cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
زوردۇن سابىر
يازغۇچى زوردۇن سابىر ئۆزىنىڭ ‹‹ ئىجادىيەت ۋە تۈرمۈش ›› ، ‹‹ مەن بېسىپ كېلىۋاتقان مۇساپە ۋە ئىزدىنىش ›› ، ‹‹ ئەسەبىي ئەسەرلەرنىڭ سۈپىتى توغرىسىدا ئويلىغانلىرىم ›› ، ‹‹ تالانت ئىگىلىرىنى يېتىشتۈرىش ۋە نادىر ئەسەر يارىتىش توغرىسىدا ئويلىغانلىرىم ›› ، ‹‹ ئېسىل ئەسەر توغرىسىدا ئويلىغانلىرىم ›› ، ‹‹ تەنقىد ئەخلاقى توغرىسىدا سۆز ›› قاتارلىق ناقالىلىرىدە ئۆزىنىڭ ئەدەبىيات ۋە ئەدەبىي ئىجادىيەت ھەققىدى بىر قاتار قارشلىرىنى شەرھىلىگەن. يازغۇچىنىڭ قاراشلىرى رېئالىزىملىق ئىجادىيەت ئۇسسۇلىنىڭ چوڭقۇر مۇلاھىزە قىلىنىشى ھەم تەسۋىق قىلىنىشى بولۇپ ، ئەدەبىياتىمىزدا يېڭىلىق يارىتىشتا ئىنتايىن ئاكتىپ ئەھمىيەتكە ئىگە بولىدۇ. يازغۇچىنىڭ بۇ ماقالىلەردە ئوتتۇرىغا قويغان ئىجادىيەت تەجرىبىلىرى ياش ئەدىبلىرىمىز ئۈچۈن قىممەتلىك دەرسلىك بولدى. تۇرمۇشنى مەنبە قىلىش ، تىپ ۋە تىپىكلىككە ئەھمىيەەت بېرىش ، بەدىئىي پىششىقلاشقا ماھىر بولۇش قاتارلىق رېئالىزمىلىق ئىجادىيەت ئۇسۇلىدىكى ئاساسىق پرىنسىپلار بولۇپ ، زوردۇن سابىر ئۆزىنىڭ ‹‹ ئەدەبىي ئەسەەرلەرنىڭ سۈپىتى توغرىسىدا ئويلىغانلىرىم ›› ، ‹‹ ئىجادىيەت ۋە تۇرمۇش ›› قاتارلىق ماقالىلىرىدە ئەمەلىي تەجرىبىلىرى ئاساسىدا ئۇنى مەخسۇس شەرھلەپ ئۆتكەن. ئۇ تىپ توغرىسىدا توختالغاندا ، ‹‹ مەن ئەسەرلىرىمدە پېرسۇناژلارنىڭ خاراكتېرىنى گەۋدۇلەندۇرۇشكە ، ئۇلارنىڭ ئۆز ئالاھىدىلىكى بىلەن كىتاپخانلارنىڭ ئېسىدە قېلىشىنى قولغا كەلتۇرۇشكە تىرىشىمەن ›› دەيدۇ.
زوردۇن سابىرنىڭ ئەدەبىيات قارازشلىرى ئىچىدە ئەدەبىياتنىڭ ئىجتىمائىي رولى توغرىسىدىكى قاراشلىرىمۇ ناھايىتى مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. ئۇ تېما تاللىغان ئەھمىيەتلىك تېمىلارنى تاللىدى. ئۇنى يازغاندا ئۆزىنڭ يېزىۋاتقىنىنىڭ رېئاللىققا ، خەلق ئېڭىغا قانچىلىك دەرىجىدە تەسىر كۆرسىتەلەيدىغانلىقىغا ئالاھىدە ئەھمىيەت بەردى. مەسىلەن : ئۇ ‹‹ ئىجادىيەت ۋە تۇرمۇش ›› ناملىق ماقالىسىدە ‹‹ ئېھ ، توپىلىق يول ›› ، ‹‹ ئۇنتۇمايمەن ، گۇلسار ›› ناملىق ھېكايىلىرىنى يېزىشتىكى مەقسىتى ۋە سەۋەبىنى تپنۇشتۇرىدۇ : يېزىلاردا دېھقانلار باي بولغاندىن كېيىن گەرچە ماددىي جەھەتتە باي بولسىمۇ ، مەنىۋى جەھەتتە يەنە كۆپلىگەن دېھقانلىرىمىزنىڭ نامرات ئىكەنلىكىنى يازغۇچى ئۆز كۆزى بىلەن كۆرگەن. نەتىجىدە ‹‹ ئېھ ، توپىلىق يول ›› ھېكايىسى ئارقىلىق دېھقانلىرىمىزنىڭ مەنىېى جەھەتتىمۇ باي بولىشىغا تەسىر كۆرسەتمەكچى بولغان. ‹‹ ئۇنتىمايمەن ، گۇلسار ›› ھېكايىسى ئارقىلىق يېزىلاردا ئالدىن بېيىغان كىشىلەرنىڭ ئارقىدا قالغانلارغا ياردەم بېرىشكە تەسىر كۆرسەتمەكچى بولغان. ئەمەلىيەتتىمۇ يازغۇچىنىڭ بۇ ھېكايىلىرى ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن جەمئىيەتتە زور تەسىر قوزغىدى. دېھقانلىرىمىزنىڭ ئاڭ ۋە مەدەنىيەت ساپاسىنى يۇقۇرى كۆتۈرۈشتە ئاكتىپ رول ئوينىدى. دېمەك ، يازغۇچى زوردۇن سابىر ئەدەبىياتنىڭ ئىجادىيەت پرىنسىپلىرىنى ئۆزىنىڭ يېڭىلىق يارىتىش روھىغا باي ئىجادىيەت ئەمەلىيىتى ئارقىلىق راۋاجلاندۇرغان ، بېيىتقان يازغۇچى. ئۇنىڭ نەزىريىۋى قاراشلىرى ماكسىم گوركى قاتارلىق پرولېتارىيات يازغۇچىلىرى ئوتتۇرىغا قويغان ئەدەبىيات قاراشلىرىنى ئۇيغۇر ئەدەبىياتىنىڭ تەرەققىيا ئەمەلىيىتىگە سىڭدۈرگەن ۋە چوڭقۇرلاشتۇرغان قارشلار بولۇپ ، بىز ئۈچۈن تولىمۇ قىممەتلىك.
"ئانا يۇرت"، "ئىزدىنىش"، "ئاتا" قاتارلىق رومانلارنىڭ ئاپتۇرى.
رەبىئۇسسانى
رەبىئۇسسانى ئېيى (ئەرەبچە: ربيع الثاني) ھىجرى تەقۋىمگە كۆرە يىلنىڭ 4. ئايىدۇر. "رەبىئ" كەلىمەسى، ئەرەبچەدە "باھار" دېمەكتۇر. بۇنىڭغا كۆرە، "رەبىئۇسسانى" كەلىمەسىنىڭ مەناسى "ئىككىنچى باھار" دېگەنلىك بولىدۇ. ئۇنىڭدىن  ئىلگىرىكى ئاينىڭ ئىسمى "رەبىئۇلئەۋۋەل" (باش باھار) ئىكەنلىكى دىققەتكە ئېلىنغاندا، رەبىئۇسسانى ئېيىنىڭ مەناسى تېخىمۇ ياخشى تۈشۈنۈش مۇمكىن. رەبىئۇلئاخىر (ربيع الآخر) (ئاخىرىقى باھار، كېيىنكى باھار) دەپمۇ ئاتىلىدۇ.
18- ھۇد
18- ھۇد ياكى 18- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 18- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 49. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 316 (كەبىسە يىللارى 317) كۈن بار.
شىنجاڭ مۇنبەر خەلقئارا سودا چەكلىك شىركىتى
شىنجاڭ مۇنبەر خەلقئارا سودا چەكلىك شىركىتى شىنجاڭ بازىرىدا سىستىمىلىق تەربىلەش ئاساسىدا پىشىپ يىتىلگەن تەجرىبىلىك سېتىش قوشۇنى بىلەن دىيارىمىزغا ماس ھالدا ئۆزگىچە سېتىش ئەندىزىسى بەرپا قىلغان، خەلقئارا ۋە دۆلەت ئىچىدىكى مۇنتىزىم ئىشلەپچىقىرىش لىنىيەسى ۋە مۇقۇم مال تەمىنلەش ئىقتىدارى شەكىللەنگەن كارخانىلارغا بازار ئېچىش، سېتىش ۋە سېتىشتىن كىيىنكى مۇلازىمەت بىلەن تەمىنلەيدىغان دىيارىمىزدىكى بىردىن بىر كەسپلەشكەن سېتىش شىركىتى.
ئورگان تور مەنزىلى: http://munber.biz/
خېرىدارلار
شىركىتىمىزدە تاشقىن شىركىتى سېتىش لىنىيەسىدىكى 20000دىن ئارتۇق دۇكانلارنىڭ دۇكان ئادرېسى، دۇكان كۈلۈمى، دۇكاندار ئالاقىلىشىش تېلىفۇن نۇمۇرى، دۇكانلارنىڭ خارەكتىرى، دۇكاندارلارنىڭ ئىقتىساد ئەھۋالى، شىركەت بىلەن بولغان تەپسىلى ھىسابات ئەھۋالى قاتارلىقلارنى ئۇچۇرلىرى مۇكەممەل سىستىما ئاساسىدا رەتلەپ چىقىپ بازار باشقۇرش سىستىمىسىغا باغلىغان. دۇكانلارنىڭ تۈرى تاللا بازىرى، دورا دۇكان، يەككە داۋلاش، ساغلاملىق مەھسۇلاتلىرىنى سېتىش دۇكىنى، دوختۇرخانا، ساغلاملىقنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئورنى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان.
سېتىش لىنىيەسى
شىركىتىمىز سېتىش لىنىيەسىنى پۈتۈن شىنجاڭ بويىچە 7 تارماق شىركەتكە بۆلۈنگەن بولۇپ، پۈتۈن سېتىش لىنىيەسىدە 5 چوڭ سېتىش ئەندىزىسى قوللىنىلغان.
بازار ئېچىش قوشۇنى
شىركىتىمىز سېتىش قوشۇنى خەلقئارالىق سېتىش شىركەتلىرىدە مۇنتىزىم تەربىلەنگەن، ئۇزۇن مەزگىللىك سېتىش ۋە بازار ئېچش تەجرىبىسىگە ئىگە، كەسپى ۋە ئەخلاقى جەھەتتىن پىشىپ يىتىلگەن، جەڭگىۋار ياشلاردىن تەشكىللەنگەن.
باشقۇرۇش سېستىمىسى
شىركىتىمىز زور تۈركۈمدە مەبلەغ سېلىپ بازار ئۇچۇرلىرى، سان سىغىرلار ۋە ھەر تۈرلۈك مەھسۇلانىڭ بازار ئانالىزىنىڭ ئىنىق بولۇشى ئۈچۈن مۇكەممەل بولغان بازار باشقۇرۇش، چىقىم باشقۇرۇش، مالىيە باشقۇرۇش سىستىمىسى، بازار ئانالىز سىستىمىسى ياساپ چىققان بولۇپ، ھەر كۈنى بارلىق بازار، مالىيە ئۇچۇرلىرىنىڭ سىتىمىدا تۇلۇق ئەكىس ئىتىدىغان ھالەتنى شەكىللەندۈرگەن. ھەمكارلاشقان ھەر بىر شىركەتنىڭ مېلىنىڭ ھەر قايسى رايۇنلاردا قانچىلىك سېتىلغانلىقى، ھەر ئايلىق بازار ئانالىزى تۇلۇق تېلىفۇن ئارقىلىق ھەر قانداق يەردە كۆرگىلى بولىدىغان ھالەتتە يەتكۈزدى.
سادام ئابدۇسالام
سادام ئابدۇسالام (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Salam Abdusalam) بولسا ئاۋسترالىيەلىك ئۇيغۇر بولۇپ، ۋەتەندە قاپسىلىپ قالغان ئوغلى ۋە ئايالى ئۈچۈن كۆرەش قىلىپ خەلقئارادا تونۇلغان
ھاياتى
ئون نەچچە يىل ئالدىدا ئوقۇغۇچى بولۇپ كەلگەن ،2013-يىلى ئاۋسترالىيە پۇقراسى بولغان.2016-يىلى ئايالى بىلەن ۋەتەندە توي قىلغان.
