cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئوردا تۆشۈكى ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئوردا تۆشۈكى جەنۇبىي شىنجاڭنىڭ بىر قىسىم جايلىرىدا، بولۇپمۇ خوتەن ۋىلايىتى تەۋەسىدە كەڭ ئومۇملاشقان ئەنئەنىۋى ئويۇنلارنىڭ بىرى. ئۇيغۇر مىللىتى مەملىكىتىمىزدىكى باشقا مىللەتلەرگە ئوخشاش ئۇزاق يىللىق تارىخىي تەرەققىياتلار جەريانىدا ئۆزلىرى ياشىغان شارائىتقا ماس كېلىدىغان مىللىي ئالاھىدىلىككە ئىگە ۋە مىللىي ئۇسلۇبقا ئىگە بولغان نۇرغۇن ئويۇن تۈرلىرىنى ئىجاد قىلغان. بۇ ئويۇنلارنىڭ كۆپلىرى ئەۋلادتىن - ئەۋلادقا مىراس بولۇپ تا ھازىرغا قەدەر ئۈزۈلۈپ قالماي ئوينىلىپ كەلمەكتە. لېكىن، بەزىلىرى دەۋرنىڭ ئۆتۈشى، زاماننىڭ تەرەققىي قىلىشى، ئېلېكترونلۇق ئويۇنچۇقلار تەرىپىدىن شاللىنىشى تۈپەيلىدىن ئوينىلىشتىن قالدى. ئوردا تۆشۈكى ئويۇنى يېقىنقى ۋاقىتلارغىچە ئوينالغان بولسىمۇ، ھازىر يوقاپ كېتىش ھالىتىگە كېلىپ قالدى. مانا مۇشۇ خىلدىكى ئويۇنلارنى قايتا ئەسلىگە كەلتۈرۈپ ۋە ئويناشقا دەۋەت قىلىشىمىزغا، بۇ ئەتىۋارلىق مىراسلارنى قۇتۇلدۇرۇپ قېلىشىمىزغا توغرا كېلىۋاتىدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: توپ، مەيدان ۋە ئادەم. توپ: ئادەتتىكى خام يىپنى يۆگەپ ئالمىدەك چوڭلۇقتا چىرايلىق توپ قىلىپ ياسايمىز، مۇسابىقىگە مەيلى قانچە ئادەم چۈشسۇن، پەقەت بىر توپ بولسىلا بولىدۇ. مەيدان ۋە ئادەم: مۇسابىقىلىشىشتە ئادەم سانى چەكلەنمەيدۇ. ئويۇنغا قاتناشقان ئادەم قانچە بولسا شۇنچە ئورەك كولىنىدۇ. ئورەكلەر ئاتقان توپ بىمالال چۈشكىدەك، ئارىلىقلىرى يېقىن - يېقىن قىلىپ كولىنىدۇ، كولانغان ئورەكلەردىن بىر دۈگىلەك ھاسىل قىلىنىدۇ. كولانغان ئورەكلەر ئوتتۇرىسىدا چوڭراق بولغان ئىگىسىز ئوردا تۆشىكى بولىدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: توپ ئېتىش ئارىلىقى بەش مېتىر بولۇپ، مۇسابىقىگە چۈشكۈچىلەر بىر يەرگە يىغىلغاندىن كېيىن، چەك تاشلاش ياكى باشقا ئۇسۇللار ئارقىلىق ئورەكلەرگە توپ تاشلىغۇچى بەلگىلىنىپ، بەلگىلەنگەن ئارىلىقتىن ئوتتۇرىدىكى ئوردا تۆشۈكىگە توپ تاشلايدۇ. ئەگەر تاشلانغان توپ ئوردا تۆشۈكىگە چۈشمەي ئۆزىنىڭ تۆشۈكىگە چۈشۈپ قالسا ياكى ھېچقايسى ئورەككە چۈشمىسە ئۇ ھالدا يەنىلا شۇ كىشى توپ تاشلايدۇ. ئەگەر تاشلانغان توپ باشقىلارنىڭ ئورىكىگە چۈشۈپ قالسا، توپ تاشلاش نۆۋىتى توپ چۈشكەن ئورەك ئىگىسىگە ئۆتىدۇ. ئەگەر تاشلانغان توپ ئوردا تۆشۈكىگە چۈشۈپ قالسا، ئۇ ھالدا توپ تاشلىغان كىشى توپنى دەرھال تۆشۈكتىن ئېلىپ باشقىلارنى قوغلاپ، ئاندىن بېكىتىلگەن قېچىش پەللىسىگە قەدەر قوغلاپ تۇتۇۋالالمىسا، توپنى يەنىلا شۇ كىشى تاشلايدۇ. ئەگەر ئوردا تۆشۈكىگە توپ چۈشۈرگەن كىشى قېچىش پەللىسىگە قاراپ يۈگۈرگۈچىنى توپ بىلەن ئۇرۇۋالسا ۋە ئۇرۇلغۇچى كىشى توپ بىلەن ئۇرۇۋالغۇچى كىشىنى قايتىدىن قېچىش پەللىسىگىچە بولغان ئارىلىقتا يەنە قايتۇرۇپ ئۇرۇۋالسا، ئۇ ھالدا توپنى يەنىلا توپنى باشتا تاشلىغۇچى تاشلايدۇ. قېچىش پەللىسى ئوردا تۆشۈكىدىن 30 - 40 مېتىر يىراقلىقتا بولسا بولىدۇ. ئويۇن شۇ تەرىقىدە قانچە ئۇزۇن داۋاملاشسا بولىۋېرىدۇ"
Nentung shehiri
Nentung shehiri bolsa Junggo Jyangsu Ölkisi dikibixahar 2007 nopus bar, Nentungning 7,737,900 nopusibar, ximalikang lik 32.0°, xariki uzunluk 120°50, poqtanomuri 226100-226600 rayunnomuri 513.
Checkers Drive In Restaurants
تشيكرز دريف إن ريستورانتس هي واحدة من أكبر سلاسل الرحلات المزدوجة - ريستورانت في الولايات المتحدة. أصبح شركة خاصة في يونيو 2006 من خلال تحالف تاكسي النقدية.
قويۇپ بېرىش روجىكى
ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىسىنى قويۇپ بېرىشتە قايسى ۋاقىتتا قويۇپ بەرگۈسى كەلسە شۇ ۋاقىتتا قويۇپ بېرىشكە بولمايدۇ، چوقۇم ئاۋۋال ياخشىراق بىر قويۇپ بېرىش ۋاقتىنى تاللاش لازىم. ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىسىنى قويۇپ بېرىشكە مۇۋاپىق كېلىدىغان ۋاقىت دائىرىسى قويۇپ بېرىش روجىكى ھېسابلىنىدۇ.
قىسقىچە مەزمۇنى
1970-يىل 4-ئاينىڭ 24-كۈنى ئېلىمىزنىڭ «شەرق قىزاردى-1» ناملىق تۇنجى ھەمراھى جيۇچۈەن سۈنئىي ھەمراھ قويۇپ بېرىش مەركىزىدە قويۇپ بېرىلىدىغان چاغدا، قويۇپ بېرىش ۋاقتى بېيجىڭ ۋاقتى سائەت 21 دىن 35 مىنۇت ئۆتكەندە دەپ بەلگىلەنگەن. بۇ ۋاقىتتا قۇياش ئاللىقاچان ئولتۇرۇپ بولغان، ئەمما توشۇغۇچى راكېتا سۈنئىي ھەمراھنى يۇقىرى بوشلۇققا كىرگۈزگەندە، يەنىلا قۇياش نۇرى ئۇنىڭغا چۈشەتتى، كىشىلەر قاپقاراڭغۇ ئاسماندا ئوربىتىغا كىرىپ ئايلىنىۋاتقان ئۈچىنچى باسقۇچلۇق راكېتانى ۋە سۈنئىي ھەمراھنى كۆرەلەيتتى. مۇشۇ قويۇپ بېرىش ۋاقتىنى تاللاشتىكى سەۋەب، بۇ ۋاقىت يەر يۈزىدە كۆزىتىشكە بەكمۇ مۇۋاپىق ئىدى.
كۈلتۈر
كۈلتۈر (ئېنگلىزچە: Culture; ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 文化) ئىنسانىيە جەمىيىتىدە شەخسى ياكى كوللىكىتپ مەۋجۇت بولغان ئىجتىمائى ھالەت، قۇرۇلما، ئۆرپ-ئادەت، بىلىم، ئېتقاد، سەنئەت، قانۇن، تۆرە، ۋە ئادەت قاتارلىق بىر يۈرۈش خۇسۇسىيەتلەرنىڭ ئورتاق ئاتىلىشى. كۈلتۈر ئادەتتە مەلۇم ئىنسانلار توپى ياكى رايوندا مەۋجۇت بولىدۇ. كۈلتۈر بىلەن مەدەنيەت ئوخشىمايدۇ. ھەر قانداق مىللەت ياكى ئۇلۇستا كۈلتۈر بولىدۇ، لېكىن مەدەنيەت بولۇشى ناتايىن. مەدەنيەت كۈلتۈرنىڭ تېخىمۇ يۇقىرى ئالى دەرىجىلىكى.
قويۇپ بېرىش روجىكى
قىسقىچە مەزمۇنى
لېكىن ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىلىرى ھەمىشە يەنە بەزى ئالاھىدە ۋەزىپىلەرنىمۇ ئۈستىگە ئالىدۇ، ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىلىرىگە ئورنىتىلغان ئەسۋاب، ئۈسكۈنىلەرمۇ ئوخشاش بولمايدۇ، بۇلارنىڭ ھەممىسىنىڭ قويۇپ بېرىش روجىكىگە قارىتا تەلىپى بولىدۇ. مەسىلەن، يەر شارى بايلىق سۈنئىي ھەمراھىنى قويۇپ بېرىشتە، سۈنئىي ھەمراھتىكى كۆرۈنىدىغان نۇرلۇق يىراقتىن سېزىش ئۈسكۈنىسىنى يەر يۈزىدىكى كۆرۈنۈشلەرنى ئوبدان قوبۇل قىلىدىغان قىلىش ئۈچۈن، بۇ تۈردىكى ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىلىرىنى قويۇپ بېرىش رۇجىكى ھەمىشە كۈندۈزدە تاللىنىدۇ. بەزى ئالەم قاتنىشى ئۈسكىنىلەرگە قۇياش ئېنېرگىيىسى باتارېيە تاختىسىدىن پايدىلىنىپ توك بىلەن تەمىنلەش ئۇسۇلى قوللىنىلىدۇ، بۇ تۈردىكى ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىلىرىنى قويۇپ بېرىشتە، ئالەم قاتناش ئۈسكۈنىسى ئوربىتىغا كىرگەندە، ئۇنىڭغا قۇياش نۇرىنىڭ چۈشىدىغان-چۈشمەيدىغانلىقى، ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىسى شۇئان ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى بىلەن تەمىنلىنەلەيدىغان-تەمىنلىنەلمەيدىغانلىقىنى نەزەردە تۇتۇشقا توغرا كېلىدۇ. يەنە بەزى يەر يۈزىگە قايتۇرۇپ كېلىنىدىغان ئالەم قاتنىشى ئۈسكۈنىلرىى، مەسىلەن، قايتۇرۇپ كېلىنىدىغان سۈنئىي ھەمراھ، ئادەم چۈشكەن ئالەم كېمىسى قاتارلىقلارنىڭ كۈندۈزى، بەلىكى ھاۋارايى ياخشىراق چاغدا يەر يۈزىگە قايتىپ كېلىشى ئۈمىد قىلىنىدۇ. شۇڭا بۇنى قويۇپ بېرىش روجىكىنى تاللىغان چاغدا ئويلىشىش كېرەك.
