cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مۇسلىمە ئاياللارنىڭ ئىسلامدىكى ئورنى
مۇسلىمە ئاياللارنىڭ ئىسلامدىكى ئورنى
مەزكۇر ئىنقىلابتىن كېيىنمۇ ئاللاھنىڭ پەزلى بىلەن مىللىتىمىز ئىچىدىن كۆپلىگەن ئىماندار، جەڭگىۋار، قەھرىمان قىز-خانىملار ئونلاپ-يۈزلەپ بارلىققا كەلدى ۋە بۇنىڭدىن كېيىنمۇ كېلىدۇ. ئۇلار مىللىتىمىزنىڭ دىنى ۋە مىللى كىملىكىنى ساقلاپ قېلىش، دىنى ۋە مىللى مەدەنىيەتنى قوغداش يولىدا ئاغزىدىن جان، تومۇرلىرىدىن قان بەرسە-بەردىكى، مۇقەددەس ئىسلامغا بولغان ئىشەنچ-ئېتىقادىنى قەتئى قولدىن بەرمىدى. بۇنىڭ ئەمىلى مىساللىرىنىمۇ، يېقىنقى يىللاردىن بىرى خوتەندە، قاغىلىقتا، يەكەندە، پەيزىۋاتتا، ئاقسۇدا، ئۈچتۇرپاندا، كۇچاردا، شاياردا ۋە ئېلىدا يۈزبەرگەن، چوڭ-كىچىك ئاياللار ھەرىكىتىدىن روشەن كۆرۈۋالالايمىز.
ئەنە شۇ ئۇلۇغ ئۇيغۇر ئاياللىرى بۈيۈك ئەقىدە ۋە جەڭگىۋارلىقنى لازىم تۇتقانلىقى نەتىجىسىدە، ئەڭ يېقىن كۈنلەردە يۈزبەرگەن 5-ئىيۇل خەلق قوزغىلىڭى جەريانىدىمۇ، يەنىلا خانىم-قىزلىرىمىز سەپنىڭ ئالدىدا ماڭدى. ئىمانى ۋولقان، ۋىجدانى جاسارەتلىرى بىلەن ئۇيغۇرلارنى پۈتۈن دۇنياغا قايتىدىن تونۇتتى. شۇنداقلا ئۆزلىرىنىڭ قەدىمدىنلا دۇنيا مەدەنىيىتىگە بۈيۈك تۆھپىلەرنى قوشقان ئۇلۇغ مۇسۇلمان ئاياللار تەبىقىسىدىن ئىكەنلىكىنى ۋە ۋاقتى كەلگەندە ھەقىقەت ئۈچۈن بارلىقىنى قۇربان قىلىشقا تەييار ئىكەنلىكىنى قايتا نامايەندە قىلدى .مىللىتىمىز مانا مۇشۇنداق ھەقىقى ئىماندار، ھاياتىنى ھەقىقەت ئۈچۈن بېغىشلىيالايدىغان، قورقماس ۋە جەڭگىۋار ئانىلارغا مۇھتاج.
ئەتراپىمىزغا قارايدىغان بولساق، يېقىنقى يىللاردىن بۇيان مۇسۇلمان مىللىتىمىزنىڭ كېلىچىكى ئۈستىدە كۆپرەك ئويلىنىدىغانلارمۇ يەنىلا مىللىتىمىز ئىچىدىن چىققان دىندار، ھەقىقەتپەرۋەر، بەرىكەتلىك ئاياللار تەبىقىسىدىن بولماقتا!. خۇسۇسەن چەتئەلدىكى قىز ئوقۇغۇچىلارنىڭ سانىنىڭ چەكلىكلىكىگە قارىماي، ئۇيغۇر قىزلىرىنىڭ ئىلىمغا ۋە ئىلىم ئوقۇشتىكى ئەسلى غايىسىگە بولغان ساداقەتمەنلىك تۇيغۇسى كۈنسايىن يۈكسەلمەكتە. ھەمدە ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئۇقۇش مۇددىئاسى ۋە ئۇقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىنكى مەقسەتلىرىنى ھازىرنىڭ ئۆزىدىلا مۇئەييەنلەشتۈرمەكتە!. ھەر ساھەدە ئىلىم تەھسىل قىلىۋاتقان قىزلارنىڭ، ئوغۇل ئوقۇغۇچىلارغا قارىغاندا دىن، ۋەتەن-مىللەتكە بولغان سۆيگۈ-مۇھەببىتى شۇنداقلا ھەقىقەتكە ئىنتىلىشى ئالاھىدە پەرقلىق بولماقتا. مىسالغا ئالساق: مەلۇم بىر دۆلەتتىكى ئۇيغۇر مۇھاجىر ئاياللىرىنىڭ ئىسلامغا بولغان مۇستەھكەم ئېتىقادى، دىنى تەلىم-تەربىيەگە بولغان قىزىقىشى، ۋەتەن-مىللەتكە بولغان قايغۇرۇش ۋە ئېچىنىشلىرىغا نىسبەتەن، شۇ يەردىكى ئەرلەرنىڭ دىنى بىلىملەرگە بولغان ھېرىسمەنلىكى ۋە ئىجابىي كۆز قاراشلىرى، ۋەتەن-مىللەتنىڭ قايغۇسىدا پىكىر يۈرگۈزۈش قاتارلىق روھى ئويغۇنىشلىرى خىلىلا پەرقلىق ئورۇندا تۇرىدىغانلىقى بۇنىڭ تىپىك مىسالى بولالايدۇ.
