cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ﺋﺎﺑﻠﯩﻤﯩﺖ ﮬﺎﺟﯩﻴﻮﻑ
ﺋﺎﺑﻠﯩﻤﯩﺖ ﮬﺎﺟﯩﻴﻮﻑ(1917-1993)
كالتەك توپ ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> كالتەك توپ ئويۇنى <غالتەك توپ ئويۇنى> دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بۇ ئويۇن ئۇيغۇر ياشلىرى ئارىسىدا بىر قەدەر كەڭ تارقالغان. ئۇ يىلنىڭ ھەر قايسى پەسىللىرىدە قىز - ئوغۇللارنىڭ ئارىلىشىپ ئوينىشىغا باب كېلىدۇ. ئويۇننى باشلاشتىن ئىلگىرى، قىز - ئوغۇللار تەپمۇ تەڭ ئىككى كوماندىغا بۆلۈنسىمۇ ياكى ھەر ئىككى كىشى بىر - بىرىگە قارىمۇ قارشى ئوينىسىمۇ بولىدۇ. چۈنكى، بۇ ئويۇن بىرلا ۋاقىتتا پەقەت ئىككى كىشى تەرىپىدىن ئوينىلىدىغان بولغاچقا، بىر كىشى بىر كوماندا ياكى بىر نەچچە كىى بىر كوماندا بولۇپ، بىر - بىرلەپ ئويۇن كۆرسىتىشى مۇمكىن. ئويۇنغا قاتنىشىدىغانلار سېپى 50 سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتا، يۈزى 15 سانتىمېتىر چوڭلۇقتا بىردىن تاختا پالاق تەييارلىشى شەرت. ئۇنىڭدىن باشقا، ھەر قېتىملىق ئويۇن ئۈچۈن چوڭ ئادەمنىڭ قوش مۇشتۇمى چوڭلۇقىدىكى توپتىن 2 - 3 دانە، 2 - 3 مېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى تانا ھازىرلىنىدۇ. مەيداننىڭ مۇۋاپىق يېرىگە ئۇچىغا ھالقا ئورنىتىلغان، 5.1 - 2 مېتىر ئېگىزلىكتىكى بىر موما (قانچىكى توم بولسا شۇنچە ياخشى) ياغاچ قادىلىدۇ. ئاندىن بايىقى تانىنىڭ بىر ئۇچى موما ئۇچىدىكى ھالقىغا، يەنە بىر ئۇچى توپقا چىگىلىدۇ. ئويۇن كۆرسەتمەكچى بولغان ئىككى كىشى مومىنىڭ ئىككى تەرىپىدە (<چېگرا سىزىقى> نىڭ سىرتىدىكى چەمبەر ئىچىدە) قوللىرىغدا پالاق تۇتقىنىچە ئويۇننىڭ باشلىنىشىنى كۈتۈپ تۇرىدۇ. ئويۇن رىياسەتچىسى ياكى رېپىرنىڭ ئىجازەت بېرىشى بىلەن تەڭ ئويۇن باشلىنىپ، بالىلار نۆۋەت بىلەن توپ ئۇرىدۇ. باشقىلار بەلگىلەنگەن دائىرە ئىچىدە تۇرۇپ ئويۇن كۆرىدۇ. ئويۇن كۆرىدىغانلار مومىنى مەركەز قىلىپ، دائىرە سىزىقىدىن ھالقىماي تۇرۇشى، موما ئەتراپىدىكى ئۇيان - بۇيان ئۇچۇپ تۇرغان توپقا قول ئۇزاتماسلىقى، تەرەپبازلىق قىلماسلىقى، توپ ئويناۋاتقان ئىككى كىشىمۇ تاختا پالاقنى قائىدە بويىچە مەھكەم تۇتۇپ، ئۆز مەيدانىدا راۋرۇس تۇرۇشى، پالاقنى توپقا ئۇرۇشى، تانا يىپ ياكى قارشى تەرەپنىڭ قول ۋە پالىقىغا ئۇرماسلىقى، ئۆز ئارا نۆۋەت ئارىلاشتۇرۇۋەتمەسلىكى، توپنى رىتىملىق ۋە سىستېمىلىق ئۇرۇشى، ئويۇن كۆرگۈچىلەرگە قارىتىپ ئۇرۇۋەتمەسلىكى، ئۆز ئارا بىر - بىرىنى گەپكە تۇتماسلىقى ۋە مومىغا تايىنىۋالماسلىقى تەلەپ قىلىنىدۇ. ئويۇن جەريانىدا رېپىر ئەستايىدىل كۆزىتىپ، توپنى سانايدۇ. پالاقنىڭ توپقا ھەر بىر ئۇرۇلۇشى بىر نومۇر ھېسابلىنىدۇ. ئويۇن بەلگىلەنگەن قائىدە بويىچە داۋاملىشىپ، بەلگىلەنگەن چەككە يەتكەندە ئاخىرلىشىدۇ. ئويۇن ئاخىرىدا يەڭگەن - يېڭىلگەنلەر ئايرىلىپ، يېڭىلگەنلەر شۇ كۈنى ئويۇنغا قاتناشقانلارنىڭ تەلىپىنى بەجا كەلتۈرىدۇ (ھەر خىل سەنئەت نومۇرلىرىنى كۆرسىتىدۇ ياكى يۇمۇر سۆزلەپ ئۇلارنى كۈلدۈرىدۇ)"L"
2011-يىلدىكى ياپونىيە يەر تەۋرەش ۋە دېڭىز تاشقىنى
«خەلق گېزىتى»نىڭ 15-مارت توكيودىن بەرگەن تېلېگراممىسى: ياپونىيە ساقچى دائىرلىرى ئېلان قىلغان سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، شۇ يەر ۋاقتى 15-چېسلا سائەت 20گىچە يەر تەۋرەش ۋە ئۇنىڭدىن كېلىپ چىققان دېڭىز تاشقىنى ئاپىتىدە 3373 ئادەم قازا قىلغان، 15 مىڭدىن ئارتۇق ئادەم يوقۇلۇپ كەتكەن. بۇ قېتىمقى ئاپەت ئەڭ ئېغىر بولغان جاي مىياگى، ئىۋاتې ۋە فۇكۇشىما ناھىيەسى ئىكەن. نۆۋەتتە، ئاپەت رايونىدا تەخمىنەن 440 مىڭ ئامما پاناھلىنىۋېتىپتۇ، ھەرقايسى پاناھلىنىش ئورۇنلىرىنىڭ ئۇچۇرى ئېتىك بولۇپ، ئىچىملىك سۇ، يېمەكلىك، يۇڭ ئەدىيال قاتارلىق تۇرمۇش بۇيۇملىرى كەمچىل ئىكەن.
14-چېسلا سائەت 11دىن 1 مىنۇت ئۆتكەندە، فۇكۇشىما 1-يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسىنىڭ 3-نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسى پارتلاپ كەتتى. ئېلېكتىر ئېنېرگىيەسى شىركىتى نەق مەيداندا 6 ئادەم يارىلانغانلىقىنى دەلىللىدى.
بۇقىچىلاپ ئارقان تارتىشىش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> penis بۇقىچىلاپ ئارقان تارتىشىش ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزاق تارىخقا ئىگە، قىزىقارلىق ئەنئەنىۋى ئويۇنلىرىنىڭ بىرى. بۇ ئويۇن كۆپىنچە توي - تۆكۈن ۋە جامائەت يىغىلغان سورۇنلاردا، ھەتتا مەھەللىۋى تويلاردا، ياشلار توپلاشقان جايلاردا ئىككى كىشى ئۆز ئارا كېلىشىپ، مەيدانغا چىقىپ مۇسابىقىلىشىدىغان ئويۇن. بەزىدە ئىككى قەبىلە، ئىككى تەرەپ ئۆز تەرىپىدىن كۈچلۈك يىگىتلەرنى تاللاپ چىقىرىپ، ئۆز ئارا مۇسابىقە ئېلىپ بارىدۇ. بۇقىچىلاپ ئارقان تارتىشىش ئويۇنى قىرىقارلىق ھەمدە رىقابەتچىلىكى كۈچلۈك بولغان ئويۇن تۈرلىرىنىڭ بىرى. بۇ ئەنئەنىۋى ئويۇننى ساقلاپ قېلىشقا ۋە ئۇنىڭغا ۋارىسلىق قىلىشقا، شۇنىڭدەك ئويناش ئۇسۇلىنى قائىدىلەشتۈرۈپ، مەزمۇنىنى بېيىتىپ تەرەققىي قىلدۇرۇشقا توغرا كېلىدۇ. مەيدان ۋە سايمان مەيدان: تەكشى يەرگە ئارىلىقى بىر مېتىردىن پاراللېل ئۈچ سىزىق سىزىلىدۇ. ئىككى چەتتىكى سىزىقلار چېگرا سىزىق دېيىلىدۇ. ئوتتۇرىسىدىكى سىزىق ئوتتۇرا سىزىق دېيىلىدۇ. سايمان: دىئامېتىرى ئىككى سانتىمېتىر ئەتراپىدا كېلىدىغان ئالتە مېتىر ئۇزۇنلۇقتىكى ئارقاننىڭ ئىككى ئۇچى چىگىلىپ، قوش ئارقان قىلىنىدۇ. ئارقاننىڭ مۇسابىقىلەشكۈچىلەرنىڭ بويۇنلىرىنى يالاپ كەتمەسلىكى ئۈچۈن، بوينىغا كىرگۈزۈلىدىغان قىسمى يۇمشاق نەرسىلەر بىلەن ئورالغان بولىدۇ. مۇسابىقىدە ئادەم سانى ۋە ياش قۇرامى چەكلەنمەيدۇ. مۇسابىقە ئۇسۇلى: مۇسابىقە ئارقىنىنىڭ دەل ئوتتۇرىسىغا بىر قىزىل لېنت باغلىنىدۇ ھەمدە لېنتا باغلانغان قىسمى ئوتتۇرا سىزىققا توغرىلىنىدۇ. قوش ئارقاننىڭ ئىككى ئۇچى ئىككى تەرەپ ئەزالىرىنىڭ چاترىقىدىن ئۆتكۈزۈلۈپ بويۇنلىرىغا كىرگۈزۈلگەندىن كېيىن، چېگرا سىزىقىنىڭ كەينىدە مۇسابىقە تەييارلىنىپ تۇرىدۇ، مۇسابىقە باشقۇرغۇچى ياكى رېپىر مۇسابىقە باشلاش ئىشارىسى بەرگەندىن كېيىن، ھەر ئىككى تەرەپ تۆت پۇتلۇق بولۇپ ئۆز تەرىپىگە كۈچەپ تارتىدۇ. ئاخىرى بىر كىشى قارشى تەرەپنىڭ ئەزاسىنى تارتىپ چېگرا سىزىقىدىن ئۆتكۈزۈۋەتسە، شۇ كىشى يەڭگەن ھېسابلىنىدۇ. بىر مەيدان مۇسابىقىدە ئۈچ قېتىم ياكى بىرلا قېتىم تارتقۇزسا بولىدۇ. بۇ مۇسابىقە قاتناشقۇچىلار سانىنىڭ ئاز - كۆپلۈكىگە قاراپ بەلگىلىنىدۇ. ئەگەر مۇسابىقىگە قاتناشقۇچىلارنىڭ سانى كۆپ بولسا، ئۇ ھالدا ئېغىرلىق دەرىجە ئايرىمىسىغا ئايرىمىسىمۇ بولىدۇ. بۇنىڭدا، مۇسابىقىلەشكۈچىلەرنىڭ يەڭگەن - يېڭىلگەنلىكىنى بىر ئايلانما مۇسابىقىدە ئېرىشكەن ئومۇمىي نومۇرغا قاراپ بېكىتىلىدۇ. نومۇرى كۆپ بولغانلارنىڭ نام تەرتىپى ئالدىغا قويۇلىدۇ. قائىدىگە خىلاپ ھەرىكەتلەر: رېپىر مۇسابىقە باشلاش ئىشارىتى بېرىشتىن بۇرۇن ئارقان تارتىشنى باشلىسا، يەرگە پۇت تىرەيدىغان ئازگال قېزىۋالسا ياكى ئۆرە تۇرۇۋېلىپ تارتسا قائىدىگە خىلاپ ھەرىكەت ھېسابلىنىدۇ. بىرىنچى قېتىم قائىدىگە خىلاپ قىلىنسا، ئاگاھلاندۇرۇش بېرىلىدۇ. يەنە قايتا سادىر قىلىنسا، مۇسابىقىلىشىش ھوقۇقى ئېلىپ تاشلىنىدۇ. بۇقىچىلاپ ئارقان تارتىشىش پائالىيىتى مۇرەككەپ مەيدان ۋە قورال - سايمان، مۇئەسسەسە تەلەپ قىلمايدۇ. ھەر قانداق بىر تۈز يەردە ئالتە مېتىرلىق ئارقان بولسىلا ئېلىپ بېرىشقا بولىدۇ. شۇڭا، يېزىلاردا بۇ پائالىيەتنى قانات يايدۇرۇپ، مەنىۋى تۇرمۇشنى بېيىتىشقا بولىدۇ. شەرت - شارائىتى بار يەرلەردە پالاس ئۈستىدە ئېلىپ بارسا تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ."
