cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مەككە
تارىخچەئى مەككە
1869- يىلى سۇۋەيىش قانىلىنىڭ ئېچىلىشى بىلەن ئىستانبۇلنىڭ ھىجاز رايونى بىلەن بىۋاستە ئۇچرىشىشى مۇمكىن بولغان. شەرىڧ ھۈسەيىن ئوسمانلىلارنىڭ كېركسىز بىر شەكىلدە بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىغا قاتنىشىشىنىڭ ئاقىسىدىن ئىنگىلىزلەر بىلەن تىل بىرىكتۈرۈپ مەككەدە مۇستەقىللىقىنى جاكارلىدى. شەرىڧ ھۈسەيىن كېيىنچە ئۆزىنى خەلىڧە دەپ ئېلىن قىلدى. لېكىن بۇنىڭغا ھېچكىم ئېرەن قىلمىغانىدى. ئىنگىلىزلەرنىڭ مەنپئەتلىرى كېرىكى، ھۈسەيىننى تشلاپ ئابدۇلئەزىز بىن سەئۇدنى قوللىشى نەتىجىسىدە ھۈسەيىن يالغۇز قالدى. ئۇنىڭ 1924- يىلىدىكى ۋەڧاتى بىلەن ئورنىغا چىققان ئوغلى مەلىك ھۈسەيىن پۇت تىرەپ تۇرالماي ئەۋۋەل ئەقەبەگە، ئۇ يەردىن قىبرىسكە قاچتى. مەككىنى راھەت بىر شەكىلدە قولغا كىرگۈزگەن بىن سەئۇد، 1926- يىلى ھىجاز قىرالى ئېلان قىلىندى. كېيىنلا نەجد ۋە باشقا رايونلارمۇ بۇنىڭغا داخىل قىلىندى.
ئورنى
مەككە، سەئۇدى ئەرەبىستاننىڭ غەربىگە، قىزىل دېڭىزنىڭ 80 كلومترچە شەرقىگە جايلاشقان. جوغراڧىيەلىك ئورنى شىمالىي تروپىك سىزىقىنىڭ جەنۇبىغا، شىمالىي كەڭلىك '31°21 ۋە '20°40 شەرقىي ئۇزۇنلۇق ئارىسىغا جايلاشقان. شەھەر تائىڧنىڭ 100 كلومتر غەربى، جىددەنىڭ 80 كلومتر شەرقى ۋە مەدىنەنىڭ 400 كلومېتردىن كۆپراق جەنۇبىغا جايلاشقان.
جوغراڧىيىلىك ئالاھىيدىلىكى ۋە ئىقلىم
1813- يىلى جىددىگە كىرگەن مۇھەممەد ئەلى پاشا، غالىپ ئەپەندىنىڭمۇ ياردىمى نەتىجىسىدە مەككىنى ئاسانلا قولغا كىرگۈزدى. ۋەھھابىيلەر قارشى تۇرالمايدىغانل
مىكرو بىلوگ
مىكرو بىلوگ(微博) ئەسلى بىلوگنىڭ مىكرو دەرىجىدە كىچىكلىتىلگىنى دېگەنلىك بولۇپ، ئۇنىڭدا ھەر قېتىمدا پەقەت 140 لا خەت يوللىغىلى بولىدىغانلىقى بىلەن دەسلەپكى قەدەمدە بىلوگدىن پەرقلەندۈرۈلگەن. شۇنىڭدەك بىلوگدىكىدەك كومپيۇتېر ئالدىدىلا ئەمەس، يان تېلېفون قاتارلىق ھەر قانداق ئۇچۇر ئالاقە قورالىدا مەشغۇلات قىلغىلى بولىدىغانلىقى بىلەن ناھايىتى كىچىك، ئەمما قۇلايلىق، تارقىلىشچان دېگەندەك ئالاھىدىلىكلەر مۇجەسسەملەنگەن.
مىكرو بىلوگ ھەققىدە چۈشەنچە
مىكرو بىلوگ ئەسلى بىلوگنىڭ مىكرو دەرىجىدە كىچىكلىتىلگىنى دېگەنلىك بولۇپ، ئۇنىڭدا ھەر قېتىمدا پەقەت 140 لا خەت يوللىغىلى بولىدىغانلىقى بىلەن دەسلەپكى قەدەمدە بىلوگدىن پەرقلەندۈرۈلگەن. شۇنىڭدەك بىلوگدىكىدەك كومپيۇتېر ئالدىدىلا ئەمەس، يان تېلېفون قاتارلىق ھەر قانداق ئۇچۇر ئالاقە قورالىدا مەشغۇلات قىلغىلى بولىدىغانلىقى بىلەن ناھايىتى كىچىك، ئەمما قۇلايلىق، تارقىلىشچان دېگەندەك ئالاھىدىلىكلەر مۇجەسسەملەنگەن.
مىكرو بىلوگدا يېزىق ئارقىلىق ئۇچۇر يوللىغىلى بولۇپلا قالماي، يەنە سۈرەت، سىن، ناخشا-مۇزىكا قاتارلىقلارنى يوللىغىلى بولىدۇ. ئالدىن تەلەپ قىلىۋالغان كىشىلەردىن كەلگەن ئۇچۇرلارغا دوستلىرى بىلەن تەڭ ۋاقىتتا ئېرىشكىلى ۋە تەڭلا ۋاقىتتا نۇرغۇنلىغان دوستلىرىغا ئۇچۇر يوللىغىلى، شۇنداقلا مەلۇملىرىنى ئايرىپ قاراتمىلىق ئۇچۇر يوللىغىلى بولىدۇ. ئۇنىڭدىكى دوست تۇتۇش ۋە دوست تاللاش ئۇسۇللىرى تولىمۇ جانلىق بولۇپ، خۇددى رېئال تۇرمۇشتىكى كىشىلىك مۇناسىۋەتكە ئوخشاش مەلۇم كىشىلەرگە دىققەت نەزەرنى سالغىلى، بەزىلەرگە دوستلۇق ئىلتىماسىنى سۇنغىلى، شۇنداقلا بىر قىسىملارنى شاللاپ چىقىرىۋەتكىلى بولىدۇ. شۇنداقلا يېڭى دوستلىرىغا كونا دوستلىرىنى تونۇشتۇرغىلىمۇ بولىدۇ. شۇنداقلا مىكرو بىلوگ توپى قۇرۇش ئارقىلىق, مەلۇم پىكىر ئورتاقلىقى بار كىشىلەر بىلەن توپ ھاسىل قىلىپ ئورتاق پىكىرلەشكىلى بولىدۇ.
مىكرو بىلوگدىكى ئاساسىي ماھارەتلەر
粉丝(Fans) مىكرو بىلوگدا كۆپ ئۇچرايدىغان ئاتالغۇلارنىڭ بىرى بولۇپ، مۇنداقچە ئېيتقاندا مەپتۇنكار، ھامىيلىق كىشى ياكى دوست دېگەنلىك بولىدۇ. 粉丝 سانىنىڭ قانچە كۆپ بولۇشى بىلوگ ئىگىسىنىڭ شۇ دەرىجىدە باشقىلارنىڭ دىققىتىنى تارتالىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
ئۇنىڭ ئەكسىچە 关注 سۆزى بىلوگ ئىگىسىنىڭ ئۆزىدىن باشقا قانچىلىغان كىشىلەرنىڭ سۆز-ھەرىكىتىگە دىققەت قىلىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. 粉丝 سانى باشقىلارنىڭ تاللىشى ئارقىلىق يۇقىرى كۆتۈرۈلسە، 关注 بىلوگ ئىگىسىنىڭ ئۆزىنىڭ تاللىشى بىلەن يۇقىرى كۆتۈرۈلىدۇ.
تىزىملىتىش
مىكرو بىلوگقا تىزىملىتىش تولىمۇ ئاسان، نۆۋەتتە بىر قەدەر ئومۇملىشىۋاتقان مىكرو بىلوگدىن Sina مىكرو بىلوگىنى مىسال ئالسا، ھەر قانداق كىشى http://weibo.com غا كىرىپ، ئۆزىنىڭ خالىغان ئېلخەت ئادرېسىنى تولدۇرۇپ تىزىملىتالايدۇ، ئېلخەت ئادرېسى بولمىغاندا،QQ نومۇرى بولسا QQ ئېلخېتى ئادرېسىدا تىزىملاتسىمۇ بولىدۇ. پۈتۈنلەي يېڭىدىن ئېلخەت ئادرېسى ئېچىشنىڭ ھاجىتى يوق. تور بىخەتەرلىكى ئۈچۈن مىكرو بىلوگدا تىزىملىتىشتا ھەقىقىي ئىسىم ۋە كىملىك نومۇرى تەلەپ قىلىنىدۇ. مىكرو بىلوگ ئېكرانىدا ھەممىگە ئورتاق كۆرۈنىدىغان ئىسىمنى خالىغانچە قويۇۋالسا بولىۋېرىدۇ. ھەقىقىي ئىسىم ۋە كىملىك نومۇرلار پەقەت ئارخىپ ماتېرىيالدىلا ساقلىنىدۇ. كەسىپ، خىزمەت ئورنى، پۈتتۈرگەن مەكتەپ ئىسمى، خىزمەت تارىخى قاتارلىقلارنى بىلوگ ئىگىسى ئەھۋالغا قاراپ مۇۋاپىق تولدۇرۇۋالسا بولىدۇ، مەجبۇرىي تولدۇرۇش تەلەپ قىلىنمايدۇ.
مىكرو بىلوگ ئابونتىنىڭ ئالاھىدىلىكى
Sina تورىنىڭ ئابونىتلىرى مىكرو بىلوگ ئېچىلغاندىن بۇيان تۈرلۈك ئۇچۇرلارنى يوللاپ ۋە تارقىتىپ، مىكرو بىلوگنى ئىزچىل قوللاپ، دەسلەپتە پەرەز قىلىنغان مەقسەتكە ئاساسەن يەتكەن. ئۇلارنىڭ ئالاھىدىلىكلىرىنى تۆۋەندىكىدەك بىرقانچە تۈرگە يىغىچاقلاشقا بولىدۇ:
ئەدەبىيات-سەنئەت ساھەسى، مەدەنىيەت-مائارىپ ساھەسى شۇنداقلا ئاخبارات ساھەسىدىكى تۈرلۈك سالاھىيەتتىكى كىشىلەر بۇ يەرگە يىغىلغان.
Sina تورىنىڭ مىكرو بىلوگ ئابونىتلىرى ھەرخىل ساھەدىكى ھەرخىل كىشىلەردىن تەركىب تاپقان بولغاچقا، ئۇنىڭدىكى ئۇچۇرلارمۇ مول ۋە خىلمۇ-خىل بولغان، بۇنىڭ تۈرتكىسىدە بۇ تور بېكەتنىڭ نەچچە ئون خىل تور سەھنىسى ۋە نۇسخىلىرى بارلىققا كەلگەن.
Sina تورىنىڭ 2007-يىلى 3-ئاينىڭ 12-كۈنىدىكى ئىستاتسىتىكىسىدىن مەلۇم بولۇشىچە، بىلوگ قانىلىنىڭ كۈندىلىك چېكىلىش قېتىم سانى ئاخبارات قانىلىنىڭ چېكىلىش قېتىم سانىدىن ئېشىپ بىرىنچى ئورۇننى ئىگىلىگەن. بىلوگ يازمىلىرىنىڭ كۈندىلىك چېكىلىش سانى 3 مىليون 500 مىڭ ئادەم قېتىمغا يەتكەن، شۇنداقلا كۈنسىرى كۆپىيىشكە باشلىغان.
دۆلەت ئىچىدىكى نوپۇزلۇق تەتقىقاتچىلار «ئۇچۇرلارنى يوللاش ۋە ئەۋەتىشنىڭ ئەڭ چاققان سەھنىسى بولۇش سۈپىتى بىلەن مىكرو بىلوگنى مۇنداق چۈشىنىشكە بولىدۇ» دەپ كۆرسىتىپ ئۆتكەن (1) مېخانىزمغا ئەھمىيەت بېرىش: تاق ھەم قوش ئىككى خىل يۆنىلىشلىك بولىدۇ.
(2) مەزمۇنى قىسقا، چاققان: تىنىش بەلگىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 140 خەت ئەتراپىدا كونترول قىلىنىدۇ.
(3) ئەمەلىي بولىدۇ: ئەمەلىي ئۇچۇرلار يوللىنىدۇ.
(5) ئىجتىمائى ئالاقە تورى سەھنىسى: مىكرو بىلوگنى شۇنداق چۈشىنىشكە بولىدۇ.
