cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Allergologiya
Allergologiya (allergiya va logos — fan) — tibbiyot fanining bir boʻlimi; allergik kasalliklarning pay-do boʻlishi sabablari, avj olish mexaniz-mi, belgilari, oddini olish va davolash usullarini oʻrganadi. A. immunologiya bilan chambarchas boglangan, chunki aller-giya immunologik mexanizmlar asosida kelib chiqadi. A.ning asosiy qismini klinik A. tashkil etadi. A.ning aller-gik reaksiyalarni oʻrganadigan — auto-allergiya, immunopatologiya, shuningdek antitelolar keltirib chiqaradigan qon kasalliklarini oʻrganadigan immunoge-matologiya boʻlimlari bor. Oʻzbekistoning allergolog olimlari birinchi boʻlib Qoraqalpogʻistonda hamda viloyatlarda bolalar va katta yoshdagilar oʻrtasida allergik kasalli-klar tarqalishining hududiy xususiyatlarini aniqladilar (T. B. Yeshanov, L.Ya. Sgibova, N. G. Alayeva, M. D. Daljanov). Oʻzbekiston olimlari 15 hududiy choʻl changi, sanoat va hasharot allergenlarini ishlab chiqarishni yoʻlga qoʻydilar va amalda qoʻllashni tavsiya etdilar (M. M. Haqberdiyev, S. A. Zaxvatkina, N. V. Susina). Don va moʻm kuyasi hamda chivinlarning allergik kasalliklar tarqatishdagi roli aniqlanadi (I. R. Yoʻddoshev, O. I. Yusupova). Katta yoshli bemorlarda atopik bronxial astma va pollinozlarning klinik kechishi xusu-siyatlarini oʻrganishda oʻziga xos tashhis usullari ishlab chiqildi (O. A. Nazarov, E. I. Salimov va boshqalar). Oʻzbekistonda ixti-soslashgan allergik yordam koʻrsatadigan Respublika A. markazi (1980-yildan), al-lergik kabinetlar va boʻlimlar mavjud.
Herqueville (Manche)
Herqueville Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Cherbourg-Octeville tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
152 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 52,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,9 km2.
Cəyirli, Shaki
Ceyirli — Ozarbayjonning Shaki tumani tarkibiga kiruvchi qishloq va munisipalitetdir. 1896 nafar aholi istiqomat qiladi.
Alpköy (Kemah)
Alpkoʻy — Turkiyaning Erzinjon viloyatining Kemah tumaniga qarasli qishloq. Aholisi 69 nafar (2022).
Milroy (Pennsylvania)
Milroy AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Mifflin County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,7 km2. Shundan 1,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Corvera de Asturias
Corvera de Asturias Ispaniyaning Asturiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Asturiya provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni – 46,01 km2. Aholisi – 16109 kishi (2010).
Starkville (Mississippi)
Starkville AQShning Mississippi shtatida joylashgan shahardir. Oktibbeha okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
21869 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 328,7 nafar kishi.
Roland Alberg
Roland Romario Alberg (1990-yil 6-avgustda Gollandiyada tugʻilgan) — surinam futbolchisi, Gollandiyaning „MVV Maastricht“ futbol klubi va Surinam terma jamoasining hujumkor yarim himoyachisi.
Rolandning katta akasi bor — Ibad Muhamadu, u ham professional futbolchi hisoblanadi.
Klublardagi faoliyati
Alberg „AZ“ futbol klubining futbol akademiyasi bitiruvchisi. 2010-yil boshida u jamoaning mavsum uchun tarkibiga kiritildi. 2011-yilda Roland oʻyin amaliyotiga ega boʻlish maqsadida „Excelsior“ futbol klubiga oʻtdi. 5-avgust kuni „Feyenoord“ futbol klubiga qarshi oʻyinda u Erediviziyada debyut qildi. 2012-yilning 21-yanvarida „Breda Alberg Excelsior“ futbol klubi safidagi ilk golini „NAC“ darvozasiga kiritdi. Mavsum oxirida u klub bilan birgalikda premyer ligani tark etdi, ammo qoniqarsiz natijaga qaramay futbolchi jamoada qolishni afzal koʻrgan.
Lepokole
Lepokole — Botsvana markaziy tumanidagi qishloq. Qishloq Zimbabvening chegarasi yaqinida joylashgan va unda boshlangʻich maktab mavjud. 2001-yilgi aholini roʻyxatga olishda aholi soni 505 kishini tashkil etgan.
Roland Alberg
Klublardagi faoliyati
2013-yil boshida Roland Turkiyaning „ Elazığspor “ jamoasiga oʻtdi. 27-yanvar kuni „Trabzonspor“ futbol klubiga qarshi oʻyinda u Turkiya Superligasida debyut qildi. Moslashishdagi qiyinchiliklar tufayli Alberg musobaqada gʻalaba qozona olmadi va asosiy tarkibdan mustahkam oʻrin egallay olmadi.
Oʻsha yilning yozida Roland erkin agent sifatida vataniga qaytib, „ADO Den Haag“ futbol klubi bilan shartnoma imzoladi. 21-sentyabr kuni „NEC“ futbol klubiga qarshi oʻyinda u yangi jamoada debyut qildi. 25-yanvar kuni „Feyenoord“ futbol klubiga qarshi oʻyinda Alberg „ADO Den Haag“ futbol klubi safida birinchi golini urdi.
NGC 5579
NGC 5579 Choʻpon yulduz turkumidagi Sc tipli galaktikadir.
Roland Alberg
Xalqaro faoliyati
2012-yilda Alberg Niderlandiya yoshlar terma jamoasi tarkibida Tulondagi turnirda ishtirok etdi.
NGC 5579
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Roland Alberg
Xalqaro faoliyati
Alberg Surinam terma jamoasidagi debyutini 2021-yilning 24-mart kuni Kayman orollariga qarshi JCh—2022 saralashida oʻtkazdi. 27-mart kuni Aruba terma jamoasiga qarshi oʻyinda u Surinam terma jamoasi safidagi ilk golini urdi. U 2021-yilgi CONCACAF oltin kubogi musobaqasi uchun tarkibga kiritildi.
NGC 5579
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Lernakert, Gegharkunik
Lernakert  — Armanistonning Gegharkunik viloyati Martuni tumanidagi qishloq.
Braunschweig
Braunschweig Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan aholi punktidir. Maydoni — 192,13 km2. 248867 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Braunschweigning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Heugueville-sur-Sienne
Heugueville-sur-Sienne Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Coutances tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
538 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 91,2 nafar kishi.
Allil spirt
Allil spirt, CH2=CH-CH2OH — oddiy toʻyinmagan spirt, molar massasi 58,08. Qoʻlansa hidli, rangsiz suyuqlik, suyuqlanish temperaturasi — 129°, qaynash temperaturasi 96,9°. Suvda, etil spirt va etil efirda yaxshi eriydi. Suv bilan azeotrop aralashma (28 % H2O; qaynash temperaturasi 89°) hosil qiladi. Sanoatda allil spirt allil xloridni 100° da, 1,0 MPa bosimda ishqor ishtirokida gidrolizlab olinadi. Spirtlarga va qoʻsh bogʻli birikmalarga xos barcha reaksiyalarga kirishadi. Allil spirti glitserin, akrolein, oddiy va murakkab allil efirlar, sintetik smolalar va farmatsevtik preparatlar olishda ishlatiladi.
Heugueville-sur-Sienne
Geografiyasi
Maydoni — 5,9 km2.
