cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ پاتېنت قانۇنى
ئىلتىماس قىلغۇچى كەشپىيات ياكى ئەمەلىي يېڭى تىپ ئۈچۈن جۇڭگودا تۇنجى قېتىم پاتېنت ئىلتىماس قىلغان كۈندىن باشلاپ 12 ئاي ئىچىدە گوۋۇيۈەننىڭ پاتېنت مەمۇرىي تارمىقىغا شۇ تېما ئۈستىدە پاتېنت ئىلتىماس قىلغان بولسا، ئاۋۋال بەھرىمەن بولۇش ھوقۇقىدىن بەھرىمان بولسا بولىدۇ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ بالا بېقىۋېلىش قانۇنى
-باب قوشۇمچە پرىنسىپ
32- ماددا مىللىي ئاپتونومىيلىك جايلارنىڭ خەلق قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ دئىمىي كومىتېتى بۇ قانۇندىكى پرىنسپىلارغا ئاساسەن، شۇ جاينىڭ ئەھۋالىغا بىرلەشتۈرۈپ، جانلىق ياكى قوشۇمچە بەلگىلىمە تۈزۈپ چىقسا بولىدۇ. ئاپتونوم رايوننىڭ بەلگىلىمىسى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىغا ئالدۇرۇلىدۇ. ئاپتونوم ئوبلاست، ئاپتونوم ناھىيىلەرنىڭ بەلگىلىمىسى ئۆلكىلىك ياكى ئاپتونوم رايونلۇق خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېىغا تەستىقلىتىلغاندىن كېيىن كۈچكە ئىگە بولىدۇ ھەمدە مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىغا ئەنگە ئالدۇرۇلىدۇ.
ئانار شەربىتى
[ياساش ﯰسۇلى]ﯪنار سۈيىنى بىرلەشتۈرۈپ، قەنىتنى قوشۇپ يېرىمى قالغۇچە قىيامىغا يەتكۈزۈپ قاينىتىمىز، ﯪندىن ﯰنى قاچىغا ﯸلىپ ساقلايمىز.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ پاتېنت قانۇنى
5 – باب پاتېنت ھوقۇقىنىڭ مۆھلىتـى، ئاخىرلىشىشى ۋە كۈچتىن قېللىشى
45 – ماددا گوۋۇيۈەننىڭ پاتېنت مەمۇرىي تارمىقى پاتېنت ھوقۇقى بېرىلگەنلىكىنى ئېلان قىلغان كۈندىن باشلاپ، ھەرقانداق ئورۇن ياكى شەخس بۇ پاتېنت ھوقۇقىنىڭ بېرىلىشى بۇ قانۇندىكى ئالاقىدار بەلگىلىمىگە ئۇيغۇن ئەمەس دەپ قارىسا، پاتېنتنى قايتا تەكشۈرۈش ھەيئىتىگە شۇ پاتېنت ھوقۇقىنى كۈچكە ئىگە ئەمەس دەپ، جاكارلاشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
يېسسى بېلىق
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
خەنزۇچە ئاتىلىشى :神仙鱼
ياشاش مۇھىتى
8پارچەيېسسى بېلىقىيېسسى بېلىق مۆتىدىل ئەمەس، زېمىن ئېڭى بار، سۇ سۈپىتىگە ئالاھىدە تەلىپى يوق، دىققەت قىلىشقا تېگىشلىكى شۇكى، كارپ بېلىقى ئائىلىسى چىپار بېلىق ئۇرۇقدىشى.
تارقىلىش دائىرىسى
مەنبە:ئىزدە قامۇسى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ پاتېنت قانۇنى
پاتېنت ھوقۇقى ئىگىسىنىڭ ئىجازىتىسىز ياسالغان ھەم سېتىلغان پاتېنتلىق مەھسۇلات ياكى پاتېنت ئۇسۇلى بويىچە بىۋاسىتە ئېرىشىلگەن مەھسۇلات ئىكەنلىكىنى بىلمەي تۇرۇپ، ئۇنى ئىشلەپ چىقىرىش، تىجارەت مەقسىتىدە ئىشلەتكەن ياكى ساتقانلار مەھسۇلاتىنىڭ قانۇنلۇق كېلىش مەنبەسىنى ئىسپاتلاپ بېرەلىسە، تۆلەم جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئالمايدۇ.
66 – ماددا پاتېنت خىزمىتىنى باشقۇرۇش تارمىقىنىڭ جەمئىيەتكە پاتېنتلىق مەھسۇلات تونۇشتۇرۇشتەك تىجارەت پائالىيىتىگە قاتنىشىشىغا يول قويۇلمايدۇ.
67 – ماددا پاتېنت خىزمىتى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان دۆلەت ئورگىنىنىڭ خادىملىرى ۋە دۆلەتنىڭ باشقا ئالاقىدار ئورگىنىنىڭ خادىملىرىدىن خىزمەتتە بىپەرۋالىق قىلىپ، خىزمەت ھوقۇقىدىن كەلسە – كەلمەس پايدىلىنىپ، نەپسانىيەتچىلىك قىلىپ، جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلىرى قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرمىگەنلىرىگە قانۇن بويىچە مەمۇرىي چارە كۆرۈلىدۇ.
ئەرەب ئەللىرى
ئەرەب ئەللىرى
ئەرەب ئەللىرى نۇپۇسى ۋە يۈز ئۆلچەملىرى بىلەن بىللە تۆۋەندىكىچە:
چىنلىق
ئاخبارات تارقلىشى
4. نېمە قىلىش كىرەك؟
بۇ سۇئال ماڭا ياغدەك ياقتى. مەن تۇنجى قېتىم بېيجىڭدىن كەلگەن مۇتەخەسىسلەرنىڭ ئالدىدا ئۇيغۇر تىلنىڭ قۇدرىتىنى تونۇتۇپ قويۇش پۇرسىتىگە ئېرىشتىم. مەن مۇشۇنداق پۇرسەتنىڭ بالدۇرراق كېلىشىگە ئۇزۇندىن بېرى تەشنا ئېدىم. جاۋابىمنى مۇنداق باشلىدىم.
بىرىنجى، ئۇيغۇرلارنىڭ تەرەققىياتى ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنىدىكى باشقا يەرلىك مىللەتلەر تەرەققىياتىنىڭ پاراۋوزى. ئاپتونۇم رايۇننىڭ تەرەققىياتى ئۇيغۇرلارنىڭ ئىشتىراكىسىز ئەمەلگە ئاشمايدۇ. ئۇيغۇر تىلىنىڭ مەمۇرىيەت ۋە مائارىپتا قوللىنىلماسلىقى ئاپتونۇم رايۇندىكى ئانا تىلىدا ساۋادى تولۇق چىقىپ بولمىغان نەچچە مىليون جوڭگۇ پۇقراسىنى يېڭى ساۋاتسىزلىققا گىرىپتار قىلىدۇ.ئۇيغۇر تىلنىڭ تەتقىق قىلىنىشى ۋە تەرەققىياتى جوڭگۇدىكى تۈركىي تىللاردا سۆزلىشىدىغان قازاق، قىرغىز، تاتار، ئۆزبېك، تۇۋا، سالار، سارىغ ئۇيغۇر قاتارلىق مىللەتلەرتىلىنىڭ مەۋجۇدلۇقى بىلەن بىۋاستە مۇناسىۋەتلىك. ئۇيغۇر تىلى تارىختىن بېرى بۇ تىللارنى ئۆز قوينىغا ئېلىپ بېيىتىپ كەلگەن. ئۇيغۇرچىدىكى مائارىپ، نەشىرىياتچىلىق، ۋە ئىجادىيەت ئىشلىرى يۇقارقى قېرىنداش مىللەتلەرگە ئورتاق خىزمەت قىلغان. تارىخنى قويۇپ بۈگۈنگە قارايدىغان بولساق ”قۇرئان“ نىڭ كومپارتىيە رەھبەرلىك قىلغاندىن كېيىن نەشىر قىلىنغان ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىدىن كېيىن قازاقچە، قىرغىزچە تەرجىمىلىرى يورۇقلۇققا چىقتى. ”قۇتادغۇبىلىك“ ، ”دېۋانۇلۇغەتىت تۈرك“ قاتارلىق يىرىك مىراسلارنىڭ قازاقچە نۇسقىلىرىمۇ ئۇيغۇرچە نۇسقىسى ئاساسىدا بارلىققا كەلدى. ئاپتونۇم رايۇنىمىزدىكى ئۆزبىك، تاتار، سالار، ۋە تاجىك قاتارلىق مىللەتلەر بۈگۈنگىچە ئۇيغۇر تىلى ئارقىلىق تەربىيەلەنمەكتە.
مۇلاقاتتىن ناھايىتى كەيپىم چاغ چىقتىم. يولدا بىزنىڭ مەكتەپتىكى ئۇيغۇر مۇدېر ئۇچراپ قالدى.
كەلپىن ناھىيىسى
ئىقلىمى
كەلپىن ناھىيىسى ئىللىق مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 11.4℃ ، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 41.9℃، ھەريىلى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن  5.95 كۈندە ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇر 30℃ تىن يۇقىرى بولىدۇ. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2796.9 سائەت، 10℃ يىغىندا تېمپېراتۇرىسى  4378.8℃. قىروسىز مەزگىلى 213 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 71.6 مىللىمېتىر، سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2847.1 مىللىمېتىر.
مالاتيا ۋىلايىتى
مالاتيا ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، مالاتيانىڭ 923،248 نوپۇسىبار، 12،313 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.29°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 38°08، پوقتانومۇرى 044 رايۇننومۇرى 0422.
كەڭ قورساق ئامېرىكىلىقلار ۋە ئۇيغۇرلار
پاكىزە ئامېرىكىلىقلار ۋە ئۇيغۇرلار
كارۋاننىڭ نەسلى بولغان ئۇيغۇرلار بىلەن كىمىچىنىڭ پۇشتى بولغان ئامېرىكىلىقلارنىڭ پەرقى ۋە ئورتاقلىقى ھەققىدە يېزىلىشى كېرەك بولغان مەزمۇنلار ناھايىتى جىق ئېدى. يازسام پەقەت يېزىپ بولالمايدىغاندەك تۇيغۇغا كېلىپ قالغاچقا قەلەمنى توختاتتىم. مەيلى كارۋان ئۇيغۇر بولسۇن ياكى كىمىچى ئامېرىكىلىق بولسۇن ھاياتنىڭ بىر سەپەر ئىكەنلىكىگە ئىشىنىشىدۇ. ئامېرىكلىلىقلارنىڭ بۇ سەپەرنى زادى قانداق چۈشىنىدىغانلىقىنى يۇقاردا يازدىم. ئېنىقكى يازغانلىرىم تولۇق ئەمەس، چۈنكى مەنمۇ پۈتۈنلەي بىلىپ بولالمىدىم. ئەمما ئۇيغۇر ئۈچۈن بۇ سەپەردە پەقەت ۋاقىتلىق قونالغۇلارلا بولىدۇ، مەڭگۈلۈك تۇرالغا بولمايدۇ. ئۇيغۇرنىڭ تەسەۋۋۇرىدا باشقىلارمۇ ئۇيغۇرغا ئوخشاش يولۇچى بولۇپ ئۇلاردا ئىگىلىۋېلىشقا، تارتىۋېلىشقا، بۇلىۋېلىشقا ئەرزىگۈدەك ھىچ نېمە بولمايدۇ. ئۇيغۇرنىڭ نەزىرىدە پەقەت سەپەر جەريانىدىكى بارنى تەڭ كۆرۈش، يوققا بىرلىكتە قانائەت قىلىشلا ئىنساننى سەپەردىكى مەمنۇنىيەتكە ئېرىشتۈرىدۇ. ئۇيغۇردا "ئادەم ئادەمگە مېھمان، جان تەنگە مېمان" دېگەن ماقال بار. بۇنىڭدا بىر كارۋان مىللەتنىڭ ئىنسانىي مۇناسىۋەت ھەققىدىكى قاراشلىرى مۇجەسسەملەنگەن. ماقالدا ئادەم بىلەن ئادەمنىڭ مۇناسىۋىتى جان بىلەن تەننىڭ مۇناسىۋىتىگە ئوخشتۇتۇلغان. دانا بوۋىلىرىمىز توغرا ئېيتقان، ھاياتلىق سەپىرىدە بىز يەر شارىدىكى بارلىق ئىنسانلار بىلەن بىر يولدىكى يولۇچى بولۇش سۈپىتىمىز بىلەن بىر بىرىمىز ئۈچۈن تەنمىز، جانمىز ئەمما ئۇيغۇردىن باشقا يەنە كىملەر بۇ ھىكمەتكە ئىشىنىدۇ؟ ئامېرىكىلىقلارمۇ؟مەنچە ياق. بەلكىم ئامېرىكىلىقلار ئىچىدىمۇ بۇنىڭغا ئىشىنىدىغانلار باردۇر، ئىھتىمال مەن ئامېرىكىدا تۇرۇش جەريانىدا بۇنى بىلىشكە قادىر بولالمىغان بولۇشۇم مۇمكىن.