ئائىلىسى
2020-يىلى فېۋرالدا ختتاينىڭ ئاۋستىرالىيەدىكى مۇئاۋىن باش كونسۇلى ئاۋسترالىيە تىلىۋىزىيە قانىلىدا :«سادامنىڭ ئايالى شنجاڭدىن ئايرىلىشنى خالىمىدى »دىگەندىن كېين،نادىرە ئۆمەر دەرھال يولدىشغا :«مەن ئايرىلىشنى ۋە يولدىشىم بىلەم جەم بولۇشنى خالايمەن »دەپ پىلاكات بىلەن سۈرەتكە چۈشۈپ،يولدىشغا ئۈدندار ئارقىلىق ئەۋەتكەندىن كىين، ختتاي دىپلوماتىيەسى ئاۋاستىرالىيەدە يەنە بىر قېتىم مات بولغان. ئاۋسترالىيە ھۆكۈمىتى ۋە تاشقى ئ‍شلار منستىرى كۆپ قېتىم ختتاي ھۆكۈمىتىنى سادامنىڭ ئائىلىسى بىلەن جەم بولۇشقا رۇخسەت قىلىشنى تەلەپ قىلغان.
جەم بولىشى
سادامنىڭ ئادوۋكاتى بىرادلىنىڭ رويتىر ئاگېنىتلىقىغا بىلدۈرىشچە، بۇ ئائىلە ئىككى ھەپتە بۇرۇن كەلگەن بولۇپ، بىرسبانە مېھمانخانىسدا كارانتىندا تۇرغاندىن كىين ئاندىن سادام بىلەن جەم بولغان.
ئۈرۈمچى مېتروسى
ئۈرۈمچى مېتروسى 1-لىنىيىلىك ۋە 2-لىنىيىدىن ئىبارەت 2 لىنىيەنىڭ پىلانىنى تاپشۇردى ، مۆلچەر قىممىتى 31 مىليارد 240 مىليون يۈەن.
1- لىنىيە
1-لىنىيە تەستىقلىنىپ ، 2014-يىلى 20-مارتتىن باشلاپ قۇرۇلۇۋاتىدۇ. 1-لىنىيىسى Ürümqi Diwopu خەلقئارا ئايرودرومىدىن شەھەر مەركىزىدىكى ئۇرۇمچىدىن ئۆتۈپ ، سانتۇنبېي بېكىتىدە ئاخىرلىشىدۇ. ئۇنىڭ ئومۇمىي ئۇزۇنلۇقى 27.615 كىلومېتىر ، 21 بېكەت بار. <refhttps://www.kanzhun.com/news/122618.html ئۇ يەر ئاستى.
بۇ لىنىيەنىڭ شىمالىي بۆلىكى 2018-يىلى 25-ئۆكتەبىر ئېچىلغان. لىنىيەنىڭ جەنۇبىي بۆلىكى 2019-يىلى 28-ئىيۇن ئېچىلغان.
تالھا بىن ئۇبەيدۇللاھ
تالھا بىن ئۇبەيدۇللاھ ئەتتەيمىي ئەل قۇرەشىي (طَلْحَة بن عُبَيْد اللّه التَّيمي القُرشي) (ھ. بۇرۇن 28 - 36 / م. 594 - 656) ئۇ ئىسلام دىنىنى تۇنجى قوبۇل قىلغان سەككىز كىشىنىڭ بىرى. جەننەت بىلەن بېشارەت بېرىلگەن ئون ساھابىنىڭ بىرى. ئىسلامنىڭ دەسلەپكى دەۋرىدىلا مۇسۇلمان بولغان ۋە نۇرغۇن غازاتلارغا قاتناشقان كاتتا زات. مۇھەممەد پەيغەمبەر ئۇنى يەردە مېڭىۋاتقان شەھىد دەپ ئاتىغان. ئۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام دەۋرىدىكى بارلىق غازاتلارغا قاتناشقان، ئۇبەدر ئۇرۇشى، ئۇھۇد ئۇرۇشىدىن باشقا شام فەتھىگە قاتناشقان. ئۆمەر بىن خەتتاب ئۇنى خەلىپە سايلايدىغان ئالتە كىشىلىك شۇراغا قوشقان. ئوسمان بىن ئەففان ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، ئوسمان قاتىللىرىنىڭ جازاسىنى تەلەپ قىلىپ بەسرەگە بارغان ۋە ھىجرىيە 36 - يىلى تۆگە ئۇرۇشىدا ئوق تېگىپ ئالەمدىن ئۆتكەن.
ڭ
thumb ڭ  (/ŋ/)؛ ڭ ھەرپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 17. ھەرپى ۋە يىگىرمە تۆرت ئۈزۈك تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.
ڭ ھەرپى ئەرەب ئېلىپبە سېستىمىسىغا قوشۇلغان، تۈركىي تىللارغا خاس بىردىنبىر ھەرپتۇر.
شۇنداقلا ئۇيغۇر تىلىدا سۆز بىشىدا كەلمەيدىغان بىردىنبىر ھەرپ ڭ ھەرپىدۇر.
ئوقۇلىشى
ئۇيغۇرچە ڭې (Ngé)
تۈرلىنىشى
ڭ ھەرىپى جاراڭسىز ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، شۇنداقلا پارتىلاڭغۇ تاۋۇش ۋە شۇنداقلا تىل ئۈستى ئارقا قاتتىق تاڭلاي تاۋۇشلىرىدىندۇر.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
لاتىن: NG
رۇس ۋە گرېك:  Ң
رادون
left|thumb|250px
ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
ئى
thumb ئى (/i/~/ɨ/)؛ ئى ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 31. ھەرپى ۋە سەككىز سوزۇق تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.
ئوقۇلىشى
ئى ھەرىپىنىڭ تەلەففۇزى خەلقئارالىق ترانسكرېپسىيە بويىچە (/i/~/ɨ/) دۇر."مىسال: ئىسلام (Islam)، ئىناقلىق (inaqliq)؛"يېزىلغىنىدەك ئوقۇلىدۇ.
تۈرلىنىشى
ئى ھەرىپى ھەم لەۋلەشمىگەن ھەم تىل ئارقا سوزۇق تاۋۇشتۇر.
يېزىلىشى
ئاۋۋال ئوڭدىن سولغا ئاساسىي گەۋدە (ىى) سوڭرە يوقرىدىن تۆۋەنگە ھەمزە (ء) يېزىلىدۇ.
ئى ھەرپىنىڭ كەلىمە ئارىسىدا ئوخشىمىغان ئورۇنلاردا، توغرا ۋە ئۆلچەملىك تەلەففۇز قىلىنىش ئىھتىياجى بىلەن سەككىز تۈرلۈك يېزىلىشى باردۇر.
غەربىي باغچا كوچا باشقارمىسى
غەربىي باغچا كوچا باشقارمىسى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ قەشقەر شەھىرى دىكى بىر كوچا باشقارمىسى بولۇپ، تارمىقىدا مەھەللە بار، ئومۇمىي نوپۇسى مىڭ.
جۇمادىلئەۋۋەل
جۇمادىلئەۋۋەل ئېيى (ئەرەبچە: جمادى الأولى) ھىجرىيە تەقۋىمىگە كۆرە 5. ئايدۇر.
زۇلپىقار مۇھەممەتئېلى
زۇلپىقار مۇھەممەتئېلى 1994-يىلى 6-ئايدا مەكىت ناھىيەسىدە تۇغۇلغان، چىلىشچى مەشقاۋۇلى بولغان دادىسى مۇھەممەتئېلى زۇلپىقارغا ئۈچ ياش ۋاقتىدىن باشلاپلا بوكس ئۆگىتىشنى باشلىۋەتكەن. زۇلپىقار 12 ياشقا كىرگەندە بوكسنىڭ ئاساسىي ماھارەتلىرىنى خېلى پۇختا ئىگىلەپ، چوڭ شەھەرلەردە مۇنتىزىم تەربىيەلىنىش ئارزۇسى بويىچە شىنجاڭ تەنتەربىيە مەكتىپىگە ئوقۇشقا كەلگەن.
بوكىس ھاياتى
زۇلپىقار تەنتەربىيە مەكتىپىگە كېلىپ ئىككى يىلدىن كېيىن، شىنجاڭ بوكس كوماندىسىنىڭ تۇنجى قېتىم تەسىس قىلغان ياشلار، ئۆسمۈرلەر كوماندىسىغا تاللىنىپ، مەرھۇم ئابدۇراخمان ئابلىكىم قاتارلىق ئۇستازلىرىنىڭ تېخىمۇ سىستېمىلىق تەربىيەلىشى ئارقىسىدا كەسپىي جەھەتتە تېز ئالغا باسقان ھەم شۇ يىلى ئاپتونوم رايون بويىچە ئۆتكۈزۈلگەن ياشلار، ئۆسمۈرلەر بوكس مۇسابىقىسىدە چېمپىيون بولغان. 16 ياشقا كىرگەندە قازاقىستاندا ئۆتكۈزۈلگەن خەلقئارالىق ياشلار، ئۆسمۈرلەر بوكس مۇسابىقىسىدە بوكسچىلىقتا دۇنيانىڭ ئالدىنقى قاتارىدا تۇرىدىغان كۇبا ماھىرىنى يەڭگەن. ئۇ يەنە قازاقىستان، قىرغىزىستان قاتارلىق دۆلەتلەردە ئۆتكۈزۈلگەن تۈرلۈك بوكس مۇسابىقىلەرگە قاتنىشىپ، چېمپىيونلۇقنىڭ تاتلىق تەمىنىمۇ، مەغلۇبىيەتنىڭ ئاچچىق تەمىنىمۇ ئوبدانلا تېتىغان.
زۇلپىقار 20 ياشقا كىرگەندە، ئېغىرلىقىمۇ، تېخنىكىسىمۇ، ئۆزىگە بولغان ئىشەنچىسىمۇ ئاشتى. ئەڭ مۇھىمى، مەسئۇلىيەت تۇيغۇسى، ئۆزى ئۈچۈن جاپا تارتقان ھەر بىر كىشىگە ياخشى نەتىجە بىلەن جاۋاب قايتۇرۇش ئىرادىسى كۈچىيىپ، ھەر قانداق مۇسابىقىگە قاتنىشىشنى قولدىن بەرمىدى. 2014-يىلىنىڭ ئاخىرى ئۇ شاڭخەيدىكى «شېڭلىشىجيا» بوكس كۇلۇبىنىڭ تەكلىپى بىلەن شاڭخەيگە كېلىپ، دۇنياغا داڭلىق تىرېنېر مارىئونىڭ يېتەكلىشىگە ئېرىشىپ، تېخنىكا سەۋىيەسىنى تېخىمۇ ئۆستۈردى
مەنبە
خەلق تورى http://uyghur.people.com.cn/165019/15603194.html
ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﻰ ﭘﺎﺭﭼﯩﻼﺷﻘﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺗﯘﺭﯗﺵ ﻗﺎﻧﯘﻧﻰ
ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﻰ ﭘﺎﺭﭼﯩﻼﺷﻘﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺗﯘﺭﯗﺵ ﻗﺎﻧﯘﻧﻰ
ﺟﯘﯕﺨﯘﺍ ﺧﻪﻟﻖ ﺟﯘﻣﮭﯘﺭﯨﻴﯩﺘﻰ ﺭﻩﺋﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﭘﻪﺭﻣﺎﻧﻰ ( 34 - ﻧﻮﻣﯘﺭﻟﯘﻕ )
ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﻰ ﭘﺎﺭﭼﯩﻼﺷﻘﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺗﯘﺭﯗﺵ ﻗﺎﻧﯘﻧﻰ 2005 - ﻳﯩﻞ 3 - ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 14 - ﻛﯜﻧﻰ ﺟﯘﯕﺨﯘﺍ ﺧﻪﻟﻖ ﺟﯘﻣﮭﯘﺭﯨﻴﯩﺘﻰ 10 - ﻧﯚﯞﻩﺗﻠﯩﻚ ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﻪﺗﻠﯩﻚ ﺧﻪﻟﻖ ﻗﯘﺭﯗﻟﺘﯩﻴﯩﻨﯩﯔ 3 - ﻳﯩﻐﯩﻨﯩﺪﺍ ﻣﺎﻗﯘﻟﻼﻧﺪﻯ. ﮬﺎﺯﯨﺮ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﺪﯨﻢ ، ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﻛﯜﻧﺪﯨﻦ ﺑﺎﺷﻼﭖ ﻳﻮﻟﻐﺎ ﻗﻮﻳﯘﻟﺴﯘﻥ. ﺟﯘﯕﺨﯘﺍ ﺧﻪﻟﻖ ﺟﯘﻣﮭﯘﺭﯨﻴﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﺭﻩﺋﯩﺴﻰ ﺧﯘ ﺟﯩﻨﺘﺎﯞ 2005 - ﻳﯩﻞ 3 - ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 14 - ﻛﯜﻧﻰ
1 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﺑﯘ ﻗﺎﻧﯘﻥ << ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﻣﯘﺳﺘﻪﻗﯩﻠﻠﯩﻘﻰ >> ﺑﯚﻟﮕﯜﻧﭽﻰ ﻛﯜﭼﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﻰ ﭘﺎﺭﭼﯩﻠﯩﺸﯩﻐﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺗﯘﺭﯗﺵ ﯞﻩ ﺋﯘﻧﻰ ﺗﻮﺳﯘﺵ ، ﯞﻩﺗﻪﻧﻨﯩﯔ ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﯧﻠﯩﺸﯩﻨﻰ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺳﯜﺭﯛﺵ ، ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﺯﻯ ﺭﺍﻳﻮﻧﯩﻨﯩﯔ ﺗﯩﻨﭽﻠﯩﻘﻰ ﯞﻩ ﻣﯘﻗﯩﻤﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺳﺎﻗﻼﺵ ، ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﺋﯩﮕﯩﻠﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﯞﻩ ﺯﯦﻤﯩﻦ ﭘﯜﺗﯜﻧﻠﯜﻛﯩﻨﻰ ﻗﻮﻏﺪﺍﺵ ، ﺟﯘﯕﺨﯘﺍ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﯜﭖ ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪﺗﯩﻨﻰ ﻗﻮﻏﺪﺍﺵ ﻣﻪﻗﺴﯩﺘﯩﺪﻩ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻲ ﻗﺎﻧﯘﻧﻐﺎ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﻠﺪﻯ.
