cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Berdibek
Berdibekning oʻlimi Oʻrdada uzoq vaqt davom etgan tartibsizliklarning boshlanishini koʻrsatdi, uni rus yilnomachilari „ulkan gʻalayon“ deb atashdi. Dionisyning „Metropoliten Aleksi hayot bilan“ ustaxonasi ikonasi Berdibekning oʻlimidan 2 yil oldin, 1357-yilda Oʻrda shahriga kelgan Metropolitan Aleksi bilan uchrashganda qilingan edi.
Sanʼatda
Berdibekning hokimiyatga kelishi „Oʻrda“ filmida tasvirlangan. thumb thumb thumb
Mil. av. 463
'''Mil. av. 463'''
Vafot etgan
🇷🇺
Agonistiklar
Agonistiklar (yun. birligi -agonistikas — kurashchan), sirkum-sel-lionlar — 4 - 5-asrlarda Shimoliy Afrikadagi xristianlar sektasi. Asosiy qismini dehqonlar tashkil qilgan, du-nyoviy ishlardan kul uzish, ijtimoiy tengsizlikka qarshi norozilik, rasmiy cherkovga nisbatan murosasizlik, aske-tizm va oʻz-oʻziga azob berishni targʻib qilish A.ga xos xususiyatlardir. A. xu-susan Numidiyada 340 yilga yaqin kolonlar, qishloq kambagʻallari va qullarning qoʻzgʻolonlariga rahbarlik qilgan.
Raxman qaynari
Raxman qaynari (Рахман қайнары) — Qozogʻiston Respublikasining Sharqiy Qozogʻiston viloyati Qatonqoragʻay tumaniga qarashli qishloq. Jambil qishloq okrugi tarkibiga kiradi. KATO kodi — 635435500.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 115 kishi (53 erkak va 62 ayol) edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 53 kishi (25 erkak va 28 ayol) yashagan.
NGC 5115
NGC 5115 Sunbula yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1887-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Obyekt
Obyekt (lot. objectum — narsa, anjom) — falsafiy toifa, epistemologiya doirasida haqiqatda mavjud boʻlgan, kuzatuv (oʻrganish) jarayonining va subyektning (kuzatuvchining) eʼtibori qaratilgan predmet, voqea, hodisadir.
Obyekt (objectum — narsa) — subʼyektga qarama-qarshi boʻlgan hamda insonning amaliy va bilish faoliyati qaratilgan obyektiv reallik. Obyekt inson va uning ongidan mustaqil obyektiv reallik boʻlib, uni bilayotgan individ uchun jamiyat tarixiy taraqqiyoti jarayonida hosil qilingan faoliyat, til va ilm tarzida namoyon boʻladi. Obyektni 2 turga: nazariy va empirik obyektga boʻlish mumkin. Lekin ular faoliyatning har xil sohasi emas. Baʼzida nazariy bilishning predmetlari (mas, ideal gazlar va boshqalar) obyekt sifatida real mavjud boʻlmay, balki obyektning empirik bilimda qamrab boʻlmaydigan tomonlarini koʻrsatish usuli hisoblanadi. Masalan, atomlar, elementar zarrachalar kabi nazariy obyektlar ontologik jihatdan, asosan, makrojismlardan farq qilmaydi: hamma hollarda ham nazariy obyekt haqidagi bilimdan empirik obyektlarni tushuntirish uchun foydalaniladi. Har qanday holatda ham empirik bilishdan nazariy bilish sari borish muayyan obyektdan uzoqlashish emas, balki obyektning empirik yoʻl bilan aniq anglash mumkin boʻlmagan haqiqiy mazmunini chuqur nazariy aks ettirish usulidir.
Perugia (provinsiya)
Perugia  Italiya provinsiyalaridan biridir. Umbria mintaqasi tarkibiga kiradi. Maydoni – 6 334 km2. 597 470 nafar aholi istiqomat qiladi.
Kaltakesakchalar
Kaltakesakchalar (Eremias) - kaltakesaklar urugʻi. 45 turi bor. Afrika, Osiyo va Yevropada tarqalgan. Oʻzbekistonda 9 tacha turi uchraydi. Asosan, tangachalari va boshidagi qalqonlarining tuzilishi, son teshikchalari boʻlishi bilan boshqa kaltakesaklar urugʻidan farqlanadi. K. — kunduzgi hayvon. Choʻl, yarim choʻl va toshloq yerlarda, Nikolskiy kaltakesakchasi togʻlarning 1000—3000 m gacha baland joylarida, baʼzi turlari etaklarida yashaydi. K. hasharot va mayda umurtqasizlarni qirib, foyda keltiradi. Togʻdagi sovuq sharoitda yashaydigan koʻzli kaltakesakchadan tashqari, barcha K. tuxum qoʻyib koʻpayadi. Koʻzli kaltakesakcha tuxumdan tirik tugʻadi. Oʻzbekistonda ildam kaltakesakcha, rang-barang kaltakesakcha, toʻgarakbosh kaltakesakcha va h. k. keng tarqalgan.
Koʻrinmas ayol
Koʻrinmas ayol (Susan „Sue“ Storm-Richards) Marvel Comics komikslaridagi xayoliy qahramondir. Mister Fantastic Fantastic Four jamoasi aʼzosi hisoblanadi.
Saint-Loup-Hors
Saint-Loup-Hors Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Bayeux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
283 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 53,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,3 km2.
N'Gaous tumani
N'Gaous tumani — Jazoirning Batna viloyatidagi daira boʻlib, maʼmuriy markazi xuddi shu nomdagi kommunadir.
Manzil
Daira viloyat markaziga yaqin joyda joylashgan.
Munitsipalitetlar
Tuman yana quyidagi uchta munitsipalitetga boʻlinadi:
Prouville
Prouville Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Amiens tumani tarkibiga kiradi.
Petrizzi
Petrizzi Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Catanzaro provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 21 km2. 1298 nafar aholi istiqomat qiladi.
Prouville
Aholisi
258 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 29,0 nafar kishi.
Yaruşağı
Yarushagʻi — Elazig viloyatining Sivrice tumaniga qarashli qishloq.
Tarixi
Qishloq 1928-yildan beri shu nomga ega.
Mil. av. 462
'''Mil. av. 462'''
Yaruşağı
Geografiyasi
Qishloq Elazig shahar markazidan 68 km uzoqlikda joylashgan. Sivrice shahar markazidan 38km uzoqlikda.
Mil. av. 462
Vafot etgan
🇷🇺
Muttenz
Muttenz Shveysariyaning Basel-Landschaft kantonida joylashgan shahardir. Bu shahar Arlesheim okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 16.64 km2. 17 096 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Hududi
Muttenzning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Auburn Hills (Michigan)
Auburn Hills AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Oakland okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
21412 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 498,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 43,10 km2. Shundan 42,99 km2 quruqlik, 0,10 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 293 m balandlikda joylashgan.
Mil. av. 461
'''Mil. av. 461'''
Vafot etgan
🇷🇺
Agoniya
Agoniya (yun. agonia — kurash), holati razm — oʻlim talvasasi. Uning oʻziga xos belgilari: bosh miya faoliya-tining zaiflanishi, xirillash, hushdan ketish, nafas olish va yurak urishining bir tekis boʻlmasligi, koʻz qorachigʻining kengayishi, reflekslarning asta-se-kin yoʻqolishi, oyoq va badanning sovishi, rang boʻzarishi, tananing koʻkimtir tus olishi. Kishi koʻp qon yoʻqotganda, shok, asfiksiya va boshqalarda oʻz vaqtida te-gishli chora-tadbirlar koʻrilganda uni A. holatidan qaytarish mumkin. A. ni dastlab yunon tabiblari aniq tasvirlab berganlar.