ۋەتەن ئىچى ۋە سىرتىدا دىنى ساھەدە سىستىملىق ياكى سىستىمسىز ئىلىم تەھسىل قىلىۋاتقان قىز ئوقۇغۇچىلار، ئۆزلىرىنىڭ دىنى ۋە مىللى مەجبۇرىيەتلىرىنى تۇلۇق تونۇپ، ۋاقتىنى بىكار ئۆتكۈزمەستىن كېچە-كۈندۈز تىرىشىپ، ئىسلامغا ۋە مىللىتىمىزگە پايدىلىق تۈرلۈك مەزمۇنلاردا، ناھايىتى قىممەتلىك ئىلمى ئىجادىي ۋە تەرجىمە ئەسەرلەرنى تەييارلاپ، مېدىيا ۋاستىلىرى ئارقىلىق خەلقىمىزنىڭ نۆۋەتتىكى ئېھتىياجلىرىغا ئازراق بولسىمۇ مەنىۋى ئوزۇق بېىغىشلىماقتا. ئۇلارنىڭ شارائىتلىرى يار بەرگەن دەرىجىدە دىننى يەتكۈزۈشتە كۆرسەتكەن تىرىشچانلىقىنى، بەزى ئەركەك ئوقۇغۇچىلار ياكى دەۋەتچىلەرنىڭ ئۆز مەجبۇرىيەتلىرىنى تونۇشىغا سېلىشتۇرغاندا، ئوغۇل ئوقۇغۇچىلىرىمىز ياكى دەۋەتچىلىرىمىز يەنىلا پاسسىپ ھالدا تۇرۇۋاتقانلىقىنى كېلىۋاتقانلىقىنى كۆرۈۋالالايمىز. قاچانكى بىز، ئانىلىرىمىزنىڭ بىزنى ساغلام ئەقىدە ۋە جەڭگىۋارلىق روھى بىلەن تەربىيەلەپ يېتىشتۇرىشىدىكى ئالى مەقسەتلىرىنى تۇلۇق بېلىپ يېتىدىكەنمىز، ئىنسانلارنىڭ ئۇلۇغى، دىنىمىزنىڭ يېرىمى، ئائىلىمىزنىڭ چىرىغى، ئۆيىمىزنىڭ بەرىكىتى بولغان ئانىلىرىمىزنىڭ ئۈمىدىنى ھەقىقى تۈردە ئاقلاشنى، ئىمانى ۋە ۋىجدانى مەجبۇرىيەت دەپ تونۇيمىز.
بۇ مەجبۇرىيەتلەرنى تۇلۇق ئادا قىلىشىمىز ئۈچۈن، ئەنە شۇ بۈيۈك پەزىلەتلەرگە ساھىب بولغان ۋە كەلگۈسىدە ساھىپ بۇلۇش ئالدىدا تۇرىۋاتقان قىز-خانىملىرىمىزنىڭ، ئىنسانلاردۇنياسىدىكى مەرتىۋىسى ۋە ئىسلامدىكى يۈكسەك ئورنىنى ھەرگىز ئېسىمىزدىن چىقارماسلىقىمىز كېرەك!.
چۈنكى ئۇلار ئايالىمىز!.
چۈنكى ئۇلار ھەمشىرىمىز!.
چۈنكى ئۇلار قىزىمىزدۇر!.
ئەلقەم ئەختەم
ئەلقەم ئەختەم
مۇسلىمە ئاياللارنىڭ ئىسلامدىكى ئورنى
مۇسلىمە ئاياللارنىڭ ئىسلامدىكى ئورنى
جانابى ئاللاھتىن ئاتا-ئانىلىرىمىزغا چەكسىز ياخشىلىق تىلەيمىز. قىز-خانىملىرىمىزغا ئىمان-ئىپپەت، ھايا، ۋىجدان ۋە غۇرۇر ئاتا قىلىشىنى سورايمىز.
پەلسەپە
پەلسەپە （يۇنان تىلىدا:Φιλοσοφία)، مەنىسى ئەقىلنى سۆيۈش ياكى ئەقىلنىڭ دوستى دېمەكتۇر . غەرىب ئىلىم-پەن تارىخىدىن قارىغاندا ، پەلسەپە ئىلىم-پەننى مەيدانغا كەلتۈرگەن ، كېيىن ئىلىم-پەن بىلەن تەڭ ئورۇندا بولغان.
مەۋلان مۇھەممەت
مەۋلان مۇھەممەت تاتلىق
مەۋلان مۇھەممەت تاتلىق 1980 ـ يىلى ئۈرۈمچىدە تۇغۇلغان.
شىنجاڭ مالىيە ئىقتىساد ئىنستىتۇتىنىڭ ئۇچۇر باشقۇرۇش كەسىپىنى پۇتۇرگەن
ۋىدا خۇتبىسى
ۋىدا خۇتبىسى (ئەرەبچە: خطبة الوداع)، ھىجىرى 10- يىلى 9- زۇلھەججە (تەقرىبەن مىلادى 632- يىلى 6- مارت) كۈنى، ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ تۇنجى ۋە ئاخىرىقى ھەجى بولمىش ۋىدا ھەججىدە 124،000 مۇسۇلمانغا قارشى قىلغان خىتابىدۇر. ئاڭلىغۇچىلارنىڭ سانى ئىتىبارى بىلەن ئەڭ كۈچلۈك ھەدىس سانالماقتا.
