cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Barjouville
Barjouville Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Eure-et-Loir departamenti Chartres tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1393 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 339,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,1 km2.
IC 2666
IC 2666 Arslon yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Ilmenau
Ilmenau Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Ilm-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 62,64 km2. 26 022 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Ilmenau Ilm daryosining vodiysida, dengiz sathidan 431 metr balandlikda joylashgan. Koʻpincha Goethe shahri va universitet shahri deb nomlanadi. Ilmenauda 6200 nafar talaba tahsil oladigan Ilmenau texnika universiteti mavjud.
Hududi
Ilmenauning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Mavlono Xolidiy
Mavlono Xolidiy (15-asr) – fors-tojik tilida ijod ³ilgan hisorlik shoir. Nomi “Majolis un-nafois”ning oltinchi majlisida tilga olingan. Alisher Navoiy uning tahsil uchun Hirot shahriga kelganligini, Xolid Valid avlodidan boʻlganligi uchun “Xolidiy” taxallusi bilan ijod qilishini aytadi. “Majolis un-nafois”ning tarjimoni Faxriy Hirotiy esa bu shoir “Faqir odam erdi va qalandar suvratida kezib yurardi” deb maʼlumot beradi. “Majolis un-nafois”da uning quyidagi bayti keltirilgan: Matars az tani xoki ba vaqti kushtani man,
Agar ba tigʻi tu garde rasad ba gardani man.
(Mazmuni: Meni oʻldirgan chogʻingda chang bosgan tanamdan choʻchima, agar xanjaringga gard yuqsa mening gardanimgadir).
Öhningen
Öhningen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Konstanz tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 28,20 km2. Aholisi — 3624 kishi (2010).
Hududi
Öhningenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Tuproqshunoslik va agrokimyo instituti
Tuproqshunoslik va agrokimyo instituti — yirik ilmiy muassasa. Toshkent shahrida joylashgan. Dastlab 1920-yilda Turkiston universiteti qoshida tashkil etilgan. 1932-yilda Butunittifoq Paxtachilik ilmiy tadqiqot instituti (SoyuzNIXI)ning oʻgʻitlar va agrotuproqshunoslik Markaziystyasigaaylantirildi. 1943— 60 ylarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining Tuproqshunoslik instituti, 1961—64 yillarda Oʻrta Osiyo Paxtachilik davlat qoʻmitasinig Tuproqshunoslik instituti, 1965—72 yillarda OʻzSSR Qishloq xoʻjaligi vazirligining Tuprokshunoslik ilmiy tadqiqotlar instituti, 1973—98 yillarda Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi Tuprokshunoslik va agrokimyo ilmiy tadqiqotlar instituti. 1998-yil 24 iyuldan Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari davlat qoʻmitasi tarkibida. Institutda (2004): tuproqlar genezisi va geografiyasi; yirik masshtabli xaritagrafiya; tuproklar fizikasi va texnologiyasi; tuproklar kimyosi, fizikkimyosi va mineralogiyasi; agrokimyo; shoʻrlangan tuproqlar genezisi va melioratsiyasi; tuproq unumdorligini boshqarish va baholash; tuproklar bioekologiyasi; tuproq informatikasi; analitik markaz boʻlimlari, shuningdek, tuproq muzeyi, ilmiy kutubxona va tajriba maydonchasi faoliyat koʻrsatadi.
Institutining asosiy ilmiy yoʻnalishlari: tuproklar evolyutsiyasi va tuproq qoplami oʻzgarishlarining genetikgeografik xususiyatlari; tuproq unumdorligi modellarini va tuproq qoplami haqida maʼlumotlar bankini tuzish, tuproklar ekologik holatining oʻzgarishlarini aniqlash, tuproq unumdorligini oshirish va uni boshqarish yoʻllarini ishlab chiqish; eroziyaga uchragan, zichlashgan, gumus holati yomonlashgan tuproqlarning meliorativ holatini yaxshilash; shoʻrlangan tuproqlarni shoʻrsizlantirish usullarini ishlab chiqish, qishloq xoʻjaligi. yerlari tuproqlari monitoringini yuritish va boshqa Institut faoliyati A.N. Rozanov, M. A.’ Pankov, M. A. Orlov, A. 3. Genusov, Ya. M. Nosirov, V. B. Gussak, S. A. Kudrin, B. V. Gorbunov, N. V. Kimberg, S. A. Roʻjov, I. N. Felitsiant, A. A. Dimo, V. A. Kovda, O. K. Komilov, H. Maxsudov, Ye. K. Kruglova, A. M. Rasulov, M. U. Umarov, J. Sattorov, T.S. Zokirov, I. T. Turopov, R.Q. Qoʻziyev kabi olimlarning nomlari bilan bogʻliq. Institutda aspirantura, doktorantura bor. Ilmiy ishlar, monografiyalar nashr kiladi. Respublikadagi oliy oʻquv yurtlari, xorijiy mamlakatlar ilmiy muassasalari bilan ilmiy aloqalarga ega. Bonn universiteti (GFR) bilan YUNESKO doirasida va suv resurslaridan samarali foydalanish dasturi boʻyicha hamkorlik kiladi.
Mount Dora
Mount Dora AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Lake County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
11564 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 14,9 km2. Shundan 12,7 km2 quruqlik, 2,2 km2 esa suv maydonidir.
Tauste
Tauste Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Zaragoza provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 405.23 km2. Aholisi — 7567 kishi (2010).
Rossford (Ohio)
Aholisi
6293 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 575,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,9 km2. Shundan 11,1 km2 quruqlik, 0,7 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 188 m balandlikda joylashgan.
IC 4296
IC 4296 Kentavr yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Allame Mohaddes Nuri universiteti
Allame Mohaddes Nuri universiteti yoki AMNU (fors.[dạnsẖạh ʿlạmh mḥdtẫ nwry̰]); Eron shimolidagi notijorat universitet boʻlib, u talabalarni Milliy kirish imtihonlari orqali yoki abituriyentlarning oldingi maktab profili asosida qabul qiladi. Universitet 1996 yilda tashkil etilgan va Eronning Mozandaron shahridagi Nur shahrida joylashgan. U 2014-yil aprel oyida „oliy taʼlim instituti“dan „universitet“ maqomiga koʻtarildi va Eron Fan, tadqiqot va texnologiya vazirligi tomonidan notijorat universitetlarning ilmiy-taʼlim reytingida birinchi oʻrinni egalladi.
1996-yil aprel oyida Eron Fan, tadqiqot va texnologiya vazirligiga qarashli Oliy taʼlimni rivojlantirish kengashi qarori va keyinroq 1996-yil iyun oyida Madaniyat va oliy taʼlim vaziri Allame Mohaddes Nuriy nomidagi oliy taʼlim instituti tomonidan rasmiy eʼlon qilingan. tashkil etilgan.
Pontarion
Pontarion Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Creuse departamenti Guéret tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
379 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 72,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 5,2 km2.
Zinobiani
Zinobiani — Gruziyadagi qishloq. Gruziya sharqida, Kaxeti viloyatining Kvareli munitsipalitetida joylashgan. Kvareli shahridan 16 kilometr uzoqlikda joylashgan. 1930-yillarning oxiridan 2000-yillarning boshigacha Oktomberi deb nomlangan. Aholisi 337 kishi (2014).
Manbalar
.
Montcey
Montcey Fransiyaning Franche-Comté mintaqasida joylashgan kommunadir. Haute-Saône departamenti Vesoul tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
215 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 26,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 8,2 km2. Dengiz sathidan 282 – 400 m balandlikda joylashgan.
Leesburg (Virginia)
Leesburg AQShning Virginia shtatida joylashgan shahardir. Loudoun County okrugi tarkibiga kiradi.
Geografiyasi
Maydoni — 30 km2. Shundan 30,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 102 m balandlikda joylashgan.
