cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
12 - فېۋرال
ياكى 12- ھۇد ۋە ياكى 2 - ئاينىڭ 12 - كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 43. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 322 (كەبىسە يىللارى 323) كۈن بار.
تاش كۆۋرۈك يېزىسى
تاش كۆۋرۈك يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Tash Köwrük Yézisi)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ غۇلجا شەھىرى گە جايلاشقان.
تاندلیانوالہ
تاندلیانوالہ ضلع فیصل آباد پاکستانTandlianwala disst Faisalabad Pakistan.
16 - فېۋرال
ياكى 16- ھۇد ۋە ياكى 2 - ئاينىڭ 16 - كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 47. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 318 (كەبىسە يىللارى 319) كۈن بار.
تاغارما يېزىسى
تاغارما يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Tagharma Yézisi)قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 3 مىڭ ئەتراپىدا.
بەلدىر يېزىسى
بەلدىر يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Beldir Yézisi)قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 1.5 مىڭ ئەتراپىدا.
مەمۇرىي رايونلار
ئاقتام كەنتى قاتارلىقلار.
قوغۇشلۇق يېزىسى
قوغۇشلۇق يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Qoghushluq Yézisi)قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 2 مىڭ ئەتراپىدا.
دىلبەر دورغا
دىلبەر دورغا.19-ئەسىرنىڭ ئالدىنىقى يىرىمدا قاراقاش ناھىيىسىدە ياشاپ ئۆتكەن تەنقىدىي رىئالىزىمچى شائىرە. ئۇنىڭ «مەزلۇمملار ئاھى»(ئەرزنامە دەپمۇ ئاتىلدۇ)نامىلىق مۇخەممەس بىزگىچە يىتىپ كەلگەن
ﺋﺎﺑﺒﺎﺱ ﺑﯘﺭﻫﺎﻥ
ﻣﻪﺭﻫﯘﻡ ﺋﺎﺑﺒﺎﺱ ﺑﯘﺭﻫﺎﻥ ﺋﻪﭘﻪﻧﺪﻯ، 83 ‏- ﻳﯩﻠﻰ ﭘﻪﻥ - ﺗﯧﺨﻨﯩﻜﺎ ﻧﻪﺷﺮﯨﻴﺎﺗﻰ ﻗﯘﺭﯗﻟﯘﺷﯩﺪﺍ ﻣﯘﻫﯩﻢ ﺭﻭﻝ ﺋﻮﻳﻨﯩﻐﺎﻥ ﯞﻩ "ﭘﻪﻥ ﯞﻩ ﺗﯘﺭﻣﯘﺵ" ﯞﻩ "ﺑﯩﻠﯩﻢ ﻛﯜﭺ " ﮊﯗﺭﻧﺎﻟﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﺪﯗﺭﻏﺎﻥ. ﺑﯘ ﮊﯗﺭﻧﺎﻟﻼﺭ ﻧﻪﺷﺮﺩﯨﻦ ﭼﯩﻘﻘﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺧﻪﻟﻘﯩﻨﯩﯔ ﭘﻪﻥ ‏- ﺗﯧﺨﻨﯩﻜﯩﻨﻰ ﺋﻮﻣﯘﻣﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺵ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﺭﻩﻗﻘﯩﻴﺎﺗﯩﻐﺎ ﺋﺎﻻﻫﯩﺪﻩ ﺗﻪﺳﯩﺮ ﻛﯚﺭﺳﻪﺗﻜﻪﻥ.
Baskin-Robbins
Baskin-Robbins خەلقئارالىق ماروژنىخانا. ئۇنىڭ 30 نەچچە دۆلەتتە ئالاھىدە ئىجازەتنامىسى بار. 5800 ئورۇننىڭ 2800 ى ئامېرىكىدا. ئۇ 1953-يىلى Burt Baskin ۋە Irv Robbins دىن ئىبارەت ئىككى ئايرىم ماروژنى كارخانىسىنىڭ قوشۇلۇشى بىلەن قۇرۇلغان. قوشۇۋېلىشتىن ئىلگىرى ، ئايرىم-ئايرىم ئىككى ماروژنى تەۋەككۈلچىلىكى بۇرتنىڭ مۇز قايماق دۇكىنى ۋە قار قۇشلىرى ماروژنى دەپ ئاتالغان. قار قۇش ماروژنىسىنىڭ ئەينى ۋاقىتتا 21 خىل تەمى بار بولۇپ ، رومان ۋە يېڭى دەپ تەرىپلەنگەن.
شەجەرەتۇددۇر
ئۇ 1216 - يىلى ئەتراپىدا توغۇلغان بولۇپ ، يەتتىنچى قېتىملىق ئەھلىسەلپ ئۇرۇشىدا خرىستىيانلار مىسىردىكى مەنسۇرەگە قىلغان ھۇجۇمى پەيتىدە ئېرى ئەييۇبىيلەر سۇلتانى سالىھ ئەييۇبىي شىددەت بىلەن جەڭ قىلىۋاتقان ئەسنادا ئۆلىدۇ، ئۇنىڭ ئورنىغا تەختكە چىققان مۇئەززەم تۇرانشاھ ھەم سۈيقەست بىلەن ئۆلتۈرۈلىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ھ. 648 / م. 1250 - يىلى 5 - ئاينىڭ 2 - كۈنى مەملۇك ئەمىرلەر مەرھۇم سۇلتان سالىھ ئەييۇبىينىڭ خانىمى شەجەرەددۇرنى تەختكە چىقىرىپ سۇلتان ئېلان قىلىدۇ. لېكىن قىسقا مۇددەتتىن كېيىن بىر ئايال كىشىنىڭ مۇسۇلمانلارغا پادىشاھ بولۇشى ھەم خەلق ئىچىدە ھەم قوشنا ھاكىمىيەتلەر نەزدىدە خوش كۆرۈلمەيدۇ. بولۇپمۇ، باغدادتىكى ئابباسىي خەلىپىسى (مۇتەسىم بىللاھ) «ئىچىڭلاردا ئەر كىشى يوق بولسا سىلەرگە باغداددتىن ئەر كىشى ئەۋەتەي» دېگەندەك ئېغىر سۆزلەر بىلەن بىر مەكتۇب يېزىپ مەملۇكىيلەرنى تەڭلىكتە قويىدۇ. شۇنىڭ بىلەن شەجەرەتۇددۇر مەملۇك ئەمىر، تۈركمەنلەردىن بولغان مۇئىزىددىن ئايبېك بىلەن نىكاھلىنىپ، 80 كۈنلۈك سەلتەنىتىدىن كېيىن تەختنى ئۇنىڭغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدۇ. شۇنىڭ بىلەن تەختكە بىر مەملۇك (قۇل تۈرك) چىققان بولىدۇ ۋە مەملۇكىيلەر سۇلتانلىقى رەسمىي قۇرۇلىدۇ.
1831 - يىلى
1831-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
شەمسىددىن ئىلتۇتمۇش
شەمسىددىن ئىلتۇتمۇش (شمس الدين التتمش) ھ. 610 – 634 / م. 1211 – 1236 ئارىلىقى ھۆكۈم سۈرگەن ھىندىستان دېھلى سۇلتانلىقىنىڭ ھۆكۈمدارى. رازىيە سۇلتاننىڭ ئاتىسى.
ئونيار يېزىسى
ئونيار يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Onyar Yézisi)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ غۇلجا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
2 - مارت
ياكى 2- نەۋرۇز ۋە ياكى 3 - ئاينىڭ 2 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 61. (كەبىسە يىللار 62.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 304 كۈن باردۇر.
26 - ئاپرېل
26 - ئاپرېل ياكى 26 - ئۈمىد ۋە ياكى 4 - ئاينىڭ 26 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 116. (كەبىسە يىللاردا 117.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 249 كۈن باردۇر.
1833 - يىلى
1833-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
مايكىل ھ. ھارت
شەخسلەرنى تاللاشتىكى ئۆلچىمى
مەسىلەن، كىتابنىڭ كىرىش سۆز قىسىمدا مۇئەللىپ شۇنداق دەيدۇ:
ئۇ ئىسلام ئەقىدىسىنى شۇنداقلا پۈتۈن ئىسلام دىنىنى بەرپا قىلغۇچىدۇر.
مۇئەللىف (41 يېشىدا) بۇ ئىشلارغا شاھىد بولغان بولۇپ، مۇھەممەد (ئەلەيھىسسالام)نىڭ دۇنيادا قويۇپ كەتكەن تەسىرىدىن ھەيرانۇھەس قالغان. بۇ خۇددى بۇرۇنقى زامانلاردىكى (بىر غايە ئۈچۈن ئۇيۇشۇلغان) غازات ۋاقىتلىرىدەك كەيپىيات ئىدى.
18 - ئاپرېل
18 - ئاپرېل ياكى 18 - ئۈمىد ۋە ياكى 4 - ئاينىڭ 18 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 108. (كەبىسە يىللاردا 109.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 257 كۈن باردۇر.
ئۆزەن يېزىسى
ئۆزەن يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Özen Yézisi)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
كېلەڭ يېزىسى
كېلەڭ يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Kéleng Yézisi)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
30 - ئاپرېل
30 - ئاپرېل ياكى 30 - ئۈمىد ۋە ياكى 4 - ئاينىڭ 30 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 120. (كەبىسە يىللاردا 121.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 245 كۈن باردۇر.
22 - ئاپرېل
22 - ئاپرېل ياكى 22 - ئۈمىد ۋە ياكى 4 - ئاينىڭ 22 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 112. (كەبىسە يىللاردا 113.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 253 كۈن باردۇر.
مىس يېزىسى
مىس يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Mis Yézisi)ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ نىلقا ناھىيىسى گە جايلاشقان.
