cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەيلىن باۋيېرا
كەسپى
1979-يىلى 10-ئايدا ، باۋيېرا فىلىپپىن ئۇنۋېرسىتىتىنىڭ تاشقى ئىشلار كەسپىدە باكلاۋۇرلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ھازىرقى زامان جۇڭگو تارىخىنىڭ ئوقۇغۇچىسى بولۇش سۈپىتى بىلەن ، ئۇ 1981-يىلدىن 1983-يىلغىچە تۇنجى قېتىم جۇڭگودا تەتقىقات ئېلىپ بېرىشقا رۇخسەت قىلىنغان. ئۇ خەنزۇ تىلىنى ئۆگەندى ، بېيجىڭ تىل ئىنستىتۇتىنىڭ دىپلومىغا ئېرىشتى ۋە دۆلەتنىڭ شىمالى ۋە غەربىگە باردى. 1987-يىلى ، باۋيېرا جۇڭگو ۋە شەرقىي ئاسىيادا مەخسۇس ئاسىيا تەتقىقاتى بويىچە ماگىستىرلىق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. سىياسىي پەنلەر بويىچە دوكتورلۇق ئۇنۋانى 2003-يىلى كەلگەن ئۇ جۇڭگودا تۇرۇشتىن بۇرۇن ، ئۇ بىر سولچىل ئىدى ، ئەمما ئۇ يەردە تۇرغان مەزگىلدە ئۇ «مەن ئۇنى كۆرگەندە سىياسىي تەشۋىقاتنىڭ تېيىزلىقىنى ، ماۋنىڭ ماركوسقا ئوخشاش تونۇشىنى ۋە ئۇنىڭدىن يىراقلىشىشنى ئۆگەندى».
Uyghur thlh
بىلىمخۇمار
مەن ھازىرغىچە ئۆزۈمدىن بۇ ھەقتە مەسلىھەت سورىغان ياشلارغا قانائەتلىنەرلىك جاۋاب بېرەلمەي كەلدىم. بۇنىڭ ئۈچۈن مېنىڭ كۆڭلۈم ئىنتايىن يېرىم. مېنىڭ ئۇنداق قىلالماسلىقىمدا مۇنداق ئىككى تۈرلۈك سەۋەب بار. بىرسى، مەندىكى ۋاقىت جەھەتتىكى قىيىنچىلىق--بۇ يىل يازدىن باشلاپ مېنىڭ ئىدارىدىكى خىزمەت ۋەزىپەم يەنىمۇ ئېغىرلاشتى. يەنە بىرسى بولسا، ئۆمۈرلۈك كەسىپنى قانداق تاللاش مەسىلىسى بىر ئادەمنىڭ قانداق قىلغاندا ئۆز ئۆمرىنى خۇشال، بەختلىك، مەنىلىك ۋە مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۆتكۈزگىلى بولىدىغانلىقىغا دائىر بىر چوڭ مەسىلىنىڭ بىر تارمىقى بولۇپ، كەسىپنى قانداق تاللاشتىن ئىبارەت بۇ تارماق مەسىلىنى چۈشەندۈرۈشتىن بۇرۇن، ئالدى بىلەن بىر ئادەم ئۆز ھاياتىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ھايات، ئۆزى رازى بولغۇدەك ھايات قىلىپ ئۆتكۈزەلىشى ئۈچۈن قانداق شەرتلەرنى ھازىرلىشى كېرەكلىكى مەسىلىسىنى چۈشەندۈرۈپ ئۆتۈشكە توغرا كېلەتتى. مېنىڭ بۇ مەسىلىنى ھەر بىر ياشقا ئايرىم-ئايرىم چۈشەندۈرۈپ جاۋاب خەت يېزىش ئىمكانىيىتىم يوق. شۇڭلاشقا، ئۇشبۇ يازمىنى تەييارلاش قارارىغا كەلدىم. بۇ يازما جەمئىي ئىككى بۆلۈم بولۇپ، ھازىرقىسى ئۇنىڭ 1-بۆلۈمىدىن ئىبارەت. تۆۋەندە بۇ بۆلۈمنىڭ ئەسلى مەزمۇنىنى باشلايمەن.
بۇنىڭدىن تەخمىنەن 25 يىل بۇرۇن، يەنى 1982-يىلى، مەن مۇۋەپپەقىيەتنىڭ مۇنداق بىر تەڭلىمىسىنى تۈزۈپ چىققان ئىدىم:
«بىلىۋال» تور بېتىنىڭ مەن بىلەن ئۆتكۈزگەن ئىككى قېتىملىق يازما سۆھبىتىنى ۋە مېنىڭ قىسقىچە تەرجىمىھالىمنى ئوقۇپ باققان ئوقۇرمەنلەرنىڭ ھەممىسى يۇقىرىقى تەڭلىمىنى بۇرۇن كۆرۈپ باققان. مەن يۇقىرىقى تەڭلىمىنى ئۆزۈمنىڭ بالىلىق دەۋرىدىن تارتىپ تاكى ئالىي مەكتەپ ئوقۇشىغا كىرگەندىن كېيىنكى بىر قانچە يىللىق سەرگۈزەشتلىرىم ئاساسىدا تۈزۈپ چىققان ئىدىم. بالىلىق دەۋرىمدە مەن ئۆزۈمنى يېزىدىكى دېھقانلارنىڭ بالىلىرى بىلەن كۆپ سېلىشتۇراتتىم. بەزى ئىشلاردا مەن ئۇلاردىن سەل ئەقىللىقراق بولساممۇ، يەنە بەزى ئىشلاردا ئۇلار ماڭا قارىغاندا كۆپ ئەقىللىق ئىدى. بولۇپمۇ ئېتىزلىق ئىشلىرىدا ۋە بۇزۇلۇپ قالغان يېزا سايمانلىرىنى ياساش قاتارلىق ئىشلاردا ئۇلار ماڭا قارىغاندا خېلى ئەقىللىق، چاققان ۋە قولى ئەپلىك ئىدى. مەن ئۇلارغا ئىنتايىن قايىل ئىدىم. مەن ئۆز-ئۆزۈمدىن مۇنداق سوئالنى داۋاملىق سوراپ تۇراتتىم: "دېھقان بالىلىرى بىلەن مەندەك شەھەر بالىلىرىنىڭ تۈپ پەرقى نەدە؟" بارا-بارا مەن بۇ يەردىكى ئەڭ چوڭ پەرقلەرنىڭ مەكتەپكە كىرىپ ئوقۇش پۇرسىتى، مەكتەپ سۈپىتى، بالىلىق دەۋرىدىن تارتىپ ئاڭلايدىغان، كۆرىدىغان، ۋە قىلىدىغان ئىشلاردىكى پەرقلەردىن ئىبارەت ئىكەنلىكىنى، يەنى پۇرسەت جەھەتتىكى پەرق ئىكەنلىكىنى چۈشىنىپ يەتتىم.
يېڭى يىل بايرىمى
ئوتتۇرا ئەسر مابەينىدە كۆپلىگەن ئەللەر خىرىستىيان چىركاۋى تەئسىرىدە يىل بېشىنى بىرەر-بىر خىرىستىيان بايرىمى بىلەن بىرگە ئۆتكۈزۈشكە مەجبۇر بولغان. مەسىلەن: 25- دېكابر، 1- مارت ۋە ھەتتا پاسخا كۈنى ئۆتكۈزگەن. شەرقىي ياۋرۇپا ئەللىرى بولسا پراۋىسلاۋ مەزھىبىدە بولغاچقا يىل بېشىنى 988- يىلىدىن بېرى 1- سېنتەبىر دەپ قەبۇل قىلىشقان.
Uyghur thlh
يۇقىرىقى تەڭلىمىدىكى "تالانت" تۇغما تالانت بىلەن تۇغما ئەقىللىقنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. (2)
يۇقىرىقى 1-تەڭلىمە "ئىقتىدار" نى ئۆز ئىچىگە ئالمىغان. بۇ مېنى يۇقىرىقى "مۇۋەپپەقىيەت" تەڭلىمىسىنى قايتا يېزىپ چىقىشىمغا مەجبۇرلىغان سەۋەبلەرنىڭ بىرسىدۇر.
يېڭى يىل بايرىمى
قەھرىتان يېڭى يىل كۈنىگە ئايلىنىش يىل تەرتىبلىرى:
1556- ئىسپانىيە، پورتىگالىيە
Uyghur thlh
مەن بۇ يىل 50 ياشقا قاراپ ماڭدىم. كەسىپ جەھەتتە بۇ يىل مەن ئۈچۈن ئۆمرۈمدىكى ئەڭ ئۇتۇقلۇق بىر يىل بولدى. بۇ نەتىجىلەرگە كۆڭلۈمنىڭ بىر يەرى ئىنتايىن خوشال بولسا، يەنە بىر يەرى ئىنتايىن يېرىم بولۇپ كېلىۋاتىمەن. بۇنىڭ سەۋەبى، مەن ئامەرىكىدا تۇرۇپ مۇشۇنداق ياشاپ يۈرگىنىم بىلەن، كۆڭلۈمدىن زادىلا چىقىرالمايدىغان بىر ئىش بار. ئۇ بولسىمۇ ئۇيغۇر دىيارىدىكى ئۇيغۇر ياشلىرى ھازىر دۇچ كېلىۋاتقان تەقدىر. مەن ئۆتكەن يىل ۋە بۇ يىل يازدا يۇرتقا تۇققان يوقلاپ بارغاندا كۆرگەن ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ياشاشقا ياكى يۇقۇرى ئۆرلەشكە ئامالسىز قالغان بىچچارە چىرايلىرى مېنىڭ كۆز ئالدىمدىن زادىلا كەتمەيدۇ. ئۇلارنىڭ ھەممىسىمۇ ئۆز ئىقتىدارلىرىنى ئەڭ يۈكسەك دەرىجىدە جارىي قىلدۇرۇپ، بىر پارلاق ئىستىقبالغا، گۈزەل كېلىچەككە ۋە بەختلىك ھاياتقا ئېرىشىشنى ئارزۇ قىلىدۇ. لېكىن ئۇلار ئۈچۈن ھازىر قانداق يول بار؟ قانداق پۇرسەت بار؟
گېرمانىيەنىڭ «سودا ئارقىلىق ئۆزگىرىشنى ئىلگىرى سۈرۈش» تىن ئىبارەت خىتايغا قارىتىلغان سىياسىتى ھەققىدە
قەرز خەۋپ – خەتىرى يۇقىرى دۆلەتلەر بىلەن سېلىشتۇرغاندا، گېرمانىيەنىڭ ئەۋزەللىكى روشەن. بىرىنچىدىن، گېرمانىيەدە ھەم خىتاينىڭ يۇقىرى سوممىلىق قەرزى يوق، ھەم ئامېرىكىنىڭ خىتايغا قاراتقان ئىقتىسادىي جازاسىغا قاتناشمىغان؛ ئۇنىڭدىن قالسا، گېرمانىيە بىلەن خىتاي ياۋروپا – ئاسىيا چوڭ قۇرۇقلۇقىغا جايلاشقان بولۇپ، جۇغراپىيەلىك رىقابەت مۇناسىۋىتى مەۋجۇت ئەمەس. گېرمانىيە بۇ ئەۋزەللىكلەردىن تولۇق پايدىلىنىپ، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ خىتايغا قاراتقان بىرلىككە كەلگەن سىياسىتىنى شەكىللەندۈرۈشىگە تۈرتكە بولۇپ، ياۋروپا ئىتتىپاقى بىلەن خىتاينىڭ تېخىمۇ تەڭپۇڭ بولغان ئىككى تەرەپ مۇناسىۋىتى ئورنىتىشىغا تۆھپە قوشۇشى كېرەك.
