cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئۇيغۇر تائاملىرى
تۇخۇم سامسىسى
2. خېمىرتۇرۇچ سېلىپ يۇغۇرۇلغان خېمىرنى يېرىم بولدۇرۇپ، بىر سەر چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ جىلت ئېچىپ، تەييارلانغان تۇخۇم كۈدە قىيمىسىنى سېلىپ سامسا تۈگۈپ، دوخاپكىغا سېلىپ 20 - 15 مىنۇت پىشۇرۇلىدۇ.
تۇخۇم قورۇما ئاق بەتتە
تۇخۇم قورۇما ئاق بەتتە
خۇرۇچى
3. قازانغا ياغ قۇيۇپ قىزىتىپ، سۇڭپىياز سېلىپ قورۇپ، پەمىدۇر، لازا، تۇز سېلىپ يەنە قورۇپ، ئازراق كاۋاۋىچىن سۈيى قۇيۇپ، پارچىلانغان تۇخۇم، ئاق بەتتە سېلىپ قورۇپ، ئۈستىدىن ئازراق قىزىق ياغ چېچىپ ئارىلاشتۇرۇپ، تەخسىلەرگە ئۇسۇلىدۇ.
چاۋا مانتىسى
چاۋا مانتىسى
1. قوينىڭ ياكى كالىنىڭ قارا گۆشىنى گۆش توغراش ماشىنىسىدىن ئۆتكۈزۈپ ياكى ئۇششاق توغراپ، ئۇنىڭغا ئۇششاق توغرالغان پىياز، سوققان قارىمۇچ، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى، تۇز قوشۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ.
چوڭ پىلتىلىك يوتازا
1. ئىلمان سۇدا خېمىر يۇغۇرۇپ، ئۇنىڭغا خېمىرتۇرۇچ قوشۇپ 40 مىنۇتتەك ۋاقىت بولدۇرۇپ (بولدۇرۇش ۋاقتى خېمىرتۇرۇچنىڭ مىقدارى، ھاۋا كىلىماتىغا باغلىق)، بارلىق خېمىرنى تۆت بۆلەككە بۆلۈپ، سۇ يېغى بىلەن ياغلاپ بەش مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ.
چۆچۈرە
ئېتىش ئۇسۇلى:
3. گۆشنىڭ سۆڭەكلىرىنى قاينىتىپ، ئۇششاق توغرالغان سۇڭپىياز، پەمىدۇر، تۇز سېلىپ شورپا تەييارلىنىدۇ. قايناۋاتقان شورپىغا چۆچۈرىنى سېلىپ، قايناپ چىققاندا قۇيرۇق ياغنى ئۇششاق توغراپ سالىدۇ. چۆچۈرە لەيلەپ چىققاندا ئوتنى پەسلىتىپ، 3 ـ5 مىنۇت پىشۇرۇپ، يۇمغاقسۈت ياكى پىننە سېلىپ چۆچۈرىنى شورپىسى بىلەن چىنىگە ئۇسۇپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ.
خوشاڭ (گۆش بۇستۇق)
ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، ئېرىتكەن قوي يېغى 220 گرام، سودا مۇۋاپىق، لوق گۆش 750 گرام، خېمىرتۇرۇچ ئازراق، پىياز 500 گرام، سۇ 500 گرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا، شورپا ياكى ئىلمان سۇ مۇۋاپىق مىقداردا، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا.
خوشاڭ(شېكەر بۇستۇق)
1. ئېرىتكەن قۇيرۇق ياغنى قول كۆيگۈدەك قىزىق سۇغا ئارىلاشتۇرۇپ، ئۇنىڭغا ئۇن سېلىپ خېمىرتۇرۇچنى ئارىلاشتۇرۇپ تۇزسىزراق خېمىر يۇغۇرۇپ، ئىسسىق جايدا قويۇلىدۇ. خېمىر بولغاندىن كېيىن، ئېرىتىلگەن سودانى بېرىپ ئىشلەپ، يەنە بەش مىنۇت تىندۇرۇلىدۇ. ئاندىن خېمىرنى يېيىپ نېپىزلىتىپ، قوي يېغى سۈرتۈپ، بىر چەتتىن تۈرۈپ پىلتە ياساپ، كىچىك - كىچىك زوۋۇلا ئۈزۈپ تەييارلىنىدۇ.
خۇيلىما خوشاڭ
1. ئۇنغا تۇز، سۇ قۇيۇپ، خېمىرتۇرۇچ سېلىپ، بوشراق خېمىر يۇغۇرۇپ، 5. 1 ـ1 سائەت ئەتراپىدا بولدۇرۇپ، خېمىر بولغاندىن كېيىن زوۋۇلا ئۈزۈپ بولاق مانتىنىڭكىدەك جىلتا ئېچىلىدۇ.
2. قوي گۆشىنى ئۇششاق توغراپ، ئۇششاق چانالغان پىياز، سوققان كاۋاۋىچىن، تۇز، شورپا ياكى سۇ، داغلانغان سۇ يېغىنى ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ، ئاندىن تەييارلانغان جىلتىلارغا قىيما سېلىپ تۈگۈپ، تاۋا ياكى قازاندىكى ياغدا داغلىنىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن تاۋا ياكى قازانغا مۇۋاپىق سۇ قۇيۇپ تۇز تەمىنى تەڭشەپ، پەسرەك ئوتتا 20 - 15 مىنۇت خويلىنىدۇ. پىشقاندىن كېيىن لېگەن ياكى تەخسىلەردە داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ.
دۈملىمە كاۋاپ
3. پىشقان كاۋاپنى قازاندىن ئېلىپ، ئاغزىنى ئېچىپ تەخسىگە دۈم كۆمتۈرۈپ (ئۈستىگە سېلىنغان پالەك ئاستىغا، گۆشلەر ئۈستىگە چۈشۈش كېرەك)، داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ.
زاغرا نان
1. قوناق ئۇنىغا تۇز قۇيۇپ، قىزىق سۇدا خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر سوۋۇغاندا خېمىرتۇرۇچ، ئۇششاق توغرالغان كاۋا ئارىلاشتۇرۇپ، بىر سائەت قويۇپ بولدۇرۇلىدۇ. ئاندىن 140-200 سەر چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ ئاق ئۇندا قۇرغۇنلاپ، ئىككى سانتىمېتىر قېلىنلىقتا نان ياساپ، يۈزىگە پىچاق ياكى تۈكچە بىلەن چاپراس بەلگە ئۇرۇلىدۇ.
بۇ ناننى جەنۇبىي شىنجاڭدا سۇ ۋە تۇز بىلەن يۇغۇرۇپ خېمىرنى بولدۇرمايمۇ ياقىدۇ.
سامسا
3. قىزىتقان تونۇرنىڭ داپخانىسىنى ئېتىپ، تونۇرنىڭ يۈزىگە تۇز سۈيى سېپىپ، ئوتنى تونۇرنىڭ ئوتتۇرىسىغا يىغىپ كۆمۈپ، ھاۋىسىنى تەڭشىلىدۇ. تۈگۈلگەن سامسىنىڭ يۈزىگە سۇ ئۇرۇپ، سامسىنىڭ تۈگۈلگەن تەرىپىنى تونۇرغا يېقىپ، ئۈستىگە يەنە ئازراق سۇ ئۇرۇپ، تونۇرنىڭ ئاغزىنى ئېتىپ 10 مىنۇت خۇيلىنىدۇ. خۇي يېگەندىن كېيىن تونۇرنىڭ ئاغزىنى ئېچىۋېتىپ، سامىسىنىڭ يۈزى سارغايغىچە پىشۇرۇلىدۇ. خۇيلىماي ئۇدۇللۇق يېقىپ، ئۇدۇللۇق قۇمۇرۇلغىنى شاكال سامسا ياكى بىر ئوتلۇق سامسا بولىدۇ.
سوقما كاۋاپ
خۇرۇچى: قوينىڭ ئومۇرتقا گۆشى بىر كىلوگرام، سوققان زىرە ئازراق، سۇڭپىياز ئىككى باش، سوققان لازا مۇۋاپىق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سوققان زەرچىۋە مۇۋاپىق، قارىمۇچ مۇۋاپىق مىقداردا، ئاچچىقسۇ ئىككى مىسقال.
ئېتىش ئۇسۇلى: 1. قوينىڭ ئومۇرتقا گۆشىنى چوڭ - چوڭ يالپاقلاپ توغراپ، ھەربىر پارچىسىنى قىڭراقنىڭ ئارقىسى بىلەن بوش - بوش ئۇرۇپ، يۇمشاتقاندىن كېيىن، سىرلانغان قاچىغا ياكى چېنە قاچىغا سېلىپ، ئۈستىگە ئۇن، قارىمۇچ، ئاچچىقسۇ ۋە ئۇششاق توغرالغان سۇڭپىياز، زەرچىۋىلەرنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، 1-2 سائەتكىچە باستۇرۇپ قويۇلىدۇ.
سۆك شويلىسى
2. پىشقان سۆك شويلىسىغا يۇمغاقسۈت سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ، لېگەنلەرگە ئۇسۇلىدۇ. 
سۈتلۈك شويلا
خۇرۇچى
سېرىقماي پولۇسى
2. سەۋزىنى قوناقتەك چوڭلۇقتا توغراپ، قازاندىكى شورپىغا سېلىپ، يېرىم پىشقىچە قاينىتىلىدۇ. ئاندىن پاكىز تازىلاپ يۇيۇلغان گۈرۈچنى شورپىغا سېلىپ، ئوتنى تېزلىتىپ، گۈرۈچ شورپىنى ئۆزىگە سىڭدۈرگىچە پىشۇرۇلىدۇ، شورپا 500گرام، گۈرۈچقا 240گرام ھېسابىدا بولىدۇ.
سېرىقماي يوتازىسى
ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، ياش خېمىرتۇرۇچ 170 گرام، سېرىقماي 170 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سۇ 500 گرام، ئالىيېشىل رەڭ ئازراق، شولتا ئازراق.
سەپەر توقۇچى
1. خېمىرنى خۇددى ياغلىق توقاچ خېمىرىدەك قىلىپ تەييارلاپ، 70 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ توم - توم قىلىپ، چوڭ - كىچىكلىكى ئوخشاش توقاچ ياساپ، يۈزىگە چەككۈچ ئۇرۇپ تەييارلىنىدۇ.
شادى پولۇ
گۈرۈچ بىر كىلوگرام، سەۋزە 500 گرام، سۇ يېغى 105 گرام، پىياز بىر تال، پوستومبا 250 گرام، زىرە مۇۋاپىق، جىگەر 250 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا.
شويلا
2. قازانغا ياغ قۇيۇپ 8-7 دەرىجە قىزىتىپ داغلاپ، گۆشنى سېلىپ قىزارغىچە قورۇلىدۇ، كېيىن پىيازنى سېلىپ سارغايتىپ، پەمىدۇرنى، سەۋزىنى سېلىپ قورۇپ، تۇز ۋە سۇ قۇيۇپ قاينىتىلىدۇ. زىرە، كاۋاۋىچىن ۋە زەنجىۋىل سۈيىنى سېلىپ تەمىنى تەڭشىگەندىن كېيىن، گۈرۈچنى سېلىپ تېز - تېز ئارىلاشتۇرۇپ پىشۇرۇلىدۇ. ئەگەر سۇ يېتىشمىسە يەنە
شىرمەننان
ئاق ئۇن ئىككى كىلوگرام، سۇ بىر كىلوگرام، نوقۇت 175 گرام، ئارپىبەدىيان مۇۋاپىق، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، كېپەك 2 - 5. 1 كىلوگرام، يېتىلگەن پاگىر 500 گرام.
2. قىزىغان تونۇرنىڭ ئوتىنى يىغىپ، داپخاننى ئېتىپ، تونۇرغا تۇز سېپىپ، ھاۋىسىنى تەڭشەپ، تەييارلانغان ناننى يېقىپ پىشۇ رۇلىدۇ.
شىرنە ھالۋىسى
2. ئېرىتىلگەن قوي يېغىنى قازانغا سېلىپ 6-7 دەرىجە قىزىتىپ، ياغنى داغلاپ، كېيىن ياغنىڭ دەرىجىسىنى 4-3 دەرىجىگە چۈشۈرۈپ، ئۇننى سېلىپ سارغايتىپ قورۇلىدۇ.
