng tarqalgan faoliyatdir“. Va soʻnggi yillarda biznesni yaratish Amerika Qoʻshma Shtatlarida ham, Gʻarbiy Yevropada ham iqtisodiy oʻsishning asosiy omili boʻlganligi David Audretsch kabi olimlar tomonidan oʻrganib chiqilgan.
thumb| AQSh startaplarining omon qolish darajasi, [[1977—2012. Manba: AQSh aholini roʻyxatga olish byurosi, biznes dinamikasi statistikasi, Gallup tomonidan nashr etilgan, UNESCOning ilmiy hisobotida takrorlangan: 2030-yilga qadar, 5.7-rasm, 143-bet.]]
Venchur kapitaliga investitsiyalar
alt=Quarterly U. S. venture capital investments, 1995-2017|right|300x300px| 1995—2017-yillarda AQShning har chorakdagi venchur kapital qoʻyilmalari Venchur kapitali sanoat tarkibi sifatida Amerika Qoʻshma Shtatlarida paydo boʻlgan va mamlakat hali ham bu yoʻnalishda hukmronlik qilib keladi. Milliy venchur kapital assotsiatsiyasi maʼlumotlariga koʻra, xususiy tarmoqdagi ish oʻrinlarining 11 foizi venchur kapitali qoʻllab-quvvatlanadigan kompaniyalarda tashkil etilgan va venchur kapitali bilan taʼminlangan sanoatdan keladigan daromad AQSh yalpi ichki mahsulotining 21 foizini tashkil qiladi.
2014-yilda AQShda venchur kapitali boʻyicha 4356 ta bitim tuzilib, jami sarmoya 48,3 milliard dollarni tashkil etdi. Milliy venchur kapital assotsiatsiyasining xabar berishicha, bu „oldingi yilga nisbatan dollarda 61 foizga va bitimlar hajmi boʻyicha 4 foizga koʻproq“. Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti hisob-kitoblariga koʻra, Qoʻshma Shtatlardagi venchur kapital investitsiyalari 2014-yilga kelib inqirozdan oldingi darajasiga toʻliq tiklangan. Milliy venchur kapital assotsiatsiyasi 2014-yilda ijtimoiy hayot bilan bogʻliq yoʻnalishlarga venchur kapital qoʻyilmalari 2008-yildan beri eng yuqori darajada boʻlganini maʼlum qildi: biotexnologiya sohasidagi 470 ta bitimga 6,0 milliard dollar va umuman ijtimoiy sohalar boʻyicha (shu jumladan biotexnologiya va tibbiy asboblar) 789 ta bitimga 8,6milliard dollar sarmoya kiritilgan. Biotexnologiyaga sarflangan investitsiyalarning uchdan ikki qismi (68%) birinchi/dastlabki bosqichdagi rivojlanish bitimlariga, qolgan qismi esa rivojlanishning kengayish bosqichiga (14%), oʻsayotgan kompaniyalarga (11%) va oxirgi bosqichdagi kompaniyalarga (7%) toʻgʻri keladi. Biroq, mamlakatda dasturiy taʼminot sanoati eng koʻp bitimlarga sarmoya kiritgan sohadir: 1799 bitim uchun 19,8 milliard dollarlik sarmoya. Ikkinchi oʻrinni internetga oid kompaniyalar egalladi, ular kiritgan sarmoya 1005 ta bitimga 11,9 milliard AQSH dollarini tashkil qildi. Ushbu kompaniyalarning koʻpchiligi Kaliforniya shtatida joylashgan boʻlib, AQSh tadqiqot ishlarining atigi 28 foizi bu yerda olib boriladi.
Baʼzi yangi Amerika korxonalari angel investorlaridan (venchur kapitalistlari) investitsiyalarni jalb qiladilar. 2010-yilda angel investitsiyalarining eng katta ulushi sogʻliqni saqlash/tibbiyot sohasiga toʻgʻri keldi, bu soha umumiy angel investitsiyalarining 30% (2009-yilda 17%) qismini qamrab oldi, undan keyin dasturiy taʼminot 16% (2007-yildagi 19%), biotexnologiya 15% (2009-yilda 8%), sanoat/energetika 8% (2009-yilda 17%), chakana savdo 5% (2009-yilda 8%) va IT xizmatlari (5%) uchun angel investitsiyalari jalb etilgan.
Amerikaliklar har xil turdagi yangi mahsulotlarni sinab koʻrishga intiladigan va mahsulotlarni yaxshilash uchun ishlab chiqaruvchilarni bezovta qiladigan gʻayrioddiy boʻlgan „tashabbuskor isteʼmolchilar“dir.
