cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yaman
Tabiati
Sharqida Rub ul Xoli choʻliga tutashib ketadigan uncha baland boʻlmagan yassitogʻlik va tepaliklar joylashgan. Qizil dengiz qirgoqlari kam parchalangan, ayrim joylarda marjon riflari bor. Ya.da osh tuzi, alebastr, neft, marganets rudasi, yarim qimmatbaho toshlar bor. Iqlimi tropik, hududining katta qismida quruq iqlim. O'rtacha harorat yanvarda 20—25°, iyunda 21—32°. Yillik yogʻin 40–1000 mm. Daryolari yilning koʻp qismida quriydi. Eng muhim daryosi — Masila. Tuproqlari qizil qoʻngʻir, ayrim joylarda shoʻrxoklar uchraydi. Togʻlarning koʻp qismida oʻsimlik oʻsmaydi; togʻ yon bagʻirlari akatsiya, mimoza, oleandr, aloe, fikus oʻsimliklari bilan qoplangan. Tekisliklarda choʻl va chala choʻl oʻsimliklari, vohalarda xurmo palmasi oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan gʻizol, yovvoyi eshak (onagr), yirtqichlardan sirtlon, boʻri, tulki, qoshtop bor; gamadril va pavian maymuni uchraydi. Qirgʻoqqa yaqin suvlarida baliq turi koʻp.
Siyosiy partiya va kasaba uyushmalari
Umumiy xalq kongressi, 1982-yil tuzilgan; Ya. sotsialistik partiyasi, 1978-yil asos solingan; Islohotlar uchun Ya. birligi, 1990-yil tashkil etilgan. Ya. Respublikasi ishchilari kasaba uyushmalari umumiy federatsiyasi, 1990-yil tuzilgan.
Xoʻjaligi
Ya. — agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligi 23,9%, kon sanoati 16,6%, qayta ishlash sanoati 10,1% ni tashkil etadi.
Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmogʻi dehqonchilik. Faol aholining 70% dan ortigʻi qishloq xoʻjaligida band. Mahsuloti eksport qilinadigan asosiy oʻsimligi kofe; xurmo oʻstiriladi. Bogʻdorchilik (anjir, oʻrik, mango, anor va boshqalar) va tokchilik rivojlangan. Texnika va efir moyli oʻsimliklardan zanjabil, kunjut, paxta, tamaki, donli ekinlardan durra, tariq, arpa, bugʻdoy, makkajoʻxori, dukkaklilar, sabzavot ekinlari ekiladi. Mamlakatning janubiy va janubi-sharqidagi choʻl va chala choʻllarda voha dehqonchiligi rivojlangan (tariq, joʻxori, bugʻdoy, arpa, kunjut, paxta, kofe, tamaki, sabzavot, kokos va xurmo palmasi yetishtiriladi). Chorvachilikda qoramol (asosan, zebu), ʻ qoʻy, tuya, ot, eshak, parranda boqiladi. Mamlakat janubiy va janubi-sharqida koʻchmanchi chorvachilik rivojlangan. Asalarichilik bilan ham shugʻullaniladi. Baliq ovlanadi. Qizil dengizning qirgʻoqqa yaqin joylaridan marvarid olinadi.
Sanoatida neft, osh tuzi, temir rudasi, yarim qimmatbaho toshlar qazib olinadi. Neftni qayta ishlash, energetika, toʻqimachilik, paxta tozalash, oziq-ovqat (tamaki, kofeni qayta ishlash korxonalari) sanoati mavjud. Yiliga oʻrtacha 1,96 mlrd. kVtsoat elektr energiyasi hosil qilinadi. Hunarmandchilikda uyroʻzgʻor anjomlari, mato, koʻnpoyabzal, kulolchilik va zargarlik butomlari, tigʻli qurollar ishlab chiqariladi.
Yamabda temir yoʻl yoʻq. Avtomobil yoʻllari uz. 64,6 ming km. Dengiz savdo floti tonnaji 13,6 ming t dedveyt. Dengiz portlari: Adan, Hudayda, Moxa, Salif, Muqalla. Ya. chetga neft va neft mahsulotlari, kofe, baliq va dengiz mahsulotlari, paxta, teri, tamaki chiqaradi. Chetdan oziq-ovqat, jihozlar, sanoat buyumlari oladi. Tashqi savdoda Yaponiya, AQSH, Saudiya Arabistoni, Yevropa Ittifoqi mamlakatlari va boshqalar davlatlar bilan hamkorlik qiladi. Pul birligi — Yaman riali.
Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari
Davlat maktablarida oʻqish bepul. Xususiy maktablar ham bor. Boshlangʻich maktablarda oʻqish muddati 6 yil, oʻrta maktablarda ham 6 yil Oliy oʻquv yurtlari: Adandagi oliy ped. kolleji (1970-yil tashkil etilgan), universitet (1975), Musiqa instituti, Sano shahridagi universitet (1974). Ilmiy tadqiqotlar Adandagi universitetda olib boriladi. Sano shahrida kutubxona (1925), Adan shahrida "Misvat" va universitet kutubxonalari, arxeologiya muzeyi bor.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi. Ya.da bir qancha gaz. va jurnal nashr etiladi. Asosiylari: "Arbaatashar oktobr" ("14 oktyabr", arab tilidagi kundalik gazeta, 1968-yildan), "AlJumhuriya" ("Respublika", arab tilidagi kundalik gazeta, 1948-yildan), "AsSakafa alJadida" ("Yangi madaniyat", arab tilidagi oylik jurnal, 1970-yildan), "AsSaura" ("Inqilob", arab tilidagi kundalik hukumat gazeta, 1948-yildan), "AsSauri" ("Inqilobchi", kundalik gazeta, 1967-yildan), "Saut alUmmal" ("Ishchilar ovozi", arab tilidagi kundalik gaz.). Adan axborot agentligi, hukumat agentligi, 1970-yil tuzilgan; Saba axborot agentligi, hukumat agentligi, 1970-yil tashkil etilgan. Ya. radiotelevideniye xizmati, davlat tomonidan nazorat qilinadi, Adan shahrida joylashgan.
Adabiyoti
Oʻrta asr yaman adabiyoti umumarab adabiyoti oqimida rivojlandi va asosan diniy mavzudagi sheʼriyat keng tarqaldi. 12-asrda Nashvan alHimyariy tomonidan yaratilgan "Himyariy qasidasi" dostoni, alHamadoniyning "Sheʼrlar devoni" bundan mustasno. 19-asrda milliy ozodlik harakatining avj olishi realistik adabiyotning yuzaga kelishiga sabab boʻldi. Yahyo bin Muhammad alAryoniy, Abdul Karim Mazxar va boshqalar qasida janrida ijod qildilar. Yozuvchilardan Ahmad alFeys, Shauki Abdulla, Jafar Abdo, shoirlardan Farid Barakat, Abdurahmon Faxri, Ali Mahdi ashShinvax, Abadan Muhammad Duxays realistik yoʻnalishdagi adiblar guruhiga kiradi. Jafar Lutfi Aman romantik yoʻnalishda asarlar yaratdi. Muhammad Said Misvat, Muhammad Abdul Vali, Ahmad Mahfuz Omar, Ali Baazib, Muhammad Abdurahmon Ahmad, Muhammad Solih Haydariy kabilar oʻz novella va kichik dramatik asarlari bilan mashhur.
Koʻrant
Koʻrant (frans. courant — oqadigan, yuguradigan) — minoraning yuqorisiga oʻrvatiladigan yoki xonaga qoʻyiladigan, qoʻngʻiroqlar vositasida musiqaviy izchillik bilan zang uradigan katta soat. Toshkentdagi K. tarixiy meʼmoriy yodgorliklardan biri hisoblanadi (qarang Toshkent koʻranti).
Hippach
Hippach Avstriyaning Tirol yerida joylashgan kommunadir. Schwaz (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 39.37 km2. 1394 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Kuzyakaköseler
Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.