NGC 746
NGC 746 Andromeda yulduz turkumidagi Im tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Lewis Swift 1885-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Visso
Visso Italiyaning Marche mintaqasida joylashgan kommunadir. Macerata provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 100 km2. 1231 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Betty Gilpin
Elizabeth Folan Gilpin (talaffuzi: „Elizabet Folan Gilpin“, 1986-yil 21-iyulda tugʻilgan) — amerikalik aktrisa. U Netflixning GLOW (2017—2019) komediya serialidagi Debbi „Liberty Belle“dagi obrazi bilan tanilgan, buning uchun u komediya serialidagi eng yaxshi ikkinchi darajali aktrisa uchun uchta Primetime Emmy mukofotiga nomzod boʻlgan. Shuningdek, Showtime komediya-drama serialida „Nurse Jackie“filmida (2013—2015) doktor Carrie Roman rolini ijro etgan.
Yoshligi
Elizabeth Folan Gilpin 1986-yil 21-iyulda Nyu-York shahrida aktyorlar Jack Gilpin va Ann McDonughning qizi sifatida tugʻilgan. Uning otasi, shuningdek, episkop ruhoniysi, 2007-yildan 2018-yilgacha Garvard universiteti prezidenti boʻlgan Drew Gilpin Faustning birinchi amakivachchasi. U Manxettenning South Street Seaport mahallasida oʻsgan va u yerda uning oilaviy uyi „blokdagi yagona egallab olingan binolardan biri“ ekanligini aytadi. Gilpin Loomis Chaffee maktabining 2004-yil bitiruvchisi va Fordham universitetining 2008-yil bitiruvchisi. Fordhamdagi faoliyati davomida u Dianne Wiest qoʻl ostida tahsil olgan.
Faoliyati
Gilpin oʻzining aktyorlik faoliyatini koʻplab teleseriallarda, jumladan Law & Order: Criminal Intent, Fringe, Medium, Law & Order: Special Victims Unit, and Elementary va „Elementary“ seriallarida mehmon rollarini ijro etish bilan boshlagan. U 2013-yildan 2015-yilgacha serial yakuniga qadar paydo boʻlgan „Nurse Jackie“ komediya-drama serialidagi doktor Carrie Roman rolini oʻynaganligi uchun yanada eʼtirofga sazovor boʻldi. U, shuningdek, Brodveydan tashqarida, Heartless, I’m Gonna Pray for You Hard va We Live kabi spektakllarda paydo boʻldi.
Gilpin "Ghost Town" (2008), "Take Care" (2014), „True Story“ (2015) va "Future '38" (2017) kabi filmlarda ikkinchi darajali rollarni ijro etgan, ammo uning muvaffaqiyati uning Debbi „Liberty Belle“ oIgan roli bilan sodir boʻldi. Netflix komediya seriyasi GLOW (2017—2019) nomdagi 1980-yillardagi ayollar professional kurash ligasidan ilhomlangan. U oʻzining ijrosi uchun muhim tanqidiy olqishlarga sazovor boʻldi va koʻplab mukofotlarga nomzod boʻldi, jumladan, komediya serialidagi eng yaxshi ikkinchi darajali aktrisa uchun ikkita „Tanqidchilar tanlovi“ televideniesi mukofoti va komediya serialidagi eng yaxshi ikkinchi darajali aktrisa uchun uchta Primetime Emmy mukofoti. 2019—2020-yillarda Gilpin fantastik romantik komediya filmida, "A Dogʻs Journey" komediya-drama filmida, „Stuber“ jangovar komediya filmida va "The Hunt" jangovar dahshatli filmida suratga tushgan. 2021-yilda u "The Tomorrow War" ilmiy fantastika filmida paydo boʻldi. Xuddi shu yili Gilpin yaqinlashib kelayotgan HBOning seriyali „Blood Sufar“ filmida rol oʻynamoqchi edi.
Shaxsiy hayoti
Gilpin 2016-yildan beri aktyor Cosmo Pfeilning turmush oʻrtogʻi. U 2020-yil noyabr oyida qiz dunyoga keltirdi.
IC 2667
IC 2667 Arslon yulduz turkumidagi E (elliptik galaktika) tipli galaktikadir.
Donzy
Donzy Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Nièvre departamenti Cosne-Cours-sur-Loire tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
1659 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 26,0 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 63,7 km2.
Lochen am See
Lochen Avstriyaning Yuqori Avstriya yerida joylashgan kommunadir. Braunau am Inn (okrug) provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 33.3 km2. 2317 nafar aholi istiqomat qiladi (2001).
Bosh korteslar
Bosh korteslar — tarixda ilk bor korteslar. Yevropadagi turli tabaqa vakillarning yigʻilishi boʻlib, Iberiya yarim orolidagi Kastiliyada 1137-yilda vujudga kelgan. 1978-y. 27-dekabrda qabul qilingan Ispaniya Kons.sining III boʻlimiga muvofiq parlamentning nomi. B.k. ispan xalqi nomidan saylanadigan Kongress xamda Senatdan iborat. Kongress 300 xamda 400 oraligʻida xalq tomonidan umumiy, teng, toʻgʻridan — toʻgʻri, yashirin tartibda ovoz berish yoʻli b-n saylanadigan deputatlardan iborat. Kongressga nomzodlar provinsiyalardan koʻrsatiladi. Kongress deputatlarining vakolat muddati — 4 yil. ''Senat hududiy vakillar palatasi hisoblanadi. Har bir provinsiyadan toʻrttadan senator umumiy, teng, erkin, toʻgʻridan — toʻgʻri va yashirin ovoz berish yoʻli b-n 4 yil muddatga saylanadi .''
1067 (son)
1067 (bir ming oltmish yetti) — 1066 va 1068 orasida joylashgan natural son.
Ushbu songa eng yaqin tub sonlar
Ulam spiraliga koʻra, binafsha fondagi sonlar tub sonlar, yashil fondagi sonlar esa kvadrat ildizdan chiqadigan sonlardir.
Barmainville
Aholisi
121 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 18,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,4 km2.
NGC 747
NGC 747 Kit yulduz turkumidagi Sb tipli galaktikadir.
Ushbu obyektni Francis Leavenworth 1885-6-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
Sebahattin O’zturk
Sebahattin O'zturk (1962 yil 1 iyulda tug'ilgan; Chaykara, Trabzon ), turk byurokrati, Turkiya sobiq ichki ishlar U 1962-yil 1-iyulda Trabzonning Chaykara shahrida Sariye va Abdulla Oʻzturkning oʻgʻli boʻlib tugʻilgan. 1986 yilda Istanbul universiteti siyosiy fanlar fakulteti davlat boshqaruvi bo‘limini tamomlagan. 1987-yil 19-iyun kuni tuman hokimi lavozimiga 1987-yilda ochilgan imtihonda g‘alaba qozonib, tuman hokimi nomzodi sifatida bu kasbga kirdi. U Angliyaning Brighton shahrida chet tilini o'rgangan. 1990 yilda tuman hokimi kursini muvaffaqiyatli tamomlab, tuman hokimi etib tayinlandi. Kasbda 19 yil ishlagan va Osmangazi tumani hokimi lavozimida ishlab kelmoqda va 2007 yil 30 noyabrdagi gubernatorlar qarori bilan Nig'de hokimi bo'ldi. Vazirlar Kengashining 2009-yil 4-oktabrdagi rasmiy gazetasida chop etilgan 2009/15479-son qarori bilan Erzurum hokimi etib tayinlandi. Vazirlar Kengashining 2013/4699-sonli gubernatorlarni tayinlash haqidagi qarori 2013-yil 9-maydagi Rasmiy gazetada e’lon qilinganidan keyin Antaliya gubernatorligiga tayinlandi.
Mount Plymouth
Mount Plymouth AQShning Florida shtatida joylashgan shahardir. Lake County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
2814 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 7,6 km2. Shundan 7,2 km2 quruqlik, 0,4 km2 esa suv maydonidir.