1834 - يىلى
1834-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
1838 - يىلى
1838-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
1840 - يىلى
1840-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
يۇسۇف ئەستېس
يۇسۇف ئەستېس 1974 - يىلى گۈزەل – سەنئەت كەسپىنىڭ ماگىستىرلىق ئۇنۋانىغا، كېيىن ئىلاھىيەت پەنلىرىدە دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. مىسىرلىق مۇسۇلمان مۇھەممەد ئابدۇراھمان بىلەن تونۇشقاندىن كېيىن 1991 - يىلى ئايالى، دادىسى ۋە دادىسىنىڭ ئايالى بىلەن بىرلىكتە مۇسۇلمان بولغان. ئاندىن شۇ يىلىدىن باشلاپ، تا 1998 - يىلىغىچە مىسىر، ماراكەش ۋە تۈركىيەلەردە ئەرەب تىلى ۋە ئىسلام دىنىنى ئۆگەنگەن.
ھاياتى
يۈسۈف ئەستېس ئۆزىنىڭ خرىستىئان دىنىغا بولغان تونۇشىنىڭ يوقنىڭ ئورنىدا ئىكەنلىكىنى بايقىغاندىن كېيىن رەسمىي ھالدا ئىلاھقا ئالاقىدار ئىزدىنىشىنى باشلايدۇ. دەسلەپتە خرىستىئان دىنى ھەققىدە ئىزدەنگەندە جاۋابقا موھتاج بولىدىغان نۇرغۇن سوئاللار بىلەن باشلاپ، ئاخىرىدا دادىسىغا ئوخشاش خرىستىئان دىنىنىڭ دەۋەتچىسى بولۇپ يېتىشىپ چىقىدۇ. قوشۇمچە مۇزىكا شىركەتلىرىدە چېركاۋ ئۈچۈن تىجارەت بىلەن شۇغۇللىنىدۇ. ئۇ دەسلەپتە ئىسلامنى ۋە مۇسۇلمانلارنى ئىنتايىن ئۆچ كۆرەتتى. چۈنكى، ئۇ ئاڭلىغان ئۇچۇرلار ئۇنىڭ زېھنىدە مۇسۇلمانلارنى ئاللاھقا ئىبادەت قىلمايدىغان، سايلىقتىكى قارا ساندۇققا ئوخشايدىغان ئۆيگە ئىبادەت قىلىدىغان بۇتپەرەستلەر؛ ئۆزلىرىگە ئوخشاش ئويلىمايدىغان كىشىلەرنى قارا - قويۇق ئۆلتۈرىدىغان ۋەھشىي تېررورچىلار دېگەن چۈشەنچىنى پەيدا قىلغان ئىدى.
«ئىنجىل» ۋە «قۇرئان كەرىم»
ئەستېس مۇنداق دەيدۇ: بىز مۇھەممەد ئىسىملىك مىسىرلىق مۇسۇلماندىن سىلەر مۇسۇلمانلاردا قانچە خىل «قۇرئان كەرىم» بار، دەپ سورىدۇق. ئۇ: بىزدە «قۇرئان كەرىم» پەقەت بىر خىللا، 1400 نەچچە يىلدىن بېرى ئەرەبچە نازىل بولغان پېتىچىلا، دەپ جاۋاب بەردى. بۇ جاۋاب خۇددى چاقماققىلا ئوخشايتتى.
1820 - يىلى
1820-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
1794 - يىلى
1794-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
1784 - يىلى
1784-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
1796 - يىلى
1796-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
1772 - يىلى
1772-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
1765 - يىلى
1765-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
مۇتەنەببىي
مۇتەنەببىي ئەرەب ئەدەبىياتىدىكى شائىرلارنىڭ بىرىدۇر.
ئاساسىي پىنسىيە سۇغۇرتىسى
ئۇ ھۆكۈمەت باشچىلىقىدىكى ئىجتىمائىي بىرلەشتۈرۈش ۋە شەخسىي ھېساباتنى بىرلەشتۈرگەن ئاساسىي كۈتۈنۈش سۇغۇرتا سىستېمىسىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتى باشلامچىلىق قىلغان يېڭى تىپتىكى ئاساسىي كۈتۈنۈش سۇغۇرتا سىستېمىسى.
بەرەڭگە قەلەمچىسى (يېمەكلىك)
بەرەڭگە قەلەمچىسى (ئېنگلىزچە: French fries) بىر خىل قەلەمچە توغرالغان بەرەڭگە پارچىلىرىنى قايناپ تۇرغان ياغغا سېلىپ قاينىتپ پىشۇرۇشتىن ھاسىل بولغان بىر خىل يېمەكلىك. بەرەڭگە قەلەمچىسنى كۆپىنچە ھالدا تەم غۇرۇچى بىلەن بىللە ئىستىمال قىلىدۇ. بەرەڭگە قەلەمچىسى دۇنيا تەۋەسىدە مودا بولغان بىر خىل غەرب تېز تامىقىدۇر.
رېن خۇا
1982-يىلى 9-ئايدىن 1986-يىلى 7-ئايغىچە، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتى خەنزۇ تىلى فاكۇلتېتىنىڭ خەنزۇ تىل-ئەدەبىياتى كەسپىدە ئوقۇغان؛
1986-يىلى 7-ئايدىن 1987-يىلى 3-ئايغىچە، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم بەنگۇڭتىڭى كاتىبات 1-باشقارمىسىنىڭ كادىرى بولغان؛
1995-يىلى 11-ئايدىن 2000-يىلى 9-ئايغىچە، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم بەنگۇڭتىڭى ئۇچۇر باشقارمىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان (1996-يىلى 9-ئايدىن 1996-يىلى 12-ئايغىچە، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم پارتىيە مەكتىپىنىڭ ناھىيە، باشقارما دەرىجىلىك كادىرلىرىنى تەربىيەلەش كۇرسىدا ئوقۇغان)؛
2017-يىلى 8-ئايدىن 2018-يىلى 1-ئايغىچە، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى (قوشۇمچە)، مەدەنىيەت نازارىتى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سېكىرتارى، مۇئاۋىن نازىرى بولغان؛
مېترىكا ئاكادىمىيېسى (مائارىپ تەربىيلەش ئورگىنى)
دەرىس تىلى: ئېنگلىزچە
ئابدۇرراھمان كاشغەرىي نەدۋىي
ئەخلاقىي سۈپەتلىرى
ھىندىستان شەمشىرى كاشغەرىي نېمە دېگەن ئېسىل زات،
پەرۋاز قىلاتتى ئۇلاردىن ئۈستتە.
نەشر قىلىنمىغان ئەسەرلىرى
«توشقان (أرنب) ھەممىگە تونۇشلۇق ھايۋان بولۇپ، ئاياللىق شەكلىدە قوللىنىلىدۇ، بەزىدە ئەرلىك شەكىلدىمۇ قوللىنىلىدۇ. فەييۇمى «توشقان (أرنب) ئاياللىق ئىسىم بولۇپ، بەزىدە ئەرلىك، ئاياللىقتا تەڭ ئىشلىتىلىدۇ. بەزى قەبىلىلەر تىلىدا ئاياللىقنىڭ ‹ت›سى بىلەن ئاياللىق قىلىنىدۇ ۋە بەزىدە بۇ شەكلىدە ئەرلىك، ئاياللىقتا ئورتاق ئىشلىتىلىدۇ» دېگەن. ئەبۇ ھاتەم:«ئاياللىق ئۈچۈن ‹أرنب›، ئەرلىك ئۈچۈن ‹خزز›، كۆپلۈكى ئۈچۈن ‹خزان› دېيىلىدۇ» دېگەن. مۇبەررىد «كامىل» دېگەن كىتابىدا «تازقارا (العقاب) توشقان (أرنب) دېگەن ئىسىم بىلەن ئەرلىك، ئاياللىقتا ئوخشاش قوللىنىلىدۇ، پەقەت كۆرسىتىش ئالماشلىرىدىلا ئەرلىك، ئاياللىق بىر – بىرىدىن پەرقلىنىدۇ» دېگەن».
3. شاھ ۋەلىيۇللاھ دىھلەۋىنىڭ «إزالة الخفاء عن خلافة الخلفاء للشاه ولي الله الدهلوي (خەلىپىلەر ھۆكۈمدارلىقى توغرىسىدا يوپۇقنى ئېچىۋېتىش)» دېگەن كىتابىنى ئەرەبچىگە تەرجىمە قىلغان ۋە رەتلەپ تەھقىقلىگەن.
شېئىرلىرىدىن ئۆرنەكلەر
«إذا قلت شعرا طار صيتا وسمعة من الهند حتى حف جل الخلائق»
«جدير بأن يروى ويتلى على الذي تقاعس عن مجرى المذاكي السوابق»
Youtuber
بۇ ئابزاسنىڭ مەزمۇنىنىڭ كېلىش مەنبەسى ئېنىق ئەمەس.
