cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بىئوپەردە سىستېمىسى
بىئوپەردىلەرنىڭ تەركىبى
بىئوپەردىلەرنىڭ تەركىبىدىكى ئاقسىل بىلەن ياغنىڭ نىسبىتى پەردىلەرنىڭ فۇنكىسىيسى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك بولىدۇ. مەسىلەن، فۇنكىسيسى ئەۋج ئالغان پەردىلەردە ئادەتتە ئاقسىلنىڭ مىقدارى نىسبەتەن يۇقىرى بولىدۇ.
بىئوپەردىلەرنى تەتقىق قىلىشنىڭ ئەھمىيتى
بىئوپەردىلەرنى تەتقىق قىلىش نەزەرىيە جەھەتتىنلا مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە بولۇپلا قالماستىن، يەنە ئەمەلىيەت جەھەتتىمۇ مۇھىم ئەھمىيەتكە ئىگە.
قەشقەر ئەدەبىياتى
<قەشقەر ئەدەبىياتى> - قوش ئايلىق ئەدەبىي ژۇرنال بولۇپ، قەشقەر ۋىلايەتلىك مەدەنىيەت ئىدارىسى باشقۇرىدۇ، <قەشقەر ئەدەبىياتى> ژۇرنىلى تەھرىر بۆلۈمى نەشرگە تەييارلايدۇ. بۇ ژۇرنال 9721 - يىل 5 - ئايدا قەشقەر شەھەرلىك مەدەنىيەت يۇرتىنىڭ باشقۇرۇشى، قۇربان ئىمىن قاتارلىقلارنىڭ تەشكىللىنىشى بىلەن <قەشقەر ئەدەبىيات - سەنئىتى> دېگەن نامدا شاپىگرافتا نەشر قىلىنىشقا باشلىغان، 1976 - ۋە 1980 - يىللىرى مىخ مەتبەئەدە نەشر قىلىنشقا باشلىغان. 1981 - يىلدىن تارتىپ مەملىكەت ئىچىگە، 1988 - يىلدىن تارتىپ خەلقئاراغا تارقىتىلىشقا باشلىغان. ژۇرنالدا ھازىر <نەسرىي ئەسەرلەر>، <شېئىرىيەت گۈلزارى>، <ئەدەبىي ئىجادىيەتكە دائىر مۇلاھىزىلەر>، <بالىلار ئەدەبىياتى>، <شەبنەم>، <ئەدەبىي ساۋات>، <ئالىم ۋە ئەدىبلىرىمىز>، <جاھانناما>، <قېرىنداش مىللەتلەر ئەدەبىياتىدىن>، <خەزىنە> قاتارلىق سەھىپىلەر بار.
ئەلمۇئجەم ئەلئەۋسەت
ئەلمۇئجەمۇل ئەۋسەت (ئېلىپبە تەرتىپلىك ئوتتۇرا ھەجىملىك ھەدىس توپلىمى / المعجم الأوسط) مۇئجەملىرى بىلەن مەشھۇر مۇھەددىس مۇسنىدۇددۇنيا شىھابۇددىن سۇلايمان ئىبنى ئەھمەد تەبەرانىي (ھ. 260 – 360 / م. 873 – 971) نىڭ ئۇستازلىرىدىن ئاڭلىغان ھەدىسلەرنى ئۇستازلىرىنىڭ ئىسىملىرى بويىچە ئېلىپبەلىك شەكىلدە تىزغان ۋە كۆپ ئەجىر سىڭدۈرۈپ: «بۇ كىتاب مېنىڭ روھىمدۇر» دېگەن ئەسىرىدۇر.
كۆپىنچە «غەرىب» ۋە «فەرد» (يەككە) رىۋايەتلەر ئېلىنغانلىقى بىلەن دارەقۇتنىينىڭ «ئەلئەفراد»ىغا ئوخشىتىلىدۇ.
ئورخۇن ئابىدىلىرى
بىز تەھلىل قىلىدىغان ئۇرخۇن ئابىدىلىرى موڭغۇل يايلاقلىرىدا پائالىيەت ئىلىپ بارغان تۈرك خانلىغى (مىلادى552-744) ۋە ئۇيغۇر(مىلادى 744-840) خانلىغى ئىشلەتكەن يېزىقتا خاتىرلەنگەن مەڭگۈ تاش يازما يادىكارلىقلىرىنى كۆرسىتىدىغان بولۇپ، بەزىلەر بۇ يېزىقنىڭ گىرمانلارنىڭ رۇنك يېزىقىغا ئوخشايدىغانلىقىغا قاراپ تۇرۇپ ئۇنى «تۈرك-رۇنىك يېزىقى» دەپمۇ ئاتايدۇ. يەنە بەزىلەر بۇ يېزىقنىڭ تىپىلغان ئورنىغا قاراپ «ئۇرخۇن ينسەي يازما يادىكارلىقلىرى» دەپمۇ ئاتايدۇ. مەيلى قانداقلا بولمىسۇن بۇ يېزىقنى يالغۇز تۈرىكلەر ۋە ئۇيغۇرلار ئىشلىتىپلا قالماستىن يىنسەي دەرياسى ۋادىسىدا ياشايدىغان قىرغىزلارمۇ ئىشلەتكەنلىگى ئۈچۈن بۇ يېزىقتا قىرغىزچە نۇرغۇن ئابىدىلەرمۇ ساقلانغان.
ئۇرخۇن ئابىدىلىرىنىڭ تېپىلىشى
«مەڭگۈتاشلار» ۋە «ئۇرخۇن يازما يادىكارلىقلىرى» دېگەن ئاتالغۇ 1962-يىلى گوللاندىيەلىك ن. ۋىدزېن (N.Windzn  ) ئۆزىنىڭ «شىمالى ۋە شەر*قى تاتارىيە» دېگەن ئەسىرىدە بىرىنچى بولۇپ  تىلغا ئىلىنغان بولۇپ، سېبىرىيە رايۇنىدىكى تاشلارنى مىسالغا ئىلىشىدىن باشلاپ ئىلىم ساھاسىدە قوللىنلىشقا باشلىغان، 1696-1697-يىللىرى رۇسيەلىك سېمېىن رېمېزۇپ (Remezov Semen ) ئۆزىنىڭ «سېبىرىيە خەرىتىسى» دېگەن ئەسىرىدىمۇ ئوتتۇرا ئاسىيادىكى بۇ يېزىق ھەققىدە توختالدى. ئەمما رەسمى ئىلمىي خەۋەرەلەر 18-ئەسىرنىڭ ئالدىنقى يېرىمىغا تەۋە بولۇپ، 1730-يىلى شۋېتسېيىلىك سترالېنبېرىگ ( F.J.Stralenberg) سىتوكھولىمدا «ياۋرۇپا ۋە ئاسىيانىڭ شىمالى قىسمى ۋە شەر*قى قىسىمى» دېگەن كىتابدا ئۇرخۇن يادىكارلىقلىرىدىن ئەينى دۋىردە تىپىلغانلىرىنىڭ رەسىمى ئىلاۋە قىلىندى. شۇنىڭدىن باشلاپ 1793-يىلى پاللاس( P.S. pallas)،1818-يىلى سىپاسىكىي( G. Spaskiy) ئۆز ئەسەرلىرىدىكى مەلۇم ماقالىلەردە قەدىمقى يادىكارلىقلار ھەققىدە ماقالە، ئىزاھات ۋە دەسلەپكى تەرجىمىلىرىنى ئىلان قىلىدى. 1822-يىلى فىرانسيەنىڭ مەشھۇر شەر*قشۇناسى، ئالىم رېمۇسات  (A.Remusat )، 1884-يىلى فىنلاندىيەلىك ئاسپىلېن (J.R. ASplin)،1889-يىلى رۇسيە ئارخىلوگىيە جەمئىيتىنىڭ شەر*قى سېبىرىيە شۆبىسى يادرىنتىسېپ (N.M.Yadrintsev ) باشچىلىقىدىكى گۇرۇپپا بۇ يازما يادىكارلىقلارنىڭ مىللى تەۋەلىگى، ھەرىپ سانى، جايلاشقان ئورۇن ۋە خارابىلەر، ھەققىدە نورغۇنلىغان پەرزە ۋە ئاساسلارنى ئوتتۇرغا قويدى. شۇنداق قىلىپ 1890-يىلى فىنلاندىيەلىك ھېيكېل (H.Heikel )،1891-يىلى رۇسيە پەنلەر ئاكاددىمىيسىنىڭ ئالىمى رادلۇف ( W.W.Radloff)، يەنە شۇ يىلى فىنلاندىيەلىك ئاسپىلېنلار موڭغۇلىيەدە ئارخىلوگىيەلىك تەكشۈرۈش ئىلىپ بىرىپ ئونگىن دەرياسى بويىدىن ئاسپىلېن تۇنجى بولۇپ «ئونگىن مەڭگۈ تېشى» نى تاپتى ۋە رۇسيە، فىنلاندىيە ئارقا ئارقىدىن مەڭگۈ تاش يېزىقلىرنىڭ رەسىمىنى نەشىر قىلدى. ھەم بۇلارنى «ئۇرخۇن مەڭگۈ تاش يېزىقى» دەپ ئاتىدى. شۇنداق قىلىپ تىلشۇناسلىق ۋە ئارخىلۇگىيە ۋە تارىخى ساھاسىدە ئۇرخۇن يېزىقى دېگەن بىر ئاتالغۇ قىتىلدى. ھەم 1893-يىلى 12-ئاينىڭ 15-كۈنى تومسېن ( V.Thomsen) دانىيە پادىشاھلىق ئاكادېمىيسىنىڭ مەجلىىسىدە ئۆزىنىڭ قەدىمقى تۈ*رك رۇنىك يېزىقىنى غەلبىلىك يىشىپ ئوقۇغانلىقىنى «ئۇرخۇن ۋە يەنسەي مەڭگۈتاش يېزىقىنىڭ ئوقۇلىشى- دەسلەپكى نەتىجە» ناملىق دوكىلاتىدا ئوتتۇرغا قويدى. ھەم 1894-يىلى كوپىنھاگىندا نەشىرقىلدى. تومسېن بۇ يېزىقتىكى ئالامەتلەرنىڭ 38گە يىتىپ بارىدىغانلىقىنى، تاۋۇش ئىلمىنىتلارغا ئاساسلانغان ھەرىپلىك يېزىق بولماستىن، بوغۇملۇق يېزىق ئىكەنلىگى، بىر تاۋۇش ئۈچۈن ئوخشىمىغان بەلگىلەرنىڭ قوللىنىلىدىغانلىقى ۋە 8 سوزۇق تاۋۇشنى ئىپادىلەيدىغان 4 سوزۇق تاۋۇش بەلگىسىنى ئىنىقلىدى. 8 جۇپ ئۈزۈك تاۋۇش بەلگىسىنىمۇ يەشتى. شۇنداقلا موشۇ ئاساستا «تەڭرى، كۆلتىكىن، ۋە تۈ*رك» دېگەن سۆزلەرنى تۇنجى بولۇپ ئوقۇدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇرخۇن ئابىدىلىرىنىڭ تىلى، كىملىگى ۋە تارىخى دەۋىرى ئاشكارە بولدى. شۇندىن كىيىن ئارقا ئارقىدىن «كۆل تېگىن مەڭگۈ تېشى»،«بىلگە قاغان مەڭگۈ تېشى»، «تالاس مەڭگۈ تېشى»، «چورېن مەڭگۈ تېشى»، «قۇتلۇق قاغان( مويۇنچۇر) مەڭگۈ تېشى»، «توققۇز ئۇيغۇر ئايتەڭرىدە قۇت بولمىش ئالىپ ئالىپ بىلگە قاغاننىڭ ھەربىي سىياسى پائالىيەتلىرى مەڭگۈ تېشى»، «سۇجى مەڭگۈ تېشى» قاتارلىق مەڭگۈ تاش ئابىدىلىرى ئارقا ئارقىدىن تېپىلدى، تەتقىق قىلىندى  ۋە يېشىپ ئوقۇلدى.
مەڭگۈ تاشلارنىڭ تۈرلىرى
سىياسى جەھەتتىن ۋە قەبىلىلەرگە تەئەللۇقلۇغى جەھەتتىن تۆۋەندىكى 7 تۈرگە بۆلىنىدۇ:
مەنبە
8. ئابلىز مۇھەممەت سايرامى: «ئۇيغۇر مەدەنىيەت-سەنئىتىگە دائىر ئىلمىي ماقالىلەر»، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى 1999-يىل نەشرى.
11. ئابدۇقېيۇم خۇجا: «ئۇيغۇرلارنىڭ تارىختا ئىشلەتكەن يېزىقلىرى ۋە ئۇيغۇر يازما يادىكارلىقلىرىنىڭ تېپىلىش، تەتقىق قىلىنىش ئەھۋالى»، «شىنجاڭ مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى» ژۇرنىلىنىڭ 1992-يىللىق 2-سانى.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھوريصتصنصڭ مەجبورصيەت مائارصپص قانونص
مۇندەرصجە
مەجبورصيەت مائارصپص دۆلەت بصر تۇتاش يولغا قويغان، ئوقۇش يېشصدصكص بالصلار ۋە ئۆسمۈرلەرنصڭ ھەممصسص جەزمەن قۇبۇل قصلصدصغان مائارصپ، دۆلەت جەزمەن كاپالەتلەندۈرصدصغان جامائەت پاراۋانلصق ئصشصدۇر.