يىغىپ ئېيتقاندا، قويۇپ بېرىش روجىكىنى تاللاش نۇرغۇن شەرت-شارائىتلارنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرايدۇ. ئەگەر قويۇپ بېرىش روجىكى قولدىن بېرىپ قويۇلۇپ، ئۆز ۋاقتىدا قويۇپ بېرىش مۇمكىن بولمىغاندا، كېيىنكى بىر قويۇپ بېرىش روجىكىنى كۈتۈپ تۇرۇش لازىم.
تۇرپان ئويمانلىغى
تۇرپان ئويمانلىغى بولسا شىنجاڭ تۇرپان، خىمالىكاڭ لىك 42.78°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 89°34.
يېڭىئېرىق يېزىسى (يېڭىشەھەر ناھىيىسى)
يېڭىئېرىق يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى يېڭىشەھەر ناھىيە بازىرىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا جايلاشقان، يېزىلىق ھۆكۈمەت تۇرۇشلۇق جاي. ناھىيە بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 26 كىلومېتىر بولۇپ، ئۇنىڭغا 18 مەمۇرىي كەنت، 116 كەنت ئاھالە گۇرۇپپىسى، 4055 ئائىلە بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 20532 ئادەم.
مەمۇرىي كەنتلەر
يېڭىئېرىق يېزىسى بويىچە 18 مەمۇرىي كەنت بار بۇلۇپ، بۇلار : يىلقىچىھويلا كەنتى، ئەچكۈچى كەنتى، داڭگالچى كەنتى، قۇملۇق كەنتى، غازلا كەنتى، چارىباغ كەنتى، يۇقارقى يېڭىئېرىق كەنتى، لوكتوما كەنتى، ئويقاپ كەنتى، شەھەرباغ كەنتى، ئۇزۇنساقال كەنتى، تۆۋەنكى ھويلا كەنتى، ئاراتوما كەنتى، باخشىلا كەنتى، ئاغۇت كەنتى، زۇلالا كەنتى، تۆۋەنكى يېڭىئېرىق كەنتى، خاملا كەنتى قاتارلىقلار.
ئائىلە ئىسىملىرى (فامىلىلەر)
ئاپتورى: زىيا گۆكئالپ
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىدىن ھەبىيبۇللاھ مەتقۇربان
تۈنۈگۈن ھېلىقى يوچۇن پەيلاسوپتىن:
ئەزەربەيجان مىللى تايىنىش تەشكىلاتى
alt=Azerbaijan National Resistance Organization|thumb| ئەزەربەيجان مىللى تايىنىش تەشكىلاتى ئەزەربەيجان مىللى تايىنىش تەشكىلاتى (تۈركچە:(Azerbaycan Milli Direniş teşkilatı(AMDT)(پارىسچە: تشکیلات مقاومت ملی آذربایجان) بىر سىياسى تەشكىلاتتۇر. 19-مارت 2006-يىلى جەنۇبى ئەزەربەيجاندا قۇرۇلغان. جەنۇبى ئەزەربەيجاندا سۈلھى ۋە يۇشۇرۇن شەكىلدە ئاشقۇن فارىس مىللەتچىلىكىگە قارشى كۈرەشمەكتە.
AMDT ئەزەربەيجان تۈرك مىللىتىنىڭ قۇتۇلىشى ئۈچۈن ئىراندا ئىرقچىلىق ۋە ئايرىمچلىققا قارشى كۈرەشمەكتە.AMDT جەنۇبى ئەزەربەيجان تۈرك مىللىتى ئۈچۈن ئۆزىنىڭ قىسمىتىنى ئۆزى بەلگىلەش مەقسىتىدە ئىشلەيدۇ.
2016-يىلى 22-مارت، ئەزەربەيجان مىللى تايىنىش تەشكىلاتى قۇرۇلغانلىقىنىڭ 10 يىللىقىنى تەبرىكلەش مۇراسىمىغا جەنۇبى ئەزەربەيجاننىڭ باشقا تەشكىلات باشلىقلىرى،AMDTنىڭ ئەزالىرى، ۋە قوللىغۇچىللىرى قاتناشتى.
موللا بىلال
موللا بىلال
(1823 - 1900)
19- ئەسىر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى تەنقىدىي رىالىزم ئاساسچىلىرىدىن بىرى، "غەزەليات" ناملىق دىۋاننىڭ، "غازات دەرمۈلكى چىن"، "چاڭموزا يۇسۇپخان"، "نازۇگۇم" قاتارلىق داستان-قىسسەلەرنىڭ يازغان. موللا بىلال بىننى موللا يۇسۇپ نازىمى غۇلجا شەھەرىدە تۇغۇلغان. شائېرنىڭ پۈتۈن ھاياتى نامراتچىلىق ئېچىدە ئۆتكەن ھەمدە ئۆمرىنىڭ ئاخىرىدا ئەما بولۇپ قېلىپ، ياركەنت شەھرىدە دۇنيادىن ئوتكەن. موللا بىلال خەلقىمىز قەلبىدە مەڭگۈ مۆتىۋەر ئورۇندا ياشايدۇ.
سۇنەنى نەسائى
سۈنەنۇ نەسائىي (السنن الصغرى / المُجتبى من السنن)، ئاتاقلىق مۇھەددىس ئەبۇ ئابدۇرراھمان ئەھمەد ئىبنى شۇئەيب ئىبنى سىنان ئەننەسائىي (ھ. 215 – 303 / م. 830 – 915) تەرىپىدىن توپلانغان، 11949 ھەدىسنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بۈيۈك ھەجىمدىكى كىتابى «ئەسسۈنەنۇل كۇبرا»نىڭ سۈزمىسىدۇر.
ئەھكامغا دائىر 5774 ھەدىسنى فىقھىي تەرتىپ بويىچە 58 بۆلۈم ۋە ۋە ھەربىر بۆلۈمنى بابلارغا ئايرىپ، ھەدىس بىلەن فىقھىنى جەملەپ تۈزگەن ئەسەر بولۇپ، «كۇتۇبۇ سىتتە» (ئالتە كىتاب) ئىچىدىكى «تۆت سۈنەن»نىڭ بىرىدۇر.
ئائىلە ئىسىملىرى (فامىلىلەر)
− ئائىلە مۇناسىۋەتلىرىنىڭ كۈچەيتىلىشى ئۈچۈن قانداق قىلىش كېرەك؟ − دەپ سورىدىم. ئۇ مۇنداق جاۋاب بەردى:
− مېنىڭچە ئالدى بىلەن ئائىلە ئىسىملىرىدىن باشلاش كېرەك. مەدەنىيەتلەشكەن بارلىق ئەللەردە ھەر ئائىلىنىڭ ئۆزىگە خاس بىر ئىسمى بار بولۇپ، كۆپىنچە ئىنساننىڭ ئىسمىدىن كېيىنلا قوللىنىلىدۇ. فرېدرېخ لايس، ۋىكتور ھۈگو… دېگەنگە ئوخشاش.
بۇ ئىسىملاردىكى بىرىنچى سۆز كىشىنىڭ ئۆز ئىسمى، ئىككىنچىسى بولسا ئائىلە ئىسمى (يەنى فامىلىسى) دۇر. ھازىر بىزنىڭ مىللىتىمىزدە مۇقىم بىر ئائىلە ئىسمى يوق. ئىككى تاغا ئۇياقتا تۇرسۇن، ئىككى قېرىنداشنىڭمۇ بىر ئائىلىدىن ئىكەنلىكىنى ئىسىملىرىغا قاراپ بىلگىلى بولمايدۇ. ھالبۇكى باشقا مىللەتلەردە ئائىلە ئىسمى بولغاچقا، كىم كىمنىڭ ئۇرۇق – تۇغقىنى ئىكەنلىكىنى ئاسانلا بىلىۋالغىلى بولىدۇ. ئىسىمدىكى بۇ بىرلىك ئۇرۇق – تۇغقانلار ئارىسىدىكى ئېجىل – ئىناقلىق ۋە سەمىمىيەتنى كۈچەيتىدۇ.
− بىزدە ئائىلە ئىسىملىرى يوق دېيەرلىك دەۋاتىسىز. ئۇنداقتا، بۇلارنى قايسى كۈچ ئىشقا ئاشۇرالايدۇ؟
− نوپۇس قانۇنى بۇنى ئىشقا ئاشۇرالىشى مۇمكىن. يەنى نوپۇس قانۇنىمىزغا مۇنداق بىر ماددا قوشۇش: نوپۇسقا تىزىملىغان ۋاقىتتا ھەر ئائىلىنىڭ بىر ئىسىمنى (يەنى فامىلە) قوبۇل قىلىشى تەلەپ قىلىنىدۇ. بىرەر ئائىلە ئىسمى كۆرسىتەلمىگەنلەرگە خەلق يىغىنىدا مۇۋاپىق بىر ئائىلە ئىسمى بېرىلىدۇ. ئاندىن نوپۇس دەپتىرىگە ھەر شەخس ئائىلىسىنىڭ بېتىگە ئائىلە ئىسمى (فامىلە) بىلەن قوشۇپ خاتىرىلىنىدۇ. ئۇنىڭدىن كېيىن رەسمىي ئىش بىجىرگەندە كىشىنىڭ ئۆز ئىسمى بىلەن قوشۇپ داۋاملىق ئائىلە ئىسمىنىڭمۇ ئەسكەرتىلىشى ۋە يېزىلىشى شەرت قىلىنىدۇ. مۇشۇنداق قىلغاندا بىزدىمۇ ئائىلە ئىسىملىرىدا بىردەكلىك ھاسىل قىلغىلى بولىدۇ.
− تۈركلەردە ئائىلە ئىسمى ھېچقاچان مەۋجۇت بولۇپ باقمىغانمۇ؟
− ئۇنداق ئەمەس. قەدىمكى تۈركلەر ئائىلە ئىسمىغا تولىمۇ ئەھمىيەت بېرەتتى. كېيىنكى زامانلاردا ئائىلە ئىسىملىرىنىڭ شەكىللىرى ئۆزگىرىپ، پەقەت ئائىلە شەجەرىسىلا قېپقالغان. يەنى ھەر دەۋردە ئائىلە ئىسمى ئائىلىنىڭ باشقا بىر دائىرىسىگە باغلانغان.
تۈركلەردە ئائىلە ئىسمىنىڭ تارىخى خىلمۇخىل شەكىللىرىگە قاراپ ئالتە باسقۇچقا بۆلۈنىدۇ:
1) قەبىلە دەۋرى: قەدىمكى ئوغۇزلاردا ئائىلە ئىسمى «قەبىلە» ئىسمىدىن ئىبارەت ئىدى.
قەبىلە قەدىمكى ئوغۇزلاردا بىر – بىرىگە چەمبەرچەس باغلانغان ئەڭ چوڭ ئائىلە چەمبىرى ئىدى. لېكىن قەدىمكى ئوغۇزلاردا ھازىرقى ياۋروپا خەلقلىرىنىڭ ئەكسىچە، قەبىلە ئىسمى كىشى ئىسمىدىن بۇرۇن كېلەتتى.
سالور، قازان، يۈكدۈرۈر، ئامەن (دەدە قورقۇت كىتابىدىكى سالور ۋە ئامەن سۆزلىرى) قاتارلىقلار بىردىن ئوغۇز قەبىلىسىنىڭ ئىسمىدۇر.