Hindistonda Islom
Islom Hindistonda ikkinchi eng muhim dindir (hinduizmdan keyin). Musulmonlar taxminan 202 million kishini yoxud mamlakat aholisining 14,4 foizini tashkil etadi. 2001-yilda Hindistonda o'tkazilgan aholini ro'yxatga olishda 138 milliondan ortiq musulmonlar bor edi, bu avvalgi aholini ro'yxatga olishdan 36 foizga ko'p. Mutlaq soni bo‘yicha Hindistondagi musulmonlar Indoneziya va Pokistondagi dindoshlaridan keyingi o‘rinda turadi. Mamlakat aholisida musulmonlar salmog'i asta-sekin o'sib bormoqda. thumb| Har bir shtatning umumiy aholisidagi musulmonlarning ulushi (2001 yilgi aholi ro'yxati)
Tarixi
Hindistonda paydo bo'lgan birinchi musulmonlar dengiz orqali suzib yurgan arab savdogarlari edi. VII asr oxiridan boshlab Hindiston qirg'oqlariga joylashdilar. Ular va islom dinini qabul qilgan hindlar Malabar sohilidagi Mopla jamoasining asoschilariga aylanishdi.
Keyin islom Hindistonning shimoli-g‘arbiy qismiga arab istilolari davrida kirib keldi. Hind vodiysi (hozirgi Pokiston ) aholisi IX-XI asrlarda toʻliq islom dinini qabul qilgan. Hindiston yarim oroli va Gang vodiysi aholisi garchi arab savdogarlari orqali islom dini bilan tanishgan bo`lsalar-da, hali qabul qilishmagan. 1001-yilgacha Mahmud G'aznaviy subkontinentga bostirib kirib, Somnathni ishg`ol qilgan va Panjobni egallashi ga qadar islom ta'siri sezilarsiz edi. 1526-1858-yillar oralig'ida turkiy, fors va mo'g'ul jangchilari Shimoliy Hindistonda hokimiyatni qo'lga kiritgandan so'ng, islomlashuvning yangi to'lqini boshlandi.
Yevropaning Hindistonga bostirib kirishi XVIII asr oxiridan boshlab islom dinining tarqalishini cheklab qoʻydi. Uning obro'si pasaydi, ta'siri so'na boshladi. Biroq, 1949-yilda mamlakat boʻlinganidan keyin ham mustaqil Hindistonning qator mintaqalarida musulmon jamoalari saqlanib qolgan. O'shandan beri ularning ulushi va soni demografik sabablarga ko'ra ortib bormoqda. Mamlakat musulmonlari savodxonlik darajasining pastligi bilan ajralib turadi. Siyosiy hokimiyatni inglizlarga, keyin esa hindularga boy berganidan keyin musulmonlarning daromadlari keskin kamaydi. Ularning aksariyati infratuzilmasi eskirgan eng qadimiy shaharlarda (islom gettolarida) to'plangan. Mamlakatdagi musulmon ayollar hindularga qaraganda oʻrtacha 1 nafarga koʻp farzand koʻrishadi (3,7 ga 2,7). Ta'lim olish imkoniyati cheklanganligi va iqtisodiyotdagi ishtirokining pastligi (ayniqsa, ayollar o'rtasida) tufayli ularning mamlakatdan migratsiya oqimi sezilarsiz. Shu sababli, 1991-2001-yillar oralig‘ida hindular soni 20,3 foizga, musulmonlar soni esa 29,6 foizga oshgan.
Etnogenez
Aksariyat hind musulmonlari mahalliy hind-aryan kelib chiqshga mansub bo'lib, Eron va Markaziy Osiyoga bog`liqligi kam. Mamlakat musulmonlari islom qonunlariga amal qilish huquqiga ega. Hindistonda hukumat Haj uchun aviabiletlar narxini qisman subsidiyalaydi.
Dinlararo ziddiyatlar
Musulmonlar va hindular o'rtasidagi munosabatlar ancha keskin. S. Nakvi o'tkazgan so'rovlarga ko'ra, hindlarning 90% dan ortig'i hech qachon o`zga din vakillarinikida mehmon bo`lishmaganliklarini aytishgan. 2006-yilda dunyoning turli mamlakatlaridagi turli din vakillari oʻrtasida oʻtkazilgan soʻrov natijalariga koʻra, musulmonlarga nisbatan eng salbiy munosabat Hindistonda kuzatilgan. thumb|285x285px| 2020-yil fevral oyida fuqarolik toʻgʻrisidagi qonunga kiritilgan oʻzgartirishlarga qarshi norozilik namoyishlari munosabati bilan musulmonlarga qarshi tartibsizliklar chogʻida [[Dehli|Dehlidagi binolar vayron boʻlgan.]] Britaniya Hindistonining bo'linishi fojiali oqibatlarga, turli miqyosdagi dinlararo to'qnashuvlarga sabab bo'ldi. Hindlar va musulmonlar o'rtasidagi to'qnashuvlarning sababi har qanday maishiy nizolar yoki mish-mishlar bo'lishi mumkin, shundan so'ng ikkala jamoa vakillari "qo'pol"larga "saboq berishga" harakat qilishadi. Ko'pincha bunday to'qnashuvlar ko'cha janglari va kichik pogromlar bilan chegaralanadi, ammo 1969-yili Ahmadobod va boshqa shaharlarda, 1984-yili Bombey va boshqa shaharlarda, 1989-yili Bxagalpurda, 1990-yili Haydarobodda, 1992-yili turli shaharlarda, 1992-1993-yillari Bombeyda, 2002-yilda Gujarotda eng yirik mojarolar bo`lib o`tgan. Hindistonning yaqin tarixidagi eng qonli epizodlardan biri 1992-yil dekabr voqealari bo'lib, Ayodxiyadagi hindu ibodatxonasini qayta tiklash kampaniyasi Babri masjidining vayron bo'lishiga olib keldi, shundan so'ng mazhablararo to'qnashuvlar va tartibsizliklar boshlanib, ommaviy qurbonlar bo'ldi. .
Uncastillo
Uncastillo Ispaniyaning Aragón mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Zaragoza provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 230.6 km2. Aholisi — 781 kishi (2010).
Jeyms ko'li
Jeyms ko'li - G'arbiy Shimoliy Karolina tog'larida, Burk va Makdauell okruglari o'rtasidagi chegarada joylashgan katta suv ombori ekan. U tamaki magnati va Dyuk universitetining xayrixohi Jeyms Buchanan Dyuk sharafiga nomlangan. Ko'l, yuzasi 1200 balandlikda fut (366 m), bir qator 4 sopol to'g'on ortida yotadi. U Dyuk Pauer tomonidan 1916-1923 yillarda gidroelektr loyihasi sifatida yaratilgan. U bugungi kunda ham energiya ishlab chiqaradi va Katavba daryosi tizimidagi eng yuqori ko'l hisoblanar ekan.
St. Bernard (Ohio)
St. Bernard AQShning Ohio shtatida joylashgan shahardir. Hamilton okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4368 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 1234,0 nafar kishi.
Abies nephrolepis
Abies nefrolepis - Abies turkumiga mansub oʻsimlik turiga kiradi.
Ilmtal
Ilmtal Germaniyaning Turingiya yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ilm-Kreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 102,70 km2. 3925 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Ilmtalning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Gärtringen
Gärtringen Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Böblingen tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 20,21 km2. Aholisi — 12 116 kishi (2010).
Hududi
Gärtringenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Yevropa piyodalar uyushmasi
Yevropa piyodalar uyushmasi (The European Ramblers Association, ERA) piyoda yurishni targ‘ib qilish, piyoda yurish yo‘llarini yaratish va rivojlantirish, tajriba almashish va piyoda yurish paytida xavfsizlikni taʼminlash uchun yaratilgan tashkilotdir. Shuningdek, ular Yevropa madaniy merosi bilan tanishish va uni muhofaza qilishni, turli mamlakatlardan kelgan yevropaliklarning bir-birining madaniyati bilan tanishish orqali aloqalarini mustahkamlashni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘ygan.
Assotsiatsiya 1969-yilda tashkil etilgan boʻlib, bugungi kunda 33 milliondan ortiq a‘zolarga ega. Yevropaning 33 davlatidan 63 tashkilotni oʻz ichiga oladi. Har 5 yilda EURORANDO tashkil etiladi: pan-Yevropa piyoda tirbandligi (oxirgisi 2021-yilda boʻlib oʻtdi ).
ERA tashkil etilganidan beri Yevropada oʻz aʼzolari tomonidan yaratilgan va qoʻllab-quvvatlanadigan piyoda yurish yoʻllarini yaratishga kirishdi. Bugungi kunda bunday yoʻllar tarmogʻi butun Gʻarbiy Yevropani turli yoʻnalishlarda kesib oʻtuvchi umumiy uzunligi 70 000 km dan ortiq boʻlgan 12 ta trans-yevropa piyoda yoʻlaklaridan iborat. Eng soʻnggi yurish yoʻli (E12) Oʻrta yer dengizining shimoliy qirgʻogʻi boʻylab oʻtadi.
Piyodalar yo‘laklarini yuqori darajada jihozlash va ularga xizmat ko‘rsatishni taʼminlash maqsadida ERA yo‘laklar sifatini baholash mezonlari tizimini ishlab chiqdi. Ushbu mezonlar yoʻlning jihozlanishi, belgilar, maʼlumot belgilari va ular boʻylab sayyohning yurishi nuqtai nazaridan muhim boʻlgan bir qator boshqa parametrlarni baholaydi.
ERA maxsus „Walk Leader“ dasturi orqali piyoda yurish yoʻllarini loyihalash va jihozlash sohasidagi mutaxassislarni sertifikatlash va oʻqitishni taʼminlaydi.
Gagliole
Gagliole Italiyaning Marche mintaqasida joylashgan kommunadir. Macerata provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 24 km2. 640 nafar aholi istiqomat qiladi (2008).
Ali Chinar
Ali Chinar, (1965 y. t., Andirin, Qahramanmarosh ), turk byurokrati.
1987 yilda Anqara universitetining siyosiy fanlar fakultetini tamomlagan. Artova tuman hokimi o'rinbosari, Karkamış, Sincik, Yeşilhisar, Birecik, Mudanya va Shahinbey tuman hokimliklarida ishlagan. Vazirlar Kengashining 2010 yil 13 dekabrdagi 2010/1159-sonli qarori bilan Mush hokimi etib tayinlangan. Uylangan, farzandi bor. Vazirlar Kengashining 2013/4699-sonli gubernatorlarni tayinlash to'g'risidagi qarori 2013-yil 9-maydagi Rasmiy gazetada e'lon qilinganidan so'ng Bartin hokimi etib tayinlandi. 2014-yil 23-mayda Rasmiy gazetada e’lon qilingan hokimlarning farmoni bilan u Markaz gubernatori etib tayinlandi.
15 iyuldagi davlat to‘ntarishiga urinishdan keyin 2016 yil 19 iyulda Ichki Ishlar Vazirligi tomonidan boshlangan tergov doirasida to‘xtatilgan Chinar 2016 yil 1 sentabrda 672-sonli Qonun qarori asosida ishdan bo‘shatilgan edi. Favqulodda holat.
IC 4297
IC 4297 Veronika Sochlari yulduz turkumidagi SBa (ixcham choʻziq galaktika) tipli galaktikadir.
Yevropa geografik assotsiatsiyasi
Yevropa geografik assotsiatsiyasi (EUROGEO, ilgari Yevropa geografiya oʻqituvchilari uyushmalari tarmogʻi) Yevropadagi geograflar va geografik tashkilotlarni birlashtirgan ilmiy va taʼlim tashkilotidir. 1979- yilda tashkil etilgan, Belgiyada xalqaro nohukumat tashkilot sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Geografiya fanining nazariyasi, metodologiyasi va amaliyoti rivojlanishining barcha yo‘nalishlari bo‘yicha geograflarning o‘zaro hamkorligini tashkil qiladi, xalqaro geografik loyihalarni qo‘llab-quvvatlaydi.
Uyushmaning asosiy maqsadi konferensiyalar tashkil etish, olim va oʻqituvchilarga nashrlarda yordam berish, geograflarga ish va bandlik masalalarida axborot yordamini koʻrsatish, maslahatlar berish orqali geografiya fanini rivojlantirishdan iborat. Maqsadlar orasida geografiyaning maqomini Yevropa va milliy darajada lobbi qilish, qaror qabul qiluvchilar uchun tavsiyalar ishlab chiqish kiradi.
Tarixi
1979-yilda Yevropa geografiya assotsiatsiyasi o‘qituvchilari tarmog‘i sifatida tashkil etilgan, qisqartirilgan nomi ham EUROGEO (nomi o‘zgartirilgandan keyin) bo‘lgan. Tarmoqning dastlabki maqsadlari geografiya taʼlimi sohasida maslahatlar tashkil etish edi, tarmoq aʼzolari Yevropa mamlakatlari geografiya oʻqituvchilari uyushmalari edi. Har ikki yilda bir marta ushbu uyushmalar vakillari Yevropa Komissiyasi tomonidan tashkil etilgan yigʻilishlarda uchrashishadi. Kichik koʻngillilar guruhi tomonidan boshqariladi.
1987-yilda EUROGEO Yevropa Kengashida vakili boʻlgan xalqaro nohukumat tashkiloti maqomini oldi. Oʻshandan beri uning vakillari Strasburgdagi nodavlat notijorat tashkilotlari vakillarining yigʻilishlarida qatnashib, u yerdagi geograflarning ovozi boʻlib kelmoqda. 2003-yilda assotsiatsiyaning maqomi, boshqa nodavlat tashkilotlar singari, Yevropa Kengashida maslahatlashuvdan toʻliq ishtirok etishga qayta koʻrib chiqildi.
Aʼzolik
EUROGEO aʼzolari davlat, xususiy va akademik sektorlarda ishlaydigan geografiya bilan bogʻliq boshqa sohalardagi geograflar va mutaxassislardir. Aʼzolarning toʻrtta toifasi mavjud:
Boshqaruv
Assotsiatsiyani prezident, bosh kotib, gʻaznachi va besh nafar vitse-prezidentdan iborat prezidium boshqaradi. Rayosat uyushmaning moliya va boshqaruvi uchun javobgardir. Assotsiatsiya aʼzolari muayyan vazifalarni bajarish uchun prezidium tarkibiga kiritilishi mumkin.
Charlie Cresswell
Charlie Richard Cresswell (2002-yil, 17-avgustda tugʻilgan) — ingliz professional futbolchisi, Premier Leaguening Leeds United klubidan ijara asosida Millwallda himoyachi sifatida oʻynaydi.
[[england|🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿]] Leeds United
Cresswell Prestonda tugʻilgan, lekin Yorkda oʻsgan. U oʻz faoliyatini 2013-yilda Leeds Unitedda boshlagan, 2018-yilda esa klub bilan ikki yillik stipendiya shartnomasini imzolagan. U 2019-yil iyun oyida 18 yoshgacha boʻlgan futbolchilar oʻrasida Liga Futbol Taʼlimining The 11 mukofotiga kiritilgan va 2019-yil sentyabr oyida klub bilan birinchi professional shartnomasini imzolagan.
