cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Respublikanes
Respublikanes (Республіканець) — Ukrainaning Xerson viloyati Berislav tumanidagi qishloq.
2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra qishloqda 244 kishi yashagan. Pochta indeksi — 74362. Telefon indeksi — 5546. KATO kodi — 6520684802.
Mahalliy kengash
Xerson viloyati, Berislav tumani, Novokairi qishlogʻi, Barxutov koʻchasi, 77.
Radolfzell am Bodensee
Radolfzell am Bodensee Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Konstanz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 58,58 km2. Aholisi — 30 782 kishi (2010).
Hududi
Radolfzell am Bodenseening hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Astroiqlim
Astroiqlim – Joy va iqlimning astronomik kuzatishlarga taʼsiri. Biror joyning Astroiqlim ini oʻrganishda teles-kopik kuzatishlar olib borib, kechalari yulduzning miltillashi, osmonning tiniqligi va yoritilganligi, kunduz kunlari esa Quyosh diski chetining yoki Quyosh dogʻining tebranish darajasi aniqlanadi. Kunduzi atm.ning tiniqligi G. A. Tixovning besh balli shkalasi boʻyicha topiladi. Astroiqlimni oʻrganishda joyning kamida bir yillik meteorologik sharoiti, jumladan, bulutsiz kechalarning soni, shamolning yoʻnalishi va tezligi, temperaturaning sutkalik, oylik va yillik oʻzgarishlari tekshiriladi. Oʻzbekistonda Toshkent, Chimyon, Kitob, Taxtaqoracha, Navgarzon va Fargʻona vodiysidagi bir qancha joylarning Astroiqlimi oʻrganilgan.
Magʻinay (Pobedinsk qishloq okrugi)
Magʻinay (Мағынай) — Qozogʻistonning Qoʻstanay viloyati Qarabaliq tumanidagi tugatilgan qishloq. Pobedinsk qishloq okrugi tarkibiga kirgan. KATO kodi — 395055500. Qishloq 2019-yilda bekor qilingan.
Janubida Sor koʻli joylashgan.
Aholisi
1999-yilda qishloq aholisi 295 kishidan (152 erkak va 143 ayol) iborat edi. 2009-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, qishloqda 110 kishi (57 erkak va 53 ayol) istiqomat qilgan.
Pokkunuru
Pokkunuru - Hindistonning Andxra Pradesh shtatining Krishna tumanidagi qishloq. U Vijayawada daromad hududining Chandarlapadu mandalida joylashgan. Bu Andxra Pradesh poytaxt mintaqasining bir qismini tashkil qiladi.
"Andhra Pithamaha" Madapati Xanumantha Rao (1885-1970) Haydarobodning ijtimoiy islohotchisi shu qishloqda tug'ilgan.
Siyosat
2013-yilda Panchayat saylovlari bo'lib o'tdi va Komati Prabhkarao Telugu Desam partiyasidan hozirgi sarpanch hisoblanadi.
Aholisi
2001 yilgi Hindiston aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, bu qishloqning demografik ma'lumotlari quyidagicha:
Fayzobod (Rasht tumani)
Fayzobod (Rasht tumani)  (Файзобод (деҳа, н. Рашт))  — Tojikiston Respublikasining Rasht tumani,Hoit jamoatiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 18 km ,tuman markazigacha 46 km.
Zolota Balka
Zolota Balka ( Золота Балка ; Золотая Балка ) — Ukraina janubidagi Xerson viloyatining Berislav tumanidagi qishloq, taxminan 132.6 km ) da joylashgan. Xerson shahri markazidan sharqdan shimoli-sharqda, Dnepr daryosining o'ng qirg'og'ida, Kaxovka suv omborining g'arbiy qirg'og'ida. U Ukrainaning romadalaridan biri bo'lgan Novooleksandrivka qishloq hromadasiga tegishli.
Fayzobod (Rasht tumani)
Aholisi
Aholisi — 125  kishi.
Zolota Balka
2020-yil 18-iyulgacha Zolota Balka Novovorontsovka tumaniga tegishli edi. 2020-yil iyul oyida Ukrainaning ma'muriy islohoti doirasida bu tuman tugatildi, bu Xerson viloyatining rayonlari sonini beshtaga qisqartirdi. Novovorontsovka tumani hududi Berislav tumaniga birlashtirildi.
Aholi punkti 2022-yilda Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirishi paytida rus kuchlari tomonidan hujumga uchragan va oʻsha yilning oktyabr oyi boshida Ukraina kuchlari tomonidan qaytarib olingan.
Demografiya
2001-yilda aholi punkti 1681 nafar aholiga ega bo'lib, o'sha yili Ukraina aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra ona tilida taqsimlangan:
Voizi Balx
Muhammad ibn Fazl ibn Abbos al-Balxiy Voiz (Abu Abdulloh) (milodiy 929, hijriy 317-yil vafot etgan) — muhaddis, alloma,shayxulislom. Samarqand va uning atrofida yashagan. U ulamolardan, ulamolar ham undan hadis rivoyat qilganlar.
IC 3227
IC 3227 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi S? (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
NGC 1287
NGC 1287 Eridan yulduz turkumidagi Sa tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni William Herschel 1784-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Mir Ishqiy
Mir Ishqiy (15 asr) – xurosonlik fors shoiri, Jahon Malikbekning nabirasi, Amir Yodgorbekning qarindoshi. Nomi “Majolis un-nafois”ning beshinchi majlisida tilga olinadi. Alisher Navoiy uning yaxshi tabʼga ega ekanligini aytib, quyidagi matlaʼsini keltiradi: Zi bahri on ki oyad qissayi jononi man berun,
Zi xubon har zamon dar anjuman oram suxan berun.
(Mazmuni: Jononimning qissasi kelib chiqarmikan deya majlisda hamisha goʻzallar toʻgʻrisida soʻz yuritaman).
Astrokomparator
Astrokomparator (astro… va lot comparo– taqqoslayman) – kosmik jismlarning ikki fotosuratini yoki spektrogrammasini oʻzaro solishtiradigan oʻlchash asbobi. Astrokomparator ikki xil boʻladi: blink komparator va stereo komparator. Astrokomparator xususiy harakatlari katta yoki Quyosh tizimiga yaqin yulduzlarni topishda, asteroidlar va oʻzgaruvchan yulduzlarni qidirishda keng qoʻllaniladi.
Uzunchoq miya
Uzunchoq miya (lot. medulla oblongata) poyasimon tuzilma boʻlib, miya ustunining bir qismini tashkil qiladi. U miyachadan oldinda va qisman pastda joylashgan. U neyronlarning konus shaklidagi massasi boʻlib, qusishdan aksirishgacha boʻlgan avtonomik (ixtiyorga bogʻliq boʻlmagan) funksiyalarga javobgar. Uzunchoq miya yurak, nafas, qusish va vazomotor markazlarni saqlaydi va shunday qilib nafas olish, puls va qon bosimining avtonomik funksiyalaida, shuningdek, uyqu-uygʻonish siklida ishtirok etadi.
Embrional rivojlanish davrida uzunchoq miya miyelensefalon (lot. myelencephalon)dan rivojlanadi. Miyelensefalon ikkilamchi pufakcha boʻlib, rombensefalon yoki ortki miyaning yetilishi davomida shakllanadi.
