cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Milbank (Janubiy Dakota)
Demografiyasi
2000-yilgi aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, shaharda 3 640 kishi, 1 533 xonadon va 964 oila istiqomat qilgan. Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 1367,4 nafar kishi toʻgʻri keladi. Shaharning irqiy tarkibi 98,93% oq tanli, 0,03% afro-amerikalik, 0,08% tubjoy amerikalik, 0,36% osiyolik, 0,14% boshqa irqlardan va 0,47% ikki yoki undan ortiq irqlardan iborat edi. Har qanday irqga mansub ispan yoki lotinlar aholining 0,36% ni tashkil etadi.
Shaharda 1 533 ta xonadon mavjud boʻlib, ulardan 30,6 foizi 18 yoshgacha boʻlgan bolalari bor, 52,4 foizi er-xotinlar, 7,5 foizi eri boʻlmagan ayollar, 37,1 foizi oilasizlar edi. Barcha uy xoʻjaliklarining 35 foizi jismoniy shaxslardan iborat boʻlib, 19,9 foizi 65 yosh va undan katta boʻlgan yolgʻiz yashaydiganlar bor.
Shaharda aholi tarqalgan boʻlib, 24,9% 18 yoshgacha, 6,1% 18 yoshdan 24 yoshgacha, 23,5% 25 yoshdan 44 yoshgacha, 21,2% 45 yoshdan 64 yoshgacha, 24,3% 65 yosh yoki yoshi kattaroqdir. Aholining oʻrtacha yoshi 42 yosh edi. Har 100 ayolga 85 erkak toʻgʻri keladi. 18 va undan katta yoshdagi har 100 ayolga 81,4 erkak toʻgʻri keladi.
2000-yilga kelib, shahardagi uy xoʻjaliklarining oʻrtacha daromadi 28 194 dollarni, oilaning oʻrtacha daromadi esa 40 117 dollarni tashkil etdi. Erkaklar oʻrtacha daromadi 31 486 dollarni, ayollarniki esa 20 890 dollarni tashkil qilgan. Shaharning aholi jon boshiga daromadi 17 446 dollarni tashkil etdi. Oilalarning qariyb 6,8 foizi va aholining 10 foizi qashshoqlik chegarasidan past boʻlgan, shu jumladan 18 yoshgacha boʻlganlar 9,4 foizi va 65 yoshdan oshganlarning 9,6 foizi qashsho hisoblanadi.
Chaon
Chaon Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loir-et-Cher departamenti Romorantin-Lanthenay tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
375 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 12,1 nafar kishi.
Olga Doronina
Olga Oleksandrivna Doronina (qizlik familyasi Petrashko; 1981-yil 1-iyul Fargʻona Oʻzbekiston SSR da tavallud topgan) — Ukraina va rossiyalik voleybolchi, markazda bloker pozitsiyasida oʻynaydi. Ukraina voleybol terma jamoasi safida oʻynagan.
Chaon
Geografiyasi
Maydoni — 31,0 km2.
Olga Doronina
Biografiyasi
Terma jamoa tarkibida u 2003-yilgi Yevropa chempionati saralash turnirida ishtirok etgan.
singlisi — Ozarbayjon terma jamoasi futbolchisi. 2016-yilgi Yevropa ligasi va 2011-yilgi Chaqiruv kubogi gʻolibi.
Başören, Kastamonu
Başören - Turkiyaning Kastamonu viloyati Kastamonu tumaniga qarashli qishloq.
NGC 1628
Ushbu obyektni Lewis Swift 1886-yilda kashf etgan.
Ushbu obyekt Yangi umumiy katalog asl nashrida mavjud.
.am
Havolalar
Toppdomän
Kalush
Kalush — Albaniyaning Western Lowlands mintaqasining markaziy tekisligida joylashgan qishloq. Tirana okrugi tarkibiga kiradi. 2015-yilda mahalliy hokimiyat islohotida u Rrogojinë munitsipaliteti tarkibiga kirdi.
Wolkersdorf im Weinviertel
Wolkersdorf im Weinviertel Avstriyaning Quyi Avstriya yerida joylashgan shahardir. Mistelbach (okrug) okrugi tarkibiga kiradi. Maydoni — 44,37 km2. 7308 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
IC 5115
IC 5115 Pegas yulduz turkumidagi S (spiral galaktika) tipli galaktikadir.
Bildirçinli
Bildirchinli — Ozarbayjonning Tartar tumanidagi qishloq. Bildirchinli — Sarov maʼmuriy hududiy birligidagi qishloq, Tatar tumanidagi qishloq. Qorabogʻ tekisligida, Inchay qirgʻogʻida joylashgan. Mahalliy aholi bergan maʼlumotlarga ko‘ra, qishloq Bildircinli degan hududda qurilgan. Bu hududda bedana qushlari koʻp boʻlgani uchun shunday nom berilgan. Tadqiqotchilar Bildircinli toponimini etnotoponim deb hisoblaydilar
Piélagos
Piélagos Ispaniyaning Cantabria mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Cantabria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 88 km2. Aholisi — 21268 kishi (2010).
.an
.an — Niderlandiya Antill orollari uchun yuqori darajali milliy domen.
Havolalar
Toppdomän
White Swan
White Swan AQShning Washington shtatida joylashgan shahardir. Yakima County okrugi tarkibiga kiradi.
Aholisi
3033 nafar aholi istiqomat qiladi (2000).
Geografiyasi
Maydoni — 267,6 km2. Shundan 267,6 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 257 m balandlikda joylashgan.
Kino sanoati
Kino sanoati — filmdan nusxa koʻpaytirish, kinovideokassetalar, kino ishlash uchun asbob-uskunalar, jihozlar ishlab chiqaruvchi, kinotexnika sanoati bilan shugʻullanuvchi soha. Boshqa sanoat tarmoqlaridan farqli oʻlaroq Kino sanoatining pirovard mahsuli kino va videofilmdir. Oʻzbekistonda kinovideofilmlar ishlab chiqarish bilan "Oʻzbekfilm" va Oʻzbekiston hujjatli va ilmiy-ommaviy filmlar kinostudiyasi (SDF), Respublika "Videomarkaz" ishlab chiqarish ijodiy birlashmasi, "Dostonfilm", "Vatan", "Inson", "Imon", "Shod" studiyalari, Eksperimental yoshlar ijodiy birlashmasi, "5-studiya", "Oʻzbektelefilm" studiyasi va boshqa har xil egalik shaklida faoliyat koʻrsatayotgan studiyalar shugʻullanadi. Oʻzbekiston Kino sanoati tarkibiy qismiga "Ishonch-M" ("Oʻzbekkinodetal" zavodi) ochiq turdagi aksionerlik jamiyati, "Oʻzbekkinotaʼminot" firmasi, kinoteatrlar, joylardagi taʼmirlash-ishlab chiqarish korxonalari, "Oʻzbekkinovideoijara" korxonasi va uning joylardagi boʻlimlari kiradi. Boshqa sanoat korxonalari kabi ular ham ishlab chiqarish uchun kerak boʻlgan barcha vositalarga ega: bino, turli qurilish inshootlari, asbob-uskunalar, jihozlar, transport vositalari, energetik resurslar, aylanma mablagʻlar (xom ashyo, materiallar, pul) va boshqa
Anvar Yoqubxoʻjayev.
Gʻijjakdoshlar
Gʻijjakdoshlar — gʻijjaknamolar qabilasiga mansub oila. Asosan, koʻp yillik ildizpoyali oʻtlardan iborat. Yer yuzida 2 turkumga kiradigan 100 ga yaqin turi tarqalgan. Oʻzbekistonda Gʻ.ning gʻijjak (Ro1ato§e1op G..) turkumiga kiruvchi 11 turi oʻsadi. Poyalari shoxlangan. Barglari ingich-ka, qalami, nashtarsimon, uz. 1,5 sm dan 50 sm gacha. Gullari mayda, koʻrimsiz, 2 jinsli, gulqoʻrgʻoni yoʻq. Changchi va urugʻchilari 4 tadan. May—sentabrda gullab meva beradi. Mevasi yongʻoqchasimon.