Sergey Skorovich
Sergey Leonidovich Skorovich (1973-yil 5-aprel Fargʻonada tugʻilgan)<span class="wikidata-claim" data-wikidata-claim-id="Q4422295$EF2A10B1-6B47-470E-8104-7F0F4D4353F6" data-wikidata-property-id="P569"> ( 1973-04-05 )   — mini-futbol murabbiyi. Rossiya Federatsiyasida xizmat koʻrsatgan murabbiy. Pedagogika fanlari nomzodi.
„VIZ-Sinara“ mini-futbol klubi (Yekaterinburg, Rossiya) bosh murabbiyi va Rossiyaning erkaklar (milliy, talabalar, yoshlar, yoshlar) terma jamoasi bosh murabbiyi sifatida erishgan yutuqlari bilan tanilgan.
Hayoti
Skorovich Professional futbolchilik faoliyatini Qoʻqonning „Avtomobilist“ jamoasida boshlagan. 1991-yilda u Moskvaning "Spartak" jamoasiga yigʻinga taklif qilindi, ammo Sovet Ittifoqining qulashi potentsial transferni qiyinlashtirdi.
2002-yilda futbolchilik faoliyatini yakunlab, „VIZ-Sinara“ zaxira jamoasiga oʻtdi, 2005-yilda esa asosiy jamoani boshqargan. 2007-yilda u Yekaterinburgliklarni Rossiya kubogida, bir yildan soʻng esa UEFA kubogida gʻalaba qozondi.
2008—2009 va 2009—2010-yilgi mavsumlarda Sinara Skorovich boshchiligida ikki marta Superliga chempioniga aylangan.
2009-yilda u Rossiya terma jamoasining erkaklar jamoalariga bosh murabbiy etib tayinlandi.
Uning rahbarligida milliy terma jamoa Jahon chempionatining kumush medali sovrindori (2016), toʻrt marta Yevropa chempionatining kumush medali (2012, 2014, 2016, 2022) va Yevropa chempionatining bronza medali sovrindori (2018) boʻldi.
2023-yil aprel oyida ichki futzal rivojiga qo‘shgan alohida xizmatlari va katta hissasi uchun AMFRning „Ishga sodiqligi uchun“ medali bilan taqdirlangan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Abernathy (Texas)
Geografiyasi
Maydoni — 3,1 km2. Shundan 3,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 1023 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Abernathy manzarasi.
Örencik, Karacabey
Örencik — Turkiyaning Bursa viloyati Karacabey tumaniga qarashli qishloq.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Milton (Pennsylvania)
Milton AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Northumberland County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
6406 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 9,8 km2. Shundan 9,0 km2 quruqlik, 0,8 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 178 m balandlikda joylashgan.
Ayn Kebira
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Ain Kebira — Jazoirning shimoli-gʻarbidagi Tlemsen viloyatidagi shaharcha va kommuna.
Manbalar
<templatestyles src="Module:Coordinates/styles.css">
Çolaxlı
Cholaqli — Ozarbayjonning Shaki tumani tarkibiga kiruvchi qishloq. Qishloq Jafarobod munisipaliteti tarkibiga kiradi.
Siruelas
Siruelas (Ciruelas) Ispaniyada joylashgan munisipalitetdir, Gvadalaxara provinsiyasi tarkibiga kiradi, Kastiliya-La-Mancha avtonom hamjamiyatiga kiradi. 21,48 km² maydonni egallaydi. Aholisi 117 — kishi (2010-yil).
Verona (Mississippi)
Verona AQShning Mississippi shtatida joylashgan shahardir. Lee okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3006 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga auto nafar kishi.
IC 375
IC 375 Eridan yulduz turkumidagi Sb (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Barges (Haute-Loire)
Barges Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Loire departamenti Le Puy-en-Velay tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
73 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,0 km2.
Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi)
Samarqand viloyati 1887-yil 1 yanvarda sobiq Zarafshon okrugi oʻrnida tuzilgan. Tarkibiga Samarqand, Kattaqoʻrgʻon, Jizzax va Xoʻjand uyezdlari kirgan. Maydoni 68962 kv.km. Sv. aholisi 1897-yilgi aholi roʻyxatiga koʻra, 857847 kishidan iborat boʻlib, shundan erkaklar — 472915, ayollar — 384932, shahar aholisi — 135568 kishini (umumiy miqdorning 15,7%) tashkil etgan. Aholisining taxminan 68% oʻzbeklar, 23% qozoqlar va tojiklardan iborat boʻlib, shuningdek, ruslar, yahudiylar, loʻlilar, tatarlar, afgʻonlar, hindlar va boshqa yashagan. Oʻtroq aholining asosiy kismini oʻzbek va tojiklar, koʻchmanchi aholi esa qozoqlardan tashkil toptan. Oʻtroq aholi, asosan, dehqonchilik, koʻchmanchi aholi esa chorvachilik bilan mashgʻul boʻlgan.
Samarqand viloyati shaharlarida kustar hunarmandchilik yaxshi, fabrika zavod sanoati esa, sust rivojlangan. Viloyatda 24 ta paxta tozalash zavodi, 5 ta vino, 2 ta pivo zavodi boʻlgan (1897). Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi)dan chetga sholi, paxta, mayiz, quruq meva, un, teri, chorva, jun, ipak, yongʻoq, vino chikarilgan. Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi) aholisi Rossiya imperiyasining mustamlakachilik siyosatiga qarshi koʻplab chiqishlar qilgan. Ayniqsa, 1916-yilgi Oʻrta Osiyo qoʻzgʻolonida viloyat aholisi faol ishtirok etgan (qarang Jizzax qoʻzgʻoloni). 1924-yil Oʻrta Osiyo respublikalarida milliy davlat chegaralanishi oʻtkazilishi munosab?.ti bilan Samarqand viloyati (Rossiya imperiyasi) tugatilgan.
Hududiy boʻlinishi
XX asr boshlarida Samarqand viloyati 4 uezdga boʻlingan:
Berezovka (Amur)
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Berezovka — Rossiyaning Amur viloyati Zeyskiy tumanidagi qishloq posyolkasi . 2018-yilda aholi soni 79 kishi bo'lgan va 4 ta ko'cha bor.
Geografiya
Berezovka Zeya daryosining chap sohilida, Zeyadagi (tuman maʼmuriy markazi) avtomobil yoʻli bilan 49 km janubi-gʻarbda joylashgan hudud. Algach — eng yaqin qishloq.
IC 377
IC 377 Eridan yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Abduvohid Abdug‘aniyev
{Maqola tahrirlanmoqda}
Valle Agricola
Valle Agricola Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Caserta provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 24 km2. 1112 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Abduvohid Abdug‘aniyev
Abdug‘aniyev Abduvohid(1934-yil 5-yanvar Andijon) — olim, iqtisod fanlari doktori, professor, „Shuhrat“ medali sohibi sohibi.
Tarjimai holi
Professor, Abduvohid Abdug‘aniyev 1934-yil 5-yanvarda Andijon viloyatining Qo‘rg‘ontepa tumani Dardaq qishlog‘ida o‘rta hol dehqon oilasida dunyoga kelgan. 1950-yilda Toshkent viloyati Bekobod tumanidagi o‘rta maktabni tamomlab, Toshkent moliya-iqtisod institutiga (hozirgi Toshkent moliya instituti) kirib uni 1954-yilda imtiyozli diplom bilan tamomlagan. 1954-yilda ushbu institutning aspirantura yo‘nalishida tahsil olgan.
