Teleskop_kuzatuvlari
Teleskop kuzatuvlari
Birinchi teleskop Gollandiya 17-asr boshida maʼlum boʻlgan amaliy teleskoplar shisha linzalarri sinishi koʻp kuztilgan. Qorongʻu tun. Yulduzlar osmonda baland porlaydilar va ularning zaif nurida astronomik observatoriya minorasining gumbazining tasavvurlari deyarli koʻrinmaydi. Vaqti-vaqti bilan gumbaz asta-sekin aylanadi va biz uning ustida qorongʻi uyani yoki teleskopning shisha koʻzlari bir lahzaga miltillashi mumkin boʻlgan lyukni koʻramiz. Biz minoraning tor zinapoyasida zulmatda koʻtarilamiz va gumbaz ostiga kiramiz. U erda, dumaloq platformaning oʻrtasida, biz barcha yoʻnalishlarda osongina aylanadigan teleskopning uzun quvurini mustahkamlaydigan quyma temir ustunni koʻramiz. Osmonga qaragan old uchida katta biconvex shisha linzalari yoki linzalar mustahkamlanadi. Ob’ektiv yorugʻlik fokus tekisligida toʻplanadi, bu erda koʻrib chiqilayotgan yulduzning tasviri olinadi. Teleskopning pastki uchidan olingan bu rasm koʻzoynakda kattalashtirilgan shaklda koʻrib chiqiladi. Koʻzoynak-bu linzalar tizimi. Kuzatuvlarga shahar yorugʻligi, tutun va changning oldini olish uchun atmosferaning pastki qatlamlarini toʻldirish uchun observatoriyalar odatda shahar tashqarisida va hatto togʻlarda quriladi. Axir, erdan qanchalik baland boʻlsa, havo kamroq, xotirjam, toza va shaffof boʻlsa, samoviy jismlarni kuzatish yaxshiroqdir. Ammo togʻlar ustida ham havo tez-tez etarlicha tinch emas va osmon jismlaridan yorugʻlik nurlari, havo oqimlaridan oʻtib, doimo ular tomonidan rad etiladi. Shuning uchun teleskopda koʻrinadigan yulduzcha baʼzan titraydi va ikkilanadi va siz biron bir narsani koʻrib chiqmoqchi boʻlgan uzoq sayyoralarning kichik tasvirlari loyqa yorugʻlik nuqtalariga aylanadi. Havo oqimi astronomning dushmanidir. Ular teleskop tomonidan berilgan oʻsishni keskin cheklaydi. Teleskop qanchalik katta boʻlsa, havo shovqinlari shunchalik sezilarli boʻladi. Shuning uchun sayyoralar 500-600 marta koʻpaygan holda koʻrib chiqiladi, ammo zamonaviy yirik teleskoplar oʻn minglab marta koʻpayishi mumkin. Reflektorning kamchiliklari bor: osmonning faqat kichik bir qismi aniq koʻrinadi. Kaliforniyada oʻrnatilgan ushbu turdagi eng katta teleskop 5 m uzunlikdagi oynaga ega. Ushbu teleskop yordamida siz nafaqat yorqin yulduzlarni, balki 23 yulduz kattaligiga qadar yulduzlarni ham suratga olishingiz mumkin. Sovet Ittifoqida Qrim astrofizik rasadxonasida 2,6 m diametrli koʻzgu bilan reflektor qurilgan va ishlaydi. Kavkazda, Zelenchukskaya qishlogʻi yaqinida, dunyodagi eng katta reflektorda osmonni 6 m diametrli oyna bilan kuzatish mumkin. Ulug ' Vatan urushi davrida sovet teleskop dizayneri dd Maksutov koʻplab mamlakatlarning ixtirochilari uzoq vaqtdan beri oʻylab topgan vazifani hal qildi: u refraktor va reflektorning afzalliklarini birlashtiradigan teleskopni yaratdi va ayni paytda ularning kamchiliklari yoʻq. Quvurning yuqori qismidagi Maksutov konkav oynasining oldida meniskus deb nomlangan konveks-konkav nozik Oynani qoʻydi. (Koʻpincha koʻzoynaklar meniskus shaklida beriladi.) Reflektorning etishmasligi bartaraf etilgan har bir teleskop maxsus shakldagi oyna va Oynani talab qiladi. Meniskus teleskopi uchun ikkalasini ham ishlab chiqarish osonroq, chunki ularning sirtlari sharsimon.