cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Nizomiddin Xoliqov
Xoliqov Nizomiddin (1939.1.9, Andijon) — grafik rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (2001). Lvov poligrafiya intini tugatgan (1967). 1967-yildan Gʻafur Gʻulom nomidagi nashriyotda rassom — badiiy muharrir (1967— 78; 1969—71 ylarda bosh rassom), 1978-yildan Andijon "Rassom" ijodiy ktida rassom (1981—83 ylar rahbar). Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida pedagog (1972—73). X. linogravyura, ksilografiya, litografiya, ofort, monotipiyada ijod kiladi, asarlarida tasviriy shakl va badiiy mazmun uygʻunligiga erishadi. Xalq ogʻzaki ijodi namunalaridan "Gulpari", "Oyjamol", "Gulshanbogʻ" kabi dostonlar, oʻzbek mumtoz adabiyoti ("Saddi Iskandariy", Alisher Navoiy; "Saylanma", Muqimiy va boshqalar) hamda oʻzbek adabiyoti ("Nurli choʻqqilar", A. Qahhor; "Chinor", Asqad Muxtor va boshqalar)dan chop etilgan kitoblarni badiiy bezadi.
Umid nihollari sport oʻyinlari
Tarixi
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Oʻzbekiston Respublikasi mustaqilligining 10 yilligini nishonlashga tayyorgarlik koʻrish va oʻtkazish toʻgʻrisida"gi qarori asosida tashkil etilgan hamda "Oʻquvchi va talaba yoshlarni sportga jalb qilishga qaratilgan uzluk-siz sport musobaqalari tizimini tashkil etish toʻgʻrisida"gi  qaroriga binoan bu oʻyinlarning respublika final bosqichlari 3 yilda bir marta oʻtkazilishi belgilangan.
Nizomiddin Xoliqov
Keyingi yillarda moyboʻyoq rangtasvirida samarali ijod qilmoqda ("Bahor", "Nuroniylar", "Hunarmandchilik", "Yoshlik", "Alpomish", "Ummon", "Harorat" va boshqalar); portretlarida inson ruhiyati teran ifodalangan ("Mirtemir", "Muhammad Ali", "Brigadir", "Ona" va boshqalar).
Umid nihollari sport oʻyinlari
Maqsadi va tashkil etish tartibi
Maqsadi — umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari oʻquvchilarini jismonan yetuk, ahloqan barkamol hamda vatanga sadoqat ruhida tarbiyalash, iqtidorli sportchi yoshlarni nufuzli musobaqalarga tayyorlash, yoshlar oʻrtasida jismoniy tarbiya va sportni yanada ommalashtirish. "Umid nihollari sport oʻyinlari" sport oʻyinlarida badiiy gimnastika, basketbol. voleybol, gandbol, yengil atletika, sport gimnastikasi, stol tennisi, suzish, tennis, futbol kabi olimpiada oʻyinlari dasturiga kirgan va shaxmat, belbogʻli kurash, kurash singari ommalashgan sport turlari boʻyicha musobaqalar oʻtkazilgan. Saralash musobaqalari umumiy oʻrta taʼlim va bolalar-oʻsmirlar sport maktablari, tuman, shahar va viloyatlarda, respublika final bosqichi bitta hududda tantanali ravishda tashkil etilgan.
Birinchi "Umid nihollari sport oʻyinlari" sport oʻyinlarining respublika final bosqichi 2002-yilda Fargʻona viloyatida oʻtkazilgan. Keyingilari:
2003-yilda — Xorazm shahrida
2006-yilda — Qarshi shahrida
2009-yilda — Guliston shahrida
2012-yilda — Navoiy shahrida boʻlib oʻtgan.
Har uch yilda oʻtkazilgan "Umid nihollari sport oʻyinlari" musobaqalarida saralash boshqichlarida 3 mln.dan ziyod, uning final bosqichida 2114 nafar oʻquvchi qatnashgan.
Xoliqiy Muhammadjon
Xoliqiy Muhammadjon (1890-yil, Qoʻqon — 1938-yil 18-noyabr, Buxoro viloyati) — maʼrifatparvar pedagog.
Terenkoʻl (Aqquli tumani)
Terenkoʻl — Qozogʻistonning Pavlodar viloyati Aqquli tumanida joylashgan qishloq. KATO kodi — 555235300.
Shahi koʻprigi
Shahi koʻprigi (yana Munimxon, Akbari, Boburiylar yoki Jaunpur koʻprigi deb ham nomlanadi) Hindistonning Uttar-Pradesh shtatidagi Jaunpur shahridagi Gomti daryosi ustiga XVI asrda qurilgan koʻprikdir. Koʻprik Jaunpur temir yoʻl stantsiyasidan 1.7 km shimolda, Zafaroboddan 7.3 km shimoli-gʻarbda, Mariahudan 16.2 km shimoli-shimoli-sharqda va Kiroqat shahridan 26.6 km gʻarbiy-shimoli-gʻarbda joylashgan.
Hozirda foydalanilishi
thumb|250x250px| Gomti daryosi ustidagi Shahi koʻprigining uzoqdan koʻrinishi, Jaunpur. Koʻprik 1934-yilda Nepal-Bihar zilzilasida jiddiy shikastlangan. Uning yettita arkini qayta qurish kerak boʻladi. Ko‘prik o‘zining tarixiy ahamiyatini saqlagan holatda hozirda ham foydalanilmoqda.
Koʻprik Jaunpurning eng muhim Boburiylar davri arxitektura yodgorligi sifatida tan olingan.
Shahi koʻprigiga parallel boʻlgan yangi koʻprik 2006-yil 28-noyabrda Uttar-Pradeshning oʻsha paytdagi bosh vaziri Mulayam Singh Yadav tomonidan ochilgan.
Adabiyotda
thumb|200x200px| Jaunpur koʻprigi: William Hodgesning „Select Views in India“ kitobidan William Hodges oʻzining „Select Views in India“ kitobida koʻprik haqida shunday deydi.
„ Toshqinlar hatto koʻprikdan ham koʻtarilganligi maʼlum va 1774-yilda Britaniya kuchlarining butun bir brigadasi qayiqlarda uning ustidan oʻtgan.“
Ksenotim
Ksenotim —ittriy fosfati (VPO4). Odatda tetragonal singoniyaga mansub boʻlgan prizmatik va piramida koʻrinishdagi mayda kristallar sifatida namoyon boʻladi. Rangi qoʻngʻir, qizil, qattikligi 4,5, zichligi 4300 kg/m3. Asosan, granitli pegmatitlar hamda kontaktam metasomatitlar, slanetslar qatlamida hosil boʻladi. Koʻpincha granitoid jinslarning aksessorli minerali sifatida uchraydi. Eng mashhur konlari Braziliya (Minas-Jerays)dagi pegmatit va sochmalar, Shvetsiya, Norvegiyadagi pegmatitlar. Rossiyada K. Kareliya pegmatitlarida uchraydi. Oʻzbekistonda turli sharoitlarda aniqlangan.
Satoshi Tsunami
Satoshi Tsunami (都並 敏史; 14-avgust 1961-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1980-yili 22-dekabr Singapur terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 78 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Sopris (Colorado)
Sopris AQShning Colorado shtatida joylashgan shahardir. Las Animas County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — km2. Shundan km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 1908 m balandlikda joylashgan.
Alexandra Shipp
Alexandra Ruth Shipp (1991-yil 16-iyulda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa va qoʻshiqchi, „ Aaliyah: The Princess of R&amp;B“ (2014) va " Oskar " mukofotiga nomzod boʻlgan Straight Outta Compton filmida rol oʻynagan. Bundan tashqaru Kimberli Vudruffning " Umr boʻyi " telefilmida qoʻshiqchi Aaliya obrazi bilan mashhur boʻlgan. (2015).