Faoliyati
1957-yilda O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi tarkibidagi Iqtisodiyot institutiga ilmiy xodim lavozimiga ish boshlagan. 1961-yilda “O‘zbekistonning jami iqtisodiy mahsuloti va milliy daromadining o‘sish surʼatlari va omillari” mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini yoqlab, iqtisod fanlari nomzodi ilmiy darajasini egallagan.
Ilmiy izlanishlarida doimo yangiliklarga intilgan olim 1962-yilda O‘zbekistonda ilk bor “iqtisodiy ilmiy-tadqiqot ishlarida matematik usullarni va elektron hisoblash mashinalaridan foydalanish” sektorini tashkil etib uni rivojlantirgan.
Professor Abdug‘aniyev 1967-yilda institut tarkibida “takror ishlab chiqarish” sektorini tashkil qilib, sobiq Ittifoqdosh respublikalar orasida birinchilardan bo‘lib, O‘zbekiston xalq xo‘jaligining Tapmoqlararo balans modelini ishlab chiqiqan va unga ilmiy-uslubiy rahbarlik qilgan. Olimning o‘z ishiga mas’uliyatliligi, ilmiy ishlarining teranligi hamda tashkilotchilik qobiliyatini yuqori ekanligini eʼtiborga olib uni 1965-yilda sektor mudiri lavozimiga o‘tkazishgan.
Ilmiy darajasi
Uzoq yillar davomida amalga oshirgan ilmiy-tadqiqot ishlarini mujassamlashtirgan olim 1974-yilda “Ittifoqdosh Respublikalarda ijtimoiy mahsulot ishlab chiqarish qonuniyatlari va muammolari (O‘zbekiston Respublikasi misolida)” mavzusida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan va iqtisod fanlari doktori ilmiy darajasiga ega bo‘lgan. U 1972-yildan boshlab institut rahbarining ilmiy ishlar bo‘yicha muovini lavozimida faoliyat yuritgan.
Professor Abduvohid Abdug‘aniyev 1977-yilda “Iqtisodiyot nazariyasi” ixtisosligi bo‘yicha professor ilmiy unvoniga ega bo‘lgan.
Jamiyatdagi faoliyati
Uning 140 dan ortiq ilmiy ishlari, jumladan, yirik monografiya, o‘quv qo‘llanma va risolalari chop etilgan. Qolaversa, ularning ayrimlari qator xorijiy mamlakatlar xususan, Rossiya, Gruziya, Janubiy Koreya va boshqa mamlakatlarda nashr etilgan.
Saint-Étienne-de-Fontbellon
Aholisi
2297 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 241,8 nafar kishi.
Abduvohid Abdug‘aniyev
Ilmiy unvonlari
A.Abdug‘aniyev iqtisod fanini va mamlakatimiz iqtisodiyotini rivojlantirishga hamda yuqori malakali iqtisodchi-ilmiy kadrlarni tayyorlashda qo‘shgan hissasi uchun “Shuhrat” medali va faxriy yorliq bilan taqdirlangan.
Saint-Étienne-de-Fontbellon
Geografiyasi
Maydoni — 9,5 km2. Dengiz sathidan 167 – 406 m balandlikda joylashgan.
Wilhelmshaven
Vilgelmsxafen (Germaniya imperatori Vilgelm I nomi va nem. xafen — gavan, port soʻzidan) — GFR dagi shahar, Quyi Saksoniya yerida. Aholisi qariyb 91 ming kishi. Shim. dengiz sohilidagi, Ems-Yade kanalining quyilish joyidagi port (yuk ortish va tushirish yiliga 20 mln. t chamasida). Mamlakatning chetdan neft qabul qilib oladigan muhim bandargohi (Vesseling sh.ga 360 km ga neft quvuri tortilgan). Mashinasozlik (jumladan hisoblash mashinalari, kemasozlik), rangli metallurgiya, neftni qayta ishlash, kimyo, tikuvchilik, toʻqimachilik, yogʻochsozlik sanoati korxonalari bor. Baliqovlash markazi. Shaharga 1853-yilda harbiy dengiz bazasi sifatida asos solingan.
Abduvohid Abdug‘aniyev
Ilmiy ishlari
1.Abdug‘aniyev A.A., Mirzaxo‘jayev Ү.,   OsmininV.A “Obshestvenniy produkt i natsionalniy doxod Uzbekskoy SSR” T.: “FAN”, 1960-y. 2. Abdug‘aniyev A.A., Chumanova N.I., Rasulov F.R “Vosproizvodstvo valovogo produkta v promishlennosti Uzbekistana”.T.: “FAN” 1972-y. 3. Abdug‘aniyev A.A. “Tempi i proporsii vosproizvodstva obshestvennogo produkta v UzSSR”.-T.: “FAN”, 1973-y. 4. Abdug‘aniyev A.A., Ro‘zmatov Ch. “Trud v xlopkovodstve”. T.: “O‘zbekiston”, 1982-y. 5.Abdug‘aniyev A.A., Tolametova Z. “O‘zbekistonning mehnat salohiyati”.T.: “Mehnat”, 1998-y. 6. Abdug‘aniyev A.A.,	Mirzakarimova	M. “O‘tish	davri iqtisodiyotida mehnat bozori”.-T.: “Mehnat”, 1999-y. 7.Abdug‘aniyev A.A., Toniyans	G.S. “Iqtisodiyot	nazariyasi asoslari (o‘quv qo‘llanma) I –qism.-T.: JIDU, 2002-y. 8.Abdug‘aniyev A.A., Mutalov A. “Povisheniya proizvoditelnosti truda: tempi, faktori, rezervi”.T.: “O‘zbekiston”, 1986-y.
Allil xlorid
Allil xlorid, 3-xlorpropen-1, C3H5Cl — oʻtkir hidli, rangsiz suyuqlik. Suyuqlanish temperaturasi 134,5°, qaynash temperaturasi 45,G. Allil xlorid suvda deyarli erimaydi. Oddiy organik erituvchilar bilan har xil nisbatda aralashaveradi, suv, spirt va chumoli kislota bilan azeotrop aralashma hosil qiladi. Allil xlorid oʻrin olish, birikish reaksiyalariga yaxshi kirishadi. Propilenni 500-550°da xlorlash yoʻli bilan olinadi. Allil xlorid glitserin, dori-darmonlar, baʼzi plastmassalar va yelimlar olishda ishlatiladi.
Wilhelmshaven
Wilhelmshaven Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Maydoni — 106,91 km2. 81324 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Wilhelmshavenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 5580
NGC 5580 Choʻpon yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni John Herschel 1827-yilda kashf etgan.
Heussé
Heussé Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Avranches tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,4 km2.
Alkogolizm
Alkogolizm — tibbiyot nuqtai nazaridan spirtli ichimliklarni mudom ichaverish oqibatida roʻy beradigan surunkali kasallik; ashaddiy ichkilikbozlik. Keng maʼnoda — spirtli ichimliklarni meʼyoridan ortiq ichishning kishilar sogʻligʻi va mehnat qobiliyatiga, maʼnaviy va maishiy hayotiga, shuningdek jamiyat farovonligiga yetkazadigan zararlari majmui. Alkogolizm individual va ijtimoiy hayotning hamma shakllariga taʼsir koʻrsatadi. Ichkilik taʼsirida odamlar jamiyat va davlat oldida mas’uliyat sezish hissini yoʻqotib qoʻyadi, bezorilik va qonunni buzishga aloqador boshqa xatti-harakatlarni qilishi mumkin. Alkogolizm ishlab chiqarishga zarar yetkazadi, mehnat intizomining buzilishi va unumdorligining pasayishi, odamlarning xastalanib qolishi va hatto bevaqt halok boʻlishiga olib keladi. Mastlikda odamning muvozanatni yaxshi saqlay olmasligi, diqqati chalgʻib, atrofdagi vaziyatni aniq bila olmasligi baxtsiz hodisalarga sabab boʻladi.