Joylashuvi
Qishloq Qorabuk shahar markazidan 13 km, Safranbolu shahar markazidan 5 km uzoqlikda joylashgan.
Yaman
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
Ya. hududida Mariba, Karnovu va boshqalar qadimgi shahar qoldiqlari topilgan (mil. av. 2-ming yillikka oid), ularning aksariyati toʻrtburchak shaklida qurilib, atroflari baland (10–12 m) devorlar bilan oʻralgan; irrigatsiya inshootlari (Maribadagi toʻgʻon, mil. av. 7-asr) va tosh ibodatxonalarning qoldiqlari, tosh va bronzadan ishlangan haykalchalar ham topilgan. Qatabon podsholigi (mil. av. 9—1-asrlar)ning poytaxti — Timna shahri xarobalari: tosh istehkomlarning qismlari, toshdan qurilgan binolarning devoriy yozuvlari, boʻrtma tasvirli stelalar, Xadramautda mil. av. 4—3-asrlarga oid shahar vayronalari (istehkom devorlari, minora tipidagi uylar, qabrtoshlar), suv havzalari (Adanda) saqlanib qolgan. Mamlakatning turli rayonlaridan mil. av. 1-ming yillikka oid odam va hayvonlarning bronza va oltindan ishlangan tasvirlari, geometrik naqshli sopol buyumlar, Timnada devoriy bronza boʻrtmalar va ellini tusidagi haykalchalar (mil. av. 1-asr) topilgan. Ya.da islom dini tarqalishi bilan masjidlar qurila boshladi. 7—16-asrlarda minorali masjidlar (Sano shahridagi al-Jomiy al-Kabir masjidi, 670-yillar, 8, 10 va 12-asrlarda kengaytirildi; Taiz shahridagi alAshrafiya masjidi, 13asr), "qubba" — avliyolar maqbaralari qurildi. 20-asrda shaharlarda milliy meʼmoriy anʼanalar saqlangan holda zamonaviy tipda sanoat va irrigatsiya korxonalari, turar joy va maʼmuriy binolar barpo etildi. Ya.da qadimdan amaliy bezak sanʼati turlari (kumush, toshdan buyumlar yasash, gilamchilik, zargarlik, kiyimga gul tikish) keng tarqalgan.
Musiqasi
Ya. musiqasida Vizantiya, Bobil, Misr madaniyati taʼsiri seziladi, boshqa arab mamlakatlari (Saudiya Arabistoni, Iroq va boshqalar) musiqa anʼanalariga yaqinlik mavjud. Arxiak musiqa namunalari saqlanib qolgan (folklar sheʼriyatini badiiy oʻqish); qoʻshiq va cholgʻu uslubini belgilovchi lad (maqam), ritmik formulalar tizimi shakllangan. Musiqa asboblari:: ud (lyutna), qonut (sitra), mizmar (surnay turi), zarbli — tabl, def, mirvas, xager va boshqalar Qadimda shoirdostonchilar, roviylar (rivoyat, nasihat aytimlarini ijro etuvchilar) sanʼati rivojlangan. Islom davridan boshlab diniy shakllar bilan birga dunyoviy mazmundagi maual, muvashshax, takasim va boshqalar janrlar keng oʻrin olgan. Shuningdek, Ya.da erkaklarning jangovar davra qoʻshiqlari (albara), toʻy raqslari (zeffa, murakkax va boshqalar), ayollarning yakka va jamoa qoʻshiqlari tarqalgan. Musiqaning zamonaviy shakllari ham rivojlangan. Musiqa boʻyicha kadrlar Adan shahridagi Musiqa institutida tayyorlanadi. Milliy qoʻshiq va raqs ansambli bor.
Takashi Shimoda
Takashi Shimoda (下田 崇; 28-noyabr 1975-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1999-yili 31-mart Braziliya terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan.
Unagi
thumb| Unagi restoranda Unagi— yaponcha soʻz boʻlib, chuchuk suv baligʻi, xususan, yapon ilonbaligi, Anguilla japonica (yapon unagisi). Unagi yapon pazandaligining keng tarqalgan tarkibiy qismi bo'lib, ko'pincha kabayaki kabi. Buni yapon tilida anago deb ataladigan sho'r suvli ilon balig'i bilan adashtirmaslik kerak.
Yapon oshxonasida
Unagi unadonning turi sifatida iste'mol qilinadi (ba'zan unagidon deb yoziladi, ayniqsa G'arb mamlakatlaridagi yapon restoranlaridagi menyularda), guruch orasiga solingan to'g'ralgan ilon balig'i bilan donburi taomi. Kukunli unagi bilan tayyorlangan unagi pirogi deb ataladigan shirin pechene ham mavjud. Unagi protein, A vitamini va kalsiyga boy.
Unagi pishirish uchun ixtisoslashtirilgan restoranlar Yaponiyada keng tarqalgan va odatda unagi soʻzining birinchi harfi boʻlgan hiraganaう(hiragana alifbosidagi u ) bilan unagi soʻzini koʻrsatadigan belgilarga ega. Shizuoka prefekturasining Hamamatsu shahridagi Hamana ko'li eng sifatli unagilarning o'chog'i hisoblanadi; Natijada, ko'l turli xil unagidan pishirilgan taomlarga ixtisoslashtirilgan ko'plab kichik restoranlar bilan o'ralgan. Unagi ko'pincha Yaponiyada issiq yozda iste'mol qilinadi. Hatto unagi yeyish uchun maxsus kun bor, ya'ni hokiz kuni yozning o'rtasi kuni (doyo no ushi no hi).
Unakyu - bu ilon balig'i va bodringdan tayyorlangan sushi uchun ishlatiladigan keng tarqalgan ibora. Ilon balig'i pishirilmasa zaharli bo'lgani uchun,  ilonbaliqlar har doim pishiriladi va yapon taomlarida ko'pincha tare sousi bilan tortiq etiladi. Qovurilgan va faqat tuz qo'shilgan unagi "Shirayaki" deb ataladi.
Barqarorlik
Seafood Watch, barqaror dengiz mahsulotlari bo'yicha maslahatlar ro'yxati, iste'molchilarga butun dunyo bo'ylab chuchuk suv ilonbaliqlari ko'payishiga sezilarli bosim o'tkazilganligi tufayli unagi iste'mol qilmaslikni tavsiya qiladi. Unagi sifatida ishlatiladigan barcha uch turdagi ilon balig'i so'nggi yarim asrda ularning soni sezilarli darajada kamaydi. Masalan, 1960-yillardan beri Yevropa ilon balig'ini ovlash 80% ga kamaydi. Yaponiya atrof-muhitni muhofaza qilish vazirligi yapon ilonbalig'ini rasman mamlakat Qizil hayvonlar ro‘yxatiga “xavf ostidagi” hayvonlardan “yo‘qolib ketish xavfi ostidagi” hayvonlar qatoriga kiritdi.
AQShda iste'mol qilinadigan chuchuk suv baliqlarining qariyb 90% fermer xo'jaliklarida yetishtirilgan bo'lsa- da, ular asirlikda yetishtirilmaydi. Buning ustiga, yosh ilonbaliqlar yovvoyi tabiatdan yig'iladi va keyin turli xil holatlarda boqiladi. Bu harakatlar natijasida yovvoyi ilonbaliqlar soniningining kamayishiga ta'ir etmaydi.Shuningdek ilonbaliqlar ko'pincha ochiq to'rlarda yetishtiriladi, bu esa parazitlar, chiqindilar va kasalliklarning to'g'ridan-to'g'ri yovvoyi ilon baliqlarining yashash joylariga oqib ketishiga imkon beradi va bu yovvoyi populyatsiyalarga yanada xavf keltiradi. Chuchuk suv baliqlari yirtqich hayvonlar va shuning uchun boshqa yovvoyi baliqlar bilan oziqlanadi, bu esa ilon baliq yetishtirishning hozirgi amaliyotiga yana bir barqarorsizlik elementini qo'shadi.
