cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
John Fitzgerald
Oʻyin faoliyati
Keyinchalik, Fitsjerald deyarli oʻn yil davomida dunyoning eng yaxshi juftlik oʻyinchilaridan biri boʻlishni davom ettirdi. Agar yakkalik bahslarida u reytingda atigi 25-oʻringa koʻtarila olgan boʻlsa, juftlik bahslarida u 1983 yilda kuchli yigirmatalikka kirgan va 1985 yil oʻrtalarida Wimbledon turniri arafasida u birinchi marta kuchli oʻntalikka kirgan., Pat Cash bilan finalga chiqqanidan keyin toʻrtinchi oʻringa koʻtarildi. Oʻn yillikning oʻrtalarida chexoslovakiyalik Tomaş Shmid bilan Fitsjerald AQSh ochiq va Fransiya ochiq chempionatida gʻolib chiqdi va Elizabet Sayers (turmushdan keyin Smayli) bilan aralash juftliklarda „Katta dubulgʻa“ turnirlarining finaliga uch marta chiqdi. 1986 yilda u terma jamoa bilan yana Devis kubogini qoʻlga kiritdi, finalda yana Shvetsiya termasini magʻlub etdi; bu safar u faqat juftlik oʻyinida oʻynadi va u Kesh bilan gʻalaba qozondi.
Fitsjerald muvaffaqiyatining yangi choʻqqisi 80-yillarning oxiri va 90-yillarning boshlarida, shved Anders Yarrid uning sherigi boʻlganida keldi. Bu yil ular Avstraliya Ochiq chempionatining chorak finaliga, Fransiya Ochiq chempionatining finaliga va Wimbledon turnirining finaliga qadar etib borishdi va Floridadagi turnirda dunyoning eng yaxshi juftliklaridan biri, boʻlajak Olimpiya chempionlari Seguso va Flakni finalda magʻlub etishdi (Fitsjerald gʻalaba qozondi). boshqa hamkorlar bilan yiliga yana uchta turnir). Mavsumning soʻnggi turniri boʻlgan " Masters "da guruhdagi uchta oʻyinda ham gʻalaba qozongan Fitsjerald va Yarrid yarim finalga yoʻl olishdi. Fitsjerald yilni yana juftliklar reytingining kuchli oʻntaligida yakunladi. 1989 yilda u Yarrid bilan Wimbledonda gʻalaba qozonib, erkaklar oʻrtasidagi juftlik bahslarida „Katta dubulgʻa“ karerasini yakunladi. France Open va US Open musobaqalarida ular yarim finalga qadar yetib borishdi va Masters musobaqasida finalga chiqishdi. Yil davomida Fitsjerald reytingda bir necha bor koʻtarilib, ikkinchi oʻringa koʻtarildi.
1990 yilda, besh yillik tanaffusdan soʻng, Fitsjerald yana Elizabeth Smiley bilan „Katta dubulgʻa“ turnirining finaliga chiqdi va yil oxirida Avstraliya jamoasi bilan — Devis Kubogi finaliga chiqdi, bu safar avstraliyaliklar magʻlub boʻlishdi. Floridadagi amerikaliklarga qattiq kurash. Keyingi yil uning faoliyatidagi eng yaxshi yil boʻldi. Yarrid bilan bir yil ichida u oltita turnirda, jumladan uchta Katta dubulgʻa va ATP juftlik boʻyicha jahon chempionatida (hozirgi Masters turniri shunday deb atalar edi), shuningdek Stokgolm va Parijdagi yuqori darajadagi ATP turnirlarida gʻolib chiqdi. Ular boʻysunmagan yagona „Katta dubulgʻa“ turniri Avstraliya Ochiq chempionati boʻlib, uchinchi bosqichda magʻlub boʻlishdi. Erkaklar o‘rtasidagi juftlik bahslarida uchta „Katta dubulg‘a“ chempionligiga qo‘shimcha ravishda, Fitsjerald Wimbledonda Smaylini mag‘lub etib, aralash juftlik bahslarida ikkinchi chempionlikni qo‘lga kiritdi. Iyul oyida u ATP juftlik reytingida birinchi oʻringa koʻtarildi va keyingi yilning fevraligacha oʻsha erda qoldi.
1992 yilda Fitsjerald oxirgi marta Yarrid bilan ATP jahon chempionatiga kirdi, u erda unchalik muvaffaqiyatli boʻlmagan mavsumdan soʻng ular kutilmaganda guruhdagi dunyodagi birinchi juftlik — avstraliyalik Vudbrij va Vudfordni magʻlub etib, finalga chiqdi. Avstraliyalik juftlik besh set davom etgan jangda Fitsjerald va Yarridni magʻlub etib, finalda oʻzlarini qutqardi. Keyingi yili Yarrid bilan Fitsjerald Avstraliyada bu muvaffaqiyatga erishib, oxirgi marta Katta dubulgʻa turnirining finaliga chiqdi. Shundan soʻng, u deyarli mavsum oxirigacha reytingning birinchi oʻntaligiga kirdi va nihoyat u bilan faqat noyabr oyida xayrlashdi. U 1995 yilgacha musobaqani davom ettirdi, bahorda ikki marta Yarrid bilan juftlik finaliga chiqdi va AQSh Ochiq chempionatining uchinchi bosqichida xayrlashuv uchrashuvini oʻtkazdi.
90-yillarning boshlarida John Fitsgerald erishgan yutuqlari uchun ikkita mukofot bilan taqdirlangan. 1991 yilda u ATP Lifetime Achievement Award va keyingi yili Avstraliya ordeni medalini oldi.
Murabbiylik faoliyati
2001 yilda Fitsjerald Avstraliya Devis Kubogi jamoasi sardori boʻldi. Birinchi yili u jamoani Jahon guruhining finaliga olib chiqdi, u erda u fransuz jamoasiga yutqazdi va 2003 yilda u bilan bosh sovrinni qoʻlga kiritdi. Kelajakda avstraliyaliklarning muvaffaqiyati pasaya boshladi, 2007 yilda ular Jahon guruhidagi oʻrnini yoʻqotdi va 2010 yilda Jahon guruhiga qaytish huquqi uchun pley-off oʻyinida belgiyaliklarga yutqazib, Fitsjerald kapitan Patrik Rafterga yoʻl berdi. Bir necha kundan keyin u Avstraliya tennis federatsiyasi direktorlar kengashiga saylandi.
Kellinghusen
Kellinghusen Germaniyaning Schleswig-Holstein yerida joylashgan shahardir. Ushbu shahar Steinburg tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 18,81 km2. 7846 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Saint-Julien-d'Oddes
Saint-Julien-d'Oddes Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Loire departamenti Roanne tumani tarkibiga kiradi.
Kellinghusen
Hududi
Kellinghusenning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Saint-Julien-d'Oddes
Geografiyasi
Maydoni — 10,5 km2. Dengiz sathidan 384 – 560 m balandlikda joylashgan.
Limon (Colorado)
Limon AQShning Colorado shtatida joylashgan shahardir. Lincoln okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
1880 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Geografiyasi
Maydoni — 4,8 km2. Shundan 4,8 km2 quruqlik. Dengiz sathidan oʻrtacha 1639 m balandlikda joylashgan. thumb|left|250px|Limon manzarasi.
Taras Romanczuk
Taras Romanczuk (1991-yil 14-noyabrda tugʻilgan) — Polshaning Ekstraklasa vakili Jagiellonia klubida va Polsha terma jamoasida yarim himoyachi sifatida oʻynaydi.
Legionovia Legionowo
2013-yil fevral oyida II liga vakili Legionovia Legionowo ga oʻtishi aniq boʻldi. 2013-yil 13-aprelda Zawisza Rzgówga qarshi liga oʻyinning 46-daqiqasida Łukasz Prusikning oʻrniga maydonda tushib debyut qildi. Oʻzining birinchi golini 2013-yil 5-iyunda GKP Targowekga qarshi oʻyinda (3:0) kiritdi. Legionovia oʻsha mavsumni Polsha uchinchi divizioni gʻolibi sifatida yakunladi va shu tariqa I ligaga chiqishi aniq boʻldi.
