cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Bengal she'riyati
Qisqa tavsif
left|thumb| [[Chottopaddhaya Bonkimchondro|Bankim Chandra Chatterjining „Vande Mataram“ sheʼri Hindistonning milliy qoʻshigʻi va Rabindranat Tagorning Jana Gana Mana Hindistonning milliy madhiyasi boʻlib, ikkala sheʼr ham dastlab bengal tilida yozilgan.]] Bengaliyaning soʻzlashuv shevasidagi sheʼriyat dastlab Prakrit tilidan kelib chiqqan va mahalliy ijtimoiy-madaniy anʼanalarga asoslangan. Bengal sheʼriyati, asosan, buddist donishmand boʻlgan shoirlarning sahajaya anʼanalaridan farqli oʻlaroq, Vedik marosimlari va qonunlariga qarshi edi. Oʻrta asrlar davri Bengal sheʼriyatiga musulmonlar hayotida muhim rol oʻynagan va sheʼriy lugʻatga boy fors va arab taʼsirini olib kelgan putiyning kirib kelgan davr boʻldi. Shoh Gʻaribulla „Amir Hamza“ dostoni bilan bu putiy yoʻnalishni boshlab bergani aytiladi. Bu davrda janglarga asoslangan koʻplab jangnomalar yozilgan.
Karbaloga oid asarlar — marsiya (arabchada „qaygʻu“ maʼnosini bildiradi) adabiyoti deb ham atalgan. Jangnoma ham, marsiya adabiyoti ham dastlab Arabistonda, keyinroq Forsda rivojlangan. Musulmon soʻfiylari va askarlari Bengal va Arakan xalqlariga bengal tilida sheʼrning bu shaklini taqdim etdilar. Shayx Fayzullohning Zaynabning „Chautisha“, Muhammadxonning „Maqtul Husayn“ va Sherbazning „Qosim-ar Lodai Ey Fotima-r Surotnoma“si ushbu adabiyotning mashhur sheʼrlaridan. Bu kabi asarlar Bengal xalq sheʼriyatini fors-arab hikoyalari va mavzulari bilan aralashtirib yubordi va Bengal musulmon madaniyatining muhim qismi hisoblanadi.
Qadimgi va oʻrta asrlar davri
Bengal adabiyotining 1200—1350-yillari "bengal adabiyotining qorongʻu davri" sifatida belgilangan. Bu davrdagi Vaishnava adabiyotining boshqa ajoyib shoirlari yetishib chiqqan. Ular orasida Vidyapati, Jnandas, Govindadas, Yashoraj Xon, Chandkaji, Ramchandra Basu, Balram Das, Narxari Das, Vrindavan Das, Basudavas, Bansibad edi. Sayid Sulton, Xarxari Sarkar, Fateh Paramananda, Ghanshyam Das, Gayas Xon, Alaol, Din Chandidas, Chandrashekhar, Haridas, Shivram, Karam Ali, Pir Muhammad, Xiramani, Bhavananda. Mangal Kavyaning mashhur shoirlari: Kanahari Dutt, Narayan Dev, Vijaygupta, Bipradas Piplai, Madhav Acharya, Mukundaram Chakraborti, Ganram Chakraborti, Srishyam Pandit, Bharat Chandra Roy Gunakar, Khemananda, Ketka Das Khemananda, Awi, Rayk, D. Bhatt, Khelaram, Rupram, Sitaram Das, Shyamj.larni sanab oʻtishimiz mumkin.
18-asrning ikki yorqin Shakta bhakti saroy shoiri Bharatchandra Rey va Ramprasad Sen edi.
Zamonaviy shoirlar (1800-yildan hozirgi kungacha)
Oʻrta va yangi asrlar oʻrtasida koʻprik qurgan shoirlarni asrlar shoirlari deb atashadi. Ularning eng mashhur namoyondasi Ishvar Chandra Guptani (1812-1859) zamonaviy bengal tilining otasi sifatida ham tanishadi. Maykl Madhusudan Dutt (1824-1873) oʻrta asr paradigmasini buzdi va bengal sheʼriyati erkin sheʼriyatga kirdi. Maykl Madhusudan Dutt, ayniqsa, bengal sonetlari bilan mashhur. Yevropa uslubidagi romantik va lirik shoir Bixarilal Chakraborti (1835-1894) ham bu davrdagi oʻzgarishlarga hissa qoʻshdi.
Kabiguru Rabindranat Tagor (1861-1941) Bengal adabiyotining eng inqilobiy shoiri boʻlgan. U Bengal adabiyotining barcha sohalariga, shu jumladan sheʼriyatga hissa qoʻshgan. U sheʼriyatda „sadhu“ tilida yozishning eski odatini buzib, sheʼriyatning shoirga erkinroq boʻlgan jihatini kiritdi. U ikki mingdan ortiq qoʻshiqlar yaratgan — ular „Rabindra Sangeet“ nomi bilan tanilgan va ular bugungi kunda ham Gʻarbiy Bengaliya va Bangladeshda mashhur. Uning „Jana Gana Mana“ va „Amar Sonar Bangla“ qoʻshiqlari mos ravishda Hindiston va Bangladeshning milliy madhiyalari hisoblanadi. Uning Bengal adabiyotiga taʼsiri shunchalik kattaki, uning hayoti davomidagi barcha Bengal adabiyoti uning nomi bilan „Rabindrik davri“ deb ham nomlanadi. Rabindrik davrining zamonaviy shoirlariga Satyendranath Dutta, Kamini Rey, Updendrakishore Raychowdhury, Sukumar Rey, Jatindra Mohan Bagchi va boshqalarni msiol qilib koʻrsatsak boʻladi.
Rabindranat Tagorning oʻlimi koʻpincha klassik sheʼriyatning tugashi va zamonaviy sheʼriyatning boshlanishi deb hisoblanadi.
20-asr boshlarida bengal sheʼriyat uslubida yangi oʻzgarishlar roʻy berdi, shoirlar hatto liberal sheʼr uslubini qabul qilib, bengal romantizmiga chek qoʻydi. Bu davrga Mohitlal Majumder, Kazi Nazrul Islom va Jatindranat Sengupta kabi shoirlar hissa qoʻshgan. Qozi Nazrul Islom sheʼriyatning antiromantik davri va zamonaviy davri oʻrtasidagi koʻprik sanaladi. U juda koʻp sheʼr va qoʻshiqlar yaratgan — ulardan biri „Nazrul Geeti“ nomi bilan mashhur boʻlib, bugungi kunda ham kuylanadi. Nazrul Bangladesh milliy shoiri hamdir. Uning „Bidrohi“ sheʼri Hindiston Ozodlik Harakatiga katta taʼsir koʻrsatgan.
Tagorning oʻlimi 1940-yillardan 60-yillargacha davom etgan zamonaviy sheʼriyatning oltin davrining boshlanishiga olib keldi. Bu davrda koʻplab shoirlar sheʼriyatga chuqur taʼsir koʻrsatdilar. Masalan: Amiya Chakraborti (1901-66), Jibanananda Das (1899-1954), Buddhadeb Basu (1906-64), Bishnu Dey (1909-62), Sudhindranath Dutta (1901-60). Ulardan keyin Shakti Chattopadhyay (1933-1995), Sankha Ghosh (1932-2021), Tarapada Rey (1936-2007) Sunil Gangopadhyay (1935-2012) avlodlari — Krittibas shoirlar guruhi nomi bilan tanilgan.
Gʻarbiy Bengal va Bangladesh shoirlari
1947-yilda Hindiston boʻlinganidan soʻng, bengal shoirlari ham Hindiston va Pokistonning millatchilik yoʻnalishi boʻyicha boʻlingan. Gʻarbiy Bengaliyada Shakti Chattopadhyay, Binoy Majumdar, Samir Roychoudhuri, Malay Roy Choudhuri, Subimal Basak, Subodh Sarkar kabi koʻplab shoirlar yetishib chiqdi.
