cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ماخمۇت مۇھەممەت
ماخمۇت مۇھەممەت 1965-يىلى شېئىر ئىجادىيىتى، 1971-يىلى ھېكايە ئىجادىيىتى بىلەن ئەدەبىيات سېپىگە قەدەم قويغان. ئۇ ئەدەبىياتنىڭ ھەرقايسى ژانېرلىرىدا ئەتراپلىق قەلەم تەۋرىتىپ، نۇرغۇن ئەسەرلەرنى ئېلان قىلدى. ھازىرغىچە «شۇنداق كۈنلەرمۇ ئۆتكەن»، «ھېسام ھەققىدە قىسسە»، «چۈمبەل» ناملىق رومانلىرى، «ئاخىرقى كۈلكە»، «ھاسان قايماقنىڭ سەرگۈزەشتلىرى»، «تارىخنىڭ كۆزى-موللا مۇسا سايرامى» ناملىق پوۋېست توپلاملىرى، « سالچىنىڭ ئوغلى»، « ئاھ، يانتۇ سۈرەت»، « سومكىدىكى جىدەل»، «كۆزلەر سۆزلەيدۇ»، «كارۋات ئاستىدىكى ئەر»، «ئايالىمنىڭ دوستى» قاتارلىق ھېكايە توپلاملىرى، «قوڭغۇراق»، « ئالتۇن مۇنار»، « چەشمىلەر»، «باغقا بارايلى»، «مۇھەببەت مۇڭلىرى» قاتارلىق شېئىر توپلاملىرى، «كۆڭۈل ئىزھارىم» ناملىق پوبلىستىك ماقالىلەر توپلىمى، «قايغۇلۇق ئەسلىمىلەر»، «قەلبىمدىكى زوردۇن سابىر»، «ئابرال ئوغلى» ناملىق بىيوگرافىيەلىك قىسە ۋە ئەسلىمە كىتابلىرى، «تېيىپچان ئېلىيۇپ چاقچاقلىرى»، «دۇردانە لەتىپىلەر» ناملىق خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىغا دائىر كىتابلىرى شۇنداقلا يىرىك ئەمگەكلىرىنىڭ بىرى بولغان «ھېسام چاقچاقلىرى» ناملىق ( ئۇيغۇرچە، خەنزۇچە) ئون كىتابى نەشر قىلىندى.
ماخمۇت مۇھەممەت يازغۇچى، شائىر، خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى تەتقىقاتچىسى سۈپىتىدە ئىشلىگەن ئۇزاق يىللىق ئەمگەكلىرىنىڭ نەتىجىسىدە 1993-يىلى مۇئاۋىن تەتقىقاتچى ئۇنۋانىغا، شۇ يىلى 10-ئايدا مۇنەۋۋەر مۇتەخەسسىس بولۇپ باھالىنىپ، گوۋۇيۈەننىڭ ھۆكۈمەت ئالاھىدە تەمىنات پۇلىدىن ئۆمۈرۋايەت بەھرىمان بولۇشقا ئېرىشتى. 2002-يىلى مۇدىر مۇھەررىر ئۇنۋانى ئالدى. ھازىر ئۇ جۇڭگو يازغۇچىلار جەمئىيىتى(1994-يىل)، جۇڭگو خەلق ئېغىز ئەدەبىياتچىلىرى جەمئىيىتى(1986-يىل) ، شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتى(1985-يىل) قاتارلىق توققۇز جەمئىيەتنىڭ ئەزاسى. 1998-يىلى 10-ئاينىڭ 23-كۈنى غۇلجىدا ئۇنىڭ ئىجادىيىتىگە بېغىشلانغان «ماخمۇت مۇھەممەت پروزا ئىجادىيىتى ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى» ئۆتكۈزۈلدى. ئىجادىي پائالىيەتلىرى ئىلگىرى-ئاخىر بولۇپ «دۇنيا ئىقتىساسلىقلار قامۇسى»، «جۇڭگو يازغۇچىلىرى قامۇسى»، «جۇڭگودىكى مەشھۇر ياشلار لۇغىتى»، «جۇڭگو مۇتەخەسىسلىرى قامۇسى»، «شىنجاڭ ئاز سانلىق مىللەت سەرخىللىرى» قاتارلىق يازمىلاردا تونۇشتۇرۇلغان.
ھازىرقى زامان ئۇيغۇر ئەدىبلىرى ئىچىدە، ئادەتتە، پىروزا ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللانغانلار شېئىرىيەت ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللانمايدۇ، شېئىرىيەت ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۈللانغانلار پىروزا ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللانمايدۇ، ئەمما، ئەدەبىي ئىجادىيەتنىڭ بۇ ئىككى تۈرى بىلەن تەڭ شۇغۇللىنىدىغانلارمۇ يوق ئەمەس. ھالبۇكى، ئەدەبىي ئىجادىيەتنىڭ ئىككى تۈرى بىلەن تەڭ شۇغۇللىنىدىغان، پىروزا ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللانغاندىمۇ، ھېكايە، پوۋېست، رومان يېزىش بىلەنلا قالماي، بىيوگرافىك قىسسە، ئەدەبىي خاتىرە، تېلېۋىزىيە فىلىمى، تېلىۋىزىيە تىياتىرى، ئەدەبىي ئوبزور، ئىلمىي ماقالىلەرنىمۇ يازالايدىغان، شۇنداقلا خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى ئەسەرلىرىنى توپلاپ، رەتلەپ نەشر قىلدۇرۇشقا ئالاھىدە تۆھپە قوشقان ئەدىبلەر كەمدىن - كەم ئۇچرايدۇ، كۆپ قىرلىق ئەدىب، ئىقتىدارلىق يازغۇچى، شائىر ماخمۇت مۇھەممەت ئەنە شۇ كەمدىن - كەم ئۇچرايدىغان ئەدىبلەردىن بىرى.
ماخمۇت مۇھەممەتنىڭ يېزىقچىلىقتىكى ئالاھىدىلىكى قىسقا ۋە ھەجۋىي يېزىش بولۇپ، بۇ ئۇسلۇب ئۇنىڭ ھېكايىلىرىدا ئالاھىدە كۆزگە تاشلىنىپ تۇرىدۇ. ئۇ ئېلان قىلغان ھېكايىلەرنىڭ مۇتلەق كۆپچىلىكى قىسقا ھېكايىلەردۇر. كېيىنكى يىللاردا يازغۇچى ھېكايە ئىجادىيىتىدىكى ئۆزگىچىلىكى ۋە خاسلىقىنى ئىزدەپ ھەمدە يېتىلدۈرۈپ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا يىپيېڭى بىر ھالەت بولغان شىڭگىل ھېكايىلەر، يانفون ھېكايىلىرى قاتارلىق يېڭىچە شەكىللەر ئۈستىدە ئىزدىنىپ مۇۋەپپەقىيەت قازاندى. دەۋر بىلەن نەپەسداش، يېڭىدىن - يېڭى تېمىلارغا مۇراجىئەت قىلىنغان بۇ ئۆزگىچە ھېكايىلارنىڭ ھەر بىرى ئوقۇغان ئادەمنىڭ يادىدا تولىمۇ تەسىرلىك شېئىردەك ئۇنتۇلماي ساقلىنىپ قالىدۇ. ھېكايە ئىجادىيىتىنىڭ راۋاجى سۈپىتىدە ماخمۇت مۇھەممەت كېيىنكى پەيتلەردە پوۋېست ئىجادىيىتىدىمۇ ئۆزىنىڭ ئالاھىدىلىكىنى جارى قىلدۇردى. يەنى، ئۇنىڭ قىسقا ۋە يۇمۇرلۇق بولۇشتەك ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە «نەزمەت كۆلەڭگىنىڭ ئاجايىپ سەرگۈزەشتلىرى»، «ئاخىرقى كۈلكە» قاتارلىق ساتىرىك پوۋېستلىرى ۋە «ئۆچمەس گۈلخان»، «يۈرەك چىدىمايدىكەن» قاتارلىق شېئىرى تىلغا باي پوۋېستلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 10 پوۋېستى ئوقۇرمەنلەر بىلەن ئىلگىرى – ئاخىر بولۇپ يۈز كۆرۈشۈپ، مۇئەللىپنىڭ يىرىك پىروزا ژانېرى بىلەن شۇغۇللىنىشىغا ئاساس سالدى. بولۇپمۇ ئۇنىڭ «ھاسان قايماقنىڭ سەرگۈزەشتلىرى» ناملىق قىسسە خاراكتېرلىك پوۋېستىدا ھاللىق سەۋىيەگە يېتىش يولىدا تىرىشىۋاتقان ئىلى دېھقانلىرىنىڭ ئۆزگىچە ۋە قىزىقارلىق تۇرمۇشى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن. پىروزا ئىجادىيىتىدىكى ئۇزاق يىللىق قەلىمىنى سىناش ماخمۇت مۇھەممەتنى پىروزىنىڭ ئەڭ يىرىك ژانېرى بولغان رومان ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللىنىش يۈكسەكلىكىگە ئېلىپ باردى. 1996 – يىلى ئۇنىڭ «شۇنداق كۈنلەرمۇ ئۆتكەن» ناملىق رومانى نەشر قىلىنىپ كەڭ ئوقۇرمەنلەرنىڭ بولۇپمۇ، ياش ئوقۇرمەنلەرنىڭ ياقتۇرۇپ ئوقۇشىغا ئېرىشتى. ئوبزورچىلار بۇ رومانغا «پەلسەپىۋى ئويلىنىش ئىقتىدارى نامايان قىلىنغان ئەسەر» دەپ باھا بەردى. 2004 – يىلى ئۇنىڭ «ھېسام ھەققىدە قىسسە» ناملىق بىيوگرافىك رومانىنى نەشر قىلدى. بۇ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا ھايات شەخس ھەققىدە يېزىلغان تۇنجى رومان بولۇپ، «زامانىمىزنىڭ ھايات نەسردىن ئەپەندىسى» دەپ نام ئالغان ھېسام قۇرباننىڭ ئەگرى – توقاي ھايات يولى تولىمۇ قىزىقارلىق رەۋىشتە مۇۋەپپەقىيەتلىك بايان قىلىنغان. بۇ رومان نۆۋىتىدە يەنە ئۇيغۇر مەدەنىيىتى، جۈملىدىن ئىلى مەدەنىيەت سەنئىتىنىڭ جانلىق كارتىنىسىنى سىزىپ بەرگەن يىرىك ئەسەر بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. كېيىنكى ۋاقىتتا، يەنى 2013 – يىلى ماخمۇت مۇھەممەت يۇقىرىقى بىيوگرافىك روماننىڭ ئىزىدىن، ئۇيغۇر لەتىپىچىلىكىدە كۆزگە كۆرۈنگەن شەخس ئىشقىيار نامەتنىڭ ھايات يولى ھەققىدىكى ئىككىنچى بىيوگرافىك رومانى — «ئىشقىيار نامەت»نى مۇۋەپپەقىيەتلىك يېزىپ چىقتى. «چۈمبەل» رومانى يازغۇچىنىڭ ئۈچىنچى رومانى بولۇپ، ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى تۇنجى ساتىرىك رومان ھېسابلانغان بۇ ئەسەر 2012 – يىلى نەشر قىلىنىپ، ئوبزورچىلارنىڭ ياخشى باھاسىغا ئېرىشتى.
ماخمۇت مۇھەممەتنىڭ يەنە بىر مۇھىم ئۇنتۇلماس ئەمگىكى ئۇنىڭ خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىنى توپلاش ۋە رەتلەش ساھەسىدە كۆرۈلىدۇ. ئۇ 30 نەچچە يىل داۋامىدا داڭلىق چاقچاقچى ھېسام قۇربان ئاكىنىڭ ھاياتى ۋە چاقچاقلىرىنى تەتقىق قىلىپ، توپلاپ رەتلەپ، ئۇيغۇرچە - خەنزۇچە 10 توپلام «ھېسام چاقچاقلىرى»نى نەشر قىلدۇردى. بۇ ساھەدە ئۇ يەنە «تېيىپجان ئېلىيوف چاقچاقلىرى»، «دۇردانە لەتىپىلەر» قاتارلىق كىتابلارنى نەشر قىلدۇردى.