Jagiellonia
2014-yil 21 iyulda Polshaning Ekstraklasa klubi Jagiellonia Białystok ga yana ikki yilga uzaytirish imkoniyati bilan bir yillik shartnoma asosida qoʻshildi. 2014-yil 15-avgustda Legia Varshavaga qarshi oʻyinning 46-daqiqasida Jonatan Shtraus oʻrniga maydonga tushdi. Uning „Jagiellonia“dagi birinchi goli 2014-yil 9-noyabrda Ruch Chorzówga qarshi oʻyinda (2-5) kiritilgan.
2015-yilning 2-iyulida Romanczuk Yevropadagi debyutini UEFA Yevropa ligasida FK Kruoja Pakruojisga qarshi o‘yinda (1:0) o‘tkazdi.
2016—2017-yilgi Ekstraklasa mavsumida Jagiellonia Białystok Romanczuk bilan Ekstraklasada oʻz tarixida ilk marotaba ikkinchi oʻrinni egalladi. Gʻolib Legia Warsawdan 2 ochko ortda qolgandi. 2017-yil yanvar oyi boshida 2016-yilda Ekstraklasaning eng yaxshi yarim himoyachisi mukofoti bilan taqdirlandi. 2017—2018-yilgi Ekstraklasa da chempion Legia Warsawdan 3 ochko ortda qolgandi, ikkinchi mavsumda Jagiellonia Białystok yana 2-oʻrinni egalladi.
Xalqaro faoliyati
Romanczuk 2018-yilning 15-martida Polsha fuqaroligini qabul qilib, Polsha terma jamoasida oʻynash huquqini qoʻlga kiritdi. Taras Nigeriya va Janubiy Koreyaga qarshi oʻrtoqlik oʻyinlariga chaqirildi. Janubiy Koreyaga qarshi debyut qildi, 61 daqiqa oʻynaganidan keyin Arkadiusz Milik Romanczukning oʻrnini egalladi.
2018-yil may oyida 2018-yilgi FIFA Jahon chempionati uchun Polsha terma jamoasining dastlabki 35 kishilik dastlabki tarkibiga kiritildi.
Shaxsiy hayoti
Romanczuk Ukrainada tugʻilib oʻsgan, ammo butun professional faoliyatini Polshada oʻtkazgan. 2018-yilning mart oyida Polsha fuqaroligini oldi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Ronchères (Yonne)
Ronchères Fransiyaning Burgundiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Yonne departamenti Auxerre tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
93 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 8 nafar kishi.
Sükösd
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Sükösd (xorvat. Čikuzda ) — Vengriya janubida Buyuk tekislik mintaqasidagi Baks-Kiskun tumanida joylashgan qishloq.
Tarixi
Qishloq nasroniy avliyosi Avliyo Sixtus sharafiga nomlangan. 1521-yilda u Sykesd nomi bilan tilga olingan. Dastlab, qishloq Dunayga ancha yaqinroqda joylashgan edi, lekin tez-tez sodir bo'ladigan suv toshqinlari tufayli 19-asrning boshlarida Kalocsa arxiyepiskopi o'z aholisini yaqin atrofdagi tepalikka ko'chirgan. Yangi Rim-katolik cherkovi 1821-yilda qurilgan. Sükösd asrlar davomida Kalocsa arxiyepiskoplarining mulki bo'lgan. Biroq, 20-asrda graf Mixaly Cseszneky de Milvany mulkni sotib olgan, ammo uning boyligi kommunistik Vengriya Xalq Respublikasi tomonidan o'zlashtirilgan.
Geografiyasi
U 94.21 km2 maydonni egallagan  va 3627 nafar aholisi mavjud(2015).
Tsukasa Hosaka
Tsukasa Hosaka (保坂 司; 3-mart 1937 - 21-yanvar 2018) — yaponiyalik futbolchi.
Terma jamoadagi faoliyati
Milliy terma jamoadagi ilk debyutini 1960-yili 6-noyabr Janubiy Koreya terma jamoasi bilan boʻlgan oʻyinda oʻtkazgan. Shu vaqtga qadar u milliy terma jamoa safida 19 ta oʻyinda ishtirok etib kelgan.
Burkina Faso
Burkina Faso (Bourkina Faso) (1984 yil avgustgacha Yuqori Volta Respublikasi) — Gʻarbiy Afrikadagi davlat. BMT aʼzosi. Mayd. 274,2 ming km2. Aholisi 10,4 mln. kishi (1990-yillar oxiri). Poytaxti Uagadugu shahri. Maʼmuriy jihatdan 45 viloyatga boʻlinadi.
Davlat tuzumi
Amaldagi konstitutsiya 1991-yil 2-iyundagi referendumda maʼqullangan. Davlat boshligʻi — prezident. U umumiy toʻgʻri va yashirin ovoz berish yoʻli bilan 7 yil muddatga saylanadi va cheklanmagan miqdorda qayta saylanishi mumkin. Qonun chiqaruvchi hokimiyat — Milliy assambleya. Ijrochi hokimiyat — prezident va u tomonidan tayinlanadigan bosh vazir boshchiligidagi hukumat.
Tabiati
Yer yuzasi qiradirlardan iborat 200–500 m gacha balandlikdagi plato. Jan.gʻarbidagi togʻlar 750 m gacha boradi. Iqlimi — subekvatorialmusson, shimoliy hududlarida quruq mavsum 8—10 oy davom etadi. Oʻrtacha oylik temperatura 2426° dan 30—35° gacha. Yiliga 500–1000 mm gacha yogin yogadi. Asosiy daryolari — Qora Volta va Oq Volta. Tuproqlari qizil va qizilqoʻngʻir, laterit tuproqlar. Oʻsimliklari savannaga xos, ayrim joylarida oʻrmon va butazorlar uchraydi. Hududining 9% oʻrmon. Savannalarda arslon, qoplon, fil, buyvol, kiyik kabi hayvonlar saqdanib qolgan. Jan.da sese pashshasi tarqalgan. Milliy bogʻlar va qoʻriqxonalar, jumladan mamlakat sharqida DublBe, Kurtyagu, Arli milliy bogʻlari bor.
Forslar
thumb| alt=A.| Forslar. Forslar (oʻzlarini eroniy deb atashadi) — Eronning tub xalqi. AQSH, Iroq, Afgʻoniston, GFR, Avstriya, Fransiya, Buyukbritaniya, MDH davlatlari va boshqa davlatlarda yashashadi. Umumiy soni 67-million kishi. Antropologik tarafidan evropoid irqining hind-oʻrtayerdengiz guruhiga kiradi. Fors tilida gaplashadi. Islom dinining shiyit tarmogʻiga mansubdir. Qadimgi Eron qabilalari Markaziy Osiyodan miloddan avvalgi 2-ming yillik oxirida janubi-gʻarbiy tomonlariga joylashgan. Ular Midiya davlatida, Axemen avlodi qurgan davlatda asosiy roʻl oʻynadi. 7-asrlardagi arab bosqinchiligidan keyіn forslar orasida islom dini keng etak yoya boshladi. Forslarning etnik tarixida arablardan soʻng turklar (11 — 12 asrlar, saljuqlar), turk-moʻgullar (13 −14 asrlar, Xulagʻu sulolasi) oʻz izlarini qoldirdi. 16-asrning boshlanishida forslar eronlik Sefevi sulolasiga tobe boʻlsa, 19 — asrning oʻrtalarida ularga qadjarlar oʻz hukmdorligini oʻrnatdi. 19-asrning oʻrtasida millat boʻlib shakllanishi nihoyasiga etdi. Forslar qadimdan dehqonchilik bilan shugʻullanishadi; bugʻdoy, tariq, guruch, pahta, arpa, choy, v.b. sholi oʻsimliklar ekai, qoʻy boqdi. Shaharlarida kulolchilik bilan savdo-sottiq rivojlandi. Fors ustalari toʻqigan gilamlari, keramik. idishlar, zargarlik buyumlar koʻp davlatlarda mashhur boʻldi. Uylari soz bolchiqdan, gʻishtdan qurilib, tomi qamish bilan bekitildi. Zadagon forslar hovlisiga hovuz (basseyn) qurdirdi. Milliy kiyimlari: erkaklari matodan tikilgen koʻylak, shim, qoʻy terіsіdan tіkіlgen kurtkacha, boshiga salla oʻraydi. Ayollarining asosiy kiyimi — koʻylak, kofta, dambal, butkul gavdasini yopib turadigan chadra boʻldi. Milliy taomlari guruchdan, goʻshtdan va sutdan tayyorlanadi.
