cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Olam
Astronomik kuzatuvlarga koʻra, olam 13.73 ± 0.12 milliard yoshda va kamida 93 milliard yorugʻlik yili uzunligida kesimga egadir. Joriy nazariyalarga koʻra, olamni Katta Portlash, deb nomlangan hodisa boshlagan. Shu hodisagacha kuzatiluvchi olamdagi barcha materiya va energiya cheksiz zichlikka ega bitta nuqtada toʻplangandi. Katta Portlashdan soʻng olam oʻzining hozirgi holatigacha kengayishni boshlagan. Xususiy nisbiylik nazariyasi materiyaning yorugʻlik tezligidan katta tezlikka erishishi mumkin emasligini taʼkidlagani tufayli olam kengligi 13 milliard yilda 93 milliard yorugʻlik yiliga yetgani paradoks oʻlaroq tuyulishi mumkin; bunday masofa fazoning kengayish tezligi chegaralanmaganligi (umumiy nisbiylik nazariyasi) bilan izohlanishi mumkin.
Buri Amanova
Biografiyasi
1929—1933-yillarda Buxoro sanoat texnikumida o‘qigan. Shu bilan birga, 1932—1933-yillarda — Buri Amanova Buxoro viloyati sanoat artilleriyasining trikotaj ustasi (to‘quvchisi).
1933—1943-yillarda — Oʻzbekiston SSR sud tizimida xalq sudi kotibi, xalq sudyasi, Buxoro viloyat sudi aʼzosi, Samarqand viloyati sudi raisining oʻrinbosari lavozimlarida ishlagan.
Yuridik maktabda sirtqi oʻqigan. 1937-yilda u komsomolga qoʻshildi. 1940-yildan VKP(b) aʼzosi.
1943—1945-yillarda — Oʻzbekiston KP(b) MK xotin-qizlar bilan ishlash boʻlimi mudiri.
1945—1947-yillarda — Buxoro viloyati Oʻzbekiston KP(b) Vobkent okrug qoʻmitasining 1-kotibi.
1947—1948-yillarda — Buxoro viloyati mehnatkashlar deputatlari Kogon shahar Kengashi ijroiya qo‘mitasi raisi.
1948-yildan — Mehnatkashlar deputatlari Buxoro viloyat Kengashi ijroiya qo‘mitasi raisining o‘rinbosari.
1950-yillardan beri — Buxoro tikuv-sanoat birlashmasi bosh direktori.
SSSR Oliy Kengashining 2-, 3- va 4-chaqiriqlari deputati etib saylangan.
Buri Fazilivna Amanova 1977-yildan keyin vafot etgan.
Mukofotlari
Lenin ordeni (1946-yil 23-yanvar)
Ikki karra Mehnat Qizil Bayroq ordeni (1950-yil 16-yanvar, 1957-yil 11-yanvar)
Shon-sharaf belgisi ordeni (1944-yil 25-dekabr)
1941—1945-yillardagi Ulugʻ Vatan urushidagi jasoratli mehnati uchun medali.
Tamazi Yenik
Tamazi Vaxtangovich Yenik (Тамази Вахтангович Еник; 1967-yil 15-yanvarda tugʻilgan) — rossiyalik futbol murabbiyi va sobiq futbolchi. U FC Gagrani boshqaradi. Himoyachi va yarim himoyachi sifatida oʻynagan.
Tamazi Yenik professional futbolchilik faoliyatini 1985-yilda „Dinamo“ (Suxumi)da boshlagan.
1987-yili Navoiyning „Zarafshon“ klubiga o‘tib, u yerda 2-ligada o‘ynagan.
1990-yilda Yenik „Dinamo“ga qaytdi. SSSR parchalanganidan keyin Abxaziyada urush boshlandi, natijada „Dinamo“ klubi yopildi va Yenikning oʻzi Anzor Koblev bilan birga 1992-yilda Birinchi divizionda boshlangan Maykopning „Drujba“ klubiga oʻtdi. Bundan tashqari, Rossiya kubogida u jamoadoshlari bilan birga yarim finalga chiqdi. Yarim finalda Maykop jamoasi boʻlajak kubok egalari Moskva Torpedosiga yutqazdi. Yenikning oʻzi toʻliq yarim final oʻyinini oʻtkazdi.
1997-yilda Togliatti Lada-Gradda oʻynagan.
Birinchi divizionda „Doʻstlik“ uchun oʻynagan vaqtlarida 73 ta gol urgan va bu koʻrsatkich bilan turnir tarixidagi birinchi divizionning eng yaxshi toʻpurarlaridan biriga aylangan.
Vinneuf
Vinneuf Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Sens tumani tarkibiga kiradi.
Tamazi Yenik
1999-yilda Tamazi Yenik Nijniy Novgoroddan „Lokomotiv“ga oʻtdi, ammo tez orada jamoasini Nijniy Novgorodning boshqa klubi „Torpedo-Viktoriya“ga oʻzgartirdi.
1999-yil sentyabr oyida „Torpedo Viktoriya“ da oʻynashi kerak boʻlgan jamoadan ketdi.
Vinneuf
Geografiyasi
Maydoni — 15,2 km2. Dengiz sathidan 54 – 121 m balandlikda joylashgan.
Tamazi Yenik
2002-yilda „Drujba“ ga qaytdi.
2005-yilda u „Spartak-UGP“ murabbiylaridan biri etib tayinlandi. Ammo 2005-yil 15-aprelda Rossiya futbol chempionatining birinchi turida „Sochi-04“ga qarshi oʻyinda jamoani boshqarishga majbur boʻldi, chunki bosh murabbiy Timur Zokirov jarrohlik operatsiyasini bshdan oʻtkazgan edi. 2006-yilgacha „Spartak-UGP“ni boshqargan. Hozirda Tamazi Yenik Abxaziya futbol chempionatida toʻp suradigan „Gagra“ klubi bosh murabbiyi.
Chaussan
Chaussan Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Rhône departamenti Lyon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
943 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 119,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,9 km2. Dengiz sathidan 378 – 753 m balandlikda joylashgan.
Seattle
Kemasozlik, radioelektronika, priborsozlik va avtomobilsozlik sanoatlari rivojlangan. Neft sanoati uchun jihozlar, yoʻl qurilish mashinalari, temir yoʻl vagonlari ishlab chiqariladi. Qora metallurgiya, neftni qayta ishlash, yogʻochsozlik, qogʻoz, oziq-ovqat, poligrafiya sanoati korxonalari, 2 ta universitet bor. Baliq ovlanadi. Shaharga 1851-yilda asos solingan. 1973-yilda Toshkent va Sietl shaharlarining birodarlashuvi toʻgʻrisida qaror qabul qilingan.
Sietl va Toshkent
1973-yilda, yaʼni sovuq urush ruhi kezib yurgan, Oʻzbekiston tashqi siyosat olib borishda qariyb mustaqil boʻlmagan yillarda bunday muhim voqeaga qoʻl urilishi, tabiiyki, tarixiy hodisadir.
Tarixchilar Toshkent va Sietl oʻrtasidagi aloqalar tarixini 1971-yil bilan bogʻlashadi. Oʻshanda Alyaska aviakompaniyasi rahbariyati taklifiga binoan, Toshkent shahar ijroqoʻmi raisi (hokimi) Vohid Qozimov oʻzining Irkutsk va Sochi shaharlaridagi hamkasblari bilan Sietlga tashrif buyuradi. Sietlning oʻsha vaqtdagi meri va Qozimov juda qalin boʻlib ketishadi hamda ikki shahar oʻrtasidagi birodorlik aloqalarini oʻrnatish tashabbusi tugʻiladi.