ماخمۇت مۇھەممەتنىڭ مۇھىم خىزمەتلىرىنىڭ يەنە بىرى ئېكران سەنئىتىدە بولۇپ، 2000 – يىلى ئاپتونوم رايونلۇق رادىيو كىنو تېلېۋىزىيە ئىدارىسىغا يۆتكىلىپ كېلىپ تاكى 2012 – يىلى دەم ئېلىشقا چىققانغا قەدەر ئۇ «نيۇيوركتا مۇھەببەت ئىزدەش»، «ئۇزۇن ئورۇندۇق»، «تۇنجى مۇھەببەت» ناملىق كىنولارنى ۋە دۆلىتىمىزدە ئىشلەنگەن 21 قىسىملىق تېلېۋىزىيە تىياتىرى «ھەققانىيەت يولى»نى (باشقىلار بىلەن بىللە) تەرجىمە قىلدى. «چاڭ – توزان بېسىققاندا»، «كۆرۈمسىز قىز لېتسىيە»، «جۇڭگو زېمىنى»، «ئانام»، «ناياڭپارنىڭ قىزلىرى»، «ئودرىي خېپبرون»، «تويدىكى كۈيچى»... قاتارلىق كۆپ قىسىملىق تېلېۋىزىيە تىياتىرى ۋە كىنولارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 1496 قىسىم فىلىمنىڭ مەسئۇل تەھرىرلىكىنى ئىشلىدى. «گاچا كېلىن»، «سۈيىقەست ۋە نىكاھ»، «جولسۇننىڭ ھېكايىسى»، «خىلۋەتتىكى داچا» قاتارلىق كۆپ قىسىملىق تېلېۋىزىيە تىياتىرى ۋە كىنولارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 1189 قىسىم فىلىمنىڭ نازارەتچىلىكىنى ۋە فىلىم تەكشۈرگۈچىلىكىنى قىلدى.
ماخمۇت مۇھەممەت ئۇزاق يىللىق ئىجادىيىتى داۋامىدا بالىلار ئەدەبىياتى، ناخشا تېكىستلىرى ئىجادىيىتى ۋە سەنئەت ئوبزورچىلىقى جەھەتتىمۇ نۇرغۇن سەمەرىلىك ئەمگەكلەرنى قىلدى. ئۇنىڭ «سومكىدىكى جېدەل»، «باغقا بارايلى»، «كۆڭۈل ئىزھارىم»، «سەن شۇنداق ياشا» قاتارلىق كىتابلىرى بۇنىڭ دەلىلىدۇر. ئەسلىمە – تەزكىرە ئىجادىيىتى بىلەن شۇغۇللىنىشمۇ ماخمۇت مۇھەممەتنىڭ مۇھىم ئالاھىدىلىكلىرىنىڭ بىرى. «قايغۇلۇق ئەسلىمىلەر»، «قەلبىمدىكى زوردۇن سابىر»، «تارىخنىڭ كۆزى — مۇسا سايرامى»، «ئابرال ئوغلى» قاتارلىق كىتابلار ئەنە شۇ سىجىل ئەمگەكلەرنىڭ شاھىدى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
تون كەيدۈرۈش مۇراسىمى
شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتى بىلەن شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى بىرلىكتە تەشكىللىگەن «ماخمۇت مۇھەممەت ئەسەرلىرى ئىلمى مۇھاكىمە يىغىنى» 2015-يىلى 28- نويابىر چۈشتىن كېيىن ئۈرۈمچى «ئاخبارات سارىيى» دا ئۆتكۈزۈلدى. يىغىنغا ئۈرۈمچى، غۇلجا، قەشقەر قاتارلىق جايلاردىن كەلگەن ئەدىب، يازغۇچىلار، ئەدەبىي تەرجىمانلار، ژۇرنال مۇھەررىرلىرى، ئاخپارات خادىملىرىدىن بولۇپ 120 دىن ئارتۇق كىشى قاتناشتى.
يىغىندا ئالدى بىلەن شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئەدەبىيات - سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسىنىڭ رەئىسى،  شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى ئازاد سۇلتان ماخمۇت مۇھەممەتنىڭ ھاياتى ۋە ئىجادى پائالىيىتىنى تونۇشتۇرۇپ ئۆتتى. ئاندىن ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستلىق خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتىتىنىڭ مۇدىرى زۇنۇن ئەكپەر تەبرىك سۆزى سۆزلىدى. شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرياتىنىڭ باش مۇھەررىرى ئابلىز قېيۇم ئون توملۇق «ماخمۇت مۇھەممەت ئەسەرلىرى» نىڭ نەشر قىلىنىش ئەھۋالىنى تونۇشتۇرۇپ ئۆتتى. ئۇنىڭدىن كېيىن يىغىن كۈنتەرتىپى بويىچە، تىل ۋە مەدەنىيەت تەتقىقاتچىسى، ئەدەبىي تەرجىمان  غوجائەھمەد يۇنۇس ئۆزىنىڭ «ئون كىتاپ، ئون دۇنيا» ناملىق ماقالىسىنى، ئەدەبىي ئوبزورچى مۇھەممەت پولات ئۆزىنىڭ «‹چۈمبەل› رومانىدىن دەسلەپكى تەسىرات» ناملىق ماقالىسىنى، ئەدەبىيات پەنلىرى دوكتۇرى، شىنجاڭ ئۇنۋېرسىتىتى فېلىلۇگىيە ئىنىستىتۇتىنىڭ دوتسىنىتى مۇھەممەت ھوشۇر ئۆزىنىڭ «ئەسلىمىگە تۇتاشقان يوللار» ناملىق ماقالىسىنى، ئەدەبىي ئوبزورچى ئەنۋەر ئابدۇرېھىم ئۆزىنىڭ «ماخمۇت مۇھەممەتنىڭ سەككىزلىكلىرى ھەققىدە» ناملىق ماقالىسىنى، شىنجاڭ پىداگوگىكا ئۇنۋېرسىتىتى تىل-ئەدەبىيات ئىنىستىتۇتىنىڭ پىراففىىسورى، ئەدەبىي ئوبزورچى  ئابدۇبەسىر شۈكۈرنىڭ «‹ئابرال ئوغلى› ۋە زوردۇن سابىر تەتقىقاتى» ناملىق ماقالىسىنى ئوقۇپ ئۆتتى. ماخمۇت مۇھەممەت قىزغىن ئالقىشلار ئىچىدە ئۆزىنىڭ كۆڭۈل سۆزىنى ئىزھار قىلدى. ئاخىرىدا يىغىننى تەشكىللىگەن ئورۇنلار نامىدىن ئازات سۇلتان بىلەن ئابلىز قېيۇم، يازغۇچى ماخمۇت مۇھەممەتكە ھۆرمەت تونى كەيدۈردى. ماخمۇت مۇھەممەت شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتى ۋە قەشقەر، غۇلجا قاتارلىق جايلاردىن كەلگەن مېھمانلارغا ئون توملۇق «ماخمۇت مۇھەممەت ئەسەرلىرى»نى تەقدىم قىلدى. يىغىنغا قاتناشقان ھەر قايسى شەخس ۋە ئورۇنلارمۇ يازغۇچىغا ئاتاپ كەلگەن كۆڭۈل سوۋغىلىرىنى ماخمۇت مۇھەممەتكە تەقدىم قىلدى.
تۇتانخامۇن
thumb تۇتانخامۇن (ئەرەبچە: توت عنخ آمون، مىسىرچە: twt-ˁnḫ-ı͗mn، ئامۇننىڭ يەر يۈزىدىكى سايىسى) مىسىر فىرئەۋىنى. م.ب 1332-م.ب 1323 يىللىرى ئاراسىدا ھۆكۈم سۈرگەن.
راۋاپ
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|350px| left|thumb|250px|يەنە بىر خىل شەكلى left|thumb|250px|دولان راۋابى Rawap
قۇرۇلما
ئۇيغۇر چالغۇلىرى ئىچىدە كەڭ ئومۇملاشقان ۋەكىللىك خاراكتېردىكى بىر خىل چالغۇ ئەسۋابى. راۋاب ئادەتتە قۇلاق ئورنى، دەستىسى ۋە راۋاب بېشىدىن ئىبارەت ئۈچ قىسىمدىن تۈزۈلىدۇ. راۋاب كۆپرەك ياڭاق، ئۆرۈك، چىنار ياغاچلىرىدىن ياسىلىدۇ. يۈزىگە يىلان تېرىسى ئىشلىتىلىدۇ.
راۋابنىڭ خەلق ئارىسىدا قەشقەر راۋابى، دولان راۋابى، چاپلىما راۋاب، باس راۋاب قاتارلىق خىللىرى بار.
غەربكە سەپەر
«غەربكە سەپەر» قەدىمكى جۇڭگودىكى مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئىلاھ ۋە ئالۋاستىلارنىڭ باب ئۇسلۇبىدىكى رومانى بولۇپ ، كىتابتا جەمئىي 585،000 سۆز ۋە 100 باب بار. ئۇ جۇڭگونىڭ تۆت داڭلىق رومانىنىڭ بىرى. ئۇ 16-ئەسىردە مىڭ سۇلالىسىنىڭ ئوتتۇرىسىدا يېزىلغان ، ئاپتور مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ۋۇ چېڭگېن. كىتابتا تاڭ سەنزاڭ ۋە ئۇنىڭ شاگىرتلىرى سۈن ۋۇكۇڭ ، جۇ باجي ۋە شا ۋۇجىڭنىڭ ھېكايىسى سۆزلەنگەن بولۇپ ، ئۇلار غەربكە بېرىپ مۇقەددەس كىتاب ئۆگەنگەن.
راۋاپ
قۇرۇلما
دولان راۋابى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋى چالغۇ ئەسۋابى بولۇپ، دولانلىقلارنىڭ توي - تۆكۈن، مەشرەپ ۋە تۈرلۈك پائالىيەتلىرىدە كەڭ تۈردە چېلىنىدىغان ئۆزگىچە بىر خىل چالغۇ ئەسۋاب. ئاساسلىق تارلىرى ئۈچەي، قوشۇمچە تارلىرى سىم تارىدىن ئىبارەت.
ئەلقەم ئەسقەر
ئەلقەم ئەسقەر قارامايدىن كەلگەن چاقچاقچى. ئۇ ئاسالىقى خەنزۇ تىلىدا چاقچاقلىق، مەدمەنلىك قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئىسمىنىڭ خەنزۇچە يېزىلىشى بولسا: 艾力卡姆·阿斯克尔.
ئۇ «شياۋگو» مەدەنىيەت تارقىتىش چەكلىك شىركىتىنىڭ سەنئەتكارى، «ئاجايىپ-غارايىپ سۆزلەر»(奇葩说)، «گەپدانلار يىغىلىشى» (脱口秀大会)، «چاقچاقچىلار يىغىلىشى» (吐槽大会)غا قاتنىشىپ كىشىلەرگە تونۇلغان، يەنە 2-پەسىللىك «گەپدانلار يىغىلىشى» (脱口秀大会) نىڭ چېمپىيونلۇقىنى قولغا كەلتۈرگەن ھەمدە مۇقىم ئارتىس سالاھىيىتى بىلەن كومېدىيەلىك گەپدانلىق پىروگراممىسى «چاقچاقچىلار يىغىلىشى» (吐槽大会)»نىڭ تۆتىنچى پەسلىگە قاتناشقان.
سۈرە زەلزەلە
سۈرە زەلزەلە (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Süre Zelzele ) بولسا قۇرئاننىڭ 99-سۈرىسى.