Walt Whitman
UITMEN (Whitman) Uolt (181931.5, UestXils, Xantington, NyuYork shtata— 1892. 26.3, Kamden, NyuJersi shtati) — amerikalik shoir. Ijodida demokrata k ideallarni mujassamlashtirgan. U.ning "Maisa yaproqlari" (1855 — 91) toʻplamiga shoirning eng yaxshi asarlari kiritilgan. Asarning asosiy gʻoyalari transsendentalizm taʼlimoti bilan bogʻliq: koinot uzviyligi (garmoniyasi), doʻstlik qadriyatlari, insoniyat birdamligi, cherkov aqidalariga qarshi isyon va boshqa "Yangra, nogʻora!" (1865) sheʼriy toʻplami Ikkinchi jahon urushiga bagʻishlangan. Koʻpgina olimlar U. ni dunyo demokratiyasi shoiri deb taʼriflashgan. Uning sheʼrlarida ijodkor xalqning kelajakda mukammal demokratik jamiyat qurishiga ishonch ohanglari yangraydi. U.ning sheʼriyatga yangi mazmun va yangi shakl zarurligi haqidagi fikrlari "Koʻrgazma haqida qoʻshiq" (1871) dostonida oʻz aksini topgan. U. oʻz sheʼriyatining asosiy maqsadini barcha xalqlarning tengligi va qardoshligini kuylash deb taʼkidlagan. Yozuvchi oʻz ijodida yangi, yosh millat shakllanishini aks ettirishga harakat qilgan. Dadil novator boʻlgan: sheʼrga prozaik nutq unsurlarini olib kirgan. Vaznsiz va qofiyasiz erkin sheʼrni yanada takomillashtirgan. U. nasri ham uning sheʼriyati bilan bogʻliq. Nasriy asarlarida ham butun insoniyat birligi goyalarini ilgari surgan, fan va texnika taraqqiyotiga optimistik nazar bilan qaragan. Ayrim sheʼrlari Aziz Sayd tomonidan oʻzbek tiliga tarjima qilingan.
Toshkent davlat texnika universitetining Termiz filiali
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universitetining Termiz filiali — Toshkent davlat texnika universitetining Termiz shahridagi oliy taʼlim muassasasi filiali.
Uzunchoq miya
Anatomiyasi
thumb|left|Uzunchoq miya (animatsiya) 190px|thumb|right|Uzunchoq miya va qismlari (10-16) - (10) piramida; (11) oldingi oʻrta tirqish; (15) toʻrtinchi qorinchadagi xoroid chigal; (13) oliva va (7) miya koʻprigi 125px|thumb|right|Uzunchoq miya animatsiyasi, [[kalla suyagi asosidagi katta teshikdan chiqib turibdi, buyogʻiga orqa miyaga davom etadi.]] Uzunchoq miya ikki qismdan iborat deb hisoblash mumkin:
Tashqi yuzalari
oldingi oʻrta tirqish yumshoq parda bukilmalarini saqlaydi va uzunchoq miya boʻylab kengayib boradi. U miya koʻprigining pastki qirgʻogʻidagi koʻr teshik deb ataluvchi kichik uchburchak sohada tugaydi. Bu tirqishning ikkala tomonidagi koʻtarilgan sohalar uzunchoq miya piramidalari deb ataladi. Piramidalar piramidal traktlarni saqlaydi – nerv sistemasining kortikospinal va kortikobulbar traktlari. Uzunchoq miyaning dum (pastki) qismida bu traktlar kesishadi, natijada bu nuqtada tirqish koʻrinmay qoladi va decussatio pyramidum deb ataladi. Ba’zi boshqa tolalar oldingi oʻrta tirqishning decussatio pyramidumdan yuqorisidagi qismlaridan chiqadi va miya koʻprigining yuzasi boʻylab lateral yoʻnaladi va oldingi tashqi arkasimon tolalar deb ataladi.
Toshkent davlat texnika universitetining Termiz filiali
Fakultetlar
Islom Karimov nomidagi Toshkent davlat texnika universiteti Termiz filialida 2 ta fakultet mavjud:
Kafedralar
Kafedralar soni 6 ta:
Uzunchoq miya
Tashqi yuzalari
Uzunchoq miyaning orqa oʻrta egat va orqa lateral egati orasidagi orqa qismi orqa miyaning orqa tutamidan kiruvchi traktlarni saqlaydi. Bular oʻrta chiziqqa medial yotuvchi nozik tutam va lateral yotuvchi ponasimon tutamlar. Bu tutamlar nozik va ponasimon boʻrtmalar deb ataluvchi aylanasimon tepaliklarda tugaydi. Ular nozik yadro va ponasimon yadro deb ataluvchi kulrang modda massalaridan hosil boʻlgan. Bu yadrolarning somasi (hujayra tanalari) orqa ustun-medial lemnisk yoʻlining ikkinchi tartibli neyronlaridir va ularning ichki arkasimon tolalar yoki tutamlar deb ataluvchi aksonlari uzunchoq miyaning bir tomonidan ikkinchisiga oʻtadi va medial lemniskni hosil qiladi.
Boʻrtmalarning shundoqqina tepasida, uzunchoq miyaning tomoni uchburchak chuqurcha tomonidan egallangan va u toʻrtinchi qorinchaning polining pastki qismini hosil qiladi. Chuqurcha ikkala tomondan uzunchoq miyani miyacha bilan bogʻlovchi pastki miyacha oyoqchalari bilan oʻralgan.
Uzunchoq miyaning pastki qismi, nozik tutamning shundoqqina lateral tomonida boshqa boʻylama boʻrtma bor va tuberculum cinereum deb atalado. U ostidagi orqa miya uch shoxli nerv yadrosi deb ataluvchi kulrang modda toʻplamidan hosil boʻlgan. Bu yadroning kulrang moddasi uch shoxli nervning spinal traktini hosil qiluvchi nerv tolalari qavati bilan oʻralgan.
Uzunchoq miyaning asosi orqa miyaning ipsilateral tomonidan miya ustunining kontralateral tomoniga kesishuvchi kommissural tolalar bilan belgilanadi; bundan pasti orqa miya.
Qon bilan ta’minlanishi
Uzunchoq miyaga qon bir qancha arteriyalardan keladi.
Rivojlanishi
Uzunchoq miya homila rivojlanishida miyelensefalondan shakllanadi. Uzunchoq miyaning yakuniy ajralishi homiladorlikning 20-haftasida koʻrinadi.
Nerv naychasi qanotsimon plastinkasining neyroblastlari shu bosqichda uzunchoq miyaning sezgi yadrolarini hosil qiladi. bazal plastinka neyroblastlari harakat yadrolarini hosil qiladi.
Funksiyasi
Uzunchoq miya miyaning yuqori qavatlarini orqa miya bilan bogʻlaydi va avtonom nerv sistemasining quyidagi bir qancha funksiyalari uchun javobgar:
Klinik ahamiyati
Qon tomir bloki (masalan insult) piramidal trakt, medial lemnisk va tilosti nervi yadrosini jarohatlaydi. Bu medial medullyar sindrom deb ataluvchi sindromga sabab boʻladi.
Lateral medullyar sindrom pastki miyacha arteriyasi yoki umurtqa arteriyalari bloki natijasida yuzaga kelishi mumkin.
Rivojlanib boruvchi bulbar falaj bulbar muskullarni ta’minlovchi nervlar zararlanishi bilan kechuvchi kasallik. Goʻdaklar rivojlanib boruvchi bulbar falaji bolalarda uchrovchi rivojlanib boradigan bulbar falaj.