Alkogolizm odam organizmidagi hamma sistemalar va aʼzolar faoliyatiga putur yetkazadi. Ichkilikboz odam oʻzi ichayotgan ichkilik miqdorini bilmay qoʻyadi, markaziy va periferik nerv sistemasi faoliyati buzilib (psixik kasalliklar, nevritlar va boshqa paydo boʻladi), ichki aʼzolar funksiyasi izdan chiqadi. Ichkilikning zaharli taʼsiri moddalar almashinuvi, ayniqsa vitaminlar almashinuvining buzilishiga olib keladi. Ichkilikboz odam qoʻl barmoqlari, koʻz qovoqlari, til uchining titrab turishi, shuningdek har kuni bajarib yurgan odatdagi ishini bajara olmay qolishi mumkin. Koʻp ichadigan odamda koʻz xiralashib, baʼzan quloq ham ogʻir tortib qoladi. Ichkilikning meʼdaga taʼsiri natijasida shu aʼzoning barcha funksiyalari buziladi. Ichkilik ayniqsa jigarga zararli taʼsir koʻrsatib, jigar sirrozi yuzaga keladi. Alkogolizm pankreatit, qand kasalligi, stenokardiya va miokard infarkti kasalliklariga ham sabab boʻladi. Ichkilik ichki sekretsiya bezlari va birinchi galda jinsiy bezlarga zarar qiladi, mijoz susayib, jinsiy zaiflik paydo boʻladi. Ayollar ichkilik taʼsirida tez soʻlib qoladi, pushti susayib, homiladorlik vaqtida har xil asoratlar koʻproq uchraydi. Mudom ichib yurish kishining barvaqt qarib, nogiron boʻlib qolishiga olib keladi. Alkogolizmning oldini olish. alkogolizm belgilari paydo boʻlganda, ichkilikbozni narkologiya shifoxonalariga yotqizib, uzoq vaqt davomida narkolog vrach kuzatuvida muntazam davolanishni tashkil qilish kerak.
Klinik manzarasi
Mastlikning quyidagi turlari mavjud:
I. Oddiy mastlik holati boʻlib, uning 3 darajasi bor.
Cudillero
Cudillero Ispaniyaning Asturiya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Asturiya provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 100,78 km2. Aholisi — 5763 kishi (2010).
Alkogolizm
Klinik manzarasi
1. Yengil darajasida kayfiyatning koʻtarilishi, tetiklik, mamnunlik, shirin xayollar paydo boʻladi. Bunda nutqning baland boʻlishi, tezlashishi, imo-ishoralarning jonlanishi, harakatda aniqlikning yoʻqolishi bilan xarakterlidir. Bu darajadagi ichgan odamlar bajarayotgan ishning hajmi, sifati pasayadi. Vegetativ belgilardan yuzning qizarishi yoki oqarishi, jinsiy maylning oshishi namoyon boʻladi. Mastlikning yengil darajasida barcha voqealar bemorning xotirasida saqlanib qoladi.
2. Oʻrtacha ogʻir darajasi — bunda, koʻtarinki kayfiyat, jahldorlik, tajanglik, xafachilik boʻlib turadi. Mast kishi oʻz qobiliyatini yuqori baholaydi, oʻzoʻzini tanqid qilish pasayadi, harakatning chuqurroq buzilishi, ataksiya va dizartriya namoyon boʻladi. Fikrlashning susayishi, nutqning sekinlashuvi, bir soʻzni qayta-qayta takrorlashi paydo boʻladi. Bemorning diqqat eʼtibori pasayadi.
3. Mastlikning ogʻir darajasi — bunda, karaxtlik belgilari paydo boʻlib koma holatiga tushadi. Bunda bemorlarda muvozanat buziladi, mushaklar atoniyasi, amimiya, dizartriya belgilari namoyon boʻladi. Bemorlarda bosh ogʻriq, bosh aylanish, koʻngil aynish, qusish, nafas olish va yurak qontomir faoliyatida oʻzgarishlar boʻladi. Natijada, qoʻloyoqlarning sovuq qotishi, koʻkarib qolishi, haroratning pasayishi, tutqanoq xurujlari paydo boʻlib, ixtiyorsiz tagiga siyib yuborish va axlat chiqishi kuzatiladi. Mastlik holatining bu darajasida kishi xotirasi butunlay saqlanmaydi.
II. Oddiy mastlikning oʻzgargan turi
Bu, asoratli mastlik boʻlib, bunda ruhiy buzilishlar kuchayib yoki pasayib ketadi. Oddiy mastlikning quyidagi oʻzgargan turi mavjud.
1. Eksploziv turi — mastlikka xos baland kayfiyat kamroq boʻlib, qisqa vaqt boʻladigan jahldorlik, norozilik bilan almashinib turadi.
2. Disforik turi — bunda, ruhiy taranglik, gʻamginlik, jahldorlik, tushkunlikka tushish, atrofdagi kishilarga xavf solish paydo boʻladi.
3. Isterik turida harakatning buzilishi boʻlib, qoʻllarini qiyshaytirib, bezovtalanadi, bunda oʻziga yengil jarohat yetkazishi mumkin. Bemorda
4. Depressiv turi-kayfiyatning pasayishi boʻlib, bemorlar koʻpincha, yigʻlaydilar, gʻamginlik, bezovtalanish, oʻziga suiqasd qilish fikrlari paydo boʻladi.
5. Somnolensiya turi— qisqa vaqt koʻtarinki kayfiyatdan soʻng, uyqu kelishi va uxlab qolish mumkin.
6. Epileptoid turida epilepsiya xuruji va harakat koʻzgʻalishlari kuzatiladi.
7. Paranoid turi—bunda, harakat va nutq qoʻzgʻalishi kuchayib, atrofdagi kishilarni haqorat qiladi, urush va janjal qiladi.
III. Kasallikka xos mastlik
Kasallikka xos mastlik oʻta oʻtkir oʻtkinchi psixoz boʻlib, spirtli ichimlik ichish natijasida paydo boʻladi. Hushning qorongʻilashuvi, uyquga ketish, ruhiy yoki jismoniy toliqish bilan kechadi. Bu holat erkaklarda boʻlib, qaltis harakatlar bilan oʻtadi va toʻliq amneziya bilan tugaydi. Alkogolni tez-tez isteʼmol qilish natijasida, odam unga oʻrganib qoladi va surunkali alkogol kasalligiga olib keladi. Surunkali alkogol kasalligining quyidagi bosqichlari mavjud:
1. Asosiy belgisi ichkilikka xos moyillik (intilish) boʻlib, oddiy ichikilikbozlikdan kasallikka oʻtishdan dalolat beradi. Birlamchi ichkilikka moyillik faqat ichkilik ichish bilan oʻtadigan marosim paytida paydo boʻladi. Bemorlar ichkilik ichish maqsadida, bunday marosimlarni oʻylab topadilar va tezlatadilar. Oʻzlari esa jonlanib ketadilar. Hamma ishlarni tashlab, ichkilik ichishga shoshiladilar, agar bemorlar oldida toʻsiqlar paydo boʻlsa, ularning ruhiyati, kayfiyati pasayib jahllanadilar,
qoniqarsiz boʻlib qoladilar. Birinchi bosqichda bemorlar mast boʻlishlari uchun ichkilik miqdorini 2—3 barobar oshirib ichadilar. Ichkilikka chidamlilikning oshishi qayt qilishning yoʻqolishi bilan kuzatiladi va mastlik holatiga olib keladi. Bemorlar bu mastlik holatidagi voqealarni xotirada saqlab qolmaydilar (giyohvand amneziya.)