Bu gʻoyani amalga oshirishda AQSh prezidenti Richard Niksonning 1972-yili Moskvaga qilgan tashrifi muhim rol oʻynadi. Garchi Niksonning mazkur rasmiy tashrifdan maqsadi Shimoliy Vetnamga bosim oʻtkazish boʻlsa-da, ushbu uchrashuv doirasida yadroviy qurolni qisqartirishga ham kelishiladi.
Sietl jamoatchiligi bu voqeadan ruhlanib, SSSR bilan madaniy aloqalarni ham oʻrnatish zarurligini qayd etishadi. Sietl meri Ves Ulman Niksonga Toshkent bilan „aka-uka“ tutinish haqidagi taklifini kiritadi. 1973-yilda Sietl sobiq ittifoq hududidagi shaharlar bilan qardoshlik aloqalarini oʻrnatgan birinchi shahar boʻladi.
Tomoyasu Asaoka
Tomoyasu Asaoka (浅岡 朝泰; 6-aprel 1962-yilda tugʻilgan) — yaponiyalik futbolchi.
Seattle
Sietl va Toshkent
1974-yilda Sietlda „Toshkent“ parki barpo etiladi, keyinchalik mashhur haykaltarosh Sharipo Yakovning „Baxt qushi Semurgʻ“ kompozitsiyasi ushbu parkning koʻrkiga aylanadi. Toshkent — Sietl munosabatlari SSSR va AQShning oʻzaro aloqalari yomonlashgan davrlarda, xususan, Afgʻoniston inqirozi yillarida faoliyat olib bordi.
Ayni paytda Toshkentda ham „Tinchlik bogʻi“ va „Sietl“ kafesi ochiladi. Eʼtiborli jihati, „Tinchlik bogʻi“ni barpo etishda yuzlab sietllik koʻngillilar qatnashadi. Hamkorlikda turli madaniy tadbirlar, bayramlar, anjumanlar oʻtkazish yoʻlga qoʻyildi. Ularda, ayniqsa, dunyoda tinchlikni oʻrnatish gʻoyasi ustuvor edi. Xususan, 1983-yilda sietlliklar yadro urushining oldini olish istagi bitilgan xatga 42 mingta imzo yigʻishib, Toshkentga etkazishadi. Ayni chogʻda Toshkentda ham xuddi shu niyat bilan 120 ming imzo yigʻiladi.
Tomoyasu Asaoka
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1987-yili 12-aprel Singapur terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 8 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Seattle
Sietl va Toshkent
Oʻzbekiston mustaqillikka erishgach ham Toshkent — Sietl hamkorligi juda faol boʻlmasa-da, davom etmoqda. Sietlda oʻzbek diasporasi tomonidan turli milliy bayramlarni oʻtkazish anʼanaga aylangan. 2008-yilda oʻzaro hamkorlikning 35 yilligi keng nishonlandi.
Albatta, „opa-singil“ tutinishning 40 yilligini bayram shukuhi bilan nishonlash ayni muddaodir. Zero, Toshkent — Sietl hamkorligi shunchaki ijtimoiy-madaniy voqelik emas, balki tarixiy hamda madaniy yodgorlik hamdir.
Manbalar
Washington (isifunda eMelika)
Kerbuloq (tuman)
Kerbuloq tumani (Кербұлақ ауданы) — Almati viloyatining markaziy qismida joylashgan. Yer maydoni 11,5 ming km2. 1973-yil tashkil topgan. Aholisi 49,8 ming kishi, oʻrtacha zichligi 1 km2-ga 4,3 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tuman markazi — Sarioʻzak qishogʻi. 1997-yilgacha Taldiqoʻrgʻan viloyatining tarkibida boʻlib kelgan. Avvalgi Gvardiya va Kerbuloq tumanlari asosida 1997-yil qaytadan tashkil topib, hozirgi nomi bilan nomlanadi.
Aholisi
Tuman aholisi 49,8 ming kishi oʻrtacha zichligi 1 km2-ga 4,3 kishidan toʻgʻri keladi (2013). Tuman aholisi koʻp millatli hisoblanadi, milliy tarkibini quyidan koʻrishingizga boʻladi (2010) :
Iqlimi
Tuman iqlimi keskin kontinental. Yanvar oyining oʻrtacha yillik harorati –10 – 15°С. Qish oylarining ayrim kunlarida –37°С gacha pasayadi. Iyul oyining oʻrtacha harorati 22 – 24 °С; janubi-gʻarbdagi tekisliklarda ayrim kunlari 38 – 40°С gacha yuqori boʻladi. Yogʻingarchilikning gʻrtacha yillik miqdori tumanning gʻarbiy hududida 150 – 200 mm.dan sharqiy, shimoli-sharqida 650 – 800 mm.gacha.
Uebigau-Wahrenbrück
Uebigau-Wahrenbrück Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Elbe-Elster tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 134,91 km2. 5769 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Uebigau-Wahrenbrückning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
NGC 2362
NGC 2362 Katta It yulduz turkumidagi I3p tipli ochiq klasterdir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Cristian Ramírez
Cristian Leonel Ramírez Zambrano (1994-yil 12-avgustda Ekvadorning Santo-Domingo shahrida tugʻilgan) — ekvadorlik futbolchi, „Krasnodar“ futbol klubi va Ekvador terma jamoasi himoyachisi. 2021-yil iyun oyida u Rossiya fuqaroligini olgan.
Pfons
Pfons Avstriyaning Tirol yerida joylashgan kommunadir. Innsbruck Land (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 21.7 km2. 1240 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Cristian Ramírez
Klublardagi faoliyati
Cristian Ramírez „Independiente del Valle“ futbol klubi tarbiyalanuvchisi hisoblanadi. 2011-yil 28-aprelda „El Nacional“ futbol klubiga qarshi oʻyinda u Ekvador A seriyasida debyut qilgan. Yosh boʻlishiga qaramay, Cristian Ramírez darhol asosiy tarkibdan joy olgan. 2012-yilda Cristian Ramírezga „Borussia Dortmund“ futbol klubi va Angliyaning „Tottenham“ futbol klubi qiziqish bildirishgan.
2013-yilda u „Fortuna Düsseldorf“ futbol klubiga koʻchib oʻtgan. Transfer summasi 500 ming yevroni tashkil qilgan. 22-iyul kuni „Energia“ futbol klubiga qarshi oʻyinda debyut qilgan.
Cristian Ramírez 2014-yilning yozida „Nürnberg“ futbol klubiga ijaraga berilgan. 3-avgust kuni „Erzgebirge“ futbol klubiga qarshi bahsda Cristian Ramírez yangi klubi safida debyut qilgan.
Xalqaro faoliyati
2011-yilda Cristian Ramírez Janubiy Amerika chempionatida ishtirok etgan. Turnirda u Boliviya, Peru, Kolumbiya, Paragvay, Braziliya va ikki marta Argentina va Urugvay terma jamoalariga qarshi oʻyinlarda maydonga tushgan. Oʻsha yilning yozida Cristian Ramírez Meksikada boʻlib oʻtgan yoshlar oʻrtasidagi jahon chempionatida ishtirok etgan. Turnirda u Germaniya, Panama, Burkina-Faso va Braziliya jamoalariga qarshi oʻynagan.
2013-yilda Ekvador yoshlar terma jamoasi tarkibida Cristian Ramírezs Argentinada boʻlib oʻtgan Janubiy Amerika yoshlar chempionatida ishtirok etgan. Turnirda u Urugvay, Venesuela, Chili, Kolumbiya, Braziliya, Peru va Paragvay terma jamoalariga qarshi oʻyinlarda ishtirok etgan.
