cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Manjuriya operatsiyasi
Kelishuvi va tuzilishi
1945-yil 9-mayda (Moskva vaqti bilan) Germaniya taslim boʻldi, yaʼni Sovetlar Yalta kelishuvini bajarsalar, 1945-yil 9-avgustgacha Yaponiya bilan urush boshlashlari kerak edi. Yaponlar uchun vaziyat yomonlashda davom etdi va ular endi urushda qolgan yagona eksa kuchi, uzaytirishni xohlardilar, shuningdek, urushni tugatishga intilishdi. Yaltadan beri ular betaraflik paktini uzaytirish va Sovetlarni Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralariga jalb qilish uchun Sovetlarga bir necha bor murojaat qilishgan yoki yaqinlashishga harakat qilishgan. Sovetlar yaponlarning bu umidlarini susaytirish uchun hech narsa qilmadilar va jarayonni iloji boricha uzoqroqqa choʻzdilar (bosqin kuchlarini tayyorlashda davom etar ekan). 1945-yil aprel oyida lavozimga kirishgan Admiral Baron Suzuki kabinetining rollaridan biri soʻzsiz taslim boʻlishdan tashqari har qanday tinchlik shartlarini taʼminlashga harakat qilish edi. Iyun oxirida ular Sovetlarga murojaat qilishdi (betaraflik shartnomasi hali ham mavjud edi), ularni Yaponiyani qoʻllab-quvvatlash uchun Gʻarbiy ittifoqchilar bilan tinchlik muzokaralarini oʻtkazishga taklif qilishdi, ularga aniq takliflar berishdi va buning evaziga ular Sovetlarga juda jozibali hududni taklif qilishdi. imtiyozlar. Stalin qiziqish bildirdi va yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutdilar. Sovetlar javob berishdan qochishda davom etdilar. 1945-yil 16-iyuldan 2-avgustgacha Potsdam konferentsiyasi boʻlib oʻtdi. 24-iyulda Sovet Ittifoqi barcha elchixona xodimlari va oilalarini Yaponiyadan chaqirib oldi. 26-iyul kuni konferentsiya Potsdam deklaratsiyasini qabul qildibu bilan Cherchill, Garri S. Truman va Chiang Kay-shek (Sovet Ittifoqi Yaponiya bilan rasman urushda boʻlmagan) Yaponiyaning soʻzsiz taslim boʻlishini talab qildilar. Yaponlar Sovet Ittifoqining javobini kutishda davom etdilar va deklaratsiyaga javob berishdan qochdilar.
Yaponlar Trans-Sibir temir yoʻlining harakatini va Manchuriyaning sharqida Sovet faoliyatini kuzatib borishdi va Sovet Ittifoqining kechiktirish taktikasi bilan birgalikda bu ularga Sovetlarning avgust oyining oxirigacha Sharqiy Manchuriyaga bostirib kirishga tayyor emasligini koʻrsatdi. Ularda har qanday bosqin qachon va qayerda sodir boʻlishi haqida hech qanday haqiqiy fikr va tasdiqlovchi dalillar yoʻq edi.. Ular hujum 1945-yil avgustida yoki 1946-yil bahoridan oldin sodir boʻlmasligini taxmin qilishgan; ammo Stavka 1945-yil avgust oyining oʻrtalarida hujum qilishni rejalashtirgan va 90 diviziyadan iborat kuchlarni toʻplashni yashirgan edi. Koʻpchilik temir yoʻl aloqasini buzmaslik uchun oʻz mashinalarida Sibirni kesib oʻtgan.
1945-yil 8-avgustda yarim tundan bir soat oldin Sovet qoʻshinlari urush eʼlon qilganda va 9-avgust yarim tundan keyin bir vaqtning oʻzida uchta frontga bostirib kirishganida yaponlar butunlay hayratda qoldilar.
Transbaikal Front
thumb|Sovetlarning Manchuriyaga bostirib kirish rejasi koʻrsatilgan asosiy xarita Marshal Rodion Malinovskiy boshchiligidagi Transbaykal fronti tarkibiga quyidagilar kiradi:
Transbaykal fronti ichki Moʻgʻul choʻli va Katta Xingan togʻlari ustidan hujum qilib, sovet qisqichlari harakatining gʻarbiy yarmini tashkil qilishi kerak edi. Bu kuchlarning maqsadi birinchi navbatda Mukdenni (hozirgi Shenyang) qoʻriqlash, soʻngra 1-Uzoq Sharq fronti qoʻshinlari bilan Manchuriyaning janubiy markaziy qismidagi Changchun hududida uchrashish, va shu tariqa qoʻshaloq konvertni tugatish edi.
36-armiya ham gʻarbdan hujum qildi, ammo maqsad 2-Uzoq Sharq fronti kuchlarini Harbin va Tsitsixarda toʻplash edi.
Nazirulla Mannonov
Nazirulla Mannonovich Mannonov (1909.15.3 — Toshkent — 1981.23.9) — olim, agronom, VASXNIL muxbir aʼzosi (1970), Oʻzbekistonda xizmat koʻrsatgan fan arbobi (1967), Mehnat Qahramoni (1957). Oʻrta Osiyo paxtachilik va ipakchilik institutini tugatgan (1933). SoyuzNIXIning Oqqovoq sugʻorish va agrotexnika markaziy stansiyasida ilmiy xodim, boʻlim mudiri (1934— 51). Toshkent viloyatidagi "Qizil Oʻzbekiston"kzi raisi (1951—58), SoyuzNIXI direktori (1958-61, 1966-72), OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vaziri (1961—62), Kuba hukumati huzurida bosh maslahatchi — tashkilotchi (1962— 63), OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vaziri oʻrinbosari — fan bosh boshqarmasi boshligʻi (1972-77), 1977-81 yillarda VASXNIL Oʻrta Osiyo boʻlimi dehqonchilik va kimyolashtirish seksiyasi raisi. Ilmiy ishlari tuproq mahsuldorligini oshirish, gʻoʻza-beda va don ekinlar almashlab ekishni oʻrganish va joriy qilish, mineral oʻgʻitlar va boshqalarni koʻllash masalalariga bagʻishlangan.
Manjuriya operatsiyasi
1-Uzoq Sharq fronti
Marshal Kirill Meretskov boshchiligidagi 1-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:
1-Uzoq Sharq fronti qisqichbaqa harakatining sharqiy yarmini tashkil qilishi kerak edi. Ushbu hujumda 1-Qizil bayroq armiyasi, 5-chi armiya va 10-mexanizatsiyalashgan korpus Mudanjiang (yoki Mutanchiang) tomon zarba berdi. Bu shahar qoʻlga kiritilgach, bu kuch Jilin (yoki Kirin), Changchun va Xarbin shaharlari tomon yurishi kerak edi. Uning yakuniy maqsadi Changchun va Jilindagi Transbaykal fronti kuchlari bilan bogʻlanish va shu bilan ikki tomonlama konvertatsiya harakatini yopish edi.
Ikkinchi darajali maqsad sifatida 1-Uzoq Sharq jabhasi yapon qoʻshinlarining Koreyaga qochib ketishining oldini olish va keyin Koreya yarim oroliga 38-parallelgacha bostirib kirish, bu jarayonda keyinchalik Shimoliy Koreyaga aylangan hududni oʻrnatish edi. Bu ikkinchi darajali maqsad 25-armiya tomonidan amalga oshirilishi kerak edi. Ayni paytda, 35-armiya Boli (yoki Poli), Linkou va Mishan shaharlarini egallash vazifasini oldi.
