cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Clinton (Oklahoma)
Clinton AQShning Oklahoma shtatida joylashgan shahardir. Custer, Washita County, Oklahoma|Washita okrugi tarkibiga kiradi.
Narsuyu (Pervari)
Tarixi
Qishloq Xaldey katolik cherkovining Seert kaldey katolik yeparxiyasi tarkibiga kirgan.1913-yilda 50 ossuriyalik aholiga ega edi.
Innokentyevka
Geografiya
Innokentyevka Amur daryosining chap sohilida, Arxaradan (tuman maʼmuriy markazi) 36 km janubi-gʻarbroqdagi avtomobil yoʻlida joylashgan. Krasny Luch unga eng yaqin qishloq hisoblana.
Narsuyu (Pervari)
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Clinton (Oklahoma)
Aholisi
9033 nafar aholi istiqomat qiladi (2010). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga auto nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 24,335402 km2. Shundan 24,287340 km2 quruqlik, 0,048062 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 477 m balandlikda joylashgan.
Fairfield (Texas)
Fairfield AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Freestone okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3094 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 264,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,7 km2. Shundan 11,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 141 m balandlikda joylashgan.
Ras El Ayun tumani
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css">
Ras-El-ayun bir necha yuz yil davomida Oulad Ali Ben Sabour va Oulad salame qabilalari tarkibida istiqomat qilgan, keyinchalik esa fransuz mustamlakachilari fransuz istilosi davrida tumanga kelishgan.
Ushbu Tuman turli xil geografiyaga ega. U shimolda Ain Azel va EL Eulma, janubda esa N'gaou va Oulad Si Slimane bilan chegaradosh sanaladi. Shuningdek, sharqda Merouana va Ayn Djasser, g'arbda esa Djezzar hamda Salah Bey bilan chegaradosh.
Ras-el-Aioun tuman chegarasi 910 km 2 joyni egallaydi, zichligi esa 111/km 2. Tumanning geografik hududida oʻtloqlar, oʻrmonlar, daryolar, oʻrikzorlar va togʻlar ustunlik qiladi.
Municipalities
Tuman yana etti munitsipalitetga bo'linadi.
Fransuzlar istilosi davrida
1957-yilgacha 6 ta shahar Belezma deb nomlangan umumiy shaharni tashkil qilgan. 1958-yilga kelib bu hududda Ras El Aioun, Guigba, Oulad Salame va Rahbat kabi koloniyalar paydo bo'la boshladi.
Mustaqillik davrida
Jazoir davlati o'z mustaqilligini qo'lga kiritdi. Va 1964-yilda ba'zi shaharlar bitta katta Kommuna sifatida birlashtirildi (Ras El Aioun, Guigba va Rahbat Ras El Aioun kommunasiga aylanadi), (Oulad Salame va Talkhamt bitta).
1984-yil dekabr oyida oltita kommuna yana mustaqil kommunalar sifatida qayta tashkil etildi.
1987-yilda Ras-El-Ayun okrugi oltita kommunani o'z ichiga oldi. (Ras El-Ayun, Oulad Salam, Guigba, Gosbat, Rahbat va Talkhamt) shaharlarini tashkil etti.
Sellersville
Sellersville AQShning Pennsylvania shtatida joylashgan shahardir. Bucks County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
4473 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Geografiyasi
Maydoni — 3 km2. Shundan 3,0 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir.
Valentano
Valentano Italiyaning Lazio mintaqasida joylashgan kommunadir. Viterbo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 43,29 km2. 2935 nafar aholi istiqomat qiladi (2001).
Buxières-sous-Montaigut
Buxières-sous-Montaigut Fransiyaning Auvergne mintaqasida joylashgan kommunadir. Puy-de-Dôme departamenti Riom tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
246 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 22,4 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 11,0 km2.
Jan Zaveck
Dejan Zaveck — bokschi (1976-yil 13-martda tugʻilgan), u Jan Zaveck nomi bilan tanilgan, sloveniyalik sobiq professional bokschi, 2003-yildan 2015-yilgacha musobaqalarda faol ravishda qatnashib kelgan. U 2009-yildan 2011-yilgacha yarim oʻrta vazn toifasida IBF chempionligini qoʻlga kiritgan va 2015-yilda bir marta super oʻrta vazn toifasida WBA chempionligi uchun kurashgan. Zaveck jahon chempionligini qoʻlga kiritgan yagona sloveniyalik bokschi boʻlib, 2010-yilda Sloveniyada yilning eng yaxshi sportchisi deb topilgan.
Yoshligi
Dejan Zaveck oʻsha paytda Yugoslaviyaning bir qismi boʻlgan Sloveniya Trdobojci shahrida tugʻilgan. U yoshligini Sloveniya tepaliklaridagi Gabrnikda oʻtkazadi. U yoshligidan boksga qiziqishni kuchaytirgan. Oʻsmirlik chogʻida u Maribordagi boks klubiga qoʻshilgan. Keyinchalik u Gabrnikda va Germaniyaning Saxony-Anhalt shtatidagi Magdeburg shahrida istiqomat qiladi.
200-yilda Serbiyaning Novi Sad shahridagi jismoniy tarbiya fakultetini tamomlagan.
Avvalgi faoliyati
Zaveck boks bilan 16 yoshida shug‘ullana boshlagan. Havaskor sifatida esa 1995, 1997 va 1999-yillardagi jahon chempionatlarida jang qilgan.
Zaveck 2003-yilda professionalga aylanadi va oʻzining dastlabki 26 ta jangida gʻalaba qozonadi. Faoliyatining boshida Zaveck qisqa muddatga Don King bilan shartnoma imzoladi, biroq afsonaviy promouter uning janglarini himoya qila olmaganidan keyin Yevropaga qaytadi. Germaniyadagi faoliyatini SES Boxing bilan davom ettirgan Zaveck bir qator mintaqaviy unvonlarni qoʻlga kiritadi, jumladan WBO va IBF Inter-Continental va Germaniya (BDB) yarim oʻrta vazn toifasi unvonlarga ega boʻlgan edi.
Professional magʻlubiyati
2008-yilda Zaveck EBU Yevropa chempioni unvoni uchun Rafal Jackiewicz bilan uchrashish uchun Polshaga yoʻl oladi. Oʻn ikki raunddan soʻng polshalik jangchi foydasiga bahsli boʻlinish qarori eʼlon qilinadi. Bu jang Zaveck uchun professional birinchi mag‘lubiyat bo‘lgan edi.
IBF chempionligi
Zaveck birinchi marta Ljubljanada, Tivoli zalida oʻynagan Rodolfo Martinezga qarshi IBF yarim oʻrta vazn toifasida chempionlik unvonini himoya qiladi. U oʻn ikkinchi raundda hakam jangni toʻxtatganda texnik nokaut bilan gʻalaba qozongan edi.
2010-yil 4-sentabrda Zaveck Ljubljanadagi Stožice Arenada majburiy raqibi Rafał Jeckiewiczga qarshi oʻrta vazn toifasida IBF chempionligini ikkinchi marta himoya qildi. Jackiewiczni magʻlub etib, Zaveck oʻsha paytdagi faoliyatidagi yagona yoʻqotish uchun qasos oladi.
Stožice Arenasida
Zaveck 2010-yil 10-dekabrda bo‘lib o‘tgan IBF chempioni Randall Bailey-Said Ouali g‘olibiga qarshi to‘qnash kelishi kutilgan edi, biroq bahsda bahssiz deb topildi. Majburiy raqib belgilanmagani uchun Zavec Ljubljanada ixtiyoriy himoyani tanladi. 2011-yilning 18-fevralida Zaveck 12000 tomoshabin oldida yana Stožice Arenada chiqish qilib, 15-oʻrindagi Pol Delgadoga qarshi yarim oʻrta vazn toifasida IBF chempionligini uchinchi marta himoya qiladi. U beshinchi raundda, hakam jangni to‘xtatganda, texnik nokaut bilan g‘alaba qozongan.
