cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tinchlik uchun Nobel mukofoti laureatlari roʻyxati
Laureatlar
2022-yil holatiga koʻra tinchlik uchun Nobel mukofoti 110 nafar shaxs va 27 ta tashkilotga topshirilgan. Bugungi kunga qadar 18 nafar ayol bu yoʻnalishda Nobel mukofotiga munosib koʻrilgan. Faqatgina ikkita tashkilot bu yoʻnalishdagi Nobel mukofotini bir necha marotaba qoʻlga kitritishgan: Xalqaro Qizil Xoch qo'mitasi uch marta (1917, 1944 va 1963) va Birlashgan Millatlar Tashkilotining Qochqinlar bo'yicha Oliy Komissarligi boshqarmasi ikki marta (1954 va 1981). 19 yil davomida tinchlik uchun Nobel mukofoti topshirilmagan.
Bogdo-oʻla
Bogdo-oʻla — Xitoydagi togʻ tizmasi, Sharqiy Tyanshanda. Balandligi 5445 m gacha (BogdoOʻla togʻi). Kenglik yoʻnalishida qariyb 300 km ga choʻzilgan, shimolida Turfon botigi, janubida Jungʻoriya tekisligini oʻrab turadi. Asosan kembriydan oldingi va paleozoy davrlari jinslaridan tuzilgan. Yon bagʻirlari tik, doimiy qor va muzliklar bor. Landshaft mintaqalari: quyi mintaqa — choʻl va dasht, 1700–2900 m balandlikda — oʻtloqlar va ignabargli oʻrmonlar, 2900–3700 m balandda — butalar, alp oʻtloqlari va nival mintaqa.
Saint-Martial (Gironde)
Aholisi
170 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,6 km2.
Parkers Prairie (Minnesota)
Parkers Prairie AQShning Minnesota shtatida joylashgan shaharchadir. [[Otter Tail County, Minnesota|Otter Tail
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1011 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 320,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,19 km2. Shundan 3,16 km2 quruqlik, 0,03 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 448 m balandlikda joylashgan.
Maʼdan Odinamuhammad Avazmuhammad oʻgʻli
Maʼdan Odinamuhammad Avazmuhammad oʻgʻli (1762, hozirgi Tojikiston Asht tumani — 1838) — shoir. Kamina taxallusi bilan sheʼrlar yozgan. Sheʼriyatdagi shuhrati butun Qoʻqon xonligiga tarqalgan. Madalixon taklif qilganda, shoir saroyga borishdan bosh tortadi. Maʼdan sheʼrlaridan devon tuzgan, bir qancha sheʼrlari qoʻlyozma va toshbosma bayozlarda uchraydi. Asarlarining aksariyati gʻazal va muhammas janrlarida yaratilgan. Sheʼrlarida inson erki, muhabbat ulugʻlangan. "Jonim" radifli muhammasida mavjud muhitdan noroziligi, "Koʻrgazgil menga" radifli gʻazalida alamli, jafokash dunyodan toʻyganligi, "gʻam tugʻyonida" gʻarq boʻlayotganligi ifodalanadi. Shoirning "Pongʻoz" muhammasi Maxmurning "Hapalak" sheʼriga hamohang qilib yozilgan.
Ad.h Qayumov A., Qoʻqon adabiy muhiti, T., 1961; Abdullayev V., Oʻzbek adabiyoti tarixi, 2-kitob, T., 1964.
Saint-Maurin
Saint-Maurin Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Agen tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
445 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 20,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 21,7 km2.
Gandomkal
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> ( gandomkal, shuningdek , Gandomkāl sifatida romanlashtirilgan ; Gandomkār)  — Eron, Kohgiluya va Boyer-Ahmad viloyati, Kohgiluya tumani, Charusa tumani, Tayebi-ye Sarhadi-ye Gʻarbi qishloq okrugiga qarashli qishloq. 2006-yil aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, aholi soni 100 nafarni kishini hamda 15 oila tashkil qiladi.
Mulazzo
Mulazzo Italiyaning Toskana mintaqasida joylashgan kommunadir. Massa-Carrara provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 62 km2. 2567 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Quesmy
Quesmy Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Compiègne tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
195 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 39,8 nafar kishi.
Yaydoqchilar
Yaydoqchilar — pardaqanotlilar turkumiga mansub nashtarsiz tekinxoʻr hasharotlar oilasi. 60 mingdan ortiq turi maʼlum. Yaydoqchilarning qurtlari boshqa hasharotlar tanasida yoki tuxumida parazitlik qilib yashaydi. Yaydoqchilarning qorni uchida uzun tuxum qoʻygichi boʻladi. Tabiatda oʻtlar ustida pastlab uchib yurgan yirik yaydoqchilarni koʻp uchratish mumkin. Yaydoqchilar tuxum qoʻygichi yordamida hasharotlar qurti terisini teshib, uning tanasiga tuxum qoʻyadi. Tuxum qoʻyadigan urgʻochi yaydoqchi qurtni minib olganga oʻxshaydi. Shuning uchun bu hasharotlar yaydoqchilar deb ataladi. Tuxumlardan chiqqan yaydoqchi qurtchalari kapalak qurti tanasi toʻqimalarini yeb oʻsadiva asta sekin uni halok qiladi. Bir qancha yaydoqchilardan zararkunanda hasharotlarga qarshi biologik kurash olib borish maqasadida foydalaniladi.
Buena (New Jersey)
Buena AQShning New Jersey shtatida joylashgan shahardir. Atlantic County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3804 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 19,7 km2. Shundan 19,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 34 m balandlikda joylashgan.
Maʼdan
Maʼdan (arab.; koʻpligi maodin) — 1) oʻrta asr Sharq mualliflari, jumladan, Beruniy, Ibn Sino va boshqa asarlarida kon, metall, ruda, mineral va umuman yer osti foydali qazilma boyliklari maʼnosida qoʻllanilgan; 2) har bir narsaning asli joyi.
Villar del Campo
Villar del Campo Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Soria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 25,29 km2. Aholisi — 24 kishi (2010).
666
Это статья о годе. См. также 666 (число), 666 (нумерология) и число зверя.
Vafot etgan
🇷🇺
Bogol
Bogol — qad. moʻgʻul jamiyatidagi ijtimoiy tabaqa, uy qullari. Ilk oʻrta asrlarda qulchilikning bir necha turi mavjud boʻlgan: unaganB.— bir paytlar boʻysundirilgan qabila, keyinchalik merosiy qullarga aylangan, ular oʻz mulklari va qisman shaxsiy erkinliklarini saklab qolganlar, onguB.— shaxsiy xizmatlari evaziga ozodlikka chiqqan qullar; uteliB.— oddiy xizmatkor — qullar.
Leezen (Mecklenburg)
Leezen  Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Parchim tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 26,25 km2. 2182 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Leezenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Zoogigiyena
Zoogigiyena, hayvonlar gigiyenasi — hayvonlar sogʻligʻini saq-lash toʻgʻrisidagi fan. Hayvon organiz-mi bilan tashki muhitning oʻzaro taʼsirini, hayvonlar sogʻligʻini himoya qilish, ularni boqish va parvarish etish, ulardan foydalanish, sogʻlom nasl olish sharoitlarini hamda chorva mahsuldorligini oshirish yoʻllarini oʻrganadi. Tashqi muhitning noqulay taʼsirini kamaytirish yoki yoʻqotish usullarini ishlab chiqish, yuqori sanitariya sifatlariga ega boʻlgan chorvachilik mahsulotlari olish, tashqi muhitni oqova suvlar, ferma va chor-vachilik komplekslarining i.ch. chiqindilari bilan ifloslanishidan muhofaza qilish ham 3. vazifalariga kiradi. 3. odamni zooantroponozlardan va kasb kasalliklaridan muhofaza qilishga ham bevosita aloqador. 3. kasalliklarning oldini olish toʻgʻrisidagi fan sifatida veterinariya fanlariga kiradi va hayvonlar fiziologiyasi, zootexniya, toksikologiya, mikrobiologiya, qishloq xoʻjaligi iqtisodiyoti va b. fanlar bilan bogʻliq.