شىرى كاۋاپ
قوينىڭ لوق گۆشى ئىككى كىلوگرام، تۇخۇم بەش دانە، تۇز مۇۋاپىق، ئاق ئۇن ئازراق، سوققان زىرە مۇۋاپىق، سۇ 500 گرام، سوققان لازا ئازراق.
شېكەر نان
شېكەر نان
قاتۇرما
1 . ئۇنغا ئىسسىق سۇ، تۇز قۇيۇپ پېتىر خېمىر يۇغۇرۇپ، ئۇششاق ئېزىلگەن جىگىردەك، ئۇششاق چانالغان پىياز ئارىلاشتۇرۇپ ئىشلەپ، 175 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ، قېلىنراق نان ياسىلىدۇ.
قايماق چۆچۈرىسى
ئاق ئۇن 500 گرام، يۇمغاقسۈت ئازراق، پىياز ئىككى باش، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، خام قايماق يېرىم جىڭ، سۇ يېغى ئازراق.
قولداما
ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، گۆش 200 گرام، كاۋاۋىچىن سۈيى ئازراق، سۇ يېغى 140 گرام، ئاچچىقسۇ ئازراق، سامساق ئىككى باش، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، پەمىدۇر ئىككى تال، پىششىق ياغ ئازراق، كۆك لازا ئىككى تال، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سەۋزە ئىككى تال، سۇڭپىياز بىر تال.
قوۋۇرغا كاۋاپ
كىچىك پاقلانلارنىڭ قوۋۇرغىسى بىر كىلوگرام، تۇخۇم ئىككى دانە، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، پىياز سۈيى ئازراق، ئاقمۇچ ئازراق، تۇز مۇۋاپىق، سوققان زىرە مۇۋاپىق، سوققان لازا مۇۋاپىق.
قىرغاۋۇل كاۋىپى
ئېتىش ئۇسۇلى:
قىزىلگۈل سۈت چېيى
قىزىلگۈل سۈت چېيى ياساشنىڭ قەدەم-باسقۇچلىرى:
قىيما كاۋاپ
قىيما كاۋاپ
2. كاۋاپدانغا ئىسى يوق كۆمۈر قالاپ، كۆمۈر كۆيۈپ چوغ بولغاندا، زىخقا ئۆتكۈزۈلگەن كۇمىلاچ قىيمىنى كاۋاپدانغا تىزىپ، ئۈستىگە يۇمشاق تۇز سېپىپ ئىككى مىنۇت قويۇپ، ئاندىن سوققان لازا، سوققان زىرە سېپىپ كاۋاپنىڭ ئىككىنچى يۈزىنى ئۆرۈپ، يەنە تۇز، لازا سېپىپ پىشۇرۇلىدۇ.
قىيملىق قاتلىما نان
2. تەييارلانغان خېمىرنى 200 گرام چوڭلۇقتا زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، قىرغاقلىق قىلىپ نان ياساپ، يۈزىگە تۈكچە - چەككۈچ سېلىپ، تونۇرغا ئۇدۇللۇق يېقىپ پىشۇرۇلىدۇ.
قىيمىلىق قاتلىما نان
قىيمىلىق قاتلىما نان
قىيمىلىق قۇيماق
قىيمىلىق قۇيماق
قىيىقچا
ئاق ئۇن بىر كىلوگرام، ئاق شېكەر 70 گرام، تۇخۇم تۆت دانە، ئەبجەش ياغ ئىككى كىلوگرام (خورايدىغىنى 70 گرام)، چۈچۈتكەن سۇ يېغى 70 گرام.
قۇشقاچ تىلى ئاش
4. قازان تەييار بولغاندا، كېسىلگەن خېمىرنى سېلىپ 3-2 مىنۇت قاينىتىپ، يۇمغاقسۈت ۋە سامساقنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپلا قاچىلارغا ئۇسۇلىدۇ.
قېزى پولۇسى
خۇرۇچى
كاۋا ئۇمىچى
4، ئۇماچنى ئۇسقاندا، ئۈستىگە ئازراق كۈنجۈت چاچسىڭىز بولىدۇ.
كاۋا مانتىسى
2. كاۋا، پىياز، چاۋا ياغنى قوشۇپ، ئۇنىڭغا سوققان زىرە، تۇز سېلىپ، داغلانغان ياغنى قۇيۇپ ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ.
كاۋاپلىق پولۇ
2. ياغنى داغلاپ، پىيازنى سېلىپ قورۇپ، ئۈستىدىن سەۋزىنى سېلىپ 3-2 مىنۇت قورۇغاندىن كېيىن قازانغا تۇز، سۇ قۇيۇپ قاينىتىپ
ئۇنىڭ باشقا ئۇسۇللىرى كاۋاپلىق پولۇغا ئوخشايدۇ.
كۆز، قۇلاق، تىل قورۇمىسى
كۆز، قۇلاق، تىل قورۇمىسى
2. توغرالغان كۆز، قۇلاق، تىلنى بىر قاچىغا سېلىپ، ئۇنىڭغا جاڭيۇ، تۇز، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇلىدۇ.
كۆك سامسىسى
كۆك سامسىسى
2. خېمىرنى كاۋا سامسىسىنىڭ خېمىرىدەك يۇغۇرۇپ جىلت تەييارلاپ، كۆك قىيمىسىدىن سېلىپ سامسا تۈگۈپ، تونۇردا ياكى دوخاپكىدا پىشۇرسا بولىدۇ.
كۆكتات مانتىسى
خۇرۇچى: ئاق ئۇن 500 گرام، كاۋاۋىچىن، ئازراق كاللەكبەسەي (لاڭقا) ياكى يېسىۋىلەك (بەسەي) بىر كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، جاڭيۇ مۇۋاپىق مىقداردا، شۇلتا مۇۋاپىق مىقداردا، سۇ يېغى 70 گرام.
2. خېمىرنى يۇغۇرۇش، بولدۇرۇش، جىلىت ئېچىشلارنىڭ ھەممىسى بولاق مانتىنىڭكىدەك بولىدۇ. مانتىنى تۈگۈپ قاسقاندا 30 - 25 مىنۇت دۈملەپ پىشۇرۇلىدۇ.
كۆكۋاش ئېشى
كۆكۋاش (قوناق) ئىككى باش، پىياز بىر باش، گۆش 140 گرام، كۆك چامغۇر ئىككى باش، ياغ 30 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا.
1. چاقما كاۋا 140 گرام، پەمىدۇر ئىككى باش، سامساق بىر باش. كۆكۋاش قوناقنى سويۇپ ۋە ساقىلىنى ئېلىۋېتىپ، قوناقنى ئۇچىدىن تۆۋەنگە قارىتىپ پىچاق بىلەن قىرىپ، يۇمشاق سوقۇپ، ئۇنىڭغا مەدەكتە قالغان قوناق شىرىسىنى يەنە قىرىپ ئارىلاشتۇرۇپ، ئەگلەكتىن ئۆتكەن شىرىسى بىلەن ئەگلەكتىن ئۆتمىگەن ياما قوناق ئايرىم - ئايرىم قاچىغا ئېلىنىدۇ. گۆشنى جىگدىدەك چوڭلۇقتا، پىيازنى ياپىلاق، كاۋىنى چاقماق قەنتتەك، كۆك چامغۇرنى كالتە ـ كالتە قىلىپ، پەمىدۇر كىچىك ياپىلاقلاپ توغرىلىدۇ. سامساق چانىلىدۇ.
كۆمـــەچ
_ كۆمەچنى پارچىلاشقا بولمايدۇ. دەرۋازىنى بۇزۇپ، كۆمەچنى مېھمانلارنىڭ ئالدىغا ساق ئېلىپ كىرىڭلار، دەپ بۇيرۇپتۇ. خىزمەتكارلار گۈلخان ئانا دېگەندەك دەرۋازىنى بۇزۇپ كۆمەچنى مېھمانلارنىڭ ئالدىغا ساق ئېلىپ كەپتۇ. مېھمانلار قارىسا كۆمەچ شۇنداق پاكىز، شۇنداق چىرايلىق پىشقان ئىكەن. شۇنڭدىن كىيىن، يىگىت گۈلخان ئانىنىڭ ئۆيىگە ئىچ كۈيئوغۇل بولۇپ كىرىپتۇ. ھازىرقى ئەۋلادلار ئەنە شۇ گۈلخۇمار قىزنىڭ ئەۋلادلىرى ئىكەن.
كۆمەچ پىشۇرۇشنىڭ ئۇسۇلى مۇنداق: خىمىرغا تازا ئىشلەپ يۈزىنى كەڭ قىلىپ ئاچقاندىن كىيىن گۆشنى قىيما قىلىپ، ئۇنىڭغا قارىمۇچ، زىرە قاتارلىق خۇرۇچلار سېلىپ، تەمىنى تەڭشەپ قىيمىنى خېمىرنىڭ ئوتتۇرىسىغا ئىلىپ، خېمىرنىڭ تۆت ئەتراپى مەھكەم تۇتاشتۇرۇلىدۇ. ئوچاققا خاس يۇلغۇن ئوتۇنى سىلىپ كۆيدۈرۈپ، چوغ قوقاسقا ئايلىنىپ بولغاندىن كىيىن ئاندىن خىمىر قوقاسقا سىلىنىدۇ. كۆمەچ گۇلاخما خەلقىنىڭ ئەقىل پاراسىتى، كۈچ- قۇدرىتى، ئاش - تائام مەدەنىيىتى ماھارىتىنىڭ نامايەندىسى.
كۆمەچ
خوتەنلىكلەر ئاساسلىق ئىستېمال قىلىپ كېلىۋاتقان كۆمەچ تۈرلىرى : قىيما كۆمەچ ( سوقتا كۆمەچ دەپمۇ ئاتىلىدۇ )، پېتىر كۆمەچ ۋە قازان كۆمىچى قاتارلىقلاردىن ئىبارەت.
كۇچا شويلىسى
3. قازانغا ياغ قۇيۇپ 7-6 دەرىجە قىزىتىپ، گۆش بىلەن پىيازنى قورۇغاندىن كېيىن سۇ قۇيۇپ قاينىتىپ، ئاققوناقنى، تۇرۇپنى سېلىپ بىر سائەت قاينىتىلىدۇ. 
كۇچار سۇيۇقئېشى
2. ئىككى دانە تۇخۇمدا نېپىز پوشكال ياساپ، ئىنچىكە توغرىلىدۇ. قايناۋاتقان شورپىغا قوناقتەك چوڭلۇقتا توغرالغان دۈمبە ياغ، ئۇششاق توغرالغان سۇڭپىياز، سامساق، چوڭ - چوڭ توغرالغان پالەك، تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن، ئازراق جاڭيۇ، ئاچچىقسۇ قۇيۇپ تەمىنى تەڭشەپ، خۇرۇچلۇق پىششىق شورپا تەييار لىنىدۇ.
گىردە نان
ئاق ئۇن تۆت كىلوگرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، سۇ ئىككى كىلوگرام، خېمىر تۇرۇچ 70 گرام، كۈنجۈت 70 گرام، ئۈزۈم شىرنىسى 35 گرام.
گۆشگىردە
5. گۆشگىردە خۇي يېگەندىن كېيىن تونۇرنىڭ ئاغزىنى ۋە داپخاننى بوش ئېچىپ، ئوتنى يەلپۇپ يالقۇنجىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. گۆشگىردىنىڭ يۈزى قولغا چاپلاشماي قېتىشقان بولسا خۇي يېگەن بولىدۇ.
گۆشگىردە پىشقاندىن كېيىن ئۇنى قومۇرۇپ، داستىخانغا سوغۇق سۇ بىلەن قويۇلىدۇ.
گۆشلۈك پولو
گۆشلۈك پولو
لازا تەملىك قۇۋۇرغا گۆش
ماتېريالى:سېمىز قۇينىڭ قۇۋۇرغا گۆشى، يۇخۇم، سۇماي، ئۇن قاتارلىقلار ئىھتىياجغا قاراپ. تەم تېتىتقۇلىرى: تۇز، ئاقمۇچ، قىزىل لازا ئۇۋىقى، جىياڭيۇ قاتارلىقلار مۇۋاپىق مىقداردا.