Bunda vegetativ oʻzgarishlar bilan birga somatik oʻzgarishlar ham qoʻshiladi. Bularga yurak qon tomir urishining buzilishi, ishtahaning kamayishi, ich
buzilishi, qayt qilish, qorindagi ogʻriqlar. Asab — ruhiy sohasida esa butun tanada titroq, xavotirlik, vasvasalar, oʻz-oʻzini ayblash, jahldorlik, koʻrolmaslik, yomon tush koʻrishlar, gallutsinatsiyalar paydo boʻladi. Abstinent holati 2—5 kun davom etib, bemorlar ertalabdan bosh ogʻriq uchun ichadilar. Bunda bemorni ichkilik ichishdan toʻxtatib boʻlmaydi. Ichkilikka boʻlgan chidamlilik bir necha yil davom etadi. Bemorlarda mastlik holati oʻzgaradi, eyforiya davri qisqarib, psixopatsimon holatlar uchraydi. Ichkilikbozlikning doimiy turida bemorlar har kuni hafta, oylar, yillar davomida koʻp ichadilar. Ichkiliklar orasi qisqa boʻladi. Ichkilikbozlikning davriy turida yolgʻon surunkali ichish bir necha kundan bir necha haftagacha davom etadi. Alkogolizmning ikkinchi bosqichida somatik kardiamiopatiya, jigarning yogʻ bosishi, gastrit va ijtimoiy (oila buzilishi, ish almashtirish) oqibatlar kuchli boʻladi.
3. Ichkilikka boʻlgan chidamlilikning kamayishi kasallikning 3- bosqichga oʻtishini bildiradi. Bunda bemorlar oz-ozdan kun boʻyi ichadi. Bir necha haftadan bir necha oyga choʻziladi. Ichkilikning birinchi kuni koʻp ichib, oxirgi kunlari esa ichkilikka chidamlilik kamayib boradi. Jismoniy oʻzgarishlar yuzaga kelib, butunlay ichmay qoʻyadilar. Bemorlar uyatsiz, sharm-hayosiz, urishqoq, yolgʻonchi boʻlib qoladilar. Bunda gepatit, yurakdagi oʻzgarishlar tuzalmaydigan darajaga keladi. Kasallikning kechishi ichkilik ichgandan uning ikkinchi bosqichi boshlanguncha, 6—7 yil vaqt oʻtadi. Bu tez rivojlangan turi hisoblanadi. Oʻrta rivojlangan turi 7—15 yilgacha, astasekin rivojlangan davrida 15 yildan koʻproq vaqt oʻtadi.
Davosi
Ruhiy oʻzgarishlarda aminazin, tizersin, galoperidol, teralin, melleril, depressiyada amitriptilin buyuriladi. Ikkinchi bosqichda davolash kasallikka, ichkilikka moyillikni bartaraf etish, bunda psixoterapiya usullari ham qoʻllaniladi. Ichkilikka boʻlgan moyillikni bartaraf etish uchun psixotrop dorilar—karbiden 90—150 mg,
neuleptil 30 mg, meleril 150 mg, teralen, etaperazin, pirogenal 250—1500 mpd buyuriladi. Spirtli ichimlikka jirkanchlik hissini uygʻotish maqsadida shartli reflekslarni keltirib chiqarish uchun apomorfinning yangi tayyorlanganidan 0,5% 0,2—1,0 ml gacha teri ostiga yuboriladi. Dori taʼsirida qayt qilish refleksi kuchayadi. Bemorga 30—50 ml spirt ichish tavsiya etiladi. Qayt qilishni kuchaytirish maqsadida qoʻshimcha emitin 0,05 mg, ipekakuana 0,25—0,5 mg, mis kuporasi eritmasini 0,5—0,75 mg 150 ml distillangan suvda eritib, ichish buyuriladi. Bemor organizmida ichkilikka nisbatan chidamsizlik hissi uygʻotiladi. Bunda teturam (antabus) dorisini 0,125—0,5 g dan har kuni 30 kun davomida beriladi. Dorining taʼsirini mustahkamlash maqsadida teturam — alkogol sinamasi qoʻyiladi. Bu sinama oʻtkazishdan 3—4 kun oldin teturam 1,0 g gacha oshirib boriladi. Bemor ichgandan soʻng, behushlik, yurak sohasidagi ogʻriq, qon bosimning oshishi, tutqanoq xurujlari kuzatiladi. Bu oʻzgarishlarning oldini olish maqsadida, sinov oldidan bemorlarga 8,4% bikorbanat natriy, 10% kalsiy xlor eritmasini 10%
glukozada aralashtirib, tomir ichiga yuboriladi. Bemorlarga ichkilikka qarshi chidamsizlikni keltirib chiqarish uchun metronidazol (trixopol) 1000—2000
mg har kuni, 3—4 hafta davomida; furazolidon 300—800 mg 10 kun davomida; siamid 50—100 mg 5—6 kun, nikotin kislota 100—400 mg 3—4 hafta davomida berib boriladi. Bu usulni uzoq muddat qoʻllash moʻljallanganda, mushak ichiga esperal va radeter dorilarini jarrohlik yoʻli bilan kiritiladi. Uchinchi bosqichda davolash—natijalarni barqaror qilish, kasallik qaytalanishining oldini olish usullaridir. Bunga psixoterapiya usullari, psixotrop dorilari qoʻllaniladi. Kasallik qayta avj olishining oldini olish uchun teturam 0,25—0,75 g, trixopol 0,75—1 g, nikotin kislotasi har kuni 1—3 oy davomida berib boriladi. 1—2 oy oʻtgach, bu kurs yana qaytariladi.
Alkogol psixozi
Alkogol psixozi yoki ichkilik jonsarakligi oʻtkir, toʻsatdan boshlanadigan, bemorning oʻzi va atrofdagilar uchun xavfli kasallikdir. Boshning shikastlanishi, yuqumli kasalliklar, uzoq uyqusizlik, ogʻir ruhiy kechinmalar uning paydo boʻlishiga olib keladi. Kasallikdan oldin uyquning buzilishi, bemorning vahimali tushlar koʻrib chiqishi. Koʻproq erkaklarda uchraydi. Buning kelib chiqishida miya toʻqimalari ichkilik taʼsirida zaharlanadi. Unda moddalar almashinuvi buziladi. Alkogol psixozi, asosan, abstinent holatida boshlanadi. Alkogol psixozning klinik manzarasi deliriy, gallutsinozlar, vasvasalar, ensefalopatiya koʻrinishida boʻladi. Bundan tashqari,
psixozlarning aralash va oʻzgargan turlari kuzatiladi.
