cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yatomi
Iqtisodiyoti
Yatomi mintaqaviy savdo markazi boʻlib, issiqxona dehqonchiligi bilan mashhur. Asosiy qishloq xoʻjaligi mahsulotlariga sholi, bugʻdoy, salat bargi, pomidor, chinnigullar yetishtirish kiradi.
Transport
thumb|200x200px|Ovari koʻprigi R1 thumb|200x200px|Yatomining Nolinchi kilometri thumb|200x200px|Nagoya portidagi Nabeta pristani
Yatomilik taniqli odamlari
thumb|left|200x200px|Mitsumata-hovuz parki
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Gammelin
Gammelin Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ludwigslust tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 15,62 km2. 484 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Fransiya prezidenti
Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar
Prezident albatta Konstitutsiyaga muvofiq qonunga rioya qilish kerak. O’zining oliy hokimiyatdagi ko’rinish shakli bilan davlatni rivojlanishiga turtki bo’lib mamlakat vorislarini etuk ishlar bilan taminlaydi. U (Prezident) miliy mustaqillikning, hudud yahlitligining halqaro shatnomalarga rioya qilingan holda yurt himoyachisi hisoblanadi.
Oberrœdern
Oberrœdern Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Wissembourg tumani tarkibiga kiradi.
Fransiya prezidenti
Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar
8-chi modda
Gammelin
Hududi
Gammelinning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Fransiya prezidenti
Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar
Respublika prezidenti Fransiya Bosh vazirini tayinlaydi va hokimiyatdagi navbatdagi istefodan so’ng u yangi Bosh vazir saylash huquqiga ega. Bosh vazirning taklifiga qarab Hokimiyatning barcha a’zolari yangitdan tayinlanadi.
9-chi modda
Президент республики председательствует в Совете министров.
10-modda
Fransuz hokimiyatidagi har bir qonun uning a’zolari bilan chuqur tanishib chiqilib prezident  huzuriga  farmon tasdiqlanishi uchun etkaziladi va prezident etkazilgan qonunni uzog’I bilan 15 kun ichida muhokama qilish huquqiga ega. Bu muddat ichida agarda prezidentni Hokimiyat tomonidan chiqarilgan qonun  qoniqtirmasa u Parlament yordamida qaytadan muhokama qilishi mumkin va yangi muhokamadan keyin barch munozaralar tahlil qilinadi  agar Parlament  yangi o’zgartirishlarga qarshi chiqsa unda president  Parlament a’zolari yordamida qonunni bekor qilish mumkin.
11-chi modda
Respublika presidenti Parlament seminari chog’ida hokimiyat vakillari yoki ikki palatali Parlament takliflariga ko’ra rasmiy ravishda mamlakatga tegishli biron bir siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy o’zgarishlar va halqaro kelishuvlar borasidagi yangiliklarni mamlakat Konstitutsiyasiga zid bo’lmagan holda  umumhalq  telekanallari orqali rasmiy e’lon qilishi kerak.
12-chi modda
Chikuhoku
right|thumb|270x270px| Higashijo suv ombori Yaponiyaning Nagano prefekturasida joylashgan qishloq. 2018-yil 28-fevral holatiga koʻra, qishloqda hisob-kitoblarga koʻra 1873 ta xonadonda 4688 nafar aholi istiqomat qilgan, aholi zichligi esa 1 km2 ga 47 kishidan toʻgʻri kelgan. Qishloqning umumiy maydoni 99,47 kvadrat kilometr (38,41 mi²) ni tashkil etadi.
Fransiya prezidenti
Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar
Respublika prezidenti bosh vazir va palatalar rislari bilan alohida yig’in tashkil qilib Milliy kengash yig’ilishi o’tkazilishi haqida e’lon qiladi. Umuhalq saylovlari kamida 20 uzog’I bilan 40 kun ichida ruhsat beriladi. Milliy Kengash majlisi saylovlardan keyingi ikkinchi payshanba kuni to’laqonli huquqga ega ravishda yig’ilishadi. Agarda kengash o’z vaqtida o’tkazilmasa 15 kun muddati ichiida ochiladi. Yangi kengash 1 yil davomiga cho’zilmasligi shart.
Chikuhoku
Geografiyasi
Chikuhoku Nagano prefekturasining markazida, Matsumoto havzasida joylashgan. Qishloqda Higashijo toʻgʻoni va Onikuma toʻgʻoni mavjud.
Iqlimi
Qishloqda yozi salqin va nam, qishi esa sovuq (Köppen iqlim tasnifi Dfa) bilan ajralib turadigan iqlim mavjud. Chikuhokuda oʻrtacha yillik harorat 9,6 °C ni tashkil etadi. Yillik oʻrtacha yogʻin miqdori 1227 mm boʻlib, sentyabr esa eng seryogʻin oy hisoblanadi. Avgustda eng yuqori harorat 22,8 °C, eng past harorati esa yanvarda, −3,0 °C atrofida boʻladi.
Fransiya prezidenti
Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar
13-chi modda
Chikuhoku
Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Chikuhoku aholisi soni soʻnggi 70 yil ichida bir asr avvalgi sonidan yarmidan koʻproqqa kamaygan.
Poggiardo
Poggiardo Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lecce provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 19 km2. 6144 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Chikuhoku
Tarixi
Hozirgi Chikuhoku hududi qadimgi Shinano provinsiyasining bir qismi boʻlgan. Hududning katta qismi Edo davrida Matsumoto domenining nazorati ostida edi. Honjo, Sakakita va Sakai qishloqlari 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimining oʻrnatilishi bilan yaratilgan. Chikuhoku qishlogʻi 2005-yil 11-oktabrda uchta qishloqning qoʻshilishi natijasida barpo etilgan.
Taʼlim tizimi
Chikuxokuda qishloq hukumati tomonidan boshqariladigan uchta davlat boshlangʻich maktabi va bitta davlat oʻrta maktabi mavjud shuningdek, Chikuhoku va qoʻshni Omi qishlogʻi oʻrtasida birgalikda ishlaydigan bitta oʻrta maktab faoliyat yuritadi. Qishloqda yuqori maktab mavjud emas.
