cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
يەرلىك مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقى ھەققىدىكى ب دت باياننامىسى
ب دت ئومۇمىي كەڭەشى،
يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھەق-ھوقوقىنى قوغداشتا ۋە ئىلگىرى سۈرۈشتە   بدتنىڭ ناھايىتى مۇھىم ۋە ئۇزلىكسىز رول ئوينايدىغانلىقىنى خاتىرىلىتىپ؛ مەزكۇر باياناتنىڭ يەرلىك خەلقلەرنىڭ ھەق-ھوقوقى ۋە ئەركىنلىكىنى ئىلگىرى سۈرۈش ۋە قوغداش ھەمدە بدت سىستېمىسى ئىچىدە بۇ توغرىلىق ھىزمەتلەرنى يەنمۇ تەرەققىي قىلدۇرۇش جەھەتتىن ناھايىتى مۇھىم بىر قەدەم باسقۇچ ئىكەنلىكىگە ئىشىنىپ؛
توكيو ئۇنىۋېرستېتى
1877-يىلى 4– ئاينىڭ 12- كۈنى قۇرۇلغان، دۇنيا بويىچە ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدىغان ئالىي بىلىم يۇرتلىرىدىن بىرىدۇ.
چوڭ توسۇق خادا تاشلىقى
تەپسىلى چۈشەندۈرلىشى
چوڭ توسۇق خادا تاشتىكى مارجاننىڭ قېلىنلىقى200 مېتىردىن ئاشىدۇ، ئۇ30 مىليون يىللىق تارىخقا ئىگە. چوڭ توسۇق خادا تاش ئەتراپىدىكى دېڭىز سۈيىنىڭ تېمپېراتۇرىسى ۋە تۇزلۇقلۇقى مارجان قۇرتلىرىنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىگە مۇۋاپىق كېلىدۇ. شۇڭا بۇ يەردىكى مارجان خادا تاشلىرى ئىنتايىن كۆپ، يېتىلىشىمۇ ناھايىتى ياخشى بولۇپ، مەزكۇر جاي ئاۋسترالىيىدىكى ئالاھىدە مەنزىرىلىك رايون بولۇپ شەكىللەنگەن.
تۆمۈر سىجاڭ
تۆمۈر سىجاڭ
چاچ چۈشۈشنىڭ ئالدىنى ئېلىشنىڭ تەبىئىي ئۇسۇللىرى
چاچ چۈشۈش قىممەتنى داۋالىيالمايدۇ ، ئەمما چاچنىڭ ھەددىدىن زىيادە چۈشۈپ كېتىشىدىن ئەنسىرىسىڭىز؟ ئىشەنچنى تۆكۈشنىڭ بىر سەۋەبى چاچ چۈشۈش بولۇشى مۇمكىن! بىزنىڭ ھازىرقى تۇرمۇش ئۇسۇلىمىز يەنە چاچ چۈشۈش مەسىلىسىدىن خەۋەردار بولۇپ ، ئاخىرىدا چاچ چۈشۈشتەك تېخىمۇ تەشۋىشلىنىشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ يەردە چاچنىڭ تەبىئىي ئۆسۈش ئۇسۇللىرى بار:
جىددىيلىك! بۇ 6 ھەرپلىك سۆز بىزنىڭ يولىمىزغا كەلگەن نۇرغۇن مەسىلىلەرنىڭ تۈپ سەۋەبى. ئاساسلىق مەسىلىلەرنىڭ بىرى چاچ چۈشۈش! ئويلىنىشنى كۈندىلىك ئادىتىڭىزگە كىرگۈزۈڭ ۋە بۇ ئاچچىقلىنىشتىن قۇتۇلۇڭ.
چاچقا مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنى داۋالاش ئاملادىن ياخشىراق؟ چاچ چۈشۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئاساسلىق سەۋەبلەرنىڭ بىرى مول ۋىتامىن C ۋە ئاملا كەملىكنىڭ مەنبەسى ، ئۇنى سىستېمىمىزغا تولۇقلاشنىڭ ياخشى چارىسى يوق! ئۇنىڭ تەركىبىدە ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرۇش ۋە باكتېرىيەگە قارشى تۇرۇش خۇسۇسىيىتى مول بولۇپ ، دانىخورەك ۋە باش تېرىسىنىڭ ياللۇغلىنىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. بۇنداق بولغاندا ، ئاملا باش تېرىسىنى پاكىزە ساقلايدۇ ھەمدە چاچنىڭ يىلتىزىنى زۆرۈر ئوزۇقلۇق بىلەن تەمىنلەيدۇ ، ئۇلارنى كۈچلۈك ۋە پارقىراق قىلىدۇ.
بۇ نېم بولىقىنى سىناپ باقسىڭىز بولىدۇ. نېم يوپۇرمىقىنى ئېزىپ چاپلاق ياساپ ، چاچنى يۇيغاندىن كېيىن باش تېرىسىگە سۈرۈڭ. 30 مىنۇتتىن كېيىن يۇيۇڭ. بۇ جەرياننى ھەپتىدە ئىككى قېتىم تەكرارلاڭ ۋە ئۆزگىرىشكە دىققەت قىلىڭ!
ئالوي تەركىبىدە ساغلام چاچنىڭ ئۆسۈشىنى بىۋاسىتە ئىلگىرى سۈرىدىغان ئېنزىم بار. باش تېرىڭىزگە ئالقات شىرنىسى ياكى گېلى سۈرسىڭىز ، شۇنداقلا بىر قوشۇق ئالوينى ئاچ قورساققا ئىستېمال قىلسىڭىز ، چاچنىڭ ساغلام ئۆسۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئالوي چېچىڭىزدىكى يىلتىزنى باسالايدىغان باش ھۈجەيرىلەرنى چىقىرىپ تاشلايدۇ. ئۇنىڭ باكتېرىيەگە قارشى تۇرۇش ۋە باش تېرىسىنى سوغۇق ساقلاش ئۈچۈن باكتېرىيەگە قارشى تۇرۇش رولى بار. ئالوي يەنە باشنىڭ pH تەڭپۇڭلۇقىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشكە ياردەم بېرىدۇ ، بۇ چاچنىڭ ساغلام ئۆسۈشىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
پلوتونىي
left|thumb|250px ئۇمۇمىي
ئابراھام لىنكولن
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
يۇلتۇز تۈركۈمى :سۇ بوتۇلكىسى تۈركىمى
بوي ئېگىزلىكى :193 سانتىمېتىر
پلوتونىي
قايناش نۇقتىسى:
ئابراھام لىنكولن
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئىتقادى :تەبىئەت ئىلاھچىلىقى، خىرىستىيان دىنى
شەخىسلەر ئانكىتى
ئامېرىكىنىڭ پايتەختى ۋاشىنگتون شەھىرىگە جايلاشقان ھەيۋەتلىك لىنكولن خاتىرە سارىيىدا ئېكىسكۇرسىيىچىلەر لىنكولننىڭ ئەينى چاغدا ئېلان قىلغان نېگىر قۇللارنى ئازاد قىلىش توغرىسىدىكى خىتابنامىسىنى ئاڭلىيالايدۇ، ئامېرىكا خەلقى دېموكراتىيە، ئەركىنلىك ئۈچۈن ئۆزىنى بېغىشلىغان بۇ ئۇلۇغ زاتنى مەڭگۈ ياد ئېتىپ تۇرىدۇ.
تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى
تۈركىيەنىڭ ئىقتىسادى ئەھۋالى
پۇل بىرلىكى: تۈرك لىراسى. تۈركىيە ئىقتىسادى سىياسىتى ئامېرىكا ۋە ياۋروپانىڭ زور تەسىرىگە ئۇچرىغاچقا 2004-يىلىغا كەلگەندە پۇلى پاخاللىشىپ بىر مىليۇن500مىڭ لىرا بىر دوللارغا توغرا كېلىدىغان پۇل پاخاللىقى يۈز بەرگەن ئىدى. 2005-يىلىدىكى 6نۆلنى قىسقارتىشتىن كېيىن تۈركىيەدە 1.34يېڭى تۈرك لىراسى=بىر دوللار، 2016 تۈركىيە ھەربىي ئۆزگىرىش تەشەببۇسىدىن كېيىن تۈرك لىراسىنىڭ دوللارغا بولغان ئايرىۋاشلاش نىسبىتى تارىختىكى ئەڭ يوقرى پەللىگە چىقىپ 3.1 تۈرك لىراسى = 1 ئامېرىكان دوللارى بولغان.
ئالاقىلىشىش
تۈركىيەنىڭ ئىلىكتىرلىشىش ۋە ئالاقە ئىشلىرى ئورتاھال تەرەققى قىلغان بولۇپ مۇقىم تېلېڧون ئابونتى 19مىلىيۇن، يانڧون ئابونتى 44 مىلىيۇن، ئىنتېرنېت ئابونتى 13 مىلىيۇن بولغان.
ئابراھام لىنكولن
شەخىسلەر ئانكىتى
ئۇ ئۇزاق مۇددەت ئەمگەكچى خەلق ئارىسىدا ياشىغاچقا، تۆۋەن قاتلامدىكى ئاممىنىڭ دەرد-ھالىنى چۈشىنەتتى، نېگىر قۇللارنىڭ ئېچىنىشلىق تەقدىرىگە ھېسداشلىق قىلاتتى.
سانا
پۈتكۈل شان- شەرەپ ئاللاھقا خاستۇر، ئى ئاللاھ، جىمىكى ھەمدۇ- سانالار ساڭىلا مەنسۇپ، سېنىڭ ئۇلۇغلۇقۇڭغا ۋە ساڭىلا ئىبادەت قىلىمىز، سەندىن باشقىغاچوقۇنمايمىز.
سوقا
تەپمە سوقا
ئون ئىككى مۆچەل
يىل بېشى چاشقان ئېرۇر،ئات ئالدىدا،قوي كەينىدە، كالىسى مۆرەپ كېلۇر. مەرەپ كېلۇر. يولۋىسى يولدا يېتىپ، مايمۇنى ئويناپ ماڭار، توشقىنى سەكرەپ كېلۇر. توخۇسى چىللاپ كېلۇر. دەريادا بېلىق ئۈزۈپ،ئىتلىرى ھاۋشىپ ئۆتەر، يىلاننى قوغلاپ كېلۇر. توڭگۇزلىرى تويلاپ كېلۇر.
6. يىلان يىلى [yilan yili]
پۇتبول مۇسابىقىسى
7-قىتملىق دۇنيا لوڭقسى 1962-يىلى چىلىدا ئۈتكۈزۈلگەن قاتناشقان دۆلەت: 16 بىرازىلىيە،چخسلىۋاكىيە، چىلى ، يۈگۈسلاۋىيە، سۇۋىت ئىتپاقى،ۋىنگىرىيە،ئىتپاقداشگىرمانىيە،ئىنگىلاد،ئىتالىيە،ئارگنتىنا، مىكسىكا، ئۇراگۇاي،ئىسپانىيە،كۇلۇمبىيە، پولۋىيە،شىۋتسارىيە. چىمپىيون: بىرازىلىيە ئەڭ كۆپ توپ ئۇرىغان ماھىر: چالىنگا(بىرازىلىيە) 4توپ بۇ قىتملىق دۇنيا لوڭقسىدىكى ئومومى توپ: 89 چىمپىيون بىرازلىيە كۇماندسى
كۆكيار كوچا باشقارمىسى
كۆكيار كوچا باشقارمىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Kökyar Kocha Bashqarmisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ ئاقسۇ شەھىرى گە جايلاشقان.
پەرز كۇپايە
پەرز كۇپايە (فرض كفاية): كىم ئادا قىلىشىدىن قەتئىينەزەر، چوقۇم ئادا قىلىنىشى كېرەك بولغان، بىر قىسىم كىشىلەر ئادا قىلسا باشقىلاردىن ساقىت بولىدىغان، ھېچكىم تەرىپىدىن ئادا قىلىنمىسا ھەممە گۇناھكار بولىدىغان پەرز.
مۇھەممەت ئىمىن قۇربانى
( 1914~ 1990 ) مول تارىخىي بىلىمگە ئىگە تاىخشۇناس ۋە تەزكىرىشۇناس ، « قەشقەردىكى يادىكارلىقلار » « تارىخ بېتىنى ۋاراقلىغاندا » « ئابدۇقادىر داموللا ئۆلتۈرۈلگەن پاجىئەلىك كېچە » قاتارلىق بىر يۈرۈش تەتقىقات ۋە ئەسلىەم خاراكتېرىگە ئىگە ئېسىل ماقالىلىرى بىلەن ئۆچمەس ئىزلارنى قالدۇرغان مۇھەممەت ئىمىن قۇربانى ( ئىشقى ) بىلىمخۇمار ئەۋلادلار قەلبىدىن مەڭگۈ يادلىنىدۇ.
