cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
كارۋاننىڭ نەسلى ۋە كېمىچىنىڭ پۇشتى
دائىم تەييار تۇرۇدىغان قولۋاق، «تۇل كەپىسى» بىلەن دەرەخ ئۈستىگە سېلىنغان كاتەكسىمان ئۆينى ئامېرىكىلىقلار دېڭىزچىلىققا باغلاپ چۈشەندۈرىشىدىكەن. بۇلارنى بۇ يەرگە ياۋرۇپا كۆچمەنلىرى ئامېرىكىغا يەرلىشىپ ياشاش جەريانىدا ئومۇملاشتۇرغانىكەن. تونۇشلىرىمنىڭ ئېيتىشىچە ئېرى دېڭىزغا بېلىق تۇتقىلى كەتكەن شىمالىي ياۋرۇپالىق ئاياللار ئۆيىنىڭ ئۆگزىسىدىكى كىچىك كەپىگە چىقىپ ئۇزاقلاردىكى ئېرىنى ساقلايدىكەن. بەزى تەلەيسىزلەرنىڭ ئېرى دېڭىزغا بىر كەتكەنچە قايتىپ كەلمەيدىكەن. بىچارە ئاياللار ئەرلىرى بىر چاغلاردا كېلىپ قالىدىغاندەك تۇيغۇدا كۈن كۈنلەپ ئاشۇ كەپىدە ئولتۇرۇپ كېتىدىكەن. شۇڭا بۇ ئۆيلەر تۇل كەپىسى دەپ ئاتىلىپ قالغانىكەن. دەرەخ ئۈستىگە سېلىغان كاتەكسىمان ئۆيلەرمۇ ئەسلى كىشىلەرنىڭ دېڭىزنى كۆرۈش ئېھتىياجى ئۈچۈن سېلىنغانىكەن. ئامېرىكىغا بارغان دەسلەپكى بىر نەچچە ھەپتىدە ئامېرىكىلىقلارنىڭ دېڭىزغا قانچىلىك ئىشتىياقى بارلىقىنى ئىسپاتلايدىغان بىر قانچە ئىشقا شاھىد بولدۇم.
لاۋرېنستىكى پۇلللۇق كىشىلەرنىڭ دېڭىز بويىدىكى شەھەرلەردە مەخسۇس ئۆيلىرى بولىدىكەن. تەتىل كۈنلىرى ۋاقتىنى شۇ ئۆيلىرىدە ئۆتكۈزىشىدىكەن. ماڭا قىزىقارلىق تۇيۇلغىنى بۇ كىشىلەرنىڭ يازدىكى ئىككى ئۈچ ئايلىق راھەت ئۈچۈن دېڭىز بويىدىن مەخسۇس ئۆي سېتىۋېلىشى بولدى. بەلكىم دېڭىز بويىدىكى شەھەرلەردە يازدا مېھمانخانىلار بەك بېسىق بولۇپ كەتسە كېرەك. ياكى مېھمانخانىدا ياتقاندىن ئۆز ئيىدە تۇرۇش راھەت بولغاچقا شۇنداق قىلىنىدىغان بولۇشى مۇمكىن. يازلىق تەتىلدە مەكتىپىمىز ۋە يەنە بىر مەكتەپنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى كۆپ سانلىقنى ئىگىلەيدىغان بۇ شەھەر قۇرۇق شەھەرگە ئايلىنىپ قالاتتى. ئوقۇغۇچىلار تەتىللىك ئارام ئېلىش ۋە ئىشلەشكە شەرقى ۋە غەرىبى قىرغاقتىكى دېڭىز بويى شەھەرلىرىگە كېتىپ قېلىشاتتى. ئوقۇتقۇچىلار دېڭىز بويلىرىغا ئارامغا كېتىشكەچكە يازلىق تەتىللىك دەرسلەرنىمۇ ئاساسەن ئاسپىرانتۇرىيەلەرنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى ئۆتەتتى.
ئامېرىكىلىق قىز ئاياللاردىكى ئاپتاپقا قاقلىنىپ تېرىسىنى بۇغداي ئۆڭ قىلىش ئادىتىمۇ بۇلارنىڭ دېڭىزچىلىق ئەنئەنىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. تېلۋىزورلاردىن تېرىسىنى بۇغداي ئۆڭ قىلماقچى بولغان قىزلارنىڭ تۈرلۈك سۈنئىي ئۇسۇللارغا مۇراجەت قىلىپ ھاياتىنى تەھلىكىگە قويغىنى مېنى تاڭ قالدۇرى. قارىغاندا ئاپتاپقا قاقلىنىش، قىزارغان، كۆيۈپ بۇغداي ئۆڭ ھالەتكە كەلگەن تېرىنى ساغلام بىلىپ ھەۋەس قىلىش ئۇلارنىڭ ئۇزاق مەزگىل دېڭىز بويىدا ياشىغانلىقى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولسا كېرەك. ھەيكەلتاراشلىق، رەسساملىق قاتارلىق ئىنساننىڭ جىسمانى گۈزەللىكىنى تەسۋىرلەشنى ئوبىكىت قىلغان سەنئەتنىڭ ياۋرۇپالىقلار ۋە ياۋرۇپالىق كۆچمەنلەر بەرپا قىلغان دۆلەتلەردە ئەۋج ئېلىشى ۋە قارشى ئېلىنىشى بۇلارنىڭ دېڭىزچىلىق مەدەنىيىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىن. پەرەز قىلىشقا بولىدۇكى، بىپايان دېڭىزدىن ھوزۇرلىنىش، دېڭىزغا تايىنىپ تىرىكچىلىك قىلىش تەبىئىي ھالدا يالىڭاچلىقنى تەقەززا قىلىدۇ. يالىڭاچ بەدەننى ئوبىكىت قىلغان رەسساملىق ۋە ھەيكەلتاراشلىقنىڭ دېڭىز بويلىرىدا يالىڭاچ يۈرۈشكە ئادەتلەنگەن ياۋۇرپالىقلاردا شەكىللىنىشى ۋە تەرەققىياتقا ئېرىشكەنلىكى ئەقىلگە ئۇيغۇن، ئەلۋەتتە.
نە ئۇچى، نە چېكى يوق قۇملۇقلارنى شېھىدلەرنىڭ ئۆلمەس روھىدەك توغراقلار، يۇلغۇنلار، جىگدىلەر بىلەن ئىھاتىلەپ، يازلىرى يايلاقلاردا ئات چاپتۇرۇپ، قىشلىرى كۆجۈم مەھەللىلەردە مەشرەپ گۈلخانلىرى بىلەن قەھرىتان تۈنلەرنى يورۇتۇپ ياشاپ كەلگەن ئۇيغۇرلاردا ئامېرىكىلىقلارنىڭ دېڭىزچىلىق ئەنئەنىسىگە تۈپتىن ئوخشىمايدىغان يوسۇن شەكىللەنگەن. بىپايان يايلاق، كۆز يەتكۈسىز قۇملۇق ۋە دەريا ئېقىنلارنى بويلاپ مارجاندەك تىزىلغان بوستانلىقلارنى ماكان قىلغان ئۇيغۇرلار يۇقارقى تەبىئىي شارائىتلارغا ماس ئىگىلىك شەكللىرىنى بارلىققا كەلتۈرگەن. ئۇيغۇرلاردا چارۋىچىلىق، باغۋەنچىلىك، دېھقانچىلىق، ئوۋچىلىق قاتارلىق ئىگىلىك شەكىللىرىنىڭ تەڭلا مەۋجۇد بولۇپ تۇرۇشى ئۇلارنىڭ مەدەنىيىتىنى تىپىك تېرىمچى مىللەتلەردىن پەرقلەندۈرگەن. شۇڭا ئۇيغۇر ئەجداتلىرى قۇرغان كۆك تۈرك خانلىقى، ئورخۇن ئۇيغۇر دۆلىتى (ئېنگىلىزچە ۋە تۈركچە مەنبەلەردە ئۇيغۇر ئېمپىرىيىسى دەپ ئېلىنىدۇ)، قاراخانىلار خانلىقى، ئىدىقۇت ئۇيغۇر خانلىقى (قەدىمكى ئۇيغۇر مەنبەلىرىدە ئۇلۇق ئۇيغۇر ئېلى دەپ يېزىلغان) قاتارلىقلاردا قىشلىق ئاستانە ئىكىنلىكلەر بىلەن قۇرشالغان شەھەرلەردە، يازلىق باشكەنت يايلاقلاردا بولۇشتەك ئەنئەنە شەكىللەنگەن. بۇ ئەنئەنە ئۇيغۇرلارنىڭ چارۋۇچىلىق بىلەن دېھقانچىلىقنى ئورتاق ئىگىلىك شەكلى قىلغانلىقى بىلەن مۇناىسۋەتلىك. ھېلىمۇ غۇلجا، چۆچەك، بورتالا ئۇيغۇرلىرىدا يازنى يايلاقتا، قىشنى شەھەردە ئۆتكۈزۈش ئەنەئەنىسى بار. ئۇيغۇرچىمىزدىكى يايلاق سۆزىمۇ قەدىمكى ئۇيغۇرچىدا يايلاق يازلاق (يازلايدىغان يەر) كەلىمىسى بىلەن ئوخشاش مەنىدە ئېدى. ئۇيغۇرچىمىزدىكى ئېكىنزار، كەنت دېگەنلىك قىشلاق(قىشلايدىغان يەر) دەپ ئىپادىلىنەتتى. بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ يازنى يايلاقتا يايراپ، قىشنى شەھەر- يېزىدا قىشلاپ ياشىغان ھاياتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ئۇيغۇرلارنىڭ باشقا تېرىمچى مىللەتلەرنىڭ تەتۈرىسىچە ئاتقا، گۆشكە ئالاھىدە ھېرىسمەنلىكىمۇ ئۇيغۇر تۇرمۇشىدىكى ئارىلاشما ئىگىلىك شەكلى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
ئۇيغۇرلارنىڭ تۇرمۇشىغا سىڭىپ كەتكەن تۈرلۈك چەك ۋە پەرھىزلىرىگە ئۇيغۇرلارنىڭ باغ- دالا تۇرمۇشىغا خاس يوسۇنى ۋە ئاتا بوۋىلاردىن مىراس ھېكمەتلەر چوڭقۇر تامغا باسقان. مەسىلەن، ئۇيغۇرلارنىڭ داستىخانغا قۇرۇق، يۆل يەل يىمىشلەردىن پار كەلتۈرۈپ تىزىشلىرىغا، تاماقلارنىڭ قويۇق سۈيۈقلىقىنىڭ مۇۋاپىقلاشتۇرۇلۇپ تارتىلىشلىرىغا ئەجدادلارنىڭ مىھمانلارنىڭ زوق ئىشتىياقىغا، مىجەز خۇسۇسىيەتلىرىگە، تاماقلارنىڭ سىڭىشلىك سىڭىشسىزلىكلىرى ھەققىدىكى چۈشەنچىلىرى سىڭگەن. يىپەك يولى بويىدا نەچچە ئون ئەسىر سارايۋەنلىك قىلغان خوجايىن مىللەتتىلا بۇنداق مول داستىخان ھازىرلاش يوسۇنى ۋە يىمەكلىكنىڭ خۇسۇسىيىتى بويىچە تىزىش ۋە يىيىش ئىلمىيلىكى بولىدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ كۆل كولاپ ئەتراپىغا سۆگەت قويۇشىغا سۇغا چۈشكەن سۆگەت يوپۇرمىقىنىڭ سۇنى تازىلاش خۇسىسىيىتى نەزەرگە ئېلىنغان. سۇنى كۆلگە باشلاپ ئىچىشىگە قاتتىق سۇنى يۇمشۇتۇپ ئىچىشتەك ئىلمىيلىك يوشۇرۇنغان ۋە سۇ مەنبەسىنىڭ تۇراقلىق بولماسلىقىغا بولغان ھۇشيارلىق ئەكىس ئەتكەن. بۇلار تەكلىماكاندەك دۇنيا بويىچە ئىككىنچى چوڭ كۆچمە قۇملۇقنى توسۇن ئاتنى بويسۇندۇرغاندەك قولىغا ئۆگىتىپ ئوتتۇرا ئاسىيانىڭ ۋە شەرقى ئاسىيانىڭ ئېكىلوگىيلىك تەڭپۇڭلىقىنى تارىختىن بۇيان ھەقسىز قوغۇداپ تەڭشەپ كەلگەن مىللەتتە بولىدىغان پاراسەت. سۇنى «خارلىقىغا قالىمىز» دەپ ئىسراپ قىلماسلىق يوسۇنىغا دىيارىمىزدىكى سۇ كەملىك سەۋەپ بولغان. ئېقىن سۇغا تۈكۈرمەسلىك، تەرەت قىلماسلىق، ئەخلەت تۆكمەسلىك قاتارلىق ئۇدۇملىرىغا يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرنىڭ سۇ ئارقىلىق تاراپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتەك تىببىي بىلىم مۇجەسسەملەنگەن. يازلىرى سۇغا چۈشۈپ ئاپتاپقا قاقلانماسلىقىغا يۇرتىمىزدا ياز كۈنلىرى ئولتۇرا بىنەپشە نۇرنىڭ ئىنسانغا زىيانلىق ئىكەنلىكىگە بولغان تونۇش ئىپادىلەنگەن. ئېرىق ئۆستەڭ ۋە يول بويلىرىغا كۆچەت قويۇشى، ئۆي سېلىشتىن بۇرۇن ئەتراپقا كۆچەت قويۇشى يۇرتىمىزنىڭ قۇم بوراننىڭ ئالدىنى ئېلىشتىكى تەدبىرنىڭ ئىپادىسى. ئۈجمىنى شەخسى باغقا ئەمەس ئىشىك ئالدىغا، يول بويلىرىغا قويۇش، يوللارغا كۈپتە مۇزدەك سۇ قويۇپ قويۇشلارغا ئۇيغۇرلاردىكى تەبىئەتكە بولغان مۇھەببەت، غېرىپ مۇساپىرلارغا بولغان خالىس يارىدەم، بارلىق ئىنسان ئەۋلادىغا بولغان مىننەتسىز سۆيگۈ سەۋەب بولغان.