Matpano Xudoyberganov
Matpano Xudoyberganov (taxallusi Suxanvar; 1888, Xiva — 1960, Urganch) — xonanda (lirik tenor), sozanda (tanbur, dutor), maqomchi, shoir. Sozandalikni, xalq musiqasi va Xorazm maqomlarini otasi Xudoybergan muhrkan va Matyoqub Xarrashovsap oʻrgangan. Sozchilar uyushmasi ansambli (192532), Urganch teatra (193234), Milliy estrada (1934—40)da sozanda va xonanda, maqomchilar ansambli rahbari (1942—47). Xorazm maqomlari va suvora yoʻllarining mohir ijrochisi sifatida tanilgan. Xudoyberganovning keng ovoz diapazoniga asoslangan nafis xonandalik uslubi shogirdlari Boltayev, K.Otaniyozov, N.Yusupovalar ijrochiligida oʻz aksini topgan. Xudoyberganovning rahbarligi va nazorati ostida Sanʼatshunoslik institutida Xorazm maqomlarining ashula yoʻllari (H. Boltayevdan Buzruk, K. Otaniyozov, K. Ismoilovlardan Rost, Navo, Dugoh, Segoh) magnit lentasiga yozib olingan (1949—52). Shogirdi M.Yusupov Xudoyberganovdan oʻrgangan Xorazm maqomlarini toʻla notaga olgan va nashr ettirgan ("Oʻzbek xalq musiqasi", 6j., 1958; "Xorazm maqomlari", 1—3 j., 1980—87). X.ning yozgan gʻazallari Nasrulloyi, Nasri Rost kabi makom va anʼanaviy suvora turkumidagi kuylarda aytyladi.
Coolidge (Georgia)
Coolidge AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Thomas okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
552 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 262,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,1 km2. Shundan 2,1 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 76 m balandlikda joylashgan.
Sayyid Baraka koʻchasi (Toshkent)
Sayyid Baraka koʻchasi — „Movarounnahr“ va „Oybek“ mahallalari hududida. Oybek va Istiqbol koʻchalari oraligʻida. 1996-yil 5-sentabrdan sohibqiron Amir Temurning piri Sayyid Baraka nomi bilan yuritiladi.
Yoʻnalishida „Savdogarbank“ning amaliyot boshqarmasi, „Perfektum“ uyali aloqa kompaniyasi, „Suvsoz“ trestining tuman bulimi, poliklinika, savdo va umumiy ovqatlanish shoxobchalari, koʻp qavatli turar joy binolari, maktab, bogʻchalar va boshqa joylashgan. Amir Temur shoxkoʻchasi va Taras Shevchenko koʻchasi bilan kesishgan. Yaqinida Mingoʻrik yodgorlik obidasi, Toshkent shahar Ichki ishlar bosh boshqarmasi, „Oʻzkimyofarm“ OAJ, Toshkent davlat sharqshunoslik universitetining magistratura boʻlimi, madaniyat saroyi va Oʻzbekiston sogʻliqni saqlash muzeyi bor.
Bozir Arslonxon
Bozir Arslonxon - Qoraxoniylar sulolasining hukmdori (? - 910).
Ozzy Osbourne
John Michael "Ozzy" Osbourne (t. 3-dekabr 1948) ingliz heavy metal vokalchi va qoʻshiqyozardir. Osbourne heavy metal janrini shakllantirishga xizmat qilgan guruhlardan boʻlmish Black Sabbath bosh vokalchisi sifatida shuhratga erishdi. Xarakterli ovozi va Black Sabbath uslubi tufayli Osbourne „Zulmat Shahzodasi“ degan epitet bilan tanildi. Osbourneʼni shuningdek „Heavy Metalning Choʻqintirgan Otasi“ ham deyishadi.
2000-yillar boshida u rafiqasi Sharon va bolalari Kelly hamda Jack bilan birgalikda oʻzining The Osbournes nomli realiti-tomoshasida suratga tushdi. 2011-yil aprelida esa hayoti va ijodi haqidagi God Bless Ozzy Osbourne nomli hujjatli film ekranlarga chiqdi. Osbourne yakkaxon va Black Sabbath ijrochisi sifatida butun dunyoda 100 milliondan oshiq albom sotib, multi-platina mavqeiga erishgan.
Sayilgoh koʻchasi (Toshkent)
Sayilgoh koʻchasi — shahar markazida, Amir Temur xiyoboni va Buyuk Turon koʻchasi oraligʻida. Uzunligi 1 km atrofida.
XIX asrning 2-yarmida Toshkentning Yangi shahar qismi qurilishi jarayonida tashkil topgan. Oʻtmishda eng gavjum koʻchalardan hisoblangan. Sobor maydonini (hozirgi Mustaqillik maydoni) shahar bogʻi (hozirgi Toshkent viloyat xokimiyati hududi) bilan bogʻlagan, 1889-yil Iosif-Georgiyevskiy ibodatxonasi qarshisiga knyaz Nikolay Konstantinovich Romanovga atab saroy qurilgan. 1918-yildan bu binoda Oʻzbekiston Davlat sanʼat muzeyi, 1935-yildan Respublika pioner va ukuvchilar saroyi (hozirgi Oʻzbekiston Respublikasi Tashki ishlar vazirligining qabullar uyi) boʻlgan. Koʻchaning ikki tomoniga ilk bor pishgan gʻishtdan zamonaviy binolar qurilgan. XIX asrning oxiri va XX asr boshida koʻcha yoʻnalishida „Filipp Kaplan va oʻgʻillari“ savdo uyi, Orifxoʻja Azizxoʻjaev savdo uyi, I. I. Krauze, Robinovich-Rudnik, A.Beknazarov dorixonalari, Rus-Osiyo banki boʻlimi, V. M. Ilin bosmaxonasi, Dorojnovning gazlama doʻkoni, qizlar va oʻgʻil bolalar gimnaziyasi (hozirgi Yuridik instituti binosi) va Orifxoʻja, I. M. Melnikov doʻkonlari, tikuvchi Tsveygman ustaxonasi, fotosalon, attorlik mollari doʻkoni, gastronom, poyabzal, atir-upa, soatlar, gul, zargarlik va kitob doʻkonlari, bufet, oshxonalar boʻlgan.
Dastlab Salor, Sobor, Kaufman nomlari bilan yuritilgan. 1918-yil Karl Marks nomi berilgan. 1990-yilgacha koʻcha Selmash koʻchasigacha davom etgan. Oʻsha yili koʻchaning Amir Temur xiyobonidan Selmash koʻchasigacha boʻlgan qismi, 1991-yildan Selmash koʻchasi ham Hamza koʻchasi deb nomlandi. 1999-yil 21-yanvardan Musaxonov, 2005-yil oktabrdan Pahlavon Mahmud, 2008-yil 9-iyundan Taraqqiyot koʻchasi deb ataladi. Amir Temur xiyobonigacha boʻlgan qismi 1993-yil 30-iyundan Sayilgoh nomi bilan yuritiladi.
Yoʻnalishida Oʻzbekiston Respublikasi Adliya vazirligi, ommaviy tadbir sahnasi, choyxona, „Zarafshon“ restorani, savdo majmuasi, „Mustaqillik maydoni“ metro bekati, yuridik kitob doʻkoni va boshqa joylashgan. Mustafo Kamol Otaturk koʻchasi bilan kesishgan.
Mustaqillik yillari koʻchada keng qamrovli rekonstruksiya va obodonlashtirish ishlari olib borildi. Jumladan, koʻcha yoʻnalishidagi Oʻzbekiston rus akademik drama teatri boshqa joyga koʻchirildi. Yoʻl asosi, tungi yoritish va irrigatsiya tizimi zamonaviy talablar asosida yangilandi. Koʻcha piyoda sayr qiluvchilar uchun moslashtirildi va madaniy hordiq chiqarish uchun tegishli shart-sharoitlar yaratildi. Istiqlol koʻchasi oraligʻi yashil zonali xiyobonga aylantirildi. Yaqinida Mustaqillik maydoni, Yoshlar ijod saroyi, Temuriylar tarixi davlat muzeyi, Oʻzbekiston tarixi davlat muzeyi, „Poytaxt“ mehmonxonasi, „Alp Jamol“ banki, „Sharq-mir“ va „Ardus“ supermarketlari bor.