Shipp X-Odamlar franshizasida Storm rolini oʻynashi bilan mashhur boʻldi
Yoshligi
Shipp 1991-yil 16-iyulda Arizona shtatining Feniks shahrida dinyoga kelgan. Uning onasi Kundalini yoga oʻqituvchisi, otasi esa musiqachi boʻlgan. Uning ikki akasi Jeyms va Jordan va oʻgay singlisi Kasia bor. Shipp Squaw Peak boshlangʻich maktabida, Arizona sanʼat maktabida va Feniksdagi Avliyo Meri katolik oʻrta maktabida tahsil olgan. U 17 yoshida aktyorlik faoliyatini davom ettirish uchun Los-Anjelesga koʻchib oʻtdi.
Faoliyati
2009-yilda Shipp „ Alvin va Chipmunks: The Squeakquel“ filmidagi kichik rol bilan aktyorlik faoliyatini boshladi. U Nickelodeonning " Anubis uyi " oʻsmirlar uchun drama seriyasining uchinchi mavsumida KT Rush rolini oʻynadi.
2014-yilda Shipp VH1 televizion filmining davomi „ Drumline: A New Beat“ va „ Aaliyah : The Princess of R&amp;B“ televizion filmidagi bosh roldagi Dani Raymond roli bilan eʼtiborni qozondi. Oxirgi chiqish uchun Shipp qoʻshiq ham kuyladi. Keyinchalik u NWA xip-xop guruhining kareralarini tasvirlaydigan Straight Outta Compton biografik drama filmida Ice Cubening rafiqasi Kimberli Vudruffning rolini ijro etdi. 2016-yilda u Brayan Singerning superqahramon filmi " X-odamlar: Apokalipsis "da Ororo Munro/Storm avvalroq Xalli Berri tomonidan tasvirlangan ob-havoni nazorat qiluvchi mutant rolini oʻynagan. 2018-yilda u Nik Robinson va kichik Xorxe Lendeborg bilan birga „ Muhabbat“ filmida, Saymon va Ketrin Preskott va Lyusi Xeyl bilan " Dude " filmida oʻrta maktab komediya filmlarida rol oʻynagan.
U 2019-yilgi Dark Phoenix filmida Ororo Munro / Storm rolini qayta ijro etdi. Oʻsha yozda yana bir serialida Sasha Arias rolini ham ijro etdi. 2021-yilda u Tick filmida Syuzan obrazini gavdalantirdi.
Shipp Greta Gervigning " Barbi " filmida rol oʻynash uchun shartnoma imzoladi. Film 2023-yil 21-iyulda chiqarilishi rejalashtirilgan.
La Riera de Gaià
La Riera de Gaià Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Tarragona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,8 km2. Aholisi — 1661 kishi (2010).
Farzinxon hofiz
Farzinxon hofiz, Farzin bek (1840 — Toshkent — 20-asrning boshida) — xonanda, sozanda (dutor, tanbur). Dastlab Toshkent toʻy-tomoshalarida, "Sharqiya" kechalarida ishti-rok etib, keyinchalik Isfara, Oʻsh, Turkiston va boshqa joylarda boʻlib oʻtadigan sayillarda, qoʻshiq bellashuvlarida qatnashgan, oʻzining keng dia-pazonli, yoqimli va shirador ovozi, dardli, his-tuygʻularga boy ijro uslubi bilan shuhrat qozongan. Muqimiy unga hofizlarning "beki" sifatida nisbat bergan, Furqat Farzinxon hofiz ismini oʻz sheʼrlarida tilga olgan:"Koʻrarsan anda Farzinxon degonni. Menga bir oshnoyi mehribonni..."Farzinxon hofiz repertuaridan Fargona — Toshkent maqom yoʻllari ("Toshkent irogʻi", "Ush-shoq", "Bayot"), katta ashulalar ("Patnus Ushshogʻi" va boshqalar) va oʻzi bastalagan ashulalar ("Bu na savdo kardan", Navoiy va boshqalar) oʻrin olgan. U, shuningdek, Xaziniy, Vijdiy, Yassaviy va boshqalarning sheʼrlariga aytiladigan diniy ashulalar bilan dovrugʻ taratgan, "Naʼtchi" tarifiga sazovor boʻlgan. Farzinxon hofiz ijrosidagi ashulalar 20-asr boshida grammofon plastinkasiga yozib olingan. Uning ijro anʼanalari koʻpgina hofizlar (jumladan, Hamroqulqori, Toʻychi hofiz va boshqalar) ijodiga taʼsir etgan. Bahriddin Nasriddinov.
Ruffey-le-Château
Ruffey-le-Château Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Doubs departamenti Besançon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
284 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 38,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,3 km2. Dengiz sathidan 200 – 239 m balandlikda joylashgan.
Venouse
Venouse Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Auxerre tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
260 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 32,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,9 km2.
NGC 2321
NGC 2321 Silovsin yulduz turkumidagi SBa tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Parsons 1849-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Motz
Motz Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Savoie departamenti Chambéry tumani tarkibiga kiradi.
Lotin kubogi
Lotin kubogi — futbol boʻyicha eng birinchi musobaqalardan biri. 1949-yilda Fransiya, Italiya, Ispaniya va Portugaliya futbol federatsiyalari tomonidan tashkil qilingan. Kubokda mamlakat chempionlari qatnashgan. Musobaqa esa mavsum soʻnggida navbat bilan yuqorida sanab oʻtilgan davlatlardan birida oʻtkazilgan.
Motz
Aholisi
330 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 36,7 nafar kishi.
Lotin kubogi
Soʻnggi Lotin kubogi 1957-yilda oʻtkazilgan (musobaqa Chempionlar kubogi turniri boshlangandan soʻng tugatilgan). Kubokning soʻnggi sohibi boʻlish Real Madrid jamoasiga nasib qilgan.
Havolalar
RSSSF saytida Lotin kubogi sahifasi
Ksenofan Kolofonlik
KSENOFAN (Xenophanes) Kolofonlik (miloddan avvalgi 580—577, Kolofon, Kichik Osiyo — 490—485, Eleya, Janubiy Italiya) — yunon faylasufi, shoir. Eleya maktabinmng asoschisi. Moddiy olamni yagova, adabiy, oʻzgarmas deb bildi va moddiy borliqni xudo deb eʼlon qildi. Tafakkur, ong, sezgi — hammasi moddiy. K. xudoni inson qiyofasida tasvirlashni va yunon dinidagi koʻpxudolikni tanqid qildi.
Tunis
Davlat tuzumi
T. — respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1959-yil 1 iyunda qabul qilingan, unga keyinchalik tuzatishlar kiritilgan. Davlat boshligʻi — prezident (1987-yildan Zayn alObidin bin Ali), u umumiy toʻgʻri va yashirish ovoz berish yuli bilan 5 yil muddatga saylanadi va yana 2 muddatga kayta saylanishi mumkin. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Deputatlar palatasi (bir palatali parlament), ijrochi hokimiyatni prezident bilan hukumat amalga oshiradi.