Тәклимакан қумлуқи
Омумий әһвали Тәклимакан қумлуқи аفриқидики сәһрайи кәбир қумлуқидин қалсила дунйа бойичә 2 - чоң қумлуқ һесаблиниду. У қум дөңлириниң һәр хиллиқи, өзгиришчанлиқи, қатмуқат қум барханлириниң ажайип - ғарайиплиқи билән дунйадики башқа қумлуқлардин алаһидә пәрқлинип туриду. Уйғур хәлқи бу сирлиқ қумлуқни жанлиқ вә образлиқ қилип <тәклимакан> дәп атайду. Бу сө <тәкти макан> дегән мәнини билдүриду. Тарим ойманлиқи (тәклимакан) дин тепиливатқан археологийилик тепилмилар, тарихий һөжжәтләр вә еғиздин, еғизға көчүп йүргән әпсанә - ривайәтләр тарим ойманлиқи йәни һазирқи тәклимакан қумлуқиниң әтрапи (бир нәччә 100 километир ичкири жайлар) ниң наһайити қәдим заманларда сүйи әлвәк, мунбәт земин икәнликини, инсанларниң буйәрдә олтурақлишип тирикчилик қилғанлиқини испатлимақта. Кейин тәңри тағлириниң жәнубий етәклири вә тарим ойманлиқи әтрапида тәдрижи муһит өзгириши болған, йамғур - йешин барғансири азийип, су мәнбәси вә музлуқларниң даириси тарайғанлиқтин, көлләр қуруп, дәрйа - еқинлар йуртларға йетип келәлмигән. Бурунқи бостанлиқлар вә ават земинларни қурғақчилиқ вә қәһәтчилик қаплиған. Нәтижидә қәдимки рорән (крорән), мирән, нийә, чәрчән, керийә, ақ сепил, күсән (куча), шәһири йар (шайар), чедир (бүгүр) қатарлиқ нурғунлиған қәдимки шәһәр - кәнитләр қумға көмүлгән. Тәклимакан һазирму археологийә вә геологийиниң сирлиқ амбири, йәни йәр асти байлиқлирини қедириш - чарлаш, қәдимки шәһәр харабилирини қедириш вә тарихий, мәдәнийәт йадикарлиқлирини қезиш ишлирида ажайип мөжизиләр билән толған сирлиқ жай болуп турмақта. Тарим ойманлиқиниң әтрапидики тәңритағ тизмилири, памир, қарақурум, коинлун, алтунтағ тизмилиридин башланған миңларчә дәрйа - еқин, тармақ - тарамлар тарим ойманлиқиға қуйулуп, ойманлиқниң <һайатлиқ мәнбәси> гә айланған. Асаслиқ дәрйалардин тарим дәрйаси (2190 километир) хотән дәрйаси (1090 километир, қарақаш вә йоруңқаш дәрйалири асас қилиниду), йәкән дәрйаси (1037 километир), чәрчән дәрйаси (725 километир), қәшқәр дәрйаси (507 километир), ақсу дәрйаси (419 километир) вәбашқилар бар. Тарим вадисиға тәвә районларда қәдимдин тартип йава төгә, йава қотаз, қулан, жәрән, йава ешәк, ипар кейик, йава тоңгуз, йилпиз, молун, түлкә, бөрә, буға, арқар, сүләйсү, йава тошқан қатарлиқ әтиварлиқ һайванат; улар, йавағаз, өрдәк, һаңгирт, ақ қу, турна, қирғавул, қарчиға қатарлиқ учар қушлар; кан мәһсулатлиридин алтун, күмүш, мис, ташпахта, қаштеши, көмүр, гәж, төмүр, қарамай (неفит), чиримтал, һак теши, аштузи (ақ вә көк рәңдә); йава өсүмлүкләрдин йулғун, тевилға, йантақ, қумуш, тоғрақ, шивақ, йикән, жиған, тәскән, чигә (лопнур кәндири) вә бирмунчә әтварлиқ дора өсүмлүклири, қатарлиқларниң болуши бу земинда қәдимдин йашап келиватқан инсанлар билән һайванат дунйасини зөрүр һайатлиқ шараити билән тәмин әткән, шуңа, қәдимдин мушу земинда йашап кәлгән әждадлиримиз тәбиәт билән көрәш қилип, өзигә хас услубқа игә рәңгарәң <тарим мәдәнийити> йиғиндисини бәрпа қилип, инсанийәт мәдәнийити хәзинисигә тегишлик төһпиләрни қошқан.
تاسما بېلىق
ئوزۇقلۇق قىممىتى
ئۈنۈملۈك تەركىبى: ھەر بىر 100 گرام تاسما بېلىق گۆشىدە، 19 گىرام ئاقسىل، 7.4 گىرام ياغ بار، باشقا ئوزۇقلۇق تەركىبلەر كۆرۈلۈپ باقمىغان. تاسما بېلىق تەركىبىدە يەنە كۆپ خىل تويۇنمىغان ياغ كىسلاتاسى بولغان بېلىق قاسرىقى، تالالىق ماددا قاتارلىقلاردىن تەركىب تاپقان.
كالكولارىيە گۈلى
سىرتقى شەكىلى
يوپۇرمىقى تۇخۇم شەكلىدە جۈپ ئۆسىدۇ. گۈل شەكلى ئۆزگىچە، گۈل تاجىسى قوش كالپۇكسىمان، ئۈستۈنكى كالپۇك ياپراقچىسى تىك كىچىكرەك، يوغىناپ خۇددى يېكەن قاپلىق شەكىلگە ئۆزگەرگەن، ئوتتۇرىسىدا ئانىلىق ئۆسىدۇ، غول بېشى ئىككى خالتىسىمان نەرسە ئوتتۇرىسىدا ئۆسىدۇ.
تاشپاقا
تۈرى
دېڭىز تاشپاقىسى ۋە قۇرۇقلۇق تاشپاقىسى دەپ ئىككى تۈرگە بۆلىنىدۇ.
موتسىكلىت
موتسىكلىت 1898-يىلىدىن باشلاپ تىپىك قۇرۇلما شەكلىگە كىرىپ، ماتور موتسىكلىت گەۋدىسىنىڭ ئوتتۇرىسىغا ئورنىتىلىدىغان، ئېلېكتر دۋىگاتېل بىلەن ئوت ئالدۇرۇلىدىغان، بېنزىننى گازلاشتۇرۇپ بېرىدىغان كاربيۇراتورى بار، كەينى چاقى تاسما بىلەن ھەرىكەتكە كەلتۈرۈلىدىغان بولدى.
يالاڭ تورنىك
جۇڭگونىڭ يالاڭ تورنىك ھەرىكىتى
جۇڭگونىڭ يالاڭ تورنىك ھەرىكىتى ھەرىكەت دائىرىسى چوڭ، قىيىن، يېڭى، كىشىنى ھەيرەتتە قالدۇرارلىق بولۇشتەك ئالاھىدىلىكلىرى بىلەن دۇنيانىڭ ئالدىدا تۇرىدۇ. تۇڭ فېي23-نۆۋەتلىك ئولىمپىك تەنھەرىكەت يىغىنىنىڭ يالاڭ تورنىك تۈرىدە چېمپىيون بولغان. 1989-يىل10-ئايدىكى25-نۆۋەتلىك دۇنيا گىمناستىكا لەۋھە تالىشىش مۇسابىقىسىدە جۇڭگونىڭ يېڭى ماھىرى لى چۈنياڭ چېمپىيون بولغان.
چايكا
تۈر ۋە تىپلىرى
قوڭۇر باش بېلىق ئالغۇچ چايكا ، Larus brunnicephalus؛
فرېئۇند چايكىسى ، Larus pipixcan؛
بېلىقچى چايكا ، Larus ichthyaetus؛
قىزىل پاچاق ئۈچ پەنجىلىك چايكا ، Rissa brevirostris؛
ئىنچىكە تۇمشۇق چايكا ، Larus genei؛
پلانېر تەنھەرىكىتى
پلانېر تەنھەرىكىتى ھەققىدە
پلانېرنىڭ ھەرىكەتلەندۈرگۈچى قۇرۇلمىسى بولمىغاچقا، ئايروپىلاننىڭ ياردىمى ياكى چىغرىقنىڭ تارتىشى، ياكى بولمىسا رېزىنكىنىڭ قاڭقىتىشىغا ئېھتىياجلىق بولىدۇ. پلانېر سىرتقى كۈچنىڭ ياردىمىدە بوشلۇققا ئۆرلەپ چىققاندىن كېيىن، ئۆز ئەركىدە ئۇچۇپ، ئاتموسفېرادىكى ئېگىزگە ئۆرلەۋاتقان ھاۋا ئېقىمىدىن دەل جايىدا پايدىلىنىپ پلانېرنى ئۇزۇن ۋاقىت بوشلۇقتا ئۇچۇرۇپ، شۇ ئارقىلىق بوشلۇقتا تۇرۇش ۋاقتى، ئۇچۇش ئېگىزلىكى، ئۇچۇش سۈرئىتى ۋە ئۇچۇش ئارىلىقلىرىدا رېكورت يارىتىلىدۇ.
ئەڭ يىراققا ئۇچىدىغان بېلىق
ئۇچار بېلىق سەل ئۇزۇنراق بولۇپ، سېلىندىر شەكلىگە ئوخشاپراق كېتىدۇ. رەڭگى كوكۇمتول بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 20 30 سانتىمېتىر كېلىدۇ؛ كۆكرەك ئۈزگۈچ قانىتى، خۇددى قۇشلارنىڭ قانتىغا ئوخشاش ئالاھىدە زور بولىدۇ؛ قورساق ئۈزگۈز قانىتى زور بولۇپ، لەيلەپ ئۇچۇشقا ياردەم بېرىدۇ. قۇيرۇق ئۈزگۈچ قانىتى ئاچا بولۇپ، تۆۋەن قىسمى يۇقۇرقى قىسمىدىن ئۇزۇنراق بولىدۇ.
ئالاقىدار بايان
ئۇچار بېلىقلار يۇرۇقلۇققا ئىنتىلىش خۇسۇسىيىتىگە. كېچىسى پاراخۇت ئۈستىگە چىراق يېقىپ قويۇلغان بولسىمۇ بىر توپ ئۇچار بېلىقلار خۇددى پەرۋانە ئۆزىنى چىراققا ئۇرغاندەك، ئۆزلىرىنى پاراخۇت ئۈستىگە ئۇرىدۇ، پاراخۇت ئۈستىدىن بىر سائەت ئىچىدە بىر سېۋەت ئۇچار بېلىق تېرىۋالغىلى بولىدۇ. ئۇچار بېلىق ئۆلگەندىن كېيىن، ئۇنىڭ ئىككى قانىتى خۇددى رىئاكتىپ ئايرۇپىلاننىڭ قاناتلىرىدەك ئارقىغا كېرىلىپ قالىدۇ. ئۇچار بېلىقنىڭ گۆشى تەملىك بولۇپ، ئۇنىڭدىن ئالى دەرىجىلىك تاماق تەييارلىنىدۇ.