دېڭىزنىڭ جىمجىتلىقى، رەھىمسىزلىكى، پايانسىزلىقى؛ قولۋاقلىق بېلىق تۇتقاندىكى يالغۇزلۇق ئامېرىكىلىقلارغا ئۆزىگە پۇختا بولۇشنى، ھەر قانداق مۇشكۈلاتقا يۈزمۇ يۈز تاقابىل تۇرۇشنى، ھەرقانداق تەھدىتكە ئوچۇق بولۇشنى، سۆيگۈ ۋە نەپرەتنى ئالەمگە كۈندەك ئاشكارىلاشنى ئۆگەتكەن بولسا، چېكى يوق قۇملۇق، پايانسىز يايلاق، قاشاسىز باغلار ئۇيغۇرلاغا چېكى يوق سۆيگۈنى، بەدەلسىز بېغىشلاشنى، ھەرقانداق مۈشكۈلاتنى مېھىر ئىچىدە ئېرىتىۋېتىشنى ئۆگەتكەن. ئامېرىكىلىقلار سۆيگۈنى، مەھلىيالىقنى ۋە گۈزەللىكنى شەكىلدە ئىپادىلەشكە كۆنگەن بولسا، ئۇيغۇرلار ئۇنى مىننەتىسز ھەرىكتىگە ئۈنسىز سىڭدۈرىۋېتىشنى ئۇدۇم قىلغان. ئامېرىكىلىق ئۈچۈن گۈزەللىك تۇتۇپ ھوزۇرلانغىلى، كۆرۈپ بەھىرلەنگىلى بولىدىغان مەۋجۇدىيەت بولغان بولسا ئۇيغۇر ئۈچۈن گۈزەللىك دىلدىنلا ئورۇن ئېلىپ تىلغا سىغمايدىغان، تۇتسا توزۇپ، ئۆپسە ئۆچۈپ كېتىدىغان پىنھانلىق- مەۋھۇمىيەت بولۇپ تۇيۇلغان. ئەلۋەتتە، بۇ پەرقلەرنى شەكىللەندۈرگەن ئامىللار ئىگىلىك شەكلى ۋە تەبىئىي موھىتقىلا باغلىق ئەمەس.
ئالدىنقى: مېھماندوست ئۇيغۇلار ۋە تۆرنى بەرمەس ئامېرىكىلىقلار
كـىيىنكى: مەھكۇم چېچەك، مەزلۇم خەمەكلەر
كاستامونۇ ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
كاستامونۇ ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، كاستامونۇنىڭ 322،759 نوپۇسىبار، 13،108 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 41.31°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 33°41، پوقتانومۇرى 037 رايۇننومۇرى 0366.
ياڭاق مۇرابباسى
ياڭاق مۇرابباسى: كۆك ياڭاق مېغىزىنىڭ پوستى سويۇۋىتىلگەندىن كېيىن، مۇۋاپىق مىقداردا شېكەر ياكى ھەسەل ئارىلاشتۇرلۇپ، قاچىنىڭ ئېغىزى خام قەغەزدە ئورىلىپ، كۈن نۇرى بىۋاستە چۈشىدىغان جايدا قويۇپ 30 كۈن ئەتراپىدا پىشۇرۇلغاندىن كېيىن ئىستېمال قىلىنىدۇ.
ﺩﯨﻠﺒﻪﺭ ﻳﯘﻧﯘﺱ
پەخىرلىك دۇنياۋى شۆھرەتكە ئىگە ناخشىچىمىز دىلبەر يۇنۇس
گۈزەل ھىلىسىنكى شەھرىدە ئۆتكۈزۈلگەن " 1 - نۆۋەتلىك مىريام ھېيلىن خەلقئارا ناخشا مۇسابىقىسى " غا قاتنىشىپ شەرەپ بىلەن قايتىپ كەلگەن دىلبەر يۇنۇسقا خەلىقئارادىكى مەشھۇر ناخشا پروفېسسورلىرى ئۇنىڭ مۇۋاپىقىيەت قازىنىش سەۋەبلىرىن تەھلىل قىلىپ " دىلبەر ناخشىنى چىن يۈرەكتىن ئېيتىدۇ " دەپ باھا بەرگەن ئىدى.
دىلبەر 1959 - يىلى " يىپەك يولى " نىڭ تۈگۈنىگە جايلاشقان ، ئۆز تارىخىدا " مەدەنىيەت بۈشۈگى " دەپ ئاتىلىپ نۇرغۇن ئەدىپ ، ناخشىچى ، ئۇسۇلچى ، سازەندىلەرنى يىتىشتۈرگەن قەشقەر شەھرىدە تۇغۇلدى. 1975 - يىلى تۇلۇق ئوتتۇرىنى پۇتتۈرۈپ يېزىغا چېنىقىشقا چۈشتى ،ئارىدىن بىر يىل ئۆتكەندە شىنجاڭ ناخشا - ئۇسۇل ئۆمىكىگە ئارتىس ئالىدىغانلار قەشقەرگە باردى ، بۇ خەۋەر كىچە - كۈندۈز ئارتىس بۇلۇشنى ئويلايدىغان دىلبەرگە غايەت زور ئۈمۈت بېغىشلىدى. باھالىغۇچىلار ئۇنىڭ تەبىئى تالانتىغا ھەيران قالدى ، ئىمتىھاندىن ئۆتتى ، ئەپسۇس ئاتىسىنىڭ " تارىخى مەسىلىسى بار " دىگەن قالپىقى بىلەن " سىياسى تەكشۈرۈش " تىن ئۆتەلمىدى ، بۇ ئۇنىڭغا قاتتىق زەربە بولدى. ئەمدى ياناي دىگەن " ئۈمۈت شامى " ئۆچتى. بەل قويۋەتمىدى ، ئۈمەككە قايتا - قايتا ئىلتىماس سۇندى ، ئۈمەك پارتىيە ياچىېيكىسى ئۇنىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن " مەدەنىيەت ئىنقىلابى " دىكى قالپاقلارنى تەكشۈرۈش ئارقىلىق ئۇ قالپاقنىڭ پاكىتقا ئۇيغۇن ئەمەسلىگىنى ئىنىقلاپ ، دىلبەرنى قۇبۇل قىلدى ، مانا ...... دىلبەر ئارتىس بولدى !!!!