Birlashuv va sotib olish jarayoni
1985-yildan beri AQShda Birlashuv/Sotib olishning uchta asosiy toʻlqini roʻy berdi. 2017-yil bitimlar soni boʻyicha (12 914 ta) eng faol yil boʻldi, 2015-yilda esa bitimlar oʻzining eng katta umumiy qiymatini (24 milliard dollar) tashkil etgan edi.
AQSh tarixidagi eng yirik birlashuv shartnomasi 2000-yilda America Online Inc. tomonidan Time Warner kompaniyasini sotib olish boʻlib, unda savdo uchun taklif qilingan miqdor 164 milliard dollardan ortiq boʻlgan. 2000-yildan beri xitoylik investorlar tomonidan AQSh kompaniyalarini sotib olish 368 foizga oʻsgan. Aksincha, Xitoy kompaniyalarini sotib olgan AQSh kompaniyalari 2007-yilgacha qisqa muddatli oʻsish tendensiyasini koʻrsatib, undan keyin esa 25% ga kamayib ketgan.
Tadqiqot va ishlanmalar
thumb|AQShda ilmiy-tadqiqot ishlariga yalpi ichki xarajatlar YaIMning ulushi sifatida, 2002—2013. Taqqoslash uchun boshqa mamlakatlar berilgan. Manba: UNESCOning ilmiy hisoboti: 2030-yilga qadar Qoʻshma Shtatlar tadqiqot va ishlanmalarga, umumiy qilib olganda G7ga kiruvchi boshqa davlatlarni jamlagandan koʻra koʻproq mablagʻ ajratib keladi: 2012-yilda 17,2% ga koʻproq mablagʻ sarflagan. 2000-yildan beri AQShda ilmiy-tadqiqot ishlariga qilingan xarajatlar 31,2% ga oʻsdi va bu G7 davlatlarining ilmiy-tadqiqot ishlari uchun sarflagan umumiy xarajatlarining 54,0% (2000-yilda 54,2%) qismiga teng.
Retsessiyaning tadqiqot xarajatlariga taʼsiri
Umuman olganda, AQShning ilmiy-tadqiqot ishlariga investitsiyalari XXI asrning birinchi yillarida iqtisod bilan birga oʻsib bordi, bundan oldin iqtisodiy inqiroz davrida bir oz pasaygan boʻlsa ham oʻsish tiklanishi bilan yana ijobiy darajaga erishdi. Ilmiy-tadqiqot ishlariga qilingan xarajatlar 2009-yilda eng yuqori choʻqqisiga erishib, 406 milliard AQSh dollarini tashkil etdi (YaIMga nisbatan 2,82%). Retsessiyaga qaramay, u 2012-yilda YaIMning 2,79% qismini tashkil etishda davom etdi.
thumb|YaIMning jahon ulushlari, tadqiqot xarajatlari, tadqiqotchilar va ilmiy nashrlar, 2009—2013-yillar. Manba: UNESCOning ilmiy hisoboti: 2030-yilgacha, 1.7-rasmlar. AQShning ilmiy-tadqiqot va ishlanmalarga sarmoyasi yuqori boʻlsa-da, 2016-yildagi Obamaning prezidentlik muddati yakuniga koʻra, bu xarajatlar YaIMning 3 foizini tashkil etish koʻrsatkichiga erisha olmagan. 2009- va 2012-yillar oraligʻida Qoʻshma Shtatlarning tadqiqot xarajatlaridagi dunyo ulushi 30,5% dan 28,1% gacha qisqardi. Ayni paytda bir qancha mamlakatlar yalpi ichki mahsulotning 4% dan ortigʻini ilmiy-tadqiqot ishlariga (Isroil, Yaponiya va Koreya Respublikasi) bagʻishlamoqda, boshqalari esa 2020-yilgacha (Finlandiya va Shvetsiya) ilmiy-tadqiqot ishlariga sarmoyalar/YaIM nisbatini 4% gacha oshirishni rejalashtirmoqda.