Burkina Faso
Aholisi
Aholisining asosiy qismi (50%) mosilar; lobi, fulbe, bobo va b. xalqlar ham yashaydi. Aholining 50%dan koʻprogʻi mahalliy anʼanaviy dinlarga, 40% musulmon diniga eʼtiqod qiladi; qolganlari xristianlar. Shahar aholisi 9%ni tashkil etadi. Rasmiy tili — fransuz tili.
Tarixi
Arxeologiya topilmalariga Karaganda, Burkina-Fasoda neolit davrida odamlar yashagan. Shimoli-gʻarbda qad. istehkomlar va quduqlar, Yatenga atrofida ovchilar va yovvoyi jonivorlar tasvirlangan qoya rasmlari topilgan. 11-asrda Burkina Faso hududida mosilar davlati tarkib topa boshladi. 14-asrda Uagadugu, Yatenga va b. davlatlar boʻlgan. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida fransuz mustamlakachilari tomonidan bosib olindi. 1904-yil Burkina Faso Fransiyaning Yuqori SenegalNiger mustamlakasi tarkibiga qoʻshib olindi. 1919 yil Fransiya Gʻarbiy Afrikasi tarkibida alohida maʼmuriy birlik qilib ajratildi, lekin 1932 yil Fransiya Burkina Faso hududini Fil Suyagi Qirgʻogʻi, Niger va Fransiya Sudani mustamlakalari oʻrtasida boʻlib yubordi. 1947-yil Burkina Faso avvalgi chegaralarda Fransiyaning "dengiz ortidagi hududi" sifatida tiklandi, 1958 yil dekabrda Burkina Faso davlat makrmini oldi va Fransiya Hamdoʻstligi tarkibida muxtor respublika deb eʼlon qilindi. 1960 yil 5 avgustda mustaqillikka erishdi. 1984 yil 4 avgustdan Burkina Faso deb atala boshladi. M. Yameogo Yuqori Volta Respublikasi (hoz. BurkinaFaso)ning birinchi prezidentidir. 1983 yilgacha bir necha marta davlat toʻntarishi boʻldi. 1983 yil 4 avgustda hokimiyat"tepasiga T. Sankara boshchiligidagi Milliy inqilob kengashi keldi. 1987 yilda esa Burkina Fasoda navbatdagi davlat toʻntarishi boʻlib, kapitan Blez Kompaore boshchiligidagi Xalq fronti hokimiyatni qoʻlga oldi. B. Kompaore—1991 yil 1 dekabrdan mamlakat prezidenti. 1991-yil mamlakatda koʻp partiyali tizim joriy etildi. Burkina Faso—1960 yildan BMT aʼzosi. Oʻzbekiston Respublikasi suverenitetami 1992-yil 25-yanvarda tan olgan. Milliy bayrami — 4 avgust— Inqilob kuni (1983).
Iqtisodiyoti
Burkina Faso — agrar mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 40%, sanoatning ulushi —14%. Ekin maydonining 75%ga gʻalla ekiladi. Qishloq xoʻjaligining asosiy mahsulotlari: paxta, yer yongʻoq, moyli palma, shakarqamish, sholi, batat, loviya. Dare baliqchiligi bilan shugullaniladi. Yaylov chorvachiligi ustun. 4 mln.ga yaqin qoramol bor. Yiliga 68 ming t goʻsht yetishtiriladi. 100 ga yaqin korxona, jumladan yogoch tilish, paxta tozalash, toʻqimachilik, yogʻsovun, charmpoyabzal, sholi oklash korxonalari, kushxonalar bor. Simob, oltin, marganes, nikel, marmar qazib olinadi. Yiliga oʻrtacha 157 mln. kVtsoat elektr energiya hosil qilinadi. Chetga qoramol, chorvachilik mahsulotlari, paxta, yer yongʻoq, sabzavot, kunjut urugi sotadi. Chetdan mashina va asbobuskunalar, oziq-ovqat, neft maqsulotlari oladi. Avtomobil yoʻllarining uz. 4,6 ming km, temir yoʻl uzunligi — 1155 km. Tashqi savdo-sotiqdagi mijozlari: Fransiya. Kotd’Ivuar; Germaniya, Kanada, AQSH, Niderlandiya bilan ham yaqin aloqa bogʻlagan. Xalqaro aeroportlari: Uagadugu, BoboDiulaso. Pul birligi — Afrika franki.
Tibbiy xizmati
Burkina Fasoda davlatning 9 shifoxonasi va 400 dan ortiq boshqa tibbiy muassasalar bor. 3,6 mingoʻrinli shifoxonalarda 150 shifokor, 800 dan ortiq hamshira va akusher ishlaydi.
Maorifi, madaniy-maʼrifiy va ilmiy muassasalari
Mustaqillik eʼlon qilinguncha (1960) aholi savodsiz edi. Istiqlol sharofati bilan maorifni rivojlantirish rejasi qabul etildi. Qishloqlarda 3 yillik taʼlim markazlari ochildi, majburiy bepul boshlangʻich taʼlim yoʻlga qoʻyildi. Burkina Fasoda davlat maktablari bilan bir qatorda pulli xususiy maktablar ham bor. 6 yoshdan boshlab bolalar uchun 6 yillik boshlangʻich, qishloq joylarda 3 yillik toʻliqsiz boshlangʻich maktablar mavjud. Toʻliqsiz oʻrta maktab (kollej) 4 yillik, toʻliq oʻrta maktab (litsey) 7 yillik. Boshlangʻich maktab negizida 4 yillik quyi hunartexnika taʼlimi, 7 yillik oʻrta texnika taʼlimi yoʻlga qoʻyilgan. Boshlangʻich maktablar uchun oʻqituvchilar ped. bilim yurtlarida 3 yil davomida, oʻrta maktablar uchun oʻqituvchilar universitetda tayyorlanadi. Burkina Fasoda Uagadugu universiteti (1969 yilda Oliy taʼlim markazi sifatida tashkil etilgan, 1974 yildan universitet maqomini olgan), Kino va telekoʻrsatuv oʻquv instituti bor. Mamlakatdagi yirik ilmiy muassasalar: Ilmiy tadqiqot markazi, Tropik qishloq xoʻjaligi instituti, Ilmiytexnika tadqiqotlari byurosi, konchilikgeol. direkiiyasi, Tropik oʻrmon texnika markazi (1963), Milliy pedagogika instituti, Paxta va toʻqimachilik instituti, Iqtisodiy va ijtimoiy fanlar markazi va b. Unt huzuridagi kutubxona, Milliy pedagogika institutining kutubxonasi, Ilmiy tadqiqotlar markazi huzuridagi kutubxona, Konchilikgeol. direksiyasining kutubxonasi mavjud.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Burkina Fasodagi yirik gaz. va jurnal lar: "Sidvaya" ("Haqiqat", fransuz tilida chiqadigan kundalik gaz., 1984 yildan), "Byulten de lajans denformason dyu Burkina" ("Burkina axborot agentligining byulleteni", fransuz tilida chiqadigan haftalik jurnal), "Jurnal dyu jyodi" ("Payshanbalik gazeta", fransuz tilidagi haftalik gaz., 1991 yildan), "Maten" ("Tong", fransuz tilidagi haftanoma, 1992 yildan), "Pen" ("Mamlakat", fransuz tilidagi kundalik gaz., 1991 yildan). Burkina Faso axborot agentligi 1963 yilda tashkil etilgan. Burkina milliy radioeshittirishi hukumat agentligi. Burkina Faso milliy telekoʻrsatuviga 1963 yilda asos solingan.
Adabiyoti 20-asr 60-yillarining oʻrtalaridan boshlab fransuz tilida rivojlanaboshladi. R. Nikyemningxalqogʻzaki ijodi uslubidagi "Gʻaraz" romani 1967 yilda bosilib chikdi. P. Dabire oʻzining "Samsoa" romanida mosilarning qishloq hayotini tasvirladi. S. Kulibali sheʼr va romanlari bilan mashhur boʻldi. A. Kere sheʼrlari ona yurt tabiatini madh etadi. F. Passer, E. Savadogo, J. Yu. Bazye va b. milliy adabiyotni rivojlantirishga hissa qoʻshdilar. 1984 yilda nashr etilgan "BurkinaFaso sheʼriyati antologiyasi"ga kirgan asarlar mamlakatning oʻtkir ijtimoiysiyosiy muammolarini aks ettiradi. Yosh shoirlar urushga qarshi, yer yuzida tinchlikni saqlash mavzularini qalamga olmoqdalar.