Ogʻulchak Arslonxon
Ogulchak Qodir-xon - Qoraxoniylar sulolasidan hukmdor (-).
FOREX
FOREX (oʻqil. Foreks, foreign exchange market) bozori - banklararo bozor boʻlib, u xalqaro savdo aniq qayd etilgan valuta kurslaridan oʻzgaruvchan kurslarga oʻtganida, 1971-yilda shakllangan. Bunda bir valyutaning boshqa valyutaga nisbatan kursi oddiygina belgilanadi, yaʼni har ikki tomon rozi boʻlgan kurslar nisbati boʻyicha valyuta almashiniladi. Oʻz hajmiga koʻra mazkur bozor boshqa barcha bozorlardan katta hisoblanadi. Masalan, qimmatli qogʻozlar bozorining jahondagi kundalik hajmi qariyb 300 milliardni tashkil etadi. Holbuki, Forex bozorining kunlik hajmi 1-3 trillion dollar deb baholanadi.
Forex aksiyalar yoki valuta fyucherslari kabi aniq savdo qilinadigan joyi yoʻq. Forex bozorida savdo bir yoʻla butun jahondagi yuzlab banklarda telefon va komputer terminallari orqali oʻtadi.
Bilga Kul Qodir xoqon
Bilga Kul Qodir xoqon — Qoraxoniylar turkiy sulolasining va davlatini asoschisi (840 — 880).
FOREX
Bundan tashqari, fyuchers va fond bozorlarining yana bir jiddiy farqi va ayni paytda cheklovi bor - bunda savdo kun oxirida to'xtatilib, faqat keyingi kuni ertalab davom ettiriladi. Shu bois, agar siz Rossiya bozorida savdo qilayotgan, bozor uchun muhim ayrim voqealar esa AQShda yuz bergan boʻlsa, u holda ertalab bozor ochilishidagi holat siz kutganingizga mutlaqo toʻgʻri kelmasligi mumkin. Forex bozori kecha-yu kunduz 24 soat mobaynida ishlaydi va valyuta ayirboshlash butun ish haftasi davomida toʻxtamaydi. Amalda soat mintaqalarining har birida (yaʼni, London, Nyu York, Tokyo, Gonkong, Sidney va boshqa joylarda) valyutani kotirovkalash istagida boʻlgan dilerlar bor.
Bilga Kul Qodir xoqon
Qarluq qabilalar ittifoqiga kirgan Chigil qabilasining Edgish qabilasidan kelib chiqqan. 791-yildan boshlab qarluq hukmdorlari Uygʻur xoqonlari hokimiyatiga boʻysunishdi va yabgʻu unvoniga ega boʻlishdi.
840-yilda Uygʻur xoqonligi tugatildi. Vaqtinchalik anarxiyadan foydalanib, bir qator nufuzli qarluq zodagonlari yoʻqolgan mustaqilligini tiklashga qaror qildilar va oʻzlarining yetakchisi, yirik savdo shahri Isfijobning hukmdorini xoqon deb eʼlon qilishdi.
Sadaruddinpur
Sadaruddinpur — Hindistonning Uttar-Pradesh shtatida joylashgan Jaunpur shahridagi qishloq hisoblanadi.
Koʻrare
Koʻrare (karibcha "koʻrari" soʻzidan) — chilibuxa va buddleyadoshlarga mansub (asosan, tropiklarda oʻsadigan) oʻsimliklar ekstraktini quyultirib olinadigan kuchli zahar. Tarkibida kurarin alkaloidlari bor. Qonga tushsa, nerv falajlanadi. Janubiy Amerikaning tub aholisi K.ni kamon uchini zaharlash uchun ishlatgan. K. yoki koʻraresimon moddalarni davo yoki tadqiqot maqsadida qoʻllash koʻrarizatsiya deyiladi. Tibbiyotda, asosan, sintez qilib olingan koʻraresimon moddalar qoʻllaniladi.
NGC 2433
NGC 2433 Kichik It yulduz turkumidagi *3 (karrali yulduz) tipli yulduzdir.
Ushbu obyektni John Herschel 1828-yilda kashf etgan.
Asliddin Xudoyberdiyev
Asliddin Haqberdiyevich Xudoyberdiyev (1972.5.10, Urgut tumani) — yunonrum kurashchisi, xalqaro toifadagi sport ustasi (1999). „Oʻzbekiston iftixori“ (2002). 60 kg vazn toifasida Oʻzbekiston chempioni (1992, 1994, 1995, 1997, 1998, 1999, 2003). Markaziy Osiyo oʻyinlari gʻolibi (1995, Toshkent; 1999, Bishkek), Osiyo chempioni (2003, Dehli), Osiyo oʻyinlarining kumush medali sohibi (1998, Bangkok), harbiylar oʻrtasida jahon chempionata va xalqaro musobaqalarda sovrindor boʻlgan. X. Oʻzbekiston jismoniy tarbiya institutini tugatgan (1994). 1995-yildan Markaziy harbiy sport klubida sport yoʻriqchisi.
Premia
Premia Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Verbano-Cusio-Ossola provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 89 km2. 591 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Pocomoke City
Pocomoke City AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Worcester County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3897 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 8,5 km2. Shundan 7,9 km2 quruqlik, 0,6 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 2 m balandlikda joylashgan.
Koʻraresimon moddalar
Koʻraresimon moddalar, miorelaksantlar — harakatlantiruvchi nervlardan skelet muskullariga qoʻzgʻalish oʻtishini toʻxtatib qoʻyadigan moddalar (qarang Koʻrare). Qisqa (5—10 min.), oʻrtacha (20—40 min.) va uzoq muddat (bir necha soat) taʼsir etuvchi Koʻraresimon moddalar farq qilinadi. Preparatlari jarrohlikda, hususan, shikastlanish va mayiblikda ingalyasion varkoz moddalar bilan birga muskullarni boʻshashtirish maqsadida ishlatiladi.
Muso Bug‘roxon
Muso Bug‘roxon – Qoraxoniylar sulolasining hukmdori (955 - 958).
Muhsin Navbogʻchiyoniy
Muxsin Navbogʻchiyoniy (Муҳсин Навбоғчиёнӣ; Muhsin Navbog‘chiyoniy. 1879-yil Samarqand viloyati, Rossiya imperiyasi — 1911-yil Buxoro viloyati) — tojik pedagogi, pedagog, jurnalist va jadidchi.
Biografiyasi
Muhsin Navbogʻchiyoniy 1879-yilda Samarqand shahrining janubi-gʻarbiy chekkasida joylashgan tojiklarning Navbogʻchiyon (Навбоғчиён) qishlogʻida dehqon oilasida tavallud topgan. Muhsinning otasi Sayjalolning katta yer maydoni va sabzavot, tarvuz va mevalar yetishtiriladigan bogʻi bor edi. Muhsin yoshligidan otasiga ishda yordam bergan. Nisboy oʻz nomi bilan tugʻilib oʻsgan Navbogʻchiyon (yoki Navbagʻchiyon) qishlogʻidan qarzdor boʻlib, u hozir Samarqand shahrining (eng katta mahallalaridan biri) hisoblanadi.
U Samarqanddagi madrasalardan birida tahsil olib, u yerda islom va baʼzi dunyoviy ilmlarni oʻrgangan, arab tilini oʻrgangan, fors tilini ham kamolotga yetkazgan. U ham oʻzbekcha gapirardi.
19 yoshida otasi va bir qancha qarindoshlari bilan Makka va Madinaga haj ziyorat qildi va Arabistonga ketayotib Islom olamining Marv, Mashhad, Karbalo, Bagʻdod, Jidda, Nishopur, Isfahon va Sheroz kabi koʻplab mashhur shaharlarini ziyorat qildi. U Xoja unvonini oldi va Xoja Muxsin nomi bilan ham mashhur boʻldi. Samarqandga qaytgach, u ilm-fanga jiddiy qiziqib, bir qancha samarqandlik maʼrifatparvarlar, jumladan, keyinchalik jadidlar nomi bilan mashhur boʻlgan Xoʻja Muin bilan yaqindan tanishdi. Yangi uslubdagi maktablarda dars bera boshladi, darsliklar yozishda qatnashdi.