3. umumiy va xususiy Z.ga boʻlinadi. U mumiy 3. havo va tuproq muhiti, suv va sugʻorish, ozuqalar va oziqlan-tirish gigiyenasi, chorvachilik binolari mikroiklimi masalalarini, shuningdek, mollarni yayratish, yoz va qishda boqish, saqlash rejimlarini oʻrganadi; chorvachilik binolari, veterinariya va veterinariya-sanitariya obʼyektlarini loyihalash, qurish va ulardan foydalanish, ferma va chorvachilik komplekslarida infeksion kasalliklar tarqalmasligi talablarini belgilaydi. Xususiy 3. umumiy 3. vazifalari va talablarini mamla-katning iqlim zonalarini hisobga olgan holda hayvonlarni saqlash va oziklantirish sharoitlari masalalarini hayvonlarning turi, yoshi, jin-si, yoʻnalishiga qarab oʻrganadi. 3. oʻz vazifalarini bajarishda statistik, sanitariya tekshiruvi, klinik fiziologiya tadqiqot usullaridan foydalanadi.
Oʻzbekistonda chorva mollarini boqish va parvarishlash, davolash va kasalliklardan himoya qilish ishlari uzoq tarixga ega boʻlsa-da, 3. fan sifatida 20-asr boshlaridan rivojlana bosh-ladi. 3. sohasida ikdim va binolar mik-roiqlimining hayvonlar organizmiga taʼsiri, fermada mollarni joy-lashtirish meʼyorlari, fermalarni sifatli ichimlik suvi bilan taʼminlash, sifatli ozuqa tayyorlash, turli xil moddalardan zaharlanishning oldini olish, mollarni yaylovlarda boqish va ularni turli zararli hasharotlar taʼ-siridan saklash va b. masalalar oʻrga-nildi. 3. boʻyicha ilmiy tadqiqot ishlari Oʻzbekiston veterinariya institutipya., Samarqand qishloq xoʻjaligi institutining veterinariya fakulteti va Toshkent agrar universiteti zootexniya fakultetlari kafedralarida olib boriladi.
3. tavsiyalari va talablari barcha xoʻjaliklarda hayvonlarni parvarishlash, boqish, saqlash va koʻpaytirish boʻyicha majburiy boʻlgan zootexnika va veterinariya qoidalariga kiradi.
Adabiyot
Ermuhammad Toshpoʻlatov.
Yadrocha
Yadrocha, nukleola — koʻpchilik eukariotlar hujayra yadrosi ichidagi tigʻiz tanacha. Ribosomolar hosil qiluvchi ribonukleoproteidlar (RNK)dan iborat. Odatda, yadroda bitta, baʼzan bir necha Ya. (mas, baliqlarning oʻsayotgan tuxumhujayralari yadrolarida) boʻladi. Ya. xromosomalarning ribosom r-nK kodlaydigan genlari joylashgan lokusida shakllanadi. Ya. yadrocha ichi xromatini, r-nK fibrillari va granulalar zonalaridan iborat. Granulalar zonasi ribosomalarning katta va kichik subbirliklarini hosil qiladigan rRNK molekulalariga ega. Preribosomal (ribosomalar hosil qiluvchi) fanulalar Ya.dan ajralib, sitoplazmaga chiqadi; sitoplazmada ulardan ribosomalar shakllanadi. Ya.ning fibrillalar zonasiga yorugʻlik mikroskopda amorf qism, granulyar zonaga — nukleolonema (toʻrsimon geterogen qism) sifatida qaraladi. mitozda koʻpincha Ya. yemirilib, mitoz tamom boʻlishi bilan yana shakllanadi.
Willer
Aholisi
303 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 48,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,2 km2. Dengiz sathidan 352 – 438 m balandlikda joylashgan.
Anatoliy Bogdanov
Anatoliy Sergeyevich Bogdanov (1922-yil 15-dekabr, Fargʻona viloyati Qoʻqon shahri — 1954-yil 19-dekabr, Kedainiay, Litva SSR) — harbiy uchuvchi, Sovet Ittifoqi Qahramoni (1946), kapitan (1950).
Biografiyasi
1922-yil 15-dekabrda hozirgi Farg‘ona viloyati (O‘zbekiston) Qo‘qon shahrida tug‘ilgan. Bolaligida Olma-Ota va Aktoʻbeda (Qozogʻiston), 1935-yildan — Irkutskda yashagan. 1940-yilda Irkutsk 10-sonli maktabning 10-sinfini tamomlagan.
1940-yil avgustdan armiyaga borgan. 1941-yil noyabr oyida Borisoglebsk harbiy aviatsiya maktabini tamomlagan. 1941—1943-yillarda — 1-alohida oʻquv aviatsiya polkining uchuvchisi (Volga harbiy okrugida).
Ikkinchi Jahon urushi qatnashchisi: 1943-yil sentyabrdan 1945-yil maygacha — 58-gvardiya hujumchi aviatsiya polkining uchuvchisi va parvoz komandiri. Markaziy, Belorussiya va 1-Belorussiya frontlarida jang qilgan. Chernigov-Pripyat, Gomel-Rechitsa, Rogachev-Jlobin, Belarusiya, Varshava-Poznan va Berlin operatsiyalarida qatnashgan. Dushmanning ishchi kuchi va texnikasiga hujum va bomba zarbalarini berish uchun Il-2 hujum samolyotida 130 ga yaqin parvozlarni amalga oshirgan. 1943-yil 15-dekabrda boshidan yaralangan.
Janglarda koʻrsatgan jasorati va qahramonligi uchun SSSR Oliy Kengashi Prezidiumining 1946-yil 15-maydagi farmoni bilan katta leytenant Anatoliy Sergeyevich Bogdanov Sovet Ittifoqi Qahramoni unvoni bilan Lenin ordeni va Oltin Yulduz medali bilan taqdirlangan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Pisek (Shimoliy Dakota)
Pisek AQShning Shimoliy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Walsh okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
106 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 341,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,31 km2. Shundan 0,31 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 301 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Pisek manzarasi.
Boburiylar davlati
Boburiylar davlati — Zahiriddin Muhammad Bobur asos solgan davlat (1526—1858).
Parchalanishi
Avrangzeb hukmronligining ohirgi yillarida Dekanda marathalar, Shimolida afgʻon qabilalari, Panjobda sikhlar, Mevar va Marvarda rajputlar qoʻzgʻolonlari tufayli Boburiylar davlati ogʻir ahvolga tushib qoldi. Avrangzeb vafotidan soʻng ichki kurashlar kuchaydi. Undan tashqari, yevropaliklar (Portugaliya, Daniya, Gollandiya va Angliya)ning bosqinchilik siyosati boshlandi. Natijada mamlakat mayda-mayda davlatlarga boʻlinib ketdi. Boburiylar davlati 1858-yil ingliz mustamlakachilari tomonidan butunlay tugatildi.
Madaniyati
Boburiylar davlati mahalliy xalqlar madaniyati tarixida progressiv rol oʻynagan; bu yerda obodonchilik va madaniy turmushga katta eʼtibor berilgan; koʻplab sugʻorish inshootlari qurilgan, yangi yerlar oʻzlashtirilgan, bogʻrogʻlar bunyod etilgan, shaharsozlik, hunarmandchilik (qogʻoz i.ch., zargarlik, kulolchilik, temirchilik, qandolatpazlik, toʻquvchilik va boshqa) taraqqiy etgan. Tarixiy hujjatlarda gazlamaning 100 ga yaqin nomi keltirilganligi mamlakatda toʻquvchilik keng koʻlamda taraqqiy etganligini koʻrsatadi. Boburiylar mahalliy xalq bilan tobora yaqinlashish siyosatini olib borganlar, idora qilishda mahalliy urfodatlarga rioya etganlar. Akbar musulmon boʻlmagan xalqlardan olinadigan jizya soligʻini bekor qilgan, turlituman dinlarga eʼtiqod qiluvchi qabila hamda xalqlarni kelishtirish maqsadida turli dinlar aqidalari majmuidan iborat umumiy „Dini ilohiy“ joriy etishga harakat qilgan.
