cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Žuži Jelinek
Yoshligi
Jelinek 1920-yilda Budapeshtda kambagʻal yahudiy ota-onalari Izidor va Ruza Ferberning oilasida uch farzandning eng kichigi boʻlib tugʻilgan. Uning otasi familiyasini Farberdan Ferberga oʻzgartirdi. Jelinekning otasi tomonidan bobosi Morits Farber, Ludbreglik toʻqimachilik savdosi. Uning ota-onasi kar edi, otasi Lyudbregdan, onasi Vengriyadan edi. Ular Budapeshtda uchrashishdi va u yerda oilalari tomonidan hududdagi karlar uchun yagona ixtisoslashtirilgan maktabga yuborildi. Jelinekning ikkita ukasi ham bor edi. Jelinek tugʻilgandan keyin uning oilasi Zagrebga koʻchib oʻtdi. Ular shaharning kambagʻal qismida yashashgan. Jelinekning xolasi, otasining singlisi, boy zagreblik yahudiyga turmushga chiqqan boʻlsa-da, Jelinek uning oilasi bundan foyda koʻrmaganini aytdi. Jelinekning xolasi kambagʻal kar akasidan uyaldi, shuning uchun Jelinekning oilasi tashrif buyurganida, u ularni oshxonada qabul qilardi, chunki Jelinekning soʻzlariga koʻra, ular uydagi salonlar uchun sharoit yetarli emas edi. Oʻsha paytda Jelinek muvaffaqiyatli hayot kechirishiga qasam ichdi. Bolalikdagi qashshoqlikda boshdan kechirgan xoʻrlik uning munosib hayotga erishishiga turtki boʻldi. U Zagreb tikuvchilik maktabini tamomlagan.
Karyera va keyingi hayot
Jelinek Parijda Nina Ricci fabrikasida tikuvchi boʻlib ishlay boshlaganida atigi 17 yoshda edi. Parijda Jelinek qisqa vaqt ishlagan Coco Chanel bilan uchrashdi. Ikkinchi Jahon urushi tufayli Jelinek 1939-yilda Zagrebga qaytib keldi. Zagrebda u tikuvchi doʻkon ochdi va u yerda badavlat yahudiy oilalari uchun tikuvchilik qildi. Jelinek til oʻrganishda ham faol edi. 1941-yilda u birinchi turmush oʻrtogʻi Zagreblik stomatolog doktor Erich Jelinek bilan uchrashdi va turmushga chiqdi. Bu nikohdan Jelinekning ikki farzandi bor: oʻgʻli Ivica va qizi Dijana.
1941-yilda Mustaqil Xorvatiya davlatining barpo etilishi bilan, mash’um Ustaše siyosati tez orada uning aka-ukalarini lagerlarga olib bordi, ular ikkalasi ham oʻldirilgan, biri Kerestinec konslagerida, ikkinchisi esa Yadovno konslagerida. Ustasha va natsistlar taʼqibidan qochish uchun Susakda boʻlganida, Jelinek ota-onasi Jasenovac konslageriga olib ketilayotganini bildi. U italiyalik ofitserning oldiga bordi, uni vasvasaga soldi va shu tariqa ota-onasini deportatsiyadan qutqardi. Urush paytida Jelinek partizanlarga qoʻshildi. Urushdan keyin u yana tikishni boshladi va 40 yoshida AQShga koʻchib oʻtdi.
Qoʻshma Shtatlarda u tikuvchilik bilan shugʻullangan va bu borada juda muvaffaqiyatli boʻlgan. U Zagrebga qaytib kelganida, Jelinek eri uni xizmatkor qizga tashlab ketganini bildi. U qattiq ishlashda davom etdi va dunyo boʻylab sayohat qildi. Ammo bu Josip Broz Titoni bezovta qildi. Tito unga qoʻngʻiroq qildi va u sayohatni davom ettira olmasligini va oʻz modellarini Žuzi Jelinek sifatida targʻib qila olmasligini aytdi, chunki u buni Yugoslaviya ishchilarining oʻzini oʻzi boshqarishi uchun foydali emas deb hisobladi. U uni Makedoniyaning Teteks moda kompaniyasining direktori qilishni taklif qildi. Jelinek bu taklifni rad etdi va 1962-yilda nutqida Tito uni Yugoslaviyadagi salbiy element deb atadi. Unga ketishni aytishdi. Keyin u bolalari va ota-onasi bilan Jenevaga koʻchib oʻtdi. U kelganida, Jelinek koʻchaga chiqdi va oilasi uchun eng arzon kvartirani soʻradi. Oʻsha koʻchada vafot etganida u toʻrtta uyning egasi edi. 1964-yilda Tito uni uyga taklif qilganida u Zagrebga qaytib keldi. U kelganidan keyin u Titoning rafiqasi Jovanka Broz uchun moda asarlarini tikdi. Faoliyati davomida Jelinek AQSh, Yaponiya va butun Yevropada moda asarlarini sotgan.
Jelinek sakkizta kitob muallifi va 1994-yildan boshlab Xorvatiya ayollar jurnali Gloriyaning doimiy sharhlovchisi boʻlgan. Xorvatiya radiotelevideniyesi Jelinekning qashshoqlikning dastlabki yillaridagi hayoti va keyingi muvaffaqiyatlari haqida hikoya qiluvchi hujjatli film tayyorladi. Oʻlimidan bir necha yil oldin Jelinek oʻz hayoti haqida film suratga olmoqchi boʻlgan Steven Spielbergdan taklif oldi. Aytishlaricha, u Xolokost paytida ota-onasini qutqarish uchun oʻz hayotini xavf ostiga qoʻygan yolgʻiz yahudiy ayol haqidagi hikoyasini eshitgan. Shunda Spielberg Jelinekni filmning bosh maslahatchisi boʻlishga taklif qildi. Oxir-oqibat, u taklifdan juda mamnun boʻlgan boʻlsa-da, Jelinek rad etdi va vaqti cheklanganligi sababli AQShda ikki yil oʻtkaza olmadi, degan xulosaga keldi. Jelinek Zagreb, Jenevada va Opatiyada yashagan. Jelinek birinchi nikohidan keyin uchta nikohga ega edi. Uning oxirgi eri Milorad Ronkulin edi.
Jelinek 2016-yil 23-yanvarda 95 yoshida vafot etdi.
Gulafshon (Voseʼ tumani)
Gulafshon  (Гулафшон) — Tojikiston Respublikasining Xatlon viloyati, Vose  tumani, Guliston jamoatiga qarashli daha. Jamoat markazigacha 33 km.
Aholisi
Aholisi -631 kishi.
Zhang Chiming
Klubdagi faoliyati
Zhang Chiming oʻz futbolchilik faoliyatini Chengdu Youth jamoasida mashgʻulot oʻtkazgandan soʻng boshlagan, u 2004-yilda keyingi mashgʻulotlar uchun Liga 1 jamoasi FC Metz jamoasiga qoʻshilgan. 2004-yil 29-sentyabrda, Fransiya yigʻini yakunlangandan soʻng, Zhangga Premer-liganing „Everton“ jamoasida mashgʻulot oʻtkazsih uchun chaqirilgan. 2005-yil 3-yanvarda Angliya chempionatining „Sheffild United“ klubi Zhanga qiziqib qolgan va uni rasman yoshlar akademiyasiga qo‘shib olgan. U 2005-yil 11-dekabrda klub rasman Xitoy ligasining birinchi jamoasi Chengdu Bleyd safiga qoʻshilgan. Chengduda Zhang yoshlar akademiyasida oʻynagan va oxir-oqibat asosiy jamoaga koʻtarilgan.