لويلا پۆرىسى
يۇمران لويلا 250 گرام، كاۋاۋىچىن ئازراق، ئاق ئۇن 500 گرام، خېمىرتۇرۇچ ئازراق، سۇ يېغى 70 گرام، ئەبجەش ياغ 70 گرام، سېمىز گۆش 140 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا
مارجان كاۋاپ
3. قازانغا ياغ قۇيۇپ ئالتە دەرىجە قىزىغاندا زىخچىغا ئۆتكۈزۈپ تەييارلانغان گۆشنى سېلىپ ئالتۇن سېرىق رەڭدە داغلانغاندىن كېيىن سۈزۈپ ئېلىپ، ياغنىڭ گرادۇسىنى سەككىزىنچى دەرىجىگە ئۆرلىتىپ، ئىككىنچى قېتىم زىخچىلارنى سېلىپ مارجاندەك قىزارتىپ پىشۇرۇپ، سۈزۈپ ئېلىپ تەخسىگە تەكشى تىزىپ زىياپەت جوزىسىغا كەلتۈرۈلىدۇ.
ماش - گۈرۈچ ئاش
خۇرۇچى
ماشخوردا
ماشخوردا
خۇرۇچى: گۆش 175 گرام، پەمىدۇر ئىككى تال، گۈرۈچ 280 گرام، پالەك مۇۋاپىق، ياغ 70 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ماش 175 گرام، پىننە ياكى رەيھان ئازراق، سۇڭپىياز بىر تال، لازا ئىككى شوخ، سەۋزە ئىككى باش، زىرە مۇۋاپىق مىقداردا.
موزاي كاۋىپى
موزاي كاۋىپى
2. سۇڭپىياز، كاۋاۋىچىن، قەلەمپۇرنى داكىغا ئوراپ قازانغا سېلىپ، بىر سائەت قاينىتىپ، گۆش يومشىتىش پاراشوكى، تۇز سېلىپ تەڭشەلگەن سۇ تەييارلاپ، چوڭ ئىدىشقا ياكى سۇ كۆلچىكىگە قۇيۇپ، سوۋۇغاندىن كېيىن موزاينى سېلىپ ئىككى سائەت چىلاپ تەم كىرگۈزۈپ ئۈچ مېتىرلىق تۆمۈر زىخقا ئۆتكۈزۈپ شامالدىتىدۇ.
مېغىز تۈگمىسى
مېغىز تۈگمىسى
خۇرۇچى: قوينىڭ ئومۇرتقا گۆشى 200 گرام، كۆيدۈرۈلگەن بامبۇك نوتىسى ئازراق، ياڭاق 10 تال، تۇخۇمنىڭ ئېقى ئۈچ دانە، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، پۇرچاق ئۇنى ئازراق، تېتىتقۇ بىر چىمدىم، سۇڭپىياز بىر تال، كۈنجۈت يېغى ئازراق، سامساق تۆت چىش، زەنجىۋىل سۈيى ئازراق، ئېرىتىلگەن قوي يېغى 500 گرام (خورايدىغىنى 105 گرام).
2. ئىككى تۇخۇمنىڭ ئېقىنى ئارىلاشتۇرۇپ كۆپتۈرۈپ، ئۇنىڭغا چىلىغان پۇرچاق ئۇنىنى سېلىپ ئارىلاشتۇرۇپ قويۇق شىرى ياسىلىدۇ.
3. شورپىغا زەنجىۋىل سۈيى، تۇز، تېتىتقۇ، چىلىغان پۇرچاق ئۇنى سېلىپ شورپا تەييارلىنىدۇ.
نان
4. گۆش گىردە - بۇ خىل گىردە ئۇيغۇر خەلقى سۆيۈپ يەيدىغان نان تۈرلىرىنىڭ بىرى. گۆش گىردە مۇنداق ياسىلىدۇ: بۇنىڭ خېمىرى پېتىر بولىدۇ. لېكىن خېمىرى چىڭ ھەم تۇزلۇقراق يۇغۇرىلىدۇ ۋە ياخشى ئىشلىنىدۇ. زۇۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ بىر ئاز تىندۇرىلىدۇ. ئاندىن چىلىت ئېچىلىدۇ، قوي ياكى كالىنىڭ لوق گۆشى نېپىز، قۇناق چوڭلۇقىدا توغرىلىپ، ئۇنىڭغا ئازراق سۇ يىدۇرۇلىدۇ. ئاندىن پىشىق توغرالغان باش پىياز، قارىمۇچ، تۇز ئارلاشتۇرۇلىدۇ. يەنە قۇيرۇق ياغدىن ئازراق توغراپ ئارلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ. جىلىتقا قىيما سېلىپ بولاق مانتا تۈگكەندەك تۈگۈپ، ئۈستىگە سۇ ئۇرۇپ تەييارلىنىدۇ. قىزىتىلغان تونۇرنىڭ چوغلىرىنى تونۇرنىڭ ئوتتۇرىسىغا يىغىپ داپخۇننى ئېتىپ، تونۇرنىڭ يۈزىگە تۇز سۈيى ئۇرۇپ ھاۋاسى تەڭشەلگەندىن كېيىن يېقىلىدۇ. يېقىلىپ بولغان ناننىڭ يۈزىگە يەنە سۇ ئۇرۇلۇپ تونۇرنىڭ ئاغزى ھىم يېپىلىدۇ. گىردە خۇي يېگەندىن كېيىن تونۇرنىڭ ئاغزى ۋە داپخۇن ئېچىۋېتىلىپ، ئوتنى يەلپۈپ يېلىنجىتىدۇ. گىردىنىڭ گىرىدىنىڭ يۈزى چاپلاشمايدىغان دەرىجىدە قېتىشقاندا خۇي يېگەن بولىدۇ ۋە تونۇردىن قومۇرۇپ داستىخانغا كەلتۈرۈلىدۇ.
نوقۇت پولۇ
خۇرۇچى
يارما پولۇ
كۆممىقوناق يارمىسى ئىككى كىلوگرام، پىياز بىر باش، گۆش 500 گرام، زىرە مۇۋاپىق، ياغ 500 گرام، تۇز مۇۋاپىق، سەۋزە بىر كىلوگرام.
ياغ مانتا
2. ئىلمان سۇغا خېمىرتۇرۇچ سېلىپ ئېزىپ، ئۇنغا تۇز ۋە تۇخۇم سېلىپ خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر بولغاندا كىچىك زوۋۇلا ئۈزۈپ، قېلىنراق جىلىت ئېچىپ، ھەربىر جىلىتقا تەييار قىيمىدىن سېلىپ بولاق مانتا تۈگكەندەك تۈگۈلىدۇ.
يالپۇز پۆرىسى
يالپۇز يوپۇرمىقى 250 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاق ئۇن 500 گرام، ئېرىتمىگەن چاۋا ياغ 105 گرام، سۇ يېغى 70 گرام، كاۋاۋىچىن مۇۋاپىق مىقداردا، خېمىرتۇرۇچ ئازراق
2. چاۋا ياغنى ئۇششاق توغراپ، يالپۇز، تۇز، قارىمۇچ كاۋاۋىچىن ئارىلاشتۇرۇپ يالپۇز قىيمىسى تەييارلىنىدۇ.
يالپۇز چۆچۈرىسى
يالپۇز يوپۇرمىقى 250 گرام، تۇز مۇۋاپىق مىقداردا، ئاق ئۇن 500 گرام، ياغ لازا مۇۋاپىق مىقداردا، سۇ يېغى ياكى چاۋا ياغ 70 گرام، سوققان كاۋاۋىچىن ئازراق.
2. يالپۇزنىڭ يوپۇرماقلىرىنى چاناپ، پاكىز يۇغاندىن كېيىن سۇ يېغى ياكى چاۋا ياغ، تۇز، سوققان كاۋاۋىچىن ئارىلاشتۇرۇپ يالپۇز قىيمىسى تەييارلىنىدۇ.
ياڭاق تائاملىرى
ياڭاق مانتىسى: ياڭاق مېغىزى ئۈششاق ئېزىلگەندىن كېيىن شېكەر، قوي يېغى ئارىلاشتۇرلۇپ قىيما قىلىنىدۇ. قيما تەييارلىنىپ بولغاندىن كېيىن، مانتا تۈگۈلۈپ قاسقاندا پىشۇرىلىدۇ.
يومدان
3. پىشۇرۇش. تەييار بولغان ئاش سۇيىگە كىسىلگەن خېمىرنى سىلىپ 13مىنۇتتىن 20 مىنۇتقىچە قاينىتىمىز. (دىققەت: خمىرنى تۇزسىز يۇغۇرغان ياكى سوغۇق سۇدا يۇغۇرغان، بوش يۇغۇرغان بولسىڭىز ئىزىلىپ كىتىدۇ) قوناق ئۇنى ئۇزۇندىراق پىشىدۇ، پىشقاندا تۇزىنى تەڭشەپ يۇمغاقسۇت (ئاش كۆك) ياكى پېننە، چوقۇلغان سامساقلارنى سىلىپ، بىر قاينىتىپ ئوتنى توختىتىسز.
شىبائىنۇ تەڭگىسى
شىبانۇ تەڭگسى 2020-يىلى ئاۋغۇستتا بارلىققا كەلگەن. شۇ چاغدا ئۆزىنى " دوج تەڭگىسنىڭ قاتىلى" دەپ جاراڭ سالغان. 2021-يىلى ئۆكتەبىرنىڭ ئالدىنقى كۈنلىرى شىبائىنۇ تەڭگىسنىڭ باھاسى تۇيۇقسىزلا شىددەت بىلەن ئۆرلەپ كەتكەن. thumb|[[ياپونىيە|ياپونيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق شىبائىنۇ ئىتى. ]]
4 - مارت
ياكى 3- نەۋرۇز ۋە ياكى 3 - ئاينىڭ 4 - كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 63. (كەبىسە يىللار 64.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 302 كۈن باردۇر.
Франсуз тили
франисйәдә франсуз тили дөләт мустәқилликиниң муһим көрсәткүчлиридин бири: җумһурийәт тили франсуз тили (1958-йилидики асаси қанунниң иккинчи маддиси); йәнә шундақла пүтүн дунядики франсуз мәдәнийити вә франсуз идийисиниң һәрикәт күчи.
ئەتەبەتۇل ھەقايىق
مۇئەللىف
ئەسەرنىڭ ئاپتورى ئەسەرنىڭ ئاخىرىدا ئۆزىنى “ئەدىب ئەخمەت” دېگەن نام بىلەن ئاتايدۇ. ئەسەرگە ئىلاۋە قىلىنغان پارچىلاردا ئاپتور “ئەدىب” نامى بىلەن ئاتالغاندىن باشقا، بىر پارچىدا ئەدىبنىڭ يۇرتى “يۈكنەك” ئىكەنلىكى، ئاتىسىنىڭ ئىسمى "مەخمۇت يۈكنەكى” ئىكەنلىكى ئېيتىلىدۇ . شۇنىڭ ئۈچۈن ئاپتورنىڭ تولۇق ئاتىنى “ئەدىب ئەخمەت بىننى مەخمۇت يۈكنەكى” دەپ ئاتاشقا بولىدۇ.
“ئەتەبەتۇلھەقايىق” دىداكتىك داستان بولۇپ، ئاپتور ئۆزىنىڭ ئەخلاقى، پەلسەپىۋى قاراشلىرىنى ئوبرازلىق شېئىرىي تىل بىلەن بايان قىلىدۇ. ئاپتور ئىلىم – مەرىپەتكە، بىلىم ئېلىش ئۈچۈن تىرىشقان كىشىلەرگە، مەرتلىك، ئادىللىق، كەمتەرلىك قاتارلىق ئىنسانىي خىسلەتلەرگە قىزغىن مەدھىيە ئوقۇيدۇ؛ بىلىمسىزلىك، جاھىللىق، خەسىسلىك، ئاچكۆزلۈك، تەكەببۇرلۇق قاتارلىق ئىللەتلەرنى قاتتىق ئەيىبلەيدۇ ۋە مەسخىرە قىلىدۇ. ئاپتورنىڭ بۇ خىل قاراشلىرى ئۆز دەۋرى ئۈچۈن ئېيتقاندا زور ئىلغارلىققا ئىگە. لېكىن دەۋر چەكلىمىسى تۈپەيلىدىن، ئاپتور بىر مۇنچە پاسسىپ قاراشلارنىمۇ ئوتتۇرىغا قويغان. بىز بۇ ئەسەرنىڭ مۇنداق پاسسىپ تەرەپلىرىگە تەنقىدىي مۇئامىلىدە بولۇشىمىز كېرەك، ئەلۋەتتە.