Tabiati
Yer yuzasining aksari qismi tekislik, ayrim joylarda qirlar uchraydi. Shimoliy va shimoli-gʻarbiy qismini Atlas togʻlarinnng sharqiy tarmoklari (TelAtlas, Tunis tizmalari va boshqalar) egallaydi. Tunis tizmasining gʻarbiy qismida mamlakatdagi eng baland nukga — Shambi choʻqqisi (1544 m) bor. Togʻlar oraligʻida platolar, shimolda Tunis payettekisligi va janubi-gʻarbda Tunis sohili, Tunisning markaziy qismida Shott deb atalgan shurxok botiq joylashgan. Foydali kazilmalardan fosforit, temir, qoʻrgʻoshin, marganets va rux rudalari, simob, magniy va kaliy tuz konlari bor. Saxroi Kabirda neft va gaz zaxiralari aniklangan. Iklimi Oʻrta dengiz atrofiga xos subtropik ikdim, yozi issiq va quruq, qishi nisbatan salqin, nam; chekka janubda tropik choʻl iqlimi, Sahroi Kabirdan garmsel (sirokko shamoli) esib turadi. Oʻrtacha temperatura yanvarda 10°, iyulda 26°, janubda yanvarda 21°, iyulda 33°. Yillik oʻrtacha yogʻin 400-1500 mm, Tunis tizmasidan janubda 100- 200 mm. Dare kam, yirik daryosi — Majarda (uz. 460 km). Tuproq va oʻsimliklari, asosan, Oʻrta dengiz atrofiga xos. Togʻlardagi qoʻngʻir oʻrmon tuproqlarida aralash oʻrmonlar, qolgan hududdagi kulrang va jigarrang tuproqlarda choʻl va chala choʻlga xos oʻsimliklar oʻsadi. Hayvonot dunyosi: shimolda qoplon, toʻngʻiz, alqor, chala choʻllarda qoraqulok,, gepard, chiyaboʻri, sirtlon, tulki, yovvoyi mushuk bor; qushlar, sudralib yuruvchilar koʻp. Hasharotlardan, ayniqsa chigirtka qishloq xoʻjaligi. ekinlariga zarar yetkazadi. Oʻrta dengizdan baliq ovlanadi. Ashkyol, JabelBuXedma va boshqa milliy boglari, qoʻriqxona va rezervatlar tashkil etilgan.
Aholisining 97% dan koʻprogʻi tunislik arablar, 1%dan ortigʻi barbarlar, ozroq yevropalik (fransuz, italyan va boshqalar)lar. Rasmiy til — arab tili. Fransuz tili ham tarqalgan. Dindorlari — sunniy musulmonlar. Shahar aholisi 61%.
Yirik shaharlari: Tunis, Sfaks, Sus, Bizerta, Qayravon.
Tarixi
Tunis hududida ilk paleolit davridan odam yashab keladi. Mil. av. 4—2ming yilliklarda dehqonchilik va chorvachilik taraqqiy etib, istehkomli manzilgohlar vujudga kelgan. Mil. av. 12-asrda Tunisga yunonlar, keyinroq finikiyaliklar kirib keldi. Finikiyaliklar tomonidan Tunisda asos solingan shaharlar ichida Karfagen yirik shahardavlatga aylangan. Mil av. 264—146 ylardagi Puni uruioʻari natijasida Karfagen davlati barham topgan. Tunis Rim imperiyasining Afrikadagi mulkiga aylangan. 439 yil barbarlar va qoʻzgʻolonchi dehqonlar koʻmagida Karfagenni vandamar bosib olgan. 534 yil Tunis Vizantiyaga tobe boʻlgan. T. tub aholisining ozodlik kurashiga 647 yil T. hududiga kirib kelgan musulmon arab qoʻshini yordam bergan. 670 yil arablar Qayruvon shahriga asos soldilar (keyinchalik bu shahar Shimoliy Afrikaga islom dinini yoyish markazi boʻlib qoldi), 698 yil ular Karfagenni, 703 yil esa T.ni butunlay egalladilar. 800 yil Tunis Abbosiplar xalifaligidan ajralib chiqib, Agʻlabishshr sulolasi hukmronligidagi mustaqil davlatga aylandi. 909 yil barbar qabilalarining qoʻzgʻoloni natijasida T.da ismoiliylarning Fotimiylar davlati barpo etildi.
1535-yil Tunisni Ispaniya bosib oldi, 1574-yil turklar ispanlarni quvib chiqarib, Tunisni Usmonli turk imperiyasi tarkibiga qoʻshib oldi. Biroq turk sultonlari Tunisni nomigagina idora qilar edi. 1591-yildan T.ni Tunis deylari, keyinchalik Murodiylar sulolasi (1612—1702) beylari boshqardi. 1705-yil Husayniylar sulolasi beylari mustaqil T. davlatini barpo etdilar. 1861-yil Tunis liberal islohotchisi Xayriddin atTunisiy tashabbusi bilan dastlabki konstitutsiya (Dustur) qabul qilindi. 1881-yil fransuz qoʻshinlari Tunisni bosib oldi. 1934-yil Habib Burgʻiba vatanparvar kuchlarni birlashtirib, Yangi dustur — soʻl millatparvar partiyasini tuzdi, shu partiya milliy ozodlik harakatiga rahbarlik qildi. Ikkinchi jahon urushi yillari (1939—45) va undan keyin T.dagi milliy ozodlik xarakati kuchaydi. 1952—54 yillarda shaharlardagi umumiy ish tashlash sharoitida Tunis ozodlik armiyasi (1952-yil Yangi dustur partiyasi tomonidan tuzilgan) harakat boshladi. 1954-yil 31 iyulda Fransiya Tunisga ichki muxtoriyat berishga majbur boʻldi. 1955-yil 3 iyunda imzolangan konvensiyaga binoan Tunisni idora qilish milliy hukumat qoʻliga oʻtdi. 1956-yil 20 martda Fransiya Tunis mustaqilligini tan oldi. 1957-yil monarxiya tugatildi va respublika eʼlon qilindi. H. Burgʻiba prezident etib saylandi. Tunis — 1956-yildan BMT aʼzosi. Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetini 1991-yil 26 dekabrda tan olgan va 1992-yil 26 noyabrda diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami — 20 mart — Mustaqillik kuni (1956).
Siyosiy partiyalari va kasaba uyushmalari
Yangilanish harakati partiyasi, 1939-yil tuzilgan, 1993-yilgacha Tunis kommunistik partiyasi deb atalgan; Demokratik konstitutsiyaviy birlashma partiyasi, 1934-yil Dustur partiyasining parchalanishi natijasida tuzilgan, 1964-yilgacha Yangi dustur, 1988-yilgacha Sotsialistik dustur partiyasi deb atalgan; Xalq birligi partiyasi, 1973-yil tashkil etilgan; Demokrat sotsialistlar partiyasi, 1977—78 yillarda asos solingan; Demokratik birlashuv ittifoqi, 1988-yil tuzilgan; Sotsialliberal partiya, 1988-yil tashkil etilgan. Tunis umumiy mehnat birlashmasi kasaba uyushma markazi, 1946-yil asos solingan.
Xoʻjaligi
Tunis — konchilik va kayta ishlash sanoati rivojlangan agrar mamlakat. Tabiiy resurs zaxiralari oz boʻlishiga qaramay, Afrikadagi eng rivojlangan mamlakatlar qatoriga kiradi. Yalpi ichki maxsulotda qishloq xoʻjaligi. va baliq ovlashning ulushi 11,7%, kon sanoatining ulushi 4%, ishlab chiqarish. sanoatining ulushi 18,5%.
Sanoatida kon, elektrotexnika, tikuvchilik, toʻqimachilik, charmpoyabzal tarmoklari va xizmat koʻrsatish sohasi rivojlangan. Oziq-ovqat, metallurgiya, neftni qayta ishlash, kimyo korxonalari bor. Kon sanoatida neft, fosforit, temir, rux rudasi qazib chiqarish muhim ahamiyatga ega. Ishlab chiqarish. sanoati korxonalarining aksariyati mamlakatning shimoli-sharqiy Femida barpo etilgan. Chekka rayonlarda sement ishlab chiqarish. yoʻlga qoʻyilgan. Yiliga oʻrtacha 6,7 mlrd. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Hunarmandchilik (gilam va savat toʻqish, kulolchilik, mis va jezdan bezak buyumlarni yasash) rivojlangan. Transport yoʻli uzunligi 2,2 ming km, avtomobil yoʻllari uz. 22,5 ming km. Asosiy dengiz portlari: Tunis, Sfaks, Bizerta, Qobis, Sexira. Tunis shahri. yaqinida xalqaro aeroport bor. Tunis chetga neft va neft mahsulotlari, gazmol, zaytun yogʻi, vino, fosforit chiqaradi. Chetdan mashina va uskuna, oziq-ovqat va keng isteʼmol mollari oladi. Fransiya, AQSH, Germaniya, Italiya, Ispaniya bilan savdo qiladi. Pul birligi — tunis dinori.
