cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Surxondaryo viloyati
Adabiyotlar
Surxondaryo viloyatining tarkibi maʼmuriy jihatidan davrlar osha oʻzgarib turgan. Jumladan Surxondaryo viloyatining hududi 20 asrning boshida maʼmuriy va siyosiy jihatdan Buxoro amirligi qaramogʻida boʻlgan. U dastlab 1927-yilda Oʻzbekiston Respublikasi tarkibida tuzilgan viloyatlarning biri boʻlgan. Biroq tez orada u Buxoro viloyati tarkibidagi „Surxondaryo okrugi“ ga aylantirilgan. 1941-yil 6-mart kuni Oʻzbekiston Oily Kengashining qarori bilan Surxondaryo viloyati tarzida qayta tuzilgan.
Sobiq ittifoqning regionlardagi ichki tabiiy va iqtisodiy shart-sharoit hamda imkoniyatlarni hisobga olmasliklari oqibatida Surxondaryo va Qashqadaryo viloyatlri 1960-yilning 25-yanvarida qoʻshib yuborildi. Bir-biridan tabiiy resurslar va iqtisodiy imkoniyatlari jihatidan katta farq qiladigan bu regionda ishlab chiqarish kuchlarini joylashtirish va rivojlantirish bir xil kechmadi. Viloyatning janubiy — Surxondaryo qismining xalq xoʻjaligi taraqqiyotiga markazdan uzoqlik salbiy taʼsir koʻrsatib turadi. Oʻzbekiston hukumati va iqbolini belgilash tashkilotlari maʼmuriy boʻlinishdagi bu xatoni tuzatish maqsadida 1964-yil 7-fevralida Surxondaryo viloyati maʼmuriy jihatidan 14 tumanni birlashtiradi. Ular: tumanlaridir. Viloyatda 2 ta yirik shahar bor. Ular Termiz (viloyatning maʼmuriy markazi) va Denov (viloyatning sanoatlashgan markazi) dir. Viloyatda 8 shahar kengashi va 3 kasaba kengashi mavjud boʻlib, ular maʼmuriy jihatidan tuman hokimliklariga qaraydi.
Surxondaryo viloyatining chekka (va ayni bir paytda janubiy geografik) oʻrni uning boshqa viloyatlarga nisbatan koʻproq xorijiy davlatlar bilan chegaralanishini taqozo qilgan. Surxondaryo viloyati Surxon — Sherobod vodiysida joylashgan boʻlib u yaqin xorijiy davlatlar Tojikiston bilan shimol, shimoliy-sharq va sharq tomondan hamda Turkmaniston bilan gʻarb tomondan, uzoq xorijiy davlat Afgʻoniston bilan esa janibiy tomondan Amudaryo oʻzani orqali chegaralanadi. Shuningdek, viloyat baland togʻlar orqali Oʻzbekistonning Qashqadaryo viloyati bilan ham katta masofaga chegaralanadi. Bu chegaraning sarhad chizigʻi Oʻzbekistonning eng baland togʻi — Hisor togʻ tizmasining qirralariga toʻgʻri keladi. „Dunyo osmoni“ deb nom olgan Pomir togʻiga mansub boʻlgan Hisorning qudratli devor tarzida choʻzilgan tizmalari:
Viloyatning Qashqadaryo orqali boʻlgan bu chegarasi shimolroqda Chaqchar va Boysun togʻ suvayrigʻichi, soʻngra janubiy gʻarbda shoʻrob botigʻining boshlangʻich nuqtasi suvsiz togʻ va Koʻhitangning shimoldagi qirrasi orqali oʻtadi.
Viloyat hududi egri chizilgan uchburchakni eslatadi. Uning oʻlchamlari: shimoldan janubga 220-250 km gʻarbdan sharqqa esa 150-170 km ga choʻziladi.
Viloyatning 3 tomonidan togʻlar bilan oʻralgan, chegarasi janubiy tomonga ochiq unug janubdagi Amudaryo oʻzani orqali Afgʻonniston davlati bilan oʻtgan chegarasi esa daryo oʻzaniga koʻra gʻoyat egri bugridir.
Surxondaryoning gʻarbiy va shimoliy-gʻarbiy checara chiziqlarida joylashgan baland togʻlar viloyatda oʻzgacha iqlimiy sharoit hosil qiluvchi omillardandir. Janubiy chegaradagi ochiqlik esa shimoliy shimoliy-gʻarbiy havo oqimlarining viloyat hududiga kirib kelishi uchun „darvoza“ hisoblanadi. Viloyat iqlimi subkontinental, qishi iliq, yozi issiq va quruq boʻladi. Yozda kunduzi harorat 46-48 darajagacha etadi. Viloyat janubida havo namligini keskin tushirib yuboradigan quruq, janubi — gʻarbiy shamollar esadi. Viloyatning tabiatga tabiiy landshaftiga uning iqlimi, suv resurslari, tuprogʻ, oʻsimliklar va hayvonot dunyosi holatiga uning geografik oʻrni (ayniqsa chegara qismidagi togʻlar) taʼsir koʻrsatib turadi. Shuningdek viloyatning iqtisodiy va ijtimoiy rivojlanishiga chegaradosh davlatlar bilan aʼloqaning taʼsiri kuchli. Ayniqsa, Afgʻoniston bilan Amudaryo porti va Amudaryo temir yoʻli (va ayni paytda avtomobil yoʻli) koʻprigi orqali olib borilayotgan 20 mingdan ortiq Osiyo va Yevropa davlatlarining iqtisodiy, texnikaviy savdo-sotiq aloqalari hamda Tojikiston bilan Termiz-Dushanbe, Termiz-Yovon temir yoʻl va avtomobil yoʻllari orqali olib borilayotgan aloqa, viloyat ijtimoiy va iqtisodiy taraqqiyotga oʻta kuchli taʼsir koʻrsatib turadi.
Viloyat hududining koʻlami 20,8 ming kv. km. U Oʻzbekiston hududining 4.6 % ni tashkil qiladi Surxondaryo egallagan maydonning kattaligi jihatidan Oʻzbekiston viloyatlari ichida salmoqli oʻrinda turadi, yaʼni Surxondaryoning hududi Xorazm viloyatlnikidan 33, Andijonnikidan 4.9, Namangannikidan 2,6, Fargʻonanikidan 2,9, Sirdaryonikidan 4 marta kattadir. Xorijiy davlatlarga qiyosda, jumladan uning hududi Kiprnikidan 2,23, Quvaytnikidan 1,3, Litvanikidan 2, Singapurnikidan 34,7 marta katta. Shuningdek, Surxondaryoning hududi Markaziy Amerikadagi Yamayka davlati (21,0 ming kv. km.) ga deyarli teng.
Mingbuloq qishlogi tarixi
Mingbuloq qishlog’i tarixiga bir nazar… Ha darhaqiqat havaskor shoir aytganidek gullab yashnayotgan Mingbuloq qishlog’i qariyib 750 yildan ziyod tarixga egadir. Qishloqning tarixi manbalarda to’la yoritilmagan. Shuning uchun arxeologik qazishmalar olib borish orqali o’rganiladi. Hamma qishloqlar ham bunday tekshiruvlar olib borish imkoniyatiga ega emas. Qishloqdagi yoshi ulug’ axolidan og’zaki surishtiruvlar va qishloq chetidagi qabriston orqali aniq hulosalarga kelish mumkin ekan. Keksalrning aytishlariga qaraganda qabristonning  bir chetida oldin bir tepalik bo’lib hozir u tekislanib ketgan joy bor. U yerga ikki marotaba marhumlar qo’yilgan, tekshirishlardan ko’rinib turibdiki 7 ta avlod o’tganidan so’ng  yana marhumlaar qo’yilgan va 14 ta avlod o’tgan. Tasavur etib ko’raylik har bir avlodlar orasi 50 yil  hisoblanganida 700 yillik tarix kelib chiqdi.