Tadqiqot uchun tadbirkorlar xarajatlari
AQShda tadbirkorlik subyektlarining jami tadqiqot ishlariga qoʻshgan hissasi 2000-yildagi 59.1% dan koʻpayib, 2012-yilda 69,0% ni tashkil etdi. Xususiy notijorat tashkilotlar va xorijiy tashkilotlar esa umumiy ilmiy-tadqiqot ishlarining kichik qismiga, mos ravishda 3,3% va 3,8% qismiga hissa qoʻshadilar. thumb|1994—2014-yillar uchun davlat agentligi tomonidan taqdim etilgan AQSh tadqiqot va rivojlanish byudjeti. Manba: UNESCOning ilmiy hisoboti: 2030-yilga qadar, 5.4-rasm, Amerika fanni rivojlantirish assotsiatsiyasi maʼlumotlariga asoslangan Qoʻshma Shtatlar tarixan tadbirkorlikdagi ilmiy-tadqiqot va innovatsiyalar sohasida yetakchi boʻlib kelgan. Biroq, bunga 2008—2009-yillardagi uzoq davom etgan iqtisodiy inqiroz taʼsir koʻrsatdi. Ilmiy-tadqiqot va ishlanmalarning asosiy ishtirokchilari bu vaqtda oʻz majburiyatlarini bajargan boʻlsalar-da, AQShdagi inqiroz toʻlqinini asosan kichik biznes va startaplar his qildi. AQSh aholini roʻyxatga olish byurosi tomonidan eʼlon qilingan statistik maʼlumotlar shuni koʻrsatdiki, 2008-yilda biznesdagi „oʻlimlar“ soni biznesdagi „tugʻilganlar“ sonini ortda qoldira boshladi va bu tendensiya kamida 2012-yilgacha davom etdi. 2003-yildan 2008-yilgacha biznes tadqiqotlari uchun sarf-xarajatlarning asosan oʻsishi kuzatildi. 2009-yilda oʻsayotgan egri chiziq teskari boʻlib ketdi, chunki xarajatlar oʻtgan yilga nisbatan 4% ga, keyin 2010-yilda yana 1—2% ga kamaydi. Sogʻliqni saqlash kabi imkoniyatlar yuqori boʻlgan sohalardagi kompaniyalar tadqiqotlar uchun qilinadigan xarajatlarni qazib olinadigan yoqilgʻi kabi yetukroq sohalarga qaraganda kamroq qisqartiradilar. Tadqiqot xarajatlarining eng katta qisqarishi qishloq xoʻjaligi ishlab chiqarishiga toʻgʻri keldi: oʻrtacha ilmiy-tadqiqot va sof sotish hajmiga nisbatan −3,5%. 2011-yilda ilmiy-tadqiqot va ishlanmalarga qilingan xarajatlarning tadbirkorlar tomonidan moliyalashtiriladigan qismining oʻsish surʼati tiklandi. Bu oʻsishning davom etishi, iqtisodiy tiklanish hamda oʻsishga intilish, federal tadqiqotlarni moliyalashtirish darajasi va umumiy biznes muhitiga bogʻliq boʻladi.
Davlat darajasida tadqiqot xarajatlari
Amerikada har bir shtatning tadqiqot xarajatlari darajasi boshqasidan sezilarli darajada farq qiladi. Oltita shtatning (Nyu Meksiko, Merilend, Massachusetts, Vashington, Kaliforniya va Michigan) har biri 2010-yilda yalpi ichki mahsulotining 3,9% yoki undan koʻproq qismini ilmiy-tadqiqot ishlariga bagʻishlagan va bu mamlakat jami milliy tadqiqot xarajatlarining 42% ini tashkil qilgan. 2010-yilda ilmiy-tadqiqot ishlarining toʻrtdan biridan koʻprogʻi Kaliforniya (28,1%), Massachusetts (5,7%), Nyu Jersi (5,6%), Vashington shtati (5,5%), Michigan (5,4%), Texas (5,2%), Illinoys (4,8%), Nyu York (3,6%) va Pensilvaniyada (3,5%) toʻplangan. Yetti shtat (Arkanzas, Nevada, Oklaxoma, Luiziana, Janubiy Dakota va Vayoming) yalpi ichki mahsulotining 0,8% dan kamrogʻini ilmiy-tadqiqot ishlariga ajratgan. thumb|Shtat boʻyicha AQShda fan va muhandislik. Manba: UNESCO fan hisoboti: 2030-yilgacha, 5.6-rasm, Amerika fanni rivojlantirish assotsiatsiyasi maʼlumotlariga asoslangan Kaliforniyada Silikon vodiysi joylashgan boʻlib, bu nom axborot texnologiyalari sohasidagi yetakchi korporatsiyalar va startaplar joylashgan hududga berilgan. Bu shtat, shuningdek, San-Fransisko koʻrfazi hududidagi, Los-Anjeles va San-Diegodagi dinamik biotexnologiya klasterlariga mezbonlik qiladi. Kaliforniyadan tashqaridagi asosiy biotexnologiya klasterlari Boston/Kembrij, Massachusetts, Merilend, Vashingtonning shahar atrofi, Nyu York, Sietl, Filadelfiya va Chikago shaharlarida joylashgan. Kaliforniya butun mamlakat boʻylab fan va muhandislik boʻyicha barcha ish oʻrinlarining 13,7 foizini taʼminlaydi, bu koʻrsatkich boshqa shtatlarga qaraganda koʻproqdir. Kaliforniyaliklarning 5,7 foizi shu sohalarda ishlaydi. Ilmiy-tadqiqot ishlariga sarflangan xarajatlarning ushbu yuqori ulushi hududda kuchli biznes olib borilishini bildiradi va kuchli akademik bilimlarni talab etadi, masalan, nufuzli Stanford universiteti va Kaliforniya universiteti Silikon vodiysi bilan hamkorlikda faoliyat olib boradi. Xuddi shu tarzda, Massachusetts shtatining Boston atrofidagi 128-marshruti nafaqat koʻplab yuqori texnologiyali firma va korporatsiyalarga, balki mashhur Harvard universiteti va Massachusetts texnologiya institutiga ham mezbonlik qiladi.