Boshqa hayvonlarda
Minoga va miksinalarda toʻliq rivojlangan uzunchoq miya mavjud. Ularning ikkovi ham dastlabki agnatanlarga oʻxshash boʻlgani uchun, uzunchoq miya shu dastlabki baliqlarda, taxminan 505 million yillar oldin paydo boʻlgan deb taxmin qilinadi. Uzunchoq miyaning birlamchi sudralib yuruvchilar miyasining qismi sifatidagi statusi zamonaviy sudralib yuruvchilar, timsoh, alligator va echkemarlarda noproporsionalligi orqali isbotlanadi.
Shamiram, Armaniston
Shamiram — Armanistonning Aragatsotn viloyati Shamiram tumanidagi qishloq.
Crab Orchard (Kentucky)
Crab Orchard AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Lincoln okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
842 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
IC 4783
IC 4783 Pavo yulduz turkumidagi Sbc (ixcham choʻziq spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Dovud al-Xorazmiy
Dovud ibn Rashid Abul Fazl al-Xorazmiy (Abul Fazl) — asli Xorazmdan bo‘lgan, lekin Bag‘dodda yashagan. Undan Muslim ibn al-Hajjoj va boshqa ulamolar hadis rivoyat qilganlar. Dovud al-Xorazmiy milodiy 853-yil (hijriy 239-yil) vafot etgan.
Ferrol
Ferrol Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan shahardir. A Coruña provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 81,9 km2. Aholisi — 73638 kishi (2010).
Kaforat
Kaforat — qilingan gunoh uchun evaz toʻlash yoki gunoh kechirilishi uchun beriladigan narsa. Mas, har bir musulmon ramazon oyida biron sabab bilan roʻza tutmagan boʻlsa evaziga boshqa vaqt roʻza tutgan. K. tushunchasi shariat ahkomlarida muhim oʻrin egallab, unda yolgʻon qasam ichish, biror shaxsga nohaq ozor yetkazish kabi holatlarda oʻz gunohini yuvish uchun maʼlum miqdorda sadaqa qilish belgilangan.
Utendorf
Utendorf Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Schmalkalden-Meiningen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 8,09 km2. 471 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Utendorfning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Levit
Levitda Sonlar kitobida berilgan Levitlarga oid qonunlar bayon etilmagan. Levit kitobi Chiqish kitobining davomi sifatida eʼtirof etiladi. Sonlar kitobida skiniya qurish tarixi batafsilbayon etilgan bo‘lsa, Levit kitobida esa ushbu skiniyada bajariladigan marosimlarni ado etish shartlari berilgan. Levit kitobi yahudiylarning qurbonlik qilishlari lozimligi haqidagi qonun bilan boshlanadi (1-5 boblar). Undan so‘ng ruhoniylarga qurbonlik amalini to‘g‘ri bajarish bo‘yicha ko‘rsatmalar berilgan (6-7 boblar). 8-10 boblar esa Chiqish kitobining bevosita davomi bo‘lib hisoblanadi. 11-17 boblar esa pok va nopok narsalarni (pok va nopok hayvonlar, tananing ritual tozaligi, turar joyni tozalash va hokazo) ajratib olishga oid qonunlarga bag‘ishlangan bo‘lib, undan so‘ng bir qator ko‘rsatmalar berilgan. Ushbu ko‘rsatmalarning maqsadi esa faqat tozalikdan iborat bo‘lmay, balki yahudiylar hayotining muqaddasligi masalasini ham o‘z ichiga oladi (18-20 boblar). 19 bob esa Isroil farzandlarini muqaddaslashtiruvchi axloqiy ko‘rsatmalarga oid maʼlumotlarni jamlagan. 21-22 boblarda koxenlarning muqaddas ekanliklariga oid ko‘rsatmalar bayon etilgan. 23-bobda esa shanba kuni va umumiy miqdori 7 ta bo‘lgan bayramlarning muqaddasligi bayon etilgan. 24 bobda skiniyadagi tartib va kofir kimsani qatl etish haqida bayon etilgan. 25-bob mamlakatning muqaddasligiga bag‘ishlangan bo‘lsa, 26-bob esa Qonunga itoat etuvchi kimsalarni madh etish, unga itoat etmaydigan kimsalarni esa laʼnatlashdan iborat. So‘nggi 27-bob esa „Mana, Xudo Sinay tog‘ida Isroil farzandlari uchun Musoga tushirgan nasihatlar“, degan jumla bilan yakunlangan. Levit kitobida keltirilgan ko‘rsatma va qonunlarning asosiy mohiyati yahudiylarning xudo tomonidan buyurilganidek poklik va muqaddaslikka rioya qilishlariga qaratilgan. Shuning uchun ham koxenlar, Isroil xalqi, Isroil zamini, shanba va bayramlarning muqaddasligiga oid maʼlumotlar Levit kitobida qizil siyoh bilan ajratib yoziladi. Unda Aaron farzandlari, yaʼni ruhoniylarga alohida eʼtibor qaratilgan. Unga ko‘ra koxen qurbonlik qiladi va Isroil bilan uning xudosi o‘rtasida vositachi vazifasini bajaradi.
Ruhoniylarning asosiy vazifasi yahudiylarga „muqaddas narsani muqaddas bo‘lmagan narsadan, pok narsani nopok narsadan ajratib olish“ni o‘rgatishdan iborat. Bu yahudiylarning gunoh va nopoklik bilan bulg‘anishlari natijasida ibodatxonalarning harom bo‘lishi hamda xudo o‘z xalqini tashlab ketishining oldini olish uchundir. Umuman olganda, Levit kitobida yahudiylar uchun nafaqat amallarga oid axloqiy meʼyorlar, balki yaqin kishisini sevish, qalbda hasad saqlamaslik kabi ezgu intilishlar ham bayon etilgan. Levit kitobining o‘ziga xos xususiyati shundan iboratki, unda odob-axloq va ibodat meʼyorlari bir-biridan ajratib ko‘rsatilmagan, ular o‘rtasida chegara mavjud emas. Tadqiqotchi Yu. Velxauzenning fikriga ko‘ra, Levit kitobi nisbatan kechroq, yaʼni Ikkinchi ibodatxona davrining dastlabki bosqichida vujudga kelgan. Levit kitobining yahudiylik uchun muhim manba ekanligi unda ushbu dinda mavjud 613 buyruqdan 247 tasi jam bo‘lganligi bilan izohlanadi. Shuningdek, Levit kitobiga bag‘ishlab ko‘plab talmudlar yozilgan. Levit kitobi maktablarda darslik sifatida o‘tilgan birinchi Bibliya kitobi hisoblanadi.
Hazel Dell North
Hazel Dell North AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Clark County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
9261 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 6,9 km2. Shundan 6,9 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Jilga (Shohin tumani)
Jilga (Ҷилга)  — Tojikiston Respublikasining Shohin tumani, Sarichashma jamotiga qarashli daha. Dahadan jamoat markazigacha 10 km tuman markazigacha 80 km
Aholisi
Aholisi −476 kishi.
Vosil al-Xanbuniy
Vosil ibn Hamza ibn Ali ibn Nasr ibn as-Sufiy al-Xanbuniy (Abul Qosim) (milodiy 1075-yil, hijriy 467-yilda vafot etgan) hadis izlab yo‘lga chiqqan sayyohlardan biri. Solih, ishonchli, baobro‘ odam bo‘lgan. Hadislarni yaxshi biladigan va ularning mohiyatini teran anglovchilardan bo‘lgan. Buxoro, Nasaf, Isfahon va boshqa shaharlarda hadis tinglagan. Bag‘dodga kelgan va bu yerda hadis aytgan. Ulamolar undan hadis eshitganlar. . U ulamolardan, boshqalar esa undan hadis rivoyat qilganlar.