Qishloqning tarixini aniqlashda bir afsonaga yuzlanadigan bo’lsak Qo’qondan Shahrixonga ketayotgan bir yollanma ishchi Qoradaryodan o’tganidan so’ng, dam olish uchun o’tiradi va o’sha joyda  uxlab qoladi va tush ko’radi, tushida bir nuroniyni ko’radi. Nuroniy unga qarab << O’g’lim bu yerga ekin ek dexqonchilik qil shunda kam bo’lmaysan >> deb  aytadi. Yo’lovchi birdan uyg’onib ketadi va bu tushligini biladi lekin nuroniy otaxonning gaplari hayolidan ketmaydi o’z qopidan sholi urug’larini olib yerga sepadi va o’z yo’loda davom etadi. Oradan bir necha oy vaqt o’tib kuz keladi va yo’lovchi yana Qo’qonga o’z uyiga qaytadi. Yo’da qaytayotib doryo bo’yidan yuradi va u yerda bir necha oy avval yerga sepgan sholisi sap – sariq bo’lib pishib xosil berganini ko’radi. Shundan so’ng u o’z oilasi yaqinlariga bu haqida xabar beradi bu yerga ko’chib kelib dexqonchilik qiladilar va o’troq yashaydilar. Yillar davomida Marg’ilon, Namangan, Qo’qon shahar tomonlardan aholi ko’chib kela boshlaydi va bu yerlarga o’z uylarini qurib yashay boshlaydilar.
Mingbuloqning hush havosi,  zilol suvlari va qaynar buloqlari aholini yashashi uchun qulay bo’lgan. Qishloqda buloqlarning ko’pligi uning Mingbuloq deb atalishiga sababchi bo’lgan deyish ham mumkin. Qishloq aholisi asosan sholi yetishtirish va baliq ovlash, hunarmandchilik buyumlarini yasash shuningdek chorvachilik  bilan shug’ullanganlar. Mingbuloq qishlog’ining g’arbiy qismida Katta ko’l shimoliy qismida kichik ko’l joylashgan ko’ladn baliq va qushlar ovlangan. Ko’ldagi qamish va chavacho’plardan bo’yralar to’qiganlar. Bo’yra qamish ashiyosi bo’lib, uylarni tomini yopish uchun xizmat qilgan.
Qishloqning  geografik joylashuvi o’z davrida ,, Buyuk ipak yo’lining “  Namangan ( Axsikent ) va Marg’ilon yo’nalishlariga yaqin bo’lgan. Aytishlaricha tuya karvonini kelishini bosh tuyaga osilgan qo’ng’iroqchalrning ovozidan bilib olish munkin bo’lar edi. Qishloq choyxonasida savdogarlar to’xtab o’tar, tamaldi qilar kechga  qolib ketganlari esa yotib qolganlar. Qishloqning qulay geografik o’rni axolining tez ko’payib o’troqlashishiga sabab bo’lgan. Qishloq nafaqat Namangan va Marg’lon  balki Andijon -  Qo’qon – Toshkent, Andijon-  Qo’qon - Xo’jand yo’llariga ham yaqin bo’lgan.
Trixiy manbalarda  Z.M. Bobur davrida o’z lashkarlari bilan daryoning chap qirg’og’idan daryoning oqim yo’nalishi bo’yicha g’arbga Xo’jand va Toshkentga yurish qilganida  qishloq yaqinidan o’tib daryo bo’yida joylashgan bu maskanni ,,Ming xo’jalik oila” deb ataganligi qayd etilgan.
Qo’qon xonligi davrida qishloq uning tarkibida bo’lib 1876 – yildan Turkiston General gubernatorligi tarkibiga kirgan. XIX asrning oxiridan to Sho’rlar hukumronligi davrigacha qishloqni oqsosollar tomonidan boshqarilgan. Qishloq boyi Mamadali Amin 1930 – yillarda qishloq oqsoqoli lavozimida ishlagan. Farg’na vodiysida 1919 – 1930 yillarda istelochilik harakatlari bo’lib o’tgan. 1919 – yilda Marg’ilon atrofida kurashayotgan Madminbek  va Namangan atrofida kurashayotgan  Shermuhammad kabi qo’rboshilar Mingbuloqda birgalikda kurash boshlashga kelishib oladilar. Bu voqea qishloqda  ,, Bek yarashdi”   nomi bilan tarqaladi, shu kuni oqsoqol xonadonida bir nabira tug’uladi va unga Yarashbek deb ism  qo’yiladi. 1917 yil oktabr davlat to’ntarilishidan keyin Sho’rolar tomonidan Minhbuloqni uch tomondan to’plar o’rnatib tinimsiz o’qga tutiladi. Keksalarning aytishlaricha o’sha yillarda qishloq odamlari oroldagi to’qayzorlarda yashrinib jon saqlaganlar ekan. Ro’zbonbonu o’sha kunlar haqida shunday hikoya qiladi “ Ertalab hamma orolga ketmoqda edi men ham qizimni bag’rimga bosganimcha  qochib ketar edim Opam men orqada qolganimni ko’rib bolangni tashla omon qolsang yana farzand ko’rarsan dedi. Men bolamni bag’rimga bosganimcha tez yugurar edim orolga kelib qarasan qizimga o’q tekgan ekan “ deb hotiralarini bo’lishdilar. Sho’rolar davrida 1919 – yilda Mingbuloq qishlog’i  vayron bo’lgan edi.
1933 – yilda qishloq oqsoqoli Mahammadali Aminni  ,, Quloq qilindi”  butun boyligi talandi va o’zini otib tashlangan. Ish boshqaruvchisi Usmonboy esa  Sibrga surgun qilinadi. 1933 – yilda Muhammad amin uyida birinchi maktab tashkil etiladi. Maktabda 17 ta o’quvchi va 3 ta o’qtuvchi bor edi, keyinchalik maktab qishloqdagi katta masjidga ko’chiriladi.
Qishloqda 1918 – 1933 yillar mobaynida bir qancha shirkatlar tashkil etilgan. Ikkinchi jahon urushi arafasida bo’z  yerlarni o’zlashtirish maqsadida qishloq axolisi Mingbuloqning hozirgi o’rniga ko’chib chiqa boshlaydilar. ,, Marks “, ,, Kaganovich “ ,  ,, Shvernik “ nomli shirkatlar tuzilib  asosan paxtachilik bilan shug’ullana boshlanadi. Paxta tolasidan ayollar ip yigirib sholcha, namatlar to’qiganlar. Erkaklar tepaliklarni o’zlashtirib yerlar ochganlar u yerlarga paxta va oziq ovqat ekinlari ekilgan.
Ikkinchi jaxon urushida 300 dan ortiq qishloqdoshlarimiz urushga otlanadilar va shulardan 107 nafari nemis  - fashistlariga qarshi kurashda halok bo’ladilar. Urushdan so’ng  barcha axoli Qoradaryo bo’yida joylashga so’lim go’shalari << Eski qishloq >> dan tepalikdagi Mingbuloqning  hozirgi o’rniga  ko’chirilgan. Ayrim ma’lumotlarga ko’ra shu yillarda “ Katta suv toshqini” sabab aholi ko’chirilgan degan fikirlar ham mavjud. Mehnatkash aholi bu yerlarni tezda o’zlashtirib sug’orma dexqonchilikni yo’ga qo’yadilar.