2 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﺩﯗﻧﻴﺎﺩﺍ ﺑﯩﺮﻻ ﺟﯘﯕﮕﻮ ﺑﺎﺭ. ﭼﻮﯓ ﻗﯘﺭﯗﻗﻠﯘﻕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺟﯘﯕﮕﯘﻏﺎ ﺗﻪﯞﻩ. ﺟﯘﯕﮕﻮﻧﯩﯔ ﺋﯩﮕﯩﻠﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗﯩﻨﻰ ﯞﻩ ﺯﯦﻤﯩﻦ ﭘﯜﺗﯜﻧﻠﯜﻛﯩﻨﻰ ﻗﻮﻏﺪﺍﺵ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﻠﯩﻚ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻼﺭﻧﻰ ﺋﯚﺯ ﺋﯩﭽﯩﮕﻪ ﺋﺎﻟﻐﺎﻥ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺟﯘﯕﮕﻮ ﺧﻪﻟﻘﯩﻨﯩﯔ ﺋﻮﺭﺗﺎﻕ ﻣﻪﺟﺒﯘﺭﯨﻴﯩﺘﻰ. ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺟﯘﯕﮕﻮﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮ ﻗﯩﺴﻤﻰ. ﺩﯙﻟﻪﺕ << ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﻣﯘﺳﺘﻪﻗﯩﻠﻠﯩﻘﻰ >> ﺑﯚﻟﮕﯜﻧﭽﻰ ﻛﯜﭼﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﻨﻰ ﮬﻪﺭ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﻧﺎﻡ ، ﮬﻪﺭ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﺋﯘﺳﯘﻝ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺟﯘﯕﮕﻮﺩﯨﻦ ﺑﯚﻟﯜﯞﯦﺘﯩﺸﯩﮕﻪ ﮬﻪﺭﮔﯩﺰ ﻳﻮﻝ ﻗﻮﻳﻤﺎﻳﺪﯗ.
3 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﻣﻪﺳﯩﻠﯩﺴﻰ ﺟﯘﯕﮕﻮﺩﯨﻜﻰ ﺋﯩﭽﻜﻰ ﺋﯘﺭﯗﺷﺘﯩﻦ ﻗﯧﭙﻘﺎﻟﻐﺎﻥ ﻣﻪﺳﯩﻠﻪ. ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﻣﻪﺳﯩﻠﯩﺴﯩﻨﻰ ﮬﻪﻝ ﻗﯩﻠﯩﭗ ، ﯞﻩﺗﻪﻧﻨﻰ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯛﺵ ﺟﯘﯕﮕﻮﻧﯩﯔ ﺋﯩﭽﻜﻰ ﺋﯩﺸﻰ ، ﮬﻪﺭ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﭼﻪﺕ ﺋﻪﻝ ﻛﯜﭼﻠﯩﺮﻯ ﺋﺎﺭﯨﻠﯩﺸﺎﻟﻤﺎﻳﺪﯗ. 4 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﯞﻩﺗﻪﻧﻨﻰ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯛﺵ ﺋﯘﻟﯘﻏﯟﺍﺭ ﺋﯩﺸﯩﻨﻰ ﺋﻮﺭﯗﻧﺪﺍﺵ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﻠﯩﻚ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻼﺭﻧﻰ ﺋﯚﺯ ﺋﯩﭽﯩﮕﻪ ﺋﺎﻟﻐﺎﻥ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺟﯘﯕﮕﻮ ﺧﻪﻟﻘﯩﻨﯩﯔ ﻣﯘﻗﻪﺩﺩﻩﺱ ﺑﯘﺭﭼﻰ. 5 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﺑﯩﺮ ﺟﯘﯕﮕﻮ ﭘﺮﯨﻨﺴﯩﭙﯩﺪﺍ ﭼﯩﯔ ﺗﯘﺭﯗﺵ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﻰ ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯛﺷﻨﯩﯔ ﺋﺎﺳﺎﺳﻰ. ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﻰ ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯛﺵ ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﺯﯨﻨﯩﯔ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﯩﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻼﺭﻧﯩﯔ ﺗﯜﭖ ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪﺗﯩﮕﻪ ﺋﻪﯓ ﺋﯘﻳﻐﯘﻥ. ﺩﯙﻟﻪﺕ ﯞﻩﺗﻪﻧﻨﻰ ﺋﻪﯓ ﺯﻭﺭ ﺳﻪﻣﯩﻤﯩﻴﻪﺕ ، ﺋﻪﯓ ﺯﻭﺭ ﺗﯩﺮﯨﺸﭽﺎﻧﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﯨﺪﯗ. ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ، ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﭼﻮﯓ ﻗﯘﺭﯗﻗﻠﯘﻗﻨﯩﯖﻜﯩﮕﻪ ﺋﻮﺧﺸﯩﻤﺎﻳﺪﯨﻐﺎﻥ ﺗﯜﺯﯛﻣﻨﻰ ﻳﻮﻟﻐﺎ ﻗﻮﻳﺴﺎ ، ﻳﯜﻛﺴﻪﻙ ﺋﺎﭘﺘﻮﻧﻮﻣﯩﻴﯩﻨﻰ ﻳﯜﺭﮔﯜﺯﺳﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
6 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﯚﯞﻩﻧﺪﯨﻜﻰ ﺗﻪﺩﺑﯩﺮﻟﻪﺭﻧﻰ ﻗﻮﻟﻠﯩﻨﯩﭗ ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﺯﻯ ﺭﺍﻳﻮﻧﯩﻨﯩﯔ ﺗﯩﻨﭽﻠﯩﻘﻰ ﯞﻩ ﻣﯘﻗﯩﻤﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺳﺎﻗﻼﻳﺪﯗ ، ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻕ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﯨﺘﯩﻨﻰ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﺪﯗﺭﯨﺪﯗ :
(1) ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻗﺘﯩﻜﯩﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺑﺎﺭﺩﻯ - ﻛﻪﻟﺪﻯ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﭼﯜﺷﯩﻨﯩﺸﻨﻰ ﻛﯜﭼﻪﻳﺘﯩﺸﯩﮕﻪ ، ﺋﯩﺸﻪﻧﭽﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﺎﺷﯘﺭﯗﺷﯩﻐﺎ ﺋﯩﻠﮭﺎﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ ﯞﻩ ﺗﯜﺭﺗﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ؛
(2) ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻗﻨﯩﯔ ﺋﯩﻘﺘﯩﺴﺎﺩﯨﻲ ﺟﻪﮬﻪﺗﺘﻪ ﺋﺎﻻﻗﻪ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﯞﻩ ﮬﻪﻣﻜﺎﺭﻟﯩﺸﯩﭗ ، ﺑﯩﯟﺍﺳﯩﺘﻪ ﭘﻮﭼﺘﺎ ﺋﺎﻻﻗﯩﺴﻰ ، ﺳﻮﺩﺍ ﺋﺎﻻﻗﯩﺴﯩﻨﻰ ﻳﻮﻟﻐﺎ ﻗﻮﻳﯘﺷﯩﻐﺎ ، ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻗﻨﯩﯔ ﺋﯩﻘﺘﯩﺴﺎﺩﯨﻲ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﯨﺘﯩﻨﻰ ﻗﻮﻳﯘﻗﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺷﯩﻐﺎ ، ﺋﯚﺯﺋﺎﺭﺍ ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪﺕ ﻳﻪﺗﻜﯜﺯﯛﺷﯩﮕﻪ ﺋﯩﻠﮭﺎﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ ﯞﻩ ﺗﯜﺭﺗﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ؛ (3) ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻗﻨﯩﯔ ﻣﺎﺋﺎﺭﯨﭗ ، ﭘﻪﻥ - ﺗﯧﺨﻨﯩﻜﺎ ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ، ﺳﻪﮬﯩﻴﻪ ، ﺗﻪﻧﺘﻪﺭﺑﯩﻴﻪ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﺪﺍ ﺋﺎﻻﻗﻪ ﻗﯩﻠﯩﭗ ، ﺟﯘﯕﺨﯘﺍ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﺋﯧﺴﯩﻞ ﺋﻪﻧﺌﻪﻧﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﻮﺭﺗﺎﻕ ﺟﺎﺭﻯ ﻗﯩﻠﺪﯗﺭﯗﺷﯩﻐﺎ ﺋﯩﻠﮭﺎﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ ﯞﻩ ﺗﯜﺭﺗﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ؛
(4) ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻗﻨﯩﯔ ﺟﯩﻨﺎﻳﻰ ﺋﯩﺸﻼﺭﻏﺎ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﺘﻪ ﺯﻩﺭﺑﻪ ﺑﯧﺮﯨﺸﯩﮕﻪ ﺋﯩﻠﮭﺎﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ ﯞﻩ ﺗﯜﺭﺗﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ؛
(5) ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﺯﻯ ﺭﺍﻳﻮﻧﯩﻨﯩﯔ ﺗﯩﻨﭽﻠﯩﻘﻰ ، ﻣﯘﻗﯩﻤﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﻗﻮﻏﺪﺍﺵ ﯞﻩ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻕ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﯨﺘﯩﻨﻰ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﺪﯗﺭﯗﺷﻘﺎ ﭘﺎﻳﺪﯨﻠﯩﻖ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﭘﺎﺋﺎﻟﯩﻴﻪﺗﻠﻪﺭﮔﻪ ﺋﯩﻠﮭﺎﻡ ﺑﯧﺮﯨﺪﯗ ﯞﻩ ﺗﯜﺭﺗﻜﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﻠﯩﻚ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻼﺭﻧﯩﯔ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﯞﻩ ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪﺗﯩﻨﻰ ﻗﺎﻧﯘﻥ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﻗﻮﻏﺪﺍﻳﺪﯗ. 7 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﺯﯨﻨﯩﯔ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﯩﻘﯩﻨﯩﯔ ﺑﺎﺭﺍﯞﻩﺭ ﻛﯧﯖﯩﺸﯩﭗ ﯞﻩ ﺳﯚﮬﺒﻪﺗﻠﯩﺸﯩﭗ ، ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﯧﻠﯩﺸﯩﻨﻰ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﻛﯧﯖﻪﺵ ﯞﻩ ﺳﯚﮬﺒﻪﺕ ﻗﻪﺩﻩﻡ - ﺑﺎﺳﻘﯘﭼﻠﯘﻕ ، ﺧﯩﻠﻤﯘ ﺧﯩﻞ ، ﺟﺎﻧﻠﯩﻖ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺑﻮﻏﯘﺯﯨﻨﯩﯔ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﯩﻘﻰ ﺗﯚﯞﻩﻧﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﺸﻼﺭﺩﺍ ﻛﯧﯖﻪﺷﺴﻪ ﯞﻩ ﺳﯚﮬﺒﻪﺗﻠﻪﺷﺴﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ :
(1) ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻗﻨﯩﯔ ﺩﯛﺷﻤﻪﻧﻠﯩﺸﯩﭗ ﺗﯘﺭﯗﺷﯩﻐﺎ ﺭﻩﺳﻤﯩﻲ ﺧﺎﺗﯩﻤﻪ ﺑﯧﺮﯨﺶ ؛
(2) ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻗﯩﺮﻏﺎﻕ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﯨﺘﯩﻨﻰ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﺪﯗﺭﯗﺵ ﭘﯩﻼﻧﻰ ؛
(3) ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﯧﻠﯩﺶ ﻗﻪﺩﻩﻡ - ﺑﺎﺳﻘﯘﭼﻰ ﯞﻩ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺷﻰ ؛
(4) ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﺩﺍﺋﯩﺮﯨﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺳﯩﻴﺎﺳﯩﻲ ﺋﻮﺭﻧﻰ ؛
(6) ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﯧﻠﯩﺸﻜﻪ ﺋﺎﻻﻗﯩﺪﺍﺭ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﮬﻪﺭ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﻣﻪﺳﯩﻠﻪ.
