cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاتەي (قەھۋە)
لاتەي (باشقا نامى: لاتەي قەھۋەسى، لاتە قەھۋەسى) ئىتالىيەدە بارلىققا كەلگەن بولۇپ، ئەسپرەسسو قەھۋەسى بىلەن سۈت ھورلانمىسى بىلەن ھازىرلىنىدۇ.
سېيىت نوچى داستانى
سېيىت نوچى گىردىسى دەپ، داڭقىم يېيىلدى.
ئەمدى گەپنى سېيىت نوچىنىڭ ئۆزىدىن ئاڭلاڭ:
مەيلى دېدۇق بىزنى باغلاپ، ئاسسىمۇ دارغا.
ھەر قەيەردە ئۆم بولۇپ، باشلىدۇق جىدەل،
يوقىتىلدى گېلاۋخۇي، زىنداندا ھاشىم،
ھەي سېيىت نوچى، سېيىت گاڭگۇڭ!
ئالدىڭدىكى ئاتلىق پور بايۋەتچىدۇر،
ئۇنىڭ ئۆزى ئۆتۈپ كەتكەن مۇتىھەم لالما،
پور بايۋەتچە سېيىت ئاخۇنغا قاراپ دىۋەيلەپ ، ئۆز- ئۆزىچە كۆرەڭلەپ، نېمە دەيدۇ قېنى، قامچىسىنى تەڭلەپ:
يا بېشىڭغا كۈن چۈشكەن، سەرسانىمۇسەن؟
«يىقىلغان چېلىشقا تويماپتۇ، توۋا قىلسا كۆڭلى قويماپتۇ» دېگەندەك، پور بايۋەتچە پۈتۈن كۈچىنى كاللىسىغا يىغىپ سېيىت نوچىنىڭ مەيدىسىگە شۇنداق ئۇستىكى، بايۋەتچىنىڭ باش- كۆزى زىڭىلداپ كەتتى، قۇلاقلىرى ۋىڭىلداپ كەتتى، پېشانىسى ھۈررەكلەپ سېسىق تۇخۇمدەك لىغىرلاپ كەتتى. بايۋەتچىنىڭ بېشى دوقىدىن ئۆتۈپ سوقىغا ئايلىنىپ كەتتى. خەلقى ئالەم ئالدىدا يۈزى تۆكۈلگەن، قەددى پۈكۈلگەن، يۈرەك چېكى سۆكۈلگەن پور بايۋەتچىنىڭ جېنى بوغۇزىغا قاپلاشتى، سېيىت گاڭگۇڭنىڭ ياقىسىغا كانىدەك چاپلاشتى:
مەرتەم - مەرتەم ئۈچ مەرتەم ئىدى. بۇنى ئۇقمايسەن.
سېيىت ئاخۇن:
پەشۋا بىلەن مۇش بىلەن ياردىم بېشىنى.
قۇل - يېتىمنىڭ ياتقان يېرى پىتلىق ئاۋاختا،
تۆھمەت توقۇپ ئۇستۇمدىن، ئەرىز قىپتۇ دارىنغا:
- سېيىت يۇرتنى ئازدۇردى ، ئوغرىلارنى جەم قىلىپ،
ھېيىت - ئايەمدە تەڭ ئاڭلاپ، كاناي، سۇناي، ناغرىنى.
ئۇستىخىنىڭ چۈشۈپ قالسا، بۇ يۇرتتا تۇرۇپ قالساڭ.
غەمگۇزارىم ئانامنىڭ، ئالدىدا ئۆتەي دەيمەن.
ما دارېن ئىجازەت بەر، يولغا ئاتلىناي دەيمەن.
ما دارېن شۇنداق جاۋاپ بەردى:
ئەتە يولغا چىق گاڭگۇڭ، تەييارلاپ قوياي خەتنى.
سېيىت نوچى دېگەن گاڭگۇڭ، دۆڭنىڭ ئۈستىگە چىقسا.
تۈمەن تولغۇدەك قان - ياش، تۇرماي تامچىلاپ ئاقسا.
ئۈچىنچى كۈن سېيىت ئاخۇن، ئاجايىپ چۈش كۆرۈپتۇ. چۈشىدە تېخى شۇنچە، نۇرغۇنلا ئىش كۆرۈپتۇ:
خۇيزۇ
خۇيزۇلارنىڭ مىللەت نامى ۋە مەنبەسى
توقاي سۈردى خۇيخۇيلارنى. تازىلاپ غەربنى تىنجىتىش يۇلىنى،
يۈەن سۇلالىسى دەۋردە، «خۇيخۇي»(回回) سۆزى ئاساسى جەھەتتىن ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئەرەب رايۇنلىرىدىن شەرققە كەلگەن ھەر مىللەت مۇسۇلمانلىرىنى كۆرسىتىش ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن. كېيىن خۇيزۇ مىللىتىنىڭ شەكىللىنىشىگە ئەگىشىپ، «خۇيخۇي»(回回) سۆزى تەدرىجىي ھالدا خۇيزۇلارنىڭ خاس نامىغا ئايلانغان.
9-ئەسىردىن 12-ئەسىرلەرگىچە، ئوتتۇرا ئاسىيادىكى بىر قىسىم تۈركىي تىللىق مۇسۇلمانلار ئوتتۇرا تۈزلەڭلىك ۋە شەرقىي جەنۇبىي دېڭىز بويىدىكى جايلارغا كىرىپ، شىمالىي ۋە جەنۇبىي سۇڭ، قىتان، جىن، تاڭغىت دۆلەتلىرى تەۋەسىدە پائالىيەت قىلدى. ئۇلار شەھەرلەردە ئولتۇراقلىشىپلا قالماستىن، يەنە يىزا بازارلاردا ئىگىلىك تىكلەپ ئولتۇراقلاشتى. ئوخشاش بىر مەزگىلدە، شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيادىكى كۆپ قىسىم دۆلەتلەر ئسىلاملاشقانلىقى ھەمدە سۇڭ سۇلالىسىنىڭ بۇ دۆلەت ياكى رايۇنلار بىلەن بولغان دېڭىز قاتنىشى بىر قەدەر تەرەققىي قىلغانلىقى ئۈچۈن، نۇرغۇن كىشلەر دېڭىز يولى ئارقىلىق جۇڭگوغا كەلدى. بۇ كىشىلەر «جەنۇب خۇيخۇيلىرى» دەپ ئاتالدى. 13-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا، چىڭگىزخان مۇڭغۇل ئېگىزلىكىدە باش كۆتۈرۈپ چىقتى. يۇەن سۇلالىسىنىڭ تەيزۇ 14-يىلدىن جۇڭتۇڭ 1-يىلغىچە(1219-1260) بولغان ئارىلىقتا، موڭغۇللار ئوتتۇرا ئاسىيادىكى دۆلەتلەرگە قارىتا كۆپ قېتىم ھۇجۇم قوزغاپ، ئىلگىرى-ئاخىر بولۇپ، كۆكئارت(پامىر)نىڭ غەربى ۋە قارا دېڭىزنىڭ شەرقىدىكى ئىسلام دىنىغا ئېتىقات قىلىدىغان مىللەتلەرنى بويسۇندۇردى. ھەر قېتىملىق ئۇرۇشتىكى غەلىبىگە ئەگىشىپ، مۇڭغۇل ئاقسۆڭەكلىرى زور تۈركۈمدىكى خۇيخۇي كاسىپلارنى ۋە بويسۇنۇشنى خالايدىغان سانغۇن، لەشكەرلەرنى جۇڭگوغا ئېلىپ كەلدى. خۇيخۇيلارنىڭ زور تۈركۈمدىكى سودىگەر، كاسىپ، ئالىم، دېھقان-چارۋىچىلىرىمۇ كەينى-كەينىدىن شەرققە كەلدى. بۇ ئادەملەر يۇەن سولالىسى ھۆكۇمىتى تەرىپىدىن ئاتالمىش «غەربىي يۇرتلۇقلار»(色目人)نىڭ بىر خىلى دەپ قارىلىپ، خەنزۇ، مۇڭغۇل، ئۇيغۇر، قىتان قاتارلىق مىللەتلەردىن پەرقلەندۈرۈلدى.
سېيىت نوچى داستانى
بۇلاپ ئالغان ئاچ كۆزلەر، يۇرتنىڭ بار - يوق مالىنى.
ئادىمىڭنى ئەلەملەپ، ئىت - ئېشەكتەك خار قىپسەن.
قانغا تويماس زالىمنى، ئۆزۈڭ زاۋال تاپقۇزغىن.
سېيىت نوچى ھەر يەردە، يىرتىق چاپان، تون كۆردى،
يۈرەك باغرى ئۆرتىنىپ، كاۋاپ بولۇپ ياناتتى،
ساماۋەردا ئولتۇرۇپ، ئىچ - قارنىنى تولدۇرۇپ،
خۇيزۇ
خۇيزۇلارنىڭ مىللەت نامى ۋە مەنبەسى
مىڭ سۇلالىسىنىڭ تەيزۇ 24-يىلى(1391-يىلى)، مىڭ سۇلالىسىنىڭ تەيزۇ خانى جۇيۈەنجاڭ گەنسۇ تۇتۇق بېگى ليۇجىن قاتارلىقلارنى لەشكەر باشلاپ بېرىپ قۇمۇل شەھىرىنى ئىشغال قىلىشقا بۇيرۇدى. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن قۇمۇل رايونى مىڭ سۇلالىسىگە تەۋە بولدى. يۇڭلې 2-يىلى(1404-يىلى)، مىڭ سۇلالىسى چېڭزۇ خانى جۇدى قۇمۇللۇق ئەنىق تېمۇرنى سادىق ئىتائەتمەن ۋاڭ قىلىپ تەيىنلىدى. قۇمۇلدا «ئەمەلىيەتتە سىياسىي ھوقۇق ئۇيغۇرلار، خۇيخۇيلار ۋە قارا خۇيلاردىن ئىبارەت ئۈچ قۇۋۇمنىڭ چوڭ ئاقسۆڭەكلىرىنىڭ قولىدا ئىدى»، ئۇنىڭ ئۈچ خىل قۇۋۇمدىكى كاتتىبېشىنىڭ بىرى بولغان دۇيخۇشەن خۇيخۇي ئىدى. تارىخىي ماتېرىياللاردا خاتىرىلىنىشىچە، يۇڭلېنىڭ يۇەندې يىللىرى(1403-1435)دىن باشلاپ، «خۇيخۇي نەسىللىرى جەنۇپ ۋە شىماللارغا تارقالدى... ئەمما بىر تۈركۈمى قۇمۇل شەھىرىدە تۇرۇپ قالدى، ئۇلار ناھايىتى جاسارەتلىك بۇلۇپ، ھەمىشە قۇمۇلدىن كەلگەنلەر  بىلەن  بىللە تارتۇق ئېلىپ كېلەتتى».
خۇيزۇلارنىڭ خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى
خەلق ئەدەبىياتى چەت ياقا جايلاردا ئولتۇراقلاشقان، مەدەنىيەت مائارىپى بىرقەدەر ئارقىدا قالغان شىنجاڭ خۇيزۇ خەلقىنىڭ ئاساسلىق كۆڭۈل ئېچىش قورالى بولۇپ، ئۇ خۇيزۇلارنىڭ مەنىۋىي دونياسى ۋە ئىدىيىۋى قىياپىتىنى تولۇق ئەكىس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ. خۇيزۇلار خەلق ئەدەبىياتىنى ئىجاد قىلىش ۋە ئۇنىڭغا ۋارىسلىق قىلىش ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ قەلب دونياسىنى ئىپادىلەيدۇ، ئۆزلىرىنىڭ ھاياتقا بولغان تونۇشىنى نامايەن قىلىدۇ، تارىخىي ۋە رېئال تۇرمۇشتىكى ناھەق ئىشلارنى تەنقىق قىلىدۇ.