گرېنادا
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
گرېنادا بولسا كارىب دېڭىزى جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا ساينت گېئورگې، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا ساينت گېئورگې. دۇلات تىلى بولسا ئىنگلىز تىلى. ئازىركى باش ۋەزىر تىللمان تھوماس. بۇ دۇلات 1974 يىلى 2 ئاينىڭ 7 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 344 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 110 مىڭ.
ئۇيغۇر مىللىي مەپكۇرەسى ھەققىدە
سوتسىيولوگىيە ئالىمى ۋە مۇتەپەككۇر زىيا گۆكالپنىڭ مەپكۇرە ھەققىدىكى قاراشلىرى ھازىرقى ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي مەپكۇرەسىنى ئوتتۇرىغا قويۇشتا يول كۆرسىتىپ بېرىشى مۇمكىن. زىيا گۆكالپنىڭ قارىشى بويىچە، بىر جەمئىيەت رەقىب جەمئىيەتكە مەغلۇپ بولغاندا، ئۆزىنى يېڭىلىشى، ئۆزگەرتىشى ۋە كۈچلەندۈرۈشى كېرەك. بولمىسا، پۈتۈنلەي ھالاك بولۇپ كېتىدۇ. پالاكەتكە ئۇچرىغان جەمئىيەتلەرنىڭ ئەزالىرى ئۆزلىرىنى ئەمەس، جەمئىيەتلىرىنى ئويلايدىغان بولىدۇ. بۇ ئورتاق تۇيغۇ مەپكۇرە، دەپ ئاتىلىدۇ. مەپكۇرەلەر مىللەتلەر كىرىزىسقا دۇچ كەلگەن بوھرانلىق مەزگىللەردە ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. جەمئىيەتنىڭ مەۋجۇدىيىتى خەۋپكە دۇچ كەلگەندە، خەلق ئۆزلىرىنى بىرلەشتۈرىدىغان بىر سۆز تاپىدۇ. بۇ سۆز ئەتراپىدا بىرلىشىدۇ. ئو سۆز مەپكۇرە بولىدۇ. كونا پىكىرلەر يېتەرلىك بولمىسا، جەمئىيەت بىردىنلا پىكرىنى ئۆزگەرتىپ يېڭى پىكىرنى تېپىشقا تىرىشىدۇ. مەپكۇرەسى بولمىغان مىللەتلەر غالىب كەلسىمۇ يوقىلىپ كېتىدۇ، مەپكۇرەسى بولغان مىللەتلەر يېڭىلسىمۇ يېڭىدىن تىرىلىدۇ. مەپكۇرەلەر ئېتىقادتىن كېلىپ چىقىدۇ.
HTTP
قىسقىچە مەزمۇنى
HTTP ئېتىراپ قىلىنغان ئېغىز نومۇرى 80.بىراق سىز يەنە ئۆزگەرتىپ 8080 قىلىۋالسىڭىزمۇ ياكى باشقا ئېغىزغا ئۆزگەرتىۋالسىڭىزمۇ بولىدۇ.
HTTP ئۇلانمىغان. ئۇلانمىغاننىڭ مەنىسى ھەر قېتىملىق ئۇلىنىشتا پەقەت بىرلا تەلەپنى بىر تەرەپ قىلىدۇ. مۇلازىمىتىر ئابونىتنىڭ تەلىپىنى بىر تەرەپ قىلىپ بۇلۇپ ، ئابونتنىڭ ئىنكاسىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كىيىن ، دەرھال ئۇلىنىشنى ئۈزىۋىتىدۇ. بۇ خىل ئۇسۇلنى قوللانغاندا ، يەتكۈزۈش ۋاختىنى تىجىگىلى بولىدۇ.
httpئابونت تەرەپ بولسا بىر قوللىنىشچان  سىستىما.
httpمۇلازىمىتىرى ئوخشاشلا بىر قوللىنىشچان سىستىما(ئادەتتە بىرwebتور كۆرگۆچ بولوشى مومكىن.  مەسىلەن:تور كۆرگۆچ قاتارلىقلار ....)
httpئۆلچىمىگە ئاساسەن httpئىلتىماسىدا كۆپ خىل ئىتىماس ئۇسۇللىرىنى ئىشلىتىشكە بۇلىدۇ.
2.get ئىلتىماسىغا ئوخشىشىپ كىتىدۇ .بىراق قايتۇرغان ماس ئۇچۇردا ئىنىق مەزمۇن يوق ،تېمىغا (باش تىمىسى .ئىسمىغا )ئېرىشىشكە  ئىشلىتىلىدۇ.
سانلىق مەلۇمات  ئىلتىماس گەۋدىسى ئىچىدە  بۇلىدۇ.
ئابدۇكېرىم ئابلىز
ھاياتى
تۇنجى رول ئالغان فىلىمى : << قوغۇنچىنىڭ ھېكايىسى >> تۇنجى رېژىسسورلۇق قىلغان فىلىمى : << سەھرادىن كەلگەن دادا >> _
5. يول قايان؟
كـىيىنكى: 4. نېمە قىلىش كىرەك؟
ﻗﺎﺭﺍﻳﯩﻢ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ
ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﺪﻩ. ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ ﺋﯧﻨﯩﻖ ﺋﻪﻣﻪﺱ.
ھايتى
left|thumb|250px|ھايتى left|thumb|دۆلەت بايرىقى
شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى
شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى( خەنزۇچە: 新疆大学, Xinjiang University)
مالىكىي مەزھىبى
ئېنىقلىما: مالىكى مەزھىبى ئىسلام ئالىمىدىكى تۆت چوڭ سۈننى فىقھىي مەزھەبنىڭ بىرى. ئىمام مالىك ئىبنى ئەنەس (ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن) نىڭ ئىسمىغا ئاساسەن "مالىكىي مەزھىبى" دەپ ئاتالغان.
قورۇلۇشى ۋە ئاساسلىق كىشىلىرى
ــ ئىمام مالىكنىڭ شاگىرتلىرىدىن ئابدۇللاھ ئىبنى ۋەھىب ئىبنى مۇسلىم (125ھـ ـ 197ھـ): ئىمام مالىكنىڭ ۋاپاتىغا قەدەر يىگىرمە يىل ھەمسەپەر بولغان ۋە "الموطأ الكبير و الموطأ الصغير" ناملىق كىتابىنى يېزىپ چىققان. ئۇنىڭ توغرىسىدا ئىمام ئەھمەد مۇنداق دېگەن: "ئالىم، سالىھ ۋە فىقھىشۇناس، ئىلمىي كۆپ، سەھىھ ھەدىسلەرنى رىۋايەت قىلىدىغان، راستچىللارنىڭ ئارىسىدىكى ئىشەنچىلىك كىشى بولۇپ... ھەدىسلىرى تولىمۇ ساغلام ئىدى." ھەدىسشۇناس، فىقھىشۇناس ئىدى، قازىلىق ئىشلىرىدىن يىراق تۇراتتى، پەتىۋا بېرىشتىن قورقاتتى. ئۇ، ئىمام مالىكنىڭ فىقھىسىنى مىسىرغا تارقاتقان.
ــ پارىسلارنىڭ فىقھىي ئالىمى ئەسەد ئىبنى ئەلفۇرات (ھـ 213 ـ يىلى ۋاپات بولغان): ئەسلى نىساپۇرلۇق بولۇپ، تۇنىستا ئۆسۈپ يېتىلگەن. كېيىن مەككىگە ئىمام مالىكنىڭ قېشىغا كىلىپ، ئۇنىڭدىن "الموطأ" نى تەلىم ئالغان، ئارقىدىن ئىراققا بېرىپ، ئەبۇ ھەنىيفەنىڭ ئىككى سەپدىشىدا ئوقۇغان. بۇنىڭدىن كېيىن مىسىرغا قايتىپ كېلىپ، ھەنەفىي فىقھىسىغا ئائىت ئىگەللىگەن بىلىملىرىنى ئەلىي ئىبنى ئەلقاسىمنىڭ دىققىتىگە سۇنغان. ئۇ ئۇنىڭغا مالىكىي مەزھىبىي بويىچە پەتىۋا بەرگەن. ئۇ مەسىلىلەر كېيىنكى دەۋرلەردە قەيراۋاندا نەشىر قىلىنغان "المدونة" نىڭ ئاساسىي بولۇپ قالغان ئىدى. ئۇ، سەقەلىييە غازاتىغا ئاتلانغان قوشۇننىڭ قوماندانلىقىنى قىلغان ۋە سەرقۇسەنى مۇھاسىرىگە ئېلىۋاتقان مەزگىلدە ۋاپات بولغان.
مېترو
مېترونىڭ تىپى
ئۇزۇنلىقى 19-21مىتىر ،كۈچكە ئىگە ئۇزۇنلىقى 19.8 مىتىر ،كەڭلىكى 2.8 مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 240 ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 4 دانە ئىشىك بار.
C تىپ
مالىكىي مەزھىبى
مالىكىي مەزھىبىنىڭ تارقىلىشى
ـ ھەكەم ئىبنى ھىشام دەۋرىدە بۇ مەزھەپ ئىسپانىيىدە يۈكسەك پەللىگە چىقتى. مالىكىي مەزھىبىنىڭ مەشھۇر فىقھىشۇناسى يەھيا ئىبنى يەھيا ھەكەمنىڭ يېنىغا مۇستەھكەم ئورۇنلاشتى ۋە ئەبۇ يۇسۇف ھەنەفىي مەزھىبىنى ئىراققا تارقاتقىنىغا ئوخشاش، ئۇمۇ مالىكىي مەزھىبىنى ئىسپانىيە ۋە ماراكەشلەرگە تارقاتتى.
ئۇنىۋېرىسال كىتابلار
- ئىبنى فەرھۇن: الديباج المۇھب في معرفة أعيان علماء المۇھب
ﺷﻮﺭ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ
شور مىللىتى — ئاساسەن روسىيە، نوپۇسى 20 مىڭ.
ۋان ۋىلايىتى
left|thumb|350px| left|thumb|250px left|thumb|250px ۋان ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، ۋاننىڭ 1،012،707 نوپۇسىبار، 19،069 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.29°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 43°40، پوقتانومۇرى 065 رايۇننومۇرى 0276.
ﻗﺎﺭﺍ ﭼﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ
ﻗﺎﺭﺍ ﭼﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﯩﺪﻩ. ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 120 ﻣﯩﯔ.
يوزگات ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ چۆللۈكلەر
گوبى چۆللۈكى
26پارچەگوبى چۆللۈكى گوبى چۆللۈكىنىڭ كۆلىمى 1 مىليون 300 مىڭ كىۋادرات كىلومېتىر بولۇپ ، ئاسىيادىكى ئەڭ چوڭ چۆللۈك ھېسابلىنىدۇ.
چوڭ ۋېكتورىيە قۇملۇقى
چوڭ ۋېكتورىيە قۇملۇقى 420 مىڭ كىۋادرات كىلومېتىر بولۇپ، ئاۋسترالىيە ئىچكى قۇرۇقلۇقىنىڭ غەربىي جەنۇب قىسمىغا جايلاشقان، ئاۋسترالىيەدىكى ئەڭ چوڭ قۇملۇق ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭ بىلەن شىمالدىكى جېپسون قۇملۇقى، چوڭ قۇملۇق چۆلى ۋە تانامى قۇملۇقى ئۆزئارا تۇتۇشۇپ غايەت زور قۇملۇقنى شەكىللەندۈرگەن.
ﻛﺎﺷﻜﺎﻱ
ﻛﺎﺷﻜﺎﻱ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ئىراندا. ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 450 ﻣﯩﯔ.