دىلبەر ئۈمەككە كەلگەندىن كىيىن ئۇستازلارنىڭ كۈيۈنۈپ 3 يىل تەربىيەلىشى نەتىجىسىدە 1978 - يىلى ئوقۇشنى ئەلا نەتىجە بىلەن پۇتتۇردى. دوكىلات ئويىنىدا 9 خىل تىلدا ناخشا ئېيتتى ، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرچە ناخشىلاردىن باشقا ئىتالىيىنىڭ مەشھۇر ناخشىلىرى ۋە چوڭ تىپتىكى ئوپىرا ناخشىلىرى بار ئىدى
دىلبەر 1980 - يىلى 9 - ئايدا مەركىزى مۇزىكا ئىنىستىتوتىغا ئەۋەتىلدى ، بىر يىلدىن كىيىن ئوپىرا پاكولتىتىغا ئوقۇشقا كىردى ، پروفىسسور شىن شىياڭ ۋە ئوقۇتقۇچىسى لى جىن ۋى لەرنىڭ يىتەكچىلىكىدە بەيگىگە چۈشكەن تولپاردەك ، كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان جاسارەت بىلەن ئۇچقاندەك ئىلگىرلىدى. 1982 - يىلى جۇڭگۇ ياشلار ۋەكىللەر ئۈمىگى بىلەن مىسىر ، سۈرىيە ، ئىئوردانىيە ، شىمالى يەمەن قاتارلىق دۆلەتلەردە زىيارەتتە بولدى ، نەگە بارسا شۇيەرنىڭ يەرلىك ناخشىلىرىنى شۇ تىلدا ئۇرۇنلاپ ئاڭلىغۇچىلارنى ھەيران قالدۇردى ، 1984 - يىلى دىلبەر ھاياتىدىكى ئەڭ زور خوشاللىق يىل بولدى ، 8 - ئايدا ئۇ " 1 - نۆۋەتلىك مىريام ھېيلىن خەلقئارا ناخشا مۇسابىقىسى " غا قاتناشتى ، ئۇ ۋاقىتتا گۈزەل ھىلىسىنكى شەھرىگە دۇنياغا مەشھۇر ناخشا - مۇزىكا مۇتەخەسسىسلىرى ، ئاتاقلىق كومپىزىتورلار ، ھەرقايسى ئەللەرنىڭ داڭلىق ناخشا چۈلپانلىرى توپلانغان ئىدى ، ئالدىنقى مۇسابىقىلەردە ، ئۇيغۇرچە ، ئىنگىلىزچە ، ئىتالىيانچە ناخشىلارنى بىمالال ئۇرۇنلاپ تاماشىبىنلارنى مەھلىيا قىلىۋالدى ، 8 - ئاينىڭ 28 - كۈندىكى ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىدە ، ئۇيغۇر ، خەنزۇ ، فىرانسۇز ، نىمىس تىللىرىدا بىر قانچە ناخشا ئېيتتى ، نەچچە مىڭ كىشىلىك زالدا شۇنچە كۆپ مۇزىكىغا مىكرافۇنسىز ئېيتقان ناخشىلىرى زالنىڭ ئىچىگە تەكشى تاراپ تاماشىبىنلارنىڭ يۈرەك تارىنى چەكتى ، دىلبەر مۇسابىقىدە 2 - دەرىجىلىك مۇكاپاتقا ئىرىشتى ، مۇكاپات بۇيۇمى تاپشۇرۇپ ئالغاندا پۇتۇن زال گۇلدۇراس ئالقىشلار بىلەن " جۇڭگۇ بۇلبۇلى بارىكاللا " !!! " دىلبەر . كامال تاپ " !!!!دەپ توۋلىشىپ كەتتى. شۇيىلى 10 - ئايدا دىلبەر " فىنلاندىيە فازىل ئۇيۇن قويۇش شىركىتى " بىلەن ھىلىسىنكىغا يەنە بىرقېتىم باردى ، ئۇيەرگە بېرىشىغا " دوپپا كەيگەن جۇڭگۇ بۇلبۇلى " كەلدى دىگەن خەۋەر پۇر كەتتى ، فىنلاندىيە ئوپىرا ئۈمىگىنىڭ باشلىقى ئاتاقلىق كومپىزىتور يىلكا كوشىسىدۇ ئۇنى " زامانىمىزدا كەم ئۇچرايدىغان ناخشىچى " دەپ مەدھىيلىدى.
1984 - يىلى جۇڭگۇغا نىسبەتەن ئىككى چوڭ ئىش بولدى ، بىرى تەنھەركەتچىىرىمىز ئولىمپىك مۇسابىقىسىدە ئالتۇن مىدالغا ئىرىشتى ، بىرى ناخشىچىمىز دىلبەر يۇنۇس خەلقئارا ناخشا مۇسابىقىسى دا ئالتۇن مىدالغا ئىرىشتى. ھازىرغىچە يەنە نەچچە قېتىم دۇنياۋى شۆھرەتكە مۇكاپاتلارغا ئىرىشكەن ھەممىسىنى يېزىپ بۇلالمىدىم ، ھازىر ئۇ فىنلاندىيە ئوپىرا ئۈمىگىنىڭ ناخشىچىسى ،
دىلبەر يۇنۇس كىچىك ۋاقتىدىلا ناخشا ئېيتىشنى ياقتۇرىدىغان بولۇپ، يىراق-يېقىنغا داڭقى كەتكەن «كىچىك چولپان» ئىدى، ئەمما ئۇ دائىم بوي ئىگىزلىكى تۈپەيلىدىن سەنئەت مەكتەپلىرىگە قوبۇل قىلىنالماي قالدى. ئۇ مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ مەلۇم بىر پىروگراممىسىنىڭ زىيارىتىنى قوبۇل قىلغاندا مۇنداق دەيدۇ :« ئەتراپىمدا نۇرغۇن كىشلەر، ئىمتىھان ئالغان مۇئەللىملەر سەنئەت تالانتى بار دەيتتى، ئەمما ھەر قېتىم ئىمتىھان ئالسا ئۆتەلمەيتتىم، 1.50 مېتىر كېلىدىغان بويۇم يولۇمنى توسۇپ قويغان ئىدى، 1976-يىلى، مەن ئاندىن شىنجاڭ ناخشا-ئۆسسۇل ئۆمىكىگە قوبۇل قىلىندىم».
شىنجاڭ ناخشا-ئۆسسۇل ئۆمىكىگە قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن، دىلبەر يۇنۇس سەھىنىگە چىقىپ نومۇر ئورۇندىمىغان، ئۇ بۇ يەردە مىللىي چالغۇ غىجەك ئۆگەنگەن، ئەمما ئىزچىل ھالدا ئۆزىنىڭ ناخشا ئېيتىش ئارزۇسىنى ئۇنتۇپ قالمىغان، شۇنىڭ بىلەن ئۇ شۇ يىللاردىكى ناخشا ئوقۇتقۇچىسى گو لىڭبىغا ئۇچرىغان. گو لىڭبى مۇنداق دەيدۇ :« دىلبەرنىڭ ماڭا بەرگەن بىرىنچى تەسىرى ناھايىتى ياخشى، ناھايىتى تەبئىي، بىر ئىشلارنى ناھايىتى ياخشى چۈشىنىدۇ». شۇنىڭ بىلەن دىلبەر ئۆز ئارزۇسى بويىچە گو مۇئەللىمگە ئەگىشىپ، ناخشا ئېيتىشنى ئۆگىنىدۇ، 1980-يىلى مەركىزىي مۇزىكا ئىنىستىتۇتىغا ئوقۇشقا كىرىپ، داڭلىق مۇزىكانت شن شياڭدىن تەلىم ئالىدۇ، ئۇنىڭ ناخشا ئېيتىش تېخنىكىسىى بارغانسېرى مۇكەممەللىشىپ ماڭىدۇ.
دىلبەر يۇنۇسنىڭ نۇرلۇق سەھنە ھاياتى ئارقىسىدا بىز بىلمەيدىغان نۇرغۇن ئاچچىق ئىشلار بار. 2004-يىلى ئۇ داڭلىق رېجىسسور يۈ ياڭ (موڭغۇل)نىڭ ئوغلى يۈ شياۋياڭ بىلەن توي قىلغان، ئەمما 2005-يىلى 1-ئايدا، يۈ شياۋياڭ فىلىم ئىشلەش جەريانىدا زىققا كىسىلى قوزغىلىپ قېلىپ قازا قىلغان، دىلبەر ئۇ ۋاقىتتا فىنلاندىيەدە ئويۇن قويۇۋاتقان بولۇپ، ئويۇن قويۇپ قايتىپ كەلگەن دىلبەر يۈ شياۋياڭنى قايتا كۆرەلمىگەن. قاتتىق ئازابتا قالغان دىلبەر بىر يىلدەك ئاۋازىنى چىقىرالماي قالغان، بىر يىللىق تەڭشەشتىن كېيىن، ئۇ ئاندىن قايتىدىن سەھنىگە چىققان.
دىلبەرنىڭ ئاۋازاى نۇرغۇن كىشلەر تەرىپىدىن «كىرىستال ئاۋازى» دەپ تەرىپلەنگەن، فىنلاندىيە، شىۋېتسىيە ئەلچىلىرى ئۇنى مەدھىيلەپ، «دۆلەت گۆھىرى» دەپ ئاتىغان، لېكىن دىلبەر ئۆزىنىڭ ياۋروپادىكى نام-ئاتىقىغا ئېتىبار بېرىپ كەتمەيدۇ، ئۇ ئىزچىل ھالدا ۋەتىنى ئۈچۈن، خەلقى ئۈچۈن ناخشا ئېيتىشىنى ئارزۇ قىلىپ كەلمەكتە.
https://web.archive.org/web/20130122090149/http://uyghur.people.com.cn/157604/15260141.html
Naplés
Naplés bolsa Italiye dikibixahar 2007 nopus bar, Naplésning 975,139 nopusibar, 117 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 40.50°, xariki uzunluk 14°15, poqtamuri 80100 rayonmuri 081.
2- ئۆكتەبىر
2- ئۆكتەبىر / 2 - ئوغۇز، گرېگورىئان تەقۋىمى بويىچە يىلنىڭ 275. (كەبىسە يىللاردا 276.) كۈنىدۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن سانى 90 كۈندۇر.
ئۆپكە بىلەن ئۇرۇش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئۆپكە بىلەن ئۇرۇش - خوتەن ۋىلايىتىدىكى ئۇيغۇر خەلقى ئەينى زامانلاردىكى ھەر يىلى سەيلە، تاۋاپ قىلىش ۋاقتىدا باشقا پائالىيەتلەر بىلەن بىرگە ئېلىپ بارىدىغان ئويۇن بولۇپ، ئىككى كىشى قارىمۇ قارشى بولۇپ ئۇرۇشىدۇ. بۇ ئويۇننىڭ رىقابەتلىشىشچانلىقى كۈچلۈك بولۇپ، چاققانلىق، كۈچلۈكلۈك ۋە چەبدەسلىك تەلەپ قىلىنىدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: ئىككى كىشى ئىختىيارىي ئاساستا بەلنىڭ يۇقىرى قىسمى يالىڭاچ، باش كىيىىسىز ئىشتىنىنىڭ پۇشقىقى تۈرۈلگەن ھالەتتە سورۇنغا چۈشۈپ، تەييارلانغان كالىنىڭ ئۆپكىسىدىن بىردىن ئالىدۇ. مۇسابىقە باشقۇرغۇچى مۇسابىقىلەشكۈچىلەرنى تەكشۈرۈپ بولغاندىن كېيىن، ئۆپكە بىلەن ئۇرۇشنى باشلاش ئىشارىسى بېرىدۇ. مۇسابىقىلەشكۈچىلەر كالىنىڭ كانىيىنىڭ ئۆپكىگە يېقىن يېرىدىن تۇتۇشۇپ بىر - بىرىنىڭ يۇقىرى گەۋدە قسىمىغا ئۇرىدۇ. ھەر قايسىسى چەبدەسلىك بىلەن توسۇپ، يۇقىرىقى گەۋدە ۋە باش قىسمىغا تەگكۈزمەسلىككە تىرىشىدۇ. ئۆپكە يۇمشاق بولغىنى ئۈچۈن ئادەتتىكىچە ئۇرۇلغانغا كىشى ئۆرۈلۈپ كەتمەيدۇ. بۇ ئويۇندا يۇقىرىقى گەۋدە ۋە باش تەرەپكە ئۇرالىغىنى يەڭگەن، يەنە ئۈچ كىشىنى يەڭسە باتۇر ھېسابلىنىدۇ. بۇ ئويۇندا ئۆپكە بىلەن ئۇرماي مۇشت بىلەن ئۇرۇشقا، ئۆپكىنىڭ كانىيىنىڭ ئۈچ قىسمىدىن تۇتۇپ ئۇرۇشقا، يىقىلغان كىشىنى يەنە ئۇرۇشقا بولمايدۇ. ئۆپكە بىلەن ئۇرۇش ئەينى زاماندا خوتەن ئۇيغۇرلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى ئويۇنى بولغان بولسىمۇ، كېيىنچە ھازىرقى زامان مەدەنىيىتىنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، ئۇ ئويۇنلار قاتارىدىن چىقىرىۋېتىلدى.