U 2020-yilning 16-sentyabrida Leeds United safidagi debyutini EFL kubogi doirasida Hall City klubiga qarshi oʻyinda oʻtkazdi. Cresswell 2020-yil, 19-noyabrda shartnomasini 2023-yilning yoziga qadar uzaytirdi. Cresswell 23 yoshgacha boʻlgan oʻyinchilarni Premyer-liga 2-divizioni 2 sardori boʻldi va jamoadoshi Sam Greenwood bilan birga Premyer-liganing 2-mavsum oʻyinchisi sovriniga nomzod boʻldi. Cresswell Premyer-ligadagi debyutini 2021-yil, 25-sentyabrda Leeds United safida West Ham United klubiga qarshi Elland Roudda 2:1 hisobida jamoasi bilan magʻlubiyatga uchragan uchrashuvda oʻtkazdi.
Pontcharraud
Pontcharraud Fransiyaning Limuzen mintaqasida joylashgan kommunadir. Creuse departamenti Aubusson tumani tarkibiga kiradi.
Charlie Cresswell
[[england|🏴󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿󠁧󠁢󠁥󠁮󠁧󠁿]] Millwall (ijara)
2022-yil, 4-iyulda Cresswell EFL chempionatining Millwall klubi bilan mavsumiy ijara shartnomasini imzoladi. 30-iyul kuni Millwall klubi mavsumning birinchi oʻyinida Stoke City klubini 2:0 hisobida magʻlub etganida, u debyut oʻyinida ikkita gol urdi.
Pontcharraud
Aholisi
97 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 9,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 9,8 km2.
Nikita Zaitsev
Nikita Igorevich Zaitsev  (Никита Игоревич Зайцев) (1991-yil 29-oktyabrda tugʻilgan) — rossiyalik professional xokkey himoyachisi. Nikita Zaitsev hozirda Milliy xokkey ligasi (NHL) jamoasi „ Ottawa Senators “ xokkey klubida oʻynamoqda.
Charlie Cresswell
Xalqaro faoliyati
2020-yil, 2-oktyabr kuni Cresswell Angliyaning 19 yoshgacha boʻlgan tarkibga kiritilgan. U 19 yoshgacha boʻlganlar safida debyutini St George Parkdagi Shotlandiyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinida oʻtkazdi va birinchi boʻlimda Angliya 3:1 hisobida oldinda boryotganida gol urdi. Biroq, murabbiylar shtabi aʼzosi COVID-19 uchun ijobiy natija berganidan soʻng, oʻyin tanaffus paytida toʻxtatildi.
Nikita Zaitsev
KHL
Nikita Zaitsev „Sibir Novosibirsk“ xokkey klubi tarkibiga Kontinental xokkey ligasining (KHL) 2009-yilgi KHL oʻsmirlar loyihasida birinchi bosqichda toʻrtinchi oʻrinda tanlov asosida qabul qilindi. Nikita Zaitsev bir necha oydan keyin klubdagi ilk oʻyinini oʻtkazdi. Nikita Zaitsev „ Sibir Novosibrsk “ xokkey klubi safida toʻrt mavsum oʻynadi. Shundan soʻng, Nikita Zaitsev „CSKA Moscow“ xokkey klubi safiga qoʻshildi. Klubdagi oʻyinlari bilan Nikita Zaitsev xalqaro klublar eʼtiborni jalb qila boshladi.
Charlie Cresswell
Xalqaro faoliyati
2021-yil, 27-avgust kuni Cresswell Angliyaning 21 yoshgacha boʻlgan terma jamoasiga birinchi chaqiruv oldi. U 2021-yil, 11-noyabrda Chexiyaga qarshi oʻyinda (3:1) zaxira oʻrindigʻida debyut qilgan.
Shaxsiy hayoti
U sobiq professional futbolchi Richard Cresswellning oʻgʻli boʻlib, u 2000-yillarning boshida Leeds Unitedda oʻynagan va nafaqaga chiqqanidan keyin Leeds United akademiyasi murabbiylar shtabi tarkibiga kirgan.
Nikita Zaitsev
KHL
2015-yilning yozidan NHL vakili „ Toronto Maple Leafs “ xokkey jamoasi Zaitsevga qiziqa boshladi. Keyingi mavsumning pley-off bosqichida Nikita Zaitsev klubdagi barcha himoyachilardan koʻra koʻproq ochko jamgʻardi.
Toronto Maple Leafs
2016-yil 2-mayda Zaitsev „ Toronto Maple Leafs “ xokkey klubi bilan bir yillik boshlangʻich darajadagi shartnoma imzoladi. Nikita Zaitsev 2-oktyabr kuni klub bilan mavsumoldi ilk oʻyinini „Montreal Canadiens“ xokkey klubiga qarshi uchrashuvda (3:2 hisobida gʻalaba) oʻtkazdi. qozondi. 2016-yil 12-oktyabrda Zaitsev NHLdagi rasmiy debyutini „Ottawa Senators“ xokkey klubiga qarshi uchrashuvda (5:4 hisobida gʻalaba) oʻtkazdi. Nikita Zaitsev NHLdagi birinchi golini 2016-yil 17-dekabrda „Pittsburg Penguins“ xokkey jamoasiga qarshi oʻyinda kiritdi.
2017-yil 2-mayda Zaitsev „Toronto Maple Leafs“ xokkey klubi bilan 31,5 million dollarlik (yillik oʻrtacha qiymati) yangi yetti yillik shartnoma imzoladi.
2017—2018-yilgi mavsumda Zaitsev 2017-yil 17-dekabrda jarohat olib zaxiraga (IR) olindi. Nikita Zaitsev IRga joylashtirilgunga qadar „Toronto Maple Leafs“ klubi bilan 18 oʻyinda 7 ochko toʻpladi. Nikita Zaitsev 17 ta oʻyinni oʻtkazib yuborganidan soʻng, 2018-yilning 30-yanvarida „ New York Islanders “ xokkey klubiga qarshi oʻyin uchun safga qaytdi.
Ottawa Senators
2019-yil 1-iyulda Nikita Zaitsev (Connor Brown va Michael Carcone bilan birga) „ Ottawa Senators “ xokkey klubi aʼzolari Cody Ceci, Ben Harpur, Aaron Luchukar evaziga almashtirildi. 2022-yil 18-noyabrda Nikita Zaitsev klubning AHL filialiga yuborildi.
Güngören, İliç
Güngören — Turkiyaning Erzincan viloyati İliç tumaniga qarashli qishloq. Aholisi 34 nafar (2022).
Tur (maʼnolari)
Tur:
Javorník (Benešov District)
Javorník Chexiya respublikasida joylashgan aholi punkti. Uning 100 ga yaqin aholisi bor.
Tuproqshunoslik
Tuproqshunoslik — tuproq haqidagi fan; uning tarkibi, xossalari, kelib chiqishi, taraqqiyoti, geografik tarqalishi, unumli foydalanish usullari va unumdorligini oshirish yoʻllarini oʻrganadi. Tuproqshunoslik tabiiytarixiy fanlarga mansub boʻlib, tuproqni tabiat mahsuli, mehnat predmete, ishlab chiqarish. vositasi sifatida tadqiq etadi. Tuproqshunoslik iklimshunoslik, geomorfologiya, petrografiya, oʻsimliklar fiziologiyasi kabi boshqa tabiiy fanlar bilan uzviy bogʻliq. Qishloq xoʻjaligida tuproq unumdorligini oshirish, sanoat oʻgʻitlarini qoʻllash, yerning meliorativ holatini yaxshilash, tuproq, eroziyasiga qarshi kurash va boshqa masalalarni hal qilishda, ayniqsa, katta ahamiyatga ega. Tuproq 18-asr oxirlaridan oʻrganila boshlandi. 19-asr oʻrtalarida tuproqni geologik hosila deb qarovchi agrogeologik yoʻnalish vujudga keldi. 19-asr oxirlarida V.V. Dokuchayev Rossiyada tirik va ulik tabiat xususiyatlariga ega tabiiytarixiy jins — tuproq toʻgʻrisidagi tushunchani asoslagan genetik tuproqshunoslikni yaratdi. Tuproqshunoslikning agronomik yoʻnalishi (tuproq bilan oʻsimlik oʻrtasidagi oʻzaro bogʻliqlik, tuproq unumdorligi)ni P.A. Kostichev, geografik yoʻnalishi (tuproq kesmasining tuproq hosil boʻlish jarayoni bilan bogʻliq holda solishtirma tahlili)ni esa K.D. Glinka, N. M. Sibirsev va boshqa rivojlantirdi. Agronomik, oʻrmon va meliorativ tuproqshunoslik — tuproqshunoslikningamaliy sohalaridir. 20-asr boshlarida tuproqshunoslikning yangi — kimyoviy yoʻnalishi vujudga keldi. Bu yoʻnalishni tuproq kolloid kimyosi asoschisi K. K. Gedroys yaratdi.