خەلق قوشاقلىرى
شىنجاڭنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا تارقالغان خۇيزۇ خەلق قوشاقلىرىنىڭ كۆپ قىسمى ئىچكى جايلاردىن كەلگەن. ئۇلارنىڭ بەزىسى ئوخشاش بولمىغان جايلاردىكى خۇيزۇ خەلق ناخشىلىرىنىڭ غەربكە تارقىلىشىدىن بارلىققا كەلگەن. يەنە بەزىسى غەرپكە تارقالغان خەنزۇ ياكى باشقا مىللەت ناخشىلىرىنى خۇيزۇ ناخشىچىلىرىنىڭ ئۆزگەرتىپ ئېيتىشى ئارقىلىق بارلىققا كەلگەن. بۇ قوشاقلارغا ئەسلىدىكى قوشاقلار ئاساسىدا شىنجاڭنىڭ مەدەنىيەت ئالاھىدىكىلى سىڭدۈرۈلگەن بولۇپ، يېڭى خەلق قوشاقلىرىغا ئايلانغان.
ئۈچىنچىسى، ھەرخىل خەلق قوشاقلىرى ئاساسىدا يەنە «خوائېر»نىڭ بەزى خام ماتېرىيال ۋە شەكىللىرىنى قوشۇش ئارقىلىق شەكىللەنگەن يېڭى خەلق قوشاقلىرىدىن ئىبارەت. ئۇ ئاساسلىقى سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىدا تارقالغان بولۇپ ۋەكىل خاراكتېرلىكلىرىدىن«خۇاخۇا سىڭىلچاق»، «ئاي چىقتى» قاتارلىقلاردىن ئىبارەت.
«تۇڭگان»سۆزىنىڭ مەنىسى ۋە مەنبەسى ھەققىدە
ئۇيغۇر تىلىدىكى كۆپ بوغۇملىق سۆزلەردە بىرىنچى بوغۇم سوزۇق تاۋۇش بىلەن باشلانسۇن ياكى ئۈزۈك تاۋۇش بىلەن باشلانسۇن، كېيىنكى بوغۇم چوقۇم ئۈزۈك تاۋۇش بىلەن باشلىنىدۇ. ئۇيغۇر تىلىدىكى چەت تىلىدىن كىرگەن سۆزلەرنىڭ بۇ قائىدىگە ئۇيغۇن بولمىغانلىرى فونېتىكىلىق ئۆزگىرىش ياسايدۇ. مەسىلەن، «سوئال، تەبىئەت،<قۇرئان>، پائالىيەت، بىئولوگىيە» قاتارلىق سۆزلەر كىرمە سۆزلەر بولۇپ ھەممىسىنىڭ ئىككىنچى بوغۇمى سوزۇق تاۋۇشلار بىلەن باشلانغان. بۇ سۆزلەر بىز تىلغا ئالغان يۇقۇرقى فونېتىكىلىق قائىدىگە ئۇيغۇن بولمىغانلىقى ئۈچۈن، جانلىق تىل تەلەپپۇزىمىزدا بىر تاۋۇش چۈشۈپ قېلىش ياكى بىر تاۋۇش قوشۇلۇپ قېلىش ياكى ئەسلىدىكى بوغۇم تۈزۈلىشى ئۆزگىرىش قاتارلىق فونېتىكىلىق ھادىسىلەر كۆرۈلىدۇ. مەسىلە، سوۋال(قوشۇلۇپ قېلىش)، پا: لىيەت(چۈشۈپ قېلىش) «قۇران» بوغۇم تۈزۈلىشى ئۆزگىرىش).
سېيىت نوچى داستانى
رەڭگى سۇلغۇن، زەپىران، باغرى لەختە قان،
مەن ساڭا ئىدىم ئامراق، ئۆلتۈرەي سېنى قانداق؟
جەم بولۇشتى ئامباللار، يەڭڭۈشلىشىپ تامباللار: «داچەي ھارۋۇنى قوش!» دەپ يارلىق قىلدى دەرھاللا. تۆت ئاتلىق يوغان ھارۋا، تەييار بولدى تەخ بولدى. سېيىت نوچىنى ئاتماققا، ئېلىپ ماڭار ۋاخ بولدى. ئات ھارۋىنى قاتقاندا، توققۇز پاي پو ئاتقاندا، تۆت دەرۋازىغا يۈزدىن تۆت يۈز چېرىك پاتقاندا، يورغىلىشىپ ھەريانغا، تېپىرلىشىپ ياتقاندا، تەشۋىش تولغان باشلىرى، قارا تاشتەك قاتقاندا، سېيىت نوچىنى چىڭ باغلاپ، ئوردا ئالدىغا ئېپ كەلدى. ئۇ ھارۋىدا تىك توختاپ، شۇنداق سۆزنى دەپ كەلدى:
ماھىرە خان
Mahire Xan Маһирә Хан
سېيىت نوچى داستانى
ھەيۋەت بىلەن گۈلدۈرلەپ، كۆكتە چاقماق چېقىلدى ...
چالدى چاكىچاك قەشقەر، موڭ تولغان راۋابىنى،
ئايەم كۈنلىرى كەلسە تەرك ئەتمەي تاۋابىنى.
موڭلۇق قەبرىگە سۈركەپ، باغرىنىڭ كاۋابىنى،
ئىراق
ئىراق ئاسىيا قىتئەسى گە جايلاشقان بولۇپ ئەرەب بولمىغان دۆلەتلەر بىلەن چىگراداش بىردىنبىر پارس قولتۇغى ئەرەب دەۋلەتى بولۇپ شەرقتە ئىران، شىمالدا تۈركىيە، غەربتە سۈرىيە ۋە ئىئوردانىيە، جەنۇبدا سەئۇدى ئەرەبىستان ۋە كۇۋەيت بىلەن قوشنىدۇر. ئىراق تارىختا «مېسوپوتامىيە» دەپ ئاتالغان بۇلۇپ، بۇ جاي ئىنسانلار مەدەنىيتى بارلىققا كەلگەن ئاساسلىق جايلارنىڭ بىرى، ھازىر ئامېرىكا ۋە ئۇنىڭ ئىتتىپاقداش دۆلەتلىرىنىڭ قۇشۇنلىرى ئىراقنى بېسۋالغاچقا، ئىراق ۋەزىيتىدە زور ئۆزگىرىش بۇلۇۋاتىدۇ.
ئارگون
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
بايقىلىشى:
ماخاتما گەندى ۋە باگاۋاد گىتا
«ھەقىقەتكە پەقەت نەپسىمىزگە بولغان باغلاقلىقىنىدىن قۇتۇلغاندىلا ئاندىن رىئايە قىلالايمىز!»
«بۈگۈن بۇ دۇنيانىڭ سىياسىتىدە ھېچبىر ياخشىلىق يوقتۇر، بىرمۇنچە ئەسكىلىك، مەينەتلىك مەھجۇتتۇر، چۈنكى خوشامەتچىلىك، سۇخەنچىلىك ئىنسانلارنى ئاپەتلەردىن قوغدىماي، ئەكسىچە ئاپەتلەرگە يۈزلەندۈردىغان ھاللار مەھجۇتتۇر. ئەگەر مۇشۇنداق كېتىۋېرىدىغان بولسا روھىمىزنى يوقىتىپ قويىمىز. ياخشى ئىشلارنى قىلىش ئىقتىدارىمىزنى يوقۇتۇپ، ھەم ئۇ ھەم بۇ ئالەملىكىمىزدىن مەھرۇم قالىمىز …
ئوسمانىيە پادىشاھلىقىنىڭ ئۆز ئىقتىدارى ، سەلتەنەتى ئۈچۈن ئۆز قېنى جېنىدىن بولغان ئەۋلادلىرىنى بوغۇپ ئۆلتۈرۈشى ۋە شۇنىڭدەك نۇرغۇنلىغان ئېمپىراتورلارنىڭ ئايىغى ئۈزۈلمىگەن ئۇرۇشلار.
دىمەك ئۇلۇغ ئاللاھ ھەزرىتى ئىبراھىمغا قوشقار ئىۋەتتىم، مەقسەت بىلەن ۋاستىنىڭ چېكىنى ئايان قىلغان بولسىمۇ، ئەمما ئىنسان ئۆز نەپسى ئۈچۈن ئۆزىنىڭ «ئۇلۇغ» لۇقى ئۈچۈن ياۋۇزلۇقتىن ئىبرەت بولغان ھايۋانى ماھىيىتى داۋاملىق بۇدۇنيادا ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلەپ كەلمەكتە.
گەندى 1869-يىلى 10-ئاينىڭ 2-كۈنى بىر سودىگەر ئائىلىسدە دۇنياغا كەلگەن. 12 ياشقا كىرگەندە ئائىلىسىنىڭ ئورۇنلاشتۇرىشى بىلەن ھىندى قائىدىلىرى بويىچە توي قىلغان. 19 ياشقا كىرەي دىگەندە يەنى 1888-يىلى 9- ئاينىڭ 4-كۈنى ئاتا-ئانىسىنىڭ ئارزۇسى بويىچە ئادۋۇكانىت بولۇش ئۈچۈن ئەنگىلىيەگە بېرىپ لوندون ئۇنۋېرسىتىتى قانۇن كەسپىگە كىرگەن. بۇ بۈيۈك ئېمپىراتورلۇقنىڭ پايتەختى لوندوندىكى چاغلىرىدا گۆش، ھاراق ۋە جىنسىي مۇناسىۋەتتىن ئۇزاق تۇرۇشتەك ھىندى دىنىنىڭ قائىدىلىرىگە بويسۇنۇشقا مۇناسىۋەتلىك بولغان ئىشلاردا ئاپىسغا بەرگەن ۋەدىلىرىدە چىڭ تۇرغان دەرسخانىلاردا ئۆتۈلگەن دەرسلەر ئارقىلىق غەربنىڭ مەدەنىيەتلىرىدىن خەۋەردار بولغان بولسىمۇ لېكىن ئىجارىگە ئالغان ئۆينىڭ ئىگىسى تەرىپىدىن قوي گۆشى بىلەن مەززىلىك قىلىپ پىشۇرۇلغان تاماقلارغا زىنھار ئېغىز تەگمىگەن. يالغۇز ئانىسىنىڭ دىگەنلىرى بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي يەنە گۆشسىز يېمەكلىكلەر توغۇرسىدا يېزىلغان ئىلمىي ماقالىلەرنى ئوقۇش ئارقىلىق ئۆزىنى ئىلمىي ئۇسۇلدا پەلسەپىۋى بىلىملەر بىلەن قوراللاندۇرۇپ، يىتىشتۈرگەن. گۆش يىمەسلىك ئۇيۇشمىلىرىغا قاتنىشىپ تەشكىلاتلاردا ھەيئەت ئەزاسى بولۇپ سايلانغان. شۇنىڭ بىلەنلا قاناتلىنىپ قالماي يەنە ئۆز ئالدىغا بىر شۆبە تەشكىلاتمۇ قۇرۇۋالغان، بۇنىڭ بىلەن تەشكىلاتچانلىق جەھەتتىكى قابىلىيەتلىرىنى يىتىلدۈرگەن. شۇ چاغلاردا 1875-يىلى قۇرۇلغان بۇددىس ۋە ھىندى ئەدەبىياتى تەتقىقاتى بىلەن شوغۇللىنىدىغان (Teosifi) ناملىق تەشكىلاتقا ئەزا بولۇپ ئۇلارنىڭ تەۋسىيەسى بىلەن بىرىنجى قېتىم «تەڭرىنىڭ ناخشىسى» (Bhagavad Gita) ناملىق ئەسەر بىلەن يۈز كۆرىشىشكە مۇيەسسەر بولغان.