Transmilliy korporatsiyalarning tadqiqot xarajatlari
Federal hukumat va Qoʻshma Shtatlar tarkibiga kiruvchi 50 ta shtatning aksariyati tadqiqot va ishlanmalar bilan shugʻullanishga ragʻbatlantirish uchun muayyan sanoat va kompaniyalarga soliq imtiyozlarini taklif qiladi. Kongress odatda bir necha yilda bir marta soliq imtiyozini yangilaydi. 2012-yilda The Wall Street Journal tomonidan oʻtkazilgan soʻrovga koʻra, kompaniyalar ilmiy-tadqiqot ishlariga sarmoya kiritish toʻgʻrisida qaror qabul qilishda ushbu kreditlarga eʼtibor bermaydilar, chunki ular yangilangan kreditlarga tayanmaydilar.
2014-yilda AQShning toʻrtta transmilliy korporatsiyasi ilmiy-tadqiqot ishlariga sarflagan xarajatlari boʻyicha Top 50 talikka kirdi: Microsoft, Intel, Johnson & Johnson va Google. Eng kamida oʻn yil davomida bir nechtasi Top 20 talikka kirgan: Intel, Microsoft, Johnson & Johnson, Pfizer va IBM. Google bu roʻyxatga birinchi marta 2013-yilda kiritilgan.
Yuqori texnologiyali tovarlar va patentlar eksporti
thumb|2008—2013-yillardagi jahon ulushi sifatida aks ettirilgan AQShdan qilingan yuqori texnologiyali eksport. Manba: UNESCOning ilmiy hisoboti: 2030-yilga qadar, 5.10-rasm, Comtrade maʼlumotlar bazasiga asoslangan Qoʻshma Shtatlar postindustrial mamlakatdir. Mamlakatda yuqori texnologiyali mahsulotlar importi eksportdan ancha yuqori. Biroq, Qoʻshma Shtatlarning texnologik jihatdan malakali ishchi kuchi katta hajmdagi patentlarni ishlab chiqaradi va hali ham ushbu patentlarni litsenziyalash yoki sotishdan foyda oladi. Amerika Qoʻshma Shtatlarining ilmiy-tadqiqot sohalarida faol boʻlgan kompaniyalari ishlab chiqargan mahsulot va xizmatlarning 9,1 foizi intellektual mulk huquqlarini litsenziyalash bilan bogʻliq.
Intellektual mulk savdosiga kelsak, Qoʻshma Shtatlar bu yoʻnalishda tengsizligicha qolmoqda. AQShda 2013-yilda mualliflik huquqi va litsenziyalashdan tushgan daromad 129,2 milliard dollarni tashkil etdi, bu oʻsha yili dunyodagi eng yuqori koʻrsatkich edi. 2013-yilda Yaponiya 31,6 milliard dollarlik tushum bilan ikkinchi oʻrinni egallagan. Shu yili Qoʻshma Shtatlarning intellektual mulkdan foydalanganlik uchun toʻlovlari 39,0 milliard dollarni tashkil etdi, biroq Irlandiya bu koʻrsatkich boʻyicha mamlakatdan oshib ketgan (46,4 dollarmilliard).