تېكستى ۋە مەنىسى
ئايەت: 1 إِذَا زُلۡزِلَتِ ٱلۡأَرۡضُ زِلۡزَالَهَا زېمىن قاتتىق تەۋرىتىلگەندە[1]، ئايەت: 2 وَأَخۡرَجَتِ ٱلۡأَرۡضُ أَثۡقَالَهَا زېمىن (قوينىدىكى) يۈكلىرىنى (يەنى مەدەنلەر، ئوتلار، ئۆلۈكلەرنى) چىقارغاندا[2]، ئايەت: 3 وَقَالَ ٱلۡإِنسَٰنُ مَا لَهَا ئىنسان ئۇنىڭغا (يەنى زېمىنغا): «نېمە بولدى؟» دېگەندە[3]، ئايەت: 4 يَوۡمَئِذٖ تُحَدِّثُ أَخۡبَارَهَا بۇ كۈندە زېمىن ئۆزىنىڭ خەۋەرلىرىنى (يەنى ئۇنىڭ ئۈستىدە ئىشلەنگەن ياخشى ـ يامان ئىشلارنى) مەلۇم قىلىدۇ[4]. ئايەت: 5 بِأَنَّ رَبَّكَ أَوۡحَىٰ لَهَا (ئۇنىڭ مەلۇم قىلىشى) پەرۋەردىگارىنىڭ ئۇنى شۇنداق قىلىشقا ئەمر قىلغانلىقىدىندۇر[5]. ئايەت: 6 يَوۡمَئِذٖ يَصۡدُرُ ٱلنَّاسُ أَشۡتَاتٗا لِّيُرَوۡاْ أَعۡمَٰلَهُمۡ بۇ كۈندە كىشىلەر قىلغان ئەمەللىرىنىڭ نەتىجىسىنى كۆرۈش ئۈچۈن توپ ـ توپ بولۇپ تارىلىپ كېتىدۇ[6]. ئايەت: 7 فَمَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٍ خَيۡرٗا يَرَهُۥ كىمكى زەررىچىلىك ياخشى ئىش قىلىدىكەن، ئۇنىڭ مۇكاپاتىنى كۆرىدۇ[7]. ئايەت: 8 وَمَن يَعۡمَلۡ مِثۡقَالَ ذَرَّةٖ شَرّٗا يَرَهُۥ كىمكى زەررىچىلىك يامان ئىش قىلىدىكەن، ئۇنىڭ جازاسىنى تارتىدۇ[8].
باشقىلار
قۇرئان كەرىمنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىنى شەيىخ مۇھەممەت سالىھ تەرجىمە قىلغان.ھىجىريە 1416- يىلى پادىشاھ فەھد قۇرئان كەرىم تەرجىمە مەركىزى نەشىر قىلغان.ئىزاھات: پىكىر ئەركىنلىكى، باھالاش ۋە تەرەققى قىلدۇرۇش مەقسىتىدە ئەسلى تەرجىمىدىنمۇ پايدىلىنىشقا رۇخسەت قىلىش بىلەن بىرگە ئىشارەت قىلىنغان بەزى ئايەتلەرنىڭ تەرجىمىلىرى رۇۋۋاد تەرجىمە مەركىزىدە توغرىلانغان.
ساكاريا دەرياسى
right|thumbnail|250px|ساكاريا دەرياسى
تۈركىيددىكى بىر دەريا ئىسمى.
شىنجاڭ تەنتەربىيەسى تورى
تور ئادىرىسى : www.xjsport.cn
ھەققىدە
شىنجاڭ تەنتەربىيەسى تورى يۇقىرى تېخنىكا ۋە يۇقىرى تېخنىكىلىق خادىملاردىن تەشكىللەنگەن ئۇنىۋېرسال تەنتەربىيە سۇپىسى بولۇپ، تورىمىز 2017-يىلى 3-ئاينىڭ 1-كۈنى سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىقى ۋە ج خ مىنىستىرلىقى تور بىخەتەرلىكىنى قوغداش ئىدارىسى قاتارلىق ئورۇنلارنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ئەنگە ئېلىنىپ رەسمىي ئېچىۋېتىلگەن.
شۇئارى
بىز ئەڭ ياخشىسى ئەمەس، بىراق ئەڭ ياخشىسى بولۇشقا تىرىشىمىز!
سۇنەن
سۈنەن (السنن): پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەدىسلىرى توپلانغان ئەڭ مۇھىم ئالتە كىتاب ئىچىدە «السنن» (ئەسسۈنەن) نامى بىلەن ئاتالغان تۆتى، يەنى ئەبۇ داۋۇد، تىرمىزىي، نەسائىي ۋە ئىبنى ماجەلەرنىڭ «السنن الأربعة» (تۆت سۈنەن) دەپ ئاتالغان ھەدىس كىتابلىرىدۇر. شۇنداقلا ئىمان، ئىبادەت، مۇئامىلىلەر، جازا - قىساس ھەققىدىكى ئەھكام ھەدىسلىرى توپلانغان كىتابلارنىڭ ئورتاق ئاتىلىشى.
قىبتىي تىلى
قىبتىي تىلى ياكى قىبتىيچە، ئاڧرو-ئاسيا تىللىرىغا تەۋە بىر تىلدۇر.
يېزىق
ئادەتتە مىسىرچىنىڭ يېزىقى ھىيوروگلېف (تەسۋىرىي يېزىق) ئىدى.
برغر كينغ
"برغر كينغ" كانت وكالة دولية للأغذية الدولية كانت تبيع ق. أول متجر مفتوح 1954، ميامي، فلوريدا.
واحدة من العالم برغر كامل من التخصصات المفضلة الملك هو همبرغر ودعا "ووبر".
عندما قرر برغر كينج توسيع عملهم في أستراليا، كانوا يعرفون أن أعمالهم كانت بالفعل علامة تجارية من قبل عداء متجر الوجبات الجاهزة الصغيرة. في الواقع، أول امتياز استرالي من برغر كينغ كوبوراتيون، التي أنشئت في بيرث، وصفت بشكل غير صحيح "ماتيلينا جاك ''، إعادة تسمية اسم وشعور الامتياز جاك كوين. تأكد من أن جاك يبيع فئة البرغر الحالية، فضلا عن اختصاصي أسترالي، برغر أوسي. ويستند هذا برغر على الطعم الاسترالي الأسماك المفضلة والتدليك، بما في ذلك البيض، لحم الخنزير المقدد والبصل والشمندر واللحوم والصلصة والطماطم.
تارىخى خاتىرىلەر
«تارىخى خاتىرىلەر»（史記） سىما چيەن يازغان تەرجىمىھال تارىخى كىتابى بولۇپ ، ئۇ غەربىي خەن سۇلالىسى دەۋرىدە تەيشېلىڭلىق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن بولۇپ ، جۇڭگونىڭ رىۋايەتلىك سېرىق ئىمپېراتوردىن خەن سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئىمپېراتور ۋۇنىڭ دەسلەپكى يىللىرىغىچە بولغان 2500 يىللىق تارىخى خاتىرىلەنگەن.
«تارىخى خاتىرىلەر» نىڭ پۈتكۈل كىتابى «بېن جى» ، «جەدۋەل» ، «كىتاب» ، «ئائىلە» ۋە «تەرجىمىھالى» قاتارلىق بەش تېمىغا بۆلۈنگەن ، ئۇنىڭدىن باشقا ئەڭ ئاخىرقى «تەي شى گوڭنىڭ مۇقەددىمىسى» ، ئۇ بۆلۈنگەن 130 توم.
بۇنىڭ ئىچىدە «بېنجى» جۇڭگو ھۆكۈمرانلىرىنىڭ ئىش-ئىزلىرىنى خاتىرىلەيدۇ
«جەدۋەل» تارىخىي ۋەقەلەرنى جەدۋەل شەكلىدە خاتىرىلەيدۇ.
«كىتاب» ئىلگىرىكى سۇلالىلەرنىڭ قانۇن-نىزاملىرىنى خاتىرىلەيدۇ.
«ئائىلە» يىراقتىكى ئائىلە نەسەبى ، ۋاستە دۆلەتلىرى ۋە خان جەمەتى ۋە ئاقسۆڭەكلەرنىڭ ئىش-ھەرىكەتلىرىنى تەسۋىرلەيدۇ.
«تەرجىمىھالى» جەمئىيەتتىكى ھەر خىل پېرسوناژلارنىڭ تارىخى ئىپادىسىنى ۋە جەمئىيەتنىڭ ھەر خىل كۆرۈنۈشلىرىنى خاتىرىلەيدۇ.
قاراسۇ
ساكاريانىڭ بىر ناھىيەسى
بەگمەت يۈسۈپ
ئەدىب، ژۇرنالىست بەگمەت يۈسۈپ 1964 - يىلى 12 - ئايدا قومۇلدا تۇغۇلغان. 1987 - يىلى شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ جۇڭگو ئەدەبىياتى فاكۇلتېتىنى ئەلا نەتىجە بىلەن پۈتكۈزۈپ، شىنجاڭ نېفىت مائارىپ ئىنستىتۇتىغا تەقسىم قىلىنغان. 1989 - يىلى 11 - ئاينىڭ ئاخىرى قومۇل ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمە ئىشخانىسىغا يۆتكىلىپ كېلىپ، مىللەتلەر قەدىمكى ئەسەرلىرى تەتقىقاتى ۋە تىل - يېزىق خىزمىتى بىلەن شۇغۇللانغان. 1992 - يىلى ئۆكتەبىردە سىياسىي كېڭەش قومۇل ۋىلايەتلىك كومىتېتىدا كاتىپ، تەرجىمان، مەزكۇر كومىتېتنىڭ نەشر ئەپكارى «تەقدىرداش» ژۇرنىلىنى يوقلۇقتىن بارلىققا كەلتۈرۈپ، بۇ ژۇرنالنى ئاپتونوم رايونىمىز تەۋەسىدىكى تەسىرى بار ژۇرنالغا ئايلاندۇرغان ۋە مەزكۇر ژۇرنالنىڭ باش مۇھەررىرى بولغان. 1995 - يىلى «قومۇل ئەدەبىياتى» ژۇرنىلى تەھرىراتىغا يۆتكىلىپ كېلىپ 16 يىل بۇ ژۇرنالنىڭ باش مۇھەررىرلىك ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن.
2008 - يىلى ئاپرېلدىن 2009 - يىلى ئاۋغۇستقىچە «شىنجاڭ ياشلىرى» ژۇرنىلى تەھرىر بۆلۈمىدە تەكلىپ بىلەن ئىشلىگەن. 2009 - يىلى ئاۋغۇستتىن ھازىرغا قەدەر «شىنجاڭ مەدەنىيىتى» ژۇرنىلىنىڭ مەسئۇلى بولۇپ ئىشلەپ كەلمەكتە.
بەگمەت يۈسۈپ ھازىر جۇڭگو يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، جۇڭگو قەرەللىك ژۇرناللار جەمئىيىتىنىڭ كېڭەش ئەزاسى. جۇڭگو يېڭى دەۋر ئەدەبىياتى تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، جۇڭگو ئاز سانلىق مىللەتلەر يازغۇچىلىرى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، جۇڭگو ئۇيغۇر كىلاسسىك ئەدەبىياتى ۋە مۇقام جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، شىنجاڭ قەرەللىك ژۇرناللار جەمئىيىتىنىڭ مۇدىرىيەت ئەزاسى.
