cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Yadroviy parchalanish mahsuloti
Shakllanish va parchalanish
Neytronga boy va qisqa muddatli bir necha boshlang'ich parchalanish mahsulotlari oddiy beta parchalanishi bilan parchalanadi (bu seziladigan yarim umrning manbai, odatda soniyaning o'ndan bir necha o'ndan bir qismidan bir necha soniyagacha), so'ngra g'alayonlangan neytronning darhol chiqadi. Bu jarayon yadroviy reaktorni boshqarishda muhim rol o'ynaydigan kechiktirilgan neytronlarning manbai hisoblanadi. Birinchi beta-parchalanish tez sodir bo'ladi va yuqori energiyali beta zarralari yoki gamma nurlanishini chiqarishi mumkin. Biroq, parchalanish mahsulotlari barqaror yadro sharoitlariga yaqinlashganda, oxirgi bir yoki ikkita parchalanish uzoq yarim umrga ega bo'lishi va kamroq energiya chiqarishi mumkin.
Parchalanish
Uran-235 ning parchalanishi uchun asosiy radioaktiv parchalanish mahsulotlariga yod, seziy, stronsiy, ksenon va bariy izotoplari kiradi. Vaqt o'tishi bilan tahdid kamroq bo'ladi. Radiatsiya maydonlari bir vaqtlar o'limga tahdid solgan joylar, masalan, avariyaning birinchi kunidagi Chernobil AESning katta qismi va AQShning Yaponiyadagi atom bombalari sodir bo'lgan nol joylari (portlashdan 6 soat o'tgach) hozirda nisbatan xavfsizdir, chunki radioaktivlik yuqori bo'lgan. past darajaga tushdi. Ko'pgina bo'linish mahsulotlari juda qisqa muddatli izotoplar orqali barqaror izotoplarni hosil qilish uchun parchalanadi, ammo radioizotoplarning katta qismi bir kundan ko'proq yarim umrga ega.
Bo'linish mahsuloti aralashmasidagi radioaktivlik dastlab 131I va 140Ba kabi qisqa umr ko'radigan izotoplardan kelib chiqadi; taxminan to'rt oydan so'ng 141Ce, 95Zr/95Nb va 89Sr eng katta ulushni egallaydi, taxminan ikki yoki uch yildan so'ng eng katta ulush 144Ce/144Pr, 106Ru/106Rh and 147Pm tomonidan olinadi. Keyinchalik 90Sr va 137Cs asosiy radioizotoplar bo'lib, ularning o'rniga 99Tc keladi. Energiya reaktoridan yoki ishlatilgan yoqilg'idan radioaktivlik chiqarilganda faqat ba'zi elementlar chiqariladi; natijada radioaktivlikning izotopik belgisi ochiq havodagi yadro portlashidan juda farq qiladi, bu erda barcha parchalanish mahsulotlari tarqaladi.
Hampden (Shimoliy Dakota)
Hampden AQShning Shimoliy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Ramsey okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
48 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 109,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,44 km2. Shundan 0,44 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 479 m balandlikda joylashgan.
Langlif (Koʻhistoni)
Langlif — Mascho Koʻhiston tumani Langar qishloq fuqarolar yigʻiniga qarashli qishloq. Langlifdan mahalla markazigacha boʻlgan yoʻl 58 km, tuman markazigacha 96 km ni tashkil qiladi. Aholisi 220 kishi (2017 y.), tojiklar.
Coast Guard shahri
thumb| 2013-yilda Michigan shtatidagi Grand Haven qirgʻoq qoʻriqlash festivali paradida bolalar Qoʻshma Shtatlar qirgʻoq qoʻriqlash xizmati bayrogʻini koʻtarmoqda. 1998-yilda Grand Haven „Sohil qoʻriqlash shahri“ deb atalgan birinchi shahar boʻlgan. Coast Guard shahri — Qoʻshma Shtatlar qirgʻoq qoʻriqlash komendanti tomonidan mahalliy fuqarolik hukumati arizasiga koʻra tayinlangan AQSh munitsipaliteti. Bu AQSh Sohil Xavfsizlik xizmati uchun alohida ahamiyatga ega boʻlgan jamoalarni tanlab olish uchun moʻljallangan faxriy belgidir.
NGC 3899
NGC 3899 Arslon yulduz turkumidagi SBb tipli galaktikadir.
Coast Guard shahri
Mezonlari
Sohil qoʻriqlash shahri sifatida belgilash Qoʻshma Shtatlar qirgʻoq qoʻriqlash komendanti tomonidan koʻrib chiqish kengashining maslahati va munitsipal hukumatning arizasiga binoan amalga oshiriladi. AQSh Sohil xavfsizlik xizmati maʼlumotlariga koʻra, arizalar yurisdiktsiyasining koʻp qismli mezonlarga javob berishi kerak. Ular quyidagilarni oʻz ichiga olishi mumkin: qirgʻoq xavfsizligiga yodgorliklar va yodgorliklar oʻrnatish, AQSh tashkil etilganining yilligi munosabati bilan fuqarolik bayramlarini tashkil etish.
Sohil qoʻriqlash shahri sifatida belgilanish besh yillik muddatga moʻljallangan, ammo shahar mezonlarga javob berishda davom etishi sharti bilan cheksiz muddatga uzaytirilishi mumkin.
NGC 3899
Ushbu obyektni John Herschel 1827-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Coast Guard shahri
Tarixi
Sohil qoʻriqlash shahri dasturi 1998-yilda Amerika Qoʻshma Shtatlari Kongressi tomonidan Amerika Qoʻshma Shtatlari Sohil Xavfsizlik xizmatining harbiy aktivlari joylashishi va Sohil xavfsizlik xodimlariga yordam koʻrsatadigan shaharlarni tan olish uchun tashkil etilgan. Birinchi shunday belgilangan shahar Grand Haven, Michigan edi.
2017-yil fevral oyi holatiga koʻra, 21 ta shahar „Sohil qoʻriqlash shaharlari“ sifatida belgilangan.
Qonunchiligi
Coast Guard shahri dasturi uchun ruxsat beruvchi qonunchilik quyidagilarni nazarda tutadi :"Sohil qoʻriqlash komendanti Michigan shtatidagi Grand Haven jamoasini „AQSh, Sohil qoʻriqlash shahri“ deb tan olishi mumkin. Agar komendant boshqa har qanday jamoani xuddi shu tarzda tan olishni istasa yoki boshqa jamoa Sohil qoʻriqlash xizmatidan bunday tan olishni talab qilsa, komendant Senatning Savdo, fan va transport qoʻmitasini va Transport va infratuzilma qoʻmitasini xabardor qiladi."
Sohil xavfsizlik shaharlari roʻyxati
thumb| [[Astoria (Oregon)|Astoriyadagi (Oregon shtati) bu shaharni „Sohil qoʻriqlash shahri“ deb belgilovchi belgi.]]