6- ماددا گۇۋۇيۇەن ۋە ناھصيە دەرصجصلصكتصن يۇقۇرص يەرلصك خەلق ھۇكۇمەتلصرص مائارصپ بايلصقصنص مۇۋاپصق تەقسصملەپ مەجبۇرصيەت مائارصپصنصڭ تەكشص تەرەقصياتصغا تۇركە بۇلۇپ، ئاجصز مەكتەپلەرنصڭ ئوقۇتۇش شارائصتصنص ياخشصلصشص ھەمدە تەدبصر قۇللۇنۇپ، يېزصلار ۋە مصللص رايۇنلاردا مەجبۇرصيات مائارصپصنصڭ يۇلغا قۇيۇلۇشصنص كاپالەتلەندۇرۇشص، ئوقۇش يېشصدصكص بالصلار ئۆسمۇرلەردصن ئائصلصسصدە قصيصنچصلصقص بارلصرص ۋە مصيصپلصرصنصڭ مەجبۇرصيات مائارصپصنص قۇبۇل قصلصشنص كاپالەتلەندۇرۇش كېرەك.
8- ماددا خەلق ھۇكۇمصتصنصڭ مائارصپ مۇپەتتصشلصك ئاپاراتص مەجبورصيەت مائارصپص خصزمصتصدە قانون نصزاملارنص ئصجرا قصلصش، ئۇقۇش –ئۇقۇتۇش سۈپصتص شۇنصڭدەك مەجبورصيەت مائارصپصنص تەكشص تەرەققصي قصلدۇرۇش ئەھۋالصي قاتارلصقلارنص مۇپەتتصش قصلصدۇ .، مۇپەتتصش دۇكصلاتصنص جەمصيەتكە ئېلان قصلصدۇ.
9-ماددا ھەرقانداق ئجدصمائصي تەشكصلات ياكص شەخصس مۇشۇ قانونغا خصلاپ قصلمصشنص ئالاقصدار دۆلەت ئورگصنصغا پاش قصلصش ياكص شصكايەت قصلصشقا ھۇقۇقلۇق.مۇشۇ قانونغا خصلاپ چوڭ ۋەقە يۈز بېرصپ، مەجبورصيەت مائارصپصنصڭ يولغا قۇيۇلصشصغا تۇسالغۇ بۇلۇپ، زور ئصجدصمائصي تەسصر پەيدا قصلغان بولسا، رەھبەرلصك جاۋاپكارلصقص بار خەلق ھۈكۈمصتص ياكص خەلق ھۆكۈمصتصنصڭ مائارصپ مەمورصي تارمصقصنصڭ مەسئولص ئصستصپا بېرصشص كېرەك.
19-ناھصيە دەرصجصلصكتصن يۇقصرص يەرلصك خەلق ھۆكۈمەتلصرص ئھتصياجصغا قاراپ، ئالاھصدە مائارصپ قۇيۇلصدصغان مەكتەپ (سصنصپ )لصرصدە مصيصپ بالصلار، ئۆسمۈرلەرنصڭ ئۆگصنصش سالامەتلصك ۋە تۇرمۇش ئالاھصدصلصكصگە ماس كصلصدصغان سورۇن ۋە ئەسلصھە بۇلۇش كېرەك.
20-ماددا ناھصيە دەرصجصلصكتصن يۇقصرص يەرلصك خەلق ھۆكۈمصتص ئېھتصياجصغا قاراپ، قۇرامصغا يەتمصگەنلەرنصڭ جصنايەت ئۆتكۈزۈشنصڭ ئالدصنص ئصلصش قانونصدا بەلگصلەنگەن ناچار ئصللصتص بولغان ئوقۇش يصشصدصكص ئۆسمۈرلەرگە مەخسوس مەكتەپ ئصچصپ، ئۇلارنص مەجبورصيەت مائارصپص بويصچە تەربصيلشص كېرەك.
24-ماددا مەكتەپلەر بصخەتەرلصك تۈزۈمص ۋە جصددصي تاقابصل تۇرۇش مصخانصزصمصنص ئورنصتصپ ۋە مۇكەممەللەشتۈرۈپ، ئوقۇغۇچصلارغا بصخەتەرلصك تەربصيصسص ئصلصپ بېرصپ، باشقۇرۇشنص كۈچەيتصپ، يۇشۇرۇن خەۋصپنص ۋاقتصدا تۈگصتصپ، ھادصسصنصڭ ئالدصنص ئېلصش كېرەك.
31-ماددا ھەر دەرصجصلك خەلق ھۆكۈمەتلصرص ئوقۇتقۇچصلارنصڭ مائاش پاراۋانلصق ۋە ئصجتصمائصي سۇغۇرتا تەمصناتصنص كاپالەتلەندۈرصدۇ، ئۇلارنصڭ خصزمەت ۋە تۇرمۇش شارائصتصنص ياخشصلايدۇ ؛ يېزا ئوقۇتقۇچصلصرصنصڭ مائاش خصراجصتصنص كاپالەتلەندۈرۈش مصخانصزصمنص مۇكەممەللەشتۈرصدۇ.
گوۋۇيۈەن ۋە يەرلصك ھەر دەرصجصلصك خەلق ھۆكۈمەتلصرص مەجبورصيەت مائارصپصغا مالصيصدصن ئاجرصتصدصغان پۇلنصڭ كۆپصيصش نصسپصنص مالصيصنصڭ دائصملصق كصرصمنصڭ كۆپصيصش نصسبصتصدصن يۇقصرص قصلصپ، مەكتەپتصكص ئوقۇغۇچصلارنصڭ ئوتتۇرصچە مەجبورصيەت مائارصپ خصراجصتصگە قاراپ تەدرصجصي كۆپەيتصشكە ئوقۇتقۇچص، ئصشچص –خصزمەتچصلەرنصڭ مائاشص ۋە ئوقۇغۇچصلارنصڭ ئوتتۇرصچە ئورتاق خصراجصتصنص تەدرصجصي كۆپەيتصشكە كاپالەتلصك قصلصشص كېرەك.
ئالاھصدە مائارصپ مەكتەپ (سصنصپ)لصرص ئوقۇغۇچصلصرنصڭ ئوتتۇرصچە ئورتاق خصراجصتص ئۆلچصمص ئادەتتصكص مەكتەپ ئوقۇغۇچصلصرنصڭ ئوتتۇرصچە ئورتاق خصراجصتص ئۆلچصمصدصن يۇقصرص بۇلصشص كېرەك.
ھەر دەرصجصلصك خەلق ھۆكۈمەتلصرص ئوقۇش يصشصدصكص بالصلار، ئۆسمۈرلەردصن ئائصلسصدە قصيصنچصلصقص بارلصرصغا دەرسلصكنص ھەقسصز بېرصدۇ ھەمدە ياتاقتا يصتصپ ئوقۇيدصغانلارغا تۇرمۇش پۇلص بېرصدۇ.
50-ماددا ناھصيە دەرصجصلصكتصن يۇقصرص خەلق ھۆكۈمصتص مەجبورصيەت مائارصپص خصراجصتصنص تەپتصش –نازارەت قصلصش تۇزۈمصنص ئورنصتصشص ۋە مۇكەممللەشتۈرۈش كېرەك.
8-باپ قۇشۇمچە پرصنصسصپ
61-ماددا مەجبورصيەت مائارصپص بويصچە تەربصيە ئالصدصغان ئوقۇش يصشصدصكص بالصلار، ئۆسمۈرلەردصن پارچە خصراجەت ئالماسلصق قەدەم باسقۇچنص گوۋۇيۈەن بەلگصلەيدۇ.
قانون –نصزاملارنصڭ تەرجصمصسصنص بېكصتصش گۇرۇپپصسص بېكصتتص)
فېرمىي
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
تارىخى:
بىرىكمىلىرى:
بىلتېز
تور بەت ئادرېسى:www.biltiz.com
ئىش ئۈنۈمى يۇقىرى كىشىلەرنىڭ 7 ئادىتى
بۇ جۈملىنىڭ مەنىسى، سىز بىر پروجېكتنى باشلاشتىن بۇرۇن، ئالدى بىلەن ئۇ پروجېكت تاماملانغاندىكى ئەھۋالنى ئۆز كوڭلىڭىزدە تەسەۋۋۇر قىلىپ بېقىڭ، دېگەنلىكتۇر. كوۋېي ئەپەندىنىڭ قارىشىچە ھەم بىر پروجېكت 2 قېتىم بەرپا قىلىنغان بولىدۇ. بىر قېتىم مەنىۋىي جەھەتتىن، يەنە بىر قېتىم بولسا ماددىي جەھەتتىن. مەنىۋىي جەھەتتىن دېگىنىمىز، سىز ئالدى بىلەن ئاشۇ پروجېكت توغرىسىدا بىر ئىدىيە ئويلاپ چىقىسىز ھەمدە ئۇ پروجېكتنىڭ قانداق ئىشلەيدىغانلىقىنى پەرەز قىلىسىز. ئاندىن سىز ئۇنى ماددىي جەھەتتىن ئىشلەپ پۈتتۈرۈپ، ئۆزىڭىز ئويلىغان نەرسىنى ياساپ چىقىسىز. ئادەتتە كىشىلەر بىر پروجېكتنى ئۆز كوڭلىدە باشلاپ، ياساپ چىقماقچى بولغان نەرسىسى توغرىسىدا بىر مۇكەممەل لايىھىگە ئېرىشكەندىن كېيىن ئاندىن ئۇنى ماددىي جەھەتتىن ياساشنى باشلايدۇ. مەن بۇنىڭغا بىر مىسال كۆرسىتەي. مەن ھەر قېتىم مۇشۇنداق يازمىدىن بىرنى تەييارلىغاندا، ئالدى بىلەن ئۇنى قانداق باشلاشنى، ئۇنىڭ قايسى مەزمۇنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىغانلىقىنى، ئۇ مەزمۇنلارنىڭ قانچە قىسىمغا بۆلۈنىدىغانلىقىنى، ھەمدە ئۇنىڭ قانداق ئاخىرلىشىدىغانلىقىنى تەپسىلىي ئويلايمەن. ئاندىن كومپيۇتېرنىڭ ئالدىدا ئولتۇرۇپ ئۇنى يېزىشقا باشلايمەن. مېنىڭ ئۇنداق بىر يازمىنى بىر ئولتۇرۇپلا پۈتتۈرۈۋېتىدىغان ۋاقتىم بولمىغاچقا، ئۇنى نەچچە ھەپتە، بەزىدە ھەتتا بىر-ئىككى ئايدا ئاران يېزىپ بولىمەن. لېكىن، ئۇ ماقالىنىڭ قۇرۇلمىسىنى كاللامدا تەپسىلىي ئويلاپ قويغان بولغاچقا، ئۇنى پارچە-پۇرات ۋاقىتلاردا يازساممۇ ئۇنىڭ باغلىنىشىغا ۋە بىر پۈتۈنلۈكىگە كاپالەتلىك قىلالايمەن.
نۇرغۇن كىشىلەر پىلانلىغان ياكى نىشان قىلغان بىر ئىشنى مۇۋەپپەقىيەتلىك تاماملاپ بولسىمۇ، ئەڭ ئاخىرىدا ئويلاپ، قىلغان ئىشىغا ھەقىقىي تۈردە رازى بولمىغانلىقىنى ھېس قىلىدۇ. بۇنىڭ سەۋەبى، ئۇلار ئالدى بىلەن كۆڭلىدە ئىشنى ئاخىرسىدىن باشلىمىغان. بەزىلىرى ھەتتا قىلماقچى بولغان ئىشىنى قايسى دەرىجىگە ئاپارسا ئۇ ئىش تاماملانغان بولىدىغانلىقىنى ئالدىن ئويلاپ قويمىغان. بەزىدە «ئىشنىڭ ئاخىرى» دېگىنىمىز ھاياتىمىزنىڭ مەقسىتىنى كۆرسىتىدۇ. ئەگەر سىز ئۆز ھاياتىڭىزنىڭ مەقسىدىنى ئالدىن ئالا ئېنىق تاللىمىسىڭىز، ئۇ چاغدا سىز ھاياتىڭىزنى ئۆزىڭىز تولۇق رازى بولىدىغان بىر يۆنىلىشكە باشلاپ ماڭالمايسىز.
داڭلىق ئەرباپلارنىڭ تەرجىمىھالى ۋە ئۇيغۇر مەسىلىلىرىنى چۈشەندۈرۈپ بېرەلەيدىغان داڭلىق ئەسەرلەر قاتارلىقلارنى ئوقۇش ئارقىلىق، ئادەم ئۆزىنىڭ روھىنى ئۇرغۇتالايدۇ. قىلىۋاتقان ئىشى ئۈچۈن يېڭىچە كۈچ-قۇۋۋەتكە ئېرىشەلەيدۇ. يېقىندا بىر قېرىندىشىمىز ماڭا شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى ئۇيغۇر تىلىدا نەشىر قىلغان تۆۋەندىكى كىتاپلارنىڭ تىزىمىنى ماڭدۇرۇپتۇ:
خې جيوڭ
خې جيوڭ (خەنزۇچە: 何炅) 1974-يىلى 4-ئاينىڭ 28-كۈنى خۇنەن چاڭشادا تۇغۇلغان، جۇڭگولۇق تونۇلغان رىياسەتچى، ئارتىس، ناخشىچى، رېژىسسور.
شان-شەرەپلىرى
يىللىق جۇڭگو ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى تېلېۋىزىيە بايرىمى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن ئەر رىياسەتچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
سەھىھۇ مۇسلىم
مەزمۇنى
بىرى، ئەڭ پىشقان راۋىيلار رىۋايەت قىلغان ھەدىسلەر «ئاساسلىق ھەدىسلەر»دۇر.
ئابدۇشۈكۈر تۇردى
ئابدۇشۈكۈر تۇردى ھازىر جۇڭگو فولكلور ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ دائىمىي ھەيئەت ئەزاسى، جۇڭگو يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، >قۇتادغۇبىلىك< ئىلمىي تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ دائىمىي ھەيئەت ئەزاسى.
رائىلە خانىم
ئۇيغۇر يېڭىچە مائرىپ تارىخىدىكى تۇنجى مۇئەللىمە - ئاتۇش « ھۈسەينىيە » مەكتىپىنىڭ مەئەللىمەسى.