Ouled Driss
Ouled Driss — Jazoirni shimoli-sharqidagi Souk Ahras viloyatida joylashgan shaharcha va kommuna.
Mustay Karim
Mustay Karim (Мостай Кәрим, asl ismi Mustafo Safo oʻgʻli Karimov, Мостафа Сафа улы Кәримов) (1919.20.10 — 2005.21.09) — boshqird yozuvchisi. Boshqirdiston xalq shoiri (1963).
Boshqirdiston pedagogika insitutining adabiyot fakultetini tugatgan (1941). Ikkinchi jahon urushi qatnashchisi. „Bahor sadolari“ (1940), „Mening tulporim“ (1943), „Sheʼrlar“ (1944), „Qaytish“ (1947), „Tanlangan asarlar“, „Yevropa—Osiyo“ (1954) va boshqa sheʼriy toʻplamlar muallifi.
„Uzundan-uzoq bolalik“ (1974—78) avtobiografik qissasi va „Olovni tashlama, Prometey“ (1976) tragediyasi bor. Alisher Navoiy, Oybek, Hamid Olimjon, Zulfiya haqida bir qancha maqolalar yozgan. „Oy tutilgan tunda“ asari Zulfiya tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilinib (1972), Oʻzbek milliy akademik drama teatrida sahnalashtirilgan.
Mount Pleasant (Iowa)
Mount Pleasant AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Henry okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
8668 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 393,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 22,09 km2. Shundan 22,04 km2 quruqlik, 0,05 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 218 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Mount Pleasant manzarasi.
Hambergen
Hambergen Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Osterholz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 3, km2. 5484 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Hambergenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Etna (Pennsylvania)
Etna AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Allegheny County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3618 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 1,9 km2. Shundan 1,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Mustang
Mustang (ispancha: mustango) — xonaki otlarning yovvoyilashgan avlodi. Yevropaliklarning istilosidan keyin ular Shimoliy Amerikaga keltirgan xonaki otlarning yovvoyilashuvidan kelib chiqqan. Egasiz qolgan, qoʻralardan chiqib ketgan otlar hosildor yaylovlar — preriyalarda yovvoyilashib, kattakatta uyurlarga aylangan. Mahalliy aholi Mustanglarni goʻshti, terisi uchun ovlagan, qoʻlga oʻrgatgan. XVIII—XIX-asrlarda ularning soni 4 mln.ga yetgan. Mustang XX asrga kelib bir necha oʻn ming nafargacha kamayib ketgan. Avstraliyada ham yovvoyilashgan yilqilar — brambi (Avstraliya mustangi) saqlanib qolgan. Amerika va Avstraliyada Mustanglar yashaydigan hududlar qoʻriqxonalarga aylantirilgan.
Nikita Yarovoy
Nikita Aleksandrovich Yarovoy (1995 tug'ulgan va 2016 vafot etgan) - Ukraina Qurolli Kuchlarining leytenanti, Ukraina sharqidagi qurolli mojaro ishtirokchisi. Ukraina Qahramoni bo'lgan (vafotidan keyin).
Biografiya
2016 yil aprel oyida frontga jo‘nab, 54-alohida mexanizatsiyalashgan brigadaning 1-mexanizatsiyalashgan batalyoni 3-mexanizatsiyalashgan rotasi komandiri etib tayinlandi. U 54-alohida mexanizatsiyalashgan brigadaning eng yosh kompaniya komandiri bo'lgan Nikita Yarovoy frontning eng xavfli bo'limlaridan biri bo'lgan Svetlodar bulg'asida, Luganskoye shahar aholi punkti va Debaltseve shahri o'rtasidagi hududda xizmat qilgan. U mudofaaning oldingi chizig'idagi vzvod-qo'rg'onga qo'mondonlik qilgan.
Mil. av. 460
'''Mil. av. 460'''
Vafot etgan
🇷🇺
Vinon
Vinon Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Cher departamenti Bourges tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 18,4 km2.
Terni (provinsiya)
Terni  Italiya provinsiyalaridan biridir. Umbria mintaqasi tarkibiga kiradi. Poytaxti – Terni. Maydoni – 2 122 km2. 219 876 nafar aholi istiqomat qiladi.
Indianapolis Motor Speedway
Indianapolis Motor Speedway — Amerika Qoʻshma Shtatlari Indiana shtatining Speedway shahrida (Indianapolisning anklav hududi) joylashgan poyga avtodromi. Ushbu avtodromda Indianapolis 500, Verizon 200 va Amerika Qoʻshma Shtatlari Gran-prisi oʻtkaziladi. Avtodrom Jorjtaun yoʻlining 16-koʻchasida, Indianapolis markazidan taxminan olti milya (9,7 km) gʻarbda joylashgan.
1909-yilda qurilgan Indianapolis Motor Speedway Bruklenddan keyingi ikkinchi oval poyga avtodromi hisoblanadi. Ushbu avtodrom Bruklendlar va Milwaukee Mildan keyin dunyodagi uchinchi eng qadimgi avtodromlaridan biri. Shuningdek, 257 325 kishilik sig‘imi bilan bu dunyodagi eng ko‘p sig‘imli sport maydonchasidir.
Amerika standartlari boʻyicha nisbatan tekis hisoblangan trassa uzunligi 2,5 milya (4,0 km) boʻlib toʻrtburchak oval shaklida qurilgan. Oʻlchamlari qurilganidan beri deyarli oʻzgarmagan. Unda uzunligi 5⁄8 milya (1000 m) boʻlgan ikkita toʻgʻridan-toʻgʻri, toʻrtta geometrik bir xil 1⁄4 mil (400 m) burilishlar mavjud boʻlib, ular ikkita 1⁄8 mil (200 m) qisqa toʻgʻridan-toʻgʻri bogʻlangan boʻlib, „qisqa oluklar“ deb ataladi. 1 va 2 burilishlar va 3 va 4 burilishlar orasida farq yoʻq.
Avtodrom Indianapolis 500dan tashqari, NASCARning Verizon 200 va Pennzoil 150 poygalariga ham mezbonlik qiladi. 2000-yildan 2007-yilgacha Formula 1 Amerika Qoʻshma Shtatlari Gran-prisi va 2008-yildan 2015-yilgacha Moto GP poygasi boʻlib oʻtgan.
2019-yil 4-noyabrda Hulman & Company oʻz ulushini, jumladan Indianapolis Motor Speedway, IndyCar Series va shunga tegishli korxonalarni Roger Penskega tegishli Penske korporatsiyasiga sotishini eʼlon qildi.
JoAnna Garcia Swisher
JoAnna García Swisher (1979-yil 10-avgustda tugʻilgan)  — amerikalik aktrisa. U "Are You Afraid of the dark?" filmidagi Sam roli bilan tanilgan (1994—1996), Vicki Appleby „Freaks and Geeks“da (1999—2000) va Cheyen Xart-Montgomeri The WB / CW sitcom Reba (2001—07) rollarini ijro etgan. U „Privileged“ (2008—09), "Better with You" (2010—11), „Animal Practice“ (2012), „Once Upon a Time“ (2013—18), "The Astronaut Wives Club" (2015) filmlaridagi aktyorlik rollari bilan mashhurlikka erishdi. García, shuningdek, Hallmark kanalining „As Luck Would Have It“ (2021) filmida Lindsey Johnson rolini ijro etadi.