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 12-بۆلۈم
مۇۋەپپەقىيەت = تالانت + تىرىشچانلىق + پۇرسەت
ھەر بىر ئادەم ئۈچۈن ئېيتقاندا، يۇقىرىقى فورمۇلادىكى «تالانت» بىلەن «تىرىشچانلىق»نىڭ قانداق بولۇشى شۇ ئادەمنىڭ ئۆزىگە باغلىق. لېكىن، «پۇرسەت» ئۇنداق ئەمەس. ھازىر زور كۆپ مىقتاردىكى ئۇيغۇرلار «پۇرسەت» ئالدىدا ئۆزى ئۈچۈن بىر ئىنتايىن پايدىسىز ئورۇندا ياشاۋاتىدۇ. ئەمما، بىز بۇنىڭ ئۈچۈن ئاھ ئۇرۇپ، بىر چۈشكۈنلىشىش، يوقىلىش يولىغا قاراپ ماڭساق، ئۇ ئۇچىغا چىققان نادانلىق بولىدۇ. چۈشكۈنلىشىش ئۆزىمىزنىڭ ئۆلۈمىنى ساقلاپ تۇرغان بىلەن باراۋەر. ئۇنداق قىلىش بىزنىڭ ھازىرقى ھالىتىمىزنى ئۆزگەرتىشكە ئېلىپ بارمايدۇ. ئۇنداق قىلىشنىڭ بىز ئۈچۈن ھېچ قانداق قىممىتى يوق. ئۇنىڭ ئەكسىچە، بىز چۈشكۈنلۈكنى كۈچكە ئايلاندۇرۇپ، ئۆز-ئۆزىمىزگە بىر ياشاش يولى ئېچىش ئۈچۈن تىرىشىشىمىز كېرەك. يېڭى پۇرسەت يارىتىش جەھەتتە ئەڭ كۈچلۈك رول ئوينايدىغىنى بىلىم. مەن بۇ سۆھبەتتە مۇشۇنداق بىر نۇقتىنى تولۇق نامايەن قىلىش ئۈچۈن ئىنتايىن كۆپ تىرىشتىم. ئۆزۈمنىڭ بۇ دۇنيادىكى ئەڭ ئىلغار مىللەتلەر ئارىسىدىن كېلىپ چىققان ئەڭ ئىلغار كىشىلەر بىلەن قانداق رىقابەتلەشكەنلىكىمنى ھەمدە بۇ رىقابەت ئىچىدە قانداق قىلىپ ئۆزۈمگە توختىماي يېڭى يول ئېچىپ ماڭغانلىقىمنى تەپسىلىي يېزىپ چىقتىم. بىلىمنىڭ پۇرسەت ئېلىپ كېلىدىغانلىقى بىر دۇنياۋىي ھەقىقەت بولۇپ، ئۇ ھەممە مىللەت ئۈچۈن ئورتاق. مەن مۇشۇ سۆھبەتتە نەقىل كەلتۈرگەن، ئوغلۇم دىلشات ئۆزىنىڭ مەكتىپىدىكى بىر پائالىيەتتە ئوقۇغان، ئامېركىلىقلارنىڭ بۇ جەھەتتىكى كۆز قارىشى مۇنداق ئىدى: «بىلىم ھاياتلىقنىڭ ئەڭ ئۇلۇغ تەركىبىي قىسمى بولۇپ، ئۇ بىر ئادەمنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشتۈرىدۇ. ئۇنى ئىگىلەشنىڭ پەقەت بىرلا يولى بار: سەمىمىيلىك ۋە تىرىشچانلىق. ئۆگىنىش بىر چىراق بولۇپ، بىز ئۇ ئارقىلىق ئۆزىمىزنىڭ ئۆتمۈشىنى ئوقۇيالايمىز، ھەمدە ئۆزىمىزنىڭ كەلگۈسىنى يورۇتالايمىز. كىشىلەر بىلىم ئارقىلىق تەمىن ئېتىلىدىغان پۇرسەتلەر ئارقىلىق ئۆز دۇنياسىنى كېڭەيتەلەيدىغان كۈچ-قۇدرەتكە ئىگىدۇر». مەن يۇرتىمىزدىكى ھەر بىر ياش-ئۆسمۈرنىڭ بۇ سۆزلەرنى ئېسىدە چىڭ تۇتۇپ، ئۆزىنىڭ ياشلىق دەۋرىنى ئىسراپ قىلماي، ۋاقتىنى يۈزدە-يۈز پىرسەنت بىلىم ئىگىلەش ئۈچۈن سەرپ قىلىشىنى تولىمۇ ئۈمىد قىلىمەن.
مەن بۇ يەردە بارلىق ئوت يۈرەك ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئۆزلىرى ئۈچۈن مۇنداق بىر باياننامىنى تۈزۈشىنى تەكلىپ قىلىمەن: «مەن توختىماي تىرىشىپ، ئۇيغۇردىن ئىبارەت بىر مىللەتنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى دۇنياغا بىلدۈرۈش ئۈچۈن بىر كىشىلىك تۆھپە قوشىمەن». ھازىر بۇ جەھەتتە نۇرغۇن كىشىلەر جاپالىق تىرىشچانلىق كۆرسىتىۋاتىدۇ. لېكىن بۇ قوشۇن يەنىلا ئىنتايىن كىچىك. يەنىلا ئىنتايىن ئاجىز. بۇ جەھەتتە بىر ئاز كۆزگە كۆرۈنەرلىك نەتىجە يارىتىش ئۈچۈن، يەنە نۇرغۇن ئۇيغۇر ياشلىرى بۇ قوشۇنغا قوشۇلىشى كېرەك.
ئۈچئۆستەڭ يېزىسى
ئۈچئۆستەڭ يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Üchösteng Yézisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ كۇچار ناھىيىسى گە جايلاشقان.
سىنگاپور
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئاپتونوم ئوبلاسىت
ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا 5 ئاپتونوم ئوبلاست باردۇر.
موڭغۇللارنىڭ ئافرىقا يۈرۈشى ۋە تارىخ چاقىنى بۇرىغان مەغلۇبىيىتى
موڭغۇللار بۇ قېتىملىق يۈرۈشىدىمۇ خۇددى ئالدىنقى ئىككى قېتىملىق غەربكە يۈرۈشىگە ئوخشاش، ئالدىغا ئۇچرىغاننى ئۇرۇپ سوقۇپ، ھۆرپەيگەننى تۈزلەپ ماڭغان. موڭغۇل ئاتلىرى ئىران ئېگىزلىكىدىمۇ تۇياق ئىزلىرىنى قالدۇرۇپ، مىسسوپوتامىيە ۋادىسىغا كىرگەن، موڭغۇل لەشكەرلىرى ئەينى ۋاقىتتىكى ئابباسىيلەرخانىدانلىقىنىڭ پايتەختى باغدادقا كەلگەن. موڭغۇللار باغدادنى ئىگىلىگەن ۋە 17 كۈن قەتلىئام يۈرگۈزۈپ، ئاخىرىدا ئەينى ۋاقىتتىكى ئەرەب ئىسلام مەدەنىيتىنىڭ ۋەكىلى بولمىش بۇ شەھەرنى كۆيدۈرۈپ كۈل قىلغان. ئەرەب ئىمپېرىيىسىنىڭ خەلىڧەسى بولسا تاغارغا قاچىلىنىپ ئاتقا دەسسىتىلىپ ئۆلتۈرۈلگەن. ئابباسىيلار خانىدانلىقى شۇنىڭ بىلەن ۋەيران بولغان، ئىسلام دۇنياسىنىڭ مەركىزى رايونلىرى موڭغۇل ئىمپېرىيىسى زېمىنىغا قوشۇۋېتىلگەن، بۇنىڭدىن ئەرەبلەر ۋە غەرب دۇنياسى قاتتىق چۆچۈپ كەتكەن.
شۇنداق قىلىپ، ئەييۇب خانىدانلىقىدا مۇنتىزىم بىر مەملۇك ئوردۇسى پەيدا بولغان بولۇپ، يۇقىرى دەرىجىلىك ھەربىي ئەمەلدارلارنىڭ ھەممىسى سۇلتاننىڭ ئىشەنچىسىگە ئېرىشكەن تۈرك قۇللىرى ئىدى. بۇ مەملۇكلار سالاھىددىن ئەييۇبىنىڭ يۇمشاقباشلىشىپ كەتكەن ئەۋلادلىرىدىن پەرقلىق بولۇپ، تۈرك چارۋىچى قەبىلىلىرىدە تۇغما ئىقتىدار ھېسابلانغان جەڭگىۋار ۋە جەسۇرلۇقلىرىنى ساقلاپ قالغان ئىدى. كۆپ ۋاقىت ئۆتمەي، مەملۇكىيلەر قۇل بولۇشتىن باش تارتقان ۋە ئەييۇبىي خانىدانلىقىنى ئاغدۇرۇپ تاشلاپ، ئۆزلىرى سۇلتان بولغان. موڭغۇللارنىڭ قەدىمى مىسىرغا يېتەي دېگەندە، مەملۇكىيلەردىن بولغان سەيڧىددىن قۇتۇز مىسىرغا سۇلتان بولغان ئىدى (1259-1260).
تۇرسۇن قۇربان
ھاياتى
تۇرسۇن قۇربان بىر قانچە قېتىم ئاپتونوم رايون دەرىجىلىك، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ۋە نازارەت دەرىجىلىك ھەر خىل ئىلمىي ئەدەبىي مۇكاپاتلارغا نائىل بولغان.
ئىسلام
پەيغەمبەرلەرگە ئىمان كەلتۈرۈش
ئىمام ئەھمەد نەقىل قىلغان ھەدىستە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام پەيغەمبەرلەنىڭ سانىنى 124 مىڭ دەپ كۆرسەتكەن، جۈملىدىن بىز ئىسمىنى بىلىدىغان پەيغەمبەرلەرنىڭ سانى ناھايىتى ئاز بولۇپ، قۇرئان كەرىمدە 25 پەيغەمبەر تىلغا ئېلىنغان. ھەدىس شەرىپتا، قۇرئان كەرىمدىكى 25 پەيغەمبەردىن باشقا ئىككى پەيغەمبەر تىلغا ئېلىنغان. دېمەك بىز بىلىدىغان پەيغەمبەرلەرنىڭ سانى 27 بولۇپ، قۇرئان كەرىمدە تىلغا ئېلىنغانلىرى: left|450x450px ھەدىس شەرىفتە تىلغا ئېلىنغان ئىككى پەيغەمبەر بولسا: پەيغەمبەر ياكى ئەمەسلىكى ئېنىق بولمىغانلار ئىككى كاتتا زات «1- زۇلقەرنەين. 2- تۇببەئز» بولۇپ، ھاكىم ۋە ئىمام بەيھەقى نەقىل قىلغان ھەدىستە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالاممۇ ئۇلارنىڭ پەيغەمبەر ياكى ئەمەسلىكىنى بىلمەيدىغانلىقىنى ئېيتقان.
خاتا ئىدىيە – خوراپى قاراشلارنى تۈزىتىش
ئىنسانىيەت ھىدايەت نۇرى بىلەن يىتەكلەنمىسەقايمۇقۇپ قالىدىغانلىقىنى رېئاللىق بىزگە ئىسپاتلاپ بەردى، گاھ قۇياشقا، گاھ چاشقانغا، گاھ ئاللىقانداق ئادەملەرگە ئىبادەت قىلىۋالىدۇ، ھىندىستاننىڭ ئۆزىدىلا 5 مىڭ خىل دىننىڭ بولىشى بۇ نوقتىنى دەلىللەيدۇ.
ئاياللارنىڭ ئىسلامدىكى ئورنى
ئۇنىڭ ئۈستىگە بىزنىڭ نادانلىقىمىزدىن ئاياللارنىڭ ئاڭ – سەۋىيسىنى يۇقىرى كۆتۈرەلمىگەنلىكىمىز، ئۇيغۇر ئاياللىرىنىڭ مەدەنىيەت ساپاسنىڭ تۆۋەن بولۇشىغا ئىلىپ باردى. ئىسلام دىنىمىزنى ياخشى تولۇق چۈشەنمىگەنلىكىمىز ئۈچۈن، ئاپىللىرىمىز، ئاياللىرىمىز ۋە ئاچا- سىڭىللىرىمىزغا ئىسلام دىنىنىڭ نۇرلۇق ۋە شانلىق ماھىيتىنى ئىزاھلاپ بىرەلمىدۇق. بىلىپ- بىلمەي ئىسلام نامى بىلەن ئاياللارغا ئاز- تولا زۇلۇم قىلىدىغان ئىشلارمۇ يۈز بەردى. ئۆزىمىزنى ئىسلاھ قىلالمىغانلىقىمىز ئۈچۈن ئاياللارنىڭ ئىسلامدىكى ئوبرازىنى ياخشى چۈشىنەلمەي قالدۇق. ئاياللارنىڭ :" ئەرلەرنىڭ يىرىمى" ئىكەنلىگىنى ئۇنۇتتۇق.
