cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەلىشىر نەۋائىينىڭ ھايات پائالىيىتى ۋە ئىدىيە مەنبەلىرى
شۇنى ئىزاھلاش ھاجەتكى، نەۋائىي دۇنيا قارىشى ۋە كىشىلىك قارشىغا ئىدىيە مەنبە بولغان يۇقىرىقى ئۈچ تەرەپ، ئەينى زامان رېئال ھاياتى، ئۇنىڭ زىددىيەت ۋە كۈرەشلىرى، خەلق تۇرمۇشى ۋە خەلقنىڭ روھىي ھالىتى ئاساسىدا نەۋائىي ئىدىيىسىدە يۇغۇرۇلۇپ، نەۋائىينىڭ پەلسەپە قاراشلىرىنى تەشكىل قىلدى. بۇ ئەبۇ نەسىر فارابىي، ئىبنى سىنا قاتارلىق ناتۇرال پانتېئىستلاردىن، ئۆمەر ھەييامدەك دېئىستلاردىن (دېئىتىزم-تەبىئەت ئىلاھچىلىقى، ئىلاھىيەتنى تەبىئەتكە بېقىندۈرۈپ ئىزاھلىغۇچى پەلسەپىۋى ئېقىم.) پەرقلەنگەن ھالدا روھانىيەتچىل پانتېئىزم تۈسىنى ئالدى. روھانىيەتچىل پانتېئىزم ناتۇرال پانتېئىزمدىن پەرقلىق ھالدا ئىلاھىيەتنى تەبىئەتكە ئەمەس، بەلكى تەبىئەتنى ئىلاھىيەتكە بېقىندۈرۈپ ئىزاھلاش بىلەن خاراكتېرلەنگەن بولۇپ، بۇ ھال نەۋا’ئىينىڭ باھاۋىدىن نەقشىبەندىنى بىر تۇتۇشىغا ئىمكانىيەت يارىتىپ بەرگەنىدى.
پەيغەمبەرلەر
ئىبراھىمىي دىنلەرنىڭ مەنسۇبلىرى، پەيغەمبەرلەرنىڭ تەڭرى بىلەن ۋەھىي يولى بىلەن ئالاقىلىشىدىغانلىقىغا ئىشىنىلىدۇ.
ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ
تاشقى سىياسەت ۋە دىپلوماتىيە ساھەسىگە قەدەم بېسىشتىن ئىلگىرى نەزىرىيە تەتقىقاچىسى سۈپىتىدە دۇنيا ئىلىم سەھنىسىدە تونۇلغان ئەھمەد داۋۇتئوغلۇنىڭ تاشقى سىياسەت تېمىسىدا يېزىلغان كۆپلىگەن ئىلمىي ماقالە ۋە كىتابلىرى بار بولۇپ، سېلىشتۇرمىلىق مەدەنىيەتلەر تارىخى ۋە مەدەنىيەتلەر ئارا مۇناسىۋەتلەر، سېلىشتۇرمىلىق سىياسەت پەلسەپىسى ۋە خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر ساھەسىدە تۈرك ۋە ئىنگلىز تىللىرىدا يېزىلغان مەزكۇر ئەسەرلەرنىڭ كۆپىنچىسى ياپون، پورتۇگال، رۇس، ئەرەب، پارىس ۋە ئالبان تىللىرىغا ئوخشاش كۆپ ساندىكى دۇنيا تىللىرىغا تەرجىمە قىلىندى. ئۇ 2001- يىلى ئاپرېل ئېيىدا نەشردىن چىققان «ئىستراتېگىيەلىك چوڭقۇرلۇق» (Stratejik Derinlik) (تۈركچە) ناملىق كىتابى ئارقىلىق سوغۇق ئۇرۇشتىن كېيىنكى تۈركىيە تاشقى سىياسىتىنىڭ نەزىرىيەسىنى ئوتتۇرىغا قويدى ۋە ئۇنى ئەمەلىيلەشتۈردى. ئۇ يەنە 1993- يىلى نەشر قىلىنغان «تاللاشقا بولىدىغان پارادىگمالار» (ئىنگلىزچە) ناملىق كىتابى ئارقىلىق ئىسلام بىلەن غەربنىڭ سىياسەت چۈشەنچىسى توغرىسىدا سېلىشتۇرمىلىق ئانالىز ئېلىپ باردى. ئىنگلىز تىلىدا يېزىپ 1994- يىلى نەشر قىلدۇرغان «مەدەنىيەتنىڭ ئالمىشىشى ۋە مۇسۇلمان دۇنياسى» ناملىق كىتابىدا بولسا، غەرب مەدەنىيىتى باشتىن كەچۈرۈۋاتقان كىرىزىس ئۈستىدە ئانالىز ئېلىپ بېرىپ، ئىسلام مەدەنىيىتىنىڭ بۇ كىرىزىسنىڭ ئورنىنى تولدۇرۇش مۇمكىنچىلىكى ۋە شەرت – شارائىتى ئوتتۇرىغا قويدى. 11- سېنتەبىر ۋەقەسىدىن كېيىن دۇنيا ئاخبارات ۋاستىلىرى بىلەن ئۆتكۈزگەن سۆھبەت ۋە ئانالىزلىرى توپلانغان ‹يەر شارى خاراكتېرلىك چۈشكۈنلۈك» ناملىق سۆھبەت ۋە ئانالىزلار توپلىمى 2002- يىلى نەشىردىن چىقتى. 2013- يىلى «نەزەرىيەدىن ئەمەلىيەتكە» ناملىق يەنە بىر سۆھبەت خاتىرىلىرى توپلىمى نەشردىن چىقتى.
كۆپلىگەن جەھەتلەردە يېڭى پىكىرلەرنى ئوتتۇرىغا قويغان ۋە نۇرغۇنلىغان يېڭىلىقلارغا قەدەم باسقان پىروفېسسور داۋۇتئوغلۇ 2010- يىلى ئۆكتەبىر ئېيىنىڭ ئاخىرلىرىدا قەشقەردە زىيارەتتە بولدى. شۇ قېتىملىق زىيارىتى بىلەن داۋۇتئوغلۇ ھەم قەشقەردە زىيارەتتە بولغان تۇنجى تۈركىيە دىپلوماتىيە مىنىستىرى ھەم دۆلەت ئىشلىرى زىيارىتىنى قەشقەردىن باشلىغان تۇنجى دىپلوماتىيە مىنىستىرى، دېگەن نامغا ئېرىشتى...
1984- يىلى سارە داۋۇتئوغلۇ بىلەن ئۆيلەنگەن ئەھمەد داۋۇتئوغلۇنىڭ سەفۇرە، مەمنۇنە، مەھمەت ۋە ھاجەر بۈكە ئىسىملىك ئۈچ قىز، بىر ئوغۇل پەرزەنتى بار.
ئۆزھال مۇقامى
ئۆزھال مۇقامى - ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىنىڭ ئالتىنچىسىدۇر. يۈزۈڭدىن پەردىنى ئالغىن جامالىڭ بىر كۆرەي دەيمەن كۆزۈم سۈرتۈپ ئاياغىڭغا يۈزۈڭنى بىر كۆرەي دەيمەن
ئوشاق مۇقامى
ئوشاق مۇقامى (ئاشىقلار مەنىسىدە) جۇڭگو ئۇيغۇرلىرىدىكى چوڭ ھەجىملىك مۇزىكىلىق يۈرۈشلۈك كۈي بولغان كلاسسىك ‹‹ئون ئىككى مۇقام›› نىڭ سەككىزىنچى مۇقامى. بۇ مۇقامدا مۇھەببەتنى كۈيلەش ئاساسىي تېما قىلىنىدىغان بولۇپ ، تېكىستلارغا ئاساسىي جەھەتتىن بۇرۇنقى زاماندا ئاتاقلىق ئۇيغۇر شائىرلىرىنىڭ نەزمە شېئىرلىرى ھەمدە ئۇيغۇر خەلق قوشاقلىرى ۋە ئەل ئىچىدىكى داستان پارچىلىرى سەپلەنگەن. جۈملە–مىسرالىرى ئىنتايىن گۈزەل ، كۈچلۈك ئاھاڭدارلىققا ئىگە ؛ مۇزىكىلىرى راۋان ، ھېسىياتقا باي؛ رېتىم ئۆزگىرىشى رەڭدار ، مېلودىيىسى گۈزەل بولۇپ ، كۆرۈرمەننىڭ قەلبىنى لەرزىگە سالىدۇ ؛ ئۇسسۇللىرى كۆركەم ، جەزبىدار بولۇپ ، تەسىرلەندۈرۈش كۈچى كۈچلۈك. ئۇششاق مۇقامى ئۇيغۇرلار ئىچىدە كەڭ تارقالغان.
مويۇنچۇر قاغان مەڭگۈ تېشى
بۇ مەڭگۈ تاش يادىكارلىقى 1909- يىلى موڭغۇلىيەدىكى سېلىنگا دەرياسى ۋە شىنە ئۇسۇ كۆلى بويىدىن تېپىلغانلىقى ئۈچۈن ، يەنە «شىنە ئۇسۇ مەڭگۈ تېشى» دەپمۇ ئاتالغان. بۇ ئەل ئەتمىش بىلگە قاغان دەپ ئاتالغان مويۇنچۇر قاغان (747- 759- يىللىق) نىڭ تۆھپىسى ئۈچۈن ئورنىتىلغان يەنە بىر يادىكارلىق.
مويۇنچۇر ئەسلىدە ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ قاغانى كۆل بىلگە قاغان (742- 747- يىللار) نىڭ ئوغلى بولۇپ، ئۇنىڭ ئەسلى ئىسمى تۇريان ئىدى. مەنبەلەردە يەنە ئەل بىلگە يابغۇ ۋە قارا قاغان دەپمۇ ئاتالغان. مەڭگۈ تاشقا جەمئىي 50 قۇر خەت ئويۇلغان بولۇپ، ئۇنىڭدا مويۇنچۇر قاغان نامىدىن ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىنى دەسلەپكى تارىخى، ئۇنىڭ دادىسىغا ياردەملىشىپ كېيىنكى شەرقىي تۈرك خانلىقىغا قارىشى ئېلىپ بارغان ئۇرۇشلىرى، كېيىن قارلۇق، توققۇز تاتار باسمىل قاتارلىق قەبىلىلەرگە ئېلىپ بارغان جازا ئۇرۇشلىرى، تاڭ سۇلالىسىگە قىلغان يۈرۈشلىرى، تابغاچ ۋە سوغداقلارغا سېلىنگا دەرياسى بويىدا بايبالىق شەھىرىنى سالدۇرغانلىقى قاتارلىق تارىخىي ۋەقەلەر بايان قىلىنغان. ئەھمىيەتلىك يېرى شۇكى، «مويۇنچۇر قاغان مەڭگۈ تېشى» دا كونا- يېڭى تاڭنامىلەردە تىلغان ئېلىنمىغان بىر قىسىم ۋەقەلىكلەر خاتىرلەنگەندىن سىرت، يەنە كونا- يېڭى تاڭنامىلەردە خاتىرلەرگەن بىر قسىم ۋەقەلىكلەر تېخىمۇ كونكىرېت، تېخىمۇ ئېنىق ۋە تېخىمۇ جانلىق كۆرسىتىپ بېرىلگەن.
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مۇزېي
1953- يىلى قۇرۇشنى پىلانلاپ 1958 -يىلى–قۇرۇلۇشنى باشلىغان، 1959 –يىلى رەسمى قۇرۇلغان ،دەسلەپكى موزىينىڭ قۇرۇلمىسى بولسا يېزا ئىگىلىك كۆرگەزمىخانىسى بولۇپ خەنزۇچە تاغ خېتى شەكلىدە تەكشى ھالەتتىكى قۇرۇلۇش ئىدى ، 1962- يىلى ھازىرقى موزىيغا ئايلانغان ھەم سىرتقا ئېچىۋەتكەن .«شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق موزىي » دېگەن بۇ موزىي ئىسمى ئالدىنقى بىر ئەۋلاد ئىنقىلاپچى ،رەئىس جۇدې 1959-يىلى شىنجاڭغا كېلىپ خىزمەلەرنى تەكشۈرگەندە موزىي دېگەن نامنى بەرگەن.