WBC chempioni bilan jang
Paulie Malignaggi bilan Saul Alvarezda jang qilish boʻyicha bahslardan soʻng — Ryan Rhodosning anterkarti muvaffaqiyatsizlikka uchradi. Zaveck 2011-yil 3-sentyabr kuni HBO telekanalida yarim oʻrta vazn toifasida sobiq WBC chempioni Andre Berto bilan jang qilish uchun Mississippi shtatining Biloksi shahriga yoʻl oladi. Jangda 4-to 1 underdog boʻlishiga qaramay, Zaveck raqobatbardoshligini isbotladi, Berto bilan toza zarbalar almashish va HBO-dan kichik Roy Jonesning maqtoviga sazovor boʻlishga ham erishadi. Beshinchi raundda Zaveckning yuzida bir qancha kesiklar ochiladi yaʼni yuzida jarohatlar paydo boʻladi, natijada Zaveckning burchagi oltinchi raund oldidan jangdan voz kechadi. Bu magʻlubiyat Zaveckning yarim oʻrta vaznda IBF chempioni sifatidagi hukmronligini tugatadi.
Alsheim
Alsheim Germaniyaning Rheinland-Pfalz yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Alzey-Worms tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 15,54 km2. 2605 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Jan Zaveck
Keyingi faoliyati
IBF unvonini boy berganidan keyin Zaveck yana uch yil kurashadi. Boʻlajak yarim oʻrta vazn toifasida jahon chempioni Keith Thurman bilan masofani bosib oʻtish va Erislandy Larani WBA va IBO yoʻnalishlari boʻyicha super oʻrta vazn toifasi unvonlari uchun texnik nokautga uchratish boʻlgan.
Alsheim
Hududi
Alsheimning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Jan Zaveck
Keyingi faoliyati
Zaveck 2016-yil 13-mart kuni Sloveniya prezidenti Borut Pahor ishtirok etgan matbuot anjumanida boksdagi faoliyatini yakunlaganini maʼlum qiladi.
YEXHT Istambul sammiti
= YEXHT Istambul sammiti = 1999-yilning 18—19-noyabr kunlari Turkiyaning Istambul shahrida Yevropada xavfsizlik va hamkorlik tashkilotining oliy darajadagi sammiti bo‘lib o‘tdi. Sammit Yevropada Xavfsizlik Xartiyasini muhokama qildi. Sammitda birinchi bo‘lib so‘zga chiqqan I. A. Karimov jahon jamoatchiligini tashvishlantirayotgan diniy ekstremizm, xalqaro terrorizm, mintaqaviy mojarolar masalasiga alohida eʼtibor berdi va bu haqda bunday YEXHT Istambul sammiti dedi: "Bugungi kunda xalqaro maydonda „sovuq urush“ ko‘rinishlari o‘rnini bir-biri bilan birlashib, tobora keng ko‘lamli va hujumkor mohiyat kasb etayotgan ashaddiy millatchilik va separatizm, diniy ekstremizm va xalqaro terrorizm kabi illatlar egallayotganini isbotlab o‘tirishning hojati yo‘q… Bugungi kunda biz radikal kayfiyatdagi markazlarning diniy ekstremizm va terrorizmni tarqatishga qaratilgan uzoqni ko‘zlovchi rejalariga, mintaqa davlatlarini o‘zlari tanlagan demokratik, huquqiy va dunyoviy taraqqiyot yo‘lidan qaytarishga urinishi hollariga duch kelmoqdamiz. Buni Tojikistondagi voqealar, yaqinda Toshkentda yuz bergan portlashlar, bosqinchilar guruhlarining mustaqil Qirg‘iziston janubiga surbetlarcha bostirib kirishi hamda barchaga maʼlum boshqa faktlar isbotlab turibdi". I. A. Karimov Istambul sammitida Xavfsizlik Xartiyasi loyihasi yuzasidan quyidagi takliflarni bildirdi: Birinchidan, YEXHTning mintaqaviy xavfsizlik, jumladan, Markaziy Osiyo bo‘yicha mintaqaviy xavfsizlik tizimini shakllantirishda yanada faolroq bo‘lishi; ikkinchidan, YEXHTning xalqaro ziddiyatlarning oldini olishga qaratilgan xalqaro organ sifatidagi vazifalarini aniq belgilash, shuningdek, uning iqtisodiyot va ekologiya sohalarida tutgan o‘rnini mustahkamlash; uchinchidan,YEXHT tizimini isloh qilish. Islohotning maqsadi — YEXHTni bugungi ijtimoiy-siyosiy jarayonlar oqimiga moslash-tirish, bu tashkilotni hayot keltirib chiqarayotgan yangi-yangi muammolarni hal etishga ko‘proq jalb etish. Ayni paytda I. A. Karimov Istambul sammitida xalqaro terrorizmga qarshi kurash markazini tashkil etish masalasini keskin qo‘ydi. Bu markazning asosiy vazifasi terrorizm ko‘rinishlari bilangina emas, eng avvalo, xalqaro terrorizmni mablag‘ bilan taʼminlayotgan, qo‘llab-quvvatlayotgan, qurol-yarog‘larni joylarga jo‘natayotgan manbalarga qarshi kurash bo‘yicha qabul qilingan qarorlarning so‘zsiz bajarilishi bo‘yicha faoliyatlarni muvofiqlashtirishdan iborat bo‘lishi lozimligi taʼkidlab o‘tildi. Istambul sammiti dunyoga O‘zbekiston so‘zining qudratini, uning siyosiy irodasini va jahon taraqqiyotiga kuchli taʼsir ko‘rsatishi mumkinligini namoyish etdi.
Adabiyotlar
M.Lafasov Jahon tarixi 1918-2008. Toshkent „TURON-IQBOL“ 2010
Tessel Middag
Tessel Tina Middag — (1992-yil 23-dekabrda tugʻilgan) gollandiyalik futbolchi, Shotlandiya ayollar Premier-ligasida va Netherlands womenʼs national football team himoyachi sifatida oʻynaydi, 2015 FIFA Womenʼs World Cup mamlakatni himoya qiladi. U avvalroq ADO Den Haag, AFC Ajax, Manchester City, West Ham United va Fiorentina klublarida oʻynagan.
ADO Den Haag
Middag 2011-yilda ADO Den Haag kompaniyasiga qoʻshilgan. Debyut mavsumida u oʻn sakkizta oʻyinda oʻnta gol urdi. Middag, ADO Den Haag bilan Eredivisie va KNVB Womenʼs kubogini qoʻlga kiritdi.
Ajax
Middag 2012-yilda Ajax bilan shartnoma imzolagan. U klub safida 94 ta o‘yinda maydonga tushib, 15 ta gol urdi va yana 2014-yilda KNVB Womenʼs kubogini qo‘lga kiritdi.
Manchester City
2016-yilning 3-iyunda „Manchester City“ Middag bilan shartnoma imzolaganini eʼlon qildi. U 30-iyun kuni „Liverpool“ga qarshi oʻyinda zaxiradan chetlatilganidan keyin klubdagi debyutini oʻtkazdi va rasmiy muxlislar klubi tomonidan oʻyinning eng yaxshi oʻyinchisi deb topildi. U klubdagi ilk o‘yinini 2-iyul kuni „Aston Villa“ga qarshi o‘yinda o‘tkazdi va o‘yinning birinchi yarmida gol urdi. 2017-yil may oyida Middag „Reading“ga qarshi bahorgi seriyadagi oʻyinda ACL jarohati oldi. Toʻqqiz oydan soʻng, Middag 2018-yil 21-mart kuni Chempionlar Ligasi chorak finalida Linköpings FCga qarshi oʻyinda 81-daqiqada zaxiradan maydonga tushib, qaytib keldi. Middag „Manchester City“ni 2017-18-yilgi mavsum oxirida shartnomasi tugaganidan soʻng tark etgan va jamoa bilan soʻnggi mavsumida uchta oʻyinda maydonga tushgan.