ئىسلام دىنى ۋە غەرب نىزامى ئارسىدىكى ئاياللار
يىراقتىن قارىماققا غەرب جەمىيتىدىكى ئاياللارنى ھۆرمەت ۋە شەرەپ ئەرشىدىن ئورۇن ئىلىپ، ئەركىنلىك دىڭىزىدا ئۈزۈپ، ھوقۇقىدىن تولۇق پايدىلىنىۋاتىدۇ دەپ ئويلاپ قالىمىز!
غەربتىكى مەجبۇرىيەتلەرنىڭ مەنبىيى ماددى مەنپەئەت ھۆكۈمرانلىقىدۇر. قىستۇرۇپ قويۇشقا تىگىشىلىك بىر نۇقتا، غەرب ئاياللىرى قىلىۋاتقان ۋەزىپىلەرنىڭ كۆپىنچىسى ئىنسانىيەت ئۆلچىمى ۋە ئىسلام قىممەتلىرىگە ئۇيغۇن كىلىدۇ.
ئاياللارنىڭ تەبئىتىگە مۇناسىپ كەلمەيدىغان خىزمەتلەر ئاياللارنىڭ ئاياللىق تۇيغۇىسنى ئىرىتىپ تاشلىدى.
غەرب ئەللىرى توختىماي ھەر خىل مۇناسىۋەتلەر ۋە ھەر خىل ئۇسۇللار ئارقىلىق ئاياللارنىڭ ئىجتىمائى، ئىقتىسادى ۋە سىياسى ھوقۇقىغا ئىرشىشى، ۋە ھەممە ئىشلاردا، ھەر قانداق شارائىتتا ئەرلەر بىلەن باراۋەر بولىشى لازىم دەپ جار سالىدۇ. لىكىن غەرب جەمىيتىدە بولۇۋاتقان ئىشلار شۇئارلارنىڭ ئەكسىچە. غەربنىڭ تەشۋىق قىلىۋاتقان ئەركىنلىكى جىنسى ئەركىنلكتىن ئىبارەت. چۈنكى ئايال ياش ۋاقتىدا بىر مەزگىل يايرىۋالغان بىلەن ياشىنىپ قالغاندا، ھۆرمىتىنى ساقلايدىغان ماكان تاپالماي قالىدۇ.
ئاياللار ۋە ياشاش ھوقۇقى
" ھۇنەين" مەرىكىسىدە رەسۇلۇلۇللاھ بىر مۇشىرىك ئايالنىڭ ئۆلۈكىگە كىشلەرنىڭ ئولىشىۋالغانلىقىنى كۆرۈپ: " بۇ ئايال ئۇرۇشقان ئەسكەرلەر قاتارىدا بولمىسا نىمە دەپ ئۆلتۈرۈلدى" دەپ بولۇپ، بىر ئادەمگە: " سەن بىرىپ خالىدغا، رەسۇلۇللاھ : بالا- چاقىلارنى ۋە ئاياللارنى ئۆلتۈرمىسۇن" دەيدۇ دىگىن دىگەن.
ئاياللار ۋە سالاھىيەت ھوقۇقى
ئاياللارغا بۇ خىل نەزەر بىلەن قاراش يىقىنقى زامانغىچە يىڭى مەدەنىيەتلەردە تىىپلاتتى. فىرانسىيەدەك بىر جەمىيەتتە يىقىنقى زامانغا قەدەر ئاياللار شەخسى مال- مۈلىكى بىلەن مۇئامىلە قىلىشقا – يولدىشىنىڭ رۇخسىتى بولمىسا- يول قويۇلمايتتى. يولدىشى يوق بولۇپ قالسا، شەخسى ئىگدارچىلىقىدىكى يەر مۈلۈككە ئوخشاش نەرسىلەرنى ئىلىپ سىتىش ھوقۇقى يوق ئىدى. ئىرىنىڭ رۇخسىتىسىز ھەدىيەمۇ قوبۇل قىلالمايتتى.
ئاياللار ۋە ئەركىنلىك
ئاياللار باشقىلارغا زىيان يەتكۈزمىگەن ۋە جەمىيەتتە بۇزۇقچىلىق پەيدا قىلمىغان شەرت ئاستىدا خالىغان نەرسىلەرنى ئىستىمال قىلسا ۋە زىننەتلەنسە بولىدۇ.
بۇ ھەقتە رەسۇلۇللاھ : " سىلەرنىڭ ھالال جىنسى تۇرمۇشىڭلاردىمۇ سەدىقە بار" دىگەندە، ساھابىلەر: ئى! رەسۇلۇللاھ، بىز ئەر خەقلەر ئاياللارىمىزدىن جىنسى تەلىپىمىزنى قاندۇرساق مۇشۇ ئىشتىمۇ ساۋاب بولامدۇ؟ دەپ ئەجەبلىنىپ سوراشتى.: رەسۇلۇللاھ : " شۇنداق ساۋاب بولىدۇ، مەن سىلەردىن سوراپ باقاي!، ئەگەر بىر ئادەم جىنسى تەلىپىنى ھارام يولدىن قاندۇرسا گۇناھ بولامدۇ ياكى بولمامدۇ؟" دىگەندە، ئۇلار : شۇنداق گۇناھ بولىدۇ دىيىشتى، رەسۇلۇللاھ : ئۇنداقتا جىنسى تەلىپىنى ھالال يولدىن قاندۇرسا، ساۋاب بولىدۇ" دىگەن.( مۇسلىم رىۋايىتى). ئىنسانلاردىكى جىنسى رىغبەت دۇنيا ۋە ئاخىرەت ھالاۋەتلىرىىنىڭ قاتارىدىن، بۇ ئىش ھالال بولۇپ، ئىنسان بۇ ئىشىدا شەرىئەت كۆرسىتىپ بەرگەن قانۇنلۇق يول بىلەن ئىلىپ بارسا ساۋابقا ئىرىشىدۇ.
ناپاك قەلب ۋە قالاق ئىدىيەنى ئازات قىلماي تۇرۇپ مەۋجۇدلىقنى ساقلاش مۇمكىن ئەمەس. بۇ ناھايىتى روشەن مەسىلە.
سىياسى ھوقۇقى
مەسىلەن؛ دۆلەتنىڭ رەئىسى، پارلامىنت ئەزالىرى، كىڭەش پالاتىسىغا ئوخشاش ئورگانلارغا سايلىنىدىغانلار – مۇستەبىدلارنى ھىسابقا ئالمىغاندا- پۇخرالارنىڭ ئاۋاز بىرىشىگە ۋە قوللىشىغا مۇھتاج. ئىسلام دىنىدا قوللاش مەسىلىسى " بەيئەت" دەپ ئىپادىلەنگەن.
ئىلگىرى پارلامىنت ئەزالىرى سايلانماي، دۆلەت رەئىسى تەرەپتىن تاللىناتتى. لىكىن دۆلەت خەلققە تاللاش ھوقۇقىنى بەرسە – بۇ شەرئى تەرەپتىن تەشەببۇس قىلىنىدۇ- تاللاش خىزمىتىدە ئەر ۋە ئاياللار ئوخشاش بولىدۇ.
كىڭەش قانداق شەكىلدە بولسۇن، پارلامنتنىڭ ئاپراتلىرى تەرەققى قىلىپ كەتسۇن، ئۇ ھەقىقەتكە يىتىشتىكى ھەمكارلىق كۆرنىشلىرىنىڭ ئاساسلىق كۆرنىشىدۇر.
ئەمما ئىجرائىيە ھەيئىتىنى كۈزتۈش مەسىلىسگە كەلسەك، بۇ ئىش ياخشى ئىشلارغا بۇيرۇپ، يامان ئىشلاردىن توسۇش قاتارىغا كىرىدۇ. بۇ ئىشتا ئەر- ئايال يەنە ئورتاق. ئۇنداق بولغاندا ئايال كىشى پارلامىنتقا سايلامچى ياكى نامزات بولۇپ كىرسە توغرا بولىدۇ.
ھەدىسشۇناس زەھەبى: " ھەدىس رىۋايەت قىلغان ئاياللارنىڭ بىرەرسىنىڭمۇ يالغان سۆزلىگەنلىكى توغرىسىدا مەلۇمات يوق" دىگەن.
خانىملار ئىلىم- سىتىم ئىشىلىرى بىلەن شۇغۇللىناتتى، ئۆزى خالىغان ماھارەتلەر بىلەن شۇغۇللىناتتى، قولايلىق بولغان قول- ھۈنەرۋرەنچىلىك كەسىپلىرىگە قاتنىشاتتى.
ئۇيغۇرلاردا ئىسلام دىنى
ئىسلام دىنى ئەرەبىستاندا مىلادى 610 - يىلدىن باشلاپ بارلىققا كەلگەن. ئۇ، زامانىۋى دىنلار ئىچىدە بىر قەدەر كېيىن مەيدانغا كەلگەن بولسىمۇ، ناھايىتى كەڭ تارقالغان دىنلاردىن بىرى، ئىسلام دىنى ئۇيغۇرلار ئىچىگە كەڭ تارقالغان دىنلاردىن بىرى. ئىسلام دىنى ئۇيغۇرلار ئىچىگە Ⅹ ئەسىردىن ئېتىبارەن تارقلىشقا باشلاپ 15 - ئەسىردىن كېيىن بۇددا دىنى قاتارلىق دىنلار سىقىپ چىقىرىپ، ئاندىن ھۆكۈمرانلىق ئورنىغا ئۆتۈش بىلەن پۈتۈن مىللەت دىنىغا ئايلاندى. ئىسلام دىنى ئۆز دەۋرىدىن باشلاپ ئەسىرىمىزنىڭ 50 - يىللىرىغا قەدەر بولغان ئۇزۇن تارىخىي جەريان ئىچىدە ئۇيغۇرلارنىڭ بىر پۈتۈن ئىجتىمائىي تۇرمۇشىنىڭ ھەممە ساھەسىگە چوڭقۇر سىڭىپ كىردى. شۇنىڭ ئۈچۈن ئىسلام ئەقىدىلىرىنىڭ بىر قىسمى قەدىمكى ئادەت - ئەنئەنىلىرىمىز بىلەن مۇجەسسەملىشىپ مىللىي ئادىتىمىزگە ئايلىنىپ كەتكەن بولسا، بىر قىسمى گەرچە مىللىي ئادەت شەكلىدە ئىپادىلەنسىمۇ يەنىلا نوقۇل دىنىي خاراكتېرىنى ساقلىغان ھالدا بۈگۈنگە قەدەر ئوتتۇز كۈن روزا تۇتۇش، ھەج قىلىش، نىكاھ ئوقۇش، مېيىت نامىزى چۈشۈرۈش قاتارلىقلار ئەنە شۇنداق نوقۇل دىنىي خاراكتېردىكى ئادەت پائالىيەتلىرىدىن. بۇنىڭدىن باشقا 50 - يىللاردىن بۇرۇن يىلىغا ئۆشرمزاكات بېرىش ئادىتىمۇ داۋاملىشىپ كەلگەنىدى. ئۆشرمزاكات ئەمەلىيەتتە خەلق ئۈستىدىكى دىنىي باج - سېلىق بولغاچقا، ئازادلىقتىن كېيىن ئېلىپ بېرىلغان دېموكراتىك ئۆزگەرتىش جەريانىدا ئەمەلدىن قالدۇرۇلدى.
ئىككى دەرىجىلىك پائالىيەت سورۇنى ئاساسىي قاتلام - مەھەللە، يېزا - كەنت مەسچىتلىرى بىلەن بازار - ناھىيە مەسچىتىدىن ئىبارەت. ئاساسىي قاتلام مەسچىتلىرىدە ئوقۇيدۇ. ئاساسىي قاتلام مەسچىتلىرى بىر قەدەر ئاددىي، كىچىك بولۇپ، ئادەتتە قىرىق - ئەللىكىتىن يۈزگە قەدەر ئادەم سىغىدۇ. بازار - ناھىيە مەسچىتى ئادەتتە <ئازنا مەسچىت> ياكى <جامە> دەپ ئاتىلىدۇ. ئازنا مەسچىت ئادەتتە چوڭ، بىر قەدەر ھەشەمەتلىك بولۇپ نەچچە يۈز، ھەتتا مىڭدىن ئوشۇق ئادەم سىغىدۇ، ئازنا مەسچىتكە شۇ مەسچىت يېنىدىكى جامائەتنىڭ بەش ۋاخ ناماز ئوقۇيدىغانلىقىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، ھەپتىدە بىر ئوقۇلىدىغان جۈمە نامىزى، يىلدا بىر ئوقۇلىدىغان ئىككى ھېيىت نامىزى يۇرت بويىچە مەخسۇس مۇشۇ مەسچىتتە ئوقۇلىدۇ. شۇڭا بۇ مەسچىت <جامائە> دەپمۇ ئاتالغان. ھەر بىر مەسچىتتە بىردىن ئىمام، مەزىن بولىدۇ.