Kafolatli toʻlovlar
Kafolatli toʻlovlar - Oʻzbekiston Respublikasida mehnat qonunchiligiga muvofiq, amalga oshiriladigan pullik toʻlovlar. Bunday toʻlovlar xodim uzrli sabablarga koʻra, oʻz xizmat vazifalarini amalda bajarmagan vaqti uchun toʻlanadi. K.t. xodimlarning moddiy manfaatlarini qoʻriqlash maqsadida, ular davlat, jamiyat yoki ish beruvchiga taalluqli, xizmat vazifalari doirasiga kirmaydigan ishlarni bajarish uchun jalb etilgan takqdirda oʻrtacha ish haqi oʻrnida; ish haqidan farq qilib, ishning miqdori va sifatiga koʻra emas, balki xodim oʻz huquklari va majburiyatlarini ado etishining moddiy sharti tarzida toʻlanadi. K.t.ning ijtimoiy vazifasi — xodim ishlamagan davrlarda uning turmush darajasi pasayib ketishiga yoʻl qoʻymaslikdan iborat. Oʻzbekiston Respublikasi Mehnat kodeksida xodimlar tomonidan: a) davlat yoki jamoat vazifalarini bajarayotgan vaqtida (165-modda); b) ish beruvchi va mehnat jamoasi manfaatlariga doir vazifalarni bajarish vaqtida (166-modda); v) jamiyat manfaatlariga doir harakatlar qilganda (167-modda) beriladigan K.t.ning turlari belgilangan.
Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1997 y. 11 martdagi 133-sonli "Oʻzbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini amalga oshirish uchun zarur boʻlgan normativ hujjatlarni tasdiqlash toʻgʻrisida"gi qarorida xodimlarning davlat yoki jamoat vazifalarini bajarishi, shuningdek, ularning jamiyat manfaatlariga doir harakatlarni amalga oshirishi bilan bogʻliq K.t.ni berish tarti-bi tasdiqlangan. Ushbu normativ hujjatga muvofiq, "xodim tomonidan davlat va jamoat vazifalarini bajarish" deyilganda saylov huquqini amalga oshirish, deputatlik huquqlarini bajarish; tibbiy-mehnat ekspertiza komissiyasi ishida qatnashish; harbiy burchni ado etish; dastlabki tergov va odil sudlovni amalga oshirishda guvoh, jabrlanuvchi, ekspert, mutaxassis, tarjimon, xolis tarikasida chaqirilganda, sud majlislarida jamoat ayblovchisi yoki jamoat himoyachisi, xalq maslahatchisi, jamoat birlashmalari, mehnat jamoalarining vakili sifatida ishtirok etish kabilar; "jamiyat manfaatlariga doyr harakatlar" deyilganda falokat va tabiiy ofatlar oqibatlarini bartaraf etish, inson hayotini saqlab qolish va b. hollarda tibbiy tekshiruvdan oʻtish, quyish uchun qon topshirish kabilar nazarda tutiladi hamda ushbu vaktlarda ularning oʻrtacha ish haqlari saklab qolinadi.
Xodim shunday ishlarni bajarganligi vakolatli organning bergan maʼlumotnomasi bilan tasdiqlanadi va xodimga unda koʻrsatilgan barcha vaqt uchun oʻrtacha ish haqi miqdorida K.t. beriladi. Xodim tomonidan davlat va jamiyat vazifalarini bajarganlik, jamiyat manfaatlariga doir harakat qilganlik bilan bogʻliq boʻlgan harajatlar byudjet tashkilotlarida,byudjet hisobidan, xoʻjalik hisobidagi korxonalarda esa soliq summalarini tegishlicha kamaytirish yoʻli bilan qoplanadi.
Kaft
Kaft — qoʻl panjasining ichki va oyoq panjasining pastki (ostki) tomoni; qoʻl K.i yuqoridan bilakning uncha chuqur boʻlmagan koʻndalang egatchasi, pastdan barmoqlar asosi bilan chegaralanib turadi. K. kaft suyaklari, ularni birlashtirgan boylamlardan iborat boʻlib, turli muskullar qoplab olgan. Qon tomir va nervlar bilan taʼminlangan. K. terisida ter bezlari koʻp, lekin yogʻ bezlari yoʻq. Qoʻl kafti mehnat qilishda, oyoqniki esa tik turish va yurishda muhim ahamiyatga ega.
IC 4784
IC 4784 Pavo yulduz turkumidagi S0 (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Muhammad al-Koshoniy (adib)
Muhammad Jaʼfar ibn Muhammad Ali ibn Muhammad Rizo al-Husayniy al-Koshoniy (Al-G‘oirda hijriy 1317-yil (milodiy 1900-yil)da vafot etgan) fozil inson bo‘lgan.
Sours
Sours Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Chartres tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1666 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 50,6 nafar kishi.
NGC 1288
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Sours
Geografiyasi
Maydoni — 32,9 km2.
Zederhaus
Zederhaus Avstriyaning Salzburg yerida joylashgan kommunadir. Tamsweg (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 130.55 km2. 1235 nafar aholi istiqomat qiladi (2005).
Lloyd Hamilton
Lloyd Vernon Hamilton (talaffuzi: „Lloyd Vernon Gamilton“, 1891-yil 19-avgust — 1935-yil 19-yanvar) amerikalik kinokomediyachi boʻlib, jimlik davridagi rollari bilan esda qolgan.
Karyera
Oʻz karerasini teatr spektakllarida qoʻshimcha ish sifatida boshlagan Hamilton birinchi marta 1913-yilda kinoda paydo boʻlib, bir gʻaltakli komediyalarda turli nomaʼlum rollarni ijro etgan. Bir yil oʻtgach, 1914-yilda u komediyachi Bud Duncan bilan birga boʻldi va keyingi uch yil davomida bu ikki ijrochi Kalem Companiyasi tomonidan ishlab chiqarilgan koʻplab filmlarda Ham va Bud komediya jamoasi sifatida paydo boʻldi. Hamilton va Dunkan 1917-yilda ajralishdi. Hamilton Foxga yakkaxon ijrochi sifatida qoʻshildi. Keyingi bir necha yil ichida u katakli qalpoq kiygan, biroz jingalak sochli, oʻsib-ulgʻaygan boladek koʻrinadigan oʻziga xos kulgili personajni rivojlantirdi.
right|thumb| Lloyd Hamilton va Babe London ishtirokidagi Jonah Jones (1924) qisqa komediya filmining afishasi. 1924-yilga kelib, Hamilton yetarlicha mashhur boʻldi, shuning uchun u uzun metrajli komediyalarga oʻtishga qaror qilindi. Natijada paydo boʻlgan „His Darker Self“ (1924) besh gʻaltakli komediyasi ham tanqidchilar, ham tomoshabinlarni tomonidan salbi qarshi olindi. Hamilton shoshilinch ravishda ikki gʻaltakli film yasashga qaytdi. Birinchi uzun metrajli filmi muvaffaqiyatsizlikka uchragach, alkogolga qaramlik kuchayganidan soʻng, Hamilton oʻz karerasiga koʻproq befarq boʻlib qolgani haqida xabar berilgan. Uning keyingi jimlik davridagi filmlari koʻpincha oldingi filmiga qaraganda sifat jihatidan notekis deb hisoblanadi.