„Portu“da Zhang klubning asosiy jamoasiga koʻtarila olmagan va shartnomasi muddati tugagach, klubni tark etgan. 2008-yil 23-avgustda Bundesliganing „Augsburg“ jamoasi, 2009-yil, 9-yanvarda Avstriyaning Bundesliga vakili LASK Lints bilan sinov oʻyinlarida ishtirok etgan. Zhang oxir-oqibat 2009-yil 20-fevralda Avstriya mintaqaviy ligasi vakili SV Horn bilan shartnoma imzolagan. U klubdagi debyutini 2009-yilning 27-martida SV Mattersburg IIga qarshi o‘yinda (0:0) o‘tkazib, zaxiradan maydonga tushgan. 2008/09-yilgi mavsumda u toʻqqizta oʻyin oʻtkazgan, klub uchinchi divizionda ikkinchi oʻrinni egalladi, ammo keyingi mavsumda u faqat toʻrtta oʻyin oʻtkazgan va klubni tark etgan.
Zhang 2011-yil 22-fevralda Xitoyning birinchi ligasi vakili Chongqing Lifanga qoʻshilgan. U klub uchun debyutini 2011-yilning 27-martida Beijing Baxiga qarshi oʻyinda (1:1) oʻtkazgan. 2011-yil 4-mayda Xitoy FA kubogida 3:0 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinda klub uchun birinchi golini kiritgan.
2015-yilning 10-iyulida Zhang Xitoy Superligasi vakili Beijing Guoanga o‘tgan. U klubdagi debyutini 2015-yilning 20-iyulida „Shanghai SIPG“ga qarshi oʻyinda (0:0) oʻtkazgan.
2018-yil 15-iyunda Zhang Tianjin TEDAga oʻtgan.
Xalqaro faoliyati
Zhang Xitoy terma jamoasidagi debyutini 2015-yilning 27-martida Gaitiga qarshi oʻyinda (2:2) oʻtkazgan.
Klub
Chongqing Lifan
Bosniya - Gersegovina radio va televideniyesi
Bosniya-Gersegovina radio va televideniyesi (bosn. Bosanskohercegovačka radio-televizija; BHRT) — Bosniya va Gersegovinaning davlat tashkiloti, 1992-yilgacha „Sarayevo radio va televideniyesi“ respublika radio va televideniye markazi, Yugoslaviya radio va televideniyesiga birlashgan.
Sarayevo radiosi (1945-1969)
1945-yilda radio Sarajevo radiosi tashkil etildi, oʻsha yili xuddi shu nomdagi radiostansiyani ishga tushirdi, keyinchalik radio Sarajevo 2 radiostansiyasi, radio Sarajevo Radio stantsiyasida radio Sarajevo 1 radiostansiyasi ishga tushirildi.
Sarayevo radioteleviziyasi (1969-1992)
1969-yilda Sarayevo radiosi Televizija Sarayevo telekanalini ishga tushirdi va Radiotelevizija Sarayevo deb oʻzgartirildi. Keyinchalik Radiotelevizija Sarayevo radiostansiyasi Radio Sarayevo 3ni ishga tushirdi, 1972-yilda Televizija Sarayevo 2 telekanali, Televizija Sarayevo Televizija Sarayevo 1, 1989-yilda Televizija Sarayevo 3 sunʼiy yoʻldosh telekanali sifatida tanildi.
RTVBiH (1992-2004)
1992-yilda Radiotelevizija Sarajevo RTVBiH (Radiotelevizija Bosne I Hercegovine — „Bosniya va Gertsegovina radio va televideniyasi“), Televizija Sarajevo deb oʻzgartirildi tvBiH (Televizija Bosne I Hercegovine — „Bosniya va Gertsegovina televideniesi“), radio Bosne I Hercegovine (Bosniya va Gertsegovina radiosi) radio Sarajevo.
BHRT (2004-yildan beri)
2004-yilda RTVBiH BHRT, TVBIH bht 1 (Bosanskohercegovačka televizija — „Bosniya va Gertsegovina televideniesi“), radio Bosne I HERCEGOVINE BH radio 1 („Bosniya va Gertsegovina radio“) deb qayta nomlandi.
Umumiy mavzudagi milliy telekanallar
Bosniya-Gertsegovinad  barcha hududlarda efir, kabel va sunʼiy yoʻldosh televideniyasi orqali foydalanish mumkin.
Butun mamlakat boʻylab umumiy radiostansiyalar
Bosniya va Gertsegovinaning barcha qismlarida havo orqali eshittirish (VHF (VHF CCIR) da analog), avval MWda BH Radio 1 mavjud.
Boshqaruv va moliyalashtirish
Unga parlament tomonidan tayinlanadigan direktorlar kengashi (Upravni odbor) boshchilik qiladi. Asosan barcha televizor va radio egalaridan olinadigan soliq hisobidan moliyalashtiriladi.
Ménil-en-Xaintois
Ménil-en-Xaintois Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
125 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,2 km2. Dengiz sathidan 322 – 403 m balandlikda joylashgan.
Billi Bishop Toronto shahri aeroporti
Billy Bishop Toronto City Airport         — Toronto, Ontario, Kanadadagi Toronto orollarida joylashgan mintaqaviy aeroport. Ko'pincha Toronto oroli aeroporti deb nomlangan va ilgari Port Jorj VI oroli aeroporti va Toronto shahar markazi aeroporti sifatida tanilgan. Aeroport nomi Billi Bishop, Kanada Birinchi Jahon urushi uchuvchi eys va Ikkinchi Jahon urushi havo marshali sharafiga berilgan. U fuqaro aviatsiyasi, tez tibbiy yordam va mintaqaviy aviakompaniyalar tomonidan turbovintli samolyotlardan foydalaniladi. 2019-yilda u Kanadaning toʻqqizinchi eng gavjum aeroporti va AQShga xizmat koʻrsatadigan oltinchi eng band Kanada aeroporti boʻldi
Tenemu
Tenemu (shuningdek, Tenem ) qadimgi Misr mifologiyasining androgin xudosi boʻlib, qorongʻulik, gʻoyib boʻlish bilan bogʻliq. Boshqa baʼzi manbalarga koʻra Tenemu va Tenemuit salbiy xudolar boʻlgan va Ogdoad tomonidan qarshilik koʻrsatgan ibtidoiy xaos panteoniga (Isfet) tegishli — elementlarning, ijodiy kuchlarning timsoli.
Shu bilan birga Strasburg universitetining faxriy professori, Misrning Rim va Ptolemey davrlari boʻyicha mutaxassisi Ogdoadning toʻrtta obyekti va Sarkofag matnlaridagi nomlar oʻrtasida toʻgʻridan-toʻgʻri parallellik oʻrnatish notoʻgʻri ekanligini taʼkidlaydi, chunki ular butunlay boshqacha kontekstga ega va Misr tarixining turli davrlariga tegishlidir.
Uning ayol shakli — Tenemuit. Sarkofag matnlarida tilga olingan.
Park Ji-hu
Park Ji-hu (박지후) – Janubiy Koreyalik aktrisa. U 2018-yilgi Hummingbird House filmidagi va 2022-yilgi Netflix kompaniyasining We all are Dead (Hammamiz oʻlikmiz) serialidagi bosh roli bilan tanilgan.
Yoshligi
Park Janubiy Koreyaning Daegu shahrida tugʻilgan. 2021-yil noyabr oyida Xanyang universitetining teatr va kino fakultetiga qabul qilingan. 2022-yil fevral oyida Park Dongmun oʻrta maktabini tugatgan.
Faoliyati
2018-yilda Park Hummingbird House filmida rol ijro etgan va bu uning badiiy filmda suratga tushgan oʻzining birinchi bosh roli boʻlgan. Aktrisa filmdagi roli uchun eʻtirofga sazovor boʻlib, koʻplab mukofotlar sohibasiga aylangan.