ئاقئۆستەڭ يېزىسى
ئاقئۆستەڭ يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Aqösteng Yézisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ كۇچار ناھىيىسى گە جايلاشقان.
يۇنۇس خان
دەسلەپكى كەسىپ
1456-يىلى ، مەۋارائۇن-نەھرنىڭ تىمۇرىي ھۆكۈمرانى ئەبۇ سەئىد يۇنۇس خاننى ئېلىپ كېلىشكە ئادەم ئەۋەتكەن. ئەبۇ سەئىد ئېسېن بۇقا قارمىقىدىكى موغۇللارنىڭ ئۆز زېمىنىغا قىلغان ۋە بۇ تەھدىتكە خاتىمە بەرمەكچى بولغان دائىملىق ھۇجۇمىدىن بىزار بولغان. ئۇ ئېسېن بۇقانىڭ يۇنۇسقا تېگىشلىك تەختنى تارتىۋالغانلىقىنى ۋە يۇنۇسنىڭ قايتىپ كېلىش نى خاھلايدىغانلىقىنى بىلەتتى. ئۇنىڭدىن باشقا ، يۇنۇسنىڭ ھەم مەشرۇھ تەخت دەۋاسى ھەم كۆپ تۇغقانلىرى بار. شۇڭا ئەبۇ سەئىد يۇنۇسنى قوشۇننىڭ بېشىغا قويۇپ، ئۇنى ئىنىسىنىڭ كۈچىنى ئازايتىش ئۈچۈن موغۇلستانغا ئەۋەتكەن.
ئويلىغىنىدەك ، يۇنۇس خاننىڭ تۇغقاندارچىلىق مۇناسىۋىتى ۋە قەبىلە رەھبەرلىكىگە بولغان تەشەببۇسى زور ئەۋزەللىكلەرنى ئىسپاتلىدى. ئۇ ناھايىتى تېزلا بىر نەچچە ئەمىر (ئاقسۆڭەك) نىڭ قوللىشىغا ئېرىشتى ۋە ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى مىر پىر ھاجى كۇنجىگە كۈيئوغۇل بولدى. قىزنىڭ ئىسمى ئىسان دەۋلەت بېگۈم بولۇپ ، گەرچە ئۇ بۇ ۋاقىتتا يۇنۇس ئاللىقاچان 40 ياشتا بولسىمۇ ، ئۇنىڭ بىرىنچى ئايالى دەپ قارالغان. ئۇ يۇنۇسنىتىن ئۈچ قىز تۇغقان:
خىتاي ۋىرۇسىغا مۇناسىۋەتلىك بىرقىسىم يىپ ئۇچىلار
2020-1-11: پروفېسسور جاڭ يوڭجېن ئورگانلارغا تەمىنلىگەن ۋۇخەن ۋىرۇسى گېن تەرتىپىگە مۇناسىۋەتلىك سانلىق مەلۇماتلارنى تورغا يوللاپ، خەلقئارا داۋالاش جەمئىيىتىدىكى خىزمەتداشلىرىنىڭ ئىشلىتىشىگە سۇنىدۇ، ئۇئىشلەۋاتقان شاڭخەي تەجرىبىخانىسىنى شاڭخەي شەھەرلىك سەھىيە كومىتېتى تاقاپ تۈزىتىشكە بۇيرۇيدۇ. ئۇ سانلىق مەلۇماتلارنى يوللىغاندىن كېيىن (بۇ سەۋەبلىك جازالانغان) ئاندىن دۆلەتلىك سەھىيە ۋە ساغلاملىق كومىتېتى ۋۇخەن ۋىرۇسى گېن تەرتىپى ئۇچۇرلىرىنى دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى بىلەن ئورتاقلىشىدىغانلىقىنى ئېلان قىلدى (ئەينى ۋاقتتا ئاللىبۇرۇن توردىن تاپقىلى بولاتتى).
2020-1-14: ۋۇخەن جىنيەنتەن دوختۇرخانىسىدا يۇقۇم ئەھۋالىنى دوكلات قىلماقچى بولغان مۇخبىرلار خىتاي ساقچىلىرى تەرىپىدىن توسۇۋېلىندى، ئۇلارنىڭ كامېراسى ۋە يانفونلىرى مۇسادىرە قىلىندى.
2020-1-15 : خىتاي ھۆكۈمىتى دۆلەتلىك كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە كونترول قىلىش مەركىزى جىددىي ئەھۋاللار مەركىزىنىڭ مۇدىرى، دوكتور لى چۈننىڭ باياناتى ئارقىلىق دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىغا جاۋاب بېرىپ، ۋۇخەندە ئۆپكە ياللۇغىنىڭ ئىنساندىن ئىنسانغا تارقىلىش خەۋىپىنىڭ «تۆۋەن» ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.
2020-3-19: ۋۇخەن جامائەت خەۋىپسىزلىكى ئىدارىسى دوكتور لى ۋېنلىياڭنىڭ ئائىلىسىدىكىلەردىن «كەچۈرۈم سوردى»، ئۇنىڭ تۇتۇپ تۇرۇلۇشىنىڭ «نامۇۋاپىق» ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلدى ۋە «يوللۇق نەسىھەت قىلمىغان» ئىككى ساقچىنى بىر تەرەپ قىلغانلىقىنى ئىلان قىلدى.
2020-3-22: خىتاي كومپارتىيىسىنىڭ زۇۋانى «يەر شارى ۋاقىت گېزىتى» ئىتالىيەلىك دورىگەرلىك مۇتەخەىسىسى جۇسەپپى رەمۇزى( Giuseppe Remuzzi)نىڭ باياناتىنى خاتا نەقىل كەلتۈرۈپ، ۋۇخەن ۋىرۇسىنىڭ كېلىش مەنبەسىنىڭ خىتاي ئەمەسلىكى(ئامېرىكىمۇ ئەمەس)نى، ئەكىسچە ئىتالىيە ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى.
ئادەمسىز ئۇچقۇ
نامى-ئاتىلىشى
ئېنگىلىزچە: Unmanned aerial vehicle (كۆپىنچە ھالدا Drone دەپ ئاتىلىدۇ)
ھەربىي قوللۇنۇشى
كەلگۈسىدىكى جەڭگاھلاردا ئادەمسىز ئايروپىلان ئادەتتىكى ئۇرۇش ئايروپىلانلىرىنىڭ ئورنىنى ئېلىپ، كەلگۈسى ھاۋا ئۇرۇشىنىڭ ئاساسلىق قوراللىرىنىڭ بىرى بولۇپ قېلىشى، ھەتتا زۆرۈر تېپىلغاندا دۈشمەن بىلەن تەڭ ھالاك بولۇشتەك ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىش شەكلىدىكى ھۇجۇم ئۇسۇلىنىمۇ قوللىنىشى مۇمكىن.
ماۋزېدوڭ
ماۋزېدوڭ بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ۋە جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى رەھبەر.
سىنك
كۆرۈنىشى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
لى بىڭبىڭ
شان-شەرەپلىرى
تەيۋەن كىنو ئالتۇن تۇلپار مۇكاپاتىنىڭ ئەڭ ياخشى ئايال باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن؛
چاڭچۈن خەلقئارا كىنو فېستىۋالىدا ئەڭ ياخشى ئايال باش رولچى نامزاتلىقىغا كۆرسىتىلگەن؛
شاڭخەي خەلقئارا كىنو بايرىمى باھالاش كومىتېتى ئەزاسى؛
50-نۆۋەتلىك تەيۋەن ئالتۇن تۇلپار مۇكاپاتىنىڭ باھالىغۇچىسى.
تارىم يېزىسى
تارىم يېزىسى دىگەن سۆزلۈك كۆپ خىل مەنە تۈرىنى ئىپادىلىگەن، تۆۋەندىكى مەنە تۈرلىرى بويىچە كۆرۈڭ:
مىلان شەھىرى
قاتناش-ترانسىپورتى
مىلان شەھىرى ئىتالىيە بويىچە مۇھىم قاتناش تۈگۈنى بولۇپلا قالماي، بەلكى ئالىپ تاغلىرىنى بېسىپ ئۆتۈپ، شىمالىي ياۋروپاغا بېرىشتىكى مۇھىم خەلقئارا تاشيول، تۆمۈر يول قاتناش تۈگۈنى، شەھەرنىڭ قاتناش-ترانسىپورتىمۇ تەرەققىي قىلغان. بۇ جايدىكى يەر ئاستى تۆمۈر يولى 1964-يىلى سېلىنغان.
قامۇس
ب
تۈرلىنىشى
ب ھەرىپى جاراڭلىق ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، ھەم پارتىلاڭغۇ ئۈزۈك تۈۋۇش، ھەم كالپۇك تاۋۇشىدۇر.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
لاتىن: B
جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى
231x231px|thumbnail|left|پارتىيە بايرىقى جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى (خەنچە: 中国共产党، ئىنگ: The Communist Party of China، قىسقارتما: CPC) قىسقىچە، جۇڭگو كومپارتىيىسى ياكى ج ك پ. جۇڭگو كۇممۇنىستىك پارتىيىسى، 1921- يىل 7- ئايدا قۇرۇلغان، 1949- يىلى 10- ئاينىڭ 1- كۈنىدىن ئېتىبارەن، ئىشچىلار سىنىپىغا ۋاكالەتەن ئىشچى دېھقانلار ئىتتىپاقى ۋە بىرلىكسەپكە رەھبەرلىك قىلماقتا، جۇڭگو چوڭ قۇرۇقلىقىدا خەلق دېموكراتىك ھۆكۈمىتىنىڭ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىدە ھاكىمىيەت يۈرگۈزىۋاتقان بىردىنبىر پارتىيىدۇر. جۇڭگو كۇمپارتىيىسى ئۆزىنى، جۇڭگو ئىشچىلار سىنىپىنىڭ ئاۋانگارت ئەترىتى، جۇڭگو سوتسىيالىزىم ئىشلىرىنىڭ رەھبەرلىك يادروسى، جۇڭگو ھەرمىللەت خەلقىنىڭ مەنفەتىنىڭ ۋەكلى دەپ ئاتايدۇ. جۇڭگو كۇمپارتيىسى ماركىسىزىم-لېنىنىزىم، ماۋزېدوڭ ئىدىيىسى، دېڭ شىياپىڭ نەزەرىيىسى، "ئۈچكە ۋەكىللىك قىلىش" مۇھىم ئىديىسى ۋە ئىلمىي تەرەققىيات نەزەرىيىسىنى ئۆزىنىڭ ھەرىكەت مىزانى، ئەڭ ئاخىرىقى مەقسىدى كوممۇنىزىملىق سوتسالىستىك تۈزۈمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتۇر.
ئابدۇراخمان مۇھىتى
1932- يىلى قوزغالغان مەخسۇت مۇھىتى ، مەھمۇت مۇھىتى باشچىلىقىدىكى تۇرپان دېھقانلار قوزغىلىڭىنىڭ ۋە ئۈچ ۋىلايەت مىللىي ئىنقىلابىنىڭ ئاكتىپ قاتناشقۇچىسى ئابدۇراخمان مۇھىتى تۇرپاندا تۇغۇلغان. ئۇ ھاياتىدا <<ئاستانە ئۇيغۇر ئاقارتىش ئۇيۇشمىسى >>، ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابىنىڭ خەلقچىل ياشلار تەشكىلاتى قاتارلىق مۇھىم ئورۇنلاردا ئىشلەپ ، شۇ چاغلاردىكى ۋەزىيەت ئۇچۇن تۈرتكىلىك روللارنى ئوينىغان. خەلقىمىز بۇ ئوغلاننى مەڭگۇ ئەسلەيدۇ.
