cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Half-Life 2
Half-Life 2 (ingliz tilida - Yarim Hayot yoki Yarim Umir) Valve Korporatsiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan va nashr etilgan first-person shuter janridagi videooʻyindir. U 1998-yilda ishlab chiqarilgan Half-Life oʻyinining davomi sifatida 2004-yilda ommaga havola etilgan.
Half-Life 2 oʻzining ilgʻor grafikasi, fizik simulyatsiyalari, sunʼiy intellekti, animatsiyasi, ovoz effektlari va juda ajoyib voqeligi (hikoyasi) uchun olqishlarga sazovor boʻlgan. Oʻyin 39 ta „Yil oʻyini“ mukofoti bilan taqdirlangan, video-o'yin tanqidchilari tomonidan ham ijobiy kutib olingan. 2011-yilgi holatga koʻra oʻyin 12 milliondan ortiq nusxada sotilgan. „Hamma vaqtning eng zoʻr oʻyinlaridan biri“ hisoblanadi.
Oʻyin taktikasi
Oʻyin taktikasi oʻzining avvalgi sonidagisiga oʻxshab ketadi: bir necha boblarga boʻlingan va butun bir oʻyin davomida birorta ham uzilish boʻlmaydi. Qurollar oʻyin davomida yigʻib boriladi. Bosh qahramon Gordon Freeman oʻzining HEV-kostyumini kiygan holda turli qurollardan foydalanib dushmanlarga qarshi jang qiladi, oʻyin davomida bir necha jumboqlarni yechishiga toʻgʻri keladi. Oʻyin avvalgi Half-Life foydalangan GoldSrc engineʼning 40 million dollar sarflab rivojlantirilgan versiyasi boʻlmish Source engineʼda ishlaydi.
Half-Life 2 yangicha suv effektlarini, soya effektlarini, ovoz, yoritish tizimlarini taqdim etdi. Suv haqiqiy hayotdagidek koʻrinadigan boʻldi va endi u atrofdagi narsalarning aksini qaytarish xususiyatiga ega edi. Half-Life 2 ning eng katta yutuqlaridan biri unga fizik simulyatsiya qoʻshilgani boʻldi. U oʻyinchi atrofidagi barcha buyum, narsalarga taʼsir oʻtkaza oladigan video-oʻyinlar tarixidagi birinchisi edi. Endi oʻyinchi yengilroq narsalarni koʻtarishi, ogʻirroqlarini hech boʻlmasa oʻrnidan siljitishi, narsalarni hatto otib yuborishi mumkin edi. Shu imkoniyatlar bilan fizikaga asoslangan yangi jumboqlar taqdim etildi.
Syujet
Gordon va boshqa olimlar Qora Mesa Tadqiqot Markazida oʻzga sayyora — Zenga tasodifan yoʻl (Rezonans kaskadi)ni ochib qoʻyishganidan keyin bir necha yil oʻtib, Gordon sirli G-man tomonidan uygʻotiladi. Rezonans Kaskadi Combine (oʻqilishi:  Kombayn), oʻzga sayyoralik hukmdorlar eʼtiborini tortadi va ular yerni 7 soat ichida bosib olishadi. Combine hukumatni qoʻlga oladi hamda insoniyatni shafqatsizlik bilan, boshqara boshlaydi. G-man Gordonni Sharqiy Yevropada joylashgan 17-shaharga olib keladi. 17-shaharda Combine qal’asi joylashgan. Bu Qal’ada Qora Mesa Tadqiqot Markazining sobiq boshligʻi Doktor Valleys Brin Combine hukumatini oʻzga sayyoralik xayrixohlaridan olgan buyruqlari asosida boshqarib keladi.
Shaharda keyinchalik Gordon Qora Mesa ishchisi Barni Kalxoun bilan uchrashadi. Barni uni Qora Mesa olimlaridan biri Doktor Isak Kleynerning mahfiy laboratoriyasiga joʻnatadi. Yoʻlda qurolsiz Gordonni bir nechta Combine politsiyalar tutib oladilar. Ular Gordonni doʻpposlashayotgan paytda Qora Mesaning yana bir olimi Eli Vensning qizi Aliks Vens kelib qolib, uni qutqaradi hamda Gordon u bilan Kleynerning laboratoriyasiga yetib boradi.
Eli Vensning laboratoriyasiga teleportatsiya orqali borish muvoffaqiyatsizlikka uchraganidan soʻng, Freeman laboratoriyaga Combine politsiyalar bilan toʻla boʻlgan suv yoʻli orqali borishga majbur boʻladi. Yetib kelganidan keyin Eli Vensning laboratoriyasida yangi moslama — Gravitatsiya qurolini qoʻlga kiritadi. Combine laboratoriyaga hujum qilib Eli Vensni asirga oladi. Keyin Gordon va Aliks uni qutqarish uchun Nova Prospektga boradilar.
Nova Prospektda Aliksning otasini topadilar, lekin uni yana bir sobiq Qora Mesa ishchisi, ayni paytda Eli Vensning yordamchisi boʻlgan Doktor Judi Mosman sotqinlik qilib, Doktor Brinning oldiga olib ketadi. Gordon va Aliks esa yana 17-shaharga qaytadilar. Bu yerda ular Combineʼga qarshi urush boshlagan isyonchilar bilan birga jang olib boradilar va endi ularning maqsadi Qal’aga kirib, Aliksning otasini qutqarish boʻlib qoladi. Aliksni Combine askarlari tutib olib, shuundoq ham Qal’aga — Brinning oldiga olib keladilar. Gordon Freeman esa oʻzi Qal’aga kirishga muvoffaq boʻladi. Lekin Qal’a ichida uni ham tutib olishadi va endi hammalari — Gordon Freeman, Aliks Vens, Eli Vens hamda Judi Mosman Valleys Brinning oldiga yigʻilishadi. Doktor Brin shunda oʻzining qabih rejalarini aytadi. Bu Mosmanga aytganlariga teskari rejalar edi. Shunda Mosman qolganlarni ozod qiladi va Brin Rezinans Kaskadi orqali boshqa dunyoga qochib ketishga urinadi. Lekin Gordon va Aliksning qarshiliklari tufayli bunga erisholmaydi. Gordon Qal’a tepasidagi boshqa dunyoga yoʻl ochib turgan portal generatorni portlatib yuboradi va endigina portlash boshlanayotganda, soniyaning juda kichik boʻlaklari oʻtganda G-man vaqtni toʻxtatadi. G-man yana avvalgi oʻyindagi kabi Gordonga ish takliflarini eslatib oʻtadi va gʻoyib boʻladi. Shu bilan oʻyin yakunlanadi.
Qismlar
Aytilganidek, Half Life 2 hech qanday uzilish-toʻxtalishlarsiz ishlaydi hamda oʻyinchi Gordon Freemanni butun oʻyin davomida erkin boshqarish imkoniga ega boʻladi. Faqat orada bir kartadan boshqasiga oʻtish uchun biroz muddat (bir necha soniya)ga oʻyin avtomatik toʻxtatiladi va „Yuklash“ sodir boʻladi. O'yin 13 ta bobdan iborat. Har bir bobdagi voqealar, joylar bir-biridan birmuncha farq qiladi. Bir bobdan boshqasiga oʻtilganini ekranda qaysi bob kelganini koʻrsatuvchi yozuv paydo boʻlganidan bilish mumkin. Quyida boblarning roʻyxati keltirilgan.
Qahramonlar
Gordon Freeman Half-Life va Half-Life 2 (va uning epizodlari) oʻyinlarining bosh qahramoni, oʻynovchi shaxs Gordon Freeman sifatida oʻynaydi. U Massachussets Texnologiya Institutini tamomlagan, fizika fanlari doktori. Half Life oʻyinida Freeman Nyu-Meksikodagi Qora Mesa Tadqiqot Markazida ishlaydi.