Töge
تۆگە (لاتىن: Töge؛ كرىل: Төгә) سۈت ئەمگۈچىلەرنىڭ تۆگە جەمەتىگە تەۋە ھايۋان بولۇپ، قوش لوكىلىق ۋە تاق لوكىلىق ئىككى خىل تۈرى بار. تاق لوكىلىقلىرى ئاساسلىقى ئەرەب ئەللىرىدە، قوش لوكىلىقى ئاسىيا ئەللىرىدە ياشايدۇ.
تۇغسىزلارغا قالدىڭمۇ دۇنيا
1. خاراكتېرلىق ئادەم
مەرھۇم يارمۇھەممەد تاھىرنىڭ 1996-يىلى خىزمەتتىن قوغلىنىپ ھۆكۈمەتتىن ئالالمىغان نىسىۋىنى ئۇيغۇردىن ئالالىغىنى بۇ خەلقنىڭ زىيالىسىنى باقالايدىغانلىقىنىڭ ئىسپاتى ئېدى. ئەمما بۇ ئىسپات تا بۈگۈنگىچە كۆپ سانلىق زىيالىنىڭ ئىتىراپىغا، ئورتاق تونۇشىغا ئايلىنالمىدى. مۇئاشنىڭ مېھرى، ماشىنىنىڭ سېھىرلىك ئورۇندۇقى، ئىشخانىدىكى بىخەتەر خورلۇق ئۇلارنىڭ ئەقلىنى بەنت قىلدى. 1999-يىلى تونۇلغان بىر ئۇيغۇر زىيالىسى بىزگە دەرس ئۆتۈۋېتىپ، "مەن ئۇيغۇرغا ئۇيغۇرچە تىلىم، ئۇيغۇرچە ئەسەرلىرىم بىلەن تونۇلدۇم، ئەگەر مېنى خەنسۇچە دەرس ئۆت دېسە شۇ كۈندىن باشلاپ مەن شاگاڭ!" دېگەنىدى. ئارىدىن شۇنچە يىل ئۆتتى دەرسخانىدىكى شۇ ھاياجانلىق نۇتۇقنى ئاڭلىغىنىملا ئېسىمدە، ئاشۇ ھاياجاننىڭ ھەرىكەتكە ئايلاغىنىنى كۆرۈپ باقمىدىم. مەن ھەر قېتىم خىزمەتنى تاشلىغاندا "كېيىنلىكىڭ ئۈچۈن چېكىنىش يولى قالدۇرۇپ قوي!" دېگەن گەپلەرنى ئاڭلايمەن. بۇ گەپلەردىن مەن 60 يىللىق تەربىيەنىڭ، 60-يىللىق بېقىندىلىقنىڭ ئىنساننى قانداق زىھنىيەتكە، ئىددىيەگە مەھكۇم قىلغانلىقىنى پەرەز قىلىمەن. بىز ئەسلى كېيىنلىكىنى ئاللاھقا باغلايدىغان، چېكىنسە ئاللاھقا چېكىنىدىغان خەلق ئېدۇق. كەرەملىك ئاللاھ مۇسۇلمان ئۇيغۇرنىڭ باغرىغا ياراتقان مەرھۇم يارمۇھەممەد مۇئەللىم ھۆكۈمەت ھامىيلىقىدىكى مۇنبەردىن قوغلانغاندا ئۇيغۇرنىڭ مېھىرلىك باغرىغا سىغىندى. ئۇيغۇر بۇ پىداكار ئوغلىنىڭ كىتابىنى سېتىۋېلىش ۋە سېتىش ئارقىلىق ئۇنىڭ ئەجرىگە جاۋاپ قايتتۇردى. ئۇ ھىچ بىر چېكىنىش يولى قالدۇرمىغان ئېدى، ئۇ چېكىنسە ئاللاھقا چېكىنىدىغانلىقىنى بىلەتتى. مەنچە ئۇ ئۇيغۇرچە زىيالىلىقنىڭ بەلگىسى بولغان مۇستەقىللىقنى، كەسكىنلىكنى ۋە قورقماسلىقنى بىزگە تۇغ قىلىپ قالدۇرۇپ كەتتى.
ئۇر توقماق
__ مانا بۇ تۇلۇم ئىچىدە بىر توقماق بار. قاچانكى بېشىڭىزغا كۈن چۈشىدىكەن، "ئۇر توقمىقىم، ئۇر!" دېسىڭىز، ھەر قانداق مۈشكۈل ئىشىڭىز ئاسان بولىدۇ، __ دەپ يەنە باشتا ئېيتقان گەپلەرنى جېكىپ، بوۋاينى يولغا ساپتۇ. بوۋاي يەنە ھېلىقى تۈگمەن ئالدىغا كېلىشىگە تۈگمەنچى چىقىپ:
__ ماۋۇ تۇلۇمنىڭ ئىچىدە بىر توقماق بار، "ئۇر توقمىقىم، ئۇر" دېمەي، ئوبدان قاراپ قويۇشسىلا، __ دەپ ئۇخلاپ قاپتۇ. تۈگمەنچى خوتۇنى بىلەن تۇلۇمنى ئاستا باشقا ئۈيگە ئوغرىلاپ ئاچىقىپ، ئوتتۇرىغا قويۇپ، "ئۇر توقمىقىم، ئۇر!" دېگەنىكەن، تۇلۇمدىن توقماق چاچراپ چىقىپ، تۈگمەنچى ۋە ئۇنىڭ خوتۇن-بالىلىرىنى شۇنداق ئۇرغىلى تۇرۇپتىكى، ئاللا-توۋىنىڭ دەستىدىن جاھاندا تۇرۇپ بولغىلى بولماپتۇ. بوۋاي يۈگۈرۈپ چىقسا، ئىش باشقىچە... شۇ يەردىن بوۋاي توقماققا تېخىمۇ چىڭراق بۇيرۇق بېرىپتۇ. تۈگمەنچى: "ۋاي ئېشەكلىرىنى قايتۇرۇپ بېرەي" دەپ ئېشەكنى تېپىپ كەپتۇ. توقماق توختىماي خوتۇنىنى سېلىۋېرىپتۇ. تۈگمەنچىنىڭ خوتۇنى مىڭ بىر توۋا ئوقۇپ، سۇپرىنى قايتۇرۇپ بېرىپتۇ. توقماق يەنە توختىماپتۇ. ئۇلار: "بالىمىزدىن بالىمىزغا پەندىيات، يۈز مىڭ توۋا، توقماقنى توختىتىڭ بوۋا!" دەپ نالە قىپتۇ. بوۋاي:
توقماق لەشكەرلەرنى شۇنداق سالغىلى تۇرۇپتىكى، توپا-چاڭغا ئايلىنىپ، ئاران ئۈچ كىشى ئوردىغا قېچىپ قۇتۇلۇپتۇ. پادىشاھ غەزەپكە كېلىپ، ھەممە لەشكەرلىرىنى چىقىرىپتۇ. توقماقمۇ ھەممە كۈچىنى چىقىرىپ ئۇرغىلى تۇرۇپتۇ. خەلقلەر توقماقنىڭ ئارقىسىدىن يۈگۈرۈپتۇ. لەشكەرلەر ساينىڭ تېشىدەك قىرىلىپتۇ. ئوردا ئېلىنىپ، جەڭ تامام بوپتۇ. ئەل ئامان قاپتۇ. خەلقلەر ئۈز ئىچىدىن ئادىل بىر كىشىنى تېپىپ، پادىشاھ سايلاپتۇ. بوۋاي بىلەن مومايمۇ مۇرادىغا يېتىپ، ئالەمدىن ئۈتۈپتۇ.
23. ئامېرىكا بالىلىرىنىڭ نەزىرىدە ئىرق، جىنىس
http://www.cnn.com/2010/US/05/19/doll.study.reactions/index.html?iref=allsearch
تەتقىقاتتا دىققەت قىلىدىغان يەنە بىر نوقتا، ئاق تەنلىك بالىلاردىكى ئۆز ئىرقىغا بولغان مايللىقنىڭ يېشىنىڭ چوڭىيىشغا ئەگىشىپ ئاجىزلىشىشى. مەنچە بۇ جەمئىيەت تەربىيىسى، ئاخبارات ۋاستىلىرى ۋە مائارىپتىكى يېتەكلەشنىڭ مەھسۇلى. ئامېرىكا مەكتەپلىرىدە ھەرخىل ئىرقتىكى، ھەرخىل مىللەتتىكى بالىلارنىڭ بالىلارنىڭ بىرلىكتە ئوقۇشى رىغبەلەندۈرىلىدىكەن. بۇ يالغۇز ئوتتۇرا باشلانغۇچ مەكتەپتىلا ئەمەس ئالى مەكتەپتىمۇ شۇنداقكەن. مەن بۇنى ئېنىقلاش ئۈچۈن بىزنىڭ ئۇنۋېرىستىتتىكى ھەممە پاكۇلتىتنىڭ ئوقۇتقۇچىلار تىزىملىكىگە قاراپ باقتىم، ئوقۇتقۇچىلىرىنىڭ ھەممىسى ئاق تەنلىك بولغان بىرمۇ پاكۇلتىت يوقكەن. بىز تۇرۇۋاتقان شەھەر ئاق تەنلىكلەر ئاساسلىق ئورۇندا تۇرىدىغان، باشقا ئېرقلارنىڭ نوپۇسى ئەڭ ئاز يەر دەپ قارىلىدۇ. ھالبۇكى، مەن مەيلى تاللا بازىرىغا باراي، ياكى ھۆكۈمەت ئورگانلىرىغا باراي پۈتۈنلەي ئاق تەنلىك ئىشلەيدىغان ئىشنى كۆرمىدىم. كۆرۈپ باقاي دەپ سوتنىمۇ زىيارەت قىلىپ كەلدىم، قارا تەنلىك كاتىپ قىز شۇنداق قىزغىن كۈتىۋالدى. ئوندەك سوت زالىغا قاراپ باقتىم، ئۈچ سوتچى قارا تەنلىككەن. بۇ شەھەرنىڭ 80 مىڭدىن ئارتۇق نوپۇسىدا قارا تەنلىكلەر بەش پىرسەنتىكىمۇ يەتمەيدۇ. دېمەك، ئامېرىكىلىق بالىلار يۇقارقى رىياللىققا يۈزلىنىپ ياشاش جەيانىدا، ئەقلىنىڭ ئۇلغىيىشىغا ئەگىشىپ تۈرلۈك سەۋەپلەردىن كېلىپ چىققان ئىرقىي تەرەپتارلىقتىن قۇتۇلۇپ ماڭىدىكەن.
Kalgari
دەسلەپكى تارىخى
-1787يىلى ، فوتوگراف داۋىد تومپسون پېيگاننىڭ بىر توپ ئەترىتى بىلەن Elbow نى بويلاپ لاگېر قۇردى. ئۇ خۇدسون قولتۇقى شىركىتىنىڭ سودىگىرى ۋە بۇ رايوننى زىيارەت قىلغان تۇنجى ياۋروپالىق. جون گلېن 1873-يىلى كالگارى رايونىدا تۇنجى ھۆججەتكە ئېلىنغان ياۋروپالىق كۆچمەن
ﺳﯩﺮﯨﻤﺘﯩﺮﺍﻻ
ﺳﯩﺮﯨﻤﯩﺘﺮﺍﻻ ﻏﻪﺭﯨﺒﻰ ﺟﯩﻦ ﺳﯘﻻﻟﯩﺴﻰ ﻳﯘﯕﺠﯩﻴﺎﻧﯩﯔ ﺋﻮﺗﺘﺘﯘﺭﻟﯩﺮﻯ (307-312)ﺩﺍ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﯩﻘﻠﯩﻢ ﺭﺍﻳﯘﻧﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺑﺎﺭﻏﺎﻥ. ﺋﯘ ﭼﺎﻏﻼﺭﺩﺍ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﯩﻘﻠﯩﻢ ﺭﺍﻳﯘﻧﻠﯩﺮﻯ ﺋﯘﺭﯗﺵ ﻣﺎﻟﯩﻤﺎﻧﭽﯩﻠﯩﻘﯩﺪﺍ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺋﯩﺪﻯ. ﺋﯘ ﭼﺎﯕﺠﯩﻴﺎﯓ ﺩﻩﺭﻳﺎﺳﯩﺪﯨﻦ ﺋﯜﺗﯜﭖ ﺷﻪﺭﯨﻘﻰ ﺟﯘﯕﮕﯘ ﺭﺍﻳﯘﻧﯩﺪﯨﻜﻰ ﺟﯩﻴﻪﻧﻜﺎﯓ (ﮬﺎﺯﯨﺮﻗﻰ ﻧﻪﻧﺠﯩﯔ)ﻏﺎ ﺑﯧﺮﯨﭗ، ﺟﯩﻴﻪﻧﭽﯘ ﺋﯩﺒﺎﺩﻩﺗﺨﺎﻧﯩﺴﯩﺪﻩ ﺗﯘﺭﻏﺎﻥ.
