Papirus
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/5e/Papiro_con_contratto_di_divorzio_fatto_dal_notaio_dioscoro%2C_P._Flor._I_93%2C_antonoe_569_dc..JPG/220px-Papiro_con_contratto_di_divorzio_fatto_dal_notaio_dioscoro%2C_P._Flor._I_93%2C_antonoe_569_dc..JPG|thumb| Biznes papirus ( ajralish xati ) yunoncha. Antinopolis, 5 sentyabr, 569 yil Laurenzian kutubxonasi Papirus ( πάπῡρος, papyrus ) yoki biblios ( βιβλίος, biblos ), shuningdek, harta ( χάρτης, charta ) - yozuv materiali, qadimgi davrlarda Misrda, keyinroq esa butun qadimgi dunyoda keng tarqalgan. Papirusni ishlab chiqarish uchun shu nomdagi suv-botqoq oʻsimlik ( Cyperus papyrus ) ishlatilgan. Qadimgi Oʻrta yer dengizi hududida papirus oʻsimlik Nil deltasi va Fayum vohasida, Sitsiliyada, ehtimol, Falastin va Suriyada ham oʻstirilgan. Bu oʻsimlik texnik maqsadlarda (arqonlar, boʻyra toʻqish va hatto kemalar qurish uchun), chorva ozuqasi, inson rasionida qoʻpol tola manbai sifatida, baʼzan tibbiy maqsadlarda keng qoʻllanilgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/38/Men_Splitting_Papyrus%2C_Tomb_of_Puyemre_MET_30.4.10_EGDP012992.jpg/220px-Men_Splitting_Papyrus%2C_Tomb_of_Puyemre_MET_30.4.10_EGDP012992.jpg|left|thumb| Puemra qabridagi bo'yalgan barelyefda [[Barelef|papirus tayyorlash va bo'yra to'qish surati. Yangi qirollik, miloddan avvalgi 15-asr e.]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/98/%C3%84gyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Narmer-Palette_04.jpg/220px-%C3%84gyptisches_Museum_Kairo_2019-11-09_Narmer-Palette_04.jpg|thumb| Falcon-Gor mahbusni arqonda ushlab, papirus panikulalarida o'tiradi. Narmer palitrasidan relef link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a3/Assyrian_scribes.jpg/220px-Assyrian_scribes.jpg|left|thumb| Ossuriya ulamolari tasvirlangan relyef chizish; biri loy planshetdan, ikkinchisi esa o'ramdan foydalanadi link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9a/Letter_LACMA_M.2002.1.366.jpg/220px-Letter_LACMA_M.2002.1.366.jpg|left|thumb| 7-9-asrlarning shaxsiy xati. Papirusdagi [[Arab tili yozuvi|arab yozuvi, 36,19 × 48,89 sm. Los-Anjeles okrugi san'at muzeyi]] Abbosiy Misrda papirus ishlab chiqarish va papirus shakllari Vizantiya anʼanalarini davom ettirdi. O‘ramning birinchi sahifasida – “protokol”da papirus davlat korxonasida ishlab chiqarilganligini tasdiqlovchi rasmiy shtamplar bo‘lgan. Yustinian qonunchiligiga koʻra (noyabr, 44, 2) har bir rasmiy hujjatda uning haqiqiyligidan dalolat beruvchi yozuv boʻlishi kerak edi. Islom davriga oid hujjatlarda arab tilida bayonnoma mavjud boʻlib, koʻpincha Qurʼon iborasi, xalifaning ismi, Misr hokimining ismi, moliya xodimining ismi turli kombinatsiyalarda boʻlgan. Baʼzan papirusning ishlab chiqarilgan yili va joyi koʻrsatilgan; bu formulalar davlat monopoliyasiga tegishli boʻlgan boshqa mahsulotlarga joylashtirilganlarga oʻxshash. Protokollar hijriy toʻrtinchi asrga qadar, yaʼni nasroniylik davrining X asriga qadar doimiy ravishda qoʻllanilgan. Amerikalik tadqiqotchi Mett Malchitskiyning fikriga koʻra, rasmiy hujjatlarni yuritishda protokollardan foydalanish chastotasi va xalifalikning Misr ustidan nazorat qilish darajasi oʻrtasida toʻg'ridan-toʻg'ri bogʻliqlik mavjud ( Horun ar-Rashid nomi bilan yettita protokol, oʻn bir - al-Mutavakkil - va Umaviylar xalifasi Valid ibn Abdulmalikdan oltmishdan ortiq).