ئەلقىسسە ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام بۇ خۇتبىسىدە، بۇنىڭدىن كېيىن قايتا ھەج قىلالمايدىغانلىقىنى بىلدۈرۈپ ئۆلۈمىنىڭ يېقىنلاشقانلىقىغا ئىشارە قىلغانلىقى، كېيىنكى ئايلار ئىچىدە خەستەلىنىپ باقى ئالەمگە رىھلەت قىلغانلىقى ئۈچۈن بۇ ھەجگە ۋىدا ھەجى، خىتابىغا بولسا ۋىدا خۇتبىسى دېيىلگەندۇر.
تاشقى ئۇلىنىشلار
ۋىدا خۇتبىسى
شىرزات نۇر
شىرزات نۇر، 18 ياش، 1990-يىلى 6-ئاينىڭ 1-كۈنى توغۇلغان. بەش يېرىم ياشتا ئۈرۈمچى جىچېڭ سېلى باشلانغۇچ مەكتىپىدە خەنزۇچىدا ئوقۇپ، 1999-يىلى شۇ مەكتەپنىڭ ئۇيۇشتۇرغان ئۈرۈمچىدە ئۆتكۈزۈلگەن ئۇسسۇل مۇسابىقىسىدە 1-دەرىجىلىككە ئېرىشكەن.
2001-يىلدىن 2002-يىلغىچە بېيجىڭ مىللەتلەر ئىنستىتۇتىنىڭ خەنزۇ تىلى قوش تىل كۇرسىدا «ئۈچتە ياخشى ئوقۇغۇچى» مۇنەۋۋەر پېئونېر بولۇپ باھالانغان. 2003-يىلى 8-ئايدا جۇڭگو بېيجىڭ ئازادلىق ئارمىيە سەنئەت ئىنىستىتۇتىدا ئوقۇپ، 2008-يىلى 6-ئايدا ئۇسسۇل كۇرسىنى پۈتتۈردى. قىزىقىشى ۋە ئارتۇقچىلىقى: ئۇسسۇل ئويناش، گىتتار چېلىش، رويال چېلىش، ناخشا ئېيتىش، ساياھەت قىلىش، فىلىم ئىشلەش، مودېل مېڭىش، مۇشۇ يېقىنقى يىلاردىن بۇيان 1999-يىلى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ كىچىك ئۆسمۈرلەر ماھارەت كۆرسىتىش مۇسابىقىسىدە 2-بولۇپ باھالانغان. 2003-يىلىدىن 2007-يىلغىچە تەيۋەنلىك ناخشا چولپىنى چىچىنىڭ چوڭ تىپتىكى ناخشا كېچىلىكىنىڭ ئەزىز مېھمىنى بولۇپ قاتناشقان. 2006-يىلى مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ 100 قىسىملىق «پەن-تېخنىكا سارىيىدىكى ھېكايە» دېگەن فىلىمىنىڭ 20 قىسىمىدا ئاساسلىق رول ئالغان. 2006-يىلى سىملىق تېلېۋىزيە ئىستانىسىسى تەرىپىدىن زىيارەت قىلىنغان. 2007-يىلى مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ ئىچكى موڭغۇلدىكى باھار بايرىمىلىق ئالاھىدە نومۇردا ئىككى ناخشا ئېيتقان. 2007-يىلى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ بالىلار مەشرىپىدە «بىلىم» دېگەن ناخشىنى ئېيتقان. 2008-يىلى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانىسىسىنىڭ بالىلار بايرىمىلىق ۋە يەر تەۋرەشكە ئالاھىدە نومۇر «مۇھەببەتكە تولسۇن كەڭ دۇنيا» دېگەن ناخشىنى ئورۇنلىغان.
چىمەنگۈل ئاۋۇت
ياش شائىرە چىمەنگۈل ئاۋۇت 1973-يىلى 6-دىكابىر قەدىمىي شەھەر قەشقەردە تۇغۇلغان. 1991-يىلى ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرۈپ قەشقەر پىداگوگىكا ئىنىستىتوتىنىڭ جوڭگۇ تىل-ئەدەبىيات كەسپىگە قوبۇل قىلىنغان. ئۇنىڭ ئالىي مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان مەزگىلىرىدىلا شىنجاڭ ياش ئۆسمۇرلەر نەشىرىياتى تەرىپىدىن تۇنجى شېئىرلار توپلىمى «تەتۇر چىقىن» نەشىرقىلىنغان، 1996-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرۈپ قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتىغا خىزمەتكە تەقسىم قىلىنغاندىن بۇيان ھازىرغىچە ئۇيغۇر تەھرىر بۆلىمىدە مۇھەررىر بولۇپ ئىشلەۋاتىدۇ.
ئەدىپلىك ھاياتى
ئۇنىڭ ئارقا-ئارقىدىن نەشىر قىلىنغان «قىساس غۇنچىسى»، «تاش ياپراق»، «بارسا كەلمەس يول» قاتارلىق شىئېرلار توپلاملىرى ئوقۇرمەنلەرنىڭ ئىزچىل ياخشى باھاسىغا ئىرىشكەن. «شور دەريانىڭ ئۇ تەرىپى» ناملىق داستانى 14-نۆۋەتلىك «خانتەڭرى ئەدەبىيات مۇكاپاتى »غا ئىرىشكەن.
چىمەنگۈل ئاۋۇت 2004-يىلى شىنجاڭ بويىچە ئۆتكۈزۈلگەن تۇنجى قېتىملىق «ئاياللار ئەدەبىياتى مۇھاكىمە يىغىنى »دا «شىنجاڭدىكى ئون مەشھۇر ئايال ئەدىپ » نىڭ بىرى بۇلۇپ باھالانغان. «بارسا كەلمەس يول» ناملىق شىئېرلار توپلىمى 2008-يىلى 11-ئايدا مەملىكەتلىك 9-نۆۋەتلىك ئاز سانلىق مىللەتلەر «تۇلپار ئەدەبىيات مۇكاپاتى »غا ئېرىشكەن.