كالتىسىي
ھۆججەت:Ca.jpg
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
مىسۋاك
مىسۋاك ئىشلىتىش، يەنى چىش چوتكىلاش: مىسۋاك ئىشلىتىش بەك مۇھىم. چۈنكى چىش چوتكىلىمىغان كىشىنىڭ ئېغىزى پۇراپ قالىدۇ، چىشى سېسىيدۇ، ئاغرىشقا باشلايدۇ. كۆزىمىزگە كۆرۈنمەيدىغان، بىز بىلەن ھەمىشە بىللە تۇرىدىغان مۇھاپىزەتچى پەرىشتىلەر ئازار يەيدۇ. ئاللاھ تەئالاھ مۇسۇلمانلارنى بەك پاكىز، خۇشبۇي تۇرىشىنى، كىيىملەرنى پاكىز رەتلىك كىيىشىنى، بەدەن پاكلىقىنى چىڭ تۇتۇشقا بۇيرۇدى. كىشىنىڭ مىجەزى ناچار بولسا خەلق ئۇنىڭدىن نەپرەتلىنىدۇ، تازىلىقى ياخشى بولمىسا پەرىشتىلەر ئۇنىڭدىن نەپرەتلىنىدۇ. پاسكىنا، چوتكىلانمىغان ئېغىز بىلەن قىلىنغان دۇئانىڭ قانچىسى ئىجابەت بولماقچىدى؟
خانئېرىق بازىرى (خوتەن ناھىيىسى)
خانئېرىق يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى خوتەن ۋىلايىتى نىڭ خوتەن ناھىيىسى گە جايلاشقان. شەرقتە قاراقاش دەرياسى ئارقىلىق قاراقاش ناھىيىسى بىلەن ئايرىلىپ تۇرىدۇ، شىمالدا خوتەن ناھىيىسىنىڭ يېڭىئاۋات يېزىسى بىلەن، جەنۇپتا لايقا يېزىسى بىلەن تۇتۇشىپ تۇرىدۇ. قارمىقىدا 35 يېزا بار بولۇپ ئومۇمىي نوپۇسى 57 مىڭ.
ئابلېكىم ھەسەن
ئابلېكىم ھەسەن «تارىم غۇنچىلىرى» ژورنىلىنىڭ تەھرىرى، باش مۇھەررىرى بولۇپ ئىشلەش جەريانىدا، ياش بىر ژورنالىستقا خاس تەجرىبىلەرنى توپلىدى، ئۇ ژورنال ئۈچۈن جان كۆيدۈرۈپ ئىشلەپ، ئاپتونۇم رايون دائىرىسىدىكى بۇ ئۇنىۋېرسال بالىلار ژورنىلىنىڭ ياخشى چىقىشى ئۈچۈن زور ئەجىر سىڭدۈردى، ئۇ بالىلار يازغۇچى، شائىرلىرى ۋە بالا شائىر، يازغۇچىلارنىڭ نادىر ئەسەرلىرىنى تاللاپ ژورنالنىڭ مەزمۇنىنى بېيتتى، ژورنالنىڭ سەھىپىلىرىنى رەڭدارلاشتۇرۇپ، ژورنالنى قىزىقارلىق، بالىلار سۆيۈپ ئوقۇيدىغان ژورنالغا ئايلاندۇردى. شۇڭا ژورنال شىنجاڭنىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى كىچىك دوستلارنىڭ ياخشى سىردىشى، تەپەككۇرىنى ئاچىدىغان، تەسەۋۋۇرىنى قاناتلاندۇرىدىغان ياخشى كۆزنەك بولۇپ قالدى. شائىر ئۆزىنىڭ ئەنە شۇ بالىلار شىئىرىيىتى ۋە بالىلار ژورنالچىلىقى جەھەتتىكى تۆھپىلىرى بىلەن ئۆزىنىڭ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى مۇھىم تىمىلارنىڭ بىرى بولغان بالىلار ئەدەبىياتىدىكى ئۆزىگە خاس ئورنىنى تىكلىدى.
نوبېلىي
قايناش نۇقتىسى:
تارىخى:
Sumérlar
‹‹Bediwi››gutlarakad padishahliqini yoqatti,biraq gutlarning hökümranliqi anche mustehkem emes idi,shunglashqa sumér sheher döletliri qisqa qayta güllinelidi.uruk shahi utuhéngal bolsa gutlarni qoghliwetken qehriman idi.utuhéngalning küchiyishi lagashqimu tehdit élip keldi.utuhéngal urnammagha ur shehrini saqlashqaqoydi.utuhéngalning ölüm sewebi éniq emes biraq urnamma urni paytext qilip mésopotamiyeni birlikke keltürdi hem ur üchinchi sulalisini(miladiyedin burunqi2111-yildin miladiyedin burunqi 2003-yilghiche) qurup chiqti.urnamma özini‹‹sumér we akad shahi›› dep atidi.
Sumérlartérighan ösümlüklerarpa, nuqut, yéssimuq, tériq, bughday, chamghur, chilan palmisi, piyaz, samsaq, kuseygül we taghaptapperisi qatarliqlarni öz ichige alidu.ularning öy haywanliri kala,qoy,öchke,choshqa,ishek qatarliqlar bolup kala ularning asasliq yük kötürdighan,ishek bolsa asasliq yük toshuydighan haywini bolghan.sumérlaryene béliq tutqan ,qush owlighan.
Sumérlarning ibadetxana we ordilirigha téximu murekkep bolghan qurulma we téxnikaqollinilnatti,meslen: tüwrük,mexpi xane,séghiz miq qatarliq.
Sumérmedeniyitining jenubta éridu,shimalda nibrudin ibaret ikki merkizi bar idi.bu ikki merkezning medeniyet tesiri tüptin perqlinetti.nibru bolsa énlilning muqeddes yéri idi,énlil bolsa udunyaning bash ilahi idi,u insanlargha ata qilghan epsun we séhir yaxshi-yaman alwastilarni qoghliyalayti,uning zémini bir taghning ichide bolup uning hasilatliri yer astida yashayti.
Sumérlar qullarni ishiltetti,biraq qullar sumér iqtisadining tüwrüki emes idi.qullar asasliqi rext toqushqa,basmichiliqqa sélinatti,ular yene tügmenlerde ishleyti,mal toshuyti.
Herbi ishliri
Sumérlarning eneniside baqi dunyaning resmi nami apsu déyiletti.«ap›› dégen söz sumértilida chongqur dégen menini bildüretti.apsu dégen sözning sumér epsanilirdiki menisi bolsa‹‹süzük sular éqip turghan yer asti köli›› idi.‹‹chongqur su'ilahi››apsu eslide deslepki alte dewrdiki sumér ilahlirining biri bolup chishi dragon diyama bilen bir jüp idi,biraq axiret urushi bolghan chaghda su'ilahi énki terpidin yer astigha nezerbend qilinip shu yerde'ölgen,shuningdin baqi dunyagha'aylanghan.apsugha hökümranliq qildighan ilahlar toghrisida nurghun közqarashlarbar bolup beziler su ilahi énki hökümranliq qilidu dése,yene beziler ay ilahi inennaning ashnisi domuz(toluq isimi domuz apsu) yaki singlisi irichigala hökümranliq qilidu deydu.
Apsudiki dozaq paskina we qarangghu bolup ichide toshqiche jin-alwastilar bar idi.meyli ilah yaki adem bolushidin qetinezer ölgendin kéyin özining hayat waqitidiki qilghan-etkenlirige asasen apsuda oxshash bolmighan mu'amilige érishetti.
Téxnikisi
Ular qedimqi mésopotamiyege zich bolghan déhqanichiliqni élip kirgen,nurghun zira'etler we öy haywanliri mushu yerdin tarqalghan.shunglashqa biz sumér medeniyitini deslepki mezgilde ijadiyet we keshpiyat rohigha eng bek bay insanlar medeniyitning birsi deymiz.
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مائارىپ، ئىلىم-پەن، مەدەنىيەت تەشكىلاتى
تەشكىلات ھەققىدە
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مائارىپ، ئىلىم-پەن، مەدەنىيەت تەشكىلاتى ھەرقايسى دۆلەت ھۆكۈمەتلىرى ئوتتۇرىسىدىكى مائارىپ، ئىلىم-پەن، مەدەنىيەتكە ئائىت مەسىلىلەرنى مۇھاكىمە قىلىدىغان خەلقئارا تەشكىلات. ئۇنىڭ ئاساسلىق ئورگىنى ئەزا دۆلەتلەر قۇرۇلتىيى، ئىجرائىيە ئىدارىسى ۋە كاتىباتلار باشقارمىسىدىن ئىبارەت. قۇرۇلتاي بۇ تەشكىلاتنىڭ ئەڭ ئالىي ھوقۇقلۇق ئورگىنى بولۇپ، ئادەتتە ئىككى يىلدا بىر قېتىم ئۆتكۈزۈلىدۇ. مائارىپ، ئىلىم-پەن، مەدەنىيەت تەشكىلاتى رايون خاراكتېرلىك مائارىپ، ئىلىم-پەن، مەدەنىيەت ياكى ئالاقىلىشىش ئىش باشقارمىلىرىنى تەسىس قىلغان. نۇرغۇن ئەزا دۆلەتلەرنىڭ پارىژدا دائىمىي تۇرۇشلۇق ۋەكىللەر ئۆمىكى بار. دۆلەت ئىچىدە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مائارىپ، ئىلىم-پەن، مەدەنىيەت تەشكىلاتىنىڭ مەملىكەتلىك كومىتېتىنى تەسىس قىلغان بولۇپ، ئۇ بۇ تەشكىلات بىلەن ئالاقە باغلايدىغان ئورگاندۇر.
خاڭجۇ شەھىر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> خاڭجۇ شەھىر بولسا جۇڭگو جېجياڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، خاڭجۇنىڭ 6،400،000 نوپۇسىبار، 379.9 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 30.15°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 120°10، پوقتانومۇرى 310000 رايۇننومۇرى 571.
جۇمھۇرىيەتنىڭ قەدىمىيلىكى
تۈنۈگۈن يەنە ھېلىقى يوچۇن پەيلاسوپ بىلەن بىرگە بولدۇق:
− جۇمھۇرىيەت سىياسىي تەشكىلاتلار ئىچىدىن ئەڭ تەرەققىي قىلغىنىدۇر. چۈنكى ئۇ ئەڭ ئاخىرقى باسقۇچىدۇر. دەرۋەقە سىياسىي تەشكىلاتلارنىڭ ئاخىرقى باسقۇچى جۇمھۇرىيەتتۇر.
توتېم شۇ جەمەتنىڭ نامىدىكى بىرەر ھايۋان ياكى ئۆسۈملۈكتۇر. شۇنداقلا توتېم مەزكۇر جەمەتنىڭ كوللېكتىپ ئېڭىدىن ئىبارەت بولۇپ، جەمەتنىڭ ئىجتىمائىي ھۆكۈمرانلىقى توتېمغا مەنسۇپتۇر. توتېمنىڭ ھۆكۈمرانلىقى كوللېكتىپ ئاڭنىڭ ھۆكۈمرانلىقى دېمەكتۇر.
بۇ مەجبۇرىي تارتىۋېلىش نەتىجىسىدە جەمەتنىڭ كوللېكتىپ ئېڭىغا مەنسۇپ بولغان خەلق ھۆكۈمرانلىقى بىر شەخسنىڭ ياكى بىرەر جەمەتنىڭ خۇسۇسىي مۈلكىگە ئايلىنىدۇ. بۇنىڭدىن كېيىن ھۆكۈمرانلىقنى تارتقۇزۇپ قويغان جەمەتتە جۇمھۇرىيەت دېگەن نەرسە قالمايدۇ. چۈنكى توتېم ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە ئومۇمىي ھۆكۈمرانلىقنىڭ تارتقۇزۇپ قويۇلۇشى بىلەن جەمەت فېئوداللىق دەرىجىسىگە چۈشۈپ قالىدۇ. ئاقىۋەتتە جەمەت ئاقساقىلىمۇ بىر فېئودال رەئىس بولىدۇ.
