cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
چامغۇر
يەر تاللاش
چامغۇر(8)سۇ چامغۇرى تېرىلغان ئېتىزلاردا تۇپراق قاتلىمى قېلىن، سۇغىرىشى قولايلىق، تۇپرىقى مۇنبەت، شىغىللىق تۇپراق بولغىنى ياخشى. سۇ چامغۇرى يېتىشتۈرۈشتە ئادەتتە مايسا يېتىشتۈرۈشنى ئاساس قىلىدۇ. تېرىش مەزگىلى 8-ئدينىڭ ئاخىرىدىن 9-ئاينىڭ ئوتتۇرلىرىغىچە سورت تاللاپ ۋېنلىڭ سۇ چامغۇرىنى ھەر مو يەرگە ئىشلىتىلىدىغان بىۋاستە ئۇرۇق مىقدارى 150 گرام، مايسا يېتىشتۈرۈش 25 ~ 50 گرام.
6- نەۋرۇز
6- نەۋرۇز ياكى 6- مارت ۋە ياكى 3- ئاينىڭ 6- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 65. (كەبىسە يىلىكەبىسە يىللار 66.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 300 كۈن باردۇر.
يېڭى گۇلاگلار: خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى «قايتا تەربىيىلىشى» ۋە بۇنىڭ دۇنياغا بېرىدىغان سىگنالى
مۇستافا ئاقيول دىكتاتور كۈچلەرنىڭ ئىسلام ئەسەبىيلىكىگە قارشى تۇرۇش دېگەن نام ئاستىدا مۇسۇلمانلارنى ئېغىر دەرىجىدە باستۇرۇۋاتقانلىقىنى، بۇنىڭ مىسالى سۈپىتىدە شەرقىي تۈركىستاندا قۇرۇلغان سوۋېت دەۋرىدىكى گۇلاگلارغا ئوخشاش «تەربىيىلەش مەركەزلىرى» گە قامالغان ئۇيغۇرلارنىڭ دەل شۇ خىل باستۇرۇشلارنىڭ قۇربانى بولۇۋاتقانلىقىنى سۆزلەپ كېلىپ نۇرى ئەپەندىنى بۇ تۇتۇپ تۇرۇش ئورۇنلىرى ھەققىدە سۆزلەپ بېرىشكە تەكلىپ قىلدى.
مەدرەسە مۇستەنسىرىيە
خەلىپە مۇستەنسىر مەزكۇر مەدرىسە ئۈچۈن زور مەبلەغنى ۋەخپە قىلىپ، تالىپلارنى يېمەك-ئىچمەك، ياتاق، تۇرمۇش خىراجىتى ۋە ئوقۇ-ئوقۇتۇش ماتېرىياللىرى بىلەن تەمىنلىگەن، ئالىم-ئۆلىمالار، ئۇستاز-مۇدەررىسلەرنىڭ تۇرمۇش راسخوتى ۋە تۇرالغۇ جايىنىڭ ھۆددىسىدىن چىققان. خەير-ساخاۋەت ئەربابلىرىمۇ مەدرىسەنىڭ ئەتراپىدىكى زېمىنلارنى ۋەخپە قىلىپ، مەدرىسەنىڭ يىللىق كىرىمىنى زور دەرىجە ئاشۇرۇپ بەرگەن. ئېيتىلىشىچە، مەدرىسەنىڭ يىللىق كىرىمى 70 مىڭ مىسقالدىن ئارتۇق ئالتۇن قىممىتىگە يەتكەنىكەن. مەدرىسە مۇستەنسىرىييەدە يەنە مەخسۇس قىرائەتخانا قۇرۇلغان بولۇپ، ئۇنىڭدا 80 مىڭدىن ئارتۇق كىتاب ساقلانغان، ئۇستاز-مۇدەررىسلەر ۋە تالىپلارنىڭ بۇ مول بىلىم خەزىنىسىدىن پايدىلىنىپ، ئۆزلىرى قىزىقىدىغان ئىلىم-بىلىملەر ئۈستىدە ئىزدىنىشىگە ناھايىتى ياخشى شارائىت ھازىرلاپ بېرىلگەن.
تۈركىيە دەرىجىدىن تاشقىرى ئايلانمىسى
چىمپيونلۇقلار
ترابزونسپور: 6 قېتىم
يۇلتۇز سېستىمىسى
تۈركىيە پۇتبول بىرلەشمىسى ھەر بەش قېتىملىق چىمپيونلۇق ئۈچۈن بىر ئالتۇن يۇلتۇز بېرىدۇ. بۇ سەۋەپتىن، ئوخشىمىغان كۇلۇپلار، ئېرىشكەن چىميپيونلۇق قېتىم سانىغا ئاساسەن، كۇلۇپ بەلگىسىنىڭ ئۈستىگە يۇلتۇز قوندۇرۇش شەرىپىگە مۇيەسسەردۇر. گالاتاساراي ۋە ڧەنەرباغچە 17 قېتىمدىن چىميونلۇققا ئېرىشكەنلىكىرى ئۈچۈن ئۈچ ئالتۇن يۇلتۇز، بېشىكتاش 13 قېتىملىق شەرىپىگە ئىككى ئالتۇن يۇلتۇز، ۋە ترابزون بىر ئالتۇن يۇلتۇز بىلەن تارتۇقلانغان.
Kurow
Kurow (Polsha tili: Kurów) - cenüp-şarqiy Polsha'da yerleşken bir köydir. 1442 - 1870 senelerinde şeer .оldı.Wojciech Jaruzelski. Kurów'lıdır
ئارسېن
left|thumb|250px
ئىمام بۇخارىي
ھاياتى
سەھىھ ھەدىسلەر بىلەن زەئىف ھەدىسلەرنى ئايرىپ چىقىش، يەنە كېلىپ بۇ ساھەدىكى تۇنجى قەدەمنى بېسىشنىڭ مىسلىسىز ئۇلۇغ ۋە قىيىن ئەمگەك ئىكەنلىكى ھەممىگە ئايان، چۈنكى بۇ ئەمگەك كىشىدىن راۋىلارنىڭ تارىخى، ھاياتى، ۋاپاتى، ئۆزىدىن ئىلگىرىكى راۋى بىلەن ئۇچرىشىش ئېھتىماللىقىنىڭ بار-يوقلىقى قاتارلىق ئىنتايىن كەڭ ۋە ئىنچىكە مەلۇماتلارنى تەقەززا قىلاتتى. ئىمام بۇخارىيغا نىسبەتەن ئۆز دەۋرىدىكى راۋىلاردىن تارتىپ ساھابىلەر دەۋرىگىچە بولغان ھەر بىر شەخسنىڭ ئىخلاسى، ئىشەنچىلىكلىك دەرىجىسى، ئەستە ساقلاش قابىلىيىتى، راستچىل ياكى يالغانچى كىشى ئىكەنلىكى، ھەقىقىي ئەھۋالنىڭ ئاۋامغا ئايان ياكى ئايان ئەمەسلىكى، راستچىل بولغان تەقدىردىمۇ، دەۋىتى قوبۇل قىلىنسىمۇ ھەدىس ساھەسىدە رىۋايىتى قوبۇل قىلىنمايدىغان ئۇنتۇغاق ياكى بىپەرۋا كىشىلەردىن بولۇپ قېلىش ئېھتىماللىقى قاتارلىق مەسىلىلەرنى تەپسىلىي بىلىش شەرت ھېسابلىناتتى. ھەر قايسى شەھەرلەردىن توپلىغان ھەدىسلەرنى بىرمۇ بىر سېلىشتۇرۇش ئارقىلىق ئارىدىكى پەرق ۋە بىردەكلىكنى ھەمدە ئۇنىڭ سەۋەبىنى بىلىش، راۋىلارنىڭ مەزھەپ تەۋەلىكىنىڭ خاۋارىج، مۇرجىئە، شىيئە، سۇننىي قاتارلىقلار ئىچىدىن قايسىسىغا تەۋە ئىكەنلىكىنى بىلىش ئارقىلىق مەزكۇر راۋىلار ئىچىدىن ئۆز مەزھىپىگە يان بېسىش مەقسىتىدە سەھىھ بولمىغان ھەدىسلەرنى ساقلاپ قېلىش ياكى سەھىھ ھەدىسلەرنى باشقىچە چۈشەندۈرۈش ئېھتىماللىقىنى چوقۇم كۆزدە تۇتۇپ تۇرۇپ تەتقىقات ئېلىپ بېرىش تەلىپى دېمىسىمۇ مىسلىسىز جاپا – مۇشەققەتكە چىداش روھى بار كىشىلەرنى تەلەپ قىلاتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە، بۇ ساھەدىكى ئەمگەكنىڭ سەھىھلىك دەرىجىسى كۆپىنچە ھاللاردا كىشىلەرنىڭ ئىچكى دۇنياسىغا مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرگە بېرىپ تاقىلاتتى ( شۇڭا ئالدى بىلەن ئۇلارنىڭ ھاياتى پائالىيىتى بىلەن بىرمۇ بىر تونۇشۇپ چىقىش ئارقىلىق بۇ مەقسەتكە يەتكىلى بولاتتى.) چۈنكى ئىنسانلار ئارىسىدا قەلبى بىلەن ئېغىزى بىردەك ئەمەس كىشىلەر ھەر زامان، ھەر ماكان مەۋجۇد، تەقۋادارلىق تونىغا ئورىنىۋالغان رەزىللەر، پاسىقلار، كىشلەرگە ياخشى كۆرۈنمەي ئالەمدىن كەتكەن ئالىيجانابلار ھەممىلا دەۋردە مەۋجۇد ئىدى.
Emir Kusturica
Réjisorliq qilghan filmlar
	 Dadam komadurupkida. Otac na sluzbenom putu (1985)
ئەنئەنىۋى ئۆلچەم بىرلىكلىرى
ئۇيغۇرلار ئارىسىدىكى ئۇزۇنلۇق ئۆلچىمىنىڭ چوڭ بىر قىسمى ئادەم ئەزالىرىنىڭ نامى بىلەن ئۇلارنىڭ ھەرىكەتلىرىگە تەققاس قىلىنىدۇ. ئۇزۇنلۇق ئۆلچىمى لېكسىكا - سېمانىتىكىلىق جەھەتتە بىرەر نەرسىنىڭ ئۇزۇنلۇقىنى ئۆلچەش، مۇساپە ۋە ئارلىقنى ئۆلچەش بولۇپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. بىرىنچىسى، ئادەمنىڭ بىرەر ئەزالىرىنىڭ نامى ئارقىلىق ياسالغان، مەسىلەن، غېرىچ (بويى بىر غېرىچ)، غۇلاچ (بىر غۇلاچ ئارغامچا)، چامدام (بىر چامدام يەر)، سويام (بىر سويام رەخت)، ئادەم بويى (قوناق ئادەم بويى ئۆستى)، تىرناق (تىرناقچىلىك جاي)، تۇتام ( بىر تۇتام چۆپ)، تاپان (بىر تاپان يەر) دېگەنگە ئوخشاش، ئىككىنچىسى، ئۆلچەم سۈپىتىدە ئىشلىتىدىغان نەرسىنىڭ نامى بىلەن ئاتاش ئارقىلىق ھاسىل بولغان ئاتالغۇلار بولۇپ، ئۇ ئاساسەن، مەلۇم بىر ۋاقىت كەسمىسىنى ئىپادىلەيدىغان سۆزلەرنىڭ ئىشتىراك قىلىشى ئارقىلىق ياسىلىدۇ. مەسىلەن، ئارغامچا بوي، نەيزە بوي، دەرەخ بوي، گەز، بىر باغلام، بىر قۇچاق، بىر كاپام، بىر ئورام، بىر كەتمەن، بىر گۈرجەك دېگەنگە ئوخشاش.
ئۇيغۇرلار سۇيۇقلۇق ۋە چېچىلىپ - تۆكۈلىدىغان نەرسىلەرنى ئۆلچەش ئۈچۈن، تۇرمۇشتىكى ھەرخىل كۆلەم، ھەجىم ياكى مۆلچەردىكى نەرسىلەردىن پايدىلىنىپ، ئۇنى ھەممە ئېتىراپ قىلىدىغان ئۆلچەم بىرلىكىگە ئايلاندۇرغان. مەسىلەن، بىر ھارۋا يۈك، بىر قاپ ئۇن، بىر قاپاق سۇ، بىر شېشە ياغ، بىر قاچا تېرىق، بىر ئېرىق سۇ دېيىلسە، ئەينى ۋاقىتتا ئۇنىڭ قانچىلىك مىقدارنى كۆرسىتىدىغانلىقى ۋە قانچىلىك ئىقتىسادىي قىممەتكە ئىگە ئىكەنلىكى كىشىلەر كۆڭلىگە ئايان ئىدى.