2-Uzoq Sharq fronti
General Maksim Purkayev boshchiligidagi 2-Uzoq Sharq fronti tarkibiga:
2-Uzoq Sharq fronti yordamchi hujum rolida joylashtirilgan. Uning maqsadi Xarbin, Tsitsixar shaharlari va yapon qoʻshinlari tomonidan janubga tartibli ravishda olib chiqib ketilishining oldini olish edi. Jabhada 1940-yillarning boshlarida SSSRga chekingan Shimoli-Sharqiy Yaponiyaga qarshi Birlashgan Armiyasining Xitoy va Koreya partizanlaridan tashkil topgan 88-alohida otishma brigadasi ham bor edi. Chjou Baozhong boshchiligidagi boʻlinma, qoʻporuvchilik va razvedka missiyalarida foydalanish uchun bosqinda qatnashish uchun belgilangan, ammo jang maydoniga yuborish uchun juda qimmatli hisoblangan. Shunday qilib, ular janglarda qatnashishdan toʻxtatildi va uning oʻrniga keyingi ishgʻol paytida ozod qilingan hududlardagi tuman boʻlimlari va politsiya boʻlimlari uchun rahbarlik va maʼmuriy lavozimlarda foydalanildi. Brigadaning koreys bataloni (shu jumladan, KXDRning boʻlajak rahbari Kim Ir Sen ham) 1-Uzoq Sharq fronti tarkibida Shimoliy Koreyaning keyingi bosib olinishiga yordam berish uchun yuborilgan.
1-Uzoq Sharq fronti va Transbaykal fronti qoʻshinlari Changchun shahrini egallab olgandan soʻng, 2-Uzoq Sharq fronti Lyaotun yarim oroliga hujum qilib, Port Arturni (hozirgi Lyushun) egallashi kerak edi. Har bir jabhada armiya oʻrniga toʻgʻridan-toʻgʻri frontga biriktirilgan „old boʻlinmalar“ mavjud edi. Qoʻshinlar 1,5 million kishi, 3704 tank, 1852 oʻziyurar qurol, 85819 avtomobil va 3721 samolyotdan iborat 89 ta boʻlinmani tashkil etdi. Uning kuchining taxminan uchdan bir qismi jangovar yordam va xizmatlarda edi. Sovet rejasi ular nemislarga qarshi kurashda olgan manevr urushidagi barcha tajribalarni oʻz ichiga olgan.
Yaponiya
Har bir hududiy armiya (Homen Gun, Gʻarbiy „armiya“ ning ekvivalenti) dala qoʻshinlaridan tashqari (Gʻarbiy korpusga teng) toʻgʻridan-toʻgʻri hududiy armiyaga biriktirilgan shtab-kvartira va boʻlinmalarga ega edi. Bundan tashqari, yaponlarga oʻzlarining qoʻgʻirchoq davlatlari Manchukuo va Mengjiang kuchlari yordam berdi. Manchukuoda 170 dan 200 000 gacha qoʻshin bor edi, Mengjiangda esa 44 000 ga yaqin askar bor edi, bu qoʻgʻirchoq qoʻshinlarning aksariyati shubhali sifatga ega edi. Sovet Uzoq Sharq qoʻmondonligining navbatdagi nishoni boʻlgan Koreya Yaponiyaning oʻn yettinchi hudud armiyasi tomonidan garnizonlangan edi. right|thumb|Manchuriya tank maktabining IJA turi 95 Ha-Go Koreyadagi yapon qoʻshinlarini hisobga olgan holda, Kvantun armiyasi 31 ta boʻlinma va 13 brigadada 900 000 dan ortiq kishidan iborat edi; 400 ga yaqin eskirgan tank va 2000 samolyot bor edi (Manchuriyadagi 1040 samolyotdan atigi 230 tasi jangovar va 55 tasi zamonaviy ). Biroq, Kvantung armiyasi ruxsat etilgan kuchidan ancha past edi; Oʻzining ogʻir texnikasining koʻp qismi va eng yaxshi harbiy boʻlinmalari Amerika qoʻshinlarining oldinga siljishi bilan kurashish uchun soʻnggi uch yil ichida Tinch okeani teatriga oʻtkazildi. Baʼzi Kvantung armiyasi boʻlinmalari Ichigo operatsiyasida millatchi xitoylarga qarshi janubga qayta joylashdi.1944-yilda. 1945-yilga kelib Kvantung armiyasi odatda eskirgan, yengil yoki boshqa jihatdan cheklangan jihozlarga ega boʻlgan koʻp sonli xom askar va chaqiriluvchilarni oʻz ichiga oldi. Deyarli barcha tanklar 1930-yillarning boshlarida 95 Ha-Go va Type 89 I-Go kabi modellar edi, tankga qarshi boʻlinmalar faqat Sovet zirhlariga qarshi samarasiz boʻlgan 1-toifa 37 mm tankga qarshi qurollarga ega edi va piyodalar juda kam pulemyotlar va anti-material miltiqlar yoki avtomatlar yoʻq. Natijada, Manchuriya va Koreyadagi yapon qoʻshinlari asosan engil piyodalarga qisqartirildi.harakatchanligi va kelishilgan dushmanga qarshi anʼanaviy quruqlikdagi urushda kurashish imkoniyati cheklangan qoʻzgʻolonga qarshi kuch. 1945 yilning yanvarigacha Kvantung armiyasining faqat oltita boʻlinmasi mavjud edi. Shunga koʻra, yaponlar Kvantung armiyasining hech bir boʻlinmasini jangovar tayyor deb hisoblamadilar, baʼzilari esa 15% dan kam tayyor deb eʼlon qilindi.
Yaponiya imperatorlik dengiz floti Manchuriyani mudofaa qilishga hissa qoʻshmadi, uni bosib olishga u doimo strategik asosda qarshilik koʻrsatgan. Bundan tashqari, Sovet bosqinchiligi paytida uning flotining bir nechta qoldiqlari Amerika qoʻshinlari bosqiniga uchragan taqdirda Yaponiyaning uy orollarini himoya qilish uchun joylashtirilgan edi.
Yapon armiyasi oʻz muammolarini birlashtirib, koʻplab notoʻgʻri taxminlar va katta xatolarga yoʻl qoʻydi, eng muhimi:
Tinch okeani teatriga qayta joylashtirish uchun Kvantung armiyasining elita qoʻshinlari olib chiqib ketilganligi sababli, yaponlar 1945-yilning yozida Manchuriyani muqarrar boʻlib tuyulgan sovet hujumidan himoya qilish uchun yangi operatsion rejalar tuzdilar. Bular mavjud kuchlarning asosiy qismini chegara hududlaridan qayta joylashtirishni talab qildi; asosiy kuch janubi-sharqiy burchakni mustahkam ushlab turish (shuning uchun Koreyani hujumdan himoya qilish) uchun chegaralarni engillashtirish va kechiktirish harakatlariga qarshi kurashish kerak edi.
Bundan tashqari, yaponlar faqat Trans-Sibir temir yoʻli va Sharqiy Manchjuriya fronti boʻylab sovet faoliyatini kuzatgan va shunga mos ravishda sharqdan bosqinga tayyorlanishgan. Ular gʻarbdan hujum sodir boʻlganda, qayta joylashtirilgan kuchlar bu bilan kurashishga qodir boʻlishiga ishonishdi.
Yaponiyaning Manchukuoda qayta joylashtirilishi boshlangan boʻlsa-da, u 1945-yil sentyabrigacha yakunlanishi kerak edi va shuning uchun Sovetlar uch jabhada bir vaqtning oʻzida hujumni boshlaganda Kvantung armiyasi qayta joylashtirish oʻrtasida edi.