شائىرە چىمەنگۈل ئاۋۇت يەنە ئەدەبىياتقا ئوخشاشلا سەنئەتنىڭمۇ كۈچىگە سەل قارىماي ئۆز ئىقتىدارىنى نامايان قىلىپ يول ئېچىپ ئالغا ئىلگىرلەۋاتقان ياشلىرىمىزنىڭ بىرى. ئۇ تېكىستىنى يازغان، ئىززەت ئىلىياس ئورۇنلىغان «سىىم-سىم يامغۇر» ناملىق ناخشا شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايۇنى بويىچە ئۆتكۈزۈلگەن مودا ناخشىلار مۇسابىقىسىدە ئالتۇن مۇكاپاتقا ئېرىشكەن. ئۇ، شىنجاڭ قارلۇق مىدىيا پەن-تېخنىكا چەكلىك شىركىتى بىلەن ھەمكارلىشىپ ئىشلىگەن «مۇھەببەت مەنزىلى» ناملىق ئىككى قىسىملىق كىنو پىلاستىنكىسى 2010-يىلى 3-ئايدا بازارغا سېلىنغاندىن باشلاپلا ئامما ئارىسىدا بەلگۈلۈك تەسىر قوزغىغان.
چىمەنگۈل ئاۋۇت ھازىر شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمىئىتىنىڭ ئەزاسى.
مەنبە
خەلق گېزىتى تور بىتى https://web.archive.org/web/20130406142614/http://uyghur.people.com.cn/157635/15141096.html
ئۇرەنە ۋەقەسى
«تارىخى مۇھەممىدى» كىتابىدىن پارچىلار
كىتاب: ئەلىخان تۆرە ساغۇنى
ئۇيغۇرچىغا ئاغدۇرۇپ نەشىرگە تەييارلىغۇچى: ئابدۇرېشىتھاجى كېرېمى
ئۇرەنە ۋەقەسى
يەنە شۇيىلنىڭ مۇھەررەم ئىيىدا ساھابىلەردىن ئابدۇللا ئىبنى ئەنىس دېگەن كىشىنى ئەرەبەت تېغىنىڭ يىنىدىكى، ئۇرەنەدېگەن يەرگە ئەۋەتتى. ئۇ يەردە ئۇزايىل قەبىلىسىنىڭ رەئىسى سۇفيان ئىبنى خالىد رەسۇلۇللاھقا قارشى ئەسكەر توپلاپ، مەدىنىگە ھۇجۇم قىلماقچى ئىدى. بۇ خەۋەر رەسۇلۇللاھقا ئاڭلانغاندىن كېيىن ئابدۇللاغا دېدىدكى: ــ «بۇ خىزمەتگە يالغۇز ئۆزىڭ بارىسەن، پەيت تېپىپ پىتنە تارقاتقان كىشىنى ئۆلتۈرۈپ، قايتىسەن» دېدى. ئاندىن ئابدۇللا:
ئەي رەسۇلۇللاھ، بۇ ئىشنى بېجىرىش ئۈستىدە، ئەگەر ھاجەت تۇغۇلۇپ قالسا، يالغان سۆز قېلىشىمغا رۇخسەت قىلىڭ! -دېدى. ئەگەر زۆرۈر تىپىلسا يالغان سۆزلەشكە رۇخسەت بەردى. ھىجرەتنىڭ تۆتىنچى يىلى مۇھەررەم ئىيىنىڭ بەشىنچى كۈنى مەدىنىدىن يولغا چىقىپ، بىر نەچچە كۈن ئىچىدە دۈشمەن بار يەرگە بېرىپ، ئۇنىڭ بىلەن كۆرۈشتى. «قايسى قەبىلىدىن سەن؟» ـ دەپ سورىدى. ئۇ: ــــــ «خۇزارز قەبىلىسىدىن بولىمەن، مۇھەممەد بىلەن ئۇرۇشۇش ئۈچۈن سىنى ئەسكەر توپلاۋىتىپتۇ، دەپ ئاڭلاپ، ئۇنىڭغا قارشى مېنىڭمۇ دۈشمەنلىگىم بولغانلىقى ئۈچۈن پىدايى بولۇپ كەلدىم»، ـ دېدى. بۇ سۆزنى ئاڭلىشى بىلەن ئۇنىڭ كۆڭلى كۆتۈرۈلۈپ، دېدىكى: ـ «ئاڭلىغىنىڭ راست، مۇھەممەد بىلەن ئۇرۇش قېلىش ئۈچۈن ئەسكەرلىرىمىز يىغىلىپ بولدى، بۇ يېقىن ئارىدا مەدىنە تەرەپكە يۈرۈش قىلماقچىمىز. خۇش كەپسەن» ـ دەپ ئابدۇللانى ئۆز چىدىرىغا باشلاپ كىردى. كەچ بولۇپ باشقىلىرى تارقېلىپ كەتتى. ئابدۇللانىڭ قىلغان سۆزىنى ياخشى كۆرۈپ قېلىپ، ئەل ئۇيقۇغا كەتگۈچىلىك ئۇخلىماسدىن، سۆزلىشىپ ئولتۇرۇشتى. رەسۇلۇللاھتىن سۆز ئىچىپ:
مۇھەممەد شۇ كەمگىچە مەن كەبى ئۇرۇش يولىنى بىلگەن بىر كىشىگە يولوقمىغان بولۇشى كېرەك، ئۇرۇشنىڭ قانداق ئىكەنلىكىنى ئەمدى ئۇنىڭغا كۈرسىتىمەن، ـ دېدى. شۇچاغدا ئۇنى ئۇيقۇ بېسىپ، ئەجەل كۈرپىسىگە بېشىنى قويۇپ ياتتى. قاتتىق ئۇيقۇغا كىرگەن چاغدا، ئابدۇللا ئاستا تۇرۇپ، جىنى چىقىدىغان، ئۈنى چىقمايدىغان يېرىگە، خەنجەرنى سالدى. شۇ زامان كېچىنىڭ قاراڭغۇسىدا مەدىنىگە قاراپ كەتتى. كۈندۈزى يوشۇرۇنوپ، كېچىسى يول بېسىپ، ئارىقىدىن قوغلاپ كەلگەن قۇرۇقچىلارغا يولوقماي، توققوز كۈن ئىچىدە مەدىنىگە ساق سالامەت قايتىپ كەلدى. شۇ چاغدا رەسۇلۇللاھ مەسجىدتە ئولتورغان ئىدى. ئابدۇللاغا كۆزى چۈشكەن ھامان ئەرەب تىلىدا ـ « ئەفلەھەل ۋوجۇ» يەنى: «يۈزى يورىدىمۇ؟» ـ دېدى. ئابدۇللا: «ئەفلەھە ۋەججۇكە» يەنى: «رەسۇلۇللاھ يۈزىڭىز يورۇدى، تىلىگىمگە يەتتىم» ـ دېدى. بولغان ۋەقەنى سۆزلىگەندىن كېيىن «بارىكاللا» ـ دەپ ئابدۇللاغا بىر ھاسا بەردى. پەيغەمبىرىمىز: ـــ «سەن جەننەتدە بۇ ھاسىنى تۇتۇپ يۈرگەيسەن، ئۇ يەردە ھاسا تۇتقانلار ئازبولىدۇ» ـــ دېدى.
ئېيتىشلەردىن قارىغاندا ئابدۇللا بۇ ھاسىنى پۈتۈن ئۈمىر بويىچە ساقلىغان. ۋاپات بولغاندا ھاسىنى كىپەنلېكىنىڭ ئىچىگە بىللە قويۇپ كۈمۈلگەن، (رەزىيەللەھو ئەنھوم).
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئۈچبۇلۇڭنىڭ بەش مەركىزى
ئۈچبۇلۇڭنىڭ بەش مەركىزى
ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئىچكى مەركىزى، تاشقى مەركىزى، ئېغىرلىق مەركىزى، تىكلەر مەركىزى ۋە يان مەركىزى ئومۇملاشتۇرۇلۇپ ئۈچبۇلۇڭنىڭ بەش مەركىزى دىيىلىدۇ.
1. ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى
2. ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى
3.ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئېغىرلىق مەركىزى
5.ئۈچبۇلۇڭنىڭ يان مەركىزى
ئاينۇ مىللىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">ئاينۇ مىللىتى - ئاينۇ تىلىدا سۆزلەيدىغان خەلىق.
تامغا
«تامغا» دېگەنلىك- «بەلگە» ، «نىشان» دېگەنلىك. تامغا ناھايىتى ئۇزۇن تارىخقا ئىگە. ئۇ تارىختا خىلمۇ خىل رول ئويناپ كەلگەن. تامغا ئەينى زاماندا بىر قەبىلىنىڭ بەلگىسى بولغان، شۇنداقلا يېزىقنىڭ ئىجاد قىلىنىشىدا ئاساس بولغان.
ئۇيغۇر خەلقىنىڭ تامغا بېسىش ئادىتى
ئەن سېلىشئۇيغۇر خەلقى شەھەر ھاياتىغا كۆچمەستىن بۇرۇن، ئۇزاق مۇددەت چارۋىچىلىق ھاياتى كەچۈرگەن. چارۋىلار بىر-بىرىگە ئارىلىشىپ كەتسە، ياكى يوقىلىپ كەتسە ئوڭاي تونۇۋېلىش ئۈچۈن ئۆز ماللىرىغا ئوخشاشمىغان بەلگە نىشانى قويۇش ئېھتىياجى تۇغۇلدى. شۇنىڭ بىلەن تامغا پەيدا بولدى. بۇ خىل تامغا تۆمۈردىن ياسالغان بولۇپ، ئوتتا قىزىتىلىپ ماللارنىڭ ئوڭ ياكى سول ساغرىسىغا بېسىلىدۇ.
بەلگە-نىشاننىڭ «ئەن» دەپ ئاتىلىدىغان يەنە بىر تۈرىمۇ بولغان. بۇ قوي، ئۆچكە قاتارلىق ئۇششاق ماللار ئۈزۈن قوللىنىلغان. ئۇششاق ماللارنىڭ ئوڭ ياكى سول قۇلىقى ئوخشاشمىغان شەكىلدە كېسىلىپ، ياكى تىلىنىپ قىلىنغان بەلگە «ئەن سېلىش» دەپ ئاتالغان. شەخىشلەرنىڭ ماللىرى يوقىلىپ كەتسە ياكى بىر-بىرىگە ئارىلىشىپ كەتسە ئەنە شۇ ئەنگە قاراپ تونۇۋالغان.
تامغىنىڭ قوللىنىلىشى
تامغىنىڭ قوللىنىشى«تامغا» كېيىنكى كۈنلەرگە كەلگەندە گۇۋاھ-ئىسپات سۈپىتىدە ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا، شەخىسلەردە قوللىنىشقا باشلىغان. بۇ خىل تامغىلار ئالتۇ، كۈمۈش، مىس قاتارلىق مېتاللاردىن ۋە قاشتېشى، سۆڭەك ۋە ياغاچتىن ياسالغان.