ﺟﯘﻛﯜﻱ ﺩﯨﯟﺍﻥ ﺑﻪﮔﻠﯩﻜﯩﮕﻪ ﺗﻪﻳﯩﻨﻠﻪﻧﮕﻪﻧﺪﻩ ﺳﯩﺮﯨﻤﯩﺘﺮﺍﻻﻧﯩﯔ ﺩﯗﻟﯩﺴﯩﻐﺎ ﻗﯧﻘﯩﭗ ﺗﯘﺭﯗﭖ <<ﺋﯚﺯﻟﯩﺮﯨﺪﻩﻙ ﺋﯩﺴﺘﯩﺪﺍﺕ ﺋﯩﮕﯩﺴﻰ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﯘﺭﯗﻧﻐﺎ ﻗﯘﻳﯘﻟﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﺑﯜﮔﯜﻧﻜﯩﻠﻪﺭ ﻗﯩﻠﭽﯩﻤﯘ ﺋﻪﭘﺴﯘﺳﻼﻧﻤﯩﻐﺎﻥ ﺑﯘﻻﺗﺘﻰ>> (2) ﺩﻩﭖ ﮬﻪﺳﺮﻩﺕ ﭼﻪﻛﻜﻪﻥ.
مەيداندىن ئات چىقىرىۋېتىش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> مەيداندىن ئات چىقىرىۋېتىش ئويۇنى ئۇزاق تارىخقا ئىگە، رىقابەتچىلىكى كۈچلۈك ئەنئەنىۋى ئات ئۈستى ئويۇنلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ ئويۇن كۆپىنچە ھاللاردا ئوغلاق تارتىشىش ئويۇنى باشلىنىش ئالدىدا ۋە توي - تۆكۈن ھېيت - بايراملاردا ئېلىپ بېرىلىدۇ. مۇسابىقىلىشىش ئەھۋالى: كەڭرەك بىر تۈز مەيدانغا مۇسابىقە چۈشىدىغان ئادەم سانىنىڭ ئاز - كۆپلۈكىگە قاراپ دىئامېتىرى 20 مېتىردىن 30 مېتىرغىچە بولغان بىر چەمبەر سىزىلىدۇ. بۇ مۇسابىقىگە ياخشى ئات مىنگەن قاۋۇل، چەبدەس چەۋەندازلار قاتنىشىدۇ. بۇ پائالىيەتتە ئاتلىق ئىككى كىشى ياكى ئىككى كوماندا قارىمۇ قارشى بولۇپ مۇسابىقىلىشىدۇ. ئىككى ئاتلىق كىشى مۇسابىقە تەرتىپىنى باشقۇرىدۇ. مۇسابىقىلەشكۈچىلەر مەيدانغا كىرگەندىن كېيىن، مۇسابىقە باشقۇرغۇچىلار ئۇلارنى چەمبەر شەكىللىك مەيدانغا ئېلىپ كىرىپ مۇسابىقە باشلاش بۇيرۇقىنى بېرىدۇ. مۇسابىقىلەشكۈچىلەر مەيدان ئىچىدە ئات چاپتۇرۇپ كېلىپ، پۇرسەتتىن ئەپچىللىك بىلەن پايدىلىنىپ قارشى تەرەپنى مەيدان ئىچىدىن قىستاپ چىقىرىۋەتسە، شۇ كىشى يەڭگەن بولىدۇ. مۇسابىقە جەريانىدا ئاتنى ياخشى باشقۇرماي، ئېتى ئۆزلۈكىدىن چەمبەر ئىچىدىن چىقىپ كەتسە، يەنىلا مەيداندىن قىستاپ چىقىرىۋېتىلگەن ھېسابلىنىدۇ. مەيداندىن قىستاپ چىقىرىۋېتىلگەن ئات ياكى ئۆزى چىقىپ كەتكەن ئات قايتا مەيدانغا كىرىشكە بولمايدۇ. قارشى تەرەپنى پۈتۈنلەي قىستاپ چىقىرىۋەتكەن كوماندا ياكى چەمبەر ئىچىدە ئادىمى قالغان كوماندا مۇسابىقىدە غەلىبە قىلغان بولۇپ، شۇ قېتىملىق ئويۇننى ئۇيۇشتۇرغۇچى تەرىپىدىن مۇكاپاتلىنىدۇ. مەيداندىن ئات قىستاپ چىقىرىش مۇسابىقىسىگە قاتناشقۇچىلار قولىغا ھەر قانداق قورال، قامچا - تاياق، ئارقان قاتارلىقلارنى ئېلىشقا بولمايدۇ. پەقەت ئاتنى چەمبەر ئىچىدە چاپتۇرۇپ قارشى تەرەپنى چەمبەردىن قىستاپ چىقىرىشقا تىرىشىدۇ. باشقا بولمىغۇر ھەرىكەتلەر، خەتەرلىك ھەرىكەتلەرنى ئىشلەشكە قەتئىي يول قويۇلمايدۇ. قائىدىگە خىلاپ ھەرىكەتلەرنى ئىشلىگۈچىلەرگە تۇنجى قېتىم ئاگاھلاندۇرۇش بېرىلىدۇ. قايتا سادىر قىلسا، ئۇ ھالدا مەيداندىن چېكىنگەنلەر قاتارىدا بىر تەرەپ قىلىنىدۇ. بۇ پائالىيەت ناھايىتى قىزىقارلىق بولغاچقا، چارۋىچىلىق رايونلىرىدا چارۋىچىلارنىڭ مەنىۋى تۇرمۇشىنى جانلاندۇرۇش يۈزىسىدىن ئېلىپ بېرىلىۋاتقان ئات بەيگىسى، ئوغلاق تارتىشىش، ئات يورغىسى قاتارلىق تۈرلۈك ئات ئۈستى پائالىيەتلىرى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ ئېلىپ بارسا بولىدۇ."
ئۆمەرباي ھاجى ئاخۇنبايوۋ
ئۇقۇشىمىزچە ئۆمەر باي ھاجى ھەر قانداق شارائىتتا نەچچە يۈز مىڭ سەر تەڭگە ،يامبۇ ، ئەنگىلىيە ،چارروسىيە قاتارلىق دۆلەتلەرنىڭ تىللا ،چىرۋۇن،روبلى قاتارلىق پۇللىرىنى ساقلاپ كەلگەن .پۇل پاخاللىقى يۈز بېرىپ باھا ئۆرلەيدىغان بولسا (شۇ چاغدا ئۇيغۇر جەمئىيىتدە مال باھاسى ئالتۇن -كۈمۈش بىلەن ئۆلچىنەتتى .چۈنكى بىر قوي ياكى بىر تاغار بۇغداي، قوناق ساتقان  دېھقان .چارۋىچى تەڭگە باھاسىغا قاراپ ساتاتتى ۋە پۇلغا تەڭگە ئالاتتى) ، ئۇ ئۆزى يالغۇز ياكى قەشقەر بايلىرى بىلەن بىر نەچچە مىلىيون سەر تەڭگىنى مۇۋاپىق باھادا سېتىپ بېرىپ ، باھانى تەڭشەيتى. باھا توختىغاندا سېتىۋالاتتى. ھازىر ھايات شاھىتلارنىڭ ئىسپاتلىشىچە ئۆمەر باي ھاجى ئائىلىسىنىڭ جايلاردا 30 مىڭ مودىن ئارتۇق ( سېتىۋالغان، بوز يەر ئاچقان) تېرىلغۇ يېرى بولۇپ ، ئېلىنغان ھوسۇل شۇ جايدىكى ئىسكىلاتلاردا ساقلىنىپ ، خەلققە ئەرزان باھادا سېتىپ بېرىلگەن ،ئۇرۇق ئۈچۈن ھەقسىز تارقىتىپ بىرىلگەن. ئاپەت بولغان يىللاردا خەلققە ھەقسىز تارقىتىپ بېرىلگەن.
ئەزىز نارىنبايېف
ئەزىز نارىنبايېف ئىلىمىي تەتقىقاتىدا 1950 – يىلىدىن 1970–يىللىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىغچە مەركىزى ئاسيا جۇمھۇرىيەتلىرىدىكى مىللى مۇناسۋەتلەر مەسلسنى تەتقىق قىلىشقا قاراتقان. ئۇنىڭ قىرغىزستان دۆلەت ئونۋېرسېتىتى پەلسەپە كافېدارسنىڭ دوتسېنتى ياكوف ئابراموۋىچ بىلەن بىرلىكتە يازغان « س س س ر دا مىللى مەسلىلەرنىڭ ھەل قىلىنش تەجىربسى ۋە ئۇنىڭ تارىخي ئەھميتى » نامىلىق ئەسىرى پۈتكۈل ئىتتپاق بۇيچە مۇكاپاتقا ئىرشكەن.
ئەينەك
ئەينەكنىڭ ياسىلىش جەريانى
ئەينەك بىزنىڭ تۇرمۇشىمىزدا دائىم ئۇچرايدۇ. مەسلەن : ئەينەك بوتۇلكا ، دېرىزە قاتارلىقلار.
داستىن تەڭگە سۈزۈش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> داستىن تەڭگە سۈزۈش ئويۇنى - ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزاق تارىخقا ئىگە ئەنئەنىۋى ئويۇن تۈرلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ بەل ۋە قول مۇسكۇللىرىنى چىڭىتىدۇ، چېنىقتۇرىدۇ. بۇ ئويۇن ئۇيغۇر مەشرەپلىرىدە، توي - تۆكەنلەردە قىز - يىگىتلەر ئارا ئېلىپ بېرىلىدىغان بىر قەدەر ئومۇملاشقان ئويۇن بولۇپ، مەشرەپ، توي - تۆكۈنلەرنى تولىمۇ قىزىتىدۇ. ئويۇن قاتناشچىلىرى بىر يەرگە يىغىلىپ تاماشا كۆرىدۇ. بۇ ئويۇننى ئويناش ئۇسۇلى مۇنداق بولىدۇ: داسقا لىق سۇ توشقۇزۇلۇپ، بىر دانە تەڭگە تاشلىنىدۇ. ئويۇن ئوينىغۇچى ئىككى پۇتىنى 30 سانتىمېتىر كېرىپ، ئىككى قولىنى بېلىگە تىرەپ ياكى كەينىگە قىلىپ تىك تۇرىدۇ. مۇسابىقە باشقۇرغۇچى داستىن تەڭگە سۈزۈشنى بۇيرۇق قىلغاندىن كېيىن ئىككى تىزىنى ئەگمەي، ئېڭىشىپ داستىن تەڭگىنى ئاغزى بىلەن چىشلەپ ئېلىپ قايتىدىن ئۆرە تۇرالىسا غەلىبە قىلغان بولىدۇ، داستىن تەڭگە سۈزۈشتە ئويۇن ئوينىغۇچىنىڭ بىر قېتىم ياكى ئۈچ قېتىم تەڭگە ئېلىش ھوقۇقىغا ئىگە بولۇشى مۇسابىقىدىن بۇرۇن بەلگىلەنگەن بولىدۇ. بۇ ئويۇندا ئىككى تىزنى ئېگىپ، پۇت ئارىلىقىنى بەلگىلەنگەن ئارىلىقتا كەڭ ياكى تار قلىۋېلىش ياكى يەرگە تىزلىنىپ داستىن تەڭگىنى ئېلىش مەنئى قىلىنىدۇ. يەنە بىر ئويناش ئۇسۇلىدا داسقا تاشلانغان تەڭگىنى ئاغزى ئارقىلىق سەل يۈكۈنۈپ ياكى دۈم يېتىپ تۇرۇپ ئېلىش ئۇسۇلىمۇ بار. بۇ ئويۇندا يەنەداسقا قىزىق سۇ قويۇپ يۈز سوپۇنىنى تاشلاپ قول بىلەن ئېلىش قاتارلىق ئۇسۇللارمۇ بار. داستىن تەڭگە سۈزۈش پائالىيىتى يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئانچە ئېلىپ بېرىلمايدىغان بولۇپ قالدى. ئەۋلادلارنىڭ بۇ ئويۇن پائالىيىتىگە ۋارىسلىق قىلىپ، بۇ ئويۇننى تېخىمۇ كەڭ ئېلىپ بېرىشنى، مەزمۇنىنى تېخىمۇ بېيىتىپ كۆپەيتىشنى ئۈمىد قىلىمىز. چۈنكى، بۇ پائالىيەت مەيدان - ئۈسكۈنە تەلەپ قىلمايدىغان، ئېلىپ بېرىشقا ئاسان بولغان، مەزمۇنى ساغلام، قىزىقارلىق، چېنىقىشچانلىقى بار، مەنىۋى تۇرمۇشنى جانلاندۇرۇشقا بولىدىغان كۈلكىلىك ئويۇندۇر."