Campaign
thumb|300x300px|Manchuriya hujumi Operatsiya Ikkinchi Jahon urushi davridagi butun Gʻarbiy Evropa teatri hajmidagi maydonda klassik qoʻshaloq qisqich harakati sifatida amalga oshirildi. Gʻarbiy qisqichbaqada Qizil Armiya Moʻgʻulistondan choʻl va togʻlar boʻylab, ularning temir yoʻllaridan uzoqda oldinga oʻtdi. Bu sovet logistikasini yapon harbiy tahlilini chalkashtirib yubordi va himoyachilar mustahkamlanmagan pozitsiyalarda hayratda qoldilar. Kvantung armiyasi qoʻmondonlari bosqin paytida rejalashtirish mashqlari bilan shugʻullangan va mojaroning dastlabki oʻn sakkiz soati davomida oʻz kuchlaridan uzoqda edilar.
Yaponiya aloqa infratuzilmasi yomon edi va yaponlar oldinga boʻlinmalar bilan aloqani juda erta yoʻqotdilar. Biroq, Kvantung armiyasi shiddatli va shafqatsiz jangchilar sifatida katta obroʻga ega edi va hatto kuchsiz va tayyor boʻlmasa ham, Sovet qoʻshinlarining bir qismini bogʻlab turgan Xaylar shahrida kuchli qarshilik koʻrsatdi. Yaponiyalik himoyachilar 18 avgustgacha chidashdi, 3827 nafar tirik qolganlar taslim boʻldi. Shu bilan birga, Sovet havo-desant boʻlinmalari quruqlikdagi qoʻshinlar oldidan aerodromlar va shahar markazlarini egallab oldilar va samolyotlar taʼminot liniyasidan oshib ketgan qismlarga yonilgʻi tashidi.
Yaponiyaning 37 mm va 47 mm tankga qarshi qurollari faqat engil sovet tanklari bilan jang qilish uchun mos boʻlganligi sababli, yapon kuchlari granata va portlovchi moddalar bilan oʻralgan xudkush-terrorchi otryadlardan asosiy qoʻlbola tankga qarshi qurol sifatida foydalanishga qaror qilishdi.
Baʼzi maʼlumotlarga koʻra, Yaponiya armiyasi aviatsiyasi Sovet Ittifoqining yurishini toʻxtatish uchun kamikadze samolyotlaridan foydalangan.
Shunga qaramay, Yaponiya armiyasini tezda magʻlubiyatga uchratish istiqbollari aniq emas edi. 1945-yil aprel-iyun oylarida Okinava jangida yapon qoʻshinlarining fanatik va baʼzan oʻz joniga qasd qilish qarshiliklarini hisobga olsak, qolgan soʻnggi yapon istehkomlari hududlarini bosib olish uchun uzoq va qiyin kampaniya kutilayotganiga ishonish uchun barcha asoslar mavjud edi. Sovet hujumining baʼzi qismlarida bu umidlar amalga oshdi.
Sharqdan kelgan sovet qisqichbaqasi Ussurini kesib oʻtib, Xanka koʻli boʻylab yurib, Suyfenxe tomon hujum qildi va yapon himoyachilari qattiq kurashib, kuchli qarshilik koʻrsatishgan boʻlsa-da, Sovetlar gʻalaba qozonishdi. right|thumb|Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga oʻtishi, 1945 yil 9 avgust Sovet qoʻshinlari Manchukuoga chuqur kirib borgan bir haftalik janglardan soʻng, Yaponiya imperatori Xiroxito 1945-yil 15-avgustda radio orqali yapon xalqiga efirga uzatilgan Gyokuon-xosoni yozib oldi. Buning oʻrniga hukumatga Potsdam deklaratsiyasining shartlarini toʻliq qabul qilish topshirilganligini taʼkidladi. Bu Yaponiya taslim boʻlganiga amin boʻlmagan koʻplab tinglovchilarning ongida chalkashliklarni keltirib chiqardi. Radioeshittirishning sifatsiz audio sifati, shuningdek, nutq tuzilgan rasmiy saroy tili chalkashlikni yanada kuchaytirdi.
Yaponiya imperatorlik armiyasi shtab-kvartirasi Kvantung armiyasiga sulh toʻgʻrisidagi buyruqni darhol etkazmadi va armiyaning koʻplab elementlari buni tushunmadi yoki eʼtiborsiz qoldirdi. Shunday qilib, Kvantung armiyasining qattiq qarshiliklari davom etdi va Sovet qoʻshinlari qarshilik choʻntaklaridan qochib, 20-avgustgacha Mukden, Changchun va Qiqixarga etib borishdi. Olovni toʻxtatish toʻgʻrisidagi buyruq oxir-oqibat Kvantung armiyasiga etkazildi, ammo Sovetlar oʻzlarining hududiy yutuqlarining koʻp qismini qoʻlga kiritmasdan oldin emas. thumb|Sovet qoʻshinlari 1945 yil 21 avgustda Xarbin ozod qilinganidan keyin unga kirishdi Sovet oʻng qanotida Sovet- Moʻgʻul otliq-mexanizatsiyalashgan guruhi Ichki Moʻgʻulistonga kirib, Dolon Nur va Kalganni tezda egallab oldi. Manchukuo imperatori (va Xitoyning sobiq imperatori) Puyi Qizil Armiya tomonidan asirga olingan.
18-avgust kuni sovet amfibiyalari quruqlikka chiqish oldidan bir nechta qoʻnishlar amalga oshirildi: Shimoliy Koreyaga uchta, Janubiy Saxalinga va Kuril orollariga bitta qoʻnish. Bu shuni anglatadiki, Koreyada hech boʻlmaganda sovet askarlari quruqlikka kelayotgan qoʻshinlarni kutayotgan edi. Janubiy Saxalin va Kurilda bu Sovet suverenitetining toʻsatdan oʻrnatilishini anglatardi.
Quruqlik harakati Koreya yarim orolining boshlanishi boʻlgan Yalu daryosidan ancha uzoqda toʻxtatildi, hatto havo taʼminoti ham mavjud boʻlmaganda. Koreyadagi kuchlar yarim orolning shimoliy hududida nazorat oʻrnatishga muvaffaq boʻldi. Amerika hukumati bilan Koreya yarim orolini ikkiga boʻlish toʻgʻrisida avvalroq tuzilgan kelishuvlarga koʻra, Sovet qoʻshinlari 38-parallelda toʻxtab, yarim orolning janubiy qismini haligacha yaponiyaliklar nazoratida qoldirdi. Keyinchalik, 1945-yil 8-sentyabrda Amerika qoʻshinlari Incheonga tushdi.
Oqibat
thumb|Sovet Qizil Armiyasi shahidlari qabristoni urushdan keyin Manjoulida qurilgan. Manchuriyaning bostirib kirishi Yaponiyaning taslim boʻlishiga va Ikkinchi jahon urushining tugashiga sabab boʻlgan omil boʻldi. Bundan tashqari, Sovet Ittifoqining Manchuriyani bosib olishi Koreya yarim orolining shimoliy qismlari bilan birga bu hududlarni Sovet Ittifoqi tomonidan mahalliy kommunistlar nazoratiga oʻtkazishga imkon berdi. Sovet hokimiyati tomonidan qoʻllab-quvvatlangan kommunistik hukumatlar tomonidan ushbu hududlarni nazorat qilish Xitoy kommunistlarining yuksalishida omil boʻladi va Koreya urushining siyosiy mojarosini shakllantiradi.
1949-yil oxirida Sovet qoʻshinlarining Manchuriyaga bostirib kirishi paytida asirga olingan sobiq Kvantung armiyasining koʻplab aʼzolari 731-boʻlinma va unga aloqador boʻlinmalar insoniyatga qarshi jinoyatlar va kimyoviy va biologik qurollardan foydalanish bilan aloqadorliklari uchun sudlangan edi.