بۇنىڭدىن باشقا يەنە ۋېنگىرلاردىمۇ ئائىلە ئىسمى كىشى ئىسمىدىن بۇرۇن كېلىدۇ. بۇ ئوخشاشلىقمۇ تۈركلەر بىلەن ۋېنگىرلار ئارىسىدا قەدىمدىن تارتىپ قويۇق مۇناسىۋەت بارلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
شۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە قەدىمكى ئوغۇزلاردا قەبىلە ئىسمىنىڭ كىشى ئىسمىدىن كېيىن قوللىنىلغانلىقىمۇ مەلۇم:
يۇنۇس ئەمرە، تاپدۇك ئەمرە دېگەنگە ئوخشاش. مېنىڭچە «ئەمرە» دېگەن سۆز ئەسلىدە ئوغۇز قەبىلىلىرىدىن بىرىنىڭ ئىسمى بولۇپ، ھازىر «ئەمرئالى» دەيمىز. ئۇنداق بولغانىكەن، تۈركلەردىمۇ ھازىرقى ياۋروپا ئەللىرىنىڭ ئىسىملىرىغا ئوخشاپ قالىدىغان ئىسىملارنى ئۇچرىتىمىز.
2) ئۇرۇقداشلىق دەۋرى: قەبىلىلەر تارقىلىپ كەتكەندىن كېيىن ئۇلارنىڭ ئورنىنى «ئۇرۇقداشلىق» ئىگىلىدى. بۇ دەۋردە نەسەب ئىسمى ئالدىدا كېلەتتى، ئاندىن كېيىن «ئوغلى» ياكى «ئوغۇللىرىدىن» دېگەن ئىپادە، ئۇنىڭدىنمۇ كېيىن كىشىنىڭ ئۆز ئىسمى قوللىنىلاتتى.
قارامان ئوغلى مەھمەت بەگ، ئىسفاندىيار ئوغلى شەمسى پاشا، ئايدىن ئوغۇللىرىدىن ئىيسا پاشا دېگەنگە ئوخشاش. فامىلە قەبىلىنىڭ قۇرغۇچىسى بولغان بىر بوۋىنىڭ ئىسمىغا بېرىپ تاقىلاتتى. تۈركلەر ئىسلام دۆلەتلىرى ئارىسىدا «قەبىلە» تەشكىلاتىنى يوقاتقاندىن كېيىن بۇ ئىككىنچى دەۋر باشلاندى.
3) ئوسمانلى دەۋرى: ئوسمانلى دەۋرىدە «ئوغلى» دېگەن سۆزنىڭ ئورنىغا«زادە» ئاتالغۇسى قوللىنىلدى. بەكىر پاشازادە تەۋپىق، مۇپتى زادە ئوسمان، كاتىب زادە ھەسەن دېگەنگە ئوخشاش… ھازىرقى دەۋردىمۇ كۆپىنچە مۇشۇ شەكىل قوللىنىلىپ كەلمەكتە. لېكىن تۈركچىلىك ئېقىمىدىن كېيىن «زادە» سۆزىنىڭ ئورنىغا قايتىدىن «ئوغلى» سۆزى قوللىنىلىشقا باشلىدى.
4) تەخەللۇس (مەخلەس) دەۋرى:تۆتىنچى دەۋردە ئائىلە فامىلىسىنىڭ ئورنىغا كىشى ئىسمىدىن كېيىنلا (مەخلەس: يەنى ئىككىنچى ئىسىم، قوشۇمچە ئىسىم، لەقەم) دېيىلىدىغان بىر ئىسىم قوللىنىلغان بولۇپ، ئائىلە ئىسمى ئىككىنچى ئورۇندا قالدى. تەۋپىق پىكرەت، تاھسىن ناھىت دېگەنگە ئوخشاش…
بۇ دەۋردە ئائىلە ئىسىملىرىغا سەل قارالغانلىقىنى ھەمدە كىشى ئىسىملىرىنىڭ جۈپلىشىپ كەتكەنلىكىنى كۆرۈۋالالايمىز.
5) خاتا تەقلىد دەۋرى: بۇ دەۋردە ياۋروپالىقلاردىكىگە ئوخشاش ئائىلە ئىسمىنىڭ ئورنىغا «دادىنىڭ ئىسمى» قوللىنىلىشقا باشلىغان بولۇپ، «دادىنىڭ ئىسمى» بىر ئائىلىنىڭ فامىلىسىگە ئايلاندى. لېكىن ھەر بىر نەسىلدە دادا ئالمىشىدىغان بولغاچقا، بۇنىڭغا ئەگىشىپ ئائىلىنىڭ فامىلىسىمۇ ئالمىشىپ كېتەتتى. ئاقىل مۇختار، خەلىل ئەتھەم، ھەمدۇللاھ سۈبھى دېگەنگە ئوخشاش…
6) ياۋروپاچە دەۋر: ياۋروپاچە دەۋردە ياۋروپادىكىگە ئوخشاشلا بوۋىلىرىدىن بىرىنىڭ ئىسمى ياكى كەسىپ، ياكى ھۈنەرنىڭ ئىسمى ئائىلىنىڭ فامىلىسى قىلىنىپ، ھەممە نەسىلدە كىشى ئىسمىدىن كېيىنلا قوللىنىلىشقا باشلىدى. ئەلىي چاپان، ئەھمەت ئاۋۇندۇك دېگەنگە ئوخشاش…
ئەمدىكى يېڭى نوپۇس دەپتەرلىرىدىكى ئائىلە ئىسىملىرىدا ئەڭ ئاخىرقى شەكلى ئاساس قىلىنىشى كېرەك. بۇنداق بولغاندا ھەم ئائىلىنىڭ ئىسمى بىر قانچە نەسىل داۋاملىشىدۇ، ھەمدە تۇنجى دەۋر، يەنى قەبىلە دەۋرىدىكىگە ئۇيغۇن بولىدۇ. شۇنداقلا «ئوغلى» ۋە «زادە» دېگەندەك ئارتۇق سۆزلەردىنمۇ تازىلانغان بولىدۇ.
قانۇندىن بۇرۇن بۇنى زىيالىيلىرىمىز قوبۇل قىلسا تېخىمۇ ياخشى بولىدۇ.
جۇمھۇرىيەت، 1924 – يىلى، 18 – ماي
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «چىنار ئالتى يازىلارى» ناملىق ئەسىرى، توكەر نەشرىياتى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
Орқун-йенсәй йезиқи
right|thumb|537x537px|орқун-йенсәй йезиқиҗуңго вә чәт әл алимлири бу йезиқ билән йезилған мәңгү таш ядикарлиқлири моңғулийидики орқун дәряси вадилиридин һәм сибирийидики йенсәй дәряси бойлиридин тепилғачқа, тепилған орниға қарап орқун-йенсәй йезиқи дәп атиған. шу вақитта бу йезиқни ишләткән асасий хәлқниң намиға қарап қәдимки түрк йезиқи, көк түрк йезиқи дегән намлар билән атиған. бу йезиқ йәнә шәкил җәһәттин шималий явропадин тепилған қәдимки германлар ишләткән роник йезиқиға охшап қалғанлиқи үчүн, қәдимки түрк-роник йезиқи дәпму аталған. шундақла түркий хәлқлар бу йезиқни ислам динини қобул қилиштин бурун ишләткән йезиқ болғачқа, исламийәттин бурунқи йезиқ дегәнгә охшаш намлар биләнму атиған. бу намлар пәқәт йезиқшунаслар вә тәтқиқатчилар тәрипидин қоюлған намлар биләнму атиған. бу намлар пәқәт йезиқшунаслар вә тәтқиқатчилар тәрипидин қоюлған намлар иди. бу һәқтики издиниш вә тәтқиқатлар нәтиҗисидә бу йезиқниң әсли долбарчин йезиқи дәйдиған наминиң барлиқи һәққидики мәлумат бизгә кейинрәк мәлум болди. шуниңдин кейин бу йезиқни өз нами билән долбарчин йезиқи дәп аташ һәққидә мақалиләр йезилип, тәшәббуслар оттуриға қоюлди. биз бу дәрсликтә мәмликитимиздә көпрәк қоллиниливатқан оқутқучи-оқуғучиларға тонушлуқ болған намни қолландуқ.
орқун-йенсәй йезиқида 39 һәрп, бир айриш бәлгиси болуп, бу йезиқ елипбәлик йезиқ билән боғумлуқ йезиқниң арилашмисидур. орқун-йенсәй йезиқи омумән, оңдин солға қарап тоғрисиға йезилиду. лекин, йенсәй мәңгү ташлирида солдин оңға йезилған, айрим мәңгү ташларда бир қури оңдин солға, йәнә бир қури солдин оңға зәнҗирсиман улап йезилған әһвалларму учрайду. бу йезиқта төт һәрп сәккиз созуқ тавушни, 31 һәрп 18 үзүк тавушни, бәш һәрп қош һәрплик боғумларни ипадиләйду. сөзләр бир-биридин қош чекит арқилиқ айрип йезилиду. бәзи сөз бирикмилири бир сөз қилип қошуп йезилиду. айрим орунларда "~" сөз айриш бәлгиси орнида қоллинилиду. орқун-йенсәй йезиқиниң мәнбәси вә түркий хәлқләрниң бу йезиқни қайси дәврдин башлап қолланғанлиқи қатарлиқ мәсилиләрдә алимларниң көз қариши бирдәк әмәс. бәзи тарихий материялларға асасланғанда бу йезиқни уйғурлар 5- әсирдин 8- әсиргичә, йәни, ғәрбкә көчүштин илгирики мәзгилләрдә қолланған.
уйғур орхун йезиққиниң елипбәси
A reading example: — inscription (RTL)
орқун-йенсәй йезиқида йезилған мәдәний ядикарлиқлар уйғур миллитиниң тарихини, сиясий, иқтисадий әһвалини, итнографийисини, тил-йезиқи, әдәбият-сәнити вә мәдәнийәт тарихини тәтқиқ қилишта интайин муһим әһмийәткә игә. орқун-йенсәй йезиқида йезилған ядикарлиқларниң асаслиқи хақанлар, қәбилә башлиқлири, ләшкәр башлиқлириниң қәһриманлиқ һаяти, батурлуқи, тәсвирләнгән мәдһийиләр вә улар өлгәндин кейин һаятлиқидики төһбилири хатириләнгән мәңгү ташлар болуп, уларниң асаслиқи төвәндикиләрдин ибарәт.
1. чорин мәңгү теши.
2. тунюқуқ мәңгү теши.
3. көл тегин мәңгү теши.
4. билгә қаған мәңгү теши.
5. кулчур мәңгү теши.
6. моюнчур мәңгү теши.
8- суҗи мәңгү теши.
9. терхин мәңгү теши.
10. тәс мәңгү теши вә башқилар
Bold text==қарап чиқмақ==
ئانگولا
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumbnail|200px left|thumbnail| ئانگولا جۇمھۇرىيىتى Republic of Angola پايتەخت: لۇئاندا، ئاھالىسى 1مىلىيۇن740مىڭ زىمىنى 831مىلىيۇن246مىڭ700 كۇۋادىرات كىلومېتىر ئاھالىسى: ئانگولانىڭ 2006-يىللىق نوپۇسى 12مىلىيۇن 127مىڭ بولۇپ، ئاھالىنىڭ 37%نى ئوۋىمبوندو، 25%نى كىمبۇندۇ، ، 13%تىنى باكونگو، 2% ئارىلاشما قانلىقلار، 1%پورتۇگالىيىكلەر قالغىنىنى باشقا يەرلىك ئۇششاق قەبىلىلەر ئىگەللەيدۇ. دۆلەت تىلى پورتۇگال تىلى. دىنى :ئانگولا ئاھالىسىنىڭ 47%ى يەرلىك ئىپتىدائى دىنلارغا،38%كاتولىك دىنىغا، 15%ئى پروتىستانت دىنىغا كاتولىك دىنىغا،1%ى ئىسلام دىنىغا ئىشىنىدۇ. پۇلى: كۋانزا. 2006-يىلى 80.4كۋانزا=بىر دوللار، 2004-يىلى 83.541كۋانزا= بىر دوللار، 2002-يىلى 43.53كۋانزا=بىر دوللار ئىقتىسادى: 2006 -يىلى ئانگولانىڭ ئۇمۇمى مىللى ئىشلەپچىقىرىش دارامىتى 28مىليارت407مىليۇن دوللار بولۇپ كىشى بېشىغا 4300دوللار توغرا كەلگەن.يىللىق دارامەتنىڭ6.6% دۆلەت مۇداپىئەسىگە ئىشلىتىلگەن. ئانگولانىڭ2000-يىلىدىن بۇيانقى يىللىق ئىقتىسادى ئېشىش سۈرئىتى 10%-15% بولۇۋاتىدۇ.
