cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئائىلە قۇرۇلمىسى
ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ ئۇيغۇرلارنىڭ ئائىلە تىپى ۋە قۇرۇلمىسىدا ئىككى قۇتۇپقا بۆلۈنۈش كېلىپ چىقىش بىلەن فېئودال چوڭ جەمەتلىك ئائىلە ۋە ئوتتۇرا تىپتىكى ئائىلىلەرمۇ شەكىللەنگەن. مەسىلەن، جەنۇبىي شىنجاڭ رايونىدا قەشقەردىكى تاش ئاخۇن بايلار ئائىلىسى؛ قەشقەر شىنجاڭ رايونىدا تۇرپاندىكى مۇسۇلبايلار ئائىلىسى؛ شىمالىي شىنجاڭ رايونىدا ئىلىدىكى مۇسابايوۋلار ئائىلىسى قاتارلىق ئائىلىلەر ئەنە شۇنداق فىئودال چوڭ جەمەتلىك ئائىلىلەرنىڭ ۋەكىللىرىدىندۇر. ئىككى ئەۋلات بىرگە ياشايدىغان ئائىلىلەر ئوتتۇرا تىپتىكى ئائىلىلەردىن بولۇپ، ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە ئاساسىي سالماقنى ئىگەللەيدۇ. فېئودال چوڭ جەمەتلىك ئائىلىلەر، ئوتتۇرا تىپتىكى ئائىلىلەرگە ئوخشاش تەرەققىي قىلالمىغان.
تۇزسىزلاشتۇرۇش
يەنى دېڭىز سۈيىنىڭ تاتلىق سۇ ئىشلەپچىقىرىشنى تۇزسىزلاندۇرۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلىشى سۇ بايلىقىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن ئوچۇق كود كۆپەيتىش تېخنىكىسى. ئۇ تاتلىق سۇنىڭ ئومۇمىي مىقدارىنى ئاشۇرالايدۇ ، ۋاقىت ۋە بوشلۇقنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىمايدۇ ، ھەمدە دېڭىز بويىدىكى ئاھالىلەرنىڭ ئىچىملىك سۈيى ۋە سانائەت پار قازانلىرىنىڭ تولۇقلىنىشى قاتارلىق مۇقىم سۇ بىلەن تەمىنلەشكە كاپالەتلىك قىلالايدۇ. ھازىر ئىشلىتىلىۋاتقان تۇزسىزلاندۇرۇش ئۇسۇللىرى دېڭىز سۈيىنى توڭلىتىش ئۇسۇلى ، ئېلېكتر ئوپتىك ئۇسۇلى ، ئايرىش ئۇسۇلى ، تەتۈر ئوسموس كېسىلى ۋە ئاممونىي كاربونات ئىئون ئالماشتۇرۇش ئۇسۇلى.
ماشنىلىق ئۆگىنىش
thumb|ماشىنىلىق ئۈگىنىش قارار چىقىرىش چاشما گىرافى ماشىنىلىق ئۇگنىش بولسا ئالگورىزىم ۋە سىتاستىكىلىق مودىلىللارنىڭ كومپىيوتۇر پىروگىراممىسى  ئارقىلىق، بىزنىڭ يوليورقىمىزسىز ، يەنى خۇلاسىلەش، نۇسخا تونۇشلارغا تايىنىپ،  مەلۇم بىر سىناقنى تاماملاشنى كۆرسىتىدۇ ، ماشىنىلىق ئۆگنىش سۈنئى ئەقىلنىڭ تارماق پىنى ھىسابلىنىدۇ. ماشىنىلىق ئۇگنىش ئالگورىزىمى بولسا بار بولغان  سانلىق ئۇچۇرلار ئاساسىدىكى ماتىماتكىلىق مودىللارنىڭ يېڭى ئۇچۇرلارنى يەنى  كەلگۇسنى قىياس قىلشى ھىسابلىنىدۇ. ماشىنىلىق ئۇگنىش ئالگورىزىمى نۇرغۇنلىغان ئەپلەردە ، يۇمشاق دېتاللاردا ئىشلىتىلدىغان بولۇپ مەسلەن، چىراي ۋە ئاۋاز تونۇش ،  يېزىق تونۇش ، ئېخەت سۈزگۇچ ، بىئولوگىيلىك ئالاھىدىلىكنى تونۇش ، سەھىيە ۋە داۋالىنىش ، ماشىنا ئادەم ، ئىلىكتورۇنلۇق ئويۇن  قاتارلىقلار.
مىسال
thumb|توم-توم قوللىنىشچان ماشىنىلق ئۈگىنىش يىغىنى 2019 ماشىنىلىق ئۇگنىش سىتاستىكىغا ناھايىتى يېقىن بولۇپ كومپىيوتىر ئارقىلىق قىياس قىلىش ، كەلگۈسنى پەرەز قىلدىغان پەن ھىسابلىنىدۇ. مۇنداقچە ئېيتقاندا ماتېماتكا ۋە سىتاستىكا قاتارلىق پەنلەر ناھايىتى مۇھىم ئاساس ھىسابلىنىدۇ.
مىسال 1 :  بىز ئۆزىمىزدە بار بولغان سانلىق ئۇچۇرلانى ئانالىز قىلىش ئارقىلىق  بىر خۇلاسىگە ئېرشىمىز ، ھەمدە مۇشۇ سانلىق ئۇچۇرلار ئارقىلق ماتىماتكىلىق مودىل تۇرغۇزمىز ،  يېڭى سانلىق ئۇچۇرلارنى مۇشۇ ماتىماتكىلىق مودىل ئارقىلىق قىياس قىلمىز. مانا بۇ ماشىنىلىق ئۆگنىش ھىسابلىنىدۇ.
مىسال 2: بىز ھايۋانلانىڭ رەسمىنى ئانالىز قىلىش ئارقىلق توخۇنىڭ ئىككى پۇتى بارلىقنى ، مۆشۈكنىڭ تۆت پۇتى بارلىقنى كۇزتىمىز، نەتىجىدە بىر خۇلاسىگە ئىرشىمىز ، ھەمدە ئېرشكەن خۇلاسە ئاساسىدا ماتىماتكىلىق مودىل تۇرغۇزۇپ يېڭى بىر ھايۋاننىڭ مۆشۈك ياكى توخۇ ئىكەنلىكنى قىياس قىلىمىز ، بەلكىم سىز ئىتنىڭمۇ تۆت پۇتى بار تۇرسا دىيشىڭىز مومكىن ، ناھايىتى توغرا ، دىمەككى بىز يەنىمۇ ئىنچىكە سانلىق ئۇچۇرلارغا مۇھتاج دىگەن گەپ
تۈرى ۋە مەزمۇنىلىرى
ماشىنىلىق ئۆگىنىش چوڭ جەھەتتىن كۆزەتكۈچلىك ئۆگىنىش ، كۆزەتكۈچسىز ئۆگىنىش ۋە يېرىم كۆزەتكۈچلىك ئۆگىنىش ، مەجبۇرىي ئۆگىنىش قاتارلىقلارغا بۆلىنىدۇ.
ماشىنىلىق ئۆگنىش ئالگورىزىمنىڭ تۈرلىرى :
ماشىنىلىق ئۆگىنىش ئالگورىزىمنىڭ تۇرلىرى چوڭ جەھەتتىن تۆت بولۇپ تۈرلەش ، تۈپلەش ، ئايرىش ، ئۆلچەم كېمەيتىش قاتارلىقلار ، بۇ تۆت چوڭ ئالگورىزىم ئىچدىن بەك كۆپ كىچىك تارماقلارغا ئايرىلىدۇ
تارىخى
ماشىنىلىق ئۆگىنىش سۈنئى ئەقىلنى ئىشقا ئاشۇرۇشتىكى ئاساسلىق ئۇسۇللارنىڭ بىرى بولۇپ ، ھازىر ئۇچقاندەك تەرەققى قىلىش باسقۇچغا كىرىپ بولدى. ئەڭ دەسلەپكى ماشىنىلىق ئۆگىنىش ئالگورىزىمى ئالدىنىقى ئەسىرنىڭ باشلىرىدا بارلىققا كەلگەن بولۇپ ، يۇز يىلدىن كۆپرەك ۋاقىت بولدى. ئالدىنقى ئەسىرنىڭ ئوتتۇرلىرى كومپىيوتېرنىڭ بارلىققا كىلشى  نۇرغۇن كىشلەرگە ئىلھام ئېلىپ كەلگەن. خەب (Donald Olding Hebb ) ، ئالەن تۇرىڭ (Alan Turing ) قاتارلىق كىشلەر ئۆزىنىڭ يېڭچە پىكرىلىنى ئوتتورغا قويوشقا باشلىغان. گەرچە ماشىنىلىق ئۆگىنىشنىڭ تارىخى خېلى ئۇزۇن بولسىمۇ ، كومپىيوتۇر ھىسابلاش سۈرئىتىنىڭ ئاستا بولۇشى ، سانلىق ئۇچۇرلارنىڭ يېتەرسىز بولۇشى تۈپەيلى ماشىنىلىق ئۆگىنىش كىشلەرنىڭ دىققەت ئېتبارىنى ئانچە قوزغىيالمىغان.
1950- يىلى ئالەن تۇرىڭ مەشھۇر تۇرىڭ سىنقىنى ئېلىپ بىرىپ ، كومپىيوتۇردا زادى ئەقىل بولامدۇ يوق شۇنى سىناق قىلغان.
1957- يىلى فىرەن روسىنبىلەت تۇنجى كومپىيوتېر نىرۋا سىستىمىسنى كەشىپ قىلغان بولۇپ ، ئادەم مىڭسىنىڭ ھەركەت ھالىتىگە تەقىلىد قىلغان.
1979- يىلى سىتەنفورد ئۇنۋىرسىتى سىتەنفورد ماشىنىسنى كەشىپ قىلىدى ، بۇ ماشىنا ئەتراپتىكى توسالغۇلارنى سىزەلەيتتى.
1990- يىلى ماشىنىلىق ئۆگىنىش زور سانلىق ئۇچۇرلانى بىر تەرەپ قىلىشقا باشلىغان.
1997-  سۈنئى ئەقىل تۇنجى دۇنياۋى شاھمات چىمپىيونىنى مەغلۇپ قىلغان.
2006- يىلى جەففىرى خىنتون چۇڭقۇرلاپ ئۆگىنىش نەزىريەسىنى ئوتتورغا قويغان بولۇپ ، بۇ نەزىريە بىلەن رەسىم ۋە كىنولاردىكى سانلارنى ۋە يېزىقلارنى پەرقلەندۇرگىلى بولاتتى.
2016- يىلى ئالفاگو  دۇنياۋى قورشاۋ شاھمات ماھىرلىرنى يېڭىپ ،  ئىنسانلارنىڭ  ئۆزىگە رەقىپ بولالمايدىغانلىقنى يەنە بىر قېتىم ئىسپاتلىدى.
مانا مۇشنىڭدىن باشلاپ  ئىلۇن ماسىك ، سىتىفىن خاۋكىڭ قاتارلىقلار  سۇنئى ئەقىلنىڭ ئىنسانلارنى ھالاكەتكە ئىلىپ باردىغانلىقنى ئاگاھلاندۇردى ، يەنى بەزى كىشلەر سۈنئي ئەقىلنىڭ ئادەم مېڭسىگە ئوخشاش تەپەككۇر قىلالمايدىغانلىقنى ،سۇنئى ئەقىل بىلەن ئادەم مىڭسىنى سىلۇشتۇرۇش مومكىن بولمايدىغانلىقنى ،  ئارتۇقچە ئەنسىرەشنىڭ ھاجىتى يوقلىقنى ئوتتورغا قويدى.
ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 80-  يىللىرى ماشىنىلىق ئۆگىنىش مۇستەقىل بىر پەن بولۇپ شەكىللەنگەن بولۇپ ، ھازىرغىچە قىرىق يىلچە ۋاقىت بولدى. كىيىنكى قىرىق يىل ناھايىتى تېز تەرەققى قىلغان بولۇپ ، بولۇپمۇ مۇشۇ يېقىنقى ئون يىل ئىچدە يۇقىرى پەللىگە چىقتى دىيىشكە بولىدۇ.