8 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. << ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﻣﯘﺳﺘﻪﻗﯩﻠﻠﯩﻘﻰ >> ﺑﯚﻟﮕﯜﻧﭽﻰ ﻛﯜﭼﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﻨﻰ ﮬﻪﺭ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﻧﺎﻡ ، ﮬﻪﺭ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﺋﯘﺳﯘﻝ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺟوﯕﮕۇﺩﯨﻦ ﺑﯚﻟﯜﯞﯦﺘﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﯩﺸﻨﻰ ﻗﯩﻠﺴﺎ ﻳﺎﻛﻰ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﻨﯩﯔ ﺟﯘﯕﮕﻮﺩﯨﻦ ﺑﯚﻟﯜﻧﯜﭖ ﭼﯩﻘﯩﺸﯩﻐﺎ ﺳﻪﯞﻩﺏ ﺑﻮﻟﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺯﻭﺭ ﯞﻩﻗﻪ ﻳﯜﺯ ﺑﻪﺭﺳﻪ ﯞﻩ ﻳﺎﻛﻰ ﺗﯩﻨﭻ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﻜﻪ ﻛﯧﻠﯩﺸﻜﻪ ﺯﺍﺩﻯ ﺋﯩﻤﻜﺎﻧﯩﻴﻪﺕ ﻗﺎﻟﻤﯩﺴﺎ ، ﺩﯙﻟﻪﺕ ﻧﺎﺋﯩﻼﺝ ﺗﯩﻨﭽﻠﯩﻘﺘﯩﻦ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﯘﺳﯘﻝ ﯞﻩ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺯﯙﺭﯛﺭ ﺗﻪﺩﺑﯩﺮ ﻗﻮﻟﻠﯩﻨﯩﭗ ، ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﺋﯩﮕﯩﻠﯩﻚ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﯞﻩ ﺯﯦﻤﯩﻦ ﭘﯜﺗﯜﻧﻠﯜﻛﯩﻨﻰ ﻗﻮﻏﺪﺍﻳﺪﯗ.
ﺋﺎﻟﺪﯨﻨﻘﻰ ﺗﺎﺭﻣﯩﻘﺘﯩﻜﻰ ﺑﻪﻟﮕﯩﻠﯩﻤﻪ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﺗﯩﻨﭽﻠﯩﻘﺘﯩﻦ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﯘﺳﯘﻝ ﯞﻩ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺯﯙﺭﯛﺭ ﺗﻪﺩﺑﯩﺮ ﻗﻮﻟﻠﯩﻨﯩﺸﻨﻰ ﮔﻮﯞﯗﻳﯜﻩﻥ ، ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﯨﻲ ﻛﻮﻣﯩﺘﯧﺖ ﻗﺎﺭﺍﺭ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﻳﻮﻟﻐﺎ ﻗﻮﻳﯩﺪﯗ ﮬﻪﻣﺪﻩ ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﻪﺗﻠﯩﻚ ﺧﻪﻟﻖ ﻗﯘﺭﯗﻟﺘﯩﻴﻰ ﺩﺍﺋﯩﻤﯩﻲ ﻛﻮﻣﯩﺘﯧﺘﯩﻐﺎ ﯞﺍﻗﺘﯩﺪﺍ ﺩﻭﻛﻼﺕ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. 9 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﻣﯘﺷﯘ ﻗﺎﻧﯘﻧﺪﯨﻜﻰ ﺑﻪﻟﮕﯩﻠﯩﻤﻪ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﺗﯩﻨﭽﻠﯩﻘﺘﯩﻦ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﯘﺳﯘﻝ ﯞﻩ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺯﯙﺭﯛﺭ ﺗﻪﺩﺑﯩﺮ ﻗﻮﻟﻼﻧﻐﺎﻥ ﮬﻪﻡ ﺋﯘﻧﻰ ﻳﻮﻟﻐﺎ ﻗﻮﻳﻐﺎﻧﺪﺍ ، ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﻳﯟﻩﻥ ﭘﯘﻗﺮﺍﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﯞﻩ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﺪﯨﻜﻰ ﭼﻪﺕ ﺋﻪﻟﻠﯩﻜﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﮬﺎﻳﺎﺗﻰ ، ﻣﺎﻝ - ﻣﯜﻟﻜﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﺨﻪﺗﻪﺭﻟﯩﻜﻰ ﯞﻩ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﻳﻮﻟﻠﯘﻕ ﮬﻮﻗﯘﻕ - ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪﺗﯩﻨﻰ ﺋﯩﻤﻜﺎﻧﯩﻴﻪﺗﻨﯩﯔ ﺑﺎﺭﯨﭽﻪ ﻗﻮﻏﺪﺍﭖ ، ﺯﯨﻴﺎﻧﻨﻰ ﺋﺎﺯﺍﻳﺘﯩﺪﯗ ، ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﺎ ، ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﻪﻳﯟﻩﻧﻠﯩﻚ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻼﺭﻧﯩﯔ ﺟﯘﯕﮕﻮﻧﯩﯔ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺭﺍﻳﻮﻧﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻜﻰ ﮬﻮﻗﯘﻗﻰ ﯞﻩ ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪﺗﯩﻨﻰ ﻗﺎﻧﯘﻥ ﺑﻮﻳﯩﭽﻪ ﻗﻮﻏﺪﺍﻳﺪﯗ.
10 - ﻣﺎﺩﺩﺍ. ﺑﯘ ﻗﺎﻧﯘﻥ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﻛﯜﻧﺪﯨﻦ ﺑﺎﺷﻼﭖ ﻳﻮﻟﻐﺎ ﻗﻮﻳﯘﻟﯩﺪﯗ.
قوقەند خانلىقى
قوقەند خانلىقى ياكى قوقەن خانلىقى (ئۆزبېكچە: Qoʻqon xonligi)، بۇگۈنكى ئۆزبېكىستان، قىرغىزىستان، قازاقىستان، تاجىكىستان ۋە شەرقىي تۈركىستان ھۇدۇدلىرى ئىچىدە قالغان كەڭ جۇغراڧىيەدە، 1709-1876 يىللار ئارىسى مەۋجۇدلىقىنى سۈردۈرگەن، بۇخارا خانلىقى (بۇخارا ئەمىرلىكى) ۋە خىۋە خانلىقى بىلەن بىرلىكتە "بۇخارا خانلىقلارى" دەپ ئاتىلىدۇ. پايتەختى بۇگۈنكى قوقەند شەھرىدە بولغان خانلىق تەۋەسىدە تاجىكلەر، ئۆزبېكلەر، قىرغىزلار، قازاقلار، ڧارسلار، ئۇيغۇرلار بار ئىدى. خانلىققا تەۋە شەھەرلەر ئىلگىرى كېيىن بولۇپ: قوقەند، تاشكەنت، بۇخارا، سەمەرقەند، مەرغىلان، نەمەنگان، ڧەرغانە، ئەنجان، تۈركىستان، چىمكەنت، تاراز (تالاس)، بىشكەك، ئوش، كانىبادام، زەڧەرئاباد، ئىسڧارا، ئاقسۇ، كاشغەر، خوتەن ۋ.ب شەھەرلەر بولغان.
خانلىق؛ تىمۇر-بابۇر پۇستىدىن بولمىش شاھرۇخ بەگ بىلەن 1709 - يىلى باشلىدى. قوقەند، ڧەرغانە، نەمەنگان، مەرغىلان ئەتراپىدا دەستلەپكى بەگلىك چىگرىلىرىنى تەشكىل قىلاتتى. ئابدۇررەھىم بەگ دەۋرىدە بۇخارا ئەمىرلىكى ئۈستىگە سەپەر قىلىپ، سەمەرقەند (1732) ئالدى. ئابدۇررەھىم بەگ جەنۇبتا سەپەردە چاغدا قالماقلار، 1746- يىلى ڧەرغانە، ئوش، نەمەنگان ۋە مەرغىلانغا ھۇجۇم قىلدى. ئىككى ھەپتە ئىچىدە پايتەخت قوقەندنى ئىشغال قىلدى. قوقەند ئوردۇسى چېكىنىپ، ئۆرەتۆپە بېگى ڧازىل بەگ بىلەن بىرلىكتە قالماقلارنى چېكىندۈردى. نۇرباتۇ بەگ زامانىدا چۇست ۋە نەمەنگان بەگلىرىنىڭ مۇستەقىللىق ئىسيانلىرى باستۇرۇلدى.
نۇرباتۇ بەگنىڭ ئوغلى ئالىمخان زامانىدا تاشكەنت، سايرام، چىمكەنت ۋە ئاھەنگەران بەگلىك چىگرىسى ئىچىگە ئېلىندى. بۇ كېڭىيىشتىن كېيىن قوقەند بەگلىكى "قىشلاق خوجالىقى" ئۇنۋانىغا قاۋۇشۇپ، تۇنجى خانلىق خاقانلىق بولدى (1805). ئالىمخاندىن ئىتىبارەن قوقەند بەگلىرى "خان" ئۇنۋانىنى ئالدى.
"ئەمىرى" تەخەللۇسى بىلەن شىئېرلەر يازغان، موللا ئۆمەرخان دەۋرىدە، قوقەند خانلىقى ئالتۇن دەۋرىنى ياشىدى. بۇخارا ئەمىرلىكىدىن تۈركىستان شەھرىنى ئالدى. ئۆرەتۆپە بەگلىكى قوقەند خانلىقىغا قوشۇلدى. ئۆمەرخان، سىر دەريا ئەتراپىدا قاناللار ئاچىپ، زىرائەتتە ئىنقىلاب قىلدى. مەسجىدلەر، دۇنياۋىي ۋە دىنىي مەدرىسلەر قۇرۇلدى. ئەدەبىيات قوللاندى. شائىرلەر مەجلىسى قۇرۇلدى. پۈتۈن بۇلارنىڭ ئىجرا قىلىنىشىدا تۇنجى تۈركىي شائىرە دەپ تونۇلغان مەلىكە نادىرە بېگىمنىڭ تەئسىرى كاتتا ئىدى. ئۆمەرخان ئۆلگەندىن كېيىن 12 ياشلىق مۇھەممەد ئەلى خان تەختكە چقتى. لېكىن دۆلەتنى مەلىكە نادىرە بېگىم باشقۇردى.
مۇھەممەد ئەلى خان، دۆلەت باشقۇرغۇدەك ياشقا كەلگەندە تۇنجى بولۇپ دەۋراز، قاراتېكىن، ۋاخان، شۇنگەن، رەۋشەن بەگلىكلىرىنى بويۇنتۇرۇق ئاستىغا ئالدى. 1826- يىلى ئۇيغۇر دىيارىدىكى ياركەند ئەمىرىجاھانگىر خوجا بېيجىڭغا قارشى ئىسيان قوزغىدى. دىن ۋە قان قېرىنداشلىرىنىڭ ئىسيانىنى تۇيغان مۇھەممەد ئەلى خاننىڭ قېرىندىشى مەھمۇدخان، تۈركىستانغا مۇسۇلمانلارغا ياردەمگە كەلگەن. مەھمۇدخاننىڭ كېلىشى بىلەن خىتايلار تۈركىدتاندىن چېكىندى. قوقەند خانلىقىنىڭ ياردىمىنى كۆرگەن ئۇيغۇر دىيارى قوقەند خانىغا بەيئەت قىلدى. شۇنىڭ بىلەن كاشغەر، ئاقسۇ، ياركەند، خوتەن بىلەن بىرگە ئالتىشەھەر قوقەند خانلىقىغا قېتىلدى. كاپىرلارغا قارشى ئىسلام ئۈچۈن قىلىنغان بۇ غازاتتىن سوڭرە سۇلتان غازى ئۇنۋانىنى ئالدى.
1840- يىلى بۇخارا ئەمىرى نەسرۇللاھ خان بىلەن بولغان ئۇرۇشتا مەغلۇب بولدى.
مۇھەممەد ئەلى خان، نەسرۇللاھ خان بىلەن بولغان ئۇرۇشتا ئۆزىنى ئەيىبدار كۆرۈپ تەختىنى قېرىندىشى سۇلتان مەھمۇدخانغا ئۆتۈنۈپ بەردى.