Xalqaro aloqalari
Boburiylar davlati bilan Movarounnahrdagi davlatlar oʻrtasida dastlabki rasmiy madaniy aloqalar XVI asr 30-y.laridan boshlangan boʻlsada, Bobur Hindistonni zabt etgan vaqtdayoq koʻplab shoir, sozanda, bastakor, xonanda, miniatyurachi rassomlarni olib ketgan edi. XVI asr 2-yarmida shayboniylardan Abdullaxon II Akbar saroyiga bir qancha miniatyurachi rassomlar (xususan, Muhammad Murod Samarqandiy)ni, 1585-yil oʻz elchilari (shoir Mushfiqiy va boshqa) ni yuborgan. 1613-yil Buxoro xoni Imomqulixon Jahongirshoh huzuriga, Jahongirshoh ham oʻz navbatida Buxoroga oʻz elchilari (bular orasida hindistonlik mashhur hakim Hoziq ham boʻlgan) ni yoʻllagan. 1660-yil Boburiylar davlatiga ashtarxoniylardan Abdulazizxon (1645—80)ning, 1685-yil Buxoroga Avrangzebning elchilari borgan. Movarounnahrdan elchilar hayʼatida yuborilgan adabiyot va sanʼat ahllaridan tashqari turli sabablar bilan Boburiylar davlatiga kelib yashab qolgan shoirlar, meʼmor va miniatyura ustalari koʻp boʻlgan.
Musiqa
Boburiylar davlatida musiqa sanʼati ham yuksak darajada taraqqiy etgan. Bu davrda mahalliy hind musiqasi Movarounnahr va Eron musiqa sanʼati anʼanalari taʼsirida yanada boyigan. Tarixchi Xaydar Mirzo (1499—1551) ning „Tarixi Rashidiy“ asarida aytilishicha, bu yerda Movarounnahr musiqiy asboblaridan torlikamonli sozlar koʻproq tarqalgan.
Shajarasi
Zahriddin Muhammad Bobur-Humoyun Mirzo-Akbarshoh
Zoogeografiya
Zoogeografiya, hayvonlar geografiyasi — hayvonlarning hozirgi davrda va oʻtmishda Yer yuzida tarqalishi, taqsimlanishini oʻrganadigan biogeografiya fanlaridan biri. 3. hayvonlar tarqalishi va taqsimlanishi, ular taksonomik va ekologik guruxlarining Yer yuzida joylanishining zamonaviy va tarixiy sabablari hamda qonuniyatlarini tadqiq qiladi. 3. ayni vaqgda biol. hamda geogr. fanlari qatoriga kiradi. Tekshirish obyektiga koʻra, 3. biol. ning sistematika, paleontologiya, ekologiya, oʻsimliklar geografiyasi va b. fanlari, tabiiy geogr. ning paleogeografiya, landshaftshunoslik, tarixiy geol. fanlari hamda tarix, arxeologiya, etnografiya kabi baʼzi ijtimoiy fanlar bilan uzviy bogʻlangan. 3. ga qiziqish Ch. Darvinnmng „Turlarning paydo boʻlishi“ (1859) asari yaratilganidan keyin kuchaydi. Darvin asarining 12- va 13-boblari organizmlarning Yer yuzida tarqalishiga bagʻishlangan. 3. ning rivojlanishida ingliz tabiiyotshunosi F. Skleteraning ishlari (1858) diqqatga sazovordir. U qushlarning tarqalishini batafsil tadqiq qilish asosida Yer yuzida tarixiy taraqqiyot davomida tarkibi jihatidan bir-biridan farq qiladigan, oʻz tarixiga va oʻziga xos faunistik kompleksiga ega boʻlgan hayvonlarning hududiy kompleksi shakllanganligini koʻrsatib berdi. Bunday komplekslar keyinroq zoogeografik oblastlar deb ataladigan boʻldi. 3. dagi tarixiy yoʻnalishni ingliz olimi A. G. Uolles boshlab bergan. Uning „Hayvonlarning geografik tarqalishi“ (1876) asari evolyusion Z.ga asos solgan asar hisoblanadi. Turli mamlakatlarda hayvonlarning tarqalishini oʻrganish sohasidagi tadqiqotlar bundan bir necha yuz yil ilgari boshlangan. Bu borada Yevropa va Osiyoning turli mintaqalariga sayohat qilgan rus tabiiyotshunoslari S. P. Krasheninnikov, aka-uka I. G. va S. G. Gmelinlar, P. S. Pallas va I. I. Lepexinning xizmatlari katta boʻldi. 19-asr ga kelib K. M. Ber, A. F. Middendorf, E. A. Eversman, Yu. I. Semashko, A. P. Semenov — Tyan-Shanskiy va b. tomo-nidan 3. ga oid juda koʻp materiallar yigʻildi va umumlashtirildi. Suv fau-nasini oʻrganish boʻyicha L. S. Berg, N. M. Deryugin, N. M. Knipovich, L. A. Zenkevich va b. yirik tadqiqotlar olib borishdi.
Hoz. Turkiston oʻlkasi hayvonlarining geografik tarqalishini urganish ishlarini N. A. Seversov boshlab bergan. Bu sohada D. N. Kashkarovning xizmatlari ham katta boʻldi. Oʻrta Osiyo hududi hayvonlarini urganish va zoogeografik rayonlashtirishda M. A. Menzbir, N. A. Zarudniy, P. A. Kuznetsov, A. P. Kuzyakin, S. A. Chernov, T. 3. Zohidov, R. N. Meklenbursev, O. N. Bogdanov va b. ham qatnashdi.
Z.ning asosiy metodlaridan biri zoologik haritalarni tuzish, yaʼni geo-grafik harita orqali ayrim turlar va butun bir faunistik kompleksning arealini va ularning geografik muhit bilan aloqasini koʻrsatib berishdan iborat. Areal eng asosiy zoogeografik tushuncha boʻlib, zoogeografik tadqiqotlarning bosh obyekti hisoblanadi. Biror mamlakat yoki fizik-geografik hudud (orol, togʻ, choʻl yoki suv ekosis-temasi) faunasi turlarining tarkibi va ularning tarqalishini; ekologik jamoalar (biogeotsenozlar)ning tarkibi, ularning Yer yuzida tarqalishi qonuniyatlarini urganish ham 3. ning vazifasiga kiradi. Zamonaviy 3. rivojlanishining asosiy yoʻnalishlari quyidagilardan iborat: a) ayrim turlar va taksonlar arealini urganish; ular areali chegarasini va tarkibini, yoʻqolib borayotgan, noyob va xoʻjalik jihatdan qimmatli turlar tarkibi, ular sonining oʻzgarishi sabablari va qonuniyatlarini aniqlash; b) alohida maydonlarda hayvonlarning birga yashovchi guruxlarining shakllanishi, ularning tarkibi va hayot kechirishi xususiyatlarini oʻrganish; v) faunistik komplekslarning hududiy taqsimlanishi, ularning shakllanishi yullari dinamikasi va tarkibining oʻzgarib turishi sabablari, ularga inson faoliyati taʼsirini aniqlash; g) tabiat tarkibiy qismlarining hayvonlarning tarqalishiga, ayrim turlar va faunistik komplekslarning mos-lanish xususiyatiga yoki aksincha hayvonlarning landshaftga taʼsirini oʻrganish.
