cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تەبلىغى جامائەت
[1]  جامائەتى تەبلىغ ھەققىدە كەڭ دائىرىدە مەلۇماتقا ئېرىشىش ئۈچۈن م. م. ئاھسان، « جامائەتى تەبلىغ »، دىيانەت ئىشىلىرى ئانىسكىلوپېدىيىسى، 7 – جىلىت، 293- 4- بەتلەر؛ فىكرەت ئەفە، « جامائەتى تەبلىغ، تۇغۇلىشى ۋە ئۆزىگە قارىتىلغان تەنقىتلەر »، ئىسلام تەتقىقات ژورنىلى، 8 ( 2002 )، 101-121 – بەتلەر؛ ئىسمى تىلغا ئېلىنغان ئەسەر، « جامائەتى تەبلىغنىڭ دەۋەت، تەبلىغ ۋە تەربىيە مېتودى »، ئىسلام تەتقىقات ژورنىلى، 17/3 ( 2004 )، 216-234 – بەتلەر؛
سارت
قازاقلار تۇركىستان(قازاقستاندا)ننىڭ شەرىق ۋە غەرىپ تەرەپىدىكى ئولتۇراقلاشقان تۇرىك نەسىللىرىنى ھەم تۇرىكچە سوزلەپ تۇرىكلىشىپ كەتكەن تاجىكلەرنىڭ ھەممىسىنى سارت دەپ ئاتىغان. بۇ سارت دىگەن ئوز ئالدىغا بىىر ئەل ەمەس ياكى بىر ئاتىنىڭ ئىسمى ئەمەس. بۇ سارت دىگەن ئۇقۇم 1070 -يىللاردا قەشقەردە يىزىلغان ئەڭ كونا شەئجىرە << قۇتاتقۇ بىلىك>>تە دىيىلگەن. بۇ سارت دىگەن ئۇقۇم <<ياكسارت>>دىگەن سۇزدەن چىققان. .ئۇ سىر دەريانىڭ قەدىمقى دەۋىردىكى ئىسمى. شۇ جايغا بيرىپ ئولتۇراقلاشقان ئەل سارت دەپ ئاتىلىدۇ. <،ئوزبەك سارت>>- ئوزبەك، تاتار، قارا قالپەقلار(قازاق ئاتالغاندىن كىيىن ئايرىلىپ چىققان) سىر دەرياغا بىرىپ ئولتۇراقلاشقاندىن كىيىن بۇرۇنقى <<سارت>>لار بىلەن بىللە ئۇلارمۇ سارتلار دىيىلگەن. يەنە قۇراما دىگەن قەبىلە    بار<< ئاق تاپان شۇبىرىندى>>يىللىرىدا، قازاقلارغا ئەگىشالماي قىپ قالغان كەمبەغەللار يەنە كەرەۋچى، شات، رۋخىيا، بۇقا، مۇرئاتالى، كەرەيت، بايسۇ، قارا قىتاي، قالايبار، پانغار قاتارلىق قەبىلىلەر سارتلارغا قوشۇلۇپ تىرىقشىلىق بىلەن شۇغىللانغان. قۇراما نىڭ ئىچىدە تاما، ئالچىن، جاغالبايلى، قانجىغالى، كىرەي ئۇيسۇن ھەممەسىدە بار. كىيىن ئاستا- ئاستا ئولتۇراقلىشىپ تىرىقچىلىق بىلەن شۇغىللىنىدىغانلارنىڭ ھەممىسى سارتلار دەپ ئاتىلىشقا باشلىغان.
سالونىكىلىقلارغا يېزىلغان بىرىنچى خەت
سالونىكىلىقلارغا يېزىلغان بىرىنچى خەت
ئويۇنبۇزار (ھادىسە)
مىسال
سۈنئىي ئىدىراك بىر خىل ئويۇنبۇزار تېخنىكىدۇر.
گۇجانباغ يېزىسى
مەمۇرىي كەنتلەر
گۇجانباغ يېزىسىغا قاراشلىق 7 كەنت ئاھالىلەر كومىتېتى: تامباغ كەنتىدىن، گۈلباغ كەنتى، تامباغ ھويلا كەنتى، تىگىنلا كەنتى، تۆۋەن گۇجان كەنتى، باش گۇجان كەنتى، روك كەنتى ۋە 34 كەنت ئاھالە گۇرۇپپىسى بار.
فرانسۇز تىلى
ئانا ماددە ڧرانسۇزچەگە قاراڭ
سۇمۇرغنامە
3
سەن بۇلبۇل، ئاۋازسىز، تىنجىق كېچىدە سايرىغان تەنھا بۇلبۇل.
ئاي چىقتى، دېڭىز تاشتى، قۇلۇلىلەر لەرزىگە كەلدى، ياپراققا شەبنەم مارجانلىرى چۈشتى.
سەن بەختسىزلەرنى نوقۇل ساخاۋەتكەشلىك بىلەنلا بەختىيار قىلالمايسەن.
سەن مەنىۋى گۈزەللىكنى ھاجەتسىز كەمتەرلىكى بىلەن يوشۇرۇپ تۇرغان سىپايە ئادەمدەك ۋە ياكى ئۆز گۈزەللىكىدىن تەمەننا قىلىپ كىرپىك ئوقىدا كىبىر ئوينىتىپ تۇرغان سەتەڭلەردەك ئەمەس، بەلكى بۇژغۇن چېچىپ تۇرغان تاغ سۈيىدەك ئوچۇق - يورۇق گۈزەلسەن.
سېنىڭ قاناتلىرىڭ توزدىن كۆركەم، سېنىڭ گەۋدەڭ ئاققۇدىن گۈزەل، سېنىڭ قەلبىڭ مەغرۇر سىفىنكىس ( سىرى ئېچىلمىغان قەدىمكى مىسىر خارابىلىرى )تەك دەھشەتلىك تېپىشماقلاردىن خالىي، سېنىڭ ئىرادەڭ شىر سۆڭىكىدىن مەھكەم.
توققۇز تىپ خاراكتېر ئىلمى
مەنبە
مەركىزى تىلۋىىزىيە ئىستانىسى ئۇيغۇرچە قانىلى https://web.archive.org/web/20180412164524/http://www.uyntv.com/lm/gongkaike/pishilogiya/
سۇمۇرغنامە
ئېھتىمالىم، ئۇ كىشىلەر ئارىسىدىدۇر. كىم بىلسۇن، ئۇمۇ ھېس بىلەن تەپەككۇر، نىيەت بىلەن قىلمىش ئارىسىدىدۇر. ..
قېنى ھاراق پىرى باللوس ( گرېك ئەپسانىلىرىدىكى ھاراق - شاراب ئىلاھى ). توشقۇزۇپ قۇيغىن، يۇرتۇمنىڭ مەيزىپىنى سېغىندىم.
33
ئەنە يازغۇچىلار تراگېدىيە ۋە كومېدىيە ھەققىدە مۇنازىرىلەشمەكتە. ھەممە نەرسىنىڭ مەنبەسى بولغاندەك، سۆھبەت ئۆز بۇلىقىغا _ گۈزەللىك، مۇھەببەت ۋە ئۇنىڭ مۇئەككىلى ئافرۇدىتاغا يۆتكەلدى. ئېرىشمۇك سۆزلىمەكتە.
پاھ، غەمكىن ئىلاھ _ ئافرۇدىتا !
ئۇ تۇنجى قېتىم يۈكسەكلىك تۇيغۇسىنى ئوماقلىق تۇيغۇسىغا قوشتى !
ئۇ ئادالەتنىڭ كىنايىسى ! بارلىق تاقەتسىزلەر، تەكەببۇرلار، زورلۇق غالىبلىرى ئۈستىدىكى ئىنسانىيەت قەلبىنىڭ ئاچچىق مەسخىرىسى !
قەلبىمنى چېچەك، چېچەك ھىدى قاپلىۋالدى. سەھىپىلىرىم چېچەكسىز قالدى !
يالغۇز بىر كېپىنەكنى ئۇچراتتىم. ئۇمۇ قىچىلىق دېڭىزىدىكى ئىپار دولقۇنىنى ئىزدەيدۇ، بوراندا قېقىلىپ، ئۆز قىسمەتلىرىگە ئىشەنمىگەندەك يەنىلا ئاختامىلىققا چۈشۈپ، سۇسىز دەريادا قالغان بېلىقتەك ئازابلىناتتى.
ئۇنىڭ نەزمىسى _ كېلەر يىلى ئۆركەشلىنىدىغان ئىپار دېڭىزىدىن ھۇزۇرلىنىدىغان ھەممە كېپىنەكلەرنىڭ «ھايات قەسىدىسى». دىلىمنى ئۇنىڭ قىسمىتى ئېرىتتى. ئىلھام شامى ئوت تاجىنى قادىغاندا، قەلبىمدە شامدىن چاچرىغان مايدەك سېنتىمېنتال ( ھەسرەتلىك، قايغۇلۇق ) يىغا دولقۇنى كۆتۈرۈلدى. ئەنە، قىچىلىق ئىپار دېڭىزى، ئەنە كېپىنەكلەر بەيگىسى. ..
44
سۇلتان سەئىدخان
غەزەل
یۈزی ئۈزره کاکۇلۇ زۇلفىن پەرىشان کۆرگەلی،
پىل يىلى
قۇرئانداكى بايانى (ڧىل سۇرەسى)
پەرۋەردىگارىڭنىڭ فىل ئىگىلىرىنى قانداق قىلغانلىقىنى كۆرمىدىڭمۇ؟ [1] ئۇ ئۇلارنىڭ ھىيلە ـ مىكرىنى بەربات قىلمىدىمۇ؟ [2] ئۇ ئۇلارنىڭ ئۈستىگە توپ ـ توپ قۇشلارنى ئەۋەتتى [3]. قۇشلار ئۇلارغا ساپال تاشلارنى ئېتىپ [4]، ئۇلارنى چاينىۋېتىلگەن ساماندەك قىلىۋەتتى [5].
كومپيۇتېر ۋە تۇرمۇش
تور سودىسى
سوئال-جاۋابلار
6. ئەسەرلەرگە مۇۋاپىق ئۆلچەمدە قەلەم ھەققى تارقىتىلىدۇ، شۇڭا ئەسلى ئىسىم-فامىلىڭىز، ئادرېسىڭىز، ئىش ئورنىڭىز، ئوقۇۋاتقان مەكتىپىڭىز، ئالاقىلىشىش ئۇچۇرلىرىڭىز تەمىنلىنىشى كېرەك.
شىزاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
شىر
thumb|left|200px|شىر thumb|left|200px|شىر thumb|left|200px|شىر شىر (Panthera leo)
نەغەزگۈل
دورىلىق قىسمى
دورىغا بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ يىلتىزى ئىشلىتىلىدۇ.
ئېشەك
چىشىسى __ مىدە.
C تىپلىق ۋىرۇسلۇق جىگەر ياللۇغى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :C تىپلىق ۋىرۇسلۇق جىگەر ياللۇغى
گانگ دەرياسى
thumb|316x316px گانگ دەرياسى (ھىندىچە: गंगा \ گانگا، ئىنگ: Ganges) گانگې دەرياسى ياكى گانگا دەرياسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ھىندىستاننىڭ شىمالى توپراقلىرىدىن ۋە بانغىلادىشتىن ئۆتەدۇرغان 2700 كم ئۇزۇلۇقىدىكى ئاقارسۇ. شەرققە قاراپ، بېنگال قولتۇقىغا توغرا ئاقىدۇ ۋە براھماپۇترا ئىرماقى بىلەن بىرلىكتە 4/5 قىسمى بانگلادېشكە تەۋە بولغان، 45،000 km² لىق بىر دېلتا ھاسىل قىلىپ بېنگال قولتۇقىغا قويىلىدۇ.
يۈننەن ئۇنىۋېرسىتېتى
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1922-يىلى قۇرۇلغان.
بىلگە قاغان مەڭگۈ تېشى
31. ...........................................
ئەنتى-كوممۇنىزىم
ئەنتى-كوممۇنىزىم(anti-communism) بولسا 19-ئەسىردىكى كوممۇنىزىمغا قارشى تۇرىدىغان پارتىيە.
جامال خاشۇقجى
قىسقىچە ئۇچۇرلىرى
ئېنگلىزچە: Jamal Ahmad Khashoggi
مۇھەممەد خاشۇقجى (بوۋىسى)
15-كىشلىك سوراقچىلا ئۈمىكى
ماخرى ئابدۇلئەزىز مۇترەب
سالا مۇھەممەد
فەرغانە
فەرغانە ئۆزبېكىستان جۇمھۇرىيىتىنىڭ شەرقىگە جايلاشقان فەرغانە ۋادىسى فەرغانە ۋىلايىتىنىڭ مەركىزى، فەرغانەنىڭ  214،000 نوپۇسى بار، شىمالى كەڭ لىك 40.23°، شەرقى ئۇزۇنلۇق 71°47.