2013-yilning 20-noyabr kuni Gonduras milliy terma jamoasiga qarshi o‘rtoqlik uchrashuvida Cristian Ramírez Ekvador milliy terma jamoasida debyut qilgan va ikkinchi bo‘limda Renato Ibarra o‘rniga maydonga tushgan.
2016-yilda Cristian Ramírez AQShda boʻlib oʻtgan Amerika kubogida ishtirok etgan. Turnirda u AQSh jamoasiga qarshi oʻynagan.
2016-yilning 6-oktyabr kuni JCh-2018 saralashida Chili terma jamoasiga qarshi o‘yinda Cristian Ramírez milliy terma jamoadagi ilk golini urgan.
Podivín
Podivín Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 2954 ga yaqin aholisi bor.
Manbalar
Husniddin Rasulov, [16.04.2023 9:46]
Meyn (Schleswig-Flensburg)
Meyn Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Schleswig-Flensburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,4 km2. 690 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Meynning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Shaxzoda Ibragimova
Shaxzoda Ibragimova (2005-yil, 19-noyabrda tugʻilgan) oʻzbek badiiy gimnastikachisi, milliy terma jamoa aʼzosi.
Faoliyati
Shaxzoda Ibragimova 2022-yilda kattalar milliy guruhiga kirdi va qatnashib, Toshkentda, koʻpkurash va 5 halqa boʻyicha kumush, shuningdek, 3 ta lenta va 2 toʻp bilan oltin medalni qoʻlga kiritdi. Bir haftadan soʻng guruh bilan Bokuda bellashdi va koʻpkurashda 6-oʻrinni, 5 ta halqa va 3 ta lenta hamda 2 ta toʻp bilan 7-oʻrinni egalladi. Iyun oyida u Pesaroda boʻlib oʻtgan jahon chempionatida ishtirok etib, koʻpkurashda 8-oʻrinni, 5 ta halqa bilan 7-oʻrinni egalladi. Keyin u Pattayada boʻlib oʻtgan Osiyo chempionatiga saralashdan oʻtib, jamoaviy bahslarda, koʻpkurashda va 3 ta lenta, 2 ta toʻp va 5 ta halqa bilan kumush medalni qoʻlga kiritdi. Avgust oyida Ibragimova 2021-yilda Koʻniyada boʻlib oʻtgan da ishtirok etib, guruh koʻpkurashda kumush, 3 ta lenta va 2 ta toʻp hamda 5 ta halqa bilan oltin medalni qoʻlga kiritdi.
Sentyabr oyida Ibragimova Sofiya shahrida boʻlib oʻtgan jahon chempionatida Nilufar Azamova, Nargiza Jumaniyozova, Mariya Pak, Mumtozabonu Isxoqzoda, Xurshidabonu Abduraufova hamda ikki nafar yakkalik qatnashuvchilar – Taxmina Ikromova va Yosmina Raximovalar bilan qatnashib, umumiy hisobda 18-oʻrinni va 3 ta lenta + 2 toʻp bilan 20-chi oʻrinni egalladi.
Americus (Georgia)
Aholisi
17,041 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 616,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 27,6 km2. Shundan 27,1 km2 quruqlik, 0,5 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 146 m balandlikda joylashgan.
Bernhard operatsiyasi
Bernhard operatsiyasi — Ikkinchi jahon urushi paytida qalbaki funt sterlinglar va AQSh dollarlarini ommaviy tayyorlash boʻyicha faoliyat surgan mahfiy nemis operatsiyasi.
Tarix
1943-yil oxiriga kelib, bir oyda tahminan bir million funt sterling ishlab chiqarilar edi. Qalbaki pullarning sifati juda yuqori edi — hatto bank mutaxassislari ham qiyinchilik bilan ularni ajrata olar edi. Boshida nemislar britan iqtisodiyotini destabillashtirish uchun samolyotlarda Britaniya ustidan qalbaki pullarni sochmoqchi boʻladilar, ammo 1943-yilga kelib Luftvaffening (Luftwaffe) bunday imkoniyatlari qolmaydi. Shuning uchun nemislar qalbaki pullarni muhim importni toʻlash va olmon aygʻoqchilik agentlari ishini ragʻbatlantirishda foydalanadilar. Urush oxiriga kelib umumiy miqdorda £134 610 810 lik 8 965 080 ta qogʻoz pullar tayyorlanadi.
Urushdan soʻng bu tarix keng yoritilinmadi, chunki britaniyaliklar oʻz valyutalariga boʻlgan ishonchni soʻnishidan qoʻrqdilar. Almashinuvga kiritilgan qalbaki pullarning koʻpligidan (ular almashinuvdagi banknotalarning 15%ini tashkil qilar edi) Angliya banki pul munosabatlaridan qiymati £5 dan koʻproq boʻlgan pul qogʻozlarni chiqarib tashlashga majbur boʻldi.
Urushdan soʻng Bernhard Krüger ikki yil britaniyaliklar qoʻlida va bir yil fransuzlar qoʻlida qamoqda edi. Keyinchalik u qogʻoz ishlab chiqarish bilan shugʻullanuvchi korxonada ishlaydi va 1989-yili vafot etadi.
Operatsiyada ishtirokchilaridan biri chex Adolf Burger u haqida kitob yozadi. 2007-yilda bu kitob boʻyicha "Pul qalbakichilari" nomli avstro-nemis filmi suratga olinadi. Ushbu film 2008-yilda oʻtkazilgan 80nchi Oskar mukofotini topshirish marosimida "Xorij tilidagi eng yaxshi film" nomzodligida gʻalaba qozondi.
Lanham-Seabrook
Lanham-Seabrook AQShning Maryland shtatida joylashgan shahardir. Prince George's County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
18190 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 13,6 km2. Shundan 13,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Mariya Aleksandrovna Kuznetsova
Mariya Aleksandrovna Kuznetsova (1899, Namangan — 1956.20.1, Toshkent)— Oʻzbekiston xalq artisti (1939). Oʻzbek professioval teatrining birinchi aktrisalaridan. Millati rus boʻlsada, oʻzbek xalqining hayoti, tili, urf-odati va sanʼatini mukammal bilgan. Barcha rollarini oʻzbek tilida ijro etgan. Ijodini badiiy hanaskorlik toʻgaragidan boshlagan. 1918—21 yillar Hamza rahbarligidagi "Oʻlka sayyor siyosiy truppasi"da, 1921—25 yillar Qoʻqon teatrida, 1925-yildan Oʻlka davlat namuna drama truppasi (keyinchalik Hamza teatri)da aktrisa. K. Hamza pyesalaridagi Vafisa ("Fargʻova fojiasi"), Jamila ("Iffat karbonlari"; "Boy ila xizmatchi"), Maryam ("Zaharli hayot") va boshqa ayollar obrazining birinchi ijrochilaridan. Aktrisa oʻz ijodiy yoʻliga ega boʻlishidaM. Uygur va Ya. Bobojonovlarnnt xizmati katta boʻldi. Eng yaxshi rollari: Antoniva ("Isyon"), Hoji ova ("Boy ila xizmatchi"), Miller xonim ("Makr va muhabbat"), Kabanixa ("Momaqaldiroq"), Ogudalova, Galchixa ("Sepsiz qiz", "Aybsiz aybdorlar"), Xolniso ("Shohi soʻzana"), Zuhra ("Ogʻriq tishlar"), Akuliva Ivanovva ("Meshchanlar"), Maysara ("Maysaraning ishi", Muqimiy teatrida) va boshqa harakterli, hajviy obrazlari oʻziga xos ijro uslubi, qahramonlar ichki dunyosining chuqur va yorqin ifodasi, hayotiyligi va maishiy boʻyokdarga boyligi bilan aj-ralib turadi. "Bukj xizmatlari uchun" ordeni bilan mukofotlangan (2001).