Minecraft
Minecraft شىۋىتسىيەلىك پروگرامما ئاچقۇچى ماركۇس ئالېكېج پېرسسون تەرىپىدىن ئىجاد قىلىنغان ئوچۇق دۇنيا ئويۇنى بولۇپ ، موجاڭ ستۇدىيىسى 2011-يىلى نەشىر قىلغان ، مىكروسوفت 2014-يىلى 2 مىليارد 500 مىليون دوللارغا سېتىۋالغان. بۇ ئويۇن ئوينىغۇچىلارنى توسۇش ئارقىلىق لايىھىلەش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلىدۇ. ئۇنىڭدا 3D ئاۋازلىق گرافىك بار.
قورال ۋە قوراللار
بۇلاردىن باشقا ، بېلىقچىلىق تاياقچىسى ، سەۋزە بېلىقچىلىق تاياقچىسى ، ئەگرى موگۇ بېلىق تۇتۇش تاياقچىسى ، فلىنت تاش ۋە پولات ۋە قايچا قاتارلىقلار بار. بېلىق تۇتۇش تاياقچىسى بېلىق تۇتۇشقا ئىشلىتىلىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن ، بېلىق (كود ، سالمون بېلىقى ، كلون ، كىرپىك) ، ئەخلەت (خۇرۇم ، خۇرۇم ئۆتۈك ، بېلىقچىلىق تاياقچىسى ، سۆڭەك ، تاياق ، يىپ ، قاچا ، سۇ بوتۇلكىسى ، تۇزاق ئىلمەك ، سىياھ خالتا ، چىرىگەن گۆش) ياكى خەزىنە (سېھىرلىك ئوقيا) دىن باشقا ، سېھىرلىك بېلىق تۇتۇش تاياقچىسى ، سېھىرلەنگەن كىتاب ، نېلۇپەر ، ئىسىم بەلگىسى ، ئېگەر) قاتارلىقلارمۇ پەيدا بولىدۇ. سەۋزە بېلىق تۇتۇش تاياقچىسى چوشقا ھەيدەشكە ئىشلىتىلىدۇ. ئەگرى موگۇ بېلىق تۇتۇش تاياقچىسى لاۋېندېرسنى ھەيدەشكە ئىشلىتىلىدۇ. فلىنت ۋە پولات ئوت ياساشقا ئىشلىتىلىدۇ. قايچا بولسا قوينى قىرقىش ۋە يوپۇرماق ، ئوت-چۆپ ، تور قاتارلىق توساقلارغا ئېرىشىشتىن ئىبارەت ئىككى خىل ئىشلىتىلىدۇ.
نەشرى
نەشرى Minecraft ئويۇنىنىڭ نۇسخىسىنى كۆرسىتىدۇ. نەشرىدە يېڭى ئىقتىدارلار ، بۆلەكلەر ، تۈرلەرنى قوشقىلى ، ئۆچۈرگىلى ، خاتالىقلارنى ئوڭشىغىلى ، ئويۇننىڭ كۆرۈنمە يۈزىنى ئۆزگەرتكىلى بولىدۇ. مەسىلەن ، Redstone Update Snapshot 1.5 (13w01a) دا كەلدى ، ئۇ 1.5.0 نەشرىدە رەسمىي قوللىنىلدى. مەسىلەن Snapshot 1.7 دە ئەتىرگۈل ئېلىۋېتىلدى. ئۇنىڭ ئورنىنى كۆكنار گۈلى ئالدى. ئويۇندىكى بەزى خاتالىقلارمۇ تۈزىتىلدى. ئايەتلەرنى بۇنىڭغا مىسال قىلىشقا بولىدۇ.
ئويۇن ئېچىش
سېتىۋېلىش سودىسىنىڭ كىشىنى ئويغا سالىدىغان قىسمى ئويۇننى مەۋجۇت قىلىدۇ. ماركۇس «Notch» پېرسوننىڭ مىكروسوفت كوماندىسىغا قوشۇلمىغانلىقى يۈز بەردى. موجاڭ ستۇدىيىسى گۇرۇپپىسىنىڭ باياناتىغا قارىغاندا ، نوچ ، سابىق باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى كارل ۋە قۇرغۇچى ئەزا جاكوب كوماندىدىن ئايرىلىدۇ ، ئارقىدا قالغانلار بۇ ئۈچ پروگراممېرنىڭ قىلىدىغان تۈرلىرىدىن خەۋىرى يوق. گەرچە ئۇلار Minecraft بىلەن مۇناسىۋىتى بولمىسىمۇ ، ئەمما موجاڭ ستۇدىيىسى ئۈچەيلەنگە ياخشى تىلەكلەرنى تىلەيدىغانلىقىنى جەزملەشتۈردى.
Minecraft: Xbox 360 نەشرى
بۇ ئويۇننىڭ Xbox 360 نۇسخىسى 2012-يىلى 5-ئاينىڭ 9-كۈنى ئېلان قىلىنغان. بۇ نەشىردىكى ئويۇندا Xbox Live ئارقىلىق كونترول تىزىملىكى ياكى كۆپ ئادەم بار. ئىقتىدارلىرى تونۇشتۇرۇلدى.
فېرمى
شەخىسلەر ئانكلىتى
فېرمى مۇسسولىننىڭ مۇستەبىت ھاكىمىيىتىگە نەپرەتلىنەتتى. 1938-يىلى 12-ئايدا، ئۇ ستوكھولمغا بېرىپ، مۇكاپات ئېلىش پۇرسىتىدىن پايدىلىنىپ، ئىتالىيىدىن مەڭگۈلۈك ئايرىلىپ، نيۇ-يوركقا بېرىپ، كولۇمبىيە ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ قىزغىن قارشى ئېلىشىغا ئېرىشىدۇ. چۈنكى ئەينى ۋاقىتتا بۇ ئۇنىۋېرسىتېت دۇنيادىكى ئەڭ مۇنەۋۋەر ئالىملارنى تەكلىپ قىلىپ، ئۆزىنىڭ ئوقۇتۇش قۇرۇلمىسىنى تولۇقلاشنى ئارزۇ قىلىۋاتاتتى. 1944-يىلى فېرمى ئامېرىكا پۇقراسى بولىدۇ.
قۇمۇل ۋاڭلىرى ئوردىسى
قومۇل ۋاڭلىرى ئوردىسىنىڭ ئەسلىي ئورنى ھازىرقى قومۇل شەھەرلىك 1 – ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئالدىدىكى ئايلانما يولدا بولۇپ، 20 مىڭ كىۋادرات مېتىر كۆلەمدىكى 800 ئېغىزدىن ئارتۇق ئۆي – ئىمارەتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان. قومۇل ۋاڭلىرىنىڭ 1 – ئەۋلاد ۋاڭى ئەبەيدۇللا كاڭشىنىڭ 37 – يىلى (1698 – يىلى) بېيجىڭدىكى گۇگۇڭ سارىيىنىڭ خەرىتىسى ئاساسىدا ئۇيغۇر، خەنزۇ ئۇستىلارنى تەكلىپ قىلىپ، قومۇلنىڭ يەر شەكلىگە ئاساسەن، گۇگۇڭ سارىيىنىڭ 1:10 نىسبىتى بويىچە قومۇل ۋاڭلىرىنىڭ تۇنجى ئوردىسىنى سالدۇرغان. قۇرۇلۇش يەتتە يىلدا پۈتكەن. ۋاڭ ئوردىسى قۇرۇلۇشىغا ئىسلام بىناكارلىقى بىلەن خەنزۇ بىناكارلىقى ئۇسلۇبى مۇجەسسەملەنگەن. تۇڭجىنىڭ 5 – يىلى (1864 – يىلى ) ۋاڭ ئوردىسى قوزغىلاڭچى دېھقانلار تەرىپىدىن كۆيدۈرۈۋېتىلگەن. كېيىن 8 – ئەۋلاد ۋاڭ مۇھەممەت ئوردىنى قايتىدىن ياساتقۇزغان. تۇڭجىنىڭ 12 – يىلى (1873 – يىلى) شەنشىدىكى خۇيزۇ ئىسيانچى قوشۇنى قومۇل شەھىرىنى ئىگىلىۋالغاندىن كېيىن، ئوردا يەنە بىر قېتىم بۇزغۇنچىلىققا ئۇچرىغان. گۇاڭشۈنىڭ 8 – يىلى (1882 – يىلى) 9 – ئەۋلاد ۋاڭ شاھمەخسوت تەختكە چىققاندىن كېيىن، ئوردىنى يەنە بىر قېتىم كېڭەيتىپ ياساتقان. ئەينى چاغدا ئوردىدا توققۇز دەرۋازا، 800 ئېغىزدىن ئارتۇق ئۆي بولۇپ، خان سارىيى، قوبۇلخانا، راۋاق – شىپاڭ، گۈللۈك، قوڭغۇراق راۋىقى، ساراي، مەسچىت، مەدرىس قاتارلىق قۇرۇلۇشلار خۇددى شاھمات تاختىسىدەك تەرتىپلىك لايىھەلەنگەن.
تەلبىسۇ ئىبلىس
ئاپتور كىتابىنى 13 بابقا بۆلۈپ، شەيتاننىڭ پىتنىلىرىدىن ئاگاھلاندۇرغان ۋە شەيتاننىڭ ئويۇنلىرىدىن ھەزەر ئەيلەشكە چاقىرغان. شەيتاننىڭ بەندىلەرنى توغرا يولدىن ئازدۇرۇشتىكى تاكتىكىلىرىنى، ئۇنىڭ ۋە ئۇنىڭغا ئەگەشكەن ئادەمزاتلارنىڭ ئۆزىنى قانداق ئالدايدىغانلىقىنى پاش قىلغان.
شەيتاننىڭ ئازدۇرۇشى كىشىلەردىكى جاھالەتكە قاراپ كۈچىنى كۆرسىتىدىغانلىقىنى مۇئەييەنلەشتۈرۈپ، بۇ ئىللەتنىڭ جەمئىيەتنىڭ تۈرلۈك تەبىقىلىرىدە شەكىللەنگەن ئالامەتلىرى ئۈستىدە توختالغان. بولۇپمۇ دەۋرداش مۇتەسەۋۋىفلەردىكى ھەق ۋە ساپ يولدىن بۇرۇلۇشنى قاتتىق ئەيىبلىگەن.
تاشمىلىق يېزىسى
تاشمىلىق يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى كونا شەھەر ناھىيە بازىرىنىڭ غەربىي جەنۇبىغا جايلاشقان، ناھىيە بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 38.4 كىلومېتىر، شەرقىي تەرىپى ئاقتۇ ناھىيەسى بارىن يېزىسى بىلەن قوشنا، جەنۇب تەرىپى ئاقتۇ ناھىيەسى ئۇيتاغ بازىرى بىلەن، غەربتە گەز دەرياسى، شىمالدا تېرىم يېزىسى بىلەن قوشنا.
ئەجداتلىرىمىزنىڭ چاچنى ئۇلۇغلاش ئەنئەنىسى
تارىختا ئەجداتلىرىمىز يەنە چاچنى ئۇلۇغلاپ ئۆلۈپ كەتكەنلەرگە ئاخىرەتلىك بۇيۇم قىلىشقان. بۇ نۇقتىنى، ئاپتونوم رايونىمىزنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن قېزىلغان قەدىمكى قەبرىلەردىن كۆرۈۋېلىش مۈمكىن. ئارخىئولوگلار قۇمۇل رايونىدىكى بۇنىڭدىن 3200 يىللار ئىلگىرىكى دەۋرلەرگە مەنسۈپ بولغان ‹‹قارا دۆۋە قەدىمكى قەبرىستانلىقى›› دىكى قەبرىلەرنى قازغاندا بەزى ئايال مېيىتلارنىڭ بېلىگىگىچە چۈشۈپ تۇرىدىغان ئۆرۈمە چاچلىرىنىڭ بارلىقىنى بايقىغان. شۇنىڭدەك لوپنۇر رايونىدىكى بۇنىڭدىن 2000- 3000 يىللار ئىلگىرىكى دەۋرلەرگە مەنسۈپ قەبرىلەردىن ھەم دەپنە بويۇملار ئارىسىدىن نۇرغۇن ئۆرۈمە چاچ ۋە ياسالما ئۆرۈمە چاچلارنى بايقىغان. تەتقىقاتچىلارنىڭ قارىشىچە، قايچىلاپ ئېلىنغان چاچلار بىلەن ئەرۋاھلار روھىغا نەزىر- چىراغ قىلىش، چاچنى ھەم دەپنە بويۇمى قاتارىدا  مىيىتنىڭ يېنىغا قويۇش ئىسلامىيەتتىن ئىلگىرىكى دەۋرلەردە ئەجداتلىرىمىز ئارىسىدا  كەڭ ئومۇملاشقان بىر خىل ئادەت ئىكەن.
ئېينشتېينىي
ئۇمۇمىي
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
ئىزوتوپلىرى:
بىرىكمىلىرى:
ئاشلەڭپۇڭ
تەييارلاش ئۇسۇلى
3. ئارىلاشمىدىن كۆپۈك چىقىشقا باشلىغاندا، ئۇنىڭغا ماي سۈركەپ قاچىغا قۇيىمىز. بۇ ئارىلاشما لەڭپۇڭ دەپ ئاتىلىدۇ.