Barni Kalxoun (Barney Calhoun) Half Lifeda Qora Mesa xavfsizlik soqchisi sifatida ishlaydi. Valvening yana bir video-oʻyini Half-Life: Blue shiftni oʻyinchi Barni Kalxoun sifatida oʻynaydi. Kalxoun Half-Life 2 va uning keyingi epizodlarida Freeman bilan birga Combine hukumatiga qarshi jang olib boradi.
G-man Half-Life seriyalarida doimo Freemanni kuzatib boruvchi qahramon. U oʻzining sirli, oʻziga xos xatti-harakatlari va imkoniyatlari bilan tanilgan. Bir joydan boshqa joyga tezda koʻchishi, vaqtni toʻxtatib qoʻyishi mumkin. Oʻyin davomida baʼzan uzoqdan koʻzga tashlanadi va sirli tarzda gʻoyib boʻladi.
Aliks Vens (Alyx Vance) oʻyin va uning epizodlarida bosh qahramon Gordon Freemanning yaqin doʻsti va ittifoqdoshi. Qora Mesa olimi Doktor Eli Vensning qizi. Oʻyin boshida Gordon Freemanni Combinelar guruhi qoʻlga tushirganda uni qutqaradi va birinchi marta koʻrinish beradi. Keyinchalik u Freeman bilan birga Combine hukumatiga qarshi hamkorlikda jang olib boradi.
Dispers sistemalar
Dispers sistemalar - ikki yoki undan ortiq fazalarning tekis tarqalgan mayda zarralaridan tuzilgan geterogen sistemalar. Odatda, fazalardan biri uzluksiz dispersion muhit hosil qilib, boshqa fazalar (bir yoki bir nechta dispersion fazalar) esa shu muhitda mayda kristallar, qattiq amorf zarralar, tomchilar yoki pu-fakchalar shaklida bir tekis tarqaladi. D. s. murakkab tuzilishga ega boʻli-shi ham mumkin, uzluksiz dispersion muhit hosil qila oladigan, bir-birining hajmiga singib ketgan ikki fazadan iborat sistema bunga misol boʻla oladi. D. s. zarralarning katta-kichikligiga qarab ikki guruhga boʻlinadi: 1) dispers faza zarralari 1 mkm va undan katta boʻlgan dagʻal D. s. (suspenziya, tutun, tuman, emulsiya va b,); 2) dispers faza zarralari 1 nm dan 1 mkm gacha boʻlgan kolloid sistemalar. Dispers faza zarralari 1 nm gacha (atomlar va kichik molekulalar oʻlcha-miga teng) boʻlgan zarralardan tuzilgan sistemalar chin eritmalarni tashkil etadi. D. s.ning fizik-kimyoviy xossalari dispers faza bilan dispersion muhit orasidagi molekulalararo bogʻlanishga hamda ular orasida hosil boʻladigan yuzaga bogʻliq. D. s.ning xossalari kolloid kimyoda oʻrganiladi.
Konishyovskiy tumani
Konyshevskiy tumani — Rossiya Federatsiyasining Kursk viloyati shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan maʼmuriy-hududiy birlik va munitsipalitet. Maʼmuriy markazi —Konyshevka posyolkasi, Kurskdan temiryoʻl orqali 108 km va avtomobil yoʻlida 114 km uzoqlikda joylashgan.
Geografiyasi
Viloyatning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan boʻlib, Dmitriyevskiy, Xomutovskiy, Lgovskiy, Kurchatovskiy, Fatejskiy va Jeleznogorskiy tumanlari bilan chegaradosh. Hududi — 1135 km² yoki viloyatning 3,8 %. Tumanning shimoldan janubga uzunligi 32 km, gʻarbdan sharqqa 48 km. Mintaqaning sharqiy qismi eng koʻp jarliklar bilan choʻzilgan, shimoliy va gʻarbiy qismi esa tekislik. Tuman hududidan quyidagi daryolar oqadi: Svapa — okrugning uzunligi 44 km, Plotavka — 35 km, Prut — 24 km, Belichka — 28 km, Vablya — 22 km, Chmacha — 19 km, Jigaevka — 11 km, Kotlevka. — 13 km, Ruda — 2 km. Barcha daryolar Dnepr havzasiga tegishli.
Tarixi
Tumanning maydoni — 1312 km² boʻlib, unda 63 ming kishi, asosan rus aholisi istiqomat qiladi. Zichligi 1 km² ga 48 kishi. Tumanda 42 ta qishloq soveti va 175 ta qishloq aholi punkti mavjud. 1929-yil kuzidan boshlab Konyshevskiy tumanida kollektivlashtirish ommaviy tus oldi. 1926-yil oxiridan boshlab artellar va TOZlar (Yerni birgalikda yetishtirish boʻyicha shirkatlar) kolxozlarning asosiy shakliga aylandi, keyin esa ular kolxozlarga birlashtirildi. Konyshevka qishlogʻida bitta jamoa xoʻjaligi — Stalin nomidagi kolxoz, ikkinchisi Sosonki qishlogʻida — „Ikkinchi besh yillik“ kolxozi, Tolkachevka qishlogʻida uchinchi — „Stalin nomidagi“ kolxoz tashkil etildi. Telman, Trosnitsa fermasida toʻrtinchi — „Yashil bogʻ“ kolxozi, Prilepy qishlogʻidagi beshinchi — XV partiya qurultoyi nomidagi kolxoz. 1930-yilda ular bitta „Kommunar“ kolxoziga birlashtirildi. Kolxozning birinchi raisi Ignatov Rodion Vasilevich (Konishevka qishlogʻida tugʻilgan) edi. Repressiv chora-tadbirlar jarayonida quloqlar sinf sifatida yoʻq qilindi.
Maʼmuriy boʻlinishi
Shahar aholisi (Konishevka ishchi posyolkasi) 42,98 kishi mintaqaning umumiy aholisiga nisbatan %. Konyshevskiy tumani maʼmuriy-hududiy birlik sifatida 18 ta qishloq kengashi va 1 ishchi posyolkasini oʻz ichiga oladi. Mahalliy oʻzini oʻzi boshqarishni tashkil etishning bir qismi sifatida munitsipalitet okrugiga 10 ta munitsipalitet kiradi, shu jumladan 1 ta shahar va 9 ta qishloq aholi punkti:
Aholi punktlari
Konyshevskiy tumani tarkibiga 90 ta aholi punkti, shu jumladan bitta shahar (ishchi posyolkasi) va 89 ta qishloq aholi punkti kiradi.
Gina Gogean
Gina Elena Gogean (1977-yil 9-sentyabrda tugʻilgan) - Ruminiyalik nafaqadagi badiiy gimnastikachi, 1980-yillarning oxirlarida va 1990-yillarda xalqaro musobaqalarda qatnashgan. Faoliyati davomida u Olimpiya oʻyinlari, jahon chempionatlari yoki qitʼa chempionatlarida 30 ta medalni qoʻlga kiritdi.Uning eng yaxshi tartiblari polda mashq qilish (uch karra jahon chempioni), sakrash (ikki karra jahon chempioni) va muvozanat nuri (1997-yilgi jahon chempioni) edi. U, shuningdek,1994-yilda Yevropa chempionligini,Olimpiya medalini (1996) va 1993-yilgi Jahon chempionatida kumush medalni qoʻlga kiritdi. U Ruminiya terma jamoasiga ketma-ket uchta jahon chempioni (1994, 1995 va 1997) va ikkita Olimpiya terma jamoasi medali, kumush va bronza (1992 va 1996)larini qoʻlga kiritishga yordam berdi. Gogean 2013-yilda Xalqaro gimnastika shon-sharaf zaliga kiritildi. U badiiyligi va ifoda etish qobiliyatining yoʻqligi uchun tanqid qilingan. Gogean shunga qaramay, deyarli tengsiz barqarorlik, uzoq umr va samaradorlikka ega edi, bu esa uni 1990-yillarda Ruminiya jamoasining tayanchiga aylantirdi.