يېڭى ئەسىرنىڭ كىرشى بىلەن  ئۇچۇر تېخنىكىسنىڭ ئۇچقاندەك تەرەققى قىلىشى ،  يېڭى بىر ئەۋلاد ئۆزەكلەرنىڭ ئىجاد قىلنىشى كومپىيۇتېرنىڭ ھېسابلاش ئىقتىدارنىڭ ھەسسىلەپ ئېشىشى،  شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا سانلىق ئۇچۇرلارنىڭمۇ ھەسسىلەپ ئېششىنى كەلتۇرۇپ چىقاردى. كىشلەر بارغانسىرى زور سانلىق ئۇچۇرلارنى يېڭچە تەپەككۇر بىلەن بىر تەلەپ قىلىشنىڭ زۆرۆرىيتىنى ھىس قىلىپ يەتتى.
ئىلاۋە : سانلىق ئۇچۇر ناھايىتى مۇھىم بولۇپ ، بۇندىن كىيىنكى دەۋىردە بايلىق ھەرگىزمۇ پۇل بىلەن ، نىفىت بىلەن ، قىزىلما بايلىقلار بىلەن ئۆلچەنمەستىن ، سانلىق ئۇچۇرلارنىڭ ئاز كۆپلىكى بىلەن ئۆلچىندىغان دەۋىر يىتىپ كەلدى. دېمەك سانلىق ئۇچۇر ناھايىتى مۇھىم دىگەن گەپ ، بۇنچە مۇھىم بولغان سانلىق ئۇچۇرلانى بىر تەرەپ قىلىش ، ئۇنىڭدىن قانداق پايدىلنىش  دەل ماشىنىلىق ئۆگىنىش قاتارلىق ئۇسۇللار بىلەن بولدۇ. بۇنىڭ تىپىك مىسالى خىتتاينىڭ ياسىمىچىلىق 2025 پىلانى، بەش جى تورى قاتارلىقلار  ، گىرمانىيەنىڭ سانائەت تۆت پىلانى ، ياپۇنىيەنىڭ جەميەت بەش پىلانى قاتارلىقلاردۇر.
توكلۇق بېلىق ۋە ۋولت باتارېيىسى
تەبىئەت دۇنياسىدا توك ھاسىل قىلالايدىغان جانلىقلار ناھايىتى كۆپ بولۇپ، پەقەت بېلىقلاردىنلا 500 نەچچە تۈرى بار، كىشىلەر توك چىقىرالايدىغان بۇ بېلىقلارنى ئومۇملاشتۇرۇپ «توكلۇق بېلىق» دەپ ئاتايدۇ.
ھەر خىل بېلىقلارنىڭ توك چىقىرىش ئىقتىدارى ئوخشاش بولمايدۇ. توك چىقىرىش ئىقتىدارى ئەڭ كۈچلۈكلىرى توكلۇق سىكاتى بېلىقى، توكلۇق ئامۇرسوم بېلىقى ۋە توكلۇق يىلانبېلىقلاردۇر. ئوتتۇرىھال چوڭلۇقتىكى بىر توكلۇق سىكاتى بېلىقى 70 ۋولت ئەتراپىدا توك بېسىمى ھاسىل قىلالايدۇ؛ ئافرىقا توكلۇق سىكاتى بېلىقىنىڭ ھاسىل قىلىدىغان توك بېسىمى 220 ۋولتقا يېتىدۇ؛ ئافرىقا توكلۇق ئامۇرسوم بېلىقى 350 ۋولت توك بېسىمى ھاسىل قىلالايدۇ؛ توكلۇق يىلانبېلىق 500 ۋولت توك بېسىمى ھاسىل قىلالايدۇ؛ جەنۇبىي ئامېرىكىدىكى بىر خىل توكلۇق يىلانبېلىق 880 ۋولت ئەتراپىدا توك بېسىمى ھاسىل قىلىپ، ئات چوڭلۇقىدىكى ھايۋانلارنى توك بىلەن سوقۇپ ئۆلتۈرەلەيدىغان بولغاچقا، ئۇنى توك سوقۇش چېمپىيونى دېيىشكە بولىدۇ.
توكلۇق بېلىقلارنىڭ توك چىقىرالىشىدىكى سىر زادى نەدە؟ توكلۇق بېلىقلارنى ئاناتومىيىلىك تەتقىق قىلىش ئارقىلىق، ئۇلارنىڭ تېنىدە بىر خىل ئالاھىدە توك چىقىرىش ئەزاسىنىڭ بارلىقى بايقالدى. بۇ توك چىقىرىش ئەزاسى ئېلېكتر تاختىچىسى ياكى ئېلېكتر تەخسىچىسى دەپ ئاتىلىدىغان نۇرغۇن يېرىم سۈزۈك تەخسىسىمان ھۈجەيرىلەردىن تۈزۈلىدۇ. توكلۇق بېلىقلارنىڭ تۈرلىرى ئوخشاش بولمىغاچقا، توك چىقىرىش ئەزاسىنىڭ شەكلى، ئورنى ۋە ئېلېكتر تاختىچىلىرىنىڭ سانىمۇ ئوخشاش بولمايدۇ. توكلۇق يىلانبېلىقنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسى پرىزمىسىمان بولۇپ، قۇيرۇق ئومۇرتقىسىنىڭ ئىككى يېنىدىكى مۇسكۇللىرى ئىچىگە جايلاشقان؛ توكلۇق سىكاتى بېلىقىنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسى ياپىلاق بۆرەكسىمان بولۇپ، بەدەن ئوتتۇرا سىزىقىنىڭ ئىككى يېنىغا جايلاشقان، ئۇنىڭدا تەخمىنەن2 مىليون پارچە ئېلېكتر تاختىچىسى بولىدۇ؛ توكلۇق ئامۇرسوم بېلىقىنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسىنىڭ مەنبەسى مەلۇم خىل بەز تەنچىسىدە بولۇپ، ئۇ تېرىسى بىلەن مۇسكۇللىرىنىڭ ئارىلىقىغا جايلاشقان، ئۇنىڭدا تەخمىنەن5 مىليون پارچە ئېلېكتر تاختىچىسى بولىدۇ. يالغۇز بىر تال ئېلېكتر تاختىچىسىنىڭ ھاسىل قىلىدىغان توك بېسىمى ناھايىتى ئاجىز بولسىمۇ، لېكىن ئېلېكتر تاختىچىلىرى ناھايىتى كۆپ بولغاچقا، ھاسىل قىلىدىغان توك بېسىمى ناھايىتى يۇقىرى بولىدۇ.
توكلۇق بېلىقلارنىڭ بۇ خىل ئالاھىدە ماھارىتى كىشىلەرنى بەكمۇ قىزىقتۇرماقتا. 19-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ئىتالىيە فىزىكا ئالىمى ۋولت توكلۇق بېلىقلارنىڭ توك چىقىرىش ئەزاسىنى ئۆرنەك قىلىپ، دۇنيا بويىچە ئەڭ بۇرۇنقى(ئىپتىدائىي) ۋولتا باتارېيىسىنى لايىھىلەپ چىققان. بۇ خىل باتارېيە توكلۇق بېلىقلارنىڭ تەبىئىي توك چىقىرىش ئەزاسى بويىچە لايىھىلەنگەن بولغاچقا، «سۈنئىي ئېلېكترىك ئەزا» دەپ ئاتالغان.
روزى موللام
ئابدۇخالىق ئۇيغۇرنى چاققان شېڭ سىسەينىڭ سادىق غالچىسى ــــ روزى موللام
1933 -يىلى قۇمۇل  دېھقانلار  قوزغىلاڭچىلىرىدىن  ئەجەللىك  زەربە  يەپ، ئۈرۈمچىگە  قېچىپ  كېلىۋاتقان  شېڭ شىسەي  تۇرپانغا  كەلگەندە ، روزى موللام  شىڭ شىسەيگە غالچىلىق قىلىپ، ئېشەك مىنىپ ئالدىغا بېرىپ ئابدۇخالىق  ئۇيغۇر  ۋە  ئۇنىڭ  سەبداشلىرىنى  «دېھقانلار    قوزغىلىڭىزنىڭ  مەنىۋى  تەرغىباتچىسى»  دەپ  چاقىدۇ. شىڭ شىسەي بۇنى ئاڭلاپ ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ۋە ئۇنىڭ سەپداشلىرىنى تۇتقۇن قىلىپ تۈرمىگە  تاشلايدۇ. ئابدۇخالىق ئۇيغۇر 1933-يىلى 3-ئاينىڭ  13 -كۈنى  سەبداشلىرى  بىلەن  باتۇرلاچە  قۇربان  بولىدۇ.
شاپتۇل داموللام
( - 1936)، كاشغەر پەيزىۋات ناھىيىسى شاپتول يېزىسىدىن بولۇپ، مەشھۇر مىللىي مۇناپىق. 1936 - يىلى 5 - ئاينىڭ 12 - كۈنى كەچتە ئۈرۈمچىگە، شېڭ شىسەينىڭ يېنىغا مېڭىشنىڭ ھارپىسىدا تۈمەن دەريا بويىدا بوغۇزلىنىپ ئۆلتۈرۈلگەن.
ﺋﺎﺑﺪﯗﻏﻮﭘﯘﺭ ﺷﺎﭘﺘﯘﻝ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻡ ﭘﻪﻳﺰﺍﯞﺍﺕ ﺷﺎﭘﺘﯘﻟﻠﯘﻕ ﻛﯩﺸﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺩﯨﻨﯩﻲ ﻣﻪﻟﯘﻣﺎﺗﻰ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ، ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﺗﻪﯞﻩﺳﯩﺪﻩ ﺗﻪﺳﯩﺮﻯ ﺯﻭﺭ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ. ﻟﯧﻜﯩﻦ ﺑﯘﻛﯩﺸﻰ ﺳﯧﭙﻰ ﺋﯚﺯﯨﺪﯨﻦ ﻣﯘﻧﺎﭘﯩﻖ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﺎﺑﺪﯗﻗﺎﺩﯨﺮ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻣﻐﺎ ﻗﻪﺳﺖ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺳﯘﻳﯩﻘﻪﺳﺘﯩﮕﻪ ﻗﺎﺗﻨﺎﺷﻘﺎﻥ. ﺋﻮﺳﻤﺎﻥ ئېلى ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﯚﻣﯜﺭ ﺷﯩﺠﺎﯕﻨﻰ ﺯﯨﺪﺩﯨﻴﻪﺗﻜﻪ ﺳﯧﻠﯩﭗ، ﻣﺎ ﺟﻪﻧﺴﺎﯓ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻛﻪﺗﻤﻪﻥ ﭼﺎﭘﻘﺎﻥ. ﺋﯘ 1934 - ﻳﯩﻠﯩﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ، ﻳﻪﻧﻰ ﺷﯧﯔ ﺷﯩﺴﻪﻱ ﮬﯚﻛﯜﻣﯩﺘﻰ ﺩﻩﯞﺭﯨﺪﻩ ﺋﻪﺗﯩﯟﺍﺭﻟﯩﻨﯩﭗ ﺋﯩﺸﻠﯩﺘﯩﻠﮕﻪﻥ ﮬﻪﻡ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﺩﻩ ﻗﯘﺭﯗﻟﻐﺎﻥ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﯘﻳﯘﺷﻤﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺭﻩﺋﯩﺴﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ. 1935 - ﻳﯩﻠﻰ ﻳﺎﺯﺩﺍ ﺋﯜﺭﯛﻣﭽﯩﮕﻪ ﻛﯧﻠﯩﭗ، ﺋﯚﻟﻜﻪ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﺋﯧﭽﯩﻠﻐﺎﻥ « ﺋﯩﻜﻜﯩﻨﺠﻰ ﻗﯧﺘﯩﻤﻠﯩﻖ ﺋﺎﯞﺍﻡ ﻛﻮﻧﻔﯩﺮﯨﻨﯩﻴﯩﺴﻰ » ﮔﻪ ﻗﺎﺗﻨﺎﺷﻘﺎﻥ. ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﺑﺎﺭﻏﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ، ﺷﯧﯔ ﺷﯩﺴﻪﻳﮕﻪ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺋﯩﺨﻼﺳﻰ ﮬﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﺳﯚﺯﻟﻪﭖ ﻳﯜﺭﮔﻪﻥ ﮬﻪﻡ شىڭ شىسەينىڭ « ﺋﺎﻟﺘﻪ ﺑﯜﻳﯜﻙ ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﺘﻰ » ﻧﻰ ﺗﻪﺷﯟﯨﻖ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ.