Châteauvieux (Loir-et-Cher)
Châteauvieux Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Loir-et-Cher departamenti Blois tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
575 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 16,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 34,4 km2.
Leinzell
Leinzell Germaniyaning Baden-Württemberg yerida joylashgan kommunadir. Ushbu kommuna Ostalbkreis tumani tarkibiga kiradi. Maydoni — 2,10 km2. 2084 nafar aholi istiqomat qiladi (2010).
Hududi
Leinzellning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Sassierges-Saint-Germain
Sassierges-Saint-Germain Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre departamenti Châteauroux tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
447 nafar aholi istiqomat qiladi (2004). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 13,9 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 32,2 km2.
Monmouth (Illinois)
Monmouth AQShning Illinois shtatida joylashgan shahardir. Warren County okrugi tarkibiga kiradi.
Merlas
Merlas Fransiyaning Rhône-Alpes mintaqasida joylashgan kommunadir. Isère departamenti La Tour-du-Pin tumani tarkibiga kiradi.
Monmouth (Illinois)
Aholisi
9151 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Monticello (Illinois)
Aholisi
5345 nafar aholi istiqomat qiladi (2006).
Merlas
Aholisi
458 nafar aholi istiqomat qiladi (2005). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 28,8 nafar kishi.
Monticello (Illinois)
Geografiyasi
Maydoni — 7,7 km2. Shundan 7,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 216 m balandlikda joylashgan.
Merlas
Geografiyasi
Maydoni — 15,9 km2. Dengiz sathidan 400 – 925 m balandlikda joylashgan.
Ahrenviölfeld
Hududi
Ahrenviölfeldning hududi km2dir. Dengiz sathidan oʻrtacha m balandlikda joylashgan.
Ashikaga (Tochigi)
right|thumb|270x270px| Ashikaga shahar hokimiyati Yaponiyaning Tochigi prefekturasida joylashgan shahardir. 2020-yil 1-avgust holatiga koʻra, aholi soni 143.653 kishini tashkil etgan va shahar 62.123 ta xonadondan iborat boʻlib, aholi zichligi har kvadrat kilometrga 810 nafarni tashkil qilgan. Shaharning umumiy maydoni 177,76 kvadrat kilometr (68,63 mi²).
Geografiyasi
Ashikaga shimoliy Kanto tekisligida, Tochigi prefekturasining uzoq janubi-gʻarbiy burchagida joylashgan boʻlib, shimolda, gʻarbda va janubda Gunma prefekturasi bilan chegaradosh. Shahar markazidan Vatarase daryosi oqib oʻtadi. U poytaxt Tokio dan taxminan 80 km shimolda joylashgan.
Atrofdagi munitsipalitetlar
Tochigi prefekturasi
Gunma prefekturasi
Demografiyasi
Yaponiya aholini roʻyxatga olish maʼlumotlariga koʻra, Ashikaga aholisi soni soʻnggi 30 yil ichida kamaygan.
Tarixi
right|thumb|200x200px| Shaharga eng yaqin togʻdan olingan Ashikaga surati Heian davrida Ashikaga Minamoto no Yoshikuni tomonidan barpo etilgan boʻlib, uning avlodlari keyinchalik Ashikaga merosxoʻrlariga aylandi. Bu hudud oʻzining akademiyasi Ashikaga Gakko sababli ham ayni shu davrdan eʼtiborga olingan. Edo davrida, Tokugava syogunati ostida Ashikaga domeni markazi vazifasini bajargan. Meiji restavratsiyasidan soʻng, Ashikaga tumanidagi Ashikaga shahri, 1889-yil 1-aprelda zamonaviy munitsipalitetlar tizimini yaratish bilan Tochigi prefekturasi tarkibida tashkil etildi. 1921-yil 1-yanvarda u shahar maqomiga koʻtarildi. Ashikaga 1951-yil 3-martda qoʻshni Keno qishlogʻini va 1953-yil 1-aprelda Yamabe shahrini oʻziga qoʻshib oldi. Buning ortidan 1954-yil 1-avgustda Mie va Yamamae qishloqlari, 1954-yil 1-noyabrda Kitago va Nagusa qishloqlari ham shahr tarkibiga kiritildi. 1959-yil 1-aprelda Ashikaga Tomita qishlogʻini hamda 1960-yil 1-iyulda Yabagava qishlogʻining shimoliy yarmini ham oʻzlashtirib oldi. 1962-yil 1-oktabrda Ashikaga Mikuriya va Sakanishi shaharlarini qoʻshib oldi. Ashikaga tumani ushbu yakuniy birlashishlardan soʻng tarqatib yuborildi.
Hukumat
Ashikaga toʻgʻridan-toʻgʻri saylanadigan mer va 24 aʼzodan iborat bir palatali shahar qonun chiqaruvchi organi boʻlgan mer-kengash boshqaruv shakliga ega. Ashikaga shahrida Tochigi prefekturasi assambleyasiga toʻrtta aʼzodan qoʻshish huquqi mavjud. Milliy siyosat nuqtai nazaridan, shahar Yaponiya Diet quyi palatasining Tochigi 5-okrugi tarkibiga kiradi.
Iqtisodiyoti
Ashikaga uzoq vaqtdan beri oʻzining toʻqimachilik sanoati bilan mashhur boʻlib kelgan, ammo soʻnggi yillarda u alyuminiy va turli metalllardan mashina qismlarini ishlab chiqaradigan sanoat va tijorat shahri sifatida ham tanilgan. Qishloq xoʻjaligi sohasida Ashikaga shaharda yetishtiriladigan pomidorlari bilan mashhur.
Taʼlim tizimi
Ashikagada shahar hukumati tomonidan boshqariladigan 22 davlat boshlangʻich maktabi va 11 davlat oʻrta maktabi hamda Tochigi prefekturasi taʼlim kengashi tomonidan boshqariladigan beshta davlat oʻrta maktabi faoliyat yuritadi. Shuningdek, uchta xususiy oʻrta maktab va bitta xususiy oʻrta maktab mavjud. Prefekturada nogironlar uchun ikkita maxsus taʼlim maktabi ham bunyod etilgan. Shaharda Ashikaga texnologiya institutining kompusi joylashgan. Shu bilan birgalikda, Ashikaga kolleji ham faoliyat yuritadi
Temir yoʻl
20x20px JR Sharqiy liniyasi — Ryomo liniyasi
40x40px Tobu temir yoʻli — Tobu Isesaki liniyasi
Mahalliy diqqatga sazovor joylar
thumb|200x200px| Ashikaga Gakkoning asosiy darvozasi thumb| Ashikaga Banna-ji
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Oak Grove (Kentucky)
Aholisi
7064 nafar aholi istiqomat qiladi (2000). Aholi zichligi – har kvadrat kilometrga 264,6 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 26,7 km2. Shundan 26,7 km2 quruqlik, 0,0 km2 esa suv maydonidir. Dengiz sathidan oʻrtacha 165 m balandlikda joylashgan.
Joomla!
Joomla! bu Open-Source Web Content Management Systemasi (WCMS) bo'lib, Open-Source-Proyekt Mambodan ajrashib chiqqan.
Joomla! PHPda yozilgan bo'lib, o'z ma'lumotlarini MySQL Ma'lumotlar Bazasida joylaydi. Joomla! Open-Source-Lisenziyasi orqali tekin tarqatiladi. Joomlani sozlash juda oson.
Seshanbe (Tursunzoda aholi punktlari)
Seshanbe (Сешанбе) — Tojikiston Respublikasining Tursunzoda tumani, Seshanbe shahariga qarashli daha. Dahadan shahar markazigacha 2 km, tuman markaziga 3 km.
Aholisi
Aholisi — 2467 kishi.
Saulnay
Saulnay Fransiyaning Centre mintaqasida joylashgan kommunadir. Indre departamenti Le Blanc tumani tarkibiga kiradi.
Aholisi
179 nafar aholi istiqomat qiladi (1999). Aholi zichligi — har kvadrat kilometrga 7,7 nafar kishi.
Geografiyasi
Maydoni — 23,3 km2.