3. tur hosil boʻlishi omillari va usullarini tushunib olishda katta ahamiyatga ega. Koʻpchilik biologlarning fikricha, populyasiyalarning hududiy alohidalanishi bilan bogʻliq geografik tur hosil boʻlishi bu jarayonni evolyusion nuqtai nazardan hal etishda muhim ahamiyatga ega. 3. tadqiqotlaridan tarixiy geol. va geog.ni oʻrganishda foydalanish mumkin. 3. dalillari qitʼalar oʻrtasida mavjud boʻlgan geologik bogʻlanishlarni, Avstraliya, Antarktida va Yer yuzi okeanlari tarixini oʻrganishda muhim ahamiyat kasb etadi. 3. ovchilik va moʻynachilikda, den-gizlarda baliq ovlashni yoʻlga qoʻyishda amaliy ahamiyatga ega. 3. maʼlumotlari qishloq xoʻjaligi ekinlari va chorva mollari zararkunandalarini oʻrganish va ularga qarshi kurash tadbirlarini ishlab chiqishda, hayvonlarni iqlimlashtirish va tabiatni muhofaza qilish bilan bogʻliq boʻlgan masalalarni hal etishda katta ahamiyatga ega.
Mashhad
Mashhad — Eronning shimoli-sharqiy qismida joylashgan yirik shahar. Razaviy Xuroson ustonining maʼmuriy markazi. Kattaligi va aholisi soni boʻyicha Eronning ikkinchi (Tehrondan keyin) yirik shahri. 2011-yil maʼlumotlariga koʻra, Mashhadda 2 million 750 mingdan koʻproq kishi yashaydi. Mashhad aglomeratsiyasida esa 3 milliondan ziyod kishi istiqomat qiladi. Shaharning umumiy maydoni — 327 km². Eronning eng yirik diniy, madaniy, siyosiy, iqtisodiy, savdo va sanoat markazlaridan biri.
Mashhad shahri, Razaviy Xuroson ustonining shimoli-sharqida, Kashafrud daryosi vodiysida joylashgan. Eron-Turkmaniston davlat chegarasidan taxminan 70 kilometr janubda joylashgan. Tehron — Mashhad temir yoʻl liniyasining oxirgi stansiyasi, Eron shimoli-sharqidagi muhim va yirik avtomobil yoʻllari tuguni. Shahar hududi oʻrtacha dengiz sathidan 995 metr balandlikda joylashgan.
Mashhad Eronning metallsozlik, yogʻochsozlik, toʻqimachilik, oziq-ovqat, kimyo sanoati boʻyicha eng yetuk shaharlaridan biri hisoblanadi. Qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Issiqlik elektr styasi, universitet bor. Hunarmandchilikda gilam toʻqiladi, uy-roʻzgʻor va zargarlik buyumlari tayyorlanadi.
M. oʻrnida 9-asrda Sanobod qishlogʻi boʻlgan. M. nomi dastlab arab geograflari asarlarida tilga olingan (10-asrda). Shahar 11—12-asrlarda gʻaznaviylar va saljuqiylar qoʻl ostida boʻlgan. 13-asr oxirida moʻgʻullar hujumi natijasida shaharning koʻp qismi buzilgan. 14-asr oxiridan Xurosonning eng yirik shaharlaridan biri. Temuriylar va Safaviylar hukmronligi davrida M. ravnaqtopgan. 1736—47 yillarda Nodirshoh davlatining poytaxti. 1795-yilda M.ni qojarlar egallagan.
M. — shialarning "muqaddas" shahri. Meʼmoriy yodgorliklaridan Imom Rizo maqbarasi (9-asr). Gavharshod begim masjidi (1405—18), Madrasa, karvonsaroylar saqlangan. Nodirshohmaqbarasi, Rizoshoh bemoristoni 20-asrda qurilgan. Shahar chekkasida fors shoiri A. Firdavsiyning qabri bor (qabr ustiga maqbara qurilgan).
Aholisi
2011-yilgi maʼlumotlarga koʻra, Mashhad shahrida 2 749 374 kishi istiqomat qiladi. Oʻrtacha zichlik — 8 400 kishi/km². Mashhad aglomeratsiyasida esa 3 milliondan ziyod kishi istiqomat qiladi. Mashhad aholisining etnik tarkibida forslar koʻpchilikni tashkil etadi. Shaharda shuningdek turkmanlar, kurdlar, ozarbayjonlar, tojiklar, hazoralar va boshqa millat vakillari istiqomat qiladi. Aholi dindorlarining asosiy qismi islom dinining shia mazahabiga eʼtiqod qiladi. Shahar rasmiy tili, butun Erondagi kabi fors tili.
Stefan Čolović
Stefan Čolović (Стефан Чоловић; 1994-yil 16-aprelda tugʻilgan) — serbiyalik professional futbolchi, Radnički Kragujevac jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
Yoshlik faoliyati
U 9 yoshida „Red Star Belgrad“ jamoasi akademiyasida oʻqishni boshlagan. Garchi u oʻz avlodining eng yaxshilaridan biri boʻlsa-da, u Rad jamoasi tarkibihga jalb etildi va u yerda ikki mavsum davomida faoliyat olib bordi. Stefan Atletiko Madrid jamoasiga oʻtib Madrid jamoasining yoshlar jamoasida oʻynagan. Serbiyaga qaytib kelganidan soʻng, u „Partizan“ jamoasining yoshlar jamoalarida oʻynagan.
Rad
2014-yil boshida u Rad jamoasiga qaytdi, klub bilan shartnoma imzoladi va asosiy jamoa tarkibiga qoʻshildi. U Jelen SuperLigadagi debyutini 2014-yilning 13-aprelida „Voyvodina“ klubiga qarshi mehmondagi oʻyinda oʻtkazdi.
Bosniya Premyer-ligasi
Rad jamoasida mavsum boshida oʻyin amaliyotiga kam ega boʻlganidan soʻng, Stefan boshqa jamoaga koʻchib oʻtishga qaror qildi va 2014-yil yozida u „Drina Zvornik“ klubiga qoʻshildi va Bosniya va Gersegovina Premyer-ligasida oʻynadi. Mavsumning birinchi yarmida asosiy futbolchilardan biriga futbolchiga aylandi va 13 ta oʻyinda maydonga tushdi. Qishki tanaffusda u Premyer-liganing boshqa klubi „Sloboda Tuzla“ klubiga oʻtdi.
Yutuqlar
Proleter Novi Sad
Dundalk
Chierry
Chierry Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Château-Thierry tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1034 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 369,3 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 2,8 km2. Dengiz sathidan 61 – 217 m balandlikda joylashgan.
667
Vafot etgan
🇷🇺
NGC 4075
NGC 4075 Sunbula yulduz turkumidagi S0-a tipli galaktikadir.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Branko Brnović
Branko Brnović (1967-yil, 8-avgustda tugʻilgan) — chernogoriyalik murabbiy va isteʼfodagi professional futbolchi, himoyaviy yarim himoyachi sifatida oʻynagan.
Klubdagi faoliyati
Mahalliy Buducnost klubida professional debyut qilganidan soʻng, Brnović 1991-yilda milliy gigantlar Partizan klubi bilan shartnoma imzoladi va ikkinchi klubga ikki kubok qoʻshib ketma-ket milliy chempionatlarda ishtirok etishiga yordam berdi. 1992-1993-yilgi mavsumda ligada gʻolib chiqqan va ichki kubokni shaharliklar raqibi Red Star klubiga boy berganida, u faoliyatidagi eng yaxshi 6 ta golni urgan (jamoa safida 103 ta gol urgan).
1994-yilda Brnović chet elga koʻchib oʻtdi va La Ligada RCD Espanyolga qoʻshildi — oʻsha paytda klub Español nomi bilan mashhur edi. Kataloniyada oʻtkazgan olti mavsumning toʻrttasida asosiy futbolchi edi, u Qirol Kubogini zabt etish bilan yakunlangan yomon individual kampaniyadan soʻng (ligada faqat bitta oʻyin) klubni tark etdi.