Mashhur kompaniyalar va bozorlar
right|thumb| Oddiy [[Walmart chegirmali doʻkoni, Laredo, (Texas)]] 2011-yilda daromadlari boʻyicha AQShning 20 ta eng yirik kompaniyalari Walmart, ExxonMobil, Chevron, ConocoPhillips, Fannie Mae, General Electric, Berkshire Hathaway, General Motors, Ford Motor Company, Hewlett-Packard, AT&T, Cargill, McKesson Corporation, Bank of America, Federal Home Loan Mortgage Corporation, Apple Inc., Verizon, JPMorgan Chase va Cardinal Health edi.
2013-yilda bozor kapitallashuvi boʻyicha dunyodagi eng yirik oʻnta kompaniyadan sakkiztasi Amerikada joylashgan: Apple Inc., ExxonMobil, Berkshire Hathaway, Walmart, General Electric, Microsoft, IBM va Chevron Corporation.
Fortune Global 500ning 2011-yilgi maʼlumotlariga koʻra, AQShning eng yirik ish beruvchilari oʻntaligiga Walmart, AQSh pochta xizmati, IBM, UPS, McDonald's, Target Corporation, Kroger, The Home Depot, General Electric va Sears Holdings kiradi.
Apple Inc., Google, IBM, McDonaldʼs va Microsoft Millward Brown tomonidan chop etilgan indeksda dunyodagi eng qimmat beshta brend hisoblangan.
Amerikaning eng yirik kompaniyalari har yili Fortune 500da daromadlari boʻyicha yuqori oʻrinlarni egallaydi. Roʻyxatning 2000—2022-yillardagi nashrida Fortune 500 reytingida birinchi oʻrinni avtomobil ishlab chiqaruvchi General Motors (GM), neft va gaz giganti ExxonMobil yoki chakana sotuvchi Walmart egallagan. AQSh bozor kapitallashuvi boʻyicha dunyodagi koʻplab yirik kompaniyalarning bosh qarorgohidir; 2023-yil 9-fevral holatiga koʻra, bozor kapitali boʻyicha Amerikaning eng yirik kompaniyalari Apple, Microsoft, Google (Alphabet xolding kompaniyasi orqali), Amazon Berkshire Hathaway, Tesla, Nvidia, Visa, ExxonMobil va Meta Platforms hisoblanadi. Bundan tashqari, ushbu kompaniyalarning aksariyati eng qimmat brendlar boʻlib, daromadlari va bozor kapitali boʻyicha Coca-Cola, The Walt Disney Company va McDonaldʼs kabi koʻplab yirik kompaniyalar Forbes tomonidan eng qimmat brendlarning yillik reytingiga qoʻshiladi.
Amerikadagi baʼzi sanoatlar hajmi bir nechta yirik kompaniyalar tomonidan belgilanadi, ular koʻpincha „katta uchlik“ yoki „katta toʻrtlik“ deb ataladi. Ushbu hodisaga misollar: Katta uchlik kredit hisobot agentliklari (Equifax, Experian va TransUnion), Katta uchlik avtomobil ishlab chiqaruvchilari (Ford, General Motors va Stellantis), Katta toʻrtlik buxgalteriya firmalari (Deloitte, Ernst & Young, KPMG va PwC) va Katta toʻrtlik aloqa operatorlari (Verizon, AT&T, T-Mobile/Sprint va Dish Network). Amerika energetika sanoati dunyo boʻyicha eng yiriklaridan biri boʻlib, neft, tabiiy gaz, koʻmir va qayta tiklanadigan energiya manbalari boʻyicha yirik kompaniyalardan iborat. Bozor boʻyicha Amerikaning eng yirik energetika kompaniyalari neft va gaz sohasida joylashgan boʻlib, bunga ExxonMobilga Chevron, ConocoPhillips va Schlumberger qoʻshiladi; Britaniyaning BP hamda Shell neft kompaniyalari ham Qoʻshma Shtatlar energetika sohasida sezilarli ishtirokka ega va London hamda Nyu York fond birjalarida savdo qiladi. Amerikaning koʻplab yirik neft kompaniyalari, shuningdek, BP ham John D. Rockefeller tomonidan boshqariladigan sobiq monopoliya boʻlgan Standard Oildan kelib chiqqan. Amerika koʻmir sanoatida 30 milliard dollarlik aylanmaga ega Peabody Energy ustunlik qiladi, u 2021-yilda deyarli 23 milliard dollar daromad bilan dunyodagi eng yirik koʻmir kompaniyasi hisoblangan. Mamlakatda koʻmir qazib olishning katta qismi Gʻarbiy Virjiniya, Pennsilvaniya, Kentukki va Appalachia shtatlari hissasiga toʻgʻri keladi.