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
Burkina Faso xalqlari (moyey, bobo, fulbe va b.)ning turar joyi konus shaklidagi doirasimon yoki yassi tomli toʻgʻriburchakli 4—5 xonali uylardan iborat. Baʼzi xalklarning mustahkamlangan turar joylari 2—3 qavatli yassi tomli doirasimon minoralarni eslatadi. Guvaladan doirasimon qilib tiklangan don omborlarining devorlariga "koʻz tegmasin" deb ayollar, toshbaqalar va echkemarlar tasviri tushirilgan. Guvaladan yassi tomli mayejidlarni minora va mezanalar bilan birga qurish odat boʻlgan. Ayrim imoratlarning peshtoqiga kiyik shoxlari va turli naqshlar solingan yogʻochlar ilib qoʻyiladi. Hoz. fransuz meʼmorlari loyihasi asosida zamonaviy binolar qurilmoqda. Bronzadan yasalgan buyumlarda oʻsimlikka oʻxshatib naqsh solingan sanʼat asarlari yaratiladi. Milliy kiyim-kechaklarga moviy rangda turli naqshlar tikiladi.
Musiqasi
Burkina Fasodagi koʻpgina xalqlarning musiqiy anʼanalari xilmaxil. Kishloq jamoalarida mehnat jarayonlari, bayram marosimlari, diniy rasmrusumlarga bagishlangan turlicha musiqiy uslub va yoʻsinlar bor. Koʻpincha musiqa, rake va qoʻshiq birga ijro etiladi. Bayram marosimlarida ijro etiladigan koʻpgina qoʻshiqlarda ajdodlar ruhiga murojaat etilib, sihatsalomatlik, omonesonlik va moʻl hosil boʻlishi haqidagi tilaklar aytiladi. Cholgʻu asboblari: nay, doʻmbira, chang, gʻijjak va hayvon shoxlaridan yasalgan karnay kabilar. Keyingi yillarda zamonaviy musiqani rivojlantirishga katta ahamiyat berilmoqda. Uagadugudagi milliy teatr va milliy folklor dastasi, bir qancha estrada ashula va raqs dastalari mavjud.
Kinosi
1969 yilda Uagaduguda boʻlib oʻtgan 1Umumafrika kinofestivali milliy kinematografiyaning rivojlanishiga turtki boʻldi. Birinchi toʻliq metrajli film 1972 yilda yaratilgan. Keyinchalik "Yarash yoʻli", "Xudoning inʼomi", "PokoPoko" kabi filmlar yuzaga keldi.
Kanʼon
thumb|Kanʼon Kanʼon (كَنْعَان Kan'ān; finikiycha: 𐤊𐤍𐤏𐤍 KNʿN; כנען) — Oʻrta dengizning sharqiy sohilidagi qadimgi viloyat. Miloddan avvalgi 2400-yillardan boshlab, eng qadimgi shumer manbalarida amoriylar yerlari („Mar.tu oʻlkasi“) Gʻarb bilan, jumladan Suriya va Kanʼon bilan bogʻlangan, garchi ularning yakuniy kelib chiqishi Arabiston boʻlsa ham.
Niderlandcha Vikipediya
Niderlandcha Vikipediya (Nederlandstalige Wikipedia) — Vikipediyaning niderland tilidagi boʻlimi.
Boʻlim 2001-yil 19-iyunda oʻz faoliyatini boshladi va 2005-yili maqolalar soni 100 mingga yetdi. Niderlandcha Vikipediyaning faollik choʻqqisi 2006-yilning oʻrtalarida boʻldi, olti haftada botlar yordamida Fransiya kommunalari boʻyicha 35 ming maqola qoʻshildi. . 2011-yilning oxirlarida 90 kun ichida biologik turlar boʻyicha 250 mingdan ziyod hajmi 1 Kb qisqa maqolalarni botlar yordamida qoʻshdi. . 2011-yili 17-dekabrda boʻlimning maqolalar soni 1 milliondan oshdi, soʻngi 50 000 maqola 4 kunda yozildi, shu koʻrsatgich bilan maqola soni boʻyicha Vikipediya boʻlimlari orasida toʻrtinchi oʻringa koʻtarildi, boshqa parametrlar boʻyicha orqada qoldi. Shunday maqolalarning botlar bilan qoʻshilishining natijasida Niderlandcha Vikipediya teranligini tushurib yubordi. thumb|upright|[[2008-yili 30 noyabrda Niderlandcha Vikipediyada yarim millioninchi maqola yozildi]]
Orgeans-Blanchefontaine
Aholisi
53 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 10,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 4,9 km2. Dengiz sathidan 390 – 713 m balandlikda joylashgan.
Paxta gulli chinnilar
Paxta gulli chinnilar — Oʻzbekiston Respublikasining chinni ishlab chiqarishidagi milliy brendi. Bugungi kunda savdo shahobchalaridan choynak, piyola, lagan va likopchalardan tortib, paxta gulli tuzdonlargacha topish mumkin.
Tarixi
Koʻp asrlar davomida chinni Xitoydan Buyuk ipak yo’li boʻylab Oʻrta Osiyoga olib kelingan. Keyinchalik, XIX-XX asrda Oʻzbekiston hududida Rossiya chinni fabrikalarining idishlari paydo boʻlgan. 1953-yilga kelib, Toshkentda Markaziy Osiyodagi dastlabki chinni zavodi ishga tushirildi. Bu zavod butun Markaziy Osiyoni chinni buyumlar bilan taʼminlagan. Oʻsha davrlarda „paxta gulli“, „atlas nusxa“ va „oltin kiyik“ nusxali chinnilar mashhur boʻlgan. Zavodni Toshkentning eski koʻchalaridan biri — Sagʻbonda bunyod etishgan. Toshkent chinni zavodi oʻz ishini tajribali fabrikalar bilan oʻrtoqlashgan holda, shakllar va turli modellarni ishlab chiqarish bilan boshladi. Bir muncha vaqt oʻtgach, Toshkent chinni zavodida iqtidorli rassom va texnologlar guruhi tashkil etildi. Ishlab chiqarish tezda butunlay yangi bosqichda tashkil etildi. 2019- yilda Oʻzbekiston Respublikasi prezidenti Sh. Mirziyoyev topshirigʻiga muvofiq, zavod faoliyati qayta tiklandi. Foydalanilmayotgan obyekt qayta taʼmirlandi va qoʻshimcha binolar qurildi. 300 dan ortiq ish oʻrni yaratildi. Zavodda har yili 30 million dona oshxona anjomlari va esdalik sovgʻalari ishlab chiqariladi. Ushbu mahsulotlarning asosini esa paxta gulli chinnilar tashkil qiladi.
Paxta guli tasviri
Chinnilarga tushirilgan paxta guli tasviri ustida koʻp izlanishlar boʻlgan. Markaziy Osiyoning, jumladan, Oʻzbekistonning ramzi hisoblangan paxta guli shu yurtning milliy qadriyatlari va oʻlka boyligini anglatuvchi ramz hisoblanar edi. Paxta gulli chinnilar naqshi mashhur rassom R.Orifjonov moʻyqalamining mahsulidir. Buni „Toshkent-1961“-"Paxta" servizlar jamlanmasidan koʻrishimiz mumkin. Keyinchalik uning ortidan borgan rassom A.Nigʻmonov paxta guli naqshining „Samarqandcha nusxasi“ni yaratdi.Oʻzbekiston va butun dunyoga „paxta gulli“ sifatida mashhur boʻlgan bu nusxani Yoqubjon Qoraboyev o'ylab topgan va bu dunyoning ko'plab muzeylarida saqlanmoqda.
Foydali tomonlari
Asl paxta gulli chinnilar xitoy chinnilaridek oʻta sifatli. Bu chinnilar tarkibi jihatidan mustahkam boʻlishi bilan birga uzoq vaqt issiqlikni yaxshi saqlay oladi. Shu bois ham chinni idishlarga suzilgan taom va choy tezda sovib qolmaydi va mazasini yoʻqotmaydi. Yengil chertilganda oʻzidan mayin va jarangdor ovoz chiqaradi. Tarkibida glinozyom (alyuminiy oksidi) moddasining koʻpligi bois, zarb va kislotalarga chidamli. Gʻovakdorligi juda past boʻlgani uchun suv oʻtkazmaydi.