باربۇس بېلىقى
سىرتقى شەكلى
ھەييار بېلىقنىڭ ئەڭ چوڭىنىڭ تېنى 11 سانتىمېتىر. دۈمبىسىدىكى تىكەن ئومۇمىي سانى 10 ～ 12؛ دۈمبە يۇمشاق ماددا ئومۇمىي سانى 4 ～ 16؛ ساغرا تىكەنلىك ئومۇمىي سانىنىڭ 2؛ قۇيرۇق پالاقچىسى يۇمشاق ماددا ئومۇمىي سانى 15 ～ 14؛ ئۇنىڭ ئىڭىكىنىڭ يۇقىرى يان تەرىپى ئۈستىدىكى ئاق داغلار بار؛ يېتىلگەن بېلىقلار جۇغراپىيىلىك ھەرىكەت رەڭگى ئۆزگىرىدۇ.
قەھۋە باربۇس بېلىقى
فىلىپپىن، تەيۋەن، تىنچ ئوكيان مارجان خادا تاشلىرى دېڭىزغا تارقالغان، پوماسېنتر بېلىقى ئائىلىسىگە تەۋە. تەن ئۇزۇنلۇقى 5 ～ 8 سانتىمېتىر، ئېللىپسسىمان. پۈتۈن بەدەن سۇس قوڭۇر رەڭلىك، كۆزى ئارقا تەرىپىسىدە بىر ئاق بەلۋاغ بار.
سىياھبېلىق
فىزىئولوگىيىلىك قۇرۇلمىسى
ھەزىم قىلىشى: سىياھبېلىقنىڭ ھەزىم قىلىش نەيچىسى «U» شەكىللىك. ئېغىزى ئورۇنى ئالدىدا، ئېغىزى پەردىسىنىڭ مەركىزىدە، ئېغىزىدا مۇسكۇل خاراكتېرلىك ئېغىز بوشلۇقى بار، ئېغىزى توپى دەپ ئاتىلىدۇ، بىر جۈپ شاتۇتى تۇمشۇقسىمان بولغان تاڭلاي پلاستىنكىسى بار، بىرى دۈمبە تەرىپىدە بىرى قورساق تەرەپىدە، يېمەكلىكنى ئىزىش رولىنى ئوينايدۇ.
كۈچ ئۇلاپ يۈگۈرۈش
كۈچ ئۇلاش تۈرلىرى
كۈچ ئۇلاش تۈرلىرى كۆپ بولۇپ، رەسمىي مۇسابىقە تۈرى قىلىنغان 100 ×4 مېتىر ۋە 400 ×4 مېتىردىن باشقا، يەنە ئاممىۋى تەنتەربىيە پائالىيەتلىرىدىكى كوللېكتىپ كۈچ ئۇلاش، ئۇدۇلدىن كۈچ ئۇلاش ۋە ئوخشاشمىغان مۇساپىلىك كۈچ ئۇلاش قاتارلىقلار بار. 1977 -يىل 10-ئايدا دۇنيا بويىچە ئادەم سانى ئەڭ كۆپ، ئارىلىقى ئەڭ ئۇزۇن بولغان كۈچ ئۇلاپ يۈگۈرۈش نورۋېگىيىنىڭ تروند خېيم شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن، ئۇنىڭغا 1607 ئادەم قاتناشقان، مۇساپىسى 10 مىڭ كىلومېتىر بولغان.
پاراشۇتلۇق سەكرەش تەنھەرىكىتى
پاراشۇتلۇق سەكرەش ھەققىدە
پاراشۇتنى ئەڭ دەسلەپتە ئاساسلىقى ئۇچقۇچىلار خەۋپكە يولۇققاندا ھاياتىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئىشلەتكەن. 1951-يىلى يۇگوسلاۋىيىدە ئالتە ياۋروپا دۆلىتى قاتناشقان تۇنجى نۆۋەتلىك دۇنيا پاراشۇتلۇق سەكرەش لەۋھە تالىشىش مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلگەن، بۇ، پاراشۇتلۇق سەكرەشنىڭ ھازىرقى زامان مۇسابىقە تەنتەربىيىسىگە كىرىشىنىڭ باشلىنىشى ھېسابلىنىدۇ. 1954-يىلى فرانسىيىدە2-نۆۋەتلىك دۇنيا لەۋھە تالىشىش مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلگەن، كېيىن ھەر ئىككى يىلدا بىر قېتىم ئۆتكۈزۈلىدىغان بولدى.
مۇبەششىر تىرازى
ھاياتى
شۇنىڭدىن كېيىن تىرازىي غەربىي تۈركىستان خەلقى تەرىپىدىن «ئاسىيا خەلقلىرى قانۇن چىقىرىش قۇرۇلتىيى»غا قاتنىشىدىغان تۈركىستان ۋەكىلى بولۇپ سايلانغان. بۇ قۇرۇلتاي كېرېنسكىنىڭ رەئىسلىكىدىكى ۋاقىتلىق ھۆكۈمەت دەۋرىدە، ئاسىيا خەلقلىرىنىڭ ئۆزلىرىنىڭ كېلەچىكىنى بەلگىلىشى ئۈچۈن رۇستىن باشقا پۈتۈن خەلقلەرنىڭ ۋەكىللىرىنىڭ ئىشتىراكى بىلەن موسكۋادا ئېچىلىشى قارا قىلىنغان ئىدى. لېكىن، لېنىن باشچىلىقىدىكى كوممۇنىست بولشېۋىك پارتىيەسىنىڭ كېرېنسكى باشچىلىق قىلىۋاتقان دېموكراتىك مېنشېۋىك پارتىيەسىنى بېسىپ كېتىشى بىلەن سىياسىي ۋەزىيەت ئۆزگىرىپ، مەزكۇر قۇرۇلتاي ئەمەلدىن قالغان. نەتىجىدە، كوممۇنىست رۇسلار قورال كۈچى بىلەن تۈركىستاندىكى ئۈچ ئىسلامىي ئەمىرلىكنى يەنى قوقەند ئەمىرلىكى، خىۋە ئەمىرلىكى ۋە بۇخارا ئەمىرلىكىنى ئىشغال قىلىپ، ئۇلارنى ئۆزبەكىستان، قازاقىستان، قىرغىزىستان، تاجىكىستان، تۈركمەنىستان دەپ بەش جۇمھۇرىيەتكە پارچىلىغان. ئاندىن ئۇلارنى 1923 - يىلى سوۋېت سوتسىيالىستىك جۇمھۇرىيەتلەر ئىتتىپاقىغا قوشقان ۋە بۇ جۇمھۇرىيەتلەر تۈركىستان دېگەن ئىسىمنىڭ ئورنىغا «ئوتتۇرا ئاسىيا سوۋېت جۇمھۇرىيەتلىرى» دەپ ئاتالغان. بۇنىڭ نەتىجىسىدە، تۈركىستان دېگەن بۇ ئىسىم 1924 - يىلى رۇس قانۇنى بىلەن بىكار قىلىنغان.
ئافغانىستاندا
ھىجرىيە 1350 - يىلى (مىلادىيە 1932 - يىلى) شەيخ مۇبەششىر تىرازىي ھەزرەتلىرى ئافغانىستان بىلەن سەئۇدىي ئەرەبىستان پادىشاھلىقى ئوتتۇرىسىدا دوستلۇق كېلىشىمى تۈزۈش توغرىسىدا سەئۇدىي ھۆكۈمىتى بىلەن كېڭىشىش ئۈچۈن، پادىشاھ مۇھەممەد نادىرشاھنىڭ تەكلىپى بىلەن سەئۇدىغا سەپەر قىلغان ۋە ئۇ يەردە تۇنجى قېتىم پەرز ھەجنى ئادا قىلغان. ئاندىن كېلەركى يىلى ئىككى دۆلەت ئوتتۇرىسىدا دوستلۇق كېلىشىمى تۈزۈش ئۈچۈن، نادىرشاھ ئەۋەتكەن ئۆمەك بىلەن سەئۇدىغا يەنە بىر قېتىم سەپەر قىلغان.
ئەسەرلىرى
ئۇنىڭ ئەسەرلىرىگە كەلسەك، ئەسەرلىرىنىڭ سانى خىلمۇخىل ئىسلامىي تېمىلاردا 50 پارچە كىتاب ۋە رىسالىگە يەتكەن بولۇپ، ئۇلارنى ئۇ ئەرەبچە، پارسچە ۋە تۈركىيچە ئۈچ خىل تىلدا يازغان. ئۇنىڭ كىتابلىرى دۈشمەنلەر ئىسلام ۋە مۇسۇلمانلارغا قارشى قوزغىغان پىتنە - ئۇرۇش ئاپەتلىرىنىڭ، شەھۋانىيلىق ۋە دەھرىيلىكنىڭ تەھدىتىگە ئۇچرىغان بۇ زاماندىكى مۇسۇلمان ئىنسان ئۈچۈن مۇھىم ئەپكارلار بىلەن تولغان. شۇنىڭدەك، ئۇ ئەرەب ئەللىرىدە ياشىغان 45 يىل داۋامىدا 46 خىل گېزىت - ژۇرناللاردا ئىسلامىي مەسىلىلەر توغرىسىدا نۇرغۇن ماقالىلەرنى يازغان. ئۇ ژۇرناللار مەسىلەن، مىسىردىكى «ئەزھەر» ژۇرنىلى، «خەلق» گېزىتى، «ئىسلام مۇنبىرى» ژۇرنىلى، دىمەشقتىكى «شۇرا» گېزىتى، «ئىسلام بىرلىكى» ژۇرنىلى، سەئۇدىدىكى «ھىجاز ئاۋازى گېزىتى» قاتارلىقلار. ئۇ يەنە ھىندىستان، پاكىستان ۋە ياپونىيەدىكى بەزەن گېزىتلاردىمۇ ماقالە ئېلان قىلغان.
