cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئابدۇرەھمان مۇئاۋىيە
(731 - 788) كېيىنكى ئۇمەييە سۇلالىىنى قۇرغان ئادەم، ئىسپانىيىدىكى كوردوۋانىڭ ئەمىرى. ئومەييە سۇلالىسى يوقىتىلغاندىن كېيىن، ئابباسىيلارنىڭ ئۇمەييە خانلىق جەمەتىدىكىلەرنى قىرغىن قىلىشىدىن قېچىپ، پەلەستىن، شىمالىي ئافرىقا قاتارلىق جايلاردا مۇساپىر بولۇپ يۈرگەن. بەش يىلدىن كېيىن، سېۋتا (ھازىرقى ماراكەشكە تەۋە) غا بېرىپ، نەفزە قەبىلىسىدە تۇرغان. كېيىن ئىسپانىيىگە بارغان. 756 - يىلى ئىسپانىيە ھاكىمىيىتىنى قولغا ئېلىپ، كېيىنكى ئۇمەۋىيە سۇلالىسىنى قۇرغان. (بۇ سۇلالە دەسلەپ كوردوۋا ۋالىسى رايونى دەپ ئاتالدى. ئابدۇ رەھمان Ⅲ دەۋرىدە رەسمىي خەلىپە دۆلىتى دەپ ئاتالدى). ئابدۇرەھمان ۋاپا بولۇشتىن ئىككى يىل بۇرۇن ھەرام مەسچىتىگە ئوخشاش كاتتا كوردوۋا جامەسىنى سالدۇرغان.
ئومان
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|ئومان left|thumb|دۆلەت بايرىقى
ئومان بولسا ئاسىيا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا مۇسكات، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا مۇسكات. دۇلات تىلى بولسا ئەرەب تىلى. ئازىركى سۇلتان قابوئوس بىن سائىد ئال سائىد. ئازىركى باش ۋەزىر فاھاد ئىبن ماھموئود ئال سائىد. بۇ دۇلات 1651 يىلى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 309 مىڭ 500 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 2 مىللىئون 577 مىڭ.
ئىلىدىكى شىنخەي ئىنقىلابى
ئىلىدىكى شىنخەي ئىنقىلابى ( 1912 - يىل ) ليۇ شيەنجۈن باشچىلىقىدىكى بۇرژۇئازىيە ئىنقىلابىي پارتىيىسىدىكىلەرنىڭ 1911 - يىل 12 - ئاينىڭ 18 - كۈنى دىخۇا ( ئۈرۈمچى )دىكى قوراللىق قوزغىلىڭى بەختكە قارشى مەغلۇب بولدى. 1912 - يىل 1 - ئاينىڭ 7 - كۈنى ياڭ زەنشۈي ، فېڭ تېمىن باشچىلىقىدىكى بۇرژۇئازىيە ئىنقىلابىي پارتىيىسىدىكىلەر ئىلىنىڭ خۈييۈەن دېگەن يېرىدە قوراللىق قوزغىلاڭ كۆتۈرۈپ ، بىراقلا مۇۋەپپەقىيەت قازىنىپ ، بەش مىللەت جۇمھۇرلىقىنى يولغا قويىدىغانلىقىنى جاكارلاپ ، شىنجاڭ ئىلى ئۇلۇغ تۇتۇق مەھكىمىسىنى قۇردى. شۇنىڭدىن كېيىن ، شەرققە يۈرۈش قىلىش ئۇرۇشى قوزغاپ ، شىخوغىچە باردى ، زەربە نىشانىنى بىۋاسىتە دىخۇاغا قاراتتى. ئىلىدىكى قوراللىق قوزغىلاڭ _ شىنخەي ئىنقىلابىنىڭ تەركىبىي قىسمى بولۇپ ، ئۇنىڭ تۆھپىسى شۇكى ، ئۇ مەنچىڭ خاندانلىقىنىڭ شىنجاڭدىكى ئەكسىيەتچى ھۆكۈمرانلىقىنى ئاغدۇرۇپ تاشلاپ ، جۇمھۇرىيەت قۇردى ، مەنچىڭ پادىشاھى شۈەنتۇڭنىڭ غەربكە كۆچۈش كويىدا بولۇش سۈيىقەستىنى بىتچىت قىلدى.
سارايېۋو
right|thumb|250px Sarayéwo bolsa Bosniye we Hérségowina dikibixahar 2008 nopus bar, Sarayéwoning 304,614 nopusibar, 141.5 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 43.52°, xariki uzunluk 18°25, poqtanomuri 71000 rayunnomuri 0387.
ۋىتامىنB
ۋىتامىنB :
ۋىتامىن B بولسا رەڭسىز،يىڭنىسىمان كىرىستال بولۇپ سۇدا ئاسان ئېرىيدۇ. ۋىتامىنB1 بولسا يۈزدىكى دانىخورەك ۋە ياغنى يوقىتىدۇ،نېرۋا سېستىمىسىنىڭ خىزمىتىنى كۈچەيتىدۇ.مىڭىنىڭ ھالسىزلىنىشى،نېرۋا ياللۇغى،ئەستە تۇتۇش قابىليىتىتۆۋەنلەش، بەدەندە تىتىرەك پەيدا بولۇش،ئىشتىھا تۇتۇلۇش، ئۇيقۇسى قېچىش قاتارلىق كېسەللەرگە پايدا قىلىدۇ.بۇنىڭدىن باشقا يەنە پۇت-قول ئۇيۇشۇش،پۇت تەمرەتكىسىمۇ ۋىتامىنB1نىڭ كەمچىللىكىدىن بولىدۇ.شۇڭا ۋىتامىنB1نىڭ كەمچىللىكىدىن بولغان يۇقارقى كېسەللىكلەرنى يوقۇتۇش ئۈچۈن مول بولغان ۋىتامىن B1 يېمەكلىكلىرىنى يېيىش لازىم: چامغۇر.گۈرۈچ قاتارلىق دانلىق زىرائەت بولۇپمۇ دانلىرىنىڭ پوستى.گۆش، تۇخۇم، سۈت، پىۋا ۋە پىۋا ئېچىتقۇسى، خېمىرتۇرۇچتاۋىتامىن B1 كۆپ بولىدۇ.شۇڭا كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئالىي ئۇن ئىشلىتىپ كېپەك ئۇن ئىشلەتمەسلىك ياخشى ئادەت ئەمەس.شاپتۇل،ۋىتامىنB1 تۈرىدىكىلەرنى تولۇقلاپ تۇرۇش بوغما ئۈچۈي فونكىسيىسىنى تەڭشەشكە پايدىلىق..
مۇھەممەت تايىر
مۇھەممەت تايىر، ئەر، ئۇيغۇر، 1902-يىلى لوپنۇر ناھىيىلىك چوڭكۆل كەنتىدە چارۋىچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ئۇ، دىنىي مەكتەپتە ئوقۇپ ساۋادىنى چىقارغان. ئۇنىڭ دادىسى نىياز ئىمام شاڭيو خېلى بىلىملىك كىشى بولغاچقا، ئۇ كىچىكىدىن باشلاپلا دادىسىغا ئەگىشىپ قوشاق ئېيتىپ يۈرگەن. دادىسىدىن ئايرىلغاندىن كېيىن يەنىلا قوشاق ئېيتىشنى تاشلىماي، ئۆزى قوشاق، داستان ئىجاد قىلىپ يىغىلىش ۋە سورۇنلاردا ئېيتىپ كەلگەن.بۇ قېتىم ئۇنىڭ بىر قىسىم داڭلىق چۆچەك ۋە داستانلىرىنى 2-توپلامغا كىرگۈزۈش مەقسىتىدە رەتلاۋاتىمىز. مۇھەممەت تايىر ھازىر ياشىنىپ قالغان بولسىمۇ قوشاق ۋە داستان ئېيتىشنى تاشلاپ قويماي داۋاملىق تىرىشىپ ئىزدىنىپ بىزنى نۇرغۇنلىغان قىممەتلىك ماتېرىياللار بىلەن تەمىنلىمەكتە.
ئەلبانى
ئەلبانى
شەيخ ئەلبانى ئۇنىڭغا ھەدىس ئىلمىنى ئۆگەتكەن ئۇستازى ئەللامە شەيخ مۇھەممەد رەغىب ئەت تەباغدىن ئۇنىڭدىن ھەدىس رىۋايەت قىلىشقا ئىزنى ئالىدۇ ۋە ئىجازەت(گۇۋاھنامە) ئالىدۇ. شەيخ بۇ ئىجازەتنى مۇختەسەر ئەل-ئۇلۇۋ (72-بەت) ۋە تەخدىر ئەس سەجىد(63-بەت) تە تىلغا ئالغان. ئۇنىڭ يەنە شەيخ باخجەتۇل بەيتار (ئۇنىڭ ئىسنادى ئىمام ئەھمەدكە تۇتىشىدۇ) دىنمۇ مۇشۇنداق ئىجازەت ئالغان. بۇلار مۇھەممەد شەيبانىنىڭ ئەلبانىنىڭ ھاياتى دېگەن ئەسىرىدە تىلغا ئېلىنىدۇ. بۇنداق ئىجازەت پەقەت ھەدىس ئىلمىدە ناھايىتى ياخشى نەتىجە ئالغان، ناھايىتى ئىشەنچلىك، ھەدىس رىۋايەت قىلسا بولىدۇ، دەپ قارىلىدىغانلارغىلا بېرىلەتتى. بۇ ئىجازەتنىڭ بىر نۇسخىسى ھازىر ئۇنىڭ ئوقۇغۇچىسى ئەلى ھەسەن ھەلەبى تەرىپىدىن ساقلانماقتا.
ئۇ دادىسىدىن يەنە سائەت ياساشنى ۋە رېمونت قىلىشنى ئۆگەنگەنىدى، كۆپ ئۆتمەيلا ئۇ بۇ ساھەدە پىشىپ يېتىلىشكە باشلايدۇ ھەم شۇنىڭدىن پايدىلىنىپ ئازراق كىرىم قىلىدۇ. ئۇ 20 ياش ئەتراپىدىلا ئەل مەنار ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان ماقالىلىرى بىلەن ھەدىس ۋە ئۇنىڭغا ئالاقىدار ئىلىملەردە بارا-بارا كۆز-كۆرۈنۈشكە باشلايدۇ. ئۇ ھەدىس ساھەسىدىكى خىزمىتىنى ھافىز ئەل ئىراقىنىڭ داڭلىق ئەسىرى "ئەل مۇغنى ئەن ھەملىل ئەسفار فى تەخرىج مە فىل ئىھيا مىنەل ئەخبار" دېگەن ئەسىرىگە شەرھ يېزىش بىلەن باشلايدۇ.
ئۇ ھەدىس ۋە ئۇنىڭ شاخچە ئىلىملىرىگە ئىچكىرىلەپ كىرمەكچى بولغاندا دادىسىنىڭ قارشىلىقىغا ئۇچرايدۇ. يەنە كېلىپ، ئۇنىڭ دادىسىنىڭ كۈتۈپخانىسىدا ھەدىس ئىلمىگە ئالاقىدار كىتابلار كۆپ ئەمەس بولۇپ، ئاساسەن ھەنەفىي فىقھىسىگە ئائىت كىتابلار بىلەن توشقۇزۇلغان ئىدى. ئەلبانىنىڭ كىتاب سېتىۋېلىشقا قۇربى يەتمەيتتى. شۇڭا ئۇ دەمەشىقتىكى داڭلىق كۈتۈپخانا "ئەل مەكتەبە ئەد-داھىرىييە" دىن، بەزى چاغلاردا كىتابپۇرۇشلاردىن كىتابلارنى ئارىيەتكە ئېلىپ كۆرەتتى. ھەدىس ئىلمى ئۇنى ئۆزىگە پۈتۈنلەي جەلپ قىلىۋالىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇ ھەدىس ئۆگىنىشكە بېشىچىلاپ كىرىپلا كېتىدۇ، ئۇ بەزى چاغلاردا دۇكىنىنىڭ ئىشىكىنى تاقاپ قويۇپ، ئۇدا 12 سائەتلەپ كىتاب كۆرەتتى، پەقەت ناماز ئۈچۈنلا ئىشىنى توختىتىپ سىرتقا چىقاتتى. ھەتتا تاماقنىمۇ ئۇنتۇپ قالاتتى، پەقەت يېنىغا ئازراق ئىچىملىكلا قويۇۋالاتتى.
