cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bankomat
Bankomat dasturiy texnik kompleks boʻlib, avtomatlashtirilgan holda pul mablagʻlarini berish va qabul qilishga moʻljallangan qurulmadir.
Avstraliya — Finlandiya munosabatlari
Avstraliya va Finlandiya oʻrtasida tashqi aloqalar yoʻlga qoʻyilgan boʻlib, diplomatik munosabatlar 1949-yil 31-mayda oʻrnatilgan. Avstraliya Finlandiyada Shvetsiyaning Stokgolm shahridagi elchixonasi va Helsinkidagi faxriy konsulligi orqali tamsil etiladi. 1978-yildan beri Finlandiyaning Kanberrada elchixonasi, Melburn va Pertdagi faxriy bosh konsulliklari, Adelaida, Brisben, Darvin, Xobart va Sidneydagi faxriy konsulliklari hamda Keyrnsdagi faxriy vitse-konsulligi mavjud.
Ilk tarix, 1917-1949-yillar
Finlandiyaning Avstraliyadagi dastlabki diplomatik vakolatxonasi 1917-yilda, Finlandiya Buyuk Gersogligi Rossiya imperiyasidan mustaqilligini eʼlon qilgan paytdan faoliyatini boshlangan. Finlandiya munosabatlarini 1917-yilgacha rus diplomatlari tamsil etgan. Birlashgan Qirollik (Avstraliya vakili) 1919-yil 6-maygacha Finlandiyaning yangi hukumatini tan olmasa ham, Finlandiya dengizchilarining Sidneydagi missiyasi rahbari Jon Oskar Boyjer amalda norasmiy konsul vazifasini bajargan. Boyjer 1919-yil fevralida Avstraliya bosh vaziri vazifasini bajaruvchi William Watt Avstraliya biznesmen Kaarlo Yohannes Nauklerni Finlandiyaning Sidneydagi konsullik agenti sifatida tan olganini eʼlon qilganidan soʻng almashtirilgan edi.
Nauklerning oʻlimidan soʻng, ya’ni 20-yil avgustidan boshlab uning oʻrinbosari, Avstraliyada istiqomat qilgan yana bir Finlandiya fuqarosi Harald Tanner Finlandiya konsuli vazifasini bajargan va 1921-yil iyunida rasman konsul etib tayinlangan. Tanner, shuningdek, Estoniya va baʼzan Latviya uchun ham vitse-konsul boʻlib ishlagan. Tanner 1928-yilda Estoniyaning faxriy konsuli etib rasman tayinlangan. U Finlandiyaning mustaqillik kuni munosabati bilan har yili Bridge Street'dagi 4-uyda joylashgan konsullikda qabul marosimlarini tashkil etgan. Oʻzi esa Neytral koʻrfazidagi Aubin koʻchasi, 48-uyda yashagan. Uyda fin sanʼati va hunarmandchiligi turli ashyolari namoyish etilgan. 1935-yil 20-fevralda Tanner Sidneydan Finlandiyaga joʻnab ketgan va uning oʻrniga 1-martdan e’tiboran Paavo Simelius Finlandiya konsulli etib tayinlangan. Simelius 1935-yil 17-aprelda RMS Maloja kemasida Sidneyga kelgan.
1939-yilda Finlandiya va Sovet Ittifoqi oʻrtasidagi qishki urush boshlanishi bilan Simelius Finlandiya mudofaasi va Finlandiya fuqarolariga gumanitar yordam uchun mablagʻ yigʻishda ishtirok etgan. Avstraliya 1941-yilda Buyuk Britaniya bosimi ostida Finlandiya bilan aloqalarni uzgan. 1941-yil 30-iyulda Avstraliya tashqi ishlar vaziri ser Frederik Styuart konsul Simeliusga Finlandiyaning Avstraliyadagi barcha diplomatik xodimlari persona non grata deb e’lon qilgan va imkoniyat paydo bo‘lishi bilanoq mamlakatni tark etishi shartligi haqida xabar bergan. Simelius ketayotib shunday degan edi: „Men ketayotganimdan afsusdaman, chunki bu mamlakatda hamma: hukumat amaldorlari va fuqarolarga juda mehribonlik va xushmuomalalik bilan munosabat qildim. Avstraliyada 1500 dan 2000 gacha fin yashaydi. Ularning katta qismi dehqonlar, bog‘bonlar, shakarqamishchilar va konchilardir“. Oʻsha paytda Avstraliyadagi Finlandiya fuqarolari dushman boʻlmagan musofirlar hisoblangan. 1941-yil 8-dekabrda Buyuk Britaniyadan keyin Avstraliya hukumati Finlandiyaga qarshi urush eʼlon qildi, Finlandiya fuqarolari endi dushman musofirlari hisoblanadigan bo‘ldi. Urush holati 1944-yil 19-sentabrda Finlandiya, Buyuk Britaniya va Sovet Ittifoqi oʻrtasida Moskva sulhining imzolanishi va 1947-yilda Avstraliya imzolagan Parij Tinchlik shartnomasi imzolanishi bilan yakunlandi. Avstraliya 1948-yil 10-iyulda Finlandiya bilan tinchlik shartnomasini ratifikatsiya qildi.
Yangi aloqalar, 1949-1967-yillar
1949-yil 14-iyulda Finlandiya hukumati Sidneydagi ofis konsullik emas, balki yuqori darajadagi vakolatxona sifatida qayta ochilishini eʼlon qildi, sobiq konsul Paavo Simelius Avstraliyadagi yangi muvaqqat ishlar vakili etib tayinlandi. Simelius Melburnga SS Orcades bortida 18-iyul kuni etib keldi va „bu yer xuddi oʻzimning uyim“ deb eʼlon qildi. Yelizaveta II ning toj kiyish marosimida u Finlandiyaning Avstraliyadagi vakili sifatida u „Qirolicha Yelizaveta II ning toj kiyishi“ medali bilan taqdirlangan.
1954-yilda Finlandiya hukumati Avstraliya shtat poytaxtlarida yangi idoralar ochishga harakat qildi: Ser Garri Hovard Pertdagi faxriy vitse-konsul, Ser Hamilton Sley Melburndagi faxriy vitse-konsul , Robert Newenham Irvin Adelaidadagi vitse-konsul va Maldvin Duglas Devis Brisbendagi faxriy vitse-konsul sifatida ish boshladi. 1968-yilda Hovardni prezident Urho Kekkonen Finlandiya Arslon ordeni bilan taqdirlagan. Irvin Finlandiya „Oq atirgul“ ordenining birinchi darajali ritsari boʻlgan. Simelius 1958-yil 31-iyulda o‘z lavozimidan nafaqaga chiqqan va o‘rniga 1959-yil 11-yanvarda Avstraliyaga kelgan Toivo Kala tayinlangan. Kala 1963-yil 23-aprelgacha Olavi Uann mas’ul lavozimni egallagunga qadar xizmat qilgan.
Keyingi tarix, 1967-yildan hozirgi kungacha
right|thumb| Finlandiyaning Kanberradagi elchixonasi, 2002-yilda qurilgan. right|thumb| Waterfront binosi, 2010-yil iyul oyidan beri Stokgolmdagi Avstraliya elchixonasi joylashgan (va Finlandiyada akkreditatsiya qilingan). 1967-yil 1-martda Finlandiya vakolatxonasini Kanberraga koʻchirish va uni elchixonaga aylantirish toʻgʻrisida qaror qabul qilindi, shu sabab 1968-yil 2-iyunda Avstraliya Finlandiyaga elchi tayinlashiga toʻgʻri keldi. Olavi Uanne sogʻligʻidagi muammolar tufayli Finlandiyaga erta qaytib ketganidan soʻng, 1968-yil 1-oktyabrda uning oʻrniga oʻrinbosari Piter Graf fon der Pahlen tayinlandi.