فەرەقلىت
ڧەرەقلىت سۆزلۈكى يوھاننا ئىنجىلىنىڭ 14:16، 14:26، 15:26 ۋە 16:7 ىنچى ئايەتلىرى بىلەن يوھاننانىڭ 1- مەكتۇبىنىڭ 2:1 نومۇرلۇق ئايەتىدە مۇقەددەس رۇھنى ئاڭلاتماق ئۈچۈن قوللىنىلغان.
ئەيساجان يۇنۇس
ئۇ ئۆزىنىڭ تىزپۇكمەس ئىرادىسى،زىرىكمەس تىرىشچانلىقى،يۇكسەك مەسئۇلىيەتچانلىقى بىلەن يىقىنقى تۆت يىل مابەينىدە ئاپتونۇم رايۇنلۇق كەسپىي كوماندىغاتۆت نەپەر،مەملىكەتلىك كوماندىسىغا ئىككى نەپەر تەنھەركەتچى يېتىشتۇرۇپ بەرگەن.
مەئقىل ئىبنى يەسار
مەئقىل ئىبنى يەسار (مَعْقِلُ بْنُ يَسَارٍ بْنِ عَبْدِ اللهِ الْمُزَنِيُّ البَصْرِيُّ) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ: مەئقىل ئىبنى يەسار ئىبنى ئابدۇللاھ ئەلمۇزەنىي ئەلبەسرىي (ئەبۇ ئەلى). (ھ. ؟ – 50 / م. ؟ – 670) ھۇدەيبىييەدىكى «رىزۋان بەيئىتى»گە قاتناشقان ساھابە. خەلىپە ئۆمەر تەرىپىدىن بەسرەگە ۋالىي قىلىنغان.
فىلىمۇنغا يېزىلغان خەت
فىلىمۇنغا يېزىلغان خەت
تېرە راكى
سەۋەبى
1. ئۇزۇن مەزگىل كۈچلۈك ئاپتاپقا قاقلىنىش. تېرىنىڭ كۆيۈشى ياكى تېرىنىڭ مەلۇم ئورنى قايتا − قايتا يارىلانسا ياكى سۈركەلسە ئارسىنك، قوغۇشۇن ۋە رادىئوئاكتىپلىق ماددىلار بىلەن دائىم ئۇچىرىشىپ تۇرسا، تېرە راكىنىڭ كېلىپ چىقىشىغا تۈرتكە بولىدۇ.
ئالامىتى
0 ياشتىن ئاشقان ئەرلەردە كۆپ ئۇچرايدۇ. ئاپتاپ تېگىدىغان ئورۇنلاردا ئاسان يۈز بېرىدۇ. مەسىلەن: باش تېرىسى، يۈز قىسمى، قول دۈمبىسى، تۆۋەنكى بىلەك قاتارلىقلاردا كۆپ كۆرۈلىدۇ. شۇڭا سىرتتا خىزمەت قىلىدىغانلاردا يۈز بېرىشى كۆپرەك بولىدۇ. كېسەلنىڭ باشلىنىشىدا نورمال تېرىدە ياكى ئەسلىدە بار بولغان سوزۇلما خاراكتېرلىك يارا ۋە ئاقما ئاساسىدا پۇرچاقتەك چوڭلۇقىدىكى قاتتىق سۆگەلسىمان كىچىك تۈگۈنچە بولۇپ، بۇ تېرە يۈزىدىن سەل ئېگىز بولۇپ غۇۋا قىزىل رەڭدە بولىدۇ. تەدرىجىي ئەتراپقا ۋە چوڭقۇر قىسمىغا كېڭىيىدۇ. ئاسان ئاغرىمايدۇ. ئۆسمىنىڭ يۈزى ئويمان دۆڭ بولۇپ كۆپىنچە مۈڭگۈزلەشكەن، ئۈستۈنكى تېرە ۋە قاقاچ بولىدۇ. ئۇنى تارتىپ ئېلىۋەتسە، ئاسانلا شىرىلىك سۇيۇقلۇق ياكى قان چىقىدۇ. ئۆسمە داۋاملىق چوڭىيىپ، ئوتتۇرىسى يارىلىنىپ، گىرۋىكى تومپىيىپ، قىيا يارا تىپتىكى رەڭ شەكىللىنىدۇ. ئەگەر مونەك يارىلانماي داۋاملىق چوڭايسا، گۈللۈك سەيگە ئوخشاش تېشىغا ئۆرۈلسە، چېچەك سەيدەك تېرە راكىنى شەكىللەندۈرىدۇ.
داۋالاش ئۇسۇلى
بەدەن تازىلانغاندىن كېيىن، بەدەندىكى ھۆللۈكنى كۆپەيتىپ سەۋدانىڭ ئۆتكۈرلىكىنى پەسەيتىش مەقسىتىدە، ھەر كۈنى ئەتىگەندە گاۋزىبان شەربىتى ياكى ئۈستقۇددۇس شەربىتى 100 مىللىلىتىردىن ئۈچ ۋاق ئىچىشكە بېرىش پايدىلىق.
3. كۈچلىنى سۈتكە چىلاپ يۇمشىتىپ، پوستىنى پىچاق بىلەن قىرىپ، تىلى ئېلىۋېتىلگەن كۈچلىدىن 100 گرام، قۇيرۇقى ئېلىنمىغان قۇرۇتۇلغان چاياندىن 40 دانە، يىلان گۆشى )ئاق يەر يىلىنى ئېتى( 330 گرام، بارلىق دورىلارنى تالقانلاپ، ئەلگەكتىن ئۆتكۈزۈپ،. كۆپۈكى ئېلىنغان ھەسەلگە ئارىلاشتۇرۇپ مەجۇن تەييارلىنىدۇ. بۇ نۇسخىنى سەرتاننىڭ ھەرقايسى دەۋرلىرىدە ئىشلىتىشكە بولىدۇ. كۈندە بىر قېتىم ھەر قېتىمدا 3.3 گرامدىن ئىچىشكە بېرىلىدۇ.
ئىچىدىن بېرىلگەن دورىغا ماسلىشىپ، راك يۇقۇملىنىشتىن ۋە بۇزۇق قاننى تازىلاش مەقسەتتە تۆۋەندىكى دورا نۇسخىلىرى سىرتتىن تاللاپ ئىشلىتىلىدۇ.
3) تاشپاقا مەلھىمى: تاشپاقىنى لايغا ئوراپ، تونۇردىكى قوقاسقا كۆمۈپ پىشۇرۇپ، كۆيگەندىن كېيىن سوقۇپ تالقانلاپ كالا يېغىغا ئارىلاشتۇرۇپ قويۇق مەلھەم تەييارلىنىدۇ. بۇ مەلھەم سەرتانغا سۈرتۈپ، تېڭىپ بېرىلسە ئاغرىقىنى پەسەيتىدۇ.
مىللىي مەنپەئەت ۋە مىللىي بىرلىك
بىز كىم؟ «بىز» كەلىمىسىگە سىياسىي بىر تەبىرنى ئېنىقلىشىمىز، بىزنىڭ دۈشمەن ۋە باشقىلار بىلەن چىگرايىمىزنى ئايرىشىمىزنىڭ ئاساسى. ئۆزىمىزنىڭ كىم ئىكەنلىكىنى بىلمەي تۇرۇپ، دۈشمەننىڭ كىم ئىكەنلىكىنى ئېنىقلىيالمايمىز، دۈشمەننىڭ كىم ئىكەنلىكىنى بىلمەي تۇرۇپ، كۈرەش ۋە رىقابەتنىڭ ئارىسىدىكى پەرق مۈجىمەل بولۇپ قالىدۇ. مېنىڭ چۈشەنچەمدىكى بىز ئىككى تۈرلۈك ئېنىقلاش ئارقىلىق تەبىر بېرىلىدۇ. بىرىنچىسى، خىتاينىڭ ئىككىنچى باسقۇچلۇق پاسىلىمىزنى بىتچىت قىلماقچى بولغان پىلانىدا نىشان قىلغان بارلىق زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىلار. ئىككىنچىسى، بىزنىڭ ئىككىنچى پاسىلىمىزنى قوغداش، مىللىي مەۋجۇتلىقىمىزنىڭ ئاداققىچە داۋام قىلىشى ئۈچۈن، بىرىنچى پاسىلىمىزنى شەكىللەندۈرۈش زۆرۈرۈيىتىدىكى كۆرىشىمىزگە قاتناشقان، ياردەمدە بولغان بارلىق كىشىلەر. شۇ ئىككى شەرتكە چۈشكەنلەر بىز بولسا، بىزنىڭ ئارىمىزدىن بىز بولماي قالىدىغان كىشىلەر تۆۋەندىكى ئىككى شەرت بىلەن بىز بولماي قالىدۇ. بىرىنچىسى، ئىككىنچى پاسىلىمىزدىن ۋاز كېچىش تەرەپدارلىرى ۋە ئىككىنچى پاسىلىمىزنىڭ يۇقىلىشى ئۈچۈن قىلىنغان ھەركەتلەرگە ئاكتىپلىق بىلەن قاتناشقۇچىلار. ئىككىنچىسى، بىرىنچى پاسىلىمىزنى قىزىل سىزىقى قىلمىغان، ئۇنى قايتا بەرپا قىلىش كۆرۈشىگە قارشىلىق، توسقۇنلۇق ھەتتا دۈشمەنلىك قىلغان، ياكى دۈشمەنلىك قىلىۋاتقان ياكى كەلگۈسىدە دۈشمەن بولۇش ئېھتىمالى مۇقەررەرلەر بىلەن سەپداش ياكى يولداش بولغانلار. يۇقىرىدىكى تۆت شەرت ئارقىلىق بىز ئۆزىمىزنىڭ كىملىكىنى ئېنىقلىيالايمىز ۋە مىللىي كۈرەش يولىمىزدا دوستلىرىمىزنى دۈشمەندىن، يولداشلىرىمىزنى ياتلاردىن ئايرىۋالالايمىز.
ئۆمەر مۇھەممەتئىمىن كروران
ھاياتى
ئۇنىڭ 1991- يىلى قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى تەرىپىدىن «باشئەگىم نەزمىلىرى» ناملىق شېئىرلار توپلىمى، 1993- يىلى بېيجىڭ مىللەتلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن «قەبرىدىكى پالۋان» ناملىق شېئىرلار توپلىمى، 1995- يىلى شىنجاڭ ياشلار - ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن «قېرىماس ئانا» ناملىق شېئىرلار توپلىمى، 2004- يىلى شىنجاڭ ياشلار - ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن «كۆيۈك مەڭگۈ تېشى» ناملىق شېئىرلار توپلىمى ۋە 2004- يىلى قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى تەرىپىدىن «مۇھەببەت كارىدورى» ناملىق شېئىرلار توپلىمى نەشىر قىلىنغان. «قىزلارنىڭ تارتىش كۈچى» ناملىق شېئىرلار توپلىمى نەشىردىن چىقىش ئالدىدا.
مۇئاز ئىبنى ئەنەس ئەلجۇھەنىي
مۇئاز ئىبنى ئەنەس ئەلجۇھەنىي (مُعَاذُ بْنُ أَنَسٍ الْجُهَنِيُّ) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ: (ئەبۇ سەھل). مىسىرغا جايلىشىپ قالغان ساھابە. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن غازاتقا قاتناشقان ۋە ھەدىس رىۋايەت قىلغان.
مۇئاۋىيە ئىبنى ساللام
مۇئاۋىيە ئىبنى ساللام (مُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمِ بْنِ أَبِي سَلاَّمٍ مَمْطُورٍ الحَبَشي الشَّامِيُّ): مۇئاۋىيە ئىبنى ساللام ئىبنى مەمتۇر (ئەبۇ ساللام) ئەلھەبەشىي ئەششامىي. (ھ. 100 – 170 / م. 718 – 786) ئۆز زامانىدىكى شام مۇھەددىسى. ھەدىسشۇناسلار نەزىرىدە ئىشەنچلىك راۋىي.
5 - نويابر
5 - نويابر ياكى 5 - ئوغلاق، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 309 - (كەبىسە يىلى 310 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 56 كۈندۇر.
1 (سان)
1 (بىر)، سان شۇنداقلا رەقەم. تەبئىي سانلار ئىچىدە 0 دىن كېين ۋە 2 دىن بۇرۇن كەلگەن، ئۆزىگىلا پۈتۈن بۆلىنەلەيدىغان سان.