ئارسىلان
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئارسىلان
كالىفورنىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
تارىخى:
روسىيەلىك ئولىگارخلار
روسىيەلىك ئولىگارخلار بولسا 1990-يىللاردىكى سوۋىت ئىتپاقى دەۋىردىكى دۆلەت مۈلۈكىنى سېتىپ خۇسۇسىيلاشتۇرۇش مەزگىلدە تۇيۇقسىزلا ناھايىتى زور بايلىقىن توپلىقغان روسىيەلىك ئولىگارخلاردۇر. ئۆزبەك پۇشتىدىن بولغان ئەلشىر ئوسمان دەل بۇ روس ئولىگارخلارنىڭ بىرىدۇر. سوۋىت ئىتىپاقى گۇمران بولغاندىن كېيىن دۆلەت مۈلۈكىنى خۇسۇسىيلاشتۇرۇش مەزگىلدە، سودىگەرلەر بىرەسمىي ئۇسۇللار ئارقىلىق ھۆكۈمەتتىن ئەرزان ياكى ئادىل باھادا نۇرغۇن دۆلەت كارخانىلىرى، زاۋۇتلىرىنى سېتىۋالغان. بۇ روسىيەلىك ئولىگارخلارنىڭ ھەممىسى ئاساسلىقى روسىيە زېمىندا سودا قىلسىمۇ كۆپىنچىىسى ياۋورپا ئىتپاقىدا، بولۇپمۇ ئەنگلىيەدە ياشايدۇ. شۇڭلاشقا روسىيەنىڭ ئۇكرائىناغا قىلغان تاجاۋۇز ئۇرۇشىدىن كېيىن بۇلارنىڭ ھەممىسى غەرب ئەللىرنىڭ ئىقتىسداى ئىمبارگوسىغان ئۇچرىدى ۋە سەپەر قىلىشى چەكلەندى، نۇرغۇن داچا ۋە شەخسى كېمىلىرى مۇسادىرە قىلىندى. كۆپ قىسىم ئولىگارخلارنىڭ ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق پاسپورتى (دۆلەت تەۋەلىكى) بار. كۆپ قىسىم يەھۇدى ئولىگارخلارنىڭ ئىسرائىل پاسپورتى بار، شۇڭا ئۇلار ئۇدۇللار ئىسرائىليەگە كەتتى (ۋاقىتلىق). ئەلشىر ئوسمان ئىمبارگو يۈرگۈزۈلگەندىن كېيىن ئۇدۇللار ئۆزبېكىستانغا كەتتى.
ئايشەم كېرەم
( 1931~ 1998) تالانلىق كىنو - تىياتىر ، مۇقام چولپىنى ، ئۇ كورلا شەھىرىدە تۇغۇلغان. ئۆزىنىڭ ئالاھىدە سەنئەت تالانتى بىلەن « قادىر مەۋلان » « گۈل قىسقان مېنىڭ يارىم » قاتارلىق ناخشىلارنى ئورۇنداپ تالانتىنى نامايان قىلغان. « غۇنچەم » ، « غېرىپ - سەنەم » « ئارشىن مال ئالان » ئوپىرالىرى ، « رەنانىڭ تويى » « تاش ئۈستىدە ئېچىلغان گۈل » « نەسىردىن ئەپەندى » قاتارلىق تېلېۋىزىيە تىياتىرلىرىدا رول ئېلىپ خەلقىمىز قەلبىدە ئۇنتۇلماس تەسىراتلارنى قالدۇرغان.
نىشان ۋە مەپكۇرەلەر
مەپكۇرە ئىجادچان بىر تېزلىك ھەم ھەرىكەتتۇر. نىشان بولسا كۆڭۈلگە پۈكۈلگەن ھەم تىكلەنگەن بىر غايىدۇر. بۇ غايىنى كۆڭلىگە پۈككەن ھەم تىكلىگىنى جەمئىيەت ئەمەس، بەلكى شەخستۇر. ئۇنداقتا مەپكۇرە ئىجتىمائىي، نىشان بولسا خۇسۇسىي نەرسىدۇر.
پارىژ ئۇنىۋېرسىتىتى
بۈگۈنكى پارىژ ئۇنىۋېرسىتىتى تۆۋەندىكى 13 ئۇنىۋېرسىتتىن تەركىپ تاپىدۇ:
شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى
نىلقىدا پارتىلىغان ئىنقىلاپ ۋە ئارقا كۆرۈنىشى
1944 - يىلى 9 - ئاپرىل، سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ غۇلجىدا تۇرۇشلۇق كونسۇلخانىسىنىڭ قوللىشى ۋە ياردىمى ئاستىدا، غۇلجا ناھىيە بازىرى (ھازىرقى غۇلجا شەھىرى)دە شېڭ شىسەي ۋە گومىنداڭ ھۆكۈمىتىگە قارشى يەر ئاستى تەشكىلات - <<غۇلجا ئازادلىق تەشكىلاتى>> قۇرۇلدى. ئېلىخان تۆرە رەئىس بولدى. تەشكىلاتنىڭ رەھبەرلىك تەركىبى مۇرەككەپ بولۇپ، ئابدۇكېرىم ئابباسوپ،قاسىمجان قەمبىرى قاتارلىق تەرەققىپەرۋەر زىيالىلارنىڭ سىرتىدا،ئېلىخان تۆرە،مۇھەممەتجان مەخسۇم قاتارلىق يۇقىرى قاتلام دىنىي زاتلار ۋە رەھىمجان سابىر ھاجى، سالىجانباي باباجان قاتارلىق سودىگەر ۋە چارۋىدار، پومشىچىكلەرمۇ بار ئىدى.
ماشىننىڭ ئادەملىشىشى ۋە ئادەمنىڭ ماشىنىلىشىشى
ئىنسانشۇناسلارنىڭ قانداق بەس-مۇنازىرە قىلىشىدىن قەتئى نەزەر، بىر نوقتىنى مۇئەييەنلەشتۇرۇشكە بولدۇكى، ئەڭ ئىپتىدائى ئادەم ياكى ئەڭ ئىپتىدائى ئادەملەر جەزمەن ھازىرقىدەك ئىجىتمائىيلاشقان ئادەم بولماي، بەلكى رۇشەن ئىندىۋىدۇئاللىققا (خاسلىققا) ئىگە تەبىئى ئادەملەردۇر.
چىن مەنىدىكى، ئەڭ دەسلەپكى ”تەبىئى ئادەم“ زادى قانداق خۇسۇسيەتلەرگە ئىگە؟ ئۇنى ھازىرىقى زامان ئىلم-پەن نەتىجىلىرى ئاساسىدا
(1) ئەڭ دەسلەپكى ”تەبىئى ئادەم“. ئىجىتمائىي فۇرما ۋە ئىجىتمائىي ئاڭغا ئىگە ئەمەس. (2) ئىجىتمائىي ئالاقە ۋە بىلىش قورالى بولغان جانلىق تىلىغا ئىگە ئەمەس. (3) لوگىكا چەكلىمىسىگە ئىگە ئەمەس. (4) فىزىئولوگىيلىك مەقسەتكە ئىگە. (5) يۇكسەك ئىندىۋىدۇئاللىققا ئىگە. (6) يۇكسەك ئىجاتچانلىق روھىغا ئىگە. (7) يۇكسەك تەسەۋۋۇر ئىقتىدارىغا ئىگە. (8)يۇكسەك پىداكارلىق روھىغا ئىگە. (9) ھەرقانداق شەكىلدىكى مائارىپ تەربىيىسىگە ئىگە ئەمەس.
ئىپتىدائىي مائارىپ تارىخىنىڭ باشلىنىش نوقتىسىنى ئېنىق ئوتتۇرىغا قويۇش ھازىرچە مۇمكىن ئەمەس. مائارىپنىڭ نېگىزلىق ئېنىقلىمىسى ”ئۆگىنىش“ نى كۆزدە تۇتقاندا،بۇخىل تارىخنى، ئىنسانىيەت تارىخىدىن قەدىمىي تارىخ دەپ، ئۈزۇل-كېسىل مۇئەييەنلەشتۇرۇشكە بولىدۇ. مەيلى قايسى خىل جانلىققا نىسبەتەن ئېيتىلسۇن، قاچان ۋە قەيەردە ”ئۆگىنىش“ ۋە ”ئۆگىتىش“ ئەمەليىتى شەكىللەنگەنىكەن. شۇ يەردە، شۇ جانلىقلار تۇرىدۇ ۋە شۇ ۋاقىتتىن باشلاپ، ئىپتىدائىي مائارىپ تارىخىغا ھۇل بېسىلدى دەپ قاراشقا بولىدۇ. (بو نوقتىدا ۋاقىت ۋە سەھىپە چەكلىمىسى تۈپەيلىدىن ئارتۇق توختىلالمايمىز.) ”ئۆگىتىش“ ۋە ”ئۆگىنىش“ ئەمەليىتىنىڭ تارىختىكى ۋاقىت تەرتىۋى قانداق ئىدى؟ دېگەن سوئالغا جاۋاپ بېرىش، ماقالىمىزنىڭ ۋەزىپىلىرىنىڭ بىرى.
(1) بۇخىل دۇنيا، تەكرارى جەريانلارنىڭ يىغىندىسىدىن ئىبارەت. (2) بۇخىل دۇنيا، كونسىرۋاتىپ دۇنيادىن ئىبارەت. (3) بۇخىل دۇنيا، ئۆلۈك دۇنيادىن ئىبارەت. بىز“ئىجادىي نەرسە“نى ھاياتلىق ھەرىكىتى ۋە ھاياتلىق روھىنىڭ يادرۇسى دەپ قارىغىنىمىزدا، ئەھۋال دەل شۇنداق بولىدۇ. سەۋەبى سىممىتىرىك دۇنيا، ئۆزى سادىق بولغان ئەندىزدىن باشقا ھەرقانداق ”ئىجادىي نەرسە“ نى قوبۇل قىلالمايدۇ. ئەھۋال شۇنداق ئىكەن، بۇخىل دۇنيا ھەقىقى مەنىدىكى ئۆلۈك دۇنياغا ئايلىنىدۇ. (4) بۇخىل دۇنيا تۇرغۇن، بىرلىككە كەلگەن دۇنيادىن ئىبارەت.
(1) ”تەقلىدىي نەرسە“ ئومۇملاشقان نەرسە بولغانلىقى ئۇچۇن، ئۆز مەنبەسىدىن باشقا غەيرى تەقلىدىي نەرسىلەرنى چەتكە قاقىدۇ. پىتولمى كوپىرنىكنىڭ تۇغۇلىشىنى ئون سەككىز ئەسىر كەينىگە سۇرۋەتمىدىمۇ؟!
ئاپتۇرنىڭ بۇ ماقالىدا ئوتتۇرىغا قويماقچى بولغان تۈپ شۇئارى شۇكى، مائارىپنىڭ يۆنۈلۈشى ھەققىدە قايتا- قايتا ئويلىنىش لازىم. مائارىپنىڭ تۈپ نىشانىنى ”تەبىئىي ئادەم“ نىڭ بارلىق ئىجادىي ئىقتىدارلىرىنى يېتىلدۇرۇش، جارى قىلدۇرۇش ۋە ئىلھاملاندۇرۇشقا قارىتىش كېرەك. بۇ دۆلىتىمىزنىڭ ۋە مىللىتىمىزنىڭ ئىستىقبالى بىلەن مۇناسىۋەتلىك چوڭ مەسىلە.
يالې ئۇنىۋېرسىتېتى
left|thumb|350pxيالې ئۇنىۋېرسىتېتى 1701-يىلى 10 – ئاينىڭ 9- كۈنى قۇرۇلغان
ئەجنەبىيلەرنىڭ سەرمايىسى
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: ھەبىيبۇللاھ مەتقۇربان
تۈنۈگۈن يەنە ھېلىقى يوچۇن پەيلاسوپ بىلەن پاراڭلىشىپ قالدۇق. ئۇنىڭدىن:
− ئەگەر سىياسىي شەرتلەر بىلەن دۆلىتىمىزگە كىرمەكچى بولسا، ئەلۋەتتە بار.
كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، دۆلىتىمىزگە ئەجنەبىيلەرنىڭ سەرمايىسى پارازىت ھالەتتە كىرىدۇ. ئەمما پاتولوگىيىلىك ھالەتتە ئەمەس، نورمال پارازىت ھالىتىدە كىرىدۇ. لېكىن ئۇ بىزنىڭ پارازىتىمىز بولغىنىغا ئوخشاش، بىزمۇ ئۇنىڭ پارازىتى بولىمىز.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
شاكىرجان شەمشى
http://www.meripet.com/2015/20150213_chetel_uyghur1.htm
2020 يېڭى تىپتىكى تاجىسىمان ۋىرۇسى (كوۋىد-19) ئامېرىكا يۇقۇم ئەھۋالى
ئستاستىكا
thumb|بىركۈنلۈك يۇقۇم (كۆك) ۋە ئۆلۈم (قىزىل) سانى. ساننى لوگارىزىمغا ئالغان.
بېركېلىي
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
تارىخى:
بايقىلىشى:
شىنجاڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ژۇرنىلى (ئىجتىمائىي پەن قىسمى)
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> <شىنجاڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ژۇرنىلى> (ئىجتىمائىي پەن قىسمى) - پەسىللىك ژۇرنال بولۇپ، شىنجاڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى نەشر قىلىدۇ، <شىنجاڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ژۇرنىلى> تەھرىر بۆلۈمى نەشرگە تەييارلايدۇ. بۇ ژۇرنال 1984 - يىلى نەشر قىلىنشقا باشلىغان، 1985 - يىلدىن تارتىپ رەسىمىي، ئاشكارا تارقىتىلغان. بۇ ژۇرنالدا ئىجتىمائىي پەننىڭ ھەر قايسى سەھەلىرى بىلەن بىر قاتاردا يەنە ئەدەبىيات ھەققىدىكى تەتقىقاتلارغىمۇ ئورۇن بېرىلىدۇ. ژۇرنالدا ئەدەبىيات جەھەتتىن ئېلىپ ئېيىتقاندا ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى، خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى، چەت ئەل ئەدەبىياتى، ئەدەبىيات ئۇقۇتۇشى، ئەدەبىيات مەسىلىلىرى ھەققىدىكى ئىلمىي ماقالىلەر ئېلان قىلىنىدۇ.
ئورۇقلاش ۋە ئورۇقلاش ئۈچۈن 6 ئەتىگەنلىك ئادەت
بۇ ئادەتلەرنىڭ تېخىمۇ كۆپ ئەۋزەللىكى
ھەر كۈنى كەم دېگەندە يېرىم سائەت پىيادە مېڭىش ياكى ئاستا يۈگۈرۈش قىلىڭ. ئەگەر ۋاقىت قىس ئىكەنلىكىنى ھېس قىلسىڭىز ، يېرىم سائەت بۇرۇن ئورنىدىن تۇرۇڭ. ئەمما ئۇنى كۈندىلىك ئادىتىڭىزگە كىرگۈزۈڭ.