Brnović Chernogoriyaning Kom klubida safida bir mavsum oʻynab 2006-yilda faoliyatini yakunladi.
Xalqaro faoliyati
Brnović Yugoslaviyani 27 ta oʻyinda himoya qilgan, uning debyuti 1989-yil, 20-sentyabrda Novi Sadda Gretsiya bilan o‘rtoqlik uchrashuvida (3:0) bo‘lgan. U UEFA Yevro-1992 saralash bosqichida ham qatnashgan, natijada terma jamoasi bilan Shvetsiyaga yoʻl oldi. U final turnirining tarkibiga kiritildi, ammo Yugoslaviya urushlari tufayli jamoa toʻxtatiladi.
Keyinchalik, Brnović 1998-yilda Fransiyada boʻlib oʻtgan futbol boʻyicha Jahon chempionatiga chaqiriladi va 1/8 bosqichigacha uchta oʻyinda maydonga tushadi. Bundan tashqari, u 1987-yilda Chilida boʻlib oʻtgan FIFA yoshlar oʻrtasidagi Jahon chempionatida gʻolib chiqqan 20 yoshgacha boʻlgan Yugoslaviyaning iqtidorli jamoasi aʼzosi boʻlib, turnir davomida beshta oʻyinda maydonga tushadi.
2007-yil, 5-martda Brnović Chernogoriya bosh murabbiyining yordamchisi etib tayinlandi. 2011-yil, 8-sentyabrda Zlatko Kranjčar isteʼfoga chiqarilgandan soʻng u bosh murabbiy boʻldi va jamoani Yevro-2012 pley-off bosqichiga olib chiqdi va u yerda Chexiyaga umumiy 0:3 hisobida magʻlub boʻldi.
2015-yilning 17-dekabrida Brnovićning yil oxirida tugashi kerak boʻlgan shartnomasi uzaytirilmasligi maʼlum boʻldi.
668
Vafot etgan
🇷🇺
Saint-Martin-de-Laye
Geografiyasi
Maydoni — 9,4 km2.
Magyaregregy
Magyaregregy ( xorvat . Gređa ) — Vengriyaning Baranya okrugidagi qishloq.
Ekskursiyalar
Mahalliy sayyohlik markazi Qal'a Máré ( vengriya : Máré vár yoki Máré vára ) Magyaregregy yonidagi tepalikning tepasida joylashgan. Qal'aga shahar suzish havzasidan qishloqning janubiga qadar yaxshi belgilangan yo'l bor.
Yazgʻulom tizmasi
Yazgʻulom tizmasi — Gʻarbiy Pomir (Tojikiston) dagi togʻ tizmasi (Tojikiston). Yazgʻulom va Bartang daryolari oraligʻida. Janubiy gʻarbdan shim.sharqqa 170 km ga choʻzilgan. Oʻrtacha bal. 4500–6000 m, eng baland joyi 6974 m. Tizmada Vudar, Lapizar, Arganax, Ubagi va boshqalar choʻqqilar bor. Bir qancha dovonlar (Odudi, Rosht—Jirkutan, Bidjirov) mavjud. Suvayirgʻich qismi qoyali, abadiy qor va muzliklar bilan qoplangan. Pomirdagi Fedchenko, GrummGrjimaylo, Yazgʻulom kabi eng yirik muzliklar Yazgʻulom tizmasining baland qismidan boshlanadi. Tizmaning yon bagʻirlari tik, qoyali, Yazgʻulom daryosining chap irmoqlari, Bartang daryosining oʻng irmoqlari bilan chuqur kesilgan. Yazgʻulom tizmasi ning Yazgʻulom va Bartang daryolari oʻzanlaridan suvayirgʻich qismigacha bal. 3000–4000 m. Paleozoy va mezozoy davrlarining kvarsit, gilli slanets, qumtosh, granit, granodiorit, gil va boshqalar togʻ jinslaridan tashkil topgan. Yazgʻulom tizmasida 100 dan ortiq muzlik boʻlib, ularning umumiy mayd. 670 km²dan ziyod. Tizmada siyrak oʻtli balandtogʻ, chala choʻl, dasht oʻsimliklari tarqalgan. Yon bagʻirlarida archa, daryo qayirlarida tol, terak, qayin daraxtlari oʻsadi. Yazgʻulom tizmasining baland qismlari subalp, alp oʻtloqlari, doimiy qor va muzliklar mintaqasidan iborat. Daryo vodiylaridan quyi qismlarida tut zor, oʻrik zor, yongʻoq zor, tok zorlar bor.
Haute-Savoie
Haute-Savoie (Arpitan: Savouè d’Amont yoki Hiôta-Savouè; Upper Savoy) — Fransiyaning Janubi-Sharqiy qismidagi Auvergne-Rhône-Alpes mintaqasidagi departament. Shveysariya va Italiya bilan chegaradosh. Departament markazi Annesi. Shimolda Jeneva koʻli, janub va janubi-sharqida Mont Blan, Aravis togʻ tizmasi joylashgan.
Sariq-Bee
Sariq-Bee (Сары-Бээ) — Qirgʻiziston Respublikasining Oʻsh viloyati Qorakulcha tumaniga qarashli qishloq. Qipchigʻoy ovul okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
Aholisi - 1 056 kishi.
Haute-Savoie
U oʻz nomini Savoy tarixiy mintaqasidan olgan. Shuningdek, Savo ie departamenti janubida joylashgan. 2019-yilda uning aholisi 826 094 kishi edi. Uning tarkibiga quyidagi shaharlar kiradi: Bonneville, Sent-Julien-en-Genevois va Thonon-les-Bains. Fransiyaning Mont Blan tunneliga kirish qismi Haute-Savoie shahrida joylashgan. U qishki sport turlari uchun moʻljallangan departament hisoblanadi. Birinchi qishki Olimpiya oʻyinlari 1924-yilda uning tarkibiga kiruvchi Chamonixda boʻlib oʻtdi.
Tarixi
Savoiening tarixiy hududi 1032-yildan 1860-yilgacha hukmronlik qilgan Savoy sulolasi tomonidan boshqarilgan. Keyinchalik Savoyya gersogligi 1416-1720 yillarda Savoy viloyatini boshqargan.
Zamonaviy Haute-Savoie va unga tutash Savoie departamenti egallagan hudud 1713-yilda Utrext shartnomasidan keyin Sardiniya qirolligi tarkibiga kirdi. Mintaqaning Fransiya tomonidan anneksiya qilinishi 1860-yil 24-martdagi Turin shartnomasida rasmiylashtirildi.
Laekvere
Laekvere —1991-2017 yillar orasida Laekvere cherkovining maʼmuriy markazi boʻlgan kichik tuman hisoblanadi. Laekvere 476 nafar aholi bo'lgan. (2010 yil 4 yanvar holatiga ko'ra).
Nikolay Bogolyubov
right|200px|thumb|Nikolay Nikolayeviç Bogolyubov (1930) Bogolyubov Nikolay Nikolayevich (11909.8(21).8, Nijniy Novgorod 1992) — matematik, mexanik va nazariyotchi fizik, akademik (1953). Chiziqli boʻlmagan mexanika va nazariy fizika boʻyicha ilmiy maktab asoschisi. Ilmiy ishlari chizikli boʻlmagan mexanika, statistik fizika (oʻta oquvchanlik va oʻta oʻtkazuvchanlikning mikroskopik nazariyasi), maydonning kvant nazariyasi (dispersnoy munosabatlar)ga oid.