مىكرو بىلوگ تەمىنلىگەن سەھنە ئارقىلىق، سىزمۇ بىر كۆرۈرمەن بولۇش سۈپىتىڭىز بىلەن ئۆزىڭىز ياقتۇرىدىغان ئۇچۇرلارنى كۆرەلەيسىز؛ شۇنداقلا تارقاتقۇچى بولۇش سۈپىتىڭىز بىلەن يەنە ئۆزىڭىزدە بار بولغان ئۇچۇرلارنى باشقىلارنىڭ پايدىلىنىشى ياكى كۆرۈشى ئۈچۈن يوللاپ قويالايسىز. يوللىنىدىغان ئۇچۇرلار ئادەتتە يۇقىرىدا دەپ ئۆتۈلگەندەك 140 خەت ئەتراپىدا كونترول قىلىنىدۇ، شۇڭا ئۇ «مىكرو بىلوگ» دەپ ئاتالغان. ئەلۋەتتە يەنە رەسىم ۋە سىن دېگەندەك ھۆججەتلەرنىمۇ يوللاشقا بولىدۇ. مىكرو بىلوگنىڭ ئەڭ مۇھىم ئالاھىدىلىكى: ئۇچۇرلارنى تېز تارقىتىدۇ، ئۇچۇرلارنىڭ تارقىلىشى تېز بولىدۇ. مەسىلەن، ناۋادا سىزنىڭ 2 مىليون ئەگەشكۈچىڭىز بولسا، سىز يوللىغان ئۇچۇرلارنى بىردەمنىڭ ئىچىدىلا 2 مىليون ئادەم كۆرەلەيدۇ دېگەن گەپ.
مىكرو بىلوگ ئۇچۇرلىرىنىڭ خەت سانىغا چەك قويۇلىدۇ، نورمال ئۇزۇنلۇقتىكى بىر ئېنگىلىزچە سۆز خەت بوشلۇقنى قوشۇپ ھېسابلىغاندا، بەش-ئالتە ھەرپ-بەلگە بولىدۇ. لېكىن، خەنزۇ يېزىقىدا ئىككى خەتلىك سۆزلەر كۆپ بولغاچقا، خەنزۇ يېزىقىدا ئۇچۇر تارقىتىش مىقدارى تەبىئىيلا ئىنگىلىز يېزىقىدىكى ئۇچۇر تارقىتىش مىقدارىدىن كۆپ بولىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئىنگلىزچە مىكرو بىلوگلارنىڭ ھەر بىر قېتىملىق ئۇچۇر تارقىتىش مىقدارى خەنزۇچە مىكرو بىلوگلارنىڭ ھەر بىر قېتىملىق ئۇچۇر تارقىتىش مىقدارىنىڭ 1/3 ىگە توغرا كېلىدۇ. ئىسپان تىلىغا ئوخشاش ئۇچۇر زىچلىقى تۆۋەن بولغان تىللارنىڭ ھەر بىر قېتىملىق ئۇچۇر تارقىتىش مىقدارى تېخىمۇ تۆۋەن بولىدۇ.
ئۇچۇر تارقىتىش ۋە قوبۇللاش سەھنىسى بولۇش سۈپىتى بىلەن مىكرو بىلوگ ۋاقىتچانلىققا ۋە چاققانلىققا ئىگە بولغان بولىدۇ. مىكرو بىلوگنىڭ ئابونتلىرى شۇ مىنۇت، شۇ دەقىقىنىڭ ئۆزىدىكى ئويلىغانلىرىنى، ھېس-تۇيغۇلىرىنى دەرھاللا يوللىيالايدۇ، شۇڭا بۇ باشقا ھەرقانداق مەنىدىكى تور سەھنىلىرىدە ئۇچۇرلارنى تەھرىرلەش، تۈزىتىش ئارقىلىق يوللىغانغا قارىغاندا كۆپ تېز ۋە قولاي بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
باشقا تور سەھنىلىرىگە سېلىشتۇرغاندا مىكرو بىلوگنىڭ ئۇچۇرلىرىدا قوللىنىلغان تىل ئاددىي ۋە ئىخچام سۆز-جۈملىلەرنى ئاساس قىلغان بولىدۇ، شۇڭا بۇ تەرىپى مىكرو بىلوگ ئابونتلىرىنىڭ تىل ئىشلىتىش ماھارىتىنىڭ يۇقىرى، سۆز بايلىقىنىڭ مول بولۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇنىڭغا ماس ھالدا مىكرو بىلوگ ئاچقۇزغان ئابونىتلار يۇقىرىقىلارنى ئىشلىتىش ئارقىلىق ھەر قاچان، ھەر ماكاندا ئۆزىنىڭ ئۇچۇرلىرىنى يېڭىلاپ تۇرالايدۇ.
تەرەققىيات ئەھۋالى
2006-يىلى 3-ئايدا دۇنيادىكى تۇنجى بىلوگ blogger نىڭ بەرپاچىسى Evan Williams قۇرغان شىركەت obvious تۇنجى قېتىم مىكرو بىلوگ مۇلازىمىتىنى بارلىققا كەلتۈرگەن. بۇ مىكرو بىلوگ دەسلەپكى مەزگىللەردە پەقەت دوستلارنىڭ يان تېلېفونىغا يېزىق ئۇچۇرىنى يوللاش ئۈچۈنلا ئىشلىتىلگەن. دېمەك، Twitter مىكرو بىلوگى Evan Williams تەرىپىدىن ۋۇجۇدقا كەلتۈرۈلگەن بولۇپ، ئىنگلىز تىلىدىكى ئەسلى مەنىسى كىچىك قۇشنىڭ ۋىچىرلىشىدىن ئىبارەت. ئابونت بۇ سۇپىدا ئۆزىنىڭ ئۇچۇرلىرىنى يېڭىلاپ تۇرالايدۇ. Twitter نىڭ مەيدانغا كېلىشى كىشىلەرنىڭ نەزەرىنى مىكرو بىلوگدىن ئىبارەت بىر مىكرو دۇنياغا باشلاپ كىرگەن. Twitter بىر خىل ئىجتىمائى ئالاقە تورى شۇنداقلا مىكرو بىلوگ مۇلازىمەت سۇپىسىدۇر. ئابونتلار ئۇچۇر ئالاقىسى، چاققان ئالاقە، ئېلخەت قاتارلىقلاردىن پايدىلىنىپ، ئۇنىڭدا ئەڭ كۆپ بولغاندا 140 خەتلىك ئۇچۇرلارنى يوللىيالايدۇ ۋە يېڭىلىيالايدۇ. Twitter مىكرو بىلوگى Alexa نىڭ ئىستاتىستىكىسىدا ئەڭ قارشى ئېلىشقا ئېرىشكەن 50 تور بېكەتنىڭ بىرى بولۇپ باھالانغان.
2007-يىلى 5-ئايدا دۇنيادا Twitter غا ئوخشاش تور بېكەتتىن 111 ى قۇرۇلغان. ئەمما بۇلارنىڭ ئىچىدە دىققەت قىلىشقا ئەڭ ئەرزىيدىغىنى يەنىلا Twitter بولۇپ، ئۇ 2007-يىلى ئامېرىكا تېكساس ئىشتاتى Austin شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن يىغىنىدا بىلوگ تۈرى بويىچە تور بېكەت مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
Twitter نىڭ ئاساسلىق رەقىبى Plurk بىلەن Jaiku بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. كېيىن مىكرو بىلوگنىڭ يېڭىچە مۇلازىمەت ئالاھىدىلىكلىرى ئارقا-ئارقىدىن بارلىققا كەلگەن. مەسىلەن، Plurk ۋاقىت ئوقىدىن پايدىلىنىپ سىن ۋە رەسىملەرنى ھەمبەھرىلەشنى ئەمەلگە ئاشۇرغان، Identi، Pownce قاتارلىقلار ئارخىپ ھەمبەھرىلەش ۋە تەكلىپ قىلىشلارنى ماس قەدەمدە ئەمەلگە ئاشۇرغان. Digg نىڭ قۇرغۇچىسى بىلەن باشقا يەنە ئۈچ ئوخشاش تۈردىكى تور تەڭ تەرەققى قىلىشقا باشلىغان.
ئەمما ئەمەلىيەت ئىسپاتلىدىكى، Twitter قۇرغان «مىكرو خاندانلىق» قىسقا مەزگىل ئىچىدىلا ئالتۇن كاننى كولاپ تاپقان ئەمەس، دۆلەت ئىچىدىكى مىكرو بىلوگ كارخانلىرىنىڭ تەرەققىياتى ئاستا بولۇپ قالغان. مەلۇم بولۇشىچە، بىر قىسىم مىكرو بىلوگ تور بېكەتلىرى ئارانلا نەچچە يۈز مىڭ ئابونتقا ئىگە بولۇپ، ھەر ئايدا ئارانلا نەچچە مىليون ئۇچۇرنى بىر تەرەپ قىلغان. شۇنىڭ بىلەن دۆلەت ئىچىدىكى بىر قىسىم تورلار نەزىرىنى مۇلازىمەتنى ياخشىلاش، مەھسۇلاتنى يېڭىلاشقا قاراتقان، تەۋەككۈل قىلىشقا قۇربى يەتمىگەن ئەھۋال ئاستىدا، ئۇلارنىڭ بىردىنبىر قىلالايدىغىنى قانداق قىلىپ ئۆز كۈچىگە تايىنىپ داۋاملىق مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشتىن ئىبارەت بولۇپ قالغان.
ئوڭ مېڭە بىلەن سول مېڭە(1)
ئەركىن سىدىق
2008-يىلى 12-ئاينىڭ 1-كۈنى
مەن ئىمكانقەدەر كۆپرەك نەرسە ئۆگىنىۋېلىش ئۈچۈن ئۆز كەسپىم بىلەن ھېچ قانداق مۇناسىۋىتى يوق سېمىنارلارغىمۇ ئىمكانىيەتنىڭ بارىچە قاتنىشىشنى ئۆزۈمگە ئادەت قىلىۋالغان بولۇپ، شاڭخەيدە ئوقۇغان بىر يىل، ياپوندا ئوقۇغان ئىككى يېرىم يىل، ۋە ئامېرىكىغا كەلگەندىن بۇيانقى 20 يىلنىڭ ھەممىسىدە بۇ ئادەتنى داۋاملاشتۇرۇپ كەلدىم. بولۇپمۇ مەن 2004-يىلى 1-ئايدا ھازىرقى ئىدارەمدىكى ئىشقا كىرگەندىن بۇيان، بۇرۇنقىغا پەقەتلا ئوخشىمايدىغان، «كىشىلىك تەرەققىيات» (ئىنگلىزچە «personal development» ياكى «personal growth») قا ئائىت سېمىنارلارغىمۇ خېلى كۆپ كىرەلەيدىغان بولدۇم. بىزنىڭ ئىدارىدىكى سېمىنارلار ۋە ئىدارىدىكى ھەممەيلەن ئۈچۈن ئورۇنلاشتۇرۇلغان يىغىنلارنىڭ ھەممىسى ئىدارىنىڭ خىزمەتچىلىرى ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن قاتنىشىدىغان پائالىيەتلەر بولۇپ، مەن ئۆزۈمنىڭ قىزىقىشى بىلەن ئۇلارغا ئىمكانقەدەر تولۇق قاتنىشىشقا تىرىشىپ كەلدىم. يالغۇز 2008-يىلى بىر يىلنىڭ ئىچىدىلا ئادەمنىڭ مېڭىسىگە ئائىت بىلىملەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان سېمىنارلاردىن جەمئىي ئۈچىگە قاتناشتىم. ئىدارىمىزنىڭ بۇنداق سېمىنارلارنى ئورۇنلاشتۇرۇشتىكى مەقسىتى پەقەت بىرلا. ئۇ بولسىمۇ، ئىدارىمىزدىكى خادىملارنى ئۆزىنىڭ يوشۇرۇن قابىلىيىتىنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە جارى قىلدۇرۇپ، ئىش ئۈنۈمىنى ئىمكانىيەتنىڭ بارىچە يۇقىرى كۆتۈرۈپ، شۇ ئارقىلىق ئۆزى ئارزۇ قىلغان خىزمەت دەرىجىسىگە ئۆسۈش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلىشتىن ئىبارەت.
