Sudanda_madhiylar_harakati
= Omdurman jangi = 1898-yil sentabrida Omdurman yaqinidagi jangda Kitchener tarixda ilk marotaba «maksim» pulemyotini, «tochkis» tezotar zambaragini, sochma o‘qlar otuvchi «li-metford» yangi vintovkasini ishga soldi. Xalifaning 50 minglik armiyasining qoq yarmi qirib tashlandi, qolgani esa qutulib qoldi. Omdumanni ishg‘ol qilgan inglizlar Muhammad Ahmad – Mahdiy maqbarasini topdilar va uning ustixonlari kulini Nil daryosiga sochib yubordilar. Jonini saqlab qolishga erishgan Abdulloh bag‘g‘ora qabilasiga suyanib partizanlik urushi olib borishga harakat qilib ko‘rdiyu, ammo 1899-yilda o‘ldirildi. Shunga qaramasdan, alohida-alohida janglar 1902-yilgacha, mahdiychilarning so‘nggi guruhlari mamlakatni tark etmaguniga qadar davom etaverdi. Omdurman yaqinidagi jangdan so‘ng ingliz-fransuz urushi boshlanib ketishiga sal qoldi, chunki polkovnik Marshan otryadi Sudan janubidagi Fashod shahrini 19-sentabrda Kitchener qo‘shinlari unga yetib kelgunga qadar ishg‘ol qilib egallagan edi. Har ikkala korpus bir yarim oy davomida bir-birining qarshisida turdi va faqatgina 4-sentabrda Parij polkovnik Marshanga chekinishga buyruq berdi. Fransiya o‘sha kezlarda Angliya bilan germaniya yaqinlashuvidan zavfsirab turgan va Efiopiyadan va’da qilingan madad va qo‘llab-quvvatlashni olmagan edi. Sudanda barqaror o‘rnashib olgan inglizlar bu mamlakat ustidan o‘z hukmronligini kondimium, ya’ni Misr bilan birgalikda boshqarish ko‘rinishida rasmiylashtirishga harakat qildilar. Ana shu palladan boshlab Sudan «Angliya-Misr Sudani» deb atala boshladi, amalda esa Misrning Sudanni boshqarishdagi ishtiroki Buyuk Britaniya qo‘shinlari bilan birgalikda Sudanda o‘z qo‘shinlarini – bitta misrliklar batalonini joylashtirish, shunngdek, ikki darajali lavozimlarni egallagan misrlik bir qator amaldorlarni mahalliy ma’muriyat tarkibiga kiritishdangina iborat bo‘lgan, xolos. Sudan ga rasman hadiv tomonidan tasdiqlanuvchi o‘z general-gubernatorini tayinlovchi Buyuk Britaniya hukumati mamlakat xo‘jayiniga aylanib qoldi. Butun hokimiyat vakolatlari inglizlar qo‘liga o‘tib ketdi. Shundoq bo‘lsa-da, inglizlarning Sudannni boshqarish bilan bog‘liq xarajatlarning hammasini to‘lashni Misr o‘z zimmasiga olgan edi! Boshqacha bo‘lishi ham mumkin emas-da! 1900-yilda sudanliklardan tuzilgan Misr armiya bo‘linmalari qo‘zg‘olon ko‘tardi. Shundan keyin esa 1927-yilga qadar  mamlakatda mustamlakachilikka qarshi alohida-alohida qabilalar sardorlarining isyonlari bo‘lib turdi, ana shular orasida «Qayta tirilgan Iso payg‘ambar», ya’ni Iisus Xristosning 1904-yildagi qo‘zg‘oloni ancha sezilarli va salmoqli tus olgan edi. Ammo baribir Darfurda Ali Dinorning harakati baribir nufuzliroq kechdi. Darfur oxirgi sultonining nevarasi Ali Dinor 1898-yilda mamlakatdan Misrga keldi, bu yerda mavrusiy saltanat qayta tiklanishini e’lon qildi. Boshqa sultonlar va qabilalar bilan bir qatorda Ali Dinor Angliya va Fransiya ning mustamlaka mulklari o‘rtasida Sharqiy Sahroyi kabir da «bufersimon zona»ga o‘xshash davlat tuzilmasini tashkil qilgan edi. San’usiylar doimiy aloqada bo‘lib turgan va ulardan qurol-aslaha olib turgan Ali Dinor inglizlarning Sudandagi hukmronligiga qarshi kurashishni rejalashtirdi. Bu ishni u 1915-yilda Darfur mustaqilligini e’lon qilish asnosida amalga oshirgan edi. Ingliz-misrliklar otryadi tomonidan tor-mor etilgan Ali Dinor partizanlik urushiga o‘tib olishga majbur bo‘lib qoldi-yu, ammo 1916-yil noyabrida jangda halok bo‘ldi.