Moniylik tavbanomasi
Moniylik qadimgi turkiy xalqlar eʼtiqodida alohida oqim boʻlib, «Xuastuanift» («Moniylik tavbanomasi») uning nazariy manbasi va diniy yodgorligidir. Bu yodgorlik 5-6 asrlarda qadimgi uygʻur qavmlarida shakllangan.
Moniylik oqimining asoschisi Moniy ibn Fatak (216—277) dir. «Xuastuanift» Moniy jamoasi aʼzolarining madhiyasi va nizomi hamdir.
Asar «Avesto»dagi obrazlarni hamda zardushtiylikning keyingi davridagi mifologik qahramonlarni oʻz ichiga olgani, bu obrazlarning mohiyatini oʻzgartirmagan holda davom ettirgani bilan diqqatga sazovor. Tana sevgisi moddiy olamdagi boyliklarga ruju qoʻyishga olib keladi va ruhiy olamdagi boylik — nurdan uzoqlashishga sabab boʻladi. Moddiy olam esa Moniy jamoasi uchun yovuzlik makonidir. Shu boisdan ham moddiy olam yovuzlik va zulmat bilan uygʻunlashtirilgan holda tasvirlanadi.
Moniylik sheʼrlarida Moniy shaxsiyati va u yaratgan oqim madh qilinadi. Moniylik oqimidagi qadimgi turk sheʼriyati Aprinchur tigin kabi shoirlarni yuzaga chiqardi.
Nashr qilingan manbalar:
Z. Asmussen. Xuastuanift. Kopenhgagen, 1960.
Ilmiy adabiyot:
L.Yu. Tugusheva. Poeziya drevnix uygurov. «Tyurkologicheskiy sbornik», — M.: 1972.
N. Rahmonov. Ruhiyatdagi nur murodi. «Sharq Yulduzi» jurn, 2001, # 3.
Fan va turmush
Fan va turmush — Oʻzbekiston Fanlar akademiyasining ilmiy-maʼrifiy, ommabop jurnali. Toshkent shahrida 1 yilda 6-marta nashr qilinadi. Dastlab „Sotsialistik ilm va texnika“ (1933—1935), „Sotsialistik fan va turmush“ (1939—1941) nomlari bilan chop etilgan. Muayyan sabablar tufayli 1941-yil iyulidan 1957-yil fevralgacha nashr etilmagan. 1957-yildan hozirgi nomda. Jur.ning qayta tiklanishida Oʻzbekiston Fanlar akademiyasi akad.lari H. Abdullayev, T. QoriNiyoziy, jurnalist A. Yoqubovning xizmati katta. Jur.ga taniqli olimlar Otajon Hoshim (193337), T. QoriNiyoziy (1937, 194041, 195870), I. Islomov (193839), I. Muminov (1957), M. Urozboyev (1970—1971), M. Homidxonov (1972), Yo. Toʻraqulov (197488), K. Zufarov (1988—1992), M. Sharifxoʻjayev (1992—2001)lar muharrirlik qilishgan.
Oʻtgan davrlarda jur. sahifalarida ilmfanning barcha sohalari, ularning ayrim tarmoklari rivoji, jahondagi turli elelatlar haqida muntazam ravishda makrlalar chop etildi. Uzbekistonda fantast yozuvchilarning shakllanishida jur. muharririyati huzuridagi „Fantast yozuvchilar maktabi“ning xissasi katta boʻldi (H. Shayxov, M. Mahmudov, S. Abdullayeva, Gʻ. Jahongirov, X. Dustmuhamedov, O. Muminov, R. Obidov va boshqalar).
Oʻzbekiston mustaqilligi yillarida jur. mamlakat xalqi, ayniqsa, yosh avlod qalbi va tafakkurida milliy gʻoya, milliy mafkura va umumbashariy qadriyatlarga, demokratik tamoyillarga hamda fanning sunggi yutuqlariga asoslangan zamonaviy dunyoqarashni shakllantirishga, xalqimizni yuksak maʼnaviyatli, maʼrifatli etish yoʻlida jahon kashfiyotlarini, oʻzbek olimlarining xorijiy mamlakatlar ilmiy tadqiqot markazlari bilan hamkorligi natijalarini keng targʻib qilishga, buyuk mutafakkirlarimiz hayoti va faoliyati xamda ilmiy merosidan xalqimizning bahramand boʻlishiga alohida eʼtibor berib kelmoqda.
Santa Cruz de Bezana
Santa Cruz de Bezana Ispaniyaning Cantabria mintaqasida joylashgan munisipalitetdir. Cantabria provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 17,2 km2. Aholisi — 11607 kishi (2010).
Film musiqasi
Film musiqasi — film sanʼati bilan bogʻliq musiqa janri, film asarining muhim ifodaviy vositalaridan biri. Dastlab umumiy musiqali joʻrlikni tashkil etib, kinofilm namoyish qilish asboblarining shovqinini bosish uchun moʻljallangan. Bora-bora kino ishlashning muhim sohasiga aylandi. Film musiqasi tarixi "ovozsiz film" (1930-yillarning ikkinchi yarmigacha) hamda "ovozli kino" bilan bogʻliq 2 asosiy bosqichni oʻz ichiga oladi. Birinchisida film musiqasi, asosan, ijrochilar (yakka sozanda-pianinochi yoki ansambl) tomonidan tanlangan yoki badiha tarzida ijod qilingan musiqa parchalaridan iborat boʻlgan. "Ovozli film"da, odatda, har bir film uchun maxsus musiqa yoziladi, baʼzan mavjud musiqa asarlaridan ham foydalaniladi (masalan, hujjatli, ilmiy-ommabop, filmkonsert va boshqa filmlarda). Kino musiqasi kinofilm mazmuni bilan uzviy bogʻliq holda, qahramonlarning ruhiy kechinmalarini, dramatik holatlar, ziddiyatlar va boshqalarni badiiy ifodalashga yordam beradi. Chet el kompozitorlaridan M.Nayman (Angliya), N. Rota, E. Morrikone (Italiya), F. Ley, M. Legran, V. Kosma (Fransiya), A. Bisvas, Sh. Choudxuri (Hindiston), G. Kancheli (Gruziya), Ye. Doga (Moldaviya), I. Dunayevskiy, D. Shostakovich, S. Prokofyev, V. Artemyev (Rossiya), F. Baxor (Tojikiston), N. Muxatov (Turkmaniston), M. Skorik (Ukraina) va boshqa ijodida kinomusiqaning yorkin namunalari vujudga keldi.