1906-yilda Buxoro amirligining poytaxti Buxoroga koʻchib oʻtadi va u yerda shahar madrasalaridan birida mudarrislik qiladi. Buxoroda Sadriddin Ayniy bilan uchrashadi. Oʻsha davrda Buxoro jadidlarining yashirin gazetalarida Muhsinning maqolalari taxalluslar bilan bosilib turardi. Jadidlar taʼqibi boshlanganiga qaramay, u Buxoroda qoldi.
Vafoti
Muhsin Navbogʻchiyoniy 1911-yil 32 yoshida kasalligi sababli Buxoro viloyatida vafot etgan.
Usta va Margarita
thumb|Usta va Margarita myuzikldan lavha. Voland obrazi. „Usta va Margarita“ (Мастер и Маргарита) — sovet yozuvchisi Mixail Bulgakovning romani boʻlib, uning ustida ish 1928-yil dekabrda boshlangan va yozuvchi vafotigacha davom etgan. Roman tugallanmagan asarlarga ishora qiladi; qoralama eslatmalarni tahrirlash va birlashtirish eri vafotidan keyin yozuvchining bevasi — Yelena Sergeyevna tomonidan amalga oshirildi. „Muhandis tuyogʻi“, „Qora sehrgar“ va boshqa nomlarga ega boʻlgan romanning birinchi versiyasi 1930-yilda Bulgakov tomonidan yoʻq qilingan. Keyingi nashrlarda asar qahramonlari orasida Pontiy Pilat va uning sevgilisi haqidagi roman muallifi paydo boʻldi. Yakuniy nomi — „Usta va Margarita“ — 1937-yilda shakllangan. Asarning qisqartirilgan shaklda birinchi nashri 1966-1967-yillarda amalga oshirilgan (Moskva jurnali, soʻzboshisi Konstantin Simonov, soʻngi soʻz Abram Vulis). Kitobning rus tilidagi birinchi toʻliq nashri 1967-yilda nashr etilgan (YMCA-Press nashriyoti, Parij). SSSRda 1973-yilda kesilmasdan kitob versiyasi yorugʻlikni koʻrdi („Xudozhestvennaya Literatura“ nashriyoti, tiraj 30 000 nusxa). Asar bir necha bor ekranlashtirilgan va sahnalashtirilgan.
Mazmuni
Romanning harakati may kunlarining birida, ikki moskvalik yozuvchi — MASSOLIT boshqaruvi raisi Mixail Aleksandrovich Berlioz va shoir Ivan Bezdomniy Patriarx koʻli boʻylab sayr qilishganda, chet ellikka oʻxshagan notanish odamni uchratishganda boshlanadi. U Iso Masih haqidagi suhbatga qoʻshilib, Yahudiya prokurori Pontiy Pilatning balkonida boʻlgani haqida gapiradi va Berliozning „rus ayoli, komsomolchi“ tomonidan kesilishini bashorat qiladi. Yozuvchilar, Voland oʻz mulozimlari: Fagot-Korovyov, Azazello, mushuk Begemot va xizmatkor Gella bilan Sovet poytaxtiga kelgan ularning oldida shayton ekanligini bilishmaydi. Berlioz tramvay gʻildiraklari ostida vafot etganidan soʻng, Voland Mixail Aleksandrovichning Bolshaya Sadovaya koʻchasi, 302-bis manzilida joylashgan „yomon kvartirasi“ ga joylashdi. Shayton va uning yordamchilari Moskvada bir qator masxara va hiyla- nayranglarni uyushtirishadi: ular estrada direktori Stepan Lixodeevni Yaltaga yuborishadi, qora sehr seansini oʻtkazishadi, koʻngilochar komissiya boʻlimi xodimlarining majburiy xor qoʻshiqlarini uyushtirishadi, raisni fosh qilishadi. Akustik komissiya Arkadiy Apollonovich Sempleyarov va teatr barmeni Andrey Fokich Sokov. Ivan Homeless uchun Voland va uning atrofidagilar bilan uchrashuv ruhiy kasallikka aylanadi: shoir ruhiy kasalliklar shifoxonasida bemorga aylanadi. U erda u Usta bilan uchrashadi va Pontiy Pilat haqidagi romanining hikoyasini bilib oladi. Ushbu asarni yozgandan soʻng, muallif poytaxt adabiyoti olamiga duch keldi, unda nashr etishdan bosh tortish matbuotda taʼqiblar va „pilatch“ ga zarba berish takliflari bilan birga keldi. Ustoz bosimga chiday olmay, qoʻlyozmani kaminada yoqib yubordi; hibsga olinganidan va bir qator sud jarayonlaridan soʻng u qaygʻu uyiga tushib qoldi. Juda koʻzga koʻringan mutaxassisning oʻttiz yoshli farzandsiz rafiqasi va ustaning sirli rafiqasi Margarita uchun sevgilisining gʻoyib boʻlishi dramaga aylanadi. Bir kuni u iblisning tirik yoki yoʻqligini bilish uchun jonini berishga tayyorligini oʻziga tan oladi. Jaholatdan qiynalgan ayolning fikrlari eshitiladi va Azazello unga mo''jizaviy qaymoq solingan bankani uzatadi. Margarita jodugarga aylanadi va Shaytonning buyuk balida malika rolini oʻynaydi. Uning orzusi roʻyobga chiqadi: Voland ustoz va uning sevgilisi oʻrtasida uchrashuv tashkil qiladi va ularga kuygan romanning qoʻlyozmasini qaytaradi. Ikki hikoyaning kombinatsiyasi oxirgi boblarda sodir boʻladi. Volandga Ieshuaning shogirdi Levi Matvey tashrif buyurib, Ustoz va Margaritani tinchlik bilan taqdirlashni soʻraydi; bu talab bajarilmoqda. Kechasi bir guruh uchayotgan otliqlar Moskvani tark etadi; Ular orasida nafaqat Messir va uning mulozimlari, balki Pontiy Pilat oʻz sevgilisi haqidagi roman muallifi ham bor.
Hujjatli filmlar
Usta va Margaritaning sirlari — Yuliya Proskurni-Zavyalova suratga olgan hujjatli film (2005).
Budjet tuzilishi
Budjet tuzilishi — byudjet tizimining tashkil etilishi, uni tuzish prinsiplari hamda bu tizim ayrim boʻgʻinlari oʻrtasidagi oʻzaro aloqa. ''Davlatning Budjet tuzilishi byudjetlarning turlari, ularning har biri yoʻnalishi (byudjet tizimi), byudjetlar ayrim turlari oʻrtasida daromadlar va xarajatlar taqsimlanishi, ular funksiyalarining prinsiplari, vakolatli va ijroiya xokimiyati markaziy va mahalliy organlarining vakolatlarini belgilab beradigan yuridik normalarga asoslanadi. Demak, oʻz mazmuniga koʻra Budjet tuzilishi tushunchasi byudjet tizimi tushunchasiga nisbatan ancha keng ekan.'' Bizning Respublikamiz byudjet qonunchiligida esa, ushbu teng boʻlmagan tushunchalar oʻrtasida tenglik belgisi quyilgan boʻlib, „Byudjet tizimi toʻgʻrisida“ gi OʻzR Qonunining 4-m.sidagi taʼrif bunga dalil boʻla oladi.