1968-yil iyul oyida Shvetsiyadagi ikkinchi rezident elchi Roy Pichi Finlandiyadagi birinchi elchi etib tayinlandi. 1968-yil noyabr oyida Finlandiya hukumati Tuure Mentula mamlakatining birinchi elchisi etib tayinlanganini eʼlon qildi (keyinchalik Yangi Zelandiyaga ham ) va u1969-yil 4-fevralda oʻz lavozimiga kirishdi. Finlandiya elchixonasining Kanberraga koʻchishi bilan 1971-yilda Sidneyda Charlz Benyon Lloyd Jons boshchiligidagi faxriy konsullik tashkil etildi va 1973-yilda faxriy bosh konsullik maqomiga koʻtarildi. 1978-yilda Darvin prospektida, Yarralumlada Rommel Moorcroft & Partners kompaniyasi loyihalashtirgan hamda idora va elchilar qarorgohini oʻz ichiga olgan Finlandiya elchixonasining yangi binosi ochildi. 1995-yilda Avstraliya Helsinkida faxriy konsullik ochdi. 1994-yil 15-avgustda Kris Rann Finlandiyaning Janubiy Avstraliyadagi faxriy konsuli etib tayinlandi va 2005-yilda Finlandiya „Arslon“ ordenining birinchi darajali ritsari unvoni bilan taqdirlandi.
2002-yilda Darvin avenyusi va Forster Crescent burchagida Finlandiya elchixonasining yangi binosi ochildi, uni 1997-yilda tanlovda gʻolib chiqqan fin arxitektori Vesa Huttunen va Avstraliyaning MGT Architects kompaniyasi nazorat qiluvchi firmasi loyihalashtirgan edi. Binoning oʻziga xos modernistik uslubi, oʻsha paytda „Fin arxitektura anʼanalarining mukammalligidan dalolat“ beradi. 2015-yilda ushbu binoning yarmi Estoniya elchixonasiga aylantirildi va bitta binoda oʻziga xos ikkita elchixona tartibi oʻrnatildi.
Shartnomalar
Ikki davlat oʻrtasida ekstraditsiya, ijtimoiy taʼminot va soliqqa tortish kabi turli sohalarni qamrab oluvchi 17 ta Avstraliya-Finlandiya ikki tomonlama shartnomalar tuzilgan.
Migratsiya
1921-1939-yillarda Avstraliyaga 2000 ga yaqin fin koʻchib keldi. 1930-yillardan boshlab kichik fin jamoalari Mount Isa konchilar shaharchasida va Kvinslendning shimoli-gʻarbiy qismidagi Tulli va Ingham shakar sanoati shaharlarida tashkil topdi. Urushdan keyingi General Assisted Passage sxemasiga koʻra, 6000 ga yaqin fin Avstraliyaga koʻchib oʻtdi, bu migratsiya darajasi 1960- va 1970-yillarda ham davom etdi.
Avstraliyada 30 000 ga yaqin aholi fin ildizlariga ega. Finlarning aksariyati Brisben, Sidney, Melburn va Kanberra yaqinida yashaydi. 2016-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Finlandiyada tugʻilib, Avstraliyada yashovchi odamlar soni 7,711 nafarga etgan ekan. Fin tilini biladiganlar soni – 59 577 kishi bo.lgan 2022-yil holatiga koʻra, Finlandiyada taxminan 25 nafar Avstraliya fuqarosi doimiy yashaydi.
Nigina Amonqulova
Nigina Amonqulova  — (Нигина Амонқулова) 1986-yil 30-yanvarda Tojik SSRning Panjakent shahrida dunyoga kelgan. Tojik estrada yulduzi va Tojikistondagi mashhur milliy taronalarni ijrochilarning biridir.
Lovisa Selander
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Lovisa Selander (1996-yil 14-martda tugʻilgan) — shved xokkeychisi, Milliy Xokkey Ligasi (NWHL) Boston Pride klubi va Shvetsiya terma jamoasidagi darvozaboni. Ayni paytda bir mavsumdagi gʻalabalar va seyv foizi boʻyicha NWHL rekordlariga ega.
Shvetsiya
Selander olti yoshida vatani Shvetsiyada shved olimpiyachilari Henrik Lundkvist va Kim Martin Xassonga muxlislik qilgan holda darvozabon sifatida oʻynay boshladi. 15 yoshida 16 yoshgacha boʻlgan bolalar jamoasida oʻynagan mahalliy „Sollentuna HC“ klubini tark etib, Shvetsiya Ayollar Xokkey Ligasida (hozirgi SDHL, keyin Riksserien nomi bilan tanilgan) Ormsta HCga qoʻshildi. Ormstada bir yil oʻtgach, Shvetsiya ayollar xokkeyining ikkinchi ligasi SDE Xokkeyiga qoʻshildi. 2012—2013-yilgi mavsumda SDE erkaklar jamoasi 4-divizionida ikkita oʻyin oʻtkazdi va .931 foiz seyvni qayd etdi.
NCAA
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Lovisa_Selander.jpg/220px-Lovisa_Selander.jpg|left|thumb| Selander RPI da Keyin 2015- va 2019-yillar oraligʻida RPI Engineers safida toʻrt mavsum oʻynadi. Oʻzining kattalar safidagi yillarida jamoa sardori boʻldi. Oʻsha yili Patty Kazmaier Memorial mukofotining eng yaxshi 10 finalchisi deb topildi, ECAC yilning eng yaxshi darvozaboni mukofotiga sazovor boʻldi va tarixda CCM/AHCA Milliy Butun Amerika birinchi jamoasiga nomini olgan birinchi RPI oʻyinchisi boʻldi.
Professional
U 2020—2021-yilgi NWHL mavsumi oldidan Pride bilan yana shartnoma imzoladi.
Xalqaro faoliyati
Selander Shvetsiya terma jamoasi safida 2018-yilgi Toʻrt Millat Kubogida Kanadaga qarshi oʻyinda 46 ta seyvni qayd etdi. Keyin Shvetsiyani 2019-yilgi IIHF ayollar oʻrtasidagi jahon chempionatida himoya qildi.
Shaxsiy hayoti
Selander Rensselaer politexnika institutida kimyo muhandisligi boʻyicha bakalavr darajasiga ega. Uning akasi Jacob Selander professional golf oʻynaydi, hozirda rasmiy Jahon golf reytingida 1862-oʻrinda. Uning otasi Johan Selander ham professional tarzda golf oʻynagan va Shvetsiya Golf Tour darajasiga yetgan.
Faoliyat statistikasi
Izoh: GP=ishtirok, W=gʻalaba, L=magʻlubiyat, MIN=oʻynalgan daqiqalar, GA=qarshi gol, SO=Shotaut, GAA=oʻrtacha qarshi gollar, SV%=seyv foizi
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Fozil Norqulov
Norqulov Fozil  —  1877-yili  tug‘ilgan,  sobiq  quloq, qatag‘ondan yashiringan. Kolxozchilar orasida  muntazam  ravishda kolxozga qarshi  aksilinqilobiy  targ‘ibot  olib  borganlikda,  ochlik to‘g‘risida mish-mishlar tarqatganlikda ayblangan.
Misr pasporti
Misr pasportlari (جواز السفر المصري) Misr fuqarolariga xalqaro sayohat qilish uchun beriladi. Misr fuqaroligini tasdiqlovchi hujjat sifatida xizmat qilishdan tashqari, ular zarur boʻlganda xorijdagi Misr konsulligi xodimlaridan yordam olish jarayonini osonlashtiradi. Misr pasportlari kattalar uchun etti yil amal qiladi va maktab yoki kollej oʻquvchilari yoki harbiy xizmatga chaqiruv maqomini tugatmaganlar uchun kamroq muddatga beriladi. 2008-yildan boshlab, Misr hukumati xalqaro pasport standartlari va talablariga 96,7 % ICAO 9303 hujjatiga muvofiqligi uchun yangi mashina oʻqiladigan pasportni (MRP) joriy qildi. Yangi pasportlar yaxshi xavfsizlik va soxtalashtirishga qarshi eng zamonaviy parametrlarni taklif etadi va yumshoq qopqoqqa ega.