2021-yil aprel oyidan boshlab Park Lee Byung-hun, Park Po Yong va Park Seo Jun bilan Om Tae Hva rejissyori boʻlgan triller janridagi Concrete Utopia nomli filmda rol ijro etgan.
Park zombi apokalipsisi haqidagi We all are death Netflix asl seriyasida paydo boʻlganidan keyin xalqaro e'tirofga sazovor boʻlgan. Shuningdek, aktrisa Kim Go Eun, Nam Ji Hyun va Wi Ha Joon bilan birga tvN kompaniyasi tomonidan 2021-yildan boshlab suratga olina boshlagan Little Women serialida ham suratga tushmoqda.
Albidella
Albidella — Alismataceae oilasiga mansub oʻsimliklar turkumi. Hozirgi vaqtda (2014 yil may) faqat bitta tur maʼlum, Albidella nymphaeifolia, ilgari Echinodorus nymphaeifolius deb nomlangan. Uning vatani Kuba va Yukatan yarim oroli (Beliz, Gvatemala, Kampeche, Kintana Roo va Yukatan shtati).
Tavsif
Barglari oʻzgaruvchan; bir oʻsimlikda bir vaqtning oʻzida har xil turdagi 2-3 ta poya rivojlanishi mumkin. Suvga botgan barglari kalta petiolat, uzun, shakli lansetsimon yoki chiziqsimon, och yashil, membranasi shaffof, 15 — 25 sm uzunlikda,0,8 — 1,8 sm kenglikda, uchi oʻsimtasion tagida sezilarli qanotli petiolegacha choʻzilgan. Ularning chetlari toʻlqinsimon va jingalak, baʼzan tor parallel, boshqa safar yaproqlari yuqoriga qarab kengayadi va yuqori 1/3 qismida eng keng boʻlib, tiniq boʻladi. Suzuvchi yoki suv ustidagi barglari 25-35 sm uzunlikda, uzun bargli, yaproqlari oval yoki tuxumsimon, ular bir-biriga tegib turdigan yoki qoplagan, koʻzga tashlanadigan boʻlaklarga ega. Shu jumladan, yaproqlar va boʻlaklar n 6 — 12 sm uzunlikda, 5-8 sm kenglikda, markaziy tomirlari uzunligi odatda kengligi bilan bir xil boʻladi. Yaproqda bir-biridan qisqa masofada, uzunligi 0,2 — 0,3 mm gacha boʻlgan aniq, qisqa va uzun pellusid chiziqlar mavjud. Echinodorus berteroi ga juda oʻxshaydi.
Robert Curbeam
Robert Lee Curbeam, Jr. (1962-yil 5-martda tugʻilgan) sobiq NASA astronavti va Qoʻshma Shtatlar dengiz floti kapitani. Hozirda u Curbeam toʻrtta kosmik missiyani bajargan STS-116 missiyasi davomida bir kosmik parvoz paytida eng koʻp kosmik sayohat boʻyicha rekordga ega.
Taʼlim
Curbeam 1980-yilda Merilend shtatining Baltimor okrugidagi Vudlou oʻrta maktabini tamomlagan. U 1984-yilda Qoʻshma Shtatlar Harbiy-dengiz akademiyasida aerokosmik muhandislik boʻyicha bakalavr darajasini, 1990-yilda Harbiy-dengiz kuchlarida aviatsiya muhandisligi boʻyicha magistr darajasini va kosmonavtika boʻyicha magistr darajasini olgan.
Curbeam 1989-yilda ofitserlar yilining Fighter Wing One Radar Intercept deb tan olindi va AQSh dengiz sinovlari uchuvchilar maktabining eng yaxshi rivojlanish dissertatsiyasi (DT-II) mukofotiga sazovor boʻldi.
Dengiz karyerasi
AQSh Harbiy-dengiz akademiyasini tugatgandan soʻng, Kerbim 1984-yilda dengiz zobiti sifatida oʻqita boshladi. 1986-yilda u 11-qiruvchi otryadga (VF-11) hisobot berdi va USS samolyot tashuvchi kemasida chet elga joʻnatildi. VF-11 ga safari davomida u dengiz flotining qiruvchi qurollar maktabida ham qatnashdi.
1991-yil dekabr oyida Amerika Qoʻshma Shtatlari Dengiz sinovlari uchuvchilar maktabini tugatgandan soʻng, u F-14 A/B qurollarini havodan yerga ajratish dasturi boʻyicha loyiha xodimi boʻlgan Strike Aircraft sinov direksiyasiga hisobot berdi. 1994-yil avgust oyida u AQSh harbiy-dengiz akademiyasiga qurol va tizimlar muhandisligi kafedrasi oʻqituvchisi sifatida qaytdi.
NASA faoliyati
1994-yil dekabr oyida NASA tomonidan tanlangan Curbeam 1995-yil mart oyida Jonson kosmik markaziga xabar berdi. Bir yillik oʻqitish va baholashni tugatgandan soʻng, u Astronavtlar idorasida kompyuterni qoʻllab-quvvatlash boʻlimiga tayinlandi. U uchta kosmik parvozning faxriysi: 1997-yilda STS-85, 2001-yilda STS-98, 2006-yilda STS-116 va koinotda 901 soatdan ortiq, shu jumladan uchta kosmik parvozda 45 soatdan ortiqdir.
Birinchi ikki parvoz oʻrtasida Curbeam kosmik kemasi kommunikatori (CAPCOM) boʻlib, Mission Control va Space Shuttle va Xalqaro kosmik stansiya bortidagi ekipajlar oʻrtasidagi barcha ovozli aloqalarni uzatish uchun mas’ul edi. Ikkinchi parvozidan soʻng u CAPCOM filiali boshligʻi ham boʻldi. 2002-yilning bahorida u NASA shtab-kvartirasida, Vashington, Kolumbiya okrugida xavfsizlik va missiyani taʼminlash boʻyicha yordamchi maʼmur oʻrinbosari boʻlgan.
Kosmik parvoz tajribasi
STS-85 (1997-yil 7-19-avgust) 12 kunlik missiya boʻlib, unda ekipaj CRISTA-SPAS foydali yukini joylashtirdi va olib tashladi, yapon manipulyatorining parvoz namoyishi (MFD) robot qoʻliga buyruq berdi va uni Yer atmosferasiga uchirdi. Oʻrganilgan va sinovdan oʻtgan texnologiya kelajakda Xalqaro kosmik stansiyada foydalanish uchun moʻljallangan edi.
STS-98 (2001-yil 7-20-fevral) AQShning taqdir laboratoriya modulini yetkazib berish orqali Xalqaro kosmik stansiyani qurish va modernizatsiya qilish missiyasini davom ettirdi. Shuttle yetti kun davomida stansiyaga ulangan va Destiny ulangan. Qurilish tugagandan soʻng, Curbeam 3 kosmik sayohatda 19 EVA soatdan koʻproq vaqt sarfladi. thumb| Missiya STS-116: Curbeam toʻrtinchi EVA paytida Xalqaro kosmik stansiyaning P6 trussidagi quyosh massiv qanotini oʻrnatmoqda STS-116 (2006-yil 9-22-dekabr), 2006-yil 9-dekabrda EST soat 20:47 da uchirilgan, Xalqaro kosmik stansiyaga uchgan. Missiya yangi truss segmentini oʻrnatish va stansiyaning elektr tizimini qayta ulashdan iborat edi. Missiya davomida Kerbim toʻrtta rekord darajadagi kosmik parvozlar uchun EVA ekipajining aʼzosi boʻlgan, ulardan uchtasi astronavt Krister Fuglesang (Shvetsiya) va bittasi astronavt Sunita Uilyams bilan amalga oshirilgan.