Tibbiy xizmati
Davlatga qarashli davolash muassasalari bilan bir katorda xususiy shifoxonalar ham bor. Aholining 90% bepul tibbiy yordam olish huquqiga ega. Vrachlar 3 oliy tibbiyot oʻquv yurtida tayyorlanadi. Tibbiy hamshira, doya, laborant va boshqa tibbiy xodimlar tayyorlash uchun maxsus maktablar ochilgan. Milliy onkologiya instituti (1969), Paster instituti (1906), Oilani rejalash, onalik va bolalikni muhofaza qilish markazi, Tunis universiteti huzuridagi Milliy kardiologiya instituti tibbiyot sohasida ilmiy tadqiqotlar bilan shugʻullanadi.
Adabiyoti
Tunis hududida mil. av. 1ming yillikda puni, soʻng lotin tilida rivojlangan. Apuley, Avgustin kabi mashhur adiblar Shimoliy Afrikadan chiqqan boʻlsada, Tunisning oʻz adabiyoti faqat musulmon arab hukmronligi davrida arab tilida vujudga keldi. 10—11-asrlarda Ibn Xani alAndalusiy va Ali atTunisiy Ibrohim alXusriy, Ibroqim arRakik va Abdulaziz alTaʼrifiy kabi shoir va yozuvchilar, 14— 15-asr boshlarida atokli mutafakkir Ibn Xaddun ijod kiddilar. 15-asrdasufiylar adabiyoti vujudga keldi. 15—16-asrlarda arab tilining Tunis shevasida nazm janri ustun boʻlgan xalq adabiyoti shakllandi. 19-asr adabiyotida milliy ozodlik kurashi ruhi sezila boshladi. Muhammad ashShodli Xaznadar ijodida bu ruh, ayniqsa, yaqqol namoyon boʻldi. 20-asr boshlarida T. adabiyotida dastlabki romanlar (Saloh Suvisiyning „AlXayra va Siroj alLayla“ romani) paydo buldi. 20—30-yillarda hozirgi zamon T. adabiyotining asoschisi shoir Abulqosim ashShobbiy, hikoyanavis AliadDuʼajiy, shoir va publitsist Tohir Haddad asarlari mashhur boʻldi. Mahmud alMesadiy, Muhammad alLarusi alMutviy, Muhammad alMarzukiy kabi yozuvchi va dramaturglar adabiyot rivojiga barakali hissa qoʻshdilar. T. mustaqillikka erishgach, shoir, yozuvchi va dramaturg Mustafo alForsiy ijodi kamol topdi. 1960-yillarda T. adabiyotiga arab va fransuz tillarida ijod qiluvchi yozuvchi va dramaturglar kirib keldi. 20-asr oxirlarida Hasan Nasr („Yomgʻirli tunlar“ hikoyalar toʻplami), Izzeddin Medaniy („Nol inson“ romani, „Gʻaroyib hodisalar“ hikoyalar toʻplami), Mahmud Tunsiy (hikoya va lirik sheʼrlar), Muhammad Saloh alJabriy („Zamira hayotidan bir kun“ qissasi), Abdurahmon Amar („Sevgi va inqilob“ qissasi, „Besh qahramon“ pyesasi) va boshqa yozuvchi hamda dramaturglar ijodi diqqatga sazovor.
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
Tunis hududidan kapsa madaniyati sanʼat yodgorliklari (qoyatoshlarga ishlangan jonivor va odam tasvirlari, ov manzaralari, sopol idishlar) topilgan. Finikiylar davridan ibodatxona, daxma va binolarning, rimliklar davridan shahar xarobalari (Dugga, TuburboMayus va boshqalar) saklanib qolgan. Ularda teatr, amfiteatr, hammom, sirk, turar joy, oromgoxlar boʻlganligi seziladi. Oʻrta asrlarda musulmon meʼmorligi (masjid, minora va saroy binokorligi) shakllandi. Qayruvon, Sfaks, Sus, Monastir, Tunisda minorali masjidlar, shoh saroylari qurildi, istehkomlar, sharsharalar, suv omborlari barpo etildi (Qayruvondagi Sidi Oqba masjidi, 9-asr, Tunisdagi Bab alJadid, Bab alMinora tosh darvozalari, 13-asr). 11 — 15-asrlarda meʼmorlik ispanmagʻrib, 16—19-asrlarda turk sanʼati oqimida rivojlandi. 20-asrda shaharsozlikka fransuz meʼmorlari boshchilik qildi, ular mahalliy binokorlik anʼanalarini Yevropa ratsionalizmi tamoyillari bilan uygʻunlashtirishga intildi. Mustaqillik yillarida yetishib chiqqan O. K. Kakub, X. Amara va boshqa tunislik meʼmorlar zamonavii konstruksiya va materiallar (temirbeton, shisha, metall, plastmassa va yogʻoch)dan foydalanib uyjoy va jamoat binolarining loyihalarini tuza boshladilar. Tunis shahridagi yangi turar joy binolari, „Dyu Lak“, „Afrika“ mehmonxonalari, Monastir shahridagi „Palma“ mehmonxonasi, ayniqsa, muvaffaqiyatli chiqqan.
Tunis zamonavii tasviriy sanʼatiga 12-asrning 90-yillarida asos solindi. 20-asrning 20—30-yillarida Yaxyo Turkiy, Hodi Hayoshiy, Amar Farhod kabi musavvirlar shaklan mukammal, mazmunan milliy sanʼat asarlari yaratdilar. Hozirgi zamon tasviriy sanʼatida realistik va modernistik oqimlar mavjud. Realizm yoʻnalishidagi rassomlardan Ali bin Salim, Hodi Turkiy, Hotam Mekkiy, grafikami Ibrohim adDaxak, modernizm oqimidagi haykaltarosh Hodi Selmiy, rangtasvirchi va grafik Zubayr Turkiy va boshqa mashhur. T. zamonavii amaliy bezak sanʼatining asosiy turlari gilam toʻqish, kashtachilik, toʻr toʻqish, kulolchilik, zargarlik va kandakorlikdan iborat.
Derek Walcott
Derek Walcott (1930, Trinidad oroli, Sent-Lyusiya shahri) — trinidadlik shoir, dramaturg. Ingliz tilida ijod qiladi. Madaniy belgi — ramzlarga boy majoziy va ayni paytda mazmuni yaqqol sezilib turadigan sheʼriyatida ["Kema halokatiga uchragan" (1965), "Dengiz tomchilari" (1976), "Yoz oʻrtasi" (1984) sheʼriy toʻplamlari bosh qahramon — yangi Odam Ato (mustamlaka qulligidan 4 asr keyin) hozirgi sivilizatsiya zavol topayotgan bir davrda yana qayta oʻzligini topishga urinadi ("Ulkan uy xaro-balari" sheʼri). Hozirgi zamonni yangicha epik (ulugʻvor holda) his etish va shu orqali undagi buyuk va oʻtib ketgan madaniyatlar qatlamlarini oʻzaro farqlash U. sheʼriyatining oʻziga xos xususiyatidir ["Oʻzga hayot" (1973) avtobiografik dostoni, "Odamli yoʻlovchi" (1982) toʻplami]. U.ning koʻp yillik izlanishlarini umumlashtiruvchi "Yangi Omir" dostoni (1990)ni madaniy taraqqiyotning oʻziga xos lirik tahlili deyish mumkin. "Nogaralar va bayroqlar" (1958), "Maymuntogʻdagi tush" (1968) va boshqa pyesalar muallifi. Tarixiy mavzulardagi sheʼriy asarlari uchun Nobel mukofotiga sazovor boʻlgan (1992).