1063-يىل
باغداد، نىزامىيە مەدرەسەسى قۇرۇلدى.
شەمسىي ھەرفلەر
شەمسىي ھەرفلەر (ئەرەبچە: اَلْحُـرُوْفُ الشَّمْسِـيَّةُ )، ئەرەبچە كەلىمەلەرنىڭ ئەلىف-لام (ال) قوشۇلىشى بىلەن مەلۇملۇق قازانغاندا ئەلىف-لامنىڭ لامىنى ئوقۇماي، تەشتۈتلۈك (تەكرارلىق) ئوقۇلىدىغان ھەرفلەردۇر.
تەربىيەتنامە
يەكەن كاچۇڭلۇق خوجا جەڭگىزخان (جەڭگىزخان خوجا) تەرىپىدىن 1891- يىلى يەكەندە يېزىپ قالدۇرۇلغان.
تاشپولات تېيىپ
مەنبەسى:جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى يوللىغان ۋاقىت:28-04-2015
نەتىجىلىرى
1994-يىلى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايون بويىچە «تۆھپىكار مۇنەۋۋەر مۇتەخەسسىس» بولۇپ باھالانغان.
1996-يىلىدىن ھازىرغىچە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى 211 قۇرۇلۇشى تارماق تەتقىقات تۈرىدىن بىرى بولغان «شىنجاڭ بايلىق مۇھىت ئېكولوگىيەسى ۋە بىئولوگىيە تېخنىكىسى» نۇقتىلىق پەن تۈرىنىڭ 1-باسقۇچلۇق ۋە 2-باسقۇچلۇق قۇرۇلۇشىغا مەسئۇل بولغان.
«تارىم ئويمانلىقىنىڭ جەنۇبىي رايونلىرىدىكى بوستانلىقلار بىلەن چۆللۈكلەرنىڭ گىرەلەشمە بەلبېغىدىكى مۇھىت ئۆزگىرىشىنى يىراقتىن تەكشۈرۈپ پەرقلەندۈرۈش ئۈستىدە تەتقىقاتى»، «يىراقتىن سېزىش تېخنىكىسى ئارقىلىق ئۈرۈمچى رايونىدىكى تەبىئىي بايلىقلاردىن مۇۋاپىق پايدىلىنىش ئۈستىدە تەتقىقات» قاتارلىق ئىككى تۈرلۈك تەتقىقات تېمىسىغا قاتناشقان ھەم يېتەكچىلىك قىلغان.
ئاۋال ئۇيغۇرنى قۇتقۇزايلى
پۈتۇن دۇنيادىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرى ۋە قولىدىن ئىش كېلىدىغان بارلىق پائالىيەتچىلەر ئۈچۈن ھازىر بىز ھەممىمىز كۈچىمىزنى بىرلەشتۇرۇپ، ئۆز-ئارا ماسلىشىپ، ئەقىل ۋە تاكتىكا بىلەن ھەرىكەت ئېلىپ بارىدىغان ئەڭ نېگىزلىك، تەخىرسىز ۋەزىپە بولسا غەرب مۇھىت قوغدىغۇچىلىرى ئافرىقىدىكى نەسلى يوقىلىۋاتقان ياۋايى ھايۋانلارنى جان تىكىپ قوغدىغىنىغا ئوخشاش، ئۇيغۇر دېگەن بۇ مىللەتنىڭ نەسلىنى، ئۇنىڭ تىلى، مەدەنيىتى ۋە بارلىق مىللىي كىملىكلىرىنى قوغداپ قېلىشىدۇر. ئۇيغۇرنىڭ ۋەتىنىدە ئۇيغۇر مەۋجۇت بولۇپ تۇرالىسىلا ، شۇنىڭغا ئىشىنىمىزكى ئۇيغۇرنىڭ ھەممە نەرسىسى بار بولىدۇ. شۇڭا بىز ئاۋال ئۇيغۇرنى قۇتقۇزايلى، ئۇيغۇرنى ھازىرقى تراگېدىيىدىن قۇتقۇزايلى. بۈگۈنكى دۇنيا ئۆتكەنكى تارىخقا ئىشىنىدىغان دۇنيا ئەمەس بەلكى ھازىرقى ئەمەلىي كۈچكە ئىشىنىدۇ.
تەشۋىقات ساھەسىدە ئەھمىيەت بىرىشكە تېگىشلىك بەزى نۇقتىلار
شەرقى تۈركىستاننىڭ يىقىن زامان تارىخى ۋە خىتاي كومۇنىستلىرىنىڭ ئىكسپىلاتسىيەسى ئارقا كۆرۈنۈش قىلىنغان كۆپ قىسىملىق تىلىۋىزيە- تىياتىرلىرىغا مەبلەغ سىلىش. يىڭى مېدىيا ئىستىمال نەزەرىيىسىدە مېدىيادىكى بارلىق پىرۇگىراممىلاركۆڭۈل ئىچىشنى ئاساس قىلغان مەزمۇنلاردىن تەشكىل تاپقان بولۇشى شەرىت. يالغۇز تىلىۋىزىيە تىياتىرىلا ئەمەس نورمال خەۋەرلەر ھەتتا ئىلانلارمۇ تىخىنىكىلىق دىتاللار ئارقىلىق جانلاندۇرۇلۇپ كۆرۈرمەننىڭ دىققىتىنى تارتىشنى مەقسەت قىلىدۇ. شەرقىي تۈركىستان پاجىئەسىنى ھەرقايسى ئەللەرنىڭ كۈنتەرتىپىدە تۇتۇش ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ئەڭ ئىھتىياجلىق ۋە نازۇك نۇقتىلىرىغا ئەھمىيەت بىرىش زۆرۈر بولماقتا. مەيلى غەرىپ ئەللىرىدە ۋە ياكى تۈرك – ئىسلام دۇنياسىدا بولسۇن شەرقىي تۈركىستان ۋە ئۇيغۇرلار ھەققىدە خەۋەرلەر كۆپىيۋاتىدۇ. بۇ ناھايتى ياخشى ئىلگىرلەش، ئەمما ئۈنۈم مەسلىسى نەزەرگە ئىلىنغاندا بۇلارنىڭ تەسىر كۈچىنىڭ يىتەرلىك بولمايۋاتقانلىقىنى بايقايمىز. چۈنكى، كۈندىلىك خەۋەرلەر تىز ۋاقتى ئۆتىدىغان مېدىيا مەھسۇلاتى بولۇپ ھىساپلىىدۇ. ناھايتى قىسقا ۋاقىتتىلا تەسىرى سۇسلايدۇ. ئالاھىدە مەزگىللەردىن سىرىت تىلىۋۇزۇردىكى خەۋەر پىرۇگىراممىلىرىنى كۆپىنچە تەتقىقاتچىلار،  ئاخباراتچىلار، ياشانغانلار،  ئائىلە ئاياللىرى كۆرىدىغان بولۇپ ئۇيغۇرلار ئاڭلاتماقچى بولغان دەرت- پەرياتلار سىياسى كۈنتەرتىپنىڭ مۇھىم تەركىۋى بولغان ياشلار ۋە ئوتتۇرا ياشلارنىڭ دىققەت ئىتىۋارىنى قوزغاش ئىمكانىيتىدىن يىراق. تىلىۋىزىيە- تىياتىرلىرىدكى ۋەقەلىكلەر قىزىقتۇرۇش كۈچى ئارقىلىق ياشلارنىڭ ۋاقىت ئۆتكۈزۈش، كۆڭۈل ئىچىش ئىھتىياجىغا ئۇيغۇن كىلىدۇ.ئۇنىڭ ئۈستىگە تىلىۋىزىيە تىياتىرلىرى چوڭ-كىچىك، ياش- قىرى، ئەر-ئايال ھەتتا كىچىك بالىلارنى قىزىقتۇرالايدۇ. ئۇزۇن ۋاقىت ئۈنۈمىنى ساقلاپ قالالايدۇ. تەكرار- تەكرار كۆرۈشكە بولىدۇ. خەۋەرلەر چىنلىقنى، تەرەپسىزلىكنى، ئادىللىقىنى زىيادە قوغلىشىپ كىشى ھىسياتىنى نەزەردىن ساقىت قىلىدۇ. يەنى، ئوقۇرمەننى مەزمۇنغا پۈتۈنلەي باغلاپ كىرەلمەيدۇ. خەۋەرنىڭ مەزمۇنى بىر ياكى بىرقانچە ۋەقەلىكتىن ئىبارەت بولىدۇ. تىلىۋىزيە تىياتىرلىرى بىرقانچە پىرسۇناژنىڭ ھايات ھىكايسى ئارقىلىق بىر قاتار ئىجتىمائى مۇھىت، سىياسى ئارقا كۆرۈنۈش ۋە ئىنسانى كۆرەشلەرنى كۆرۈرمەنلەرگە سۇنىدۇ. ياخشى يىزىلغان بىر تىلىۋىزىيە تىياتىرى، ياخىش ئارتىسلارنىڭ رول ئىلىشى بىلەن كۆرۈرمەننى پۈتۈنلەي ۋەقەلىككە باغلايدۇ. كۆرۈرمەننىڭ ھىسياتىغا خىتاپ قىلىدۇ. كۆرۈرمەندىن ھىسداشلىق تەلەپ قىلىدۇ، قوللاش تەلەپ قىلىدۇ. سىناريودىكى سەلبى پىرسۇناژلارغا قارشى نەپرەت تۇغدۇرىدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخى ياكى نۆۋەتتىكى ۋەزىيتى ھەققىدە كۆرۈرمەننى تىخىمۇ كۆپ مەلۇماتقا ئىرىش تۇيغۇسىغا كەلتۈرگىلى بولىدۇ.
يەتتىنچى، مەخسۇس تالانىتلىق ئۆسمۈر يىتىلدۈرۈش
يۇبېر
ئاساسى ئۇچۇرلىرى
باش شىتابى: ئامىرىكا، كالىغورنىيە، سان فىرانسىسىكو
ئومۇمى مۈلۈكى
15.7 بىليون (2016)
15.3 بىليون (2017)
پلازما
پلازما ئەركىن ئېلېكترون ۋە ئىئونىدىن تۈزۈلگەنماددىنىڭ بىر خىل شەكلى. تەبىئەت دۇنياسىدا كۆپ ئۇچرايدۇ، ماددىلارنىڭ تۆتىنچى خىلمەۋجۇت بۇلۇپ تۇرۇش شەكلى.
ئامىرىكا دوللىرى
نامى
خەنچە: 美元
تاق سان
ئاخۇنۇم توي نىكاھنى ئوقۇغاندا قىز ۋە يىگىتنىڭ نىكاھنى قوبۇل قىلغان - قىلمىغانلىقىنى پەقەت ئۈچ قېتىملا سورايدۇ، بالىلارنىڭ سۈننىتىنى قىلىشقا توغرا كەلگەندە، تاق كۈن تاللىنىدۇ ھەمدە سۈننەت قىلىش يېشىمۇ تاق بولىدۇ. كىشى ئۆلگەندە مېيىتنى سۇغا ئالغاندىن كېيىن، ئەگەر ئەر كىشى بولسا كېپەنلىكى ئۈچ قەۋەت، ئايال بولسا بەش قەۋەت تىكىلىدۇ؛ يول - كوچىلاردا بىرەر كىشىنىڭ ئالدىغا غايىبتىن نەرسە ئۇچراپ قالسا، يۇقىرى ئاۋازدا «بۇ نەرسە كىمنىڭ؟» دەپ ئۈچ قېتىم توۋلاش شەرت. ئىگىسى چىقمىسا ئاندىن ئۇ كىشى ئۇچرىغان نەرسىنى قولغا ئالسا بولىدۇ؛
سۇرە ھىجر
مەزمۇنى
سۇرىدە ئاساسەن ئاللاھ جەللە جالالىھۇنىڭ بىرلىكى، پەيغەمبەرلىك، ئۆلگەندىن كېيىنكى قايتا تىرىلىش ۋە ھېساب تېمىلىرى پەيغەمبەرلەرنىڭ مۇجادىلەلىرى ئۈلگىلەر بىلەن بايان قىلىنىدۇ. بۇ سۈرىدە شۇنداقلا قۇرئاننىڭ ئاللاھ تەرىپىدىن قوغدىلىدىغانلىقى بايان قىلىنغان.