ئەمدى بۇ مۇئەسسەسەلەرنى تۈركلەر ئىچىدىن ئىزدەپ باقايلى، تاپقىلى بولامدۇ – يوق؟
مېلبۇرن ئۇنىۋېرستېتى
مېلبۇرن ئۇنىۋېرستېتى 1855-يىلى 10 – ئاينىڭ 3- كۈنى قۇرۇلغان
ئەزەربەيجان
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:14px"> left|thumb|200px left|thumb|200px left|thumb|200px left|thumb| ئازەربەيجان جۇمھۇرىيىتى  Azərbaycan Respublikası پايتەخت: باكۇ، ئاھالىسى ئىككى مىليۇن 300مىڭ. زېمىنى:86600 كۋادرات كىلومېتىر. ئاھالىسى: ئازەربەيجاننىڭ2006-يىللىق نوپۇسى 7مىلىيۇن 961مىڭ619. ئاھالىنىڭ 95%نى ئازەربەيجانلار، 2.2%نى داغىستانلىقلار ، 1.8%نى رۇسلار، 1.5%نى ئەرمەنلەر ئىگەللەيدۇ. ئازەربەيجان تىلى دۆلەت تىلى. ئاھالىلەر ئازەربەيجان، تۈرك ۋە رۇس تىلىنى قوللىنىدۇ. دىنى : ئازەربەيجان ئاھالىسىنىڭ 85%ى ئىسلام دىنى شىئە مەزىبى ئونئىككى ئىمام ئەقىدىسىگە، 10% ئىسلام دىنى سۈننى مەزھىبىگە، 5. %2 رۇس پروۋىسلاۋىيە دىنىغا، 2.3% ئەرمەن پروۋىسلاۋىيە دىنىغا ئىشىنىدۇ. پۇلى: مانات. 2006-يىلى 0.8934مانات = بىر دوللار، 2004-يىلى 4913.48 دەرھەم = بىر دوللار، 2002-يىلى4,860.82 دەرھەم = بىر دوللار.
ئىقتىسادى:
http://www.azlink.info Azerbaijan Links News https://web.archive.org/web/20160303175451/http://gallery.azlink.info/ Azerbaijan Photo Gallery
ئەنگلىيە خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى
=ھەققىدە== ئەنگلىيە خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى بۇ يەنە لوندون خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇنىڭ تولۇق نامى «لوندون خان جەمەتى تەبىئەت بىلىملىرىنى ئىلگىرى سۈرۈش ئىلمىي جەمئىيىتى» بولۇپ، 1660-يىلى قۇرۇلغان ۋە 1662-يىلى خان جەمەتىنىڭ ئىجازىتىگە ئېرىشكەن. ئۇ دۇنيادىكى تارىخى ئەڭ ئۇزۇن ھەم ئوتتۇرىدا ئۈزۈلۈپ قالمىغان پەن ئىلمىي جەمئىيىتى بولۇپ، ئۇنىڭغا ئەزا بولۇش ئىنتايىن يۇقىرى شەرەپ. ئۇلۇغ ئالىم نيۇتون بۇ جەمئىيەتنىڭ رەئىسلىكىنى 20 نەچچە يىل ئۈستىگە ئالغان.1915-يىلىدىن بۇيان، خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ باشلىقلىقىنى نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكۈچىلەر ئۈستىگە ئېلىپ كەلدى.
جاۋا گىلەم
ئۇنىڭ ئاساسلىق ماتېرىيالى قوي يۇڭى ۋە تۆگە يۇڭى قاتارلىقلاردۇر. جاۋا گىلەمنى توقۇش ئۈچۈن ئالدى بىلەن يۇڭنى غىپچىغۇچتا يۇمشاق ساۋاپ ئۇنىڭدىن كېيىن چىلەكتە يۇڭنى ئىگىرىپ يىپ قىلىمىز. يىپنى ئىگىرىدىغان نەرسىنىڭ ئىسمى چىلەك يىپلار ئىگىرىلىپ بولغاندىن كېيىن ھەر خىل رەڭلەردە بويىلىدۇ. ئالتە-يەتتە مېتىر ئارىلىقتا قۇزۇق قېقىپ، ئىگىرىلگەن يىپلار جاۋا گىلەمنىڭ كەڭلىكىنى ئاساس قىلىپ، بىر نەچچە قات تارتىلىپ دۇكان قۇرۇلۇپ جاۋا گىلەم توقۇلۇشقا باشلىنىدۇ. بۇنىڭغا كېتىدىغان ئەسۋابلار ناھايىتى ئاددىي بولۇپ، غىپچىغۇچ، قۇزۇق، ئاقاغ، قىلىچ، قىلىچ تاختا، قۇپاغۇ، دۇكان قۇرىدىغان 1.5 مېتىر ئېگىزلىكتىكى ئۈچ تال ياغاچ كېتىدۇ. جاۋا گىلەمنى كۆپىنچە ئاياللار توقۇيدۇ.
ئۆمۈرلۈك كەسىپنى قانداق تاللاش كېرەك
ھەر بىر ئادەمنىڭ ئۆزى ئەڭ قىزىقىدىغان كەسپىدىن بىر ياكى بىر قانچىسى بولىدۇ. سىز مەلۇم بىر كەسىپنىڭ سىز چەكسىز قىزىقىدىغان كەسىپ ئىكەنلىكى ياكى ئەمەسلىكىنى بىلىش ئۈچۈن، مۇنداق ئويلاپ بېقىڭ: سىز ئاشۇ كەسىپ بىلەن كىرىمسىز شۇغۇللىنىشنى خالامسىز؟ ھازىر ئۇيغۇر دىيارىدىكى نۇرغۇن ئۇيغۇر ياشلىرى دۇچ كېلىۋاتقان ئەڭ ئېغىر مەسىلە ئۆزلىرى ئۈچۈن كىرىم قىلىپ جان باقىدىغان بىر خىزمەتنىڭ يوقلىقى. شۇڭا مۇتلەق كۆپ ياشلارنىڭ ھەقسىز قىلىشنى خالايدىغان كەسپى بولماسلىقى ئېنىق. لېكىن، بۇ يەردىكى سىناقنى ئوڭۇشلۇق ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن، سىز چوقۇم ئۆزىڭىزنى باي، باشقا كىرىمگە ئېھتىياجلىق ئەمەس، دەپ ئويلىشىڭىز كېرەك. سىز ئاشۇ دەرىجىدە قىزىقىدىغان كەسىپتىن قايسىلىرى بار ئىكەن؟ بۇنى بىر تىزىپ بېقىڭ. بولسا ئاشۇنداق كەسىپتىن 10 نى تېپىپ، بىر قەغەزگە تىزىپ چىقىڭ. ئەگەر سىز ئۆزىڭىز ئىنتايىن ھۇزۇرلىنىدىغان بىر خىزمەت بىلەن شۇغۇللىنىپ، خىزمەت جەھەتتە ئۆمۈر بۇيى خۇشال ئۆتەي دېسىڭىز، مۇشۇ كاتېگورىيىدىكى بىر كەسىپكە كىرىشكە پۈتۈن كۈچىڭىز بىلەن تىرىشىڭ.
6. چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇش ئۈچۈن پايدىلىق كەسىپ
خۇ جىنتاۋ
left|thumb|200px|خۇ جىنتائو خۇ جىنتائو بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ۋە جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى رەھبەر.
خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى ۋە دۇنيا لوڭقىسى
دۇنيا لوڭقىسى ئاتىسى: خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى قۇرۇلغان دەسلەپتە پەقەت 7 ئەزاسى (فىرانسىيە، بېلگىيە، دانىيە، گوللاندىيە، ئىسپانىيە، شېۋىتسارىيە، شېۋىتسىيە) لا بولۇپ، 1910-يىلىغا كەلگەندە جەنۇبىي ئافرىقا تۇنجى ياۋروپا دۆلىتىگە تەۋە بولمىغان دۆلەت سالاھىيتىدە خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىگە ئەزا بولدى. شۇنىڭدىن باشلاپ خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى ئاستا-ئاستا تەرەققىي قىلىشقا باشلىدى. خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ ھەقىقىي قۇدرەت تېپىشىنى تىلغا ئالساق، بىر ئادەمنىڭ تۆھپىسىدىن ئايرىپ قارىغىلى بولمايدۇ. جۇلىس رېمىت (Jules Rimet)، بۇ فىرانسىيلىك ئادەم خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى تارىخىدا بۈيۈك «رېمىت دەۋرى» نى ياراتتى. 1921-يىلى 3-ئاينىڭ 1-كۈنى، 48 ياشلىق رېمىت خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ 3-نۆۋەتلىك باش رەئىسلىكىگە سايلاندى. ئۇ ۋەزىپىگە ئولتۇرۋاتقان مەزگىلىدە مۇھىم ئىككى ئىشنى ۋۇجۇدقا چىقاردى. بىرى، رېمىت ئۆزىنىڭ دېپلۇماتىيە ئىقتىدارىغا تايىنىپ، خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ كۆلىمىنى ۋە تەسىرىنى زورايتتى. ۋەزىپىگە ئولتۇرغاندىن تارتىپ، تاكى 1954-يىلى ۋەزىپىدىن بوشانغۇچە FIFA نىڭ ئەزالىرى ئەسلدىكى 20 دۆلەتتىن 85 دۆلەتكە تەرەققىي قىلدى، ئالاھىدە تىلغا ئېلىشقا ئەرزىيدىغىنى، 1946-يىلى رېمىت بۈيۈك بېرتانىيە ئارىلىدىكى تۆت پۇتبولچىلار جەمئىيتى (ئېنگىلانىد، شوتلاندىيە، ۋېلىش، شىمالىي ئېرلاندىيە) نىڭ ئەزا بولۇشىنى قولغا كەلتۈردى، ھازىرقى زامان پۇتبول ھەركىتىنىڭ بۆشۈكى بولۇش سۈپىتى بىلەن بۇ تۆت پۇتبولچىلار جەمىئىيتى تاكى ھازىرغىچە ئۆزئالدىغا مۇستەقىل ھالدا دۇنيا لوڭقىسىغا قاتنىشىش سالاھىيتىگە ئىگە بولۇپ كېلىۋاتىدۇ. يەنە بىرى، رېمىت دۇنيا لوڭقىسى مۇسابىقىسىنى بارلىققا كەلتۈردى. 1930-يىلى 7-ئاينىڭ 18-كۈنى، تۇنجى نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسى ئۇرۇگىۋايدا باشلىنىش يوپۇقى ئېچىلىپ، دۇنيا پۇتبولىنىڭ تەرەققىياتى يېڭى بىر باسقۇچقا قەدەم قويدى، شۇنىڭ بىلەن رېمىتمۇ «دۇنيا لوڭقىسى ئاتىسى» دېگەن نامغا ئىگە بولدى، ئەڭ دەسلەپتە دۇنيا لوڭقىسىنىڭ نامى ئۇنىڭ ئىسىمى بىلەن ئاتالدى. 1956-يىلى 10-ئاينىڭ 16-كۈنىگە كەلگەندە رېمىت پارىژدا 83 يېشىدا ۋاپات بولدى.
خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى تارىخىدىكى رەئىسلەر: (رەسىمى تېپىلمىدى). 1. روبېرىت گېرىن، فىرانسىيەلىك، 1904-يىلىدىن 1906-يىلىغىچە ۋەزىپە ئۆتىگەن.
★ 1962-يىلىدىن باشلاپ خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى قارار ماقۇللاپ، پۇتبولچىلارنىڭ دۆلەت تەۋەلىكىنى ئۆزگەرتىپ باشقا دۆلەتكە ۋاكالىتەن مۇسابىقە ئوينىشىنى مەنئىي قىلىش تۈزۈمىنى يولغا قويدى.
ماھاتما گەندى
ھاياتى
ئۇ «ئۆتكەن 30 يىلدىكى يولباشچى ۋە پەيلاسوپ»، «ھىندىستاننىڭ ئەركىنلىك ماياكى». 1947-يىلى 8-ئايدا، ھىندىستاننىڭ تۇنجى نۆۋەتلىك ئاساسىي قانۇن تۈزۈش يىغىنىدا ھىندىستان مىللىي ئازادلىق ھەرىكىتىنىڭ داھىيەسى موھانداس كارامچاند گەندى ئەنە شۇنداق تەرىپلەنگەن.
ئۆلۈپ تىرىلىش ئۆزگەرمەس،
خيالىي دۇنيادىن رېئاللىقا.
ماخاتما گەندى ھېكمەتلىك سۆزلىردىن ئۈزۈندىلەر:
كۈچسىز ئىنسانلار كەچۈرۈشنى بىلمەيدۇ، كەچۈرۋېتىش پەقەت كۈچلۈكلەرگە خاس بىر ھالەتتۇر.
ھەقىقىي كۈچ سېنىڭ جىسمانىي جەھەتتىكى كۈچۈڭدىن كەلمەيدۇ، بەلكى بويۇن ئەگمەس ئىرادەڭدىن كېلىدۇ.