1862- يىلى 10 - ئايدا تۇنجى بولۇپ قىرغىزىستاننىڭ بۇگۈنكى پايتەختى، زامانىسىدا كىچىك بىر بازار بولغان بىشكەك (پىشپەك) قولدىن كەتتى. 1864- يىلى 15- ئىيۇندا يەسى، 19-24 ئىيۇنلاردا ئەۋلىيا-ئاتا شەھرى رۇس ئىشغالى ئاستىدا قالدى. 1865- يىلى 7- مايدا تاشكەنت يېقىنىدىكى مەيدان ئۇرۇشىدا ئالەمقۇل قۇماندانلىقىدىكى قوقەند ئوردۇسى رۇس ئوردۇسى قارشىسىدا تارمار بولدى. بۇنىڭ ئۈستىگە گېنېرال ھېرنايېۋ قۇماندانلىقىدىكى رۇس ئوردۇسى 1865- يىلى 16- ئايدا تاشكەنتكە ئۇرۇشسىز كىرىپ كەلدى. تاشكەنت قولدىن كېتىپ خانلىق بەك زەئىپلەشتى.
17 ئىيۇل 1867 دە رۇس چارى "تۈركىستان گوبېرناتۇرلىقى (ئۇمۇمىي ۋالىيلىكى)" نىڭ قۇرۇلىشىغا ئالاقەدار "ئۇكاز"نى ئىمزالىدى ۋە بۇ ماقامغا نېمىس ئەسىللىق گېنېرال كونىستانتىن ۈون كائوڧمان تەيىنلەندى. بۇ شەخس، ئوتتۇرا ئاسىيا تۈرك خانلىقلارىغا ئۇرۇش ئاچماق، تېنچلىق كېلىشىمى تۈزەش ۋە تاشقى مۇناسىۋەتلەرنى ئاتقارىش ھوقۇقلىرى بىلەن تەمىنلەندى.
ماي 1868 دە ھەقىيقى تۈردە قوقەند شەھرى ئەسكىرى ھەرىكەتنى ئاتقارغان رۇس ئىشغالى ئاستىدا قالغان ۋە 2500 قوقەند ئەسكىرى ئۆلگەن. خانلىق، شۇنىڭ بىلەن رۇس ھاكىمىيىتىگە كىرىپ قورچاق دۆلەت ھالىغا كەلدى، خەلق ھۇقۇقنى قايتۇرۇپ ئېلېىش ئۈچۈن ئىسيان باشلاتتى. لېكىن رۇس ئوردۇسى 1875- يىلى 22- سىنتەبىردە، نەمەنگانغا كىردى ۋە ئىسياننى باستۇرۇشقا تىرىشتى. قوقەند قايتا تۈرك بىرلىكلىرىنىڭ قولىغا ئۆتكەن بولسىمۇ، ۋون كائوڧمان تەرىپىدىن تەيىنلىگەن پولكوۋنىك سكوبولېۋ 1876- يىلى 28- ڧېۋرال قوقەندنى تەلتۈكۈس ئىشغال قىلدى ۋە تىركەشكۈچى ئۆزبېك قۇماندان جانىبېك پولاتخان ئۆلتۈرۈلدى. (لېكىن ئۆزبېك تارىخچىلار، پولاتخانغا بەك ئوخشايدىغان بىر ئادەمنىڭ، جانىبېك پولاتخان سىياقىدا كىيىنىپ ئۆزىنى پولاتخانغا پىدا قىلغان، جانىبېك پولاتخان بولسا ئائىلىسىدىن قالغانلار بىلەن بىرگە ئەزەربەيجان - گۈرجىستاندىن ئۆتۈپ ئوسمانلى دۆلىتىگە سىغىنغان دەپ قارايدۇ) 1876- يىلى 28- ڧېۋرال رۇسلار تامامەن بېسىۋالدى ۋە 1876 - 1885 ئارىسى خانەدان ئەزالىرىدىن تۇتۇلغانلار رۇسلار تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلدى.
1915- يىلى قوقەند خانلىقىنى قايتا قۇرۇش مەقسىدى بىلەن ئىسيان باشلىدى ۋە 1916 دا ئىسيان پۈتۈن ڧەرغانىگە چاچرىدى. 1917 - يىلىدىكى بولشېۋىك ئىنقىلابىدىن سوڭرە، 1917- يىلى 12- دېكابىردىن - 1918- يىلى 20- ڧېۋرالغىچە ئۈچ ئاي سۈرگەن قوقەند جۇمھۇرىيىتى ھەم رۇسلا تەرىپىدىن بىتجىت قىلىنغان.
بۇ خانلىقنىڭ زېمىنلىرىدا ئۆكتەبىر ئىنقىلابىدىن كېيىن 1924- يىلى 27- ئۆكتەبىردە ئۆزبېك سوۋېت سوتسىيالىستىك جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغان ۋە شۇ توپراقلاردا ئوخشاش ۋاقىتتا يەنە ئۆزبېكىستانغا قاراشلىق تاجىكىستان ئاپتونوم جۇمھۇرىيىتى 1929- يىلى تاجىك سوۋېت سوتسىيالىستىك جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغان.
دۇڭسەن رايونى
دۇڭسەن رايونى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر رايونى بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئۈرۈمقى شەھىرىتىگە قارايدۇ. دۇڭسەننىڭ يەر مايدانى 244 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 100،000.
ئەلفىرە ئەخمەت
ئەلفىرە ئەخمەت
تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپ 2 ـ يىللىق ئوقۇغۇچىسى.
قىزىقىشى:پىيانىنو چىلىش، ناخشا ئېيتىش، ئىجادىيەت قىلىش(ناخشا، مۇزىكا) نەتىجىلىرى: پىيانىنودا 10 ـ دەرىجە ئىمىتھامىدىن ئۆتكەن.«قارا لەيلىسى»شىنجاڭ ئۆسمۈلەر كارا OK ناخشا مۇسابىقىسدە«مۈنەۋەر»مۇكاپاتىغا، ئاپتۇنوم رايۇنلۇق 2 ـ قېتىملىق ئۆسمۈرلەر مۇكاپاتلىق ناخشا قوبۇل قىلىش پائالىيەتىدە «3 ـ دەرىجلىك»موكاپاتقا ئېرىشكەن.
ئابدۇراززاق
ئابدىراززاق، راززاق، رازاق
رىزقى بەرگۈچى ئاللانىڭ بەندىسى
كۆز
left|thumb|350px كۆز بولسا ئادەم بەدىنى
19- ھۇد
19- ھۇد ياكى 19- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 19- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 50. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 315 (كەبىسە يىللارى 316) كۈن بار.
پىۋا
200px|thumbnail پىۋا
ئابدۇرازى
ئابدىرازى، رازى
رازى بولغۇچىنىڭ قۇلى
ھۆرىگۇل دولقۇن
ھۆرىگۇل دولقۇن يۇرتى: قەشقەر پەيزاۋات 2000-يىلى قەشقەر سەنئەت مەكتىپىنىڭ مۇزىكا سىنىپىغا قوبۇل قىلىنىپ، 2003-يىلى ئوقۇش پۇتتۇرگەن. قىزىقىشى: ناخشا ئېيتىش، ئاكاردىئون چىلىش، ئۇسۇل ئويناش
قەھۋە
thumb|قەھۋە پۇرچىقى قەھۋە (ئېنگلىزچە: Coffee، كوفى؛ ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: كوفى) دۇنيادىن چايدىن كېيىن قالسىلا ئەڭ كۆپ ئىستىمال قىلىندىغان بىر خىل ئىچىملىك. قەھۋەنى ئادەتتە قەھۋە پۇرچىقنى قۇرۇق ئىسسىتىپ ھاسىل بولغاندىكى سۇيۇقلۇقنى (قارا قەھۋە دەپ ئاتىلدۇ) قايناق سۇ، سۈت، شېكەر ۋە باشقا نەرسىلەر بىلەن تەڭشەپ ئېتىلدۇ. دۇنيادىكى ئەڭ داڭلىق قەھۋە شىركىتى سىتارباكىس زەنجىرسىمان قەھۋەخانىسدۇر.
قەھۋەنىڭ ئەسلى تەمى ناھايىتى قىرتاق بولۇپ، كىشىگە بىر خىل سەسكىنىشلىك ھېسىيات بېرىدۇ. لېكىن قەھۋەنى ئىچكەندىن كېيىن ئۇ كىشلەرنىڭ ئۇيقۇسنى كەينىگە سۈردۇ ۋە شەخىسنى سەگەك تۇتۇدۇ. شۇڭىلاشقا قەھۋەگە شېكەر، ناۋات، ياكى سۈت قېتىلىپ قىرتاق تەمنى يوتىقتىدۇ. قەھۋە ھازىرقى زاماندا كىشلەر تەرىپىدىن ئالى ئىچىملىك سۈپىتىدە ئىستىمال قىلىنماقتا.
قەھۋەنىڭ تۈرلىرى
thumb|قىزلار قەھۋەنى تازلىماقتا thumb|كىلاسسىك كاپۇچىنو قەھۋەسى
قەھۋە سىتاتكلىرى
thumb|قايماقلىق [[تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى|تۈركىيە قەھۋەسى]] thumb|ئېكىس پراسو قەھۋەسى thumb|قەھۋە ئىسىتمال مىقدارى خەرىتىسى
بۇرۇن
left|thumbnail|350px بۇرۇن بولسا ئادەم بەدىنى
تۇدۇڭخابا رايونى
تۇدۇڭخابا رايونى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر رايونى بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئۈرۈمقى شەھىرىتىگە قارايدۇ. تۇدۇڭخابانىڭ يەر مايدانى 276 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 130،000.
رەجەب
رەجەب ئېيى (ئەرەبچە: رجب) ياكى ماھى رەجەب، ھىجرى تەقۋىمگە كۆرە يىلنىڭ 7. ئايىدۇر. ئۈچ ئايلارنىڭ بىرىنچىسى ۋە ھارام ئايدۇر.
خەيرىگۈل دولقۇن
خەيرىگۈل دولقۇن: قەشقەر پەيزىۋات ناھىسىدىن.ئىشتىن سىرتقى ناخشىچى.ھازىر ئىجادىيەت بىلەن شۇغۇلنىۋاتىدۇ.
دېڭىز
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'Microsoft Uighur', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:16px"> دېڭىز بولسا يەر يۈزىنىڭ تەخمىنەن% 71 نى ئىگىلەيدىغان تۇزلۇق سۇنىڭ گەۋدىسى. دېڭىز يەرشارىنىڭ كېلىماتنى مۇۋاپىقلاشتۇرىدۇ ، سۇ ، كاربون ۋە ئازوت دەۋرىيلىكىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئىنسانلارنىڭ دېڭىزنى ئىشلىتىش ۋە تەتقىق قىلىش قەدىمكى دەۋرلەردىن تارتىپ خاتىرىلەنگەن بولۇپ ، تارىختىن بۇرۇنقى تارىخقا ئىسپاتلانغان ، ھالبۇكى ئۇنىڭ زامانىۋى ئىلمىي تەتقىقاتى دېڭىز-ئوكيان دەپ ئاتىلىدۇ. دېڭىز سۈيىدە ئېرىگەن ئەڭ مول قاتتىقلىق ناترىي خىلور. بۇ سۇدا يەنە نۇرغۇن ئېلېمېنتلار ئىچىدە ماگنىي ، كالتسىي ، كالىي ۋە سىماب تۇزلىرى بار. تۇزلۇق كۆپ خىل بولۇپ ، يەر يۈزى ۋە چوڭ دەريالارنىڭ ئېغىزىغا يېقىن بولۇپ ، ئوكياننىڭ چوڭقۇرلۇقىدا تېخىمۇ يۇقىرى بولىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن ، ئېرىتىلگەن تۇزلارنىڭ نىسپىي نىسبىتى دېڭىز-ئوكيانلاردا ئوخشىمايدۇ.
بۇ دېڭىز ئىنسانلار ئۈچۈن زور مىقداردا يېمەكلىك بىلەن تەمىنلەيدۇ ، ئاساسلىقى بېلىق ، ئەمما بېلىقچىلار تەرىپىدىن تۇتۇلغان ياكى سۇ ئاستىدا دېھقانچىلىق قىلغان قۇلۇلە ، سۈت ئەمگۈچىلەر ۋە دېڭىز يۈسۈنى. ئىنسانلارنىڭ دېڭىزدىن پايدىلىنىشى باشقا سودا ، ساياھەت ، مىنېرال ماددىلارنى قېزىش ، توك ھاسىل قىلىش ، ئۇرۇش ۋە سۇ ئۈزۈش ، يەلكەنلىك كېمە ۋە سۇغا شۇڭغۇش قاتارلىق كۆڭۈل ئېچىش پائالىيەتلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ پائالىيەتلەرنىڭ كۆپىنچىسى دېڭىز-ئوكيان بۇلغىنىشىنى پەيدا قىلىدۇ. دېڭىز تارىخ ۋە مەدەنىيەتتە ئىنسانلار ئۈچۈن كەم بولسا بولمايدىغان ئامىل بولۇپ كەلگەن.