گېرمانىي
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
قوللىنىشى:
د
ئوقۇلىشى
ئەرەبچە د (Dal)
ساكوراگى خانامىچى
رول بېكىتىش
ياخشى كۆرىدىغان ئادىمى: خاروكو
تالانت ئىگىسىنىڭ مەيدانغا كېلىشى
«مەن تالانت ئىگىسى» دېگەن گەپ چىقىشى بىلەنلا ئەدەپسىز ھەم ھاكاۋۇر ، ساددا ھەم ئەخمەق ، مىجەزى غەلىتە ، قوپال ، دائىم كىشىلەرگە لەقەم قويۇشنى ياقتۇرىدىغان ساكوراگى مەيدانغا چىقىدۇ.
بېرىلگەن باھا
تاكىنارو: قىسقىغىنە ئۈچ ئاي ئىچىدە ئۇنىڭ ۋاسكېتبول ماھارىتى قالغان ئەزالاردىن ئېشىپ چۈشتىمۇ ؟
كارتون
تارىخى
1909-يىلى ئامېرىكىلىق Winsor Mccay ئون مىڭ پارچە رەسىم (سۈرەت) ئارقىلىق بىر بۆلەك كارتون ھېكايە ئەكس ئەتتۈرۈلگەن فىلىمنى ئىشلەپ چىقىپ، بۈگۈنگە قەدەر دۇنيادا ھەممىگە تونۇلغان جايىدا ئىشلەنگەن تۇنجى قىسقا كارتون فىلىمى بولۇپ قالغان. شۇنىڭدىن باشلاپ، كارتون فىلىم ئىجادىيىتى ۋە كارتون فىلىم ئىشلەش سەۋىيەسى كۈنسايىن پىشىپ يېتىلىپ، كىشىلەرنىڭ مەقسەتلىك ھالدا ھەر خىل مەزمۇن ئەكس ئەتتۈرۈلگەن كارتون فىلىملەرنى ئىشلەش قىزغىنلىقى يۇقىرى كۆتۈرۈلدى.
1915-يىلى ئامېرىكىلىقEerl Hurd ئالدى بىلەن پىلاستىك (سۇلياۋ) كىنو لېنتىسىغا كارتون فىلىمىنى سىزىۋېلىپ، ئاندىن پىلاستىك كىنو لېنتىسىدىكى ھەر بىر پارچە رەسىمنى ھەرىكەتچان تەسۋىرىي كىنو (كارتون فىلىم) قىلىپ ئىشلەپ، يېڭى شەكىلدىكى كارتون ئىشلەش ھۈنەر-سەنئىتىنى ئىجاد قىلدى. ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان، بۇ خىل كارتون ئىشلەش ھۈنەر-سەنئىتى داۋاملىق قوللىنىلىپ كېلىنمەكتە.
جۇڭگونىڭ كارتون تارىخى
يېڭى جۇڭگو قۇرۇلۇپ 50 يىلدىن كېيىنكى 1999-يىلىدىن باشلاپ، چەتئەللەرنىڭ كارتون فىلىملىرى جۇڭگوغا كۆپلەپ كىرگۈزۈلۈپ، جۇڭگونىڭ كارتونلىرى تەدرىجىي ھالدا ئۆزىدە ساقلىنىۋاتقان يېتەرسىزلىكلەرنى تونۇپ يېتىپ، تۈرلۈك ئىزدىنىش ۋە تەجرىبە-ساۋاقلارنى يەكۈنلەش ئاساسىدا، يېڭى تەرەققىيات يۈزلىنىشىگە قاراپ تەرەققىي قىلىشقا باشلىدى. 1999-يىلى ئىشلەنگەن «باۋليەن لامپىسى» ناملىق چوڭ تىپتىكى كارتون فىلىم، دەل چەتئەلنىڭ كارتون ئىشلەش جەھەتتىكى تەجرىبە-ساۋاقلىرى ۋە ئۇسۇلىنى قوبۇل قىلىپ، جۇڭگونىڭ ئەنئەنىۋىي ئەپسانە رىۋايەتلىرىنى بىرلەشتۈرۈش ئاساسىدا ئىشلەندى. شۇنىڭدىن كېيىن، «غەربكە ساياھەت»، «ئاق كەپتەر ئارىلى» ۋە «ناخشا تەلۋىسى» قاتارلىق بىر تۈركۈم نادىر كارتون فىلىملىرى ئىشلىنىپ، جۇڭگونىڭ كارتونچىلىق ئىشلىرىنىڭ يۇقىرى سەۋىيەگە كۆتۈرگەنلىكىنىڭ نامايەندىسى بولۇپ قالدى.
جۇڭگونىڭ نۆۋەتتىكى كارتونچىلىق ئىشلىرىدا ساقلىنىۋاتقان قىيىنچىلىق
جۇڭگونىڭ كارتون ئىشلەش ئىشلىرى گەرچە بىر مەزگىللىك ئۇچقاندەك تەرەققىيات مۇساپىسىنى بېسىپ ئۆتۈپ، ھەرقايسى كارتون شىركەتلىرى كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە بەلگىلىك ئىقتىسادىي ئۈنۈمگە ئېرىشكەن بولسىمۇ، لېكىن، بۇ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىش ئەمەس. جۇڭگونىڭ كارتون ئىشلىرىنىڭ گۈللىنىشى نۆۋەتتىكى تەرەققىيات داۋامىدا بەزى قىيىنچىلىقلارغا دۇچ كەلدى. بۇنىڭ تەسىرىنى مۇنداق بەش جەھەتكە يىغىنچاقلاش مۇمكىن.
تېخنىكىنىڭ يېڭىلىنىشى
ئاساسلىقى ئامېرىكىنىڭ ئۈچ ئۆلچەملىك كارتون فىلىم ئىشلەش تېخنىكىسىنىڭ پەيدا بولۇشى ۋە بارغانسېرى گۈللىنىشى، ئىنتايىن زور دەرىجىدە ئادەم كۈچى ئامىلىنىڭ ئورنىنى كومپيۇتېر يۇمشاق دېتالى ئىگەللىدى. بولۇپمۇ، كومپيۇتېر تېخنىكىسى ئىنسانلارنى تەكرار ئېلىپ بېرىلىدىغان ئۇششاق-چۈششەك مۇرەككەپ ئىش ھالقىلىرىدىن ئازاد قىلغان ۋە داۋاملىق ئازاد قىلىۋاتقان مۇشۇنداق شارائىتتا، كىشىلەرنىڭ كارتون ئىشلەشكە بولغان قىزغىنلىق روھىنى تەدرىجىي ھالدا يادرولۇق تەپەككۇر ئىجادىيىتى بىلەن ئۇچۇر تېخنىكا ئۆزلەشتۈرۈش تەتقىقاتىغا قاراپ بۇرۇلۇش ياساشقا مەجبۇرلىدى. بۇنىڭ بىلەن، كارتونچىلىق بىلەن كومپيۇتېر تېخنىكىسىنىڭ بىرلىشىشى بارغانسېرى كۈچىيىپ، كارتون ئىشلەش تېخنىكىسىنىڭ يېڭىلىنىش سۈرئىتى تېزلىشىپ، تېخنىكىنىڭ يېڭىلىنىش مۇساپىسىمۇ قىسقىراشقا باشلىدى. كومپيۇتېر تېخنىكىسىدىن پايدىلىنىپ كارتون ئىشلەش ئەنئەنىۋىي كونا ئۇسۇل بويىچە كارتون ئىشلەشكە نىسبەتەن ئۈزلۈكسىز جەڭ ئېلان قىلىپ، كارتون ساھەسىگە ئېغىر بېسىم پەيدا قىلدى.
سۇرىيە
سۇرىيە ياكى رەسمى ئىسمى سۇرىيە ئەرەب جۇمھۇرىيىتى ، ئاسىيا قىتئەسىدە، ئوتتۇرا شەرقتە لىۋان، ئىسرائىلىيە، ئىئوردانىيە، ئىراق ۋە تۈركىيە بىلەن قوشنا بىر ئەلدۇر. غەربىدە ئوتتۇرا يەر دېڭىزى باردۇر. پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھىرى دەمەشىق (شام). رەسمىي تىلى ئەرەبچە. سۇرىيەنىڭ توپلام نۇڧۇسى 2004- يىلى 17 مىلىيون 921 مىڭ كىشىدۇر. ھەلەب، لازىقىيە، ھىمس باشقا چوڭ شەھەرلىرىدىندۇر. 1963- يىلىدىن بېرى سۇرىيە بەئس پارتىيەسى تەرىپىدىن باشقۇرۇلماقتا. دەۋلەت باشىدا 1970- يىلىدىن بېرى ئەسەد ئائىلىسىدىن بىرى ۋەزىپىدە بولماقتا. سۇرىيەنىڭ مەۋجۇد ئەلباشى، 1970-2000 ئارىسى باشقۇرغان ھاڧىز ئەسەدنىڭ ئوغلى بەششار ئەسەدتۇر. 2011- يىلىنىڭ مارت ئېيىدا ئوتتۇرا شەرقتە يۈز بەرگەن دۇلقۇندىن ئىلھاملىنىپ كوچىغا چىققان نامايىش ئۇيۇشتۇردى. خەلقنىڭ ئىسلاھات تەلەبى ۋە ئونلارچە كىشىنىڭ ئۆلۈمى نەتىجىسىدە مۇھەممەد ناجى ئەل ئوتارى باشۋەكىللىكىدىكى ھۆكۈمەت 2011- يىلى 29- مارت كۈنى ئىستىڧا ئەتتى. مۇھەممەد ناجى ئەل ئوتارى، ھۆكۈمەت قۇرۇلغانغە قەدەر بەششار ئەسەد تەرىپىدىن ۋاقىتلىق باشۋەكىل ئاتاندى. شۇ كۈنى باشتا پايتەخت دەمەشىق ۋە باشقا شەھەرلەردە ئونمىڭلىغان خەلق ھۈكۈمەت تەرەپتارى نامايىشلار ئۆتكۈزدى.
ئابدۇرەھىم نىزارى
نىزارى، زىيائى، غەرىبىلەر ئىجادىي ھەمكارلىقتا ئىشلىگەن بۇ توپلام ئون سەككىز داستان، قىسسە ۋە يىگىرمە تۆت ھېكايەتتىن تۈزۈلگەن. بۇ داستان، قىسسەلەرنىڭ توققۇزى زور ھەجىمدە بولۇپ، ئۇنىڭ «مۇقەددىمە» قىسمى (توپلامدا «مۇقەددىمە» دېيىلمىگەن بولسىمۇ، ئەمەلىيەتتە شۇنداق دەپ ئاتاش مۇۋاپىق تېپىلدى) بىلەن «فەرھاد - شېرىن»، «لەيلى - مەجنۇن»، «مەھزۇن - گۈلنىسا» ۋە «رابىئە - سەئدىن» داستانلىرى، شۇنداقلا، توپلامدىكى ھېكايەتلەرنىڭ كۆپچىلىكى نىزارى قەلىمىگە مەنسۇپتۇر.
ۋىليام بوتلىر يىتىر
شەخسى ئارخىپ
ۋىليام بوتلىر يىتىر 1865-يىلى‏ 6-ئاينىڭ 13-كۈنى ئېرلاندىيەنىڭ دۇنلىندا تۇغۇلغان، ئېرلاندىيەلىك مەشھۇر شائىر، دىرامماتورگ. كىيىنكى سىمۇۋۇلىزىم شېئېريىتىدە ۋەكىللىك ئۇرۇن تۇتىدۇ. 1939‏-يىلى 1-ئاينىڭ 28-كۈنى يەتمىش تۆت يېشىدا كاپ مارتىندا ۋاپات بولغان.
قايماق چۆپ
تەييارلاش ئۇسۇلى
1. قاچىدىكى ئۇنغا تۇخۇمنى چېقىپ، تۇز قۇيۇپ چىڭ خېمىر يۇغۇرۇپ، 10 مىنۇت تىندۇرغاندىن كېيىن نېپىز يېيىپ، ئۇزۇنلۇقى ئالىقاننىڭ يېرىمىدەك، كەڭلىكى ئۈچ قولدەك قىلىپ كېسىلىدۇ.