دۆلەت بايرىمى:
left|thumbnail|200px left|thumbnail|200px left|thumbnail|200px left|thumbnail|200px (1975-يىلى)11-ئاينىڭ 11-كۈنى،پورتۇگالىيەدىن ئايرىلىپ مۇستەقىللىق جاكارلىغان كۈنى. ۋاقىت رايونى :ياۋروپا ۋاقتى(شەرقى1- ۋاقىت رايونى) قىسقىچە تارىخى: ئانگولا زىمىنىدا ئەسلىدە كونگو، ئىندومگو، ماتامبا ۋە لۇندا قاتارلىق يەرلىك پادىشاھلىقلار بولۇپ 1482-يىلى پورتۇگالىيىلىكلەر ئانگولاغا كەلگەندىن كېيىن ھەر خىل ۋاستىلاردىن پايدىلىنىپ بۇ پادىشاھلىقلارنى ئاجىزلاشتۇرۇپ ئانگولانى ئامېىكا قىتئەسىگە ئەمگەك كۈچى ساتىدىغان ئوۋ مەيدانى قىلغاندىن سىرت 1576-يىلى لۇئاندا شەھرىنى قۇرۇپ ئانگولانىڭ ئورمان ۋە كان بايلىقلىرىنى بۇزۇپ چېچىشقا باشلىغان. 1885-يىلى بېرلىن يىغىنى ئانگولانى رەسمى پورتۇگالىيە زىمىنى دەپ ئېتىراپ قىلغاندىن كېيىن، پورتۇگالىيىكلەر يەنىمۇ ئىچكىرىلەپ كىرىپ يەرلىك مەدەنىيەتنى ئۈزۈل-كېسىل دىگۈدەك پالەچ ھالغا چۈشۈرۈپ قويغان.2-دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن دۇنيا خەلقىنىڭ قوللىشى بىلەن ئانگولا خەلق ئازاتلىق ھەركىتى، ئانگولا مىللى ئازاتلىق فرونتى، ئانگولانىڭ ئۈزۈل-كېسىل مۇستەقىللىغىنى قولغا كەلتۈرۈش ئىتىپاقى قاتارلىق پارتىيىلەرنىڭ رەھبەرلىگىدە قانلىق كۈرەش ئېلىپ بېرىپ 1975-يىلى 1-ئايدا پورتۇگالىيىنى ئانگولانىڭ مۇستەقىل دۆلەتلىكىنى ئېتىراپ قىلىشقا مەجبۇرلىغان. ئانگولا مۇستەقىل بولغاندىن كېيىن 3 پارتىيە ئوتتۇرسىدا ئىچكى ئۇرۇش پارتىلاپ شۇ يىلى 11-ئايدا، ئەينى ۋاقىتتىكى سوۋېت ئىتىپاقىنىڭ ياردىمىگە ئېرىشكەن ئانگولا خەلق ئازاتلىق ھەركىتى ھاكىمىيەت ئىگللەپ ئانگولا خەلق جۇمھۇرىيىتىنى قۇرغان. 1992-يىلى ئانگولا پارلامېنتى قارار ماقۇللاپ دۆلەت نامىنى ئانگولا جۇمھۇرىيىتى دەپ ئۆزگەرتكەن.. ئانگولا ئافرىقىنىڭ شەرقى قىرغىقىدىكى تىروپىك بەلباغقا جايلاشقان بولۇپ يىل بويى ھۆل يېغىن ۋە يۇقىرى تېمپراتۇرىلىق بولغاچقا پۈتكۈل زىمىنى ئورمان بىلەن قاپلانغان بولۇپ ئالماس، نېفىت، تۆمۈر قاتارلىق مول كان بايلىقىغا تايىنىپ دۆلەت ئىقتىسادى تېز گۈللىنىۋاتىدۇ. شۇنداقتىمۇ ئانگولا يەنىلا تېرىقچىلىق، چارۋىچىلىق، بېلىقچىلىق قاتارلىق ئەنئەنىۋى كەسپلەرگە زور دەرىجىدە تايىنىدۇ. 2006-يىلى ئانگولانىڭ دۆلەت ئىقتىسادىدا يېزا-ئىگىلىك كىرىمى %10، سانائەت ۋە كانچىلىق %65.4، مۇلازىمەت %24نى ئىگەللىگەن. ئانگولانىڭ 2006يىلى مۇقىم تېلپون ئابونتى94مىڭ300، يانپون ئابونتى 1 مىليۇن100مىڭ، ئىنتېرنېت ئابونتى 172مىڭ بولغان. www.sahawet.com دىن ئېلىندى.
قۇم خالتا ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> خوتەن رايونىدا كەڭ تارقىلىپ، بۈگۈنگىچە داۋاملىشىپ كەلگەن بۇ ئويۇن ئۇيغۇرلارنىڭ چارۋىچىلىق ۋە كەندىر توقۇمچىلىقى دەۋرىدىن قالغان يالدامىلاردىن بىرىدۇر. چۈنكى، بۇ ئويۇندا ئۆچكە تىۋىتى ياكى كەندىر تالالىرىدىن يەرلىك ئۇسۇلدا ئېشىلگەن ئارغامچا ئىشلىتىلىدۇ. ئۇيغۇرلاردىكى كەندىر توقۇمچىلىقى ئەڭ ئىپتىدائىي توقۇمچىلىق بولۇپ، ئۇيغۇرلار ئىپتىدائىي تۇرمۇشتىن باشلاپ ياۋا كەندىر تالالىرىدىن پايدىلانغان ۋە ئۇنىڭدىن كىيىم - كېچەك توقۇپ كىيگەن. ئۇيغۇرلاردا قول توقۇمچىلىقى تەرەققىي قىلغان مەزگىلدە، يەكەن قاتارلىق جايلاردا ياۋا كەندىر تالالىرىدىن ھەر خىل رەختلەر ۋە داستىخان توقۇلغان، مالچىلار كەندىردىن زەمبىل، قوتان ئىشىكى، قاشا تام ياساشتىن باشقا، كەندىر تالالىرىنى ئاجرىتىپ، ئۇنىڭدىن پالاس توقۇغان، ئارغامچا ئەشكەن، قەدىمكى ئۇيغۇرلارنىڭ بۇ خىل ئىجادكارلىقى كېيىنكىلەرگە <قۇم خالتا ئويۇنى> نى ھەدىيە قىلغان. بۇ ئورۇن قىزلار تەرىپىدىن بىر يىلنىڭ ھەممە پەسىللىرىدە ئوينىلىدۇ. بۇ ئويۇنغا 10 - 20 قىز قاتنىشىدۇ. ئويۇننىڭ تەييارلىق چوڭ - كىچىكىلىكى ئويۇنغا قاتنىشىدىغان قىزلارنىڭ سانىغا قاراپ بەلگىلىنىدۇ. چەمبەر ئوتتۇرىسىغا بىجىگەن توپتىن بىرىسى قويۇلىدۇ. قىزلار چەمبەر سىزىقىغا دەسسەپ دۈگىلەك ھالەتتە تۇرۇپ، قوللىرىنى ئېچىپ بىر - بىرى بىلەن بەلگىلىك ئارىلىقنى ساقلايدۇ. ئويۇنغا قاتنىشىدىغان قىزلاردىن بىرى ئويۇن باشلىقى بولۇپ، بەلگىلىك ئۇزۇنلۇقتىكى ئارغامچىنىڭ بىر ئۇچىنى تۇتۇپ، چەمبەر ئوتتۇرىسىدا تۇرىدۇ. ئارغامچىنىڭ يەنە بىر ئۇچىغا قۇم تولدۇرۇلغان لاتا خالتا باغلاپ قويۇلىدۇ. ئويۇن باشلانغاندا، ئويۇن باشلىقى دەسلەپتە ئارغامچىنى ئەتراپتىكى قىزلارنىڭ پۇتىغا تەگمىگۈدەك ئارىلىقتا يەر بېغىرلىتىپ بىر نەچچە قېتىم ئايلاندۇرۇپ، ئاندىن بارا - بارا ئۇزارتىپ، ئۆزىنى چۆرىدەپ تۇرغانلارنىڭ پۇتىغا تەگكۈدەك ئارىلىقتا ياكى چەمبەر سىزىقىدىن ئاشۇرۇپ ئايلاندۇرىدۇ. ئەتراپتىكى قىزلار ئارغامچىنى پۇتىغا تەگكۈزمەسلىك ئۈچۈن، ئارغامچا ھەر قېتىم ئايلىنىپ كەلگەندە سەكرىۋالىدۇ. ۋاقىت قانچىكى ئۇزارسا، ئۆز ئورنىدا سەكرەش شۇنچە قىيىنلىشىدۇ. ئارغامچا بىردە تېز، بىردە ئاستا ئايلاندۇرۇلىدۇ. دۈگىلەك بولۇپ تۇرغان قىزلاردىن ھوشيار تۇرۇش تەلەپ قىلىنىدۇ. شۇنداقتىمۇ ئۇلارنىڭ ھەممىسىنىڭ ئارغامچىدىن باشتىن - ئاخىر ئۆزىنى قاچۇرۇپ كېتەلىشى ناتايىن. بىرى بولمىسا، بىرى بايقىماي قالىدۇ - دە، پۇتىنى يەردىن ئۈزگۈچە ئارىلىقتا ئارغامچىغا تېگىپ كېتىدۇ. بۇ چاغدا مەيداندىكى پۇتىغا ئارغامچا تەگكەن قىزدىن باشقىلارنىڭ ھەممىسى ھەر ياققا قېچىشىدۇ. پۇتىغا ئارغامچا تەگكەن قىز چەمبەر ئىچىدىكى بىجىگەن توپنى ئېلىپ، قاچقانلارنىڭ كەينىدىن يۈگۈرۈپ، بىرەرسىنى چەللەپ ئاتىدۇ. پومزەك قايسى قىزغا تەگسە، شۇ قىز ئويۇن باشلىقى بولىدۇ. ئەگەر مەلۇم ۋاقىتقىچە ياكى ھېرىپ ھالىدىن كەتكۈچە توپنى ھېچكىمگە تەگكۈزەلمىسە، ئۆزى ئويۇن باشلىقى بولىدۇ. بۇ ئويۇن ئاشۇ تەرتىپ ۋە شەكىل بويىچە داۋاملىشىدۇ."