Maktab ham kolxozning idorasiga ko’chirilgan bu hozirgi  ,, Terakzor “  mahallasi idorasining  qarama – qarshi hududida joylashgan edi. Keyinchalik Mingbuloq mahallasi hududida ham bir maktab tashkil etilgan bu maktab 6 – o’rta maktabning asosini tashkil etgan.
Hozirda Mingbuloq qishlog’i  viloyatda, tumanda salmoqli o’ringa ega qishloqlardan biriga aylangan.
TAYYORLADI: I.Toshtemirov
Pishloq
thumb|[[Emmentaler pishlog‘i.]]
Pishloq — sutni ivitib, ishlov berish yoʻli bilan tayyorlanadigan oziq-ovqat mahsuloti. Sigir, qoʻy, echki, buyvol yoki ot sutidan yoki ularning aralashmasidan ishlab chiqariladi. Tarkibida 15—27% yengil hazm boʻladigan oqsil, shu jumladan, almashtirib boʻlmaydigan aminokislotalar, 20—32% yogʻ, shuningdek, kalsiy, fosfor tuzlari va vitaminlar (1,5—3,4%) bor. 100 g oliy nav P. kaloriyasi 350—400 kkal ga teng. P. parhez va shifobaxsh xususiyatga ega, yengil va deyarli toʻla hazm boʻladi. Sutni ivitish usuliga qarab, shirdon P.i va qatiq pishlogʻi tayyorlanadi. Shirdon P.i ning qat-tiq, shoʻr va yumshoq xillari bor. Qat-tiq P. (Shveysariya, Rossiya, Gollandiya, Kostroma, Yaroslavl P.lari va boshqalar) konsistensiyasi muloyim, yumshogʻiniki (Medinsk, Rokfor, Dorogo-buj P.lari va boshqalar) moysimon. Shoʻr P. (brinza, Tushin P.i va boshqalar) namakobda yetilishi bilan boshqa P.lardan farq qiladi. Qatiq P.ga qizdirilgan P. va boshqa kiradi. P.ning 700 ga yaqin xili maʼlum boʻlib, kimyoviy tarkibi, ma-zasi turlicha. Oʻzbekistonning sut sanoati korxonalarida yumshoq pishloq va brinza ishlab chiqarish yoʻlga qoʻyilgan. Dunyoda yuzdan ortiq pishloq turlari bor. Ular bir-birlaridan qaysi hayvondan sut olingani, qancha saqlangani, qancha miqdorda yogʻi borligi va hokazo sifatlari bilan farqlanadi. Rangi sargʻish-yashildan qizilgacha boʻlishi mumkin. Baʼzi pishloqlarda kavaklar hosil boʻladi. Pishloq oʻz tarkibida yogʻ, oqsil va kalsiy, fosfor minerallarini uzoq vaqt saqlay olgani uchun ushbu moddalarga muhtoj odamlar uchun foydalidir.
Mashhur turlari
“Taste atlas” — retseptlar, oziq-ovqat tanqidchilari sharhlari va tadqiqot maqolalari e'lon qilinadigan, an’anaviy taomlar bo‘yicha nufuzli xalqaro ma'lumotnomasi doimiy yangilanib turuvchi dunyodagi eng mashhur 100 ta pishloqning 2023-yil uchun reytingini e'lon qildi. Unga ko'ra birinchi o'ntalikka quyidagi turlar kiritildi:
Taşağıl, Manavgat
Taşağıl, Manavgat — Turkiyaning Antalya viloyatidagiManavgat tumaniga qarasli qishloq.
Lážovice
Lážovice Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 100 ga yaqin aholisi bor.
DeRidder (Louisiana)
DeRidder  — AQShning Louisiana shtatida joylashgan shahardir. 2010-yilgi aholini roʻyxatga olishda shahar aholisi 87 988 kishi tashkil qilgan.
Geografiyasi
DeRidder shahri 30.85139°N, -93.29028°W (30,851419, −93,290230) koordinatalarda joylashgan.
Qoʻshma Shtatlar aholini roʻyxatga olish byurosiga koʻra, DeRidder umumiy maydoni 23.9 km2 tashkil qiladi, shundan 23.7 km2 quruqlik va 0.2 km2 yoki 0,96% suvdan iborat.
Demografiyasi
2000-yilgi aholini roʻyxatga olish holatiga koʻra, shaharda 9 808 kishi, 3 819 ta xonadon va 2 616 ta oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1155,4 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 60,81% oq tanli, 34,73% afro-amerikalik, 0,57% tubjoy amerikalik, 1,42% osiyolik, 0,03% Tinch okeani orollari, 0,57% boshqa irqlardan va 1,88% ikki yoki undan ortiq irqdan. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 2,4% ni tashkil etadi.
DeRidder shahrida aholi keng tarqalgan boʻlib, 27,1% 18 yoshgacha, 8,6% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 27,3% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 22,4% 45 yoshdan 64 yoshgacha va 14,5% 65 yoshdan oshganlardir. Aholining oʻrtacha yoshi 37 yoshni tashkil qiladi. Har 100 ayolga 89,2 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 83,3 erkak toʻgʻri keladi.
Shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 31 952 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 39 384 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 36 388 dollarni, ayollarniki esa 21 302 dollarni tashkil qilgan. Shaharning jon boshiga toʻgʻri keladigan daromadi 16 996 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 15 foizi va aholining 18 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 22,1 foizi va 65 va undan katta yoshdagilarning 18,2 foizi qashshoq hisoblanadi.
Okun qonuni: Iqtisodiy o'sish va ishsizlik
Artur Okunning iqtisodiy oʻsish va ishsizlik qanday bogʻliqligi haqidagi xulosalari
Iqtisodiyot ni oʻrganishga kelganda, oʻsish va ish oʻrinlari iqtisodchilar eʼtiborga olishlari kerak boʻlgan ikkita asosiy omildir. Ikkalasi oʻrtasida aniq munosabatlar mavjud va koʻplab iqtisodchilar iqtisodiy oʻsish va ishsizlik darajasi oʻrtasidagi bogʻliqlikni oʻrganishga harakat qilib, muhokamani asoslab berishdi. Iqtisodchi  Artur Okun  birinchi marta 1960-yillarda munozara bilan shugʻullana boshladi va uning bu boradagi tadqiqotlari Okun qonuni sifatida tanildi. Quyida Okun qonuni, nima uchun muhimligi va birinchi nashr etilganidan beri vaqt sinovidan qanday oʻtgani haqida batafsilroq maʼlumot berilgan.
ASOSIY TAʼLIMLAR
Okun qonuni 1960-yillarning boshlarida Yel universiteti professori va iqtisodchi Artur Okun tomonidan ilgari surilgan.
Okun qonuni mamlakat dagi ishsizlik va iqtisodiy oʻsish sur’atlari oʻrtasidagi statistik munosabatlarga qaraydi.
Okun qonunida aytilishicha, ishsizlik darajasini 1 foizga kamaytirish uchun mamlakatning yalpi ichki mahsuloti (YaIM) bir yil davomida taxminan 4 foizga oʻsishi kerak.