ۋىنېيە
گۋىنىيە جۇمھۇرىيىتى بولسا ئافرىقا جايلاخكان بىرك دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا كوناكرى، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا كوناكرى. دۇلات تىلى بولسا فرانسۇز تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ مۇسا دادىس قامارا. ئازىركى باش ۋەزىر كابىنې كومارا. بۇ دۇلات 1958 يىلى 10 ئاينىڭ 2 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 245 مىڭ 857 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 10 مىللىئون 211 مىڭ.
ئاڧرىقانچە
بۇ تىلنى - ئانا تىل سۈپىتىدە قوللىنىۋاتقان كىشىلەر 6 مىليوندۇر.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
(1991-يىلى 6-ئاينىڭ 29-كۈنى 7-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى
دائىمى كوممۇتىتى 20- يىغىنىدا ماقۇللانغان)
پاپا ۋە كاردىنال بىشوپ
كاتولىك دىنى (خرىستىئان دىنىنىڭ بىر مەزھىپى) دا پاپا، رەئىس كاھىن (بۇ يەنە كاردىنال ئېپىسكوپ، ئېپىسكوپ ياكى باش ئېپىسكوپ، ئادەتتىكى ئېپىسكوپ قاتارلىقلارغا ئايرىلىدۇ) ۋە پوپتىن ئىبارەت قاتتىق بولغان ئۈچ دەرىجە دىنىي مەرتىۋە تۈزۈلمىسى يولغا قويۇلغان. پاپا بىلەن كاردىنال ئېپىسكوپنىڭ ھوقۇقى ناھايىتى چوڭ بولىدۇ.
پاپا تۈزۈمى تەدرىجىي شەكىللەنگەن. دەسلەپتە كاتولىك دىنىدا پاپا دەيدىغان دىنىي ئەمەل ئورنى يوق بولۇپ، ھەرقايسى دىنىي رايونلاردا ئېپىسكوپلارلا بار ئىدى، ئۇلارنىڭ ئورنى باراۋەر ئىدى. مىلادىيە5 - ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىغا كەلگەندە، رىم ئىمپېرىيىسى ھالاكەتكە يۈزلەنگەن، شۇنىڭ بىلەن، رىم ھۆكۈمرانلىرى كرىزىستىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن دىنىي جەمئىيەتتىن ياردەم تەلەپ قىلىشقا مەجبۇر بولغان ھەمدە رىم شەھىرىنى رىم پاپىسىغا تاپشۇرۇپ بەرگەن، رىم پاپىسى لېئو Ⅰ پۈتكۈل رىم ئىمپېرىيىسى دىنىي جەمئىيىتىنىڭ ئاقساقاللىقىغا تەيىنلىنىپ، پۈتۈن مەملىكەتتىكى ئېپىسكوپلار ئۇنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن، پاپا دېگەن دىنىي ئەمەل نامى بارلىققا كەلگەن. خاتىرىلىنىشىچە، كاتولىك دىنىدا ھازىرغا قەدەر260 تىن ئارتۇق ئادەم پاپىلىق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
2-ماددا بۇ قانۇندا ئېيىتلغان سۇ– تۇپراقنى ساقلاش تەبىئ ئامىللار ۋە كىشىلەرنىڭ ھەرىكىتى ئارقىلىق كېلىپ چىققان سۇ – تۇپراق ئېقىپ كېتىش ئەھۋاللىرىغا قارىتا قوللىنىلىدىغان ئالدىنى ئېلىش ۋە تىزگىنلەش تەدبىرلىرىگە قارىتىلغان.
پاپا ۋە كاردىنال بىشوپ
پاپا رىم پاپىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ كاتولىك دىنىنىڭ ئەڭ ئالىي داھىيسى، ۋاتىكان شەھەر دۆلىتىنىڭ رەھبىرى. رىم پاپىسى ئۆزىنى «خرىستوسنىڭ بۇ دۇنيادىكى ۋەكىلى» دەپ ئاتاپ، «نەزەرىيە ۋە ئېتىقاد مەڭگۈ نۇقسانسىزدۇر» دېگەننى تەرغىب قىلغان، مۇرىتلار ئۇنى ھۆرمەتلەپ «تەڭرىنىڭ بۇ دۇنياغا ئەۋەتكەن ھوقۇقلۇق ئوغلى» دەپ ئاتىغان. پاپىنى كاردىنال بىشوپلار سايلىغان، ئۇلار ئۆمۈرۋايەت ۋەزىپە ئۆتىسىمۇ بولىۋېرەتتى. لېكىن، بۇ دىنىي ۋەزىپىگە ئۇلارنىڭ ئۇرۇق - ئەۋلادلىرى ۋارىسلىق قىلالمايتتى، پاپىلارنىڭ ۋارىسلارنى كۆرسىتىپ بېرىشىگىمۇ بولمايتتى، ئۇلار ۋەزىپىسىدىن ئىستېپا بەرسە بولاتتى، بىدئەتلىك گۇناھى ئۆتكۈزسە ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇلاتتى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
3- ماددا بارلىق ئورۇنلار ۋە شەخسلەرنىڭ سۇ-تۇپراق بايلىقىنى ئاسراش، سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش مەجبۇرىيتى، شۇنداقلا سۇ- تۇپراق بايلىقىغا بۇزغۇنچىلىق قىلغان، سۇ- تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىش ئەھۋالىنى كەلتۈرۈپ چىقارغا ئورۇنلار ۋە شەخىسلەرنى پاش قىلىش ھوقوقى بار.
پاپا ۋە كاردىنال بىشوپ
تارىختا پاپىلار دىنىي جەھەتتىلا ئەمەس، بەلكى دىننىڭ سىرتىدىمۇ ئادەمنى چۆچۈتكۈدەك چوڭ ھوقۇقلارغا ئىگە بولغان بولۇپ، ئوتتۇرا ئەسىردە پاپىلارنىڭ ھەتتا پادىشاھنى ۋەزىپىگە تەيىنلەش، ۋەزىپىدىن قالدۇرۇش ھوقۇقى بولغان، ئۇلار دۆلەتنىڭ ئەڭ ئالىي رەھبىرى بولۇپ قالغان. مىلادىيە1076 - يىلى، پاپا گرېگورى Ⅶ بىلەن رىم پادىشاھى ھېنرى Ⅳ ئوتتۇرىسىدا كەسكىن ھوقۇق تالىشىش كۈرىشى يۈز بېرىپ، پاپا پادىشاھنى دىندىن چىقىرىۋەتكەنلىكىنى جاكارلىغان، پادىشاھ ئۆزىنىڭ پادىشاھلىق ئورنىنى ساقلاپ قېلىش، پاپىغا بولغان ئىززەت - ھۆرمىتىنى ۋە گۇناھىغا توۋا قىلغانلىقىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن، باش كىيىمىنى سېلىۋېتىپ، پاپىنىڭ ئۆيىنىڭ سىرتىدا يالاڭئاياغ ئۈچ كېچە - كۈندۈز ئۆرە تۇرۇشقا مەجبۇر بولغان. لېكىن پادىشاھ ئۆزىنىڭ ئورنىنى ساقلاپ قېلىپ ئەسلىگە كېلىۋالغاندىن كېيىن، پاپىدىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن، ئەسكەر باشلاپ بېرىپ رىمنى ئىشغال قىلىپ، گرېگورىنى پاپىلىقتىن قالدۇرۇپ قوغلاندى قىلغان ھەمدە ئۇلارنىڭ ئورنىغا يېڭى پاپا تەيىنلەنگەن. بۈگۈنكى كۈندە، پاپىنىڭ دىندىن باشقا جەھەتتىكى ھوقۇقىنى ئىلگىرىكىگە زادىلا سېلىشتۇرغىلى بولمايدۇ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
4- ماددا دۆلەت سۇ-تۇپراقنى ساقلاش خىزمىتىدە ئالدىنى ئېلىشنى ئاساس قىلىش، ئومۇمىيۈزلۈك پىلانلاش، ھەر تەرەپلىمە ئالدىنى ئېلىش، تىزگىنلەش، شۇجاينىڭ شارائىتىغا قاراپ ئىش كۆرۈش، باشقۇرۇشنى كۈچەيتىش، ئۈنۈمگە ئەھمىيەت بېرىش فاڭجىنىنى يولغا قويىدۇ.
پاپا ۋە كاردىنال بىشوپ
كاردىنال بىشوپ ئېلىمىزدە ئادەتتە قىزىل كىيىملىك ئېپىسكوپ (چۈنكى ئۇلار قىزىل مۇراسىم كىيىمى كىيىۋالىدۇ) دەپ ئاتىلىدۇ، بۇنداق كۆرۈنۈشلەرنى كىنو - تېلېۋىزىيە فىلىملىرى ۋە ھېكايە - رومان، تىياتىرلاردا ئۇچراتقىلى بولىدۇ. كاتولىك دىنىدا ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئېپىسكوپ رىم ۋاتىكانىنىڭ مۇشاۋۇرىدۇر. كاردىنال ئېپىسكوپلار ئۆمىكى پاپىنىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك مەسلىھەتچىلىك ئاپپاراتى بولۇپ، 16 - ئەسىردە ئۇنىڭ70 نەپەر ئەزاسى بولىدىغانلىقى بەلگىلەنگەن،. 1958 - يىلىدىن كېيىن تەدرىجىي كۆپىيىپ، 145 كە يەتكەن. كاردىنال ئېپىسكوپلارنى پاپا بىۋاسىتە تەيىنلەيدۇ. ئۇلار ۋاتىكاننىڭ ھەرقايسى تارماقلىرىنىڭ ۋە بىرمۇنچە مۇھىم دىنىي رايونلارنىڭ رەھبەرلىك ھوقۇقىنى تۇتۇپ تۇرىدۇ، ئۇلار يەنە پاپىنى سايلاش ۋە پاپىلىققا سايلىنىش ھوقۇقىغا ئىگە.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
5- ماددا گوۋۇيۈەن ۋە يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى سۇ- تۇپراقنى ساقلاش خىزمىتىنى مۇھىم مەسئۇلىيىتى قاتارىغا قويۇشى، تەدبىر قوللىنىپ، سۇ- تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش خىزمىتىنى ياخشى ئىشلىشى لازىم.
6- ماددا گوۋۇيۈننىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇغۇچى تارماقلىرى مەملىكەت بويىچە سۇ-تۇپراقنى ساقلاش خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ، ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقۇرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى ئۆزىگە تەۋە رايۇندىكى سۇ-تۇپراقنى ساقلاش خىزمىتىگەمەسئۇل بولىدۇ، ناھىيە دەرىجىلىكىتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى ئۆزىگە تەۋە رايوندىكى سۇ-تۇپراقنى ساقلاش خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ.
7-ماددا گوۋۇيۇەن ۋە ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى سۇ- تۇپراق بايلىقىنى تەكشۈرۈش، باھالاش ئاساسىدا، ئالاقىدار تارماقلاربىلەن بىرلىكتە سۇ-تۇپراقنى ساقلاش پىلانىنى تۈزۈپ چىقىشى، سۇ- تۇپراقنى ساقلاش پىلانىنى ئۆزى بىلەن تەڭ دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىگە يوللاپ تەستىقلىتىشى كېرەك. ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى تەستىقلىغان سۇ-تۇپراقنى ساقلاش پىلانىنى ئۆزىدىن بىر دەرىجە يۇقىرى خەلق ھۆكۇمىتىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرۇغۇچى تارمىقىغا ئەنگە ئالدۇرىشى لازىم. سۇ- تۇپراقنى ساقلاش پىلانىغا تۈزىتىش كىرگۈزۈش ئىشى ئەسلىدىكى تەستىقلىغان ئورگاننىڭ تەستىقدىن ئۆتكۈزىلىشى كېرەك.