1906-يىلىدىن باشلاپ جوھانىسبۇرگ شەھرىدە 1-بولۇپ ئۆزى ئۆگەنگەن ۋە ئۆز قولى بىلەن تەرجىمە قىلغان «تەڭرىنىڭ ناخشىسى» (Bhagavad Gita) نىڭ پەلسەپىۋى ئىدىيىسىنى، ئەمەلىيەت بىلەن بىرلەشتۈرۈپ پاسسف قارشى تۇرۇش ئۇسۇلىنى قوللىنىپ، پائالىيەت ئېلىپ بارغان.
گەندى زالىملارغا قارشى كۆرەشتە ئۈچ قورالنى ئىشلىتىشنىڭ مۇھىملىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان.
1. ئۇلار بىلەن ئىش بىرلىگى ئورۇنلاشتۇرۇش ۋە بىللە بولۇش، بىللە ئىشلەش.
ئادالەتسىزلىكنى ئادالەت بىلەن يىمىرىپ تاشلاپ، چاۋاك چالغانلار ئالدىغا قان يۇقىسىز قوللىرىڭلار بىلەن چىقىڭلار.
ئۆزىمىزدىن يىراق تۇتىدىغان نەرسىلەر:
ئاساسسىز سىياسەت، ۋىجداننى بۇلغايدىغان كۆڭۈل ئېچىشلار، ئەجىرسىز بايلىق، ئۆزىنى بىلىملىك ئىنسانلار دەپ خاراكتىرسىز يۈرۈيدىغانلار، ئەخلاقسىز بىر تىجارەت دۇنياسى، ئىنسان سۆيگىسىنى ئاياق-ئاستى قىلدىغان ئاتالمىش بىلىملەر، دىنغا ئەقىل پاراسەت بىلەن ساداقەت كۆرسەتمەيدىغان كىشىلەر.
ئەركىنلىك ھېچبىر زامان ھەر ئويلىغىنىمىزنى قىلىمەن دىگەنلىك ئەمەستۇر.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ نەزەرىيىۋى دائىرىسى، ئامىللىرى ۋە تېررورىزمغا قارشى كۈرەش نۇقتىسىدىن رولى ۋە ئەھمىيىتى
دېمەككى بۇ ماقالىدە، «ئىستىخبارات» ئۇقۇمى ۋە ھادىسىسىنىڭ ئومۇمەن ھەرىكەت ۋە تاكتىكىلىق تەرەپلىرى ئالدىنقى پىلانغا چىقىۋاتقان دۆلىتىمىز (تۈركىيە) دە، «ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات» ھادىسىسىنىڭ ئېشىپ بېرىۋاتقان ئەھمىيىتى قەلەمگە ئېلىنىدۇ، بولۇپمۇ ئۇقۇمنىڭ تېررورىزمقا قارشى كۈرەشكە ئالاقىدار مىللىي سىياسەتلەرنىڭ بېكىتىلىشىدە قانچىلىق مۇھىم ئورۇنغا ئىگە ئىكەنلىكى تەكىتلىنىدۇ.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئاساسلىقى بىيوگرافىيە، جۇغراپىيە، قاتناش، ئارمىيە، ئىقتىساد، سىياسەت، جەمئىيەت، كەيپىيات، بىلىم ۋە تېخنولوگىيە دېگەندەك پائالىيەت ساھەلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ (كەنت، 2003: 25 – 29؛ ئۆزداغ، 2008: 149). بۇ نۇقتىدىن قارىغاندا، ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات دۆلەت ئىچىدىكى قارار چىقىرىش سالاھىيىتىگە ئىگە تەرەپلەر ۋە بۇ قارارلارنىڭ شەكىللىنىش مۇساپىسىگە ھەسسە قوشىدىغان شەخس ۋە ئورگانلار ئۈچۈن ئوتتۇرىغا قويۇلىدۇ. بۇ شەكىلدە ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات سىياسەتچىلەر ۋە قارار چىقارغۇچىلانى پاكىت ۋە ئانالىزنى چىقىش قىلىدىغان پىكىر ۋە خىزمەت ئۇسلۇبىغا ئىگە بولۇش ئىمكانىيىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇمۇ بىر مەنىدە مىللىي سىياسەتلەرنىڭ شەكىللىنىشىدە ئىستىخبارات بىلەن سىياسىي سىستېما ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتنى نامايان قىلىپ بېرىدۇ.
تروچكىزم
تروچكىزم: تروچكى ستالىنغا ئۆكتىچى بىر سىياسىئون بۇلۇپ 1929 –يىلى سۈرگۈن قىلىنغان. ھازىرقى ۋىنزوئىلا دۆلەت باشلىقى خۇگۇ چاۋىز بۇ خىل ئىدىيىگە ۋەكىللىك قىلىدىغان كىشى. كاپىتالىزم ئىدىيىسى بىلەن قارمۇ قارشى بولماسلىقى تۈپەيلىدىن ئەنگلىيە، فرانسىيە، گېرمانىيە قاتالىق دۆلەتلەردىكى سوتسىيالىسىتىك پارتىيلەرگىمۇ تەسىر كۆرسەتكەن.
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخباراتنىڭ نەزەرىيىۋى دائىرىسى، ئامىللىرى ۋە تېررورىزمغا قارشى كۈرەش نۇقتىسىدىن رولى ۋە ئەھمىيىتى
ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خىزمەتلىرى؛ مۇئەييەن دۆلەت ياكى رايونلار (مەسىلەن، ئوتتۇرا شەرق)، چېگرا ھالقىغان جىنايەتلەر دېگەندەك كونكېرت ساھەلەر ياكى سىياسەت ئىلمى، جەمئىيەتشۇناسلىق، سىياسەت پىسخولوگىيەسىگە ئوخشاش مەخسۇس ئاكادېمىك ساھەلەردە كەسپىيلىشىشنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇنداق بولغاچقا، تېررورىزمغا مۇناسىۋەتلىك ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خىزمەتلىرى، سوبيېكتىپ خاراكتېرلىك جۇغراپىيە ۋە پەرقلىق پەنلەرگە دائىر ئۇچۇرلارنى بىر يەرگە جۇغلاپ، چوڭ كارتىنانى ئوتتۇرىغا چىقىرالايدۇ. بۇ خىل ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات خىزمىتى، تارىخ، سىياسەت، ئىستراتېگىيەلىك مۇھىت، جۇغراپىيە، دىن، پىسخولوگىيە، مەدەنىيەت، دېموگرافىيە (نوپۇس) ۋە باشقا ئامىللارنىڭ بىر – بىرىگە كۆرسىتىدىغان تەسىرلىرىنى نەزەرگە ئېلىپ، بۇلارنىڭ تېررورىزم ۋە سىياسىي زوراۋانلىق ھەرىكەتلىرىنىڭ شەكىللىنىشىدىكى تەسىرىنى ئايدىڭلىتىشقا تىرىشىشى كېرەك.
ئىستراتېگىيە مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ قارىشىچە، تېررورىزم يېڭى بىر مەسىلە بولمىسىمۇ، مودېرن تېررورىزمنىڭ يېقىنقى 20 – 30 يىلدا يېڭىدىن سۈرئەت بىلەن باش كۆتۈرۈشى نەتىجىسىدە ناھايىتى مۇرەككەپ تۈس ئالغانلىقى ۋە خەلقئارالىق خاراكتېرگە ئىگە بولغانلىقىغا پاراللېل ھالەتتە تېخىمۇ كۆپ ئەھمىيەت بېرىش كېرەك بولغان بىر مەسىلىگە ئايلاندى. چۈنكى، دۇنيا ئىنسان ھەرىكەتلىرىنىڭ كۆپىيىشى، رادىكاللىشىش ھادىسىسى تۈپەيلى ئېتنىك ۋە دىنىي مەسىلىلەرنىڭ ئۆزىنى زوراۋانلىق يولى بىلەن ئىپادىلىشى ۋە ئىقتىسادىي مەنبەگە ئىگە بولۇش ئىمكانىيەتلىرىنىڭ كېڭىيىشى، ئىلغار تېخنولوگىيە ۋە ئۇچۇر – ئالاقە ۋاسىتىلىرىدىن پايدىلىنىش ئىمكانىيەتلىرى ۋە تېررورىزمغا قارشى خەلقئارا ھەمكارلىقلاردا كۆرۈلگەن مەسىلىلەر قاتارلىق ئامىللارنىڭ تۈرتكىسىدە تېررورىزم يەككە ھالەتتە دۆلەتلەر ۋە خەلقئارا سىستېمىغا تەسىر كۆرسىتىشكە باشلىغانىدى. بولۇپمۇ 2001 – يىلى 11 – سېنتەبىر ھۇجۇملىرى تېررورىزمغا قارشى «ئومۇميۈزلۈك كۈرەش قىلىش» قارىشىنى ئوتتۇرىغا چىقاردى.
t ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات تاكتىكىلىق ۋە مەشغۇلىيەت – ھەرىكەت ئىستىخباراتلىرىدىن پەرقلىق بولۇپ، مۇئەييەن بىر ياكى بىر قانچە مەنبەدىن ئەمەس؛ كۆپ ساندىكى پەرقلىق مەلۇماتلارنىڭ ئوخشاش بولمىغان پارچىلىرىغا تايانغان ئانالىزلاردىن ھاسىل قىلىنىدۇ.
بولۇپمۇ ئېتنىك ۋە ئېدىئولوگىيەلىك ئاساسلارنى چىقىش قىلىدىغان، شۇنداقلا خەلقئارا تۈزۈمنىڭ ئاكتىيورىغا ئايلانغان تېررورلۇق تەشكىلاتلىرىغا قارشى كۈرەش قىلىشتا ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئالاھىدە مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. رايون خاراكتېرلىك، ئىجتىمائىي – ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي – سىياسىي ئەھۋاللاردىن ئۇزۇق ئالىدىغان تېررورلۇق ھەرىكەتلىرىگە قارشى ئۈنۈملۈك كۈرەش قىلىشنىڭ مەركىزىدە، ئۇ دۆلەتنىڭ ھەر تۈرلۈك ماددىي، سىياسىي، ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىيەت جەھەتتىكى ئىمكانىيەت ۋە قابىلىيەتلىرىنى ئەڭ ياخشى شەكىلدە يەكۈنلەپ، ئوتتۇرىغا چىقىرىلىدىغان ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئانالىزلىرى ئارقىلىق بۇ ئىمكانىيەت ۋە قابىلىيەتلەرنى سەپەرۋەر قىلىش دېگەندەك ئۇسۇللار بار.
