cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ۋە ۋاكالەتسىز مىللەتلەر
ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى غەرب دۆلەتلىرىنىڭ ب د ت دىكى رولى كۈنسېرى ئاجىزلىشىۋاتقان، خىتاينىڭ رولى بارغانسېرى كۈچىيىۋاتقان بىر پەيتتە، ب د ت ئىرقى ئايرىمچىلىقنى تۈگىتىش كومىتېتىنىڭ خىتاينى سوئال – سوراققا تارتىشىنىڭ سەۋەبى نېمىدۇ؟ ئەجەبا ئامېرىكا ۋە غەرب ئەللىرىنىڭ ب د ت دىكى كۈچىنى ھازىرمۇ ساقلاپ قىلىۋاتقانلىقىنى دۇنيا جامائىتىگە كۆرسىتىپ قويۇشمۇ؟ ياكى ھەر قايسى ساھەلەردە بارغانسېرى خىتاي بىلەن كېلىشەلمەيۋاتقان غەرب دۆلەتلىرى شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ مايىللىقىغا ھازىردىن باشلاپ ئېرىشىش ئۈچۈنمۇ؟ ۋەياكى غەرب ئەللىرىدە كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان ئىسلامدىن قورقۇش پىسخىكىسىغا قارشى مۇسۇلمان بولغان شەرقىي تۈركىستان خەلقىنى قوللىغاندەك كۆرۈنۈش ئۈچۈنمۇ؟ ياكى بولمىسا غەرب ئەللىرىدە بارغانسېرى قوللاشقا ئېرىشىۋاتقان ئىرقچى سىياسىي پارتىيەلەر تەرىپىدىن ئاياق – ئاستى قىلىنىشقا باشلىغان دېموكراتىيە، كىشىلىك ھوقۇق، قانۇننىڭ ئۈستۈنلىكى قاتارلىق «غەرب قىممەت قارىشى» نىڭ تېخى ئۆلمىگەنلىكىنى كۆرسىتىش ئۈچۈنمۇ؟ بىلمەيمىز. لېكىن بىز ھەرقانداق پۇرسەتتىن تولۇق پايدىلىنىپ، شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ دەۋاسىنى دۇنيا جامائەتچىلىكىگە تونۇشتۇرۇشنى داۋاملاشتۇرۇشىمىز كېرەك. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، كەلگۈسىدە نېمىلەرنىڭ بولىدىغانلىقىنىمۇ دىققەت نەزىرىمىزگە ئېلىپ ھەرىكەت قىلىشىمىز لازىم.
ئۇ مەزلۇمنىڭ يىغىسى ۋە نىداسى.
باغلىلىق باغ ۋە سەستە ئەمەس كۆڭۈلدە،
كوپىيە
كوپىيە ئادەتتە كومپىيۇتېر ۋە باشقا ئېلىكترونلۇق ئەسۋابلاردا ئۇچۇر، ھۆججەت، ۋە باشقا سان-سىفىرلانى كۆپەيتكەندە ھاسىل بولغان بىر ياكى بىر قانچە يېڭى كۆپەيتمە ھاسىلاتىنى كۆرسىتىدۇ. كوپىيەنى بەرپا قىلىش جەريانى كۆچۈرۈش ياكى كوپىي قىلىش دېيىلدۇ. thumb|مونالىسانىڭ كوپىيەسى
ئۇيغۇلار قوللانغان يېزىقلار
تەتقىقاتلاردىن  قارىغاندا سوغدى يېزىقى، قارۇشتى يېزىقى، مانىي يېزىقى، براھمىي يېزىقى، ئورقۇن-يېنسەي يېزىقى، توخرى يېزىقى، ساك يېزىقى، تۈبۈت (تىبەت) يېزىقى، قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقى، ئەرەب ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقى، چاغاتاي ئۇيغۇر يېزىقى، لاتىن ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېڭى يېزىقى، ھازىرقى زامان ئۇيغۇر يېزىقى قاتارلىق ئون نەچچە خىل يېزىق قوللىنىلغان.
مەتبەئە تىخنىكىسىنى ئۇيغۇرلار كەشپ قىلغان
7 -ئەسردىن 9-ئەسرگىچە ئۆز زامانىسنىڭ ئەڭ ئىلغار توپلۇم (مىللى بىرلىك)نى شەكىللەندۇرگەن ئۇيغۇر تۈركلىرى كىتاب بېسىش تېخنىكىسنىمۇ ئىجات قىلغان. بۇ چاغداش(دەۋرىمىز) مەتبەئە تېخنىكىسنىڭ ئاساسنى تەشكىل قىلغان ھەرىكەتچان ھەرپ سستىمىسنى تەتبىقلايدىغان باسمىچىلىق تېخنىكىسى ئىدى.
ئا گىرۇنۋىدىل. ئا ۋون لىكوگلار 1902 -1907يىللىرى شنجاڭنى (ئەسلى ئەسەردە باشقىچە تارىخى نام بىلەن ئاتالغان-ت) قېدىرىپ تەكشۈرۈش جەريانىدا، تۇرپاندا ئۇيغۇر تىلىدا يېزىلغان قاتتىق ياغاچتىن قېلىنغان يۈزلىگەن ھەرپلەرنى تاپقان.
شۇنىڭدىن كىين (1906--1909)پ. پېللىئوت، مىڭ بۇددا (دۇنخۇۋاڭ)غارلىرىدىن چىقارغان تۈركچە ھەرپلەر دۇنيادا مەتبەئە ھەرپلىرى بويىچە ئەڭ قەدىمكى ھەرپلەردۇر دىگەن ئىلمى پاكىتنى ئوتتۇرىغا قويغان.
ئىستانبۇل ئۇنىۋېرستېتى قەدىمې مائارىپ مۇتەخەسسلىرىدىن بىرى پىروففىسور ھەلمۇس سئودا بوسسرت ئىككىنچى نۆۋەتلىك تۈرك تارىخى قۇرۇلتىيىدا سۇنغان «تەبئى سەنئەتنىڭ كەشىپ قىلىنىشى»ناملىق ماقالىسدە، مەتبەئەنىڭ جۇڭگولۇقلار تەرىپىدىن ئەمەس، ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن بايقالغانلىقىنى ھەر خىل پاكىتلار بىلەن ئسپاتلىدى. پىروففىسور بوسسرت :«دەسلەپتە ھەرپ سانى ئاز بولغان بىر ئېلىپبە بولۇشى كېرەك ئىدى، ۋە ھالەنكى خەنزۇچىدا بولسا ھەرپ ئەمەس 4384 بىرلىك بوغۇم بار ئىدى».
چاغاتاي ئۇيغۇر يېزىقى
شىنجاڭ يىپەك يولىنىڭ تۈگۈنىگە جايلاشقانلىقى ئۈچۈن، ئىقتىسادىي، مەدەنىي، دىنىي ۋە سودا ئالاقىلىرى تۈپەيلىدىن ئۇيغۇر تىلىغا ئەرەب تىلىدىن باشقا پارس تىلىدىنمۇ نۇرغۇن سۆزلەر قوبۇل قىلىندى. بۇ خىل سۆزلەرنى ئاساسلىقى ئۇيغۇرچە سۆزلەرنى توغرا ئىپادىلەشكە ئەرەب يېزىقىدىكى ھەرپلەر يېتىشمىدى. شۇ مۇناسىۋەت بىلەن پارس يېزىقىدىن «پ، چ، گ، ژ» قاتارلىق ھەرپلەر چاغاتاي ئۇيغۇر ئېلىپبەسىگە قوبۇل قىلىندى. شۇنداقلا بۇ يېزىقتىكى ھەرپلەرنىڭ ۋەزىپىسى ئېنىق ئايرىلدى. مەسىلەن، «ح، ث، ذ، ص. ض. ط. ظ، ع » ھەرپلىرى پەقەتلا ئەرەب تىلىدىن كىرگەن سۆزلەرنى خاتىرىلەشتە ئىشلىتىلىدىغان، ئۇيغۇر تىلىغا خاس سۆزلەر بولسا، قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ ئىملا ئەنئەنىسى بويىچە يېزىلىدىغان بولدى. مۇشۇنداق بىر قاتار ئىسلاھاتلاردىن كېيىن 14- ئەسىرنىڭ باشلىرىدىن باشلاپ چاغاتاي ئۇيغۇر تىلى ئوتتۇرا ئاسىيا رايونىدىكى تۈركىي خەلقلەرنىڭ ئورتاق ئەدەبىي تىلىغا، چاغاتاي ئۇيغۇر يېزىقى بۇ رايوندا ئورتاق قوللىنىلىدىغان يېزىققا ئايلاندى.
14- ئۈمىد
14- ئۈمىد ياكى 14- ئاپرېل ۋە ياكى 4- ئاينىڭ 14- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 104. (كەبىسە يىللاردا 105.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 261 كۈن باردۇر.
19- نەۋرۇز
19- نەۋرۇز ياكى 19- مارت ۋە ياكى 3- ئاينىڭ 19- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 78. (كەبىسە يىللاردا 79.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 288 كۈن باردۇر.
سەئۇدى ئەرەبىستان
سەئۇدى ئەرەبىستان پادىشاھلىقى, ئاسىيانىڭ غەربىگە، ئەرەب يېرىم ئارىلىغا جايلاشقان ئەڭ چوڭ دۆلەتتۇر. غەربىي شىمالدا ئىئوردانىيە، شىمال ۋە شەرقىي شىمالدا ئىراق، شەرقتە كۇۋەيت، قاتار، بەھرەين ۋە بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى، شەرقىي جەنۇبتا ئۇممان، جەنۇبتا يەمەن، شەرقىي شىمالدا پارس قولتۇغى ۋە غەربتە قىزىل دېڭىز بىلەن قورشىلىپ تۇرىدۇ. بۇ يەرگە ئىككى مۇقەددەس مەسجىت توپرىغى ھەم دېيىلىدۇ. چۈنكى ئىسلام دىنىغا كۆرە مۇقەددەس بولغان ئىككى شەھەر مەككە ۋە مەدىنە بۇ دۆلەتتە يەر ئالىدۇ. سەئۇدى ئەرەبىستان، ئوتتۇرا شەرقتىكى پۈتۈن پارس قولتۇغى ئەللىرىدە بولغانىدەك تىز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلماقتا.
ر
يېزىلىشى
ئاۋۋال يوقرىدىن ئوڭ تۆۋەنگە قىيپاش قايدۇرۇلىدۇ بىر قەلەمدە چىقىرىلىدۇ، باشقا ھېچقانداق قۇشۇمچە ئىشارىتى يوق.
ئادەم ئەلەيھىسسالام
ئەڧسانەۋىي كېلىپ چىقىشى ۋە ئىسمى ھەققىدە
ئىبرانىچە "قىزىل توپا" مەنىسىدىكى ئادام، سانسىكرىتچە "ئادا-نات (Ada-Nath)" تۇر ۋە "ئاد" كەلىمىسى ئۇ تىلدا پۈتۈن كەلىمىلەرنىڭ ئالدىدا كەلگەندە (تۇنجى) مەنىسىگە كەلمەكتەدۇر. ئۇيغۇرچە ئاتا\ئەجداد دەپ قوللىنىلغان كەلىمە نۇرغۇن كونا تىللاردا ئەينى تاۋۇش قۇرۇلمىسى ۋە ئەينى مەنىدە قوللىنىلغان. (مەسلەن: ساموئا تىلىدىكى تاتا، سىيۇ تىلىدە ئاتەي).