مۇختار قادىر ھونزادە
ئەدىب مۇختار قادىر ھونزادە 1964 ‏- يىلى مەكىتتە تۇغۇلغان. 2007- يىلى 2- ئاينىڭ 22- كۈنى، پەيشەنبە، چۈشتىن كېيىن سائەت 11:30 ئەتراپىدا مەكىت ناھىيىسدە مېڭىگە قان چۈشۈش سەۋەبىدىن ئالەمدىن ئۆتكەن. مەكىتكە دەفن قىلىنغان.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرى سۇ-تۇپراقنى ساقلاش پىلانىدا بەلگىلەنگەن ۋەزىپىلەرنى خەلق ئىگىلىكى تەرەققىياتى ۋە ئىجدىمائى تەرەققىيات پىلانىغا كىرگۈزىشى، ئۇنىڭغا مەخسۇس مەبلەغ ئورۇنلاشتۇرۇشى ھەمدە ئۇ پىلاننى يولغا قويۇشى لازىم.
مۇختار قادىر ھونزادە
بايىنغۇلىن ئوبلاستى نېفىت 2 ‏- ئوتتۇرا مەكتىبىدە ئىشلىگەن. ئۇ ئاپتونوم رايونلۇق يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى ئىدى. ئۇيغۇر تور بېتى تەرەققىياتىغا ئالاھىدە تۆھپە قوشقان، تونۇلغان ياش شائىر.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سۇ- تۇپراق ساقلاش قانۇنى
8- ماددا سۇ تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىگە سەۋەپچى بولىدىغان ئىشلەپچىقىرىش، قۇرۇلۇش پائلىيەتلىرى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ئورۇنلار ۋە شەخىسلەر تەدبىر قوللىنىپ سۇ تۇپراق بايلىقىنى ئاسرىشى ھەمدە ئىشلەپچىقىرىش، قۇرۇلۇش پائالىيەتلىرى تۈپەيلىدىن كېلىپ چىققان سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىش ئەھۋالىنى تىزگىنلەشكە مەسئۇل بولىشى لازىم.
9- ماددا ھەردەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى سۇ-تۇپراقنى ساقلاش توغرىسىدىكى تەشۋىقىي تەربىيە خىزمىتىنى كۈچەيتىشى، سۇ –تۇپراقنى ساقلاشقا دائىر پەننى بىلىملەرنى ئومۇملاشتۇرىشى لازىم.
10- ماددا دۆلەت سۇ-تۇپراقنى ساقلاشقا دائىر پەن-تېخنىكا تەتقىقاتىنى قانات يايدۇرۇپ سۇ-تۇپراقنى ساقلاش، پەن-تېخنىكا سەۋىيەسىنى ئۆستۈرۈش، سۇ-تۇپراقنى ساقلاشقا دائىر ئىلغار تېخنىكىلارنى كېڭەيتىش ۋە سۇ-تۇپراقنى ساقلاش ساھەسىدىكى پەن-تېخنىكا خادىملىرىنى پىلانلىق يېتىشتۈرۈشنى قوللايدۇ.
11- ماددا سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش خىزمىتىدە نەتىجىسى كۆرىنەرلىك بولغان ئورۇنلار ۋە شەخىسلەرنى خەلق ھۆكۈمەتلىرى مۇكاپاتلايدۇ.
ئىككىنجى باب ئالدىن ئېلىش
12- ماددا ھەر دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى ئومۇمىي خەلق كۆچەت تىكىپ ئورمان بىنا قىلىش ئىشىنى تەشكىللەپ ئوت-چۆپ تېرىىش، ئورمان بىلەن قاپلىنىش كۆلىمىنى كېڭەيتىش ۋە يېپىنچا ئۆسۈملۈكلەرنى كۆپەيتىشكە ئىلھام بېرىدۇ.
13- ماددا ھەر دەرىجىلىك يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى شۇ جاينىڭ ئەھۋالىغا ئاساسەن يېزائىگىلىك كوللىكتىپ ئىگىلىك تەشكىلاتلىرى دۆلەت ئىگىلىگىدىكى دېھقانچىلىق، ئورمانچىلىق مەيدانلىرى ۋە فېرمىلارنىڭ يېقىلغۇ ئورمىنى تىكىشكە، ئوت-چۆپ يېشىل ئوغۇتلۇق ئۆسۈملۈكلەرنى تېرىشقا ئۇيۇشتۇرۇش، پىلانلىق ھالدا تاغلارنى قامال قىلىپ ئورمان، ئوت-چۆپ يېتىشتۈرۈپ، ئوتلاقنى نۆۋەت بىلەن قامال قىلىپ، نۆۋەت بىلەن چارۋا مال بېقىپ، بوراندىن مۇداپىئە كۆرۈپ، قۇمنى تىزگىنلىشى، يېپىنچا ئۆسۈملەكلەرنى قوغدىشى كېرەك. ئورماننى ۋەيران قىلىپ بوز يەر ئېچىش، تاققا ئوت قويۇپ بوز يەر ئېچىش، يانتۇلۇق ۋە قىيالاردا، قۇرغاق رايۇنلاردا ئوت-چۆپلەرنى قىرىپ، دەرەخ كۆتەكلىرىنى كولاشنى مەنئى قىلىشى لازىم.
14- ماددا 25گىرادۇستىن يۇقىرى قىيا-يانتۇلۇقلارنى ئېچىپ زىرائەت تېرىش مەنئى قىلىنىدۇ.
ئۆلكىلىك، ئاپتونۇم رايۇنلۇق، بىۋاستە قاراشلىق شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى ئۆزىگە قاراشلىق رايۇنلارنىڭ ئەمىلى ئەھۋالىغا ئاساسەن، 25 گىرادۇستىن تۆۋەن ئېچىش مەنئى قىلىنغان يانتۇلۇقلارنىڭ ئۆلچىمىنى بەلگىلىسە بولىدۇ.
ئېچىش مەنئى قىلىنغان يانتۇلۇقلارنىڭ كونكىرت دائىرىسىنى شۇ جايدىكى ناھىيە دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى ئايرىپ چىقىدۇۋە بۇ ھەقتە ئېلان چىقىرىدۇ.
15-ماددا ئېچىش مەنئى قىلىنغان گىرادۇس ئۆلچىمىدىن تۆۋەن، بەش گىرادۇستىن يۇقىرى قاقاس يانتۇلۇقلارنى ئېچىشنى ناھىيە دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرىنىڭ تەستىقىدىن ئۆتكۈزىشى لازىم، دۆلەت ئىگىلىگىدىكى قاقاس يانتۇلۇقلارنى ئاچقۇچىلار ناھىيە دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرىنىڭ تەستىقىدىن ئۆتكۈزگەندىن كېيىن، ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۈقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرىگە يەر ئېچىش رەسمىيىتى ئۆتەپ بىرىشنى ئىلتىماس قىلىشى كىرەك.
16- ماددا دەل-دەرەخلەرنى كېسىشتە شۇ جاينىڭ شارائىتىغا قاراپ ئىش كۆرۇش، مۇۋاپىق كېسىش ئۇسۇلىنى قوللىنىش، كېسىشنى قاتتىق تىزگىنلەش، ياغاچ كېسىش رايۇنى ۋە ماتىرىيال توپلاش يولىدا سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش، شۇنداقلا كەسكەندىن كېيىن يېڭىلاپ، ئورمان بىنا قىلىش ۋەزىپىسىنى ۋاقتىدا ئورۇنداش كېرەك. سۇمەنبەلىرى ئارقىلىق ئاسىرىلىدىغان ئورمانلاردا سۇ-تۇپراقنى ساقلاش ئورمىنى ۋە قۇمىنى تۇراقلاندۇرۇپ، بوراندىن مۇداپئە كۆرۈش ئورمىنى قاتارلىق ئىھاتە ئورمانلىرىنى يېتىشتۇرۇش ۋە يېڭلاش خاراكتېرىدە كېسىشكلا بولىدۇ.
ئورمانچىلىق رايونىدا دەل-دەرەخلەرنى كېسىشكە توغرا كەلسە، كېسش لايىھىسىدە يۇقىرىدىكى تارماقتىكى بەلىگىلىمە بويىچە كېسىش رايونىدىكى سۇ-تۇپراقىنى ساقلاش تەدبىرلىرىنىڭ يولغا قويۇلىشىغا سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى ۋە ئورمانچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى نازارەتچىلىك قىلىدۇ.
17-ماددا بەش گىرادۇستىن يۇقىرى يانتۇلۇقلارنى تەكشىلەپ ئورمان بىنا قىلىش، كۆچەت يېتشتۈرۈش، كامىللا دەرىخى، ئالورتىس دەرىخى قاتارلىق ئىقتىسادى ئورماننى ئەسلىگە كەلتۈرۈشتىن، سۇ تۇپراقنى ساقلاش تەدبىرىلىرىنى قوللۇنۇپ، سۇ- تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش لازىم.
18-ماددا تۆمۈر يول، تاشيول ۋە سۇقۇرۇلۇشى ياسىغاندا يىپىنچا ئۆسۈملۈكلەرگە يېتىدىغان بۇزغۇنچىلىقنى ئىمكان قەدەر ئازايتىش لازىم. تاشلاندۇق شېغىل، تاش، توپىلارنى بەلگىلىگەن مەخسۇس جايغا دۆۋىلەش كېرەك، ئۇلارنى دەريا، كۆل، سۇ ئامبارلىرىغا ۋە مەخسۇس تۆكۈش بەلگىلەنگەن جايدىن باشقا ئېرىق، جىلغىلارغا تۈكۈشكە بولمايدۇ، تۆمۈريول، تاشيوللارنىڭ ئىككى قاسنىقىدىكى پاسىللار ئىچىدىكى يانتولۇقلاردا يانتۇلۇقنى ئاسراش تەدبىرى ۋە باشقا يەرنى تىزگىنلەش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش كېرەك، قورۇلۇش پۈتكەندىن كىيىن توپا ئالغان جاي، كوللىغان جاي ۋە تاشلاندۇق شېخىل، تاش، توپا تۆكۈلگەن ئوچۇقچىلىقلارغا كۆچەت تىكىش، ئوت-چۆپ تېرىش، سۇ- تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك.
كان -كارخانلىرى، ئېلىكتىر- ئېنىرگىيە كارخانىلىرى ۋە باشقا چوڭ، ئوتتۇرا سانائەت كارخانىلىرىنى قۇرىغاندا، چىقىرۋىتىلگەن، توپا، تاش، ناچار رودا ۋە داشقانلارنى بەلگىلەنگەن مەخسۇس جايغا دۆۋىلەش كېرەك، دەريا، كۆل، سۇ ئامبىرى ۋە مەخسۇس تۆكىدىغان جايدىن باشقا جىلغا، ئېرىقلارغا تۆكۈشكە بولمايدۇ، كان ئېچىش ۋە قۇرۇلۇش ئېلىپ بېرىش سەۋەبىدىن يېپىنچا ئۆسۈملۈكلەر زىيانغا ئۇچرىتىلغان بولسا، ئۈستىنكى توپا قاتلىمىنى ۋە يېپىنچا ئۆسۈملۈكنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش تەدبىرلىرىنى قوللىنىپ، سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش كېرەك.