بولۇپمۇ تېررورىزمغا ئوخشاش ئوتتۇرىغا چىقىش سەۋەبلىرى ۋە ئۇزۇقلانغان مەنبەلىرى، مەقسەتلىرى، قوللىنىدىغان مېتودلار، تەشكىلاتلىنىش قۇرۇلمىسى ۋە ھەرىكەتلىرىنىڭ خاراكتېرى جەھەتتىن رايون، ئېدىئولوگىيە، دىن، ئىجتىمائىي – سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي – ئىقتىسادىي قۇرۇلمىغا ئوخشاش بىر قاتار ئامىللارغا باغلىق كۆپ قاتلاملىق ھادىسىگە قارشى كۈرەش قىلىشقا توغرا كەلگەندە، ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات ئاكادېمىك خاراكتېرگە ئىگە ئىلمىي پائالىيەتكە ئايلىنىدۇ. بۇ مۇساپىنىڭ يەنى ئىستراتېگىيەلىك ئىستىخبارات يارىتىش مۇساپىسىنىڭ ساغلام ئىلگىرىلىيەلىشى، تاكتىكىلىق ئىستىخبارات ئوتتۇرىغا قويغۇچىلاردىن پەرقلىق خۇسۇسىيەتلەردىكى ئىنسان ۋە مالىيە مەنبەلىرىنىڭ بۇ مەقسەت ئۈچۈن ئايرىم شەكىلدە ئاجرىتىلىشىغا باغلىقتۇر.
ماكىياتو (قەھۋەسى)
ماكىياتو (باشقا نامى: ماكىياتو قەھۋەسى، ئەسپرەسسو ماكىياتو) بىر خىل قەھۋەدۇر. ماكىياتو ئەسپرەسسو قەھۋەسىگە ئاز مىقداردا سۈت (قايماق) قېتىش ئارقىلىق تەييارلىندۇ.
ا (ئەلىف)
يېزىلىشى
ئەلىف ھەرفى پەقەتلا ئوڭدىن ئۇلىنىدىغان بىر ھەرفتۇر. سول تەرەفتىن بىر ھەرف قوشۇلالمايدۇ.
ئىئوردانىيە
left|thumb|250px|ئىئوردانىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
يۈەنشېن
«يۈەنشېن» مۇ سودا مۇۋەپپەقىيىتىنى قولغا كەلتۈردى. بۇ ئويۇن ئېلان قىلىنغان تۇنجى يىلىلا App Store ۋە گۇگېل ئويۇنى دا 2 مىليارد 300 مىليون دوللاردىن ئارتۇق كىرىم قىلدى ، بۇ تارىختىن بۇيانقى كىرىمى ئەڭ يۇقىرى سىن ئويۇنى بولۇپ قالدى｡
ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلان
قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلان كۈرەشچى ئايروپىلانغىمۇ، ترانسىپورت ئايروپىلانغىمۇ، بەلكى ئۇ پەۋقۇلئاددە بىر خىل ھەربىي ئايروپىلان. ئۇنىڭ سىرتقى كۆرۈنۈشى «غەلىتە» رەك بولۇپ، ئايروپىلاننىڭ ئۈستىدە ناھايىتى چوڭ بىر موگۇسىمان تەخسە بار. ئەمەلىيەتتە بۇ ئالدىن سىگىنال بېرىدىغان ئايروپىلاننىڭ رادار ئانتېنناسىنىڭ قاپقىقى.
ئەقىدە تۈسىنى ئالغان خۇراپاتلىق ئادەتلەر
چۈشكە تەبىر بېرىشكە مۇناسىپ ھالدا بىر ئەتىگەندە، بىر كەچتە چۈش ئۆرۈشنى ۋە كۆرگەنلا ئادەمگە چۈش ئۆرۈشنى يامان ئالدىغان ئادەتمۇ شەكىللەنگەن. <دوستۇڭغا ئۆرسەڭ چۈش، ماننى ئوڭ دەر، دۈشمىنىڭگە ئۆرسەڭ چۈش، ياخشىنى يامان دەر> دېگەن ماقالىمۇ شۇ ئادەت ئاساسىدا مەيدانغا كەلگەن.
كورىيە گېربى
قاراڭ
كورىيە بايرىقى
ئوقسالۇر يېزىسى
ئوقسالۇر يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Oqsalur Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئۇلۇغچات ناھىيىسى گە جايلاشقان.
29- ھۇد
29- ھۇد ياكى 29- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 29- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە ھەر 4 يىلدا بىر كېلىدىغان كەبىسە يىلىدىلا تەقۋىمدە كۆرۈلىدىغانكۈن بولۇپ، كەبىسە يىلىدا يىلنىڭ 60. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 306 كۈن بار.
لىۋان
لىۋان بولسا ئاسىيا جايلاشقان بىر دەۋلەت بولۇپ، پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھرى بەيرۇت. دۇلات تىلى بولسا ئەرەب تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ مىشېل ئەۋن. ئازىركى باش ۋەزىر نەجىب مىقاتىي. بۇ دۇلات 1941 يىلى 11 ئاينىڭ 26 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 10 مىڭ 452 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 4 مىللىئون 099 مىڭ.
كۆكتوقاي بازىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> كۆكتوقاي بازىرى بولسا جۇڭگو شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دىكى بىر بازىرى 2000-يىلىدا، كۆكتوقاينىڭ 6014 نوپۇسى بار.
كرىپتون
left|thumb|250px
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
ئىزوتوپلىرى:
سۇرە
ئاتالغۇ
مەككىي سۇرىلەر 86 سۇرە، مەدەنىي سۇرەلەر 28 سۇرەدۇر:
قۇيمىچىلىق
ئىشلەش ئۇسۇلى: قۇيمىچىلىرىمىز ئالدى بىلەن ماتېرىيال تاللايدۇ. چويۇنگە تۆمۈر، مىس، قەلەي قاتارلىق ھەرقانداق غەيرىي مېتال ئارىلاشماسلىقى شەرت. تۆمۈر ئارىلىشىپ قالسا، قۇيۇلغان سايمان يېرىلىپ كېتىدۇ ياكى قۇيغىچە تېرىلىپ كېتىدۇ. ئۇستىلار رۇدىدىن ئېلىنغان پېتى ئىشلىتىلمىگەن چويۇننى خام چويۇن،  ئىشلىتىلگەن(سايمان ياسالغان) چويۇننى پىششىق چۆيۈن ھېسابلايدۇ. ئۇلار خام چويۇننى ئېرىتىشكە ئالاھىدە دىققەت قىلىدۇ، ئېرىتىشتە مەسىلە كۆرۈلمىسە، ئاندىن ئىشلىتىدۇ.
قۇيمىچىلىقىمىزنىڭ ئالاھىدىلىكى شۇكى، قازان قۇيۇلغان چويۇن ساپ بولغاچقا، قازان قۇسمايدۇ، ئاشقا ئىس كەتمەيدۇ، ئۇنىڭدا ئېتىلگەن تاماق تەملىك بولىدۇ. دېھقانچىلىق ۋە باشقا ئىشلەپچىقىرىش سايمانلىرىنى يەرلىك ئۇسۇلدا قۇيۇشتەك ئەنئەنىۋى قۇيمىچىلىق ھۈنەر –  كەسپى جايلاردا ھازىرغىچە داۋاملىشىپ كەلمەكتە.
نەزەرباغ بازىرى
نەزەرباغ بازىرى قەشقەر شەھىرىگە قاراشلىق يېزا بۇلۇپ، ئۇيغۇر، خەنزۇ، ئۆزبېك قاتارلىق مىللەتلەر ئولتۇراقلاشقان، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار %97 نى تەشكىل قىلىدۇ. «314» دۆلەت يولىنىڭ چېگرىسىدىن ئۆتىدۇ.
ئىقتىسادى
نەزەرباغ بازىرى ئاساسلىق دېھقانچىلىق زىرائەتلىرىدىن بۇغداي، قوناق، كۆكتات، مېۋە-چېۋە، سەۋزە، پالەك قاتارلىقلار. كالا، قوي قاتارلىقلار بېقىلىدۇ. خىش قۇيۇش، تاش ماتېرىياللار، سىم تارتىش، يىڭنىچىلىك، كاۋاك خىش قاتارلىق چوڭ-كىچىك تىپتىكى كارخانىلىرى بار. قەشقەر چوڭ تىپتىكى نەندا يېڭى يېزا ئىگىلىك كارخانىلىرىنىڭ بىرى بۇ بازاردا.
ئىلھام سابىر
ئىلھام سابىر، ئەر، ئۇيغۇر، 1961–يىل 2–ئايدا تۇغۇلغان (52 ياش) ، شىنجاڭ چۆچەكتىن ، 1983–يىلى 8–ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان ، 1990–يىل 11–ئايدا پارتىيەگە كىرگەن ، ئاسپىرانتلىق ئۇنۋانىغا ئىگە (2007–يىل 6–ئايدا شىنجاڭ يېزا ئىگىلىك ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئىنژېنېرلىق كەسپىنى پۈتتۈرگەن ) ، قۇرۇلۇش ماگىستېرى. ھازىر ئاپتونوم رايونلۇق 8– نۆۋەتلىك ئىنتىزام تەكشۈرۈش كومىتېتىنىڭ ئەزاسى ، ئاپتونوم رايونلۇق 12–نۆۋەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ ۋەكىلى ، ئۈرۈمچى شەھەرلىك پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى ، شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەت پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى ، شەھەر باشلىقلىقىنى ئۆتەيدۇ.
تەسرىيە
تەسرىيە: قوي، كالا قاتارلىق سۈت بېرىدىغان ھايۋانلارنىڭ سۈتىنى ساغماي ياكى بالىسىنى ئېمىتكۈزمەي، يېلىنى توشقان ھالدا ساتقىلى ئېلىپ چىقىش بولۇپ، بىلمىگەن كىشىدە «بۇ ھەرۋاقىت مۇشۇنداق سۈتلۈك ھايۋان ئوخشايدۇ» دەپ قېلىپ قىممەت سېتىۋېلىشى مۇمكىن بولغان كۆز بويامچىلىقتۇر.
ئابدۇرەھمان
ئابدىراخمان، ئابدىرەخىم، رەخمان، رەخىم، رەخىمجان
Yipek Yoli
1. Yipek Yoli
Simachyen (miladidin 145 – yil burun tughulghan ) "tarixi xatiriler" namliq esirining "perghane heqqide qisse" we sengo (miladining 32 – yili tughulup 92 – yili ölgen) "xen sulalisi yilnamisi gherbiy rayon heqqide qisse" bablirini yazghanda miladidin ikki esir burun gherbiy rayongha ikki qétim kélip ketken (miladidin 130 yil bir qétim, miladidin 115 yil burun bir qétim)meshhur seyyah we diplomat jang chyenning xen sulalisining (miladidin 207 yil burunqi chaghdin tartip miladining 220 – yilighiche höküm sürgen )padishahi xen wudégha (miladidin 140 yil burunqi chaghdin miladidin 87 yil burunqi chaghqiche padishah bolghan ) gherbiy rayondiki döletlerning ehwali heqqide bergen melumatidin paydilanghan. Junggoning ene shu qedimki tarixi yilnamilirigha asaslanghanda, dunyaning sherqidin gherbige baridighan xelqara quruqluq qatnash yoli jenubiy we shimali yol dep ikkige bölünidu. Qedimki chaghda sherqi asiyadiki eng chong döletlerning biri bolghan junggoning paytexti changen (hazirqi shi'en )din gherptiki roma émpiriyisige baridighan yol gensudiki xéshi kariduri arqiliq dashata (dungxu'ang) gha élip kélidu. Dashatadin gherpke qarap mangghanda, yol ikki achigha bölünidu.bu acha yolning biri dashataning gherbiy shimalidiki lolan arqiliq lopnorgha ötüp qara qurum tizmilirini boylap xotengebaridu. Xotendin chiqip gherbiy shimalgha qarap mangghanda yarkindke baridu. Andin kéyin pamir taghliridin éship afghanistandiki bedexshan arqiliq amu wadisigha baridu.bu yerdin gherpke qarap mangghanda iran, iraq arqiliq yunanistangha barghili bolidu.mana shu yol jenubiy yol dep atilidu. Dashatadin gherpke qarap mangghanda ikki achigha bölüngen yolning yene biri lolanning shimalidin ötüp qumulgha élip baridu. Andin kéyin qumuldin turpangha ötüp tengri taghlirining jenubiy tizmisini boylap gherpke mangghanda qara sheher, kuchar , aqsu arqiliq qeshqerge baridu. Qeshqerdin chiqip gherpke mangghanda pamir taghliridin éship perghane, soghdi , xarezmi (hazirqi sowét ittipaqidiki özbékistan ittipaqdash jumhuriyitide) arqiliq alanlar memlikitige (kaspi déngizining gheryiy shimalida) baridu. Uningdin kéyin, jenupqa qarap méngip irangha ötüp gherpke burulup mangghanda misupotamiye (iraqtiki dijli we firat wadisi) arqiliq yunanistangha baridu. Bu yol – shimali yol dep atilidu. Mana shu yuqirida tilgha élinghan yollarning asasi tügünliri honlar dewridin tartip (miladidin birnechche esir burun) uyghurlar we ularning qérindashliri yashaydighan rayonlarda (tarim oymanliqi we ottura asiya, gherbiy asiyada) idi. Ochuqraq éytqanda, asiyaning sherqidiki döletler (chawshyen , junggo) bilen yawrupa arisidiki munasiwetlerni (iftisadi , medini , siyasiy alaqilarni) baghlaydighan xelqara soda yoligha honlar , türkler , uyghurlar hökümran bolup kelgen. Xelqara soda yolining hökümranliqini qolgha keltürüsh üchün junggo bilen hunlar arisida, türkler bilen iran arisida ,uyghurlar bilen tibet xanliqi arisida urushlar yüz bergen.
