cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئەمگەك قانۇنى
45- ماددا دۆلەت ئىش ھەققى توختىتىلمايدىغان يىللىق ئوتپوسكا تۈزۈمىنى يولغا قويىدۇ.
(1) ئەمگەكچىنىڭ ئۆزىنىڭ ۋە ئۇ باقىدىغان ئادەمنىڭ ئوتتۇرىچە ئەڭ تۆۋەن تۇرمۇش خىراجىتى؛
(3) ئەمگەك ئۈنۈمدارلىقى؛
ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇندىكى باشقۇرغۇچىلار قائىدىگە خىلاپ ھالدا قوماندانلىق قىلسا، قاراملىق بىلەن مەشغۇلات قىلىشقا زورلىسا، ئەمگەكچى ئۇنى رەت قىلىشقا ھوقۇقلۇق؛ ئەمگەكچى ھاياتىنىڭ بىخەتەرلىكىگە ۋە سالامەتلىكىگە زىيانلىق قىلمىشلارنى تەنقىد قىلىش، پاش قىلىشقا ۋە ئۇ ھەقتە شىكايەت قىلىشقا ھوقۇقلۇق.
70- ماددا دۆلەت ئىجتىمائىي سۇغۇرتا ئىشلىرىنى راۋاجلاندۇرىدۇ، ئىجتىمائىي سۇغۇرتا تۈزۈمىنى ئورنىتىدۇ، ئىجتىمائىي سۇغۇرتا فوندى تەسىس قىلىدۇ، ئەمگەكچىلەرنى ياشانغان، كېسەل بولغان، ئىش ئۈستىدە زۈخىملەنگەن، ئىشسىز قالغان ۋە تۇغقان چاغلاردا ياردەم ۋە ئىقتىسادىي تۇلۇقلىمىغا ئېرىشىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلىدۇ.
76- ماددا دۆلەت ئىجتىمائىي پاراۋانلىق ئىشلىرىنى راۋاجلاندۇرۇپ، ئاممىۋى پاراۋانلىق ئەسلىھەلىرىنى قۇرۇپ، ئەمگەكچىلەرگە دەم ئېلىش، كۈتۈنۈش ۋە ساناتورىيىدە دەم ئېلىش شارائىتى ھازىرلاپ بېرىدۇ.
80- ماددا ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇندا ئەمگەك تالاش- تارتشلىرى مۇرەسسە ھەيئىتى قۇرۇلسا بولىدۇ. ئەمگەك تالاش- تارتىشلىرى مۇرەسسە ھەيئىتى ئىشچى- خىزمەتچىلەر ۋەكىلى، ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇن ۋەكىلى ۋە ئىشچىلار ئۇيۇشمىسى ۋەكىلىدىن تەركىب تاپىدۇ. ئەمگەك تالاش- تارتىشلىرى مۇرەسسە ھەيئىتىنىڭ مۇدىرلىقىنى ئىشچىلار ئۇيۇشمىسىنىڭ ۋەكىلى ئۈستىگە ئالىدۇ.
91- ماددا ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇنلار ئەمگەكچىلەرنىڭ قانۇنىي ھوقۇق- مەنپەئىتىگە زىيان سالىدىغان تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرىنى سادىر قىلسا، ئەمگەك مەمۇرىيىتى تاماقلىرى ئۇلارنى ئەمگەكچىلەرگە ئىش ھەققى بېرىشكە ۋە ئىقتىسادىي تولۇقلىما بېرىشكە بۇيرۇيدۇ ھەمدە تۆلەم تۆلەشكە بۇيرۇسا بولىدۇ؛
(1) ئەمگەكچىلەرنىڭ ئىش ھەققىنى تۇتۇپ قالسا ياكى سەۋەبسىز كېچىكتۈرسە؛
(2) ئەمگەكچىلەرنىڭ ئۇزارتىلغان ئىش ۋاقتىدىكى ئىش ھەققىنى بېرىشنى رەت قىلسا؛
101- ماددا ئادەم ئىشلەتكۈچى ئورۇنلار ئەمگەك مەمۇرىيىتى تارمىقى، ئالاقىدار تارماقلار ۋە ئۇلارنىڭ خادىملىرىنىڭ نازارەت قىلىش، تەكشۈرۈش ھوقۇقىنى يۈرگۈزۈشىگە يولسىزلىق بىلەن توسقۇنلۇق قىلسا، پاش قىلغۇچىلاردىن زەربە بېرىپ ئۆچ ئالسا، ئەمگەك مەمۇرىيىتى تارمىقى ياكى ئالاقىدار ئالاقىدار تارماقلار جەرىمانە قويىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەنگەن بولسا، جاۋابكارلىقى بار كىشىلەرنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ.
ئابدۇقازى
ئابدىقازى، قازى
ئابدۇقادىر بىننى ئابدۇۋارس قەشقەرى
ھاياتى
ئۆمرۈڭ ئۆتكەن ئەمەسمۇ!
پار ماشىنىسى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئىسلاھ قىلىپ ياخشىلىغۇچى :ۋات
كەشىپ قىلىنىشنىڭ سەۋەبى
5پارچەپار ماشىنىسىگلاسگوۋ ئۇنىۋېرسىتېتى ئوقۇتۇش ئۈسكۈنىلىرىنى ياسايدىغان ئىشچى بۇلۇپ ئىشلىگەن ۋات (1736-1819) 1784-يىلى نېۋكومان ياسىغان ھاۋا بېسىمى ماشىنىسىنى ھەر قايسى سانا.ەت تارماقلىرىدا ئۇمۇملاشتۇرغىلى بولدىغان ئېنېرگىيە ماشىنىسىغا ئۆزگەرتىپ چىققان. بۇنىڭ بىلەن ۋاتنىڭ سانائەتتىكى ئىسسقلىق ئېنېرگىيەسىنى ھەرىكەت ئېنېرگىيەسىگە ئايلاندۇرۇشتەك بۈيۈك مۇۋەپپەقىيەتنى ئۇنىڭ ئىسمىنى سانائەت ئىنقىلابىنىڭ سېمۋولىغا ئايلاندۇرغان.
دادا، يالماۋۇز مومامدەك بولامدۇ؟
ئىنسانلارنىڭ ئۆتمۈش ھەققىدىكى تەسەۋۋۇرى ۋە كېلەچەك ھەققىدىكى پەرىزى بۈگۈننى ئەندىزە قىلغان بولىدۇ. مەسىلەن، مەھمۇد كاشغەرى، يۈسۈپ خاس ھاجىپ، ئەلىشىر نەۋايى قاتارلىق كىشىلەرنىڭ رەسىملىرىگە قارايدىغان بولساق ئۇلارنىڭ كىينىشى، چىراي ئىپادىلىرىنىڭ قەشقەركوچىلىرىدىكى، خوتەن رەستىلىرىدىكى ياكى تۇرپان بازارلىرىدىكى بوۋايلارنىڭ تەققى تۇرىقىغا شۇنداق ئوخشايدىغانلىقىنى بايقايمىز. مىسالەن، مەھمۇد قەشقەرىنىڭ بېشىدىكى شاپاق دوپپا "تۈركى تىللار دىۋانى" دا خاتىرلەنمىگەن. قەشقەردىكى ھازىرقى بوۋايلار دوپپىسىنىڭ ئىچىگە ئاشۇنداق شاپاق دوپپا كىيىدىغان بولغاچقا ھەم ئۆيىدە ئارام ئالغاندا دوپپىنى قوزۇققا ئىلىپ قويۇپ شاپاق دوپپىلىق ئىستىقامەت قىلىدىغان بولغاچقا بۇ قىياپەت رەسسامنىڭ مىڭ يىل بۇرۇنقى مەھمۇد كاشغەرىنى تەسەۋۋۇر قىلىشىغا ئاساس بولغان. يالماۋۇزنى سىزىشقا تۇتۇنغان رەسسامنىڭ تەسەۋۋۇرىغا ياغلىقلىق موماينىڭ خۇرۇچ بولۇش مەسىلىسى يۇقارقى ئەندىزە بىلەن ئوخشاش. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇيغۇر ئەنئەنىۋىي كىيىم كېچەكلىرى فىئۇداللىقنىڭ، قالاقلىقنىڭ، كونىلىقنىڭ بەلگىسى قىلىنغان تەشۋىقاتلارنىڭ تەسىرىدە رەسسامنىڭ يالماۋۇز ھەققىدىكى تەسەۋۋۇرى تېخىمۇ مۇقۇملاشقان. تۇماق، دېھقان دېگەن سۆزلەرنىڭ نىڭ "بۆكنىڭ بىرى تۈرى، يەر تېرىغۇچى" دېگەن مەنىلىرى ھازىر"قالاق، نادان، سەھرالىق" دېگەن مەنىدە قوللۇنىلىۋاتقان زامانىمىزدا ياغلىقلىق، مەيسە ئۆتۈكلۈك موماينىڭ يالماۋۇز ئوبرازىغا ئەندىزە بولغانلىقى بەك تاسادىپىلىقمۇ ئەمەس. دېمەك، بۈگۈنىمىزدە نېمە تەرغىپ قىلىنسا، مەدھىيەلەنسە بىز تارىخىمىزدا شۇنىڭ بولۇشىنى ئارزۇ قىلىمىز. بۇ خۇددى قوش تىللىق مائارىپنىڭ تەرغىپ قىلىنىشى نەتىجىسىدە ئۇيغۇرلارنىڭ "تارىختىكى قوش تىللىق بولۇش ئەنئەنىسى"نى تەتقىق قىلىدىغانلار كۆپەيگەنگەن ئوخشاش ئىش. دەۋرىمىزدە قانداق قىياپەت تەقىپ قىلىنسا، چەكلەنسە، يىرگىنىشلىك قىلىپ كۆرستىلسە بىز تارىخىمىزدىكى شۇقىياپەتلەردىن يىرگىنىمىز ياكى كۆز ئالدىمىزدىكى يىرگىنىچلىك نەرسىلەرنى شۇقىياپەتتە تەسەۋۋۇر قىلىمىز. بۇ خۇددى ياغلىقنىڭ، ئۇزۇن پەرىجىنىڭ تەقىپ قىلىنىشى نەتىجىسە جادۇگەرنىڭ ياغلىقلىق سىزىلغىنى بىلەن ئوخشاش.
قاتما خاراكتېرلىك ئومۇرتقا ياللۇغى
قاتما خاراكتېرلىك ئۇمۇرىتقا ياللۇغى ئىچكى تاشقى سوغوقلۇقنىڭ تەسىر قىلىشىدىن كىلىپ چىقىدىغان، كىلىنكىدا بۇيۇن، كۆكرەك، بەل ئۇمۇرتقا ساھاسى ئاغرىش، ھەركىتى توسقۇنلۇققا ئۇچراش، ھەركەت قىلغاندا ئاغرىش كۇچىيىش بىلەن ئىپادىلىنىدىغان جاھىل خاراكتېرلىككېسەللىك.