دىنلەردە ھەزرىتى ئادەم
يەھۇدىيلىكتە:
ئادەم قىسسىسى كونا ئەھدنىڭ تەكۋىن (ياراتىلىش) بۆلۈمىدە سۆزلىنىدۇ. خرىستىيانلىقتا ئادەم جەننەتتە سادىر قىلغان ئۇ تۇنجى گۇناھ، مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ.
قۇرئاندا ئادەم پەيغەمبەر بىلەن جۈڧتىنىڭ بىر نەپەستىن ياراتىلغانلىقى ئىپادە قىلىنىدۇ. ھەزرىتى ئادەم ۋە ھاۋۋا جەننەتتە اللەنىڭ ئۇلارغا يېقىن يولىشىنى تەنبىھلىگەن چەكلەنگەن بىر مېۋىدىن ئىبلىسنىڭ يالغان - ياۋىداقلىرىغا ئىشىنىپ يەپ قويىدۇ. بۇ سەبەبدىن جەننەتتىن قوغلىنىدۇ. ئۇلار ياشاۋاتقان ئەدن (تەۋراتتا ئادەن) جەننىتىدىن ئادەم سەرەندىپ ئارىلىغا (سرىلانكا)، ھەۋۋا بولسا ئېڧىئوپىيەگە تۈشۈرۈلىدۇ. كېيىنچە مەككەدە ئەراڧات تېغىدا ئۇچرىشىدۇ.
شى جىنپىڭ
left|thumb|300px|شى جىنپىڭ شى جىنپىڭ بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇريىتىنىڭ ئەل بېشى 2013- يىلىدىن باشلاپ مەركىزىي كومىتېتنىڭ باش شۇجىسى، ج ك پ مەركىزىي كومىتېتى ھەربىي كومىتېتىنىڭ رەئىسى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ رەئىسى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى مەركىزىي ھەربىي كومىتېتىنىڭ رەئىسى. ج ك پ 15-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ كاندىدات ئەزاسى، ج ك پ 16-، 17-، 18-، 19-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ ئەزاسى، ج ك پ 17-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، ج ك پ 18-، 19-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېتنىڭ باش شۇجىسى بولغان. 11- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 1-يىغىنىدا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسلىكىگە سايلانغان. ج ك پ 17-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ 5-ئومۇمىي يىغىنىدا ج ك پ مەركىزىي كومىتېتى ھەربىي كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسلىكىگە تولۇقلاپ سايلانغان. 11-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 17-يىغىنىدا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى مەركىزىي ھەربىي كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسلىكىگە تەيىنلەنگەن. ج ك پ 18-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ 1-ئومۇمىي يىغىنىدا ج ك پ مەركىزىي كومىتېتى ھەربىي كومىتېتىنىڭ رەئىسى بولغان. 12-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 1-يىغىنىدا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ رەئىسلىكىگە، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى مەركىزىي ھەربىي كومىتېتىنىڭ رەئىسلىكىگە سايلانغان. ج ك پ 19-نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ 1-ئومۇمىي يىغىنىدا ج ك پ مەركىزىي كومىتېتى ھەربىي كومىتېتىنىڭ رەئىسى بولغان. 13-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 1-يىغىنىدا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ رەئىسلىكىگە، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى مەركىزىي ھەربىي كومىتېتىنىڭ رەئىسلىكىگە سايلاندى.
تەرجىمھالى
1969-يىلىدىن 1975-يىلىغىچە شەنشى ئۆلكىسىنىڭ يەنچۈەن ناھىيەسى ۋېنئەنيى گۇڭشېسىنىڭ لياڭجياخې دادۈيىدە زىيالىي ياش، پارتىيە ياچېيكىسىنىڭ شۇجىسى بولغان.
2007-يىلىدىن 2007-يىلىغىچە شاڭخەي شەھەرلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى، شاڭخەي گارنىزونى پارتكومىنىڭ 1-شۇجىسى بولغان.
ئوسما يۇپۇرمىقى
ئىشلىتىش ئۇسۇلى
مىقدارى:
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى
تەتقىقات مەركىزى
شەرقىي تۈركىستان زېمىنىنى يۈكسەك دەرىجىدىكى مۇستەبىت ۋە فاشىست تۈسنى ئالغان دۆلەت تېررورى قاپلىغان، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئىنسانى ھەق – ھوقۇقلىرى تارىختا مىسلى كۆرۈلۈپ باقمىغان دەرىجىدە ئېغىر دەپسەندىچىلىككە ئۇچراۋاتقان، قانلىق كۆز يېشى ئىچىدىكى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ دات – پەريادلىرى پۈتۈن زېمىننى لەرزىگە سالغان، بىر پۈتۈن ئۇيغۇر مىللىتى كوممۇنىست خىتاي ھاكىمىيىتى تەرىپىدىن ” دۈشمەن مىللەت ” دەپ قارىلىپ، پۈتۈن خىتاي مىقياسى بويىچە خىتاي ساقچى – ئەسكەرلىرىنىڭ ۋە ھەتتا خىتاي پۇقرالىرىنىڭ خالىغانچە بوزەك قىلىشىغا، خورلىشىغا، تۇتقۇن قىلىشىغا، قىينىشىغا ۋە ئۆلتۈرۈلۈشىگە تۇتۇپ بېرىلىۋاتقان بۈگۈنكى كۈندە، مۇستەبىت خىتاي ھاكىمىيىتى ھېچ بىر ئار – نومۇس قىلماستىن، ئاتالمىش ” شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ” قۇرۇلغانلىقىنىڭ 60 – يىللىقىنى، يەنە شۇنداقلا ” شىنجاڭنىڭ ئازاد بولغانلىقىنىڭ 66 – يىللىقى ” نى داغدۇغا بىلەن تەبرىكلەشكە ھازىرلانماقتا، خىتاي ھاكىمىيىتى بۇ يىل 10 – ئاينىڭ 1 – كۈنىنى ئۇيغۇر خەلقى ئۈچۈن ” قوش بايرام ” دەپ جاكارلاپ، ھازىردىن باشلاپ تۈرلۈك سۈنئىي ۋە ساختا تۈسنى ئالغان خاتىرىلەش پائالىيەتلىرىنى ئۆتكۈزۈش ئارقىلىق دۇنيا جامائەتچىلىكىنىڭ كۆزىنى بوياشقا ۋە ئۇ ئارقىلىق ئۆزلىرىنىڭ ئۇيغۇر خەلقى ئۈستىدىن يۈرگۈزۈۋاتقان جىنايى قىلمىشلىرىنى يوشۇرۇشقا ئۇرۇنۇپ كەلمەكتە.
نەشرىياتى
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى نەشرىيات-تەشۋىقات كومىتېتى تەرىپىدىن نەشىر قىلىنىۋاتقان «خەۋەرنامە»نىڭ يىڭى يىلغا ئاتاپ نەشىر قىلغان بۇ سانى 1 – سانى يېڭى يىللىق سوۋغا سۈپىتىدە ھوزۇرۇڭلارغا سۇنۇلدى. بۇ خەۋەرنامە تارىخىي ئەھمىيەتكە ئىگە 6 – نۆۋەتلىك پەۋقۇلاددە قۇرۇلتايغا بېغىشلاپ مەخسۇس ھازىرلاندى. خەۋەرنامىدىن 6 – قۇرۇلتاي ۋە ئۇنىڭدا ۋەزىپە ئالغان پىداكارلار ھەققىدە ئەتراپلىق مەلۇماتقا ئېرىشەلەيسىز. ئاللاھ ھەممىمىزگە خەيىرلىكلەر ئاتا قىلسۇن.
ئالتۇن شىتات قاتىلى
نامى
ئىنگىلىزچە: Golden state killer, East area rapist, Original night stalker
پاللادىي
ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
كىرىستال تۈزىلىشى:
قوغان يېزىسى
مەمۇرىي كەنتلەر
قوغان يېزىسىنىڭ ۋاكالەت نومۇرى : 653101203 بۇلۇپ، قوغان يېزىسىغا قاراشلىق 15 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار، يەنى:
ھ
باشقا ئەلىفبەلەردە:
لاتىن: H
ئۇيغۇرلاردىكى ئۆلۈم-يىتىم ئادەتلىرى
ئۇيغۇرلاردا ئىگە-چاقىسىز، يېتىم-يېسىرلار، مۇساپىرلار ئۆلۈپ قالسا، ئۇنى «خالىس ئۆلۈم» دەپ، يۇرت مەھەللە بىرلىكتە نامىزىنى چۈشۈرۈپ بارلىق رەسمىيەتلىرىنى جامائەت خالىسانە ياردەم قىلىپ دەپنە قىلىدىغان ئادەت بار. بۇنداق خالىس ئۆلۈمنى ئۇزىتىشنى ساۋابلىق ئىش دەپ ھېسابلايدۇ.
سۇرە نەھل
مەزمۇنى
سۇرىدە ئاساسەن كائىناتتا ئاللاھ جەللە جالالىھۇنىڭ بارلىقى ۋە بىرلىكىنى كۆرسەتكۈچى دەلىللەر، ۋەھىي، ئۆلگەندىن كېيىنكى قايتا تىرىلىش تېمىلىرى بايان قىلىنىدۇ. بۇ سۈرىنىڭ 90. ئايىتى ھەر جۇمئە نامازىنىڭ خۇتبىسىدىن كېيىن ئوقۇلماقتا.
سېخىيلىكتە ۋە ياردەم سۆيەرلىكتە ئاقار سۇدەك بول
(ھەبىبۇللا ئابلىمىت)
6.خۇش مۇئامىلىدە دېڭىزدەك بول
1.سېخىيلىكتە ۋە ياردەم سۆيەرلىكتە ئاقار سۇدەك بول
ھەزرىتى ئابابەكرى ئۆزىنىڭ بارلىق مال–دۇنياسى مەرتلىك بىلەن سەرىپ قىلىپ مۇسۇلمان بولغان قۇللارنى سېتىۋېلىپ، قۇللۇقتىن ئازات قىلىدۇ.بۇ توغرىسىدا ئىسلام تارىخىدا مۇنداق بىر ھېكايە بار:
دادىسىنىڭ بۇ سۆزلىرىنىن ئاڭلىغان ئىسلامنىڭ بىرىنچى خەلىپىسى ھەزرىتى ئابابەكرى مۇنداق جاۋاپ قايتۇرىدۇ:” جېنىم دادا! مەن بۇ ئىشلارنىڭ پەقەت ئاللاھنىڭ رىزاسى ئۈچۈنلا قىلىۋاتىمەن“. مانا ئۆز ۋاھتىدىكى مۇسۇلمانلار ئەنە ئاشۇنداق بىداكار، مەرت كىشىلەردىن ئىدى.