2 . Sherq melikisi toghrisida
Pitolimi uyghurdas deryasining boyida uyghurdas döliti bar dégen. Pitolimining uyghurdas dégini, del uyghurlarning yunan teleppuzida éytilishi xalas. Yunan alimi marisillinos (miladining 380 – yili yashighan) "tarixname" atliq kitabida : "sherqte sirisler éli bar, uning etrapini égiz taghlar orap turidu. Bu taghlar bir tutash sozulup tebi'i tosuqni shekillendüridu. Siriliqlar shuning ichide yashaydu. Ularning yéri tekshi , kengtasha we bay. Gherbte séstiye bilen chégralinidu. Sherqiy bilen shimaldin ibaret ikki teripi chöllük , taghlirining üsti (tengri taghliri bilen pamir taghliri küzde tutulsa kérek) yil boyi qar bilen qaplinip turidu. Jenubiy chégrasi hindi we gangé deryasighiche baridu.... Taghlirining hemmisi égiz , yolliri tik qiyaliq egri – bügri kélidu. Taghlarning arisi tüzlenglik , uning térritoriyisi ichide uyghurdas we bawtis deryasidin ibaret ikki derya aqidu... Sirisler tich yashaydu. Herbiy qoral – yaraq tutmaydu. Zadi urush qilmaydu. Mulahim , yawash , qoshna döletlerni parakende qilmaydu. Iqlimi mötidil , hawasi sap , pakiz , asmanda bulut köp bolmaydu. Qattiq boran chiqmaydu. Ormanliq intayin köp, ormanliqta mangsa asmanni körgili bolmaydu." marsillinos yene mundaq dep yazidu : "sirisliqlar addi – sadda yashashqa adetlengen. Ular xali jayda olturup kitab oqup kün ötküzüshni yaxshi köridu. Kishiler bilen bérish – kélish qilishni anche yaqturmaydu. Chet ellikler chégradiki deryadin ötüp, u yerge yipek yaki bashqa mal alghili barsa , közliri bilen bir – birige béqishipla bahasini toxtitidu. Gepleshmeydu, ularning yer bayliqi mol , bashqilargha éhtiyaji chüshmeydu ". yuqirida , yunan we rim alimlirining xatiriliridin keltürgen pakitlardin töwendiki xulasini chiqirish mumkin :
Uyghurlarning qedimki chaghlarda, yipek toqumichiliqida yuqiri sewiyige kötürülgenlikini ispatlaydighan pakitlar az emes. Ichki ölkilerdiki xenzular yipek toqumichiliqida uyghurlarning toqumichiliqtiki artuqchiliqidin ögengenliki buninggha misal bolidu. Yéqinqi yillarda, shinjangning herqaysi jayliridin 6 – esirde ichki ölkilerde toqulghan yipek toqulmilar qéziwélindi. Bundaq yipek toqulmilardiki "nisbeten közge körünerlik tereqqiyat shu bolghanki, shu chaghlarda tüz yolluq kimxaplardin tashqiri yene qiypash güllük arqighidin gül chiqirilghan kimxaplarmu meydangha kelgen , arqaqtin bu xil gül chiqirish usulini xen sulalisi waqtidila (miladidin birnechche esir burun shinjangdiki qérindash milletler yung toqumichiliq hüniride qollanghan. Ottura tüzlenglik rayonliri yipek toqumichiliqta qollanghan bu xil toqush usulini (kimxaplarning arqighidin gül chiqirish usulini – a) shinjangdin ögengen bolsa kérek." mana shu pakit qedimki chaghlarda uyghurlarning yipek toqumichiliqi yaki yung toqumichiliqida bolsun yuqiri sewiyige kötürülgenlikini körsitidu.
كورىيە بايرىقى
قاراڭ
كورىيە گېربى
ئابلىكىم تۇردى
ئىجادىيتى
ئابلىكىم تۇردى ياش چاغلىرىدىن تارتىپلا ئەدەبىياتقا ئىشتىياق باغلاپ 1951- يىلى «لۇتپۇللا ئاكا» دېگەن شېئىرى بىلەن ئەدەبىي ئىجادىيەتكە كىرىشىپ، ھازىرغىچە ئاپتونوم رايونىمىزدىكى مەتبۇئاتلاردا 500 پارچىدىن ئارتۇق شېئىر ئېلان قىلىنغان ۋە «بىر كۇپلېتلىق شېئىرلار» ناملىق توپلىمىنى نەشر قىلدۇرغان.
ستېۋ جوبىس
ھاياتى
ستېۋ جوبس (STEVE PAUL JOBS) بىر يالغۇز بالا بولۇپ، ئىلگىرى باشقىلار تەرىپىدىن بېقىۋىلىنغان. بالىلىق دەۋرىدە ئۇ ئېلېكترون قۇرۇلۇشىغا ئىشتىياق باغلىغان، ۋە فېزىكىغا نىسبەتەن كۈچلۈك قىزىقىشى قوزغالغان. ئالىي مەكتەپتىكى چاغلاردا، جوبس ھاياتىدىكى ئەڭ ياخشى ھەمراھى ۋوز بىلەن تونۇشقان، ۋوز بىر كومپيۇتېر تالانت ئىگىسى ئېدى. 1976-يىلى ئەمدىلا 21ياشقا كىرگەن جوبس 26ياشلىق ۋوز بىلەن ئالما كومپيۇتېر شېركىتىنى قۇردى. بۇ دەل كېيىنكى دۇنياغا داڭلىق ئالما شېركىتى ئېدى. ئۇلارنىڭ ئېگىلىكى بىرىنچى پارچە توك يولى تاختىسىنى لايىھىلەپ ياساشتىن باشلانغانىدى، شۇنداق قىلىپ ئۇلار تۇنجى مەبلەغنى توپلىدى. 1980-يىلى ئالما شېركىتى ۋال سترىت كوچىسىدا بازارغا سېلىندى. بىر كېچىدىلا جوبس بىر ياش مىلياردېر غا ئايلاندى. كېيىن كارخانىنىڭ چوڭىيىشى ۋە تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، ئۇ ئامېرىكا دەۋر ژۇرنىلىنىڭ مۇقاۋىسىغا بېسىلدى. لېكىن ئۇنىڭ ھاياتى تۈپتۈزلا ئەمەس ئېدى. 1985-يىلى تەدبىر بەلگىلەش جەھەتتىكى خاتالىقلار تۈپەيلىدىن، جوبس ئالما شېركىتىدىن چىقىپ كېتىپ NEXT شېركىتىنى قۇرۇپ، خىلى نەتىجىلەرگە ئېرىشتى. 1996-يىلى ئالما شېركىتى قاتمۇ-قات قەرزگە بوغۇلۇپ كەتكەن چاغدا، جوبس يەنىلا ئالما شېركىتىگە قايتىپ كېلىپ، ئۆزى بىر قوللۇق قۇرۇپ چىققان ئېگىلىكىنى قۇتقۇزدى.)
شان-شەرەپلىرى
ستېۋ جوبس  STEVE PAUL JOBS)   1985)-يىلى -يىلى جۇمھۇر رەئىس رېگان تەرىپىدىن دۆلەت دەرىجىلىك تېخنىكا ئوردىنىغا ئېرىشىدۇ. 1987-يىلى جېففېرسون ئاممىۋى مۇلازىمەت مۇكاپاتىغا ئېرىشتى. 1989-يىلى ئون يىللىق كارخانىچى دىگەن نامغا ئېرىشتى. 1997-يىلى ئەڭ مۇۋەپپەقىيەت قازانغان باشقۇرغۇچى دىگەن نامغا ئېرىىشتى .2007-يىلى  يىللىق ئەڭ ئۇلۇغ سودىگەر دىگەن نامغا ئېرڭشتڭ  2009-يىلى بايلىق ژۇرنىلى تەرىپىدىن «ئامېرىكىدىكى ئون يىللىق ئەڭ مۇنەۋۋەر باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى» بولۇپ باھالىنىدۇ،2012يىلى ئامېرىكدا ئەڭ تەسىر كۈچىگە ئىگە 20نىڭ ئىچىگە كىردۇ. شۇ يىلى دەۋر ژۇرنىلىنىڭ يىللىق گەۋدىلىك شەخسنىڭ بىرى بولۇپ باھالىنىدۇ.
بېغىم نىياز
بېغىم نىياز 1893-يىلى لوپنۇر ناھىيە تىكەنلىك رايونى يېڭىسۇ كەنتىدە ئۇقۇمۇشلۇق ئائىلىدە تۇغۇلغان. ئۇ كىچىكىدە ئۆز دادىسىدىن تەلىم ئېلىپ ساۋادىنى چىقارغان. ئۇنىڭ ئۆز ئىسمى موللا بولۇپ، دادىسى نىياز سوپى ئىكەن. چوڭ دادىسىنىڭ ئىسمى باغ نىياز بولۇپ، كېيىن موللا دىگەن ئىسىمنى نىيازغا ئۆزگەرتكەن.