1936 - ﻳﯩﻠﻰ 5 - ﺋﺎﻳﺪﺍ، ﺷﯧﯔ ﺷﯩﺴﻪﻱ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﻧﯩﯔ ﯞﺍﻟﯩﺴﻰ ﯞﺍﯓ ﺑﺎﯞﭼﻪﻧﮕﻪ ﺗﯧﻠﯧﮕﺮﺍﻡ ﺑﯧﺮﯨﭗ،«ﺳﻮﯞﯦﺖ ﺋﯩﺘﺘﯩﭙﺎﻗﯩﺪﺍ ئېكىسكۇرسىيە ﯞﻩ ﺯﯨﻴﻪﺭﻩﺗﺘﻪ ﺑﻮﻟﯘﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺳﻮﺩﺍ - ﺳﺎﻧﺎﺋﻪﺗﭽﯩﻠﻪﺭ ﺗﻪﻛﺸﯜﺭﯛﺵ ﺋﯚﻣﯩﻜﻰ ﺗﻪﺷﻜﯩﻞ ﻗﯩﻠﻐﺎنلىقىنى ، ﺷﯘﯕﺎ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﯘﻳﯘﺷﻤﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﻣﯘﺩﯨﺮﻯ ﺋﺎﺑﺪﯗﻏﻮﭘﯘﺭ ﺷﺎﭘﺘﯘﻝ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻣﻨﻰ ﺋﯜﺭﯛﻣﭽﯩﮕﻪ ﺋﻪﯞﻩﺗﯩﭗ ﺑﯧﺮىشى ﻻﺯىملىقى»نى ﺋﯘﻗﺘﯘﺭﻏﺎﻥ. ﺷﯧﯔ ﺷﯩﺴﻪﻳﻨﯩﯔ ﺋﺎﺑﺪﯗﻏﻮﭘﯘﺭ ﺷﺎﭘﺘﯘﻝ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻣﺪﯨﻦ ﭘﺎﻳﺪﯨﻼﻧﻤﺎﻗﭽﻰ ﺑﻮﻟﯘﯞﺍﺗﻘﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺑﯩﻠﮕﻪﻥ ﻣﻪﮬﻤﯘﺕ ﺷﯩﺠﺎﯓ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﯜﺭﯛﻣﭽﯩﮕﻪ ﺑﯧﺮﯨﺸﯩﻐﺎ ﻳﻮﻝ ﻗﻮﻳﻤﯩﻐﺎﻥ. ﺋﯘ، 5 - ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 12 - ﻛﯜﻧﻰ ﻛﯧﭽﯩﺪﻩ، ﺋﺎﺩﻩﻡ ﺋﻪﯞﻩﺗﯩﭗ ﺋﺎﺑﺪﯗﻏﻮﭘﯘﺭ ﺷﺎﭘﺘﯘﻝ ﺩﺍﻣﻮﻟﻠﯩﻨﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﻛﻮﻧﺎﺷﻪﮬﻪﺭﻧﯩﯔ ﺋﯚﺗﻪﯓ ﺑﺎﺯﯨﺮﯨﺪﺍ ﻳﯘﺷﯘﺭﯗﻥ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﮔﯜﺯﯛﯞﻩﺗﻜﻪﻥ.
مەنبە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
كىچىك مۈشۈكئېيىق
left|thumb|350px|كۆكمەت left|thumb|350px|
13- چىللە
13- چىللە ياكى 13- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 13- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 194. (كەبىسە يىلى 195.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 171 كۈن باردۇر.
ھېكىم نۇر
لۇتپۇللا مۇتەللىپنى چاققان گومىنداڭچى ــــ ھېكىم نۇر
ئاقسۇ ۋىلايەتلىك ساقچى ئىدارىسىنىڭ جاسۇسلۇق بۆلۈمىدىن مۇتەللىپنى كۈزىتىدىغان ئادەملەر ئاللىبۇرۇن تەشكىللەنگەن. شۇ چاغدا ئاقسۇ گېزىتخانىسىدا لۇتپۇللا مۇتەللىپنى تەكشۈرىدىغان «ئەپەندى»، ئۇيغۇر ئۇيۇشمىسىدا «ياخشى»، «كاڭجيەن»، جەمئىيەتتە «گاڭبى» دىگەندەك مەخسۇس ئادەملەر بار ئىدى. ل.مۇتەللىپ قاتارلىقلارنى ئاشكارلاپ قويغان ھېكىم نۇرنىڭ مەخپىي ئىسمى «گاڭبى» ئىدى. ھېكىم نۇر شۇ يىللاردىكى ساقچى ئەمەلدارى، ل.مۇتەللىپلەرنىڭ تەشكىلاتىغا سوقۇنۇپ كىرگەن ئىشپىيون ھەم مۇتەللىپنىڭ قاتىلى ئىدى.
ئاسىيا قارا ئېيىق
left|thumb|350px|ئاسىيا قارا ئېيىق left|thumb|300px| ئاسىيا قارا ئېيىق(لاتىن تىلى: Ursus thibetanus)
15- چىللە
15- چىللە ياكى 15- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 15- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 196. (كەبىسە يىلى 197.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 169 كۈن باردۇر.
16- چىللە
16- چىللە ياكى 16- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 16- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 197. (كەبىسە يىلى 198.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 168 كۈن باردۇر.
مۈشۈكئېيىق
left|thumb|350px|مۈشۈكئېيىق left|thumb|300px| مۈشۈكئېيىق
18- چىللە
18- چىللە ياكى 18- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 18- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 199. (كەبىسە يىلى 200.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 166 كۈن باردۇر.
17- چىللە
17- چىللە ياكى 17- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 17- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 198. (كەبىسە يىلى 199.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 167 كۈن باردۇر.
19- چىللە
19- چىللە ياكى 19- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 19- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 200. (كەبىسە يىلى 201.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 165كۈن باردۇر.
20- چىللە
20- چىللە ياكى 20- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 20- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 201. (كەبىسە يىلى 202.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 164كۈن باردۇر.
شىخەنزە ئۇنىۋېرسىتېتى
شىخەنزە ئۇنىۋېرسىتېتى
21- چىللە
21- چىللە ياكى 21- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 21- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 202. (كەبىسە يىلى 203.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 163كۈن باردۇر.
مالاي ئېيىقى
left|thumb|350px|مالاي ئېيىقى مالاي ئېيىقى
گوپا بەگ
ئىككىنچى ئەۋلاد قۇمۇل ۋاڭى گوپا بەگ (1709-يىلدىن 1711-يىلغىچە تەختتە ئولتۇرغان) ، كاڭشىنىڭ 48-يىلى (1709-يىلى ) 4-ئايدا ئەبەيدۇللانىڭ چوڭ ئوغلى گوپا بەگ 1-دەرىجىلىك جاساق تارخان بەگلىككە ۋارىسلىق قىلىپ ئىككى يىل تەختتە ئولتۇرۇپ ۋاپات بولىدۇ
قەشقەر پىداگوگىكا ئىنىستىتۇتى
قەشقەر پىداگوگىكا ئىنىستىتۇتى بىر كۆپ مىللەتلىك ، كۆپ پەن تۇرلۇك ، كۆپ خىل شەكىللىك ئالىي پىداگوكىكا مەكتىپى ، جەنۇبى شىنجاڭدىكى بىردىنبىر ئالىي پىداگوكىكا مەكتىپى ، ئوتتۇرا غەربىي رايوندىكى ئاساسىي قاتلام ئىقتىدار قۇرلۇشىدىكى ئالىي مەكتەپ ، ھەم ۋەتىنىمىزنىڭ ئەڭ غەربىدىكى ئالىي مەكتەپ. پىداگوكىكىنىڭ
يىلپىز
left|thumb|350px|يىلپىز يىلپىز
قونالغۇ
يىلپىز:مۈشۈك ئائىلىسىگە تەۋە گۆشخور ھايۋان،دەرەخكە يامىشالايدۇ،سۈرئىتى ئىنتايىن تېز،باشقا ھايۋانلارنى ئوۋلاپ ھايات كەچۈرىدۇ
زۇبەير ئىبنى ئەلئەۋۋام
زۇبەير ئىبنى ئەلئەۋۋام (ئەرەبچە: الزبير بن العوام): زۇبەير ئىبنى ئەلئەۋۋام ئەلئەسەدىي ئەلقۇرەشىي. (ھ. بۇرۇنقى 28 – ھ. 36 / م. 594 – 656) تۇنجى مۇسۇلمان بولغان سەككىز كىشىنىڭ ۋە جەننەت بىلەن بېشارەت بېرىلگەن 10 ساھابىنىڭ بىرى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھاممىسىنىڭ ئوغلى. ھەزرىتى ئۆمەر ئۇنى خەلىپە تاللايدىغان ئالتە كىشىلىك شۇرا ھەيئىتىگە تاللىغان.
ئەبەيدۇللا
بىرىنچى ئەۋلاد قۇمۇل ۋاڭى ئەبەيدۇللا (1697-يىلدىن 1709-يىلغىچە تەختتە ئولتۇرغان) ، ئەبەيدۇللا ۋاڭلىققا تەيىنلىنىپ ئىككىنچى يىلى (1698-يىلى) چىڭ ھۆكۈمىتى ئۇنىڭ قۇمۇلدىكى ھۆكۈمرانلىقىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن ، ۋاسساللار مەھكىمىسىنىڭ ئەمەلدارى بورسەي ئارقىلىق ئۇنىڭغا قۇمۇلنى ئىدارە قىلىش تامغىسىنى ئەۋەتىدۇ ھەمدە يامبۇ، قىزىل تۇغ قاتارلىقلارنى ئىنئام قىلىدۇ. ئەبەيدۇللانىڭ چوڭ ئوغلى گوپا بەگنى 2-دەرىجىلىك جاساقلىققا تەيىنلەپ، خوشۇن ئىشلىرىغا ياردەملىشىشكە ، 100ئەسكەر بىلەن سۇجۇدا تۇرۇشقا بۇيرۇيدۇ. ئەبەيدۇللانىڭ ئىككىنچى ئوغلى بەچى بەگنىمۇ ئىككىنچى دەرىجىلىك جاساقلىققا تەيىنلەيدۇ، خوشۇندا زەڭگى ، ئورۇنباسار زەڭگى، جارائېرجىن، سۇمۇن زەڭگى ، چەۋەنداز چېرىك دىگەنگە ئوخشاش ئەمەلدارلارنى قويىدۇ. سۇجۇغىمۇ بىر سۇمۇن زەڭگى تەيىنلەيدۇ. شۇنىڭ بىلەن قۇمۇل خوشۇنىنىڭ تەشكىلى ئورگانلىرى تەسىس قىلىنىپ بولىدۇ. شۇ يىلى 12-ئايدا ئەبەيدۇللا بېيجىڭغا سالامغا بارىدۇ. كاڭشىنىڭ 39-يىلى (1700-يىلى) سېۋىن ئارۇبدان قەشقەرگە قايتا يۈرۈش قىلىپ، ئاق تاغلىقلارنىڭ باشلىقى مەخمۇتنى مەنسىپىدىن ئېلىپ تاشلاپ ، قارا تاغلىقلارنىڭ باشلىقىنى خان قىلىپ تىكلەپ، جەنۇبى شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرلارغا بولغان ھۆكۈمرانلىقىنى قايتا ئەسلىگە كەلتۈرىدۇ. ئۇ كۆڭلىدە قۇمۇلغا باشتىن_ ئاخىر ئۆچمەنلىك ساقلاپ ، قۇمۇلدىن تۇرپانغا بارىدىغان سودىگەرلەرنىڭ مال-دۇنياسىنى دائىم تالان-تاراج قىلىدۇ. قۇمۇل گەرچە چىڭ ھۆكۈمىتىگە ئەل بولغان بولسىمۇ ، لېكىن ئاجىز بولغاچقا، جۇڭغارلارنىڭ چاڭگىلىغا قايتا چۈشۈپ قېلىش خەۋىپى ھەرقاچان مەۋجۇت ئىكەنلىكى چىڭ ھۆكۈمىتىگە ئايدىڭ ئىدى. شۇڭا ئۇ بىر تەرەپتىن سېۋىن ئارۇندانغا قۇمۇلغا پاراكەندىچىلىك سالماسلىق توغىرسىدا بۇيرۇق چۈشۈرسە ، يەنە بىر تەرەپتىن ئەبەيدۇللانىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن ، قۇمۇل سودىگەرلىرىنىڭ گەنسۇ بىلەن سودا ئالاقە قىلىشىغا يول قويۇپ، ئۇلانىڭ ئىچكى ئۆلكىلەر بىلەن بولغان ئىقتىسادى ئالاقىسىنى كۈچەيتىدۇ. كاڭشىنىڭ 45-يىلى (1706-يىلى) ئەبەيدۇللا ئىچكىرىدىن خەنزۇ ھۈنەرۋەنلەرنى تەكلىپ قىلىپ،ۋاڭ ئوردىسىنى قايتا ياسىتىدۇ. كاڭشىنىڭ 48-يىلى (1709-يىلى) ئەبەيدۇللا ۋاپات بولىدۇ.