Shaxsiy hayot
Hamilton ikki marta uylangan. U 1913-yil may oyida Ethel Lloyd Hamiltonga uylandi. Er-xotin 1920-yillarning boshlarida bir-biridan alohida yashashgfan va 1926-yilda ajrashishgan. Bir-yil oʻtib, 1927-yil iyun oyida u ikki rolli filmlarda yetakchi xonim sifatida paydo boʻlgan aktrisa Irene Daltonga uylandi. Dalton bilan nikoh tezda muammoga uchradi va ular 1928-yilga kelib ajrashishdi. Hamiltonning farzandlari yoʻq edi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Dido
Dido (Florian Cloud de Bounevialle Armstrong ; 1971-yil 25-dekabrda tugʻilgan) ingliz qoʻshiqchisi va qoʻshiqnavisidir. Taxallusini Vergiliyning „Eneida“sida koʻklarga koʻtarilgan Karfagenning asoschisi asotir-malikaning ismi „Didona“dan olgan. 1999-yilda No Angel nomli ilk albomini chiqardi. Bu albom unga xalqaro miqyosda shuhrat olib keldi, umumjahon boʻylab 21 million nusxada sotildi. Albomning „Here with Me“ va „Thank You“ ashulalari hit boʻldi. Bundan tashqari, albom koʻplab yutuqlarga, jumladan ikki marta Brit Awards va bir marta MTV Europe Music Awardga loyiq koʻrildi. Ikkinchi albomi — Life for Rent boʻlib, 2003-yilda chiqarildi. Albomning „White Flag“ va „Life for Rent“ ashulalari hit boʻldi.
Didoning ilk ikki albomi 2000-yillarda Birlashgan Qirollikda eng koʻp sotilgan musiqiy albomlar safidan oʻrin oldi. Dido 2008-yilda Safe Trip Home nomli uchinchi studiyaviy albomini ommaga havola etdi. Albom tanqidchilar tomonidan xush qarshilandi, ammo tijoriy jihatdan avvalgi albomlaridek muvaffaqiyat qozonmadi. Dido „If I Rise“ ashulasi uchun Oscarga nomzod boʻldi, 2019-yilning mayida esa Ivor Novello mukofotini oldi.
Mir Kamoliddin Husayn
(Mazmuni: Jahonga bezak bergan bu bogʻdan qanday qilib chiqib ketay, chunki uning ichkarisi jannat bogʻi, tashqarisi Iram bogʻidir).
Granita
Granita ( granit) ( granita ) shakar qo'shilgan mevali muzdan tayyorlangan Sitsiliya shirinligi. Sorbetga, o‘xshaydi lekin zichroq tuzilishga ega. Restoran tanqidchisi Jeffri Steingartenning ta'kidlashicha, desertning zichligi hududga qarab o'zgarib boradi.
Qo‘shilishi mumkin bo'lgan ingredientlar: limon yoki apelsin sharbati, pista, bodom, qahva, yalpiz, yasemin, shuningdek mavsumiy rezavorlar - qulupnay va tut. Sharob yoki aroq, brendi, likyor kabi kuchli alkogolli ichimliklar qo'shilishi mumkin.
Shokoladli granita Kataniya shahrining an'anaviy shirinligi hisoblanadi.
Astrolyabiya
thumb|right|Sfera astrolyabiyasi Astrolyabiya (lot. astrolibium), usturlab – joyning geografik koordinatalarini, vaqtni, obyektning azimutini, yulduzlarning chiqish va botish paytlarini, shuningdek amaliy astronomiyanit boshqa masalalarini hal qilishda ishlatiladigan koʻchma astronomik asbob. Astrolyabiya qadim zamonlardan (miloddan avvalgi 2-asrdan) beri maʼlum. Turli davrlarda tuzilishi va tashqi koʻrinishi turlicha boʻlgan. Oʻrta asrlarda Sharq mamlakatlarida keng tarqalgan. Astrolyabiya darajalarga boʻlingan doira, chizgʻich va vizirlovchi dioptrdan iborat. Yoritqich balandligini aniqlash paytida Astrolyabiya maxsus halqa yordamida osib qoʻyilgan (rasmga q.) 17-asrda tayyorlangan Astrolyabiyalarning biri Toshkentdagi tarix muzeyida saqlanmoqda. Astrolyabiya gorizontal burchaklarni oʻlchashda keng qoʻllanilgan. Hozir qoʻllaniladigan Astrolyabiya astrometriya muammolarini hal qilishda keng ishlatiladigan murakkab asbob. Shulardan biri Danton Astrolyabiyasi deyiladi. Uning yordamida vaqtni, geografik kenglama va uzunlamani aniqlash, Yer qobigʻining harakatini tekshirish mumkin.
Kaft (oʻlchov)
Kaft (arab.) — bir kaftga sigʻarli un, don kabi sochiluvchi narsalar oʻlchovi.
Stockach
Stockach Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Konstanz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 69,75 km2. Aholisi — 16 679 kishi (2010).
Hududi
Stockachning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Uy pashshasi
Uy pashshasi, uy chivini (Musca domestica) — ikki qanotlilar turkumi haqiqiy pashshalar oilasiga mansub hasharot turi. Kattaligi 5–9 mm, keng tarqalgan sinantrop tur. Faqat odam yashaydigan joylarda uchraydi. Bir yilda 9 tagacha, jan.da 15 tagacha nayeli rivojlanadi. Urgʻochisi 2 oy yashab, 600 dan 2000 tagacha tuxum qoʻyadi. Hayot sikli (tuxumdan voyaga yetgan davrigacha) harorat va boshqa omillarga qarab 10 sutkadan 45 sutkagacha davom etadi. Qurtlari organik chirindilarda 10—45 kun davomida rivojlanadi. Uy pashshasi har xil oʻtkir ichak kasalliklari (ich terlama, ichburugʻ, vabo va gelmintlar tuxumlari)ni tarqatadi (yana q. Pashshalar).
Mugardos
Mugardos Ispaniyaning Galicia mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. A Coruña provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 12,8 km2. Aholisi — 5536 kishi (2010).
Uthleben
Uthleben Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Nordhausen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 14,63 km2. 1201 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Uthlebenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Mario Puzo
Mario Fransis Puzo (1920-yil 15-oktyabr – 2-iyul 1999-yil) amerikalik muallif va jurnalist bo ‘ lgan. U Italiya-Amerika mafiyasi va Sitsiliya mafiyasi haqidagi jinoiy romanlari, xususan, “Cho‘qintirgan ota” (1969) romanlari bilan mashhur bo‘lgan. Keyinchalik uni Frensis Ford Koppola rejissyorligidagi kino trilogiyasida suratga olgan. U 1972-yilda 1-qismi va 1974-yilda 2-qismi uchun eng yaxshi tuzilgan ssenariy uchun Akademiya mukofotini oldi. Puzo shuningdek, 1978-yildagi Supermen filmi va uning 1980-yilgi davomi uchun original ssenariyni ham yozgan. Uning so ‘ nggi "Oila" romani esa 2001-yilda vafotidan keyin ekranga chiqdi.
