Katta_Markaziy_Osiyo
Boy berilgan regionalizmni izlab
Regionalizm g‘oyasi qayta tiklanishiga ko‘p jihatdan 2016-yili O‘zbekistonda hokimiyat almashgani sabab bo‘ldi. Yangi rahbariyat qo‘shni davlatlar bilan munosabatlarni taftish qilishga qaror qildi. Shavkat Mirziyoyev prezidentligining dastlabki yilida Turkmaniston, Qozog‘iston va Qirg‘izistonga safar qilgani bejiz emas. Boz ustiga, Toshkent mintaqaviy muloqot formatini jonlantirishni taklif qildi. Kun tartibida mintaqada o‘zaro ishonchni tiklash vazifasi paydo bo‘ldi, davlat rahbarlari esa hamkorlikning foydalanilmay yotgan potensiali, o‘zaro munosabatlardagi muammoli jihatlarni tartibga solishga tayyor ekani xususida gapira boshladi. Ham davlat rahbarlari, ham vazirliklar va idoralar o‘rtasidagi ikki tomonlama uchrashuvlar tez-tez o‘tkaziladigan bo‘ldi. Xalqaro sammitlar vaqtida sahna orti uchrashuvlarini o‘tkazish qiziq tamoyilga aylandi. 2017-yil Ar-Riyod shahrida bo‘lib o‘tgan arab va musulmon mamlakatlari sammiti chog‘ida Emomali Rahmon, Shavkat Mirziyoyev va Nursulton Nazarboyevning divanda o‘tirib suhbatlashayotgani aks etgan suratlar maʼlum vaqt mobaynida hamkorlik yangi davrining bosh ramziga aylangan edi. Ikki tomonlama munosabatlarni izga solish jarayoni qotib qolgan nuqtasidan siljidi. Tomonlar chegara masalasida fikr almashishga unday boshlashdi. Xususan, O‘zbekiston va Qirg‘iziston hamda O‘zbekiston va Tojikiston o‘rtasidagi chegaralarni demarkatsiya qilish masalalarida ancha-muncha olg‘a qadam qo‘yishga erishildi. Muzokaralar vaqtida ilgari taqiqda bo‘lgan hududlarni almashish g‘oyasi muhokama etiladigan bo‘ldi. Markaziy Osiyo respublikalari tabiiy resurslardan birgalikda foydalanish muammosiga ham eʼtibor qarata boshladi. Masalan, Toshkent Qirg‘iziston va Tojikistondagi GESlar qurilishiga bo‘lgan pozitsiyasini yumshatdi va ushbu loyihalarda ishtirok etishi mumkinligi to‘g‘risida bayonot ham berdi. Bundan tashqari, mintaqa mamlakatlari energetika, transport va logistika sohalarida birgalikdagi infratuzilmalarni yaratish imkoniyati haqida gap ochmoqda. Mintaqaviy aloqalarni jonlantirish haqidagi gap-so‘zlarga savdo-sotiq sohasidagi munosabatlar javobini uzoq kuttirmadi. Masalan, 2018-yilda mintaqa mamlakatlari o‘rtasidagi tovar ayirboshlash hajmi bir yil ichida 35 foiz o‘sib, 12,2 milliard AQSH dollarini tashkil etdi. Ushbu davrning eng asosiy voqeasi 2018-yil martida Qozog‘istonda bo‘lib o‘tgan Markaziy Osiyo mamlakatlari rahbarlarining uchrashuvi va bunday masalahatlashuvlarni har yili o‘tkazish to‘g‘risida qabul qilgan qarori bo‘ldi. Ayni uchrashuvning eʼtiborga molik jihati u tor Markaziy Osiyo doirasida tashqi ishtirokchilarsiz bo‘lib o‘tgani bo‘ldi. Bundan tashqari, mamlakatlar yetakchilari rasmiy integratsiya yo‘lini takrorlash, qandaydir ustmilliy institutlar barpo etish niyati yo‘qligini qatʼiy bildirib, maslahatlashuv formatini afzal bilishini qayd etdi. Mintaqaviy integratsiyani qayta ishga tushirish g‘oyasiga AQSH 2015-yildayoq ilgari surgan “C+1” muloqot platformasi hamda Yevropa Ittifoqining Markaziy Osiyo bo‘yicha o‘tgan yili qabul qilgan strategiyasi juda mos tushadi. Vashington va Bryussel butun boshli mintaqa bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish orqali o‘z mintaqaviy siyosatini mustahkamlash uchun qo‘shimcha imkoniyatga ega bo‘ldi. Shuncha yillar davomida tobora so‘lib borgan “Markaziy Osiyo + Yaponiya” muloqot platformasi ham yangi maromda ishlay boshladi. Bunday formatga Hindiston bilan Xitoy ham qiziqishi borligini maʼlum qildi. “Hindiston – Markaziy Osiyo” muloqot platformasining ilk uchrashuvi 2019-yil aprelida Samarqandda bo‘lib o‘tgan edi. 2020-yil 16-iyulida esa “Xitoy – Markaziy Osiyo” TIV rahbarlarining ilk uchrashuvi videokonferensiya formatida o‘tkazildi.