نورۇز بايرىمى
تۈركلەردە نورۇز
كەلدى نۇرۇز يىل بېشى، كەتتى كۆڭۈلنىڭ چىركىنى،
ئىچكىرىدىكى ئۇيغۇلار- مەسىلە ۋە مۇلاھىزە
2012-يىلنىڭ ئاخىرلىرى ئىچكىرىدىكى ئۇيغۇرلار جوڭگۇدىكى ھۆكۈمەت تاراتقۇلىرى ۋە ئاممىۋىي تاراتقۇلارنىڭ قىزىق نوقتىسىغا ئايلاندى. ئۇيغۇر يىمەكلىك مەدەنىيىتىنىڭ تاتلىقلار تۈرىگە مەنسۇپ سوقماق (قەشقەردە ياڭاق ھالۋىسى دېيىلىدۇ، بەزى يۇرتلاردا باشقىچە ئاتالسا كېرەك) بۇ داۋراڭلاردا خەنسۇچە كەسمە تورت دېگەن مەنىدىكى ئىسىم بىلەن تور ۋە تېلۋىزورلاردا پەيدا بولدى. ھەتتا تور ئېنسوكلوپىدىيەسى بولغان بەيدۇ قامۇسىغا سوقماق دېگەن بۇ سۆز كەسمە تورت دېگەن ئىسىم بىلەن ئىزاھلىنىپ كىرگۈزۈلدى. خەنسۇچە مۇنبەرلەردە تورمەنلەرنىڭ ۋە تېلۋىزور ئالدىدىكى كۆرۈرمەنلەرنىڭ مۇنازىرىسىگە سەۋەب بولغان سوقماق ۋەقەسى (خەنسۇچە كەسمە تورت ۋەقەسى) ئىچكىرىدىكى بىر ناھىيىدە يۈز بەرگەن. بىر ئۇيغۇر سوقماق تىجارەتچىسى يەرلىك خەنسۇ خېرىداررغا تەلىپىدىن ئارتۇق سوقماق تارتىپ بېرىپ مەجبۇرىي ساتماقچى بولغان. ئالارمەننىڭ كېسىلىپ بولغان سوقماقنى ئالمىغانلىقىنى كۆرگەن باشقا بىر قانچە ئۇيغۇر ساتارمەن بىرلىكتە دەۋەيلىشىپ خەنسۇ خېرىدارنى ئېلىشقا مەجبۇرلىغان. نەتىجىدە، نەق مەيداندىكى يەرلىك خەنسۇلار بىلەن ئۇيغۇر سوقماقچىلار ئوتتۇرىسىدا جىدەل چىققان. جىدەلدە سوقماقچىلار يارىلانغان، ھارۋىلىرى ئۆرۈلگەن، سوقماقلىرى بىزەپ قىلىنغان. يەرلىك ج خ تارماقلىرى جىدەلگە ئارىلاشقان بىر يەرلىك كىشىنى تۇتۇپ تۇرۇش، سوقماقچىلارغا 160 مىڭ سوم تۆلەم بېرىپ يۇرتىغا قايتتۇرىۋېتىشتەك چارە بىلەن دىلونى ھەل قىلغان.
خوش، ئىچكىرىدىكى ساقچىلارنىڭ، ئەمەلدارلارنىڭ ئۇيغۇر ساياقلىرىغا تۇتقان پوزىتسىيەسى بىلەن ئالى مەكتەپلەردىكى ئوقۇتقۇچىلارنىڭ، باشقۇرغۇچىلارنىڭ ئۇيغۇر سىتۇدېنتلىرىغا تۇتقان پوزىتسىيەسى نېمىشقا بۇ قەدەر ئوخشاپ قالىدۇ؟ بۇنداق پوزىتسىيەگە يوشۇرۇنغان كەمستىشنى قانداق چۈشىنىمىز؟ جىنايەتنىڭ ئەۋج ئېلىشىغا جىنايەتچى سەۋەبچىمۇ ياكى جىنايەتكە يەل بېرىدىغان موھىتمۇ؟ ھورۇنلۇققا، قائىدىسىزلىككە، بىلىمسىزلىككە تەلەپنى تۆۋەن قويغان، باشقۇرمىغان مەكتەپ سەۋەبچىمۇ ياكى يايلاپ ئوقۇپ يۈرگەن ئوقۇغۇچىمۇ؟ ئۇيغۇرلار قاچان خەنسۇچە ئوقۇغىنى ئۈچۈن نومۇر قوشۇشنى، قوش تىلدا ئوقۇغىنى ئۈچۈن ئىتىبار قىلىشنى، سوقماقنى زورلاپ ساتقىنى ئۈچۈن جىنايەت سادىر قىلسىمۇ كەڭچىللىك قىلىشنى تەلەپ قىلىپتىكەن؟ بۇنداق ھىچ بىر تەلەپسىز ئىتىبار قىلغانلىقنىڭ جىنايەتكە يېتەكلەشتىن، ئۇيغۇرنى مەجروھ قىلىشتىن، ئۇيغۇرنى ئۆز مەدەنىيىتىنى تاشلاپ بېقىندى بولۇشقا رىغبەتلەندۈرۈشتىن، خەقنىڭ كۆزىگە مىيىپ، بەتبەشىرە كۆرسىتىشتىن باشقا نېمە رولى بولدى؟ ئۇيغۇرلار باراۋەر مۇئامىلىگە مۇھتاجمۇ ياكى ئۆزىنى ۋە ئۆزگىنى خاتا چۈشەنچىگە پاتۇرۇدىغان ھاقارەتلىك ئىتىبارغىمۇ؟ ئۇيغۇرلار سوقماقچىلارنىڭ زورلاپ سېتىش مەسىلىسى نېمىشقا ئۇيغۇرلارنىڭ ئانا يۇرتىدىكى ئۇيغۇرلار ئارىسىدا ئەمەس ئىچكىرى ئۆلكىلەردىكى خەنسۇلار ئارىسىدا يۈز بېرىدۇ؟ بۇ سوقماقچىلار نېمىشقا شىنجاڭدىكى خەنسۇلارغا ئەمەس ئىچكىرىدىكى خەنسۇلارغا سوقماقنى زورلاپ ساتالايدۇ؟ ئەگەر ئىچكىرىدىكى خەنسۇ خېرىدار ۋە ئۇيغۇر سوقماقچى ئوتتۇرىسىدا بولغان بۇ ئىش شىنجاڭدا يۈز بەرگەن بولسا ئامانلىق دىلوسى سۈپىتىدە ئاخىرلىشارمىدى ياكى خەنسۇلارغا قارشى تېرورلۇق ۋەقەسى بولۇپ قانلىق باستۇرۇلارمىدى؟
ئىمام رازىي
ئىمام رازىي (الإمَامُ فَخْر الدِّيْنِ مُحَمَّدُ بنُ عُمَرَ بنِ الحَسَنِ بنِ الحُسَيْنِ التَّيْمِيُّ البَكرِي الرَّازِيّ): فەخرۇددىن مۇھەممەد ئىبنى ئۆمەر ئەررازىي (ئەبۇ ئابدۇللاھ). (ھ. 544 – 606 / م. 1150 – 1210) «فەخرۇررازىي» دەپ تونۇلغان، «سۇلتانۇل مۇتەكەللىمىن» دەپ نام ئالغان، ئاتاقلىق مۇفەسسىر، كاتتا شەرىئەتشۇناس ئالىم، ئاسترونوم، ماتېماتىك ۋە تېۋىپ. «تەفسىرۇ فەخرۇررازىي» (تەفسىرۇ مەفاتىيھۇل غەيب – ئەتتەفسىرۇل كەبىر، 32 توم)، «ئەلمەھسۇل» (ئۇسۇلى فىقھ)، «ئەلمەباھۇسۇششەرقىييە» (فىزىكا)، «مەئالىمۇ ئۇسۇلىددىن»(ئىلمى كالام) ۋە «تەئسىيسۇتتەقدىس» (ئىلمى كالام)، قاتارلىق كۆپلىگەن مەشھۇر ئەسەرلەرنى قالدۇرغان.
ھەنەفىي مەزھىپى
كەمتەرلىكى
ئۇ ھەمىشە «بىزنىڭ بۇ سۆزىمىز بىر خىل قاراش، بۇ بىزنىڭ ئىمكانىمىز يەتكەن ئەڭ ياخشى سۆز، كىمىكى بىزنىڭ سۆزىمىزدىنمۇ ياخشى بىر سۆزنى ئوتتۇرىغا قويىدىكەن، ئۇ ئالدىنقى ئورۇنغا قويىلىدۇ، بىز ئۇنى توغرا دەپ قوبۇل قىلىمىز.»
ھەنەفىي مەزھىپىنىڭ تارقىلىشى
بۇ مەزھەپ تۇنجى بولۇپ، ساھىبى ئۆسۈپ يېتىلگەن، كەچمىشلىرى جەملەنگەن ئىراقتا تارقىدى.
ئەتراپلىق مەلۇمات ئۈچۈن پايدىلنىش مەنبەلىرى
(ئا) ھەنەفىي مەزھىپىنىڭ مۇھىم كىتابلىرى:
شەمسۇل ئەئىممە ئەسسەرخەسىي: "المبسوط" ، بىرىنچى نەشىرى 1324ھـ مىسىر، سائادەت نەشرىياتى.
ئۇنۋېرسال كىتابلار
ــ د.مۇھەممەد شەتا ئەبۇ سەئد: "محاضرات في الشريعة الإسلامية" قاھىرە، 1407ھـ
6. خەير دوستلار
بېيجىڭغا كەلگەندىن كېيىنكى تامىقىمىز شىنجاڭ ۋاكالەتخانىسىدا (مەن مەزكۇر ئورۇننىڭ ئۇيغۇرچە ۋىۋىسكىسىدكى خاتا تەرجىمىنى مۇشۇنداق تۈزەتتىم) بولدى. تاماققا بېرىپ كەلگۈچە كىشىلەر بىزگە ئەدەپلىك مۇئامىلە قىلدى، قانچىسى بىزگە ئېنگىلىزچە گەپ قىلدى. دېمەك، بېيجىڭلىقلار يات ئېرىقتىكى كىشىلەرنى كۆرۈپ كۆنگەن ئېدى. چەتئەللىكەر بىلەن ئالاقىنىڭ قويۇقلىشىشى ۋە ئولمپىكنىڭ ئالدىدىكى تەشۋىقات بېيجىڭلىقلارنىڭ يات ئېرىقتىكىلەرنىڭ ھەممىنى شىنجاڭلىق(ئۇيغۇر) دەپ قاراپ كەمسىتىدىغان ئون نەچچە يىل بۇرۇنقى قىلىقىغا تۈزۈتۈش بەرگەن ئېدى.(لېكىن شىنجاڭ ۋاكالەتخانىسىدىن باشقا يەردە ياتاق بەرمەيدىغان ئىش ھازىرغىچە ئۆزگەرمەپتۇ). بۇرۇن شىنجاڭ ۋاكالەتخانىسى ئىچىگە ياتاقتا ياتقانلىق كىنىشكىسى ياكى مەزكۇر ئورۇننىڭ خىزمەت كىنىشكىسى بولمىسا ئادەم كىرگۈزمەيتتى، بۇ قېتىم بۇ ئۆزگىرەپتۇ، چۈنكى قورۇ ئىچىدە بىر قانچە يەردە خوجايىنى ۋە ئاشپىزىنىڭ قايسى دىندىكى بولىشى نائىنىق، ئۇيغۇر ئۇسلۇبىدىكى «مۇسۇلمان» ئاشخانىسى بارىكەن، بۇندىن باشقا يەنە شىنجاڭنىڭ تۈرلۈك مەھسۇلاتلىرىنى توپ ساتىدىغان بازارچاقمۇ بارىكەن. ھەر قايسى مۇسۇلمان ئەللىرىدىن كەلگەن ئەلچىلەر، ۋەكىللەر ئۆمەكلىرى قاتارلىق مۇسۇلمان دۇنياسىنىڭ مىھمانلىرى بۇ يەردە غىزالىندىكەن.
ئاخبارات تارقىتىشنىڭ تۆت تەرەققىيات باسقۇچى
قولدا كۆچۈرۈلگەن ئاخبارات يېزىق ئومۇملاشقان ۋە قەغەز كەشىپ قىلىنغاندىن كېيىن قوللىنىلغان ئاخبارات تارقىتىش ۋاسىتىسى بولدى. قەدىمكى زاماندا گېزىت قولدا كۆچۈرۈلۈپ چىقىرىلاتتى، ئېلىمىزنىڭ سۇڭ زامانىسىدا نەشر قىلىنغان «ئوردا ئاخباراتى» («报邸») ۋە پۇقرالارنىڭ «كىچىك گېزىت» («报小») ى شۇنداق چىقىرىلغان. 16 - ئەسىردە ئىتالىيىنىڭ ۋېنېتسىيە شەھىرىدە كىشىلەر قولدا كۆچۈرۈلگەن گېزىت چىقىرىپ ساتقان، ئۇنىڭدا بازار ۋە قاتناش ئەھۋاللىرى سودىگەرلەر ۋە سەيلە - ساياھەتچىلەرگە تونۇشتۇرۇلاتتى.
ئاگېنتلىق
ئاگېنتلىق ئادەتتە خەلقئارا ئاگېنتلىق، ئىچكى ئاگېنتلىق دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ، بەزىلىرى ئىچكى قىسىمدا خەلقئارا بۆلۈم، ئىچكى بۆلۈم دەپ بۆلۈنىدۇ. ئاگېنتلىق مەملىكەت ئىچىگە ۋە دۇنيانىڭ جاي - جايلىرىغا كۆپلەپ مۇخبىر ئەۋەتىدۇ، ئۇلار ۋاقتى - ۋاقتىدا خەۋەر يېزىپ تۇرىدۇ، بۇ خەۋەرلەرنى باش ئاگېنتلىق تەھرىرلەپ، مەملىكەت ئىچى - سىرتىدىكى زاكاز قىلغۇچىلارغا ئەۋەتىپ بېرىدۇ. بەزىدە يەنە زاكاز قىلغۇچىلارنىڭ تەلىپىگە قاراپ، ئۇلارنى ئاخبارات ياكى ماتېرىياللار بىلەن تەمىنلەيدۇ.