Alkogol deliriy
Alkogol deliriy (oq alahlash) turi uch bosqichda boʻladi:
1. Emotsional va harakatlar hayajonlanish, koʻp gapirish, fikrlar va soʻzlarning koʻpayishi, imo-ishoralarning kuchayishi, oʻta sezuvchanlik, kayfiyatning tez oʻzgarishi, uyqusizlik va vegetativ oʻzgarishlar paydo boʻladi.
koʻzlari ustiga barmoq bilan sekin bosib, ularga har xil koʻrinish gapirilganda, ularda koʻrish gallutsinatsiyasi paydo qilish mumkin. Bemor toza qogʻozda har xil yozuvlarni koʻrishi mumkin yoki uzib qoʻyilgan telefon bilan gaplashadi. Deliriyda har doim titroq, gandiraklash, yurakning tez urishi, koʻp terlash holatlari kuzatiladi. Alkogolli deliriy 2—8 kun davom etadi va chuqur uyqu bilan tugallanadi. Deliriyning quyidagi turlari bor:
yoʻqoladi.
Saint-Étienne-de-Lugdarès
Saint-Étienne-de-Lugdarès Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ardèche departamenti Largentière tumani tarkibiga kiradi.
Alkogolizm
Alkogol deliriy
2. Deliriysiz — deliriy (qaltirash alomati) butun tanada titroq boʻlib, bezovtalik, oʻzini yoʻqotish, harakatlanish, qayoqqadir chopish holatlari kuzatiladi.
Saint-Étienne-de-Lugdarès
Aholisi
458 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 48,4 km2. Dengiz sathidan 969 – 1385 m balandlikda joylashgan.
Alkogolizm
Alkogol deliriy
3. Aralash turida sahnasimon koʻrish gallutsinatsiyalari, vasvasa gʻoyalari va soʻz, eshitish holatlari kuzatiladi.
Alkogolli gallutsinozlar
Kasallik kechishi oʻtkir, oʻrtacha oʻtkir va surunkali turlarga boʻlinadi. Oʻtkir turi bir necha soatdan bir necha haftagacha yoki 1 oygacha davom etadi. Bu birdan boshlanib, kechqurun yoki tunda uyqusizlik, eshitish gallutsinozlari kuzatiladi. Oʻrtacha ogʻirlikdagi turi bir oydan olti oygacha choʻziladi va eshitish gallutsinozlari
boʻladi. Surunkali turi olti oydan oshib ketadi. Bunda eshitish gallutsinozlari doimiy boʻlib, bemorlar bu ovozlar bilan bahslashadilar, urishadilar,
keyinchalik bu ovozlarga koʻnikib qoladilar. Oʻzlari tinchlanib, keyinchalik ish qobiliyatni tiklab oladilar.
Alkogolli vasvasali psixoz
Alkogolli vasvasali psixozning quyidagi turlari mavjud:
1. Alkogolli paranoid (taʼqib qilish vasvasasi)—bunda, bemorda bosh ogʻriq kuchayadi, bezovtalanish, hayajon, qoʻrqish, harakat qoʻzgʻaluvchanligi namoyon
2. Rashk vasvasalari koʻproq erkaklarda uchraydi. Bemorlarda oʻz xotini oʻynash topib olgandek, fikrlar paydo boʻladi. Ular, koʻpincha, dalil va ashyolar qidirib, xotinlarining orqasidan kuzatib, kiyimlarini tekshirib yuradilar. Bemorlar oʻz xotinlariga nisbatan tan jarohati yetkazishlari mumkin.
Alkogolli ensefalopatiya
Bunda, oʻtkir ruhiy oʻzgarishlar, somatik (terining oqarib qolishi, koʻz oqining sargʻayishi, haroratning koʻtarilishi, yurakning tez urishi, qon bosimning pasayishi, hushdan ketish, jigarning kattalashishi) va asab tizimidagi (titroq, gandiraklash, mushaklar tortishi yoki boʻshashi, nistagm, koʻrishning pasayishi, patologik reflekslarining paydo boʻlishi, ensa mushagining qotishi) oʻzgarishlar kuzatiladi. Karsakov psixozi surunkali alkogol psixozida kuzatiladi. Bunda xotiraning pasayishi, joyni, vaqtni, atrof-muhitni bemorlar bilmaydi, konfabulatsiya va polinevritga xos belgilar paydo boʻladi. Oʻtmishda boʻlib oʻtgan voqealar
esda boʻladi, kasbga, mehnatga boʻlgan qobiliyat saqlanib qoladi. Alkogol falaji koʻproq erkaklarda uchraydi. Ruhiy oʻzgarishlar, fikrlash, bilimlar,
oʻz-oʻziga tanqidiy qarashlar kamayadi. Eyforiya, hazillar, oʻziga ishonish kuchi yuqori boʻladi, xotira buzilishlari kuzatiladi.
Davosi
Alkogolli psixoz zaharlanish bosqichida bemorlarni davolashda gemodez, reopoligukin 400,0 ml 2 mahal kuniga, 5% 400,0 ml glukoza eritmasini tomir ichiga tomchilatib quyish buyuriladi. 30% 10,0 ml natriy tiosulfat, 5% 5—10,0 ml unitiol, 10% 10,0 ml kalsiy xlor, 25% 10,0 ml magneziy sulfat dorilari tavsiya etiladi. Bemor koʻzgʻalganda, seduksen, GOMK; alkogolli vasvasalar, galyusinasiyalarda aminazin, galoperidol oʻrtacha dozada, bular hamma vaqt vitaminlar bilan birga beriladi. Miya shishganda mannit, laziks hamda kokarbaksilaza, askorbin kislotasi, eufillin yaxshi yordam beradi. Jigar zararlanganda, metionin, essensial 3—4 mahal buyuriladi. Alkogolli ensefalopatiyada vitaminlar, pirasetam, aminazin, ensefabol, asefenlar bilan birga bosh miyada qon aylanishini yaxshilovchi dorilar—kavinton, stugeron yoki sinnarizin, sermion buyuriladi. Alkogolizmga qarshi davolashni psixoz tugagandan bir necha oydan keyin boshlash mumkin.
Valle di Maddaloni
Valle di Maddaloni Italiyaning Campania mintaqasida joylashgan kommunadir. Caserta provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 10 km2. 2556 nafar aholi istiqomat qiladi.
Sartlar
thumb|200x200px Sart — (savdogar), XIX — XX asr boshlarida Oʻrta Osiyodagi ijtimoiy tabaqa bo'lgan.
Rossiya imperiyasi davrida hokimiyat tomonidan „Sart“ soxta millati bilan birgalikda „sart“ soxta tilini yaratishga urinish boʻlgan, ammo bu tajriba muvaffaqiyatsizlikka uchragan.
11 asr filologi Mahmud Qoshg'ariy sart atamasini savdogar ma'nosida ishlatgan.
Rossiya imperiyasi davrida Samarqandlik ma'rifatparvar Mahmudx'oja Behbudiy sart atamasini mustamlakachilar tomonidan o'zbeklarga nisbatan qo'llanilishini tanqid qilib chiqqan edi.
Rossiya mustamlakachilik siyosati tarafdori Erdmanning fikricha sart alohida til boʻlgan va sartlar oʻzbek tiliga assimilyatsiya boʻlib yoʻqolib ketgan.
Rus manbalaidagi ma'lumotlar
„Frazi na sartovskom yazike“ (Sart tilidagi iboralar) deb nomlangan sartcha-ruscha soʻzlashgich boʻlib, 1884 yili Z.A Alekseev muallifligida Toshkentda chop etilgan. 1926 yildan boshlab "sart" nomi aholi roʻyxati va siyosiy muhokamalardan chiqarib tashlandi.