لىبېرىيە
لىبېرىيە جۇمھۇرىيىتى بولسا ئافرىقا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا مونروۋىيە، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا مونروۋىيە. دۇلات تىلى بولسا ئىنگلىزچە. ئازىركى زۇڭتۇڭ ئەلەن جونسون سىرلىف. ئازىركى باش ۋەزىر يۇسۇف بوئاكائى. بۇ دۇلات 1847 يىلى 7 ئاينىڭ 26 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 111 مىڭ 369 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 3 مىللىئون 489 مىڭ.
ئۈجمە سايىسى
ئۇ ئالەمنى كەڭ دەيدۇ،
Mustafa Kemal Atatürk
Eserliri
Türkiye jumhuriyiti qurulghan haman, büyük türk inqilawining yétekchisi ulugh dahi mustafa kemal atatürk mundaq dep körsetken: «milliy ma'aripning asasliq nishanliri shuki, sawatsiz héchqandaq bir grajdanimiz qalmasliqi, éhtiyajliq bolghan téxnik xadimlirining yétishtürülüshi, milliy ghaye we bu ghayining idiyisini pilanlap chüshendürüp béreleydighan, hemde bu ghayini ewladmu ewlad tereqqi qilduralaydighan shexslerning yétishtürüp chiqilishi we qurulushlarning tesis qilinishi shert.»
ئۈجمە سايىسى
__ ...
بىر كۈنى باينىڭ خوتۇنلىرى ئوسما قويۇشۇپ ئولتۇرسا، باينىڭ بالىلىرى ھويلىغا يىغلاپ كىرىپتۇ. ئاغىچا-خېنىملار سۇپىلارغا پۇتلىشىپ يىقىلىپ-قوپۇپ چىقسا، بالىلىرى يۈزلىرىنى تاتىلاپ، يەردە يېتىپ ئۈلگۈدەك ھۈڭرەك ئېتىپ يىغلاۋاتقۇدەك.
ئۇنىڭغىچە بازاردىن قايتقانلار يېقىنلاپ قاپتۇ، ئەپچىلەم:
چېقىر ئۈجمە سايىسىنى، ئاق تەڭگىگە ساتقان باي. ھويلىسىدىن چىقالماي، چاشقان بولۇپ ياتقان باي.
ئۈجمىنىڭ سايىسى خەلققە قاپتۇ. ئەپچىلەملەر بايدىن دەردىنى ئەنە شۇنداق ئاپتۇ.
چىڭ سۇلالىسى
چىڭ سۇلالىسى, (1616- يىلى 17- ڧېۋرال، 1636- يىلى 15- ماي ياكى 1644- يىلى 30- ئۆكتەبىر - 1912- يىلى 12- ڧېۋرال)، رەسمى ئاتى «بۈيۈك چىڭ» (مانجۇچە: ᡩᠠᡳᠴᡳᠩ
كېرىيە ناھىيىسى
تارىخ
كېرىيە خەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئۇزۇتقات، كېرىيە دۆلەتلىرىنىڭ يېرى ئىدى. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ۋەيا تۇتۇق مەھكىمىسىگە قارىغان. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە موڭغۇل خانلىرىنىڭ سۇيۇرغاللىق يېرى بولغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ چيەنلۇڭ 24 - يىلى (1759 - يىلى) تۆتىنچى دەرىجىلىك ھاكىمبەگ تەسىس قىلىنغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ گۇاڭشۈ 8 - يىلى (1882 - يىلى) قاراقاش شەھىرىنى مەركەز قىلىپ كېرىيە ناھىيىسى قۇرۇلغان. گۇاڭشۈ 11 - يىلى (1885 - يىلى) مەركىزىي كېرىيە شەھىرىگە كۆچۈرۈلۈپ، قەشقەر دوتەي مەھكىمىسىگە قارىغان. 1959 - يىلى خەنزۇچە <于> (كېرىيە) دېگەن خەتنى <于田> دەپ ئۆزگەرتىلگەن. خوتەن ۋىلايىتىگە قارىغان.
يەر تۈزۈلۈشى
left|thumb|كېرىيە ناھىيىسى (1971) جەنۇبىي ئېگىز، شىمالىي پەس. جەنۇبىي كوئىنلون تاغلىق رايونى، ئوتتۇرا، شىمالىي قىسمى تىنما تۈزلەڭلىك ۋە قۇملۇق. بۇنىڭ ئىچىدە تاغلىق رايون 31.3% نى، بوستانلىق 6% نى، چۆل - باياۋان 62.7% نى ئىگىلەيدۇ. كېرىيە دەرياسى قاتارلىق 11 دەرياسى بار. يەر ئۈستى سۇ بايلىقى بىر مىليارد 114 مىليون كۇب مېتىر. تۈزلەڭلىكتىكى يەر ئاستى سۇ بايلىقى مىقدارى 595 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋانات بايلىقىدىن شىمال ئۆچكىسى، تېبەت بۆكىنى، يىلپىز، ياۋا قوتاز، ياۋا تۆگە، قۇلان، سۇغۇر قاتارلىقلار بار. ياۋا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن توغراق، يۇلغۇن، قومۇش، توشقان زەدىكى، چاكاندا، چۈچۈكبۇيا، لوپنۇر، كەندىرى قاتارلىقلار بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقىدىن ئالتۇن، تۆمۈر، مىس، خرۇستال، تاش پاختا، قاشتېشى، چىرىمتال، كۆمۈر، گۈڭگۈرت قاتارلىقلار بار.
تەيۋەن
تارىخ
قەدىمقى زامان
تەيۋەندە ئەڭ كېچىككەندىمۇ كونا تاش قوراللار دەۋرىنىڭ ئاخىرقى مەزگىلىدە (بۇنىڭدىن 50 مىڭ — 10 مىڭ يىل ئىلگىرى) ئىنسانلار ئولتۇراقلىشىشقا باشلىغان، پېڭخۇ سۇ يولىدا بايقالغان پېڭخۇ ئىپتىدائىي ئادەملىرى ياشىغان دەۋر بۇنىڭدىن تەخمىنەن 450 مىڭ — 190 مىڭ يىللار ئىلگىرى بولغان. بۇ يەرنىڭ ئەڭ باشتىكى ئىگىسى ئىپتىدائىي قەبىلىلەر بولۇپ، تەيۋەن ئارىلىنىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا ئورۇنلاشقان، بۇ مىللەتلەرنىڭ تىلى ئاۋۇسترونېزىيە تىل سېستىمىسىگە تەۋە بولۇپ، ئەمما ئۇزۇن ۋاقىتگىچە يېزىقى بولمىغان.
1281-يىلى (يۈەن شىزۇ جىيۈەننىڭ 18-يىلى) موڭغۇل قوشۇنى شەرققە يۈرۈش قىلىپ، ياپونىيەدە تەيفېڭ بورىنى ھادىسىسى سەۋەبلقل مەغلۇپ بولۇپ، ريۇكيۇ دۆلىتىگە ئايلىنىپ، پېڭخۇ ئارقىلىق پېڭخۇ ۋىلايەت مەھكىمىسى قۇرۇپ، ريۇكۇ دۆلىتىگە يۈرۈش قىلىپ، ياپونىيەگە يۈرۈش قىلىشنىڭ تەييارلىقى قىلماقچى بولغاندا، ئەلچى پېڭخۇغا قايتىپ كېلىدۇ. كېيىن پېڭخۇنى ئىشغال قىلغان ھەمدە بۇ جاينىڭ رايون ئايرىمىسىنى فۇجيەن چۈەنجۇ ئايمىقىغا بۆلۈپ بېرىپ، پېڭخۇجەينى ھاكىم قىلغان. پېڭخۇ سەييارە تەكشۈرۈش مەھكىمىسى پېڭخۇ تاقىم ئاراللىرىنىڭ تۇنجى قېتىملىق مەمۇرىي رايون ئايرىمىسى بولۇپلا قالماي، يەنە تەيۋەن دائىرىسىدە تۇنجى قېتىم تەسىس قىلىنغان مەھكىمە ھېسابلىنىدۇ.
1684-يىلى 4-ئايدا، تەيۋەن چىڭ سۇلالىسىنىڭ خەرىتىسىگە كىرگۈزۈلۈپ، فۇجيەن ئايمىقىغا قاراشلىق تەيۋەن مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولدى. چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتى تەيۋەنگە ھۆكۈمرانلىق قىلغان دەسلەپكى مەزگىلدە پاسسىپ ھالدا تەيۋەننى ئىدارە قىلىش سىياسىتىنى قوللانغان، تەيۋەننى ئىدارە قىلىش سىياسىتى ئىمكانقەدەر بىرقەدەر تۆۋەن تەننەرخ ئارقىلىق قۇرۇلۇش ئېلىپ بارغان ھەمدە ئەھۋالغا قاراپ خەلقنى بوز يەر ئېچىشقا ئىلھاملاندۇرغان، گەرچە 1684-يىلى دېڭىزغا چېقىشنى چەكلەش سىياسىتىنى ئەمەلدىن قالدۇرۋېتىش مەزگىلىدە تەيۋەنگە بارغان كۆچمەنلەرنىڭ سەنى ئەۋجىگە كۈتۈرۈلۈپ، بوز يەر ئېچىشنى تېزلەتكەن. بىراق، ئۇزاق ئۆتمەي مانجۇ ئوردىسى يەنە بىر قېتىم« دېڭىزغا چېقىشنى چەكلەش سىياسىتى» نى يولغا قويغانلىقى ھەمدە« تەيۋەنگە بېرىشنى چەكلەش بۇيرۇقى» نى ئېلان قىلىش سەۋەبىدىن پەسكويغا چۈشكەن. ئاۋۋال 100 نەچچە مىڭ كىشى گوللاندىيە-ئىسپانىيە باشقۇرۇش مەزگىلىدە تەيۋەندە ئولتۇراقلاشقان خىتايلارنى ئىچكىرى ئۆلكىلەردىكى يۇرتىغا مەجبۇرىي قايتۇرۇۋەتكەن، ئاندىن ئىچكىرى ئۆلكىلەردىكى ئاھالىلەرنى تەيۋەنگە كۆچۈشكە قاتتىق چەك قويغان، كۆچمەنلەرنىڭ بالا-چاقىلىرىنى ئېلىپ يۈرۈشى مەنئى قىلىنغان، لېكىن دېڭىز بويىدىكى ئايماقلاردا يەنە نۇرغۇن خەلق تەۋەككۈلچىلىك قىلىپ تەيۋەنگە ئوغرىلىقچە كىرىپ، تەيۋەننىڭ غەربىي قىسمىنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا ئولتۇراقلىشىپ قالغان. دەسلەپتە چىڭ سۇلالىسى ئەۋەتكەن ئەمەلدارلارنىڭ ئۇمۇمى ساپاسى ياخشى ئەمەس، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئەمەلدارلار ئارىسىدىكى تىل ئارازلىقى ۋە چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتىنىڭ تەيۋەن پۇقرالىرىغا قاراتقان زۇلۇم سىياسەتلىرى تۈپەيلىدىن قوراللىق قوزغىلاڭ ۋە توپىلاڭچىلىق ۋەقەلىرى ئۈزلۈكسىز يۈز بېرىپ تۇرغان، 1721-يىلىدىكى جۇ يىگۇي ۋەقەسى، 1786-يىلىدىكى لىن شۇاڭۋېن ۋەقەسى ۋە 1862-يىلى تۇڭجى يىللىرىدىكى دەي چاۋچۈن ۋەقەسى چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمرانلىقىدىكى تەيۋەندە يۈز بەرگەن ئۈچ چوڭ« توپىلاڭ دېلوسى» دەپ ئاتالغان. ھالبۇكى، جۇ يىگۈي ۋەقەسى بىلەن لىن شۇاڭۋېن ۋەقەسى قوراللىق قوزغىلاڭ كۆتۈرۈش ۋە چىڭ سۇلالىسىغا قارشى تۇرۇپ، مىڭ سۇلالىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش بايرىقىنى كۆتۈرۈۋالغان بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە پەقەت بۇلاڭ-تالاڭ قىلىدىغان گوروھ خالاس، مەزكۇر قاراقچىلار تەيۋەندىكى باشقا يېزا ئاھالىلىرىنىڭ بۇلاڭ-تالاڭ قىلىش زوراۋانلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان.
تېرېسا ئانا
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
بالىلىقى
دادىسى كولنىڭ تېگى ماكىدون-رۇم بولۇپ، ئەينى ۋاقىتتىكى ئوسمان ئىمپىرىيىسىگە تەۋە رايونلارنىڭ ئادىتىگە قارشى ھالدا، ئوغۇل-قىزلىرىنى چوقۇم مەكتەپكە ئەۋەتىشتە چىڭ تۇراتتى. بالىلار بىر تەرەپتىن ئائىلە ئىشلىرىغا ياردەملىشىپ، يەنە بىر تەرەپتىن ئانىسىدىن دىنى تەربىيە ئالاتتى.