ھەددىدىن زىيادە تاماق يىگەن ۋە ھەددىدىن زىيادە ئۇخلىغان كىشى بۇ دۇنيادا ھېچ بىر ئىشتا غەلبە قىلالمايدۇ.
تۈگۈلگەن مۇشتلار بىلەن قول ئېلىشمايمەن.
زوراۋانلىق قىلماسلىق مېنىڭ ئېتىقادىمنىڭ بىرىنجى ماددىسىدۇر. ئۇ ھەم ئەڭ ئاخىرقى ماددىسىدۇر.
ئابدۇخەمىت ئابدۇغەنى (پۇتپولچى)
ئابدۇخەمىت ئابدۇغەنىنىڭ مەيداندىكى ئورنى ئوتتۇرا مەيدان، 2018-يىلى جياڭسۇ سۇنىڭغا قوشۇلغان، بۇلتۇر 8-ئايدا تۇنجى قېتىم دۆلەت كوماندىسىغا كىرگەن ھەمدە مىرەخمەتجاندىن كېيىنكى ئىككىنچى بولۇپ جۇڭگو كوماندىسىغا تاللانغان شىنجاڭلىق توپچىغا ئايلانغان.
بۇخەلچەم مەمتىمىن
- ئېقىمغا ئەگىشىپ قارار چىقىرىش
ئۇ 2000-يىلى گېرمانىيە كائاد تەتقىقات فوندىنىڭ ئوقۇش مۇكاپاتىغا ئېرىشىپ، گېرمانىيە ماينىز جوھانىس گۇتېنبېرگ ئۇنىۋېرسىتېتى جوھاننەس گۇتەنبەرگ ئۇنىۋەرسىتي (قىسقارتىلىپ ماينىز ئۇنىۋېرسىتېتى دەپ ئاتىلىدۇ) غا كېلىپ، «قۇرغاق رايونلار ھاۋا كىلىماتىنىڭ ئۆزگىرىشى ۋە سىجىل يېزا-ئىگىلىكىنىڭ مۇمكىنچىلىكى» (Climate change of arid and semi-arid regions and the possibilities of sustainable agriculture utilization) ھەققىدىكى دوكتورلۇق تەتقىقات تېمىسىنى باشلىغان. دوكتورلۇق ماقالىسىنى يېزىش جەريانىدا، مايىنىز ئۇنىۋېرسىتېتىدا كۆزگە كۆرۈنگەن تەتقىقاتچى بولۇپ قالغان.
بۇخەلچەم يەنە «ئىلىم-پەن دۇنياسى ژۇرنىلى ئالاھىدە سانى - دېڭىز بويلىرى مۇھىتى، ئېكولوگىيىسى ۋە سىجىل تەرەققىيات» (The Scientific World Journal: Special Issue - Coastal Environment, Ecology, and Sustainable Development) ۋە «خىمىيە ژۇرنىلى» (Journal of Chemistry: Special Issue - Wetland Biogeochemistry) قاتارلىق بىر قانچە خەلقئارالىق ژۇرناللارنىڭ تەھرىرى، شۇنداقلا «خەلقئارالىق كىلىمات ژۇرنىلى» (International Journal of Climatology)، «مۇھىت باشقۇرۇش» (Environmental Management) ۋە «جۇغراپىيەلىك ئۇچۇرلار ۋە جۇغراپىيەلىك ئىستاتىستىكىلار» (Geoinformatics and Geostatistics:An overview Aerosol and Air Quality Research) قاتارلىق ژۇرناللارنىڭ باھالىغۇچى مۇتەخەسسىسى (reviewer) بولۇپ ئىشلەۋاتىدۇ.
5. MAMTIMIN, B, BEHRENDT, T, BADAWY, M.M., QI, Y., and MEIXNER, F.X.. Landuse and drylands – spatio-temporal measurements of biogenic nitric oxide emissions from soils. Scientific research Report in Yearbook of the Max Planck Society 2012/2013,1-9, http://www.mpg.de/6945963/mpch_JB_2013?print=yes, 2013, (in German).
10. HEMPELMANN, N., BEHRENDT, T., MAMTIMIN, B., SONG, G. and MEIXNER, F.X. Modelling of atmospheric dispersion of trace gases emitted from oasis in the Taklimakan (NW-China) desert on regional scale. Geophysical Research Abstracts,13, EGU2011-11440, 2011.
27. MAMTIMIN, B. and MEIXNER, F. X. Biogenic NO production and consumption in natural and cultivated soils from a cold desert in northwest China. Geophysical Research Abstracts, 9, 07324, 2007.
for optimum subterranean water use in the cold desert of Northwest China.
Geophysical Research Abstracts, 8, 04642, 2006.
30. DOMROES, M. and MAMTIMIN, B. Sandstorms in the Tarim basins: causes and socio-economic consequences. In: Asien - German Association for Asia Studies 85: 5-18, Hamburg, 2002, (in German).
5. Bestimmung der Stickoxid-Emissionen aus landwirtschaftlich genutzte Oasen: News Analytik on 27. 04. 2015,
http://www.meripet.com/2016/20160205_chetel_uyghur23.htm
ئۇيغۇرلارنىڭ تىل- يېزىق تارىخى ھەققىدە قىسقىچە چۈشەنچە
ئىككىنجى دەۋر مىلادىدىن بۇرۇنقى 4- ئەسىردىن بۇرۇنقى ئىپتىدائىي (ئانا) تۈركىي تىل دەۋرى ھېسابلىنىدۇ. بۇ دەۋر تۈركىي تىللارنىڭ خۇددى قار پوڭزىكىدەك بىر- بىرىگە كىرشكەن پوم ھالەتتە ئالتاي تىللىرى سېستىمىسىدىن ئايرىلغان باسقۇچى ھېسابلىنىدۇ. ئاقسېپىل خارابىسى، كىرورەن خارابىسى (ھازىرقى چاقىلىق ناھىيىسى تەۋەسىدە)، نىيە ناھىيىسىنىڭ شىمالىدىكى تەكلىماكان خارابىلىرى، شۇنداقلا خوتەن رايونىدىكى باشقا قەدىمىي خارابىلەردىن تېپىلىپ، شىنجاڭ مۇزېيىدا ساقلىنىۋاتقان قەدىمكى يازما يادىكارلىقلارنى ئاساس قىلىپ تۇرۇپ، ئۇيغۇرلارنىڭ يېزىققا ئېرىشىش تارىخىنى مىلادىدىن بۇرۇنقى 3-4 ئەسىرلەرگە سوزۇشقا بولىدۇ. بۇ تارىخىي ھۆججەتلەر ھەم بىزگە ئۇيغۇرلارنىڭ ئۇيغۇر تىلىنى ئەڭ دەسلەپتە ئەرەم يېزىقىنىڭ ئۆزگەرتىلگەن شەكلى بولغان كاروشتى يېزىقى بىلەن ئىپادىلىگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل يېزىق تاكى 5- ئەسىرگىچە قوللىنىلغان. ئۈچىنجى دەۋر ھېسابلىنىدىغان مىلادىدىن بۇرۇنقى 3- ئەسىردىن مىلادى 5- ئەسىرگىچە بولغان بۇ تىل- يېزىق باسقۇچى بارلىق تۈركىي تىللىق خەلقلەرگە ئورتاق بولغانلىقتىن ئورتاق تۈركىي تىل دەۋرى دېسەك بولىدۇ.
ئورخۇن ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ ئېلىپبەسى
قەدىمقى ئۇيغۇر يېزىقىدا يېزىلغان بۇددىزىم ئەسەرلىرىدىن، «ئالتۇن يارۇق»، «شۈەنجۇانىڭ تەرجىمھالى»، «ئابىدارىم كوشاۋاردى شاستر»، «قۇانشى پۇسار»، «سەكىز يۈكمەك»، «سۇترا نوملىرى»، «ئامىتابا سۇتۇر»، «مايتىرىسىمىت» (توخرى تىلىدا ئىجاد قىلىنىپ، قەدىمكى ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلىنغان) ، «يىتىكەن سۇدۇر»، «ئامىتايۇس سۇترا» قاتارلىقلار بار.
مەنبە
بۇمەريەم سۇلتانئېزىز
② «ئورخۇن- يېنسەي ۋادىلىرىدىن تېپىلغان يادىكارلىقلارنىڭ تىلى»، ۋ.م. ناسىلوف (سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى)، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى 2005- يىل 9- ئاي1- نەشىرى
1869 - يىلى
1869-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
ئىقتىساد-ئادەم مەركەزچىلىكى (ئىقتىسادىي مۇستەقىللىق)
ئۇنداق بولغانىكەن، ئىقتىسادىي ئورگانلارنى ئۆز ھالىغا قويۇپ بېرىش كېرەكمۇ؟ ئەگەر ئىقتىساد ئىشلىرىغا ھۆكۈمەت ئارىلىشىدىغان ئىش بولسا، مەن بۇ سوئالغا «ھەئە» دەپ جاۋاب بېرىمەن. چۈنكى دۇنيانىڭ ھەر قانداق يېرىدە ئىقتىسادىي ھايات سىياسىي ھاياتقا: «پەقەت يولۇمغا پۇتلاشمىساڭلا، باشقا تەلىپىم يوق!» دېمەكتە.
− ئۇنداقتا، «ئىقتىساد-ئادەم مەركەزچىلىكى» (ئىقتىسادىي مۇستەقىللىق) دېگەندىن نېمىنى كۆزدە تۇتۇۋاتىسىز؟ ھۆكۈمەتنىڭ ئىقتىسادىي ئىشلاردىمۇ مەركەز قىلىنىشىنى نېمىشقا خالىمايسىز؟
بۇرۇن قاناش
بويۇن ئومۇرتقا سۆڭەك ئۆسۈش
ئاساسلىق ئالامىتى :بۇرۇن ئۇشتۇمتۇت قاناپ كېتىش، قان پات توختىماسلىق، بەزىدە باش ئاغرىش، يۈز-كۆزى قىزىرىش، كۆپرەك قان ئاققاندا چىرايى تاتىرىش، يۈرەك سېلىش
ئىنگلىزچە نامى :Epistaxis
ئۆتكۈر قىزىتمىلىق كېسەللىكلەر، مەسىلەن: قارا كېزىك، سەرسام (مېڭە پەردە ياللۇغى)، زاتىررىيە، قىزىل، بوغما، ئېغىر زۇكام قاتارلىق كېسەللەرنىڭ بوھران كۈنلىرىدە تەبىئەت (بەدەننىڭ قارشىلىق كۈچى) كۈچلۈك كېلىپ كېسەلنى يەڭگەنلىكتىن بۇرۇن قانايدۇ. ئىسسىق (ئاپتاپ) ئۆتۈشتىنمۇ بۇرۇن قاناش كېلىپ چىقىدۇ. ئومۇمىي بەدەندە ئىچكى-تاشقى ئامىللارنىڭ تەسىرىدىن سەپرا ماددىسى غالىب كېلىپ قاننى سۇيۇلدۇرۇپ بۇرۇن ئىچىدىكى ئۇششاق قان تومۇرلارنىڭ يېرىلىشنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقتىن بۇرۇن قانايدۇ. مېڭىنىڭ تېگىدىكى قان تومۇرلىرى چىڭقىلىپ يېرىلىش، ئۈزۈلۈشتىن بۇرۇن قانايدۇ. بۇنىڭدىن باشقا بەزى كىشىلەردە بۇرۇنغا بىرەر نەرسە تېگىش، يىقىلىش تۈپەيلىدىن بۇرۇننىڭ ئىچىدىكى تومۇرلار زەخىملىنىپ بۇرۇن قانايدۇ. زەھەرلىك يىلانلار چاققاندىمۇ قان سۇيۇلۇپ بۇرۇن قاناش كېلىپ چىقىدۇ. جىگەر قاتارلىق قان ھاسىل قىلغۇچى ئەزالارنىڭ خىزمىتى ناچارلاشقاندا، بۆرەك كېسەللىكلىرىدە، قان تومۇرلىرىنىڭ خىزمىتى ناچار كىشىلەر يۈگۈرگەندە ۋە سەكرىگەندىمۇ بۇرۇن قانايدۇ. بۇرۇننى بارماق بىلەن كولاپ ئۇششاق تومۇرلارنى زەخىملەندۈرۈپ قويسىمۇ بۇرۇن قانايدۇ. پېشانە ئاستىدىكى سۆڭەك سۇنغاندىمۇ بۇرۇن قاناشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
ئالامىتى: بۇرۇن ئۇشتۇمتۇت قاناپ كېتىش، قان پات توختىماسلىق، بەزىدە باش ئاغرىش، يۈز-كۆزى قىزىرىش، كۆپرەك قان ئاققاندا چىرايى تاتىرىش، يۈرەك سېلىش قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن ئىپادىلىنىدۇ.