خېجىڭ ناھىيىسى
< خېجىڭ ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. خېجىڭنىڭ يەر مايدانى 34،976 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 170،000.
دوكتور ئابدۇلئەزىز رەھمەتۇللاھ كاشغەرىي
ئىلمىي ئەمگەكلىرى
ئۇنىڭ تەرجىمە ساھاسىدىكى ئىلمىي ئەمگەكلىرىنى تىلغا ئىلىشقا توغرا كەلسە، تۆۋەندىكىلەرنى تىلغا ئىلىش مۇمكىن:
4. شەرىئەتتە قۇربانلىق ئەھكاملىرى.
خورتۇن ۋە نامسىز
تونۇشتۇرۇلىشى
«خورتون بىلەن نامسىز» بولسا 2008-يىلى ئىشلەنگەن3D كارتون فىلىمى. كىنودىكى ھېكايىدە بايان قىلىنىدىغان بىر پىل خورتون دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇ «نامسىز شەھەر» ئاھالىلىرىنىڭ جىنىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئۇلارغا تۇرۇشلۇق لايىق يەر تىپىپ بەرمەكچى بولىدۇ. بۇ فىلىم 1954-يىلى Theodor Seuss Geisel نىڭ ئېلان قىلغان رومانىغا ئاساسەن ئىشلەنگەن.
گاللىي
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ئىمىن تۇرسۇن
1941 - يىلىدىن 1950 - يىلىغىچە باشلانغۇچ مەكتەپ، دارىلمۇئەللىمىن ۋە دارىلفۇنۇندا ئوقۇتقۇچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىش جەريانى ئىمىن تۇرسۇننى تۈرلۈك پەنلەرنى چۇڭقۇر ئۆگىنىش ئىمكانىيتى بىلەن تەمىنلىدى. شۇڭا، ئۇ بۇ مەزگىلدە شېئىر ئىجادىيتىدىن تاشقىرى، ئەدەبىي تەنقىد، ئەدەبىيات - تەتقىقاتى بىلەنمۇ شۇغۇللاندى. ئۇ 1942 - يىلى يانۋاردا  ئۇلۇغ لېنىننى ئەسلەش  بىلەن  لېنىن يولىدا ئالغا  ناملىق تۇنجى پوبلىستىك ماقالىسىنى ئېلان قىلدى. ئۇنىڭدىن كېيىن  ئەدەبىي تەنقىد توغرىسىدا ،  يېڭى ئەدەبىي ئىجادىيمىزنىڭ ئون يىللىقى ،  پرولېتارىيات يازغۇچىسى گوركىي،  ئەدەبىي مىراس ۋە ۋەسىقىلىرىمىز ،  ئۇيغۇر خەلق قوشاقلىرى توغرىسىدا مۇلاھىزە ،  چىن مودەن  قاتارلىق ماقالىلەرنى يازدى ۋە ئېلان قىلدى.
ئىمىن تۇرسۇن دراما ئىجادىيتى بىلەنمۇ شۇغۇللاندى،  يېرىم جىڭ - سەككىز سەر ،  بىرىنچى تىياتىر  ناملىق كومېدىيىلەرنى يېزىپ، سەھنىلەشتۈردى. تاھىر - زۆھرە  ئوپېراسىنى يازدى.
شائىر 1949 - يىلى يانۋاردا يازغان  ئىشتىياق  ناملىق شېئىرى ئارقىلىق قەلبىدە يېڭىدىن لاۋۇلداشقا باشلىغان ئۈمىد يالقۇنىنى روشەن ئىپادىلىدى. ئۇ ئازادلىقنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدىلا رەئىس ماۋزېدۇڭنىڭ تارىخىي ۋە رېئال ئەھمىيەتكە ئىگە  يەنئەن ئەدەبىيات - سەنئەت سۆھبەت يىغىندا سۆزلەنگەن نۇتۇق  ناملىق ئەسىرىنى ئەڭ دەسلەپ تەرجىمە قىلدى ۋە  شىنجاڭ گېزىتى  دە ئېلان قىلدى. ئەينى ۋاقىتتا بۇ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىغا چۇڭقۇر تەسىر كۆرسەتتى.
كۆكچىش
كۆكچىش (ئېنگلىزچە: Bluetooth) ئادەتتە قىسقا ئارلىقتا مۇقىم ۋە كۆچمە ئۈسكۈنىلەر ئارىسدا سىمسىز ھالدا سان-سىفىرنى رادىيو دولقۇنى ئارقىلىق يۆتكەش تېخنىكسنى كۆرستىدۇ. thumb|كۆكچىش سىنبەلگىسى thumb|كۆكچىش لوگوسى thumb|كۆكچىشلىق كاناي thumb|كۆكچىش فۇنكىسيەسى بار نائۇشكا
13- نەۋرۇز
13- نەۋرۇز ياكى 13- مارت ۋە ياكى 3- ئاينىڭ 13- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 72. (كەبىسە يىللاردا 73.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 293 كۈن باردۇر.
ئوۋچىلىق
ئوۋچىلىقنى ئىنسانلار ئۆزلىرىنىڭ ماددىي تۇرمۇشىنى قامداش، مەنىۋىي تۇرمۇشىنى بېيىتىش يۈزىسىدىن ئېلىپ بارىدۇ. ئوۋچىلار پىيادە، ئاتلىق يىرتقۇچ ھايۋانلاردىن تارتىپ تاكى بۇغا، مارال، كىيىك، جەرەن، توشقان، قىرغاۋۇل، كەكلىك، غازلارغىچە ئوۋلايدۇ. ئۇچرىغان ئوۋ ھايۋانلىرىنى تاش – توقماق، كالتەك، باسماق، قاپقان، ئوقيا، مىلتىق، ئىت، بۈركۈت، قارچۇغىلار بىلەن تۇتىدۇ.
تېرەك يېزىسى
تېرەك يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Térek Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئۇلۇغچات ناھىيىسى گە جايلاشقان.
ئاتۇش باراۋەت مەشرىپى
ئۇيغۇرلاردىكى يەرلىك مەشرەپلەر ھەققىدە ئىزدىنىش –ئاتۇش باراۋەت مەشرىپى ھەققىدە
مەشرەپ دېگەن نېمە؟
بۇ مەشرەپ توغرىسىدا تولۇق چۈشەنچە بېرىشكە قۇربۇم يەتمەيدۇ، ئەمما چوڭلاردىن ئاڭلىغىنىمنى ئوقۇرمەنلەر بىلەن ئورتاقلاشماقچىمەن: ئاڭلىشىمچە، بۇ مەشرەپتە كىم ئاشتى قىلىش پائالىيىتىگە ئوخشاش بىر سورۇن ھازىرلىنىدىكەن، ھەمدە ئاندىن پىشۇرۇلغان بىر قانچە قوينىڭ گۆشى تۈرگە بۆلۈنۈپ شۇ سورۇننىڭ ئۆزىدىلا كىم ئاشتى قىلىنىدىكەن.قىزىق يىرى شۈكى بۇ مەشىرەپكە قىزلار قاتناشمايدىغان. ئۇنىڭدىن كىرگەن كىرىم ئوقۇ- ئوقۇتۇش ۋە يېتىم- يېسىرلار ئۈچۈن ئىشلىتىشكە بېرىلىدىكەن. مۇشۇنداق سورۇندا ئادەتتىكى 1000 يۈەن ئەتراپىدىكى قوي نەچچە مىليوندىنمۇ ئېشىپ چۈشىدىغان ئەھۋاللار بولىدىكەن. ئەمما قىز- يىگىت تويىدا ئوينىلىدىغان باراۋەت مەشرىپى يۇقىرىدىكىدىن ئازراق پەرقلىنىدۇ، قىزنى كۆچۈرۈپ كەلگەندىن كېيىن، كەچقۇرۇن يىگىتنىڭ دوستلىرى يىغىلىپ بىر قانچە قوينى سويۇپ بىرلىكتە كىچىك كۆلەمدىكى باراۋەت مەشرىپى ئۆتكۈزىدۇ. بۇ ۋاقىتتا ئۇنداق يۇقىرى باھادا كىم ئاشتى قىلىنماي مۇۋاپىق مىقداردا قىلىنىدۇ. بۇ، بىرخىل كۆڭۈل ئېچىشنى مەقسەت قىلسا كېرەك. ئاتۇش خەلقى مەشرەپ ئويناشقا ناھايىتى ئامراق بولۇپ، ئاساسلىق ئوينايدىغان مەشرىپى ناخشا ئۇسسۇللۇق مەشرەپ، دولان مەشرىپى، ناماقۇللۇق مەشرىپى ۋە مۇشۇ مەشرەپلەر بىلەن بىر قاتاردا تۇرىدىغان «باراۋەت مەشرىپى»دۇر. «باراۋەت مەشرىپى»نىڭ ئەڭ قىزىق نۇقتىسى بولغان «تۈۋرۈك سېلىش» پائالىيىتىگە ئاساسلىقى يۇرت كاتتىلىرى قاتنىشىدىغان بولغاچقا، ئۇلار ئىچكىرى ئۆلكىلەر ھەتتا چەت ئەللەردە سودا قىلىپ يۈرگەن بولسىمۇ، بۇ پائالىيەتنىڭ ئۆتكۈزۈلىدىغانلىقىنى ئاڭلىسىلا، ئۇلار ئارىلىقنى يىراق كۆرمەي قايتىپ كېلىپ قاتنىشىدۇ. مەشرەپ باشلىنىشتىن ئىلگىرى يۇرت چوڭلىرى، يۇرت كاتتىلىرى، باي سودىگەرلەر ئارىسىدىن بىرسىنى مەشرەپنى باشقۇرۇش ئۈچۈن يىگىت بېشى قىلىپ سايلايدۇ. يىگىت بېشىنىڭ بۇيرۇقىنى ئورۇنداشقا تۈۋرۈك بېگى سايلاپ چىقىلىدۇ. يىگىت بېشى مەشرەپتىكى پائالىيەتلەرنى ئورۇنلاشتۇرىدۇ. تۈۋرۈك بېگى مەشرەپ تەرتىپىنى ساقلاشقا مەسئۇل بولىدۇ.
ـــ يىگىت بېشى: ئىجازەت! (دەپ ماقۇللۇق بىلدۇرىدۇ)
قىرغىزىستاندىكى ئۇيغۇرلار ۋە ئۇيغۇر تىلى
قىرغىزىستاندىكى ئۇيغۇر تىلىنىڭ ساقلىنىپ قېلىشى ۋە تەرەققىي قىلىشىغا تېگىشلىك شارائىت يارىتىلمىغان. ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ يەرلىك خەلىققە بولغان تەسىرى يوقنىڭ ئۇرنىدا، ھەتتا ياشلارغا تونۇش ئەمەس. مەزكۇر رايون بويىچە يۈرگۈزۈلگەن ئىجتىمائىي تىلشۇناسلىق تەھلىلىدىن ئۇيغۇر تىلىنى ئارىلاشما قىلىش نەتىجىسىدە پەيدا بولغان ئىلى يەتتىسۇ ۋە قەشقەر پەرغانە دېئالىكتىكىلىرىنىڭ ئىسسقكۆل ۋە ئوش شىۋىلىرى مەۋجۇت دېگەن خۇلاسىنى چىقىرىشقا بولىدۇ. بېشكەك ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ تىلىدا دېئالىكتىكىلىق خۇسۇسيەتلەرنىڭ ئارىلىشىش جەريانى يۈز بەرمەكتە. بۇ دېئالىكىت ۋەكىللىرىنىڭ كۈندىلىك مۇئامىلە ئالاقىسى نەتىجىسىدە ئۇ ياكى بۇ خاس خۇسۇسىيەتلىرى ئۇنتۇلۇپ، ئەڭ ئاساسىي تەرەپلىرى ساقلىنىپ ، ئۇمۇميۈزلۈك قوللىنىلىدىغانلىقىنى بايقىغىلى بولىدۇ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى شىركەت قانۇنى
چەكلىك پاي شىركىتىنىڭ بارلىق كاپىتالى تەڭ سوممىلىق پايغا بۆلىنىدۇ، پايچىك ئۆز ئىلكىدىكى پاينى چەك قىلىپ شىركەت ئالدىدا مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئالىدۇ، شىركەتنىڭ قەرز مەسئۇلىيىتىنى شۇ شىركەت ئۆزىنىڭ بارلىق مۈلكى بىلەن ئۈستىگە ئالىدۇ.