Biografiyasi
1899-yilda Namanganda tugʻilgan. Uning otasi yoshligida Rossiyadan koʻchib kelgan va mexanik sifatida paxta tozalash zavodlarida ishlagan. Uch farzandning eng kichigi va uning ikkita akasi bor edi. U mahallada oʻsganligi bois bolaligidan oʻzbek tilini, oʻzbek xalq qoʻshiq va raqslarini yaxshi bilgan.
1917-yilda Namangan musulmon deputatlari kengashiga ishga kirdi, shoʻro ishchilari havaskorlik spektaklini qoʻyishga qaror qilishganida, toʻgarak aʼzolaridan oʻz faoliyatini saqlab qolishlarini soʻrab, drama toʻgaragiga ham aʼzo boʻldi. 1918-yilda shoir Xamza uni siyosiy boʻlimning Turkiston fronti musulmonlar boʻlimi qoshida tashkil etilayotgan mintaqaviy sayyor musulmon siyosiy truppasiga taklif qiladi; ushbu truppa bilan „Krasniy Vostok“ targʻibot poezdida u frontda chiqish qildi.
Undan oldin oʻzbek teatrida ayol rollarini erkaklar ijro etgan, Kuznetsova ayol rollarining birinchi ijrochilaridan bo‘lgan, Xamza spektakllarida Fotima („Tuhmatchilarning jazosi“), Maryam (“„Zaharlangan hayot), Jamila („Bay va ferma“), „Fargʻona fojialari“da ayol rollari rollarini ijro etgan.
Urushdan keyin Qoʻqon va Fargʻona teatrlarida ishlab, 1926-yilda Samarqandga Oʻzbek Milliy akademik drama teatriga taklif qilinadi.
1929-yildan - aktrisa Hamza nomidagi oʻzbek drama teatrida rollar oʻynagan.
U ijro uslubining yorqin oʻziga xosligi, rang-barangligi, kundalik konkretligini koʻrsatib, quyidagi xarakterli rollarni ijro etdi: Kumushbibi („Ikki kommunist“ Komil Yashin, 1929), Anna Andreevna (Inspektor) Gogol, 1930). Uning Xoji („Bay va ferma“ Xamza, 1939) va Kabanixi (“Momaqaldiroq” Ostrovskiy) 1938, 1955) rollarini ijro etishi katta oʻziga xos kuch sifatida ajralib turardi. Uning ijodi satirik hazil bilan ham ajralib turardi - kampir (Pushkinning „Oltin baliq“ 1948), Bessemenova („Filistlar“ Gorkiy, 1954) va maftunkor xalq qahramonlari - Maysara („Maysaraning nayranglari“ Hamza, 1939), Xolniso („Ipak soʻzani“ Abdulla Qahhor, 1952) rollarini ijro etgan. Shu va shu kabi boshqa rollari uchun unga 3-darajali Stalin mukofoti mukofotga loyiq koʻrildi, lekin oʻsha yili mukofot topshirilmadi.
U 1956-yilda Toshkentda vafot etgan va Chig‘atoy memorial qabristoniga dafn etilgan.
Madaniyatda
U 1965-yilda „O‘zbekfilm“ kinostudiyasida rejissyor Latif Fayziyev tomonidan suratga olingan „Momaqaldiroqda tugʻilganlar“ („Natashaxonim“) filmining bosh qahramoni prototipidir.
Oila (asar)
„Oila“  — oʻzbek adibi hamda olimi Abdurauf Fitrat tomonidan 1914-yilda yozilib, 1915-yilda Mirzo Abduvohid Munzim tomonidan nashrga tayyorlangan, 1916-yilda esa Bokuda nashr etilgan falsafiy-axloqiy turdagi asar. Adib ushbu asari orqali Turkiston aholisi uchun oʻziga xos qoʻllanma yaratishni maqsad qilgan. Asar ikki qismdan iborat boʻlib, birinchi qismi uylanish xususida boʻlib, ikkinchi qismi esa farzand tarbiyasiga bagʻishlangan.
Kuyganyor
Kuyganyor — Andijon viloyati ning Andijon tumanida joylashgan shaharcha (1978-yildan). Andijon tumanining maʼmuriy, iqtisodiy va madaniy markazi. Aholisi 9,2 ming kishi (2001). Aholisining asosiy qismi oʻzbeklar, aksari ruslar, tojiklar, qirgʻizlar va boshqa millat vakillaridan iborat. Viloyat markazigacha 7 km. Kuyganyor shaharchasi tumanning shimoli-gʻarbiy qismida joylashgan. Shaharcha nomining kelib chiqishi haqida turli fikrlar bor. Katta Fargʻona kanalidan suv oladi, Qoradaryo daryosi oqib oʻtadi. Kuyganyor shaharchasida Andijon qishloq xoʻjaligi va agrotexnologiyalar instituti joylashgan. Taʼlim muassasasi 1964-yil iyun oyida sobiq Toshkent irrigatsiya va qishloq xoʻjaligini mexanizatsiyalash injenerlari institutining Andijon filiali bazasida Andijon paxtachilik instituti nomi bilan tashkil etilgan. Oʻz vaqtida Oʻrta Osiyodagi eng ilgʻor institutlardan biri hisoblangan. Oʻzbekiston Respublikasi Qishloq xoʻjaligi vazirligi Andijon (tuman) ilmiy ishlab chiqarish markazining sugʻoriladigan yerlarda gʻalla va dukkakli oʻsimliklar yetishtirish ilmiy tadqiqot instituti (1999) joylashgan boʻlib, institutda 11 ta boʻlim (don ekinlari seleksiyasi; don ekinlari agrotexnikasi; urugʻchilik; agrokimyo; dukkakli va yem-xashak ekinlari seleksiya va agrotexnikasi; birlamchi seleksiya materiallarini yaratish va ularni baholash; oʻsimliklarni himoya qilish; oʻsimliklar fiziologiyasi, biokimyosi va sifat tahlili; mexanizatsiya; iqtisodiyot; filiallar faoliyatini muvofiqlashtirish va fan yutuqlarini ishlab chiqarishga joriy etish) faoliyat koʻrsatadi. Bundan tashqari, shaharchada tuman maʼmuriy organlari, shifoxonalar, ishlab chiqarish va xizmat koʻrsatish sohalari, maktabgacha taʼlim tashkilotlari, umumiy oʻrta taʼlim maktablari, kasb-hunar maktablari, Kuyganyor nasos stansiyasi, Aloqa uyi, „Xotira maydoni“, Ikkinchi jahon urushi qurbonlari xotirasiga bagʻishlangan yodgorlik, Yoshlar madaniyat va istirohat bogʻi va boshqa turli xil obyektlar mavjud. Avvallari Andijon shahridan Kuyganyor shaharchasiga trolleybus qatnovi mavjud boʻlgan, ayni damda 394 hamda 77 jamoat transportlari qatnab kelmoqda.
Abdulloh ibn Muhammad Hotifiy Xarjardiy
Abdulloh ibn Muhammad Hotifiy Xarjardiy — (1454-1521) tarixchi va shoir bo‘lgan.