Tunis
Teatri
Xalq oʻyinlari va bayramlarida, sayyor qiziqchilarning sanʼatida teatr unsurlari boʻlgan. 13-asrdan soya va qoʻgʻirchoq teatrlari yoyildi. 1826-yil Italiyadan kelgan truppa tunislik tomoshabinlarni Yevropa teatri bilan tanishtirdi. 1860—75 yillarda dastlabki teatr binolari qurildi. 1893-yil livanlik dramaturg Shukri Gʻanimning „Antara“ spektakli sahnalashtiriddi. 1908 i. Sulaymon alKardaxiy birinchi T. teatriga asos soldi, 1913-yil u „AshShaxama alArabiya“ va „Aladab“ jamoalariga boʻlinib ketdi. 1921—22 yillarda misrlik rejissyor Jorj Abyad „Arab teatri“ni tashkil etdi. 1955-yil ish boshlagan Munitsipal teatri doimiy truppa va katta repertuarga ega edi. Mustaqillikka erishilgach (1956), 1959-yil tashkil etilgan teatr maktabi (rahbari Hasan Emerli) tez orada Drama markazi (rahbari Muhammad Aziza)ga, 1982-yil Drama sanʼati intiga aylantirildi. 1960—70 yillardan Sus, Sfaks, Bizerta, AlQof, Qayruvon, Qafsa shaharlarida teatrlar ishlay boshladi. 1960-yildan Monastir shahrida Magʻribdagi barcha teatrlarning festivallari, Hammomotdagi teatr markazida (1964-yil tashkil etilgan) va koʻhna Karfagen xarobalarida Xalkaro teatr festivallari oʻtkaziladi.
Kinosi
1897-yil Sh. Shikli dastlabki kinoseanslarni tashkil etdi. 1907-yil doimiy kinoteatr ochildi. 1922-yil Sh. Shikli qisqa metrajli „Zuhra“, 1924-yil esa toʻliq metrajli „Ohu koʻzlari“ filmlarini suratga oldi. Mustamlakachilik davrida gʻaroyibsarguzasht filmlar — „Etikdoʻz Maʼruf“ (1921, rejissyor R. Dessor), „Yasmina“ (1926, rejissyor A.Yugon), „Kayruvonlik telba“ (1939, rejissyor J. A. Krezi, arab tilidagi birinchi film), „Bim“ (1949, rejissyor A. Lamoris) va boshqa yaratildi. 1946—54 yillarda Tunisda „Afrika“ kinostudiyasi ishladi. Mustaqillik koʻlga kiritilganidan keyin T. filmlar ishlab chiqarish. va prokat qilish aksiyadorlik jamiyati tuzildi (1957), qisqa metrajli xronika filmlari bilan bir qatorda milliy ozodlik kurashiga va ijtimoiy masalalarga bagishlangan „Tong“ (1966), „Qoʻzgʻolonchi“ (1967), „Fallohlar“ (1970) kabi badiiy filmlar yaratildi. 70—80-yillarda yaratilgan filmlar orasida ishchilar hayoti va kurashini tasvirlovchi „Sejnan“ (rejissyor A. Bin Ammar), Fransiyadagi arab muhojirlari takdiriga oid „Elchilar“ (rejissyor N. Xtariy), kichik qishloq hayotining oʻzgarishi toʻgʻrisidagi „Sirtlon quyoshi“ (rejissyor R. Baxiy), tunislik ayollar hayotidan olingan „Aziza“ (rejissyor A. Bin Ammar), shuningdek, „Kechuv“ (rejissyor M. B. Mahmud), „Farishtalar“ (rejissyor R. Baxiy) kabi filmlar bor.
Robert W. Holley
XOLLI (Holley) Robert Uilyam (1922.28.1, Erbana, Illinoys shtati, AQSH) — amerikalik biokimyogar. Illinoys shtati universitetini tugatgan (1942). Kornell universitetining turli ilmiy markazlarida, Dyu Vino laboratoriyada (1943—47), qishloq xoʻjalik tajriba styasida (1948—57), oʻsimliklar, tuproq va oʻgʻitlar laboratoriyada (1957—64), molekulyar biologiya va biokimyo boʻlimida (1965—66), Solka institutida ishlagan (1966-yildan). Nuklein ktalar tuzilishini oʻrgangan. Alaninning tashuvchi RNKsida nukleotidlarning toʻliq ketmaketligini birinchi boʻlib aniqlagan. Nobel mukofoti laureati (1968, M. U. Nirenberg va X. G. Korana bilan hamkorlikda).
Ahmadjon Xolmatov
Ahmadjon Alimatovich Xolmatov (1948.22.3, Yangiqoʻrgʻon sh.chasi) — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2002). Kuban universitetini tugatgan (1972). 1973 yildan Yangikurgon tumanidagi 16maktabda rus tili va adabiyoti oʻqituvchisi, 1978—94 ylarda 1 va 50maktablarda, 1994 yildan litseyinternatda chaqiriqqacha yoshlarni tayyorlash oʻqituvchisi.
Takayoshi Yamano
Takayoshi Yamano (山野 孝義; 5-aprel 1955-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1980-yili 11-iyun Xitoy terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 2 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Glenarden
Aholisi
6304 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 3,4 km2. Shundan 3,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Warrior (Alabama)
Warrior AQShning Alabama shtatida joylashgan shahardir. Blount, Jefferson County, Alabama|Jefferson okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3176 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 155,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 20,4 km2. Shundan 20,4 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 172 m balandlikda joylashgan.
Lägerdorf
Lägerdorf Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Steinburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 5,96 km2. 2544 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Lägerdorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Michael Kostka
Michael Christopher Kostka (, 1985-yil 28-noyabrda tugʻilgan) — Kanadalik professional xokkeychi.
Jamoalardagi oʻyin faoliyati
Michael Massachusetts Amherst universiteti xokkey jamoasida toʻrt mavsum oʻynaganidan soʻng, 2008-yil 25-martda Milliy xokkey ligasining Buffalo Sabers jamoasi bilan shartnoma imzolagan. Oʻzining ikkinchi professional mavsumida u Sabers jamoasining AHLdagi filiali Portland Pirates jamoasiga transfer qilingan.
2011-yil 30-iyunda Kostka Florida Panthers jamoasi bilan ikki tomonlama shartnoma imzolagan. 2011-yil 2-dekabrda Kostka Panthers tomonidan Evan Oberg bilan birgalikda Tampa Bay Lightning jamoasiga James Wright va Mike Vernace evaziga almashtirilgan.
Kostka 2014-yilning 1-iyulida New York Rangers jamoasi bilan bir yillik shartnoma imzolagan. U mavsumning koʻp qismini Rangersning AHLdagi filiali Hartford Wolf Pack jamoasi bilan oʻtkazgan.
2015-yil 1-iyulda Kostka Ottawa Senators jamoasi bilan bir yillik ikki tomonlama shartnoma imzolagan.
2016—2017-yilgi mavsumda Kostka Senators jamoasidan Curtis Lazar va Jyrki Jokipakka bilan birga 2017-yilda shartli ikkinchi bosqich tanlovi evaziga Calgary Flames jamoasiga savdo shartnomasi asosida sotilgan.
Jamoalardagi faoliyat statistikasi
right|thumb|246x246px| Kostka 2014-yilda Lightning jamoasi bilan.