تەرابۇلۇس
تەرابۇلۇس :
ئايتۇرسۇن روسۇل
مەكتەپ قۇرۇلۇپ تا ھازىرغىچە ئايتۇرسۇن روسۇل خانىم كارخانا باشقۇرۇش، يۇقىرى دەرىجىلىك لىدىر تەربىيەلەش دەرسىنىڭ بىر قىسىم دەرسلىرى، خادىملارنى تەربىيەلەش، ئىناق ئائىلە ۋە بەختىيار ھايات، جەنۇبىي شىنجاڭنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا ئاياللارنىڭ، ئانىلارنىڭ ساپاسىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش جەھەتتە تەربىيەلەش ئېلىپ بېرىپ كەڭ جامائەتچىلىكنىڭ قىزغىن قوللىشىغا ھەم ئېتىراپ قىلىشىغا ئېرىشتى. ئۇندىن باشقا ئايتۇرسۇن روسۇل خانىم كارخانىلارنىڭ مەسلىھەتچىلىك خىزمىتىنى ئىشلەپ،كارخانا باشقۇرۇشتا مەسىلىسى بار كارخانىلارنىڭ قىيىنچىلىقتىن ئۆتۈۋېلىشىغا ياردەم بېرىپ كېلىۋاتىدۇ.
ئۇ رايونىمىز كارخانىچىلىرىنىڭ يېڭى ئېقىمغا ماسلىشىپ دەۋىر بىلەن تەڭ ئىلگىرلىشى ئۈچۈن، ئالىبابا گوروھى بىلەن ھەمكارلىشىپ، كارخانىچىلىرىمىزنى ئىنتېرنىېت تەپەككۇرى، ئېلىكترونلۇق سودا ئەمىلىي مەشغۇلاتى قاتارلىق تۈرلەر بۇيىچە تەربىيىلەپ، رايونىمىزدا ئىشلەنگەن مەھسۇلاتلارنىڭ ئىچكىرى ئۆلكە ۋە چەتئەللەرگە چىقىشى ئۈچۈن كۆپ تىرىشچانلىق كۆرسەتتى، لېكىن كارخانىچىلىرىمىزنىڭ بۇ جەھەتتىكى ئېڭى يىتىلگەن بىلەن، ئىقتىدار جەھەتتە ئاجىز ئىكىنلىكىنى كۆزدە تۇتۇپ، ئايتۇرسۇن خانىم ئۆزى قول تىقىپ رايونىمىز مەھسۇلاتلىرىنىڭ ئىچكىرى ۋە چەتئەللەردىكى بازىرىنى ئېچىشقا ئاتلاندى، شۇنداقلا كارخانىچىلارنى ئىچكىرى ئۆلكە ۋە چەتئەللەردىكى داڭلىق ئالى مەكتەپلەرگە، يەنى خارۋارت ئونۋېرسىتىتى، ئوخىو ئونۋېرسىتىتى، چىڭخۇا ئونۋېرسىتىتى،مەركىزى مىللەتلەر ئونۋېرسىتىتى قاتارلىق ئالى بىلىم يۇرتلىرىغا ئاپىرىپ داڭلىق پروففىسسورلارنى تەكلىپ قىلىپ تەربىيىلەش ئېلىپ باردى ۋە داڭلىق كارخانىلارنى ئېكىسكۇرسىيە قىلىپ ئەمىلى بىلىم ئېلىشقا يىتەكلىدى، شۇنداقلا كارخانىچىلارنى ئامېرىكا، ئەنگىلىيە، ئىتالىيە، شىۋىتسارىيە،فرانسىيە، گىرمانىيە، تۈركىيە، دۇباي،پاكىستان قاتارلىق 30دىن ئارتۇق دكلەتكە ئېكىسكۇرسىيەگە ئاپىرىپ، ئۇلارنىڭ نەزەر دائىرىسىنى كېڭەيتتى.
شانئال مەكتىپى ئايتۇرسۇن روسۇلنىڭ زور تىرىشچانلىق كۆرسىتىشى ئارقىسىدا،مەركىزى خەلق رادىيو ئىستانسىسىنىڭ زور كۈچ بىلەن قوللىشى ئاستىدا 2013-يىلىدىن ھازىرغىچە مەركىزى خەلق رادىيو ئىستانسىسىنىڭ ئىختىساد پروگراممىسىدىكى «كارخانىچىلار دەرسخانىسى«، «مېنىڭ سوھبەتخانام«قاتارلىق سەھىپىلەرنى بىرلىكتە باشقۇرۇپ، شانئال مۇتەخەسسىسلەر گۇرۇپپىسىدىكى يۈرەك قېنىنى كارخانىچىلار ئۈچۈن سەرپ قىلىۋاتقان باغۋەنلەرنىڭ زور كۈچ بىلەن قوللىشى ئاستىدا ، كۈندە 10مىنۇت ئاڭلىتىپ كارخانىچىلىرىمىزنىڭ ئۆيىدە ئولتۇرۇپلا بىلىم ئېلىشىغا قۇلايلىق شارائىت ياراتتى.
2014-يىلى ئاپتونوم رايون بويىچە «تۆھپىكار ئانىلار» مۇكاپاتىغا ئېرىشتى.
2015-يىلى ئاپتونۇم رايونلۇق ئتتىپاق كومتىتى «شىنجاڭ ياشلىرى»ژورنىلى تەرەپىدىن نەشىر قىلىنغان «كارخانىچى»ژۇرنىلى تەرىپىدىن «شىنجاڭدىكى ئەڭ مۇنەۋۋەر كارخانىچى»بولۇپ باھالاندى ۋە شۇ ژورنالدا ئېلان قىلىندى.
ج.ۋىللارد گىببس
right|thumb|250px|ج.ۋىللارد گىببس مەنبە:
كاۋكاز تىل سىستېمىسى
يەرلىك شىۋىلەر
گروزىيە تىلى ئىمرىتان، راچ لىكخوم، گىرىئانم جارىئان، ئېمرىكېۋ، كارتىلان، كاخىتان، ئىنگىلو، تۇش، كەۋسەر، موخىۋ، پاشاۋ، مىتۇل، فېرجىدان، ماسخىتان قاتارلىق يەرلىك شىۋىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولىدۇ.
ئۈزۈك تاۋۇشلار
تاۋۇش چىقىرىشقا نىسبەتەن ئېيتقاندا، تاۋۇز چىقىرىش قۇرۇلمىسى تۆۋەندىكىدەك: جاراڭلىق ئۈزۈك تاۋۇش (ئاۋازسىز)، تاۋۇش (ئاۋازلىق)، ئاۋازسىز دىماغ تاۋۇشلىرى. گروزىيە تىلىدا ئىگىلىۋېلىشقا تېگىشلىك بىر مۇھىم نۇقتا شۇكى، ئۈزۈك تاۋۇشلارنىڭ بەزىلىرى قوش تاۋۇشتىن تۈزۈلىدۇ. مەسىلەن:
(چىش تاۋۇشلىرى ۋە پارتلىغۇچى-سىيرىلاڭغۇ تاۋۇشلار، ئاۋازسىز دىماغ تاۋۇشلار) بۇنىڭغا بىر قانچە مىسال ئالساق؛
قۇرۇلمىسى
جۈملە تەرتىپى ئاساسەن ئىگە-تولدۇرغۇچى-پېئىل شەكلىدىن ئىبارەت بولۇپ، جۈملىلەر پەقەت مەجھۇل دەرىجىدە تۈرلىنىدۇ. مۇرەككەپ جۈملىلەر بولسا كۆپىنچە رەۋىشداش-سۈپەت ۋە رەۋىشداش-ھالەت قۇرۇلمىسىدىن تۈزۈلىدۇ. شىمالىي كاۋكاز تىل سىستېمىسدىكى تىللاردا كۆپىنچە ئەينى مىللەت ئاھالىلىرى ئىشلىتىدىغان سۆزلۈكلەر بار بولسىمۇ، ئەمما تۈرك تىلى ۋە پارس تىلىدىن ئۆزلەشتۈرۈلگەن سۆزلەر خېلى كۆپ سالماقنى ئىگىلەيدۇ. مەيلى ھازىر ياكى ئۆتمۈشتە بولسۇن، روس تىلىمۇ ئۆزلەشتۈرۈلگەن سۆزلۈكلەرنىڭ ئاساسلىق مەنبەسى بولۇپ كەلگەن.
ئابدۇللاھ ئىبنى مەسئۇد
ئىبنى مەسئۇد (عَبْدُ اللهِ بنُ مَسْعُوْدِ الهُذَلِيُّ) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ: ئابدۇللاھ ئىبنى مەسئۇد ئەلھۇزەلىي (ئەبۇ ئابدۇرراھمان). (ھ. ؟ – 32 / م. ؟ – 653) ھەبەشسىتانغا، كېيىن مەدىنەگە ھىجرەت قىلغان، ئۇزۇن مۇددەت پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ خىزمىتىدە بولغان ساھابە، تەفسىرشۇناس ۋە قىرائەتشۇناس ئالىم. ھەزرىتى ئۆمەر ۋە ئوسمان خىلافىتىدە كۇفەگە قازى بولغان.
ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر مۇقام ئانسامبىلى
مەقسىتى
ئۇ مۇقام ئانسامبىلىنى قۇرۇشتىكى مەقسىتى ھەققىدە توختىلىپ مۇنداق دېدى: «بىزنىڭ ‹ئۇيغۇر مۇقام ئانسامبىلى› نى قۇرۇشتىكى مەقسىتىمىز مىللىي سەنئىتىمىزنىڭ ۋارىسلىرىنى يېتىشتۈرۈپ چىقىش ئارقىلىق ئاۋستىرالىيەنىڭ ھەرقايسى شەھەرلىرىدە كونسېرتلارنى ئۇيۇشتۇرۇپ، مىللىي سەنئىتىمىزنى تەرەققىي قىلدۇرۇش بىلەن بىرگە مىللىي كىملىكىمىزنى تونۇشتۇرۇش ۋە دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى ئۇيغۇر سەنئەتكارلار بىلەن دوستانە مۇناسىۋەت ئورنىتىشتۇر.»
رولى
ئاۋستىرالىيەدىكى «ئۇيغۇر مۇقام ئانسامبىلى» نىڭ قۇرغۇچىسى شۆھرەت ئەپەندى ئۇزۇندىن بۇيان ئاۋستىرالىيەنىڭ ھەرقايسىي شەھەرلىرىدە ئۇيغۇر ناخشا-مۇزىكىلىرىنى تۇنۇشتۇرغان، كۆپ قېتىم سەنئەت كېچىلىكلىرىنى ئۆتكۈزۈپ، ئاۋستىرالىيە جەمئىيىتىدە زور ئالقىشلارغا ئېرىشكەن ئىكەن.
قىيان قەدىمكى شەھەر خارابىسى
قىيان قەدىمكى شەھەر خارابىسى شايار ناھىيىسىنىڭ يېڭى مەھەللە بازىرى تەۋەسىدە بولۇپ، ھازىرغىچە ساقلىنىپ قالغان قالدۇق سېپىل ئورنى 200 مېتىرچە، بولۇپ، ئېگىزلىكى بىر يېرىم مېتىر، كەڭلىكى ئىككى مېتىرچە كېلىدۇ. ئارا سېپىلى ئاساسىي جەھەتتىن قۇم ئاستىدا قالغان بولۇپ، ئوردا قىسمىنى ئاز – تولا پەرق ئەتكىلى بولىدۇ.
ئاپتوموبىل
ئاپتوموبىل - ئىچىدىن يانىدىغان دېۋگاتىلنىڭ ھاسىل قىلغان ئېنىرگىيىسى بىلەن ھەرىكەت قىلىدىغان، ئادەم ۋە يۈك توشۇشتا قوللىنىلىدىغان ھارۋا.
نىگېرىيە
left|thumb|250px|نىگېرىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
ئىز
ئىز رومانى، ئۇيغۇر بۇگۈنكى زامان ئەدەبىياتىنىڭ تۇنجى تارىخى رومانى ئېرۇر. رومان مۇئەللىڧى: ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر (1923-1995)، نەشرى، ئۈرۈمچى، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى، 1985- يىلى.
رومان ھەققىدە
«ئىز» دېگەن شېئىردىن كېيىن، ئۆتكۈر «ھۆرمەتلىك كىتاپخانلار» دېگەن خىتاپ بىلەن كىرىش سۆز قىسىمىغا ئۆتىدۇ. بۇنىڭدا روماننىڭ يېزىلىش سەۋەبىنى، كىمگە بېغىشلانغانلىقىنى، قايسى تېمىنى، قايسى پېرسۇناژلار ئارقىلىق نىمە سەۋەپتىن بايان قىلغانلىقىنى ئۆز ئاغزىدىن كىتابخانلارغا يەتكۈزىدۇ.