باشقا كىتابلىرىدىن:
1.     القرآن والنبوة.
2.     الإسلام الدين الفطري الأبدي.
7.     المرأة وحقوقها في الإسلام.
9.     التدين.
چامباشلىق
چامباشلىقنىڭ تەرەققىيات تارىخى
1949 - يىلىدىن كېيىن، چامباشلىق مەملىكەتلىك مۇسابىقە تۈرىگە رەسمىي كىرگۈزۈلگەن. 1958-يىلى جۇڭگو چامباشلىق جەمئىيىتى قۇرۇلغان. 1985-يىلى دۆلەتلىك تەنتەربىيە كومىتېتى چامباشلىق تەنھەرىكەتچىلىرىنى دەرىجىگە ئايرىش تۈزۈمىنى تۇرغۇزۇپ، ئەزىمەت چامباش دەرىجىسى، بىرىنچى دەرىجىلىك چامباش، ئىككىنچى دەرىجىلىك چامباش، ئۈچىنچى دەرىجىلىك چامباش، ئۆسمۈر چامباش دەرىجىسى دەپ بەش دەرىجىگە ئايرىغان. شۇ يىلى شىئەندە تۇنجى نۆۋەتلىك خەلقئارا چامباشلىق تەكلىپ مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلۈپ، 14 دۆلەت ۋە رايوندىن89 نەپەر تەنھەرىكەتچى قاتناشقان. مۇسابىقە ئارىلىقىدا خەلقئارا چامباشلىق بىرلەشمىسىنىڭ تەييارلىق كومىتېتى قۇرۇلۇپ، كاتىباتلىق ئورگىنى جۇڭگودا تەسىس قىلىنغان. 1987-يىلى ياپونىيىنىڭ يوكوخاما شەھىرىدە ئاسىيا چامباشلىق بىرلەشمىسى قۇرۇلغان ھەمدە تۇنجى نۆۋەتلىك ئاسىيا چامباشلىق لەۋھە تالىشىش مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلگەن. 1988-يىلى چامباشلىق ئاسىيا ئولىمپىك كېڭىشىنىڭ ماقۇللۇقىدىن ئۆتۈپ، 1990-يىلىدىكى11-نۆۋەتلىك ئاسىيا تەنھەرىكەت يىغىنىنىڭ رەسمىي مۇسابىقە تۈرىگە كىرگۈزۈلگەن. 1990-يىلى دۇنيا چامباشلىق بىرلەشمىسى بېيجىڭدا قۇرۇلغان. 1991-يىلى بېيجىڭدا تۇنجى نۆۋەتلىك دۇنيا چامباشلىق لەۋھە تالىشىش مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلگەن. نۆۋەتتە، دۇنيادا30 نەچچە دۆلەت ۋە رايوندا چامباشلىق تەشكىلاتلىرى قۇرۇلدى ياكى چامباشلىق پائالىيەتلىرى قانات يايدۇرۇلدى.
ۋېلىسىپىت تەنھەرىكىتى
ئالاقىدار بايان
ھازىر دۇنيا ۋېلىسىپىت تەنھەرىكىتىدە كۈچلۈك دۆلەتلەر ياۋروپاغا توپلانغان بولۇپ، ئىتالىيە، فرانسىيە، بېلگىيە، گوللاندىيە، گېرمانىيىلەر تارىختىكى دۇنيا مۇسابىقىلىرىدە نەتىجىسى كۆرۈنەرلىك بولغانلاردۇر. ۋېلىسىپىت تەنھەرىكىتى 1913-يىلى ئېلىمىزگە كىرگەن. 1930-يىلى جۇڭگولۇق پەن دېمىڭ ۋېلىسىپىت مىنىپ دۇنيانى ساياھەت قىلىپ، دۇنيانى لەرزىگە كەلتۈرگەن. 1990-يىل 9-ئاينىڭ 27-كۈنى ئېلىمىز ماھىرى جۇ لىڭمېي ئاياللار بىر كىلومېتىرلىق ۋاقىت خاتىرىلەش مۇسابىقىسىدە بىر مىنۇت 13 سېكۇنت 99.8 دەقىقىلىق نەتىجە بىلەن دۇنيا رېكورتىنى ياراتقان. بۇ، ئېلىمىز ماھىرلىرىنىڭ ۋېلىسىپىت مۇسابىقىسىدە تۇنجى قېتىم دۇنيا رېكورتىنى بۇزۇشى ھېسابلىنىدۇ.
باريېردىن ئاتلاپ يۈگۈرۈش
تەرەققىيات جەريانى
ئاياللارنىڭ باريېردىن ئاتلاپ يۈگۈرۈشىدە دەسلەپ پەقەتلا 80 مېتىرلىق پاكار باريېر بولغان. 1969-يىلى ئاندىن 100 مېتىرلىق باريېرغا ئۆزگەرتىلگەن. نۆۋەتتە بۇ تۈرنىڭ دۇنيا رېكورتى 12 سېكۇنت 1.2 دەقىقە بولۇپ، بۇلغارىيىلىك دونكېۋا 1988-يىلى ياراتقان. 1973 - يىلىدىن باشلاپ خەلقئارادا ئاياللار 400 مېتىرلىق باريېر تەسىس قىلىنغان. 1993-يىل 8-ئايغا كەلگۈچە بۇ تۈرنىڭ دۇنيا رېكورتىنى ئەنگلىيە تەنھەرىكەتچىسى گۇننار ساقلاپ كەلمەكتە. نەتىجىسى 52 سېكۇنت 4.7 دەقىقە.
ئېلىمىزنىڭ باريېر تەنھەرىكىتى
ئېلىمىزنىڭ باريېر تەنھەرىكەتچىلىرى يېقىنقى يىللاردىن بۇيان تېز تەرەققىي قىلماقتا. بولۇپمۇ ئاياللارنىڭ 100 مېتىرلىق باريېرىدا فۇجيەن ماھىرى ليۇ خۇاجىن6-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك تەنھەرىكەت يىغىنىدا 12 سېكۇنت 9.8 دەقىقىلىق نەتىجە بىلەن تەيۋەنلىك ماھىر جى جېڭ ئون نەچچە يىلدىن بۇيان ساقلاپ كەلگەن ئاسىيا رېكورتىنى يېڭىلاپ، 1990-يىلى بېيجىڭ ئاسىيا تەنھەرىكەت يىغىنىدا نەتىجىنى يەنە 12 سېكۇنت 3.7 دەقىقىگە كۆتۈرگەن. 1993-يىل 9-ئايدا بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن 7-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك تەنھەرىكەت يىغىنىدا تيەنجىنلىك ماھىر جاڭ يۈ بۇ تۈرنىڭ نەتىجىسىنى12 سېكۇنت4.6 دەقىقىغە كۆتۈرۈپ، ئاسىيا يېڭى رېكورتىنى ياراتقان. لى تۇڭ 13 سېكۇنت 8.6 دەقىقىلىق نەتىجە بىلەن ئەرلەر 110 مېتىرلىق باريېرنىڭ ئاسىيا رېكورتىنى ساقلاپ كەلمەكتە.
Chosun Hotel
Chosun مېھمانخانىسىنى خۇسۇسىيلاشتۇرۇش 1962-يىلدىن بۇرۇن مۇزاكىرە قىلىنغان ، ئەمما ئۇ ئەمەلگە ئاشمىغان ، [2] ۋە 1982-يىلى كۈزدە ، سامسۇڭ گۇرۇھى ئۆتكۈزۈۋالغان.
1970-يىلى ، بۇ مېھمانخانا ياپونىيەنىڭ مۇستەملىكىسى دەۋرىدە چېقىلىپ ، 20 قەۋەتلىك مېھمانسارايغا ئايلانغان ، پرېزىدېنت پارك چۇڭخې ئېچىلىش مۇراسىمىغا قاتناشقان. 1981-يىلى ئۇ ئامېرىكىدىكى ۋېستېن مېھمانسارايلىرى (ھازىر ستارۋۇد مېھمانسارايلىرى ۋە ئارامگاھلىرىنىڭ ئەزاسى) بىلەن ھەمكارلىشىپ «ۋېستىن چوسۇن مېھمانخانىسى» دەپ ئۆزگەرتىلدى.
بۇنىڭدىن باشقا ، 1978-يىلى ئۇ بۇساننىڭ خاۋۇندا شەھىرىدە ئېچىلغان ھەشەمەتلىك مېھمانخانا بىلەن بىرلەشتۈرۈلۈپ ، بۇساندىكى مېھمانساراينىڭ ئىسمى «ۋېستىن چوسۇن مېھمانخانىسى بۇسان» دەپ ئۆزگەرتىلگەن ، سېئۇلدىكى مېھمانساراينىڭ ئىسمى «سېئۇلنىڭ ۋېستىن چوسۇن مېھمانخانىسى» دەپ ئۆزگەرتىلگەن. 1995-يىلى ، شىنسېگې گورۇھى ۋېستىننىڭ پېيىنى پۈتۈنلەي ئىگىلىدى ، ھازىر پەقەت ۋېستىن دېگەن ئىسىمنىلا ئىشلىتىدۇ. ھازىر ، ۋېستېن شېرتون بىلەن بىرلىكتە يەر شارى مېھمانساراي زەنجىرى گۇرۇھى Marriott گۇرۇھىنىڭ ماركىسى.