نۇسخىلار
ئۈچىنچىسى، يالغۇز ئەرەب يىزىقىدا كۆچۈرۈلگەن نۇسخىسى (ك نۇسخا) بولۇپ بۇمۇ ئىستانبۇلدا كۆچۈرۈلگەن، بۇ نۇسخىنىڭ كۆچۈرۈلگەن ۋاقتى ۋە كۆچۈرگۈچىسى ئېنىق ئەمەس، بۇ نۇسخا ھازىر ئىستانبۇلدىكى توپكاپى سارىيى كۇتۇپخانىسىدا ساقلانماقتا.
مىڭيىل
مىڭيىل، ياكى مىلەنىيوم (ئىنگ:Millennium)، مىڭ يىلغا تەڭ بىر زامان تىلىمىدۇر. (بۇ سۆزلۈك لاتىنچە mille - مىڭ، ۋە annum - يىل كەلىمەلەرىنىڭ بىرلىشىشىدىن كېلىپ چىققان). بۇ ئاتالغۇ كۆپراق تەقۋىم مىلەنىيۇملارى ئۈچۈن قوللىنىلىدۇ.
مارشال پىلانى
گراخام ت.ئاللىسون مۇنداق دېدى: «مارشال پىلانى تەدبىر بەلگىلىگۈچىلەر ئەڭ ياقتۇرىدىغان ئوخشىتىشقا ئايلاندى. شۇنداقتىمۇ بۇ توغرۇلۇق نۇرغۇن كىشىلەر بىلىدۇ. » بەزى يېڭى تەتقىقاتلار ئىقتىسادىي ھەمكارلىقنىڭ رولىنى گەۋدىلەندۈرۈپلا قالماي، مارشال پىلانىغا سىياسەت ئېنىقلاش، خەتەرنى ئانالىز قىلىش، تەدبىر بەلگىلەشنى قوللاش ۋە پروگرامما يولغا قويۇش قاتارلىق سىياسەتتىكى بەزى تىپىك خىرىسلارغا دۇچ كېلىدىغان ئىستراتېگىيىلىك تەپەككۇرغا مۇناسىۋەتلىك ئەھۋال سۈپىتىدە گەۋدىلەندۈردى.
ئۆزبېك تىلى
ئۆزبېك تىلى – تىلشۇناس ئالىملىرى ئۆزبەكچەگە ئەڭ يېقىن تىل ئۇيغۇر تىلى دەپ قارايدۇ. ئۆزبەكچە ئۇيغۇر قارلۇق شىۋىسى، قىپچاق شىۋىسى ۋە ئوغۇز شىۋىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىردىنبىر تۈركىي تىلدۇر. ئەدەبىي تىلدا نەمەنگان - فەرغانە ۋادىسى ۋە تاشكەنت رايونىدا قوللىنىلدىغان قارلۇق تىلى ئاساس ئېلىنغاندۇر.
سۆزلۈك
ئاساسىي لۇغەت تەركىبى ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئاساسىي لۇغەت تەركىبى بىلەن ئىنتايىن زور دەرىخدە ئوخشىشىدۇ. ئۆز ئالدىغا باشقىچە مەنە بىلدۈردىغان بەزى سۆزلەردىن باشقا.
ئۆزبېك تىلى
كىرىل يېزىقى(سىلاۋيان يېزىقى)
بۇخارا
موڭۇل ئىمپېرىيىسى دەۋرى
موڭۇل ئىمپېرىيىسى دەۋرىدە (ئون ئۈچىنچى ئەسىر) بۇخارا خارەزم پادىشاھلىقىدىكى ئۆلكىسىنىڭ بىرى ئىدى. خارەزمشاھ موڭغۇللارغا قارشىلىق كۆرسەتكەچكە، ئۆزىنى «مەن خۇدانىڭ قامچىسى» دەپ ئاتىغان چىنڭىزخان بۇخارا شەهىرىنى ۋەيران قىلىپ تاشلىدى. شۇ سەۋەبتىن موڭغۇل دەۋرىدىن  پەقەت بىرلا «چوڭ مۇنار» ناملىق بىنا ساقلىنىپ قالغان.
كافۇر
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئەرەبچە نامى :كافۇر
فارماكولوگىيىلىك  تەسىرى
2. مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسىغا بولغان تەسىرى: كافۇرنىڭ پۈتۈن بەدەنگە بولغان تەسىرى ئاساسلىقى مەركىزىي نېرۋا سىستېمىسىنى قوزغىتىدۇ. بولۇپمۇ ئالىي نېرۋا مەركىزىنى كۆرىنەرلىك دەرىجىدە قوزغىتىدۇ.
ئىشلىتىش ئۇسۇلى
2. 120 مىللىگرام كافۇرنى 30 مىللىگرام ئەپيۇن بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ كۇمۇلاچ قىلىپ ئۇخلاشتىن بۇرۇن يەپ ياتسا ئېھتىلام بولمايدۇ.
يىغىش
ئىزدە قامۇسى
ئادولف ھىتلېر
1932-يىلى 11-ئايغا كەلگەندە، ناتسىستلار پارتىيىسى گېرمانىيە رېيچستاگدا ئەڭ كۆپ ئورۇننى ئىگىلىدى، ئەمما كۆپ سانلىققا ئېرىشەلمىدى. نەتىجىدە، ھېچقانداق بىر پارتىيە باش مىنىستىر نامزاتىنى قوللاپ كۆپ سانلىق پارلامېنت ئىتتىپاقى قۇرالمىدى. سابىق باش مىنىستىر فرانز ۋون پاپېن ۋە باشقا مۇتەئەسسىپ رەھبەرلەر پرېزىدېنت پائۇل ۋون ھىندىنبۇرگنى ھىتلېرنى 1933-يىلى 30-يانۋار باش مىنىستىرلىككە تەيىنلەشكە قايىل قىلدى. ئۇزاق ئۆتمەي، رېيچستاگ 1933-يىلدىكى ھوقۇق بېرىش قانۇنىنى ماقۇللاپ، ۋېيمار جۇمھۇرىيىتىنى ناتسىست گېرمانىيەسىگە ئۆزگەرتىش مۇساپىسىنى باشلىدى، ناتسىزىمنىڭ مۇستەبىت ۋە مۇستەبىت ئىدىئولوگىيىسىنى ئاساس قىلغان بىر پارتىيە دىكتاتۇرا. 1934-يىلى 8-ئاينىڭ 2-كۈنى، ھىندېنبۇرگ ۋاپات بولدى، ھىتلېر ئۇنىڭ ئورنىنى دۆلەت ۋە ھۆكۈمەت باشلىقى قىلدى. ھىتلېر يەھۇدىيلارنى گېرمانىيەدىن چىقىرىپ تاشلاپ، ئەنگىلىيە ۋە فرانسىيە ھۆكۈمرانلىق قىلغان بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىنكى خەلقئارا تەرتىپنىڭ ئادالەتسىزلىكى دەپ قارىغانلىقىغا قارشى تۇرۇش ئۈچۈن يېڭى بۇيرۇق ئورنىتىشنى مەقسەت قىلغان. ئۇنىڭ ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەن دەسلەپكى ئالتە يىلى چوڭ كاساتچىلىقتىن ئىقتىسادنىڭ تېز ئەسلىگە كېلىشى، بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن گېرمانىيەگە قويۇلغان چەكلىمىلەرنىڭ ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇشى ۋە مىليونلىغان مىللىي گېرمانلار ئولتۇراقلاشقان يەرلەرنى ئۆزىگە قوشۇۋېلىشى نەتىجىسىدە دەسلەپتە كىشىلەرنىڭ زور قوللىشىغا ئېرىشتى.
پھئۇمئىپئول ئادئۇلئۈئادئەج
Bhumibol Adulyadej
چىرا بازىرى
ئىقتىسادى
چىرا بازىرى پارتكوم، ھۆكۈمەت ئىتتىپاقلىشىپ پۈتۈن بازاردىكى ھەر مىللەت خەلقى ئەمەلىيەتنى مەۋقە قىلشان ئالتە بىر «300 مىڭ» قۇرۇلۇشىنى زىچ چۆرىدەپ، رايون نىشانى، كەسىپ قۇرۇلمىسىنى تەڭشەپ مېۋىلىك دەرەخلەرنى ئاساس قىلىغان، ئىقتىسادىي ئورمان مېۋىلىرى، چارۋىچىلىق مەيدانى، دېھقانچىلىق قوشۇمچە مەھسۇلاتلىرى، 2-، 3-كەسىپلەر تەڭ تەرەققىي قىلغان.
بۇغداي پولو
ئېتىش ئۇسۇلى
1. بۇغداينى پاكىز يۇيۇپ، قىزىق سۇغا ئىككى سائەت چىلاپ يۇمشىتىلىدۇ.
ئېسفەھان ۋىلايىتى
ئېسفەھان ۋىلايىتى (پارس تىلى: استان اصفهان) بۇلسا ئىران دىكى بىر ۋىلايىت 2011 نوپۇس بار، ئېسفەھانىڭ 4,879,312 نوپۇسىبار، يەر مەيدانى 107,027 كۇۋادىرات كىلومەتىر. ئۇنىڭ پايتەختى ئېسفەھان شەھەرى بولسا.
ئېتون ئىنىستىتۇتى
ئېتون خارروۋ (1572) ۋە رادلېي (1847) بىلەن بىللە پەقەت ئۈچ ئاممىۋى مەكتەپنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇلار پەقەت ئوغۇللارلا، ياتاققا چىقىش ئەنئەنىسىنى ساقلاپ كەلگەن، يەنى ئۇنىڭ ئوغۇللىرى ھەپتىدە يەتتە كۈن مەكتەپتە تۇرىدۇ. قالغانلىرى (مەسىلەن 1976-يىلى روگبى، 1971-يىلى چارتېرخوس، 1973-يىلى ۋېستمىنىستېر، ۋە 2015-يىلى شرېۋسبۇرى ) قاتارلىقلار ئورتاق تەربىيىلىنىدۇ ياكى ۋىنچېستېرغا كەلسەك،  2021-يىلغىچە ئۆتكۈنچى باسقۇچنى باشتىن كەچۈرمەكتە. بۇ ھالەت. ئېتون باش مىنىستىرلار، دۇنيا رەھبەرلىرى، نوبېل مۇكاپاتى ساھىبى، ئوسكار مۇكاپاتى ۋە BAFTA مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن ئارتىسلار ۋە ئەۋلاد ئاقسۆڭەكلەرنى تەربىيىلىدى، ئۇلار «ئەنگىلىيە دۆلەت ئەربابلىرىنىڭ سېستىراسى» دەپ ئاتالغان.
خەلقئارالىق داۋاملاشتۇرغىلى بولىدىغان ساياھەت ۋە تەرەققىيات يىلى
2015- يىلى 4- كۆنەك كۈنى ب د ت ئومۇمىي يېغىنىدا 2017- يىلى خەلقئارالىق داۋاملاشتۇرغىلى بولىدىغان ساياھەت ۋە تەرەققىيات يىلى دەپ ئېلان قىلىندى.