Sharqiy Bengal shoirlari koʻpchilik Qozi Nazrul Islom va boshqa yirik shoirlardan ilhom olgan holda har xil, ammo shunga oʻxshash yoʻl tutganlar. Bu davrdagi mashhur Bengal musulmon shoirlari orasida Farruh Ahmad, Talim Husayn, Golam Mostofa va Raushan Yazdoniy bor edi. Bangladesh ozodlik urushi va ozodlik uchun kurash keyingi yillarda mashhur mavzuga aylandi. Al Mahmud 20-asrda paydo boʻlgan eng buyuk bengal shoirlaridan biri hisoblanadi.
Mohammed Abdellaoue
Uning ukasi Mustafa Abdellaoue, „Mos“ nomi bilan tanilgan, hujumchi sifatida oʻynaydigan professional futbolchi.
Gribov Anisim
Gribov Anisim (17-asr) — rus diplomati. Ashtarxon (Astraxon)lik tijorat axlidan. G. boshchiligidagi 1-rus elchiligi (1641—43) Xiva xonining hamda Buxoro va Balx xoni Nodir Muhammadxonning huzuriga borib, rus podshohi Mixail Fyodorovichiint topshirigʻiga binoan diplomatik va savdo-sotiq aloqalarini rivojlantirishni taqlif qilgan. Bu taqlif Oʻrta Osiyoda kabul kilingan. Mixail Fyodorovich Oʻrta Osiyoga yoʻllagan G. boshchiligidagi 2-rus elchiligi esa koʻzlagan manziliga yetib boraolmagan. Soʻng, G. 1651-yil Eron shohi Abbos II huzuriga chopar etib yuborilgan. G. boshchiligidagi elchiliklar diplomatik missiya ekanligidan tashqari harbiy-strategik, josuslik va yirik savdo-sotiq ekspeditsiyalari ham edi. Mazkur elchiliklar hujjatlari Oʻrta Osiyoning 17-asr 40-y.lari tarixiga doir muhim manbadir.
Mohammed Abdellaoue
Yoshligida
2003-yilda Skeidning asosiy jamoasiga qoʻshilishdan oldin chap oyogʻida jarrohlik amaliyotini oʻtkazishga majbur boʻlgan, chunki u atigi toʻrt barmogʻi bilan tugʻilgan, ammo bu yuqori darajadagi futbol oldidan hech qachon toʻsqinlik qilmagan. Debyutini 2003-yilning 9-iyunida o‘tkazgan, o‘shanda IL Høddga qarshi o‘yinda zaxiradan maydonga tushgan. Mavsumdagi toʻrtinchi oʻyinida Raufoss ustidan 2:1 hisobidagi gʻalabada oʻzining dastlabki ikkita golini kiritdi. Abdellaoue besh mavsumda Skeidda jami 42 ta gol urdi va 2004- va 2007-yillarda klubning eng yaxshi toʻpurari boʻldi. Norvegiyaning 21 yoshgacha boʻlgan terma jamoasida bir marta, 18 yoshgacha boʻlganlar safida olti marta va 19 yoshgacha boʻlganlar jamoasida bir marta maydonga tushgan.
Vålerenga
2007-yilgi mavsum oxirida Vålerenga bilan uch yillik shartnoma imzoladi va 15-noyabrda yangi klubiga oʻtdi. Oʻzining birinchi mavsumida 23 oʻyinda 9 ta gol urib, klubning eng yaxshi toʻpurariga aylandi, shu jumladan bir oʻyinda penaltilar seriyasida xet-trik qayd etib, Norvegiya terma jamoasida Irlandiya Respublikasiga qarshi debyut qildi. Abdellaoue 2008-yilgi Norvegiya kubogida oltita gol urdi, shu jumladan finalda ikkita, oʻshanda Vålerenga Stabækni 4:1 hisobida magʻlub etib, Norvegiya kubogi chempioniga aylandi.
Hannover 96
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0f/2012-08_Moa_fans.jpg/222px-2012-08_Moa_fans.jpg|left|thumb|222x222px| Mohammed Abdellaoue 2012-yilda muxlislarga dastxat qoʻymoqda 2010-yil 17-avgustda Vallerenga va Hannover 96 oʻzlarining rasmiy veb-saytlarida Abdellauning Bundesliga klubiga toʻrt yillik shartnoma asosida qoʻshilishi haqida xabar berishdi va transfer narxi 1,2-1,4 million yevro atrofida ekanligi haqida xabar berildi. U Bundesligadagi debyutini 2010-yil 21-avgust kuni Frankfurtning Eintrachtiga qarshi o‘yinda o‘tkazdi va 2010-yilning 28-avgustida Schalke-04 ga qarshi o‘yinda mehmonda 2:1 hisobida g‘alaba qozongan holda Bundesligadagi ilk golini kiritdi. Keyingi oʻyinda esa 4:1 hisobida gʻalaba qozongan holda mavsumdagi uchinchi golini urdi — bu yakuniy natijaga aylandi. Keyin esa navbatdagi oʻyinda Kaizerslauternga qarshi oʻyindagi yagona golga mualliflik qildi. U nemislar safidagi ilk mavsumida jami 10 ta gol urdi. Bundesliganing ikkinchi mavsumida Moa yettita oʻyinda yettita gol urdi. Uning oʻyinlariga yirik klublar, xususan, Munichning Bayerni qiziqdi
Bundesliganing 2011-2012-yilgi mavsumining ochilish oʻyinida 30-daqiqada 1899 Hoffenheim darvozasiga gol urdi. U oʻzining ilk xet-trikini 2-oktyabr kuni Hannover safida Verderga qarshi oʻyinda urdi, oʻyin 3:2 hisobida yakunlandi.
Bundesliganing 2012-2013-yilgi mavsumida Abdellau jarohatlardan qiynalgan, ammo ligada sakkizta gol urishga muvaffaq boʻlgan. Bundesligada Hannover safida jami 80 ta oʻyin oʻtkazib, 29 ta gol urgan.
VfB Stuttgart
2013-yil 11-iyun kuni Abdellau VfB Stuttgart bilan to‘rt yillik shartnoma imzoladi va transfer narxi 4 million yevro atrofida ekanligi xabar qilingandi. 2013-2014-yilgi UEFA Yevropa Ligasi uchun saralash bosqichi doirasidagi yangi jamoasi safida 2013-yil 1-avgust kuni Botev Plovdivga qarshi o‘yinda 88-daqiqada zaxiradan maydonga tushgan. Abdellaoue Stuttgartdagi birinchi golini 2014-yil 25-yanvarda Maynts 05ga qarshi o‘yinda urdi(1:2). Bu gol 274 kun davom etgan golsizlikka barham berdi, chunki u 2013-yilning 26-aprelidan beri Bundesligada birorta ham gol urmagan edi.
Vålerenga
Abdellaoue 2015-yilning 7-avgustida sobiq jamoasi Valerenga bilan shartnoma imzoladi. 2017-yilning dekabrida jarohatlar tufayli futboldan ketgan.
Xalqaro faoliyati
Abdellaoue Norvegiya terma jamoasidagi debyutini 2008-yilning 20-avgustida Irlandiyaga qarshi oʻrtoqlik uchrashuvida oʻtkazdi. Uning birinchi goli yettinchi oʻyini — Islandiyaga qarshi UEFA Yevro-2012 saralash oʻyinida kiritildi; 2012-yilning 29-fevralida Shimoliy Irlandiyaga qarshi o‘tkazilgan o‘rtoqlik o‘yinida Abdellaoue sardor Brede Hangeland yo‘qligida Norvegiya terma jamoasi sardori boʻldi. Moa 2013-yil mart oyida Albaniyaga qarshi o‘ynagan 25-o‘yinidan so‘ng „Oltin soat“ bilan taqdirlangan.