Abdulloh ibn Muhammad Hotifiy Xarjardiy  Abdurrahmon Jomiyning jiyani (singlisining oʻgʻli). 858/1454 yil tavallud topgan. „Husrav va Shirin“ (1977 yilda nashr etilgan), „Layli va Majnun“, „Haft manzar“ (ikki ming atrofida baytlarni oʻz ichiga olgan), „Shoh Ismoil janobi oliylari Shohnomasi“ kabi asarlar muallifi. Sulton Husayn Boyqaroga bagʻishlab, Amir Temur zafarlarini madh etuvchi „Temurnoma“ (yoki „Zafarnoma“) tarixiy dostonini yozgan. Qoʻlyozmasi koʻpgina kutubxonalarda saqlanmoqda. 1869, 1896 yillarda Lakhnavda, 1957 y. Madrasda chop etilgan. Abdulloh ibn Muhammad Hotifiy Xarjardiy 927/1521 yilda vafot etgan.
Ajal Shamsiddin Umar
.
Sayyid Ajal Shamsiddin Umar al-Buxoriy (1211—1279) Xitoyning moʻgʻullar boshchiligidagi Yuan sulolasi tomonidan tayinlangan Yunnanning birinchi provinsiya gubernatori.
Hayoti
Shamsiddinning kelib chiqishi oʻrta osiyo|lik eroniy boʻlib, musulmon davlat boʻlgan Xorazmshohlar davlatining Buxoro shahridan edi (hozirgi Oʻzbekistonga toʻgʻri keladi). Xorazmshohlar va moʻgʻullar oʻrtasidagi urushda Chingizxon shaharga hujum qilganda, Sayyid Ajal Shamsiddin Umarning oilasi unga taslim boʻladi. U Ali ibn Abu Tolib va payg‘ambarlar avlodidan boʻlgan, Sayyid Ajalning otasi Kamoliddin, bobosi esa Shamsiddin Umar al-Buxoriy boʻlgan. Marshall Broomhallning yozishicha, „Buxorolik Shamsiddin Muhammad paygʻambarning yigirma yettinchi avlodi boʻlgan“. Sayyid Munkexonning Sichuanni zabt etishida qatnashgan va logistika ishlarini boshqargan. U Yanjindagi (hozirgi Pekin) Yuan sulolasi saroyida xizmat qilgan. Keyinchalik 1274-yilda Dali qirolligini zabt etgandan soʻng Xubilayxon tomonidan Yunnanga yuborilgan 1259-yilda imperator moliya ishlarini boshqargan. Oʻlimidan soʻng Sayyidga Chjxunyi (忠懿) nomi berildi.
Gubernatorlik davridagi siyosati
Sayyid Ajal zamonaviy Kunmin joylashgan „Chjunjin Chen“ deb nomlangan „xitoycha uslubdagi“ shaharga asos solgan. Shaharda buddistlar, konfutsiylar ibodatxonalari va ikkita masjid qurishni buyurgan. Islom, xristianlik, buddizm, daosizm va konfutsiylikni targʻib qilish moʻgʻul diniy siyosatining bir qismi boʻlgan The Confucian temple that Sayyid Ajall built in 1274, which also doubled as a school, was the first Confucian temple ever to be built in Yunnan. . Sayyid Ajal 1274-yilda qurdirgan maktab vazifasini oʻtagan konfutsiylik ibodatxonasi, Yunnanda qurilgan birinchi Konfutsiy ibodatxonasidir.
Sayyid Ajal Yunnanda boʻlgan davrida „rivojlantirish missiyasi“ doirasida Islomni ham, konfutsiylikni ham targʻib qilgan Sayyid Ajal Yunnanni „qoloq va vahshiy“ deb hisoblagan va bu hududni „rivojlantirish“ uchun konfutsiylik, islom va buddizmdan foydalangan.
Sayyid Ajal birinchi boʻlib Yunnanga islomni olib kirgan. U konfutsiylik ibodatxonalari va masjidlarni qurishga buyruq berib, konfutsiylik va islomni targʻib qilgan. Sayyid Ajal Yunnanda ham konfutsiy taʼlimini joriy qildirgan.
Shamsiddin Yunnan shahrida koʻplab Konfutsiy ibodatxonalarini qurdirgan va konfutsiy taʼlimini targʻib qilgan. Yunnan provinsiyasida xitoylashtirish siyosatini yoyishga yordam bergani bilan mashhur. U Yunnanda ham bir qancha masjidlar qurdirgan.
Konfutsiylik marosimlari va anʼanalari Yunnanga Sayyid Ajal tomonidan kiritilgan. U tomonidan bir qancha Konfutsiy ibodatxonalari va maktablariga asos solingan. Xitoy ijtimoiy tuzilmalari, xitoycha dafn va nikoh odatlari mahalliy aholiga Sayyid Ajal tomonidan yoyilgan.
Sayyid Ajalning Yunnanda konfutsiychilik va taʼlimni targʻib qilish siyosatidan maqsad mahalliy „varvarlar“ ni „madaniylashtirish“ boʻlgan. Sichuanlik olimlar tomonidan yangi tashkil etilgan maktablarda oʻquvchilarga konfutsiy marosimlari oʻrgatilgan, Konfutsiy ibodatxonalari qurilgan. Yunnan aholisiga konfutsiycha toʻylar, sovchilar, dafn marosimlari, ajdodlarga sigʻinish va Sayyid Ajal tomonidan qavm qilish kabi marosimlar oʻrgatilgan. Mahalliy rahbarlarning „varvar“ kiyimlari oʻrniga Sayyid Ajal tomonidan boshqa sovgʻa qilingan.
Marko Polo ham, Rashiduddin ham Yuan sulolasi davrida Yunnan aholisi koʻp musulmonlar boʻlganini, Rashiduddin esa aholisining barchasi musulmon boʻlgan shaharni „buyuk Yachi shahri“ deb nomlaganini qayd etgan. Yachi Dali shaharlaridan (Ta-li) biri boʻlgan deb taxmin qilingan. Dalida Hui xalqi koʻp boʻlgan.
Tarixchi Jacqueline Armijo-Hussein Sayyid Ajalning konfutsiylashtirish va xitoylashtirish siyosati haqida oʻzining „Sayid Ajal Shamsiddin: Markaziy Osiyodan kelgan musulmon, Xitoyda moʻgʻullarga xizmat qilayotgan va Yunnanga „sivilizatsiya“ olib kelgan“ nomli dissertatsiyasida shunday yozgan: „Janubi-gʻarbiy Xitoyda konfutsiy va islom taʼlimining kelib chiqishi : Yuan davridagi Yunnan va Xitoyda moʻgʻullar qoʻli ostida xizmat qilayotgan buxorolik musulmonning Xitoy va gʻarbiy tarixshunoslikdagi xitoylashtirish va konfutsiylashtirishi bilan bogʻliq“. U Daxueshi masjidi va Siandagi katta masjid kabi koʻplab masjidlarni taʼmirlab, qurdirgan. Sian shahridagi Daxueshi xiyobonidagi masjidda 1523-yilda oʻrnatilgan stela mavjud boʻlib, u masjidning islohoti va qurilishidan dalolat beradi.
Oilasi
Sayyid Ajalning katta oʻgʻli Nasrisddin. Sayyid Ajalning yettinchi avlodi Sayyid Hojiga borib taqaladi.
Sayyid Ajal Muhammad paygʻambarning yigirma oltinchi va Su fei-erhning beshinchi avlodi hisoblanadi. Jami beshta oʻgʻli bor. Sayyidning ikkita qabri bor boʻlib, ulardan biri Yuandagi Vo-er-to shahrida va Shensi provinsiyasi Sian shahridagi yana bir yodgorlikda uning kiyimlari ilingan. „Islomning magnit ignasi“ asarining muallifi Ma Chu (1630—1710) Sayyid Ajal avlodidan boʻlgan. Sayyid Ajalning avlodlariga misol qilib, oʻn beshinchi avlodi — Ma Chju va yigirma beshinchi avlodi — Ma Dexinni keltirish mumkin.