Shaxsiy hayoti
Puzo Nyu-York shahrining Avellino provinsiyasidagi Pietradefusi shahridagi italiyalik muhojirlar oilasida tug‘ilgan. Puzo 12 yoshga to ‘ lganda, Nyu-York markaziy temir yo ‘ lida ishlaydigan otasi Pilgrim davlat kasalxonasining shizofreniya shifoxonasiga topshirilib, rafiqasi Mariya 7 farzandini tarbiyalashga yolg ‘ iz qolib ketdi. U Ikkinchi jahon urushida Germaniyadagi AQSh armiyasi havo kuchlarida xizmat qilgan. Keyinroq Nyu-York shahar kollejini tamomlagan. Puzo Erika ismli nemis ayolga uylanib, 5  besh farzand ko ‘ rdi. Erika 1978-yilda 58 yoshida ko ‘ krak saratonidan vafot etgandan so ‘ ng uning hamshirasi Kerol Gino Puzoning hamrohiga aylandi.
Ish faoliyati
1950-yilda uning "So ‘ nggi Rojdestvo" nomli birinchi qissasi American Vanguard jurnalida chop etildi. Urushdan keyin u o ‘ zining birinchi kitobi "Qorong ‘ u arena" ni yozib, uni 1955-yilda nashr etilgan.
1960 yilda Bryus Jey Fridman Puzoni "Erkak, Erkaklar" kabi unvonlarga ega erkaklar pulpa jurnallari guruhiga muharrir yordamchisi sifatida yo ‘ lladi. Mario Kleri taxallusi ostida Puzo True Action jurnali uchun Ikkinchi Jahon urushi sarguzashtlarini yozgan.
Vafoti
Puzo Nyu-Yorkdagi o ‘ zining uyida, 1999-yil 2-iyul kuni yurak hastaligidan vafot etdi.
Creekside (Kentucky)
Creekside AQShning Kentucky shtatida joylashgan shahardir. Jefferson okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
336 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 1467,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,2 km2. Shundan 0,2 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 205 m balandlikda joylashgan.
Moʻgʻulcha Vikipediya
Moʻgʻulcha Vikipediya (Монгол Википедиа) — Vikipediyaning moʻgʻul tilidagi boʻlimi. Moʻgʻulcha Vikipediya 2004-yilning fevral oyidan boshlab faoliyat yuritmoqda.
Hozirgi ahvoli
2023-yil 1-September boʻyicha Moʻgʻulcha Vikipediyada maqolalar mavjud. foydalanuvchi roʻyxatdan oʻtgan, ularning nafari oxirgi oy ichida kamida bitta tahrir qilgan,  foydalanuvchi esa administrator. Jami tahrirlar soni —. Teranligi (bugun):
Moʻgʻulcha Vikipediya barcha Vikipediya boʻlimlari orasida maqolalar soni boʻyicha -oʻrinda (.September.2023).
Hazel Dell South
Hazel Dell South AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Clark County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
6605 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 5,6 km2. Shundan 5,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
IC 4785
IC 4785 Pavo yulduz turkumidagi SBb (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Terminiers
Aholisi
917 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 32,1 km2.
Tortoni pechenesi
Pechene tortoni tuxum va qaymoq bilan tayyorlangan muzqaymoq turi boʻlib, koʻpincha tugʻralgan gilos, bodom yoki maydalangan makaron bilan birga isteʼmol qilinadi. U XVIII asrda Parijda yashagan italyan kafesining egasi sharafiga nomlangan deb ishoniladi.
Taom 1899-yildan boshlab Qoʻshma Shtatlardagi restoran menyularida paydo boʻlgan.
NGC 1289
NGC 1289 Eridan yulduz turkumidagi S0 tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1886-yilda kashf etgan.
IC 3229
IC 3229 Sunbula yulduz turkumidagi Sbc (ixcham choʻziq spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Metsamor (qishloq)
Metsamor  — Armanistonning Armavir viloyati Araks tumanidagi qishloq.
Katta yaqin sharq konsepsiyasi
“Yaqin Sharq” geografik va geosiyosiy makoni tavsifi haqida aniq bir to’xtamga kelinmagan. “Yaqin Sharq” atamasining o’zi 1850 yillarda Britaniya Imperiyasining Hindistonga nisbatan siyosat yurituvchi idoralarida yuzaga kelgan. Atamaning keng qo’llanishga kirishi 1902 yilda e’lon qilingan amerikalik strateg dengizchi Alfred Tayer Mexenning “Fors ko’rfazi va xalqaro munosabatlar” maqolasi ortidan yuzaga kelgan. Ushbu maqolada Yaqin Sharq “Qora dengizning janubi, g’arbda O’rtayer dengizi va sharqda Hindiston oralig’idagi hudud” deya ta’riflangan. Hozirgi zamonaviy qo’llanishda esa, asosan, janubda Efiopiya, shimolda Turkiya, g’arbda Marokash va sharqda Afg’oniston hamda Pokiston gacha bo’lgan hududga “Yaqin Sharq” deya nisbat berish ko’proq uchraydi. Mazkur maqolada Yaqin Sharq hududi sifatida ushbu zamonaviy qo’llanishdan foydalanishga qaror qilindi.
Sovuq Urushning oxiri va undan keyingi davrlarda Amerika Qo’shma Shtatlari Yaqin Sharqda o’zining harbiy faolligini keskin oshirdi. Ko’rfaz Urushi, Kosovo Urushi, Iroq va Afg’onistondagi urushlarda AQSh mintaqadagi siyosiy qarama-qarshiliklarni hal qilish uchun harbiy kuchni keng miqyosda qo’lladi.
Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharqdagi mavjudligi uchta alohida davrga bo'lingan: birinchisi 1914 yilda tugaydi; ikkinchisi 1919 yildan keyin, uchinchisi 1945 yildan keyin boshlanadi.
Amerikaning Yaqin Sharq bilan savdosi ikki yuz yildan ko'proq vaqt oldin boshlangan. Darhaqiqat, Smirna (Turkiyadagi qadimiy shahar) va Boston o'rtasidagi savdo aloqalari 1767 yilda, Smirna mahsulotlari (asosan anjir) Amerikada paydo bo'lgan paytda boshlangan. Shundan so'ng, 1811 yilda Smirnada Amerika savdo uyi tashkil etilib, 1831 yil 7 mayda imzolangan birinchi Amerika Usmonli shartnomasiga asos solindi.
Amerika diniy guruhlari Yaqin Sharqda nafaqat diniy, balki xayriya va tibbiy missiyalarni ham o'tkazdilar. Yaqin Sharqdagi amerikalik missionerlar 1820-yilda, Amerikaning xorijiy missiyalar boʻyicha komissarlari kengashi mintaqada birinchi Amerika diniy missiyasini tashkil qilgan paytda paydo boʻlgan. Amerikalik missionerlar va xayriya tashkilotlari aholiga o'z vazirliklarini amalga oshirish uchun Yaqin Sharqqa keta boshla
Biroq, bu missionerlar ko'plab musulmonlar yoki yahudiylarni nasroniylikka qabul qila olmadilar, aksincha, mintaqadagi ta'limga ta'sir o'tkazdilar va modernizatsiya qildilar;
Turkiyada 1863 yilda tashkil etilgan Robert kolleji.
Suriya protestant kolleji, keyinchalik 1866 yilda tashkil etilgan Amerika Bayrut universiteti.
Qohiradagi Amerika universiteti (Hovard, 1974) kabi taniqli institutlarni tashkil etish.
Birinchi jahon urushidan oldin Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharq mintaqasi bilan aloqasi tijorat, missionerlik va ta'lim faoliyati bilan cheklangan.
