Abay_davri
Madaniyat va taʼlim
Qozogʻistonning Rossiya tarkibiga qoʻshilishi mamlakatda ilgʻor demokratik rus madaniyatini joriy etish uchun qulay sharoit yaratdi. Bu qisman bir qator okrug shahar va qishloqlarida rus-qozoq maktablarining ochilishi bilan bogʻliq boʻlib, faqat 19-asrning oxirgi oʻn yilligida bir necha ming qozoq bolalari boshlangʻich taʼlim oldilar. Hukumat uchun ishonchli amaldorlar va tarjimonlar tayyorlashga intilgan chor hokimlarining mustamlakachilik maqsadlariga qaramay, xalqning koʻzini ochgan, ilm-fanni yoyish uchun kurashgan rus ziyolilarining tinimsiz saʼy-harakatlari tufayli rus maktablari qozoq demokratik davlatiga aylandi ziyolilarning shakllanishi uchun sharoit yaratdi.1887-yil Semey viloyatidagi 88 ta oʻquv muassasasidan 8 tasi rus-qozoq maktab-internatlari,15 tasi tatar maktablari boʻlib, ularda 854 nafar oʻquvchi tahsil oladi. Abayning bolalari: Abish,Magauiya, qizi Gulba rus maktabida oʻqigan. Ilmiy jamiyatlar va madaniy-maʼrifiy muassasalar dasht madaniyatini rivojlantirish,Qozogʻiston iqtisodiyotining rivojlanishini tavsiflovchi turli masalalar boʻyicha ilmiy maʼlumotlarni toʻplash va umumlashtirish, oʻlka tabiiy boyliklarini, tarixi, etnografiyasi, ogʻzaki adabiyotini oʻrganishda muhim rol oʻynadi. Rus madaniyati, fan va maorifini yuksaltirish, qozoqlarning maʼnaviy va moddiy madaniyatini oʻrganishni maqsad qilgan bu tashkilotlarning faoliyati chuqur ilgʻor edi. Qozogʻistonning qator viloyat shaharlarida ochilgan Rossiya geografiya jamiyatining mahalliy boʻlimlari va boʻlinmalari mintaqada salmoqli tadqiqotlar olib bordi. Masalan, 1877-yil Omskdagi rus geografiya jamiyatining Gʻarbiy-Sibir boʻlimidan soʻng Semeyda (Rossiya geografiya jamiyatining Semipalatinsk boʻlimi) boʻlimi ochildi.1868-yil Viloyat iqtisodiyotini oʻrganish bilan viloyat hokimliklari huzurida tuzilgan statistika qoʻmitalari shugʻullanar edi.19-asr oxirida barcha viloyat va okrug shaharlarida davlat ishlari bilan shugʻullanuvchi jamiyatlar tashkil etildi ommaviy kutubxonalar, qiroat zallari, muzeylar tashkil etildi.2-sinf rus-qozoq maktablari qoshida kutubxonalar ochgan atoqli qozoq pedagogi va demokrati Y.Oltinsarinning faol faoliyati ham shu davrga toʻgʻri keladi. 19-asrning 2-yarmi — 20-asr boshlarida surgun qilingan siyosiy rus ziyolilari — xalqchilar, sotsial-demokratlar Semipalatinsk madaniy hayotida muhim oʻrin tutdilar. Ularning bir qismi mahalliy aholi oʻrtasida maʼrifiy-maʼrifiy ishlarni faollashtirishda (kutubxonalar, qiroatxonalar, jamoat uylari, muzeylar va boshqalarni ochish) faol ishtirok etdi, bu, albatta, Rossiyaning qoloq mustamlaka rayonlariga ijobiy taʼsir koʻrsatdi. Jumladan, Abay oʻqigan va kitob olgan Semipalatinsk xalq kutubxonasida tarix, iqtisod, falsafa, rus va Gʻarbiy Yevropa adabiyotining eng qimmatli asarlari hamda kundalik matbuotning eng yaxshi namunalari ana shu siyosiy arboblarning mashaqqatli mehnati natijasida jamlangan. surgunlar. 1878-yil Statistika qoʻmitasining tashkil etilishi shahar madaniy hayotida katta yangilik boʻldi. U asosan Semipalatinsk viloyati uchun statistik maʼlumotlarni, maʼlumotlarni yigʻish va umumlashtirish bilan shugʻullangan. Statistik olim siyosiy surgunlar yordamida mintaqa geografiyasi, tarixi, iqtisodiyoti va maʼnaviy madaniyatini oʻrganishga rahbarlik qilgan. 1886-yil E. P. Michaelis Abay taklifiga binoan Semipalatinsk viloyati. Statistika qoʻmitasiga aʼzo boʻldi. Abayning siyosiy surgunda boʻlgan rus ziyolilari bilan yaqin aloqada boʻlishi shoirning rus inqilobiy-demokratik maʼrifatparvarlik isteʼdodining ochilishiga ijobiy taʼsir koʻrsatdi. Bu yaqinlashish Abayga rus adabiyoti, shu orqali butun dunyo madaniyati bilan yaqindan tanishish imkonini berdi va ilgʻor rus madaniyatining rivojlanishiga yoʻnaltirdi.