بىر كۈنى بۇ ساھاۋەتچى باللىرىغا نەسىھەت قىلىپ بۇنداق دەپتۇ:”مەندىن كىيىن سېلەر ھەرگىز ئاچ كۆزلۇك قىلىپ، يوقسۇللارنىڭ ھەققىگە كۆز تىكمەڭلار. ئۇلارغا قىلىدىغان ياخشىلىق ھەرگىز ئۇزۇلۇپ قالمىسۇن. مانا ماشۇنداق قىلساڭلار ئالغان مەخسۇلاتنىڭ بەركىتىنى راببىم ھەسسىلەپ بېرىدۇ. مەخسۇلاتمۇ، مېۋىلەرمۇ ھەممىسى غايىپ ئالەمدىن. ھەممېنى بەرگەن تەڭرىدۇر.ئاز يەپ كۆپ ياخشىلىق قىلىڭلار.تەڭرىنىڭ بەرگىنىڭلاردىن كۆپ بېرىدىغانلىقىدىن ھېچ گۇمان قىلماڭلار. ئەڭ يامېنى قەھەتچىلىكتىن تەڭرى ساقلىسۇن”
“خىزمەت قىلما، ئەگەر قىلساڭ سېخىينىڭ خىزمىتىنى قىل،
«ئەتەبەتۇلھەقايىق» داستانىدا ئىپادىلەنگەن ئىلىم-مەرىپەت توغرىسىدىكى قاراشلار
شائىرنىڭ يۇقىرقىدەك قاراشلىرى مۇجەسسەملەنگەن تەرەققىپەرۋەرلىك ئىدىيىسىنى قاراخانىلارنىڭ ئاخىرقى دەۋرىدىكى ئىجتىمائىي ، سىياسىي ۋەزىيىتى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ ، تەھلىم قىلساق ، شۇ چاغدىكى قاراخانىلار سۇلالىسىنىڭ ئىچكى – تاشقى ۋەزىيىتى غەربىي لياۋ ، چىڭگىزخان قوشۇنلىرىنىڭ ئىستىلاچىلىق يۈرۈشلىرى تۈپەيلىدىن زىددىيەت – توقۇنۇشلار بىرقەدەر كەسكىنلەشكەن ، خانلىق زاۋاللىق گىردابىغابېرىپ قالغان ، تىل جەھەتتە قەدىمكى ئۇيغۇر تىلى (خاقانىيە تىلى) ئەرەب – پارس تىللىرىنىڭ تەسىرىگە كۈچلۈك ئۇچراشقا باشلىغان ، “چاغاتاي تىلى” دەپ ئاتالغان يېقىنقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلى شەكىللىنىشكە باشلىنىۋاتقان بىر چاغ ئىدى. شۇ ۋاقىتتا ئەدىب ئەھمەد يۈكنەكى ۋەزىيەتنى توغرا مۆلچەرلەپ ، يىراقنى كۆرەرلىك بىلەن ئۆزىدىن ئىلگىرى ئۆتكەن ھەم قاراخانىلار سۇلالىسىنىڭ گۈللىنىشىگە بەلگىلىك تەسىر كۆرسەتكەن ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ داڭلىق ۋەكىللىرىدىن بولغان ئۇلۇغ ئالىم ،مۇتەپەككۇر يۈسۈپ خاس ھاجىپنىڭ ئىجادىيەت ئۇسلۇبى ئىزىدىن مېڭىپ ، ئۇنىڭ تەرەققىپەرۋەر ، مەرىپەتپەرۋەر ئىدىيىۋى تەسىرىنى قوبۇل قىلىپ ، خانلىقنىڭ ئىچكى – تاشقى بوھرانىنى يەڭگىللىتىش ، قىسقىسى ، خانلىقنى ھالاكەت گىردابىدىن قۇتۇلدۇرۇش ئۈچۈن ، ئالدى بىلەن خانلىقنىڭ ئىچكى قىسمىدا (ئىمتىيازلىق تەبىقە ئىچىدە ) يۈز بەرگەن ھوقۇق ، مال – دۇنيا تالىشىشتىن كېلىپ چىققان ئۇرۇش – جېدەل ، قىرغىنچىلىقلارغا ، ئىلىم – مەرىپەت ئورنىنى بىلىمسىزلىك ، نادانلىق ، قاراملىق ئىگىلىگەن رەزىل ھالەتكە خاتىمە بېرىپ ، خانلىقنى ئوڭشاش ، جەمئىيەتتە مۇقىملىق ، خەلققە ئاسايىشلىق تۇرغۇزۇش لازىملىقىنى ھۇشيارلىق بىلەن سەزگەنىدى. شۇڭا مەرىپەتپەرۋەر شائىر تۆۋەتتىكى ۋەزىيەتنىڭ تەقەززاسى ۋە تەلىپى بويىچە ھۆكۈمرانلاردىن تارتىپ پۇقرالارغىچە ئىلىم ئۆگىنىش ، مەرىپەتلىك بولۇش ، پەزىلەت تىكلەش ،ئەقىل – ئىدراك بىلەن ئىش كۆرۈش دېگەن ئىدىيىسى بىلەن ئېستېتىك قارىشىنى خىتابەتلىك يوسۇندا ئۆزىنىڭ جاراڭلىق شېئىرى مىسرالىرى ئارقىلىق بايان قىلدى. ئۇنىڭ بۇ خىل تەرەققىپەرۋەر ھەم مەرىپەتپەرۋەر ئىدىيىسى ئەينى دەۋردىكى قاراخانىلار جەمئىيىتى ئۈچۈنلا ئەھمىيەتلىك بولۇپ قالماستىن ، بەلكى ئەتراپتىكى فېئودال خانلىقلاردىكى خەلقلەرنىڭمۇ ئورتاق ئارزۇسى ۋە ئۇلۇغ ئىستىكى ئىكەنلىكى تولۇق ئىپادىلەنگەن.
يەشمىسى : (بىلىملىك كىشى قىممەتلىك دىناردۇر ،
شائىرنىڭ ئاممىبابلىقى بىرقەدەر كۈچلۈك ، تىلى يەڭگىل بولغان تۆۋەندىكى مىسرالىرى بۇ نۇقتىنى جانلىق ئىسپاتلايدۇ. مەسىلەن : 8
نە نەڭ بار بىلىگ تەگ ئاسىغلىغ ئوڭىن.
يەشمىسى : (ئالىملار بىلىم بىلەن يۇقىرى كۆتىرىلدى ،
شائىر تېخىمۇ ئىلگىرىلىگەن ھالدا بىلىمسىز نادانلىقنىڭ ئىنسانىيەت تەرەققىياتى ۋە مەنىۋىيىتىگە كەلتۈرىدىغان ئېغىر زىيىنى ۋە ئاقىۋىتىنى ئۇنچىلىك ئىلمىي دەلىل – ئىسپاتلار ئارقىلىق ئوچۇق سۈرەتلىمىگەن بولسىمۇ ، دېداكتىزملىق بەدىئىي مېتود ئارقىلىق ، تىپىك ئەھمىيەتكە ئىگە مىسرالاردا ئۆزىگە خاس شەكىل ، راۋان تىل ۋاسىتىسى بىلەن بىلىمسىزلىكنىڭ ماھىيەتلىك زىيىنىنى يارقىن ئېچىپ كۆرسىتىپ بەرگەن. مەسىلەن : 9
ئۇنىڭغا پەند – نەسىھەت پايدىسىز تۇيۇلىدۇ.
ھەرقانداق كىرنى يۇيۇپ تازىلىغىلى بولىدۇ ،
يەشمىسى : (قارا ، بىلىملىك كىشى ئىشنىڭ پەيتىنى بىلىدۇ ،
ئۇنىڭغا بۇنىڭدىن باشقا قىسمەت يوق. )
ئەھمەد يۈكنەكى بۇ مىسرالىرىدا ھەق سۆزنىڭ (ھەقىقەتنىڭ ) بىلىمسىزلەرگە نىسبەتەن تېتىقسىز ، تەمسىز ، ھېچبىر ئەھمىيىتى يوق ، قۇرۇق نەرسە بولۇپ تۇيۇلىدىغانلىقى ھەم ئانداقلارغا مەرىپەت ۋە ھەقىقەت توغرىسىدىكى پەند – نەسىھەتلەرنىڭ قىلچە كار قىلمايدىغانلىقىنى كىنايە قىلىش بىلەن ئېچىپ بېرىدۇ. يەنە مەنىۋىيەتتىكى بىلىمسىزلىك ، نادانلىق كىرىنى يۇيۇپ تازىلاش ھەرگىز مۇمكىن ئەمەسلىكىنى چوڭقۇر پەلسەپىۋى پىكىرلەر ئارقىلىق روشەن كۆرسىتىپ ، كىشىلەرنى بىلىمسىز ، نادان بولماسلىق ئۈچۈن ئاگاھلاندۇرىدۇ. ئارقىدىنلا تەسىرلىك مىسرالىرىدا بىلىملىكلەر ھەرقانداق ئىشنى ئالدىن پەملەپ ، ئەقىل – ئىدراك بىلەن ئىدىتىغا يەتكۈزۈپ قىلىدىغانلىقى ھەمدە قىلغان ئىش – ھەرىكەتلىرىنىڭ نەتىجىلىك ، ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن بولىدىغانلىقى ئوتتۇرىغا قويۇلۇپ ، بىلىمسىز ، نادان كىشىلەرنىڭ ھەرقانداق بىر جايدا قىلغان بارلىق ئىش – ھەرىكەتلىرىنىڭ نەتىجىسى چىقمايدىغانلىقىنى جانلىق سېلىشتۇرۇپ ، بىلىملىك بىلەن بىلىمسىزلىكنىڭ ماھىيەتلىك پەرقىنى ئىخچام پىكىرلەر ئارقىلىق يورۇتۇپ بېرىدۇ.
قىسقىسى ، داستان پۈتكۈل تۈركىي تىللىق خەلقلەرئەدەبىياتى تارىخىدا جۈملىدىن ئۇيغۇر ئەدەبىياتى تارىخىدا مۇھىم ئەھمىيەتكە ۋە يۇقىرى ئىلمىي قىممەتكە ئىگە بولۇپ ، تىل ، ئەدەبىيات ، تارىخ تەتقىقاتى ئۈچۈن بىرىنچى قول ماتېرىيال بولالايدۇ. ئېلىمىز ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا مەدەنىيەت خەزىنىسىدىكى ئېسىل مەدەنىي يادىكارلىق ھېسابلىنىدۇ. بولۇپمۇ ، ئۇنىڭ كونكرېت تېماتىك مەزمۇنلىرىدا تەسىرلىك ئىپادىلەنگەن ئىلىم – پەن ئىگىلەش ، تىل گۈزەللىكى ، ئەخلاقىي پەزىلەت ، مەردلىك ، ئادىللىق ، سېخىيلىق توغرىسىدىكى دۇنياۋى تېمىلار كىشىلەر قەلبىنى ئۆزىگە كۈچلۈك مەھلىيا قىلىپ ، ئەسىردىن بۇيان شەرق خەلقلىرىنىڭ سۆيۈپ ئوقۇيدىغان تېمىلىرىغا ئايلانغانىدى. داستاندىكى ئىلىم – بىلىم ئىگىلەش ، ئۇنى تىرىشىپ ئۆگىنىش ، مەرىپەتلىك بولۇش ، بىلىمنىڭ پايدىسى ، بىلىمسىزلىكنىڭ زىيىنى ۋە ئاقىۋىتى توغرىسىدىكى ئىخچام ، ئوبرازلىق شېئىرىي مىسرالار شائىر قەلىمى ئاستىدا يېزىلغان جاراڭلىق خىتاب بولۇپ ، ئۇ ئەينى دەۋر مەنىۋىيىتىنى گۈللۈندۈرۈشتە ئەھمىيىتى ئىنتايىن زور بولدى. شۇنداقلا بۈگۈنكى ئۇچقاندەك تەرەققىي قىلىۋاتقان زاماندىمۇ پەن – مەدەنىيەت ، مائارىپ تەرەققىياتى ئۈچۈن زور تۈرتكە ۋە چوڭقۇر ئىلمىي تەربىيىۋى ئاساسقا ئىگىدۇر.