Hadis ilmi
Hadis ilmi (علم الحديث, ilm al-hadis yaʼni „hadis ilmi“, shuningdek, hadis ilmi tanqidi yoki hadis tanqidi yoki hadis tanqidi ilmi) islom hadislarini oʻrganish va baholashda musulmon ulamolari tomonidan qoʻllaniladigan bir qancha diniy ilmiy fanlardan iborat. (Yaʼni, paygʻambarimiz Muhammadning gapirgan soʻzlari, qilgan amallari va sukutlari qayd etilgan )
Hadisning ishonchliligini aniqlash Islomda juda muhim, chunki Qur’on bilan bir qatorda Islomda Muhammad paygʻambarning sunnatlari — soʻzlari, xatti-harakatlari va sukuti — ilohiy vahiyning izohi va ularning qaydi hisoblanadi, yaʼni hadis islom huquqining (shariat) asosini beradi. Qolaversa, Qur’onda shariatga oid oyatlarning soni nisbatan kam boʻlsa-da, hadislar farzlarning tafsilotidan (masalan, gʻusl yoki tahorat, namoz namozi uchun tahorat )dan tortib, salomlashishning toʻgʻri shakllariga qadar koʻrsatma beradi va bandalarga yaxshilik qilishning ahamiyati haqida ham koʻrsatmalar berilgan. Shunday qilib, islom hukmi qoidalarining „katta qismi“ Qur’ondan koʻra hadislardan olingan.
Hadisning sahihligini (صحيح) aniqlashning uchta asosiy usuli bor:
Anʼanaviy hadisshunoslik baʼzilar tomondan „Tarixiy tanqidning eng yuqori nuqtasi“ deb maqtovga sazovor boʻlgan ammo, „sahih boʻlmagan“ hadislarning katta miqdorini filtrdan oʻtkaza olmagani uchun qattiq tanqid qilingan.
Masahiro Ando
Masahiro Ando (安藤 正裕; 2-aprel 1972-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Hadis ilmi
Taʼrif
Uni muhaddislardan biri Jaloliddin as-Suyutiy (vaf. 911 hijriy/1505 y.) sanad, rivoyat va matn shart-sharoitini taʼminlovchi tamoyillar haqidagi fan sifatida taʼriflagan. Bu fan sahihni undan boshqasidan farqlash maqsadi bilan sanad va matn qismlarini tekshiradi. Ibn Hajar al-Asqaloniyning aytishicha, afzal taʼrif: "Roviy va rivoyatning holati belgilanayotgan tamoyillar haqidagi bilimdir."
Roviy va rivoyatning holati belgilanayotgan tamoyillar haqidagi bilimdir.
Masahiro Ando
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1999-yili 2-iyul Paragvay terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan.
Hadis ilmi
Turlari
Olim Ismoil Lutfiy Chakanning fikricha, hadis ilmidagi ayrim fanlar qatoriga quyidagilar kiradi </ref name="Çakan-2010">/
Tarix
Muhammad (s.a.v) vafotidan keyin uning soʻzlari ogʻzaki tarzda yetkazilgan. Islom anʼanalariga koʻra, ikkinchi xalifa Umar ibn al-Xattob barcha hadislarni bir jildga jamlash ishlarini boshlagan, ammo „Qur’on musulmonlar tomonidan eʼtiborsiz qolishidan qoʻrqib“ bu harakatdan voz kechgan (Muhammad (s.a.v) soʻzlariga koʻra). Zubayr Siddiqiy).
Umaviylar xalifasi Umar ibn Abdulaziz (umar II, milodiy 717-720 yillarda hukmronlik qilgan) ham barcha hadislarni toʻplashga harakat qila boshladi. Hadislarni oʻrgatish va toʻplash uning musulmon jamiyatining maʼnaviy hayotini yangilash rejasining bir qismi edi. U fiqh oʻqituvchilarini qoʻllab-quvvatlagan, badaviy qabilalariga oʻqituvchilar yuborgan, Hijozda haftalik hadis maʼruzalarini buyurgan, Misr va Shimoliy Afrikaga hadis olimlarini yuborgan (Muhammad Zubayr Siddiqiyga koʻra).
Umar (r.a) Madinaning buyuk olimi Abu Bakr ibn Hazmga Umar ibn al-Xattobning barcha hadislarini, xususan, Oisha roziyallohu anho rivoyat qilgan hadislarni yozishni buyurdi. U bu hadislarni Umaviylar imperiyasi boʻylab tarqalgan kitoblarda toʻplagan. Garchi bu kitoblar bugungi kunda yoʻqolgan boʻlsa-da, Ibn an-Nadimning sharhlari ularning fiqh kitoblari, masalan Imom Molikning Muvattosi, birinchi yirik hadislar toʻplami tuzilganligini koʻrsatadi. Imom Molikning oʻzi, ehtimol, Umar (r.a) buyurgan ilk hadis kitoblardan birinchisini yozgandir.
Hadisshunoslikda sahih boʻlmagan hadislarning koʻpayishi sodir boʻlganidan keyin eng mashhur hadis toʻplovchisi va "ilm al-hadis" amaliyotchisi Muhammad al-Buxoriy tomonidan 16 yoshdan kattaroq vaqtida 600 000 ga yaqin yigʻilgan hadislari tufayli rivojlandi.
Anʼanaviy rivoyatlarda hadisni tizimli oʻrganish bu muammoni toʻgʻirlashga intilayotgan taqvodor olimlarning fidoyiligi bilan izohlanadi.
III asrda oltita yirik sahihlar yigʻilib hadis to‘plamiga (Kutub as-Sittah) aylanganligi sababli hadis ilmi yetuk tizim ga aylandi va oʻzining „yakuniy bosqichi“ga kirdi.
Hadislarning tasnifi
Ali ibn al-Madiniy (161-234 hijriy) tomonidan yigʻilgan hadislar bu ilmining dastlabki bosqichlarida qoʻllanilgan. Keyinchalik al-Madiniyning shogirdi Muhammad al-Buxoriy (810-870) hozirda "Sahihi Buxoriy" nomi bilan mashhur boʻlgan toʻplam muallifi boʻlib, sunniy olimlar tomonidan eng sahih hadis toʻplami sifatida qabul qilingan, undan keyin uning shogirdi Muslim ibn al-Hajjojning toʻplami Al-Buxoriyning hadis va isnodlarni sinash usullari rivojlanayotgan hadis ilmi metodologiyasining namunasi sifatida qaraladi.
Haqiqiylikni baholash
Hadis ilmi olimlari tomonidan kki asosga asoslangan anʼanalarning haqiqiyligini aniqlash uchun mukammal tizim ishlab chiqilgan boʻlib, bular:
Hadis ilmining asosiy elementi rivoyatda roviylarning zanjirini sinchkovlik bilan tekshirishdan iborat (sanad سند, shuningdek, isnād اسناد , yoki silsila سِلْسِلَة), Paygʻambarimizdan kelgan har bir hadisni jamlovchiga yetkazish. Isnod va tafsir matndan farq qiladi (متن), hadisning sanadi yoki matni, uning asosi hisoblanadi. Bu ikki atama har bir hadisning asosiy tarkibiy qismidir.
Islom shariatida hadisning ahamiyatini oshirishga eng koʻp hissa qoʻshgan Imom Shofeʼiyning fikricha,"'Ko‘p hollarda hadisning rostligi yoki yo‘qligi faqat roviyning rostgoʻyligi yoki yolgʻonchiligi orqali maʼlum bo‘lishi mumkin, faqat baʼzi bir alohida holatlar bundan mustasno, u bo‘lishi mumkin bo‘lmagan narsalarni yoki undan koʻra yaxshi boʻlgan hadis bilan zid bo‘lgan narsani xabarini bersa u qabul qilinmaydi, '."Hadisni birinchi boʻlib qabul qilganlar Muhammad alayhissalomning „sahobalari“ (sahobalar) boʻlib, ular uni tushungan va saqlab qolgan deb ishoniladi. Ular amr qilinganidek, uni oʻzlaridan keyingilarga yetkazdilar. soʻng ulardan keyingi avlodlar, yaʼni „Tobeinlar“ uni oldilar va keyin oʻzlaridan keyingilarga yetkazdilar va hokazo. Shunday qilib, sahoba: „Men Payg‘ambarning falon-falon deganlarini eshitdim“, der edilar. Tobe: "Men bir sahobaning „Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam aytganlarini eshitdim“ deganini eshitdim", der edi. To‘g‘ridan-to‘g‘ri: "Men bir sahobaning „Payg‘ambar sollallohu alayhi vasallam aytganlarini eshitdim“, deganini eshitdim", deydi. va hokazo.