ئارال ئايرودۇرۇمى
ھەققىدە
ئارال ئايرودۇرۇمى 1-دىۋىزىيە ئارال شەھىرى 12-پولىك تەۋەسىدە بولۇپ، ئارالنىڭ شەھەر مەركىزى بىلەن بولغان تۈز لىنىيەلىك ئارىلىقى 12 كىلومېتىر كېلىدۇ. پۇقراۋى ئايرودۇرۇم شىنجاڭ باشقۇرۇش ئىدارىسىنىڭ دەسلەپكى لايىھەسى ۋە مۆلچەرىگە قارىغاندا، ئارال ئايرودۇرۇمى دۆلەت ئىچى 4C دەرىجىلىك تارماق لىنىيە ئايرودۇرۇمى بولۇپ، بۇ قارارلىق قۇرۇلۇش تۈرىگە جەمئىي 886 مىليون يۈەن مەبلەغ سېلىنىدىكەن، كۆلىمى يىللىق يولۇچى توشۇش مىقدارى 300 مىڭ ئادەم (قېتىم)، مال توشۇش مىقدارى 1100 توننا بولۇش نىشانى بويىچە لايىھەلىنىدىكەن.
ئارال ئايرودۇرۇمىنىڭ ئاساسلىق قۇرۇلۇش مەزمۇنى: ئۇزۇنلۇقى 2800 مېتىر، كەڭلىكى 45 مېتىر كېلىدىغان ئۇچۇش يولىدىن بىرنى ياساش، 4507 كىۋادرات مېتىر كېلىدىغان ئاۋىياتسىيە بىناسى سېلىش، C تۈردىكى ئايروپىلان ئورنى سۇپىسىدىن ئالتىنى ياساش، بىر مۇنار سۇپىسى ۋە 800 كىۋادرات مېتىرلىق ئاۋىياتسىيە باشقۇرۇش بىناسى سېلىش، شۇنداقلا ھاۋا قاتنىشىنى باشقۇرۇش، ماي بىلەن تەمىنلەش، ئوت ئۆچۈرۈش-قۇتقۇزۇش قاتارلىق يۈرۈشلۈك ئەسلىھە قۇرۇلۇشىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدىكەن.
ئارال پۇقرالار ئايرودۇرۇمى پۈتكەندىن كېيىن، ئارال-ئۈرۈمچى، ئارال-قەشقەر، ئارال-غۇلجا قاتارلىق شىنجاڭ ئىچى ئاۋىياتسىيە لىنىيەسىدىن ئالتىنى، شۇنداقلا ئارال-شىئەن-بېيجىڭ، ئارال-ۋۇخەن-خاڭجوۋ، ئارال-شاڭخەي، ئارال-بېيجىڭ قاتارلىق شىنجاڭ سىرتىغا قاتنايدىغان ئاۋىياتسىيە
ياۋروپا يادرو تەتقىقات مەركىزى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
باشقا نامى :ياۋروپا يادرو تەتقىقات تەشكىلاتى
خەلقئارا تەتقىقات ئورنى
بىرىنچى تەتقىقات ئورنىدا 600 مىليون ئېلېكترون ۋولتلۇق ماس قەدەملىك سىكلوترون، 28 مىليارد ئېلېكترون ۋولتلۇق پروتون ماس قەدەملىك تېزلەتكۈچ قاتارلىقلار ئورۇنلاشتۇرۇلغان.
قابىلىيەتنىڭ شەكىللىنىشى ۋە تەرەققىياتى
ئادەمنىڭ قابىلىيىتىدە يۇقىرى - تۆۋەنلىك بولىدۇ، بىراق ھەرقايسى كەسىپ - ھۈنەرنىڭ ئۆز ئۇستىسى بولىدۇ.
كازىم مىرشان
	پۈتۈن دۇنيادىكى ئەلىفبەلەرنىڭ كېلىپ چىقىشى تۈرك ئەلىفبەسىدۇر.
	نۇرۋېگىيە، شىۋېتسىيە، پورتىگالىيە ۋە فىرانسىيىدىكى غارلاردىكى يېزىقلارنىڭ تۈرك تامغىلىرى (ھەرف) بىلەن ئوقۇلغاندا مەنە بېرىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ.
11.	1993: يېزىقنىڭ تېنىش بەلگىلىرى
28.	2000: ياۋرۇپا، سىبىر ۋە ئوتتۇرا ئاسيادىكى ئەڭ كونا يازما يادىكارلىقلارغا ئاساسلىنىپ يېشىلگەن پرا مىسىر تەسۋىرىي يېزىقلىرى
29.	2001: ماقالىلەر
خوڭكوڭ مەسىلىسى ۋە بىزنىڭ داۋايىمىز
خوڭكوڭنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى، 1997-يىلى 7-ئاينىڭ 1-كۈنى، خوڭكوڭنىڭ دېموكراتىك تۈزۈلمىسىنى 50 يىل ئۆزگەرتمەسلىك شەرتى بىلەن خىتايغا قايتۇرۇپ بېرىلگەن بولۇپ، كېلىشىم بويىچە خوڭكوڭلۇقلار 50 يىلغىچە ئالاھىدە ئاپتونومىيە ھوقۇقىدىن بەھرىمەن بولۇشى كېرەك ئىدى. ئەپسۇس، خىتاي ھۆكۈمىتى خوڭكوڭنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىنى قولغا ئالغاندىن كېيىن، ھەر خىل يوللار ئارقىلىق خوڭكوڭنىڭ ھەر ساھەسىگە سىڭىپ كىرىپ، خوڭكوڭلۇقلارنىڭ ئىدىئولگىيەسى ۋە قىممەت قارىشىغا تەسىر كۆرسىتىكە باشلىدى. نەتىجىدە ئەنگىلىيە ھۆكۈمىتىنىڭ باشقۇرۇشىدا ئەركىنلىككە كۆنۈپ قالغان خوڭكوڭلۇقلار، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ھەممىنى كونترول قىلماقچى بولغان قارا نىيىتىنى بارا-بارا بايقاپ، بۇ ئىشقا نىسبەتەن ئۆز نارازىلىقلىرىنى بىلدۈرۈشكە باشلىدى. ئۇلار 2014-يىلى «كۈنلۈك ئىنقىلابى» نى قوزغىغان بولسىمۇ، بىراق ئۇ ئىنقىلاب ئۇزۇن ئۆتمەي خىتاي ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن باستۇرۇلغان. بۇ قېتىم خوڭكوڭدا تۈزۈلمەكچى بولغان «خوڭكوڭدىكى جىنايەتچىلەرنى خىتاي ھۆكۈمىتىگە ئۆتكۈزۈپ بېرىش قانۇنى» سەۋەبىدىن خوڭكوڭلۇقلار يەنە بىر قېتىم كەڭ كۆلەمدە قوزغىلىپ چىققان.
كازىم مىرشان
1.	1986: ئۇنىۋېرزۇم بىر رامكىغا ئوخشاش سىتاستىكىلىق بىر سىستېمىمۇ؟
خوڭكوڭ مەسىلىسى ۋە بىزنىڭ داۋايىمىز
خوڭكوڭلۇقلارنىڭ بەش تەلىپى:
كازىم مىرشان
3.	1992: پروتوتۈرك ئالىملارغا كۆرە كائىناتتىكى تۇرغۇنلارنىڭ باشقۇرىلىشى
نەپسانە يۇرتۋازلىق ۋە ئەپسانە قەشقەر
يۇرتۋازلىق قىلىۋاتقان ياغۇچىلاردا يازمىلىردا «ئېشەككە كۈچۈڭ يەتمىسە ئۇر توقىمىنى» دېگەن ماقالدا ئەكىس ئەتكەن كەيپىيات دىققىتىمىزنى تارتىدۇ. مەسىلەن، بىر قىسىم يازغۇچىلارنىڭ يازما ۋە نۇتۇقلىرىدا شىڭشىسەينىڭ يۈز يىگىرمە نەچچە مىڭ ئۇيغۇرنى قەتلى قىلغانلىقى تىلغا ئېلىنماي ھەدېسە ئابدۇغۇپۇر شاپتۇلنىڭ شىڭنى «پەيغەمبەر بولاركەن» دېگەنلىكى تەكىتلىنىدۇ. ھەتتا ھاكىمىيەتنىڭ قولى بىلەن ئۆلتۈرۈلگەن ئابدۇقادىر داموللام، تەۋپىق ئەپەندى قاتارلىقلارنىڭ ئۆلىمىمۇ قەشقەر ئۇيغۇرلىرىنىڭ زىممىسىگە يۈكلىنىدۇ. شىڭنىڭ قۇربانىغا ئايلانغان خوجانىياز ھاجىنىمۇ قەشقەرلىكلەر مەغلۇپ قىلغان دېيىلىدۇ. ئۇلار بۇ ئەپسانە ئارقىلىق ئۇيغۇرنىڭ ئۆزىدىن (قەشقەرلىكتىن) باشقا دۈشمىنى يوق دېگەننى ئىسپاتلىماقچى. چۈنكى ھامان ئېشەككە كۈچى يەتمەيدىغانلىقى ئۈچۈن ئۆزىنىڭ دانالىغىنى ئىسپاتلاش ئۈچۈن بىر قۇربانلىق تېپىشقا مۇھتاج، ئۇ بولسىمۇ روھى ۋە جسسمانى جەھەتتىن تەڭلا ھەپسىگە مەجبۇرلانغان قەشقەردۇر. ماڭا بەزى كىشىلەرنىڭ قەشقەرنى ئەپسانىلەشتۈرۈپ تىللاشلىرى ۋە سېسىتىشلىرى ئۆيىنى ئوغرىغا بەرگەن قېرىنداشلارنىڭ بىر برىنى ئوغرى تۇتۇپ ھۆرپىيىشلىرىگە ئوخشايدىغاندەك تۇيۇلىدۇ. بۇ يەردە دېيىلمەي قالغان لېكىن زامانىۋىي تۈس ئېلىپ سەمرىگەن يەنە بىر بىخەتەر پىكىر قىلىش ئۇسۇلى بار، يەنى ئۇ بولسىمۇ ئۇيغۇرغا يامانلىق قەشقەرلىكتىن - ئۇيغۇردىن كەلگەن، روس مۇستەملىكىچىلىرى، شىشىسەي ۋە گومىنداڭنىڭ مۇستەملىكىچىلىك قىلمىشىدىن ئەمەس. ئۇيغۇرنىڭ بەگۈنكى زەبۇنلىقىغا بۇ مىللەتنىڭ نۇقسانى سەۋەبكار. بۇ خىل تەپەككۇر ئۇسۇلى ناخشىلاردا «بۇ قىسمەتكە نېمە دەي ئۆزەمنىڭ شورى» شەكلىدە ئىپادىلىنىدۇ. زامانىمىزدا مۇشۇنداق ئويلاش مەسىلىنى ھەل قىلىشنىڭ ئەڭ ئاسان، ئەڭ بىخەتەر يولى. چۈنكى ئۆز جەمئىيىتىنى ئۆزگەرتىشتە موللىسى ۋە يازغۇچىسىنىڭ ئىھتىياتچان تەشۋىقاتىدىن باشقىغا باشقىغا كۈچى يەتمەيدىغان مىللەتكەتكە بۇندىن ئارتۇق تەسەللى يوق.