293
Vafot etgan
🇷🇺
Lavin
Lavin Shveysariyaning Graubünden kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Inn (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 46.26 km2. 193 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Hududi
Lavinning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Zarafshon davlat qoʻriqxonasi
Zarafshon davlat qoʻriqxonasi — Samarqand viloyati (Zarafshon daryosining oʻng qirgʻogʻi) hududidagi qoʻriqxona. 1975-yildatashkil qilingan. Qoʻriqxona mayd. 2352 ga, shu jumladan oʻrmonzorlar bilan qoplangan mayd. 868 ga. Samarqand sh.dan 5 km janubisharqda joylashgan. Qoʻriqxona hududi daryo sohili boʻylab eni 150 m dan 1400 m gacha boʻlgan 35 km masofaga choʻzilgan. Asosiy vazifasi — toʻqay oʻsimliklari va hayvonot olamiga mansub tabiiy muhitni, noyob va yoʻqolib borayotgan oʻsimliklar va hayvonlar genofondini saqlash, oʻrganish hamda tiklashdan iborat. Qoʻriqxona iqlim sharoitlari kontinental subtropiklarga xos. Havo harorati yozda +4G ga yetadi, qishda —27° gacha pasayadi. Oʻrtacha yillik yogʻin miqdori 100–400 mm. Oʻsimlik dunyosi terak, tol, jiyda, chakanda kabi daraxt, buta va oʻt toʻqayzorlardan iborat. Qoʻriqxona hududida oʻsimliklarning 266, qushlarning 172, baliklarning 8 turi uchraydi. Qoʻriqxonada zarafshon qirgʻovuli muhofaza qilinadi va uni kataklarda boqib koʻpaytirish masalalari oʻrganilgan. 1996-yildan qoʻriqxonada Badaytoʻqay va Qizilqum qoʻriqxonalaridan keltirilgan 6 bosh buxoro bugʻusi (xongul)ni iqlimlashtirish boʻyicha ishlar olib boriladi. 1998-yilda ulardan birinchi nasl olindi va bu noyob hayvonni koʻpaytirish ishlari davom etmoqda. Boris Dyakin.
Osokorivka, Xerson viloyati
Osokorivka (Осокорівка, Осокоровка) — Ukraina janubidagi Xerson viloyati, Berislav tumanidagi qishloq hisoblanadi. Novovorontsovka posyolkasiga tegishli boʻlib, Ukrainaning aholi punktllaridan biri. Qishloqda 2747 nafar aholi istiqomat qilgan.
Zarafshon (daryo)
Zominsuvning suv toʻplash maydoni ancha baland joylashgan: Dupuli koʻprigidan yuqoridagi qismining oʻrtacha bal. 3100 m. Shu tufayli havzasida doimiy qor va muzliklar koʻplab uchraydi. 3. havzasida mayd. 1 ga va undan katta boʻlgan 424 muzlik hisobga olingan, ularning umumiy mayd. 557 km2. 3. muzlik, doimiy qor, mavsumiy qor qoplami va buloq suvlaridan toʻyinadi. 3. havzasining togʻli qismida 80 ga yaqin koʻl bor.
Zarafshon daryosiga Oʻzbekiston hududida bir qancha soy suvlari quyiladi, ulardan eng muhimligi Urgutsoy, Omonqoʻtonsoy, Oqsoy, Toʻsinsoy, Kattasoy va Tasmachisoylardir.
Zominsuvda toʻlinsuv davri aprel—sent. oylarida kuzatiladi. Bu davrda daryo yillik oqimining 80—85% oqib oʻtadi, oqimining qolgan qismi kuzgiqishki (okt.—mart) kam suvli davrga toʻgʻri keladi. Iyul—avgust oylarvda Zominsuvda suv eng koʻp boʻladi. Zominsuvning Dupuli koʻprigida oʻlchangan oʻrtacha koʻp yillik suv sarfi 154 m³/ sek yoki 4,86 km³ (1914—21, 1923—89). Zominsuvning oʻrtacha yillik suv sarfi yillararo kam oʻzgaradi: Dupuli koʻprigida uning eng kichik oʻrtacha yillik suv sarfi 112 m³/sek (1957), eng katta oʻrtacha yillik suv sarfi 201 m³/sek (1973). Daryoning suv miqdori yil davomida katta oralikda oʻzgarib turadi: eng katta suv sarfi 1964 yil 31 mayda 996 m³/sek, eng kichik suv sarfi 1928 yil 31 yanvarda 24 m³/sek ga teng boʻlgan. Zominsuvning oʻrtacha koʻp yillik loyqa oqiziqlari sarfi Dupuli koʻprigi yaqinida 130 kg/sek yoki yiliga 4200 ming t ni tashkil etadi, suvining oʻrtacha loyqaligi 0,80 kg/m³; daryo havzasining har bir km² suv yigilish maydoni yuzasidan oʻrta hisobida yiliga 412 t tuproq va b. tog jinslari yuvilib turadi. Zominsuvda 60-yillar oxiridan daryo suvi minerallashuvi ortib bordi. 70-yillarning boshlarida suvining minerallashuvi quyi oqimida togʻli qismiga nisbatan 2,9 marta koʻpaydi. Keyingi yillarda ham daryo suvining minerallashuvi uning quyi qismi tomon borgan sari ortib boraverdi. Masalan, 1979 yilda Zominsuvning yuqori oqimida minerallashuv darajasi 0,22—0,39 g/l boʻlgan boʻlsa, Navoiy sh. yaqinida 0,58—1,05 g/l ortgan. Natijada 3. suvidan uning quyi oqimida ichimlik suvi sifatida foydalanish imkoniyati butunlay yoʻqoldi. 3. togʻli qismida muzlamaydi, lekin shovush kuzatiladi. Qish faslining obhavo sharoitiga (issiq yoki sovuq kelishiga) bogʻliq holda bu hodisa 2—70 kun davom etadi. 3. quyi oqimida baʼzan qisqa muddat muz bilan qoplanishi mumkin. Qishda daryo, asosan, yer osti (buloq) suvlari hisobiga toʻyinadi. Paxta maydonlarini kengaytirish maqsadida Zominsuvdan Oʻngqirgʻoq kanali, Yangi Dargʻom, MiyonqolXatirchi, Markaziy Miyonqol kabi yangi kanallar chiqarilgan, eskilari taʼmirlangan. 3. suvidan samarali foydalanish maqsadida Samarqand viloyatining Kattaqoʻrgʻon sh. yaqinida Kattaqoʻrgʻon suv ombori, Buxoro viloyatida esa Quyimozor suv ombori va gidrouzellar qurilgan. Zominsuvning quyi oqimidagi ekinzorlarga AmuQorakoʻl kanali, Amu-Buxoro mashina kanali orqali Amudaryo suvi ham keltirilgan. Voqada sugʻoriladigan ekin maydonlari kengayishi va ulardan chiqadigan suvning koʻpayishi natijasida koʻplab yangi koʻllar paydo boʻldi, eskilari (Dengizkoʻl, Shoʻrkoʻl) kattalashdi (ularning soni 40 dan ortdi). 3. vohasida Samarqand, Buxoro, Kattaqoʻrgʻon, Gʻijduvon, Romitan, Navoiy (Karmana bilan birga) kabi shaharlar joylashgan.
Le Coudray-sur-Thelle
Le Coudray-sur-Thelle Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Oise departamenti Beauvais tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
502 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 132,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 3,8 km2. Dengiz sathidan 165 – 229 m balandlikda joylashgan.
Scheibenhard
Aholisi
675 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 146,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,6 km2. Dengiz sathidan 115 – 178 m balandlikda joylashgan.
Biccari
Biccari Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Foggia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 106 km2. 3052 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Santibáñez de Vidriales
Santibáñez de Vidriales Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Zamora provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 76,00 km2. Aholisi — 1183 kishi (2010).
Lucan (Minnesota)
Lucan AQShning Minnesota shtatida joylashgan shahardir. [[Redwood County, Minnesota|Redwood
]] okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 0,98 km2. Shundan 0,98 km2 quruqlik, 0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 332 m balandlikda joylashgan.
Any-Martin-Rieux
Any-Martin-Rieux Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Vervins tumani tarkibiga kiradi.