(11) باغل «بىردە»، «بەزىدە» دېگەن مەنىلەرنى بىلدۈرۈپ، ئايرىغۇچى باغلىغۇچى ۋەزىپىسىدە كېلىدۇ: - بىر ئۇنداق دەپ، بىر مۇنداق دەپ دىققىتىمنى چېچىۋەتتىڭىز ئەپەندىم، - دەپتۇ ھەسەن زەرگەر;
مۇجاھىد ئىبنى جەبر
مۇجاھىد (مُجَاهِدُ بنُ جَبْرٍ المَكِّيُّ الأَسْوَدُ): مۇجاھىد ئىبنى جەبر ئەلمەككىي (ئەبۇلھەججاج). (ھ. 21 – 103 / م. 642 – 721) ئازادگەردە تابىئىن، ھەزرىتى ئابدۇللاھ ئىبنى ئابباسنىڭ شاگىرتى. كاتتا فەقىھ ۋە مەككە مۇفەسسىرى.
پېترۇس يازغان بىرىنچى خەت
پېترۇس يازغان بىرىنچى خەت
كالىفورنىيە سانائەت ئىنستىتۇتى
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1891-يىلى قۇرۇلغان.
ئەننابە
ئەننابە بىر شەھەردۇر.
تاتار مىللىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> 85px 85px 85px 85px 85px
پىدائىيلار مارشى
مەتىن
ھەر كىشىنىڭ ئەڭ ئاخىرىقى غەزىبى تاشماقتا.
قوزغال! قوزغال! قوزغال!
前进! 前进! 进!
مىللى ئارمىيە
قۇرۇلۇشى
1945- يىلى 4-ئاينىڭ 8- كۈنى مىللى ئارمىيەگە بايراق تاپشۇرۇش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈلۈپ مىللى دۆلەت ئارمىيەسىنىڭ قۇرۇلغانلىقى رەسمى جاكارلاندى. مىللى ئارمىينىڭ فورمىلىرىنى سوۋېت ئارمىيسىنڭكىگە تەقلىد قىلىپ تىكىلدى. ئارمىينىڭ پاگون، كاكار، بايراقلىرىنى بېكتىپ چىقتى، مېدال ۋە ئوردىنلارنى تارقاتتى.
ھەربىر پولىك قارمىقىدا:
شىمالىي سەپ: ئالتاي ۋە چۆچەكلەرنى ئازاد قىلىش.
1. ئېلى ئازادلىق تەشكىلاتى : بۇ تەشكىلاتنى سوۋىت-ئىتتپاقىدا ئوقۇپ قايتىپ كەلگىن ياشلار قۇرغان بولۇپ ، ئاساسەن ئىلغار پىكىرلىك ياشلار ۋە بىر قىسىم مىللەتپەرۋەر كىشلەردىن تەركىب تاپقان.
6. ئاتلىق 3- پولىك (كومانىدىرى لېسكىن)
6. نىلقا ئاتلىق7- پولكى،1200ئەسكەر.
1.ئاتلىق ئەسكەر لەر 1- بېر ىگادىسى.
بىتىم ئىمزالانغانىدىن كىيىن مىللى ھوكۈمەت مىللى ئارمينى قىسقارتىپ،6پولىك قىلىپ تەشكىللدى. لىكىن گومىنداڭ بىتىمگە ئارقا-ئارقىدىن بۇزغۇنچىلىق قىلغاچقا، مىللى ھۆكۈمەت 1947-يىلى 8-ئايدا گومىنداڭنىڭ چەكلىمسىنى بۇزۇپ تاشلاپ، مىللى ئارمىيەنى كېڭەيتىپ ،5ئاتلىق پولىك ، 3پىيادە پولىك ۋە بىر مۇستەققل ئاتلىق باتالىيون قىلىپ تەشكىللدى ،بۇ ۋاقىتتا مىللى ئارمىيەنىڭ ئومومى ئەسكەر سانى 14200دىن ئاشقان بولۇپ، قورال- ياراق ئەھۋالى تۆۋەنىدىىكىچە :
كورپۇس كومانىدىرى لېسكىن.
13- دىۋىزىيە قەشقەردە تۇرىدۇ. قارمىقىدا :
ئومۇمى ئەسكەر سانى 14840 نەپەر.
سۇلەيمانىيە
سۇلەيمانىيە بىر شەھەردۇر.
دوكتور ئابدۇشۈكۈر ئابدۇرېشىت
دوكتور ئابدۇشۈكۈر ئابدۇرېشىت
چەت ئەلدە ئوقۇغان نەتىجىلىك ئۇيغۇرلار
تاھىر ھامۇت
«ئۇيغۇرلاردا قۇربان ھېيت» (ھۆججەتلىك فىلىم، مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرىتېتى 985 قۇرۇلۇشىغا تەۋە دۆلەتلىك تەتقىقات تېمىسى (2008-يىل). بۇ فىلىم يەنە 2009-يىل 10-ئاينىڭ 13-كۈنىدىن 17-كۈنىگىچە ئۆتكۈزۈلگەن 61-نۆۋەتلىك گېرمانىيە فرانكفورت خەلقارا كىتاپ فستىۋالىغا قاتناشتۇرۇلغان.)
دوكتور ئابدۇشۈكۈر ئابدۇرېشىت
يۇقىرىدىكى قىسقا يازمىدىن كۆرۈۋالغىنىمىزدەك، بىر ئادەمنىڭ ئىستىقبالىنىڭ قانداق بولۇشىنى ئاشۇ ئادەم ھەر كۈنى قارار قىلىپ ئالىدىغان تاللاشلار بەلگىلەيدۇ. بىر ئادەمنىڭ تاللىشىنىڭ قانداق بولۇشى ئاشۇ ئادەمنىڭ تەپەككۇر، پوزىتسىيە، گەپ-سۆز، ئىش-ھەرىكەت، ئادەت ۋە كىشىلىك خاراكتېر جەھەتلەردە قانداق بولۇشىنى بەلگىلەيدۇ، بۇ ئامىللار بولسا ئاشۇ ئادەمنىڭ ئىستىقبالىنىڭ قانداق بولۇشىنى بەلگىلەيدۇ. بىز بىر زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچى بولۇۋېلىپ، ئۆمرىمىزنى قېيداش ئىچىدە ئۆتكۈزسەك، ئۇنىڭ زىيىنى ئۆزىمىزگە بولىدۇ. بىز ئاغرىقتىن ساقلىنالماسلىقىمىز مۇمكىن، ئەمما ئاغرىقنىڭ ئازابىنى تارتىش-تارتماسلىق ئۆزىمىزگە باغلىق.
مەن بۇ قېتىم تونۇشتۇرىدىغان بىر ئۇكىمىزنىڭ بىر تەتقىقات نەتىجىسى دۇنيادىكى ئەڭ نوپۇزلۇق ژۇرناللارنىڭ بىرى بولغان «ئىلىم-پەن» (Science) ژۇرنىلىغا بېسىلغان بولۇپ، ئۇ ئۇكىمىز ھازىر دۇنيادىكى ئىقتىساد ساھەسىدە تەسىرى ئەڭ چوڭ ئورۇنلارنىڭ بىرى بولغان سۋىس بانكىلىرىنى ئۇچۇر تېخنىكا مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەيدىغان بىر ئورۇندا ئالىي دەرىجىلىك تېخنىكا خادىمى ۋە تېخنىكا يېتەكچىسى بولۇپ ئىشلەۋاتىدۇ. مەن بۇ قېتىم تونۇشتۇرىدىغان يەنە بىر ئۇكىمىز ھازىرغىچە كۆپلىگەن ئىلمىي تەتقىقات ماقالىلىرىنى ئېلان قىلغان بولۇپ، ئۇ ھازىر كانادادىكى دۇنيادىكى ئەڭ ئالدىنقى 25 نىڭ ئىچىگە كىرگەن بىردىن-بىر ئۇنىۋېرسىتېتتا ئوقۇتقۇچى ھەم تەتقىقاتچى بولۇپ ئىشلەۋاتىدۇ.
يەنە بىر ئۇكىمىزنىڭ بىر تەتقىقات نەتىجىسى دۇنيادىكى ئەڭ نوپۇزلۇق ژۇرناللارنىڭ بىرى بولغان «تەبىئەت» (Nature) ژۇرنىلىغا بېسىلغان بولۇپ، ئۇ ھازىر ياپونىيەدىكى مۇھىم ئىلمىي تەتقىقات ئورۇنلىرىنىڭ بىرىدە ناھايىتى مۇھىم ئىلمىي تەتقىقاتلار بىلەن شۇغۇللىنىۋاتىدۇ. مەن بۇ ئۈچ ئىنىمىزدىن ناھايىتى پەخىرلىنىمەن ھەمدە مەزكۇر ماقالىنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن سىزنىڭمۇ شۇنداق قىلىدىغانلىقىڭىزغا ئىشىنىمەن.
ئۆتۈلگەن دەرسنىڭ تاپشۇرۇقى بولىدۇ، ئەلۋەتتە. ھەر ھەپتىدە تاپشۇرۇق جۈمە كۈنى يىغىلاتتى. دەرسلەرنىڭ سالمىقىنىڭ ئېغىر بولۇشى ۋە تاپشۇرۇقلارنىڭ كۆپلۈكى تۈپەيلىدىن، تاپشۇرۇقنى ئىشلەپ تۈگىتەلمەي، چارشەنبە ۋە ياكى پەيشەنبە كۈنى كېچىچە ئۇخلىماي تاپشۇرۇق ئىشلەش پات-پات تەكرارلىنىپ تۇرىدىغان بىر ئادەتتىكى ئىش ئىدى. شەنبە، يەكشەنبە كۈنلىرىمۇ ئابدۇشۈكۈر مىرامارې باغچىسىنى ۋە دېڭىز بويىنى ئايلىنىپ سەيلە قىلغاندىن سىرت، قالغان ۋاقىتنى يەنىلا كۇتۇپخانىدا ئۆتكۈزەتتى.
ئابدۇشۈكۈر ICTP دىكى ئوقۇشىنى ئەلا نەتىجە بىلەن پۈتتۈرىدۇ. ھەمدە مارس ئاتموسفېراسى تەركىبىدىكى ھىدروگېننىڭ يۇقىرى بېسىم ئاستىدىكى مولېكۇلا قۇرۇلمىسىنىڭ شەكلىي ئۆزگىرىشى ھەققىدە دىسسېرتاتسىيە يېزىپ، ئۇنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ياقىلايدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن شۇ يەردىكى ئوقۇتقۇچىلىرىنىڭ تونۇشتۇرۇشى بىلەن شېۋېتسارىيە باسەل ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ دوكتورلۇق ئوقۇشىغا قوبۇل قىلىنىدۇ.
سارتېرىنىڭ مەۋجۇدىيەتچىلىكى
مەۋجۇدىيەتچىلىك پەلسەپەسى بىلەن ئېيتقاندا، ئىنسان ئاۋۋال بار بولغان بولىدۇ. ئاندىن ئۆزىنى قايتا يارىتىدۇ. بۇ دېگەنلىك، ئەڭ ئاۋۋال ئىنسان ماددىي شەكىلدە بار بولغاچقا ۋە ئاكتىپ شەكىلدە ئۆزىنى يارىتالايدىغان بولغاچقا، ياشاش ئارقىلىق ئۆزىنى قايتا يارىتىدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئۆزىنى قايتا قۇرۇپ چىققان بولىدۇ. سارتېرىنىڭ سۆزى بىلەن ئېيتقاندا، ئىنسان قانداق بولۇشنى پىلانلسا، شۇنداق بولىدۇ .[4] بۇ بايانلاردىن مەلۇمكى، مەۋجۇدىيەتچىلىك پەلسەپەسى ئىنساننىڭ ئۆزىنى ئاكتىپ ۋە ئەركىن شەكىلدە يارىتىشىنى تەشەببۇس قىلىدىغان بولۇپ، جەمئىيەتنىڭ تۈزۈم-قانۇن، ئەخلاق، دىن ۋە مەدەنىيەت ئامىللىرىنىڭ ئىنسان ھەرىكىتىنى چەكلەيدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويمايدۇ.