Turlari
Oq gil tuproqqa beriladigan ishlov turiga qarab chinnilar turlicha boʻladi. Ularni quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: Har uchala turdagi chinni buyumlardan oshxonada bemalol foydalanish mumkin. Ammo qattiq chinnilar doimo yuqori baholanadi
Kamenskiy tumani
thumb|250x250px| Kamenskiy okrugi deb ataladigan tashkilotga ega bo'lgan Rossiyaning federal sub'ektlari Kamenskiy tumani - Rossiyadagi bir nechta ma'muriy va munitsipal tumanlarning nomi. Bu nom odatda "kamen" ("tosh") ildizidan olingan yoki u bilan bog'liq umumiy toponimik xususiyat.
Sefer Aliboyev
Sefer Envirovich Alibayev (Сефер Алібаєв; 1968-yil 5-may, Namangan, Oʻzbekiston SSR, SSSR) — sovet va ukrainalik futbolchi, himoyachi. Hozirda u futbol agenti.
Faoliyati
Namanganda, oʻsmirlar sport maktabida futbol boʻyicha tahsil olgan. U 15 yoshida moliyaviy muammolar tufayli sport maktabi deyarli oʻz faoliyatini toʻxtatdi, murabbiylar esa boshqa shaharlarga ketishdi. Ammo Aliboyev futbol bilan xayrlashmadi. Eng iqtidorli bolalar respublika tomonidan vasiylikka olindi. Oʻzbekiston SSR yoshlar terma jamoasi tarkibida oʻsha davrda koʻplab turnirlarda qatnashgan. Keyinchalik qisqa muddat Namanganning „Navbahor“ klubida toʻp surgan va Samarqandning „Dinamo“ jamoasida esa safida harbiy xizmatni oʻtagan. 1988—1991-yillarda „Navbahor“ jamoasi safida 117 ta oʻyin oʻtkazib, bitta gol urgan.
SSSR parchalanganidan keyin u Ukrainaga koʻchib oʻtdi va 1992-yilda Simferopol „Tavriya“ ga koʻchib oʻtdi. Tavriya uchun mavsumda Aliboev uchun debyutda Simferopol klubi Ukraina chempionligini qoʻlga kiritdi.
1994-yilda Tavriyani tark etgandan soʻng, Aliboyev Rossiya chempionatida Yekaterinburgning „Uralmash“ tarkibida va oʻzi vatani Namanganning „Navbahor“ jamoasi tarkibida oʻynagan.
Hozirda Sefer Ukrainadagi eng muvaffaqiyatli futbol agentlaridan biri hisoblanadi. Aliboev futbol agenti sifatida bir qator ukrainalik taniqli futbolchilarning ishlarini koʻrib chiqadi va ular bilan faoliyat olib boradi.
Darreh Javay
Darreh Javay — Afgʻoniston shimoli-sharqidagi Badaxshon viloyatidagi qishloq.
Fort Payne (Alabama)
Fort Payne AQShning Alabama shtatida joylashgan shahardir. DeKalb okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
14012 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 89,3 nafar kishi.
Colldejou
Colldejou Ispaniyaning Kataloniya mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Tarragona provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 14,48 km2. Aholisi — 181 kishi (2010).
Tojikiston
Tojikiston (Тоҷикистон), Tojikiston Respublikasi (tojikcha. Ҷумҳурии Тоҷикистон) — Oʻrta Osiyoning janubi-sharqida joylashgan davlat. Maydoni 143.100 ming km². Aholisi 8,486,300 kishi (2014). Gʻarbiy va shimoli-gʻarbiy tomonidan Oʻzbekiston bilan, shimoliy tomonidan Qirgʻiziston, sharqiy tomonidan Xitoy bilan va janubiy tomonidan Afgʻoniston davlatlari bilan chegaradosh. Poytaxti — Dushanbe shahri. Maʼmuriy jihatdan Togʻli Badaxshon muxtor viloyati, 2 viloyat va 45 tumanga boʻlinadi. Tojikistonning dengizga chiqish imkoniyati yoʻq. Tojikiston Prezidenti Emomali Rahmon. Bosh Vazir: Qohir Rasulzoda.
Davlat tuzumi
thumb|Hukumat binosi thumb|Vahdat binosi Tojikiston — respublika, unitar demokratik ijtimoiy huquqiy davlat. Amaldagi Konstitutsiyasi 1994-yil 6-noyabrda qabul qilingan. Davlat boshligʻi — prezident (1994-yildan Emomali Rahmon), u Tojikiston fuqarolari tomonidan 7 yil muddatga saylanadi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Majlisi Oli, ijrochi hokimiyatni bosh vazir boshchiligida Vazirlar Kengashi (hukumat) amalga oshiradi.
Tabiati
Tojikiston togʻli mamlakat, hududining 93 % ini 300 m dan 7495 m balandlikkacha boʻlgan togʻlar, shuningdek, Oʻrta Osiyoning eng yirik togʻlari — Tyan-Shan va Pomir sistemasiga kiradigan togʻlar egallaydi. Hududining qariyb yarmini 3000 m dan baland boʻlgan togʻliklar tashkil etadi. Daryo vodiylarining kengaygan joylari va togʻ oraligʻidagi soyliklar tekisliklardan iborat, shimolda Qurama tizma togʻlari (Boboiob togʻi, balandligi 3769 m) va Moʻgʻultogʻ togʻlari (1624 m) joylashgan. Tojikiston markaziy qismida Olay tizma togʻlari (gʻarbiy qismi, 5539 m), Turkiston (5509 m), Zarafshon (5489 m, Chimtargʻa togʻi), Hisor va Qorategin tizma togʻlari (4643 m) va Zarafshon vodiysi (Turkiston va Zarafshon tizma togʻlari orasida), janubi-gʻarbiy qismida (Hisor-Olay tizma togʻlarining janubda va Pomirning gʻarbida) unchalik baland boʻlmagan Bobotogʻ, Oqtogʻ, Qoratogʻ, Teraklitogʻ, Sarsarak, Rangontogʻ, Ilonlitogʻ va boshqalar bor. Ushbu togʻlardan ayrimlari janubiy va janubi-gʻarb tomonga pasaya borib, Panj va Amudaryo qirgʻoqlarigacha qoʻshilib ketgan tekisliklardan iborat. Yuqoridagi tizma togʻlar oraligʻida Hisor, Vaxsh, Yovon, Quyi Kofarnihon, Surxob (Qizilsuv) va Yaxsuv vodiylari joylashgan. Tojikiston janubi-sharqiy qismida Pomir togʻlari qad koʻtargan (Tojikistonning eng baland joyi — 7495 m). Uning markazida Muzkoʻl tizma togʻlari va janubi-gʻarbda Shimoliy va Janubiy Alichur tizma togʻlari joylashgan.
Foydali qazilmalari
Tojikiston hududida Oʻrta va Janubiy Tyanshan, Pomir burmali tizimlari hamda 2 yirik togʻlararo botiq (Fargʻona va Tojikiston depressiyalari) bor. Pomir va HisorOlay tizma togʻlarida togʻ billuri, oltin, kumush, simob, surma, mishyak, volfram, molibden, toshtuz, asbest, koʻmir, neft, tabiiy gaz, temir, rux, qimmatli toshlardan laʼl, lojuvard, marmar konlari mavjud. Oʻnlab mineral buloqlar, shu jumladan, Garmchashma shifobaxsh bulogʻi mashhur.
