cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Terek jangi (1395)
15-aprel chorshanba kuni qaramaqarshi tomon qoʻshinlari (taxminan 450—500 ming) jangovar bayroq va tugʻlarini kutarib, takbir nidosini aytib bir-biriga yuzlanadi. Jang muqaddimasi Kuncha oʻgʻlon, Bek Yorliq oʻgʻlon, Oqtau, Dovud soʻfi va Udurqu qoʻmondonligidagi Toʻxtamishxon qismlarining Sohibqiron qoʻshini juvangʻariga qattiq hujumi bilan boshlangan. Soʻl qanotning qoʻqqisdan berilgan zarba oqibatida ogʻir ahvolga tushib qolganligini koʻrgan Amir Temur markaziy qoʻldagi 27 sara qismdan koʻmak ajratadi. Yordamga oʻz vaqtida yetib kelgan askarlar dushman shiddatini qaytarib, qarshi hujumga oʻtadi va gʻanimni qochishga majbur etadi. Qochayotganlarni taʼqib qilishga berilib ketgan anchagina suvoriylar janggoxdan uzoqlashib ketadi. Temuriy jangchilarning yoʻl qoʻygan taktik ehtiyotsizligi natijasida vujudga kelgan qulay vaziyatdan foydalangan Toʻxtamishxon oʻz askariy saflarini qayta tartibga solib, taʼqibchilarga zoʻr beradi va ularni toʻzitib yuboradi. Kutilmaganda Sohibqiron qoʻl ostida turgan qismlar dushman iskanjasiga tushib, Amir Temurning hayoti xavf ostida qoladi.
Sharafuddin Ali Yazdiyning tasvirlashicha, Sohibqironga birinchi boʻlib koʻmakka yetib kelgan amir Shayx Nuriddin rahbarligidagi otliqlar zudlik bilan otdan tushib, yopirilib kelayotgan xon askarlarini yoylardan tinmay otilayotgan oʻqlar bilan toʻxtatadi. Muhammad Ozod, Alishox. va Toʻkal bavurchi kabi beklar aravalarni bir-biriga bogʻlab fob yasaydilar. Sohibqiron shu aravalar, ular ustiga qoʻyilgan tura (qalqon) va chapar (chetan) panohida boʻladi. Aylana mudofaada qolgan Sohibqironga Allohdod, Jaku, Husayn Malik qavchin boshliq boʻlimlar yordamga keladi. Ammo, Toʻxtamishxon qoʻshinining hamlasi borgan sari kuchayadi. Asosiy qoʻldan koʻmakka tashlangan Muhammad Sulton Mirzo hamda Ustaybek qoʻmondonligidagi qismlarning jangga kirishi, amir Jahonshoh va amir Hoji Sayfuddin qoʻl ostidagi jangchilarning pistirmadan turib Dashti Qipchoq armiyasi soʻl qoʻliga kuchli zarba berishi vaziyatning maʼlum darajada oʻnglanishiga sabab boʻladi.
Jangning 2 kuni yana Toʻxtamishxon qoʻshinining hujumi bilan boshlanadi. Xon Isabiy va Baxshi Hoji qismlaridan iborat juvangʻarini muhorabaga tashlaydi. Sohibqironning hirovuli (avangard)ni uloqtirishga erishgan bu qoʻshin qanoti Amir Temur barangʻarida jang qilayotgan amir Hoji Sayfuddin tumanini qurshab oladi va tarqatib yuboradi. Bir qancha askarlarning toʻzgʻib ketishiga qaramay Xoji Sayfuddin qolgan safdoshlari bilan qarshilik koʻrsatishni davom ettiradi. Oʻz qismdoshlarining matonat bilan kurashayotganini koʻrgan askarlar ortga qaytib, ular qatoriga qoʻshiladi. Qiyin ahvodda qrlgan bu tumanga Jahonshoh bahodir, Temur Xoja Oqboʻgʻa va Rustam mirzolar madadga keladi. Kechgacha davom etgan jang hech bir tomonning ustunligisiz toʻxtaydi.
Jangning soʻnggi kuni tagʻin Dashti Qipchoq qoʻshinining shiddatli hujumi bilan boshlanadi. Toʻxtamishxon otliq va piyodani safga tizib, markaz va qanotlarni qoʻshimcha kuchlar bilan mustahkamlab, tashabbusni oʻz qoʻliga olish ilinjida jasur va sara askarlarini jangga kiritadi. Ayni vaqtda xonning ishonchli sarkardalaridan biri Yagʻliboy ham juvangʻar bilan jangga tashlanadi. Amir Temur ushbu dushman juvangʻarining ancha zaiflashib qolganligini bilgan holda asosiy zarbani unga qaratadi. Natijada, Sohibqiron jangchilarining kuchli hujumlariga bardosh berolmay parokanda boʻlgan xon askarlari qochishga tushadi. Yagʻliboy qismlari Usmon bahodir boshchiligidagi barangʻar tomonidan yakson etilib, uloqtirib tashlanadi. Yagʻliboy Usmon baxrdir bilan kechgan yakkamayakka olishuvda halok boʻladi. Nihoyat, Sohibqiron butun jang maydoni boʻylab hal qiluvchi hujumga oʻtadi. 3 kun davom etgan shafqatsiz olishuv tufayli tinkasi qurigan Dashti Qipchoq armiyasi qarshilikni bas qiladi va uzilkesil magʻlubiyatga uchraydi. Toʻxtamishxon janggohni xos qoʻriqchilari panohida tashlab qochishga muvaffaq boʻladi. Amir Temurning ushbu dahshatli toʻqnashuv vaqtida oʻta tang vaziyatga tushib, undan faqat bor isteʼdod, gʻayrat hamda kuchni ishga solib sharaf bilan chiqib ketishi uning Toʻxtamishxondek qudratli harbiy kuchga ega boʻlgan, salohiyatli sarkardadan ustun kelganligini koʻrsatadi.
Aydınlık, Amasya
Aydınlık — Amasya viloyatining Amasya tumanidagi qishloqlardan biri.
Islomda koʻpxotinlilik
Taaddud az-zavjat (تعدد الزوجات  koʻpxotinlilik, poligamiya) shariat qonunining atamasi boʻlib, koʻpxotinlilik uchun koʻrsatmalar toʻplamini belgilaydi. Qonunchilik nuqtai nazaridan koʻpxotinlilik faktini vaziyatga qarab ham muboh (qilish va qilmaslik barobar boʻlgan amal), ham makruh (qatʼiyan taqiq qilinmagan, lekin nomaqbul hisoblangan va rad etilgan amallar), ham vojib (islomda bajarilishi zarur boʻlgan amal turi) deb baholash mumkin. Musulmon kishiga bir vaqtning oʻzida toʻrttadan ortiq xotin olishi man etilgan.
Mantiqiy asos
Qur’onda koʻpxotinlilikka asosiy dalil Niso (Ayollar) surasining 3-oyatidir:
'''Agar yetimlarga (nisbatan) adolatli boʻla olmaslikdan qoʻrqsangiz, sizlar uchun (nikohi) halol boʻlgan ayollarga, ikkita, uchta, toʻrttadan uylanaveringizlar. Bordiyu (ular oʻrtasida) odil boʻla olmaslikdan qoʻrqsangiz, bir ayolga (uylaning) yoki qoʻl ostingizdagi choʻrilar (bilan kifoyalaning). Shu (adolatdan) ogʻib ketmasligingizga yaqinroqdir.'''