Pasport xususiyatlari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/21/Egyptian_passport.jpg/220px-Egyptian_passport.jpg|thumb| Oldingi Misr pasportining qopqogʻi Misr pasportlari toʻq yashil rangda boʻlib, oldingi muqova oʻrtasida Misr gerbi tasvirlangan. Gerb ostida „jwạz sfr•PASSPORT“ (birinchi arabcha ekvivalenti) soʻzi, tepasida esa „jmhwryẗ mṵr ạlʿrbyẗ•ARAB RESPUBLIC OF EGYPT“ soʻzi yozilgan. Pasport 52 sahifadan iborat. Pasportlar oʻng tomonidan ochiladi va sahifalari oʻngdan chapga joylashtiriladi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/95/1938_Egyptian_passport_used_for_travelling_to_Germany.jpg/220px-1938_Egyptian_passport_used_for_travelling_to_Germany.jpg|thumb| 1938-yil Misr pasporti Germaniyaga sayohat qilish uchun ishlatilgan. Misr pasportlari odatda Misr fuqarolariga yetti yil muddatga beriladi. Pasport olish uchun Misr milliy ID kartasi yoki 16 yoshdan kichiklar uchun kompyuterlashtirilgan tug‘ilganlik to‘g‘risidagi guvohnoma talab qilinadi. Talabalar ariza berish paytida roʻyxatdan oʻtishni tasdiqlovchi hujjatlarni taqdim etishlari kerak. Ariza beruvchilarning ayrim toifalari, asosan, talaba yoki nafaqaxoʻr boʻlmagan birinchi marta murojaat etuvchilar, ariza berish vaqtida kafolat toʻlashlari kerak. Tez-tez sayohat qilgan abituriyentlar ushbu talabdan ozod qilinadi.
Emissiya qiluvchi organlar
Barcha Misr pasportlari Ichki ishlar vazirligining Sayohat hujjatlari, Immigratsiya va fuqarolik boshqarmasi (TDINA) byurolari yoki Misrning xorijdagi konsulligidan beriladi. Yangi MRP hozirda faqat Misrda chiqariladi va Misrning xorijdagi elchixonalari va konsulliklari faqat arizalarni qabul qilishlari va ariza beruvchilarga pasportlarni qaytarishlari mumkin, lekin mashinada oʻqiladigan hujjatlarni chop eta olmaydilar va agar kerak boʻlsa, faqat qoʻlda yozilgan favqulodda pasportlarni berishi mumkin. Masalan, Londonda tayyorlangan pasport uchun ariza koʻrib chiqish uchun Qohiradagi Misr Tashqi ishlar vazirligiga yuboriladi. Natijada, Misr diplomatik vakolatxonalarida soʻralgan barcha Misr pasportlarida „88“ raqamini berish organi mavjud.
Kamdan-kam hollarda, tashqi pasportlar bilan bogʻliq muammo bor, lekin odatda chet elda yashovchilar uchun. Bu sodir boʻlganda, bu uzoq masala. Agar Misrning Amerikadagi elchixonasi u yerda pasport muddatini uzaytirishga ruxsat bersa, pasport egasiga Misrga qaytib borishi va uni soʻralgan 7 yil davomida yangilashiga ruxsat berish uchun ular Amerikadagi konsullikdan qisqa muddatda yoʻq boʻlib ketish haqida batafsil maʼlumot beruvchi xavfsizlik choralarini talab qiladi. Misrdagi konsulliklarda fakslardan foydalanilgani uchun jarayon bir oydan koʻproq vaqt olishi mumkin.
Shaxsiy maʼlumotlar sahifalari
Misr pasporti maʼlumotlari qattiq muqovada koʻrinadi va quyidagi tartibda koʻrsatilgandek maʼlumotlarni oʻz ichiga oladi
Pasport yozuvi
Pasportlarda pasport bergan davlatning boshqa barcha davlatlarning rasmiy organlariga yoʻllangan eslatmasi mavjud boʻlib, u pasport egasining oʻsha davlat fuqarosi ekanligini tasdiqlaydi va ularga xalqaro meʼyorlarga muvofiq oʻtish va muomala qilishni soʻraydi. Misr pasportlarining matn qismlari ingliz va arab tillarida chop etilgan. Misr pasportlari ichidagi eslatma ingliz tilida:
The Minister of Foreign Affairs requests all whom it may concern to permit the bearer of this Passport to pass, assist and protect him whenever necessary.
Tillar
Misr pasportlarining matn qismlari anʼanaviy tarzda arab va fransuz tillarida, shu jumladan Birlashgan Arab Respublikasining Suriya bilan ittifoqi davrida ham, undan keyin ham chop etilgan. Yaqinda ingliz tili endi pasportda koʻrinmaydigan fransuz tilini egalladi.
Vizasiz sayohat
Misr fuqarolari uchun viza talablari Misr fuqarolariga qoʻyilgan boshqa davlatlar hokimiyati tomonidan maʼmuriy kirish cheklovlari. 2016-yilda Misr fuqarolari 49 mamlakat va hududga vizasiz yoki vizasiz kirish imkoniga ega boʻlib, Viza cheklovlari indeksiga koʻra Misr pasporti dunyoda 88-oʻrinni egalladi.
Gloxidiy
Gloxidiy (yun. glochis — kamon uchi, tirnoq) — chuchuk suv ikki pallali mollyuskalari (baqachanoq, sadafdorlar)ninglichinkasi. G. bahorda mollyuskalarning jabra varaqlari orasiga qoʻyilgan va urugʻlangan tuxumlaridan rivojlanadi. G.da ham voyaga yetgan mollyuskadagi singari ikki pallali chigʻanoq, sezuvchi qillar va bissus bezidan hosil boʻladigan ip boʻladi. G. bir oz suvda harakatlangach, chigʻanoq pallalaridagi tishchalari va lichinkalik ipi yordamida baliqlar jabrasiga va terisiga yopishadi; teri ostiga kirib olib, osmotik oziqlanadi. Bir necha haftadan soʻng metamorfoz orqali kichik mollyuskaga aylangach, suv ostiga tushib voyaga yetadi. G. mollyuskalarning suv havzasida tarqalishida ham muhim ahamiyatga ega.
Mansur Saʼdullayev
Mansur Muhammadjonovich Saʼdullayev (1931.14.1, Kogon shahri) — rejissyor, pedagog. Qoraqalpogʻiston (1981) va Oʻzbekiston xalq artisti (1985). Toshkent konservatoriyasida taʼlim olgan (1953—58), Moskva teatr institutini tugatgan (1967). Oʻzbek davlat estradasi uyushmasida sozanda (195455), Navoiy teatrida xonanda (1951—61), postanovkachirej. (1967—72).Toshkent konservatoriyasida oʻqituvchi (1964-yildan), opera tayyorgarligi kafedrasi mudiri (1972—85), professor (1985—96). Navoiy teatrida B. Zeydman ("Oʻn ikkinchi kecha", 1968), I. Hamroyev ("Oyjamol", 1969), S. Boboyev ("Yoriltosh", 1971), R. Hamroyev ("Tong oldidan", 1972) va boshqa Oʻzbekiston kompozitorlari operalarini sahnalashtirgan.
Xurshid Tojiboyev
Xurshid Tojiboyev - 1989 yil 13-noyabrda Jizzax viloyati tumanida ziyolilar oilasida tugʻilgan. Onasi Asaloy Pardaevna oʻqituvchi, Otasi maktab direktori boʻlgan. Tugʻilib oʻsgan shaxrida 9-son umumtaʼlim maktabida (1994-2003-yy.) va Bolalar va oʻsmirlar sport maktabida tahsil olgan yosh bokschi 2008-yilda Xitoyda boʻlib oʻtgan Beijing XXIX yozgi Olimpiada oʻyinlarida engil vaznda (54 kg gacha) ishtirok etib, Germaniya FR sharafini ximoya qilgan Rustamxoʻja Raximovni 11:2 xisobida engan boʻlsa, Mavritaniyalik 33-yoshli bokschi Bruno Juliga 4:16 hisobida magʻlubiyatga uchragan. GN
Rahmon Saʼdullayev
Rahmon Saʼdullayev (1934.1.5, Hazorasp tumani). — Oʻzbekiston Respublikasi xalq oʻqituvchisi (2003). Turkmaniston pedagogika institutini tugatgan (1956). 1956-yildan Turkmanistondagi maktabda kimyo fani oʻqituvchisi. 1963-yildan Hazorasp tumanidagi 1maktabda oʻquv boʻlimi mudiri, 1994-yildan liqtidorli bolalar litseyida kimyo fani oʻqituvchisi. Darsda yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanadi.