Uning eng mashhur avlodlaridan biri Chjan Xedir.
XIII asrda alohida musulmonlarning taʼsiri, ayniqsa Sayyid Ajal Shamsiddin Umarning taʼsiri juda katta boʻlib, u milodiy 1279-yilda Yunnan shahrida vafotigacha moʻgʻul xonlariga xizmat qilgan. Uning oilasi Yunnanda hamon yashab kelmoqda. Xitoydagi musulmon ishlarida muhim qismini egallagan (Original from Harvard University).
Meyvabükü, Güdül
Meyvabükü — Turkiyaning Anqara viloyati Gudul tumaniga qarasli qishloq.
Puerto de la Selva
Puerto de la Selva Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Girona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 41,62 km2. Aholisi — 993 kishi (2010).
Aragon (Georgia)
Aragon, AQShning Georgia shtatida joylashgan shahardir. Polk okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1,249 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 371,1 nafar kishi.
Eron Markaziy banki
Eron Markaziy banki (SWIFT kodi: BMJIIRTH) Eron Islom Respublikasining markaziy banki va mamlakat bank tizimi regulyatori.
1960-yildagi Eron Bank va valyuta faoliyati qonuni asosida tashkil etilgan boʻlib, u Eron hukumati bankiri sifatida xizmat qiladi va mamlakatda banknot va tanga chiqarish boʻyicha mutlaq huquqqa ega. Markaziy bank Eron riali qiymatini saqlab qolish va banklar va kredit tashkilotlarini nazorat qilish vazifasini bajaradi. U Eron milliy javohirlari, shuningdek, valyuta va oltin zaxiralarining saqlovchisi sifatida faoliyat olib boradi. Shuningdek, u Osiyo kliring ittifoqining taʼsischi aʼzosi hisoblanadi, xorijdagi oltin va kapital oqimlarini nazorat qiladi, Xalqaro valyuta jamgʻarmasida (XVJ) Eronni tamsil qiladi va xalqaro miqyosda Eron va boshqa davlatlar oʻrtasida toʻlov bitimlarini tuzadi.
2022-yil 21-sentabr kuni Anonymous xakerlar guruhi tomonidan Eron Islom Respublikasining veb-saytiga DDoS hujumlar amalga oshirildi va buning natijasida hozirda saytga kirish imkoniyati mavjud emas. Xakerlik hujumi Mahso Aminiyning vafoti munosabati bilan oʻtkazilgan norozilik belgisi boʻlgan.
Zamonaviy davr
thumb| Eron Shahanshoh Banki, Tehron, 1902-yil 1889-yilda Britaniya egalik qiladigan Eron Shahanshoh banki tashkil topdi va unga Eronda banknotlarni chiqarish uchun mutlaq huquq berildi. 1890-yilda bank Eronda 1 dan 1000 tumangacha boʻlgan birinchi banknotlarni muomalaga kiritdi. Bank Eron kapital shakllanishini kuchaytirish yoki Eronning oʻsha paytdagi valyutasi qironni qoʻllab-quvvatlash uchun tayinli ish qilmadi.
Britan banki bilan raqobat qilish uchun Rossiya Imperiyasining Rossiya kredit va taraqqiyot banki mamlakatda oʻz faoliyatini boshladi. Rossiyalik yahudiy tadbirkor Polyakovning Esteqrazi banki 1898-yilda Chor Rossiyasi tomonidan sotib olindi va keyinchalik 1920-yilda shartnoma bilan Eron hukumati qoʻliga oʻtdi.
1927-yilda Eron hukumati tomonidan birinchi davlat banki Eron Milliy banki tashkil etildi. 1930-yil 30-mayda u Eronning markaziy banki sifatida faoliyat yuritish masʼuliyatini oʻz zimmasiga oldi va 200.000 funt sterling evaziga Shahanshoh bankka tegishli boʻlgan huquqlarni sotib oldi, shu bilan birga u bir vaqtning oʻzida tijorat banki sifatida ham faoliyat yuritishni davom ettirdi. Bankning asosiy maqsadi hukumatning moliyaviy operatsiyalarini osonlashtirish va Eron valyutasini (rial va tuman) emissiya qilish va tarqatish edi. Oʻttiz yildan koʻproq vaqt davomida Eron milliy banki markaziy bank vazifasini bajargan va Eron rialining qiymatini saqlash masʼuliyati yuklangan. 1955-yilda bank zimmasiga mamlakat bank tizimini nazorat qilish vazifasi yuklatildi.
1960-yil avgust oyida hukumati Eron Markaziy bankini tashkil qildi va markaziy bankka tegishli barcha majburiyatlarni Milliy bankdan ajratib, uni yangi tashkil etilgan markaziy bankka yukladi. Eron Islom Respublikasi Markaziy banki (MB) doirasi va vazifalari Eronning Bank va valyuta faoliyati qonunida (1960) belgilangan.
Islom inqilobidan keyin Eron Markaziy banki nomi “Eron Islom Respublikasi Markaziy banki” deb oʻzgartirildi va 1983-yilda mamlakat bank tizimi foizli daromad topish yoki toʻlashni taqiqlovchi yangi islomiy qoidalarga amal qildi.
Markaziy bank Eronning sobiq qirollariga tegishli boʻlgan va ular tomonidan foydalanilgan tarixiy va qadimiy zargarlik buyumlari muzeyiga egalik qiladi. Ushbu muzeyda Eron milliy javohirlari joylashgan va mamlakatning eng jozibali sayyohlik nuqtalaridan biri hisoblanadi.
Tuzilmasi
thumb|293x293px| Markaziy bank minorasi, Eron Markaziy bankining bosh ofisi
Pul va kredit kengashi
Eron Markaziy bankining bank siyosatini ishlab chiquvchi oliy organi Pul va kredit kengashi (PKK) hisoblanadi. Uning doimiy aʼzolariga Markaziy bank rahbari, Eron moliya va iqtisod vaziri, Eron Davlat Hayʼati (mamlakat hukumati) tomonidan tayinlangan ikkita vazir, Savdo-sanoat palatasi rahbari, Bosh prokuror va ikkita parlament deputati kiradi.
Har yili hukumatning yillik budjeti tasdiqlangandan soʻng, Markaziy bank tasdiqlash uchun Pul va kredit kengashiga pul va kredit siyosatining batafsil sharhini taqdim etadi. Keyinchalik, ushbu siyosatning asosiy elementlari besh yillik iqtisodiy rivojlanish rejasiga kiritiladi. PKK har chorakda yigʻiladi.
Amalda, bank tizimining pul yaratish qobiliyati naqdsiz pullar (talab qilib olinguncha saqlanadigan omonatlar va chek daftarchalari) uchun zaxira saqlash zarurati bilan cheklanmaydi. Yaʼni aksariyat banklar avval kredit beradi va keyin esa zaxiralarni qidiradi. Mamlakatning parlament tadqiqotlari markaziga koʻra, Eron Markaziy banki inflyatsiyaga qarshi kurashish uchun hukumatdan koʻproq mustaq boʻlishga muhtoj. 2010-yil holatiga koʻra, Eron Markaziy banki "faol" pul-kredit siyosatini olib borishga qodir emas (masalan, obligatsiyalarni chiqarishdan oldin u Majlis roziligini olishi kerak) va hukumatning fiskal siyosati ustidan nazoratga ega emas.