ياۋرو
ياۋرو-ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسىگە ئەزا 12 دۆلەتتە 2002-يىلى 1-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن باشلاپ ئىشلىتىشكە باشلىغان پۇل بولۇپ، دوللاردىن قالسىلا دۇنيا بويىچە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :ياۋرو
ئېنگىلىزچە نامى :Euro
قىسقارتىلغان نامى :EUR
پۇل بەلگىسى :€
قىسقىچە تونۇشتۇرۇلۇشى
5پارچەياۋروياۋرو-ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسىگە ئەزا 12 دۆلەتتە 2002-يىلى 1-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن باشلاپ ئىشلىتىشكە باشلىغان پۇل بولۇپ، دوللاردىن قالسىلا دۇنيا بويىچە ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ياۋروپانىڭ بەلگىسى C نىڭ ئوتتۇرىسىغا ئىككى تۈز سىزىق(=) تارتىلغان بولۇپ، قەغەز پۇل ۋە تەڭگىدىن ئىبارەت ئىككى خىل. قەغەز پۇلغا 12 دۆلەتكە ۋەكىللىك قىلىدىغان 12 يۇلتۇز بەلگىسى، ياۋروپانىڭ خەرىتىسى ۋە ياۋروپا ئورگاق گەۋدىسىنىڭ بايرىقى چۈشۈرۈلگەن. قىممىتى لاتىنچە ۋە گرىكچە يېزىلغان. ئۇ بەش 10، 20، 100، 200، 500 ياۋرودىن ئىبارەت يەتتە خىل. تەڭگە پۇلنىڭ ئوڭ يۈزىدە ياۋروپا خەرىتىسى 12 يۇلتۇز بەلگىسى چۈشۈرۈلگەن ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسىنىڭ بايرىقى ۋە پۇلنىڭ قىممىتى با. كەينى يۈزىنى ھەر قايسى دۆلەتلەر ئۆزلىرى لايىھىلىگەن. تەڭگە پۇل بىر، ئىككى، بەش، 10، 20، 50 سېنتلىق ۋە بىر ياۋرو، ئىككى ياۋرولىقتىن ئىبارەت سەككىز خىل.
ئېغىرلىق ئۆلچەم بىرلىكلىرى
سېگولەن رويال
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
قىسقىچە تونۇشتۇرۇلۇشى
فرانسىيەنىڭ ئەڭ تونۇلغان ئاكتىپ ئايال سىياسەتچىلىرىدىن بىرى بولغان سېگولەن رويال 1953-يىلى سېنېگال پايتەختى داكاردا تۇغۇلغان. بۇرۇنقى بىر نەچچە ھۆكۈمەتتە مىنىستىر دەرىجىلىك ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن رويال، 2004-يىلى 2-ئاپرىلدىن بېرى، پوۋاتو-شارانت رايونى مەجلىس رەئىسىلىك ۋەزىپىسىنى ئۆتەپ كەلمەكتە.
سېگولەن رويال 2007-يىلىدىكى فرانسىيە پرزدىنتلىق سايلىمىدا سوتسىيالىستلار پارتىيىسىگە ۋەكالىتەن نېكولا ساركوزىغا قارشى سايلام رىقابەتچىسى بولۇشى بىلەن خەلقئارادا تونۇلغان.
كەسپى ۋە سىياسى ھاياتى
باشتا نانسى ئىككىنچى ئۇنىۋېرسىتىدا ئىقتىساد ئىلمى بويىچە تولۇق كۇرسنى پۈتتۈرگەن رويال، 1978-يىلى پارىژنىڭ داڭلىق ئالى سىياسى مەكتىۋى بولغان "پارىژ سىياسى پەنلەر ئىنىستىتۇتى"دىن دىپلوم ئالغان. ئارقىدىن فرانسىيە سىياسەتچىلىرىنىڭ ئۆتۈش ئۆتكىلى بولغان "دۆلەتلىك مەمۇرىيەت مەكتىۋى" گە ئوقۇشقا كىرگەن. 1980-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرۈپ، باشتا سوتچى، ئون نەچچە يىلدىن كىيىن ئادوۋكات بولغان.
1978-يىلى سوتسىيالىستلار پارتىيىسىگە ئەزا بولغان سېگولەن، 1982-1984 ئارىسىدا، جۇمھۇرىيەت رەئىسى باش كاتىپخانىسىدا، ياشلار ۋە تەنتەربىيە ئىشلىرىغا مەسئۇل بولغان. 1984-يىلىدىن 1988-يىلىغا قەدەر، شۇ چاغدىكى دۆلەت رەئىسى، سوتسىيالست فرانسوۋا مېتتېراڭ سېگولەننى ئىجدىمائى ئىشلار ۋە مۇھىت مىنىستىرلىگىگە مەسئۇل قىلغان. ئارقىدىن يەنە مائارىپ مىنىستىرلىكىنى قولىغا ئالغان.
1992-يىلى بېرېگوۋا ھۆكۈمېتىدە مۇھىت ئىشلىرى مىنىستىرىگە تەيىنلەنگەن. 1997-يىلىدىن 2000 غا قەدەر، ژوسپەن ھۆكۈمېتىدە، مائارىپ مىنىستىرلىكىگە مىنىستىر بولغان. 2004-يىلى، رايونلار ئارا سايلامدا، ئەزەلدىن ئوڭچىلارنىڭ ماكانى بولغان پوۋاتو-شارانت رايونىدا غەلىبە قازىنىپ، يۇقىرى مەجلىسنىڭ مۇدىرلىقىغا سايلانغان. شۇندىن بېرى، سېگولەن ھەر سايلامدا بۇ رايوندا ئۇتۇپ چىقىۋاتىدۇ.
2006-يىلى 16-نويابىردا، 60,65 % ئاۋاز بىلەن، كىيىنكى يىلىدىكى پرزدىنت سايلىمىغا سوتسىيالىستلار پارتىيىسىنىڭ بىردىنبىر نامزاتى سۈپىتىدە بېكىتىلگەن. 2007-يىلى 6-مايدىكى پرزدىنت سايلىمىدا، نېكولا ساركوزىغا پەقەت ئالتە پىرسەنت ئاۋاز كەمچىلىكى بىلەن ئۇتتۇرغان.
قوزغىغان غۇلغۇلىلار
سېگولەن رويال بۇ قېتىملىق سايلامدىن بىر نەچچە ئاي بۇرۇن، 20 نەچچە يىللىق ھەمراھى فرانسوۋا ئوللانددىن ئايرىلىپ كەتتى. سايلامدىن كىيىن، 2008-يىلى 5-ئايدا، ئوللاند ئون يىل ئىدارە قىلغان سوتسىيالىستلار پارتىيىسىنىڭ باش كاتىپلىق ۋەزىپىسىدىن چېكىنگەندىن كىيىن، رويال ئۆزىنى نامزات كۆرسەتكەن بولسىمۇ، لېكىن، پارتىيەنىڭ غوللۇق رەھبەرلىرىنىڭ ئۇنىڭغا قارشى بىرلىشىشى بىلەن، لىل شەھرى شەھەر باشلىقى مارتىن ئوبرىيغا سايلامدا ئۇتتۇردى.
2009-يىلى 4-ئايدا، ئىسپانىيە باش مىنىستىرى خوزې زاپاتېروغا سېگولەن رويال پرزدىنت ساركوزىنىڭ زاپاتېروغا تۇتقان ھاكاۋۇر پوزىتسىيەسى ئۈچۈن ئالاھىدە بىر پارچە خەت يېزىپ، فرانسىيە نامىدىن ئەپۇ سورايدۇ. ساركوزى لوندوندا ئېچىلغان 20 كۈچلۈك دۆلەتلەر يىغىنىدىكى چۈشلۈك تاماقتا، سوتسىيالىست زاپاتېرونى ئانچە ئەقىللىق ئەمەس دېگەن ئىدى. بۇنىڭدىن بىر نەچچە ھەپتە ئىلگىرى، ساركوزىنىڭ 2008-يىلى ئاپرىلدا، سېنېگال پايتەختى داكاردا قىلغان نۇتقىدا قوللانغان "ئافرىقا ئادىمى" دېگەن سۆزى ئۈچۈن، بىر يىل كىيىن، سېگولەن داكارغا قىلغان زىيارىتىدە، يەنە فرانسىيە نامىدىن كەچۈرۈم سورىغان ئىدى. بۇ ئىككى ئەپۇ سوراش ئىشى فرانسىيەدە نۇرغۇن مەسخىرە ۋە يۇمۇرلارغا سەۋەپ بولدى. سېگولەن رويالغا "كەچۈرۈم خانىم" دەپ لەقەم قويۇشتى ۋە بۇنىڭدىن كىيىن، "ھەركىمنىڭ قىلغان خاتالىقلىرىغا رويال كەچۈرۈم سورايدۇ" دەپ يۇمۇرلار ئوتتۇرىغا چىقتى.
13. ئامېرىكىلىقلار باشقىلارغا باھا بەرگەننى يامان كۆرەمدۇ؟
ئەسلى مەن بۇ ھەقتە « ئامېرىكىلىقلاردىن پەرقىمىز نەدە؟» دېگەن تېمىدا ھىكايەتلىك كەچۈرمىشلىرىمنى يازماقچىدىم. بىر ئوقۇرمەن بۇ ھەقتە سورىغانلىقى ئۈچۈن ھازىر يازماي ۋە تەھلىلىرىمنى قىستۇرۇپ ئۆتۈپ كەتمەي بولمىدى. ئامېرىكىقلار باشىقىلارغا باھا بەرگەننى مەنچە يامان كۆرمەيدۇ، ئەمما ئاساسسىز گەپ تاپسىڭىز بالاغا قالىسىز. ئۇلاردا پاكىتسىز، لوگىكىسىز باھا بېرىدىغانلارنىڭ سانى بىزدىكىدىن سەل ئاز. ( غەيۋەت، مەسخىرە، باتناش دېگەنلەر ئىنسانلارغا ئورتاق، ئامېرىكىدىمۇ جىق، ئەلۋەتتە). ئۇلارنىڭ ھاياتتىكى پىرىنسىپلىرىنىڭ بىرى سەمىمىيلىك. كىشىلەرنىڭ ئىزگۈ نىيەت ۋەئەھمىيەتلىك پائالىيەتلىرىنى ئاڭلىغاندا، كۆرگەندە زوقلىنىش ۋە زوقلانغانلىقىنى ئاجايىپ نەپىس تىللار بىلەن بايان قىلىش ئۇلاردا ئومۇمىي ئادەت. بۇ ئىش بىزدە ئانچە ئومۇملاشمىغان. شۇنىڭغا ئوخشاش يامان ئىشلارنى، ياكى ئۆزى مۇۋاپىق دەپ قارىمىغان ئىشلارنى ئۇچراتقاندا مۇناسىپ باھا بېرىش ئۇلارنىڭ سەمىميلىك پىرىنسىپىنىڭ گەۋدىلىنىشى.