7- ماددا دۆلەت كارخانىسىنى شىركەتكە ئۆزگەرتىشتە، قانۇن ۋە مەمۇرىي نىزاملاردا بەلگىلەنگەن شەرت ۋە تەلەپ بويىچە ئىگىلىك باشقۇرۇش مېخانىزمىنى ئۆزگەرتىش، قەدەممۇ قەدەم مۈلۈك ئېنىقلاش – مەبلەغ بېكىتىش، مۈلۈك ھوقۇقىنىڭ دائىرسىنى بەلگىلەش، ھەقدارلىق ۋە قەرزدارلىقنى ئېىنقلاش، مۈلۈكنى باھالاش، قېلىپلاشقان ئىچكى باشقۇرۇش ئاپپاراتىنى قۇرۇش كېرەك.
مۇشۇ قانۇن بويىچە تەسىس قىلىنغان پاي چەكلىك شىركىتى شىركەتنىڭ نامىغا پاي چەكلىك شىركىتى دېگەن سۆزنى يېزىشى كېرەك.
شىركەتنىڭ تىجارەت دائىرىسى شىركەتنىڭ نىزامنامىسىدە بەلگىلىنىدۇ ۋە قانۇن بويىچە تىزىغا ئېلىنىدۇ. شىركەتنىڭ تىجارەت دائىرىسىدىكى تۈرلەرنىڭ قانۇن ۋە مەمۇرىي نىزاملاردا چەك قويۇلىدىغانلىرى قانۇن بويىچە تەستىقتىن ئۆتكۈزۈلۈشى كېرەك.
دۆلەت كارخانىسىنى شىركەت قىلىپ ئۆزگەرتىپ قۇرۇشنىڭ قەدەم – باسقۇچىنى ۋە كونكرېت چارىسىنى گوۋۇيۈەن ئايرىم بەلگىلەيدۇ.
(7) پايچىكلارنىڭ چىقارغان مەبلىغىنى ئۆتۈنۈپ بېرىش شەرتى؛
(10) شىركەتنى تارقىتىۋېتىش سەۋەبى ۋە ھېسابات ئېنىقلاش چارىسى؛
(4) پەن تېخنىكا كەشىپ قىلىش، مەسلىھەتچىلىك، مۇلازىمەتچىلىك خاراكتېرىدىكى شىركەتنىڭكى 100 مىڭ يۈەن خەلق پۇلى.
پايچىكلار تاپشۇرۇشقا يېزىلغان مەبلەغنى ئالدىنقى تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە تاپشۇرمىسا، چىقىرىدىغان مەبلەغنى تولۇق تاپشۇرغان پايچىكلار ئالدىدا توختامغا خىلاپلىق قىلىش جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئېلىشى كېرەك.
ئابدۇرەھىم ھاپىز
شائىر ئابدۇرەھىم ھاپىزنىڭ «دىۋان ھاپىز تۈركىي» ناملىق زور ھەجىمدىكى لىرىك شېئىرلار توپلىمى ھىندىستاننىڭ ھەيدەر ئاباد شەھىرىدىكى «سەلار جەڭ مۇزېيى» دا 4298 - نومۇر بىلەن ساقلانغان. مۇزېي خادىملىرى بۇ ئەسەرنى مەشھۇر فارس شائىرى خوجا ھاپىز شىرازى (1320 - 1389) شېئىرلىرىنىڭ تۈركچە تەرجىمىسى دەپ تونۇپ كەلگەچكە، مەزكۇر ئەسەر يېقىنقى يىللارغىچە جامائەتچىلىككە مەلۇم بولمىغان. 1975 - يىلى 18 - مايدا ئۆزبېك ئالىملىرى _ فىلولوگىيە پەنلىرىنىڭ دوكتورى، پرافېسسور خەمىت سۇلايمانوۋ ۋە ئۇنىڭ ھەمراھلىرىنىڭ بايقىشى بىلەن مەزكۇر ئەسەر ئەدەبىياتشۇناسلىقىمىزغا مەلۇم بولدى.
دەپ يېزىپ، ئۆز ئىسمىنىڭ ئابدۇرەھىم ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەن. ئابدۇرەھىم ھاپىزنىڭ «دىۋان ھاپىز تۈركىي» ناملىق ئەسىرى لىرىك شېئىرىيەت بويىچە شۇ دەۋردىن يېتىپ كەلگەن يىرىك يادىكارلىق بولۇپ، شائىر ئابدۇرەھىم ھاپىز ئۆزىنى خوجاھاپىز شىرازى ئىدىيىلىرى ۋە لىرىكا ماھارىتىنىڭ ۋارىسى ئورنىدا قويۇپ، خوجاھاپىز شىرازى شېئىرىيىتىنى تۇنجى قېتىم تۈركىي تىللىق خەلقلەرگە تونۇشتۇرغان ۋە تۈركىي تىللىق خەلقلەر شېئىرىيىتىدە «ھاپىز تۈركىي» ئۇسلۇبىنى يارىتىشنى مەقسەت قىلغان.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى شىركەت قانۇنى
(5) نازارەتچىلىك ھەيئىتىنىڭ ياكى نازارەتچىنىڭ دوكلاتىنى قاراپ چىقىدۇ ۋە تەستىقلايدۇ؛
(11) شىركەتنى قوشۇۋېتىش، ئايرىش، شىركەتنىڭ شەكلىنى ئۆزگەرتىش، شىركەتنى تارقىتىۋېتىش، ھېساباتنى ئېنىقلاش قاتارلىق ئىشلار توغرىسىدا قارار چىقىرىدۇ؛
(12) شىركەت نىزامنامىسىگە تۈزىتىش كىرگۈزىدۇ.
41- ماددا پايچىكلار يىغىنىدا پايچىكلار چىقارغان مەبلىغىنىڭ نىسبىتى بويىچە ئاۋاز بېرىش ھوقۇقىنى يۈرگۈزىدۇ.
(1) پايچىكلار يىغىنىنى مەسئۇل بولۇپ چاقىرىدۇ ۋە پايچىكلار يىغىنىغا خىزمىتىدىن دوكلات بېرىدۇ؛
(7) شىركەتنى قوشۇۋېتىش، ئايرىش، شىركەتنىڭ شەكلىنى ئۆزگەرتىش، شىركەتنى تارقىتىۋېتىش لايىھىسىنى تەييارلايدۇ؛
Siggraph ھەققىدە
2008-يىلى Siggraph ئاسىياغا كەلدى، 12-ئاينىڭ 9 كۈنىدىن 13-كۈنىگىچە تۇنجى قېتىملىق Siggraph Asia (ئاسىيا كومپيۇتېر گرافىكى ۋە تېخنىكىسى كۆرگەزمە يىغىنى) سىنگاپوردا ئۆتكۈزۈلدى. بۇ دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ كومپيۇتېر گرافىك يىغىنى Siggraph نىڭ ئامېرىكىدىن سىرت جايدا ئۆتكۈزگەن تۇنجى يىغىنىدۇر، Siggraph Asia نىڭ ئېچىلىشى ئاسىيا قىتئەسىدىكى دۆلەتلەرنىڭ نىڭ كومپيۇتېر گرافىك ئىشلىرىنى دۇنياغا تۇتاشتۇرىدىغانغا يول ۋە سەھنە ھازىرلاپ بەردى. 2008-يىلى 12-ئاينىڭ 9-كۈنىدىن 13-كۈنىگىچە تۇنجى نۆۋەتلىك Siggraph Asia سىنگاپوردا ئېچىلدى. 2009-يىلى 12-ئاينىڭ 16-كۈنىدىن 19-كۈنىگىچە ئىككىنچى نۆۋەتلىك Siggraph Asia ياپونىيەنىڭ يوكوخاما دا ئېچىلدى، 41 دۆلەتتىن كەلگەن 6400 نەپەر سەنئەت، ئىلمى تەتقىقات، ئېچىش، ئېلىكتىرونلۇق ئويۇن، فىلىم ... ساھەسىدىكى تېخنىك خادىملار بۇ قېتىملىق يىغىنغا قاتناشتى. 2010-يىلى 12-ئاينىڭ 15-كۈنىدىن 18-كۈنىگىچە ئۈچىنچى نۆۋەتلىك Siggraph Asia كورىيەنىڭ سېئول دا ئېچىلدى، بۇ قېتىملىق يىغىنغا سەنئەتكارلا، ئىلمى تەتقىقاتچىلار، ئاچقۇچىلار دىن تارتىپ ئىشلەپ چىقارغۇچى شىركەت، مۇلازىمەت تەمىنلىگۈچىلىرىمۇ قاتناشتى. 2011-يىللىق Siggraph Asia مۇشۇ يىلى 12-ئاينىڭ 12-كۈنىدىن 15-كۈنىگىچە جۇڭگو شياڭگاڭدىكى شياڭگاڭ يىغىن ۋە كۆرگەزمە زالىدا ئېچىلىدۇ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى شىركەت قانۇنى
(8) شىركەتنىڭ نىزامنامىسىدە بەلگىلەنگەن ۋە مۇدىرىيەت بەرگەن باشقا خىزمەت ھوقۇقلىرىنى يۈرگۈزىدۇ.
51- ماددا چەكلىك مەسئۇلىيەت شىركىتىنىڭ پايچىكلىرى ئازراق ۋە كۆلىمى كىچىكرەك بولسا، مۇدىرىيەت تەسىس قىلىنماي، بىر ئىجرائىي مۇدىر قويۇلسا بولىدۇ. ئىجرائىي مۇدىر شىركەتنىڭ دىرېكتورلۇقىنى قوشۇمچە ئۆتىسە بولىدۇ.
نازارەتچىلىك ھەيئىتى پايچىكلارنىڭ ۋەكىللىرى ۋە شىركەت ئىشچى – خىزمەتچىلىرىنىڭ مۇۋاپىق نىسبەتتىكى ۋەكىللىرىدىن تەركىب تاپىدۇ، كونكرېت نىسبەت شىركەت نىزامنامىسىدە بەلگىلىنىدۇ. نازارەتچىلىك ھەيئىتىنىڭ تەركىبىگە كىرىدىغان ئىشچى – خىزمەتچىلەر ۋەكىللىرى شىركەت ئىشچى – خىزمەتچىلىرىنىڭ دېموكراتىك سايلىمى بىلەن ۋۇجۇدقا كېلىدۇ.
(5) شىركەت نىزامنامىسىدە بەلگىلەنگەن باشقاخىزمەت ھوقۇقلىرىنى يۈرگۈزىدۇ.
60- ماددا مۇدىرلارنىڭ، دىرېكتورلارنىڭ شىركەت مەبلىغىنى ئىشلىتۋېلىشىغا ياكى شىركەت مەبلىغىنى باشقىلارغا قەرز بېرىشىگە يول قويۇلمايدۇ.
(7) مۇدىرىيەتنىڭ تەشكىل قىلىنىشى، خىزمەت ھوقۇقى، ۋاكالەت
(6) پاي پۇلىنى ۋاكالىتەن تاپشۇرۇۋالىدىغان بانكىنىڭ نامى ۋە ئادرېسى؛
(3) مۇدىرىيەت ئەزالىرىنى ساقلايدۇ؛
شىركەت قۇرۇلۇش يىغىنىدا ئالدىنقى تارماقتا كۆرسىتىلگەن ئىشلار توغرىسىدا چىقىرىلىدىغان قارار پاي چېكىگە خېرىدار بولغۇچىلاردىن يىغىنغا قاتناشقان، ئاۋاز بېرىش ھوقۇقىنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكىگە ئىگە بولغانلارنىڭ ماقۇللۇقىدىن ئۆتكۈزۈلۈشى كېرەك.