يەھيا ئىبنى شەرەف ئەننەۋەۋىي
ھاياتى
ئۇ «ئەشرەفىيە دارۇل ھەدىس مەدرەسەسى»نىڭ باش شەيخلىك ۋەزىپىسىنى ئۈستىگە ئالغان بولسىمۇ، لېكىن مەدرىسەدىن ئازراقمۇ مائاش ئالمىغان، ھەدىيەمۇ قوبۇل قىلمىغان. ئۇ پەقەت دادىسى يۇرتى نەۋادىن ئەكىلىپ بېرىدىغان تاتلىق - تۈرۈم ۋە ئەنجۈر بىلەنلا ئوزۇقلىناتتى. ئۇچىسىغا يۇرتىغا خاس ھەۋران كىيىمى، بېشىغا شەبەختان سەللىسى كىيەتتى. بىرلا ۋاقىتتا ئىككى خىل يېمەكلىك يېمەيتتى. ۋاقتىنى تائەت - ئىبادەتسىز ئۆتكۈزمەيتتى، بىراۋ يوقلاپ كەلسە پەقەت سالاملا قىلاتتى ۋە زۆرۈر ئىلمىي مەسىلىلەرگىلا جاۋاب بېرەتتى، ئەگەر يېنىدا ئولتۇرسا مەشغۇل قىلماسلىقى ئۈچۈن ئوقۇشقا كىتاب بېرەتتى. ھەربىر ھەرىكەت ۋە يۈرۈش - تۇرۇشلىرىدا، باسقان قەدەم ۋە ئوي - خىياللىرىدا ئاللاھنى ئېسىدىن چىقارمايتتى. ياخشىلىققا بۇيرۇپ، يامانلىقتىن توساتتى. سۇلتان زاھىرغا كۆپ قېتىم تۈزىتىش بەرگەن ئىدى. سۇلتان: مەن مۇشۇ نەۋەۋىيدىن باشقا ھېچ كىشىدىن ئەيمەنمەيمەن، دەيتتى ۋە ئۇ بۇيرۇغان ھەممە ئىشلارنى ئىجرا قىلاتتى.
ئىمام نەۋەۋىينىڭ ئۇستازلىرى
3.         ئىمام شەمسۇددىن ئابدۇرراھمان ئىبنى نۇھ ئىبنى مۇھەممەد ئەلمەقدىسىي. ھ. 654 / م. 1256 - يىلى ۋاپات بولغان.
5.         قازى ئۆمەر ئىبنى بۇندار ئىبنى ئۆمەر ئەتتىفلىيسىي. ھ. 601-602 – 672 / م. 1205 – 1273-1274- يىلى ۋاپات بولغان.
ئىشىك
باشقىلار
ئامبۇر،ئەتۋىركە،كۇلۇچ،بولقا،ھەرە،ئۈشكە
يەھيا ئىبنى شەرەف ئەننەۋەۋىي
ئىمام نەۋەۋىينىڭ ئۇستازلىرى
7.         شەيخ رەزىييۇددىن ئىبراھىم ئىبنى ئۆمەر ئىبنى مۇزەر ئەلمىسرىي ئەلۋاسىتىي. ھ. 664 / م. 1266 - يىلى ۋاپات بولغان.
ئەلبانى
ھىجرىيە 1332-يىلى، مىلادىيە 1914-يىلى، كېيىن ئالبانىيەنىڭ پايتەختى بولغان ئاشكودېرادا بىر كەمبەغەل ئائىلىدە دۇنياغا كېلىدۇ. ئۇنىڭ دادىسى ئەلھەج نۇھ نەججاتى ئەل ئەلبانى ئىستانبۇلدا شەرىئەت ئىلمىدە ئوقۇغان ۋە ئالبانىيەگە ئالىم بولۇپ قايتقانىدى. ئالبانىيە ئاتىزىمنىڭ چاڭگىلىغا چۈشۈپ كەتكەندىن كېيىن، ئۇلارنىڭ ئائىلىسى دەمەشىققە ھىجرەت قىلىدۇ. بۇ يەردە شەيخ ئەلبانى ئۆزىنىڭ دەسلەپكى تەربىيىلىرىنى تاماملايدۇ ۋە شۇ چاغدىكى مۆتىۋەر ئالىملاردىن ۋە دادىسىنىڭ دوستلىرىدىن قۇرئان، تەجۋىد، ئەرەب تىلى ئىلىملىرى، ھەنەفىي مەزھىپىنىڭ فىقھىسى ۋە باشقا شاخچە دىنىي بىلىملەرنى ئۆگىنىدۇ.
كېيىن ئۇ ئوقۇغۇچىلار ۋە ئۇنىۋېرسىتېتىت مۇئەللىملىرىگە ئەقىدە، فىقھى، ئۇسۇل ۋە ھەدىس ئىلمىدىن دەرس ئۆتۈشكە باشلايدۇ. ئۇ يەنە سۈرىيە ۋە ئىئوردانىيەگە دەئۋەت ئۈچۈن ئاتلىنىدۇ. شەيخ ئۆزى ئۇزۇندىن بېرى كۆرۈشۈشنى ئىستەپ كەلگەن ھەدىس ئۇستازى ئەھمەد شاكىر بىلەن كۆرۈشىدۇ ۋە ئۇنىڭ بىلەن ھەدىس ئىلمى توغرىلىق ناھايىتى قىزغىن سۆھبەتلەردە بولىدۇ. شەيخ دائىم ئۆزىنىڭ كىچىك ۋاقىتلىرىدىكى ناھايىتى نامراتلىق ئىچىدە ئۆتكەن ھاياتىنى ئەسلەپ قالاتتى. ئۇ دائىم كوچىدىكى تاشلىۋېتىلگەن قەغەز پارچىلىرى، باغاقلاردىن تارتىپ يىغىۋېلىپ، ئۇنى ھەدىس خاتىرىلەشكە ئىشلىتەتتى. ئۇ يەنە دائىم كىشىلەر ئىشلىتىپ تاشلىۋەتكەن قەغەز پارچىلىرىنى سېتىۋېلىپ ئەكىلىپ ئىشلىتەتتى.
ئۇنىڭ ھەدىس ساھەسىدىكى بىر قانچە كىتابى نەشىر قىلىنغاندىن كېيىن، شەيخ مەدىنىدە يېڭى قۇرۇلغان بىر ئىسلام ئۇنىۋېرسىتېتىدا ھەدىس دەرسى ئۆتۈشنى قارار قىلىدۇ. ھىجرەتنىڭ 13381-يىلىدىن 1383-يىلىغىچە بولغان مۇددەتتە ئۇ ھەم مەكتەپ باشقۇرۇش ھەيئىتىنىڭ ئەزاسى بولۇپ تۇرىدۇ.ئاندىن ئۇ بۇرۇنقى قىلىۋاتقان خىزمەتلىرىنى قايتىدىن قولىغا ئالىدۇ، دۇكىنىنى ئىنىسىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىپ، ئۆزى "مەكتەبە ئەد زاھىرىييە" دىكى خىزمىتىنى داۋاملاشتۇرىدۇ.
سوفىيە
right|thumb|250px|Sofiye
ئۇيغۇرلاردىكى شەرمىي-ھايا ئىسراپچىلىقى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
ئابدۇرەھمەت
رەھمەتنىڭ قۇلى
كورلا شەھىرى
ساياھەتچىلىك
كورلىنىڭ يەنە "تۆمۈر دەرۋازا" دېگەن ساياھەت ئورنى بار. ئۇ شەھەر سىرتىدىكى تاغدا جايلاشقان. بۇ جايدا ياخشى ئارام ئالالايسىز ۋە كورلىنىڭ داڭلىق كاۋاپلىرى بىلەن بىرگە باشقا تائاملارغىمۇ ئېغىز تېگەلەيسىز. زىيارەتچىلەر بۇ يەردە ھەم تاغقا چىقالايدۇ، ھەم دەريادا سۇ ئۈزەلەيدۇ.
ئەجەل پۈتۈكى
ئەجەل پۈتۈكى ناملىق بۇ كارتون فىلىمدە دىۋە ريۇكۇ ئىنسانلار دۇنياسىغا تاشلىۋەتكەن بىر ئەجەل پۈتۈكىنى تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئەلاچى ئوقۇغۇچىسى رايتونىڭ تېپىۋالغانلىقى ۋە بۇ پۈتۈككە كىمنىڭ ئىسمىنى يېزىپ قويسا شۇنىڭ ئۆلىدىغانلىقى قاتارلىق بىر قاتار مەزمۇنلار بايان قىلىنغان.
فىلىم ۋەقەلىكى
سىز بۇ كارتوندىن ئاقكۆڭۈل، ھەققانىيەت تۇيغۇسى كۈچلۈك بىر بالىنىڭ ئاستا-ئاستا رەزىللىك قوينىغا كىرىپ كەتكەنلىكىگە، بىر ياخشى ئوقۇغۇچىنىڭ دۇنيادىكى ئەڭ رەزىل ئادەمگە ئايلىنىپ كەتكەنلىكىگە شاھىت بولىسىز.
كسېنون
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئىزوتوپلىرى:
تارىخى:
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 5-بۆلۈم
ئامېرىكىنىڭ نوپۇسى 300 مىليون ئەتىراپىدا بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدە كالىفورنىيەنىڭ نوپۇس سانى ئۇنىڭ 10 دىن بىر قىسمىغا، يەنى 35 مىليونغا توغرا كېلىدۇ. لېكىن، كالىفورنىيەنىڭ يىللىق ئىقتىسادىي كىرىمى ئامېرىكىنىڭ دۆلەت يىللىق ئىقتىسادىي كىرىمىنىڭ 5 تىن بىر قىسمىنى تەشكىل قىلىدۇ. ئامېرىكىدا 50 شىتات بولغىنى بىلەن، پەقەت كالىفورنىيەلا ئامېرىكا ئىقتىسادىي كىرىمىڭ 20 پەرسەنتتىن كۆپىنى يارىتىدۇ. يەنى، كالىفورنىيە ئامېرىكا بويىچە ئالىي مائارىپ ۋە يۇقىرى تېخنىكىلىق سانائەت قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسىدە مەملىكەت بويىچە ئەڭ ئالدىدا تۇرىدۇ.
خوتەن ۋىلايىتى
ساياھەتچىلىك
خوتەن ۋىلايىتى ئۆزىنىڭ ئۇزاق تارىخى جەريانىدا نۇرغۇنلىغان بايلىقلارنى بىزگە قالدۇرۇپ كەتكەن. ساياھەت بايلىقلىرى ئەنە شۇ بايلىقلار ئىچىدە بىزنىڭ كۆزىمىزگە ھەر ۋاقىت تاشلىنىپ تۇرىدىغان، خوتەننى پۈتۈن دۇنياغا تۇنۇشتۇرىدىغان ئابىدىلەردۇر. خوتەندە نۇرغۇنلىغان قەدىمىي خارىبىلىكلەر بار، بۇ خارابىلىكلەر ئىچىدە ئەندىر قەدىمىي خارابىلىكى، قەدىمىي نىيە خارابىلىكى قاتارلىقلار بار. ئۇندىن باشقا ھازىرقى دەۋىردە ساياھەتچىلەرنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا ئىرىشىپ كېلىۋاتقان قۇربان تۇلۇم خاتىرە سارىيى، خوتەن كوئېنلۇن تېغى مەنزىرىسى، ماۋزېدۇڭ ئىزناكلىرى خاتىرە سارىيى، يامۇن يايلىقى ۋە مازار تاغ قەدىمى قەلئەسى قاتارلىق داڭلىق ساياھەت نۇقتىلىرىمۇ بار. بۇنىڭ ئىچىدە ئۆزىنىڭ گۈزەل مەنزىرىلىرى بىلەن خەلىق تەرىپىدىن تەرىپلىنىپ كېلىۋاتقان يامۇن يايلىقى ھەر يىلى نەچچە مىڭلىغان ساياھەتچىلەرنى ئۆزىگە جەلىپ قىلىپ كەلمەكتە. يامۇن يايلىقى ناھىيە بازىرىدىن 160 كىلومېتىر يىراقلىقتا بولۇپ، نۇرى يېزىسىنىڭ سارلۇڭ كەنتىگە جايلاشقان، كۆلىمى 43 مىڭ مو، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 3600 مېتىردىن 3700 مېتىرغىچە بولۇپ، يايلاقتا كوئىنلۇن ئەمىنى، كۈمۈش باشاق، ياۋا پىياز قاتارلىق ئۆسۈملۈكلەر بار. ھەر يىلى 6- ئايدىن 7- ئايغىچە بولغان تومۇز ياز مەزگىلىدە، يايلاققا بېرىپ ئىسسىقتىن ساقلىنىپ دەم ئالىدىغان ساياھەتچىلەر بىر قەدەر كۆپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە كوئېنلۇنغا يېقىنلاشقانسېرى «بىر كۈندە تۆت پەسىل، ھەر ئون چاقىرىمدا بىر خىل ھاۋا بولۇش» تەك ئاجايىپ تەسىرات بىرىدۇ. يامۇن يايلىقى ساياھەت قىلىش، ئېكىسكۇرسىيە قىلىش، كىنو- تېلىۋېزىيە فىلىملىرىگە ماتېرىيال توپلاش ۋە تاشقى كۆرۈنۈشنى سۈرەتكە ئېلىشتىكى ياخشى جاي.