سارتېرى شەخسچىلىكىنى تەشەببۇس قىلغان بولغاچقا، كومېنىستلارغا نىسبەتەن ئېغىر زەربە ھېسابلانغان ئىدى. چۈنكى، كوممۇنىستلار ئېزىلگەن كىشىلەرنىڭ بىر-بىرى بىلەن ھەمكارلىشىپ، ئىشچىلار سىنىپىنى قۇرۇپ چىقىپ بۇرژۇئانى ئورتاق ئاغدۇرۇپ تاشلاشنى تەشەببۇس قىلاتتى. ئۇنىڭ ئۈستىگە كوممۇنىستلار ئىقتىسادىي جەھەتتىن ئورتاق مۈلۈكچىلىكىنى تەشەببۇس قىلغان بولغاچقا، سارتېرىنىڭ شەخسچى پەلسەپەسى بۇ قاراشقا پۈتۈنلەي قارشى ئىدى. شۇنداق بۇلىشىغا قارىماي، سارتېرى رادىكال سولچى ئىدى ۋە ئۆزىنى ماركىسىزىمچىلارغا يېقىن ھېس قىلاتتى. چۈنكى ئۇ ئەينى دەۋردە ماركىسىزىمغا قارشى چىققۇچىلارنىڭ سىياسىي ۋە ئەخلاقى بۇزۇقلىقىغا قارشى ئىدى.[7] دېمەككى، ئۇنىڭ مەۋجۇدىيەتچىلىك پەلسەپىسى ياۋرۇپا جەمئىيتىدە شەخسچىلىك كىلىپ چىقىشتىن ئىلگىرى ئەركىنلىكىنى بوغقۇچى بارلىق ئىجتىمائىي قۇرۇلمىلارغا قارشى رادىكال شەكىلدە ئوتتۇرىغا چىققان ئىدى.
بۇ پەلسەپە شەخسچىلىكىنى، ئىندىۋىدۇئاللىقنى ۋە يارىتىشچانلىقنى تەشەببۇس قىلىدىغان بولغاچقا، شەخسىنىڭ جەمئىيەت ئىشلىرىغا ئارىلىشىشىغا كۆڭۈل بۆلمەيدۇ. شەخسىنى ئۆزى ئۈچۈنلا ياشايدىغان جانلىق قىلىپ تەسۋىرلەيدۇ. شەخسىنىڭ كوللېكتىپ ، ئەنئەنە ۋە تارىخ بىلەن ھېچقانداق مۇناسىۋىتى بولماسلىقنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. شەخس پەقەت ئۆزىنىڭ مەنپەئەتى ئۈچۈنلا تىرىشىدۇ. بۇ سەۋەبتىن ، بۇ پەلسەپە شەخسىيەتچى بىر ئىنسان تىپىنى ئوتتۇرىغا چىقىرىدۇ.
جەمئىيەتشۇناسلىق باشلانغاندىن باشلاپ ئىنسان ۋە جەمئىيەتنىڭ مۇناسىۋىتى ھەققىدە نۇرغۇن تالاش-تارتىش ۋە نەزەرىيەلەر ئوتتۇرىغا چىقتى. گەرچە جەمئىيەتشۇناسلار ئىنسان ۋە جەمئىيەتنىڭ مۇناسىۋىتى ھەققىدە ھەرخىل پىكىرلەردە بۇلۇنسىمۇ، ئەمما، ئىنسان بىلەن جەمئىيەت ئوتتۇرىسىدىكى يارىتىش، يارىلىش مەسىلىسى، ئەركىنلىك ۋە مەسئۇلىيەت مەسىلىسى، كەچمىش بىلەن كېلەچەك مەسىلىسى، تاللاش بىلەن تاللىنىش مەسىلىسى ھەققىدە سارتېرىدەك يېنىك پىكىرلەرنى ئوتتۇرىغا قويمىغان ئىدى. بىز قانچىلىك ئەركىن، بىز قانچىلىك دەرىجىدە ئۆزىمىزنى يارىتالايمىز؟ بىز پۈتۈنلەي ئەركىن تاللاش ئېلىپ بارالمامدۇق؟ بىز بۈگۈنكى دۇنيادا جەمئىيەتنىڭ مەدەنىيەت،دىن، ئەخلاق ۋە قانۇن دائىرىسىدىن چىقىپ ئەركىن ۋە ھۆر شەكىلدە ياشىيالامدۇق؟ دېگەنلەر سوئاللارنىڭ ئاددىي جاۋابى ھەركىمنىڭ ئەمەلىيىتىدە مانا مەن دەپ چىقىپ تۇرىدۇ.
_______________________________
[7] George Ritzer, Encyclopedia of social theory, 2005, p.664, Sage Publications
[15]Jean Paul Sartre, 1996, Varoluşçuluk, 2015, yirmi beşinci baskısı, s. 40
تاڭ سۇلالىسى
تاڭ سۇلالىسى ھەققىدە
653-يىلى ئىلگىرىكى تۇغلۇق قاغان تۇخرى بەگلىگىدە ۋاپات بولىدۇ،ئۇنىڭ ئوغلى ئۈنچە يابغۇ ئىلگىرى ئاشىنا قۇل بىلەن كونا ئاداۋىتى بار ئىدى،شۇڭا ئۈنچە يابغۇ دادىسى ۋاپات بولغاندىن كېيىن،بەش ساداقلىقلارغا رەھبەرلىك قىلىپ باش كۆتۈرۈپ چىقىدۇ،ھەمدە ئاشىنا قۇلغا قارىشى ئۇرۇش ئېچىپ قىسمەن غەلىبىلەرنى قولغا كەلتۈرۈدۇ.بۇنى ئاڭلىغان تاڭ سۇلالىسى 655-يىلى11-ئاي قەھرىتان قىشتا ھاۋانى سوغۇق دېمەستىن،ئۈنچە يابغۇغا قاغان دېگەن ئۇنۋاننى بېرىشكە ئەلچى ئەۋەتىدۇ.ئەمما ئەلچىلەر ئاشىنا قۇلنىڭ قوشۇنلېرى تەرىپىدىن توسۇلۇپ قېلىپ ئىلاجىسىز كەينىگە قايتىپ كېتىدۇ.
بىر پۈتۈن كۆكتۈرك قاغانلىقىنىڭ شەرقىي ۋە غەربىي كۆكتۈرك قاغانلىقلېرىغا پارچىلىنىشى ۋە ئاخىرىدا ھەر ئىككىلىسىنىڭ ھالاك بولۇشىغا قارىتا<<كۈل تىگىن مەڭگۈ تېشى>>دا يەنە تۆۋەندىكىدەك بايانلار بار:
679-يىلى بۇرۇنقى شەرقىي كۆكتۈرك خانلىقىنىڭ قاغانى ئېلىك قاغاننىڭ ئەۋلادى بولغان قۇتلۇق، ھازىرقى ئىچكى موڭغۇل ئاپتۇنۇم رايونىنىڭ چوغاي تاغلېرىدا ئارانلا70ئادىمى بىلەن كۆكتۈرك خانلىقىنى قايتا تىكلەش قوزغۇلىڭى كۆتۈرۈپ،قاراقۇرۇم شەھىرى(ئىچكى موڭغۇلدىكى ۋۇچۈەن ناھىيەسى)نى بېسىۋېلىپ،بەش مىڭ كىشىلىك قوشۇن توپلاپ شىمالغا يۈرۈش قىلىپ،تۇغلا توققۇز ئۇيغۇر خانلىقىدىن ئۆتۈكەن تېغىدىكى قارارگاھىنى قايتۇرۋېلىپ،تۈرك خانلىقىنى قايتا تىكلىگەنلىكىنى جاكارلاپ ئۆزىنى ئېلتەرىش قاغان دەپ ئاتايدۇ.بۇ خانلىق تارىختا كېيىنكى كۆكتۈرك خانلىقى دەپ ئاتالدى.
كۆكتۈرك خانلىقى بىلەن تاڭ سۇلالىسىنىڭ مۇناسىۋىتى توغرىسىدا
ئىچكى قالايماقانچىلىق ئەۋجىگە چىققان،چەتئەل تاجاۋۇزچى كۈچلېرى پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ تۈركلەر زېمىنىغا تاجاۋۇز قىلىپ كىرگەن مۇشۇنداق بىر تارىخىي شارائىتتا مەيدانغا كەلگەن ئۇرخۇن ئۇيغۇر خانلىقى،يەنىلا ناھايىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدىلا بىر تۇتاش سېستىمىلىق ھاكىمىيەت ئاپاراتلېرىنى تىكلەپ،ئۆزىگە تەۋە جايلارغا ئۈنۈملۈك ھۆكۈمرانلىق يۈرگۈزىدۇ.لېكىن،ئۇرخۇن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ قۇرۇلۇشى ئۈچۈن زور تۆھپە قوشقان قارلۇق قەبىلىسى بىلەن ئۇيغۇر قەبىلىسى ئۇزاق ئۆتمەي بىر-بىرىدىن ئۈستۈلۈك تالىشىپ،ئۆزئارا كۈرەش قىلىشقا باشلايدۇ.نەتىجىدە قارلۇقلارنىڭ ئۆتىكەن تاغلېرى ئەتىراپىدىكى ئۇرۇقلېرى ئۇيغۇر خانلىقىغا بېقىنغاندىن باشقا،غەربىي قارلۇقلار ئەسلىدىكى ئالتاي،تارباغاتاي تاغلېرىنىڭ غەربىدىكى زېمىنىدىن تەدرىجى تۈركەش خانلىقىنىڭ زېمىنىغا،يەنى ھازىرقى تالاس(قازاقىستاندا) ۋە چۇ دەريالېرىنىڭ ۋادىلېرىغا كۆچۈپ كېلىپ،سۇياپ(بۈگۈنكى بۈگۈر) ۋە تالاس شەھەرلېرىنى ئىگەللەيدۇ. قارلۇق قەبىلىسى تۈركەش خانلىقىنى ئاغدۇرغاندىن كېيىن،بىر تەرەپتىن ئۇيغۇر خانلىقىغا قارىشى كۈرەش قىلسا،يەنە بىر تەرەپتىن ئوتتۇر ئاسىياغا باستۇرۇپ كىرگەن ئەرەب ئىستىلاچىلېرىغا قارىشى ئۇرۇش قىلىدۇ.قارلۇقلار مىلادى 757-يىلى باشلاپ ئۇيغۇر خانلىقىغا قارىشى شىددەتلىك ئۇرۇشلارنى باشلاپ،ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ ئالتاي،تارباغاتاي تاغلېرى ۋە جۇڭغار ئويمانلىقىنىڭ غەربىي قىسمىغا بولغان كېڭەيمىچىلىك ئۇرۇشلېرىنى توسۇپ،ھازىرقى ئوتتۇرا ئاسىيا رايونىدا ناھايىتى كۈچلۈك بىر سىياسىي كۈچكە ئايلىنىدۇ.قارلۇقلار766-يىلىغا كەلگەندە شەرقتە ئالتاي تاغلېرى ۋە جۇڭغار ئويمانلىقىنىڭ غەربىي قىسمى،شىمالدا بالقاش كۆلى،غەرپتە ئارال كۆلىنىڭ شەرقى،جەنۇپتا غەربىي تەڭرىتاغلېرىنىڭ شىمالىدىكى كەڭ زېمىنلارنى ئاساس قىلىپ،بالاساغۇن(ھازىرقى چۇ دەريا ۋادىسىدىكى توقماق شەھىرىنىڭ يېنىدا)شەھىرىنى مەركەز قىلغان زور قارلۇق خانلىقىنى تىكلەيدۇ.مىلادى806-يىلى قارلۇق خانلىقى ئۇيغۇر ۋە تۈبۈتلەر بىلەن بىرلىشىپ،سىر دەريانىڭ غەربىگىچە كېڭىيىپ كەلگەن ئەرەب ئىستىلاچىلېرىغا قارىشى شىددەتلىك ئۇرۇش باشلايدۇ.نەتىجىدە ئەرەب ئىستىلاچىلېرى قارلۇق خانلىقى بىلەن ئۇرۇش توختۇتۇپ،سۈلھ تەلەپ قىلىدۇ ۋە ئىسلام دىنىنى قورال كۈچى بىلەن ئەمەس،بەلكى تېنچ ئۆزگەرتىش يولى ئارقىلىق تارقىتىش سىياسىتىنى قوللۇنىدۇ.