Haute-Savoie
Geografiyasi
Haute-Savoie 279 kommuna va 17 kantonga boʻlingan toʻrtta okrugni oʻz ichiga oladi. Shimolda u Shveysariyaning Jeneva kantoni va Jeneva koʻli bilan chegaradosh. Sharqda Shveysariyaning Vale kantoni va Italiyaning Aosta vodiysi, gʻarbda Fransiyaning Ayn departamenti, janubda Savoie departamenti joylashgan.
Oʻrmonlari
1996-yil holatiga koʻra, 178,624 gektar oʻrmonlari bilan qoplangan (umumiy er maydonining 38,8 foizi).
Koʻllari
alt=Aerial view of narrow lake between mountains|thumb| Janubi-sharqdan Annesi koʻlining havodan koʻrinishi
Savoia di Lucania
Savoia di Lucania Italiyaning Basilicata mintaqasida joylashgan kommunadir. Potenza provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 32 km2. 1236 nafar aholi istiqomat qiladi.
Haute-Savoie
Asosiy shaharlar
Eng koʻp aholi yashaydigan kommuna Annesi hisoblanadi. 2019-yil holatiga koʻra, 15 000 dan ortiq aholiga ega 7 ta kommuna mavjud.
Turizmi
2000-yil dekabr oyining oxiriga kelib, turizm sektorida jami 635 000 oʻrin bor edi:
Ovul
Etimologiyasi
Ovul soʻzi turk tili dialektida (avul), qrim-tatar va qaraim tillarida, qoʻmiq tili dialektlarida (awul), qorachoy-bolqor, uygʻur, lobnor ,qozoq (awil), noʻgʻoy, qoraqalpoq va oʻzbek tillaida (awıl), tatar, boshqird, qirgʻiz (ayil, ajil), oltoy (ail) tillarida keng qoʻllanilgan. Ushbu soʻz qishloq, 1) odamlar istiqomat qiluvchi kichik joy, bir nechta hatto birgina kibitkadan tashkil topgan va boshqa yirik qishloq, shaharcha va shaharlardan anchayin uzoqda joylashgan turar joy; 2) oʻtovlar, chodir va shu kabi tez qurish inshootlari qurilgan koʻchmanchi xalq egallagan yer; 3) qabila va koʻchmanchi xalq, olomon maʼnolarida ishlatilgan. Arab va turkiy tillar sohiblari koʻchish jarayonida a:ẘmak va a:vår yaʼni yigʻilish, toʻplanish, aylanib yigʻlish, tevarak atrofga aylana boʻlib joylashish, atrofdan quyilib bir joyga kelish maʼnolariga ega feʼllaridan kelib chiqqanligi taxmin qilingan. Undan tashqari turk (ayil, evil) va mongol (ail, ayil) tillarida esa oila, uy, turargoh, koʻcha, oʻz uyi taraf, qoʻshni taraf, qishloq va qoʻylar boqiladigan uycha ham nazarda tutilgan.
Yelka chigali
Yelka chigali — pastki toʻrtta boʻyin nervlarning oldingi shoxi va birinchi koʻkrak nervi (C5, C6, C7, C8 va T1) tomonidan hosil qilingan nervlar tarmogʻidir. Ushbu chigal orqa miyadan, boʻyindagi c.cervicoaxillary orqali, birinchi qovurgʻa orqali qoʻltiq ostiga oʻtadi. U koʻkrak, yelka, bilak va qoʻlni afferent va efferent nerv tolalari bilan taʼminlaydi.
Tuzilishi
Yelka chigali beshta ildizga, uchta magistralga, oltita boʻlimga (uchta old va uchta orqa) va beshta shoxga boʻlinadi. Beshta „terminal“ shoxchalar va boshqa koʻplab „terminaldan oldingi“ yoki „lateral“ shoxchalar, masalan, kurak nervi, koʻkrak qafasi nervi va uzun koʻkrak nervi boʻlib, ular chigalni uzunligi boʻylab turli nuqtalarda qoldiradi.
Ildizlari
Beshta ildiz umurtqa nervlarning oldingi asosiy tarmoqlaridir, ular boʻyin muskullariga segmental tarmoqlar beradi. Yelka chigali besh xil darajada paydo boʻladi: C5, C6, C7, C8 va T1. C5 va C6 yuqori magistralni oʻrnatish uchun birlashadi, C7 doimiy ravishda oʻrta magistralni hosil qiladi va C8 va T1 pastki magistralni hosil qilish uchun birlashadi. Oldingi va orqa tarmoqlar esa mos ravishda C4 yoki T2 ni oʻz ichiga oladi. Dorsal kurak nervi yuqori magistraldan chiqadi va yelka suyagini orqaga tortuvchi va pastga aylantiruvchi rombsimon mushaklarni innervatsiya qiladi. Kurak osti nervi ham C5, ham C6 dan hosil boʻladi va innervatsiya qiladi, bu nafas olish paytida birinchi qovurgʻalarni koʻtarishni ham oʻz ichiga oladi. Uzun koʻkrak nervi C5, C6 va C7 dan hosil boʻladi. Bu nerv tishsimon oldingi mushakni innervatsiya qiladi, u yelka suyagini yon tomonga tortadi va barcha oldinga surish harakatlarida asosiy harakatlantiruvchi hisoblanadi.
Poyalari
Ushbu ildizlar birlashib, poyalarni hosil qiladi:
Boʻlimlari
Keyin har bir magistral oltita boʻlinish hosil qilish uchun ikkiga boʻlinadi:
Tarmoqlari
Koʻpgina tarmoqlar shnurlardan paydo boʻladi, lekin bir nechta tarmoqlar toʻgʻridan-toʻgʻri oldingi tuzilmalardan paydo boʻladi. Chapdagi beshtasi „terminal shoxlari“ deb hisoblanadi. Ushbu terminal shoxlari mushak-teri nervi, axilary nerv, radial nerv, medial nerv va bilak nervlaridir. Yon shnurdan chiqib ketishi tufayli mushak-teri nervi va medial nerv yaxshi bogʻlangan. Mushak-teri nervi hatto ularni yanada bogʻlaydigan medial nervga shoxcha yuborishi koʻrsatilgan.
Yelka chigaliniFunksiyasi
Yelka chigali qoʻllarning terisi va mushaklarini nerv bilan taʼminlaydi, ikkita istisno bundan mustasno: trapezius mushaklari (orqa miya yordamchi nervi tomonidan taʼminlanadi) va qoʻltiq ostiga yaqin joylashgan teri maydoni (intercostobraxial nerv bilan taʼminlanadi). Yelka chigali simpatik magistral orqali chigal ildizlariga qoʻshiladigan kulrang tarmoq kommunikantlar orqali bogʻlanadi.
Yelka chigalining terminal shoxlari (mushak-teri n., qoʻltiq osti n., radial n., mediana n. va ulnar n.) barchasi oʻziga xos sezgi, harakatlantiruvchi va proprioseptiv funksiyalarga ega.
Jarohat
thumb| Bu mototsiklchining polga burchak ostida toʻqnashishining simulyatsiya qilingan misolini koʻrsatadi, bu esa yelka chigali nervlariga zarar yetkazishi mumkin. Fotosuratda bosh va yelkaning bir-biridan ajralib turishi koʻrsatilgan, bu esa ular orasidagi nervlar choʻzilishi yoki yirtilishi mumkin. Himoya vositalari boʻyinning haddan tashqari choʻzilishining oldini olish uchun boshning qarama-qarshi tomoniga qoʻshimcha yordam berish orqali asab shikastlanishining oldini olishga yordam beradi. Yelka chigalining shikastlanishlari qoʻlning turli qismlarining hissiyotiga yoki harakatiga taʼsir qilishi mumkin. Shikastlanish yelkaning pastga surilishi va boshning yuqoriga tortilishi natijasida yuzaga kelishi mumkin, bu esa nervlarni choʻzadi yoki yirtadi. Notoʻgʻri joylashish bilan bogʻliq jarohatlar odatda boshqa periferik nerv guruhlariga emas, balki yelka chigali nervlariga taʼsir qiladi. Yelka chigalini nervlari pozitsiyaga juda sezgir boʻlganligi sababli, bunday jarohatlarning oldini olishning juda cheklangan usullari mavjud. Yelka chigalini jarohatlarining eng koʻp qurbonlari avtohalokat qurbonlari va yangi tugʻilgan chaqaloqlardan iborat.