Desmurgiya haqida ma'lumot
Desmurgiya — bu har-xil jarohatlarda bogʻlamlar qoʻyish toʻgʻrisidagi taʼlimot. Eni 5 sm, 10 sm, 20 sm gacha boʻlgan lenta shaklidagi doka-bint deb ataladi. Bintning eni tananing qaysi qismi bogʻlanishiga qarab tanlanadi.
= Bogʻlamlar haqida tushuncha = Davolash maqsadida jarohatlangan yoki zararlangan Yuzaga (qoʻyganda, ochiq jarohatlarda, suyaklar ochiq singanda va boshqa shikastlanishlarda) qoʻyiladigan bogʻlov materiallari bogʻlam deyiladi. Bogʻlam ikki qismdan iborat boʻladi: 1) Bogʻlamni oʻzi — bu jarohatga qoʻyiladigan bogʻlov materiali. Bu steril doka boʻlib, u quruq yoki nam antiseptiklar shimdirilgan (malham, dori moddalari) boʻladi. 2) Ushlab turuvchi (fiksatsiyalovchi) qisim bogʻlamni tananing turli qismlarida ushlab turadi.
Bogʻlov materiali antiseptik eritmalar yoki malhamlar bilan shimdirilib, jarohat Yuzasiga qoʻyiladi va roʻmol, bint, kleol, leykoplastir yordamida jarohat ustida mustahkamlanadi. Ochiq jarohatlarda qoʻllanadigan bogʻlov materiallari sterillangan boʻlishi shart. Bunga aseptik bogʻlam deyiladi.
Bogʻlam qoʻyish — bu davolovchi muolaja hisoblanadi va quyidagicha amalga oshiriladi:
1) Oldin qoʻyilgan bogʻlamni ochish.
2) Jarohat atrofi terisiga antiseptiklar bilan ishlov berish.
3) Jarohatdagi turli xil davolovchi muolajalar (jarohatni Yuvish, drenaj naychalarni almashtirish, choklarni olish va h.k.).
4) Yangi bogʻlamni qoʻyish.
= Bogʻlov materiallari = Operatsiya yoki bogʻlov almashtirishda ishlatiladigan bogʻlov materiallariga quyidagi talablar qoʻyiladi: ular gigroskopik (yaʼni suYuqlikni oʻziga shimuvchi), ellastik, toʻqimalarni taʼsirlamaydigan va sterilizatsiya jarayonida oʻz xususiyatlarini yoʻqotmaydigan boʻlishi kerak. Doka va paxta hozirgacha bogʻlov materiallari sifatida ishlatilib kelinmoqda. Gigroskopik doka — bu paxta tolasidan tayyorlangan, mayda toʻrsimon toʻqilgan material boʻlib, suYuqlikni shimib olish xususiyatiga ega. Undan sharik, salfetka, trunda, tampon va bintlar tayyorlanadi. Kam gigroskopik xususiyatli dokalardan jarohatni ushlab turuvchi bintlar tayyorlanadi.
Qaysi bogʻlam materiallari qoʻllanilishiga qarab, bogʻlamlar ikki turga boʻlinadi:
1) Yumshoq bogʻlamlar, bunda bogʻlash uchun bint, roʻmol, kleol va leykoplastir ishlatiladi.
2) Qattiq bogʻlamlar, bunda shinalar, gips yoki yordamchi vositalar ishlatiladi.
Bogʻlamni qaysi material yordamida bogʻlashimizga, mustahkamlashimizga qarab: roʻmolli, bintli, leykoplastirli, gipsli, shinali, IBPli bogʻlamlar mavjud.
Bogʻlam qoʻyish maqsadiga qarab, bogʻlamlar quyidagi turlarga boʻlinadi:
1) Ushlab turuvchi bogʻlam — bu bogʻlov materialini jarohat Yuzasida turish uchun ishlatiladi.
2) Bosuvchi bogʻlam — qon oqishini vaqtincha toʻxtatish uchun ishlatiladi.
3) Immobilizatsiya qiluvchi bogʻlam — bu singan yoki chiqqan suyaklarni harakatsiz holga keltiradi. Bunday bogʻlam jarohatni bitishi uchun qulay sharoit yaratadi va bemorni kasalxonaga olib borish vaqtida ogʻriqni kamaytiradi.
4) Uzaytiruvchi bogʻlamlar — bular kasalxona sharoitida qoʻllanib, singan suyaklar kaltalashgan vaqtda tenglashtirish uchun qoʻllaniladi.
= Yumshoq bogʻlamlar = Qoʻllanish maqsadiga qarab, Yumshoq bogʻlamlar quyidagilarga boʻlinadi:
I. Himoyalovchi: a) Kleyli; b) Leykoplastirli; v) Plenka hosil qiluvchi.
'''II. Mustahkamlovchi:''' a) Kleyli; b) Leykoplastirli; v) Roʻmolli; g) Sopqonsimon,; d) T-simon; e) Bintli; j) Naysimon toʻrli bint.
'''III. Maxsus:''' 1) Standart (bogʻlov paketi, steril salfetka, steril paxta-dokali yostiqchalar, paxta-dokali tasmalar); 2) Nostandart (ruh-elimli, bandaj, leykoplastirli, zich yopiluvchi).
'''IV. Bosib turuvchi.'''
V. Gemostatik (qon ketishini toʻxtatuvchi — gemostatik doka, fibrinli-plenka, kukun, gubka)
'''VI. Toʻgʻirlovchi bogʻlamlar''' tananing qaysidir qismini toʻgʻirlash maqsadida ishlatiladi (masalan, maymoqlikda).
Endi kundalik hayotda koʻproq ishlatiladigan bogʻlamlar toʻgʻrisida qisqacha toʻxtalib oʻtamiz.
Roʻmolli bogʻlam. Roʻmol yoki u boʻlmasa, teng tomonli uchburchak shaklidagi toʻgʻri burchakli bir parcha gazlama yoki boshqa materiallar boʻlishi mumkin. Roʻmolda asosi, tepa uchi va ikkita pastki uchi tafovut etiladi. Roʻmolli bogʻlam koʻpincha qoʻlga, zaruriyatli boʻlsa, boshga, koʻkrak qafasiga, oyoqga, tizza va tovon boʻgʻimlariga qoʻyiladi.
Qoʻlga roʻmolli bogʻlam qoʻyish uchun bilakni bukib tirsak boʻgʻimida 900 hosil qilamiz. Roʻmol asosining oʻrtasi bilak-kaft boʻgʻim sohasiga, tepa uchi esa tirsak sohasiga qoʻyilib, bilak roʻmolning orasida joylashadi va roʻmolni ikki pastki uchi elkani chap va oʻng tomonidan oʻtkazilib boʻyinni orqa qismida bogʻlanadi, tepa uchini bir oz bukib, tirsak sohasi ustiga toʻgʻnogʻich bilan mustahkamlanadi. Shinalar qoʻyilgan vaqtda roʻmolni ochmasdan roʻmol asosi va tepa uchini bir-biriga parallel holda bukib, elkaning chap va oʻng tomonidan oʻtkazilib, boʻyinga bogʻlanadi. Elka-bilak sohasi shikastlanganda yoki kuyganda bint boʻlmagan vaqtda roʻmol qoʻllaniladi.
Roʻmolni boshga bogʻlash. Buning uchun roʻmolni asosi ensa sohasiga, tepa uchi peshona ustiga tushiriladi, ikkala uchi peshona tepasida bir marta bogʻlanadi, soʻngra bu uchlar qarama-qarshi tarafga oʻtkazilib, ensa sohasida ikki marta bogʻlanadi. Peshonadagi Yuqori uchini tortib, tekislab, toʻgʻnogʻich bilan tugmalab qoʻyish mumkin, yoki toʻgʻnogʻich boʻlmagan vaqtda, bogʻlam ichiga tikib qoʻyiladi. Bu koʻpincha jarohat sodir boʻlgan joyda, bint boʻlmagan vaqtda qoʻllaniladi.