20-yillarda V. I. Vernadskiy tuproq hosil boʻlishida tirik organizmlar ahamiyatini oʻrganib, tuproqshunoslikda biogeok i m yo yoʻnalishga asos soldi. 30-yillarga kelib, tuproq fizik kimyosi, fizikasi, mineralogiyasi, mikrobiologiyasi kabi boshqa boʻlimlar ham shakllandi. Tuproqshunoslikning shu davrdagi hamda keyinchalik rivojlanishida N.A.Dimo, N.A. Gerasimov, Ye.N.Ivanova, V. A. Kovda, B.B. Polinov, L. I. Prasolov, N. N. Rozov, I. V. Tyurin va boshqalarning ishlari yetakchi axamiyatga ega boʻddi.
Tuproqshunoslikning Oʻzbekistonda rivojlanishi Turkiston universiteti qoshida tuproqshunoslik va geobotanika institutining tashkil etilishi bilan uzviy bogʻliq. Bungacha Oʻrta Osiyo hududi tuproqlarini A. Middendorf, A.N. Krasnov, N. Teyx tadqiq etgan. P. S. Kossovich ragʻbarligida Yer tuzish va dehqonchilik bosh boshqarmasining qishloq xoʻjaligi. kimyosi lab. (Rossiya; 1897-yilda tashkil kilingan) tomonidan Mirzachoʻl va Andijon tajriba dalalari tuprogining kimyoviy va granulometrik tarkiblari tadqiq qilindi. Bu tadqiqotlar natijasida sur tuproklarda fosfor, kaliyning koʻpligi, gumus (chirindi)ning esa kam ekanligi va karbonatlarga toʻyinganligi aniqlandi. S. S. Neustruyev ishlarida tipik sur tuproklar tavsiflangan va shu tipdagi tuproklar terminologiyasiga asos solingan.
tuproqshunoslikning geografik, kimyoviy va biogeokimyo yoʻnalishlari sintezi tuproqning 4 asosiy: qattiq, suyuq, gazsimon va tirik qismlardan iborat ekanligini koʻrsatdi. Tuproqning bu tarkibiy qismlarida modda va energiya almashinuvi doimo oʻzaro taʼsir etib, uzluksiz kechadi. Tuproqda tirik organizmlarning boʻlishi uni biosferaning tirik mavjudotlari katoriga kiritish imkonini berdi. Shu asosda tuggroq unumdorligi, tasnifi va diagnostikasi haqidagi taʼlimot takomillashtirildi.
Oʻzbekistonda tuproqshunoslik rivojida M. B. Bahodirov, B. V. Gorbunov, V. B. Gussak, N.V. Kimberg, M. A. Orlov, M. A. Pankov, A. M. Rasulov, S. N.Rijov. X. Maxsudov, M. U. Umarov, O. Komilov va boshqalarning hissasi katta. Oʻzbekiston tuttroqshunoslari sugʻorma dehqonchilik mintaqalari uchun afokompleks tadbirlar sistemasi, yaʼni yerni chukur haydash, sugʻorish, mineral va mahalliy oʻgʻitlardan unumli foydalanish; shoʻrlangan va botqoqlangan yerlarning meliorativ holatini tubdan yaxshilash choralari va boshqalarni ishlab chiqdilar. Tuproqshunoslik va afokimyo intida tadqiqot natijalari umumlashtirildi, kam oʻrganilgan va hali oʻrganilmagan joylar tuproqlari eroziongeografik jihatdan tadqiq etiddi. Yangi maʼlumotlar tuproq tasnifini nazariy tomondan qayta koʻrib chiqishni va uning yangi variantini yaratish imkonini berdi.
Sirdaryo (viloyat)
Sirdaryo viloyati — Oʻzbekiston Respublikasi tarkibidagi viloyat. 1963-yil 16 fevralda tashkil etilgan. Shimolidan Qozogʻiston Respublikasi, sharqdan Toshkent viloyati, janubidan Tojikiston Respublikasi va gʻarbdan Jizzax viloyati bilan chegaradosh. Maydoni 4.28 ming km. Aholisi 900 migga yaqin kishi (2022). Tarkibida 8tuman (Boyovut, Guliston, Mirzaobod, Oqoltin, Sayxunobod, Sirdaryo, Xovos, Sardoba) (tumanlar haqida alohida maqolalarga qarang, maye. Boyovut tumani), 5 shahar (Guliston, Baxt, Sirdaryo, Shirin, Yangiyer), 6 shaharcha (Boyovut, Dehqonobod, Doʻstlik, Paxtaobod, Sayxun, Xovos) va 75 qishloq fuqarolari yigʻini bor (2004). Markazi — Guliston shahri.
Tuproqshunoslik
Tuproqshunoslikning ilmiy, nazariy va amaliy masalalari Oʻzbekiston Respublikasi Yer resurslari davlat qoʻmitasining tuproqshunoslik va agrokimyo instituti, qishloq xoʻjaligi. oliy oʻquv yurtlari va Oʻzbekiston milliy universiteti ning tuproqshunoslik kafedralari va boshqa ilmiy muassasalarida oʻrganiladi. Ilmiy ishlar natijalari davriy ilmiy jurnali lar, shuningdek, ilmiy toʻplamlarda nashr qilinadi.
Sirdaryo (viloyat)
Tabiati
Relyefi, asosan, toʻlqinsimon tekislik boʻlib, janubidan shim.gʻarbga pasayib boradi. Mirzachoʻl dashtining bir qismi viloyat hududiga kiradi. Bal. shimubida 230 m, markaziy qismida 400-450 m, jan. va jan.gʻarbda 600-650 m. Sharqida keng Sirdaryo vodiysi joylashgan. Mezozoy va kaynozoy davrida, asosan, choʻkindi jinslarning qalin qatlami bilan qoplangan. Shoʻroʻzak, Mirzarabot, Sardoba kabi botiqlar mavjud. Tekislik qismi daryolar oqizib keltirgan yotqiziklardan hosil boʻlgan, baʼzi joylarini koʻl, botqoq va shoʻrxok yerlar egallagan. Sirdaryo viloyatida yangi kanallar, zovurlar qazilib, choʻl oʻzlashtirildi va ekin maydonlarga aylantirildi. Tekislik qismida irrigatsiya inshootlari qurilib, paxtazor, bogʻ va tokzorlar barpo qilindi. Adirlar lalmikor yerlar va yaylovlardan iborat.