NASAdan keyin
2007-yil 7-dekabrda NASA Curbeam 13 yildan soʻng NASAni tark etib, xususiy sektorda ishlashni tanlaganini eʼlon qildi. Hozirda u Northrop Grumman Innovation Systems kompaniyasida Virjiniyadagi biznesni rivojlantirish boʻyicha katta direktor lavozimida ishlaydi.
Dengiz akademiyasida talaba sportchi sifatida lakros bilan shugʻullangan Kerbim Texasning Xyuston shahridagi Clear Leyk oʻrta maktabida oʻgʻil bolalar lakros jamoasida yordamchi murabbiy boʻlgan. 2011-yilda Curbeam Clear Lakenni Texas High School Lacrosse League Janubiy okrug chempionatining yarim finaliga olib chiqdi.
Pushkin haykali (Tbilisi)
Pushkin haykali — Tbilisida joylashgan haykal. Haykaltarosh — F. Xodorovich.
Tarix
1892-yilda, buyuk rus shoiri A. S. Pushkin vafotining 55 yilligi munosabati bilan, Pushkin Tiflisga (1829-yil) kelgan joydan uzoq boʻlmagan joyda (Pushkin uyi saqlanmagan, Pushkin koʻchasidagi 5-sonli fasadda yodgorlik lavhasi) shahardagi „Yangi bogʻ“da (bir oz oldin — 1885-yilda tashkil etilgan) ochilgan. Yodgorlikni yaratish tashabbuskori Tiflis politsiyasi boshligʻi Rossinskiy edi. Mablagʻ yigʻish tashkil etildi.
Byust Sankt-Peterburgdagi Verfel zavodida bronzadan quyildi, Rossiya imperiyasining badiiy bronza ishlab chiqarish boʻyicha yetakchi korxonalaridan biri, Algetning qizil va kulrang tosh poydevori, Vinchenzo Pilaggi Tiflis ustaxonasida yasalgan. Zamondoshlar shoir byustining badiiy saviyasini tanqid qilganlar.
2007-yilda parlamentdagi koʻpchilik yetakchilaridan biri Nugzar Tsiklauri Gruziya poytaxti maʼmuriyatiga Pushkin maydonini Varshava maydoni deb oʻzgartirish taklifi bilan murojaat qilish niyatini bildirdi.
Adabiyotlar
Tiflis shahar hokimiyatining 1-maʼmuriy boʻlimi, 1890-yil, 31-sonli inventarizatsiya boʻyicha „Tiflisda Pushkin haykali qurilishi toʻgʻrisida“ gi ish materiallari.
Havolalar
Qoʻlda yasalmagan yodgorlik: Pushkin va Tbilisi arxivi
Daraibahtur
Daraibahtur (Дараибаҳтур)  — Tojikiston Respublikasining Baljuvon tumani, Safar Amirshoyev jamoatiga qarashli daha.
Aydınca, Amasya
Aydınca — Amasya viloyatining Amasya tumanidagi qishloqlardan biri.
Shamol ortidan yugurib
Sujet
Asar pushtun millatiga mansub Amir ismli bola nomidan yoziladi. U o'ziga to'q oilada katta bo'ldi. Otasidan e'tibor va mehr kutib ulg'aygan Amirning yagona do'sti hazora Hasan edi. Garchi Hasan kamchilikni tashkil etgan, doimiy kamsitilgan millat vakili bo'lsa ham Amirning otasi unga yaxshi muomala qilar, sovg'a-salomtlar bilan ko'nglini olar edi. Bu esa ko'pincha Amirda otasini Hasandan qizg'onish hissini uyg'otardi. Hasan esa Amirga nisbatan sodiq bo'lib, uni o'zining yaqin do'sti hisoblab har doyim himoya qilib keladi.
Bunning uchun u o'ziga sovg'a qilinga soat va pullarni olib bildirmay Hasanning yotog'iga tashlab qo'ydi. Nima bo'lganini tushungan Hasan barcha aybni bo'yniga olib bu safar ham haqiqiy do'stligini isbotladi. Bo'lib o'tgan voqealar uchun Hasanni kechirgan Amirning otasi Hasan va uning otasi Alidan uydan ketmaslikni iltimos qildi. Lekin ular baribir Amirning uyini tark etishdi. Usha yili Sovet ittifoqi Afg'onistonga o'z qo'shinlarini kiritadi. Urushdan qochgan Amirning oilasi Amerikaga ko'chib ketishadi. Oradan vaqt o'tib Amir usha yerda kelib chiqishi muhojirlar oilasidan bo'lgan qizga uylandi. thumb|Xolid Husayni, 2007-yil
Haqiqatlar oshkor bo'lishi
Amirning otasining do'sti uning o'limidan so'ng haqiqatni Amirga haqiqatni, Hasan bilan ular aka-uka ekanliklarini oshkor qiladi. Bahtga qarshi Hasan ayoli bilan Tolibon tomonidan o'ldiriladi. Lekin uning Suhrob ismli farzandi bolalar uyida tushib qoladi. O'z aybini yuvish maqsadida Amir Suhrobni qaramog'iga olmoqchi bo'ldi.
Ona yurtiga qaytgan Amir vayron bo'lgan shaharda Suhrobni topa olmaydi. Uni ham boshqa bolalar qatori olib ketishgan edi. Amir usha tolibni topdi. U bolalikdan ularni haqoratlab kelgan Asif edi.
E'tirof
Roman Nielsen Golden Book Award mikofoti bilan taqdirlangan. .
Ménil-sur-Belvitte
Ménil-sur-Belvitte Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
283 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 32,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,6 km2. Dengiz sathidan 272 – 384 m balandlikda joylashgan.
İkinci Qaradəmirçi
İkinci Qaradəmirçi (shuningdek, Karadamirchi va İkinji Karademirchi) — Ozarbayjonning Barda tumanidagi qishloq va munitsipalitet. 385 kishi istiqomat qiladi.
Temur Malik
Temur Malik jasorati haqida Mirmuhsin „Temur Malik“ romani (1986)ni yozgan. Ashrafiy „Temur Malik“ nomli simfonik poema (1963) yaratgan va Navoiy teatriyaa uning „Temur Malik“ baleti (1970) qoʻyilgan. Toshkent shahridagi shoh koʻchalarning biriga T.M. nomi berilgan.
Adabiyotlar
Ad.:Rashidad-Din, Sbornik letopisey, t.1, kniga 2, [Perevod s pers. yaz. O. I. Smirnovoy], M.—L., 1952; Bartold V. V., Sochineniya, t.1, M., 1963; Mirzo Ulugʻbek, Toʻrt ulus tarixi, T., 1994.
Labobiyon
Labobiyon — Buxoro viloyati Buxoro tumanidagi qishloq. Labobiyon — toʻgʻri talaffuz qilinishi „labi obiyon“. Yaʼni suv labida, qirgʻoq yaqinida yashovchilar, shu manzilda joylashgan qishloq maʼnosini beradi. .
Rashid Temurov
Rashid Mahmudovich Temurov (1912.18.1, Buxoro — 1991, Samarqand) — manzarachi rassom, Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan sanʼat arbobi (1968). Samarqand badiiy bilim yurtida (1932—36), Oʻzbekiston rassomlar uyushmasining rassomlar malakasini oshirish kursida (1938—41) taʼlim olgan. T. yorqin ranglardan keng foydalanadi; rang surtmalari va shakllari yaxlit va yirik holda olinadi. Asarlarida Oʻzbekistonning goʻzal tabiatini nozik boʻyoqlarda gavdalantiradi, mehnatkash xalqni, qad. shaharlarini asarlariga koʻchiradi: "Eski shahar" (1936), "Toshkent chekkasida" (1939), "Kanal qurilishida" (1940), "Samarqand bogʻlari" (1951), "Ulugʻbek madrasasi. Bahor" (1957), "Bibixonim maydoni. Bahor" (1958), "Gullagan daraxt" (1962), "Tushki tanaffus" (1971), "Mening shaxrim" asarlar turkumi (1969— 80), "Samarqand syuitasi" (1982) va boshqa T.ning Samarqanddagi ustaxonasida muzey ustaxona ishlab turibdi.