قان ھاسىل قىلغۇچى ئەزالارنىڭ خىزمىتى ئاجىزلاشقاندىن بولغان بۇرۇن قاناشتا ئىلگىرى شۇ ئەزالار خىزمىتى ئاجىزلاشقانغا دائىر ئالامەتلەر بولغان بولىدۇ ۋە باشقىلار.
مۇندەرىجە قىسقىچە چۈشەندۈرۈش ئاساسىي ئۇچۇرلىرى كېسەللىك ھەققىدە داۋالاش ئۇسۇلى 1-رېتسېپ 2-رېتسېپ 3-رېتسېپ سۈرەتلەر قامۇس باشبېتى داۋالاش ئۇسۇلى 1-رېتسېپ تەركىبى: ئانار گۈلى، ئانار پوستى، قىزىلگۈل، سېرىقچېچەك 10 گىرامدىن، سەندەل بىر گىرام، گاۋزىبان ئۈچ گىرام.
قامۇس asd تەكلىپ بېرىڭ ئالاقىلىشىڭ قامۇس ھەققىدە
ئەسىرىمىزنىڭ ئەڭ مۇھىم قۇرالى – گېزىت ژۇرنال ۋە نەشىرىياتچىلىق
بۇنىڭدىن باشقا گېزىت-ژۇرنال ۋە نەشىرىياتچىلىق بىر جەمىئىيەتتە ياكى بىر دۆلەتتە  خەلقئارا سەۋىيەدىكى سىياسىي ئاڭغا ئىگە كىشىلەرنىڭ يېتىشىپ چىقىشى ۋە سىياسى ھادىسىلەرگە بىر تەرەپلىمىلىكتىن خالى ھالدا تەپەككۇر يۈرگۈزۈپ، پىكىر قىلالايدىغان، باھا ۋە ئانالىز يۈرگۈزەلەيدىغان كىشىلەرنىڭ يېتىشىپ چىقىشىنى ئىمكانىيەت بىلەن تەمىنلەيدۇ. دۇنيا تەرەققىياتىنىڭ قايسى خىل يۆنلىشتە، قانچىلىك سۈرئەتتە كىتىپ بارغانلىقىنى ھىس قىلالايدىغان ھەم ئۆزىمىزنىڭ قايسى سەۋىيەدە، يېڭى پەن-تېخنىكىلارنىڭ  بارلىققا كېلىشى، بىلىم ئىگىلىكى بولغان بۇ دەۋىردە بىلىمنىڭ يېڭىلىنىش سۈرئىتىدىن خەۋەردار بولغان، مىللىي دۆلەتنىڭ تەرەققىياتى ئۈچۈن نېمىلەرنى قىلىش؟ دۇنياۋى تەرەققىياتقا قانداق ماسلىشىش كېرەك؟ مىللىي دۆلەتنىڭ خەلقئارا رىقابەتتە پۇت دەسسەپ تۇرىشى ئۈچۈن قايسى ساھەدىكى ئىختىساس ئىگىلىرى ۋە تېخنىكا خادىملىرىنى يېتىشتۈرىشىمىز  كېرەك؟ دەيدىغان، قىسقىسى شۇ دۆلەتنىڭ  كەلگۈسى تەقدىرى  ئۈستىدە تەپەككۇر قىلىدىغان، مىللىي مەسئۇلىيەتچانلىق تۇيغۇسىغا ئىگە سەرخىللارنىڭ يېتىشىپ چىقىشى ئۈچۈن ئىمكانىيەت بىلەن تەمىنلەيدۇ.
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «چىنار ئاستى يازمىلىرى» ناملىق كىتابى، ئۆتۈكەن نەشىرىياتى ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇرئاكادېمىيىسى
مۆجىزى
مۆجىزى ( ⅩⅧ ئەسىر) « تەۋارىخى مۇسىقىيۇن » ( مۇزىكىچىلار تارىخى ) ناملىق رىسالىسى بىلەن تونۇلغان موللا نېمەتۇللا ئوغلى موللا ئىسمەتۈللا ( مۆجىزە ) خوتەندە ئۆتكەن بولۇپ ، ھاياتى ھەققىدە يېتەرلىك مەلۇمات يوق. ئەمما « تارىخىي مۇسقىيۇن » ناملىق قېدىرخان يەركەندى ، ناملىق قېدىرخان يەركەندى ، ئاماننىساخان توغرىسىدىكى مۇھىم مەلۇماتلارنى ئۆزىگە مۇجەسسەم قىلغان بۇ ئەسەر مۆجىزىنىڭ نامىنى كەڭرى تارقىتىپ شۆھرىتى كۆتۈرۈپ كەلمەكتە.
نورفوك ئارىلى
نورفوك ئارىلى ھەققىدە
ئاھالىنىڭ ئاساسىي قىسمىنى پىتكائىن تاقىم ئاراللىرىدىن كەلگەن خەلقلەر بىلەن ئاۋسترالىيە، يېڭى زېلاندىيە ھەم ئەنگلىيىدىن ئۆز ۋاقتىدا سىياسىي جىنايەتچى قاتارىدا كۆچۈرۈپ كېلىنگەنلەرنىڭ كېيىنكى ئەۋلادلىرى تەشكىل قىلىدۇ. ئاھالىسى خرىستىئان ھەم كاتولىك دىنلىرىغا ئېتىقاد قىلىدۇ. ئىنگلىز تىلى بىلەن پىتكائىن تىلىدا سۆزلىشىدۇ. ئەنگلىيىلىك كوك 1774-يىلى بۇ ئاراللارنى تاپقان ھەم نورفوك ئارىلى دەپ نام بەرگەن. 1788-يىلى ئەنگلىيە تەرىپىدىن بېسىۋېلىنغان. 1913-يىلى ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتىگە ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەن. نورفوك ئارىلى يانار تاغ ئارىلى بولۇپ، ئەتراپىنى مارجان رىفلىرى قورشاپ تۇرىدۇ.
موللا ئىسلام ( شاڭزۇڭ )
موللا ئىسلام( شاڭزۇڭ ) ( 1890~ 1960) 1943- يىلى دەسلەپتە 17 نەپەر ئۇيغۇر ياشتىن تۈزۈلگەن پارتىزان ئەترىتى تەشكىل قىلىپ ، گومىنداڭغا قارشى كۈزۈشكە ئاتلانغان موللا ئىسلام ئالتاي ، تارباغاتاينى ئازاد قىلىشتا ، ئۈچ ۋىلايەت ئارمىيىسىگە يېقىندىن ماسلىشىپ جەڭ قىلىپ ، پارلاق نەتىجە ياراتقان ھەم ئەخمەتجان قاسىمى ئۇنىڭغا ئۆز قولى بىلەن بىر ھەربىي خەنجەر ، بىر ئالتۇن ئۇچلۇق قەلەم تەقدىم قىلغان. موللا ئىسلامنىڭ خەلق ئازادلىق ھەرىكىتىدە كۆرسەتكەن ئۇلۇغ تۆھپىلىرىنى خەلق مەڭگۈ ياد ئېتىدۇ.
ئۆزبېكىستان
ئۆزبېكىستان بۇگۈن خەلقئارادا مەۋجۇد مۇستەقىل 7 تۈركىي جۇمھۇرىيەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ، "تۈركسوي"نىڭ ئەزاسىدۇر. دېڭىز ئوكيان چىگرىسى بولمىغان بۇ دۆلەتنىڭ قوشنىلىرى شىمال ۋە غەربتە قازاقىستان، شەرقتە قىرغىزىستان ۋە تاجىكىستان، جەنۇبتا تۈركمەنىستان ۋە ئاڧغانىستان باردۇر. زېمىنىنىڭ كۆپ قىسمى قەدىمكى ماۋەرائۇننەھرگە جايلاشقان. ئۆزبېكىستاننىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھىرى تاشكەنت. مەملىكەت 12 ۋىلايەت ۋە بىر ئاپتونوم جۇمھۇرىيەتتىن تەشكىل تاپقان.
جۇغراپىيە
ئۆزبېكىستاننىڭ ئۇمۇمىي چىگرا ئۇزۇنلىقى 6،621 كىلۇمېتىرغا، غەرىبتىن شەرىققە ئۇزۇنلۇقى 1،425 كىلومېتىرغا، شىمالدىن جەنۇبقا 925 كىلۇمېتىرغا سوزۇلغان. ئۆزبېكىستان غەرب ۋە شىمالدا قازاقىستان بىلەن، شەرىقتە قىرغىزىستان ۋە تاجىكىستان بىلەن، جەنۇبىدا تۈركمەنىستان ۋە ئافغانىستان بىلەن چىگرىداش.
ئۆزبىكىستاندىكى چوڭ شەھەرلەر
خىۋە-(تارىختىكى نامى خارازىم) خارازىم ۋىلايىتىنىڭ مەركىزى،ئومومى نۇپۇسى 50مىڭ ئەتراپىدا.خىۋە خارازىم خاندانلىقى ،خىۋە خاندانلىقىنىڭ پايتەختى،شۇنداقلا ئۆزبىكىستاندىكى بىرىنچى بۇلۇپ دۇنيا مىراسلىرى قاتارىغا كىرگۈزۈلگەن جاي.
چىغرىق
چىغرىقنىڭ ئاساسىي گەۋدىسىنى ياساشتا ئالدى بىلەن، غولى چوڭراق سۆگەت ياكى مېۋىلىك دەرەخنىڭ ياغىچى تاللىنىپ، ئۇنى ئۇزۇنلۇقىنى تەخمىنەن 1.5-1.6 مېتىر، كەڭلىكىنى 40-50 سانتىمېتىر، توملۇقىنى 15-20 سانتىمېتىر ئەتراپىدا قىلىپ شال تىلىپ، ئاندىن ئۇنىڭغا مۇۋاپىق كەلگەن ياغاچتا تۆت ياسىلىپ، ئاساسىي گەۋدىسى تەييارلىنىدۇ.
ئەپسۇسكى، ئىلگىرىكى زامانلاردا ئەجدادلىرىمىزنىڭ چىگىت بىلەن پاختىنى ئايرىپ پايدىلىنىشتا ئۇزۇن يىللار مۇھىم رول ئوينىغان بۇ خىل ئەنئەنىۋى ئىشلەپچىقىرىش سايمىنىمىز ھازىرقى زاماندا چوڭ ۋە كىچىك تىپتىكى چىگىت ئايرىش ۋە پىششىقلاپ ئىشلەش زاۋۇتلىرىنىڭ بارلىققا كېلىشى نەتىجىسىدە پەيدىنپەي ئۆزىنىڭ رولىنى يوقاتتى.
1934 - يىلى
1- ۋەقە:
1934 - يىلى كىرىش بىلەن قەشقەر يېڭى شەھەردىكى ئۇرۇش تازا تىركىشىش دەۋرىگە كىردى.
2- ۋەقە
جەنۇبىي شىنجاڭ مۇھاپىزەت باش قوماندانى خوجانىياز ھاجى 11- ئاينىڭ 12- كۈنى جەنۇبتىكى مۇھىم بازىسى ئاقسۇنى تاشلاپ قەشقەرگە كەلدى. ئۇنى باش ۋەكىل سابىت داموللا باشچىلىقىدىكى ئەربابلار كۈتۈۋالدى. خوجانىياز ھاجى قەشقەرگە كېلىپلا، يېڭى شەھەرنى ئېلىش ئۈچۈن ماجەنساڭغا قارشى ئومۇميۈزلۈك ئۇرۇشقا ئاتلاندى. خوجانىياز ھاجى سابىت داموللىنىڭ ئەسكىرىي كۈچى بىلەن بىرلىكتە يېڭى شەھەرنى 4 تەرەپلەپ قورشاپ، 2-3 كۈن ئىچىدىلا ماجەنساڭ قوشۇنلىرىنى چېكىندۈرۈپ سېپىل ئىچىگە كىرگۈزىۋەتتى. بۇ نۆۋەت خوجانىياز ھاجىنىڭ قوشۇنلىرى ئالاھىدە پىداكارلىق كۆرسەتتى. ماجەنساڭ يېڭى شەھەرنىڭ ئېگىز سېپىللىرىنىڭ دالدىسىدا كۈن كۆرۈشكە مەجبۇر بولدى. ماجەنساڭنىڭ تۈۋرۈكى سانالغان ئاتاقلىق بىرىگادا كوماندىرى كامازا يېڭى شەھەر سېپىلى يېنىدىكى بىر ئۇرۇشتا ھالاك بولۇپ، ماجەنساڭنىڭ مەغلۇبىيىتى ئايدىڭلىشىپ قالغان بولسىمۇ، لېكىن مەجەنساڭ بۇنىڭلىق بىلەن بوشىشىپ قالمىدى بەلكى يېڭى شەھەرنى جان تىكىپ قوغدىدى. نەتىجىدە خوجا نىياز ھاجىنىڭ كەينىدىن ئىز بېسىپ قوغلاپ كەلگەن ماجۇڭيىڭنىڭ يېتىپ كېلىشى ۋەزىيەتنى ئۆزگەرتىۋەتتى. شۇنىڭ بىلەن 167 كۈن داۋاملاشقان يېڭى شەھەر ئۇرۇشى تۇڭگانلارنىڭ غەلىبىسى بىلەن ئاياغلاشتى.