مەن ئالدىنقى ماقالەمدە «كۆڭۈلنى پروگراممىلاش» ۋە مېڭە بىلەن بەدەننىڭ مۇناسىۋىتى ئۈستىدە توختالدىم. مۇشۇ ئۇقۇملارغا ناھايىتى يېقىن بولغان يەنە بىر ئۇقۇم بار. ئۇ بولسىمۇ، ئادەملەرنىڭ مېڭىسىنىڭ ئوڭ مېڭە بىلەن سول مېڭىدىن ئىبارەت ئىككى پارچىدىن تەشكىل تاپىدىغانلىقىدىن ئىبارەت. مېڭە ئىشلىتىش ئەھۋالىنىڭ ئوخشىماسلىققا قاراپ، ئادەملەرنى مۇنداق ئۈچ خىلدىكى ئادەملەرگە ئايرىش مۇمكىن: سول مېڭىسى ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلەيدىغانلار، ئوڭ مېڭىسى ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلەيدىغانلار، ۋە ئىككىلا مېڭىسىنى ئوخشاش دەرىجىدە ئىشلىتىدىغانلار. مەن بۇرۇن بۇ ھەقتە بەزى گەپلەرنى ئاڭلىغان، بەزى نەرسىلەرنى ئوقۇغان بولساممۇ، ئۇلارغا دېگەندەك قېتىرقىنىپ دىققەت قىلىپ كەتمىگەن ئىكەنمەن. پەقەت يۇقىرىدا تىلغا ئالغان ئۈچ سېمىنارلارغا قاتنىشىش ئارقىلىق مۇشۇ ھەقتە بىر قىسىم سىستېمىلىق چۈشەنچىگە ئىگە بولدۇم. ھەمدە بۇ ھەقتە تېخىمۇ كۆپرەك نەرسىلەرنى بىلىۋېلىش ئۈچۈن، بوش ۋاقتىمدىن پايدىلىنىپ، بىر ئاز ئىزدىنىپ، بىر قىسىم ماتېرىيال يىغدىم. مەن ھازىر ئۆزۈم ئىگىلىگەن بىلىملەر ئاساسىدا ئۆزۈمنىڭ مېڭە ئىشلىتىش ئۇسۇلىنى ئاستا-ئاستا چۈشىنىشكە باشلىدىم. ئۇشبۇ يازمامدا مەن ھازىرغىچە توپلىغان ماتېرىياللارغا ۋە ئىگىلىگەن بىر قىسىم بىلىملەرگە ئاساسەن، سول مېڭە بىلەن ئوڭ مېڭە توغرىسىدىكى ئاساسىي ئۇقۇملارنى قىسقىچە تونۇشتۇرۇپ ئوتىمەن. مەن بىلىمەن، ئۇيغۇر دىيارىدىكى نۇرغۇن قېرىنداشلىرىمىز ھازىر قانداق قىلىپ ئاچ قالماسلىق، يالىڭاچ قالماسلىق، ئويسىز قالماسلىق ئۈچۈن تىرىشىپ-تىرمىشىۋاتىدۇ. مىللەتنىڭ ئەڭ چوڭ غەم-قايغۇسى قانداق قىلىپ مىللىي مەۋجۇتلۇقنى ساقلاپ قېلىشتىن ئىبارەت بولۇۋاتىدۇ. مۇشۇنداق بىر ئەھۋال ئاستىدا، ئوڭ مېڭە بىلەن سول مېڭە ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنىڭ ھازىرچە بىر قىسىم كىشىلەرگە ئانچە كېرىكى بولماسلىقى تۇرغانلا گەپ. لېكىن، ئۇيغۇرلار ئىچىدە ئاساسلىقى ئەقلىي ئەمگەك بىلەن شۇغۇللىنىدىغان كىشىلەر، مەسىلەن، ئەمەل ئەھلى، ئوقۇغۇچى، ئوقۇتقۇچى، مائارىپچى، زىيالىي، تەتقىقاتچى، يازغۇچى، شائىر، ۋە كومپوزىتورلارمۇ ئاز ئەمەس. بۇ قېرىنداشلىرىمىز ئۆزىنى ئىلمىي ئاساستا قانچە تولۇق چۈشەنسە، ئۆزىنىڭ يوشۇرۇن قابىلىيىتىنى شۇنچە ياخشى جارى قىلدۇرۇپ، تېخىمۇ سىستېمىلىق، تېخىمۇ ئىلمىي ۋە تېخىمۇ رەتلىك بولۇپ، تۇرمۇشنىڭ ھەممە ساھەلىرىدە بۇرۇنقىدىن ياخشىراق نەتىجىگە ئېرىشەلەيدۇ. بۇ نۇقتا ياش-ئۆسمۈرلەر ئۈچۈن تېخىمۇ مۇھىم. ئادەم ياش ۋاقتىدا يەكۈنلەپ چىققان بەزى ئۇسۇل ۋە تەجرىبە-ساۋاقلار ئۆزىنىڭ كېيىنكى ئۆمرىگە ناھايىتى زور پايدا ئېلىپ كېلىدۇ. ياخشى ئۇسۇلنى كۆپرەك بايقىغانلار مۇۋەپپەقىيەتكە ئاسانراق ۋە كۆپرەك ئېرىشىدۇ. مەسىلەن، مەن بىلىۋال تور بېتى بىلەن ئۆتكۈزگەن يازما سۆھبەتنىڭ بىر يېرىدە، ئادەم بىر ئىشنى قىلىپ چارچىغاندا، ئۇ ئىش بىلەن مۇناسىۋەتسىز باشقا بىر ئىشنى قىلسا، يەنىلا ياخشى ئۈنۈمگە ئېرىشكىلى بولىدىغانلىقىنى، شۇ ئارقىلىق ۋاقىت ئىسراپچىلىقىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى بولىدىغانلىقىنى تىلغا ئالغان ئىدىم. ئۇشبۇ يازمامنى ئوقۇپ چىقسىڭىز، يۇقىرىقى ئىشنىڭ نېمە ئۈچۈن ئاشۇنداق بولىدىغانلىقىنى چۈشىنىۋالالايسىز. شۇڭا مەن ئۆز ئۆمرىدە ئۆزىنىڭ يوشۇرۇن كۈچىدىن ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە پايدىلىنىشنى ئىستەيدىغان ھەر بىر قېرىندىشىمىزنىڭ بۇ يازمىنى كەم دېگەندە بىر قېتىم ئوقۇپ چىقىشىنى تەۋسىيە قىلىمەن.
ئىنگلىزچىدا «intuition» دېگەن بىر سۆز بار بولۇپ، ئۇنىڭ ئىنگلىزچە لۇغەتتىكى مەنىسى «ھېچ قانداق ئىسپاتلاپ ھۆكۈم چىقىرىش جەريانىنى باشتىن كەچۈرمەيلا، مەلۇم بىر پاكىت ياكى ھەقىقەت توغرىسىدا بىۋاسىتە ئېرىشكەن چۈشەنچە» ئىكەن. ئىنگلىزچە-ئۇيغۇرچە ئىنتېرنېت لۇغىتى http://dict. yulghun. com دە بۇ سۆزنىڭ مەنىسى «ھېسسىي تۇيغۇ» دەپ چۈشەندۈرۈلۈپتۇ. مەن ئۇشبۇ يازمامدا «intuition» دېگەن مەنىدىكى سۆزنى خېلى كۆپ يەردە ئىشلىتىمەن. لېكىن ماڭا نىسبەتەن «ھېسسىي تۇيغۇ» دېگەن سۆز بۇ ئىنگلىزچە سۆزنىڭ مەنىسىنى دېگەندەك تولۇق ئىپادىلەپ بېرەلمەيدىغاندەك تۇيۇلغان بولغاچقا، ھەر قېتىم «تۇيغۇ» دېگەن سۆزنى ئىشلەتكەندە، كۆڭلۈمنىڭ بىر يېرى يېرىم بولۇۋاتىدۇ. شۇڭا «intuition» نىڭ مەنىسىنى ياخشىراق چۈشەندۈرۈپ بېرىدىغان ئۇيغۇرچە سۆزنى بىلىدىغان ئوقۇرمەنلەر بولسا ئۇنى ماڭا ئېلخەت ئارقىلىق دەپ بېرىشىنى ئۈمىد قىلىمەن. ئىنگلىزچە «insight» دېگەن سۆزمۇ ھەم شۇنداق. ئۇنىڭ ئىنگلىزچىدىكى مەنىسى «مەلۇم بىر شەيئىنىڭ ھەقىقىي ماھىيىتى توغرىسىدا ھېسسىي تۇيغۇ («intuition ») ئارقىلىق ھاسىل قىلغان چۈشەنچە» بولۇپ، يۇقىرىقى لۇغەتتە بولسا «پەرقلەندۈرۈش قابىلىيىتى، نەزەر دائىرە، كۆرگەن-بىلگىنى» دەپ چۈشەندۈرۈلۈپتۇ.
ئامېرىكىدا ئىنسان مېڭىسى توغرىسىدىكى تەتقىقاتلار ناھايىتى تەرەققىي قىلغان بولۇپ، بۇ ھەقتە يېزىلغان كىتابلارمۇ ناھايىتى كۆپ. مەسىلەن، دان پىنك ( www. danpink. com ) ئىسىملىك بىر مۇتەخەسسىس يازغان « پۈتۈنلەي يېڭى بىر قەلب» (ئىنگلىزچە « A whole new mind ») دېگەن كىتاب بار بولۇپ، بۈگۈن مەن ئاشۇ كىتابنى www. amazon. com تور بېتىگە كىرگۈزۈپ باقسام، مۇشۇ كىتابتىكى مەزمۇن بىلەن مۇناسىۋەتلىك كىتابلاردىن 2، 359 دانىسى تېپىلدى. ئامېرىكىدا بۇ ھەقتىكى مەخسۇس ئايلىق ژۇرناللارمۇ بار. ئۇنىڭ بىرسى «ئىلمىي ئامېرىكىلىقلارنىڭ كۆڭۈل ژۇرنىلى» (ئىنگلىزچە « Scientific American Mind Magazine »، http://www. sciam. com/sciammind/ ) دەپ ئاتىلىدۇ. بۇلاردىن باشقا، ئامېرىكىدا مەخسۇس ئوڭ مېڭىنىڭ كۈچىدىن قانداق پايدىلىنىش، ۋە ئوڭ مېڭە بىلەن سول مېڭىدىن ئۈنۈملۈك پايدىلىنىش ئۇسۇللىرى دېگەندەك مەزمۇنلاردا ھەر خىل كەسپىي ۋە باشقۇرۇش خادىملىرىغا تەلىم-تەربىيە ئېلىپ بارىدىغان شىركەتلەرمۇ خېلى كۆپ ئىكەن. بىزنىڭ ئىدارىدە يۇقىرىقى ئۈچ سېمىنارلارنى ئېلىپ بارغانلارمۇ ئاشۇنداق شىركەتنىڭ ئادەملىرىدۇر.
كىشىلەر بىر بەدەندە ئىككى مېڭە بارلىقىنى ئەڭ ئالدى بىلەن بۇنىڭدىن 65 مىليون يىل ئىگىلىرى ياشىغان دىنوزاۋر (ئىنگلىزچە «dinosaurs») دا بايقىغان. ئىنگلىزچە « Tyrannosaurus Rex » دەپ ئاتىلىدىغان بىر دىنوزاۋر نىڭ بەدەن ئېغىرلىقى 4 توننىدىن 6 توننىغىچە كېلىدىغان بولۇپ، بۇنداق چوڭلۇقتىكى بەدەنگە بىر مېڭە كىچىكلىك قىلىدىغان بولغاچقا، ياراتقۇچىمىز بۇ دىنوزاۋرغا ئىككى مېڭە بەرگەن ئىكەن. ئۇنىڭ بىرسى دىنوزاۋرنىڭ بېشىدا بولۇپ، بۇ مېڭە كۆرۈش، ئاڭلاش ۋە تۇغۇش خۇسۇسىيىتى (ئىنگلىزچە «procreative instinct») قاتارلىق سېزىملەرنى باشقۇرىدىكەن. يەنە بىرسى دىنوزاۋرنىڭ قۇيرۇقىدا بولۇپ، بىر يەردىن يەنە بىر يەرگە يۆتكىلىش ۋە تاسادىپىي ھادىسىلەرنى كونترول قىلىش ئىشلىرىنى بىر تەرەپ قىلىدىكەن.