Oʻzbekistonda kino uchun maxsus musiqa yozish 1920-yillardan boshlangan. Dastlabki oʻzbek filmlariga musiqa yozishda V. Uspenskiy ("Ravot kashkirlari", 1927) va A. Kozlovskiy ("Tohir va Zuhra", 1945)lar oʻzbek xalq kuy va qoʻshiqlaridan hamda oʻzbek bastakorlari ijodidan unlab iqtiboslarga tayanishgan. Keyingi koʻpgina oʻzbek filmlarida musiqadan dramatizmni kuchaytirish vositasi sifatida foydalanildi: "Abu Ali ibn Sino" (kompozitor M. Burhonov, 1957), "Furqat" (S. Yudakov, 1959), "Hamza", "Sen yetim emassan" ( I. Akbarov, 1961, 1963) va boshqa Qoʻshiq muhim rol oʻynagan dastlabki oʻzbek kinokomediyalari 50-yillarning oxiri, 60-yillarning boshlarida yuzaga kelgan: "Maftuningman" (Ik. Akbarov, M. Burhonov, M. Leviyev, 1958), "Mahallada duv-duv gap" (M. Leviyev, 1960) va boshqa 1960—70 yillarda oʻzbek filmlari uchun musiqa yaratuvchilar doirasi sezilarli darajada kengaydi: S. Jalil ("Zulmatni tark etib", 1973), A. Malaxov ("Toshkent — non shahri", 1967), F. Yanov-Yanovskiy ("Qoʻgʻirchoqboz", 1970; "Mayin yomgʻir yogʻadi" multfilmi, 1984 va boshqalar). Ayniqsa, R. Vildanov ijodi eʼtiborga molik, 100 dan ortiq filmga musiqa yozdi: "Inson qushlar ortidan boradi", 1975 (Dehli kinofestivalida eng yaxshi musiqa uchun sovrinini olgan); "Triptix" (San-Remo kinofestivalida Gran-pri sovrinini olgan); "Armon", 1987 va boshqa 1980—90-yillarda V. Milov ("Alibobo va qirq qaroqchi", 1980 va boshqalar), M. Mahmudov ["Kelinlar qoʻzgʻoloni", 1985; "Abdullajon", 1994; "Chimildiq", 1998; Buxoro kinofestivali (1999)da eng yaxshi musiqa uchun sovrin olgan va boshqa], E. Solihov ("Alpomish", 1999 va boshqalar), A. Ergashev ("Sharif va Maʼrif", 1992; "Yulduzimni ber, osmon", 1995 va boshqalar) va boshqa ijodi eʼtiborga molikdir. 1990-yillarga kelib yosh kompozitorlar ham Kino musiqasi sohasida ijod qila boshladi va zamonaviy vositalar asosida Kino musiqasining yangi uslublarini yaratishga muvaffaq boʻldilar: E. Pak ("Sindbadning sarguzashtlari" multfilmi, 1993 va boshqalar), D. Yanovskiy ["Ulugʻ Amir Temur", 1996; "Voiz", 1998, Anapa kinofestivali (1999)da Granpri sovrinini olgan; "Fellini", 1999, Kalkutta kinofestivali (2000)da eng yaxshi film sifatida belgilangan va boshqa], N. Gʻiyosov ("Bahodir Jalolov", 1991), A. Kim ("Shaytanat", 1999-2000) va boshqa Yana q. Musiqali film.
Adabiyot
Natalya Yanov-Yanovskaya.
Küplüce
Küplüce - Turkiyaning Bolu viloyati Bolu tumanidagi qishloq. 2010-yilda 65 kishi istiqomat qilgan.
.ao
.ao — Angola uchun yuqori darajali milliy domen.
Havolalar
Toppdomän
Misr
Misr (rasmiy nomlanishi: Misr Arab Respublikasi (جمهورية مصر العربية‎‎)) Afrikaning shimoliy-sharqiy qismida joylashgan davlatdir. Maydoni 1 million 14 ming km². Aholisi 102 million kishi. Poytaxti — Qohira shahri. Maʼmuriy jihatdan 27 viloyatgaga boʻlinadi. Isroil, Falastin, Sudan va Liviya davlatlari bilan chegaradosh. Misr shimolda Oʻrta yer dengizi, sharqida Qizil dengiz joylashgan.Misr davlati ham islom davlatlaridan biri va aholisining asosiy qismi musulmon. Misr davlati- pul birligi Misr funti. Davlat tili- arab tili. Prezidenti- Abdulfattoh as-Sisiy. Misrda yetti moʻjizadan biri yaʼni Misr piramidalari joylashgan.
Davlat tuzumi
Misr — respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1971-yil 11-sentabrdagi referendumda maʼqullangan, keyinchalik unga oʻzgartirishlar kiritilgan. Davlat boshligʻi — prezident (2014-yildan Abdulfattoh as-Sisiy). Vakolat muddati — 6 yil. Cheklanmagan marta qayta saylanishi mumkin. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni prezident amalga oshiradi, u bosh vazir va hukumat aʼzolarini tayinlaydi hamda lavozimlaridan ozod qiladi.
Tabiati
Misr hududining deyarli xammasi choʻl zonasida joylashgan. Shundan faqat 3,5 % (35 ming km²) Nil daryosi deltasi va vodiysiga toʻgʻri keladi. Relyefi va geologik tuzilishi jihatidan Misr hududi shartli ravishda toʻrt zonaga boʻlinadi: 1) Liviya choʻli; 2) Arabiston choʻli; 3) Sinay yarim orol; 4) Nil daryosi vodiysi va deltasi. Relyefi, asosan, tekislik; Qizil dengizga yaqin yerlar togʻlikdir. Liviya choʻli platosining balandligi shimolda 100 m, janubda 600 m, janubi-gʻarbda 1000 m gacha boʻlib, yer yuzasi qum va toshloq. Arabiston choʻli yassitogʻligi sharqda 700 m gacha koʻtarilgan, bu yerda balandligi 2000 m gacha boʻlgan tizmalar bor. Nil vodiysiga yaqin joylarning bal. esa 100- 200 m. Yassitogʻlik kristalli jinslardan tuzilgan. Nil vodiysining kengligi (Misr chegarasida) janubda 1-3 km, deltaga yaqin joyda 20-25 km. Sinay yarim orolning U, qismini At-Tix qirlari egallagan. Yarim orolning janubda balandligi 2641 m gacha boʻlgan togʻlar bor. Foydali qazilmalardan: temir, marganets, mis, rux, qoʻrgʻoshin, volfram, molibden, uran va oltin, shuningdek, neft, tabiiy gaz, fosforit, osh tuzi, ohaktosh bor. Sinay yarim orolda kumir konlari mavjud.
Mamlakatning katta qismida havo quruq va kam bulutli, tropik kontinental choʻl iqlimi, yogʻin ahyon-ahyondagina yogʻadi. Haroratning sutkalik farqi katta. Masalan, choʻlda kunduzi temperatura 50° boʻlsa, kechasi 0°. Oʻrta dengiz boʻyida subtropik, yozi issiq va quruq, qishi yumshoq va seryogʻin. Eng issiq oylari (iyul—avgust)ning oʻrtacha harorati Iskandariyada 25°, Qohirada 27°, Asvonda 33°. Eng salqin oylari (yanvar— fevral)ning temperaturasi Iskandariyada 14°, Qohirada 12°, Asvonda 16°. Aprel va may oylarida 50 kungacha choʻl shamoli (xasmin) esib turadi. Oʻrtacha yillik yogʻin Iskandariyada 180 mm, Qohirada 34 mm, Asyutda 7 mm, Asvonda 3 mm. Yogʻin aksari qisqa muddatli jala boʻlib yogʻadi.
Mamlakatdan birgina Nil daryosi oʻtadi. Uning suvi toʻgʻonlar bilan tartibga solingan. Baland Asvon toʻgʻoni qurilgach, mamlakat janubda Nosir nomidagi katta suv ombori vujudga keldi. Vohalarda sizot suvlardan keng foydalaniladi. Mayda koʻl koʻp. Nil deltasida kanallardan sugʻorishda foydalaniladi. Ayrim kanallarda kema qatnaydi.
Janubdan shimolga tomon dastlab sariqqoʻngʻir choʻl tuprogʻi, soʻngra boʻz tuproq (arablar bodiya — „choʻl“ tuprogʻi deyishadi), taqir boʻz tuproq, shoʻrxoklar, Nilning delta qismi — botqoq tuproq. Mamlakatning gʻarbiy qismida koʻchma qumlar bor. Nil vodiysi va deltasining tuprogʻi juda unumdor.
Misr hududining katta qismi suvsiz va oʻsimliksiz choʻllardir. Kserofit va lishayniklar, qisman daraxtsimon usimliklar, Liviya choʻlining shimolda qishda efemerlar oʻsadi. Koʻproq butasimon va oʻt oʻsimliklar tarqalgan. Nil vodiysida, asosan, madaniy oʻsimliklar ekiladi. Oʻrta dengiz sohillarida chalov, choʻl piyozi, naʼmatak, yantoq va boshqa bor.
Hayvonlardan sudraluvchilar, jumladan, kaltakesak koʻp. Choʻllarda chiya-boʻri, tulki, sirtlon va boshqa hayvonlar uchraydi. Nil boʻyida gʻoz, oqqur, oʻrdak, shuningdek, yirtqich qushlar bor.