Iqlimi va ichki suvlari
Iqlimi kontinental. Yanvarda oʻrtacha harorat vodiy va togʻ yon bagʻirlarida 2 °C dan —2 °C gacha, Pomirda —22 °C. Iyulning oʻrtacha harorati vodiylarda 30 °C, Pomirda 10 °C, eng yuqori harorat 48 °C gacha (Vaxsh vodiysi va Quyi Panjda). Yillik yogʻin miqsori Hisor tizma togʻlarining shimoliy yon bagʻirlarida 1600 mm gacha. Tojikiston markazi va janubda yoz va kuzda quruq issiq shamol va qisman garmsel, janubda afgʻon shamoli esadi. Asosan, Pomir hududida mingdan ortiq kattakichik muzliklar bor. Daryo koʻp, uzunligi 10 km dan ortiq boʻlgan daryolar 947 ta. Ular, asosan, Amudaryo, Sirdaryo va Zarafshon daryosi havzalariga mansub. Faqat Sharqiy Pomirdagi Oqjilgʻa, Qorajilgʻa va Muzkoʻl daryolari berkkoʻl — Qorakoʻlga quyiladi. Tojikistonda 930 koʻl boʻlib, aksariyati Pomir va Xisor-Olay tizma togʻlari etagida joylashgan. Sarez, Yashilkoʻl, Iskandarkoʻl, Kattakoʻl koʻllari, Qayroqqum, Norak, Farhod, Kattasoy, Moʻminobod va boshqa suv omborlari bor.
Tuproqlari va hayvonot dunyosi
Tojikiston janubi-gʻarbi va shimoldagi pasttekisliklarda och kulrang, togʻ yon bagʻirlarida tabiiy kulrang, toʻq kulrang yoki jigarrang tuproqlar uchraydi. Shimoliy va Hisor-Olay etaklari tuproqlari och jigarrang, yuqoriroqda tabiiy jigarrang tuproqlar. Gʻarbiy Pomir soyliklarida toʻq kulrang, Sharqiy Pomirda esa choʻl tuproqlari mavjud. Tojikiston hududida oʻsimliklarning 4,5 mingdan ortiq turi oʻsadi. Togʻ yon bagʻirlarida, shuningdek, Qurama, Zarafshon, Hisor tizma togʻlarida butazor va archazor, Dangʻara, Moʻminobod, Xovaling, Chubek va Farxor atrofidagi togʻ va togʻ yon bagʻirlarida pista, yongʻoq, anor, olcha, oʻrik, nok, tut, bodom, doʻlana, jiyda, archa va boshqa yovvoyi mevali daraxtlar kabi o'simliklar oʻsadi.
Hayvonot dunyosi boy. Sut emizuvchilarning 84, qushlarning 346, sudralib yuruvchilarning 44, hasharotlarning 10 mingdan ortiq, baliqlarning 40 turi mavjud. Yovvoyi hayvonlardan toʻngʻiz, yovvoyi echki, arxar, kiyik, ayiq, sugʻur, qushlardan tovushqon, kaklik, chil, qirgʻovul, bedana va boshqalar mavjud. Janubi-sharq va shimoldagi togʻlarda qoplon, boʻri, tulki, jayra, qashqaldoq, ilon, yovvoyi mushuk, togʻ echkisi, kiyik, parrandalardan burgut, oʻrdak, laylak va boshqalar jonivorlar uchraydi. Tabiatni qoʻriqlash maqsadida Polvontoʻqay, Romit, Dashtijum qoʻriqxonalari va botanika bogʻlari tashkil etilgan.
Aholisi
2010-yili Tojikiston Respublikasining aholi soni 7 mln. 565 ming kishini tashkil qildi. Erkaklar soni 3 mln. 813 ming, ayollar esa 3 mln. 752 ming. Shu maʼlumotga tayangan holda, 1,000 erkak kishi uchun 984 ayol toʻgʻri keladi. 2013-yil 1-aprelda Tojikiston aholisi 8 000 000 kishini tashkil qildi.
Tojikiston aholisi jadallik bilan koʻpaymoqda, 1959-yilda 1 mln. 981 ming kishi edi, 1989-yilda esa — 5 mln. 109 ming, 2016-yilda esa — 8 mln. 551 ming kishini tashkil qildi.
Siyosiy partiyalari va harakatlar
Tojikiston xalq demokratik partiyasi, 1994-yil xalq partiyasi nomi bilan taʼsis etilgan, 1997-yildan hozirgi nomda; Tojikiston kommunistik partiyasi, 1924-yil tuzilgan, 1992-yil yanvarda tugatilib, mart oyida qayta tashkil etilgan; Tojikiston uygʻonish va milliy birlik harakati; Adolatxoh partiyasi, 1996-yil tuzilgan; Agrar partiya, 1999-yil taʼsis etilgan; Tojikiston islom uygʻonish partiyasi (Hizbi nahzati islomii Tochikiston), 1978-yil yashirin ravishda tashkil etilgan, 1991-yildan oshkora faoliyat yuritadi; Tojikiston demokratik partiyasi, 1990-yil tuzilgan; Tojikiston sotsialistik partiyasi, 1996-yil taʼsis etilgan.
Qishloq xoʻjaligi
Tojikiston agrarindustrial mamlakat. Yalpi ichki mahsulotda qishloq xoʻjaligining ulushi 25 %, sanoatniki 35 %, xizmat koʻrsatish sohasiniki 40 %. Qishloq xoʻjaligiga yaroqli yerlar 4,3 mln. gektar, shundan ekinzorlar 827631 gektar, yaylovlar 3,2 mln. gektar. Qishloq xoʻjaligining asosiy tarmogʻi — dehqonchilik boʻlib, jami qishloq xoʻjaligi mahsulotining 65 % ni beradi. Unda paxtachilik, ayniqsa, ingichka tolali paxta yetishtirish yetakchi oʻrinni egallaydi. Bogʻdorchilik, uzumchilik, pillachilik rivojlangan. Moyli ekinlar, zigʻir, kartoshka, sabzavotpoliz ekinlari, yemxashak ekinlari ekiladi, gʻalla va sholi ham yetishtiriladi. Togʻ oldi va togʻ mintaqalarining sugʻoriladigan yerlarida tamaki, Hisor va Vaxsh vodiylarida yorongul ekiladi. Sitrus mevalar yetishtirish yaxshi yoʻlga qoʻyilgan. Tojikistonning barcha hududlarida, ayniqsa, togʻ yon bagʻirlarida chorvachilik rivojlangan: qoramol, qoʻy, echki, parranda, yilqi boqiladi.
Sanoati
Sanoatining yetakchi tarmoqlari: yengil (paxta tozalash, ip gazlama, shoyi, tikuvchilik, gilam toʻqish), oziq-ovqat (meva konservasi, yogʻmoy va boshqa), rangli metallurgiya (rangli va noyob metall rudalari qazib chiqarish va boyitish, alyuminiy ishlab chiqarish. va boshqa), konchilik, kimyo sanoati (mineral oʻgʻit, plastmassa ishlab chiqarish.), mashinasozlik, metallsozlik. Tojikistonda osh tuzi, qoʻngʻir koʻmir, neft, gaz qazib olinadi; qurilish materiallari ishlab chiqariladi. Elektroenergetika sanoati rivojlangan: Norak, Rogʻun va boshqa GESlarda elektr energiyasi hosil qilinadi (yiliga oʻrtacha 17 mlrd. kVtsoat).
Blankenfelde-Mahlow
Blankenfelde-Mahlow Germaniyaning Brandenburg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Teltow-Fläming tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 54,89 km2. 25 718 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Tojikiston
Transport
Temir yoʻl uzunligi 490 km, avtomobil yoʻllari uzunligi 13 ming km. 1991-yilda tashkil etilgan „Tajikistan Airlines“ va „Somon Air“ aviatsiya kompaniyalari samolyotlari muntazam ravishda MDH mamlakatlarining Moskva, Samara, Novosibirsk, Olmaota, Bishkek, Ashxobod va boshqa shaharlarga hamda BAA (Sharja), Pokiston (Karochi), Afgʻoniston (Qobul), Eron (Mashhad), shuningdek, Xoʻjand va Xorugʻga uchadi. Dushanbe va Xoʻjand shaharlarida xalqaro aeroport bor.
Blankenfelde-Mahlow
Hududi
Blankenfelde-Mahlowning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Tojikiston
Eksport va import
thumb|250px|1 tojik rubli (1995-2000-yillardagi Tojikiston valyutasi) [[Fayl:Tajikistan-1994-Bill-1-Reverse.jpg|thumb|250px]] Eksport — 1,6 mlrd doll. (2008-yil). Tojikiston chetga alyuminiy, paxta, elektr energiyasi, noyob metall va toshlar, rangli rudalar, hoʻl meva va sabzavot, teri, jun chiqaradi. Asosiy eksport qiluvchi davlatlari — Niderlandlar 36,7 %, Turkiya 26,5 %, Rossiya 8,6 %, Eron 6,6 %, Xitoy 5,7 %.