غۇلامىدىن پاختا
ھاياتى
غۇلامىدىن پاختا شەرقىي تۈركىستانلىق ئىنقىلابچى، مۇخبىر ۋە جامائەت ئەربابى. ئۇيغۇر. ئۇ 1930-يىلى قەشقەر شەھىرىدە تۇغۇلغان. ئىككى ياش ۋاقتىدا ئانىسىدىن يېتىم قالغان. غۇلامىدىن پاختىنىڭ بالىلىق چاغلىرى جاللات شېڭ شىسەينىڭ شەرقىي تۈركىستاننى بىرەسمىي ھالدا ئىدارە قىلىپ تۇرغان دەۋرىگە توغرا كەلگەن بولۇپ، ئەينى چاغدا قەشقەر دوتىيى ئەخمەت پاختىنىڭ قەشقەردىكى تەسىرىنى چەكلەش ئۈچۈن ئۇنى ئاقسۇغا سۈرگۈن قىلغان (1). شۇنداق قىلىپ، غۇلامىدىن چوڭ ئانىسىنىڭ ھىمايىسىدە چوڭ بولىدۇ. كېيىن ئۇنىڭ دادىسى قەشقەردە قاتا پەيدا بولۇپ، قەشقەردە مەكتەپ ئاچىدۇ.
غۇلامىدىن ئەپەندىنىڭ دادىسىدىن ئاڭلىغانلىرىغا قارىغاندا، ئەينى ۋاقىتتا قەشقەر دوتىيى تەرىپىدىن تۇتقۇن قىلىنغان ئەخمەت پاختا كېچىدە مەخپىي ھالدا يەكەنگە ئېلىپ بېرىلىدۇ. ئىككىنچى كۈنى تاڭ سەھەردە ئۆلۈم خېتى كېسىلگەن 6 نەپەر ئۇيغۇر مەھبۇس يەكەندىكى خىتاي ئەسكەرلىرىنىڭ گازارمىسىدا مەخپىي ھالدا ئۆلۈمگە بۇيرۇلىدۇ. قىلىچىنى يالىڭاچلىغان جاللات ئۆلۈم جازاسىنى ئىجرا قىلىشقا باشلىغان ئاشۇ مۇدھىش دەقىقىدە ئەخمەت پاختا تاسادىپىي ھالدا ئۆلۈمدىن قۇتۇلۇپ قالىدۇ.
«مەن ئۆمۈر بويى يىغقان قىممەتلىك كىتاب-ماتېرىياللىرىمنى، ۋەتەن تارىخىغا دائىر ئەسەر-ۋەسىقىلەرنى، ھۆججەت خاراكتېرلىك بەلگە-ئەستىلىكلەرنى ۋە ئۆزۈم شاھىت بولغان ئىشلارنىڭ يازما خاتىرىلىرىنى توپلاپ چىقتىم. مەندىن خەلقىمگە بىر ئەستىلىك قالسۇن دەپ ›ئالتۇن ئوق‹ ناملىق تور بەتنى ئاچتىم ۋە ئۆمۈرلۈك يىغمىلىرىمنى بۇ تور بەتكە قويدۇم، » – دەيدۇ غۇلامىدىن پاختا ئەپەندىم.
ئاسسۇرىيە ئىمپېرىيەسى
تەرەققىيات تارىخى
ئاسۇرىيە قوشۇنلىرى ھارىۋىلىرىنى غۇيۇلدىتىپ ھەيدەپ، ئاتلىرىنى چاپتۇرۇپ داۋاملىق ئالغا ئىلگىرىلىگەن. ئۇرنىڭ ھەربى يۈرۈشى ناھايىتى تېز بولغان، ھەتتا دەريالاردىن ئۆتكەندىمۇ قىينالمىغان، ئۇلار يەل بېرىلىگەن تۇلۇملار بىلەن دەريادىن ئۆتۈشكە ماھىر بولغاچقا، بۇنداق تۇلۇملارنى بىر - بىرىگە چېتىپ، ئۇلارنى بۇ قىرغاقتىن ئۇ قىرغاققىچە قاتار تىزىپ، ئۈستىگە شاخ - شۇمبا ياتقۇزۇپ ھەربى ئاسما كۆۋرۈك ياسىغان، بۇنداق كوۋرۈكتىن ھەتتا ئۇرۇش ھارىۋىلرىمۇ ئۆتەلىگەن. ئاسۇرىيە پادىشاھى ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولۇپ تەسلىم بولغىلى ئونىمىغان دۆلەتلەردىن ئىنتايىن دەھشەتلىك ئۇسۇللار بىلەن ئىنتىقام ئالغان. ئۇرۇشتا غەلىبە قىلغاندىن كېيىن، پادىشاھ دائىم ئەسىرگە ئېلىنغان تۆت پادىشاھ سۆرىگەن ئىككى چاقلىق ھارۋىغا ئولتۇرۇپ، ئۆز پايتەختىنى ئايلىنىپ چىققان. كوچىلارغا ئۇرۇشتا مەغلۇپ بولغان دۆلەتلەرنىڭ ئەسىرگە چۈشكەن ئاقسوڭەكلىرى سولانغان قەپەزلەرنى كۆرگەزمە قىلىپ قويغان. شۇڭا ئاسۈرىيە قوشۇنلىرى يېتىپ كېلىش بىلەن نۇرغۇن دۆلەتلەر دەرھال تەسلىم بولغان. مىلادىدىن ئىلگىرى 729 -يىلى ئاسۇرىيە پۈتۈن بابىلنى بېسىۋالغان.
غۇلامىدىن پاختا
ھاياتى
بۇ يىللاردا ئامېرىكانىڭ كوممۇنىزىمغا قارشى تەشۋىقات تۈرلىرىدىن بىرى بولغان «ئازادلىق رادىئوسى» ۋە «ئەركىن ياۋروپا رادىئوسى» خىزمىتىنى داۋاملاشتۇرۇۋاتقان بولۇپ. «ئازادلىق رادىئوسى» تۈركىستانچە ئاڭلىتىش بۆلۈمىنىڭ مۇدىرى ۋەلى زۇنۇن ئەپەندى ياش غۇلامىدىننىڭ ئوقۇش ئارزۇسىنى ئاڭلىغاندىن كېيىن، ئۇنى مەزكۇر رادىئونىڭ ئامېرىكالىق باش دىرېكتورىغا تونۇشتۇرىدۇ. ئەنە ئاشۇ ئويلاپ باقمىغان كۆرۈشۈشتە تۇيۇقسىز كەلگەن بىر ئامەت غۇلامىدىن پاختاغا ئۆز قۇچىقىنى ئاچىدۇ.
برىتانىيە ئىمپېرىيەسى
كېڭەيمىچىلىكى
مىلادىيە 1066 - يىلى نورماندىدىن كەلگەن ۋىليام I نىڭ ئەنگىلىيە (England) نى بويسۇندۇرۇشى، ياۋورپانىڭ ئوتتۇرا ئەسىردىكى سىياسىي، دىنىي مۇناسىۋىتى تۈپەيلىدىن ئەنگىلىيە ياۋروپا قۇرۇقلۇقىنىڭ ئىشلىرىغا چېتىلدى. نورمان سۇلالىسى، ئانجۇ سۇلالىسىنىڭ پادىشاھلىرى فرانسىيەدىن كەلگەن بولغاچقا ، پادىشاھلار ئۆزنىڭ كۆپ قىسم زېھنىنى فرانسىيەدىكى زېمىنىغا سەرپ قىلىدى. 14-ئەسىرنىڭ ئاخىرىدا ياۋروپاغا بولغان قوي يۇڭى سودىسدىن تەرەقىي قىلغان تاشقى سودا ئەنگىلىيەنىڭ ئەڭ مۇھىم دۆلەت سىياسىتىگە ئايلاندى. بۇ مەزگىل دەل ئەنگىلىيەنىڭ تاشقى بويسۇندۇرۇشلىرنىڭ مۇقەددىمىسى بولۇپ، 1282-يىلىدىكى ۋالېس (Wales)قا بولغان كېڭىيىشىنى،1169 - يىلدىكى ئىرېلاندىيەگە بولغان بويسۇندۇرۇشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 1296-يىلى ئەنگىلىيەنىڭ شوتلاندىيەگە بولغان قىسقا تىزگىنلىشىشى 1314-يىلى ئۈزۈلۈپ قالغان بولسىمۇ ، بۇ ئىككى رايوننىڭ ھەقىقىي بىرلىككە كېلىشى 1603 - يىلدىكى ‹بىرلەشمە پادىشاھلىقنىڭ تەختىگە ۋارسلىق قىلىش قانۇنى› ئارقىلىق تىنىچ ئەمەلگە ئاشقان. 1204 - يىلى ئەنگىلىيە پادىشاھلىرى نورماندىدىكى زېمىندىن ئايرىلىپ قالغان بولسىمۇ ، بىراق ئۇلار نىكاھ ۋە ئەنگىلىيە ھۆكۈمرانلىرىنىڭ زېمىنلىرغا ۋارسلىق قىلىش ئارقىلىق فرانسىيەدە كۆپ قسىم زېمىنلىرغا ئىگە بولدى، بۇ زېمىنلارنى  1453-يىلىغا كەلگەندە قولدىن بېرىپ قويدى.شۇنىڭدىن كېيىن تاكى 1563-يىلىغىچە ئەنگىلىيە پادىشاھلىرىنىڭ قولىدا  پەقەت فرانسىيەنىڭ شىمالىيدىكى ئىستراتېگىيلىك مۇھىم پورت گالايسلا قالدى، 1563-يىلىغا كەلگەندە گالايستىنمۇ ئايرىلدى.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى
1- قىسىم ئومۇمىي پرىنسىپ
1- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى ئاساسىي قانۇننى ئاساسى قىلىپ، ئېلىمىزنىڭ ھەق تەلەپ سوت خىزمىتىنىڭ تەجرىبىلىرىگە ۋە ئەمەلىي ئەھۋالىغا بىرلەشتۈرۈپ تۈزۈپ چىقىلىدۇ.