Aholisining 98 % misrlik arablar. Nubiylar, barbarlar, kopt (qibt)lar (mahalliy xristianlar) Misrning tub aholisi boʻlib, mamlakatga kelgan arablar bilan aralashib ketgan qadimgi misrliklarning avlodlaridir. Greklar, armanlar, italyanlar, inglizlar, fransuzlar ham yashaydi. Rasmiy til — arab tili, deyarli butun aholi shu tilda gaplashadi. Aholi, asosan, islom dinining sunniylik yoʻnalishida; xristianlar 10 % ni tashkil etadi. Aholining 43,9 % shaharlarda istiqomat qiladi. Eng yirik shaharlari: Qohira, Iskandariya, Port-Said, Ismoiliya, Tanta, Suvaysh, Al-Mansura, Damanxur, Al-Mahallat-ul-Kubro.
Tarixi
1517-yilda turk sultoni Salim I Misrni egallab, uni Usmonli turk davlati tarkibiga qoʻshib oldi. XVIII-asr 2-yarmidan Usmonli turk saltanati tanazzulga uchray boshladi. Bundan foydalangan mamluk beklaridan Alibey mustaqil davlat tuzishga erishdi (1769), Alibeyning vafotidan soʻng taxt uchun kurash kuchaydi. XVIII-asr oxiri — XIX-asr boshlarida Fransiya va Angliya Misrni bosib olishga harakat qildilar. 1798-yilda Misrni Napoleon armiyasi egalladi. 1801-yilda ingliz floti fransuz floti ustidan gʻalabaga erishdi. 1805-yilda hokimnyat Muhammad Ali posho qoʻliga oʻtdi. Muhammad Ali Misrni kuchli, mustaqil davlatga aylantirish maqsadida mamluk beylariga qarshi kurash olib bordi. Mamlakat iqtisodiyotining asosi boʻlgan qishloq xoʻjaligini rivojlantirdi. Bu davrda birinchi movut, toʻqimachilik fabikalari, metallurgiya, qand, oyna zavodlari qurildi. Yevropa usulidagi maktablar ochildi, yoshlar gʻarb davlatlariga oʻqishga yuborildi. Fransuz harbiy maslahatchilari yordamida armiya qayta tuzildi. Mahalliy aholi armiyaga olina boshladi (ilgari faqat yollanma askarlar boʻlar edi). Muhammad Ali Suriya, Falastin va Arabiston yarim orolning bir kismini bosib oldi (1831—33). Turkiyaga qaramlikdan qutulish uchun 1831-yilda unga qarshi urush ochib, turk armiyasini magʻlubiyatga uchratdi. Lekin Angliyaning ikkinchi Turkiya-Misr urushi (1839—40)ga aralashuvi natijasida Misr armiyasi yengildi. Bundan tashqari, Angliya 1838-yilgi ingliz-turk savdo bitimidagi shartlarni Misrga maj-buran qabul qildirdi. Bu esa mamlakatga ingliz mollari koʻplab kirib kelishiga yoʻl ochib berdi. Suvaysh kanali ishga tushirilishi (1869) bilan Angliya va Fransiya Misrda zoʻr berib oʻz hukmronligini oʻrnatishga urindi. 1882-yil inglizlar armiyasi Misrni egallab oldi va xalq qoʻzgʻolonini sha-fqatsiz bostirdi. Mamlakatda mustamlaka tartibi oʻrnatildi. Inglizlar bank va moliya ishlarini, irrigatsiya qurilishlari, aloqa yoʻllarini oʻz qoʻllariga oldi. Misr faqat paxta yetishtiradigan davlatga aylanib qoldi. 20-asr boshlarida Mustafo Komil (1874— 1908) rahbarligida milliy ozodlik harakati avj oldi. Ammo mustamlakachilar xalq harakatini bostirdilar. 1914-yilda Misrda Britaniya protektorati oʻrnatildi.
1956-yil 23-iyunda Misr Respublikasining konstitutsiyasi qabul qilindi va Jamol Abdul Nosir prezident etib saylandi. Prezident Suvaysh kanali kompaniyasi davlat ixtiyoriga olinganligini eʼlon qildi. Shunday qilib, iqtisodiy taraqqiyot dasturini mablagʻ bilan taʼminlashning muxim manbai qoʻlga kiritildi. Shundan keyin Misrga qarshi Angliya—Fransiya —Isroil tajovuzi boshlandi. Xalq bosqinchilarga qarshi qoʻzgʻaldi. Tinchliksevar xalqlarning talabi bilan ingliz, fransuz (1956-yil dekabr) hamda Isroil (1957-yil mart) armiyasi Misrdan chiqib ketishga majbur boʻldi.
1958-yil 1-fevralda Misr va Suriya hukumatlarining oʻzaro kelishuvi natijasida yangi unitar (birlashgan) davlat — Birlashgan Arab Respublikasi (BAR) tuzildi. Suriyada 1961-yil 28-sentabrda davlat toʻntarishi oʻtkazilib, Suriya BAR tarkibidan chikdi. Misr BAR nomini saqlab qoldi. 1971-yil sentabrdan BAR Misr Arab Respublikasi deb nomlandi.
1963-yilda J.A.Nosir rahbarligida Arab Sotsialistik Ittifoqi (ASI) tuzildi. ASI 1952-yil iyul inqilobining maqsad va tamoyillarini ximoya qilish, qolokdikni tugatishni oʻzining asosiy burchi deb bildi. 1964-yil 23-martda yangi muvaqqat konstitutsiya qabul qilindi. Konstitutsiyaga muvofiq, hamma korxonalar xalqniki deb hisoblandi. Shu bilan birga, xususiy va kooperativ mulk xdm saqlanib qoldi. J. A. Nosir prezidentligi davrida muhim ijtimoiyiqtisodiy islohotlar oʻtkazildi. Banklar, koʻpgina yirik va oʻrta savdo hamda sanoat kompaniyalari davlat ixtiyoriga olinishi, keng miqyosda yangi korxonalar qurilishi tufayli iqtisodiyotda qudratli davlat sektori barpo etildi.
1967-yil bahoridaYaqin Sharqdagi mojaro keskinlashdi. 5—10-iyun kunlari Isroil qoʻshinlari Sinay yarim orolni bosib olib, Suvaysh kanalining sharqiy sohiliga yetib keldi. Xalqaro jamoatchilik va avvalo BMT Xavfsizlik Kengashining talabi bilan urush harakatlari toʻxtatildi. Ammo urush natijasida Misrning iqtisodiyotiga katta talafot yetdi. Urush tufayli Suvaysh kanali zonasidagi iqtisodiy hayot izdan chiqdi. Kanaldagi kema qatnovi 1975-yilgacha toʻxtab qoldi.
1968-yil 30-martda J.A.Nosir Isroil tajovuzi oqibatlarini tugatish uchun barcha kuch va vositalarni safarbar etish dasturini bayon qildi. 2-may umumxalq referendumi bu dasturni maʼqulladi.