Izoh: Maʼlumki, Muhammad (a. s.) paygʻambar boʻlib kelmaslaridan oldingi johiliyat davrida ayollar huquqi ''poymol qilinar edi. Bir erga oʻnlab ayollar choʻridek tutqin edi. Uning ustiga tez-tez boʻlib turadigan janglarda erkaklar qurbon boʻlib ketar, tul ayollar soni esa ortib borar edi. Ijtimoiy hayotdagi bu muammoni Islom dini odilona hal etish yoʻlini koʻrsatib berdi. Imkoniyatiga qarab, to toʻrt nafargacha ayolga uylanish mumkinligi, ular oʻrtasida odillik qilishga koʻzi yetmasa, bittadan ortiq uylanmaslik zarurligi uqtiriladi. Lekin bu ruxsatni suiisteʼmol qilish mutlaqo durust emas. Yaʼni imkoniyati moddiy jihatdan yetarli boʻlishining oʻzi koʻpxotinlik uchun yetarli shart oʻrnini bosa olmaydi. Balki bu yerda birinchi oila aʼzolarining axloqiy va maʼnaviy jihatlariga salbiy taʼsir koʻrsatmasligini ham eʼtiborga olish kerak boʻladi. Bundan tashqari shariat hukmlari bilan birga musulmon odam oʻzi yashab turgan jamiyatdagi shart-sharoitlar, davlat qonunchiligi va boshqa mahalliy urf va anʼanalarni ham rioya qilish shartdir. Aks holda, gunoh va jinoyatlar sodir etishga bandaning oʻzi sababchi boʻlib qolishi mumkin .''
Adolat
Qur’onda " teng nikoh " deb ataladigan nikohda boʻlgan koʻpxotinli erkakdan talab qilinadigan adolat oziq-ovqat, ichimlik, kiyim-kechak, uy-joy va hokazolarda teng ravishda namoyon boʻlishi kerak. Shu bilan birga, „teng nikoh“ tushunchasi har bir turmush oʻrtogʻiga imkoni boʻlgan hamma narsani bir xil miqdorda berish, xotinlarning har birini oʻzi uchun zarur boʻlgan narsalar bilan taʼminlashni anglatadi.
Erkak har bir xotinini alohida turar joy bilan taʼminlashi shart. Agar xotinlar rozi boʻlsa, ular bir uyda yashashlari mumkin, lekin turli xonalarda. Er xotinlaridan birini hashamatli uy bilan taʼminlab, ikkinchisini esa eski kulbaga joylashtirishi mumkin emas.
Er turmush oʻrtogʻi bilan oʻtkazgan kechayu kunduzni teng taqsimlashi shart. Xotinlardan birining ruxsati bilan erkak u bilan boshqasiga qaraganda kamroq vaqt oʻtkazishi mumkin.
Sevgiga kelsak, erkak bu tuygʻuni xotini oʻrtasida teng taqsimlay olmaydi. Shariat er-xotinning har biri uchun sevgini teng his qilishni shart qilmaydi.
Shariat koʻrsatmalari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/fc/Zangaki._0896._Arab_with_Three_Wives_and_Two_Servants.jpg/270px-Zangaki._0896._Arab_with_Three_Wives_and_Two_Servants.jpg|thumb|400x400px| Arab uch xotini va ikki choʻri bilan Erkak bilan bogʻliq boʻlgan holatlarga qarab, koʻp xotinlik unga maʼqul (mustahab), nomaqbul (makruh) yoki harom (harom) boʻlishi mumkin.
Koʻpxotinlilikning afzalliklari
Musulmonlar koʻpxotinlilik bir qator ijtimoiy muammolarni hal qilishiga ishonishadi:
Maxachqal’a markaziy masjid imom-xatibi Mahamadrasul Saaduyevning aytishicha, „Ataydan shunday qadam tashlagan erkaklarni vatanparvar deb hisoblash mumkin, chunki ular ikki, hatto uch-toʻrtta oilani vasiylikka oladi. Bunday erkaklarga imtiyozlar berilishi kerak“.
Turli mamlakatlarda koʻpxotinlilik
Aksariyat islomiy mamlakatlarda koʻpxotinlilik qonuniy hisoblanadi. Biroq Turkiya, Tunis va Jazoirda koʻpxotinlilik qonun bilan taqiqlangan. Eronda qayta turmush qurish uchun birinchi xotinning roziligi talab qilinadi. Iroq, Marokash, Suriya va Pokistonda buning uchun rasmiylardan ruxsat olish kerak.
Rossiyada koʻpxotinlilik federal qonun bilan taqiqlangan. Va 2000-yillarning boshida Ingushetiya prezidenti Ruslan Aushev respublikada koʻpxotinlikka ruxsat berdi, ammo tez orada ingush erkaklari yana bir nechta xotin olish imkoniyatidan mahrum boʻlishdi.
Nigeriyalik imom Muhammad Alxoji haddan tashqari koʻpxotinlilik uchun oʻlimga hukm qilindi, lekin oxir-oqibat ozod qilindi.
Oʻzbekistonda koʻpxotinlilik yaʼni umumiy roʻzgʻor asosida ikki yoki undan ortiq xotin bilan birga yashash jinoyat kodeksining 126-moddasi bilan taqiqlangan.
Havolalar
__INDEKS__
Stine Hovland
Stine Hovland (1991-yil 31-yanvarda tugʻilgan) — Norvegiyalik himoyachi, Toppserien ligasi Arna-Byornar klubi va Norvegiya terma jamoasi uchun oʻynaydi. Nisbatan kech gullab-yashnagan Hovland 24 yoshigacha Norvegiya Toppserienda oʻynamagan va u 27 yoshida milliy terma jamoadagi debyutini oʻtkazgan.
Jamoalardagi faoliyati
2019-yil aprel oyida Hovland professional klublar Milan va West Ham United uchun transfer maqsadi boʻlgani xabar qilingandi. U iyul oyida Milan bilan shartnoma imzoladi.
Xalqaro karyera
2018-yilning noyabr oyida Hovland Norvegiyaning katta ayollar futbol terma jamoasi uchun birinchi oʻyinda, Tottori Bank Bird Stadiumda Yaponiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida (4:1) gʻalaba qozondi. U, shuningdek, 2019-yilgi Algarve kubogi gʻolibi tarkibiga kiritildi va Norvegiyaning 2019-yilgi FIFA ayollar oʻrtasidagi jahon chempionati panelida oʻz oʻrnini egalladi.
Shaxsiy hayoti
Hovlandning akasi Even ham xalqaro futbolchi. Aka-singil oʻzlarining mahalliy yoshlar jamoasida jamoadosh boʻlishgan. 2019-yilgi ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionati vaqtida Hovland professional futbolchi emas edi. U Fransiyadagi turnirda qatnashish uchun maktabgacha taʼlim muassasasi oʻqituvchisi sifatidagi kundalik ishidan yillik taʼtilga chiqishi kerak boʻlgan.
Kader Hançar
Kader Hançar (1999-yil 12-noyabrda tugʻilgan) — turkiyalik futbolchi, Turkiya ayollar futboli Superligasidagi “Beshiktosh” va Turkiya ayollar terma jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.
Klub
left|thumb| Kader Hançar (chapda) "Atashehir Belediyespor " uchun 2014-15-yilgi mavsumda Adana İdmanyurdusporga qarshi uy uchrashuvida. thumb| Kader Hançar (qizil) 2017-18 yilgi mavsumda "Konak Belediyespor" safida "Beshiktosh "ga qarshi o'yinda maydonga tushgan. Kader Hançar litsenziyasini 2011-yil 4-avgustda olgan. U 2013-yil 3-noyabrda atigi 13 yoshida Turkiya ayollar birinchi ligasida debyut qilgan.
Hançar oʻzining litsey jamoasida futzal bilan shugʻullangan. U 2014-yilda Italiyada oʻtkazilgan ISF maktablari futzal boʻyicha jahon chempionatida Turkiya tarkibida oʻynagan va qizlar toifasida chempion boʻlgan jamoa aʼzosi edi. U 17 ta gol urgan jamoadoshi Hilol Chetinkayadan keyin 15 ta gol bilan turnirning eng yaxshi toʻpurari boʻldi.