تاڭ سۇلالىسى شەرقىي ئاستانە لوياڭ قايتۇرۋېلىنغاندىن كېيىن،يابغۇ تېكىنگە ئەمرى مىمار،سادىق ئادىل پادىشاھ دېگەن ئوتۇغاتلار(قارشى تەرەپكە ئالاھىدە يېقىنچىلىقىنى ئىپادىلىمەكچى بولسا شۇنداق ئوتۇغات ناملارنى بېرىشىدۇ)نى بېرىپ،ئۇيغۇرلارغا ھەر يىلى20مىڭ توپ يىپەك رەخت بېرىشكە پۈتۈشتى.شۇنىڭدىن كېيىن تاڭ خاقانى ئۆزىنىڭ كەنجى قىزى نىگۇ مەلىكىنى مۇيۇنچۇر قاغانغا ياتلىق قىلىدۇ،ھەمدە مۇيۇنچۇر قاغانغا تۆھپىكار بىلگە قاغان دەپ ئوتۇغات نامى بېرىدۇ.759-يىلى4-ئايدا مۇيۇنچۇر قاغان ۋاپات بولۇپ،ئورنىغا ئىككىنچى ئوغلى ئېل تېگىن تەختكە چىقىپ بۆكە قاغان دەپ ئاتىلىدۇ.تاڭ پادىشاھى بۆكە قاغانغا ئاي تەڭرىدە قۇت بولمىش ئالىپ بىلگە قاغان دەپ ئوتۇغات نامى بېرىپ،ئۆزىنىڭ مۇھىم ۋەزىرى بۆكە خۇيۇننىڭ قىزىنى ئۇنىڭغا خوتۇنلۇققا بېرىدۇ،ھەمدە قاغاندىن تارتىپ ۋەزىرگىچە بولغان مەرتىۋىدىكىلەرگە20مىڭ تۇتۈن ئاھالە،ئوڭ ۋە سول شادلارنىڭ تۆۋەندىكىلەرگىمۇ ھەسسىلەپ ئىنئام بېرىدۇ.كېيىن بۆكە قاغانغا خوتۇنلۇققا بەرگەن ۋەزىرنىڭ قىزى ۋاپات بولغاندا،قايتا يەنە شۇ ۋەزىرىنىڭ كەنجى قىزىنى بۆكە قاغانغا ياتلىق قلىپ بېرىپ،قىز مېلى ھىساۋىدا20مىڭ توپ يىپەك ھەدىيە قىلىدۇ.ئۆز ۋاقتىدا شەرقىي ئاستانە لوياڭ توپىلاڭچىلاردىن ئازاد قىلىنغاندا تابغاچ خەلقى رەخمەت ئېيتىش يۈزىسىدىن ئۇيغۇر سانغۇنىغا ئايرىم10مىڭ توپ كىمخاپ ھەدىيە قىلىدۇ، جەڭگە قاتناشقان ئۇيغۇر لەشكەرلېرى كۆپتىن-كۆپ تارتۇقلارغا ئېرىشىدۇ.765-يىلى قىشتا بۆكە قاغاننىڭ ئىنىسى تاڭ سۇلالىسىنىڭ شىمالىي چېگرىلېرىغا ھۇجۇم قىلماقچى بولىدۇ(سەۋەبى ھازىرچە ئېنىق ئەمەس)،تاڭ سۇلالىسى ئۇنىڭغا ناماقۇللۇقىنى بىلدۈرۈپ3مىڭ توپ يىپەك بېرىدۇ.ئۇيغۇر سودىگەرلېرى يەنە چاڭئەن ۋە لوياڭلاردا ئالاھىدە ئىززەت-ھۆرمەتكە سازاۋەر بولغان.
ئۇيغۇر قوشۇنلېرىنىڭ ئايىغى ئۈزۈلۈپ ئۇزۇن ئۆتمەي،يەنى758-يىلى سۆيگۈم يەنە تاڭ سۇلالىسىغا قارىشى قوزغۇلۇپ چىقىدۇ.تاڭ سۇلالىسى شۇنچىلىك بىر توپىلاڭنىمۇ تاكى 762-يىلىغا قەدەر باستۇرۇپ بولالماي يەنە ئۇيغۇر خانلىقىدىن ياردەم تەلەپ قىلىدۇ.بۇ قېتىم ئۇيغۇر خانلىقىدىكى بىر بۆلۈك قوشۇنلار ياردەمگە كېلىپ ناھايىتى تېزلا لوياڭ شەھىرىنى قايتۇرۇپ ئېلىپ بېرىدۇ،ئارقىدىن توپىلاڭچىلارنى سۈر-توقاي قىلىپ ھازىرقى خېبىي ئۆلكىسىنى ئۇلارنىڭ قولىدىن تارتىپ ئېلىۋالىدۇ ۋە 763-يىلى توپىلاڭچىلارنى تەسلىم قىلىدۇ،شۇنىڭ بىلەن ئۆڭلۈك ۋە سۆيگۈملەر قوزغىغان توپىلاڭلار تۈپ ئاساسىدىن تىنجىيدۇ.
ئاياللار
جالالىدىــن رۇمــى تەبىئەتتىكــى ھەربىــر شــەيئى ئۆزىگــە مــاس ھالدىكــى باشــقا بىــر شــەيئىنى ئۆزىگــە جەلــپ قىلىــش ھالىتىــدە بولىــدۇ دەپ قارايــدۇ. ئۇ مۇنداق دەيدۇ:
ئــەي يىگىــت! ئەرلەرنىــڭ ئاياللاردىــن ئۈســتۈنلىكى قــۇۋۋەت، قازانــچ ۋە مال-مۈلــۈك جەھەتتىكــى ئۈســتۈنلىكى ئەمــەس. ئۇنــداق بولىدىغــان بولســا ئارســلان بىلــەن پىــل كۈچلــۈك بولغانلىقــى ئۈچــۈن ئىنســانلاردىن تېخىمــۇ ئۈســتۈن، تېخىمــۇ ئۇلــۇغ بولغــان بولاتتــى. ئەرلەرنىــڭ ئاياللاردىــن ئۈســتۈن بولۇشــى ئايالنىــڭ نەزىرىدىكــى ئەرنىــڭ تېخىمــۇ يىراقلارنــى كۆرەلىشــىدىن بولغــان. ئــەر كىشــى ئىشــنىڭ نەتىجىســىنى پــەرەز قىلىــپ كۆرەلمىســە، بۇنــداق ئەرنــى ئــەر دېگىلــى بولمايــدۇ. ئــادەم بالىســى يىگىتلىكتــە زالئوغلــى رۇســتەمدەك، ھەمزىــدەك جەســۇر بولســىمۇ يەنىــلا قــارار قىلىشــتا ئايالىنىــڭ ئەســىرىدۇر.
ئەلخۇمس
ئەلخۇمس بىر شەھەردۇر.
خوجىنىياز ھاجى
ھاياتى
1912- يىلى شاھ مەخسۇت ۋاڭ تۆمۈر خەلپە قاتارلىق <خەتەرلىك> دېگەن ئادەملەرنى چىرىكلىككە ئېلىپ ئۈرۈمچىگە پالايدۇ.ئۇلار يولدا تۆمۈر خەلپە باشچىلىقىدا قوزغۇلاڭ كۆتۈرۈپ قۇمۇلغا قايتىدۇ. ھاجىم دەل مۇشۇ چاغدا قايتقان بولۇپ قوشۇنغا قوشۇلۇپ پىدائىي بولىدۇ.قوزغىلاڭ سۇلھى بىلەن تىنىچلانغاندىن كېيىن ھاجىم يۇرتىغا قايتىپ, تاغدىكى قوشۇنلارغا باش بولۇپ, بىر مەزگىل ئۇرۇشنى داۋاملاشتۇردۇ.ۋاڭ بارلىق چارە- ئاماللار بىلەن ھاجىمنى تۇتۇشقا كىرىشىدۇ. 1913-يىلى 9- ئاينىڭ 6- كۈنى تۆمۈر خەلپە ئۆلتۇرۇلىدۇ.ھاجىم ئىسمىنى ئىسھاق دەپ ئۆزگەرتىپ ئالتاي تەرەپكە كېتىدۇ.ئۇ يەردىمۇ سېزىلىپ قېلىپ چۆچەككە كېتىپ مامۇتباي دېگەن قازاقنىڭ ئوۋچىسى بولۇپ نۇرغۇن قۇرال ياراق توپلايدۇ.ۋاڭ ھاجىمنىڭ چۆچەكتە ئىكەنلىگىنى بېلىپ, توخسۇنلۇق نىيازنى تۇتۇپ كېلىشكە ئەۋەتىدۇ.ھاجىم بۇنىڭدىن خەۋەر تېپىپ رۇسىيەگە كېتىدۇ ۋە ئۇ يەردە ھەربىي تەلىمنى قوبۇل قېلىدۇ ،1923-يىلى ئېلىغا قايتىپ كېلىدۇ ،بىر مەزگىلدىن كېيىن ئۈرۈمچىگە قايتىدۇ ،1927-يىلى مەخسۇت مۇھىتى ۋە [[مەھمۇت مۇھىتى| بىلەن بىرلىشىپ قۇمۇل تۇرپانلاردا قوزغىلاڭ كۆتۈرۇشنى پىلانلايدۇ.نۇرغۇن ئۆزگۈرۈشلەردىن كېيىن قۇمۇلدا ھاجىمنىڭ ساۋاقدىشى بېشىر ۋاڭ ئۇنى ئوردىغا ئەكىلىۋالىدۇ،بېشەر ۋاڭ جىن شۇرىننىڭ ئۆلكىگە بويسۇنۇش تەكلىپىنى رەت قىلىش بىلەن بىرگە ھاجىمغا ئەسكەر مەشىقلەندۈرۈش ۋەزىپىسىنى بېرىدۇ ،1931-يىلى پىلان بويىچە قوزغىلاڭ كۆتۈرۈلۈپ ئاراتۈركنى ئىشغال قىلىدۇ.
سىرەك توپا
سىرەك توپا: خىمىيە ئېلېمېنتلار دەۋرىي جەدۋىلىدىكى لانتان سىستېمىسىدىكى ئېلېمېنت لانتان (La)، سېرىي  (Ce)، پرازېئودىمىي (Pr)، نېئودىمىي  (Nd)، پرومىتىي  (Pm)، سامارىي  (Sm)، ئېۋروپىي (Eu)، گادولىنىي(Gd)، تېربىي  (Tb)، دىسپروزىي... قاتارلىق 17 خىل ئېلېمېنتنى كۆرسىتىدۇ، ئۇ سىرەك توپا ئېلېمېنتى (خەنزۇچە: 稀土) دەپ ئاتىلىدۇ. سىرەك توپا ئېلېكتىرون، نېفىت – خىمىيە سانائىتى، مېتاللورگىيە، ماشىنىسازلىق، ئېنېرگىيە، يېنىك سانائەت، مۇھىت ئاسراش، يېزا ئىگىلىكى قاتارلىق ساھەلەردە كەڭ ئىشلىتىلىدۇ.
ئوسلو
left|thumb|450px|ئوسلو left|thumb|250px ئوسلو بولسا نورۋېگىيە دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، ئوسلونىڭ 590،041 نوپۇسىبار، 454 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 59.56°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 10°45.
ۋەھران
Continent: Asia
Internet domain of country:: .cn
Neighbouring countries:
يۇھاننا يازغان ئىككىنچى خەت
يۇھاننا يازغان ئىككىنچى خەت
بوشلۇق ئەكىس
ھەققىدە
راكىتا قۇيۇپ بىرىش، ئوربىتىغا كىرگۈزۈش، قايتۇرۇپ كەلتۇرۈش قاتارلىق مەشخۇلاتنى تاماملىغان دۇنيداىكى بىرىنچى شەخس ئىگىدارلىقىدىكى شىركەت، بۇ 2012 يىلى ئەجدىھار ئالەم ئۇچقۇسى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشقان.
ئالەم ئۇچقۇسىنى خەلقىئارلىق ئالەم قاتنىشى مەركىزىگە يولغا سالغان دۇنيادكى بىرنىچى شەخىش ئىگىدارلىقىدىكى شىركەت.
يەنە نۇرغۇن بىرنىچىلىرى بار. بۇيەردە قىسقارتىلدى
ۋەھران
Traveling and ChinaIf you are planning a business trip or vacation to China, you need to know the following information:China uses the phone code +86Type of electrical sockets in China is A,C,I 230 V and 50 Hz. You can see photos of electrical sockets above this article.If you plan to travel, you can book accommodation in China here. Many hotels are ready for tourists and have electrical outlets of various types. You can use the area code +86 for China, call the hotel and find out which electrical outlets they have.
However they can be used in a way that doesn’t benefit visitors, and they are often used to track people across the web, and build up profiles that are very valuable to brands and advertisers for targeted marketing.
First Party CookiesView Cookies
OptanonAlertBoxClosed
354 Days
ليۇكسېمبۇرگ شەھىرى
ليۇكسېمبۇرگ شەھىرى بولسا ليۇكسېمبۇرگ دىكىبىخاھار 2005 نوپۇس بار، ليۇكسېمبۇرگ شەھىرىنىڭ 76،420 نوپۇسىبار، 51.46 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 49.36°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 06°07.