دىنى ھاياتى
1928-يىلى 18 ياشلىق ئانىيەس لورەت مۇقەددەس ئانا مۇناستىرىنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن ئېرلاندىيەدە ئالتە ئاي ئېنگىلىزچە ئۈگىنىدۇ ۋە ئاندىن كىيىنكى يىلى ھىندىستانغا دىنى ۋە ئىنسانى ياردەمگە ماڭىدۇ. ھىندىستاندىكى ئىنساننىڭ ئەقلىگە سىغمىغۇدەك نامراتلىق ئانىيەسنى چۆچۈتىدۇ. ئۆز يېزىسىدا چىقىدىغان بىر يەرلىك گېزىتتە ئۇ مۇنداق دەپ يازىدۇ: "ئەگەر بۇ يەردىكى چىدىغۇسىز نامراتلىقنى كۆرگەن بولسا ئىدى، بىزنىڭ ئۇ يەردىكى ئادەملەر ئەرزىمەس ئىشلار ئۈچۈن نارازى بولۇشنى توختاتقان بولار ئىدى." ئۇزۇن ئۆتمەي دارجىلىڭ شەھرىگە مۇناخلىققا ماڭىدۇ. 1929-يىلى 23-مايدا، ئانىيەس تۇنجى قېتىم دىنى كىيىم كىيىپ، دۇنيادىن ئايرىلغان بىر مۇھىتتا دىنى تەربىيە كۆرۈشكە باشلايدۇ. ئىككى يىلدىن كىيىن، ئىسىم ئۆزگەرتىپ، مارىيە-تېرېسا ئانا دەپ ئاتىلىدۇ.
ۋاقىپنىڭ قۇرۇلۇشى
رۇخسەت ئالغان تېرېسا ئانا ئۆزىگە كۆك ۋە ئاق رەڭلىك سارى تاللايدۇ. 1948-يىلى 16- ئاۋغۇستتا لورەت مۇناستىرىدىن ئايرىلىپ، پاتناغا كېلىپ، سېستىرالىق ئۈگىنىدۇ. كالكۇتتا دىنى داھىسىنىڭ تەلىپى بىلەن بىر گېزىت چىقىرىپ، ئويلىغانلىرىنى ئېلان قىلىدۇ:" ھەددىدىن تاشقىرى نامراتلىق ئىنساننى ئاستا-ئاستا ئىنسانلىقتىن چىقىرىدۇ." شۇ يىلى دېكابىرنىڭ ئاخىرى تېرېسا ئانا نامراتلارنىڭ بالىلىرىغا دەرس بەرمەكچى بولىدۇ ۋە ئون كۈن ئىچىدىلا 50 بالا يىغىلىدۇ. بۇ بالىلار ئۈچۈن دەرس يېرى ئىزدەيدۇ. خەلققە سوپۇن تارقىتىپ، ئۇنى ئىشلىتىشنى ئۈگىتىدۇ. بەزىلەر تېرېسا ئانىنىڭ يېڭى ھاياتىنى خىيالى ۋە پايدىسىز دەپ ئەيپلەيدۇ. 1949-يىلى 5-ئايدا، تېرېسا ئانىنىڭ بۇرۇنقى ئوقۇغۇچىلىرىدىن بىر قانچىسى ئۇنى كۆرگىلى كېلىدۇ ۋە ئۆزلىرىنىڭمۇ ئۇنىڭغا ئەگىشىش نىيىتى بارلىقىنى ئېيتىشىدۇ. 1950- يىلى، دىن قائىدىلىرىنى تۈزۈپ چىقىدۇ ۋە ئىنسانپەرۋەرلىك مىسسيونىرلىرى جامائىتىنى قۇرۇپ چىقىدۇ.
بىر كۈنى تېرېسا ئانا كوچىدا ئىت تەرىپىدىن يىيىلىۋاتقان بىر بوۋاقنى قۇتۇلدۇرىدۇ ۋە ئۇنى ۋاقىپقا ئەكىلىپ باقىدۇ. لېكىن بىر قانچە كۈندىن كىيىن، بوۋاق ئۆلىدۇ. تېرېسا ئانا شۇندىن باشلاپ، مەخسۇس تاشلىنىپ كەتكەن ئىگە-چاقىسىز بالىلار ئۈچۈن دارىلتام ئاچىدۇ ۋە ئىسمىنى نېرمالا شىشۇ باۋان قويىدۇ.
تېرېسا ئانىغا قارىتىلغان تەنقىدلەر
دوختۇرلار تېرېسا ئانىنىڭ ھەرىكەتلىرىنى كېسەلنى داۋالاش ئەمەس بەلكى ئۆلۈشىگە ياردەمدە بولۇش دەپ ئەيىپلەيدۇ. ئىلمى داۋالاشنىڭ كامچىللىقىغا ئىقرار تېرېسا ئانا بۇ ئەيىپلەشلەرگە قارىتا، ئۆزلىرىنىڭ يا دوختۇر ياكى ئىجدىمائى ياردەمچىلەر ئەمەسلىكىنى، مەقسىدىنىڭ كىشىلەرنى خۇداغا بولغان مۇھەببىتى بىلەن تىنىچلىقتا ياشاشقا ياردەملىشىش ئىكەنلىكىنى تەكىتلەيدۇ.
قىز مۇنارى
-قىزىڭىزنى 18 ياشقا كىرگەندە يىلان چېقىۋالىدۇ.
Saltzburg
right|thumb|250px|Saltzburg right|thumb|250px Saltzburg bolsa Awstriye dikibixahar 2006 nopus bar, Saltzburgning 150,269 nopusibar, 65.678 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, poqtamuri 5020 rayonmuri 0662.
ئاقارى ماندا
ئالغان چېغى خانىش تەي چىڭ قولىغا مېيخۇا شېخى شۇئان كېنىزەكلەر ئوقۇشقاندا  باھار بۇلبۇل  ناۋاسىنى،
ئۇيغۇرنى كىم تونۇيدۇ
ئالدىنقى: چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
گابائىن
پروفېسسور گابائىن خانىم 2- دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن ، 1949- يىلىدىن باشلاپ ھامبۇرگ ئۇنىۋىرىستىتېدا ئوقۇتۇش خىزمىتىنى ئۈستىگە ئالغان. 50- يىللاردا ئىلگىرى – كېيىن بولۇپ ، ‹ قەدىمكى تۈركىي تىلىدىكى تۇرپان يازما يادىكارلىقلىرى ئۈستىدە تەتقىقات › نىڭ 8- ، 9- ، 10- توملىرىنى ئېلان قىلغان. 1957-يىلى مايىنزى ( مائىنز ) شەھىرىدە ساقلىنىۋاتقان ‹ مائىترى سىمىتنىڭ ئۇچرىشىشى › نى ئېلان قىلغان. 1961- يىلى بۇ ئەسەرنىڭ شەرقىي بېرلىندا ساقلىنىۋاتقان يەنە بىر قىسمىنى تېپىپ ئېلان قىلغان. ئۇ يۇقىرىقىلاردىن باشقا ، خەلقئارا نوپۇزلۇق ئەسىرى ‹ تۈركىي تىللار ئەدەبىياتى ئاساسلىرى › ئۈچۈن يازغان ‹ قەدىمكى تۈركىي تىللار ئەدەبىياتى › ، ‹ قەدىمكى كۈسەن ئەدەبىياتى › قاتارلىق مەخسۇس ماقالىلىرىدە قەدىمكى تۈركىي تىللار ئەدەبىياتىنىڭ راۋاجلىنىشىنى ئومۇملاشتۇرۇپ بايان قىلغان. پروفېسسور گابائىن خانىم تۈركىي تىللار بويىچىلا ئەمەس ، بەلكى تۈركىي خەلقلەر تارىخىي ، بولۇپمۇ مەدەنىيەت تارىخىي جەھەتتە مۇتەخەسسىس بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. 40- يىللارنىڭ ئاخىرى ، 50-يىللارنىڭ باشلىرىدا ‹ قەدىمكى تۈركىي خەلقلەرنىڭ تۇرمۇشىدا شەھەرلەرنىڭ رولى › ( 1949- يىل ) ، ‹ ئۇيغۇرلارنىڭ دەسلەپكى تارىخى › ( 1952- يىل ) ، ‹ بۇددا دىنى تۈركىي خەلقلەر ئارىسىدا › ( 1954-يىل ) قاتارلىق مۇھىم ئىلمىي ماقالىلەرنى ئېلان قىلغان. ئۇ 60-يىللاردىن باشلاپ ، تۇرپان رايونىنىڭ ماددىي مەدەنىيىتى ، دىنىي ئەھۋالى ۋە سەنئەت بۇيۇملىرىنى تەتقىق قىلىش بىلەن پائال شۇغۇللانغان. بۇ جەھەتلەردە ئىلگىرى – كېيىن بولۇپ ، ‹ ئىدىقۇت قەدىمكى ئۇيغۇر ۋاڭلىقى › ( 1961- يىل ) ، ‹ قەدىمكى تۇرپان رايونىنىڭ باسما سەنئىتى › ( 1967-يىل ) ‹ ئىدىقۇت قەدىمكى ئۇيغۇر ۋاڭلىقىنىڭ مەدەنىيەت تۇرمۇشى › ( 1973- يىل ) قاتارلىق مۇھىم ئەسەرلەرنى ئېلان قىلغان.
توك بېسىمى
توك بېسىمى ۋولتىمېتىر ئارقىلىق ئۆلچىنىدۇ ، ئۆلچىگەن ۋاقتتا ۋولتىمېتىر توك يولىغا يانداش ئۇلىنىدۇ. توكنى ئۆلچەشنىڭ دەل ئەكسى.
غىلاجىدىن ئوسمان
غىلاجىدىن ئوسمان ئىلمىي تەتقىقات ئىشى بىلەن قەغەز يۈزىدىلا شۇغۇللىنىپ قالماستىن، ئۆزىنىڭ ھاسىل قىلغان ئىلمىي نەتىجىلىرىنى مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلارنىڭ تەكلىپى بويىچە سۆزلەپ بېرىپ تۇردى. مەسىلەن، ئاپتونوم رايونلۇق پارتىيە كومىتېتى ۋە ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى تەرجىمە باشقارمىلىرىدا تەرجىمە پرىنسىپلىرى ھەققىدە لېكسىيە سۆزلىدى، شۇنداقلا يەنە شىنجاڭ پەننى ئومۇملاشتۇرۇش نەشرىياتىدا، شىنجاڭ مائارىپ نەشرىياتىدا تەھرىرلىك ۋە تەرجىمە خىزمىتى ھەققىدە دەرسلەر ئۆتتى. ئۇ 1994 - يىلى يەنە ئۆزىنىڭ تىل ۋە تەرجىمە تەتقىقاتى جەھەتتىكى مۇۋەپپەقىيەتلىرى بىلەن مەركىزىي مىللەتلەر ئىنستىتۇتى تەرىپىدىن نەشر قىلىنغان <<中国少数民族专家学者辞典 >> غا كىرگۈزۈلدى. ئۇ ھازىرمۇ ئاپتونوم رايونلۇق مىللەتلەر تىل - يېزىق خىزمىتى كومىتېتى ۋە باشقا مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلار باشقۇرۇپ ئاچقان تەرجىمە كۇرسلىرىدا داۋاملىق ئۇيغۇر - خەنزۇ تىللىرىدا تەرجىمە نەزەرىيىسى دەرسىنى سۆزلەپ كەلمەكتە.