كۈتۈپخانا ئۇنىڭ تەتقىقاتىنى خاتىرجەم ئېلىپ بېرىشى ئۈچۈن ئايرىم بىر ئۆي ئاجرىتىپ بېرىدۇ. يەنە ئۇنىڭغا كۈتۈپخانا ئېچىلىشتىن بۇرۇن كېلىپ كىتاب كۆرۈشى ئۈچۈن كۈتۈپخانىنىڭ ئاچقۇچىدىن بىرنى بېرىدۇ. ئۇ شۇ يەردىكى ئايرىم ئىشخانىسىغا ئەتىگەندىلا كىرىۋالسا تاكى خۇپتەندىن كېيىنگىچە شۇ يەردە بولاتتى. مۇشۇ مەزگىلدە ئۇ نۇرغۇنلىغان ئېسىل ئەسەرلەرنى يېزىپ چىقىدۇ. بۇ ئەسەرلەرنىڭ بەزىلىرى تا ھازىرغىچە كىتابخانلار بىلەن يۈز كۆرۈشكىنى يوق.
شەيخ كىىشلەرگە تەۋھىدنى تارىتىش ۋە سۈننەتنى ئومۇملاشتۇرۇش جەريانىدا نۇرغۇنلىغان قارشىلىقلارغا ئۇچرايدۇ. لېكىن ئۇ بۇلارنىڭ ھەممىسىگە سەۋرچانلىق بىلەن مۇئامىلە قىلىدۇ. ئۇنى دەمەشىقتىكى نۇرغۇن مۆتىۋەر ئۆلىمالار ئۇنى قوللايدۇ ۋە ئۇنىڭ خىزمىتىنى داۋاملاشتۇرۇشىغا كۈچلۈك مەدەت بېرىدۇ، بۇلاردىن شەيخ بەھجەتۇل بەيجار، شەيخ ئابدۇلفەتتا ۋە تەۋفىق بەرزەخ رەھىمەھۇللا قاتارلىقلار بار ئىدى.
ئۇ دەۋەت خىزمىتى بىلەن قاتار، مىسىر، كۇۋەيت، بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى، ئىسپانىيە ۋە ئەنگىلىيە قاتارلىق دۆلەتلەرگە بارىدۇ. بۇ جەرياندا ئۇ نۇرغۇن قېتىم يۆتكىلىشكە مەجبۇر قىلىنىدۇ. سۈرىيەگە، سۈرىيەدىن ئىئوردانىيەگە، ئاندىن يەنە سۈرىيەگە، ئاندىن بېيرۇتقا، ئاندىن بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرىگە، ئاندىن ئوممانغا، ئاندىن ئىئوردانىيەگە كۆچۈشكە مەجبۇر بولىدۇ. ئۇنىڭ ھەدىس ئىلمىدە يازغان ئەسەرلىرى 100 پارچىدىن ئاشىدۇ.
ئۇھىندىستانلىق ئۇلۇغ ھەدىس ئالىمى، نەسەئىنىڭ سۇنەن كۇبراغا ۋە مىززىنىڭ تەخفەتۇل ئەشرەفكە شەرھ يازغان شەيخ ئابدۇسسەمەد شەرىفىدىن بىلەن ئۇچرىشىدۇ، كېيىن ئۇلار داۋاملىق خەت ئارقىلىق ئالاقىلىشىپ ئۆزلىرىنىڭ ھەدىس ئىلمى توغرىسىدىكى قاراشلىرىنى ئالماشتۇرىدۇ. بىر قېتىملىق خېتىدە شەيخ ئابدۇسسەمەد شەيخ ئەلبانىنى شۇ دەۋردىكى ئەڭ ئۇلۇغ ھەدىس ئالىمى دەپ قارايدىغانلىقىنى ئېيتقان ئىدى.
ئۇنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى ناھايىتى كۆپ، ئۇلارنىڭ ئىچىدە داڭلىقراقلىرىدىن: شەيخ ئابدۇل مۇھسىن ئاباد، شەيخ رابى مادالى، شەيخ ھەمدى ئابدۇلمەجىد، شەيخ مۇھەممەد ئىد ئابباسى، دوكتور ئۇمەر سۇلايمان ئەشقەر، شەيخ مۇھەممەد ئىبراھىم شەقرەھ، شەيخ مۇقبىل ئىبن ھەدى ئەل ۋادىيە، شەيخ ئالى خۇشخان، شەيخ مۇھەمەد جەمىل زەينۇ، شەيخ ئابدۇراھمان ئابدۇسسەمەد، شەيخ مەشۇر ھەسەن، شەيخ ئالى ھەسەن ئابدۇلھەمىد ئەل ھەلەبى، شەيخ سەلىم ئەل ھىلالى، شەيخ مۇھەممەد مۇسا نەسىر ۋە شەيخ ھۇسەيىن ئەۋەيشەھ قاتارلىقلار بار.
ھاياتىدا 30،000دىن كۆپرەك ھەدىسنىڭ ئىسنادىنى تەكشۈرگەن ۋە شەرھى يازغان.60 يىل سۈننەتنى تەكشۈرۈش، ئۆگىنىش ۋە ئۇنى يېيىش بىلەن مەشغۇل بولغان شەيخ ئەلبانى ھىجرەتنىڭ 1420-يىلى جامادىيەل ئاخىرنىڭ 22-كۈنى، مىلادىيە 1999-يىلى 2-ئۆكتەبىر، شەنبە كۈنى 87 يشىدا ئالەمدىن ئۆتتى
سوفىيە
Sofiye bolsa Bulghariye dikibixahar 2009 nopus bar, Sofiyening 1,270,043 nopusibar, 1,349 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 42.42°, xariki uzunluk 23°20.
ئىجاب
<div style="direction:rtl; font-family:'UKIJ nasq','ALKATIP nasq', 'Alpida_Unicode System', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> <div style="text-align:right; font-weight: normal; font-size:150%; clear:both; background: #FFFFFF; solid #cfcfcf;width:99%;"> ئىجاب (إيجاب): ساتقۇچى ياكى سېتىۋالغۇچىنىڭ سېتىش/ سېتىلىشقا بولغان پوزىتسىيىسىنى ئىپادىلەيدىغان «ماڭا بۇ مېلىڭنى مۇنچىلىك پۇلغا ساتقىن» ياكى «ساڭا بۇنى مۇنچىلىككە ساتىمەن» دېيىش، مەيىل لەۋزى.
ئۇيغۇرلاردىكى شەرمىي-ھايا ئىسراپچىلىقى
ئەختەم ئۆمەر
غەرب ئەللىرى كىنو-تېلېۋىزىيىسىنىڭ مەدەنىيەت سورۇنلىرىمىزغا شىددەتلىك باستۇرۇپ كىرىشى بىلەن بىللە كىرگەن ئاتالمىش پادىچى ئىشتانلىرى ۋە يەڭسىز كوپتىلىرى بىر قىسىم خانىم-قىزلىرىمىزنىڭ يارىشىملىق كۆينەكلىرىنى سالدۇرۇپ تاشلاشقا ئۈلگۈرۈپ، تال-تال سۇمبۇل چاچلارنى قىسقارتىپ، يالىڭاچلىنىشنىڭ بىرىنچى قەدىمىنى بېسىپ بولغان ئىدى. يارىشىملىق رەڭمۇ-رەڭ كۆينەكلەرنىڭ ئورنىغا ئالمىشىۋالغان پادىچىلار ئىشتىنىنى كىيگۈچىلەرنى ھەزىلكەشلەرنىڭ ئاتىشى بويىچە «تەمبۇر پاچاق، دۇتتار قوڭ» قىلىپ كۆرسەتتى؛ بۇنى بىز «يەر شارى خاراكتېرلىك ھادېسە»دەپ سۈكۈت قىلىپ تۇرساق، بۇخىل كېيىم بارغانسېرى تار، بارغانسېرى شالاڭلىشىپ ئۇياتلىق جايلارنىمۇ ياپالمايدىغان دەرىجىگە تەرەققىي قىلىدى. بىر تۈركۈم خانىم-قىزلىرىمىز ئارىسىدا ئالدىدىن قارىسا كىندىكى ۋە كىندىك ئەتراپى، كەينىدىن قارىسا ئارقا ئېرىقچىسى بىمالال كۆرۈنۈپ تۇرۇش ياكى بولمىسا ئاپئاق پاچاقلار تۇغما ھالەتتە نامايان بولۇش مودا بولدى. ئىشتاننىڭ ئېغى كىچىكلەپ، بېغى بوشاپ، ئۇلار بارغانسېرى بالىلىق ۋاقتىدىكى تۇرقىغا، قىلىقىغا قايتقىلى تۇردى؛ ئېغىدا دۇكان ئېچىشتىن ئۇيالمايدىغان ئەركىنلىك، كىيىملەرگە پاتماي قېلىۋاتقان «يەرلىك مەھسۇلاتى» نى كۆز-كۆز قىلىشتەك دادىللىق بارلىققا كەلدى. بۇ، بىز غەربلىكلەردىن قىزىقسىنىپ ئالغان ھارام سوۋغا ـ ئىپپەتنى ئۇنتۇپ، ئاتالمىش «زامانىۋىلاشقان» ھاياسىزلىق ئىدى!…
خوش، ئادەمنىڭ بوۋاق ۋاقتىدىكى، 2-3 ياشلىق ۋاقتىدىكى كىيىم كېيىش ئادىتى، تەقى-تۇرق شەكلى چوڭ بولغاندىمۇ يارىشارمۇ؟ ئۇچاغدا ئوماق كۆرۈنگەن نەرسە، تۇيۇلمايدىغان ئەۋرەت بالاغەتكە يەتكەندە ئۇنداق تۇيۇلمايدۇ، ئەلبەتتە. ھازىر بەزى چوڭ شەھەرلەردىكى چار يىلاندەك تولغۇشۇپ «بولاق مانتا! كۆرسەڭ كۆزۈڭگە، يېسەڭ ئۆزۈڭگە پايدا» دېگەندەك مېڭىشىۋاتقان قىز-چوكانلىرىمىزغا ھەرگىزمۇ ياراشمايدۇ. چۈنكى، شۇلارنىڭ بەزىلىرى ئانا بولۇش يېشىغا يەتكەن، بەزىلىرى نەچچە بالىغا ئانا بولۇپ بولغانلاردۇر. ئېنىقكى، ئۇلار دىيانەتلىك، ھايا-نۇمۇسلۇق ئائىلىلەرنىڭ پەرزەنتلىرى، ھىچ بولمىغاندا ئاتا-ئانىلىرى دىنسىز ئەمەس!… ئەڭ خەتەرلىك بولغىنى شۇكى، ئاتا-ئانىلار ساپاسىز بولمىغىنى بىلەن شۇنداق ئائىلىلەردە ئەقىدە-ئىتىقاد، مىللىي ئەنئەنە، مىللىي ئەخلاق قارىشى سۇسلاشقان…
ھەممىگە ئايانكى، ئەخلاق ـ ئىنساننىڭ ئىنسانلىق زىننىتى. ئەخلاقى ئۆلگەن جەمئىيەتنى قانۇن تولۇق ئىدارە قىلىشقا ئۈلگۈرۈپ بولالمايدۇ، ھۆكۈمەتمۇ باشقۇرۇپ بولالمايدۇ. ئەخلاقى زاۋاللىققا يۈزلەنگەن قەۋمنى تەبىئەت ھالاك قىلىدۇ. ساماۋىي كىتاپلاردا بۇنداق بايانالار ئوچۇق بولۇپ، بۈگۈنكى ئىلىم-پەنمۇ بۇنى ئىنكار قىلمايدۇ. بۈگۈنكى ھالاكەت ۋە پالاكەت ـ «ئەيدىز» نى مەركەز قىلغان مەرەزلىكلەر ئەخلاقى يوقالغان ھەربىر ئائىلە، ھەربىر ئادەمگە «ئوتنى كىم تۇتسا شۇنىڭ قولى كۆيۈش» نەزەرىيىسى بويىچە كېلىۋاتقان ئاپەتلەردۇر. شۇڭا، ئاچچىق تولغاقتىن مىڭ ئۆلۈپ، بىر تىرىلىپ بالا تۇغقان ئانىلار، تەرلەپ-تەپچىرەپ، پەپىلەپ بالا باققان ئاتىلار پەرزەنتلەرنىڭ، بولۇپمۇ قىزلارنىڭ ئىشتانلىرىنىڭ ئېغى ھەم بېغىغا ھېزىي بولمىساق بولمايدۇ. پەرزەنتلەرنى ئاتا-ئانىلىرىدىن ئايرىپ تەربىيلەش مەجبۇرىيىتىنى بوينىغا ئالغان مەكتەپلەر، مۇئەللىملەرمۇ بۇ ئىشتا تېگىشلىك بۇرچىنى ئادا قىلىشلىرى كېرەك. ھەربىر ئادەم، ئاتا-ئانا، ھەربىر يۇرت بالىسىغىلا ئەمەس، بەلكى ئۆزى باققان ئىت-مۆشۈكلەرگىمۇ ئېگە بولۇشى، ئۇنىڭ تەقدىرىگە، ھايات-ماماتىغا كۆڭۈل بۆلۈشى كېرەك. ئۇنداق بولمايدىكەن، تەبىئەت ۋە جەمئىيەتنىڭ خارلىشى، يەكلىشىدىن، نامراتلىقتىن مەڭگۈ قۇتۇلالمايمىز! ئىشلىرىمىز ئالغا باسمايدۇ، روناق تاپمايمىز، ياخشى تىلەكلىرىمىز ئەمەلگە ئاشمايدۇ!… ئويلاپ كۆرەيلى، ئىنساننىڭ قولتۇق، چاتلىرىدا قانچىلىك گۈزەللىك بولسۇن؟ بولمىسا ياراتقۇچىمىز اللە ئۇنى كۆرۈنۈپ تۇرىدىغان جايغا ئەمەس، بەلكى تەبىئىي ھالدا يوشۇرۇلىدىغان جايلارغا ئورۇنلاشتۇرارمىدى؟!…