9 - نويابر
ياكى 9 - ئوغلاق، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 313 - (كەبىسە يىلى 4-) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 52 كۈندۇر.
جاھاننەما
1
قۇياش كۆتۈرۈلدى، ئۇنىڭ زەر شولىلىرى ئۇپۇقنى بېزىدى، ئالەمدە نۇر ۋە سايىلەر قەد كۆتۈرۈپ چىقتى. ..
مەن ئىنسانىيەتتىن ئېلىپ ئىنسانىيەتكە ئۆزىنى كۆرسىتىدىغان بۇ مۆجىزىگە تەئەججۈپلىنىپ زوقلاندىم. ئىنسانىيەتكە يورۇقلۇق ئىشىكىنى ئاچقان بۇ ئىككىنچى قۇياشنىڭ نۇرانە ئاپتىپىدىن يۈكسەك پەشتاقى ياساپ، روھىيەت دۇنياسىدىكى پەزىلەتلەرنىڭ مۇشۇ ئاجايىپ - غارايىپ پاراتىغا كۆز تىكتىم. ھەركىم ئۆز مېڭىسىنى، ئۆزىنىڭ يۈرىكىنى، ئۆزىنىڭ خاراكتېرىنى ياپيالىڭاچلاپ كۆتۈرۈپ ماڭماقتا. ئۇلارنىڭ ساخاۋەتلىك لوزۇنكىلىرى قەيەرلەردىدۇر يىغىشتۇرۇلۇپ قالغان.
كۆپ نەرسىلەرنى ئۇچراتتىم : ھارغىن ئەمگەك، مەجرۇھنىڭ دەلدۈگۈنۈشى، تەنتەنىلىك يالغان - ياۋىداق، نۇرانە ساختىپەزلىك، ئېزىتقۇ، پەند - نەسىھەت، قائىدىلىك قاراقچىلىق، مەنىسىز مەئىشەت، چاياندەك ھەسەت، تېتىقسىز پاراكەندىچىلىك. ..
ئىنسانىيەت كۈلكىسى !
چىغىرتماق
ئىشلىتىش مىقدارى
ئەھۋالغا قاراپ 4 ~ 12 گرام ئەتراپىدا ئىشلىتىلىدۇ.
جاھاننەما
مەسخىرە ۋە ھاقارەت مېنى روھلاندۇردى.
مەغرۇر شاھ زەپەر ھارپىسىدا دارغا ئېسىلىدۇ. مەغرۇر يىگىت توي بوسۇغىسىدا ئەرۋاھقا ئايلىنىدۇ. مەغرۇرلۇق سۇلتاننى ئۇلتان، ئۆلىما ئىبلىسنى شەيتان قىلىدىغان نەرسە.
<< ئىنسانىيەت» _ ئۇلۇغۋار ھەم گۈزەل ئاتالغۇ. ئۇلۇغ ئىنسانىيەت گۈزەللىكلىرىگە كائىنات قايىل. ئۇنىڭ ھۆسنىگە گۈللەر، ناخشىسىغا بۇلبۇللار، ئەقىل - ئىدراكىغا ئولىمپىيە ئىلاھلىرى ھەيران. ئۇ ياراتقان مۆجىزىلەرنى بەرپا قىلالايدىغان ھېچقانداق غەيرىي قۇدرەت يوق.
مەن بۇ مويسىپىت چالنى ھۆرمەتلەيمەن. خۇددى كېلىۋاتقان قېرىلىقىمنى ھۆرمەتلىگەندەك.
كىچىككىنە نەرسىلەرنىڭ ھەممىسى ئەرزىمىگىنىدەك، ھەممىسىمۇ ئەرزىمەس ئەمەس. يەھۋە ئادەمنىڭ تېنىنى بىر سىقىم توپا، جېنىنى بىر قەترە سۇيۇقلۇقتىن بىنا قىلغاندا ئۇمۇ كىچىككىنە نەرسە ئىدى.
16
كەچكى گۇگۇم غۇۋاسىدا كۆزلىرىم قاراڭغۇلىشىدۇ، لام - جىم دېمەي خىيال سۈرىمەن : ئالەم تۈتەكلەشمەكتە، بورانلار ئۇپۇق يۈزىنى تىلغاپ، بۇلۇتلار ساما پەردىسىنى قاپساپ ئالەم تۈتەكلەشمەكتە. چىغىر يوللۇق باغلار، دۇخاۋا پەردىلىك تىياتىرخانىلار نېمىگە ئەرزىيدۇ. توپلانغان يېقىلغۇلار، تىكلەنگەن زەمبىرەكلەر، قاچىلانغان ئۇچقۇر بومبىلار، ئۆتكۈرلەنگەن تىغلار ئالەمنى قاراڭغۇلاشتۇردى. زېمىن ئېغىر پىرقىرايدۇ، شاماللار ئېغىر تىنىدۇ. ئادالەت تۇمارلىرىنى تاقاشقان ناتىقلار ۋارقىراشماقتا، سەركەردىلەر پىچىرلاشماقتا، ئالدامچىلار پايپېتەك بولماقتا، جاسۇسلار خۇپىيانە سايىدەك سوزۇلماقتا.
21
ئۇ داۋاملىق پىچىرلىدى. ئالەمچە نەپەس ئېلىپ، ئۇنىڭ ھېكمەتلىرىنى مۇھاكىمە قىلدىم. ھاياجانلىق بىلەن جىمجىتلىق مېنىڭ دەرسخانام.
قاراقۇرۇم
1954-يىلى، ئاداتو. دەيشوۋ باشچىلىقىدىكى ئىتالىيە تاغقا چىقىش ئەترىتى تەرىپىدىن تۇنجى قېتىم قاراقۇرۇم تېغىغا چىققان. ئۇ بەزىدە «خەتەرلىك تاغ» دەپ ئاتىلىدۇ، چۈنكى بۇ يەردە نۇرغۇن ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلغان.
ئىقلىم ۋە كىلىماتى
نورمال يىللاردا، قارا قۇرۇم تېغىدا ھىندى ئوكياننىڭ غەربىي جەنۇب مۇسسۇن شامىلى تەسىر دائىرىسى بىر قەدەر كىچىك بولسىمۇ، بىراق غەربىي جەنۇب مۇسسۇن شامىلى كۈچلۈك يىللاردا دائىم قارا يامغۇر يېغىن ئېلىپ كېلىدۇ، كەلكۈن ۋە لاتقا-شېغىللىق ئېقىن ئاپىتى پەيدا قىلىدۇ. ئەڭ ئىسسىق بولغان ئايلاردا تەخمىنەن دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 5600 مېتىر كېلىدىغان جايلارنىڭ يىللىق ھارارەت سىزىقى ℃0 بولىدۇ. يىللىق ھارارەت سىزىقى ℃0 بولغان جايلارنىڭ 4200 مېتىرلىق تەڭ ئېگىزلىك سىزىقى بىلەن بىردەك بولىدۇ، كۆپ قىسىم رايونلىرىنىڭ يىل بويى تېمپېراتۇرىسى تۆۋەن بولىدۇ. قارا قۇرۇم تېغى رايونىدىكى ھاۋا شالاڭ، قۇياش رادىئاتسىيەسى كۈچلۈك، تېمپېراتۇرا ئۆزگىرىشى زور، ھەمدە دائىم كۈچلۈك شامال چىقىدۇ.
ياخشى ئىش قىلىش ۋە ئىشنى ياخشى قىلىش
ئابدۇرېھىم دۆلەت
تىل نۇقتىسىدىن ئانالىز قىلغىنىمىزدا مەزكۇر ھەدىس شەرىفنى چۈشىنىشتە ھەدىستە كەلگەن ئىككى كەلىمە ئاچقۇچلۇقتۇر. بۇلارنىڭ بىرىنچىسى (عمل) بولۇپ، ئىش، ئەمەل مەنىلىرىنى ئىپادىلەيدۇ. كەلىمە جۈملىدە ئېنىقسىز شەكىلدە ئىشلىتىلگەن بولۇپ، بىزگە مەلۇملۇق بىرەر مۇئەييەن ئىشنى ئەمەس، بەلكى ھەر قانداق بىر ئىشنى ئىپادىلەيدۇ. يەنى، ھەدىستىكى ئىش-ئەمەل كەلىمىسى ئىبادەت، ياكى مۇئامىلە ۋە ياكى سودا-سېتىق، ئەمگەك دېگەندەك مەلۇم بىر ساھەگە خاس ئىشنى ئەمەس، بەلكى مۇشۇ ساھەلەرنىڭ ھەممىسىدىكى ھەر قانداق ئىشنى كۆرسىتىدۇ. شۇڭلاشقا ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىدە مەن سىلەر بىر ئىش قىلساڭلار ئەمەس، بەلكى ھەر قانداق بىر ئىش قىلساڭلار دەپ ئېلىشنى مۇۋاپىق تاپتىم. دېمەك، تېخىمۇ ئوچۇق بايان قىلغىنىمىزدا، ھەدىستىكى ھەر قانداق ئىش كەلىمىسى ئىبادەت، سودا-سېتىق، پەن-تەتقىقات ۋە ئىلمىي ئىجادىيەت، ئۆگىنىش ۋە خىزمەت، ھەتتا دەم ئېلىش ۋە كۆڭۈل ئېچىش (ئەلۋەتتە ھالال كۆڭۈل ئېچىشلاردا)، يېمەك-ئىچمەك قىسقىسى بارلىق ساھەلەردىكى بارلىق ئىشلارنى كۆزدە تۇتىدۇ.
بايانلىرىمدىن شۇ ئايانكى، بىلىشنى مىقدارلاشتۇرۇش دېگىنىم ماھىيەتتە بىلىشنى ئىلمىيلەشتۈرۈش، بىلىشلىرىمىزگە ئىلمىي تەلەپ قويۇش، تەخمىن، پەرەزلەرنى كەسكىن بىلىشنىڭ ئورنىغا دەسسەتمەسلىك دېگەنلىكتۇر. بۇ تەلەپنى نوقۇل بىر قەدەر يۇقىرى سەۋىيەدىكى ئىلمىي تەتقىقاتلاردىلا ئەمەس، تۇرمۇشنىڭ ئەڭ ئۇششاق قاتلاملىرىغىچە تەدبىقلاش مۇمكىن. مەسىلەن: بىر ئوقۇغۇچى مۇشۇ مەۋسۈمدە ئىنگىلىزچە مەلۇم بىر ئىمتىھاندىن ئۆتۈشنى نىشان قىلدى. بىراق بۇ نىشاننى باسقۇچلارغا پارچىلاپ، ھەر باسقۇچتا مۇنچىلىك بىر نەرسە ئۆگىنىمەن، ھەركۈنى مۇنچىلىك ۋاقىت سەرپ قىلىمەن، مۇنچىلىك سۆز ياكى تېكىست يادلايمەن ياكى ئوقۇيمەن دېگەندەك كونكېرت ئىجرا پىلانىغا ئايلاندۇرمىسا (يەنى مىقدارلاشتۇرمىسا) ئۇ نىشانىغا يېتەلىشى ناتايىن. يەنە مەسىلەن: سىز چېنىقماقچى، ئەمما ھەركۈنى قىلىدىغان ھەرىكەتلىرىڭىزنى ۋاقىتلارغا ئايرىپ، ھەر ۋاقىت بۆلىكىدە قىلىدىغان ھەرىكەتلەرنىڭ سانىنى ئېنىق قىلمىسىڭىز ( ئادەتتە كەسپىي مەشقاۋۇللارنىڭ ھەممىسى چېنىقىشنى ئىنچىكە سانلىق قىممەتلەر بىلەن مىقدارلاشتۇرىدۇ) ، چېنىقىشنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرالىشىڭىز، ئۈنۈمىنى ئېنىق ھېس قىلالىشىڭىز ناتايىن. شۇنىڭ بىلەن تېزلا بۇ چېنىقىشتىن ۋاز كېچىسىز. ئوخشاشلا بۇنداق مىساللارنى ھاياتىمىزدا كۆپلەپ ئۇچرىتىمىز، شۇنداقلا ئەستايىدىل ئويلىنىپ باقساقلا ئىنتايىن نۇرغۇن ئىشلىرىمىزنى مىقدارلاشتۇرۇش مۇمكىنچىلىكى بارلىقىنى كۆرەلەيمىز.
خاتىمە
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
20-نۆۋەتلىك مەركىزىي ئىنتىزام تەكشۈرۈش كومىتېتى
سېكىرتارى: لى شى
مىللەتپەرۋەرلىك توغرىسىدا
– مۇستاپا كامال
نىمە ئۈچۈن باشقىلارنى دوراشقا مەجبۇر بولىمىز؟
ئورتاق بىر تىل –يېزىققا ئىگە بولغان بىر قەۋىم مىللەت دەپ ئاتىلىدۇ.