250px|thumb|قاتما خاراكتېرلىك ئومۇرتقا ياللۇغى
دەرىجىگە بۆلۈنىشى
3. ئېغىر دەرىجىدە : بۇيۇن، كۆكرەك، بەل ئۇمۇرتقا ساھاسى ئاغرىش، ھەركەت قىلغاندا ئاغرىق كۈچۈيۈش، ئۇمۇرتقا تۈۋرىكى غەيرىلىشىش، ھەركىتى توسقۇنلۇققا ئۇچىراش، مۇسكۇللار قېتىشىپ كالتىسىي لىشىش، بىمار ئوڭدىسىغا ياكى دۈم بۇلۇپ ياتالماسلىق، بەدەن ئۇرۇقلاش، نەپەس ئېلىش ۋە چىقىرىش قىيىنلىشىش، ئۇيقۇسىزلىق، يول يۈرۈش ۋە ئولتۇرۇپ قوپۇش ھەركىتى قىيىنلىشىش ئەھۋالى كۆرۈلىدۇ.
داۋالاش ئۇسۇلى
3. بەلغەم بىلەن سەۋدا خىلتىنىڭ غەيرى تەبىي ئوزگىرشىدىن كىلىپ چىققان بولسا تەملىك بەلغەم خىلىتىنىڭ مۇنزىچ دورىسىغا ياللۇغ قايتۇرغۇچى دورىلاردىن سۆرۈنجان، يەرلىك شوخلا، چۆبىچىن، ئاقلەيلى ئۇرۇقى، بوزىيدان قاتارلىق دورىلارنى قوشۇپ شەربەت تەييارلاپ، كۈندە ئۈچ قىتىم، تاماقتىن كىيىن، ھەرقىتىمدا 80-100 مىللىتىردىن دىن 25 كۈنگىچە ئىستىمال قىلدۇرلىدۇ. ماددا پىشقانلىقىغا ئالاقىدار بەلگىلەر كۆرۈلگەندىن كىيىن يۇقارقى مۇنزىچ دورىسىغا بەلغەم بىلەن سەۋدا خىلىتىنىڭ مۇسھىل دورىسىنى قوشۇپ مەتبۇخ تەييارلاپ، بىر كۈندە ئىككى قىتىم، تاماقتىن كىيىن، ھەرقىتىمدا 50-100 مىللىتىردىن 3-5 كۈنگىچە ئىستىمال قىلدۇرۇپ بەدەن تەنقىيە قىلىنىدۇ.
سۇلتان ئابدۇررەشىدخان
ھاياتى
سۇلتان ئابدۇرەشىدخان سۇلتان سەئىدخاندەك مۇۋەپپەقىيەتلىك بىر سەلتەنەت سۈرەلمىگەن. ئۇنىڭ دەۋرىدە ئۇيغۇرىستان دەپ ئاتالغان بۇگۈنكى تۇرپان ۋە تۇرپاننىڭ شەرقى، تۇرپاننىڭ شىمالىدىكى رايونلار بىلەن ئالتىشەھەر دەپ ئاتالغان يەركەند، كاشغەر، يېڭىھىسار، خوتەن، ئاقسۇ ۋە ئۇچتۇرپان قاتارلىق غەربىي شەھەرلەر ئارىسىدىكى ئۈستۈنلۈك تالىشىش كۈچىيىپ دۈشمەنلىشىشكە ئايلانغان.
ئۆز ۋاقتىدا موڭغۇل دالاسىدا ھاكىمىيىتىنى تىكلەپ زەئىپلەشكەن، جان تالىشىۋاتقان مىڭ سۇلالىسى زېمىنلىرىغا ۋە شەرقىي تۈركىستانغا كۆز تىكمەكتە بولغان جۇڭغار قالماقلىرى سەئىدىيە خانلىقىنىڭ ئىچكى نىزالىرىدىن پايدىلىنىپ پات - پات شەرقىي تۈركىستان تۇپراقلىرىغا ھۇجۇم قىلىشقا باشلىغان.
تۈركمەن تىلى
left|thumb|400px|دۇنيادا [[تۈركمەن تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] تۈركمەنىستان ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
ئانا تىلىم
مەن سىنى ئانامدەك ئەزىزلەيمەن! سىنى ئاڭلىسام،ئانامىنىڭ ئوتلۇق يۈرەك خىتابىنى ئاڭلىغاندەك بولىمەن؛ سىنى سۆزلىسەم، شۇ خىتابقا جاۋاپ سادايىمنى ياڭراتقاندەك بولىمەن.
بالامنىڭ “مانا، دادا” دىيىشلىرىدىن مەن گويا مېنى كۆككە ئۆرلىتىدىغان قاناتقا ئېرىشىمەن.
سەن مەن ئۈچۈن سۆلەت، سەن مەن ئۈچۈن دۆلەت.
يۈسۈپ خاس ھاجىپنىڭ كېسەللىكلەر ھەققىدىكى قاراشلىرى
4357.يەنە بەك كېرەكلىك ساڭا بۇ كىشى، ئوڭشالماس ئۇنىڭسىز تىرىكلىك ئىشى.
يۈسۈپ خاس ھاجىپ ئۆزىنىڭ ئالەمشۇمۇل بۇ دېداكتىك داستانىدا ئىنسانلار سالامەتلىكىنىڭ يېمەك - ئىچمەك تازىلىقى، مۇھىت تازىلىقى ۋە شەخسىي تازىلىق بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ئىكەنلىكىنى ئالاھىدە تىلغا ئالىدۇ ۋە بۇنىڭغا ھەرقاچان، ھەر يەردە ناھايىتى ئەھمىيەت بېرىشنىڭ لازىملىقىنى تەكىتلەيدۇ. ئالىم ئۆز داستانىدا مىليونلىغان ئىنسانلار قاتارىدا تۇرۇپ، پاك ۋە گۈزەل مۇھىتنى يارىتىشنى ئارزۇ قىلىدىغانلىقىنى، بۇنداق پاكىز ۋە گۈزەل مۇھىت كۆرۈنۈشتىلا چىرايلىق بولۇپ قالماستىن، بەلكى ئۇنىڭ كىشىلەرنىڭ روھىي ھالىتى ۋە سالامەتلىكى بىلەن ئالاقىدار ئىكەنلىكىنى ئېيتىدۇ. ئالىمنىڭ مۇھىت، تەبىئەت ھەققىدىكى مىسرالىرىنى تەبىئەت تەسىرى دەپ چۈشەنگەندىن كۆرە، گۈزەل مۇھىت يارىتىشقا بولغان ئىنتىلىشتىن بېشارەت دەپ چۈشەنگەن تۈزۈك. بىز ئالىمنىڭ تەبىئەت كۆرۈنۈشىنى ناھايىتى پاساھەتلىك سۆزلەر بىلەن ئوبرازلىق، جانلىق ئىپادىلىگەن تۆۋەندىكى مىسرالىرىغا نەزەر سېلىپ باقايلى:
71. ئەسىپ تاڭ شامالى قەلەمپۇر پۇراق، ئىپار بۇيىغا تولدى دۇنيا بىراق.
ئەيىن جالۇت ئۇرۇشى
جەڭدىن ئاۋۋال
1251-يىلى مۆڭكە خان موڭغۇل ئىمپېرىيەسىگە خاقان بولۇپلا، ئاتىسى چىنگىزخاننىڭ دۇنياۋىي ئىمپېرىيە قۇرۇش پىلانىنى ئەمەلىلەشتۈرۈشكە باشلىدى ۋە غەربتىكى ئەللەرنى بويسۇندۇرۇش ۋەزىپىسىنى ئۆز ئاكىسى، چىنگىزخاننىڭ چوڭ ئوغلى ھىلاكۇخانغا تاپشۇردى.
ھىڭ
خۇسۇسىيىتى
توسالغۇلارنى ئېچىش، مەددە چۈشۈرۈش، زەھەر قايتۇرۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.
رېتسىپلار
مۇۋاپىق مىقداردىكى ھىڭنى قايناق سۇ بىلەن ئىچىپ بەرسە، قورساق كۆپۈش، قورساقتا مونەك تۇرۇپ قېلىش، سېسىق كېكىرىش، مەددىلەرنىڭ مونەك بولۇپ تۇرۇۋېلىشى، بەزگەك، تولغاق، زەھەرلىك موگۇ بىلەن زەھەرلىنىش، سوزۇلما خاراكتېرلىك كاناي ياللۇغى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە مەنپەئەت قىلىدۇ.
نىشان تىكلەشتە بىلىشكە تېگىشلىك ئىشلار
نىشان تىكلەشتە بىلىشكە تېگىشلىك ئىشلار
2. ئارزۇ، نىشان ۋە غايە
نىشان: نىشان مەلۇم مۇددەت ئىچىدە يەتمەكچى بولغان، بىۋاسىتە ئۆزىڭىزنىڭ كونتروللۇقى ئاستىدا تۇرىدىغان، ئۆزىڭىزنىڭ زېھىن-كۈچىنى مەركەزلەشتۈرگەن، مەزمۇنى كونكرېت بولغان پەللىلەرنى كۆرسىتىدۇ. نىشاننى توغرا تىكلىگەندە، ئۇ چوڭ-چوڭ نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرۈشنىڭ بىر كۈچلۈك قورالى بولالايدۇ. ئەمما ئۇنى توغرا تىكلىمىگەندە، چوڭ-چوڭ نەتىجىلەرنى يارىتىشنى چەكلىمىلەرگە ئۇچرىتىپمۇ قويىدۇ. يەنى، ئەگەر سىز كىچىك-كىچىك نىشانلار ئىچىگە چۆكۈپ كەتسىڭىز، ئۆزىڭىزنىڭ ھاياتى ۋە ئىستىقبالى ھەققىدىكى چوڭ رەسىملەرنى كۆرەلمەي، چوڭ يونۈلۈشنى مۇۋاپىق كونترول قىلالماي، ۋە ئاخىرقى پەللىنى توغرا تاللىيالماي قالىسىز. ئەڭ ئاخىرقى پەللە ياكى چوڭ نىشان بىلەن كىچىك-كىچىك نىشانلار ئوتتۇرىسىدىكى بوشلۇقنى تولدۇرغۇچى غايىدىن ئىبارەتتۇر. مەن نىشان ھەققىدە ئۇشبۇ ماقالىنىڭ كېيىنكى قىسمىدا يەنە مەخسۇس توختۇلىمەن.