Yoshligi
García Florida shtatining Tampa shahrida uy bekasi va ispan millatiga mansub sobiq boshlangʻich maktab oʻqituvchisi Loreyn va Kubada tugʻilgan ginekolog Jey García oilasida tugʻilgan. Uning bir akasi bor, Michael García. U 10 yoshida mahalliy teatr spektakli uchun tinglovdan oʻtib, yetakchi oʻrinni egallaganida konsert berishni boshladi.
Disney kanali uni kashf etdi, lekin ota-onasi maktabni birinchi oʻringa qoʻydi va u oʻz ishtiyoqini saqlab qolish uchun mahalliy spektakllarda rol oʻynadi. U Floridadagi Tampa katolik oʻrta maktabida Homecoming edi. García dindor katolik.
Shaxsiy hayoti
thumb| García va uning turmush oʻrtogʻi, tashqi himoyachi/birinchi tayanch boshligʻi Nick Swisher, Shank Forward Operating Base, Afgʻonistonda USO safarida qoʻshinlarni kutib olish va harbiy ob’ektlarni koʻzdan kechirish, 2011-yil 25-noyabr 2008-yilda García oʻzining bolalikdagi doʻsti Justin Timberlake bilan William Rast kiyim-kechak kompaniyasiga asos solgan Trace Ayala bilan unashtirildi. (Ayala Timberlakening sobiq shaxsiy yordamchisi edi).
2009-yil avgust oyida People jurnali García beysbolchi Nick Swisher bilan uchrashganini xabar qildi. Ular 2010-yilning may oyida unashtirildilar va 2010-yil 11-dekabrda Florida shtatidagi Palm Beachdagi Breakers Hotel & Resort mehmonxonasida turmush qurishdi. Turmushga chiqqanidan beri u JoAnna García Swisher sifatida tanilgan. Ularning ikkita qizi bor, biri 2013-yil, ikkinchisi 2016-yilda tugʻilgan.
Mount Sterling (Iowa)
Mount Sterling AQShning Iowa shtatida joylashgan aholi punktidir. Van Buren okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
36 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 34,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,04 km2. Shundan 1,04 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 207 m balandlikda joylashgan.
Isfana oʻrta maktabi
„Isfana“ oʻrta maktabi — (Средняя школа «Исфана»; «Исфана» орто мектеби) — Qirgʻizistonning Isfana shahrida joylashgan oʻrta maktab. Oʻrta maktab deb nomlanishiga qaramasdan, maktabda 1-dan 11-gacha sinflar bor. „Isfana“ oʻrta maktabida darslar oʻzbek tilida oʻtiladi.
„Isfana“ oʻrta maktabiga 1936-yil asos solingan. Maktab ilk bitiruvchilarini 1938-yil chiqargan. Maktab boshida hozirgi 48-sonli kasb-hunar litseyi joylashgan yerda boʻlgan. „Isfana“ oʻrta maktabining hozirgi binosi esa 1989-yil qurib bitirilgan.
Tarixi
1936-yili Budyonniy nomli boshlangʻich maktab yetti yillik „Isfana“ nomidagi maktabga aylandi. SSRIda yetti yillik maktablar toʻliq boʻlmagan umumtaʼlim maktablari boʻlgan. Bunday maktablar 1921-yildan 1950-yillargacha mavjud boʻlgan.
Petronà
Petronà Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Catanzaro provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 45 km2. 3012 nafar aholi istiqomat qiladi.
Isfana oʻrta maktabi
Tarixi
Maktab boshida hozirgi 48-sonli kasb-hunar litseyi joylashgan yerda boʻlgan. Oʻsha paytlarda „Isfana“ maktabining binosi uch qanotli boʻlib, uning bir qanotida bolalar uyi, ikkinchi qanotida Laylak tumani maorif idorasi joylashgan boʻlgan. Uchinchi qanotda esa oʻquvchilar taʼlim olgan. Bolalar uyi 1949-yilda yopildi.
„Isfana“ maktabi oʻrta maktab boʻlganidan keyin quyidagi shaxslar direktor lavozimida ishlagan: Ibrohim Xolmurzaev, Hurmatoy Gʻoynazarova (1986—1996), Dadajon Komilov (1996—2000), Mamlakat Uzoqova (2000—2003), Dadajon Komilov (2003—2010), Inomjon Roʻziboyev (2010—2016) hamda Davronbek Xudoynazarov (2016—hozirgacha).
1999-yil 4-sentabrda geografiya oʻqituvchisi Jumaboy Boboyev „Isfana“ oʻrta maktabi qoshida iqtidorli oʻquvchilar uchun alohida sinflar ochdi. Bu sinflar keyinchalik gimnaziya maktabiga — Oʻzbek gimnaziyasiga aylandi.
Dars programmasi
Oʻquvchilar birinchi sinfga bolaning individual rivojlanishiga qarab 6 yoki 7 yoshda olinadi. 11 yillik oʻqish boshlangʻich  (1-4-sinflar), oʻrta  (5-9-sinflar) va yuqori (10-11-sinflar) oʻlaroq uchga boʻlinadi. 9 yillik umumiy programmaga qatnashish majburiydir. 10-11-sinfda oʻqish majburiy emas.
Mamlakatdagi boshqa maktablardagi kabi „Isfana“ oʻrta maktabida boshlangʻich sinf oʻquvchilari alohida etajda oʻqishadi. Ularga odatda 1-dan 4-sinfgacha bitta oʻqituvchi barcha fanlarni oʻtadi (jismoniy tarbiya va chet tillaridan tashqari).
5-sinfdan boshlab har bir darsni alohida oʻqituvchi oʻqitadi. Katta sinf oʻquvchilariga matematika, informatika, fizika, kimyo, jugʻrofiya, biologiya, sanʼat, musiqa, jismoniy tarbiya, tarix, falsafa, astronomiya kabi darslar oʻtiladi.
Qirgʻizistondagi boshqa maktablardagi kabi „Isfana“ oʻrta maktabida ham ikki smenada (ertalabki  va tushki) darslar oʻtiladi. Bunga sabab oʻquvchi soni koʻpligidir.
Oʻquv yili sentabr boshidan mayning oxirigacha choʻziladi va toʻrt chorakka boʻlingan. Oʻqish programmasi oʻzgarmas, doimiy. Baʼzi gʻarb mamlakatlaridan farqli oʻlaroq, oʻquvchilar yoki ularning ota-onalari qaysi darslar oʻtilishini tanlay olishmaydi. Oʻquvchilar 5 qadamli shkalada baholanadi. Amalda 2 („qoniqarsiz“) dan 5 („aʼlo“) gacha qoʻyiladi. 1 kamdan-kam ishlatiladigan keskin oʻzlashtirmaganlik belgisi. Kundalik baho berishda bu baholarni oʻqituvchilar yana guruhlarga boʻlishadi (masalan +4, -5), ammo chorak baholar faqat 2, 3, 4 yoki 5 boʻlishi mumkin.