Okun qonuni: asoslar
Okun qonuni eng asosiy shaklda mamlakatdagi ishsizlik darajasi va uning iqtisodiyotining oʻsish sur’ati oʻrtasidagi statistik bogʻliqlikni tekshiradi. Sent-Luis Federal zaxira bankining iqtisod boʻyicha tadqiqot boʻlimi Okun qonuni „ishsizlik darajasi tabiiy koʻrsatkichdan yuqori boʻlsa, mamlakat yalpi ichki mahsulotining (YaIM) qancha qismini yoʻqotishi mumkinligini aytib berishga moʻljallangan“ deb tushuntiradi. Unda "Okun qonuni ortidagi mantiq oddiy. Mahsulot ishlab chiqarish jarayonida ishlatiladigan mehnat miqdoriga bogʻliq, shuning uchun mahsulot va bandlik oʻrtasida ijobiy bogʻliqlik mavjud. Jami bandlik ishchi kuchidan ishsizlar soniga teng boʻladi, shuning uchun ishlab chiqarish va ishsizlik oʻrtasida salbiy bogʻliqlik mavjud (ish kuchiga bogʻliq).
Yel professori va iqtisodchi Artur Okun 1928-yil noyabrda tug‘ilgan va 1980-yil mart oyida 51 yoshida vafot etgan. U birinchi marta 1960-yillarning boshlarida bu boradagi topilmalarini nashr etgan, shundan so‘ng ular o‘zining „qonuni“ nomini olgan.
Okun qonuni, aslida, ish oʻrinlari va oʻsish oʻrtasidagi munosabatlarni tushuntirish va tahlil qilish uchun asosiy qoidadir. Federal zahiraning sobiq raisi Ben Bernankening nutqi, ehtimol, Okun qonunining asosiy tushunchalarini eng qisqacha umumlashtiradi.
Qitir pashshalar
Qitir pashshalar, qitirlar — qisqa moʻylovli ikki qanotlilar oilasi. Bu oiladan Pale-arktikadagi eng yirik pashsha — ulkan qitirning uz. 50 mm ga yetadi. 5500 dan ortiqturi bor. Oʻzbekistonda 300 ga yaqip turi tarqalgan; asosan, dasht va choʻl mintaqalarida uchraydi. Voyaga yetgan Qitir pashshalar faol hayot kechiradigan hasharotlar. Hasharotlar, oʻrgimchaklar, kanalar bilan oziqlanadi. Uljasini, asosan, havoda tutadi. Qurtlari ham yirtqich; 2—3 yilda rivojlanadi. Q. zararkunanda hasharotlar: qoʻngʻizlar, chigirtkalar va boshqa sonini cheklab turadi; baʼzan asalarilarni tutib yeb, ziyon keltiradi.
Okun qonuni: Iqtisodiy o'sish va ishsizlik
Okun qonuni: asoslar
"Ushbu asosiy qoida ishsizlik darajasidagi oʻzgarishlar va real yalpi ichki mahsulot (YaIM) oʻsish sur’ati oʻrtasidagi kuzatilgan bogʻliqlikni tavsiflaydi. Okunning taʼkidlashicha, ishchi kuchi soni va unumdorlik darajasi doimiy ravishda oʻsib borayotganligi sababli, ishsizlik darajasini barqaror ushlab turish uchun odatda YaIMning real oʻsishi uning salohiyatining oʻsish sur’atlariga yaqin boʻlishi kerak. Shunday qilib, ishsizlik darajasini pasaytirish uchun iqtisodiyot oʻz potentsialidan yuqori sur’atlarda oʻsishi kerak.
Aniqrog‘i, Okun qonunining hozirda qabul qilingan versiyalariga ko‘ra, yil davomida ishsizlik darajasining bir foizga pasayishiga erishish uchun real YaIM o‘sha davrdagi potentsial YaIMning o‘sish sur’atidan taxminan ikki foiz tez o‘sishi kerak. . Misol uchun, agar YaIM oʻsishining potentsial sur’ati 2 % boʻlsa, Okun qonunida aytilishicha, ishsizlik darajasini bir foizga kamaytirish uchun YaIM bir yil davomida taxminan 4 foizga oʻsishi kerak.
Okun qonuniga batafsilroq qarash
Shuni taʼkidlash kerakki, Okun qonuni ishsizlik va iqtisodiy oʻsishning regressiyasiga tayanadigan statistik munosabatlardir. Shunday qilib, regressiyani amalga oshirish iqtisodiyotning oʻsishiga qarab ishsizlikning oʻzgarishini hal qilish uchun ishlatiladigan turli koeffitsientlarga olib kelishi mumkin. Bularning barchasi tarixiy YaIM va ish bilan taʼminlanganlik maʼlumotlari boʻlgan ishlatilgan vaqt davrlari va kiritilgan maʼlumotlarga bogʻliq. Quyida Okun qonunining regressiyasiga misol keltirilgan:
Qonun haqiqatan ham vaqt oʻtishi bilan hozirgi iqtisodiy iqlim va bandlik tendentsiyalariga mos ravishda rivojlandi. Okun qonunining bir versiyasida ishsizlik 1 % ga tushganda, yalpi milliy mahsulot (YaIM) 3 % ga koʻtarilishi juda sodda tarzda aytilgan. Okun qonunining yana bir versiyasi ishsizlik va YaIM oʻrtasidagi munosabatlarga qaratilgan boʻlib, ishsizlikning foizga oʻsishi YaIMning 2 % ga pasayishiga olib keladi.
Bloombergning oʻta oʻzgaruvchan Buyuk turgʻunlik davri maʼlumotlarini oʻzida jamlagan maqolasida taʼkidlanishicha, „qoida qoidasiga koʻra, har bir foiz punkti uchun yillik oʻsish tendentsiya darajasidan oshib ketadi — Federal rezerv siyosatchilari buni 2,3 % dan 2,6 % gacha bogʻlaydilar. — ishsizlik yarim foiz punktga kamaydi“.
YaIM va YaIM kabi iqtisodiy oʻsishning turli xil qoʻllanilishiga, shuningdek, iqtisodiy oʻsishning potentsial chora-tadbirlariga nimalar tegishli ekanligiga eʼtibor bering.
Okun qonuni turli vaqtlarda kuchga kirgan, ammo 2008-yilgi moliyaviy inqiroz paytida oʻzini oqlamagan. alt=Jahon Ishsizlik darajasi (2021)|thumb|337x337px|Jahon Ishsizlik darajasi (2021)
Vaqt oʻtishi bilan bu haqiqatni saqlab qoladimi?
Iqtisodiyot, fan yoki har qanday intizomdagi har qanday qonunda boʻlgani kabi, uning turli sharoitlarda va vaqt oʻtishi bilan haqiqiyligini aniqlash muhimdir. Okun qonuniga kelsak, u juda yaxshi saqlanadigan sharoitlar mavjud, boshqalari esa yoʻq. Misol uchun, Kanzas-Siti Federal zaxira bank i tomonidan Okun qonunini koʻrib chiqish Okunning birinchi munosabatlaridan biri real ishlab chiqarishning choraklik oʻsishi bilan solishtirganda ishsizlikning choraklik oʻzgarishlarini koʻrib chiqqani va bu yaxshi saqlanib qolganga oʻxshaydi.
Shuningdek, ishsizlikni kuzatishning turli usullari mavjud va, albatta, Okun qonuni uchun asosiy sinov maydoni Qoʻshma Shtatlar boʻlgan. Okun, shuningdek, potentsial iqtisodiy mahsulot va iqtisodiyotdagi haqiqiy ishlab chiqarish darajasi oʻrtasidagi farqni tahlil qildi. Kanzas Siti Okun qonunining har choraklik munosabatlaridan boshlab, haqiqiy va potentsial ishlab chiqarishdagi farqlarni, shu jumladan qonun toʻliq bandlik yoki hatto yuqori ishsizlik sharoitida amal qiladimi-yoʻqligini koʻrib chiqadigan „boʻshliq versiyasi“ ni batafsil oʻrganadi. U joriy va tarixiy iqtisodiy oʻsish darajasiga qarab, oʻzgaruvchilarni tashlab qoʻyish yoki qoʻshish imkoniyatlarini qoldirib, yanada dinamik versiyaga qaror qildi.