Biografik baholash
Hadis ilmidagi muhim fanlardan biri biografik baholash, hadis kishilarini oʻrganish, yuqorida tilga olingan "ilm al-rijol " (soʻzma-soʻz „odamlar ilmi“)dir. Bu sanadni tuzgan roviylardir. "Ilm ar-rijol" Qurʼonning baʼzi oyatlariga asoslanadi.
Roviylarning har birlari oʻrganiladi va ularning „umumiy sigʻimi“ (ḍābit ; itqān) va axloqiy xususiyatlari ( 'adāla) boʻyicha baholanadi.
Barcha roviylar bu xususiyatlarga ega boʻlishi shart boʻlmagan, chunki ularning isnoqlari ishonchli hisoblanib ularga baho berishga hojat yoʻq. (Bu fazilat Paygʻambar alayhissalomning maʼsumlik sifatiga oʻxshardi, lekin albatta darajasidan pastroq edi .)
Shayx Muhammad Zakariyo Qandahlaviy Imom Buxoriy (mashhur „sahih“ hadis tuzuvchisi) muhaddislikda quidagi shartlarni keltirib oʻtadi:
Sanadning anʼanaviy ahamiyati
Rivoyat qiluvchilarning umumiy qobiliyati va axloqiy asosliligiga hukm qilingandan keyingi ikkinchi mezon, hadis rivoyati zanjirining „uzluksizligi“dir. Roviylar paygʻambarimizning soʻzlarini "zanjirdagi oldingi rivoyatdan maqbul tarzda " olganliklarini koʻrsatishlari kerak ."Roviylar xuddi shu davrda yashagan boʻlishi kerak, ular uchrashish imkoniyatiga ega boʻlishi kerak va ular uzatish vaqtida ularning uzatish qobiliyatini kafolatlash uchun yetarli yoshga etgan boʻlishi kerak, yaʼni yosh bolalardan hadis qabul qilinmagan."Ilk din ulamolari sanadning ahamiyatini taʼkidlaganlar. Masalan, Qur’onning ilk tafsirchisi Matr al-Varraq ga koʻra, Qur’ondagi „Yoki ilm qoldigʻi “ oyati hadis isnodiga ishora qiladi.
Bundan tashqari, Abdulloh ibn al-Muborak: „ Isnod dindandir. Agar isnod bo‘lmaganida, har kim o‘zi xohlagan narsani ayta olmar edi“deganlar,. Ibn as-Salohga koʻra, sanad musulmon sxolastik jamiyatida paydo boʻlgan va unga xos boʻlib qolmoqda. Ibn Hazmning aytishicha, bogʻlangan, uzluksiz sanad islom diniga xosdir, bu sanad yahudiylar jamoasi tomonidan ham qoʻllanilgan, lekin ular bilan Muso paygʻambar oʻrtasida 30 dan ortiq avlod uzilishi boʻlgan va nasroniylar ulardan foydalanishni cheklaganlar. Ibn Taymiya ham isnod ilmi Muhammad paygʻambarga ergashuvchilarga xos ekanligini aytgan.
Sanadga alohida eʼtibor berishni Muhammad Ibn Sirinning quyidagi soʻzlariga asoslanib, sahobalardan keyingi avlodda kuzatish mumkin: "Saxobalar ilgari sanad haqida soʻramas edilar, keyinchalik gʻalayon boʻlgandan keyin: „Bizga roviylaringizni nom bering“, deydigan boʻlishdi. Shunday ekan, ahli sunnalar hadislarini qabul qilsalar, bid’at ahli qabul qilmas edilar ".
Sanad talab qilish huquqiga ega boʻlmaganlar, ikki fikrning kuchlirogʻiga, Paygʻambarning sahobalariga ergashishar edi, Qurtubiy kabi boshqalarga esa, toʻgʻridan-toʻgʻri ergashuvchilarning koʻpchiligi yoshi kattalar edi. Sahobalarning hammasi toʻgʻri, ishonchli hadis rivoyatchilari hisoblanganligi sababli, sahobalardan rivoyat qilingan mursal hadislar qabul qilinadi.
Al-Xatib al-Bagʻdodiy ham shunga oʻxshash turli dalillar keltirgan boʻlib, ularning avvalida Qur’on oyatini keltirgan: „Va sizlar insoniyatda eng yaxshi ummat boʻldingiz “. Bu fitna (sahih boʻlmagan hadislarning koʻplab tarqalishi) uchinchi xalifa Usmon ibn Affon davrida paydo boʻlgan xavoriylar va gʻulatning qarama-qarshi mafkuralari, uning oʻldirilishi va musulmonlarning keyingi hukmdorlari Ali va Muoviyaga qarshi chiqqan ijtimoiy tartibsizliklar davrida avj nuqtaga koʻtariladi. Hazrati Usmon hijratdan keyingi 35-yili oʻldirildi.
"Muhaddis" atamasi (koʻplikdagi muhaddis, koʻpincha „anʼanaviy“ deb tarjima qilinadi) hadisni chuqur biladigan va rivoyat qiladigan mutaxassisni, ularning rivoyat isnodi zanjirlarini, asl va mashhur roviylarni biluvchi, uning asliy va fariy maʼno sabablarini tushunuvchi shaxsni anglatadi.
VIII asr imomi Shayx Muhammad ibn Idris ash- Shofeiyning fikricha:
" Muhaddis har bir rivoyati uchun roviylar zanjiri bilan birga kamida 400 000 ta rivoyatni yod olgan kishi boʻlishi kerak. Ayol muqobili muhaddisadir ".
Zahabiy muhaddisni taʼriflar ekan, „Hadis ilmi qani, uning ahli qani?“ degan savolni ko‘targan va o‘z savoliga o‘zi javob berar ekan, „Men ilmni kitobga koʻmilgan holda yoki olimni tuproq ostida koʻrish arafasidaman“, dedi.
Islomda erkaklar ham, ayollar ham muhaddis (anʼanachilar) boʻlib xizmat qilishlari mumkin. Muhaddisga qo‘yiladigan talablar islom qoidalarida umumiy xabarlarni qabul qilish va yetkazishda qo‘llaniladigan talablardir: rostgo‘ylik, to‘g‘rilik, malakali va to‘g‘ri xotira, buzib ko‘rsatishi mumkin bo‘lgan noto‘g‘ri qarashlar va majburlashlardan xoli bo‘lish. Ishlari uchun hisobot berish.
Islom tarixida muhaddislik qilgan ayollar koʻp. Nadvi klassik va oʻrta asrlardagi biografik lugʻatlarga asoslangan holda 8000 dan ortiq muhaddis ayollar faoliyat olib borganliklarini aytish mumkin. Bu ayollarning koʻpchiligi oʻz davrining eng koʻzga koʻringan ulamo va olimalari bilan hadis almashishlarini, erkaklar esa ulardan rivoyat olishdan faxrlanishganliklarini bildiradi. Shuni ham taʼkidlash kerakki, ayollar tomonidan yetkazilishi mumkin boʻlgan rivoyatlarga baʼzi cheklovlar mavjud edi ammo, bu kabi sabablar ularga halaqit bermagan. Odatda ikki ayolning bergan guvohligi bir erkakning beradigan guvohligiga teng deb belgilinar edi.