Hanchar 2017-yilning 18-avgustida “Atashehir Belediyespor”ning raqibi boʻlgan Izmirning “ Konak Belediyespor ” jamoasiga oʻtdi. U Tbilisida boʻlib oʻtgan 2017-18 yilgi saralash bosqichida oʻynagan UEFA Ayollar Chempionlar Ligasida debyut qildi, Jorji va WFC Martvega qarshi birinchi oʻyinda jamoasining beshta golidan ikkitasini kiritdi. Ikkinchi oʻyinda u slovakiyalik Partizan Bardejovga qarshi oʻyinda jamoasining beshta golini hattoki xet-trik qayd etdi. Litvalik Gintra Universitetas bilan saralash bosqichining uchinchi oʻyinida u 1:3 hisobida magʻlub boʻlgan “Konak Belediyespor”ning yagona golini urdi va keyingi bosqichga chiqa olmadi.
U 2018-19-yilgi Ayollar Birinchi Ligasi chempioni Beshiktosh JK tomonidan 2019-20 UEFA Ayollar Chempionlar Ligasi - 9-guruh oʻyinlarida oʻynash uchun transfer qilingan. U oʻz jamoasining yagona golini birinchi oʻyinda polsha jamoasi Górnik Łęcznaga urgan. U Armanistonning “Alashkert” darvozasiga ham bitta gol kiritgan.
Ayollar birinchi ligasining 2019-20-yilgi mavsumida u Beshiktosh JKdan Konak Belediyesporga ijaraga berildi va u yerda faqat mavsumning birinchi yarmini oʻynadi. Hançar 2020-yil 22-yanvarda Pamplonada joylashgan CA Osasuna Femenino jamoasiga qoʻshilish uchun Ispaniyaga koʻchib oʻtdi va u yerda Segunda División Proda oʻynadi. 2020-21-Turkcell Ligasi mavsumida Beshiktosh JK jamoasi chempion boʻlganidan soʻng, u 2021-22 UEFA Ayollar Chempionlar Ligasi saralash bosqichining ikkita oʻyinida maydonga tushdi.
2021-yil dekabr oyida, 2021/22- yilgi Ayollar Superligasi boshlanishidan oldin, toʻpigʻining medial sohasidagi jarohat tufayli oʻng oyogʻida jarrohlik amaliyotini oʻtkazdi.
Xalqaro
thumb| Turkiyaning 17 yoshgacha bo'lgan ayollar terma jamoasidagi Kader Hançar (eng o'ngda) 2015- yilgi UEFA 17 yoshgacha bo'lgan ayollar o'rtasidagi chempionati saralash bosqichi doirasida Finlandiyaga qarshi o'yinda gol urdi. Turkiya U-15 qizlar terma jamoasining ikkita oʻrtoqlik uchrashuvida maydonga tushib, bitta gol urganidan soʻng, 2014-yil 2-mart kuni Gretsiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida maydonga tushgan Turkiya U-17 terma jamoasiga qabul qilindi Turkiya U-17 terma jamoasi bilan ikkita oʻyinda ikkita gol urganidan keyin esa, u Turkiya U-19 terma jamoasiga chaqirildi. 2014-yilning 18-martida u 14 yoshida Turkiya U-19 terma jamoasida debyut qildi. 17 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi 2015-yilgi UEFA chempionati saralash bosqichi - Elit-raundning uchta oʻyinida oʻynagan va ikkita gol urgan.
Hançar 19 yoshgacha boʻlgan ayollar oʻrtasidagi 2017-yilgi UEFA chempionati saralash bosqichining uchta oʻyinida maydonga tushgan.
Tsaangi
Tsaangi (kangi, nyebi) — Kongo Respublikasining markaziy mintaqasida va Gabon chegarasida yashovchi xalq. Aholisi: 95 000 (Bromley 1988: 449), 50 000 Kongoda 450,000 kishi. Gabonda. Til: Bantu guruhining Tsaang (Tishkov 2000:361).
Din
Koʻpchilik anʼanaviy eʼtiqodlarga amal qiladi, ajdodlarga sigʻinish mavjud (Tishkov 2000:361).
Anʼanaviy iqtisodiy faoliyat
Tsaanglar tropik qoʻlda dehqonchilik (kukunli banan, batat, yams, maniok) va (kola yongʻogʻi) yigi`sh bilan shugʻullanadi. Koʻpgina aholi yogʻoch kesish, palma yogʻi, yeryongʻoq, qahva plantatsiyalarida ishlaydi. Oziq-ovqat ekinlarini asosan ayollar bogʻ va dalalarda yetishtiradi. Anʼanaviy mashgʻulot — yogʻoch oʻymakorligi (uy-roʻzgʻor buyumlari, niqoblar, musiqa asboblari). Musiqiy va raqs folklori rivojlangan (masalan, ksilofon tovushlari ostida raqsga tushish) (Tishkov 2000:360).
Ijtimoiy tuzilma
Patriarxal-jamoa munosabatlari hukmrondir. Jamiyatning asosini matrilineal qarindoshlik hisobiga ega boʻlgan oila jamoasi tashkil qiladi (Bromley 1988:449).
Turar joy va hayot
Tsaang daryolar va yoʻllar boʻylab ixcham qishloqlarda yashaydi. Turar-joylar toʻrtburchak shaklda boʻlib, devorlari novdalardan yasalgan, tomi rafiya palma barglaridan toʻqilgan baland tomli uylardir. Yogʻoch konstruktsiyalar koʻpincha oʻymakorlik bilan bezatilgan. Tsaanglar yevropacha tikilgan kiyimlarni kiyishadi, paxta matolari ustunlik qiladi. Oziq-ovqat, asosan, oʻsimlikdan tayyorlanadi: tsaanglar xamirga oʻxshash pastalar va kukunli banan, yam, manok hamda batatadan tayyorlangan boʻtqalarni isteʼmol qiladilar; sabzavot va mevalardan souslar. Undan tashqari baliqni ham isteʼmol qilishadi (Tishkov 2000:360).
Valentina Tereshkova
Valentina Vladimirovna Tereshkova (1937.6.3, Yaroslavl viloyati, Maslennikovo qishlogʻi) — rus kosmonavt-uchuvchisi (1963), jahonda 1 ayol kosmonavt. Nikolay Jukovskiy nomidagi Harbiy Havo muhandislik akademiyasini tugatgan (1969). 1963-yil 16–19 iyunda V.F. Bikovskiy bilan birga "Vostok" kosmik kemasida kosmosga parvoz qilgan. Yer atrofini 48 marta aylanib, 70 soat, 47 min. mobaynida 2 mln. km ga yaqin masofani uchib oʻtgan. Sobiq ittifoq ayollar qoʻmitasi raisi (1968–87). Xalqaro ayollar demokratik federatsiyasi vitseprezidenti (1969-yildan). Chet el mamlakatlari bilan madaniy aloqa va doʻstlik jamiyatlari ittifoqi prezidiumi raisi (1987–92). Rossiya Xalkaro ilmiy va madaniy hamkorlik markazi rahbari (1994-yildan).
Ijtimoiy faoliyat
2011 yilda u Yaroslavl mintaqaviy ro'yxati bo'yicha "Yagona Rossiya" partiyasidan Rossiya Davlat Dumasiga saylangan. Tereshkova Elena Mizulina, Irina Yarovaya va Andrey Skoch  bilan birga nasroniy qadriyatlarini himoya qilish bo'yicha fraksiyalararo deputatlik guruhining a'zosi; bu lavozimda u Rossiya Konstitutsiyasiga o'zgartirishlar kiritishni qo'llab-quvvatladi, unga ko'ra "Pravoslavlik Rossiyaning milliy va madaniy o'ziga xosligining asosidir". 2011 yil 21 dekabrdan Davlat Dumasining Federal tuzilma va mahalliy o'zini o'zi boshqarish qo'mitasi raisining o'rinbosari.