ئۇلار ھىچ قاچان ئۆز تۇيغۇلىرىنى يوشۇرۇپ ساختا توغرا چۈشەنگەن قىياپەتكە كىرىۋالمايدۇ. بۇ ھەقتە مۇنداق بىر كەچمىشىم بار. بۇلتۇر كۈزدە مەن دەل مەكتەپكە ئىلتىماس سۇنۇش بىلەن بەنت ئېدىم. ئامېرىكىدىكى مەكتەپلەر پروفېسسورلارنىڭ تەۋسىيە خېتىنى كېرەك قىلىدىغان بولغاچ مەن قولىدا ئوقۇغان ۋە مېنى ئوبدان بىلىدىغان پروفېسسورلارغا ئىلتىماس قىلدىم. ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئۇستاز راھىلە داۋۇتتىن باشقا ھەممىسى « ئۆزەڭ يېزىپ كەل، مەن ئىمزايىمنى قويۇپ بېرەي» دەپ تۇرىۋالدى. مەن بۇنداق قىلىشنىڭ خاتالىقىنى، يالغان سۆزلىسەم ئوقۇش پۇرسىتىمنىڭ قولدىن كېتىدىغانلىقىنى ھەرقانچە چۈشەندۈرسەممۇ بولمىدى. ھەتتا بىر ئۇستازىم « كاللاڭلار بەك قىزىپ كېتىپتۇ، مەن بىر قانچە ئوقۇغۇچىنىڭ ئۆزى يېزىپ كەلگەن تەۋسىيەنامىسىگە ئىمزا قويۇپ بەردىم. ئۇلار چەتئەلدىكى ئوقۇشقا مېڭىپمۇ بولدى.» دەپ ئەستايىدىللىقىمدىن رەنجىدى. مەن ئۆزەم يازغان، مەزكۇر ئۇستاز قول قويغان بىر پارچە تەۋسىيەنامىنى يېزىگىلىك ئۇنۋېرىستىتىدا دەرس ئۆتىۋاتقان بىر ئامېرىكىلىق دوستۇمغا كۆرسەتسەم، چىرايىنى غەلىتە پۈرۈشتۈرۈپ «بۇلشىت!» دېدى. بىللە تۇرغان يەنە بىر ئامېرىكىلىق بالىمۇ « مۇشۇنداقمۇ مەسئۇلىيەتسىزلىك بولامدۇ؟» دەپ قايناپ كەتتى.
ئامېرىكىغا كەلگەندىن كېيىن بىر قېتىم مەلۇم پروپېسسورنىڭ ئىشخانىسىغا كىرگىنىمدە مېنى قارىتىپ قويۇپ باشقا نەچچە پروپېسسورنىڭ غەۋىتىنى يېرىم سائەت قىلدى. ماڭا ئەڭ تەسىر قىلغىنى ”ئۇ بىزدىن دائىم مېنىڭ دىنىمغا ھۆرمەت قىلمايسىلەر، مېنىڭ دىنىي بايرام كۈنۈمدە يىغىن ئاچىسىلەر دەپ قاقشايدۇ. مەنمۇ ئاتەشپەرەسلىك دىنىغا كىرىپ، ئىشقا بارغۇم كەلمىگەن كۈننى دىنىي بايرام دەپ تۇرۇۋالسام بولارمىكەن تاڭ“ دېگىنى بولدى. توغرا-دە! ھەممە ئادەم مەسىلىگە دىنداشلىقنى، قانداشلىقنى، مەنپەئەتداشلىقنى ئۆلچەم قىلسا ئورتاق پىرىنسىپ نەدە قالىدۇ؟ شۇنداقتىمۇ ئىككى پروپېسسورنىڭ غەيۋەت قىلىشى ماڭا بەك غەلىتە تويۇلدى. غەيۋەتخورلۇق، باشقىلارغا كەينىدىن باھا بېرىش ئىنسانغا ئورتاق پىسخىكا بولسا كېرەك. دېمەكچى بولغىنىم، ئامېرىكىلىقلار باشقىلارغا باھا بېرىدىلا ئەمەس بەلكى ئاشۇرۇپ غەيۋەتمۇ قىلىشىدىكەن.
مەن پەقەت ئۆزەم ئۇچراتقان ئامېرىكىلىقلارنىڭ بەزى مەدەنىيەت پەرقىگە ياتىدىغان مەسىلىلەرگە ئالدىراپ توغرا خاتا دېمەيدىغانلىقىنى، پەقەت « بىزدە بۇ خۇش كۆرۈلمەيدۇ» دەپ قويىدىغانلىقىنى بايقىدىم. لېكىن ئۇلار سىزدىن «سەنچە شۇنداق قىلسا ئادىللىقمۇ؟ مۇۋاپىقمۇ؟» دەپ سورايدۇ. توغرا، دۇنيادىكى نۇرغۇن مەسىلىگە بولۇپمۇ مىللەتلەرنىڭ مەدەنىيەت ئۆزگىچىلىكىگە ياتىدىغان مەسىلىلەرگە ھىچكىم ئالدىراپ توغرا خاتا دېمەيدۇ. بۇ ھەقتە مېنى قاتارغا قوشقان ئۇيغۇر مەدەنىيىتىدىمۇ « ئەلگە كىرسەڭ ئېلىڭچە، سۇغا كىرسەڭ بېلىڭچە» « ئەمانىڭ شەھرىگە بارساڭ كۆزۈڭنى قىسىۋال» دەيدىغان ئۇدۇم چۈشەنچە بار. بىزنىڭ مىللەتمۇ يۇقارقى پىرىنسىپقا نەچچە مىڭ يىل ئەمەل قىلىپ نەزەرگە نائىل، تۆرگە مۇشەررەپ بولغانكى، خەقنىڭ ئىشىغا قالايمىقان باھا بېرىپ نەزەردىن چۈشۈپ كەلگەن مىللەت ئەمەس. شۇ نەرسە ئايانكى، دۇنيادىكى ھەممە نەرسە مىللىيلىك پىرىنسىپى بويىچە بولمايدۇ. دۇنيادا مۇۋاپىقلىق، ئادىللىق، ئەقلىيلىق دېگەن ئورتاق پىرىنسىپلارمۇ بار.
بىر خەلق توغرا تونۇغان ئىش، ياكى بىر بۆلۈك كىشى توغرا بىلگەن ئىش باھاسىز، ھۆكۈمسىز رەۋىشتە توغرا چۈشىنىلىۋەرمەيدۇ. مەسىلەن خەنسۇلار ئادەم بار يوق دېمەي يەل قويىۋېتىدۇ. بۇ خەنسۇلارنىڭ ئادىتى، بۇنى ھەتتا ئىچكىرىدكى بىر پروفېسسور ماڭا تەبىئى ھادىسە دەپ ئاقلىغان. ئەمما خەنسۇلارنىڭ بۇ مىللي ئادىتى مۇۋاپىق بولمىغاچ ئىنكار قىلىنىدۇ. مەن بۇ يەرگە كەلگەندە مېنىڭ گۇيجۇلۇق فورددېشىممۇ ماڭا، تۈكۈرۈش، يەل قويىۋېتىشنىڭ ئامېرىكىدا ئېغىر ئېلىنىدىغانلىقىنى تەكىتلىگەن. ئېنىقكى ئۇ مېنى 96% جوڭگۇلۇق سۈپىتىدە تەسەۋۋۇر قىلغان. بۇندىن باشقا ھەممە ئادەم بىر تەخسىگە چوكا تىقىش، بۇمۇ سەھىيە ئۆلچىمىگە ئۇيغۇن بولمىغاچقا توغرا دەپ قارالمايدۇ. ئامېرىكىلىقلار بۇنىمۇ قوبۇل قىلىنمايدۇ دەپ قارايدۇ، چۈنكى بۇنداق قىلىش ئەقلىيلىك ئەمەس، يەنى سەھىيە ئىلىمگە خىلاپ. ئەمدى يۇقارقى تۇرسۇنجان ئەپەندىنىڭ ئوغلىنى ئامېرىكىدىكى مەكتەپكە بېرىپ، قىزىنى ئەرەبىستانغا ئەۋەتىۋېتىشى( ئەسلى قىزىمنى ئوقۇتمايمەن دەپتىكەن، مەن بىر ئۇيغۇرنىڭ ئوبرازى بولسىمۇ سەل ئىجابىي بولسۇن دەپ تىلغا ئالمىغانتىم)، ئامېرىكىلىقلارنىڭ نەزىرىدە ئادىللىق ئەمەس. مەن مۇشۇ خىلدىكى گەپلەرنى ئاڭلىغان ئامېرىكىلىقلارنىڭ « بۇ ئادالەتسىزلىك، نېمىشكە ئوغلىنى ئوقۇتۇپ قىزىنى ئوقۇتمايدۇ، ئەجەبا ئوغلىغا ماس كەلگەن موھىت قىزىغا ماس كەلمەمدىكەن؟» دەيىدىغانلىقى ئېنىق. ئەگەر ئاياللار باراۋەرلىك تەرەپتارلىرى ئاڭلىسا گەپلەر ئۇنچە مۆتىدىل دېيىلمەيدۇ. بەزى دوستلىرىمىزنىڭ مەدەنىيەتلەر پەرقىگە ياتىدىغان مەسىلىلەردىكى توغرا چۈشىنىش ئۆلچىمىنى ھەممە يەردە پىرىنسىپسىز تەكىتىلىشى مېنى ھەيران قالدۇرىدۇ.
مەدەنىيەت ئۆزگىچىلىكنى تەكىتلەش « ھەممە نەرسىگە ئورتاق پىرىنسىپتا باھا بەرگىلى بولمايدۇ، ھىچ نەرسە قائىدىلىك بولغانلىقى ئۈچۈن توغرا ئەمەس بىزنىڭ مەدەنىيىتىمىز توغرا دەپ قارىغاچقا توغرا» دەيىدىغان مەدەنىيەت شەخسىيەتچىكى ۋە مەدەنىيەت قورۇقچىلىقىنى پەيدا قىلدى. مەسىلەن، بېيجىڭ ئۇنۋېرىستىتى پروفېسورى ماروڭ ئەپەندى « بېيجىڭ ئۇنۋېرىستىتى ئىلمىي ژورنىلى» نىڭ 2005-يىللىق مەلۇم سانىدا ماقالە ئېلان قىلىپ « جوڭگۇدىكى مىللەتلەرگە ئاپتونۇمىيە بېرىش كوڭزىچىلىق مەدەنىيىتىدىكى مىللەتلەر مۇناسىۋىتىنى ھەل قىلىش ئەئەنىسىگە ئۇيغۇن ئەمەس. كۆڭزىچىلىق مەدەنىيىتىدە مىللەت مەدەنىيەت ئۇقۇمى، سىياسىي ئۇقۇم ئەمەس. ئەگەر مىللەت ياۋرۇپا ئەنئەنىسى بويىچە سىياسىي ئۇقۇم دەپ قارالسا ئۇنىڭغا نۇرغۇن سىياسىي ھوقۇقلار بېرىلىشى كېرەك. جوڭگۇ كومپارتىيىسى جوڭگۇدىكى مىللەتلەر مۇناسىۋىتىنى بىر تەرەپ قىلغاندا غەرپ ئەنئەنىسىدىكى مىللەتلەر ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش، ئۆز ئىشىغا ئۆزى خوجا بولۇش دېگەنگە ئوخشاش پىرىنسىپلارغا ئەمەل قىلىپ سەھۋەنلىك ئۆتكۈزدى، مىللىي ئېڭى يوق مىللەتلەرگە مىللي ئاڭنى يېتىلدۈرىدىغان سەھنە ھازىرلاپ بەردى. جوڭگۇدىكى مىللي مەسىلىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن مىللەتنى سىياسىي ئۇقۇم دەپ قارايدىغان ياۋرۇپاچە ئەندىزىدىن مىللەتنى ئۆرۈپ ئادىتى پەرقلىق كىشىلەر توپى دەپ قارايدىغان كوڭزىچىلىق ئەنئەنىسىگە قايتىپ كېلىشىمىز كېرەك» دەپ يازدى. ھەتتا يەنە بەزىلەر دېمۇكراتىيە، ئەركىنلىك، باراۋەرلىك، مېھرىبانلىق دېگەن ئۇقۇملارنىمۇ ياۋرۇپا مەدەنىيىتىگە خاس نەرسە دەپ، ئۆز دۆلەتلىرىدىكى ئىنسان قېلىپىدىن چىققان دىني زۇلۇم، سىياسىي بېسىم، ۋە كىشىلىك تاجاۋۇزلارنى مىللي ئەنئەنىمىز دەپ يوپۇرىۋاتىدۇ. مەنچە ئىنسانلارنىڭ بىر بىرىگە ئۆزى بىلگەنچە باھا بېرىشى، ھۆكۈم قىلىشى نامۇۋاپىق، ئەمما ھەدېسىلا مېنىڭ مەدەنىيىتىمدە مۇنداق، سېنىڭ مەدەنىيىتىڭدە ئۇنداق دەپ ھەممە نەرسىنى ئۆز مەنپەتىگە ئۇيغۇن چۈشەندۈرۈپ ئىنسانىيەتكە ئورتاق پىرىنسىپلارنى رەت قىلىشى ئاپەتتۇر.