باشقا بەلگىلىمىلەر
8- باب باشقا بەلگىلىمىلەر 123- ماددا باشقا قانۇنلاردا توختام توغرىسىدا ئايرىم بەلگىلىمە بولسا، شۇ بەلگىلىمە بويىچە بولىدۇ. 124- ماددا مۇشۇ قانۇننىڭ خاس پرىنسىپىدا ياكى باشقا قانۇنلاردا ئېنىق بەلگىلىمە بولمىغان توختاملارغا مۇشۇ قانۇننىڭ ئومۇمىي پرىنسىپىدىكى بەلگىلىمە تەتبىقلىنىدۇ ھەمدە مۇشۇ قانۇننىڭ خاس پرىنسىپىدىكى ياكى باشقا قانۇنلاردىكى ئەڭ ئوخشاپ كېتىدىغان بەلگىلىمىدىن پايدىلىنىشقا بولىدۇ. 125- ماددا ئالاقىدارلار ئوتتۇرىسىدا توختام ماددىلىرىنى چۈشىنىش جەھەتتە تالاش كۆرۈلسە، توختامدا ئىشلىتىلگەن سۆز- جۈمىلىلەر، توختامدىكى ئالاقىدار ماددىلار، توختامدىكى مەقسەت، سودىلىشىش ئادىتى ۋە سەمىمىي بولۇش، لەۋزىدە تۇرۇش پرىنسىپى بويىچە، شۇ ماددىلارنىڭ ھەقىقىي مەنسىنى بېكىتىش لازىم. توختام ھۆججەتلىرى ئىككى خىلدىن ئارتۇق يېزىقتا تۈزۈلگەن ھەمدە ئوخشاش كۈچكە ئىگە بولىدۇ، دەپ پۈتۈشۈلگەن بولسا، ھەر قايسى يېزىقتىكى ھۆججەتلەردە ئىشلىتىلگەن سۆز- جۈملىلەرنىڭ مەنىسى ئوخشاش دەپ قارىلىدۇ. ھەر قايسى يېزىقتىكى ھۆججەتلەردە ئىشلىتىلگەن سۆز- جۈملىلەر بىردەك بولمىسا، ئۇنىڭغا توختامنىڭ مەقسىتىگە ئاساسەن ئىزاھات بېرىش كېرەك. 126- ماددا چەتكە چېتىشلىق توختام تۈزۈشكۈچىلەر توختامدىكى تالاشنى بىر تەرەپ قىلىشتا تەتبىقلىنىدىغان قانۇننى تاللىۋالسا بولىدۇ، لېكىن قانۇندا ئايرىم بەلگىلىمە بولغانلىرى بۇنىڭ سىرتىدا، چەتكە چېتىشلىق توختام تۈزۈشكۈچىلەر تاللىمىغان بولسا، توختام بىلەن ئەڭ زىچ مۇناسىۋەتلىك دۆلەتنىڭ قانۇنى تەتبىقلىنىدۇ. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تەۋەسىدە ئىجرا قىلىنىدىغان جۇڭگو چەت ئەل شېرىكچىلىكىدىكى كارخانىلار توختامى، جۇڭگو- چەت ئەل ھەمكارلىقىدىكى كارخانىلار توختامى ۋە جۇڭگو- چەت ئەل تەبىئىي بايلىقلارنى ھەمكارلىشىپ چارلاش، ئېچىش توختامغا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ قانۇنلىرى تەتبىقلىنىدۇ. 127- ماددا سودا- سانائەت مەمۇرىي باشقۇرۇش تارماقلىرى ۋە باشقا ئالاقىدار مەمۇرىي مەسئۇل تارماقلار ئۆزىنىڭ خىزمەت ھوقۇقى دائىرىسدە، قانۇن، مەمۇرىي نىزاملاردىكى بەلگىلىمە بويىچە، توختامدىن پايدىلىنىپ دۆلەت مەنپەئىتىگە، جامائەت مەنپەئىتىگە زىيان يەتكۈزىدىغان قانۇنغا خىلاپ قىلمىشلارنى نازارەت قىلىپ بىر تەرەپ قىلىشقا مەسئۇل بولىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەرنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ. 128- ماددا ئالاقىدارلار توختامدىكى تالاشنى كېلىشىش ياكى مۇرەسسە بىلەن ھەل قىلسا بولىدۇ. ئالاقىدارلار كېلىشىش، مۇرەسسە قىلىشنى خالىمىسا ياكى كېلىشىش، مۇرەسسە ئۈنۈم بەرمىسە، كېسىم كېلىشىمىگە ئاساسەن كېسىم ئاپپاراتىغا كېسىم قىلىپ بېرىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ. چەتكە چېتىشلىق توختام تۈزۈشكۈچىلەر كېسىم كېلىشىمىگە ئاساسەن، جۇڭگودىكى كېسىم ئاپپاراتىغا ياكى باشقا كېسىم ئاپپاراتلىرىغا كېسىم قىلىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ. ئالاقىدارلار كېسىم كېلىشىمى تۈزمىگەن ياكى كېسىم كېلىشىمى كۈچكە ئىگە بولمىغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسا بولىدۇ. ئالاقىدارلار قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىم قارارى ۋە مۇرەسسەنامىنى ئىجرا قىلىش لازىم؛ ئىجرا قىلمىغانلىرىدا قارشى تەرەپ خەلق سوت مەھكىمىسىدىن ئىجرا قىلدۇرۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ. 129- ماددا خەلقئارا مال سېتىۋېلىش- سېتىش توختامى بىلەن تېخنىكا ئىمپورت- ئېكسپورت توختامىغا ئائىت تالاش ئۈستىدە دەۋا قىلىش ياكى كېسىم قىلىشنى ئىلتىماس قىلىش مۆھلىتى تۆت يىل بولىدۇ، ئۇ ئالاقىدارلار ئۆز ھوقۇقىنىڭ زىيانغا ئۇچرىغانلىقىنى بىلگەن ياكى بىلىشكە تېگىشلىك بولغان كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ. باشقا توختام تالاشلىرى ئۈستىدە دەۋا قىلىش ياكى كېسىم قىلىشنى ئىلتىماس قىلىش مۆھلىتى ئالاقىدار قانۇنلاردىكى بەلگىلىمە بويىچە بولىدۇ.
سەئىد ئىبنى مۇسەييەب
سەئىد ئىبنى مۇسەييەب ئىبنى ھازن ئەلقۇرەشىي ئەلمەخزۇمىي (سعيد بن المسيّب، ھ. 15 – 94 / م. 636 – 713) كۈنيىتى ئەبۇ مۇھەممەد بولۇپ، مەدىنىلىك مەشھۇر يەتتە تابىئىن فەقىھىدىن بىرىدۇر.
ئۇ مۇنداق دېگەن: «ئەمىر - ئۆمەرالار بىلەن يېقىن بىرەر ئالىمنى كۆرسەڭلار، ئۇنىڭدىن ئېھتىيات قىلىڭلار، ئۇنداق ئالىم ئوغرىدۇر».
رىۋايەت قىلىنىدۇكى، سەئىد ئىبنى مۇسەييەب ئەمەۋىي خەلىفەسى ئابدۇلمەلىكنىڭ ئوغۇللىرى ۋەلىد ۋە سۇلايمانغا بەيئەت قىلىشقا چاقىرىلغانىدى. ئۇ:
ــ كېچە بىلەن كۈندۈز ئالمىشىپلا تۇرىدىكەن مەن ئۇ ئىككىسىگە بەيئەت قىلمايمەن، ــ دېدى. ئۇنىڭغا:
ــ (ھېچ بولمىسا) بېرىقى ئىشىكتىن كىرىپ، نېرىقى ئىشىكتىن چىقىپ كەتكىن، ــ دېيىلگەنىدى. ئۇ جاۋابەن:
ــ ياق! ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ھېچكىمنىڭ ماڭا ئەگىشىپ قېلىشىنى خاھلىمايمەن! ــ دېدى. شۇ ۋەجدىن ئۇنىڭغا يۈز دەررە ئۇرۇلۇپ، پوپلارنىڭكىدەك قارا يەكتەك كىيگۈزۈلگەن ئىدى.
پوئېرتو رىكو
پوئېرتو رىكو بولسا كارىب دېڭىزى جايلاخكان بىرك دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا سان خۇئان، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا سان خۇئان. دۇلات تىلى بولسا ئىنگلىز تىلى ۋە ئىسپان تىلى. ئازىركى گۇبېرناتور لۇئىس فورتۇنو، يار مايدانى 9،104 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 3،994 مىڭ.
روبوتلارنىڭ ئۈچ قانۇنى
روبوتلارنىڭ ئۈچ قانۇنى - روبوتلارنىڭ ياسىلىش ۋە مەۋجۇت بولۇپ پرىنسىپىنىڭ ئاساسىدۇر. بۇ قانۇن ئارقىلىق ئىنسانلار روبوتلارنى ئىدارە قىلىشنى مەقسەت قىلغان.
روبوتلارنىڭ ئۈچ قانۇنى:
بۇ ئۈچ قانۇن شۇلاردىن تەركىپ تاپىدۇ:
روبوت تېخنىكىسى ۋەياكى مەدىنىيىتىنىڭ يىلتىزى بولغان بۇ ئۈچ قانۇن ئىسساك ئاسىموۋنىڭ ياراتقان بىر ئىجادىيىتى. ھەتتا ئۇنىڭ روبوت رومانلىرىنىڭ جەۋھىرى دىيىشكىمۇ بولىدۇ. بۇ ئۈچ قانۇن بولمايدىكەن، روبوتلارمۇ بولمايدۇ، ۋە يەرشارى ۋە باشقا پلانېتتىكى روبوت مەدىنىيىتىمۇ بولمايدۇ.
ئابدۇلمەلىك
ئابدۇلمەلىك ئىبنى مەرۋان (عبد الملك بن مروان، ھ. 26 مەدىنە – 86 شام \ م. 646 – 705) بەشىنچى ئەمەۋىي خەلىفىسى، 685 - يىلى ئاپرېلدىن تا ئۆلگۈچە ئەمەۋىي تەختىدە ئولتۇرغان.
جۇڭغار ئويمانلىقى
جۇڭغار ئويمانلىقى بولسا شىنجاڭ، 777،000 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 42.57°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 89°11.