Zaysan soyligi
Zaysan soyligi - Qozogʻiston Respublikasidagi soylik, shimolida Janubiy Oltoy, janubida Tarbagʻatoy va Saur tizmalari oraligʻida. 3. s. tubining balandligi togʻlar etagida 370 m (Zaysan koʻli)dan 900—1000 m gacha. Yer yuzasi kaynozoy koʻl va dare balchiklari va qumdan tuzilgan. Ondasonda soylik tekisliklaridan qoldiq togʻ massivlari koʻtarilib turadi. Janubiy Oltoy va Tarbagʻatoydan oqib tushuvchi daryolar suvi sugʻorishga sarflanib, Zaysan koʻliga yetib bormaydi, faqatgina Qora Irtish quyiladi. Soylikda chala choʻl landshafti boʻlib, asosan yaylov sifatida foydalaniladi. Kora Irtish deltasida toʻqayzorlar bor.
Fransiya prezidenti
Fransiyaning hozirgi oʻzgartirish kiritilgan konsyitutsiyasidan Prezidentgta tegishli parchalar
Prezident vazirlar mahkamasi qoshida barcha mansablarga oid qarorlarni imzolaydi. U (Prezident) barcha fuqaroviy, harbiy va davlat amaldorlarini tayinlaydi. Qolgan mamlakatdagi muhim sanalgan vazifalarga shaxslar Vazirlar mahkamasi tomonidan tayinlanadi. Huquq tartibot  organlari hodimlari  vazirlar mahkamasi qarorlari yordamida boshqa vazifadagi shaxslarni mansabga tayinlaydi va Prezident tomonidan berilgan vakolatdan kelib  chiqilib favquloddagi vaziyatlarda  prezident nomidan farmon berish huquqiga ega.
14-chi modda
Mamlakatning tashqi siyosatini oʻrganish borasida elchilar tayinlanadi va boshqa mamlakatlar elchihonalari qurilishiga faqat Prezident ijozati bilan erishiladi.
15-chi modda
Respublika prezidenti Qurolli kuchlar qoʻmondoni hisoblanadi. U barcha oliy milliy mudofa qoʻmitalar va oliy maslahat kengashi raisidir. <!--- 10-chi modda The President of the Republic shall promulgate Acts of Parliament within fifteen days following the final adoption of an Act and its transmission to the Government. He may, before the expiry of this time limit, ask Parliament to reconsider the Act or sections of the Act. Reconsideration shall not be refused.
Article 11 [the president may submit laws to the citizens in a referendum]
Article 12 The President of the Republic may, after consulting the Prime Minister and the Presidents of the assemblies, declare the National Assembly dissolved. A general election shall take place not less than twenty days and not more than forty days after the dissolution. The National Assembly shall convene as of right on the second Thursday following its election. Should it so convene outside the period prescribed for the ordinary session, a session shall be called by right for a fifteen-day period. No further dissolution shall take place within a year following this election.
Article 13 The President of the Republic shall sign the ordinances and decrees deliberated upon in the Council of Ministers. He shall make appointments to the civil and military posts of the State. […]
Article 14 The President of the Republic shall accredit ambassadors and envoys extraordinary to foreign powers; foreign ambassadors and envoys extraordinary shall be accredited to him.
Article 15 The President of the Republic shall be commander-in-chief of the armed forces. He shall preside over the higher national defence councils and committees.
Article 16 Where the institutions of the Republic, the independence of the Nation, the integrity of its territory or the fulfilment of its international commitments are under serious and immediate threat, and where the proper functioning of the constitutional public authorities is interrupted, the President of the Republic shall take the measures required by these circumstances, after formally consulting the Prime Minister, the Presidents of the assemblies and the Constitutional Council. He shall inform the Nation of these measures in a message. The measures must stem from the desire to provide the constitutional public authorities, in the shortest possible time, with the means to carry out their duties. The Constitutional Council shall be consulted with regard to such measures. Parliament shall convene as of right. The National Assembly shall not be dissolved during the exercise of the emergency powers.
Article 16 has been used only once, by Charles de Gaulle during the Algerian War, from April 23 to au September 29, 1961.
Article 17 The President of the Republic has the right to grant pardon.
Article 18 The President of the Republic shall communicate with the two assemblies of Parliament by means of messages, which he shall cause to be read and which shall not be the occasion for any debate. Outside sessions, Parliament shall be convened especially for this purpose.
Since 1875, the President is prohibited from entering the houses of Parliament.
Article 19 Acts of the President of the Republic, other than those provided for under articles 8 (first paragraph), 11, 12, 16, 18, 54, 56 and 61, shall be countersigned by the Prime Minister and, where required, by the appropriate ministers.
Other information
The official residence and office of the president is the Élysée Palace in Paris. Other presidential residences include:
--->
Inauguratsiya marosimi
100px|thumb|left|Buyuk Magistr Zanjiri ordeni Inauguratsiya ushbu marosim Fransiyada odatda oldingi prezident oʻzining yangi saylangan vorisini yangi mansab bilan tabriklab Prezident qarorgohi tomon chorlaydi. Shu hodisalar bilan birga ular birgalikda Prezident kabinetida yarim soat mamlakat rivoji haqida eks-Prezident bilan yangi prezident oʻz fikrlari bilan oʻrtoqlashishadi va mamlakat ramzlaridan biri boʻlgan asosiy narsa yadroviy qurolning maxsus maxfiy kodlari yangi Fransuz Respublikasi Prezidentiga topshiriladi. Shundan soʻng yangi prezident oldingi prezidentni odddiy fuqaro sifatida Yelisey qasridan turib kuzatib qoʻyiladi.
Keyinchalik zalda yangi prezidentning inauguratsiya (Qasamyod etish) marosimi boshlanadi va nihoyat rasmiy ravishda saylovlavlar natijasini eʼlon qilishadi shu bilan birgalikda yangi prezidentni ham.
Oberrœdern
Aholisi
449 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 89,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,0 km2. Dengiz sathidan 129 – 182 m balandlikda joylashgan.
Futbol boʻyicha 2004-yilgi Oʻzbekiston Kubogi
2004-yilgi futbol boʻyicha Oʻzbekiston kubogi futbol turniri boʻlib, unda 36 nafar professional klublar ishtirok etadi.
U saralash bosqichidan boshlab saralash tizimi boʻyicha oʻtkazildi. Final oʻyini 2004-yil 1-oktyabrda Toshkentdagi „Paxtakor“ stadionida Toshkentning "Paxtakor" va „Traktor“ klublari oʻrtasida boʻlib oʻtdi. „Paxtakor“ 6-marta (ketma-ket 4) kubok sohibiga aylandi.
Ségny
Ségny Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ain departamenti Gex tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1348 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 421,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,2 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 467 – 519 m balandlikda joylashgan.