Shuhda al-Katiba hokimyatning notinch davrida Bag‘dodda tug‘ilgan boʻlib, oʻsha paytlarda qochqinlarning davlatdan qochgan va shaharlarga hujum qilinayotgan davr edi. Shunga qaramay, Shuhda muvaffaqiyatga erishdi. Uning otasi taʼlim olishida katta rol oʻynagan va u bu sohadagi muvaffaqiyatiga katta hissa qoʻshgan. U sakkiz yoshida otasi uni oʻz davrining eng koʻzga koʻringan va izlanuvchan muhaddislari va olimlari bilan tanishtirgan va u shu paytdan taʼlim olishni boshlagan. Eri ham unga Bagʻdodning hadis ilmi yuqori tabaqasi ilm halqasiga kirishiga ruxsat berdi. U oʻz hayotida keyinchalik shuhrat qozondi va taniqli olimlar va yosh avlodlar oʻrtasidagi soʻnggi jonli aloqa sifatida tanildii.
Fotima binti Saʼd al-Xayr (milodiy 525-600)
Fotima Bint Saʼd al-Xayr Xitoyda tugʻilgan, ammo keyinchalik oilaviy sharoitlar tufayli Isfahon va Bagʻdodda istiqomat qilgan. Uning otasi olim boʻlib, farzandlarining diniy ilmlarga, xususan, hadis ilmlariga shoʻngʻilishini juda muhim deb hisoblardi. U bu ilmni bir qismini egallash uchun, ko‘p joylarga sayohat qilgan, hattoki baʼzi bolalariga o‘zi ham saboq bergan. Fotima hadis ilmiga katta muhabbat bilan ulgʻaygan. Uning singlisi ham ko‘zga ko‘ringan muhaddislardan bo‘ldi. Uning eri juda boy, jamiyatda yuqori mavqega ega, oʻzi esa Fotima bilan bir darajada boʻlmasa-da, olim edi. Bir muddat u bilan Damashqda yashab, keyin Qohiraga koʻchib oʻtdi. Fotimaning faoliyati umrining oxiriga kelib shu ikki shaharda ravnaq topdi. Uning ko‘plab shogirdlari bor ediki, ular uzoq-uzoqlarni kezib chiqib, undan oʻrgangan qiroatlarni va hayotiy masalalarga oid masalarni atrofga yoyishdi. U 78 yoshida vafot etdi. Uning hayotida qandaydir sir bor. Eri vafot etganida, hayotligida juda boy boʻlishiga qaramay, uning nomida bir tiyin ham yoʻq edi. Bu qanday sodir boʻlganini hech kim bilmaydi.
Zaynab Bint al-Kamol (646-740)
Zaynab Bint al-Kamol o‘z faoliyatini oʻn bir yoshida Damashqda boshlagan. Boshqa muhaddislar misolida koʻrilganidek, hadis ilmidagi yutuqlarida otasiga emas, balki amakisiga ehtirom koʻrsatilgan, deb takidlashadi. Amakisi uni juda yoshligidanoq taniqli olimlar huzuriga olib borgan. Zaynabning ilm olish vaqtida Damashq hayoti gullab-yashnagan davr edi, bu esa uning faolyatiga qoʻshimcha barqarorlik bergan. U turmushga chiqmagan, bu uning keng taʼlim olishiga hissa qoʻshishi mumkin edi, chunki u bunga koʻproq vaqt ajratardi. Uning shogirdlari uning sharofati bilan o‘zlarining eʼtiborli isnodlari bilan ko‘zga ko‘ringan olimlar bo‘lishgan. Yuqorida aytib oʻtganimizdek, Zaynab yoshligidanoq, domlalik davrida vafot etgan ulamolardan qabul qilgan hadislari bor edi, bu esa uning izlanuvchanligiga isbot boʻladi. Odamlar u bilan uchrashish uchun uzoq masofalarni bosib oʻtishga tayyor edilar. U 90-yillarning oxirida vafot etdi, bu uning davri uchun muvaffaqiyatli yoshdir.
Oisha binti Muhammad (723-816)
Oisha binti Muhammad juda taniqli dindor oiladan chiqqan. U oʻz faoliyatini toʻrt yoshida Damashq hali gullab-yashnagan paytda boshlagan. Xuddi yuqorida tilga olingan ulamolar singari, u ham vafot etgan koʻplab muhaddislarning halqasida boʻlib, ularning soʻnggi tirik halqasiga aylangan. Uning shogirdlari ham ko‘zga ko‘ringan olimlarga aylanishdi. U 93 yoshida vafot etdi. Oʻlimiga qadar u juda manfaatli ilmiy hayotni boshidan kechirdi.
Kishi xabar berish yoki rivoyat qilishni guvohlik berishdan (shahodat) farqlash kerak. Ayollar muhaddislik faoliyatida toʻliq teng boʻlsa-da, koʻplab islom olimlari shahodatda ayollarga cheklovlar qoʻyishadi — shuning uchun bir qancha fiqh maktablarida ikki ayolning guvohligi bitta erkaknikiga teng deb hisoblashadi.
Muhaddis yoki „anʼanachi“ ahli hadis yoki „anʼanaviy“ kabi maʼnolarni anglatadi. Qur’on va sahih hadislarni birdan-bir sof holatda yetkazuvchi muhaddislar harakatining aʼzosi hisoblanadi.
Hadis ilmi uchun sunniy mazxabi adabiyotlari
Har qanday islom fanida boʻlgani kabi, hadis ilmining ham tamoyillari va nozik jihatlarini tavsiflovchi boy adabiyot tarixi mavjud boʻlib, Ibn Hajar al-Asqaloniy bu rivoyatning xulosasini quyidagicha ifodalaydi: " Ahli hadis istilohida yozilgan asarlar qadimgi va hozirgi zamonda ham yetarlicha ko‘p bo‘lgan:
Hadis ilmi ham tanqidchilardan xoli boʻlmagan. Muhammad Husayn Haykalning soʻzlariga koʻra, „Hadis olimlarining katta eʼtibor va aniqliklariga qaramay, ular toʻgʻri deb hisoblagan narsalarning koʻpchiligi keyinchalik yolgʻon ekanligi maʼlum boʻldi“. U An-Navaviy (1233-1277) dan iqtibos keltiradi, u „bir qancha olimlar “Sahih al-Buxoriy „ va “Sahihi Muslim" ning ikkita eng sahih hadislar to‘plamida „ko‘p hadislarni kashf etganlar“, bu shartlarga javob bermaydi", degan. Bu kishilarning tasdigʻi" (yaʼni, hadis toʻplovchilar Muhammad al-Buxoriy va Muslim ibn al-Hajjoj tomonidan).
Ayniqsa, zamonaviy Gʻarb olimlari Jon Espositoning soʻzlariga koʻra, „ hadisning tarixiyligi va haqiqiyligini jiddiy shubha ostiga qoʻyishgan“, „Muhammad paygʻambarga tegishli urf-odatlarning asosiy qismi aslida ancha keyin yozilgan“ deb taʼkidlagan. Esposito maʼlumotlariga koʻra, Shaxt „722 yilgacha boʻlgan huquqiy anʼanalar haqida hech qanday dalil topa olmadi“, shundan Shaxt „Paygʻambarning sunnati Paygʻambarning soʻzlari va harakatlari emas, balki keyinchalik paydo boʻlgan apokrif materialdir“ degan xulosaga keldi.
Genri Smit va Ignak Goldziher ham hadisning ishonchliligini shubha ostiga oldilar, Smit „anʼanalarni qalbakilashtirish yoki ixtiro qilish juda erta boshlangan“ va „koʻpgina anʼanalar, hatto tashqi koʻrinishi bilan yaxshi tasdiqlangan boʻlsa ham, qalbakilikning ichki dalillariga ega“ deb taʼkidladi. Goldziher yozadi: „Yevropalik tanqidchilar hadisning juda kichik bir qismini Muhammad va uning bevosita izdoshlari davridagi haqiqiy islom yozuvi sifatida koʻrish mumkin, deb hisoblaydilar“. Muhammadshunoslik" asarida Goldziher shunday deydi: "Ajab emaski, islomning qizgʻin munozarali munozarali masalalari orasida, xoh siyosiy yoki doktrinal boʻlsin, har xil qarashlar tarafdorlari iqtibos keltira olmaydigan birontasi ham yoʻq. bir qancha urf-odatlar, barchasi oʻziga xos isnodlar bilan jihozlangan.