ئۇنىڭ ھازىرغا قەدەر شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى تەرىپىدىن «يىراقتىكى تەبەسسۇم» (شېئىرلار توپلىمى)، «قومۇل مۇقاملىرى ھەققىدە» (نەشرگە تەييارلىغان ماقالىلەر توپلىمى)، يېڭى دەۋردىكى ئاتاقلىق ئۇيغۇر شائىرلىرىنىڭ شېئىرلىرىدىن نەمۇنىلەر «تاغ گۈلى» (نەشرگە تەييارلىغان)، شىنجاڭ ياشلار - ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن «نادان مۇخلىسلار» (نەسرلەر توپلىمى)، «قارا شارقىراتما» (نەسرلەرتوپلىمى)، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى تەرىپىدىن «رىۋايەت ئارىلى»،«ئاچچىقلانمايدىغان ئادەملەر»(نەسرلەرتوپلىمى)، مىللەتلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن «ئاق بوزئات» ناملىق نەسرلەر توپلىمى نەشر قىلىندى، ئۇ سېنارىيەسىنى يازغان «كۆكلەم ناۋاسى»، «قومۇل بوستانلىقىدا بەزمە»، «قوغۇن يۇرتىدا نورۇز»، «تېتىپ كۆرۈڭ قومۇل قوغۇنىنى»، «قوغۇن يۇرتىدىكى مەرىپەت بۇلىقى» (ئىككى قىسىم)، «بىر ئەۋلاد قومۇل مۇقامچىلىرى»، «قومۇل مەشرىپى» (سەمەت ئابدۇراخمان قوچىغۇن بىلەن بىرلىشىپ)، «ئاراتۈرك مەشرىپى»، «قومۇلدا نورۇز»، «قارادۆۋىدە نورۇز» قاتارلىق تېلېۋىزىيە مەخسۇس فىلىمى ۋە بەدىئىي فىلىملىرى، «يەر ئاستى ئانا دەرياسى كارىز» (مەدەنىيەت قىسمى) ناملىق ھۆججەتلىك فىلىم كەڭ جامائەتچىلىك بىلەن يۈز كۆرۈشتى. بەگمەت يۈسۈپ يەنە شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى قايتا نەشرگە ئۇيۇشتۇرغان «مۇھەممەت بېشىر چىڭۋاڭ»، «ئاللانىڭ زېمىنى»، «تىنچ دون» (1 -، 2 -، 3 -، 4 - توم)، «كۆكۈيۈن سەرگەندانلىقتا»، «ساغرا تېرە»، «دونكىخوت» (1 -، 2 - توم)، «ياخشى ئەسكەر شىۋەيىك»، «دادام خۇ ياۋباڭنى ئەسلەيمەن...» قاتارلىق كىتابلارنىڭ قايتا تەھرىرلىكىنى، شىنجاڭ پەن - تېخنىكا نەشرىياتى نەشر قىلغان «مەن نېمىشقا ئوبزۇر يازىمەن»، «لاي قەلئەنىڭ سىرى» ناملىق كىتابلارنىڭ تەكلىپلىك تەھرىرلىكىنى ئىشلىدى.شىنجاڭ ياشلار - ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن نەشر قىلىنغان «نادان مۇخلىسلار» ناملىق نەسرلەر توپلىمى جۇڭگو 9 - نۆۋەتلىك «تۇلپار ئەدەبىيات مۇكاپاتى»غا ئېرىشتى. بۇ كىتاب يەنە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى بويىچە 3 - نۆۋەتلىك ئەدەبىيات - سەنئەت ساھەسىدىكى ئەڭ ئالىي مۇكاپات «تەڭرىتاغ ئەدەبىيات - سەنئەت مۇكاپاتى» نىڭ شەرەپ مۇكاپاتىغا ئېرىشتى. 2012 - يىلى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى بويىچە «تەڭرىتاغ مۇتەخەسسىسى» بولۇپ باھالاندى.
«ئىككىنچى ھاياتىم» ناملىق چوڭ ھەجىملىك نەسرى جۇڭگو يازغۇچىلار جەمئىيىتى تەرىپىدىن «مىللەتلەر ئەدەبىياتى»نىڭ «2013 - يىللىق مۇنەۋۋەر ئەسەرلەر مۇكاپاتى» غا ئېرىشتى. شۇ يىلى يەنە نىڭشيادا ئېچىلغان 6- قېتىملىق جۇڭگو ئۇيغۇر تارىخى - مەدەنىيىتى ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنىدا ئوقۇلغان «قومۇل خەلق داستانلىرىدىكى تىراگېدىيە ئېڭى» ناملىق تەتقىقات ماقالىسى 1 - دەرىجىلىك باھالىنىپ مۇكاپاتقا ئېرىشتى.
بەگمەت يۈسۈپ يەنە «ئەتىرگۈل كوچىسى» (نەسرلەر)، «قىشتىكى قۇياش» (نەسرلەر)، «دەۋر داغلىرى» (نەسرلەر)، ‹‹ئاكادېمىيەنىڭ باغلىرى››،(نەسرلەر)،‹‹سۆي ئەمما ئالدىما››(نەسرلەر)،‹‹قايتىش سەپىرى›› (نەسرلەر)، «قومۇل تاغلىرى» (شېئىرلار)، «دوكتورنىڭ دۇنياسى» (ئەدەبىي ئاخباراتلار) قاتارلىق توپلاملىرىنى نەشرگە تەييارلىماقتا.
قولىڭىزدىكى « بەگمەت يۈسۈپ نەسرلەر توپلىمى » ناملىق كىتابلار ئاپتورنىڭ يېقىنقى يىللاردا يازغان ئەسەرلىرىدىن تۈزۈلگەن بولۇپ، تۇرمۇش پۇرىقىنىڭ قويۇقلۇقى، مول ھېس - تۇيغۇلارنى ئۆزگىچە ئۇسلۇبتا ئىپادىلەش ماھارىتى بىلەن ئوقۇرمەنلەرنى يېڭى نەسرلەر دۇنياسىغا باشلىغۇسى. ئۇنىڭدىكى پەلسەپىۋى پىكىرلەر شېئىرىي تىل ئارقىلىق قەلبتىن قەلبكە يوللانغان ئۈنسىز دەۋەت بولۇپ، ئۇ كىشىدە ئۇنتۇلغۇسىز تەسىرات پەيدا قىلىدۇ. ئوقۇرمەن بۇ نەسرلەرنى ئوقۇش داۋامىدا گاھ تەنھالىق قەسىرىدە تومۇر دەرياسىنىڭ شاۋقۇنىنى ئاڭلىسا، گاھ كەڭ ئانا يۇرت دالاسىنىڭ ئىجتىمائىيەت جىلغىلىرىدا سەيلە قىلىدۇ، گاھ پىكىر دۇنياسىنىڭ تەپەككۇر ئاسمىنىدا پەرۋاز قىلىۋاتقان خىيال قۇشلىرىغا ئايلىنىدۇ، گاھ جاھان رەپتارىغا سۈكۈت قىلسا، گاھ مەنزىل مۇساپىلىرىدە تىنىمسىز ھەرىكەت قىلىدۇ.
قۇربان ئىمىن
قۇربان ئىمىن
( 1914~ 1992)
« تارىم غەزەللىرى » ، « قەشقەر ئاۋازى » ، « مېنىڭ ناخشام » قاتارلىق شېئىر توپلاملىرىنىڭ مۇئەللىپى قۇربان ئىمىن ئۇزۇن يىللىق ئىجادىيەت ھاياتىدا ھارماي - تالماي ئىزدىنىپ ئۆزىگە خاس ئۇسلۇپ ياراتقان شائىرلارنىڭ بىرىدۇر. ئۇ ئارزۇ ۋەزىنىنىڭ ھەرخىل شەكىللىرىدە شېئىر ، داستانلارنى يېزىپ ، ئۇيغۇر شېئىرىيىتىنىڭ شەكىل جەھەتتە كۆپ خىللىقىغا قاراپ راۋاجلىنىشىغا ھەسسە قوشقان. ئۇنىڭ شېئىرلىرى چۈشىنىشلىك ، ئاممىباب ، مىللىي پۇرىقى قويۇق بولغاچقا ، خەلق ئىچىگە تېزلا ئۆزلىشىپ كەتكەن.
تۈرك ئائىلسى بۇرۇن قانداق ئىدى، بۇندىن كېيىن قانداق بولىدۇ؟
ئاپتورى: زىيا گۆكئالپ
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: ھەبىيبۇللاھ مەتقۇربان
تۈنۈگۈن يەنە ھېلىقى يوچۇن پەيلاسوپتىن:
− تۈرك ئائىلىسى قايسى ئائىلە تىپىگە كىرىدۇ ھەم ئۇنى قانداق تۈزىتىمىز؟ – دەپ سورىدىم. ئۇ مۇنداق جاۋاب بەردى:
1. ئانا خوجا ئائىلە:
بۇ تىپتىكى ئائىلە پەقەت قەدىمكى جەمئىيەتلەردە ئۇچرايدۇ. بۇنىڭدىمۇ ئاتاخوجا ئائىلىدىكىگە ئوخشاش، مەنسۇپلۇق پەقەت ئانا تەرەپتىن مۇھىم بولۇپ، ئائىلە ئىچىدە دادىنىڭ ھېچقانداق ئەھمىيىتى يوق.
ئەمەلىيەتتە بۇ تىپتىكى ئائىلە «ئاناخوجا ئائىلە» دېيىلىدىغان بولسىمۇ، بۇنداق ئاتاش توغرا ئەمەس. چۈنكى بۇ تىپتىكى ئائىلىلەردە ھوقۇق ئانىغا ئەمەس، ئانىنىڭ ئوغۇل بىر تۇغقىنىغا مەنسۇپتۇر. شۇڭلاشقا بۇ تىپتىكى ئائىلىلەرنى «تاغاخوجا ئائىلە» دېيىش مۇمكىن. ئائىلە تارىخىنىڭ ئەڭ دەسلەپكى شەكلى مۇشۇ «تاغىلىق» دەۋرىدۇر.
2. نەسەب ئائىلىسى (دادا تەرەپ تۇغقانلارنى ئاساس قىلغان ئائىلە):
بۇ تىپتىكى ئائىلە دادىغا مەنسۇپ ئۇرۇقنىڭ پارچىلىنىشى نەتىجىسىدە ئوتتۇرىغا چىققان بولۇپ، نەسەب دادا تەرەپنىڭ ئەر تۇغقانلىرىدىن تەشكىل تاپقان ئائىلىدۇر. نەسەب ئائىلىسى داۋاسى تۇغقانلارنىڭ بىرلىشىشى نەتىجىسىدە بارلىققا كەلگەن. شۇڭلاشقا قان پەقەت قان دەۋاسى ماجىرالىرىدىلا ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان، ئاياللارغا مەنسۇپ بىر مەسىلە بولۇش بىلەنلا قالمىغان. مەسىلەن، گەرچە بىر نەسەبتىن بولسىمۇ تېخى قورال تۇتقۇدەك بولمىغان كىچىك بالىلارنىڭ مىراستىن مەھرۇم قىلىنىشى، بۇ تىپتىكى ئائىلىنىڭ بىۋاسىتە قان دەۋاسى ماجىرالىرىدىن پەيدا بولغانلىقىنىڭ ئەڭ يارقىن ئىپادىسىدۇر.
ئۆلتۈرۈلگەن كىشىنىڭ خۇنىنى پەقەت ئۇنىڭ دادىسى ياكى قېرىنداشلىرىلا ئەمەس، پۈتۈن تۇغقانلىرى ئالىدۇ. خۇن تۆلەشمۇ پەقەت يېقىن تۇغقانلارنىڭ مەسئۇلىيىتى بولماستىن، قاتىل مەنسۇپ بولغان پۈتۈن جەمەتنىڭ مەسئۇلىيىتىدۇر. ئىنتىقامنىمۇ پەقەت قاتىلدىنلا ئەمەس، بەلكى قاتىلنىڭ ئۇرۇق – تۇغقانلىرىدىن ھەر قانداق بىر كىشىدىن ئېلىشقا بولىدۇ. ئىنتىقام ئېلىش ھوقۇقىغا ئىگە بولغانلارمۇ شۇ جەمەتنىڭ پۈتۈن ئەزالىرىدۇر.