ئىسساك ئاسىموۋ
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئىسساك ئاسىموۋ- (ئىنگىلىزچە: Issac Asimov، روسچە:Исаак Юдович Озимов، 1920 - يىلى 2 - يانۋاردا تۇغۇلۇپ، 1992-يىلى 6- ئاپرېلدا ۋاپات بولغان.) ئامېرىكىلىق (روسىيەدە تۇغۇلغان)داڭلىق يازغۇچى ۋە بوستون ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروففېسسورى. ئىسساك ئاسىموۋ كىشىلەرگە فانتازىيىلىك رومان - ھېكايىلىرى ۋە ماقالىلىرى بىلەن تونۇشلۇقتۇر. ھاياتىدا 400 پارچىدىن ئارتۇق روماننى ۋۇجۇدقا چىقارغان ئىسساك ئاسىموۋ، فانتازىيە ئەدەبىياتىدىكى ئەڭ مۇھىم شەخسلەردىن بىرىدۇر.
ئاسىموۋنىڭ پىكىر ۋە ئىدىيەلىرى
ئىسساك ئاسىموۋ بۇ ئەسەرلەر داۋامىدا، بەزى ئۇقۇم ۋە كۆز قاراشلارنى مەيدانغا كەلتۈرپلا قالماي، ئوقۇرمەنلەرنىڭ ئېڭىگىمۇ مۇھىم ئۆزگىرىش ۋە ئالدىن بىلىش ئېلىپ كەلگەندۇر. بۇلاردىن بىر قەدەر داڭلىقلىرى:
Xuyzu
Xuyzu milliti
يوست گىپپېرت
TITUS, ARMAZI, GNC and LOEWE
1999 -يىلدىن بېرى، گىپپېرت ئەپەندى گروزىيە دۆلەتلىك تىل ئامبىرى تەتقىقات تۈرى ئارمازى پروگراممىسىنى، يەنى كاۋكاز تىللىرى ۋە مەدەنىيىتىنى ئېلىكترونلۇق خاتىرىلەش تەتقىقات تۈرىنى باشلىغان. بۇ تۈر كاۋكاز تىلى ماتېرىياللىرىنى كەڭ كۆلەملىك توپلاشتىنى نىشان قىلغان بولۇپ، ئاخىرىدا گروزىيە دۆلەتلىك تىل ئامبىرىنى روياپقا چىقارغان.
ئۇچقۇچى (تىياتىر)
رېژىسور
ئالىجاندىرو لوزانو
ئاخىرلىشىشى مۇزىكىسى
تەھرىر: ئالبا مېرچەن ھامان
شىنجاڭ ئۆلكىسى (جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى)
ئاھالىسى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دۆلەتلىك سىتاتىستىك ئىدارىسى 1954- يىلى 11- ئاينىڭ 1- كۈنى ئېلان قىلغان «1- قېتىملىق مەملىكەتلىك نۇپۇس تەكشۈرۈش تىزىملىكى» دە، 1953- يىلى 6- ئاينىڭ 30- كۈنىگىچە، شىنجاڭنىڭ ئۇمۇمىي نۇپۇسى 4,873,608 جان بولۇپ، ئۇيغۇرلار نۇپۇسى 3,640,125 جان بولغان، شىنجاڭ ئۇمۇمىي نۇپۇسىنىڭ 4\3 قىسمىنى، خەنزۇ ۋە باشقا مىللەتلەر ئۇمۇمىي نۇپۇسنىڭ 4\1 ىنى ئىگىلىگەن.[1]
ھۆكۈمەت
1949- يىلى، شىنجاڭ ئۆلكىسى جۇڭگو كۇموارتىيىسىگە تەسلىم بولدى، ئەسلىدىكى شىنجاڭ ئۆلكىلىك ھۆكۈمەت 17- دېكابىر كۈنى شىنجاڭ ئۆلكىلىك خەلق ھۆكۈمىتىگە ئۆزگەرتىلدى. بۇرھان شەھىدى شىنجاڭ ئكلكىلىك ىەلق ھۆكۈمىتىنىڭ رەئىسى بولدى. (1949－1954)
قاراڭ
شىنجاڭ ئۆلكىسى (چىڭ)
رىشات ئابدۇرۇسۇل
ئۇندىن باشقا ماتېماتىكا، ئىنفورماتسىيە ئىلىمى، سىستېما كونترول نەزەرىيىسى توغۇرلۇق دەرسلەرنى ئۈتۈش بىلەن بىرگە ئاسپىرانتلارنى تەربىيىلەش جەرياندا پروفېسسورغا ياردەمدە بولۇپ كۈپلىگەن خىزمەتلەرنى ئىشلىدى. ئۇ بۇ نەتىجىلىرى بىلەن 2006_يىلى Who's Who in the Worldنىڭ تىزىملىكىگە كىرگۈزۈلدى. بىر نەچچە ئۇيغۇر باللىرىنىڭ ياپونىيىگە ئوقۇشقا چىقىش ئىشلىرىغا بىۋاسىتە ياكى ۋاستىلىك ھالدا ياردەمدە بولغىنىمۇ ئۇنىڭ بىر نەتىجىسىدۇر.
رىم رەقەملىرى
Büyük sayıların gösterimi
= 500.000
ئىشلىتىلىش دائىرىسى
Tüm bu nedenlerle günümüzün karmaşık işlemlerinde Roma rakamlarının kullanılması ideal değildir ve dört işlem yapma zorluğundan dolayı günümüzde fazla kullanılmamaktadırlar. Sıfır sayısının modern aritmetik sisteme katılmasıyla yeterlilikleri azalmıştır. Bazı usuller geliştirilse de, çok büyük sayılar söz konusu olduğunda, yetersiz kalmaktadırlar. Ancak yine de kitap sayfalarını numaralandırma, madde işaretleri, saatler gibi dekoratif amaçlı bazı kullanım alanları vardır. Roma rakamlarının kullanışsızlığına örnek olarak şu anekdot verilebilir: Şöyle ki, Roma Forum Meydanı’ndaki süslü hitabet kürsüsünün “Columna Restrata” sütünunda 2.200.000 sayısını belirtmek için yirmi iki adet “yüz bin” i gösteren sembol koyulmuştur.
Alma shirkiti
1985-Yili 5-ayning 23-küni, jobis siyasiy özgirish arqiliq Sculley ni texttin chüshürmekchi boldi. U Sculleyning jonggoda yighingha qatnishish mezgilidin paydilinip, alma shirkitining kontrol qilish hoquqigha érishishke urundi. Axirqi peytte, uning pilani melum adem tereptin Sculley gha ashkarilap qoyuldi.
1985-Yili 5-ayning 31-küni, Sculley jobisning barliq hoquqini élip tashlap, peqet alma shirkitining reislikidin ibaret wezipisinila saqlap qaldi. Emma jobisning shirkette herqandaq bir qararini özgertish hoquqi qalmidi.
1986-Yili 1-ayda, alma shirkiti Stiwén Jobisqa üstidin erz qilishni toxtatti. Stiwén Jobis alte ayghiche alma shirkitining xizmetchilirini ishletmeslikke we alma shirkiti bilen riqabetlishidighan herqandaq bir shirketni qurmaydighangha qoshuldi, shu yili NeXT shirkitini qurdi. Stiwén Jobis George Lucas din Pixar kompyotér kartun ishlesh ishxanisini sétiwilip, 10 milyon chiqim qildi. 1986-Yili 9-ayda, Apple IIgs élan qilindi, bahasi 999 dollar. 1987-Yili alma shirkiti qurulghinining 10 yilliqi bolup, Mac SE bilen Mac II bazargha sélindi. 1988-Yili 1-ayda, mikrosoft shirkiti Windows 2.0.3 ni élan qildi. 1988-Yili 3-ayning 17-küni, alma shirkiti mikrosoft shirkiti bilen HP shirkiti üstidin yuqirigha erz sunup, ularni alma shirkitining neshir hoquqigha dexli-terüz qildi dep erz qildi. Chünki Windows 2.0.3 da Mac qa oxshap kitidighan sinbelgiler ishlitilgen idi. 1988-Yili 10-ayning 12-küni, NeXT kompyotiri élan qilindi, bahasi 6500 dollar. (Seplimisi 25MHz liq ichki saqlighuch, 250MB liq qattiq déska, FPU, Faxmodem , 17 dyumluq ékran). 1989-Yili 2-ayda, qapliq qurt pilastinka shirkiti alma shirkitini 1981-yili imzalanghan toxtamgha xilapliq qildi dep erz qildi. Erzde alma shirkiti toxtamning birikme muzika ishlesh iqtidarigha ige kompyotér ishlepchiqirish toghrisidiki maddisigha xilapliq qildi diyildi.
1991-Yili 10-ayning 9-küni, alma shirkiti qapliq qurt pilastinka chiqirish shirkitige 26 milyon 500 ming tölem bérip, erzni axirlashturdi.
1997-Yili 6-ayda, Gil Amelio alma shirkitining ikkinji maliye peslide 740milyon amirika dolliri ziyan tartqanliqini élan qildi. 1997-Yili 7-ayning 1-küni,Macintoshning 20yilliq xatire nusxisi bazargha sélindi. Mezkur mashinining asasiy chastotisi 250MHz, toplashturulghan BOSE awaz séstimisi seplengen. Bu Macintosh cheklik tarqitilip, özgiche uslubi bilen yighip saqlighuchilarning yaxshi körüshige érishti.
1997-Yili 11-ayda Bandai amirikida Pippin@World ni élan qildi, bahasi 600 amirika dolliri.
1999-Yili 4-ayda, QuickTime 4 Beta élan qilinghan. Alma shirkitining tor bitide QuickTime 4 formatidiki kino “Episode One / The Phantom Menace” ning muqeddimisini chüshürgili bolidu. Bu kino muqeddimisini 25milyon adem tordin chüshürgen bolup, u éntérnét tor tarixidiki chüshürüsh qétim sani eng köp bolushtek rikortni yaratqan.
1999-Yili 7-ayning 21-küni, nyoroktiki MacWorld körgezmiside, iBook élan qilinghan.
2000-Yilidin 2002-yilighiche
2000-Yili 1-ayning 6-küni, san-fransiskodiki MacWorld körgezmiside, eng yéngi meshghulat séstimisi Mac OS X namayen qilinghan, Mac OS X bolsa Rhapsody ning sitiratigiyisi asasida barliqqa kelgen yéngi meshghulat séstimisi,NeXT meshghulat séstimisigha oxshash UNIX séstimisi. Alma shirkiti Mac OS X de yéngi “Aqua” kompyotér üstel yüzini tonushturghan. Mac OS X ammiwi sinaq nusxisi 2000-yili yaz peslining axirlirida élan qilinghan, uning heqiqiy nusxisini 2001-yili 1-ayda élan qilish pilan qilinghan. Stiwén Jobs yene bir qétim alma shirkitining CEO (gerche unwani yenila “iCEO” bolsimu, waqitliq CEO emes) si bolghan. Ishxana aptomatlashturush yumshaq ditali AppleWorks 6 élan qilinghan. Alma shirkitining tor bitige iTools ningkige oxshaydighan yingi alahidilikler qoshulghan. ITools alma shirkitining Mac ishletküchiliri we iReview üchün yolgha qoyghan bir türlük heqsiz Web boshluqi mulazimiti.