2013-yil iyun oyida vafot etganlar
Quyida 2013-yil iyun oyida vafot etganlar roʻyxati keltirilgan.
Any-Martin-Rieux
Aholisi
506 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 17,5 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 197 – 266 m balandlikda joylashgan.
Gibbon (Nebraska)
Gibbon AQShning Nebraska shtatida joylashgan shahardir. Buffalo County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1775 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Blankenhof
Blankenhof Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Mecklenburg-Strelitz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 18,23 km2. 687 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Blankenhofning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Biogenetik qonun
Biogenetik qonun — organizmlarning individual taraqqiyoti (ontogenezi) va tarixiy taraqqiyoti (filogenezi) oʻrtasidagi munosabatlarni ifodalovchi tushunchalar majmui. Birinchi marta F. Myuller (1864) ochgan, E. Gekkel (1866) tomonidan tavsiflab berilgan. Biogenetik qonun ga muvofiq tuxum hujayra urugʻlanishdan boshlab undan yetuk organizm rivojlanishiga qadar mazkur organizm oʻz turi tarixiy taraqqiyotining asosiy bosqichlarini qisqa takrorlaydi, yaʼni ontogenez filogenezning qisqacha takrorlanishi (rekapitulyatsiyasi)dan iborat. Filogenez Gekkel fikricha, ontogenez soʻngida yangi davrlarning paydo boʻlishi orqali amalga oshadi,ya‘ni foydali mutatsiyalar yuzaga kelishi natijasida yangi belgi xossalar rivojlanadi.Pekin ontogenez cheksiz uzayishi mumkin emas, shuning uchun ontogenezda takrorlanadigan filogenetik davrlar astasekin qisqara boradi. Bundan tashqari, ontogenezning hamma davrlarida yashash muhiti sharoitiga moslashish tufayli yangi belgilar paydo boʻladi. Rekapitulyatsiyani buzadigan bu belgilarni Gekkel senogenez, oʻzgarmas (konservativ) belgilar va jarayonlarni palingenez deb atagan. Biogenetik qonun embriologik dalillardan filogenez jarayonini tushuntirishda foydalanishga imkon beradi. Gekkel filogenetik tadqiqotlar uchun uchlik parallelizmi metodini, yaʼni paleontologiya, solishtirma anatomiya va embriologiya dalillarini solishtirishni taklif etadi. Gekkel fikricha, ontogenezda filogenetik davrlar bir butunligicha takrorlanadi. Keyingi tadqiqotlar har bir organizm senogenezi juda koʻp boʻlishini va bir butun filogenetik davrlarning rekapitulyatsiyasi mumkin emasligini koʻrsatdi. Faqat ayrim belgilar va jarayonlar rekapitulyatsiya boʻladi. A. N. Seversov filembriogenez konsepsiyasini ishlab chiqdi. Unga binoan organizmlar evolyutsiyasi ontogenezning har qanday davridagi irsiy oʻzgarishlar asosida boradi; filogenez ontogenezning genetik qatoridan iborat, Biogenetik qonun esa faqat onto va filogenez nisbatlarining ayrim tomonlarini aks ettiradi Biogenetik qonun butun organik dunyoga tegishli boʻlib, Darvinning evolyutsion nazariyasini isbotlash va rivojlantirishda katta ahamiyatga ega.
Léogeats
Léogeats Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Gironde departamenti Langon tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
547 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 27,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 19,7 km2.
Mardikorlik
Mardikorlik — 1) oʻrta asrlarda Oʻrta Osiyoda markaziy (xon, amir) yoki mahalliy hukumat farmoni bilan natural majburiyatni bajarish, shuningdek, katta yer egalari yerida ishlovchi dehqonlar mehnatidan foydalanish. Kanal qazish, uni taʼmir qilish, harbiy istehkomlar qurish va boshqa ogʻir yumushlarni bajarishda mardikorlar — safarbar qilinganlardan foydalanilgan. Baʼzan markaziy hukumat farmoni bilan M.ka viloyatlar aholisi jalb etilgan. Bunday M. "mardi vilo" deb atalgan. Mas, 1559—80 yillarda Xoja Saʼd Joʻyboriy Vaxsh daryosida (Vaxshi Hisor viloyatida) kanal qurganda shayboniylardan Abdullaxonning yorligʻiga binoan, Hisor, Qabodiyon, Denov va boshqa tumanlarning aholisi uchun "mardi vilo" eʼlon qilinib, kanal qurilishiga 10 ming kishi safarbar etilgan.
3) xonadonlardagi yumushlarni bajarish uchun ogʻzaki kelishuv asosida muayyan haq evaziga xususiy shaxslarga ishbay yoki vaqtbay yollanib ishlash.
Durance (Lot-et-Garonne)
Durance Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Nérac tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
269 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 38,6 km2. Dengiz sathidan 127 m balandlikda joylashgan.
Bethe-Bloch formulasi
Bethe-Bloch formulasi zaryadlangan zarrachalarning materiyadan oʻtishi paytida oʻziga xos ionlanish energiyasini yoʻqotish formulasi. Felix Bloch va Hans Bethe tomonidan qabul qilingan. Formula CGS tizimida yozilgan.
Ogʻir zaryadlangan zarracha uchun bu formula koʻrinishga ega:
Qayerda T zarrachaning kinetik energiyasi; v zarracha tezligi; x materiyadagi zaryadlangan zarracha bosib oʻtgan yoʻl; m_e elektron massasi;  — yutuvchi moddaning atomlarining oʻrtacha ionlanish potentsiali (erg); n_e — muhitdagi elektronlarning zichligi; e elektron zaryadidir; z zarracha zaryadidir; ; \delta, U zichlik effekti va K- va L-elektronlarning bogʻlanishini hisobga oladigan atamalardir. Bu formuladan kelib chiqadigan asosiy natija shundan iboratki, zaryadlangan zarrachaning ionlanish uchun oʻziga xos energiya yoʻqotilishi zarracha zaryadining kvadratiga, muhitdagi elektron konsentratsiyasiga va tezlikning baʼzi funksiyalariga mutanosibdir. va zarrachaning massasiga bogʻliq emas M :
Elektronlarning ionlanish yoʻqotishlarini hisoblash formulasi :
Qayerda T_e elektronning relativistik kinetik energiyasidir; n_e — muhitdagi elektronlarning zichligi; \delta zichlik taʼsiri uchun tuzatma hisoblanadi.
Ifoda zaryadli zarra trayektoriyasidan b masofada joylashgan atom elektronining olgan yoki zarraning elektronga bergan energiyasini ifodalaydi. Zaryadli zarra muhitdan oʻtishda trayektoriyasidan b uzoqliqda db qalinlikda va dx uzunlikda joylashgan silindr ichidagi barcha elektronlar bilan ta‘sirlashadi. Shuning uchun b ning minimal va maksimal qiymatlarini tanlash va integrallash zarur. Zarraning elektronga yaqinlashish parametri b ning minimal masofasi zarra bilan elektronning „peshona“ toʻqnashuvidir. Bunda oraliq masofa minimum energiya uzatish esa maksimum Emax „Peshona“ toʻqnashuvda energiya uzatish.bmax ni aniqlashda zarraning elektronga uzatish energiyasi elektronning atomda bogʻlanish energiyasiga toʻgʻri keluvchi masofa olinadi, bu masofadan katta masofadagi elektronlarga uzatilgan energiya ionizatsiya energiyasidan kichik boʻlib, elektronlar ionizatsiyasiga qatnashmaydi.