Harbiy jinoyatlar
Manchuriyaga bostirib kirish paytida sovet askarlari yaponiyalik tinch aholini oʻldirgan va zoʻrlagan. Eng mashhur misol Gegenmiao qirgʻini boʻldi, zirhli boʻlinmadagi sovet askarlari mingdan ortiq yapon ayollari va bolalarini qirgʻin qilishdi. Yaponlarning mulki ham sovet qoʻshinlari tomonidan talon-taroj qilingan. Qirgʻin uchun masʼul Sovet qoʻshinlari Sharqiy Prussiyada tinch aholiga qarshi xuddi shunday jinoyatlarni amalga oshirgan edi.
Sovet tarixchisi Vyacheslav Zimoninning yozishicha, Qizil Armiya yaqinlashganda koʻplab yapon koʻchmanchilari ommaviy oʻz joniga qasd qilishgan. Onalar oʻzlarini oʻldirish yoki oʻldirishdan oldin yapon harbiylari tomonidan oʻz farzandlarini oʻldirishga majbur qilishgan. Yaponiya armiyasi koʻpincha tinch aholini oʻldirishda qatnashgan. 5-Yapon armiyasi qoʻmondoni general Shimizu „har bir xalq oʻz qonunlari bilan yashaydi va oʻladi“ deb izohladi. Oʻz-oʻzidan harakat qila olmaydigan yarador yapon askarlari koʻpincha armiya orqaga chekinayotganda halok boʻlishdi.
Britaniya va AQSh hisobotlari shuni koʻrsatadiki, Manchuriyani egallab olgan Sovet qoʻshinlari (taxminan 700 000 kishi) Mukdenning mahalliy aholisini ham talon-taroj qilgan va qoʻrqitishgan va Sovet hukumati tomonidan „uch kunlik zoʻrlash va talonchilik“ dan tushkunlikka tushmagan. Harbinda Sovet qoʻshinlari Xitoy Kommunistik partiyasi rahbarlarining ommaviy zoʻrlash va talon-taroj qilish haqidagi noroziliklarini eʼtiborsiz qoldirdi. Manchuriyadagi Xitoy politsiya kuchlari sovet qoʻshinlarini turli jinoyatlar sodir etganliklari uchun hibsga olgan yoki hatto oʻldirgan bir qancha voqealar boʻlgan, bu esa Sovet va Xitoy hukumati oʻrtasida baʼzi mojarolarga sabab boʻlgan. Manchuriyada.
Sovet qoʻshinlari Shimoliy Koreyani bosib olgan paytda, Koreya yarim orolining shimoliy yarmida sovet askarlari ham yapon, ham koreys ayollariga nisbatan zoʻrlaganliklari haqida xabar berilgan. Sovet askarlari Shimoliy Koreyada yashovchi yapon va koreyslarning ham mulkini talon-taroj qildilar. Sovetlar Manchuriya va Shimoliy Koreyadagi yapon korxonalariga daʼvo qilib, qimmatbaho materiallar va sanoat jihozlarini olib ketishdi.
Rossiya Fanlar akademiyasining Koreya tadqiqotlari markazi xodimi Konstantin Asmolov Sovet Ittifoqining Uzoq Sharqdagi tinch aholiga nisbatan zoʻravonligi haqidagi Gʻarb maʼlumotlarini boʻrttirib va ​​mish-mish sifatida rad etadi va Qizil Armiya tomonidan ommaviy jinoyatlarda ayblovlar 2 000 000 ga yaqin sovet askari bilan bogʻliq alohida voqealarni notoʻgʻri ekstrapolyatsiya qilishini taʼkidlaydi. Uzoq Sharqdagi qoʻshinlarni ommaviy jinoyatlarga aylantirdi. Uning soʻzlariga koʻra, bunday ayblovlarni oʻsha davr hujjatlari rad etadi, shundan koʻrinib turibdiki, bunday jinoyatlar Germaniyadagiga qaraganda ancha kam muammo boʻlgan. Asmolovning taʼkidlashicha, Sovetlar Ikkinchi Jahon Urushida nemis va yapon „zoʻrlovchilar va talonchilar“ ning jinoiy javobgarlikka tortilishi deyarli nomaʼlum edi.
Kinematika va uning asosiy kattaliklari
Kinematika klassik mexanikada ishlab chiqilgan fizikaning kichik sohasi boʻlib, nuqtalar, jismlar (ob’ektlar) va jismlar tizimlari (ob’ektlar guruhlari) harakatini ularning harakatiga olib keladigan kuchlarni hisobga olmasdan tasvirlaydi. Kinematika oʻrganish sohasi sifatida koʻpincha „harakat geometriyasi“ deb ataladi va vaqti-vaqti bilan matematikaning bir boʻlimi sifatida koʻriladi. Kinematik masala tizim geometriyasini tavsiflash va tizim ichidagi nuqtalarning pozitsiyasi, tezligi va/yoki tezlanishining har qanday maʼlum qiymatlarining boshlangʻich shartlarini eʼlon qilishdan boshlanadi. Keyin, geometriyadan argumentlar yordamida tizimning har qanday nomaʼlum qismlarining holati, tezligi va tezlanishi aniqlanishi mumkin. Kuchlarning jismlarga qanday taʼsir qilishini oʻrganish kinematikaga emas, kinetikaga kiradi.
Kinematika astrofizikada samoviy jismlarning harakatini va bunday jismlarning toʻplamlarini tasvirlash uchun ishlatiladi. Mashinasozlik, robototexnika va biomexanikada kinematika dvigatel, robot qoʻli yoki inson skeleti kabi birlashtirilgan qismlardan (koʻp boʻgʻinli tizimlar) tashkil topgan tizimlarning harakatini tasvirlash uchun ishlatiladi.
Qattiq transformatsiyalar deb ham ataladigan geometrik oʻzgarishlar mexanik tizimdagi komponentlarning harakatini tasvirlash uchun ishlatiladi, bu harakat tenglamalarini chiqarishni soddalashtiradi. Ular, shuningdek, dinamik tahlil uchun markaziy hisoblanadi.
Kinematik tahlil — bu harakatni tasvirlash uchun ishlatiladigan kinematik miqdorlarni oʻlchash jarayoni. Masalan, muhandislikda kinematik tahlil maʼlum bir mexanizm uchun harakat oraligʻini topish uchun ishlatilishi mumkin va teskari yoʻnalishda ishlaganda, kerakli harakat diapazoni uchun mexanizmni loyihalash uchun kinematik sintezdan foydalanish mumkin. Bundan tashqari, kinematika mexanik tizim yoki mexanizmning mexanik ustunligini oʻrganish uchun algebraik geometriyani qoʻllaydi.
Terminning etimologiyasi
Kinematik atamasi AM Amperning cinematique filmining inglizcha versiyasi boʻlib, u yunoncha κίνημα dan yaratgan. kinema („harakat, harakat“), oʻzi κινεῖν dan olingan kinein („harakat qilish“).
Kinematik va cinématique fransuzcha cinéma soʻzi bilan bogʻliq, lekin ikkalasi ham undan toʻgʻridan-toʻgʻri olingan emas. Biroq, ular bir xil ildiz soʻziga ega, chunki cinema cinematographe soʻzining qisqartirilgan shakli „kinofilm proyektori va kamera“ dan, yana yunoncha harakat soʻzidan va yunoncha γρᾰ́φω — grapho („yozish“) soʻzidan kelib chiqqan.