يۇرت كاتتىلىرى، چوڭلار، بايلار، ئۆلىما-ئالىملارنىڭ، ئېسىل بىنا-داچا، ئالىي ماشىنىدا ئولتۇرۇۋاتقانلارنىڭ بۇ جەھەتتىكى مەسئۇلىيىتىمۇ باشقا ئاتا-ئانىلارنىڭكىدىن كەم ئەمەستۇر. باشقىلار بىلەن كارى بولماي ئۆز نەپسىنى ئويلاش، قولىدىكى نام-ئەمەل، بايلىقنى ياشىۋېلىشنىڭ پۇرسىتى، دەسمايىسى دەپ قاراش ـ ئەخمەقلىق، نادانلىقتىن باشقا نەرسە ئەمەستۇر. باشتا تىلغا ئېلىپ تەكىتلىگىنىمىزدەك، ھەرقانداق ئىشنىڭ تېگىشلىك مەسئۇلىيىتى بولىدۇ. مەسىلەن، سىزدىكى بايلىقنىڭ، سىزدىكى ئەمەل-مەنسەپنىڭ، سىزدىكى يۈز-ئابروينىڭ، سىزدىكى ئىلىم-بىلىمنىڭ، سىزدىكى ھۈنەر-كەسىپنىڭ!… بىر راھەتنىڭ مىڭ پاتمان جاپاسى، ئون كوي پۇلنىڭ يۈز كويلۇق دەردى بولغاندەك، بىر لەززەتنىڭ يۈز ئازاپلىق مەسئۇلىيىتى بولماي قالامدۇ؟ شۇڭا ھەربىر ئادەم بىرخىل مەسئۇلىيەت مۇھىتىدا ياشىشى كېرەك. بۇ يەردە بىر گەپنى قىستۇرۇپ قويۇشنى ئەۋزەل بىلدىم، مەلۇم بىر مەشھۇر قىزبېدىكى ئىچكىرى ئۆلكىلەرگە « قىز » توشۇپ، بەش يىلدا 400 مىڭ كوي پۇل تاپقان ئىكەن، ئالتىنچى يىلى بىر ئىپلاس كېسەل بىلەن يۇقۇملۇنۇپ، كاتتا دوختۇرخانىدا 600 مىڭ كويغا داۋالىنىپ ئاران ساقىيىپ، 200 مىڭ كويغا قەرزدار بولۇپ قاپتۇ… ئېنىقكى، تەبىئىي ھالال بولمىغان ئىشتا ئىنسانغا ئارتۇقچە ياخشىلىق يوق! مۇشۇ سەۋەپتىنمۇ بەگلىك ۋە بايلىقنىڭ راھىتىدىن كۆرە ئازابى كۆپىيىپ كەتمەكتە. يالغان بايلىقنىڭ دەردى-بالاسى كۆپەيمەكتە. بەگ-بايلارنىڭ بايلىقىدىن قەرزى كۆپ، ئۆتىدىغان سۆزىدىن ئۆتمەيدىغان گېپى جىق بولماقتا!…
خوش، گېپىمىزگە قايتساق، بەزى قىز-چوكانلارنىڭ ئىشتىنىنىڭ ئېغى قالمىغاندە، بەزىلەرنىڭ ئاغزىنىڭ بېغى قالماسلىق يەنە بىر ئەگەشمە ھاياسىزلىق بولىۋاتىدۇ. كوچىدا ماڭسا قېرى ئىتنىڭ كونا سۆڭەككە كۈچى يەتمەي سۆڭەكنى كاراسلاتقاندەك ئاغزىدىن پاقىنىڭ گېلىدىكى شاردەك كۆپۈك چىقىرىپ سېغىز چايناپ مېڭىشلار؛ يولدا، ئاممىۋى سورۇنلاردا، باشقىلار بىلەن پاراڭلىشىۋاتقاندا توختىماي ماك چايناشلار… قېلىپىدىن چىققان ھاياسىزلىق، باشقىلارغا ھاقارەت قىلىش بولۇپ ھىساپلىنىدۇ. بۇلاردىن باشقا ئەيمەنمەي ئەرلەر بىلەن تەڭ ئولتۇرۇپ تاماكا چېكىش، ھاراق ئىچىش بەزىبىر بۇزۇق ئاياللارنىڭ نورمال ئادىتىگە ئايلىنىپ قالدى. ئاپتوبۇسلاردا، ئادەم كۆپ يەرلەردە يەل مىلتىق ئاتقاندەك چاڭىلداپ سۆزلىشىۋاتقانلارنى ئۇچراتقىلى بولىدۇ: «… ئاخشامقى سورۇندا ھېلىقى مەتۇلارغا پۇلنى تازا جىق خەجلەتتۇق دېگىنا ئاداش! قىممەت سەيلەرنى دىڭلا قىلىپ، ياڭجۇ بىلەن داخې، دا چىش قىلدۇق… ئاندىن… كېچىچە تۈزۈك ئۇيقا يوق… ھازىر تاۋيەندەخېڭ، چىشلىۋالغان ئوخشايدۇ…»
لەنەت!!!… مۇشۇنداق گەپلەر ئەسلىدە بىزنىڭ خوتۇن-بالىلىرىمىزنىڭ ئاغزىدىن چىقىشقا تېگىشلىك گەپلەرمىدى جامائەت؟! قىزبالا دېگەننىڭ سۆزى ھايالىق، مۇلايىم، سىلىق، يېقىشلىق، لەززەتلىك بولمامتى؟ يوشۇرۇشقا تېگىشلىك جايلار لايىقىدا يوشۇرۇلسا تېخىمۇ جەلپكار كۆرۈنمەمتى؟…
بىر قىسىم خوتۇن-قىزلىرىمىزنىڭ مۇشۇنداق ئېزىپ كېتىشىدە، توغرا يولدىن تېيىپ كېتىشىدە ھەربىر ئاتا-ئانىنىڭ، ھەربىر ئەركەك تۈكى بار يىگىتنىڭ ئېغىر مەسئۇلىيىتى بولىشى كېرەك!…
«ھاياسىز ئەلدە بەرىكەت بولماس» دەيدۇ كونىلار، ئۇنىڭغا قەتئىي يول قويماسلىقىمىز كېرەك!…
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئابدۇرەھمەت
ئابدىرەخمەت، رەخمەت
تېرەم كەڭرى چوققىسى
تېرەم كەڭرى چوققىسى قاراقۇرۇم تاغ تىزمىسىدىكى مۇزتاغنىڭ بىر چوققىسىدۇر.
خەرىتە
<mapframe latitude="35.58" longitude="77.078333" zoom="9" width="1000" height="1000" align="right" /> thumb|قاراقۇرۇم
كورلا شەھىرى
كورلا شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر شەھەر بۇلۇپ، مەمۇرى جەھەتتىن بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىگە قارايدۇ. كورلىنى يەنە "نەشپۈت شەھىرى" دەيدۇ، چۈنكى كورلىنىڭ نەشپۈتلىرى جۇڭگودا ئەڭ داڭلىق.
جۇغراپىيە
كورلىنىڭ يەر مەيدانى 482،665 كۇۋادىرات كىلومېتېر. كورلا ئۈرۈمچىدىن تەخمىنەن 200 كىلومېتېر غەربىي جەنۇبىگە جايلاشقان. كورلا تەڭرى تېغىنىڭ جەنۇبىدا ۋە تاكلىماكان چۆلىنىڭ شىمالىدا جايلاشقان. كورلىنىڭ مەركىزىدە كوڭچى دەرياسى ئاقىدۇ. بۇ دەريانىڭ سۈيى باغراش كۆلىدىن كېلىدۇ.
كورلا ئىقلىمى
كورلا شەھىرىنىڭ كىلىماتى ناھايىتى قۇرغاق. يىلدا 3،000 سائەت ئاپتاپ چىقىدۇ. بۇ سەۋەبتىن كۆپ كۈنلىرى ھاۋا ئوچۇق بولىدۇ. ھەر يىلى پەقەت 115.9 مىللىمېتىر يامغۇر ۋە قارياغىدۇ. ھەر يىلى 2- ئايدىن 3- ئايغىچە بىر نەچچە قېتىم قۇم  بوران چىقىدۇ ۋە توپا ياغىدۇ. 1- ئاي ئەڭ سوغۇق ئاي بولۇپ، ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرا نۆلدىن تۆۋەن 7 ˚ سېلسىيە گرادۇس بولىدۇ. 7- ئاي ئەڭ ئىسسىق ئاي بولۇپ، ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرا 33 ˚ سېلسىيە گرادۇس بولىدۇ.
ئىقتىسادى
كورلىنىڭ ئىقتىسادى ئىككى سەۋەب بىلەن تونۇلغان. بىرىنچى سەۋەب نېفىت بولىدۇ. تارىم ئويمانلىقىدىكى جۇڭگو بېنزىن شىركىتىنىڭ باش شتابى كورلىدا. ئىككىنچى سەۋەب - دېھقانچىلىق، بولۇپمۇ نەشپۈتلىرى ۋە توغاچ شاپتۇللىرى بەك داڭلىق.
شەھەر قۇرۇلۇشى
كورلا شەھىرى تاغقا بەك يېقىن بولۇپ، شەرقتىن غەربكە قۇرۇلغان. شەھەرنىڭ كەڭلىكى 15 كىلومېتىر ۋە ئۇزۇنلىقى 5  كىلومېتىر. كورلىنىڭ قۇرۇلۇشلىرى تولىمۇ رەتلىك، كوچىلىرى ئازادە. شەھەرنىڭ شەرقىدە يېڭى ئېچىلغان رايون بار. بۇ رايوندا ئۈچ ئالىي مەكتەپ بار. كورلىنىڭ غەربى ئەڭ كونا راييون ھېسابلىنىدۇ. بۇ يەردە بىرىنچى نومۇرلۇق مەكتەپ، بىر نەچچە بازارلار بار. مەسىلەن، ئالتۇن ئۈچ بولۇڭ بازىرى، باغراش بازىرى ۋە چوڭ بازار قاتارلىقلار. بۇ جايدا يەنە كۆپلىگەن دۇكانلار، سودا سارىيى ۋە جەلق مەيدانى بار. كورلىنىڭ پويىز ئىستانسىسى شىمالدا جايلاشقان. كورلىدىكى ئاممىۋى قاتناش ئىنتايىن قولايلىق. 20-30 مىنۇتتا شەھەرنىڭ بىر چەككىسىدىن يەنە بىر چەككىسىگە بارالايسىز.
كورلىدا ئۈچ گۈزەل دەريا بار: توز دەرياسى، ئاققۇ دەرياسى، ۋە كاككۇك دەرياسى. ئاققۇ دەرياسىنىڭ ئوتتۇرىسىدا ھەر كۈنى رەڭدار چىراغلاردا گۈزەل مۇزىكا ساداسىغا ئەگىشىپ، فونتانلار ئېتىلىپ چىقىدۇ. دەريالارنى بويلاپ ماڭسىڭىز، چىرايلىق باغچىلارنى كۆرەلەيسىز. بۇ باغچىلاردا ياپ- يېشىل دەرەخلەر قەد كۆتىرىپ تۇرىدۇ.
نۇپوس ئىستاتىستىكىسى
1995- يىلى رەسمىي نوپۇس تەكشۈرۈش قىلىندى. ئۇنىڭدا ئۇيغۇرلار 29.6% ، خەنزۇلار 59.85% ، باشقا مىللەتلەر 10.55%تىنى تەشكىل قىلغان. 2000- يىلى كورلىنىڭ نۇپۇسى  381،943 ئىدى. 2010- يىلىنىڭ رەسمىي نوپۇس تەكشۈرۈش ئىستاتىستىكىسىغا ئاساسلانغاندا كورلىدا 23 مىللەت بولۇپ، ئۇنىڭ نوپۇسى 549،324. شەھەرلىك ھۆكۈمەت تور بېكىتىنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا ھازىر كورلىنىڭ نوپۇسى تەخمىنەن 1،000،000.