6- ۋەقە: ئارغۇدىكى سوقۇش
ئۈستۈن ئاتۇشقا باستۇرۇپ بارغان زەيدىن كارۋان بىلەن مافۇيۈەن ئوتتۇرىسىدا تىنچلىقتا بىرگە ئۆتۈش ئەھدىنامىسى تۈزۈلگەچكە، زەيدىن كارۋاننىڭ بىرىگادىسى ساقلىنىپ قالدى.
7- ۋەقە: يېڭىسار ئۇرۇشى
بىراق، قۇربان ھېيت كۈنى خوتەن ئەسكەرلىرى «مۇسۇلمانلار بۇ ئۇلۇغ كۈندە ئۇرۇش قىلمايدۇ» دېگەن ئەقىدە بىلەن بىخۇتلىشىپ، خاتىرجەم ھېيت نامىزىنى ئۆتەۋاتقاندا، تۇڭگانلار ئۇشتۇمتۇت ھۇجۇم قىلىپ سېپىلنى ئىگىلىۋالدى. نەتىجىدە دەھشەتلىك كوچا ئۇرۇشىدا نۇرئەھمەتخان قۇربان بولدى. بۇنىڭغا ياردەمگە كەلگەن ئاكىسى ئەمىرشاھ مەنسۇر ئابدۇللاخان يېڭىسارغا باستۇرۇپ كېلىپ، «شېھىدنىڭ جايى» دەپ ئاتالغان جايغا كەلگەندە مۇھاسىرىدە قېلىپ، قاتتىق ئېلىشىشتىن كېيىن قۇربان بولدى. شۇنداق قىلىپ يېڭىسار شەھىرى تۇڭگانلارنىڭ قولىغا ئۆتتى.
9- ۋەقە
ماجۇڭيىڭ قەشقەرگە كېلىپلا سوۋېت كونسۇلخانىسىغا ئۇرۇنلاشتى. ئۇنىڭ كېيىنكى كۈنلىرى، ئاساسەن، كونسۇلخانىنىڭ توپ مەيدانىدا توپ ئويناش بىلەن ئۆتتى. كونسۇلخانىنىڭ ئەتراپىنى بىرنەچچە يۈز قۇراللىق تۇڭگان مۇھاپىزەت قىلىپ تۇراتتى. 7- ئاينىڭ باشلىرىدا ماجۇڭيىڭ قوشۇنلىرىنى قالدۇرۇپ روسىيىگە ئۆتۈپ كەتتى. بۇ جەرياندا تۇڭگانلار يەكەنگە باستۇرۇپ بېرىپ خوجىنىياز ھاجىنى قوغلىدى.
4- ۋەقە
ما شاۋۋۇ قەشقەردە بىر مەزگىل دۋالانغان بولسىمۇ، ئوق بىر پۇتىنى چېقىۋەتكەچكە، چەتتە داۋالىنىشقا توغرا كېلىپ سوۋېت ئىتتىپاقىغا ئەۋەتىلدى. ئۇ سوۋېتتا بىر مەزگىل داۋالىنىپ ساقايغاندىن كېيىن، ئىچكى ئىشلار نازارىتىگە مۇئاۋىن نازىر بولدى. 1937- يىل 9- ئايدا خوجانىياز ھاجى قاتارلىق 10 نەچچە كىشى بىلەن بىللە قولغا ئېلىنىپ ئىز-دېرەكسىز يوقالدى.
9- ۋەقە
يېڭى شەھەر ئۇرۇشى مەزگىلىدە خانئېرىق، يوپۇرغا پىدائىيلىرىنى تەشكىللەپ، كالتەك، چوماق كۆتۈرۈپ ماجەنساڭغا قارشى ئۇرۇشقا قاتناشقان، ئۇزۇن شوتىلارنى ياساپ يېڭى شەھەر سېپىلىگە ھۇجۇم قىلغان مەشھۇر ئەيسا ھاجىممۇ قاماقتا بولۇپ، بۇ كىشى سېتىۋالدىجان بىلەن بىر كۈندە ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنىپ ئالەمدىن ئۆتتى.
10- ۋەقە: ئۆزبېك پولكىنىڭ يوقىتىلىشى
يۈسۈپجان قۇربېشى جەنۇبىي شىنجاڭدا تۇڭگانلار ھەرىكىتى ئەۋج ئالغان مەزگىلدە، بۇ جايدا تۇرۇشقا ئىمكان تاپالماي، چەتكە كېتىش ئۈچۈن قوشۇنىنى ئېلىپ تاشقۇرغانغا كەتكەنىدى. لېكىن بۇلارنى تاشقورغاندا تەشكىللەنگەن زەمىر مۇھەممەت باشچىلىقىدىكى تاجىك ئەسكەرلەر چېگرىدىن ئۆتكۈزمىدى. يۈسۈپجان ھەرقانچە تىرىشقان بولسىمۇ، پەقەت ئامال بولمىدى. شۇڭلاشقا خېلى بىر مەزگىلگىچە تاشقورغاندا تۇرۇشقا مەجبۇر بولدى. تۇڭگانلار كېتىپ قەشقەردە يېڭى ھۆكۈمەت يىلتىز تارتقاندىن كېيىن، يۈسۈپجان قۇر بېشىنىڭ بېشى قاتتى. ئۇ ئەمدى باش ئېگىپ قەشقەرگە قايتىشنى خالىمايتتى. ئاخىرى ۋەزىيەتنىڭ قىستىشى ۋە ئابدۇراخمان قۇر بېشى، ئارىپجان قۇربېشىلارنىڭ تەشەببۇسى بىلەن تاشقورغاندىن قايتتى. ئۇنىڭ ئەسكەرلىرىدىن مەلۇم ساندىكى ئادەملەر يېڭىساردا تۇرۇشلۇق 1- پولك تەركىبىگە قوشۇلدى. قالغانلىرى مارالبېشىدا تۇرۇشقا مەجبۇر قىلىندى. يۈسۈپجان ئۆردەكلىك دېگەن جايغا كەلگەندە، مارالبېشىغا بېرىشتىن يالتايدى. ئەگەشكۈچىلىرىنى باشلاپ توغرا كېسىپلا سېرىق بۇيىغا كەتتى. قالغان قۇربېشىلار مارالبېشىغا كەلگەندە، ئۇ يەردە تۇرۇشلۇق رۇس پولكىنىڭ باشلىقى چېرنىيوف ئۇلارنى ياخشى قارشى ئېلىپ ئورۇنلاشتۇرۇدى. يۈسۈپجاننىڭ ئايرىلىپ كەتكەنلىكىنى ئاڭلىغان چېرنىيوف دەرھال ماشىنا بىلەن ئەسكەر ئەۋەتىپ قوغلىدى. رۇس ئەسكەرلىرى يۈسۈپجاننى سېرىق بۇيىدا ئارام ئېلىۋاتقان جايىدىن تاپتى. يۈسۈپجان 10-12 ياشلار چامىسىدىكى ئوغلىنى ئاتقا مىنگەشتۈردى-دە، 2 ئادىمى بىلەن تاپانچىسىدىن ئوق ئۈگەن پېتى بۆسۈپ چىقىپ كەتتى. قايناۋاتقان قازانلار قاينىغان پېتى قېپقالدى. ئادەملىرى تەسلىم بولۇپ قورالسىزلاندۇرۇلدى. يۈسۈپجان قۇربېشىنىڭ روس پولكىغا ئورۇنلاشتۇرۇلغان ئەسكەرلىرىمۇ بىر مەزگىلدىن كېيىن قورالسىزلاندۇرۇلۇپ، سەركەردىلىرى كېچىدە جىمىقتۇرۇلدى، «كېرەكسىز» دەپ قارالغانلىرى ئازاد قىلىندى.
ئارگېنتىنا
قىسقىچە تارىخى:
left|thumb|200px left|thumb|200px left|thumb|200px ئىسپانىيىلىكلەر كېلىشتىن ئىلگىرى شىمالدىكى بىر قىسىم زىمىنى ئىنگا ئىمپىرىيىسىنىڭ بىر قىسمى بولغان، جەنۇبىدا ماپۇتا دۆلىتى ھۆكۈم سۈرگەن. 16-ئەسىردە ئاستا-ئاستا ئىسپانىيە مۇستەملىكىسىگە ئايلانغاندىن كېيىن ئىككىنچى مىسوپاتامىيە)يەنى مۇنبەتلىگى ئىراقتىكى ئىككى دەريا ئارىلىقىغا سېلىشتۇرما قىلىنغان ئوروگۋاي دەرياسى بىلەن پاراگۋاي دەرياسىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى يۇقۇرى ئۈنۈملۈك تېرىلغۇ يەرلەر،( پامپاس مۇنبەت تۇپرىقى ۋە پاتاگونىيە ئوتلىقىنىڭ جەلپ قىلىش كۈچى بىلەن زور كۆپ ساندىكى ئىسپانىيىلىكلەر كۆچۈپ كېلىپ ئولتۇراقلاشقان. 1820-يىلى مۇستەقىللىق ئىنقىلاۋى پارتىلاپ 1826-يىلى بولىۋىيە، پاراگۋاي، ئۇرۇگۋايلار بىلەن بىرلىكتە مۇستەقىل بولغان، كېيىن باشقا دۆلەتلەر بىر-بىرلەپ ئايرىلىپ ئايرىلىپ كېتىپ قالدا زىمىندا بۈگۈنكى ئارگىنتىنا شەكىللەنگەن. مۇستەقىل بولغاندىن تارتىپ ئىزچىل مۇستەبىت ھۆكۈمرانلىقتا تۇرۇپ كەلگەن ئارگېنتىنا 2001-يىلىدىكى ئىقتىسادى كىرزىستىن كېيىن تۇنجى سايلام ئارقىلىق بارلىققا كەلگەن ھاكىمىيەت تىكلەندى.
ئاسپىرىن
ئاسپىرىن ھەر يىل تەخمىنەن 40 مىڭ توننىغا يېقىن (50 تىن 120 مىلىياردقىچە كومۇلاچ) ئىستىمال قىلىنغان، دۇنياۋىي تۈردە كەڭ قوللىنىلدىغان دورىلارنىڭ بىرىدۇر. بىر ساغلاملىق سېستىمىدا ئېھتىياج ھېس قىلىنغان ئەڭ تەسىرلىك ۋە بىخەتەر دورىلاردىن بولۇپ، دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى ئاساسلىق دورىلار تېزىملىكىدە يەر ئالماقتا. ئاسپىرىن خاس يېزىقىلىق دورلاردىندۇر. 2014- يىلىدىن ئېتىبارەن تەرەققىي قىلىۋاتقان ئەللەردىكى توپ سېتىش باھاسى دانە بېشىغا 0,002-0,025 USD دۇر. 2015- يىلى ئىتىبارى بىلەن ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرىدىكى تىپىك بىر ئايلىق دورا ھەققى 25 دوللارنىڭ ئاستىدا بولغان.
بالىلار ئۈچۈن ئەڭ مۇھىم مىجەز
ئەليۈكسەل
2016-يىلى 8-ئاينىڭ 4-كۈنى
شىنجاڭ مائارىپ نەشرياتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
قىچا
قىچا دېنىدا ئوزۇقلۇق ماددىلار ئىنتايىن مول بولۇپ، مايدىن باشقا يەنە يىرىك ئاقسىل، كۆپ خىل ۋىتامىنلار بار. قىچا مېيى كىشىلەرنىڭ ئاساسلىق يېمەكلىك مېيى قىلىنىپلا قالماستىن، مېتاللۇرگىيە، خىمىيە، كاۋچوك، ماشىنىسازلىق قاتارلىق سانائەتلەرنىڭ خام ماتېرىيالى قىلىنىدۇ. مېيى ئېلىنىپ بولغاندىن كېيىنكى قىچا كۈنجۈرىسى ئەلا سۈپەتلىك ئوغۇت بولۇپ، بىر تەرەپ قىلىشتىن ئۆتكۈزۈش ۋە زەھىرىنى ئايرىش ئارقىلىق ئۇنى ئىنتايىن ياخشى ھايۋانات بوغۇزى قىلىشقا بولىدۇ، ئۇنىڭ دان شاكىلى ۋە سىلىندىرسىمان غولى بىلەن بىۋاسىتە چوشقا بېقىشقا بولىدۇ، جۇڭگو تېبابىتىدە قىچا يەنە ئىنتايىن مۇھىم ئۆسۈملۈك دورىسى قىلىنىدۇ.