Ob-havosi keskin oʻzgaruvchan va quruq. Yillik oʻrtacha temperaturasi 14°. Yanvarning oʻrtacha temperaturasi shimolida —6°, janubida —2°. Qishda havo tez soviydi va temperatura —30° gacha (Gulistonda —35°) pasayadi. Baʼzan, qish oʻrtalarida havo birdaniga isib, keyin sovib ketadi. Kech koʻklamda va erta kuzda ham kora sovuq tushib oʻsimlikning oʻsish davrini qisqartiradi. Yozi quruq va issiq. Iyulning oʻrtacha temperaturasi 27—29°. Yozda temperatura 32—45° gacha koʻtariladi. Koʻpincha issiq shamol (garmsel) tuproqni quritadi va oʻsimliklar rivojlanishiga yomon taʼsir qiladi. Vegetatsiya davri 218 kun. Yillik yogin 180-220 mm, asosan, qishda yogʻadi. Yozda kuchli bugʻlanish sababli yer osti suvlari yuza maydonlarning (Sharof Rashidov, Oqoltin, Guliston tumanlari) tuprogʻini shoʻr bosadi. Noyabrdan martgacha teztez esib turadigan „Bekobod shamoli“ tezligi 20-25 m/sek. (Boyovut tumanida 40 m/sek.)ga yetadi. Bahorda esadigan bu xildagi shamol unib chikayotgan gʻoʻzalarni baʼzan nobud qiladi. Keyingi yillarda ixota daraxtzorlari barpo qilindi. Tuproqlari, asosan, och tusli kuchsiz joylashgan boʻz tuproq boʻlib, kam va oʻrtacha shoʻrlangan, mexanik tartibiga koʻra, qumoq va soz tuproqlardir. Tekisliklarda shoʻrxok va shoʻrxoksimon tuproq uchraydi. Yer osti suvining chuq. 5-6 m. Shoʻroʻzak massivida, hali oʻzlashtirilmagan pastqam joylarda shoʻrxoklar keng tarqalgan. Sugʻoriladigan yerlarning 32% shoʻrlangan, 25% kuchsiz shoʻrlangan, 16% shoʻrxoklardan iborat. Oʻsimliklardan lolaqizgʻaldoq, boychechak, chuchmoma, qoqi yalpiz, ismaloq, yantoq, shoʻra, shuvoq, qoʻngʻirbosh, qoʻziquloq, tuyatovon, quyonsuyak. juzgʻun, qovul, oqquray, qiltiq, karrak, rang, iloq, betaga, qiyoq, qamish, yulgʻun, oqbosh, qushqoʻnmas, naʼmatak, mingboshi, chitir, gʻumay, pechak, saksovul, har xil butalar, jiyda, doʻlana, tol, terak, qayragʻoch, oq akatsiya, zarang, shumtol va boshqa oʻsadi. Yovvoyi hayvonlardan: jayra, tulki, boʻri, chiyaboʻri, qobon, jayran, nutriya, ondatra, koʻrsichqon, suvkalamush, tipratikan, yumronqoziq, kaltakesak, ilon, toshbaqa, falanga, chayon, qoraqurt; qushlardan xoʻjasavdogar, moyqut, bulduruq va boshqa bor.
Tarixi
Qadimgi Sirdaryo tarixi haqida maʼlumot beruvchi muhim yozma manba qad. yunon tarixchisi Arrianning „Iskandarning harbiy yurishlari“ asaridir. Bu asarda Sirdaryo „Tanais“, „Yaksart“ nomi bilan yuritiladi.
Sirdaryo viloyati hududi ilk bor alohida oʻlka— Ustrushona sifatida Beyshi, Suyshi va Tanshu kabi Xitoy yilnomalarida tilga olinadi. Undan oldingi manbalarda Sharqiy Sao (suvi yoʻq) deb yuritiladi. Uning bunday nomlanishi hududda qoʻshni Choch va Sugʻddan farqli ravishda daryolarning koʻp boʻlmaganligi bilan izoxlanadi. Nisbatan oʻlkaning toʻlaroq nomlanishi Tanshu yilnomalarida („Shuaydushana“, „Suydushana“ nomlari bilan) berilgan. Tan imperatorlari saroyida oʻlka nomi, shuningdek, Layviy (magʻrurligini sezgan holda boʻysunmoq) deb ham yuritilgan. Viloyat qad. aholisining tili sugʻd tiliga oʻxshash tilda soʻzlashuvchi Sirdaryo va Amudaryo oraligʻida yashagan aholi tiliga yaqin boʻlgan. Xan davri yozma manbalarida Dovon (Fargʻona)dan to Ansi (Baqtriya)gacha boʻlgan hudud aholisi turli shevalarda gaplashsalarda, birbiriga yaqin tidda gaplashganlar va oʻzaro birbirini tushunganlar deyiladi.
Mil. 6-asrda Turk xoqonligi davrida mahalliy aholining turk qabilalari bilan munosabatlari rivojlanadi. Qudaandachilik munosabatlari oʻrnatiladi. Ustrushona afshini Xasan ibn Haydar turk lashkarboshisining qiziga uylangan. 8-asrga oid Xitoy yozma manbasi Syuandzanda yozilishicha, oʻlka „Sutulisen“ deb nomlanadi. Shuningdek, unda shim.gʻarbda katta choʻl (Mirzachoʻl) joylashganligi, oʻlka hukmdori Bosi togʻi (Turkiston togʻ tizmasi)ning shim. yon bagʻrida yashaganligi haqida maʼlumotlar bor. Oʻlkada zarb qilingan 6—8-asrlarga oid tangalar Ustrushonaning ilk hukmdorlari Chirdmish, Satagari, Raxang haqida maʼlumot beradi.
Hokimiyat shu davrda otadan bolaga oʻtgan. 8-asr boshida Ustrushonaga arablar bostirib kirgan. Ustrushona arab va Tan sulolasi oʻrtasidagi kurash maydoniga aylangan. 749 yilda xitoyliklar yurish qilgan boʻlsa, 751 yilda Ustrushonani arablar bosib olgan. Fakatgina 9-asr boshlaridan Haydar ibn Qavus arab xalifasi xizmatiga kiradi.
893 yilda afshinlar sulolasi agʻdarib tashlanib Ustrushona Somoniylar davlati tarkibiga kiritshshi. Oʻrta asrlardagi Ustrushona haqida birmuncha toʻliq maʼlumotlar arab yozma manbalarida mavjud. Ularda aytilishicha, oʻlka hududi Xoʻjanddan Samarqandgacha, Sirdaryo daryosi va Mirzachoʻldan to Hisor tizma togʻlarigacha boʻlgan. Istaxriy (10-asr) maʼlumotiga koʻra, Ustrushonaning koʻpgina qismini togʻlar egallagan boʻlib, unda „kemalar suzishi mumkin boʻlgan daryo ham, koʻl ham yoʻq“. Havkalga binoan, Movarounnaxrning boshqa viloyatlari qatori Ustrushona ham qishloq xoʻjaligi mahsulotlari bilan ajralib turardi. Bu mahsulotlar viloyat tashqarisiga, jumladan, Xoʻjandga chiqarilgan. Ayrim shaharlarda bozorlar boʻlgan. Ustrushonaliklarning fahri Mink va Marsmandada ishlab chiqarilgan temir qurollar boʻlib, ular Xurosonda ishlatilgan va Iroqqacha shu qurolyarogʻ bilan qurollanganlar. Ustrushona poytaxti Bunjikat sh. boʻlgan. Oʻrta Osiyodagi boshqa davlatlar qatori Ustrushona ham keyingi hayotida qoraxoniylar, moʻgʻullar, temuriylar, shayboniylar va boshqa davlatlari tarkibidagi tarixiy davrlarni boshidan kechirgan.