Import — 3,7 mlrd doll. (2008-yil). Chetdan isteʼmol mollari, oziq-ovqat mahsulotlari, transport vositalari oladi. Import qiluvchi asosiy davlatlari — Rossiya 32,3 %, Xitoy 11,9 %, Qozogʻiston 8,8 %, Oʻzbekiston 4,7 %. Pul birligi — somoniy.
Tibbiy xizmati
90-yillardagi siyosiy boshboshdoqlik bu sohaga ham jiddiy taʼsir qildi. Mutaxassislarning bir qismi respublikani tark etganliklari bois, ushbu soha jiddiy zarar koʻrdi. Ayni paytda xalqaro hamjamiyatning koʻmagi asosida respublikada tibbiyot sohasi rivojlana boshladi. „Zumrad“ (Isfara), Obigarm, Xoʻjaobigarm, Shambari, Qoratogʻ, Xavotogʻ, Garmchashma sanatoriy va kurortlari muhim shifobaxsh maskanlardir.
Maorifi, ilmiy va madaniymaʼrifiy muassasalari
Maorifi boshlangʻich, toʻliqsiz oʻrta, umumiy oʻrta taʼlim maktablaridan, oʻrta maxsus va oliy oʻquv yurtlaridan iborat. Yirik oliy oʻquv yurtlari: Tojikiston universiteti, politexnika, qishloq xoʻjaligi., sanʼat, tibbiyot, pedagogika institutlari, Koʻlob va Xoʻjand pedagogika institutlari. Bundan tashqari turli vazirliklarga qarashli ilmiy muassasalar (veterinariya, dehqonchilik, epidemiologiya va gigiyena institutlari kabilar) bor. Respublikadagi ilmiy tadqiqotlar Fanlar Akademiyasi tarkibidagi ilmiy tadqiqot institutlari va markazlar doirasida amalga oshiriladi.
1999-yil Tojikistondagi 8 yirik oliy oʻquv yurtlarining tashabbusi bilan tuzilgan Fan va maorifni rivojlantirish uyushmasi ilmiy tadqiqot muassasalari, oliy va oʻrta oʻquv yurtlari jamoalarini birlashtirdi. U yangi axborot texnologiyalarini ishlab chiqib uni oliy va oʻrta taʼlim tizimiga joriy etish, ilmiy tadqiqotlarni rivojlantirish, xalqaro taʼlim andozalarini Tojikiston oliy va oʻrta taʼlim tizimiga joriy etishga, bu sohada xalqaro tajriba ayirboshlashga koʻmaklashish kabi ishlar bilan shugʻullana boshladi. Tojikistonda Firdavsiy nomidagi Tojikiston davlat kutubxonasi, Tojikiston Fanlar akademiyasining Markaziy ilmiy kutubxonasi va mingdan ortiq, ommaviy kutubxona; 15 davlat muzeyi (Dushanbada Tarix-oʻlkashunoslik va tasviriy sanʼat muzeyi, S. Ayniy nomidagi adabiyot muzeyi, Panjakentda A. Rudakiy nomidagi respublika tarix-oʻlkashunoslik muzeyi va boshqalar) bor.
Matbuoti, radioeshittirishi va telekoʻrsatuvi
Tojikistonda bir qancha gazeta va jurnali nashr etiladi. Asosiylari: „Jumhuriyat“ (tojik tilida chikadigan gazeta, 1925-yildan „Idi tojik“, 1955—91 yillarda „Tojikistoni Soveti“ nomida chiqqan), „Xalq ovozi“ (oʻzbek tilida chiqadigan gazeta, 1929—91 yillarda „Sovet Tojikistoni“ nomi bilan chiqqan), „Sadoi mardum“ („Xalq ovozi“, gazeta, 1992-yildan), „Biznes i politika“ („Biznes va siyosat“, gazeta, 1994-yildan); adabiy-badiiy jurnalilar: tojik tilida „Sadoi Sharq“ („Sharq ovozi“), „Madaniyati Tojikiston“ („Tojikiston madaniyati“), rus tilida „Pamir“ („Pomir“) va boshqalar. Tojikiston axborot agentligi (hozirgi „Xovar“ axborot agentligi) 1933-yilda tashkil etilgan. Tojikistonda radioeshittirishlar 1928-yildan, Dushanbe televizion markazi 1959-yildan ishlay boshlagan.
Meʼmorligi va tasviriy sanʼati
thumb|250px|[[Xoʻjand shahridagi tarixiy muzey]] Tojik xalqining badiiy madaniyati qoʻshni xalqlar, ayniqsa, oʻzbeklar madaniyati bilan oʻzaro bogʻliqlikda rivojlangan. Tojikiston hududidan topilgan tasviriy sanʼat yodgorliklarining eng qadimgisi Sharqiy Pomirdagi mezolit (mil. av. 15—10 ming yilliklar) davriga oid qoyatosh suratlaridir. Jumladan, Panjakentdan topilgan qoya suratida arfa chalayotgan qiz tasvirlangan (7—8-asrlar). 5—8-asr boshlarida Tojikiston hududida devor va minoralar bilan shahristonga ega boʻlgan shaharlar paydo boʻldi. Mintaqada islom dini tarqalgach, Tojikiston meʼmorligida masjid va madrasalar, minora, maqbara va xonaqohlar qad koʻtardi. 9—10-asrlardan qurilishda pishiq gʻisht ishlatila boshlandi. 11—12 asrlarda Mozori Sharifda Muhammad Basharo maqbarasi, 14—15-asrlarda Ust rushonada Koʻk gumbaz masjidi, 11—12 va 15-asrlarda Konibodomda Muslihiddin maqbarasi barpo etidsi. 14-asr oxiri — 15-asrlarda monumental bezak sanʼatida yogʻoch va ganchga naqsh oʻyish, sirlangan va sirlanmagan sopol, yogʻoch va ganchga tuxumli tempera bilan naqsh solish, zardoʻzlik va boshqalar keng tarqaldi. Tojikiston meʼmorligi 1 qavat paxsa yoki xom gʻishtli uysozlikdan bosh reja asosida qurilayotgan shaharlargacha boʻlgan taraqqiyot yoʻlini bosib oʻtdi. 1930-yillarda Dushanbe, Xoʻjand, Koʻlob, Konibodom shaharlari bosh reja asosida qurila boshladi. 1930—40-yillar boshlaridagi shaharsozlikda Oʻrta Osiyo meʼmorligi elementlari boʻlgan klassitsizm shakllari ustunlik qildi. 50-yillarning 2-yarmida sharq anʼanalarini oʻzida mujassamlashtirgan binolar paydo boʻla boshladi. 1960-yillardan soʻng Tojikiston meʼmorlari kichik mavzelar barpo etishga oʻtdilar. Sanoat rivojlanishi tufayli Qoʻrgʻontepa, Tursunzoda, Norak, Yovon singari yangi zamonaviy shaharlar qad koʻtardi. Dushanbedagi „Tojikiston“ mehmonxonasi (1975, meʼmori A. I. Onishchenko), kinokonsert zali (1985, meʼmori S. M. Sutyagin) kabi zamonaviy muhtasham binolar barpo qilindi.