3. نىشان تىكلەشتە بىلىشكە تېگىشلىك ئىشلار
5) ئەمەلگە ئاشۇرۇش ۋاقتى ئېنىق بولۇش (Time-bound)
مەن بۇ قېتىم ئىزدىنىش جەريانىدا، «SMART» دېگەن سۆز ۋەكىللىك قىلغان ئىنگلىزچە بەش سۆزنىڭ باشقا تۈرلىرىمۇ بارلىقىنى بايقىدىم. ئوقۇرمەنلەرنىڭ «SMART» نىشان چۈشەنچىسىدىن تولۇق مەلۇماتلىق بولىۋېلىشى ئۈچۈن، تۆۋەندە مەن ئىنگلىزچە ماتېرىياللاردا ئىشلىتىلگەن سۆزلەرنىڭ ھەممىسىنى خۇلاسىلەپ چىقىمەن:
4. ئاخىرقى سۆز
سىز مەيلى بىر رەھبەر بولۇڭ ياكى بىر ئادەتتىكى ئادەم بولۇڭ، قىلغان ئىشىڭىزدىن ئۈنۈم ھاسىل قىلىش ئۈچۈن مۇنداق ئىككى ئالاھىدىلىككە ئىگە بولىشىڭىز شەرت: بىرسى قىلماقچى بولغان ئىشلىرىڭىزنى موھىملىق دەرىجىسىگە ئايرىپ چىقىپ، ئەڭ موھىملىرىنى ئالدىدا قىلىش. يەنە بىرسى بولسا، ۋاقتىڭىزنى ۋە زېھنىي كۈچىڭىزنى ئەڭ يۈكسەك دەرىجىدە مەركەزلەشتۈرۈش. ئەگەر سىز پەقەت ئۆزىڭىز قىلىشقا تېگىشلىك مۇھىم ئىشلارنى بىلىپ، ۋاقتىڭىز بىلەن زېھنىي كۈچىڭىزنى ئۇ مۇھىم ئىشلارغا مەركەزلەشتۈرەلمىسىز، سىز نېمە ئىش قىلىش كېرەكلىكىنى بىلىدىغان، ئەمما ھېچ ئىشنى ۋۇجۇدقا چىقىرالمايدىغان بىر ئادەم بولۇپ قالسىز. ئەگەر سىز ۋاقتىڭىز بىلەن زېھنىي كۈچىڭىزنى مەركەزلەشتۈرۈشنى بىلىپ، قىلماقچى بولغان ئىشلىرىڭىزنى موھىملىق دەرىجىسىگە ئايرىپ چىقمىغان بولسىڭىز، سىز بىر ئالغا باسالمايغان مۇنەۋۋەر ئادەم بولۇپلا قالىسىز. ئەگەر سىزدە مۇشۇ ئىككى نەرسىنىڭ ھەر ئىككىسى بولىدىكەن، سىز خېلى چوڭ-چوڭ ئىشلارنى قىلالايسىز.
ئىسكەندەر جېلىل
ھەققىدە
ئىسكەندەر جېلىل، 1977-يىلى تۇغۇلغان، 2002-يىلى 7-ئايدا شىنجاڭ تىببىي ئۇنىۋېرسىتېتى نىڭ ئاممىۋى سەھىيە ئىنىستىتۇتى كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش كەسپىنى پۈتتۇرگەن، ھازىر قومۇل ۋىلايەتلىك تارانچى كۆمۈر كېنى كېسەللەكلەرنىڭ ئالدىنى ئېلىش پۇنكىتىدا خىزمەت قىلىدۇ.
باشقا بايانلار
ئىسكەندەرنىڭ تۆت ياشلىق ئوغلىغا دائىم يەردىكى ئەخلەتلەرنى تىرىپ ئەخلەت ساندۇقىغا تاشلاشنى ئۆگىتىدۇ. ئۇ مۇنداق دەيدۇ: «ئەمىلىيەتتە، ھەر كىمنىڭ ئەلنەپچىلىككە قاتنىشىش پۇرسىتى بولىدۇ، قۇربىمىز يېتىدىغان بەزى ئىشلارنى قىلىش، مەسىلەن، ياشانغانلارنى يۆلەپ يولدىن ئۆتكۈزۈپ قويۇش، زىيانكەشلىككە ئۇچرىغانلارنىڭ ئەرزنامىسىنى يېزىپ بېرىش، ئاجىز جامائەتكە سەدىقە بېرىش، ئازاب تارتىۋاتقانلارغا پىسىخىكىلىق مەسلىھەت بېرىش، ۋە ياكى ئاددىي بىر تەبەسسۇم قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى ساخاۋەتچىلىك ھەم ئەلنەپچىلىككە تەۋە. ئائىلەمدىكىلەر مېنىڭ ئەلنەپچىلىك بىلەن شۇغۇنلىنىشىمنى بەكمۇ قوللايدۇ. مەنمۇ ئوغلۇمنىڭ كەلگۈسىدە بىر ئەخلاقلىق ئادەم بولۇپ چىقىشىنى، مۇنەۋۋەر پىدائى بولۇپ قېلىشىنى، بولسا، بىرەر ساخاۋەت ئورگىنى قۇرۇپ چىقىشىنى ئۈمىد قىلىمەن»
يۈسۈپ قەرەداۋىي
دوكتور يۈسۈف ئابدۇللاھ قەرەداۋىي (ئەرەبچە:يوسف عبد الله القرضاوي. 1926 - يىلى 9 - ئاينىڭ 9 - كۈنى توغۇلغان): مۇسۇلمان ئالىم، دۇنيا مۇسۇلمانلار ئالىملار بىرلىكى (الاتحاد العالمي لعلماء المسلمين) نىڭ سابىق رەئىسى.
ھاياتى
مىسىر ئەرەب جۇمھۇرىيىتىنىڭ غەربىييە ۋىلايىتى ئەلمەھەللە ئەلكۇبرا شەھرى سەفۋەت تۇراب يېزىسىدا يوقسۇل مۇسۇلمان ئائىلىدە دۇنياغا كەلگەن. شەيخ يۈسۈف قەرەداۋىي ئىككى يېشىدا ئاتىسىز يېتىم قېلىپ تاغىسىنىڭ ھىمايىسىدە چوڭ بولغان. ئون ياشقا تولمايلا، تەجۋىد بىلىملىرىنى پۇختا ئۆگەنگەن ھالدا، «قۇرئان كەرىم»نى يادقا ئېلىپ بولغان. ئائىلىسى ئۇنىڭ ياغاچچى بولۇشىنى ئىستىگەن بولسىمۇ ئۇ تانتاغا بېرىپ ئەزھەر ئۇنىۋېرسىتېتى قارمىقىدىكى باشلانغۇچ - ئوتتۇرا مەكتەپلەرنىڭ بىرىگە كىرىپ، تاكى تولۇق ئوتتۇرىنى مىسىر بويىچە ئىككىنچىلىك بىلەن پۈتتۈرگەنگە قەدەر، ئەلاچىلىقنى قولدىن بەرمەي ئوقۇغان.
تاجى كاپور
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
كەسپى :ئارتىس، رېژىسسور، كىنو سەنئەتكارى، فىلىم ئىشلىگۈچى، نومۇر رىياسەتچىسى، كىنوشۇناس
سەنئەت ھاياتى
«ئوت» ناملىق فىلىمى گەرچە قۇرۇلما جەھەتتە دېگەندەك مۇكەممەل بولۇپ كېتەلمىگەن بولسىمۇ، لېكىن راجى كاپورنىڭ مەيدانغا چىققانلىقى-ھىندىستاندا يېڭى بىر ئەۋلاد كىنو رېژىسسورلىرى، كىنو ئارتىسلىرىنىڭ بارلىققا كەلگەنلىكىدىن دىرەك بەردى. راجى كاپور 1949-يىلى مۇھەببەت ئاساسىي تېما قىلىنغان ئىككىنچى فىلىمى «يامغۇر» غا رېژىسسورلۇق قىلغان. بۇ فىلىم مەيدنغا چىقىپلا ھىندىستاننىڭ كىنو تارىخىدا تاماشىبىنلار سانى ۋە ئىقتىسادىي ئۈنۈمى جەھەتتە ئەڭ يۇقىرى رېكورد ياراتقان.
1950-يىلى«سەرگەردان» فىلىمىغا رېژىسسورلۇق قىلغانۋە ئۆزى باش رول ئالغان. بۇ فىلىم ھىندىستان كىنو مۇنبىرىنى زىلزىلىگە كەلتۈرۈپلا قالماي، دۇنيا جامائەتچىلىكىنىمۇ دېققىتىنى قوزغىغان. ئۇ «سەرگەردان» فىلىمىدىكى زور مۇۋەپپەقىيىتى بىلەن خەلقئارا كىنو مۇنبىرىدىكى چولپانلار قاتارىغا كىرگەن. ئۇنىڭدىن باشقا ئۇ ئۆزى ئارقا-ئارقىدىن رېژىسسورلۇق قىلىپ باش رول ئالغان «ھەسرەت»، «مەن بىر قىزىقچى»، «كۈن پەردىسى ئېتەك ياپقاندا»، «ئاياغ مايلىغۇچى بالا»، «ئىتتىپاق»، «420-نومۇرلۇق ئەپەندى» (يەنە بىر ئىسمى «ئوغرى ئەپەندى»)، «ئويغان!» قاتارلىق فىلىملەرمۇ خەلقئارا كىنو مۇنبىرىنى زىلزىلىگە سېلىپ زور تەسىر قوزغىغان. بۇلارنىڭ ئىچىدىكى «ئىتتىپاق» (1964-يىلى ئىشلەنگەن) ناملىق ھېكايە فىلىم تاماشىبىنلارنىڭ كۆپلۈكى جەھەتتە كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ.
ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش ئۇمۇمىي قىممىتى
دۇنيادىكى دۆلەتلەرنىڭ مىللى دارامەت بويىچە رەت تەرتىۋى
قاراڭ: مىللى دارامەت بويىچە دۆلەت تەرتىپى
ئامبىروزىيە ئوتى
تارقىلىش دائىرىسى
ياۋروپا : فرانسىيە، گېرمانىيە، ئىتالىيە، شۋېيتسارىيە، ئاۋسترىيە، شۋېتسىيە، ۋېنگرىيە، سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى.
ئايلار
4. ئاي - ئۇمۇت [umut] (مىلادىيە: ئاپرېل، ھىجىرىيە: رەبىيەلئاخىر، شەمشىيە: سەرەتان)؛
8. ئاي - چايان [çayan] (مىلادىيە: ئاۋغۇست، ھىجىرىيە: شەبان، شەمشىيە: ئەقرەب)؛
ئېددىنگتون
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
تۇغۇلغان ۋاقتى :1882-يىل
ئالتۇن ئوردا ۋە ئۆزبېكلەر
14- ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرىدىن باشلانغان ئالتۇن ئوردا تەۋەلىكىدىكى قىپچاق ئۆزبېكلىرىنىڭ ماۋەرا ئۇننەھىرگە سىلجىشى، تۈركى مىللەتلەر تارىخىدا يېڭى تارىخى ھادىسىنى بارلىققا كەلتۈرگىنى شۈبىھسىز. قىپچاق ئۆزبېكلىرىنىڭ بۇ جايلاردا خانلىق قۇرۇپ يەرلىك ئوغۇز (تۈركمەن) ۋە ئۇيغۇر-قارلۇق تىپىدىكى تۈركىيلەر ۋە سارتلار بىلەن كەڭ كۆلەمدە قوشۇلۇشى ۋە كۆچمەن تۇرمۇشتىن بوستانلىق مەدەنىيىتىگە ئۆتۈشى ئوتتۇرا ئاسىيانىڭ كېيىنكى نەچچە يۈز يىللىق ئېتىنىك تۈزۈلۈشى ۋە تارىخى تەرەققىياتىغا كۈچلۈك تەسىر كۆرسەتتى. بۇ خىل تارىخى جەريان چارروسىيىنىڭ ئاخىرقى دەۋىرىگىچە، بۇخارا خانلىقى تامامەن يىمرىلگىچە داۋاملاشتى. سوۋېت دەۋرىدىكى ئېتىنىك بۆلۈش دولقۇنىدىن كېيىن ئوتتۇرا ئاسىيا ئېتنىك جۇغراپىيىسى بويىچە سىياسى گەۋدىلەرگە بۆلۈپ چىقىلدى. ئۆزبېك كىملىگى بۇ دەۋىردە يېڭى تارىخى دەۋىرنى باشتىن كەچۈردى.