Worden (Montana)
Aholisi
506 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 5,2 km2. Shundan 5,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 913 m balandlikda joylashgan.
Askola
Askola ( Finlancha talafuzi: [ˈɑskolɑ] ) Finlandiyadagi munisipalitetdir. Uusimaa mintaqasida joylashgan. Munitsipalitet jami 4,754 aholi istiqomat qiladi ( 28 February 2023 ) qariyb 218.03 km2 maydonni egallaydi. Shundan 5.61 km2 suvdan iboratdir. Aholi zichligi – qariyb 1 km2 hududga jami 22.38 ta aholi to'g'ri keladi. Monninkyla — aholi soni boʻyicha munitsipalitetning eng yirik qishlogʻi (1326 kishi). Qo'shni shaharlar - Myrskylä, Mäntsälä, Pornainen, Porvoo va Pukkila.
Tarixi
Askola cherkovi 1639 yilgacha Porvoo cherkov tarkibiga kirdi va u 1896 yilga kelib mustaqil cherkov bo'ldi. Askola cherkovi 1799 yilda qurib bitkazilgan edi.
Munitsipalitetning sobiq gerbi cherkov tarixidan buyon cherkovga ta'sir o'tkazishga intilib kelgan; o'z tegirmon toshi Askolasning ko'plab tegirmonlari va mashhur nonlarini eslatib turadi, gerbning atirgullari esa Askolada tug'ilgan va ta'sirlangan fin yozuvchisi Yoxannes Linnankoskiga ishora qiladi, uning eng mashhur asari "Qon-qizil gul qo'shig'i" edi.
Geografiyasi
left|thumb| [[Vakkola qishlog'i]] Askola qishlog'idagi eng muhim suvlar sirasiga Askola markazidan o'tadigan va Orimattila hamda Porvoo o'rtasida oqadigan Porvoo daryosi va munitsipalitetning sharqiy qismidagi jami o'n bitta ko'l kiradi.
Askolada Natura 2000 ob'ektlari yo'q bo'lsada, lekin uning o'rniga beshta qoyali hududlar milliy ahamiyatga ega deb topilgan. Ulardan biri bu Kirnukallioda taniqli Askola qishlog'ining muzlik chuqurlari joylashgan bo'lib, u Porvoo vodiysining milliy ahamiyatga ega bo'lgan landshaft maydoni ham Askola tomoniga qadar cho'zilgan. Prestbacka Manor va Pappilanharju qo'riqxonasi ham madaniy landshaftlar sifatida himoyalangan.
Qishloqlar
1967-yilda Askola qishlog'ida jami 12 ta qonuniy tan olingan qishloqlar (henkikirjakylät) mavjud edi:
Demografiyasi
1975-2020 yillar oralig'ida Askola aholisining rivojlanishini tavsiflovchi quyida joylashgan jadval 2021 yildagi munitsipalitetning hududini o'z ichiga oladi.
Shahar hududlari
2019-yilga kelib jami 4943 nafar aholidan 2636 nafari shaharlarda, 2251 nafari esa kam aholi yashaydigan joylarda istiqomat qilgan, ulardan 56 nafarining koordinata nuqtalari nomaʼlum edi. Bu Askolaning urbanizatsiya darajasini jami 53,9% ga yetdi. Munitsipalitetdagi shahar aholisi quyidagi tarzda ikki shahar hududiga bo'lingan:
Xizmatlari
thumb| Monninkyla maktabi Askolada jami to'rtta boshlang'ich maktab, ikkita o'rta maktab va shuningdek, bitta kasb-hunar maktabi mavjud. Ikkita o'rta maktab ham qo'shni Pukkila munitsipalitetidan o'quvchilarni qabul qilib ularga tahsil berdi, bu yerda o'zining boshlang'ich maktabdan keyingi ta'limi yo'q.
Askola kutubxonasi jami oltita joyda xizmat ko'rsatadi, ularga: cherkov qishlog'i, Monninkyla va munitsipalitetning to'rtta maktabi kabilar kiradi.
“Askola” salomatlik markazida aholiga tibbiy yordam ko‘rsatiladi.
Munitsipalitetda faqat ikkita Sale oziq-ovqat savdo markazi mavjud: ulardan biri cherkov qishlog'ida, ikkinchisi Monninkylada. Mahalliy aholi, shuningdek, munitsipalitetga Kesko yoki Lidl kabi raqobatdosh tarmoqlariddek uchinchi oziq-ovqat do'konini bor bo'lishini xohlashadi.
Siyosati
Finlandiyaning 2011-yilgi parlament saylovlari natijalari:
Ficarra
Ficarra Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Messina provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18 km2. 1797 nafar aholi istiqomat qiladi.
Askola
Iqtisodiyoti
2018-yilga kelib Askola ishchi kuchining qariyb 8,1 foizi birlamchi ishlab chiqarishda ( qishloq, o‘rmon va baliqchilik), 36,2 foizi ikkilamchi ishlab chiqarishda (masol uchun, ishlab chiqarish, qurilish va infratuzilma ) va 53,1 foizi xizmat ko‘rsatish sohasida faoliyat olib borgan. 2019-yilda ishsizlik darajasi 6,7 foizni, aholi tarkibida pensionerlarning ulushi 23,0 foizni tashkil etdi.
2019-yilda esa {Askoladagi eng yirik ish beruvchilar o'ntaligi quyidagilar edi: • # TerraWise Oy, 323 employees
• # Municipality of Askola, 293 employees
• # Hakevuori Oy, 37 employees
• # Fimet Oy, 35 employees
• # Eteva kuntayhtymä, 31 employees
• # Kuljetusliike M. Lindberg Oy, 30 employees
• # SimFors Oy, 28 employees
• # Kymppirakenne Oy, 27 employees
• # Oy Meyer vastus Ab, 25 employees
• # Ginola Oy, 25 employees
Sidney Poitier
Sidney Poitier (20-fevral 1927-yil — 6-yanvar 2022-yil) bagama-amerikalik aktyor va film rejissordir.
Bonaduz
Hududi
Bonaduzning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Linares de Riofrío
Linares de Riofrío Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Salamanca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 27,90 km2. Aholisi — 989 kishi (2010).
122
Vafot etgan
🇷🇺
Floresta
Floresta Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Messina provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 31 km2. 637 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Qezel Dash-e Olya
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Qezel Dash-e Olya (, shuningdek , Qezel Dāsh-e 'Olyā sifatida romanizatsiya qilingan; Qezeldāsh-e Bālā)  — Eron, Gʻarbiy Ozarbayjon viloyati, Xoy tumani, Safayya tumani, Soʻqmonobod qishloq okrugidagi qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi 326 nafar kishi hamda 64 oiladan iborat.