Amerika yarimoʻtkazgich ishlab chiqarish boʻyicha dunyoda birinchi oʻrinda turadi. 2011-yilda sotuvlar boʻyicha dunyodagi eng yirik 20 ta yarimoʻtkazgich ishlab chiqaruvchilarning yarmi amerikalik boʻlgan. Yaqinda Joe Biden boshchiligidagi Kongress yarimoʻtkazgich ishlab chiqarishni kuchaytiruvchi ikki partiyaviy qonun loyihasini, CHIPS and Science Act qonunini qabul qildi. Amerikaning eng yirik yarimoʻtkazgich firmalari va chip kompaniyalari Broadcom, Intel, AMD va Qualcommdir.
Bozor kapitaliga koʻra, Qoʻshma Shtatlardagi eng yirik firmalarning aksariyati texnologiya kompaniyalaridir. Ushbu kompaniyalarda katta beshlik texnologiya gigantlari (Apple, Amazon, Google, Microsoft va Meta) hukmronlik qiladi, shuningdek, Amerikadagi koʻplab dasturiy taʼminot firmalari ham texnologiya sanoatida hukmronlik qiladi. Mamlakatda Dell Technologies, IBM, Hewlett-Packard va Cisco kabi apparat ishlab chiqaruvchilardan tortib, Oracle, Salesforce, Adobe va Intuit kabi dasturiy taʼminot hamda hisoblash infratuzilmasi dasturchilarigacha boʻlgan bunday firmalar faoliyat yuritadi.
Amerikalik prodyuserlar dunyodagi eng yuqori daromad keltiruvchi filmlarning deyarli barchasini yaratadilar. Dunyodagi eng koʻp sotilgan musiqalar sanʼatkorlarining aksariyati Qoʻshma Shtatlarda yashaydi. Amerikaning eng yirik media kompaniyalari: The Walt Disney Company, Warner Bros. Discovery, Netflix, Comcast, Paramount Global va Fox.
AQSh turizm tarmogʻi har yili 60 millionga yaqin xalqaro tashrif buyuruvchilarni qabul qiladi. Yaqinda Salam Standard tomonidan olib borilgan tadqiqotda maʼlum qilinishicha, Qoʻshma Shtatlar global musulmon turizmi xarajatlaridan eng koʻp foyda oluvchi davlat boʻlib, butun dunyo boʻylab musulmonlar sayohati uchun sarflangan umumiy xarajatlarning 24 foizi yoki qariyb 35 milliard dollariga AQSh egalik qiladi.
Moliya
thumb| [[New York fond birjasi|Nyu York fond birjasi dunyodagi eng yirik fond birjasidir.]] Listing kompaniyalari qimmatli qogʻozlari qiymati boʻyicha oʻlchanadigan boʻlsa, Nyu York fond birjasi dunyodagi boshqa fond birjalaridan uch barobar koʻproq mablagʻga ega. 2008-yil oktyabr holatiga koʻra, barcha mahalliy NYFB listing kompaniyalarining umumiy kapitallashuvi 10,1 trillion AQSh dollarini tashkil etdi. NASDAQ yana bir Amerika fond birjasi hisoblanib, Nyu York fond birjasi va Yaponiyaning Tokio fond birjasidan keyin dunyodagi uchinchi yirik birjadir. Biroq, NASDAQning savdo qiymati Yaponiyaning TFBdan kattaroqdir. NASDAQ AQShdagi eng yirik elektron ekranga asoslangan qimmatli qogʻozlar savdosi bozoridir. Taxminan 3800 ta kompaniya va korporatsiyalar bilan u boshqa fond birjalariga qaraganda soatiga koʻproq savdo hajmiga ega.
AQSh moliya sanoati 1947-yilda qishloq xoʻjaligidan tashqari biznes umumiy foydasining atigi 10 foizini tashkil qilgan boʻlsa, 2010-yilga kelib bu 50 foizga oʻsdi. Xuddi shu davrda moliya sanoatining daromadlari YaIMdagi ulushi sifatida 2,5% dan 7,5% gacha, moliya sanoatining barcha korporativ daromadlardagi ulushi esa 10% dan 20% gacha koʻtarildi. Nyu York shahridagi moliya sohasida oʻrtacha ish haqi 1981-yildagi 80 000 dollardan 2011-yilda 360 000 dollargacha, Nyu York shahridagi oʻrtacha ish haqi 40 000 dollardan 70 000 dollargacha koʻtarildi. 1988-yilda AQShda 900 dan ortiq depoziti boʻlgan va bu depozitlar qiymati 300 million dollardan kam boʻlgan 12 500 ga yaqin bank mavjud edi, ammo 2012-yilga kelib, 1 800 dan ortiq depozitlari bilan 300 million dollardan kam boʻlgan depozit qiymatiga ega 4 200 ta bank boʻlgan.