19-ماددا تاغلىق رايۇن، ئېدىرلىق، قۇم-بورانلىق جايلاردا تۆمۈريول، تاشيول، سۇ قۇرۇلىشى ياسىغاندا، كان-كارخانىسى، ئېلىكتىر –ئېنېرگىيە كارخانىسى ۋە باشقا چوڭ، ئوتتۇرا سانائەت كارخانىسى قۇرغاندا قۇرۇلۇش تۈرى مۇھىت تەسىرى توغرىسىدىكى دوكلات نامىدە سۇچىلىق مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرى قوشۇلغان سۇ تۇپراقنى ساقلاش لايىھەسى بولىشى كېرەك. سۇ-تۇپراقنى ساقلاش لايىھەسى مۇشۇ قانۇننىڭ 18-ماددىسىدىكى بەلگىلىمىگە ئاساسەن تۈزىلىشى لازىم.
تاغلىق رايۇن، ئېدىرلىق قۇم بورانلىق رايۇنلاردا قېزىلما بايلىقلار قانۇنىدىكى بەلگىلىمە بويىچە يېزا، بازار كوللىكتىپ كان-كارخنىلىرىنى قۇرغاندا ۋە يەككىلەر كان ئېچىشنى ئىلتىماس قىلغاندا ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى قوشۇلغان سۇ- تۇپراقنى ساقلاش لايىھەسى بولىشى لازىم، شۇنداق بولغاندىلا، كان ئېچىش ئىلتىماسىنى تەستىقلاش رەسمىيىتىنى بېجىرىپ بېرىشكە بولىدۇ.
قۇرۇلۇش تۈرىدىكى سۇ –تۇپراقنى ساقلاش ئەسلىھەلىرىنى ئاساسى گەۋدە قۇرۇلىشى بىلەن بىر ۋاقىتتا لايىھەلەش، ئۇنىڭ قۇرۇلىشىنىمۇ تەڭ باشلاش، تەڭ ئىشقا كىرىشتۈرۈپ ئىشلىتىش لازىم. قۇرۇلۇش تۈرى پۈتۈپ تەكشۈرۈپ ئۆتكۈزىۋالغاندا سۇ-تۇپراقنى ساقلاش ئەسلىھەلىرىنى بىرلا ۋاقىتتا تەكشۈرۈپ ئۆتكۈزىۋېلىشى، بۇنىڭغا سۇچىلىق مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرى ئادەم قاتناشتۇرىشى كېرەك.
20- ماددا يەرلىك ھەر دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى تەدبىر قوللىنىپ كان ئېچىش، توپا ئېلىش، شېخىل ئېلىش قاتارلىق ئىشلەپچىقىرىش پائالىيەتلىرىنى باشقۇرۇشنى كۈچەيتىپ، سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش لازىم.
گۆمۈرىلىدىغان، سېرىلما يانتۇلۇق، خەۋىپلىك جايلار ۋە ئاسانلار لاتقا ئاقىدىغان جايلاردىن توپا ئېلىش، شېخىل ئېلىش، تاش قېزىشنى چەكلەش، گۆمۈرىلىدىغان سېرىلما يانتۇلۇقلار ۋە ئاسانلا لاتقا ئاقىدىغان دائىرىسنى ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ئۈچىنجى باب تىزگىنلەش
21-ماددا ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرى سۇ-تۇپراقنى ساقلاش پىلانىغا ئاساسەن ئالاقىدار مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماق ۋە ئورۇنلارنى تەشكىللەپ، سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنى پىلانلىق تىزگىنلىشى لازىم.
22- ماددا سۇ يالاپ كەتكەن جايلاردا تەبىئى جىرالار ۋە ئۇنىڭ ئىككى قاسنىقىدىكى تاغ باغرىدا شەكىللەنگەن كىچىك ئېقىن ساھىللىرىنى ئاساس قىلغان ھالدا ئومۇمىيۈزلۈك پىلانلاش، ھەر تەرەپلىمە تىزگىنلەش، سۇ تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىدىن ئۇنۋېرسال مۇداپىئە كۆرۈش سېستىمىسىنى بەرپا قىلىش لازىم. بوران يالاپ كەتكەن رايۇنلاردا سۇ مەنبەئەسىنى ئېچىش، سۇ باشلاپ مۇمنى يۆتكەش، دەل-دەرەخ، ئوت-چۆپ تېرىش، قۇم توسما ۋە چاسا ئورمان تورى بەرپا قىلىش تەدبىرلىرىنى قوللىنىش، بوراندىن مۇداپىئە كۆرۈپ، قۇمنى تىزگىنلەش ئىھاتە سېستىمىسىنى بەرپا قىلىپ قۇم بوران خەۋپىنى تىزگىنلەش لازىم.
23- ماددا دۆلەت سۇ -تۇپراق ئېقىپ كېتىدىغان رايۇنلاردىكى يېزا ئىگىلىك كوللىكتىپ ئىگىلىك تەشكىلاتلىرى ۋە دېھقانلارنىڭ سۇ –تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنى تىزگىنلەشكە ئىلھام بېرىدۇ، شۇنداقلا مەبلەغ، ئېنىرگىيە، ئاشلىق، باج قاتارلىق جەھەتلەردىن ئومۇمى يۈزلۈك يار-يۆلەكتە بولۇش سىياسىتىنى قوللىنىدۇ، ئۇنىڭ كونكىرىت چارىسىنى گوۋۇيۈەن بەلگىلەيدۇ.
24-ماددا ھەر دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى يېزا ئىگىلىك كوللىكتىپ ئىگىلىك تەشكىلاتلىرى ۋە دېھقانلارنى ئېچىش چەكلەنگەن يانتۇ لۇقتىن تۆۋەن، بەش گىرادۇستىن يۇقىرى تېرىلغۇ يەرلەرنى پىلانلىق تىزگىلەش، ئوخشاش بولمىغان ئەھۋالغا قاراپ، سۇنى چىقىرىۋېتىش سېستىمىسىنى ئوڭشاش، پەلەمپەي ئېتىز قۇرۇش سۇ يىغىپ تۇپراقنىڭ ئاسراپ، تېرىقچىلىق قىلىش قاتارلىق سۇ-تۇپراقنى ساقلاش تەەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا تەشكىللىشى لازىم.
25- ماددا سۇ تۇپراق ئېقىپ كېتىدىغان رايۇنلاردىكى كوللىكتىپ ئىلكىدىكى يەرلەرنى شەخىسلەرگە ھۆددىگە بەرگەندە سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنى تىزگىلەش مەسئۇلىيىتىنى ھۆددىگەرلىك توختامىغا كىرگۈزۈش لازىم.
26- ماددا تاقىر تاغ، تاقىر جىلغا، تاقىر تۆپىلىك، چۆللۈكلەردە يېزا ئىگلىك كوللىكتىپ ئىگىلىك تەشكىلاتلىرى، دېھقانلار ياكى بىرلەشمە ئائىلىلەر سۇ تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنى تىزگىنلەشنى ھۆددىگە ئالسا بولىدۇ.
تاقىر تاغ، تاقىر جىلغا، تاقىر تۆپىلىك، چۆللۈكلەردە سۇ تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنى تىزگىنلەشنى ھۆددىگە ئالغانلار كىم تىزگىلىسە شۇ مەنپەئەتدار بولۇش پىرىنسىپىغا ئاساسەن، سۇ-تۇپراقنى ساقلاش بويىچە ھۆددىگە ئېلىپ تىزگىنلەش توختىمى تۈزىشى لازىم.
ھۆددىگە ئېلىپ تىزگىنلەش ئۈچۈن تىكىلگەن دەل-دەرەخلەر ۋە ئۇنىڭ مىۋىلىرى ھۆددىگە ئالغۇچىلارنىڭ ئىگەدارچىلىغىدا بولىدۇ. ھۆددىگە ئېلىپ تىزگىنلەش ئارقىلىق كۆپەيگەن يەرنى ھۆددىگە ئالغۇچى ئىشلىتىدۇ.
دۆلەت ھۆددىگە ئېلىپ تىزگىنلەش توختامى تۈزۈشكۈچىلەرنىڭ قانۇنى ھوقوق مەنپەئەتىنى قوغدايدۇ. ھۆددىگە ئېلىپ تىزگىنلەش توختامى كۈچكە ئىگە مەزگىلدە ھۆددىگە ئالغۇچى ئۆلۈپ كەتسە، ئۇنىڭ ۋارىسى ھۆددىگە ئېلىپ تىزگىنلەش توختىمىدىكى كېلىشىم بويىچە داۋاملىق ھۆددىگە ئالسا بولىدۇ.
27- ماددا كارخانا، كەسپى ئورۇنلار قۇرۇلۇش ۋە ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا سۇ-تۇپراقنى ساقلاش تەدبىرىنى قوللىنىشى، سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنى تىزگىنلەشكە مەسئۇل بولىشى لازىم. ئۆز ئورنىنىڭ تىزگىنلەشكە قۇدرىتى يەتمىسە، سۇچىلىق مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرى تىزگىنلەيدۇ، تىزگىلەش خىراجىتىنى سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان كارخانا، كەسپى ئورۇن ئۈستىگە ئالىدۇ.
قۇرۇلۇش جەريانىدا يۈزبەرگەن سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش، تىزگىنلەش خىراجىتى ئاساسى قۇرۇلۇش خىراجىتىدىن چىقىم قىلىنىدۇ، ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا يۈزبەرگەن سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە تىزگىنلەش خىراجىتى ئىشلەپچىقىرىش خىراجىتىدىن چىقىم قىلىنىدۇ.
28- ماددا سۇ-تۇپراق ئېقىپ كەتكەن رايوندا قۇرۇلغان سۇ-تۇپراقنى ساقلاش ئەسلىھەلىرى ۋە تىكىلگەن دەل-دەرەخ، تېرىلغان ئوت-چۆپلەرنى ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرى ئالاقىدار تارماقلارنى تەشكىللەپ تەكشۈرۈپ ئۆتكۈزىۋالىدۇ.
سۇ-تۇپراقنى ساقلاش ئەسلىھەلىرى، تەجرىبە مەيدانلىرى تىكىلگەن دەل-دەرەخ، تېرىلغان ئوت-چۆپ ۋە باشقا تىزگىنلەش نەتىجىلىرىنى باشقۇرۇش ۋە ئاسراشنى كۈچەيتىشى لازىم.
تۆتىنچى باب نازارەت قىلىش
29-ماددا گوۋۇيۈەننىڭ سۇچىلىقنى مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى سۇ-تۇپراقنى ساقلاشنى كۈزىتىش تورى قۇرۇپ، پۈتۈن مەملىكەتنىڭ سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىش ھالىتىدىن ئالدىن مەلۇمات بېرىدۇ ۋە بۇھەقتە ئېلان چىقىرىدۇ.