Shikastlanishlar boʻyin yoki axillarning lateral boʻyin mintaqasiga (orqa uchburchakka) choʻzish, kasalliklar va yaralar sabab boʻlishi mumkin. Shikastlanish joyiga qarab, belgilar va alomatlar toʻliq falajdan behushlikgacha boʻlishi mumkin. Bemorning harakatlarni amalga oshirish qobiliyatini sinab koʻrish va uni normal tomoni bilan taqqoslash falaj darajasini baholash usuli hisoblanadi. Yelka chigalining keng tarqalgan shikastlanishi qattiq qoʻnish natijasida yuzaga keladi, bu yerda yelka boʻynidan keng ajraladi (masalan, mototsikl halokati yoki daraxtdan yiqilish). Ushbu choʻzilishlar chigalning yuqori qismlarining yorilishi yoki umurtqa shnurning ildizlarini olib tashlashi mumkin. Yangi tugʻilgan chaqaloqlarda tugʻruq vaqtida boʻyinning haddan tashqari choʻzilishi natijasida sodir boʻlganda, yuqori boʻyin chigali shikastlanishi tez-tez uchraydi. Tadqiqotlar yangi tugʻilgan chaqaloqning vazni va jarohatlari oʻrtasidagi munosabatni koʻrsatdi, biroq jarohatni oldini olish uchun zarur boʻlgan tugʻish soni koʻpchilik tugʻilish vaznidan yuqori.
Yuqori yelka chigalining shikastlanishi uchun deltasimon, ikki boshli, yelka va yelka-bilak kabi C5 va C6 tomonidan taʼminlangan mushaklarda falaj paydo boʻladi. Yuqori oyoq-qoʻlning lateral tomonida sezuvchanlik yoʻqolishi ham bunday jarohatlar bilan tez-tez uchraydi. Pastki yelka chigalining shikastlanishi juda kam uchraydi, ammo tugʻruq paytida odam yiqilib sindirish uchun biror narsani ushlaganida yoki bolaning yuqori oyoq-qoʻlini haddan tashqari tortganda paydo boʻlishi mumkin. Bunday holda, qoʻlning qisqa mushaklari taʼsirlanadi va toʻliq musht holatini shakllantirishga qodir emas.
Preganglionik va postganglionik shikastlanishni farqlash uchun klinik tekshiruv shifokordan quyidagi fikrlarni yodda tutishni talab qiladi. Preganglionik shikastlanishlar oʻmrov darajasidan yuqori sezuvchanlikni yoʻqotish, aks holda sezilmaydigan qoʻlda ogʻriq, ipsilateral Horner sindromi va toʻgʻridan-toʻgʻri ildizlardan kelib chiqadigan shoxlar tomonidan taʼminlangan mushaklarning funksiyasini yoʻqotish, yaʼni kurak qanotiga olib keladigan uzun koʻkrak nervi falajiga olib keladi.
Oʻtkir plexsus branchialis nevriti — yelka sohasida kuchli ogʻriq paydo boʻlishi bilan tavsiflangan nevrologik kasallik. Bundan tashqari, shnurlarning siqilishi qoʻlda tarqaladigan ogʻriq, uyqusizlik, paresteziya, eritema va qoʻllarning zaifligiga olib kelishi mumkin.
Sport jarohatlari
Kontaktli sport turlarida, xususan, Amerika futboli sportida keng tarqalgan sport jarohati „stinger“ deb ataladi. Sportchi bu jarohatni yelka eksenel siqilish, fleksiyon yoki nerv ildizlari yoki yelka chigalining terminal shoxlarini kengaytirishga olib kelishi mumkin boʻlgan toʻqnashuvda olishi mumkin. Amerika Qoʻshma Shtatlari Harbiy Akademiyasida futbolchilar oʻrtasida oʻtkazilgan tadqiqotda, tadqiqotchilar jarohatlanishning eng keng tarqalgan mexanizmi „yostiqni yelka suyagi bilan yuqori medial kurak oʻrtasida qoʻzgʻalmas yelka chigalining siqilishi“ ekanligini aniqladilar. Buning natijasi boʻyin sohasidan barmoq uchlarigacha tarqaladigan „yonish“ yoki „qichituvchi“ ogʻriqdir. Garchi bu jarohat faqat vaqtinchalik his-tuygʻularga sabab boʻlsa-da, baʼzi hollarda surunkali belgilarga olib kelishi mumkin.
Penetran yaralar
Koʻpgina penetratsion yaralar darhol davolanishni talab qiladi va ularni tuzatish oson emas. Misol uchun, yelka chigaliga chuqur pichoq jarohati nervni shikastlashi yoki kesishi mumkin.
669
Vafot etgan
🇷🇺
Yelka chigali
Tugʻilish paytida shikastlanishlar
Yelka chigalining shikastlanishi yangi tugʻilgan chaqaloqlarni tugʻish paytida paydo boʻlishi mumkin, agar bosh tugʻilgandan keyin chaqaloqning oldingi yelkasi manipulyatsiyasiz yonbosh simfizdan pastga oʻtolmaydi. Ushbu manipulyatsiya chaqaloqning elkasining choʻzilishiga olib kelishi mumkin, bu esa unga darajada zarar etkazishi mumkin. Ushbu turdagi jarohatlar yelkama distosi deb ataladi. Yelka distosiyasi akusherlik yelka chigali falajiga (OBPP) olib kelishi mumkin, bu uning haqiqiy shikastlanishi. Qoʻshma Shtatlarda OBPP bilan kasallanish 1000 tugʻilgan chaqaloqqa 1,5%ni tashkil qiladi, Buyuk Britaniya va Irlandiya Respublikasida esa pastroq (1000 tugʻilgan chaqaloqqa 0,42). OBPP uchun maʼlum xavf omillari mavjud boʻlmasa-da, agar yangi tugʻilgan chaqaloqda Yelka distosiyasi boʻlsa, bu ularning OBPP xavfini 100 baravar oshiradi. Nervlarning shikastlanishi tugʻilish vazniga bogʻliq boʻlib, kattaroq yangi tugʻilgan chaqaloqlar shikastlanishga koʻproq moyil boʻladi, ammo bu tugʻish usullari bilan ham bogʻliq. Tirik tugʻilish paytida oldini olish juda qiyin boʻlsa-da, shifokorlar bolaning shikastlanish ehtimolini kamaytirish uchun aniq va yumshoq harakatlar bilan yangi tugʻilgan chaqaloqni tugʻishlari kerak.
Shishlar
Yelka chigalida paydo boʻlishi mumkin boʻlgan oʻsmalar schwannomalar, neyrofibromalar va malign periferik nerv qobigʻining oʻsmalaridir.
Tasvirlash
Yelka chigalini tasvirlash 1,5 T yoki undan yuqori magnit quvvatli MRI skaneri yordamida samarali amalga oshirilishi mumkin. Yelka chigalini oddiy rentgenografiya bilan baholash mumkin emas, KT va ultratovush skanerlash chigallarni maʼlum darajada koʻrinishini boshqarishi mumkin; shuning uchun MRI koʻp tekislik qobiliyati va qoʻshni tomirlar oʻrtasidagi toʻqimalari farqi tufayli boshqa koʻrish usullaridan koʻra yelka chigalini tasvirlashda afzallik beriladi. Odatda, T1 WI va T2 WI tasvirlari tasvirlash uchun turli tekisliklarda qoʻllaniladi; ammo anatomiyani koʻproq baholash uchun qoʻshimcha maʼlumot toʻplash uchun asosiy ketma-ketliklarga qoʻshimcha ravishda MR Myelolography, Fiesta 3D va T2 kubi kabi yangi ketma-ketliklar ham qoʻllaniladi.