ياراتقۇچىمىز ئىنسانلارغا دىنوزاۋرنىڭكىگە ئوخشاش ئىككى مېڭە بەرمەي، پەقەت بىر مېڭە بېرىپ، بۇ بىر مېڭىنى ئىككىگە بولۇپ بەرگەن ئىكەن. شۇڭا ئىنسانلارنىڭ مېڭىسى سول يېرىم مېڭە بىلەن ئوڭ يېرىم مېڭىدىن ئىبارەت ئىككى پارچىغا بولىنىدۇ. سول مېڭىنىڭ رەڭگى كۆكۈشرەك بولۇپ، ئوڭ مېڭىنىڭ رەڭگى ئاق بولىدۇ. سول مېڭە بىلەن ئوڭ مېڭىنىڭ ئىنچىكە تۈزىلىشىدە بۇنىڭدىن باشقا پەرقلەرمۇ بار بولۇپ، بۇ «ئاناتومىيىلىك سىممېترىك بولماسلىق»، دەپ ئاتىلىدۇ. ئىنسان مېڭىسىنىڭ بۇ ئىككى پارچىسى پەقەت كۆرۈنۈش ۋە تۈزۈلۈشتىن بىر-بىرىدىن پەرقلىق بولۇپ قالماستىن، ئۇلارنىڭ ئويلاش ۋە بىلىش ئۇسۇلىمۇ بىر-بىرسىنىڭكى بىلەن ئوخشاش بولمايدۇ. ھەمدە ئۇلارنىڭ فۇنكسىيىسىمۇ بىر-بىرىنىڭكىگە پەقەتلا ئوخشىمايدۇ. بۇ «فۇنكسىيىدە سىممېترىك بولماسلىق»، دەپ ئاتىلىدۇ.
2. ئىككى مېڭىنىڭ ئوخشىمىغان فۇنكسىيىلىرى
كىشىلەر «مېڭە ئۈستۈنلۈكى نەزەرىيىسى» دېگەن ئىلىم ئۈستىدە تەتقىقات ئېلىپ بېرىۋاتقىنىغا ھازىر نەچچە ئون يىل بولدى. بۇ نەزەرىيىنى ئىنگلىزچىدا « Brain dominance theory » دەپ ئاتايدۇ (مەن بۇ ساھەدە تېخىمۇ ئىلگىرىلەپ ئىزدىنىشنى ئىستەيدىغانلارغا ئوڭايلىق بولسۇن ئۈچۈن بۇ نەزەرىيىنىڭ ئىنگلىزچە ئاتىلىشىنىمۇ يېزىپ قويدۇم). بۇ ساھەدە ھازىرغىچە بايقالغان بىلىملەر مۇنداق بىر نەرسىنى ئىسپاتلاپ بەردى: ئىنسان مېڭىسىنىڭ سول ۋە ئوڭ تەرىپىدىن ئىبارەت ئىككى قىسمى ئوخشاش بولمىغان ئارتۇقچىلىققا ئىگە بولۇپ، ئوخشاش بولمىغان رولنى ئۆتەيدۇ، ئوخشاش بولمىغان ئۇچۇرلارنى بىر تەرەپ قىلىدۇ، ھەمدە ئوخشاش بولمىغان ئىشلارغا مەسئۇل بولىدۇ. يەنى سول مېڭە بەكرەك لوگىكىلىققا ۋە سۆزلەرگە مايىل بولۇپ، ئوڭ مېڭە بولسا ھېسسىي تۇيغۇ بىلەن ئىجادكارلىق ۋە تەسەۋۋۇرغا باي كېلىدۇ. سول مېڭە گەپ-سۆزلەرنى بىر تەرەپ قىلىدىغان بولۇپ، ئوڭ مېڭە بولسا سۈرئەتلەرنى بىر تەرەپ قىلىدۇ. سول مېڭە بىر نەرسىنىڭ پارچىلىرى ياكى بۆلەكلىرى توغرىسىدىكى ئۇچۇرنى بىر تەرەپ قىلىدىغان بولۇپ، ئوڭ مېڭە بولسا ئاشۇ پارچىلار ياكى بۆلەكلەردىن تۈزۈلگەن بىر پۈتۈنلۈك ھەمدە ئاشۇ پارچىلار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەتكە ئائىت ئۇچۇرلارنى بىر تەرەپ قىلىدۇ. سول مېڭە بىر نەرسە ئۈستىدە ئانالىز ئېلىپ بارىدۇ، ۋە ياكى بىر نەرسىنى پارچىلايدۇ. ئوڭ مېڭە بولسا نەرسىلەرنىڭ بىرىكمىسى توغرىسىدىكى ئۇچۇرنى بىر تەرەپ قىلىدۇ، ۋە ياكى بىر نەرسىنىڭ پارچىلىرىنى بىرلەشتۈرىدۇ. سول مېڭە بىر نەرسىنى ئىلگىرى-كېيىنلىك تەرتىپ بويىچە ئويلاشقا مايىل بولۇپ، ئوڭ مېڭە بولسا بىر نەرسىنى ئومۇميۈزلۈك ۋە بىرلا ۋاقىتتا ئويلاشقا مايىل بولىدۇ. سول مېڭە ۋاقىتقا باغلانغان بولۇپ، ئوڭ مېڭە بولسا ۋاقىتقا باغلانمىغان بولىدۇ.
سول مېڭە ئادەمنىڭ ھەر خىل شەكىلدىكى ئالاقىلىشىش پائالىيىتىگە مەسئۇل بولىدۇ. شۇڭلاشقا بىرەر ماشىنا ۋەقەسىگە ئۇچراشقا ئوخشاش سەۋەب تۈپەيلىدىن سول مېڭىسى زەخىملەنگەن ئادەمنىڭ سۆزلەش ئىقتىدارى ئېغىر دەرىجىدە ناچارلىشىدۇ. ئۇنداق ئادەمنىڭ ئېغىز ۋە قول ھەرىكىتىمۇ ئىنتايىن قىيىنلىشىدۇ. شۇ سەۋەبتىن بولقا بىلەن مىق قاقالماس بولۇپ قالىدۇ. ئوڭ مېڭە بولسا ئالاقىلىشىش بىلەن ئاساسەن مۇناسىۋەتسىز بولۇپ، ئۇ تاشقى دۇنيادىن ئۇچۇر قوبۇل قىلىش ۋە ئۇلارنى ئانالىز قىلىشتىن ئىبارەت ئالاھىدە ۋەزىپىلەرنى ئۆتەيدۇ. شۇڭا ئوڭ مېڭىسى زەخىملەنگەن ئادەملەر ھەر خىل مۇزىكىلارنى پەرق ئېتەلمەيدىغان، باشقىلارنىڭ چىرايىنى تونۇيالمايدىغان، ئالدىدىكى نەرسىنى تاپالمايدىغان بولۇپ قالىدۇ. ئوڭ مېڭىنىڭ بىر قىسمى بىز ئاڭلىغان سۆزلەرنى چۈشىنىشىمىزگە مەسئۇل بولۇپ، يەنە بىر قىسمى بولسا بىزگە ئۆزىمىز كۆرگەن نەرسىلەرنىڭ نېمە ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ بېرىدۇ. باشقا بىر قىسمى بولسا ئۆز ھەرىكىتىمىزنى پىلانلىشىمىزغا مەسئۇل بولىدۇ.
كىشىلەر مېڭىنىڭ ھەر ئىككى تەرىپىنى تەڭلا ئىشلىتىدىغان بولسىمۇ، كۆپىنچە ئەھۋالدا ئۇلارنىڭ مېڭىنىڭ بىر تەرىپىنى ئىشلىتىشى يەنە بىر تەرىپىنى ئىشلىتىشىگە قارىغاندا سەل كۆپرەك ياكى ئازراق بولىدۇ. مانا بۇ «مېڭە ئۈستۈنلۈكى نەزەرىيىسى» نىڭ ئاساسلىق ئىدىيىسىدىن ئىبارەت. سۆزنى قىسقا ئېلىش ئۈچۈن، كىتاب ۋە ماقالىلەردە ئادەملەر بىر مېڭىسىنى يەنە بىر مېڭىسىگە قارىغاندا كۆپرەك ئىشلىتىدىغان ئادەملەرنى «سول مېڭىلىق» ۋە «ئوڭ مېڭىلىق» ئادەملەر، دەپ ئالىدۇ. ھەممىمىزنىڭ خەۋىرىدە بولغىنىدەك، ئادەملەر مەسىلىلەرنى بىر تەرەپ قىلىشتا بىر-بىرى بىلەن ئوخشىمايدۇ. بۇنى بىز ئادەملەرنىڭ ئەقىل-پاراسىتى، دەپ ئاتايمىز. ئادەملەر ئەقىل-پاراسەت جەھەتتىلا ئەمەس، ئىقتىدارىنىڭ نامايەندىسى جەھەتتىمۇ بىر-بىرىدىن پەرقلىق بولىدۇ. بەزى ئادەملەر گەپ-سۆزلەردىن تەشكىل تاپقان مەسىلىلەرنى بىر تەرەپ قىلىشقا ناھايىتى قادىر بولسا، يەنە بەزىلەر ئەمەلىيەتتە مەۋجۇت بولۇپ تۇرغان نەرسىلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك مەسىلىلەرنى بىر تەرەپ قىلىشقا قادىر كېلىدۇ. مانا بۇلار ئۇلارنىڭ سول مېڭىلىق ياكى ئوڭ مېڭىلىق بولۇشىدىن كېلىپ چىققان ئەھۋاللاردۇر.
سول مېڭىلىق ئادەملەرنىڭ مىساللىرىدىن ئادۋوكات، بوغالتىر ۋە ئىنژېنېر قاتارلىقلار بار. ئوڭ مېڭىلىق ئادەملەرنىڭ مىساللىرىدىن بولسا كەشپىياتچىلار، ئارتىس بىلەن مۇزىكانتلار ۋە مەسلىھەتچىلەر بار.
ئەسلىدە ھەر بىر ئادەم مېڭە ئىشلەتكەندە، مېڭىنىڭ بىر تەرىپىدىن يەنە بىر تەرىپىگە ئاسانلا ئۆتەلەيدىغان بولسا ئەڭ ياخشى بولغان بولاتتى. لېكىن، كۆپ سانلىق كىشىلەرنىڭ ئۆز مېڭىسىدىكى ئۈستۈنلۈكتە تۇرىدىغان تەرىپىدە بىردىن «راھەت رايونى» بار بولۇپ، ھەر بىر ئەھۋالنى مېڭىسىنىڭ ئۆزى ياخشىراق كۆرىدىغان بىر تەرىپىدە بىر تەرەپ قىلىدۇ. بولقا ئىشلىتىشكە ناھايىتى ئۇستا بىر ئادەم ھەممە نەرسىلەرنى بىر تال مىققا ئوخشىتىپ ئويلايدۇ. موزدۇز ئۇستام ھەممە نەرسىلەرنى بىر جۈپ ئاياغقا ئوخشىتىپ ئويلايدۇ. ماشىنا رېمونت قىلىشقا ناھايىتى ئامراق ۋە ناھايىتى ئۇستا بىر مېخانىك ھەممە نەرسىلەرنى بىر ماشىنىغا ئوخشىتىپ ئويلايدۇ. قىسقىسى، ئوڭ مېڭىلىك كىشىلەر بىلەن سول مېڭىلىك كىشىلەر شەيئىلەرگە ئوخشاش بولمىغان نۇقتىدىن قارايدۇ. ئۆز مېڭىسىنىڭ مەلۇم بىر «راھەت رايونى»نىلا ئىشلىتىپ، باشقا قىسمىنى ئىشلىتىشكە زادىلا ئىنتىلمەيدىغان كىشىلەرنى مېڭە ئىشلىتىش جەھەتتىكى «ھۇرۇن كىشىلەر» دەپ ئاتاش مۇمكىن.