1993 - يىلى رۇسىيە پەنلەر ئاكادېمىيىسى قازان پەننىي مەركىزىنىڭ تەكلىپىگە ئاساسەن، غىلاجىدىن ئوسمان رۇسىيىنىڭ قازان شەھىرىگە بېرىپ، تىل تارىخى تەتقىقاتى ۋە تەرجىمە خىزمىتى بىلەن شۇغۇللىنىشقا كىرىشتى. ئۇ يەردە 1997 - يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە ئىشلەپ، مەزكۇر ئاكادېمىيىنىڭ تەلىپى بويىچە قەدىمىي خەنزۇ تىلىدىكى جۇڭگو تارىخ مەنبەلىرىدىن تاتار تىلىغا ھۇن دۆلەتلىرى ۋە تۈرك قاغانلىقلىرى ھەققىدە ماتېرىياللار تەرجىمە قىلىش بىلەن شۇغۇللاندى، شۇنداقلا جۇڭگو مەنبەلىرىگە ئاساسلىنىپ، « ھۇن تەڭرىقۇتلىرى شەجەرىسى » ، « تۈرك قاغانلىرى شەجەرىسى » قاتارلىق ئەسەرلەر ۋە تىل تارىخى ھەققىدە تەتقىقات ماقالىلىرى يېزىپ، گېزىت - ژۇرناللاردا ئېلان قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىللە، ئۇ يەنە دۆلەتلىك سۆز - ئاتالغۇلارنى قېلىپلاشتۇرۇش چوڭ يىغىنىدا ۋە پەنلەر ئاكادېمىيىسىدە ئۆتكۈزۈلگەن ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنلىرىدا تاتار تىلىدىكى سۆز - ئاتالغۇلارنى قېلىپلاشتۇرۇش مەسىلىسى ھەققىدە ھەمدە تاتار تىلىنىڭ ئۇيغۇر تىلى قاتارلىق قېرىنداش تىللار بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى توغرىسىدا ئىلمىي لېكسىيىلەر سۆزلىدى ھەمدە جۇڭگودا نەشر قىلىنغان تارىخچى شۆزۈڭجېڭ ( 薛宗正) نىڭ خەنزۇچە 600 مىڭ خەتلىك چوڭ تارىخىي ئەسىرى « تۈرك تارىخى » ( 突厥史) نى پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ تەكلىپى بويىچە تاتار تىلىغا تەرجىمە قىلىپ چىقتى. ئاكادېمىيە ئۇنىڭ ئىشلىگەن ئىلمىي خىزمەتلىرىگە ئاساسەن، ئۇنىڭ ئىلمىي ئۇنۋانىنى بىر دەرىجە كۆتۈرۈپ، ئۇنىڭغا « ئاسپىرانت يېتەكچىسى» ( 主导研究员 ) دېگەن ئالىي ئۇنۋان ( جۇڭگودا تەتقىقاتچى ئۇنۋانصنص ) بەردى. شۇنداقلا ئۇنى جۇڭگو مۇتەخەسسىسى تەرىقىسىدە پەننىي تەتقىقات نەتىجىلىرىنى تونۇشتۇرۇپ، « تاتار ئېنسىكلوپېدىيىسى» گە كىرگۈزدى. ئۇ رۇسىيىدىن دۆلەتكە قايتقاندىن كېيىن، 2000 - يىلى جۇڭگو پەن تېخنىكا نەشرىياتى تەرىپىدىن نەشر قىلىنغان «中国当代创业英才 » ناملىق ئالماناخنىڭ بىرىنچى تونىغا فوتو رەسىمى بىلەن كىرگۈزۈلۈپ، تەتقىقات نەتىجىلىرى بىلەن يۇقىرى باھاغا ئېرىشتى. غىلاجىدىن ئوسماننىڭ ئۇزۇن يىللار بويى تەھرىرلىك، تەرجىمانلىق ۋە تىل تەتقىقاتى خىزمىتى بىلەن شۇغۇللىنىپ كەلگەن مول تەجرىبىلىرى ئاساسىدا يېزىپ چىققان بۇ كىتابى تەرجىمە نەزەرىيىسى ۋە تەرجىمە ئەمەلىيىتى ھەققىدە ئوقۇرمەنلەرگە خېلى ئەتراپلىق بىلىم بېرىدۇ. بۇ ئەسەرنىڭ خەنزۇ تىلى مۇئەللىپلىرى ۋە خەنزۇ تىلىنى ئۆزلۈكىدىن ئۆگەنگۈچىلەر ئۈچۈن، شۇنداقلا تىلشۇناسلىق، مۇھەررىرلىك خىزمىتى بىلەن شۇغۇللانغۇچى ياش خادىملار ئۈچۈن، ئۇنىۋېرسىتېت، تېخنىكوملاردىكى خەنزۇچە - ئۇيغۇرچە مەخسۇس كەسپىي سىنىپلار ئۈچۈن قوشۇمچە پايدىلىنىش ماتېرىيالى بولالايدىغانلىقىغا بىزنىڭ ئىشەنچىمىز كامىل.
Néwfundland Ölkisi
right|thumb|250px|Néwfundland Ölkisi right|thumb|250px Néwfundland Ölkisi bolsa Kanada dikibixahar 2008 nopus bar, Néwfundlandning 508,944 nopusibar, 405,212 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 52.37°, xariki uzunluk 59°41, poqtamuri NL.
كىت
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :كىت
25. ئامېرىكىدىكى تۈرك دوستلۇرۇم
1. بازارىمىز بىر، مازارىمىز بىر-نېمىشقا يىغىلىپ قالدۇق؟ ئامېرىكىغا كەلمەستە يازغۇچى مالىك كېۋىرنىڭ 11-سىنتەبىر ۋەقەسىدە ۋاپات بولغان ئۇيغۇر قىزى ھەققىدە يازغان خاتىرىسىنى ئوقۇغان ئېدىم. بۇ قىز ئەسلى ئۆزبەكىستان ئۇيغۇرلىرىدىن بولۇپ نىيويوركتىكى قوشماق بىنانىڭ ئەتراپىدا كىرخانا ئاچىدىكەندۇق. قىز پاجىيەگە ئۇچراپ قازا قىلغاندىن كېيىن ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ئائىلىسىگە ئامېرىكىدا ئولتۇراقلىشىش ھوقۇقى بېرىپتۇ. باغىرى قان ئاتا ئانا قىزىنىڭ جەسىدىنى نىيويوركتىكى تۈركلەر قەبرىستانلىقىغا دەپىن قىلىپتۇ. ۋەتەنسىزلىك، ئامالسىزلىق، غېرىپلىقنىڭ ئازاۋېنى بىر ئۆمۈر تارتقان ئوتتۇرا ئاسىيا كۆچمەن ئۇيغۇرلىرىنىڭ بۇ سەرگەردان ئەۋلادى ئانا توپراقنى قۇچاقلاپ ياتالماي يات يەرلەردە قاپتۇ. رەببىمىزگە ھەمىدلەر بولسۇنكى، قانداقلا بولمىسۇن شۇ قېرىنداشلىرىمىزنىڭ يېنىدا يېتىپتۇ. ۋەتەندىكى چېغىمداماڭا بۇ گەپ بەك تەسىر قىلغان ئېدى. دۇنيانىڭ ھەممە يېرىدە ئۇيغۇر مۇساپىرلىرىغا ئىگە بولغان تۈرك قېرىنداشلىرىمىزنىڭ جەسىدىمىزگىمۇ ئارامجاي بېرىشى مېنى ھاياجانغا سالغان ئېدى. شۇ چاغلاردا مالايسىيەدىن بىرسى كېلىپ يېنىمدا بىرەر ھەپتە تۇردى. بىزنىڭ باشقا بىر ئاغىنە بالا ئۇنىڭ تەلەپپۇزىدىكى تۈركچە ئامىلغا دىققەت قىلىپتۇ. مەن قارىساممۇ بۇ بۇرادەرنىڭ گېپى بىر قارىسا تۈركىيە تۈركچىسىدەك تەسىر بېرەتتى. سەۋەبىنى سورۇسام مالايسىيەگە ئورۇنلۇشۇپ قالغان بىر تۈرك كىشىنىڭ شىركىتىدە ئىشلەيدىكەن. تېخىمۇ قىزىق يېرى بۇ تۈرك كىشى بىلەن تۈركىيەدە بىر دوستۇمنىڭ ئۆيىدە ئۇچرۇشۇپ قالدىم. ئالدىغا كەلگەن ئۇيغۇر بالىلرىغا ياخشى مەسلەھەت ۋە مەدەتلەرنى بېرىپ تۇرۇۋېتىپتۇ. ھەتتا كورىيەدە ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر بالىلارنىڭ تۈركىيە تۈركچىسىنى ياخشى بىلىدىغانلىقىنى ئاڭلىدىم، مەسجىدىمىز، ھېيىت بايراملىرىمىز، مەدەنىيىتىمىزدىكى ئورتاقلىق دۇنيانىڭ قايەرىگە بارايلى بىزنى ماگىنىتتەك بىر بىرىمىزگە يېپىشتۇرۇپ تۇراتتى. ئەۋەتتە، سەۋەپ بۇلار ئەمەس. بۈگۈنكى دۇنيادا ھەر قانداق ئورتاقلىق ۋە بىرلىك مائارىپسىز، مەقسەدلىك تەربىيىسىز كۈچلىنەلمەيدۇ.
بىر قېتىملىق دىنلار دىيالوگىدىن كېيىن مەن بەك ھاجانلىنىپ دوستلۇرۇمغا ”مەكتىپىمىزدە ئۈچ تۆت يۈز ئەرەب ئوقۇغۇچى، ئەللىك ئاتمىش ھېندىستان ۋە پاكىستانلىق مۇسۇلمان بار. مەكتەپتىكى مۇسۇلمان ئوقۇغۇچىلار ئىچىدە بىزنىڭ سانىمىز جىق ئەمەس. لېكىن بىزنىڭ مۇسۇلمان مىللىتىمىز ۋە دىنىمىزنى باشقىلارغا چۈشەندۈرۈش ئۈچۈن قىلىۋاتقان تىرىشچانلىقلىرىڭلار تېخى باشقا بىر مۇسۇلمان ئوقۇغۇچىلاردا كۆرۈلگەن يوق. مەن ئوزەمنىڭ بىر ئۇيغۇر مۇسۇلمان بولغانلقىمدىن ۋە سىلەرنىڭ پائالىيىتىڭلارغا قاتنىشالىغانلىقىمدىن پەخىرلىنىمەن. سىلەردىن پەخىرلىنىمەن“ دېدىم. ”ئەستەغپۇرۇللاھ ئابى، ئەسلى قولۇمىزدا جىق ئىمكانلار بار. قىلايلى دېسەك نۇرغۇن پايدىلىق خىزمەتلەر بار. شۇ بەزەن نەپسىمىزگە بېرىلىپ ياكى قىلغىنىمىزغا تەمەننا قىلىپ قالىدىكەنمىز. ئاللاھ كىبىردىن، قانائەتتىن ساقلىسۇن. بىز ئەسلى ھازىر قىلغان ئىشىمىزدىن نەچچە يۈز ھەسسە پايدىلىق خىزمەتلەردە بولساق بولاتتى. ھەپسىلەردە يېتىۋاتقان باغىرلىرىمىزغا ئۆزىمزنى سېلىشتۇرۇشتىن نومۇس قىلىمىز. ئاللاھ باغىشلارسا ئىنسانلىقنىڭ قىممىتى، مۇسۇلمانلىقنىڭ شاراپىتى، ئاللاھ قەلبلىرىمىزگە چاچقان سۆيگۈنىڭ قۇدرىتىنى تېخىمۇ كۆپ ئىنسانغا بىلدۈرەلىگەن بولساق ئۆزىمىزنى نەتىجىلىك ھېس قىلغان بولاتتۇق. ئابى مۇسۇلمانلىق پىداكارلىقتۇر. تۈركلۈك مۇسۇلمانلىقتۇر، شۇڭا تۈركلۈك پىداكارلىقتا ئىپادىلىنىدۇ.
Barsélona
right|thumb|250px|Barsélona right|thumb|250px Barsélona bolsa Ispaniye dikibixahar 2008 nopus bar, Barsélonaning 1,615,908 nopusibar, 100.4 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 41.23°, xariki uzunluk 02°11, poqtamuri 08001–08080 rayonmuri 093.
لاتىن ئىمپېرىيىسى
thumb thumb|380x380px لاتىن ئىمپېرىيىسى ياكى كونستانتىنوپول لاتىن ئىمپېرىيىسى، 1204- يىلى تۆرتىنچى ئەھلسەلپ يۈرۈشى ئەسناسىدا كونىستانتىنوپولنى ئىشغال قىلىپ قۇرۇلغان دۆلەتتۇر. ئەھلىسەلپ تامانىدىن رومانيا دەپ ئاتالغان بۇ دۆلەت 57 يىل دەۋام قىلغان بولۇپ، 1261- يىلى 25- ئىيۇل كۈنى ئىزنىك ئىمپېراتورى مىخائىل پالائىئولوگوس VIII نىڭ كونستانتىنوپولنى ئەھلىسەلپتىن قايتۇرۇپ ئېلىشى بىلەن ئاخىرلاشقان.