(2) مۇرەسسە يولى بىلەن داۋملاشتۇرۇلىدىغان بېقىۋېلىش مۇناسىۋىتىگە دائىر دېلولار؛
(1) دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ ئۆلۈپ كېتىپ، ئۇنىڭ ۋارىسىنىڭ دەۋاغا قاتنىشىدىغان ياكى قاتناشمايدىغانلىقىنى ئىزھار قىلىشنى كۈتۈپ تۇرۇشقا توغرا كەلسە؛
(2) دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ دەۋادا ھەرىكەت ئىقتىدارىدىن قېلىپ، ئۇنىڭ قانۇنىي ۋاكالەتچىسى تېخى بەلگىلەنمىگەن بولسا؛
96- ماددا ئىلتىماستا خاتالىق كۆرۈلسە، ئىلتىماس قىلغۇچى ئىلتىماس قىلىنغۇچىنىڭ مال- مۈلۈكىنى ئامان ساقلاش تۈپەيلىدىن تارتقان زىيىنىنى تۆلەيدۇ.
(1) كۆچمەس مۈلۈككە دائىر دەۋالار شۇ مۈلۈك بار جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ؛
(2) پورت مەشغۇلاتىدا تۇغۇلغان دەۋالار پورت جايلاشقان جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ؛
1- پاراگراف سۈرۈك
سوت خاتىرىسى سوتنىڭ ئۆزىدىلا ئوقۇپ ئۆتۈلىدۇ، دەۋالاشقۇچىلارغا ۋە باشقا دەۋا ئىشتىراكچىلىرىغا خاتىرىنى سوتنىڭ ئۆزىدە ياكى بەش كۈن ئىچىدە ئوقۇپ چىقىش ئۇقتۇرۇلسىمۇ بولىدۇ. دەۋالاشقۇچىلار ۋە باشقا دەۋا ئىشتىراكچىلىرى بايان قىلغان سۆزلىرىدىن خاتىرىگە چۈشمەي قالغان ياكى خاتا يېزىلىپ قالغان يەرلەر بار دەپ قارىسا، تولۇقلاپ قويۇش ياكى تۈزىتىپ قويۇشنى ئىلتىماس قىلىشقا ھوقۇقلۇق. تولۇقلاپ ياكى تۈزىتىپ قويۇلمىسا، ئىلتىماسنى دېلوغا خاتىرىلەپ قويۇش كېرەك.
88- ماددا مۇرەسسەدە زورلاش يولى بىلەن ئەمەس، ئىككى تەرەپنىڭ ئىختىيارلىقى بىلەن ھاسىل قىلىنىشى شەرت. كېلىشىمنىڭ مەزمۇنى قانۇندىكى بەلگىلىمىلەرگە خىلاپ كەلسە بولمايدۇ.
(3) دەۋانى رەت قىلىش؛
(3) دەلىل- ئىسپات ۋە دەلىل- ئىسپاتنىڭ مەنبەسى، گۇۋاھچىنىڭ ئىسىم- فامىلىسى ۋە ئادرىسى.
خەلق سوت مەھكىمىسى مۇرەسسە قىلىشتا دەۋالاشقۇچىلار ۋە گۇۋاھچىلارنىڭ سوتقا كېلىشى ھەققىدە ئاددىي ئۇسۇللار بىلەن ئۇقتۇرۇش قىلسا بولىدۇ.
(2) ئىجرا قىلىشتا ئاساس قىلىنغان قانۇن ھۆججەتلىرى كۈچتىن قالدۇرۇلسا؛
19- باب كارخانا تىپىدىكى قانۇنىي ئىگىلەردىن ۋەيران بولغانلىرىنىڭ قەرز قايتۇرۇش تەرتىپى
200- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى ۋەيران بولغانلارنىڭ قەرز قايتۇرۇش تەرتىپى باشلانغانلىقىنى جاكارلاپ كېسىم چىقارغاندىن كېيىن ئون كۈن ئىچىدە، قەرزدارلارغا ۋە مەلۇم بولغان ھەقدارلارغا ئۇقتۇرۇش قىلىشى ھەمدە ئېلان چىقىرىشى لازىم.
248- ماددا جاۋابكار جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تەۋەسىدە ئولتۇرۇشلۇق بولمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى جاۋابكارغا دەۋا خېتىنىڭ كۆچۈرۈلمىسىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن 30 كۈن ئىچىدە جاۋابنامە سۇنۇشنى ئۇقتۇرىدۇ. جاۋابكار كېچىكتۈرۈشنى ئىلتىماس قىلسا، رۇخسەت قىلىش- قىلماسلىقنى خەلق سوت مەھكىمىسى قارار قىلىدۇ.
249- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدە ئولتۇرۇشلۇق بولمىغان دەۋالاشقۇچىلار 1- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ھۆكۈم، كېسىمىگە قايىل بولمىسا، ھۆكۈمنامە ۋە كېسىمنامە يەتكۈزۈلگەن كۈندىن باشلاپ 30 كۈن ئىچىدە نارازىلىق ئەرزى بېرىلگۈچى ئۇنىڭ كۆچۈرۈلمىسىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن 30 كۈن ئىچىدە جاۋابنامە سۇنۇشى كېرەك. دەۋالاشقۇچىلار قانۇندا بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە نارازىلىق ئەرزى ياكى جاۋابنامە بەرمەي، سۈرۈكنىڭ ئۇزارتىپ بېرىلىشىنى ئىلتىماس قىلسا، رۇخسەت قىلىش- قىلماسلىقنى خەلق سوت مەھكىمىسى قارار قىلىدۇ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ چەت ئەلگە چېتىشلىق كېسىم ئورگىنى چىقارغان قانۇن كۈچىگە ئىگە كېسىم قارارلىرىنى دەۋالاشقۇچىلار ئىجرا قىلدۇرۇشنى تەلەپ قىلغاندا، ئىجرا قىلىنغۇچى ياكى ئۇنىڭ مال- مۈلكى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدە بولمىسا، ئۇلار باشقۇرۇش تەۋەلىكى ھوقۇقىغا ئىگە چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرىگە ئۇنى ئېتىراپ قىلىشنى ۋە ئىجرا قىلىشنى بىۋاسىتە ئىلتىماس قىلىشى كېرەك.
119- ماددا ئورتاق دەۋا قىلىشقا تېگىشلىك بولغان دەۋالاشقۇچىلاردىن دەۋاغا قاتناشمىغانلىرى بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇلارغا دەۋا قاتنىشىشنى ئۇقتۇرۇشى كېرەك.
يەنە ئۇزارتىشقا توغرا كەلگەنلىرى يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىسىگە تەستىقلىتىدۇ.
173- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوق، ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەن دەپ بېكىتىلگەن كىشىنىڭ ياكى ئۇنىڭ ۋەسىيىسىنىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن، شۇ پۇقرانىڭ ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوق ياكى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەن بولۇپ قېلىشىغا سەۋەب بولغان ئامىللارنىڭ يۇقالغانلىقىنى ئىسپاتلىسا، يېڭىۋاشتىن ھۆكۈم چىقىرىپ، ئەسلىي ھۆكۈمنى كۈچتىن قالدۇرىدۇ.
236- ماددا ئىجرانى توختىتىپ تۇرۇش ۋە ئاخىرلاشتۇرۇش توغرىسىدىكى كېسىم دەۋالاشقۇچىلارغا يەتكۈزۈلگەندىن كېيىنلا كۈچكە ئىگە بولىدۇ.
148- ماددا نارازىلىق ئەرزى بېرىشتە نارازىلىق ئەرز خېتى سۇنۇشى كېرەك. نارازىلىق ئەرز خېتىنىڭ مەزمۇنى دەۋالاشقۇچىلارنىڭ ئىسىم- فامىلىسى، قانۇنىي ئىگىنىڭ نامى، ئۇلارنىڭ ئاساسلىق مەسئۇلىنىڭ ئىسىم- فامىلىسىنى، ئەسلىي سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ نامى، دېلو نومۇرى ۋە دېلو مەزمۇنى، نارازىلىق ئەرزى بېرىشتىكى تەلەپ ۋە ئاساسلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
149- ماددا نارازىلىق ئەرز خېتى ئەسلىي سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسى ئارقىلىق سۇنۇلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ كۆچۈرۈلمىسى دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپنىڭ ياكى ئۇنىڭ ۋەكىلىنىڭ ئادەم سانى بويىچە تاپشۇرۇلىدۇ.
(1) دەۋالاشقۇچىلار توختامغا كېسىم ماددىلىرىنى كىرگۈزمىگەن ياكى كېيىن يازما كېسىم كېلىشىمى ھاسىل قىلمىغان بولسا؛
179- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى دەۋالاشقۇچىلارنىڭ تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرىگە مۇۋاپىق كېلىدىغان ئىلتىماسلىرىنى قايتا سوت قىلىشى كېرەك:
ئىلتىماسقا بېرىش تەلەپ قىلىنغان پۇل ياكى باھالىق ئاكسىيىنىڭ سانى، ئاساسلانغان پاكىت ۋە دەلىل- ئىسپاتلار ئېنىق يېزىلىشى لازىم.
174- ماددا پۇقرالار، قانۇنىي ئىگىلەر ياكى باشقا تەشكىلاتلار مال- مۈلۈكنى ئىگىسىز دەپ بېكىتىش توغرىسىدىكى ئىلتىماسىنى شۇ مال- مۈلۈك بار جايدىكى ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە سۇنىدۇ.
زاسېداتىللار ۋەزىپە ئۆتىگەندە سوتچىلار بىلەن ئوخشاش ھوقۇق- مەجبۇرىيەتكە ئىگە.