نەسەب ئائىلىسىدىن مۇنداق ئۈچ ئائىلە تىپى بارلىققا كېلىدۇ:
ئا) ئەر بىر تۇغقانلار ئارىسىدا بىردىن ئارتۇق ئايالنىڭ بولۇشى
ب) پارچىلانمىغان جەمەت
ج) ئاتا خوجا ئائىلە
ئا) ئەر بىر تۇغقانلارنىڭ كۆپ خوتۇنلۇق بولۇشى:
بۇ تىپتىكى ئائىلىدە دادىنىڭ مىراسى پەقەت چوڭ بالىغا قالىدۇ، يەنى مىراس تەقسىم قىلىنمايدۇ. بۇنىڭدىن سىرت پەقەت چوڭ بالىنىڭلا ئۆيلىنىش ھوقۇقى بولۇپ، كۆپ خوتۇنلۇق بولالايدۇ. باشقا بىر تۇغقانلارنىڭ ئائىلە مۈلكىدىن پايدىلىنىش ھوقۇقى بولغىنىغا ئوخشاش، ئاكىسىنىڭ خوتۇنلىرىدىنمۇ پايدىلىنىش ھوقۇقى بولىدۇ. ھەتتا ھەر بىرى خوتۇنلاردىن بىرىنى ئۆزىنىڭ قىلىۋالالايدۇ.
سترابون يەمەندە مۇشۇ تىپتىكى ئائىلىنىڭ مەۋجۇت بولغانلىقىنى ئېيتىدۇ. ھازىرقى دەۋردە تىبەتتىكى ئائىلىلەر مۇشۇ تىپتىكى ئائىلىلەردۇر.
ب) پارچىلانمىغان جەمەت:
بۇ تىپتىكى ئائىلىدە دادىدىن قالغان مىراس تەقسىم قىلىنمايدۇ. بىر بوۋىنىڭ نەۋرىلىرى بىر ئۆيدە ياشايدۇ ۋە بىر ئاشخانىدىن تاماق يەيدۇ. لېكىن بۇلارنىڭ ئىچىدە كۆپ خوتۇنلۇق بولىدىغان قائىدە يوق. ھەر قانداق ئەر كىشىنىڭ ئۆيلىنىش ھوقۇقى بولىدۇ. ئىسلاۋلار بىلەن قەدىمكى ئەرەبلەردىكى ئائىلە مۇشۇ تىپتىكى ئائىلىلەر ئىدى. ئىسلاۋلار بۇنى «زادروگا»، ئەرەبلەر بولسا «ئەھل» دەپ ئاتايدۇ.
ج) ئاتا خوجا (ئائىلە باشلىقى مۇتلەق ھوقۇققا ئىگە بولغان) ئائىلە
بىر جەمەتنىڭ تەقسىم قىلىنمىغان مال – ۋارانلىرى شۇ جەمەتنى تەشكىل قىلغان ئەزالارنىڭ ھەممىسىگە مەنسۇپ بولسىمۇ، بىر قىسىم جەمئىيەتلەردە مال – ۋارانلارغا ئائىلە باشلىقىنىڭ خۇسۇسىي مېلى سۈپىتىدە قارىلىدۇ. بۇ تىپتىكى ئائىلە باشلىقىنى «پەدەرشاھ» (ئاتاخوجا) دېيىلگىنىدەك، بۇ ئائىلىنىمۇ «پەردەرشاھىي ئائىلە» (ئاتاخوجا ئائىلە) دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ تىپتىكى ئائىلىنىڭ باشلىقى پەقەت شۇ ئائىلىگە مەنسۇپ بولغان مال – دۇنيانىڭ مۇتلەق ئىگىسى بولۇپلا قالماي، ئائىلىگە مەنسۇپ بارلىق تۇغقانلارنىڭ، ھەتتا ئۆز ئايالى ۋە بالىلىرىنىڭ ھاياتىنىڭمۇ مۇتلەق ئىگىسى ھېسابلىنىدۇ ھەمدە ئۇلاردىن ئۆزى خالىغىنىچە پايدىلىنالايدۇ، ساتالايدۇ، ھەتتا ئۆلتۈرۈۋېتەلەيدۇ. قەدىمكى رىم ئائىلىسى بىلەن ھازىرقى خىتاي ئائىلىسى مۇشۇ تىپقا تەۋە.
3. پەدەرىي (دادا خوجا) ئائىلە:
بۇ ئائىلىنىڭ داداخوجا ئائىلە دېيىلىشىدىكى سەۋەب، دادىنىڭ ھەممەيلەننى باشقۇرىدىغان بولغانلىقىدۇر. ئانا گەرچە قانۇنىي جەھەتتىن دادا بىلەن باراۋەر بولسىمۇ، بۇ باراۋەرلىك ئوتتۇرىسىدىكى بىرىنچى دەرىجە يەنىلا دادىغا بېرىلگەن. بۇ تىپتىكى ئائىلە ئاناخوجا ئۇرۇقداشلىق بىلەن ئاتاخوجا ئۇرۇقداشلىقنىڭ بىرلىشىشىدىن مەيدانغا كەلگەن.
ئىپتىدائىي جەمئىيەتلەردە بالا يا پەقەت ئانىنىڭ، ياكى پەقەت دادىنىڭ ئۇرۇقىغا مەنسۇپ دەپ قارىلاتتى. ئىككى ئۇرۇقنىڭ بىر يەردە ياشىشى مۇمكىن ئەمەس ئىدى. چۈنكى بالا پەقەت بىر دىنغا مەنسۇپ بولالايتتى. ھەر ئۇرۇقنىڭ دىنى باشقا – باشقا بولغاچقا، بالىنىڭ ئىككى ئۇرۇققا مەنسۇپ بولۇشى ئىككى دىنغا مەنسۇپ بولۇش دېگەندىن ئىبارەت ئىدى.
لېكىن بىر قىسىم جەمئىيەتلەردە «دىن» پەقەت داداخوجا جەمەتكە، «سېھىر» بولسا ئاناخوجا جەمەتكە مەنسۇپ بولغاچقا، بۇ ئىككى جەمەت بىر يەردە ياشىغان ئىشلارمۇ بولغان. بۇنداق جەمئىيەتلەردە دىن بىلەن سېھىر باراۋەردۇر. بۇنىڭ نەتىجىسىدە داداخوجا جەمەت بىلەن ئاناخوجا جەمەتمۇ ئۆزئارا باراۋەر بولغان.
بۇ ئەھۋالنىڭ نەتىجىلىرىنى مۇنداق ئىپادىلەش مۇمكىن:
دادا ئانىغا، ئەر خوتۇنغا، دادا تەرەپ تاغا ئانا تەرەپ تاغىغا، دادا تەرەپ ھامما ئانا تەرەپ ھاممىغا، ئوغۇل بىر تۇغقان قىز بىر تۇغقانغا، قىسقىسى ئەر ئايالغا باراۋەردۇر. بۇ باراۋەرلىك سىستېمىسىدىن ئەڭ دېموكراتىك ئائىلە تىپى ئوتتۇرىغا چىققان. قەدىمكى تۈركلەر بىلەن گېرمانلاردا مۇشۇ ئائىلە تىپى مەۋجۇتتۇر. تۈركلەر بۇ ئائىلىنى «سوي»، گېرمانلار بولسا «زىپپە» دەپ ئاتايدۇ.
كېيىنكى دەۋرلەردە جەمەت پارچىلىنىپ، داداخوجا ئائىلە دەپ ئاتالغان تېخىمۇ كىچىك ئائىلە شەكىللىرىنى ئوتتۇرىغا چىقاردى. داداخوجا ئائىلە بەئەينى ئائىلىۋى جۇمھۇرىيەتكە ئوخشايتتى. دادا بۇ جۇمھۇرىيەتنىڭ رەئىسى، ئانا بولسا ئايال رەئىس ئورنىدا بولۇپ، ھوقۇق ئىككىسى ئوتتۇرىسىدا ئورتاق قوللىنىلاتتى. دادا ئانىنىڭ رۇخسىتىسىز قىزىنى قەتئىي ئەرگە بېرەلمەيتتى، ئائىلىگە مۇناسىۋەتلىك بارلىق ئىشلاردا چوقۇم ئانىغا مەسلىھەت سېلىشى شەرت ئىدى. بالىلارنىڭ ھەق – ھوقۇقلىرىغىمۇ ھۆرمەت قىلىناتتى. شۇ سەۋەبتىن داداخوجا ئائىلە پەدەرشاھىي (يەنى ئاتاخوجا، ئائىلە باشلىقى ھاكىممۇتلەق بولغان) ئائىلىگە قەتئىي ئوخشىمايدۇ.
بۇلارنىڭ ئوتتۇرىسىدا ئىنتايىن چوڭ پەرق بار بولۇپ، بۇ پەرق باراۋەرلىك ھەم ئەركىنلىكتۇر.
پەدەرىي (داداخوجا) ئائىلىنىڭ پارچىلىنىشىدىن «ئىزدىۋاجىي ئائىلە» (قۇدا – باجا ئائىلىسى) تىپى بارلىققا كەلگەن. بۇ ئائىلە تىپىنىڭ ئاساسى مەيلى كۈيئوغۇل، مەيلى كېلىن ئاتا – ئانىلىرى ئولتۇرغان ئۆينى تاشلاپ، ئۆزلىرى ئۈچۈن باشقا بىر ئۆي بەرپا قىلىشىدۇر، دەپ خۇلاسىلىنىشى مۇمكىن.
قەدىمكى تۈركلەردە مۇشۇنداق قائىدە – پىرىنسىپ بار بولۇپ، بۇ قائىدە – پىرىنسىپنىڭ ئادەتكە ئايلىنىشىنىڭ ئۆزىلا يېتەرلىك ئەمەس ئىدى. قۇدا – باجىلىق ئائىلىنىڭ ئاساسىي ئالاھىدىلىكى، مەزكۇر ئائىلىنىڭ چاغداش قانۇنغا ئۇيغۇن بولغان بىر دۆلەت تەرىپىدىن تۈزۈلگەن چاغداش قانۇنغا ئۇيغۇن بىر ئائىلە قانۇنىدىن بارلىققا كەلگەنلىكىدۇر.
ياۋروپا ئەللىرىدە بۈگۈنكى كۈندىكى ئائىلىنىڭ كېلىپ چىقىشى رىم قانۇنىغا ئاساسلانمايتتى. ياۋروپا ئائىلىسى ئاساسلانغان تايانچ نېمىسلارنىڭ ئەنئەنىۋى ئادەتلىرىدۇر. لېكىن ياۋروپا ئەللىرىدە چاغداش دۆلەت قۇرۇلۇپ تۇرۇپ چاغداش ئائىلە قانۇنلىرى تۈزۈلمىگەن بولسا ئىدى، ياۋروپانىڭ نېمىس خەلقى ئىچىدىمۇ قۇدا – باجىلىق ئائىلە شەكىللەنمىگەن بولاتتى.
لاتىن ۋە ئىسلاۋ خەلقلىرىدىكى ئائىلىلەر پەدەرشاھىي ۋە زادروگا تىپىدە بولغاچقا، بۇلاردا قۇدا – باجىلىق ئائىلىنىڭ ئۆزلۈكىدىن بارلىققا كېلىش ئىمكانىيىتى يوق ئىدى. دېمەك، بۈگۈنكى كۈندە ياۋروپا ئەللىرىدە ئائىلىنىڭ قۇدا – باجىلىق ئائىلە تىپىدە بولۇشىنى كاپالەتكە ئىگە قىلغان ئامىل چاغداش ئائىلە قانۇنلىرىدۇر. بۇ قانۇنلار قەدىمكى ئۆرپ – ئادەت ۋە ئەنئەنىلەرگە خاتىمە بېرىپ، ئەركىنلىك ھەم باراۋەرلىك پىرىنسىپلىرىغا ئۇيغۇن بولغان بۈگۈنكى كۈندىكى دېموكراتىك ئائىلىلەرنى بارلىققا كەلتۈرگەن.