مۇھەممەتئىمىن ئىمىنوف
مۇھەممەتئىمىن ئىمىنوف ( 1915 ~ 1970) گېنىرال مايور مۇھەممەتئىمىن ئىمىنوف ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابىدا مۇھىم رول ئوينىغان مەشھۇر شەخسلەرنىڭ بىرى بولۇپ ، ئۇ يىگىرمە يېشىدىلا كۈرەش جەڭچىسى قابىل تەشكىلاتچى سۈپىتىدە تونۇلغان ، ئۇنىڭ گومىنداڭنى شىخودىن قوغلاش جېڭىدىكىى باتۇرلۇقىنى ، خەلقنىڭ بەخت - سائادىتى ئۈچۈن شىددەتلىك ئوقلارغا پەرۋا قىلماسلىقتەك قەيسىرانە روسىنى ئەۋلادلىرى مەڭگۈ ئەستىن چىقارمايدۇ.
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 10-بۆلۈم
ﻣﻪﻥ ﮬﺎﺯﯨﺮ ﻣﯘﺷﯘ ﻣﻪﺯﻣﯘﻧﻐﺎ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﻛﯧﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥﺑﯩﺮ ﻗﺎﻧﭽﻪ ﻣﯩﺴﺎﻟﻼﺭﻧﻰ ﺳﯚﺯﻟﻪﭖ ﺑﯧﺮﻩﻱ. ﻣﻪﻥ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﻳﯩﻠﻰ ﻛﯜﺯﺩﻩ ﺋﯚﺯﯛﻣﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﻰ (ﺋﯘﻧﻰﺋﯩﻨﮕﻠﯩﺰﭼﻪ «superviser» ﺩﻩﭖ ﺋﺎﺗﺎﻳﺪﯗ؛ ﻣﻪﻧﯩﺴﻰ «ﻧﺎﺯﺍﺭﻩﺗﭽﻰ» ﺩﯦﮕﻪﻧﮕﻪ ﻳﯧﻘﯩﻦ ﻛﯧﻠﯩﺪﯗ) ﺑﯩﻠﻪﻥﺋﯩﺪﺍﺭﯨﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﻳﯩﻐﯩﻨﻐﺎ ﻗﺎﺗﻨﺎﺷﺘﯩﻢ. ﻳﯩﻐﯩﻦ ﺗﯜﮔﻪﭖ، ﺋﯩﺸﺨﺎﻧﯩﻤﯩﺰﻏﺎ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗﻛﯧﺘﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻧﺪﺍ، ﺋﯘ ﻣﺎﯕﺎ: «ﺋﻪﺭﻛﯩﻦ، ﺟﯜﺭ، ﻛﻮﻓﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺋﯩﭽﻪﻳﻠﻰ» ﺩﯦﺪﻯ. ﻣﻪﻥ ﺋﯘﻧﯩﯖﻐﺎﻣﺎﻗﯘﻝ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻛﻮﻓﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﭘﯘﻟﯩﻨﻰ ﻣﻪﻥ ﺗﯚﻟﯩﯟﻩﺗﻤﻪﻛﭽﻰ ﺑﻮﻟﺴﺎﻡ، ﺋﯘ: «ﻳﺎﻕ، ﮬﻪﺭﮔﯩﺰﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪﯗ. ﺋﯘﻧﺪﺍﻕ ﻗﯩﻠﺴﺎﯓ ﻣﻪﻥ ﭘﺎﺭﻩ ﻳﯧﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﯩﻤﻪﻥ. ﺑﯜﮔﯜﻥ ﺳﯧﻨﻰ ﻣﻪﻥ ﻣﯧﮭﻤﺎﻥﻗﯩﻼﻱ» ﺩﻩﭖ، ﻣﯧﻨﯩﯔ ﻛﻮﻓﯩﻴﯩﻤﻨﯩﯔ ﭘﯘﻟﯩﻨﻰ ﻣﯧﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﯩﻢ ﺗﯚﻟﯩﯟﻩﺗﺘﻰ. ﻣﻪﻥ ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕﺳﻪﯞﻩﺑﺘﯩﻦ، « ﭘﺎﺭﻩ ﺑﯧﺮﯨﺶ، ﭘﺎﺭﻩ ﻳﯧﻴﯩﺶ» ﺧﺎﺭﺍﻛﺘﯧﺮﯨﺪﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﺋﯩﺸﻨﻰ ﻗﯩﻠﻤﺎﺳﻠﯩﻖﻳﯜﺯﯨﺴﯩﺪﯨﻦ، ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﯩﻤﻨﻰ ﺋﯚﻳﯜﻣﮕﻪ ﺑﯩﺮﻩﺭ ﻗﯧﺘﯩﻤﻤﯘ ﻣﯧﮭﻤﺎﻧﺪﺍﺭﭼﯩﻠﯩﻘﻘﺎ ﭼﺎﻗﯩﺮﺍﻟﻤﺎﻳﻤﻪﻥ. ﻣﻪﻥﺋﯚﺯﯛﻣﻨﯩﯔ ﺑﯘﺭﯗﻧﻘﻰ ﺷﯩﺮﻛﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﻠﯩﺮﯨﻤﻨﯩﯔ ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﻗﺎﻧﭽﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﯚﻳﯜﻣﮕﻪﻣﯧﮭﻤﺎﻧﺪﺍﺭﭼﯩﻠﯩﻘﻘﺎ ﭼﺎﻗﯩﺮﯨﭗ ﺑﺎﻗﻘﺎﻥ. ﺋﻪﻣﻤﺎ، ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﮬﻪﻣﻤﯩﺴﯩﻨﻰ ﻣﻪﻥ ﺋﯘ ﺷﯩﺮﻛﻪﺗﻠﻪﺭﺩﯨﻦﻛﻪﺗﻜﻪﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﭼﺎﻗﯩﺮﺩﯨﻢ. ﺑﯩﺮ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﺋﯩﺪﺍﺭﯨﺪﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﮔﯘﺭﯗﭘﭙﺎ ﺋﺎﺩﻩﻡﺋﯩﺪﺍﺭﯨﻨﯩﯔ ﻗﯧﺸﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﺗﺎﻏﻘﺎ ﭼﯩﻘﯩﭗ، ﺑﯩﺮ ﻛﯜﻧﻠﯜﻙ ﻳﯩﻐﯩﻦ ﺋﺎﭼﺘﯘﻕ. ﺋﯘ ﺗﺎﻏﺪﺍ 1920-ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﻳﺎﺳﺎﻟﻐﺎﻥ، ﺋﻪﻳﻨﻰ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﺎ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﺩﺍﯕﻠﯩﻖ ﻓﯩﺰﯨﻜﺎ ﺋﺎﻟﯩﻤﻰ ﺋﯧﻴﻨﯩﺸﺘﯧﻴﯩﻦﺋﯩﺸﻠﻪﭖ ﺑﺎﻗﻘﺎﻥ، ﻣﻪﺧﺴﯘﺱ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﻗﯘﻳﺎﺷﻨﻰ ﻛﯚﺯﯨﺘﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺗﯧﻠﯧﺴﻜﻮﭖ ﺑﺎﺭ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯩﺰﻧﯩﯔﺑﯩﺮ ﻛﯜﻧﻠﯜﻙ ﭘﺎﺋﺎﻟﯩﻴﯩﺘﯩﻤﯩﺰ ﺋﺎﺷﯘ ﺗﯧﻠﯧﺴﻜﻮﭘﻨﻰ ﺯﯨﻴﺎﺭﻩﺕ ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﯩﻤﯘ ﺋﯚﺯ ﺋﯩﭽﯩﮕﻪﺋﺎﻟﻐﺎﻧﯩﺪﻯ. ﺷﯘ ﭘﺎﺋﺎﻟﯩﻴﻪﺕ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﮔﯘﺭﯗﭘﭙﯩﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﻰ ﺋﯚﺯﻯ ﭼﯩﻘﯩﻢ ﺗﺎﺭﺗﯩﭗ، ﺑﯩﺮ ﻗﺎﺗﺘﯩﻖﻗﻪﻏﻪﺯ ﻗﺎﭘﺘﺎ ﺑﯩﺮ ﻗﺎﭖ Starbucks ﻛﻮﻓﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﭼﯩﻘﯩﭙﺘﯘ. ﻣﯧﻨﯩﯔ ﭘﻪﺭﯨﺰﯨﻤﭽﻪ ﺋﯘﻧﯩﯖﻐﺎ 50 ﺩﻭﻟﻼﺭ ﺋﻪﺗﺮﺍﭘﯩﺪﺍﭘﯘﻝ ﻛﻪﺗﻜﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﻣﯘﻣﻜﯩﻦ. ﺋﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﺑﺎﺷﻘﺎ، ﻣﻪﻥ ﺑﯘﺭﯗﻥ ﺑﯩﺮ ﮔﯘﺭﯗﭘﭙﺎ ﺋﺎﺩﻩﻡ ﺑﯩﺮﮔﻪﺗﺎﻣﺎﻗﻘﺎ ﺑﯧﺮﯨﭗ، ﺋﺎﺧﯩﺮﯨﺪﺍ ﺗﺎﻣﺎﻗﻨﯩﯔ ﭘﯘﻟﯩﻨﻰ ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﯩﻤﯩﺰ ﺋﯚﺯ ﻳﯧﻨﯩﺪﯨﻦﺗﯚﻟﯩﯟﻩﺗﻜﻪﻥ ﺋﻪﮬﯟﺍﻟﻨﻰ ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﻗﺎﻧﭽﻪ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﺋﯚﺯ ﺑﯧﺸﯩﻤﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﺩﯗﻡ.
خەلقى ئۈچۈن ياشاۋاتقان تەۋەرۇك ئىنسان
مىللىتىمىزنىڭ جانكۈيەر ئەزىمەتلىرىنى قەدىرلەش، بۇلارنىڭ تۆھپىلىرىنى خەلقىمىزگە ۋە باشقىمۇ ئەللەرگە تونۇشتۇرۇش ئەينى ۋاقىتتا ئۆزىمىزنى ھۆرمەتلىگەنلىك ۋە ئۆزىمىزنى تونۇتقانلىق دەپ ئويلايمەن. شۇ مەقسەت بىلەن ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ زامانىمىزدىكى ئىزگۇ نىيەتلىك، جانكۇيەر ئەزىمەتلىرىدىن بىر قانچىسىنى خەلقىمىزگە تونۇتماقچى بولۇپ، ئالدى بىلەن مىللىتى ئۈچۈن ئۆزىنى ئونۇتقان، پاك دىيانەت بىلەن چىن ۋەتەنپەرۋەرلىكنىڭ بىردىنبىر ئۈلگىسى بولۇپ كەلگەن قەدىردان ئۇستازىمىز رەھمەتۇللا ئانايەتۇللا تۈركىستانىينىڭ ماڭا تونۇشلۇق بولغان بەزى تەرەپلىرىنى ئوقۇرمەنلەرنىڭ ھۇزۇرىغا سۇنۇشتىن ئۆزۈمنى بەختلىك ھېس قىلىمەن.
ئۇستاز رەھمەتۇللا تۈركىستانىينىڭ پائالىيەتلىرى
كەمتەرلىك
ئۇستاز رەھمەتۇللا تۈركىستانىي ئۆزى كەمتەر، ئىللىق چىراي، چىقىشقاق ۋە ئىجتىمائىي مۇناسىۋەت سەۋىيىسى پەۋقۇلئاددە يوقىرى بولۇپ، ھەر ساھە كىشىلىرى بىلەن بولغان ئىجتىمائىي مۇناسىۋىتى ئالاھىدە ياخشى بولۇپ كەلمەكتە. ئۇ ھەركىمگە ئۇنىڭ مەقامىغا يارىشا ئۈلگىلىك مۇئامىلە قىلىدۇ، ئاددىي_ ساددا ياشاشنى، ھەركىمنىڭ ھاجىتىنى راۋا قىلىشنى ياقتۇرىدۇ، ھەركىمگە كەمتەرلىك بىلەن مۇئامىلە قىلىدۇ. شۇ سەۋەبتىنمۇ، ئۇستاز رەھمەتۇللا تۈركىستانىي نۆۋەتتىكى تۈركىستان مۇجادىلىسىنى داۋام قىلدۇرۇش ۋە باشقىلارنىڭ قولىدىن كەلمەيدىغان ۋەتەنگە ھەم مىللەتكە پايدىلىق كۆپلىگەن ئىجابىي ئىشلارنى ئەمەلگە ئاشۇرۇپ كەلمەكتە.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
سۈرە تەكاسۇر
تېكستى ۋە مەنىسى
تاكى قەبرىلەرنى زىيارەت قىلغىنىڭلارغا (يەنى قەبرىلەرگە كۆمۈلگىنىڭلارغا) قەدەر، (پۇل ـ مال، بالىلار بىلەن) پەخىرلەنمەك سىلەرنى غەپلەتتە قالدۇردى[1ـ2]. ئايەت: 2 حَتَّىٰ زُرۡتُمُ ٱلۡمَقَابِرَ
راستلا كەلگۈسىدە بىلىسىلەر[3]. ئايەت: 4 ثُمَّ كـَلَّا سَوۡفَ تَعۡلَمُونَ
خاسىيەتلىك بايرام -- نورۇز
دۇنيادىكى نۇرغۇن مىللەت يېڭى يىلنىڭ باشلىنىش كۈنىنى بايرام قىلىپ بېكىتكەن. بۇ بايراملار مىللەتلەرنىڭ ئۇزاق ئۆتمۈش تارىخىدا شەكىللەنگەن.