Tsvana (xalq)
Missionerlarning taʼsiri
XIX-asrda missionerlar tsvana xalqi yashaydigan hududga nafaqat xristian dinini, balki boshqa koʻplab yangiliklarni ham olib kelishdi. Chet elliklar oʻz mamlakatlarining gʻoyalari va eʼtiqodlarini xalqqa joriy etishdan tashqari, uy-joy qurilishini oʻzgartirish va oila shakllanishiga ham harakat qilganlar. Bundan tashqari, tadqiqotchilar (masalan, Jan Komaroff) missionerlik jamiyatiga aralashuvdan oldingi tsvana tili zamonaviy tildan sezilarli darajada farq qilishini taʼkidlashadi.
Badiiy adabiyotda
Bechuanlar eskirgan nom ostida Lui Boussenardning "Olmos oʻgʻrilari" sarguzasht romanlarida (1883), Genri Rider Xaggardning "Qirol Sulaymonning konlari" (1885) va boshqalarda paydo boʻladi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Hesarak tumani
Hesarak yoki Hisarak ( pushtu : ḥṣạrḵ,| Dari ) wlswạly̰ ḥṣạrḵ — Afgʻonistonning Nangarhor viloyati gʻarbidagi tuman. 2002 yilda uning aholisi 28 462 kishini tashkil qilgan. Tuman markazi — Hesarak qishlogʻi.
Nonzeville
Nonzeville Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Épinal tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
41 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 25,6 nafar kishi.
Darai Bolo (G’afurov tumani)
Darai Bolo (Дараи Боло)  — Tojikiston Respublikasining Gʻafurov tumani, Chashmasor jamotiga qarashli daha. Dahadan jamoat margazigacha 25 km, tuman markaziga 70 km.
Aholisi
Aholisi — 438 kishi.
Wembley
Uembli stadioni „Yangi Uembli“ nomi bilan ham tanilgan (New Wembley) Angliyaning London shahrida joylashgan futbol stadionidir. Stadion 2007-yilda eski „Uembli“ stadioni oʻrnida ochilgan. Eski Uembli, shuningdek, Empire stadioni nomi bilan ham tanilgan, 2003-yilda buzib tashlanguniga qadar dunyodagi eng mashhur futbol stadionlaridan biri boʻlgan.
Yangi „Uembli“ 90 000 tomoshabin sigʻdira oladi va Yevropadagi Camp Nou stadionidan keyin ikkinchi eng katta stadion hisoblanadi. Bu erda Angliya milliy terma jamoasi oʻzining uy uchrashuvlarini oʻtkazadi. Ingliz futbolni boshqaruvchi boʻlgan tashkilot, yaʼni Angliya futbol uyushmasi (FA) stadionning egasi hisoblanadi.
Stadion loyihasi mualliflari Foster and Partners va Populous kompaniyalari hisoblanadi. Yangi stadion tomi ochiladigan qilib qurilgan. Oq rangdagi „Egizak minoralar“i boʻlgan eski „Uembli“ bilan taqqoslaganda, yangi stadion 134 m balandlikdagi „Uembli arkasi“ bilan mashhur. Ushbu poʻlat kamar dunyodagi eng uzun bir oraliqli tom inshooti xisoblanadi. Brookfield Multiplex kompaniyasi tomonidan qurilgan; qurilish xarajatlari esa £ 798 mln. boʻlgan. 2000-yil oktabr oyida eski „Uembli“ stadioni yopiladi va oʻsha-yilning dekabr oyida uni buzish boshlanadi. 2003-yilda yangi stadion ochilishi rejalashtirilgan edi. Biroq, bir qator sabablarga koʻra, loyiha qoldirildi va eski Uembli faqat 2003-yil fevral oyida butunlay demontaj qilindi. Yangi Uembli 2007-yil 19-mayda foydalanishga topshirildi va ilk oʻyin Angliya kubogi finali boʻlib oʻtdi.
2012-yilda stadion 2012-yilgi Yozgi Olimpiya oʻyinlarining futbol finaliga mezbonlik qilgan. Milliy terma jamoa oʻyinlaridan tashqari, „Uembli“da Angliya kubogi yarim finali va finali, Angliya Superkubogi oʻyinlari, Futbol Ligasi kubogi va Futbol Ligasi kubogi finali va Futbol Ligasi pley-off oʻyinlari oʻtkaziladi. 2011-yilda stadion UEFA Chempionlar Ligasi finaliga mezbonlik qilgan. 2013-yilda Wembley yana UEFA Chempionlar Ligasi finaliga mezbonlik qildi. Stadionda futboldan tashqari regbi ligasi va Amerika futboli oʻyinlari oʻtkaziladi. Uemblida konsertlar ham boʻlib oʻtadi.
Stadion
left|thumb|Tashqarida „Wembley“ stadioni
Yangi Uembli Foster and Partners va Populous arxitektura firmalari tomonidan ishlab chiqilgan. Qurilish Avstraliyaning Brookfield Multiplex kompaniyasi tomonidan amalga oshirilgan va investorlar Sport England, WNSL (Wembley National Stadium Limited), Angliya futbol assotsiatsiyasi, Madaniyat, ommaviy axborot vositalari va sport departamenti, shuningdek, London biznesni rivojlantirish agentligi edi. „Uembli “ qurilishi 798 million funt sterling turadigan dunyodagi eng qimmat stadionlardan biriga aylandi. Stadion shuningdek, dunyodagi barcha stadionlar orasida eng katta sigʻimli yopiq stadiondir. yangi Uembli uchun loyiha hujjatlarini tayyorlashda Nathaniel Lichfield and Partners kompaniyasi ham ishtirok etishdi. right|thumb|380x380px|Ichkarida „Uembli“ stadioni Yangi 90 000 odamni oʻz bagʻriga sigʻdiruvchi „Uembli “ tomi suriladigan dizayniga asos qilib kosa shakli olingan. Undan atletika stadioni sifatida ham foydalanish mumkin: buning uchun loyiha pastki qavatlarda vaqtinchalik platforma qurish imkoniyatini nazarda tutiladi. Stadionning oʻziga xos xususiyati — diametri 7 metr va uzunligi 315 metr boʻlgan aylana kesmali, 133 metr balandlikda koʻtarilgan panjarali arka xisoblanadi. Arka shimoliy tomning butun ogʻirligini va janub tomonda tortiladigan tomning ogʻirligining 60 % ni koʻtarib turadi. Stadion arkasi dunyodagi eng uzun qotirilmagan tom inshootidir. Eski „Uembli“ning qirollik lojasiga olib boradigan dastlabki 39 ta zinapoya boʻlgan boʻlsa, yangi stadionda 107 zinapoya bor.
Stadionda shuningdek, agar stadiondan atletikachilarning chiqishlari uchun foydalanish mumkin boʻlgan platforma tizimi mavjud. Ushbu tizim yordamida stadion sigʻimi 60 000 ta joygacha qisqartiriladi. Yangi „Uembli“da shu kungacha hech qanday atletlarning sport musobaqasi oʻtkazilmagan.
Аmerika suv spanieli
Amerika suv spanieli (american water spaniel) — Amerika Qoʻshma Shtatlarida Viskonsin shtatida oʻstirilgan ov itlarining zoti. 1985-yildan buyon uning ramzlaridan biri hisoblanadi. Qushlar va quyonlarni ovlash uchun foydalaniladi. U asosan oʻz vatanida yetishtiriladi, boshqa hududlarda esa unchalik mashxur emas.
Wembley
Qurilish
"Uembli"ni taʼmirlashning dastlabki rejasi 2000-yilgi Rojdestvo oldidan eski stadionni buzib tashlash va 2003-yilgacha yangisini qurish edi. Biroq moliyaviy va huquqiy qiyinchiliklar tufayli ishning boshlanishi kechiktirildi. 2004-yilda London meri „Uembli “ hududini qayta tiklash va qayta qurish jumladan, stadion va uning atrofidagi hududlarni taʼmirlash rejalari kelgusi 20-30 yilga moʻljallanganini eʼlon qildi.