بىز بىر سول مېڭە ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلىگەن دۇنيادا ياشايمىز. بۇ دۇنيادا گەپ-سۆز، ئۆلچەم ۋە لوگىكىلار ئەڭ مۇھىم ئورۇنغا قويۇلغان بولۇپ، ئىنسان تەبىئىتىنىڭ ئىجادچانلىقى، كۆڭۈل تۇيغۇسى، سېزىمى ۋە سەنئەتچىلىكى قاتارلىق يەنە بىر تەرىپى ئىككىنچى بىر ئورۇنغا قويۇلغان. مەسىلەن، 90 پىرسەنتتىن ئارتۇق كىشىلەر ئوڭ قوللۇق بولىدۇ. ئوڭ قولنىڭ ئۇششاق ھەرىكىتى سول مېڭىنىڭ پائالىيىتى بىلەن باغلانغان بولىدۇ. سول قولنىڭ ئۇششاق ھەرىكىتى بولسا ئوڭ مېڭە ئارقىلىق كونترول قىلىنىدۇ. سول مېڭە كىشىلەر ياخشىراق كۆرىدىغان ئوڭ قولنى كونترول قىلغانلىقى، ھەمدە سۆزلەشنىمۇ بىر تەرەپ قىلىدىغانلىقى ئۈچۈن، ئالىملار «سول مېڭە ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلەيدۇ» دېگەن خۇلاسىنى چىقارغان. دەسلەپكى بىر مەزگىل ۋاقىتتا، كىشىلەر سول-قوللۇق ئادەمنىڭ مېڭە ئىشلىتىش ئۇسۇلى ئوڭ-قوللۇق ئادەمنىڭكى بىلەن قارمۇ-قارشى بولىدۇ، دەپ قارىغان. لېكىن، كېيىنچە سول قوللۇق ئادەملەرنىڭ تەڭدىن تولىسى سۆزلەرنى بىر تەرەپ قىلىشتا يەنىلا سول مېڭىگە تايىنىدىغانلىقى بايقالغان. سۆزلەرنى بىر تەرەپ قىلىشتىن باشقا ئىشلاردا سول-قوللۇقلار بىلەن ئوڭ-قوللۇقلارنىڭ مېڭىسىدە قانداق پەرقلەرنىڭ بارلىقى توغرىسىدىكى تەتقىقات ھازىرمۇ داۋاملىشىۋاتىدۇ.
بىر ئادەمنىڭ قايسى مېڭىسى ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلەيدىغانلىقىنى شۇ ئادەمنىڭ گېنى بىلەن پىسخولوگىيىلىك ماسلىشىشى كەلتۈرۈپ چىقارغان بولىدۇ. ھەمدە بىر ئادەمنىڭ قايسى مېڭىسىنىڭ ئۈستۈنلۈكنى ئىگىلىشى شۇ ئادەمنىڭ ئويلاش ئۇسۇلىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ ئويلاش ئۇسۇلى بولسا، شۇ ئادەمنىڭ ماھارىتى، بىر ئالاھىدە خىلدىكى بىلىملەرنى توپلاشقا بولغان ھەۋىسى بىلەن ئىقتىدارى، ھاياتقا تۇتقان پوزىتسىيىسى، ئىش بېجىرىش سۈپىتى، ھەمدە شۇ ئادەمنىڭ باشقا ئادەم، پۇل، ماددىي مال-مۈلكى، تەبىئەت، ھەمدە ئۆزىنى قورشاپ تۇرغان باشقا بارلىق نەرسىلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ. بىر مېڭىنىڭ ئىقتىدارى يەنە بىر مېڭىنىڭ بەدىلىگە تەرەققىي قىلىدۇ. يەنى، بىزنىڭ ئوڭ مېڭىمىزنى تەرەققىي قىلدۇرۇشىمىز ئۆزىمىزنىڭ ئىچكى تۇيغۇسىغا تايىنىپ ھەقىقەت ۋە پاكىتلار توغرىسىدا توغرا چۈشەنچىگە ئىگە بولۇش ئىقتىدارىمىزنى ئاجىزلاشتۇرىدۇ. بۇ ئىنسانلار ئۈچۈن بىر ناھايىتى پايدىسىز ئەھۋالدۇر.
3. شائىرلارنىڭ مېڭە ئىشلىتىش ئۇسۇلى
نۇرغۇن ۋاقىتلاردا مېڭىنىڭ ئىككى پارچىسى ناھايىتى مەدەنىيەتلىك تام قوشنىلارغا ئوخشايدۇ. ئۇلار داۋاملىق ئوتتۇرا تامدىن بىر ئامال قىلىپ ئۆتۈپ، يەنە بىر تەرەپ بىلەن كۆرۈشۈپ تۇرىدۇ. تۆۋەندە مەن ئوڭ مېڭە بىلەن سول مېڭىنى ئالماشتۇرۇپ ئىشلىتىدىغان ئىشلار توغرىسىدا بىر قانچە مىسال كۆرسىتىپ ئوتىمەن. ئوقۇغان ئۇيغۇرلار ئىچىدە شېئىر يېزىش بىلەن شۇغۇللىنىدىغانلار خېلى كۆپ. شۇنداق بولغاچقا، مەن گەپنى ئالدى بىلەن شائىرلاردىن باشلاي. كۆپىنچە كىشىلەر شېئىر يېزىش مېڭىنىڭ پەقەت بىر تەرىپىنىلا ئىشلىتىشنى تەلەپ قىلىدۇ، دەپ ئويلايدۇ. لېكىن، ئەمەلىيەتتە ئۇنداق ئەمەس. بىر پارچە شېئىر يېزىش جەريانى تۆۋەندىكىدەك مېڭە ئىشلىتىش باسقۇچلىرى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ. (1) شائىر ئالدى بىلەن ئوڭ مېڭىسىنىڭ كۈچى بىلەن بىر خىل ئىلھامغا ۋە بىر قىسىم ئوي-پىكىرگە ئىگە بولىدۇ. (2) ئىشنى سول مېڭىگە يۆتكەپ، تاپقان ئوي-پىكىرلەرنى رەتلەپ، بىر قەغەزگە ياكى كومپيۇتېرغا يازىدۇ. (3) ئىشنى ئوڭ مېڭىگە يۆتكەپ، شېئىرنىڭ دەسلەپكى نۇسخىسىنى ئىنچىكىلىك بىلەن تۈزىتىپ چىقىدۇ. (4) شېئىرنى ئېلان قىلىپ بېرىدىغانلارنىڭ كۆزىگە كىرىۋېلىش ئۈچۈن، ئىشنى سول مېڭىگە يۆتكەيدۇ. (5) تەنقىدچىلەرگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن، ئوي-پىكىر يۈرگۈزۈشنى ئوڭ مېڭىگە يۆتكەيدۇ. (6) ئۆزىگە ھۇجۇم قىلغانلاردىن ئۆچ ئېلىش پىلانىنى تىزىش ۋە ئۇسۇلىنى تېپىش ئۈچۈن، ئىشنى يەنە سول مېڭىگە يۆتكەيدۇ.
ئۇيغۇر يازغۇچىلار ئارىسىدا «ئەگەر يېزىلغان بىر ئەسەرنى بىر تۈپ دەرەخكە ئوخشاتساق، ھېسسىيات بىلەن ئىلھامنى ئۇنىڭ يىلتىزىغا ئوخشىتىش مۇمكىن» دېگەن سۆز بار. بۇ يەردىكى «ھېسسىيات بىلەن ئىلھام» نەدىن كېلىدۇ، بىلەمسىز؟ ئۇلار يۇقىرىدا چۈشەندۈرۈلگەندەك ئوڭ مېڭىدىن كېلىدۇ. ئادەتتە سىزگە قاتتىق تەسىر قىلىدىغان بىر ئىش يۈز بەرگەندە، سىزنىڭ ئوڭ مېڭىڭىز ئەڭ ئاكتىپ بىر ھالەتكە كېلىدۇ. بۇنىڭ بىر مىسالى سۈپىتىدە مۇنداق بىر ئەھۋالنى كۆز ئالدىڭىزغا كەلتۈرۈپ بېقىڭ: سىزنىڭ بىر ئەڭ سۆيۈملۈك كىشىڭىز تۇيۇقسىز ۋاپات بولدى. شۇنىڭ بىلەن سىز ئۇ كىشى توغرىسىدا بىر ئەسلىمە يازماقچى بولدىڭىز. ئەگەر سىز بۇ ئەسلىمىنى ئۇ كىشى ۋاپات بولۇپ كەتكەندىن كېيىنكى بىر ھەپتە ئىچىدە يازسىڭىز، ئۇنى بىر يىلدىن كېيىن يازغانغا قارىغاندا ھەممە جەھەتتە جىق ياخشى ئۈنۈمگە ئېرىشىسىز. ئوتكەن ھەپتە مېنىڭ بىر خىزمەتدىشىم ئىشخانامغا مېنى ئىزدەپ كېلىپتۇ. ئۇ 2008-يىلى 11-ئاينىڭ «دۇنيا رومان يېزىش ئېيى» ئىكەنلىكىنى، ئۆزىمۇ بۇ پائالىيەتكە قاتنىشىۋاتقانلىقىنى، شەھەرلەر ئارا رىقابەتتە ئۇتۇپ چىقىش ئۈچۈن، لوس ئانژېلىس يازغۇچىلار گۇرۇپپىسى تېخىمۇ كۆپ يازغۇچىلارغا موھتاج ئىكەنلىكىنى ئېيتىپ، ئەگەر مەن بىلىدىغان يازغۇچىلار بولسا ئۇنىڭغا دەپ بېرىشىمنى تەلەپ قىلدى. بۇ پائالىيەتنىڭ بىر مەخسۇس تور بېتى بار ئىكەن: http://www.nanowrimo.org, ھەمدە ھازىرغىچە قايسى شەھەرنىڭ گۇرۇپپىسى روماننى ئەڭ كۆپ يازغانلىقىنى مۇنۇ تور بېتىدىن كۆرگىلى بولىدىكەن: http://www.nanowrimo.org/eng/wordcount_stats مەن پاراڭلار ئارا ئۇنىڭغا سول-مېڭە بىلەن ئوڭ-مېڭىنىڭ گېپىنى قىلسام، ئۇ «بۇ ئىشنى بىز ھەممىمىز بىلىمىز: ئادەم ئوڭ مېڭىسىدە ئويلاپ، سول مېڭىسىدە يازىدۇ، » دېدى. دېمەك، ئامېرىكىدىكى يازغۇچىلار ئۈچۈن بۇ ئۇقۇم ئانچە يات نەرسە ئەمەس ئىكەن. مەن قانداق قىلىپ ئوڭ مېڭىنى ئىشقا سېلىش، قانداق قىلىپ ئىلھام بىلەن ھېسسىياتنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرۈش توغرىسىدا مۇشۇ يازمامنىڭ ئاخىرىدا ئازراق توختىلىمەن.
كـىيىنكى: شىركەتنى ئوڭۇشلۇق ماڭدۇرۇش ئىقتىدارى(2)
شور دېڭىز
left|thumb|350px|شور دېڭىز left|thumb|350px| شور دېڭىز بولسا ئوتتۇرا ئاسىيا، خىمالىكاڭ لىك 45.0°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 60°0.
قىزىل دېڭىز قۇرۇلىشى
قىزىل دېڭىز قۇرۇلىشى(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Qizil Degniz Qurulishi)بولسا سەئۇدى ئەرەبىستاننىڭ تابۇك ئۆلكىسى]] باشلانغان چوڭ تىپتىكى قۇرۇلۇش تۈرى.
ئومۇمىي ئەھۋالى
50 resorts, 8 thousand hotel rooms
باشقىلار
100 گېگتار چوڭلۇقتىكى كۆچەت يېتىشتۈرۈش بازىسى 15 مىليوندەك كۆچەت تەمىنلەش ئۈچۈن ئاللىقاچان ئىشقا كىرىشكەن.
قەتادە
قەتادە (قَتَادَةُ بنُ دِعَامَةَ السَّدُوْسِيُّ الْبَصْرِيّ): قەتادە ئىبنى دىئامە ئەسسەدۇسىي ئەلبەسرىي (ئەبۇلخەتتاب). (ھ. 61 – 118 / م. 680 – 736) تابىئىن، كاتتا مۇفەسسىر، فەقىھ، تىلشۇناس ۋە نەسەبشۇناس. تۇغما ئەما ئىدى.
لياۋياڭ شەھەر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|350px|لياۋياڭ شەھەر left|thumb|300px|لياۋياڭ شەھەر لياۋياڭ شەھەر بولسا جۇڭگو لياۋنىڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، لياۋياڭنىڭ 1،820،000 نوپۇسىبار، 4،731 كۋادرات كىلومېتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 41.264°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 123°170، پوقتانومۇرى 213000 رايۇننومۇرى 0519.