سوڭ خۇي چىياۋ
تېلېۋىزىيە مۇكاپاتى
2013-يىلى رول ئېلىش ماھارىتىدە ئەڭ مۇنەۋۋەر رول ئېلىش مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئۇنىۋېرسال مۇكاپات تۈرى
2009-يىلى نەمۇنىلىك باج تاپشۇرغۇچى دۆلەت مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2001-يىلى SBS كوماندىسىنى يېڭىپ ئەڭ ياخشى رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئىجتىمائىي پائالىيەتلىرى
2012-يىلى ئۇ خەير-ساخاۋەت ئىشلىرىغا ئاكتىپ ئاۋاز قوشۇپ، جامائەت پاراۋانلىقى ئېلانى ئىشلەش، ئېلان ئىشلىگەندىكى ھەممە كىرىمىنى ئىئانە قىلغان، ھەمدە باشلانغۇچ مەكتەپ بەرپا قىلىش ئارزۇسىنىڭ بارلىقىنى ئېيتقان.
كىيۇرىي
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
مەپكۇرە
مەپكۇرە بۇ ئىككى سۈپىتى ياكى كۈچى بىلەن شەخسلەرنى ئوخشاش مەنىۋىيەتتە بىرلەشتۈرۈش ئارقىلىق، ھەممىسىنى ئوخشاش بىر روھقا ئىگە قىلىدۇ. بىر بالا «ئۆزلۈك» تۇيغۇسىدا بولغان چاغقا قەدەر شەخسىيەتسىز ھالەتتە ياشايدۇ. ئەمما «ئۆزلۈك» تۇيغۇسىنى ھېس قىلغىنىدا، شۇ چاغقىچىلىك سۇبيېكتىپ مەۋجۇتلۇق تۇيغۇسى ئىچىدە قالغان خاراكتېرى نايامان بولۇشقا باشلايدۇ. بالىنىڭ «ئۆزلۈك» تۇيغۇسىنى ھېس قىلىشى بىلەن بىر مىللەتنىڭ مەپكۇرىسىنى ھېس قىلىشى بىر – بىرىگە ئوخشىشىپ كېتىدۇ. لېكىن مىللەت ئۆزلۈكىنى پەقەت ئېغىر بالايىئاپەتلەرگە ئۇچرىغاندىلا ھېس قىلالايدۇ. بالايىئاپەت مەزگىلىدىكى مىللىي بوھران كوللېكتىپ بىر جىبرىئىلدۇركى، تارقاق خەلقكە بىر مىللەت روھى ۋە بىر ئائىلە ۋىجدانى ئاتا قىلىدۇ. مىللەتكە بۇ روھ ئاتا قىلىنغاندىن كېيىن ئۆزىنىڭ كىملىكىنى، نەدىن كەلگەنلىكىنى، قەيەرگە بارىدىغانلىقىنى، قانداق تارىخىي رول ئوينايدىغانلىقىنى ھېس قىلىشقا ۋە چۈشىنىشكە باشلايدۇ.
چىن سۇلالىسى
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Qin_tours.jpg|thumb|276x276px|چىن سۇلالىسىنىڭ توپراقلىرى چىن سۇلالىسى، چىن شىخۇاڭنىڭ ئاتا -بوۋىلىرى جۇشىياۋۋاڭنىڭ مىراخورى بولۇپ ،ئات بېقىشتا تۆھپە كۆرسەتكەچكە «يېڭ » فامىلىسى ھەدىيە قىلىنىپ ، چىن، يەنى بۈگۈنكى گەنسۇنىڭ تىيەنشۈي ئەتراپى سۇيۇرغال قىلىپ بېرىلگەن ،كېيىن زىمىنى شەنشىگىچە كېڭەيگەن ،شۇڭا دۆلەت نامىنى چىن دەپ ئاتىغان.
ۋان كۆلى
بۇ جاي ئەسلى يەر قاتىلىمىنىڭ چۆككەن قىسمى بولۇپ، مىلادىيە 1441-يىلى نېمرات يانار تېغى پارتلىغان ۋاقىتتا چىققان ۋولقان لاۋىلىرى دەريا يولىنى توسۇۋالغانلىقتىن، كۆل شەكىللەنگەن.
جۇ سۇلالىسى
تېررىتورىيەسى
2-يىلى جۇ پىڭۋاڭ پايتەختىنى لويى (ھازىرقى خېنەندىكى لوياڭ) غا كۆچۈردى، شۇنىڭ بىلەن شەرقىي جۇ سۇلالىسىنىڭ تارىخى باشلاندى. جۇ سۇلالىسى ۋە ھەرقايسى سۇيۇرغال بەگلىكلەرنىڭ ھۆكۈمرانلىق دائىرىسى ھازىرقى خۇاڭخې، چاڭجياڭ دەريا ۋادىلىرى ۋە شەرقىي شىمال، شىمالىي جۇڭگونىڭ كۆپ قىسىم جايلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغانىدى.
خانلىرى
غەربىي جۇ سۇلالىسىدە جەمئىي 12 ئەۋلاد پادىشاھ ئۆتتى. 10-ئەۋلاد پادىشاھ − جۇلىۋاڭ ھۆكۈمرانلىق قىلغان مەزگىلدە مەخسۇس پايدا سىياسىتىنى يۈرگۈزۈپ، تاغ، ئورمان، يەر، كۆللەرنىڭ پايدىسىنى مونوپول قىلىۋېلىپ، شەھەرلىكلەر (پايتەختتىكى ئاددىي پۇقرالار) نىڭ ئوتۇن كېسىشىگە، ئوۋ ئوۋلاپ، بېلىق تۇتۇشىغا يول قويمىدى ھەمدە ئادەم ئەۋەتىپ شەھەرلىكلەرنىڭ ھەرىكىتىنى نازارەت قىلدى. مىلادىيىدىن بۇرۇنقى 841-يىلى شەھەرلىكلەر قوزغىلاڭ كۆتۈرۈپ جۇلىۋاڭنى قوغلىۋەتتى، جۇگۇڭ بىلەن جاۋگۇڭ بىرلىكتە ھاكىمىيەت ئىشلىرىغا ۋاقىتلىق رىياسەتچىلىك قىلدى. بۇ، «گۇڭخې ھاكىمىيىتى» دەپ ئاتالدى. گۇڭخېنىڭ تۇنجى يىلى، يەنى مىلادىيىدىن بۇرۇنقى 841-يىلى جۇڭگو تارىخىدىكى ھەقىقىي يىلنامىنىڭ باشلىنىشى ھېسابلىنىدۇ.
ئىقتىساد-مەدەنىيىتى
غەربىي جۇ سۇلالىسىنىڭ ئالدىنقى مەزگىللىرىدە ھۆكۈمرانلىق تەرتىپى مۇقىم بولغاچ، ئىجتىمائىي ئىگىلىك بارا-بارا تەرەققىي قىلدى. دېھقانچىلىق غەربىي جۇ سۇلالىسىدىكى ئاساسىي ئىگىلىك تارمىقى بولۇپ، چاسا ئېتىز تۈزۈمى يولغا قويۇلدى، تۆمۈردىن ياسالغان دېھقانچىلىق سايمانلىرى ئىشلىتىلىشكە باشلىدى. برونزا قۇيۇش قول-ھۈنەرۋەنچىلىك ئىشلەپچىقىرىشىدىكى مۇھىم تارماق بولۇپ، برونزا قوراللارنى ياساش تېخنىكىسى شاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكىگە قارىغاندا زور دەرىجىدە تەرەققىي قىلدى، مەھسۇلات مىقدارىمۇ خېلى ئاشتى.؛
ئاخىرقى مەزگىلى
جۇيۇۋاڭ غەربىي جۇ سۇلالىسىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى پادىشاھى ئىدى، ئۇ كىچىك خانىشى باۋسىغا ئامراقلىق قىلىپ، شېن خانىشنى تاشلىۋېتىپ، شېن خانىشنىڭ ئاتىسى شېن بېگىنىڭ نارازىلىقىنى قوزغىدى. شېن بېگى چۈەنرۇڭ قاتارلىق قەبىلىلەر بىلەن بىرلىشىپ خاۋجىڭغا بېسىپ كىرىپ، جۇيۇۋاڭنى ئۆلتۈردى، غەربىي جۇ سۇلالىسى ھالاك بولدى. شۇ يىلى مىلادىيىدىن بۇرۇنقى 771-يىلى ئىدى. 772-يىلى جۇيۇۋاڭنىڭ ئوغلى جۇپىڭۋاڭ تەختكە ۋارىسلىق قىلىپ، پايتەختنى شەرقتىكى لويى(ھازىرقى خېنەندىكى لوياڭ) غا كۆچۈردى. بۇ سۇلالە تارىختا «شەرقىي جۇ سۇلالىسى» دەپ ئاتالدى. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن جۇ سۇلالىسى ئوردىسىنىڭ پادىشاھلىق ھوقۇقى بارا-بارا ئاجىزلىدى، ھەرقايسى سۇيۇرغال بەگلىكلەر پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ ھاكىمبەگلىك تالاشتى. كۈچلۈك بەگلىكلەر ئاجىز بەگلىكلەرنى قوشۇۋالدى، شۇنىڭ بىلەن جۇڭگو تارىخى ئەمىنىيە(چۈنچيۇ) ۋە يېغىلىق(جەنگو) دەۋرىگە قەدەم قويدى. مىلادىيىدىن بۇرۇنقى 256-يىلىغا كەلگەندە، 800 يىل داۋام قىلغان غەربىي جۇ سۇلالىسى ئاخىر چىن بەگلىكى تەرىپىدىن مۇنقەرز قىلىندى.
ﺟﯘﯕﺨﯘﺍ ﺧﻪﻟﻖ ﺟﯘﻣﻬﯘﺭﯨﻴﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﺗﯧﺮﺭﯨﺘﻮﺭﯨﻴﯩﻠﯩﻚ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﻗﺎﻧﯘﻧﻰ
ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﺩﯨﻜﻰ ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﺧﻪﻟﻘﻰ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﻪﺕ ﺧﻪﻟﻘﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﺘﻪ، ﺟﯘﯕﮕﻮ ﻛﻮﻣﻤﯘﻧﯩﺴﺘﯩﻚ ﭘﺎﺭﺗﯩﻴﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺭﻩﻫﺒﻪﺭﻟﯩﻜﯩﺪﻩ، ﻣﺎﺭﻛﺴﯩﺰﻡ - ﻟﯧﻨﯩﻨﯩﺰﻡ، ﻣﺎﯞ ﺯﯦﺪﯗﯓ ﺋﯩﺪﯨﻴﯩﺴﻰ ﯞﻩ ﺩﯦﯔ ﺷﻴﺎﯞﭘﯩﯔ ﻧﻪﺯﻩﺭﯨﻴﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻜﯩﺪﻩ ﺧﻪﻟﻖ ﺩﯦﻤﻮﻛﺮﺍﺗﯩﻴﯩﺴﻰ ﺩﯨﻜﺘﺎﺗﯘﺭﯨﺴﯩﺪﺍ، ﺋﯩﺴﻼﻫﺎﺕ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﺶ، ﺋﯩﺸﯩﻜﻨﻰ ﺋﯧﭽﯩﯟﯦﺘﯩﺸﺘﻪ ﭼﯩﯔ ﺗﯘﺭﯗﭖ، ﺟﯘﯕﮕﻮﭼﻪ ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺰﻡ ﻗﯘﺭﯗﺵ ﻳﻮﻟﯩﻨﻰ ﺑﻮﻳﻼﭖ، ﻛﯜﭼﻨﻰ ﻣﻪﺭﻛﻪﺯﻟﻪﺷﺘﯜﺭﯛﭖ ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺴﺘﯩﻚ ﺯﺍﻣﺎﻧﯩﯟﯨﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺵ ﻗﯘﺭﯗﻟﯘﺷﯩﻨﻰ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﭗ، ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺴﺘﯩﻚ ﺑﺎﺯﺍﺭ ﺋﯩﮕﯩﻠﯩﻜﯩﻨﻰ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﺪﯗﺭﯗﭖ، ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺴﺘﯩﻚ ﺩﯦﻤﻮﻛﺮﺍﺗﯩﻴﻪ ﯞﻩ ﻗﺎﻧﯘﻧﭽﯩﻠﯩﻖ ﻗﯘﺭﯗﻟﯘﺷﯩﻨﻰ، ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺴﺘﯩﻚ ﻣﻪﻧﯩﯟﻯ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻠﯩﻚ ﻗﯘﺭﯗﻟﯘﺷﯩﻨﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳﺘﯩﭗ، ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﯩﻘﺘﯩﺴﺎﺩﯨﻲ ﺗﻪﺭﻩﻗﻘﯩﻴﺎﺗﻰ ﯞﻩ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺗﻪﺭﻩﻗﻘﯩﻴﺎﺗﯩﻨﻰ ﺗﯧﺰﻟﯩﺘﯩﭗ، ﺷﯘ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﻰ ﺋﯩﺘﺘﯩﭙﺎﻗﻼﺷﻘﺎﻥ، ﮔﯜﻟﻠﻪﻧﮕﻪﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻱ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﻗﯘﺭﯗﭖ ﭼﯩﻘﯩﺸﻰ، ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭﻧﻰ ﯮﺭﺗﺎﻕ ﮔﯜﻟﻠﻪﻧﺪﯛﺭﯛﺵ، ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﯩﺘﯩﻤﯩﺰﻧﻰ ﺑﺎﻱ - ﻗﯘﺩﺭﻩﺗﻠﯩﻚ، ﺩﯦﻤﻮﻛﺮﺍﺗﯩﻚ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻲ ﺳﻮﺗﺴﯩﻴﺎﻟﯩﺴﺘﯩﻚ ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﻗﯘﺭﯗﭖ ﭼﯩﻘﯩﺶ ﯴﭼﯜﻥ ﺗﯩﺮﯨﺸﯩﭗ ﻛﯜﺭﻩﺵ ﻗﯩﻠﯩﺸﻰ ﻻﺯﯨﻢ.