ساياھەتچىلىك
كورلىدا گۈزەل باغچىلاردىن باشقا يەنە كۆپ قىزىق ئورۇنلار بار. مەسىلەن، قەدىمىي لولان شەھىرى كورلىغا بەك يېقىن. يەنە تاكلىماكان چۆلىنىڭ چېتىدە تېرەك ئورمانى بار. كۈزدە   گۈزەل ئالتۇنرەڭ تېرەك ئورمانلىقى ۋە قۇم دۇۋىلىرىنى كۆرەلەيسىز. بۇ ئورمانلىق بىلەن قۇم بارخانلىرى كورلىدىن 1.5 سائەتلىك يولدا.
كۆپ ئاھالىلەر يازدا ئىسسىقتىن قېچىپ باغراش كۆلىگە بارىدۇ. بۇ كۆل كورلىدىن پەقەت 57 كىلومېتىر يىراقلىقىدا جايلاشقان.
كورلىنىڭ ئەڭ ئېگىز ئورنى لوڭشان مەيدانى. بۇ يەر بەك قىزىقارلىق؛ بۇ يەردە كۆڭۈل ئېچىش باغچىسى، كۆل، چىغىر يول ۋە ھايۋاناتلار باغچىسى بار. شۇ ياردىن كورلىنىڭ  چىرايلىق مەنزىرىلىرىنى كۆرەلەيسىز.
ئەجەل پۈتۈكى
فىلىم ۋەقەلىكى
ئەجەل پۈتۈكى ناملىق بۇ كارتون فىلىمدە دىۋە ريۇكۇ ئىنسانلار دۇنياسىغا تاشلىۋەتكەن بىر ئەجەل پۈتۈكىنى تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنىڭ ئەلاچى ئوقۇغۇچىسى رايتونىڭ تېپىۋالغانلىقى ۋە بۇ پۈتۈككە كىمنىڭ ئىسمىنى يېزىپ قويسا شۇنىڭ ئۆلىدىغانلىقى قاتارلىق بىر قاتار مەزمۇنلار بايان قىلىنغان. دەسلىۋىدە ئۇ بۇ خاتىرنىڭ خاسىيىتىگە ئىشەنمەيدۇ، كېيىن ئىسمىنى مۇنداقلا يېزىپ قويغان ئادەمنىڭ ئۆلۈپ كەتكىنىنى كۆرۈپ ئاستا-ئاستا بۇ خاتىرىنى چۈشىنىشكە باشلايدۇ ھەم خاتىرىگە تۈرمىدىكى ئۆلۈمگە ھۆكۈم قىلىنغان ھەم قانۇن تورىنىڭ سىرتىدىكى جىنايەتچىلەرنىڭ ئىسمىنى يېزىپ، ئۇلارنى يوقىتىپ بىر گۈزەل دۇنيا قۇرۇش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىدۇ. بىرلەشكەن خەلقئارا جىنايى ئىشلار ساقچى تەشكىلاتى (ICPO) نىڭ ئالاھىدە ساقچىسى L بولسا رايتونىڭ قىلمشىنى خالىغانچە ئادەم ئۆلتۈرۈش، قىرغىنچىلىق دەپ قاراپ پۈتۈن دۇنيا ساقچى كۈچىنى ھەرىكەتلەندۈرۈپ (L نىڭ مۇشۇنداق ھوقۇقى بار، ئۇ خەلقئارا جىنايى ئىشلار ساقچىسى بولغانلىقتىن ب د ت ئۇنىڭغا مۇشۇ ھوقۇقنى بەرگەن) رايتونى تۇتماقچى بولىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئىككەيلەن ئوتتۇرسىدىكى ھايات ماماتلىق ئەقىل سىنىشىش باشلىنىدۇ.
شان-شەرەپلىرى
2003-يىلى ياپونىيەدىكى ئەڭ چوڭ كارتون رەسىم ژورنىلى «ياشلارJump»نىڭ يىللىق ئوقۇرمىنى ئەڭ زور چىمپىيونلۇق مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. 2007-يىلى كارتون نۇسخىسى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن كارتون مۇكاپاتىغا ئىرىشكەن.
قەمەرىي ھەرفلەر
قەمەرىي ھەرفلەر (ئەرەبچە: اَلْحُـرُوْفُ الْقَمَـرِيَّةُ \ئەل ھۇرۇفۇل قەمەرىييە)، ئەرەبچە كەلىمەلەرنىڭ ئەلىف-لام ( ال ) قوشۇلىشى بىلەن مەلۇملۇق قازانغاندا ئەلىف-لامنىڭ لامىنى .وقۇغاندىن كېيىن ئوقۇلىدىغان ھەرفلەردۇر.
قەمەرىي ھەرفلەر جەمئىي 14 دانەدۇر.
ئابدۇرەھىم
ئابدىرېھىم، رەھىم، رەيىم، رېيىم
رەھىملىك ئاللاھنىڭ بەندىسى
نۇر بەكرى
thumb|ئۇيغۇر ئاپتونوم رايون رەئىسى - نۇر بەكرى
نۇر بەكرى(خىتايچە:努尔·白克力، ئىنگىلىزچە: Nur Bekri)، ئەر، ئۇيغۇر. بورتالا شەھىرىدىن. 1961-يىلى 8-ئايدا تۇغۇلغان. مەركىزىي پارتىيە مەكتىپى ئاسپرانتلار سىنىپىنىڭ سىياسەت، نەزەرىيە كەسپىنى پۈتكۈزگەن، مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىنىڭ ئاسپرانت ئوقۇش تارىخىغا ئىگە.
خىزمەت تارىخى
2014- يىلى 12- ئايدا مەركەزگە يۆتكەپ كېتىلگەن. ئورنىغا شۆھرەت زاكىر شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ رەئىسلىكىگە تەيىنلەنگەن.
2015-يىلى 1-ئاينىڭ 9-كۈنى، دۆلەتلىك ئېنىرگىيە ئىدرىسنىڭ شۇجىسى، ئىدار باشلىقى بولغان.
تۇتۇلۇشى
2018-يىلى 9-ئاينىڭ 21-كۈنى، ج ك پ مەركىزىي كومىتېتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن، مەركىزىي ئىنتىزام تەكشۈرۈش كومىتېتى، دۆلەت رېۋىزىيە كومىتېتى دۆلەت تەرەققىيات ۋە ئىسلاھات كومىتېتى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سابىق ئەزاسى، مۇئاۋىن مۇدىرى، دۆلەت ئېنېرگىيە ئىدارىسى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سابىق شۇجىسى، ئىدارە باشلىقى نۇر بەكرىنىڭ ئىنتىزامغا، قانۇنغا ئېغىر خىلاپلىق قىلىش مەسىلىسىنى دېلو تۇرغۇزۇپ تەكشۈردى.(1)
ئەيىبنامەسى
تەكشۈرۈش ئارقىلىق بايقىلىشىچە، نۇر بەكرى تەشكىلنىڭ تەكشۈرۈشىگە قارشىلىق قىلىپ، تەشكىلىي سۆھبەت ۋاقتىدا مەسىلىسىنى ئەينەن چۈشەندۈرمىگەن؛ ئاچكۆزلۈك قىلىپ چىرىكلەشكەن، جەمەت خاراكتېرلىك چىرىكلەشكەن، ۋەزىپىسىدىكى قولايلىق ياكى خىزمەت ھوقۇقى، مەرتىۋىسىدىن شەكىللەنگەن قولايلىق شارائىتتىن پايدىلىنىپ، باشقىلارنىڭ ۋەزىپىسىنى ئۆستۈرۈش، خىزمەت يۆتكىلىش، كارخانا تىجارىتى، قېزىلما بايلىقلارنى ئېچىش قاتارلىق جەھەتلەردە ياردەم بېرىپ، بىۋاسىتە ياكى باشقا تۇغقانلىرى ئارقىلىق باشقىلاردىن زور سوممىلىق مال- مۈلۈكلەرنى قانۇنسىز قۇبۇل قىلغان؛ مەركەزنىڭ سەككىز تۈرلۈك بەلگىلىمىسىنىڭ روھىغا خىلاپلىق قىلغان، باشقىلاردىن ئۇنىڭ ئائىلىسىدىكىلەرنى ئۇزاققىچە ھەقسىز ئالىي دەرىجىلىك ماشىنا، مەخسۇس شوپۇر قاتارلىق مۇلازىمەتلەر بىلەن تەمىنلىشىنى تەلەپ قىلغان، ئىنتىزامغا ئاشكارا خىلاپلىق قىلغان، كۆپ قېتىم بەلگىلىمىگە خىلاپ ھالدا ئالىي دەرىجىلىك زىياپەتلەرنى قوبۇل قىلغان، زور سوممىلىق سوۋغات، ھۆرمەت پۇلى ئالغان؛ تۇرمۇشتا راھەت-پاراغەتكە بېرىلىپ، ئىسراپخورلۇق قىلغان، ئەخلاقى بۇزۇلۇپ، ھوقۇق - سەتەڭ سودىسىغا بېرىلگەن.
نۇر بەكرى غايە ۋە ئېتىقادىنى يوقاتقان، ئۇنىڭدا «تۆت ئاڭ» قىلچىمۇ يوق، پارتىيەنىڭ سىياسىي ئىنتىزامى، تەشكىلىي ئىنتىزامى، پاكلىق ئىنتىزامى، تۇرمۇش ئىنتىزامىغا ئېغىر خىلاپلىق قىلغان، ۋەزىپىگە مۇناسىۋەتلىك قانۇنغا خىلاپ قىلمىش شەكىللەندۈرگەن ۋە پارا ئېلىش جىنايىتى ئۆتكۈزگەن، پارتىيە 18-قۇرۇلتىيىدىن كېيىنمۇ ھۇشىنى يىغمىغان، قولىنى تارتمىغان، ھېيىقىشنى، ئەيمىنىشنى بىلمىگەن، خاراكتېرى ئىنتايىن يامان، ئاقىۋىتى ئىنتايىن ئېغىر بولۇپ، قاتتىق بىر تەرەپ قىلىش كېرەك. «جۇڭگو كومۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ ئىنتىزام جازاسى نىزامى»، «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ رېۋىزىيە قانۇنى» قاتارلىق ئالاقىدار بەلگىمىلەرگە ئاساسەن، مەركىزىي ئىنتىزام تەكشۈرۈش كومىتېتى دائىمىي كومىتېتىنىڭ يىغىنىدا مۇزاكىرە قىلىشى ھەمدە مەركىزىي كومىتېتنىڭ تەستىقلىشى ئارقىلىق، نۇر بەكرىگە پارتىيەدىن قوغلاش جازاسى بېرىش قارار قىلىندى؛ دۆلەتلىك رېۋىزىيە كومىتېتى ئۇنىڭغا خىزمەتتىن ھەيدەش جازاسى بەردى؛ ئۇنىڭ قانۇن-ئىنتىزامغا خىلاپ تاپاۋىتى مۇسادىرە قىلىندى؛ ئۇنىڭ جىنايەتكە چېتىشلىق مەسىلىسى تەپتىش ئورگىنىنىڭ قانۇن بويىچە تەكشۈرۈپ ئەيىبلىشىگە ئۆتكۈزۈپ بېرىلىدۇ، چېتىشلىق مال-مۈلكى دېلوغا قوشۇپ ئۆتكۈزۈپ بېرىلىدۇ.(1)
سوتلىنىشى
تەكشۈرۈپ ئېنىقلاش ئارقىلىق، 1998-يىلىدىن 2018-يىلىغىچە جاۋابكار نۇر بەكرى ج ك پ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ئۈرۈمچى شەھەرلىك پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، شەھەر باشلىقى، ج ك پ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، مۇئاۋىن شۇجىسى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ مۇۋەققەت رەئىسى، رەئىسى، دۆلەتلىك تەرەققىيات ۋە ئىسلاھات كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، دۆلەتلىك ئېنېرگىيە ئىدارىسىنىڭ باشلىقى بولغان مەزگىلدە ۋەزىپىسىدىكى قولايلىق ياكى ھوقۇقى، ئورنى شەكىللەندۈرگەن قولايلىق شارائىت ئارقىلىق ئالاقىدار ئورۇن ۋە شەخسلەرگە قۇرۇلۇشنى ھۆددىگە ئېلىش، مەھسۇلاتنى كېڭەيتىش، ئېتىبار بېرىش سىياسىتىدىن بەھرىمەن بولۇش قاتارلىق ئىشلاردا ياردەم بەرگەن، بىۋاسىتە ياكى باشقىلار ئارقىلىق قانۇنسىز قوبۇل قىلغان مال-مۈلۈكىنى خەلق پۇلىغا سۇندۇرغاندا جەمئىي 79 مىليون 100 مىڭ يۈەندىن ئاشىدۇ.(2)
ھۈكۈم
2019-يىلى 12-ئاينىڭ 2-كۈنى لىياۋنىڭ ئۆلكىسى شېنياڭ شەھەرلىك ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىسى دۆلەتلىك تەرەققىيات ۋە ئىسلاھات كومىتېتىنىڭ سابىق مۇئاۋىن مۇدىرى، دۆلەتلىك ئېنېرگىيە ئىدارىسىنىڭ سابىق باشلىقى نۇر بەكرىنىڭ پارا ئېلىش جىنايىتىگە ئاشكارا ھۆكۈم چىقىرىپ، مۇددەتسىز قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلدى،  بارلىق شەخسىي مال-مۈلكىنى مۇسادىرە قىلدى؛ نۇر بەكرى جىنايەت ئۆتكۈزۈپ ئېرىشكەن زاڭ پۇل ۋە ئۇنىڭ تۇغۇندىسىنى دۆلەت خەزىنىسىگە تاپشۇرغۇزدى. نۇر بەكرى سوتنىڭ ئۆزىدە ھۆكۈمگە بويسۇنىدىغانلىقى، نارازىلىق ئەرزى سۇنمايدىغانلىقىنى بىلدۈردى.