يۇرتۋازلىقنىڭ سەۋەبىنى بەزىلەر ئۇيغۇرلارنىڭ تارىختىكى قەبىلە ھاياتىغا باغلايدۇ،. بەزىلەر ئۇيغۇر تارىخىدىكى ئاق تاغلىق ۋە قارا تاغلىقلارنىڭ مەزھەپ كۆرىشىنى يۇرتۋازلىقنىڭ مەنبىيى دەپ بىلىدۇ. يەنە بەزىلەر ئۇيغۇر ۋىلايەتلىرى ئارىسىدىكى تەبىئىي شارائىت، يوسۇن ۋە شىۋە پەرقىنى يۇرتۋازلىقنىڭ سەۋەبكارى دەپ تونۇيدۇ. مەن يۇرتۋازلىقنى تارىخى ھادىسە دەپ قارىمايمەن. چۈنكى ھىچ بىر ئۇيغۇر تارىختا ياشىمايدۇ. بۈگۈنكى زاماندا ياشاۋاتقان ھىچ بىر ئۇيغۇرنىڭ خۇي-پەيلى، ئىددىيىسى ۋە كۆزقارىشى تارىخنىڭ مەھسۇلى ئەمەس. چۈنكى بۈگۈندە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرنىڭ مەنىۋىي دۇنياسىنى بۈگۈنكى جەمئىيەت بەرپا قىلىدۇ. جەمئىيەتتە ئەۋج ئالغان خۇشاللىق، خاپىلىق، قورقۇنچ پەيدا قىلغۇچى ئامىللار ۋە چەكلىگۈچى، باشقۇرغۇچى، تەھدىت سالغۇچى كۈچلەر كىشىلەرنىڭ مىجەزىنى شەكىللەندۈرىدۇ. شۇڭا بۈگۈنكى يۇرتۋازلىقنى ئۇيغۇرنىڭ تارىختىكى رىياللىقىدىن ئىزدەش ماڭا ئىلمىيلىك تۇيۇلمايدۇ .جوغراپىيلىك پەرقلەر، يوسۇن ۋە تەلەپپۇزدىكى ئۆزگىچىلىكلەر ئالاقەدە ياتسىراشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، ئەمما يۇرتۋازلىقنى پەيدا قىلىشى ناتايىن. بۇنداق پەرقلەر يۇرتۋازلىقتىن خالى ئامېرىكا جەمئىيىتىدىمۇ بار. مەنچە ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە يۇرتۋازلىقنى پەيدا قىلغۇچى ئامىل بىر ئىنساننىڭ جەمئىيەتتە مۇناسىۋەت تورىنى ياراتماي تۇرۇپ قابىلىيىتىگە تايىنىپ مۇستەقىل ياشىيالماسلىقى.
خوڭكوڭ مەسىلىسى ۋە بىزنىڭ داۋايىمىز
2019 – يىلى  10 – ئاينىڭ 15 – كۈنى «خوڭكوڭ كىشىلىك ھوقۇق ۋە دېموكىراتىيە قانۇن لاھىيەسى» 435 مىللەت ۋەكىلى بار ئامېرىكا ئاۋام پالاتاسىنىڭ ماقۇللىشىدىن ئۆتتى. يېقىن كەلگۈسىدە كېڭەش پالاتاسىنىڭ ماقۇللىشىدىن ئۆتۈپ، پرېزىدېنتنىڭ ئىمزالىشىغا سۇنۇشى مۇمكىن. بىز مىللىيونلارچە خەلقىمىزنىڭ ئېغىر بەدەل تۆلىشى ۋە نەچچە يىللىق تىرىشچانلىق نەتىجىسىدە «ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قانۇن لاھىيەسى» 100 مىللەت ۋەكىلى بولغان ئامېرىكا كېڭەش پالاتاسىنىڭ ماقۇللىشىدىن ئۆتتى. پات يېقىندا ئاۋام  پالاتاسىنىڭ مۇزاكىرە قىلىشىغا سۇنۇلىدۇ. خوڭكوڭلۇقلار بىزدەك ئۇنداق چوڭ بەدەل تۆلىمەي، قىسقىغىنە 4 ئايدىن ئارتۇق ۋاقىت ئىچىدە شۇنداق قوللاشقا ئېرىشتى. ئۇنىڭ مۇھىم سەۋەبلىرىنىڭ بىرى مەن يۇقىرىدا دەپ ئۆتكەندەك، خوڭكوڭلۇقلارنىڭ غەرب بىلەن ئوخشاش قىممەت قاراشتا بولۇشى ۋە غەربنىڭ دېموكراتىك قۇرۇلمىسىغا تەھدىت بولمايدىغانلىقى بولۇشى مۇمكىن. خوڭكوڭلۇقلارنىڭ كۆپ قىسمى بۇدداھ دىنى ۋە داۋ دىنىغا، بىر قىسمى خىرىستىيان دىنىغا ئېتىقاد قىلسا، يەنە بىر قىسمى ئېنىق بىر دىنغا ئېتىقاد قىلمايدىغان دىنسىزلار بولسىمۇ، بىراق ئۇلار مىللەتنىڭ مەنپەئىتىگە كەلگەندە، ئۆزلىرىنى ئىدارە قىلماقچى بولغان ۋە ئۆزلىرى بىلەن ئوخشاش ئىرقتىن بولغان خىتاي كومىنىست ھاكىمىيىتىگە قارشى چىقىپ، يۈكسەك دەرىجىدە بىرلەشتى؛ ئورتاق بىر قىممەت قاراش ئەتراپىغا توپلاشتى. ئۇلار ئۆزىنىڭ ئىنسانى ھەق-ھوقۇقىنى قوغداشنى ھەممىدىن ئەلا  كۆردى. شۇ سەۋەبتىن خوڭكوڭلۇقلار، خەلقئارادىكى ئىرقى ۋە دىنى جەھەتتە ئۇلار بىلەن كۆپ مۇناسىۋىتى بولمىغان نۇرغۇن مىللەتلەرنىڭ ھېسىداشلىق قىلىشىغا ۋە قوللىشىغا ئېرىشتى. ئەپسۇس، ئۇيغۇرلارنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمى ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلىدىغان، خەلقىمىز تارىختا مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە تەھدىت ئاستىدا قالغان بولسىمۇ، بىراق بىز يەنىلا بەك كۆپ زېھنىمىزنى زۆرۈر بولمىغان ئىشلارغا سەرپ قىلىپ كېلىۋاتىمىز. مەيلى ۋەتەن ئىچىدىكى خەلقىمىز بولسۇن ۋە ياكى ۋەتەن سىرتىدا ياشاۋاتقان قېرىنداشلار بولسۇن، بىز كەڭ كۆلەمدە ئويغىنىپ ۋە مىللەتنىڭ مەنپەئىتىنى بىرىنچى ئورۇنغا قويۇپ كەڭ كۆلەمدە بىرلىشىپ بولالمىدۇق. بېشىمىزغا ئېغىر كۈن كېلىۋاتقان بۈگۈنكىدەك ۋەزىيەتتە، بىزنىڭ ئىرقى ۋە دىننى قېرىنداشلىرىمىزنىڭ بىزگە تۇتقان پوزىتسىيەسى ھەممەيلەنگە ئايان؛ شۇنداق تۇرۇقلۇق، خېلى كۆپ ساندىكى بىر قىسمىمىز يەنىلا ئۈممەتچىلىكنى مىللەتنىڭ ئۈستىگە قويۇپ، دۇنيانى مۇسۇلمان ۋە كاپىر دەپ پەقەت ئىككىگە بۆلۈپ مۇئامىلە قىلىۋاتىمىز. شۇنى ئۇنتۇپ قالماسلىقىمىز كېرەككى، دۇنيا نوپۇسىنىڭ 20% ى مۇسۇلمان بولۇپ، بىزنىڭ نوپۇسىمىز پۈتۈن مۇسۇلمان نوپۇسىنىڭ ئاران 1 – 2% ئىگەللەيدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ يوق بولۇشى بىلەن مۇسۇلمان يوق بولمايدۇ. دىنىي ئىتىقادىمىز چەكلەنسە ياكى ئۇ توسقۇنلۇققا ئۇچۇرسا، ئۇنى ئەسلىگە كەلتۈرگىلى بولىدۇ، بىراق مىللەت يوقالسا، ھەممە نەرسىمىز يوقايدۇ ۋە ئۇنى قايتا ئەسلىگە كەلتۈرگىلى بولمايدۇ.
مېدىيا ۋە جامائەت پىكىرى
جامائەت پىكىرى شەكىللەندۈرىدىغان كۈچلەر
4.  جەلىپ قىلىش ئارقىلىق جامائەت پىكرى يارىتىش
يۇقارقى بارلىق ۋاستە ۋە ئۇسۇللارنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۈچۈن مېدىياغا مۇراجىئەت قىلىشتىن باشقا چارىلەرنىڭ ئۈنۈمى بەك تۆۋەن ياكى پايدىسىز بولۇپ، مېدىيا يۇقارقى جەريانلاردا كاتالىزاتۇرلۇق رولىنى ئوينايدۇ.
1990- يىلى ئامىرىكىنىڭ ئنتېرنېتنى دۇنياغا ئىچىۋىتىشى نەتىجىسىدە  دۇنيادا خىلمۇخىل خەۋەرلىششش ئۈسكۈنلىرى، مېدىيا ئەسلىھەلىرى بارلىققا كەلدى. يىڭى مېدىيا  دەپ ئاتىلىپ كىينچىرەك ئىجتىمائى تاراتقۇ دەپ  قوللىنىلىشقا باشلىغان ئېتىرنىت ئۇللۇق تارقىتىش ئەپلىرى جامائەت پىكرى ۋە مېدىيا ئوتتۇرىسىكى مۇناسىۋەتنى بۇزۇپ تاشلىدى.
ئىلگىرى خەۋەر مەنبەسى بىرلا ئىدى، ھازىر بىر خەۋەرنى بىرقانچە مەنبەدىن ئوقۇش، ئاڭلاش ئىمكانى تۇغۇلدى. ئىلگىرى خەۋەرلەر يالغۇز ھاكىم پىكرى كۈچ تەرىپىدىن تارقىتىلاتتى، ھازىر خەۋەرلەر ھەرخىل ئىدىيۋى كۈچلەر تەرپىدىن تارقىلىدۇ. بۇرۇن  خەۋەر يازغۇچىلار كەسپى كىشلەر ئىدى. ھازىر ھەممە كىشى مۇخب ىر، ھەممە كىشى ڧوتۇگراڧچى بولۇپ كەتتى. بۇرۇن نازارەت كۈچلۈك، خەۋەر ئەركىن ئەمەس ئىدى، ھازىر كونتىرۇل مىخنانىزمىسى ناھايتى چەكلىك ھەتتا يوق دىيەرلىك بولۇپ قالدى.
پۈتۈن بۇلارنىڭ نەتىجىسدە جامائەت پىكرى ئۇقۇمى ۋە شەكىللەندۈرۈش جەريانى قايىتىدىن شەكىللەندى. بىر سىياسى كۈچنىڭ پۈتۈن ئاممىغان ھاكىم بولۇش ئەنئەنىسى يىمىرىلىپ تاشلاندى. تەرەققى قىلغان مېدىيا ۋە خەۋەرلىشىش ئۈسكۈنلىرى  سايىسدە ھەرخىل جامائەتلەر، پارتىيلەر، تەشكىلاتلار ھەتتا كىچىك گۇرۇپلار ئۈچۈن بىر سىتۈديۇ قۇرۇش بىر تىلىپۇن سىتىۋىلىشقا ئوخشاشلا ئاددى بىر ئىشقا ئايلاندى. نۆۋەتتە ھەربىر ئىدىيۋى ئىقىمنىڭ ئۆزىنىڭ مېدىيا مۇھىتى بار بولدى. شۇنىڭ بىلەن بۇ ئىديىۋى ئىقىملار ئاممىنى ئۆز پىكرى ئەتراپىدا توپلاش ئۈچۈن ئۆزى مىنىڭسىگەن پىكىر ۋە كۆز قاراشلارنى كۈچەپ تەشۋىق قىلىشقا باشلىدى. نەتىجىدە جامائەت پىكرىمۇ مۇشۇنىڭغا ماس ھالدا شەكىللىنشكە ۋە  تەرەققى قىلىشقا باشلىدى.
ھەقىقى ئەيسا چېركاۋى
ئىلاھى تەشكىلات
ئىلاھى بىرلەشمە پەيغەمبەر ئەيسانىڭ ۋاپاتىنى خاتىرلەيدىغان ساۋابلىق ئىبادەت.ئۇ بىزنى پەيغەمبىرىمىزنىڭ گۆش ۋە قىنىغا قىتىلىپ ئۇنىڭ بىلەن بىرلەشتۈرۈپ شۇ ئارقىلىق بىزنى مەڭگۈلۈك ھاياتقا ئىرىشتۈرىدۇ ۋە جەننەت ئاتا قىلىدۇ. بۇ ئىبادەت قانچە كۆپ قىلىنسا شۇنچە ياخشى. پەقەت خىمىرتۇرۇچ ئىشلىتىلمىگەن بولكا بىلەن ئۈزۈم شەربىتىلا ئىشلىتىلىدۇ.
سەببات
ھەپتىنىڭ يەتتىنچى كۇنى يەنى شەنبە كۇنى خۇدا بۇيرىغان ئاسايىشلىق ئۇلۇغ كۇن.بۇ پەيغەمبەرنىڭ ياراتقۇچى خۇداغا بولغان مىننەتدارلىقى شۇنداقلا مەڭگۇلۇك ھاياتقا بولغان ئۇمىدۋارلىقىدا كورۇلىدۇ.