Dars oʻtish tili
„Isfana“ oʻrta maktabida darslar oʻzbek tilida olib boriladi. Oʻzbek tili bilan birga oʻquvchilar rus, qirgʻiz va ingliz tillarini ham oʻrganishadi. Qirgʻizistondagi boshqa oʻzbek maktablardagidek, „Isfana“ oʻrta maktabida oʻzbek tilida oʻqitishning kelajagi nomaʼlum boʻlib qolmoqda.
2010-yil Qirgʻiziston janubidagi sodir boʻlgan tartibsizliklar ortidan qirgʻiz rasmiylari oʻzbek tilini cheklashga va oʻzbek maktablarni majburan qirgʻizlashtirishga harakat qila boshladi. Shu harakatlar doirasida 2010-yillar boshida oʻzbek tili va adabiyoti fanlariga ajratilgan dars soati ozaytirilib, oʻrniga qirgʻiz tili va adabiyoti fanlariga koʻp soat berildi.
Mustamlakachilik
Mustamlakachilik - kuchli dav latlar tomonidan zoʻrlik bilan egallangan mamlakat yoki hududni siyosiy va iqtisodiy mustaqillikdan mahrum etib, oʻziga boʻysundirish, qaram qilish, talash siyosati. 15-asr oxirida Yevropa davlatlari (Portugaliya, Ispaniya, Angliya, Fransiya, Gollandiya) ana shunday siyosat yurita boshlaydilar. Bunday amaliyot 20-asr boshida avjiga chikdi, natijada dunyoning katta qismi bir necha imperiyalar oʻrtasida boʻlib olindi. Bu davrga kelib eski mustamlakachi davlatlar yoniga yangilari: AQSH, Germaniya, Belgiya, Yaponiya, Rossiya qoʻshildi. Ikkinchi jahon urushi (1939—45) tufayli kuchayib ketgan milliy ozodlik harakatlari sanoqli yillar ichida mustamlaka imperiyalarini tezda yemirilib, qulashiga olib keldi. BMTning Bosh Assambleyasi mustamlaka mamlakatlari va xalqlariga mustaqillik berish toʻgʻrisida Deklaratsiya qabul qildi (1960), unda M. insoniyatga qarshi jinoyat sifatida baholanadi. 20-asrning 60-yillari boshida oʻnlab sobiq mustamlakalar mustaqillikka erishishdi va suveren davlatlarga aylandi. Jumladan, "Afrika yili" deb nom olgan 1961-yilda qitʼaning 21 davlati mustaqillikka erishgan edi. Hozirgi vaqtda ayrim kichik hududlar (asosan, orol qududlari) AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya, Niderlandiya va boshqa mamlakatlar hukmronligi ostida qolib kelmoqda. Lekin bu hududlarning axoliyey metropoliya aholisi huquqlariga oʻxshash yoki unga yaqin huquqlarga ega boʻldi, mahalliy oʻzini oʻzi boshqarishdan keng foydalanadi, metropoliya mamlakatlaridan moliyaviy-iqtisodiy yordam oladi. Shu bois tom maʼnoda M. amalda yoʻqolgan, deyish mumkin. 19- va 20-asrda Rossiya imperiyasi, soʻng sobiq SSSRham M. siyosatini olibbordi. 1991-yil SSSR parchalanib uning oʻrnida mustaqil taraqqiyot yoʻlini tanlagan 15 mamlakat tashkil topdi. Oʻzbekiston M. dan xalos boʻlib, mustaqillikka erishgani ana shu olamshumul jarayon tarkibida yuz beradi.
Gʻabiden Mustafin
Gʻabiden Mustafin [1902.13(26).11, Akmolinsk uyezdi, hrz. Qaragʻanda viloyati Telman tumani — 1985, Olma-ota] — Qozogʻiston xalq yozuvchisi (1984). Qozogʻiston Fanlar akademiyasi muxbir aʼzosi (1958). Qozogʻiston Yozuvchilar uyushmasi raisi (1953—56), masʼul kotib (1962—64). Ilk hikoyalar toʻplami — "Yer Shoyin" (1929). Ishchilar hayotiga bagʻishlangan "Hayot va oʻlim" romani (1941) qozoq prozasining ilk namunalaridan, "Chi-gʻanoq" (1945), "Qaragʻanda" (1952), "Boʻrondan soʻng" (1959), "Koʻz koʻrgan" (1qism, 1963) kabi qissa va romanlarida qozoq xalqi turli tabaqalarining hayoti, ishchi-shaxtyorlar va yoshlarning fidokorona mehnatlari oʻz ifodasini topgan. M. Oʻzbekistonga bir necha marta kelgan (1958, 1960). Oʻzbek adiblari bilan yaqin aloqada boʻlgan. Asarlari oʻzbek tiliga tarjima qilingan. Abay nomidagi Qozogʻiston Davlat mukofoti laureati (1953).
Auburn (Michigan)
Auburn AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Bay okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2087 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 761,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,6 km2. Shundan 2,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 188 m balandlikda joylashgan.
Prouzel
Prouzel Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Amiens tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
503 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 96,7 nafar kishi.
Kyota Sugimoto
Kyota Sugimoto (yaponcha: sugimoto yāponcha yāponchān Sugimoto Kyōta, 1882-yil 20 sentyabr - 1972- yil 26-dekabr) yapon ixtirochi, birinchi amaliy yapon yozuv mashinasini yaratdi. U Moviy lenta mukofoti va Kichik Asahi lentasini oldi. Minglab kanji belgilaridan Sugimoto yozuv mashinkasi ulardan 2400 tasini ishlatgan.
Hayoti
Kyota Sugimoto 1882-yilda Okayama prefekturasida tug'ilgan. 1900- yilda Osakadagi aloqa texnologiyalari bo'yicha o'quv institutida o'qishni tugatgan. Yozuv mashinkalari allaqachon ingliz va kichik alifboli boshqa tillar uchun keng tarqalgan edi, ammo kanji uchun mavjud yozuv mashinkalari minglab belgilardan faqat bir nechtasini yozishi mumkin edi. Sugimoto kanji belgilaridan foydalanish chastotasini o‘rganib chiqdi va ulardan 2400 tasini yozuv mashinkasi uchun tanladi. Belgilar ma'lum bir belgini tanlash uchun panjara bo'ylab ikki o'lchamda harakatlanishi mumkin bo'lgan yozuv paneli bilan panjara shaklida joylashtirilgan. Keyin yozuv paneli belgini qog'ozga urdi va uni to'rga qaytardi. Qog'oz mavjud yozuv mashinkalariga o'xshash plastinaga qarshi ushlab turilgan.
U o'zi ixtiro qilgan yapon yozuv mashinkasiga patent huquqlarini dastlab Yaponiyada (1915-yil, Patent № 27877 ) va birozdan keyin AQShda (1917 yil, Patent № 1245633 ) oldi.
1953- yilda u "Moviy lenta" mukofoti bilan taqdirlangan va 1965- yilda "Kichik Asahi lentasi" mukofotiga sazovor bo'lgan. 1972-yilda vafot etgan
1985- yil 18-aprelda Yaponiya Patent idorasi uni Yaponiyaning o'nta buyuk ixtirochilaridan biri sifatida tanladi.