مانا بۇ ئايەتتە ئۇلۇغ ئاللاھ بىز ئىنسانلارنىڭ ئۆز ئارا تونۇشۇشى ئۈچۈن ھەر خىل مىللەت قىلىپ، بۇ دۇنياغا ئاپىرىدە قىلغانلىغىنى قەيت قىلىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن بىر مىللەتنى تەشكىل قىلىدىغان ئامىللار ئوخشاش ئەمەستۇر. ھېچبىر مىللەت، ھېچبىر ئۆلكە، ھېچبىر خەلق، ھېچبىر تارىخ ۋە ھېچبىر دۆلەت باشقا بىرسى بىلەن ئوخشاش ئەمەس. ھەر بىر مىللەتنىڭ ئۆز ئالدىغا مەخسۇس مەدەنىيەتى ۋە مىللىي خارەكتىرى بار.
قۈياشنىڭ ئاستىدا بەخىتلىك ياشاشقا بولىدىغان بىر يەرنى ھەر ئىنسان ئارزۇ قىلىدۇ. بۇ ئارزۇ بىلەن ئىنسانلار ئۆز كىملىكىنى، ئۆز قەدىرىنى، مىللەتلەرنىڭ تەڭ باراۋەرلىكىنى ۋە ئىگىلىك ھوقۇقى قاتارلىقلارنى قوغداش چۇشەنچىسىگە ئىگە بولىدۇ. مانا ماشۇ سەۋەپتىن ھەر يەردە مىللەتپەرۋەرلىك بولىدۇ.
3. مىللەتپەرۋەرلىك ھەرگىزمۇ بۆلگۈنچىلىك بولماستىن، بەلكى ئۆزئارا ھەمكارلىشىش ئاستىدا بىللە ئالغا ئىلگىرلەشكە كاپالەتلىك ئىگە قىلىدىغان ئامىلدۇر.
تېنچلىق ۋە ئادالەت ئىچىدىكى بىر دۇنيا، تەڭ باراۋەر بولمىغان مىللەتلەرنىڭ ھەق – ھوقۇقلىرىغا تەلتۈكۈس رېئايە قىلغاندىلا مەۋجۇتلۇققا كېلىدۇ. شۇڭا دۇنيادا ئۇرۇش ئوتى ئۆچمەيۋاتىدۇ.
كۆلتېگىن مەڭگۈ تېشى
5. ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﯩﻨﯩﻠﯩﺮﻯ ﺧﺎﻗﺎﻥ ﺑﻮﭘﺘﯩﻤﯩﺶ. ﺋﻮﻏﯘﻟﻠﯩﺮﯨﻤﯘ ﺧﺎﻗﺎﻥ ﺑﻮﭘﺘﯩﻤﯩﺶ. ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﯩﻨﯩﺴﻰ ﺋﺎﻛﯩﺴﯩﻨﻰ ﺩﻭﺭﯨﻤﺎﭘﺘﯩﻤﯩﺶ. ﺋﻮﻏﻠﻰ ﺋﺎﺗﯩﺴﯩﻨﻰ ﺩﻭﺭﯨﻤﺎﭘﺘﯩﻤﯩﺶ. ﺑﯩﻠﯩﻤﺴﯩﺰ ﺧﺎﻗﺎﻥ ﺗﻪﺧﺘﺘﻪ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﯗﭘﺘﯩﻤﯩﺶ. ﺑﯘﺯﯗﻕ ﺧﺎﻗﺎﻥ ﺗﻪﺧﺘﺘﻪ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﯗﭘﺘﯩﻤﯩﺶ. ﺑﯘﻳﺮﯗﻗﻠﯩﺮﯨﻤﯘ ﺋﯧﻬﺘﯩﻤﺎﻝ ﺑﯩﻠﯩﻤﺴﯩﺰﻟﻪﺭﺩﯨﻦ ، ﺑﯘﺯﯗﻗﻼﺭﺩﯨﻦ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﻛﯧﺮﻩﻙ. 13. ﻳﻪﺗﺘﻪ ﻳﯜﺯ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﻤﯩﺶ، ﻳﻪﺗﺘﻪ ﻳﯜﺯ ﻛﯩﺸﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ( ﺋﺎﺗﺎﻡ ﺧﺎﻗﺎﻥ ) ﺋﺎﺗﺎ - ﺑﻮﯞﺍﻣﻨﯩﯔ ﻗﺎﻧﯘﻥ - ﺗﯜﺯﯛﻣﻠﯩﺮﻯ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﺩﯙﻟﯩﺘﯩﺪﯨﻦ، ﺧﺎﻗﺎﻧﯩﺪﯨﻦ ﺋﺎﻳﺮﯨﻠﻐﺎﻥ ﺧﻪﻟﻘﻠﻪﺭﻧﻰ، ﺩﯨﺪﻩﻛﻜﻪ ﺋﺎﻳﻼﻧﻐﺎﻥ ، ﻗﯘﻝ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺧﻪﻟﻘﻠﻪﺭﻧﻰ ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻠﯩﮕﻪﻧﻤﯩﺶ ﯞﻩ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻠﯩﮕﻪﻧﻤﯩﺶ. ﺑﯘ ﻳﻪﺭﺩﻩ تۆﻟﯩﺲ. ﺗﺎﺭﺩﯗﺵ ﺧﻪﻟﻘﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﻪﺷﻜﯩﻠﻠﯩﮕﻪﻧﻤﯩﺶ.
ب د ت ئىنسان ھەقلىرى باياناتنامىسى
14. ھەر بىر ئادەم توختىماي بېسىمغا ئۇچرىغان ئەھۋال ئاستىدا باشقا دۆلەتلەردىن پاناھلىق تىلەش ۋە قوبۇل قىلىنىش ھوقوقى بار.
نىكاھ، ئۆيلىنىش نىيىتى بولغان بىر جۈپلەرنىڭ ئەركىن قارارى بىلەن بولىدۇ. ئائىلە، جەمئىيەتنىڭ ئاساسىدۇر. جەمئىيەت ۋە دۆلەت تەرىپىدىن قوغدىلىنىدۇ.
24. ھەر بىر كىشىنىڭ دەم ئېلىش ھەققى بار. بۇ، خىزمەت ۋاقتىنىڭ مۇۋاپىق تەڭشىلىشى ۋە بەلگىلىك ۋاقىتتا بىر دەم ئېلىش ھوقوقىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
27. ھەممە كىشىنىڭ جەمئىيەتنىڭ مەدەنىي ھاياتىغا قاتنىشىش، سەنئەتتىن پايدىلىنىش ۋە بىلىم جەھەتتىن تەرەققىي قىلىپ پايدىلىرىنى ئورتاقلىشىش ھوقوقى بار.
يۇقارىدىكى ئىنسان ھەقلىرى باياننامىسى ب د ت نىڭ 1948-يىلى 12-ئاينىڭ 10-كۈنى (217A (III نومۇرلۇق قارارى بىلەن ئىلان قىلىنغان.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
تۆمۈر داۋامەت
تەرجىمھالى
يولداش تۆمۈر داۋامەتنىڭ كېسىلى ئېغىرلاشقان مەزگىلدە ۋە ۋاپات بولغاندىن كېيىن، شى جىنپىڭ، ﻟﻰ ﻛﯧﭽﻴﺎڭ، لى جەنشۇ، ۋاڭ ياڭ، ۋاڭ خۇنىڭ، جاۋ لېجى، خەن جېڭ، ۋاڭ چىشەن، جياڭ زېمىن، خۇ جىنتاۋ قاتارلىق يولداشلار دوختۇرخانىغا بېرىپ يوقلىدى ياكى تۈرلۈك شەكىللەر ئارقىلىق يولداش تۆمۈر داۋامەتنىڭ ۋاپاتىغا قايغۇلۇق تەزىيە بىلدۈردى ھەمدە ئۇنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىدىن سەمىمىي ھال سورىدى.
يىلنامە - تەقۋىم
ئەجدادلىرىمىز يۇقىرىدا بايان قىلغىنىمىزدەك ئاسترونومىيىلىك قارشى ئاساسىدا ئۆز تىرىچىلىكىنى ھاۋارايىدا بولىدىغان ئۆزگىرىشكە ماسلاشتۇرۇش ئېھتىياجى بىلەن كۈن، ئاي ۋە بەزى يۇلتۇز تۈركۈملىرىنىڭ <چىقىش>، <پېتىش> قاتارلىق ھەرىكىتىنىڭ دەۋر قىلىش ۋاقتى بويىچە يىلنامە تۈزۈپ چىققان. بۇ يىلنامە بويىچە ئون بەش كۈن بىر مەزگىل؛ ئىككى مەزگىل ئوتتۇز كۈن؛ ئوتتۇز كۈن بىر ئاي؛ ئۈچ ئاي بىر توقسان (بىر پەسىل)، تۆت پەسىل ئون ئىككى ئاي؛ ئون ئىككى ئاي بىر يىل قىلىپ بەلگىلەنگەن. يىل - ئايلارغا ئايرىم - ئايرىم ئات قويغان. ئەجدادلىرىمىز مۇشۇ تەرتىپ بويىچە ئۆزلىرى كۆزىتىپ كەلگەن كۈن، ئاينى ئۆز ئىچىگە ئالغان يۇلتۇز تۈركۈملىرىنىڭ قوزغىلىش ۋاقتىنىڭ ئون ئىككى يىلدا بىر دەۋر قىلىدىغانلىقىنى ھېسابلاپ چىقىپ ئۇنى <مۆچەل> دەپ ئاتىغان ۋە يېزىق يوق شارائىتتا ئەستە تۇتۇشقا ئاسان بولسۇن ئۈچۈن ھەر يىلغا بىرخىل ھايۋان نامىدا ئات قويۇپ بەرگەن پەرقلەندۈرگەن. بۇنىڭ بىلەن ئادەمنىڭ تۇغۇلغان ۋە مۇھىم ۋەقەلەرنىڭ يۈز بەرگەن يىل - ۋاقتىنى خاتىرلەش، ياش ھېسابلاشتا شۇ مۆچەل يىل نامى ئاساس قىلىنىدىغان بولغان. بۇ يىلنامە بويىچە 3 - ئاي يىل بېشى ھېسابلانغان، ئەجدادلىرىمىزنىڭ تەجرىبە - سىناقلىرىدا 3 - ئاينىڭ 22 - كۈنى كۈن بىلەن تۈننىڭ تەڭلىشىپ، يەرنىڭ ھارارىتى ئۆرلەپ تەبىئەتتە قايتىدىن ئويغىنىش باشلىنىدىغانلىقى ئىسپاتلانغان. بۇنىڭ بىلەن بۇ كۈننى يىلنىڭ، ئاينىڭ، كۈننىڭ يېڭلىنىش شاراپىتىدىن يېڭى يىل قىلىپ خاتىرلەپ كەلگەن. ئىسلامىيەتتىن كېيىن، بۇ مىللىي ئەنئەنىۋى بايرام <نورۇز> دەپ ئاتىلىدىغان بولغان. 
ئەجدادلىرىمىزنىڭ ئەمەلىيىتىدىن كەلگەن بۇ تەجرىبىلەر كىشىلەر تەرىپىدىن قەدىرلىنىپ ئەقىدە - ئادەتكە ئايلانغان. ئۇيغۇرلاردىكى مۆچىلىدىن ئامان - ئېسەن ئۆتۈپ كېتىشنى تىلەش ۋە مۆچىلى كەلگەن يىلى ئېھتىياتچان، ساخاۋەتكوي بولۇش، بىرەر قېتىم قازان قاينىتىش، مۇمكىنقەدەر قىزغۇچ رەختتە كۆڭلەك ياكى ئىشتاندەك بىر نەرسە كىيىش؛ ئادەم ۋاپات بولۇپ دەپنە قىلىش ئالدىدا مەرھۇمنىڭ يىلىنى سوراش قاتارلىق ئادەتلەر ئاشۇ ئەقىدىدىن كېلىپ چىققان. 
دەۋر ئېتىبارى بىلەن ئېيتقاندا، ئۇ پاكىتلار ئەجدادلىرىمىزنىڭ تەقۋىمچىلىكىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئاسترونومىيىلىك قارشىنىڭ ئىلغار ئىلمىيلىككە ئىگە ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدۇ، شۇڭا ئۇ ھېلھەم ئۆز قىممىتىنى يوقاتقىنى يوق. 