مۇھىت مەسىلىسى
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'Microsoft Uighur', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:16px"> ئىنسانلارنىڭ پائالىيىتى بېلىق تۇتۇش ، ياشاش مۇھىتىنى يوقىتىش ، تاجاۋۇزچىلىق تۈرلىرىنى تونۇشتۇرۇش ، ئوكياننىڭ بۇلغىنىشى ، ئوكياننىڭ كىسلاتالىشىشى ۋە ئوكياننىڭ ئىسسىپ كېتىشى ئارقىلىق دېڭىز-ئوكيان ۋە دېڭىز-ئوكيان ياشاش مۇھىتىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. بۇ دېڭىز-ئوكيان ئېكولوگىيە سىستېمىسى ۋە يېمەكلىك تورىغا تەسىر كۆرسىتىپ ، جانلىقلارنىڭ كۆپ خىللىقى ۋە دېڭىز-ئوكيان جانلىقلىرىنىڭ داۋاملىشىشى ئۈچۈن تېخى تونۇلمىغان ئاقىۋەتلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
ئاق پەتەك يۇلتۇز
يۇلتۇزلارنىڭمۇ بىز ئىنسانلارنىڭكىدەك يېشى(ئۆمرى) بولىدۇ. ئاسترونوملار تۇرغۇن يۇلتۇزنىڭ پۈتۈن ئۆمرىنى ياشلىق مەزگىلى، ئوتتۇرا ياشلىق مەزگىلى ۋە قېرىلىق مەزگىلىدىن ئىبارەت ئۈچ باسقۇچقا ئايرىيدۇ. ئاق پەتەك يۇلتۇز قېرىلىق مەزگىلىگە قەدەم قويغان بىر تۈرلۈك تۇرغۇن يۇلتۇزدىن ئىبارەت.11
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :ئاق پەتەك يۇلتۇز
تەۋەلىكى :تۇرغۇن يۇلتۇز
ئىنگلىزچە نامى :White dwarf
ئالاھىدىلىكى :ئاق رەڭدە كۆرۈنىدۇ ، ھەجمى بىر قەدەر پاكار
زىچلىقى :1/10—10t/cm3
ماھىيەت :يورۇقلۇق دەرىجىسى تۆۋەن ، يۇقىرى زىچلىق, يۇقىرى تېمپېراتۇرا
يۇرۇقلىقى :240000000cd/m 2
سىرتقى تېمپېراتۇرىسى :تەخمىنەن ‫100,000‮ K
ئاق پەتەك يۇلتۇز دەپ ئاتىلىشى
تۇرغۇن يۇلتۇزلار ئارىسىدا ناھايىتى كۆپ پەتەكلەر بار، ئۇلارنىڭ قامىتى ئادەتتە يەر شارىنىڭكىدىن كىچىك، ھەتتا بەزىلىرىنىڭ ئاي شارىنىڭكىدىنمۇ كىچىك بولىدۇ، ئۇلارنىڭ تېمپېراتۇرىسى ئىنتايىن يۇقىرى بولۇپ، خۇددى قارا رەڭلىك بىر پارچە تۆمۈر قىزىغاندا ئاقۇش نۇر چىقارغىنىدەك، رەڭگى ئاقۇش بولۇپ كۆرۈنىدۇ، شۇڭا كىشىلەر ئۇلارنى ئاق پەتەك يۇلتۇزلار دەپ ئاتىشىدۇ.
ئاق پەتەك يۇلتۇزنىڭ ئېغىرلىقى
ئاق پەتەك يۇلتۇزلار گەرچە «پەتەك» بولسىمۇ، لېكىن ئېغىرلىقى كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ. يەر شارىنىڭ چوڭلۇقى بىلەن ئوخشاش بولغان بىر ئاق پەتەك يۇلتۇزنىڭ ئېغىرلىقى قۇياشنىڭ ئېغىرلىقىغا تەڭ كېلىدۇ. ئادەتتە ئاق پەتەك يۇلتۇزلار يەر شارىدىن نەچچە يۈز مىڭ ھەسسە، ھەتتا نەچچە مىليون ھەسسە ئېغىر بولىدۇ. سىرىئۇسنىڭ يۇلتۇزىنىڭ بىر دانە ئاق پەتەك يۇلتۇز ھەمراھى بار بولۇپ، دىيامېتىرى يەر شارى دىيامېتىرىنىڭ ئىككى ھەسسىسىگە، ئەمما ئېغىرلىقى يەر شارى ئېغىرلىقىنىڭ300 مىڭ ھەسسىسىگە باراۋەر كېلىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىدىكى سەرەڭگە قېپىچىلىك بىر دانە «كىچىك تاش» نىڭ ئېغىرلىقىلا بەش توننا كېلىدۇ. ئاق پەتەك يۇلتۇزنىڭ زىچلىقى ئەنە شۇنداق چوڭ، چۈنكى ئۇ ئالاھىدە ماتېرىياللاردىن تەركىب تاپقان.
20- ھۇد
20- ھۇد ياكى 20- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 20- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 51. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 314 (كەبىسە يىللارى 315) كۈن بار.
ئو
thumb ئو (/o/) ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 25. ھەرپى ۋە سەككىز سوزۇق تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر. يېزىلغىنىدەك ئوقۇلىدۇ.
ئو ھەرىفى ئەرەبچىدىكى «و» (ۋاۋ) ھەرىپىدىن كەلمەكتە. لېكىن ئوقۇلىشى ئەرەبچىدىن فەرقلىق بولۇپ، تەلەففۇزى ئىنگلىزچە «O» ھەرىپى بىلەن ئوخشاشتۇر.
ئو ھەرىپى ھەم لەۋلەشمىگەن ھەم تىل ئارقا سوزۇق تاۋۇشتۇر. يېزىلىشى ئاۋۋال ئوڭدىن سولغا ئاساسىي گەۋدە (ىو) سوڭرە يوقرىدىن تۆۋەنگە ھەمزە (ء) يېزىلىدۇ.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
لاتىن: O
رۇس: O
سېرىق تەنلىكلەر
سېرىق تەنلىكلەر(مۇڭغۇللوئىدلار مۇ دىيىلىدۇ): تىرىسى سېرىق ،چېچى ۋە كۆزى قارا، قاڭشىرى ئانچە ئىگىز ئەمەس ياكى سەل پاناقراق، يۇزى سەل ياپىلاقراق، بۇيى ئوتتورھال ياكى پاكارراق. ھازىرقى شەرقى ئاسىيا، شەرقى جەنۇبى ئاسىيادىكى خەلقلەر ۋە ئامىرىكىدىكى ھىندىئانلار مۇشۇ تىپقا كىرىدۇ. ئامىرىكا ھىندىئانلىرى 30مىڭ يىللار ئىلگىرى شەرقى ئاسىيادىن ئامىرىكىغا كۇچۇپ بارغان ئاسىيالىقلارنىڭ ئەۋلادلىرى دەپ قارىلىدۇ.
سېرىق تەنلىكلەر چوڭ جەھەتتىن شىمالى تىپ(ياپون،كورىيە،سىبىرىيىلىكلەر ۋە مانجۇ – مۇڭغۇللار)،شەرقى تىپ(ئومومەن خەنزولار) ۋە جەنۇبى تىپ(شەرقى جەنۇبى ئاسىيادىكى مالاي قاتارلىق مىللەتلەر) دەپ ئۇچ چوڭ تۇرگە ئايرىلىدۇ.
نۆۋەتتە سېرىق تەنلىكلەرنى مۇڭغۇلوئىد دىيىش ياكى دىمەسلىك خەلقارادا يەنىلا تالاش-تارتىشتىكى مەسىلە ، چۇنكى بۇ ئاتالغۇنى ئەڭ دەسلەپ 18-ئەسىردىكى ياۋروپالىقلار يىراق شەرقتىكى خەلقلەرگە بولغان تار چۇشەنچىسىگە ئاساسەن قويغان بولۇپ (چىڭگىزخان دەۋرىدىكى مۇڭغۇللارنىڭ ھەيۋىسى سەۋەپ بولغان بولۇشى مۇمكىن) ، ئەمىلىيەتتە تارىختىكى مۇڭغۇللار ياكى ھازىرقى مۇڭغۇللار ئېرقى تىپ جەھەتتىن بىر قەدەر مۇرەككەپ بولغان خەلق، ئۇلارنىڭ تەركىبىدە سېرىق تەنلىككە خاس ئالامەتلەردىن باشقا ئوتتورا ئاسيا قىسقا باشلىق ئېرقى تىپى، ھون ئالپىنوسلار تىپى ۋە قىسمەن شىمالى ياۋروپا ئىرقى بىلەن قەدىمقى بايقال ئېرقىنىڭ ئارلاشمىسى بولغان ئىككىلەمچى ئېرقى ئالامەتلەرمۇ(قەدىمقى بايقال تۇركلىرى) ناھايىتى گەۋدىلىك، شۇنداقلا مۇڭغۇللارنىڭ كىلىپ چىقىشى مەنبىئى ھەقىقى ئىنىقلانمىغان ئەھۋال ئاستىدا پۇتكۇل شەرقى ئاسىيا سېرىق تەنلىك ئىنسان تۇركۇمىنىڭ ئېرقى نامىنى مۇڭغۇل دىگەن نامغا يۇكلەپ قويۇش توغرا ئەمەس. بۇ خۇددى ھازىرقى روسىيەدىكى تاتارلار ياۋروپالىققا ئوخشاپ قالغىنى ئۇچۇنلا ،پۇتكۇل ياۋروپا ئېرقىنى تاتار ئېرقى دەيلى دىگەندەك تولىمۇ كۇلكىلىك ئىش. بۇ ئاتالغۇ كىشىلەردە خاتا تويغۇ ۋە يەكۇنلەرنى كەلتۇرۇپ چىقىرىدۇ. شۇنداقلا ئىلمى تەتقىقات خىزمەتلىرىگىمۇ(بولۇپمۇ ئوتتورا ئاسىيا ئىنسانشۇناسلىق، تىلشۇناسلىق ۋە تارىخ تەتقىقات ئىشلىرىغا) نۇرغۇن ئاۋارىچىلىقلارنى ئىلىپ كىلىدۇ.
ھۆججەت:The races of man, figure 18 (IA deniofmanoutlinraces00rich).png
ئاقچى ناھىيىسى
ئاقچى ناھىيىسى ( ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى : Aqchi Nahiyisi) شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. ئاقچى ناھىيىسى قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ شىمالى قىسمىغا، تەڭرىتېغىنىڭ جەنۇبىدىكى توشقان دەرياسىنىڭ يۇقىرى ئېقىمىغا جايلاشقان. شەرق تەرىپى ئۇچتۇرپان ناھىيىسى، كەلپىن ناھىيىسى بىلەن، جەنۇب تەرىپى مارالبېشى ناھىيىسى، ئاتۇش شەھىرى بىلەن تۇتىشىدۇ. شىمال تەرىپى قىرغىزىستان نىڭ ئىسسىقكۆل ئوبلاستى بىلەن، شەرق تەرىپى نارىن ئوبلاستى بىلەن چېگرىلىنىدۇ (چېگرا لىنىيىسىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 276 كىلومېتىر). ئومۇمىي يەر مەيدانى 12 مىڭ 200  كۋادرات كىلومېتىر. ناھىيە قارمىقىدا بىر بازار، 5 يېزا، 23  كەنت ئاھالە كومىتېتى بار. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1184 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 32 مىڭ  800، بۇنىڭ ئىچىدە قىرغىزلار  88.96% نى، ئۇيغۇرلار  4.55% نى، خەنزۇلار  6.28% نى، باشقا مىللەتلەر  0.21% نى تەشكىل قىلىدۇ.
مەمۇرىي رايون
قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى ئاقچى ناھىيىسى قارمىقىدا 1 دانە بازارلىق ۋە 5 يېزا بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: ئىزاھات:
يەر تۈزۈلۈشى
بۇ ناھىيىنىڭ جۇغراپىيلىك ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئىككى تاغ بىر جىلغىنى قورشاپ تۇرىدۇ. شىمالىي تەرىپى ئېگىز، جەنۇبىي تەرىپى تۆۋەن بولۇپ، غەربتىن شەرققە قىيپاش. شىمالىي تەرىپىدە كوكسال تېغى بولۇپ، ئەڭ ئېگىز چوققىسى دېڭىز يۈزىدىن 5 مىڭ  958 مېتىر ئېگىز. جەنۇب تەرىپىدە قارا تېكەن تېغى بولۇپ، ئەڭ ئېگىز چوققىسى دېڭىز يۈزىدىن 4 مىڭ  679 مېتىر ئېگىز. ئوتتۇرىسىدا توشقان دەرياسى جىلغىسى بار. توشقان دەرياسى غەربتىن شەرققە ئېقىپ پۈتۈن ناھىيىنى كېسىپ ئۆتىدۇ.
ئىقلىمى
ئاقچى ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 6.2℃. ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 36.4℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى  - 27.2℃، كۈننىڭ ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى  2988.6 سائەت. 10℃ جۇغلانما تېمپېراتۇرىسى 2434.8℃، قىروسىز مەزگىلى 171  كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 184.6 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2501.4  مىللىمېتىر.