West Ham United
2018-yil 14-iyulda Middag „West Ham United“ga oʻtdi. Biroq, Middag 2018-19-yilgi mavsumda 2018-yil yozida xalqaro xizmatda boʻlganida olgan ikkinchi ACL jarohatidan soʻng oʻynamadi. Dastlab 6-raqamli koʻylakni olgan Middag 2019-20-yilgi mavsum oldidan № 23 ga oʻzgardi va hech qachon 6-raqamni kiymagan. Bu qisman bu raqam Bobby Moore sharafiga erkaklar jamoasi tomonidan isteʼfoga chiqarilganligi, Middagning uzoq muddatli jarohatidan keyin jamoa bilan „yangi boshlanishi“ni ifodalagani uchun edi.
Fiorentina
2020-yil 30-iyulda Middag A Seriyaning „Fiorentina“ klubi bilan shartnoma imzoladi.
Rangers
2021-yil avgust oyida Middag Shotlandiyaning „Rangers“ klubiga o‘tdi.
Xalqaro martaba
2010 va 2011-yillar davomida Middag Gollandiya U19 terma jamoasida 17 ta oʻyinda maydonga tushdi. U 2012-yilda Fransiyadan o‘rtoqlik o‘yinida 2 – 1 hisobida mag‘lubiyatga uchragan holda kattalar tarkibiga kirdi. UEFA Ayollar oʻrtasidagi Evro-2013 uchun 31 oʻyinchidan iborat vaqtinchalik tarkibning aʼzosi, u yakuniy 23 oʻyinchi roʻyxatiga kiritilmagan. Middag Gollandiya terma jamoasining 2015-yilgi ayollar oʻrtasidagi Jahon chempionatida ishtirok etgan.
Xalqaro maqsadlar
* Eslatma: Oʻyin rasmiy oʻrtoqlik oʻyini hisoblanmaydi.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Valle Medio del Guadalquivir
Valle Medio del Guadalquivir Ispaniya tumanlaridan biridir. Maydoni – 38,76 km2. Aholisi – 65.554 kishi.
Firdavs qishloq okrugi
<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"> Firdavs qishloq okrugi Eronning Tehron viloyati Shahriyor okrugiga qarashli. 2006-yilgi aholini roʻyxatga olishda uning aholisi 3848 xonadonda 15225 kishini tashkil etdi. Keyingi 2011-yilgi aholini roʻyxatga olishda 2279 xonadonda 8041 kishi istiqomat qilgan. 2016-yilda o‘tkazilgan aholini ro‘yxatga olishda qishloq okrugi aholisi 12003 nafar (3724 xonadon)ni tashkil etgan. Yetti qishloqning eng kattasi Yusufobodi Seyrafi (5308 kishi) edi.
P-n oʻtish toklari
Elektron va kovakning oʻrtacha issiqlik energiyasi yarimoʻtkazgich temperaturasi bilan belgilanadi va k T ga teng, k — Bolsman doimiysi, T — absolute temperatura. Yarimoʻtkazgichdagi har bir zarra energiyasi oʻrtacha energiyadan farq qiladi. Aynimagan n —yarimoʻtkazgichda energiyasi W_i dan kichik boʻlmagan elektronlar konsentratsiyasi Bolsman taqsimotiga binoan quyidagi ifoda bilan aniqlanadi:
Undan yuqori energiyali zarrachalar soni eksponensial ravishda keskin kamayishi koʻrinib turibdi. Bu yerda — asosiy zaryad tashuvchilarning konsentratsiyasi. Shunga oʻxshash ifoda kovaklarni energiyalar boʻyicha taqsimlanishini belgilaydi.p — va n — yarimoʻtkazgichlar kontaktga keltirilganda energiyasi yuqori boʻlgan zaryad tashuvchilar p-n oʻtish orqali qoʻshni sohalarga diffuziyalanish hisobiga p-n oʻtishning elektr maydoniga teskari yoʻnalishda siljiydilar. Natijada diffuziya tokihosil boʻladi. Asosiy zaryad tashuvchilarning p-n oʻtish orqali diffuziyalanishi bilan bir vaqtdan asosiy zaryad tashuvchilarning  p-n oʻtish maydoni yoʻnalishida siljishi boshlanadi. Bu maydon noasosiy zaryad tashuvchilarga tezlatuvchi taʼsir koʻrsatib, dreyf tokini  hosil  qiladi. p-n oʻtishga elektr kuchlanish berilmaganda termodinamik muvozanat yuzaga keladi, yaʼni diffuziya va dreyf toklari absolute qiymatlari teng boʻladi. Diffuziya va dreyf toklari qarama-qarshi tomonlarga yoʻnalgan boʻlgani sababli p-n oʻtish orqali tok oqmaydi, yaʼni makroskopik zaryad tashish amalga oshmaydi.
Manbalar
Aripov, A. M. Abdullaev, N. B. Alimova. Osnovi elektro­ niki: Uchebnoe posobie dlya uchaщixsya professionalno-texni­ cheskix kolledjey. T.: IPTD im. Chulpana, 2007.136 s. thumb|P-n oʻtishning ulanishi.
In the End
„In the End“ AQShda tuzilgan Linkin Park rok guruhi ijro etgan qoʻshiqdir. Guruhning Hybrid Theory (2000) nomli ilk albomiga sakkizinchi qoʻshiq sifatida kiritilgan. 2001-yilning 9-oktyabrida albomning toʻrtinchi va oxirgi singli sifatida chiqarilgan.
„In The End“ qoʻshigʻi Linkin Parkning eng taniqli qoʻshiqlaridan biri hisoblanadi. Guruhning asosiy vokalchisi Chester Benningtonga avvalboshda qoʻshiq manzur kelmagan va hatto uni Hybrid Theory albomiga kiritilishini ham istamagan. 2002-yilda guruh qoʻshiqni „Enth E ND“ nomi bilan qayta kuylagan. U guruhning Reanimation nomli remiks-albomiga kiritilgan. Bundan tashqari, qoʻshiq uchun klip ham suratga olingan boʻlib, unga Nathan Cox va guruh turntablisti Joe Hahn rejissorlik qilishgan. Klip 2001-yilning 6-oktyabrida MTV va Much telekanallarida premyera qilingan. Shuningdek, klip „Eng yaxshi rock video“ nominatsiyasida MTV Video Music Awardni olgan. „Yil videosi“ nominatsiyasida shu mukofotga nomzod ham boʻlgan, biroq Eminem ijro etgan „Without Me“ ashulasiga yutqazgan. 2021-yil dekabr holatiga koʻra, qoʻshiq klipi YouTubeda 1.3 milliardan ortiq koʻrilgan. Bu guruhning YouTubeda koʻrishlar soni bir milliardga yetgan „Numb“ qoʻshigʻi uchun olingan klipdan keyingi ikkinchi klipi boʻldi. Video Linkin Parkning YouTube kanaliga ikki marotaba yuklangan. Birinchi marotaba 2007-yilning 4-martida 240p formatda yuklangan boʻlsa, ikkinchi marotaba 2009-yilning 29-oktyabrida nisbatan yuqoriroq formatda, yaʼni 360p formatda yuklangan. Qoʻshiq klipi oʻsha kuni Warner Bros. Records leyblining YouTube kanalida undan ham yuqoriroq sifatda, yaʼni 480p formatda yuklangan.
2018-yilda Tommee Profitt „In the End“ qoʻshigʻi kaverini hozirlagan. U Fleurie va Jung Youth tomonidan kuylangan. Undan Legacies teleseriali birinchi mavsumining beshinchi qismida ishlatilgan.
Jamoa
Linkin Park
Ishlab chiqarish
Manas (kommuna)
Manas Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Drôme departamenti Nyons tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
156 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 82,1 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 1,9 km2. Dengiz sathidan 204 – 370 m balandlikda joylashgan.
Saint-Martin-des-Champs (Manche)
Saint-Martin-des-Champs Fransiyaning Quyi Normandiya mintaqasida joylashgan kommunadir. Manche departamenti Avranches tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
2094 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 322,2 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 6,5 km2.