2000-Yili 2-ayning 16-küni, PowerBook G3 Pismo, iBook ning alahide nusxisi we 500 MHz liq Power Macintosh G4 tokyoning MacWorld körgezmiside élan qilinghan. AirPort simsiz tor seplengen 400MHz liq, 500MHz liq PowerBook G3 mu oxshash waqitta élan qilinghan. IBook ning alahide nusxisi iMac DV ning alahide nusxisining renggini ishletken. Uning asasiy chastotisi 366MHz. 2000-Yili 4-ayning 19-küni, alma shirkiti 2000-yilliq 3-maliye peslidiki kirimining 233milyon amirika dollirigha yetkenlikini élan qilghan.
2001-Yili 5-ayning 19-küni, alma shirkiti özining tunji parche sétish dukanliri échilghan, bu dukanlar ayrim halda los-anjilis we washington etrapigha jaylashqan. Alma shirkiti özining parche sétish dukanlirini qattiq dital we Macintosh yumshaq ditalliri bilen teminligen hemde heweskarlar üchün öginish we tejribe almashturush, shundaqla alma qattiq ditalining körsitilishi üchün mexsus orun hazirlighan. Alma shirkiti özining sétish dukanlirini tesis qilish arqiliq nöwettiki 5%lik bazar hejimini bir hesse ashurmaqchi bolghan, 2001-yilining axirlirigha kelgende, pütün amirikida parche sétish dukinidin 25ni achqan.
جامائەتچىلىك ئادىتى
مەلۇمكى ئۆي سېلىش، ئەر ئۆمرىدە بىر قېتىم بولىدىغان ھەتتا بەزىلەرگە نېسىپ بولمايدىغان، جۈملىدىن كۆپ ئەمگەك كۈچى تەلەپ قىلىنىدىغان مۈشكۈل ئىشلاردىن، شۇ سەۋەبتىن كەڭ يېزىلاردا ئۆي سېلىش بويىچىمۇ ھەقسىز ھەمكارلىشىش ئادىتى كەڭ ئومۇملاشقان؛ ئۆي سالغۇچى تەييارلىقلىرىنى ئاساسىي جەھەتتىن پۈتتۈرۈپ بولغاندىن كېيىن، قازان ئېسىپ، داستىخان ھازىرلاپ قولۇم - قوشنا، ئۇرۇق - تۇغقان، دوست - يارەنلىرىنى تەكلىپ قىلىپ مەسلىھەت سالىدۇ. كۆپچىلىك داستىخان تەكلىپ قىلىپ مەسلىھەت سالىدۇ. كۆپچىلىك داستىخان ئۈستىدىلا ئۆينى قانداق سېلىش، قايسى كۈنى تۇتۇش قىلىش ئۈستىدە پىكىرلىشىپ بىرلىككە كېلىشىدۇ ۋە بەلگىلەنگەن كۈندە ھەممە بىر ۋاقىتتا يېتىپ كېلىپ، قولمۇ قول تۇتۇش قىلىپ، بىر - ئىككى كۈندە ئۆينى پۈتكۈزۈپ، كۆچۈپ كىرگۈدەك قىلىپ بېرىپ قايتىدۇ.
3) تۇرمۇش جەھەتتە، تۇرمۇش جەھەتتىكى ھەمكارلىشىشنىڭ دائىرىسى كەڭ، شەكلى كۆپ بولۇپ، توي - تۆكۈن، ئۆلۈم - يېتىم، قوشنىدارچىلىق، يۇرتداشلىق قاتارلىق جەھەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
مەلۇمكى، ھەممە ئادەمنىڭ ھەممىلا ۋاقىتتا توققۇزى تەل بولىۋەرمىگەندەك بىر ئۆيدىمۇ تۇرمۇش بۇيۇملىرىنىڭ بىرەر تۈرىنىڭ ئۆكسۈپ قالىدىغان ۋاقىتلىرىمۇ بولىدۇ. دەل شۇنداق پەيتلەردە، كۈتۈلمىگەندە شۇنداق بۇيۇمغا جىددىي ئېھتىياج تۇغۇلۇپ قالىدۇ - دە، قولۇم - قوشنىلاردىن سوراشقا توغرا كېلىدۇ. ئەسلى قائىدە بويىچە مۇشۇنداق قىلىنغان ئۆتنە - يېرىم ئەتىسىگىلا ئەسلى مىقدارى بويىچە قايتۇرۇلۇشى شەرت، چۈنكى ئۇنىڭ مىقدارى ئاز ۋە ئۇنداق ئېھتىياج قوشنىلار ئارا دائىم تۇغۇلۇپ تۇرىدىغانلىقى ئۈچۈن كۆپىنچە ھاللاردا قوشنىلار ئېلىشنى رەت قىلىدۇ؛ ② ئىشلەپچىقىرىش بۇيۇملىرى جەھەتتە: بۇ جەھەتتىكى ئۆتنە - يېرىم قىلىشنىڭ دائىرىسى كەڭ. ئىشقىلىپ ئىشلەپچىقىرىشقا كېرەكلىك ئارغامچا - توقىناققىچە ئۆتنە - يېرىم قىلىنىدۇ. بۇزۇلۇپ، يوقىلىپ كەتسە تۆلەپ بېرىلىدۇ؛ ③ ئىقتىسادىي جەھەتتە: بۇ جەھەتتىكى ئۆتنە - يېرىم ئاشلىق، مال - چارۋا، پۇل - ئېرىغ، مال، ئاياللار زىننەت بۇيۇملىرى (تويلۇق زۆرۈرىيىتى بىلەن)، كىيىم - كىچەك، ئۆي بېساتلىرى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئىقتىسادىي ئۆتنە - يېرىم ئادەتتە توختام تۈزۈش ياكى بىر ئىككى ئادەمنىڭ شاھىدلىقى ئاساسىدا ئېلىپ بېرىلىدۇ. ۋاقتى كەلگەندە ئەينەن قايتۇرۇلىدۇ، يېقىن ئۆتىدىغان جان دوستلار ئارا ئىقتىسادىي ئۆتنە - يېرىمدا ھېچقانداق شەرت قويۇلمايدۇ. چۈنكى مۇنداق دوستلار ئارا مال - دۇنيا تۇتۇلمايدۇ. ۋاقتى كەلگەندە بىرىنىڭ قىلغىنىغا جاۋابەن بىرى ئۇنىڭدىن ئاشۇرۇپ قايتۇرىدۇ.
Arcelik
تارىخ
2011-يىلى 7-ئايدا ، Arçelik A.Ş. Franke Holding AG دىن جەنۇبىي ئافرىقىدىكى ئاق مەھسۇلات ئىشلەپچىقارغۇچى Defy Appliances Limited («Defy») نى سېتىۋېلىش كېلىشىمى ئىمزالىدى.
بۇدۇشقاق
سىرتقى شەكلى
ئۇ قاتتىق شاكاللىق مېۋىسى پىشىپ يېتىلگەن ۋاقىت ، تۇمشۇق ئېگىزلىكى 12 ~ 15 مىللىمېتىر ، كەڭلىكى 4 ~ 7 مىللىمېتىر، سىرتىدا شالاڭ ئۆسكەن ئىلمەك شەكىللىك تىكەنلىرى بولىدۇ، تىكىنى ئىنتايىن ئىنچىكە، تۈز، تۈۋى توم، ئۇزۇنلۇق 1 ~ 5.1 مىللىمېتىر ، تۈۋى قىسمىدا يۇمشاق تۈكچىسى بولىدۇ، تۇمشۇقى قاتتىق، كونۇسسىمان، يوقارقى قىسمى سەل ئورغاقسىمان، ئۇزۇنلۇقى 5 مىللىمېتىر، ئورۇق مېۋىسى تەتۈر تۇخۇم شەكىللىك. چېچەكلەش مەزگىلى 7 ~ 8 ئايغىچە، مېۋىلەش مەزگىلى 9 ~ 10 ئايغىچە.
تىكەنسىز بۇدۇشقاق
غولى نىسبەتەن پاكار كېلىدۇ، ئادەتتە ئۆزى تۈۋى قىسمى باشلاپ شاخ ئايرىيدۇ، پىشقان ئۇرۇق مېۋىسى سايمانلىرى ئومۇمىي ئورىغۇچى يوپۇرمىقى كىچىكرەك، تۈۋى تار، ئۈستىدە بىر ئۇزۇن تۇمشۇقى بار، ئۇنىڭدىن باشقا، بىر قەدەر قىسقا بولغان يان تۇمشۇقى بار، ئىككى تۇمشۇقى بىر-بىرىدىن ئايرىلىپ ياكى تۇتىشىپ تۇرىدۇ، بەزىدە يانغا قاراپ ئۆسكەن قىسقا تۇمشۇقى رودىمېنتلىشىپ يىڭنىسىمان بولىدۇ ياكى يوقاپ كېتىدۇ، ئومۇمىي ئورىغۇچى يوپۇرماقنىڭ سىرتىدا ئىنتايىن شالاڭ تىكىنى بار ياكى بىر نەچچىسى تىكەنسىز، ئەسلىدىكىدىن ئۆزگەرگىنى بىلەن پەرقلەندۈرۈش ئاسان.
ئىقتىسادىي قىممىتى
غول پوستىنىڭ تالالىرىدىن تاغار، چىـگە ئارغامچا  ياسىلىدۇ.
بۇدۇشقاق ئۇرۇقى مېيى بولسا بىر خىل يۇقىرى دەرىجىلىك خۇشبۇي ماتېرىياللارنىڭ خام ئەشياسى قىلىنىدۇ ھەمدە ئۇنى سىر، باسما مېيى ۋە سوپۇن تاش، ماي قاتارلىقلار، يەنە تۇڭيۇ مېيى ئورنىدا ئىشلىتىشكە بولىدۇ.
مۇقىم كودلاش
مۇقىم كودلاش، ئۇچۇرلارنى تاشقى مەنبەلەردىن ئېلىش ياكى ئىشلەۋاتقاندا تەشكىل قىلىشنىڭ ئورنىغا، ئۇدۇل بىر پروگرام ياكى باشقا قوللىنىلىشچان نەرسىنىڭ مەنبە كودىنى كۆمۈش ئۈچۈن قوللىنىلغان سېستىما يېزىش پروگراممىسىدۇر
ئەبۇبەكرى
مۇسۇلمانلىقتىن بۇرۇنقى ئىسمى ئابدۇلكەئبە ئېرۇر. مۇسۇلمان بولغاندىن كېيىن ھەزرىتى پەيغەمبەر ئەبۇ بەكرىگە ئابدۇللاھ ئىسمىنى بەرگەن. سۇننى ئىتىقادىغا كۆرە ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ئەڭ ياخشى دوستىدۇر. ئەڭ كەڭ قوللىنىلغان لەقەبلىرىدىن بولمىش ئەسسىددىق (سادىق، ساداقەتمەن، دەلىللىگۈچى) سەبەبى بىلەن دائىما ئەبۇ بەكرى سىددىق دەپ يادلىنىلىدۇ. سىددىق لەقەبىنىڭ مىراج رىۋايىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك پەيغەمبەر بىلەن تالاش تارتىش قىلغان مەككە ئەھلىگە "ئەگەر ۋەقەنى بايان قىلغۇچى پەيغەمبەر ئىسە راست گەپ قىلغاندۇر." دېگەندىن كېيىن بېرىلگەن دەپ قارىلىدۇ.