Xalqaro gollari
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ac/Mohammed_Abdellaoue_02.jpg/220px-Mohammed_Abdellaoue_02.jpg|thumb| Abdellaoue Vallerengada
Yutuqlari
Vålerenga
Individual
Baxtiyor Olimjonov
Baxtiyor Mamajonovich Olimjonov (1949-yilda tugʻilgan) — oʻzbek iqtisodiy va davlat arbobi, Surxondaryo viloyati hokimi (2000-yil 24-mart — 2002-yil 21-fevral).
Tarjimai holi
Mehnat faoliyatini Andijon viloyati qishloq xoʻjaligida boshlagan. 1998-yilgacha „Oʻzqishloqxoʻjaliktaʼminottuzatish“ davlat kooperativ konserni raisi boʻlgan. 1998-yildan Oʻzbekiston Bosh vazirining oʻrinbosari, qishloq va suv xoʻjaligi vaziri boʻlgan. 2000-yil 23-martda Oʻzbekiston Prezidenti Islom Karimov Alimjonovni Surxondaryo viloyati hokimi lavozimga tayinlash toʻgʻrisidagi farmonni imzoladi, 24-mart kuni boʻlib oʻtgan viloyat Kengashining sessiyasida uni lavozimiga tasdiqladi. 2000-yil oktabr oyidan 141-son Jarqoʻrgʻon saylov okrugi boʻyicha Oliy Majlisga deputat etib saylangan, 2002-yilda agrar, suv xoʻjaligi va oziq-ovqat masalalari boʻyicha Oliy Majlis Senati qoʻmitasi raisining oʻrinbosari boʻlgan.
Joel Kiviranta
Joel Kiviranta (1996-yil 23-martda tugʻilgan)—finlandiyalik professional xokkeychi. Joel Kiviranta NHLning „Dallas Stars“ xokkey jamoasida hujumchi sifatida oʻynaydi.
Oʻyin faoliyati
2013-yil 12-noyabrda Joel Kiviranta Liigadagi debyut oʻyinini „Jokerit“ xokkey klubi bilan 2013—2014-yilgi Liiga mavsumi doirasida „Espoo Blues“ xokkey klubiga qarshi oʻtkazdi.
Liiganing 2018—2019-yilgi mavsumida, „Vaasan Sport“ xokkey klubi bilan beshinchi mavsumida, Joel Kiviranta 48 oʻyinda 31 ochko toʻpladi. Joel Kivirantaning 16 ta goli jamoa xokkeychilari reytingida uchinchi oʻrinni egalladi. Ammo bu koʻrsatkichlar „Sport“ xokkey klubini mavsumdan keyingi bosqichga olib chiqa olmadi.
Joel Kiviranta 2019-yil 1-iyunda „Dallas Stars“ xokkey klubi bilan ikki yillik boshlangʻich darajadagi shartnoma imzolash uchun „Sport“ klubi bilan imzolagan shartnomasining NHLdan chiqish bandidan foydalandi. Joel Kivirantaning NHLdagi birinchi goli 2020-yil 1-fevralda „New Jersey Devils“ xokkey klubiga qarshi oʻyinda darvozabon Louis Domingue darvozasiga urilgan edi. Bu gol „Dallas Stars“ xokkey klubini 2:1 hisobida oldinga olib chiqdi va ular oʻyinni qoʻshimcha vaqtda 3:2 hisobida gʻalaba qozonib yakunlashdi.
2021-yil 31-iyulda „Stars“ klubi Joel Kiviranta bilan ikki yillik 2,1 million dollarlik yangi uzaytirilgan shartnoma imzolashdi.
Akarnan
Akarnan (boshq: κκαρνάν) — qadimgi yunon mifologiyasida epigon, Alkmeon va Kalliroy oʻgʻli, Daryo xudosi Aheloyning qizi, Amfoterning akasi.
Semiramida
Semiramida (yun. Shammuramat, ossuriycha — Sammuramat) — Ossuriya podshosi (malikasi) (mil. av. 9-asr oxiri), Shamshiadad V (mil. av. 823 — 811)ning xotini. Asli Bobildan. Eri vafot etgach, Adadnerari III balogʻatga yetmagan davrida (mil. av. 810—806 yillar) davlatni amalda vasiy sifatida oʻzi boshqargan. Uning hukmronligi davrida shimolidagi xalqlar va midiyaliklar bilan teztez urushlar sodir boʻlib turgan. Shu tufayli mazkur xalqlarda S. haqida afsona toʻqilgan. Unga koʻra, S. va uning eri Nin Skifiya, Eron, Arabiston, Baqtriya, Hindiston, Misr va boshqa mamlakatlarga ulkan harbiy yurishlar qilishgan, Nineviya va Bobil kabi poytaxt shaharlar bunyod etishgan. S. Hindiston yurishidan qaytib kelgach, Nin tomonidan uyushtirilgan fitnadan xabardor boʻladi va oʻz ixtiyori bilan unga taxtni topshirib kaptarga aylanadi va bir gala kaptarlar bilan saroyni tark etib uchib ketadi. Gerodot va Ktesiy S.ni dunyodagi moʻʼjizalardan biri — Bobildagi saroy tomida yaratilgan mashhur "osma bogʻlar" bunyodkori sifatida taʼriflashgan (qarang Yetti moʻʼjiza).
Semiotika
Semiotika (yun. semiotikos — belgilar haqidagi taʼlimot), semiologiya — 1) axborot, maʼlumotlarni saqlash va uzatish uchun xizmat qiladigan belgilar va belgi tizimlarining umumiy xususiyatlarini oʻrganadigan fan sohasi; 2) u yoki bu obyektning bir maʼnodagi S. nuqtai nazaridan oʻrganiladigan tizimi (mas, muayyan film yoki badiiy asar S.si, muayyan xalqdagi muomala-murojaat S.si va boshqalar).
Lingvistik S.dagi asosiy tushuncha lisoniy belgi boʻlib, u muayyan matnlardagi va muomala vaziyatidagi shakl va mazmunning dialektik birligi sifatida namoyon boʻladi. Belgi oʻzi shartli ravishda aloqador boʻlgan narsa haqida muayyan jamiyat vakillariga xabar beradi. Belgilarning eng muhim va murakkab tizimi tilshunoslik oʻrganadigan tildir. Belgi tizimlari tabiiy (inson tili, xayvonlarning belgi tizimlari) va sunʼiy (yasama, sunʼiy tillar, dasturlash tili, fizika, kimyo, matematika va mantiqdagi ramzlar tizimi) boʻladi. Belgilar va belgi tizimlarini oʻrganishda sintaktika, semantika va pragmatika oʻzaro ajratiladi. Sintaktika nutq zanjirida yoki muayyan matnda ketma-ket, izchil qoʻllanadigan til birliklari oʻrtasidagi oʻziga xos munosabatlarni oʻrganadi. Semantika belgilarning ular ifodalaydigan obʼyektlar bilan munosabatini oʻrganadi. Pragmatika esa belgilar, ular ifodalaydigan obʼyektlar hamda belgilar tizimidan foydalanuvchilar oʻrtasidagi munosabatni oʻrganadi.
Akarnan
Otasi Figeyem oʻldirganidan soʻng, Kalliroya Zevsga ibodat qilib, oʻgʻillarini Alkmeonning oʻlimi tufayli qasos olish uchun tezda oʻsishga yordam berishini soʻradi. Ibodatlar eshitildi va aka-ukalar etuk boʻlib, Psofidga kelib, Fegeyni, uning xotini va ikki oʻgʻlini oʻldirdilar, Beotiyadagi Psotid shahrini vayron qildilar. U yerda olingan xazinalar, shu jumladan Hamjihatlikning marjon va peploslari, Akarnan Delfiya ibodatxonasini qurbon qildi. Quvgʻinlardan qochib, ular Tegeya shahridagi Afina ibodatxonasida panoh topdilar.