ئۇيغۇر تىلى ئىنقىلابى توغرىسىدا
ئاچىلغان، ئاچىپ، ئاغىز، ئاقىپ، ئالىپ، ئارقالىق، ئاتالادۇر، ئاتا-ئاناسى، ئاتاغان، ئاتوم بومباسى، ئاڭلاغاندىن، ئاراللارىغا؛ بالا چاقالارى، بولۇر ئىدى، بارىپ، باشلادى، بولۇدۇ؛ چىچەكلەرى، چىقارىپ؛ دەرەخلەرىنىڭ، دەرۋازاسى، دەريالارى؛ گاچالار مەكتەبىنىڭ؛ ئىنسان بالاسى، ئىشلەرى؛ كىمەگە؛ قاش تاشى، قىلار ئىدى، قىرغاقىغا، قۇچاغلاشىپ؛ ماڭىپ، ئويۇن ئويناغان، ئويلادى، ئۆزلەرىنىڭ، ئۆزگەرىش؛ پاختالار؛ رەسىم يازىقى؛ ساچىپ سالىپ، ساتىپ ئالىپ، سۇغارىدۇ، سۇلارىدىن، سۇيى؛ تاغلارىدىن، تاغى، تاشىداكى، تۆرت؛ ئۇچراشىپ؛ ياقىن، يازىق
يۇقارىقى تېكستتىكى ئىشارەتلەنگەن سۆزلەردە ئا/، /ئە/ < /ئې/، /ئى/ ئۆزگەرىشى مەيدانغا كەلمىگەن. ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدىكى /ئا/، /ئە/ < /ئې/، /ئى/ ئۆزگەرىشى چاغاتاي تىلى دەۋرىدە قىسمەن مەۋجۇت بولغان بولسىمۇ، ئومۇمىي خاراكتېرلىق ئەھۋال ئەمەس ئىدى. [4] ئۇنداقتا بۇ ئۆزگەرىش ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدا قاچان، قانداق ۋە نېمە سەۋەبتىن ئوتتۇراغا چىققان؟ بۇ ھەقتە ئۇيغۇر بىلىم ئادەملەرى مۇنداق دەيدۇ:
بۇ بايانلار سوۋېت ئىتتىپاقى دەۋرىدە ئۆزبەك ئەدەبىي تىلى ئۈستىدە ئوچۇق ئاشكارا ئالىپ بارىلغان سىياسىي مانىپۇلاسيوننى ئەقلىمىزگە كەلتۈرىدۇ. روس تىلشۇناس پالىۋانوۋ 1922-يىلى ئۆزبەك ئەدەبىي تىلى ئۈچۈن 6 سوزۇق تاۋۇشى بولغان، ئاھاڭداشلىق بولمىغان تاشكەنت شىۋەسىنى ئاساس ئالىش كېرەكلىكىنى ئوتتۇرىغا قويغان ۋە نەتىجەدە ئۆزبەكچەدە سوزۇق تاۋۇشلارنىڭ ماسلاشىش قائىدەسى يوق قىلىنغان. [6] خىتاي كومۇنىست ھاكىمىيەتىمۇ 60 يىل جەريانىدا تىلنى خەلققە ياقىنلاشتۇرۇش دەيدىغان كومۇنىست ئىدېئولوگىيەگە خاس چۈشەنچە، پوزىتسىيە ۋە تىل سىياسەتى ئارقىلىق جانلىق تىلنىڭ ئەدەبىي تىلگە ھاكىم بولۇشى ۋە بۇنىڭ نەتىجەسىدە ئاغىز تىلىگە خاس ئامىللەرنىڭ كۆپلەپ ئەدەبىي تىلگە كىرىشىگە ئىمكان ياراتىپ ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ گۈزەللىكى ۋە ئىچكى قانۇنىيەتىنى بۇزغان. خىتاي تىلشۇناسلارى جانلىق تىلگە خاس /ئا/، /ئە < /ئې/، /ئى/ ئۆزگەرىشىنى ئۇيغۇر تىلىنى باشقا تۈرك دىيالېكتلەرىدىن ئايرىيدىغان ئەڭ مۇھىم ئۆلچەم قىلىپ بېكىتكەن. [7] بۇنىڭدىن كۆرگىلى بولىدۇكى، ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدىكى /ئا/، /ئە/ < /ئې/، /ئى/ ئۆزگەرىشى سىياسىي خاراكتېرلىق بىر مەسىلە بولۇپ قالغان. بىر قىسىم غەيرى نىيەتتىكى كىشىلەر ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ فونېتىك سېستىمىسىنى بۇزۇشقا تىرىشىپلا قالماي، خىتايچەدىن ھەدەپ سۆز-ئىبارە ئالىشنى تەشەببۇس قىلىپ تىلىمىزنىڭ لېكسىك سېستىمىسىنىمۇ بۇزۇشقا ئۇرۇنغان. مەسىلەن “جوڭگوڭ جوڭياڭنىڭ خوۋبۇ ۋېييۈەنى، شىزاڭ جىياچا ناھىيىسى ئاۋاڭگارت گۇڭشېسى گېمىڭ ۋېييەنخۈينىڭ جۇرېنى ياڭجوڭ گۇڭشى كادىرلىرى بىلەن يېزا ئىگىلىكىدە داجەيدىن ئۆگىنىشنى…مۇزاكىرىلەشمەكتە.” [8] جۈملىسى بۇنىڭ تىپىك مىسالىدۇر.
3 – ئۇيغۇر تۈركچەسىدىكى /ï/ سوزۇق تاۋۇشىنىڭ يوقاپ كەتىشى /ئا /،/ ئە / سوزۇق تاۋۇشلارىنىڭ /ئې /، /ئى/ گە ئۆزگەرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان.
1 – ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدىكى /ئا/، /ئە/ < /ئې/، /ئى/ ئۆزگەرىش قائىدەسىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇش كېرەك. بۇنى پروف. در. ئابدۇرەئوپ تەكلىماكانىمۇ تەكىتلەگەن. [12] چۈنكى ئەدەبىي تىلىمىزدىكى نۇرغۇن مەسىلەلەرگە سەۋەبچى بولۇۋاتقان مۇشۇ قائىدەدۇر. شۇڭا ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىدە سۆزلەرنىڭ يىلتىزىنى ئۆزگەرتمەسلىكنى ئاساسىي پرىنسىپ قىلىپ بېكىتىش كېرەك. مەسىلەن ئات- ﻰ − ئاتى، باغ- ﻰ − باغى، تاغ- ﻰ − تاغى ، ئانا-سى − ئاناسى، ئاتا-سى − ئاتاسى، بالا-سى − بالاسى…
2 – سۆز يىلتىزىگە ئۇلانغان كۆپلۈك قوشۇمچەسى -لار/-لەر ئاجىزلاشتۇرۇلماسلىقى كېرەك. مەسىلەن: بالا-لار- ﻰ − بالالارى، ئانا-لار- ﻰ − ئانالارى، ساچلار- ﻰ −ساچلارى، ئۆز-لەر- ﻰ − ئۆزلەرى، ئەل-لەر- ﻰ − ئەللەرى، كۆز-لەر- ﻰ −كۆزلەرى، سۆز-لەر- ﻰ − سۆزلەرى…
يگرمە ( يىگىرمە )
[4] بۇ خىل ئۆزگىرىش بىلال نازىمدا قىسمەن كۆرۈلۈشكە باشلىغان بولۇپ، ئۇنىڭ ئەسەرلەرىدە سۆزلەرنىڭ ئاجىزلاشمىغان ئەسلى شەكلى بىلەن ئاجىزلاشقان شەكلى تەڭ مەۋجۇت بولغان. مەسىلەن: ئاچىلىب / ئېچىلىب  (39-، 78- بەتلەر)، ئالىب / ئېلىب ( 23-، 80-بەتلەر)، باشىم /بېشىم ( 29-، 45-، 47-بەتلەر)، ياشىم /يېشىم (31-، 54-بەتلەر). قاراڭ: بىلال نازىم، ئەسەرلەر، “جازۇشى نەشرىياتى، ئالمۇتا، 1976
[8] Doç. Turup Barat, “Yakin Dönem Uygurcasi İle Çincenin İlişkileri Üzerine” (Yeqinqi Dewir Uyghurchasi bilen Xitaychening Munasiweti Toghrisida), V. Uluslar arasi Türk Dili Kurultayi Bildirileri 1, 20-26 Eylül 2004, Türk Dil Kurumu Yayinlari, Ankara, 2004,  s. 387
[9]  ئابلىكىم مەمەت، ”ھازىرقى زامان ئۇيغۇر تىلىدىكى سوزۇق تاۋۇشلارنىڭ ئاجىزلىشىشى توغرىسىدا“، تىل ۋە تەرجىمە ژۇرنالى، 1993-يىل، 4-سان، 21-26-بەتلەر؛  ھەسەن مۇھەممەت”ئىملا قائىدىسىدىكى بەزى مەسىلىلەر توغرىسىدا“،  تىل ۋە تەرجىمە ژۇرنالى، 1994-يىل، 4-سان، ئۈرۈمچى؛ جۈمە ئابدۇللا، ”ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىي تىلىنىڭ ئىملا لۇغىتىدىكى بەزى سۆزلەرنىڭ ئىملاسى توغرىسىدا“ ،  تىل ۋە تەرجىمە ژورنالى، 1994-يىل، 5-سان، ئۈرۈمچى.؛ ئابدۇرەئوپ تەكلىماكانى، ”ئۇيغۇر تىل-يەزىق مەدەنىيىتى بىر ئىنقىلابقا موھتاج“،  ”مۇھاكەمتۇل لۇغەتەيىن“دىن ”مەئارىفۇل لۇغەتەيىن“ گىچە، تەكلىماكان ئۇيغۇر نەشرىياتى، ئىستانبۇل، 2010، 61 – 90-بەتلەر
كۇزباس
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
روسىيە غەربىي سىبىرىيىسىنىڭ شەرقىي جەنۇبى قىسمىغا جايلاشقان چوڭ كۆمۈر كان رايونى، كۆمۈر زاپىسى سوۋېت ئىتتىپاقى بويىچە بىرىنچى ئورۇندا، كۆمۈر مەھسۇلاتى ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. كۇزباس كۇزنېتىسكى تاغلىقى بىلەن سالايىر تېغىنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان، مەيدانى 26 مىڭ 700 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. كۆمۈر زاپىسى 300 مىليارد توننا بولۇپ، پۈتۈن سوۋېت ئىتتىپاقى كۆمۈر زاپىسىنىڭ %20 نى ئىگىلەيدۇ. كۆمۈرنىڭ سۈپىتى ياخشى، قاتلىمى قېلىن بولۇپ، كۆپىنچىسى كوكس تاۋلاشقا بولىدۇ. بۇ كۆمۈرلۈك 1851-يىلى ئېچىلىشقا باشلىغان. 20-ئەسىرنىڭ 30-يىللىرى ئورال، كۇزباس مېتاللۇرگىيە بازىسىنىڭ قۇرۇلۇشىغا ئەگىشىپ تېز تەرەققىي قىلغان.
تومئۆستەڭ يېزىسى
تومئۆستەڭ يېزىسى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ يەكەن ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 32 مىڭ ئەتراپىدا.
ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدەبىياتى
ﮪﺎﺯﯨﺮﻗﻰ ﺯﺍﻣﺎﻥ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎتى ياكى ئۇﻳﻐﯘﺭ ﮪﺎﺯﯨﺮﻗﻰ ﺯﺍﻣﺎﻥ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎتى 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىغا كەلگەندە،بالدۇر ئويغانغان بىر قىسىم زىيالىي ئەدىبلەرنىڭ تىرىشچانلىقى ئارقىسىدا،رېئالىزىمنى ئاساسلىق ئىجادىيەت ئۇسۇلى قىلغان،جاھانگىرلىككە، فېئودالىزىمغا،مۇستەبىت ھۆكۈمرانلىققا، نادانلىق-جاھالەتكە قارشى تۇرۇشنى،ئويغىنىپ تەرەققىي قىلىپ گۈللىنىشنى، ئازادلىق-ئەركىنلىككە تەلپۈنۈشنى ئاساسىي مەزمۇن قىلغان، دېمۇكىراتىك ئىدىيگە،جەڭگىۋار كۈرەش ئىرادىسىگە ۋە شۇنداقلا مەرىپەتچىلىك روھىغا باي بولغان يېڭى بىر ئەدەبىيات – ئۇيغۇر ھازىرقى زامان ئەدەبىياتى مەيدانغا كەلدى.
1832- يىلىدىكى ئىسلاھات قانۇنى
ئۇ ھوقۇققا دەخلى-تەرۇز قىلىش قىلمىشلىرىنى تۈزىتىش - « پارلامېنت سايلىمىدا ۋەزىپە ئۆتەش ئەزالىرىنى تاللاشتا ئۇزۇندىن بۇيان ھۆكۈمرانلىق قىلغان غەۋۋاسلارنى خورلاشنى ئۈنۈملۈك تەدبىر قوللىنىش» ئۈچۈن لايىھەلەنگەن. ئىسلاھاتتىن ئىلگىرى، كۆپىنچە ئەزالار رايونلارغا ۋەكىللىك قىلدى. بىر رايوندىكى سايلىغۇچىلارنىڭ سانى كۆپ خىل بولۇپ، ئوندىن 12 مىڭغىچە. پارلامېنت ئەزالىرىنى (پارلامېنت ئەزالىرىنى) دائىم تاللاش بىر كۈچلۈك ھىمايىچى تەرىپىدىن ئۈنۈملۈك كونترول قىلىندى: مەسىلەن نورفولك 11-كېنەز چارلېز خوۋارد 11 رايوننى كونترول قىلدى. ئالاھىدە ئىجازەتلىك تىجارەتنىڭ لاياقەتلىك بولۇش ئۆلچىمى رايونلار ئارىسىدا، يەر ئىگىدارلىق ھوقۇقى تەلىپىدىن تارتىپ، قازاننى قاينىتىشقا يېتەرلىك ئوچاق بار ئۆيدە تۇرۇشقىچە ئوخشىمايدۇ.