پايدىلانغان ئەسەرلەر
نامەلۇم ئوردا تارىخچىسى : ‹‹موڭغۇل مەخپى تارىخى››
پۇل پاخاللىقى
پۇل پاخاللىقىنى ئىپادىلىرى
تاۋار بازىرىدا باھانىڭ ئۆرلەپ-چۈشۈپ تۇرۇشى دائىم بولۇپ تۇرىدۇ، بۇنى ئاساسلىقى تاۋار قىممىتى ۋە تەمىنلەش بىلەن تەلەپنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئۆزگىرىش كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. لېكىن، ئەگەر مەلۇم بىر مەزگىلدە مال باھاسى ئومۇميۈزلۈك مۇقىم ئۆرلىگەن بولسا، بۇنى تاۋارنىڭ قىممىتى ۋە تەمىنلەش بىلەن تەلەپ ئوتتۇرىسىدىكى ئۆزگىرىش كەلتۈرۈپ چىقارغان بولماستىن، بەلكى پۇل پاخاللىقى كەلتۈرۈپ چىقارغان بولىدۇ.مۇئەييەن مەزگىلدە، تاۋار ئوبوروتى جەريانىدا ئېھتىياجلىق بولغان پۇل مىقدارى تاۋار باھاسىنىڭ ئومۇمىي سوممىسىنى بىرلىك پۇلنىڭ ئوبوروت قېتىم سانىغا بۆلگەنگە باراۋەر كېلىدۇ. ئالتۇن، كۈمۈش پۇل ئوبوروتىغا قاتناشتۇرۇلغان شارائىتتا، ئەگەر ئوبوروت جەريانىدىكى پۇل مىقدارى تاۋار ئالماشتۇرۇش ئېھتىياجىدىن ئېشىپ كەتسە، بىر قىسىم پۇل ئوبوروتتىن چېكىندۈرۈلۈپ كىشىلەر تەرىپىدىن ئادەتتىكى ئىجتىمائىي بايلىق سۈپىتىدە ساقلىنىدۇ. ئەگەر ئوبوروتتىكى پۇل مىقدارى تاۋار ئالماشتۇرۇش ئېھتىياجىدىن ئاز بولسا، ساقلاپ قويۇلغان پۇل ئوبروتقا قاتناشتۇرۇلىدۇ. مۇشۇنداق ئىستىخىيىلىك تەڭشەش ئارقىلىق، ئوبوروتتىكى پۇل مىقدارىنى تاۋار ئالماشتۇرۇشنىڭ ئەمەلىي ئېھتىياجى بىلەن ماسلاشتۇرغىلى بولىدۇ. لېكىن، قەغەز پۇلنىڭ ئوبوروت ئەھۋالى بۇنىڭغا ئوخشىمايدۇ. قەغەز پۇلنىڭ ئۆزى قىممەتكە ئىگە ئەمەس، ئۇ پەقەت مەجبۇرىي ئوبوروتنىڭ قىممەت بەلگىسىدىنلا ئىبارەت، خالاس. ئومۇمەن ئېيتقاندا، قەغەز پۇلنى ئالتۇنغا ئالماشتۇرۇشقا بولمايدۇ، ساقلاش ۋاسىتىسى قىلىشقىمۇ بولمايدۇ. دۆلەتنىڭ قانچىلىك قەغەز پۇل تارقىتىشىدىن قەتئىينەزەر، ھەممىسى ئوبوروت ئىچىدە تۇرىدۇ. ئۇنداقتا، ئەگەر قەغەز پۇلنىڭ تارقىتىلىش مىقدارى تاۋار ئالماشتۇرۇشنىڭ ئەمەلىي ئېھتىياجىدىن ئېشىپ كەتسە، بىرلىك پۇل ۋەكىللىك قىلىدىغان قىممەت كىچىكلەيدۇ، يەنى پۇل پاخاللىشىدۇ. لېكىن، شۇنىڭ بىلەن بىللە، تاۋارنىڭ قىممىتىدە ئۆزگىرىش بولمايدۇ، شۇڭا، پۇل پاخاللىقىنىڭ كونكرېت ئىپادىسى تاۋارنىڭ باھاسىنىڭ ئومۇميۈزلۈك ئۆرلىگەنلىكىدە كۆرۈلىدۇ. thumb|[[ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى|ئا ق ش ئەلبېشى جوۋ بايدېننىڭ پۇل پاخاللىقنى تۈۋەنلىتىش قانۇن لايىھەسىگە ئىمىزا قويۇش مۇراسىمى]]
بۇ ئائىلىگە قاراڭ
بىرىلگەن باھا
<بۇ ئائىلىگە قاراڭ >ناملىق تىلۋىزىيە تىياتىرىنىڭ بىرىنچى بۈلىمى قۇيۇلغاندىن كىيىن كۈرۈرمەنلەرنىڭ ئىنتايىن ياقتۇررىشىغا ئىرىشكەن ،كۈرۈش نىسبىتى يۇقىرى بولغان ،كىيىن ئىككىنچى بۈلىمى ئىشلىنىپ قۇيۇلۇش ئالدىدا تۇرماقتا.
سالمانخان (ھىندىستانلىق ئارتىس)
ھەققىدە
2018 يىلىنىڭ بىشىدا ئۇ 12 يىلى بۇرۇنقى قانۇنسىز ھالدا قوغدىلدىغان ھايۋانلارنى ئوۋىلىغانلىقى ئۈچۈن بەش يىللىق قاماق جازاسىغان ھۈكۈم قىلىندى. لىكىن ئۇ نارازىلىق ئەرىزى سۇنۇپ، قايتا كسىم كەسكۈچە كىپىللىككە بىرىلىدى. ئۇنىڭ شۇ مەزگىلدىكى قاماخانىدىكى ھاياتي نۇرغۇنلىغان مەستانىلەرنىڭ قەلبىنى پۇش قىلىدى. thumb|كاتىرىنا كايىڧ ۋە سالمانخان
شان شەرەپلىرى
1998-يىلى سالمانخان ،سەئىف ئەلىخان قاتارلىق بىرنەچچە ئارتىسلار بىلەن بىرلىكىتە دۆلەت دەرىجىلىك قوغدىلىدىغان ئەتىۋارلىق ياۋايى ھايۋانلارنى ئوۋلاش جىنايىتى ۋە 2002-يىلىدىكى قاتناش ۋەقەسى سەۋەبى بىلەن سوت مەھكىمىسىگە ئەرىز قىلىنغان، بۇ ئىش ئاخباراتۋاستىللىرى تەرىپىدىن ئاشكارلىنىپ كېتىپ ئۇنىڭ ئوبرازىغا نۇرغۇن تەسىر يەتكۈزگەن.
تاغارچى يېزىسى (يېڭىشەھەر ناھىيىسى)
تاغارچى يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتىيېڭىشەھەر ناھىيەسىگە قاراشلىق مەمۇرىي يېزا.
مەھمۇد كاشغەرىي
نەسەبى
مىسال-نەمۇنىلىرى تولۇق، مەزمۇن تەپسىلىي لۇغەت تۈزۈپ چىقىپ، شۇ زامانلاردا ياشىغان تۈرك قەبىلىلىرىنىڭ تىل جەھەتتىكى ئالاھىدىلىكلىرىنى نامايەن قىلىش ئۈچۈن، كەڭ دائىرىلىك ماتېرىيال توپلاشقا، شۇ دەۋردىكى شارائىتتتا بۇ خىزمەتنى تاماملاش ئۈچۈن نۇرغۇن يىل تەتقىق قىلىشقا توغرا كېلەتتى. شۇلارغا ئاساسەن جەزىملەشتۈرۈشكە بولىدۇكى، مەھمۇد كاشغەرىي بۇ ۋەقەدىن كېيىن ۋەتىنىدىن ئايرىلىپ، ئەتراپتىكى تۈركىي قەبىلىلەرنى كېزىشنى باشلىۋەتكەن. نەتىجىدە شۇ قەبىلىلەرنىڭ شېۋىلىرىنى پىششىق ئىگىلەش بىلەن بىللە، نۇرغۇن ماتېرىيال توپلىغان. ئەلۋەتتە، مەھمۇد كاشغەرىي ئەلگە تىل جەھەتتىكى بىلىملەرنىلا سۇنۇپ قالماستىن، يەنە تېخى تۈركىي قەبىلىلەرنىمۇ تەپسىلىي تۇنۇشتۇرۇپ چىققان. دېمەك، بۇ ئەھۋال ئۇنىڭ بۇ رايۇننىڭ ئىجتىمائىي، جۇغراپىيەۋى مۇھىتىنى پىششىق بىلىدىغانلىقىنى چۈشەندۈرىدۇ.
سۇرە فاتىھە
ئىسمى ۋە ئالاھىيدىلىكلىرى خۇسۇسىدا
قۇرئاننىڭ تۇنجى سۈرىسى بولغانلىقى ئۈچۈن "باشلانغۇچ" مەنىسىدىكى "ڧاتىھە" ئىسمى بېىلگەن. شۇنداقلا ئىككىنچى ئايەتنىڭ باش كەلىمىسىنى ئېلىپ "ئەلھەمدۇ" ھەم دېيىلىدۇ. بۇ سۈرىنىڭ يەنە "ئۈممۇل كىتاب"، "ئەسسەبئۇل مەسانى" (ماختالغان 7 ئايەت)، "ئەل ئەساس"، "ئەل ۋاڧىيە"، "ئەل قاڧىيە"، "ئەل كەنز"، ئەش شىڧا"، ئەش شۈكۈر" ۋە "ئەس سالات" دېگەندەك ئىسىملىرىمۇ بار. سۈرە ڧاتىھەنىڭ قۇرئاندا تۇنجى سۈرە سۈپىتىدە يەر ئېلىشى، سۇرىنىڭ مەزمۇنىدا، قۇرئان تەئلىماتىنىڭ قىسقىچە نامايەندىسى بولىشى دەپ تۈشەندۈرۈلمەكتە. سۇرىدە ماختاش ۋە كۆككە كۆتۈرلىشكە لايىق بىر ئاللاھنىڭ بارلىقى، ھاكىمىيەتى، بىر ئىلاھ بولىشى، چوقۇنۇشنىڭ پەقەت ۋە پەقەتلا ئۇنىڭغا قىلىنىپ ئۇنىڭدىن ياردەم تىلىنىشى قىسقىچە ئىپادە قىلىنغانىدى. ڧاتىھە سۇرىسى ئەينى زاماندا بىر دۇئا ۋە يالۋارىشتۇر. ماختاشنىڭ بىر ئاللاھقا مەخسۇس ئىكەنلىكى، 34. سۈرە بولغان سەبەئ سۈرىسىدىمۇ تەكرارلانغان.