Leykoplastirli bogʻlam. Leykoplastir 1-4 sm kenglikdagi kley shimdirilgan lenta. Yopishuvchi leykoplastirli bogʻlamni hamma sohalarda qoʻllash mumkin. Jarohat ustiga salfetka yopib, leykoplastirni kleyli tarafi 1-1,5 sm teriga yopishtiriladi, soʻngra salfetka ustidan oʻtib, yana 1-1,5 sm yopishtiriladi. Leykoplastirlar bir-biriga parallel, Yulduz yoki iks holatida yopishtirilishi mumkin.
Leykoplastirli bogʻlam sochli sohalarda qoʻllanilmaydi, bu bogʻlamni kamchiligi suYuqlik koʻp ajralgan vaqtda koʻchishi mumkin.
Individual bogʻlam paketi (IBP) ning tuzilishi va ishlatilishi
IBP (IPP-1, IPP-8) birinchi tibbiy yordami koʻrsatishda ochiq jarohatlarda, kuyganda aseptik bogʻlam qoʻyish uchun eng qulay bogʻlam materialidir. IBP da bint kalavasi uchidan 5-7 sm naridan paxtali salfetka mustahkam qilib tiqilgan, ikkinchi paxtali salfetka esa harakatchan qilib bint boʻylab suriladigan qilib tiqilgan boʻladi. Salfetkaning ustki qismi rangli iplar bilan tiqilgan boʻlib, osti oq ip bilan tiqilgan. Bint oʻrami va paxtali salfetkalarni taxlab pergamentli qogʻozga uning ustidan klyonka bilan oʻralgandir, ustki qismida qanday foydalanish texnikasi yozilgan. Klyonkani ichki qavati pergament qogʻoz, salfetka va bint sterillangan boʻladi. IBP ochmasdan saqlanadi. IBPning butunligi buzilganda sterilligi ham yoʻqoladi. Jarohat ustiga bogʻlam qoʻyilganda, paxtali salfetkalarni ustki rangli ip bilan tiqilgan tarafidan ushlanadi, sterillik holatini saqlash uchun pastki tarafidan qoʻl bilan ushlash mumkin emas.
Bintli bogʻlamlar. Bint uzun lenta boʻlib, koʻpincha dokadan qilinadi. Bintli bogʻlamlar Yumshoq bogʻlamlarni, shinalarni qoʻl va oyoqlarga mustahkamlash uchun qoʻllaniladi. Dokali bintlarning kengligi 5 — 16 sm, uzunligi 5 — 7 metrgacha boʻladi. Bintlar ensiz, oʻrtacha, enli turlarga boʻlinadi. Bogʻlam qoʻyish sohasiga qarab, ayrim kenglikdagi bintlar olinadi, masalan: ensiz bintlar koʻz va barmoqlarga, enli bintlar koʻkrak qafasi, qorin, tos sohalariga, oʻrtacha kenglikdagi bintlar esa bilak, elka, boldir sohalariga bogʻlam qoʻyishda ishlatiladi.
Bintli bogʻlamlarni qoʻyishdagi talablar:
— Oson bajariladigan, bemor uchun qulay, koʻrinishi ham chiroyli boʻlishi kerak.
— Bogʻlam materiallarini jarohat sohasida mustahkam va uzoq vaqt ushlab turishi kerak.
— Bogʻlangan sohani siqmasligi, vena qon oqimini qiyinlashtirmasligi va oyoqda shish hosil boʻlmasligini taʼminlash zarur.
— Toʻqimalarga orom berishi, ogʻriqni kamaytirishi kerak.
2. Hamshira bogʻlayotganda, bemorga qarama-qarshi turish kerak, ahvolini kuzatib borish maqsadida.
3. Bintlash periferiyadan markazga (pastdan Yuqoriga) va chapdan oʻngga (ayrim bogʻlamlarda oʻzgarishi mumkin) qarab oʻraladi.
Uzunpinar,Adıyaman
Uzunpınar — Adıyaman viloyatining Merkez tumanidagi qishloq.
Desmurgiya haqida ma'lumot
4. Bint oʻrashda har ikki qoʻl ishtirok etadi va birinchi harakatlangandagi bogʻlamni 1/2 yoki 2/3 qismini yopib ketishi kerak.
Uzunpinar,Adıyaman
Tarixi
Qishloq nomi 1935 va 1919-yillardagi yozuvlarda Chorkezi sifatida qayd etilgan.1935-yildan 1960-yilgacha boʻlgan barcha aholini roʻyxatga olishda u „Büyükçerkez-Büyükcherkezi“ deb ataladi.
Joylashuvi
Qishloq Adıyaman shahar markazidan 17 km uzoqlikda joylashgan.
Desmurgiya haqida ma'lumot
5. Bogʻlashda bintni bir maromda oʻrash (aylantirish) va tanada ochiq joy qolmasligini, bintlar Yuqoridagi qoida boʻyicha bir-birini yopib ketishini taʼminlash kerak.
6. Bogʻlam qoʻyiladigan soha holati oldindan bogʻlam qoʻygandan keyingi holat bilan bir xil boʻlishi kerak.
7. Tananing konussimon (boldir, son, elka) shakldagi joylariga bogʻlam qoʻyayotganda har 2-3 aylanma harakatdan keyin bintni burab olish kerak, oʻshanda bogʻlam echilib ketmaydi va mustahkam boʻladi.
8. Bogʻlam echilayotganda bint echib olinadi yoki kesib olinadi.
Bintli bogʻlamlarni turi bogʻlaydigan sohaning shakliga, muskullarning taraqqiy etganligiga, boʻgʻimlarning bor yoki yoʻgʻiga qarab aniqlanadi. Organizmning anatomik tuzilishiga qarab, bintli bogʻlamlarning quyidagi turlari tafovut qilinadi: sirkulyar yoki doirasimon, spiralsimon, boshoqsimon, sakkizsimon va yoyiluvchi yoki yigʻiluvchi toshbaqasimon bogʻlamlar.
= Asosiy bogʻlam turlarini bilgandan keyin, bir necha bogʻlam turlarini kombinatsiya qilib badanning har qaysi sohasiga bogʻlam qoʻyish mumkin. = 1. Mustahkamlovchi, sirkulyar yoki doirasimon bogʻlam. Bint oʻrami har doim bir joyda aylanib, bir — birining ustiga tushadi. Koʻp bogʻlamlar shu bogʻlamdan boshlanib, shu bogʻlam bilan tugaydi. Birinchi bint oʻrami surilib ketmasligi uchun bint uchi bir oz qiyshiq joylashtiriladi. Bintning uchi 2 — 3 sm tashqariga chiqib, ikkinchi bint oʻrami ustiga qayiltirib qoʻyiladi. Bunday bogʻlamlar oyoq, qoʻl, peshona boʻyin va qorin sohalariga qoʻyiladi.
3. Sakkizsimon bogʻlam. Bu koʻpincha bosh-ensa va boʻyin sohasini, kaftni, tovonni bogʻlash uchun qoʻllaniladi. Mustahkamlovchi bogʻlam bilan boshlanib, soʻng bint sakkizga oʻxshab oʻraladi, asta-sekin pastga yoki Yuqoriga koʻtarilishi mumkin. Bogʻlam sakkizga oʻxshaganligi uchun sakkizsimon bogʻlam nomini olgan.
4. Toshbaqasimon bogʻlam. Boʻgʻimlarini bukib bogʻlash uchun qulay. Bu bogʻlam qoʻyilishi jihatidan tarqaluvchi va yigʻiluvchi turlarga boʻlinadi. Tarqaluvchi turida bogʻlam boʻgʻimini oʻrta qismdan boshlanib, bir gal pastga va bir gal Yuqoriga harakat qiladi. Shunday qilib, boʻgʻimni hamma Yuzi bekiladi. Yigʻiluvchi turida bint oʻrami boʻgʻimning Yuqori va pastki tomonidan boshlanib, boʻgʻimning oʻrta qismiga yoʻnaladi va sakkizsimon bogʻlamdagidan boʻgʻim sohasi bekiladi. Bogʻlam boʻgʻimning Yuqori tomonida tugaydi. Bu bogʻlam tirsak, tizza, tovon boʻgʻimlarida qoʻllaniladi.