Valle de Albaida
Valle de Albaida Ispaniya tumanlaridan biridir. Maydoni – 122,77 km2. Aholisi – 88.596 kishi.
Vallerano
Vallerano Italiyaning Lazio mintaqasida joylashgan kommunadir. Viterbo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 15,48 km2. 2505 nafar aholi istiqomat qiladi (2001).
Abduxoliq Gʻijduvoniy
Abduxoliq Gʻijduvoniy (1106-yil 24-mart — vafoti 1179, 1189, 1199 yoki 1220) — soʻfiy ustozi (murshid), naqshbandiya tariqati shayxlari vorisligining oltin zanjirining oʻninchi maʼnaviy halqasidir. Nakshibandiya tariqatining kelib chiqishi Boyazid Bistomiy davriga borib taqaladi, yaʼni soʻfiylarning „Bistomiya“ yoki „Toifuriyya“ tariqati paydo boʻlgan.
Biografiyasi
Xoja Abdulxoliq Buxorodan 40 kilometr uzoqlikdagi Gʻijduvon shahrida tavallud topgan. Otasi Imom Abduljamil Malatya shahridan (hozirgi Turkiya) kelgan. Onasi olijanob oiladan chiqqan. Abdulxoliq Gʻijduvoniy Imom Molik avlodidan boʻlgan deb taxmin qilinadi. Gʻijduvoniy diniy ilmni Buxoroda olgan. U oʻsha davrda mashhur olim Alloma Sadriddinning shogirdi boʻlgan. Gʻijduvoniyning kelishi bilan Muhammad Bahouddin Naqshbandgacha tariqat „Tariq hojigan“ (Xodjeganiya) deb atala boshlandi. Abdulxoliq Gʻijduvoniyning ustozi Yusuf Hamadoniy boʻlib, u ham Ahmad Yassaviyning shayxi edi.
Abdulxolikning oʻziga xos xususiyati yashirin zikr, bu yoʻlga kirganlarning maʼnaviy oʻzgarishining asosi boʻlib, tariqatning oʻn bir tamoyilini ilgari surgan. Holbuki, Ahmad Yassaviy baland zikr tarafdori boʻlib qoldi. Gʻijduvoniy oʻz yoʻlini Xorazm va Xurosonga yoygan. Asrlar oʻtib, bu tariqatlarning ikkalasi ham butun Oʻrta Osiyo, Onadoʻli va Bolqon mamlakatlariga tarqaldi.
Xizr bilan doʻstligi
Rivoyatlarga koʻra, Xoja Abdulxoliq Alloh taolo uni ruhiy kamolotda toʻgʻri yoʻlni koʻrsata oladigan kimsa bilan birga olib kelishini kuta boshlagan. Tez orada Xizr bilan uchrashdi. Xizr ham otasining ustozi edi. Xizr Abdulxoliqni ruhiy oʻgʻil sifatida qabul qilib, unga „vukuf adedi“ (zikr sanash zarurati) va „yashirin zikr“ni oʻrgatadi. Rasululloh sollallohu alayhi vasallam Abu Bakrga Sevr gʻorida birinchi marta oʻrgatgan bu zikr turi Abdulxoliq Gʻijduvoniyning unga kirishi bilan yana oʻz ahamiyatini topdi. Xoji Abdulxoliq vafotidan keyin bu zikr turi Xojigan tariqati tarafdorlari tomonidan yana unutildi, ammo Abdulxoliqning uveysi (gʻoyib) muridi boʻlgan Shoh Naqshband nihoyat yashirin zikrni qayta tikladi.
Shuningdek, Xizr Gʻijduvoniyga yashirin zikrdan tashqari tavhid zikri — „nafi va isbat“ (inkor va tasdiq)ni ham oʻrgatgani aytiladi.
Gʻijduvoniyning haqiqiy murshidi Yusuf Hamadoniy edi. Biroq u bilan tanishish Xizr sharofati bilan yuz berdi. Taxminan yigirma yoshida oʻziga ustoz boʻlgan hoji Abdulxoliq qisqa fursatda bilimini oʻzlashtirib oldi. Abdulxoliq bir qancha musulmon davlatlariga sayohat qilib, bir muddat Suriyada yashadi. Hayotligida ham u haqidagi yaxshi shuhrat Islom xalifaligining barcha hududlariga tarqaldi. Minglab odamlar uni koʻrish va eshitish uchun kelishgan.
"Bir darvesh undan soʻradi: 'Agar Alloh menga doʻzax va jannatni tanlash erkinligini bergan boʻlsa, men doʻzaxni tanlayman. Chunki jannat mening nafsim hohlagan narsadir. Men nafsning turtki va istaklariga qarshi kurashmoqchiman. Bunga Abdulxoliq Gʻujduvoniy javob berdi: — Sizning fikringiz nafsdan chiqqani uchun xato va notoʻgʻri. Qulning irodasi yoki tanlovi qanday qiymatga ega boʻlishi mumkin? Bizning ishimiz Rabbiy bizni olib boradigan joyga ergashishdir. U bizga nima buyursa, biz bajarishimiz kerak. Va faqat bu bandaning haqiqiy xizmati va nafsga qarshiligidir."
Oʻlimi
Abdulxoliq Gʻijduvoniy hayoti haqida toʻliq maʼlumot yoʻq, uning oʻlimi haqida ham kam maʼlumot kam. Ayrim manbalarda uning 1179, 1189 yoki 1220 yillarda vafot etgani qayd etilgan. Ammo uning shayxi 80 yilga yaqin yashab, 1140-yilda Gʻijduvoniy 20 yoshda vafot etganidan kelib chiqib, uning oʻlim sanasini 1199-yil deb atash mumkin. Gʻijduvoniyning qabri Samarqandga yoʻl boʻyida, Buxorodan 40 kilometr uzoqlikda joylashgan Gʻijduvon shahrida joylashgan.
Gʻijduvoniydan tariqatning 11 asosi
Abdulxoliq Gʻijduvoniy shoh Naqshbandning gʻoyib (uveysiy) murshidi boʻlib, naqshband tariqatida alohida oʻrin tutadi.
Bu asoslar Naqshbandiya maqolasida bayon etilgan.
Oleksandr Polyudov
Oleksandr Mykolayovich Polyudov (1931-yil 10-oktyabr, Fargʻona shahri—2016-yil 6-fevral, Lvov, Ukraina) — texnika fanlari doktori, Ukraina Poligrafiya akademiyasining Poligrafiya va qadoqlash mashinalari va qadoqlash texnologiyasi kafedrasi professori, Xalqaro muhandislik fanlari akademiyasining akademigi.
Biografiya
Fargʻona shahrida (Oʻzbekiston) harbiy xizmatchi oilasida tugʻilgan. 1949-yilda Rovno viloyati Goshcha shahridagi o‘rta maktabni tamomlagan. Oʻsha yili u Kiev fuqaro aviatsiyasi institutiga oʻqishga kirdi va 1950-yilda sogʻligʻi tufayli uni tark etishga majbur boʻldi. Xuddi shu yili u Ukraina poligrafiya institutining muhandislik-mexanik fakultetiga oʻqishga kirdi. 1955-yilda imtiyozli diplom bilan tugatgan.
Ilmiy va pedagogik faoliyat
1955-yilda institutni tamomladi. 1960—1963-yillarda matbaa mashinalari kafedrasi aspiranti. 1963-yildan aktyorlik lavozimida matbaa mashinalari kafedrasi dotsenti, katta o‘qituvchisi boʻlib ishlagan. 1964-1968-yillarda Mashinasozlik fakulteti dekani vazifasida ishlagan. 1964-yil Lvov politexnika institutida „Ijro etuvchi va muvozanatlashtiruvchi kamera mexanizmlarining haqiqiy dinamikasini oʻrganish“ mavzusida nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Xuddi shu yili matbaa mashinalari kafedrasi dotsenti lavozimiga saylandi. 1966-yilda Davlat ilmiy kengashi unga dotsent ilmiy unvonini berdi. 1970—1975-yillarda Mashinasozlik fakulteti dekani, 1975—1986-yillarda UPI nomidagi UPI o‘quv ishlari bo‘yicha prorektori lavozimida ishlagan. 1980-yilda Butunittifoq matbaa kompleks muammolari ilmiy-tadqiqot institutida (Moskva) „Avtomat bosma mashinalarda ortiqcha yuklarni dasturiy taʼminot bilan muvozanatlash qurilmalarining dinamik sintezi va tadqiqi“ mavzusida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. 1981-yilda Davlat ilmiy kengashi unga professor ilmiy unvonini tasdiqladi. 1986—2000-yillarda matbaa mashinalari kafedrasi mudiri lavozimida ishlagan. 2000-yildan „Bosma mashinalar“ kafedrasi professori, 2012-yil sentabr oyidan „Bosma va qadoqlash mashinalari va qadoqlash texnologiyasi“ kafedrasi professori boʻlib ishlagan.