ھەمراخان مەنسۇر
ئىزچىل تۈردە ئېغىر رېماتىزم ۋە ئۇلترا بىنەپشە نۇر زىيادە سەزگۈرلىكىگە گىرىپتار(قانداقلا بولمىسۇن شىنجاڭ بىلەن جەنۇبىي دېڭىزنىڭ كىلىمات پەرقى بەك چوڭ) بولغاچقا، جەنۇبىي دېڭىز فىلوتى ئۇنىڭ شەخسىي سالامەتلىكىنى كۆزدە تۇتۇپ، ئۇنى ھەربىي پاراخوتتىن ۋاقتىنچە ئايرىلىشقا دەۋەت قىلىپ، ئۇنى بېيجىڭ دېڭىز ئارمىيە باش دوختۇرخانىسىدا ئىشلەشكە ئەۋەتمەكچى بولدى. ھەمراخان يۇرتىنىڭ داۋالاش شارائىتى ئۆزىگە تېخىمۇ ئېھتىياجلىق دەپ قاراپ ھەم تىل ئەۋزەللىكىگە ئىگە بولغاچقا (ئۇيغۇرچە، قازاقچە، خەنزۇچە) شىنجاڭغا قايتىپ خىزمەت قىلىشنى قارار قىلدى.
ئاخىرقى ئۆمرىدە مېڭە تىقىلمىسى كېسىلىگە گىرىپتار بولغان موماي نۇرغۇن ئىشلارنى ئۇنتۇپ قالغان بولسىمۇ، لېكىن كونا سەپدىشىنى كۆرۈپ ھەممىنى ئېنىق ئىسىگە ئالدى، يەنە سەبدىشىدىن «سېنىڭ يۈزۈڭدىكى مەڭ نېمىشقا يوقاپ كەتتى؟» دەپ سورىدى. ( بۇ ئاچاش كېيىنكى چاغلاردا مەڭ كۈچۈرۈش ئوپراتسىيەسى قىلغۇزغان ئىدى)، قىزى ئۇنىڭغا سەن يالغاندىن كىسەل بۇلۋالدىڭمۇ دەپ چاقچاقمۇ قىلدى.
26- ئوغۇز
چوڭ ئىشلار
1955-يىلى 10-ئاينىڭ 26-كۈنى، ئاۋسترىيە ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولغاچقا، سوۋېت ئىتتىپاقى، ئامېرىكا، فىرانسىيە قاتارلىق تۆت دۆلەت تەرىپىدىن بۆلۈنۈۋېلىنغان. 1955-يىلى 5-ئاينىڭ 15-كۈنى سوۋېت ئىتتىپاقى، ئامېرىكا، فىرانسىيە قاتارلىق تۆت دۆلەت ئاۋسترىيەنىڭ دىپلوماتىيە مىنىستىرى بىلەن ۋىيېننادا «مۇستەقىل ۋە دېموكراتىك ئاۋسترىيە قۇرۇش شەرتنامىسى» نى ئىمزالاپ، ئاۋسترىيەنىڭ قايتىدىن مۇستەقىل بولۇشى ۋە ئۇرۇشتىن كېيىنكى مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشنى بېكىتكەن.
1997-يىلى 10-ئاينىڭ 26-كۈنى، ئەينى چاغدىكى رەئىس جياڭ زېمىن ئامېرىكىغا زىيارەتكە بارغان. بۇ جۇڭگو رەھبىرىنىڭ 12 يىلدىن بۇيان تۇنجى قېتىم ئامېرىكىغا زىيارەتكە كېلىشى. زىيارەتتە، رەئىس جياڭ زېمىن سابىق زۇڭتۇڭ كلىنتون بىلەن ئىككى دۆلەت مۇناسىۋىتى، ئىككى تەرەپ ئورتاق كۆڭۈل بۆلىدىغان دۇنيا ۋە رايون مەسىلىلىرى توغرىسىدا پىكىر ئالماشتۇرغان. «جۇڭگو ئامېرىكا بىرلەشمە باياناتى» نى ئېلان قىلىپ، ئىككى دۆلەتنىڭ كەلگۈسى تەرەققىياتىدىكى نىشانىنى بەلگىلىگەن ھەمدە 21-ئەسىردىكى ئىجابىي ئىستراتېگىيىلىك مۇناسىۋەتنى قۇرۇش ئۈچۈن تىرىشىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
ئەمىر تېمۇر
تېمۇر يۈكسەك ئىرادىگە ئىگە كىشى ئىدى، ئۇ بوۋىسى چىڭگىزخاننىڭ قەھرىمانلىق ئىزىنى بېسىپ، «بۈيۈك ئىمپېرىيە» قۇرماقچى بولدى. ئۇ خانلىق تەختتە ئولتۇرغان30 نەچچە يىل ئىچىدە كۆپ قېتىم يىراققا يۈرۈش قىلىپ، ئىككى موڭغۇل خانلىقى − ئىلىكخان خانلىقى بىلەن چاغاتاي خانلىقىنى قايتىدىن بىرلىككە كەلتۈرمەكچى بولدى. 1398-يىلى تېمۇر قوشۇن باشلاپ ھىندىستانغا بېسىپ كىرىپ، دېھلىنى ئىگىلىدى ھەمدە تەسلىم بولغان ئاھالىلەرنى ۋەھشىيلەرچە قىرغىن قىلدى. 1402-يىلى ئۇ ئوسمان ئىمپېرىيىسىنى مەغلۇپ قىلدى، ئۆمرىنىڭ ئاخىرىدا ھەتتا يىراقتىكى جۇڭگونىمۇ بويسۇندۇرماقچى بولدى، 1405-يىلى تېمۇر كېسەل سەۋەبىدىن قوشۇندا ئالەمدىن ئۆتۈپ، ئەۋلادلىرىغا «ئۇلۇغ ئىمپېرىيە» نى قالدۇرالمايلا قالماستىن، تارىختىمۇ بىرەر تىلغا ئالغۇدەك ئىز قالدۇرالمىدى. تېمۇر ئىمپېرىيىسىنىڭ ئاتلىق ئەسكەرلىرىنىڭ تۆمۈر تاپىنى تەگكەنلا جاي بىر پارچە قاقاسلىققا ئايلىنىپ كەتتى.
بىرىنچى دەۋرى (1360-1385) ماۋەرائۇننەھرنى موغۇل خانلىقىدىن ئازاد قىلىپ، يېگانە مەركەزلەشكەن دەۋلەت تۈزۈش، ئۆزئارا ئۇرۇشلارغا بەرھەم بېرىش.
ئىككىنچى دەۋرى (1386-1405) ئېسە ئىككى يىللىق، ئۇچ يىللىق، بەش يىللىق، دەپ ئاتالغۇچى باشقا مەملەكەتلەرگە يۈرۈشلىرى بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ.
ئەمىر تېمۇرنىڭ ھەربىر ھەربىي يۈرۈشىگە تۇرتكە بولارلىق سەبەب بار ئىدى. بۇ سەبەبلەر – ئۆز دەۋلەتىنىڭ چېگرالىرىنى مۇستەھكەملەش، تاشقى دۇشمەنلەردىن ھىمايەلىنىش، كارۋان يوللىرىنى تۇرلۈك يولتوسارلاردىن تازالاش، خىيانەتچى، ساتقىن، ئەددەمچىلەرنى جازالاش، بويسۇنمىغەنلارنى ئىتائەت ئەتتۈرۈش، ئۆزىنىڭ سىياسىي تەئسىرىنى كېڭەيتىش كەبىلەردىن ئىبارەت بولغانلىقىنى تارىخىي مەنبەلەردىن بىلىپ ئالىش مۇمكىن.
باھالار
“تېمۇر ئۆز دۇشمەنلىرىگە نىسبەتەن ئىنتايىن بېرەھىم ئىدى، لېكىن سەركەردەلىك، دەۋلەتنى باشقۇرۇش ۋە قانۇنچىلىق ساھەسىدە بۈيۈك تالانتقا ئىگە ئىدى”. – م. ۋېبېر، نېمىس ئالىمى
تۇمشۇق شەھىرى
تۇمشۇق شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر شەھىر بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن بۆرتالا موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. تۇمشۇقنىڭ يەر مايدانى 1،927 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2004-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 110،000.
ئىتتىپاقداشلار ئۇرۇشى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ۋاقتى :مىلادىيەدىن ئىلگىرىكى 1-ئەسىردە
ياۋروپا ئىتتىپاقى
ياۋروپا ئىتتىپاقى مەجلىسى
مجلس الاتحاد الأوروبي يعتبر من أهم الأجهزة الإدارية في الاتحاد (على الرغم من تقليص صلاحياته لصالح البرلمان الأوروبي) ويقوم بتمثيل مصالح الدول الأعضاء على المستوى الأوروبي.
ياۋروپا ئىتتىپاقى كومىسيونى
تهتم المفوضية الأوروبية والتي مقرها بروكسل بمصالح الاتحاد الأوروبي ككل، مما يفرض على المفوضين الالتزام بذلك بغض النظر عن جنسيتهم والدول التي ينتمون إليها.
ياۋروپا پارلامېنتى
يقع مقر البرلمان الأوروبي في ستراسبورغ لكنه يعمل أيضا في بروكسل ولوكسمبورغ.
شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىق ھەرىكىتى
شەرقىي تۈركىستان
جۇمھۇرىيەتلەر:
ئۆتۈشمە كۆۋرۈك
ئارتۇقچىلىقى
4پارچەئۆتۈشمە كۆۋرۈكقاتناش يولى ئېغىزلىرىنى قىزىل، يېشىل چىراغلار بىلەن باشقۇرغاندا، بىر يۆنىلىشنىڭ ماشىنىلىرى ئۆتۈپ بولغاندىن كېيىن، يەنە بىر يۈرۈشنىڭ ماشىنىلىرى ئۆتىدۇ، سائىتىگە ئاران 1500 ~1800 ماشىنا ئۆتەلەيدۇ؛ ھالبۇكى، بەزى شەھەرلەردە تۆت كوچا ئېغىزىدىكى ماتورلۇق قاتناش ۋاسىتىلىرى سائىتىگە 4000 گە يېتىدۇ، شۇڭا كۆپ ھاللاردا «ماشىنا ئەجدىھا» شەكىللىنىدۇ. ئۆتۈشمە كۆۋرۈكتىن پايدىلانغاندا، قاتناش تىقىلمىسى مەسىلىسىنى ھەل قىلغىلى بولىدۇ.
ئىنسان ھاياتىدا بىلىمنىڭ رولى
ئەسكىلىك بىلىمدىن بولىدۇ، توغرىلىقمۇ،
نــادان بىلــەن ئولتــۇرۇپ بــال يېگەندىــن ئالىــم بىلــەن ئۇيقــۇدا بولغــان شۈبھىســىز بىدار(ھۇشــيار)دۇر. ۋاي ئىســىت! ئــۇ نــادان، بىلىمســىزلەر بىلــەن دوســت بولغــان بىدارلارغــا. ئالىــم بىلــەن ئولتــۇرۇپ قــۇرۇق نــان يېگــەن ياخشــى. بىلىمســىز ۋە ئەســكى ئىنســانلارنىڭ كۆپلىكىدىــن بىلىملىــك ئەزىــز كىشــىلەر زۇلۇمغــا ئۇچرايــدۇ.
سىچۈەن ئۇنىۋېرسىتېتى
سىچۈەن ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
ئەين جالۇت ئۇرۇشى
350px|thumb|left|ئۇرۇش ۋەزىيىتى ئەيىن جالۇت ئۇرۇشى (ئەرەبچە:عين جالوت (جالۇتنىڭ كۆزى))، 1260- يىلى 9- ئاينىڭ 3- كۈنى مەملۈك ئوردۇسى بىلەن ئىلخانىيلار ئارىسىدا، جەلىلە رايونىنىڭ ئەين جالۇت مەۋقىئىندە ئېلىپ بېرىلغان بىر مەيدان جەڭ.