Yakob Sayuri
Yakob Sayuri (1997-yil, 22-sentyabrda tugʻilgan) — Indoneziyalik professional futbolchi, Liga 1 klubi PSM Makassar va Indoneziya terma jamoasida qanot himoyachisi sifatida oʻynaydi. U Yance Sayurining egizak ukasi, u ham futbolchi.
Yoshligi
Papua provinsiyasidagi Yapen orolidan kelgan Sayuri hech qanday futbol maktabida yoki uyushgan yoshlar jamoasida mashgʻulot oʻtkazish tajribasiga ega emas. U oʻzining professional faoliyatini 2017-yilda Indoneziya futbolining uchinchi toifasida Persevar Varopen klubida boshlagan, bosh murabbiy Eduard Ivakdalam, sobiq milliy terma jamoa oʻyinchisi Sayurini oʻzining tugʻilgan shahri Seruida tasodifiy oʻynaganidan keyin. Sayuri Ivakdalamni 2018-yilda murabbiy Papuadan boshqa Liga 3 jamoasi Persemi Mimika klubiga koʻchib oʻtganida kuzatib bordi. Papualik isteʼdodlarga qiziqqan murabbiylar Sayurini kuzatishni boshladilar.
[[indonesia|🇮🇩]] PSM Makassar
Sayurining 2019-yilda mavsumni Liga 1ning eng keksa jamoasi PSM Makassarda faoliyatini klub bilan tuzilgan ijara shartnomasi asosida davom ettirdi. 2020-yilgi Liga 1 mavsumi COVID-19 pandemiyasi tufayli bor-yo‘g‘i uchta o‘yindan kegin davom ettirilmagan boʻlsada, Sayuri PSMning 2020-yilgi OFK kubogida Singapur, Myanma va Filippin klublariga qarshi o‘tkazgan xalqaro o‘yinlarida katta taassurot qoldirdi. Bu murabbiy Shin Tae Yong qoʻl ostida Indoneziyaning kattalar jamoasiga mashgʻulotlar oʻtkazishga taklif qilinishiga olib keldi.
Xalqaro faoliyati
Sayuri Indoneziya U-23 terma jamoasidagi debyutini 2019-yil, 7-iyun kuni Tailand U-23 va Filippin U-23 termalariga qarshi 2019-yil, 9-iyunda Merlion Cup 2019 musobaqasida oʻtkazdi. U 2021-yilning may oyida Indoneziyaning futbol bo‘yicha katta terma jamoasiga qo‘shilish uchun chaqiruv oldi. U 2021-yil, 25-may kuni Dubayda Afgʻoniston terma jamoasiga qarshi oʻtkazilgan oʻrtoqlik oʻyinida kattalar safida ilk bor maydonga tushdi.
Shaxsiy hayoti
Yakob Sayurining egizak akasi Yance Sayuri 2021-yil, 26-oktabrda PSM Makassar klubi safida birinchi o‘yinini o'tkazdi.
Xolid ibn Valid
Xolid Ibn Valid (to'lqi ismi - Xolid ibn al-Valid ibn al-Mug‘iyra al-Maxzumiy) 585-yilda tug‘ilgan va 642-yilda vafot etgan, ko‘pincha Xolid ibn al-Valid nomi bilan mashhur bo‘lgan, dastlabki ikki “Odil xalifalar” Abu Bakr Siddiq va Umar ibn Xattob qo‘mondonligi ostida qo‘shin qo‘mondoni bo‘lgan.
U ham Muhammad payg'ambarning sahobalaridan edi.
Xolid ibn al-Volid (Valid o‘g‘li Xolid) Qurayshning Makka qabilasidan edi. Uning urug‘i dastlab Muhammad payg‘ambarga qarshi chiqqan. Ammo u dinga kirgandan so'ng, Xolid harbiy mahorati tufayli Islom dinidagi mavqeyi tezda ko'tarildi.
Harbiy qo'mondon
Iymon keltirgunga qadar, u Uhud jangida Muhammad payg'ambarga qarshi bo'lganlar tomonidan musulmonlarning mag'lub bo'lishining muhim qismi edi. Shundan so'ng, Xolid Islomni qabul qildi va u Muhammad payg'ambar uchun turli harbiy harakatlarda qatnashdi, masalan, Sharqiy Rim imperiyasi va Islom o'rtasidagi birinchi to'qnashuv bo'lgan Mu'ta jangi.
Xolid ibn Valid rivoyat qiladi: Mu'tadagi jang shu qadar shiddatli bo'ldiki, jang paytida u to'qqizta qilichni sindirdi. Bu unga “Allohning qilichi” degan maʼnoni anglatuvchi “Saif-ulloh” unvoniga sazovor boʻldi. Katta qo‘mondonlar bo‘lgan Zayd ibn Horisa, Ja’far ibn Abu Tolib va ​​Abdulloh ibn Ravoha shiddatli jangda halok bo‘lgach, Xolid qo‘mondonlikni o‘z qo‘liga oldi.
Muhammad payg'ambar vafotidan keyin Xolid Ridda urushlarida xalifa Abu Bakr uchun Madinalik qo'shinlarga qo'mondonlik qildi, butun Arabistonni tinchlantirdi va janjalkash, isyonkor arab qabilalarini bir safga keltirdi.
Xolid, shuningdek, Sosoniylar imperiyasining arab mijozi Al-Hira shohligini ham bosib oldi. Keyin Xolid davom etdi va Sosoniylar Iroqini (Mesopotamiya) bosib olganida Sosoniy Fors qo'shinlarini tor-mor qildi. Keyinchalik u Rimliklarni Suriyadan haydab chiqarish va G'asoniylarning Rim arab davlatini zabt etish uchun g'arbiy frontga qo'mondonlik qilish uchun ko'chirildi.
Abu Bakr xalifalik davrida
Muhammad payg'ambar vafotidan keyin islom olamiga bosh bo‘lgan birinchi xalifa Abu Bakr. Yangi paydo bo‘lgan dinda boshlangan dinga qaytish va isyon harakatlarini oldini olish maqsadida Xolid ibn Validni turli bosqin va yurishlarga jo‘natgan. “Ridda urushlari” deb nomlanuvchi ushbu ekspeditsiyadagi muvaffaqiyat va g‘alabalaridan so‘ng Abu Bakr: “Onalar Xolidga o‘xshagan zotni tug‘ishga qodir emaslar”, dedi. Xolid ibn Validning qanchalik qahramon ekanligini tushuntiradi.
Arabiston yarim orolida tinchlik o'rnatilgandan so'ng, Abu Bakr Muhammadning islomni yoyish yo'lidagi sa'y-harakatlarini davom ettirdi va Xolid bin Validni 18 ming kishilik qo'shin boshlig'ida Sosoniylar nazorati ostida bo'lgan Mesopotamiyaga ekspeditsiyaga yubordi. Xolid 633-yil aprel-may oylarida bu mintaqada sosoniylar va nasroniy arablar bilan olib borgan Zanjirlar jangi, Valaja jangi va Ullais janglari da gʻalaba qozondi ,Hiro (hozirgi Najaf) qalʼasini zabt etdi, mintaqani islom dini bilan tanishtirdi va qabul qilmaganlarni jizya to'ladi. Iyun oyida qoʻshiniga dam berib, Anbar qalʼasini qamal qildi va qattiq qarshilikka uchrasa ham, iyul oyida qalʼani egallab oldi. Keyinchalik u Ayn at-Tamr jangida sosoniylarning vassali bo'lgan ko'chmanchi arab qabilalari bilan ularni qaytardi.