Ijodiy hissa
250 dan ortiq ilmiy va oʻquv nashrlari, shu jumladan 6 ta darslik, 4 ta ilmiy monografiya va 75 ta patent va ixtirolarga mualliflik huquqi guvohnomalari (bitta yevropalik) muallifi va hammuallifi hisoblanadi. Ilmiy tadqiqot: bosma va qadoqlash mashinalarining estrodiol sikl mexanizmlari dinamikasida olib borgan. Uning rahbarligida E. I. Kotolyuz, V. G. Yanitskiy, I. K. Georgievskiy, Z. M. Pristavskiy, V. T. Ivashchenko, V. O. Laptev, O. O. Biletskiy va M. V. Klyuchkovskiy, Ivanko A. I., Kandiyak ushbu fanlarni himoya qilishdi. P. V. Regey, I. I. Pasika V.R, va Kuznetsov V. O. doktorlik dissertatsiyalarini tugatgan va himoya qilgan.
Adabiyot
Polyudov Oleksandr Mykolayovych (Matn): bibliografik koʻrsatkich / komp: O. M. Vasilishin, O.IN.Melnikov, S. G. Yanchishyn- Lvov: Ukr. akadem. bosmaxona, 2009-yil. — 68 b. - ISBN 978-966-322-151-9. — (Serial: Ukraina matbaa akademiyasining olimlari).
Valls d'Alcoi
Valls d'Alcoi Ispaniya tumanlaridan biridir. Maydoni – km2. Aholisi – 68.288 kishi.
Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Qashqadaro viloyati — Oʻzbekiston Respublikasidagi viloyat. Maydoni 28,6 ming kv.km. Aholisi 3 482 300 kishi .1943-yil 20-yanvarda tashkil etilgan .Viloyatda 14 ta tuman, 2 ta viloyatga boʻysunuvchi shahar bor .Viloyat maʼmuriy markazi — Qarshi shahri. Viloyat shimoli-gʻarbda Buxoro, shimolda Samarqand va qisqaroq masofa Navoiy viloyatlari, janub va janubi-sharqda Surxondaryo viloyati bilan chegaradosh. Gʻarb va janubi-gʻarbda Turkmaniston, sharqda Tojikiston Respublikasi bilan tutashgan. Viloyat subtropik mintaqaning shimoliy qismida Oʻzbekistonning janubida, Oʻrta Osiyo tabiiy geografik oʻlkasining markazidan janubroqda 37°58' shimoliy kenglik bilan va 67°23' sharqiy uzoqlik bilan 67°42' sharqiy uzoqlik orasida joylashgan.
Falfurrias (Texas)
Falfurrias AQShning Texas shtatida joylashgan shahardir. Brooks okrugi tarkibiga kiradi.
Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Tavsifi
thumb|300x300px|Gneys — Topaleozoy davri togʻ jinsi. Qashqadaryo viloyatining hududi Oʻrta Osiyoning tekislik va togʻli qismlari tarkibida murakkab paleogeografik taraqqiyotni kechirgan. Ammo butun Oʻrta Osiyo hududi kabi Qashqadaryo viloyatining hududi ham paleogeografik jihatdan juda kam oʻrganilgan. Geologik adabiyotlarda va kartalarda asosan mezozoy erasi va paleogen davrining paleogeografik taraqqiyoti birmuncha batafsilroq va mufassalroq bayon qilinadi. Oʻrta Osiyoning janubidan tashqari mutloq katta qismida geosinklinal rejim paleozoyda tugaydi va platforma hosil boʻladi. Platformaning bir qismida kontinental, boshqa qismida esa epikontinental dengiz sharoitlari mavjud boʻlgan. Bu paytdagi yotqiziqlar burmali poydevorda qoplam koʻrinishida toʻplana boshlagan. Topaleozoy davlarida yotqiziqlarning toʻplanishi sodir boʻlgan, baʼzi joylarda burmalarning hosil boʻlishi va intensiv magmatizm kuzatilgan. Umuman, geologik tarixning bu bosqichlarida butun Oʻrta Osiyo hududi tipik geosinklinal oblast boʻlgan. Geosinklinal sharoitda juda katta qalinlikdagi choʻkindi jinslar qatlami hosil boʻlgan Topaleozoy jinslari gneyslar, kristalli slanetslar, marmar, porfiroidlar, fillitlar, kvarsitlar va boshqa jinslardan tashkil topgan.
Falfurrias (Texas)
Aholisi
5297 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 743,8 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 7,1 km2. Shundan 7,1 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 35 m balandlikda joylashgan.
Qashqadaryo viloyati geografiyasi
Paleozoy erasi
Paleozoy akkumlyativ sikli ancha uzoq davom etgan tanaffusdan soʻng boshlanadi. Bu erada intensiv burmalanish va yuvilish oqibatida paleozoy jinslari topaleozoy jinslariga oʻta nomonand holda joylashadi. Kembriy davrining oʻrtalaridan boshlab to devon davrining soʻngi asrigacha Oʻrta Osiyo hududida kaledon togʻ paydo boʻlishi (burmalanishlar) boʻlib oʻtgan va bu burmalanishlar butun orografiyaning kuchli oʻzgarishiga olib keladi va antiklinal hamda sinklinal mintaqalarning vujudga kelishi sodir boʻladi. Marjonlarning keng tarqalganligi hamda arkoz qumtoshlarining toʻplanganligi iqlimning iliq hamda ancha quruq boʻlganligidan dalolat beradi. Toshkoʻmir davrida Oʻrta Osiyoda tektonik harakatlar yana faollashadi va gersin burmalanish davri boshlanadi. Burmalanish paytida vulqonlarning otilishi ham boʻlib turgan. Bu jarayonlar yuqori paleozoyda ham davom etgan. Gersin burmalanishlari Oloy-Hisor togʻ tizmalarida ayniqsa kuchli boʻlgan va Zarafshon hamda Hisor tizmalari paydo boʻlgan. Gersin burmalanishlari sodir boʻlgan oʻrta paleozoyning choʻkindi togʻ jinslari keng tarqalgan. Hisor togʻlarining negizi paleozoy erasigacha boʻlgan metamorfik jinslar majmuasidan iborat. Juda qattiq kristallashgan bu jinslarning yoshi taxminan 1 mlrd. yilga teng. Qashqadaryo havzasini shimolda va simoli-sharqda oʻrab turgan Zarafshon va Hisor togʻ tizmalari paleozoy erasining choʻkindi magmatik va metamorfik jinslaridan tuzilgan. Ordovik, silur va devon davrlarida bu hudud dengiz boʻlgan, uning ohaktosh, qumtosh, giltosh tarkibli hosilalari bu davrdan keyin roʻy bergan gersin togʻ burmalanishi natijasida metamorflashgan. Shertogʻ va Sumsar togʻlari Jinnidaryo bilan Oqsuv daryosi orasida yastangan boʻlib, ular paleozoy erasining deyarli barcha davrlariga mansub boʻlgan umurtqasiz hayvonlarning qoldiqlari gʻoyat yaxshi saqlangan choʻkindi va ohaktosh qatlamilaridan tuzilgan. Dengiz umurtqasiz hayvonlarining bunday bus-butun saqlanishi jahon stratigrafiyasida favqulodda noyob hodisadir. Endilikda Kitob geologiya qoʻriqxonasiga aylantirilgan bu geologik maydon paleozoy erasining taraqqiyot tarixi uchun andoza sifatida tan olingan.