كلاسسىك رومان ئەنئەنىسى ۋە بىزدىكى رومان ئەنئەنىسىنىڭ دەستلەپكى ئۆرنەكلىرىدە ئادەتلەنگەن ئۇسلۇبنىڭ سىرتىدا ئۆتكۈرنىڭ مۇشۇنداق بىر شەرھىيلىك كىرىش سۆزنىڭ زۆرۈرلىكىنى ھېس قىلىشى ئومۇمەن ئاپتورنىڭ رىئالىزمچى بولۇش ئارزۇسىدىن شەكىللەنگەن. ئۆتكۈر روماندا باشتىن ئاخىر بۇ ئۇسلۇبنى داۋاملاشتۇرۇپ، بەزىدە ۋەقەلەرنىڭ بايانىنى توختىتىپ، ئىزاھات، چۈشەنچە ۋە شەرھىيلەرنى سۇنىدۇ، ھەتتا بەزىدە ئۆزىنىڭ بۇ خىل  مەلۇماتلارنى برىشتىن مەمنۇن ئەمەسلىكىنى، ئەمما مەجبۇرەن مۇشۇنداق قىلغانلىقىنى تىلغا ئالىدۇ. بىزدىكى تانزىمات رومانچىلىقىغا نەزەر نەزەر تاشلايدىغان بولساق، ئاھمەد مىتھاتنىڭمۇ مۇشۇنداق بىر ئۇسلۇبنى قوبۇل قىلغانلىقىنى كۆرىمىز. لېكىن رومانچىلىق ئۇسۇلى جەھەتتىن قارىغاندا بۇنىڭ قوبۇل قىلىنغان بىر ئۇسلۇب ئىكەنلىكىنى تىلغا ئالماسلىقىمىز مۇمكىن ئەمەس.
-- بۇ كىشى ناھايىتى ھىكمەتلىك گەپ قىلدى. تۆمۈر خەلىپىگە چوقۇم بىر گۈمبەز ياساش لازىم،-- دىدى ئابباسوف، قەبرىستانلىقتىن چىقىپ كىلىۋېتىپ.
قەلەم سۇندى، ئەلەم ئەزدى دىلىمنى،
تاھارەت
11) گەدەننى مەسھى قىلىش؛
ئويغانغان زېمىن
رومان ھەققىدە
تارىخى رومان ئويغانغان زېمىننىڭ نەشىردىن چىققان بىرىنچى قىسىمى تۆتىنچى نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك ئازسانلىق مىللەتلەر ئەدەبىي ئەسەرلىرىنى باھالاشتا مۇنەۋەر ئەسەر مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئەسەرنىڭ مۇندەرىجىسى
ئىككىنچى باب ....... ناتونۇش كىشى
ئون يەتتىنىچى باب .. يالقۇنتاغ ئېتىكىدە بوران
ئون ئىككىنچى باب........سەكسەن قويغا بىر مىلتىق
يىگىرمە بەشىنچى باب.....قىسسىنىڭ ئاخىرى
12 - دېكابر
ياكى 12 - كۆنەك، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 346 - (كەبىسە يىلى 347 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 19 كۈندۇر.
باي دادام نامرات دادام
كىتاپنىڭ ئالاھىدىلىكى
2. «يۇقىرى مائاش-بايلىق يارىتىدۇ »دىن ئىبارەت بايلىق قائىدىسىنى چۆرۈپ تاشلىغان.
نادىر ئۈزۈندىلەر
6، بايلارنىڭ كۆڭۈل بۆلىدىغىنى ئۇلارنىڭ مال –مۈلىكى ،نامراتلارنىڭ كۆڭۈل بۆلىدىغىنى ئۇلارنىڭ ھازىرقى كىرىمى.
شىمالىي سېپرۇس تۈرك جۇمھۇرىيىتى
شىمالىي قىبرىس (سېپروس) تۈرك جۇمھۇرىيتى (تۈركچە: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti، قىسقىچە: KKTC ياكى Kuzey Kıbrıs\شىمالىي قىبرىس)، ئوتتۇرا يەر دېڭىزى نىڭ ئۈچۈنچى چوڭ ئارىلى ۋە ئاناتولىيە يارىم ئالرالىنىڭ 65 كىلومېتر جەنۇبىغا قبرىس\سېپروس ئارىلىنىڭ شىمالىغا جايلاشقان de facto مۇستەقىل دۆلەتدۇر. مۇستەقىللىقى تۈركىيەدىن باشقا ھېچقانداق ئەل تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىنمايدۇ.بۇگۈن نۇرغۇنلىغان دۆلەتلەر، ب د ت ۋە ياۋروپا ئىتتىڧاقى قاتارلىق خەلقئارالىق قۇرلۇشلار تەرەڧىدىن ئارالنىڭ ڧەقەتلا جەنۇبىنى كونترول قىلالىغان قىبرىس رۇم ھۆكىمىتى توپراقلارى ئىچىدە قەبۇل قىلىنماقتا، شىمالىي قىبرىس تۈرك جۇمھۇرىيەتى بولسا de facto دەپ قارالماقتا. ب د ت ۋە ياۋروپا ئىتتىڧاقى كونسىيسىگە كۆرە، تۈركىيەنىڭ ئىشغالى ئاستىدادۇر.
مۇستەقىللىقىنى جاكارلىغاندىن بۇيان تۈركىيە ترەڧىدىن ئىقتىسادىي، سىياسىي ۋە ئەسكەرىي ياردەملىرى بېرىلمەكتە. تۈركىيەدە «بالا ۋەتەن»، «يېشلىئارال» ياكى «جەننەت ئارال» دېيىلىدۇ.
مۇھەممەد قاسىم داموللام
”ماڭا رەھبەر ئىدى ھەر ئىشتا ئول يار،
داموللامنىڭ ئىنقىلاب سېپىگە كىرىشى
شەپەرەڭ پالۋان
جوكېر: شەپەرەڭ پالۋان، سەن مېنى مۇكەممەللەشتۈردۈڭ.
لى جەنشۇ
1997- يىلىدىن 1998- يىلىغىچە خېبېي ئۆلكىلىك پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، يېزا خىزمىتى رەھبەرلىك گۇرۇپپىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان.
2004- يىلىدىن 2007- يىلىغىچە خېيلۇڭجياڭ ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، مۇئاۋىن ئۆلكە باشلىقى بولغان (بۇ مەزگىلدە 2005- يىلىدىن 2007- يىلىغىچە خاربىن سانائەت ئۇنىۋېرسىتېتى يۇقىرى دەرىجىلىك باشقۇرغۇچىلار سودا- سانائەت مەمۇرىي باشقۇرۇش كەسپىدە ئوقۇپ، ئالىي سودا- سانائەت مەمۇرىي باشقۇرۇش بويىچە ماگىستىرلىق ئۇنۋانى ئالغان).
كۈنەس ناھىيىسى
مەمۇرىي رايون
كۈنەس ناھىيىسى قارمىقىدا 2 دانە يېزا بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
چىن مەدەنىيىتى
چىن مةدةنىيىتى. ئۇنىڭ تارقىلىش دائىرىسى بۈگۈنكى شةنشىنىڭ گۇةنجۇڭ، خةنجۇڭ رايونلىرىنى مةركةز قىلىپ، شةرقتة خةنگۇ ئۆتكىلى(خەنگۇ ئوتكۇلى ھازىرقى خېنەن ئولكىسى لىڭباۋ ناھىيىسىنىڭ شەرقى شىمالىدىكى ۋاڭدۇ كەنتى تەۋەسىدە) دىن باشلىنىپ، شةربتة گةنسۇنىڭ ئوتتۇرا قىسمى، جةنۇبتا چىنلىڭ[چىنلىڭ تېغى ئىلىمىزنىڭ ئوتتۇرا قىسمىنى كىسىپ ئۆتىدىغان تاغ -مۇھەرىردىن] غىچة، شىمالدا خېلةن تېغىنىڭ كةڭ زېمىنلىرىنى ئۆز ئىچىگة ئالىدۇ. چىلۇ مةدةنىيىتى بىلةن ئوخشىمايدىغىنى شۇكى، چىن مةدةنىيىتىدة روشةن بولغان مةنپةئةتپةرةستلىك ئالاھىدىلىكى بار. چىنلىقلارنىڭ ھةۋةس بىلةن سۆزلةيدىغان مةسىلىلىرىنىڭ ھةممىسى بوز يةر ئېچىش، تېرىقچىلىق قىلىش، جازا يۈرۈشى قىلىش، يات ئةلدىن تېرىقچىلىق قىلىشقا كةلگةنلةر قاتارلىق دۆلةت ئىگىلىكى ۋة خةلق مةنپةئةتىگة مۇناسىۋةتلىك ئىشلار بولۇپ، ئۇلار ۋاپادارلىق-مېھرىبانلىق، ئةدةپ-قائىدىلىك پةلسةپة دةلىل-ئىسپاتلىرىنى ئانچة ئېتىبارغا ئېلىپ كةتمىگةچكة، ئةدةب-ئةخلاق نورمىلىرىغا مۇناسىۋةتلىك بولغان ئةخلاقىي تةلىپىمۇ ناھايىتى بوش ئىدى
بۇ بىر رىئاللىق
نۇرانىيە قەشقىرى
بىزگە مۇسىبەت كەلدى، كەلگەندىمۇ بەك ئىغىر كەلدى. كىلىپ توختىغىنى يوق، يۈرەكلەرنىڭ ئىزىلىۋاتقان يىرى شۇكى، كۈندىن كۈنگە ئىغىرلىشىپ تىنغىدەك ھالىمىزنى قويمايۋاتىدۇ، “ھەممىمىز نىمە قىلىشىمىز كىرەك؟“ دەۋاتىمىز، ئۇستازلار دۇئا قىلايلى دىدى، مەنمۇ قوشۇلىمەن، مىدراش ئىھتىمالىمىز بولمىغاندىكىن دۇئا قىلىشتىن باشقىغا ئامالىمىز يوق، بالىمىزدىن ئايرىلدۇق، ئاتا ئانىمىزدىن ئايرىلدۇق، ئەركىن دۇنيادا تۇرۇپ بوينىمىز قىسىلغان، قەددىمىز تۈگۈلگەن روھىمىز سۇنغان ھالەتتە كوچىدا كۆرسىز بىز مىللەتنى، “قەددىڭنى تۇتۇپ ماڭ ”دىمەڭ، ۋەتەنسىز ئىنسان قەددىنى تۈزلىيەلمەيدىكەن، روھىيەتتىكى سۇلغۇنلۇق تەندە قارار تاپىدىكەن.
بىر قىرىندىشىمىز توغرا دىدى، “سىز ۋەتەن ئۈچۈن كۈنىگە بەش كىلومىتىر يۈگرەپ باقتىڭىزمۇ، ۋەتەن ئۈچۈن بەدەن چىنىقتۇرۇپ ئالدىمىزدا بولۇش ئىستىماللىقى بولغان شۇ جەڭلەرگە تەييارلىق قىپ باقتىڭىزمۇ ”دەپ، ئاجىز بەدەن بىلەن بىر تىپىككە يارىمايمىز قىرىندىشىم، دۇئا قىلىشتىن باشقا بىر مۇش بىلەن بىر دۈشمەننىڭ بۇرنىنى چۇۋىۋىتكىدەك بەدەنگە بىز مۇھتاج، ئالدىدا ماڭغانلار ئۆلسە كەينىگە قاچماي يىقىلىۋاتقان بايراقنى دەس قولىمىزغا ئىلىپ لەپىلدىتىپ ماڭالايدىغان قەھرىمانلارغا بىز مۇھتاج، مەيلى ئايال بولۇڭ مەيلى ئەر بولۇڭ مەيلى ئانا مەيلى دادا بولۇڭ جانغا جان بىرىپ كۆرەشنى داۋاملاشتۇرۇشقا بىز مۇھتاج، “بالام ئۆيدىن چىقما، جەڭ ئاخىرلاشسۇن ”ئەمەس، “قوپ ئوغلۇم دەس تۇرۇپ جەڭگە ئاتلان، ئوقنى كۆسەڭ ئارقاڭغا قايتما،ئۆلسەڭ شىھىت، تىرىك قالساڭ غازى، مەن سەندىن رازى ”دەپ ئوغلىنى يولغا سالىدىغان ئانىلارغا بىز مۇھتاج، “بالىلارنى مەن باقىمە، ۋەتەن ئۈچۈن ئاتلىنىڭلا، بىزنىڭ نۇمۇسىمىزنى يۇيۇپ بىرىڭلا ”دەيدىغان ئاياللارغا بىز مۇھتاج.