بۇندىن باشقا ھەر قانداق چاغدا چۈشەنگەن قىياپەتكە كىرىۋېلىپ چىن ھىسسىياتىنى يوشۇرۇشى ياكى قۇلاق يوپۇرۇپ بىلمىگەنگە سېلىۋېلىشى خەتەرلىكتۇر. مەنچە يۈكسەك ئەمەلىيەتنى ئاساس قىلىدىغان تەجرىبىچىلىك ئەنئەنىسىگە ساھىپ، ھەر ئىشتا پىرىنسىپنى ئاساس قىلىدىغان ھەققانىيەت تۇيغۇسىغا ۋە سەمىميلىككە مۇيەسسەر ئامېرىكلىقلار ھەممە نەرسىنى توغرا چۈشىنىپ باش لىڭىشتمايدۇ. ھەقنى ھەق، ناھەقنى ناھەق دەپ باھا بېرىش ئامېرىكىلققىلا ئەمەس ھەر قانداق مىللەت ئۈچۈن ئورتاق.
ئالدىنقى: 14.ئامېرىكىدا نېمە بار، نېمە يوق؟
كـىيىنكى: 12. سەئۇدىلىق ئۇيغۇر ئىمام
مەۋھۇم سان
مەۋھۇم ساننىڭ كېلىش تارىخى 16- ئەسىردە ياۋرۇپا ماتېماتىكلىرى مەنپىي ساننى سان دەپ قاراش كېرەكمۇ - يوق ؟ دېگەن مەسىلىدە تالاش-تارتىش قىلىۋاتقاندا ، يەنە بىر يېڭى سان تالاش-تارتىش قاينىمىغا كىردى ، ئۇ بولسىمۇ مەنپىي ساننىڭ كۋادرات يىلتىزى ئىدى.
مەنپىي ساننىڭ كۋادرات يىلتىزى بولامدۇ ؟ سىز قايسىبىر ساننىڭ كۋادرات يىلتىزىنىڭ مەنپىي سان بولىدىغانلىقىنى كۆرۈپ باققان ؟ ئۇنداق بولسا ، قانداق بىر ساننى مەنپىي ساننىڭ كۋادرات يىلتىزى قىلىشقا بولىدۇ ؟ لېكىم ماتېماتىكىنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ ، ماتېماتىكلار بەزى ئۈچۈنچى دەرىجىلىك تەڭلىمىنىڭ ھەقىقىي سان يىلتىزىنى ، مەنپىي ساننىڭ كۋادرات يىلتىزى ئارقىلىق ئىپادىلىمىسە بولمايدىغانلىقىنى بايقايدۇ. ئەگەر مەنپىي ساننىڭ كۋادرات يىلتىزىنى ئېتراپ قىلسا ، ئۇ ھالدا ئالگېبرالىق تەڭلىمىنىڭ يىلتىزىنىڭ بار-يوقلۇق مەسىلىسى ھەل بولىدۇ ھەمدە «n ىنچى دەرىجىلىك تەڭلىمىنىڭ n دانە يىلتىزى بولىدىغان » بۇنداق بىر تولۇق ھەم كىشىنى قايىل قىلىدىغان نەتىجىگە ئېرىشكىلى بولىدۇ. بۇنىڭدىن سىرت ، مەنپىي ساننىڭ كۋادرات يىلتىزىغا نىسبەتەن ، ئەگەر سانلارنىڭ ئەمەللەر قائىدىسى بويىچە ئەمەل بېجىرسەك ، نەتىجىسىمۇ توغرا بولىدۇ.
ھازىرغا قەدەر ، ماتېماتىكلار مەۋھۇم سان بىلەن ھەقىقىي سانغا ئوخشاش مۇئامىلە قىلىپلا قالماستىن ، بەلكى ئۇلارنى كومپلېكىس سان (complex number) نامى ئاستىدا بىرلەشتۈردى. يەنى بۇ كومپلېكىس سان ھەققىي سان بىلەن مەۋھۇم ساننى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، ئۇنى بىلەن بەلگىلەيمىز ، بۇنىڭدىكى a,b لار ھەقىقىي سان ، بولسا مەۋھۇم سان بىرلىكى. a=0 بولغاندا ، بولۇپ ، ئۇ بىر ساپ مەۋھۇم ساننى ئىپادىلەيدۇ ؛ b=0 بولغاندا ،  بولۇپ ، ئۇ بىر ھەقىقىي ساننى ئىپادىلەيدۇ. كومپلېكىس سانلاردا ، مەۋھۇم سان بىلەن ھەقىقىي سان ئۆزئارا بىر-بىرىگە ھەمدەمدە بولىدۇ.
18- ئەسىرنىڭ ئاخىرى ، نورۋېگىيىلىك ماتېماتىك ۋېسئىل ، شۋېتسارىيىلىك ماتېماتىك ئارگاڭ ھەمدە گېرمانىيلىك ماتېماتىك گائۇس قاتارلىقلار ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ كومپلېكىس سان بىلەن تەكشىلىكتىكى نۇقتىنى بىرگە بىر ماس قويۇش ئۇسۇلىنى كەشىپ قىلدى. تەكشىلىكتە ئىككى دانە تىك كېسىشىدىغان تۈز سىزىقنى سىزىپ ، توغرا سىزىقنى ھەقىقىي ئوق دەپ ئاتاپ ، تىك سىزىقنى مەۋھۇم ئوق دەپ ئاتىدى. مەلۇم بىر ئۇزۇنلۇق بىرلىكىگە ئاساسەن ، ئىككى ئوققا شىكالا بەلگىلىدى ، شۇنىڭ بىلەن بىر تىك بۇلۇڭلۇق كوئوردىنات تەكشىلىكىنى تىكلىدى. خالىغان بىر كومپلېكىس سان غا تىك بۇلۇڭلۇق كوئوردېنات تەكشىلىكىدىكى بىر نۇقتىنى ماس قويدى ، ئەگەر بۇ نۇقتىدىن ئىككى ئوققا تىك يۈرگۈزۈلسە ، تىك ئاساسى بىلەن كوئوردېنات بېشى O نىڭ ئارىلىقى ھەقىقىي ئوقتا a بىرلىك ، مەۋھۇم ئوقتا b بىرلىك بولىدۇ. شۇڭا ، تىك بۇلۇڭلۇق كوئوردېنات تەكشىلىكىدىكى خالىغان بىر نۇقتا چوقۇم بىر كومپلېكىس سانغا ماس كېلىدۇ ، ھەقىقىي ئوق ئۈستىدىكى نۇقتا ھەقىقىي سانغا ماس كېلىدۇ ، مەۋھۇم ئوق ئۈستىدىكى نۇقتا ساپ مەۋھۇم سانغا ماس كېلىدۇ. تۆۋەندىكى رەسىملەرگە قاراڭ :
بۇ خىل تىك بۇلۇڭلۇق كوئوردېنات تەكشىلىكى كومپلېكىس سان تەكشىلىكى ، قىسقارتىلىپ كومپلېكىس تەكشىلىك دەپ ئاتىلىدۇ. كومپلېكىس سان تەكشىلىكىدىن ، كىشىلەر مەۋھۇم سان بىلەن ھەقىقىي ساننىڭ ساندىكى تۇتقان ئورنىنىڭ باراۋەر بولىدىغانلىقىنى يەنە بىر قېتىم ئېنىق كۆرىۋلدى ، ئەلۋەتتە ئۇلارنىڭ ئەمەلىيەتتە مەۋجۇت ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدى. شۇنىڭدىن بېرى مەۋھۇم ساننىڭ ئورنى بېكىتىلدى ھەمدە مەۋھۇم ساننىڭ نامىمۇ ساقلاپ قېلىندى.
مۇناسىۋەتلىك ئۇلانما:http://www.bilik.cn/?dp-bbsthread-21821.html
22- چىللە
22- چىللە ياكى 22- ئىيۇل ۋە ياكى 7- ئاينىڭ 22- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 203. (كەبىسە يىلى 204.) كۈندۇر. يىل سوڭىغا يەنە 162كۈن باردۇر.
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدىكى ئالى مەكتەپلەر
مەخسۇس كۇرسلۇق ئالى مەكتەپلەر
مەخسۇس كۇرسلۇق مەكتەپتىن 21 ى بولۇپ، ئۇلار:
شىنجاڭ ئۇيغۇر تېبابىتى تېخنىكومى
خوتەن پىداگوگىكا تېخنىكومى
شىنجاڭ بىڭتۇەن ساقچى ئوفىتسېرلار ئالىي تېخنىكومى
شىنجاڭ ساقچى ئوفىتسېرلار ئالىي تېخنىكومى
ئۈرۈمچى كەسپىي ئۇنىۋېرسىتېتى
شىنجاڭ ماشىنىسازلىق – ئېلېكتىرون كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ يېنىك سانائەت كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
قاراماي كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ يېزا ئىگىلىك كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
ئىلى كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ شىخەنزە كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ قاتناش كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ تەڭرىتاغ كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
ئاقسۇ كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
بايىنغولىن كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ كەسپىي ئۇنىۋېرسىتېتى
سانجى كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ ئېنېرگىيە كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ قۇرۇلۇش كەسپىي تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
مۇستەقىل ئىنىستىتۇت
مۇستەقىل ئىنىستىتۇتتىن تۆتى بولۇپ، ئۇلار:
شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پەن – تېخنىكا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ مالىيە – ئىقتىساد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ سودا ئىنىستىتۇتى
شىنجاڭ تېببىي پەنلەر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ يىتۈك ئىز باسارلارنى تەربىيەلەش ئىنىستىتۇتى
شۆبە مەكتەپ ئوقۇتۇش نۇقتىسى
شۆبە مەكتەپ ئوقۇتۇش نۇقتىسىدىن بىرسى بولۇپ، شىنجاڭ مائارىپ ئىنىستىتۇتىدىن ئىبارەت.
مەنبە
[1]تەڭرىتاغ تورى
رەشىدە داتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> '">
right|thumb|250px|رەشىدە داتى
قىسقىچە تونۇشتۇرۇلۇشى
نىكولا ساركوزىنىڭ ھوقۇققا چىقىپلا تەشكىللىگەن ھۆكۈمىتىنىڭ ئەڭ كۆزگە چېلىققان ۋە ساركوزى سىياسىتىنىڭ ئوبرازىنى ئىپادىلىگەن رەشىدە داتىنىڭ تېگى-تەكتى شىمالى ئافرىقىلىق. رەشىدەنىڭ جۇمھۇرىيەتنىڭ ئەڭ مۇھىم ئورگانلىرىدىن بىرى بولغان ئەدلىيە مىنىستىرلىگىنىڭ ئاچقۇچىنى قولىغا ئېلىشى، نۇرغۇن سولچىلارنىڭ ساركوزىنى ئوبرازۋازلىق، ئېلانۋازلىق قىلدى دەپ ئەيىپلىشىگە سەۋەپ بولدى. رەشىدەنى ئۆز قابىلىيىتىگە تايىنىپ ئەمەس، بەلكى، ئۇنىڭ تېگى-تەكتى ۋە ئايال بولۇشى بىلەن، يېڭى ھۆكۈمەتكە رەڭ بېزەشتىكى بىر دېكوراتسىيە دەپمۇ گەپلەر تارقالدى.
شەخسى ھاياتى
رەشىدەنىڭ دادىسى ماروكلۇق ياكى ئۇيغۇرچە ئاتالغۇ بىلەن ئېيتقاندا، ماراكەشلىك، ئاپىسى ئالجىرىيىلىك. ئىككىلىسى 60-يىللاردا فرانسىيەگە ئىشچى بولۇپ كۆچكەن. رەشىدەنىڭ ئۆيىدە 12 بالا بولۇپ، رەشىدە بالىلارنىڭ ئىككىنچىسى ئىدى. شۇڭا ئوقۇش ھاياتىدا ۋە ياشلىقىدا، ئائىلىسىنىڭ ئېغىرىنى كۆتۈرۈش ۋە ئىنى-سىڭىللىرىنى ئوقۇتۇش ئۈچۈن، نۇرغۇن جاپا چەككەن. بالىلىقىدا، كاتولىك مەكتىۋىدە ئوقۇغان.