Mezazoy erasi
Mezozoy erasining boshlanishida gersin burmalanishlari paytida hosil boʻlgan togʻlar denudatsiya jarayonlari taʼsirida yemirilib, hudud peneplenga aylana boshlaydi, trias davrida Qashqadaryo viloyati hududining katta qismi quruqlikdan iborat boʻlib, uning shimoli-sharqida oʻrtacha balandlikdagi togʻlar qad koʻtarib turgan. Janubi-gʻarbiy chekkasi esa dengiz bilan qoplangan boʻlgan. Bu dengizga shimoldagi togʻlarda boshlanadigan bir qator yirik daryolar oʻz suvlarini qoʻygan. Yura davrining oxirida — Kellovey-Oksford bosqichida hozirgi hududning deyarli barcha qismlari shimolga tomon sayozlashib borgan Kopetdogʻ dengizi bilan qoplanadi. Bu dengizning yotqiziqlarida ammonitlar, marjonlar va suv oʻtlari kabi organizmlarning qoldiqlari tarqalgan. Hozirgi neft va gaz konlarining vujudga kelishi shu davrdagi dengiz yotqiziqlari bilan ham bogʻliq. Yura davrining Kimerij-Titon bosqichida viloyatning hozirgi shimoliy va shimoli-sharqiy hududlari oʻrtacha balandlikdagi togʻlar bilan band boʻlib, kattaroq janubiy va janubi-sharqy hududlar shoʻr va shoʻrtob suvli lagunalar bilan band boʻlgan. Kimerij asrining boshida hududda sodir boʻlgan koʻtarilish dengiz regressiyasiga sabab boʻladi va Gaurdak svitasining laguna yotqiziqlari toʻplana boshlaydi. Titon asrining boshida hududning umumiy koʻtarilishi bilan bir qatorda Buxoro va Chorjev zinalari bir-biridan ajraladi va Buxoro zinasi buzilish oblastiga aylanadi. Lagunalarda osh tuzi va angdritlar yotqiziladi. Titon bosqichining oxirida namoyon boʻlgan tektonik harakatlar hududning umumiy koʻtralishiga olib keladi va lagunalar oʻrnida qizil rangli Qorabel svitasining qumli-allevrit jinslari toʻplanadi. Yura davrining neokom bosqichida shimoldagi togʻlardan Suqaytidaryo, Jomdaryo va Qashqadaryo janubga tomon oqqan. Oʻrta va yuqori yura davrlarida dengiz bilan qoplanganligi tufayli ohaktoshlar keng tarqalgan, yuqori yura va boʻr davrlari yotqiziqlari esa asosan gillar, qumtoshlar va konglomeratlardan tashkil topgan. Boʻr davrining boshida dengiz chekinishi tufayli hozirgi Qashqadaryo havzasining juda katta qismi tekisliklardan iborat boʻlgan. Quruqlik sharoitlarida hosil boʻladigan togʻ jinslari toʻplangan. Faqat chekka shimoli-sharqda oʻrtacha baland togʻlar boʻlgan. Ammo keyinchalik dengiz bosishi takrorlanadi. Shu sababli quruqlik sharoitlarida hosil boʻlgan togʻ jinslari orasida dengiz sharoitida yashagan hayvonlar qoldiqlari saqlangan qatlamlar ham uchraydi. Boʻr davrining birinchi yarmida — hududga janubidan yana dengiz bostirib keladi. Bu dengizning ammonitlar, peletsipodlar, marjonlar va suv oʻtlari kabi organik qoldiqlari saqlanib qolgan. Alp asrining yotqiziqlari asosan gil qatlamlaridan iborat. Viloyat hozirgi hududining shimoliy qismi sertepa qirlardan iborat boʻlib, qalin oʻt qoplami boʻlgan dengizboʻyi fatsiyalari — tekisliklar boʻlgan. Qashqadaryo viloyati hududining paleogeografik sharoitlari yura va boʻr yotqiziqlari neft va gaz konlarini qidirish uchun qulaylikni vujudga keltiradi.
Choʻl mintaqasi oʻsimliklari
Qashqadaryo havzasi akademik Qodir Zokirov tasnif etgan 4 mintaqalikni oʻzida mujassmlashtirgan. Bu mintaqalik chоʻl, adir, togʻ, yaylov deb atalib, har biri oʻziga xos oʻsimliklar qoplamiga ega. Choʻl mintaqasida 30 dan ortiq oʻsimlik oila vakillari keng tarqalgan. Choʻlning oʻsimliklar qoplamidagi turlarning koʻpchiligi Oʻrta Osiyo choʻl hududi oʻsimliklariga juda oʻxshash. Choʻl mintaqasida qoqioʻtdoshlar oilasining buta va chala buta shakliga ega boʻlgan turlaridan shuvoqlar, koʻp yillik dagʻal oʻtlardan karraklar, ermon, gultikon, sachratqi, hiloldoshlar oilasidan selen, iloq, qora bosh, rang, karamdoshlar oilasidan chitir, momosirka, yogʻliqora, jagʻ- jagʻ kabi bir yillik turlar, shоʻradoshlar oilasidan yagona tur daraxt-qorasaksovul, butalardan teresken va boyalish, chala butalardan sarsazan va shoʻralar, bir yillik oʻtlardan ismaloq, ebalak, olabuta, nayzaqora, quyonjun kabi turlar mavjud. Burchoqdoshlar oilasiga mansub patloq daraxti, quyonsuyak va singren kabi butalar, achchiq miya, oqquray kabi koʻp yillik turlar, choʻl astiragali, noʻxatak kabi bir yillik turlari choʻl mintaqasining oʻsimliklar qoplamida uchraydi. Qandim, qizil qandim kabi toroshdoshlar oilasining buta vakillari, koʻknordoshlar oilasining lolaqizgʻaldoq turi, alismadoshlar oilasidan bulduruq oʻti erta bahorda uchrashi kuzatiladi. Piyozdoshlar oilasining qoʻzigul, otashak piyoz, gullola, sarvinjon kabi koʻp yillik vakillari, savsarguldoshlar oilasidan choʻl boychechagi, kelinsupirgidoshlar oilasining juda kam vakillari xususan, bir yillik vakillaridan kelinsupurgi efemer tur sifatida uchrasa, choʻlning shoʻrxok, qumli, gipsli tuproqli maydonlarida bugʻdoydoshlar oilasining 20 dan ortiq turi mavjud.