شېنياڭ شەھەرلىك ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىسى جاۋابكار نۇر بەكرىنىڭ قىلمىشىدىن پارا ئېلىش جىنايىتى شەكىللىنىدۇ، سوممىسى ئالاھىدە يۇقىرى، قانۇن بويىچە جازالاش كېرەك، دەپ قارىدى. نۇر بەكرىنىڭ دېلو سادىر قىلغاندىن كېيىن، مەمۇرىي تەپتىش ئورگانلىرىنىڭ تېخى ئىگەللىمىگەن كۆپ قىسىم جىنايەت پاكىتلىرىنى تەشەببۇسكارلىق بىلەن تاپشۇرغانلىقى، جىنايىتىنى ئەينەن ئىقرار قىلىپ، توۋا قىلغانلىقى، ئاكتىپلىق بىلەن زاڭ مالنى قايتۇرغانلىقى ھەمدە دېلوغا چېتىشلىق زاڭ پۇل، زاڭ مالنىڭ كۆپ قىسمىنىڭ قايتۇرۇۋېلىنغانلىقى، قانۇندا بەلگىلەنگەن، ئەھۋالغا قاراپ يېنىك جازا بېرىش شەرتىگە توشىدىغانلىقى كۆزدە تۇتۇلۇپ قانۇن بويىچە يېنىك جازا بېرىلىدۇ، دەپ يۇقارقى ھۆكۈمنى چىقاردى.
مەنبە
1.خەلق تورى http://uyghur.people.com.cn/155989/15758543.html
كسېنون
left|thumbnail|250px
نۇر بەكرى
مەنبە
2. جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى https://web.archive.org/web/20191204034313/http://www.uycnr.com/jdt2019/201912/t20191203_1374461.html
قوبۇل
<div style="direction:rtl; font-family:'UKIJ nasq','ALKATIP nasq', 'Alpida_Unicode System', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> <div style="text-align:right; font-weight: normal; font-size:150%; clear:both; background: #FFFFFF; solid #cfcfcf;width:99%;"> قوبۇل (قبول)ياكى قەبۇل: ساتقۇچى ياكى سېتىۋالغۇچىنىڭ سېتىش/ سېتىلىشقا بولغان پوزىتسىيىسىنى ئىپادىلەيدىغان «بۇ مېلىڭنى مۇنچىلىك پۇلغا ئالدىم» ياكى «بۇنى ساڭا مۇنچىلىك پۇلغا ساتتىم» دېيىش، قوبۇل لەۋزى.
كسېنون
ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
قوللىنىشى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
ئەيسا مۇسا
ئەيسا مۇسا 1908-يىلى لوپنۇر ناھىيسىنىڭ چوڭكۆل كەنتىدە دېھقان ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ئازادلىقتىن ئىلگىرى ئۆز كەنتىدە دىنى ۋە پەننى مەكتەپتە ئوقۇغان. ئۇنىڭ ئاتىسى مۇساخۇن داڭلىق قوشاقچى بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇ ئاتىسىدىن ئۆگىنىپ قوشاقچى بولۇپ يېتىلگەن. ئۇ كىچىكىدىن باشلاپلا سورۇنلاردا ۋە ھاشار مەدىكارچىلىقلاردا قوشاق ئېيتىپ ئاممىنىڭ كۆڭلىنى ئاچقان. ئازادلىقتىن ئىلگىرى ۋە كىيىن داۋاملىق ھالغا ئۆزى قوشاق توقۇپ يۇرتداشلىرىدا ئېيتىپ بېرىپ ئۇلارنىڭ ئالقىشىغا ئېرىشكەن. لوپنۇر خەلق قوشاقلىرى توپلىمىغا "لەڭ قوشىقى"،"مۇھەببەت قوشىقى"،"چاقىلىق ئالۋېڭى" قاتارلىق تارىخىي قوشاقلىرى كىرگۈزۈلدى.
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 5-بۆلۈم
12-سوئال: چەت ئەل ياشلىرىنىڭ ئۆزلۈكسىز ئۆگىنىش-ئىزدىنىش روھى ھەققىدە سۆزلەپ بەرسىڭىز؟
جاۋاب: چەتئەل ياشلىرىنىڭ ۆزلىكسىز ئۆگىنىش-ئىزدىنىش رۇھى توغرىسىدا سۆز ئېچىشتىن بۇرۇن، مەن ئالدى بىلەن ئامېرىكىنىڭ ئالىي دەرىجىلىك مائارىپ سىستېمىسى، ھەمدە ئوقۇش بىلەن كەلگۈسىدىكى خىزمەت، كىرىمنىڭ مۇناسىۋىتى توغرىسىدا قىسقىچە توختىلىپ ئۆتەي. مەن ئامېرىكىغا كەلگەن 16 يىلدىن بۇيان پەقەت كالىفورنىيەدىلا تۇرغان بولغاچقا، يۇقىرىقى ئىشلاردا كالىفورنىيەنىڭ ئەھۋالىنى سەل ياخشىراق بىلىمەن. شۇڭا مەن كالىفورنىيەنى مىسالغا ئېلىشنى لايىق كۆردۈم.
كالىفورنىيەدىكى ئالىي مەكتەپلەرنى جەمئى 4 تۈرگە ئايرىش مۇمكىن:
1) كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى. بۇ مەكتەپنىڭ جەمئىي 10 شۆبىسى بار بولۇپ، ھەر بىرسىدە 20 مىڭ ئەتراپىدا ئوقۇغۇچى بار. بۇ مەكتەپلەرگە ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرگەن ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ ياخشى ئوقۇغان 12.5 پىرسەنت ئادەمنى ئالىدۇ. باكلاۋىر، ماگىستېرلىق ۋە دوكتۇرلۇق ئۇنۋانلىرىنىڭ ھەممىسىنى بېرەلەيدۇ. ئۇلار تەتقىقات بىلەن ئالىي دەرىجىلىك تېخنىكىلىق خادىملارنى يېتىشتۈرۈشنى ئۆزىنىڭ ئوخشاش نىشانىسى قىلغان مەكتەپلەردۇر.
2) كالىفورنىيە شىتات ئۇنىۋېرسىتېتى. ئۇنىڭ جەمئىي 22 شۆبىسى بار بولۇپ، ھەر بىرنىڭ ئوقۇغۇچى سانى 30 مىڭ ئەتراپىدا. ئەڭ ياخشى ئوقۇغان ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ 33 پىرسەنتى بۇ مەكتەپلەرگە كىرەلەيدۇ. باكلاۋىر ۋە ماگىستېرلىق ئۇنۋانلىرىنى بېرەلەيدۇ. ئۇلار ئوقۇتۇشنى ئاساس قىلغان بولۇپ، كالىفورنىيەنىڭ ئاساسلىق ئوتتۇرا ۋە يۇقۇرى دەرىجىلىك تېخنىكىلىق خادىملىرىنى يېتىشتۈرىدۇ.
3) جەمئىيەت ئىنستىتۇتلىرى (ئىنگلىزچە "Community College" دەپ ئاتىلىدۇ). ئۇنىڭ جەمئىي 106 شۆبىسى بار بولۇپ، ئۇنىڭدا ئوقۇيالىغىدەك ئىقتىدارى بار، تولۇق ئوتتۇرىنى پۈتتۈرگەنلەرنىڭ ھەممىسى بۇ مەكتەپلەرگە كىرەلەيدۇ. ئوقۇش مۇددىتى 2 يىل بولۇپ، 2 يىلدىن كېيىن ئىنگلىزچىدە "Associate in Art" ۋە "Associate in Science" دەپ ئاتىلىدىغان "كاندىدات باكلاۋىر " ئۇنۋانى بىلەن ئوقۇش پۈتتۈرسىمۇ بولىدۇ. ياكى بولمىسا، كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى ياكى كالىفورنىيە شىتات ئۇنىۋېرسىتېتىغا يۆتكىلىپ، يەنە 2 يىل ئوقۇپ، باكلاۋىر ئۇنۋانى ئالسىمۇ بولىدۇ. ھەر بىر مەكتەپتىكى ئوقۇغۇچىنىڭ سانى 15 مىڭ ئەتراپىدا بولۇپ، ئوقۇش پۇلى يۇقىرىقى قالغان 2 تۈرگە قارىغاندا كۆپ ئەرزان. شۇڭا ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقى بار نۇرغۇن ئوقۇغۇچى دەسلەپكى 2 يىلنى مۇشۇ مەكتەپلەرنىڭ بىرىدە ئوقۇپ، ئاندىن 4 يىللىق ئالىي مەكتەپكە يۆتكىلىدۇ.
4) خۇسۇسىي ئالىي مەكتەپلەر. بۇ ئىقتىسادىي راسخودنى شىتات ياكى دۆلەتتىن ئالمايدىغان مەكتەپلەر بولۇپ، كالىفورنىيە خۇسۇسىي ئالىي مەكتەپلىرى بىرلەشمىسى قارىمىقىدا 77 ئالىي مەكتەپ بار ئىكەن. بۇ مەكتەپلەرنىڭ ئىچىدە دۇنياغا داڭلىق مەكتەپلەردىن Stanford, Caltech ۋە جەنۇبىي كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتى (ئىنگلىزچە "University of Southern California" دەپ ئاتىلىدۇ) قاتارلىقلار بار.
مەن يۇقۇرىدا تىزغان مەكتەپلەرنىڭ سانىنى قوشقاندا، ئۇ جەمئى 215 ئالىي مەكتەپ بولىدۇ. كالىفورنىيەدىكى ئالىي مەكتەپلەرنىڭ ئەمەلىي سانى بۇنىڭدىنمۇ يۇقىرى بولۇشى مۇمكىن. 35 مىليون نوپۇسى بار بىر شىتاتتا 215 ئالىي مەكتەپنىڭ بارلىقى، كىشىنى ھەقىقەتەنمۇ ھەيران قالدۇرىدۇ. دۇنيادا بۇنىڭغا يېقىن كېلىدىغان باشقا بىر دۆلەت ياكى رايون بولماسلىقى مۈمكىن. بۇ پاكىت ھازىر نېمە ئۈچۈن كالىفورنىيەنىڭ دۇنيادىكى بارلىق دۆلەتلەر ۋە رايونلار ئىچىدىكى ئىقتىسادىي كىرىمى 5-ئورۇندا تۇرىدىغان بىر رايون بولالىغانلىقىنى مەلۇم دەرىجىدە چۈشەندۈرۈپ بىرەلەيدۇ.