Dastlabki hayoti va faoliyati
Uning pasportida tug‘ilgan yili 1977-yil deb ko‘rsatilgan. Biroq, 2002-yilda Ruminiyaning ProSport gazetasi uning 1978-yilda tugʻilganligini koʻrsatadigan shifoxona yozuvlarini oldi. Gogean va uning onasi buni rad etishdi va uning rasmiy tugʻilgan yili hanuzgacha 1977-yil yoki koʻplab manbalarda „nomaʼlum“ deb sanab oʻtilgan. Gogean dastlab oʻz qishlogʻi yaqinidagi CSS Focshanida Sergiu va Tatyana Popa qoʻl ostida mashgʻulot oʻtkazdi. U 1989-yilda Japan Junior International uchrashuvida xalqaro debyut qildi, u yerda koʻpkurashda toʻrtinchi oʻrinni egalladi va polda mashq qilish boʻyicha oltin medalni qoʻlga kiritdi.
Kattalar oʻrtasidagi musobaqalarda
1990-yilga kelib Gogean Ruminiyani xayrixohlik oʻyinlari kabi yirik uchrashuvlarda himoya qila boshladi. U 1992-yilgi Yevropa chempionatida oʻz nomini yarata boshladi, u yerda polda mashq qilish boʻyicha oltin medalni qoʻlga kiritdi va koʻpkurash va tayanish boʻyicha ikkinchi oʻrinni egalladi. Olomon va tahlilchilar yosh sportchining chiqishlari juda qiyinligidan hayratda qolishdi. U 1992-yilda Ispaniyaning Barselona shahrida boʻlib oʻtgan yozgi Olimpiada oʻyinlarida ham xuddi shunday taassurot qoldirdi. Tajribali Ruminiya jamoasining eng yosh aʼzosi Gina majburiy va ixtiyoriy tanlovlarda oʻz jamoasi uchun eng yuqori ball toʻpladi. U jamoaviy kumush medalni qoʻlga kiritdi, koʻpkurashda 6-oʻrinni egalladi va tayanch sakrashda 5-oʻrinni egalladi. Uning jamoadoshi va yaqin doʻsti Lavinia Milosovici Olimpiada yulduzlaridan biri boʻlsa-da, Jinani kelajakdagi eng yorqin gimnastikachi sifatida koʻrsatdi.
Keyingi yili u koʻpkurashda medal olmagan boʻlsa-da (4-oʻrinni egallagan), u tayanib sakrash boʻyicha jahon chempioni boʻldi. U polda ham bronza medalini qo‘lga kiritdi. Oʻsha yili u koʻpkurash boʻyicha Yevropa chempioni boʻldi va Ruminiya jamoasiga 1987-yildan beri birinchi boʻlib 1994-yilgi jamoalar oʻrtasidagi jahon chempionatida gʻolib chiqishida muhim rol oʻynadi. Gina ushbu musobaqaning saralash bosqichlarida orqa qoʻl-pring-layout-orqa handpring kombinatsiyasini nur ustida bajarishga urinib, yiqilib tushdi. Uning oyogʻi yon tomondan sirgʻalib ketdi va u polga yiqilishidan oldin boshining orqa qismi toʻsinga urildi. Mo '' jizaviy tarzda, u hech qanday jarohat olmadi va nur ustiga sakrashdan oldin oʻziga kelish uchun qoʻshimcha bir daqiqa vaqt sarfladi.
Gina 1995 va 1996-yillar davomida koʻpkurash musobaqalarida kurashgan boʻlsa-da, uning gimnastikasi yaxshilanishda davom etdi va u koʻproq shaxsiy musobaqalarda jahon chempionligini qoʻlga kiritdi. 1995-yilgi Jahon chempionatida u ruminiyaliklarga ikkinchi jamoaviy chempionlikni qoʻlga kiritishda yordam berdi va tayanch sakrashda bronza va polda oltin medalni qoʻlga kiritdi. U 1996-yilgi jahon chempionatida oʻz hisobiga yana ikkita oltin qoʻshdi. Bir necha hafta oʻtgach,Yevropa chempionatida u jamoaviy oltin hamda tayanch va toʻsinda kumush medalni qoʻlga kiritdi. U jamoa finalida notekis toʻsiqlarga yiqilib, chempionlik unvonini himoya qila olmadi.
1996-yilgi Yozgi Olimpiada oʻyinlarida ruminiyaliklar jamoaviy oltin medalni qoʻlga kiritish uchun favorit boʻlishgan. Biroq, Ruminiya jamoasi bir nechta jarohatlarga ega boʻlgan, jamoaviy qism davomida boshqariladigan va majburiy va ixtiyoriy oʻyinlarda juda zaif oʻyin koʻrsatgan. Yakuniy natija umidsizlikka uchragan uchinchi oʻrin boʻldi. Gina esa ko‘pkurashda kuchli o‘yin ko‘rsatdi va ukrainalik Lilia Podkopayevadan keyin kumush medalni qo‘lga kiritdi. U, shuningdek, tayanch va to‘sinda sakrash bo‘yicha yana ikkita bronza medalini qo‘lga kiritdi.
Uning 1996-yilgi Olimpiadadagi chiqishlari ayniqsa taʼsirli boʻldi, chunki Ginamusobaqadan atigi 5 hafta oldin shoshilinch appendektomiyani boshdan kechirdi. Omadning gʻalati va mo '' jizaviy zarbasi bilan u oʻsha paytda Buxarestga poezdda sayohat qilgan, bu shifoxonalar Ginatezda mashgʻulotlarga qaytishi kerak boʻlgan invaziv boʻlmagan operatsiyalarni amalga oshirishi mumkin boʻlgan yagona shahar edi. Anʼanaviy jarrohlik engil mashgʻulotlarni davom ettirish uchun kamida olti hafta kutishni oʻz ichiga oladi; u Olimpiadani oʻtkazib yuborgan boʻlardi.
Gogean, Lavinia Miloshovichi nafaqaga chiqqanidan keyin ham raqobatni davom ettirdi. U 1997-yilda Shveysariyaning Lozanna shahrida bo‘lib o‘tgan jahon chempionatida ABC telekanaliga bergan intervyusida yangi ball kodeksi gimnastikani o‘zi uchun juda qiyinlashtirganini va musobaqa tugaganidan keyin nafaqaga chiqish niyatida ekanligini tan oldi; Shunday boʻlsa-da, u ruminiyaliklarni ketma-ket uchinchi jahon chempionligiga olib keldi. Gogeanning oʻzi shohsupadan toʻrtinchi oʻrinni egalladi. U beam boʻyicha jahon chempionligini hamda polda ketma-ket uchinchi chempionlikni qoʻlga kiritdi. U hech qachon Olimpiada oltinini qoʻlga kiritmagan boʻlsa-da, u oʻz karerasini taʼsirchan oʻttizta Olimpiya, Jahon va Yevropa medallari bilan yakunladi, ulardan oʻn toʻrttasi oltin.
Sportni tark etgandan keyingi faoliyati
Gogean 1998-yilgi Jahon chempionatidan soʻng nafaqaga chiqdi. Oʻqishni tugatgandan soʻng u Ruminiyada, keyinroq Shotlandiyada murabbiylik qildi, shuningdek, televizion sharhlovchi sifatida ishladi. 2001-yildan beri u doimiy gimnastika hakami.
2006-yil 1-iyulda u Ruminiyaning Deva shahrida boʻlib oʻtgan marosimda oʻzining sobiq sinfdoshi Kristian Gorzaga turmushga chiqdi. Uning sobiq murabbiylari Octavian Belu va Mariana Bitang xudojoʻy ota boʻlib xizmat qilishgan. Mehmonlar qatorida jamoadoshlari Andreea Rădukan va Mariya Olaru ham bor edi.