«تامغا» ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا ھەر خىل خەت-چەك، ھۆججەتلەر ئۈچۈن قوللىنىلاتتى. ئۇ ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىنىڭ ھوقۇق-ئىمتىيازىنىڭ بەلگىسى ئىدى. ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا تامغا تۇتىدىغان مەخسۇس ئادەملەر بولۇپ، ئۇ «تامغىچى» ياكى «مۆھۈردار» دەپ ئاتالغان.
كونا جەمئىيەتتە دىن ھۆكۈمران ئورۇندا تۇرغان چاغلاردا قۇززات، قازى، ئەلەم، مۇپتىلاردىن تەركىب تاپقان قازىخانا(دىنىي سوت مەھكىمىسى) بولغان. مەھكىمە ئالاھىدە ھوقۇق-ئىمتىيازغا ئىگە بولۇپ، ئۇ قانۇنغا دائىر ئىشلارنى بىر تەرەپ قىلغان. شۇڭا قۇززات، قازى، ئەلەم ۋە مۇپتىلارنىڭ كۈمۈشتىن ياسالغان مۆھۈرلىرى بولۇپ، ئۇ مەھكىمە شەرئى تەرىپىدىن چىقىرىلغان ھۆكۈم-پەتىۋالارغا بېسىلاتتى. بۇ قانۇن ئورۇنلىرى تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىناتتى. پۇقرالار «مۆھۈر ھەققى» تۆلەيتتى.
ئالاقىدار بايان
كونا جەمئىيەتتە ھاكىمىيەت ئورۇنلىرىدا كىشىلەرنى جىسمانىي جەھەتتىن نابۇت قىلىدىغان جازا تۈرلىرى ۋە جازا قوراللىرى بار ئىدى. تامغا كۆپىنچە «تۈزەلمەس» ئوغرىلارنىڭ پېشانىسىگە بېسىلاتتى. باشقىلار ئۇنىڭ پېشانىسىدىكى تامغىغا قاراپ، ئۇنىڭدى ئېھتىيات قىلاتتى. بۇ خىل تامغىمۇ تۆمۈردىن ياسالغان بولۇپ، ئوتتا قىزىتىلىپ بېسىلاتتى.
قۇرباننىسا بارات
قۇرباننىسا بارات
قۇرباننىسا بارات 1983ـ يىلى 9ـ ئاينىڭ 17ـ كۈنى ئۈرۈمچى تۇدۇڭخابا رايونىدا ئىشچى ـ خىزمەتچى ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن.تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپنى تۈگىتىپ سودا ـ سانائەت ئىنىستىتۇتىنىڭ بوغالتىرلىق كەسپىدە تۆت يىل ئوقۇپ بولغاندىن كېيىن ئۆزىنىڭ قىزىقىشى ۋە ئارزۇسى بىلەن شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتىنىڭ چوڭلار مائارىپى مۇزىكا كەسپىدە ئىككى يىل ئوقۇغان. ھازىر ئۈرۈمچى شەھەرلىك 40 ـ باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ مۇزىكا ئوقۇتقۇچىسى. قۇرباننىسا بارات 2008 ـ يىلى 6 – ئايدا ئۆتكۈزۈلگەن مەملىكەتلىك ناخشا مۇسابىقىسىنىڭ شىنجاڭ رايونىدىكى مۇسابىقىسىدە بىرىنجى بولۇپ ئالتۇن مېدالغا ئېرىشكەن. �
خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتى 1636-يىلى 10 – ئاينىڭ 28- كۈنى قۇرۇلغان ، ئۇنىڭ ئەڭ دەسلەپكى نامى خارۋارد ئەمەس ئىدى.
خارۋارد ئەنگىلىيىدە تۇغۇلغان بولۇپ ، دادىسى بىر قاسساپ ئىدى. ئۇنىڭ ئاكا-ئۇكا ، ئاچا-سىڭىللىرى بار ئىدى. 1625-يىلى ۋابا كېسىلى ۋابا كىسىلى تارقالغان ۋاقىتتا ، ئۇنىڭ دادىسى ، ئاكا – ئۇكا ئاچا – سىڭىللىرى ھاياتىدىن ئايرىلدى. خارۋارد ئۆزىمۇ ياش تۇرۇپلا ئالەمدىن ئۆتكەن بولغاچقا ، بىرەر پەرزەنتىمۇ يوق ئىدى ، پۈتكۈل ئامىرىكا قورۇقلۇقىدا خارۋارد فامىلىلىكلەر ناھايىتى ئاز ئۇچرايدۇ ، ئەنگىلىيە زىمىنىدىمۇ بۇ فامىلە ناھايىتى ئاز.
ئېھتىمال ، ئەينى ۋاقىتتا جون.خارۋارد چارلىز كوچىسىدىكى كىچىككىنە ياغاچ ئۆيدە، ھاياتىنىڭ ئاخىرقى مىنوتلىرىنى ئۆتكۈزىۋاتقان ۋاقىتتا ، ئۆزىنىڭ يېڭى قۇرۇقلۇقتىكى ئارزۇسىنى ئەمەلگە ئاشۇرالمايدىغانلىقىدىن ئازابلانغان. ئۆزىنىڭ بىر-ئىككى ئەۋلاد قالدۇرالمىغانلىقىدىن چەكسىز قايغۇرغان بولۇشى ، يەنە بەلكىم قارشى قىرغاقتىكى ئەشۇ مەكتەپكە قاراپ ، ئۆزىنىڭ بۇ ئىئانىنىڭ چوڭ قۇرۇقلۇققا قوشقان بىردىنبىر تۆھپىسى بولۇپ قالىدىغانلىقى قاتارلىقلارنى كۆڭلىدىن ئۆتكۈزگەن بولۇشى مۇمكىن.