ئاللاھ ھەممىمىزدىن رازى بولسۇن، مەيلى مىللىتىم دەڭ مەيلى دىنىم دەڭ ھەممىمىزنىڭ نىشانىمىز ۋەتەن، شۇ خىتاينىڭ ئاياق ئاستىدا ئىڭراۋاتقان ۋەتەن، ئورۇنسىز تالاش تارتىش، بىھۇدە سۆز ئەمدى ئىشەككە يۈك، تا ھازىرغىچە دۈشمەننى تونىمىغان ئويغانمىغان ئىنسانلارنى يوقىتايلى، بايرىقىمىز چەتئەللەردە ئەمەس ۋەتىنىمىز ئاسمىنىدا لەپىلدەپ باقسۇن، شۇ كۈنلەرنى بىزمۇ كۆرەيلى، ئۈنتىنسىز ئۆلگىچە دەپ دەبىلىك ئۆلسەك ئەۋلادلىرىمىزغا ئۈلگە بولساق بولماسمۇ ؟
تۈركلەر ۋەتىنى ئۈچۈن شىھىت بولغان چاناق قەلئە جەڭچىلىرىنى تا بۈگۈنگىچە ئەسلەيدۇ، بىر تۈرك ماڭا ”سىلەرمۇ بىزدەك قەھرىمانلىق كۆرسىتەلىگەن بولساڭلا، بىزدەك ۋەتەن ئۈچۈن كۆرەش قىلغان بولساڭلا بۈگۈنكى كۈنگە قالمايتىڭلا ”دىدى.
ئۆزىمىز قىلىشقا جۈرئەت قىلاممىغاننى كەلگۈسى ئەۋلادلارغا يۈكلەشكە ھەققىمىز يوق، يولنى بىز مىڭىپ پەيدا قىلغاندا ئەۋلادىمىز ئاسفالىتلاشتۇرۇشقا تىرىشچانلىق كۆرسىتىدۇ.
Chikago
توم خەت right|thumb|250px|Chikago right|thumb|250px Chikago bolsa Amérika Qoshma Shtatliri Illinois Shitati dikibixahar 2007 nopus bar, Chikagoning 2,836,659 nopusibar, 606.2 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 41.52°, xariki uzunluk 87°37, rayunnomuri 0312, 0773.
سەنجىن مەدەنىيىتى
سةنجىن مةدةنىيىتى. ئاساسىي جةھةتتىن بۈگۈنكى سةنشىنىڭ پۈتكۈل چېگرىسىغا، خېنةننىڭ ئوتتۇرا، شىمالىي قىسمى بىلةن خېبېينىڭ ئوتتۇرا قىسمىغا تارقالغان بولۇپ، جۇڭخۇا مةدةنىيىتىنىڭ يادرولۇق قىسمى. قانۇنچىلىق ئىدىيىسى سةنجىن مةدةنىيىتى ئىدىيىسىنىڭ ئاساسلىق قىسمىنى شةكىللةندۈرگةن
كوبى بىرايېنت
thumb|كوبى بىرايېنىت(2015 يىلى ) كوبى بىرايېنت (ئېنگلىزچە: Kobe Bean Bryant) ئامىرىكىلىق دۇنياغا داڭلىق باسكىتبولچى. ئۇ 2020-يىلى 01-ئاينىڭ 26-كۈنى 41-يېشىدا كالىغورنىيە شىتاتىدىكى تىك ئۇچار چۈشۈپ كېتىش ۋەقەسدە 13 ياشلىق قىزى بىلەن بىرگە قازا قىلغان. ئۇ ئېن ب ئا كۆلچىلەر كوماندىسنىڭ رىۋايەت تۈسىنى ئالغان ئەڭ داڭلىق توپچىسى.
قاراباغلىقلار
تۈركىيە ھەمكارلىق ۋە تەرەققىيات ئىدارىسى، تۈركىيەدە ياشاۋاتقان قاراباغلىقلارنى ئەزەربەيجانلىق قېرىنداشلىرى بىلەن بىر يەرگە جەم قىلدى.
ئون ئىككى بۇرج
1. ئارسلان [arslan] (ئەسەد بۇرجى)
9. ياچاق [yaçaq] (قەۋس بۇرجى)
12. بېلىق [béliq] (ھوت بۇرجى)
سېۋرېي مەڭگۈ تېشى
بۇ مەڭگۈ تاش يادىكارلىق 1969-يىلى موڭغۇلىيەنىڭ دۆلىتىمىزنىڭ گەنسۇ ئۆلكىسى بىلەن تۇتىشىدىغان سېۋرېي دېگەن يېرىدىن (يەنى ئىدزىنغۇل دەرياسىنىڭ سۈيى قۇيۇلىدىغان گاخون، سوغ دەپ ئاتىلىدىغان ئىككى كۆلنىڭ شەرقىي شىمالىدا) تېپىلغان. بۇ مەڭگۈ تاشنىڭ بىر يۈزىگە يەتتە قۇر سوغدىچە خەت ئويۇلغان بولۇپ، ئېغىر دەرىجىدە بۇزۇنچىلىققا ئۇچىرىغان بولغاچقا، بەزى مەسىلىلەرنى ئايدىڭلاشتۇرۇش خېلىلا قىيىن. رۇس تۈركولوگى كىلياشتورنى بۇ يادىكارلىقنىڭ سوغدىچە قىسىمىدىكى «ئۇيغۇر قاغان»،ۋە قەدىمكى تۈركچە قىسىمىدىكى « ئىنگى ياغلاقار» دېگەنگە ئاساسلىنىپ، سېۋرېي مەڭگۈ تېشى ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ قاغانى بۆگۈ قاغان (759-780-يىلار) دەۋرىگە مەنسۇپ، ئۇ بۆگۈ قاغان تاڭ سۇلالىسىدىكى ئۆڭلۈك-سۆيگۈن توپلىڭىنى باستۇرۇپ بولۇپ چاڭئەندىن ئايرىلىپ موڭغۇلىيە ۋادىسىدىكى دۆلىتىگە قايتىپ كېتىۋېتىپ چېگرىسىغا كەلگەندە ئورناتقان تۆھپە خاتىرە تېشى، دەپ قارايدۇ. بىراق ئېلىمىز تۈركولوگى گېڭ شىمىن قاتارلىقلار بۇ مەڭگۈ تاشنى گەنجۇ ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ بىرىنچى قاغانى دانىشمەن قاغان ( 933-يىلىدىن ئىلگىرى تەختتە ئولتۇرغان) دەۋرىگە مەنسۇپ، دەپ قارايدۇ.
ئىسپانىيە ئىمپېرىيىسى
ئىسپانىيە ئىمپېرىيىسى (ئىسپانچە: Imperio Español) ، تارىختىكى ئەڭ چوڭ ئىمپېرىيەلەرنىڭ بىرى. 15-ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدىن 19-ئەسىرنىڭ باشلىرىغىچە ، ئىسپانىيە يېڭى دۇنيادىكى غايەت زور چەتئەل زېمىنىنى ، فىلىپپىننىڭ ئاسىيا تاقىم ئارىلىنى كونترول قىلدى ، ئۇلار «ھىندىستان» (ئىسپانچە: لاس ئىندىئاس) ۋە ياۋروپا ، ئافرىقا ۋە ئوكيانىيەدىكى رايونلارنى كونترول قىلدى. ئۇ 16-ۋە 17-ئەسىردىكى ئەڭ كۈچلۈك ئىمپېرىيەلەرنىڭ بىرى ئىدى. كاستىلې ئامېرىكا قىتئەسى ۋە فىلىپپىندىكى چەتئەل ئىمپېرىيىسىگە بولغان باشقۇرۇش ھوقۇقى سەۋەبىدىن ئىبىرىيەدىكى ھۆكۈمرانلىق پادىشاھلىققا ئايلاندى. ئىمپېرىيەنىڭ قۇرۇلمىسى ئىسپانىيە خابسبۇرگ (1516-1700) دەۋرىدە قۇرۇلغان ، ئىسپانىيە بوربون پادىشاھلىرى دەۋرىدە ئىمپېرىيە تېخىمۇ چوڭ تاج كونتروللۇقىغا ئېلىنغان ۋە ھىندىستاننىڭ كىرىمىنى ئاشۇرغان. ئىسپانىيە ئىمپېرىيىسىنىڭ شەكىللىنىشىدىكى مۇھىم ئامىل كاستىللىق ئىسابېللا بىرىنچى بىلەن ئاراگوندىكى فېردىناند ئىككىنچى ئوتتۇرىسىدىكى كاتولىك پادىشاھلىقى دەپ ئاتالغان ، سىياسىي ، دىنىي ۋە ئىجتىمائىي ئۇيۇشۇشنى تەشەببۇس قىلغان ، ئەمما سىياسىي بىرلىشىش ئەمەس. فىلىپ II (1556–98) دەۋرىدە ئىسپانىيە دۇنيادىكى ئەڭ كۈچلۈك دۆلەت دەپ بېكىتىلدى. ئامېرىكا قىتئەسىدىكى ئىسپانىيە ئىمپېرىيىسى يەرلىك ئىمپېرىيەلەرنى بويسۇندۇرۇپ ، كارىب دېڭىزىدىكى كرىستوفىر كولۇمبۇستىن باشلاپ ، كەڭ يەر تەلەپ قىلغاندىن كېيىن شەكىللەنگەن. 16-ئەسىرنىڭ بېشىدا ، ئازتېك ۋە ئىنكا ئىمپېرىيىسىنى بويسۇندۇردى ۋە بىرلەشتۈردى. ناپالېئوننىڭ ئىبىرىيە يېرىم ئارىلىغا تاجاۋۇز قىلىشى ئىسپانىيە ئامېرىكا مۇستەقىللىق ئۇرۇشىنى (1808-1826) كەلتۈرۈپ چىقاردى ، نەتىجىدە ئۇنىڭ ئەڭ قىممەتلىك مۇستەملىكىلىرى يوقىتىلدى. ئۇنىڭ ئامېرىكا قىتئەسىدىكى ئىلگىرىكى مۇستەملىكىلىرىدە ئىسپان تىلى ئاساسلىق تىل ، كاتولىك دىنى ئاساسلىق دىن بولۇپ ، ئىسپانىيە ئىمپېرىيىسىنىڭ مەدەنىيەت مىراسلىرىغا بەرداشلىق بېرىدۇ.
ئاممىباپ ئاپتوموبىل
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:18px"> ئاممىباپ ئاپتوموبىل - (نېمىسچە:Volkswagen)گېرمانىيەدىكى ئەڭ چوڭ، دۇنيا بويىچە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان (سېتىش جەھەتتە، تويوتا بىرىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ.) ئاپتوموبىل ئىشلەپچىقىرىش كارخانىسىدۇر.
رەشت
رەشت بىر شەھەردۇر.
سەنسىزلىك ۋە مەنسىزلىك
تىكەن تەنلىك ياۋا ئەتىرگۈل.
پارچىلاندىم ئىككى ئارالغا.
سېنى ساقلاپ تۇرغان سوئالغا.