Sotsiologiya
Sotsiologiya (lot. socius — jamiyat, yun. λόγος — bilim, taʼlim, tushuncha) — bir butun tizim hisoblangan jamiyat haqidagi va ayrim ijtimoiy tartibotlar, jarayonlar, ijtimoiy guruhlar, shaxs va jamiyat munosabatlari toʻgʻrisidagi fan. Sotsiologiya ilmiy uslublar yordamida hosil qilingan empirik (tajribaga asoslangan) maʼlumotlarga tayanib umumlashma xulosalar chiqara oladi. Shu tufayli jamiyatning rivojlanish modellarini ilmiy asoslab beradi.
Jamiyat hayotini tushuntirishga urinishlar antik davrda (Platon, Aristotel va boshqalar) paydo boʻldi, tarix falsafasida davom etdi. Oʻrta Osiyolik mutafakkirlar (Forobiy, Ibn Sino, Beruniy) asarlarida ham jamiyat, uning yashashi va rivojlanishi haqida muhim fikrlar bildirilgan. Sotsiologik tasavvur va qarashlar XIX asrning 1-yarmida O. Kont, G. Spenser kabi olimlar ijodi natijasida fan darajasiga koʻtarildi va qariyb 200 yildan buyon rivojlanib kelmoqda. Turli davrlarda sotsiologiyaning mohiyati turlicha talqin etildi. Avvaliga u jamiyat haqidagi umumiy fan sifatida tushunilgan. Ayni vaqtda uning aniq ilmiy uslublarini nazarda tutgan holda ijtimoiy fizika deb ham izohlangan (L. Ketle). Dastlab Yevropada taraqqiy etgan sotsiologiya Gʻarbiy Yevropa mamlakatlarida keng ijtimoiy muammolarni dalil va asosli ravishda qoʻya boshladi (M. Veber, E. Dyurkheym, G. Zimmel (1858—1918), V. Pareto (1848—1923), P. Sorokin (1889—1968)). Shu maʼnoda u mohiyatan makrosotsiologiya edi. Sotsiologiyaning Amerikadagi rivoji esa, odatda, „kichik“ ijtimoiy hodisalarni oʻrganuvchi mikrosotsiologiya tarzida yangi qirralarini namoyon etdi (J. Dyui (1859—1952), Ya. Moreno (1892—1974), J. Xomans (1910), E. Meyo (1880—1949)). Keyinchalik sotsiologiyaning bu makro va mikro koʻrinishlari T. Parsons (1902—1979), R. Merton (1910)ning nazariy ishlarida va P. Lazersfeld (1901—1976)ning empirik tadqiqotlar uslubiyatida yagona tizimga keltirildi. Biroq sotsiologiyaning predmeti va ijtimoiy amaliyot uchun ahamiyati xususidagi bahslar haligacha davom etib kelyapti, yangi sotsiologiya yaratishga urinishlar toʻxtamayapti.
Mil. av. 459
'''Mil. av. 459'''
Sotsiologiya
Sotsiologiya oʻz taraqqiyotining klassik davrida yaxlit bilimlar tizimi sifatida rivojlangan boʻlsa, keyin bu fanga turli oqimlar va yoʻnalishlar kirib kela boshladi. Mexanistik nazariya tarafdorlari G. Ch. Keri (1798—1879), V. Ostvald (1853-1932), V. Pareto (1848—1923) sotsiologiyani ijtimoiy dunyo fizikasi deb hisoblashgan. Biologik nazariya, xususan, organik yoʻnalish (G. Spenser, L. Gumplovich), shuningdek, ijtimoiy darvinizm vakillari (Ch. Darvin va boshqalar) jamiyatni biologik dunyo qonuniyatlaridan kelib chiqib izohlashgan. Psixologik qarashlarda (D. S. Mill (1806—1873), MakDugall) jamiyat hayotidagi voqea va jarayonlar tahlil nazariyasi, instinkt nazariyasi asosida psixologik jihatdan tushuntirilgan. Xususan, Z. Freyd (jinsiy mayl), Ya. Moreno (jamiyatni individual-psixologik tushuntirish) qarashlari keyinchalik kollektiv-psixologik nazariyalarga olib keldi. Shu yoʻnalishda ijtimoiy-psixologik, bixevioristik, simvolik interaksionizm, ijtimoiy harakatlar nazariyalari rivojlandi.
Mil. av. 459
Vafot etgan
🇷🇺
Sotsiologiya
Hozirgi davrda funksionalizm zamonaviy gʻarb sotsiologiyasining asosiy yoʻnalishlaridan biri hisoblanadi. Bu yoʻnalish vakillari (T. Parsons, R. Merton) jamiyatning funksional birligi, uning dinamik muvozanati muammolariga asosiy eʼtiborni qaratadi. Formal-sotsiologik yoʻnalish F. Tennis (1855—1936), G. Zimmel, L. fon Vize (1876—1969) kabi sotsiologdar ijodi taʼsirida mustahkamlandi va rivojlandi. Bu yoʻnalish vakillari ijtimoiy hodisalarning mazmunidan ham koʻra ularning shakliga koʻproq eʼtibor berilsa, bu sotsiologiya predmetiga mosroq boʻladi, deb hisoblaydi.
Oʻzbekistonda ham sotsiologiya oʻz tarixiga ega. U ijtimoiy borliq muammolari xususida asrlar davomida fikr yuritib kelgan ulamoyu shoirlar, mutafakkiru hukmdorlarning izlanishlarida oʻz ifodasini topgan. Buyuk vatandoshlarimiz boshqa sohalar kabi sotsiologiyaning rivojlanishiga ham katta hissa qoʻshdilar. Mukammal jamiyat gʻoyasi, davlatni boshqarish, jamiyatda shaxsning oʻrni va roli masalalari ular yaratgan turli janrlardagi asarlarga mavzu boʻlganligiga qaramay sotsiologiya fanini mustaqillikdan soʻnggina lozim darajada rivojlantirish imkoniyati tugʻildi. Oʻzbekistonda keng koʻlamli nazariy-metodologik muammolarni qoʻyish, ijtimoiy dunyoga tahliliy nazar bilan qarash koʻnikmalari hosil qilinmoqda. Sotsiologiya faniga oid kitob va risolalar, darslik va qoʻllanmalar yaratish hayotiy ehtiyojga aylanmoqda. Sotsiologik tafakkurni shakllantirish, uni taʼlim tizimida, boshqaruvda, ommaviy axborot vositalari va boshqa sohalarda kengroq qoʻllashga harakat qilinmoqda. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti huzuridagi Davlat va jamiyat qurilishi akademiyasida „Sotsiologiya va boshqaruv psixologiyasi“ kafedrasi faoliyat yuritmoqda. Bir necha yillardan buyon „Ijtimoiy fikr“ jamoatchilik fikrini oʻrganish markazi tomonidan sotsiologik soʻrovlar oʻtkazish tajribasi toʻplandi. Bir nechta ilmiy muassasalar (Oʻzbekiston milliy universiteti, Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi, viloyatlardagi universitetlar)da nazariy va amaliy tadqiqotlar olib borilmoqda.
NGC 5116
NGC 5116 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Chjan Tianyi
Tarjimai hol
Uning “Katta Lin va Kichik Lin”, “Oltin o‘rdaklar shohligi”, “Sehrli qovoq siri” romanlari bor.
Ishlar
Xitoy Gomindan rejimining dushmanligi Chjan yozganlarning ko'p qismini er osti jurnallarida seriyalash kerakligini anglatardi.