Semiotika
S.ning "belgilar haqidagi fan" sifatida umumiy kridalari, xususiyatlari dastlab amerikalik mantiqshunos Ch.S. Pirs va shveysariyalik tilshunos F. de Sossyur asarlarida bir vaqtning oʻzida va mustaqil ravishda qayd etilgan. Ushbu tushuncha uchun Ch.S. Pirs "S." terminini. F. de Sossyur esa "semiologiya" terminini, qoʻllagan. S. gʻoyasi keyinchalik amerikalik faylasuf Ch. U. Morris tomonidan tartibga solinib rivojlantirildi. Bir qancha yevropa va rus olimlari ham S.ning rivojiga hissa qoʻshganlar. Falsafiy fanlardan hisoblanadigan umumiy S. va maxsus semiotik fanlar, jumladan, til S.si (glottosemiotika yoki lingvosemiotika) farqlanadi. S. taraqqiyoti funksional struktur tilshunoslik taraqqiyoti bilan uzviy bogʻliqdir
. S. muammolarini ishlab chiqish matematik mantiq, matematik lingvistika, informatika va boshqa uchun ham muhim ahamiyatga ega.
Akarnan
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Semiotika
Adabiyot
Abduvahob Madvaliyev, Ibodulla Mirzayev.
Neyroepigenetika
Neyroepigenetika — genlardagi epigenetik oʻzgarishlar asab tizimiga qanday taʼsir qilishini oʻrganadi. Ushbu oʻzgarishlar, giyohvandlik, idrok va nevrologik rivojlanish kabi asosiy sharoitlarga taʼsir qilishi mumkin.
Mexanizmlari
Neyroepigenetik mexanizmlar neyronda gen ekspressiyasini tartibga soladi. Koʻpincha, bu oʻzgarishlar takrorlanuvchi stimullar tufayli sodir boʻladi. Neyroepigenetik mexanizmlar metillanish yoki asetillanish kabi epigenetik belgilarni qoʻshish, tahrirlash yoki oʻqish orqali gen ekspressiyasini tartibga soluvchi oqsillar yoki oqsil yoʻllarini oʻz ichiga oladi. Ushbu mexanizmlarning baʼzilari ATPga bogʻliq kromatinni qayta qurish, LINE1 va prion oqsiliga asoslangan modifikatsiyalarni oʻz ichiga oladi. Boshqa sisterna mexanizmlari DNKni metilatsiyalovchi maxsus oqsillarni jalb qilishni oʻz ichiga oladi, shuning uchun yadro promouter elementi transkripsiya omillari va RNK polimerazasiga kirish mumkin emas. Natijada, transkripsiya endi qaytarish mumkin emas. Bunday protein yoʻllaridan biri REST korepressor kompleksi yoʻlidir. Epigenetik darajada nerv funksiyasini tartibga soluvchi bir nechta kodlanmagan RNKlar ham mavjud. Bu mexanizmlar nerv giston metilatsiyasi bilan bir qatorda sinapslarning joylashishiga, nevroplastiklikka taʼsir qiladi va oʻrganish va xotirada asosiy rol oʻynaydi.
Metillanish
DNK metiltransfrazalari (DNMTs) CpGs metilatsiyasi orqali miyaning elektrofiziologik landshaftini tartibga solishda ishtirok etadi. Bir qator tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, asabiy kamolot davrida DNMT1 faoliyatining oshishi yoki kamayishi hujayraning xromatindagi metilatsiya belgilarini saqlab qolish qobiliyatini yoʻqotish orqali neyronlarning gipometilatsiyasiga olib keladi. Metilatsiya belgilarining asta-sekin yoʻqolishi, dozaga sezgir boʻlishi mumkin boʻlgan muhim rivojlanish genlarining ekspressiyasidagi oʻzgarishlarga olib keladi va bu asab degeneratsiyasiga olib keladi. Bu sichqonchaning prosensefalonining dorsal qismidagi yetuk neyronlarda kuzatildi, bu yerda DNMT1 yoʻqligida asab degeneratsiyasi va zaif nerv signalizatsiyasi sezilarli darajada koʻp boʻlgan. DNMT1 ni yoʻqotgan neyronlarning omon qolish darajasi past boʻlishiga qaramay, baʼzi hujayralar organizmning butun umri davomida saqlanib qoldi. Omon qolgan hujayralar DNMT1 ning yoʻqolishi neyron hujayra genomida gipometilatsiyaga olib kelganligini yana bir bor tasdiqladi. Bu hujayralar, shuningdek, zaif asabiy faoliyat koʻrsatdi. Darhaqiqat, ushbu model organizmlarda asabiy faoliyatning global yoʻqolishi ham kuzatildi, eng koʻp nerv degeneratsiyasi prosensefalonda sodir boʻladi.
Boshqa tadqiqotlar DNMT3a va DNMT3b uchun tendentsiyani koʻrsatdi. Biroq, bu DNMT lar DNMT1 dan farqli oʻlaroq, metillanmagan DNKda yangi metil belgilarini qoʻshadi. DNMT1 singari, DNMT3a va 3b ning yoʻqolishi tugʻilgandan ikki oy oʻtgach nerv-mushak degeneratsiyasiga olib keldi, shuningdek mutant hujayralar naslining omon qolish darajasi past boʻldi, garchi DNMT3a metilatsiya belgilarini saqlab turish uchun muntazam ravishda ishlamasa ham. Ushbu jumboq DNMT3a DNMT ni saqlash vazifasini bajaradigan etuk neyronlarda kam uchraydigan lokuslarni qayd etgan boshqa tadqiqotlar orqali hal qilindi. Astrositlar sitoskeletini shakllantirish va tartibga solishni kodlaydigan Gfap lokusu bu faollik kuzatiladigan ana shunday lokuslardan biridir. Glioma bilan bogʻliq saratonni kamaytirish uchun gen muntazam ravishda metillanadi. DNMT inhibisyonu metilatsiyaning pasayishiga va sinaptik faollikning oshishiga olib keladi. Bir qator tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, metilatsiya bilan bogʻliq boʻlgan sinaptik faollikning oshishi yoki pasayishi nevrologik sinapsdagi retseptorlarning yuqori regulyatsiyasi yoki pastga regulyatsiyasi tufayli sodir boʻladi. Bunday retseptorlarni tartibga solish koʻplab muhim mexanizmlarda, masalan, „jang yoki uchish“ javobida katta rol oʻynaydi. Glyukokortikoid retseptorlari (GR) bu retseptorlarning eng koʻp oʻrganilganidir. Stressli vaziyatlarda gipofiz bezidan boshlanib, buyrak usti bezidan salbiy teskari aloqa aylanishi tufayli tugaydigan signal kaskadi mavjud. Ushbu tsiklda stressga javob beradigan gormon darajasining oshishi GRning oshishiga olib keladi. GR ning oshishi gormonlar darajasiga hujayra reaksiyasining pasayishiga olib keladi. GR lokusudagi I7 eksonining metilatsiyasi sichqonlarda bazal GR ifodasining past darajasiga olib kelishi koʻrsatilgan. Bu sichqonlar I7 eksonida metillanish darajasi past boʻlgan sichqonlarga qaraganda yuqori darajadagi stressga koʻproq moyil boʻlgan. Retseptorlarning metillanish orqali yuqoriga yoki pastga regulyatsiyasi neyronning sinaptik faolligining oʻzgarishiga olib keladi.