Chili qalampir
Chili qalampiri yoki chilli quyidagilarga murojaat qilishi mumkin:
Bethe-Bloch formulasi
Farq ikki elektronning oʻzaro taʼsirining elementar jarayonini koʻrib chiqishda ikkala zarrachaning ogʻishini, shuningdek, ularning oʻziga xosligidan kelib chiqqan holda almashinuvning kvant mexanik taʼsirini hisobga olish zarurligi bilan izohlanadi. Yuqori energiyali elektronlar uchun, shuningdek, ogʻir zaryadlangan zarralar uchun ionlanish yoʻqotishlarining kamayishiga olib keladigan zichlik taʼsirini hisobga olish kerak. Biroq, juda yuqori energiyalarda, radiatsiya qarshiligining ortib borayotgan roli tufayli elektronlar energiyani samarali ravishda yoʻqota boshlaydi. Elektron energiyasi kritikdan oshib ketganda, bu yoʻqotishlar ionlanish yoʻqotishlaridan ustun turadi.
Biogeokimyo
Biogeokimyo — tirik organizmlar ishtirokida Yer biosferasida kimyoviy elementlarning aylanishini oʻrganadigan fan. B. tushunchasini fanga rus olimi V. I. Vernadskiy kiritgan. U tirik moddaning planeta miqyosida sodir boʻladigan geokimyoviy jarayonlardagi ahamiyatini koʻrsatib bergan. B.ning zamonaviy muammolari biogen elementlar geokimyoviy siklining miqdoriy modelini kashf etish, tirik organizmlarda elementlarning migratsiyasi va toʻplanishi qonuniyatlarini ochib berish, Yer yuzini biokimyoviy rayonlashtirish foydali qazilmalar hosil boʻlishi evolyutsiyasi va yemirilishida tirik organizmlarning ishtiroki, ularning bioindikatsiyasi va boshqalardan iborat. Biokimyoviy sikllarga inson faoliyati taʼsirini aniklash, biosferaning rivojlanishini bashorat qilish biokimyoning eng muhim masalalaridan hisoblanadi. Biokimyoviy metodlar bilan tuproq va unda oʻsadigan oʻsimliklar xili hamda kimyoviy tarkibiga asoslanib maʼdanli elementlarning miqdori va tarqalishi toʻgʻrisida xulosa chiqarish mumkin. Akad. V. I. Vernadskiy va A. P. Vinogradov asos solgan bu metodni Oʻzbekistonda birinchi marta M. A. Rish, V. I. Yezdakov, I. H. Hamroboyev, D. P. Malyuga, R. M. Tolipovlar qoʻllagan. B. metodiga asoslanib, Tomdi, Olmaliq, Qoʻytosh va boshqa hududlarda oltin, mis kabi turli metallar tarqalgan maydonlar aniklandi. Olmaliq va Nurota hududlarining echkimiya, zoʻrcha, qumisparak, dastarbosh oʻsimliklari oʻsgan joylarda mis; sutchoʻp oʻsimliklari bor joylarda simob konlari topilgan. Maʼdanli konlar bor joyda oʻsadigan oʻsimliklar tarkibida mazkur elementlarning miqdori boshqa yerdagi oʻsimliklardagiga nisbatan koʻp boʻladi.
Zarafshon muzligi
Zarafshon muzligi - Olay, Turkiston va Zarafshon tizmalari birbiri bilan qoʻshilgan joydagi muzlik. Mastchoh tog tugunida joylashgan. Uz. 27,8 km, eng keng joyi 2 km, mayd. 43 km² (irmoqlari bilan birga 132,6 km²), oʻrtacha qalinligi 200 m. Muzlikning 24 km² qismi morena bilan qoplangan. 3. m.ning umumiy hajmi 14,9 km³. Boshlanish joyining bal. 4900 m, quyi chegarasining bal. esa 2772 m. 30 dan ortiq irmogʻi bor. Eng yiriklari: Tolstoy muzligi (uz. 12 km, mayd. 19 km²), Faraxnov (uz. 14,4 km, mayd. 14 km²), Miramin (uz. 7 km, mayd. 10 km²) va Skachkov (uz. 6,5 km mayd. 9 km²) muzliklaridir. 3. m.ning suv zaxirasi (irmoqdari b-n) qariyb 19 mlrd. m³. Muzlik uchi ancha pastga tushib kelganidan yozda koʻp eriydi.
Biogeografiya
Zamonaviy Biogeografiya organizmlar va biotsenozlar geogr.si muammolarini ishlab chiqadi. Masalan, arealogik Biogeografiya har xil turlar tarqalgan hududlarni aniqlaydi, ularning areal chegarasida tarqalishini oʻrganadi, ana shular asosida maʼlumot va kadastr haritalarini tuzadi. Regional Biogeografiya floristik va faunistik rayonlashtirish bilan shugʻullanadi. Hayvonlar va oʻsimliklar areallarini solishtirish hamda biotalarni ajratish va asosiy biomlarning taqsimlanishini tavsiflash asosida kompleks biogeografik rayonlashtirish sxemalari yaratiladi. Ekologik Biogeografiya geografik oblastlardagi jamoalar biomassasi, biologik mahsuldorligi va ular hayotida organizmlarning ahamiyatini oʻrganadi. Tarixiy Biogeografiya Yerning oʻtmishini jamoalar va ularni tashkil etuvchi organizmlarning tarkalishiga taʼsirini tekshiradi.
Biogeografiya oʻsimlik qoplami va hayvonot dunyosi resurslarini muhofaza qilish hamda samarali foydalanish, madaniy fitotsenozlar yaratish, hayvonlar va oʻsimliklarni iqlimlashtirish ishlarini amalga oshirish, kasallik tugʻdiruvchilar va ularni tashuvchilarga karshi kurashning nazariy asosi hisoblanadi.
Qareh Bolagh Shayx Morad
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Qareh Bolagh Shayx Morad, Qareh Bolagh Shayx Morod sifatida ham romanizatsiya qilingan; Moʻafī, Mūāfī, Qareh Bolagh va Qareh Boʻlagh-e Māfī nomi bilan ham tanilgan) — Eron, Kirmonshoh viloyati, Sarpol -e Zahab okrugi markaziy tumanidagi Howmeh -ye Sarpol qishloq tumanidagi qishloq. . 2006-yil aholini ro'yxatga olish ma'lumotlariga ko'ra, aholi 214 nafar kishi hamda 42 oiladan iborat.
Sam Altman
Samuel H. Altman (1985-yil 22-aprelda tugʻilgan) — amerikalik ishbilarmon, investor va dasturchi, OpenAI shirkati bosh ijrochi direktori, Y Combinator shirkatining sobiq prezidenti. Bundan tashqari, u Loopt (2005-yilda asos solingan) va Worldcoin (2020-yilda asos solingan) shirkatlari hamasoschisi hamdir.
Hayoti
Altman 1985-yil 22-aprelda yahudiy oilasida dunyoga kelgan. Bolaligi Missuri shtatining Saint Louis shahrida oʻtgan; onasi — dermatolog. Altman hayotidagi birinchi kompyuterini sakkiz yoshida olgan. John Burroughs maktabida tahsil olgan. Maktabni tamomlagach, oʻqishni Stanford universitetining informatika fakultetida davom ettirgan. 2005-yilda esa universitetni tashlab ketgan. 2017-yilda Waterloo universiteti faxriy unvonini olgan.
OpenAI
Altman OpenAI nomli cheklangan foyda keltiruvchi tadqiqot kompaniyasining bosh ijrochi direktoridir. Ushbu shirkat sunʼiy ongni butun insoniyatga foyda keltirishi mumkin boʻlgan tarzda rivojlantirishni maqsad qilgan. OpenAI avvalboshda Altman, Brockman, Elon Musk, Jessica Livingston, Peter Thiel, Amazon Web Services, Infosys va YCResearch tarafidan moliyalashtirilgan. Unga 2015-yilda jami $1milliarddan ortiq sarmoya bilan asos solingan.