Xolid ibn Valid oʻz muvaffaqiyatlari bilan Mesopotamiyaning katta qismini oʻz hukmronligi ostiga oldi. Lekin bu muvaffaqiyatlardan bezovta bo'lgan Sosoniylar hukmdori III. Yazdigirt, mintaqaga birlashgan fors-arab kuchlarini kuchaytirish orqali bosqinni to'xtatishni maqsad qilgan. Xolid ibn Valid bergan razvedka maʼlumotlariga koʻra; Sosoniylar qoʻshini Furot daryosi sohilidagi Hanafiz, Zumail, Saniy va Muzayya hududlarida qarorgoh qurganini bildi. Bunday katta qo‘shin bilan birdaniga bardosh bera olmasligini anglagan Xolid hozirgi qo‘shini bilan qarorgoh qurgan dushman qo‘shinlariga qarshi tungi bosqin uyushtirishga qaror qildi. Muzayya jangi, muvofiqlashtirilgan hujumlar bilan Saniy jangiva nihoyat Zumail jangida Sosoniylar qo'shinini yo'q qildi.
Umarning xalifalik davrida
Xolid va xalifa Umar o'rtasidagi keskinlik oxir-oqibat uning qo'mondonlikdan chetlatilishiga olib keldi. Aksariyat tarixchilarning fikriga ko'ra, Umar uni mumkin bo'lgan tahdid sifatida, raqib sifatida ko'rgan va uning armiyadagi kuch bazasi yo'qligiga ishontirmoqchi bo'lgan. Xolid oliy qo'mondonlikdan ozod qilingan bo'lsa ham, Vizantiya-Arab urushlarining dastlabki bosqichlarida Vizantiyaga qarshi to'plangan islom qo'shinlari uchun strategik jangchi bo'lib qoldi.
Uning qo'mondonligi ostida 634 yilda Damashq qo'lga kiritildi va 636 yilda Yarmuk jangida arablarning rimliklarga qarshi asosiy g'alabasi uning ajoyib va ​​noodatiy strategiyasi tufayli edi. Bu jang Rim Bilod ash-Shom (Levant)ning zabt etilishiga olib keldi.
Bularning barchasiga qaramay, 638 yilda Umar tomonidan barcha harbiy xizmatlardan bo'shatildi.
Xolid o'zining harbiy faoliyati davomida 200 ga yaqin janglarda, katta va kichik to'qnashuvlarda, shuningdek, bitta duelda qatnashgan. (Ko'pchilik harbiy tarixchilar uni 110 ta yirik jang, 90 ta to'qnashuv va duel bilan baholaydilar) Xolid barcha dushmanlarga rimliklar, forslar, boshqa arablar, turkmanlarga qarshi mag'lub bo'lmagan.
Ko'pchilik harbiy tarixchilar Xolidni tarixdagi eng zo'r sarkardalardan biri deb bilishadi.
Tarix kitoblarida shunday yoziladi: "“Xolid ibn al-Volid Islomning birinchi buyuk harbiy qo'mondoni va barcha zamonlarning eng buyuklaridan biri edi.'"Edvard Gibbons (ing. Edward Gibbons) Rim imperiyasining tanazzul va qulashida Xolid haqida shunday degan:"'Rimning qayg'usiga ko'ra, tarixda undan yaxshi otliq qo'mondon bo'lmagan.'"Jeyms Yuliy Norvich (ing. James Julius Norwich) Vizantiya imperiyasida: boshidan oxirigacha bo'lgan tarix:"' Vizantiniyaliklar Xolidni Yarmuk vodiysida imperator qo'shinini yo'q qilganidan keyin yaxshi esladilar.'"
Taylor (Wyoming)
Taylor AQShning Wyoming shtatida joylashgan shahardir. Lincoln County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
90 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 6,6 km2. Shundan 6,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Uganda
Uganda, Uganda Respublikasi (Republic of Uganda; Jamhuri ya Uganda) – Sharqiy Afrikadagi davlat. Maydoni 236 ming km². Aholisi 34,6 mln. kishi (2014). Poytaxti – Kampala shahri. Maʼmuriy jihatdan 4 viloyat (reqion)ra boʻlinadi.
Davlat tuzumi
Uganda – respublika. Buyuk Britaniya boshchiligidagi Hamdoʻstlikka kiradi. Amaldagi konstitutsiyasi 1995-yil 8 oktabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi – prezident (1986-yildan Yoveri Museveni), u umumiy toʻgʻri ovoz berish yoʻli bilan 5 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Milliy majlis, ijrochi hokimiyatni hukumat amalga oshiradi.
Tabiati
Ugandaning tabiati goʻzal va iqlimi yumshoqligi sababli "Afrika durdonasi" deb ataydilar. Uganda Sharqiy Afrika yassitogʻligida joylashgan. Yer yuzasi, asosan, 1100–1500 m balandlikdagi togʻlar uchrab turadigan tekislikdir. Eng baland joyi – Margerita choʻqqisi (5109 m). Choʻqqilarni doim muz qalpogʻi qoplab yotadi. Jan.sharqdagi Elgon vulkani va janubigʻarbdagi Virunga guruhi vulkanlari soʻnib qolgan. Temir, mis, kobalt, polimetall rudalar, noibiy, sirkoniy, apatit, oltin, qalay, volfram, asl toshlar, toshtuz va boshqa konlar topilgan. Ugada iqlimi–ekvatorial, mussonli. Oʻrtacha oylik temperatura yil davomida 18,5°dan 22°gacha. Yillik yogʻin 750–1500 mm. Koʻl va dare koʻp, shu jumladan, Afrikadagi eng katta Viktoriya koʻlining shimoliy qismi Ugandaga qarashli. Daryolarining kupi Nilga quyiladi. Tuproqlari, asosan, qizilferralitli, qurgʻoqchil joylarda esa temirli qizilqoʻngʻir tuproq. Ugandada savanna, tog oʻtloklari koʻp, ayrim joylarda barg toʻkuvchi va doim yashil oʻrmonlar saqlanib qolgan. Ularda daraxtlarning 400 ga yaqin turi, jumladan, qimmatbaho nav daraxtlar oʻsadi. Hayvonot dunyosida fil, jiraf, arslon, leopard, begemot, buyvol, zebra, kiyik, maymun kabi sut emizuvchilar, qushlar, sudralib yuruvchilar (timsoh, ilon), hasharotlar bor, baliq koʻp. Kobarega, Ruvenzori milliy bogʻlari va qoʻriqxonalar tashkil etilgan.
Aholisi
Aholisining 99% dan kuprogi afrikaliklar. Ular orasida eng kupi bantu tillari guruhiga mansub xalqlar (ganda, soga, nyankole, gishu, nyaruganda va boshqalar) bulib, mamlakat markazi va janubda, nilot xalklari (turkona, lango, acholi va boshqalar) shimolda yashaydi. Rasmiy tillar – suaxili va ingliz tillari. Shahar aholisi 12,5%. Ahsshining 65% – katolik va protestantlar, 15% – musulmonlar; qolgan qismi mahalliy anʼanaviy dinlarga eʼtiqod qiladi. Yirik shaharlari: Kampala, Jinja, Mbale.
Tarixi
Uganda hududida odam quyi paleolit davridan yashay boshlagan. Mil. 1-ming yillikda Kongo gʻarbidagi oʻrmonlardan kelgan bantular va shimoli-sharqdan kelgan kuchmanchi nilot kabilalari Uganda aholisining uzagini tashkil etgan. 13–14-asrlarda (ayrim maʼlumotlarga kura, 10–11-asrlarda) koʻllar oraligʻida ilk Kitara davlati paydo boʻlgan. 16-asrda Uganda bir necha mustaqil daylatlar (Unoro, Nkore, Toro va boshqalar)ga parchalanib ketgan. 19-asrning urtalarida 14-asrda tashkil topgan Buganda davlati kuchaydi. 19-asrning 60-yillarida bu yerga yevropaliklar suqilib kira boshladi. Ular mahalliy qabila va diniy jamoalar urtasida nizo va urush chiqarish yuli bilan ularni zaiflashtirib, uz taʼsir doiralariga utkazib oldilar.