يېڭى قىچا چېچىكى يەنە مۇھىم ھەسەل مەنبەسى. ھەسەل ھەرىلىرى قىچىنىڭ شىرنىسىنى يىغىۋالغاندىن كېيىن قىچىنىڭ مەھسۇلاتى روشەن ئاشىدۇ، ئۇنىڭدىن چىققان ھەسەلنىڭ قىممىتىمۇ قىچا دېنىنىڭكىدىن يۇقىرى بولىدۇ.
ھازىر ئېلىمىز ئالىملىرى قىچىدىن قانداق قىلىپ يۇقىرى ھوسۇل ئېلىشنى تەتقىق قىلىش بىلەن بىللە، تەركىبىدە قىچا كىسلاتاسى تۆۋەن بولغان ئەلا سۈپەتلىك قىچىنى يېتىشتۈرۈپ چىقىش جەھەتتە تىرىشچانلىق كۆرسەتمەكتە.
ئابدۇكېرىمجان توختى
(نەتىجىلىك ئۇيغۇرلار)
ئادەتتىكى كىشىلەردەك كۆرۈنىدىغان بەزى ئادەملەرنىڭ ئۇلۇغۋار ئىشلارنى ۋۇجۇتقا چىقىرالىشىغا سەۋەب بولىدىغان نەرسە نېمە؟ ئۇ بولسىمۇ قايناق ھېسسىيات ياكى قاتتىق ئىنتىلىش (passion)دىن ئىبارەت. بىر باشلامچى ياكى لىدېرنىڭ ھاياتىدا ھېچقانداق نەرسە قاتتىق ئىنتىلىشنىڭ ئورنىنى ئالالمايدۇ.
2. قاتتىق ئىنتىلىش سىزنىڭ ئىرادىڭىز (willpower) نىمۇ ئاشۇرىدۇ. قاتتىق ئىنتىلىشنىڭ ئورنىنى ئالالايدىغان باشقا بىرەر نەرسە يوق. ئۇ سىزنىڭ ئىرادىڭىزنىڭ يېقىلغۇسىدۇر. ئەگەر سىز مەلۇم بىر نەرسىنى يېتەرلىك دەرىجىدە قاتتىق ئىستەيدىكەنسىز، ئۇنىڭغا ئېرىشىش ئۈچۈن زۆرۈر بولغان ئىرادىنى تاپالايسىز. ئاشۇنداق ئارزۇغا ئىگە بولۇشنىڭ بىردىنبىر ئۇسۇلى ئۆزىڭىزدە بىر خىل قاتتىق ئىنتىلىشنى يېتىلدۈرۈشتىن ئىبارەت.
ئۇ ئوقۇش داۋامىدا ئۆزىنىڭ كەسپىي دەرسلىرىنى قېتىرقىنىپ ئۆگەنگەندىن باشقا، ئىنگلىز تىلى بىلمەي تۇرۇپ لاياقەتلىك دوختۇر بولالمايدىغانلىقىنى تونۇپ يېتىپ، ئىنگلىز تىلىنىمۇ تىرىشىپ ئۆگەنگەن ھەمدە 2001-يىلى ئالىي مەكتەپ ئىنگلىز تىلى دەرىجە ئىمتىھانىدا 4-دەرىجىدىن ۋە 6-دەرىجىدىن ئۆتكەن. شۇنداقلا 2003-يىلى TOEFL ئىمتىھانىدا 577 نومۇر ئالغان.
ئۇ ئەينى ۋاقىتلاردىكى قىيىنچىلىقلارنى ئەسلەپ مۇنداق دەيدۇ: «مەكتىپىمدىن 40 كىلومېتىر يىراقلىقتىكى دوختۇرخانىلارغا بېرىپ، كېچىلىك سىمېنىدا تۇراتتىم. كېچىلىك سىمېنىدا بىمارلارنىڭ كېسەللىك ئەھۋالىنى كۆزىتىش ۋە بىر قىسىم داۋالاشلارنى قىلغاندىن كېيىن، ئۆزۈمنىڭ دەرسلىرىنى تەييارلىمىسام بولمايتى. شۇڭا كېچىدە ئاران ئىككى-ئۈچ سائەت ئۇخلاشقا مەجبۇر ئىدىم. ئەتىسى تاڭ سەھەردە ئاپتۇبۇس بىلەن ئۆرە تۇرۇپ دېگۈدەك مەكتىپىمگە قايتاتتىم. ھەتتا ئاپتوبۇسنىڭ تۇتقۇچىغا ئېسىلىپ ئۇخلاپ قالاتتىم. قىش كۈنلىرى ئەنقەرەدە ئاجايىپ سوغۇق بولۇپ كېتەتتى. تاپقان پۇلۇم يېمەك-ئىچمەككىلا يېتىدىغان بولغاچقا، ھەتتا ئۆينى ئىسسىتىشقا گازمۇ سېتىۋالالمايتتىم. ئولتۇرىدىغان ئۆيىمىز كونا بولغاچقا بەك سوغۇق ئىدى. بەزىدە بۇنداق جاپا تارتقاندىن ئوقۇماي تەرجىمانلىق قىلايمۇ-يە، دەپ ئىككىلىنىپ قالغان ۋاقىتلىرىممۇ بولدى. چۈنكى تەرجىمانلىق قىلغاندا پۇلنى ئاسان تاپقىلى بولاتتى. شۇنداق ۋاقىتلاردا ئۆزۈمگە: «سەن تۈركىيەگە تەرجىمانلىق قىلغىلى كەلگەنمىدىڭ ياكى دوختۇر بولغىلىمۇ؟» دەپ سوئال قوياتتىم. ئەلھەمدۇلىللاھ، ئۇ كۈنلەرمۇ ئۆتۈپ كەتتى».
ئۇ ھازىر ئۈچ ئامبۇلاتورىيەدە مۇتەخەسسىسلىك سالاھىيىتى بىلەن كېسەل كۆرىدۇ. بۇنىڭ ئىچىدىكى بىرىنى ئۇ ئۆز سەرمايىسى بىلەن شېرىكلىشىپ ئاچقان بولۇپ، 2015-يىلى 5-ئايدا تۈركىيەنىڭ كىر شەھىرىدە ئىش باشلىدى. كىر شەھىرىدە ئېچىلغان ئامبۇلاتورىيەنىڭ ئېچىلىش مۇراسىمىغا مەزكۇر شەھەرنىڭ شەھەر باشلىقى ۋە پارلامېنت ئەزاسى ئالاھىدە قەدەم تەشرىپ قىلدى ۋە لېنتا كېسىپ تەبرىكلىدى.
ئابلىز مەنسۇر
ئابلىز قۇربان(مەنسۇر«ئۇيغۇرۇم»)، ئابلىز مەنسۇر، ئابلىز، ئۇيغۇرۇمablizmansur، ئۇيغۇر،
ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ھازىرقى زامان تەرەققىي قىلىپ ئۆسۈۋاتقان داڭلىق ياش ئەپ تەرجىمانى. ئۇ 1997-يىلى خوتەن ناھىيەسىدە ئوقۇمۇشلۇق دېھقان ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، باشلانغۇچ مەكتەپنى ئەلا نەتىجە بىلەن پۈتتۈرگەن. ئۇ ھازىر تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرۈش ئالدىدا تۇرۇۋاتىدۇ. ئۇ 2016-يىلى 3~4-ئايلاردا 爱字体(خەت شەكىلىنى سۆيىمەن) دېتالىغا ئۇيغۇر تىلى ۋە ئۇيغۇرچە خەت نۇسخىسى قوشتۇرغان، 2017-يىلى 3-ئايدا 微痕迹(مىكرو ئىز) دېتالىغا ئۇيغۇر تىلى قوشقۇزغان. ئۇ بۇ ساھەدە يەنە داۋاملىق تىرىشىپ خەلق ئۈچۈن خىزمەت قىلىۋاتىدۇ، ئۇ ئۇيغۇر IT تورى دۇنياسىدىكى داڭلىق تور بىكەت بولغان ئالىپ تورى(www.alptori.com) دا خېلى تونۇلغان.
تەربىيە
ئاپتۇرى: زىيا گۆكئالپ (تۈركىيە)
كۆپ مىللەتلىك جەمئىيەت
كۆپ مىللەتلىك جەمئىيەتنىڭ قۇرۇقلۇق ئارمىيەسى فرانسۇز ئەسكىرىدىن، دېڭىز ئارمىيەسى ئىنگلىز دېڭىز ئارمىيەسىدىن، مالىيەسى ئامېرىكا خەزىنىسىدىنمۇ كۈچلۈك ھەم باي بولۇشى كېرەك.
ھازىر مۇشۇنداق تەشكىلاتلار بارمۇ؟ ياق! لېكىن مۇشۇنداق بىر تەشكىلاتنىڭ يىراق ياكى يېقىن كەلگۈسىدە بارلىققا كېلىدىغانلىقىغا ئىشەنچىم ھەم ئۈمىدىم بار.