Sulaymon (Oʻzbekiston tumani)
Sulaymon  — Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarasli qishloq. Oʻzbekiston tumani tarkibiga kiradi.
1926-yilgi Indianapolis 500
1926-yil 31-may, dushanba kuni Indianapolis avtopoygasining 14-Xalqaro 500 millik poygalari boʻlib oʻtdi. Louis Chevrolet start uchun Chrysler peys avtomobilini bsohqargan.
Uzoq yogʻgan yomgʻir 72-davrada poygani toʻxtatdi va ishtirokchilar rasmiylar qanday qarorga kelishini kutishdi. Poyga bir soatdan keyin davom ettirildi. Yomgʻir yana yogʻdi va poyga 400 milya (160 aylanish) masofaga yetganda toʻxtadi.
Rookie Frank Lockhart 5-davrada 20-oʻrindan beshinchi oʻringa koʻtarilib, birgina oʻsha davrada 14 ta mashinadan oʻtgan. U 16-turda ikkinchi o‘ringa ko‘tarildi. Yomgʻirning uzoq yogʻishidan soʻng, Rookie Frank Lockhart va Dave Lewis musobaqani tark etdi. Ushbu vaqtgacha ular taxminan 20 davr mobaynida yetakchilik uchun kurashdilar. Dave Lewis singan klapan bilan poygalardan chiqqandan soʻng, poygalar qizgʻin tus oldi. Harry Hartz Rookie Frank Lockhartni ortda qoldira boshladi va olomon ushbu natijaga befarq boʻlmagan holda olqishlab turdi. Harry Hartz qisqa vaqt ichida taxminan 250 milya masofani bosib oʻtdi. Ammo koʻp oʻtmay Harry Hartz rejadan tashqari pit-stop qilishga majbur boʻldi. Keyin Rookie Frank Lockhart Hartzning pit-stop qilganidan foydalanib qolgan ikki davrada peshqadamlik qildi va gʻolib deb eʼlon qilindi. Bu Indianapolis 500 tarixidagi birinchi yomgʻirda boʻlgan poyga boʻldi. Frank Lockhart ushbu poygada birinchi marta gʻalaba qozongan toʻrtinchi poygachi boʻldi. Lokhart aslida 163 ta davrni (407,5 milya) bosib oʻtgan boʻlishi mumkin, ammo rasmiy hisob natijalari 160-davrani belgilab bergan.
Saralash
1926-yilgi Indianapolis 500da Toʻrt davrli (10 milya) saralash poygalaridan foydalanildi. Earl Cooper yana bir bor ushbu mavsumda ham poul natijasini qoʻlga kiritdi. Frank Lokhart o‘zining birinchi urinishida 115,488 milya tezlikda yangi 1 davrali rekord o‘rnatdi. Biroq ikkinchi davrada shinalar nosozligidan keyin poygani to‘xtatildi. Keyinchalik u yana bir urinishda dvigatelni portlatib yubordi. Ammo saralash bahslarini 20-oʻrinda yakunlagan.
Gans (Gironde)
Gans Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Langon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
158 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,01 km2. Dengiz sathidan 97 m balandlikda joylashgan.
123
Vafot etgan
🇷🇺
Hannaches
Hannaches Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Beauvais tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
129 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,4 nafar kishi.
Büşra Kuru
Busra Kuru (2001-yil 24-oktyabrda tugʻilgan) — futbolchi, yarim himoyachi sifatida 2 Frauen-Bundesliga klubi 1. FFC 08 Niederkirchen va Turkiya ayollar terma jamoasida oʻynaydi.
Germaniyada tugʻilgan, Turkiyani xalqaro miqyosda himoya qiladi.
Shaxsiy hayoti
Busra Kuru 2001-yil 24-oktyabrda Germaniyaning Baden-Wurttembergdagi Weinheim shahrida turk ota-onasida tugʻilgan. U Weinheimdagi Wirtschaftsgymnasium (Johann-Philipp-Reis Schule) da tahsil olgan.
Oʻyin karyerasi
Kuru olti yoshida futbol oʻynay boshladi. Unga har kuni sport maydoniga olib boradigan futbolchi akasi dalda berdi. Oʻynashni boshlashdan oldin u suzish va dzyudo bilan shugʻullangan. U 2011-12-yildan 2014-15-yilgacha Baden tanlov jamoasining bir qismi boʻlgan va 2017-18 mavsumidan beri janubi-gʻarbiy tanlov jamoasida boʻldi.
Klub
Kuru oʻzining tugʻilgan shahri SG Hohensachen klubida oʻynagan va u yerda 2014-15-yilgi mavsumda liga va kubok oʻyinlarida 20 ta gol urdi. Keyingi mavsumda u TSG 1899 Hoffenheimga oʻtdi. U 2-Frauen-Bundesligada 1 FFC 08 Niderkirchen uchun oʻynadi. Keyingi mavsumda u 2 Frauen-Bundesliga-Southga oʻtdi.
Turkiya U17 qizlar terma jamoasi
Kuru 2017-yilning 25-yanvarida Rossiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida debyut qilib Turkiyaning 17 yoshgacha boʻlgan qizlar terma jamoasi aʼzosiga aylandi. U 2017-yilgi UEFA taraqqiyot turnirida 2018-yilgi 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi chempionat saralash bosqichining uchtasida — 7-guruh oʻyinlarida va Elit-raund — 6-guruhda uchta oʻyinda ishtirok etdi. U 2017—2018-yillar oraligʻida Turkiyaning 17 yoshgacha boʻlgan qizlar terma jamoasi safida 21 marta maydonga tushgan va jami bitta gol urgan.
Turkiya U19 ayollar terma jamoasi
2018-yilda Kuru Turkiyaning 19 yoshgacha boʻlgan ayollar terma jamoasiga chaqirildi va birinchi marta 28-avgust kuni Polshaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida maydonga tushdi. U 19 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi 2019-yilgi UEFA chempionati saralash bosqichining uchta oʻyinida — 2-guruh va Elit-raund — 6-guruhda ishtirok etdi. U 2018-2019 yillar oraligʻida 15 ta oʻyinda maydonga tushgan.