بايلىقى
يەر ئۈستى سۇ بايلىقى 2 مىليارد  680 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋانات بايلىقىدىن يىلپىز، ئارقار، ئاق بوغۇز بۆكەن، ئۇلار، چىل قاتارلىقلار بار. ياۋايى ئۆسۈملۈك بايلىقى بىرقەدەر مول بولۇپ، ئىككى تاغ، بىر جىلغىغا تارالغان ئۆسۈملۈك 200 خىلدىن كۆپرەك. بۇنىڭ ئىچىدە ياۋا دورا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن چۈچۈكبۇيا، ياۋا ئارپىبەدىيان، قىل يوپۇرماق، ئەمەن قاتارلىقلار بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقلاردىن سېرپېنتىن، گەز، مەرمەر تاش، ئىسلاندىيە تېشى، تۆمۈر، مانگان قاتارلىقلار بار.
يېزا ئىگىلىكى
بۇ ناھىيە تاغلىق رايون چارۋىچىلىق ناھىيىسى بولۇپ، ھازىر بار تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 4 مىڭ 300 گېكتار ( 64 مىڭ  500 مو)، ئورمان كۆلىمى  760 مىڭ گېكتار ( 11 مىليون  400  مىڭ مو)، ئوتلاق كۆلىمى 884  مىڭ 700 گېكتار ( 12  مىليون  670 مىڭ مو)، يەنە دېھقانچىلىققا باب كېلىدىغان  8 مىڭ  700  گېكتار (130 مىڭ مو) قاقاس يەر بار. مال - چارۋىسىدىن قوي، كالا، ئات، قوتاز، تۆگە، ئېشەك قاتارلىقلار بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، ئارپا، يالىڭاچ، ئارپا، دادۇر (باقىلە)، زىغىر، قىچا قاتارلىقلار بار.
ساياھەتچىلىكى
بۇ ناھىيىنىڭ مەدەنىي يادىكارلىقلىرى ۋە داڭلىق ساياھەت نۇقتىلىرىدىن كىرگىن قەدىمىي قەلئەسى، ئۇچتۇرپان قەدىمىي شەھەر خارابىسى، بالىگېندى قەدىمىي پوتىيى، ئىبراھىم قەدىمىي قەلئەسى، بەدەل بولال تۇراسى، قارلىق مۇز چوققا، جىلو سۇ ئارشىڭى، توشقان دەرياسى جىلغىسى مەنزىرىسى قاتارلىقلار بار.
ۋىنو
200px|thumbnail ۋىنو ياكى ئۈزۈم ھارىقى
چىش
چىش بولسا ئادەم بەدىنى
تىل (ئاناتومىيە)
تىل بولسا ئادەم بەدىنىنڭ تەم سەزگۈ ئەزاسى.
باھادىر شاھ II
خ▲لاسە
ھېسابلىغۇچ
ھېسابلىغۇچ: ھېسابلىغۇچنىڭ يەنە بىر ئاتىلىشى ئارىفمېتىكىلىق لوگىكىلىق بۆلەك (Arithmetic Logic Unit) بولۇپ، ئۇ ھەرخىل ئارىفمېتىكىلىق ۋە لوگىكىلىق ھېسابلاشلارنى ئەمەلگە ئاشۇرىدىغان بۆلەك.
باھادىر شاھ II
باھادىر شاھII(1838-1857مۇغۇل ئېمپىرىيە دەۋېرىدە ھېندىستاننىڭ پادىشاھى بولغان.
شۇيموگۇ رايونى
شۇيموگۇ رايونى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر رايونى بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئۈرۈمقى شەھىرىتىگە قارايدۇ. شۇيموگۇنىڭ يەر مايدانى 91 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 150،000.
ئاق ھاراق
200px|thumbnail ئاق ھاراق
ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى
تاھىر ئىمىن ئۇيغۇريان
ئۇيغۇرنىڭ ئۆزى مەدەنىيەتتۇر!
مەڭگۈلۈك تېمىسى: ئورتاق مەدەنىيەت، ئورتاق تەرەققىيات
ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى – «ئۇيغۇر مىللىي مەدەنيەت بايرىمى» نىڭ قسقارتىلىپ ئاتىلىشى
«ئۇيغۇر مەدەنىيەت بايرىمى» بولسا«ئۇيغۇرلۇق كۈنى» دىن ئىبارەتتۇر.
مەدەنىيەت بايرىمى – خاسلىقنى قوغدايدىغان ئەڭ كۇچلۇك ئىجتىمائىي قالقان
«ئۇيغۇر مەدەنىيەت بايرىمى» نىڭ «ئۇيغۇر دوپپا بايرىمى» بويىچە قسقارتىلىشى دوپپىنىڭ ئۇيغۇر ئومۇمىي مىللىي مەدەنىيىتىگە نسبەتەن سمىۋوللۇق رولىنىڭ كۈچلۈك بولغانلىقى، باشقا مەدەنىيەتلەردىن پەرقلىق بولۇشى، ئۆزگە مەدەنىيەتلەر ئارا ئالاقىدە كۆزگە ئاسان چىلىقىشى، ئىلىپ ۋە كىيىپ يۈرۈشكە ئەپچىل بولغانلىقى، بارلىق مىللەت ئەزالىرىغا ئورتاق بولۇشى، شۇنداقلا چىرايلىق ۋە ئۆزگىچە نۇسخىلىق بولۇشى – دوپپنىڭ ئۇيغۇر مەدەنىيەت بايرىمىغا ۋاكالىتەن ئومۇملىششىدىن ئىبارەت كونكېرت ئامىل بىلەن تەمىن ئەتكەن. «ئۇيغۇرلۇق كۈنى» بولغان دوپپا بايرىمى كۈنىدە تۆۋەندىكىدەك پائالىيەتلەر ئىمكان دائىرىسدە تەشەببۇس قىلىنغان:
1) پۈتۈن دۇنيادىكى ئۇيغۇرلارنىڭ بىر كۈن بولسمۇ دوپپا كېيىپ (مۇمكىن بولسا بارلىق مىللىي كىيملەرنى تولۇق كېيىش تېخىمۇ ئەۋزەل) ھەممە يەردە ئۆزىنىڭ ئورتاق بىر مەدەنىيەتكە تەۋە بىر خەلق ئىكەنلىكىنى تۈرلۈك شەكىللەر ئارقىلىق ئۆز-ئارا  بىلىشى، ئورتاق مەدەنىيەت ئاستىغا ئۇيۇشۇشى ۋە بۇنى باشقا مەدەنىيەت ئەھلىگە بىلدۇرۇشى دوپپا بايرىمىدا قىلىدىغان ئەقەللىي مەدەنىيەت تەبرىكىدۇر.
2) مىللىي مەدەنىيەت مۇھاكىمە يېغىنلىرى ئارقىلىق ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيەت تەرەققىياتى ۋە تەتقىقاتى ھەققىدە نەتىجىلەرنى كەسپ ئەھلى ئارا ئورتاقلىشىش ۋە ئاممىغا ئىلان قىلىش (بۇلار ئاساسلىقى مەدەنىيەت تارماقلىرى، مەدەنىيەت تەتقىقات ئورۇنلىرى، مېدىيا-ئاخبارات ئورۇنلىرىغا تەۋسيە)
3) «ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيەت ھەپتىلىكى» ئارقىلىق ئومۇمىي ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيىتىنىڭ ھەر بىر قسمى ۋە مەزمۇنى ئۈچۈن ئورۇن بىرىش، ئۇيغۇر قىممەت قارىشى ۋە ئەخلاق ئىدىيسى، ئۇيغۇر سەنئىتى، يىمەك-ئىچمەكلىرى، كىيم-كىچەكلىرى، ئەنئەنىۋىي تەنتەربىيسى، ئۇيغۇر مىللىي سانائىتى ۋە تېخنىكىلىق مەھسۇلاتلىرى ئۈچۈن  يەرمەنكە، سۆھبەت، مۇسابىقە قاتارلىق كۆپ خىل شەكىللەر ئارقىلىق «ئۇيغۇر مەدەنىيەت ھەپتىلىكى» نى تەبرىكلەش. (بۇ ئۇيغۇر مىللىي مەدەنىيەت بايرىمى) خىزمەت گۇرۇپپسىغا تەۋسيە بولۇپ، كارخانىلار بىلەن ھەمكارلىشىش ئارقىلىق روياپقا چىقىدۇ.)
4) ھەر بىر ئۇيغۇر «ئۇيغۇرلۇق كۈنى» بولغان ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمىدا ئاتا-ئانسىغا، ئۇستازلىرىغا، ياخشى كۆرىدىغان ئنسانلىرىغا، يېقىن دوستلىرىغا سالام يەتكۇزۇش ۋە ئەھۋال سوراش ۋە يوقلاش تەشەببۇس قىلىنىدۇ.
6) بۇ كۈنى ھەر بىر ئۇيغۇر كەم بولغاندا ئۆزى ۋە باشقا مەدەنىيەت خەلقى ئۈچۈن بىر قېتىم ياخشى ئىش قىلىش تەلەپ قىلىنىدۇ. مەسلەن: ئاجىزلارغا ياردەم بىرىش، بىلگەنلىرىنى ئۆگىتىش ۋە يول كۆرستىش…
7) ھەر بىر ئۇيغۇر بىر كۈن بولسمۇ ئۆزى ۋە باشقا ئنسانلارغا زىيان يەتكۈزىدىغان زوراۋانلىق، ئوغىرلىققا ئوخشاش ھەر قانداق قانۇنسز ۋە جىنايى قىلمىشتىن، باشقىلارنىڭ كۆڭلىگە ئازار بىرىش، تۆھمەت قىلىش، غەيۋەت قىلىش، ئۇرۇش-جىدەل قىلىش ۋە سەمىمىيەتسزلىك قىلىش قاتارلىق بارلىق قىلمشتىن چەكلىنىشى تەشەببۇس قىلىنىدۇ.
8) ھەر قايسى يۇرتلاردا مەدەنىيەت مەشرەپلىرى، مەدەنىيەت پائالىيەتلىرى ئۆتكۇزۇلۇپ، ئۇيغۇر مەدەنىيتى ۋە ئۇيغۇرلارنىڭ ھاياتنى قىزغىن سۆيىدىغان، باشقىلارغا تۇرمۇشنىڭ گۇزەللىكىنى ھېس قىلدۇرىدىغان ئېسل روھى بىلدۇرۇلىدۇ. (بۇ مەدەنيەت تارماقلىرى ۋە مەدەنىيەت تەتقىقات ئورۇنلىرى كارخانىلار بىلەن ھەمكارلىشپ ئۆتكۇزىدىغان پائالىيەتتۇر.)
دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى – مىللىي كىملىكنى تىرىلدۇرۇش ھەرىكىتىدۇر!
ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى – قانۇنى ۋە زامانىۋىي بولغان مەدەنىيەت ھادىسسى. شۇڭا ئۇ باشقا مىللەتلەر بىلەن بولغان ئالاقە، چۈشۇنۇش ۋە ئۆز-ئارا ھۇرمەتتە ياشاشقا پايدىلىق.
2009-يىلى 5-ئايدا ئۈرۈمچىدە تاھىر ئىمىن ئەپەندى تەشەببۇسىدا ھەر ساھە زىيالىيلىرىنىڭ قوللىشى ۋە ئىلغار ياشلارنىڭ كۇچلۇك ئاۋاز قوشۇشى بىلەن دوپپا بايرىمى خىزمىتى ئشلىنىپ، تەتقىقات ۋە ئىجتىمائىي پائالىيەتلەر ئىلىپ بىرىلدى. ئاخبارات خەۋەرلىرى ۋە تەشۋىقات خىزمىتى ئشلەندى. ئۇيغۇرلارنىڭ يېڭى ئەسردىكى مەدەنىيەت ئويغىنىش ھەرىكىتىگە بىر قەدەم ئىلگىرلىگەن ھالدا تۈرتكە بولدى.
مەرھۇم ئۇستازلاردىن ئىمىن تۇرسۇن، يارمۇھەممەد تاھىر تۇغلۇق، تۈرمىدىكى ئۇستازلاردىن ئارسلان ئابدۇللا، راھىلە داۋۇت، ئابدۇقادىر جالالىدىن، يالقۇن روزى، ئەختەم ئۆمەر، ئابدۇرىھىم ھىيىت، ئابدۇبەسر شۇكۇرى، دوپپا پىدائىيلىردىن مەرھۇم مۇھەممەد ئەمىن، مەھبۇس نۇرمۇھەممەدجان قاتارلىقلار ۋە باشقا نۇرغۇن ئىلىم ئەھلى ۋە جامائەت ئەربابلىرىنىڭ قوللىشى بىلەن ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى روياپقا چىققان ئىدى. يېڭى بىر كۇچ ئىزدەۋاتقان ياشلارغا قايتا ھاياتى كۈچ، ئشەنچ ، قىزغىنلىق ۋە كۇچلۇك كەيپىيات بەخش ئەتتى.