1992-يىلى ئائىلە بېسىمى ئاستىدا، ئۆزى ياخشى كۆرمىگەن بىرى بىلەن توي قىلغان رەشىدە، شۇ يىلىلا ئاجرىشىشنى تەلەپ قىلغان بولسىمۇ، فرانسىيەدە ئاجرىشىش تەس بولغانلىقىدىن، پەقەت 1995-يىلىلا ئايرىلالىغان. 2009-يىلى، يانىۋاردا، فيون ھۆكۈمىتىدە، ئەدلىيە مىنىستىرى بولۇپ ئىشلەۋاتقان رەشىدە، ئوپىراتسىيە ئارقىلىق، قىزى زۆھرەنى بوشاندى. قىزىنىڭ دادىسىنىڭ كىملىكى ھەققىدە، فرانسىيە ئاخباراتلىرىدا نۇرغۇن پەرەزلەر ۋە پىتنىلەر ئوتتۇرىغا چىقتى. تا ھازىرغىچە، رەشىدە قىزىنىڭ دادىسىنىڭ كىملىكىنى ئوچۇق ئېيتمىدى. قىزىنى يەڭگىپ، بەش كۈن بولغاندا ئىشقا كېلىشى ئاخباراتلارغا يەنە بىر يېڭى قىزىق پاراڭ بولۇپ بەردى.
ئوقۇش ۋە سىياسى ھاياتى
ئائىلىسىدە كۆپ جان بولغانلىقى ۋە ئۆينىڭ چوڭى بولغىنى ئۈچۈن، رەشىدە، ئوقۇشتىن سرت يەنە پركازچىكلىق، تېلېفونىست ۋە تازىلىق دېگەندەك ئۇششاق ئىشلارنى قىلغان. دوختۇرلۇق ئوقۇشنى ئارزۇ قىلغان بولسىمۇ، ئىككى قېتىم كىرىش ئىمتىھانىدىن ئۆتەلمىگەن رەشىدە، 1985-يىلى، دىژوڭ ئۇنىۋېرسىتىنىڭ ئىككى يىللىق تولۇقسىز كۇرسىغا كىرگەن ۋە ئۈچ يىلدا تاماملىغان. ئارقىدىن پارىژ ئاساس ئۇنىۋېرسىتى تولۇق كۇرسنىڭ ئاخىرقى يىلىغا تىزىملىتىپ، 1990-يىلى تولۇق كۇرسنى پۈتتۈرگەن. (فرانسىيەدە تولۇق كۇرس ئۈچ يىل). 26 ياشتا، ئىقتىساد ئىلمىنىڭ تولۇقسىز ماگىستىرلىقىنى ئالغان. 1996-يىلى، قانۇن كەسپىنىڭ تولۇقسىز ماگىستىرلىقىنى "لاياقەتلىك" دەرىجىسى بىلەن پۈتتۈرگەن.
1990-يىلى، فرانسىيەنىڭ ئەڭ كاتتا بايلىرىنىڭ بىرى ۋە نۇرغۇن ئاخباراتلارنىڭ خوجايىنى بولغان ژاڭ-لۈك لاگاردەر بىلەن تونۇشۇپ قېلىپ، ماترا ئالاقە شىركىتىدە ئىشلىگەن. 1993-يىلى ژاك ئاتالىگە ئەگىشىپ، لوندوندىكى ياۋروپا بانكىسى قۇرۇلۇشىغا خىزمەتكە كىرگەن. 1995-يىلىدىن 1997-يىلىغا قەدەر، مائارىپ مىنىسىتىرلىكىنىڭ ئەدلىيە باشقارمىسىدا، تېخنىكا مەسلىھەتچىسى بولۇپ ئىشلىگەن. سىمون ۋەينىڭ مەسلىھەتى بىلەن 1997-يىلىدىن 1999-يىلىغا قەدەر دۆلەتلىك سوتچىلار مەكتىۋىگە كىرىپ، 154 كىشىنىڭ 116-بولۇپ پۈتتۈرگەن. ئوقۇشتىن كىيىن، پېرون ناھىيەلىك ئەدلىيە ئىدارىسىگە سوتچى بولۇپ بېكىتىلگەن. لېكىن ھەر ھەپتىدە داۋاملىق پارىژغا كېتىدىغانلىقى ئۈچۈن، پېرون ئەدلىيە نازىرىنىڭ ئەيىپلىشىگە ئۇچرىغان. بىر نەچچە سائەتتىن كىيىن، نازىر سىمون ۋەينىڭ تېلېفونىنى تاپشۇرىۋالغان. شۇندىن كىيىن، رەشىدە پارىژغا يۆتكەلگەن.
2002-يىلى دېكابىردىن ئېتىبارەن، ئىچكى ئىشلار مىنىستىرى بولۇپ ئىشلەۋاتقان نىكولا ساركوزىنىڭ كابىنتىدا مەسلىھەتچى بولۇپ ئىشلىگەن. 2004-يىلىدىن ئېتىبارەن بۇ كابىنتنىڭ مەخسۇس تېخنىك مەسلىھەتچىسى بولغان. 2007-يىلى، 14-يانىۋار، پرزدىنت سايلىمىغا نامزات بولغان نىكولا ساركوزىنىڭ باياناتچىسى بولۇپ بېكىتىلگەن. ساركوزىنىڭ سايلام غەلىبىسىدىن كىيىن تەشكىللەنگەن فيون ھۆكۈمىتىدە، ئەدلىيە مىنىستىرى بولغان. ساركوزى ئائىلىسى بىلەن ئىنتايىن يېقىن بولغان رەشىدەنى ساركوزىنىڭ ئىككىنچى ئايالى سېسىلىيا ئۆز سىڭلىسىدەك كۆرەتتى.
ئەدلىيە مىنىستىرلىكىنىڭ ھوقۇقىنى قولىغا ئالغان رەشىدە داتى، مىنىستىرلىككە كىرىپلا، نۇرغۇن سوتچى ۋە ئەدلىيە نازىرلىرى بىلەن توقۇنۇشقا كىرىپ قالدى. ئارقا-ئارقىدىن، نازىرلار ۋە سوتچىلار ۋەزىپىسىدىن ئىستىپا بېرىشتى. بىر نەچچە يەرلىك سوت مەھكىمىلىرىنىڭ تاقىلىشىغا قارشى سوتچىلار نامايىشى بولدى. ئالغان دىپلوملىرى ئاخباراتلار تەرىپىدىن قايتا سورىلىپ، راستلىقىغا گۇمان چۈشتى. 1997-يىلى، دۆلەتلىك باج ئىدارىسى ئۇنىڭ باج يوشۇرۇپ، ئىنى-سىڭىللىرىغا ئىقتىسادى ياردەم بەرگەنلىكى بىلەن ئەيىپلىدى ۋە 30 ئاي ئۇدا، ئوغۇرلىغان باجنى قايتۇرۇشنى بۇيرىدى.
2007-يىلى 7-ئايدا، خەلق ھەرىكىتى پارتىيىسىنىڭ تىزىملىك بېشى بولۇپ،2008-يىلىدىكى رايونلار سايلىمىدا، پارىژ 7-مەھەللىۋى رايونىغا نامزات بولۇپ كۆرسىتىلدى ۋە ئاخىرى پارىژ مەجلىسىگە سايلاندى. 2008-يىلى 29-مارتتا، پارىژ مەھەللىۋى رايونلار مەجلىسى، رەشىدەنى پارىژ 7-مەھەللىۋى رايونىغا رايون باشلىقى قىلىپ سايلىدى. 2009-يىلى، 21-يانىۋاردا، نىكولا ساركوزىنىڭ تەلىپى بىلەن، مىنىستىرلىكتىن ئىستىپا بېرىپ، ياۋروپا پارلامىنت سايلىمىغا قاتناشتى ۋە سايلامدا غەلىبە قازاندى. شۇندىن بېرى، رەشىدە داتى ياۋروپا پارلامىنىت ئەزالىق ۋەزىپىسىنى ئۆتەپ كېلىۋاتىدۇ.
رىمنىڭ قۇرۇلۇشى تەقۋىمى
رىمنىڭ قۇرۇلۇشى تەقۋىمى (ab urbe condita ياكى anno urbis conditae؛ قىسقىچە: A. U. C. ياكى AUC ياكى a.u.c.؛ شۇنداقلا "anno urbis"، قىسقىچە a.u. ) مەنىسى: «شەھەر (رىم/روما) قۇرۇلغاندىن بېرى» دېگەن لاتىنچە بىر سۆز بولۇپ، شەھەرنىڭ قۇرۇلۇشى م.ب 753 - يىلىدۇر. AUC بەزىبىر رىم تارىخچىلىرى تەرىپىدىن مەلۇم رىم يىللىرىنى پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن قوللىنىلغان تەقۋىم سېستىمىسىدۇر. ئەدەبىيات - سەنئەتنىڭ قايتا گۈللىنىش دەۋرىدىكى يازغۇچى - تەھرىرلەر بەزىدە كىتابلىرىغا ئېلان قىلىنغان يىلنى AUC بويىچە يازاتتى. بۇنىڭغا قاراپ قەدىمىي رىملىقلارنى AUC قوللانغان دەپ قېلىش مۇمكىن، ئەمەلىيەتتە قەدىمىي رىمدا تەقۋىم باشقچە ئىدى.
ئۈستۈن ئاتۇش 2-ئوتتۇرا مەكتەپتە سۆزلەنگەن لىكسىيە
ئەسسالامۇئەلەيكۇم! ھۆرمەتلىك ئوقۇتقۇچىلار، ئىنى ۋە سىڭىللار! قىممەتلىك ۋاقتىڭلارنى چىقىرىپ بۈگۈنكىدەك بىر دەم ئېلىش كۈنىدە سورۇنىمىزغا جەم بولغىنىڭلارغا چىن كۆڭلىمىزدىن رەھمەت ئىيتىمىز! (چاۋاك ساداسى) مەن ئۇزۇن يىللىق ئوقۇتقۇچى، شۇڭا ئۆرە تۇرۇپ سۆزلەشنى ياخشى كۆرىمەن، چۈنكى مەن ئولتۇرۇپ سۆزلىسەم، بالىلارنىڭ تەپەپككۇرى ۋە خىيالىمۇ ئولتۇرۇپ چىچىلىپ كىتىدىكەن، ئۆرە تۇرۇپ سۆزلىسەم، بىر ھەرىكەتتە بولساق، كاللىمىزمۇ ھەرىكەتتە بولسا، كۆڭلىمىزمۇ ھەرىكەتتە بولسا، تەپەككۇرىمىزمۇ ھەرىكەتچان بولسا دەپ ئارزۇ قىلىمەن. شۇڭا مەن ئۆرە تۇرىۋالدىم، بۇنى توغرا چۈشىنىڭلار.
مەن ئۈستۈن ئاتۇش 2-ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ مۇدىرى تۇرسۇنجان ئەپەندىنىڭ تەكلىۋىنى تاپشۇرۇپ ئالغاندا، ناھايىتى ھاياجانلانغان، چۈنكى بۇ ئۈستۈن ئاتۇش بىزنىڭ مەمتىلى ئەپەندى يىتىشكەن يۇرت، ئاندىن تۇرسۇن ئەپەندى يىتىشكەن يۇرت، ئاندىن بىزنىڭ داموللىرىمىز يىتىشكەن يۇرت، ئابدۇقادىر داموللامنى تەربىيلىگەن يۇرت، بۇ يۇرتقا بىزنىڭ قەلبىمىزدە چۇڭقۇر ھۆرمىتىمىز، ئىپتىخارىمىز بار. بەلكىم مۇشۇ سورۇندا، مۇشۇ يىزىلىرىمىزدا بۇندىن 100يىل مۇقەددەم ئۇستاز مەمتىلى ئەپەندى ئوقۇغان، ئوقۇتقان بولغىيتى، بەلكىم مۇشۇ كوچىلاردا بۇنىڭدىن 100يىل مۇقەددەم ئابدۇقادىر داموللام ماڭغان بولغىيتى، مەن مۇشۇلارنى ئويلىسام بەك ھاياجانلىنىمەن. چۈنكى بۇ يۇرت بۇ ۋەتەن ئۈچۈن قان، تەر تۆككەن، ئۆزىنىڭ ھاياتىنى ئاتا قىلغان ئەزىمەتلەرنىڭ يۇرتى.