جىگدىلىك ۋەقەسى
جىگدىلىك قوزغىلىڭى
1981- يىلى 5- ئ‍اينىڭ 29- كۈنى پەيزاۋات ناھىسىدىن چىققان مەشھۇر بۆلگۈنچى ھەسەن ئ‍ىسمايىل ۋە داۋۇتجان باشچىلىقىدا قۇرۇلغان شەرقىي تۈركىستان ئ‍ۇچقۇن پارتىيىسى توپىلاڭچىلىرى پەيزاۋات ناھىلىك قۇرال ئ‍امبىرىغا ھۇجۇم قىلىپ ئ‍امباردىكى قۇراللارنى ئ‍ېلىپ ناھىيەگە ھۇجۇم قىلماقچى بولغىنىدا، ناھىلىك ھۆكۈمەت تەرەپ ئ‍الدىن خەۋەر تېپىۋالغاچقا، قوزغىلاڭچىلار ناھىگە ھۇجۇم قىلىشتىن دەماللىققا توختاپ، ناھىگە يېقىن بولغان قۇمئ‍ېرىقتىكى جىگدىلىككە ئ‍ورۇنلاشقان. بۇ، ھۆكۈمەتنىڭ ئ‍ىسلاھات ۋە ئ‍ېچىۋىتىش سىياسىتى يولغا قۇيۇلغان 1978-يىلىدىكى 3- ئ‍ومۇمى يىغىنىدىن كېيىنكى ئ‍ۇيغۇر دىيارىدا، بۇلۇپمۇ جەنۇبتا پارتىلىغان مەشھۇر ۋەقە «جىگدىلىك ۋەقەسى»دۇر. ۋەقە يۈز بەرگەندىن كېيىن ناھىدىكى ھەربىلەر ئ‍ەتراپنى قورشىغان. لىكىن تۇپىلاڭچىلارغا ھۇجۇم قىلىشقا پېتىنالمىغان.بۇ جەرياندا ئ‍ىككى تەرەپ كۈچ كۆرسىتىپ پات - پات ئ‍اسمانغا ئ‍وق ئ‍ېتىپ قويغان. ئ‍وق ئ‍اۋازىنى ئ‍اڭلاپ يىراق - يېقىندىن خالايىق توپلىشىشقا باشلىغان. دەل شۇ چاغدا ئ‍ەسلى يۇرتى خوتەن گۇمىدىن بولغان ناھىدىكى ئ‍ەڭ چوڭ دىنى ئ‍الىم يۈسۈپ داموللا ھۈكۈمەتكە ۋاكالىتەن سۆز قىلىپ بۇ ۋەقەگە قاتناشقان ياشلارغا نەسىھەت قىلىپ: سىلەر قۇرالنى ھۈكۈمەتكە تاپشۇرۇپ بەرسەڭلەرلا ھۈكۈمەت سىلەرگە زىيانكەشلىك قىلمايدۇ، دەپ ھۈكۈمەت نامىدىن ئ‍ۇلارغا ۋەدە بەرگەن ۋە بۇ ھەقتە تەبلىغ قىلغان. توپىلاڭچىلار قۇرالنى ھۈكۈمەت خادىملىرىغا تاپشۇرۇپ بولىشىغىلا  ساقچىلار توپىلاڭچىلارنىڭ پۇت- قولىنى باغلاپ بىر توپىلاڭچىنى ئ‍ىككىدىن ساقچى كۆتىرىپ  ماشىنىغا تاشلىغان. ئ‍ەتراپتىكى خالايىق بۇنى كۆرۈپ يىغا زارە قىلىشقان. كېيىن ئ‍ۇلارغا سوت ئ‍ېچىلىپ يۇقىرىسىغا 14 يىل، تۈۋىنىگە ئ‍التە ئ‍ايلىققىچە قاماققا ھۈكۈم قىلغان. بۇنىڭغا غەزەپلەنگەن ئ‍امما ھۆكۈمەتكە بىلدۈرەلمىگەن نەپرىتىنى كۆرگەنلا يەردە يۈسۈپ داموللىغا بىلدۈرۈشكەن. يۈسۈپ داموللا ھەجگە كەتكىنىچە مۇشۇ چاققىچە ئ‍ۆلۈك - تىرىكلىكىدىن خەۋىرى بولمىغان. خەلق ئ‍ارىسىدا بەزىلەر يۈسۈپ داموللىنى چەتئ‍ەلدىكى بۆلگۈنچىلەر ئ‍ۆلتۈرۈۋېتىپتۇ دىسە، يەنە بەزىلەر يۈسۈپ داموللا ئ‍ۇيغۇر يوق دۆلەتكە كېتىپ ئ‍ۈنتىنسىز غايىپ بوپتۇ، دىيىشكەن. يەنە بەزىلەر ئ‍وغۇللىرى دادىسىنى ئ‍ىزدەپ تېپىپ كۆرۈشۈپتۇ، دىيىشكەن. ئ‍ەمما ھېچقايسىسى ئ‍ىسپاتلانمىغان. يۈسۈپ داموللىنىڭ ئ‍وغۇللىرىدىن ھەبىبۇللا ھاجى تۈركىيە پۇخراسى. تۈركىيەدىكى مەلۇم كاننى خىتاي بىلەن بىرلىشىپ ئېچىۋاتىدۇ ئۇ يەنە جوڭگۇ تۈركىيە مۇھاجىرلار ئىتتىپاقى رەئىسى سابىر بۇغدانىڭ يېقىن دوستى. يەنە بىر ئ‍وغلى ياقۇپ قارى مەدىنە ئ‍ىسلام ئ‍ۇنۋىرستىتىدا ئ‍ۇقۇپ ئاياللار پىقھىسى بۇيچە دوكتور بولغان. كىيۇغلى مەخمۇت داموللا شەرقىي تۈركىستان ئۈلىمالار بىرلىكى رەئىس ۋەكىلى. تەييارلىغۇچى: پەيزاۋات ناھىلىك تولۇق 1- ئ‍وتتۇرا مەكتەپ پىيۇنسىيۇنىرى: يالقۇن 2014. يىلى مارت.
چىچىخار شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> چىچىخار شەھىرى بولسا جۇڭگو خېيلوڭجياڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2005 نوپۇس بار، چىچىخارنىڭ 6،011،000 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 47.20°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 123°58، پوقتانومۇرى 161000 رايۇننومۇرى 0452.
قۇمۇشئېرىق يېزىسى
قۇمۇشئېرىق يېزىسى قەشقەر ۋىلايىتى يېڭىشەھەر ناھىيىسى گە قاراشلىق بىر يېزا بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 20 مىڭ ئەتراپىدا.
Keyféng shehiri
right|thumb|250px Keyféng shehiri bolsa Junggo Xénen Ölkisi dikibixahar 2007 nopus bar, Keyféngning 4,800,000 nopusibar, 744.9 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 34.47°, xariki uzunluk 114°20, poqtanomuri 378 rayunnomuri 10.
بىت تەڭگىسى
thumb|بىت تەڭگىسى لوگوسى (ماركىسى) بىت تەڭگىسى بولسا بىر خىل شىفىرلىق پۇل, بىت تەڭگىس بىر خىل مەۋھۇم پۇل مۇئامىلە مۈلۈكى بۇلۇپ ، ھەرۋقىت ، ھەريەردە، شەخىستىن-شەخىسكە ئۈچىنىچى تەرەپسىز بىۋاستە خاتىرجەم ھالدا يۆتكەش، تۈلەش فۇنكىسيەسىگە ئىگە. ئۇ ئاساسلىقى بۈلەكچىلەر زەنجىرى تېخنىسنى قوللىندۇ.
مەدەنيەت
مەدەنيەت (ئېنگلىزچە: Civilization؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 文明) سىياسى دۆلەت ياكى ئۇلۇس، جەمىيەتنىڭ ھەرخىل تۈرلەرگە بۆلۈنۈشى، شەھەر-بازارلىشىش، ئاغزاكى سۆزلەشتىن يۇقىرى بولغان ئالاقىلىشىش ئۇسۇلى (يەنى يېزىق) قاتارلىقلارنى ئۆزىگە مۇجەسەملىگەن بىر مۇرەككەپ جەمىيەتتۇر. كۈلتۈر بىلەن مەدەنيەت پەرقىقلىقتۇر. ھازىر دۇنيا ئېتراپ قىلىدىغان ئۈچ چوڭ مەدەنيەت ياۋۇرپا خىرىستيان مەدەنيىتى، ئسلام مەدەنيىتى، ۋە شەرقى ئاسىيا جوڭگو مەدەنيىتىدۇر. باشقا كىچىك كەنجى مەدەنيەتلەردىن ھىندى مەدەنيىتى، پىرىسلاۋىيە شەرقى ياۋورپا مەدەنيىتى، تۈركىي مەدەنيىتى، ياپونيە مەدەنيىتى، لاتىن ئامېرىكا مەدەنيىتى قاتارلىقلاردۇ. مەدەنيەتنى ئوخشىمىغان نۇقتىدىن ھەرخىل تۈرلەرگە بۆلۈشكە بولىدۇ، مەسلەن كۆچمەن چارۋىچىلىق مەدەنيىتى ۋە مۇقىم ئولتۇراقلاشقان تېرىقچىلىق مەدەنيىتى. تارىخنىڭ ئوخشاش بولمىغان نۇقتىلىردا ئوخشاش بولمىغان مەدەنيەتلەر مەۋجۇت بولغان، مەسلەن قەدىمىكى تۆت چوڭ مەدەنيەت (نىل دەرياسى مەدەنيىتى، خۇاڭخې دەرياسى مەدەنيىتى، ئىككى دەريا مەدەنيىتى، ئافىنا\رۇم مەدەنيىتى). thumb|مايا مەدەنيىتى (بۈگۈنكى [[مېكسىكا)]] thumb|دۇنيانىڭ مەدەنيەتلەرگە بۆلۈنۈشۈش خەرىتىسى
ئۇيغۇر تۈركلىرى
مەن بولسسام شنجاڭدن (新疆). مەن بولسام شنجاڭنى ياخش كۆرمەن. شنجىاڭ بولسا گۇزەل يەر. شنجىاڭدا گۇزەل يەر جىق،سلەرنىڭ شنجىاڭگا كلپ ساياھەت كلشڭزنى ككزىگن كارشى ئالمز.
ماتۇرىد
ماتۇرىد ـ سەمەرقەند ئەتراپىدىكى بىر قىشلاقنىڭ نامى.
نامى
ئۇ يەر ھازىرمۇ بۇزۇلغان شەكىلدە «ماترىت» دەپ ئاتىلىدۇ. ئەسلى مەنبەلەردە ئيتىلىشىچە، قىشلاقنىڭ نامى ئەرەپچە «ماتۇرد؟» دىگەن سۆزدىن ئېلىنغان. مەنىسى «نىمە دىمەكچىسەن؟» دۇر.
قارا ئۆڭكۈر
قارا ئۆڭكۈر (خەنزۇچە: 黑洞) ئىنتايىن سىرلىق بىر خىل ئاسمان جىسىمدۇر.ئۇنىڭ ھەجىمى ئىنتايىن كىچىك، ئەمما زىچلىقى ئادەمنى ھەيران قالدۇرارلىق دەرىجىدە چوڭ بولۇپ، ھەر كۇب سانتىمېتىرى بىر قانچە ئون مىليارد توننا، ھەتتا ئۇنىڭدىنمۇ ئارتۇق كېلىدۇ.
قارا ئۆڭكۈر ھەققىدە
قارا ئۆڭكۈر ئىنتايىن سىرلىق بىر خىل ئاسمان جىسىمدۇر. ئۇنىڭ ھەجىمى ئىنتايىن كىچىك، ئەمما زىچلىقى ئادەمنى ھەيران قالدۇرارلىق دەرىجىدە چوڭ بولۇپ، ھەر كۇب سانتىمېتىرى بىر قانچە ئون مىليارد توننا، ھەتتا ئۇنىڭدىنمۇ ئارتۇق كېلىدۇ. زىچلىقى زور بولغاچقا، ئۇنىڭ تارتىش كۈچىمۇ ئالاھىدە كۈچلۈك، مەيلى قانداقلىكى نەرسە بولسۇن، ئۇ سۈمۈرۈۋالىدىغان بولسا، «قايتىپ چىقىش» نى خىيال قىلمىسىمۇ بولىدۇ، ھەتتا ھەممىدىن تېز ماڭىدىغان نۇرمۇ قارا ئۆڭكۈرنىڭ غايەت زور تارتىش كۈچىدىن قېچىپ قۇتۇلالمايدۇ.
قارا ئۆڭكۈرنىڭ ئۆزى يورۇقلۇق تارقاتمايدىغانلىقتىن، ھەر قانداق كۈچلۈك تېلېسكوپ بىلەنمۇ ئۇنى كۆرگىلى بولمايدۇ. گەرچە شۇنداق بولسىمۇ، كۆپ ساندىكى ئالىملار يەنىلا ئالەمدە نۇرغۇن قارا ئۆڭكۈرلەرنىڭ بارلىقىغا ئىشىنىدۇ. زور ماسسىلىق تۇرغۇن يۇلتۇز تەدرىجىي ئۆزگىرىپ ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى مەزگىلىگە كەلگەندە، ئادەتتىن تاشقىرى يېڭى يۇلتۇز پارتلىشى ئارقىلىق، قورۇلۇپ قارا ئۆڭكۈرگە ئايلىنىشى مۇمكىن. ئالەم پەيدا بولغان دەسلەپكى مەزگىللەردىمۇ بەزى كىچىك قارا ئۆڭكۈرلەر پەيدا بولغان بولۇشى مۇمكىن. كىچىك قارا ئۆڭكۈرلەرنىڭ ھەجىمى ئاتوم يادروسىچىلىك چوڭلۇقتا، ماسسىسى بىرەر تاغچىلىك بولۇپ، 100 مىليون توننىدىن ئاشىدۇ، ئۇنىڭغا يوشۇرۇنغان ئېنېرگىيە چوڭ تىپتىكى ئون ئېلېكتر ئىستانسىسى ھاسىل قىلالايدىغان ئېنېرگىيىگە باراۋەر كېلىدۇ.