1970-yil 28-sentabrda J.A.Nosir vafot etdi. Oʻsha yil 15-oktabrda A. Sadat prezident etib saylandi. Uning davrida bozor munosabatlarini rivojlantirish, iqtisodiyotning xususiy sektorini kuchaytirish va faollashtirish, mamlakatda ishlab chiqariladigan mahsulotlar va avvalo isteʼmol mollari hamda xizmatlar hajmini oshirish, xorijiy investitsiyalarni jalb etish yoʻlini amalga oshirishga kirishildi. Biroq 1967-yil „olti kunlik“ urushda Isroil tomonidan bosib olingan Misr yerlarini (Sinay yarim orolni) qaytarib olish muammosi hal boʻlmay qolayotgan edi. 1973-yil oktabrda Misr armiyasi Suvaysh kanalidan oʻtib, uning sharqiy sohiliga tushdi. Urush natijasida muammoni hal etishning iloji boʻlmagach, oʻt ochish toʻxtatildi va 1974-yilda qoʻshinlarni bir-biridan yiroklashtirish haqida bitim imzolandi. 1979-yilda Kemp-Devid (AQSH)da tuzilgan sulx. shartnomasi asosida Isroil uzi bosib olgan yerlarni Misrga qaytarib berdi. Bu sulhga boshqa arab davlatlari qarshi chikdi va Misrni Arab davlatlari uyushmasidan chiqardi. 1981-yil 6-oktabrda A. Sadat diniy tashkilot aʼzolari tomonidan oʻldirildi va oʻsha yil 13-oktabrda Husniy Muborak prezident etib saylandi. Yangi rahbariyat ichki siyosiy vaziyatni, xalq noroziligini yumshatish tadbirlarini koʻrdi, ijtimoiy turmushni birmuncha erkinlashtirdi, iqtisodiyotni sogʻlomlashtirish yoʻlida katta qadamlar qoʻydi. Misr tarmoqlarini jadal rivojlantirish orq-ali iqtisodiyotdagi nomutanosiblikni bartaraf etish yoʻli tutiddi. Mamlakatni zamonaviy bozor munosabatlarini shakllantirish yoʻlidan rivojlantirishni jadallashtirishga qaratilgan islohotlar amalga oshirildi. Xalqaro maydonda ogʻir-vazmin va epchil siyosat oʻtkazila boshladi. Jumladan, Qoʻshilmaslik harakati, Arab davlatlari uyushmasi, Islom konferen-siyasi tashkiloti bilan hamkorlik faollashtirildi. Yaqin Sharqdagi tinchlik jarayonini davom ettirish, arab-isroil mojarosini bartaraf qilish Misr tashqi siyosatining asosiy masalasi qilib qoʻyildi. 1989-yilda Misrning Arab davlatlari uyushmasiga aʼzoligi tiklandi. Misr — 1945-yildan BMTaʼzosi. OʻzRsuverenitetini 1991-yil 26-dekabrda tan olgan va 1992-yil 23-yanvarda diplomatiya munosabatlari oʻrnatgan. Milliy bayrami — 23-iyul — Inqilob kuni (1952).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyushmalari
Milliy demokratik partiya, 1978-yilda tashkil etilgan; Milliy taraqqiyparvar (soʻl) partiya, 1976—77 yillarda tuzilgan; Mehnat partiyasi, 1978-yilda asos solingan; Liberallar partiyasi, 1976—77 yillarda tashkil etilgan, 1990-yil yanvargacha Liberalso-sialistik partiya deb atalgan; „Al-Vafd“ partiyasi, 1978-yilda tuzilgan; „Al-Umma“ („Millat“) partiyasi, 1983-yildan oshkora faoliyat yurita boshlagan. Misr mexnat federatsiyasi kasaba uyushmasi, 1957-yilda asos solingan, Afrika kasaba uyushmalari birligi tashkilotiga kiradi.
Iqtisodiyoti
Misr — agrar-industrial mamlakat. Jahon bozoriga yuqori sifatli uzun tolali paxta va undan toʻqilgan gazlamalarni koʻp miqdorda yetkazib beradi. XIX asr 70-yillar oxiri 80-yillar boshlarida neft qazib olish va eksport qilish kupaya boshladi. Iqtisodiy taraqqiyotga, ayniqsa, sanoat va unga koʻmaklashuvchi tarmoqlarni rivojlantirishga eʼtibor kuchaydi. 90-yillarning oʻrtalarida yalpi ichki mahsulotda sanoatning ulushi 28,5 %, qishloq xoʻjaligi ulushi 20 % ga yetdi.
Sanoati mustaqillikka erishgunga qadar, asosan, mayda hunarmandchilik korxonalaridan iborat edi. Iskandariyada neftni qayta ishlovchi, avtomobil shinalari ishlab chiqaruvchi zavodlar, Suvaysh-Qohira neft quvuri mavjud. 1952-yildan beri 1000 dan ortiq yangi sanoat obʼyektlari ishga tushirildi. Sanoat korxonalari, asosan, Qohira, Iskandariya va Nil deltasidagi boshqa yirik shaharlarda joylashgan. 1958-yilda Qohira yaqinida qurilgan Hulvon metallurgiya zavodi mamlakatning dastlabki yirik metallurgiya korxonalaridandir. Bu zavod Asvon yaqinidan qazib olingan sifatli temir (40—60 %) rudasi asosida ishlaydi. Asvon shahrida yiliga 300 ming t poʻlat ishlab chiqaradigan metallurgiya markazi bor. Mashinasozlik sanoati ham qayta qurilgan. Mostorodda elektr kabellari zavodi va metall buyumlar ishlab chiqarish fabikasi, Hulvonda va-gonsozlik, avtomobil, poʻlat quvurlar zavodlari, Iskandariyada toʻqimachilik sanoati uskunalari zavodi, Qohirada velosiped va televizor zavodlari, Port-Fuod, Iskandariyada kemasozlik korxonalari, keyingi yillarda ishga tushirilgan avtomobil, traktor, sovitkich, metall qirqish stanoklari ishlab chiqaruvchi korxonalar ham bor. Suvaysh, Qohira, Iskandariya, Tanta shaharlari neftni qayta ishlash markazlaridir. Kime sanoati faqat mineral oʻgʻit ishlab chiqarishdan iborat. Kafr-uzzayyat va Abuzaʼbaldagi zavodlar yiliga 200 ming t superfosfat ishlab chiqarish quvvatiga ega. Asyutda yiliga 200 ming t superfosfat chiqaradigan zavod mavjud. Abuzaʼbalda qurilgan antibiotiklar zavodi farmatsevtika sanoatiga asos soldi. Yana 5 farmatsevtika korxonasi qurildi. Bulardan tashqari, Asvonda kalsiy, Su-vayshda ammoniy sulfat, Iskandariya yonida soda zavodlari, Xulvonda kokskimyo zavodi bor. Qurilish ashyolari sanoati korxonalari Hulvon, Al-Maʼsara, Al-Tur va Iskandariya atroflarida boʻlib, asosan, sement ishlab chiqaradi. Yirik toʻqimachilik korxonalari AlMahallat-ul-Kubro, Kafr-ud-Davvar va Kafr-uzzayyat shaharlaridadir. Oziq-ovqat sanoati qishloq xoʻjaligi mahsulotini qayta ishlaydi. Armant, Koʻm-Umboʻ, Adfu shaharlarida yirik qand zavodlari bor. Asvon gidroenergetika majmuiga kiruvchi elektr styalar va yoqilgʻi bilan ishlaydigan elektr styalar yiliga oʻrtacha 525 mlrd. kVtsoatdan ortiq elektr energiya ishlab chiqaradi.
Qishloq xoʻjaligining yetakchi tarmogʻi — dehqonchilik. Qishloq xoʻjaligi, asosan, Nil deltasi va vodiysida rivojlangan, bu yerda 3 mln. gektarga yaqin (mamlakat hududining 3 %) maydonda yiliga 2-marta, Asvon toʻgʻoni qurilgandan beri 3-marta (qishda ham) ekin ekib, hosil olinadi. Birinchi navbatda koʻproq daromad keltiradigan sholikorlik va paxtachilik (ingichka tolali paxta tayyorlash boʻyicha dunyoda 1-oʻrin) rivojlangan. Bundan tashqari, bugʻdoy, arpa, makkajoʻxori, dukkaklilar va sabzavot, shakarqamish, xashaki ekinlar ekiladi. Sitrus mevalar (apelsin, mandarin, limon), xurmo, banan, anjir, uzum, asosan, mamlakat shimolda yetishtiriladi.
Tabiiy yaylov va yem-xashak kamligi sababli chorvachilik yaxshi rivojlanmagan. Oʻtroq aholi (dehqonchilik vohalarida) qoramol (sut uchun), qoʻy, echki va xonaki parranda, koʻchmanchilar esa tuya, qoʻy va echki boqadi. Asal-arichilik rivojlangan. Nil daryosi va ichki koʻllarda, shuningdek, Oʻrta dengizda baliq ovlanadi.
Transporti
Tashqi savdo yuklari, asosan, xorijiy dengiz kemalari va samolyotlarda tashiladi. Asosiy dengiz porti — Iskandariya (Oʻrta dengizda), boshqa yirik portlari — Port-Said va Suvaysh (Suvaysh kanalida), Ras-Shukeyr va Safaga (Qizil dengizda), Qohirada yirik xalqaro aeroport bor.