Bu Chjan Tianyi asarlarining birinchi toʻliq nashrlari:
"Uch yarim kunlik orzu" (1929) "Janob Jing Ye" (1930) "Qasos" (1930-1931) "Cho'chqa ichaklarining qayg'ulari" (1931) "Kompozitsiyada kuch yo'qligi to'g'risida: uning sabablari va uni davolash" (1932) "Yozuv haqida ertak" (1933) Maslahatlar (1933) "Defisli hikoya" (1934) "Tabassum" (1934) "G'alati uchrashuv" (1934) "Qo'riq" (1936) "Janob Xua Vey" (1938) "San'at va kurash" (1939) "Lu Veninning hikoyasi" (1952)
Romanlar va hikoyalar
Do'zax kundaligi (1931) Katta Lin va Kichik Lin (1932) Tishli g‘ildirak (1932) Bir yil (1933) Yo'llarni o'zgartirish (1934) Pidgin jangchisi (1936) Shaharda (1937) Do'stlar-Pionerlar (1956) Sehrli qovoq siri (1958)
Le Breuil (Allier)
Le Breuil Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Allier departamenti Vichy tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
553 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,5 nafar kishi.
Agrar
Agrar lot. agrarius) -
Le Breuil (Allier)
Geografiyasi
Maydoni — 33,6 km2.
Saint-Manvieu-Bocage
Saint-Manvieu-Bocage Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Vire tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
507 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 43,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,7 km2.
Sangvor
Sangvor (Сангвор)  — Tojikiston Respublikasining Sangvor tumani, Vahdat jamoatiga qarashli daha. Dahadan mahalla markazigacha 20 km, tuman markazigacha 100 km.
Aholisi
Aholisi — 206 kishi.
Mil. av. 458
'''Mil. av. 458'''
Vafot etgan
🇷🇺
Agranulotsitlar
Agranulotsitlar (yun. a — in-kor qoʻshimchasi va granulotsitlar) — sitoplazmasida maxsus donachalar saqlamaydigan oq qon tanachalari (leykositlar). Limfotsitlar va monotsitlarga boʻlinadi. Sogʻlom odam qonida limfositlar oq qon tanachalarining 20 — 30% ini, monotsitlar esa 6 — 8% ini tashkil qiladi (yana qarang Monotsitlar, Limfotsitlar).
Holste
Holste Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Osterholz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 35,34 km2. 1358 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Holstening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Gorizia (provinsiya)
Gorizia  Italiya provinsiyalaridan biridir. Friuli-Venezia Giulia mintaqasi tarkibiga kiradi. Poytaxti – Gorizia. Maydoni – 466 km2. 136 183 nafar aholi istiqomat qiladi.
Keneges
Keneges(Taxiatosh tumani) — Qoraqalpogʻiston Respublikasiga qarashli qishloq. Taxiatosh tumani tarkibiga kiradi.
Münchenstein
Münchenstein Shveysariyaning Basel-Landschaft kantonida joylashgan shahardir. Bu shahar Arlesheim okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 7,18 km2. 11 880 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Münchensteinning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Mil. av. 457
'''Mil. av. 457'''
Vafot etgan
🇷🇺
Vorly
Vorly Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Cher departamenti Bourges tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
242 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 18,8 km2.
Tuzilma
Tuzilma yoki tarkib — biron-bir narsaning ichki tuzilishi; biron-bir narsaning tabiati, qonuniyatlari, qismlarining o'zaro harakatlari bilan bog'liq bo'lgan fundamental, moddiy yoki nomoddiy tushuncha.
Texnik tuzilma
Strukturo
San Asensio
San Asensio Ispaniyaning La Rioja mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. La Rioja provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 32,33 km2. Aholisi — 1239 kishi (2010).
Bogʻora (Ohangaron tumani)
Bogʻora  — Oʻzbekiston Respublikasining  Toshkent viloyatiga qarashli qishloq. Ohangaron tumani tarkibiga kiradi.
Shahrinavi Miyona (Muʼminobod)
Shahrinavi Miyona — Muʼminobod tumani Balxobiy QFYga qarashli qishloq. Shahrinavi Miyonadan mahalla markazigacha boʻlgan masofa 8 km, tuman markazigacha 1 km. Aholisi 1250 kishi (2017), aholi tarkibi tojiklar.
Sergey Lipinets
Sergey Alekseevich Lipinets (Сергей Алексеевич Липинец; 1989-yil 23-martda tugʻilgan) — rossiyalik professional bokschi va sobiq kikbokschi boʻlib faoliyat olib borgan, 2017-yildan 2018-yilgacha yengil vazn toifasida IBF chempionligini qoʻlga kiritgan.
Avvalgi hayoti va kikboksing faoliyati
Lipinets Qozog‘istonning Aktobe viloyatining Martuk shahrida tug‘ilgan, lekin 9 yoshida Rossiyaga ko‘chib o‘tgan. Lipinets dastlab kikbokschi sifatida qatnashib, 2012-yilgi WAKO Yevropa chempionati va 2013-yilgi Jahon jangovar oʻyinlari kabi musobaqalarda medallarni qoʻlga kiritgan boskchidir.
Professional boksdagi faoliyati
Qisqa havaskor boksdagi faoliyati 35-5 boʻlganidan soʻng, Lipinets 2014-yilda professionalga aylanishga ulgiradi.
Lipinets vs. Zappavigna
10 ta professional jangda gʻalaba qozonganidan soʻng, Lipinets IBF eliminatorida Lenni Zappavigna bilan toʻqnash kelib ringga tushadi va gʻolib boʻladi. Gʻolib 2017-yil aprel oyida Riki Berns va Julius Indongo oʻrtasidagi jang gʻolibi boʻlgan IBF chempioni uchun majburiy raqibga aylanadi. Lipinets Zappavigna uchun juda koʻp boʻldi, chunki ikkinchisi 8-raundda Lipinetsdan toʻgʻridan-toʻgʻri oʻng tomonda hisoblanmasdan oldin 5-raundda pastga tushib ketdi. Jang paytida ikkala jangchi ham bir necha marta jarohat olgan.
Lipinets vs. Kondo
IBF Lipinetsni Akixiro Kondoga vakant chempionlik unvoniga qarshi kurashishni buyurdi. Jang 4-noyabr kuni Deontey Wailderga qarshi jangning anderkartida yakunlandi. Tadbir Showtime telekanalida namoyish etib berildi. Lipinets IBF chempioni boʻladi va bir ovozdan qaror bilan gʻalaba qozondi, uning ochkolar natijasi 118-110, 117-111, 117-111 koʻrsatkichni tashkil qildi. Qaror eʼlon qilingandan soʻng aldashishgan edi, biroq bir nechta ommaviy axborot vositalari buni yaqinroq kartalarda boʻlsada, Lipinets uchun baholab bergan edilar. Lipinets butun jang davomida Kondoning tanasiga tez-tez bogʻlangan, ammo Kondo tanadagi zarbalardan befarq qoldi. Kondo oldinga chiqishda davom etdi va 5-raundda Lipinetsni silkitishga erishgan edi. Lipinets jangning oʻrtasida tasodifan boshi bilan toʻqnashib ketgan.