ئەمما بۈگۈنكى كۈندە خارۋارد شۇنىڭ ئۈچۈن ئۆزىگە تەسەللىي تاپالايدۇكى ، چارلىز دەرياسىنىڭ قارشى قىزغىقىدىكى ھېلىقى مەكتەپ ئۇنىڭ ئىسمى بىلەن ئاتىلىپلا قالماستىن ، بەلكى ئۇ پۈتكۈل ئامىرىكا چوڭ قۇرۇقلۇقى ھەتتا پۈتكۈل دۇنيا بويىچە ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدىغان ئالىي بىلىم يۇتلىرىنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. تېخىمۇ مۇھىم بولغىنى شۇكى ، پۈتكۈل دۇنيادىكى ياشلارنىڭ ھەممىسى خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇشنى تولىمۇ ئارزۇ قىلىدۇ ھەمدە بۇنىڭلىق بىلەن چەكسىز شەرەپ ۋە ئىپتىخارلىق ھېس قىلىدۇ .شۇنداق دېيىشكە بولىدۇكى ، جون.خارۋارد خاتىرجەم كۆز يۇمالايدۇ ."L"
مەنبە: شىنجاڭ مائارىپى 2003-يىللىق 11- سان
Pedro Calderón de la Barca
پېدرو كالدېرون دې لا بارك ( مادرىد ، 1600 -يىلى 1-ئاينىڭ 17-كۈنى - مۇھىت ، 1681-يىلى 5-ئاينىڭ 25-كۈن ) ئىسپانىيەلىك يازغۇچى ، سانتىياگو ئوردېنىنىڭ رىۋايىتى ، ئۇ ئاساسلىقى ئالتۇن دەۋرنىڭ ئەڭ داڭلىق باروك يازغۇچىلىرىنىڭ بىرى دەپ تونۇلغان ، بولۇپمۇ ئۇنىڭ تىياتىرخانىسى ئۈچۈن. [[ھۆججەت:Pedro_Calderón_de_la_Barca_02.jpg|thumb|362x362px|  پېدرو كالدېرون دې لا باركا ئەپەندى
سانتىياگو ئوردېنىنىڭ چەۋەندازلىرى ، HM نىڭ پەخرىي چاپلانى ۋە تولېدودىكى يېڭى پادىشاھلار ، ئەقىللىق كەشپىيات رىقابەتلەشكەن ھەجۋىي شائىر ، تىلنىڭ شەھەر ۋە گۈزەللىكى بىلەن. ئۇ 1601-يىلى مادرىدتا تۇغۇلغان ، ئۇ يەردە 81 يېشىدا ۋاپات بولغان.]]
14- ھۇد
14- ھۇد ياكى 14- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 14- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 45. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 320 (كەبىسە يىللارى 321) كۈن بار.
ق
thumb ق  (/q/)؛ ق ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 16. ھەرپى ۋە يىگىرمە تۆرت ئۈزۈك تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.
ئوقۇلىشى
ئۇيغۇرچە قې (Qé) \ئەرەبچە ق (قاف)
تۈرلىنىشى
ق ھەرىپى جاراڭسىز ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، شۇنداقلا پارتىلاڭغۇ تاۋۇش ۋە شۇنداقلا تىل تۈۋى يۇمشاق تاڭلاي تاۋۇشلىرىدىندۇر.
يېزىلىشى
يېزىلىشى ف ھەرىپىگە يېقىن بولۇپ، سول تەرەپ قىسمى تېخىمۇ ئويمان (ٯ) كېلىدۇ. سوڭرە ئۈستىگە يانمۇيان ئىككى چىكىت (٠٠) قويىلىدۇ.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
چ ھەرپىنىڭ باشقا ئەلىفبەلەردىكى قارشىلىقى:
لاتىن: Q
رۇس ۋە گرېك: Қ
رەنا مىجىت
ئىلى پىداگوگىكا ئىنىستىتۇتى گۈزەل-سەنئەت فاكۇلتېتى 2004- يىللىق مۇزىكا تولۇق كۇرس ئوقۇغۇچىسى. قىزىقىشى: كىتاب ئوقۇش، مۇزىكا چېلىش، تەنھەرىكەت پائالىيەتلىرى بىلەن شۇغۇللىنىش. ئارتۇقچىلىقى: مىللىي مۇزىكا چېلىش، گىتتار چېلىش.
ئەزىمەت قۇربان
ئەزىمەت قۇربان
باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپنى سانجى ئوبلاست قۇتبى ناھىيىسىدە ئۇيغۇر ئوتتۇرا مەكتىپىدە ئوقۇغان. ھازىر شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى 05- قارار مۇزىكا مائارىپ سىنىپىنىڭ ئوقۇغۇچىسى.
ئارتۇقچىلىقى: ناخشا ئېيتىش، مۇزىكا چېلىش، رەسىم سىزىش، تەنتەربىيە.
قىزىقىشى: داڭلىق كىنو – تېلېۋىزىيە فىلىملىرىنى كۆرۈش، داڭلىق شەخىسلەرنىڭ ماتېرىيالىنى كۆرۈش.
سەنئەت تارىخى: تولۇق بىرىنچى يىللىقتىن تارتىپ ھازىرغا قەدەر رېستۇرانلاردا ناخشا ئېيتقان.