5. Boshoqsimon bogʻlam. Elka va barmoq sohalariga bogʻlanadi. Sakkizsimon bogʻlamning bir oz boshqacha turi. Bogʻlam koʻrinishi boshoqni eslatgani uchun shunday nom berilgan. Bint oʻrami yarmiga surilib borib uzun sohalarni yopish uchun qoʻllaniladi.
6. Qaytuvchi bogʻlam. Bogʻlam mustahkamlovchi bogʻlamdan boshlanadi. Soʻngra bosh, panja, amputatsiya ustidan bint oʻramlarini koʻndalang Yurgizib, shu soha usti yopiladi va yana mustahkamlovchi bogʻlanadi.
= Bosh sohasidagi bogʻlamlar: = — „Qalpoqcha“ (chepets) bogʻlam;
— „Sakkizsimon“ bogʻlam;
— Bir koʻzga (monokulyar) qoʻyiladigan bogʻlam;
— Ikkala koʻzga (binokulya) qoʻyiladigan bogʻlam;
— „Quloqni“ bogʻlash
— Sapqonsimon bogʻlam
"Qalpoqcha"-chepets bogʻlam. Bu bogʻlam boshni sochli qismi shikastlanganda qoʻllaniladi. Boshning tepa qismiga 1 m uzunlikda va 8-10 sm kenglikdagi bintdan qirqib olingan lenta tashlanadi. Bint uchi quloq oldidan pastga osilib turadi. Bint uchini ikkinchi kishi yoki bemorning oʻzi ushlab turadi. „Chepets“ bogʻlam mustahkamlovchi bogʻlamdan boshlanadi. Buning uchun peshona, chakka, ensa va qarama-qarshi chakka tarafidan oʻtib ikki marta bosh atrofiga bint oʻraladi. Peshonadan ketayotgan bint lentani ustidan oʻtib, ostidan aylanib Yuqoriga chiqib, orqaga — ensa sohasiga yoʻnaladi, orqadan kelayotgan bint ikkinchi tarafdagi lenta ustidan oʻtib, ostidan aylanib chiqib, oldinga — peshonaga yoʻnaladi. Har gal shu turda bint oʻrami Yuqoriga koʻtarilib, bintni yarmi eski bint ustiga, yarmi Yuqoriga koʻtariladi. Bint bir gal peshona, bir gal ensa sohasidan oʻtib, boshni tepa qismiga kelganda bint uchini oldidagi lentaga bogʻlab qoʻyiladi, lentalar pastki jagʻning ostki qismiga bogʻlanadi.
"Sakkizsimon" bogʻlam. Bu bogʻlam ensa va boʻyin sohasiga qoʻyiladi. Bint oʻrami bosh atrofida ikki marta oʻralib, mustahkamlovchi bogʻlamdan soʻng ensa sohasi orqali boʻyinni oldingi qismiga oʻtadi, ikkinchi tarafdan ensa sohasi orqali Yuqoriga koʻtariladi. Har gal shu bogʻlam qaytariladi, bir oz Yuqoriga yoki pastga surilishi mumkin. Bogʻlam bosh atrofida tugaydi.
"Yugansimon" bogʻlam. „Yugansimon“ bogʻlam Yuz, pastki jagʻ jarohatlarida qoʻllaniladi. Bosh atrofida ikki marta mustahkamlovchi bogʻlam qilingandan soʻng ensa sohasi orqali boʻyinni oldingi qismiga oʻtib, boʻyin aylanib oʻtadi va pastki jagʻni tagiga kelib, pastki jagʻni yon tarafidan Yuqoriga koʻtarilib, chakka sohasidan oʻtib peshonaning ustki qismidan ikkinchi tomondagi chakka, Yuz va pastki jagʻni ostiga qaytib tushib, boʻyinni aylanib orqa qismiga oʻtadi va bosh, boʻyin sohasida doirasimon bogʻlam hosil qiladi. Bu bogʻlam bosh sohasi butunlay bekilgungacha qaytariladi. Yuz atrofidan oʻtuvchi bogʻlam har gal Yuqoriga yarim bintga suriladi. Bu bogʻlamda oʻn marta mustahkamlovchi bogʻlam ketma-ket qaytariladi (bosh, boʻyin, Yuz sohasida). Bogʻlam boshda mustahkamlovchi bogʻlam bilan tugatiladi. Mustahkam bogʻlam hosil boʻladi.
Bir koʻzni (monokulyar) bogʻlash. Oʻng koʻzni bogʻlash uchun, bint oʻrami chapdan oʻraladi. Chap koʻzni bogʻlash uchun, bint oʻrami oʻngdan chapga yoʻnaladi. Bint bosh atrofida mustahkamlovchi bogʻlam qilib, orqadan pastga ensa sohasiga tushiriladi va jarohat tomondagi quloq ostidan qiyshiq holda lunj orqali Yuqoriga oʻtkaziladi, koʻzni ustidan oʻtib, soʻngra bir marta bosh atrofida doirasimon bogʻlam qilinadi. Bintni qiyshiq, oʻramini doira oʻrami bilan mustahkamlanadi, soʻngra yana bintni qiyshiq Yurgizib koʻz ustidan oʻtadi. Shu tariqa bogʻlam koʻz ustidan 3-4 marta oʻtib, boshda tugaydi.
Ikkala koʻzni (bionokulyar) bogʻlash. Koʻz olmasi jarohatlanganda, jarohatlangan koʻz bilan bir vaqtda koʻzga tinchlik berish maqsadida sogʻ koʻz ham qoʻshib bogʻlanadi. Bintlarni boshda mustahkamlovchi bogʻlam bilan boshlab, keyin chap koʻzga bint oʻrami pastdan Yuqoriga chiqadi va chakka, peshona va ensa sohalaridan oʻtib, bosh atrofida bir marta aylanadi, keyin chap chakka sohasi ustidan oʻtib, bint oʻng koʻzga Yuqoridan pastga tushadi, lunj, pastki jagʻ orqali ensa sohasiga borib Yuqoriga koʻtariladi va ustidan mustahkamlash uchun doirasimon bogʻlam qilinadi. Har doim ikki koʻz ustidan bint oʻrami oʻtgach, doirasimon bogʻlam qaytariladi. Bogʻlam 3-4 marta qaytarilib, boshda tugatiladi.
Sapqonsimon bogʻlam. Bu bogʻlam burun, pastki jagʻ, lab jarohatlarida qoʻllaniladi. Buning uchun bir metr bint qirqib olinib, ikkala uchi birlashtiriladi va qaychi bilan ikkiga boʻlinadi. Oʻrtasida 2-3 sm yaxlit joy qoladi, bintni ochganda Yuqori va pastki lentalar hosil boʻladi. Jarohatlangan sohaga salfetka qoʻyib, bintning yaxlit qismi shu sohaga (pastki jagʻ, burun) qoʻyiladi. Yuqoridagi lentalar pastga ensa sohasiga, pastdagi lentalar esa boshni gumboz qismiga bogʻlanadi. Pastki jagʻ uchun 8-10 sm kenglikda bint qirqiladi, burun uchun 4-5 sm li bint qirqiladi.
= Qoʻl sohasiga qoʻyiladigan bogʻlamlar = 1. „Boshoqsimon“ bogʻlam.
2. „Toshbaqasimon“ bogʻlam.