يەجۇج ۋە مەجۇج
رىۋايەتلەردىكى «يەجۈج - مەجۈجلە» ھەققىدە
«يەجۈج-مەجۈجلەر»رىۋايەتلەردە كۆپ تىلغا ئېلىنىدىغان بىر پەۋقۇلئاددە قەۋم بولۇپ، مۇقەددەس «قۇرئان كەرىم»دە، «ھەدىس شەرىف» تە ۋە «ئىنجىل»دا ئالاھىدە تىلغا ئېلىنغان. جۈملىدىن مىلادىيەدىن بۇرۇنقى 4-ئەسىردە ئۆتكەن ماكېدونىيەلىك ئىسكەندەرنىڭ شەرىققە يۈرۈش قىلىش جەريانىدا، شەرىقتىكى تولىمۇ يىراق بىر جايدا ئىنتايىن مۇستەھكەم بىر سېپىل ياساپ، ياۋايى قەۋملەردىن، يەنى  «يەجۈج-مەجۈجلەر»دىن مۇداپىئە كۆرگەنلىكى ھەققىدىكى رىۋايەتلەر زامان–زامانلاردىن بۇيان شەرىق ۋە غەرىپ دۇنياسىدا كەڭ تارقىلىپ، «يەجۈج-مەجۈجلەر»بىلەن ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىننىڭ شەرىققە يۈرۈش قىلىشى بىر-بىرىگە زىچ باغلىنىپ، دەۋرلەرنىڭ ئۆتۈشى بىلەن بۇنىڭغا تېخىمۇ ئەپسانە تۈسى قۇشۇلۇپ، بۇ ھەقتە نۇرغۇن ئەسەرلەر مەيدانغا كېلىپ، بۇ ۋەقە تېخىمۇ قۇيۇق ئەپسانە- رىۋايەت تۈسىگە ئىگە قىلىنغان. «قۇرئان كەرىم»،«ھەدىس شەرىف» ۋە «ئىنجىل»قاتارلىق مۇقەددەس كىتابلارغا ئاساسلانغاندا، «يەجۈج-مەجۈجلەر» قىيامەت كۈنى كېلىشتىن بۇرۇن تاغ ئىچىگە بەند قىلىنىپ باشقا ئىنسانلاردىن ئايرىلىپ تۇرىدۇ؛ قىيامەت كۈنى كېلەي دىگەندە بولسا تاغدىن چىقىپ ئىنسانلارنى ھالاك قىلىدۇ. قەدىمدىن بۇيان مەيلى شەرق مۇسۇلمان دۇنياسىدا بولسۇن ياكى غەرب خىرىستىيان دۇنياسىدابولسۇن، مۇشۇ نۇقتىدىن چىقىپ ئۆزلىرىنىڭ ئۈستىگە باستۇرۇپ كەلگەن دەھشەتلىك«بەدەۋى» قەۋملەرنى «يەجۈج-مەجۈجلەر»بىلەن باغلاپ قارايدىغان ئەھۋال بولغان.مەسىلەن، قەدىمكى غەربلىكلەر ئۆزلىرىگە دەھشەت سالغان سىكىتايلار(ساكلار)،ھۇنلار،شۇنداقلا ھەتتا كېيىنكى تۈركلەرنى ، مۇسۇلمانلار بولسا ئوتتۇرا ئەسىردىكى مۇڭغۇللارنى مۇشۇنداق قارىغان. ئەمما، ئۇلارنى «يەجۈج-مەجۈجلەر»بىلەن باغلاش پەقەت ئۇلارنىڭ كەلتۈرگەن دەھشىتىدىن كېلىپ چىققان بولۇپ، يۇقىرىدىكى مۇقەددەس كىتابلاردا ئېيتىلغاندەك  «يەجۈج-مەجۈجلەر»پەقەت قىيامەت كۈنىلا ئاندىن پەيدا بولۇپ ئىنسانلار ئۈستىگە باستۇرۇپ كېلىدۇ. ئۇنداقتا، «يەجۈج-مەجۈجلەر»زادى قانداق قەۋم؟ ئۇلار دۇنيانىڭ قەيېرىدە؟ ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىن ياساتقان سېپىل زادى قەيەردە؟ بۇ مەسىلىلەر توغرۇلۇق دەۋرلەردىن بۇيان كىشىلەر نۇرغۇن ئىزدەنگەن بولۇپ،ئىسكەندەر زۇلقەرنەيىننىڭ شەرىققە يۈرۈش قىلىش جەريانىدا بارغان ئەڭ يىراق جايىنىڭ ھىندى دەرياسى ۋادىسى ئىكەنلىكىنى، شۇنىڭدىن كېيىن ئۇنىڭ قۇشۇنىنى قايتۇرۇپ كەتكەنلىكىنى نەزەردە تۇتۇپ، «ئىسكەندەر سېپىلى»نى ۋە «يەجۈج-مەجۈجلەر» زېمىنىنى ئەرمەنىيە بىلەن ئەزەربەيجاننىڭ ئارىلىقىدا، يەنى كافكاز تېغىدا دەپ قاراپ كەلگەن.ئەمما كېيىن تەتقىقاتچىلار مىلادىيە 9-ئەسىرنىڭ بېشىدىن 10-ئەسىرنىڭ بېشىغىچە، يەنى تەخمىنەن مىلادىيە820-يىلىدىن 911-يىلىغىچە ياشاپ  ئۆتكەن ئەرەپ  جۇغراپىيەشۇناسى ئىبنى خوردادبىھنىڭ  « al-Masālik al-Mamālik »(يول ۋە ئەللەر تەزكىرىسى)دېگەن ئەسىرىدە خاتىرىلىگەن سالام ئىسىملىك تەرجىماننىڭ شەرىققە سەپەر قىلىش جەريانىدا كۆرگەن-بىلگەنلىرىنى تەتقىق قىلىش نەتىجىىسدە بۇ توغرىدا باشقىچە قاراشقا كەلگەن.
«ۋەتەن» دىگەن نىمە؟
«ۋەتەن» دىگەن نىمە ؟ «ۋەتەن» چۈشەنچىىسى ئوخشىمىغان دەۋىرلەردە ھەرخىل مەنىلەردە بۇلۇپ كەلدى. ئۇ كىيىنچە ھۆكۈمرانلىق سەلتىنەتلىرى تەرىپىدىن ئۇلارنىڭ ئەمىر -پەرمانلىرى دەخلىسىز بولغان دۆلەتلەر ياكى دۆلەتلەر بىرلەشمىسىدىكى ھەرخىل خەلىقلەر ۋە مىللەتلەرگە ئورتاق رىشتە سۈپىتىدە تەكىتلەندى. شۇنداق بۇلىشىغا قارىماي پۈتكۈل ئىنسانىيەت مەدەنىيەتشۇناسلىقى شۇ نەرسىنى ئىتىراپ قىلىدۇكى، «ۋەتەن» ئىككى قاتلاملىق مەنىدىكى ئېتىنوگىيىلىك تامغا ۋە ئاڭدۇر. بىرىنچى، ھەربىر كىشىنىڭ ئوز ئەجداد ۋە ئەۋلادى بىلەن ياشاپ كەلگەن ماكان – جۇغراپىيىلىك چەمبىرىكىدۇر. بۇ تەبىئىي جۇغراپىيىلىك، تارىخىي جۇغراپىيىلىك، رىئال – ئىجدىمائىي جۇغراپىيىلىك ماكان چەمبىرى بۇلۇپ، «ۋەتەن» كاتىگورىيىسىنىڭ تاشقى شەرتىنى كۆرسىتىدۇ. ھەر بىر تۇغۇلغان پەرزەنت مۇشۇ ماكان چەمبىرىدە كۆز يۇرىتىدۇ. ئىككىنچىدىن، ھەر بىر كىشىنىڭ ئۆز ئەجداد ۋە ئەۋلادى بىلەن ياراتقان، ۋارىسلىق قىلغان مىللىي مەدەنىيەت تىپى، ئىتىنىك روھىيەت غەزىنىسى _ تىل، فولىكلور، ئەدەبىيات – سەنئەت، ئۆرۈپ- ئادەت، ئىقتىسادىي تۇرمۇش رىجىسى، مىللىي تارىخى، ئەقىدە – مىزانلىرى، پەخىر – ئىپتىخارى ۋە ئار – نۇمۇس ئادەتلىرىدىن ھاسىل بولغان مىللىيەتلىك چەمبىرى بۇلۇپ، بۇ «ۋەتەن» كاتىگورىيىسىنىڭ ئىچكى شەرتلىرىنى كۆرسىتىدۇ. ھەر بىر تۇغۇلغان پەرزەنت مۇشۇ مىللىيەتلىك چەمبىرىدە تۇغۇلىدۇ، ئۇنىڭدىن ھالقىپ چىقىپ كىتەلمەيدۇ.
بىز
ئەسسالامۇ ئەلەيكۇم: دەسلەپتە بۈگۈنكى ئۇچرىشىش ئورۇنلاشتۇرۇلغاندا، ئۆزەمنىڭ كەسپى بولغان لايىھەلەش-تارقىتىش تىپىدىكى كومپيۇتېر گرافىك ساھەسى ۋە كۆرۈم ئۇقۇمى توغرىسىدا سۆز ئېچىشنى پىلان قىلغان ئىدىم. ئەمما بۇ خىل كەسپى ئىبارىلەردىن كۆرە كۆز ئالدىمىزدىكى شەخس بىلەن تۈركۈم ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت ۋە مۇۋەپىقىيەت توغرىسىدا سۆز ئېچىشنىڭ زۆرۈرلىكىنى ھىس قىلىپ قالدىم.
(تامام)
فېدىراتسىيە زاپىسى (ئامېرىكا مەركىزى بانكىسى)
ئامېرىكا پارلامېنتى ئۈچ نۇقتىلىق نىشانى قۇرۇلغان پۇل سىياسىتى ئامېرىكا فېدېراتسىيە زاپاس پۇل قانۇنى يىلى: ئىشقا ئورۇنلىشىش maximizing باھاسى مۇقىملاشتۇرۇش ۋە ئۇزۇن مۇددەتلىك ئۆسۈم نىسبىتىنى مۆتىدىللىشىدۇ. ئالدىنقى ئىككى نىشان بەزىدە فېدېراتسىيە زاپىسىنىڭ قوش ۋەزىپە دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇنىڭ ۋەزىپىسى يىللارنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ كېڭەيدى ، ئۇ ھازىر بانكىلارنى نازارەت قىلىش ۋە تەڭشەش ، پۇل-مۇئامىلە سىستېمىسىنىڭ مۇقىملىقىنى قوغداش ۋە ئامانەت پۇل ئاپپاراتلىرى ، ئامېرىكا ھۆكۈمىتى ۋە چەتئەل ھۆكۈمەت ئورگانلىرىنى پۇل-مۇئامىلە مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئامېرىكا فېدېراتسىيە زاپاس پۇل كومىتېتى يەنە ئىقتىسادنى تەتقىق قىلىدۇ ۋە نۇرغۇن نەشر بۇيۇملىرى بىلەن تەمىنلەيدۇBeige Book ۋە FRED ساندان. thumb|بوستون فېدىراتسىيە زاپىسى رايونلۇق بانكىسى فېدېراتسىيە زاپىسى سىستېمىسى بىر قانچە قاتلامدىن تەركىب تاپقان. ئۇنى پرېزىدېنت تەيىنلىگەن ۋالىيلار ھەيئىتى ياكى فېدېراتسىيە زاپىسى كومىتېتى (FRB) باشقۇرىدۇ. پۈتۈن مەملىكەتتىكى شەھەرلەرگە جايلاشقان 12 رايونلۇق فېدېراتسىيە زاپىسى بانكىسى شەخسىي ئىگىدارچىلىق قىلىدىغان سودا بانكىسىنى قېلىپلاشتۇرىدۇ ۋە نازارەت قىلىدۇ. مەملىكەتكە Chartered سودا بانكىلىرىنىڭ ئۆتكۈزۈلگەن پاي تەلەپ قىلىنىدۇ, ۋە ئۇلارنىڭ رايونلۇق فېدېراتسىيە زاپاس بانكىسى ھەيئىتى ئەزالىرىنىڭ بەزى سايلاش بولىدۇ. فېدېراتسىيە ئاشكارا بازار كومىتېتى(FOMC) پۇل سىياسىتىنى بەلگىلەيدۇ. ئۇ باشقۇرۇش ھەيئىتىنىڭ يەتتە ئەزاسى ۋە رايونلۇق فېدېراتسىيە زاپىسى بانكىسىنىڭ ئون ئىككى رەئىسىدىن تەركىب تاپىدۇ ، گەرچە بىرلا ۋاقىتتا پەقەت بەش بانكا باشلىقى بېلەت تاشلايدۇ (نيۇ-يورك فېدېراتسىيە زاپاس پۇل كومىتېتىنىڭ رەئىسى ۋە بىر يىل بېلەت تاشلاش مۇددىتى بىلەن ئايلىنىدىغان تۆت كىشى). بۇ يەردە يەنە ھەر خىل مەسلىھەت كېڭىشى بار. شۇڭا ، فېدېراتسىيە زاپىسى سىستېمىسىنىڭ ئاممىۋى ۋە خۇسۇسىي تەركىبلىرى بار. ئۇنىڭ مەركىزىي بانكىلاردا ئۆزگىچە قۇرۇلمىسى بار ، شۇنداقلا مەركىزىي بانكىنىڭ سىرتىدىكى ئورۇن ئامېرىكا مالىيە مىنىستىرلىكىنىڭ ئىشلىتىلگەن پۇلنى بېسىپ چىقىرىشىمۇ نورمالسىز ئىش.
ئون ئىككى ئارقۇن
ئۇلار بىر كۈنى تاغ .ئارىسىغا يىغىلىپتۇ، بىراق بۇ تاغنىڭ كۈنچىقىش تەرەپتىكى چوققىسى پەس، كۈنپېتىش تەرەپتىكىسى ئېگىز، يەنە كېلىپ قىپقىزىل تاقىر تاغ ئىكەن.