Concepción, Chile
Concepción (IPA: [kon.sepˈsjon]) bolsa Biobío, Chile dikibixahar 2002 nopus bar, Concepciónning 216,061 nopusibar, 221.6 km² dairaiqida nopus jaylaxkan. 36° 46' 22" S 73° 03' 47" W
ئابدۇتاھىر
ئابدىتاھىر، تاھىر، تايىر، تايى
پاك ئاللانىڭ بەندىسى
خوتەن قاشتېشى ھەققىدە ئىككى كەلىمە
خوتەن قاشتېشى جۇلالىق، سۈزۈك، نەپىس، سىرلىق بولۇپ، ھەرقانداق كىشىنى مەپتۇن قىلىدۇ. ئالتۇن ئىقتىسادىي قىممەتنىڭ سىمۋولى بولغاندەك، خوتەن قاشتېشى بىباھالىقى، خىسلىتىنىڭ چەكسىزلىكى، ساغلاملىققا بولغان شىپالىق رولى بىلەن ئامان –  ئېسەن، بەختلىك تۇرمۇشنىڭ يارقىن سىماسى بولۇپ كەلمەكتە.
ئابدۇتاۋاب
ئابدىتاۋاپ
ئەدداھھاك
ئەدداھھاك (الضحاك بن مزاحم): ئەدداھھاك ئىبنى مۇزاھىم ئەلھىلالىي. (ھ. ؟ – 105 / م. ؟ – 723) تابىئىن، مەشھۇر مۇفەسسىر. رىۋايەت قىلغان ھەدىسلىرى تۆت «سۈنەن»دە كەلگەن.
Portal:تېخنىكا
روسچە<گرېكچە
تام تىزىش
باھا ۋە تەسىرات
«تام تىزىش» ئويۇنى بولسا روسىيىلىك كىشى 阿列克谢帕基特诺夫  كەشىپ قىلغان كىچىك ئويۇن بۇلۇپ،كەشىپ قىلغان ۋاقىت بولسا 1984-يىلى 6-ئاي. بۇ ئۇيۇن يالغۇز كىشلىك ئويۇن بۇلۇپ،ئۇيۇن كەشىپ قىلىنغاندىن كىيىن ئىنتايىن مودا بولغان ،كۆپلىگەن كىشىلەرنىڭ ياقتۇرۇپ ئوينىشىغا ئىرىشكەن.
دۇنيادىكى چوڭ ئاگېنتلىقلار
گېرمانىيە ئاخبارات ئاگېنتلىقى گېرمانىيە فېدېراتىپ جۇمھۇرىيىتىدىكى ئەڭ چوڭ ئاگېنتلىق بولۇپ، ئۇنىڭ باش ئىدارىسى ھامبۇرگدا. ئۇ چەكلىك پاي شىركىتى بولۇپ، 185 گېزىتخانا، ئۈچ رادىئو، تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى ئۇنىڭغا ئەزا. ئۇنىڭ چەت ئەللەردىكى60 نەچچە ئاگېنتلىق بىلەن توختام مۇناسىۋىتى بار، 80 نەچچە دۆلەت ۋە رايوندا مۇخبىر ۋە خىزمەتچىلىرى بار.
شەربەتلەر
شەربەتلەرنىڭ تەركىبىگە قوشۇلىدىغان يەككە دورىلار يىلتىزلار بولسا يۇمشاق سوقىلىدۇ؛ئۇرۇقلار يىرىك سوقۇلىدۇ؛مىۋە، گۈل، يوپۇرماقلار سوقۇلمايدۇ.شەربەتلەر تەركىبىگە سېرىقئوت، تەمرى ھىندى، خىيار شەنبەردەك دورىلار قوشۇلىدىغان بولسا، بۇ خىل دورىلار قاينىتىلمايدۇ، ئۇ، قاينىتىلغان دورىلار بىلەن بىرگە سۈزىۋىلىنىدۇ.بولمىسا دورىلارنىڭ كۈچى كېتىدۇ ياكى تەبىئىتى ئۆزگىرىپ، ئەسلى خۇسۇسىيىتىنى يوقىتىدۇ.
Tuwalu
right|thumb|250px|Tuwalu right|thumb|Dölet bayriqi
شافىئىي مەزھىپى
شافىئىي مەزھىپىنىڭ ئۇسۇلى (ئاساسلىرى)
- ساھابىلەرنىڭ سۆزلىرى: ئۇنىمۇ ئىجتىھات بولۇپ قېلىش ئېھتىماللىقى ۋە ئۇنىڭدىمۇ خاتالىقنىڭ سادىر بولۇشىنىڭ مۇمكىنلىكىنى كۆزدە تۇتۇپ، قوبۇل قىلمىغان.
شافىئىي مەزھىپىنىڭ تارقىلىشى
يۇقىرىقىلاردىن شۇ نەرسە ئايدىڭلىشىدۇكى، شافىئىي مەزھىپى تۆت چوڭ سۈننى ئىسلام فىقھىي مەزھەپلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئاساسچىسى ئىمام مۇھەممەد ئىبن ئىدرىس ئەششافىئىي (ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن)دۇر. ئىمام شافئىينىڭ مەزھىپىنىڭ ئۇسۇلى قۇرئان ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ساغلام سۈننەتلىرى ئاساسىغا تۇرغۇزۇلغان. خەبەر ۋاھىد ھەدىستە چىڭ تۇرىدىغانلىقى ئۈچۈن "سۈننەتنىڭ ھىمايىچىسى" دېگەن نام بىلەن تونۇلغان. بىراق ئۇ، سەئىد ئىبن ئەلمۇسسەييىبتىن باشقىلار رىۋايەت قىلغان مۇرسەل ھەدىسلەرنى دەلىل سۈپىتىدە قوبۇل قىلمايتتى. چۈنكى سەئىدنىڭ مۇرسەل ھەدىسلىرىنى مۇسنەد دەپ قارايتتى. بۇلاردىن كېيىن، ئىجمائ، قىياسلارنى ئاساس قىلاتتى. شافىئىي ئىستىھسان، مەسالىھ ئەلمۇرسەلە، مەدىنىلىكلەرنىڭ ئەمەللىرى ۋە ساھابىلەرنىڭ سۆزلىرىنى رەت قىلاتتى. بۇ مەزھەپ مىسىر ، ئىراق، شام، خۇراسان، يەمەن، ھىجاز، ئىران ۋە بىر قىسىم ھىندىستان ۋىلايەتلىرىگە تارقالغان. شافىئىي مەزھىپىنىڭ مەشھۇر كىتابلىرى، ئىمام شافىئىينىڭ "الأم"، نەۋەۋىينىڭ "مختصر المزني"، "روضة الطالبين" ۋە "المجموع"، رافىئىينىڭ "فتح القدير شرح الوجيز"، شىيرازىنىڭ "المھۇب والتنبيه" قاتارلىقلار كىتابلىرىدىن ئىبارەت.
ئەتراپلىق مەلۇمات ئۈچۈن پايدىلنىش مەنبەلىرى
شافىئىي فىقھىسىنىڭ پەتىۋا ۋە مەھكىمە ئىشلىرىدا تايىنىدىغان نىگىزلىك كىتابى كىتابى نەۋەۋينىڭ "منھاج الطالبين" بولۇپ، بۇ كىتابنىڭ ئەلخەتىيب ئەششەربىينى تەرىپىدىن ئىزاھلانغان "مغني المجتاج"، ئەررەملىي تەرىپىدىن ئىزاھلانغان "نھاية المحتاج" ۋە ئىبن ھەجەر ئەلھەيتەمىي تەرىپىدىن ئىزاھلانغان "تحفة المحتاج" قا ئوخشاش نۇرغۇن شەرھلىرى بار.
- ئىمام ئەبۇ ئابدۇللاھ مۇھەممەد ئىبن ئىدرىس ئەششافىئىي (204ھـ ۋاپات بولغان): الأم
7. «مايگۈلى» نىڭ جەزبىسى
ئامېرىكا نوپۇسىدا ئىسپان تىلىدا سۆزلەيدىغانلار بىرىنچى ئورۇندا خەنسۇ تىلىدا سۆزلەيدىغانلار ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىكەن. بۇ سانلارنىڭ تىرىك پاكىتى سۈپىتىدە يېنىمدا ئولتۇرغىنى ئامېرىكا پۇقرالىقىغا ئۆتكەن بېيجىڭلىق ئايال ئىكەن. مېنىڭ چۈشەنمەيدىغان يېرىم كۈنسىرى بېيىۋاتقان بىر دۆلەت پۇقرالىرىنىڭ جېنىنىڭ بېرىچە ۋەتىنىنى تەرك ئېتىشى ئېدى. بۇ ئايال مېنى دەسلەپ مۇسۇلمان بولغاچ ئامېرىكىغا ئۆچ، دەپ ئويلاپ ئامېرىكىنىڭ ئىراق ۋە ئافغانىستادىكى«تاجاۋۇزچىلىق» لىرىنى تەنقىد قىلدى. مەن ھىچ ئىپادىسىز ئولتۇرغاندىن كېيىن گېپىنى بۇراپ مېنىڭ ئالاھىدە ھالال تاماق بۇيرۇتقانلىقمنى خاتاغا چىقاردى ۋە ئامېرىكىدا بۇنداق قىلماسلىقنى، مۇسۇلمانلىق سالاھىتىمنى ئامال بار ئاشكارىلىلىماسلىقنى جىكىدى. مەن باشقىچە ئىنكاس بىلدۈرمىدىم پەقەت «مەن يالغان ئېيتالمايمەن» دەپ قويدۇم. ئۇ ئايال گەپ ئارىلىقىدا بىر گىرمان خىزمەتدىشىنىڭ ئىسرائىلىيە ھەققىدىكى بىر مەسىلىدە پىكىر بايان قىلىشتىن ۋاز كەچكەنلىكىنى ۋە سەۋەبىنى « بىز يەھۇدىلارغا قان قەرزدار، شۇڭا مېنىڭ يەھۇدىلار ھەققىدە ئۇنى بۇنى دېيىشىم نامۇۋاپىق» دەپ بەرگىنىنى ھەيرانلىقتا بايان قىلدى. مەن ئەكسىچە ئۆزەم، ھۆرمەتلەيدىغان گېرمان خەلقىگە ئاپىرىن ئوقۇدۇم ۋە قايسى بىر يىلى گېرمان باش مىنىستىرىنىڭ پولشادا تىزلىنىپ تۇرۇپ پولەك خەلقىدىن ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى جەريانىدىكى ئاسارەتلىرى ئۈچۈن كەچۈرۈم سورىغان تەسىرلىك كۆرۈنىشىنى ئەسلىدىم.
مەشھۇرلاردىن مەيۈسلىنەمدۇق
كـىيىنكى: چاي ئىچمەكنىڭ بايانى
بىلگە
تۈركىي تىللار دىۋانى سۆزلۈكلىرى
بىلگە ئالىم، بىلىمدان. 1 - 557
سۆڭەك شورپىسى
پايدىلىق تەرەپلىرى:
ئادەم سۆڭىكىدىكى مۇھىم نەرسە يىلىك بولۇپ، قىزىل قان، ئاق قان ھۈجەيرىلەر مۇشۇ يىلىكتە شەكىللىنىدۇ.ياشنىڭ چوڭىيىشغا ئەگىشىپ يىلىكنىڭ بۇ خىل ھۈجەيرە ياساش ئىقتىدارى تۆۋەنلەشكە باشلايدۇ، ئۇستىخان شورپىسدا ئادەم بەدىنىگە كېرەكلىك مۇشۇ ھۈجەيرىلەرنى شەكىللەندۈرىدىغان ئوزۇقلۇق تەركىپلەر بار.شۇڭلاشقا ياشانغانلار، ئۆسمۈرلەر، ھامىلدار ئاياللار سۆڭەك(ئۇستىخان) شورپىسىنى كۆپرەك ئىچىپ بەرسە پايدىلىق.
كېتەرلىك ماتىرىياللار:
5\1 نىسبەت(يەنى بىر كىلو سۆڭەككە بەش كىلو سۇقۇيىمىز) بويىچە سۆڭەك ۋە سۇ تەييارلايمىز.ئاندىن يەنە مۇۋاپىق مىقداردا ئاچچىقسۇ، تۇز تەييارلايمىز.
گېرمانىيە
تۇرمۇش سەۋىيىسى ئىنتايىن يۇقىرى تەرەققىي قىلغان دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن ، ئۇ ئىجتىمائىي كاپالەت ۋە ئۇنىۋېرسال ساقلىقنى ساقلاش سىستېمىسى ، مۇھىت ئاسراش ۋە ئوقۇش پۇلى يوق ئۇنىۋېرسىتېت مائارىپى بىلەن تەمىنلەيدۇ. گېرمانىيە فېدېراتىپ جۇمھۇرىيىتى 1957-يىلى ياۋروپا ئىقتىسادىي جەمئىيىتىنىڭ ، 1993-يىلى ياۋروپا بىرلەشمىسىنىڭ قۇرغۇچى ئەزاسى بولغان. ئۇ شېنگېن رايونىنىڭ بىر قىسمى بولۇپ ، 1999-يىلى ياۋرو رايونىنىڭ بىرلەشمە قۇرغۇچىسى بولغان.