Adir mintaqasi oʻsimliklari
Adir mintaqasi choʻlga nisbatan oʻsimliklar qoplami va turlar tarkibiga koʻra ancha rangbarangdir. Adir mintaqasining oʻsimliklari yuqori adirda togʻ mintaqasi oʻsimliklari bilan aralashib ketgan. Adir mintaqasida asosan chorvachilik uchun dagʻal xashak tayyorlanadigan turlar juda koʻp. Adir mintaqasining oʻsimliklar qoplamining asosini efemeratumlar hosil qiladi. Efemeratum koʻrinishi choʻlga nisbatan adir mintaqasida bir oz boshqacharoq boʻlib, uning tarkibida turlar soni har xil va rang-barangdir. Yuqori choʻl uchun harakterli boʻlgan och boʻz tuproqlar bilan birga adirda tipik boʻz tuproqlarning boʻlishi oʻsimliklar qoplamining shunday shakllanishiga olib kelgan. Adir mintaqasi oʻsimliklari choʻl bilan togʻ mintaqasiga yaqin boʻlganligi uchun ham M.G.Popov adir mintaqasi oʻsimliklar qoplamini oʻtkinchi flora sifatida talqin etgan. Adirda karamdoshlar, yalpizdoshlar, qoqidoshlar, bugʻdoydoshlar oilasiga mansub efemer turlar, ayiqtovondoshlar, kоʻknordoshlar, gulsapsardoshlar oilasiga mansub efemeroid turlar koʻplab uchraydi. Qashqadaryo havzasi adirlarida 279 ga yaqin turlar oʻsadi. Daraxtlardan zarang, yakkam-dukkam holda Zarafshon archasi, pista, butalardan bodomcha, tosh chiya, qizilcha, uchqat, naʻmatak, itburun, yulgʻun, chala butalardan ermon, shuvoqlar, marmarak, zigʻirak, koʻp yillik oʻtlardan yetmak, dastarbosh, bоʻyimadoron, kakra, bugʻdoyiq, gulxayri, zira, sachratqi, qatron, shirach turlari, takasaqol, sassiq kovrak, sumbul, betaga, qоʻziquloq, boychechak, shirinmiya, qizilpoycha, andiz, gulisapsar, chuchmоʻma, zubturum, toron, qоʻngʻirbosh, ayiqtovon, rovoch, qoqi, kampirchopon, lolalar, kiyik оʻt, ikki yillik turlardan qorazira, oq karrak, sigirquyruq, bir yillik turlardan eshakshоʻra yaltirbosh, jagʻ-jagʻ, qushqоʻnmas, momosirka, chakamugʻ, shotara, tak-tak, burchoq, yovvoyi sedana, lolaqizgʻaldoq, qizil tasma, ismaloq, yulduzоʻt, qiltiq uchraydi. Adirning quyi qismida oʻsimliklar qoplamining asosini yuqori choʻldagidek qoʻngʻirbosh va rang hosil qiladi. Bu turlar orasida oqquray, karraklar, qоʻziquloq, shair, shirachlar, qatron kabi turlar oʻsadi. Adirning eng ahamiyatli turlaridan biri qoʻziquloqdir. Qoʻziquloqning bir turkumi va bir necha turi mavjud boʻlib bu turlar geografik vikarizmga yaqqol misol boʻladi. Qoʻziquloqning Surxondaryoda sariq gulli turi uchraydi. Qashqadaryoda esa och binafsha ranglisi mavjud. Adirda efemeratum turlarining koʻp tarqalishini va sababini N.I.Akjigitova shunday izohlaydi: „Efemerlar mustaqil biologik tip boʻlib, maʼlum mintaqa sharoitiga moslashgan“.
Yaylov mintaqasi oʻsimliklari
Yaylov mintaqasi Qashqadaryo mintaqasining Hisor togʻlarida mavjud boʻlib dengiz sathidan 2700—2800 metr balandlikni ishgʻol qiladi. Yaylov mintaqasi alp va subalp mintaqasiga kirib uning harakterli belgilaridan biri bu yerlarda daraxt va butalarning oʻsib rivojlanishi uchun sharoitning yoʻqligidir. Yaylov mintaqasining tuprogʻi och va toʻq qoʻngʻir rangda. Bu yerlarda mayin oʻtlar anchagina qalin qoplam hosil qiladi. Aslida, subalp va alp oʻtloqlari mavjud boʻlgan maydonlar doimiy yam-yashil boʻlishi kerak. Hisor togʻlari yaylovlari bunday emas. Shuni eʼtiborga olib Q.Zokirov bu yerlarni yaylov oʻtloqlari deb atashni taklif etgan. Yaylov mintaqasi ham oʻsimliklar qoplami va ekologik sharoitiga qarab pastki va yuqori yaylovga boʻlinadi. Yaylovning harakterli xususiyati shuki bu yerlarda mezofit yaʼni oʻrtacha nam talab qiluvchi oʻsimlik turlari bilan birga kserofit harakterdagi oʻt-oʻsimlik turlari oʻsadi. Bundan tashqari yaylovda yer bagʻirlab oʻsuvchi oʻtlar, past boʻyli butalar va chala butalar oʻsadi. Daraxt va butalardan yerbagʻirlab oʻrik archa, chetan, yaylov esparseti, akantalimon, ermonshuvogʻi, togʻirgʻay, hisor naʻmatagi, koʻp yillik oʻtlardan arxarоʻt, ayiqtovon, gulkarrak, yerqimizak, zigʻirоʻt, ixroj, olchin, ovchоʻp, parpa, tangachоʻp, tilovоʻt, togʻbоʻznoch, shashir, karraklar tarqalgan.
Tavsifi
Qashqadaryo viloyatining geografik oʻrni va landshftlarning xilma-xilligi hayvonot olamining shakllanishi va tarqalishiga oʻz taʼsirini koʻrsatgan. Suvsiz qumli choʻllar, togʻ oʻrmonlari va daryo vodiylaring ekologik sharoitlari hayvonlarning hayot kechirishi uchun bir xil emas. Shunga koʻra har qaysi landshaft uchun u yoki bu sharoitga moslashgan hayvonlarning maʼlum turlari xosdir. Oʻzbekiston hududi umurtqali hayvonlarning 650 ga yaqin turning vakillari tarqalgan. Ulardan 99 turi sut emizuvchilar, 57 turi sudralib yuruvchilar, 79 turi baliqlar, 410 turini esa qushlar tashkil qiladi .Qashqadaryo viloyati hududida Oʻzbekiston hududi uchun xos boʻlgan hayvonlarning deyarli barcha turlari tarqalgan. Viloyat hududi faunasining xususiyatlariga koʻra Golarktikaning Eron-Turon oblastiga kiradi. Qashqadaryo viloyatining hayvonot dunyosi quyidagi ekosistemalarni hosil qiladi.
Adir yoki togʻ oldi mintaqasi hayvonlari
Adir mintaqasining tabiiy sharoitlari tekislik qismidan farq qilib relyefi xilma-xil, yogʻin tekisliklarga qaraganda ancha koʻp, shu bois oʻsimlik va hayvon turlariga ham boydir. Balandlik ortgan sayin oʻsimlik turlarining oʻzgarishiga bogʻliq holda hayvonot dunyosi ham oʻzgarib boradi. Dengiz sathidan 400—600 m dan yuqorida joylashgan bu mintaqada yillik yogʻin miqdori 500 mm ga yetadi. Mintaqaning ancha katta qismi lalmikor yerlar bilan band. Tabiiy oʻsimliklar togʻ etaklarida koʻproq saqlangan. Adir mintaqasida sut emizuvchilardan deyarli hamma mintaqalarda uchraydigan tulki, bo‘ri, jayra, quyonlar, koʻrsichqon va kalamushlarni uchratish mumkin. Bu hayvonlardan tulki kemiruvchilar va hashoratlarni yeyishi, sifatli moʻynasi bilan foydalidir. Oʻzbekiston moʻynachiligida ondatradan keying oʻrinda turadi. Tulki kabi boʻri ham togʻ oldilarida koʻp uchraydigan hayvondir. Boʻri qishda tekisliklarda, yozda esa oʻrmon va alp oʻtloqlari mintaqasida yashaydi. Togʻdagi boʻri chorvachilikka zarar yetkazadi, jayron va muflon kabi hayvonlarni nobud qiladi. Jayra ham qishda oʻsimliklar ildizi bilan, bahorda oʻt, yozda sabzavot, poliz ekinlari va mevalar bilan oziqlanadi. Jayra qishloq xoʻjaligiga zarar keltiradigan hayvonlardan biridir. Tulki kabi boʻri ham togʻ oldilarida koʻp uchraydigan hayvondir. Boʻri qishda tekisliklarda, yozda esa oʻrmon va alp oʻtloqlari mintaqasida yashaydi. Togʻdagi boʻri chorvachilikka zarar yetkazadi, jayron va muflon kabi hayvonlarni nobud qiladi. Jayra ham qishda oʻsimliklar ildizi bilan, bahorda oʻt, yozda sabzavot, poliz ekinlari va mevalar bilan oziqlanadi. Jayra qishloq xoʻjaligiga zarar keltiradigan hayvonlardan biridir. Adir mintaqasidagi sudralib yuruvchilardan qalqontumshuq, oʻqilon, turli rang chipor ilon yoki oq ilon, tekisliklardagi kabi choʻl toshbaqalari, kaltakesak, echkiemar va yumronqoziq ancha keng tarqalgan. Hisor togʻlarining etaklarida juda zaharli ilon kobra (koʻzoynakli) uchraydi. Uning uzunligi 1,5 metr. U chaqqan kishisini koʻpincha oʻldiradi, lekin odamga hujum qilavermaydi. Kobra zaxari dangipertoniya kasalliklarini davolash uchun dori tayyorlanadi. Adir mintaqasida yashaydigan qushlarning koʻpchiligi tekisliklarda ham, togʻlarda ham uchraydi. Bulardan burgut, mikkiy, bedana, kaklik, koʻk qargʻa, tuvaloq (kam uchraydigan) ukki, dala chumchugʻi kabi qushlarni koʻrsatish mumkin. Bu mintaqada koʻp uchraydigan qush bedanadir. Bedana tunda va erta tongda koʻproq yurib, oʻsimliklar orasida va inida dam oladi. Bu qush odamni yoki raqibini koʻrganda uncha baland koʻtarilmasdan tez uchadi. Uni koʻplab ovlaydilar, uning goʻshti mazali va foydali ekani, yoqimli sayroqi ekanligi maʼlumdir. Bahor oylarining oxirlarida togʻ oldi mintaqasiga, daryo vodiylari, vohalarga koʻk qargʻa uchib kelib jarlarning tik yonbagʻriga in qoʻyadi, koʻk qargʻa asosan hashoratlar bilan ovqatlanadi. U sentyabr oxirlarida uchib ketadi.