قاتناش
315-نومۇرلۇق دۆلەت تاشيولى خوتەن شەھىرىدىن ئۆتكەن بولۇپ، بۇ تاشيول خوتەننىڭ ئىقتىسادى تەرەققىياتىدا ئىنتايىن ئاكتىپ رول ئويناپ كەلمەكتە. 315-نومۇرلۇق تاشيول چىڭخەي ئۆلكىسى شىنىڭ شەھىرىدىن باشلانغان بولۇپ، بايىنغولىن مۇڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاشتى چەرچەن ناھىيىسىدىن خوتەن ۋىلايىتىگە كىرىدۇ. خوتەن ۋىلايىتىدە يەتتە ناھىيە بىر شەھەرنى تۇتاشتۇرۇپ تۇرىدىغان مۇھىم يول، ئۇ خوتەننىڭ ھەر قايسى ناھىيىلىرى بىلەن خوتەن شەھىرىنىڭ مۇناسىۋىتىنى قۇيۇقلاشتۇرۇش، مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇش ئىشلىرىدا ئاكتىپ رول ئويناپ كەلمەكتە. بۇ 315-نومۇرلۇق تاشيول قەشقەر شەھىرىدە توختايدۇ، بۇ تاشيولنىڭ ئومۇمى مۇساپىسى 3،00كىلومىتېر بولۇپ، خوتەن ۋىلايىتىنىڭ تەرەققىياتىدا ئىنتايىن مۇھىم بولغان رول ئويناپ كەلمەكتە.
2011-يىلى 7-ئايدا قەشقەر-خوتەن تۆمۈر يولى پۈتۈپ رەسمىي قاتناش باشلاندى، بۇ تۆمۈر يولنىڭ ئىشقا كىرىشىشى خوتەننىڭ تەرەققىياتى ۋە باشقا رايونلار بىلەن مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇش ئىشلىرىدا ئۆزىنىڭ رولىنى ياخشى جارى قىلدۇرغۇسى.
سىڭدۈرمە سىستېما
كىرىش سۆز
يېقىنقى يىللاردىن بۇيان سىڭدۈرمە سىستېما دېگەن ئۇقۇم بىزنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىمىزغا سىڭىپ كىرىشكە باشلىدى ھەم بۇنىڭدىن كىيىنكى ئەڭ قىزىق نۇقتا تېخنىكا يۈزلىنىشمۇ مۇشۇ تەرەپكە قاراپ بولىۋاتىدۇ. بىزنىڭ بۇ جەھەتتىكى خادىملىرىمىزنى بارماق بىلەن سانىساقمۇ بارماقلىرىمىز ئېشىپ قالامدىكىن دەيمەن. بۇ جەھەتتىكى بوشلۇق پەقەت بىزنىڭ ئۇيغۇر مىللىتىمىز ئارىسىدىلا ئەمەس بەلكى پۈتۈن مەملىكەت خاراكتېرلىك بولغان بىر زور < ئىختىساس ئىگىلىرى كرىزىسى>.
1. سىڭدۈرمە سىسىتما مەھسۇلات ئالاھىدىلىكى:
يىغىنچاق، سەرپىياتى تۆۋەن، ئىلىپ يۈرۈشكە يۆتكەشكە ئەپلىك، تور بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى بارغانسىرى زىچلىشىپ بىرىۋاتىدۇ.
1.2. سىڭدۈرمە سىسىتمىنىڭ ئاسالىق تەركىبى
سىڭدۈرمە قاتتىق دىتال سىستىمىسى:
سىڭدۈرمە يۇمشاق دىتال سىستىمىسى:
RTOS(Real Time Operating System) رىئال پەيتلىك مەشغۇلات سىستىمىسى .(بۇ بىزنىڭ سىڭدۈرمە سىستىمىمىزدا قوللىنىلىدىغان مەشغۇلات سىسىتىمىسى).
3.1.3. ARMمەكزىي بىر تەرەپ قىلغۇچىسىنىڭ ئىچكى يادروسى.
ARM مەھسۇلاتلىرى تۆۋەندىكىدەك بىر قانچە خىل:
بۇ ئىنتىل شىركىتى نۆۋەتتە ئاساسلىق كىڭەيتىۋاتقان ARMبىر تەرەپ قىلغۇچ. ئىقتىدارى ناھايتى يۇقىرى، باھاسىمۇ خىلى يۇقىرى. قوللىنىلىش دائىرسى كەڭ.
4.باپ، سىڭدۈرمە مەشغۇلات سىسىتمىسى
5.مەشغۇلات سىسىتمىسى ئۇلىنىش ئېغىزى (API)
4.1.كۆپ قوللىنىلىدىغان سىڭدۈرمە مەشغۇلات سىسىتمىسى تۈرلىرى
1. سۇئال: نوكىيا 5800نىڭ سىسىتمىسى (مەشغۇلات سىسىتىمىسى) قايسى؟
سىڭدۈرمە سىسىتمىنىڭ قۇرۇلمىسى:
بىز مۇشۇ سىسىتما تەمىنلەپ بەرگەن ئۇلىنىش ئېغىزلىرىدىن پايدىلىنىپ سىسىتمىنىڭ ئىقتىدارىنى كىڭەيتەلەيمىز.
ئېرنېست ھېمىڭۋاي
1927-يىلى ھېمىڭۋاي ئامېرىكىغا قايتىپ، باش چۆكۈرۈپ ئىجادىيەت بىلەن شۇغۇللىنىپ، «بويتاق ئەر» ناملىق ھېكايىلەر توپلىمىنى نەشر قىلدۇرغان. بۇ توپلامدىكى ئەسەرلەردە ئۇ ئۆلۈمگە پىسەنت قىلمايدىغان بىر قاتار جەسۇر ئەرلەرنىڭ ئوبرازىنى ياراتقان. ئۆتكەن ئەسىرنىڭ 30-يىللىرىنىڭ باشلىرىدا ئۇ ئافرىقىغا ئوۋ ئوۋلاشقا بېرىپ، ئەدەبىي خاتىرە «ئافرىقىنىڭ تېغى» ۋە ھېكايىلەر توپلىمى «كىلىمازارو تېغىدىكى قار» قاتارلىقلارنى ئىجاد قىلغان. ئۇ «كىلىمازارو تېغىدىكى قار» ناملىق ھېكايىسىدە رېئاللىق ۋە خام خىيال ئارىلىشىپ كەتكەن ئاڭ ئېقىمى ماھارىتىنى ئوڭۇشلۇق ئىشلىتىپ مۇۋەپپەقىيەت قازانغان. ئىسپانىيىدە ئىچكى ئۇرۇش پارتلىغاندا، ئۇ مۇخبىر بولۇپ بارغان ھەمدە مۇشۇ مەزگىلدە «بەشىنچى كالوننا»(1938-يىل) ناملىق سېنارىيىسىنى ۋە «ماتەم قوڭغۇرىقى كىم ئۈچۈن چېلىندى»(1939-يىل) ناملىق رومانىنى نەشر قىلدۇرغان. ئىسپانىيە ئىچكى ئۇرۇشى ئارقا كۆرۈنۈش قىلىنغان بۇ رومانمۇ ھېمىڭۋاينىڭ ۋەكىللىك ئەسىرى ھېسابلىنىدۇ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئەمگەك تالاش – تارتىشى مۇرەسسە – كېسىم قانۇنى
1 – باب ئومۇمىي پرىنسىپ
5 – ماددا ئەمگەك تالاش – تارتىشى كۆرۈلگەندە، ئالاقىدارلاردىن كېڭىشىشنى خالىمىغانلىرى، كېلىشەلمىگەنلىرى ياكى كېلىشىۋېلىش كېلىشىمىنى ئادا قىلمىغانلىرى مۇرەسسە تەشكىلاتىغا مۇرەسسە قىلىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ؛ مۇرەسسە قىلىشنى خالىمىغانلىرى، كېلىشەلمىگەنلىرى ياكى مۇرەسسە كېلىشىمىنى ئادا قىلمىغانلىرى ئەمگەك تالاش – تارتىشى كېسىم ھەيئىتىگە كېسىم قىلىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ؛ مۇشۇ قانۇندا ئايرىم بەلگىلەنگەنلىرىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، كېسىم قارارىغا قايىل بولمىغانلىرى خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسا بولىدۇ.
1 – پاراگراف ئادەتتىكى بەلگىلىمە
(1) سوتچىلىق قىلغان بولۇش؛
2 – پاراگراف ئىلتىماس قىلىش ۋە قوبۇل قىلىش
ئالدىنقى تارماقتا بەلگىلەنگەن كېسىم ۋاقىت چېكى ئالاقىدار بىر تەرەپنىڭ ئالاقىدار قارشى تەرەپكە ھوقۇق تەشەببۇسى قىلىشى ياكى ئالاقىدار تارماقلاردىن ھوقۇقىنى قۇتقۇزۇشنى تەلەپ قىلىشى ۋە ياكى ئالاقىدار قارشى تەرەپنىڭ مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلىشقا قوشۇلۇشى بىلەن ئۈزۈلۈپ قالىدۇ. كېسىم ۋاقىت چېكى ئۈزۈلۈپ قالغان ۋاقىتتىن باشلاپ قايتا ھېسابلىنىدۇ.
ئەمگەك مۇناسىۋىتى داۋاملىشىۋاتقان مەزگىلدە، ئەمگەك ھەققىنى نېسى قالدۇرۇشتىن كېلىپ چىققان تالاش – تارتىشتا ئەمگەكچىنىڭ كېسىم ئىلتىماسى قىلىشى مۇشۇ ماددىنىڭ 1 – تارمىقىدا بەلگىلەنگەن كېسىم ۋاقىت چېكىنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرىمايدۇ؛ لېكىن، ئەمگەك مۇناسىۋىتى ئاخىرلاشقانلىرى ئەمگەك مۇناسىۋىتى ئاخىرلاشقان كۈندىن باشلاپ بىر يىل ئىچىدە ئىلتىماس قىلىشى كېرەك.
28 – ماددا ئىلتىماس قىلغۇچىلار كېسىم ئىلتىماسى قىلىشتا، كېسىم ئىلتىماسى سۇنۇشى ھەمدە ئۇنىڭ قوشۇمچە نۇسخىسىنى ئىلتىماس قىلىنغۇچىلارنىڭ سانىغا قاراپ سۇنۇشى كېرەك.
(3) دەلىل – ئىسپات ۋە ئۇنىڭ مەنبەسى، گۇۋاھچىنىڭ ئىسىم – فامىلىسى ۋە ئولتۇرۇشلۇق جايى.
كېسىم ئىلتىماسىنى يازالمايدىغانلار ئاغزاكى ئىلتىماس قىلسىمۇ بولىدۇ، ئۇنى ئەمگەك تالاش – تارتىشى كېسىم ھەيئىتى خاتىرىلەپ قويىدۇ ھەمدە ئالاقىدار قارشى تەرەپكە ئۇقتۇرۇپ قويىدۇ.