Bosh Assambleya
Markaziy bank direktorlar kengashining amaldagi tuzilmasi tarkibiga mamlakat prezidenti, Iqtisodiyot va Savdo vazirlari, Prezidentning strategik rejalashtirish boʻyicha oʻrinbosari va hukumat tomonidan tayinlanadigan vazir kiradi.
“Islohot” taklifi
2010-yilda Majlis tomonidan taklif qilingan yangi qonunga ko‘ra, kamida 15 yillik ish tajribasiga ega yetti nafar iqtisodchi Bosh assambleyaga a’zo bo‘lishi kerak edi, bu esa Markaziy bankni davlat hukmronligidan qaror qabul qilishga xususiy sektor ko‘proq so‘z yuritadigan organga o‘zgartirishi kerak edi. Assambleya a’zolari 10 yil muddatga va faqat bir marta saylanadi. Oʻshanda prezident Mahmud Ahmadinajod ushbu taklifni tanqid qilib, Eron Markaziy banki xususiy nazorat ostiga tushmasligi muhimligini, chunki “uzoq muddatda bu Eron xalqiga foyda keltirmasligini” aytdi.
Rahbarlari
Markaziy bank rahbari Eron prezidenti taklifiga koʻra Bosh assambleya tomonidan saylanadi va prezident farmoni bilan tasdiqlanadi.
Maqsadlari va vazifalari
Eron Islom Respublikasi Markaziy bankining nizomi va Eronning Bank va valyuta faoliyati qonunining 10-bo‘limiga muvofiq maqsadlari quyidagilardan iborat:
Qonunchilikda koʻrsatilgan maqsadlarga erishish uchun Markaziy bankka quyidagi funksiyalarni bajarish masʼuliyati yuklangan:
Islomiy bankchilik
Islom inqilobidan keyin Markaziy bank islom bankchilik qonunini yaratishiga toʻgʻri keldi. 1983-yilda Eron Majlisi tomonidan Islomiy bank faoliyati qonuni qabul qilindi. Ushbu qonun shaʼriy tijorat qonunlarining forsiy shia versiyasini tavsiflaydi va ruxsat beradi (kamroq “liberal” sunniy versiyasidan farq qiladi). Ushbu qonunga koʻra, Eron banklari faqat foizsiz islomiy operatsiyalarni amalga oshirishi mumkin (chunki foizlar sudxoʻrlik yoki "ribo" hisoblanadi va Islom va Qurʼoni Karim tomonidan taqiqlangan). Ushbu operatsiyalar Mubodala deb nomlangan "vaqtinchalik foyda" ulushi evaziga tovarlar va xizmatlar almashinuvini oʻz ichiga olgan tijorat operatsiyalari hisoblanadi.
Amalda, Eron rasman "vaqtinchalik" deb ataladigan foiz stavkalaridan foydalanadi, chunki omonatchilarga toʻlanadigan yoki qarzdorlardan olingan stavkalar biznesning foydasi yoki zararini aks ettirishi kerak. Ushbu qoidalarga koʻra, "dividendlar" deb ataladigan omonat stavkalari nazariy jihatdan bankning rentabelligi bilan bogʻliq. Yaʼni bank koʻproq foyda olsa, koʻproq dividend toʻlashi, kamroq foyda olsa, kamroq dividend toʻlashi, zararga kirsa, omonatchilar ham zararga sherik boʻlishi kerak. Biroq, aslida, bu dividendlar qatʼiy belgilangan daromad stavkalariga aylangan - omonatchilar banklar koʻradigan zarari natijasida hech qachon oʻz jamgʻarmalarini yoʻqotmagan va deyarli hech qachon vaqtinchalik oldingi foyda stavkalaridan koʻproq daromad ololmagan. Kreditlar boʻyicha hisoblangan foizlar "toʻlovlar" yoki korporativ foydaning ulushi sifatida taqdim etiladi. Bu kabi barcha operatsiyalar Muzoraba, Forush Agʻsati, Joala, Salaf va Qarz hasana kabi 12 ta Islomiy shartnomalar orqali amalga oshiriladi. Ushbu shartnomalar va tegishli amaliyotlar tafsilotlari Eronning Foizsiz bank qonunchiligi va uning koʻrsatmalarida keltirilgan. Bunga misollar:
Standard & Poor's reyting agentligi maʼlumotlariga ko'ra, shariy halol aktivlar miqdori dunyo boʻylab qariyb 400 milliard dollarga yetgan va potentsial bozor 4 trillion dollarni tashkil etadi. Eron, Saudiya Arabistoni va Malayziya eng yirik shaʼriy halol aktivlarga egalik qiladi.
XVJ maʼlumotlariga koʻra, islom banki sof monetar chayqovchilikni taqiqlaydi va bitimlar real iqtisodiy faoliyatga asoslangan boʻlishi kerakligini taʼkidlaydi va shuning uchun moliyaviy tizimlar barqarorligi uchun anʼanaviy bankdan koʻra kamroq risk tugʻdiradi.
Tanqidlar
Tanqidchilarning fikricha, Eronning foizsiz bank qonuni sudxo‘rlik yoki riboni qonuniylashtirish uchun sharoit yaratgan. Amaliyotda barcha banklar oʻz qarz oluvchilardan yiliga kamida bir marta Markaziy bank tomonidan tasdiqlangan foiz stavkasi boʻyicha oldindan belgilangan miqdorda komissiya undiradilar. Ushbu shartnomalar doirasida hech qanday tovar yoki xizmatlar almashtirilmaydi va banklar kamdan-kam hollarda tijorat riskini oʻz zimmalariga oladilar. Koʻchmas mulk, qimmatli qog'ozlar, bank kafolatlari va asbob-uskunalar kabi yuqori qiymatli garov taʼminoti vositalari bilan har qanday risk xavfi yoʻqoladi. Qarzdor toʻlovni toʻlamagan yoki bankrot boʻlgan taqdirda, asosiy qarz, kutilayotgan foizlar va kechiktirilgan toʻlovlar garov taʼminotiga egalik qilish yoki sotish orqali undiriladi.
To'lov tizimlari
2005-yilda hukumat Markaziy bank va tijorat banklariga, asosan davlatga tegishli boʻlgan banklarga mart oyigacha mamlakatda elektron pullar muomalasini amalga oshirish uchun barcha zarur infratuzilmalarni (tartibga solish, apparat, dasturiy taʼminot) yaratish boʻyicha topshiriq berdi. Ushbu reja hali toʻliq amalga oshmagan boʻlsa-da, mahalliy debet kartalari endi odatiy holga aylandi va milliy miqyosda elektron tijoratning oʻsishi, shuningdek, elektron hukumat tashabbuslarini toʻliq amalga oshirish yoʻlidagi asosiy toʻsiqni olib tashladi. Biroq, Eron hamon naqd pulga asoslangan iqtisodiyot boʻlib qolmoqda.
Markaziy bank Eron banklarining rialdagi operatsiyalarini hisob-kitob qilish uchun asosiy markaz sifatida Real vaqt rejimidagi yalpi hisob-kitob tizimini (SATNA) ishlab chiqdi. 2006/07-yillarda ushbu tizimning birinchi va ikkinchi bosqichlarini amalga oshirish natijasida hisobot yilida banklararo maʼlumotlarni uzatish tarmogʻi (Shitob bank tizimi) va banklararo kliring markazi orqali real vaqt rejimida hisob-kitoblar boshlandi. 2007/08-yildan boshlab bankdan bankka va mijozdan mijozga oʻtkaziladigan toʻlovlar ham SATNA orqali amalga oshirila boshlandi. 2006/07-yil oxirida qiymati kichik boʻlgan katta hajmdagi toʻlovlarni real vaqt rejimida oʻtkazish uchun Chakana pul mablagʻlarini oʻtkazish tizimi (SAHAB) ishga tushirildi va 2007/08-yillarda yanada rivojlantirildi. Bundan tashqari, Eronning Shitob tizimini boshqa mamlakatlarning axborot uzatish tarmoqlariga ulash rejalari ham bor.