Aylanmaydigan sanoq sistemasidagi zarracha traektoriyasining kinematikasi
thumb|300x300px| Klassik zarrachaning kinematik kattaliklari: massasi — m, holati — r, tezligi — v, tezlanishi — a. Zarrachalar kinematikasi zarrachalar harakatini oʻrganuvchi fandir. Zarrachaning pozitsiyasi koordinata ramkasining boshidan zarrachagacha boʻlgan koordinata vektori sifatida aniqlanadi. Masalan, uyingizdan 50 m janubdagi minorani koʻrib chiqing, koordinata markazi uyingizning markazida joylashganki, sharq x oʻqi yoʻnalishida va shimol y oʻqi yoʻnalishida boʻlsa, minora poydevoriga koordinata vektori r = (0 m, −50 m, 0 m) ga teng. Agar minora 50 m balandlikda boʻlsa va bu balandlik z oʻqi boʻylab oʻlchanadi, keyin minora tepasiga koordinata vektori r = (0 m, −50 m, 50 m).
Zarrachaning joylashuv vektori mos yozuvlar ramkasining kelib chiqishidan zarrachaga chizilgan vektordir. U nuqtaning boshlangʻich nuqtasidan uzoqligini ham, uning yoʻnalishini ham ifodalaydi. Uch oʻlchovda, pozitsiya vektori {\bf r} sifatida ifodalash mumkin:
bu yerda x, y, va z Dekart koordinatalari va, va  boʻylab birlik vektorlardir x, y, va z mos ravishda koordinata oʻqlari. Joylashuv vektorining kattaligi nuqta orasidagi masofani beradi \mathbf{r} va kelib chiqishi.
Pozitsiya vektorining yoʻnalish kosinuslari yoʻnalishning miqdoriy oʻlchovini taʼminlaydi. Umuman olganda, ob’ektning joylashuv vektori mos yozuvlar tizimiga bogʻliq boʻladi; turli ramkalar pozitsiya vektori uchun turli qiymatlarga olib keladi.
Zarrachaning traektoriyasi vaqtning vektor funktsiyasidir, tomonidan berilgan, harakatlanuvchi zarracha tomonidan kuzatilgan egri chiziqni belgilaydi:
bu yerda x(t), y(t), va z(t) zarracha joylashuvining har bir koordinatasini vaqt funksiyasi sifatida tasvirlangan.right|thumb|300x300px| Bosib oʻtgan masofa har doim siljishdan katta yoki teng.
Tezlik
Zarrachaning tezligi vektor kattalik boʻlib, u zarracha harakatining kattaligi bilan bir qatorda yoʻnalishini ham tavsiflaydi. Matematik jihatdan nuqtaning pozitsiya vektorining vaqtga nisbatan oʻzgarish tezligi nuqta tezligidir. Zarrachaning ikkita pozitsiyasi farqini vaqt oraligʻiga boʻlish natijasida hosil boʻlgan nisbatni koʻrib chiqing. Bu nisbat oʻsha vaqt oraligʻidagi oʻrtacha tezlik deb ataladi va quyidagicha aniqlanadi:
bu yerda vaqt oraligʻidagi pozitsiya vektorining oʻzgarishi \Delta t. Vaqt oraligʻi chegarasida \Delta t nolga yaqinlashadi, oʻrtacha tezlik pozitsiya vektorining vaqt hosilasi sifatida belgilangan oniy tezlikka yaqinlashadi.
Bu yerda nuqta vaqtga nisbatan hosilani bildiradi (masalan ). Shunday qilib, zarrachaning tezligi uning pozitsiyasini oʻzgartirishning vaqt tezligidir. Bundan tashqari, bu tezlik zarrachaning yoʻli boʻylab har bir pozitsiyada traektoriyasiga tegib turadi. Aylanmaydigan sanoq sistemasida koordinata yoʻnalishlarining hosilalari hisobga olinmaydi, chunki ularning yoʻnalishlari va kattaliklari doimiydir.
Jismning tezligi uning tezligining kattaligidir. Bu skalyar miqdor:
Tezlanish
Tezlik vektori kattalik va yoʻnalish boʻyicha yoki bir vaqtning oʻzida ikkalasini ham oʻzgartirishi mumkin. Demak, tezlanish tezlik vektori kattaligining oʻzgarish tezligini ham, bu vektor yoʻnalishini oʻzgartirish tezligini ham hisobga oladi. Tezlikni aniqlash uchun zarrachaning pozitsiyasiga nisbatan qoʻllaniladigan xuddi shunday fikrni tezlanishni aniqlash uchun tezlikka ham qoʻllash mumkin. Zarrachaning tezlashishi — bu tezlik vektorining oʻzgarish tezligi bilan aniqlangan vektor. Zarrachaning vaqt oraligʻidagi oʻrtacha tezlashishi nisbat sifatida aniqlanadi.
Bu yerda Δv tezlik vektoridagi farq va Δt vaqt oraligʻi.
Printzheim
Printzheim Fransiyaning Elzas mintaqasida joylashgan kommunadir. Bas-Rhin departamenti Saverne tumani tarkibiga kiradi.
Kinematika va uning asosiy kattaliklari
Tezlanish
Zarrachaning tezlashishi vaqt oraligʻi nolga yaqinlashganda oʻrtacha tezlanishning chegarasi boʻlib, vaqt boʻyicha hosilasidir
Printzheim
Aholisi
211 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 49,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,3 km2. Dengiz sathidan 197 – 283 m balandlikda joylashgan.
Kinematika va uning asosiy kattaliklari
Tezlanish
Jismning tezlanishining kattaligi — kattaligi | a | uning tezlanish vektori. Bu skalyar miqdor quyidagicha:
Ortsva
Ortsva(gruz. Ortsva) — Gruziyadagi qishloq.
2014 yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 232 kishi istiqomat qiladi.[1]
Efemerid vaqti
Efemerid vaqti — astronomiyada qoʻllaniladigan maxsus vaqt; sayyoralarning efemeridalarmni hisoblashda qoʻllaniladi. Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishi notekis boʻlganligi sababli, oʻrtacha sutkalar ham notekis kechadi. Shuning uchun astronomiyada Yerning notekis aylanishi bilan bogʻliq boʻlgan vaqt qatorida, Oy va sayyoralarning harakatidan aniqlanadigan va tekis oʻtadigan Efemerid vaqtidan foydalaniladi va bu vaqt Nyuton vaqti yoki Efemerid vaqti deyiladi. Efemerid vaqti 1950-yil fundamental doimiyliklarga bagʻishlangan Parij konferensiyasida qabul qilindi, 1960-yildan boshlab Quyosh, Oy, sayyoralar va ularning tabiiy yoʻldoshlari efemeridalarini hisoblashda joriy etila boshlandi. Efemerid vaqtidan Yerning oʻz oʻqi atrofida aylanishidan aniqlanadigan dunyo vaqtita oʻtish tuzatmalari (A T) maxsus astronomik yilnomalarda berib boriladi.
Vandeins
Vandeins Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Ain departamenti Bourg-en-Bresse tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
510 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 54,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,4 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 194 – 251 m balandlikda joylashgan.
Lake Henry (Minnesota)
Lake Henry AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Stearns County, Minnesota|Stearns
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
103 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 198,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,52 km2. Shundan 0,52 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 399 m balandlikda joylashgan.
Blanquefort-sur-Briolance
Blanquefort-sur-Briolance Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Villeneuve-sur-Lot tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
499 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 11,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 42,5 km2.