2010-يىلىدىن باشلاپ، ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى كەڭ كۆلەمدە تەبرىكلەندى. دوپپا بايرىمى مۇناسۋىتى بىلەن ئۇيغۇر يۇرتىنىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا ئاتالمىش «ئىچكىرى ئۆلكىلەر] دە ياشاۋاتقان يۇز مىڭلىغان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلىرى ئارسىدا، ھەر قايسى دۆلەتلەردە ياشاۋاتقان ئىلغار ۋە مەدەنىيەتسۆيەر ئۇيغۇرلار ئارسىدا تۇرلۇك شەكىلدە مەدەنىيەت-سەنئەت تەبرىكلەش پائاليەتلىرى ئۆتكۇزۇلۇپ كۇچلۇك قىزغىنلىق ئاساسدىكى يۇرت، ئىجتىمائى ئارقا كۆرۇنۇش، جىنس، ياش، بايلىق ئايرىماستىن بىردەك ھالدا كىملىك ۋە بىرلىكىنى كۇچەيتىشتە ئاكتىپ رول ئوينىدى. شۇنداقلا ئۆزىنى باشقا مەدەنىيەت ئىگىلىرىگە تونۇتۇش ھەرىكىتى قوزغالدى. دۆلەت ئىچى ۋە سرتىدا دوپپا بايرىمىنىڭ بۈگۈنكى زامان ئۇيغۇرلىرىنىڭ ئىجتىمائىي ئارقا كۆرۇنۇشى ۋە بۈگۈنكى زامان ئۇيغۇرلارنىڭ ئىجتىمائىي ۋە مەدەنىي ھاياتىغا كۆرستىدىغان تەسرى ھەققىدە تەتقىقاتلار ئىلىپ بىرىلدى.
ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى – ئۇيغۇر مەدەنىيتىنى مەنبە قىلغان، ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيەت تەرەققىياتىنى نشان قىلغان، ئۇيغۇرلار تەرىپىدىن تەبرىكلىنىدىغان تولۇق ئۇيغۇرلارغا مەنسۇپ بايرامدۇر.
ئۇيغۇرلارنىڭ سوۋغىتى سۈپىتىدەچەتئەللىك ئەزىز مىھمانلارغا دوسلۇقى ۋە ھۇرمىتىنى بىلدۇرىدىغان ئالاھىدە تارتۇق رولىنى مۇستەھكەملىدى.
ۋەتىنىمىزدە دوپپا بايرىمى ئوتتۇرىغا قويۇلغان دەۋرلەردە، ئۇيغۇرلار ئارسىدا ئاتالمىش «دۆلەت قانۇنى » ئېتىراپ قىلغان ۋە نورمال ئنسانىيلىقنىڭ مۇھىم تەركىبى قسمى بولغان ئۇيغۇرلۇقتىن، ئۇيغۇر مەدەنيتىدىن ۋاز كەچكەن، چۈشەنمەيدىغان، ئۇيغۇرنى كەمستىدىغان ۋە ئۆچ كۆرىدىغانلار ناھايىتى كۆپ ساندا ئىدى، بۇنىڭ ئارقا كۆرۇنۇشلىرى ئۇيغۇرلۇق تەربىيسىنىڭ يتەرسزلىكىدىن ئىدى.
پۈتۈن ئۆمرىدە بىرەر قېتىممۇ دوپپا كەيمەيدىغانلار بار. «دوپپا» ۋە باشقا مىللىي مەدەنىيەت ئەنئەنىلىرىنى بىلمەيدىغان ئەۋلاتلارمۇ كۆپ.
شۇنداق ئىكەن مەدەنىيەت ئارقىلىق تىنچلىق ۋە تەرەققىيات يولىنى ئېچىش، ياشلارغا ۋە كىينكى ئەۋلاتلارغا ئېسل مەدەنىيەت مىراسلىرىنى يەتكۈزۈش بىزنىڭ بۇرچىمىزدۇر.
دوپپا-ئۇيغۇر مەدەنىيتىنىڭ ھەممىسى ئەمەس، ئەمما كىچىكلىتىلگەن جەۋھىرىدۇر.
دوپپا كەيمىگەنلەر ئۇيغۇر ئەمەس دىيەلمەيمىز، ئەمما دوپپا ئارقىلىق مىللىي كىملىكىمىز ۋە مەۋجۇتلۇقىمىزنى كۇچەيتەلەيمىز. چۇنكى ئۇ بىزنىڭ تاشقىي كىملىكىمىز ۋە مەدەنىيەت ئەلچىمىزدۇر.
بىر قېتىملىق ئەڭ چوڭ ھاۋا ھۇجۇمى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :ئەنگلىيە بىلەن ئامېرىكا ئارنىھېم ئارقىلىق گوللاندىيىگە ھاۋادىن قىلغان ھۇجۇمى
ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى
دوپپا بايرىمى-ۋەتەندە ئۇيغۇر مىللى روھىنىڭ ئىشپ بېرىشى ئۈچۈن كۆرسەتكەن تەسرى ۋە رولى خىتاي ھۆكۈمىتىنى قاتتىق ئەندىشگە سالدى. 2013-يىلدىن باشلاپ، بارا-بارا تۈرلۈك ئۇسۇلدا دوپپا بايرىمىغا قارشى چاقىرىق ۋە ھەرىكەتلەرنى ئۇيۇشتۇردى. چوڭ تىپتىكى دوپپا بايرىمى پائالىيتىنى چەكلىدى. ئۇنىۋېرستېتلاردا چەكلىدى، ئەمما رەسمى شەكىلدە 2017-يىلدىن باشلاپ چەكلىدى. 2018-يىلى بولسا، دوپپا كىيىپ مېڭىش، ئۆزىنى ئۇيغۇر دېيش ئېغىر ۋەھىمە پەيدا قىلىدىغان بىر ھالەت شەكىللەندى.
ئەمما بىز مۇھاجىرەتتىكى ئۇيغۇرلار «ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى» نى تەبرىكلەش ئارقىلىق، چەتئەللەردە كىملىكىمىزنى ۋە مەدەنىيىتىمىزنى قوغداش ئۈچۈن بار كۈچىمىز بىلەن بىرلىكتە تېرىشىشىمىز تولىمۇ زۆرۈردۇر.
بىر قېتىملىق ئەڭ چوڭ ھاۋا ھۇجۇمى
قىسقىچە مەزمۇنى
1944-يىلى 9-ئاينىڭ 17-كۈنى ئەنگلىيە بىلەن ئامېرىكا ئارنىھېم ئارقىلىق گوللاندىيىگە ھاۋادىن ھۇجۇم قىلغاندا، 2,800 ئايروپىلان، 1,600پىلانېر ئىشلەتكەن. ھاۋادىن 34 مىڭ پاراشوتچى ئەسكەر تاشلىغان. بۇ، دۇنيا بويىچە بىر قېتىملىق ئەڭ چوڭ ھاۋا ھۇجۇمى ھېسابلىنىدۇ.
ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى
مەنبە: ئۇيغۇر ئاگىنتىلىقى
سەئىد بىن زەيىد
جەننەت بىلەن بېشارەت بېرىلگەن 10 ساھابە
ئۇيغۇر دوپپا مەدەنىيەت بايرىمى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئەلقەم تۇرسۇن
نېرۋا ئىلمى دوكتورى ياش ئۇيغۇر ئالىمى ئەلقەم تۇرسۇن
دوكتۇر ئەلقەم تۇرسۇن ھازىرغىچە خەلقئارالىق نوپۇزلۇق ژۇرناللاردا 18 پارچە تىببى تەتقىقات ماقالىسى ئىلان قىلغاچ، ياپۇنىيە ۋە ئامىرىكىدا ئىچىلغان دۆلەتلىك ۋە خەلقئارالىق ئىلمى دوكلات يىغىنلىرىدا 20 قىتىمدىن ئارتۇق ئلمى دوكلات بىرىدۇ. دوكتۇرلۇق ئوقۇش جەريانىدا، ھارماس-تالماس تىرىشچانلىقى بىلەن تەجرىبىخانىسىدىكى چەتئەللىك ھەتتا ياپۇنلۇقلاردىنمۇ ئىشىپ چۇشۇپ، پەخىرلەنگۇدەك ياخشى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرىدۇ. كىيىنكى دوكتۇر ئاشتىلىق تەتقىقات جەريانىدىمۇ تىرىشىىپ ياخشى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرىدۇ. تۆۋەندە ئۇكام دوكتۇر ئەلقەم تۇرسۇننىڭ ھاياتى پائالىيىتىنى قىسقىچە تونۇشتۇرۇپ ئۆتىمەن.
بالىلىق دەۋىر ۋە تەربىيە
دوكتۇر ئەلقەم تۇرسۇن خوتەن ۋىلايىتىنىڭ نىيە ناھىيە يېيىق تاغلىق يېزىسىدا تىببى خادىم ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. بۇ يىزىدا ئەينى ۋاقىتتا 400 ئەتراپىدا ئاھالە بار بولۇپ، بالىلار ئۈچۈن كوڭۇل ئېچىش پائالىيىتى بولسا يېزىنىڭ بۇرجىگىنى بېسىپ ياتقان ئېگىز قۇم بارخانلىرىغا يامىشىپ چىقىپ ئويناش بىلەن چەكلىنىپ قالاتتى. شۇڭا كۆپىنچە بالىلىق ۋاقىتلىرىنى ۋە مەكتەپتىن كىيىنكى ۋاقىتلىرىنى ئۆيدە ئىنى سىڭىللىرىنى بېقىش ۋە ئۆي ئىشلىرىغا ياردەم قىلغاچ ئانىسىدىن ھىكايە ئاڭلاش بىلەن ئۆتكۈزگەن. بۇ جەرياندا، ھازىرغىچە ئۆزىگە دائېم مىزان قىلىپ كەلگەن "سەۋەپ قىلساڭ سىۋەتتە سۇ توختايدۇ"، "كۆڭۇل قويغان ئادەمگە، قىيىن ئىش يوق ئالەمدە" دىگەن ھىكمەتلەرنى، ئانىسىنىڭ ياردىمىدە ئەمىلي مىساللار ئارقىلىق شۇ چاغلاردا چۈشۈنۈپ يەتكەن. دوكتور ئەلقەم، ھاياتىدىكى ئەڭ تەسىر كۈچىگە ئىگە بولغان تەربىيىلەرنى مۇشۇ بالىلىق ۋاقىتلىرىدا ئانىسىدىن ئالغانلىقىنى جەزىملەشتۈرىدۇ. ئۇنىڭ ئېلىپبە ساۋادى چىققاندىن كىيىن دادىسىنىڭ قوللىشى بىلەن نۇرغۇن تەربىيىۋى كىتابلارنى ئېلىپ ئوقۇپ كىتابقا بولغان قىزىقىشىنى ئاشۇرىدۇ. ئۇ 10 ياش چىغىدا نىيا ناھىيە ئىچىگە كۆچۈپ كىلىپ، تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپكىچە شۇ يەردە ئوقۇيدۇ. بۇ جەرياندا دەرىسلىكلەردە نەتىجىسى ئالاھىدە ياخشى بولۇپلا قالماستىن، ئالتىنچى يىللىقتا "مىنىڭ يېزام " ناملىق ئەسىرىنى ناھىيىلىك رادىئو ئىستانسىسىدا ئاڭلىتىش بىلەن، "ئۆسمۈر يازغۇچى" لىق دەۋرىنى باشلايدۇ. ھەم ھازىرغىچە ئۆز ھاياتىدا يىتەكچى بولغان كۈندىلىك خاتىرە يازمىلىرىنى يىزىشنى باشلايدۇ. دادىسىدىن شاھمات ئويناشنى ئۈگۈنۈپ، تەڭ تۈشلىرى ئىچىدىكى شاھمات ماھىرى بولۇپ چىقىدۇ. ئۇ شاھماتتا "ئات" نىڭ بىر نوختىدا تۇرۇپ سەككىز ئورۇنغا سەكرەپ چۈشەلەيدىغانلىقىنى، بۇنىڭغا سەل قارىسىلا "چاتاق" چىقىدىغانلىقىنى تونۇپ يىتىپ ،"ئات" ئۇقۇمىنى ئۆز تۇرمىشىدىكى مەسىلىلەرنى ئېھتىياتچانلىق بىلەن ئەتراپلىق تەھلىل قىلىش ئۇچۇن ئىشلىتىشكە باشلايدۇ. تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپتە، گەرچە بىر ئۆمۈر يىزىقچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىپ ئادەم تەربىيەلەشنى نىشان قىلغان بولسىمۇ، دادىسىنىڭ تەسىرىدە تىببى ساھەدە خىزمەت  قىلىشقا بەل باغلايدۇ.