Ton’ga
Ton’ga bolsa Okyaniye jaylaxkan birk dulat. Uning paytahti bolsa Nukualofa, ang qong xahri bolsa Nukualofa. Dulat tili bolsa In'gliz tili we Ton’ga tili. Azirki bash wezir Feleti Sevele. Bu dulat 1970 yili 6 ayning 4 kuni mustakkil bolgan, yar maydani 748 kwadrat kilométir, nopusi 112 ming.
تىلشۇناسلىق
alt=مەشھۇر تىلشۇناس نوم چومسكى|thumb|مەشھۇر تىلشۇناس نوم چومسكى تىلشۇناسلىق تىللارنى تەتقىق قىلىدىغان پەن. بىر تىلشۇناس ئادەتتە مۇئەييەن بىرنەچچە تىللارنى تەتقىق قىلىدۇ، ئەمما ئىلمىي تەتقىقات ئوبيېكتى تىلنىڭ ئومۇمىي خۇسۇسىيىتىنى ئۆگىنىش. تىلشۇناسلار تەتقىق قىلىدىغان سوئاللارنىڭ ئىچىدە:
سىنتاكسىس
جۈملىلەرنىڭ تۈزۈلمىسىنى تەتقىق قىلىدىغان تارماق. جۈملە قانداق سۆزلەر بىلەن قۇرۇلىدۇ؟ سىنتاكسىس مۇتەخەسسىسلىرى سۆزلىگۈچىنىڭ قانداق قىلىپ مەلۇم سۆزلەرنى ئىشلىتىپ جۈملىلەرنى ھاسىل قىلىشى، نېمىشقا بىر جۈملىنىڭ كۆپ مەنىسى بولىشى ۋە شۇنىڭغا ئوخشىغان مەسىلىلەرنى تەتقىق قىلىدۇ.
تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى ئىچكى ئىشلەر مېنىستىرلىقى
تۈركىيە ئىچكى ئىشلەر مېنستىرلىقىنىڭ بۇگۈنكى تەشكىلات قۇرۇلمىسى 1983- يىلىنىڭ ئاخىرى ئېلىپ بېرىلغان تەرتىپكە سالىش بىلەن شەكىللەنگەن ۋە 1985- يىلى 14- ڧېۋرال كۈنى چىقارىلغان 3152 نومۇرلۇق قانۇن بىلەن، بۇ يېڭى قۇرۇلما داۋاملىقلىق قازانغان.
تاموژنا
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
تاموژنا − بىر دۆلەتنىڭ دېڭىز بويى، چېگرا ياكى ئىچكى قۇرۇقلۇق پورتلىرىدا تەسىس قىلغان، ئىمپورت - ئېكسپورت ئىشلىرىنى نازارەت قىلىدىغان ۋە باشقۇرىدىغان دۆلەت مەمۇرىي ئاپپاراتى. تاموژنا دۆلەتنىڭ ئەمىر - پەرمانلىرىغا ئاساسەن، ئىمپورت - ئېكسپورت قىلىنغان مال، پوچتا بۇيۇملىرى، ساياھەتچىلەرنىڭ يۈك - تاقلىرى، پۇل، ئالتۇن - كۈمۈش، ئاكسىيە ۋە قاتناش قوراللىرىنى تەكشۈرىدۇ، نازارەت قىلىدۇ، باج يىغىدۇ ھەمدە ئەتكەسچىلىكنى تەقىپ قىلىش ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدۇ. تاموژنا ئادەتتە دېڭىز بويلىرىغا تەسىس قىلىنىدۇ، ئىچكى قۇرۇقلۇق دۆلەتلىرىنىڭ تاموژنىسى قۇرۇقلۇق چېگرا لىنىيىسىگە تەسىس قىلىنىدۇ. ئادەتتە ھەرقايسى دۆلەتلەر ئىچكى جايلار، بولۇپمۇ پايتەخت ۋە چوڭ شەھەرلەردە تاموژنا تەسىس قىلىدۇ. تاموژنىنىڭ باشقۇرۇشىدىكى رايون تاموژنا رايونى، ئۇنىڭ چېگرىسى تاموژنا چېگرىسى دېيىلىدۇ. تاموژنا چېگرىسى شۇ دۆلەتنىڭ تاموژنا ئەمىر - پەرمانلىرى ۋە مۇناسىۋەتلىك نىزاملارنى قوللىنىدىغان زېمىنى بولۇپ، تاموژنىنىڭ باشقۇرۇش دائىرىسىدىكى ۋە تاموژنا ۋەزىپىسىنى ئىجرا قىلىدىغان رايون ھېسابلىنىدۇ. ئادەتتە تاموژنا چېگرىسى بىلەن دۆلەت چېگرىسى بىردەك بولىدۇ، لېكىن تاموژنا چېگرىسى دۆلەت چېگرىسىدىن كىچىك ياكى چوڭ بولىدىغان دۆلەتلەرمۇ بار. ئالدىنقىسى، ئەركىن پورت، ئەركىن سودا رايونى، باجدىن خالىي ئىسكىلات ياكى ئېكسپورت پىششىقلاپ ئىشلەش رايونى تەسىس قىلغان دۆلەتلەرنى كۆرسىتىدۇ، بۇ ئىقتىسادىي ئالاھىدە رايونلار تاموژنا چېگرىسى دائىرىسىدە بولمايدۇ؛ كېيىنكىسى، تاموژنا بېجى ئىتتىپاقى ئورناتقان دۆلەتلەرنى كۆرسىتىدۇ، ئىتتىپاققا قاتناشقان ئەزا دۆلەتلەر ئوتتۇرىسىدىكى تاموژنا بېجى بىكار قىلىنغان بولۇپ، بۇ دۆلەتلەرنىڭ تېررىتورىيىسى بىرلىككە كەلگەن تاموژنا چېگرىسىغا ئايلانغان بولىدۇ. تاموژنا خەلقئارا سودىنىڭ راۋاجلىنىشىغا ئەگىشىپ تەدرىجىي بارلىققا كەلگەن ۋە تەرەققىي قىلغان. دۆلىتىمىز سىرتقا قارىتا ئېچىۋېتىلگەن پورت، چېگرا پويىز ئىستانسىسى، خەلقئارا ئۇلاپ توشۇش پويىز ئىستانسىسى، خەلقئارا سۇ ترانسپورتى پونكىتلىرى، خەلقئارا پوچتا خالتىسى ۋە خەت - يوللانمىلارنى ئۆزئارا ئالماشتۇرۇش ئىدارىسى، قۇرۇقلۇق يول ئېغىزى، دۆلەت چېگرىسىدىكى دەريالاردا مال ۋە ساياھەتچىلەر كىرىپ - چىقىشقا ئىجازەت قىلىنغان جاي، ئىقتىسادىي ئالاھىدە رايون ھەمدە ئىمپورت - ئېكسپورت ماللىرىغا ئالاھىدە رەسمىيەت بېجىرىدىغان ئورۇن قاتارلىق جايلاردا تاموژنا تەسىس قىلغان. دۆلەت تەسىس قىلغان تاموژنا باش مەھكىمىسى گوۋۇيۈەنگە بىۋاسىتە قارايدىغان بولۇپ، دۆلەتنىڭ تاموژنا ئورگىنىنى ياكى تاموژنا مۇلازىمىتىنى بىر تۇتاش باشقۇرىدۇ. تاموژنا بېجى تاموژنىنىڭ دۆلەت ئېلان قىلغان تاموژنا بېجى مىزانىغا ئاساسلىنىپ، تاموژنا چېگرىسىدىن كىرگۈزۈلىدىغان ياكى چىقىرىلىدىغان ماللاردىن يىغىۋالىدىغان باجنى كۆرسىتىدۇ. يىغىۋالىدىغان ئوبيېكتقا ئاساسەن، تاموژنا بېجى ئىمپورت بېجى، ئېكسپورت بېجى ۋە چېگرا بېجى دەپ ئايرىلىدۇ. دۆلەت ئىچى - سىرتىدىكى ئوخشىمىغان ئەھۋالغا ئاساسەن، دۆلەت تاموژنا بېجىنىڭ نىسبىتى ۋە تۈرىنى تەڭشىسە بولىدۇ.
مېدىيانىڭ ئىككى چوڭ كۈچى ۋە شەكىللەندۈرۈش جەريانى
ئاخبارات ۋاستىلىرى ياكى تاراتقۇ دەپ ئاتىلىۋاتقان تىلىۋۇزۇر، رادىئۇ، مەتبۇئات (كىتاپ، گىزىت، ژۇرنال)، كىنۇ، تىياتىرلار… كۈنىمىزدە يەرشارىۋى بىر تىلغا ئايلاندى. ھازىر نۇرغۇن دۆلەتلەر ۋە مىللەتلەر بۇلارنى ئومۇملاشتۇرۇپ مېدىيا دەپ ئاتايدۇ. تاراتقۇ، ۋاستە سۆزلىرى جۈملە ئىچىدە مەزمۇنغا قاراپ تەقسىملىنىپ ئىشلىتىلىۋاتىدۇ.
مىسال، فىرانسىيەدىكى ئىشچىلا نامايىشى بىرئايغا يىقىن داۋاملاشتى، ماكىرۇن نامايىشچىلارنىڭ ۋەكىللىرى بىلەن كۆرۈشتى، ئىلىنغان سىياسى قارارلارنى ئالتە ئاي كەينىگە كىچىكتۈردى. ئىشچى مائاشىنىڭ تۆۋەنلىكى، مال باھاسىنىڭ ئۆسۈشى قاراتلىق نامايىشنىڭ مەنبە كۈچىگە قارشى تەڭشەش ئىلىپ بارىدىغانلىقى توغرىسىدا نۇرغۇن ۋەدىلەرنى بەردى. خەۋەرلەردە دىيلىشچە فىرانسىيەدىكى نامايىشنىڭ شەكىللىنىشى ۋە نامايىشچىلارنىڭ توپلىنىشىدا مېدىيا بولۇپمۇ ئىجتىمائىي تاراتقۇلار مىسلىسىز تەسىر كۆرسەتكەن.
ھەنبەلىي مەزھىبى
ھەنبەلىي مەزھىبىنىڭ ئۇسۇلى (ئاساسلىرى)
ــــ ساھابىلەر بەرگەن پەتىۋا: ئەگەر بەزى ساھابىلەرنىڭ بەرگەن پەتىۋالىرىنى ئۇچىراتسا ۋە ئۇنىڭغا ھېچكىم قارشى چىقمىغان بولسا، ئۇنى قوبۇل قىلاتتى، باشقىسنى ئىزدەپ يۈرمەيتتى.
ئەتراپلىق مەلۇمات ئۈچۈن پايدىلنىش مەنبەلىرى
(د) مەزھەبنىڭ ئاساسلىق كىشىلىرىنىڭ تەرجىمىھاللىرى:
كۈچلۈك
كۈچلۈك (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Küchlük) بولسا تايانخان نىڭ ئوغلى.
ئۈرۈك تولدۇرمىسى
پىشۇرۇش ئۇسۇلى
1.ئۆرۇكلەر يۇيۇلۇپ بىر قازانغا سېلىنىدۇ، ئۇستىگە ئالتە پىيالە سۇ قۇيىلىدۇ.سۇ قاينىغاندىن كېيىن بەش مىىنۇت پىشۇرۇلۇپ سۈزىۋىلىنىدۇ.گۈرۈچلەر يۇيىلىدۇ، باشقا بىر كورىدا گۈرۈچكە بەش پىيالە سۇ قۇيىلىپ پىشۇرۇلىدۇ، سۇيى سۈزىلىدۇ.سەۋزە ئادالىنىپ قىرغۇچتا قىرىلىدۇ.
8. سالام، ھۆر شىتات
ئالدىنقى: 9. ئامېرىكدىكى تۇنجى چۆچۈرە
كـىيىنكى: 7. «مايگۈلى» نىڭ جەزبىسى
ساكيامونى
ساكيامونى
كۇڭزى
كۇڭزى مىلادىدىن 551 يىل ئىلگىرى، ھازىرقى جۇڭگونىڭ شەرقىي قىسمىدىكى شەندۇڭ ئۆلكىسىدە قۇرۇلغان بىر بەگلىك - لۇ بەگلىكىدە دۇنياغا كەلگەن. ئۇ بالىلىق دەۋرىدىلا دادىسى تۈگەپ كېتىپ، ئاپىسى بىلەن غۇربەتچىلىكتە تۇرمۇش كەچۈرگەن. ياش - قۇرامىغا يەتكەندىن كېيىن، لۇ بەگلىكىدە كىچىك ئەمەلدار بولغان. ئۇزۇن ئۆتمەي ئەمىلىدىن ئىستىپا بېرىپ، ئۆز تەلىماتىنى تەرغىپ قىلىشقا كىرىشىپ، 16 يىل مۇشۇ ئىش بىلەن شۇغۇللانغان. بۇ جەرياندا ئەتراپىغا نۇرغۇن شاگىرت توپلىغان، ئۇ 50 يېشىدا لۇ بەگلىكىدە زىندان بېگى بولغان، تۆت يېرىم يىلدەك ۋاقىت ئىچىدە ئوردىدىكى رەقىبلىرى بىرلىشىپ ئۇنىڭغا سۈيىقەست ئىشلىتىدۇ. نەتىجىدە ئۇ ئەمىلىدىن ئېلىپ تاشلىنىدۇ، شۇنىڭدىن ئېتىبارەن، بەگلىكلەر ئارا 13 يىل ۋائىزلىق قىلىدۇ، ھاياتىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى بەش يىلىدا لۇ بەگلىكىگە قايتىپ كېلىدۇ. ئۇ مىلادىدىن 479 يىل ئىلگىرى ۋاپات بولىدۇ.