Shaxsiy hayoti
Altman bolaligidan beri vegetariandir. Bundan tashqari, u gey boʻlib, Loopt shirkati asoschilaridan biri boʻlgan Nick Sivo bilan toʻqqiz yil davomida munosabatda boʻlgan.
295
Vafot etgan
🇷🇺
Pozzallo
Pozzallo Italiyaning Sitsiliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Ragusa provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 14,94 km2. 18 377 nafar aholi istiqomat qiladi (2004).
NGC 3900
NGC 3900 Arslon yulduz turkumidagi S0-a tipli galaktikadir.
Ladir
Ladir Shveysariyaning Graubünden kantonida joylashgan kommunadir. Bu kommuna Surselva (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni – 7.19 km2. 111 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
NGC 3900
Ushbu obyektni William Herschel 1785-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Ladir
Hududi
Ladirning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Duras (Fransiya)
Duras Fransiyaning Akvitaniya mintaqasida joylashgan kommunadir. Lot-et-Garonne departamenti Marmande tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1197 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 59,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 20,3 km2.
Eshitish apparatlari
Eshitish apparatlari — tovushni kuchaytirib beradigan asboblar. Eshitish pasayganda, karlikda ishlatiladi (qarang Karlik). Hozirgi zamon Eshitish apparatlari tovushni quchaytirib berishga asoslangan. Eshitish apparatlari mikrofon, tovush kuchaytirgich va telefondan iborat. Tovushni bevosita suyak orqali oʻtkazib berish uchun quloq orqasiga telefon yoki tovushni havo orqali oʻtkazib berish uchun tashqi eshituv yoʻliga maxsus moslama tiqib qoʻyiladi. Eshituv aʼzosining tovush qabul qiluvchi yoki tovushni oʻtkazib beruvchi qismi zararlanganiga qarab, unga loyiq Eshitish apparatlari buyuriladi. Eshitish apparatlarining qoʻzoynakka oʻxshash, shuningdek, choʻntakda turadigan xillari bor. Eshitish apparatlaridan foydalanganda koʻpincha eshitish, xususan, nutq bir qadar yaxshilanadi.
Bu apparat nutqnigina emas, balki binodagi boshqa tovushlarni ham qoʻshib quchaytiradi. Shuning uchun qulogʻi ogʻir bemor oʻzi uchun yangi boʻlib tuyulgan tovush sharoitiga birdaniga qoʻnika olmaydi. Eshitish apparatlariga oʻrgangan kishi nutqni begona tovushlardan ajratib, yaxshi qabul qiladi, baland tovushlarga chidami ortadi. Bemor tavsiya etilgan bir nechta mashqlarni bajarganidan keyingina Eshitish apparatlaridan foydalanishi mumkin. Mashq avval tinch xonada yolgʻiz bir kishi bilan, keyin shovqinli yerda, soʻngra esa koʻpchilik orasida gaplashib oʻtkaziladi. Eshitish apparatlari texnik jihatdan nosoz boʻlib, nutqqa begona shovqinlar qoʻshilib ketsa yoki qitirlasa, bunda bemor tez toliqadi, qulogʻi shangʻillaydi, boshi ogʻriydi. Eshitish apparatlari otorinolaringolog (LOR) vrach tavsiyasi bilan maxsus eshituv protezi tayyorlash zdlarida tanlanadi.
Zarafshon okrugi
Zarafshon okrugi - Turkiston generalgubernatorligi tarkibiga kirgan tarixiy okrug (1868—1886). Samarqand Rossiya tomonidan bosib olingach (1868), Samarqand va Kattaqoʻrgʻon bekliklari birlashtirilishi natijasida tuzilgan. Keyinchalik 3. o.ga Panjikent va Zarafshon vodiysi shim. dagi togʻli rnlar qoʻshilgan. 3. o.ni boshqarish generalgubernator K. P. fon Kaufman tomonidan tasdikdangan "Muvaqqat nizom" asosida amalga oshirilgan. 1886 y. 12 iyunda "Turkiston oʻlkasini boshqarish toʻgʻrisida Nizom"ning qabul qilinishi bilan 3. o. Samarqand viloyati (oblasti)ga aylantirilgan.
Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli
Mardonqul Avliyoqul oʻgʻli (1886-yil, Sherobod bekligi, Buxoro amirligi — 1966-yil, Sherobod tumani, Surxondaryo viloyati, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — oʻzbek xalq dostonchisi. Sherobod dostonchilik maktabi vakili. Kolxozda brigada boshligʻi, qishloq kengashi raisi boʻlib ishlagan. Otasi mohir doʻmbirachi boʻlgan. Ustozi Sherna Beknazar oʻgʻlidan 20 dan ortiq xalq dostonlarini oʻrgangan va el orasida kuylab yurgan. Mardonqul Avliyoqul oʻgʻlidan "Alpomish", "Ollonazar Olchinbek", "Zayidqul", "Oltin qovoq" kabi dostonlar yozib olingan.
Archon (Aisne)
Archon Fransiyaning Pikardiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Aisne departamenti Laon tumani tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,2 km2. Dengiz sathidan oʻrtacha 146 – 225 m balandlikda joylashgan.
Eshitish analizatorlari
Eshitish analizatorlari, eshitish sistemasi — tovush tebranishlarini eshitish organlari orqali sezib, tahlil qiladigan mexanik retseptorlar va nerv tuzilmalari majmui. Eshitish analizatorlarining tuzilishi, ayniqsa, uning periferik qismi odamda va hayvonlarda farq qiladi. Eshitish analizatorlari hasharotlarda timpanal organ, suyakli baliqlarda suzgich pufagi hisoblanadi. Suzgich pufagining tebranishi veberov apparatiga, undan ichki quloqqa oʻtadi. Suvda hamda quruqlikda yashovchilar, sudralib yuruvchilar va qushlarning ichki qulogʻida qoʻshimcha retseptor hujayralar (bazilyar membranalar — papillalar) rivojlanadi. Yuksak umurtqalilar, jumladan, koʻpchilik sut emizuvchilarda Eshitish analizatorlari tashqi, oʻrta va ichki quloq, shuningdek, eshitish nervi hamda ketmaket tutashgan nerv markazlaridan iborat. Eshitish analizatorlari markaziy boʻlimining rivojlanishi ekologik omillar va Eshitish analizatorlarining hayvonlar xattiharakatidagi ahamiyati bilan bogʻliq. Eshitish nervi tolalari chigʻanoqdan nerv markazlaridan biri — koxlyar yadrolariga boradi; chap va oʻng koxlyardan chiqadigan nerv tolalari Eshitish analizatorlarining ikki yoni boʻylab simmetrik joylashgan boʻlib, yuqori olivaga kelib tutashadi. Tovush tebranishlarini aniqlashda chigʻanoq toʻsigʻi asosiy ahamiyatga ega. Bu toʻsiq tovushni mexanik spektral analiz qiladigan, chigʻanoq toʻsigʻi boʻylab qator joylashgan filtrlasheshitish retseptorlaridan iborat. Retseptorlar 0,1 dan 10 nm diapazondagi tebranishlarni qabul qiladi. Eshitish analizatorlari markaziy boʻlimida joylashgan neyronlar muayyan tovush tebranishlariga sezgir. Eshitish analizatorlarining nerv elementlari tovush tebranishlari bilan birga tovush kuchi, davomiyligi va boshqalar xususiyatlariga ham taʼsirchan. Markaziy nerv sistemasi va, ayniqsa, uning yuqori qismi neyronlari tovushning murakkab belgilari (mas, tovush amplituda modulyatsiyasi chastotasi, yoʻnalishi va harakati)ga sezgir boʻladi.