Аmerika suv spanieli
Zotning tarixi
Bu zot kelib chiqishining bir nechta versiyalari mavjud. Ulardan biriga koʻra bu Irlandiya suv spanielini kichikroq ov spaniellari bilan chatishtirish natijasi edi ; boshqasiga koʻra u suv spaniellarining turli zotlari va jingalak qoplamali retriverning qoni qoʻshilishidan kelib chiqqan ; uchinchi versiyada ingliz (hozirda yoʻq boʻlib ketgan) va irland suv spaniellari, shuningdek, tekis qoplamali retriver chatishmasi taklif etiladi. U qushlarni ovlash uchun, sovuq suv va namlikdan qoʻrqmaydigan, kichik qayiq .qayiqqa sigʻadigan kuchli va chidamli it sifatida yetishtirilgan.
Wembley
Qurilish
2006-yil 30-martda quruvchilar Uembli 2007-yilgacha tayyor boʻlmasligini eʼlon qilishdi. Rejalashtirilgan sport musobaqalari va konsertlar boshqa joylarga koʻchirildi. 2006-yil 19 iyunda stadionda maysazor yotqizilayotgani maʼlum boʻldi. 19-oktabr kuni esa FA va Multiplex oʻrtasidagi barcha kelishmovchiliklar bartaraf etilgani va stadion 2007-yil boshida foydalanishga topshirilishi maʼlum boʻldi. Stadion qurilishining umumiy qiymati (shu jumladan transport infratuzilmasini rekonstruksiya qilish) 1 milliard funt sterlingni (taxminan $1,97 milliard) tashkil etdi.
Аmerika suv spanieli
Zotning tarixi
1920-yilda bu zot United Kennel Club (UKC) tomonidan ushbu tur haqida ilk bor eʼlon qilgan doktor F. F. F. sharafiga Curly Pfeifer laqabli Amerika suv spanieli sifatida ilk bor roʻyxatga olingan.
Oʻn yil oʻtgach bu turdagi itlarni sevuvchilar klubi tashkil etildi, shundan soʻng zotning jadal rivojlanishi va takomillashtirilishi boshlandi va 1940-yilda u Amerika Kennel klubi (AKC) tomonidan tan olindi
Wembley
Stadion ochilishi
11-may kuni stadionga kirish eshigi oldida oʻrnatilgan Bobbi Mur haykali ochilish marosimi boʻlib oʻtdi. Haykaltarosh Filipp Jeksonning bronza yodgorligi ser Bobbi Charlton tomonidan ochildi. Bobbi Mur 1966-yilgi jahon chempionatida gʻolib chiqqan Angliya terma jamoasi sardori edi. Stadionning rasmiy ochilish marosimi 2007-yilning 19-mayida boʻlib oʻtdi va yangi „Uembli“da ilk oʻyin Angliya kubogi finali boʻldi.
Futbol maydoni
right|thumb| „Wembley“ futbol maydonining yuqoridan koʻrinishi Yangi futbol maydoni eski stadionga qaraganda 4 metr (13 fut) pastroqdir. Maydonning oʻlchami 105 metrga 69 metr boʻlib eski Uemblinikidan biroz torroqdir. Yangi „Uembli “ ochilganidan beri maydondagi maydon sifati koʻp marta tanqid qilindi. 2009-yil aprel oyida Angliya kubogi yarim finalidan soʻng, „Uembli“dagi maydon sifati ser Aleks Fergyuson, Arsen Venger va Devid Moyes tomonidan tanqid qilinganida, FA maydonni yaxshilash kerakligini tan oldi. Stadion ochilganidan beri muhim uchrashuvlar oldidan maydon chimi bir necha marta oʻzgartirildi.
Аmerika suv spanieli
Zotning tarixi
1979-yilda Amerika suv spanieli Xalqaro kinologik federatsiyasi tomonidan rasmiy eʼtirofga sazovor boʻldi va Retriver, Spaniel va Suv itlari boʻlimiga mansub deb topildi.
Wembley
Futbol maydoni
2010-yil mart oyida „Uembli “ 2007-yilda ochilganidan beri oʻninchi chim almashtirildi. Oʻsha-yilning aprel oyida Angliya kubogi yarim finalidan keyin maysa sifati yana tanqidga uchradi. Xullas, futbolchilar yogʻingarchilik kam boʻlishiga qaramay, maysazorda oyoqqa turish qiyin boʻlganidan nolidi. „Tottenxem Hotspur“ bosh murabbiyi Garri Rednapp yarim finalda Portsmutdan magʻlub boʻlganidan keyin maydonni „uyatli“(pozorom) deb atadi 2010-yilgi Angliya kubogi finali yakunida "Chelsi" sardori Jon Terri shunday degan edi: "Futbol maydoni finalni vayron qildi. Bu men bu-yil oʻynagan eng yomon maydon boʻlsa kerak. Bu „Uembli“dek stadion uchun mos emas". Maydon 2010-yilgi Angliya Superkubogi oʻyini oldidan oʻzgartirilgan. Oʻshandan beri va hozirdan beri Wembley tabiiy oʻtlarni sunʼiy tolalar bilan birlashtirgan Desso GrassMaster maysazoridan foydalanadi.
Аmerika suv spanieli
Tashqi koʻrinishi
Proportsional qurilgan, oʻrta boʻyli it, kuchli tana, yaxshi mushak va jingalak qoplamaga ega.
Wembley
Tom qismi
left|thumb| Wembley arkasining yaqindan koʻrinishi Stadion tomining maydoni 40 000 м², tashkil etadi, shundan 13 722 м² harakatlanuvchi qismlardir. Ochiladigan tomdan foydalanishning asosiy sababi futbol maydonida soyadan qochish edi, chunki chim samarali oʻsishi uchun toʻgʻridan-toʻgʻri quyosh nurini talab qiladi. Stadion bosh arxitektori Angus Kempbell ham uning maqsadi may oyi boshidan iyun oyi oxirigacha, Angliya kubogi va jahon chempionati oʻyinlari oʻtkaziladigan 15:00 dan 17:00 gacha oʻyinlar uchun maydonni tabiiy quyosh nuri bilan taʼminlash ekanligini aytadi. Ochiladigan tom dizayni futbol maydoniga tushadigan soyalarni kamaytiradi, chunki tom sharqqa, gʻarbga va janubga siljishi mumkin.
Аmerika suv spanieli
Tashqi koʻrinishi
Boʻyni kuchli va mushakdor. Koʻkrak qafasi yaxshi rivojlangan, juda keng ham, tor ham emas. Quyrugʻi oʻrtacha kattalikda, oxiri oʻtkir uchli, qalin toʻlqinli sochlar bilan qoplangan. Qalin yostiqli panjalar, toʻpga mahkam siqilgan.
Wembley
Musiqa
right|thumb| 2007-yil 7 iyulda Wembleyda Live Earth kontserti
Futbol oʻyinlari
left|thumb| [[Angliya milliy futbol terma jamoasi|Angliya termasi oʻyinidan oldin]] Yangi „Uembli“dagi birinchi oʻyin Multiplex jamoalari va stadion xodimlari oʻrtasidagi oʻyin boʻldi va u tomoshabinlarsiz oʻtdi. „Uembli“da professional futbolchilar bilan birinchi rasmiy oʻyin 2007-yil 24 martda boʻlib oʻtdi: bu Angliya yoshlar terma jamoasi va Italiya yoshlar terma jamoasi oʻrtasidagi oʻyin boʻlib u 3:3 hisobida yakunlangan edi.
Аmerika suv spanieli
Tashqi koʻrinishi
Boshi oʻrtacha uzunlikda, bosh suyagi ancha keng, peshonadan tumshugʻiga oʻtish unchalik aniq emas. Jagʻ qismi toʻrtburchak, biroz toʻmtoq. Burni juda keng, burun teshigi yaxshi ochilgan boʻlib, yaxshi hidni his qilish imkonini beradi. Koʻzlari yorqin, keng, jigarrang aylanmalar itning rangi bilan uygʻun. Quloqlari uzun, osilgan. Jagʻlari kuchli.