ئۈرۈمچى ناھىيىسى
كىلىماتى
ئۈرۈمچى شەھىرى ئاسىيادىكى مۆتىدىل، قۇرغاق كىلىمات رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرسسى 5.7، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرسسى 40.5، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرسسى-41.5، يىلىغ ائوتتۇرا ھېساب بىلەن 36.7 كۈن ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىلىق كۈن بولۇپ، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرسى 30 تىن يۇقىرى بولىدۇ. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە يورۇتۇش ۋاقتى 2733.6 سائەت، 10 جۇغلانما تېمپېراتۇرا 3063.3، قىروسىز مەزگىلى 156 كۈن، يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل-يېغىن مىقدارى 277.6 مىللىمېتىر، پارغا ئايلىنىش مىقدارى 1914.1 مىللىمېتىر.
تاغ بورسۇقى
تاغ بورسۇقى
قىرغىزىستانلىق ئۇيغۇرلار
تارىخى
بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ بىر قىسىمى كېيىن ئۆزبېكىستاننىڭ ئەنجان رايونىغا كۆچۈپ كەتكەن. قالغان قىسىمى ئاز بولۇپ شالاڭ جايلاشقان. شىمال ئۇيغۇرلىرى بولسا قىرغىزىستاننىڭ شىمالدىكى بېشكەك، قارا بالتا، سۇقۇلۇق، قارا قۇل شەھەرلىرى بىلەن ئۇلارنىڭ ئەتراپىدىكى قاراقۇل، ئېردېق ۋە تېپلوكليوچكا قاتارلىق يېزىلاردا ياشايدۇ. بۇ ئۇيغۇرلار ئاساسەن قازاقىستاننىڭ ئالمۇتا ۋىلايىتى ئۇيغۇر ناھىيىسىدىن كەلگەن ، ئۇلار مۇشۇ كۈنگىچە ئۆز يۇرتىلىرى بىلەن خەت – ئالاقە قىلىپ تۇرىدۇ.
تور (ئىنتېرنېت)
thumb تور (ئىنگ: Internet، خەنچە: 互联网) خەلقئارادا ئىنتېرنېت ئاتى بىلەن تونۇلغان ۋە تور بىلەن تور ئارىسىدا باغلىنىش قۇرغان پەۋقۇلئادە تور. ئىنتېرنېت سۆزلۈكى ئۇيغۇرچەدە ئومۇمىي تور دېگەن مەنىدە بولۇپ، كۆپىنچە تور دەپ ئىشلىتىلىدۇ. thumb|تور خەرىتەسى. ھەر بىر سىزىق IP ئادرېسىنى كۆرسىتەدۇرغان ئىككى تۈگۈن (node) ئاراسىندا سىزىلغاندۇر. سىزىقلارنىڭ ئۇزۇنلۇقى IP ئادرېسلەرى ئارىسىدا كېچىكىشنى تەمسىل قىلىدۇ. بۇ سىزىق C تورلارنىڭ تەخمىنەن 30% ىنى تەمسىل قىلىدۇ. رەك كودلىرى، سىزىقلارنىڭ [[rfc:1918|RFC 1918 كودلارىنى تەمسىل قىلىدۇ.]] تور، كۆپ پروتوكوللۇق بىر تور بولۇپ بىر بىرىگە باغلىق كومپىيوتېر تورىنىڭ تامامى سۈپىتىدە ھەم تونىلىدۇ. مىڭلىغان ئاكادېمىك ۋە تىجارى تور بىلەن دەۋلەت ۋە ئەركىن كومپيوتېر تورىنىڭ بىر بىرىگە باغلانىشى بىلەن تەشكىل قىلىنىدۇ. كومپىيوتېرلار ئاراسى ئۇچۇر تۈرلۈك پروتوكوللارغا كۆرە قاچلانما ھالدە يۆتكىلىدۇ. ئىنتېرنىت ئۈستىدە ئېلېكترونىك پوچتا ۋە بىربىرىگە باغلىق بەتلەردەك كۆپ خىل ئۇچۇرلار ۋە خىزمەتلەر باردۇر. تور مۇھىتىدا ھەرخىل ئۇيۇنلار ئويناشقىمۇ بولىدۇ. thumb|292x292px|ئىنتېرنېتنىڭ شەرقىي ئاسىيا ۋە شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيادا تارقىلىشى 1997 — 2012 ئىنتېرنېتنىڭ يىلتىزى، ھاياتقا چىدامچان، ساغلام ۋە ئۆزگىچە بىر كومپيوتېر تورى قۇرۇشنى ئىستىگەن ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى ھۆكۈمىتى تەرەڧىدىن 1960- يىلىدىكى تەتقىقاتلارغا ئۇلىشىدۇ. 1980- يىللاردا دۆلەتلىك ئىلىم ۋەقڧى (ڧوندى) تەرىپىدىن يېڭى بىر ئا ق ش ئومۇرتقىسىنىڭ ئىقتىسادى ئۈچۈن توپلانغان مەخسۇس ڧوندلار، دۇنيا مىقياسىدا ئىشتىراك ۋە نۇرغۇن مەخسۇس تورنىڭ بىرلىشىشىگە سەبەب بولغان. 1990- يىللاردا خەلقئارالىق بىر تورنىڭ ئومۇملىشىشى بىلەن ئىنتېرنېت، زامانەۋىي كىشىلەر تۇرمۇشىنىڭ ئاساسىدا ئورۇن ئېلىشقا مۇۋەڧڧەق بولغان.
خارۇكو ئوبوكاتا
بۇ قىزنىڭ نەتىجىسى يەنە ئايال-قىزلارنى توۋەن كۆرىدىغان، ئاياللارنى ئوينىڭ ئىشىنىلا قىلسا بولىدۇ دەيدىغان ئەقىلسىزلەر، خۇراپاتچىلار جەمئىيەتلىرىگە ئېتىلغان ئوقتۇر.
http://www.nature.com/nature/journal/v505/n7485/full/nature12968.html
باش ئاغرىقى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
مۇناسىۋەتلىك تەكشۈرۈش :قان بىسىم،مىڭە ،CT
مۇناسىۋەتلىك ئالامەتلەر :باش چىڭقىلىپ ئاغرىش
دىن ئەندىشىسى ۋە مۇنازىرەسى بىھۇدەدۇر
2.دۇنياغا خاتا نەزەردە قاراشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
تىل ھەققىدىكى توققۇز خوراپات
1.تىلىمىز دۇنيادىكى بارلىق تىللارنىڭ تاۋۇشلىرىنى ئىپادە قىلالايدۇ دەپ قاراش.بۇ قاراش ئۇيغۇرلار ئارىسىدا مىللىي پەخىرنىڭ،مىللىي ئەلالىق قارىشىنىڭ قىيسىق ئابىدىسى.بۇ قاراش خوراپاتتۇر.سەۋەب ، بەزى تىللاردىكى تاۋۇشلار يېقىنلىشىپ قالىدۇ،ئەمما ئىنچىكە ئۆلچەم بويىچە قارىغاندا ئوخشىمايدۇ.قېرىداش تىللار ياكى بىر تىل سېستىمىسىغا تەۋە تىللاردا تاۋۇش ئوخشاشلىقى بار ئەمما تامامەن ئوخشايدىغان ئەھۋال مەۋجۇد ئەمەس.ئۇيغۇر تىلىدىكى ئەرەب فارىسچە سۆزلەر ۋە ئەرەبچىنى مەنبە قىلغان ئارۇز شىئېرىيىتى،ئارۇزلۇق غەزەللەرنى تېكىست قىلغان مۇقام ۋە مىڭ يىللىق مەدرىس مائارىپىدىكى بولۇپمۇ15-ئەسىردىن بۇيانقى ئەرەب -فارىسچىنى ئانا تىل ئورنىغا ئاساسى مائارىپ تىلى قىلىش مەنچە تەلەپپۇزىمىزنى ئازراق ئەۋرىشىملەشتۈرگەن بولۇشى مۇمكىن.شۇ سەۋەپتىن بىز تىل ئۆگىنىشتە دەسلەبكى بىر ئىككى ھەپتە ئەۋزەللىكە ئىگە بولۇشىمىز مۇمكىن لېكىن بۇ تىلىمىزنىڭ ھەممە تىلدىكى تاۋۇشلارنى ئەينەن چىقىرالايدغانلىقىنى كۆرسەتمەيدۇ.تىل ئۆەىنىشتىكى ماھىرلىقىمىزنىڭ سەۋەبى مەنچە ئوچۇق،يۇمۇرلۇق،تۈز ئۇيغۇر خاراكتىرىغا باغلىق.
چىن شىخۇاڭ
秦始皇
شىنجاڭ مالىيە-ئىقتىساد ئۇنىۋېرسىتېتى
1950-يىلى قۇرۇلغان.
تۈگمەن
ئومۇمىي چۈشەنچە
تارىخ تەتقىقاتچىلىرى تارىم بوستانلىقى ئەتراپلىرى دېھقانچىلىق ئىگىلىكىنىڭ ئەڭ دەسلەپكى ئانا ماكانلىرىدىن بىرى ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. ھەممىگە ئايانكى، تارىم بوستانلىقىدا ياشىغۇچى ئۇيغۇرلار مىلادىدىن خېلى بۇرۇنلا شەھەرلىشىپ، كۆچمەن چارۋىچىلىقتىن ئولتۇراق دېھقانچىلىق، قول ھۈنەرۋەنچىلىك كەسپىگە قاراپ يۈزلىنىشكە باشلىغان. شۇنىڭ بىلەن دېھقانچىلىق زىرائەتلىرىنىڭ تۈرى كۆپەيگەن. بۇ ھال دان ئايرىش ۋە يانجىش قوراللىرىنى تەقەززا قىلغان. بۇنىڭ بىلەن دېھقانچىلىق زىرائەتلىرىنى يانجىپ ئۇن قىلىپ، نان، ئۇنلۇق تاماق قاتارلىق پىششىق يېمەكلىكلەرنى ئىستېمال قىلىش خەلقىمىزنىڭ تۇرمۇش ئادىتىگە ئايلانغان. مۇشۇ ئېھتىياج ئاساسىدا ئۇيغۇرلار ئەڭ دەسلەپ سۇ تۈگمىنىنى كەشپ قىلغان. تۈگمەن ئىنسانلارنىڭ ئوزۇقلىنىش مەدەنىيىتىنى بېيىتىپ، ماددىي تۇرمۇشنىڭ ياخشىلىنىشى ۋە كۆپ خىللىشىشىنى ئىلگىرى سۈرگەن.
ئۇيغۇرلار ئارىسىدىكى تۈگمەننىڭ تارىخى
مەھمۇت قەشقەرىنىڭ «تۈركىي تىللار دىۋانى» ناملىق ئەسىرىدە «ئۈگىتچى» (ئۇن تارتقۇچى، تۈگمەنچى) ، «ئىتەگو» (تۈگمەندە ئۈستىگە ئايلانغۇچى تاش ئورنىتىلغان ياغاچ قۇلاق) ، «قوغۇش» (قوش، نور) ، «تەگىرمەن قوغۇشى» (تۈگمەن نورى) ، «سىبەك» (سۆۋەك) ، «سۈكەن» ، «چىغرى» (تۈگمەن چاقى) ، «تۈشۈرگۈ» (چۈشۈرگە) ، «يارماش ئۇن» (يۇمشاق تارتىلغان ئۇن) ، «تەگىرمەن تىشەدى» (تۈگمەن تېشىنى چەكتى) (مەھمۇت قەشقەرى: «تۈركىي تىللار دىۋانى» ئۇيغۇرچە نەشرى، بىرىنچى توم، 72-، 184-، 478-، 505-، 549-، 637-بەتلەر ۋە ئۈچىنچى توم، 54-، 364-، بەتلەرگە قاراڭ) قاتارلىق سۆزلەر ئۇچرايدۇ. بۇ ھال بىزگە قاراخانىلار دەۋرىدە تارىم ۋادىسىدا تۈگمەننىڭ كەڭ دەرىجىدە ئومۇملىشىپ كەتكەنلىكىنى چۈشۈندۈرۈپ بېرىدۇ.