Misr chetga neft va neft mahsulotlari, paxta, ip gazlama va kalava ip, alyuminiy va boshqa chiqaradi. Chetdan mashina va asbob-uskuna, don va boshqa oziq-ovqat mahsulotlari, sement, metall, yogʻoch va boshqa oladi. Tashqi savdodagi asosiy mijozlari: Italiya, Fransiya, Germaniya, Yaponiya, AQSH. Chet el say-yohligi anchagina daromad keltiradi. Pul birligi — Misr funti.
Tibbiy xizmat aralash tarzda tashkil etilgan. Sogʻliqni saqlash vazirligi, muhofazalarda sogʻliqni saqlash departamentlari bor. Mamlakatda bepul tibbiy xizmat yoʻlga qoʻyilgan. Xususiy shifoxonalar ham bor. Vrachlar universitetlarning 9 ta tibbiyot, 4 ta stomatologiya, 6 ta farmatsevtika fakultetida, shuningdek, chet ellarda tayyorlanadi. Oʻrta malakali tibbiy xodimlar tayyorlaydigan 276 ta maktab bor. Universitetlarning tibbiyot fakultetlarida ilmiy tadqiqotlar oʻtkaziladi.
Maorifi, ilmiy va madaniy-maʼrifiy muassasalari
Misrni 7-asrda arablar istilo qilganidan keyin islom diniy maktablari koʻplab ochila boshladi. 10-asrda al-Azhar musulmon universitetga asos solindi. Dastlabki dunyoviy oʻquv yurtlari 19-asr 2-yarmida paydo boʻldi. Xorijiy va mahalliy xususiy maktablar barpo etildi. 4 yillik boshlangʻich maktab eng koʻp tarqalgan oʻquv yurti edi.
1952-yildan keyin boshlangʻich va oʻrta maktab isloh qilindi. 1956-yilda barcha bolalarga 6 yoshdan majburiy bepul boshlangʻich taʼlim berish haqida qonun qabul qilindi. 1962-yilgi dekret maktabgacha tarbiyadan to oliy oʻquv yurtigacha boʻlgan barcha davlat oʻquv yurtlarida bepul taʼlimni joriy etdi. Endilikda bolalar uchun 6 yoshdan boshlab 6 yillik boshlangʻich taʼlim, soʻngra 3 yillik toʻliqsiz tayyorlov maktabi, 3 yillik toʻliq oʻrta maktab mavjud. Barcha bosqichlarga ega boʻlgan xususiy maktablar bor. Hunartexnika tayyorgarligi hunar bilim yurtlari, hunar markazlari, oʻrta maxsus oʻquv yurtlari, shuningdek, 5 yillik texnika maktablarida olib boriladi.
Oliy taʼlim tizimiga universitet, institut va 4 yillik kollejlar kiradi. Toʻliqsiz oliy maʼlumot beradigan 2 yillik texnika institutlari ham bor. Mamlakatdagi 14 ta untning eng yiriklari: K,ohira, Ayn ushShams, Iskandariya universitetlari, Qohiradagi Amerika universitet, Al-Azhar universitet. Eng yirik institutlari: Al-Mansura va Qohiradagi politexnika institutlari, Asvondagi industrial institut va boshqa
Yirik kutubxonalari: Qohiradagi Milliy kutubxona (1870), Misr institutining kutubxonasi (1859), Qoqiradagi Milliy majlis kutubxonasi (1924), Qohira universitet kutubxonasi (1908), Iskandariya universitet kutubxonasi (1942), Qohiradagi Hulvon universitet kutubxonasi, Iskandariyadagi Munitsipal kutubxona (1892).
Yirik muzeylari: Islom sanʼati muzeyi (1882), Geol. muzeyi (1899), Misr muzeyi, Zamonaviy sanʼat muzeyi (1920), Paxta muzeyi (1923), Transport yoʻli muzeyi (1933), Harbiy muzey — hammasi Qoxirada, Iskandariyadagi Yunonrim osori atiqalari muzeyi (1892).
Ilmiy muassasalari: Qohiradagi Misr instituti (1798), Misr va texnologiya akademiyasi (1971, tarkibida ilmiy tadqiqot markazi, Atom energiyasi markazi, metallurgiya markaziy tadqiqot instituti, Okeanografiya va baliq ilmiy tadqiqot instituti, Astronomiya instituti, Neft tadqiqot instituti, Axborot va hujjatlashtirish milliy markazi mavjud). Qohirada Ped. tadqiqotlari milliy markazi, al-Jizada Arab tili akademiyasi, qishloq xoʻjaligi tadqiqot markazi va boshqa bor.
Matbuoti, telekoʻrsatuvi va radioeshittirishi
Misrda vaqtli nashrlar soni 300 dan oshadi. Eng yiriklari: „Alaqrom“ („Ehrom“, kundalik gazeta, 1875-yildan), „Al-axbor“ („Xabarlar“, kundalik gazeta, 1944-yildan), „Al-jumhuriya“ („Respublika“, kundalik gazeta, 1953-yildan), „Al-aholi“ (kundalik gazeta, 1978-yildan), „Axbor al-Yaum“ („Kun yangiliklari“, kundalik gazeta, 1944-yildan). „Alahror“ („Liberallar“, haftalik gazeta, 1977-yildan), „Al-Vafd“ („Delegatsiya“, haftalik gazeta, 1984-yildan), „Axer saa“ („Soʻnggi soatda“, haftalik jurnal, 1934-yildan), „Alka-vakib“ („Yulduzlar“, haftalik jurnal, 1952-yildan), „Oktobr“ („Oktabr“, oylik jurnal, 1976-yildan) — hammasi arab tilida; „Jurnal d’Ejipt“ („Misr gazetasi“, fransuz tilida chikadigan kundalik xususiy gazeta, 1936-yildan), „Ijipshn gazett“ („Misr gazetasi“, ingliz tilida chiqadigan kundalik gazeta, 1880-yildan), „Ijipshn meyl“ („Misr pochtasi“, ingliz tilida chikadigan gazeta, 1910-yildan) va boshqa Yaqin Sharq axborot agentligi (MENA), Misrning rasmiy axborot agentligi, 1955-yildatuzilgan. Misr radioeshittirish va telekoʻrsatuv uyushmasi 1928-yilda tashkil etilgan.
Tasviriy sanʼati
Misrda qadimgi sanʼat obidalari koʻp saqlangan (qarang Misr, Qadimgi Misr). Musulmon tasviriy sanʼ-atining bizgacha yetib kelgan ilk na-munalari fotimiylar davriga mansubdir. Fustatdagi hammom devoriga chizilgan rasmlar, tosh, yogʻoch, fil su-yagiga oʻymakorlik usulida ishlangan sozandalar, raqqosalar, chavandozlar qiyofalari, ov va ziyofat manzaralari, miniatyuralar, „Maqomot“ kitobiga ishlangan suratlar shu jumlaga kiradi. Ularning tasviriy uslubida yunon va qibt sanʼati anʼanalari taʼsiri seziladi. Oʻrta asr manzarali-amaliy sanʼatida kashta, toʻqima yoki bosma gulli matolar, rangbarang gulli so-pol buyumlar, togʻ billuridan tarashlab va oʻyib naqshlangan idishlar, sirkorlik bilan ishlangan shisha buyumlar, nafis oʻyma va qadama anjomlar, jimjimador yogʻoch mehroblar, minbarlar yasash keng urf boʻldi. Misrdagi arab sanʼatining barcha turlarida naqsh va husnixat alohida oʻrin oladi. 10— 12-asrlar sanʼat asarlarining bezaklarida odam va jonivorlar tasviri koʻp uchraydi, keyingi davrlarda esa tabiat va oʻsimliklar tasviri, turli chiziqdar ustunlik qildi.