Krasnoyarskdagi Baynalminal jangchilar yodgorligi
thumb|right|500px Krasnoyarskdagi baynalmilalchilar uchun yodgorlik — Poklonnaya togʻida, Dubenskiy va Igarskaya koʻchalari kesishmasida, Trinitiy sobori yaqinida, Trinitiy qabristonining janubi-gʻarbiy burchagida joylashgan.
Yodgorlik mualliflari: haykaltarosh Boris Musat, meʼmor Sergey Gerashchenko.
Tarixi
Kulrang granitdan yasalgan kamardan qoʻlida tushirilgan pulemyot bilan chiqib turgan Sovet askari-internatsionalist haykali 1994-yil 2-avgustda havo-desant kuchlari kunida afgʻon askarlariga sharafiga xalq hisobidan ochildi.
Karpat-Bolqon geologik assotsiatsiyasi
Karpat-Bolqon assotsiatsiyasi (Karpat-Bolqon geologik uyushmasi (KBGA; CBGA); 1956-yilgacha Karpat uyushmasi; Sociatas Carpato-Balcanica; Association Carpato-Balkanique) — Karpat va Bolqon yarim orolining umumiy va mintaqaviy geologiyasiga oid fundamental muammolarni oʻrganuvchi, turli yoʻnalishlarda faoliyat olib boruvchi geologlarni birlashtirgan mintaqaviy nodavlat ilmiy tashkilot.
Tarixi
Uyushma Xalqaro geologiya kongressining 13-sessiyasida (Bryussel, 1922) „Karpat assotsiatsiyasi“ sifatida tashkil etilgan. Uning maqsadi Karpat mamlakatlari geologlari oʻrtasidagi munosabatlarni mustahkamlashdan iborat boʻlgan.
Uyushmaning uchta qurultoyidan soʻng (oxirgisi 1931-yilda Chexoslovakiyada boʻlib oʻtgan) uning faoliyati deyarli toʻxtab qolgan.
1956-yilda Xalqaro geologiya kongressining 20-sessiyasi (Mexiko, 1956) qarori bilan Karpat uyushmasi faoliyati tiklangan va kengaytirilgan. Tashkilot „Karpat-Bolqon uyushmasi“ga aylangan. Uning tarkibiga Bolgariya, Vengriya, Polsha, Ruminiya, SSSR, Chexoslovakiya va Yugoslaviya kirgan.
Shundan beri Geologiya assotsiatsiyasi oʻz qurultoylarini (kongresslari) Yevropaning Karpat-Bolqon mintaqasida joylashgan turli mamlakatlarida, universitetlar, geologiya ilmiy tashkilotlari va jamiyatlari negizida oʻtkazib kelmoqda.
Qurultoylar
Karpat-Bolqon geologiya assotsiatsiyasi qurultoylari (kongresslari) ning sessiyalari.
Nashrlar
Karpat-Bolqon geologiya assotsiatsiyasining rasmiy bosma nashri — „Geologica Carpatrhica“ jurnali (Bratislava, Slovakiya) hisoblanadi.
Komissiyalar
Karpat-Bolqon geologiya assotsiatsiyasining rasmiy komissiyalari (1958-yildan):
Yapraklı, Ergani
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Yapraklı, — Turkiyaning Diyarbakir viloyati Ergani tumaniga qarashli qishloq.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Hortensia olmosi
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c5/Diamant_Hortensia_%28Louvre%29.jpg/220px-Diamant_Hortensia_%28Louvre%29.jpg|thumb| [[Louvre|Luvrda namoyish etilgan Hortensia olmosi]] Hortensia olmosi Hindistonning Golconda konidan topilgan olmoslaridan biri, hozirda Fransiya qirollik javohirlari tarkibiga kiradi. Hortensia 20 karatlik och toʻq sariq-pushti rangdagi olmos boʻlib, besh qirrali qilib ishlov berilgan.
Hortensiani 1643-yilda Fransiya qiroli Lyudovik XIV sotib olgan va 1715-yilgacha oʻzida saqlagan. U 1792-yilda Fransiya inqilobi paytida gʻalayon sababli Parijdagi Garde-Meuble de la Couronne mehmonxonasidan (hozirgi mehmonxona de la Marine) oʻgʻirlab ketilgan. U Parijning Les-Xalles tumanidagi chodirdan boshqa toj taqinchoqlari, jumladan Regent olmosi bilan birga sumkadan topilgan. Manbalarda aytilishicha, olmosning joyini qatl etilishidan biroz oldin bir odam aytgan. Tosh 1830-yilda yana oʻgʻirlangan, lekin koʻp oʻtmay qayta topilgan.
U oʻz nomini 1800-yillarning boshlarida Gollandiya qirolichasi, Napoleon Bonapartning oʻgay qizi va Napoleon III ning onasi Hortense de Boharnaisdan olgan. Shunisi eʼtiborga loyiqki, Hortense hech qachon olmosga egalik qilmagan va hatto uni taqmagan va nega olmos uning nomi bilan atalgani haligacha noʻmalum. Taxminan 1856-yilda olmos zargar Kristof-Frederik Bapst tomonidan Napoleon III ning rafiqasi imperator Evgeniy uchun bosh bogʻichiga oʻrnatilgan.
1887 yilda Uchinchi Fransiya Respublikasi qirollik toʻntarishini bostirish uchun koʻpgina toj zargarlik buyumlarini sotdi, ulardan faqat tarixiy ahamiyatga ega boʻlgan marvaridlar saqlab qolindu. Oʻzining tarixiga koʻra, Hortensia olmosi Regent olmos, Mazarin olmoslari va boshqalar bilan birga saqlab qolindi. Hortensia Parijdagi Luvr muzeyining Apollon galereyasi namoyish etilmoqda.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Björn Ferry
Björn Ferry (1978-yil 1-avgustda Stensele shahrida tugʻilgan) — sobiq shved biatlonchisi va Olimpiya medali sovrindori hisoblanadi. 2001-yilda Jahon kubogi musobaqalarida xalqaro miqyosda qatnasha boshlagan, biroq 2007—2008-yillar mavsumigacha birinchi xalqaro poygada gʻalaba qozona olmagan. 2007-yilda biatlon boʻyicha jahon chempionatida aralash estafeta musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. Keyingi yili, uchinchi Qishki Olimpiya oʻyinlarida esa taʼqib qilish musobaqasida oltin medalni qoʻlga kiritgan. Avvalgi sprint musobaqasida aniqlanganidek, musobaqani 8-oʻrindan boshlagan, soʻnggi davrada esa poyga peshqadamini ortda qoldirishga muvaffaq boʻlgan.
Faoliyati
Ferri 2001-yilda Xoxfilzendagi Jahon kubogida debyut qilgan va atigi uchta poygada changʻi uchganidan keyin birinchi Jahon kubogi ochkolarini qoʻlga kiritgan. U oʻzining birinchi mavsumini jahon chempionati turnir jadvalida 36-oʻrinda yakunlagan. Jahon kubogi musobaqalarida u asta-sekin oʻz reytingini yaxshilagan va 2006—2007-yilgi mavsumda dunyo boʻylab kuchli oʻntalikka kirgan. Uning 2002-yilda Yuta shtatining Solt-Leyk-Siti shahrida boʻlib oʻtgan qishki Olimpiya oʻyinlaridagi ilk Olimpiya oʻyinlaridagi chiqishi omadsiz oʻtgan, ammo toʻrt yil oʻtib, 2006-yilda Italiyaning Turin shahrida boʻlib oʻtgan oʻyinlarda shved estafeta jamoasi aʼzosi boʻlib, toʻrtinchi oʻrinni egallagan.