مەسلىھەتكە بىنائەن، ھەممە ھايۋانلار پۈتۈن دىققىتى بىلەن كۈنچىقىشقا قاراپ تۇرۇپتۇ. يالغۇز چاشقانلا باشقا ھايۋانلارغا كەينىنى قىلىپ كۈنپېتىش تەرەپتىكى تاغ چوققىسىغا قاراپ تۇرۇپتۇ. بىر ھازادىن كېيىن:<<ئەنە كۈن چىقتى>>دېگەن بىر چىرقىراق .ئاۋاز ئاڭلىنىپتۇ، لېكىن بۇ چاغدا ھېچكىم كۈننى كۆرمىگەچكە، بۇ گەپكە ئىشەنمەپتۇ. چاشقان بولسا خوشاللىقتىن قىن-قىنىغا پاتماي ۋە تىنماي:<<كۈن چىقتى!>> دەپ توۋلاشقا باشلاپتۇ. قالغانلار قارىسا، غەرب تەرەپتىكى تاغ چوققىسى قۇياشنىڭ ئىللىق نۇرىغا چۆمگەن بولۇپ، چاشقان:<<كۈن چىقتى!>>دەپ توۋلاپ خېلىدىن كېيىن كۈن كۆرۈنۈپتۇ. چاشقان ئەسلىدە بۇ تاغنىڭ يەر شەكلىگە قاراپ، كۈن نۇرىنىڭ كۈنچىقىشتىكى پاكار تاغلاردىن ئۆتۈپ كۈنپېتىشتىكى تاغ چوققىسىغا چۈشىدىغانلىقىنى، كۈنپېتىشقا قاراپ ئولتۇرسا ، كۈننىڭ چىقىشىنى ھەممىدىن بۇرۇن كۆرگىلى بولىدىغانلىقىنى بىلىۋېلىپ، ئون ئىككى مۆچەلدە يىل بېشى بولۇۋالغانىكەن.
2. ئۇي يىلى [uy yili]
قازى ئىياز
قازى ئىياز (القَاضِي عِيَاضٌ بنُ مُوْسَى اليَحْصُبِيُّ): ئىياز ئىبنى مۇسا ئەليەھسۇبىي (ئەبۇلفەزل). (ھ. 476 – 544 / م. 1083 – 1149) ماراكەشتە ئۆتكەن ئاتاقلىق ھەدىسشۇناس. قازى، مالىكىي فەقىھ ۋە تىلشۇناس. «ئىكمالۇلمۇئلىم»، «ئەششىفا» ۋە «مەشارىقۇل ئەنۋار» قاتارلىق ئەسەرلەرنىڭ مۇئەللىفى.
24مەۋسۇم
دېھقانلار كالىندارى بويىچە بىر يىل 24 مەۋسۈم بولىدۇ.
ياز پەسلى: كۈز پەسلى: قىش پەسلى:
ۋاڭ ياڭ
ۋاڭ ياڭ، ئەر، خەنزۇ، 1955- يىلى 3- ئايدا تۇغۇلغان، ئەنخۇي سۇجۇدىن، 1972- يىلى 6- ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، 1975- يىلى 8- ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە كىرگەن، مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىدە ئالىي مەكتەپ مەلۇماتىغا ئىگە بولغان، سانائەت پەنلىرى ماگىستىرى.
1987- يىلىدىن 1988- يىلىغىچە ئەنخۇي ئۆلكىلىك تەنتەربىيە كومىتېتىنىڭ مۇدىرى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى بولغان.
2006- يىلىدىن 2007- يىلىغىچە چۇڭچىڭ شەھەرلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى، شەھەرلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى بولغان.
سەنئا
thumb سەنئا يەمەننىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھىرى.
ئاقسۇ ئاي كۆلدىكى مەدەنىيەت ئىزلىر
يۈسۈپجان ئەلى ئىسلامى
شامالدا قالدى قاناتلىرىم
بەلكىم دەسسەپ ئۆتەر كىشىلەر،
«ئۇھ» دېيىشىدۇ قولۇم-قوشنىلار،
خوتەن شەھىرى
خوتەن شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر شەھىر بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن خوتەن ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. خوتەن تارىختا ئۇدۇن ۋە ئىلچى دەپ ئاتىلىپ كەلگەن، ھازىرقى خوتەن شەھىرى قەدىمدىن تارتىپ بۇ رايوننىڭ ئىقتىساد، مەدەنىيەت مەركىزى بولۇپ كەلگەن.
ۋاڭ خۇنىڭ
1981- يىلىدىن 1989- يىلىغىچە فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا سىياسىي فاكۇلتېتىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى، دوتسېنتى، پىروفېسسورى بولغان.
1989- يىلىدىن 1994- يىلىغىچە فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا سىياسىي فاكۇلتېتىنىڭ مۇدىرى بولغان.
2007- يىلىدىن 2012- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، مەركىزىي كومىتېت سىياسەت تەتقىقات ئىشخانىسىنىڭ مۇدىرى بولغان.
شىنجاڭ جەۋلان ئېلان تارقىتىش چەكلىك شېركىتى
= شىركەت ھەققىدە = جەۋلان ئېلانچىلىقى 2006-يىلى يەكەن ناھىيسىدە قۇرۇلغان، دەسلەپتە ئىككى دانە باسما ماشىنىسى بىلەن پۈركىمە ئېلان بىسىش، لاھىيلەش، ئېلان قوراشتۇرۇش مۇلازىمىتى بىلەن شۇغۇللانغان بولۇپ خىرىدارلارنىڭ كۆپىيىشى، تەلەپ ۋە ئىھتىياجلارنىڭ كۆپ خىللىشىشى بىلەن كەسىپ تۈرلىرىنى كىڭەيتىپ شىركەت، ئىدارە - ئورگان، يەككە تىجارەتچىلەرنىڭ ئوبراز قۇرۇلىشىنى مۇۋاپىقىيەتلىك تاماملاپ بەلگىلىك نۇپۇز ۋە ئىناۋەتكە ئىگە بولدى ۋە سەمىمىي مۇلازىمەت، يۇقىرى ئىش ئۈنۈمى بىلەن خىرىدارلارنىڭ ئىشەنچىسىگە ئىرىشتى.جەۋلان ئېلانچىلىقى 2015-يىلى ھەزرىتىپىر يولى ئارزۇ تاللا بازىرى يىنىدىن ئورنىمىزنى كىڭەيتىش مۇناسىۋىتى بىلەن ھەزرىتىپىر يولى سۇ ئىدارىسى ئائلىلىكلەر قورۇسىنىڭ قارشى تەرىپىگە يۆتكىلىپ زور مەبلەغ سىلىش ئارقىلىق يۇقىرى تېخنىكىلىق ھەرخىل چىراقلىق خەتلەرنى ۋە بەلگىلەرنى ياساش ئۈسكۈنىلىرىنى كىرگۈزۈپ، زور كۆلەمدىكى ھەرخىل ئېلانلارنى ياساش مۇھىتىنى ھازىرلاپ ماتىريال ۋە تېخنىكا مەنبەسى تولۇق، مەبلەغ ۋە ئادەم كۈچى يىتەرلىك، ۋەدىسىگە ئەمەل قىلىدىغان سەمىمىي مۇلازىمەت ئىڭى ئارقىلىق دىيارىمىزدىكى تۈنجى بولۇپ كۆلەملەشكەن پۈركۈپ بىسىش بۆلۈمى، لاھىيلەش بۆلۈمى، ياساش بۆلۈمى قاتارلىق خىزمەت مۇھىتىنى ھارزىرلىغان.
ئۇيغۇرىستان
Jenggahta düshmenni qan'gha boyighan.
پورتۇگالىيە ئىمپېرىيىسى
پورتۇگالىيە ئىمپېرىيىسى (پورتۇگالچە: Império Português) ، پورتۇگالىيە مۇستەملىكىسى ئىمپېرىيىسى (Império Colonial Português) دەپمۇ ئاتىلىدۇ ، پورتۇگالىيە باشقۇرىدىغان چەتئەلدىكى مۇستەملىكىچىلەر ۋە رايونلاردىن تەركىب تاپقان. دۇنيا تارىخىدىكى ئەڭ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرگەن ئىمپېرىيەلەرنىڭ بىرى ، ئۇ 1415-يىلى سېئۇتا قولغا ئېلىنغاندىن تارتىپ ، 1999-يىلى پورتۇگالىيە ئاۋمېننى جۇڭگوغا تاپشۇرۇپ بەرگەنگە قەدەر ئالتە ئەسىرگە يېقىن مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن. ئىمپېرىيە 15-ئەسىردە ، 16-يىللارنىڭ بېشىدىن باشلاپ باشلانغان. ئەسىر دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا سوزۇلغان ، شىمالىي ۋە جەنۇبىي ئامېرىكا ، ئافرىقا ۋە ئاسىيا ۋە ئوكيانىيەنىڭ ھەر قايسى رايونلىرىدىكى بازىلىرى بار. پورتۇگالىيە ئىمپېرىيىسى بايقاش دەۋرىنىڭ بېشىدا بارلىققا كەلگەن ، پورتۇگالىيە پادىشاھلىقىنىڭ كۈچى ۋە تەسىرى ئاخىرىدا دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا كېڭىيىدۇ. Reconquista دىن كېيىن ، پورتۇگالىيە ماتروسلىرى 1418-19-يىللىرى ئافرىقا دېڭىز قىرغىقى ۋە ئاتلانتىك ئوكيان تاقىم ئارىلىنى تەكشۈرۈشكە باشلىدى ، ئۇلار كارۋانغا ئوخشاش يول باشلاش ، رەسىم سىزىش ۋە دېڭىز-ئوكيان تېخنىكىسىدىكى يېقىنقى تەرەققىياتلاردىن پايدىلىنىپ ، مەنبەگە دېڭىز يولىنى تېپىشنى مەقسەت قىلدى. پايدا ئالىدىغان تېتىتقۇ سودىسى. 1488-يىلى بارتولومېئو دىئاس ياخشى ئۈمىد كېمىسىنى چۆرىدىگەن ، 1498-يىلى ۋاسكو دا گاما ھىندىستانغا يېتىپ كەلگەن. 1500-يىلى ، ئېھتىياتسىزلىقتىن قۇرۇقلۇققا چىققان ياكى تاجنىڭ مەخپىي لايىھىسى بىلەن پېدرو ئالۋارېس كابرال جەنۇبىي ئامېرىكا دېڭىز قىرغىقىدا بىرازىلىيەنى بايقىغان.
كېيىنكى نەچچە ئون يىلدا ، پورتۇگالىيەلىك ماتروسلار شەرقىي ئاسىيانىڭ دېڭىز قىرغاقلىرى ۋە ئاراللىرىنى داۋاملىق تەكشۈرۈپ ، ماڭغاندا قەلئە ۋە زاۋۇت قۇردى. 1571-يىلغا بارغاندا بىر قاتار دېڭىز قاراۋۇللىرى لىسبوننى ئافرىقا ، ئوتتۇرا شەرق ، ھىندىستان ۋە جەنۇبىي ئاسىيا دېڭىز قىرغاقلىرىنى بويلاپ ناگاساكىغا تۇتاشتۇردى. بۇ سودا تورى ۋە مۇستەملىكە سودىسى پورتۇگالىيەنىڭ ئىقتىسادىنىڭ ئېشىشىغا ماھىيەتلىك ئاكتىپ تەسىر كۆرسەتتى (1500 - 1800) ، ئەينى ۋاقىتتا ئۇ پورتۇگالىيەنىڭ كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان كىرىمىنىڭ بەشتىن بىرىنى ئىگىلىدى. 1580-يىلى ئىسپانىيە پادىشاھى فىلىپ ئىككىنچى (پورتۇگالىيەلىك فىلىپ بىرىنچى) پورتۇگالىيە تاجىنى ئىگىلىگەندە ، ئىسپانىيە بىلەن پورتۇگالىيە ئوتتۇرىسىدا 60 يىللىق ئىتتىپاق باشلانغان. بۇ ساھەدە داۋاملىق ئايرىم باشقۇرۇش بار. ئىسپانىيە پادىشاھىمۇ پورتۇگالىيە پادىشاھى بولغاچقا ، پورتۇگالىيە مۇستەملىكىلىرى ئىسپانىيەگە دۈشمەن بولغان ياۋروپادىكى ئۈچ كۈچلۈك دۆلەت: گوللاندىيە جۇمھۇرىيىتى ، ئەنگىلىيە ۋە فرانسىيەنىڭ ھۇجۇمىغا ئايلاندى. نوپۇسى بىر قەدەر ئاز بولغانلىقتىن ، پورتۇگالىيە ھەددىدىن زىيادە كېڭىيىپ كەتكەن سودا تورلىرىنى ئۈنۈملۈك قوغدىيالمىدى ، ئىمپېرىيە ئۇزۇن ۋە تەدرىجىي چېكىنىشكە باشلىدى. ئاخىرىدا ، بىرازىلىيە ئىككىنچى ئىمپېرىيە دەۋرىدىكى (1663 - 1825) ئەڭ قىممەتلىك مۇستەملىكىسىگە ئايلاندى ، تاكى 19-ئەسىرنىڭ بېشىدا ئامېرىكا قىتئەسىنى قاپلىغان مۇستەقىللىق دولقۇنىنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە ، ئۇ 1822-يىلى پارچىلىنىپ كەتتى.