4. Elka va bilak sohasiga va barmoqlarga qoʻyiladigan spiralsimon bogʻlam.
5. IBP yordamida elka sohasiga bogʻlam qoʻyish.
6. Bosh barmoqni „boshoqsimon“ bogʻlash.
7. Qaytuvchi bogʻlam.
8. Sakkizsimon bogʻlam.
"Boshoqsimon" bogʻlam. Elka boʻgʻimi shikastlanganda, kuyganda, ochiq jarohatlarda, oʻmrov suyagi singanda, oʻmrov osti sohasiga germetik bogʻlam qoʻyilganda shu bogʻlamni qoʻllash mumkin. Buning uchun elka sohasini 1/3 Yuqori qismidan bint ikki marta oʻrab mustahkamlanadi. Bint oʻrami har doim chapdan oʻngga yoʻnaladi. Oʻng elka boʻgʻimini bogʻlagan vaqtda, bint elka sohasidan koʻkrakni oldi, keyin qarama-qarshi tarafdagi qoʻltiq ostidan koʻkrakni orqa qismiga oʻtib, oʻng elka sohasini Yuqori qismidan pastga, qoʻltiq ostiga oʻtadi. Soʻngra Yuqori elka sohasiga oʻtib, oldingi bint yarmini yopib, yarmi Yuqoriga koʻtariladi, elka boʻgʻimi yopilguncha ushbu ketma-ketlik qaytariladi.
Chap elkaga bogʻlam qoʻyishda bint oʻrami oʻng elka kabi bogʻlanib, bint birinchi marta koʻkrakning orqa qismidan va oʻng qoʻltiq ostidan oʻtib, koʻkrakni oldingi sohasidan elka boʻgʻimini ustki qismiga oʻtadi. Undan keyin qoʻltiq ostini aylanib oʻtib, yana koʻkrakning oldingi sohasiga yoʻnaladi. Bintni Yuqoriga koʻtarib boriladi. Oʻng elka kabi tugatiladi. Bintlar elka boʻgʻimi ustiga har doim oʻrta chiziqda kesishadi, shu sohada boshoqqa oʻxshash koʻrinish sodir boʻladi.
"Toshbaqasimon" bogʻlam. Bu bogʻlam boʻgʻimlarga tinchlik berish uchun qoʻllaniladi. Toshbaqasimon bogʻlam ikki turga boʻlinadi: yoyiluvchi va yigʻiluvchi bogʻlam.
Yoyiluvchi bogʻlam qoʻyilganda, bint oʻrami tirsak boʻgʻimi sohasida 2 marta oʻrab mahkamlovchi bogʻlam qilinadi. Soʻngra har gal bintni 1/2 qismi spiralsimon bogʻlam kabi Yuqoriga va pastga suriladi. Bint kalavasi sakkizsimon bogʻlam kabi bir gal elkaga va bir gal bilakka oʻraladi. Bogʻlam bir necha marta qaytarilib, elka sohasida tugatiladi. Koʻpincha yopiq shikastlanganda bu bogʻlam qoʻllaniladi.
Bilak va elka sohasiga, barmoqlarga „spiralsimon“ bogʻlam qoʻyish. Bu bogʻlam bilak sohasidan boshlanadi. Ikki marta bint chapdan oʻngga oʻralib, mustahkamlanadi, soʻngra spiral shaklida bint oʻrami Yuqoriga koʻtarilib boradi. Bu bogʻlam kuyganda, sovuq urganda qoʻllaniladi. Bogʻlam bir oz boʻsh bogʻlanishi zarur. Bilak, elka sohalari konus shaklida boʻlgani uchun har gal bintni jarohatning qarama-qarshi tomonida bir chiziqda bukib oʻtamiz. Bunda boshoqsimon bogʻlam hosil boʻladi. Bu bogʻlam ochiq jarohatlarda qoʻllaniladi.
Bosh barmoqni boshoqsimon bogʻlash. Bint oʻrami bilakka 2-3 marta aylantirib oʻraladi, soʻngra bint barmoqning orqa Yuzasi boʻylab barmoq uchiga keltiriladi va shu barmoq kaft tomondagi Yuzasini aylanib, bosh barmoqni ustki qismidan kaft ustiga Yurgiziladi va yana xuddi shu bogʻlam qaytariladi. Har bir oʻram bosh barmoqning asosiga tusha boradi. Bint bilak sohasida doirasimon bogʻlam bilan tugatiladi. Bosh barmoqning ustki qismida bint uchrashganligi uchun boshoqsimon bogʻlam deyiladi.
"Qaytuvchi" bogʻlam. Bu koʻpincha kaft va barmoqlar kuyganda va sovuq urganda koʻllaniladi. Shikastlangan sohaga barmoqlar orasiga salfetka yopiladi. Bint oʻrami bilakda 2-3 marta oʻrab mustahkamlab olinadi. Soʻngra kaft ichki tomonidan panjalarga tushib, barmoq uchlaridan chiqariladi. Birinchi marta bintni qaytarib bilak sohasida doirasimon bogʻlam bilan mustahkamlanadi. Kaft va panjalarning ustiga spiralsimon bogʻlam qoʻyiladi. Kuyganda, sovuq urganda bogʻlam bir oz boʻshroq qoʻyilishi kerak. Bosh barmoq ayri bogʻlanadi.
Sakkizsimon bogʻlam. Bu bogʻlam kaft sohasi shikastlanganda, oʻrtacha kenglikda bint yordamida qoʻyiladi. Bunda bogʻlam bilak sohasidan bogʻlanadi. Kaftning ustki qismi shikastlangan boʻlsa, salfetka yopib kaft ustki qismidan qarama-qarshi tomonga yoʻnaladi. Kaftning ichki qismini aylanib oʻtib, kaft ustki qismidan Yuqoriga qarama-qarshi tomonga bilak sohasiga yoʻnaladi. Bilakni aylanib oʻtib, yana bint shu sohaga qaytib keladi. Bogʻlam 3-4 marta bir sohaga qaytarilib, bilak sohasida tugatiladi. Kaft ichki qismi shikastlangan paytda „krest“ kaft ichida hosil boʻladi.
= Koʻkrak qafasi, qorin va oyoqlarga qoʻyiladigan bogʻlamlar = — „Spiralsimon“ bogʻlam.
— „Germetik“ bogʻlam.
— „Sakkizsimon“ bogʻlam.
— Qorin sohasiga „spiralsimon“ bogʻlam.
— Tizza boʻgʻimiga „spiralsimon“ bogʻlam.
— Boldir sohasi kuyganda, sovuq urganda „spiralsimon“ bogʻlam qoʻyish.
— Tovon boʻgʻimiga qoʻyiladigan „toshbaqasimon va sakkizsimon“ bogʻlamlar.
— Oyoq panjalari va tovon sohasi kuyganda va sovuq urganda qoʻllaniladigan bogʻlam.
"Spiralsimon" bogʻlam. Bu bogʻlam qovurgʻalar va koʻkrak suyagi singanda qoʻllaniladi. Bogʻlam qattiq qisib bogʻlanishi kerak. Buning uchun 2 −2,5 metr uzunlikdagi bint qirqib olib, lenta shaklida elkaga tashlaymiz, keyin enli bint olib koʻkrakni pastki qismida lenta ustidan doirasimon bogʻlam qilib, soʻngra spiralsimon bogʻlam yordamida koʻkrakni Yuqori qismigacha bogʻlaymiz va doirasimon bogʻlam bilan tugatiladi. Osilgan lentalar ikkinchi elka ustida bogʻlanadi.
"Germetik" bogʻlam. Bu bogʻlam pnevmotoraks boʻlgan vaqtda qoʻllaniladi. Plevra boʻshligʻiga havo kirganda, kirayotgan havoni toʻxtatish uchun, ochiq pnevmotoraksni yopiq pnevmotoraksga aylantirish maqsadida individual bogʻlam paketi yordamida germetik bogʻlam qoʻyiladi. IBP boʻlmagan vaqtda rezinka qoʻlqop, klyonka, selofan, polietilen klyonkasidan foydalanish mumkin. Bu bogʻlamni qoʻyish uchun elkaga 2-2,5 metrli bintdan lenta tashlaymiz, soʻngra IBPning ikkala yostiqchasini bir joyga yoki jarohat Yuzasi ikkita boʻlsa, ikki joyga bittadan yostiqcha qoʻyib, ustidan havo oʻtkazmaydigan IBPning klyonkasini qora tarafi bilan yopib ustidan ozroq paxta qoʻyib, shu sohada bintni doirasimon bogʻlaymiz. Soʻngra pastki qismidan Yuqoriga qarab spiralsimon bogʻlam qoʻyamiz. IBP boʻlmaganda, leykoplastirni toza salfetka ustidan birini ustiga ikkinchisini yaqin qilib yopishtirish natijasida ham jarohat Yuzasini yopish mumkin. Havo oʻtkazmaydigan material boʻlmagan vaqtda 4-5 ta salfetkaga vazelin yoki sintomitsin emulsiyasini soʻrib jarohat Yuzasini yopish mumkin. Jarohat 1-3 qovurgʻalar orasida yoki kurak sohasida boʻlsa, bunda elka sohasini boshoqsimon bogʻlam bilan mustahkamlash kerak.