137- ماددا تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى كۆرۈلسە، دەۋا ئاخىرلاشتۇرۇلىدۇ:
112- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى يازما دەۋانى ياكى ئاغزاكى دەۋانى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن تەكشۈرۈپ كۆرۈپ، دەۋا قىلىش شەرتلىرىگە ئۇيغۇن كېلىدۇ، دەپ قارىغانلىرى ئۈستىدە يەتتە كۈن ئىچىدە كېسىم چىقىرىشى كېرەك؛ دەۋاگەر كېسىمگە قايىل بولمىسا، نارازىلىق ئەرزى بەرسە بولىدۇ.
2- پاراگراف سوت قىلىش ئالدىدىكى تەييارلىق
(3) كېسىم كوللېگىيىسىنىڭ تەشكىللىنىشىنى ياكى كېسىم تەرتىپى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپكە خىلاپ بولسا؛
206- ماددا ئومۇمىي خەلق مۈلۈكچىلىكىدىكى كارخانىلاردىن ۋەيران بولغانلىرىنىڭ قەرز قايتۇرۇش تەرتىپىدە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ كارخانىلارنىڭ ۋەيران بولۇش قانۇنىدىكى بەلگىلىمىلەر تەتبىقلىنىدۇ.
252- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى دەۋا قىلىشتىن ئىلگىرى مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشقا رۇخسەت قىلىش توغرىسىدا كېسىم چىقارغاندىن كېيىن، ئىلتىماس قىلغۇچى 30 كۈن ئىچىدە دەۋا قىلىشى كېرەك. سۈرۈك توشقۇچە دەۋا قىلمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشنى بىكار قىلىشى لازىم.
84- ماددا تاپشۇرۇۋالغۇچىنىڭ ئىز- دېرىكى ئېنىق بولمىسا ياكى مۇشۇ پاراگرافتا بەلگىلەنگەن باشقا يوللار بىلەن يەتكۈزۈش مۇمكىن بولمىسا، ئېلان چىقىرىش يولى بىلەن يەتكۈزۈلىدۇ. ئېلان چىقىرىلغان كۈندىن باشلاپ ئارىدىن 60 كۈن ئۆتسە، يەتكۈزۈلگەن بولىدۇ.
259- ماددا دەۋالاشقۇچىلار جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ چەت ئەلگە چېتىشلىق كېسىم ئورگىنى چىقارغان قارار ئۈستىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسا بولمايدۇ. دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ قارارنى ئىجرا قىلمىسا، دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپ ئىلتىماس قىلىنغۇچىنىڭ ئۆزى تۇرۇشلۇق جايدىكى ياكى مال- مۈلكى بار جايدىكى ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ئىجرا قىلدۇرۇپ بېرىشىنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
163- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئالاھىدە تەرتىپ بويىچە سوت قىلىدىغان دېلونى دېلو تۇرۇغۇزۇلغان كۈندىن باشلاپ 30 كۈن ئىچىدە ياكى ئېلان سۈرۈكى توشقاندىن كېيىنكى 30 كۈن ئىچىدە ئاخىرلاشتۇرۇشى كېرەك. پەۋقۇلئاددە ئەھۋال كۆرۈلۈپ، ۋاقىتنى ئۇزارتىشقا توغرا كەلسە، شۇ مەھكىمىنىڭ باشلىقى تەستىقلايدۇ، لېكن سايلىغۇچىلارنىڭ سالاھىيىتىگە دائىر دېلونىڭ قاراپ چىقىلىشى بۇنىڭ سىرتىدا.
2- پارگراف سايلىغۇچىلارنىڭ ساالاھىيىتىگە دائىر دېلو
125- ماددا دەۋالاشقۇچىلار سوتتا يېڭى دەلىل- ئىسپاتلارنى ئوتتۇرىغا قويسا بولىدۇ.
43- ماددا كېڭەشمە سوتتا دېلو ئۈستىدە باھالاش ئېلىپ بېرىلغاندا، ئازچىلىق كۆپچىلىككە بويسۇنۇش پرىنسىپى يولغا قويۇلىدۇ. باھالاشتا خاتىرە يېزىلىشى، ئۇنىڭغا كېڭەشمە سوتنىڭ ئەزالىرى ئىمزا قويۇشى كېرەك. باھالاشتا چۈشكەن ئوخشاش بولمىغان پىكىرلەر خاتىرىگە ئەينەن يېزىلىشى لازىم.
(2) گۇۋاھچىنىڭ ھوقۇقى ۋە مەجبۇرىيىتىنى ئۇقتۇرۇش، گۇۋاھچى گۇۋاھلىق بېرىش، سوتقا كەلمىگەن گۇۋاھچىنىڭ گۇۋاھلىق سۆزلىرىنى ئوقۇش؛
71- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى دەۋالاشقۇچىلارنىڭ بايانلىرىنى شۇ دېلوغا دائىر باشقا دەلىل- ئىسپاتلار بىلەن بىرلەشتۈرۈپ، ئۇنىڭ پاكىتنى بېكىتىشنىڭ ئاساسى بولالايدىغان- بولالمايدىغانلىقىنى تەكشۈرۈپ مۇقىملاشتۇرۇش لازىم.
117- خەلق سوت مەھكىمىسى ئەۋەتكەن خادىملار تەكشۈرگەندە تەكشۈرۈلگۈچىگە گۋاھنامىسىنى كۆرسىتىشى كېرەك.
ئالدىنقى تارماقتىكى بەلگىلىمىلەر پۈتۈكچى، تەرجىمان، باھالىغۇچى ۋە ئېنىقلىغۇچىلارغىمۇ مۇۋاپىق كېلىدۇ.
212- ماددا ئىجرا قىلىش جەريانىدا، ئىجرا قىلىنغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە كېپىللىك بەرسە ھەمدە بۇنىڭغا ئىجرا قىلىشنى ئىلتىماس قىلغۇچى قوشۇلسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرانى ۋاقتىنچە كېچىكتۈرۈشنى ۋە ۋاقتىنچە كېچىكتۈرۈش سۈرۈكىنى قارار قىلسا بولىدۇ. ئىجرا قىلىنغۇچى سۈرۈك توشقاندا يەنىلا ئىجرا قىلمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلىنغۇچى كېپىللىك بەرگەن مال- مۈلۈكنى ياكى كېپىلنىڭ مال- مۈلكىنى ئىجرا قىلىشقا ھوقۇقلۇق.
214- ماددا ئىجرا قىلىنىپ بولغاندىن كېيىن شۇ ئىجرا ئاساسلانغان ھۆكۈم، كېسىم ۋە باشقا قانۇن ھۆججەتلىرىدە ھەقىقەتەن خاتالىق بولۇپ، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇنى كۈچتىن قالدۇرغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى بىر تەرەپ قىلىنغان مال- مۈلۈكلەر ئۈستىدە كېسىم چىقىرىپ، مال- مۈلۈككە ئېرىشكۈچىنى ئۇنى قايتۇرۇپ بېرىشكە بۇيرۇشى، قايتۇرۇپ بەرمىسە مەجبۇرىي ئىجرا قىلدۇرۇشى كېرەك.
22- باب ئىجرا تەدبىرى
48- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى دەۋالاشقۇچىلار ئوتتۇرىغا قويغان چەتلەپ تۇرۇش ئىلتىماسى توغرىسىدا ئىلتىماس قىلىنغان كۈندىن باشلاپ ئۈچ كۈن ئىچىدە ئاغزاكى ياكى يازما قارار چىقىرىشى كېرەك. ئىلتىماس قىلغۇچىلار قارارغا قايىل بولمىسا، قارارنى تاپشۇرۇۋالغاندا، قايتا سوت قىلىشنى بىر قېتىم ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ، قايتا سوت قىلىش سۈرۈكى ئىچىدە، چەتلەپ تۇرۇشى ئىلتىماس قىلىنغان خادىملار شۇ دېلو خىزمىتىگە قاتنىشىۋېرىدۇ. خەلق سوت مەھكىمىلىرى قايتا سوت قىلىش ئىلتىماسىغا قارىتا، ئۈچ كۈن ئىچىدە سوت قىلىش قارارىنى چىقىرىشى ھەمدە قايتا قاراپ چىقىشنى ئىلتىماس قىلغۇچىلارغا ئۇقتۇرۇشى كېرەك.
(3) ئۈچىنچى كىشى ۋە ئۇنىڭ دەۋا ۋاكالەتچىسى سۆزلەش ياكى جاۋاب بېرىش؛
ئادۋوكاتلار، دەۋالاشقۇچىلارنىڭ يېقىن تۇغقانلىرى، ئالاقىدار ئىجتىمائىي تەشكىلاتلار ياكى دەۋالاشقۇچىلار تۇرۇشلۇق ئورۇن تەۋسىيە قىلۈان ئادەملەر، خەلق سوت مەھكىمىسى رۇخسەت قىلغان باشقا پۇقرالار ھاۋالە بويىچە دەۋا ۋاكالەتچىسى بولسا بولىدۇ.
68- ماددا يازما ئىسپاتنىڭ ئەسلىي نۇسخىسى تاپشۇرۇلىشى كېرەك. ماددىي ئىسپاتنىڭ ئۆزى تاپشۇرۇلىشى كېرەك. يازما ئىسپاتنىڭ ئەسلىي نۇسخىسىنى ياكى ماددىي ئىسپاتنىڭ ئۆزىنى ياپشۇرۇش ھەقىقەتەن قىيىن بولسا، تەقلىد قىلىپ ئىشلەنگەن نۇسخىسى، سۈرىتى، كۆپەيتمىسى، قىسقارتىلما نۇسخىسى تاپشۇرۇلسىمۇ بولىدۇ.