3 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﺩﺍ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﺪﯗ، ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﺑﯩﺮ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﻠﯩﻚ ﻳﻪﺭﻟﯩﻚ ﻫﺎﻛﯩﻤﯩﻴﻪﺕ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﯨﺪﯗﺭ.
ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭ ﺩﺍﺋﯩﺮﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﯪﺯ ﺳﺎﻧﻠﯩﻖ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭ ﺗﻮﭘﻠﯩﺸﯩﭗ ﯮﻟﺘﯘﺭﺍﻗﻼﺷﻘﺎﻥ ﺟﺎﻳﻼﺭﺩﺍ ﺷﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﭗ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭ ﻳﺎﻛﻰ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻳﯧﺰﯨﻼﺭ ﻗﯘﺭﯗﻟﯩﺪﯗ.
29 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﭘﯩﻼﻧﯩﻨﯩﯔ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﯩﻠﯩﻜﯩﺪﻩ، ﯲﺯ ﺟﺎﻳﯩﻨﯩﯔ ﻣﺎﻟﯩﻴﻪ ﻛﯜﭼﯩﮕﻪ، ﻣﺎﺩﺩﯨﻲ ﻛﯜﭼﯩﮕﻪ ﯞﻩ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﻛﻮﻧﻜﺮﯦﺖ ﺷﺎﺭﺍﺋﯩﺘﯩﻐﺎ ﻗﺎﺭﺍﭖ، ﻳﻪﺭﻟﯩﻚ ﯪﺳﺎﺳﯩﻲ ﻗﯘﺭﯗﻟﯘﺵ ﺗﯜﺭﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﯲﺯ ﯪﻟﺪﯨﻐﺎ ﯮﺭﯗﻧﻼﺷﺘﯘﺭﯨﺪﯗ.
ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﻣﺎﻟﯩﻴﻪ ﺧﺎﻡ ﭼﻮﺕ ﭼﯩﻘﯩﻤﯩﺪﺍ، ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﺑﻪﻟﮕﯩﻠﯩﻤﯩﺴﯩﮕﻪ ﯪﺳﺎﺳﻪﻥ، ﺋﯧﻬﺘﯩﻴﺎﺕ ﻣﻪﺑﻠﯩﻐﻰ ﯮﺭﯗﻧﻼﺷﺘﯘﺭﯗﻟﯩﺪﯗ، ﺑﯘ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﺯﺍﭘﺎﺱ ﺧﯩﺮﺍﺟﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﺧﺎﻡ ﭼﻮﺗﺘﺎ ﺋﯩﮕﯩﻠﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﻧﯩﺴﺒﯩﺘﻰ ﯪﺩﻩﺗﺘﯩﻜﻰ ﺭﺍﻳﻮﻧﻼﺭﻧﯩﯖﻜﯩﺪﯨﻦ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
38 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﺷﻪﻛﯩﻞ ﯞﻩ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﻻﻫﯩﺪﯨﻠﯩﻜﻜﻪ ﺋﯩﮕﻪ ﯬﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺕ، ﺳﻪﻧﯭﺕ، ﯪﺧﺒﺎﺭﺍﺕ، ﻧﻪﺷﺮﯨﻴﺎﺕ، ﺭﺍﺩﯨﯯ، ﻛﯩﻨﻮ، ﺗﯧﻠﯧﯟﯨﺰﯨﻴﻪ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﯲﺯ ﯪﻟﺪﯨﻐﺎ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﺪﯗﺭﯨﺪﯗ. ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﻗﺎﺭﯨﺘﯩﻠﻐﺎﻥ ﺳﯧﻠﯩﻨﻤﯩﻨﻰ ﻛﯚﭘﻪﻳﺘﯩﭗ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﻣﯘﯬﺳﺴﻪﺳﻪﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻗﯘﺭﯗﻟﯘﺷﯩﻨﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳﺘﯩﭗ، ﺗﯜﺭﻟﯜﻙ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺭﺍﯞﺍﺟﻠﯩﻨﯩﺸﯩﻨﻰ ﺗﯧﺰﻟﯩﺘﯩﺪﯗ.
43 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﻗﺎﻧﯘﻧﺪﯨﻜﻰ ﺑﻪﻟﮕﯩﻠﯩﻤﯩﻠﻪﺭﮔﻪ ﯪﺳﺎﺳﻪﻥ، ﯪﻗﻤﺎ ﻧﻮﭘﯘﺳﻨﻰ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺵ ﭼﺎﺭﯨﺴﯩﻨﻰ ﺗﯜﺯﯛﭖ ﭼﯩﻘﯩﺪﯗ.
44 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭ ﭘﯩﻼﻧﻠﯩﻖ ﺗﯘﻏﯘﺕ ﯞﻩ ﺳﺎﻏﻼﻡ ﺗﯘﻏﯘﺵ - ﯮﺑﺪﺍﻥ ﺑﯧﻘﯩﺶ ﻳﻮﻟﯩﻨﻰ ﺗﯘﺗﯘﭖ، ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﻧﻮﭘﯘﺳﯩﻨﯩﯔ ﺳﺎﭘﺎﺳﯩﻨﻰ ﯲﺳﺘﯜﺭﯨﺪﯗ.
45 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﺗﯘﺭﻣﯘﺵ ﻣﯘﻫﯩﺘﯩﻨﻰ ﯞﻩ ﺋﯧﻜﻮﻟﻮﮔﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﻣﯘﻫﯩﺘﻨﻰ ﯪﺳﺮﺍﻳﺪﯗ ﯞﻩ ﻳﺎﺧﺸﯩﻼﻳﺪﯗ، ﺑﯘﻟﻐﯩﻨﯩﺸﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﯩﺠﺘﯩﻤﺎﺋﯩﻲ ﯪﭘﻪﺗﻨﯩﯔ ﯪﻟﺪﯨﻨﻰ ﯪﻟﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﯰﻧﻰ ﺗﯜﮔﯩﺘﯩﺪﯗ، ﻧﻮﭘﯘﺱ، ﺑﺎﻳﻠﯩﻖ ﯞﻩ ﻣﯘﻫﯩﺖ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﻪﯕﻜﻪﺵ ﺭﺍﯞﺍﺟﻠﯩﻨﯩﺸﯩﻨﻰ ﺋﯩﺸﻘﺎ ﯪﺷﯘﺭﯨﺪﯗ.
46 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﺧﻪﻟﻖ ﺳﻮﺕ ﻣﻪﻫﻜﯩﻤﯩﻠﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﺧﻪﻟﻖ ﺗﻪﭘﺘﯩﺶ ﻣﻪﻫﻜﯩﻤﯩﻠﯩﺮﻯ ﯲﺯﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯓ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﻠﯩﻚ ﺧﻪﻟﻖ ﻗﯘﺭﯗﻟﺘﯩﻴﻰ ﯞﻩ ﯰﻧﯩﯔ ﺩﺍﺋﯩﻤﯩﻲ ﻛﻮﻣﯩﺘﯧﺘﻰ ﯪﻟﺪﯨﺪﺍ ﺟﺎﯞﺍﺑﻜﺎﺭ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﺗﻪﭘﺘﯩﺶ ﻣﻪﻫﻜﯩﻤﯩﻠﯩﺮﻯ ﻳﻪﻧﻪ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﻠﯩﻚ ﺧﻪﻟﻖ ﺗﻪﭘﺘﯩﺶ ﻣﻪﻫﻜﯩﻤﯩﻠﯩﺮﻯ ﯪﻟﺪﯨﺪﺍ ﺟﺎﯞﺍﺑﻜﺎﺭ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
ﺑﻪﺷﯩﻨﭽﻰ ﺑﺎﺏ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﺩﯨﻜﻰ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺕ
49 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﻛﺎﺩﯨﺮﻟﯩﺮﯨﻐﺎ ﺑﯩﺮ - ﺑﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﯩﻞ - ﻳﯧﺰﯨﻘﯩﻨﻰ ﯲﮔﯩﻨﯩﺶ ﻫﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻪ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ ﯞﻩ ﺋﯩﻠﻬﺎﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ. ﺧﻪﻧﺰﯗ ﻛﺎﺩﯨﺮﻻﺭ ﺷﯘ ﺟﺎﻳﺪﯨﻜﻰ ﯪﺯ ﺳﺎﻧﻠﯩﻖ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺗﯩﻞ - ﻳﯧﺰﯨﻘﯩﻨﻰ ﯲﮔﯩﻨﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮﻩﻙ، ﯪﺯ ﺳﺎﻧﻠﯩﻖ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﻛﺎﺩﯨﺮﻟﯩﺮﻯ ﯲﺯ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﺗﯩﻞ - ﻳﯧﺰﯨﻘﯩﻨﻰ ﯲﮔﯩﻨﯩﺶ ﯞﻩ ﺋﯩﺸﻠﯩﺘﯩﺶ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﺎ، ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﻪﺕ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﻗﻮﻟﻠﯩﻨﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﯮﻣﯘﻣﯩﻲ ﯬﺩﻩﺑﯩﻲ ﺗﯩﻠﻨﻰ ﯞﻩ ﻗﯧﻠﯩﭙﻼﺷﻘﺎﻥ ﺧﻪﻧﺰﯗ ﻳﯧﺰﯨﻘﯩﻨﯩﻤﯘ ﯲﮔﯩﻨﯩﺸﻰ ﻛﯧﺮﻩﻙ.
52 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﻪ ﯮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﻯ ﯲﺯ ﺟﺎﻳﯩﺪﯨﻜﻰ ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﭘﯘﻗﺮﺍﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﯪﺳﺎﺳﯩﻲ ﻗﺎﻧﯘﻧﺪﺍ ﺑﻪﻟﮕﯩﻠﻪﻧﮕﻪﻥ ﭘﯘﻗﺮﺍﻟﯩﻖ ﻫﻮﻗﯘﻗﯩﺪﯨﻦ ﺑﻪﻫﺮﯨﻤﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻐﺎ ﻛﺎﭘﺎﻟﻪﺗﻠﯩﻚ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﯰﻻﺭﻏﺎ ﯲﺗﻪﺷﻜﻪ ﺗﯧﮕﯩﺸﻠﯩﻚ ﭘﯘﻗﺮﺍﻟﯩﻖ ﻣﻪﺟﺒﯘﺭﯨﻴﯩﺘﯩﻨﻰ ﯪﺩﺍ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺗﻮﻏﺮﯨﺴﯩﺪﺍ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻪ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ.
71 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻏﺎ ﻗﺎﺭﯨﺘﯩﻠﻐﺎﻥ ﻣﺎﯪﺭﯨﭗ ﺳﯧﻠﯩﻨﻤﯩﺴﯩﻨﻰ ﻛﯚﭘﻪﻳﺘﯩﺪﯗ ﻫﻪﻣﺪﻩ ﯪﻻﻫﯩﺪﻩ ﺗﻪﺩﺑﯩﺮﻟﻪﺭﻧﻰ ﻗﻮﻟﻠﯩﻨﯩﭗ، ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﺗﻮﻗﻘﯘﺯ ﻳﯩﻠﻠﯩﻖ ﻣﻪﺟﺒﯘﺭﯨﻴﻪﺕ ﻣﺎﯪﺭﯨﭙﯩﻨﻰ ﺗﯧﺰ ﯮﻣﯘﻣﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺷﯩﻐﺎ ﯞﻩ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﻣﺎﯪﺭﯨﭗ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﯧﺰ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﺪﯗﺭﯗﺷﯩﻐﺎ ﻳﺎﺭﺩﻩﻡ ﺑﯧﺮﯨﭗ، ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﺧﻪﻟﻘﯩﻨﯩﯔ ﭘﻪﻥ - ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺳﻪﯞﯨﻴﯩﺴﯩﻨﻰ ﯲﺳﺘﯜﺭﯛﺷﯩﮕﻪ ﻳﺎﺭﺩﻩﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ.
ﺩﯙﻟﻪﺕ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﯮﻗﯘﺗﻘﯘﭼﯩﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﯩﻠﯩﺸﻰ ﯞﻩ ﻳﯧﺘﯩﺸﺘﯜﺭﯛﺷﯩﮕﻪ ﻳﺎﺭﺩﻩﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ. ﺩﯙﻟﻪﺕ ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﯮﻗﯘﺗﻘﯘﭼﯩﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﯞﻩ ﯮﻗﯘﺵ ﭘﯜﺗﺘﯜﺭﮔﻪﻥ ﻫﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﯮﻗﯘﻏﯘﭼﯩﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﯞﻩﺯﯨﭙﻪ ﯲﺗﻪﺵ ﺷﻪﺭﺗﯩﮕﻪ ﯰﻳﻐﯘﻥ ﻛﯧﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻧﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﯪﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﻼﺭﻏﺎ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﻣﺎﯪﺭﯨﭗ، ﯮﻗﯘﺗﯘﺵ ﺧﯩﺰﻣﯩﺘﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺷﯘﻏﯘﻟﻠﯩﻨﯩﺸﯩﻐﺎ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﭽﯩﻠﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﺋﯩﻠﻬﺎﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ ﻫﻪﻣﺪﻩ ﯰﻻﺭﻏﺎ ﺗﻪﻣﯩﻨﺎﺕ ﺟﻪﻫﻪﺗﺘﻪ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﭗ ﺋﯧﺘﯩﺒﺎﺭ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ.
74 - ﻣﺎﺩﺩﺍ ﺑﯘ ﻗﺎﻧﯘﻥ ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﻪﺗﻠﯩﻚ ﺧﻪﻟﻖ ﻗﯘﺭﯗﻟﺘﯩﻴﻰ ﻣﺎﻗﯘﻟﻠﯩﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ، 1984 - ﻳﯩﻠﻰ 10 - ﯪﻳﻨﯩﯔ 1 - ﻛﯜﻧﯩﺪﯨﻦ ﺋﯧﺘﯩﺒﺎﺭﻩﻥ ﻳﻮﻟﻐﺎ ﻗﻮﻳﯘﻟﯩﺪﯗ.