فاتىھە سۈرىسىنىڭ ئىسىملىرى ۋە ئۇ ئىسىملارنىڭ مەنىسى
بۇ سۈرە “فاتىھە” دەپ ئاتىلىدۇ. يەنى “قۇرئان كەرىم” نىڭ يېزىلىشى مۇشۇ سۈرە بىلەن باشلىنىدۇ )يەنى قۇرئان كەرىم بۇ سۈرە بىلەن باشلانغان بولۇپ، نامازلاردا قىرائەت قىلىش بۇ سۈرە بىلەن باشلىنىدۇ(. كۆپلىگەن ئۆلىمالارنىڭ كۆز قارىشىچە بۇ سۈرە ھەم “ئۇممۇل كىتاب” )كىتابنىڭ جەۋھىرى( دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئىمام تىرمىزىنىڭ ئەبۇ ھۇرەيرە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇدىن رىۋايەت قىلغان ھەدىسىدە پەيغەمبەر
غايە تىكلەشنىڭ 10 ئۆلچىمى
4. بەزىلەرنىڭ غايە تىكلەشتىن ۋاز كېچىشنىڭ سەۋەبلىرى
بىر غايىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش سىزدىن چەكتىن سەل ئاشۇرىۋېتىشنى، ئوتتۇراھال دەرىجىدىن يۇقىرىراق دەرىجىدە تىرىشچانلىق كۆرسىتىشنى تەلەپ قىلىدۇ. بىر ئادەتتىكى ئادەم بولۇپ ياشاشمۇ كىشىلىك تاللاشلارنىڭ بىرسى. كىشىنى ھاياجانغا سالالايدىغان دەرىجىدىكى غايىسى يوق ئادەملەر ئاسانلا ئۆز ھاياتىنى ئىسراپ قىلىۋېتىدۇ. شۇڭلاشقا ئەگەر سىز ئۆز ھاياتىڭىزنى ئوتتۇراھال ئادەملەرنىڭكى بىلەن ئوخشاش دەرىجىدە ئۆتكۈزۈشنى خالىمىسىڭىز، ئۆزىڭىز ئۈچۈن چوقۇم بىر غايە تىكلەڭ. پەقەت بىر غايىلا سىزنى ھازىر پېتىپ قالغان پاتقاقتىن قۇتۇلدۇرۇپ چىقالايدۇ.
غايىلىك ياشاش ئۆز-ئۆزىگە ئىشەنچ باغلاشنى تەلەپ قىلىدۇ. بەزىدە ئۆز-ئۆزىگە بولغان ئىشەنچ ئۆزى ئۈچۈن غايە تىكلەپ، ئاشۇ غايە ئۈچۈن كۆرەش قىلىدىغان كىشىلەر بىلەن ئۇنداق قىلمايدىغان كىشىلەرنى پەرقلەندۈرۈپ تۇرىدىغان بىردىن-بىر ئامىل بولۇپ قالىدۇ. سىزنىڭ ئۆزىڭىزگە بولغان ئىشەنچىڭىز قانچە كۈچلۈك بولىدىكەن، سىزنىڭ ئۆز ئىستىكىڭىزدىن ۋاز كەچمەي، ئاداققىچە تىرىشىش ئېھتىماللىقىڭىزمۇ شۇنچە يۇقىرى بولىدۇ. مەن ئۆز-ئۆزى ئۈچۈن ئىشەنچ تۇرغۇزۇش ئۇسۇلى توغرىسىدا ئۆزەمنىڭ كېيىنكى بىر ماقالىسىدا مەخسۇس توختىلىمەن.
5. غايە تىكلەشنىڭ 10 ئۆلچىمى
سىزنىڭ بىر غايىڭىز بار بولسۇن. ھەمدە ئۇ غايە سىزنىڭ پۈتۈن كۈچىڭىز بىلەن ئىنتىلىشىڭىزگە ياكى قوغلۇشىڭىزغا ئەرزىيدىغان بولسۇن. ئۇنداقتا سىز ئاشۇ غايىڭىزنى ئەمەلگە ئاشۇرالامسىز-يوق، ئۇنى قانداق بىلەلەيسىز؟ ئۇنى بىلىشنىڭ ئامالى بار. ئۇ بولسىمۇ سىز ئۆز غايىڭىزنى تۆۋەندىكى 10 ئۆلچەم بۇيىچە باھالاپ بېقىش. بۇ 10 ئۆلچەم 10 سوئال شەكلىدە بايان قىلىنغان بولۇپ، ھەر بىر سوئالغا قارىتا 3 خىل ئەھۋال تەسۋىرلەنگەن. سىز ئۆز غايىڭىزنىڭ ئەھۋالىنى ئاشۇ 10 سوئالغا قارىتا تەسۋىرلەنگەن 30 خىل ئەھۋاللار بىلەن سەمىمىي ھالدا سېلىشتۇرۇپ چىقىڭ. ئەگەر سىزنىڭ ئەھۋالىڭىز ئاشۇ 30 خىل ئەھۋالنىڭ مەلۇم بىرسىگە ئۇيغۇن كەلسە، ئۇنىڭغا «توغرا» دېگەن نومۇرنى بىرىڭ. ئەگەر ئۇيغۇن كەلمىسە ئۇنىڭغا «خاتا» دېگەن نومۇرنى بىرىڭ. ئەڭ ئاخىرىدا سىز جەمى قانچە «توغرا» دېگەن ۋە قانچە «خاتا» دېگەن جاۋابقا ئېرىشكەنلىكىڭىزنى ھېسابلاپ چىقىڭ. ئەگەر سىز ھەممە ئەھۋالغا قارىتا «توغرا» دېگەن جاۋابقا ئېرىشسىڭىز، جەمى 30 دانە «توغرا» دېگەن جاۋابقا ئېرىشكەن، بىرمۇ «خاتا» دېگەن جاۋابقا ئېرىشمىگەن بولىسىز. سىز كۆپۈنچە ئەھۋاللاردا «توغرا» دېگەن جاۋابقا ئېرىشكەن بولسىڭىز، سىزنىڭ غايىڭىزنىڭ ئەمەلگە ئېشىش ئېھتىماللىقى ناھايىتى يۇقىرى بولىدۇ.
ئىلاۋە: ئۇيغۇرلاردا مەكتەپ تاللاش، كەسىپ تاللاش، توي قىلىدىغان جۆرىسىنى تاللاش، ئۆمۈرىنى ئۆتكۈزىدىغان جاينى تاللاش قاتارلىق ئىشلاردا، بالىسى ئۈچۈن ئاتا-ئانا قارار چىقىرىپ بەرىدىغان ئەھۋال ئىنتايىن ئېغىر بولۇپ، ئاشۇنداق ئەھۋاللارغا ئۇچرىغان كىشىلەرنىڭ ئاساسەن ھەممىسى دېگىدەك ئاخىرسىدا بەخىتلىك بولالمايدۇ—مەن بۇ خىل ئەھۋاللارنى ئۆزەمگە كېلىدىغان ئېلخەتلەردە داۋاملىق ئۇچۇرتۇپ تۇرىمەن.
ب. مەن ئۆز غايەم توغرىسىدىكى ھەر قانداق «نېمە؟» دېگەن سوئالغا جاۋاب بېرەلەيمەن.
(4) مېنىڭ غايەم مېنى ئۇنى قوغلىشىشقا قىستامدۇ؟
ئىلاۋە: مېنىڭ «ئارزۇنى رېئاللىققا ئايلاندۇرۇشنىڭ سىرلىق قانۇنىيىتى» دېگەن دوكلاد تېكىستىمدىمۇ مۇشۇ ھەقتە مەخسۇس مەزمۇن بار.
ب. مەن پىلانىمنى ئۆزەم ھۆرمەت قىلىدىغان باشقا 3 كىشى بىلەن پىكىر ئېلىش ئۈچۈن ئورتاقلاشتىم.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ جىنايى ئىشلار قانۇنى
10- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسى سىرتىدا جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەردىن مۇشۇ قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىشقا تېگىشلىك بولغانلىرى چەت ئەلدە سوت قىلىنغان بولسىمۇ، مۇشۇ قانۇن بويىچە يەنىلا سۈرۈشتۈرۈلسە بولىدۇ، لېكىن چەت ئەلدە جىنايى جازا بېرىلگەنلىرىگە جازا كەچۈرۈم قىلىنسا ياكى يېنىكلىتىپ جازا بېرىلسە بولىدۇ.
16 ياشقا توشمىغانلىقى ئۈچۈن جىنايى جازا بېرىلمىگەنلەر ئاتا- ئانىسىنىڭ ياكى ۋەسىيلىرىنىڭ باشقۇرۇشىغا بۇيرۇلىدۇ؛ زۆرۈر تېپىلغاندا، ئۇلانى ھۆكۈمەت يىغىۋېلىپ تەربىيلىسىمۇ بولىدۇ.
24- ماددا جىنايەت ئۆتكۈزىۋىتىپ جىنايەتتىن ئۆزلىكىدىن قول ئۈزۈش ياكى جىنايەتنىڭ ئاقىۋىتىدىن ئۆزلۈكىدىن ئۈنۈملۈك ساقلىنىش جىنايەتنىڭ توختىتىلشى ھېسابلىنىدۇ.
31- ماددا ئورۇنلاردىن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلىرىگە جەرىمانە قويۇلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ بىۋاستە جاۋابكار مەسئۇل خادىمغا ۋە باشقا بىۋاستە جاۋابكارلىرىغا جىنايى جازا بېرىلىدۇ. مۇشۇ قانۇننىڭ خاس پرىنسىپىدا ۋە باشقا قانۇنلاردا ئايرىم بەلگىلىمە بولسا، شۇ بەلگىلىمە بويىچە بولىدۇ.
(5) ئۆلۈم جازاسى.
2- پاراگراف رېجىم
ئۆلۈم جازاسىنىڭ قانۇن بويىچە ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسى ھۆكۈم قىلىدىغانلىرىدىن باشقىلىرى ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تەستىقىدىن ئۆتكۈزۈلىدۇ. كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىدىغان ئۆلۈم جازاسىنى يۇقىرى خەلق سوت مەھكىمىسى ھۆكۈم قىلسا ياكى تەستىقلىسا بولىدۇ.
53- ماددا جەرىمانە ھۆكۈمىدە بېكىتىلگەن سۈرۈك ئىچىدە بىر قېتىمدا ياكى مۇددەتكە بۆلۈپ تاپشۇرغۇزۇلىدۇ. سۈرۈك توشقىچە تاپشۇرمىغانلارغا مەجبۇرىي تاپشۇرغۇزۇلىدۇ. جەرىمانىنى تولۇق تاپشۇرالمايدىغانلار بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇلارنىڭ تاپشۇرغۇدەك مال- مۈلكى بارلىقىنى قاچان سەزسە شۇ چاغدا تاپشۇرغۇزىدۇ. تاقابىل تۇرغىلى بولمايدىغان ئاپەتكە ئۇچراش سەۋەبىدىن تاپشۇرۇشتا ھەقىقەتەن قىينىلىپ قالغانلارغا ئەھۋالغا قاراپ جەرىمانە ئازايتىلسا ياكى كەچۈرۈم قىلىنسا بولىدۇ.
7- پاراگراف سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىش
سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىش جازاسىنى ئايرىم بېرىشتە، مۇشۇ قانۇننىڭ خاس پرىنسىپىدىكى بەلگىلىمىلەر ئاساس قىلىنىدۇ.
60- ماددا جىنايەتچىنىڭ مال- مۈلكى مۇسادىرە قىلىنىشتىن بۇرۇنقى ئورۇنلۇق قەرزىنى مۇسادىرە قىلىنىدىغان مال- مۈلۈك بىلەن قايتۇرۇشقا توغرا كەلسە، ھەقدارنىڭ ئىلتىماس قىلىشى بىلەن قايتۇرۇلىدۇ.
78- ماددا رېجىم جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى، مۇددەتلىك قاماق جازاسى، مۇددەتسىز قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەردىن جازاسى ئىجرا قىلىنۋاتقان مەزگىلدە تۈرمە قائىدىسىگە ئەستايىدىل رىئايە قىلىپ، تەربىيە ۋە ئۆزگەرتىشنى قوبۇل قىلىپ، ھەقىقەتەن توۋا قىلىش ياكى خىزمەت كۆرسىتىش ئىپادىسى كۆرۈلگەنلىرىنىڭ جازاسى كېمەيتىلسە بولىدۇ؛ تۆۋەندىكى چوڭ خىزمەت كۆرسىتىش ئىپادىسى بولغانلىرىنىڭ جازاسى كېمەيتىلىدۇ:
83 - ماددا مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلگەنلەردىن شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەنلەرنى سىناش مۇددىتى ئون يىل بولىدۇ.
شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەنلەرنىڭ سىناش مۇددىتى شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەن كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ.
(1) دۆلەت مال - مۈلكى؛
(4) قانۇن بويىچە شەخسكە تەئەللۇق پاي، پاي چېكى، زايوم ۋە باشقا مال - مۈلكى.
دۆلەت شىركەتلىرى، كارخانىلىرى، كەسپىي ئورۇنلىرى، خەلق تەشكىلاتلىرىدا ھۆكۈمەت ئىشى بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان خادىملار ۋە دۆلەت ئورگانلىرى، دۆلەت شىركەتلىرى، كارخانىلىرى ۋە كەسپىي ئورۇنلىرى دۆلەت ئىلكىدە بولمىغان شىركەتلەر، كاراخانىلار، كەسپىي ئورۇنلار، ئىجتىمائىي تەشكىلاتلارغا ھۆكۈمەت ئىشى بىلەن شۇغۇللىنىشقا ئەۋەتكەن خادىملار، شۇنىڭدەك قانۇن بويىچە ھۆكۈمەت ئىشى بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقان باشقا خادىملار دۆلەت خادىمى دەپ قارىلىدۇ.
96 - ماددا بۇقانۇندا ئېيتىلغان دۆلەتنىڭ بەلگىلىمىسىگە خىلاپلىق قىلىش مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ دائىمىي كومىتېتىنىڭ قانۇن ۋە بېكىتىمىلىرىگە، گوۋۇيۈەننىڭ مەمۇرىي نىزام، بېكىتمە ۋە بۇيرۇقلىرىغا خىلاپلىق قىلىشنى كۆرسىدۇ.
112 - ماددا ئۇرۇش ۋاقتىدا دۈشمەننى قورال - جابدۇق ۋە ھەربىي ئەشيالار بىلەن تەمىنلەپ ياردەم بەرگەنلەرگە 10 يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى مۇددەتسىز قاماق جازاسى بېرىلىدۇ؛ قىلمىشى يېنىكرەك بولغانلارغا ئۈچ يىلدىن يۇقىرى، 10 يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ.
ئالدىنقى تارماقتىكى جىنايەتلەرنى سەۋەنلىك بىلەن ئۆتكۈزگەنلەرگە 10 يىلدىن يۇقىرى، يەتتە يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ؛ قىلمىشى يېنىكرەك بولغانلارغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ.
116 - ماددا پويىز، ئاپتوموبىل، ترامۋاي - تراللىبۇس، كېمە - پاراخوتقا ۋە ئاۋىئا ۋاسىتىلىرىگە بۇزغۇنچىلىق قىلىپ، پويىز، ئاپتوموبىل، ترامۋاي - تراللىبۇس، كېمە - پاراخوت ۋە ئاۋىئا ۋاسىتىلىرىنى ئاغدۇرۇلۇپ كېتىش، ۋەيران بولۇش خەۋپىگە ئۇچراتقان بولسىمۇ، ئېغىر ئاقىۋەت پەيدا قىلمىغانلارغا ئۈچ يىلدىن يۇقىرى، 10 يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ.
118 - ماددا ئېلېكتر، يېقىلغۇ گاز ئۈسكۈنىلىرىگە ياكى ئاسان ئوت ئالىدىغان، ئاسان پارتلايدىغان باشقا ئۈسكۈنىلەرگە بۇزغۇنچىلىق قىلىپ، جامائەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزگەن بولسىمۇ، ئېغىر ئاقىۋەت پەيدا قىلمىغانلارغا ئۈچ يىلدىن يۇقىرى، 10 يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ.
126 - ماددا قورال - ياراغ ياسىشى ۋە سېتىشى قانۇن بويىچە كۆرسىتىلگەن ۋە بېكىتىلگەن كارخانىلار قورال - ياراغ باشقۇرۇشقا ئائىت بەلگىلىمىگە خىلاپلىق قىلىپ، تۆۋەندىكى قىلمىشلارنىڭ بىرىنى سادىر قىلسا، بۇ ئورۇنغا جەرىمانە قويۇلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ بىۋاسىتە جاۋابكار مەسئۇل خادىمىغا ۋە باشقا بىۋاسىتە جاۋابكارلىرىغا بەش يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ؛ قىلمىشى ئېغىر بولغانلىرىغا بەش يىلدىن يۇقىرى، 10 يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ؛ قىلمىشى پەۋقۇلئاددە ئېغىر بولغانلىرىغا 10 يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى مۇددەتسىز قاماق جازاسى بېرىلىدۇ؛
قانۇن بويىچە قورال بېرىلگەن خادىملاردىن قورالنى قانۇنسىز ئىجارىگە ۋە ئارىيەتكە بېرىپ، ئېغىر ئاقىۋەت پەيدا قىلغانلىرىغا 1 - تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە جازا بېرىلىدۇ.
(3) كرېدىت گۇۋاھنامىسى ياكى قوشۇمچە تالون، ھۆججەتلەرنى ياسىغان، ئۆزگەرتىپ ياسىغانلار؛
185 - ماددا سودا بانكىسى، ئاكسىيە بىرژىسى، زاكاز مال بىرژىسى، سۇغۇرتا شىركىتى ياكى زاكاس مال ۋاستىچى شىركىتى ياكى باشقا پۇل مۇئامىلە ئاپپاراتى خادىملىرىدىن ۋەزىپىسىدىكى قۇلايلىقتىن پايدىلىنىپ، ئۆز ئورنىنىڭ ياكى مۇئامىلىدارلارنىڭ مەبلىغىنى ئىشلىتىۋالغانلىرىنىڭ مۇشۇ قانۇننىڭ 272 - ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە جىنايەت بېكىتىپ جازا بېرىلىدۇ.
ئورۇنلاردىن ئالدىنقى تارماقتىكى جىنايەتنى ئۆتكۈزگەنلىرىگە جەرىمانە قويۇلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ بىۋاسىتە جاۋابكار مۇسئۇل خادىمىغا ۋە باشقا بىۋاسىتە جاۋابكارلىرىغا ئالدىنقى تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە جازا بېرىلىدۇ.
تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرىنى سادىر قىلىپ، تاشقى پېرېۋوتنى ئالداپ سېتىۋالغانلاردىن سوممىسى كۆپەرەك بولغانلىرىغا بەش يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ، قۇشۇمچە ئالداپ سېتىۋالغان تاشقى پېرېۋوت سوممىسىنىڭ بەش پىرسەنتىدىن يۇقىرى، 30 پىرسەنتىدىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ سوممىسى ناھايىتى كۆپ ياكى باشقا ئېغىر قىلمىشى بولغانلارغا بەش يىلدىن يۇقىرى، ئون يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قۇشۇمچە ئالداپ سېتىۋالغان تاشقى پېرىۋوت سوممىسىنىڭ بەش پىرسەنتىدىن يۇقىرى، 30 پىرسەنتىدىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ سوممىسى پەۋقۇلئاددە كۆپ ياكى باشقا پەۋقۇلئادە ئېغىر قىلمىشى بولغانلارغا ئون يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى مۇددەتسىز قاماق جازاسى بېرىلىسدۇ، قوشۇمچە ئالداپ سېتىۋالغان تاشقى پېرېۋوت سوممىسىنىڭ بەش پىرسەنتىدىن يۇقىرى، 30 پىرسەنتىدىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ ياكى مال- مۈلكى مۇسادىرە قىلىنىدۇ:
(3) مېمورىئا راسچوت قىلىش ياكى باشقا راسچوت قىلىش ئۇسۇلى بىلەن مەبلەغنى يۆتكىۋېتىشكە ياردەم بەگەنلەر؛
(4) يالغان مۈلۈك ھوقۇقى ئىسپاتىنى كېپىللىككە ئىشلىتىش ياكى رەنىگە قويۇلغان نەرسىنىڭ قىممىتىدىن ئاشۇرۇپ تەكرار كېپىللىك بېرىش؛
(4) قۇرۇق پۇل چېكى ياكى قالدۇرۇلغان تامغا ئىزى ۋە ئىمزاغا ئۇيغۇن كەلمەيدىغان پۇل چېكىگە قول قويۇپ، پۇل- مالنى ئالداپ ئېلۋېلىش؛
(4) يامان غەرەزدە ئاشۇرۇپ چىقىم قىلش.
ئالدىنقى تارماقتا ئېيتىلغان يامان غەرەزدە ئاشۇرۇپ چىقىم قىلىش كارتوچكا ئىگىسىنىڭ قانۇنسىز ئىگىلىۋېلىش مەقسىتىدە، بەلگىلەنگەن نورمىدىن ياكى بەلگىلەنگەن مۇددەتتىن ئاشۇرۇپ چىقىم قىلىش ھەمدە كارتوچكا تارقاتقان بانكا تاپشۇرۇشنى سۈيلىگەندىن كېيىنمۇ قايتۇرۇپ بەرمەسلىك قىلمىشىنى كۆرسىتىدۇ.
كرېدىت كارتوكچكىسنى ئوغرىلىغان ۋە ئىشلەتكەنلەرگە مۇشۇ قانۇننىڭ 264- ماددىسدىكى بەلگىلىمە بويچە جىنايەت بېكىتىپ جازا بېرىلىدۇ.