كەلگۈسىگە ئائىت بۈيۈك مەپكۇرىگە پۈتۈن ۋۇجۇدىمىز بىلەن ئىشىنەيلى. لېكىن ھازىرغىچە بارلىققا كەلمىگەن بۇنداق چوڭ بىر تەشكىلاتنىڭ ۋاقىتسىز بىر خەمىكى بولغان بۈگۈنكى جەمئىيەت خەلقىگە (كۆپ مىللەتلىك جەمئىيەتكە) قەتئىي ئىشەنچ قىلغىلى بولمايدۇ. بولۇپمۇ ئەزالىرىدىن ئالتىسى ئىنگلىزلارنىڭ مەمۇرىي خادىملىرىدىن تەركىب تاپقان بۇ كېڭەش ھېچقاچان، بولۇپمۇ ئىنگلىزلارغا مۇناسىۋەتلىك ئىشلاردا بىتەرەپ بولالمايدۇ. بۇ كېڭەش پەقەت ئەخلاقىي جازا بېرەلىشى مۇمكىن. لېكىن باشقا مىللەتلەرنى سۈمۈرۈشنى قوبۇل قىلغان بىر كېڭەشتىن بۇنىمۇ كۈتەلمەيمىز. مۇسۇلمان خەلقلەر ۋە شەرق خەلقلىرىگە قارىتا ئىشغالىيەتنى قوبۇل قىلغان ۋە ئىشغالچىلارنى قوراللاندۇرۇشنى چەكلەش ئۈچۈن جىددىي تەدبىر قوللانمىغان بىر تەشكىلاتتىن نېمىنى كۈتۈش مۇمكىن؟
(جۇمھۇرىيەت، 1924 – يىل، 26 – ئىيۇل)
دىۋانۇ لۇغاتىت تۈرك
ﻛﯩﺸﯩﻠﻪرﮔﻪ ﻣﻪﻟﯘﻣﻜﻰ، ﺋﯘﻳﻐﯘرلار ﺋﻪزەﻟﺪﯨﻦ ﻧﺎﺧﺸﺎ – ﺋﯘﺳﺴﯘل ۋەﻣﯘزﯨﻜﯩﻐﺎ ﮬﯧﺮﯨﺴﻤﻪن ﻣﯩﻠﻠﻪت. ﺷﯘﯕﯩﻤﯘ ﻗﻪدﯨﻤﺪﯨلا «ﻧﺎﺧﺸﺎ – ﺋﯘﺳﺴﯘﻟﻐﺎ ﻣﺎﮬﯩﺮ»،«ﺳﻪﻧﺌﻪﺗﺨﯘﻣﺎر» دﯦﮕﻪن ﻧﺎﻣلار ﺑﯩﻠﻪن ﺟﺎﮬﺎﻧﻐﺎ ﻣﻪﺷﮭﯘر ﺑﻮﻟﯘپ ﻛﻪﻟﮕﻪن. ﺋﺎدەﺗﺘﯩﻤﯘﺋﯘﻳﻐﯘرلارﻧﯩﯔ ﮬﻪرﻗﺎﻧﺪاق ﺑﯩﺮ ﭘﺎﺋﺎﻟﯩﻴﯩﺘﻰ ﻧﺎﺧﺸﺎ – ﻣﯘزﯨﻜﯩﺴﯩﺰ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪۇ. ﺋﯘ ﺋﻪﻣﺪﯨلاﻣﯧﯖﯩﺸﻘﺎ ﺑﺎﺷﻠﯩﻐﺎن ﺑﺎﻟﯩلاردﯨﻦ ﺗﺎرﺗﯩﭗ، ﻗﯧﺮﯨلارﻏﺎ ﻗﻪدەر ﭼﻮﯕﻘﯘر ﺳﯩﯖﯩﭗ ﻛﻪﺗﻜﻪن. ﻧﺎزۇك،ﻧﻪﭘﯩﺲ ۋە ﻛﯚپ ﺧﯩﻞ ﺋﯩﭙﺎدﯨﻠﻪش ﻛﯜﭼﯩﮕﻪ ﺋﯩﮕﻪ ﺋﯘﻳﻐﯘر ﺋﯘﺳﺴﯘﻟﯩﻐﺎ ﻣﺎس ﮬﺎﻟﺪا ﺗﻪرەﻗﻘﯩﻲﻗﯩﻠﻐﺎن ﻣﯘزﯨﻜﺎ ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﻰ ﺑﻪدﯨﺌﯩﻴﻠﯩﻜﯩﻨﯩﯔ ﻳﯘﻗﯩﺮﯨﻠﯩﻘﻰ، ﺋﺎﮬﺎﯕﯩﻨﯩﯔ ﻛﯚپ ﺧﯩﻠﻠﯩﻘﻰ، رﯨﺘﯩﻤﯩﻨﯩﯔﻣﯘرەﻛﻜﻪﭘﻠﯩﻜﻰ، ۋەزﻧﯩﻨﯩﯔ ﺋﯧﻨﯩﻖ، ﺋﯚﻟﭽﻪﻣﻠﯩﻜﻠﯩﻜﯩﺪەك ﺋﺎلاﮬﯩﺪﯨﻠﯩﻜﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻗﻪدﯨﻤﻜﻰدەۋرﻟﻪردﯨلا ﺟﺎﮬﺎﻧﻐﺎ ﻧﺎﻣﺎﻳﺎن ﻗﯩﻠﻐﺎن. ﺋﯘﻳﻐﯘر ﻣﯘزﯨﻜﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺑﯘ ﺧﯩﻞ ﺋﺎلاﮬﯩﺪﯨﻠﯩﻜﯩﻨﻰﺗﻮﻟﯘق ﺋﯩﭙﺎدﯨﻠﻪش ﺋﯧﮭﺘﯩﻴﺎﺟﯩﻐﺎ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪن، ﺋﯘﻳﻐﯘر ﭼﺎﻟﻐﯘﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﯜرﯨﻤﯘ ﺋﯩﻨﺘﺎﻳﯩﻦ ﻛﯚپﺑﻮﻟﻐﺎن. ﺋﯘﻳﻐﯘر ﭼﺎﻟﻐﯘﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻣﯩلادﯨﻴﯩﺪﯨﻦ ﻧﺎﮬﺎﻳﯩﺘﻰ ﻛﯚپ ﺋﻪﺳﯩﺮ ﺋﯩﻠﯩﮕﯩﺮﯨلا ﭘﻪﻳﺪاﺑﻮﻟﻐﺎﻧﻠﯩﻘﻰ ﺗﻮﻏﺮﯨﺴﯩﺪا ﻳﺎزﻣﺎ ﻣﻪﻧﺒﻪﻟﻪر ﺑﺎر. «ﺗﯜرﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠلار دﯨﯟاﻧﻰ»دﯨﻦ ﺋﯘﻳﻐﯘرﭼﺎﻟﻐﯘﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺑﯩﺮﻗﺎﻧﭽﻪ ﺗﯜرﯨﻨﻰ ﻛﯚرۈﺷﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪۇ. ﻣﻪﺳﯩﻠﻪن، «ﺋﯩﮕﻪﻣﻪ __ ﺑﯩﺮ ﺗﯜرﻟﯜكﭼﺎﻟﻐﯘ ﺋﻪﺳﯟاﺑﻰ، ﻗﻮﺑﯘزﻏﺎ ﺋﻮﺧﺸﺎش ﭼﯧﻠﯩﻨﯩﺪۇ»، «ﻗﻮﺑﯘز __ ﺋﯘد (ﺑﺎرﺑﯩﺖ)ﻗﺎ ﺋﻮﺧﺸﺎﻳﺪﯨﻐﺎنﺗﺎرﯨﻠﯩﻖ ﭼﺎﻟﻐﯘ ﺋﻪﺳﯟاﺑﻰ». «ﺳﯩﺒﯩﺰﻏﯘ __ ﺳﯩﺒﯩﺰﻏﺎ ﻧﻪي» ۋە ﺋﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﭼﺎڭ، ﺑﯘرﻏﺎ ﻗﺎﺗﺎرﻟﯩﻘلار.
ﮬﻪﺳﺮەﺗﻨﻰ ﺗﯜۋﯨﮕﻪ ﻳﻮﺷﯘرۇپ،
11-ئەسىردىكى تۈركىي خەلقلەرنىڭ بىر قىسمى ئەينى ۋاقىتتا تېخىچە كۆچمەن ھالەتتە ياشاۋاتقان بولسىمۇ، ئاساسىي قىسمى شەھەر، ناھيە ۋە يېزىلاراد ماكانلىشىپ، ئۆيلەردە ئوتۇراتتى. كۆچمەنلەر بولسا خېلى زاماندىن بېرى مەلۇم بولغىنىدەك ئۆي ئورنىدا چېدىر ئىشلىتەتتى. ئەلۋەتتە، ئۇيغۇرلارمۇ ئۇزۇن مەزگىللىك تۇرمۇش ئەمەلىيىتى ۋە ئىشلەپچىقىرىش داۋامىدا باشقا مىللەتلەردىن روشەن پەرىقلىنىپ تۇرىدىغان خىلى كۆپ مەدەنىيەت مۇۋاپپىقىيەتلىرىنى ياراتقان بولۇپ، بىناكارلىق، ئۆي-ئىمارەت ۋە ھويلا-ئارام مەدەنىيىتى دەل شۇلارنىڭ نامەيەندىلىرىدۇر.
ئۆينىڭ بېزىلىشى
ئۆي جاھازىلىرىغا كەلسەك،ئۆيلەردىكى ئولتۇرىدىغان جاينى « bäčküm- بەچكۈم. سۇپا»( 3-توم193.بەت)،« Säkü-سۇكە. كىشىلەر ئولتۇرىدىغان ئۈستى يېپىق سۇپىچاق.ئوغۇزچە» (3-توم305.بەت)،«kötrüm-كۆترۈم. سۇپا»(1-توم500.بەت) دىن باشقا يەنە « šïn-شىن. چىگىلچە» (1-توم262.بەت) سۆزىمۇ تىلغا ئېلىنغان. «دىۋان» دا «törä -تۆر، ئۆينىڭ تۆرى. ïtörä yoqlad- تۆرگە چىقتى.» (3-توم   305  .بەت) بۇ ئۆينىڭ ئەڭ مۇھىم يېرى ۋە باش ئورۇن دەپ تەرىپلىنىدۇ، بۇنىڭدىن مېھمانلار ۋە باشقا ئەتىۋارلىق كىشىلەرنىڭ خۇددى ھازىرقىغا ئوخشاشلا ئۆينىڭ تۆرىگە ئولتۇرغۇزىدىغانلىقى مەلۇم. ئۆيلەردە يەنە سايمان ۋە كىيم-كېچەكلەرنى قويىدىغان يەرنى « yüdrük- يۈدرۈك»(1-توم682.بەت) دەپ ئاتىغان. بەزى ئۆيلەردە، بولۇپمۇ ئاشخانىلاردا ئۈستىگە ئۆي جابدۇقلىرىنى قويىدىغان « särü- سەرۈ. تەكچە،تاختىبېشى» (1-توم516.بەت) دېگەن سۆزلەر بېرىلگەن، بۇ خىل تەكچە چىقىرىش ئۇسۇلى ھازىرقى بىناكارلىق بېزەكچىلىك ئىشلىرىدىمۇ كەڭ قوللىنىلىۋاتىدۇ. يەنە «  tam kärimi- تام كەرىمى. تام ياپقۇچى» (1-توم578.بەت) دېگەن سۆزنىڭ ئىزاھاتىدىن تاملارنى تۇپراقتا بېزەشتىن باشقا، تاملارغا نەقىشلىك پەردىلەر، چارشاپ ۋە گىلەملەرنىڭ ئېسىلىدىغانلىقىنىمۇ كۆرېۋىلىشقا بولىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا يەنە «دىۋان» دا           « Čäknädi –كەشتىلىدى. qïz cäkin cäknädi- قىز كەشتە كەشتىلىدى.»(3-توم412.بەت) دېگەن پېئىل بېرىلگەن، بۇنى بىر تەرەپتىن ئەينى ۋاقىتتىكى قول-ھۈنەرۋەنچىلىكنىڭ نامايەندىسى دېسەكمۇ، يەنا بۇر تەرەپتىن بەلكىم شۇ ۋاقىتلاردىكى خوتۇن- قىزلارنىڭمۇ ھازىرقىدەك ئۆينى بېزەش ئۈچۈن كەشتىلەرنى تىكىپ تاملارغا ئاسقان بولۇشىمۇ مۇمكىن.
جامائەت قۇرۇلۇشلىرى
قاراخانىيلار خانلىقى دەۋرىدە ئىلىم-مەرىپەت، سودا-سېتىق ۋە قول-ھۈنەرۋەنچىلىك ئىشلىرىنىڭ ئىنتايىن تەرەققىي قىلغانلىقىنى «دىۋان» دا بېرىلگەن  شۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك سۆزلەردىن كۆرىۋېلىشقا بولىدۇ. بۇ دەۋرلەردە شەھەرنىڭ چوڭ كوچىلىرىدا ئالىي بىلىم يۇرتلىرى، مەسچىت، ساراي رەستىلەر قەد كۆتۈرگەن. « دىۋان» دا «Suyran – مۇنار ۋە شۇنىڭغا ئوخشايدىغان ئېگىز نەرسە » دېگەن سۆز تىلغا ئىلىنغان، بۇنى ھازىرقى چۈشەنچىمىز بويىچە ئېيتقاندا كۆپ قىسىم يېڭىلىقلار شەھەرلەردە مەيدانغا كېلىدۇ ھەم بەلكىم شۇ چاغلاردا بۇنداق ئالاھىدە ئىگىز قۇرۇلۇش دۆلەتنىڭ ئەربابلىرىنىڭ ئىش بىجىرىدىغان ئورنى بولىشىمۇ ۋە ياكى مەسچىت ئۈچۈن ياسالغان بولۇشىمۇ مۇمكىن. بۇنىڭدىن باشقا يەنە « Tärnäk- دەرنەك، خەلق مەسلىھەت ئۈچۈن يىغىلىدىغان ئورۇن» دېگەن سۆزدىن ئەينى ۋاقىتتىكى جامائەت قۇرۇلۇشلىرىنىڭمۇ ئايرىم-ئايرىم ياسلىشىدىن،جامائەت قۇرۇلۇشى ئىشلىرىغىمۇ ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىلگەنلىكى توغرىسىدىكى مەلۇماتلارغا ئېرىشكىلى بولىدۇ.
ئەھمەت زىيائى
ئەھمەد زىيائى ( 1913 - 1989 - 27 - ئۆكتەبر) ئۇيغۇر ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىنىڭ ئالدىنقى ۋەكىللىرىدىن بىرى ، پېشقەدەم شائىر ، تالانتلىق درامماتورگ ۋە ئەدەبىياتشۇناس ئەھمەد زىيائى 19 47- يىلىلا « توزىماس چېچەكلەر » « لاداخ يولىدا كارۋان » « ۋىجدان ۋە مۇھاكىمە » قاتارلىق كىتابلارنى نەشىر قىلدۇرۇپ زور شۆھرەت قازانغان. ئۇ ئۆزىنىڭ ئۇزۇن يىللىق ئىجادىيەت ھاياتىدا ناھايىتى شانلىق ئىز قالدۇرۇپ كەتتى. ئۇنىڭ ئەسەرلىرى جۇشقۇن ھېسسىيات ، باي تەسەۋۋۇر ۋە چوڭقۇر مۇھاكىمە كەيپىياتى بىلەن تولغان بولۇپ ، ئۇيغۇر ئەدەبىياتى خەزىنىسىدە پارلاق نۇرچاچىدۇ.