ئالاقىدار بايان
قارا ئۆڭكۈرنىڭ ئۆزىنى بىر سىر دېيىشكە بولىدۇ. ئۇنى ھېچكىم كۆرەلمەيدۇ. بىراق قارا ئۆڭكۈرنىڭ كۈچلۈك تارتىش كۈچى ئۇنىڭ يېقىن ئەتراپىدىكى ئاسمان جىسىملىرىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ ئاسمان جىسىملىرى قارا ئۆڭكۈر تەرىپىدىن سۈمۈرۈلۈش، يۇتۇۋېلىنىش جەريانىدا X نۇرى ياكى γ نۇرى تارقىتىدۇ، لېكىن قارا ئۆڭكۈر ئىچىگە كىرىپ كەتكەن ھامان، ئىز-دېرەكسىز يوقىلىدۇ. ئالىملار مۇشۇ نۇرلارنى كۆزىتىش ئارقىلىق، قارا ئۆڭكۈرگە دائىر يىپ ئۇچىنى تاپتى. مەسىلەن، ئاق قۇ يۇلتۇز تۈركۈمىدىكى 1-X نىڭ جورا يۇلتۇزى دەل بىر قارا ئۆڭكۈر بولۇشى مۇمكىن. يەنە بەزى ئالىملار، سامانيولىنىڭ ئوتتۇرىسىدىمۇ غايەت زور بىر قارا ئۆڭكۈر مەۋجۇت دەپ قارايدۇ.
ئەركىن تۇنىياز
ئەركىن تۇنىياز (خەنچە: 艾尔肯·吐尼亚孜)، 1961 - يىلى 12 - ئايدا تۇغۇلغان، شىنجاڭ ئاقسۇدىن، 1983 - يىلى 7 - ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە كىرگەن، 1983 - يىلى 8 - ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى سىياسىي-ئىقتىساد كەسپىنىڭ ئاسپىرانتلىق بىلىم ئاشۇرۇش سىنىپىنى پۈتكۈزگەن، ئىشلەۋېتىپ ئاسپىرانتلىق ئوقۇش تارىخىغا ئىگە بولغان، ماگىستىر، لېكتور. ھازىر جوڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسى 19-نۆۋەتلىك مەركىزى كوممىتېتىنىڭ كاندىدات ئەزاسى. 2021 - يىلى 09 - ئاينىڭ 30 - كۈنىدىن باشلاپ، ئىستىپا بەرگەن رەئىس شۆھرەت زاكىرنىڭ ئورنىنى بېسىپ، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ مۇۋەققەت رەئىسى بولغان.
تەرجىمھالى
ئەركىن تۇنىياز 1980-يىلى 9-ئايدىن 1983-يىلى 8-ئايغىچە سانجى پېداگوگىكا ئوقۇتقۇچىلار بىلىم ئاشۇرۇش ئىنستىتۇتىنىڭ ماتېماتىكا كەسپى مەخسۇس كۇرسىدا ئوقۇغان. 1983-يىلى 8-ئايدىن 1984-يىلى 9-ئايغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى سانجى پېداگوگىكا ئوقۇتقۇچىلار بىلىم ئاشۇرۇش ئىنستىتۇتى كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن سېكرېتارى بولغان. 1984-يىلى 9-ئايدىن 1987-يىلى 6-ئايغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى سانجى پېداگوگىكا ئوقۇتقۇچىلار بىلىم ئاشۇرۇش ئىنستىتۇتى كومىتېتىنىڭ سېكرېتارى بولغان (بۇ مەزگىلدە: 1986-يىلى 9 -ئايدىن 1987-يىلى 1-ئايغىچە شەنشى پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى ئالىي مەكتەپ باشقۇرۇش بىلىم ئاشۇرۇش كۇرسىدا ئوقۇغان). 1987-يىلى 6-ئايدىن 1991-يىلى 11-ئايغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى سانجى پېداگوگىكا ئالىي تېخنىكومى كومىتېتىنىڭ سېكرېتارى بولغان (بۇ مەزگىلدە: 1988-يىلى 8-ئايدىن 1990-يىلى 7-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم پارتىيە مەكتىپى ئىگىلىك باشقۇرۇش كەسپى تولۇق كۇرسىدا ئوقۇغان). 1991-يىلى 11-ئايدىن 1992-يىلى 8-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق كادىرلار نازارىتى سىناش، ۋەزىپىگە تەيىنلەش-ۋەزىپىدىن قالدۇرۇش، مۇكاپاتلاش-جازالاش باشقارمىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان. 1992-يىلى 8-ئايدىن 1993-يىلى 11 -ئايغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشكىلات بۆلۈمى كادىرلار ئۇنىۋېرسال باشقارمىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان. 1993-يىلى 11-ئايدىن 1998-يىلى 3-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشكىلات بۆلۈمى زىيالىيلار خىزمىتى باشقارمىسىنىڭ باشلىقى بولغان. 1998-يىلى 3-ئايدىن 1999-يىلى 10-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشكىلات بۆلۈمىنىڭ بۆلۈم ئىشلىرى ئەزاسى بولغان (1997-يىلى 9-ئايدىن 1999-يىلى 7-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى سىياسىي-ئىقتىساد كەسپى ئاسپىرانتلىق بىلىم ئاشۇرۇش سىنىپىدا ئوقۇغان). 1999-يىلى 10-ئايدىن 2005-يىلى 2-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشكىلات بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى بولغان. 2005-يىلى 2-ئايدىن 2008-يىلى 1-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى خوتەن ۋىلايەتلىك پارتكومىنىڭ مۇئاۋىن سېكرېتارى، مەمۇرىي مەھكىمىنىڭ ۋالىيسى بولغان.
2008-يىلى 1-ئايدىن ھازىرغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، جۇڭگو كومپارتىيەسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق 7-نۆۋەتلىك كومىتېتىنىڭ ئەزاسى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن.
2021-يىلى 9-ئاينىڭ ئاخىرقى كۈنلىرىدە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق خەلق قۇرۇلتىپى تەرىپىدىن ئاپتونۇم رايوننىڭ مۇۋەققەت رەئىسلىكىگە سايلانغان.
Hatikvah
ئۈمىد
ئىسرائىلىيە دۆلىتى مىللىي مارشى
مارشنىڭ سۆزلىرى شائىر نافتالى خېرتس ئېمبىر تەرىپىدىن 1878-يىلى يېزىلغان. مۇزىكىسى بولسا ئىتالىيە خەلق ناخشىلىرىدىن «مانتوۋانا» ئاساسىدا سامۇئېل كوھېن تەرىپىدىن ئىشلەنگەن بولۇپ، 1948-يىلى ئىسرائىلىيە دۆلىتى تەرىپىدىن مىللىي مارش قىلىپ بېكىتىلگەن.
مارشنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى تۆۋەندىكىچە:
بولسىلا يۈرەكتە چاڭقىغان بىر روھ،
ئىنتىلەر يەنىلا ھەردەم يەھۇدىي،
زىيونغا زارىقىپ تىكىلگەن كۆزى.
ئۆلمىدى ھېچقاچان بۇ ئىزگۈ ئۈمىد،
سۈنەنۇ ئىبنى ماجە
سۇنەنۇ ئىبنى ماجە (سنن ابن ماجە)، «كۇتۇبۇ سىتتە» (ئالتە كىتاب) نىڭ ئالتىنچىسى دەپ قوبۇل قىلىنغان ئەسەر، مەشھۇر ھەدىسشۇناس ئەبۇ ئابدۇللاھ مۇھەممەد ئىبنى يەزىد ئىبنى ماجە ئەلقەزۋىنىي (ھ. 209 – 273 / م. 824 - 886) نىڭ قەلىمىگە ئائىت بولۇپ، بەزى ئالىملار تەرىپىدىن بابلارنىڭ فىقھىي نۇقتىدىن ياخشى تىزىلغانلىقى ۋە ئىچىدە قايتىلانغان ھەدىس بولمىغانلىقى سەۋەبلىك «باشقا ھەدىس كىتابلىرىدىن تېخىمۇ قوللىنىلىشچان» دەپ قارالغان ئەسەردۇر.
Hatikvah
ئۈمىد
ئىككى مىڭ يىلغىچە ياشىدى ھامان.
ئېرتىش دەرياسى
left|thumb|300px|ئېرتىش دەرياسى left|thumb|300px left|thumb|300px ئېرتىش دەرياسى بولسا شىنجاڭ دىكىبىخاھار 2003 نوپۇس بار، 1،643،000 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 61.05°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 68°49.
سۈنەنۇ ئىبنى ماجە
مۇھەممەد فۇئاد ئابدۇلباقىي نەشرىدە 37 بۆلۈم، 1513 باب ۋە تۈرلۈك دەرىجىلەردىكى 4341 ھەدىستۇر (مۇستافا ئەلئەزەمىي نەشرىدە 32 بۆلۈم، 1515 باب ۋە 4397 ھەدىستىن تەشكىل تاپقان). تەتقىقاتچىلار بۇلارنىڭ «سەھىھ» ۋە «ھەسەن» بولغىنى 3519، «زەئىف»لىرى 800 ۋە «مەۋزۇﺋ»لىرى 44 ئەتراپىدا، دەپ يەكۈنلىگەن.
Hatikvah
ئۈمىد
ئارزۇدۇر ئۆزيۇرتتا مەڭگۈلۈك ياشاش،
سۈنەنۇ ئىبنى ماجە
بۇلاردىن 3002 ھەدىس «ئالتە كىتاب»نىڭ قالغان بەشىدە كەلگەن، ئىبنى ماجە ئۇلاردىن ئارتۇقچە 1339 ھەدىس كەلتۈرگەن.
Hatikvah
ئۈمىد
ھېرۇسالىم، زىيوندا بولۇپ ھۆر ئىنسان.
سۈنەنۇ ئىبنى ماجە
ئىمام شىھابۇددىن ئەھمەد بۇسايرىي (ھ. 762 – 840 / م. 1360 – 1436) ئىبنى ماجە بەش كىتابتىن ئارتۇقچە كەلتۈرگەن (بىر نەشرىدە 1476) ھەدىسلەرنى ئايرىم بىر كىتابتا جەملەپ سەنەدلىرىگە باھا بەرگەن ۋە ئەسىرىنى «مىسباھۇززۇجاجە (مصباح الزجاجة في زوائد ابن ماجه)» دەپ ئاتىغان. كېيىن جەلالۇددىن ئابدۇرراھمان ئەسسۇيۇتىي (ھ. 849 – 911 / م. 1445 – 1505) مۇ ئوخشاش نامدا ۋە مەزمۇندا بىر ئەسەر يازغان.
قىبتىي ئېلىپبەسى
قىبتىچە قەدىم مىسىردا سۆزلىشىلگەن ۋە بۇگۈنكى قىبتىلەر تەرىپىدىن قوللىنىلغا تىلغا بېرىلگەن ئات. ھامى تىللىرىدىن بولۇپ، ئېلىپبەسىدە 32 ھەرف باردۇر. بۇلارنىڭ 24 دانىسى يۇنان ئېلىپبەسىدىن كەلمەكتە. ئېلىپبە، مەشھۇر روسەتتا تېشى ۋاستىسى بىلەن ھەل قىلىنغان.
قىبتى ئېلىپبەسى، خرىستىيانلىقنى ئۆزلەشتۈرگەن مىسىرلىقلار (قىبتىيلەر) يېڭى دىن كىتابلىرىنىڭ يېزىقى سۈپىتىدە، يەرلىك يېزىقنىڭ ئورنىغا دەسسەتكەن يۇنان ئونسىيال يېزىق تۈرىدۇر.
بيكاتشو
بيكاتشو هي نوع من بوكيمون، والمخلوقات الخيالية التي تظهر في مجموعة متنوعة من ألعاب الفيديو، والبرامج التلفزيونية المتحركة والأفلام، والألعاب بطاقة التداول، والكتب المصورة مرخصة من قبل شركة بوكيمون، وهي شركة يابانية.