Gipermetilatsiya, CpG orollari va oʻsimtani toʻxtatadigan genlar
CpG orollari (CGI) transkripsiya boshlanishiga yoki kuchaytiruvchi faollikka ruxsat berish yoki xalaqit berish orqali gen ekspressiyasiga taʼsir qilishi mumkin boʻlgan tartibga soluvchi elementlardir. CGI odatda taʼsir qiladigan genlarning promotor hududlari bilan kesishadi va bir nechta promotor mintaqalarga ham taʼsir qilishi mumkin. Bundan tashqari, ular kuchaytiruvchi elementlarni ham oʻz ichiga olishi va transkripsiyani boshlash joyidan alohida boʻlishi mumkin. Asosiy CGI’larda gipermetilatsiya oʻsimtani bostiruvchi genlarning ifodasini samarali ravishda oʻchirishi mumkin va gliomalarda keng tarqalgan. Oʻsimtani bostiruvchi genlar hujayraning saratonga oʻtishiga toʻsqinlik qiladigan genlardir. Ushbu genlar odatda hujayra siklidagi hodisalarni tartibga soluvchi muhim funksiyalar bilan bogʻliq. Masalan, PI3K va p53 yoʻllari CGI promotorining gipermetilatsiyasidan taʼsirlanadi, bunga CDKN2 / p16, RB, PTEN, TP53 va p14ARF genlarining promotorlari kiradi. Muhimi, glioblastomalar CGIs/promoter joylarida metillanishning yuqori chastotasiga ega ekanligi maʼlum. Masalan, epitelial membrana oqsili 3 (EMP3) hujayra proliferatsiyasida va hujayra oʻzaro taʼsirida ishtirok etadigan gendir. Bundan tashqari, u oʻsimtani bostiruvchi sifatida ishlaydi va glioblastomalarda gipermetilatsiya orqali sustlashishi koʻrsatilgan. Bundan tashqari, genning EMP3 bilan oʻchirilgan neyroblastlarga kiritilishi koloniya shakllanishining kamayishiga, shuningdek, oʻsimta oʻsishining bostirilishiga olib keladi. Aksincha, promotor joylarining gipermetilatsiyasi onkogenlarning faolligini inhibe qilishi va shish paydo boʻlishining oldini olishi mumkin. Transformatsiya oʻsish omili (TGF) — beta signalizatsiya yoʻli kabi onkogen yoʻllar hujayralarni koʻpaytirishni ragʻbatlantiradi. Glioblastomalarda bu yoʻlning haddan tashqari faolligi oʻsimta oʻsishining agressiv shakllari bilan bogʻliq. TGF-beta maqsadi PDGF-B ning gipermetilatsiyasi nazoratsiz proliferatsiyani toʻxtatib qoladi.
Gipometilatsiya va gistonning anormal modifikatsiyasi
Giston modifikatsiyalarining aberrant naqshlari ham maʼlum lokuslarda sodir boʻlishi va oxir-oqibat gen faolligini boshqarishi mumkin. CGI promouter joylari nuqtai nazaridan, H3K9 da metillanish va atsetilatsiyani yoʻqotish tez-tez sodir boʻladi. Bundan tashqari, H3K9 dimetilatsiyasi va trimetilatsiyasi repressiv belgilar boʻlib, ular bivalentli differentsial metillangan domenlar bilan bir qatorda oʻsimtani bostiruvchi genlarni jim boʻlishga koʻproq moyil qiladi deb taxmin qilinadi. Glioblastomalarda metillanishning gʻayritabiiy mavjudligi yoki etishmasligi apoptozni, DNKni taʼmirlashni, hujayralar koʻpayishini va oʻsmalarni bostirishni tartibga soluvchi genlar bilan kuchli bogʻliqdir. Glioblastomalarning shakllanishiga hissa qoʻshadigan aberrant metilatsiyadan taʼsirlangan genlarning eng mashhur namunalaridan biri bu O6-metilguanin-DNK metiltransferaza oqsilini kodlaydigan DNKni tiklashda ishtirok etadigan MGMT genidir. MGMT promouterining metilatsiyasi maqsadli glioblastomalarga alkillashtiruvchi vositalarning samaradorligining muhim koʻrsatkichidir. MGMT promouterining gipermetilatsiyasi transkripsiyani susaytiradi va glioma, limfoma, koʻkrak saratoni, prostata saratoni va retinoblastoma kabi bir nechta saraton turlarida topiladi.
Neyroplastiklik
Neyroplastiklik miyaning takrorlanuvchi stimullarga javob sifatida sinaptik qayta tashkil etish qobiliyatini anglatadi. Neyrotrofin oqsillari boshqa omillar qatorida sinaptik qayta tashkil etishda katta rol oʻynaydi. Neyrotrofin BDNF yoki BDNF signalining kamayishi Altsgeymer kasalligi, Xantington kasalligi va depressiya kabi kasalliklarni rivojlanishining asosiy omillaridan biridir. Neyroplastiklik, shuningdek, metillanish va atsetillanish kabi maqsadli epigenetik oʻzgarishlar natijasida yuzaga kelishi mumkin. Muayyan takrorlanuvchi stimullarga taʼsir qilish maʼlum lokuslarning demetilatsiyasiga va shu maxsus stimulga javob berishga olib keladigan naqshda remetilatsiyaga olib keladi. Giston oʻquvchilari singari, oʻchirgichlar va yozuvchilar ham mos ravishda oʻzgartirish belgilarini olib tashlash va qoʻshish orqali gistonlarni oʻzgartiradilar. NeuroLSD1 oʻchirgichi asl lizin demetilaz 1 (LSD1) ning oʻzgartirilgan versiyasi boʻlib, u faqat neyronlarda mavjud boʻlib, neyronlarning yetilishiga yordam beradi. LSD1 ning ikkala versiyasi ham bir xil maqsadga ega boʻlsa-da, ularning ifoda naqshlari juda farq qiladi va neuroLSD1 LSD1 ning qisqartirilgan versiyasidir. NeuroLSD1 hujayra kamolotida ishtirok etadigan darhol erta genlarning (IEG) ifodasini oshiradi. Takroriy stimullar neyroLSD1 ning differentsial ifodalanishiga olib keladi, bu esa lokuslarning qayta joylashishiga olib keladi. Silgi, shuningdek, koʻplab murakkab xatti-harakatlarni oʻrganishda katta rol oʻynaydi va genlar atrof-muhit bilan oʻzaro taʼsir qilish usuli hisoblanadi.
Altsgeymer kasalligi
Altsgeymer kasalligi (AD) neyrodegenerativ kasallik boʻlib, xotiraga asta-sekin taʼsir qiladi va kognitiv degradatsiyaga olib keladi. Global miqyosda ham, maʼlum nomzod genlarda ham epigenetik modifikatsiyalar ushbu kasallikning etiologiyasiga hissa qoʻshadi deb hisoblanadi. Oʻlimdan keyingi miya toʻqimalarining immunogistokimyoviy tahlili bir nechta tadqiqotlarda 5-metilsitozin (5mC) va 5-gidroksimetilsitozin (5hmC) ning nazorat guruhiga nisbatan global pasayishini aniqladi. Biroq, qarama-qarshi dalillar bir xil toʻqimalarda ushbu epigenetik belgilarning yuqori darajalarini koʻrsatdi. Bundan tashqari, bu modifikatsiyalar AD patofiziologiyasi bilan bogʻliq boʻlgan toʻqimalarda erta taʼsir koʻrsatadi. Genlarning promotorlarida 5 mC mavjudligi odatda genlarning sustlashishi bilan bogʻliq. Oʻn-oʻn bir translokaz (TET) orqali 5 mC oksidlangan mahsulot boʻlgan 5hmC gen ekspressiyasining faollashuvi bilan bogʻliq deb hisoblanadi, ammo bu faollashuvning asosiy mexanizmlari toʻliq tushunilmagan.
Tadqiqotlar boʻyicha metilomik tahlil natijalarining oʻzgarishidan qatʼi nazar, maʼlumki, 5hmC mavjudligi miya hujayralarining differentsiatsiyasi va qarishi bilan ortadi. Bundan tashqari, 5hmC yuqori tarqalgan genlar boshqa yoshga bogʻliq neyrodegenerativ kasalliklarning patologiyasida ham ishtirok etadi va ionlarni tashish, neyron rivojlanishi va hujayra oʻlimining asosiy regulyatorlari hisoblanadi. Masalan, AD miyasida araxidon kislotasidan yalligʻlanishga qarshi vositachilarni ishlab chiqaradigan 5-Lipoksigenaza (5-LOX) fermentining haddan tashqari ifodalanishi 5-LOX gen promotor hududida 5hmC ning yuqori tarqalishi bilan bogʻliq.