دونالد ترامپ كىم جوڭ ئۇن 2018 سىىڭگاپور ئۇچىرىششى
ساھىبخان دۆلەت: سىڭگاپور
ئۈتكۈزۈلگەن ساراي: كاپېللا مىھمانخانىسى
ۋاقىت ئوقى
2018-يىلى 11 ئاپىرىل شىمالى كورىيە كورىيە يېرىم ئارلىنى يادىروسىزلاشۇرۇش ئۈچۈن بەش شەرتىنى ئىلان قىلدى
ئامىرىكا
thumb|دونالد ترامپ بىلەن كىم جوڭ ئۇن يىغىن زالىغا قاراپ دادىل قەدەم باسماقتا
ئاقساراي
جۇمھۇر رەئىسنىڭ ئالى مەسلىھەتچىسى: ستەفىن مىللىر
كابىنت ئەزالىرى
مۇئاۋىن دىپلومتىيە ۋەزىرى: چو سون خۇي
ئورماننىڭ رولى
رولى
6.بىر مو ئورمانلىق ئوخشاش كۆلەمدىكى ئورمانسىز جايغا قارىغاندا 20 توننا سۇنى ئارتۇق ساقلايدۇ.
يېزىقسىز ۋاقىت كالېندارى
ھەممىدىن روشەن ھەم چىرايلىق ۋېنېرا يۇلتۇزىنى «چولپان» دەپ ئاتاپ، ئۇنى خۇشاللىق، بەخت خاراكتېرىستىكىسى بىلەن گەۋدىلەندۈردى. ئەڭ ئۈستۈن تۇرىدىغان زۈھەل «ساتۇرن» يۇلتۇز تۈركۈمىنى «ئاقار يۇلتۇز»، «تارازا يۇلتۇز» دەپ ئاتاپ، ئۇنىڭغا باشقىچە ئەھمىيەت بەردى. «چىللە» (ئىيۇل) نىڭ ئاخىرى «تارازا يۇلتۇز» نىڭ كۆرۈنۈش مەزگىلى بولۇپ، ئۇ تومۇزنىڭ قايتىشىغا باشلىغانلىقىدىن خەۋەر بېرىدۇ، دېيىشتى ھەمدە «تارازا تۇغسا تاڭ سالقىن، بۇغداي، ئاراپا پىشىدۇ» دەپ قاراشتى.
ئاتارۇت (مېركۇرىي) يۇلتۇز تۈركۈمىنى «سۇنبۇلە» (بۇغداي بېشى) دەپ ئاتاپ، «سۇنبۇلە» تۇغقاندىن كېيىن ياز ئاياغلىشىدۇ، دەپ قارىدى. خەلق ئارىسىدىكى «سۇنبۇلە يېمى - قىشنىڭ مىزاندا تېرىمىساڭ قوي نېرى» دېگەنگە ئوخشاش ماقال - تەمسىللەرنىڭ پەيدا بولۇشىمۇ ئەنە شۇ يۇلتۇزنىڭ ئالاھىدىلىكى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
ھاشىم سوپى
ئۇ ئازادلىقتىن ئىلگىرى داڭلىق قوشاقچى ئۇزۇن مەمەتكە ئەگىشىپ ئۇنىڭ قوشاقلىرىنى يادىلاپ قوشاق ئېيتىپ كەلگەن. چاكارچىلىق ھاياتىدا قوشاق توقۇپ ئوقۇغاچقا، خەلق ئۇنى "ھاشىم دەرتمەن"دەپ ئاتىغان. ئۇ ئازادلىقتىن كېيىن پارتىيىنى كۈيلەپ ۋە بەزى كادىرلاردىكى خاتا خاھىشلار ئۈستىدە نۇرغۇن قوشاقلارنى تۈزگەن.
چەتئەلدىكى ئۇيغۇر جامائىتىگە ئوچۇق خەت
ئۈمىد ئۇيغۇر
يېغىۋىلىش لاگىرلىرىمۇ ھېكايە ئەمەس، ھەقىقەتەن بار، ۋە ئۇ لاگىرلارنىڭ ئىچىدە، مېنىڭمۇ، سىزنىڭمۇ، ھەممىمىزنىڭ قان – قىرىنداشلىرىدىن، دوستلىرىدىن، ساۋاقداشلىرىدىن ياكى خوشنىلىرىمىز بىرىلىرى بار. ئەسلىدە ئۇ لاگىرلارنىڭ ئىچىدە سىز، بىز، قەلبىمىز، ۋىجدانىمىز بار…
يىللاردىن بۇيان ئۇيغۇر خەلقى تەرىپىدىن ئەزىزلىنىپ كەلگەن خالمۇرات غوپۇردەك بىلىم ئىنسانلىرىمۇ، ھەممەيلەن تىگى-تەكتىنى سۈرۈشتۈرمەيلا خائىن، خىتاينىڭ غالچىسى دەپ تىللاپ كېلىۋاتقان نۇر بەكرى قاتارلىق ئەمەلدارلارمۇ، پۈتۈن ئۇيغۇر خەلقى، ھەممىسى خىتاينىڭ نەزىرىدە ئۇيغۇر، بىرەر دۆلەت دۈشمىنى…
ئەگەر ۋەتەندىكى ئۇيغۇرلارنىڭ چەتئەلدىكى ئۇيغۇرلاردىن نېمىنى كۈتىدىغانلىقىنى ھەقىقەتەن بىلگىمىز بولسا، ۋەتەندىن ئايرىلىدىغان چاغدا، ئاتا- ئانىمىز، ئۇرۇق- تۇققان ۋە دوست بۇرادەرلىرىمىزنىڭ بىزنى قانداق تىلەكلەر بىلەن ئۇزىتىپ قويغانلىقىنى ئەسلەپ باقايلى. بىز نېمىنى ئەسلىيەلىگەن بولساق، ۋەتەندىكى ئۇيغۇرلار ھەر بىرىمىزدىن ئۇلارنى كۈتىدۇ. ياخشى ئوقۇپ، دۇنيانىڭ ھەرقانداق يېرىدە ياراملىق بىر ئىنسان بولۇشنى، تىجارەتنى ياخشى قىلىپ پۇلنى كۆپ تېپىپ، تاپقان پۇلنى توغرا يەرگە ئىشلىتىشنى، كۈچلۈك ۋە ياراملىق ئادەم بولۇشنى، بارغان يېرىمىزدە بىزدىن باشقا ئۇيغۇر بولسا ئىزدەپ تىپىپ ھەمكارلىشىپ ياشاشنى، …
2. ئەجداتلىرىمىزدىن ئالغان ئامانەتنى زاماننىڭ روھىغا ئۇيغۇن بىر شەكىلدە ئەۋلاتلارغا تاپشۇرۇش، يەنى ئائىلە ئىچى تەلىم-تەربىيەنى كۈچەيتىپ، مىللەتنى قۇتقۇزۇشنى ئۆز ئائىلىمىز ۋە تەسىر دائىرىمىزدىن باشلاىش ۋە تەرەققىي قىلدۇرۇش.
مۇتلەق كۆپ قىسىمىمىز بىرىنچىسىنى رەت قىلمىز، ئىككىنچىسىنى تاللايمىز. ھەممىمىز كۆرۈنۈشتە ئىككىنچىسىنى تاللىغان قىياپەتكە كېرىۋىلىپ ئەمەلىيەتتە بىرىنچى تاللاشتىكى يول بىلەن ھاياتىمىزنى داۋاملاشتۇرىۋاتىمىز، يەنى ھەممىمىز ئاغزىمىزدا ئۇيغۇر، ئەمەلىيىتىمىزدە ھايات ئۆزىنىڭ ئېقىشىدا. بۇ سەۋەپتىن ۋەتەن سىرتىدىكى ئەركىن دۇنيادا ياشاۋاتقانلار، خىتاي بېسىمى ئاستىدىكى قىرىنداشلىرىمىزدىن تىزرەك ئاسسىمىلاتسىيە بولۇپ كېتىۋاتىمىز. كۆچمەن بولۇپ ياشاۋاتقان دۆلەتلەردىكى تىل ئىشلىتىش مۇھىتىنىڭ تار بولۇشى ئۇيغۇر تىلىنىڭ يوقىلىشىغا ئەلۋەتتە تەسىر كۆرسىتىدۇ، ئەمما بۇنى بۇ قەدەر تىز سۈرئەتتە ئاسسىمىلاتسىيە بولۇپ كېتىشنىڭ باھانىسى قىلىۋىلىشقا بولمايدۇ.
ئاخىرقى سۆز
كارولىن تاقىم ئاراللىرى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
جۇغراپىيىلىك ئورنى :تىنچ ئوكياننىڭ غەربىگە جايلاشقان
ئايەت
ئايەت ئەرەبچەدە دەلىل، ئوچۇق ئالامەت، ئۇچۇر ياكى ئىشارەت دېگەندەك مەنىلەرگە ئىگە بولۇپ، ئۇيغۇرچەدە ئايەت دېيىش ئۇمۇملاشقاندۇر. قۇرئاندا جۈملە ئىچىدە كەلگەن مەنىلىرى مۇئجىزە (بەقەرە: 211)، ئالامەت (بەقەرە: 248)، ئىبرەت (نەھل: 11)، ئاجايىب ئىش(مۇئمىنۇن: 50)، دەلىل (ئىسرا: 12) ۋە قۇرئان ئايەتى (نەھل: 101) دېگەن مەنىلەردە قوللىنىلغان.
چامغۇر
گۈل چېچىكى
پۆپۈكسىمان گۈل رېتى ئۇزۇن، گۈلى كىچىك، ئوچۇق سېرىق رەڭلقك، ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 7 مىللىمېتىر؛ گۈل چىنىسى يوپۇرماقچىسى 4، 2 رەت يېيىلىدۇ؛ گۈل بەرگىدىن تۆتى، كىرسىت شەكىللىك، ئۇزۇن پەنجىلىك؛ ئاتىلىقى 6.4؛ ئانىلىقى 1 تال، گۈل تۈگۈنچىكى ئۈستىدە بىر قەۋەت نېپىز پەردە پەردىلىك پاسىل ھاسىل قىلغان ئۇزۇن مۈڭگۈزلۈك گۈل مېۋىسى سىلىندىر شەكلىدە بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 3.5 ~ 6 سانتىمېتىر، تۇمشۇقى ئىنچىكە ئۇزۇن. چېچەكلەش مەزگىلى ئەتىياز.
تارقىلىشى
چامغۇرنىڭ ئەسلىي تېرىلىدىغان ئورنى ئوتتۇرا دېڭىز شىمالىي قىرغىقىدا دۇنياۋى كۆكتات ئۆستۈرۈش رايونىدا ئۆستۈرۈلەتتى. ھازىر جۇڭگونىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا تېرىشقا بولىدۇ، شەرقىي شىمال، غەربىي زېمىن، شىمالىي جۇڭگو قاتارلىق بىرقەدەر سوغۇق، سالقىن رايونلاردا ئەتىياز، ياز، كۈزدە ئاساسلىق كۆكتات، جەنۇبىي جۇڭگو قاتارلىق جايلاردا قىش، باھاردا يەنە ئۆستۈرۈشكە بولىدۇ.
ئوزۇقلۇق قىممىتى
7. فوسفور                                     31 مىللىگرام؛
9. تىئامىن                                    0.07 مىللىگرام؛
10. ۋىتامىن B2، رىبوفلاۋىن                   0.04 مىللىگرام؛