Sochlari juda zich, lekin juda qattiq emas, koʻplab kichik burmalardan iborat va itni suvdan va yomon ob-havodan himoya qiladi. Rangi jigarrang yoki shokolad tusda. Barmoqlari va koʻkragida och rangli dogʻlar mavjud
Balandligi — 38-46 sm, erkak itlarining vazni — 13,6 dan 20,4 kg gacha, urgʻochilariniki esa — 11,3 dan 18,1 kg gacha.
Salomatligi
Bu zotda teri va shilliq pardalar kasalliklari (qisman kallik, dermatoz, inguinal va kindik churrasi), asab tizimi kasalliklari (epilepsiya), koʻz kasalliklari (vitreoretinal displaziya, progressiv retinal atrofiya, retinal), reproduktiv tizim kasalliklari (kriptorxizm, germafroditizm), skelet kasalliklari (lab yorigʻi, mittilik, displazi, intervertebral disk kasalligi, patellar lyuksatsiyasi) kabi bir qator genetik sogʻliq muammolari mavjud. Bu zot vakillarining oʻrtacha umr koʻrish muddati 10-14 yil
Muvozanatli, mehribon, doʻstona, faol, aqlli, doimiy qurolli it, zoʻr suzuvchi. U sovuqdan ham, namlikdan ham qoʻrqmaydi, u juda sovuq suvda ham ishlashga qodir, u ajoyib instinktga ega. Amerika suv spanieliga yetarlicha jismoniy mashqlar bilan uzoq yurish kerak, parvarish qilish kundalik choʻtka va haftalik taroqqa qisqartiriladi. Tirnoqlarni muntazam ravishda kesish, quloq va tishlarni tozalash majburiydir.
Wembley
Futbol oʻyinlari
2007-yil 19-may kuni yangi „Uembli“da Angliya kubogi finali boʻlib oʻtdi, unda „Chelsi“ qoʻshimcha boʻlimlarda „Manchester Yunayted“ni 1:0 hisobida magʻlub etdi. 2007-yil 1 iyunda Angliya terma jamoasi yangi „Uembli“da Braziliyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida birinchi oʻyinini oʻtkazdi.
2011-yilning 28-mayida Wembley 2010/2011--yilgi UEFA Chempionlar Ligasi finaliga mezbonlik qildi, unda Ispaniyaning "Barselona"si va Angliyaning „Manchester Yunayted“ klublari oʻynadi. 2013-yilning may oyida Uembli yana UEFA Chempionlar Ligasi finalini qabul qildi, unda ikki nemis klubi Dortmundning „Borussiya“si va "Bavariya" toʻqnash keldi. Bu final Angliya futbol assotsiatsiyasi tashkil etilganligining 150-yilligini nishonlash munosabati bilan boʻlib oʻtdi.
2016-yilning avgustidan buyon „Tottenxem“ UEFA Chempionlar Ligasi doirasidagi uy oʻyinlarini „Uembli“da oʻtkazdi. 2017/18 mavsumi va 2018/19-yilgi mavsumning koʻp qismida „Tottenxem“ barcha uy oʻyinlarini (liga, milliy kuboklar va Evropa musobaqalari) „Uembli“da oʻtkazdi.
Navobod (deha, ҷ. Dahana, n. Ko‘lob)
Navobod  (Навобод) — Tojikiston Respublikasining Ko‘lob   tumani Dahana  jamoatiga qarashli daha. Jamoat markazigacha  3 km, tuman markaziga 18 km.
Aholisi
Aholisi -968 kishi.
Buqa ko'zi (deraza)
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c6/Chocolaterie_Menier_%28Oeil_de_boeuf_of_la_Colonnade%29.jpg/180px-Chocolaterie_Menier_%28Oeil_de_boeuf_of_la_Colonnade%29.jpg|right|thumb|180x180px| "Buqaning ko'zi" (Fransiya) Buqa ko'zi (Oeil-de-boeuf, Bullenauge - "buqaning ko'zi") - yumaloq yoki tasvirlar shaklidagi kichik oyna.
O'rta asr me'morchiligida "buqaning ko'zi" chodir oynasi deb ataldi, uning ochilishi buqaning ko'ziga o'xshab burchaklariga cho'zilgan va o'tkir shaklga ega edi. Keyinchalik, XVII—XVIII-asrlarda, bu gorizontal joylashgan oval ko'rinishidagi derazaga berilgan nom edi. Ba'zida "buqaning ko'zi" barokko marvarid oynasi bilan belgilanadi - buralgan marvaridga o'xshash tartibsiz shakldagi oval oyna, bu qisman me'moriy uslubning nomi sifatida " barokko " so'zining etimologiyasi bilan bog'liq.
Zamonaviy terminologiyada "buqaning ko'zi" odatda oval shaklidagi oynani anglatadi. Biroq, bir qator manbalarda dumaloq oynani bu atama deb ham atash mumkinligi aytiladi.
Ba'zi mualliflar "buqaning ko'zi" oynasini okulus bilan aniqlaydilar. Boshqalar ta'kidlashlaricha, asosiy farq aynan birinchisining oval shaklidir. Britannica entsiklopediyasi ushbu turdagi derazalarning o'ziga xos xususiyati sifatida ularning g'ildirakka o'xshashligini sanab o'tadi: metall bo'g'inlar g'ildirakning spikerlari kabi markazdan ajralib turadi. link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/Versailles_Ch%C3%A2teau_de_Versailles_Innen_Salon_de_l%27Oeil-de-Boeuf_1.jpg/180px-Versailles_Ch%C3%A2teau_de_Versailles_Innen_Salon_de_l%27Oeil-de-Boeuf_1.jpg|right|thumb|180x180px| Versaldagi "Buqa ko'zi bilan salon" Yotgan oval ko'rinishidagi "buqa ko'zi" oynasining fransuzcha versiyasi Louis XIV, Regency va Rokoko davrlarida ishlatilgan. Dunyoviy interyerlarda bunday derazalar ko'pincha lintellarda o'rnatildi. Shunday qilib, masalan, 1701-yilda P. Lepotre Versalning katta saroyidagi kirish zalining ichki qismini yaratdi, uning tayanchlari katta oval derazalar bilan bezatilgan, biriga qarama -qarshi (bir oyna hovliga qaraydi, aksincha esa soxta qilingan va oynadir). Xona "Buqa ko'zli salon" ("Le salon de l'Œil-de-bœuf") deb nomlangan.
Xonbozi
XVIII asr boshlaridan to 1770-yilgacha, yaʼni qo‘ng‘irotlar sulolasi vakillari hokimiyat tepasiga kelgunga qadar Xiva xonligida siyosiy beqarorlik hukm surgan davr bo‘lib, adabiyotlarda uning dastlabki 30 yildan ortiqrog‘i „tumanli“ — mavhum davr, keyingi 40 yilga yaqini esa „xonbozi“ — xon bo‘lish o‘yini yoki taxt o‘yini sifatida tilga olinadi. Ushbu davrda Xiva xonligi boshqa O‘rta Osiyo xonliklari singari chuqur siyosiy inqiroz davriga kirib, bir tomondan xon hukumati va qabila rahbarlari o‘rtasida, ikkinchi tomondan ko‘chmanchi va o‘troq aholi o‘rtasida uzluksiz ichki urushlarni, shuningdek qo‘shni davlatlar bilan qonli to‘qnashuvlarni keltirib chiqardi. Ushbu holatdan qo‘shni mamlakatlar hisoblangan — Eron bilan Rossiya foydalanib qolishga harakat qildi.
Manbashunosligi va tarixshunosligi
Xiva xonligi tarixi uzoq yillar mobaynida O‘zbekiston davlatchiligi tarixining eng kam yoritilgan hamda „oq va qora dog‘lar“ bilan qoplangan qismi bo‘lib qoldi. Albatta, buning o‘ziga xos obektiv va subektiv sabablari bor edi. Shu bilan birga, sovet davri tarixshunosligida hosil bo‘lgan ayrim qarashlar ham Xiva xonligi tarixining O‘zbekiston davlatchiligidagi eng kam o‘rganilgan qismlaridan biri bo‘lib qolishiga olib kelgan.