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 7-بۆلۈم
(1) تىل ئۆگىنىشتە ئەڭ قىيىنغا توختايدىغان بىر نەرسە يېتەرلىك ساندىكى خام سۆزنى يادلاپ ئىگىلەشتىن ئىبارەت. يېتەرلىك مىقتاردىكى چەت ئەل تىلى سۆزلۈكىنى يادلىۋېلىش قىسقا ۋاقىت ئىچىدە قاتتىق تۇتۇپ ئېرىشكىلى بولىدىغان نەرسە ئەمەس. ئۇزۇن مۇددەت ئىزچىل تىرىشىش ئارقىلىق ئېرىشكىلى بولىدىغان نەرسە. شۇڭا ئۇنى كۈندىلىك ۋەزىپە قىلىۋېلىش كېرەك. مەن ھەر كۈنى ئەتىگەن سائەت 6 دە ئورنۇمدىن تۇرۇپ، ئالدىنقى كۈنى ئاخشىمى تەييارلاپ قويغان 20 سۆزلۈكنى يادلىدىم. يەنى خەنزۇچە مەنىسىگە قاراپ، ئىنگىلىزچىسىنى دەپ بېرەلەيدىغان بولدۇم. ئەتىگەنلىك تاماقتىن كېيىن سىنىپقا 5-10 مىنۇت بالدۇر بېرىپ، دەرس باشلىنىشتىن بۇرۇن، بۈگۈن ئۆگەنگەن 20 سۆزلۈك ۋە ئالدىنقى 4 كۈندە ئۆگەنگەن 80 سۆزلۈك بولۇپ جەمئىي 100 سۆزلۈكنى خەنزۇچىسىغا قاراپ تۇرۇپ ئىنگىلىزچىسىنى يازدىم. بۇنى چۈشتىن كېيىنكى دەرستىن بۇرۇن ۋە كەچلىق تەكراردىن بۇرۇن يەنە 2 قېتىم تەكرارلىدىم. يەنى ھەر كۈنى 5 كۈنلۈك 100 سۆزلۈكنى 3 قېتىم يېزىپ چىقتىم. ھەر بىر سۆزلۈكنى مۇشۇنداق 5 كۈن تەكرارلىسام، ئۇ مەڭگۈ ئېسىمدىن چىقمايدىغان بىر نەرسىگە ئايلاندى. بۇنى ئۆزۈمگە ئىنتايىن قاتتىق تۈزۈم قىلىۋالغان بولۇپ، سۆزلۈكنى يېزىپ بولماي تۇرۇپ كىنوغا بارمىدىم. سۆزلۈكنى يازماي تۇرۇپ ئولتۇرۇشقا بارمىدىم. ئويۇن-تاماشىدىن ۋاز كەچسەممۇ بۇ تۈزۈمنى قەتئىي بۇزمىدىم.
لى كېچياڭ
1974- يىلىدىن 1976- يىلىغىچە ئەنخۇي ئۆلكىسىنىڭ فېڭياڭ ناھىيەسى دامياۋ گۇڭشېسى دۇڭلىن دادۈيىدە زىيالىي ياش بولغان.
1982- يىلىدىن 1983- يىلىغىچە بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ئىتتىپاق كومىتېتىنىڭ شۇجىسى، كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى مەركىزىي كومىتېتى دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى بولغان.
2013- يىلىدىن باشلاپ ج ك پ مەركىزىي كومىتېتى سىياسىي بىيۇروسى دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، گوۋۇيۈەن زۇڭلىسى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى.
بۈيۈك بېرىتانىيە
20. ئەسر
برىتانىيە ئىمپېراتورلىقى
ئەنگلىيىنىڭ قانۇنىغا ئاساسلانغاندا، ئەنگلىيە پادىشاھى-ئەنگلىيە شۇنداقلا ئەنگلىيەگە تەۋە چەتئەلدىكى زېمىنلارنىڭ پادىشاھى ھېسابلىنىدۇ. بۈگۈنكى ئەنگلىيە پادىشاھىنىڭ تارىخىنى بىلمەكچى بولساق، ئۇنداقتا بۇنى ئانگلوساكسونلار دەۋرىدىن باشلاپ سۈرۈشتۈرۈشكە توغرا كېلىدۇ، ئۇلارنى قانداشلىق بويىچە ئايرىغاندا، ھەممىسى شوتلاندىيە پادىشاھىنى ئاساس قىلىدۇ.چۈنكى كۆپلىگەن ئېنگلاند پادىشاھلىقىنىڭ ھەممىسى بىرىنچى قېتىملىق ۋىكتورىيە دەۋرىدە پەيدىنپەي يوقالغان، مىلادىيە 9-ئەسىردە ۋېيسىكېس ئېنگلاندقا تەۋە باشقا خانلىقلارنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئىگىلەپ، مىلادى 10- ئەسىردە، ئېنگلاند رەسمىي بىرلىككە كەلگەن خانلىق دۆلەت بولۇپ شەكىللەنگەن. 1603-يىلى، شوتلاندىيە پادىشاھى جامىس Ⅵ ئېنگلاندنىڭ خانلىق تەختىگە ئولتۇرغان، شۇنىڭدىن ئېتىبارەن، ئېنگلاند بىلەن شوتلاندىيە بىرلىشىپ، بىر خانلىق دۆلەت بولۇپ قالغان. 1707-يىلى، ئىككى خانلىق دۆلەت بىرلەشتۈرۈلۈپ، بۈيۈك بىرىتانىيە ئىمپىرىيىسى دەپ ئاتالغان. بۈگۈنگە قەدەر. پادىشاھنىڭ ئىمتىيازى يەنىلا ئىنتايىن كەڭ بولسىمۇ، لېكىن بۇ ھوقۇقلارنى يۈرگۈزۈشكە ئادەتتە پادىشاھ ئۆزى ئەمەس، باش ۋەزىر ۋەكىل سۈپىتىدە يۈرگۈزىدۇ. مەسىلەن، ھۆكۈمەتنىڭ مەمۇرىي ۋە پاسپورت ئىشلىرىنى بىردەك باش ۋەزىر ۋاكالىتەن بېجىرىدۇ.
ت.ج رەسمىي گېزىتى
تەييارلىق ۋە باسما
قانۇن-نىزام بۆلۈمى، 1928- يىلى 5- ئاينىڭ 23- كۈنىدىكى ۋە 1322- نومۇرلۇق "قانۇنلارنىڭ ۋە نىزامنامىلەرنىڭ ئەينەن نەشرى ۋە ئېلان قىلىنىشى ۋە كۈچكە ئىگىلىك مۇددىتى ھەققىدە قانۇن" بەلگىلىمىسى بويىچە، قانۇن-نىزام بۆلۈمى تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە نەشرىيات باش مۇدىرلىقى تەرىپىدىن ھازىرلىنىدۇ.
بېسىلىش ئىشى بولسا باسما ئەمرى بېرىلگەندىن كېيىن باش مىنىستېرلىك باسماخانىسى ئايلىنىشچان سەرمايە ئىدارىسى مۇدىرلىقىدا سائەت 23:00 تىن كېيىن بېسىلىدۇ.
ئابدۇرېھىم ئابدۇللا
ئابدۇرېھىم ئابدۇللانىڭ نەشر قىلىنغان ئەسەرلىرىدىن <بويناق> (1985 - يىل، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى) ناملىق پوۋېستى، <داۋانلىق يوللار> (1993 - يىل، مىللەتلەر نەشرىياتى) ناملىق ھېكايە - پوۋېستلار توپلىمى بار.
تۈرك جۇمھۇرىيەتلىرىنىڭ ھەربىي كۈچى
1. ئۆزبېكىستان (Uzbekistan)
رەسمىي ئەسكەر سانى: 106 مىڭ.
دۆلەت مۇداپىئەسى ئۈچۈن ئاجراتقان يىللىق خىراجەت: 200 مىليون دوللار.
تۈركمەنىستاننىڭ ھەربىي كۈچى دۇنيادا 86-ئورۇندا تۇرىدۇ.
ئەسكەرلىككە يارايدىغان نوپۇسى: ئىككى مىليون 377 مىڭ.
ھەر يىلى ئەسكەرلىك يېشىغا توشىدىغان نوپۇسى: 111 مىڭ.
تۈرك دۆلەتلىرى ۋە دۇنيادىكى ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ ھەربىي كۈچى توغرۇلۇق يېزىلغان تېمىلار كۆپ بولۇپ، بىر-بىرىدىن پەرقلىق ئىكەن. بىز توغرىسىنى يېزىشقا تىرىشتۇق.
رۇتېنىي
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
ز
thumb ز  (/d/)؛ ز ھەرىپى ئەرەب ئەلىفبەسىنىڭ 10؛ ھازىرىقى زامان ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ ھەم 10. ھەرپى ۋە يىگىرمە تۆرت ئۈزۈك تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.
مىركامىل قەشقەرىي
1995 - ۋە 1996 – يىللىرى پاكىستان جامائەت ئىسلامىي تاشقى ئىشلار بۆلىمىدىن ئىلياس ئەنسارى ۋە مىئراجۇل ئىسلامنىڭ شەرقىي تۈركىستانغا ئېلىپ بارغان زىيارىتىدە ئۇلارغا تەرجىمانلىق قىلىپ قارغىلىق، خوتەن قاتارلىق شەھەر، ناھىيەلەرنى زىيارەت قىلدۇرغاندىن كېيىن، خىتاي ئىستىخبارىتىنىڭ دىققىتىنى تارتىپ، «چەت ئەللىكلەرگە دۆلەتنىڭ مەخپىيەتلىكىنى ئاشكارىلاش» جىنايىتى بىلەن ئەيىپلەشتەك ئېغىر تەھدىتلەرىگە دۇچ كەلگەن. خىتاي ئىستىخباراتىنىڭ غەيرىي رەسمىي ئاغزاكى تەھدىتلىرى ۋە نومۇسسىز تەكلىپلىرىدىن  قۇتۇلالمايدىغانلىقى ۋە چەتئەلگە قېچىپ كېتىشتىن باشقا يول قالمىغانلىقىنى چۈشۈنۈپ يېتىپ، پاكىستاندىكى مۇناسىۋەتلىك يېقىنلىرى بىلەن ئەھۋالنى ئوچۇق مەسلىھەتلەشكەندىن كېيىن، 1996 - يىلىنىڭ ئاخىرىدا، پاكىستاندا روناق تېپىپ، شېرىكلىرى بىلەن يېپەك يىپ تىجارىتى، ئىككى پەرزەنتى، ئائىلىسى ۋە يۈرتىنى تاشلاپ قېچىپ كېتىش قارارىغا كەلگەن. 1997 – يىلى پاكىستان ئارقىلىق سۈرىيەگە كېتىپ، دەمەشىق ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئەرەپ تىلى كۇرسىدا بىر يىل ئوقۇغاندىن كېيىن، يەنە دەمەشىقتىكى جامىئە ئەبىننۇر دارۇل ئۇلۇمىدا ئۇقۇشنى باشلىغان.
بۇ جەياندا ئىلمىي خىزمەتلىرىنىمۇ ئۈزۈلدۈرمەي داۋاملاشتۇرغان مىركامىل قەشقەرىنىڭ نەشىر قىلىنغان ئەسەرلىرى تۆۋەندىكىچە:
3 - «ھەرەم خۇتبىسى» (سەييىد ئەبۇلئەلا مەۋدۇدى/ تەرجىمە ئەسەر) تەكلىماكان ئۇيغۇر نەشرىياتى تۈركىيە
2020- يىلى 14- مارت
تىبەتلىكلەرنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتىدىن ئۇيغۇرلارغا نەزەر
نوبېل تىنچلىق مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن، بۇنىڭدىن نەچچە ئاي ئىلگىرى خىتاي تۈرمىسىدە ئۆلۈپ كەتكەن خىتاي سىياسىي پائالىيەتچىسى ليۇ شاۋبو يېتەكچىلىكىدىكى بىر توپ خىتاي زىيالىيلىرى تۈزۈپ چىققان «8-ئاساسىي قانۇن» (零八宪章) مۇ خىتايدىكى ئوخشىمىغان مىللەتلەر رايونلىرى ئوتتۇرىسىدا فېدېراتسىيە تۈزۈمى (联 邦制) ئورنىتىشنى ئوتتۇرىغا قويغان.