جەمئىيەتشۇناسلىق
بارلىق جەمئىيەتشۇناسلار بىردەك ئىتراپ قىلغىنىدەك، ياۋرۇپا يىقىنقى زامان تارىخىدا مەيدانغا كەلگەن سىياسىي، ئىقتىسادىي ئۆزگىرىشلەر جەمئىيەتنىڭ قۇرۇلمىسىنى ۋە ھالىتىنى پۈتۈنلەي ئۆزگەرتىپ تاشلىغان بولۇپ، جەمئىيەتشۇناسلىق بۇ خىل ئۆزگىرىشلەرگە ئىنكاس قايتۇرۇش شەكلىدە ئوتتۇرىغا چىقىشقا باشلىغان.[1] چۈنكى، جەمئىيەتنىڭ يىڭى ئۆزگەرگەن ھالىتىنى بۇرۇنقى ئەنئەنىۋى ئىدىيەلەر بىلەن چۈشەندۈرۈش تەس ئىدى. يارۇپادا 16-ئەسىردىن باشلانغان ئۆزگىرىشلەر ئەنئەنىۋى جەمئىيەتنىڭ قۇرۇلمىسىنى ئۆزگەرتشىكە باشلىغان ۋە جەمئىيەتتە خىلمۇ-خىل يىڭى ئۆزگىرىشلەر بارلىققا كەلگەن ئىدى.
يەرشارى ھەققىدە
يەرشارىنىڭ تارىخى
تارىخ بىر ئەينەك ،ئۇ قايتىلىنامدۇ ؟ تەبىئەت بىلەن جەمئىيەتنىڭ كىشىنى چۆچۈتكىدەك ئوخشاشلىقى ۋە قايتىلىنىشى بار .گەرچە بەزى جانىلىقلار،مەسىلەن،دىنازاۋۇر قايتا پەيدا بولمىسىمۇ،لېكىن تەبىئىي ئاپەت،كىلىمات ئۆزگىرىشى دەۋر قىلىپ تۇرىدۇ. كۈچلۈك قۇياش بورىنى پىلانېتىلاردىكى ئاتموسمىفېرا بىلەن سۇنى ئېلىپ كېتەلەيدۇ،لىكىن يەرشارى ماگىنىت مەيدانى قۇياش بورىنىنىڭ ھۇجۇمىغا تاقابىل تۇرالىغانلىقتىن ،پەقەت ئىنتايىن ئاز بىر قىسىم سۇ ۋە ئاتموسفېرالا جەنۇبىي ۋە شىمالىي قۇتۇپقا قېچىپ كېتىپ ، ئىنتايىن چىرايلىق ،ئۆزگىرىشچان قۇتۇپ نۇرىنى شەكىللەندۈرگەن.
يەرشارىنىڭ سىرتقى قەۋىتى
قىسمىدىن 2900كىلومېتىر چوڭقۇرلۇققىچە بولغان دائىرە مانتل قەۋىتىدۇر.
سەييارە
ئوخشاش بولمىغان نۇقتىدىن كۆزەتكەندە، توققۇز چوڭ سەييارە ئوخشاش بولمىغان تۈرلەرگە ئايرىلىدۇ. يەر شارى ئوربىتىسىنىڭ ئىچكى ۋە تاشقى قىسمىغا جايلاشقان سەييارىلەر ئايرىم - ئايرىم ھالدا يەر ئوربىتىسى ئىچىدىكى سەييارىلەر ۋە يەر ئوربىتىسى سىرتىدىكى سەييارىلەر دەپ ئاتىلىدۇ. كىچىك سەييارىلەرنىڭ ئىچكى ۋە تاشقى قىسمىغا جايلاشقان سەييارىلەر ئايرىم - ئايرىم ھالدا ئىچكى سەييارىلەر ۋە تاشقى سەييارىلەر دەپ ئاتىلىدۇ. تاشقى سەييارىلەر بەزىدە يەنە گىگانت سەييارىلەر (يۇپىتېر ۋە ساتۇرن) ۋە قۇياشتىن يىراق سەييارىلەر (ئۇران، نېپتون، پلۇتون) دەپ ئايرىلىدۇ. پلۇتوندىن تاشقىرى، قالغان تاشقى سەييارىلەر بىلەن ئىچكى سەييارىلەرنىڭ پەرقى ناھايىتى روشەن، شۇڭا ئۇلار يەنە ئايرىم - ئايرىم ھالدا يۇپىتېر تۈرىدىكى سەييارىلەر ۋە يەر تۈرىدىكى سەييارىلەر دەپ ئاتىلىدۇ.
مەنپەت فۇنكىسيەسى
مەنپەپ فۇنكىسيەسى
ئەگەر ئىستىمالچى ئىككى خىل بۇيۇمنى ئىسىتمال قىلغان بولسا، مەسلەن، x ۋە y، ئۇنداقتا، سىزنىڭ مەنپەتىڭىزنى ئۆلچەيدىغان مەنپەت فۇنكىسيەسى U(x, y) بولىدۇ. بۇ يەردىكى ئېكىس ياكى ئىگىرىك ھەرقانداق ماددا بولسا بولىۋىردۇ. مەنپەت فۇنكىسيەسنىڭ 2 تەكشىلىكتە سىزىلغان گىرافىنى مەنپەت فۇنكىسىيەسى گرافى دېيىلدۇ. thumb|پەرىقسىزلىق ئەگرى سىزىقى (ئىسىتمالچىنىڭ ئىككى بۇيۇمنى تاللاشتا ھېچقانداق پەرقنى ھېس قىلمىغانلىغىنى چۈشەندۈردۇ). ئەگرى سىزىق دەل مەنپەت فۇنكىسيەسى ئەگرى سىزىقىدۇر. ئا نۇقتا ۋە ب نۇقتا ئىككىسىدە ئېرىشكەن مەنپەتنىڭ قىممىتى ئوخشاش. شۇڭا ئىستىمالچى ئا ۋە ب نۇقتا تاللاشتا پەرىقىسىز ھېس قىلىدۇ.
ئاپتونوم ناھىيە
2015- يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە جۇڭگو چوڭ قۇرۇقلىقىدا ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا قۇرۇلغان 6 ناھىيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان جەمئىي 120 ئاپتونوم ناھىيە قۇرۇلغان.
سەيڧىددىن قۇتۇز
سۇلتان بولۇشى
چىڭگىزخاننىڭ نەبىرەسى ھىلاكونىڭ باشقۇرىشىدىكى ئىلخانىيلار 1258دە باغدادنى كۆيدۈرۈپ كۈل قىلدى. باغدادنى قولغا كىرگۈزۈپ ئابباسىي خەلىڧىلىكىنى تارىخقا كۆمگەن موڭغۇللارخەلىڧە مۇتاسىم بىللاھنى تاغارغا سولاپ ئاتقا دەسسىتىپ ئۆلتۈردىلەر ۋە باغدادنى ئالغاندىن كېيىن مىسىرغا قاراپ يۆنەلدىلەر. نۆبەتتە سۇرىيە ۋە مىسىرنى ئەندىشىگە سالغانىدى. دەمەشىقتىكى ئەييۇبى سۇلتانى ئەل مەلىكۇن ناسىر سەلاھىددىن يۇسۇڧ، ھىلاكۇ خان بىلەن ئېلپ بارغان مەكتۇپلىشىشلاردىن ئۇنىڭ نىيىتنىڭ ئەييۇبىي دۆلىتىنى يۇتىۋېلىش ئىكەنلىكىنى ئاڭلايدۇ ۋە ئۇنىڭ ڧىرات دەرياسىنى كېچىپ سۇرىيەگە قاراپ يولغا چىققانلىقىنى ئىششىتىكىنىدە قەدىم دۈشمىنى بولمىش مەملۈك خانلىقىدىن ياردەم سوراشقا مەجبۇر قالىدۇ. ئىلخانىي ھۆكۈمدارى ھىلاكۇ، مىسىرغىمۇ ئەلچى يوللاپ ئوچۇقتىن ئوچۇق تەھدىد سالدى. سەيڧىددىن قۇتۇز، ئەل مەلىكۇن ناسىر سەلاھىددىن يۇسۇڧنىڭ تارىخچى ئىبنۇل ئادىم ۋاسىتىسى بىلەن ئۇلاشتۇرغان تەكلىڧى مۇزاكىرە ئۈچۈن ئەمىر ئۇمەرالارىنى توپلىدى ۋە ئەلچىمۇ ئىشراك قىلغان مەجلىستە، تېخى 17 يېشىدىكى نۇرىددىن ئەلىنىڭ بۇ زور شەرتلەردە سۇلتانلىق تەختىدە داۋاملىق ئولتۇرىشىنى مۇۋاپىق كۆرمىگەنلىكىنى ئوتتۇرغا قويدى. ئارقىسىدىن تەختكە ھەر كىم بويۇن ئېگىدىغان، جەسۇر ۋە موڭغۇللارغا قارشى ۋەتىنىنى جان تىكىپ قوغدىيالايدۇرغان مۇقتەدىر بىر شەخسنىڭ چىقىرىلىشىنى ئىستىدى. مەجلىسكە ئىشتىراق قىلغانلار بۇ خىسلەتلەرنىڭ پەقەتلا قۇتۇزنىڭ ئۆزىدە بارلىقىنى ئىزھار قىلىشىپ سۇلتان نۇرىددىن ئەلىنىڭ ئورنىغا ئەل مەلىكۇل مۇزاڧڧەر سەيڧىددىن لەقەبى ۋە ئۇنۋانى بىلەن ئۇنى سۇلتان جاكارلىدى. (17- زۇلقەئدە 657 ھ.\5- نويابىر 1259 م.)
ئەين جالۇت ئۇرۇشى
تۈرك ئىسلام تارىخىنىڭ ئىنتايىن خەتەرلىك بىر ئەھۋالىدا تەختكە چىققان سەيڧىددىن قوتۇز دەرھال موڭغۇللار بىلەن ئۇرۇش ھازىرلىقىغا باشلىدى ۋە ھىلاكۇ خاننىڭ تەھدىدىگە پىسەند قىلماي ئۇنىڭ قاھىرەگە كەلگەن ئەلچىلىرىنى ئۆلتۈرتتى. ئارقىدىنلا قۇماندانلىرىدىن بايبارس ئەل بۇنداقدارنى (بايبارس I) ئىلغار قىسىملارنىڭ بېشىدا غەززەگە يوللىدى. قىسقا بىر مۇددەت سوڭرە بولسا ئاساسىي قوشۇننىڭ بېشىدا ئۆزى يولغا چىقتى. قوتۇز ھ. 658- يىلى رامازاننىڭ 25- كۈنى (م. 1260، 3- سىنتەبىر) كۈنى، پەلەستىندە نابلۇس بىلەن بەيسان ئارىسىغا جايلاشقان ئەين جالۇت مەۋقىئىندە كەتبۇقا نويان قۇماندانلىقىدىكى موڭغۇل قۇۋۋەتلىرىنى بۈيۈك بىر مەغلۇبىيەتكە ئۇچراتتى. نەتىجىدە تارىخنىڭ ئېقىشىنى ئۆزگەرتكەن ھەل قىلغۇچ جەڭلەردىن بىرى بولمىش بۇ جەڭدە زەپەر قۇچقان، ئىسلام دۇنياسىنى، ھەتتا موڭغۇللارنىڭ مىسىرنى ئالغاندىن كېيىن شىمالىي ئاڧرىقىنى ۋە ئىسپانىيە ئارقىلىق پۈتۈن ياۋروپانى قولغا كىرگۈزىشى كۆزدە تۇتۇلغاندا غەرب دۇنياسىنىمۇ قۇرقۇنچ بىر تەھدىدتىن قۇتقۇزۇپ قالغان بولدى.
كۋ.كم
كۋادىرات كىلومېتر نىڭ قىسقارتىلمىسى بولۇپ، لاتىن ھەرفلىرى بىلەن قىسقىچە «km²» دۇر.
توقسۇن ناھىيىسى
ئاساسىي قۇرۇلۇش
توقسۇن ناھىيىسىنىڭ ئاساسىي مۇئەسسەسسەلىرى ئۈزلۈكسىز ياخشىلانماقتا. جەنۇبىي شىنجاڭ تۆمۈريولى ۋە دۆلەت تاشيولىنىڭ 314 - لىنىيىسى ناھىيە تەۋەسىدىن كېسىپ ئۆتىدۇ. ناھىيە - يېزا تاشيوللىرى گىرەلىشىپ تۇتىشىپ كەتكەن.