Turkiya ayollar terma jamoasi
Kuru 2020-yilda Turkiya ayollar terma jamoasiga tanlangan. U 2020-yil 18-sentyabr kuni Ayollar oʻrtasidagi Yevro-2021 saralash bosqichi A guruhida Sloveniyaga qarshi oʻyinda debyut qilgan.
Enchets
Enchets — Bolgariyaning janubidagi Kardjali viloyatidagi qishloq.
Groß Krams
Groß Krams Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ludwigslust tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,32 km2. 195 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Groß Kramsning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Koʻkadir
Koʻkadir (Көкадыр) — Qozogʻiston Respublikasining Jambul viloyati, Qorday tumanidagi qishloq. Algin qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 314832400.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 196 kishini (92 erkak va 104 ayol) tashkil qilgan. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 169 kishi (89 erkak va 80 ayol) yashagan.
Egeland (Shimoliy Dakota)
Egeland AQShning Shimoliy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Towner okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
28 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 28,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,98 km2. Shundan 0,98 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 464 m balandlikda joylashgan.
Wye (Montana)
Wye AQShning Montana shtatida joylashgan shahardir. Missoula County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
381 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 8,1 km2. Shundan 8,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Agmé
Agmé Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Marmande tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
101 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,0 km2.
Kenyon (Minnesota)
Kenyon AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Goodhue County, Minnesota|Goodhue
Oberschaeffolsheim
Oberschaeffolsheim Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Strasbourg-Campagne tumani tarkibiga kiradi.
Kenyon (Minnesota)
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Oberschaeffolsheim
Aholisi
2052 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 270,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,6 km2. Dengiz sathidan 142 – 181 m balandlikda joylashgan.
Kenyon (Minnesota)
Geografiyasi
Maydoni — 6,09 km2. Shundan 6,06 km2 quruqlik, 0,03 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 352 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Kenyon manzarasi.
Gardegan-et-Tourtirac
Gardegan-et-Tourtirac Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Libourne tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,5 km2.
Nurmuxammet Nigmatullin
Nurmohammet Nigamtullin (Нурмөхәмәт Мәғәфүр улы Ниғмәтуллин, 1946-yil, 8 dekabr, SSSR, RSFSR, BASR, Sibay — 2019-yil 26-iyun, RF, BR, Ufa) — Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorati raisi, muftiy (1992—2019).
Biografiyasi
Nurmuxammet Nigmatullin 1946-yil 8-dekabrda Boshqirdiston ASSR Baymak viloyati Sibay ishchilar posyolkasida (1955-yildan shahar) mulla Magafur oʻgʻli mulla Magafur Gabdelganining oilasida tavallud topgan. 1971—1975-yillarda Buxorodagi Mir Arab madrasasi tahsil olgan. Toshkent shahar Imom al-Buxoriy nomidagi Islom institutini „Imom-xatib“ ixtisosligi boʻyicha tamomlagan (qizil diplom, 1980). 1980—1982-yillarda Islomiy daʼvat institutida (Damashq, Suriya) diniy taʼlim olgan.
U 1979-yildan 1982-yilgacha SSSRning Yevropa qismi va Sibir musulmonlarining diniy nazorati mas’ul xodimi boʻlgan. 1982-yildan 1992-yilgacha Ufa jamoat masjidida imomlik qilgan.
1992-yil 21-avgustdan 2019-yil 29-aprelgacha Boshqirdiston Respublika musulmonlari diniy nazorati raisi va respublika muftiysi boʻlgan. 2019-yil 29-apreldan boshlab Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorati raisining maslahatchisi sifatida faoliyat koʻrsatgan.
Oilasi
Uning rafiqasi Noila Abistoyi (ular 1972-yilda Buxoroda oʻqib yurganlarida turmush qurishgan).
Bolalar: toʻrt qiz farzandi bor.
Tanqid
2018-yil 14-mart kuni Neftekamada Boshqirdiston musulmonlari diniy nazorat plenumi faoliyatidan noroziliklarini bildirdilar. Iqtisodiy masalalar hal etilmagani, yoshlarni jalb etmayotgani, nazorat faoliyatida rivojlanmagani tanqid qilindi.
Vafoti
Nurmuxammet Nigmatullin 2019-yil 26-iyun kuni 72 yoshida uzoq davom etgan ogʻir xastalikdan soʻng vafot etgan (ichakning keyingi operatsiyasi). Ufa musulmon qabristoniga dafn etilgan.
Nashrlari
Iymon — qalb koʻzgusi: vaʼzlar, savollarga javoblar. Ufa, 2014-yil.
Fondachelli-Fantina
Fondachelli-Fantina Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Messina provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 41 km2. 1234 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Aleksandr Zaytsev
thumb|Aleksandr Zaytsev Aleksandr Mixaylovich Zaytsev (1841.20.6, Qozon 1910.19.8) — rus organik kimyogari, Peterburg Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1885). Qozon universitetining professor (1871). Dietilkarbinolni sintez qilgan va organik birikmalarning yangi sinfi — laktonlarni kashf etgan (1873). Galogenvodorodlarning toʻyinmagan uglevodorodlarga birikish va galogenvodorodlarning alkilgalogenidlardan ajralish qonuniyatini kashf etgan (bu qonuniyat Zaytsev qoidasi deb ataladi). Alkilgalogenid bilan keton aralashmasiga rux taʼsir ettirib, uchlamchi toʻyingan spirt sintez qilishning yangi usulini taklif etgan (1885). Rux organik birikmalar yordamida ketonlardan uchlamchi spirtlar olish usulini ishlab chiqqan (bu usul Zaytsev reaksiyasi deb ataladi). Shogirdlari bilan bir qancha toʻyinmagan uglevodorodlar (butilen, diallil va b.) sintez qilgan.
Elash
Elash  — Oʻzbekiston Respublikasining  Fargʻona viloyatiga qarasli qishloq. Oʻzbekiston tumani tarkibiga kiradi.