مەمتىلى ئەپەندى تۈركىيەگە بىرىپ، تۈركىيەدە ئوقۇتقۇچى تەربىيلەش مەكتىپىنى پۈتتۈرگەندىن كىيىن، مانا مۇشۇ يۇرتقا قايتىپ كەلگەن. بىزنىڭ داموللىلىرىمىز چەتئەللەردە ئوقۇپ ئاخىرى ئۆزىنىڭ ۋەتىنىگە، مۇشۇ يۇرتىغا قايتىپ كەلگەن. قايتىپ كىلىپ مۇشۇ يۇرت ئۈچۈن، مۇشۇ يۇرتنىڭ ئىستىقبالى، مۇشۇ يۇرتتىكى سىلەرگە ئوخشاش ياغلىقلىق قىزلار ۋە بادام دوپپىلىق باشلار ئۈچۈن ئۆزىنى قۇربان قىلغان. بۇ قۇربانلىق ئەرزىگەن، مۇشۇ قۇربانلىق بولغانلىقى ئۈچۈن، ئاشۇ شەھىدلەرنىڭ روھى بولغانلىقى ئۈچۈن، مانا بىزنى ئانىلىرىمىز، ئاتىلىرىمىز ۋە ئاكىلىرىمىز مۇشۇ سورۇنغا شۇ روھنىڭ تۈرتكىسىدە بىلەن يىغىلغان بولۇشى مۇمكىن. بىز بۇنىڭ ئۈچۈن ھەممىڭلارغا تېخىمۇ جاسارەت، ھەر بىرىڭلارغا تېخىمۇ شىجائەت تىلەيمىز! (چاۋاك ساداسى)
بۈگۈنكى سۆزلىمەكچى بولغان مەزمۇن بولسا «پەرزەنتىمىزدىن پەرقىمىز نەدە؟» دىگەن تىما.
مەن قەشقەرگە قايىتقاندىن كىيىن، ئاتا-ئانىلار ئۆزلىرىنىڭ بالىلىرى ھەققىدە بىزدىن كۆپ سۇئاللارنى سورىغان بولدى. بۇ سۇئاللارنىڭ كۆپىنچىسى مۇشۇ بالىلارغا بولغان تەربىيە سەۋەبلىك كىلىپ چىققان مەسىلىلەر بولۇپ، ئاساسلىقى بالىلىرىمىز ئۆزلۈكىدىن ئۈگەنمەيدۇ، ئۆزىنىڭ ئىشلىرىنى ئۆزى تىپىپ قىلالمايدۇ، گېپىمىزگە ماقۇل دەپ قويىدۇ قىلمايدۇ، دىگەندەك. بۇنىڭدىن باشقا بالىمىز جاھىل، گەپ ئاڭلىمايدۇ، چوڭلارنى ھۆرمەتلىمەيدۇ، ئاندىن سىرتلاردا بىز خالىمىغان ئىشلارنى قىلشقا ئامراق، دىگەندەك نۇرغۇن مەسىلىلەرنى ئوتتۇرىغا قويدى. مەن بۇ مەسىلىلەرنىڭ بەزىلىرىنى ھەقىقەتەن بالىلاردا ساقلانغان مەسىلە دەپ قارايمەن. بەزىلىرىنى مەۋجۈت ئەمەس، پەقەت ئاتا-ئانىلارنىڭ كاللىسىدا مەۋجۈت دەپ قارايمەن.
ئەمدى ئەگەر ھەقىقەتەن مۇشۇ يەردىكى قاراكۆز ئىنى-سىڭىللىرىمىزدە مەسىلە بولسا، بىز بۇ مەسىلىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن باش قاتۇرساق بولىدۇ، ئەگەر بۇ مەسىلە بالىلىرىمىزدا ئەمەس، ئاتا-ئانىلارنىڭ كاللىسىدا بولسا، بىز بۇنى ئاتا-ئانىلارغا مۇشۇنداق لىكسىيەلەرنى قىلىش ئارقىلىق ھەل قىلىمىز.
مىنىڭچە بالىلار بىلەن ئاتا-ئانا ئوتتۇرىسىدىكى مەسىلە ئۈچ خىلدىن ئىبارەت. بىرسى چۈشەنمەسلىك مەسىلىسى. يەنى بالا ئاتا-ئانىسىنى چۈشەنمەيدۇ، ئۇ ئاتا-ئانا بالىسىنى چۈشەنمەيدۇ.
ئىككىنچىسى ئىشەنمەسلىك. يەنى ئاتا-ئانا بالىسىغا ئىشەنمەيدۇ، ئىشەنچ ئاتا قىلمايدۇ. بالا ئاتا-ئانىسىغا ئىشىنەلمەيدۇ.
ئۈچىنچىسى نىمە دىسەك، باراۋەرلىك مەسىلىسى. يەنى ئاتا-ئانا بىلەن بالا ئوتتۇرىسىدا بىر باراۋەرلىك مۇناسىۋىتى قۇرۇلمىغان دەپ قارايمەن.
ئاتا-ئانىلارنىڭ كاللىسىدىكى، ئېڭىدىكى ياكى چۈشەنچىسىدىكى مەسىلىلەر، بۇ دەۋرنىڭ مەھسۇلى. ئابدۇقادىر داموللام شۇنداق دىگەن: «بالاڭلارنى كەلگۈسى ئۈچۈن تەربىيلەڭلار، چۈنكى ئۇلار سىلەر ياشىغان دەۋردە ياشىمايدۇ». بىزنىڭ ئاتا-بوۋىمىز بىز ياشىغان دەۋردە ياشىمىغان. بىزنىڭ ئالدىمىزدا ئولتۇرغان بۇ قاراكۆز ئېنى-سىڭىللىرىمىزمۇ بىز ياشىغان دەۋىردە ياشىمايدۇ. ئەمدى كىم قايسى دەۋردە ياشىغان بولسا، شۇ دەۋرىدىكى مودا كەيپىيات، مودا ھالەت، ئوموملاشقان تۈرلۈك چۈشەنچىلەر شۇ ئادەمنىڭ كاللىسىغا ئورۇنلاشقان بولىدۇ. بۇنى مۇنداق چۈشەندۈرەيلى: مەسىلەن ھازىر ئارىمىزدىكى 60 ياشلارغا كىرگەن بوۋاي-مومايلار مەدەنىيەت ئىنقىلاۋى دىگەن بىر بالايىئاپەتنى باشتىن كەچۈرگەن. شۇ دەۋردىكى تۈرلۈك قىيىنچىلىقلار، ئادالەتسىزلىكلەر، خورلۇقلار، زۇلۇملارنى باشتىن كەچۈرگەن. ئۇنداق بولغاندىكىن، ئۇلارنىڭ يۈرىكى شۇ خورلۇقتا مۇجۇلغان، شۇ دەۋىردىكى بىسىملاردا ئېزىلگەن. شۇڭا بۇ يۈرەك پۈتۈن ئەمەس، ئەمدى شۇ قورقۇپ كەتكەن شۇ مەزگىلدىكى قورقۇنچ بىلەن بۈگۈنكى مەدەنىيەت ئىنقىلابىنى باشتىن كەچۈرمەيۋاتقان بالىلارغا مۇئامىلە قىلساق بولمايدۇ. مەدەنىيەت ئىنقىلاۋى دىگەن بۇ ئىشلار جۇڭگۇنىڭ تارىخىدىكى بىر قارا سەھىپە، قارا تارىخ بولۇپ بۇ كەلمەسكە كەتتى، يوق. ئەمدى سىز شۇ دەۋرنى باشتىن كەچۈرگەن بولسىڭىز، بالىڭىزغا شۇ مەدەنىيەت ئىنىقلاۋى مەزگىلدىكى ھاكىمىيەت، سىياسەت ۋە باشقىلار سىزنى قانداق قورقۇتقان بولسا، سىزمۇ بالىڭىزنى شۇنداق قورقۇتسىڭىز توغرا بولمايدۇ، يەنى دەۋىر ئوخشىمايدۇ.
يەنە بىرسى، بەلكىم 80-يىللاردىن بۇرۇن چوڭ بولغانلار ئىقتىسادى جەھەتتە ناھايىتى ئۈزۈكچىلىك دەۋىرنى باشتىن كەچۈرگەن بولۇشى مۇمكىن. ئۈزۈكچىلىك دەۋرىنى باشتىن كەچۈرگەن كىشىلەردە، ئىقتىسادچانلىق يېتىلىدۇ، بۇ ياخشى ئىش، لىكىن يەنە بىر خەتەرلىك تەرىپى ئىنتايىن بىخىللىق ئەۋج ئىلىپ كەتكەن بولىدۇ، نىمىشقا دىگەندە، شۇنداق بىخىللىق قىلمىسا ياشىغىلى بولمايدۇ، لىكىن بىزنىڭ بالىمىز ئۇ دەۋىردە ياشىمايۋاتىدۇ. ئىقتىسادىمىز كەڭرى زاماندا ياشاۋاتىدۇ، ئۇنداق بولغاندىكىن ئۇ بالىلارغا بۇرۇنقى تىجەشلىكنى ھەددىدىن ئاشۇرغان دەۋىرنىڭ مۇئامىلىسىنى قىلساق بالىلار قوبۇل قىلمايدۇ. ئاندىن يەنە بىرسى ئۇ مەدەنىيەت ئىنىقىلاۋى دەۋرىدە، بىر مىللەتنىڭ ئۆرپ-ئادىتى، ئىتىقادى«4 كونا» دىيىلىپ مەسخىرە قىلىنغان، تەقىپ ئاستىغا ئېلىنغان، يوقىتىلغان. لىكىن ھازىر «4 كونا» نى يوقىتىدىغان دەۋىر ئەمەس. بۇ مىللەتنىڭ بىشىدىكى ياغلىقى، ئوقۇيدىغان نامىزى ھەرگىزمۇ «4 كونا» ئەمەس، بەلكى بۇ مىللەتنىڭ مەدەنىيتى. بۇنى ھازىر ھىچكىم ئىنكار قىلالمايدۇ، ھەم ئىنكار قىلىش ھوقوقىغىمۇ ئىگە ئەمەس. ئۇنداق بولغانىكەن، سىز بۇنىڭغا قارشى ئىش قىلغان بولسىڭىز بىر مىللەتكە قارشى ئىش قىلغان بولسىز، شۇڭا ئەگەر مۇشۇنىمۇ چەكلىسىڭىز، مۇشۇنىڭدىنمۇ توسسىڭىز، بالىڭىز بۇنى ھەرگىز قوبۇل قىلمايدۇ، چۈنكى بالىڭىز «4 كونا» نى يوقىتىدىغان دەۋىردە ياشىمايۋاتىدۇ، بەلكى قانۇن-تۈزۈم، دۆلەتنى قانۇن بويىچە باشقۇرىدىغان دەۋىردە ياشاۋاتىدۇ، ئۇنداق بولغانىكەن ئاتا-ئانا بولۇش سۈپىتىڭىز بىلەن ئۇ بالىلارنىڭ ياغلىقىغا، دوپپىسىغا، ساقىلىغا چەك قويسىڭىز، مەيلى سىزنىڭ كىم بولۇشىڭىزدىن قەتئىنەزەر بۇنى ھىچكىم قوبۇل قىلمايدۇ، بۇ بىر مىللەتنىڭ مەدەنىيتى، بۇ مىللەت شۇ مىللەت بولۇش ئۈچۈن نامىزى، شۇ ياغلىقى، شۇ دوپپىسى، شۇ ساقىلى بولۇشى كىرەك. بولمىسا ئۇ مۇستەقىل مىللەت بولمايدۇ. بۇنى مەدەنىيەت ئىنقىلاۋىغا ئوخشاش «4 كونا»غا چىقىرىۋەتسىڭىز، بۇنى ھىچكىم قوبۇل قىلمايدۇ. بۇلارغا قارشى تۇرغانلار دەل بۇرۇنقى ئەجداتلار بىلەن بۈگۈنكى ئەۋلاتلار ئوتتۇرىسىغا، ھاكىمىيەت بىلەن ئۇيغۇر ئارىسىغا سوغۇقچىلىق سالغان بولىدۇ، ئىشەنمەسلىكنى پەيدا قىلغان بولىدۇ. بۇنداق ئىشەنمەسلىك ئاخىرىدا زىددىيەتكە ئىلىپ بارىدۇ، بۇ زىددىيەتتىن ھىچكمنىڭ خوش بولمايدىغانلىقىنى بىلىمىز، يەنە ھىچكىمنىڭ رازى بولمايدىغانلىقىنى بىلىمىز.