بېڭبۇ شەھەرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|350px|بېڭبۇ شەھىر left|thumb|350px|بېڭبۇ شەھىر
Түркийә
түркийәниң сияси мусаписи
1982- йили 11- айниң 7- күни, мәмликәтлик аманлиқ комитети йеңи асасий қанунни омумий хәлқниң аваз беришигәқойиду, нәтиҗидә һәрбий һөкүмәт хәлқниң һимайисигә еришип, әврән җумһурийәт пиризденти болду һәмдә демократийә мусаписини әслигә кәлтүридиғанлиқини билдүриду. узун өтмәй түркийә дипломатийә министири москваға зиярәткә бариду, әврән җуңгоға зиярәткә келиду.
1983-йили 5- айда, һөкүмәт кордларни кәң көләмдә бастүруп, 574 кишини сотлайду. 35 кишигә өлүм җазаси бериду һәмдә ирақ земиниға кирип корд қораллиқ күчлиригә зәрбә бериду. 1983- йили 11-айда өзәл башчилиқидики вәтән партийиси бүйүк хәлқ парламенти сайлимида ғәлибә қилди. 1996-йили 6- айниң 28-күни, түркийә гүллиниш партйисиниң рәһбири ирбақан сабиқ зуңли, тоғра йол партийисиниң рәиси челләр билән бирләшмә һөкүмәт тәшкил қилған, буниң билән түркийә һазирқи заман тарихидики тунхи исиламлаштурушни тәшәббус қилғучи баш министир барлиққа кәлгән. нәҗмидин ирбақан һөкүмити түркитиниң 54- нөвәтлик һөкүмити болуп һесаблиниду. ирбақан һакимийәт бешиға чиққандин кейин бирқатар исламлаштуруш сияситини йүргүзүп, қаттиқ қаршилиққа учриған. шуниң билән, ирбақан һәрний тәрәпниң бесими астида аран бир йил һакимийәт йүргүзүпла тәхиттин чүшүшкә мәҗбур болған. 1998 - йили 1- айниң 1-күни, түркийә әң алий сот мәһкимиси түркийә гүллиниш партийисини асаси қанунға хилап дәп қарап тарқитиветишни җакарлиған. 2000- йили 5- айниң 5- күни әхмәт нәҗдт ни түркийә җумһурийитиниң 10- нөвәтлик пириздентлиқиға сайлиған баш министири әҗвет болған.2005-йиллиқ сайламда гүллиниш партийисидин өзгәртилгән һәқиқәт вә тарәққият партийисиниң рәһбири рәҗәп тайип әрдуан баш министир болуп сайланди. 2007-йиллиқ тенч сайламда түркийә гүллиниш партийисиниң пириздент намзати абдулла гүл 51% мутләқ үстүнлүк билән пириздентлиқни алди. сайлам пүтүнләй димократик тәртипкә уйғун болғачқа хәлқара вә түркийә һәрби тәрәп амалсиз қалди. истанбул вә әнқәрәдә йүз бәргән, нәччә йүз миң кишилик "дини арқа көрүнүши бар рәһбәрләрни қарши алмаслиқ" намайишидин башқа һичқанчә вәқәму йүз бәрмиди. шуниң билән түркийәдә 80йилдин артуқ давамлашқан ислам динини чәткән қеқиш сиясити ахирлашти.
түркийәдә маарип
түркийәдики бирқәдәр даңлиқ университетллар
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ۋە «ئۈچ ئەڭگۈشتەر»
1901 – يىل 2- ئاينىڭ 9- كۈنى تاڭ سەھەردە، تۇرپان يېڭىشەھەردىكى ئاۋات سودا دۇكانلىرى جايلاشقان بىر كوچىدا، مەرىپەتپەرۋەر تىجارەتچى ئابدۇراخمان مەخسۇم ئائىلىسىدە بىر ئوغۇل دۇنياغا كۆز ئاچتى. بۇ بوۋاق كېيىنكى ۋاقىتلاردىكى ئۇيغۇر يېڭى دېموكراتىك ئەدەبىياتىنىڭ بايراقدارى، ۋەتەنپەرۋەر ئىلغار شائىر، تىز پۈكمەس مەرىپەتچى، ئوت يۈرەك ئىنقىلابچى ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ئىدى.
ئوقۇرمىز، ئوقۇتۇرمىز سېغىز چايناشىمىز باردۇر.
ئومۇمنىڭ پايدىسىغا يۈز يىلدا ھەم ئەسلا چۈشەنمەيمىز،
ئېپى كەلسە بېرىپ ئەۋرەتلىرىن ئاچقانىمىز باردۇر.
قۇۋلۇق، شۇملۇق بىلەن رەڭمۇرەڭ يالغانىمىز باردۇر.
لويى، ئامبال ۋە دارىن دەپ سېمىز باققانىمىز باردۇر.
تونۇ-سەللە، نەپسى بالا موللىمىز، سۇلتانىمىز باردۇر.
قىزىل كۆزلۈك، كۆرەلمەسلىك ۋە يا ئۆزى قىلالماسلىق،
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر يۇقىرىقى شېئىرلىرى بىلەن خەلقنى ئىلغارلىققا چاقىرىپلا قالماي بىر قاتار ئەمەلىي خىزمەتلەرنىمۇ ئىشلىدى. ئۇ رۇسىيىدىن ئالغان تەسىراتىغا ئاساسەن مەتبەئەچىلىك، نەشرىياتچىلىق ئىشلىرىنىڭ خەلقنى تەربىيىلەش، ئويغىتىشتىكى رولىنىڭ چوڭ بولىدىغانلىقىنى ھېس قىلىپ، تۇرپاندا بىر باسما زاۋۇتى قۇرۇش قارارىغا كەلدى ۋە رۇسىيىگە ماڭغان سودا كارۋانلىرى ئارقىلىق رۇسىيىدىن باسما ئۈسكۈنىلىرى ئەكەلدۈردى. ئەپسۇسكى، ئۈسكۈنىلەر 1927-يىلى ئەتىيازدا چېگرىدىن ئۆتۈپ، چۆچەككە يېتىپ كەلگەندە بۇنىڭدىن خەۋەر تېپىپ قالغان ياڭ زېڭشىن ساراسىمىگە چۈشۈپ، زاۋۇت ئۈسكۈنىلىرىنى دەرھال مۇسادىرە قىلدى. مۇشۇنداق ئەھۋالدا ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ھەر خىل سورۇنلاردا نۇتۇق سۆزلەش، ھەر خىل سەنئەت پائالىيەتلىرىنى تەشكىللەش ئارقىلىق خەلقنى يېتەكلەش يولىنى تۇتتى. ئۇ ھەر خىل يىغىلىشلاردا، بازاردا، كوچىلاردا نۇتۇق سۆزلەپ، چەت ئەللەردىكى يېڭىلىقلارنى تونۇشتۇرۇپ، يۇرتىمىزدىكى قالاقلىقلارنى پاش قىلىپ، خەلقنى ئويغىنىشقا، نادانلىق، خۇراپاتلىقتىن قۇتۇلۇشقا چاقىردى. ئۆزىنىڭ مۇشۇ مەزمۇندىكى شېئىرلىرىنى كەڭ ئاۋامغا ئوقۇپ بېرىپ، خەلقنىڭ مايىللىقىنى قولغا كەلتۈردى، ئابدۇخالىق ئۇيغۇرنىڭ دوستلىرى ئۇنىڭ شېئىرلىرىنى كوچىلارغا چاپلاپ، قولدىن قولغا كۆچۈرۈپ تارقىتىپ، ئىلغارلىقنى، تەرەققىيپەرۋەرلىكنى تەشۋىق قىلدى.
مانا يىللار بىر-بىرىنى قوغلىشىپ ھەش-پەش دېگۈچە ئابدۇخالىق ئۇيغۇر تۇغۇلغانلىقىغا 100 يىل، ۋاپاتىغا 68 يىل توشۇپ قالدى. مەرھۇم بەكمۇ ياش، ھاياتىنىڭ ئەڭ نۆۋەر چاغلىرىدا بۇ دۇنيادىن كېتىپ قالدى. بەلكىم بۇمۇ قىسمەتنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشىدۇ، بەلكىم ئۇ يەنە قىلماقچى بولغان نۇرغۇن ئىشلىرىنى ئەۋلادلارغا بىزگە قالدۇرغاندۇ؟ يىللار ئۆتۈپ ئەسلىمىلەر كونىرىغانچە بۇ ئۇلۇغ زاتقا بولغان سېغىنىشىمىز بارغانچە كۈچەيمەكتە، ئۇنىڭ قەلبىمىزدىكى ئوبرازى بارغانچە نۇرلانماقتا، يۈكسەكلىككە كۆتۈرۈلمەكتە. ئۇ ئۆز ھاياتى بەدىلىگە يورۇتۇپ بەرگەن ھەقىقەتلەر بۈگۈنكى كۈندە بارغانچە ئىسپاتلىنىپ، بۇ زاتنىڭ روھىغا بولغان ھۆرمىتىمىزنى يەنىمۇ ئاشۇرماقتا. خەير، ئابدۇخالىق ئۇيغۇرنىڭ ئىلىمخۇمارلىق، مەرىپەتپەرۋەرلىك، تەرەققىيپەرۋەرلىك روھى بىزگە مەڭگۈ مەدەت بەرگەي…
Wikipédiye
Wikiqamus bolsa bir xil ochuq qamus.
جيامۇسى شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|350px|سۇجۇ شەھىرى left|thumb|350px|سۇجۇ شەھىرى جيامۇسى شەھىرى بولسا جۇڭگو خېيلوڭجياڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، جيامۇسىنىڭ 2،450،000 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 46.48°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 130°21.
ئابدۇخالىق مەتتۇرسۇن
ئىلمىي ماقالىلىرى
كېرىيەدە ئۆتكەن مەشھۇر خەلق سەنئەتكارلىرى، كېرىيە تارىخ ماتېرىياللىرى، 2002- يىلى
سەئىدىيە خانلىقى دەۋرىدە كېرىيە، دۇنيادا بىرلا خوتەن بار 18 (نەزىرىمىزدىكى خوتەن)، 2011- يىلى
قاراقۇرۇم ئەپسانىلىرى
دوكتور غەيرەت غېنى
ئىنىمىز غەيرەت غېنى 1979-يىلى چۆچەك شەھىرىدە تۇغۇلغان. ئۇ 1986-يىلىدىن 1998-يىلىغىچە چۆچەك شەھىرىدە باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى تاماملىدى.
ھىندى-ياۋروپا تىل سېستىمىسى
تارماقلىرى
ئالبانچە
دوكتور غەيرەت غېنى
دوكتور غەيرەت غېنى ئېلان قىلغان ئىلمىي ماقالىلارنىڭ تىزىملىكى (ئىنگلىزچە):
ھىندى-ياۋروپا تىل سېستىمىسى
تارماقلىرى
گېرمان تىللىرى
ھىندىچە (333 مىلىيون كىشى)، بېنگالچە (195 مىلىيون كىشى)، ئوردۇچە (104 مىلىيون كىشى)، پەنجابچە (88 مىلىيون كىشى)، سانسىكرىتچە، پالىچە، رومانچە، نېپالچە.
دۇنيادا 250 مىلىيوندىن ئارتۇق كىشى سلاۋ تىللىرىدا سۆزلىشىدۇ.
ئامىنە
قاراڭ
مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام
بېيجىڭ ۋاقتى
غەربىي شىمالى جۇڭگوۋاقىت رايونى مەسىلىسى
بۇگۈن جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدە بىردەك بېيجىڭ ۋاقتى (UTC+8) قوللىنىلماقتا. لېكىن ئۇيغۇر ۋە تىبەت قاتارلىق رايونلاردا، ھۆكۈمەت تارماقلىرى، شىركەت-گۇرۇھلارنىڭ ئىشلەش ۋە دەم ئېلىش ۋاقىتلىرى ھەمدە پوچتا-تېلگراف خىراج ئىتىبار سائەتلىرى بېيجىڭ ۋاقتىغا كۆرە توغۇرلانغان بولسىمۇ، ئىككىلىسى باشقا ئۆلكىلەردىن 2 سائەت كەچتۇر، مەسىلەن، جۇڭگو تېلگىرافى ئۇزۇن يوللۇق تېلېفون ئېتىبار سائەتىنى ئۇيغۇر ۋە تىبەتتە ئىككى سائەت ئۇزۇن تۇتۇشنى ئىجرا قىلماقتا. شۇنداقلا ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا خەلق ئىچىدە (بولۇپمۇ ئۇيغۇر خەلقى ئىچىدە)، UTC+6 ۋاقىت رايونى قوللىنىش ئۇمۇلاشقاندۇر (شىنجاڭ تەۋەسىدە قوللىنىلغان شىنجاڭ ۋاقتى بېيجىڭ ۋاقتىدىن ئىككى سائەت كېيندۇر). شىنجاڭ تېلېۋىزيىسى خەنزۇچە ۋە ئۆسمۈرلەر قانىلى بېيجىڭ ۋاقتى، ئۇيغۇر، قازاق تىللىرى قانىلى شىنجاڭ ۋاقتى قوللىنىدۇ.