Estrada
Estrada (ispancha — taxtasupa), estrada sanʼati — 1) keng maʼnoda — koʻngilochar, ommabop badiiy (abadiy, musiqiy, raqs, tomoshaviy va boshqalar) janr va shakllarning umumiy ifodasi; 2) tor maʼnoda — sahnaviy professional sanʼat turi. Rossiya va boshqalar baʼzi mamlakatlarda E., Angliyada myuzikxoll, Fransiyada varyete, kafeshantan, kabare, AQShda shou, revyu kabi atamalar bilan yuritiladi. E.ning kelib chiqishi xalq ogʻzaki ijodi bilan bogʻliq boʻlsada, u muayyan (tijoratommabop) sanʼat turi sifatida 19-asrda Yevropa yirik shaharlarining demokratik ijtimoiymadaniy muhitida yuzaga kelgan. E.ning asosiy shakli — maxsus joylarda, muntazam ravishda oʻtkaziladigan E. konsertidir. U bir nechta (yoki yakka) artist (soʻz ustasi, xonanda, raqqos, aktyor va boshqalar)ning badiiy tugal, turfa mazmundagi kichik chiqishlaridan iborat boʻlib, ifoda vositalarining loʻnda va yorqinligi, oʻziga xosligi, ishtirokchilarning tomoshabin bilan bevosita muloqotda boʻlishi bilan ajralib turadi. E. tomoshalari baʼzan konferansye birlashtirgan mavzuli dastur asosida tuziladi. Yevropada E. tomoshalari dastlab kafe va restoranlarda, keyinchalik moslashtirilgan teatr binolari va boshqalar joylarda oʻtkazilgan. Ularda soʻz ustalari, qoʻshiqchilar, raqqos va raqqosalar, shuningdek, akrobat, koʻzbogʻlovchilar ishtirok etgan. Hozirda estrada sahnalarida monolog, felyeton, hajviy hikoya kabi nutq janrlari, E. (milliy, bal va boshqalar) raqsya, kuplet va E. qoʻshigʻi, koʻpgina sirk turlari (akrobatika, jonglyorlik, fokus va boshqalar), teatr miniatyurasi, qoʻgʻirchoqbozlar chiqishlari, pantomima va boshqalar mavjud.
Oʻzbekistonda (boshqa Sharq mamlakatlarida boʻlgani kabi) E.ning rivojlanishi quyidagi koʻrinishlarda boʻlgan: bir tomondan unda anʼanaviy sanʼat namunalari sahna talablariga moslashtirib oʻzgartirilgan (mas, Tamaraxonim va M.Qoriyoqubov ijrosidagi xalq lalarlarining sahna talqinlari, Yusufjon qiziq\shsh askiya anʼanalariga asoslangan konferansyelik chiqishlari va boshqalar) yoki milliy janrlar negizida yangi sahna turlari yaratilgan (M.Turgʻunboyeva Usta Olim bilan birgalikda ijod qilgan "Paxta", "Pilla" kabi ommaviy sahna raqslari). Ikkinchi tomondan Oʻzbekiston E.si chet el sanʼati shakl va uslublari (mas, jaz, estrada orkestri, myuzikxoll)ni oʻzlashtirishi bilan boyidi. 1956-yildan Oʻzbek estrada teatri, keyinchalik Oʻzbek davlat estrada birlashmasi (1996-yilgacha) faoliyat koʻrsatgan.
Hozirda Oʻzbekistonda E. sanʼatini rivojlantirish, E. jamoalari hamda yakka ijrochilar faoliyatini muvofiqlashtirish kabi vazifalar "Oʻzbeknavo" birlashmasiga yuklatilgan. E. oʻquv yoʻnalishi sifatida maxsus taʼlim tizimiga kiritilgan. 1996-yildan Toshkent estrada kolleji, Oʻzbekiston davlat konservatoriyasi va boshqalar sanʼat (musiqa) oʻquv yurtlarida E. ftlari faoliyat koʻrsatmoqda (yana qarang Miniatyuralar teatri, Ommabop musiqa).
Adabiyot
Olimjon Bekov.
NGC 3824
NGC 3824 Katta Ayiq yulduz turkumidagi Sa tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1789-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Ahilobod mahallasi
Ahilobod mahallasi — Yunusobod tumani dagi mahalla. «Yangiobod», «Tinchlik», «Do'stlik», «Akbarobod» mahallari bilan chegaradosh. 2005-yil 17-aprelda «Yangiobod» mahallasi ikkiga bo'linib, biriga «Ahilobod» nomi berilgan. Aholisi soni 5955 nafar kishi (2009). Rus, o'zbek, tatar, qozoq, koreys, ukrain va boshqa millat vakillari istiqomat qiladi.
Porto Cesareo
Porto Cesareo Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lecce provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 34 km2. 5273 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Agnac
Agnac Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Marmande tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
388 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 13,6 km2.
124
Vafot etgan
🇷🇺
Cemre, Kaş
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Cemre — Turkiyaning Antaliya viloyati Kash tumaniga qarasli qishloqdir.
Besharchasoy
Besharchasoy — Jizzax viloyati Zomin tumanidagi soy. Molguzar togʻlarining shim.sharqiy yon bagʻridan (Ingichka dovonidan 1 km sharqda) boshlanadi. Uz. 10 km boʻlib, ikkita irmoqning qoʻshilishidan hosil boʻladi. Besharchasoy qor, yomgʻir hamda buloq suvlaridan toʻyinadi. Bahor va yoz boshlarida sersuv, baʼzan sel keladi. Qolgan paytlarida esa Besharchasoy Achchisoyga stmasdan qurib qoladi. Besharchasoydan chorva mollarini va qisman ekinlarni sugʻorishda foydalaniladi.
Seillonnaz
Seillonnaz Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ain departamenti Belley tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
123 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,4 nafar kishi.
Bondo (Graubünden)
Hududi
Bondoning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Obersoultzbach
Obersoultzbach Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Saverne tumani tarkibiga kiradi.
Shulgino (Permskiy oʻlkasi)
Geografiyasi
Qishloq Permdan (tuman maʼmuriy markazi) 23 km uzoqda joylashgan.
Obersoultzbach
Aholisi
389 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 74,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,2 km2. Dengiz sathidan 195 – 239 m balandlikda joylashgan.
Madroñal
Madroñal Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Salamanca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 1,61 km2. Aholisi — 157 kishi (2010).
Hanvoile
Hanvoile Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Beauvais tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
502 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 85,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,9 km2. Dengiz sathidan 115 – 208 m balandlikda joylashgan.
Xazrataliy Dzasejev
Xazrataliy Olievich Dzasejev (1964-yil 9-aprelda, SSSR, Kabardin-Balkar ASSR, Zolskiy tumani, Zalukodes qishlogʻi) — rus diniy va jamoat arbobi. Muftiy, 2010-yil 20-dekabrdan Kabardin-Balkar Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi.
Biografiyasi
Xazrataliy Dzasejev 1964-yil 9-aprelda KBASSR Zolskiy tumani Zalukodes qishlogʻida tavallud topgan. 1979-yilda tugʻilib oʻsgan qishlogʻidagi oʻrta maktabni tugatib, Nalchik tibbiyot bilim yurtiga oʻqishga kirdi.