Eronshunos olim B.Mannonov ham o‘z maqolasida solnomalardagi maʼlumotlarning qisqaligi, voqealarning batafsil bayon etilmaganligi, juda ko‘p manbalarning ishlanmaganligi tufayli xonlikning maʼlum bir tarixini tadqiq qilishda mavjud bo‘lgan muammo va kamchiliklar to‘g‘risida fikr bildirgani bejiz emas.
Ushbu davr Xiva xonligi tarixida kechgan siyosiy jarayonlarni o‘rganish hamda uning manbashunosligi va tarixshunosligi masalasi muhim ahamiyat kasb etadi. Shu o‘rinda taʼkidlash joizki, xonlik tarixini o‘rganishga birinchi navbatda mahalliy tarixchilar jiddiy eʼtibor qaratishgan. Ular orasida Xivada yashagan va xonlikda amalga oshirilgan iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy jarayonlarning shaxsan guvohi bo‘lgan Shermuhammad Munis va Muhammad Rizo Ogahiy ("Firdavs ul-iqbol"), Muhammmad Yusuf Abdulkarimbek o‘g‘li Bayoniy ("Shajarayi Xorazmshohiy"), Sayyid Homid to‘ra Komyob („Tavorix ul-xavonin“) kabilarning ilmiy merosi muhim o‘rin egallaydi.
Xiva xonligi tarixini o‘rganish va yoritishga rus hamda ingliz tadqiqotchilari ham katta hissa qo‘shganlar. Ular orasida N.I.Veselovskiy, M.A.Annonepesov, Yu.Bregel, J.Xenvey, W.William, H.Holzwarth, P.I.Richkov, E.K.Betger, A.A.Andreev, A.I.Maksheev, D.Golosov, S.V.Jukovskiy, A.Popov, N.Zalesov, V.V.Velyaminov-Zernov va boshqalarning ijodiy faoliyati muhim ahamiyat kasb etadi.
Mustaqillik sharoitida o‘zbek tarixchilari chorizm va sho‘rolar davridagi tushuncha hamda tasavvurlarni qayta tahlil etib chiqdilar. Ushbu o‘rinda M.Matniyozov, M.Matkarimov, A.Abdurasulov, N.Polvonov, K.Xudoyberganov, O.Qo‘shjonov monografiyalari, G.Ismoilova, M.Madaminov, M.Mamajonov, O.Masaliyeva, O.Mutalov, M.Qayumov, N.Polvonov, M.Matyoqubova, Yu.M.Rahmonova, Yu.M.Rahmonova, Yu.M.Rahmonovalarning dissertatsiyalari va avtoreferatlarini tilga olish o‘rinlidir.
Ichki iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy hayoti
Abulg‘ozixon davrida boshlangan va uning o‘rnini egallagan Anushaxonning hukmronlik yillarida davom ettirilgan islohotlar xonlikning ichki siyosiy tuzilishini o‘zgartirish va mavjud ijtimoiy-iqtisodiy muammolarni hal qilish borasida olib borilgan birinchi keng ko‘lamli urinish bo‘ldi. Amalga oshirilgan chora-tadbirlar mamlakatdan chiqib ketgan o‘zbek urug‘larini qaytarish va ularning mavqeyini ko‘tarish uchun muhim ahamiyatga ega bo‘lgan. Ushbu islohot nafaqat qabilalar o‘rtasidagi kurashlarga barham berish, balki ko‘chmanchi va yarim ko‘chmanchi qabilalarning o‘troqlashish jarayonini kuchaytirish maqsadini ham ko‘zda tugan edi[2]. Shuni alohida taʼkidlash kerakki, ushbu o‘zgarishlar faqat qisqa vaqt ichidagi muammolarni hal qilishga imkon berdi. Keyingi davrlarda esa yaratilgan bu tizim xonlikdagi yuz yil davom etgan siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy inqirozni qamrab olgan qarama-qarshiliklarni keltirib chiqardi.
Bu davrdagi siyosiy jarayonlarning borishi, jamiyatdagi ijtimoiy-iqtisodiy ziddiyatlarning kuchayishi bilan birga sodir bo‘ldi. Dashti Qipchoq, turkman, qoraqalpoq qabilalarining ko‘chmanchi aholisi ekin maydonlarining yetishmasligi sharoitida o‘troq dehqonchilik turmush-tarziga o‘tishi aholining turli guruhlari o‘rtasida iqtisodiy manfaatlar to‘qnashuvini muqarrar qilib qo‘ydi: bir tomondan, ko‘chmanchi aholining turli qatlamlari o‘rtasida, ikkinchidan ko‘chmanchi va o‘troq aholi o‘rtasida. Ushbu ziddiyatlar kelib chiqishining asosiy sababi yer va suv resurslariga egalik qilish edi.
Xiva xonligida nisbatan siyosiy barqarorlik Aminakning so‘nggi avlodlari Abulg‘ozixon va Anushaxonlar davrida saqlanib qolgan bo‘lsa, XVII asrning oxiri va XVIII asr boshlari, alohida qabilalar guruhlar o‘rtasidagi hokimiyat uchun siyosiy kurashlar davri bo‘ldi.
Shunisi eʼtiborliki, Anushaxonning hukmronligi haqida Munisning fikricha, u nufuzli hukmdor bo‘lganiga qaramay, davlat boshqaruvini eʼtiborli amir Umboy inoq qo‘liga topshirgan edi. Umboy inoq qatʼiy siyosat yuritgan bo‘lib, u davlat ishlarida tartib o‘rnatgan va farmonlar chiqargan.
Tadqiqotchi Vilyam Vudning fikriga ko‘ra, XVIII asrda mintaqadagi barcha o‘zbek xonliklarida uzoq yillar davom etgan ichki siyosiy tuzum va parokandalik tufayli hokimiyat Xiva va Buxoro xonliklaridagi hukmron doira vakillarini tez-tez almashtirgan qabila yo‘lboshchilari qo‘liga o‘tdi.
Bu borada Anushaxon vafotidan keyingi 30 yilga, 1689-1715-yillarga, Yuri Bregel tomonidan to‘g‘ri taʼrif berilgan bo‘lib, „Ehtimol, Xorazm so‘nggi tarixining eng tumanli davri“ bo‘lib, bu davrda „11 yoki 13 ta xon almashgan, ularning ikki yoki uchtasi Anushaxonning o‘g‘illari, ikki yoki uchtasi o‘zlarini kelib chiqishini boshqa arabshohiylarga bog‘laganlar, qolganlarining kelib chiqishi haqida esa aniq maʼlumotlar yo‘q bo‘lib, ularning orasida qalloblari ham bo‘lganligi istisno emas“.
Ushbu davrda markaziy hokimiyatning zaiflashuvidan foydalanib Xorazm vohasining shimolida, Amudaryoning quyi oqimida joylashgan markazi Qo‘ng‘irot shahri bo‘lgan Orol mustaqil bo‘lib oladi.
1687-yilda saroy aʼyonlari uyushtirgan fitnaning qurboni bo‘lgan Anushaxon o‘rniga taxtga o‘g‘li Xudoydod (1687-1688) o‘tkazildi. Yangi xonning hukmronlik davri uzoq bo‘lmadi. Siyosatda bilimdon va xalqqa adolatli xon sifatida obro‘ orttira boshlagan Xudoydodni inisi Arangxon shahid etdi. Arangxon (1688-1695) davrida Xivada amaldor Muhammad Rizo Xo‘jamberdibiyning mavqeyi katta bo‘lib, uning mablag‘i evaziga madrasa bino qilindi. Ammo xonning noto‘g‘ri siyosati oqibatida yurtda ichki nizolar kuchayib, aholining hayoti og‘irlashib bordi.