1962 - يىلى
1962 - يىلى
چىرا يېزىسى
مەمۇرىي كەنتلەر
چىرا يېزىسى قارمىقىدا 19 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار، ئۇلار :
ئىقلىمى
بۇ يېزا قۇرۇقلۇق ئىللىق مۆتىدىل بەلۋاغنىڭ قۇرۇقلۇق تىپىدىكى قۇرغاق چۆل كىلىماتىغا كىرىدۇ، ئاساسلىق ئالاھىدىلىكى شۇكى، كىلىماتى ئىللىق، كۈن نۇرى يېتەرلىك، ئىسسىقلىق بايلىقى مول، كۈندۈزنىڭ تېمپېراتۇرا پەرقى چوڭ، قىروسىز مەزگىلى ئۇزاق، ھەر خىل دېھقانچىلىق زىرائەتلىرىنىڭ ئۆسۈشىگە پايدىلىق، ھۆل-يېغىن مىقدارى ئاز، سۇنىڭ پارغا ئايلىنىش مىقدارى زور، ئەتىيازدا قۇرغاقچىلىق، شامال كۆپ چىقىدۇ، يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى ℃11.6، قىروسىز مەزگىلى 213 كۈن، يىللىق ھۆل-يېغىن مىقدارى 45.6 مىللىمېتىر، پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2479.8 مىللىمېتىر، قۇم-بوران كۈن سانى 19.5 كۈن، چاڭ-توزانلىق كۈن سانى 149.4 كۈن.
لۇت ئەلەيھىسسالام
پەرىشتىلەر لۇت ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىغا كېلىشتى. لۇت ئەلەيھىسسالام قەۋمىنىڭ پەرىشتىلەرگە يامانلىق يەتكۈزۈپ قويۇشىدىن بەكمۇ ئەنسىرەيتتى. ئۆيىگە مېھمان بولۇپ كەلگەن بۇ كىشىلەرنى پەقەت كۆرۈپ باقمىغان ئىدى. شۇ مۇناسىۋەت بىلەن ئۇلار ناتونۇش كىشىلەر ھېسابلىناتتى. بۇ ئەسنادا قەۋم ئۇنىڭ ئۆيىنى قورشاپ، كەلگەن مېھمانلارنى ئۆزلىرىگە تاپشۇرۇپ بېرىشىنى تەلەپ قىلىشقا باشلىدى. بۇ ئەھۋالدىن لۇت ئەلەيھىسسالام بەك قورقۇپ كەتكەن ئىدى. بۇ ئەھۋالنى كۆرگەن پەرىشتىلەر لۇت ئەلەيھىسسالامغا تەسەللىي بېرىپ، ئۆزلىرىنىڭ ئادەتتىكى ئىنسان ئەمەس، ئاللاھ تەرىپدىن ئۇ ئازغۇن قەۋمنى يەر يۈزىدىن يوقىتىش ئۈچۈن ئەۋەتىلگەن پەرىشتىلەر ئىكەنلىكىنى، ئىنسانلارنىڭ ئۆزلىرىگە زىيان يەتكۈزەلمەيدىغانلىقىنى ئېيتىدۇ. لۇت ئەلەيھىسسالامنىڭ كېچىدە شەھەردىن چىقىپ كېتىشى كېرەكلىكىنى، سەھەر ۋاقتى لۇت ئەلەيھىسسالامنىڭ ئايالى بىلەن بىرلىكتە گۇناھكارلارنىڭ ھالاك قىلىنىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرىدۇ.
مىللەت يېزىقى
يېزىق ئىنسانلار جەمئىيەت بولۇپ شەكىلىنىپ بولغاندىن كېيىن جەمئىيەتىنىڭ ئۈزلۈكسىز تەرەققى قىلشى نەتىجىسىدە جەمئىيەتنىڭ ئېھتىياجى بىلەن بارلىققا كەلگەن بىر شەيئى. ئەڭ قەدىمكى يېزىقلار–  پىتوگرافىيىلىك (رەسىملىك)  يېزىقلاردىن كېيىن ئىجاد قىلىنغان يېزىقلارنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك بىر قەبىلە ياكى قەبىلىلەر ئىتتىپاقى ياكى بىر مىللەت ئادەملىرى چىقارغان مەنىلىك تاۋۇش ئېلېمېنتلىرى – فونېما ياكى فونېما بىرىكمىلىرىگە (بوغۇملارغا) ئاساسەن مەزكۈر قەبىلە ياكى قەبىلىلەر ئىتتىپاقى ياكى مىللەتتىكى بىر كىشى ياكى  بىر گۇرۇپپا كىشلەر تەرىپىدىن ئىجاد قىلىنغان ھەرپلەر ياكى شەكىللەر  توپلىمى يەنى ھەرىپلەر ياكى شەكىللەر سىستېمىسى. بۇ خىل يېزىق رولىنى ئويناىدىغان ھەرپلەر ياكى شەكىللەر بىلەن فونېما ۋە فونېما بىرىكمىلىرىنىڭ مۇققەرەرباغلىنىشى يوق. قانداق فونېما ياكى فونېما بىرىكمىسى ئۈچۈن قانداق ھەرپ ياكى شەكىل  بېكىتىش ئىجاد قىلىغۇچىلارنىڭ خاھىشىغا باغلىق بولغان. قانداقلا بولمىسۇن بۇ يېزىقلاردىكى ھەرپلەر ياكى شەكىللەر ئارىسىدا ئۆزئارا ماسلىشىش مەۋجۇت بولغان يەنى ئىلمىي ئاساستا ئىجاد  قىلىنغان.
بىر مىللەتنىڭ جانلىق تىلىنىڭ ئىجىمائىي مۇناسىۋەت ۋە كىشلىك تۇرمۇشتا  ئۆزئارا ئالەقىلىشىش ۋە ئاغزەكى خاتىرە قالدۇرۇش  فونكسىيىسىلىرى بولغىنىدەك بىر مىللەت يېزىقىنىڭمۇ شۇ مىللەتنىڭ ئىجىمائىي مۇناسىۋەت ۋە كىشلىك تۇرمۇشىدا يازما شەكىلىدە ئۆزئارا ئالەقىلىشىش فونكسىيىسىگە ئىگە بولۇشتىن تاشقىرى يەنە  مىللەتنىڭ كىملىكى، تارىخى، ئىدېئولوگىىسى، مەدەنىيىتى، ئەدەبىيات- سەنئەت ۋە  مەنىۋى روھى جەھەتلىرىدە  خاتىرە قالدۇرۇشتا ئىنتايىن زور رولى بار.
ئۇمبېرتو II
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
كەسپى :ئىتالىيە پادىشاھى
شەخس تونۇشتۇرۇلۇشى
ئىزدە قامۇسى
قوش 11
thumb|2016-2019 يللىردىكى ئالىبابادا قوش 11 كۈنىدىكى سودا پۈتۈشۈش سوممىسى گىرافىكى
خەلىپىلەر تېزىملىكى
خۇلەڧائى راشىدىن
مىلادى 661- يىلى ھەزرىتى ئەلى ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن قىسقا بىر مۇددەت ئوغلى ھەسەن بىن ئەلى خەلىڧەلىك تالىشىغا قاتناشقان بولسىمۇ ئىسلام ئالەمىدىكى ڧىتنىنىڭ ئالدىنى ئالماق ئۈچۈن ئەمەۋىي ئائىلىسى بىلەن بولغان خلاڧەت مۇجادىلەسىدىن چېكىنگەن.
ئەبۇ قىلابە ئەلجىرمىي
ئەبۇ قىلابە ئەلجىرمىي (أبو قلابة الجرمي): ئابدۇللاھ ئىبنى زەيد ئەلجىرمىي. (ھ. ؟ – 104 / م. ؟ – 722)  مەشھۇر تابىئىن. فەقىھ ۋە ھەدىس ئالىمى.
ئەڭ توغرا سائەت
ئەڭ توغرا سائەت
ئامېرىكىنىڭ ۋاشىنگتون شەھىرىدىكى سېزىي ئاتوم سائىتى ھازىر دۇنيا بويىچە توغرىلىقى ئەڭ يۇقىرى سائەت بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭ توغرىلىقى ئوننىڭ مىنوس ئونىنىچى دەرىجىسىگە يېتىدۇ. يەنى تەخمىنەن 370 مىڭ يىلدا ئاران بىر سېكۇنت پەرق قىلىدۇ.
ئالاقىدار بايان
ھەرقانداق سائەتلىك ئەسۋابلار تەبىئەت دۇنياسىدىكى دەۋرىيلىكنى ئاساس قىلغان. مېخانىكىلىق ماياتنىكنىڭ ۋاقتى ماياتنىكنىڭ لىڭشىش دەۋرىگە ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ؛ مېخانىكىلىق قول سائىتىنىڭ ۋاقتى ئۇنىڭ قىلىنىڭ لىڭشىش دەۋرىگە ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ؛ شۇنىڭدەك كۋارتسلىق قول سائىتى ۋە كۋارتسلىق سائەتنىڭ بېسىمىدا زەررەتلىنىدىغان كۋارتس كرستالىنىڭ مېخانىكىلىق تەۋرىنىش دەۋرىگە ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ. ئاتوم سائىتىنىڭ ۋاقتى بولسا ئاتومنىڭ ئىچكى قىسمىدىكى دەۋرنى ئاساس قىلىدۇ.
تۆرت خەلىپە
بەئزى مەنبئەلەردە بۇ تىزىملىككە پەقەتلا 6 ئايدەك بىر مۇددەت ۋەزىپە ئاتقارغان بەشىنچى خالىڧە ھەسەن بىن ئەلى ھەم قوشۇلۇپ يېزىلىدۇ.
ئىنېرتسىيە
ئىنېرتسىيە- جىسىمنىڭ تىنچ ھالىتى ياكى تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت ھالىتىنى ساقلاش خۇسۇسىيىتى.
قائىدە-پىرىنسىپلار
تېخىمۇ كونكرېت قىلىپ ئېيتقاندا، نيۇتوننىڭ بىرىنچى قانۇنى شۇنى چۈشەندۈرىدىكى، بەزى پايدىلىنىش سىستېمىسى  ئىچىدە، تاشقى كۈچنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىمىغان ئەھۋالدا جىسىم تىنچ تۇرىدىغان ياكى تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت قىلغان. مۇنداقچە قىلىپ ئېيىتقاندا، بەزى پايدىلىنىش سىستېمىسى كۆزەتكەندە، ئەگەر بېسىم ئىشلىتىپ جىسىمنىڭ تاشقى يىغىندى كۈچنى نۆلگەتەڭ قىلغاندا، جىسىمنىڭ ھەرىكەت تېزلىكىنىڭ چوڭ - كىچىكلىكى ۋە يۆنىلىشى تۇراقلىق بولىدۇ. ئىنېرتسىيەگە ئېنىقلىما بېرىش ئۈچۈن، نيۇتون بىرىنچى قانۇنى ئىچىدىكى جىسىملار ئەسلىدىكى ھەرىكەت ھالىتىنى ساقلاش خاراكتېرىگە ئىگە دېگەن. نيۇتوننىڭ بىرىنچى قانۇنىنىڭ پايدىلىنىش سىستېمىسى شەرتىگە ئۇيغۇن بولغىنى، ئىنېرتسىيىلىك پايدىلىنىش سىستېمىسى دەپ ئاتالغان.
نەزەرىيە تەرەققىياتى
يەر شارى يۈزىدە، ئىنېرتسىيە پات - پات سۈركىلىش كۈچى، ھاۋا قارشىلىقى يوشۇرۇنۇش ئېففېكتى قاتارلىقلار تەرىپىدىن، ئىلگىرى جىسىمنىڭ ھەرىكەت سۈرئىتى بارغانسېرى ئاستا ( ئادەتتە ئەڭ ئاخىرقى جىمجىت ھالەت ) بولۇپ قالىدۇ. ئارىستوتېل مۇنداق ئويلىغان:« ئالەم ئىچىدە، بارلىق جىسىملارنىڭ ھەممىسى، مۇكەممەل ھالەتتە تۇرۇۋاتقان ئورنىنى، ئۇنىڭ تەبىئىي ئورنىدا مۇقىم مىدىرلىماي تۇرىدۇ، ئۇنىڭ تەبىئىي ئورنى پەقەت سىرتقى كۈچنىڭ بېسىمىغا ئۇچىرىغاندا، جىسىم ئاندىن يۆتكىلىدۇ».