Wolfsburg
Wolfsburg Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan shahardir. Maydoni — 204,02 km2. 123 144 nafar aholi istiqomat qiladi (2012).
Hududi
Wolfsburgning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Musa Yerniyazov
Yerniyazov Musa Tajetdinovich (1947-yil 20-dekabr, Kegeyli tumani, OʻzSSR, SSSR — 2020-yil 31-iyul, Nukus, Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Oʻzbekiston Respublikasi ) — Sovet, keyin Oʻzbek davlat va siyosat arbobi, Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi (parlamenti) raisi. Senat aʼzosi, Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati raisining muovini. Qoraqalpog'iston Respublikasi Joʻqorgʻi Kenges Raisi. Millati: qoraqalpoq.
Taʼlim
Uch marta (2005, 2010 , 2015 ) Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati raisining oʻrinbosari lavozimiga saylangan.
Vafoti
2020-yil 24-iyun kuni Musa Yerniyazovda COVID-19 infeksiyasi tasdiqlangan va u akademik V.Vohidov nomidagi Respublika ixtisoslashtirilgan Xirurgiya ilmiy-amaliy tibbiyot markazining Nukus filialiga yotqizilgan. Unga COVID-19 infeksiyasi oʻta ogʻir kechishi, ikki tomonlama pnevmoniya tashxisi qoʻyilgan. Xastalik oʻtkir respirator distress sindrom, oʻtkir nafas va yurak qon-tomir, poliorgan, oʻtkir jigar va buyrak yetishmovchiliklari, bosh miya shishi, insult kabi asoratlar bilan kechgan. Shuningdek, qandli diabet, gipertoniya, arterial gipertenziya kabi hamroh kasalliklar bilan ham ogʻrigan. 2020-yilning 18-iyul kuni Sogʻliqni saqlash vazirligining matbuot xizmati xabar berishicha, Erniyazov koronavirus infektsiyasi bilan kasallangan va uning salomatligi barqaror va Nukusda davolandi. Keyinchalik u IVL apparatiga ulanganligi va uning sogʻligʻi yomonlashganligi maʼlum boʻldi. 2020-yil 31-iyulda koronavirus infektsiyasidan kelib chiqqan asoratlardan vafot etdi.
1-avgust Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti Shavkat Mirziyoyev Nukusga tashrif buyurib, Musa Yerniyazov qabrini ziyorat qildi va shu yerda marhum haqiga Qur’on tilovat qilindi.
"Rahmatli Musa ogʻa elni yaxshi koʻrgan, halol, pok, or-nomusli inson edi. U kishiga juda ishonardim, Qoraqalpogʻistondan koʻnglim toʻq edi. Tili, dini, taqdiri, tashvishlari bir boʻlgan oʻzbek va qoraqalpoq xalqlarining ogʻzibirchiligini qadrlardi. Qoraqalpogʻistonni rivojlantirish, odamlarning birini ikki qilish boʻyicha koʻp ishlarni boshlagan edik. Endi bu ishlarni, rejalarimizni doʻstlari bilan birga albatta davom ettiramiz."
- Shavkat Mirziyoyev
Muhammad ibn Abdurrahmon Dag‘uliy
Muhammad ibn Abdurrahmon Dag‘uliy — shayx bo‘lgan.
Abilene (Texas)
Abilene AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Taylor va Jones okruglari tarkibiga kiradi.
Aholisi
117063 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 429,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 286,5 km2. Shundan 272,3 km2 quruqlik, 14,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 524 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Abilene manzarasi.
Minersville (Pennsylvania)
Minersville AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Schuylkill County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4298 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,7 km2. Shundan 1,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 309 m balandlikda joylashgan.
Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmuasi
Burhoniddin Marg‘inoniy yodgorlik majmuasi — Fargʻona viloyat Marg‘ilon shahrida joylashgan ziyoratgoh.
Muğanlı (Zaqatala)
Muğanlı (shuningdek, Mughanly va Mughanlo) — Ozarbayjonning Zaqatala tumani tumanidagi qishloq va munisipalitet. 2,466 nafar aholi istiqomat qiladi.
Demi Lovato
Demetria Devonne „Demi“ Lovato (1992-yil 20-avgustda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa, xonanda va kiyimlar dizayneri.
Chechar tumani
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Chechar tumani ( ششار  ; Tifinagh  ) — Jazoirdagi  Xenchela viloyatidagi tuman bo'lib, poytaxti Chechar sharafiga nomlangan.
Munitsipalitetlar
Tuman yana 4 ta munitsipalitetlarga bo'lingan
Xenxela Provinse
Shahar davlat
thumb| [[Dubrovnik respublikasi|Dubrovnik Respublikasi Dubrovnik devorlari orasida joylashgan qadimiy dengiz shahar-davlati edi.]]
Shahar-davlat yoki shahar-mamlakat — shahar va uning atrofida joylashgan tumanlardan iborat boʻlgan mustaqil davlat. Bugungi kunda Singapur, Vatikan va Monako kabi shahar-davlatlari bunga yaqqol misol boʻla oladi. Bundan tashqari, shahar-davlat deyilmasa ham kichik maydoni va zich urbanizatsiyasi tufayli Qatar, Bruney , Quvayt Bahrayn va Malta  kabi shaharlar ham baʼzan shahar-davlat sifatida qabul qilinadi. Aholi zichligi yuqori boʻlgan, ammo yagona shahar markaziga ega boʻlmagan San-Marino ham baʼzan ushbu atama bilan nomlanishi mumkin. Mustaqil boʻlmasa-da, Xitoyda joylashgan Gonkong, Makao va Birlashgan Arab Amirliklariga qarashli Dubay hamda Abu-Dabi ham shahar-davlatlar deb ataladi. Chunki bu shaharlar iqtisodiy jihatdan ancha mustaqildir.
Tarixi
Tarix davomida koʻp shahar-davlatlar mavjud boʻlib, bu davlatlar asosan yirik madaniy mintaqaning bir qismi boʻlgan. Bu davlatlarga misol qilib, Qadimgi Yunonistondagi shahar-davlatlar (Afina, Sparta va Gordos (Krintos)), Kanʼondagi Finikiya shaharlari (Tir, Karfagen va Sidon), mayyalar (Chichen Itsa va El-Mirador), Oʻrta Osiyoda Buyuk Ipak yoʻli ustida joylashgan shaharlar (Samarqand va Buxoro), Muqaddas Rim imperiyasidagi imperator shaharlari va Italiya shahar-davlatlari (Florensiya va Venetsiya)ni koʻrsatish mumkin.
Shahar-davlatlar sivilizatsiya rivojiga katta hissa qoʻshgan. Insoniyat tarixining eng bunyodkorlik davrlaridan biri bu odamlarning kichik mustaqil markazlarga birlashgan davrlaridir. Zamonaviy Yevropa sivilizatsiyasi oʻzining kelib chiqishida ikki davrdagi davlatlarga koʻp narsada qarzdor edi. Bular: Yunon shahar-davlatlari va Uygʻonish davri Italiya shahar-davlatlaridir. Biroq, bu kichik yaratuvchi guruhlar qisqa muddatlardagina omon qoldilar, zero katta davlatlarning hujumlariga qarshi oʻzlarini himoya qilish uchun ularda yetarli kuch yoʻq edi. Italiya yoki Gretsiyada boʻlgani kabi, iqtisodiy nochorlashgan madaniy ittifoqning ichdan yemirilishi imperiyalar va qirolliklar kabi katta kuchga ega boʻlgan yirik birliklarning paydo boʻlishiga olib keldi.