مۇھەممەت ئېلى ھاجىم شاڭخەي
كېيىن كېرەم ئاخۇننىڭ سۇجۇ ،خاڭجۇدىكى سودىسىنى ۋاكالىتەن باشقۇرغان ھەم ئۆزى يەككە تىجارەت قىلغان. ئۇ سۇجۇدىن شاڭخەيگە قاتناپ سودا قىلىش جەريانىدا شاڭخەي شەھرىنىڭ ھازىرقى فۇجۇلۇ دېگەن يېرىدىكى پاكىستان مەسچىتى يېنىدىن ئىككى پارچە يەر سېتىۋېلىپ،سودا-- ساراي ۋە ئۇيغۇر ئاشخانىسى ئاچقان.بۇ كۈنلەردە پاكىستانلىقلار بىجىرىپ بەرگەن ۋېزا بىلەن ئىچكىرىسىنىڭ يىپەك توقۇلمىلىرىدىن تاۋار، دۇردۇن خام يىپەك، ۋە شىنجاڭدىن ئېلىپ كىرگەن بۇغا ،بۆكەن مۈڭگۈزى، ئەلتىرە (مارىيە )،كۇچا كۆرپىسى قاتارلىق ماللارنى ئېلىپ دېڭىز يولى بىلەن تۈركىيىگە ۋە باشقا دۆلەتلەرگە بېرىپ سودا قىلغان ۋە تۈركىيىدە بىر تۈرك ئايالغا ئۆيلەنگەن .كېيىن ياپونىيە ئارقىلىق نەنجىڭگە قايتىپ كەلگەن. نەنجىندە كىچىك تىپتىكى سەرەڭگە زاۋۇتى ۋە سوپۇن زاۋۇتى قۇرۇپ كارخانا باشقۇرغان ۋە شاڭخەيدىكى سودا سارىيى ۋە ئاشخانىسىنىن ئىشقا سېلىپ، شىنجاڭ ۋە چەتئەللىك مۇسۇلمان سودىگەرلەرنى جەلپ قىلغان .1931-يىلى قۇمۇل دېھقانلار قوزغىلىڭى پارتلاپ، شىنجاڭ ئۇرۇش ئوتى ئىچىدە قالغاندىن كېيىن ،ئۇ شىنجاڭغا قايتىپ كېلىشكە ئامالسىز قالىدۇ. 1937- يىلى كېرەم ئاخۇنھاجىنىڭ ئىنىسى ئۆمەر باي ھاجى ئاىۇنبايوۋ ۋە ئۆزىنىڭ ئاكىسى ئەبراز باي ،ئەسىرا بايلارمۇ شېڭشىسەي تەرىپىدىن قولغا ئېلىنىپ ئۆلتۈرىلىدۇ. شۇڭا ئۇ نەنجىن ۋە شاڭخەي ئارىلىقىدا تىجارەت قىلىدۇ. ياپون باقۇنچىلىرى شاڭخەي ۋە نەنجىننى بېسىۋالغاندا ھەر ئىكككى قايدىكى مال-مۈلكى بۇلاڭ -تالاڭ قىلىنىپ ئۆزى ئامان قالىدۇ. شاڭخەي ئازات قىلىنغاندىن كېيىن ئاندا -ساندا تىجارەت قىلىپ ،1949-يىلى ئۆلكە ئازات بولۇش ئالدىداد شىنجاڭغا قايتىپ قەقشقەرگە كېلىدۇ. 1950-يىلى تۈركىيە ،ياپونىيىدە سودا قىلغانلىقى ئۈچۈن چەت ئەل جاسوسى دېگەن نام بىلەن قولغا ئېلىنىپ 15 يىل كېسىلىپ كېتىدۇ. 1952-يىلنىڭ ئاخىرىدا كېسەل بىلەن 82 يېشىدا ۋاپات بولىدۇ.
پېشقەدەملەر ۋە ھازىرغىچە شاڭخەيگە بارغان مەيلى سودىگەر، مەيلى ساياھەتچىلەر بولسۇن بۇ كىشىنىڭ نامىنى تىلغا ئېلىپ، مۇھەممەت ئېلى ھاجىم شاڭخەي ئاتاپ كەلمەكتە.
كىچىك مېرەن قەبرىستانلىقى
كىچىك مىرەن قەبرىستانلىقىدا جەمئىي 330 دىن ئارتۇق قەبرە بولۇپ ئېلىمىز ئارخې'ئولوگلىرى 167 قەبرىگە نومۇر قويۇپ رەتلىگەن ، بۇلاردىن 163 قەبرىنى قېزىپ تەكشۈرگەن. بۇنىڭدىن سىرت 160 قا يېقىن قەبرە كېپەن ئوغرىلىرى تەرىپىدىن بۇزۇۋېتىلگەن. ئارخې'ئولوگلار تەكشۈرۈش ئارقىلىق بۇ قەبرىستانلىقتىكى ئەڭ بۇرۇنقى قەبرىلەرنى مىلادىيەدىن 2000 يىللار ئىلگىرى يەنى ھازىرقى دەۋردىن 4000 يىللار ئىلگىرىكى دەۋرنىڭ ئىزناسى ، برونزا قوراللار دەۋرىدىكى كىشىلەرنىڭ قەبرىلىرى دەپ ھۆكۈم چىقارغان. ئارخې'ئولوگ ئىدرىس ئابدۇرۇسۇل 2004 – يىلى كۈزدە ناھايىتى ئېنىق قىلىپ يىل دەۋرى «كروران گۈزىلى»نىڭ دەۋرىدىن بالدۇر دېگەن ئىدى. ئېلىمىز ئارخې'ئولوگلىرى «كروران گۈزىلى»نى مۇندىن 3800 يىللار بۇرۇنقى جەسەت دەپ بېكىتكەن. مانا مۇشۇ ئۇچۇرلارغا قارىغاندا ، كىچىك مىرەن قەبرىستانلىقىغا كۆمۈلگەن ئەڭ بۇرۇنقى جەسەتلەر مۇندىن 4000 يىللار بۇرۇنقى تارىخنىڭ ئىسپاتى بولالايدۇ. مۇشۇ ئارخې'ئولگىيە گۇرۇپپىسىنىڭ نامىدا ئېلان قىلىنغان «لوپ كۆلى كىچىك مىرەن قەبرىستانلىقىدىكى ئارخې'ئولوگىيىلىك تەكشۈرۈشتىكى مۇھىم ھاسىلاتلار» («تۇرپانشۇناسلىق تەتقىقاتى» 2005 – يىللىق خەنزۇچە 1 – سان) دېگەن ماقالىدە «كاربون 14 تەجرىسىدىن بېكىتىلىشىچە ، قەدىمكى قەبرىستانلىق جىلغانىڭ يىل دەۋرى مىلادىيەدىن بۇرۇنقى 2000 – يىللارنىڭ بېشىغا توغرا كېلىدۇ ، كىچىك مىرەن قەبرىستانلىقىنىڭ يۇقۇرى چېكى قەدىمكى قەبرىستانلىق جىلغانىڭ دەۋرىدىن بۇرۇن بولۇشى ئېھتىمالغا يېقىن ، ئۇنىڭ ئاخىرقى چېكى قەدىمكى قەبرىستانلىق جخلغا بىلەن بىر دەۋرگە توغرا كېلىدۇ...» دەپ يازغان. بۇ قەبرىستانلىقتىن قېزىۋېلىنغان جەسەتلەرنى ئىنسانشۇناسلىق بويىچە تەكشۈرۈش ، جۈملىدىن زامانىۋىي تېخنىكا دنا ئارقىلىق ئىرقىي تىپى ، كەلگەن يېرى ۋە ھازىرقى ئاھالىلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى كەلگۈسىدە ئېنىقلىنىدىغان مۇھىم خىزمەتلەردۇر.
قاسىم پالۋان
چېرىكلەرمۇ ئاتۇركەن، ئورا قولاپ ياتۇركەن.
قاسىم پالۋان ئاتۇركەن،
بۇ قوشاقلار قۇمۇل خەلقىنىڭ ئۆزىنىڭ قەھرىمان ئوغلىغا ئوقۇغان مەدھىيىلىرىنىڭ كىچىككىنە بىر قەترىسى. قارامۇقچىدىكى جەڭ غەلىبە بىلەن ئاخىرلىشىپ تۇرغان پەيتتە، قۇمۇل تەرەپتىن ياردەمگە چىققان چېرىكلەر يېتىپ كەلدى، قوزغىلاڭچىلار ئېتىشقاچ چېكىنىپ تاغقا چىقىپ كەتتى، چېرىكلەر قاسىم پالۋاننىڭ جەسىتىنى ھارۋىنىڭ قېشىدىن تېپىۋېلىپ، بېشىنى كېسىپ ئېلىپ، قەپەزگە سېلىپ قۇمۇل كونا شەھەر دەرۋازىسىنىڭ بېشىغا ئېسىپ قويدى. ئۇنىڭ قانلىق بېشى دەرۋازا ئۈستىدە زۇلمەتلىك جەمئىيەتكە نەپرەتلىك كۆزلىرى بىلەن قاراپ ئۇزاققىچە ئېسىقلىق تۇردى.
Bilbaw
right|thumb|250px|Bilbaw right|thumb|250px Bilbaw bolsa Ispaniye dikibixahar 2006 nopus bar, Bilbawning 354,145 nopusibar, 41,3 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 43.15°, xariki uzunluk 02°55, poqtamuri 480XX rayonmuri 094.
تامپاس ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> تامپاس ئويۇنى - ئاتۇش ئېكساق كەنتىدە دېھقانلار، ئوقۇتقۇچى، ئوقۇغۇچىلار ئويناپ كەلگەن ئويۇن. بۇ ئويۇندا، ئويۇنغا چۈشكۈچىلەر ئىككى تەرەپكە تەڭ بۆلۈنۈپ قارىمۇ قارشى مۇسابىقىلىشىدۇ. تامپاس ئويۇنى ھەققىدە تارىخىي ماتېرىياللاردا يېزىلمىغان. بىراق، 1982 - يىلى 94 ياشتا ۋاپات بولغان ئىمىن ئاخۇن، 1962 - يىل 82 ياشتا ۋاپات بولغان ئابلا ھاجىملار <بىز كىچىك ۋاقتىمىزدا بۇ ئويۇننى چوڭلار ئوينايتتى> دېگەن. بۇنىڭدىن قارىغاندا بۇ ئويۇننىڭ تارىخى خېلى ئۇزۇن. ئادەم، مەيدان، توپ. ئادەم سانى: ھەر تەرەپتە بەشتىن جەمئىي 10 غىچە ئادەم قاتنىشىدۇ. مەيدانى: ئۇزۇنلۇقى 25 مېتىر، كەڭلىكى 12 مېتىر ئەتراپىدا بىر تۈز مەيداننىڭ ئىككى تەرىپىدە ئاقارتىلغان ئىككى توغرا تام بولىدۇ. بۇ ئىككى تامنىڭ ئوتتۇرىغا، ئىككى مېتىر ئېگىزلىكتىكى جايىغا قارا سىزىق بىلەن رادىئوسى 30 سانتىمېتىرلىق ئىككى چەمبەر سىزىلىدۇ. بۇ چەمبەرنىڭ ئىچىگە يەنە رادىئوسى 10 سانتىمېتىر بولغان ئىككى كىچىك چەمبەر سىزىلىدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: ئويۇنغا چۈشكۈچىلەر بىر يەرگە يىغىلغاندىن كېيىن، ئىككى تەرەپكە بۆلۈنۈپ، ئويۇن باشلاش ھوقۇقى تالىشىدۇ. قايسى تەرەپ ئالدى بىلەن ئويۇن باشلاش ھوقۇقىغا ئىگە بولغان بولسا، شۇ تەرەپ ئۆز تېمىنىڭ ئوتتۇرىسىدىن توپنى ئۆز ئارا پاسلىشىپ قارشى تەرەپ تېمىغا سىزىلغان چوڭ چەمبەرگە ئېتىپ كىرگۈزسە بىر نومۇرغا، كىچىك چەمبەرگە كىرگۈزسە ئىككى نومۇرغا ئېرىشىدۇ. ئەگەر ئېتىلغان توپنىڭ ئاز قىسمى چەمبەر سىزىقىنى باسما يېرىم نومۇرغا ئىگە بولىدۇ. توپنى چەمبەرنىڭ ئىچىگە كىرگۈزگەن تەرەپ توپ باشلاش ھوقۇقىغا ئىگە بولىۋېرىدۇ. توپ باشلىغان تەرەپ توپنى چەمبەرگە ئېتىش جەريانىدا توپنى سىرتقا چىقىرىۋەتسە توپ باشلاش ھوقۇقى قارشى تەرەپكە ئۆتىدۇ. ئەگەر توپ باشلىغۇچى تەرەپ ئۆز ئارا پاسلىشىش جەريانىدا، توپ قارشى تەرەپ ئەزالىرىنىڭ قولىغا چۈشۈپ قالسا، ئۇ چاغدا توپ باشلاش ئورنىدىن توپ باشلىماي، ئۆز ئارا پاسلىشىپ، قارشى تەرەپ تېمىنىڭ چەمبىرىگە ئېتىۋەرسە بولىدۇ. ئاخىرى پۈتۈشكەن توپ سانىغا قايسى تەرەپ بۇرۇن يەتكۈزسە شۇ تەرەپ يەڭگەن بولىدۇ. بۇ ئويۇن جەريانىدا بىر - - بىرىنى تۇتۇۋېلىشقا، قولىدىن توپنى تارتىۋېلىشقا، پۇتلاشقا بولمايدۇ. بۇ خىل ھەرىكەتلەر قائىدىگە خىلاپلىق ھەرىكەت ھېسابلىنىپ ئۈچ قېتىم قائىدىگە خىلاپلىق قىلغۇچىلار مەيداندىن چىقىرىۋېتىلىدۇ. بىراق، ئورنىغا ئادەم تولۇقلانمايدۇ. بۇ ئويۇنغا چوقۇم بىردىن - ئىككىگىچە قائىدە ئىجرا قىلغۇچى بولۇشى كېرەك."