ئەمەلىي مىساللار
5.جىددى تورمۇز قىلغاندا، ئادەملەرنىڭ ئالدىغا سىلجىشى.
ئىسسىقتىن بولغان باش ئاغرىقى
ئالامىتى: باش قولغا ئىسسىق بىلىنىش، بۇرۇن ۋە گال قۇرۇش، ئۇسسۇزلۇق ئۆتكۈر بولۇش، سوغۇق نەرسىلەرنى ئىستېمال قىلغاندا ياكى سوغۇق ھاۋا بىلەن ئۇچراشقاندا ئاغرىق پەسىيىش قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن ئىپادىلىنىدۇ.
مۇندەرىجە قىسقىچە چۈشەندۈرۈش ئاساسىي ئۇچۇرلىرى كېسەللىك ھەققىدە داۋالاش ئۇسۇلى 1-رېتسېپ 2-رېتسېپ 3-رېتسېپ سۈرەتلەر قامۇس باشبېتى داۋالاش ئۇسۇلى 1-رېتسېپ تەركىبى: سەمغى ئەرەبى، كەتىرا، نىشاستە ئالتە گىرامدىن، قىزىلگۈل، رۇبىسۇس 15 گىرامدىن، تەرخەمەك ئۇرۇقى، قاپاق ئۇرۇقى مېغىزى، تاۋۇز ئۇرۇقى مېغىزى، سېمىز ئوت ئۇرۇقى 12 گىرامدىن، كاپۇر ئۈچ گىرام، زەپەر ئىككى گىرام، ئىسپىغۇل لوئابى مۇۋاپىق مىقداردا.
تەييارلاش ئۇسۇلى: دورىلارنى يۇمشاق سوقۇپ، ئەلگەكتىن ئۆتكۈزۈپ، ئىسپىغۇل لۇئابى بىلەن يۇغۇرۇپ، ئۈچ گىرامدىن قۇپى تەييارلىنىدۇ.
يالتا
روسىيە فىدراتسىيەسىنىڭ قارا دېڭىز بويىغا جايلاشقان قىرىم يېرىم ئارىلىنىڭ جەنۇبىي دېڭىز ياقىسىدىكى ئاتاقلىق ساناتورىيە شەھىرى.
ھۇد ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى ھۇد (ئەرەبچە: ھود) قۇرئاندا تىلغا ئېلىنغان پەيغەمبەرلەردىندۇر. كونا ئەھدتە ئابەر (ئىبرانىچە: עבר) دەپ ئاتالغان پەيغەمبەر بىلەن ھەز. ھۇد بىر كىشى دەپ تەخمىن قىلىنماقتا. تەخمىنەن م.ب. 2443 - 2293 ئارىسىدا 150 يىل ئۆمۈر كۆرگەن ھۇد ئەلەيھىسسالامنىڭ شەجەرىسى ھەققىدە ئىسلام مەنبەلىرىدە ئوخشاش بولمىغان مەلۇماتلار مەۋجۇت. شۇنداق بولۇشىغا قارىماي بەزى شەرقشۇناسلار، ئىسلام مەنبەلىرىدە ھۇد كەلىمىسىنىڭ ھەم پەيغەمبەر ھەمدە يەھۇدىيلار ھەققىدە ئىشلىتىلگەنلىكىگە قاراپ، ھۇد ئەلەيھىسسالامنىڭ يەھۇدىيلارنىڭ جەددى ئابىر ئىبنى شالىھ ئىبنى ئارفەشىد بىلەن ئەينى كىشى ئىكەنلىكىنى ئېيتىدۇ. يەنە بەزى تارىخ مەنبەلىرى، قۇرئاندا قەيت قىلىنغان ھۇد ئەلەيھىسسالامنىڭ، يەھۇدىيلارنىڭ بوۋىسى ئابەر ئىكەنلىكى ياكى بولمىغاندا بۇ كەلىمە بىر كىشىگە تەۋە ئىسىم بولماستىن ئەرەب يۇرتلىرىدىن بىرى بولغان يەمەن سەھرالىرىدىكى ئەھقاف شەھىرىگە ئورۇنلاشقان بىر يەھۇدىي قەۋمىنىڭ ئىسمى ئىكەنلىكى ئۈستىدە توختالماقتا.
قۇرئان كەرىم ئوتتۇرىغا قويغان كەسكىن مەلۇماتلاردىن قارىغاندا، ھۇد، ئاد قەۋمىگە پەيغەمبەر قىلىپ تەيىنلەنگەن بىر كىشىنىڭ ئىسمى. تارىخ مەنبەلىرىدە ئاد قەۋمى ھەققىدە ئىنتايىن ئاز مەلۇمات مەۋجۇت. بۇ مەلۇماتلارنىڭ ئەڭ ئىشەنچلىك بولغانلىرى يەنە قۇرئانغا تايىنىدۇ. ئۇنىڭ سىرتىدىكى رىۋايەتلەر، تەۋرات ۋە بەزى يەھۇدىي كۈلتۈرىگە دائىر رىۋايەتلەرگە تۇتىشىدۇ.
ئاد قەۋمى، ياشىغان رايونلاردا يەر شارائىتى جەھەتتىن ئېگىز يەرلەرگە مۇنارلار ياسىغان، سارايلار سېلىپ ئەبەدىي ياشاش ئۈمىدى بىلەن چىداملىق ئۆي-ۋاقلار، باغ- باغچىلار بىنا قىلغان. مال- مۈلۈكلەرگە ئىگە بولغان. مال- مۈلۈك ۋە كۈچ قۇدرەتلىرىگە ئىشىنىپ ھەددىدىن ئارتۇق تەكەببۇرلىشىپ كەتكەن. ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمنىڭ كۆپلىگەن يېرىدە نۇھ ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمى ھەققىدىكى مەلۇماتلارغا ئۇلاپ ھۇد ئەلەيھىسسالامنىڭ قەۋمى ھەققىدە مەلۇمات بېرىدۇ. يۇقىرىدىكى مەزمۇن ھەققىدە قۇرئاندا ھۇد ئەلەيھىسسالامنىڭ تىلى ئارقىلىق ئاد قەۋمىگە مۇنداق دېيىلىدۇ:
يۇقىرىدىكى ئايەتلەرنىڭ مەزمۇنىدىن قارىغاندا، ئاد قەۋمى ئىجتىمائىي جەھەتتىن قاتتىق چىرىكلىشىپ كەتكەندەك ئېتىقادىي جەھەتتىنمۇ ئىنسان قىلىپىدىن چىقىپ بۇتپەرست بولۇپ كەتكەن ئىدى. مانا مۇشۇ سەۋەبتىن ھۇد ئەلەيھىسسالام ئۇلارنى بىر ئاللاھ چۈشەنچىسىگە چاقىرغان. خاتا ئېتىقادتىن يېنىپ، بىر ئاللاھقا قۇللۇق قىلىشقا چاقىرغان. لېكىن بۇ قەۋم خاتا يولدىن يېنىش ئۇياقتا تۇرسۇن، ھۇد ئەلەيھىسسالامنى ئەقىلسىزلىق ۋە يالغانچىلىق بىلەن ئەيىبلىگەن. «ئۇنىڭ قەۋمىنىڭ ئىمان ئېيتىمىغان چوڭلىرى: بىز سېىنى ھەقىقەتەن ئەخمەق ھېسابلايمىز. سېنى ئەلۋەتتە يالغانچى دەپ قارايمىز» دەپ ھاقارەتلىگەن. ئۇلار، بۇ يەردە ئۆز قوللىرى بىلەن ياساپ چىققان بۇتلارنىڭ چەكسىز كۈچ - قۇدرەت ئىگىسى ئىكەنلىكىنى دەۋا قىلىشنىڭ ئۆزى ئەڭ چوڭ ئەخمەقلىق ئىكەنلىكىنى ئويلىشىپ باقمىغان.
سىلاۋىيان تىللىرى
شەرقىي سىلاۋىيان تىللىرى
سۈنئىي سىلاۋىيان تىللار
تۇخۇ بۇرۇن پەيدا بولغانمۇ ياكى تۇخممۇ؟
كەمىنە قۇلۇڭ
روزېتكا
thumb|روزېتكېنىڭ سىرتىقى كۆرۈنۈشى thumb|ياۋروپا ئۆلچىمىگە ماس كېلدىغان روزېتكا ئىشلىتىدغان رايونلار thumb|ياۋروپا روزېتكىسى، ياۋروپا ئۆلچىمى thumb|ھەرخىل روزېتكاروزېتكا (ئېنگلىزچە: AC power plugs and sockets؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 插座/چازو) بىر خىلا ئېلىكتر ئۈسكۈنسى بولۇپ، توك مەنبەسنىڭ ئەسۋابلارغا توك تەمنىلەشتىكى تېرمىنالدۇر. يەنى، ھەرخىل ئۈسكۈنىلەرنى زەرەتلىگۈچ سىمى بىلەن روزېتكىغا چاتقاندىن كېيىن، توكقا ئۇلىنىدۇ. روزېتكىنىڭ خەلقئارالىق ئۆلچىمى باردۇر.
ئىبىرىيە يېرىم ئارىلى
ھازىرقى ئىسمى
زامانىۋى «ئىبېرىيە يېرىم ئارىلى» ئىبارىسىنى فرانسىيە جۇغراپىيەچىسى ژان باپتىستې بورى دې ساينت ۋىنسېنت 1823-يىلى يازغان «يېتەكچى du Voyageur en Espagne» ناملىق ئەسىرىدە ئىجاد قىلغان. بۇ ۋاقىتتىن ئىلگىرى، جۇغراپىيەشۇناسلار «ئىسپانىيە يېرىم ئارىلى» ياكى «پىرېنا يېرىم ئارىلى» دېگەن سۆزلەرنى قوللانغان.
فرانكلىن
ئامېرىكا تارىخىدىكى خەلقئارا ئابرۇيغا ئىگە تۇنجى ئالىم ۋە كەشپىياتچى فرانكلىن (1706 -1790) كىچىكىدە مەكتەپتە ئىككى يىللا ئوقۇغان. ئۇنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى − پۈتۈنلەي قېتىرقىنىپ ئۆزلۈكىدىن ئۆگەنگەنلىكىنىڭ نەتىجىسى.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە ئىسمى :فرانكلىن
تۇغۇلغان ۋاقتى :1706-يىل 1-ئاينىڭ 17-كۈنى
تەتقىقات ھاياتى
ئامېرىكا تارىخىدىكى خەلقئارا ئابرۇيغا ئىگە تۇنجى ئالىم ۋە كەشپىياتچى فرانكلىن (1706-1790) كىچىكىدە مەكتەپتە ئىككى يىللا ئوقۇغان. ئۇنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى − پۈتۈنلەي قېتىرقىنىپ ئۆزلۈكىدىن ئۆگەنگەنلىكىنىڭ نەتىجىسى.
12 مۆچەل
ئون ئىككى ئارقۇن (مۆچەل)[arqun] : ئارقۇن — كېلىدىغان يىل نامى.
شتېپسىل
thumb|قىززىق شتېپسىل thumb|ب س 546 تىپلىق شتېپسىل
قانۇنىي شەخس
تەبىئىي شەخسلەر قانۇنىي سالاھىيەتكە «تەبىئىي» ئېرىشسە، پەقەت تۇغۇلۇش ئارقىلىق (ياكى ئۇنىڭدىن ئىلگىرى، بەزى رايونلاردا)، قانۇنشۇناسلار چوقۇم بىر قىسىم «تەبىئىي»، قانۇنىي جەريانلار تەرىپىدىن ئۇلارغا بېرىلگەن قانۇنىي سالاھىيەتكە شەخس بولۇشى كېرەك، دەل مۇشۇ سەۋەبتىن ئۇلار بەزىدە «سۈنئىي» كىشىلەر دەپ ئاتىلىدۇ. ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان ئەھۋالدا (كەسىپنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ)، قانۇنىي شەخس ئادەتتە مۇشۇ مەقسەتتە قۇرۇلغان ھۆكۈمەت ئورگىنىغا تىزىملىتىش ئارقىلىق ئېرىشىدۇ. باشقا ئەھۋاللاردا ئۇ بەلكىم دەسلەپكى قانۇنلار بىلەن بولۇشى مۇمكىن: بىر مىسال ئەنگىلىيەدىكى خەير-ساخاۋەت كومىتېتى. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ ئىمكانىيەتلىك سىجىل تەرەققىيات نىشانى 16، 2030-يىلدىكى قارالمىلارنىڭ بىر قىسمى سۈپىتىدە 2030 -يىلغىچە تۇغۇلۇشنى تىزىملاشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق كىشىلەرگە قانۇنىي سالاھىيەت بىلەن تەمىنلەشنى تەشەببۇس قىلىدۇ.