ئامېرىكىدا ئوقۇغان بىلەن ئوقىمىغانلارنىڭ مائاشى ئىنتايىن چوڭ پەرقلىنىدۇ. كالىفورنىيە ئامېرىكا بويىچە كىرىم ۋە تۇرمۇش سەۋىيىسى ئەڭ يۇقىرى بولغان شىتات بولۇپ، بۇ شىتاتتىكى كىشىلەرنىڭ مائاشىمۇ يۇقىرى، نەرسىلەرنىڭ، بولۇپمۇ ئۆينىڭ باھاسىمۇ ھەممىدىن يۇقىرى. مەسىلەن، يېقىنقى بىر دوكلاتقا ئاساسلانغاندا، لوس-ئانژىلىس ناھىيىسىدىكى ئۆينىڭ ئوتتۇرىچە باھاسى 450 مىڭ دوللار ئەتراپىدا ئىكەن. بۇ دېگەنلىك يېقىندا لوس -ئانژىلىس ناھىيىسىدە سېتىلغان ئۆيلەرنىڭ يېرىمىنىڭ باھاسى 450 مىڭ دوللاردىن تۆۋەن، قالغان يېرىمىنىڭ باھاسى 450 مىڭ دوللاردىن يۇقىرى دېگەنلىكتىن ئىبارەت. ئىجارىگە بېرىلىدىغان 2ئېغىزلىق ياتاقنىڭ بىر ئايلىق ئىجارىسىمۇ 1000-1800 دوللار دائىرىسىدە. ئېلېكتىر، يۇمشاق دېتال، مېھانىكا، خىمىيە، ۋە بىئولوگىيە قاتارلىق ساھەدىكى ئالىي مەكتەپتە ئوقۇمىغان تېخنىكلار ۋە ئالىي مەكتەپتە ئوقۇغان ئىنژىنىرلارنىڭ يېڭى خىزمەتكە كىرگەن ۋاقتىدىكى ئوتتۇرىچە سائەتلىك مائاشىنى تەخمىنەن مۇنداق دەپ ئېيتىش مۇمكىن (بۇ بىر ئومۇملاشتۇرۇپ ئوتتۇرىغا قويغان مۆلچەر بولۇپ، ئايرىم شەخسلەرنىڭ مائاشى بۇنىڭدىن كۆپ پەرقلىق بولۇشى پۈتۈنلەي مۇمكىن(: ئالىي مەكتەپ پۈتتۈرمىگەن تېخنىكلار: 10 دوللار؛ باكلاۋىرلىق ئالغانلار: 20 دوللار؛ ماگىستېرلىق ئالغانلار: 25 دوللار؛ دوكتۇرلۇق ئالغانلار: 35 دوللار ۋە ئۇنىڭدىن يۇقىرى.
ۋىتامىن C
ۋىتامىن C :
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 5-بۆلۈم
مەن ھازىر سىلەرگە بىر ئاددىي ھېساپ ئىشلەپ بېرەي. بۇ ھېساب مەن تۆۋەندە بايان قىلماقچى بولغان بىر قىسىم نەرسىلەرنى چۈشىنىش ئۈچۈن ئىنتايىن پايدىلىق.
ۋىتامىن C
ۋىتامىن Cنىڭ تابلىتىكىسى ئاق رەڭلىك قاتتىق ماددا بولۇپ سۇدا ئاسان ئېرىيدۇ.ۋىتامىن C تۈرىدىكىلەر زەھەر قايتۇرۇپ قارا پىگمېنىتنىڭ ئالمىشىشى ۋە شەكىللىنىشىنى توسۇيدۇ ھەم تېرىنى يۇمشىتىدۇ، يۇمران قىلىدۇ؛شۇنداقلا قېرىشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. چىش مىلىكى ئاسان قاناش ،يىرىڭلاش،كۆز تورلۇشۇش،تېرە ئاسان قاناش ھەم قانىغان جايدىكى جاراھەت ئاسان ساقايماسلىق،ئاسان زۇكام بولۇش، تېرىگە سەپكۈن چۈشۈش(ئاز مىقدرادا)ھەم يۈزگە قورۇق چۈشۈش،بەدەن قۇۋۋاتسىزلىنىپ كېتىش ۋە بوشۇشۇپ كېتىش،قان بۇزۇلۇش قاتارلىق كېسەللىكلەرنىڭ ئالامىتى دەل ۋىتامىن C نىڭكەم بولغىنىدىن كۆرۈلىدۇ.مەزكۇر ۋىتامىننى تولۇقلاشتا ھەرخىل ھۆل مىۋە-كۆكتاتلار،يىڭنەيۇپۇرماقلىقئۆسۈملۈكلەر،سۈت، قىمىز،سەۋىزە قاتارلىقلارنى يېيىش لازىم. چېچەكسەي ۋە ئاچچىق ئانارنىڭ دانلىرىنىڭ سۈيى،ئاچچىق ئۈرۈك مېغىزىداۋىتامىن C مول بولىدۇ.
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 5-بۆلۈم
سائەتىگە 10 دوللار ئالىدىغان، ئالىي مەكتەپتە ئوقۇمىغان بىر ياش 10 يىلدا قانچىلىك پۇل تاپىدۇ؟ ھەر بىر يىلنىڭ ئىچىدە 52 ھەپتە بار بولۇپ، ئامېرىكىدا بىر ھەپتىدە 5 كۈن، بىر كۈن 8 سائەت ئىشلەيدىغان بولغاچقا، بىر ئادەم بىر ھەپتىدە 40 سائەت ئىشلەيدۇ. شۇڭا10
يىللىق كىرىم = 10 دوللار * 10 (يىل) * 52 (ھەپتە) * 40 (سائەت) = 208 مىڭ دوللار.
سائەتىگە 20 دوللار ئالىدىغان، باكلاۋىر ئۇنۋانى بار بىر ياش 10 يىلدا قانچىلىك پۇل تاپىدۇ؟
ئون يىللىق كىرىم = يۇقىرىقى پۇلنىڭ ئىككى ھەسسىسى = 416 مىڭ دوللار. لېكىن، بۇ ياش باكلاۋىر ئۇنۋانى ئېلىش ئۈچۈن 4 يىل ئىشلىيەلمەيدۇ، ھەمدە بىر يىللىق كىرىمى 4 يىللىق ئوقۇشى ئۈچۈن كېتىدۇ، دېسەك، بۇ ياشنىڭ دەسلەپكى 10 يىللىق كىرىمىمۇ 208 مىڭ دوللار بولىدۇ.
نورمال ئوقۇغان بىر ياش، 22 يېشىدا باكلاۋىر ئۇنۋانى ئېلىپ بولىدۇ. بۇنىڭغا يۇقىرىقى 5 يىلنى قوشساق، يۇقىرىقى 10 يىلدىن كېيىن بۇ ياشنىڭ يېشى 27 ياش بولىدۇ. بۇ چاغدا، باكلاۋىر ئۇنۋانى بار ياشنىڭ سائەتلىك مائاشى 30 دوللارغا، ئالىي مەكتەپتە ئوقۇمىغان ياشنىڭ مائاشى 15 دوللارغا ئۆسكەن بولۇشى مۇمكىن (ئامېرىكىدا بۇ پۈتۈنلەي مۇمكىن. كالىفورنىيەنىڭ سىلىكون جىلغىسىدا دوكتۇرلۇق ئۇنۋانى بار ئىنژىنېرلارنىڭ ئىچىدە سائەتلىك مائاشى 50-60 دوللاردىن ئاشىدىغانلار كۈرمىڭ). ئەگەر بۇ ئىككى ياش 60 ياشقىچە ئىشلىسە (ئامېرىكىدا 65 ياشقىچە ئىشلەيدىغانلار ئىنتايىن كۆپ)، بۇ يېڭى مائاش بىلەن يەنە 33 يىل ئىشلىيەلەيدۇ. ئۇلار بۇ 33 يىلدا قانچىلىك پۇل تاپىدۇ؟ باكلاۋىر ئۇنۋانى بار كىشى 2 مىليون 59 مىڭ دوللار، ئالىي مەكتەپتە ئوقۇمىغان كىشى 1 مىليون 30 مىڭ دوللار تاپىدۇ. بۇلاردىن باشقا، ئوقۇمىغان ئادەمنىڭ يېڭى نەرسىلەرنى ئۈگىنىش، كەسىپ جەھەتتە توختىماي ئىلگىرلەش ئىقتىدارىمۇ تۆۋەنرەك بولىدىغان بولغاچقا، مائاشى ئۆسۈپ مەلۇم بىر سەۋىيەگە يەتكەندىن كېيىن توختىشى مۈمكىن. ئوقۇغانلار ئۈچۈن بولسا، كەسىپتە ۋە ئىقتىسادىي كىرىمدە ئۆمۈر بويى توختىماي ئىلگىرلەش پۇرسىتى بولىدۇ.
ئوقۇغان بىلەن ئوقۇمىغاننىڭ پەرقى يالغۇز ئىقتىسادىي كىرىمدىلا ئەمەس. ئوقۇغانلارنىڭ قىلىدىغىنى كەسىپ ۋە تېخنىكا جەھەتتە بىر ئاز يوقىرى دەرىجىلىك خىزمەت بولغاچقا، ئۇلارنىڭ جەمىيەتتىكى ئورنى، ئېرىشىدىغان ھۆرمىتىمۇ يوقىرى بولىدۇ.
مەن بۇ ھېسابنى نېمە ئۈچۈن ئىشلىدىم؟ چۈنكى، بۇ ئامېرىكىدىكى كۆپ سانلىق ئاق تەنلىكلەر ئىشلەيدىغان ھېساپ. ئۇ يەھۇدىيلار، ياپونلۇقلار، گېرمانلار، ۋە ياۋروپادىكى تەرەققىي تاپقان دۆلەتلەردىكى نۇرغۇن كىشىلەر ئۆيىدە چوقۇم ئىشلەپ كۆرىدىغان ھېساب. ھەر قانداق بىر تەرەققىي تاپقان ئەلدىن كېلىپ چىققان كىشى بىلەن پاراڭلاشسىڭىز، سىز شۇنى چوڭقۇر ھېس قىلىسىزكى، ئۇلار مەيلى بىر ئىگىلىك پىلانى توغرىسىدا سۆزلىسۇن، مەيلى تۇرمۇشتىكى بىرەر ئاددى ئىشلار توغرىسىدا سۆزلىسۇن، ئۇلارنىڭ سۆزلىرىدە سانلىق مەلۇماتلار ئىنتايىن كۆپ. ئۇلار ھەممە ئىشلارنى ھېسابلاپ تۇرۇپ قىلىدۇ. تەبىئىي پەن، ئىنژىنېرلىق ۋە ئىقتىسادلا ئەمەس، ئىجتىمائىي پەن ۋە سىياسەتتىمۇ شۇنداق. بولۇپمۇ، مەن بىر قەدەر چوڭقۇرراق ئارىلىشىپ باققان ياپونلۇقلار ۋە يەھۇدىيلار ئەنە شۇنداق. بۇ تەرەققىي تاپقان ئەللەردىكى "ئىلمىي ئۇسۇل بىلەن ئىش قىلىش" دېگەن ئۇقۇمنى، "ھېسابلاپ تۇرۇپ ئىش قىلىش"، دەپ ئاددىلاشتۇرۇپ چۈشەنسىڭىز، ھەرگىز خاتالاشمايسىز. يەھۇدىي ئاتا-ئانىلار يۇقىرىقى ھېسابنى بەك ياخشى بىلگەچكە، ئۆزلىرى قانچىلىك جاپا چېكىشىدىن، خارلىنىشىشىدىن قەتئىينەزەر، پۈتۈن كۈچى بىلەن بالىلىرىنى ئوقۇتىدۇ. مەكتەپنىڭ ئەڭ ياخشىسىدا ئوقۇتىدۇ. ئەڭ قىيىن كەسپلەردە ئوقۇتىدۇ. شۇڭلاشقا، ئامېرىكىدا كىرىمى ئەڭ يۇقۇرى بولغان دوختۇرلۇق (مىدىتسىنا) كەسپى، ئادۋوكاتلىق كەسپى، ئىقتىساد كەسپى، ئالتۇن-بۇيۇم، سەنئەت ۋە كىنو ئىشلەش قاتارلىق كەسپلەردە يەھۇدىيلارنىڭ نىسبىتى ئۇلارنىڭ نوپۇس سانى بىلەن سېلىشتۇرغاندا ئىنتايىن يۇقۇرى.
ئامېرىكىدىكى كۆپ سانلىق ياشلارنىڭ ئۆزلۈكسىز ئۆگىنىش-ئىزدىنىش روھىنىڭ كېلىپ چىقىشىدىكى ئەڭ مۇھىم ھەرىكەتلەندۈرگۈچى كۈچ نېمە؟ بۇ سوئالنىڭ جاۋابىنى يۇقىرىقى سانلىق مەلۇماتلاردىن كۆرۈۋېلىش تەس ئەمەس. يەنى، ئومۇملاشتۇرۇپ ئېيتقاندا، يۇقىرىراق ئىقتىسادىي كىرىم ۋە شۇ ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدىغان ياخشىراق تۇرمۇشتىن ئىبارەت. ئامېرىكىدىكى ياشلارنىڭ كۆپىنچىسى كەلگۈسىدە باشقىلاردىن ياخشىراق ياشاش ئۈچۈن ئوقۇيدىغانلىقى، ھەمدە كۆپىنچىسى ئوقۇش پۇلىنى ئۆز يانچۇقىدىن تۆلەيدىغانلىغى ئۈچۈن، ئۇلارنى ھېچ كىم مەجبۇرلىمىسۇ، ناھايىتى تىرىشىپ ئوقۇيدۇ.