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
كۆزىتىشىمچە چەتئەلگە تەلپۈنىۋاتقان گاھى كىشىلەرنىڭ مەقسىدى كېيىنكىلەرگە يېڭى ھاياتلىق موھىتى يارىتىش، ئەۋلادلارغا بىخەتەر، ئەركىن، باراۋەر، ئەۋزەل مەۋجۇدلۇق شارائىتى ئىزدەش ئىكەن. ياپۇنىيەدىكى بىر ئۇيغۇردىن گوللاندىيەدىكى بىر تېلۋىزور مۇخپىرىنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلىپ "سىز نېمە سەۋەبتىن ياپۇنىيەگە كەلگەن؟" دېگەن سۇئالىغا ھېلىقى ئۇيغۇرنىڭ"بالامنىڭ مەندەك بوزەك بولماسلىقى ئۈچۈن"دەپ جاۋاپ بەرگەنلىكى رۇشەن ئېسىمدە. گاھى كىشىلەرنىڭ چەتئەلگە چىقىشتىكى مەقسىدى كىشىلىك سالاھىيىتىدە ئۆزگىرىش پەيدا قىلىش ئۈچۈن ئىكەن. قىزىقارلىق يېرى ئۇلار سالاھىيىتىدە ئۆزگىرىش بولۇش دېگەننى ھاكىمىيەتنىڭ نەزىرىگە ئىلىنىش دەپ چۈشىنىدىكەن. گاھى بىلمەسلەر چىگرىدىن چىقىپلا كەتسە ئەسلى ۋەتىنىدىكى ئىككىنجى پۇقرالىق سالاھىيىتى ئۆزگەرگەنلىك سەۋەبىدىن ئىشلارنىڭ يۈرۈشۈپ كېتىدىغانلىقىغا قايىل ئېكەن. بۇنداق تونۇشتىكى كىشىلەر مەندەك ئامېرىكىدا ئوقۇغان كىشىنىڭ قەشقەردە "ئۇششاق بالىلار"غا دەرس ئۆتۈپ يۈرۈشلىرىنى ئەقلىگە سىغدۇرالمايدىكەن. ھەتتا بەزىلەر دېپلۇمۇمنىڭ بار يوقلىقىنى سوراپ باققانمۇ بولدى. ئۇلا ھۆكۈمەتنىڭ ئەتىۋارلىشىغا ئېرىشمىگەن كىشىلەرنىڭ ئەتىۋارىدىن گۇمان قىلسا كېرەك.
بىر جۈمەدە خاتىپ چەتئەلگە چىقىپ ھىجرەتتە ياشاشنى تەرغىپ قىلىدىغان بىر كىتابقا رەددىيە بەردى. كىتابتا مۇسۇلمان دۆلەتلىرىگە كۆچۈپ ئىمان ئىتىقادىنى ئەركىن داۋام قىلىپ ياشاش، ھۆر دۆلەتلەردە پەرزەنتلەرنى ئىمانلىق قىلىپ تەربىيەلەش تەرغىپ قىلىنغان بولسا كېرەك. خاتىپنىڭ ئېيتىشىچە كىتابتا كۆچمەنلىك ھىجرەت دەپ سۈپەتلىنىپتۇ. خاتىپ بۇنى ھىجرەت بولمايدۇ، سەپەر بولىدۇ، دەپ چەشەندۈردى. خاتىپنىڭ ئېيتىشىچە پەيغەمبىرىمىز مەككىنى ئازاد قىلغاندىن كېيىن ھىجرەتنىڭ ئاياقلاشقانلىقىنى جاكارلىغانىكەن. مەن 2004-يىلى شۇنداق بىر گەپنى ئاڭلىغان ئېدىم. مالايسىيەدىكى مەكتەپلەرگە ئوقۇغۇچى تونۇشتۇرۇپ پۇل تاپىدىغان بىر ئۇيغۇر كىشى چەتئەلگە چىقىش سەۋداسىدا يۈرگەنلەرگە "مالايسىيەگە چىقىپ ئوقۇشنى ھىجرەت قىلغانغا باراۋەر" دەپ چۈشەندۈرۈپتىكەن. ئۇنىڭ قىلغانلىرىغا شۇ چاغدا خېلىلا غەزىۋىم كەلگەنىدى. كېيىنكى مۇساپىرلىق ھاياتىمدا ئۈرۈمچىدىكى ئۇيغۇر بايلار ۋە ئەمەلدارلارنىڭ پەرزەنتلىرىنىڭ ئىماندىن ئاجراپ كەتمەسلىكى ئۈچۈن ئۇلارنى مىسىر، ئەرەبىستان ۋە تۈركىيەلەرگە ئەۋەتىۋەتكەن ئىشلارغا شاھىد بولدۇم. تۈركىيەدە شۇنداق مەقسەدتە ئەۋەتىلگەن بىر بالىىنىڭ دوستۇمنىڭ كومپىيۇتىرىدا شەھۋانى كىنو كۆرۈۋاتقان ھالىتى كۆز ئالدىمدىن كەتمەيدۇ. مېنى ئەڭ يىرگەندۈرگىنى ئۇنىڭ قىلغان چىركىن ئىشىنى مېنىڭ كۆرۈپ قالغىنىم سەۋەبلىك خىجىل بولماقتا يوق، دوستۇمنىڭ ئۆيىگە شۇ ئىشتىن كېيىنمۇ پات- پات كېلىپ تۇرىشى بولغان ئېدى. بەزىلەر تۈركىيە، ئەرەبىستان ۋە مىسىرلاردا مۇسۇلمانلارنىڭ مۇتلەق كۆپ نوپۇسنى تەشكىل قىلىدىغانلىقىغا قاراپ بۇ دۆلەتلەرگە بالىلىرىنى سەپەرگە يولغا سېلىشنى ھىجرەت دەپ چۈشەنگەن بولۇشى مۇمكىن. ئەمەلىيەتتە، ئائىلىدە، جەمئىيەتتە يېتەرلىك ئىسلامىي تەربىيەدە چوڭ بولمىغان بالىنى مەككە مۇكەرەمنىڭ ئىچىدىن ياتاق ئېلىپ بېرىپ ئوقۇتقان تەقدىردىمۇ يامانلىقلاردىن قول ئۈزىشى ناتايىن. مەن بەزىلەرنىڭ مۇشۇنداق يۇرت كۆرۈش، جاھاننى چۈشىنىشتىن ئىبارەت ئەڭ ئەقەللى بىر ئىشنىمۇ ھىجرەت دەپ پەدەزلەپ رىياكار-ساختىپەزلىك قىلىشلىرىنىڭ سەۋەبى ھەققىدە ئويلىنىپ قالىمەن. خاتىپ ئادەتتىكى كۆچمەنلىك سەپىرىنىڭ ھىجرەت ئەمەسلىكىنى ئالاھىدە مەسىلە سۈپىتىدە تىلغا ئالغانغا قارىغاندا بۇنداق "ھىجرەت" چىلىك خاھىشى خېلى ئېغىر بولسا كېرەك.
قارشىلىق
ئادەتتە ،توك يولىدىكى قارشىلىق ئومومى سايمانلار (توك يولىغا بېكىتىلگەن ئومومىي ماتىرياللار ) سانىنىڭ  %30  نى ئىگەللەيدۇ. قارشىلىق توك يولىدا توك بىسىمى ۋە توك كۇچى (توك ئىقىمى ) نى چەكلىش ، يەنى بىسىم تۆۋەنلىتىش ، توك كۇچىنى تۆۋەنلىتىش قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ. قارشىلىقنىڭ بىرلىكى ئوم Ω   (欧姆)، توك يولىدا R  ( Resistor   ) بەلگىسى بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. ئادەتتە بىر مىگا ئوم= بىر مىڭ كىلو ئوم = بىر مىليۇن ئوم بويىچە ھىسابلىنىدۇ.
قارشىلىقنىڭ توك يولدىكى بەلگىسى
ئەبرا باي
20 -ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىدىكى ئۇيغۇرلار ئارىسىدا ۋەتەننى،مىللەتنى سۆيىدىغان بىر تۈركۈم تەرەققىيپەرۋەر زاتلار يېڭىلىق ۋە ئىلىم-ئىرپانغا يۈرۈش قىلىپ ،مەدەنىيەت- ما.ارىپ ئۈچۈن پۈتۈن مال- مۈلكىنى سەرپ قىلىپ مەكتەپ سېلىپ،جاھالەت ھۆكۈم سۈرگەن تارىم ۋادىسىنىڭ جەنۇب- شىمالىدا ئىلىم-مەرىپەت مەشئىلىنى ياندۇردى.
قارشىلىق
پۇتسىز (چاپلايدىغان ) قارشىلىق
پۇتسىز (چاپلايدىغان ) قارشىلىق 无引线电阻 بۇمۇ بىر خىل يىڭىدىن بارلىققا كەلگەن مەھسۇلات بولۇپ ، بىۋاستە توك تاختىسىغا داغماللاپ قويۇلىدۇ ، ھەجىمى كېچىك بۇنىڭ ئەڭ ياخشى ئالاھىدىلىكى.
تەڭشىلىدىغان قارشىلىق
تەڭشىلىدىغان قارشىلىق ياكى ئۆزگىرىشچان قارشىلىق ۋە ياكى پوتنىسئومىتىر 可调电阻 ， 电位器 ，Potentiometer ，VR，Variable Resistor بۇنى سۆزلىمىسەممۇ بولا ، ئسمىدىنلا چىقىپ تۇرمامۇ ئەينا lol lol lol
بېلىق تۇتۇش
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> بېلىق تۇتۇش - ئۇيغۇر خەلقىنىىڭ ئەنئەنىۋى پائالىيەتلىرىنىڭ بىرى. بېلىق تۇتقۇچىلار كەسپىي بېلىقچىلار ۋە كۆڭۈل ئېچىش خاراكتېرىدىكى بېلىقچىلار دەپ ئىككىگە ئايرىلىدۇ. كەسپىي بېلىق تۇتقۇچىلار: ئاساسەن دەريا ۋە كۆللەرگە تور سېلىپ بېلىق تۇتۇپ، ئۆزلىرىنىڭ تۇرمۇشىنى بېلىق ساتقان كىرىمى بىلەن قامدايدۇ، بۇلار ياز كۈنلىرى دەريالارغا، كۆللەرگە بېرىپ تور سېلىپ بېلىق تۇتسا، قىش كۈنلىرى كۆللەردىكى مۇزنى تېشىپ تور تاشلاپ بېلىق تۇتىدۇ. بۇلار يىل بويى بېلىق تۇتۇشنى كەسىپ قىلغان بولىدۇ. كۆڭۈل ئېچىش خاراكتېرىدىكى بېلىق تۇتۇش ئاساسەن نېرۋىنى ئارام ئالدۇرۇش، كۆڭۈل ئېچىش، شەخسىي تۇرمۇشنى مول مەزمۇنغا ئىگە قىلىش ۋە دەم ئېلىشنى مەنىلىك، كۆڭۈللۈك ئۆتكۈزۈشىنى مەقسەت قىلىدۇ. بۇ خىل بېلىق تۇتۇشنىڭ ئىككى خىل ئۇسۇلى بولۇپ، بىر خىلى ئۇزۇن، ئىنچىكە يىپقا باغلانغان قارماقنىڭ ئۇچىغا بېلىق يېمىنى ئوراپ دەريا - كۆللەرگە قارماق تاشلاپ بېلىق تۇتۇش، يەنە بىر خىلى توملىقى ئوتتۇرا بارماقچىلىك، ئۇزۇنلۇقى 5.1 مېتىر كېلىدىغان، ئىگىلىشچانلىقى كۈچلۈك بولغان بېلىق تۇتۇش سېپىغا ئۈچ مېتىر ئەتراپىدىكى قارماقلىق يىپ باغلىنىپ، دەريا ۋە كۆللەرگە تاشلىنىدۇ. بېلىق تۇتقۇچىلار دەريا، كۆلنىڭ بويىدا قارماق سېپىنى تۇتۇپ ئولتۇرىدۇ. بېلىق قارماقنى چىشلەپ يۇتقاندا، بېلىق تۇتقۇچى قارماق يىپىنى تارتىدۇ. ئەگەر بۇ ۋاقىتتا قارماققا بېلىق ئىلىنغان بولسا، بېلىق تۇتقۇچىدا كىشى تەسۋىرلەپ بولمايدىغان بىر خىل سۆيۈنۈش، خۇشاللىنىش ھېسسىياتى پەيدا بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن شۇ كۈنلۈك دەم ئېلىشنى مەنىلىك ئۆتكۈزۈپ قايتىدۇ. بېلىق تۇتۇشمۇ بىزدە ئۇزۇن تارىخقا ئىگە. بۇ ھەقتە ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇلۇغ تىلشۇناسى مەھمۇد قەشقىرى ئۆزىنىڭ <تۈركىي تىللار دىۋانى> كىتابىدا: بېلىق تۇتىدىغان بىر خىل تور بارلىقىنى، چىۋىقلار سۇغا قاتار تىزىلىپ، توسما ياسىلىدىغانلىقىنى، توسمىنىڭ ئوتتۇرىسىدىن ئېغىز قالدۇرۇلۇپ، تور شۇ ئېغىزىغا ئورنىتىلىدىغانلىقى، بېلىقلار تورغا كىرىش بىلەنلا تور تارتىۋېلىنىدىغانلىقى توغرىسىدا مەلۇمات قالدۇرغان. دېمەك، بۇنىڭدىن قارىغاندا بۇنىڭدىن 1000 يىللار بۇرۇنمۇ ئۇيغۇرلار ئىچىدىكى بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ تور ۋە قارماق ئارقىلىق بېلىق تۇتۇش بىلەن شۇغۇللىنىدىغانلىقىنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇ."