cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئىككى مەدەنىيەت ۋە تارىخنىڭ دىئالېكتىكىسى
قارىغاندا ماددىي پاراۋانلىق قوغلىشىش، مەنىۋى تۇرمۇشنى تولۇقلاشقا سەل قاراش، ماددىي مەدىنيەتنى كۆزدە تۇتۇپ، ئۆز - ئۆزىنى نەزەردە تۇتالماسلىق، ماددىي مەدىنيەت رىقابىتىگە ئالاھىدە ئېتىبار بېرىش، ئۇنىڭ نېگىزى بولغان مائارىپ رىقابىتىگە ئاخىرقى ساھە قاتارىدا مۇئامىلە قىلىش، رېئاللىقنى كۆرۈپ، تەجرىبە ساۋاقلارنى ۋە يىراقنى كۆرەلمەسلىك ھادىسلىرىنى بىر ۋارقىراپلا ئىنكار قىلغىلى بولمايدىغاندەك قىلىدۇ. بۇ ۋاقىتلىقلا مەۋجۇت بولۇپ تۇرىدىغان ھادىسە بولۇپ بىر مەزگىل ئەۋجىرەپ كەتسىمۇ، لېكىن بەرىبىر تۈزۈلۈشكە يۈزلىندىغان ھادىسە. تارىخ - ئىككى خىل مەدىنيەتنى ئارقاق ۋە ئۆرۈش قىلىپ توقۇلىدىغان ئۇزۇن ھېكايە. ئۇنىڭدا يۈز بەرگەن ھادىسىلەرنىڭ ھەممىسى مۇئەييەنلەشتۈرىدىغان ئەبەدىيلىك ئابىدىلىرى بولۇشى ناتايىن. سىزگە ئېغىر ئاپەتلەرنى كەلتۈرىشى مۇمكىن.
ئائىشە بىنت ئەبى بەكر
ھزەرىتى ئائىشە، كۈنىمىزگە يېتىپ كەلگەن نۇرغۇن ھەدىس رىۋايەت قىلغان بىرىنچى قول مەنبئە سۈڧەتىدە قەبۇل قىلىنماقتا.
نەسەبى
ئاتا تەرەڧ نەسەبى: ئائىشە بىنت ئەبۇ بەكرى سىددىق ب. ئەبۇ قۇھاڧە ب. ئەمر ب. ئۆمەر. ب. كەئب ب. سەئد ب. تەيم ب. مۇررە ب. كەئب ب. لۇئەي ب. غالىب ب. ڧىھر ب. مالىك ئېرۇر.
ھاياتى
— بۇ سۇلايماننىڭ ئاتلىرى، — دېدىم، رەسۇلۇللاھ كۈلۈپ كەتتى.»
ھز. ئائىشەنىڭ مەدىنىدىكى ھاياتى:
— بۇ قىزىل رەڭلىك ئايالدىن دىنىڭلارنى ئۈگىنىڭلار. «قىزىل رەڭلىك» دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدىغان «ھۇمەيرە» — پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئائىشەگە بەرگەن نام ئىدى.
كورىيە
ئىسلام دىنى كورىيەدە
تۈركىيە ئەسكەرلىرىنىڭ كورىيەدە ئىسلام دىنىنى تەرغىپ قىلىشى بىلەن ئىسلام دىنى كورىيەدە تەدرىجىي راۋاج تاپقاندىن كېيىن، نۇرغۇن ئىسلام ئەللىرىدىكى تەشكىلاتلار كورىيە مۇسۇلمانلىرىغا كۆڭۈل بۆلۈشكە باشلىغان. 1959- يىلى كورىيە ئىسلام جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى ئۆمەر كىم جىن كيۇ مالايسىيا، پاكىستان، سەئۇدى ئەرەبىستانى قاتارلىق ئەللەردە زىيارەتتە بولغان ۋە ئۇلاردىن ياردەم تەلەپ قىلغان، شۇنداقلا سەئۇدى ئەرەبىستانىدا مەزگىلىدە ھەج پەرزىنى ئادا قىلىپ، كورىيە بويىچە تۇنجى كورىيەلىك ھاجى بولغان.
لى چياڭ
ھازىر مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، جياڭسۇ ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى، ئۆلكىلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى.
(1995- يىلىدىن 1997- يىلىغىچە جېجياڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئاسپىرانتلىق بىلىم ئاشۇرۇش سىنىپىدا باشقۇرۇش قۇرۇلۇشى كەسپىدە ئوقۇغان).
2000- يىلىدىن 2002- يىلىغىچە جېجياڭ ئۆلكىلىك سودا- سانائەت مەمۇرىي باشقۇرۇش ئىدارىسىنىڭ باشلىقى، پارتكومىنىڭ شۇجىسى بولغان (بۇ مەزگىلدە 2001- يىلىدىن 2002- يىلىغىچە مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىنىڭ بىر يىللىق تۈزۈمدىكى ياش، ئوتتۇرا ياش كادىرلارنى تەربىيەلەش سىنىپىدا ئوقۇغان).
18- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ كاندىدات ئەزاسى، 18- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ 7- ئومۇمىي يىغىنىدا مەركىزىي كومىتېت ئەزالىقىغا تولۇقلانغان، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ ئەزاسى، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى.
ئامرىكا شەيتانمۇ
ئاپتۇرى: گۇلەن
كۆچمە پۇل تۆلەش
ھازىرقى كۆچمە تېلېفون تورىدىن پايدىلىنىپ ئىستىمال ھەق تۆلەش، بانكىدا ھېسابات يۆتكەش، ھېساباتنى سۈرۈشتۈرۈش قاتارلىق كەسىپلەرنى تاماملاش كۆچمە خەۋەرلىشىش تورىدىكى بىر تۈرلۈك ئېلېكتىرونلۇق سودا مۇلازىمىتى بولۇپ، قولايلىق، بىخەتەر، تېز بولۇش ۋاقىت، ئورۇننىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرىماسلىقتەك ئەۋزەللىككە ئىگە بولۇپ، كۆچمە قوشۇلما قىممەت كەسپىدىكى بىر يارقىن نۇقتىغا ئايلاندى.
ئاپرېل
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:18px"> ئۈمىد ئېيى ياكى ئاپرېل ئېيى 12 ئاينىڭ تۆرتىنچىسىدۇر.
مىراج
ئەينەك سۈپىتىدە قىسقارتىلغان نۇرنىڭ سۇنۇلۇشى ۋە ئومۇمىي ئەكىس ئەتتۈرۈلۈشىدىن شەكىللەنگەن تەبىئىي ھادىسە. ئۇ ئاتموسفېرا ئارقىلىق يەر يۈزىدىكى جىسىملار ئەكىس ئەتتۈرگەن نۇرنىڭ سۇنۇلۇشىدىن شەكىللەنگەن خام خىيال. ئۇنىڭ ماھىيىتى ئوپتىكىلىق ھادىسە. ئەينەكنىڭ بارلىققا كېلىشى جۇغراپىيىلىك ئورۇن ، گېئوفىزىكىلىق شارائىت ۋە ئۇ جايلارنىڭ مېتېئورولوگىيە ئالاھىدىلىكى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئۇ ئوخشاش ئورۇننىڭ قايتا-قايتا تەكرارلىنىشى ۋە ئىزچىل يۈز بېرىش ۋاقتى بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ.
توماس ئېدىسون
بالىلىق ۋە ياشلىق دەۋرى
= ئىجادىيەتلىرى =
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:A day with Thomas A. Edison.webm|thumb|A Day with Thomas Edison (1922) link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Edison_bulb.jpg|thumb|342x342px|ئۇ كەشىپ قىلغان تۇنجى لامپۇچكا
AC مىلان
thumb|300 px| مىلاننىڭ 2007 - يىللىق [[ياۋروپا چىمپيونلار لوڭقىسى چىمپيونى بولغان ۋاقتى]]
ھىرات ۋىلايىتى
ھىرات ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Hirat Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
ئىچكى كۈچ
بىر قۇرۇلما سىرتقى كۈچنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغاندا ئىچكى قىسمىدىكى ھەرقايسى ماددىي نۇقتىلار ئوتتۇرىسىدىكى ئۆزئارا تەسىردە ئۆزگىرىش يۈز بېرىپ پەيدا بولغان قارشىلىق ئىچكى كۈچ دېيىلىدۇ.
5- ئۆكتەبىر
5 - ئۆكتەبىر / 5 - ئوغۇز، گرېگورىئان تەقۋىمى بويىچە يىلنىڭ 278. (كەبىسە يىللاردا 279.) كۈنىدۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن سانى 87 كۈندۇر.
قۇرۇلما
تەبىئەت دۇنياسىدىكى رەڭگارەڭ قۇرۇلمىلار كىشلەرگە چەكسىز ئىجادىيەت ئىلھامى ۋە بېشارىتى بېرىدۇ. كىشىلەر تەبىئەت دۇنياسىدىكى قۇرۇلمىلارنى تەھلىل ۋە تەتقىق قىلىش ئارقىلىق ئېرىشكەن نەتىجىلەرنى تېخنىكا ساھەسىدە قوللىنىپ، ئىنسانىيەت ئۈچۈن تېخىمۇ ياخشى خىزمەت قىلدۇرىدۇ. (ھەرە كۆنىكى، ئۆمۈچۈك تورى، دەرەخ، ھايۋاناتلار تېنى).
خەمىت ھىمىت
پەن-تەتقىقات مۇكاپاتىغا نائىل بولۇش بولسا پەن-تەتقىقات خادىملىرىنىڭ تەتقىقات ئىقتىدارى ۋە تەتقىقات نەتىجىلىرىنىڭ جەمئىيەت تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىنغانلىقىنىڭ ئىپادىسى. دوكتۇر خەمىت ھېمىت كۆپ يىللىق تېرىشچانلىقى نەتىجىسىدە، 2005-يىلى «شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر مۇنەۋۋەر تەتقىقات نەتىجىسى» مۇكاپاتىغا، 2007-يىلى «شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى تەبئىي پەنلەر تەتقىقات نەتىجىسى مۇكاپاتى»غا، 2008-يىلى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن «شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ پەن-تېخنىكا تەرەققىياتى مۇكاپاتى»نىڭ بىرىنجى دەرىجىلىك مۇكاپاتىغا، 2009-يىلى جۇڭگو جۇغراپىيە ئىلمىي جەمئىيىتى تەرىپىدىن «دۆلەتلىك مۇنەۋۋەر جۇغراپىيە پەن-تېخنىكا خادىمى» مۇكاپاتىغا، 2012-يىلى «شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ پەن-تېخنىكا تەرەققىياتى مۇكاپاتى» ئىككىنجى دەرىجىلىك مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. ئۇ ئالەمدىن ئۆتۈپ ئىككى كۈندىن كىيىن، ئۇنىڭ گوۋۇيۈەن تەرىپىدىن تەسىس قىلىنغان «دۆلەتلىك پەن-تېخنىكا تەرەققىياتى مۇكاپاتى» غا ئېرىشكەنلىك خەۋىرى يىتىپ كەلدى.
سېسوتوچە
تەخمىنەن 5مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
پەرغانە دۆلىتى
داۋەن، دايۈەن ياكى قەدىمىي پەرغانە دۆلىتى (خەنچە: 大宛؛ ئوقۇلۇشى: Dayuan ياكى /dhaːts ʔwan/ ۋەيا /daj ʔuan/) بۇگۈنكى ئوتتۇرا ئاسىياغا جايلاشقان بىر دۆلەت. گۈزەل ئارغىماقلىرى بىلەن مەشھۇر بولۇپ، خەن سۇلالىسىنىڭ قانخور خانى خەن ۋۇدى زامانىدا خىتايلار پەرغانە دۆلىتىنىڭ مەشھۇر ئاتلىرىنى قولغا كىرگۈزۈش ئۈچۈن ئەلچى يوللاپ مۇرادىغا يېتەلمەي، ئىككى قېتىم ھۇجۇم قىلغان.
لى خۇڭجۇڭ
1985- يىلىدىن 1985- يىلىغىچە لياۋنىڭ ئۆلكىلىك پارتكوم بەنگۇڭتىڭىنىڭ كاتىپى بولغان.
ۋىرۇس
ۋېروسنىڭ تۈرلرى ناھايتى كۆپ بولۇپ، DNAۋېروس،RNAۋېروس،ئادەتتىكى ۋېروس،ۋېروسسىمانلار قاتارلىقلارغا بۆلۈشكە بولىدۇ.شەكلىمۇ كۆپ خىل،يەنى تاياقسىمان ،چەمبەرسىمان ......،قاتارلىقلارغا بۆلۈشكە بولىدۇ.چوڭراق بولغانلىرىنىڭ دىئامېتىرى 300-450 نانومېتىر،كىچىكلىرىنىڭ 18-22نانومېتىرغىچە كىلىدۇ.
لى خۇڭجۇڭ
1988- يىلىدىن 1995- يىلىغىچە گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسى خۇيجۇ شەھىرىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى(ۋەزىپە بىلەن چېنىقىشقا چۈشكەن) بولغان(بۇ مەزگىلىدە 1990- يىلىدىن 1991- يىلىغىچە قوشۇمچە خۇيجۇ داياۋەن سانائەت رايونى باشقۇرۇش كومىتېتى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى بولغان؛ 1991- يىلى 10- ئايدا مۇئاۋىن ئىدارە باشلىقى دەرىجىلىك بولغان؛ 1993- يىلىدىن 1995- يىلىغىچە قوشۇمچە خۇيجۇ جۇڭكەي دۆلەت يۇقىرى، يېڭى تېخنىكىلىق كەسىپلەر تەرەققىيات رايونى باشقۇرۇش كومىتېتىنىڭ مۇدىرى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى بولغان).
كىتاب ۋە كىتاب مەدەنىيىتى
كىتاب _ مىللەتنىڭ مەدەنىيەت دەرياسى ۋە مەنىۋى قىياپەت مەكتىپى. لابولبى توغرا ئېيتىدۇ : " تەرەققىياتنىڭ ئومۇمىي كۆلىمى ھەر بىر مىللەت ئاھالىسىنىڭ ئوقۇۋاتقان كىتابلىرىنىڭ سانى بىلەن ئۆلچىنىدۇ ". نامراتلىقتىن قۇتۇلۇشنىڭ يولى پۇل تېجەش ئەمەس، بەلكى نادانلىقتىن قۇتۇلۇش ۋە بۇ يولدا كىتاب بىلەن ھەپىلىشىشتۇر. تارىخ ئىسپاتلىدىكى، مىللەتلەرنىڭ قەلب بايلىقى بىلەن قول ئىلكىدىكى بايلىق توغرا تاناسىپتۇر. " ئاۋۋال تائام، ئاندىن كالام " دېگەن ئەقىدىگە چاپلىشىۋالغان مىللەت گادايلىققا ۋە ئۇنىڭ باش جىنايەتچىسى بولغان نادانلىققا چىن ئەقىدە باغلىغان مىللەتتۇر. نادانلىققا قارشى ئاتلىنىشقا جۈرئەت قىلغاندىلا بەخت يولى ئېچىلىدۇ، بۇ، ئەپسانە ئەمەس، پولاتتەك ھەقىقەتتۇر. پۇل تاپقاندا ئۆيىنى كۆزنى چاقنىتىدىغان گىلەم ۋە زىننەت بۇيۇملىرى بىلەن بېزىگەن ئائىلە بىلەن ئۆيىنى كىتاب ئىشكاپلىرى بىلەن بېزىگەن ئائىلىنىڭ قىممىتى پەرقلىقتۇر. تەرەققىي قىلغان ئەللەردىكى ئائىلىلەر ئۆز قىرائەتخانىسىغا ئىگە بولۇپ، ئۇلار روناق تاپقانسېرى كىتاب سېتىۋالىدۇ، ئۇلار ۋە ئۇلارنىڭ پەرزەنتلىرى كىتاب مۇھىتىدا ئۆسىدۇ، ئۆرلەيدۇ. قالاق ئەللەردىكى ئائىلىلەر بۇنىڭ ئەكسىچە بولىدۇ. ئۆيىنى ئەينەك تام، رەڭدار گىلەم ۋە ئىشرەت جاھازىلىرى بىلەن بېزىگەن ئائىلە كىشىلىرىنىڭ مەنىۋى دۇنياسى خۇنۈك بولىدۇ، ئۇلار مەغرۇر، تەنتەك، پۇلپەرەس، سۆلەتۋاز بولۇپ، ئۆزلىرى ۋە پەرزەنتلىرى تېزدىن چۈشكۈنلىشىدۇ. بۇ جەھەتتىكى مىساللار كۆز ئالدىمىزدا تولۇپ يېتىپتۇ !
بىرىنچى، ئاساسىي بىلىم كىتابلىرى. بۇ خىل كىتابلار ئىككى تۈرگە بۆلۈنىدۇ، يەنى چوقۇم ئالىي مەلۇماتلىق سەۋىيىگە ئېرىشىش ئۈچۈن شەرت - بالداق بولغان كىتابلار بىلەن مەلۇم ساھە بويىچە ئىزدىنىش، تەتقىقات ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن لازىم بولغان كىتاب - ماتېرىياللاردىن ئىبارەت.
ئۈچىنچى، بەدىئىي لەززەت بېغىشلىغۇچى كىتابلار. بۇ خىل كىتابلارغا ئەدەبىيات - سەنئەتكە ئائىت ئەسەر ياكى ئويۇن - كۆرگەزمىلەر، كىشىلىك تۇرمۇشقا ئائىت ئۆرنەك، قوللانما، مەسلىھەت بەرگۈچى كىتابلار كىرىدۇ.
بىز " يېڭى يىپەك يولى " ئېچىلىش ئالامەتلىرى بىلەن تولغان دەۋردە ياشاۋاتىمىز. ئۆسمۈرلەر، ياشلار، ياشانغانلار، ئەرلەر، ئاياللار كىتاب ئوقۇشى، كىتاب ئۈستىدە پاراڭلىشىشى، ھەممە ئائىلىلەردە كىتاب ئىشكاپلىرى، كىتاب ئۆيلىرى بەرپا قىلىنىشى، پەرزەنتلەر ئۈچۈن ياخشى كىتاب مۇھىتى يارىتىلىشى ۋە بۇ خىل زۆرۈرىيەت چوڭقۇر ھېس قىلىنىشى لازىم. ئۆيگە كىتابنىڭ كىرىشى زىبۇ - زىننەت ۋە پەرداز بۇيۇملىرىنىڭ كىرىشىدىن ئاۋۋال ۋە ئەۋزەل ئورۇنغا قويۇلىدىكەن، ئىجتىمائىي ۋە ئائىلىۋى بەخت بىزگە تەبەسسۇم قىلىشقا باشلايدۇ. بىزدە نادان ھالەتتىكى باياشادلىق بىلەن ئەمەس، مەدەنىي ھالەتتىكى باياشادلىق بىلەن ئىپتىخارلىنىدىغان كەيپىيات تۇرغۇزۇلغىنى ياخشى. بىلىش كېرەككى، مەدەنىيەتسىز ئائىلىلەرگە چۈشكەن ئەنقا ( بەخت قۇشى )نىڭ سايىسى بىردەملىكلا !
ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە (ئېن ئەف ت)
thumb|ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگە (ۋەكىڭ ئوبرازى قوللۇنىلغان) thumb|ئۆز-ئارا ئالماشماس بەلگىسى دىئاگراممىسى
دۆربىلجىن ناھىيىسى
تارىخ
دۆربىلجىن چىن، خەن سۇلالىسى دەۋرىدە ھونلارنىڭ ئوڭ ئوق يېرى بولغان، تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە بۇ يەردە فۇيەن تۇتۇق مەھكىمىسى تەسىس قىلىنغان. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىنىڭ باشلىرىدا ئىمىل دەپ ئاتىلىپ، ئوگىداي خاننىڭ ئوردىسى تۇرۇشلۇق جاي بولغان. كېيىن بىر تۇتاش بېشبالىق ۋاقىتلىق دىۋان ۋازارىتىگە قارىغان. مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئويرات موڭغۇللىرىنىڭ تورغۇت قەبىلىسىگە قارىغان. چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە تارباغاتاي مەسلىھەتچى ئامبىلىغا، چۆچەك بىۋاسىتە قاراشلىق ئەمىنىيە نازارىتىگە قارىغان. مىنگونىڭ دەسلەپكى يىللىرى تارباغاتاي دوتەي مەھكىمىسى، تارباغاتاي مەھكىمىسى، تارباغاتاي ناھىيىسى قارمىقىدا بولغان. مىنگونىڭ 7 - يىلى (1918 - يىلى) چۆچەك ناھىيىسىدىن ئايرىلىپ چىقىپ دۆربىلجىن ناھىيىسى قىلىپ قۇرۇلغان. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن، ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ تارباغاتاي ۋالى مەھكىمىسىگە ۋە تارباغاتاي ۋىلايىتىگە قارىغان.
ھىندونېزىيە تىلى
تەخمىنەن 250مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
دىلمۇرات تىلىۋالدى
دوكتور دىلمۇرات تىلىۋالدى
2001-يىلى 5-ئايدا دىلمۇرات ھۆكۈمەت خىراجىتى بىلەن تەتقىقاتچى سۈپىتىدە ياپونىيەنىڭ توكيو دېنكى ئۇنىۋېرسىتېتىغا بىر يىللىق ئوقۇشقا چىقىش سالاھىيىتىگە ئىگە بولدى. ياپونغا كەلگەندىن كېيىن ئۇزۇن ئۆتمەي، يەنى 2002-يىلى 2-ئاينىڭ 17-كۈنى دىلمۇرات ئۆزى تۇرۇشلۇق ھىگاشى ماتسۇياما شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن 3-قېتىملىق چەت ئەللىكلەرنىڭ ياپون تىلى لېكسىيە سۆزلەش مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ، بىرىنچىلىككە ئېرىشتى. مۇسابىقىگە قاتناشقۇچىلارنىڭ ئىچىدە ياپونغا كەلگىنىگە 7-8 يىل بولغانلارمۇ بار بولۇپ، بۇ نەتىجىدىن دىلمۇراتنىڭ ئۆزىگە بولغان ئىشەنچى تېخىمۇ ئاشتى. ئۇ ياپوندا ماگىستىرلىق ۋە دوكتورلۇق ئوقۇش جەريانىدا ياپوندىكى ئىككى چوڭ ئوقۇش مۇكاپاتى تارقىتىش تەشكىلاتى، يەنى «يونەياما روتارىي ئوقۇش مۇكاپاتى تارقىتىش تەشكىلاتى» (米山奨学金) ۋە «توكيو چەتئەللىك ئوقۇغۇچىلار ئوقۇش مۇكاپاتى تارقىتىش تەشكىلاتى» (とうきゅう外来留学 生奨学金)نىڭ ئوقۇش مۇكاپاتىغا ئېرىشتى. بۇ نەتىجىلەرنى ئۇ يالغۇز «تەلىيىم كەلدى» دەپ ھېسابلىمىدى. بۇنىڭغا ياپونلارنىڭ «ئىنسان تەقدىرىنى %50 تىرىشچانلىق، %50 تەلەي بەلگىلەيدۇ» دېگەن سۆزى جاۋاب بولالايدۇ، دەپ ئويلايتتى. دىلمۇرات ياپونىيەگە كېلىپ، تەۋرەنمەس ئىرادىلىك، ئىنتايىن كەسكىن ۋە ئىنتايىن «رەھىمسىز»، بۇرۇندىنلا يىپەك يولى ۋە ئۇيغۇر مەدەنىيىتىگە قىزىقىدىغان كوئىزۇمى ھىسائو ئىسىملىك بىر ئوقۇتقۇچىغا يولۇقۇشىنى ھاياتىدىكى ئۇنىڭغا كەلگەن ئەڭ چوڭ تەلەينىڭ بىرى بولسا كېرەك، دەپ ئويلايتتى.
3. ディリムラット　ティリワル ディ，兼子重人，細村　宰，大細　孝，三井　浩康，小泉寿男：「協調学習における議 論場と作業場間の連携支援方法とその実験評価」
قىزىل دېڭىز
300px|thumb|قىزىل دېڭىزنىنڭ ئۈستىدىن تولغىنىپ ئۆتىۋاتقان بىر قۇم بوراننىڭ سۈنئىي ھەمراھتىن تارتىلغان كۆرۈنىشى
دىلمۇرات تىلىۋالدى
13. ディリムラット　ティリワル ディ，高橋稔哉，高田昭伸，小泉寿男：「短時間追加講義を含めた遠隔協調学習法とそ の評価実験」平成17年度電気関係学会東海支部連合大会講演論文集，pp.O-208，2005/9/15.
15. ディリムラット　ティリワルディ，高柳俊多，三島雄一郎 ，高橋稔哉，小泉寿男：「低速回線インターネットでも可能な遠隔協調学習方式の提案とその実験評価」平成16年電気学会電 子・情報・システム部門大会，2004/9/2.
جۇمھۇرىيەت تۈزۈمى
پارلامنېتلىق جۇمھۇرىيەت تۈزۈمى
پارلامېنتتا قانۇن تۇرغۇزۇش، ھۆكۈمەت ۋە ئىچكى كابېنتنى تەشكىللەش، نازارەت قىلىش ھوقۇقى بولغان، ھۆكۈمەت ھەر قايسى پارتىيە ياكى پارتىلەر ئىتىپاقىنىڭ پارلامېنتتىكى ئورنىغا ئاساسەن تەشكىللىنىدىغان، ھۆكۈمەت پارلامنېت ئالدىدا جاۋاپكار بولىدىغان، پارلامېنت ھۆكۈمەتكە ئىشەنمەسلىك ئاۋازى بەرسە ھۆكۈمەت ئىستىپا بېرىدىغان ياكى دۆلەت باشلىقىغا پارلامېنتنى تارقىتىۋېتىپ قايتا سايلاش ئىلتىماسى سۇنىدىغان ھاكىمىيەت تۈزۈلمىسى بولۇپ پارلامنېتلىق جۇمھۇرىيەت تۈزۈمىدە پىرىزدېنت پەقەت سىمىۋوللۇق ۋەزىپە ئۆتەيدۇ، ئەمەلى ھوقۇقى بولمايدۇ. پارلامنېتلىق جۇمھۇرىيەت تۈزۈمىنى يولغا قويغان دۆلەتلەردىن ياۋروپادا ئىسلاندىيە، ئىرلاندىيە، ئىتالىيە، گېرمانىيە، ئاۋستىرىيە، شىۋىتسارىيە، فىنلاندىيە، ئېستونىيە، لاتۋىيە، لىتۋا، پولشا، چېخ، سىلوۋاكىيە، ۋېنگىرىيە، سلوۋېنىيە،كىرودىيە، ماكىدونىيە، ئالبانىيە، قاراتاغ(مونتېنېگرو)، گىرىتسىيە، بۇلغارىيە، ئاسىيادا بولسا سىنگاپۇر، بېنگال، شەرقى تېمۇر،   ھىندىستان، تۈركىيە، ئسرائىلىيە، ئافرىقىدا جەنۇبى ئافرىقا، بوتسىۋانا، ئىپىئوپىيە، ماۋىرتىئۇس قاتارلىقلار بار. سادام ھاكىمىيىتى ئاغدۇرۇلغاندىن كېيىنكى ئىراقتىمۇ پارلامنېتلىق جۇمھۇرىيەت تۈزۈمى ئورنىتىلدى. ئادەتتە كىشىلەر پارلامنېتلىق جۇمھۇرىيەت تۈزۈمىنى ھەقىقى جۇمھۇرىيەت تۈزۈمى دەپ ئاتايدۇ.
چاغانتوقاي ناھىيىسى
جۇغراپىيە
چاغانتوقاي ناھىيىسى جۇڭغار ئويمانلىقىنىڭ غەربى، دۆربىلجىن دەرياسىنىڭ جەنۇبىغا جايلاشقان. ئۇنىڭ شەرقىي جەنۇبىي تەرىپى تولى ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، شىمالىي تەرىپى چۆچەك شەھىر بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبى تەرىپى قازاقىستان بىلەن چېگرىلىنىدۇ (چېگرا لىنىيىسىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 140 كىلومېتىر). شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 120 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 5.65 كىلومېتىر، ئومۇمىي يەر مەيدانى 8.4906 كۋادرات كىلومېتىر. ئۇنىڭغا 1 بازار، 5 يېزا، 38 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ئۇنىڭ تەۋەسىدە شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى يېزا ئىگىلىك 9 - شىسىنىڭ 1 - تۇەن - مەيدانى بار. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن ئارىلىقى 590 كىلومېتىر كېلىدۇ. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدكى ئومۇمىي نوپۇسى 49 مىڭ، بۇنىڭ ئىچىدە قازاقلار 31.63% نى، خەنزۇلار 60% نى، باشقا مىللەتلەر 8.37% نى تەشكىل قىلىدۇ.
ئۈمىدسىز مىللەت ئۆلۈك پۇرايدۇ
ئۇنداقتا بۈگۈنكى ئۇيغۇرلار قانداق ياشاۋاتىدۇ؟ ئۆتمۈشتىكى” ئىلغار مەدەنىيەتلىك، مەرىپەتلىك، ئەمگەكچان، باتۇر، قورقماس” بۇ مىللەت بەزى كىشىلىرىمىز ئىيتقاندەك راستىنلا ” ناچار، پىتنىخور، تۈگەشكەن” مىللەت بولۇپ قالدىمۇ؟ ياق،ياق…بىلسەك بۈگۈنكى كۈننىڭ شەرتلىرى ئاستىدىكى ئۇيغۇرلار ئىنتايىن قەيسەر ياشاۋاتىدۇ. مىللەت مۇكەممەل بولمايدۇ، ئۇيغۇردا بار ئىللەتلەر دۇنيادىكى باشقا ھەربىر مىللەتتە مەۋجۇدتۇر. ھەتتا بەزىلىرىدە تىخىمۇ ئېغىر دەرىجىدە مەۋجۇدتۇر. باشقا بىر مىللەتتە مەۋجۇد بولمىغان، پەقەت ئۇيغۇرلاردىلا مەۋجۇد بولغان ئىللەتنى ئەسلا ئۇيغۇردىن تاپالمايسىز. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۆز كەلگۈسىنىڭ قاراڭغۇ تەرىپىنىڭ سەۋەبىنى مىللەتتىن ئىزدەش پەقەت جاھىللارنىڭ ئىشىدۇر. بۇ يەردىكى جاھىل قانداقتۇر بىلىمسىز كىشىنى كۆرسەتمەيدۇ. بەلكى ھەققانىيەت قارغۇسىنى كۆرسىتىدۇ. نەچچە ئون يىلدىن بۇيان دىڭىز قاتنىشىنىڭ يۈكسەك تەرەققىي قىلىشى بىلەن، دىڭىز بويلىرى رايۇنلىرى تىز گۈللەندى. دىڭىزدىن ئۇزاق بولغان رايۇن ۋە دۆلەتلەر ئىقتىساد ۋە مەدەنىيەت جەھەتتە تارىختا كۆرۈلمىگەن ئېغىر خىرىسقا دۇچ كەلدى. ئىچكى قۇرۇقلۇق رايۇنىدىكى ئۇيغۇرلارغا بۇ خىرىس ئوتتۇرا ئاسيادىكى باشقا تۈرك قىرىنداش مىللەتلىرىگە قارىغاندا ئېغىرراق كەلدى.
ئىككىنجى: ئىقتىسادىي جەھەتتە، ئالدىنقى ئەسىرلەردە ئىقتىسادىي تەرەققىياتىمىز بەك تۆۋەن ئىدى. بۇ ئەسىردىن باشلاپ شەخسىي ئىگىلىكىمىز راۋاجلاندى. ھەتتا بەزى كارخانىلىرىمىز گۇرۇھلىشىشىقا قاراپ ماڭدى. ئىچكىرى ئۆلكە ۋە چەتئەللەردە ئوقۇپ كەلگەن ياشلىرىمىز ئىچىدىن مەمۇرلۇق ئىمتىھاندىن ۋاز كېچىپ، ئىگىلىك تىكلەشكە قاراپ ماڭغانلار كۈنسەيىن كۆپەيدى. بىزدىمۇ چەتئەللەردە، ئىچكىرلەردە زاۋۇت ۋە شىركەتلەرنى قۇرغانلارنىڭ سانى ئاشتى. كىشىلىرىمىزدىكى ئىقتىسادىي ئاڭ ئۆرلەپ رايۇنىمىزدا كارخانىلار شىددەت بىلەن كۆپەيدى. ئىقتىسادىي ھال كۈنىمىز يۇقارقى تۈرك مىللەتلىرىدىن قەتئىي تۆۋەن ئەمەس. ئىقتىسادىي تەرەققىياتى ئۇلاردىن يۇقىرى شەھەرلىرىمىز ھەم كۆپ. بىراق، بەزى باي كارخانىچىلىرىمىزدىكى ئىقتىسادىي ئاڭ تۆۋەنلىكى سەۋەبىدىن توغرا تۈرلەرگە مەبلەغ سالالماسلىق مەسىلىسى بار. ھازىر يىتىشىپ چىققان ئىقتىسادشۇناسلىرىمىزنىڭ توغرا مەسلىھەتلىرى بىلەن بۇ مەسىلىلەرمۇ ئاستا ئاستا ئاستا تۈزۇلۇپ كىتىۋاتىدۇ. مىسالەن: تۈركىيەدە ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆي-مۈلۈك شىركەتلىرى، مال يەتكۈزۈش شىركەتلىرى، تاشقى سودا شىركەتلىرى، دورا زاۋۇتلىرى، دوختۇرخانىلىرى، مەكتەپلىرى، مىھمانخانىلىرى، ئاشخانىلىرى ۋە ھەتتا ساتىراشخانىلىرى بار بولۇپ، بۇ يەردە ئوقۇغىلى كەلگەن بالىلار ئوقۇماي تىجارەت يولىغا كىرىپ كىتىۋاتىدۇ دەپ نۇرغۇنلىرىمىز قاقشايدۇ، بىراق تىجارەتكە كىرىپ كەتسىمۇ شۇ بالىلار ھەرگىز بىكار يۈرمەيۋىتىپتۇ. تىرىشىپ تىرمىشىپ تۈرىۋىتىپتۇ. تۈركىيەدە سۈرىيەلىك ئەرەپ، ئاففان، قازاق، ئۆزبىك، ئەزەر، قىرغىزلارنىڭ سانى ئۇيغۇرنىڭ سانىدىن نەچچە قاتلىغۇدەك كۆپ. بىراق، ئۇلاردا ئۇيغۇرۇمدەك بۇنداق تىرىشىۋاتقانلار ئىنتايىن ئاز.
جۇڭگو خەلق ئازادلىق ئارمىيىسى
ھاۋا ئارمىيىسى
ھاۋا ئارمىيەسى(9)ھاۋا ئارمىيىسى جۇڭگو خەلق ئازادلىق ئارمىيىسىدىكى دۆلەت زېمىنىنىڭ ھاۋا مۇداپىئەسىگە كاپالەتلىك قىلىش، قۇرۇقلۇق ۋە دېڭىز ئارمىيىسىنىڭ جەڭ ھەرىكىتىگە ياردەم بېرىش ۋەزىپىسىنى ئۈستىگە ئالغان ئارمىيە تۈرى. 1949-يىل11-ئاينىڭ11-كۈنى، جۇڭگو خەلق ئازادلىق ئارمىيەسىنىڭ ھاۋا ئارمىيە رەھبەرلىك ئورگىنى قۇرۇلدى. ئۇ ئاۋىئاتسىيە قىسىملىرى، زېنىت توپچىلار، يەر-ئاسمان باشقۇرۇلغۇچى سىنارەد قىسىملىرى، رادار قىسىم، ئالاقىچى قاتارلىق قىسىم تۈرلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئۇيغۇرچە يىل، ئاي، كۈن ناملىرى
ھەپتە
ئىدىقۇت ئۇيغۇرلىرى بىر ھەپتىنى يەتتە كۈنگە بۆلۈپ، ئۇلارنى:
قانۇن ئىلمى
قىسقىچ تونۇشتۇرۇش
قانۇن ئىلمى-قانۇن ۋە قانۇنىي ھادىسىلەر ۋە مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنى مەخسۇس تەتقىق قىلىدىغان، قانۇنغا دائىر بىلىم ۋە نەزەرىيە سىستېمىسى، شۇنداقلا ئىجتىمائىي پەنلەر ئىچىدىكى مۇھىم بولغان ئىلىمدۇر. قانۇنىي ئىدىيە ئەڭ ئاۋۋال چۈنچىيۇ ئۇرۇش مەزگىلىدە مەيدانغا كەلگەن بولۇپ، قانۇن دېگەن ئاتالغۇ جۇڭگودا چىن سۇلالىسىنىڭ ئالدىنقى دەۋرلىرىدە ‹‹ جىنايەت ئىلمى ›› دەپ ئاتىلاتتى. خەن سۇلالىسىدىن باشلاپ، ‹‹ قائىدە ئىلمى ›› دەپ ئاتالغان.
قوللىنىشچان قانۇن
ئەسكەرتىش: قوللىنىشچان قانۇننىڭ تەتقىقات ئوبيېكتى ئاساسلىىقى قانۇن ئەمەلىي پائالىيەتلىرىدىكى تەجرىبە ماتېرىياللىرى ئىچىدە نەزىرىيىۋى قانۇن تېخىمۇ ئەمەلىيەتچانلىققا ئىگە. ئۇ نەزىرىيىۋى قانۇننىڭ كونكىرتلىشىشى ۋە نەزىرىيە قانۇنىنىڭ ماتېرىيال مەنبەسى. بىراق قوللىنىشچان قانۇندا نەزىرىيە قىسمى بولسىمۇ، ئەمما ئۇ پەن ئاتلاشقا ئومۇميۈزلۈك يېتەكچىلىك قىلىش رولىنى ئوينىيالمايدۇ، بەلكى قوللىنىشچان ئىلىمنىڭ ئەمەلىي مەسىلىلەرنى ھەل قىلىشى ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ. قوللىنىشچان قانۇننىڭ ۋەكىللىك خاراكتىرى بولسا، ئۇ ھەر قايسى قانۇنلار، مەسىلەن، ئاساسىي قانۇن، جىنايى جازا قانۇنى، ھەق-تەلەپ ۋە سودا قانۇنى، تەرتىپ قانۇنى قاتارلىقلار. قانۇن خىزمىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان تارماق ئىلىم، قانۇن ئارىلىق پېنىدە بولسا ئەمەلىي مەسىلىلەرنى ھەل قىلالايدىغان تارماق ئىلىملەرمۇ قوللىنىشچان قانۇننىڭ دائىرىسىگە كىرىدۇ.
شىزاڭ ئاپتونوم رايونى
left|thumb|300px| left|thumb|300px شىزاڭ ئاپتونوم رايونى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكى بىرشەھار 2004 نوپۇس بار، شىزاڭنىڭ 2،740،000 نوپۇسى بار، 1،228،400 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاشقان، شىمالى كەڭلىك 31.42°، شەرىقى ئۇزۇنلۇك 86°56.
CSS
CSS قەۋەتلىنىش شەكلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ھەمدە HTML خاسلىقى ياكى بۇيرۇق قاتارلىقلارنى ئىزاھلاشتا ئىشلىتىدۇ، ئۇ يەنە ئۆزىدە ئەسلىدە بار بولغان بىر قىسىم خۇسۇسىيەتلەرنى (مەسىلەن، خەت شەكلى، چوڭ-كىچىكلىكى، رەڭگى قاتارلىقلارنى) كونترول قىلىپلا قالماستىن، بەلكى HTML نىڭ يەنە بىر قىسىمخۇسۇسىيەتلىرىنىمۇ كونترول قىلىدۇ، مەسىلەن ئوبيېكت ئورنى، رەسىم ئۈنۈمى، مائۇس كۆرسەتكۈچى قاتارلىقلار. قەۋەتلىنىش شەكلى ئارقىلىق بىر قېتىمدا كۆپلىگەن تېكىست ھۆججەتلىرىنى كونترول قىلغىلى بولىدۇ، ھەمدە CSS دىكى مەزمۇنلارنى خالىغانچە ئۆزگەرتىپ، تېكىست ھۆججەتلىرىنىڭ شەكلىنى ئاپتوماتىك يېڭىلىغىلى بولىدۇ. كۆچۈرۈپ يۆتكەش ياخشى ئىش ئەمەس.
ئەلنىگار ئىلتەبىر
ئوقۇش تارىخى
ۋاقتى:
ياڭ شياۋدۇ
1973- يىلىدىن 1976- يىلىغىچە شاڭخەي جۇڭگو تېبابىتى ئىنستىتۇتى دورىگەرلىك فاكۇلتېتىنىڭ دورىگەرلىك كەسپىدە ئوقۇغان.
كورىيەچە
left|thumb|200px|دۇنيادا [[كورىيەچەدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] چاۋشيەن ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
مىرزا ئۇلۇغبەگ «تۆت ئۇلۇس تارىخى» ھەققىدە
تۈرۈك كاماندازلار ھەدەڭ ئوقى بىلەن
بۇ باپتىمۇ ئالاھىدە ئېتىبار بېرىشكە تىگىشلىك مەلۇماتلار كۆپ. بۇلار ئارىسىدا چاغاتاي ئۇلۇسىنىڭ ئورامى، (ھىجىرىيە636-يىلى،مىلادى 1238-يىلى) بۇخارادا يۈزبەرگەن مەخمۇت تورابى باشچىلىق قىلغان خەلق قوزغىلىڭى، چاغاتاي ئۇلۇسى بىلەن ئىلخانىيلار دۆلىتى ئوتتۇرىسىدىكى سىياسىي مۇناسىۋەتلەر، چاغاتاي ئۇلۇسىنىڭ ئىجتىمائىي-سىياسىي ھاياتىدا بارلاس ئەمىرلىرىنىڭ جۈملىدىن، قاراچاي نۇيان، ئىجىل نۇيان، ئالانگۇز نۇيانلارنىڭ تۇتقان ئورنى ۋە رولى، دۇۋاخان (تەخمىنەن، ھىجىرىيە 690-706-يىللىرى، مىلادى 1291- 1306-يىللىرى) ۋە كېپەكخان (ھىجىرىيە709-يىلى،مىلادى 1309-يىلى)، ئىككىنچى قېتىم (ھىجىرىيە 718-،726-يىلى، مىلادى 1318-1326-يىللىرى) دەۋرىدە يۇرتنى ئاۋات قىلىش يولىدا ئېلىپ باغان چوڭ ئىشلىرى، ( مەسىلەن؛بەلخ ۋە ئەندىجان شەھەرلىرىنىڭ قايتىدىن قۇرۇلۇشى، مەمۇرىي ۋە ئىقتىسادىي ئىسلاھاتلار)، تارما شىرىن (ھىجىرىيە726-734-يىللىرى،مىلادى1326-1334-يىللىرى)نىڭ ھىندىستانغا قىلغان يۈرۈشى، چاغاتاي ئۇلۇسىنىڭ XIVئەسىرنىڭ 40-50- يىللىرىدىكى سىياسىي ئەھۋالى ھەمدە ئەمىر قازاغاننىڭ يۈرۈشىلىرى شۇلارنىڭ جۈملىسىدىندۇر.
«تۆت ئۇلۇس تارىخىي» دا بۇ ۋە بۇنىڭغا ئوخشاش مەلۇماتلار كۆپ. بۇنىڭغا قارىماي ئەسەرھەم ئايرىم كەمچىلىكلەردىنمۇ خالى ئەمەس. مۇشۇ يەردە ئەگەر تەبىر جايىز بولسا، كۆڭلۈمدىكى بىر گەپنى ئېيتىپ ئۆتمەكچىمەن. ئادەتتە كىشىلەر كىتاپتىن بىرەر خاتالىق-كەمچىلىك سەزسە، كۆپۈنچە مۇئەللىپكە مالامەت قىلىدۇ. بۇ-كىتاپنىڭ چوڭ-كىچىكلىگىدىن قەتئىي نەزەر، قانچىلىك جاپا- مۇشاقەت بىلەن ئىجادقىلىنغانلىقىنى بىلمىگەنلىكتىندۇر. ئۇ كىتاپ قوليازمىمۇ ياكى باسمامۇ، بۇنىڭدىن قەتئىي نەزەر ئوقۇرمەننىڭ قولىغا يەتكىچە مۇئەللىپتىن تاشقىرى يەنە بىر نەچچە ئادەمنىڭ قولىدىن ئۆتىدۇ. قوليازما كىتاپنى ئالساق، ئۇ بىر ياكى بىر نەچچە خەتتاتنىڭ ئەمگىكى بەدىلىگە يارتىلىدۇ. كۆپۈنچىسى كاتىپقىمۇ باغلىق. ئەسەرنىڭ مۇكەممەللىكى، خاتا ۋە كەمچىلىكلەردىن مەلۇم دەرىجىدە خالى بولىشى نۇرغۇن جەھەتلەردىن خەتتاتنىڭ بىلىمى، ئىخلاسى، ھەتتا ئىنتىزامىغا ھەم باغلىق. لېكىن، قانداقلا بولمىسۇن، كىتاپ ئومۇمەن مەلۇم خاتا-كەمچىلىكلەردىن خالى بولالمايدۇ. «تۆت ئۇلۇس تارىخىي»، جۈملىدىن، ئۇنىڭ بىزگىچە يىتىپ كەلگەن نۇسخىلىرىمۇ بەزى بىر خاتالىقلاردىن خالىي ئەمەسلىگى شۇ سەۋەپتىندۇر.
ئەسەردە كۆزگە چېلىقىدىغان ئەڭ چوڭ ھەمدە ئەڭ كۆپ خاتالىق- موڭغۇلچە ۋە خەنزۇچە ناملارنىڭ (ئاتالغۇ، جۇغراپىيىۋى ۋە ئېتنىك ناملارنىڭ) بەزى جايلاردا توغرا يېزىلمىغانلىقىدۇر. مەسىلەن ئەنگۇر باۋىرچى ئورنىغا –كۈڭۈر، دۇتۇرمېنەن- دۇتۇمىنخان،گىيۋگىن-كېۋكىن، قۇتۇقۇنۇيان-خەتاقۇيانۇيان، جامۇقا-شامۇقا، قاراسۇبەچى ئورنىغا قۇرا-سۇبەنچى،دەيدۇ ئورنىغا-دۇدۇ، مەنزى-مىسكىن، سا قچىن-ساقىيىن، ھانگياس-تاقناس، تەيسۇ-تويكايىخ، خەنجىن- خۇربەخت، دۇلىشىڭ(دىياۋشەن)-چاقاندۇ؛ جاجىرەت ئورنىغا-جانجىرەت، تايجىۋۇت-تايچىغۇت، كۆنكۇتان ئورنىغا-كۈنغان ۋە باشقىچە كۆرۈنۈشلەردە يېزىلغان.
يۇقۇرىدا ئېيتىلغاندەك، بىز چاغاتاي ئۇلۇسى تارىخىنى ياخشى بىلمەيمىز. مەملىكەتنىڭ چىڭگىزخاننىڭ ئىستىلاسىدىن تا ئەمىر تۆمۈرنىڭ ھاكىمىيەت بېشىغا چىققانلىقىغا قەدەر بولغان تارىخى بىز ئۈچۈن قاراڭغۇ. «تۆت ئۇلۇس تارىخىي»دا كەلتۈرۈلگەن مەلۇماتلارنى شەرفىددىن ئەلى يەزدىينىڭ «مۇقەددەمەئى زەپەرنامە» ۋە مەخمۇد ئىبنى ۋەلىنىڭ «بەھرۇل ئەسرار»غا ھەمدە ئارخىلوگىيە پېنى قولغا كەلتۈرگەن مەلۇماتلارغا بىرلەشتۈرۈپ تەتقىق قىلىنسا،شۈبھىسىزكى، پەندىكى بۇ ئاق داغنى يۇيۇش مۇمكىن.
مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلە
مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلە (باشقا نامى: تارقاقلاشتۇرۇلغان پۇل-مۇئامىلە، دىفاي (DeFi)؛ ئېنگلىزچە: Decentralized finance ياكى DeFi) بۈلەكچە زەنجىرى ياكى ئەقلي-ئىدراكلىق توختام قاتارلىق تېخنىكىلغان تاينىپ ئۈچىنچى شەخىسىز ياكى ۋاستىچىسىز ھالدا ئېلىم-بېرىم قىلىندىغان پۇل-مۇئامىلە ھاسىلاتلىرىنى (ياكى مەسئۇليىتى ئېنىق ئىزاھلانغان پۇل-مۇئامىلە ھەسۇلاتلىرى، مەسلەن تاشقى پرىۋوت، پاي-چېكى ۋاكالەتچىسى، ياكى بانكىنىڭ باشقا مەھسۇلاتلىرى)نى كۆرسىتىدۇ. مەركەزسىزلەشتۈرۈلگەن پۇل-مۇئامىلەنىڭ ئالغۇچى ۋە سېتىۋالغۇچى، قەرىز بەرگۈچى ۋە ئالغۇچى ئارىسدا ئەركىن ھالدا ئۈچىنچى شەخىسز قەرىز بېرىش\ئېلىش، شىفىرلىق پۇل سېتىش قاتارلىق مۇلازىمەتلەردىن بەھرىمان بولۇش قاتارلىق ئەمەلىي تۇرمۇش مىساللىرى بار.
ستىفېن ۋىليام خاۋكىڭ
ئەسسەرلىرى
تەڭرى پۈتۈن ساننى ياراتتى: تارىخنى ئۆزگەرتكەن ماتېماتىكىلىق بايقاشلار (2005-يىلى)
بوشلۇق ۋە ۋاقىتنىڭ تەبىئىتى (روگېر پەنروس بىلەن بىرلىكتە، 1996-يىلى)
چوڭ، كىچىك ۋە ئىنسان مېڭىسى (روگېر پەنروس، ئابنېر شىمونىي ۋە نەنسىي كارترايتلار بىلەن بىرلىكتە، 1997-يىلى)
قارا ئۆڭكۈر ۋە ۋاقىت: ئېنىشتىيىننىڭ خاتالىقى (كىپ سورن قاتارلىقلار بىلەن بىرلىكتە، 1994-يىلى)
باراي تورى
تور ئادىرىسى
www.baray.cn
ستىفېن ۋىليام خاۋكىڭ
ئەقىليە سۆزلىرى
21 يېشىمدا مېنىڭ دۇنيادىن كۈتىدىغىنىم نۆلگە ئايلاندى. ئۇنىڭدىن كېيىن ھەممە نەرسە ماڭا قوشۇپ بېرىلگەن نەرسىلەردەك تۇيۇلدى.
ۋاسىلىي ۋاسىليېۋىچ گرىگورىيېف
1834 - يىلى سانت پېتىربۇرگ شىتاتلىق ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ شەرق تىللىرى فاكۇلتېتىنى پۈتتۈرگەن. شۇ يىلى خاندەمىرنىڭ «خۇلاسەتۇل ئەخبار» ناملىق ئەسىرى ئاساسىدا يېزىلغان تۇنجى ئەسىرى «موڭغۇللارنىڭ تارىخى» نى ئېلان قىلغان. (ۋاسىلى گرىگوريېف «خۇلاسەتۇل ئەخبار»نى پارسچىدىن رۇسچىغا تەرجىمە قىلغان).
گرىگورېف تۇنجى بولۇپ تاجىك تىلىنى ئۆگەنگەن ياۋروپا شەرقشۇناسلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۈلگىلىك مىساللار بىلەن رۇسچە سۆزلەيدىغان ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن تاجىك تىلى ۋە گرامماتىكىسىنى تونۇشتۇرغان.
دوغاپ
تۈرلىرى ۋە تەييارلىنىشى
مۇزنى كىچىك ھەرە تىغىدا قىرىپ، قاردەك ھالەتكە كەلتۈرۈپ قادا ياسىلىدۇ، قادا ئادەتتە دوغاپقىمۇ سېلىنىدۇ. قادىنى قايماق قېتىق قادا، ساراڭ قادا قاتارلىق تۈرلەرگە ئايرىشقا بولىدۇ.
كلون
سۈپەتلىك تۈر يىتۈشتۈرگىلى بولىدۇ،تەجىربە بۇيۇمى (مەسلەن :سىزنىڭ تىنىڭىز دىن بىرتال ھۆجەيرە ئېلۋالسا،سىزنىڭ كۆپەيتىلمە نۇسخىڭىزنى يىتۈشتۈرۈپ،خالىسا كلونىڭىزدا خالىغان تەجىربە ئىشلەيدۇ دىگەنلىك)،گېنى يۆتكەلگەن جانلىق يىتۈشتۈرگىلى بولىدۇ ،كۆپ مىقتاردا جانلىق يىتشتۈرۈپ ،سانى سۈپىتىنى كونتىرول قىلىدۇ(سانى ئاز قالغان ،نەسلى قۇرۇش گېردابىغا بېرىپ قالغان جانلىقلارنى كۆپلەپ كۆپەيتىپ ئاۋۇتقىلى بولىدۇ ).
تېبابەت جەھەتتە ،مەسىلەن ناھايىتى نۇرغۇن ئادەمنىڭ ياخشى سۈپەتلىك گېنلىرىنى بىرلەشتۈرۈپ ھەممە ئالاھىدىلىك مۇجەسسەملەنگەن مۇكەممەل تەندىن بىرنى يېتىشتۈرۈپ ،ئاندىن ئۇنى زور مىقداردا كۆپەيتىپ ،ئۇنىڭ ئەزالىرىنى باشقا كېسەل كىشىلەرنىڭ ئەزاسىغا كۆچۈرۈشكە بولىدۇ .ئۇ كلون تەندە سىزنىڭمۇ گىنىڭىز بولغانلىقى ئۈچۈن يەكلەش ئالامىتى ناھايىتى ئاز كۆرۈلىدۇ. باشتا ئېيتىپ ئۆتكىنىمىزدەك بۇ تېخنىكا ئىككى بىسلىق خۇسۇسىيەتكە ئىگە ،يەنى : كلون ئادەم ،ھايۋانلارنى كۆپەيتىپ ئۇنىڭ ئەزالىرىنى خالىغانچە يۆتكەش ،كلون جانلىق ئۈستىدە خالىغانچە تەجرىبە ئىشلەش قانۇنغا ،ئەخلاققا ئۇيغۇن بولارمۇ ؟ كلونلاش يەنە يەرشارىدىكى جانلىقلارنىڭ گېن قۇرۇلمىسى ۋە كۆپ خىللىقىغا پايسىدسىز تەسىر كۆرسىتىش مومكىن. يەنە مەسىلەن سىزدىن كلونلاپ 100لىگەن ئادەمنى يېتىشتۈرسە(يات جىنس بولمىغان ئەھۋالدىمۇ يېتىشتۈرۈش مومكىن) ئۇ 100بالىڭىزنىڭ گېنى پۈتۈنلەي ئوخشاش بولغانلىقى تۈپەيلى ئىپادىلىنىپ چىققان ئېرسى ئالاھىدىلىكى پۈتۈنلەي ئوخشاش بولسا ،قانداق پەرقلەندۈرۈش مومكىن ؟ ئۇلار كىيىن مىراس دەۋاسى قىلىپ قالسىچۇ ؟ سىزنىڭ ھۈجەيرىڭىزدىن كۆپەيگەن ئاشۇ كلون ئادەملەر بىلەن سىز قانداق مۇناسىۋەتتە بولۇشىڭىز كېرەك ؟ كلون ئادەمنىڭ خاراكتېرى،خۇي-پەيلى سىزدىن پەرقلىنىدىغان ،ناچار بولۇپ چىقسىچۇ ؟ئۇلارنى خالىغانچە ئۆلتۈرگىلى بولمايدۇ دە؟ئىنسانلار پەيدە بولغاندىن بۇيان جىنسلىق كۆپىيىپ كەلدى ،ھازىر سىز بۇنداق جىنسسىز كۆپىيىشنى قوبۇل قىلالامسىز ؟
دېمەك ھازىرقى شارائىتقا نىسبەتەن ئادەمنى كلونلاش پۈتۈن ئىنسانىيەتنىڭ ئەخلاق قارشى ،قانۇنى ئېڭى ،دۇنيا قارىشى .....قاتارلىقلارغا قىلىنغان بىھۆرمەتلىك دەپ قارىلىپ ،قەتئىي چەكلەنمەكتە.
چوشقا
چوشقا ئۆي قۇشلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ئەجدادلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. چوشقا گۆشى ياۋروئاسىيا ۋە ئافرىقا قىتئەسىگە تۇتىشىدۇ ، ياۋروپادىن تىنچ ئوكيان ئارىلىغىچە. چوشقا ناھايىتى يۇقىرى ئىجتىمائىي ۋە ئەقىللىق ھايۋان. ھەر ۋاقىت تەخمىنەن 1 مىليارد ئادەم ھايات بولغاچقا ، ئۆيدىكى چوشقا دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ سۈت ئەمگۈچىلەرنىڭ بىرى. چوشقا گۆشى ھەممىلا جايدا بولۇپ ، كۆپ خىل يېمەكلىكلەرنى ئىستېمال قىلالايدۇ. تىپىك چوشقىنىڭ ئۇزۇن باش سۆڭىكى بار بولۇپ ، ئالاھىدە تۇغۇتتىن بۇرۇنقى سۆڭەك ۋە ئۇچىدىكى قاپارتما دىسكىسى ئارقىلىق كۈچەيتىلىدۇ. بۇ مۈشۈكئېيىق تۇپراققا كولاپ يېمەكلىك تېپىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ ، ئۇ ئىنتايىن ئۆتكۈر سېزىمچان ئەزا. ھەر بىر پۇتىدا تۆت تۇياق پۇت بارمىقى بار ، ئىككى چوڭ مەركىزى بارماقنىڭ ئېغىرلىقى كۆپ ، ئەمما سىرتقى ئىككىسى يۇمشاق يەردىمۇ ئىشلىتىلىدۇ. ياۋا توڭگۇز ھەر قانداق يەم-خەشەك بايلىقىدىن پايدىلىنالايدۇ. شۇڭلاشقا ، ئۇلار چوشقا قاتارلىق چوڭ سۈت ئەمگۈچىلەرنى يېتەرلىك سۇ بىلەن تەمىنلىيەلەيدىغان ھەر قانداق ئىشلەپچىقىرىش ماكانىدا ئاساسەن ياشىيالايدۇ.
گۇاڭشى جۇاڭزۇ ئاپتونۇم رايونى
left|thumb|350px| left|thumb|350px گۇاڭشى جۇاڭزۇ ئاپتونۇم رايونى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، گۇئاڭشىنىڭ 48،890،000 نوپۇسىبار، 236،700 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 23.48°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 108°59.
جاڭ يۇشيا
1977- يىلىدىن 1979- يىلىغىچە قۇرۇقلۇق ئارمىيە 41- جۈن 40- شى 119- تۈەن 3- يىڭ 8- ليەننىڭ ليەنجاڭى بولغان.
ئورىياچە
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[ئورىياچەدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] left|thumb|400px| ھىندىستان ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
توغان
رولى ۋە ئەھمىيىتى
2. توسما ئۈستىدىكى سۇ كۈچىدىن پايدىلىنىپ، توك چىقىرىش ماشىنىسى ئارقىلىق توك پەيدا قىلالايمىز.
تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيىسى
تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيەسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Tashqorghan Tajik Aptonom Nahiyisi) پامىر ئېگىزلىكىنىڭ شەرقىي قىسمىغا، قاراقۇرۇم تېغىنىڭ شىمالىغا جايلاشقان. شەرقىي تەرىپى قاغىلىق ناھىيىسى، يەكەن ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شىمال تەرىپى ئاقتو ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇب ۋە غەرب تەرىپى ئايرىم-ئايرىم ھالدا كەشمىر (پاكىستان كونتروللىقىدىكى رايون) ، ئافغانىستان، تاجىكىستان بىلەن چېگرىلىنىدۇ (چېگرا لىنىيىسى ئۇزۇنلۇقى 808 كىلومېتىر). جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 178 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 140 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 52 مىڭ 400 كۋادرات كىلومېتىر (بۇنىڭ ئىچىدە قوشنا دۆلەتلەر بىلەن تالاش-تارتىش بولۇۋاتقان يەر 28 مىڭ كۋادرات كىلومېتىر) كېلىدۇ. قونجىراپ ئېغىزى ناھىيىنىڭ جەنۇبى قىسمىدىكى دەپتەر يېزىسى غا جايلاشقان بولۇپ، پاكىستان]] نىڭ گىلگىت بالتىستان رايونى بىلەن تۇتۇشىدۇ.
ئىقلىمى
تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيەسى سوغۇق مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 3.3، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 32.0، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى-39.1. كۈننىڭ يىللىق چۈشۈش ۋاقتى 2831.0 سائەت. قىروسىز مەزگىلى 79 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل-يېغىن مىقدارى 68.3 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2309.5 مىللىمېتىر.
لوپ ناھىيىسى
جۇغراپىيە
لوپ ناھىيىسى تارىم ئويمانلىقىنىڭ جەنۇبىي چېتىگە، كوئىنلۇن تېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە جايلاشقان. شەرق تەرىپى چىرا ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇب، شىمال تەرىپى خوتەن شەھىرى، خوتەن ناھىيىسى، قاراقاش ناھىيىسى بىلەن دەريا ئارقىلىق ئايرىلىپ تۇرىدۇ. شىمال تەرىپى ئاۋات ناھىيىسى، ئاقسۇ شەھىرى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 337.5 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 45 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 13 مىڭ 600 كۋادرات كىلومېتىر. ئۇنىڭغا ئۈچ بازار، ئالتە يېزا، 238 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ئاپتونوم رايونلۇق سەھىيە نازارىتى باشقۇرۇشىدىكى لوپ ماخاۋ كېسەللىكلىرى دوختۇرخانىسى مۇشۇ يەردە. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1486 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 214 مىڭ 700، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار 98.65% نى، خەنزۇلار 1.3% نى، باشقا مىللەتلەر  0.05% نى تەشكىل قىلىدۇ.
چېن شى
1979- يىلىدىن 1979- يىلىغىچە فۇجۇ ئۇنىۋېرسىتېتى خىمىيە سانائىتى فاكۇلتېتىدا ئوقۇتقۇچى بولغان.
1990- يىلىدىن 1990- يىلىغىچە چىڭخۇا ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇتقۇچى بولغان، بېيجىڭ تىل ئىنستىتۇتىنىڭ ئىنگلىز تىلى بويىچە قىسقا مۇددەتلىك تەربىيەلەش سىنىپىدا ئوقۇغان.
ئەزىز نارىنبايوپ
ئەزىز نارىنبايېف ھازىر گەرچە ياشنىپ قالغان بولسمۇ ،ئەمما ئۇنىڭ پەلسەپىۋى كۆز قاراشلىرى كامالەتكە يەتكەن ، ئىلمى تەجىربىسى مول ، قەلىمى ئەڭ ئۆتكۈرلەشكەن بىر دەۋردە بولغاچقا، قەلمىنى تاشلىماي ، زور تىرشچانلىق بىلەن ئىشلەپ ، پۈتۈن ھاياتىنى ئىلىمغا بېغشلاپ، ئۆزىگە بەرىلگەن يۈكسەك باھالار ، ئوردېن – مېداللار ئالدىدا مەغرۇرلانماي ، ئۆز تەتقىقاتىنى تېخمۇ چوڭقۇرلاشتۇرۇش بىلەن بىرىگە 2009-يىلى4-ئاينىڭ 24- كۈنى ئۆزىنىڭ 85 ياشقا كىرگەنلىكىگە قارىماي، يېقىندا ‹‹تاللانغان ئەسەرلەر ›› ناملىق كىتاۋىنى يېزىپ پۈتتۈرگەن. ئۇنىڭ بۇ كىتاۋىدا ئوتتۇرا ئەسىرلەردىكى ئۇيغۇر مۇتەپەككۈرلىرىنىڭ ئىلمىي ئەمگەكلىرى ، ئۇلارنىڭ دۇنيا قاراشلىرى كەڭ دائىردە يۇرىتىلغان. قىرغىزئىستان ھۆكۈمىتى ئۇنىڭ ئىلىم-پەنگە قوشقان تۆھپىلىرىنى يۇقىرى باھالاپ ، يېقىندا قىرغىزئىستان جۇمھۇريىتى فىرېزىنتى باقىيېۋ تەرىپىدىن مۇكاپاتلانغان. 2004-يىلى 5-ئاينىڭ 8-كۈنى قىرغىزئىستان بېشكېك شەھرىدە ئەزىز نارىنبايېفنىڭ 80 ياشقا توشقانلىقى داغدۇغلۇق تەبرىكلىنىپ ئالىمغا يۇقىرى باھالار بېرىلگەن بولسا ،2009-يىلى 5-ئاينىڭ10-كۇنى ئالىمنىڭ 85ياشقا كىرگەنلىكى يەنە چوڭ پائالىيەتلەر بىلەن تەبرىكلەنگەن. بىز بۇ مۇناسىۋېت بىلەن ئالىمغا تەن ساقلىق، ئىشلىرىغا ئۇتۇق ،تۇرمۇشىغا قۇت تىلەيمىز.
خەنجەر چىشلىق يولۋاس
خەنجەر چىشلىق يولۋاس مۆشۇك ئائىلىسىدىكى ھايۋانلارنىڭ تەرەققى قىلغان بىر تارمىقى بولۇپ،يېڭىلىنىش دەۋرىدە پەيدا بولغان يەنى بۇنىڭدىن تەخمىنەن 3-1.5مىليون يىللار بۇرۇن پەيدا بولۇپ ،يەرشارىدا ياشاپ نەسلى قۇرۇغان  .بۇ يولۋاس تۈرى ئىنسانلارنىڭ ئەجدادلىرى بىلەن تەخمىنەن 3مىليون يىل بىللە يەرشارىدا ياشىغان .بۇ خىل يولۋاسنىڭ بىر جۈپ چوڭ بولغان قوزۇق چىشى بولۇپ،پۇتى بىرئاز قىسقا.ھايۋاناتلار دۇنياسىدا پىلدىن باشقا بۇنداق زور چىشى بولغان ھايۋانلار تېخى پەيدا بولمىغان.پىلنىڭ چىشىمۇ خەنجەر چىشلىق يولۋاسنىڭ چىشىغا ئوخشاش قوزۇق چىش بولماستىن بەلكى ئۇتتۇر چىشتۇر.
مارتىنىكا
مارتىنىكا بولسا كارىب دېڭىزى جايلاشقان بىر دۆلەت. دۆلەت تىلى بولسا فرانسۇز تىلى. نۆۋەتتىكى پرىزدېنتى ئالفرەد مارىئە-جەئاننە. يەر مەيدانى 1 مىڭ 128 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 402 مىڭ.
چېن مىنئېر
ھازىر مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، چۇڭچىڭ شەھەرلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى.
1983- يىلىدىن 1984- يىلىغىچە جېجياڭ ئۆلكىسى شاۋشىڭ شەھەرلىك پارتكوم پارتىيە مەكتىپىنىڭ نەزەرىيە ئوقۇتقۇچىسى بولغان.
1990- يىلىدىن 1991- يىلىغىچە جېجياڭ ئۆلكىسى شاۋشىڭ ناھىيەلىك پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى بولغان.
2017- يىلىدىن 2017- يىلىغىچە چۇڭچىڭ شەھەرلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى بولغان.
ئىجتىمائىيلىشىش
ئۈچىنجى مىسال. مايمۇنلار سىملاردىن ياسالغان، ئەمما يۇمشاق رەخت بىلەن ئۇرالغان ”ئانا“ بىلەن قەپەسكە سۇلانغان. ھەربىر مايمۇن سۈنئىي ”ئانا“غا ياماشقان. بۇ سىناقتىكى مايمۇنلار ئالدىنقى گۇرۇپتىكى مايمۇنلارغا قارىغاندا، سەل يىنىكرەك زىيانغا ئۇچرىغان. Margaret Harlow مايمۇنلارنىڭ ئۈزىنىڭ يىقىنلىرىدىن پايدىلىنىدىغانلىقىنى يەكۈنلەپ چىققان. بۇ تەجرىبىدە قۇرامىغا يەتكەنلەرنىڭ بۇۋاقلارنىڭ ھىسياتىغا قانچىلىك دەرىجىدە تەسىر كۆرسىتىدىغانلىقى مۇئەييەنلەشتۈرۈلگەن. Margaret Harlow يەنە ئۈچ ئاي ئايرىۋېتىلگەن بۇۋاق مايمۇنلارنىڭ ئەسلىگە كىلەلەيدىغانلىقى، ئەمما ئالتە ئاي ئايرىۋېتىلگەن مايمۇنلارنىڭ ئېغىر دەرىجىدە ھىسسىي ۋە ھەرىكەت زەخمىلىنىشكە ئۇچرايدىغانلىقىنى بايقىغان.[3]
ھازىرغا قەدەر نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ كاللىسىدا ئىنسان تۇغما ئىقتىدارغا ئىگە، بۇ ئىقتىدار ئىنساننىڭ شەخسىيتى ۋە ھەرىكىتىنى بەلگىلەيدۇ، دەپ قارىغان ئىدى. ھەتتا، تەتقىقاتچىلار ئارىسىدىمۇ، بەدىنىدە مەلۇم بىر خىل ئالاھىدىلىك بار بولغان كىشىلەر ياكى مەلۇم بىر ئىرىقتىكى كىشىلەرنىڭ جىنايەت ئۆتكۈزۈش نىسپىتى يۇقىرى بۇلىدۇ، دەپ قارايدىغان گۈدەك ھالدىكى تەتقىقاتلارمۇ بولغان. ئىنسانىيەت تارىخىدا ئەڭ ئېغىر بولغان، ئادەمنىڭ بەدەن ئالاھىدىكىلىگە ئاساسەن ئۇنىڭ خاراكتىرىگە ھۈكۈم قىلىدىغان ”ئىرقىي گۇناھ“ مۇستەملىكە دەۋرىدە يۈز بەرگەن ئىدى. ئافرىقا قىتئەسىنى بويسۇندۇرغان ئىنگىلىزلار ھەتتا قارا تەنلىكلەرنىڭ مىڭىسىنى ئېچىپ تەجرىبە قىلىپ، قارا تەنلىكلەرنىڭ ”ساپاسىزلىقى ۋە دۆتلۈكى“نىڭ ئۇلارنىڭ مىڭىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىنلىكى ھەققىدە يەكۈنگە ئىرىشمەكچى بولغان. قىسقىسى، زامانىۋى پىسخولوگىيە ۋە بىئولوگىيە تەرەققى قىلىشتىن ئىلگىرى كىشىلەر ئىنسانلارنىڭ تەن جەھەتتىكى ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن، ئۇلارنىڭ خاراكتىرى ۋە ھەرىكىتىگە باھا بىرىدىغان ئادەت بار ئىدى.
ئۇلۇغ ئەسەر ”قۇتادغۇبىلىك“ تە يۈسۈپ خاس ھاجىپ ئىنساننىڭ تەن قۇرۇلمىسى بىلەن ئۇنىڭ خاراكىتىرى ھەققىدە توختىلىدۇ. ئۇ ئوردا خىزمەتچىلىرىنىڭ قانداق بولۇشى ھەققىدىكى تەھلىلىدە تەن قۇرۇلمىسى بىلەن خاراكىتىرنىڭ ۋە ھەرىكەتنىڭ مۇناسىۋېتى بارلىقىنى ئوتتۇرىغا قۇيىدۇ. گەرچە، يۈسۈپ خاس ھاجىپنىڭ بۇ ھەقتىكى قارىشىنىڭ ئىلمىي ئاساسىي تۈۋەن بولىسمۇ، ئەمما، بۈگۈنكى كۈندە، بىئولوگىيەلىك ئالاھىدىلىككە تايىنىپ خاراكىتىر ۋە ھەرىكەتكە ھۈكۈم قىلىدىغان بۇ ئىلىمنىڭ مەلۇم دەرىجىدە بازىرى بار. بولۇپمۇ، پىسخولوگىيەدە بۇ ھەقتە خىلى كۆپ بايقاش مەۋجۇت.
تالانتنىڭ تۇغما بۇلىدىغانلىقى مۇئەييەنلەشتۈرۈلگەن بولسىمۇ، ئەمما، بىئولوگىيەلىك، ئىرقى ۋە جىنىسي ئالاھىدىلىكلەرنىڭ بىر كىشىنىڭ ھەرىكىتى ۋە ئىجتىمائىي دۇنياسىنى پۈتۈنلەي بەلگىلەيدىغانلىقىنىڭ ئىلمىي ئاساسى يوق. يۇقىرىقى مىسالدا كۆرسىتىپ ئۈتۈلگىنىدەك، ئادەم بۇ دۇنياغا تۈرەلگەندە ئالاھىدە ئىقتىدارنى بىللە ئېلىپ كىلەلمەيدۇ. ئېلىپ كىلەلەيدىغىنى بولسا، پەقەت مەلۇم دەرىجىدىكى تالانت، ئەقىلىي قابىلىيەت ۋە ھىسسىي مايىللىق. ئەگەر بىر بۇۋاقنى توغۇلۇشىدىنلار ئىنسانلاردىن ۋە جەمئىيەتتىن ئايرىپ باققاندا، ئۇنىڭ ئىنسانلىق خاراكتىرى ۋە ھەرىكىتىگە دائىرى ھېچقانداق نەرسىسى بولمايدۇ. شۇڭلاشقا، مەلۇم بىر بىئولوگىيەلىك ئالاھىدىلىكنىڭ ئىنساننىڭ پۈتۈن ئىجتىمائىيلىقىنى بەلگىيلەيدىغانلىقى پۇت باسمايدىغان بىر نوقتىنەزەردىن ئىبارەت. جەمئىيەتشۇناسلارنىڭ نەزىرىدە، ئادەم ئىجتىمائىيلىشىش جەريانىدا ھاياتىغا ۋە ئىنسانلىقىغا دائىر ھەرقانداق نەرسىنى ئۈگىنىدۇ ۋە يىتىلدۈرىدۇ.