ئامېرىكىنىڭ مائارىپ سىستېمىسى 4 نومۇرلۇق سىستېما بولۇپ، دەرس نەتىجىلىرى مۇنداق بېرىلىدۇ: A=4, B=3, C=2, D=1, ۋە. F=0 شۇڭا ھەممە دەرسلەردە تولۇق نومۇر ئالغانلارنىڭ ئوتتۇرىچە نومۇرى 4.0 بولۇپ، بۇ ئوتتۇرىچە نومۇر ئىنگلىزچىدە "Grade Point Average"، ياكى قىسقارتىلىپ "GPA" دەپ ئاتىلىدۇ (ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى ئارىسىدىكى ئوقۇشتا ئالاھىدە ياخشى ئوقۇغۇچىلارغا بىر خىل ئالاھىدە كاتېگورىيە بويىچە 4.0 دىن يۇقىرى نومۇرمۇ بېرىلىدۇ). مەن كالىفورنىيە شىتات ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ "Northridge" بىلەن "Sacramento" دىگەن شۆبىسىدە، كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ "Davis" دېگەن شۆبىسىدە ئوقۇتقۇچىلىق قىلىپ باقتىم. نورمال دەرسنىمۇ، ۋە تەجرىبە دەرسلىرىنىمۇ ئۆتۈپ باقتىم. تەجرىبە دەرسلىرىدە، دەرسكە كەلمىگەن ئوقۇغۇچىنىڭ تەجرىبە دوكلاتى يېزىپ تاپشۇرۇشىغا يول قويمىدىم. دەرسكە كېلىپ، تەجرىبە ئىشلەپ، ئۇنىڭدىن دوكلات تاپشۇرغانلارنىڭ دوكلاتىنى تەكشۈرۈپ نومۇر بەردىم. دەرسخانىدا ئۆتۈلىدىغان نورمال دەرسكە كەلسەك، مېنىڭ كىم دەرسكە كەلدى، كىم كەلمىدى، ئۇنىڭ بىلەن ھەرگىز كارىم بولمىدى. ئەمىلەيتتە ئۇ ئىشلار بىلەن كارى بولۇشنىڭ ھەرگىزمۇ ھاجىتى يوق. سىنىپتىكى ئوقۇغۇچىلارنىڭ كۆپىنچىسى ھەقىقىي بىلىم ئېلىش، ھەقىقىي ئىقتىدار يىتىلدۈرۈش ئۈچۈن ئوقۇيدىغان بولغاچقا، ئۇلار ھەممە ۋاقىتتا كۆپرەك نەرسە ئۆگىنىۋېلىشقا تىرىشىدۇ. دەرسكە خۇددى ئوقۇتقۇچىدا قەرزى باردەك كىرىدۇ: مەن مەكتەپكە پۇل تۆلىدىم، شۇڭا سىز دەرسنى ياخشى ئۆتۈشىڭىز كېرەك دەپ قارايدۇ. دەرس سۆزلەۋاتقاندا كىچىككىنە خاتالىق بولۇپ قالسىمۇ، ئۇلار دەرھال بىلىۋېلىپ، قولىنى كۆتۈرۈپ سوئال سورايدۇ. سىز شۇ نەق مەيداندا جاۋاپ بېرىسىز. ئەگەر شۇ چاغنىڭ ئۆزىدىلا جاۋاب بېرەلمىسىڭىز، ئوقۇغۇچىلارغا دەپ قويۇپ، كېيىنكى دەرستە جاۋاب بېرىسىز. مەكتەپ سىزگە بىر دەرسنى ئۆتۈشنى تاپشۇرغاندا، سىزگە ئوقۇغۇچىلار مۇشۇ دەرسنى ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن نېمىلەرنى بىلىشى كېرەك، شۇنى بەلگىلەپ بېرىدۇ. قايسى كىتابنى ئۆتىسىز، قانداق تەرتىپ بويىچە ئۆتىسىز، قانچىلىك تاپشۇرۇق بېرىسىز، قانچە قېتىم ئىمتىھان ئالىسىز، ھەمدە ئەڭ ئاخىرقى دەرس نەتىجىسىنى قانداق بېرىسىز، بۇ پۈتۈنلەي ئۆزىڭىزنىڭ ھوقۇقى. ئادەتتە، باكلاۋىر ئوقۇغۇچىلىرىغا دەرس نەتىجىسى مۇنداق بېرىلىدۇ: تاپشۇرۇق 30 پىرسەنت، يېرىم مەۋسۇملۇق ئىمتىھان 30 پىرسەنت، مەۋسۇملۇق ئىمتىھان 40 پىرسەنت. سىنىپنىڭ ئەڭ ئالدىدىكى 10-15 پىرسەنت ئوقۇغۇچىغا "A", ئۇنىڭدىن كېيىنكى 30 پىرسەنت ئوقۇغۇچىغا "B"، ئۇنىڭدىن كېيىن 30 پىرسەنت ئوقۇغۇچىغا "C"، قالغانلارغا "D" بىلەن "F" بېرىلىدۇ. ھەرگىز بىرەر ئىمتىھاننىڭ نەتىجىسى شۇ بويىچە ئوقۇغۇچىنىڭ دەرس نەتىجىسى بولۇپ ھېسابلانمايدۇ. ئومۇملاشتۇرۇپ ئېيتقاندا، ئامېرىكىلىق ئوقۇغۇچىلار ھەقىقىي بىلىم ئىگىلەشنى 1-ئورۇنغا، ئىمتىھاندا يۇقىرى نومۇر ئېلىشنى 2-ئورۇنغا قويىدۇ. مەن ھازىرغىچە ئۇچراتقان ئاسىيالىقلار بولسا، بۇنىڭ قارمۇ-قارشىسىنى قىلىدۇ.
مەكتەپ پۈتتۈرۈپ بولۇپ، خىزمەت تېپىشتا، ئوتتۇرىچە مەكتەپ نەتىجىسى 2.5 نومۇردىن يۇقىرى بولسا بولىۋېرىدۇ. يېڭى بىر شىركەتكە خىزمەتكە كىرگەندە، باكلاۋىر ئۇنۋانى بارلارنىڭ مەكتەپ نەتىجىسى تەكشۈرۈلىدۇ. ئالىي مەكتەپنى 4.0 ئورتۇچە نومۇر بىلەن پۈتتۈرگەنلەرنى بەزى شىركەتلەر "بىر ئاز چاتىقى بار ئوخشايدۇ" دەپ قارايدىكەن. ماگىستېرلىق ۋە دوكتۇرلۇق ئۇنۋانى بارلارنىڭ نەتىجىسىگە ئانچە قاراپ كەتمەيدۇ. لېكىن، ماگىستېرلىق ۋە دوكتۇرلۇقتا ئوقۇش ئۈچۈن، باكلاۋىر نەتىجىسى كام دېگەندە 3.0، ئەڭ ياخشىسى 3.5 دىن يۇقىرى بولۇشى كىرەك.
ئىزاھلاپ ئۆتۈپ كېتىشكە تېگىشلىك بىر ئىش شۇكى، بىر كىشىنىڭ بىرەر ئۇنۋانى بولۇشى، ھەرگىز ئۇ كىشىنىڭ چوقۇم بىرەر خىزمەتكە ئورۇنلىشىشى كاپالەتكە ئىگە، دېگەندىن دېرەك بەرمەيدۇ. مەن يۇقىرىدا چۈشەندۈرگەن ھەر خىل دەرىجىدىكى مائاشنى چوقۇم ئالالايدۇ، دېگەندىنمۇ دېرەك بەرمەيدۇ. بۇ ئامىللار بىر كىشىنىڭ ئۇنۋانى بىلەن ئۇنىڭ ھەقىقىي بىلىمى ۋە خىزمەت ئىقتىدارى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ھەر بىر شىركەت سىزنى ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن خىزمەتكە ئالالىغانىكەن، سىزنى يەنە ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن شىركەتتىن بوشىتالايدۇ. 2000-يىلىنىڭ ئاخىرى بىزنىڭ "WaveSplitter" دېگەن شىركەتكە فۇدەن ئۇنىۋېرسىتېتىدا باكلاۋىر، ئامېرىكىنىڭ خېلى داڭلىق بولغان خۇسۇسىي مەكتەپ Purdue ئۇنىۋېرسىتېتىدا دوكتۇرلۇق ئۇنۋانى ئالغان بىر خەنزۇ قىزنى ئالدى. لېكىن، ئۇ قىز ئىشنى زادىلا ياخشى قىلالمىدى. مەن بىرەرسى بىلەن تېخنىكىلىق مەسىلىلەر ئۈستىدە پاراڭلاشسام، ئاستا قېشىمغا كېلىپ ئوغرىلىقچە ئاڭلايتتى. ئىنژىنېرلار يىغىنىدا پەقەت پىكىر قاتناشتۇرالمايتتى. مېنىڭ ئۇ قىزغا ئىچىم ئاغرىپ، ئۆزۈم شىركەت ئۈچۈن تەييارلىغان بارلىق تېخنىكىلىق ماتېرىياللىرىمنى ئۇنىڭغا نۇسخىلاپ بەردىم. "ھەر قانداق ۋاقىتتا سوئالىڭ بولسا، مەندىن تارتىنماي سورا" دەپ تۇردۇم. لېكىن، بۇ قىز خىزمەتنى زادىلا قولىغا ئالالمىغاندىن كېيىن، شىركەتكە كىرىپ 5 ئايلاردىن كىيىن، ئۇنى شىركەتتىن بوشاتتى. 2003-يىلى مەن "نۇرلۇق تالا خەۋەرلىشىش" خەلقارالىق يىغىنىغا بارغاندا، بۇ قىزنى شۇ يىغىن زالىنىڭ خىزمەت ئىزدەش ئورنىدا ئۇچرىتىپ قالدىم. ئۇ قىز شۇ چاغقىچە باشقا خىزمەت تاپالماي يۈرۈپتۇ. چىڭخۇدا باكلاۋىر لىق ئېلىپ، ئامېرىكىدىكى يەنە بىر داڭلىق مەكتەپ بولغان Prinséton ئۇنىۋېرسىتېتىدا دوكتۇرلۇق ئالغان يەنە بىر خەنزۇ بالا بار بولۇپ، ئۇنىڭ بۇرۇن ئوقۇغىنى ئاكتىپ ئوپتىكىلىق زاپچاسلار ئىكەن. بىزنىڭ شىركەتتە قىلىدىغىنى پاسسىپ زاپچاسلار بولۇپ، ئۇ بالا ئىنژىنېرلار گۇرۇپپىسىدا زادىلا ئىشلىيەلمىگەندىن كېيىن، ئۇنى شىركەتنىڭ سودا-سېتىق بۆلۈمى
(ئىنگلىزچە "Sales and Marketing Deparment" دەيدۇ) گە يۆتكەپ قويدى. لېكىن، ئۇ يەردىمۇ ياخشى ئىشلىيەلمىگەچكە، ئۇزۇن ئۆتمەي ئۇنىمۇ ئىشتىن بوشىتىۋەتتى. مەن بۇ يەردە ھەرگىز خەنزۇ بالىلارنىڭ ھەممىسى ياخشى ئىشلىيەلمەيدۇ، دېمەكچى ئەمەسمەن. يۇقىرىقىلار ناھايىتى داڭلىق مەكتەپلەردە ئۇنۋان ئالالىغان بولسىمۇ، خىزمەت ئىقتىدارى تۆۋەن، ھەمدە يېڭى شارائىتقا تېز ماسلىشىش قابىلىيىتى يوقلارنىڭ بىر قانچە مىساللىرىدىنلا ئىبارەت. ئامېرىكىدا ياخشى ئىشلەپ، ئۆز كۈنىنى ياخشى ئېلىپ كېتىۋاتقان خەنزۇلار ئىنتايىن كۆپ. ئۆزلىرى يۇقىرى تېخنىكىلىق شىركەت قۇرغانلارمۇ خېلى بار. مەن بۇنىڭدىن بىر قانچە يىل بۇرۇن ئوقۇغان بىر ماتېرىيالغا ئاساسلانغاندا، كالىفورنىيەنىڭ سىلىكون جىلغىسىدا جۇڭگو، شاڭگاڭ ۋە تەيۋەندىن كەلگەن، يۇقىرى تېخنىكىلىق شىركەتتە ئىشلەيدىغان خەنزۇ خادىملاردىن 50 مىڭدىن كۆپ ئادەم بار ئىكەن.
ئامېرىكىدىكى شىركەتلەر ھەقىقىي ئىقتىدارى يوق، شىركەتنىڭ ئىشلىرىغا ئۆز سالاھىيىتىگە چۇشلۇق تۆھپە قوشالمايدىغانلارنى ئىشتىن تېزلا بوشىتىۋەتكەن بىلەن، شىركەت ئۈچۈن مۇھىم كىشىلەرنى پۈتۈن كۈچى بىلەن قوغدايدۇ. مەن بۇنىڭدىن بىر قانچە يىل بۇرۇن، سىلىكون جىلغىسىدىكى يەنە بىر شىركەتكە تېلېفون قىلىپ، ئۇنىڭ ئاساسلىق تېخنىكا خادىمىنى ئىزدىدىم. ئۇلار ماڭا ئارىزونا شىتاتىنىڭ بىر تېلېفون نومۇرىنى بېرىپ، شۇيەرگە تېلېفون قىلىشىمنى ئېيتتى. مەن "سىلەرنىڭ ئارىزونادىمۇ بىرەر شۆبەڭلار بارمۇ؟" دەپ سورىسام، ئۇلار "ياق. بىزنىڭ شىركەت بۇرۇن ئارىزونادا بولۇپ، كېيىن كالىفورنىيەگە يۆتكەپ كەلگەن. لېكىن ئۇ كىشى كالىفورنىيەگە كەلگىلى ئۇنىمىغاچقا، ئۇنىڭغا ئارىزونادا بىر ئايرىم ئىشخانا ئېچىپ بەردۇق"، دېدى. مەن 2003-يىلى Wave Splitter دىن چىقىپ كېتىدىغانغا ئاز قالغاندا، ئۆزۈمنىڭ ھەممە تونۇشلىرىغا يېڭى ئىش ئىزدەۋاتقانلىقىم توغرىسىدا ئېلخەت يازدىم. مېنىڭ بۇرۇنقى ساندىئا(Sandia ) دۆلەت تەجرىبىخانىسىدىكى ئۇستازىم، ھازىر Georgia تېخنىكىلىق ئىنستىتۇتى فىزىكا فاكۇلتېتىنىڭ مۇدىرى مېنى ئۆز مەكتىپىنىڭ تارمىقىدا ئەمدىلا قۇرۇلغان، پەقەت بىر رەئىسى بىلەن بىر مۇئاۋىن رەئىسىدىن ئىبارەت ئىككىلا ئادىمى بار، شىركەت ئۈچۈن ئىقتىسادىي مەبلەغنى ھەل قىلىپ بولغان بىر شىركەتنى تونۇشتۇرۇپ قويدى. بۇ شىركەتنىڭ ئىشلەپ چىقارماقچى بولغىنى، ھەر خىل دورا ۋە يېمەكلىكلەر شىركىتى دورا بىلەن يېمەكلىكتە مىكروپ بار-يوقلۇقىنى تەكشۈرىدىغان بىر ئوپتىكىلىق ئاپپارات بولۇپ، ئەسلىدە ئۇ مېنىڭ ئۇستازىمنىڭ بىر قانچە پاتېنتىغا ئاساسلانغان بولۇپ، مېنى شىركەتنىڭ باش تېخنىكى قىلىپ ئالماقچى بولدى. مەن كالىفورنىيەنىڭ يۇقۇرى مائاشىغا كۆنۈپ قالغان بولغاچقا، ئۇلارنىڭ ماڭا بەرگەن مائاشىنى ئاز كۆردۈم. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ماڭا مائاش قوشۇپ بەرگەنىدى، مېنىڭ مائاشىم قالغان 2 كىشىنىڭكىدىن يۇقىرى بولۇپ كەتتى (ئاتلانتانىڭ تۇرمۇش سەۋىيىسى كالىفورنىيەنىڭكىدىن جىق تۆۋەن بولۇپ، كالىفورنىيەدە بىر ئۆي ئالغان پۇلغا ئۇ يەردە كام دېگەندە 2 ئۆي ئالغىلى بولىدۇ). ماڭا شىركەتنىڭ 3 پىرسەنتىنى بەرگەنىدى، ئۇنىمۇ ئاز كۆردۈم. شۇنىڭ بىلەن ئۇنى 7 پىرسەنتكە كۆتۈرۈپ بەردى. ئەڭ ئاخىرىدا بىزنىڭ ئۆينى Georgia شىتاتىنىڭ ئاتلانتا شەھىرىگە يۆتكەپ بېرىشتىن بۇرۇن، مەن ھەر 4 ھەپتە ئاتلانتادا ئىشلەپ، 5-ھەپتىسى ئۆيگە قايتىپ كېلىپ، ئۆيدە بىر ھەپتە ئىشلەيمەن، دېگەن شەرتنى قويدۇم. ئۇلار بۇنىڭغىمۇ ماقۇل بولدى. لېكىن، دەل شۇ چاغدا، بىز تۇرۇۋاتقان شەھەرنىڭ قېشىدىكى شەھەرگە جايلاشقان، بىر بىئولوگىيە تېخنىكىسى شىركىتىدىن ماڭا خىزمەت چىقىپ قالدى. شۇنىڭ بىلەن مەن ئاتلانتادىكى شىركەتكە بارمىدىم. بۇنداق دېسەم، بەزىلەر ئۈچۈن مەن ئاجايىپ يۈزسىزدەك تويۇلۇشۇم مۇمكىن. بۇ ئامېرىكىدا بىر ئىنتايىن نورمالنى ئىش. مەن بىر شىركەت ئۈچۈن ئاشۇنداق قىلالايمەن. بىر شىركەت مەن ئۈچۈنمۇ ئاشۇنداق قىلالايدۇ. 2001-يىلى مېنىڭ ئايالىمنىڭ يۇمشاق دېتاللار شىركىتى ئازراق ئادەم قوبۇل قىلدى. يېڭى قوبۇل قىلىنغانلارنىڭ ئىچىدىكى بەزىلىرى، بۇ يېڭى خىزمەتنى باشلاشتىن بۇرۇن، ياۋروپاغا بېرىپ، بىر-ئىككى ئاي تاماشا قىلماقچى بولۇپ كېتىپتۇ. دەل شۇ چاغدا شىركەتنىڭ ئىقتىسادىي ئەھۋالىدا چوڭ ئۆزگىرىش بولۇپ، ھېلىقى ئىشقا ئېلىپ بولغان، ئەمما تېخى خىزمەت باشلىمىغانلاردىن بىر قانچىسىنى شىركەتكە ئالماسلىقنى قارار قىلىپتۇ. شۇنىڭ بىلەن شىركەت ياۋروپادا تاماشا قىلىۋاتقانلارغا "سىزنى ئىشتىن بوشاتتۇق. ئەمدى بىزنىڭ شىركەتكە كەلمىسىڭىزمۇ بولىدۇ" دەپ خەت ماڭدۇرۇپتۇ.
مېنىڭ ئاتلانتادىكى بۇرۇنقى ئۇستازىم بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىم ھازىرمۇ ئىنتايىن ياخشى. يۇقىرىقى شىركەتتىكى ئۇ ئىككى ئادەم بىلەنمۇ ھېچ قانداق يامانلىشىپ قالمىدىم. مەن بارمايدىغانلىقىمنى ئېيتقاندا، ئۇلار "بىزگە بىرەر ئادەم كۆرسىتىپ بەرسەڭ"، دەپ ئىلتىماس قىلىۋېدى، مەن كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى ئۇستازىمنىڭ ئوقۇش پۈتتۈرۈش ئالدىدىكى بىر ئوقۇغۇچىسىنى كۆرسىتىپ بەردىم. كېيىن ئۇقسام، ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ شىركىتىگە جەنۇبىي كالىفورنىيە ئۇنىۋېرسىتېتىنى يېڭى پۈتتۈرگەن بىر ياشنى ئېلىپتۇ.
مەن يۇقىرىدا ئامېرىكا توغرىسىدا خېلى كۆپ سۆزلىدىم. مەن تەسۋىرلىگەن بۇ ئىشلارنى بىزنىڭ يۇرتقا قانداق تەدبىقلاش مۇمكىن؟
يۇرتىمىزدا بۇ ئىشلار بىلەن ئالاقىدار مۇنداق 3 تەرەپ بار. 1) ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرى. 2) ئوقۇتقۇچى، ۋە ئاتا-ئانىلار. 3) ئوتتۇرا ۋە ئالىي مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى.
ئامېرىكىنىڭ بۇ دۇنيادىكى نۇرغۇن تالانت ئىگىلىرىنى ئۆزىگە جەلپ قىلىپ، ئىقتىسادىي جەھەتتە بۇ دۇنيادىكى ئەڭ كۈچلۈك دۆلەت بولۇپ تۇرالىشىدىكى ئەڭ تۈپ سەۋەبلەرنىڭ بىرى، ئامېرىكىدا ھەممە ئادەم ئۈچۈن ئۆزى خالىغان، ئۆزىنىڭ كۇدرىتى يېتىدىغان ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە بىلىم ۋە ئىقتىدار ئىگىلەيدىغان، ھەمدە بۇ بىلىم بىلەن ئىقتىدارنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە ئىشلىتەلەيدىغان پۇرسەت بار. يېقىنقى بىر قانچە يىللاردىن بۇيان، شىنجاڭدىكى "خىزمەتنى بىر تۇتاش تەقسىم قىلىش" دىگەن سىياسەت، "خىزمەتنى ئۆزى تېپىش" دېگەن يېڭى بىر سىياسەتكە ئۆزگىرىپتۇ. بۇ جەمئىيەت تەرەققىياتىنىڭ بىر مۇقەررەر يۈزلىنىشىدۇر. ئامېرىكىدا ئەينى ۋاقىتتا مۇشۇنداق بىر ئۆتكۈنچى دەۋر بولغانمۇ-يوق، مېنىڭ بۇ جەھەتتىكى تارىختىن خەۋىرىم يوق. لېكىن، ھازىر ئامېرىكىدا "ھەممە ئادەم، ئۇنىڭ قايسى مىللەتىن بولۇشى، قايسى دىنغا ئىشىنىشى، ئەر ياكى ئايال بولۇشىدىن قەتئىي نەزەر، خىزمەت پۇرسىتى ئالدىدا پۈتۈنلەي باراۋەر" دېگەن ئىنتايىن قاتتىق قانۇن بار. خىزمەت تېپىشتا بىر ئادەم ئازراق كەمسىتىشكە ئۇچراپ قالسا، ئۇ ئادەم شىركەت ئۈستىدىن ئەرز قىلالايدۇ. ئەگەر شىركەتنىڭ ئادەم كەمسەتكەنلىكى راست بولۇپ چىقسا، بۇ شىركەت ئىنتايىن ئېغىر جازاغا تارتىلىدۇ. ئادەم كەمسىتىدىغان ئىش-ھەرىكەتلەر ئۇ ياقتا تۇرسۇن، گەپ-سۆزنى قىلىشمۇ قاتتىق چەكلەنگەن. ئەگەر شىنجاڭدا "خىزمەتنى ئۆزى تېپىش" تۈزۈمى يولغا قويۇلۇپ، "خىزمەت پۇرسىتى ۋە رىقابەت ئالدىدا ھەممە ئادەم، ھەممە مىللەت باراۋەر" دېگەن بىرەر قانۇن تۈزۈپ چىقىرىلمىسا، ھەمدە بۇ قانۇن قاتتىق ئىجرا قىلىنمىسا، خۇددى ھازىرقىدەك، شىنجاڭدىكى شۇ ئىككى توك-توك ئالىي مەكتەپنى پۈتتۈرگەن ئۇيغۇر ياشلىرى خىزمەت تاپالمايدۇ. سىز ئىقتىدارلىق كىشىلەرنى يىتىلدۈرۈپ، ئۇلارنىڭ ئۆز ئىقتىدارىنى ئەڭ يۇقۇرى دەرىجىدە جارىي قىلدۇرىشىغا شەرت-شارائىت ھازىرلاپ بەرمىسىڭىز، بۇ ھېچ بولمىغاندا بىر ئىقتىسادىي زىيان ۋە ئىسراپچىلىق ئەمەسمۇ؟ بۇ "دۇنيانىڭ ئىلغار تېخنىكىلىق سەۋىيىسىگە يېتىۋېلىش"، "ماددىي ۋە مەنىۋىي مەدەنىيەت بەرپا قىلىش" ۋە "جەمئىيەت مۇقىملىقىنى ساقلاش" دېگەندەك شۇئارلارنىڭ ئەمەلگە ئېشىشىغا زور دەرىجىدە زىيانلىق ئەمەسمۇ؟