(4) شىركەت قۇرۇشقا تەييارلىق كۆرۈشكە دائىر مالىيە – ئىقتىسادىي تەپتىش دوكلاتى؛
(1) مۇدىرلارنىڭ سانى مۇشۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن ئادەم سانىغا يەتمىگەن ياكى شىركەت نىزامنامىسىدە بەلگىلەنگەن ئادەم سانىنىڭ ئۈچتىن ئىككىسىگە يەتمىگەندە؛
108- ماددا پايچىكلار ئۆزىنىڭ ۋاكالەتچىسىگە پايچىكلار يىغىنغا قاتىنشىشنى ھاۋالە قىلسابولىدۇ، ۋاكالەتچى شىركەتكە پايچىكنىڭ ھوقۇق بېرىش ھاۋالىنامىسىنى تاپشۇرۇشى ھەمدە بېرىلگەن ھوقۇق دائىرىسىدە ئاۋاز بېرىش ھوقۇقىنى يۈرگۈزۈشى كېرەك.
113- ماددا مۇدىرىيەت بىر باش مۇدىر قويۇلىدۇ. بىردىن ئىككىگىچە مۇئاۋىن باش مۇدىر قويۇلسىمۇ بولىدۇ. باش مۇدىر بىلەن مۇئاۋىن باش مۇدىر مۇدىرىيەت يىغىنىدا بارلىق مۇدىرلارنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكىنىڭ سايلىشى بىلەن ۋۇجۇدقا كېلىدۇ.
مۇدىرىيەت يىغىنىدا قارالغان ئىشلار توغرىسىدىكى قارار ھەققىدە يىغىن خاتىرىسى يېزىلىشى، يىغىنغا قاتناشقان مۇدىرلار ۋە خاتىرە يازغۇچى يىغىن خاتىرىسىگە ئىمزا قويۇشى كېرەك.
(6) شىركەتنىڭ مۇئاۋىن دېركتورلىرىنى، مالىيە مەسئۇلىنى ۋەزىپىگە تەكلىپ قىلىش ياكى ۋەزىپىدىن بوشىتىش توغرىسىدا تەكلىپ سۇنىدۇ؛
دىرېكتور مۇدىرىيەت يىغىنىغا سىرتتىن قاتنىشىدۇ.
تەشەببۇس قىلغۇچىنىڭ پاي چېكىگە تەشەببۇس قىلغۇچىنىڭ پاي چېكى دېگەن خەتلەر يېزىلىشى كېرەك.
(2) شىركەت يېقىنقى ئۈچ يىلدا ئۇدا پايدا ئالغان ۋە پايچىكلارغا پاينىڭ پايدىسىنى بەرگەن بولۇش؛
(4) ئەسلىدىكى پايچىكلارغا تارقىتىلىدىغان يېڭى پاينىڭ تۈرى، سانى – سوممىسى.
ئىسىملىك پاي چېكىنى ئۆتۈنۈپ بېرىشتە، شىركەت قوبۇل قىلغۇچىنىڭ ئىسىم – فامىلىسى ياكى نامى ۋە تۇرۇشلۇق جايىنى پايچىكلار رويخېتىگە يېزىپ قويىدۇ.
پايچىكلار يىغىنى چاقىرىلىش ئالدىدىكى 30 كۈن ئىچىدە ياكى شىركەت پاي پايدىسىنى تەقىسىم قىلىشنى قارار قىلغان ئۆلچەملىك كۈندىن ئىلگىرىكى بەش كۈن ئىچىدە ئالدىنقى تارماقتا بەلگىلەنگەن پايچىكلار رويخېتىدىكى تىزىمنى ئۆزگەرتىشكە بولمايدۇ.
5- باب شىركەت زايومى
دۆلەت شېرىكسىز شىركىتى شىركەت زايومى تارقاتماقچى بولغاندا، ئۇنى دۆلەت مەبلەغ سېلىشقا ھوقۇق بەرگەن ئاپپارات ياكى دۆلەت ھوقۇق بەرگەن تارماق قارار قىلىدۇ.
ئالدىنقى ئىككى تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە قارار چىقىرىلغان ياكى قارار قلىنغاندىن كېيىن، شىركەت گوۋۇيۈەننىڭ ئاكسىيە باشقۇرۇش تارمىقىغا مەلۇم قىلىپ تەستىقلىتىشى كېرەك.
(4) زايوم تارقىتىلغان ۋاقىت.
182- ماددا شىركەتلەرنىڭ قوشۇلۇشى ياكى ئايرىلىشى توغرىسىدا، شىركەتنىڭ پايچىكلار يىغىنى قارار چىقىرىشى كېرەك.
188- ماددا شىركەتلەرنى قوشۇۋېتىش ياكى ئايرىش مۇناسىۋىتى بىلەن تىزىمغا ئالدۇرۇلغان ئىشلار ئۆزگەرگەن بولسا، قانۇن بويىچە شىركەت تىزىملاش ئورگىنىغا بېرىپ تىزىمنى ئۆزگەرتىش رەسمىيتىنى بېجىرىش كېرەك؛ شىركەت تارقىتىۋېلسە، قانۇن بويىچە شىركەتنى تىزىمدىن ئۆچۈرۈش رەسمىيىتىنى بېجىرىش كېرەك؛ يېڭى شىركەت تەسىس قىلىنسا، قانۇن بويىچە شىركەت تەسىس قىلىشنى تىزىمغا ئالدۇرۇش رەسمىيىتىنى بېجىرىش كېرەك.
- باب شىركەتنىڭ ۋەيران بولۇشى، تارقىتىۋېتىلىشى
212 – ماددا شىركەت پايچىكلارنى ۋە جامائەتچىلىكنى يالغان مالىيە – بوغالتىرلىق دۇكلاتى ياكى مۇھىم پاكىتلار يوشۇرۇلغان مالىيە – بوغالتىرلىق دۇللاتى بىلەن تەمىن ئەتكەن بولسا، بىۋاسىتە جاۋابكار مەسئۇل خادىمغا ۋە بىۋاسىتە جاۋابكار باشقا خادىملارغا 10 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى، 100 مىڭ يۈەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ، جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەرنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ.
214 – ماددا مۇدىرلار، نازارەتچىلەر، دىرېكتورلار خىزمەت ھوقۇقىدىن پايدىلىنىپ پارا ئالغان، باشقا قانۇنسىز يوللار بىلەن تاپاۋەت قىلغان ياكى شىركەتنىڭ مۈلكىنى ئىگىلىۋالغان بولسا، ئۇلارنىڭ قانۇنغا خىلاپ تاپاۋىتى مۇسادىرە قىلىنىدۇ، ئۇلار شىركەتنىڭ مۈلكىنى قايتۇرۇشقا بۇيرۇلىدۇ، شىركەت ئۇلارغا چارە كۆرىدۇ. جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەرنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ.
217 – ماددا شىركەت قوشۇلۇش، ئايرىلىش، رويخەتكە ئالدۇرۇلغان كاپتالىنى ئازايتىش ياكى ھېسابات ئېنىقلاش ۋاقتىدا، ھەقدارلارغا مۇشۇ قانۇندىكى بەلگىلىمە بويىچە ئۇقتۇرۇش قىلمىغان ياكى بۇ ھەقتە ئېلان چىقارمىغان بولسا، تۈزىتىشكە بۇيرۇلىدۇ، شىركەتكە 10 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى، 100 مىڭ يۈەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ.
222 – ماددا شىركەت تىزىملاش ئورگانلىرىنىڭ مۇشۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن شەرتلەرگە ئۇيغۇن كەلمەيدىغان تىزىملاش ئىلتىماسىنى تىزىمغا ئالغانلىرىدىن، قىلمىشى ئېغىرلىرىنىڭ بىۋاسىتە جاۋابكار مەسئۇل خادىملىرىغا ۋە بىۋاسىتە جاۋابكار باشقا خادىملىرىغا قانۇن بويىچە مەمۇرىي چارە كۆرۈلىدۇ. جىنايەت شەكىللەندۈلىدۇ.
224 – ماددا قانۇن بويىچە چەكلىك مەسئۇلىيەت شىركىتى ياكى پاي چەكلىك شىركىتى دەپ تىزىمغا ئالدۇرۇلمىغان، ئەمما چەكلىك مەسئۇلىيەت شىركىتى ياكى پاي چەكلىك شىركىتى دېگەن نامنى سۈيئىستېمال قىلغانلار تۈزىتىشكە ياكى شىركەتنى ئەمەلدىن قالدۇرۇشقا بۇيرۇلىدۇ ھەمدە ئۇلارغا 10 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى، 100 مىڭ يۈەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ، جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەرنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ.
227 – ماددا مۇشۇ قانۇنغا ئاساسەن تەكشۈرۈپ تەستىقلاش ۋەزىپىسىنى ئاتقۇرىدىغان ئالاقىدار مەسئۇل تارماقلار قانۇندا بەلگىلەنگەن شەرتكە ئۇيغۇن ئىلتىماسنى تەستىقلىمىسا ياكى شىركەت تىزىملاش ئورگىنى قانۇندا بەلگىلەنگەن شەرتكە ئۇيغۇن ئىلتىماسنى تىزىمغا ئالمىسا، ئالاقىدار تەرەپ قانۇن بويىچە قايتىدىن قاراپ چىقىشنى ئىلتىماس قىلسا ياكى مەمۇرىي دەۋا قىلسا بولىدۇ.
ئۇيغۇر تىل-يېزىقىنى قوغداشنىڭ زۆرۈرلىگى توغرىسىدا
ئابدۇلقۇددۇس ھافىز
زادى بىز نىمە ئۈچۈن يېزىق ئۆزگەرتىدىكەنمىز؟؟؟
بۇ تارىخىي ھەقىقەتنى پۈتكۈل پۇشتى ئۇيغۇر ئىسىدە مەھكەم تۇتىشى، كاتتا ئىلىم پىشىۋا- لىرىنىڭ ئىزى بىلەن ئىلگىرلەشنى ئەۋلاتمۇ-ئەۋلات داۋاملاشتۇرىشى كېرەك. بىز غەيرى تىللاردىكى سۆز-ئاتالغۇلارنى ئەينەن قوبۇل قىلمىساقمۇ، ئۇ خىل سۆز-ئاتالغۇلارنى تەپەككۈرىمىزنىڭ ئۆتكۈرلىگى، تىلىـ- ـمىزدىكى سۆز ياسىغۇچى ۋە سۆز تۈرلىگۈچى قوشۇمچىلارنىڭ موللىغى بىلەن ئۆز تىل-يېزىغىمىزدا راۋۇرۇس توغرا ئىپادىلىيەلەيمىز ۋە ئىپادىلەنگىنىچە توغرا يازالايمىز.
4) ئەۋلاتلىرىمىزنىڭ ئەجداتلىرىنىڭ قىممەتلىك مەدەنىيەت خەزىنىلىرىدىن پايدىلىنىش ئىمكانىـ-
ـيىتىنى قىيىنلاشتۇرىدۇ.
5)ئۇيغۇر تىلىنىڭ يۇمشاق-يېپىشقاقلىق، سىلىقلىقتەك ئالاھىدىلىگىنى گەۋدىلەندۈرگىلى بولـ-
ئەمدى بۇ يەردە شۇنىمۇ مۇلاھىزە قىلىپ باقايلى، ئەگەر مەن  9 = 5+5  ياكى، 9 = 5 × 5 دېسەم ، ياكى تۇزنىڭ خېمىيىۋىي فورمىلاسى H₂Cl  دىسەم، ياكى    = I دەپ يېزىپ ، توك كۈچى قارشىلىققا ئوڭ تاناسىپ كۇچۇنۇشقا تەتۈر تاناسىپ بولىدۇ، دېسەم < توغرا > دەمسىلەر؟
چۇقۇمكى، ئەسلا توغرا دىمەيسىلەر ۋە شۇڭا ئۇنداق ھېساپ نەتىجىسى ۋە فورمۇلالارنى رەت قىلىسىلەر. چۈنكى، ئاشۇ ھېساپلاش نەتىجىسى ۋە فورمۇلالار ئىلمىي قانۇنىيەتكە خىلاپ،-تە!؟ چۈنكى، 10 =  5 + 5 ياكى، 25 = 5 × 5. ئوخشاشلا تۇزنىڭ خېمىيىۋىي فورمىلاسى HCl ، توك كۈچى بولسا كۇچۇنۇشقا ئوڭ تاناسىپ قارشىلىققا تەتۈر تاناسىپ بولىدۇ ۋە  ئۇنىڭ فورمۇلاسى:      I =
بالىلار ئۈچۈن كىتاپ يازغان ئىكەنمىز ، ئەۋۋەل ئۇلارنىڭ خەت – ساۋادىنى چىقىرىش ئالدىنقى شەرت قىلىنىشى ۋە بۇ ئۈچۈن ئېلىپبە ساۋادىنى ياخشى چىقىرىش لازىم.