Islandiya Olimpiada oʻyinlarida
Islandiya, sportchilari birinchi martta 1908-yilda Olimpia o'yinlarida ishtirok etgan.
Milliy Olimpia Qo'mitasi 1921-yilda tashkil etilgan va 1935-yilda Xalqaro Olimpia Qo'mitasi tomonidan tan olingan. 1936-yildan keyin Islandiya har bir yozgi Olimpia o'yinlarida qatnashish uchun sportchilarni yubordi. Islandiya, shuningdek, 1948-yildan beri Qishki Olimpia o'yinlarining bittadan tashqari barcha nashrlarida qatnashgan, faqat 1972-yilgi qishki o'yinlarni o'tkazib yuborgan.
Capsicum pubescens
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/46/Capsicum_pubescens_map.png/220px-Capsicum_pubescens_map.png|thumb| C. pubescens yetishtiriladigan mamlakatlar Capsicum pubescens — qalampir (qalampir) turkumiga mansub oʻsimlik. Pubescens soʻzi qalampirning tukli barglariga ishora qiladi. Barglarning tukliligi qora urugʻlar bilan birga Capsicum pubescensni boshqa Capsicum turlaridan ajratib turadi. Capsicum pubescens mevalari yorqin sariq, toʻq sariq, qizil, yashil yoki jigarrangga ega. Bu tur asosan Markaziy va Janubiy Amerikada uchraydi. U yangi, quritilgan yoki maydalangan holda isteʼmol qilinadi. Peru va Ekvadorda rokoto (kechua, rukutu, ruqutu  '), Boliviya va Argentinada lokoto (Aymara, luqutu), Meksikada esa olma shaklidagi mevalari uchun manzano (ispancha „olma“) qalampiri deb ataladi. Capsicum oilasidagi barcha xonakilashtirilgan turlardan u eng kam tarqalgan oʻsimlik hisoblanadi.
Vegetativ xususiyatlar
Capsicum turkumining barcha boshqa turlari singari, Capsicum pubesce buta sifatida oʻsadi. Ular nisbatan tez oʻsib boʻyi toʻrt metrga yetadi va 15 yilgacha yashaydi, bu ularga, ayniqsa yoshi bilan, deyarli daraxtga oʻxshash koʻrinish beradi. Kurtaklar koʻproq barg qoʻltigʻidan rivojlanadi. Baʼzi navlar boshqa Capsicum turlarida kuzatilishi mumkin boʻlgan shoxlarida binafsha rang dogʻlarga ega. Barglari 5-12 mm uzunlikdagi va barg plastinkasi tuxumsimon 5-12 smgacha gacha uzunligi 2,5 dan 4 sm gacha kengligida, tepada torayib ketgan va taglik xanjar shaklida.
Nisbatan uzoq umr koʻruvchi Capsicum pubescens boshqa koʻplab xususiyatlar bilan turkumga farq qiladi.
Teng kunlik
Teng kunlik — q. Bahorgi teng kunlik, Kuzgi teng kunlik.
Capsicum pubescens
Kapsaitsinoidlar
Kapsaitsinoidlar (kapsaitsin) chili qalampiridagi issiqlik uchun javob beradigan tabiiy fitokimyoviy moddalar.
C.pubescens — chili qalampiri, uning fitokimyoviy moddalari keng oʻrganilmagan. C.pubescensning ayrim turlari kuchsiz issiqlikka ega boʻlsa-da, boshqa navlari eng issiq qalampir hisoblanadi. Oʻtkirlik darajasi ikki xil tadqiqotga koʻra, 2400-31,000 Skovil shkalasi, 15,000-80,000 Skovil shkalasi va 50,000-250,000 Skovil shkalasi orasida oʻzgarib turadi.
C. pubescens karotenoidlarning manbasi kam boʻlib, Capsicum annuum bilan solishtirganda kam miqdorda askorbin kislotasi va polifenollarga ega. Bundan tashqari, qayta ishlash jarayonida bu qalampirning urugʻlarini olib tashlash umumiy polifenol miqdorini 50 % ga kamaytiradi.
Xushboʻy hid
Ushbu turga boʻlgan qiziqish ortib borayotgan bodring aromati bilan bogʻliq. C.pubescens aromatik tuzilishi boshqa chili qalampirlaridan farq qiladi. Hid profilida toʻrtta xushboʻy hid ustunlik qiladi: yashil bodring, noʻxat va qizil qalampir yoki bulgʻor qalampiri. C. chinense (odatda ishlatiladigan chili qalampiri) va C.pubescens oʻrtasidagi aromatik farqlar bir nechta ionon esterlar va ektokarpen sabablidir.
Oziq-ovqat xususiyatlari
Capsicum pubescens mevalari Janubiy Amerika oshxonasida koʻp qirrali taomdir. Ziravorlar darajasi boshqa mashhur chilis bilan solishtirish mumkin, 50 000 dan 250 000 gacha Scoville issiqlik birligi qayd etilgan.
Yangi holatda foydalanish
Capsicum pubescens bilan ishlashda qoʻlqop kiyish tavsiya etiladi. Achchiqlikni kamaytirish uchun mevalarni qaynatish mumkin. Rokoto relleno — Peruning And togʻlarida joylashgan Arekipa shahridagi mashhur taom. Capsicum pubescens mevalari boshqa ovqatlarga qoʻshimcha sifatida ham ishlatiladi. Chili pastasi moy bilan aralashtirish orqali tayyorlanadi. Chili kremi rokoto chilisini yangi pishloq bilan aralashtirish orqali tayyorlanadi. Aji de Huacatay — yashil rokoto chilisini oʻz ichiga olgan va odatda kartoshka bilan xizmat qiladigan yashil sous. Bundan tashqari, rokotolar yangi salsalar uchun ishlatiladi.
Qalin eti va yuqori namlik tufayli qalampirni boshqa Capsicum turlari kabi faqat quyosh nuri bilan quritish samarali emas. Yopiq quritish tunneli 80 kilogramm yangi qalampirning namligini 6,4 kilogramgacha kamaytirishi mumkin.
Zararkunandalar
C. pubescensning zararkunandasi Anastrepha ludens (Meksika meva chivinlari). A. ludens — Anastrephaʼnın eng xavfli zararkunandalaridan biri. EPPO (Yevropa va Oʻrta yer dengizi oʻsimliklarni himoya qilish tashkiloti) tomonidan A1 karantin zararkunandasi hisoblanadi. Shunday qilib, yangi C. pubescens importi koʻplab mamlakatlar tomonidan cheklangan. Yevropa bozorida faqat muzlatilgan va yangi ishlab chiqarilgan oziq-ovqatlarni sotishga ruxsat berilgan.
Patogenlar
Oʻsimliklar bir qancha kasalliklarga chidamli boʻlib, oomitset qoʻzgʻatuvchisi Phytophthora capsici, butun dunyo boʻylab qalampir ishlab chiqarish sanoatiga 100 million dollardan ortiq yoʻqotishlarga olib keladi. Kasallangan C. pubescens qalin mumsimon kesikulaga ega, bu Peru Oksapampa atrofidagi hududlarda pealing kasalligi deb ataladi.
Sərək
Sərək— Ozarbayjonning Astara tumanida joylashgan qishloq. Umumiy aholisi 1,603 nafarni tashkil etadi.
Midrevaux
Midrevaux Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
207 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 14,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,6 km2. Dengiz sathidan 285 – 436 m balandlikda joylashgan.