Brunn (Mecklenburg)
Brunn  Germaniyaning Mecklenburg — Vorpommern yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Mecklenburg-Strelitz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 47,68 km2. 1115 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Léognan
Aholisi
8776 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 211,5 nafar kishi.
Brunn (Mecklenburg)
Hududi
Brunnning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Bovino
Bovino Italiyaning Apuliya mintaqasida joylashgan kommunadir. Foggia provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 84 km2. 3662 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
296
Vafot etgan
🇷🇺
Hankinson (Shimoliy Dakota)
Hankinson AQShning Shimoliy Dakota shtatida joylashgan shahardir. Richland okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
919 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 223,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,12 km2. Shundan 4,12 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 326 m balandlikda joylashgan.
Ahmad Yugnakiy mahallasi
Ahmad Yugnakiy Mahallasi(A.Yugnakiy mavzesi, 30-uy)-Mirzo Ulug'bek tumanidagi mahalla. Al-Forobiy, Humoyun, „Beshkapa“ mahallalari bilan chegaradosh. Oʻzbek shoiri, mutafakkir Ahmad Yugnakiy(12- asr oxiri-13-asr lar) nomiga qoʻyilgan. 1993-yil shu nomda tashkil topgan. Aholisi 4320 kishi, asosan „oʻzbeklar“, shuningdek, 18 millat vakillari yashaydi(2009). Mahalla hududida bolalar va oʻsmirlar sport majmuasi bor.
Maryam Durroniy
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c3/Maryam_Durani_in_2012.jpg/220px-Maryam_Durani_in_2012.jpg|thumb| Durani 2012-yilgi Xalqaro Jasoratli Ayollar mukofotini oldi Maryam Durroniy (مَریَم دورانی) (1987-yilda tugʻilgan) — afgʻon faoli va ayollar himoyachisi. 2012-yilda u „Jasorat ayollari“ xalqaro mukofotiga sazovor boʻldi.
Eshitish organlari
Eshitish organlari, eshitish aʼzolari — odam va hayvonlar sezgi organlari. Asosiy qismi tovushni qabul qilishga ixtisoslashgan retseptorlar hisoblanadi. Umurtqasiz hayvonlar orasida haqiqiy Eshitish organlari faqat hasharotlarda rivojlangan; koʻpincha ilk sezgi, yaʼni timpanal (toʻgʻrikanotlilar, chala qattiqqanotlilar, kapalaklar), baʼzan xordotonal, jonston va boshqalar organlardan iborat. Timpanal organlar oyoqlarda, qorin yoki koʻkrakda boʻlib, ular traxeyalar yoki havo boʻshliqlari bilan bogʻlangan kutikulyar (qarang Kutikula), yaʼni nogora pardadan unga birikkan yoki traxeyalar bilan bogʻlangan xordotonal sensillalardan iborat. Jonston organ esa chivinlar moʻylovining 2boʻgʻimida joylashgan. Yuksak rivojlangan sudralib yuruvchilar (mas, timsohlar)da ilk bor nogʻora parda bilan qoplangan maxsus teri burmalari shaklidagi tashqi quloq paydo boʻladi.
Maryam Durroniy
Hayoti va faoliyati
Maryam Duroniy Hoji Muhammad Eysa Duraniyning qizi boʻlib, Durroniy qabilasidandir. Payam Nur va Afgʻoniston Amerika universitetini tamomlagan. Huquq, siyosatshunoslik va biznes fanlari boʻyicha oliy maʼlumotga ega. Mintaqaning ayollarga nisbatan oʻta konservativ qarashiga qaramay, Durani Qandahorda ayollar uchun yetakchi, namuna va himoyachi boʻlib xizmat qiladi. 2005-yilda 21 yoshida Qandahor viloyat kengashi aʼzosi etib birinchi marta va 2009-yilda ikkinchi muddatga saylangan Durani Kengashdagi toʻrt nafar ayoldan biri boʻlib ishlagan va ayollarning tashvishlari va ayollar nuqtai nazarini tashkilot faoliyati va muhokamalariga olib kelgan.
Afgʻonistonning janubidagi yosh, kuchayib borayotgan yetakchi sifatida Duranining jasorati va Afgʻoniston ayollariga fidoyiligi uning kundalik hayotida mustahkam oʻrin tutadi. Durani ayollarning imkoniyatlarini kengaytirishga yoʻnaltirilgan uyushmaga asos solgan va uning direktori boʻlib faoliyat olib borgan va u Qandahor shahridagi ayollar muammolariga bagʻishlangan Merman Radio radiostansiyasini boshqaradi. U afgʻon jamiyatida ayollar va qizlarning tinchligi va huquqlari, shuningdek, barcha afgʻon fuqarolari uchun asosiy fuqarolik huquqlari tarafdori boʻlib, Afgʻonistondagi ayollarning roli madaniyati va tushunchasini oʻzgartirishga qaror qiladi.
Durani bunday kuchli va mazmunli rollarda koʻzga koʻringan ayol boʻlish xavfini tushunadi va qabul qiladi, bu xavf-xatarlarga duch kelgan yaqin qarindoshlaridan kuchli yordam oladi. Toʻrt yil oldin unga nisbatan bomba orqali suiqasd uyushtirishda yaralangan va u olamdan oʻtgan. Uning Qandahor viloyati hukumatida egallab turgan lavozimi Afgʻoniston janubidagi va Tolibon qarashlari taʼsirida davom etayotgan konservativ qadriyatlarni hisobga olsak, ayol kishi uchun juda noodatiy holat edi. Durani stereotiplar va madaniy meʼyorlarga qarshi chiqadi va oʻzlari va oilalari uchun sharoitlarini oʻzgartirishni xohlaydigan ayollar uchun kuchli namuna boʻldi. U oʻz mavqeidan adolat, tinchlik, inson huquqlari va Qandahari ayollari uchun umumiy asosiy erkinliklarni taʼminlash uchun foydalanadi.
Joriy vazifalar/lavozim:
Lain (Graubünden)
Hududi
Lainning hududi km2ni tashkil etadi. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Mardlar
Mardlar, amardlar — miloddan avvalgi 1ming yillikda Kaspiy dengizining jan. sohillarida yashagan koʻchmanchi qad. xalq. Aleksandr (Iskandar Maqduniy) ning yurishlari bayon qilingan asarlarda M. mamlakati qashshoq ekanligi tufayli axomaniylar nazariga tushmaganligi, uning mustaqil ekanligi bayon etilgan.
Dastlab, Aleksandrdan, keyinchalik milodiy 2-asrning 1-yarmida Parfiya podshohi Fraat I tomondan magʻlub boʻlgan M. Rey shahri atrofiga koʻchirilganlar. M. yashagan yerlar tapurlar tomonidan egallangan. Safidrud daryosi (Eron) M. nomidan Amard deb ham atalgan.