Dopingga qarshi
Ferri xalqaro musobaqalarda qatnashayotgan sportchilar tomonidan taqiqlangan moddalardan foydalanishga ochiqchasiga qarshi chiqqan, bu amaliyot doping deb ataladi. 2009-yilda u „ahmoqlar“ kabi moddalarni isteʼmol qilgan va bir qator oʻlim bilan tahdid qilgan rossiyalik sportchilarni nazarda tutgan. 2010-yilgi qishki Olimpiada oʻyinlari paytida u taqiqlangan moddalarni isteʼmol qilgan sportchilar oʻlim jazosiga loyiq deb aytgan. Keyingi sharhlarda dopingchilarni axloqiy meʼyorlari past odamlar deb atagani va sportda taqiqlangan moddalardan foydalanish muammosi yanada qattiqroq jazolar qoʻllanilmaguncha hal boʻlmaydi, degan fikr bildirilgan.
Shaxsiy hayoti
Ferri armrestling boʻyicha bir necha bor jahon chempionligini qoʻlga kiritgan armrestlingchi Heidi Andersson bilan turmush qurgan. 2017-yilning noyabr oyida u atrof-muhit tufayli poygalardan voz kechganini eʼlon qilgan.
Biatlon natijalari
Barcha natijalar Xalqaro biatlon ittifoqidan olingan.
Soltanqoli (Erondagi qishloq)
Soltanqoli (,lotinchalashtirilgan nomi: Solţānqolī)  — Eron, Kirmonshoh viloyati, Kermonshoh tumani markaziy tumanidagi Razavar qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 98 nafar kishi, 20 ta oiladan iborat.
Serradura
Serradura (Serradura), səʀɐˈdurɐ, „qirindi“) ― shuningdek, qirindili puding yoki makao pudingi, Makaoda mashhurlikka erishgan portugal shirinligi . U bir necha qatlamlardan: koʻpirtirilgan qaymoq, quyultirilgan sut va „Mariya“ pechenyesi uvoqlaridan iborat. „Serradura“, yaʼni „qirindi“ nomi pechenyening retseptga koʻra maydalanishi tufayli paydo boʻlgan.
Kelib chiqishi va tarixi
Serradura — Portugaliyada oʻylab topilgan va Makaoda mashhurlikka erishgan shirinlik. Serradura Makaoda keng tarqalgan boʻlib, uni turli restoran va qandolatxonalarda uchratish mumkin, shuning uchun ham ushbu shirinlik Makaoga kelgan sayyohlar orasida tatib koʻrish shart boʻlgan yeguliklardan biri sanaladi. Serradura Makao Portugaliya mustamlakachiligi ostida boʻlgan davrda oʻylab topilgan. U Gonkong, Goa, portugal va ispan tillarida muloqot qiluvchi mamlakatlarda ham yetarlicha mashhur. Gonkong va Makaoda serradura tayyorlashga ixtisoslashtirilgan yoki ushbu shirinlik maxsus desert sifatida dasturxonga tortiladigan mashhur va koʻp tarmoqli kafe hamda doʻkonlar yetarlicha.
Taʼmlar
Anʼanaga koʻra, serradura „Mariya“ deb nomlanuvchi pechenye va koʻpirtirilgan qaymoq bilan tayyorlangan Keyinchalik, shirinlik turli taʼmlar, jumladan „Oreo“ pechenyelari, kofe donalari, yongʻoqlar, koʻk choy va boshqa taʼmlar bilan boyitilgan. „Qirindi“ni hosil qilish uchun ayrim retseptlarda boshqa turdagi pechenyelar, biskvit, turli kukunlar „Mariya“ pechenyesi bilan qorishtiriladi yoki oʻrni almashtiriladi. Ayrim retseptlarda shirinlikka shokolad, qulupnay, koʻk choy va boshqa turdagi taʼm bagʻishlash maqsadida qaymoqqa har xil qoʻshimchalar qoʻshish mumkin.
Shakli
Serradura tayyor holatdagi shakliga koʻra ikki xil: pirojniy yoki puding koʻrinishida boʻladi. Pirojniy koʻrinishidagi serradura qattiq holatga kelguniga qadar muzlatiladi, shuning uchun ham uning tuzilishi muzqaymoqqa oʻxshab ketadi. Puding koʻrinishidagi shirinlik ham ozroq muzlatiladi, ammo bu kremning quyuqlashishi va kremsimon koʻrinishga kelishi uchun kerak xolos.
Retsept
Serradurani tayyorlash juda oson, buning uchun bir nechta tarkibiy mahsulot boʻlsa yetarli. Quyultirilgan sut, „Mariya“ pechenyesining uvoqlari va koʻpirtirilgan qaymoq serraduraning keng tarqalgan tarkibiy masalliqlari sanaladi, ammo baʼzan koʻpirtirilgan qaymoq oʻrniga quyuq qaymoqdan ham foydalanish mumkin. Birinchi qatlam koʻpirtirilgan qaymoq, oxirgi qatlam esa pechenyedan iborat boʻladi. Bundan tashqari, shirinlikka qirgʻichlangan shokolad sepish ham mumkin. Muzlatgichda besh-olti soat sovutilgan shirinlikni dasturxonga tortsa boʻladi. Serradura bugungi kunda keng tarqalgan va mashhur desert boʻlgani sababli yangi taʼmlar bilan boyitilmoqda: koʻk choy, shokolad, guava hamda vanil bilan pishirilgan serradura turlari allaqachon paydo boʻlgan. Shirinlik ichidagi „Mariya“ pechenyesi oʻrniga „Oreo“ pechenyelaridan foydalanib ham yangi taʼmga ega shirinlik tayyorlash mumkin.
Davron Fayziyev (jurnalist)
Futbolchi Davron Fayziyev bilan adashtirib yuborilmasin
Davron Fayziyev (1983-yil, Toshkent, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek sport jurnalisti va sharhlovchisi, teleboshlovchi. Hozirda „Sport“ telekanalida futbol sharhlovchisi sifatida faoliyat yuritmoqda. Oldin „Uzreport TV“ axborot-sport telekanalida, „Futbol TV“ futbol telekanalida futbol sharhlovchisi sifatida faoliyat yuritgan. U Oʻzbekistondagi eng yaxshi futbol sharhlovchilaridan biri. Bir necha marta u sport ommaviy axborot vositalari tomonidan oʻtkazilgan soʻrovlarda yuqori baholarni oldi.
Davron Fayziev 2019-yilning iyul oyidan buyon Oʻzbekiston futbol assosiasiyasi matbuot va ommaviy axborot vositalari departamenti direktori ham hisoblanadi.
Biografiyasi
Davron Fayziev 1983-yilda Toshkent shahrida tugʻilgan. Toshkentdagi Oʻzbekiston Milliy universitetining jurnalistika fakulteti bitiruvchisi. 2001-yildan beri televideniyeda ishlaydi. Koʻp yillar davomida „Yoshlar“ telekanalida "Davr " axborot dasturi va koʻplab mualliflik koʻrsatuvlari boshlovchisi boʻlib ishlagan. 2016-yilning martigacha u „Sport“ davlat sport telekanalida ishlagan va turli sport turlari, birinchi navbatda, futbol, shuningdek, boks, Formula 1 va boshqalar boʻyicha musobaqalar va oʻyinlar haqida fikr bildirgan. Yevropa, Osiyo va Oʻzbekistonda futbol. 2012-yilda Londonda boʻlib oʻtadigan yozgi Olimpiada oʻyinlarining ochilish marosimi hamda translyatsiyasi haqida fikr bildirdi. „Sport“ telekanalidagi faoliyati davomida futbol boʻyicha Oʻzbekiston milliy terma jamoasi ishtirokidagi oʻyinlarning bosh sharhlovchisi hisoblangan. U oʻzbek sharhlovchilari orasida birinchilardan boʻlib oʻyin oldidan va oʻyindan keyin jonli muhokamalar tashkil qildi. Fayzievning sharhlovchi va boshlovchi sifatidagi oʻziga xos xususiyati chuqur tahlil, xolislik va chet tillarini bilishdir. Ona oʻzbek tilidan tashqari rus va ingliz tillarini yaxshi biladi. „Oʻzbekiston Belgisi“ davlat mukofoti sohibi. Davron Fayziev ovozini koʻplab hujjatli va badiiy filmlarda eshitish mumkin. Koʻpincha turli tele va radio koʻrsatuvlariga sport mutaxassisi sifatida taklif qilinadi, ommaviy tadbirlar va mahorat darslari oʻtkazadi, reklama va ijtimoiy roliklarda rol oʻynaydi. 2016-yil mart oyida „Uzreport TV“ axborot-sport telekanalida, 2017-yildan esa parallel ravishda " Futbol TV „ futbol telekanalida ishlay boshladi va u yerda UEFA Chempionlar Ligasi, Angliya Premer- ligasidagi futbol oʻyinlari haqida fikr bildiradi. Liga, Ispaniya La Ligasi, shuningdek, Yevropa chempionati 2016 va Jahon chempionati 2018.