Martin Terrier
Martin Albert Frédéric Terrier (1997-yil 4-martda tugʻilgan) — fransuz professional futbolchisi, Liga 1ning " Renn " klubida hujumchi sifatida oʻynaydi.
U Liga 1da Lille, Strasburg, Lyon va Renn jamoalarida 160 dan ortiq oʻyin oʻtkazgan va 40 dan ortiq gol urgan. U soʻnggi ikki klubga mos ravishda 11 va 12 million yevro evaziga qoʻshildi.
Lille
1997-yilda Armentièresda tugʻilgan Terrier futbolchilik faoliyatini SC Bailleul yoshlar jamoasida boshlagan. U 200-yilda Lillega koʻchib oʻtdi.
2016-yilda Terrier Lille asosiy jamoasiga chaqirilgan. 22-oktabr kuni u 84-daqiqada Iv Bisuma oʻrniga „Stad Per-Mauroy“da „Bastiya“ga qarshi Liga 1da debyut qildi. 14-dekabr kuni u PSJga qarshi safarda 3:1 hisobida magʻlub boʻlgan Kupe de la Liga 16-turida toʻliq oʻyin oʻtkazdi. 2017-yilning 7-yanvarida u Fransiya kubogi 64-turida " Excelsior "ga qarshi oʻyinda 4:1 hisobida gʻalaba qozongan oʻyinning 90-daqiqasida oʻzining birinchi professional faoliyatidagi golini kiritdi. 29-aprel kuni u Liga 1da oʻzining birinchi golini " Monpelye "ga qarshi oʻyinning 75-daqiqasida, 3:0 hisobida urdi.
2017-yil 18-avgustda Terrierni Liga 1 jamoasi Strasburg jamoasi bir mavsumga ijaraga oldi. 27-avgust kuni u Guingampga qarshi safarda 2:0 hisobida magʻlub boʻlib, toʻliq oʻyinda maydonga tushdi. 30-sentabr kuni u oʻzining birinchi golini qoʻshib berilgan vaqtning ikkinchi daqiqasida, safarda " Dijon "ga qarshi oʻyinda (1:1) kiritdi.
Lyon
2018-yilning 26-yanvarida Teriyer Lill tomonidan 11 million yevroga, 4 million yevroga qoʻshilishi mumkin boʻlgan holda „Lille“ tomonidan " Lion "ga sotildi, kelajakdagi toʻlovning 10 foizi „Lille“da qoladi. U 2022-yilning yoziga qadar shartnoma imzoladi. „Lyon“ uni toʻgʻridan-toʻgʻri Strasburgga ijaraga berdi, shunda u shartnomani shu yerda yakunlaydi. U 24-avgust kuni Strasburgga qarshi oʻz uyida 2:0 hisobida gʻalaba qozonib, „Lyon“dagi debyutida gol urdi.
U Yevropadagi ilk golini 2019-yil 2-oktabrda UEFA Chempionlar Ligasi guruh bosqichida RB Leyptsigga qarshi oʻyinda (2:0) Mussa Dembele va Jeff Reyn-Adelaiddan oldinda urdi.
Rennes
2020-yil 6-iyul kuni Renn Terrier klub bilan 5 yillik shartnoma imzolaganini eʼlon qildi, unga 12 million yevro va bonuslar toʻlanadi. U 22-avgust kuni debyutini oʻtkazdi va oʻzining sobiq jamoasi „Lille“ mehmoni boʻlgan mavsumda toʻliq 90 daqiqa oʻynadi ; bir hafta oʻtgach, u „Monpelye“ ustidan 2:1 hisobida gʻalaba qozonib, maydondan chetlatildi. U oʻz hisobini 16-oktabr kuni „Dijon“da 1:1 hisobidagi durangning birinchi goli bilan ochgan va yakunda mavsumni toʻqqizta gol bilan yakunlagan, shu jumladan, 2021-yil 25-aprelda oʻz maydonida bir xil raqibga 5:1 hisobida gʻalaba qozongan.
2021-22 yilgi mavsumda Terrier oʻzining birinchi golini 22-avgust kuni uchinchi oʻyinda kiritdi, bu Roazhon Parkdagi Derbi Bretonning Nant ustidan qozongan yagona gʻalabasi hisoblanadi. 5-dekabr kuni u oʻzining ilk xet-trikini " Sent-Etyen "ga qarshi oʻyinda (5:0) amalga oshirdi. Mavsum uning faoliyatidagi eng sermahsul boʻldi, 21 ta gol urdi, ligada Kilian Mbappe va Vissam Ben Yedderdan keyin uchinchi va Mussa Dembele bilan tenglashdi. U UNFP tomonidan mart oyining eng yaxshi futbolchisi boʻldi va yilning eng yaxshi jamoasiga aylandi.
Xalqaro maydonlarda
2017-yilda Janubiy Koreyada boʻlib oʻtadigan futbol boʻyicha jahon chempionati uchun Fransiya 20 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar tomonidan tanlab olingan. 22-may kuni birinchi guruh oʻyinida debyutida u 66-daqiqada Jan-Kévin Augustinning oʻrniga maydonga tushdi va 15 daqiqadan soʻng Gonduras ustidan 3:0 hisobida gʻalaba qozongan yakuniy golni urdi.
Terrier 21 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrtasidagi debyutini 2017-yilning 5-sentyabrida, 2019-yil UEFA Yevropa chempionati saralashida Le Manda Qozogʻiston ustidan 4:1 hisobida gʻalaba qozongan edi. 57-daqiqada Adama Diakhabi xet-trik qayd etdi. Keyingi uchta oʻyinda u Chernogoriyaga bir marta zaxiradan maydonga tushdi, ikki marta Lyuksemburgga qarshi oʻyinda asosiy tarkibda va yana Bolgariyaga qarshi oʻyinda gol urdi va shu tariqa 21 yoshgacha boʻlganlar oʻrtasidagi 13 oʻyinning dastlabki toʻrttasida oʻzining yettita golini kiritdi.
Osmon mandati
Osmon yorligʻi  – Xitoy an’anaviy siyosiy madaniyatining asosiy tushunchalaridan biri bo‘lib, undan hukmron sulola faoliyatini qonuniylashtirish manbasi sifatida foydalanilgan. Ushbu ta’limotga koʻra, koinotning tabiiy tartibi va irodasini oʻzida mujassam etgan osmon (Tyan) Xitoyning adolatli hukmdori "Osmon o‘gʻli"ga yorliq bergan. Agar hukmdor agʻdarilsa, bu hukmdorning noloyiq ekani va yorliqdan mahrum boʻlgani belgisi sifatida talqin qilingan. Ochlik va suv toshqini kabi tabiiy ofatlar ilohiy jazo boʻlib, bu hukmdordan Osmonning noroziligi alomatlari boʻlgan, degan keng tarqalgan eʼtiqod boʻlgan. Shuning uchun ham katta ofatlardan soʻng koʻpincha qoʻzgʻolonlar boʻlib turgan, chunki odamlar bu ofatlarni Osmon yorligʻi buzilgani alomati deb bilgan. thumb| Sulolaviy sikllarning oʻtish davrida Osmon yorligʻi bir qo‘ldan boshqasiga oʻtishda vakolatlar oqimini tasvirlaydigan qisqa blok-sxema. Osmon yorligʻi qonuniy hukmdorning aslzodalar oilasida tugʻilishini talab qilmaydi. Buning oʻrniga u mamlakatni qanchalik yaxshi boshqara olishiga e’tibor qilingan. Han va Ming kabi Xitoy sulolalariga kelib chiqishi umumiy boʻlgan odamlar asos solgan. Ammo ular Osmon yorligʻini qoʻlga kiritgani uchun muvaffaqiyatga erishgan, deb hisoblangan. Konsepsiya qaysidir ma’noda qirollar ilohiy huquqining Yevropa konsepsiyasiga oʻxshab ketadi. Ammo Yevropa konsepsiyasidan farqli oʻlaroq, Xitoyda u hukmronlik qilish uchun soʻzsiz huquq bermaydi. Yorliqni saqlab qolish hukmdorlar va merosxoʻrlarining adolatli va qobiliyatli faoliyatiga bogʻliq.