Supersano
Supersano Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lecce provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 36 km2. 4602 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Sultonali Mannopov
Sultonali Mannopov (1948.1.1, Quva tumani) — xonanda, dirijyor. Oʻzbekiston xalq artisti (1999). Fargona pedagogika institutini tugatgan (1974). Xonandalik sanʼati sirlarini T. Qodirov, M. Madaliyev kabi ustozlardan oʻrgangan. Fargʻona davlat untida oʻqituvchi (1974—78), kafedra mudiri (1992-yildan), professor (2001-yildan); Fargʻona viloyati musiqali drama va hajviya teatrida xormeyster, direktor (1978-88), bosh dirijyor (1978-88; 2001-yildan), Fargʻona viloyati filarmoniyasida yakkaxon xonanda, badiiy rahbar (1988—2001). Ijro dasturidan "Ushshoq", "Bayot", "Qalandar", "Abdurahmonbegi" kabi mumtoz ashula turkumlari, "Bogʻaro", "Kirib boʻstonni kezdim" kabi katta ashulalar, yallalar ("Ul kun jonon", "Ul parivash" va boshqalar), zamonaviy ba-stakorlar yaratgan ("Gulzorga qarasam", A. Ismoilov; "Vatanni sevmoq iymondandur", K. Soliyev va boshqalar), shuningdek, Uzi bastalagan ("Qalandar ishqi", "Vodiy taronasi", "Oʻzbekistonim", "Kelsa sanamim" va boshqalar) asarlar urin olgan. Oʻzbek musiqasi mavzuidagi ilmiy-ommabop va badiiy risolalar ("Anʼ-anaviy qoʻshiq ijrosi", "Tavakkal Qodirov", "Soʻnmas navolar" va boshqalar) muallifi.
Efemerida
Efemerida (yun.) — astronomik kundalik jadval. E.da Quyosh, Oy, katta sayyoralar, ularning yoʻldoshlari, kichik sayyoralar va boshqalarning maʼlum yil, kun va soatlar uchun oldindan hisoblangan koʻrinma koordinatalari va boshqalar maʼlumotlar beriladi. E. maʼlumotlari astronomiyada qabul qilingan maxsus efemerid vaqti asosida hisoblab topiladi. Osmon jismlarining E.larini bilish ularni oldindan yilning qaysi vaqtida kuzatish qulayligini aniqlash va kuzatish dasturlarini tuzishda katta ahamiyatga ega. Kuzatishlar va tekshirishlar oʻtkazilgach, olingan maʼlumotlar dunyo vaqtida eʼlon qilinadi, keyingi E.larga tuzatishlar kiritiladi.
Etnografiya
Etnografiya (grekcha: etno- xalq va ... grafiya - yozaaman), etnologiya, xalqshunoslik — jahondagi barcha xalqlarning, etnik birlikning turli tiplari, ularning kelib chiqishi (etnogenezi), turmush tarzi, urf-odatlari, moddiy va maʼnaviy taraqqiyot darajasidan qatʼi nazar, teng holda oʻzaro tafovuti yoki umumiyligi va oʻxshashligini, ularning oʻziga xos xususiyatlarini oʻrganuvchi maxsus fan sohasi. E. hozirgi etyaoslarning kelib chiqishi va shakllanishi, joylashishi va etnik tuzilishi, urf-odatlari, maʼnaviy madaniyati va milliy xususiyatlarini tarixiy jarayon bilan bogliq holda oʻrganadi. Tarixiy E. yoʻqolib ketgan xalq va elatlar, oʻtmishdagi etnik jarayon, maishiy turmush va maʼnaviy madaniyat xususiyatlarini tadqiq qiladi.
Etn. bilimlar qadim zamonlardan paydo boʻlgan boʻlsada, lekin mustaqil fan sifatida 19-asrning oʻrtalarida shakllanib boʻldi. Dastlab, bu atamani 16-asrning oxirida nemis yozuvchisi I.Zummer ishlatgan, keyin esa 18-asrning oxirlarida va 1808-yilda maxsus jur.lar shu nom bilan chiqa boshlagan. E. soʻzi mashhur fransuz tabiatshunosi va fizigi Jan Jak Amper taklifi bilan Parij antropologlari kongressida alohida fan sifatida qabul qilingan (1839).
E. dastlab faktik bilimlarni toʻplaydi, keyin ularni tahlil etish orqali mohiyatini tushunib olib, nazariy xulosalar chiqaradi. E. fani, boshqa fanlar singari oʻziga xos maxsus tadqiqot usullari va maxsus atamalarga ega. Uning uslubi muayyan dunyoqarash va nazariyalar (metodologiya) bilan bogʻliq boʻlib, oʻz tadqiqotlarini ayrim fan sohalari antropologiya, arxeologiya, lingvistika, sotsiologiya, sanʼatshunoslik bilan aloqador holda amalga oshiradi.
Mazkur fanlarning oʻzaro bogʻliqligi tufayli keyingi yillarda qoʻshaloq ilmiy sohalar ham yuzaga keldi, mas, etnik antropologiya, paleoetnografiya, etnolingvistika va boshqalar Hozirgi davrdagi etnik jarayonlarni teran va keng miqyosda tadqiq qilishda keyingi yillarda oʻtkazilayotgan sotsiologik tadqiqotlar yaxshi samara bermoqda. Natijada — etnosotsiologiya, etnopsixologiya kabi yangi ilmiy sohalar yuzaga kelishi muhim ahamiyatga ega. Bundan tashqari, tabiiygeografik sharoitga qarab yovvoyi oʻsimliklarni ekib oʻstirish yoki yovvoyi hayvonlarni xonakilashtirish, urchitish kabi oʻziga xos turmush xususiyatlariga ega elatlarning xoʻjalik xususiyatlarini anikdashda E. bilan hamkorlikda etnobotanika va etnozoologiya kabi yangi sohalar faoliyat koʻrsatmoqda.
Xalqlarni oʻrganishda E. fani nihoyatda keng va xilmaxil manbalardan va usullardan foydalanadi. Bir joyda uzoq yashab, kuzatish yoʻli bilan oʻtkazilgan tadqiqotlar eng samarali ekanligini mashhur etnograflar (L.Morgan, N.N.Mikluxo Maklay, V.G. Bogoraz) alohida qayd qilganlar. Qisqa muddatda, ayrim mavsumlarda oʻtkaziladigan tadqiqot ishlari ekspeditsiya usuli boʻlib, hozir keng tarqalgan va u mavsumiy usul deyiladi.
Dala ishlarida, asosan, axborotchidan suhbat yoʻli bilan yozma yoki magnitofon orqali maʼlumotlar toʻplash, muayyan maishiymadaniy turmush hodisalari, oilanikoh munosabatlari va marosimlari, xalq sayillari va oʻyinlarini kuzatish, ularda bevosita ishtirok qilish va ularni jiddiy oʻrganish (yozish, chizish, rasmga olish) kabi usullar qoʻllaniladi. Maʼnaviy madaniyatni tadqiq qilishda (ayniqsa, ayrim urf-odat va marosimlar, xalq oʻyinlari, ibodat, milliy raqslar) zamonaviy texnika (foto, video va kinoapparaturalar) vositalaridan keng foydalaniladi.
Xalq ogʻzaki ijodi namunalari boʻlgan "DadaQoʻrqut", "Alpomish", "Manas", "Goʻroʻgʻli" dostonlari tarixiy va etn. jihatdan nihoyatda muhim manbalardir. Muhammad Xorazmiyning "Surat alAarz", Abu Rayhon Beruniyning "Qonuni Masʼudiy", "Amudaryo tarixi"; Mahmud Koshgʻariyning "Devonu lugʻotit turk", Narshaxiyning "Buxoro tarixi" asarlari Oʻrta Osiyo, shu jumladan, Oʻzbekiston shaharlari, ularning tarixi, tabiiygeografik sharoiti, etnotoponimiyasi, ayrim shahar va qishloqlar aholisining lingvistik va etnik tarkibi, ijgimoiy-siyosiy hayoti, maishiy turmushi va madaniyatining baʼzi jihatlari, diniy eʼtiqodlariga oid noyob maʼlumotlar mujassamlashganligi bilan muhim ilmiy ahamiyatga ega.