Aktivlari qiymati boʻyicha AQShning eng yaxshi oʻnta banki : Xalqaro valyuta jamgʻarmasining 2012-yildagi tadqiqotiga koʻra, AQSh moliya tarmogʻi shunchalik katta miqyosda oʻsganki, natijada iqtisodiy oʻsish sekinlashmoqda. Nyu York universiteti iqtisodchisi Thomas Philippon bu tadqiqotni qoʻllab-quvvatlab, AQSh moliyaviy xizmatlar uchun yiliga 300 milliard dollar sarflashini taxmin qildi, bu esa juda koʻp va tarmoq 20% ga qisqartirilishi kerak. Harvard universiteti hamda Chikago universiteti iqtisodchilari 2014-yilda tadqiqot va ishlanmalar bilan shugʻullanuvchi ishchilar ishlagan har bir dollar yalpi ichki mahsulotga 5 dollar qoʻshishini, biroq moliya sohasi xodimlari uchun toʻlanadigan ish haqining har bir dollari YaIMning 0,60 dollarga qisqarishiga olib kelishini hisoblab chiqishgan. Xalqaro hisob-kitoblar banki olib borgan tadqiqoti natijasida ham xuddi shunday xulosaga keldi, yaʼni moliya sanoati iqtisodiy oʻsish va tadqiqot/ishlanmalarga asoslangan sanoatlarga toʻsqinlik qiladi.
Unumdorlik
"Hozirda milliy daromadning xodimlarga toʻgʻri keladigan ulushi taxminan olganda 1970-yildagi bilan bir xil darajada."
"Ish haqi va unumdorlik oʻrtasidagi aniq tafovutlar inflyatsiyani hisoblash uchun oʻtkazilgan turli soʻrovlar va foydalanilgan formulalardan kelib chiqadi."
Shtat va federal okrug iqtisodiyotlari
• Alabama iqtisodiyoti
• Alyaska iqtisodiyoti
• Arizona iqtisodiyoti
• Arkanzas iqtisodiyoti
• Kaliforniya iqtisodiyoti
• Kolorado iqtisodiyoti
Pobla de Montornés
Pobla de Montornés Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Tarragona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,3 km2. Aholisi — 2888 kishi (2010).
AQSh iqtisodiyoti
Shtat va federal okrug iqtisodiyotlari
• Delaver iqtisodiyoti
• Kolumbiya okrugi iqtisodiyoti
• Florida iqtisodiyoti
• Jorjiya iqtisodiyoti
• Gavayi iqtisodiyoti
• Aydaho iqtisodiyoti
• Illinoys iqtisodiyoti
• Indiana iqtisodiyoti
• Ayova iqtisodiyoti
• Kanzas iqtisodiyoti
• Kentukki iqtisodiyoti
• Meyn iqtisodiyoti
• Merilend iqtisodiyoti
• Massachusetts iqtisodiyoti
• Michigan iqtisodiyoti
• Minnesota iqtisodiyoti
• Missisipi iqtisodiyoti
• Missuri iqtisodiyoti
• Montana iqtisodiyoti
• Nebraska iqtisodiyoti
• Nevada iqtisodiyoti
• Nyu Xempshir iqtisodiyoti
• Nyu Jersi iqtisodiyoti
• Nyu Meksiko iqtisodiyoti
• Nyu York iqtisodiyoti
• Shimoliy Karolina iqtisodiyoti
• Shimoliy Dakota iqtisodiyoti
• Ogayo iqtisodiyoti
• Oklaxoma iqtisodiyoti
• Oregon iqtisodiyoti
• Pensilvaniya iqtisodiyoti
• Rod Aylend iqtisodiyoti
• Janubiy Karolina iqtisodiyoti
• Janubiy Dakota iqtisodiyoti
• Tennessi iqtisodiyoti
• Texas iqtisodiyoti
• Yuta iqtisodiyoti
• Virjiniya iqtisodiyoti
• Vashington iqtisodiyoti
• Gʻarbiy Virjiniya iqtisodiyoti
• Viskonsin iqtisodiyoti
• Vayoming iqtisodiyoti
Udoytepa
Udoytepa, Odeytepa — qad. shahar xarobasi (mil. av. 1-ming yillik — mil. 12-asr). Amudaryo bulshdagi Forob temir yoʻl stansiyasidan 30 km shimolida joylashgan. Umumiy maydoni 23 ga. U.ning eng qad. madaniy qatlamlari ilk temir davriga oid boʻlib, soʻngra hayot 9—12-asrlarga qadar betoʻxtov davom etgan. Shahar dumaloq shaklda boʻlib 3 qismdan tashkil topgan, har bir qism qalin mudofaa devori bilan oʻrab olingan. Tarixiy manbalarda (9-asr) qayd etilgan Umm Jaʼfar qalʼasi U. oʻrnida boʻlgan deb taxmin qilinadi. Qalʼa yaqinida arablar istilosi davrida arablar bilan turkiylar oʻrtasida 2 jang sodir boʻlgan (730-yil). Qalʼaning Buxoro viloyati chegarasida joylashgani muhim stra-tegik ahamiyat kasb etgan. "Umm Jaʼfar" atamasi arablar tomonidan qoʻyilgan boʻlib, ayol kishi nomidan olingan. Islomdan avval u boshqacha nom bilan Xukanja yoki Xoqonja deb atalgan, 9-asrda arabcha Umm Jaʼfar deb nomlangan. Keyinchalik qalʼa va uning atrofidagi mavze eski nomi bilan yuritila boshlagan.