Tunkin buryatlari
Tunkin buryatlari (bur Tүnxeney buryaaduud ) — buryat etnik guruhi tarkibidagi etnohududiy guruh. Sharqiy Sayan togʻ tizmalaridagi Irkut daryosi va uning irmoqlari vodiylarida joylashgan.
Qabila tarkibi
left|thumb| Tunkin Buryati, Uryanx-songol, tabangutlar. Yangajin datsani. thumb| Kiren, Tunkin tumani thumb| Arshan, Tunkin tumani Tunkin buryatlarining etno-hududiy guruhiga xongodor, xurxud (xurxuud, xurxad), shosholog, terte, xoyxo (xoygo, hoyho), badarxon, chaldar (cheldar, shaldaarnuud ), uryanxay, soyot, irkit, onxod, taxa, manday, bulagad, zungar, horshon (horchid, horshod), zalxa, engud, chaxar , dongoyd (dongod), monde, burutxan (buruutxan, burudhatan) , dalhay (dalahay, dolhoy, borjoon dalahay, borjigon dalahay), burengud (burenguy) , noyod, ulyaba (ulyaaba), doloongud (dolongud), shooshhoy, dalancha, shono , ersiisxed, tabalanguud, turayd, tulmashad, xarbyaad, iren kabi mayda qabilalar kiradi.
Tunkin tertelari ikki turkumga boʻlinadi: noyod va dalansha. Monde (mondeeten, monde yahan) turkumiga tegishli boʻlganlar orasida quyidagi suyaklar tilga olinadi: hulshaytan (xulshe yahan), magatan (marga yahan), mentirten (mentir yahan). Tunkin qamoqxonasi hududida yashovchi urugʻlar orasida M.N.Bogdanov xonyut, kirkult, sholot, chichedar, sharanut, sengenxin (sentigen), zayaktay kabilarni ham tilga oladi.
Eng koʻp sonli jamoa xongodorlar. Tunkin xongodorlari orasida ashxay, shurthu, sagan, mootongo, shuranxan, badarxan kabi urugʻlar bor. Asosiy qismini yirik buryat qabilalariga qoʻshilmagan mayda qabilalar tashkil etadi. Ilgari turkiy tilda soʻzlashuvchi soyotlar, irkitlar, shuningdek, tungus tilida soʻzlashuvchi zalxalar ham keng tarqalgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Osmon mandati
“Osmon yorligʻi” tushunchasi birinchi marta Chjou sulolasi (miloddan avvalgi 1046–256-yillar) qirollarining hukmronligini qoʻllab-quvvatlash va oldingi Shan sulolasi (miloddan avvalgi 1600–1069-yillar) agʻdarilishini qonuniylashtirish uchun ishlatilgan. U Xitoyning butun tarixi davomida imperatorlarni, jumladan, Sin (1636-1912-yillar) kabi Han boʻlmagan sulolalar agʻdarib tashlashi va hokimiyati oʻrnatilishini qonuniylashtirish uchun qoʻllangan.
Hokimiyatning Shan sulolasidan Chjou sulolasiga oʻtishi
Rivojlangan Shan sulolasi oʻz hukmronligini koʻplab ajoyib yutuqlar bilan toʻldirgan. Shunisi e’tiborga loyiqki, sulola ancha uzoq vaqt, ya’ni 17 avloddan iborat 31 qirol hukmronlik qilgan. Bu davrda sulola tinch va osoyishta davrni boshdan kechirgan va fuqarolar yaxshi yashagan. Hukumat dastlab xalq koʻrsatgan qat'iy yordam sabab ichki ishlarning aksariyat qismini nazorat qila olgan. Biroq vaqt oʻtishi bilan hukmdorlarning boshqa ijtimoiy tabaqalarni kamsitishi ijtimoiy tartibsizlik va beqarorlikka olib kelgan. Suloladagi korrupsiya yangi hukmron tabaqa – Chjou sulolasining oʻsishi uchun zarur shart-sharoit yaratgan. Shanga qarshi qoʻzgʻolonni Chjou Vu boshqargan. Ular hokimiyatni egallash huquqini Osmon yorligʻini yaratgan va yorliqga ega boʻlishning yagona yoʻli Osmon nazarida yaxshi hukmronlik qilish deb talqin etgan. Ular hukmron Shan xonadoni ma’naviy buzuqlikka mukkasidan ketganini va Shan rahbarlarining boshqaruv fazilatini yoʻqotganini odamlarga tushuntirgan. Chjou sulolasi vakillari Shan sulolasining agʻdarilishini Osmon bergan yorliqga muvofiq deb izohlagan.
Chjou hukmron sulolaga aylangach, asosan, turli lavozimlarga oʻz amaldorlarini tayinlagan. Bu oʻziga xos tarzda amalga olshirilgan. Ular ba’zi fuqarolarni tinchlantirish uchun Shan sulolasi vakillariga Chjou qoidalariga muvofiq oʻzining kichik hududlarini boshqarishni davom ettirishga ruxsat bergan. Imperiya kengaya borishi barobarida oʻzaro nikohlar ham kuchaya borgan. Chunki hukmdorlar nikohni sulolaga koʻproq mamlakatlarni qoʻshib olishga imkon beradigan kuchli ittifoqlar tuzish usuli deb bilgan. Urush sharoitida esa Chjou sulolasi, asosan, qoʻshib olingan mamlakatlar hisobiga mukammal harbiy texnologiyaga ega va kemasozlikda ilgʻor boʻlgan. Bu samoviy navigatsiya kashf etilishi bilan birga ularni ajoyib dengizchilarga aylantirgan. Chjou sulolasi davrida adabiyot va falsafa yaxshi rivojlangan. Koʻplab davlat lavozimlariga nomzodlar intellektual qobiliyatiga qarab ishga qabul qilingan. Chjou davrida yozilgan koʻplab adabiyotlar saqlanib qolgan: „O‘zgarishlar kitobi“, „Tarix kitobi“, „Odob kitobi“, „Qoʻshiq kitobi“, „Qasidalar kitobi“ va „Marosimlar kitobi“. Bu asarlarning aksariyati sulolaning taraqqiyoti va siyosiy hayoti haqidagi sharhlardan iboratdir. Falsafiy nuqtai nazardan, Konfutsiy va uning izdoshlari Konfutsiyning beshta munosabati belgilab bergan hukumat zehniyatini shakllantirishda muhim rol oʻynagan. Ushbu tanqidiy fikrlovchilar hukumat uchun asos boʻlib xizmat qilgan. Ular asarlarida birinchi navbatda hukmron tabaqaning ahamiyati, hurmati va quyi tabaqa bilan munosabatlariga e’tibor qaratilgan. Sulola a’zolari soni ortib borayotgani va markazlashgan hukumat ularga oʻz ta’sirini oʻtkaza yoki hammaning ehtiyojlarini barobar qondira olmasligi bois juda koʻp tartibsizlik va korrupsiyaga duchor bo‘lishi aniq boʻlib qolgan edi. Ushbu siyosiy toʻsiqni bartaraf etish uchun sulola markazlashmagan hukumat tuzgan. Unga koʻra, imperiya alohida qismlarga boʻlingan. Hukumat bu tumanlarga ma’murlarni tayinlagan. Buning evaziga ulardan asosiy ichki hukumatga sodiq qolish talab qilingan. Natijada Chjou sulolasi bir qancha tumanlar yigʻindisiga aylangan. Bu sulolaning qulashiga yoʻl ochgan. Chunki markaziy hukumatning imperiya barcha hududlariga ta’sir oʻtkazishi qiyinlashib qolgan.