Amyotrofik lateral skleroz
Turli transkripsiya joylarida DNK modifikatsiyalari neyrodegenerativ kasalliklarga hissa qoʻshishi koʻrsatilgan. Bularga amyotrofik lateral skleroz (ALS) bilan bogʻliq boʻlgan motor neyronlari funksionalligi kabi zararli transkripsiya oʻzgarishlar kiradi. ALS bilan ogʻrigan bemorlarda mushak atrofiyasiga hissa qoʻshadigan yuqori va pastki motor neyronlarining degeneratsiyasi asosiy genlar guruhidagi xromatin modifikatsiyalari bilan bogʻliq. Epigenetik hodisalar bilan tartibga solinadigan muhim saytlardan biri 9p21 xromosomasi ichida C9orf72 da geksanukleotidning takroriy kengayishidir. C9orf72 bilan bogʻliq CpG orollarining gipermetilatsiyasi ALS taʼsirlangan toʻqimalarda takroriy kengayish bilan bogʻliqligi koʻrsatilgan. Umuman olganda, C9orf72 genining ovozini oʻchirish haploinflamatsiyaga olib kelishi mumkin va shuning uchun kasallikning namoyon boʻlishiga taʼsir qilishi mumkin. Xromatin modifikatorlarining faolligi ham ALS tarqalishi bilan bogʻliq. DNMT3A muhim metillovchi vosita boʻlib, ALS bilan kasallanganlarning markaziy asab tizimlarida mavjudligi koʻrsatilgan. Bundan tashqari, ushbu de novo metil transferazaning haddan tashqari ifodalanishi, shuningdek, motor-neyron analoglarining hujayra oʻlimiga ham taʼsir qiladi.
RNK/DNK bogʻlovchi oqsilni kodlaydigan FUS genidagi mutatsiyalar ALS bilan sababiy bogʻliqdir. Bunday mutatsiyaga ega boʻlgan ALS bemorlari DNKning shikastlanish darajasini oshiradi. FUS geni tomonidan kodlangan protein DNKning shikastlanishiga javob berishda qoʻllaniladi. U DNKning ikki zanjirli uzilishlariga jalb qilinadi va bunday uzilishlarning rekombinatsion tiklanishini katalizlaydi. DNKning shikastlanishiga javoban, FUS oqsili gistonlarning epigenetik oʻzgarishida qoʻllaniladigan giston deasetilaza I bilan ham oʻzaro taʼsir qiladi. Bu oʻzaro taʼsir samarali DNK taʼmirlash uchun zarur. Ushbu topilmalar epigenetik signalizatsiya va DNKni tiklashdagi nuqsonlar ALS patogeneziga yordam beradi.
Dinadjpur (shahar)
Dinajpur (দিনাজপুর) — Bangladeshdan joy olgan shahar, shu nomdagi tumanning maʼmuriy markazi ham bor.
Neyroepigenetika
Neyro-onkologiya
Miya hujayralaridagi DNK profilidagi koʻplab genetik va epigenetik oʻzgarishlar oʻsimta hosil boʻlishi bilan bogʻliq deb hisoblanadi. Ushbu oʻzgarishlar, oqsil funksiyalaridagi oʻzgarishlar bilan bir qatorda, nazoratsiz hujayra koʻpayishi, kengayishi va metastazni keltirib chiqarishi koʻrsatilgan. Deletsiya, translokatsiya va amplifikatsiya kabi genetik hodisalar onkogenlarning faollashishiga va oʻsimtani bostiruvchi genlarning deaktivatsiyasiga olib kelsa-da, epigenetik oʻzgarishlar asosiy xromatin modifikatsiyalari orqali xuddi shu genlarni susaytiradi yoki yuqori tartibga soladi.
Dinadjpur (shahar)
Geografik joylashuv
Shahar markazining balandligi dengiz sathidan 33 metr .Punarbhaba daryosida joylashgan.
Demografiya
Yillar boʻyicha shahar aholisi :
Neyroepigenetika
Neyrotoksiklik
Neyrotoksiklik toksinlarning kimyoviy, biologik yoki jismoniy taʼsiri natijasida markaziy yoki periferik asab tizimiga etkazilgan zararni anglatadi. Neyrotoksiklik har qanday yoshda sodir boʻlishi mumkin va uning taʼsiri neyrotoksinning taʼsir qilish mexanizmiga va taʼsir qilish darajasiga qarab qisqa muddatli yoki uzoq muddatli boʻlishi mumkin.
Baʼzi metallar asosiy biokimyoviy va fiziologik yoʻllardagi roli tufayli muhim hisoblanadi, qolgan metallar esa muhim emas. Muhim boʻlmagan metallar hech qanday biologik yoʻlda maqsadga xizmat qilmaydi va ularning aksariyati miyada mavjudligi va toʻplanishi neyrotoksiklikka olib kelishi mumkin. Ushbu muhim boʻlmagan metallar tanada topilganida, bogʻlanish joylari uchun muhim metallar bilan raqobatlashadi, antioksidant muvozanatni buzadi va ularning miyada toʻplanishi depressiya va aqliy zaiflik kabi zararli yon taʼsirlarga olib kelishi mumkin. Havo, suv va oziq-ovqat manbalari va maishiy mahsulotlarda muhim boʻlmagan ogʻir metallar kontsentratsiyasining oshishi surunkali taʼsir qilish xavfini oshirdi.
Asetillanish, metillanish va giston modifikatsiyasi eng keng tarqalgan epigenetik belgilardan biridir. Ushbu oʻzgarishlar DNK ketma -ketligiga toʻgʻridan-toʻgʻri taʼsir qilmasa ham, ular gen ekspressiyasi uchun zarur boʻlgan promotor yoki kuchaytiruvchi hududlar kabi genetik komponentlarga kirish imkoniyatini oʻzgartirishi mumkin. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, onaning qoʻrgʻoshin (Pb) ning uzoq muddatli taʼsiri homila epigenomidagi hududlarda, masalan, Alu1 va LINE-1 oraligʻidagi takrorlanuvchi ketma-ketliklar (IRSs) metilatsiyasining pasayishiga yordam beradi. Ushbu IRSlarning gipometilatsiyasi hayotning keyingi davrida saraton va otoimmün kasalliklar xavfining oshishi bilan bogʻliq. Bundan tashqari, tadqiqotlar surunkali prenatal Pb taʼsiri va Altsgeymer va shizofreniya kabi nevrologik kasalliklar, shuningdek, rivojlanish muammolari oʻrtasidagi bogʻliqlikni aniqladi. Bundan tashqari, qoʻrgʻoshinga haddan tashqari taʼsir qilish natijasida kelib chiqadigan atsetilatsiya va metilatsiya oʻzgarishlari neyrogenez va neyronlarni farqlash qobiliyatining pasayishiga olib keladi va natijada miyaning erta rivojlanishiga toʻsqinlik qiladi.
Muhim metallarga haddan tashqari taʼsir qilish epigenomga zararli oqibatlarga olib kelishi mumkin. Masalan, marganets odatda organizm tomonidan kofaktor sifatida ishlatiladigan metall qonda yuqori konsentratsiyalarda mavjud boʻlsa, u markaziy asab tizimiga salbiy taʼsir koʻrsatishi mumkin. Tadqiqotlar shuni koʻrsatdiki, marganetsning toʻplanishi dopaminerjik hujayralar oʻlimiga olib keladi va natijada Parkinson kasalligi (PD) boshlanishida rol oʻynaydi. Parkinson kasalligining oʻziga xos xususiyati — miyada a-sinukleinning toʻplanishi. Marganetsga koʻproq taʼsir qilish asetilatsiyani kamaytirish orqali protein kinaz C delta (PKCd) ning regulyatsiyasini pasayishiga olib keladi va a-sinuklein oqsilining notoʻgʻri qatlamlanishiga olib keladi, bu agregatsiyani taʼminlaydi va dopaminergik hujayralarning apoptozini qoʻzgʻatadi.