Shahar-davlatlarda din bir butunlik kafolatidir. Har bir shaharning yaratuvchi va qoʻllovchi xudosi bor. Shahar davlatlarini tashkil etgan odamlar, shaharni yaratgan xudo tomonidan belgilangan qonun-qoidalar asosida hayotlarini davom ettirganlar. Shaharni bunyod qilgan odamlar oʻzlarining barcha faoliyatini davlat manfaati uchun amalga oshirganlar.
Shahar-davlati tushunchasi Aristotel tomonidan qabul qilingan. Arastu fikricha, davlat arbobi va davlat o‘rtasidagi munosabatlarni oila boshlig‘i va aʼzolari o‘rtasidagi munosabatlarga yoki mulkdor va uning qullari o‘rtasidagi munosabatlarga tenglashtirib, ularni bir xil tushunchalar deb qabul qilish noto‘g‘ridir. Aristotel fikricha, shahar-davlat — tuzilishi kichik hududga ega boʻlgan, xalq bir-birini taniydigan va boshqaruvda bevosita ishtirok etadigan, gavjum boʻlmagan maʼmuriy birlikdir. Aristotel davlatni na boy yoki na kambagʻal, balki ozchilik emas koʻpchilik deya taʼriflaydi. U umumiy manfaatlar asosida birlashgan o‘rta sinf kuchli bo‘lishini taʼkidlab, adolat li boshqaruv shaklini qabul qiladi.
Ijtimoiy va siyosiy tuzilmasi
Shahar davlatlarida sinfiy tabaqalar mavjud. Shahar davlatlaridagi odamlar; qullar-meteklar, (chet elliklar) va fuqarolar sifatida tabaqalarga boʻlingan. Qullar hech qanday huquqqa ega emas va ular faqat ishchi sifatida koʻriladi. Meteklar, savdo va iqtisod kabi sabablarga koʻra shaharga kelib, oʻrnashib qolgan xorijliklardir. Ular erkin, lekin fuqarolarning ayrim huquqlaridan mahrum. Fuqarolar esa siyosiy hayotda ishtirok etuvchi mustaqil shaxslardir.
Shahar davlatlari siyosiy jihatdan: monarxiya (qirollik), oligarxiya (aristokratiya) va demokratiya kabilarga boʻlinadi. Podshohlik davridan keyin ular mustabidlik davrini boshdan kechirdilar, ammo xalq qoʻzgʻoloni natijasida hokimiyatni xalq qoʻlga oldi va demokratik tuzum oʻrnatildi. Aristotelning fikriga koʻra, jamoa oʻrtasidagi ixtiloflar davlat tuzumi tufayli yuzaga keladi. Shuning uchun u turli xil boshqaruv uslublarini sanab oʻtadi. Bu reytingni uni boshqaradigan odamlar soniga mutanosib ravishda yaxshi yoki yomon deb belgilaydi. Aristotelga koʻra toʻgʻri hokimiyat; qirollik, aristokratiya va respublika. Notoʻgʻri hokimiyat; oligarxiya va demokratiya.
Afina mulkida erkaklar va erkin fuqarolardan iborat xalq majlisi mavjud. Xalq majlisi muntazam ravishda yigʻiladi va qonun chiqaruvchi organ sifatida ishlaydi. Xalq majlisi bu qonunlarni chiqarar ekan, ular ilohiy qonunlar va asosiy qonunlariga zid ish qila olmaydi. Shahar davlatlari ikki turdagi huquqiy resurslarga ega. Ulardan birinchisi: Thesmoi — bu ilohiy qonunlar. U mifologik elementlarga asoslangan. Qonunlar ilohiy va muqaddasdir. Shuning uchun ularni oʻzgartirish mumkin emas. Ikkinchisi — nomoi. Bu qonunlar odamlar tomonidan yaratilgan. Shuning uchun uni oʻzgartirish yoki bekor qilinish mumkin. Ushbu qonunchilik faoliyati Afina mulkini huquqiy davlatga aylantirdi.
Monako
Monako — Yevropadagi mustaqil shahar-davlat va knyazlik, 1297-yilda tashkil etilgan, Oʻrta yer dengizining shimoli-gʻarbiy sohilida joylashgan. Mikrodavlat, Vatikandan keyingi oʻrindagi Yevropadagi eng kichik mustaqil davlat, shimol, gʻarb va sharqda Fransiya bilan chegaradosh, mamlakatning janubiy va janubi-sharqiy qismlari Oʻrta yer dengizi bilan chegaradosh. Monako Italiya chegarasidan taxminan 15 kilometr uzoqlikda joylashgan. Mamlakat oʻzining ajoyib kazinolari, portlari va Monte-Karlo tumanidagi qirollik oilasi bilan mashhur.
Singapur
thumb|300x300px| [[Singapur zamonaviy orol davlatidir .]] Singapur - Malay yarim orolining janubida joylashgan orol davlati, shimolda Malayziya va janubda Indoneziyaning Riau orollari bilan chegaradosh.. Uzunligi, taxminan 43 km, kengligi esa 22,5 km boʻlgan ushbu orolda joylashgan mamlakat aholisi, 2014-yilning iyun oyi oxiridagi maʼlumotlariga koʻra 5 469 724 kishini tashkil etadi. Sobiq Britaniya mustamlakasi boʻlgan bu mamlakat, mustamlakachilik tugagach, 1963-yilda Malayziya Federatsiyasiga biriktirilgan. 1965-yilda milliy va madaniy tuzilish jihatdan farq qiladigan etnik-madaniy tuzilish tufayli bu mamlakatni tark etib, butunlay mustaqil shahar-davlatga aylangan.
Vatikan
alt=|thumb|200x200px| [[Vatikan shahri|Vatikan davlati; Bu dunyodagi eng kichik davlat.]] Vatikan — Italiyaning Rim shahrida joylashgan mustaqil davlat. Xristianlikning katolik mazhabi maʼmuriy markazi. 1000 ga yaqin aholi istiqomat qiladigan va baland devorlar bilan oʻralgan mamlakat yer yuzasi va aholisi boʻyicha dunyodagi eng kichik mustaqil davlatdir. Vatikanda mutlaq monarxiya tuzumi oʻrnatilgan. Davlat rahbari sifatida Papaning soʻzlari qonun kuchiga ega. Rim papasi ham davlat rahbari, ham katolik mazhabining bosh ruhoniyi hisoblanadi. Katolik cherkovining boshligʻi ham Vatikan davlatining boshligʻi boʻla oladi. Papa, shuningdek, qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatining rahbari. Vatikanda 100 nafar Shveytsariya fuqarolari va katolik boʻlishi shart boʻlgan anʼanaviy tarzda kiyingan soqchilardan iborat kichik, ramziy armiya mavjud.
Mustaqil boʻlmagan shahar-davlatlar
thumb| Gonkong aholisi eng koʻp boʻlgan shahar-davlatdir. Baʼzi shaharlar, garchi mustaqil davlat boʻlmasa-da, yuqori darajadagi avtonomiya sifatida faoliyat koʻrsatgani uchun baʼzan „shahar-davlat“ deb tavsiflanadi. Ushbu mustaqil boʻlmagan shahar-davlatlarning baʼzilarini quyidagicha sanab oʻtish mumkin:
Ispaniya: Seuta va Melilla.
Manbalar
<references group="" responsive="1">