Okun qonuni qanchalik foydali?
Haqiqatda ishsizlik va iqtisodiy oʻsish oʻrtasidagi munosabatlarning koʻplab harakatlanuvchi qismlari mavjudligiga qaramay, qonunni empirik qoʻllab-quvvatlash mavjud. Kanzas-Siti Fed tadqiqoti „Okun qonuni qattiq munosabatlar emas“ degan xulosaga keldi, ammo u „oʻsishning sekinlashishi odatda ishsizlikning oʻsishi bilan mos kelishini bashorat qiladi“.
Moliyaviy inqiroz davrida u qadar yaxshi tura olmaganiga kelsak, Bernanke „Okun qonunining aniq muvaffaqiyatsizligi qisman statistik shovqinni aks ettirishi mumkin“ deb taxmin qildi.
Boshqa tadqiqotlar Okun qonunini koʻproq qoʻllab-quvvatladi. Sent-Luis Federal zaxira banki „Okun qonuni pul-kredit siyosati uchun foydali qoʻllanma boʻlishi mumkin, ammo ishsizlikning tabiiy darajasi toʻgʻri oʻlchangan taqdirdagina“ degan xulosaga keldi.
Xulosa
Umuman olganda, Okun qonuni iqtisodiy oʻsish va bandlik oʻrtasidagi munosabatlarni oʻrganishning eng sodda va qulay usullaridan biri ekanligi haqida munozaralar kam. Okun qonunining asosiy afzalliklaridan biri, iqtisodiyot kutilganidan qariyb 2 % tezroq oʻsganda, ishsizlikning 1 % ga qisqarishini bildirishda soddaligidir. Biroq, iqtisodiy oʻsish tendentsiyalarini hisobga olgan holda, ishsizlik haqida aniq prognozlar qilish uchun unga tayanish unchalik yaxshi ishlamaydi. Misol uchun, u oʻrganilganidan beri vaqt oʻtishi bilan oʻzgarib borishi va koʻproq noodatiy iqtisodiy iqlim, jumladan, ishsizlikning tiklanishi va 2008 yilgi moliyaviy inqiroz taʼsirida boʻlishi maʼlum.
Maʼlumotlarning murakkabligi, ishlatilishi mumkin boʻlgan turli vaqt davrlari va iqtisodiy regresslar bilan bogʻliq asosiy noaniqlik tufayli tahlil juda murakkab boʻlishi mumkin. Okun qonuni toʻliq bashoratli boʻlmasligi mumkin, ammo u iqtisodiy oʻsish, bandlik unga qanday taʼsir qilishini va aksincha, muhokama qilishda yordam berishi mumkin.
Tovush
Tovush mexanik energiyaning materiya boʻylab toʻlqinlar yordamida tarqalishidir. Tovush chastota, toʻlqin uzunligi, davr, amplituda va tezlik bilan xarakterlanadi.
Kundalik turmushda tovush atamasini havoda tarqaluvchi va odam eshita oladigan toʻlqinlarga nisbatan qoʻllashadi. Biroq fizikada tovush deb har qanday materiyada tarqaluvchi mexanik toʻlqinlarga aytiladi. Tovush va u bilan bogʻliq hodisalarni oʻrganuvchi fan boʻlimi akustika deyiladi.
Tovush (fizikada) — keng maʼnoda — gazsimon, suyuq yoki qattiq muhitda toʻlqin shaklida tarqaladigan elastik muhit zarralarining tebranma harakati. Tor maʼnoda — odam va hayvonlarning maxsus sezgi organlari orqali qabul qilish eshitish hodisasi. Eshitiladigan va eshitilmaydigan tovushlar bor. Chastotasi 16 Gs — 20 kGs gacha boʻlgan toʻlqinlar inson qulogʻida tovush sezgisini uygʻotadi. Chastotasi 16 Gs dan kichik boʻlgan elastik toʻlqinlar infratovush deb ataladi. Chastotasi vq20 kGs Q 1 GGs boʻlgan toʻlqinlar ultratovush va chastotasi u>1GGs dan yuqori boʻlgan toʻlqinlar gipertovush deyiladi. Infra, ultra va gipertovushlarni inson qulogʻi eshitmaydi. Gaz va suyuqliklardagi T. toʻlqini faqat boʻylama toʻlqin, qattiq jismlarda tarqaladigan toʻlqinlar esa ham boʻylama, ham koʻndalang boʻlishi mumkin. Tovush tezligi quruq havoda 15° trada 0,34 km/s, suyukdikda 152 km/s, qattiq jismda 506 km/s (olmosda 18 km/s) boʻladi.
Insonlar qabul qilgan Tovushlarni ularning yuksakligi, tembri va qattiqligiga qarab bir-biridan farq qiladi. Ana shu har bir subyektiv bahoga Tovush toʻlqinining aniq fizik xarakteristikasi mos keladi.
Har qanday real Tovush oddiy garmonik tebranish emas, balki maʼlum chastotalar toʻplamiga ega boʻlgan garmonik tebranishlarning yigʻindisidan iborat. Berilgan Tovushda ishtirok etuvchi tebranishlar chastotalari toʻplami Tovushning akustik spektri debataladi. Agar Tovushda maʼlum intervaldagi barcha chastotaga ega boʻlgan tebranishlar ishtirok etsa, u holda spektr tutash spektr deyiladi. Agar Tovush bir-biridan chekli intervallar bilan ajralib turuvchi diskret chastotali tebranishlardan tashkil topgan boʻlsa, spektr chizikli spektr deyiladi. Shovqinlar, masalan, daraxtlarning shamolda shitirlashi tutash spektrga, cholgʻu asboblari Tovushlari esa chiziqli spektrga ega boʻladi.
Sotivoldiev Diyorbek 07_04
Kaulsdorf (Saale)
Kaulsdorf  Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Заальфельд-Рудольштадт tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 21,73 km2. 2761 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Bû
Bû Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Dreux tumani tarkibiga kiradi.
IC 2716
IC 2716 Arslon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Bû
Geografiyasi
Maydoni — 22,5 km2.
Ad astra (ibora)
Ad astra lotincha ibora boʻlib, “yulduzlarga” degan maʼnoni bildiradi. Bu ibora Virjiliydan kelib chiqqan bo'lib, u o'zining " Eneid" asarida shunday yozgan: " sic itur ad astra " ("yulduzlarga bir sayohat") va " opta ardua pennis astra sequi " ('yuksaklikka intilish istagi[/qiyin) erishish uchun] qanotlaridagi yulduzlar') . Yana bir kelib chiqishi yosh Seneka bo'lib, u Gerkulesda shunday yozgan: " non est ad astra mollis e terris via " ("yerdan yulduzlarga oson yo'l yo'q").
Etimologiya
Ad- lotincha predlog boʻlib, makon yoki vaqt yoʻnalishni bildiradi (masalan, ad nauseam, ad infinitum, ad hoc, ad libidem, ad valorem, ad hominem ). Lotincha so‘z yasashda prefiks sifatida ham qo‘llaniladi.
Astra- lotincha astrum 'yulduz' so'zining ko'plik shaklidir (qadimgi yunoncha ἄstron ' astron 'yulduz', proto-hind-evropacha *h₂ster- dan).