30-ماددا ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرىنىڭ سۇ-تۇپراقنى ساقلاشنى نازارەت قىلغۇچىلىرى ئۆزىگە قاراشلىق رايوننىڭ سۇ-تۇپراق ئېقىپ كېتىش ئەھۋالى ۋە ئۇنىڭ ئالدىنى ئېلىش، ئۇنى تىزگىنلەش ئەھۋالىنى نەق مەيداندا تەكشۈرۈشكە ھوقۇقلۇق. تەكشۈرۈلگۈچى ئورۇنلار ۋە شەخىسلەر ئەھۋالىنى ئەينەن دوكلات قىلىشى، زۆرۈر خىزمەت شارائىتى يارىتىپ بېرىشى لازىم.
31-ماددا رايونلار ئارا يۈز بەرگەن سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋەئۇنى تىزگىنلەشكە دائىر ماجرالارنى كېڭىشىپ ھەل قىلىش لازىم. كېڭىشىپ بىرلىككە كېلەلمىگەنلەرنى بىر دەرىجە يۇقىرى خەلق ھۆكىمىتى بىر تەرەپ قىلىدۇ.
بەشىنچى باب قانۇنى جاۋابكارلىق
32-ماددا مۈشۈ قانۇننىڭ14-ماددىسىدىكى بەلىگىلىمىگەخىلاپلىق قىلىپ ئېچىش مەنئى قىلىنغان يانتۇلۇقلانى ئېچىپ زىرائەت تېرىغانلارنى ناھىيە دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمىتىنڭ سۇچىلىق مەمۇرىي باشقۇرغۇچى تارماقلىرى ئېچىشنى توختىتىشقا، قۇتقۇزۇش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا بۇيرۇيدۇ. ئۇلارغا جەرىمانە قويسىمۇ بولىدۇ.
33-ماددا كەسپى، كارخانا ئورۇنلار، يېزا ئىگىلىك كوللىكتىپ ئىگىلىك تەشكىلاتلىرىدىن ناھىيە دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمىتى سۇ ئىشلىرى مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرىنىڭ تەستىقىدىن ئۆتكزمەي، ئېچىش مەنئى قىلىنغان گىرادۇستىن تۆۋەن، بەش گىرادۇستىن يۇقىرى قاقاس يانتۇلۇقلارنى ئاچقانلارنى ناھىيە دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرى ئېچىشنى توختىتىشقا، قۇتقۇزۇش تەدبىرلىرىنى قولىنىشقا بۇيرۇيدۇ، ئۇلارغا جەرىمانە قويسىمۇ بۇلىدۇ.
34- ماددا: ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق ھۆكۇمەتلىرى ئايرىپ بېكىتكەن گۆمۇرىلىدىغان، سيرىلما خەتەرلىك جايلار، ئاسانلا لاي- لاتقا ئاقىدىغان جايلار دائىرىسىدىن توپا ئالغان، شېغىل ياكى تاش قازغانلارنى ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى يەرلىك خەلق ھۆكۇمەتلىرىنىڭ سۇچىلىق مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرى يۇقىرىدىكى قانۇنغا خىلاپ ھەركەتلىرىنى توختۇتۇشقا، قوتقۇزۇش تەدبىرلىرىنى قوللۇنۇشقا بۇيرۇيدۇ، ئۇلارغا جەرىمانە قويىدۇ.
35-ماددا: ئورمانچىلىق مەيدانىدا دەل- دەرەخ كەسكەن، سۇ-تۇپراقنى ساقلاش تەدبىرلىرىنى قوللانمىغان، سۇ- تۇپراقنىڭ ئېغىر دەرىجىدە ئېقىپ كېتىشنى كەلتۇرۇپ چىقارغانلارنى سۇچىلىق مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرى ناھىيە دەرىجىلىكتىن يوقىرى خەلق ھۆكۇمىتىگە يوللاپ چەكلىك مۇددەتتە تۇزىتىش، قوتقۇزۇش تەدبىرلىرىنى قوللىنىشقا بۇيرۇش قارارى چىقىرىدۇ، ئۇلارغا جەرىمانە قويىدۇ.
يەككەلەر كان ئېچىپ، سۇ- توپراقنىڭ ئېقىپ كېتىشگە سەۋەپچى بۇلۇپ تىزگىنلىمىگەنلەرنى يۇقىرىدىكى ئىككى تارماقتىكى بەلگىلىمە بويىچە جازالاش لازىم.
37-ماددا سۇ-تۇپراقنى ساقلاش خىزمىتىنى نازارەت قىلغۇچى خادىملارنىڭ قانۇن بويىچە ۋەزىپە ئىجرا قىلىشىغا زورلۇق كۈچ، تەھدىت سېلىش ئۇسۇلى ئارقىلىق توسقۇنلۇق قىلغۇچىلارنىڭ جىنايى جاۋاپكارلىقى قانۇن بويىچە سۈرۈشتە قىلىنىدۇ، سۇ-تۇپراقنى نازارەت قىلغۇچى خادىملار ۋەزىپە ئىجرا قىلىشنى رەت قىلغان ۋە ئۇنىڭغا توسقۇنلۇق قىلغان، ئەمما زورلۇق كۈچ، تەھدىت سېلىش ئۇسۇلىنى قوللانمىغانلارنى ج خ ئورگانلىرى ئامانلىق ئىشلىرى بويىچە باشقۇرۇش-جازالاش نىزامىدىكى بەلگىلىمىگە ئاساسەن جازالايدۇ.
38- ماددا داۋاگەر مەمۇرىي جەھەتتىن جازالاش قارارىغا قايىل بولمىسا، جازالاش ئۇقتۇرىشىنى تاپشۇرۇپ ئېلىپ 15كۈن ئىچىدە جازالاش قارارى چىقارغان ئورگاندىن بىر دەرىجە ئورگانغا، ئۇقتۇرۇشنى تاپشۇرۇپ ئېلىپ 15كۈن ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە بىۋاستە ئەرىز قىلسىمۇ بولىدۇ.
قايتا قاراپ چىققۇچى ئورگان قايتا قاراپ چىقىش ئىلتىماسىنى تاپشۇرىۋېلىپ 60كۈن ئىچىدە قايتا قاراپ چىقىش قارارى چىقىرىشى كېرەك. دەۋاگەر قايتا قاراپ چىقىش قارارىغا قايىل بولمىسا، قايتا قاراپ چىقىش قارارىنى تاپشۇرۇپ ئېلىپ 15كۈن ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئەرىز قىلسا بولىدۇ. قايتا قاراپ چىققۇچى ئورگان قايتا قاراپ چىقىش مۇددىتى ئۆتۈپ كەتكىچە قايتا قاراپ چىقىش قارارى چىقارمىسا دەۋاگەر قايتا قاراپ چىقىش مۇددىتى توشۇپ 15كۈن ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئەرز قىلسا بولىدۇ.
دەۋاگەر قايتا قاراپ چىقىشنى ئىلتىماس قىلىش مۇددىتى توشقىچە قايتا قاراپ چىقىشنى ئىلتىماس قىلمىسا خەلق سوت مەھكىمىسىگىمۇ ئەرىز قىلمىسا، جازالاش قارارىنىمۇ ئىجرا قىلمىسا، جازالاش قارارى چىقارغان ئورگان خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ مەجبۇرى ئىجرا قىلدۇرىشىنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
39-ماددا سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ كېتىش زىيىنىنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلرنىڭ زىياننى تۈگىتىش ھەمدە بىۋاستە زىيانغا ئۇچرىغان ئورۇن ۋە شەخسكە زىياننى تۆلەپ بېرىش مەسئۇلىيىتى بار.
تۆلەم بېرىش ۋە تۆلەم پۇلى ماجرالىرى داۋاگەرلەرنىڭ ئىلتىماسى بويىچە سۇچىلىق مەمۇرى باشقۇرغۇچى تارماقلىرى تەرەپىدىن بىر تەرەپ قىلىنىدۇ. دەۋاگەر بىرتەرەپ قىلىش قارارىغا قايىل بولمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئەرىز قىلسا بولىدۇ. دەۋاگەر خەلق سوت مەھكىمىسىگە بىۋاستە ئەرىز قىلسىمۇ بولىدۇ.
تاقابىل تۇرۇشقا بولمايدىغان تەبىئى ئاپەت يۈزبەرگەن، شۇنداقلا ۋاقتىدا مۇۋاپىق تەدبىر قوللىنىلغان بولسىمۇ، سۇ-تۇپراقنىڭ ئېقىپ خەۋپىدىن يەنىلا ساقلانغىلى بولمىغان ئەھۋالدا جاۋاپكارلىقى ئۈستىگە ئېلىش كەچۈرۈم قىلىنىدۈ
40-ماددا سۇ-تۇپراقنى ساقلاشنى نازارەت قىلغۇچى خادىملار خىزمەتتە بىپەرۋالىق قىلىپ، خىزمەت ھۇقۇقىدىن كەلسە- كەلمەس پايدىلىنىپ، جامائەت مال-مۈلكى، دۆلەت، خەلق مەنپەئىتىگە زىيان سالغانلارغا، ئۇلار تۇرۇشلۇق ئورون ياكى بىر دەرىجە يۇقىرى باشقۇرغۇچى تارماق مەمۇرىي چارە كۆرىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەرنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ.
ئالتىنچى باب قوشۇمچە پرىنسىپ
41-ماددا گوۋۇيۈەن مۇشۇ قانۇنغا ئاساسەن يولغا قويۇش نىزامى تۈزۈپ چىقىدۇ. . ئۆلكىلىك، ئاپتونۇم رايونلۇق، بىۋاسىتە قاراشلىق شەھەرلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىې كومىتىتلىرى مۇشۇ قانۇنغا ۋە ئۆز رايۇنىنىڭ ئەمىلى ئەھۋالىغا ئاساسەن، يولغا قويۇش چارىسىنى تۈزۈپ چىقسا بولىدۇ.
42- ماددا بۇ قانۇن ئېلان قىلنىغان كۈندىن ئېتىبارەن يولغا قويۇلىدۇ. 1982-6-ئاينىڭ 30- كۈنى گۇۋۇيۈەن ئېلان قىلغان ‹‹سۇ –تۇپراقن ساقلاش خىزمەت نىزامى ›› شۇنىڭ بىلەن تەڭ ئەمەلدىن قالدۇرىلىدۇ.
Pisa
right|thumb|250px|Pisa right|thumb|250px Pisa bolsa Italiye dikibixahar 2007 nopus bar, Pisaning 87,506 nopusibar, 185 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 43.43°, xariki uzunluk 10°24, poqtamuri 56100 rayonmuri 050.