سەئد ھەرىرىي
سەئد ھەرىرىي
تەبلىغى جامائەت
مەھمەت ئەلى كارابۈيۈك – ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
تەبلىغ جامائىتى كېلىپ چىقىشى جەھەتتىن دىيوبەندىلىككە تۇتىشىدىغان ۋە بۈگۈن دۇنيا مىقياسى ۋە ئالەمشۇمۇللۇق ئىدىيەسى بويىچە پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان ناھايىتى چوڭ جامائەتتۇر. جامائەتنىڭ قۇرغۇچىسى دىيوبەند دارۇلئۇلۇمنى پۈتتۈرۈپ چىققان مەۋلانا مۇھەممەد ئىلياس قاندەھلەۋى ( ۋاپات، Muhammed İlyas Kandehlevi, 1944 ) تۇنجى تەبلىغ پائالىيەتلىرىنى 1926 – يىلى دىھلىنىڭ غەربى جەنۇبىدىكى مەۋات ( Mevat )تا باشلىغان. ئۇنىڭ ھەرىكەت نۇقتىسى سۈپىتىدە مەۋاتنى تاللىشى، بۇ رايون مۇسۇلمانلىرىنىڭ دىنى ھەققىدىكى نادانلىقى ۋە ھىندى ئەنئەنىسىگە بولغان يېقىنلىقى سەۋەپ بولغانىدى. ھېكايە قىلىنىشىچە مۇھەممەد ئىلياس تەبلىغ بۇيرىقىنى چۈشىگە كىرگەن ئۇستازى، يەنى دىيوبەندىييە ھەرىكىتىنىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بولغان رەشىد ئەھمەد گانگۇھىدىن ئالغان. ئەسلى سەۋەپ دىيوبەندى ئۆرنىكى مەدرىسە خىزمىتىنىڭ خەلقنىڭ ناھايىتى ئاز ساندىكى قىسمىغا خىتاپ قىلىشى ئىدى. مۇسۇلمان ھىندىستانلىقلارنىڭ 95%ى بۇ تەلىم – تەربىيەدىن مەھرۇم قالغانىدى. ئېغىر تۇرمۇش شەرتى ۋە شۇغۇللىنىۋاتقان ئېغىر ئىشلار بۇ كىشىلەرنى مەدرىسە تەلىم – تەربىيسىدىن مەھرۇم قالدۇرغانىدى. بۇنداق ئەھۋالدا قىلىشقا تېگىشلىك ئىش، بۇ كىشىلەرنىڭ ئالدىغا بېرىپ ئىسلامنى ئۇلارغا يەتكۈزۈش ئىدى. بۇ خالىس تەبلىغ ھەرىكىتى 1934 – يىلى 107 كىشى بىلەن ئېچىلغان يىغىن بىلەن بىرلىكتە بىر تەشكىلات شەكلىنى ئالدى.
مۇھەممەد ئىلياس قاندەھلەۋى ۋە ئۇنىڭ ۋاپاتىدىن كېيىن ئۇنىڭ ئورنىغا ۋارىسلىق قىلغان ئوغلى مۇھەممەد يۈسۈپ قاندەھلەۋى ( ۋاپات، 1984 )، بۈگۈن جامائەت ئەزالىرى پۈتۈن دۇنيادا تەدبىقلىغان تەبلىغ ئۇسلۇبلىرىنى تۇنجى بولۇپ ئوتتۇرىغا قويغان كىشىلەر ھېسابلىنىدۇ. بۇ جامائەت تەبلىغ قىلىدىغان ئاساسلارنى ئالتە ماددىغا يىغىنچاقلىغان. مەركىزى نۇقتا ياكى سۈپەت دەپ ئاتالغان بۇ پىرىنسىپلارنىڭ تۇنجىسى « كەلىمەئى تەۋھىد ياكى شاھادەت »، ئاللاھقا ئىماننىڭ ھەقىقەتلىرىنى ۋە بۇ ھەقىقەتلەرنىڭ ھاياتقا ئىبادەت ۋە سالىھ ئەمەل ( ياخشى ئىشلار ) سۈپتىدە ئەكىس ئېتىشىنى ئىپادە قىلماقتا. شاھادەتنىڭ كېيىنكى يېرىمىدىكى ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا ئىمان ئېيتىش ۋە ئۇنىڭ سۈننىتىگە چىڭ ئېسلىش ئىدى. ئىككىنچى پىرىنسىپ « ناماز » بولۇپ، بۇ ئىبادەتتىكى ئىزچىللىق ۋە خۇشىنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويغان پىرىنسىپ ئىدى. پەرز نامازلارغا قوشۇپ نەپلە ئىبادەتلەرگە ئەھمىيەت بېرىش كېرەك ئىدى.
« ئىلىم ۋە زىكىر » ئۈچىنچى پىرىنسىپ بولۇپ، مۇسۇلماننىڭ ئىمان ۋە ئەمەلىنىڭ پىشىپ – يېتىلىپ كۈچىيىشىنى نىشان قىلاتتى. ئىلىم مەدرىسىگە، زىكىر خانىقاغا بەنت قىلىنماسلىقى كېرەك ئىدى. ئۇستازلاردىن ۋە كىتاپلاردىن ئۆگەنگەن ئىلىم چوقۇم باشقىلارغا يەتكۈزۈلىشى لازىم ئىدى ( تەلىم ۋە تەئەللۇم ). زىكىرنىڭ باش تاجى قۇرئان بولۇپ، ئۇنىڭدىن قالسا دۇئالار، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا كەلتۈرۈلگەن سالىۋاتى شېرىپلەر ۋە شەخسى تەۋبىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىستىغفارلار كېلەتتى. تۆتىنچى پىرىنسىپ بولغان « ئىكرام ۋە ئىھتىرامى مۇسلىمىن »، دىندىشىغا قېرىندىشىغا ئوخشاش مۇئامىلە قىلىشنى كۆرسىتەتتى. بىر مۇسۇلمان ئۆزى ئۈچۈن ياخشى كۆرگەننى دىن قېرىندىشى ئۈچۈنمۇ ياخشى كۆرۈشى كېرەك، ئۆزىگە راۋا كۆرمىگەننى قېرىندىشىغا راۋا كۆرمەسلىكى؛ قېرىندىشىغا پىداكار، ۋاپادار ۋە خىزمەتكار بولۇشى لازىم ئىدى. بەشىنچى پىرىنسىپ « ئىخلاسى نىيەت ۋە سەمىمىيەت » بولۇپ، ئاللاھ رازىلىقىنى ھەر ئىشتا بىرىنچى ئورۇنغا قويۇشنى شەرت قىلاتتى. بىر مۇسۇلمان، بولۇپمۇ تەبلىغچى سۈپتىگە ئىگە بولغان كىشى، باشقىلارغا يەتكۈزگەن نەرسىلەرگە ئالدى بىلەن ئۆزى ئەمەل قىلىشى ۋە ئەمەللىرىگە ھەرگىزمۇ رىيا قوشماسلىقى كېرەك.
« تەفرىغى ۋاقت »، يەنى تەبلىغ ئۈچۈن ۋاقىت ئاجرىتىش ئالتىنچى ۋە ئاخىرقى پىرىنسىپ بولۇپ، جامائەت بۇ ئالاھىدىلىكى سەۋەبىدىن ئۆزىگە خاس بىر كىملىككە ئىگە بولغان. پەرز ئىبادەت سۈپتىدە تەبلىغ بىر مۇسۇلماننىڭ ھاياتىنىڭ ئايرىلماس بىر پارچىسى بولغانلىقتىن، باشقا ئىبادەتلەرگە ئوخشاش ئۇنىڭغىمۇ مۇئەييەت ۋاقىت ۋە ئىقتىسادىي شارائىت ئاجرىتىش كېرەك. بۇ ئادا قىلىنمىسا ۋاجىپ ئەمەل تەرك قىلىنغان بولىدۇ. جامائەتى تەبلىغ بۇ ۋاجىپنىڭ ئادا قىلىنىشى ئۈچۈن ئۆزىگە خاس سىستېما شەكىللەندۈرگەن بولۇپ، بۇنىڭغا ئاساسەن بىر تەبلىغچى ھەپتىدە بىر قانچە سائىتىنى ئۆزىنىڭ مەھەللىسىدىكى تەبلىغ پائالىيىتىگە ئاجرىتىشى كېرەك. ھەر ئايدا ئۈچ كۈن ئۆزىنىڭ مەھەللىسىدىن چىقىپ باشقا جايدا تەبلىغ قىلىشى لازىم. ئۇنىڭدىن باشقا ھەر يىلى 40 كۈن ئىزچىل ھالدا يەنە تەبلىغ گۇرۇپپىلىرىدا ۋەزىپە ئېلىشى كېرەك. تەجرىبىسى بار بىر تەبلىغچى ئۈچۈن ئەڭ يۇقىرى پەللە ئۆمرىدە بىر قېتىم بولسىمۇ ئىزچىل ھالدا تۆت ئاينى تەبلىغ ئىشلىرى بىلەن ئۆتكۈزۈشتۇر.
بۇ پائالىيەتلەر ئۆز مەيلىچە ئېلىپ بېرىلغان شەخسىي تىرىشچانلىقنىڭ مەھسۇلى ئەمەس. ئالدى بىلەن تەبلىغ خىزمىتى ئېلىپ بارىدىغان خالىس گۇرۇپپىلار تەشكىل قىلىنىشى كېرەك. تەشكىل دەپ ئاتالغان 10 – 15 كىشىلىك گۇرۇپپىلارنىڭ بېشىدا بىر ئەمىر بولىدۇ. « مەشۋەرەت » دەپ ئاتالغان ئۆزئارا رازىلىق ۋە خالىسلىقنى ئاساس قىلغان ئىش تەقسىماتى ئېلىپ بېرىلىدۇ. تاماق، تازلىق، قاتناش، رەسمىي ئۇچرىشىشقا ئوخشاش ۋەزىپىلەر تەقسىم قىلىنىدۇ. چەتئەللەرگە قارىتىلغان ساياھەتلەردە چوقۇم تەرجىمانمۇ بولىدۇ. تەشكىل گۇرۇپپىلارنىڭ بىرىنچى ۋەزىپىسى تەبئىي ھالدا بارغان جايدا تەبلىغ خىزمىتى ئېلىپ بېرىش بولۇپ، قونىدىغان جايى كۆپىنچە مەھەللىنىڭ مەسچىتى بولىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن ئالدى بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئورگانلاردىن رۇخسەت ئېلىنىدۇ.
تەبلىغ ئادەتتە مەسچىتلەردە ئەسىر ۋە شام نامىزىدىن كېيىن مەسچىت جامائىتىگە قىلىنغان 15 – 20 مىنۇتلۇق سۆھبەتلەر ئارقىلىق قىلىنىدۇ. تەبلىغ ئالتە پىرىنسىپتىن بىرسىنى چۆرىدىگەن ھالدا ئېلىپ بېرىلىدۇ. قۇرئان ئايەتلىرى بىلەن مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ۋە ساھابىلەرنىڭ سۆز – ھەرىكەتلىرىدىن ئۈلگىلەر كۆرسىتىلىش ئارقىلىق نەسىھەت خاراكتېرىدە تەۋسىيە ۋە تەنبىھلەر قىلىنىدۇ. ئاندىن جامائەت ئۆزلىرى بىلەن بىرلىكتە تەبلىغ پائالىيەتكە قاتنىشىشقا تەكلىپ قىلىنىدۇ. ئاۋاز قوشقان ۋە ئىسىملىرىنى يازغۇزغان بۇ يېڭى تەبلىغچىلەر كېيىنكى پائالىيەتلەردە بۇ گۇرۇپپا ئىچىدە تۇنجى تەبلىغ تەجرىبىسىنى باشتىن ئۆتكۈزىدۇ. تەبلىغچىلەر مەسچىتلەرگە قوشۇمچە قىلغان ھالدا مەزكۇر رايوندا بەلگىلەنگەن ئائىلىلەرنى زىيارەت قىلىش ئارقىلىق تەبلىغ خىزمىتىنى ئائىلىلەرگىچە يەتكۈزمەكتە.