ئاخباراتچىلىق
تەرەققىياتى
ئۇچۇر خاراكتېرىنى ئالغان تارقىتىش بىر قانچە مىڭ يىللىغان دەۋرلەر بۇرۇنلا مەيدانغا كەلگەن. يېقىنقى زامان گېزىتچىلىقىنىڭ شەكىللىنىشى ۋە تەرەققىياتى كاپىتالىزىمنىڭ فېئودالىزىمنىڭ ئورنىنى ئالغانلىقىنىڭ مەھسۇلى بولۇپ، ئاخباراتچىلىقنىڭ جەمئىيەت تەرەققىياتىدىكى رولىمۇ بارغانسېرى روشەنلەشكەن. دۇنيادا ئەڭ بۇرۇن بارلىققا كەلگەن باسما گېزىت 1566-يىلى ئىتالىيەدە بارلىققا كەلگەن <ۋېنتسىيە گېزىتى> بولۇپ، 17-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا، قەرەلسىز گېزىت ياۋروپانىڭ ھەر قايسى رايونلىرىدا كەڭ تارقالغان. ئەنە شۇ ۋاقىتتىن باشلاپ، مەخسۇس ئاخباراتچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىدىغان كىشىلەر بارغانسېرى كۆپىيىپ، ھەقىقىي مەنىدىكى ئاخباراتچىلىق كەسپىنى شەكىللەندۈرگەن. جۇڭگو يېقىنقى زامان گېزىتچىلىكى ياۋروپا دۆلەتلىرىنىڭ ئاخبارات ئىشلىرىدىن 200 يىل كېيىن بارلىققا كەلگەن بولۇپ، 19-ئەسىردە جۇڭگو يېرىم فېئوداللىق يېرىم مۇستەملىكە جەريانىدا، غەرب دىندارلىرى جۇڭگوغا كېلىپ گېزىت تەسسىس قىلغان. جۇڭگو يېقىنقى زامان گېزىتچىلىقىدىكى ئەڭ بۇرۇن مەيدانغا كەلگەن گېزىت <ئۆرپ-ئادەتنى تەكشۈرگۈچى ئايلىق گېزىت> تۇر. 1911-يىلى يۈز بەرگەن <شىنخەي ئىنقىلابى> دۆلىتىمىزنىڭ ئاخبارات ئىشلىرىغا مىسلىسىز گۈللىنىشلەرنى ئېلىپ كەلگەن. 1912-يىلىدىكى دۆلىتىمىزدە تەسىس قىلىنغان گېزىتلەرنىڭ سانى 495 كە يېتىپ، 1901-يىلىدىكى گېزىت سانىدىن 4 ھەسسە كۆپەيگەن. 1978-يىلى 12-ئايدا ئۆتكۈزۈلگەن جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى 11-نۆۋەتلىك 3-ئومۇمىي يىغىندىن كېيىن، جۇڭگو ئاخباراتچىلىقى يېڭى بىر تارىخىي دەۋرگە قەدەم قويغان. 1988-يىلىنىڭ ئاخىرىغا بارغاندا، ئوچۇق-ئاشكارا تارقىتىلغان گېزىت تۈرلىرى 1628 خىلغا يەتكەن. شىنخۇا ئاگېنتلىقىنىڭ تارماق ئاگېنتلىقى 31 گە يېتىپ، ئۇ دۇنيادىكى سەككىز چوڭ ئاگېنتلىقنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. تەيۋەن ئۆلكىسىدىكى گېزىتلەر 31 خىلغا، كۈندىلىك تارقىتىلىش مىقدارى 3 مىليۇن 500 مىڭغا يەتكەن.
قورچاق خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ «نامراتلىقتىن قۇتۇلدۇرۇش سىياسىتى» نىڭ رەزىل ماھىيىتى
ئاپتورى: نەزەر
1) بىگۇناھ تۇتقۇنلارنى جازا لاگېرلىرىدا ياكى جازا لاگېرلىرىغا يانداش سېلىنغان فابرىكىلاردا قۇل ئەمگەك كۈچى ئورنىدا ئىشلىتىش.
3) شەرقىي تۈركىستاننىڭ باشقا جايلىرى ۋە ئىچكىرى ئۆلكىلەرگە كۆچۈرۈپ، ئەرزان ئەمگەك كۈچى ئورنىدا ئىشلىتىش.
ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى ئۇيغۇرچە تور بېتىنىڭ 2018- يىلى 17- دېكابردا  ئېلان قىلغان ماقالىسىغا قارىغاندا، «ئۇيغۇر ئېلىدە ئىككى مىليوندىن ئوشۇق كىشىنىڭ «قايتا تەربىيە لاگېرلىرى» غا قامىلىش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ مىللىي ۋە دىنى كىملىكىدىن ۋاز كېچىشكە مەجبۇرلىنىۋاتقانلىقى ۋە ھەر كۈنى روھىي ۋە جىسمانىي جەھەتتىن قىيناشقا ئۇچراۋاتقانلىقى خەلقئارانىڭ كۈچلۈك تەنقىدىگە ئۇچراۋاتقان بىر پەيتتە، بۇ لاگېرلار ھەققىدە يەنە بىر يېڭى خەۋەر تارقالدى. ئۇ بولسىمۇ خىتاي دائىرىلىرىنىڭ ئۇيغۇر ئېلىدىكى لاگېرلاردا مەجبۇرىي ئەمگەكنى يولغا قويۇۋاتقانلىقىدۇر. دۇنيادىكى نوپۇزلۇق گېزىتلەردىن «نيۇيورك ۋاقتى» گېزىتى ۋە «مالىيە ۋاقتى» گېزىتى قاتارلىقلار ئېلان قىلغان خەۋەرلەرگە قارىغاندا خىتاي ھۆكۈمىتى ھازىر ئۇيغۇر ئېلىدىكى لاگېرلار ئىچىدە ياكى لاگېرغا يېقىن جايلاردا زور كۆلەملىك زاۋۇت- كارخانىلارنى سېلىش ئارقىلىق تۇتقۇنلارنى مەجبۇرىي ھالدا ئەمگەككە سالماقتىكەن. تۇتقۇنلارنىڭ بۇ ئورۇنلاردا ئىشلەشنى رەت قىلىش ھوقۇقى يوق ئىكەن».
«نيۇيورك ۋاقتى» نىڭ تەكشۈرۈپ ئېنىقلىشىچە، يېقىندا ئامېرىكىنىڭ شىمالىي كارولىنا شتاتىدىكى «بادجېر تەنھەرىكەت كىيىملىرى» شىركىتى خوتەندىكى «تەيدا» دەيدىغان بىر كىيىم- كېچەك زاۋۇتى تەرىپىدىن ئىشلەپچىقىرىلغان كىيىملەرنى كىرگۈزگەن. «تەيدا شىركىتى» دەل خىتاينىڭ دۆلەت قانىلىدا مەخسۇس ئۇيغۇر ئېلىدىكى ئاتالمىش «كەسپىي تېخنىكا بىلەن تەربىيىلەش» مەركەزلىرىدە تەربىيلىنىپ چىققان «ئوقۇغۇچىلار» نىڭ ئىشقا ئورۇنلاشتۇرۇلغانلىقى تەشۋىق قىلىنغان زاۋۇت ئىكەن. «نيۇيورك ۋاقتى» گېزىتى شىمالىي كارولىنا شتاتىدىكى شىركەت دائىرىلىرى بىلەن بۇ توغرىسىدا ئالاقىلاشقان. شىركەتنىڭ باياناتچىسى سېس لېننون ئۆزلىرىنىڭ خوتەندىكى بۇ زاۋۇت بىلەن تېخى يېقىندا ئالاقە قىلىپ، دەسلەپتە ئاز مىقداردا مال كىرگۈزگەنلىكىنى، بۇ شىركەت ھەققىدىكى ئۇچۇرلاردىن تولۇق مەلۇماتى يوقلۇقىنى ئېيتقان. بىراق ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ بۇ مەسىلىنى سۈرۈشتۈرىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن».
سىتسىلىيە
left|thumb|250px|سىتسىلىيە left|thumb|250px سىتسىلىيە بولسا ئىتالىيە دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، سىتسىلىيەنىڭ 5،036،666 نوپۇسىبار، 25،708 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان.
نوبېل خىمىيە مۇكاپات(2020)
ئېممانۇئېل چاپېنتىيېر
گېن قۇرۇلۇشى ساھەسىدە قولغا كەلتۈرۈلگەن بۇ غايەت زور مۇۋەپپەقىيەتلەر ھازىرقى زامان تېببىي ئىلىمىنىڭ مۇساپىسىنى ئۆزگەرتتى. لېكىن، دەسلەپكى مەزگىلدىكى گېن ئۆزگەرتىش ئۇسۇلىنىڭ مۇنداق ئىككى چوڭ ئومۇمىي چېكى بار بولغان، يەنى ئانچە توغرا بولماسلىق، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇنى تۈركۈملەپ ئىشلەپچىقىرىش تەس بولۇش. ئۇ چاغدا DNAنى گېن گۇرۇپپىسىغا كىرگۈزۈش ھەرىكىتى تاسادىپىي بولۇپ، ئالىملار پەقەت ئامىتى كېلىشىنى تىلەپ، كارغا كېلىدىغان تۇيۇقسىز ئۆزگەرتىشگە ئىگە بولۇشنى ئۈمىد قىلاتتى. 1990-يىلى تەتقىقاتچىلار ھالقىما تەرەققىياتنى قولغا كەلتۈردى. ئۇلار ئالاھىدە ئورۇندا DNAنى كېسىدىغان ئاقسىلنى لايىھەلەپ چىقىپ، بىرىنچى چەكلىمىنى بۇزۇپ تاشلىدى. ئەمما، ھەر بىر بۆلەك DNAنىڭ تەرتىپىنى ئۆزگەرتىش ئۈچۈن، ئۇلار چوقۇم يېڭى بىر ئاقسىل لايىھەلەشگە ئېھتىياجلىق بولۇپ ، بۇ خىل خىزمەت ناھايىتى ۋاقىتنى ئالىدىغان جاپالىق ئىدى.
ئاخىرى 2012-يىلى يېتىپ كەلدى. شىۋېتسىيە يۇمېئو ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى ئېمانۇئېل كاپېنتىيې ۋە كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى بېركلېي شۆبە مەكتىپىدىكى جېننىفېر دۇدېنا رەھبەرلىكىدىكى تەتقىقاتچىلار ئۆزلىرىنىڭ ھۈجەيرىدىن بىر خىل ئىرسىيەت مېخانىزمىنى بايقغانلىقىنى دوكلات قىلدى، بۇ خىل ئۇسۇل بىلەن ئالىملار ئىلگىرى كۆرۈلۈپ باقمىغان سۈرئەت بىلەن گېن گۇرۇپپىسىنى تەھرىرلىيەلەيدۇ، شۇنداقلا جەريانى ناھايىتى ئاددىي. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇزاق ئۆتمەي، خارۋارد ئۇنىۋېرسىتى بىلەن ماسساچۇسېتس ئىشتاتى تەبىئىي پەن ئۇنىۋېرسىتىنىڭ بىر تېما گۇرۇپپىسى بۇ خىل تېخنىكىنى قوللىنىپ، ھۈجەيرە گېن گۇرۇپپىسىنىڭ نۇرغۇن ئورۇنلىرىغا بىر قېتىمدىلا تۈزىتىش كىرگۈزدى.
ئىككى تەجرىبىخانىدىكى ئالىملار Cas9 ئاقسىلى ئارقىلىق گېن گۇرۇپپىسىنى تەھرىرلىگىلى بولىدىغانلىقىنى تونۇپ يەتتى. گېن گۇرۇپپىسىنى تەھرىرلەش گېن قۇرۇلۇشىدىكى بىر خىل ئۇسۇل، ئېنزىم بۇ جەرياندىكى «مولېكۇلا قايچىسى» بولۇپ، DNA نى كېسىشكە بولىدۇ. بۇ خىل ئېنزىمنىڭ نامى نۇكلېئازا (nuclease) بولۇپ، ئالاھىدە بەلگىلەنگەن ئورۇندا قوش زەنجىرلىك DNA نى ئۈزۈۋېتەلەيدۇ. DNA ئۈزۈلگەندىن كېيىن، ھۈجەيرە يېرىلغان ئورۇننى ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ. بەزىدە، ھۈجەيرىدىكى بىر قىسىم سۈنئىي كىرگۈزۈلگەن گېن بۆلەكلىرنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش جەريانىدا بۇ نۇقتىلارنى قىستۇرۇپ قويىدۇ. دۇدنېر بىلەن چاپېنتىيېر دەسلەپ ھەمكارلاشقاندا، ئالىملار ئەگەر بىر گېننى ئۆزگەرتمەكچى ياكى تاقىماقچى بولسا، ئەڭ ئىلغار ئۇسۇل بىلەن DNAنىڭ ئورنىنى تاپالايدىغان ھەمدە ئۇنى پارچىلىيالايدىغان بىر خىل ئېنزىمنى بۇيرۇتۇپ ياساتقۇزاتتى. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، ھەر قېتىم گېن بېزەشتە، ئالىملار بىر خىل يېڭى ئاقسىلنى لايىھەلەشكە مەجبۇر بولاتتى.