Sirdaryo viloyatida qadimgi kanallarning izlari, sardobalar mavjud. 70 km uzunlikdagi Oʻrinboyoʻgʻiz, Iskandarariq, Buxoroariq juda qad. kanallardir. 15-asrda Shohrux va Ulugʻbek Sirdaryodan Mirzachoʻlga kanal orqali suv chiqartirgan. Keyinchalik Mirzachoʻlning janubi-sharqida Boʻzariq, Sirdaryoning oʻng tomonida Dalvarzinariq barpo etilgan. Qiyot koʻli yonida Sirdaryodan suv oladigan mayda ariqlar boʻlgan. 1872-yilda Bekobod yonida Kaufman kanali (13 km), 1878—82 yillarda Toʻngʻizariq (6 km) qazildi. 1883—85 yillarda Iskandarariq va Buxoroariq qayta kavlandi. 1891—95 yillarda Farhod togʻi yonida maxsus toʻgʻon (Shohtoʻgʻon) qurildi. 1896-yilda hozirgi Doʻstlik kanali qazilib Mirzachoʻlning ichkarisiga suv yuborildi. 1897-yilda Mirzachoʻlda birinchi marta 6 ga yerga paxta ekildi. 1899-yilda 8 ming ga, 1907-yilda 9,09 ming ga, 1910-yilda 12,2 ming ga, 1915-yilda 34,5 ming ga yer sugʻorilib, 19 ming ga yerga paxta ekildi. 1926-yilda 180 km ariq va kanallar qazildi, sugʻoriladigan maydonlar 53 ming gektarga yetdi, 1927-yilda 60 ming ga (shundan paxta 27 ming ga), 1929-yilda 68 ming ga, 1934-yilda 134 ming ga, 1938-yilda 154 ming ga (shundan paxta 40 ming ga) yer sugʻorildi. 1942-yilda 180 ming ga yer (shundan 70 ming ga yer paxta) sugʻorildi. 1943—48 yillarda Farhod GES, bosh toʻgʻon Doʻstlik kanaliga tutashtirildi. Boyovut kanali va Farxrd suv ombori qurildi. Natijada Mirzachoʻlning jan. qismi va Dalvarzin choʻlini sugʻorish masalasi hal qilindi. 1956—59 yillarda Qayroqqum suv ombori va GES (quvvati 126 ming kVt) qurildi. 1956-yillarda sugʻoriladigan yerlar maydoni 280 ming gektar yerga yetdi. 1960-yilda Janubi Mirzachoʻl kanali (uz. 128 km) qazildi. 1958-yilda shoʻr suvlarni oqizish uchun 90 km uzunlikdagi Markaziy Mirzachoʻl kollektori qurilib, Boyovut va Yettisoy kollektorlariga qoʻshildi. Viloyat qududidan Sirdaryo oqib oʻtadi.
Xoʻjaligi
Sirdaryo viloyati respublikaning yirik paxtachilik bazalaridan biri. Viloyat xoʻjaliklari, asosan, paxta yetishtirishga ixtisoslashgan. Sanoati paxtani va boshqa qishloq xoʻjaligi mahsulotlarini qayta ishlashga qaratilgan.
Sanoati
20-asr boshlarida viloyatda bir necha mayda korxona bor edi. 1970-yillarda 8 paxta tozalash zavodi, 29 paxta qabul qilish punkti boʻlgan. Paxta zavodlaridan chiqqan paxta tolasi Bolgariya, Polsha, Kuba, Chexoslovakiya, Turkiya, Afrika mamlakatlariga joʻnatilgan.
Viloyatda xorijiy investitsiya ishtirokida 39 ta korxona faoliyat koʻrsatadi. Ulardan 35 tasi qoʻshma korxonadir. Qoʻshma korxonalardan: Oʻzbekistan — Rossiya hamkorligidagi „Turkiston S“ (konditer mahsulotlar ishlab chiqaradi), Oʻzbekiston — Chexiya „Lechiva“ farmsanoat qoʻshma korxonasi (tibbiy spirt, doridarmon tayyorlaydi), chet el parrandachilik firmasi, Oʻzbekiston — Avstriya „Sirdaryo“, „Lolamodel“ (trikotaj buyumlar ishlab chiqaradi), „Sarbonteks“ (tibbiy bint, doka, jarroxlik salfetkalari), Oʻzbekiston — Eron „Sayxun PAYA“ (tomat pastasi ishlab chikariladi), Oʻzbekiston — Xitoy „Paxtakor LTD“ (issiqxona),Oʻzbek — Arab „Ok, oltin PMB“ (paxta tolasi ishlab chiqaradi) va boshqa korxonalar, ayniqsa, samarali faoliyat koʻrsatmoqda. 9 paxta tozalash zavodi, Sirdaryo issiklik elektr stansiyasi, Farhod GES, „Momiq“, „Zilola“, „Shuxrat“, „Gulistonnon“, „Xovosdon“, „Oq oltindon“ aksiyadorlik jamiyatlari, „Sayxunsut“ xususiy korxonasi, „Bunyod“ korxonasi (temirbeton buyumlar ishlab chiqaradi) va boshqa ishlab turibdi.
Qishloq xoʻjaligi
Paxtachilik, gʻallachilik, pillachilik, mevachilik, sabzavotpolizchilik va chorvachilikka ixtisoslashgan. Sirdaryo viloyatida 30 shirkat va 6170 fermer xoʻjaligi faoliyat koʻrsatadi (2004). Viloyatning jami ekin maydonlari 245,0 ming ga, shundan 115,3 ming ga yerga paxta, 86,3 ming ga yerga gʻalla, 6,0 ming ga yerga sholi, 1,9 ming ga yerga sabzavot, 2 ming ga yerga poliz, 450 ga yerga kartoshka, 19,5 ga yerga yem-xashak ekinlari ekiladi. 1233 ga bogʻ va tokzor bilan band. Shuningdek, sugʻoriladigan yerlarga beda, noʻxat, mosh, kunjut, tariq, loviya, kungabokar va boshqa ekiladi. Guliston va Xovos tumanlari sabzavot va poliz ekinlari ekiladigan asosiy joylardir. Viloyatda yetishtiriladigan qovun, tarvuz, piyoz Ural, Sibir va Uzok, Sharqdagi shaharlarga ham joʻnatiladi. Bogʻdorchilik va tokchilik rivojlangan. Sirdaryo viloyatidagi jami jamoa va shaxsiy xoʻjaliklarida 181,1 ming krramol (shundan 75,9 ming sigir), 120,5 ming qoʻy va echki, 376,3 ming parranda, 6,1 ming ot boqiladi (2004). Viloyatda 2 ta baliqchilik xoʻjaligi mavjud.
Transporti
Viloyat hududidagi temir yoʻl uzunligi 172 km, qattiq qoplamali avtomobil yoʻllari uzun. 1,6 ming km. Sirdaryo viloyati hududidan Toshkent—Kitob, Toshkent — Nukus, Toshkent — Buxoro, Toshkent — Termiz, Toshkent — Samarqand, Toshkent — Andijon, Toshkent — Xovos poyezdlari oʻtadi. Toshkent — Samarqand, Toshkent — Guliston elektr poyezdlari qatnovi yoʻlga qoʻyilgan. Katta Oʻzbekiston temperaturakti ham viloyat hududidan oʻtgan. Sirdaryo viloyati orqali Toshkentdan Jizzax, Samarqand, Navoiy, Buxoro, Termiz, Kitob, Shahrisabz, Urganch, Nukusga katnaydigan avtobuslar oʻtadi. Bundam tashkari, viloyat markazi bilan tuman markazlari oʻrtasida hamda Guliston va Yangiyerdan Toshkentga avtobuslar katnaydi.
Madaniy-maorif, sogʻliqni saqlash va sport
Sirdaryoda 1914-yilda bitta, 1916-yilda 13 ta rus-tuzem maktabi faoliyat koʻrsatdi. 1917—23 yillarda maktablar soni 52 ta, oʻquvchilar soni 2030 ga yetdi.
2003/2004 oʻquv yilida Sirdaryo viloyatida 308 umumiy taʼlim maktabi boʻlib, 156 ming oʻquvchi, shu jumladan, 14 ta ixtisoslashtirilgan maktabda 3659 oʻquvchi taʼlimtarbiya oldi. Viloyatdagi 14 musika va sanʼat maktabida 1300 oʻquvchi, 22 sport maktabida 11 mingga yaqin oʻquvchi taʼlim oldi.