1984-yilda oʻqishni tugatib, 1986-yilgacha Sovet Armiyasi safida xizmat qilgan. 1986-yildan 1989-yilgacha Nalchikdagi ZCRB tez tibbiy yordam stansiyasida ishlagan. 1989—1992-yillarda Buxorodagi Mir Arab madrasasida tahsil olgan. U 1992-yilda oʻzi tugʻilgan Zalukodes qishlogʻiga imom etib saylangan. 1993-yilda Zolskiy tumani rais-imomi etib saylangan. 1998-yilda Dogʻistonning Dilim qishlogʻidagi Imom Shomil nomidagi Islom institutiga oʻqishga kirib, 2003-yilda oʻqishni muvaffaqiyatli tamomlagan. 2004-yilda KBR SAM raisining diniy tashkilotlar bilan aloqalar boʻyicha oʻrinbosari etib saylangan.
2004—2009-yillarda DUM KBR (hozirgi Abu Hanifa nomidagi Shimoliy Kavkaz islom universiteti) qoshidagi Islom institutida tahsil olgan. Keyin PSLU davlat xizmati va boshqaruv fakultetida tahsil oldi. 2010-yil 20-dekabrda muftiy Anas Pshixachev oʻldirilganidan keyin KBR SAM raisi vazifasini bajaruvchi etib saylandi.
Meydancık (Baskil)
Tarixi
Qishloq 1916-yildan buyon shu nomda yuritiladi.
Wyola
Wyola AQShning Montana shtatida joylashgan shahardir. Big Horn County okrugi tarkibiga kiradi.
Meydancık (Baskil)
Joylashuvi
Qishloq Elazığ viloyati markazidan 48 km, Baskil tuman markazidan 10 km uzoqlikda joylashgan.
Xazrataliy Dzasejev
Biografiyasi
2011-yil 15-martda DUMning VI qurultoyida Kabardin-Balkar Respublikasi musulmonlari diniy boshqarmasi raisi (muftiysi) etib saylandi.
Wyola
Aholisi
186 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 18,5 km2. Shundan 18,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1134 m balandlikda joylashgan.
Xazrataliy Dzasejev
Oilasi
Xazrataliy Dzasejev uylangan ikki oʻgʻli farzandi bor.
Xotini: Radima Ismailovna Dzasejeva — 1966-yilda tugʻilgan.
Oʻgʻli: Anzor Xazratalievich Dzasejev — 1987-yilda tugʻilgan.
Oʻgʻli: Aslan Xazratalievich Dzasejev — 1990-yilda tugʻilgan.
Otasi: Oli Muxamedovich Dzasejev — 1938-yilda tugʻilgan.
125
Vafot etgan
🇷🇺
Jigar ensefalopatiyasi
Jigar ensefalopatiyasi — asosan virusli gepatitlar, leptospiroz, sepsis, jigar sirrozi va boshqa kasalliklar bilan kombinatsion holda kuzatiladigan gepatologik patologiya. Jigar ensefalopatiyasida jigar hujayralari ning (gepatotsidlarning) koʻp qismi parchalanib yemiriladi, jigar nekrozga uchraydi, natijada jigar funksiyasi ishdan chiqadi. Kasallik vaqtida birinchi navbatda jigarning turli moddalarni zahardan tozalash va moddalar almashinuvi jarayonida bevosita ishtirok etishini taʼminlaydigan xususiyatlari izdan chiqadi. Shu sababdan zaharli moddalar qonga oʻtadi, soʻngra moddalar almashinuvi buziladi va organizmda atsidoz holati yuz beradi, jigar ensefalopatiyasining ilk belgilari paydo boʻla boshlaydi.
Jigar ensefalopatiyasini tizimli davolash usuli orqali butkul davolash mumkin. Tizimli davolash odatda, qoʻshimcha dori-darmonlar yordamida qoʻzgʻatuvchi omillarni yoʻq qilish orqali amalga oshiriladi. Jigar transplantatsiyasi kasallikning ogʻir bosqichidagi bemorlarga tavsiya qilinadi.
Jigar sirrozi bilan kasallangan odamlarning 40% dan ortigʻida jigar ensefalopatiyasi kuzatiladi. Jigar sirrozi va Gepatit E bilan kasallangan bemorlarning yarmidan koʻpi kasallikdan soʻng bir yildan kamroq umr koʻrishadi. Jigar transplantatsiyasi amalga oshirilgan bemorlarda kasallik tufayli oʻlim xavfi keyingi besh yil ichida 30% ga kamaygan.
Etiologiyasi
Jigar ensefalopatiyasining rivojlanib borishida 4 davr ajralib turadi:
I prekoma
I prekoma davrida zaharlanish darajasi kuchayadi, bemorni kunduz kuni uyqusi keladi, kechqurun uyqu mahalida aslo uxlay olmaydi. Sal narsaga jahli chiqadigan boʻlib qoladi. Ishtahasi yoʻqoladi, qorin sohasida ogʻriq va ogʻirlik sezadi. Bemorda gemorragiya belgilari paydo boʻladi, buning natijasida tanasida petexial toshmalar koʻzga tashlanadigan holga keladi. Teri ostiga va shilliq pardalarga qon quyulib koʻkarish paydo boʻladi.
II prekoma
Bu holatda intoksikatsiya darajasi va tanadagi sariqlik yanada kuchayadi. Bemor holsiz boʻladi, qayt qiladi, baʼzida hushini yoʻqotadi, oʻzini qayerdaligini bilmaydi, pulsi tezlashadi, bezovtalik paydo boʻladi, toʻlgʻonadi, tartibsiz va nojoʻya harakatlar qila boshlaydi, baqirib telbalardek harakat qila boshlaydi. Bemor chuqur depressiya holatiga tushishi mumkin. Koʻp uxlaydi, jigar hajmi kichiklashadi. Oyoq pay reflekslari kuchayadi. Babinskiy simptomi musbat holatda boʻladi. Baʼzi bemorlarda meningeal sindromlar kuzatiladi. Qoʻl oyoq barmoqlari ixtiyorsiz harakat qiladi. Yuz muskullarida ham beixtiyor mushaklar tortishuvi kuzatiladi. Bemorda gemorragiya belgilari kuzatilishi davom etadi. Badanda petexial toshmalar paydo boʻlishi kuchayadi, teri va shilliq qavatlarda qon quyulishiga oʻxshash belgilar paydo boʻladi. Burun, oshqozon, ichak, bachadondan qon ketadi. II prekoma belgilari kuchayib boradigan boʻlsa, bemorda koma holati yuz beradi. Bemor hushsiz holatda yotadi, koʻz qorachigʻi kengayib bir nuqtaga tikilgan holda qotadi, pay reflekslari aniqlanmaydi, nojoʻya harakatlar toʻxtaydi, baʼzida talvasa tutadi. Bu davrda yuqoridagi belgilardan tashqari jadal suratda jigar ham kichrayib boraveradi. Jigarning tashqi kapsulasi tez kichrayganidan baʼzida ogʻriq ham paydo boʻladi. Bu holatda bemordan „jigar hidi“ kelib turadi. Kasallangan odam hiqichoq tutishi va qayt qilish tufayli holdan toyadi.