Zarautsoy rasmlari
thumb|Oʻzbekiston Respublikasi Surxondaryo viloyatining xaritasida Zarautsoy yodgorligi joylashgan hudud Zarautsoy rasmlari — Oʻzbekiston hududidagi eng qadimgi qoyatosh rasmlar. Hisor tizmasining janubi-gʻarbida joylashgan. Koʻhitang togʻining sharqiy yon bagʻridagi Zarautsoy darasidagi ungir va kamar toshlariga ishlangan ibtidoiy sanʼatning nodir namunalaridan hisoblanadi. Zarautsoy Surxondaryo viloyatida, Termiz shahridan 100- 110 km shimoli-gʻarbda joylashgan. 1912-yilda I. Fyodorov tomonidan topilgan. Arxeolog G. Parfyonov (1940—1945), keyinchalik A. Roginskaya (rassom), A. Formozov, A. Kabirovlar tomonidan oʻrganilgan. 200 dan ortiq rasmlar mezolit, neolit va keyingi davrlarga mansub. Rasmlar chizma tarzida kontur va soya uslubida qizil angob (oxra) bilan chizilgan. Zarautsoyda odamlarning itlar yordamida yovvoyi buqalarni ov qilish manzarasi tasvirlangan. Hayvonlar (yovvoyi buqa, it, tulki, yovvoyi choʻchqa, burama shoxli echki, jayran, togʻ echkisi, hasharotlar), turli buyumlar (oʻqyoy, nayza, oʻroqsimon qurollar), niqoblangan odamlar va boshqa oʻziga xos tarzda hayotiy qilib ishlangan rasmlar mavjud. Zarautsoy ibtidoiy sanʼatning noyob yodgorligi sifatida yodgorliklarni muhofaza qilish qizil kitobiga kiritilgan.
Zaraut soyi
thumb|100x|Markaziy kamardan Zaraut soyining ko'rinishi. Oldinda muallif.1970-yil Hisor togʻ tizmasining davomi boʻlgan Koʻhitang togʻi bagʻridan sizib chiquvchi buloqlar koʻp boʻlib, uning eng yuksak tik devorini eslatuvchi Rez deb ataladigan joyining biqinidan chiqqan chashma suvi jilgʻa hosil qilib oʻziga yoʻl ochadi. Jilgʻa Katta va Kichik Qoʻrchiq togʻlari oraligʻiga borib, oʻnlab buloqlar suvi qoʻshilgan daryochaga quyiladi. Togʻdagi tor oʻzandan soʻng adirliklarga chiqqan Zaraut soyi Qizilolmasoyga qoʻshiladi va ikki soyning Qorabogʻ, Maydon, Loyliq qishloqlari ekinzorlariga borgan suv oxiri Sherabot daryosiga kelib qoʻshilib ketadi.
Zaraut soyining Katta va Kichik Qoʻrchiq oraligʻida kengaygan havzasi rosmana kichik togʻ vodiysi hisoblanadi. Oqayotgan daryoning ikki tomoni balandliklariga qiyalab koʻtariluvchi togʻ yon bagʻirlarida tut, yongʻoq daraxtlari, bilinar-bilinmas oʻrni qolgan choldevorlar, uzun-uzun toshqalamlar oʻrni koʻrinadi.
Zaraut qishlogʻi
Zaraut qishlogʻining asosiy qismi daraxtzorlardan iborat oʻrik, bodom, yongʻoq, gilos, olma, behi, anjir, tut kabi mevali bogʻlari archazorlarga tutashib ketadi. Zarautda, ayniqsa, Begimqul bobo, Xolmirza bobo, Mulla Rahmon, usta Abdulla, Safarlar chorbogʻlari obod boʻlgan kishilar hisoblanishadi. Hozirgi vaqtda qishloqda mevali daraxtlarning soni kamaygan boʻlib, ularning oʻrnini archa, zarang, yovvoyi doʻlana daraxtlari egallagan.
Qishloqqa dastlab qachon asos solinganini hech kim aytib bera olmaydi. Chor-atrofi oʻtib boʻlmas togʻu toshdan iborat tabiiy qal’a- Zarautga kirish yoʻli hisoblangan. Va bunday kirish yoʻllari ikkita boʻlgan.
Zaraut qadimiy konchilik va hunarmandchilik markazlaridan biri boʻlgan. „ Koʻpkaritaxti “ tekisligidan ikkita, Koʻksoyda ikkita, Choʻchqabuloqda bitta, lalmi etagida bitta- jami 6 ta xumdonda (qoldiqlari hozir ham saqlanib qolgan) bir qavat zaraut koʻmiri, bir qavat ruda tosh qalab, olov yoqib, choʻyan va temir eritganlar. Zarautliklarning tarificha: qadimda choʻyan va temir Katta Qoʻrchiqdagi arava sigʻadigan qiya yoʻl orqali chet mamlakatlariga olib chiqib ketilgan. Urush yillarida ham „ Qizil mehnat “ kolxozi  ustalari yuqori chorbogʻda yoʻnilgan tegirmon toshlarini ana shu qiya yoʻl orqali olib chiqib bugʻdoyga almashtirishgan. thumb|50x|left|Dahana—Koʻhitang togʻlarining Zarautsoyga borish yoʻlidagi tor daralaridan biri Zarautning Qorabuloq, Koʻkbet, Oynabuloq, Sassiqbuloq, Shakaraklik mavzelari qizil, sariq, koʻk, oq, malla va boshqa rangli toshlarga boy boʻlib, bu zaminda aniqlangan oltin, kobalt, qoʻrgʻoshin, alyumin, uran kabi oʻn ikki xil qimmatbaho tabiiy zahiralari ham uning noyob yodgorliklari qatoridan oʻrin olgan. Koʻksoy toshkoʻmiridan asrlar boʻyi aholi ehtiyojlarida foydalanib kelingan.
Zarautning zari bor,
Qoʻshsha zaranglari bor,
Har zarangning tagida
(Zaraut haqida rivoyatlarda aytilgan sheʼr).
Zarautsoy rasmlari kashfiyoti
Insoniyat svilizatsiyalarining ilk oʻchoqlaridan boʻlgan Surxondaryo viloyatidagi Zarautsoy suratlari Yer yuzi quruqlik qismini oltidan birini egallagan sobiq Shoʻro ittifoqi huzurida dastlab qadimgi tosh davri rang tasviri topilgan sanʼat va tarix yodgorligi sifatida maʼlum va mashhurdir. Fransiya va Ispaniya singari poleolit davri yodgorligi boʻlgan gʻorlarni uzoq vaqtdan beri izlab yurgan sobiq ittifoq qadimshunoslar bu borada koʻp ishlar amalga oshirgan. 1939-yilgi fan olamiga kirib kelgan Zarautsoydan keyin faqat 1959-yil kelibgina Ural togʻining Kapovaya gʻoridan paleolit suratlari topildi.
La Torre del Valle
La Torre del Valle Ispaniyaning Castilla y León mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Zamora provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 16,59 km2. Aholisi — 174 kishi (2010).
Zarautsoy rasmlari
Zarautsoy rasmlari kashfiyoti
Ibtidoiy davrning dastlabki ijodkor insonlari chizgan qadimgi gʻor suratlariga kirish joyini yer bosib qolib, tabiatning oʻzi yigirma ming yil saqlab kelgan. Bebaho topilmalarni bundan 125 ming yil ilgari insoniyatga hadya etgan. Altamira gʻori Madlen davrining sanatidan hikoya qilsa, aksincha tabiat qoʻynida ochiq holda qolib davrlarning shamoli, qori, zilzilasi, yomgʻri, quyosh nuri kabi sinovlarga dosh bergan va bir necha ming yilliklar rassomlari oʻz ijodi naʼmunalarini chizib qoldirgan. Zarautsoy kamarlarining jami gʻaroyib, hech bir joydagiga oʻxshamaydigan qoya suratlarini tadqiq qilib ibtidoiy sanʼatning zaminimizdagi koʻp bosqichlari haqida tasavvur hosil qilish mumkin.