ئوبدان ئويلىنىش كېرەككى ، مەھمۇت قەشقەرىنىڭ تۈزگىنى ئېلىپبە ئەمەس ، بەلكى يۇقېرى سەۋىيىلىك لۇغەت. ھېچ قانداق خەت – ساۋادى يوق بالىلارنى مۇنداق يۇقېرى بېسىملىق سۆزلەر ئامبېرىغا سولاپ قويساق ، قانداقمۇ راھەت – راھەت ساۋاتلىق قىلالايمىز ؟ ئېلىپبە شۇناسلىرىمىزنىڭ 40 – 50 يىللاپ  نۇرغۇن ئەجىر سىڭدۈرۈپ تەييارلىغان «ئېلىپبە»مىزنىڭ قائىدە – قانۇنىيەتلىرىنى مۇشۇنداقمۇ قالايمىقانلاشتۇرۇش كېرەكمۇ ؟
(1) بىرەر تىل-يېزىقتىكى ھەرپلەرنىڭ بەلگىلىك تەرتىپ – قائىدە بۇيىچە تىزىلغان يىغىندىسى ، دېگەنلىكتۇر. بۇ كەمگىچە  باشقىلار تۈزگەن ئېلىپبە بۇ قائىدىگە تازا مۇۋاپىق كېلىدۇ.
2) كىشىنى بەكمۇ بىئارام قىلىدىغان يەنە بىر ئەھۋال ، بەزى ھەرپلەرنىڭ تەركىپداشلىرىنى زومۇ -زو قىسقارتىۋېتىلىشىدا كۆرىلىدۇ . مەسىلەن ، < ئا > ، < ئە > ھەرپلىرىگە قارىساق ئىككى خىل ، < ئې > ، < ئى > ھەرپلىرىگە قارىساق 4 خىل شەكلى بىرىلىپ قالغانلىرى قىسقارتىۋېتىلگەن.
3) بەزى دىنىي سۆز – ئاتالغۇلارمۇ «كېيىن ئۆگەنسىمۇ بولىدۇ» دەپ قارالغان.
بۇنىڭ ئەڭ ياخشى ۋاستىسى «خەلقئارالىق ئۇيغۇر تىلى ئىلمىي جەمىيىتى»نى تەسىس قىلىش ئاساسىدا ، بۇ كەمگىچە سۆز ، مەتبۇئاتلاردا كۆرىلىۋاتقان سۆز ئىشلىتىش خاتالىغى ، ئىملا خاتالىغى ۋە جۈملە قۇرۇلمىسى جەھەتتىكى خاتالىقلارنى كەڭ دائىرىدە ئوتتۇرىغا قويۇپ ، تەپسىلى مۇزاكىرە قىلىپ ، ئۆلچەملىك ، توغرا بولغان ئىملا لۇغىتى ۋە دەرسلىك ماتېرياللىرىنى تۈزۈپ چىقىش .چۈنكى ، ئانا ۋەتىنىمىزدە تۈزۈلگەن لۇغەت ۋە دەرسلىك كىتاپلىرىمىز خىتاي تىلشۇناسلىرىنىڭ ۋە خىتايلار ئۈچۈن ئىشلەۋاتقان ماڭقۇرتلارنىڭ رەزىللىك بىلەن ئارىلىششى ۋە بۇزغۇنچىلىق قىلىشلىرى بىلەن سۆز ۋە ئىملا قوللىنىش پىرىنسىپىمىز نۇرغۇن قېتىم ئۆزگەرتىلىپ ، بى باھا ئالتۇندەك ، گۈلدەك تىل – يېزىغىمىز ئېغىر دەرىجىدە بۇزۇلۇپ ، ئەۋلاتلىرىمىز بىلەن ئەجداتلىرىمىز ئارىسىدا چۈشىنىشىش مۇجمەللىگى پەيدا قىلىندى. خۇسۇسەن تىل مەنسۇپلىغىمىز خاس مەنبەسىدىن يىراقلاشتۇرۇلدى. بۇ ھەقتە يۇقېرىدا بەزى مىسال ۋە تەھلىللىرىمىنى ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتتۈم.
ئۇيغۇر تىل-يېزىقى ئېغىر بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىماقتا، ھۇشيار بولايلى!!!
ئەسكەرتىش: بۇ يازمىدىكى كۆز قاراشلار تامامەن ئاپتۇرنىڭ شەخسى كۆز-قاراش ۋە تەشەببۇسلىرى بولۇپ، ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىگە ۋەكىللىك قىلمايدۇ.
ھۈجەيرە پەردىسى
ھۈجەيرە پەردىسى(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Hüceyre Perdisi) بولسا...
نەبىجان تۇرسۇن
ھاياتى
دوكتور نەبىجان تۇرسۇننىڭ يېڭى ئەسىرى <<ئاق ساراي خىياللىرى>>دا ئۇنىڭ ئامېرىكىغا كەلگەندىن كېيىنكى كۆرگەن -بىلگەنلىرى، ئاڭلىغانلىرى شۇنىڭدەك ھېس قىلغانلىرى ھەم ئۇنىڭ ئۇيغۇر سىياسىي-ئىجتىمائىي-ئىقتىسادىي ۋە مەدەنىيىتى ھەققىدىكى تەپەككۈرلىرى ھەم كۆز قاراشلىرى ئەكىس ئەتتۈرۈلىدۇ.
يېقىنقى تەتقىقاتى
لېكىن ، غەرب دۇنياسىدا تاكى ھازىرغىچە ھەممە ئېتىراپ قىلغان، سىستېمىلىق بىرەر ئۇيغۇر تىلى دەرسلىكى تۈزۈلۈپ نەشىر قىلىنىپ باقمىغان بولۇپ، پەقەت بىر قانچە سۆزلىشىش خاراكتېرلىق دەرسلىكلەر ھەم بىر قانچە لۇغەت ئېلان قىلىنغاندىن باشقا بۇ ساھەدە كۆرۈنەرلىك ئەمگەك يورۇققا چىقمىغان ئىدى.
نەسىردىن ئەپەندى
تۈركىيەنىڭ ئاقشەھىردىكى نەسىردىن ئەپەندىنىڭ ھەيكىلى
ئابدۇلھەمىدخان (1876_1909-يىلىغىچە تەخىتتە ئولتۇرغان )زامانىدا كونيا ۋىلايىتىنىڭ ۋالىيىسى فايىك بەگ ئاقشەھىرنى ئوراپ تۇرغان سۇلتان تېغىنىڭ باغىرىدىكى باغچە ئوتتۇرىسىغا خوجا نەسىرىدىن مەقبەرسىنى ئەسلى شەكلى بويىچە مەرمەردىن ياساپ، 1905-يىل 7-ئايىنىڭ 12-كۈنى پۈتكۈزگەن. مەقبەرە يېنىدىكى «خوجا نەسىردىن مەدرىسەسى» ئەسلىگە كەلتۈرۈلگەن، ئاقشەھىر مەركىزىگە نەسىردىن ئەپەندىنىڭ ئېشەككە مىنىپ تۇرغان مەرمەر ھەيكلى تىكلەنگەن. ھازىر ئىستانبۇل مۇزېيىدا نەسىردىن ئەپەندىنىڭ ئۇزۇن ساقال -بۇرۇت قويغان، كىچىككىنە ئېشەككە مىنگە قىياپەتتىكى سۈرىتى؛ ئاقشەھىردىكى «خوجا نەسىردىن مۇزېيې» دا ئۇنىڭ ھاياتىغا دائىر ماددىي بۇيۇم ۋە خاتىرىلەر بار. ئەنقەرە دۆلەتلىك كۇتۇپخانا، ئىستانبۇل ئەدرنە تارىخىي مۇزېي ۋە بەزى چەت ئەل مۇزېيلىرىدا نەسىردىن ئەپەندى ھەققىدە 500 پارچىدىن ئارتۇق تارىخىي كىتاپ ساقلانماقىتا. ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئوسمانىيە دەۋردىكى جەم سۇلتاننىڭ ھاۋالىسى بىلەن ئەبۇلغازى رۇمى 1480-يىلى يازغان«سالتۇقنامە»دېگەن ئەسەردە، نەسىردىن ئەپەندىنىڭ 13- ئەسىردىكى مەشھۇر تۈرك ئالىمى سارى سالتۇق بىلەن ھەمسۆھبەت بولغانلىقى، ئۇنىڭ نامى ۋە لەتىپلىرى تۇنجى قېتىم تىلغا ئېلىنغان.
مەنبە : نەسىردىن ئەپەندى ھەققىدە قىسسە
دىيارىمىزدا مەشھۇر بولغان زەئىپ ۋە تۇقۇلما ھەدىسلەر
مەن تۈۋەندە دىيارىمىزدا مەشھۇر بولغان زەئىپ ۋە تۇقۇلما ھەدىسلەرنى ھۇزۇرۇڭلارغا سۇنماقچىمەن. مىنىڭ بۇنداق تۇقۇلما ۋە ئاجىز ھەدىسلەرنى سىلەرگە سۇنۇشتىكى مەقسىتىم شۇ ئاجىز ۋە تۇقۇلما ھەدىسلەر تۇپەيلى دىننىي ئىشلاردا خاتالىشىپ قېلىشتىن ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈندۇر. ھازىر بەزى ئىماملار ھەدىسنىڭ سەنەدىگە قارىماي ئەرەپچە بولسا،چوڭ كىتابلارغا يېزىقلىق بولسا سۆزلەۋىرىدۇ. ھەدىسنىڭ سەھىھ ئاجىزلىقى بىلەن ھىسابلاشمايدۇ. بۇلار يالغان ھەدىسلەرنى سۆزلەپ قۇيۇشنىڭ ئېغىر گۇناھ ئىكەنلىكىنى بىلمەمدۇ ياكى بىلسىمۇ سۆزلەۋىرەمدۇ ئۇققىلى بولمايدۇ. ھەتتا بەزى ئىماملار ئوقۇيدىغان خۇتبىلىرىغا تۇقۇلما ھەدىسلەرنى قۇشۋېلىپ ھەر جۇمە شۇنىلا تەكرارلايدۇ.
مۇھەددىس ئالباني: بۇ ھەدىسنىڭ ئەسلى يوق دىدى.
كۆپلىگەن ئىماملار بۇ ھەدسنى بەكلا سۆزلەيدۇ. ھەتتا بەزى ‹ئالىملار› ‹ھىدايەت گۈلزارى› دىگەن كىتابتا(جۇڭگۇ مۇسۇلمانلىرى ژۇرنىلىنىڭ جەۋھەر تىمىلىرى جۇغلانغان ئىككى توملۇق كىتاب) بەك ئۇچرايدۇ مۇشۇنداق زەئىپ يالغان ھەدىسلەر. بۇنىڭدىن ئىھتىيات قىلماق لازىم.
3.إنما بعثتُ مُعَلِّماً» قال العراقي: سنده ضعيف، قال الألباني : ضعيف. "تخريج الإحياء"3.
ھازىرقى كۆپىنچە ئىختىلاپچىلار مۇشۇ ھەدىسنى تۇتقۇ قىلىۋېلىپ ھەدەپ ئىختىلاپنىڭ پىلىكىنى تارتىدۇ. خىجىل بۇلۇشماي بۇ سۆزنى ‹رەسۇلۇللەنىڭ ھەدىسى› دىيشىدۇ. بۇ ئازغۇنلۇقتىن باشقا نەرسە ئەمەس.
7.أصحابي كالنجوم بأيهم اقتديتم اهتديتم ». وفي لفظ: ((إنما أصحابي مثل النجوم فأيهم أخذتم بقوله اهتديتم » .قال ابن حزم : خبر مكذوب موضوع باطل لم يصح قط."الإحكام في أصول الأحكام"(5/64) و (6/82). وقال الألباني: موضوع. "الضعيفة" (66). وانظر "جامع بيان العلم وفضله" لابن عبد البر7.