I koma
Bemor behush holda yotadi, faqatgina tanaga inyeksiya qilinganda ogʻriqni sezadi.
II koma
Bu davrda bemor hech narsani sezmaydi, biokimyoviy oʻzgarishlar kuchayib boraveradi.
Epidemiologiyasi
Jigar sirrozi bilan kasallangan bemorlarda jigar ensefalopatiyasining rivojlanish xavfi yiliga 20% ni tashkil qiladi va har qanday vaqtda bunday odamlarning taxminan 30-45% ochiq ensefalopatiya belgilarini kuzatiladi. Jigar ensefalopatiyasi paydo boʻlgandan soʻng, prognoz asosan jigar yetishmovchiligining boshqa belgilari bilan belgilanadi. Masalan: albumin(jigar tomonidan ishlab chiqariladigan oqsil), protrombin indeksi (jigarda ishlab chiqarilgan oqsillarga tayanadigan koagulyatsiya vaqti), assit mavjudligi va bilirubin darajasi (jigar tomonidan konyugatsiya qilinadigan va chiqariladigan gemoglobinning parchalangan mahsuloti)
Klassifikatsiyasi
0-daraja — intellektual qobiliyatning nisbatan pasayishidan tashqari aniq oʻzgarishlar yoʻq.
1-daraja — arzimas darajada aniqlik yetishmasligi; eyforiya yoki tashvishli holat; eʼtiborni yigʻa olmaslik; intellektual qobilyatning pasayishi.
2-daraja — letargiya yoki apatiya holatlari; vaqt yoki joy uchun minimal disorientatsiya kuzatiladi; nojoʻya xatti-harakatlar.
3-daraja — Stuporga qadar uyquchanlik, lekin ogʻzaki ogohlantirishlarga javob berish qobilyati saqlangan boʻladi; chalkashlik; yaqqol disorientatsiya.
4-daraja — koma.
Tashxis
Jigar ensefalopatiyasining tashxisi faqat tasdiqlangan jigar kasalliklari (gepatit A va C turlari) yoki portetizimli shovqin (gepatit B turida uchraydi) mavjud boʻlganda aniqlanishi mumkin, chunki uning belgilari boshqa ensefalopatiyalarda uchraydigan belgilarga juda oʻxshaydi. Ularni bir biridan farqlash uchun jigar funksiyasining anormal testlari yoki jigar kasalligini koʻrsatadigan ultratovush tekshiruvi va ideal holda jigar biopsiyasi tekshiruvi oʻtkazilishi lozim.
Laboratoriya tekshiruvlari
I prekoma davrida bemor qonida giperbilirubinemiya kuzatiladi. Fermentlar meʼyoridan biroz oshadi yoki juda pastlab ketadi. Gipoalbuminemiya, gipokoagulyatsiya (qonning ivish muddati choʻzilishi) kuzatiladi.
Keyingi davrda bemorning laboratoriya tekshiruvlarida qondagi fibrinogen miqdori,protrombin indeksi hamda trombotsitlar koʻrsatkichi kamayganligi kuzatiladi Protrombin indeksi 30% gacha kamayib ketishi xavfli hisoblanadi sababi bu holatda jigar hujayralari qayta tiklanmas holda zararlanishi mumkin.
Agar bemorda koma holati boʻlsa sulema rekasiyasi 1-2 darajagacha tushib ketgan boʻladi. Protrombin indeksi, lipoproteidlar darajasi ham kamayganligi kuzatiladi. Elektroensefalogramma koʻrsatkichlari ham meʼyoridan kamayadi.
Antibiotik bilan davolash
Kasallikning qaytalanishi kuzatilgan bemorlarda laktulozaga qoʻshimcha ravishda rifaksimin antibiotik preparati tavsiya etiladi. Bu antibiotikning ishlash mexanizimi boshqa antibiotiklarga oʻxshaydi, ammo neomitsin yoki metronidazol terapiyasidan keyin kuzatiladigan asoratlar kuzatilmaydi. Laktulozadan foydalanishning qulayligi va arzonligi tufayli, rifaksimin odatda laktuloza samara bermasa yoki bemorda laktulozaga allergiya boʻlsa, ikkinchi darajali davolash rejasi sifatida qoʻllaniladi. Rifaksimin laktulozaga qoʻshilsa ikkalasining kombinatsiyasi samaraliroq boʻlishi mumkin lekin tajribada isbotlanmagan. Rifaksimin laktulozaga qaraganda anchagina qimmat preparat boʻlganligi tufayli koʻp davlat muassasalarida bepul tarqatiladi.
Neomitsin va metronidazol antibiotiklari jigar ensefalopatiyasini davolashda qoʻllanilishi mumkin lekin ulardan keyin asoratlar qolish ehtimoli yuqori. Neomitsin ichakda soʻrilishi past, neomitsin va shunga oʻxshash aminoglikozid antibiotiklari inyeksiya yoʻli bilan qoʻllanilsa, eshitish qobiliyatini yoʻqolishi va buyrak yetishmovchiligi paydo boʻlishi mumkin. Metronidazol ham kamdan kam holatlarda qoʻllaniladi, sababi uzoq muddat bu preparatdan foydalanilsa oshqozon-ichak traktida disbakterioz kuzatilishidan tashqari asab tizimiga ham zarar yetishi mumkin.
Profilaktikasi
Bemorning asabiga salbiy taʼsir koʻrsatadigan sabablarni yoʻq qilish kerak. Imkon qadar bemor kayfiyatini yuqori holatda ushlash kerak. Parhezga eʼtibor kuchaytirilishi lozim.