Birinchi jahon urushi oxirida Usmonli imperiyasining qulashi Yaqin Sharqning butun hududini Yevropa ta'siri ostida qoldirdi. Misr, Iroq, Falastin, Sudan va Iordaniya Britaniya mandati ostida, Ko'rfaz mintaqasi ham Britaniya ta'siri ostida edi.
Shimoliy Afrika davlatlari, Livan va Suriya esa Fransiya mandati ostida edi.
2. Birinchi jahon urushidan keyin AQShning Yaqin Sharqqa nisbatan tashqi siyosati
1917 yilda Prezident Vudro Vilson ma'muriyati Buyuk Britaniya tashqi ishlar vaziri Artur Balfurning Britaniya sionistlari yetakchisi Lord Lionel Rotshildga Falastinda yahudiy xalqi uchun "milliy uy" yaratish uchun yuborgan maktubini ma'qulladi. Keyin, 1922 yilda Kongressning qo'shma rezolyutsiyasi ushbu "Falastin uchun mandat" uchun qarshiliksiz ovoz berdi. Bu mandat yahudiylarning Falastinni Iordan daryosidan O'rta er dengizigacha bo'lgan istalgan joyga joylashtirish haqidagi da'volarini tasdiqladi. Taxminan ikki oy o'tgach, 1922 yil 21 sentyabrda Prezident Uorren G. Xarding Falastinda yahudiylarning milliy vatani tashkil etilishini tasdiqlash to'g'risidagi qo'shma qarorni imzoladi.
Birinchi jahon urushidan so'ng, Yaqin Sharq mintaqasi Yevropaning og'ir ta'siri ostida bo'lsa ham, Amerikaning mintaqa bilan aloqalari, ayniqsa neft kompaniyalari barqaror ravishda o'sib bordi. Amerika kompaniyalari Eron va Quvaytdagi biznesga qisman qiziqish bildirgan bo'lsa-da, ular Saudiya Arabistoni va Bahrayn orollarida to'liq nazoratga ega bo'lishdi.
Ikkinchi jahon urushi davrida Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharqdagi ishtiroki ortdi. Bundan tashqari, Qo'shma Shtatlar hukumati mintaqaning muhim neft zaxirasiga e'tibor qaratdi va uning Amerika va ittifoqchi davlatlar xavfsizlik manfaatlari uchun ahamiyatini qayta ko'rib chiqishga kirishdi.
3. Ikkinchi jahon urushidan keyin AQShning Yaqin Sharqqa nisbatan tashqi siyosati
Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharqdagi siyosiy ishtiroki Ikkinchi Jahon urushi oxirigacha kuchayib ketmadi. Bungacha bu borada uchta bilvosita hodisani keltirish mumkin:
•1) Eron 1941-1945 yillarda Sovet Ittifoqiga Lend-lizing yuklarini jo'natish uchun tranzit yo'li sifatida foydalanilgan;
•2) Saudiya Arabistonida 1938-yilda tashkil etilgan Aramco, Arab-Amerika neft kompaniyasi;
•3) Amerika 1920-yillarning boshlarida oʻzining ichki ideallari orqali arab millatchilik harakatiga taʼsir koʻrsatdi”.
Ikkinchi jahon urushi oxirida xalqaro maydonda yangi kuchlar muvozanati vujudga keldi.
Qo'shma Shtatlar va Sovet Ittifoqi xalqaro tizimda yagona ikkita super kuch sifatida paydo bo'ldi.
Yevropaning asosiy davlatlari (Buyuk Britaniya va Fransiya) jiddiy iqtisodiy qiyinchiliklarga duch keldi va endi Yaqin Sharqda oʻzlarining anʼanaviy yetakchi rollarini oʻynashga qodir emas edi.
1945 yil 8 mayda Davlat departamenti xodimlari Buyuk Britaniya Sovet Ittifoqini saqlab qolishga qodir emasligini aniqladilar va Qo'shma Shtatlar "Yaqin Sharq xalqlarining iqtisodiy rivojlanishiga ko'maklashish" va "tashqi aralashuvdan ozod bo'lishga yordam berish" mas'uliyatini o'z zimmasiga oldi.
Ikkinchi jahon urushi oxirida xalqaro maydonda yangi kuchlar muvozanati hukm surdi. Qo'shma Shtatlar va Sovet Ittifoqi xalqaro tizimda yagona ikkita super kuch sifatida paydo bo'ldi. Yevropaning asosiy davlatlari (Buyuk Britaniya va Fransiya) jiddiy iqtisodiy qiyinchiliklarga duch keldi va endi Yaqin Sharqda oʻzlarining anʼanaviy yetakchi rollarini oʻynashga qodir emas edi. 1940-yillarning boshlarida prezident Ruzvelt va uning maʼmuriyati dastlab Britaniya mintaqadagi xavfsizlik boshligʻi boʻlib qolishini kutgan edi.
1945 yilning kuziga kelib, Qo'shma Shtatlar siyosatchilari eng yomonini kutishgan. "Britaniyaliklar endi Yaqin Sharqni ... [AQSh] yordamisiz tartibga sola olmasligini ochiq tan olishadi". Vashington bunga javoban 1947 yilda Trumen doktrinasini e'lon qildi, bu Qo'shma Shtatlar Britaniyaning Gretsiya va Turkiyaga bo'lgan majburiyatini o'z zimmasiga olishini ko'rsatdi.
1955 yil fevral oyida Qo'shma Shtatlarning sa'y-harakatlari natijasida Bag'dod pakti tashkiloti (Yaqin Sharq Shartnomasi Tashkiloti [METO] nomi bilan ham tanilgan) tashkil topdi. METO Iroq, Turkiya, Buyuk Britaniya, Pokiston va Eron tomonidan tuzilgan. METOning asosiy maqsadi Sovet Ittifoqining Yaqin Sharq mintaqasida mumkin bo'lgan kengayishini cheklash edi.
Xulosa qilib aytganda, Yaqin Sharq Ikkinchi Jahon Urushidan beri Qo'shma Shtatlar tashqi siyosatida asosiy e'tibor bo'lib kelmoqda. Ta'kidlash joizki, Qo'shma Shtatlar e'tiborini Yaqin Sharqdagi uchta asosiy masala, jumladan, xavfsizlik muammolari, neft zaxiralaridagi manfaatlar va Falastin masalasiga qaratdi. Darhaqiqat, bu omillar ham bir-biri bilan bog'liq, chunki Yaqin Sharqning xavfsizligi va barqarorligi Shimoliy Amerika, Evropa va Yaponiyaga neft yetib borishini ta'minlash va Isroil suverenitetini ta'minlash uchun muhimdir.
4. AQShning Yaqin Sharqdagi tashqi siyosati manfaatlari
•Ikkinchi jahon urushi tugashi bilan boshlangan va turli iqtisodiy va xavfsizlik muammolariga javoban davom etar ekan, Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharqdagi manfaatlari keskin o'sdi va bu ishtirok bugungi kunda ham davom etmoqda. Amerikaning mintaqadagi manfaatlariga quyidagilar kiradi: Ko'rfaz mintaqasida neftga strategik kirishni ta'minlash; Isroil suverenitetini qo'llab-quvvatlash va himoya qilish; Qo'shma Shtatlarning harbiy bazalarini, ayniqsa Fors ko'rfazi davlatlarida saqlash; Amerika va ularning ittifoqchilarining mintaqadagi manfaatlariga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan Xamas, Al-Qoida, Iroq va Suriya Islom Davlati (ISIS) kabi islomiy harakatlar va terroristik guruhlarga qarshilik ko'rsatish.