ئالباني ‹ بۇ ھەدىس تۇقۇلما› دىگەن. مانا بۇ ھەدىسنى كۆپنچە ئىماملار خۇتبىلىرىدە ھەر جۇمە ئوقۇشىدۇ. مەن تۇرۋاتقان يۇرتتىكى مەلۇم بىر جامەدىمۇ ھەممىمىز چوڭ ئالىدىغان *** داموللام ھەر جۇمە خۇتبىسىدە تازا ئاھاڭىغا ئېلىپ ئوقۇپ كىتىدۇ. بۇنداق تۇقۇلما ھەدىسلەرنى سۆزلەپ يۇرۇش نىمە دىگەن قەبىھ ھە؟؟!!
«بىر سائەت تەپەككۇر قىلىش 60يىل ئىبادەت قىلغاندىن ياخشى»
بۇ سۆزنىمۇ بەزى ئىماملار كىشىلەرنى تەپەككۇر قىلىشقا قىزىقتۇرۇش ئۇچۇن كۈچەپ سۆزلەيدۇ. بۇ خاتا تۇتۇلغان يول.
14.لا صلاة لجار المسجد إلا في المسجد ». ضعيف. "ضعاف الدارقطني" (362). "اللآلئ المصنوعة" (2/16). "العلل المتناهية" (1/693).
بۇ ھەدىسنىڭ ئەسلى يوق.
دۇنيادىكى جازا لاگېرلىرى
فرانسىيە ئىشغالىيىتىدىكى ئالجېرىيەدە 1830- 1900 يىلغىچە بولغان يىللاردا ئالجېرىيە نوپۇسىنىڭ تېخمىنەن 15- 25% ى جازا لاگېرلىرىدا ئۆلگەن(250،000- 300،000 ئادەم).
ياپونىيە
پولشا
سوۋېت جازا لاگېرلىرى ( گۇلاگلار)
ۋېتنام
خىتاي نۆۋەتتە دۇنيادىكى ئەڭ زور كۆلەمدىكى جازا لاگېرلىرىنى يوشۇرۇن ماڭدۇرىۋاتقان بولۇپ، بۇ جازا لاگېرلىرىغا قامالغان ئۇيغۇرلارنىڭ سانى ئەڭ كەم دېگەندە بىر مىليوندىن ئاشىدۇ دەپ بېكىتىلگەن. ئەمىلىيەتتە نوپۇسى 25 مىليون دەپ مۆلچەرلىنىۋاتقان ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئەڭ غوللۇق ئەزالىرىنى ئاساس قىلغان تۇتقۇندا ئۇيغۇر نوپۇسىنىڭ ئەڭ ئاز دېگەندە 20% ى تۈرمىلەردە ۋە جازا لاگېرلىرىدا دەپ قاراشقا بولىدۇ. ئامېرىكادىكى نوپۇزلۇق بىر ھۆكۇمەتسىز تەشكىلاتنىڭ خەۋىرىدە ئاشكارىلىنىشىچە جازا لاگېرلىرىدىكى ئۇيغۇرلاردا قىيىن قىستاققا ئۇچراپ ئۆلۈپ كېتىۋاتقان ئەھۋاللار ئېغىرلاشقان. بۇ تەشكىلاتنىڭ ئىگەلىگەن ئۇچۇرلارنى ئانالىز قىلىش ئارقىلىق ئېرىشكەن مەلۇماتلىرىدىن قارىغاندا شەرقى تۇركىستان تەۋەسىدىكى جازا لاگېرلىرىنىڭ ئومۇمۇ سانى 1200 دىن ئاشىدىغان بولۇپ، كىچىكرەك لاگېرلاردا 2000 ئەتراپىدا، چوڭلىرىدا 10،000 ئەتراپىدا ئادەم بار، لاگېردىكىلەرنىڭ ئومۇمى سانى ئەڭ كەم دەگەندە 4 مىليوندىن ئاشىدىكەن. بۇنىڭ ئىچىدە تەخمىنەن 200،000-500،000 بولغان ئادەم ئۇيغۇردىن باشقا مىللەت بولۇشى مۇمكىن ئىكەن. خىتاينىڭ بۇ جىنايى لاگېرلارنى پىلانلىق ھالدا ئۇيغۇرلارنىڭ نەسلىنى قۇرۇتۇش ئۈچۈن پىلانلىغانلىقى ئېنىق. خىتاينىڭ بۇ جىنايەتلىرى خەلقارا مەتبۇئاتلاردا دەسلەپكى قەدەمدە پاش بولۇپ بىرلەشكەن ئەللەر تەشكىلاتىدا بۇ ھەقتە مۇنازىرە بولغاندىن كېيىن، خىتاي گەرچە پاكىتلارنى پۈتۈنلەي ئىنكار قىلغان بولسىمۇ، يەنىلا كۆز بويامچىلىق قىلىپ ئويۇن ئويناشقا تىرىشماقتا. قازاقىستانغا قېچىپ چىققان سايراگۈل ساۋۇتباينىڭ ئاشكارىلىشىچە ،خىتاينىڭ بۇ ناتسىستلارچە جازا لاگېر پىلانى 30 يىللىق بولۇپ ئۇيغۇرلارنىڭ نەسلىنى قۇرۇتۇشنى مەقسەت قىلىغان. خىتاي نۆۋەتتە جازا لاگېرلىرىنى پۈتۈنلەي يوشۇرۇپ قالالمايدىغانلىقىغا كۆزى يەتكەن بولغاچقا دۇنيا جامائەتچىلىكىنىڭ كۆزىنى بوياش ئۈچۈن بىر قىسىم لاگېرلاردا بازار ، دۇكان ۋە باشقا ئەسلىھەلەرنى پەيدا قىلىپ ئۇنىڭ كۆرۈنۈشىنى ئۆزگەرتىشكە تىرىشماقتا. بەزى لاگېرلاردىن تېلېفون قىلغىلى بولىدىغان، ئۆيلىرىگە ۋاقىتلىق قايتالايدىغان ساختا كۆرۈنۈشلەرنى پەيدا قىلىشقا تىرىشماقتا ئىكەن.
شىجاڭ ئۆلكىسى (مىنگو)
تارىخى
شېڭ شىسەي سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ياردىمى بىلەن قالدۇق كۈچلەرنى تازىلاپ پۈتۈن شىنجاڭنىڭ كونترولى قولغا كىرگۈزدى. كۇمپارتىيەگە بولغان مايىللىقىنى بىلدۈرۈش يۈزىسىدىن سوۋېت ئىتتىپاقىغا بېرىپ تەكشۈرۈلەردە بولدى ۋە قايتىپ كېلىپ جۇڭگو كۇمۇنىستلىرىدىن چېن تەنچىيۇ، ماۋ زېمىن، لىن جىلۇ قاتارلىقلارنى شىنجاڭغا كېلىپ ئىشلەشكە تەكلىپ قىلدى. كېيىنچە جۇڭگو كۇمپارتىيىسى بىلەن مۇناسىۋەتنى ئۆزگەن، 1943- يىلى مىنگو ھۆكۈمىتى ئەزالىرى ۋە دۆلەت ئارمىيىسى شىنجاڭغا كىرگەن. ياپونغا قارشى ئۇرۇش مەزگىلىدە، شىنجاڭ نىسبەتەن مۇستەقىل باشقۇرۇلغان. 1944- يىلى، سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ قوللىشى ئاستىدا شىنجاڭدا گومىنداڭغا قارشى ئىلى ئىنقىلابى قوزغالدى، بۇ جۇڭگو تارىخىدا «ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابى» دەپ ئاتالغان (ئىلى، ئالتاي، تارباغاتاي ۋىلايەتلىرى)، يەنە بىر قېتىم مۇستەقىل «شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى» ئېلان قىلىندى. 9- ئايدا شېڭشىسەي جىياڭ جىيېشى تەرىپىدىن چوڭچىڭغا يۆتكەن كېتىلدى ۋە ئورمانچىلىق مېنىستىرى قىلىندى، ۋۇ جوڭشىن شىنجاڭ ئۆلكىسىنىڭ رەئىسى تەيىنلەندى. ما بۇڧاڭنى بىر تۈركۈم ئەسكەر بىلەن شىجاڭغا ئىبەرىپ شەرقىي تۈركىستان مۇستەقىللىق ھەركىتىنى باستۇرۇشقا تىرىشتى. 1946- يىلى 6- ئايدا شەرقىي تۈركىستان ھۆكۈمىتى رەئىسى ئېلىخان تۆرە سوۋېت ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن ئوغۇرلاپ كېتىلدى. ھۆكۈمەت رەھبەرلىرىدىن ئەھمەدجان قاسىمى، ئابدۇكېرىم ئابباسوڧ قاتارلىقلار ئىلى ھۆكۈمىتى نامىدىن ئىنقىلانى داۋام قىلدۇردى. 1949- يىلى، گومىنداڭ ۋە كۇمپارتىيە ئوتتۇرسىدىكى ئىچكى ئۇرۇش ئاخىرلاشتى، جۇ ڭگو خەلق ئازادلىق ئارمىيسى ئۈستۈنلىكنى ئىگىلىدى، گومىنداڭ ئارمىيىسى مەغلۇب بولۇشقا باشلىدى. پېڭ دېخۇەي باشچىلىقىدىكى خەلق ئازادلىق ئارمىيىسى بىرىنچى دالا ئارمىيىسى 8- ئاينىڭ 26- كۈنى لەنجۇنى ئىگىلەپ پۈتۈن كەنسۇنى كونترول قىلدى. شىنجاڭدىكى گومىنداڭ ئىنقىلابىي ئارمىيىس ھەربىي كومېتىتى باشلىقى تاۋ سىيۆ، بۇرھان شەھىدى قاتارلىقلار گومىنداڭ بىلەن مۇناسىۋىتىنى ئۈگەنلىكىنى ئېلان قىلدى. بۇ مەزگىلدە جۇڭگو كۇمپارتىيەسى تەرەپدارى جاڭ جىجوڭنىڭ سالاچىلىقى بىلەن، كۇمپارتىيە تەرەپتىن سۆھبەت ۋەكىلى قىلىپ پېڭ لىچۈەن ئىبەرلىدى. شۇ يىلى سوۋېت ئىتتىپاقى قوزغىلاڭچى ئارمىيىنىڭ ئۈرۈمچىگە كىرىشى چەكلەندى، ھەتتا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتىگە تەسلىق بولۇشقا قىستىدى. 9- ئاينىڭ 25- كۈنى بىرىنچى دالا ئارمىيىسى بىرىنچى ئەترەت ۋاڭ جېننىڭ باشچىلىقىدا ئۈرۈمچىگە كىردى. شۇنىڭ بىلەن شىنجاڭ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ بىر ئۆلكىسى ھالىغا كېلىپ قالدى. جۇڭخۇا مىنگو ھۆكۈمىتى تەيۋەنگە چېكىنگەندىن كېيىن، تەيبېي شەھرىدە شىنجاڭ ئۆلكىلىك ھۆكۈمىتى ئىش بېجىرىش ئورنى تەسىس قىلىنىپ شىنجاڭ ئۆلكسى تەمسىل قىلىندى. ئەمەلىي كونترولى ئاستىدا بولمىغان ئەھۋال ئاستىدا بەك چوڭ مەنىسى بولمىغان بۇ ئورگان 1992- يىلى 1- ئاينىڭ 16- كۈنى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان.
ئابدۇرېشىت ئىمىنوف
ئابدۇرېشىت ئىمىنوف 1922 - يىلى 9 - ئايدا چاپچال ناھىيىسىنىڭ خۇنۇقاي يېزىسىدا دېھقان ئائىلىسىدە تۇغۇلۇپ، 1930 - يىلىدىن 1934 - يىلىغىچە ئۆز يېزىسىدا، 1935 - يىلىدىن 1938 - يىلىغىچە خەنزۇچە تەييارلىق سىنىپتا، 1939 - يىلىدىن 1941 - يىلغىچە ئىلى مىللەتلەر گىمنازىيىسىنىڭ خەنزۇ تىل سىنىپىدا ئوقۇيدۇ. ئوقۇشنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن ئۈچ ۋىلايەت مەتبۇئاتلىرىدا ئىلگىرى - ئاخىر بولۇپ مۇخبىر، تەھرىر، تەرجىمان بولۇپ ئىشلەيدۇ. 1949 - يىلى 8 - ئايدا ئەخمەتجان قاسىمى قاتارلىق ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابىي رەھبەرلىرى بىلەن بېيجىڭغا كېتىۋېتىپ ئايروپىلان ھادىسىسىگە ئۇچراپ قازا قىلىدۇ.