تم تصميم تصميم بيكاتشو من قبل أتسوكو نيشيدا ووضع اللمسات الأخيرة من قبل كين سوجيموري. ظهرت بيكاتشو لأول مرة في بوكيمون الأحمر والأخضر في اليابان، وبعد ذلك في أول ألعاب الفيديو بوكيمون صدر دوليا، بوكيمون الأحمر والأزرق، لعبة الأصلي بوي.
مثل الأنواع الأخرى من بوكيمون، وغالبا ما يتم القبض على بيكاتشو و استعد من قبل البشر لمحاربة بوكيمون أخرى للرياضة. بيكاتشو هي واحدة من الأصناف الأكثر شهرة من بوكيمون، إلى حد كبير لأن بيكاتشو هو الطابع المركزي في سلسلة أنيمي بوكيمون. ويعتبر بيكاتشو شخصية رئيسية للامتياز بوكيمون فضلا عن التميمة، وأصبح رمزا للثقافة البوب اليابانية في السنوات الأخيرة. وينظر أيضا باعتبارها واحدة من التميمة الرئيسية لنينتندو.
المفهوم والتصميم
يقف 1 قدم 4 في (0.4M) طويل القامة، وكان بيكاتشو أول "الكهربائية من نوع" بوكيمون خلق، تصميمها تهدف إلى تدور حول مفهوم الكهرباء. وتظهر على أنها مخلوقات تشبه بيكا التي لها فراء قصيرة، صفراء مع علامات بنية تغطي ظهورها وأجزاء من التيول على شكل صواعق البرق. لديهم آذان سوداء ذات حواف، وأذرع دائرية، وحقائب دائرية حمراء على خدينهم، والتي يمكن أن تشعل بالكهرباء. في بوكيمون الماس واللؤلؤ، وأدخلت الفروق بين الجنسين؛ أنثى بيكاتشو الآن له مسافة البادئة في نهاية ذيله، مما يعطيها مظهر على شكل قلب. وهي تهاجم في المقام الأول بإسقاط الكهرباء من أجسادهم في أهدافها. في سياق الامتياز، وبيكاتشو يمكن أن تتحول، أو "تتطور" في رايتشو عندما تتعرض ل "ثوندرستون". في عناوين لاحقة قدم سلف تطوري اسمه "بيتشو"، الذي يتطور إلى بيكاتشو بعد إقامة صداقة وثيقة مع مدربها.
في البداية تم اختيار كل من بيكاتشو وبوكيمون كليفيري لتكون شخصيات رائدة للترويج امتياز، مع هذا الأخير كما التميمة الأولية لجعل سلسلة الكتاب الهزلي في وقت مبكر أكثر "الانخراط". ومع ذلك، مع إنتاج سلسلة الرسوم المتحركة، تم اختيار بيكاتشو كما التميمة الأولية، في محاولة لاستئناف المشاهدين وأمهاتهم، وتحت الاعتقاد بأن المخلوق عرض صورة الحيوانات الأليفة حميمة التعرف للأطفال. وكان لونه أيضا عاملا حاسما، كما الأصفر هو اللون الأساسي وأسهل للأطفال للاعتراف من مسافة، ومع الأخذ بعين الاعتبار حقيقة أخرى التميمة الأصفر المتنافسة الوحيدة في ذلك الوقت كان ويني-بوه. على الرغم من أن تاجيري اعترف بأن شخصية كانت شعبية نسبيا مع كل من الفتيان والفتيات، فكرة بيكاتشو كما التميمة لم يكن بلده، مع الشركة المسؤولة عن إنتاج سلسلة الرسوم المتحركة أولم، وشركة إعطاء اقتراح لاستخدام إمكانات بيكاتشو ل لعبة النزوة، وقال انه شعر الجانب الإنساني من سلسلة تم تجاهلها من قبل الأطفال اليابانيين الذين احتضنت بيكاتشو في حد ذاته أكثر سهولة.
في وسائل الإعلام بوكيمون أخرى
بيكاتشو هي واحدة من بوكيمون الرئيسي المستخدمة في العديد من سلسلة بوكيمون المانجا. في بوكيمون مغامرات، الشخصيات الرئيسية الأحمر والأصفر على حد سواء تدريب بيكاتشو، التي تخلق بيضة أن البوابات الذهبية في بيتشو. سلسلة أخرى، بما في ذلك السحرية بوكيمون رحلة و جيتو دا زي أيضا ميزة بيكاتشو في حين أن غيرها من سلسلة المانجا، مثل حكاية الكهربائية من بيكاتشو، و الرماد و بيكاتشو، ميزة بيكاتشو الأكثر شهرة ينتمون إلى كيتشوم في سلسلة أنيمي.
ظهرت بطاقات تحصيل ظهرت بيكاتشو منذ الأولي بوكيمون لعبة بطاقة التداول صدر في أكتوبر 1996، بما في ذلك بطاقات الترويجية طبعة محدودة. كما تم استخدام الطابع في الترويج الترويجية في سلاسل الوجبات السريعة مثل ماكدونالدز، وينديز وبرغر كينغ.
ناسا
thumb|ناسا تۇغ thumb|ئاپوللونىڭ ئايغا قونۇش سۈرئىتى ناسا، تۇلۇق نامى ئامېرىكا ئاۋىئاتسىيە ۋە ئالەم بوشلۇقى ئىدارىسى (ئېنگلىزچە: National Aeronautics and Space Administration، قىسقارتىلىپ NASA دېيىلىدۇ) ئامېرىكا فېدىراتسىيە ھۆكۈمۈتىنىڭ پۇقراۋى ئالەم قاتنىشى ۋە ئاۋىىئاتسىيە ئىشلىرىغا مەسئۇل بىر بۈلۈمى. thumb|ناسا ئالەم كېمىسى سېلىشتۇرمىسى
ئەبۇ ئەييۇب ئەل ئەنسارى
ئەبۇ ئەييۇب ئەل ئەنسارى (ئەرەبچە: أبو أيوب الأنصاري) مەشھۇر ساھابە.
نىكولا تېسلا
thumb|تېسلا سارونوي نىكولا تېسلا 1856-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى كرودىيە دىكى سىمۋەن كەنتىدىكى سەربەن ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، ئۆمۈر بويى ئۆيلەنمىگەن تېسلا 1943-يىلى 1-ئاينىڭ 7-كۈنى نيۇيوركلۇق ئادەمنىڭ مېھمانخانىسىدا يۈرەك زەئىپلىشىش كېسىلى بىلەن 86 يېشىدا ئالەمدىن ئۆتكەن. سېربىيە پۇشتىدىن بولغان ئامېرىكىلىق كەشپىياتچى، مېخانىكا ئىنژېنېرى، ئېلېكتر ئىنژېنېرى.
ھەققىدە
نىكولا تېسلا (سېربىيە پۇشتىدىن بولغان ئامېرىكا تەۋەلىكىدىكى ئالىم) 1856-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى كرودىيە دىكى سىمۋەن كەنتىدىكى سېربان ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، ئۆمۈر بويى ئۆيلەنمىگەن تېسلا 1943-يىلى 1-ئاينىڭ 7-كۈنى نيۇيوركلۇق ئادەمنىڭ مېھمانخانىسىدا يۈرەك زەئىپلىشىش كېسىلى بىلەن 86 يېشىدا ئالەمدىن ئۆتكەن. سېربىيە پۇشتىدىن بولغان ئامېرىكىلىق كەشپىياتچى، مېخانىكا ئىنژېنېرى، ئېلېكتر ئىنژېنېرى.
ئاتا-ئانىسى سېربلار بولۇپ، ئۇ بەش بالا ئىچىدىكى تۆتىنجىسى، 1862-يىلى ئۇنىڭ ئائىلىسى گوسپىچقا كۆچۈپ كەلگەن، كېيىنچە ئېدىسون تېسلانى ياللاپ ئىشلەتكەن، ئۇنى ئېدىسوننىڭ ماشىنسازلىق شىركىتىگە خىزمەتكە ئورۇنلاشتۇرغان. تېسلا ئېدىسون شىركىتىنىڭ تۇراقلىق توكلۇق ئېلېكتر ماشىنىسىنى قايتا لايىھىلەشكە تولۇق مەسئۇل بولغان.
ئۇ توكنى ئۆزگەرتىشكە تۈرتكە بولغان مۇھىم كىشىلەرنىڭ بىرى دەپ قارالغان ھەمدە ھازىرقى زامان ئۆزگىرىشچان توكنى كەشىپ قىلغان ئادەم. ئۇ نۇرغۇن ئالاقىدار پاتنېتى، شۇنداقلا ئېلېكتر ماگنىت ئىلمى نەزەرىيىسى تەتقىقات خىزمىتى ھازىرقى زامان سىمسىز خەۋەرلىشىش ۋە سىمسىز تېلېگرافنىڭ ئۇل تېشى ھېسابلىنىدۇ.
تېسلا سەككىز خىل تىلدا راۋان سۆزلىيەلەيدۇ: چېخ تىلى، ئىنگلىز تىلى، فرانسۇز تىلى، گېرمان تىلى، ۋېنگىرىيە تىلى، ئىتالىيە تىلى، لاتىن تىلى ۋە ئۆزىنىڭ ئانا تىلى سېرب تىلى.
تۆھپىسى
تېسلا ئۆزگىرىشچان توكنى كەشىپ قىلغاندا ئەگەر ئۇ پاتېنت ھەققى يىغىشنى قارار قىلغان بولسا، ھەربىر ئات كۈچى ئۆزگىرىشچان ئىشلەتكەندە چوقۇم ئۇنىڭغا 2.5 دوللار پاتېنت ھەققى تۆلەش كېرەك ئىدى. بۇنداق بولسا ئۇ ناھايىتى تېزلا روكفېللېردىن ئېشىپ، ئامېرىكىدىكى ئەڭ باي ئادەمگە ئايلىناتتى.
بىراق ئۇ ئۆزگىرىشچان توكنىڭ پاتېنت ھوقۇقى ھۆججىتىنى يىرتىۋېتىپ، بۇ توكنى كىشىلەرنىڭ ھەقسىز ئىشلىتىشىگە تاپشۇرغان.
تېسلا 100 نەچچە يىل بۇرۇن قۇرغان توك تارقىتىش ئىستانسىسى تا ھازىرغىچە نورمال خىزمەت قىلماقتا.
رېنتىگېن نۇرىنىمۇ تېسلا ئاۋۋال بايقىغان. ئۇ ئۆزىنىڭ قولىنى رېنتىگىن نۇرى ئارقىلىق رەسىمگە تارتىپ رېنتىگىنگە ئەۋەتىپ بەرگەن، بىراق ئۇ ئۆزىنىڭ بۇ ئالەمشۇمۇل بايقىشىنى سىرتقا جاكارلىمىغان.
1892-يىلى تېسلا سىمسىز رادىئو تارقىتىش ئۈسكۈنىسىنى ياساپ چىققان.
1899-يىلى چاقماق ھاسىل قىلغان.
تېسلانىڭ ئەڭ قالتىس كەشپىياتى بولسا دۇنيا سىگنال سىستېمىسى. بۇ نەرسە سىمسىز تارقىتىش ۋاستىسى ئارقىلىق كۆزنى يۇمۇپ ئاچقۇچە ھەرقانداق تىپتىكى سىگنال، ئۇچۇر، يېزىق قاتارلىقلارنى دۇنيانىڭ ھەر قانداق بىر بۇرجىكىگە يەتكۈزۈپ بېرىپلا قالماستىن، يەنە ھازىرقى ئۈسكۈنىلەرنى ئۆزگەرتمىگەن ئەھۋال ئاستىدا تېلېگرامما، تېلېفون ۋە باشقا سىگنال پونكىتلىرى ئارىسىدا ئۆزارا تۇتاشتۇرۇشنى ئەمەلگە ئاشۇرغىلى بولىدۇ.