Xiva xonligining nisbatan siyosiy birligi Aminakning avlodlari hukmronligi tugashi bilan tugadi. Ularning oxirgisi Anushaxonning o‘g‘li Arangxon edi. Shunday qilib, yuzaga kelgan ushbu tizimning o‘ziga xos xususiyati uzoq davom etgan siyosiy inqirozlar davriga olib keldi. Bu bir tomondan hukmron doiralarni hokimiyat uchun kurashlari, ikkinchi tomondan ularni qo‘llab-quvvatlagan qabila yo‘lboshchilari vakillarining pozitsiyalarini sezilarli darjada kuchayishi natijasida yuzaga keldi, dastlab ular u yoki bu taxtga daʼvogarlarni qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa, keyinchalik siyosiy va iqtisodiy hokimiyat ularning qo‘liga o‘tgandan so‘ng, taxtga vorislik tartibini mustaqil ravishda belgilagan.
1695-yilda Amir Sayyid inoqning o‘g‘li Odina Muhammad boshliq qo‘ng‘irot o‘zbeklari xonga bo‘ysunmay qo‘ydilar. Ular o‘zbeklarning mang‘it, qang‘li, qipchoq, Xo‘jayli urug‘laridan to‘plagan askar va Darg‘onota turkmanlari yordamida  Xivani egalladilar. Arangxon o‘ldirilib, taxtga Xojimxon naslidan bo‘lgan Jo‘jixonni (1695-1698) o‘tkazdilar. Keyingi 15 yilda Xiva xonligi taxtida 10 ga yaqin hukmdorlar almashdi, Valixon (1698-1699), Shohniyozxon (1699-1702), Shobaxtxon (1702-1703), Sayyid Alixon (1703-1705), Musoxon (1705-1706), Yodgorxon (1706-1713) va boshqalar. Siyosiy barqarorlikning yo‘qligi va xalq ahvolining og‘irlashib borayotganligi noroziliklarni haddan tashqari kuchaytirib yubordi.
Keyingi davrlarda, jumladan, Sulton g‘ozining avlodi bo‘lgan — Sherg‘ozixon (1714-1726) hukmronlik yillarida qabila zodagonlarining ayrim vakillari bilan kurash olib borishga majbur bo‘lgan. Ulardan biri mang‘it qabilasining vakili Sherdolibiy bo‘lib, u Orolda Sulton Shoh Temurni hokimiyat tepasiga kelishida qo‘llab-quvvatlaydi. XVIII asrning birinchi yarmida Xiva xonligida kechgan beqaror ichki siyosiy vaziyat Xorazm hududiga qo‘shni bo‘lgan davlatlarni unga qarshi faol siyosiy harakatlar boshlashiga imkon berdi. Jumladan, 1715-1717-yillardagi Aleksandr Bekovich Cherkasskiy tomonidan uyushtirilgan harbiy ekspeditsiya va Eron hukmdori Nodirshoh Afshoriy tomonidan Xiva xonligini bosib olinishini bunga misol qilib keltirsak bo‘ladi.
Munisning yozishicha, Xorazmda siyosiy beqarorlik shu darajaga borib yetdiki, Sherg‘ozixondan so‘ng qozoq xoni Abulxayrxonni inisi Sorig‘ Ayg‘ir juma kuni taxtga ko‘tarilgan bo‘lsa, shu kunni o‘zida juma namoziga borayotganda otidan yiqilib o‘ladi. Undan keyin taxtga o‘tirgan Bahodirxon ham Abulxayrxoning inisi bo‘lib, hokimiyatni 6 oy qo‘lda tutib tura oldi. Shuni alohida taʼkidlash kerakki, ularni taxtda qancha vaqt turishi amalda hokimiyatni qo‘lga olgan u yoki bu siyosiy guruhlarning xohishi bilan amalga oshganligini taxmin qilishimiz mumkin.
O‘rta asrlarda davlatning siyosiy maqomi bevosita hukmdorning shaxsiy qobiliyatiga bog‘liq bo‘lganligini qayd etgan A.A. Andreev mamlakatdagi ichki kurashlar kezi kelganda Sherg‘ozixondek kuchli liderni ham tang ahvolga solib qo‘yganligini taʼkidalab o‘tadi. XVIII asr boshlaridagi umumiy holatga baho bergan ushbu muallif, davlat boshqaruvining maʼlum darajada zaifligiga qaramay, Xiva xonligi Nodirshohning yurishiga qadar O‘rta Osiyodagi taʼsiri jihatidan Buxoro xonligi bilan raqobatlasha olar edi deb xulosa beradi.
Shuningdek qarang
• Матниёзов М. Хива хонлигида яшаган халқлар ва уларнинг хонлик ижтимоий–сиёсий ҳаётида тутган ўрни ва роли (XIX аср —  XX аср бошлари). 2–нашри. —  Урганч, 2004. 23-б.
• Абдурасулов А. Борьба с внешней экспансий в Хивинском Ханстве в первой половине XVIII века // O‘zbekiston tarixi. 2002. №2. С. 7-9.
• Попов А. Сношение России с Хивой и Бухарою при Петре Великом. СПб., 1893 // Туркестанский сборник. –Т. 77. С. 388.
• Жуковский С.В. Сношение России с Бухарой и Хивой за последнее трехсотлетие. – Петроград, 1915. С. 45-47.
• Ғуломов Х. Россия ва Хива элчилик миссиялари // “Тафаккур”. –Т. 2006. №1. 113-б.
• Мухаммад Казим. Наме-йи аламара-йи Надири. –Ашхабад. 1980. С. 85.
• Худоёрхонзода. Анжум ат-таворих (тарихлар юлдузлари) / Форс-тожик тилидан таржимон Ш. Воҳидов. Масъул муҳаррир. Ҳ. Бобобеков. –Т. 2010. 85-б.
Vladimir Buntov
Vladimir Yurievich Buntov (1966-yil 22-avgust) — sovet va oʻzbek futbolchisi.
Futbolchilik faoliyati
1992-yilda Xolmskning Saxalin klubi uchun birinchi Rossiya ligasida oʻynagan. Chimkentning „Jiger“ (1993), Chimkentning „Ordabasi-SKIF“ (1994—1995), Qizil-Oʻrdaning „Qaysar-Dovul“ (1998) jamoasi safida Qozogʻiston chempionatida oʻynagan va Buxoroning „Nurafshon“ (1994, 1995-1996), „Paxtakor“ (1996-1997, 1999), Chirchiqning „Kimyogar“ (2000—2001), Toshkent viloyatining „Doʻstlik“ (2002) klubi safida Oʻzbekiston chempionatida oʻynagan.
Norroy
Norroy Fransiyaning Lotaringiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Vosges departamenti Neufchâteau tumani tarkibiga kiradi.
Teri analizatori
Teri analizatori - teri va baʼzi shilliq qavatlar (ogʻiz va burun boʻshligʻi, jinsiy aʼzolar va boshqalar)ga tashqi muhitdan boʻlayotgan mexanik, issiqlik, kimyoviy taʼsirotlarni sezib, ularni tahlil hamda sintez qiluvchi anatomikfiziologik mexanizmlar majmui.
Norroy
Aholisi
244 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 33,4 nafar kishi.
Çeşmealtı, Biga
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Cheshmealti — Turkiyaning Chanoqqalʼa viloyatining Biga tumaniga qarashli qishloq.
Yuliya Anisimova
Biografiyasi
Yosh bolaligida u tennis oʻynagan, ammo keyin boshqa oila aʼzolaridan oʻrnak olib, futbolga oʻtgan. Bir muncha vaqt u darvozabon sifatida oʻynadi, keyinchalik u hujumchi pozitsiyasiga oʻtdi. U „Stroitel“ (Naberejnye Chelni) qizlar jamoasining sardori boʻlgan, Tataristonda oʻtkazilgan respublika musobaqalarida gʻolib boʻlgan va eng yaxshi oʻyinchi sifatida eʼtirof etilgan.
Kattalar darajasida u Rossiyaning birinchi divizioni „Miras“(Qozon) jamoasida oʻynay boshladi, uning tarkibida bir necha mavsum oʻtkazdi.