«قانۇنىي شەخس» دېگەن بۇ سۆز مۈجمەل بولىدۇ، چۈنكى ئۇ كۆپىنچە ئىنساندىن باشقا قانۇنىي ئىگىلەرنىلا كۆرسىتىدۇ، بولۇپمۇ «تەبىئىي شەخس» بىلەن زىت كېلىدۇ.
ئىسھاق ئەلەيھىسسالام
ئىسمى ۋە كىشىلىكى
ئىسھاق ئە.س ناھور بن بەتۇئەلنىڭ قىزى رەبەقادىن يەئقۇب ۋە ئەۋاس ئىسىملىك قوشكىزەك ئوغۇللۇق بولغان.
قۇرئاندا ئىسھاق
ئىبادەتتە كۈچلۈك، (دىندا) بەسىرەتلىك بەندىلىرىمىز ئىبراھىم، ئىسھاق ۋە يەئقۇبنى ئەسلىگىن (45) ئۇلارنى بىز پاك - خىسلەتلىك، ئاخىرەتنى ئەسلەپ تۇرىدىغان سەمىمىي كىشلەر قىلدۇق (46) ئۇلار بىزنىڭ دەرگاھىمىزدا ھەقىقەتەن ئالاھىدە تاللانغان كىشىلەردۇر، ھەقىقەتەن ياخشى كىشىلەردۇر (47) (ساد: 45-47)
تولغاق
كېسەللىك ھەققىدە
ئالامىتى: توڭۇپ تىترەش، تەرەت سۇدەك ھەم شىلىمشىق، بەزىدە قان، يىرىڭلىق كۆپ قېتىم كېلىش، قۇرۇق ئىنجىق، ماغدۇرسىزلىنىش قاتارلىق ئالامەتلەر بىلەن ئىپادىلىنىدۇ.
تولغاق كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا دىققەت قىلىدىغان ئىشلار
1. يۇقۇملىنىش مەنبەسىنى ياخشى باشقۇرۇش كېرەك، بۇ كېسەل بىلەن ئاغرىغان بىمارلار بايقالسا، دەرھال ۋاقتىدا ئايرىپ داۋالاش ۋە يېمەك-ئىچمەك بىلەن شۇغۇللىنىدىغان خادىملار، يەسلى خىزمەتچىلىرى قەرەللىك ھالدا چوڭ-كىچىك تەرەتلىرىنى تەكشۈرتۈپ تۇرۇشى كېرەك.
سۇپۇپى ھەجەرۇليەھۇد
چۈشەندۈرۈش
سۇپۇپ
12 بۇرج
2. چايان [çayan] (ئەقرەب بۇرجى)
7. ئۇي [uy] (سەۋر بۇرجى)
پۇقرالىق ھوقۇقى ۋە سىياسىي ھوقۇق
پۇقرالار ھوقۇقى كىشىلەرنىڭ جىسمانىي ۋە روھىي پۈتۈنلۈكى، ھاياتى ۋە بىخەتەرلىكىگە كاپالەتلىك قىلىشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. جىنسىي، ئىرق، جىنسىي يۆنىلىش، مىللىي كېلىپ چىقىشى، رەڭگى، يېشى، سىياسىي تەۋەلىكى، مىللىتى، ئىجتىمائىي سىنىپى، دىنى ۋە مېيىپلىكى قاتارلىق كەمسىتىشلەردىن قوغداش  ۋە شەخسىي مەخپىيەتلىك ۋە پىكىر، سۆز، دىن، ئاخبارات، يىغىلىش ۋە ھەرىكەت ئەركىنلىكى قاتارلىق شەخسىي ھوقۇقلار.
ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسى
ئەمەلى كۈچى
ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسىنىڭ ئىقتىسادىي ئەمەلىي كۈچى ناھايىتى كۈچلۈك بولۇپ، ئەزا دۆلەتلەرنىڭ ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى ئامېرىكىنىڭكىدىن قېلىشمايدۇ، دۇنيا ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتىنىڭ %1.22 ىنى ئىگىلەيدۇ. تاشقى سودا ۋە ئالتۇن تاشقى پېرېۋوت زاپىسى ئومۇمىي سوممىسى دۇنيا بويىچە ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدۇ.
ئاپپاراتلىرى
بۇ تەشكىلات1975-يىلى دۆلىتىمىز بىلەن رەسمىي مۇناسىۋەت ئورناتقان، 1978-يىلى جۇڭگو-ياۋروپا ئىقتىسادىي ئورتاق گەۋدىسى سودا كېلىشىمى تۈزۈلدى، 1981-يىلى دۆلىتىمىزگە سودىدا ئەڭ ئېتىبار بېرىش ئىمتىيازى بېرىلدى.
ئەھلى بەيت
تەڧسىرى
ئاللاھ تائالا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرىنى ئەڭ گۈزەل ئەخلاق ۋە ئەڭ يۈكسەك ئەدەپ بىلەن ئەخلاقلىنىشقا بۇيرۇغان. چۈنكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرى مۇئمىنلەرنىڭ ئانىلىرى، تاقىيامەتكىچە مۇسۇلمان ئاياللارغا ئۈلگە بولىدىغانلاردۇر. بۇ ئەدەب_ئەخلاقلارنىڭ ھەممىسى مۇسۇلمان ئاياللارنى ئائىلىنىڭ ۋە جەمئىيەتنىڭ بۇزۇلىشىغا سەۋەب بولىدىغان يامان ئىشلاردىن، بارلىق گۇناھ_مەسىيەتلەردىن يىراق قىلىشنى مەقسەت ۋە غايە قىلىدۇ. بۇنداق ئىشلاردىن يىراق تۇرۇشتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرىنىڭ باشقا ئاياللارغا نەمۇنە بولۇشى ۋە ياخشى ئىشلاردا جىمى مۇسۇلمان ئاياللارغا باشلامچى بولۇشى تەلەپ قىلىنىدۇ. چۈنكى ئۇلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئائىلىسىدە بولغانلىقتىن باشقا مۇسۇلمان ئاياللار شەرىئەت مەسىلىلىرىنى، خۇسۇسەن ئاياللارغا مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنى ئۇلاردىن ئۆگىنىشكە ۋە بارلىق ھايات ساھەلىرىدە ئۇلاردىن ئۈلگە ئېلىشقا مۇھتاجدۇر.
ئاللاھ تائالا مۇسۇلمان ئاياللارنى ئىسلام دىنىنىڭ قانۇن - پىرىنسىپلىرىغا خىلاپ ھالدا ياسىنىپ سىرتقا چىقىشتىن توسقاندىن كېيىن، ئۇلارنى نامازنى مۇكەممەل ۋە تولۇق ئوقۇشنى داۋاملاشتۇرۇشقا چاقىرغان. چۈنكى ناماز ئەخلاقنى ئىسلاھ قىلىش، بەندىنى ئاللاھ تائالاغا يېقىن قىلىش رولىنى ئوينايدۇ. زاكات بولسا، جەمئىيەتنى تەرتىپكە سالىدۇ، بايلار بىلەن نامراتلار ئوتتۇرىسىدىكى زىددىيەتنى ھەل قىلىدۇ. زاكات يەنە جەمئىيەتنى كۆرەلمەسلىك، دۈشمەنلىك ۋە ئۆچمەنلىك دېگەندەك ئىللەتلەردىن ساقلاش رولىنى ئوينايدۇ. شەكسىزكى، ئاللاھ تائالاغا ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبىرىگە ئىتائەت قىلىش بەخت_سائادەتنىڭ كاپالىتىدۇر.
يېزىق ۋە تەرەققىيات
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
گۈلەن يازمىلىرى
تۇغسىزلارغا قالدىڭمۇ دۇنيا
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ۋە مەمتىلى تەۋپىق تۇغۇلغانلىقىنىڭ يۈز ئون يىللىق خاتىرىسىگە
سىلەردە قۇربان ھېيىت مودا بولدىمۇ؟
16. ھەقىقەتنىڭ دۆلىتى ۋە مىللىتى
24. ئامېرىكىدىكى ئۇيغۇرلۇق
مېھماندوست ئۇيغۇلار ۋە تۆرنى بەرمەس ئامېرىكىلىقلار
چاي ئىچمەكنىڭ بايانى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئەمگەك قانۇنى
دۆلەت ئورگانلىرى، كەسپىي ئورۇنلار، ئىجتىمائىي تەشكىلاتلار ۋە ئۇلار بىلەن ئەمگەك توختامى مۇناسىۋىتىنى ئورناتقان ئەمگەكچىلەر مۇشۇ قانۇننى ئىجرا قىلىدۇ.
9- ماددا گوۋۇيۈەننىڭ ئەمگەك مەمۇرىيىتى تارمىقى پۈتۈن مەملىكەتنىڭ ئەمگەك خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ.
ئەمگەك مۇناسىۋىتى ئورنىتىشتا ئەمگەك مۇناسىۋىتى ئورنىتىشتا ئەمگەك توختامى تۈزۈش لازىم.
19- ماددا ئەمگەك توختامى يازما تۈزۈلۈشى ھەمدە ئۇنىڭ تۆۋەندىكى ماددىلىرى بولۇشى لازىم:
(2) كېسەل بولۇپ ياكى زەخىملىنىپ، بەلگىلەنگەن مۇددەت ئىچىدە داۋالىنىۋاتقان بولسا؛
32- ماددا تۆۋەندىكى ئەھۋالدا، ئەمگەكچى ئەمگەك توختامىنى بىكار قىلغانلىقىنى ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇنغا ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇپ قويسا بولىدۇ:
(2) ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇن ئەمگەكچىلەرنى زورلۇق ئىشلىتىش، تەھدىت سېلىش ياكى جىسمانىي ئەركىنلىكىنى قانۇنسىز چەكلەش ۋاستىلىرىنى قوللىنىش ئارقىلىق ئەمگەك قىلىشقا زورلىغان بولسا؛
33- ماددا كارخانا ئىشچى- خىزمەتچىلىرى كارخانا بىلەن ئەمگەك ھەققى، ئىش ۋاقتى، دەم ئېلىش ۋاقتى، ئەمگەك بىخەتەرلىكى ۋە ساقلىقنى ساقلاش، سۇغۇرتا، پاراۋانلىق ئىشلىرى ئۈستىدە كوللىكتىپ توختام تۈزسە بولىدۇ. كوللېكتىپ توختام لايىھىسى ئىشچى- خىزمەتچىلەر قۇرۇلتىيى ياكى بارلىق ئىشچى- خىزمەتچىلىرنىڭ ماقۇللۇقىدىن ئۆتكۈزۈلۈشى كېرەك.
كوللېكتىپ توختامنى ئىشچىلار ئۇيشمىسى ئىشچى- خىزمەتچىلەرگە ۋاكالىتەن كارخانا بىلەن ئىمزالايدۇ، ئىشچىلار ئۇيۇشمىسى قۇرۇلمىغان كارخانىلاردا ئىشچى- خىزمەتچىلەر كۆرسەتكەن ۋەكىل كارخانا بىلەن ئىمزالايدۇ.
34- ماددا كوللېكتىپ توختام ئىمزالانغاندىن كېيىن، ئەمگەك مەمۇرىيىتى تارماقلىرىغا يوللىنىدۇ؛ ئەمگەك مەمۇرىيىتى تارماقلىرى كوللېكتىپ توختامنى تاپشۇرۋالغان كۈندىن باشلاپ 15 كۈن ئىچىدە باشقىچە پىكىرنى ئوتتۇرىغا قويمىسا، كوللېكتىپ توختام كۈچكە ئىگە بولىدۇ.
(3) خەلقئارا ئەمگەكچىلەر بايرىمى؛