Ibero-amerika kubogi
Ibero-amerika kubogi (Ibero-American Cup) hozirda mavjud boʻlmagan futbol boʻyicha musobaqa. Kubok uchun KONMEBOL va Ispaniya qirollik futbol federatsiyasi kelushiga koʻra, janubiy amerika Oltin kubogi egasi va Ispaniya kubogi (Qirollik kubogi) egasi oʻrtasida oʻzaro bahs oʻtkazilgan.
Musobaqa faqat bir marotaba oʻtkazilgan. Kubok oʻyini Boka Xuniors va Real Madrid jamoalari oʻrtasida 1994-yilda oʻtkazilgan. Musobaqa gʻolibi madrid jamoasi deb topilgan.
NGC 2320
NGC 2320 Silovsin yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1790-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Boy Internet dasturi
Boy Internet dasturlar (ingliz tilida Rich Internet Application, RIA) veb-dasturlar bilan tez va desktop grafika interfeysi singari ishlovchi dasturlardir.
Bu dasturlar taraqqiyoti uchun koʻp yoʻllar va platformalar bor.
Glen Echo
Aholisi
251 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 0,3 km2. Shundan 0,3 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Azolette
Azolette Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Rhône departamenti Villefranche-sur-Saône tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
116 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,1 km2. Dengiz sathidan 493 – 710 m balandlikda joylashgan.
Windows kinostudiyasi
Windows Movie Maker (Windows Movie Maker, 2009 va 2011 versiyalari Windows Live Movie Maker sifatida tanilgan.Windows Live Movie Maker (kod nomi Sundance ) Windows Essentials paketiga kiritilgan video yaratish va tahrirlash dasturidir.
Yopilish
Movie Maker-ni o'z ichiga olgan Windows Essentials 2012 -ni 2017 yil 10 yanvarda yakunlandi. Windows 2012 ning asosiy komponentlarini endi Microsoft rasmiy veb-saytidan yuklab olish imkonsiz. Buning o'rniga Microsoft Windows 10 va Windows 11 -ga kiritilgan Photos UWP ilovasidan foydalanishni taklif qiladi.
Lebrade
Lebrade Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Plön tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 18,59 km2. 588 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Lebradening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Vestavia Hills (Alabama)
Vestavia Hills AQShning Alabama shtatida joylashgan shahardir. Jefferson, Shelby County, Alabama|Shelby okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
34,033 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 897,9 nafar kishi.
Grünewald
Grünewald Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Oberspreewald-Lausitz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 13,44 km2. 587 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Table Rock (Wyoming)
Aholisi
82 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 17,6 km2. Shundan 17,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 2080 m balandlikda joylashgan.
Umid nihollari sport oʻyinlari
thumb "UMID NIHOLLARI" sport oʻyinlari - Oʻzbekistonning umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari oʻquvchilari oʻrtasida oʻtkaziladigan ommaviy sport musobaqalari.