كۆك نۇر تېخنىكىسى
كۆك نۇر تېخنىكىسى ۋە كۆك نۇرلۇق ئوپتىك دىسكا
ئوپتىك دىسكىنىڭ چوڭ-كىچىكلىكى جەھەتتە، كۆك نۇرلۇق ئوپتىك دىسكىنىڭ دىيامېتىرى 12cm بولۇپ، ئاددىي ئوپتىكىلىق دىسكا CD ۋە رەقەملەشتۈرۈلگەن ئوپتىكىلىق دىسكا DVD نىڭ چوڭ-كىچىكلىكى بىلەن ئوخشاش.
بېيجىڭ ۋاقتى
قاراڭ
شىنجاڭ ۋاقتى
ئۆمەر ئېلى
ئۆمەر ئېلى قەشقەر ۋىلايەتلىك ناخشا ئۇسۇل ئۆمىگىنىڭ مۇزىكا ئىجادىيەتچىسى ۋە ئىسكىرىپكا ماھىرى. تونۇلغان مۇزىكىلاردىن «يارۇ»، «لەيلىگۈل» قاتارلىق ئىجادىي ئەمگەكلەرنىڭ مۇزىكا ئىجادىيەتچىسى.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى دۆلەت بىخەتەرلىكىنى قوغداش، خەلق دېموكراتىيەسى دىكتاتورىلىقىدىكى ھاكىمىيەتنى ۋە جۇڭگوچە سوتسىيالىزم تۈزۈمىنى قوغداش، خەلقنىڭ تۈپ مەنپەئىتىنى قوغداش، ئىسلاھات، ئېچىۋېتىش ئىشلىرى ۋە سوتسىيالىستىك زامانىۋىلاشتۇرۇش قۇرۇلۇشىنىڭ ئوڭۇشلۇق بولۇشىنى كاپالەتلەندۈرۈش، جۇڭخۇا مىللەتلىرىنىڭ ئۇلۇغ گۈللىنىشىنى ئىشقا ئاشۇرۇش مەقسىتىدە، ئاساسىي قانۇنغا بىنائەن چىقىرىلغان قانۇن.
1-باب ئومۇمىي پىرىنسىپ
4-ماددا، جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىگە بولغان رەھبەرلىكىدە چىڭ تۇرۇپ، مەركەزلەشكەن، بىرلىككە كەلگەن، ئۈنۈملۈك، نوپۇزغا ئىگە دۆلەت خەۋپسىزلىكى رەھبەرلىك تۈزۈلمىسىنى بەرپا قىلىش كېرەك.
6-ماددا، دۆلەت دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئىستراتېگىيەسىنى تۈزىدۇ ھەمدە ئۈزلۈكسىز مۇكەممەللەشتۈرىدۇ، خەلقئارا ۋە ئىچكى خەۋپسىزلىك ۋەزىيىتىنى ئومۇميۈزلۈك مۆلچەرلەپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئىستراتېگىيەسىنىڭ يېتەكچى فاڭجېنى، ئوتتۇرا، ئۇزاق مەزگىللىك نىشانى، نۇقتىلىق ساھەلەرنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىك سىياسىتى، خىزمەت ۋەزىپىسى ۋە تەدبىرىنى ئايدىڭلاشتۇرىدۇ.
جۇڭگونىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىگە چېقىلىشقا ۋە ئۇنى پارچىلاشقا يول قويۇلمايدۇ. دۆلەتنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى، بىرلىكى ۋە زېمىن پۈتۈنلۈكىنى قوغداش شياڭگاڭلىق، ئاۋمېنلىق قېرىنداشلارنى ۋە تەيۋەنلىك قېرىنداشلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان پۈتۈن جۇڭگو خەلقىنىڭ ئورتاق مەجبۇرىيىتى.
2-باب دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى قوغداش ۋەزىپىسى
24-ماددا، دۆلەت ئۆز ئالدىغا يېڭىلىق يارىتىش ئىقتىدار قۇرۇلۇشىنى كۈچەيتىپ، ئۆز ئالدىغا كونترول قىلالايدىغان ئىستراتېگىيەلىك يۇقىرى، يېڭى تېخنىكا ۋە مۇھىم ساھەلەردىكى يادرولۇق، ھالقىلىق تېخنىكىلارنىڭ تەرەققىياتىنى تېزلىتىپ، بىلىم مۈلۈك ھوقۇقىدىن پايدىلىنىش، قوغداش ۋە پەن–تېخنىكا مەخپىيەتلىكىنى ساقلاش ئىقتىدار قۇرۇلۇشىنى كۈچەيتىپ، مۇھىم تېخنىكا ۋە قۇرۇلۇشلارنىڭ خەۋپسىزلىكىنى كاپالەتلەندۈرىدۇ.
29-ماددا، دۆلەت ئىجتىمائىي زىددىيەتلەرنىڭ ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش ۋە ئۇنى پەسەيتىش تۈزۈلمە مېخانىزمىنى، جامائەت خەۋپسىزلىكى سىستېمىسىنى پائال مۇكەممەللەشتۈرۈپ، ئىجتىمائىي زىددىيەتلەردىن پائال ساقلىنىدۇ، ئۇنى ئازايتىدۇ ۋە پەسەيتىدۇ، جامائەت ساغلاملىقى، جەمئىيەت خەۋپسىزلىكى قاتارلىق دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە ۋە ئىجتىمائىي مۇقىملىققا تەسىر يەتكۈزىدىغان تاسادىپىي ۋەقەلەرنى مۇۋاپىق بىر تەرەپ قىلىدۇ، جەمئىيەت ئىناقلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ، جامائەت خەۋپسىزلىكى ۋە جەمئىيەت تىنچلىقىنى قوغدايدۇ.
30-ماددا، دۆلەت ئېكولوگيەلىك مۇھىتنى ئاسراش تۈزۈمى سىستېمىسىنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ، ئېكولوگىيەلىك قۇرۇلۇش ۋە مۇھىت ئاسراش سالمىقىنى ئاشۇرىدۇ، ئېكولوگىيەنى ئاسراش قىزىل سىزىقىنى بەلگىلەيدۇ، ئېكولوگىيەلىك خەۋپ – خەتىرىدىن سىگنال بېرىش ۋە ئۇنىڭدىن ساقلىنىشنى كۈچەيتىدۇ، تاسادىپىي مۇھىت ۋەقەلىرىنى مۇۋاپىق بىر تەرەپ قىلىپ، خەلقنىڭ ياشىشىغا ۋە تەرەققىي قىلىشىغا ئېھتىياجلىق بولغان ئاتموسفېرا، سۇ، تۇپراق قاتارلىق تەبىئىي مۇھىت، شارائىتنىڭ تەھدىتكە ۋە بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىماسلىقىنى كاپالەتلەندۈرۈپ، ئادەم بىلەن تەبىئەتنىڭ ئىناق تەرەققىياتىغا تۈرتكە بولىدۇ.
31-ماددا، دۆلەت يادرو ئېنېرگىيەسى ۋە يادرو تېخنىكىسىدىن تىنچلىق ئاساسىدا پايدىلىنىشتا چىڭ تۇرىدۇ، خەلقئارا ھەمكارلىقنى كۈچەيتىپ، يادرونىڭ كېڭىيىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ، كېڭىيىپ كېتىشتىن ساقلىنىش مېخانىزمىنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ، يادرو ئەسلىھەلىرى، يادرو ماتېرىياللىرى، يادرو ھەرىكەتلىرى ۋە يادرو تاشلاندۇقلىرىنى بىر تەرەپ قىلىشتەك بىخەتەر باشقۇرۇشنى، نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ۋە قوغداشنى كۈچەيتىدۇ، يادرو ھادىسىلىرىگە جىددىي تاقابىل تۇرۇش سىستېمىسى ۋە ئىقتىدار قۇرۇلۇشىنى كۈچەيتىدۇ، يادرو ھادىسىلىرىنىڭ پۇقرالارنىڭ ھاياتى، ساغلاملىقى ۋە ئېكولوگىيەلىك مۇھىتقا بولغان زىيىنىڭ ئالدىنى ئېلىپ، ئۇنى كونترول قىلىپ ۋە تۈگىتىپ، يادرو تەھدىتى ۋە يادرو ھۇجۇمىدىن ئۈنۈملۈك مۇداپىئەلىنىش ئىقتىدارىنى ئۈزلۈكسىز ئۆستۈرىدۇ.
لەيلىگۈل
لەيلىگۈل لەيلىگۈل ئائىلىسىدىكى ئىككى يىللىق ياكى كۆپ يىللىق سامان غوللۇق، لەيلىگۈلگە ئۇرۇقداش ئۆسۈملۈك بولۇپ، زەھەر قايتۇرۇش، يىرىڭلارنى چىقىرىش، چوڭ-كىچىك تەرەتنى راۋانلاشتۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
4-پاراگراف تەكشۈرۈش، نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش
61-ماددا، ئۆلكە، ئاپتونوم رايون، بىۋاسىتە قاراشلىق شەھەرلەر شۇ مەمۇرىي رايوننىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى بويىچە تەكشۈرۈش ۋە نازارەت قىلىپ باشقۇرۇشقا ئالاقىدار خىزمىتىگە قانۇن بويىچە مەسئۇل بولىدۇ.
مۇھيىددىن ئىبن ئەرەبى
“ئاللاھنىڭ ئازابىدىن ئۆزۇڭنى قۇتقازماقچى بولساڭ، ئۆزەڭدىن چوڭلارنى داداڭدەك ھۆرمەتلە. ئوتتۇرا ياشلىقلارغا تەكەللۇپتا بول. كىچىكلەرگە شەپقەتلىك بول. مۈمىن قىرىنداشلىرىڭغا ئاداۋەت ساقلىما. ئەگەر ئۇنداق قىلمىساق جەننەتنىڭ پۇراقىنى پۇرالمايسەن.”
“قۇلاق بول، تىل بولما. يەنى كۆپ ئاڭلاپ، ئاز سۆزلە. ئاللاھنىڭ بۇيرۇقىغا بوي سۇنۇپ، ئۇنىڭ مەخلۇقاتلىرىغا شەپقەتلىك بول. مانا بۇ ئىككىسى قۇتۇلۇش ۋە سائادەتنىڭ ئاچقۇچىدۇر.”
لەيلىگۈل
ئىشلىتىش مىقدارى
ئەھۋالغا قاراپ 8 ~ 12 گرام ئەتراپىدا ئىشلىتىلىدۇ.
خۇەينەن شەھىرى
خۇئەينەن شەھىر بولسا جۇڭگو ئەنخۇي ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، خۇئەينەننىڭ 2،335،798 نوپۇسىبار، 2،596.4 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 32.37°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 116°59، پوقتانومۇرى 242100 رايۇننومۇرى 0554.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
5-باب دۆلەت خەۋپسىزلىكى كاپالىتى
70-ماددا، دۆلەت دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە ئائىت قانۇن – تۈزۈم سىستېمىسىنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى قانۇن بويىچە ئىدارە قىلىش قۇرۇلۇشىغا تۈرتكە بولىدۇ.
72-ماددا، دۆلەت خەۋپسىزلىكى بويىچە ئىستراتېگىيەلىك ئەشيا زاپىسى تەييارلاشنى ئۈستىگە ئالغان ئورۇنلار دۆلەتنىڭ ئالاقىدار بەلگىلىمىسى ۋە ئۆلچىمى بويىچە، دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئەشياسىنى تەقلىشى، ساقلىشى ۋە ئاسرىشى، زاپاس ئەشيانى قەرەللىك تەڭشەپ، ئالماشتۇرۇپ، زاپاس ئەشيانىڭ ئىشلىتىش ئۈنۈمى ۋە بىخەتەرلىكىنى كاپالەتلەندۈرۈشى كېرەك.