ـــ بۇ سانلىق مەلۇماتلارنى كۆرۈپ، تۇيۇقسىز ئەقلىمىز ئېچىلىپ قالدى، بۇنداق ئىشلار دائىم يۈز بېرىپ تۇرىدۇ، ــ دېدى دۇدنې، ــ بىز شۇنى تونۇپ يەتتۇقكى، ئەمەلىيەتتە بۇ RNA مولېكۇلالىرىنى بىر دانە gRNA قىلىپ لايىھەلىگىلى بولىدۇ. بىر دانە ئاقسىل ۋە بىر دانە gRNA دىن تەركىب تاپقان سىستېما كۈچلۈك گېن بېزەش قورالىغا ئايلىنالايدۇ. ئۇ تىترەپ تۇرۇپ: « ۋاھ..، مەن دەرھال تەجرىبىخانىغا يۈگۈرۈپ بارىمەن، ئەگەر بۇ قىتىم مۇۋەپپەقىيەت قازىنالىسام ...» دېدى.
زەينەب بىنت خۇزەيمە
"ئۇممۇل مەساكىن" (مىسكىنلەرنىڭ ئانىسى) لەقەبى بىلەن ياد ئېتىلىدىغان ھز. زەينەب بىن خۇزەيمە، ھەزرىتى پەيغەمبەر بىلەن نىكاھلىنىپ 2 ياكى 3 ئاي سوڭرە ۋەڧات تاپقان، (بەئزى رىۋايەتلەرگە كۆرە 8 ئاي). جىنازە نمازى ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام تەرىپىدىن قىلدۇرۇلۇپ جەننەتۇل باقىيگە دەڧن قىلىنغان.
نامىبىيە
left|thumb|250px|نامىبىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
شىنجاڭ شىزاڭ تاشيولى
شىنجاڭ شىزاڭ تاشيولى قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ قاغىلىق ناھىيىسىدىن باشلىنىپ كۆكيار يېزىسى، مازار، نىيە ناھىيىسىنىڭ شەيدۇللا بازىرى ۋە كەڭشىۋەر قاتارلىق جايلاردىن ئۆتۈپ شىزاڭنىڭ لاتسە ناھىيىسىدە ئاياغلىشىدۇ، ئومۇمىي ئۇزۇنلىقى 2086km كىلومېتىر كېلىدۇ.
ئۇيغۇر دىيارىدا يۈرگۈزىلىۋاتقان قوش تىللىق مائارىپنىڭ تارىخى
ئەسكەرتىش: ماقالىدىكى «شىنجاڭ» دىگەن سۆز «ئۇيغۇر دىيارى» غا ئۆزگەرتىلدى.
ئەللامە يۇسۇف خوتەنىي (1330-1247)
ئۇيغۇر ئىسلام تارىخىدىمۇ ھىجرىيە 645-يىل (مىلادىيە1247- يىلى) نى ئەرەب دۇنياسىدا چاقنىغان بىر ئۇيغۇر ئىمامى ۋاپات بولۇپ يەنە بىر ئۇيغۇر ئىمامى تۇغۇلغان يىل دېسەك بولىدۇ.
ھەدىس ئىلمىگە ئالاقىدارشەخىسلەرنىڭ تەرجىمھاللىرى بىرىلگەن كىلاسسىك ئەرەبچە ئەسەرلەردە ئۇيغۇر ئالىملىرىدىن مەزكۇر ئىككى ئالىمنىڭ ئىسمى كۆپ ئۇچرايدۇ.
كەمىنە “باغداتتا چاقنىغان ئۇيغۇر ئالىمى ئىبراھىم كاشغەرىي” دېگەن ماۋزۇدا مەزكۇر ئىككى بۈيۈك ئالىمنىڭ بىرى ھەققىدە قىسقا ئۇچۇر بېرىپ ئۆتكەن ئىدىم. نۆۋەتتە ئىككەيلەننىڭ يەنە بىرى يۇسۇف خوتەنىي ھەققىدە توختىلىمەن.
ئۇنىڭ ھاياتى كۆپچىلىك ئۇيغۇر ئوقۇرمەنلەرگە ناتونۇش ، بولۇپمۇ ئاۋامغا نىسبەتەن ئۇنىڭ ھاياتى ۋاراقلانمىغان يېڭى سەھىپە. شۇڭلاشقا مەزكۇر ماقالىدە ئۇنىڭ ھاياتى ھەققىدە دەسلەپكى قەدەمدە ئۇچۇر بىرىش نىشان قىلىندى.
“ئىبنى ھەجەرمۇ خوتەنىيگە يات ئەمەس”،
“خوتەنىينىڭ تۇرمۇشى ۋە ئۇنىڭ ۋاپاتى”،
“خوتەنىينىڭ تەۋەلىك مەسىلىسى”، قاتارلىق تىمىلار ئاستىدا بايان قىلدىم.
خوتەنىينىڭ تولۇق ئىسمى يۇسۇف ئىبنى ئەبۇھەفسە ئۆمەر ئىبنى ھۈسەيىن (بەزىلەر ھەسسانمۇ دېگەن) ئىبنى ئەبۇ بەكرى ئىبنى ئەلى خوتەنىي ھەنەفىي مىسرىيدۇر.
خوتەنىي ھىجرىيە 645- يىلى، مىلادىيە 1247- يىلى تۇغۇلغان.
خوتەنىي ياشىغان 13- ئەسىرنىڭ كىينكى يېرىمى ،14- ئەسىرنىڭ باشلىرى مىسىردا مەملۇكىلارسۇلالىسى سەلتەنەت سۈرىۋاتقان دەۋىر بولۇپ، ئۇ دەۋىرنى ھەدىس ئىلمىنىڭ ئالتۇن دەۋرى دېيىشكە بولىدۇ، ئۇ دەۋىردە مىسىردا كاتتا ھەدىس ئالىملىرى يىتىشىپ چىققان.خوتەنىيمۇ ئەنە شۇ ئالىملار قاتارىدا بەلگىلىك ئورۇنغا ئىگە ئالىم، ئۇنىڭ ئائىلىسىمۇ كاتتا ھەدىس ئالىملىرى يىتىشىپ چىققان ئائىلە.
ئىمام ئەبۇلۋەفا قۇرەشىينىڭ “الجواهر المضية” دېگەن ئەسىرىدىكى بايانلارغا قارىغاندا، خوتەنىي ھەدىس ئالىمى بولۇش بىلەن بىرگە ھەم فەقىھ ئىكەنلىكى ئايان بولىدۇ.
ئىمام سۇيۇتي (1445-1505) “حسن المحاضرة” دېگەن ئەسىرىدە، ئۇنى : مۇھەددىس، دىيانەتلىك، كەمتەر، فەقىھ دەپ سۈپەتلىگەن.
“الجواهر المضية”،”الوافي بالوفيات”،” المجمع المؤسس “،” المنهل الصافي” قاتارلىق ئەسەرلەردىكى مەلۇماتلارغا قارىغاندا خوتەنىينى ئاتىسى بەك كىچىكلا ئىبنى رەۋاجنىڭ ھوزۇرىغا ھەدىس ئاڭلاشقا ئاپارغان.
ئىمام ئىبنى ھەجەر “الدرر الكامنة” دېگەن ئەسىرىدە خوتەنىينى ئىبنى رەۋاجنىڭ ئەڭ ئاخىرقى شاگىرتى دېگەن.
ئىمام زەھەبىي ” سير اعلام النبلاء” دېگەن ئەسىرىدە، ئۇنى: ئىمام، ئەللامە ، ھافىز، مۇھەققىق شەيخۇلئىسلام دەپ سۈپەتلىگەن.
“حسن المحاضرة” دېگەن ئەسەردە بايان قىلنىشىچە ئىمام ئىبنى ھاجىب (1174-1249) ئۇنى : فىقىھ ئىلمىدا غەززالىدىنمۇ ئالىم دېگەن.
شۇڭلاشقا خوتەنىي ئىبنى رەۋاجنىڭ ھەدىس سورۇنىغا ھازىر بولغان سەۋەبلىك، ئۇنىڭدىن ئىجازە ئالغان، بۇنچە كىچىك ياشتا ھەدىس چۈشۈنۈپ ئىجازە ئالغان ئەمەس.
ئىمام ئىبنى ھەجەر ئۆزىنىڭ “الدرر الكامنة “دېگەن كىتابىدا بەرگەن ئىبنى كەسىرنىڭ تەرجىمھالىدا ،ئۇنىڭ مىسىردا ئوقۇغان ئۇستازلىرى قاتارىدا خوتەنىينىمۇ كۆرسەتكەن.
ئۇ ھافىز زەينىدىن ئىراقىي (1325-1403) ۋە ھافىزئەبۇلھەسەن ھەيسەمىي (1334-1404) قاتارلىق ئالىملارنىڭ ئۇستازى.
6. مۇھەممەد مىززىي ۋە مۇھەددىس ئابدۇرەھمان مىززىي (1288-1348)
مانا بۇ كاتتا ئالىم ئىبنى ھەجەرمۇ خوتەنىيگە يات ئەمەس.
(بىز يۇقۇردا خوتەنىينىڭ شاگىرىتلىرىنى بايان قىلغاندا ئىبنى شەيخەنىمۇ تىلغا ئالدۇق ۋە ئىبنى ھەجەردىن باشقىلارنىڭمۇ ئىبنى شەيخەنىڭ خوتەنىينىڭ شاگىرتى ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەنلىكىنى سۆزلەپ ئۆتتۇق.)
ئۇ يەنە ئەھمەد ئىبنى ئەييۇب قەرافىي (؟-1391) دېگەن ئۇستازىنىڭمۇ خوتەنىنىڭ شاگىرىتى ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەن.
بۇ يەردە شۇنى قىستۇرۇپ ئۆتۈشكە ئەرزىيدۇكى: “سنن ابي داود” تىكى كۈنىمىزگە قەدەر داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان سەنەد -ئىجازىلەر ئىچىدە خوتەنىيگە ئۇلىنىپ كىلىۋاتقانلىرىمۇ بار.
مۇنداقچە قىلىپ ئېيىتقاندا ئۇ ئۆلىمالارنىڭ ئىلىمدىكى نەسەبنامىسىدۇر. بۇ نەسەبنامىلەرنىڭ ۋەسىقىلىق قىممىتى ناھايتى يۇقىرى بولۇپ، بۇنداق نەسەبنامىلار دۇنيادا پەقەت “شەرئىي ئىلىم “ساھىبلىرىدىلا مەۋجۇد. (بۇ ھەقتە كەمىنىنىڭ” شەرئىي ئىلىم ھەققىدە” دېگەن قىسىملىق ماقالىسىدە بىر قىسىم تەپسىلاتلار مەۋجۇت)
بۇنىڭغا قارىغاندا خوتەنىينىڭ مەدرىستىمۇ شاگىرىتلارغا دەرىس بەرگەنلىكىنى پەرەز قىلالايمىز.
دېمەك ئوتتۇرا ئاسىيا تۈرۈكلىرىنىڭ جۈملىدىن خوتەن، كاشغەر مەنسۇبلىرىنىڭ مىسىرغا كۆچۈپ كىلىشى مەملۇكىلار دەۋرىدە كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە كۆپ بولغان. بۇ تەرەپ ناھايتى ئوچۇق.
بۇ پەرەزلەر ئەقىلگە ئۇيغۇن بولسىمۇ ، لىكىن بۇ پەرەزلەر دەلىل- پاكىتلار ئالدىدا پۇت تىرەپ تۇرالمايدۇ، شۇڭلاشقا بۇ پەرەزلەرنى كەسكىن خاتا دەپ ئېيتالايمىز.
بۇ پەرەزلەرنى خاتاغا چىقىرىشىمىزدىكى دەلىل – پاكىتلىرىمىز تۆۋەندىكىچە :