تەبلىغ جامائىتىگە قوشۇلۇشنىڭ ماھىيىتى مانا بۇنىڭدىن ئىبارەتتۇر. ھەرقانداق بىر رەسمىي تەشكىلات ئەزالىقى ياكى نىزامنامە ۋە قائىدە – بەلگىلىمىلەر بىلەن بىكىتىلگەن بىر رەسمىيەت يوق. بۇ تۇنجى قەدەمدىن كېيىن بۇ پائالىيەتنى ياقتۇرۇپ داۋام قىلغۇچىلار تەبلىغ يۇقىرى باسقۇچلىرىغا ئۆتۈپ ھەقىقىي جامائەتكە بولغان ساداقىتىنى كۈچەيتىدۇ. خۇرۇج ياكى تەشكىلگە چىقىش دەپ ئاتالغان بۇ تەبلىغ ساياھەتلىرى جەريانىدا چىقىمنى ھەركىم ئۆزى كۆتۈرىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا ئەزالىق بەدەل پۇلى تۈزۈمى يوق. بۇ پائالىيەتلەر بىلەن ھەم كىشىلەرگە تەبلىغ قىلغان بولىدۇ، ھەم بۇ ساياھەتلەر ئارقىلىق تەبلىغچىنىڭ مەنىۋى تەربىيەسى باشتىن ئۆتكۈزۈلىدۇ. ماددى ۋە مەنىۋى پىداكارلىقنى تەجىرىبە قىلىپ باشتىن ئۆتكۈزىدۇ. كۈندىلىك تۇرمۇشىنى تەرتىپكە سالىدۇ. تەشكىللەش ۋە ھەمكارلىشىش قابىلىيىتى تەرەققىي قىلىدۇ. پىشقەدەملەرنى ئۈلگە قىلىش ئارقىلىق ئىبادەت ۋە ئەخلاقى مۇئامىلىدە ئىلگىرىلەش ھاسىل قىلىدۇ. تەھەججۇدقا ئوخشاش مۇھىم نەپلە ئىبادەتلەرگە ئادەتلىنىدۇ. گۇرۇپ ئىچىدە ئېلىپ بېرىلغان ئوقۇش ۋە مۇزاكىرىلەر ئارقىلىق ئىلىمى موللىشىدۇ. تەبلىغ ماھىيىتىدىكى ۋە گۇرۇپ ئىچىدىكى ئوقۇشلاردا مۇھەممەد زەكەرىييا قاندەھلەۋىنىڭ « فەزائىلى ئامەل ( ئەمەللەرنى پەزىلەتلىرى ) » ناملىق ئەسىرى ئاساس قىلىنىدۇ. يەنە مەشھۇر ھەدىس توپلاملىرىدىن رىيازۇس سالىھىن ئاساس قىلىنىدىغان ئەسەرلەردىن بىرىدۇر.
تەبلىغ جامائىتىنىڭ يەنە بىر ئالاھىدىلىكى، سىياسىي مەسىلىلەردە بىتەرەپ تۇرۇشنى ئۆزىگە پىرىنسىپ قىلغان بولۇپ، تەشكىل ساياھەتلىرىدە ۋە تەبلىغ پائالىيەتلىرىدە سىياسىي مەسىلىلەر ھەققىدە سۆز قىلمايدۇ، ھەرگىز بۇ ھەقتە ئېغىز ئاچمايدۇ. بۇ پوزىتسىيەسى سەۋەبىدىن جامائەت ئەزالىرى دۇنيانىڭ ھەرقانداق ئەللىرىگە ساياھەت ۋىزىسى ۋە رەسمىي ئورگانلاردىن رۇخسەت ئېلىپ تەبلىغ پائالىيىتى قىلالايدۇ. جامائەت ئەزالىرى جىھاد ئۇقۇمىنى ئاساسەن دېگۈدەك نەپىس ۋە شەيتان بىلەن كۈرەش قىلىش دەپ چۈشەنگەنلىكى ئۈچۈن، دۇنيانىڭ بەزى جايلىرىدا قوراللىق كۈرەش ئېلىپ بېرىۋاتقان مۇسۇلمان گۇرۇپپىلار ئۇلارنى ياقتۇرمايدۇ. بولۇپمۇ سىياسىي ئىسلامچى تەشكىلاتلار تەبلىغ جامائەتنى سىياسىي بىپەرۋالىق ۋە ئىسلامغا قارشى ھۆكۈمەتلەر بىلەن ئەپلىشىپ ياشىدى دەپ ئەيىپلىمەكتە.
تەبلىغ جامائىتىگە قارىتىلغان تەنقىدلەردىن يەنە بىرسى، تەبلىغنىڭ پەقەت مۇسۇلمانلارغىلا قارىتىلىپ، غەيرى مۇسلىملارغا يۈزلەنگەن دەۋەت پروگراممىسىنىڭ بولماسلىقىدۇر. بۇ جامائەتكە نسىبەتەن بۇ ناھايىتى نورمال پوزىتسىيەدۇر. چۈنكى مۇسۇلمانلار ئالدى بىلەن ئۆزلىرىنى ئىسلاھ قىلىپ تۈزىتىشى لازىم، شۇنداق قىلغاندا ئاندىن باشقىلارغا تەسىر كۆرسىتەلەيدۇ. كەڭ دائىرىلىك تەبلىغنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويغان بىر ھەرىكەتنىڭ تەبلىغ ۋاستىسى سۈپتىدە تېلېۋىزۇر، ئىنتېرنىت، گېزىت، ژورنال قاتارلىق ئاخبارات – تاراتقۇ ۋاستىلىرىدىن پىرىنسىپ جەھەتتىن پائال پايدىلانماسلىقى كىشىگە غەلىتە تۇيۇلسىمۇ، لېكىن تەبلىغ جامائەتىگە نىسبەتەن نورمال ئەھۋالدۇر. چۈنكى يۈز تۇرانە تۇرۇپ تەبلىغ قىلىش مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام تەدبىقلىغان ئۇسلۇب بولۇپ، ئىسلام بۇ مېتود بىلەن تارقالغان. ئاللاھ بۇ يولدا سەرپ قىلىنغان تىرىشچانلىقلارنى چوقۇم بەرىكەتلىك قىلىدۇ.
ئەركىن تەشكىلات تۈزۈمىگە ئىگە بولغان بۇ جامائەتنىڭ ئەڭ ئالىي شۇرا ھەيئىتىنىڭ بارلىقى مەلۇم. شۇنداقتىمۇ ھەيئەت رەئىسى داھىلىق رولىنى ئوينىيالمايدۇ. تەشكىلاتنىڭ مەركەزنى ئاساس قىلغان تۈزۈمىنىڭ بولماسلىقى بۇ باشقۇرۇش شەكلىگە مۇۋاپىق بولۇپ، پائالىيەتلەر مەھەللە خاراكتېرىدە ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ. گەرچە جەنۇبى دىھلىدىكى نىزامۇددىن مەركەز مەسچىتى ھەرىكەتنىڭ مەركىزى دەپ قوبۇل قىلىنسىمۇ، پاكىستاندا رىۋاند، ئەنگىلىيەدە داۋسبۇرى ( Dawsbury ) دارۇلئۇلۇم دەپ ئاتالغان مەركىزى مەسچىت جامائەتنىڭ ئەڭ چوڭ ئورگانلىرىدۇر. تۈركىيەدىكى مەركىزى سۇلتانگازىدىكى مەسجىدى سالامدۇر.
تۇتۇپ ماڭغان ئەنئەنىۋى ۋە ئۆزگىچە ئۇسلۇبى سەۋەبىدىن تەبلىغ جامائەتىنىڭ مۇسۇلمانلار دۇچ كەلگەن چاغداش مەسىلىلەرگە قارىتا ھەل قىلىش تەدبىرلىرى ئوتتۇرىغا قويالىغۇدەك ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلەرنى ۋە ئالىملارنى تەربىيلەپ چىقىشنى نەزەردىن ساقىت قىلغانلىقىنى ئېيتىشقا بولىدۇ. شۇنداقتىمۇ جامائەتى تەبلىغ كۈنىمىزدىكى ئەڭ مۇھىم خەلقئارالىق ئىسلامى ھەرىكەتلەرنىڭ بىرسى بولۇش سۈپتى بىلەن ئۆز مەۋجۇتلىقىنى داۋاملاشتۇرماقتا[1].
Muhammad Khalid Masud, Travellers in Faith: Studies of the Tablighi Jama’at as a Transnational Islamic Movement for Faith Renewal, Leiden, 2000; Jan A. Ali, Islamic Revivalism Encounters the Modern World: A Study of the Tabligh Jamaat, New Delhi, 2012.
كانادا شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتى
كانادا شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Kanada Sherqiy Türkistan Jemiyiti) بولسا شەرقىي تۈركىستان خەلقىنىڭ كانادادىكى ئەڭ ۋەكىللىك تەشكىلاتىدۇر.مەزكۇر تەشكىلات 2018-يىلى 14-ئۆكتەبىر كۈنى كانادانىڭ تورونتو شەھىرىدە 200 دىن ئارتۇق تورونتو، ۋانكوۋېر، مونتېرىيال، ئالبېرتا، كالگارى قاتارلىق 5 شەھەردىكى ئۇيغۇر جامائىتىنىڭ قاتنىشىشى بىلەن «كانادا شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتى» نىڭ بارلىققا كەلگەن.
ئارقا كۆرۈنىشى
كانادا دۇنيادىكى چوڭ دۆلەتلەردىن بىرى شۇنداقلا ئۇيغۇرلار داۋاملىق كۆپىيىۋاتقان بىر دۆلەت. نۆۋەتتىكى ئۇيغۇر ئېلىنىڭ جىددىي ۋەزىيىتى، چەتئەللەردىكى ئۇيغۇر دەۋاسىنى يەنىمۇ كۈچلۈك ئاڭلىتىشقا بولغان تەقەززا، كانادادىكى ئۇيغۇر جامائىتى ۋە كانادادىكى ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىنى بىرلىككە كەلتۈرۈپ، ئورتاق قوللايدىغان بىر تەشكىلاتىنى قۇرۇپ چىقىپ، بىر نىشان، بىر مەقسەت ئاستىغا ئۇيۇشۇشىغا تۈرتكە بولماقتا. ئەنە شۇ نىشان بىلەن 2018-يىلى 14-ئۆكتەبىر كۈنى كانادانىڭ تورونتو شەھىرىدە 200 دىن ئارتۇق ئۇيغۇرنىڭ قاتنىشىشى بىلەن «كانادا شەرقىي تۈركىستان جەمئىيىتى» نىڭ قۇرۇلۇش مۇراسىمى ئۆتكۈزۈلگەن.
تۇنجى سايلام
تۇنجى سايلام كانادانىڭ تورونتو شەھىرىدە ئۆتكۈزۈلگەن بولۇپ، تورونتو، ۋانكوۋېر، مونتېرىيال، ئالبېرتا، كالگارى قاتارلىق 5 شەھەردىكى ئۇيغۇر جامائىتىنىڭ دېموكراتىك ئۇسۇلدا ئېلىپ بارغان سايلىمى نەتىجىسىدە 184 ئاۋاز بىلەن 15 يىل بۇرۇن كاناداغا يەرلەشكەن ئۇيغۇر شائىرى، ئاكتىپ سىياسىي پائالىيەتچى تۇيغۇن ئابدۇۋەلى مەزكۇر تەشكىلات رەئىسلىكىگە سايلانغان. ئۇ مۇراسىمدا ئاي يۇلتۇزلۇق كۆك بايراقنى سۆيۈپ تۇرۇپ، ۋەزىپە تاپشۇرۇۋالغان.
رەئىس
تۇيغۇن ئابدۇۋەلى ئەپەندىم كانادادا ياشاۋاتقانلىقى 15 يىل بولغان بولۇپ، بۇ جەرياندا 8 يىل دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى قاتارلىق ئۇيغۇر تەشكىلاتلىرىدا ۋەزىپە ئۆتىگەن ئىكەن.
شەرقىي تۈركىستان
جۇمھۇرىيەتلەر:
سارت
<<سارت>> توغرىسىدا
ئىزاھات:<<  قازاق شەجەرىسى>> دىن
12 - نويابر
12 - نويابر ياكى 12 - ئوغلاق، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 316 - (كەبىسە يىلى 317 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 49 كۈندۇر.
جۇرجى زەيدان
جۇرجى زەيدان ەرەب ئەدەبىياتىدىكى يازغۇچىلارنىڭ بىرىدۇر.
كەيۋېن خارت
كەيۋېن خارت داڭلىق كومېدىيە چولپىنى بولۇپ، 1980-يىل 7-ئاينىڭ 3-كۈنى پېنسىلۋانىيە ئىشتاتىنىڭ شىمالىي فىلادېلفىيەدە تۇغۇلغان ئامېرىكا ئارتىسى، سىنارېست، مەدداھ.
شەخسى ئارخىپ
كەيۋېن خارت داڭلىق كومېدىيە چولپىنى بولۇپ، 1980-يىل 7-ئاينىڭ 3-كۈنى پېنسىلۋانىيە ئىشتاتىنىڭ شىمالىي فىلادېلفىيەدە تۇغۇلغان ئامېرىكا ئارتىسى، سىنارېست، مەدداھ. گەرچە ئۇنىڭ بوي ئېگىزلىكى ئارانلا 1.57 مېتىر كەلسىمۇ، بىراق ئۇدا تۆت قېتىم NBA داڭلىقلار مۇسابىقىسىنىڭ چېمپىيونى بولغان.