198- ماددا تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى سادىر قىلىپ سۇغۇرتا ئالدامچىلىقى قىلىنغانلاردىن سوممىسى كۆپرەك بولغانلىرىغا بەش يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە 10 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى، 100 مىڭ يۈەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ سوممىسى ناھايىتى كۆپ ياكى باشقا ئېغىر قىلىمىشى بولغانلىرىغا بەش يىلدىن يۇقىرى، ئون يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە 20 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى، 200 مىڭ يۈەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ سوممىسى پەۋقۇلئاددە كۆپ ياكى باشقا پەۋقۇلئاددە ئېغىر قىلمىشى بولغانلىرىغا ئون يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە 20 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى، 200 مىڭ يۈەندىن تۆۋەن جەرىمانە قويۇلىدۇ ياكى مال-مۈلكى مۇسادىرە قىلىنىدۇ:
199- ماددا مۇشۇ پاراگرافنىڭ 192 -، 194- ۋە 195- ماددىلىرىدا بەلگىلەنگەن جىنايەتلەرنى ھەمدە دۆلەت ۋە خەلق مەنپەئىتىگە پەۋقۇلئاددە ئېغىر زىيان يەتكۈزگەنلىرىگە مۇددەتسىز قاماق جازاسى ياكى ئۆلۈم جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە مال- مۈلكى مۇسادىرە قىلىنىدۇ.
ئالدىنقى ئىككى تارماقتا كۆرسىتىلگەن قىلمىشلارنى كۆپ قېتىم سادىر قىلغانلاردىن بىر تەرەپ قىلىنمىغانلىرىنىڭ سوممىسى يىغىندى سوممىسى بويىچە ھېسابلىنىدۇ.
203- ماددا تاپشۇرۇشقا تېگىشلىك باج پۇلىنى قەرز قىلىپ، مال- مۈلكىنى يۆتكىۋېتىش ياكى يوشۇرۇش ۋاستىلىرىنى قوللىنىپ، باج ئورگانلىرىنى قەرز قالغان باج پۇلىنى ئالالمايدىغان ھالەتكە چۈشۈپ قويغان باج تاپشۇرغۇچىلاردىن سوممىسى 10 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى، بولغان، 100 مىڭ يۈەنگە يەتمىگەنلىرىگە ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ، قەرز قالغان باج پۇلىنىڭ بىر ھەسسىسىدىن يۇقىرى، بەش ھەسسىسىىن تۆۋەن قوشۇمچە ياكى ئايرىم جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ سوممىسى 100 مىڭ يۈەندىن يۇقىرى بولغانلىرىغا ئۈچ يىلدىن يۇقىرى، يەتتە يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قەرز قالغان باج پۇلىنىڭ بىر ھەسسىسىدىن يۇقىرى، بەش ھەسسىسىدىن تۆۋەن قوشۇمچە جەرىمانە قويۇلىدۇ.
قوشۇمچە قىممەت بېجى تالونىنى كۆز بوياپ كېسىش ياكى ئېكسپورت باج پۇلىنى ئالداپ ئېلىۋېلىشقا ئىشلىتىلىدىغان باشقا تالونلارنى كۆز بوياپ كېسىش باشقىلار ئۈچۈن كۆز بوياپ كېسىش، ئۆزى ئۈچۈن كۆز بوياپ كېسىش، ئۆزى ئۈچۈن كۆز بوياپ كەستۈرۈش، باشقىلارغا كۆز بويا كېسىشنى تونۇشتۇرۇش قىلمىشىنىڭ بىرىنى سادىر قىلىشنى كۆرسىتىدۇ.
223- ماددا خېرىدارلىققا چىققۇچىلار باھا ئۈستىدە تىل بىرىكتۈرۋېلىپ، خېرىدار چاقىرغۇچىلار ياكى باشقا خېردارلىققا چىققۇچىلارنىڭ مەنپەئىتىنى زىيانغا ئۇچراتقانلىرىدىن قىلمىشى ئېغىرلىرىغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە ياكى ئايرىم جەرىمانە قويۇلىدۇ.
(1) يوق ئورۇننىڭ ياكى باشقىلارنىڭ نامىدا توختام تۈزگەن بولسا؛
ئاياللارغا باسقۇنچىلىق قىلغان، نارەسىدە قىزلارنىڭ ئىپپەت- نۇمۇسىغا تەگكەنلەردىن تۆۋەندىكى ئەھۋالنىڭ بىرى كۆرۈلگەلىرىگە ئون يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى، مۇددەتسىز قاماق جازاسى ياكى ئۆلۈم جازاسى بېرىلىدۇ:
ئاقلىغۇچى ۋە دەۋا ۋاكالەتچىلىرى بەرگەن، كۆرسەتكەن ۋە نەقىل كەلتۈرگەن گۇۋاھچىلارنىڭ گۇۋاھلىق سۆزى ياكى باشقا دەلىل- ئىسپاتلار قەستەن ئويدۇرۇپ چىقىلغان بولماستىن، پاكىتقا ئۇيغۇن كەلمەي قالسا دەلىل- ئىسپات ئويدۇرۇپ چىقىش ھېسابلانمايدۇ.
309- ماددا سوتجانىدا توپلىشىپ غوۋغا كۆتۈرۈپ، سوتخانىغا ھۇجۇم قىلىپ ياكى ئەدلىيە خادىمىلىرىنى ئۇرۇپ، سوتخانا تەرتىپىنى ئېغىر دەرىجىدە قالايمىقانلاشتۇرغانلارغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى، رېجىم جازاسى بېرىلىدۇ ياكى جەرىمانە قويۇلىدۇ.
314- ماددا ئەدلىيە ئورگانلىرى تەكشۈرۈپ پېچەتلىگەن، تۇتۇپ قالغان، توڭلىتىۋەتكەن مال- مۈلۈكنى يوشۇرغان، يۆتكىۋەتكەن، سېتىۋەتكەن ۋە قەستەن بۇزۇغانلاردىن قىلمىشى ئېغىر بولغانلىرىغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ ياكى جەرىمانە قويۇلىدۇ.
(1) نازارەت قىلىپ باشقۇرغۇچى خادىملارنى ئۇرغانلار؛
318 - ماددا باشقىلارنى دۆلەت چېگرىسى (چېگرا) دىن ئوغرىلىقچە ئۆتۈشكە ئۇيۇشتۇرغانلارغا ئىككى يىلدىن يۇقىرى، يەتتە يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە قويۇلىدۇ؛
ئورۇنلاردىن ئالدىنقى تارماقتىكى جىنايەتنى ئۆتكۈزگەنلىرىگە جەرىمانە ھەمدە ئۇنىڭ بىۋاسىتە جاۋابكار مەسئۇل خادىمىغا ۋە باشقا بىۋاسىتە جاۋابكارلىرىغا ئالدىنقى تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە جازا بېرىلىدۇ.
(2) زۆرۈر بىخەتەرلىك شارائىتى ھازىرلانمىغان، ئېغىر ئاقىۋەت پەيدا قىلىدىغان كېمە- پاراخوت، ئاپتوموبىل قاتارلىق قاتناش ۋاستىلىرىنى ئىشلەتكەنلەر؛
327- ماددا دۆلەت ئىلكىدىكى مۇزېي، كۈتۇپخانا قاتارلىق ئورۇنلار مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى قوغداش توغرىسىدىكى قانۇن- نىزاملارغا خىلاپلىق قىلىپ، دۆلەت قوغداۋاتقان ساقلانما مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى دۆلەت ئىلكىدە بولمىغان مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى دۆلەت ئىلكىدە بولغان ئورۇنلاردىن باشقا ئورۇنلارغا ۋە شەخىسلەرگە ساتقان ياكى ئاستىرتتىن ھەدىيە قىلغان بولسا، شۇ ئورۇنغا جەرىمانە قويۇلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ بىۋاسىتە جاۋابكارلىرىغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ.
(3) قەدىمكى مەدەنىيەت ئىزلىرى، قەدىمكى قەبرىلەرنى كۆپ قېتىم ئوغرىلىقچە قازغانلار؛
329- ماددا دۆلەت ئىلكىدىكى ئارخىپنى تارتىۋالغان ۋە ئوغرىلىغانلارغا بەش يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ.
(1) سۇ بىلەن تەمىنلىگۈچى ئورۇنلاردىن تەمىنلىگەن ئىچىملىك سۈيى دۆلەت بەلگىلىگەن تازىلىق ئۆلچىمىگە ئۇيغۇن بولىمىغانلىرى؛
6- پاراگراف مۇھىت ۋە بايلىقنى قوغداشقا بۇزغۇنچىلىق قىلىش جىنايىتى
347 - ماددا زەھەرلىك بۇيۇم ئەتكەسچىلىكى قىلغان، ئېلىپ - ساتقان، توشۇغان ۋە ياسىغانلار، مىقدارىنىڭ قانچىلىك بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، جىنايى ئىشلار جاۋابكارلىرىغا ۋە جىنايى جازاغا تارتىلىدۇ.
ئەتكەسچىلىك قىلغان، ئېلىپ - ساتقان، توشۇغان ۋە ياسىغان ئەپيۈن 200 گرامدىن ئاز، خروئېن ياكى مېتلامفېتامىن ئون گرامدىن ئاز ياكى باشقا زەھەرلىك بۇيۇم مىقدارى ئاز بولغانلارغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى رېجىم جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ قىلمىشى ئېغىر بولغانلارغا ئۈچ يىلدىن يۇقىرى، يەتتە يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە قويۇلىدۇ.
349- ماددا زەھەرلىك بۇيۇم ئەتكەسچىلىكى قىلغان، ئېلىپ- ساتقان، توشۇغان ۋە ياسىغان جىنايەتچىلەرنى قانات ئاستىغا ئالغانلار، جىنايەتچىلەرنىڭ زەھەرلىك بۇيۇمنى ياكى جىنايەت ئۆتكۈزۈش ئارقىلىق تاپقان پۇل- مېلىنى ساقلاش، يۆتكەپ ۋە يوشۇرۇپ بەرگەنلەرگە ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى ياكى رېجىم جازاسى بېرىلىدۇ؛ قىلمىشى ئېغىر بولغانلارغا ئۈچ يىلدىن يۇقىرى، ئون يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ.
(1) تېرىغان ئەپيۈنگۈل 500 تۈپتىن كۆپ، 3000 تۈپتىن ئاز ياكى زەھەرلىك بۇيۇم چىقىدىغان باشقا ئۆسۈملۈكلىرىنىڭ مىقدارى كۆپرەك بولغانلار؛
8- پاراگراف باشقىلارنى ئىپپەت- نومۇسىنى سېتىشقا ئۇيۇشتۇتۇش، مەجبۇرلاش، ئازدۇرۇش، سولاپ بېرىش ۋە تونۇشتۇرۇش جىنايىتى
باشقىلارنى ئىپپەت- نومۇسنى سېتىشقا ئۇيۇشتۇرۇپ بەرگەنلەرگە بەش يىلىدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ قىلىمىشى ئېغىر بولغانلارغا بەش يىلىدىن يۇقىرى، ئون يىلدىن تۆۋن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە قويۇلىدۇ.
360- ماددا ئۆزىنىڭ سىفلىس، سۆزنەك قاتارلىرىق ئېغىر جىنسىي كېسىلى بارلىقىنى بىلىپ تۇرۇپ ئىپپەت- نومۇسىنى ساتقانلار ۋە پاھىشىۋازلىق قىلغانلارغا بەش يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى ياكى رېجىم جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە قويۇلىدۇ.