ئامېرىتسىي
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئىزوتوپلىرى:
ھەق - تەلەپ قانۇنى
پۇقرالار بىلەن قانۇنىي شەخسلەرنىڭ مال -مۈلۈك مۇناسىۋىتى (مەسىلەن، تۆلىتىۋېلىش ھوقۇقى، ۋارىسلىق قىلىش ھوقۇقى) شۇنداقلا ئۇنىڭغا مۇناسىۋەتلىك بولغان كىشىلىك غەيرى مال -مۈلۈك ھوقۇقى (مەسىلەن، ئەمگەك، نىكاھ، ئائىلە قاتارلىقلار) بەلگىلەنگەن ھەر خىل قانۇنلار. ھەق تەلەپ قانۇنى جىسمانىي شەخسلەر بىلەن كارخانا ئورگانلىرىنىڭ مۇناسىۋىتىنى باشقۇرىدىغان قانۇنىي قائىدىلەرنىڭ ھەممىسى دېيىشكىمۇ بولىدۇ.
ئالاقىدار
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئاساسىي قانۇنى
ساڭزا
ماتىريالى
پىياز ئىككى باش، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا.
تەييارلاش ئۇسۇلى
1. پىيازنى يالپاقلاپ توغراپ، كاۋاۋىچىن بىلەن قوشۇپ قاينىتىپ، پىياز بىلەن كاۋاۋىچىننى سۈزۈۋېتىپ، سۇيىنى سوۋۇتىلىدۇ(كاۋاۋىچىن بىلەن پىيازنى قايناتقان سۇ ساڭزىنى چېچەكلىتىش رولىنى ئوينايدۇ). 175 گرام ياغ داغلاپ ئۇنىمۇ سوۋۇىتىلىدۇ.
ئابدۇقادىر نەسىردىن
ئابدۇقادىر نەسىردىن 1944 – يىلى 12 – ئايدا ئۈرۈمچى شەھىرىدە تۇغۇلغان، 1967 – يىلى 9 – ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، 1973 – يىلى 6 – ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە كىرگەن. 1962 – يىلى 10 – ئايدا شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتىنىڭ ماتېماتىكا فاكۇلتېتى ماتېماتىكا كەسپىدە ئوقۇغان، 1968 – يىلى 7 – ئايدا پەيزاۋات ناھىيەسىنىڭ 7 – گۇڭشېسىدا قايتا تەربىيە ئالغان، 1970 – يىلى 5 – ئايدىن باشلاپ ئىلگىرى – كېيىن بولۇپ پەيزاۋات ناھىيەلىك مائارىپ ئىدارىسىنىڭ كادىرى، مۇئاۋىن ئىدارە باشلىقى، ئىدارە باشلىقى بولغان، 1984 – يىلى 3 – ئايدا قەشقەر ۋىلايەتلىك مائارىپ باشقارمىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان، 1989 – يىلى 4 – ئايدا قەشقەر ۋىلايەتلىك مائارىپ باشقارمىسىنىڭ باشلىقى بولغان، 1991 – يىلى 3 – ئايدا قەشقەر ۋىلايەتلىك پارتكومنىڭ ئەزاسى بولغان، 1992 – يىلى 5 – ئايدا قەشقەر مەمۇرىي مەھكىمىنىڭ مۇئاۋىن ۋالىيسى بولغان، 1993 – يىلى 5 – ئايدا قەشقەر ۋىلايەتلىك پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، مەمۇرىي مەھكىمىنىڭ ۋالىيسى بولغان، 1998 – يىلى 1 – ئايدا ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى بولغان، 2003 – يىلى 1 – ئايدا ئاپتونوم رايونلۇق سىياسىي كېڭەشنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى بولغان، 2010 – يىلى 1 – ئايدا پېنسىيەگە چىققان.
زەپەرنامە
مۇبارەك ئاتى ئاتى خۇئاجە سەييد جاما،
ئۆتەر ئۆمرىڭىز دەۋرى ئون ئىككى يىل.
كى ئاباد ئېتىپ ئەيلەڭىز خانىقاھ،
.................................................
كۇچا شەھرىنىڭ چۆرەسى تاشدۇر،
كۇچا شەھرىدە شاھى ئالىي جاناپ،
خەلق ئۈستىدە تاپتى مەنچىڭ زەپەر.
بۇ مۇددەتتە مەنچىڭلار، قالماق سوراپ،
رەئىيەتنى قىلدى ئۇلار بەك خاراپ. پۇقرا، خەلق
كى يۈز سەككىزىدە بۇ مەنچىڭ مودام.
جاھانگىر كېلىپ ئەيلەدى جەڭگى سەخت، قاتتىق جەڭ
سۆزۈمدە گەر بولسا سەھۋۇ، خاتا،
بارابەر بولۇرغا قېنى ياخشى ئەر.
كى دارىن غالداي دالۇيەسى،
بۇ ئەيغان سۆزۈڭنىڭ جاۋابى نەدۇر؟
ئۇلار ئەمدى قويمايدۇ بىزنى تىرىك.
ئەگەر ئاقسۇدا بولسا ئەيۋاڭ ھايات،
كى شاڭيۇڭ ئەنى تۇتقان ئەردى ئەرز،
كى خاندىن كېلىپ خالتە ساۋغەسى،
ئەزىز خان بىلەن چاڭلۇڭ جانىن قېنى،
مىسالى بۇ كوھنە جاھاندۇر رابات.
كى ئەيۋاڭغا قىلىپ ئەردى ئادەم سېنى،
جاۋابىن بېرەلمەي باقىپ ھەر قايان.
بىلۇرمەن دېدى راستىن قىل ئايان.
ھەمىشە مازارلاردا يىغلار ئىدى.
تېرىلغۇ قىلۇرغا قېنى يەرۇ، سۇ،
ئاناسىنىڭ ئاتى بى بى رابىيەدۇر،
خۇدايىم ئاتا قىلدى ئىككى ئوغۇل.
قۇتلۇق بەگ، سايىد بەگ بۇ ئىككى ھېكىم،
كى ھاكىم بولۇپ ئاقسۇغا شاھ سايىد،
يېتىشتى ئاخىرى دەۋلەتكە پۇتۇر. زىيان
يوق ئەردى ھېكىم بەگدە دەستۇرخان،
خۇيى پەيلى مانەندى ئەبۇ جەھىل. مانەندى = ئوخشاش، ئەبۇ جەھىل = يامان بىلەن نام چىقارغان ئادەم
يېغىلسا ئەگەر لەشكىرى بى گاران، ناھايىتى كۆپ
بۇ ئامبان قولىغا ئالىپ بادەنى، ھاراق
كى تانلاپ ھېكىم بەگ دىگەن سادەنى.
چېرىك نەيىسىگە كۈمۈش ئازدۇر.
بۇ تەيپو بىلەن ئالتىمىش زەمبىرەك، توپ - زەمبىرەك
بۇ ئامبان بولۇپ خۇررەمۇ شادمان.
شەھەر پەستەدۇر ئۇشبۇ دەريا ئېگىز،
بۇ ئامبان تۇرۇپ ئىرغىتىپ باشىنى،
بۇ بەگلەردە يوق سەندىكى ئېتىقاد،
بۇ ئامبان دېدى شەھەردە تۇنگانى بار،
كېتۇر ئىلكىمىزدىن دېدى تاجۇ - تەخت.
چېرىكى ئانىڭ مىڭدىن ئوشۇق،
يامانلارنى يىغدۇردى، كەتتى يامان،
كۆڭۈل خوشلۇقى ئۈچ بالام، تەتىيىم،
بولۇرمىز دېدى يا ئۇيان، يا بۇيان.
دېدى ئۇشبۇ نەۋبەت سۆزۈمگە كىرىڭ،
ھەرنى ئىشنى قىلۇرسەن ئۈزەڭ بىل دېدى.
قۇتۇلدى بۇ غەمدىن ھەمە ئەھلى دەرد.
يېتىپ باردى يەرلىك سەتەمخانەگە. بۇتخانا
بۇ تەخت ئۈستىدە ھەممەسىدىن بەلەند،
سالىنغان قوساقى ئانىڭ يامىدەك،
قىزىللىق ئىرۇر سىرلاغان ئابۇ گىل.
تۇرۇبدۇر بۇ تەخت ئۈستىدە يېرىم تەخت.
ئو شۇل بۇت ئىرۇر ھەممە بۇتتىن يوغان،
بۇ گۈنبەز مەسەللىك ئىرۇر نەۋ جاۋان. ياش
بۇ بۇتلار تۇرۇبدۇر ھەممە تەشنە، ئاچ،
كى ھىچ تۈھمە يوق ساڭزا، جىڭ موماسى،
كۆرۈنمەي ئۆيدە چۆگۈن يە قازان،
بۇ ئاشلىق بىلەن رەڭگى بولمىش خازان.
باقالماي بۇ بۇتلارنى قىينار ئىكەن.
يەنە بىر قولىدا يۈزىنى سىلاپ.
بۇ چوڭ بۇت ئولتۇرۇپدۇر قاراپ،
ۋە يا ئورنىدىن تەبرىمەيدۇ ھونۇز.
دىدى موللا سىدىق تاۋازۇ كېرەك.
تۇتۇپ باشىدا قارلىغاچ ئاشىيان، ئۇۋا
بۇ ھەيبەت بىلەن چاغلاماڭ سىز ئۇسۇل.
سورابراق كىرىڭ باشىڭىزغا ئۇرار.
بۇ ئامبانلارنىڭ ئەھدۇ پەيمانەنى.
سويۇپ چاۋاسىن قوي باشىغا يايىپ.
بۇ جىڭشى بولارىنى مەن بىلمەدىم.
بۇ تاڭشىندا تۇتقانى باغلاپ تۇرۇڭ.
دىيىشمەي ئىكوۋ ھىچ سۆز قالمىدى،
بەجا كەلتۈرۈپ رەسمى شاھەنەنى.
ئۆزىن چاغلاشىپ شىردەك ھەر بىرى،
ئاتىشماق، چاپىشماق ئاڭا بىر ئويۇن.
بۇ يەڭلىغ قىلىپ دەبدەبە ۋە ئەسئەسە، داغدۇغا
مۇرادى ئانىڭ ئاقسۇنى خام يىسە.
" كۆڭۈل ئۈزمەيىن ياردىن كەتتى يار،
تالاشسا ئانى باغلاتىپ ئۆلتۈرۈپ.
ئەگەر بار بولسا ھەر جايدا لولى جالاپ،
ھەم ئەپيۇن چېكىپ بەڭ بىلەن بوزەنى،
چاقلىغان تۆشۈك يەر يۇتمادى،
+++++++++++++++++++++++++++
بولۇپ چوڭ - كىچىك خۇررەمۇ شادىمان.
بولۇپ ھەم سەئەر خۇقائى دانىئال،
بۇلارغا بېرىپ نەچچە تۈرلۈك ئەلەم،
چالىپ نەچچە جۈپ ناغرا نەققارەنى،
كېلىپ قۇتلۇق ئوردا تىكىپ بارىگاھ.
سەپىد مۇرى، كارناي، سۇرنايىنى.
ھەممە چوڭ - كىچىك دىدىلەر مەرھابا.
سوراپ ھال - ئەھۋال پۇرسىش قىلىپ. ئېسەنلەشمەك
كېلىمىز دىدى سىدقى ئىخلاسىدىن.
بۇلار ئەزىم ئېتىپ يۈردىلەر شالدىراڭ،
بۇ شەيخۇ، ئىمام باشلىغان مەھەللىسى.
سالىپ سەھنىگە زىلچە بىرلە كىگىز،
خوجام ئىختىيار ئەتتى سايرام سىيان.
قىلىپ ھال پۇرسىش نەسىھەت قىلىپ.
چالىپ ناغرە، نەققارە شاديانەنى،
ئەزان
ئەزان ئوقۇش قائىدىسى: بىر مەھەللىدە ئەزان ئوقۇسا ھەممىگە كۇپايە، ئايرىم ئەزان ئوقۇمىسىمۇ بولىدۇ. مەھەللىدە ئەزان ئوقۇلمىغان ياكى سەپەر ئۈستىدە مەھەللىدىن يىراق يەرلەرگە ئەزان ئوقۇپ ناماز ئوقۇلىدۇ.
تەكبىر: تەكبىر بىلەن ئەزاننىڭ پەرقى تەكبىر ناماز باشلاش ۋاقتىدا تېز سۈرئەتتە ئوقۇلىدۇ ھەمدە، سۈننەت نامازلارغا تەكبىر ئوقۇلمايدۇ. پەرزىنى ئوقۇغاندا، ”ھەييە ئەلەل فەلەھ، ھەييە ئەلەل فەلەھ“ دېيىلگەندىن كېيىن، ”قاددى قامەتسالەھ، قاددى قامەتسالەھ (نامازغا تۇرۇڭلار )دىيىلىدۇ. بامدات پەرزىنى ئۈچۈن ئەزان ئوقۇغاندا، "ئەسسالەتۇ خايرۇممىنەننەۋىم،ئەسسالەتۇ خايرۇممىنەننەۋىم"( ناماز ئۇيقۇدىن ئەۋزەل، ناماز ئۇيقۇدىن ئەۋزەل)“ دېيلىدۇ.
گۇۋاھمەنكى، مۇھەممەد ئاللاھنىڭ ئەلچىسىدۇر؛
اللّٰهُمَّ رَبَّ هٰذِهِ الدَّعْوَةِ التَّامَّةِ وَالصَّلاةِ الْقَائِمَةِ آٰتِ مُحَمَّدُاً الْوَسِيلَةَ وَالْفَضِيلَةَ، وَابْعَثْهُ مَقَامًا مَحْمُودًا الَّذٍي وَعَدْتَهُ.
ئالجىرىيە
left|150px left|200px