ئوڭاي (يۇپىتېر). 
سوۋېت (چولپان) (ۋېنىرا). 
مۆچەل: سىجقاق يىلى، ئۇي (ئۇد) يىلى، بارىس (يولۋاس) يىلى، تىۋىشقان (توشقان) يىلى، يىلان يىلى، يىند (ئات) يىلى، قوي يىلى، 
13 - نويابر
ياكى 13 - ئوغلاق، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 317 - (كەبىسە يىلى 318 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 48 كۈندۇر.
布朗族
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئۇيغۇر ئاياللىرىنىڭ تارىخى مەسئۇلىيىتى
ئەزىز خانىم- قىزلىرىمىز مىللى ئەنئەنىمىز بىزنىڭ كىملىكىمىزنىڭ موھىم بىر پارچىسى. بىز ئۆز مەدەنىي مىراسلىرىمىزغا، ئەنئەنىمىزگە ۋارىسلىق قىلىش بىلەن بىرگە، ئۇنى ئەۋلاتلارغا يەتكۈزىشىمىز كىرەك. ئۇنى كېيىنكىلەرگە ئۇلىشىمىز كىرەك. دۈشمەن ئويغاق ۋە ئويغانغان ئانىلىرىمىزدىن قورقىدۇ. بىر ئايال ئۆزىدىكى كۆرەش روھى ئارقىلىق مىڭ ئەرنى ئورنىدىن دەس تۇرغۇزالايدۇ. بىز ئاياللار قوشۇنى مۇستەھكەم قورغان قۇرۇپ، كەينىگە چىكىنمەكچى بولغان، چىدىماس ئەرلەرگە ئۇرۇش ئاچساق، بۇ ھارۋا شۈبھىسىزكى ئالدىغا ماڭىدۇ. بىز پەرزەنتلىرىمىز بىلەن بۇ سىپىلنى قۇرايلى، ئەرلىرىمىز ئۈچۈن مۇستەھكەم تۈۋرۈك بولايلى. بىزنى كۆرۈپ مۈگىدەشتىن خىجىل بولسۇن. مىللىتىمىزنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ئۆزىمىزنى مۇستەھكەم ئىمان بىلەن، يۈكسەك بىلىم بىلەن قۇراللاندۇرۇپ، دۇنياغا ئۇيغۇرنىڭ ئۇيۇشقاق، باتۇر، ئەقىللىق، قورقماسلىقتەك مىللى روھىنى نامايەن قىلايلى.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
دەلىلچىلىك پەلسەپىسى
دەلىلچىلىك پەلسەپىسىنىڭ تارىخىنى خىلى ئوزۇنغا سۈرگىلى بولىدۇ. دەلىلچىلىك پەلسەپىسى 19-ئەسىرنىڭ دەسلەپكى يېرىمىدا ياۋرۇپادا بارلىققا كەلدى. ئانا ۋەتەنى فىرانسىيە ئىدى.[1] دەلىلچىلىك پەلسەپىسى ھەققىدە گەپ بۇلۇنغان ھامان ئاۋگۇست كومت ئەقلىمىزگە كىلىدۇ. چۈنكى، كومت دەلىلچىلىك پەلسەپىسىنى تەرەققى قىلدۇرغان ئاۋانگارتلارنىڭ بىرى ھىسابلىنىدۇ.
دەلىلچىلىك پەلسەپىسى ھەقىقىي بىلىم ئىلمىي بولىدۇ، دەپ قارايدۇ. بۇ خىل پەلسەپىدە تەبىئەت دۇنياسىدىكى شەيئىي ۋە ھادىسىلەرنى ئۆلچىگىلى بولۇپلا قالماستىن بەلكى، ئىجتىمائىي دۇنيادىكى ھادىسىلەرنىمۇ ئۆلچىگىلى ۋە بۇ ئارقىلىق قانۇنىيتىنى تېپىپ چىققىلى بولىدۇ، دەپ قارايدۇ. بۇ سەۋەپتىن، دەلىلچىلىك پەلسەپىسىدە سان-سىفىرلارغا ئالاھىدە ئىتىبار بىرىلىدۇ.
ئەمەلىيەتتە، دەلىلچىلىك پەلسەپىسى كۈچەپ تەشۋىق قىلغان ھادىسىلەرنى ئۆلچەش مەسىلىسى خىلى بورۇنلا بىر قىسىم ئىجتىمائىي پەن تەتقىقاتچىلىرىنى بىئارام قىلغان. ئىجتىمائىي پەنلەر ئىچىدە مەدەنىيەت ئىنسانشۇناسلىقى قاتارلىق پەنلەر دەلىلچىلىك پەلسەپىسىگە تۈپتىن قارشى تۇرىدۇ. چۈنكى، ئىنسانشۇناسلارنىڭ نەزىرىدە ئىنسان مەلۇم كۆز-قاراشلارغا، ئەركىن ئىرادىگە ساھىپ بولۇپ، تەبىئىي پەندە ماددىلارنى ئۆلچىگەندەك ئادەمنىڭ ئىجتىمائىي خۇسۇسىيتى ھەققىدە قېلىپلاشقان قانۇنىيەتنى تېپىپ چىققىلى بولمايدۇ. ئىجتىمائىي پەنچىلەرنىڭ قىلالايدىغىنى ئوبىكىتىپ ھادىسىنى تەسۋېرلەش ۋە چۈشىنىشتىن ئىبارەت. ئىجتىمائىي دۇنيادىكى ھادىسىلەر تەبىئەت دۇنياسىدىكى ھادىسىلەرگە ئوخشاش ئۆلچىنىشتىن تۇلىمۇ يىراق.
ئەركىن سىدىق ئانا تىل ھەققىدە
ئانا تىل ھەققىدە (1-قىسىم)
3) بالىلارنىڭ ئانا تىل سەۋىيىسى ئۇلارنىڭ كېيىن ئۆگىنىدىغان ئىككىنچى تىلدىكى سەۋىيىسىنىڭ قانداق بولىدىغانلىقىنى بەلگىلەيدۇ. بالىلارغا بىر يات تىل ئۆگەتكەندە، ئۇنى بىر ئايرىم چەت ئەل تىلى سۈپىتىدە ئۆگەتمەي، ئۇ يات تىلنىڭ ئانا تىل بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى ئاساسىدا ئۆگىتىش كېرەك. مۇشۇنداق قىلغاندا بالىلارنىڭ ئوقۇشتىكى يات تىل ئىقتىدارىنى ئۆستۈرۈش سۈرئىتىنى زور دەرىجىدە تېزلەتكىلى بولىدۇ.
4) ئەگەر بالىلار باشلانغۇچتا ئانا تىلنى ئالدىدا ئۆگىنىپ، ئۇنىڭدىن تولۇق ساۋاتىنى چىقارماي تۇرۇپلا يەنە بىر يات تىلنى ئۆگىنىدىكەن، بۇ بالىلار كەلگۈسىدە ئانا تىلدىمۇ ۋە ئۇلار ئۆگەنگەن ئىككىنچى تىلدىمۇ يېرىم ساۋاتلىق بولۇپ قالىدۇ. بۇنداق بالىلار ئەھۋال خەلقئارادا «يېرىم ساۋاتلىق قوش تىللىق بالىلار» دەپ ئاتىلىدۇ.
ئانا تىل توغرىسىدا (2-قىسىم)
بىر بالىنىڭ ئانا تىلى ئاشۇ بالىنىڭ كىشىلىك تەرەققىياتى بىلەن ئوقۇشتىكى تەرەققىياتىدا قانداق رول ئوينايدىغانلىقى توغرىسىدا ئېلىپ بېرىلغان ئىلمىي تەتقىقاتلار ۋە شۇ ئارقىلىق بايقالغان ئىلمىي چۈشەنچىلەر مۇشۇ ماقالىنىڭ ئاخىرىسىدا كۆرسىتىلگەن ئۈچ كىتابتا تەپسىلىي بايان قىلىنغان. تۆۋەندە مەن ئاناتىلنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنىڭ زۆرۈرلۈكى توغرىسىدا ھازىرغىچە بايقالغان، يۇقىرىقى ئۈچكىتابتا بايان قىلىنغان باشقا پەننىي چۈشەنچىلەرنى قىسقىچە تەسۋىرلەپ ئۆتىمەن.
2) مەكتەپتە بالىلارنىڭ ئانا تىل ئىشلىتىشىنى كۈچەيتىش يالغۇز ئۇلارنىڭ ئانا تىلىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشقا پايدىلىق بولۇپلا قالماستىن، بالىلارنىڭ مەكتەپ تىلىدىكى ھەر خىل ئىقتىدارىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشقىمۇ پايدىلىق. يۇقىرىدىكى بايقاشلاردا كۆرسىتىپ ئۆتكەندەك، قوش تىللىق بولۇش بالىلارنى تىل جەھەتتىكى يېڭى ئەۋزەللىك بىلەن تەمىنلەيدۇ. شۇنداقلا ئىككى خىل تىلدىكى ئىقتىدارلار بىر-بىرىگە ناھايىتى بېقىنىدىغان بولىدۇ. ئەگەر مەكتەپ ئانا تىل ئۆگىتىشنى ئۈنۈملۈك ھالدا يولغا قويىدىكەن، ھەمدە شەرت-شارائىت يار بەرگەندە بالىلارنىڭ ئانا تىلىدىكى ساۋاتىنى تولۇق چىقىرىدىكەن، قوش تىللىق ئوقۇغۇچىلار مەكتەپ ئوقۇشىدا تېخىمۇ ياخشى نەتىجىگە ئېرىشىدۇ. ئۇنىڭ ئەكسىچە، ئەگەر بالىلار ئاناتىلىنى تاشلاشقا رىغبەتلەندۈرۈلىدىكەن، ھەمدە شۇ ئارقىلىق ئۇلارنىڭ ئانا تىلدىكى تەرەققىياتى كەينىگە چېكىندۈرۈلىدىكەن، ئۇلارنىڭ بىلىم ئېلىشتىكى كىشىلىك ۋە ئىدىيىۋى ئاساسى ئاجىزلاشتۇرۇلىدۇ.
ئانا تىل توغرىسىدا (4-قىسىم)
--ئىنگلىز تىلىنى ئانا تىل قىلغان ئوقۇغۇچىلارنىڭ قوش تىل سىنىپىدا ئوقۇشىغىمۇ يول قويۇلىدۇ.
1-ۋە 2-قىسىم:https://web.archive.org/web/20130217003330/http://bbs.misranim.com/thread-97329-1-1.html
ئانا تىل ھەققىدە (5-قىسىم)
مېنىڭچە «مىللەتلەرنىڭ مائارىپتىكى باراۋەرلىكى»دېگەن سۆزنىڭ مەنىسىنى ئوقۇرمەنلەرنىڭ ھەممىسى بىلىدۇ. يېشى چوڭراق قېرىنداشلار ئۇنىڭ جۇڭگودا ئىجرا قىلىنىش ئەھۋالىنىمۇ ئۆز بېشىدىن بىۋاستە ئۆتكۈزۈپ باققان. شۇنداق بولسىمۇ مەن بۇ يەردە «مىللەتلەرنىڭ مائارىپتىكى باراۋەرلىكى» نى ئامېرىكا قانداق ئىجرا قىلغانلىقىغا ئائىت بىر ۋەقەنى سۆزلەپ بەرمەكچى. مەقسىتىم ئوقۇرمەنلەرنى بۇ ئىش ئەڭ غايىۋى تەرىقىدە ئىشقا ئاشۇرۇلغاندا قانداق بىر ئەھۋال ۋۇجۇتقا كېلىدىغانلىقى توغرىسىدا بىر ئاز چۈشەنچىگە ئىگە قىلىش. مىللەتنىڭ تەقدىرىگە كۆڭۈل بۆلىدىغان، ھەمدەئىمكانىيىتى يار بېرىدىغان قېرىنداشلار ئۈچۈن تىرىشىش نىشانىنى بىر ئاز يورۇتۇپ بېرىش. مەن بۇ يەردە ئىمكانىيىتى بار قېرىنداشلاردىن بىرسىنىڭ «مائارىپتىكى باراۋەرلىك» نىڭ جۇڭگو قانۇنلىرىدىكى بايانلىرىنى مەزكۇر يازمىنىڭ ئاخىرىغا ئىنكاس شەكلىدە كۆچۈرۈپ يوللاپ قويۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن.
--ھەر بىر جايدا ئىنگلىزچە سەۋىيىسى تۆۋەن ئوقۇغۇچىلارغا ئايرىم ياردەم قىلىدىغان مەركەزلەر قۇرۇلىدۇ.
‏