Shiorlar
Ad astra ko'plab tashkilotlarning, eng muhimi, havo kuchlarining shiori sifatida yoki uning bir qismi sifatida ishlatiladi. Shuningdek, u turli xil bog'liq bo'lmagan narsalar (nashrlar, guruhlar, video o'yinlar va boshqalar) uchun tegishli nom sifatida qabul qilingan. ). U xuddi shunday umumiy foydalanishni mashhur lotin yorlig'i sifatida ko'radi.
Ad astra per alas porci
"To'ng'iz qanotlaridagi yulduzlarga"
Ad astra per aspera
"Qiyinchiliklar orqali yulduzlarga;", "qo'pol yo'l yulduzlarga olib boradi" yoki "Qiyinchiliklar orqali, yulduzlarga".
De profundis ad astra
"Chuqurlikdan yulduzlargacha."
Bairi, Pokiston
Bairi -Pokistonning Panjob viloyatidagi Sialkot tumanidagi qishloq. U tumanning sharqida 292 metr (961 fut) balandlikda joylashgan.
Ad astra (ibora)
Per ardua ad astra
"Yulduzlarga qiyinchilik orqali" yoki "Yulduzlarga kurash orqali".
Aspera ad astra
"Qiyinchiliklar orqali yulduzlarga" yoki "Yulduzlarga qiyinchiliklar orqali".
Per audacia ad astra
"Yulduzlarga dadillik orqali."
"Tezlik bilan yulduzlarga."
Sic itur ad astra
"Shunday qilib, yulduzlarga boradi."
"Yulduzlarga olib boradigan yo'l shunday."
"Yulduzlarga erishing."
": Macte animo generose puer! Sic itur ad astra
Manba
<references group="" responsive="1">
NGC 809
NGC 809 Kit yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1886-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
New Castle (Virginia)
New Castle AQShning Virginia shtatida joylashgan shahardir. Craig County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
174 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 0,4 km2. Shundan 0,4 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 403 m balandlikda joylashgan.
Ocoee
Aholisi
30654 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 36,4 km2. Shundan 34,3 km2 quruqlik, 2,1 km2 esa suv maydonidir.
Dharyala Sagna
Dharyala Sagna - Pokiston poytaxti Islomobod hududidagi shaharchadir. U 489 m (1604 fut) balandlikda 33° 22' N 73° 15' E da joylashgan.
Eisenbach (Hochschwarzwald)
Eisenbach (Hochschwarzwald) Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Breisgau-Hochschwarzwald tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 28,78 km2. Aholisi — 2149 kishi (2010).
Hududi
Eisenbachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Troy (Ohio)
Troy AQShning Ohio shtatida joylashgan shahardir. Miami okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
25058 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 875,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 25,3 km2. Shundan 25,1 km2 quruqlik, 0,2 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 252 m balandlikda joylashgan.
Turkiston saroyi
thumb|250px thumb|250px Turkiston saroyi — Toshkentdagi Mustaqillik maydoni shimolida Anhor boʻyidagi konsert zali binosi. Dastlab "Turkiston" kinokonsert zali deb nomlangan (1992, meʼmorlari Yu.Xaldeyev va F. Tursunov), keyinchalik yozgi teatr sahnasi (1993, meʼmori V.Akopjanyan) da xalq anʼanaviy bayramlari, teatrlashtirilgan tomoshalar oʻtkazilishi munosabati bilan hozirgi nomi bilan yuritila boshlagan.
Bino oldidagi keng sahnli maydoncha koʻkalamzorlashtirilgan. 3 pogʻonali, marmar bilan krplangan favvoralar ishlangan hamda humo qushi tasviri tushirilgan (rassom B.Jalolov eskizi) yodgorlik oʻrnatilgan. "T."s.ga zinapoyalar orqali koʻtariladi. Bosh tarzi muqarnas bezakli. Binoning pastki qavatida kassa, texnik xizmat xonalari joylashgan.Vestibyulga kiraverishda Turkistonning tarixiy shaharlari panoramasi havo rangda, baʼzi qismlari sariq rangda aks ettirilgan. Yirikyirik qilib taxlangan qizil marmar tosh sirli sopol idishlar, oʻsimliklar bilan uygʻunlashtirilgan holda foyening chap qanotida dam olish burchagi tashkil qilingan. 2kavat vestibyul yon oynasidan B.Jalolovning "Umar Xayyom tushlari" asari oʻrin olgan. Tomosha zali muqarnaslar, ganchkori bezaklar, tuxumsimon gumbaz va kundal naqshlar bilan pardozlangan.
Yozgi teatr (3200 oʻrinli) qad. teatr maydoniga xos uslubda qurilgan. Markaziy arena qurilmasi kiya tirgak va chambarak toj shaklida boʻlib, dorboz va kurashchilarning chiqishlari uchun, zamonaviy tomosha va konsertlar uchun moslashtirilgan. Yirik oʻlchamli yorugʻlik texnikasi va akustik jihozlar, maxsus meʼmoriy qurilmalar bilan jihozlangan. 200 oʻrinli qahvaxonasi bor.
Dolaylı, Refahiye
Dolayli, ilgari Mondulas, Turkiyaning Erzinjon viloyati Refahiye tumaniga qarashli qishloq. Qishloqda gruzinlar va turklar istiqomat qiladi va 2022-yilda 80 kishidan iborat edi.
Neuhofen an der Krems
Neuhofen an der Krems Avstriyaning Yuqori Avstriya yerida joylashgan shaharchadir. Linz-Land (okrug) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 18.2 km2. 5600 nafar aholi istiqomat qiladi (2007).
Turkiston toʻplami
"Turkiston toʻplami", Oʻrta Osiyo va xususan Turkiston oʻlkasiga oid asar va maqolalarning Turkiston toʻplami" — Oʻrta Osiyo tarixi, etn., iktisodi, botanikasi, arxeologiyasi, geol. si, xalqning turmushi va madaniyatiga oid noyob bibliografik asar.
Oʻrta Osiyo haqidagi alohida kitoblar, gaz. va jurnali qirqimlaridan tuzilgan boʻlib, jami 594 jilddan iborat. Uning 1867—87 yillarga oid materiallarni oʻz ichiga olgan 416 jildi bibliograf VM.Mejov tomonidan tayyorlangan. U matbuotda Oʻrta Osiyo hakida eʼlon qilingan barcha maʼlumotlarni kiritishga harakat qilgan. Toʻplamni nashr etish nshlari 1888-yilda Turkiston maʼmuriyati koʻrsatmasi bilan toʻxtatilgan, faqat 1907-yilga kelib davom ettirilgan.
"Turkiston toʻplami"ning davomini tuzishga Oʻrta Osiyo haqidagi adabiyotlar boʻyicha mutaxassis N.V. Dmitrovskiy, etnofaf A.A.Divayev, Turkiston xalq kutubxonasining mudiri I.P.Zikov, sharqshunos olim Yu.F.Bonch-Osmolovskiylar jalb etilgan. Ular hamkorligida (asosan, gaz. materiallaridan iborat) toʻplamning yana 127 jiddi tuzilgan. Bibliograf va kutubxonashunos A.A. Semyonov 1911—16 ylarda "Turkiston toʻplami"ning 48 ta jiddini tuzdi. Bu toʻplam tuzilish jihatdan ilgarigilardan yuqori turadi. Bibliograf Ye.K.Betger tahriri ostida 1939-yil "Turkiston toʻplami"ning soʻnggi 3 jiddi tuzilgan.