ئاببېۋىل مەدەنىيىتى
ياۋروپا كونا تاش قورال دەۋرىنىڭ دەسلەپكى باسقۇچىدىكى مەدەنىيەت. دەسلەپتە فرانسىيىنىڭ شىمالىي قىسىمىدىكى سومما دەرياسىنىڭ تۆۋەنكى ئېقىنىدىكى ئاببېۋىل شەھىرىدىن تېپىلغاچقا شۇنداق دەپ ئاتالغان. ياۋروپانىڭ غەربىي قىسمى، ئافرىقا، غەربىي ئاسىيا ئەتراپلىرىغا كەڭ تارقالغان بولۇپ، تەخمىنەن 400 مىڭ يىللاردىن تارتىپ 100 مىڭ يىللار ئىلگىرىكى ۋاقىتلارغىچە بولغان دەۋرگە توغرا كېلىدۇ. بۇرۇن ئۇ شېل مەدەنىيىتى دەپ ئاتالغان. كېيىن شېل خارابىلىرىدە قېپقالغان نەرسىلەرنىڭ ئاساسەن ئاشېل مەدەنىيىتىگە تەۋە ئىكەنلىكى مەلۇم بولغان. شۇڭا ھازىرقى نامغا ئۆزگەرتىلگەن. تىپىك نەرسىسى ئۇرۇپ ياسالغان قوپال تاش پالتا بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 10 - 20 سانتىمېتىر كېلىدۇ. بىللە ياشىغان ھايۋاناتلار توپىدىن قەدىمكى پىل، چىپار كەركىدان، بېگېموت ۋە ماخايرول قاتارلىقلار بار.
پېرسىيە قولتۇقى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :پېرسىيە قولتۇقى
دۆلىتى :ئىران
يەر مەيدانى :
كىۋادرات كىلومىتىر 241000
كىلىماتى :ئوتتۇرچە تېمپۇراتۇرىسى 20 سىلىتسىيە گىرادۇس
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
پېرىسىيەھىندى ئوكياننىڭ بىر چەت دېڭىزى بولۇپ، ئەرەبلەر «ئەرەب قولتۇقى» دەپ ئاتايدۇ. بۇ قولتۇق ئەرەب يېرىم ئارىلى بىلەن ئىران ئېگىز تەكشىلىكى ئارىسىغا جايلاشقان، غەربىي شىمالى ئەرەب دەريا ئاغزىدىن شەرقىي جەنۇبتا ھورمۇز بوغۇزىغا قەدەر 970 كىلومېتر ئۇزۇنلۇقتا سوزۇلۇپ تۇرىدۇ؛ كەڭلىكى 56-338 كىلومېتر كېلىدۇ. مەيدانى 240 مىڭ كۋادرات كىلومېترغا يېتىدۇ. سۈيىنىڭ ئادەتتىكى چوڭقۇرلۇقى 100 مېتر ئەتراپىدا كېلىدۇ. شەرقىي جەنۇبى بۆلىكىدىكى ئايرىم جايلارنىڭ چوڭقۇرلۇقى 120 مېتردىن ئاشىدۇ. قولتۇق ئىچىدە ئاراللار ناھايىتى كۆپ، بۇنىڭ كۆپى مارجان ئاراللىرىدىن ئىبارەت. پېرسىيە قولتۇقىنىڭ ئەتراپى ھەم سۇ ئاستى قىسمى دۇنيا بويىچە نېفىت زاپىسى ئەڭ كۆپ رايون ھېسابلىنىدۇ.
ھاۋا رايى
پېرسىيە قولتۇقىپېرسىيە قولتۇقى ئەتراپىنىڭ ھاۋاسى قۇرغاق ئىسسىق، قولتۇققا قۇيۇلىدىغان تاتلىق سۇ غەربىي شىمال تەرەپتىكى ئەرەب دەرياسى بىلەن كارۇن دەرياسىدىن كېلىدۇ. سۈيىنىڭ پارغا ئايلىنىشى كۈچلۈك بولىدۇ. شۇڭا سۈيىنىڭ تۇز تەركىبى يۇقىرى بولىدۇ. دېڭىز يۈزىنىڭ تېمپېراتۇرىسى غەربىي شىمالدا ℃16-℃32، شەرقىي جەنۇبىدا ℃24-℃34 قا يېتىدۇ.
سانائىتى
پېرسىيە قولتۇقى پېرسىيە قولتۇقى ئەتراپىدىكى دۆلەتلەر نېفىت ئىشلەپچىقىرىشتىن سىرت بۇغداي، ئارپا، شال، خورما، ئۈزۈم، كېۋەز قاتارلىق زىرائەتلەرنى ئۆستۈرىدۇ. چارۋىچىلىقىدا قوي، ئۆچكە، تۆگە بېقىلىدۇ. يېزا ئىگىلىكى خەلق ئىگىلىكىدە ئانچە مۇھىم ئورۇن تۇتمايدۇ. پېرسىيە قولتۇقى بويىدىكى خارك پورتى، ئابادان پورتى(ئىران) ، بەسرە، ئوفا(ئىراق) ، مىنائەخمەت(كۋەيت) ، ساپانىيە، راستازورا(سەئۇدى ئەرەبىستان) ، ئابودەبى، دىبەي(بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى) پورتلىرى نېفىت ئايرىش ۋە نېفىت ئېكسپورتىدا ناھايىتى مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ.
ﺋﺎﻗﺴﺎﻱ ﭼﯩﻦ
left|thumb left|خەرىتىدە ھىندىستان ۋە جۇڭگونىڭ ئاقساي چىن رايونىدىكى چېگرا تەلىپى ، ماكارتنىي-ماكدونالد لىنىيىسى ، تاشقى ئىشلار لىنىيىسى ، شۇنداقلا جۇڭگو-ھىندىستان ئۇرۇشى مەزگىلىدە رايونلارنى ئىشغال قىلغاندىكى جۇڭگو ئارمىيىسىنىڭ ئىلگىرىلەشلىرى كۆرسىتىلدى.|thumb ﺋﺎﻗﺴﺎﻱ ﭼﯩﻦ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى، خوتەن ۋىلايىتى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر جاي بۇلۇپ مەمۇرى خوتەن ناھىيىسىتىگە قارايدۇ.
ھىلمى زىيا ئۈلكەن
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
پروفېسسور ھىلمى زىيا ئۈلكەن
ھاياتى
( 1974-1901)
ھىلمى زىيا ئۈلكەن ــ تۈرك پەلىسەپەسى، جەمئىيەتشۇناسلىقى، پىسخولوگىيىسى، پەلسەپە تارىخى، مەنتىق تارىخى، ئىسلام پەلسەپەسى، تۈرك ـ ئىسلام ئىدېئولوگىيىسى، ھازىرقى زامان تۈرك ئىدېئولوگىيىسى، بىلىم پەلسەپەسى ۋە مائارىپ پەلسەپەسى قاتارلىق ساھەلەردە كۆپلىگەن ئەسەر يازغان، بولۇپمۇ، تۈرك ئىدېئولوگىيە تارىخى تەتقىقاتىدا ئەڭ چوڭقۇر ئىز قالدۇرغان كىشىدۇر.
ئۇندىن كېيىن، ئىستانبۇل «چاپا مۇئەللىمە مەكتىپى»دە تارىخ ۋە پىسخولوگىيە دەرسلىرىگە كىردى، ئاندىن «ئوغۇللار ئوتتۇرا مەكتىپى»دە پەلسەپە دەرسى ئۆتتى. 1933 ـ يىلى ئېلىپ بېرىلغان ئۇنىۋېرسىتېت ئىسلاھاتىغىچە «ئوقۇتقۇچىلار مەكتىپى»، «گالاتا ساراي ئوتتۇرا مەكتىپى» ۋە «قاباتاش ئوتتۇرا مەكتىپى» قاتارلىق مەكتەپلەردە پەلسەپە ۋە جەمئىيەتشۇناسلىق دەرسلىرىگە كىردى.
ئىسلاھاتتىن كېيىن، «ئىستانبۇل ئۇنىۋېرسىتېتى» ئەدەبىيات ئىنىستىتۇتى پەلسەپە پاكۇلتېتى تۈرك مەدەنىيەت بۆلۈمىنىڭ مۇۋەققەت ھەيئىتىگە «كاندىدات پروفېسسور» سۈپىتى بىلەن قېتىلدى ۋە بۇ ساھەدە تەتقىقات ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن بېرلىنغا ئەۋەتىلدى.
1941 ـ يىلىغىچە «ئىستانبۇل ئۇنىۋېرسىتېتى»دە، دوتسېنت سۈپىتى بىلەن تۈرك ئىدېئولوگىيە تارىخى دەرسى ئۆتكەن ھىلمى زىيا ئۈلكەن، ئۇ يىلى، پەلسەپە پاكۇلتېتىنىڭ باشلىقى پروفېسسور دوكتور ئەرنىست ۋون ئاستەر ۋە پروفېسسور دوكتور شەرافەتتىن يالتقايانىڭ تەكلىپى بىلەن پروفېسسورلۇق ئۈنۋانىغا ئېرىشتى.
شۇندىن باشلاپ، ئىسلام پەلسەپەسى، جەمئىيەتشۇناسلىق دەرسلىرىنى بېرىشكە باشلىدى. 1944 ـ يىلى مائارىپ نازارىتى پەلسەپە دەرسىنى ئايرىم بۆلۈم قىلىپ قۇرۇپ، ئۇنى بۆلۈم باشلىقلىقىغا تەيىنلىدى. ئۇندىن باشقا، «ئىستانبۇل تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى»دە سەنئەت تارىخى دەرسىگە كىردى. 1949 ـ يىلى، يېڭى قۇرۇلغان «ئەنقەرە ئۇنىۋېرسىتېتى» ئىلاھىيەت (دىن) ئىنىستىتۇتىدا قوشۇمچە ۋەزىپە ئۆتىدى. 1957 ـ يىلى ئوردىناريۇس پروفېسسورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشتى. (ئوردىناريۇس پروفېسسورلۇقى ــ تۈركىيەنىڭ ئالىي مەكتەپلىرىدە بەش يىلدىن يۇقىرى دەرس ئۆتۈش سىتاژىغا ئىگە، مول تەجرىبىلىك پروفېسسورلارغا بېرىلىدىغان ئۇنۋان بولۇپ، بۇ ئۇنۋان 1960 ـ يىلى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان.)
پائالىيتى
ھىلمى زىيا ئۈلكەننىڭ نەشر ۋە كەسپىي تەشكىلات ھاياتى بەكمۇ كەڭ بولۇپ، تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلۇشتىن بۇرۇن چىقىشقا باشلىغان «مىھرالى» ۋە «ئانادولۇ» (يەنى ئاناتولىيە) ژۇرناللىرىنىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى ئىدى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، «مۇئەللىملەر بىرلىكى» تەرىپىدىن چىقىرىلغان «مۇئەللىملەر بىرلىكى» ناملىق ژۇرنالدىمۇ خىزمەت قىلدى. 1928 ـ يىلى مۇھەممەد سەرۋەت بىلەن بىرلىكتە، تۈركىيەدىكى پەيلاسوپلارنىڭ تۇنجى كەسپىي تەشكىلاتى «تۈرك پەلسەپە جەمئىيىتى»نى قۇردى ۋە بۇ جەمئىيەتنىڭ نەشر ئەپكارى بولغان «پەلسەپە ۋە ئىجتىمائىيەت مەجمۇئەسى» ئۈچۈن كۆپ كۈچ چىقاردى. بۇ جەمئىيەتنىڭ 1932 ـ ۋە 1943 ـ يىللىرى قايتا قۇرۇلۇشى ئۈچۈن تىرىشچانلىق كۆرسەتكەن كىشىلەردىن بىرى ئىدى. ئۇ يەنە 1949 ـ يىلى «جەمئىيەتشۇناسلىق جەمئىيىتى»نى قۇردى.