(2) ئەڭ ھالقىلىق مەسىلە ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقى. پۈتۈن دۇنيانىڭ ھەممىسى مىللەتلەرنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقىنى ئېتىراپ قىلىدۇ. ھەر بىر مىللەتنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقى بار بولۇپ، بۇ ئۇقۇم بىر ئىنتايىن ھالقىلىق ئۇقۇم. ھازىر خىتاي دۆلىتىنىڭ ئىچى ۋە سىرتىدا جەمئىي 6 مىليون تىبەتلىكلەر بار. ئەگەر ئۇلارنى بېلەت تاشلىغۇزسا، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى مۇستەقىل بولۇشنى ئىستەيدۇ. ئۇنداق ئەھۋالدا باشقىلارنىڭ نېمە دېيىشى، خىتايلارنىڭ نېمە دېيىشى مۇھىم ئەمەس. خىتايلارنىڭ تىبەتلىكلەر ئۈچۈن سۆزلەش ھوقۇقى يوق. ئەگەر تىبەتلىكلەر مۇستەقىل بولىمىز، دەيدىكەن، ئۇلار مۇستەقىل بولۇشى كېرەك. سىزنىڭ ئۇلار ئۈچۈن باشقىچە بىر يولنى تاللاپ بېرىش ھوقۇقىڭىز يوق. مىللەتلەرنىڭ ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقى دېگەن ئەنە شۇ. باشقا مىللەت ياكى باشقا خەلقنىڭ تىبەتلىكلەرنىڭ ئىرادىسىنى رەت قىلىش ھوقۇقى يوق. مانا بۇ دېموكراتىيەنىڭ مەنىسىدۇر.
(5) ھازىرقى زامان دېموكراتىك جەمئىيەت نەزەرىيەسى تىبەتنىڭ مۇستەقىللىقىنى قوللايدۇ. فىرانسىيەلىك مۇتەپەككۇر توكۋىل (托克维尔) نىڭ «ئامېرىكىنىڭ دېموكراتىيەسى ھەققىدە» دېگەن بىر كىتابى بار بولۇپ، ئاشۇ كىتابتا ھازىرقى زامان دېموكراتىك جەمئىيەتلىرىنىڭ ئاساسى يورۇتۇپ بېرىلگەن. ئۇ بۇنىڭدىن 100 يىل بۇرۇن ئامېرىكىغا كېلىپ، ئامېرىكا دېموكراتىيەسىنىڭ ماھىيىتىنى چۈشىنىپ، ئاندىن يۇقىرىدىكى كىتابنى يازغان. ئاشۇ نەزەرىيە بويىچە قارىغاندا، ھازىرقى زامان دېموكراتىك جەمئىيەتلىرىنىڭ مۇنداق 3 چوڭ ئالاھىدىلىكى بار: 1) شەھەر رايونلىرى (township) غا بۆلۈنۈپ، ئۆز-ئۆزىنى ئىدارە قىلىش. 2) خەلق ئاممىسى ئۆزلۈكىدىن ھەرىكەتلىنىپ، ھەر خىل تەشكىلاتلارنى قۇرۇپ چىقىش. 3) دىنىي ئېتىقادى ۋە دىنىي ئەركىنلىكى بار بولۇش. مەن كېيىنچە مۇشۇ تېمىدا بىر پارچە ئايرىم ماقالە تەييارلايدىغان بولۇپ، بۇ يەردە بۇ مەسىلە ھەققىدە بۇنىڭدىن كۆپ توختالمايمەن.
ئەگەر خىتاي كومپارتىيەسى يىقىلىدىكەن، ئۇنىڭدىن كېيىن قانداق بولىدىغانلىقى ھەققىدە ھازىر ئىككى خىل كۆز قاراش مەۋجۇت. بىرىنچى كۆز-قاراشتىكىلەر ئۇنىڭدىن كېيىن خىتاي دۆلىتى چوقۇم پارچىلىنىدۇ، دەپ قارايدۇ. ئەگەر خىتاي كومپارتىيەسى ئۆرۈلۈپ چۈشىدىكەن، تىبەت چوقۇم خىتاي دۆلىتىدىن ئايرىلىپ چىقىپ كېتىپ، تىبەتتىكى خىتايلارنى ھەيدەپ چىقىرىۋېتىدۇ. بۇ شۇنداق بولامدۇ-يوق، دەيدىغان مەسىلە ئەمەس، بەلكى بۇ ئاشۇنداق ئىش قاچان بولىدۇ، دېگەن مەسىلىدىن ئىبارەت. يەنى ئۇ بىر ۋاقىت مەسىلىسىدىنلا ئىبارەت. بۇ ئىشنىڭ يۈز بەرمەسلىك ئېھتىماللىقى قەتئىيلا مەۋجۇت ئەمەس.
خىتاي دۆلىتىدە ھازىر مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇۋاتقان جەمئىيەتلەردە مەركەزگە ئىنتىلىش كۈچى مەۋجۇت ئەمەس بولۇپ، ھازىر پەقەت مەركەزدىن قېچىش كۈچىلا مەۋجۇت. خىتاي كومپارتىيەسى قۇرغان فېئوداللىق ئادەملەرنى ھوقۇق دەرىجىلىرىگە ئايرىش تۈزۈمىدىكى جەمئىيەتتە مەدەنىيەتلىك ئەقلىي كۈچ ياكى مەدەنىيەتلىك سەۋەبلەشتۈرۈش ئىقتىدارى مەۋجۇت ئەمەس. ئىرقىي كەمسىتىش ئىشلىرىنى خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۆزى كەڭ-كۆلەمدە ئېلىپ بېرىۋاتقان بولۇپ، ئىرقىي كەمسىتىشنى چەكلەپ، ئاشۇنداق جىنايەتلەرنى ئۆتكۈزگەنلەرنى جازالايدىغان قانۇنلارمۇ ئەسلا مەۋجۇت ئەمەس. بۇ خىل ئەھۋال تىبەتلىكلەردىكى باشقىلارنى يەكلەش كەيپىياتىنىڭ كۈچىيىشىگە ۋە كېڭىيىشىگە پايدىلىق. تىبەتلىكلەر خىتايلارنى قارشى ئالمايدۇ، ئۇنىڭ ئەكسىچە خىتايلارنىڭ ھەممىسىنىڭ تىبەتتىن كېتىشىنى ئىستەيدۇ.
بۇ ئىشقا مىسال بولالايدىغان يەنە بىر ئىش بار. 1963-يىلى ۋىيېتنامدىكى بىر دىنىي زات ئۆزىگە ئوت قويۇپ ھاياتىدىن ئايرىلغاندا، بۇ ۋەقە بىر مەزگىل پۈتۈن دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ خەۋەر بولۇپ كەتتى. پۈتۈن دۇنيا خەلقىنىڭ ئاشۇ كىشى ئۈچۈن ئىچى ئېچىشتى. ئۇ كىشىنىڭ ئۆزىنى ئۆلتۈرۈشىدىكى تۈپ مەقسىتى شۇ چاغدىكى ۋىيېتنام ھۆكۈمىتىنىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبىرىنىڭ بۇددا دىنى ئېتىقادچىلىرىغا قوللانغان سىياسىتىگە نارازىلىق بىلدۈرۈش بولدى. شۇ ۋەقە ھەققىدە خەۋەر يازغان «نيۇ-يورك دەۋر گېزىتى» نىڭ بىر مۇخبىرى ئۆزى يازغان ئاشۇ خەۋەر ئۈچۈن بىر ئالاھىدە مۇكاپاتقا ئېرىشتى. ئاشۇ ۋەقەنى ئۆز كۆزى بىلەن كۆرگەن ۋە ۋىيېتنام ئۇرۇشىنى خەۋەر قىلىپ كەلگەن يەنە بىر مۇخبىرمۇ بىر ئالاھىدە مۇكاپاتقا ئېرىشتى. ھېلىقى زاتنىڭ ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋېلىش ۋەقەسىدىن كېلىپ چىققان خەلقئارالىق بېسىملار ئاستىدا، ۋىيېتنام ھۆكۈمىتىنىڭ باش رەھبىرى ئۆزىنىڭ بۇددا دىنى ئەگەشكۈچىلىرىگە قاراتقان بىر قىسىم سىياسەتلىرىنى ئۆزگەرتىشكە مەجبۇرىي بولدى. ئەينى ۋاقىتتا پەقەت بىرلا ئادەم ئۆزىنى كۆيدۈرۈپ ئۆلۈۋالغان بولسىمۇ، پۈتۈن دۇنيا مىقياسىدا بىر شۇنچىۋالا چوڭ دولقۇننى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئىدى. شۇنچىۋالا چوڭ ئۆزگىرىشنى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئىدى. ئەمدى بۈگۈنكى تىبەتكە قاراپ باقايلى. يېقىنقى بىر قانچە يىل ئىچىدە 70 نەپەر تىبەتلىك ئۆزىگە ئوت قويۇپ ئۆلۈۋالدى. ئەمما خەلقئارا جەمئىيەتتە ھېچ بىر ئۆزگىرىش بولمىدى. تىبەتلىكلەر ھازىرمۇ ئەڭ بىچارە ھالەتتە تۇرۇۋاتىدۇ.
2017-يىلى 1-دېكابىر
Profile
Profilo 1976-يىلى ئىستانبۇلدا قۇرۇلغان ئاق مەھسۇلات ۋە ئېلېكترونلۇق مەھسۇلات ئىشلەپچىقارغۇچى. ئۇ BSH گۇرۇپپىسىغا تەۋە. ئۇ ياۋروپادا كۆپ ئۇچرايدۇ ، بولۇپمۇ ئاق مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىشتا. ئۇ ئىشلەپچىقىرىشنى ئاساسەن مارمارا رايونىدىكى زاۋۇتلىرىدا ئېلىپ بارىدۇ.
ئۇنى يەھۇدىيلاردىن كەلگەن مەشھۇر تۈرك سودىگەر جاك كامخى قۇرغان. 1995-يىلى ئۇنىڭ% 66 پېيى BSH گۇرۇپپىسىغا سېتىلدى. 2003-يىلى بۇ شىركەتنىڭ قۇرغۇچىسى جاك كامخى بارلىق پېيىنى سېتىۋەتكەن. بۈگۈنكى كۈندە ، شىركەت BSH نىڭ گەۋدىسى ئاستىدا پائالىيەتلىرىنى داۋاملاشتۇردى. 1200 دىن ئارتۇق ھوقۇق بېرىلگەن مۇلازىمەت نۇقتىسى بار. ئاق مەھسۇلاتلار ، ئىچىگە قاچىلانغان ئېلېكتر سايمانلىرى ، چاڭ-توزان سۈمۈرگۈچ ، ھاۋا تەڭشىگۈچ ، سۇ ئىسسىتقۇچ ۋە كىچىك ئائىلە ئېلېكتر سايمانلىرى ئاساسلىق مەھسۇلات تورىنى تەشكىل قىلىدۇ.