Bu jildlar M.A.Terentyevning 1917-yilgacha tayyorlangan "Oʻrta Osiyoning bosib olinishi tarixi" asari, uning xarita va planlaridan tashkil topgan. "Turkiston toʻplami"ning hamma jildlarida mualliflar tomonidan alifboli koʻrsatkich tuzilgan. "Turkiston toʻplami" Oʻrta Osiyoga doir koʻp tadqiqotlar uchun muhim manba boʻlib xizmat kidali. Toʻplamning barcha jildlari Oʻzbekiston milliy kutubxonasi fondida saqlanadi.
Saint-Martin-Sainte-Catherine
Saint-Martin-Sainte-Catherine Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Creuse departamenti Guéret tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
370 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 26,6 km2.
IC 4337
IC 4337 Choʻpon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
1087 (son)
1087 (bir ming sakson yetti) — 1086 va 1088 orasida joylashgan natural son.
Ushbu songa eng yaqin tub sonlar
Ulam spiraliga koʻra, binafsha fondagi sonlar tub sonlar, yashil fondagi sonlar esa kvadrat ildizdan chiqadigan sonlardir.
Lvivski Otribu
Lvivski Otribu (Львівські Отруби) — Ukrainaning Xerson viloyati Beryslav tumanidagi qishloq. 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bosqini paytida qishloq Rossiya Qurolli Kuchlari tomonidan bosib olingan.
Percey-le-Grand
Percey-le-Grand Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Lvivski Otribu
Mahalliy kengash
Xerson viloyati, Berislav tumani, Visokoe qishlogʻi, Shirokaya koʻchasi, 2.
Percey-le-Grand
Aholisi
97 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 7,1 nafar kishi.
Esanatoglia
Esanatoglia Italiyaning Marche mintaqasida joylashgan kommunadir. Macerata provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 47 km2. 2099 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
IC 2717
IC 2717 Arslon yulduz turkumidagi * (yulduz) tipli yulduzdir.
Percey-le-Grand
Geografiyasi
Maydoni — 13,6 km2. Dengiz sathidan 238 – 334 m balandlikda joylashgan.
La Machine
La Machine Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Nièvre departamenti Nevers tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
3649 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 203,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,9 km2.
NGC 811
NGC 811 Kit yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Francis Leavenworth 1885-6-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Katzhütte
Katzhütte Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Заальфельд-Рудольштадт tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 28,69 km2. 1657 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Katzhüttening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Turkiston muxtoriyati
thumb Turkiston muxtoriyati (ikkinchi nomi Qo'qon muxtoriyati) — Turkiston mintaqasidagi dastlabki demokratik hukumat (1917-yil 27-noyabr — 1918-yil 19-fevral).
Tarixi
Qoʻqonda boʻlib oʻtgan Butun Turkiston musulmonlarining favqulodda 4-qurultoyi (1917-yil 26—28 noyabr)da tashkil topgan. Qurultoy Turkiston oʻlkasini Rossiya Federativ Respublikasi tarkibida hududiy jixatdan muxtor deb eʼlon qildi. Shuningdek, taʼsis majlisi chaqirilgunga qadar hokimiyatni Turkiston Muvaqqat kengashi va Turkiston Milliy Majlisi qoʻlida boʻlishi kerak deb hisobladi. Markazi — Qoʻqon shahri.
Boshqaruvi
Qurultoyda Turkiston Muvaqqat Kengashi aʼzolaridan Turkiston muxtoriyati hukumati (8 kishidan iborat) tuzildi. Yevropalik aholi vakillari orasidan nomzodlar koʻrsatilishi uchun ularga ham yana 4 oʻrin ajratildi. Hukumat tarkibiga Muhammadjon Tinishboyev (Bosh vazir va ichki ishlar vaziri), Islom Shoahmedov (Bosh vazir oʻrinbosari), Mustafo Choʻqay (tashqi ishlar vaziri), Ubaydullaxoʻja Asadullaxoʻjayev (harbiy vazir), Hidoyatbek Agayev (yer va suv boyliklari vaziri), Obidjon Mahmudov (oziq-ovqat vaziri), Abdurahmon Oʻrazayev (ichki ishlar vazirining oʻrinbosari), Solomon Gersfeld (moliya vaziri) kiritildi. Keyinchalik hukumat tarkibida ayrim oʻzgarishlar yuz berdi. M. Tinishboyev Alash oʻrda Muxtoriyati faoliyatida qatnashish uchun Orenburgga joʻnab ketgach (1917-yil), Mustafo Choʻqay Bosh vazir lavozimini bajarishga kirishdi. Shoahmedov moliya vaziri (S. Gersfeld oʻrniga), Potelyaxov oziq-ovqat vaziri (O. Mahmudov oʻrniga), O. Mahmudov adliya vaziri, Nosirxon Toʻra maorif vaziri, Saidnosir Mirjalilov hukumat xazinachisi lavozimlarini egallashdi. Savodsiz bolshevik komissarlardan farqli ravishda hukumat aʼzolari chuqur maʼlumotli taraqqiyparvar ziyolilar boʻlib, ulardan 5 nafari huquqshunos edi. Turkiston Millat Majlisi 54 nafar (36 musulmon, 18 yevropalik) aʼzodan iborat boʻlishi kerakligi belgilandi. Qurultoy jarayonida 32 kishidan iborat Millat Majlisi saylandi.
Turkiston muxtoriyatida Milliy majlis
1917-yil 26-noyabrdan Qoʻqon shahrida Oʻlka musulmonlarining IV favqulodda syezdi ish boshladi. Unda oʻlkaning barcha mintaqalari va koʻpgina jamoat tashkilotlaridan 200 dan ortiq vakil ishtirok etdi. 28-noyabrda tashkil topayotgan davlatning nomi aniqlanib „Turkiston muxtoriyati“ deb ataladigan bo‘ldi. Butunrossiya Taʼsis s’yezdi chaqirilgunga qadar hokimiyat to‘la ravishda Turkiston Muvaqqat Kengashi va Turkiston Xalq (Milliy) Majlisi qo‘lida bo‘lishi haqida qaror qabul qilindi. Muvaqqat kengash aʼzolaridan 12 kishilik hukumat tuziladigan bo‘ldi. [[Qurultoy jarayonida Turkiston Milliy Majlisi 54 kishidan iborat qilib saylandi. Turkiston Muxtoriyati va Turkiston Xalq Majlisi delegatlar tomonidan saylandi. Saylov ochiq va teng imkoniyatlar asosida amalga oshirildi.
Ijtimoiy-maʼnaviy hayot
Turkiston Millat Majlisi tomonidan tasdiqlangan qonunlar tez orada eʼlon qilindi, shuningdek, yangi hukumat mamlakat Konstitutsiyasini tayyorlash uchun taniqli huquqshunoslarni jalb qildi. 1917-yil 26-dekabrda Turkiston muxtoriyatining Milliy bayrogʻi qabul qilindi. "El bayrogʻi", "Birlik tugʻi", "Svobodnoʻy Turkestan", "Izvestiya Vremennogo Pravitelstva Avtonomnogo Turkestana" kabi hukumat gazetalari oʻzbek, qozoq, rus tillarida nashr qilina boshlandi. Avval chiqayotgan "Ulugʻ Turkiston" va "Hurriyat" gaz.lari ham oʻz sahifalarida muxtoriyat hukumati faoliyatiga alohida oʻrin ajrata boshladi. Nashr ishlarini yaxshilash uchun O. Mahmudovning bosmaxonasi hukumat ixtiyoriga oʻtdi. Turkiston muxtoriyati milliy qoʻshinni tashkil qilishga kirishdi. 1918-yil boshida ularning soni 2000 askarga yetdi. Bundan tashqari Qoʻqonda taxminan shuncha mirshablar bor edi. Hukumat iqtisodiy sohada 30 mln. soʻm miqdorida ichki zayom chiqarishni yoʻlga qoʻydi. Shuningdek, hukumat aʼzolari ochlik changalida qolgan Turkiston aholisiga Orenburg orqali gʻalla keltirish muammosini hal qilish uchun amaliy qadamlar tashlagan. Turkiston muxtoriyati hukumati qisqa muddat ichida xalq oʻrtasida katta eʼtibor qozondi. Yangi hukumat faoliyati butun Turkiston mintaqasida yashayotgan tub yerli xalqlar tomonidan qizgʻin qoʻllab-quvvatlandi.