شۇڭلاشقا، قەدىمكى تۈركلەردە قۇدا – باجىلىق ئائىلىسىنىڭ رېئاللىقتا مەۋجۇت بولۇشى، ھەتتا شۇ دەۋردىمۇ مىللىتىمىزنىڭ قۇدا – باجىلىق ئائىلە دەۋرىگە ئۆتكەنلىكىنى ئىسپاتلىيالمايدۇ. چۈنكى ئۇ دەۋردە تۈركلەردە چاغداش بىر دۆلەت تەرىپىدىن تۈزۈلگەن بىرەر ئائىلە قانۇنى بولمىغاچقا، پەقەت ئۆرپ – ئادەتكىلا تايانغان بۇ پىرىنسىپنىڭ ئىشەنچلىك تايانچىمۇ يوق ئىدى.
شۇ سەۋەبتىن، بىز قۇدا – باجىلىق ئائىلە دەۋرىگە پەقەت يېڭىدىن تۈزۈلىدىغان ئائىلە قانۇنى بىلەنلا كۆچەلەيمىز. ئۇنداق بولغانىكەن، تۈزمەكچى بولغان ئائىلە قانۇنىدىكى ئەھۋالىمىز، ئەڭ قەدىمكى ئەنئەنىلىرىمىزدە پەقەت رېئال بىر ئەنئەنە شەكلىدە مەۋجۇت بولغان قۇدا – باجىلىق ئائىلە سىستېمىسىنى قانۇنىي ئاساسلارغا تايانغان بىر ئاساس سۈپىتىدە قوبۇل قىلىشتۇر.
(جۇمھۇرىيەت، 1924 – يىل، 27 – ماي)
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «چىنار ئالتى يازىلارى» ناملىق ئەسىرى، توكەر نەشرىياتى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئەسىر پىلانى
ئەسىر پىلانى شىركىتى ( asirplan Corporation )
شىنجاڭ ئەسىر پىلانى مەبلەغ مەسلىھەتچىلىك شىركىتى 2013-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ، شىركەتنىڭ قىسقارتىلما ئىسمى «ئەسىر پىلانى»، خەنزۇ قىسقارتىلمىسى «百年计划»، ئورنى ئۈرۈمچىدە. شىركەتنىڭ قۇرغۇچىسى ۋە قانۇنى ۋەكىلى تۇرسۇن مۇھەممەت.
شۈجو شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> شۈجو شەھىرى بولسا جۇڭگو جياڭسۇ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، شۈجونىڭ 9،409،500 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 39.54°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 116°23، پوقتانومۇرى 221000 رايۇننومۇرى 0516.
گىتخاب
thumb|گىتخاب گىتخاب (GitHub) دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ يۇمشاق دېتال ئېچىش سۇپىسى بولۇپ، ئۆتكەن يىل مىكروسوفت تەرىپىدىن 7 مىليارد 500 مىليون ئامېرىكا دوللىرىغا سېتىۋېلىنغان. بۇ سۇپىغا دۇنيادىكى داڭلىق پروگراممىلار، نۇرغۇن سىستېما، يۇمشاق دېتال، ئەپلەرنىڭ ئەسلى كودى يىغىلغان. ئەپ ئاچقۇچىلار، پروگراممېرلار بۇ سۇپا ئارقىلىق نۇرغۇن تەكرار ئەمگەكنى ئازايتىپ مەسىللەرنى ھەل قىلالايدۇ؛ ئۆزى يازغان كودنى بۇ سۇپىغا چىقىرىپ كۆپچىلىك بىلەن ھەمبەھرلىنەلەيدۇ. باشقا پروگراممېرلار بىلەن مۇنازىرلىشەلەيدۇ.
GitHub بىر ۋاكالىتەن كود باشقۇرۇش سۇپىسى، خېرىدار دائىرىسى ئىنتايىن كەڭ. ئالما، ئامازون، گوگۇل قاتارلىق خەلقئارالىق پەن-تېخنىكا كارخانىلىرىمۇ GitHub نىڭ خېرىدارلىرى. 2015-يىلدىكى ئىستاستىكىدا GitHub قا تىزىملىتىپ ئىشلەتكەن پروگراممېرلار 9 مىليوندىن ئېشىپ كەتكەن.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى (ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە؛ 中华人民共和国民法典؛ ) جوڭگونىڭ تۇنجى سېستىمىلىق ھەق تەلەپ قانۇنىدۇر.
2020-يىلى 5-ئاينىڭ 28-كۈنى سائەت 15 تىن سەككىز مىنۇت ئۆتكەندە، 13-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 3-يىغىنىدا «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى» ئاۋازغا قويۇلۇپ ماقۇللىنىپ، جۇڭگونىڭ «ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى دەۋرى» رەسمىي يېتىپ كەلگەنلىكى جاكارلاندى. «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى» يەتتە  توپلام، 1260 ماددا بولۇپ، ھەر قايسى توپلام تەرتىپ بويىچە ئومۇمىي پىرىنسىپ، نەرسە ھوقۇقى، توختام، ئادىمىيلىك ھوقۇقى، تويلىشىش-ئائىلىدىكى ئىشلار، ۋارىسلىق قىلىش، ھوقۇققا دەخلى يەتكۈزۈش جاۋابكارلىقى ۋە قوشۇمچە پىرىنسىپقا بۆلۈنگەن.
ئەھمىيىتى
مۇتەخەسسىسلەر مۇنداق دەپ قارىدى: ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرى يېڭى مەسىلىلەر، يېڭى ھادىسىلەرنى ھەل قىلىش ئۈچۈن تېخىمۇ كۆپ جۇڭگوچە لايىھە ئاتا قىلدى. ئالايلۇق: گېن تۆرەلمە پەن تەتقىقات پائالىيىتى قېلىپلاشتۇرۇلدى، توردىكى مەۋھۇم بايلىقنىڭ قانۇن تەرىپىدىن قوغدىلىدىغانلىقى ئېنىق بېكىتىلدى. دېمەك، ھەق تەلەپ قانۇن دەستۇرىنى دەۋر تومۇرىنى چىڭ تۇتۇپ، ھەق تەلەپ قانۇنىنى قېلىپلاشتۇرۇشنىڭ دەۋر ئالاھىدىلىكى، سىستېمىلىقى ۋە ماسلىشىشچانلىقىنى ئۈنۈملۈك كۈچەيتىپ، جۇڭگوچە سوتسىيالىستىك قانۇن سىستېمىسىنى يەنىمۇ مۇكەممەللەشتۈردى ھەمدە دۇنيانىڭ قانۇنچىللىق مەدەنىيىتىگە جۇڭگو لايىھەسى ۋە جۇڭگو ئەقىل پاراسىتى تۆھپىسى قوشتى دېيىشكە بولىدۇ.
الابن كارل
وجدت كارشر بداية لها في إنتاج الغذاء من العديد من الكلاب الساخنة تقع في لوس انجليس. في 1945، بدأت كارشر مطعم أنهايم دعا كارل باربيك دريف-I. في عام 1956، افتتح كارتشر كارل الأول كارل، ثم سميه نسخة جديدة من سيارته في المطاعم. وصف المطعم في خدمته السريعة ولافتاته، وهو نجم مشرق أصفر اللون.
توسيع بسرعة الابن. كارل، ولديه حاليا 1000 موقع في الولايات ال 13، وكذلك المكسيك و غوام و الفلبين. وتشمل الأطعمة المتطرفة تشيسبورجر لحم الخنزير المقدد الغربية مزدوجة ونصف دولار برغر، عندما دعا لأنه من الممكن أن الشيء نفسه سيكون من السطو واحد يكلف حوالي ستة دولار أمريكي في غرفة المعيشة.
1997، وجدت مطعم كي هاردي، سلسلة من المطاعم مع 2500 الأماكن على الساحل الشرقي. مع مرور الوقت، تحولت مطاعم هاردي إلى أكثر مثل كارل القليل منها، وذلك باستخدام نفس علم النجوم.
نۆل (فىلىم)
نۆل بولسا شارۇلخان رول ئالغان كىنو.
تەشكىلاتچىلار
ئاپتۇرى: زىيا گۆكئالپ (تۈركىيە)
تۇردى سامساق
( 1923~ 1992) « ئاخىرەتتىن كەلگەنلەر » ، « بەش تال ئوق » « ئۆچمەس يۇلتۇزلار » قاتارلىق ئېسل ئەسەرلەرنىڭ مۇئەللىپى ، ئەدەبىياتىمىزدىكى كۆزگە كۆرۈنگەن ئەدىبلەرنىڭ بىرى تۇردى سامساق خەلقىمىزنىڭ قەلب تۆرىدىن ئورۇن ئالغان يازغۇچىدۇر. ئۇ ئىجادىيەتنى كۇرەش دەپ تونۇغان بولۇپ ، ھەر بىر جۈملە يازمىسىغا ناھايىتى مەسئۇلىيەتچىلىق بىلەن مۇئامىلە قىلغان. شۇڭا ئۇنىڭ ئەسەرلىرى خەلق ئىچىگە چوڭقۇر يىلتىز تارتىپ ، ئۆزىگە خاس ئورۇنغا ئىگە بولغان.
تەشكىلاتچىلار
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىدىن سالاھىدىن ياسىن
ناتۇنۇش پەيلاسۇپتىن يەنە سورىدۇم:
– غەربنىڭ تېخنىكىسىدىن ئۈگەنسەك ۋە ئىختىساس ئىگىلىرىدىن پايدىلانساق بولىدۇ. بىزدىمۇ ئىقتىساد ھەم ئىختىساسلىقلار ۋە مۇتەخەسىسلەر بار. تەبئىي بايلىقلىرىمىز، يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرىمىز ۋە جاپاغا چىداپ ئىشلەيدىغان ئەمگەك كۈچى ئەۋزەللىكىمىز بولۇش بىلەن بىرگە، ۋەتەنپەرۋەرلىكنى مەنبە قىلغان ئەسكىرى ۋە سىياسى مۇۋەپىقىيەت ۋە ئۈستۈنلۈكىمىز تۇرۇپ يەنە نېمە ئۈچۈن ئىقتىسادىي جەھەتتىن مۇۋاپىقىيەتلەرگە ئېرىشەلمەيمىز؟
ئۇ پىرپەس تۇرىۋالغاندىن كىيىن شۇنداق جاۋاب بەردى:
– سەن سانىغان بۇ ئامىللار ئىقتىسادىي جەھەتتىن مۇۋاپىقىيەتكە ئېرىشىشنىڭ يولى ئەمەس. تارىخى ۋە كىلاسسىك  ئىقتىسادقا ئائىت مەنبەلەردە كۆرسىتىلىشىچە، ئىشلەپچىقىرىشنىڭ تەبئىي بايلىق، ئەمگەك كۈچى ۋە سېلىنما (مەبلەغ ياكى سەرمايە) دىن ئىبارەت ئۈچ ئامىلى باردۇر. مەنچە بۇ ئۈچ ئامىل يېتەرلىك ئەمەس.
ئەمەلىيەتتە بىزدە مول بولغان تەبئىي بايلىق، تېخنىكا خادىملىرى ۋە سېلىنما دەسلەپكى قەدەمدە ئىش باشلىشىمىز ئۈچۈن ئىھتىياجىمىزغا يېتىدۇ. ئۇنداقتا نېمىشقا شەرت-شارائىتىمىز يېتەرلىك تۇرۇپمۇ ئىش باشلىيالمايمىز؟ چۈنكى بۇ ئۈچ ئامىلدىن باشقا يەنە بىزدە بولمىغان ناھايىتى مۇھىم بولغان تەشكىللىگۈچى، يەنى تەشكىلاتچىلار كەمچىل ياكى ناھايىتى ئازدۇر. كۆپىنچىمىز دۆلىتىمىزدە سېلىنمىنىڭ كەمچىل بولغانلىقىدىن ۋە مۇتەخەسىسلەرنىڭ يوقلۇقىدىن ۋايسايمىز. ئەمەلىيەتتە ھەر نەرسىدىن ئاۋۋال ئىقتىسادتا كەينىدە قېلىشىمىزغا سەۋەپچى بولغان ئامىل ئىقتىدارلىق تەشكىللىگۈچىنىڭ بولمىغانلىقىدۇر.