Tojikistonda zamonaviy tasviriy sanʼat 20-asrning 20-yillarida vujudga kela boshladi. Ilk rassomlar siyosiy va tashviqiy plakatlar, hajviy jurnalilar uchun bezaklar yaratish, oʻquv darsliklari va badiiy asarlarni bezash bilan shugullandilar. Ikkinchi jahon urushi davrida grafika, plakat va ayniqsa, karikatura rivojlandi. 40-yillar oxiri va 50-yillarda tasviriy sanʼat janrlari koʻpaydi, rassomlar mahorati oshdi. 1947-yil Respublika tasviriy sanʼat muzeyining ochilishi bunga yaxshi sharoit yaratdi. Peyzaj janrida I. Abdurahmonov, F. Solmonov, S. Zaxarov salmoqli muvaffaqiyatga erishdilar. Keyinchalik yetishib chiqqan rassomlar I. Raximov, X. Xushvaqtov, 3. Habibullayev, A. Aminjonov, haykaltaroshlar A. Gʻaniyev, K. Jumagazin, grafik rassomlar K. Turenko, X. Rasulov, D. Safoyevpar hayotiy mavzularda ijod qildilar. X. Xushvaqtovning „Xorugʻ“, „Olay vodiysi“, „Pomir togʻlarida“, 3. Habibullayevning „Gʻijjak“, „Yaylovda bahor“ asarlari zoʻr mahorat bilan yaratilgan. 1990-yillar Tojikiston tasviriy sanʼatida milliy anʼanalarni, zamonaviy badiiy gʻoyalarni chuqurroq singdirishga asosiy ahamiyat berildi. Chunonchi, rassom S. Qurbonov ijodiga tojik xalqining tarixi, milliylik ildizlari, urf-odatlari goʻzal shakllarda romantik badiiy uslubda aks ettirilgan. Tojikiston xalqining koʻp asrlik tasviriy va amaliy sanʼatida bezak asosiy yoʻnalish boʻlgan. M. Xushmuhamedov, A. Haydarov, A. Kamelin, A. Raximov, M. Beknazarovlar milliy meros anʼanalarini birmuncha yangilagan holda mana shu yoʻnalishda ijod qilmoqdalar. P. Falbov, S. Sharipov, A. Sayfiddinov kabi rassomlar bu sohada yangi yoʻnalish yaratish yoʻliga tushib oddilar. L. Irismetova, M. Nosirova, M. Qodirova, M. Qurbonova, 3. Davlatshoyeva, D. Mamajonova, N. Hamidova, S. Saidova singari isteʼdodli ayol rassomlar yetishib chikdi. Tojikiston zamonaviy haykaltaroshligi (A. Bikasiyon, V. Odinayev, J. Toshmatov asarlari)da ham yangi yoʻnalish boshlangani seziladi. A. Lohutiy (haykaltarosh I. Milashevich), Mirzo Tursunzoda (haykaltarosh A. Bikasiyon) haykallari, B. Gʻafurov byusti (haykaltarosh I. Ivanov), Dushanba shahridagi „Vaxdat“ memoriali (1999), Qoʻrgʻontepadagi Ismoil Somoniy haykali (1999) shundan dalolat beradi. Amaliy sanʼat sohasida — kulolchilikda A. va boshqa Mavlonovlar, S. va S. Soxibovlar, M. Mirzoyev; naqqoshlikda M. Olimov, K. Gayurov; yogʻoch oʻymakorligida Yu. Baratbekov, A. Yoʻldoshev, A. Yahyoyev; kashtachilikda Z. Baxriddinovalar samarali ijod qilmoqsalar. 1998-yil Oʻzbekiston Badiiy akademiyasining Markaziy koʻrgazmalar zalila Tojikiston rassomlarining badiiy koʻrgazmasi boʻlib oʻtdi. Unda Tojikiston istiqbol davri tasviriy sanʼati keng namoyish etilgan. Tojikiston Meʼmorlar uyushmasi 1936-yil, Rassomlar uyushmasi 1933-yil tashkil etilgan. Tojikiston badiiy sanʼat xodimlari Dushanbedagi Davlat-Badiiy kollejida tayyorlanadi. Koʻpgina tojik sanʼatkorlari Oʻzbekiston sanʼat institutlari va bilim yurtlarida taʼlim olgan.
Musiqasi
Anʼanaviy musiqa madaniyati boy va xilma-xil. U bir necha mahalliy uslubdan tashkil topgan. Sugʻd viloyatida azaldan yonmayon yashab kelgan tojik va oʻzbek xalqlarining musiqa anʼanalari oʻzaro qorishib ketgan. Ikkala qardosh xalq musiqa ijodida mehnat, maishiy va morosim qoʻshiqlari („Mayda“, „Yoryor“, „Naqsh“ „Alla“, „Boychechak“, „Sadr“, „Marsiya“ kabi), lirik qoʻshiqlar („muxammas“, „bayt“ va boshqalar), laparlar, bastakorlar ashula va kuylari (Sodirxon hofiz Bobosharifov va boshqa), xalq va professional sozlardan dutor, gʻijjak, chang, nay, surnay, qoʻshnay, doyra va boshqa asosiy oʻrin tutadi. Xatlon viloyatida „Falak“ („Falaki“) qoʻshiq turkumlari lirik-falsafiy mazmundagi forscha sheʼrlarga yakkaxon xonanda tomonidan soz joʻrligida aytiladi. Shu yerda yashayotgan oʻzbek (laqay)larning musiqa anʼanalari Oʻzbekistonning Surxondaryo, Qashqadaryo musiqa uslubiga yaqin: doston va terma janrlari, doʻmbira, changqoʻngʻiz, choʻpon nay ijrochiligi va h.k. Togʻli badaxshon muxtor viloyatida istiqomat qilayotgan vanchlik, yazgulemlik, rushonliklar kabi elatlarda oʻyin qoʻshiq va kuylari („Aspakbozi“, „Rupsak bazay“ kabi), musiqiy tomosha („Bobo safar“ „Moʻgʻulbozi“), „Dehqonnoma“ kabi mehnat qoʻshiqlari, „Chorbaytxo“, „Gʻazalxo“ kabi lirik qoʻshiqlar, ayollar ijodida — „Bulbulik“, „Dargilak“ kabi lirik aytimlar, cholgʻulardan esa soʻrnak (choʻpon nay), vanch dutori, pomir rubobi, blandzikom va boshqa mashhur. Mumtoz musiqa (maqom, ashula yoʻllari, cholgʻu kuylar) asosan shahar Xoʻjand va boshqalarda shakllangan. 20-asr oʻrtalaridan Fartna-Toshkent maqom yoʻllari bilan birga Buxoro Shashmaqomn ijrochiligi ham rivoj topgan (F. Shahobov, Sh. Sohibov, B. Fayzullayev va boshqalar). Tojikistonda dastlabki musiqa oʻquv yurtlari 1929-yil Xoʻjandda, 1934-yil Dushanbeda tashkil etilib, 1939-yilda birinchi tojik operasi „Vose qoʻzgʻoloni“ (kompozitor S.A. Balasanyan) namoyish qilindi. Tojikistonda Sugʻd viloyat musiqali komediya teatri, davlat filarmoniyasi, „Gulshan“ estrada ansambli (1966-yildan), Borbad nomidagi konsert saroyi faoliyat koʻrsatadi. Bastakorlardan Aqmad Boboqulov, Boymuxdmmad Niyozov, Maʼrufxoʻja Bahodurov, xonandalardan Zafar Nozimov, Hanifa Mavlonova, Shohista Mullajonova, Joʻrabek Murodov, Joʻrabek Nabiyev, Nigina Raupova, Mastona Ergasheva, Davlatmand Xolov, Daler Nazarov, Afzalsho Shodiyevlarning tojik sanʼatini rivojlantirishdagi hissalari katta.
Teatri
thumb|250px|Sadriddin Ayniy nomidagi opera va balet teatri Yevropacha tipdagi tojik teatri dastlab 1919-yilda Xoʻjandda, keyinchalik Konibodom, Oʻratepa va Isfarada havaskorlik teatrlari tarzida paydo boʻddi. 1929-yil Dushanbeda havaskorlik toʻgaragida Tojik davlat drama teatri nomi bilan 1-professional teatr (hozirgi Lohutiy nomli teatr) tashkil etildi. 1932-yil Xoʻjandda musiqali drama teatri ish boshladi. Ularda zamonaviy mavzudagi asarlar sahnalashtiryddi. A. Usmonovning „Kurash“, K. Yashinning „Yondiramiz“, J. Ikromiyning „Dushman“, M. Tursunzodaning „Hukm“, M. Aminzodaning „Sharaf“ pyesalari koʻrsatildi. Firdavsiyning „Shohnoma“si asosidagi „Rustam va Suhrob“, jahon mumtoz dramaturgiyasining „Otello“, „Makr va muhabbat“ asarlari Lohutiy nomli teatr sahnasida namoyish etildi. Aktyorlardan M. Qosimov, L. Zohidova, T. Fozilova, A. Burhonov, X. Rahmatullayev, G. Vallamatzoda, B. Tojiboyeva, balet raqkrsasi M. Sobirova va boshqa mashhur. Rudakiy nomidagi Xorugʻ va S. Valizoda nomidagi Koʻlob musiqali drama teatrlari jamoalari Tojikistonda teatr sanʼatining rivojiga muhim hissa qoʻshdilar.