2011-yilda ikkita yangi toʻlov tizimi ishga tushirildi: turli qimmatli qogʻozlarni, xususan hukumat va Markaziy bank obligatsiyalarini joylashtirish va hisob-kitob qilish uchun elektron infratuzilma sifatida Qimmatli qogʻozlar boʻyicha naqd pulsiz hisob-kitob tizimi (TABA). Individual va koʻp martalik toʻlov topshiriqlarini qayta ishlash, xalqaro bank kartalarini qabul qilishi uchun Eronning banklararo maʼlumot uzatish tarmogʻini (Shitob) boshqa bankomat va POS-kommutator tizimlariga ulash, POSlarni markazlashtirish va qayta tashkil etish tizimi elektron karta toʻlovlar tizimini loyihalashtirish (SHAPARAK) maqsadida avtomatlashtirilgan hisob-kitob markazi (PAYA) tizimini ishga tushirildi.
Raqamli valyuta
2018-yilda AKT vazirligining maʼlumotlariga koʻra, Eronning Post Banki blokcheyn texnologiyasi asosida Eronning birinchi raqamli valyutasini muomalaga chiqardi. Texnologiya blokcheyn tranzaksiyalar uchun hech qanday kliring banki talab qilinmasligi tufayli Eronga qarshi sanksiyalar ostida ishlash mobaynida afzallik beradi.
Bundan tashqari, Eronning ulkan neft va gaz zaxiralarini hisobga olib, Eron riali neft va gaz bilan paritet oʻrnatilsa, zaxira valyutasiga aylanishi mumkin. Masalan, oʻtmishda AQSh dollari va oltin oʻrtasida bo'lgan paritet yoki Venesuelaning yangi qazib olingan "Petro" kriptovalyutasi bilan boʻlayotgan paritet kabi.
Fintex
Finnotech.ir - Eronning birinchi bank API provayderi va Informatics Services Corporation (ISC, Axborot xizmatlari korporatsiyasi) bank sanoati (shu jumladan Shitob) uchun axborot tizimlarining yetakchi operatori hisoblanadi. 2016-yil holatiga koʻra Eronda fintex yoʻnalishi boʻyicha 50 ta kompaniya faoliyat yuritadi. Markaziy bank fintex kompaniyalarning Eron moliya sektoridagi rolini cheklaydi, chunki ular pul yaratish, valyuta ayirboshlash, toʻlov vositalarini taklif qilish (masalan, kartalar) va depozitlarni jalb qilish bilan shugʻullanishi mumkin emas.
Cheklar
2010-yil 21-yanvardan boshlab bank hisobvaraqlar egalari tijorat banklaridan 15 000 AQSh dollaridan ortiq mablag‘ni yechib olishlari taqiqlandi, biroq ular hali ham kattaroq summaga chek yozib berishlari mumkin. Hukumat odamlarning naqd pul operatsiyalari o'rniga cheklar va elektron bank tizimlaridan foydalanishni xohlaydi.
2009 yilda cheklarning 10,7 foizi banklar tomonidan qabul qilinmangan.
Debet/kredit kartalari
2007-yilda Tetra-Tech IT kompaniyasi eronliklar va chet ellik sayyohlar savdo markazlari, mehmonxonalar, restoranlar va sayyohlik agentliklaridagi Eron elektron karta terminallarida onlayn sotuvlar uchun Visa va MasterCard kartalaridan foydalanishlari mumkinligini eʼlon qildi. Eronning elektron tijorati 2009-yilning mart oyigacha 10 trillion rialga (1 milliard dollar) yetishi kutilgan edi. Baʼzi badavlat odamlarning bank kartalari bor, biroq xalqaro sanksiyalar tufayli hozirda MasterCard yoki Visa Eronda faoliyat yuritmayapti va mamlakatda bir nechta xorijiy banklar qolgan. 20 foizdan kamroq aholisidan bank kartalari boʻlgan Misrdan farqli eronliklarning qariyb 94 foizi bank kartasiga ega (2015).
2016-yilda Eron Sukuk tamoyillariga asoslangan oʻzining ichki kredit karta tizimini taqdim qildi va MasterCard (va boshqa xalqaro toʻlov operatorlari) bilan mamlakatda faoliyatini qayta yoʻlga qo'yish uchun muzokaralar olib borilganligini maʼlum qildi.
Havala
Yaqin Sharq va boshqa musulmon mamlakatlarida keng tarqalgan norasmiy pul oʻtkazmalari tizimi boʻlgan havala tizimidan Eronda ham koʻplab korxonalari va jismoniy shaxslari foydalanadi. AQSh va BMT tomonidan Eronga nisbatan kiritilgan oxirgi moliyaviy sanksiyalardan beri eronliklar tomonidan havaladan foydalanish koʻpaygan <.
Pul yuvishga qarshi qonun
Eron Markaziy banki ehtimoliy jinoyatlarning oldini olish uchun pul yuvishga qarshi qonunga rioya qilinishini taʼminlaydi. Pul yuvishga qarshi kurashish boʻyicha maxsus qoʻmita aʼzolari orasida Eron Razvedka vaziri, Markaziy bank rahbari va boshqa bir qancha vazirlar bor. 2008-yilda Parijda joylashgan Moliyaviy harakatlar boʻyicha maxsus guruh (FATF) tashkiloti Eronning pul yuvishga qarshi kurashini olqishlagan. 34 aʼzodan iborat moliyaviy nazorat tashkiloti Tehronni pul yuvish boʻshliqlarini yopish majburiyatini olgani bilan tabrikladi. Biroq, 2010-yilda FATF Ekvador va Eronni pul yuvish va terrorizmni moliyalashtirishga qarshi xalqaro qoidalarga rioya qilmayotgan davlatlar roʻyxatiga kiritdi. O'sha vaqtdagi Eron prezidenti Hasan Ruhoniy FATFga qiziqish bildirayotganiga qaramay, u va oliy yetakchi Ali Xomanaiy tarafdorlari oʻrtasida katta kelishmovchiliklar boʻlgan. Ular orasida Mutaxassislar assambleyasi raisi va Qoʻriqchilar kengashi kotibi Ahmad Jannatiy va Eron sobiq tashqi ishlar vaziri va Oliy rahbarining tashqi aloqalar boʻyicha maslahatchisi Ali Akbar Viloyatiy FATFga qarshi boʻlgan shaxslar orasida taniqlilari edi. Ushbu kelishmovchiliklar va FATFning Eron parlamenti tomonidan tasdiqlanmaganligi FATF ijrosini to'xtatishga olib keldi.
Eron hukumati tomonidan 2015-yildagi hisob-kitoblarga ko‘ra, Eronda giyohvand moddalar savdosidan tushgan harom pullar yiliga 10 trillion tumanni (1 tuman 10 rialga teng). Ushbu pullarning bir qismi mamlakat siyosatiga taʼsir qilish uchun “saylovlar va ovozlarni sotib olish”ga yo‘l topmoqda".
Xorijiy zaxiralar
<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">[  <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2021)">iqtibos kerak  ]