Voha hayvonlari
Vohalarda oʻsimlik qoplamining oʻzgarishi bilan choʻl va chala choʻldagi koʻplab hayvon turlari yoʻqolib ketmoqda. Vohalarning hayvonot dunyosi togʻlardagi bargli oʻrmonlarda va toʻqaylarda yashaydigan hayvon turlari bilan boyib bormoqda. Bu yerlarda sut emizuvchi hayvonlardan — tipratikanlar, koʻrkalamush, uy sichqonlari, quyonlar, kichkina koʻrshapalaklar uchrab turadi. Shuningdek sudralib yuruvchi hayvonlar ham yashaydi. Ulardan kichik chaqqon kaltakesaklar, tok iloni — tokzorlarda, sargʻish ilon oʻtloq va ekinzorlarda uchrab turadi. Voha uchun harakterli boʻlgan ilon chipor ilondir. Bu ilonni uy iloni ham deb yuritiladi. U apreldan boshlab sentyabr oxirigacha uylarda, bugʻot taglarida yoki daraxtlardagi qush inlariga yaqin boʻlgan yerlarda yashaydi. Chumchuq bolalari bilan oziqlanadi. Zararli qushlarga nisbatan foydali qushlarni koʻplab nobud qiladi. Vohalar qushlar olamiga bir muncha boy hisoblanadi. Qishloq va shaharlarda musicha in quymagan uy boʻlmasa kerak. Bu qush yuvosh va beozor qushdir. Mart oylarida esa qaldirgʻoch, laylaklar uchib keladi. Qishloqlarning chetlarida kechasi boyoʻgʻlini sayrashini eshitish mumkin. Bulardan tashqari yovvoyi kaptar, mayna, qarg‘a, zagʻchalar, chugʻurchuq va boshqa qushlar ham koʻplab uchraydi. Qushlarning koʻpchiligi qishloq xoʻjalik zararkunandalari bilan ovqatlanib katta foyda keltiradi. Shuning uchun bir qator qushlar (qirgʻovul, kaklik va boshqalar)ni ov qilish chegaralangan. Hayvonot olami tabiatning eng serharakat va tez oʻzgaruvchan elementi boʻlgani uchun muhit oʻzgarishi ularga katta ziyon yetkazgan. Shu sababli viloyatdagi foydali hayvon turlari kamayib yoki yoʻqolib bormoqda. Hozirgi kunda moʻynali hayvonlar — sugʻur, tulki, yumronqoziqlar, yirik hayvonlardan, jayron, saygʻog kabi koʻpgina foydali hayvonlar davlat muhofazasiga olingan. Yoʻqolib ketgan turlar, kamaygan turkum faunalarini saqlash va koʻpaytirish uchun viloyatda qoʻriqxona va buyutmaxona tashkil qilish davr talabidir.
Umumiy tavsifi
left|thumb|500x500px|Qashqadaryo viloyati siyosiy xaritasi. Qashqadaryo viloyati Oʻzbekiston Respublikasi tarkibida dastlab 20-yanvar 1943-yilda tashkil etilgan, 1960—1964-yillar oraligʻida u Surxondaryo viloyati bilan qoʻshilgan va 1964-yil 7-fevralda qayta tiklangan. Viloyat maydoni 28,6 ming kv. km boʻlib, mamlakat hududining 6,4 foizini egallaydi. Bu borada Qashqadaryo Qoraqalpogʻiston Respublikasi, Navoiy va Buxoro viloyatlaridan soʻng 4-oʻrinda turadi. Aholisi, 1-yanvar 2021-yil maʼlumotlariga koʻra, 3 482 300 kishini tashkil etdi. Oʻzining demografik sigʻimi yoki salohiyati boʻyicha Oʻzbekiston mintaqalari ichida Samarqand, Fargʻona viloyatlaridan keyingi 3-pogʻonani egallaydi. Vaholanki, u bundan 8-10 yil muqaddam 5-oʻrinda edi. Bundan koʻrinadiki, Qashqadaryoda aholi soni tez oʻsib, u keyingi yillarda poytaxt Toshkent va Andijon viloyatlaridan oʻtib ketgan. Oʻzbekiston Respublikasi mehnat taqsimotida Qashqadaryo yetakchi mavqelardan birida turadi. Qashqadaryo viloyatida YAHM hajmi 4,6% ga oʻsdi va 22 234,2 mlrd. soʻmni tashkil etdi. YAHMning tarmoqlar tarkibida oʻsish sur’atlari: qishloq, oʻrmon va baliqchilik xoʻjaligida 103,5% (YAHM tarkibidagi ulushi — 35,9%), sanoatda 105,6% (18,8%), qurilishda 106,8% (7,0%) va xizmatlar sohasida 104,2% (38,3%)ni tashkil etdi. Aholi jon boshiga YAHM 2,4% ga oʻsdi va 6 494,6 ming soʻmni tashkil etdi. Qashqadaryo viloyati maʼmuriy-hududiy tuzilishida 14 qishloq tumanlari mavjud. Tashkil topgan muddatiga koʻra eng „qadimgi“ qishloq tumanlari Yakkabogʻ, Koson, Gʻuzor va Shahrisabz hisoblanadi (ular 1926-yilda tashkil etilgan). Bir qator tumanlari esa koʻproq Qarshi dashtini oʻzlashtirish munosabati bilan Muborak, Nishon, Kasbi, Mirishkor tumanlari vujudga kelgan. Eng yangi yaʼni „yosh“ tuman Koʻkdala tumani hisoblanadi. U 2022-yil 17-mart sanasidatashkil etilgan. Tuman Chiroqchi tumani ikkiga boʻlinishidan hosil boʻldi. Maydonining koʻlami boʻyicha eng katta tuman Dehqonobod, Mirishkor va Muborak tumanlari ham nisbatan katta hisoblanadi. Yuqoridagi uch qishloq tumanlarining maydoni 10,3 ming kv.km yoki mintaqa hududining 36,0 foizi demakdir. Eng kichik tuman — Kasbida 0,65 ming kv.km yer bor. Shunday qilib, viloyat maʼmuriy birliklarining geografiylik koeffitsiyenti 6,1 ga teng; oʻrtacha har bir qishloq tumaniga taxminan 2 ming kv.kmdan ziyodroq yer maydoni toʻgʻri keladi. Boshqacha qilib aytganda, Qashqadaryoning faqat Dehqonobod tumani Andijon yoki Sirdaryo viloyati maydoniga deyarli teng. thumb|300x300px|Qarshi xalqaro aeroporti.