Ikkinchi jahon urushi tugashi bilan boshlangan va turli iqtisodiy va xavfsizlik muammolariga javoban davom etar ekan, Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharqdagi manfaatlari keskin o'sdi va bu ishtirok bugungi kunda ham davom etmoqda. Amerikaning mintaqadagi manfaatlariga quyidagilar kiradi: Ko'rfaz mintaqasida neftga strategik kirishni ta'minlash; Isroil suverenitetini qo'llab-quvvatlash va himoya qilish; Qo'shma Shtatlarning harbiy bazalarini, ayniqsa Fors ko'rfazi davlatlarida saqlash; Amerika va ularning ittifoqchilarining mintaqadagi manfaatlariga ta'sir qilishi mumkin bo'lgan Xamas, Al-Qoida, Iroq va Suriya Islom Davlati (ISIS) kabi islomiy harakatlar va terroristik guruhlarga qarshilik ko'rsatish.
Shu nuqtai nazardan shuni ta'kidlash kerakki, XX asr boshlarida neft sanoati butun dunyoda, ayniqsa Evropa va Shimoliy Amerikada gullab-yashnagan. Birinchi jahon urushi davrida yirik jahon davlatlari neftni muhim harbiy boylik sifatida birinchi o'ringa qo'yishni boshladilar; Zamonaviy urushlar kemalar, samolyotlar, tanklar, suv osti kemalari va zamonaviy miltiqlarni moylash uchun zarur bo'lgan neft va uning yordamchi neft mahsulotlariga doimiy ehtiyojni keltirib chiqardi. Birinchi jahon urushi paytida neftdan bunday og'ir foydalanish 1917-1918 yillarda jiddiy tanqislikni keltirib chiqardi (Pol, 2002).
Birinchi jahon urushidan keyin bir qancha Gʻarb kompaniyalari Yaqin Sharqda, xususan, Eron, Bahrayn, Quvayt va Saudiya Arabistonida oʻzaro imtiyozlarga erishdilar. Ushbu o'zaro imtiyozlar ortidagi g'oya bir-biriga mos kelmaydigan siyosiy va ishbilarmonlik kun tartibiga yechimlar bo'yicha muzokaralar olib borish va tadbirkorlik tadqiqotlarini xavfsizroq qilish edi. Ikkinchi Jahon urushi tugashi bilan Qo'shma Shtatlar hukumati neft qazib olishning qisqarishi va yoqilg'i taqchilligi tufayli yuzaga kelishi mumkin bo'lgan iqtisodiy inqirozlardan ehtiyot bo'ldi. Yoqilg'i taqchilligining oldini olish uchun Qo'shma Shtatlar Yaqin Sharqning ko'plab davlatlari bilan yon berish uchun iqtisodiy talablarni qo'ydi. Bu talab urushdan oldingi yillarda Bahrayn (1929), Quvayt (1934) va Saudiya Arabistoni (1947)dagi imtiyozlar bilan boshlangan. Ushbu imtiyozlar bir nechta neft kompaniyalari tomonidan taqsimlangan.
Shu bilan birga, Yaqin Sharqdagi imtiyozlarning rivojlanishi oshgani sayin, Qo'shma Shtatlar neft ishlab chiqarish uning ortib borayotgan iste'moliga nisbatan kamayishni boshladi. Bu jahon xom neft iste'molining 30% gacha o'sdi, bu esa jahon zaxiralarining atigi 6% ni tashkil etdi.
Ikkinchi jahon urushidan keyin Qo'shma Shtatlar o'zining kelajakdagi ehtiyojlarini qondirish uchun xorijda muqobil neft manbalarini qidira boshladi. Uzoq muddatli tasdiqlangan neft zaxiralari tufayli Yaqin Sharq Amerika Qo'shma Shtatlari hukumati va Amerika neft kompaniyalari uchun juda jozibali edi. Arab neft zaxiralari potentsial ravishda jahon neft zaxiralarining 60% dan ham ko'proq ekanligini ko'rsatdi. Darhaqiqat, Saudiya Arabistoni, Iroq, Quvayt va Abu-Dabi maʼlum zahiralarning 50% dan ortigʻiga bir oʻzi egalik qilgan (Iskandar, 1974). Ushbu yuqori sifatli Yaqin Sharq neftining o'z bosimi bilan erkin oqishi ma'lum bo'lganligini tasdiqlash uchun. Bu holat ishlab chiqarish xarajatlarini ancha arzonlashtirish imkonini berdi; Yaqin Sharqda ishlab chiqarish barreli 0,10 dan 0,22 dollargacha Venesueladagi 0,39 sentga, AQShda esa 1,51 dollarga teng edi. Bu xulosaga kelganda sezilarli farqdir (Rustow, 1982).
Jeyms L. Gelvin o'zining "Zamonaviy Yaqin Sharq: Tarix" kitobida Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharq mintaqasidagi eng muhim maqsadlaridan biri G'arbning neftga kirishini ta'minlash ekanligini ko'rsatadi. Buning sabablari ikki xil: birinchidan, iqtisodiy sabablar asosiy, ikkinchidan, strategik siyosat Qo'shma Shtatlar o'zining ichki neft ishlab chiqarishini Yaqin Sharq resurslaridan to'ldirishi kerakligi bilan bog'liq. Buni 1973 yilda Qo'shma Shtatlar neft importining uchdan bir qismi Yaqin Sharqdan neft ishlab chiqarilishidan oldin kelganligidan dalolat beradi.
Embargo inqirozi. Bugungi kunda ham neft miqdori Amerika importining beshdan bir qismini tashkil etadi. Strategik nuqtai nazardan qaraganda, Evropa va Yaponiyaning urushdan keyingi iqtisodiy tiklanishiga Yaqin Sharqdagi arzon neft sabab bo'ldi. Neft embargosi inqirozidan beri Amerika siyosati dunyoning ko'p qismi kabi neftga strategik resurs sifatida qaraydi. Darhaqiqat, 40 yildan ko'proq vaqt o'tgach, hatto Evropa neftining uchdan biridan ko'prog'ini Yaqin Sharqdan oladi va Yaponiya neftning qariyb 80 foizini Yaqin Sharqdagi savdo sheriklaridan oladi (Gelvin, 2005).
4.2. Isroil suverenitetini qo'llab-quvvatlash va himoya qilish
Qo'shma Shtatlarning Yaqin Sharq mintaqasidagi ikkinchi manfaati Isroil davlatini himoya qilish va tez-tez notinch mintaqada barqarorligini ta'minlashdir. Aslida, Yaqin Sharqda kuchli Isroilni saqlab qolish Amerikaning u yerdagi milliy xavfsizlik manfaatlarini mustahkamlaydi. Bu istiqbol Amerika tashqi siyosatida XX asr oʻrtalaridan boshlab hukmronlik qilib kelgan va hozirgi siyosatni shakllantirishda davom etmoqda.
Falastinning tarixiy zamini Birinchi jahon urushi tugagunga qadar, Buyuk Britaniya Millatlar Ligasi mandati sifatida Falastin ustidan nazoratni o'z zimmasiga olgan paytgacha Usmonli imperiyasi tasarrufida edi. Birinchi jahon urushi (1914-1918) davrida Britaniya hukumati va Britaniya sionistik jamiyati yetakchilari oʻrtasida yashirin kelishuvlar tuzilib, Balfur deklaratsiyasi qabul qilindi va Falastinda yahudiy xalqi uchun “milliy uy” tashkil etildi.