Lipinets vs. Clayton
2020-yil 24-oktabr kuni Lipinets WBO reytingida 4-o‘rinni, IBF reytingida 5-o‘rinni va WBA reytingida 10-o‘rinni egallagan Custio Clayton bilan to‘qnash keldi. Jang koʻpchilik durang bilan yakunlandi, hakamlarning ikkitasi jangni 114-114, 114-114 koʻrsatkich hisobida yakunladi, uchinchi hakam esa Claytonni 115-113 hisobida oʻz foydasiga gʻolib deb koʻrib unga ochko qoʻydi.
Lipinets vs. Ennis
Oʻzining navbatdagi jangida Lipinets yarim oʻrta vaznda WBO reytingida 7, IBF reytingida 9 va WBC reytingida 12-oʻrinni egallagan Jaron Ennisga qarshi jang qildi. Ennisni bir necha bor ushlaganiga qaramay, Lipinets jangda asosan ustunlik qildi va jangni oltinchi raundda KO bilan yutqazib qoʻyadi.
Ben Grimm
Benjamin Jacob Grimm (Tosh-odam) Marvel Comics komikslaridagi xayoliy qahramondir. Mister Fantastic Fantastic Four jamoasi aʼzosi hisoblanadi.
Mil. av. 456
'''Mil. av. 456'''
Platania
Platania Italiyaning Calabria mintaqasida joylashgan kommunadir. Catanzaro provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 24 km2. 2420 nafar aholi istiqomat qiladi.
Mil. av. 456
Vafot etgan
🇷🇺
Proyart
Proyart Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Somme departamenti Péronne tumani tarkibiga kiradi.
NGC 5117
NGC 5117 Canes Venatici yulduz turkumidagi SBc tipli galaktikadir.
Proyart
Aholisi
522 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 52,7 nafar kishi.
NGC 5117
Ushbu obyektni John Herschel 1827-yilda kashf etgan.
Proyart
Geografiyasi
Maydoni — 9,9 km2. Dengiz sathidan 32 – 93 m balandlikda joylashgan.
NGC 5117
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Mount Union (Iowa)
Mount Union AQShning Iowa shtatida joylashgan shahardir. Henry okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
107 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 375,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,28 km2. Shundan 0,28 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 222 m balandlikda joylashgan.
Ouled Driss tumani
Ouled Driss — Jazoirni Souk Ahras viloyatida joylashgan tuman. Poytaxti Ouled Driss sharafiga nomlangan.
Munitsipalitetlar
Tuman yana 2 munitsipalitetga bo'lingan:
San Millán de Yécora
San Millán de Yécora Ispaniyaning La Rioja mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. La Rioja provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 10,77 km2. Aholisi — 61 kishi (2010).
Kaltakesaklar
Kaltakesaklar, sudralib yuruvchilar sinfining kenja turkumi. 2000 tacha turi bor. Gekkonsimonlar, tangacha oyoqlilar, agamalar, iguanalar, urchuqsimonlar, zahartishlilar, echkemarsimonlar, amfisbenalar, asl kaltakesaklar, ssinksimonlar kabi oilalarga boʻlinadi. K.ning tana shakli turli-tuman. Besh barmoqli oyoqlilari ham, oyoqsizlari ham uchraydi. Oyoqsiz K.da toʻsh suyagi va oyok kamari saqlangan. K. keng tarqalgan. Oʻzbekistonda ularning 38 turi, mas, fotmanchiq, echkemar, toshkaltakesak, kunkargʻar, sariq ilon, bot-bot, qizilquloq va h.k. bor. Asl kaltakesaklar oilasi mazkur turkum uchun tipik vakildir. Bu oilaning 156 tacha turi bor. Ular 21 ta uruqqa kiradi. Gavdasi silindr shaklida; boʻyni yaqqol ajralib turadi; dumi uzun va uziluvchi; oyoqlari yaxshi rivojlangan; boshi va qorni qalqonlar, gavdasi tangachalar bilan qoplangan. Dumidagi tangachalar halqa shaklida. Quloq teshigi bor. Afrika, Osiyo va Yevropaning serquyosh, issiq mintaqalarida yashaydi. Oʻzbekistonda yozda kun qiziganda uyalariga (salqin joylarda) kirib oladi. Qishda (noyab.dan martgacha) karaxt boʻladi. Tuxum qoʻyadi; tuxumdan tirik tugʻuvchi turlari ham bor. Hasharot va b. jonivorlar bilan oziqlanib, koʻp foyda yetkazadi. Yugurdak kaltakesak, tirik tugʻar kaltakesak, Oʻzbekistonda keng tarqalgan ildam kaltakesakcha va hokazolar shu oilaga kiradi.
Saint-Manvieu-Norrey
Saint-Manvieu-Norrey Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Calvados departamenti Caen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1417 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 170,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,3 km2.
Lübberstedt
Lübberstedt Germaniyaning Quyi Saksoniya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Osterholz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,32 km2. 737 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Lübberstedtning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Nenzlingen
Nenzlingen Shveysariyaning Basel-Landschaft kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Laufen okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 3.66 km2. 400 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Hududi
Nenzlingenning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Mil. av. 455
'''Mil. av. 455'''
Bad Axe (Michigan)
Bad Axe AQShning Michigan shtatida joylashgan shahardir. Huron okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3462 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 624,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,5 km2. Shundan 5,5 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 231 m balandlikda joylashgan.
Puchevillers
Aholisi
500 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 35,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 14,2 km2. Dengiz sathidan 77 – 151 m balandlikda joylashgan.
Boburiylar saltanatining tanazzuli
Avrangzeb vafotidan so‘ng uning uch o‘g‘li o‘rtasidagi taxt uchun kurash to‘ng‘ich o‘g‘li Muazzam g‘alabasi bilan tugaydi va u 1707 yil Dehli da Bahodirshoh nomi bilan taxtga o‘tiradi hamda 1712 yilgacha davlatni boshqaradi. U tarixga Bahodirshoh I nomi bilan kirdi. Uning hukmronligi davrida Panjob dagi sikxlar harakati avj oldi va Bahodirshoh ularga qarshi kurashni davom ettirdi.
Sikxlar dini
Sikxlar ning dini – sikxizm hinduizm mazhablaridan biri XVI asr boshida Hindistonning shimoliy-g‘arbiy qismida paydo bo‘ladi. Bu mazhab hinduizm ga xilof bo‘lib, uning baʼzi taʼ -limotlarini inkor etgan edi. Sikxlarning dastlabki rahbari Nanak (1469-1539) barcha tabaqa larning tengligi g‘oyasini targ‘ib etgan, umuman barcha insonlar Xudo oldida tengdirlar, degan aqidani tashviq qilgan. SHuningdek, u hindu va musulmon din peshvolarining suisteʼmolchilik, taʼmagirlik faoliyatlarini qoralagan edi. Sikxizm paydo bo‘lishidanoq Hindistondagi boshqa mazhablardan o‘zining mustahkam tashkiloti, qattiq intizomi, o‘z ustozi – guruga so‘zsiz itoat etishi bilan ajralib turardi. Sikx rahbarlari jamoa-xalsadagi murakkab va og‘ir rasm-rusum larni bekor qildilar, tarki dunyochilik (asketizm)ni rad etdilar. Sikxlar yashash joylariga ko‘ra bir nechta hududiy okruglarga bo‘lindi. Ularni idora qilish uchun guruning vakillari (masandalar) qiyinlandi. Uchinchi guru Amar Das (1552–1574) guru hokimiyatini vorisiyga aylantirdi va sikx ruhoniy hukm dorlari sulolasiga asos soldi. Beshinchi guru Arjuna (1581–1606) sikxlarning muqaddas kitobi Adigrantxni tuzdi. Bu kitob guruning ilohiyligini taʼkidlab, sikxlar ustidan hokimiyatni yanada kuchaytirdi.