Qorin sohasiga spiralsimon bogʻlam. Qorin sohasiga bogʻlam qoʻyish eng qiyin sohalardan hisoblanadi va kasalxona sharoitida, koʻpincha leykoplastir, yordamida qoʻyiladi. Qoringa 15-16 smli enli bint olib, qorinni Yuqori qismida doirasimon bogʻlam qoʻyiladi. Jarohat ustiga sterillangan salfetka yopiladi, ichaklar qorin sohasi ustiga chiqqan boʻlsa, salfetka atrofiga doirasimon yostiqcha qoʻyiladi. Soʻngra spiralsimon bogʻlam qilinib, qorinni pastki qismida doirasimon bogʻlam bilan tugatiladi.
Oyoq panjalari, tovon sohasi kuyganda, sovuq urganda bogʻlam qoʻyish. Kuygan yoki sovuq urgan sohaga salfetka qoʻyiladi. Enli bint olib tovonni Yuqori qismida bintni ikki marta oʻrab, mustahkamlab olamiz, soʻngra tovon sohasiga bintni surib, panjalarga yoʻnalamiz. Panjalarni aylanib oʻtib, ikkinchi tarafdan tovon sohasiga qaytamiz. Bint oʻrami shu sohada 2-3 marta qaytariladi. Soʻngra tovonni Yuqori qismidan boshlab spiralsimon bogʻlam qoʻyib, panja uchlarigacha kelamiz va shu sohadan qaytib spiralsimon bogʻlam bilan tovonni Yuqori qismiga oʻtamiz. Shu sohada bogʻlam tugatiladi. Kuyganda, sovuq urganda bogʻlam bir oz boʻshroq boʻlmogʻi kerak.
Tovon boʻgʻimiga „toshbaqasimon“ bogʻlam qoʻyish. Bu bogʻlam tovon boʻgʻimiga tinchlik berish uchun qoʻllaniladi.
= Bogʻlam ikki turga boʻlinadi. = A) „Yoyiluvchi“ bogʻlam. Bu bogʻlamda bint tovon boʻgʻimini oʻrta qismidan, mustahkamlovchi bogʻlam bilan boshlanadi. Soʻngra bint oʻrami bir gal tovon sohasidan Yuqoriga, bir gal tovon sohasidan pastga yoʻnaladi. Har gal bintni yarmi avvalgi bint ustiga tushib, yarmi yangi sohasiga suriladi. Tovon boʻgʻimi toʻliq yopilgandan soʻng bogʻlam boldirda tugatiladi.
B) „Yigʻiluvchi“ bogʻlam. Bu bogʻlam tovon sohasida ochiq jarohat boʻlgan vaqtda koʻproq qoʻllaniladi. Buning uchun bogʻlam boldir sohasida ikki marta doirasimon bogʻlam qilingandan soʻng tovonni oldingi qismi orqali tovonni pastki qismiga oʻtiladi. Bint bu sohada ham ikki marta mustahkamlab olinadi. Soʻngra oyoqni pastki tomonini kesib oʻtib, ikkinchi tarafdan tovonni Yuza qismi orqali boldir sohasiga koʻtariladi. Har gal bu bogʻlam tovon boʻgʻimiga qarab toʻplanib boradi. Bint Yuqoriga boldir sohasiga olinib, doirasimon bogʻlam bilan tugatiladi.
= Tizza boʻgʻimiga „toshbaqasimon“ bogʻlam qoʻyish. = Bu bogʻlam boʻgʻimga tinchlik berish uchun ishlatiladi. Tizza boʻgʻimi bir oz 160 — 1700 da bukilib, tarqaluvchi yoki toʻplanuvchi bogʻlam qoʻyiladi. Tarqaluvchi bogʻlam tizza boʻgʻimidan boshlanadi. Bintni ikki marta oʻrab, mustahkamlab olamiz. Soʻngra bint oʻrami tizzani orqa qismidan oʻtadi, bir gal pastga, bir gal Yuqoriga. Har gal bint oʻrami yarim bintga suriladi. Tizza boʻgʻimi bogʻlab, oʻrab boʻlingan vaqtda bogʻlam son sohasini pastki qismida, mustahkamlovchi doirasimon bogʻlam bilan tugatiladi.
= Yigʻiluvchi bogʻlam. = Bint oʻrami boldirni Yuqori qismida, doirasimon bogʻlam bilan boshlanadi. Soʻngra tizzani orqa qismidan aylanib oʻtib, sonni pastki qismida doirasimon bogʻlam qilib, bintni mustahkamlab olamiz. Soʻngra bir gal pastdan, ikkinchi gal Yuqoridan bint oʻramlari oʻtadi. Har gal bint oʻrami tizza boʻgʻimiga surilib, yarim bint oldingi bintni ustiga tushadi. Tizza boʻgʻimini oʻrta qismida bintlar birlashadi. Bintni tizza boʻgʻimini orqasi boʻylab oʻtib, son sohasida bogʻlam tugatiladi.
Boldir sohasi kuygan vaqtda yoki sovuq urgan vaqtda spiralsimon bogʻlam qoʻyish. Boldir sohasi konus shakliga ega boʻlgani uchun kuygan, sovuq urgan vaqtlarda spiralsimon bogʻlam qilinadi. Shu soha ustiga sterillangan salfetka yopamiz. Oʻrta kenglikdagi bintni olamiz. Bogʻlam boldirni pastki qismidan doirasimon bogʻlam bilan boshlanadi. Soʻngra bint oʻrami yarmi Yuqoriga koʻtarilib, yarmi eski bint ustiga tushadi. Shikastlangan soha tugagandan soʻng boldirni Yuqori qismida doirasimon bogʻlam qilinib, bogʻlam tugatiladi. Kuyganda, sovuq urganda bogʻlam bir oz boʻshroq bogʻlanishi zarur.
Ochiq jarohatlarda spiralsimon bogʻlamda jarohatni qarama-qarshi tarafda bint kalavasini 1800 ga bukib olamiz. Bunda bogʻlam ixchamroq, mustahkamroq boʻlib chiqadi. Bogʻlam jarohatdan pastda boshlanib, Yuqori qismida tugatiladi.
= Gipsli bogʻlam qoʻyish usuli = Gipsli bogʻlamlar qimirlamaydigan bogʻlamlarga kiradi. Shuning uchun gipsli bogʻlamlar, asosan, suyaklar oʻz kapsulasidan chiqqan yoki singandan uzoq vaqt oyoq yoki qoʻllarni qimirlamaydigan qilib qoʻyish uchun ishlatiladi (35-rasm). Gips — bu kalsiy sulfati boʻlib, oq kukunsimon shaklda boʻladi, u tabiiy gips toshlarini 70-1400S haroratda qizdirish orqali olinadi. Sifatli gips konsistensiyasi bugʻdoy uniga oʻxshash, oq rangda, quruq, tarkibida toshlarsiz boʻlib, kaftga olib siqganda bir-biriga yopishmasligi kerak.
Tibbiyotda ushbu gipsdan davolash maqsadida foydalaniladi. Koʻpincha boʻgʻim va suyaklarni operatsiya qilgandan keyin, suyaklarning baʼzi kasalliklarida va boshqa patologik jarayonlarda ham badanning ogʻriq qismi gipslash yoʻli bilan qimirlamaydigan qilib qoʻyiladi. Gipsni albatta, quruq joyda saqlash lozim. Gipsli bogʻlamlar toʻliq (sirkulyar, gipsli korset va h.k.) va toʻliq boʻlmagan (gipsli langeta) boʻlishi mumkin.