قابىل بىر تەشكىللىگۈچى ھەرگىزمۇ جىسمانىي ئەمگەك قىلغۇچى ياكى ئىقتىسادىي مەبلەغ سالغۇچى ئەمەس. ئۇ ئىجادكارلىق روھىغا باي، يېڭىلىق يارىتىش ئىقتىدارىغا ئىگە، ئالغا ئىنتىلىدىغان جۇشقۇن ھاياتى كۈچكە ۋە تەشكىللەش ئىقتىدارىغا ئىگە شەخستۇر. ئۇ ئۆزى ياراتماقچى بولغان يېڭىلىق ياكى تېخنىكىدا چۇقۇم غەلبە قازىنىمەن دەيدىغان تەۋرەنمەس ئىمانغا، بوشاشماس ئىشەنچىگە ۋە چەكسىز ئۈمىتكە تولغان بولىشى كىرەك. ئىشەنچ ۋە ئۈمىت ئىقتىدار ئىگىلىرىنى قۇۋەتلەيدۇ. بۇخىل روھ يالغۇز ئىقتىساد ساھەسىدىلا ئەمەس، بەلكى باشقا ھەرقانداق بىر ساھەدە يېتىشكەن ئۇلۇغ تەشكىلاتچىلارنى بارلىققا كەلتۈرىدۇ. مەسىلەن: بېشىمىزدا مۇستافا كامال ۋە ئسمەت پاشاغا ئوخشاش غازى تەشكىللىگۈچىلىرىمىز بولمىسا، ئەسكىرى ۋە سىياسىي جەھەتلەردە مۇۋاپىقيەتلىرىمىز قولغا كېلەرمىدى؟ مىللىي مۇزىيىمىز يالغۇز بىر تەشكىلاتچىنىڭ تەشكىللىشى ۋە تىرىشچانلىقى ئاستىدا بارلىققا كېلەرمىدى؟
ھەقىقىي تەشكىلاتچىنىڭ ئۆزىدە  ھازىرلىشى زۆرۈر بولغان ئىككى شەرت بولسا، ھەقىقىي ئىشەنچ ۋە چەكسىز ئۈمىدۋارلىق روھىدۇر. بۇ خىل روھ ئەڭ ئاۋۋال بىر شەخسنىڭ ئىدىيسىدە بارلىققا كېلىدۇ ۋە ئۇنىڭ بارلىققا كېلىشىنى ھەرقانداق ماددىي ۋە مەنىۋىي ئامىللار تۇسۇپ قالالمايدۇ. بۇ خىل روھ ناھايىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدە كىشىلەرگە تەسىر قىلالايدۇ ۋە ناھايىتى تېزلا بىر پۈتۈن جامائەتنىڭ، بىر پۈتۈن مىللەتنىڭ، بىر پۈتۈن ئۈممەتنىڭ ئىدىلوگىيىسىگە تەسىر قىلالايدۇ. ھەتتا بىر مىللەت ياكى ئۈممەتنىڭ مەدەنىيىتىنى ئۆز ئىستىلاسى ئاستىغا ئالالايدۇ. پەيغەمبەرلەر بۇنىڭ ئەك ئۇچۇق دەلىل تەلەپ قىلمايدىغان مىسالى ئەمەسمۇ؟ ئۇلاردىكى تەۋرەنمەس ئىمان ئۈستىگە قۇرۇلغان ئىشەنچ ۋە ئۈمىدۋارلىق  روھى – بۈگۈن ھەم مىلىيونلارچە ئىنسانلارنىڭ پەيغەمبەرلەرنىڭ تۇتقان يولىدىن مېڭىشىغا  سەۋەپ ئەمەسمۇ؟
تۈركلەر بۇ خىل روھىنىڭ كۈچىنى ئەسكىرى ۋە سىياسىي ھاياتلىرىدا  ئەمەلىيەتتە ياشىغانلىقلىرى ئۈچۈن بۇ خىل كۈچنىڭ مۆجىزىۋىي تارىخى ياكى ئىجتىمائىي دەلىللىرىگە مۇھتاج ئەمەستۇر. ئەمما كۈنىمىزدە تۈركلەرنى ھەيران قالدۇرغىنى بولسا  نۆۋەتتىكى ئىقتىسادى ساھەدە  تەرەققىي قىلغان غەرب ئەللىرىدىكى ئىقتىسادىي يۈكسىلىشكە قارىغاندا بىزنىڭ ئىقتىسادىي جەھەتتىن مۇۋاپىقىيەتكە ئېرىشەلمەسلىكنىڭ سەۋەبىنى بىلەلمەسلىكىدۇر. ئۇنداقتا تەرەققىي قىلغان ئەللەرگە قارىغاندا بىزدىكى بۇ بىر ئىزىدا  توختاپ قېلىشنىڭ سەۋەبى  نېمە؟ شۈبھىسىزكى، بىزدە تېخى  ئىقتىسادى تەرەققىي قىلغان  ئەللەردىكىگە ئوخشاش بۇ ساھەدىكى ئىختىساس ئىگىلىرى بولغان  پىلانلىغۇچىلار ۋە تەشكىللىگۈچىلەرنىڭ بولمىغانلىقى ھەم بۇ خىل ئىختىساس ئىگىلىرىنى يېتىشتۈرۈپ چىقالمىغانلىقىمىزدىندۇر.
ئۇنداقتا نېمە ئۈچۈن دۆلىتىمىزدە ئىقتىسادشۇناسلار ۋە تەشكىلىگۈچى باشلامچىلار  يېتىشىپ چىقمىدى؟
چۈنكى دۆلىتىمىزدە ئەسكىرى قۇۋۋەت ۋە سىياسىي كۆز قاراشلارغا ئالاھىدە ئېتىبار بېرىلگەن بولسىمۇ ئەپسۇسكى ئىقتىسادقا يېتەرلىل ئەھمىيەت بېرىلمىگەنلىكىى ئۈچۈن  ئىقتىسادىي كۆز قاراشلار ئەمدى يېڭىدىن بارلىققا  كېلىشكە باشلىدى. بىر جەمىئىيەتتە يالغۇز بىر شەخسنىڭ مەنپەئەت  كۆزقارىشىنىڭ بارلىققا كېلىشى شۇ جەمىئىيەتنىڭ ئىقتىسادىنىڭ ئويغىنىشىغا سەۋەپ بولىدۇ دەپ قاراش خاتادۇر.
دىنىي، ئەخلاقىي، سىياسىي، قانۇنىي، سىياسىي، تىل، سەلسەپىۋى ۋە  ئىقتىسادىي ئويغىنىشلارغا ئوخشاش ئىقتىسادىي جەھەتتىكى ئويغىنىش ھەم  يېڭى بىر تولۇپ تاشقان ئىشەنچنىڭ، يېڭى بىر ئۈممەتنىڭ ۋە  يېڭى بىر جۇشقۇنلۇقنىڭ بارلىققا كېلىشىگە مۇھتاجدۇر.
ئىنسانلارنىڭ مەلۇم غايە ياكى مەلۇم مەقسەتلىرى ئۈچۈن جان پىدالىق بىلەن تىرىشىشىغا سەۋەپ بولشى ئورتاق بىر ئىشەنچ ۋە ئورتاق بىر ئۈمىتۋارلىقنىڭ ئۆزگىرىشىگە باغلىقتۇر. تۈرك مىللىتىنىڭ ھازىرغا قەدەر ئېنىق بولغان بىر ئىقتىسادىي غايىسى يوق ئىدى. بىر مىللەتنىڭ ھۆرلۈك ۋە ئەركىنلىكىنى كاپالەتكە ئىگە قىلغان، خاتىرجەملىك ۋە بەخىت -سائادەتكە ئېرىشتۈرگەن، شەرەپ ۋە نۇمۇسىنى قۇتقۇزغان ئەڭ باشتا ئىقتىسادىي مۇۋاپىقىيەت ئىكەنلىكىنى بىلمىگەن ئىدى. بۈگۈنكى كۈنىمىزدە تۈرك مىللىتىنىڭ روھىدا كۈچىيىشكە باشلىغان ئىشەنچ ۋە ئۈمىدتىن ئىبارەت ئىككى قۇۋۋەتنى كۆرگەنلىكىمىزدىن خۇشال بولىشىمىز كېرەك. بۇ ئىككى  بىخلىنىشقا باشلىدى. بۇ يۇمران نوتىنىڭ پات ئارىدا بىز سايىسى ئاستىدا ئولتۇرغان ئىگىز چىنارغا ئوخشاش تۈرك مىللىتىنى خاتىرجەم ۋە سائادەتلىك سايىسى ئاستىغا ئالىدىغانلىقىنى كۆرىمىز، ئىنشائاللاھ.
تۈرك مىللىتى بىر ئىزىدا توختاپ قالغان مىللەتلەرگە ئوخشىمايدۇ. تۈرك مىللىتىنىڭ روھى مەنىۋىي بىر دورىخانىغا ئوخشايدۇ. قانداق بىر ھىس ئۇيەرگە كىرسە ئۈمىدكە، قانداق بىر پىكىر ئۇنىڭغا كىرسە ئىمان ۋە ئىشەنچكە ئۆزگىرىدۇ. قانداق ئىرادە ئۇ يەردىن ئۆتسە يۈكسەك غايىگە ئۆزگىرىدۇ. ھەتتا شۇنداق دىيەلەيمىزكى، ئەگەر ئاخىرقى زامان دىنى بولغان ئىسلام دىنىنىڭ ئارقىسىدىن باشقا بىر دىننىڭ كېلىش ئىمكانى بولسا ئىدى، تۈرك روھى شۇ دىننىڭ بارلىققا كېلىش مەيدانى بولار ئىدى. چۈنكى تۈرك مىللىتىنىڭ قېنىدا ھەقىقىي جۇشقۇنلۇق ۋە قەيسەرلىك بار. يېڭى بىر ئەخلاقنىڭ ۋە يېڭى بىر ئىدىيەنىڭ بۈشۈكى پەقەت تۈرك مىللىتىنىڭ روھىدىلا بار. چۈنكى تۈركنىڭ ئورتاق روھى ۋە ئورتاق ئىدىئولوگىيىسى بار.
ياشلىرىمىز ئۆز غايىلىرىنى بىلگەندىن كېيىن، غايىلىرىگە يېتىش ئۈچۈن  رېئاللىققا  يۈزلىنىپ نېمە قىلىشى كېرەكلىكى ھەققىدە ۋە مىللەتنىڭ تەقدىرى ئۈستىدە  قايتىدىن  ئويلىنىشى ھەم تەپەككۇر قىلىشى كېرەك.
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «چىنار ئاستى يازمىلىرى» ناملىق كىتابى، ئۆتۈكەن نەشىرىياتى ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
تۇرپان ۋىلايىتى
2015-يىلى گوۋۇيۈەننىڭ تەستىقلىشى بىلەن تۇرپان شەھىرى بولۇپ قورۇلغان، ھازىر تۇرپان شەھىرى قارمىقىدا بىر شەھەر رايونى، ئىككى ناھىيە بولۇپ، شەھەر رايونى بولسا ئىدىقۇت رايونونى، ئىككى ناھىيە بولسا توقسۇن ناھىيىسى ۋە پىچان ناھىيىسىدىن ئىبارەت. قارالسۇن:تۇرپان شەھىرى.
يەر ياڭىقى(خاسىڭ)
thumb|تۇنايىت بازىرىدىكى يەر ياڭاقلىرى thumb|يەر ياڭىقى مۇرابباسى يەر ياڭىقى بولسا ئۆسۈملۈك يەر ياڭىقى (خۇاسىڭ ) نىڭ ئۇرۇقىدىن ئىبارەت بولۇپ«يەر ياڭىقى يېغى» ياكى «خاسىڭ يېغى» نامىدا دورىغا ئىشلىتلىدۇ. بەدەننى قۇرۇتۇش، مەنى پەيدا قىلىش، ئوزۇقلۇق بولۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.