Barham topishi
Oʻlka bolsheviklari Turkiston muxtoriyati hukumatiga katta xavf deb qaradilar. Turkiston oʻlkasi ishchi, soldat va krestyan deputatlarining favqulodda 4-sʼyezdi (Toshkent shahri, 1918-yil 19—26 yanvar)da muxtoriyatga munosabat masalasi asosiy oʻrinda turdi. Sʼyezd Turkiston muxtoriyati hukumati va uning aʼzolarini qonundan tashqari holda deb hisoblab, hatto vazirlarni qamoqqa olish haqida qaror qabul qildi. 1918-yil 30-yanvarda Turkiston oʻlkasi XKS Turkiston muxtoriyatini tugatish uchun harbiy harakatlarni boshladi. Toshkentdagi bolsheviklar buning uchun qizil gvardiyachilar otryadlari va arman dashnoqlari drujinalaridan (qarang Dashnaksutyun) keng foydalandi. Milliy matbuotning yozishicha, 31-yanvar (yangi hisob bilan 13-fevral)da janglar boshlandi. Turkiston oʻlkasi XKS 1918-yil 14-fevralda (yangi hisob bilan) Fargʻona viloyatida harbiy holat eʼlon qildi.
Dastlabki jangda muxtoriyatning milliy qoʻshinidan tashqari qoʻqonlik tinch aholi vakillari ham qatnashdi. Asosan bolta, choʻkich, tayoq koʻtargan xaloyiqning soni 10.000 kishiga yetdi. Shunga qaramay, qurolsiz bu kishilar qizil askarlarning Qoʻqon shahriga qilgan hujumini uch kun davomida mardonavor qaytardilar. Shu orada muxtoriyatchilar safida parokandalik yuz berdi (18 fevralda ulamolarning tazyiqi bilan Mustafo Choʻqay isteʼfoga chiqdi va baʼzi vazirlar singari Qoʻqonni tark etdi. Ayrim vazirlar (H.Agayev va boshqalar) jangda halok boʻldi. Hukumatning boshqa aʼzolari (O.Mahmudov, Nosirxon toʻra, S.Gersfeld, U.Asadullaxoʻjayev, I.Shoahmedov) esa keyinchalik bolsheviklar tomonidan qoʻlga olindi.
Qoʻqon sh. qoʻrboshi mirshablari boshligʻi Kichik Ergash 18 fevraldan boshlab amalda Turkiston muxtoriyati hukumatining rahbariga aylandi. 19 fevralga oʻtar kechasi Toshkentdan Turkiston oʻlkasi harbiy komissari Ye. Perfilyev boshchiligidagi piyoda, otliq va artilleriya qismlaridan iborat 11 eshelon qoʻshin yetib keldi. 19 fevraldan boshlab 3 kun davomida qizil askarlar shahar ustiga toʻplardan yondiruvchi snaryadlar yogʻdirishdi. Shahar butunlay vayron boʻldi va oʻtolov ichida qoldi. Qoʻqonning oʻzida 3 kun davomida 10 mingdan ziyod kishi oʻldirildi. Muxtoriyat qoʻshinining tirik qolgan qismi Kichik Ergash boshchiligida (200—300 yigit) Qoʻqon yaqinidagi Bachqir qishlogʻiga chekindi va mudofaa istehkomlarini qurib, dushman hujumini qaytardi. Qizil gvardiyachilar Qoʻqon va uning atroflaridagi tinch aholini talash va oʻldirishni avj oldirishdi. Sovet rejimi Turkiston muxtoriyati hukumatini 19 fevralda qurol kuchi bilan agʻdarib tashladi. 1918-yil 22-fevralda Qoʻqon shahridagi Rus-Osiyo banki binosida bolsheviklar tomonidan tayyorlangan "tinchlik shartnomasi" imzolandi. Turkiston muxtoriyati hukumati atigi 72 kun umr koʻrgan boʻlsa ham, u erksevar xalqimizni milliy mustaqillik va istiklol uchun kurashga daʼvat etdi. Bu hukumatning agʻdarilishi turkistonliklar tomonidan sovet Rossiyasining Turkistonga nisbatan tajovuzkor rejalari mavjudligining yana bir dalili sifatida qabul qilindi. Turkistonliklar tinch yoʻl (parlament) bilan milliy davlatchilikni qayta tiklash mumkin emasligini tushunib, 1918-yil fevral oyining oxirida qoʻllariga qurol olgan holatda Turkistonda sovet rejimi va bolsheviklarga qarshi qurolli harakatni boshlab yubordilar. Sovet tuzumi davrida Turkiston muxtoriyatining mohiyati soxtalashtirilib, u tor maʼnodagi Qoʻqon muxtoriyati bilan almashtirildi.
Saint-Maurice-la-Souterraine
Saint-Maurice-la-Souterraine Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Creuse departamenti Guéret tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1048 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 26,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 40,3 km2.
Bullainville
Bullainville Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Châteaudun tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
83 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,8 km2.
Namangan
Namangan — Namangan viloyatida joylashgan shahar. Vodiyning shimolida, Shimoliy Fargʻona kanali bilan Namangansoy kesishgan yerda, 450 metr balandlikda joylashgan. Maydoni 30,3 ming km². Iyul oyida oʻrtacha harorat Selsiy shkalasi boʻyicha 26,3°, yanvar oyida — 2,3°. Aholisi 400 ming kishi atrofida (2022).
Tarixi
left|thumb|[[Mulla Qirgʻiz madrasasi. 1911-1912-yillarda qurilgan]] Fargʻona vodiysining qadimiy poytaxti Axsikat (Axsikent) 1620-yildagi qattiq zilzila natijasida vayron boʻlganligi sababli uning aholisi hozirgi Namangan shahri hududiga koʻchib oʻtgan. Namangan shahri tuz koni („Namak kon“) yaqinida vujudga kelgan boʻlib, shahar nomi ilk bor oʻrta asrlarga oid tarixiy xujjatlarda tilga olinadi. Zahiriddin Muhammad Bobur oʻzining „Boburnoma“ (XVI asr) asarida Namangan qishlogʻi haqida gapirib oʻtgan. V. P. Nalivkinning soʻzi („Qoʻqon xonligining qisqacha tarixi“, Qozon, 1886) yozishicha, Namangan 1643-yilga mansub vaqf hujjatlarida uchraydi. XVIII asrda Namangan shahri Qoʻqon xonligiga tobe boʻlgan. Biroq viloyatni boshqaruvchi bek qarorgohi sifatida oʻz ahamiyatini saqlab qolgan. U faqat shahar aholisigagina emas, balki shahar atrofidagi tumanlar aholisiga ham xizmat qiluvchi hunarmandchilik markazi boʻlgan. Dehqonlar Namangan bozorlarida ip va gazlamalar, mis idishlar, zargarlik buyumlari va mehnat qurollarini sotib olishgan. Shaharda meʼmorchilik sezilarli darajada taraqqiy etgan.