شان-شەرەپلىرى
گەرچە كەيۋېن خارتنىڭ ئېگىزلىكى ئارانلا 1.57 مېتىر كەلسىمۇ، بىراق داڭلىقلار مۇسابىقىسى 2012-يىلدىن 2016-يىلدىكى بەش ئايلانما مۇسابىقىسىنىڭ چېمپىيونلۇقىغا، 2012-يىلدىن 2015-يىلغىچە تۆت قېتىم MVP نەتىجىسىگە ئېرىشكەن.
2016-يىلى داڭلىقلار مۇسابىقىسىنىڭ مەشقاۋۇلى بولۇپ، كېيىن ئۆزى مەيدانغا چۈشكەن ھەمدە چېپمىيون بولغان.
نىكاھ ۋە مۇھەببەت
كەيۋېن خارت ئايالى بىلەن 2003-يىلى توي قىلغاندىن كېيىن، بىر قىز، بىر ئوغۇل پەرزەنتلىك بولغان.
نادىر سۆز-ئىبارىلىرى
فوربېس داڭلىقلار كىرىمى تىزىملىكىنىڭ ئالدىنقى ئوننىڭ ئىچىگە كىرگەن ئارتىس، رېژىسسور، سىنارسېتنىڭ ئەڭ چوڭ مۇۋەپپەقىيەت سۆزى بولسا، ئۆزىنى كەمستمەسلىك، ۋاز كەچمەسلىكتۇر.
نەنجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
نەنجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1902-يىلى قۇرۇلغان.
سالار مىللىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> سالار مىللىتى - سالار تىلىدا سۆزلەيدىغان خەلىق.
شىھابۇددىن ئەلقەرافىي
شىھابۇددىن ئەلقەرافىي (أَحْمَدُ بنُ إِدْرِيس بنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الصِنهاجِي الْقَرَافِيُّ): ئەھمەد ئىبنى ئىدرىس ئىبنى ئابدۇرراھمان ئەسسىنھاجىي ئەلقەرافىي (ئەبۇلئابباس). (ھ. 626 – 684 / م. 1229 – 1285) مىسىرلىق مالىكىي فەقىھ ۋە ئەدىب. «ئەنۋارۇل بۇرۇق»، «ئەززەخىيرە» ۋە «تەنقىيھۇل فۇسۇل» قاتارلىق كىتابلىرى بار.
شاھىمەردان ئىمىن
شاھىمەردان ئىمىن  1985-يىلى 7-ئاينىڭ 5-كۈنى سانجى دا تۇغۇلغان. 2000-يىلى 9-ئايدا تۇنجى نۆۋەتلىك ئىچكىرىدىكى تولۇق ئوتتۇرا سىنىپىغا قوبۇل قىلىنىپ، تولۇق ئوتتۇرىنى گۇاڭجۇ دا ئوقۇغان. گىتتار چېلىپ، ناخشا ئېيتىش، مودېل چولپىنى.
ھايات شەجەرىسى
شاھىمەردان ئىمىن، 1985-يىلى 7-ئاينىڭ 5-كۈنى سانجى دا تۇغۇلغان. 2000-يىلى 9-ئايدا تۇنجى نۆۋەتلىك ئىچكىرىدىكى تولۇق ئوتتۇرا سىنىپىغا قوبۇل قىلىنىپ، تولۇق ئوتتۇرىنى گۇاڭجۇ دا ئوقۇغان.
2004-يىلى 9-ئايدا جۇڭنەن مالىيە-قانۇن ئۇنىۋېرسىتېتىغا قوبۇل قىلىنىپ، ۋۇخەندە تولۇق كۇرسنى ئوقۇپ، 2008-يىلى 7-ئايدا پۈتتۈرگەن.
ئالاھىدىلىكى: گىتار چېلىپ، ناخشا ئېيتىش، مودېللىق، پۇتبول قاتارلىقلار .....
2005-يىلى 4-ئاينىڭ 6-كۈنى ۋۇخەن شەھەرنىڭ تۇنجى نۆۋەتلىك «خەلق ناخشىلىرى» مۇسابىقىسىدىن باشلاپ سەنئەت ساھەسىگە كىرىپ كەتكەن.
ئۇتۇقلىرى، سەنەت ھاياتى
شاھىمەردان ئىمىن 2005-يىلى 4-ئاينىڭ 6-كۈنى ۋۇخەن شەھەرنىڭ تۇنجى نۆۋەتلىك «خەلق ناخشىلىرى» مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ، ئەڭ مۇنەۋۋەر مۇزىكا ئەترىتى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2005-يىلى 5-ئاينىڭ 1-كۈنى خۇبېي ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلار 4-ماي مەدەنىيەت بايرىمىدا، ئىجادىي ناخشىسى «كىرورەن» بىرىنچى دەرىجىلىك مۇكاپاتقا ۋە ئەڭ مۇنەۋۋەر ئىجادىي ناخشا مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2005-يىلى 7-ئاينىڭ 2-كۈنى «تۇڭيى قىزىل چېيى ناخشا مۇسابىقىسى»دە خۇڭجۇڭ رايونىدىكى ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىسىدە 2-دەرىجىلىك مۇكاپاتقا ئېرىشكەن.
2005-يىلى 6-ئاينىڭ 17-كۈنى 2005-يىلى تۇنجى نۆۋەتلىك «ۋۇخەن ھازىرقى زامان مۇزىكا بايرىمى» غا قاتناشقان.
2005-يىلى 12-ئاينىڭ 24-كۈنى ۋۇخەندە ئۆتكۈزۈلگەن «قايتا ئېيتىش ئورۇنلۇق ناخشا كېچىلىكى»گە قاتناشقان.
2006-يىلى 1-ئاينىڭ 1-كۈنى خۇبېي ئۆلكىسى بويىچە ئۆتكۈزۈلگەن تۇنجى نۆۋەتلىك گىتار مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ، مۇزىكا ئەترىتى 1-دەرىجىلىك مۇكاپاتقا ئېرىشكەن.
2006-يىلى 4-ئاينىڭ 17-كۈنى ۋۇخەن ئۇنىۋېرسىتىدا ۋۇخەن ئىجادىيەت مۇزىكا بايرىمىغا قاتناشقان.
2006-يىلى 5-ئاينىڭ 27-كۈنى، ۋۇخەندىكى «سول كۆز مەيخانىسى»دا تېڭشۈن مۇزىكا سەھىپىسىنىڭ ئېچىلىش مۇراسىمىغا قاتناشقان.
2006-يىلى 6-ئايدا ۋەنجۇڭ "e" يۇلتۇزى ئىنتېرنېت تور مۇزىكا تالانتلىقلار مۇسابىقىسىغا قاتنىشىپ، ئىنتېرنېت توردىكى دەرىجسى بىرىنچى بولۇپ، "كىرورەن" ناملىق ناخشىسى 2006-يىللىق 10 مۇنەۋۋەر تور ناخشىسى بولۇپ باھالانغان.
2006-يىلى 6-ئاينىڭ 13-كۈنىدىن 18-كۈنىگىچە ئۆتكۈزۈلگەن 8-نۆۋەتلىك تېلېۋىزىيە مودېل مۇسابىقىسىنىڭ خۇبېي مۇسابىقە رايونىدىكى تەشۋىقات پائالىيىتى ۋە تەشۋىقات فىلىمىنىڭ سۈرەتكە ئېلىنىشىغا قاتناشقان. ئۇنىڭدىن باشقا، شاھىمەردان 2006-يىلى ئۆتكۈزۈلگەن خۇڭجىنداداڭ CCTV تېلېۋىزىيە مودېلى مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ، پۈتۈن مەملىكەت مۇسابىقە رايونى بويىچە ئون مۇنەۋۋەر مودېل ۋە ئەڭ مۇنەۋۋەر تالانت مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن، شۇنداقلا توختاملىشىپ، مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ توختاملىق سەنئەتكار بولغان
ئوبراز ۋەكىلى
2007-يىلى 2-ئايدا جۇڭگو-ئامېرىكا بىرلىكتە مەبلەغ سالغان «ئوۋمەيشىپۇ سافا» غا ئوبراز ۋەكىلى بولغان ھەمدە ئېلانىنىڭ سۈرەتكە ئېلىنىشىغا قاتناشقان.
2007-يىلى 8-ئايدا شىنجاڭ (ئېلچى) كىيىمىگە ئوبراز ۋەكىلى بولغان ھەمدە كۈزلۈك كىيىمى ئېلانىنىڭ سۈرەتكە ئېلىنىشىغا قاتناشقان.
2008-يىلى 2-ئايدا (ئوۋمەيشىپۇ سافا) ئېلانىنىڭ سۈرەتكە ئېلىنىشىغا قاتناشقان.
2006-يىلى 10-ئايلىق «MODEL» ژۇرنىلى، 2006-يىلى 11-ئايلىق «جەلپكار ئەپەندى» ژۇرنىلى، 2007-يىلى 4-ئايلىق «ئالدىنقى سەپ» ژۇرنىلى قاتارلىقلار.
مەنبە
ئىزدە قامۇسى http://wiki.izda.com/?a=show&id=7883
ئويۇنبۇزار (ھادىسە)
ئويۇنبۇزار (باشقىچە ئاتىلىشى: ئويۇن بۇزار، ئويۇن-بۇزار، ئويۇنبوزار، ئويۇن بوزار؛ ئېنگلىزچە: game changer) ئەسلىدىكى ئىش قىلىش ۋە تەپەككۇر قلىش ئۇسۇلىغا كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئۆزگەرتىش ئېلىپ كېلىدىغان يېڭى ئىدىيە، پىكىر، ھادىسە، بۇيۇم، ۋە ياكى شەيئى.
مىسال
بۇ ئىدىيە ماشىناسازلىق ساھەسىدىكى ئويۇنبۇزار يېڭى ئىدىيەدۇر.
ئۇچقۇسىز ماشىنا بىر خىل ئويۇنبۇزار يېڭى تەتقىقات نەتجىسىدۇر.
چەت ج پ ت پاراڭچى بىر خىل ئويۇنبۇزار ئىجادىيەتتۇر.
گۇجانباغ يېزىسى
گۇجانباغ يېزىسى خوتەن شەھىرى نىڭ جەنۇبىي شەھەر ئەتراپىغا جايلاشقان، شەھەر مەركىزى بىلەن بولغان ئارىلىقى 5 كىلومېتىر، خوتەن ئايرودۇرۇمى بىلەن بولغان ئارىلىقى 7 كىلومېتىر. مېھمان كۈتۈش يولى، تۇنكېن يولى، 3-يېزا تۇتاشما تاشيولى، جەنۇبىي گۇجان يولى، گازوڭ يولى قاتارلىق ناھىيە بازىرىدىكى يوللار بۇ يېزىدىن ئۆتىدۇ، 5 ئاممىۋى قاتناش لىنىيىسى ياسىلىپ قاتناش باشلانغان. ئومۇمىي كۆلىمى 9600 مو، تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 5558 مو، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان تېرىلغۇ يەر 0.5 مو، ئادەم كۆپ، يەر ئاز بولۇشتەك ئەھۋالى بىر قەدەر گەۋدىلىك، 2999 ئائىلىلىك بار، ئومۇمىي نوپۇسى 12526 ئادەم.
مەمۇرىي كەنتلەر
نەچچە يىلدىن بۇيان بۇ يېزا ياخشى جۇغراپىيەلىك ئورۇن ئەۋزەللىكىدىن پايدىلىنىپ، پۇرسەتنى چىڭ تۇتۇپ، بازار ئېھتىياجىغا ئاساسەن كۆكتات تېرىقچىلىق قۇرۇلمىسىنى ئۈزلۈكسىز تەڭشەپ، ئەسلىھەلىك يېزا ئىگىلىكى خېلى تېز راۋاجلانغان. يېزا بويىچە ھازىر بار بولغان كۆكتات پارنىكى 2550 كە، لاپاس 1000 غا، كۆكتات تۈرى 30 نەچچە خىلغا، كۆكتاتنىڭ يىللىق مەھسۇلات مىقدارى 2400 توننىغا، مەھسۇلات قىممىتى 1200 مىڭ يۈەنگە، دېھقانلارنىڭ كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان ئوتتۇرچە كىرىمى 960 يۈەنگە يەتكەن، يىللىق كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان ساپ كىرىمىنىڭ %40 تىن كۆپرەكىنى ئىگەللىگەن. تەكشۈرۈشكە قارىغاندا، ھازىرخوتەن دىكى تۆت پەسىلنىڭ ھەممىسىدە سېتىشقا بولىدىغان يېڭى كۆكتاتنىڭ يېرىمىدىن كۆپرەكى بۇ يېزىدىن چىققان.