19-asr oxiri — 20-asr boshlarida Misrda yangi tasviriy sanʼat vujudga keldi. Bu voqea, bir tomondan, yangi davrdagi yevropalik ustalar tajribasi va sanʼatini oʻzlashtirish, ikkinchi tomondan, milliy ozodlik harakati taʼsirida qadimgi va oʻrta asr milliy badiiy anʼanalarini qayta tiklash muddaosi bilan izoxlanadi. Zamonaviy Misr sanʼati nisbatan yosh. Ilk davrda u gʻarb modern oqimlari taʼsirida boʻlsada, tezlikda milliy anʼanalar va qadimgi merosni oʻrganishga kirishdi. Yangi sanʼ-atning asoschilari Mahmud Muxtor va Mahmud Saidning ijodi 20-asrning 20—30-yillarida gullash davrini boshdan kechirdi. Bularga 40-yillarda yangi davr sanʼatining yirik vakili Muhammad Nagʻi qoʻshildi. Ularning ijodi oʻz xalqining qadimgi badiiy madaniyatiga intilishi, insonparvarligi va xalqparvarligi bilan ajralib turadi. Muxtorning yirik asarlaridan „Uygʻonayotgan Misr“ monumenti keng shuhrat qozongan. Nagʻining „Efiopiya hayotidan parcha“, „Pardoz“, „Qohiradagi koʻprik“ va boshqa asarlari mashhur. 1952-yilgi inqilob yosh realist rassomlar: manzarachi Georg Sabax, Labib Tadros, Said as-Sadr, portretchi Husan Bakar, Latif Nasim, Muhammad Uvays va boshqalarning ijodiga keng yoʻl ochdi. 50-asrlar rassomligida bezak kartinalar ham keng tarqaldi. Mashhur Jamol as-Sagʻinning „Ozodlik“, „Tinchlik gʻalabasi“, „Afrikaning uygʻonishi“ kabi ramziy haykallari muallifning insonparvarlik, xalq gʻalabasiga ishonchidan dalolat beradi. Haykaltaroshlardan Misr Muso, A. Usmoniy, haykaltarosh va rassom Dia Sakkoflar milliy mavzuni ifodalashning realistik usullariga murojaat etadilar. Baʼzi yosh rassomlar Gʻarbdagi eng yangi modernistik oqimlar yoʻlidan borishga intiladi. Anʼanaviy manzarali-amaliy sanʼat turlari, suyak, yogʻoch, metall oʻymakorligi, zargarlik, toʻquvchilik, kulollik taraqqiy etgan. Suratkashlik ham rivojlandi: Abdul Vofiy, Fuod, Izzat, al-Buxgoʻri, Zuxdiy Roha va boshqa xalq amaliy sanʼatida chinni, oyna, tosh va zamonaviy sintetik materiallardan foydalanila boshladi. Qohiradagi nafis sanʼat maktabi badiiy institutga aylantirildi.
Musiqa — Misr madaniy qayotining ajralmas qismi. Qadimgi dramatik diniy janrlardan tortib maqamlargacha mashxur. Arab maqamlari Sharkdagi boshqa xalqlar orasiga ham yoyilgan. Cholgʻu as-boblari benihrya xilma-xil. Mustamlakachilik asorati Misr madaniyati taraqqiyotiga gʻov boʻldi. Said Darvish (1892—1923) yangi Misr musiqasining qaldirgʻochidir. Uning yorqin vatanparvarlik ruhidagi qoʻshiqlari koʻpgina arab mamlakatlariga yoyilgan. „Al-Barux“, „Shahrizoda“, „Oʻnlik gʻishtin“ kabi musiqali sahna asarlari Misr zamonaviy musiqasiga asos boʻldi. 19-asr oxiri — 20-asr boshlarida Misr musiqasida konsertlar katta oʻrin oldi. Yangi konsert janrlari vujudga keldi. 1910—20 yillarda arab operettasi degan janr yuzaga keldi. Kompozitor S. Darvish bu janrning eng atoqli ar-bobi edi. 1914-yilda Koxirada asos solingan musiqa klubi keyinchalik Sharq musiqasi maktabiga (1929-yildan Arab musiqasi institutiga) aylantirildi. 1927-yilda Misr musiqa jamiyati tashki l etildi.
1952-yil inqilobidan soʻng Misr musiqiy hayoti jonlandi. Bir qator oʻrta va oliy oʻquv yurtlarida musiqachilar tayyorlana boshladi. 60—80-yillarda, ayniqsa, shaharlarda ommaviy musiqa keng yoyildi. Qohira konservatoriyasi poytaxt opera teatrining milliy kad-rlar oʻchogʻidir. 1962-yilda Kohirada Operetta teatri ochilgan. Misr musiqasida yangi gʻoyaviybadiiy zamin kuchaydi, mahalliy mavzularga eʼtibor koʻpaydi. Misr sanʼatkorlari orasida Um Kulsum, Shams, Sagʻira, Shodiya, Fayz, Ahdam, Saboh singari yakkaxonlar mashhur.
Teatri
Misrda teatr sanʼati unsurlari eng qadimgi diniy marosim va bayram tomoshalariga borib taqaladi. Oʻrta asrlarda soya teatri boʻlgan. Mamluklar hukmronligi urf-odatlarini mazah qiluvchi komediyalar muallifi Ibn Daniala bu teatrning taniqli arbobi edi. Bu davrda qoʻgʻirchoq teatrlari ham keng yoyildi. „Araguz“ qoʻgʻirchoq teatri, ayniqsa, mashhur boʻldi. 1869-yilda Suvaysh kanali tantanali ochilishi munosabati bilan Opera teatri qurildi va J. Verdining „Rigoletto“, 1871-yilda „Aida“ operalari koʻrsatildi. 1869-yilda Yo. Sannua rahbarligida birinchi milliy professional teatr truppasi tashkil etildi va oʻzining arab tilidagi operettasini koʻrsatdi. Keyinchalik Qohira va Iskandariyada ham professional drama teatrlari ochildi. Bular orasida I. Farrah tomonidan tuzilgan (1891) teatr truppasi ijodi milliy musiqali dramaga asos boʻldi. Koʻpgina havaskorlik jamoalari ham ishladi. Misr teatri taraqqiyotining keyingi davri J. Abyod, Misr Taymur, Yu. Vahbiy, T. Alxakim kabi isteʼdodli teatr arboblari nomi bilan bogʻliq. 1920-yilda „Al-Ezbakiya“ teatri, 1923-yilda Y. Vahbiy boshchiligida „Ramzes“ teatri, 1933-yilda „Milliy truppa“, 1935-yilda Alxakim boshchiligida „Milliy teatr“ tashkil etildi. Misr sekin-asta arab teatr madaniyatining markaziga aylandi. 1952-yilgi inqilobdan keyin arab xalqlari hayotidagi siyosiy va ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarish milliy sanʼat, jumladan, teatr sanʼati taraqqiyotida muhim rol oʻynadi. Qohiradagi Milliy teatr, Xalq teatri, „Arab teatri“ kabi davlat teatrlarining faoliyati yangi bosqichga koʻtarildi. Teatr sanʼati instituti (1952), „26-iyul teatri“ (1959), „Al-Jumhuriya“ (1961) teatri ochildi. Qohirada xususiy teatrlar ham bor. Iskandariyadagi Muhammad Ali teatr truppasi, „Kleopatra“ teatri, Milliy teatr, shuningdek, Qohira, Port-Said, Damanhur, Tanta kabi shaharlardagi havaskorlik truppalari ham mashhur. Teatrlar repertuarlaridan Yo. Sannua, Yu. Vahbiy, A. Ezbak, T. Alxakim, Misr Taymur, A. Farrah, Yu. Idris kabi milliy hamda jahon klassiklarining asarlari oʻrin olgan. Ularda Misr koʻcha xalq teatri usullaridan ham foydalaniladi. Sahna sanʼatining boshqa turlari kabi xalq raqs sanʼati ham qadimiydir. Har bir teatr truppasi raqsga katta oʻrin beradi. Mumtoz baletga qiziqish Misr sahnasiga Gʻarb mumtoz baletining kirib kelishi bilan boshlandi. Mamlakatda xususiy balet maktablari tashkil etildi, qobiliyatli yoshlar balet sanʼatini oʻrganish uchun Yevropa shaharlariga yuborildi. 1959-yilda milliy xoreografiya maktabi ochildi.