Xalsa jamoat aʼzolari uchun maxsus kiyim-boshlar, musulmon va hindulardan ajratib turuvchi liboslar joriy qilingan. Ular avvalo xanjar solingan suv bilan yuvinganlar, so‘ng maxsus kiyim-bosh kiyganlar. Har bir sikxning ismi-sharifi yoniga “Sikx” (maʼnosi “sheʼr”) qo‘shimchasi qo‘yib aytilgan. SHuningdek, sikxlar albatta xanjar, bilaguzuk taqishlari hamda taroq olib yurishlari shart bo‘lgan. Sikxlarga taroq uzun soch larini tarash, xanjar esa o‘zini himoya qilish uchun kerak edi.
XVII asrga kelib sikxlar harakatida o‘zgarishlar yuz berdi. Gurularning o‘zlari mol-dunyo boylik orttira boshladilar. Guru mutlaq hokim bo‘lishga, o‘zini diniy dohiy darajasiga ko‘ta rishga intildi. Din peshvolari orasidan katta mol-mulkka ega bo‘lgan feodallar yetishib chiqdi. Sikxizm ichidagi bunday o‘zgarishlar natijasida aholi o‘rtasida boburiylardan ham, mahal liy feodallardan ham norozilik kuchaydi. Xalq ommasining zulm-istibdodga qarshi kayfiyati sikx rahbarlarini cho‘chitib qo‘ydi. Ular xalq kayfiyati bilan hisoblashib, boshqacha siyosat yurgiza boshladilar. Sikxlarning o‘ninchi ustozi bo‘lmish Govind Singx (1675–1708) o‘zining barcha imtiyozlaridan voz kechib sikxlarni musulmon va sikx feodal lariga qarshi kurashga cha qirdi. U barcha hokimiyatni xalsa atalmish sikx jamoalariga topshirdi. Bu jamoalarda hamma tabaqalar teng hisoblangan va shunga o‘xshash qator demokratik qonun-qoidalar joriy qilingan. Jamoalarga dehqonlar, hunarmandlar va boshqa kambag‘al tabaqalar uyushgan.
Boburiylarga qarshi qoʻzgʻalon
Guru Govind Singx 1699 yil sikxlarning umumiy yig‘ini (sʼezd)ni chaqirib, unda sikxlarning doimo qurollangan va kurashga tayyor turishi lozimligini taʼkidlaydi. Govind Singx davrida sikx jamoasiga barcha din vakillari, jumladan, musulmonlar uchun ham yo‘l ochiq ekanligi eʼlon qilindi. Shu asosda, Panjob xalqlarining mahalliy feodallarga va boburiylarga qarshi kurash g‘oyasi bayrog‘iga aylandi. XVIII asr boshida sikxlar qo‘zg‘oloni boshlandi.
Sikxlar rahbari Banda boburiylar dan norozi bo‘lgan hindularni o‘z atrofiga to‘plab, 70 ming qo‘shin bilan Sirhind va Saxaranpuri viloyatlarini zabt etib, Loho‘rni qamal qiladi. Sikxlar ko‘p o‘ljalarni qo‘lga kiritishadi. Sikxlarning g‘alabalaridan sarosimaga tushgan boburiylar saltanati hamda hukmron hind va musulmon feodallari o‘zaro birlashib, Banda armiyasiga qarshi kuch to‘playdilar. Ikki o‘rtada bo‘lgan shiddatli janglarda sikxlar yengiladi. Banda asir olinib, qatl etiladi.
Bahodirshoh I vafotidan keyingi holat
Bahodirshoh I vafotidan so‘ng uning to‘rt o‘g‘li shrtasida taxt uchun kuash boshlandi. Shohning isteʼdodsiz to‘ng‘ich o‘g‘li Jahondorshoh uchta ukalarini turli yo‘llar bilan o‘ldirib, taxtni egallaydi. Ammo bir yilga yetmay jiyani, yaʼni ukasining o‘g‘li Farruh Siyor uni taxtdan qulatib, zindonda qiynab o‘ldiradi va o‘zi taxtni egallaydi (1713-1719).
1713 yilda Bahodirshohning nabirasi Rafiudoro taxtga o‘tiradi, Farruh Siyor esa qatl etiladi. Yangi podshoh kasalligi tufayli o‘sha yili qazo qiladi.
1719 yil setyabrida Bahodirshohning nabirasi Ravshan Axtar taxtga o‘tiradi. U keyinchalik o‘zini Muhammadshoh deb ataydi. Muhammadshoh irodasiz, maishatga berilgan beparvo odam bo‘lib, boburiylar saltanatining avvalgi obro‘-eʼtibori ni, shuningdek qo‘shinining ilgarigi jangovarlik salohiyatini qaytadan tiklashga qodir emas edi. Kechayotgan voqealar jarayoniga tamoman befarq qarar, imperiyani halokatdan qutqarib qolish borasida deyarli hech qanday chora-tadbir ko‘rmas edi. Uning qariyb o‘ttiz yillik (1719–1748) hukmronlik davrida o‘zining buyuk ajdodlarining erishgan barcha shon-shuhratlari birin-ketin qo‘ldan keta boshladi. Bobur asos solgan qudratli davlat endilikda kuchsiz va o‘zini-o‘zi boshqara olmaydigan tizimga aylanib qolayotgan edi.
Ayniqsa, Avrangzebning boburiylar davlati hududini kengaytirish uchun to‘xtovsiz olib borgan kurashlari mamlakat janubi va shimolida jiddiy qarshiliklarga uchradi. CHunki bu harbiy yurishlar katta mablag‘ sarf qilishga majbur qilardi. Qo‘shin soni ko‘payib, ular bosib o‘tgan yerlarini talon-toroj va payxon qilib ketardilar. Oqibatda o‘sha yerlarda ocharchilik boshlanardi. Nihoyat, Avrangzeb tomonidan g‘ayri dinlarga mansub bo‘lgan aholiga va birinchi galda hindularga qarshi qaratilgan siyosat xalqning sabr-kosasini to‘ldirdi. Bunday beboshliklarga qarshi mamlakatning deyarli barcha viloyatlarida boburiylar hukmronligiga qarshi katta-kichik xalqlar, rojalar qo‘zg‘aldilar. Bulardan eng kuchlisi va xavflisi maratx xalqi bo‘lgan. Mamlakatning g‘arbiy qismida joylashgan bu xalqning vatani – Maxarashtra ham Avrangzeb qo‘li ostida edi. Maratx xalqining boburiylar hukmronligiga qarshi kurashiga jasur SHivaji boshchilik qilib, 1674 yili mustaqil Maratx milliy davlatini bunyod etadi. 1765 yilda uning shimoliy qismidagi Panjob viloyatida sikxlar davlati tashkil topadi. Sikxlar Panjob viloyatining katta qismida joylashgan bo‘lib, kuchli milliy qo‘shin ham tashkil etadilar va boburiylar qo‘shiniga og‘ir zarbalar bera boshlaydilar.