Tadqiqotlar
Soʻnggi paytlarda bu sohaga qiziqish ortib bormoqda, shuningdek, DNKga kiritilgan daqiqali oʻzgarishlarni yaxshiroq hal qilishga yordam beradigan texnologik taraqqiyot tufayli tadqiqot. Biroq, texnologiyaning sezilarli yutuqlari bilan ham, idrok va giyohvandlik kabi nevrologik hodisalarning biologiyasini oʻrganish oʻziga xos qiyinchiliklar bilan birga keladi. Kognitiv jarayonlarni biologik oʻrganish, ayniqsa odamlar bilan, koʻplab axloqiy ogohlantirishlarga ega. Rett sindromi bilan ogʻrigan bemorlarning miya biopsiyalari kabi baʼzi protseduralar, odatda, faqat oʻlgan odamning miyasidan olib tashlanishi mumkin boʻlgan yangi toʻqimalar namunasini talab qiladi. Bunday hollarda tadqiqotchilar miya toʻqimalarining namunasi yoshini nazorat qila olmaydilar, bu esa tadqiqot imkoniyatlarini cheklaydi. Spirtli ichimliklar kabi moddalarga qaram boʻlgan taqdirda, tadqiqotchilar kasallikning inson versiyasini aks ettirish uchun sichqoncha modellaridan foydalanadilar. Biroq, sichqoncha modellariga koʻproq taniqli fenotiplarni olish uchun odamlar odatdagidan koʻra koʻproq miqdorda etanol yuboriladi. Shu sababli, model organizm va toʻqimalar namunalari nevrologik hodisalarning biologiyasini aniq taxmin qilishni taʼminlasa-da, bu yondashuvlar fenotip yoki kasallik asosidagi aniq jarayonlarning toʻliq va aniq tasvirini bermaydi.
Neyroepigenetika ham etuk neyronlardagi genetik modifikatsiyalarni epigenetik hodisalar sifatida tasniflash bilan bogʻliq munozaralar tufayli rivojlanmagan edi. Bu munozara neyronlarning kamolotdan keyin mitozga uchramasligi sababli yuzaga keladi, ammo epigenetik hodisalarning anʼanaviy taʼrifi ota-onadan naslga oʻtadigan irsiy oʻzgarishlarni taʼkidlaydi. Biroq, turli xil histon modifikatsiyalari neyronlarda DNK metiltransferazalari (DNMT) kabi epigenetik modifikatorlar tomonidan joylashtiriladi va bu belgilar neyronning butun umri davomida gen ifodasini tartibga soladi. Oʻzgartirishlar genlarning ifodalanishiga va miya ichidagi sinapslarning joylashishiga katta taʼsir koʻrsatadi. Nihoyat, irsiy boʻlmasa ham, bu belgilarning aksariyati xromatinga joylashtirilganidan keyin hujayraning butun hayoti davomida saqlanib qoladi.
Tamara Shakirova
Tamara Halimovna Shokirova (Gʻanieva) 1955-yil 26-noyabr sanasida Toshkentda tugʻilgan. 2012-yil 22-fevralda vafot etgan) — sovet va oʻzbek kino aktrisasi, Oʻzbekiston SSRda xizmat koʻrsatgan artist (1983), Oʻzbekiston SSR Davlat mukofoti laureati (1983).
Tarjiimai hol
Tamara Gʻanieva (Shokirova) 1955-yil 26-noyabrda Toshkentda tugʻilgan. U 14 yoshligidan boshlab maktab oʻquvchisi davridayoq filmlarda rol oʻynay boshladi, 1970-yilda rejissor Anatoliy Kabulovning "Oʻtkinchi yomgʻir" (1970) filmida talaba qiz rolini oʻynadi.
Shundan soʻng u bir qancha esda qolarli ayol obrazlarini yaratdi (“Bu Qoʻqonda sodir boʻlgan”, “Xorazm afsonasi”, “Semurgʼ”, “Olovli yoʻllar”).
1973-yildan “Oʻzbekfilm” kinostudiyasida aktrisa boʻlib ishlagan. 1974-1976-yillarda A.Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik instituti (hozirgi Oʼzbekiston Davlat sanʼat instituti) aktyorlik boʻlimining sirtqi boʻlimini tamomlagan.
Tamara Shokirova 2012-yil 22-fevralda saraton kasalligidan vafot yetdi.
Oilasi
Turmush oʻrtogʼi — Otabek Hotamovich Gʻaniev (1985-yilda tugʻilgan) mashhur sovet va oʻzbek kinorejissori Nabi Gʻaniyevning nabirasi. Ularning nikohidan: Rayhon ismli qiz dunyoga kelgan (1978-yilda tugʻilgan; keyinchalik estrada xonandasi va aktrisasi, Oʻzbekistonda mashhur) va kenja qizi Nasiba Nigʻmonova (Shokirova) (1994-yil Toshkentda tugʻilgan, pediatr).
Filmografiyasi
• 1970-yil – Oʻtkinchi yomgʻir - epizod
• 1970-yil – Integral - kelin
• 1971-yil – Shijoat- Gulsara
• 1971-yil – Bu yerdan chegara oʻtgan - Omonning yori
• 1972-yil – Semurgʻ – Zubayda
• 1973-yil – Yaxshi odamim - Saida
• 1973-yil – Zulmatdan qochish - Raʼno (dublyaj Valentina Tejik)
• 1974-yil – Abu Rayhon Beruniy - Zarrin Gis, Qobus qizi
• 1974-yil – Asosiy kun - Tamara
• 1975-yil – Faqat koʻkda bulutlar
• 1975-yil – Olis urushdagi qisqa uchrashuvlar - Gulshod
• 1976-yil – Yettinchi jin - Podishohning qizi Firuza
• 1977-yil – Jazirama quyosh ostidagi uy - Oydin
• 1977-yil – Qoʻqon voqeasi - Halima
• 1978-yil – Xorazm afsonasi - Malika
• 1978-1984-yillarda – Olovli yoʻllar – Zubaydaning oʻgay onasi Yulduzxon (dublyajda: Natalya Gvozdikova)
• 1979-yil – Ajdaho nafasi / Des Drachens grauer Atem (GDR) - Sathanassai
• 1979-yil – Havo yoʻlovchilari - Zamira
• 1981-yil – Isyonkor - Jumagul
• 1983-yil – Dovonda otishmang! — Fotima, Hofiyat xolaning jiyani
• 1983-yil – Parol - "Regina" mehmonxonasi - Xolniso
• 1983-yil – “Oila sirlari” (“Tojikfilm”) – Dilbar
• 1985-yil – Oʻgʻirlangan kuyov - (Ozarbayjonfilm) - Nigor
• 1988-yil – Maxluq yoki boshqa bittasi
• 1989-yil – Sukunat kodeksi
• 1989-yil – Oʻgʻlim
• 1991-yil – Temir erkak
• 1991-yil – Prokuror oʻlimi - Halima Bazieva, prokuror
• 1992-yil – Dallol (Oʻzbekiston)
• 1993-yil – Olov ichidagi farishta (Oʻzbekiston)
• 1993-yil – Qizil poezd (Ozarbayjonfilm)
• 1997-yil – Men xohlayman (Oʻzbekiston, Yaponiya)
• 1998-yil – Tilsimoy, gʻaroyib qizaloq (Oʻzbekiston)
Yalpoqtepa (Yaxtiyoʻltepa)
Yalpoqtepa (Yaxtiyoʻltepa)  — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: I—VIII asrlar. Surxondaryo viloyatining Sherobod tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Choʻmishli“ MFY. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Surxondaryo viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Firoza Begum (qoʻshiqchi)
Firoza Begum (ফিরোজা বেগম: 1930-yil 28-iyul - 2014-yil 9-sentyabr) - Bangladeshlik Nazrul Geeti qo'shiqchisi. U 1979-yilda Bangladesh hukumati tomonidan Mustaqillik kuni mukofoti bilan taqdirlangan.