Amir Temur va uning vorislari hukmronlik qilgan davrda yashagan saroy tarixchilari va solnomachilari, jumladan, Hofizi Abruning "Zubdat uttavorix" ("Tarixlar qaymogʻi"), Nizomiddin Shomiy, Abdurazzoq Samarqandiy, Husayn Kubraviy, Ali Kushchi va boshqalarning asarlarida shu davrga oid etn. maʼlumotlarni uchratish mumkin.
Shuningdek, ispan elchisi Ryui Gonzales de Klavixoning asarida, rus solnomalarida, mashhur sayyoh Marko Poloning sayohatnomasida ham muhim maʼlumotlar jamlangan.
Z.M. Boburning "Boburnoma" asarida Movarounnahr va qoʻshni mamlakatlarda yashagan elatlarning etnik tarkibi va tarixi, urf-odati va marosimlari madaniyati va maishiy turmushi haqida, Gulbadanbegimning "Humoyunnoma" nomli tarixiybiografik asarida Toshkent va Andijondan to Qashqar va Hind okeani boʻylarigacha qanday shaharlar, viloyatlar borligi, ularning aholisi haqida maʼlumotlar keltirilgan.
Oʻrta asrlar ilmiy merosi boʻlgan Hofiz Tanish al-Buxoriyning "Abdullanoma" ("Sharafnomai shohiy"), Maʼsud ibn Koʻhistoniyning "Tarixi Abulxayrxoniy", Kamoliddin Binoiyning "Shayboniynoma", Fazlulloh Roʻzbehonning "Mehmonnomai Buxoro", Abulgʻoziy Bahodirxonning "Shajarayi turk" Kabi asarlarida qimmatli tarixiyetn. maʼlumotlar bor.
16—17-asrlarda Buxoro, Xiva va Qoʻqon xonliklarining vujudga kelishi va Rossiya davlati bilan muntazam savdo va diplomatik munosabatlar oʻrnatilishi natijasida rus elchilarining oʻzbek xonliklariga qilgan safarlari jarayonida toʻplagan materiallarida ham etn. maʼlumotlar mavjud boʻlib, ular maʼlum ilmiy qimmatga egadir.
Turkiston oʻlkasini jadal etn. oʻrganish oʻlkani mustamlaka qilish maqsadi bilan bogʻliq boʻlib, oʻzbek xalqi E.siga oid ilmiy ahamiyatga ega materiallar toʻplash davri 19-asrdan boshlandi.
Markaziy Osiyo xalqlari, shu jumladan, oʻzbeklarni etn. jihatdan oʻrganish yoʻlida 1872-yil Moskvada ochilgan politexnika koʻrgazmasi munosabati bilan tayyorlangan "Turkiston albomi", shuningdek, Rus geografiya jamiyatining Turkiston boʻlimi, Tibbiyot, antropologiya va etnografiya havaskorlari jamiyatining Turkiston boʻlimi, Turkiston arxeologiya havaskorlari toʻgaragi, Turkiston qishloq xoʻjalik jamiyati, Xomutov toʻgaragi, Oʻrta Osiyo olimlari jamiyati, Rus texnika jamiyatining Turkiston boʻlimi, Sharqshunoslik jamiyatining Toshkent boʻlimining roli katta boʻldi.
19-asr oxiri — 20-asr boshlarida etn. bilimlarning rivoji oʻlkada faoliyat koʻrsatgan rus sharqshunos, tarixchi, etnograf olimlari, sayyohlari va davlat arboblari V.V.Radlov, V.V.Bartold, M.S.Andreyev, A.A.Divayev, ʼ.L.Vyatkin, N.P.Ostroumov, N.S.Likoshin, N.G.Mallitskiy, erxotin Nalivkinlar, I.I.Umnyakov, A.A. Semyonov, Ye.}\.Polivanovlar nomi bilan bogʻliqdir. Ular amalga oshirgan ishlar mustamlakachilikka xizmat qilgan boʻlsada, toʻplangan katta etn. materiallar 19-asr oxiri — 20-asr boshlaridagi Turkiston hayot tarzini tavsiflashda muhim ilmiy ahamiyatga ega.
1920—30 yillar Oʻzbekistonda E. ilmining vujudga kelish, tashkiliy va tarkibiy shakllanish davri boʻldi. 1930-yillar oxirida mahalliy aholi orasidan yetishib chiqqan mutaxassislar Gʻ.Alimov, M.Bikjanova, A.Boltayev,Ya.Gʻulomov, Sh.Inogʻomov, Turdi Mirgʻiyosov, Muso Saidjonov, X.Husanboyev, K.Yusupov va boshqalar Oʻzbekistonda muzey ishini yoʻlga qoʻyish va rivojlantirishga, muzeylarda etn. kolleksiyalarni koʻrgazmaga qoʻyishga tayyorlash boʻyicha muhim ishlarni amalga oshirishdi.
1943-yil 4-noyabrda OʻzFA Til, adabiyot va tarix instituti asosida Tarix va arxeologiya instituti tashkil etilib, uning tarkibida 6 boʻlim, shu jumladan, akademik M.Andreyev rahbarligidagi E. boʻlimi ham bor edi. Boʻlim respublikada etn. tadqiqotlarning yetakchi markazi boʻlib qoldi.
Xorazm arxeologiyaetnografiya ekspeditsiyasining tashkil etilishi va faoliyat olib borishi (rahbarlari S. Tolstov, T.Jdanko) Oʻzbekistonda E. fanining rivojlanishida muhim bosqich boʻldi. Xorazm ekspeditsiyasi mobaynida qoraqalpoqlar E.sining maxsus oʻrganilganligi, Qoraqalpogʻistonda etn. fikrlarning shakllanishi uchun asos boʻldi.
1960—80 yillarda oʻzbek hamda qoraqalpoq xalqlarining etnogenezi va etnik tarixi boʻyicha faol tadqiqotlar olib borildi (V.P.Alekseyev, A.A.Asqarov, O.Suxareva, T.K.Xojayov va boshqalar). Oʻzbeklar etnik tarixini oʻrganish bevosita akademik K.Shoniyozov nomi bilan bogʻliq.
176
Vafot etgan
🇷🇺
Etnografiya
Oʻzbekiston xalqlari folklori, Oʻzbekiston dekorativ va amaliy sanʼatining turli sohalari, xalq musiqasi, teatri, raqs sanʼati, kiyimlari, anʼanaviy xalq taomlari, kishilarning maʼnaviy va moddiy hayotini oʻrganish etn. manbalardan biri sifatida etnograflarning diqqat markazida boʻddi. 1960, ayniqsa, 1980-yillar Oʻzbekiston E. fani uchun avvalgi tarixshunoslik davriga nisbatan gʻoyat sermahsul, ayni vaqtda, ziddiyatli kechdi. Bu ziddiyatlar E.ning dolzarb masalalarini belgilash va ishlab chiqishda, siyosiy sharoitga ogʻishmay va soʻzsiz amal qilishda; monografik va umumlashtiruvchi tadqiqotlarda ularning tahliliytanqidiy nuqtai nazardan oʻrganib chiqilmaganligida; katta koʻlamdagi ilmiy tekshirish ishlarining etnos xoʻjalik amaliyoti va madaniy hayoti vazifalariga mos kelmaganida namoyon boʻldi.
Oʻzbekiston mustaqillikka erishishi bilan Respublikamizda E. fani yangi sifat bosqichiga oʻtdi.