Davron Fayziyev Oʻzbekiston televideniyesi tarixida UEFA Chempionlar ligasi finali 2017-yil 3-iyun kuni Fayziev UEFA Chempionlar ligasi final oʻyini haqida fikr bildirdi. “Yuventus" va "Real Madrid" jamoalari oʻrtasidagi „ Uzreport“ telekanali uchun Kardiffdagi „ Millenium“ stadionidagi sharhlar stendidan.
Fayziyev FIFA tomonidan oʻtkaziladigan dunyoning eng yaxshi futbolchi va murabbiylari soʻrovida ovoz berish huquqiga ega boʻlgan Oʻzbekistonning rasmiy OAV vakili hisoblanadi. FIFA The Best gʻoliblarini aniqlashda bosh murabbiylar, jahon terma jamoalari sardorlari va har bir mamlakatdan bittadan nufuzli sport jurnalistining ovozlarini inobatga oladi.
Davron Fayziev ijtimoiy tarmoqlarda faol blog yuritadi. Telegram messenjerida uning kanali sport arboblari orasida eng mashhuri hisoblanadi.
Ona salomatligi
Ona salomatligi — homiladorlik, tugʻish va tugʻruqdan keyingi davrdagi onaning salomatligi. JSSTning taʼkidlashicha, onalik ona uchun hissiy boʻlgan qoniqarli tabiiy tajriba sifatida qabul qilingan boʻlsa-da, ona boʻlgan ayollarning yuqori foizida sogʻliq muammolari paydo boʻladi va hatto ularning vafot etishlari kuzatiladi. Shu sababli, onalarning sogʻligʻiga katta eʼtibor qaratilishi kerak (Amiri and Ulf-G 13). Ona salomatligini yahshilash investitsiyalari turli yoʻllar bilan amalga oshirilishi mumkin, jumladan, sogʻliqni saqlash xarajatlarini subsidiyalash, onalar salomatligi boʻyicha oʻqitish tizimi, oilani samarali rejalashtirishni ragʻbatlantirish, bolali ayollar salomatligini bosqichma-bosqich tekshirishni taʼminlash. Onalar kasallanishi va vafoti, ayniqsa, rangli ayollar va past yoki oʻrtacha daromadli mamlakatlarda yashovchi ayollarda koʻproq kuzatiladi.
Onalar kasallanishi va vafoti
JSST hisob-kitoblariga koʻra, 2017-yilda 295 mingga yaqin onalar oʻlimi sodir boʻlgan. Bu sabablar ogʻir qon ketishdan tortib to qiyin tugʻruqqacha oʻzgarib turadi. Bundan tashqari, onalar oʻlimining bilvosita sabablari kamqonlik va bezgakni oʻz ichiga oladi. Onalar oʻlmi oqibatida zaif oilalar vujudga keladi va koʻpincha ularning omon qolgan chaqaloqlari, ikki yoshga kirmasdan vafot etishi ehtimoli kuzatiladi.
2010-yilda AQShning Sogʻliqni saqlash tashkilotlarini akkreditatsiya qilish boʻyicha qoʻshma komissiyasi onalar oʻlimini „kutilmagan hodisa“ (tibbiy xizmat koʻrsatuvchi shaxsning katta xatolari va beparvoligi tufayli yuzaga kelishi mumkin boʻlgan va sogʻliqni saqlashni nazorat qiluvchi organlar tomonidan yaqindan tekshiriladigan hodisa) deb taʼriflagan.
Sogʻliqni saqlash xarajatlarini kamaytirish ayollar salomatligini yaxshilashga yordam beradi. AQSh, Buyuk Britaniya va boshqa mamlakatlarda hukumat va nodavlat organlari homilador ayollar yoki homiladorlik bilan bogʻliq sogʻliq muammolari boʻlgan ayollar uchun toʻlanadigan har qanday toʻlovni kamaytirish va hatto bekor qilish uchun hizmat qiluvchi qonunlarga ega. Agar ayollar oʻz farzandlarini sertifikatlangan tibbiy muassasalarda juda oz miqdorda pul toʻlab yoki toʻlamasdan bolani dunyoga keltirsa, ular oʻz pullarini chaqaloqning ovqatlanishiga, kiyim-kechagiga va boshqa ehtiyojlariga sarflashga motivatsiya oladilar (Onarheim, Iversen va Bloom np). Shuningdek, ayollar poliklinikalarga bepul tashrif buyurishsa va ularga bepul qoʻshimcha imkoniyatlar berilsa, ularning sogʻligʻi saqlanib qoladi va bu hukumatning sogʻliqni saqlashga sarmoya kiritadigan pul mablagʻlarini kamaytiradi. Oʻz navbatida, onalar oʻlimi darajasi bilan birga onalar kasallanishi ham kamayadi.
Onalar salomatligi bilan bogʻliq turli masalalar boʻyicha taʼlim berish ayollar salomatligini nazorat qilish va yaxshilash uchun muhim ahamiyatga ega. Resursga ega boʻlgan ayollar, oʻzlaridagi mavjud bilimlari tufayli kasalikka chalinish ehtimoli kam. Bunday ayollar oilani rejalashtirish, ularning moliyaviy imkoniyatlaridan kelib chiqqan holda tugʻish uchun eng yaxshi vaqt tanlash, tugʻruqdan oldin, tugʻruq paytida va tugʻruqdan keyingi ovqatlanish boʻyicha toʻgʻri qaror qabul qiladilar. „ Gannon “ gazetasi 1946 — 1953-yillarda onalar oʻlimi darajasi 70 % ga kamaydi, deb xabar bergan, chunki ayollar onalik maktabini oʻtashni boshlagan edilar. Tadqiqot chekka hududlarda yashovchilar va 18 yoshgacha boʻlgan qizlarga alohida eʼtibor qaratishni tavsiya qilgan. Hukumat ushbu ikki toifadagi odamlar orasida istalmagan va rejalashtirilmagan homiladorlikni kamaytirishga muvaffaq boʻlganda, ona salomatligi muammosi va u bilan bogʻliq xarajatlarni kamaytirish osonroq boʻlishi isbotlangan.
Qashshoqlik, tibbiy xizmatdan foydalanish
Qashshoqlik, onaning salomatligi va bolaning holati bir-biri bilan bogʻliq. Qashshoqlikdan aziyat chekuvchi hududlarda yashovchi ayollar ortiqcha vaznga moyil va ular sigaret chekish hamda giyohvand moddalarni isteʼmol qilish kabi nosogʻlom xatti-harakatlar bilan shugʻullanishadi, ular hatto qonuniy prenatal (tugʻruqqacha) parvarishidan foydalanish imkoniyatiga ega emaslar va bunday hududlarda ona va bola uchun salbiy oqibatlar kelib chiqish xavfi sezilarli darajada yuqori. Keniyada oʻtkazilgan tadqiqot shuni koʻrsatdiki, qashshoqlikdan aziyat chekuvchi hududlarda onalar sogʻligʻining keng tarqalgan muammolariga qon ketish, kamqonlik, gipertenziya, bezgak, erta tugʻruq, uzoq muddatli / murakkab tugʻruq va preeklampsiya kiradi.