1890-yil Angliya–Germaniya shartnomasiga binoan, Buyuk Britaniya Buganda va butun Uganda hududida bemalol harakat qilish huquqini oldi. 19-asrning 90-yillari – 20-asr boshlarida bu davlatlar ustidan Britaniya protektorati urnatildi, ular Uganda protektoratining muxtor provinsiyalariga aylandi. Birinchi jahon urushi boshlangan paytda Buyuk Britaniya butun Uganda xududini zabt qilib olgan edi. 20–30-yillarda boshlangan ozodlik harakati Ikkinchi jahon urushidan keyin ayniqsa avj oldi. 1952-yil Uganda Milliy kongress siyosiy partiyasi tuzildi. Bu partiya 1953–55 yillarda Buyuk Britaniyaning uz mustamlakachilik hokimiyatini mustaqkamlash maqsadida Uganda, Keniya va Tanganikadan iborat Sharkiy Afrika Federatsiyasiga birlashtirish yoʻlidagi urinishlariga qarshi ommaviy harakatga rahbarlik qildi. 1962-yil 9 oktabrdan Uganda mustaqil davlat. Kabaka (vorisiy hukmdor) Mutesa II davlat boshligʻi boʻlib qoldi. 1967-yil Milton Obote prezident buldi. 1971-yil 25 yanvarda general Idi Amin boshchiligida harbiy toʻntarish boʻlib, Obote lavozimidan olib tashlandi. Milliy majlis va xukumat tarqatib yuborildi. Siyosiy partiyalar faoliyati taqiklandi. 1971-yil fevraldan Idi Amin prezident deb eʼlon qilindi. Iqtisodiyotni "ugandalashtirish", qishloq xoʻjaligini isloh qilish yoʻli boshlandi, armiya 3 baravar koʻpaytirildi. Ammo bu siyosat qiyinchilikka uchradi, eksport va import izdan chikdi, ekin maydonlari qisqardi, ishsizlik kuchaydi, norozilikoshdi. 1979-yil Moshi (Tanzaniya) da Milliy ozodlik fronti (MOF) tuzildi. Amin armiyasi Tanzaniyaga hujum qilganida MOF otryadlari Tanzaniya armiyasi yordamida Amin armiyasini tormor etdi. MOF muvaqqat hukumat tuzdi. 1980-yil 10–11 dekabrda Milliy majlisga saylov oʻtkazildi, unda Uganda Xalq Konfessi gʻalaba qildi, partiya rahbari M. Obote yana prezident boʻlib qoldi. Hukumat "bozor munosabatlari" usullarini joriy etib, mamlakatni mushkul ahvodsan olib chiqish choralarini koʻrdi. 1985-yil harbiy toʻntarish boʻlib, M. Obote lavozimidan olib tashlandi. Harbiy kengash davlat hokimiyatining oliy organiga aylandi. 1986-yil Uganda Milliy qarshilik koʻrsatish armiyasi rahbarlari hokimiyatni qoʻlga oldilar. 1996-yil prezident va parlament saylovlari oʻtkazildi. 2000-yil 29 iyundagi referendumda aholi koʻp partiyali tizimga qarshi chiqdi va prezident Y. Museveni boshchiligidagi "Harakat" siyosiy tashkilotigina mamlakatga rahbarlik qilishini yokdadi. Anʼanaviy partiyalarga ruxsat berilgan, ammo ularning faoliyati cheklab qoʻyilgan. Yangi partiyalar tuzish taqiqlangan. Uganda 1962-yildan BMT aʼzosi. Milliy bayrami – 9 oktabr – Mustaqillik kuni (1962).
Iqtisodiyoti
Uganda – iqtisodiy jihatdan zaif rivojlangan agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 44%, sanoatning ulushi 17%.
Mamlakat iqtisodiyotining asosi boʻlgan qishloq xoʻjaligida mehnatga layoqatli aholining 80% dan koʻprogʻi band. Dehqonchilik uchun yaroqli boʻlgan 4 mln. gektarning 1/3 qismidangina foydalaniladi. Asosan, kofe, kakao oʻstiriladi, paxta, choy, shakarqamish, tariq, oq joʻxori, makkajoʻxori, maniok, batat, banan, yams, tamaki va boshqa ekiladi. Chorvachiligida qoramol, qoʻy, choʻchqa boqiladi. Koʻllarda baliq ovlanadi; yogʻoch tayyorlanadi.
Transporti
Temir yoʻli uzunligi – 1,2 ming km. Avtomobil yoʻllari uzunligi – 27 ming km ga yaqin. Entebbeda xalqaro aeroport bor. Chetga kofe, paxta, choy, mis, charm va teri sotadi, chetdan mashina va uskuna, transport vositalari, neft va neft mahsulotlari, sanoat va oziq-ovqat mahsulotlari oladi. Buyuk Britaniya, AQSH, Yaponiya, Niderlandiya, Keniya, Hindiston bilan savdo qiladi. Pul birligi – uganda shillingi.
Tibbiy xizmati
Sogʻliqni saqlash tizimi aralash: davlat davolash muassasalari bilan birga xususiy shyfoxonalar ham bor. Vrachlar Makerere universitetining tibbiyot maktabida tayyorlanadi.
Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari
Majburiy taʼlim yoʻq. Boshlangʻich maktab 7 yillik. Davlat maktablari bilan birga xususiy maktablar ham bor. Oʻrta maktab 6 yillik: 4 yillik toʻliqsiz va 2 yillik toʻliq maktabdan iborat. Darslar, asosan, ingliz tilida olib boriladi. Boshlangʻich maktabning 4 sinfi negizidagi hunartexnika va qishloq xoʻjaligi maktablari, toʻliqsiz oʻrta maktab negizidagi oʻrta texnika va qishloq xoʻjaligi kollejlari yoshlarga kasbhunar taʼlimi beradi. Oʻqituvchilar kollejlari boshlangʻich maktablar uchun, Milliy ped. kolleji esa toʻliqsiz oʻrta maktablar uchun oʻqituvchilar tayyorlaydi.
Kampaladagi Makerere universiteti (1922-yilda asos solingan, 1949-yildan Universitet kolleji, 1970-yildan milliy Universitet maqomini olgan) oliy taʼlim beradi, unda gumanitar, ijtimoiy fanlar, qishloq xoʻjaligi va oʻrmonchilik, tabiiy fanlar, pedagogika ftlari mavjud. Tijorat va texnika kollejlari ham bor. Yirik kutubxonalari: Universitet kutubxonasi (1940), 200 tarmoq kutubxonasidan iborat Birlashgan ommaviy kutubxona. Kampalada Uganda muzeyi va Oʻrmon muzeyi (1922), Entebbeda Geol. muzeyi, Botanika bogi (1898), Ovchilik va baliqchilik muzeyi, akvarium va boshqalar bor.institutlar Kampaladagi qishloq xoʻjaligi tadqiqot stansiyasi (1937), davlat kimyo labratoyiya, paxtachilik ilmiy tadqiqot stansiyasi, Entebbedagi veterinariya tadqiqot markazi (1926), geol. xizmati va mineral resurslar boʻlimi, oʻrmonchilik boʻlimida olib boriladi. Universitet huzuridagi ijtimoiy tadqiqot instituti, Milliy taʼlim instituti (1964), Uganda jamiyati (adabiyot, tarix, madaniyat sohalarida), ayrim muzeylar va Botanika bogʻida ham ilmiy ishlar olib boriladi. U hududida Sharqiy Afrika mintaqaviy ilmiy tadqiqot muassasalari: dare baliqchiligi tashkiloti (1948, Jinja), tripanosomozlar tadqiqot tashkiloti (1949, Tororo) va virusologiya instituti (1949, Entebbe) ishlaydi.