ئادەتتە، نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ كاللىسىدا ئاياللار ھىسياتچان، ئەرلەر ئەقلىي دىگەندەك چۈشەنچىلەر بۇلىدۇ. بۇ خىل قاراش ئۇيغۇرلاردىلا ئەمەس، بەلكى نۇرغۇن خەلقلەردە بار. ئۇيغۇر خەلق ماقال-تەمسىللىرىدە ”ئايال كىشىنىڭ چېچى ئۇزۇن، ئەقلىي قىسقا“ دەيدىغان ماقال بار. ئەگەر ھىسياتچانلىق ياكى ئەقلىيلىك ئىنسان توغۇلغان ۋاقتىدىلا گىنىدا بار بۇلىدىغان بولسا، بۇ خىل يەكۈن توغرا بولغان بۇلىدۇ. ئەكىسچە ھالدا، ئەرلەرنى ئەقلىي، ئاياللارنى ھىسياتچان دەپ ئىككى قۇتۇپقا ئايرىش خاتا ئىشتۇر. بۈگۈنكى كۈنگىچە نۇرغۇن پىسخولوگلار ۋە جىنسىيەت تەتقىقاتچىلىرى بۇ خىل قۇتۇپقا بۈلۈش ئۇسۇلىنىڭ ناتوغرا ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلاپ كەلدى. چۈنكى، مەيلى قىز مەيلى ئوغۇل بولسۇن، ئەگەر بۇۋاقلار جەمئىيەتتىن ئايرىۋېتىلسە ئۇلاردا ھىسياتچانلىق ۋە ئەقلىيلىك ئالاھىدىلىكلىرى تولۇق ئىپادىلىنىپ چىقمايدۇ. ئەگەر ئاياللار ئەنئەنىۋى جەمئىيەتتە، تالانىڭ ئىشلىرىغا ئارىلىشىپ پىشىپ يىتىلسە ئىدى، ئاياللارنىڭ ئەقلىي ئەرلەر ئالدىدا قىسقا بولمايتتى. مۇھىمى، ھەر دائىم ئۆيدە ئولتۇرۇپ، سىرتنىڭ ئىشىنى بىلمەيدىغان ئاياللار ئەلۋەتتە، ئەقىل ۋە ئىشلارنى بىر تەرەپ قىلىشتا كالتە بولۇپ قېلىشى تەبىئىي. بىز بۇنىڭدىن، ھىسياتچان ياكى ئەقلىي بولۇش مەسىلىسىنىڭ مۇتلەق ھالدا تەبىئىيلىك بىلەن ئەمەس، بەلكى، ئىجتىمائىيلىق تەرىپىدىن بەلگىلىنىدىغانلىقىنى بىلىشىمىز مۇمكىن.
ئانژۇ تاقىم ئاراللىرى
ئانژۇ تاقىم ئاراللىرى سوۋېت ئىتىپاقىنىڭ شىمالىي قىسمىدىكى شىمالىي مۇز ئوكيان ياقىسىغا جايلاشقان يېڭى سىبىر تاقىم ئاراللىرى ئىچىدىكى ئەڭ چوڭ تاقىم ئاراللار گۇرۇپپىسى.
ئىجتىمائىيلىشىش
[4]John Macionis, sociology (fourteenth edition), Pearson Press, p.103
[5] Kerry Ferries and Jill Stein, The Real World Introduction to Sociology, Second Edition, 2008, US, p.127
گوتىك
لەن كۇرتىس
90-يىللارنىڭ ئوتتۇرىدىن كېيىن، گوتىك بارغانسىرى كېيىنكى مەدەنىيەتلەرنىڭ تەسىرىگە ئۇچراپ مەزمۇنى كېڭەيدى، مەسىلەن، ئاياللار، ئىنساپسىزلار(پەرزەنتلەر)، ھەمجىنىسلىقلار دىگەندەك.
ئەسىر (يۈزيىل)
بىلىش لازىم بىلىمسىزلەرگە بۇ ئەسىردە خېرىدار يوق;
ئىرىقى قىرغىنچىلىق
دارفۇر توقۇنۇشى
دارفۇر توقۇنۇشىدىكى قىرغىنچىلىق. بۇ داۋاملىشىۋاتقان قىرغىنچىلىق. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئۇنى ئېرىقى قىرغىنچىلىق دەپ رەسمىي ئېنىقلىمىغاچقا ، مەجبۇرىي ئارىلىشىش يۈز بەرمىدى.
ئەرمەنى قىرغىنچىلىقى
ئوسمان ئىمپىرىيىسى بىلەن ئەرمەن ئېرىقى قىرغىنچىلىق. تۈركىيە ھۆكۈمىتى بۇ قاراشقا قارشى چىقتى ، ئەمما خەلقئارا تالاش-تارتىشلار داۋاملاشماقتا (تەپسىلاتىنى ئەرمېنىيە ئېرىقى قىرغىنچىلىقىغا قاراڭ ).
شەرقى تۈركىستان قىرغىنچىلىقى
2021-يىلى 1-ئاينىڭ 20-كۈنى ، جۇڭگو ھۆكۈمىتى بۇ قارارنى ئېتىراپ قىلمىدى.
روھلىنىپ كەتتى
بۇ فىلىم 2001-يىلى 7-ئاينىڭ 20-كۈنى تارقاتقۇچى توخو تەرىپىدىن ياپونىيەدە تارقىتىلغان بولۇپ ، بۇ فىلىم دۇنيا مىقياسىدا بېلەت كىرىمى 395 مىليون 800 مىڭ دوللار بولغان. ئۇ ھەمىشە 21-ئەسىردىكى ئەڭ ياخشى كىنولارنىڭ بىرى ، شۇنداقلا تارىختىن بۇيان ئىشلەنگەن ئەڭ قالتىس كارتون فىلىملەرنىڭ بىرى دەپ قارىلىدۇ ۋە IMDb نىڭ تارىختىن بۇيانقى ئەڭ يۇقىرى باھالانغان 30 كىنو قاتارىغا كىرىدۇ. بۇنىڭغا ئاساسەن ، ئۇ جەمئىي 31 مىليون 680 مىڭ فوندستېرلىڭ (305 مىليون دوللار) بىلەن ياپون تارىخىدىكى ئەڭ ئۇتۇق قازانغان ۋە كىرىمى ئەڭ يۇقىرى فىلىم بولۇپ قالدى. ئۇ 19 يىل رېكورتنى ساقلاپ ، ئالۋاستى ئۆلتۈرگۈچىدىن ئېشىپ كەتكۈچە: كىمېتسۇ يوق يابا كىنو: 2020-يىلى مۇگېن پويىزى.
جۇلىيان كۈنى
جۇلىيان كۈنى، جۇلىيان تارىخ سېستىمىدا ئورۇن ئالغان ۋە ئاسترونوملار تەرىپىدىن ئىلمىي ئىزدىنىشلەردە قوللىنىلغان بىر زامان ئۆلچەش سېستىمىسىدۇر. جۇلىيان كۈنى م.ب 4713- يىلى 1- ئاينىڭ 1- كۈنى چۈش سائەت 12 دىن (گرېگورىيان تەقۋىمى بويىچە م.ب 4714- يىلى 11- ئاينىڭ 24- كۈنى) ئىتىبارەن بىر كۈننىڭ زامان ئېغىرلىقىنى كۈن ۋە بۆلەكلەر ھالىدە ئوتتۇرىغا قويىدۇ.
ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى
يەر
ياۋرۇپا، شەرقىي ئاسىيا، شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيا، شىمالىي ئافرىقا، تىنچ ئوكيان، ئاتلانتىك ئوكيان، ئوتتۇرا دېڭىز.
جەرەيانى
ئاخىرلىشىشى
1945-يىلى 8-ئاينىڭ 6-كۈنى ۋە 9-ا كۈنى ئامېرىكا ئارمىيىسى ياپونيىنىڭ خىروسما ۋە ناگاساكى شەھەرلىرىگە ئاتوم بومبىسى تاشلىدى. 8-ئاينىڭ 8-كۈنى سوۋېت ئىتپاقى ياپونىيىگە جەڭ ئېلان قىلدى، 9-كۈنى مىليونلىغان كىشلىكتىن تەشكىل تاپقان سوۋېت ئىتپاقى قۇشۇنى جۇڭگونىڭ شەرقى شىمالىغا قاراپ ئىلگىرلىدى. شۇ كۈنى يولداش ماۋزېدوڭ «ياپون قاراقچىلىرىغا قارشى ئەڭ ئاخىرقى ئۇرۇش» چاقىرىقىنى ئېلان قىلدى. جۇڭگونىڭ ھەر قايسى ئازاد رايونلىرىدىكى قوراللىق كۈچلەر ياپون قۇشۇنلىرىغا قارشى پۈتۈن سەپ بويچە ئۇمۇمىيۈزلۈك قايتۇرما ھۇجۇمغا ئاتلىنىپ، كەڭ رايونلارنى تېز سۈرئەتتە ئازاد قىلدى. 8-ئاينىڭ 14-كۈنى ياپونىيە تەسلىم بولغانلىقىنى جاكارلىدى. 9-ئاينىڭ 2-كۈنى تەسلىمنامىگە ئىمزا قويدى، فاشىستلارغا قارشى 2-دۇنيا ئۇرۇشى گېرمانىيە، ئىتالىيە، ياپونىيە فاشىسىتلىرىنىڭ ئۈزۈل-كېسىل مەغلۇبىيىتى ۋە پۈتۈن دۇنيا خەلقىنىڭ ئۇلۇغ غەلبىسى بىلەن ئاخىرلاشتى.
خۇ چۈنخۇا
2009- يىلىدىن 2010- يىلىغىچە ئىچكى موڭغۇل ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ شۇجىسى بولغان.
پەندىك
ئىسمى
بۇ رايوننىڭ ئەڭ قەدىمكى ئىسمى پانتىكاپۇن.
يۈسۈپجان ئەمەت
ھۇجۇمغا ئۇچرىشى
مەلۇم بولۇشىچە، يۈسۈپجان ئوق تېگىپ يەرگە يىقىلغاندىن كېيىن يېنىدا پەيدا بولغان دوستى سۇلتانجانغا نەق مەيداننى ۋىدېيوغا ئېلىش ۋە ئۇنى فېيسبۇكتا تارقىتىشنى بۇيرۇغان. لېكىن ئەينى چاغدا تېلېفونى ئىشلىمىگەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە قانلىق سورۇننى كۆرۈپ جىددىيلەشكەن سۇلتانجان نەق مەيداندىن خەۋەر بېرىلمىگەن، پەقەتلا يۈسۈپجاننىڭ تېلېفونى ئارقىلىق نەق مەيداننى ۋىدېيولۇق خاتىرىگە ئالغان.
ئاۋغۇست (رىم پادىشاھى)
ئاۋغۇست كارامەت تالانتلىق ھۆكۈمران ۋە ھەقىقىي سىياسىئون ئىدى. ئۇ ئىچكى ئۇرۇشنىڭ ئېغىر جاراھەتلىرىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ھالدا ساقايتتى. ئاۋغۇست رىمغا 40 يىل ھۆكۈمرانلىق قىلدى. ئۇنىڭ سىياسىتى رىمنىڭ كەلگۈسىگىمۇ تەسىر كۆرسەتتى. ئۇ ھۆكۈمرانلىق قىلغان مەزگىلدە، رىم قوشۇنلىرى ئىسپانىيە، شۋىتسارىيە، ئاناتولىيە ۋە بالقان يېرىم ئارىلىدىكى كۆپلىگەن دۆلەتلەرنى ئىشغال قىلىۋالغانىدى. ئىمپېرىيىنىڭ شىمالىي چېگرىسى رېين دەرياسىدىن دوناي دەرياسىغىچە بولغان زېمىنلارنى ئۆز ئىچىگە ئالاتتى. بۇ چېگرا نەچچە ئەسىرگىچە داۋام قىلدى. ئاۋغۇست دۆلەتنى تۈزەشتە غايەت زور رول ئوينىغانىدى. ئۇ رىمنىڭ مالىيە ۋە باج تۈزۈمىنى تۈزۈپ چىقتى، ھەربىي قوشۇننى رەتكە سېلىپ چىقتى، قۇدرەتلىك دېڭىز ئارمىيىسىنى قۇردى، ئوردا ساقچى قىسىملىرىنى تەشكىللىدى. ئوردا ساقچى قىسىملىرى كېيىنكى چاغلاردا پادىشاھنى تاللاش ۋە تەختتىن چۈشۈرۈش ئىشلىرىدا مۇھىم رول ئوينىدى.