Oʻzbekiston E. fanining ilmiy tekshirish uslublari, nazariy asoslari, rivojlanish ustuvorliklari va istiqbollarini aniqlovchi tadqiqotlar vujudga keldi. Mustaqillik yillarida oʻzbek xalqi anʼanaviy madaniyatini oʻrganishda "evropatsentrizm" nuqtai nazaridan yondoshishga, qator ijtimoiy institut va hodisalarga "oʻtmish sarqiti" deb qarashga chek qoʻyildi.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix instituti faoliyatini takomillashtirish" haqidagi qarori (1998-yil 27-iyul) tarix fani va uning qismi E.ning vazifalarini mazmunmohiyat jihatdan tubdan oʻzgartirdi. Oʻzbek xalqining etnogenezi, etnik tarix muammolarini, oʻzbek etnomadaniy jarayonlarini yangicha mushohada qilish, xolisona yoritish imkoni paydo boʻlib, ushbu mavzu etn. tadqiqotlarning yetakchi yoʻnalishlaridan biriga aylandi. Bu yoʻnalishni tadqiq etishda akademik K.Shoniyozovning asarlari ("Qarluq davlati va qarluqlar", 1999; "Oʻzbek xalqining shakllanish jarayoni", 2001) muhim hissa boʻlib qoʻshiladi. 1990-yillarda K. Shoniyozovning ilmiy rahbarligi ostida tarixiy E. muammolarini (A.Ashirov, U.Abdullayev), Oʻzbekiston aholisining maishiy turmoʻsh anʼanalarini (S. Soatova, M.Oʻroqov, V.Haqliyev, S.Sharipov) tadqiq qiluvchi olimlar guruhi shakllandi. E. Fargʻona (Sh.Abdullayev, S.Gubayeva), Buxoro (A.Jumayev, M.Qurbonova), Surxondaryo, Qashqadaryo viloyatlari(S.Tursunov, A.Qayumov, O.Boʻriyev, Q.Nasriddinov) hamda Qoraqalpogʻiston Respublikasining (T.Yesbergenova, R.Kamolov, N.Tleubergenov) mintaqaviy oʻziga xosliklarining turli jihatlarini yorituvchi tarixiyetn. va etn.sotsiologik maxsus tadqiqotlari vujudga keddi.
Z.Orifxonova, G.Zunnunova, M.Qamaritdinova kabi olimlarning mahallaning oʻtmishi va bugunini, hozirda oʻz-oʻzini boshqarish organi sifatida amaliyotdagi ahamiyatini oʻrganishga bagʻishlangan etn. ekspeditsiyalari, etnosotsiologik tadqiqotlari natijalari asosida maxsus asarlar nashr etildi. Oliy oʻquv yurtlari uchun E. fanidan maxsus darslik (I.Jabborov "Oʻzbek xalqi etnografiyasi", T., 1994), oʻqitish uslubi qoʻllanmalari (O.Boʻriyev, B.Ishoqov), etnologiya atamalari lugʻati (O.Boʻriyev) chop etildi.
Oʻzbekistonda E. fanining shakllanishi, rivoji dinamikasi, tarixshunosligi muammolari maxsus tadqiqot mavzusi boʻldi (A.Doniyorov va D.Hoshimova). Bugungi kunda mamlakatimiz ilmiy muassasalarida E. fanining dolzarb muammolari tadqiq qilinmoqda. 2000—2001-yillarda Termiz va Qarshida etn. tadqiqotlar markazi tashkil etildi. Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tarix instituti etnologiya boʻlimi bu tadqiqotlar yoʻnalishini belgilash va muvofiqlashtirish vazifasini bajarib kelmoqda.
Martiago
Martiago Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Salamanca provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 47,36 km2. Aholisi — 321 kishi (2010).
Bloomfield (Nebraska)
Bloomfield AQShning Nebraska shtatida joylashgan shahardir. Knox County okrugi tarkibiga kiradi.
Dmitriy Peskov
thumb|Dmitriy Peskov (2019) Dmitriy Sergeyevich Peskov (196-yil 17-oktyabr, Moskva) — rus siyosatchisi. Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Administratsiyasi rahbarining o'rinbosari. 2012-yil 22-maydan Rossiya Federatsiyasi Prezidenti Vladimir Putinning matbuot kotibi. Rossiya Federatsiyasi Davlat maslahatchisi vazifasini bajaruvchi (2005).
Bloomfield (Nebraska)
Aholisi
1029 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Dmitriy Peskov
Hayoti va faoliyati
2008-2012-yillarda RF Bosh Vaziri Vladimir Putinning matbuot kotibi.
Rossiya Ukrainaga bostirib kirgach, Yevropa Ittifoqi, AQSh, Kanada, Yaponiya va Buyuk Britaniya Peskovga qarshi shaxsiy sanksiyalar kiritdi.
Bloomfield (Nebraska)
Geografiyasi
Maydoni — 2,1 km2. Shundan 2,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Dmitriy Peskov
Hayoti va faoliyati
1967-yil 17-oktyabrda Moskvada, talaba, keyinroq, sovet-rus diplomati Sergey Peskov oilasida tug'iladi.
Dmitriyning otasi arab mamlakatlarida - Misr, Liviya, BAAda ishlagan va Dmitriy bir nechta maktabini o'zgartirib uyda va chet elda o'qishini davom ettirgan.
1983-yilda Moskvadagi 1243-sonli maxsus maktabni ingliz tilini chuqur o‘rganish bo‘yicha tamomlagan. O'rta maktabni tugatgach, ikkinchi urinishda u Moskva Davlat Universitetining Osiyo va Afrika Mamlakatlari Institutiga (OAMI) o'qishga kirdi.
OAMIda o'qiyotganda vaqtida armiyaga chaqiriladi (o'sha yillarda talabalar uchun kechiktirish deyarli barcha universitetlarda bekor qilingan), harbiy xizmatda pnevmoniya bilan kasallanadi, shundan so'ng u xizmatdan ozod qilingan. Uchinchi kursdan turk shirkatlarida tarjimon boʻlib ishlay boshlaydi. 1989-yilda OAMIni tarixchi-sharqshunos, referent-tarjimon mutaxassisligi boʻyicha tamomlagan
Harbiy xizmatdagi unvoni zaxiradagi katta leytenant.
Vrin
Vrin Shveysariyaning Graubünden kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Surselva (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 71.25 km2. 251 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Dmitriy Peskov
Oilasi
Uch marotaba oila qurgan. Uch o‘g‘il va ikki qiz farzandlari bor.
Sovet qo'mondoni Semyon Budyonniyn ing nabirasi Anastasiya Budyonnaya bilan bo'lgan birinchi nikohidan, 1990-yilda o'g'li Nikolay tug'ildi. KQKF tergoviga ko'ra, 2017-yilda Peskovning o'g'li, Nikolay Choulz hech qayerda ishlamagan, Moskvada qimmatbaho turmush istiqomat qiladi, Katta Dorogomilovskaya ko'chasida 110 m² hududga ega uyga egalik qiladi. Aleksey Navalniy hisob-kitobiga ko'ra, Nikolay Choulz yil davomida yo'l harakati qoidalarini buzganlik uchun 116 ta to'lanmagan jarima to'plagan. Jamg'arma ingliz sudining stenogrammasini taqdim etdi, unga ko'ra xuddi shunday ism va familiyaga ega bo'lgan shaxs (Nicholas Choles) Buyuk Britaniyada sudlangan va ingliz qamoqxonasida bir yildan ortiq vaqt davomida saqlangan.
Ikkinchi marta 27 yoshli Peskov 1994-yilda diplomat Vladimir Solosinskiyning qizi 18 yoshli Yekaterina Solosinskaya bilan (1976-yilda tug'ilgan) oila quradi. Ikkinchi nikoh 2012-yilgacha davom etdi. Yekaterina kosmetolog bo'lib ishlagan. Hozir u Parijda yashaydi, shaxsiy uyiga ega, xayriya ishlari bilan shug'ullanadi va Fransiya-Rossiya dialog jamg'armasi bilan hamkorlik qiladi. Ikkinchi nikohdan Yelizabet ismli qizi (1998-yilda tug'ilgan), Mik va Denis ismli ikki o'g'li bor.