Eshitish
thumb|Eshitish Eshitish — odam va hayvonlar organizmining tovush tebranishlarini qabul qilish xususiyati; mexanik, retseptor va nerv tuzilmalaridan tashkil topgan eshitish analizatorlari faoliyati tufayli roʻy beradi. Tovush taʼsirida odamda tovush signallari parametrini aks ettiruvchi E. sezgisi paydo boʻladi; buning natijasida tovush tebranishlari chastotasi tovush balandligi tarzida qabul qilinadi. Organizmlarning E. xususiyati ular evolyutsion rivojlanishi, yashash muhiti va tovush signallarining biologik ahamiyati bilan bogʻliq (qarang Bioakustika). Evolyutsiya jarayonida E. sistemasi dastlab hasharotlarda, keyinroq barcha umurtqalilarda paydo boʻlgan. E. sut emizuvchilarda ayniqsa yaxshi rivojlangan. Tovush tebranishlari tashqi E. yoʻli (tashqi quloq) orqali oʻtib, nogʻora pardani tebratadi. Tebranishlar oʻrta quloqdagi suyakchalar orqali ichki quloq suyuqligi (perilimfa va endolimfa)ga oʻtadi. Paydo boʻlgan gidromexanik tebranishlar chigʻanoq toʻsigʻi (asosiy, yaʼni bazilyar membrana)ni va unda joylashgan retseptor apparat (Korti organi)ni tebratadi. Bazilyar membrananing mexanik xususiyati uning uzunligi boʻylab bir xil boʻlmaydi: yuqori chastotali tebranishlar bazilyar membrananing ichki quloq chigʻanogʻi asosida, past chastotali tebranishlar esa uning uchki qismida maksimal amplitudaga ega boʻlgan tebranishlarni paydo qiladi. Shunday qilib, Korti organida tovush tebranishlari mexanik energiyasi retseptorlarni qoʻzgʻatadi, qoʻzgʻalish retseptorlardan E. nervlari tolalariga beriladi. Nervlarda paydo boʻlgan bioelektr potensiallar E. sistemasi markazi boʻlimiga oʻtkaziladi. E. signallari faqat havo orqali emas, balki kalla suyaklari orqali ham ichki quloqqa oʻtkazilishi mumkin.
Zarautsoy rasmlari
Zarautsoy rasmlari kashfiyoti
Oʻzbekiston sanʼat tarixi muzeyi Surxondaryo okrug va Tojikistonning Panjikent tumani oʻlkashunoslik muzeylari hamkorligida 1940-yili Zarautsoy qoyatosh rang-tasvirini dastlabki oʻrganish boʻyicha maxsus ekspeditsiya tashkil qildi. G. V. Parfyonov rahbarligidagi ekspeditsiya ochiq qoyatosh qizil suratlari bilan tanishdi, bir nechta yangi suratli joylar ochdi. Zarautsoyning shimoliy qismini arxeologik tekshiruvdan oʻtkazish paytida pichoq vazifasini oʻtagan yassi chaqmoqtoshni topishga muvaffaq boʻldi. Duldul ota deb nomlanuvchi gʻordagi madaniy qatlamlarni tozalash paytida tosh davri ibtidoiy odamining istiqomat joyi boʻlganligining koʻrsatuvchi ashyoviy belgilar aniqlandi. Bu yerdan topilgan kremniy ohaktoshining arxaik koʻrinishi parchalari paleolitning muste bosqichiga toʻgʻri keladi. Ushbu topilmalar barchasi oʻsha vaqtdayoq Oʻzbekiston sanʼat muzeyiga topshirilgan
Eshitish
E. sezgirligi E.ning absolyut chegarasi orqali baholanadi. Bu chegara tovushning E. mumkin boʻlgan minimal intensivligi ditsibal (db) hisobida belgilanadi. Qabul qilinadigan tovush tebranishlari chastotasi diapazoni E. egri chizigʻi, gers yoki kilogers bilan ifodalanadi. Odam 10—20 gs dan 20 kgs gacha boʻlgan tovush tebranishlarini qabul qiladi, 10 gs dan past tebranishli tovushlar uzluksiz tovush tarzida qabul qilinmaydi. Odamda E.ning eng quyi chegarasi 1—3 kgs chastotaga teng. Juda yuqori tebranishli tovush toʻlqinlari — shovqin (mas, 140 db ogʻriq paydo qiladi; 150 db tovushga odam chiday olmaydi). Har xil hayvonlar turli diapazondagi tovush toʻlqinlarini (mas, hasharotlar 0,2 kgs — 500 kgs, baliqlar 50—100 gs — 3—5 kgs, delfinlar 100 gs —200 kgs) qabul qiladi. Umurtqali hayvonlardan qushlarning E. sezgirligi sudralib yuruvchilarnikidan, sut emizuvchilarniki qushlar va sudralib yuruvchilarnikidan yuqori boʻladi.
Tovushni farqlash imkoniyati differensial chegara, yaʼni E. mumkin boʻlgan tovush oʻzgarishining minimal chegarasi (intensivligi yoki chastotasi) bilan belgilanadi. Odamda tovushni farqlash differensial chegarasi (oʻrtacha diapazonda) intensivlik boʻyicha 0,3—0,7 db, chastota boʻyicha 2— 8 gs ga teng. Tovush signallari kuchayishi bilan tovushni farqlash ham kuchayadi, uning differensial chegarasi esa kamayib boradi. Bunday holat nutq signallari va musiqa ohanglarini qabul qilishda ham namoyon boʻladi. Odamni musiqa ohanglari absolyut balandligini aniqlay olish qobiliyati absolyut E. deyiladi. Boshqa begona tovushlar taʼsirida tovushni qabul qilish xususiyati yomonlashuvi, hatto butunlay yoʻqolishi mumkin (niqoblanish hodisasi). Kuchli tovushlar uzoq vaqt davomida taʼsir etganida E. sezgirligi pasayadi (fiziologik adaptatsiya). E. sistemasi ikkala simmetrik joylashgan qismlarining oʻzaro taʼsiri tovush manbaini aniqlashga imkon beradi (binaural effekt). Bir qancha hayvonlar (koʻrshapalaklar, delfinlar, ayrim qushlar) obʼyektlarning fazoda joylashgan oʻrni, shakli, oʻlchamini aniqlashga imkon beradigan maxsus E. sistemasi — exolokatsiya xususiyatiga ega. Ular oʻzlari chiqargan va obʼyektdan qaytadigan signallarni qabul qilishadi. E.ning fiziologik mexanizmlari uzilkesil hal etilmagan;Ad.:Sviker E., Feldkeller R., Uxo kak priyomnik informatsii, per, s nem., M., 1971; Fiziologiya sensornmx sistem, ch. 2, L., 1972; Almatov K.T., Allomuradov Sh., Umumiyfiziologiya,T., 2004.
Zarautsoy rasmlari
1943-yilgi maxsus ekspeditsiyada topilgan rasmlar guruhlari
Kamar shipining quyiroq qismida keyingi davrlarga oid tasvirlar uchraydi. Ular ikkinchi guruhning tasvirlari kabi bronza davriga oid. Markaziy kamar quyirogʻining oʻng tomonida koʻplab kichik kamarchalar bor. U yerda teridan yasalgan kashoshonli plash kiygan yolgʻiz odam va togʻ echkisi, yana kiyikka oʻxshash hayvon va yana hozircha maʼnosi izohlanmagan belgilar mavjud. Bundan tashqari geometrik chiziqlar, oʻyma naqshlar boshqa qoyalarda ham uchraydi.