Prenatal parvarish
Umuman olganda, toʻliq prenatal parvarish homiladorlik davrida tibbiy yordam, ovqatlanish, taʼlim va ijtimoiy xizmatlarini oʻz ichiga oladi. Shuningdek, prenatal parvarish skrining testlarini, qon bosimini nazorat qilish yoki homilaning qanday oʻsayotganini baholash uchun bachadon oʻlchanishini oʻz ichiga olishi mumkin. Ayollar prenatal parvarish bilan shugʻullanmaslikni tanlaganining turli sabablar mavjud boʻlsa-da, AQSh milliy tadqiqotida kam taʼminlangan ayollarning 71 foizi tugʻruqdan oldin parvarishlash xizmatidan foydalanishda qiyinchiliklarga duch keladi. Bir nechta tadqiqotlar davomida ayollar va yosh qizlar kerakli prenatal parvarish ololmasligining eng keng tarqalgan toʻsiqlari sifatida yetarli mablagʻ va transport yetishmasligidan shikoyat qilishgan. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d7/Total_Fertility_Rate_Map_by_Country.svg/300px-Total_Fertility_Rate_Map_by_Country.svg.png|right|thumb| Aholi soni boʻyicha maʼlumot byurosiga koʻra, tugʻilish darajasi boʻyicha mamlakatlar xaritasi (2020). Daromad tugʻruqdan oldingi parvarish sifati bilan chambarchas bogʻliqdir. Baʼzan, sogʻliqni saqlash muassasalaring joylashgan hududi va transportdan foydalanish ayollarning prrenatal parvarishlash imkoniyatiga ega yoki ega emasligiga sezilarli taʼsir koʻrsatadi. Malida onalar salomatligi xizmatlari boʻyicha oʻtkazilgan tadqiqiot shuni koʻrsatdiki, qishloq joylarida yashovchi boʻlajak onalar, shaharlarda yashovchi onalarga qaraganda prenetal parvarish xizmatini qabul qilish imkoniyati kamroq. Shuningdek, xizmat ko‘rsatishning sifatsiz darajasi onalar kasallanishi va o‘limini ko‘payishiga sabab boʻlmoqda.
Diabetlar
Homilador ayollarda homiladorlikdan oldin mavjud boʻlgan qandli diabet (pregestatsion diabet) kuzatilishi mumkin. Modda almashinuvining buzilishi qandli diabetning 1 va 2-turida deyarli bir xil boʻladi. Homilaning ona qornida nobud boʻlishi qandli diabet bilan kechadigan homiladorlikning eng ogʻir asoratlaridan biri hisoblanadi. Bundan tashqari, chaqaloqlarda tugʻma nuqsonlar, ularning vazni ortib ketishi (4,5 kg dan ortiq), oʻpka rivojlanishining orqada qolishi holatlari uchrab turadi. Amerika Qoʻshma Shtatlari va Avstraliyada olib borilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, homiladorlik davrida diabetning tarqalishi taxminan 1 % ni tashkil qiladi.
OIV/OITS
Butun dunyoda onalar OIVga chalinish darajasi 1 % dan 40 % gacha boʻlib Afrika va Osiyo mamlakatlari eng yuqori ko‘rsatkichlarga ega. Onaning OIV infektsiyasi asosan bolaning sogʻligʻiga taʼsir koʻrsatsa-da, qashshoqlik yuqori va taʼlim darajasi past boʻlgan mamlakatlarda homiladorlik paytida OIV/OITS kasalligiga duchor boʻlish onaning ham sogʻligʻiga katta xavf tugʻdirishi mumkin. Rivojlanayotgan mamlakatlardagi homilador ayollarda OIV testi ijobiy natija berganda ular uchun sil va/yoki bezgak bilan kasallanish xavfi yuqori boʻladi.
Onaning vazni
Homiladorlikdan oldingi oʻrtacha vaznga ega boʻlgan ayollar homiladorlik davrida 11-16 kg gacha vaznining ortishi kuzatiladi. Gipertenziya, qandli diabet, nafas olish yoʻllari asoratlari va infektsiyalarning koʻpayishi onaning semirib ketishi holatlarida keng tarqalgan va homiladorlik natijalariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Semirib ketish homiladorlik davrida paydo boʻladigan diabet (gestatsion diabet) uchun juda kuchli xavf omilidir. Homilador ayollar haftasiga kamida 150 daqiqa sport bilan shugʻullanishi, shu jumladan mushaklarni mustahkamlovchi mashqlarini bajarishlari kerak.
Ogʻiz boʻshligʻi gigiyenasi
Onaning ogʻiz boʻshligʻi salomatligi homilador onaning ham, uning tugʻilmagan homilasining ham farovonligiga taʼsir qilishi koʻrsatilgan.
Ogʻiz boʻshligʻi gigiyenasining ona salomatligi uchun ahamiyati
2000-yilgi Jarrohlikning umumiy hisobotida (Surgeonʼs General Report) ogʻiz boʻshligʻi salomatligi insonning umumiy salomatligi va farovonligiga oʻzaro bogʻliqligi taʼkidlangan. Ogʻiz boʻshligʻi salomatligi ayniqsa perinatal davrda va bolaning kelajakdagi rivojlanishida juda muhimdir. Ogʻiz boʻshligʻini parvarishlash onaga ham, bolaga ham foyda keltiradi. Bundan tashqari, homilador ayollarda ogʻiz boʻshligʻi salomatligi haqida tushunchaning yoʻqligi ularga va bolalariga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Shuning uchun onalarga ogʻiz boʻshligʻi salomatligi haqida maʼlumot berish juda muhimdir. Bundan tashqari, onaning ogʻiz boʻshligʻi salomatligi bilan bogʻliq muammolarni hal qilishda turli sohalardagi shifokorlar, ayniqsa, oilaviy shifokorlar va akusherlar oʻrtasidagi hamkorlik va qoʻllab-quvvatlash muhim ahamiyat kasb etadi. 2007-yilda New-York shtatining Nassau okrugidagi kam taʼminlangan homilador ayollarga ogʻiz boʻshligʻini muntazam parvarish qilish uchun „Onaning ogʻiz salomatligi“ loyihasi ishlab chiqilgan. Dastur boshlanganidan keyin 2000 dan ortiq homilador ayollarni davolashgan, ularning koʻpchiligida tishlari bilan bogʻliq jiddiy muammolar mavjud edi.
Ogʻiz boʻshligʻi salomatligi umumiy salomatlik va inson hayotining sifatiga koʻplab taʼsir koʻrsatadi. Jarrohlikning umumiy hisobotida ogʻiz orqali namoyon boʻladigan turli xil tizimli kasalliklar va holatlar roʻyxati keltirilgan. Ogʻiz boʻshligʻi umumiy salomatlik holatiga taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlgan mikrobial infektsiyalar uchun kirish eshigi boʻlib xizmat qiladi. Bundan tashqari, baʼzi tadqiqotlar diabet, yurak-qon tomir kasalliklari, insult va homiladorlikning salbiy oqibatlarini keltirib chiqarishini taʼkidlagan. Shuningdek, nosogʻlom ogʻiz boʻshigʻi dietaga, ovqatlanishga, uyquga, psixologik holatga, ijtimoiy muloqotga, oʻqishdagi va ishdagi faollikka salbiy taʼsir qilishi mumkin.
Homiladorlik davrida ogʻiz boʻshligʻidagi fiziologik oʻzgarishlar
Ogʻiz boʻshligʻi salomatligini himoylash va nazorat qilish homiladorlikdan oldin va homiladorlik paytida ayolning sogʻligʻi va yahshi hayot sifatini kafolatlaydi. Bundan tashqari, u onadan bolaga patogen bakteriyalarning oʻtishini kamaytirish salohiyatiga ega. Ayol uchun homiladorlik bilan birga fiziologik oʻzgarishlar yuz beradi. Oʻzgarishlar, jumladan, oʻzgaruvchan gormonlar, ayolning tish bilan bogʻliq kasallik kabi ogʻiz infektsiyalariga moyilligini oshiradi. Ushbu kasallik tananing yumshoq toʻqimalarni tiklash va saqlash qobiliyatini buzadi. Shuningdek, u yalligʻlanish va immun reaktsiyalarini bakterial qoʻzgʻatish orqali bilvosita zarar yetkazadi. Homiladorlik davrida milkning yengil yalligʻlanishi, „ homiladorlik gingiviti “ tez-tez uchraydi va davolanmasa, surunkali (periodontal) kasalliklarga olib kelishi mumkin.