Manbalar
<references group="" responsive="0">
Atonement (film)
Filmning ilk relizi 29-avgust 2007-yilda boʻlib oʻtgan. Film mablagʻi $30 millionni tashkil etib, kartina umumjahon boʻylab $131 million daromad qilgan.
Aleksandr Bogomoles
thumb Aleksandr Aleksandrovich Bogomoles (1881. 12(24).5 - 1946.19.7. Kiyev] - patofiziolog, akademik (1932) va Tibbiyot Fanlar akademiyasi akademik (1944). Ilmiy ishlari vegetativ nerv sistemasi patologiyasi va fiziologiyasi, qon quyish patologiyasi, allergiya, biriktiruvchi toʻqimaning immunitetdagi ahamiyati masalalariga bagʻishlangan. B. uzoqumr koʻrish nazariyasini ilgari surgan. U yaratgan antiretikulyar sitotoksik zardob (ATSZ) koʻpgina kasalliklarni davolashda qoʻllaniladi.
Quincampoix-Fleuzy
Quincampoix-Fleuzy Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Beauvais tumani tarkibiga kiradi.
Shohida Maʼzumova
Shohida Maʼzumova (1907.12.1 -Toshkent — 1988.4.4) — aktrisa, rejissyor, Oʻzbekiston xalq artisti (1950). Toshkentdagi xotinqizlar ped. bilim yurtini (1925), Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutini (1954) tugatgan. 1925—29 yillar ped. bilim yurtida mu-allima. 1929—61 yillarda Hamza teatrida aktrisa. Dramatik, hajviy va oʻtkir satirik, shuningdek, lirik, muhabbat sanamlari obrazlarini yuksak ma-horat bilan ijro etgan. Shulardan Halima ("Halima"), Shirin ("Farhod va Shirin"), Turandot ("Malikai Turandot"), Sultonbegim ("Jaloliddin"), Sanobar ("Hamza"), Muattar ("Sharq tongi"), Surmaxon ("Yurak sirlari"), Amaliya ("Qaroqchilar") va boshqa M. sahnada yaratgan eng yaxshi obrazlaridir. Rej. sifatida "Yurak sirlari", (B. Rahmon), "Aytsam tilim, aytmasam dilim kuyadi" (O. Yoqubov), "Paranji sirlari" (Hamza) kabi spektakllarni saxnalashtirgan. 1961—88 yillar Toshkent teatr va rassomlik sanʼati institutida dars bergan.
Quincampoix-Fleuzy
Aholisi
428 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 46,5 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,2 km2. Dengiz sathidan 122 – 213 m balandlikda joylashgan.
Savaş Dinçel
Halil Savaş Dinçel turk aktyori, rejissyor va karikaturachi.
Yoshlik davrlari va ta'limi
Savaş Dinçel 1942-yil 1-aprelda Istanbulning Fotih tumanida tug‘ilgan. Boshlang'ich maktabni Koja Rag'ip Posha boshlang'ich maktabida tugatganidan so'ng, Istanbul o'g'il bolalar litseyiga o'qishga kirdi. Teatr taʼlimini esa Istanbul shahar konservatoriyasining teatr boʻlimida boshlagan. Teatr ta'limidan tashqari, u havaskor sifatida multfilmlar chizishni boshlaydi. Savaş birinchi marta aktyor sifatida Istanbul shahar teatrida sahnaga chiqadi.
Karyerasi
Savaş Dinçel 1980-yilda harbiy toʻntarish natijasida harbiy holat eʼlon qilinishi bilan Istanbul shahar teatrlaridan chetlashtirilgan. Dinchel va Mujdat Gezen Kommunistik tashviqot qilishda ayblangan va 1983-yili bir-biriga kishanlangan holda sudga olib ketilgan. 1978-yilda Mujdat Gezen tomonidan yozilgan va Savaş Dinchel tomonidan chizilgan “Nazim Hikmet satrlar” kitobi tufayli 1980-yil 12-sentyabrda ularga nisbatan o'sha davrning mashhur 141 va 159-moddalari bo'yicha sudda da'vo ishlari ochiladi. Bu ish tufayli hibsga olingan Dinchel va Gezen 1983-yil 4-iyun kuni qo‘llari bir-biriga bog‘langan holda Oliy Jinoyat Sudiga olib kelinadi. O‘sha paytda qamoqxonalarda majburiy bo‘lgan “forma” ni kiygan ikki do‘st bilaklaridagi kishanlarni yashirishga urinishmaydi, aksincha, buni ko‘rsatish uchun qo‘llarini oldinga cho‘zishadi."Kommunizmni targ'ib qilish va hukumatning axloqiy shaxsini haqorat qilish" ayblovlari bilan 21 yilgacha qamoq jazosi bilan sudlangan Gezen va Dinchel bir muddat Sağmaljilar qamoqxonasida qolganidan keyin oqlanishadi.
Burlington (New Jersey)
Burlington AQShning New Jersey shtatida joylashgan shahardir. Burlington County okrugi tarkibiga kiradi.
Savaş Dinçel
Karyerasi
U Müjdat Gezen san'at markazi tashkil etilganidan boshlab o'qituvchi sifatida ishlagan va qisqa vaqt davomida Kadir Has universiteti konservatoriyasida "sahna mashqlari" fanidan dars bergan.
Burlington (New Jersey)
Aholisi
9715 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Savaş Dinçel
Karyerasi
U Turkiya Respublikasining birinchi bosh vaziri va ikkinchi prezidenti Ismet Inönüga jismoniy jihatdan juda o‘xshashligi sababli ko‘pincha Inönüni tasvirlab berardi.
2002-yilda “Non qayiq” serialidagi Nusret ota obrazi bilan barchaning mehrini qozongan aktyor, mahalliy aholining har bir dardiga davo bo‘lishi bilan birga, odamlar maslahat beradigan personajining suratini chizadi. Mahallaning “bilim”i bo‘lgan Nusret ota siymosi o‘z hazillari bilan vaqti-vaqti bilan tomoshabinlarni kuldiradi. Serialdagi roli tufayli novvoylik bilan shug‘ullangan Nusrettin Somuncu mahallaning otasi bo‘lib, “dada kattasan” deya seviladi. San’atkor bu roli bilan turk xalqining qalbidan joy egallaydi.
Burlington (New Jersey)
Geografiyasi
Maydoni — 9,7 km2. Shundan 7,8 km2 quruqlik, 1,9 km2 esa suv maydonidir.
Savaş Dinçel
Karyerasi
O'g'li Barish Dinchel ta'kidlaganidek, Savaş Dinchel bankomat kodi sifatida foydalangan "1402" sonli harbiy holatga asoslanib, 1980-yil 12-sentyabrda faoliyati to'xtatilgan davrdan tashqari, shahar teatrlarida rol o'ynagan va boshqargan. Bundan tashqari, u yon mashg'ulot sifatida rasm chizish va plakat ishlari bilan ham shug'ullangan.
Vafoti
Savaş Dinchel "Sovuq kemalar" serialining suratga olish jarayonida kasal bo'lib qolib, og'ir operatsiyani boshidan kechiradi. U 2007-yil 20-dekabr kuni Istanbuldagi uyida ichki qon ketishini boshidan o'tkazdi va har qanday aralashuvlarga qaramay, xuddi shu kuni Memorial kasalxonasida vafot etti. Shifokori uning o'limi kasallik tufayli bo'lgan degan fikrni rad etadi. O‘lim sababi “yurakning to‘xtab qolishi” (yurakning to‘satdan to‘xtab qolishi) bilan tushuntirilgan.