364 - ماددا شەھۋانىي كىتاب - ژورنال، كىنو فىلىمى، ئۈن - سىن بۇيۇمى، سۈرەت ياكى باشقا سەھۋانىي بويۇملارنى تارقاتقانلاردىن قلمىشى ئېغىر بولغانلارغا ئىككى يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىشى جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە جەرىمانە جەرىمانە قويۇلىدۇ؛ قىلمىشى ئېغىر بولغانلارغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ، ئون يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇم قوشۇمچە جەرىمەنە قويۇلىدۇ.
قوراللىق قىسىملارنىڭ فورمىسى، ماشىنا نومۇرى قاتارلىق خاس بەلگىلىرىنى قانۇنسىز ئىشلىگەن ۋە ئېلىپ- ساتقانلاردىن قىلمىشى ئېغىر بولغانلىرىغا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى ياكى رېجىم جازاسى بېرىلىدۇ، قوشۇمچە ياكى ئايرىم جەرىمانە قويۇلىدۇ.
ئورۇنلاردىن ئىككنچى تارماقتا كۆرسىتىلگەن جىنايەتنى ئۆتكۈزگەنلىرىگە جەرىمانە قويۇلىدۇ ھەمدە ئۇنىڭ بىۋاسىتە جاۋابكار مەسئۇل خادىمىغا ۋە باشقا بىۋاسىتە جاۋابكارلىرىغا شۇ تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە جازا بېرىلىدۇ.
كۆپ قېتىم بىر تەرەپ قىلىنمىغانلارغا خىيانەت سوممىسىنىڭ يىغىندىسى بويىچە جازا بېرىلىدۇ.
ئاپەتتىن ۋە خەتەردىن قۇتقۇزۇش، كەلكۈندىن مۇداپىئەلىنىش، ئېتىبار بېرىش- نەپىقە بېرىش، نامراتلارنى يۆلەش، ئاھالە كۆچۈرۈش ۋە ئىجتىمائىي قۇتقۇزۇش پۇل- ماللىرىنى ئۆزىنىڭ قىلىپ ئىشلىتىۋالغانلارغا ئېغىر جازا بېرىلىدۇ.
ئالدىنقى تارماقتا كۆرسىتىلگەن ئورۇنلاردىن ئىقتىسادىي مۇئامىلىدە ھېساب سىرتىدا تۈرلۈك نامدا بېرىلگەن ئۈستەك، رەسمىيەت ھەققىنى خۇپىيانە ئالغانلىرى پارا ئالغان دەپ قارىلىپ، ئالدىنقى تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە جازالىنىدۇ.
قاقتى- سوقتى قىلىنغانلىقتىن دۆلەت خادىملىرىغا پۇل- مال بەرگەن بولسىمۇ، نامۇۋاپىق مەنپەئەتكە ئېرىشەلمىگەنلەر پارا بەرگەنلەر قاتارىغا كىرمەيدۇ.
405- ماددا باج ئورگىنى خادىملىرىدىن قانۇن ۋە مەمۇرىي نىزاملاردىكى بەلگىلىمىگە خىلاپلىق قىلىپ، تالون تارقىتىپ- سېتىش، باج پۇلىنى توغرىلاپ چىقىرىۋېتىش ۋە ئېكىسپورت باج پۇلىنى توغرىلاپ چىقىرىۋېتىش ۋە ئېكىسپورت قىلىپ دۆلەت مەنپەئىتىنى زور زىيانغا ئۇچراتقانلىرىغا بەش يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرلىدۇ؛ دۆلەت مەنپەئىتىنى پەۋقۇلئاددە زور زىيانغا ئۇچراتقانلىرىغا بەش يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى ياكى تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى بېرىلىدۇ؛ دۆلەت مەنپەئىتىنى پەۋقۇلئاددە زور زىيانغا ئۇچراتقانلىرىغا بەش يىلىدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ.
429- ماددا جەڭ مەيدانىدا خەۋپلىك ئەھۋالدا قالغان دوست- قوشنا قىسىمنىڭ ياردەم بېرىشنى تەلەپ قىلىۋاتقانلىقىنى بىلىپ ۋە ياردەم بېرەلەيدىغان تۇرۇپ ياردەم بەرمەي، دوست- قوشنا قىسىمىنى ياردەم بېرىشنى تەلەپ قىلىۋاتقانلىقىنى بىلىپ ۋە ياردەم بېرەلەيدىغان تۇرۇپ ياردەم بەرمەي، دوست- قوشنا قىسمنى ئېغىر زىيانغا ئۇچراتقان قوماندانلىق قىلغۇچىلارغا بەش يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدۇ.
قىلمىشى پەۋقۇلئاددە ئېغىر بولغانلارغا ئۆلۈم جازاسى بېرىلسا بولىدۇ.
مۇشۇ قانۇننىڭ قوشۇمچە (1)ىدىكى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ نىزاملىرى، قوشۇمچە بەلگىلىمىلىرى ۋە بېكتمىلىرىدىن مۇشۇ قانۇنغا كىرگۈزۈلگەنلىرى ياكى تەتبىقلانمايدىغانلىرى مۇشۇ قانۇن يولغا قويۇلغان كۈنىدىن باشلاپ بىكار قىلىنىدۇ.
قوشۇمچە (1)
6 . دۆلەت مەخپىيىتىنى ئاشكارىلاپ قويۇش جىنايىتى ئۆتكۈزگەنلەرنى جازالاش توغرىسىدىكى قوشۇمچە بەلگىلىمە
6 . باشقىلارنى دۆلەت چېگرىسى (چېگرا) دىن ئوغرىلىقچە ئۆتكۈزگەنلەرنى قاتتىق جازالاش توغرىسدىكى قوشۇمچە بەلگىلىمە
8 . قوشۇلما قىممەت بېجى تالونىنى كۆز بۇياپ كېسىش ۋە قانۇنسىز سېتىش جىنايىتى ئۆتكۈزگەنلەرنى جازالاش توغرىسىدىكى قارار
سۇرە بەقەرە
ئۆتمۈشى
مىسىر توپراقلىرى سەھرايى كەبىرنىڭ بىر پارچىسى بولغانلىقتىن قۇم دېڭىزى تەرىپىدىن ھۆكۈمرانلىق ئاستىغا ئېلىنغان بۇ زېمىنلارغا ھايات بېغىشلىغان نىل دەرياسىدۇر. مۇنداق ئۈنۈمسىز ۋە شور بىر چۆلنىڭ يېنىدىلا نىل دەرياسىنىڭ سۇلىرى بىلەن تىرىلگەن، نىھايەتتە مۇنبەت جەننەت مىسال يەرلەرنىڭ بولىشى، مۇسا زامانىدا دېھقانچىلىق ۋە زىرائەتنى مىسىر خەلقى ئۈچۈن ئىنتايىن جەلىپكار ھالغا كەلتۈرگەنىدى. دېھقانچىلىق ۋە زىرائەت بۇ يەر خەلقىنىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى ھالىغا كەلگەنىدى. ئۇ دەۋىردە مىسىر خەلقى زىرائەت، تېرىقچىلىق ۋاستىسى بومىش "بەقەر" (ئىنەك) ۋە ئۆكۈزنى مۇقەددەس بىلگەن. ھەتتا ئۇنىڭغا چوقۇنغانلار. ئۇ زامانلار بەنى ئىسرائىل ھەم بۇ قىتئەدە ياشايىتتى ۋە بۇ ئىتىقادنىڭ تەئسىرى ئاستىدا ئىدى.
بەنى ئىسرائىل فىرئەۋىندىن قۇتۇلۇپ سىنا چۆلىگە يەرلەشكەن ۋاقتىدا بۇزاق ھادىسىسى يۈز بېرىدۇ. مۇسا سىنا تېغىغا چىقىپ كەتكەن ۋە ئۇ يەردە بىر مەزگىل تۇرۇپ كېلىدۇ. بەنى ئىسرائىل بۇ ئەسنادا سامىرى ئالتۇندىن ياسىغان بۇزاق (موزاي)غا چوقۇنۇشقا باشلىغانىدى.
تىلغا ئېلىنغان مەۋزۇلار
مەزكۇر سۇرىنىڭ 65-66. ئايەتلىرى شەنبە كۈنى ئىشلىمەسلىك نىزامىنى بوزغان بىر يەھۇدىي قەۋمىگە اللە تەرىپىدىن بېرىلگەن جازا تېما قىلىنغان.
ئارال شەھىرى
ئالار شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونغا بىۋاسىتە قاراشلىق ناھىيە دەرىجىلىك شەھەر، شىمالدا تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىي ئېتىكىدىكى تاغلىق، جەنۇبتا تەكلىماكان قۇملۇقى بويىغىچە، شەرقىي تەرىپى شايار ناھىيەسى، غەربتە كەلپىن ناھىيىسى، ئەتراپى ئاقسۇ دەرياسى، تارىم دەرياسى، تېرەڭ دەرياسى، دولان دەريا سۈيى سىستېمىسىغا تۇتىشىدۇ. جۇغراپىيەلىك كوئوردىناتى شەرقىي ئۇزۇنلۇق ′30°80 تىن ′58°81 غىچە، شىمالىي پاراللېل ′ 22°40 دىن ′57°40 ئارىلىقىدا. شەرقىي تەرىپى شايار ناھىيەسى، غەربىي ساي ئاۋات ناھىيىسى، جەنۇب، شىمالىي تەرىپى ئاقسۇ شەھىرى، شەرقىي شىمال ئۇلاش توقسۇ ناھىيەسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرق - غەرب ئارىلىقى 810 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئارىلىقى 180 كىلومېتىر كېلىدۇ. قىرغىزىستان، تاجىكىستان ۋە قازاقىستان بىلەن چېگرىلىنىدۇ، پاكىستان بىلەن ھىندىستان بولغان ئارلىقى يېقىن، بىر قەدەر مول بولغان چېگرا ئېغىزى ۋە چېگرا سودىسى بايلىقىغا ئىگە. ئالار ئۇيغۇر تىلىدا « يېشىل ئارال» دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ.
مەمۇرىي رايونلىرى
2013-يىلى 1-ئاينىڭ 23-كۈنى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى ھۆججەت تارقىتىپ بىڭتۇەن بىر شىسى دائىرە ئىچىدە شەھەر سىرتىدىكى ئىشتاتلىق بازار - جىنيىنچۈەن بازىرى قۇرۇشنى تەستىقلىغان،بۇ بازارنى ئالار شەھىرى باشقۇرىدۇ.
ھازىرغىچە، ئالارشەھىرى تەۋەلىكىدە تۆت كوچا، بىر يېزا، بىر بازار : بەخت يولى كوچا باشقارمىسى، جىنيىنچۈەن يولى كوچا باشقارمىسى، چىڭسۇڭ يولى كوچا باشقارمىسى، جەنۇبىي كوچىسى، توقاي يېزىسى،جىنيىنچۈەن بازىرى، جەمئىي 17 مەھەللە، سەككىز كەنت ئاھالىلەر كومىتېتى بار. يەنە ئۇنىڭ قارىمىقىدا 1-، 2-، 3-، 7-، 8-، 9- ، 10-، 11-، 12-، 13-، 14-، 15-، 16-تۇەن قاتارلىق تۇەن-مەيدان بار.
بەخت يولى كوچا باشقارمىسى
جىنيىنچۈەن يولى كوچا باشقارمىسى
جەنۇبىي كوچىسى