سېنت بارتھېلەمي ئاراللىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">left|thumb|250px| left|thumb|
ئابدۇشۇكۇر مۇھەممەدئىمىن رۇبائىيلىرى
(1)
گۈل تولۇپ تۇرغان بېغىڭغا كۆرگىلى رەنا كېلۇر،
ئاينى تۇتماق، كۆككە ئوق ئاتماق ساڭا شۆھرەت ئەمەس،
قۇت تېپىپ شاھ تاجىدا قىلساڭ جۇلا زۇمرەت بولۇپ،
(8)
تەسەۋۋۇر ئەتمىكىم شەرتتۇر توپادىن تۇتىيا ئىزلەپ،
فېمىنىزىم ۋە فېمىنىزىم ھەرىكەتلىرى
[2] Steven Seidman, Contested knowledge(Fifth Edition), 2013, p205
[4] Charlotte Krolokke, Gender Communication Theories and Analyses: From Silence to Performance, 2006, p9
ئابدۇشۇكۇر مۇھەممەدئىمىن رۇبائىيلىرى
ئەتىۋارلاپ ئەتىردەك قىلماڭ ئۇنى شىشىگە بەند،
نادانلىقنىڭ تۈپەيلى پىتنە- بۆھتان، رەشىك- ھەسەت قاينار،
ئاڭا ئەل ئاشىغى قاخشار كۆرۈپ بۇ ھالنى ھەسرەتتە.
GPU
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئىنگلىزچە نامى :Graphic Processing Unit
GPU ئىشلەپچىقىرىدىغان ئاساسلىق شىركەتلەر
AMD: دۇنيادىكى ئىككىنچى چوڭ مۇستەقىل سىنكارتا ئىشلەپچىقىرىش كارخانىسى، ئۇنىڭ ئالدىنقى ئەجدادى ATI بولۇپ، بۇ بايراق ئاستىدا RADEON تىپى، FIREGL تىپىدىكى سىنكارتىلار بار. سېتىلىش مىقدارى ۋە پايدىسى جەھەتتىن ئېيتقاندا، AMD سىنكارتا جەھەتتىن NVIDIA غا ئازراق ئۇتتۇرۇپ قويىدۇ، ئەمما ئىككىسىدە چوڭ پەرق يوق.
ئابدۇشۇكۇر مۇھەممەدئىمىن رۇبائىيلىرى
بولمىسا قەلبىمدە ھېكمەت ئامىتىم ئاپەت ماڭا.
بولۇر چۆللۈك مۇكاپاتى قىلىپ نەم قەترىگە تەشنا.
ئادىمىيلىك
ئادىمىيلىك بىر ئادەمدىكى پىسخىكا ئالاھىدىلىكلەرنىڭ ئومومى يىغىندىسى بۇلۇپ ، پىسخىكا ئالاھىدىكلەردىكى ئېغىشچانلىق ۋە تۇراقلىقلىقنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئابدۇشۇكۇر مۇھەممەدئىمىن رۇبائىيلىرى
ئۆزۈمنى ئاختۇرۇپ تاپسام چېچەك بوستانىغا تولغانمەن.
كى تۇپراق ئاستىدا كۆرسەممۇ بەختىڭنى قەدىردانىم.
«قادىر ئاللا» ئوت ئەمەس، تۇپراقتا تەن قىلسا بىنا،
ﻣﻪﻳﻠﻰ ﺷﺎھ، ﻣﻪﻳﻠﻰ ﮔﺎﺩﺍي ﺋﯩﻠﻜﯩﺪﻩ ﺑﯩﺮ ﺧﻪﺯىنە ﻳﺎﺗﯘﺭ،
ﺷﺎھﻼﺭ ئاﯞﺍﺭﻩ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺧﻪﺯىنە - ﭼﯩﻦ ﺧﻪﺯىنە ئەﻣﻪﺱ،
ﺑﻮﻟﺪﻯ ﺭﯨﻢ ئاﺧﯩﺮ ھﺎﻻﻙ ﻛﻪﻳﭙﻰ-ﺳﺎﭘﺎ، ﺷﯚھﺮﻩﺕﺑﯩﻠﻪﻥ،
ﭼﯜﺷﻪﺵ ﮔﻮﻳﺎ ﺳﺎئاﺩﻩﺗﺘﯘﺭ، ﯞﯨﺴﺎﻟﯩﯔ ﻣﯩﺴﻠﻰ ئاﻣﻪﺗﺘﯘﺭ.
ئېبولا ۋىرۇسى
كىسەلىك ئەھۋالى
زەھەر ئېبولا ۋىرۇسى ( Reston) پەيدا قىلالايدىغان باشقا پرىماتلار تۈرىدىكى ھايۋانلار ۋە ئىنتايىن ئاز ساندىكى كىشىلەر ئەجەللىك قاناشچان كېسەللىكلەر بۇ ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملىنىشى كلىنىكىدا كېسەللىك ئالامەتلىرى كۆرۈلمەيدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى قاتارىغا كىرگۈزۈشى ئىنسانلارغا زىيىنى ئەڭ ئېغىر بولغان ۋىرۇس بىرى دەپ قارالدى. يەنى «4-دەرىجىلىك ۋىرۇسى». بەزى بىمار ئېبولا ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغان 48 سائەتتىن كېيىن داۋالاش ئۈنۈم بەرمەي قازا قىلغان، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇلارنىڭ ھەممىسى قىيىنىلىپ ئۆلۈپ كەتكەن. ئېغىر يۇقۇملىنىش تېز ۋە كۆپ مىقداردا كۆپىيىپ، ئىچكى ئەزالاردا شەكىل ئۆزگىرىپ، نىكروزلىنىپ ھەمدە ئاستا-ئاستا پارچىلىنىدۇ. ئاۋۋال قاناش، ئارقىدىنلا بۇرنىدىن قان ئېقىش ھەمدە ئۈزلۈكسىز بەدىنىدىكى ئەزالارنىڭ چىرىگەن توقۇلما ئاغزىدىن يېنىپ چىقىش  ئەڭ ئاخىرى ئىچى قاناش، مېڭە زىيانغا ئۇچراش قاتارلىق سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئۆلۈپ كەتكەن. دوختۇر سېستىرا كېسەللەرنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئېلىش ياكى ئائىلە ئەزالىرى، بىمار بىلەن قويۇق مۇناسىۋەتتىن كېيىن يۇقۇملىنىدۇ. بەزىدە يۇقۇملىنىش نىسبىتى ناھايىتى يۇقىرى بولىدۇ، مەسىلەن:ۋىرۇس تارقالغاندا، بىمار بىلەن ياتاقداش ئۇچرىشىشتن ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملىنىش نىسبىتى % 23 كە، بىمارنى پەرۋىش قىلغۇچىنىڭ يۇقۇملىنىشى %81 كە يەتكەن. دوختۇرخانىدا تەجرىبە خادىملىرى يۇقۇملىنىش ۋە كېسەل پەيدا بولۇشى بىر نەچچە قېتىم كۆرۈلگەن.
مەنبەسى
‹‹تەبىئەت›› ۋە ‹‹ئىلىم-پەن›› دىن ئىبارەت يەر شارىدىكى ئىككى نوپۇزلۇق ژۇرنالنىڭ 9-ئايلىق سانىدائېلان قىلىنغان بىر ماقالىدا شەپەرەڭنىڭ ئېبولا ۋىرۇسى تارقىلىشنىڭ مەنبەسى ئىكەنلىكى توغرىسىدىكى مۇمكىنچىلىكنىڭ ئەڭ چوڭ ئىكەنلىكى يېزىلغان. ئامېرىكا، ئەنگىلىيە، سيېررالېئون، نىگېرىيە قاتارلىق دۆلەتلەردىن كەلگەن تەتقىقاتچىلارنىڭ ئېيتىشىچە، گېن تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە كۆرسىتىلىشىچە، بۇ قېتىمقى ۋىرۇس ئوتتۇرا ئافرىقا قىتئەسىدە تارقالغان بولۇپ، ئالدى بىلەن ھايۋانلاردىن ئىنسانلارغا، ئاندىن ئىنسانلار ئارىسىدا تارقالغان، بۇ خىل ۋىرۇس مېۋە شەپەرىڭىدىن تارقالغان بولۇشى مۇمكىنكەن. تەتقىقاتچى خادىملار ئېبولا ھەققىدە ئەڭ يېڭى تەتقىقات نەتىجىسىگە ئېرىشىش ئۈچۈن ئېغىر بەدەل تۆلىگەن، يەنى 60 نەپەر ئالىم گېن گۇرۇپپىسى تەتقىقاتىنىڭ مۇناسىۋەتلىك خىزمىتىگە قاتنىشىپ، بەش نەپەر ئالىم خىزمەت جەريانىدا ئېبولا ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىپ قازا قىلغان.
مونتسەررات
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">left|thumb|250px| left|thumb| left|thumb|مونتسەررات
زەردۇشتىلىك
زەردۇشتىلىك (خەنچە: 祆教، :ئىنگ Zoroastrainism) ﺯﻩﺭﺩﯗﺷﺖ ﺩﯨﻨﻰ ﻳﻪﻧﻪ ﺋﺎﺗﻪﺷﭙﻪﺭﻩﺳﺘﻠﯩﻚ ﻳﺎﻛﻰ ﺯﻭﺭﻭﺋﺎﺳﺘﯩﺮ ﺩﯨﻨﻰ ﺩﻩﭘﻤﯘ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺩﯗﻧﻴﺎﯞﯨﻲ ﻗﻪﺩﯨﻤﯩﻲ ﺩﯨﻦ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻳﺎﺭﺍﺗﻘﯘﭼﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﻧﺎﻣﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺯﻭﺭﻭﺋﺎﺳﺘﯩﺮ ﺩﯨﻨﻰ, ﺩﻩﭘﻤﯘ ﺋﺎﺗﺎﻟﻐﺎﻥ. ﻳﻪﻧﻪ ﻧﻪﺯﯨﺮ ﺗﯩﻼﯞﻩﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﺍ ﺋﯘﺯﺍﻕ ﻣﯘﺩﺩﻩﺕ ﺋﻮﺕ ﻳﯧﻘﯩﻠﯩﭗ ﺋﯚﭼﯜﺭﯨﻠﻤﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ ﺋﻮﺗﻘﺎ ﭼﻮﻗﯘﻧﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﺎﺗﻪﺵ ﺩﯨﻨﻰ, ﺩﻩﭘﻤﯘ ﺋﺎﺗﺎﻟﻐﺎﻥ. ﺧﻪﻧﺰﯗﭼﻪ ﺳﺎﻣﺎ ﺗﻪﯕﺮﯨﺴﻰ «袄» ﺩﻩﭖ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﻠﯩﮕﻪﻥ. ﺑﯘ ﺟﻪﻧﯘﺏ- ﺷﯩﯩﻤﺎﻟﯩﻲ ﺳﯘﻻﻟﯩﻠﻪﺭ ﺩﻩﯞﺭﯨﺪﯨﻜﻰ« ﻳﯜ ﭘﯜﺗﯜﻛﻠﯩﺮﻯ»ﺩﻩ ﺋﯘﭼﺮﺍﻳﺪﯨﻜﻪﻥ. ﺑﯘ ﺧﻪﺗﻨﻰ ﺗﺎﯓ ﺳﯘﻻﻟﯩﺴﯩﺪﯨﻜﯩﻠﻪﺭ ﺋﯩﺨﺘﯩﺮﺍ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ, ﺩﯦﻴﺸﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
گو شېڭكۈن
1992- يىلىدىن 1993- يىلىغىچە جۇڭگو رەڭلىك مېتال سانائىتى باش شىركىتى گۈيشى كۈمۈش كېنىنىڭ باشلىقى، پارتكومىنىڭ شۇجىسى بولغان.
16- ، 17- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ كاندىدات ئەزاسى، 18- ، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ ئەزاسى، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى
گۇيلىن ئۆلكىسى
left|thumb|350px| left|thumb|350px گۇيلىن ئۆلكىسى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، گۇيلىننىڭ 39،040،000 نوپۇسىبار، 176،100 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 26.50°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 106°50.
نىجاتنىڭ دۇنياسى
ئاساسلىق مەزمۇنى
قانىتىغا قوللۇرۇڭنى سوز،