ھەققىدە
thumb|تىيىننىڭ يەر ياڭىقى قاسىشى. يەر ياڭىقى يىتىننىڭ ئەڭ ئامىراق يمەكلىكى يەر ياڭىقى بولسا پۇرچاق ئائىلىسىدىكى ئۆسۈملۈك يەر ياڭىقى (خۇاسىڭ ) نىڭ ئۇرۇقىدىن ئىبارەت بولۇپ«يەر ياڭىقى يېغى» ياكى «خاسىڭ يېغى» نامىدا دورىغا ئىشلىتلىدۇ. بۇ دەسلەپتە جۇڭگودا تېرىلىپ ئۆستۈرۈلگەن، كېيىن چەت ئەللەرگە تارالغانلىقى ئۈچۈن (جۇڭگو بادىمى) ، خەلىق ئارىسىدا يەر ياڭىقى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. مەملىكىتىمىزنىڭ ھەممە جايلىرىدا تېرىپ ئۇستۇرىلىدۇ، يەنە شەرقى ياۋرۇپا، شىمالى ئافرىقا، ھىندىستاننىڭ جەنۇبى قاتارلىق چەت ئەللەردىن چىقىدۇ.
رولى
باھنى ۋە ئومۇمىي بەدەننى قۇۋۋەتلەش ئەسەپلەرنى قۇۋەتلەش، بەدەننى قۇرۇتۇش، مەنى پەيدا قىلىش، ئوزۇقلۇق بولۇش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.
خاس تەسىرى
بۆرەك ۋە باھنى قۇۋۋەتلىگۈچى دورا.
تەركىبى
ئۇرۇقىدا % 40 ـ 50 ئەتراپىدا مايلىق ياغ، %30 ـ 20 گىچە ئازۇتلۇق ماددىلار،%21 ـ 8 گىچە كىراخمال،تالالىق ماددىلار، سۇ، كۇل ماددىسى ۋە ۋىتامىن قاتارلىق ماددىلار بار.
ئىشلىتىلىش
2. يەر ياڭىقى يېغى بىلەن تاماق ئېتىپ يېسە، ئومۇمىي بەدەننى قۇۋۋەتلەيدۇ. سەمرىتىدۇ، بالدۇر مەنىي يۈرۈپ كېتىشكە مەنپەئەت قىلىدۇ. چوڭ تەرەتنى راۋان قىلىدۇ.
دورىلىق ئورنى
ئۆسۈملۈك يەر ياڭىقىنىڭ ئۇرۇقى.
مىقدارى
10-15 مىللىلىتىر.
ساقلاش
قۇرۇتۇپ ساقلىنىدۇ.
تۈزەتكۈچىسى
زەنجىۋىل، زىرە.
ئورۇنباسارى
بادام مېغىزى، زەيتۇن يېغى.
ئىبن سىنانىڭ ياۋرۇپا پەلسەپىسىگە كۆرسەتكەن تەسىرى
ئىسمائىل ياقىت (تۈركىيە)
شەرقلىقلەر «ئەش-شەيخور رەئىس»، غەربلىكلەر «ئاۋىسېننا» دېگەن نام بىلەن تىلغا ئالىدىغان مەشھۇر ھېكىم ۋە پەيلاسوپ ئىبن سىنانىڭ ئەدەبىياتتىكى تولۇق ئىسمى ئەبۇ ئېلى ھۈسەيىن بىن ئابدۇللاھ بىن سىنا. ئىبن سىنا مىلادىيە 980-يىلى بۇخارا ئەتراپىدىكى ئافشاندا دۇنياغا كەلگەن. 1037-ھەمەداندا ۋاپات بولغان. بالىلىق چاغلىرىدىلا دىنىي ئىلىملەر بىلەن بىرلىكتە گراماتىكا، گېئومېتىرىيە، مەنتىقە، فىزىكا ۋە تىبابەت قاتارلىق ئەمەلىي پەنلەرنى ئۆگىنىپ، تېزلا داڭق چىقارغان. فارابىنىڭ ئەسەرلىرىدىن پايدىلىنىش ئارقىلىق ئارىستوتېل پەلسەپىسىدىكى تۈپ مەسىلىلەرنى يېشىپ، ئوتتۇرا ئەسىردە ھەم شەرقتە، ھەم غەربتە تونۇلغان ئەڭ مەشھۇر ھېكىم ۋە پەيلاسوپقا ئايلانغان.
ھاياتى ناھايىتى ئېغىرچىلىق ئىچىدە ئۆتكەن ئىبن سىنانىڭ بىر مۇنچە ئەسىرى بار. ئەسەرلىرىنىڭ كۆپ قىسمى كۈللىيات ھالىتىدە كۈنىمىزگىچە يېتىپ كەلگەن. ماقالە شەكلىدىكى رىسالىلىرى بىلەن قوشقاندا ئەسەرلىرىنىڭ سانىنىڭ 250 ئەتراپىدا ئىكەنلىكى تىلغا ئېلىنسىمۇ، بۇلاردىن 130 پارچىغا يېقىن ئەسەرنىڭ ئۆزىگە ئائىت ئىكەنلىكى قوبۇل قىلىنماقتا.
لاتېنچە تەرجىمىلەر ھەققىدە
غەرب دۇنياسىدا 12- ۋە 13-ئەسىرلەردە تولېدو ۋە سالېرنودا قۇرۇلغان تەرجىمە مەكتەپلىرى ئارقىلىق ئىسلام پەلسەپىسىنىڭ مۇھىم ئەسەرلىرى لاتىنچىگە تەرجىمە قىلىندى. ئىبن سىنانىڭ ئەسەرلىرىمۇ ئوتتۇرا ئەسىر لاتىن ياۋرۇپاسىدا ئاشۇ ۋاقىتتا تەرجىمە قىلىنغان ئەسەرلەرنىڭ ئالدىنقى قاتارىدا تۇرىدۇ. بولۇپمۇ تولېدودا تەرجىمە قىلىنغان ئەسەرلىرى كېيىنچە غەرب ئۇنىۋېرسىتېتلىرىنىڭ ئاساسلىق دەرسلىك كىتابىغا ئايلىنىپ ئۇزۇن مەزگىل ئوقۇتۇلغان. لاتىنچىگە قىلىنغان ئىخچام تەرجىمىسى ئەدەبىيات ساھەسىدە جۇھاننېس ھېسپالېنسىس ياكى ئىبن داۋۇد دېگەن نام بىلەن ئۇچرايدىغان ئىسپانىيىلىك جون تەرىپىدىن ئىشلەندى. بۇ كىشى تولېدو ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ روھانىي باشلىقى رايموندنىڭ تەكلىۋى بىلەن دومىنىكۇ گۇندىسسالىنۇس بىلەن بىرلىكتە ئاۋۋال ئىبن سىنانىڭ «نەفەس» ناملىق كىتابىنى تەرجىمە قىلدى. يەنە ئاشۇ كىشى «شىفا» نىڭ فىزىكا ۋە مىتافىزىكىغا ئائىت قىسىملىرىنى تەرجىمە قىلىپ، ئۇنى «ئوپېرا» (مەجمۇئە) دېگەن نام بىلەن نەشىر قىلدى. بۇ ئەسەر ۋېنىتسىيىدە ئۈچ قېتىم (1945-، 1500-، 1508-يىللىرى) بېسىلدى. ۋاتىئېر ئىبن سىنانىڭ مەنتىقىگە ئائىت ئەسىرىنى تەرجىمە قىلىپ، 1658-يىلى پارىژدا ئېلان قىلدى. دومىنىكۇ گۇندىسسالىنۇس «نەجات» ناملىق ئەسىرىنىڭ مىتافىزىكىلىق قىسمى بىلەن «ھېكمەت ۋە تەبىئەتكە دائىر توققۇز رىسالە» نى، «ئاسمان ۋە كائىنات» ناملىق ئەسىرىنى، ئاخىرىدا «شىفا» نىمۇ تەرجىمە قىلىپ، بۇلارنى <>(«تولۇق ئەسەر» دېگەن مەنىدە –ت ) دېگەن نامدا نەشىر قىلدى.
سرېمونالىق كىراردمۇ ئىبن سىنانىڭ بەزى ئەسەرلىرىنى تەرجىمە قىلدى. بولۇپمۇ «ئەل قانۇن فىت-تېپ» ناملىق ئەسىرىنى لاتىنچىگە تەرجىمە قىلدى. ئىبن سىنانى ئەڭ مەشھۇر ھېكىملەر كاتېگورىيىسىگە يۈكسەلدۈرگەن بۇ ئەسەر نۇرغۇن تەرجىمانلار تەرىپىدىن كۆپ قېتىم لاتىنچىگە تەرجىمە قىلىنىپ نەشىر قىلىندى. 1593-يىلى ئىتالىيىدە ئەرەب يېزىقىدا ئەسلى نۇسخىسىمۇ بېسىلدى. بۇ چاغدا ئوسمانلىلاردا تېخى مەتبەئە يوق ئىدى. «ئەل قانۇن فىت-تېپ» ناملىق بۇ ئەسەر مەتبەئە ئىجاد قىلىنغاندىن كېيىن، «ئىنجىل» دىن قالسا ئەڭ كۆپ بېسىلغان كىتابقا ئايلاندى.
بۇنىڭدىن باشقا ئاندرېس ئالپاگۇس، فرانسىسكۇس د.ماكېراتا قاتارلىق تەرجىمانلارمۇ ئىبن سىنانىڭ بەزى ئەسەرلىرىنى تەرجىمە قىلدى. شۇنىڭ بىلەن بىرلىكتە ئىبن سىناغا ئائىت بولمىغان، ئەمما ئۇنىڭغا بېغىشلانغان بەزى گۇمانلىق ئەسەرلەرمۇ تەرجىمە قىلىندى. نەتىجىدە غەربتە ئىبن سىنانىڭ ئۆز پەلسەپە ئەسەرلىرىدىن ئالتىسىنىڭ تولۇق تەرجىمىسى، ئىككىسىنىڭ قىسمەن تەرجىمىسى مەيدانغا كەلدى. بۇ تەرجىمىلەرنىڭ تەخمىنەن 120 خىل قول يازما نۇسخىسى غەربنىڭ تۈرلۈك كۇتۇپخانىلىرىدا كۈنىمىزگە قەدەر ساقلىنىپ كەلمەكتە.
ئىبن سىنانىڭ تەسىرىگە ئومۇمىي نەزەر
ئىبن سىنانىڭ ئەسەرلىرى لاتىنچىگە تەرجىمە قىلىنغاندىن كېيىن، غەربتە يېزىلغان بىر مۇنچە ئەسەرلەردە ئىبن سىنانىڭ پىكىرلىرىنىڭ تەسىرى ۋە ئۇنىڭ ئەسىرىدىن ئېلىنغان ئىستاتلار دەرھال كۆرۈلۈشكە باشلىدى. مەسىلەن، ئىبن سىنانىڭ ئەسەرلىرىنىڭ تەرجىمىسىگە قۇشۇۋېتىلگەن ۋە ئۇنىڭ نامى بىلەن ئاتالغان 《de Intelligentiis》دېگەن ئەسەر دېنىس، ست ئاگۇستىن، سكوت ۋە ئېرىگېن قاتارلىقلارنىڭ ئەسەرلىرى بىلەن بىللە ئىبن سىنانىڭ ئەقىلىنىڭ تۈرلىرى ھەققىدىكى شەرھىيلىرىگە ئورۇن بەردى. ئىبن سىنانىڭ ئەسەرلىرىدىن ئېلىنغان ئىستاتلار ھەققىدە گوئىچون م. فورېستنىڭ كۆرسەتكەنلىرىگە ئاساسەن ست توماسنىڭ 《De ente et essential》ناملىق ئەسىرىدە 19، «تېئولوگىيە تىزىسلىرى» دېگەن ئەسىرىنىڭ ئىككىنچى ۋە ئۈچىنچى بۆلۈملىرىدىن باشقا تومىستىك ئەسەرلىرىنىڭ ھەممىسىدە ئىبن سىنانىڭ ئەسەرلىرىدىن جەمئىي 251 ئىستات ئالغانلىقىنى تىلغا ئالىدۇ.