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ھاياتى
1916- ﻳﯩﻠﻰﭼﻮﯓ ﺩﺍﺩﯨﺴﻰ ﻣﯩﺠﯩﺖ ﮬﺎﺟﻰ ﺳﻮﺩﺍ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﮕﻪ ﺑﺎﺭﻏﺎﻧﺪﺍ، ﺋﯘﻣﯘ ﺑﯩﻠﻠﻪ ﺑﯧﺮﯨﭗ، ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﻨﯩﯔ ﺷﻪﻣﻪﻱ(ﮬﺎﺯﯨﺮﻗﻰ ﺳﻤﭙﯩﻼﺗﻨﯩﺴﻜﻰ) ﺷﻪﮬﯩﺮﯨﺪﻩ ﺭﯗﺱ ﺗﯩﻞ- ﻳﯧﺰﯨﻘﯩﻨﻰ ﺋﯜﮔﯩﻨﯩﺪﯗ. ﺗﯘﺭﭘﺎﻧﻐﺎ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻳﻪﻧﻪ ﺗﯘﺭﭘﺎﻥ ﻳﯧﯖﻰ ﺷﻪﮬﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﺷﯚﺗﺎﯕﻐﺎ ﻛﯩﺮﯨﭗ ﺧﻪﻧﺰﯗ ﺗﯩﻞ ﻳﯧﺰﯨﻘﯩﻨﻰ ﺋﯚﮔﯜﻧﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﺋﻪﻻ ﻧﻪﺗﯩﺠﻪ ﺑﯩﻠﻪﻥﻣﻪﻛﺘﻪﭘﻨﻰ ﺗﺎﻣﺎﻣﻼﻳﺪﯗ. ﺑﯘ ﺟﻪﺭﻳﺎﻧﺪﺍ ﺋﯘ ﺧﻪﻧﺰﯗ ﻛﯩﻼﺳﺴﯩﻚ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺗﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥﺗﻮﻧﯘﺷﯘﭘﻼ ﻗﺎﻟﻤﺎﻱ، ﮬﺎﺯﯨﺮﻗﻰ ﺯﺍﻣﺎﻥ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺗﻰ ﺗﻮﻏﺮﯨﺴﯩﺪﯨﻤﯘﻣﯘﺋﻪﻳﻴﻪﻥ ﺳﺎﯞﺍﺗﻘﺎ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺋﻪﻳﻨﻰ ﺩﻩﯞﯨﺮﺩﻩﺋﯘ ﺩﻭﺳﺖ ﺑﯘﺭﺍﺩﻩﺭﻟﯩﺮﯨﮕﻪ ﺧﻪﻧﺰﯗ ﻛﯩﻼﺳﺴﯩﻚ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺗﯩﻨﯩﯔ « ﺳﯘ ﺑﻮﻳﯩﺪﺍ » ، « ﻗﯩﺰﯨﻞﺭﺍﯞﺍﻗﺘﯩﻜﻰ ﭼﯜﺵ » ﺭﻭﻣﺎﻧﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻣﻪﺯﻣﯘﻧﯩﻨﻰ ﺳﯚﺯﻟﻪﭖ ﺑﻪﺭﮔﻪﻥ ﯞﻩ سۇن جۇڭشەن ﺋﻪﺳﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﻮﻗﯘﭖ، ﺩﯦﻤﯘﮔﺮﺍﺗﯩﻴﯩﮕﻪ ﻧﯩﺴﺒﻪﺗﻪﻥ ﺗﻮﻧﯘﺷﯩﻨﻰ ﺋﯚﺳﺘﯜﺭﮔﻪﻥ. ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘ ﻣﻪﺯﮔﯩﻠﻠﻪﺭﺩﯨﻼ ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭﻧﯩﯔ ﺋﯩﺪﯨﻴﯩﺴﯩﺪﻩ ﻓﯩﺌﻮﯞﺩﺍﻝ ﻛﻮﻧﯩﻠﯩﻘﻘﺎ، ﺧﯘﺭﺍﭘﺎﺗﻠﯩﻘﻘﺎ ﯞﻩ ﻧﺎﺩﺍﻧﻠﯩﻘﻘﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺗﯘﺭﯗﭖ، ﺋﯩﻠﯩﻢ - ﭘﻪﻧﻨﻰﺋﻮﻣﻮﻣﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺵ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﺟﻪﻣﯩﻴﻪﺗﻨﻰ ﺋﯚﺯﮔﻪﺭﺗﯩﺶ ﻏﺎﻳﯩﺴﻰﺗﯘﻏﯘﻟﻐﺎﻥ.
ئويغان!
ئاھ، سېنىڭ ھالىڭ خەتەر، ھالىڭ خەتەر.
قوپ ! دېدىم، بېشىڭ كۆتۈر! ئۇيقۇڭنى ئاچ!
ھېلىمۇ جانسىزغا ئوخشايدۇ تېنىڭ،
قىچقارسام قىمىرلىمايلا ياتىسەن،
ئاچىل
ھىممەت يولۇم ئاچىلغىل.
باردۇر
1921-يىلى
ئېيتىڭىزچۇ، بۈگۈنكى ھالىمىزنىڭ قايسى بىرىدە ساپا باردۇر.
يېڭى باشنى كۆتۈرگەننى ئۇرۇپ يىققانىمىز باردۇر.
يەنە يۇرت پايدىسىغا جەمئىي بولماقلىق بەسى مۈشكۈل،
كېرەكسىز مۇستەھەپ ئىشلار ئۈچۈن جاننى پىدا قىلماق،
كېلۇر بىر كۈن ئاشۇ چاغدا ئورنىغا كەلمەس پۇشمانىمىز باردۇر.
شۇ چاغ كەلگەندە بىزلەردە ئازابقا تەييار ۋىجدانىمىز باردۇر.
ئۇيغۇرۇم
مەن خىتاب قىلسام ۋەتەنگە ئىزدىنىشنى ئىستىمەس.
مىللىتىم جان چىقسىمۇ داۋالىنىشنى ئىستىمەس.
كۆرۈنگەن تاغ يىراق ئەمەس
ئېقى ئاق، قارىسى قارا، ھەرگىزمۇ ئاق بولماس قارا،
يول يىراق، يوق ۋاسىتە دەپ بىكار باھانە ئەيلىمە،
ھەر كۈنى قاراپ بويلاپ،
چىقتى پەلەكتە شەرار.
يېنىپ كەلمىدى بېرىپ.
يۈرەك – باغرىمنى يېرىپ،
ئازاب قىلادۇر بىسيار.
بولدى ماڭا ئۇلۇغ كوي،
ئۇيقۇ كەلمەيدۇ ياتسام.
ئەجەب بولمىدىڭ غەمخار.
كىرمەككە ئىلاجىم كەم.
ئۇيغۇر زار – زار يىغلار،
كىمگە قىلارمەن ئىزھار.
قىش بويى قويۇق بۇلۇت ئاستىدا مۇزلاپ بۇ كۆڭۈل ،
بىۋاپالىق رەسمىنى، ئەھدىنى ئەمدى سۇندۇرۇڭ.
دەسلىپى يالغۇز غېرىب، ئەلۋەتتە يالغۇز كەچكىچە،
مەيلى يوق، زوقى كۆڭۈل ياردىن بۆلەك ھېچ ئۆزگىگە،
ياكى كەلسەممۇ بىلىندۈرمەي قىلامدۇ ئۇ ۋىقار.
ياكى ئۆزۈمنى بىلمىدىم ياكى خىيالىنى نەتەي،
لۇتپى قىل، كۆرسەت جامالىڭنى، قاچۇرماي ئەي جېنىم،
سەمەن يېزىسى
سەمەن يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر شەھىرىنىڭ غەرىبي قىسمىغا جايلاشقان. قەشقەر شەھەر رايونى بىلەن بولغان ئارىلىقى 2.5 كىلومېتىر كېلدۇ. قارمىقىدا سەككىز مەمۇرىي كەنت، 54 كەنت ئاھالىلەر گۇرۇپپىسى، نوپۇس 18851 ئادەم (2010-يىلى)، ھازىر بار بولغان تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 17948 مو، ئاساسلىقى كۆكتات تېرىش ئاساس قىلىنغان، 2-، 3-كەسپنىڭ تېز تەرەققىي قىلدۇرۇشتىكى شەھەر ئەتراپى يېزىسى.
شىمالى قۇتۇپ
1909-يىلى شىمالى قۇتۇپقا ئىنسان قەدىمى يەتتى. thumb|شىمالى قۇتۇپ
ئىتالىيە
ئىتالىيە بولسا ياۋروپاغا جايلاشقان بىر دۆلەت.پايتەختىروما، ئەڭ چوڭ شەھıرى روما. دۆلەت تىلى ئىتاليان تىلى. ھازىرقى پرېزىدېنتى گىئورگىئو ناپولىتانو. بۇ دۆلەت 1861 يىلى 3 ئاينىڭ 17 كۇنى مۇستەقىل بولگان، يەر مەيدانى 301 مىڭ 338 كۇۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 59 مىللىئون 829 مىڭ،ئاھالىسىنىڭ كوپىنچىسى كاتولىك دىنىغا ئىتىقات قىلىدۇ.
ئەبۇ ئۇبەيدە بىننى جەرراھ
ئۇ رەسۇلۇللاھ بەدر ئۇرۇشى ۋە بارلىق غازاتلارغا شاھىت بولدى، ئەبۇ ئۇبەيدە ئەبۇ بەكرى تەرىپىدىن شام دىيارىنى بويسۇندۇرۇش ئۈچۈن تەيىنلەنگەن تۆت رەھبەرنىڭ بىرى بولۇپ، خەلىپە ئۆمەر بىن ئەلخەتتاب خالىد بىن ۋەلىدنى ۋەزىپىدىن ئېلىپ تاشلاپ، ئەبۇ ئۇبەيدەنى تەيىنلىگەن. ئەبۇ ئۇبەيدە دەمەشىق، ھىمس، ئەنتاكىيە، ھەلەب ۋە باشقا شەھەر - كەنتلەردە غەلىبە قىلغان. ھىجرى 18 - يىلى (مىلادىيە 639)، ئەبۇ ئۇبەيدە ئىئوردانىيە ۋادىسىدىكى ئېممۇس ۋاباسى سەۋەبىدىن قازا قىلغان ۋە شۇ يەرگە دەپنە قىلىنغان.
ھون خانىدانلىقىنىڭ خاقانلىرى
قوغشار تەڭرىقۇتنىڭ ئىنىسى ، مىلادىيە 56-يىلىدىن 57-يىلىغىچە تەختتە ئولتۇرغان. ئۇ ئاكىسىنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىن ھۇن تەختىگە ۋارسلىق قىلغان ، لېكىن بىر يىلدىن كېيىنلا ۋاپات بولغان.
ئىلىتونوغال تەڭرىقۇت -- ئىفايلۇت تەڭرىقۇت قاننىڭ ئوغلى ، دىلادىيە 85-يىلىدىن 88-يىلىغىچە چەختتە ئولتۇرغان. ئۇ تەختكە چىققاندىن كېيىن شىمالىي ھۇنلارغا قارشى ئۇرۇش قوزغاپ ئۇلارنىڭ نۇرغۇن ئادەملىرىنى ئۆلتۈرگەن ۋە بۇلىغان. مىلادىيە 87-يىلى سىيانپىيلار ھۇجۇم قوزغاپ شىمالىي ھۇن تەڭرىقۇتى ئۇلۇغ تەڭرىقۇتنى ئۆلتۈرگەن ، مىلادىيە 88-يىلى ئىلىتونوغال تەڭرىقۇت ۋاپات بولغان.