Onaning tish kariyesi va uning bola salomatligiga taʼsiri
Ona-bola salomatligi bilan bogʻliq yana bir eʼtiborga molik ogʻiz kasalligi — bu tish kariyesidir. Kariyes — ogʻiz boʻshligʻining eng keng tarqalgan kasalliklaridan biridir. Kariyes paydo boʻlganda avvalo tish emali shikastlanadi, agar davolanmasa, u dentin (tishning qattiq toʻqimalari) ni shikastlaydi. Tish kariyesi onadan bolaga toʻgridan-toʻgri oʻtadi; Kariogen bakteriyalarning kolonizatsiyasi birinchi navbatda onadan bolaga soʻlakni boʻlishish faoliyati orqali sodir boʻladi. Bundan tashqari, onaning ijtimoiy, xulq-atvor va biologik kabi boshqa omillari bolaning tishlari yemirilishiga olib kelishi mumkin. Onaning ogʻiz boʻshligʻi salomatligi haqida maʼlumotga ega emasligi uning bolalarida kariyes rivojlanishiga taʼsir qilishi mumkin. Onalarining ogʻiz boʻshligʻi sogʻlom boʻlgan bolalarga qaraganda, onalarining ogʻiz boʻshligʻi nosogʻlom boʻlgan bolalarning ogʻiz boʻshligʻi salomatligi yomon boʻlish ehtimoli besh baravar koʻp. Ogʻiz boʻshligʻinining holatiga eʼtibor bermaslik bolalarning rivojlanishiga chuqur taʼsir qiladi. Jarrohlikning umumiy hisobotida aytib oʻtilganidek, ogʻiz boʻshligʻi salomatligi hayot sifatiga, ayniqsa bolalarning funktsional, psixologik, iqtisodiy va umumiy hissiy farovonligiga taʼsir qiladi.
Homiladorlik davrida amalga oshirilishi mumkin boʻlgan muolajalar
Homiladorlikning birinchi uch oyligida stomatologik davolanishdan qochish kerak, chunki bu davrda organogenez jarayoni sodir boʻladi, lekin tishni olib tashlash yoki ildiz kanalini davolash koʻrsatilgan boʻlsa shoshilinch tibbiy yordam tavsiya etiladi.
Statistika
Kasalliklarni nazorat qilish va oldini olish markazi (CDC) tomonidan oʻtkazilgan homiladorlar vafotini nazorat qilish tizimining tahlili homiladorlik bilan bogʻliq oʻlimlarda sezilarli irqiy va etnik tafovutlarni koʻrsatadi. CDCning 2019-yilgi hisoboti shuni koʻrsatadiki, Amerika Qoʻshma Shtatlardagi qora tanli ayollar va mahalliy ayollarning homiladorlik bilan bogʻliq oʻlim darajalari (inglizcha: The pregnancy related mortality ratio (PRMR)) oq tanli ayollarnikiga qaraganda 3-4 baravar yuqori. Oq tanli ayollarning koʻrsatkichida har 100 000 ta tirik tugʻilgan chaqaloqqa taxminan 13 ta onalar oʻlimi kuzatilgan. Qora va mahalliy ayollarda 41 va 30 ta onalar oʻlimi kuzatilgan. Ushbu oʻlimlarning aksariyati gipertenziya kabi homiladorlik bilan bogʻliq oldini olish mumkin boʻlgan kasalliklar tufayli sodir boʻlgan. Ushbu kasalliklarning oʻlim darajasi qora tanlilar va mahalliy ayollar orasida yuqori boʻlsa-da, dastlabki kuzatuvlar odatda barcha irqlarda bir xil koʻrsatkichga edi.
Taʼsir etuvchi omillar
CDC onalar oʻlimidagi irqiy tafovutning bir nechta sabablarini keltirib chiqaradi. Ularning taʼkidlashicha, homiladorlik bilan bogʻliq oʻlimlarning aksariyati 3-4 ta taʼsir qiluvchi omillarning umumiy natijasidir. Ushbu omillardan baʼzilari kichik jamoalarda surunkali kasalliklarning yuqori sur’atlarini, tugʻruqdan oldin parvarishlashning past koʻrsatkichlarini oʻz ichiga oladi. Bundan tashqari, ozchilik jamoalarida oʻsmir homiladorlar darajasi yuqori, bu homiladorlik yoki tugʻilishning asoratlari uchun xavf omilidir. Qora va mahalliy ayollar, shuningdek, tibbiy xizmat koʻrsatuvchi shaxslar tomonidan irqiy qarama-qarshilikka duch kelishlari mumkin, bu esa oʻlimga olib keladigan kasallikni davolash yoki oldini olish uchun koʻrsatilayotgan yordam sifatiga taʼsir qiladi. Misol uchun, NIH hisobotida aytilishicha, qora tanli ayollar homiladorlik yoki tugʻruqdan keyingi davrda qon ketish yoki emboliyadan oʻlish ehtimoli ikki-uch baravar yuqori.
Din
Garchi din omillari ona sogʻligʻiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin boʻlsa-da, boshqa tadqiqotlar turli diniy eʼtiqod va amaliyotlarni tushunish zarurligini koʻrsatadi. Ganada ayollarning intervyulari homilador va tugʻruq paytida shaffof diniy eʼtiqod va amaliyotlarning afzalliklarini koʻrsatgan. Homiladorlik davrida ruhoniylar tomonidan qilingan maʼnaviy aralashuvlar ibodat, vahiylar, salbiy tushlarni qaytarishdan iborat edi. Homiladorlik va tugʻish paytida ayollar oʻrtasida ishlatiladigan diniy ashyolarga moy surtish, muborak suv, muborak oq roʻmol, muborak qum, Injil va tasbihdan iborat. Ayollar bu odatlar orqali dinlari bilan qattiq bogʻlanishadi va Xudo tugʻruq ogʻrigʻini kamaytirishiga va xavfsiz hamda muvaffaqiyatli tugʻruqni taʼminlashiga ishonishadi. Natijalar shuni koʻrsatdiki, din Ganadagi homilador ayollarga gʻamxoʻrlik qilishning ajralmas qismidir.
Prenatal salomatlik
Prenatal parvarish (tugʻruqdan oldingi) ona salomatligini muhofaza qilishning muhim qismidir. Boʻlajak onalarga kamida toʻrt marta tibbiy koʻrikdan oʻtish tavsiya etiladi, bunda tibbiyot xodimi kam vazn, kamqonlik yoki infeksiya kabi kasallik belgilarini tekshirishi va homilaning salomatligi va holatini kuzatishi mumkin. Ushbu tashriflar davomida ayollarga tugʻilishdan oldin va undan keyin sogʻligʻini optimallashtirish uchun ovqatlanish va gigiyena boʻyicha maslahatlar beriladi. Ayol oʻz shifokori bilan kelishgan holda, favqulodda vaziyatda nima qilish kerakligini koʻrsatadigan tugʻruq rejasini ishlab chiqishi mumkin.
Teratogen — bu „tugʻilish nuqsoniga olib kelishi mumkin boʻlgan yoki kognitiv va xatti-harakatlar natijalarini salbiy oʻzgartirishi mumkin boʻlgan har qanday vosita“. Doza, genetik sezuvchanlik va taʼsir qilish vaqti — bularning barchasi teratogenning embrion yoki homilaga taʼsiri darajasining omillaridir.