Nihoyat, Chjou sulolasining kuchi zaiflashgach, Sin davlati uni kuchsiz va hukmronligi adolatsiz boʻlib qolgan, deb hisoblab hokimiyatdan chetlatgamn. Bu oʻtish davri yangi siyosiy kuchning oʻsishi uchun imkoniyat yaratgan Osmon yorligʻining odatiy tamoyili sifatida talqin etiladi. Sin sulolasi dastlab Chjou sulolasi yoʻl qoʻygan xatolardan ular sababini yoʻq qilish yoki isloh etish orqali foydalanishga harakat qilgan. Bu islohot davrida maʼmuriy oʻzgarishlar amalga oshirilgan va qonun har bir shaxs, jumladan, hukmdorlar uchun ham majburiy ekanini koʻrsatuvchi huquqiy tizim ishlab chiqilgan. Sin sulolasi davrida sezilarli yutuqlarga erishilgan boʻlsa-da, olimlar va oddiy fuqarolarning ta’qib qilinishi davlat boshqaruvi beqarorligini keltirib chiqargan.
Sin sulolasining birinchi imperatori Sin Shixuandi vafotidan keyin mahbuslar, dehqonlar va baxtsiz askarlar ishtirokidagi keng qamrovli qoʻzgʻolon ortidan Sin sulolasi qulagan. Han sulolasining hokimiyatga kelishi Xitoy tarixida mamlakatning siyosiy tuzilishidagi jiddiy oʻzgarishlar bilan ajralib turgan buyuk davr boʻlgan. Han imperatorlari davrida hukumat davlat xizmati yoki davlat lavozimlarini egallash uchun imperatorlik imtihonlari deb atalgan kirish imtihonlari joriy etilgan muhim oʻzgarishlar kiritgan. Bundan tashqari, Han sulolasi Ipak yoʻli va boshqa savdo yoʻllari sabab iqtisodiy jihatdan gullab-yashnagan.
Besh sulola davri
Besh sulola va oʻn qirollik davrida butun Xitoyni boshqargan yagona hukmron sulola yoʻq edi. Bu keyingi Sun sulolasi uchun muammo tugʻdirdi. Chunki ular, Osmon yorligʻi bizga oʻtgan, deb da’vo qilib, oʻz hukmronligini qonuniylashtirmoqchi boʻlgan. Rasmiy olim Syue Juchjen „Besh sulolaning eski tarixi“ni (五代史) 960-970-yillarda Sun sulolasi shimoliy Xitoyni Besh sulolaning oxirgisi boʻlgan Keyingi Chjoudan tortib olgandan keyin tuzgan. Bundan asosiy maqsad osmon yorligʻini ushbu besh sulola orqali Son sulolasiga oʻtkazish uchun asos yaratish edi. Uning ta’kidlashicha, bu sulolalar hech qachon butun Xitoyni boshqarmagan boʻlsa ham, osmon yorligʻiga erishgan deb hisoblash uchun ma’lum hayotiy mezonlarga mos boʻlgan. Ular barchasi Xitoyning an’anaviy poytaxtini boshqargan, shuningdek, janubda doimiy ravishda mavjud boʻlgan boshqa Xitoy davlatlariga qaraganda ancha koʻproq hududga ega edi. Osmon yorligʻi Chjouga hukmronlik huquqini berganida, ular qanday boshqarishni aniqlashi kerak edi.
Ushbu sulolalar eplay olmay qolgan boshqa hududlar ham bor edi. Chju Ven va keyingi Lyanning shafqatsiz xatti-harakati katta sharmandalik sifatida qabul qilingan. Shuning uchun ularni yorliqdan mahrum qilish uchun bosim paydo boʻlgan. Navbatdagi uchta sulola: So‘nggi Tan, So‘nggi Jin va So‘nggi Xan xon boʻlmagan Xitoy sulolalari boʻlib, barchasini Shatuo etnik ozchiligi boshqargan. Bundan tashqari, har biri oʻz davridagi eng qudratli Xitoy qirolligi boʻlsa-da, hech biri butun Xitoy qirolligini birlashtira olmagan. Chunki janubda bir nechta qudratli davlat mavjud edi. Biroq, Syue Juchjen xulosasiga koʻra, yorliq haqiqatan ham besh sulolaning har biridan oʻtgan va shu tariqa Sun sulolasi oʻsha sulolalarning oxirgisini zabt etgach, ushbu sulolaga yorliq berilgan.
Sin istilosi
Oldingi besh sulola va O‘n podshohlik davrida butun Xitoyni boshqargan hukmron xitoyliklar sulolasi bo‘lmagan. Ba’zi imperatorlar Osmon yorligʻi haqiqiyligiga toʻliq ishonch hosil qilmagan. Kengashning koʻp qismi hukmdorlari haqiqiyligini qanday aniqlashni ham bilmas edi. Tan sulolasi imperatori Gaozongdan imperator Kansigacha tanlangan hukmdorlarning koʻpchiligi yorliq uchun da’vogar boʻlganida, bu haqda juda koʻp bosh qotirgan. Sababi yorliq noaniqligi va Osmon yorligʻi e’lon qilingan chogʻdagi norasmiy rasmiyatchilik edi. Biroq Xubilayxon Yuan sulolasi uchun Osmon yorligʻiga da’vo qilgan yagona farqli hukmdor edi. Chunki u katta armiyaga ega va Kidon xalqining bir qismi boʻlgan. Urf-odatlari Han xitoylariniki bilan bir xil emas edi va madaniyat jihatidan ham Xitoyning dushmanlari sifatida koʻrilgan.
Aytilishicha, Min sulolasining dehqonlar guruhi haqiqiy seleksionerlar boʻlgani hukmdorning Osmon yorligʻiga da’vo qilishiga imkonini bergan. Yorliqqa boʻlajak nomzod sifatida ular sulola oʻrtasida e’tibor qozonish uchun dehqonlar guruhini mamnun qilsa, yetarli edi. Bu faqat siyosat va imperatorning Osmonga nisbatan ijobiy harakatini saqlab qolishga urinishi boʻlgan. Sin sulolasining koʻplab imperatorlari, agar oʻz davrida tabiiy ofatlar yuz bergan boʻlsa, hukumatlari bilan murosaga kelishga harakat qilgan. Tabiiy ofatlar imperatorlar hukmronligiga Osmonning noroziligi va ogohlantirishi sifatida talqin qilingan. Bundan tashqari, Sin imperatorlari hukmronlik qilishda maslahatchilarning fikr-mulohazalariga jiddiy yondashgan va osmon yordam beradi, degan umid bilan sulolaning joriy qarorlari toʻgʻrisida mulohaza yuritishni zimmasiga olgan.
Hukmronlik va isyon qilish huquqi
Mensiy shunday degan edi: "Xalq eng muhim ahamiyatga ega; undan keyin yer va g‘alla xudolariga qurbonlik beriladigan joy turadi; eng oxiri hukmdor keladi. Shuning uchun ko‘p sonli xalq ishonchini qozongan kishi imperator bo‘ladi... Feodal yer va g‘alla xudolari uchun qurbonlik beriladigan joylarni xavf ostiga qo‘ysa, uni almashtirish kerak. Qurbon qilinadigan jonivorlar boqilgan, qurbonliklar toza boʻlgan va oʻz vaqtida qilingan taqdirda ham, [Osmon irodasi bilan] suv toshqini va qurgʻoqchiliklar yuz bersa, qurbonlik beriladigan joylar almashtirilishi kerak."