Yoshligi va karyerasi
Firoza Begum 1930-yil 28-iyulda Gopalganj tumanida Ratail Ghonaparxa zamindor oilasida tugʻilgan. Uning ota-onasi Muhammad Ismoil va Begum Kovkabunnesa edi. U bolaligidan musiqaga qiziqib qolgan. U oʻz faoliyatini 1940-yillarda boshlagan.
Firoza Begum oltinchi sinfda oʻqib yurgan chogʻida birinchi marta Butun Hindiston radiosida qoʻshiq kuylagan. U xalq shoiri Qozi Nazrul Islom bilan 10 yoshida tanishgan. Sonʼgra Firoza Begum uning shogirdi boʻldi. 1942-yilda u HMV plastinafon kompaniyasi tomonidan oʻzining birinchi islomiy qoʻshigʻini 78 rpm disk formatida yozib oldi. Oʻshandan beri 12 ta LP, 4 ta EP, 6 ta CD va 20 dan ortiq audiokassetalar chiqarildi. U 1954-yildan 1967-yilda Dakkaga koʻchib kelguniga qadar Kalkuttada yashadi.
Shaxsiy hayoti
1956-yilda Firoza Begum qoʻshiqchi, bastakor va soʻz muallifi Kamol Dasguptaga (u nikohdan oldin Islomni qabul qilgan va Kamol Uddin Ahmad ismini olgan) turmushga chiqdi. Kamol 1974-yil 20-iyulda vafot etdi. Ularning uchta oʻg'lidan ikkitasi Hamin Ahmad va Shafin Ahmad musiqachi boʻldi. Ular hozirda Miles rok guruhining aʼzolaridir.
Vafoti
Firoza Begum 2014-yil 9-sentyabr kuni Dakkaning Apollo kasalxonasida yurak va buyrak muammosi tufayli vafot etdi.
Merosi
"Feroza Begum xotirasi oltin medali" 2016-yilda Dakka universiteti tomonidan joriy qilingan. Ushbu medal sovrindorlari har yili hakamlar hayʼati tomonidan milliy tan olingan musiqa sanʼatkorlari orasidan tanlanadi.
2018-yil 28-iyul kuni Google Firoza Begimning 88 yilligini Google Doodle bilan nishonladi.
Adrast
Adrast („ishtirok etmagan“, „qatnashmagan“)   — qadimgi yunon mifologiyasida Talay va Lisimah (yoki Talay va Yevrinom, yoki Talay va Lisiyanassa ) ning oʻgʻli, Argos qiroli; surgun qilingan, bobosi, Polibning oldiga, Sikionga qochib, uning oʻlimidan soʻng taxtni egalladi. Sikion versiyasiga koʻra, Talay va Lisianasaning oʻgʻli, Sikion qiroli Polibning nabirasi, Sikionda bir muddat hukmronlik qilgan, u yerda Panu va Gelios bilan Gera ibodatxonasini qurgan. Yoki Festdan keyin Sikyonning yigirma uchinchi qiroli.
„Iliad“ da eslatib oʻtiladi. Amfifeyning xotini, bolalari Argia, Deipila, Egialeya, Egialey, Kianip. Shirin nutqi bilan mashhur edi.
Keyinchalik Argosga qaytib keldi. Folbin Appoloning, qizlari toʻgʻiz va sherga turmushga chiqadi degan bashorati tufayli, u qizlarini afsonada boshqacha tariflangan qahramonlarga turmushga berdi. Ikkinchi qizining turmushi, akasi Eteokl tomonidan Fibadan haydalgan kuyovini himoya qilish uchun Adrast tomonidan Fibaga qarshi „Semi yurishi“ ga sabab boʻldi. Nemey oʻyinlarida u Arionda ot poygalarida gʻalaba qozondi. Fivga qarshi yetti kishidan biri (Sofokl uni yettinchi deb hisoblamaydi) Gomoloid darvozasida turdi.
Magʻlubiyatdan soʻng, yagona qahramon Arion otining tez yugurishi tufayli qutulib qoldi. Filohorga koʻra, Adrastning aravasi Beotidfgi Garmaga qulab tushdi va u qishloq aholisi tomonidan qutqarildi. Afinaga kelgach, u rahm-shafqat qurbongohiga tushib, halok boʻlganlar uchun dafn etishni soʻradi. Keyin afinaliklar Fivga kelib, jasadlarni dafn qilish uchun qarindoshlariga topshirdilar. Yoki Elevsinga (Yevripidga koʻra) keldi. Jasadlar Fivda yondirilganda halok boʻlganlar motam tutdi. Afinaliklarga koʻra, jangchilarning jasadlari Kiferon yaqinidagi  Elevfer qal’asida, yoʻlboshlari esa Elevsinda dafn etiladi. Jasadlar Elevsinda dafn etilgan, fivan versiyasiga koʻra, ular ixtiyoriy ravishda jasadlarni berdi.
Gomerga koʻra, Agamemnon, akasi Menelay („Iliada“ qoʻshigʻi 6, 37-65 sheʼr) tomonidan oʻldirilgan.
Manbalar
<references group="" responsive="1">
Aleksandr Griboyedov
Aleksandr Sergeevich Griboyedov [1795.4.(15).1, Moskva-1829.30.1 (11.2), Tehron, Tbilisida dafn etilgan] — rus yozuvchisi, diplomat. Moskva universitetining falsafa, til-adabiyot, huquq va fizikamatematika fakultetlarida oʻqigan (1806-10). Talabalik yillarida boʻlajak dekabrist (N.M. vaA. 3. Muravyovlar, I. D. Yakushkin, A.I. Yakubovich)lar bilan aloqada boʻladi. Keyinchalik rus mutafakkiri va publitsisti P.Ya. Chaadayev bilan yaqindan tanishadi. 1812-yilda koʻngilli boʻlib armiyaga xizmatga kiradi. Rossiyaning Erondagi elchisi boʻlib ishlayotgan vaqtida mutaassiblar tomonidan vahshiylarcha oʻldirilgan. G. dastlab fransuz yozuvchilariga taqlidan komediyalar („Yosh kelin-kuyovlar“ 1815; „Talaba“, 1817) yozgan. „1812-yil“ pyesasi (1824— 25) vatanparvarlik va fuqarolik ruhi bilan sugʻorilgan. „Aqllilik balosi“ (1824) komediyasi G.ga katta shuhrat keltirdi. Dastlab qoʻlyozma holida tarqalgan bu komediya rus adabiyoti, rus dramaturgiyasi va rus teatrining oʻsishida muhim bosqich boʻldi. G. bu asarda rus jamiyatidagi ijtimoiy va maʼnaviy qoloqlikni qattiq fosh qiladi, uning rivojiga toʻsiq boʻlib turgan zodagonlarning farosatsizligi, kaltafahmligi va xudbinligi ustidan kuladi. Asar fojiaviy ruhda yozilgan. G.ning „Aqllilik balosi“ komediyasi Toshkentdagi rus akademik drama teatrida sahnalashtirilgan.
Ad,: Piksanov N. K., A.S.Griboyedov i yego tvorchestvo, M., 1945; Lebedev A. A., Griboyedov. Fakti i gipotezi, M., 1980.
Hacker News
U oʻzining  dastlabki kunlarida  Redditga oʻxshash hamjamiyatni qayta yaratishni maqsad qilgan boʻlsada, u boshqa ijtimoiy axborot saytlaridan farq qiladi, chunki u materiallarni „yuklash“ imkoniga ega emas (foydalanuvchi yetarlicha „karma“ toʻplanmaguncha ― foydalanuvchi materiallari uchun ovoz berishda oʻsadigan ballar) — yangi kelganlar „ha“ yoki „yoʻq“ deb ovoz berishlari mumkin. Umuman olganda, taqdim etilishi mumkin boʻlgan kontent „sizning intellektual qiziqishingizni yoqtiradigan har bir narsa“ iborasi bilan belgilanadi.