برازىلىيە
برازىلىيە (پورتۇگالچە: Brazilian Portuguese ئوقۇلۇشى: [bɾaˈziw]), رەسمىي برازىلىيە فېدېراتىپ جۇمھۇرىيىتى (پورتۇگالچە: República Federativa do Brasil)،  جەنۇبىي ئامېرىكا ۋە لاتىن ئامېرىكىسىدىكى ئەڭ چوڭ دۆلەت. 8.5 مىليون كۋادرات كلومىتىر ۋە 217 مىليوندىن ئارتۇق نوپۇسى بار بىرازىلىيە دۇنيادىكى 5-چوڭ دۆلەت ۋە نوپۇسى يەتتىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ. ئۇنىڭ پايتەختى بىرازىلىيە، نوپۇسى ئەڭ كۆپ شەھەر سان پاۋلو. فېدېراتسىيە 26 ئىشتات ۋە فېدېراتسىيە رايونىنىڭ بىرلەشمىسىدىن تەركىب تاپقان. ئۇ پورتۇگال تىلىنى رەسمىي تىل قىلغان ۋە ئامېرىكا قىتئەسىدىكى بىردىنبىر دۆلەت. دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن كەلگەن ئەسىردىن كۆپرەك كۆچمەنلەر سەۋەبىدىن، كۆپ مەدەنىيەتلىك ۋە ئېتنىك كۆپ خىللاشقان دۆلەتلەرنىڭ بىرى. ۋە ئەڭ كۆپ ئولتۇراقلاشقان رىم كاتولىك دىنى دۆلىتى.
شەرقتە ئاتلانتىك ئوكيان بىلەن تۇتىشىدىغان بىرازىلىيەنىڭ دېڭىز قىرغىقى 7491 كلومىتىر. ئۇ ئېكۋادور ۋە چىلىدىن باشقا جەنۇبىي ئامېرىكىدىكى باشقا دۆلەتلەر ۋە رايونلار بىلەن چېگرىداش بولۇپ، چوڭ قۇرۇقلۇقنىڭ يېرىمىنى ئىگىلەيدۇ. ئۇنىڭ ئامازون ئويمانلىقى كەڭ بەلۋاغ ئىسسىق بەلۋاغ ئورمىنى، كۆپ خىل ياۋايى ھايۋانلار ماكانى، ھەر خىل ئېكولوگىيىلىك سىستېمىلار ۋە نۇرغۇنلىغان قوغدىلىدىغان ماكانلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كەڭ تەبىئىي بايلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ ئۆزگىچە مۇھىت مىراسلىرى بىرازىلىيەنى 17 چوڭ دۆلەتنىڭ بىرىگە ئايلاندۇردى، شۇنداقلا ئورماننى كېسىش قاتارلىق جەريانلار ئارقىلىق مۇھىتنىڭ ناچارلىشىشى كېلىمات ئۆزگىرىشى ۋە جانلىقلارنىڭ كۆپ خىللىقىنى يوقىتىش قاتارلىق دۇنياۋى مەسىلىلەرگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
بىرازىلىيە دەپ ئاتالغان بۇ زېمىندا پورتۇگالىيە ئىمپېرىيىسى ئۈچۈن بايقالغان يەرنى تەلەپ قىلغان چارلىغۇچى پېدرو ئالۋارېس كابرالنىڭ 1500-يىلى قونۇشتىن ئىلگىرى نۇرغۇنلىغان قەبىلە دۆلەتلىرى ئولتۇراقلاشقان. 1808-يىلغىچە ئىمپېرىيەنىڭ پايتەختى لىسبوندىن رىئودې ژانېيروغا يۆتكەلگەنگە قەدەر بىرازىلىيە پورتۇگالىيەنىڭ مۇستەملىكىسى بولۇپ قالدى. 1815-يىلى، پورتۇگالىيە، بىرازىلىيە ۋە ئالگارۋېس ئەنگىلىيە قۇرۇلغاندىن كېيىن، مۇستەملىكە پادىشاھلىق دەرىجىسىگە كۆتۈرۈلدى. مۇستەقىللىق 1822-يىلى بىرازىلىيە ئىمپېرىيىسى، ئاساسىي قانۇن پادىشاھلىقى ۋە پارلامېنت تۈزۈمى ئاستىدا باشقۇرۇلىدىغان بىرلىككە كەلگەن دۆلەت قۇرۇش بىلەن قولغا كەلگەن. 1824-يىلدىكى تۇنجى ئاساسىي قانۇننىڭ ماقۇللىنىشى ئىككى دۆلەت مەجلىسىنىڭ شەكىللىنىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى، ھازىر دۆلەت مەجلىسى دەپ ئاتىلىدۇ. قۇللۇق 1888-يىلى بىكار قىلىنغان. بۇ دۆلەت 1889-يىلى ھەربىي سىياسىي ئۆزگىرىشتىن كېيىن پرېزىدېنت جۇمھۇرىيىتىگە ئايلانغان. مۇستەبىت ھەربىي جۇنتا 1964-يىلى ھاكىمىيەت بېشىغا چىقىپ، 1985-يىلغىچە ھۆكۈمرانلىق قىلغان، ئۇنىڭدىن كېيىن پۇقرالارنى باشقۇرۇش ئەسلىگە كەلگەن. بىرازىلىيەنىڭ ھازىرقى ئاساسىي قانۇنى 1988-يىلى تۈزۈلگەن بولۇپ، ئۇنى دېموكراتىك فېدېراتىپ جۇمھۇرىيەت دەپ ئېنىقلىما بەرگەن. مول مەدەنىيەت ۋە تارىخ سەۋەبىدىن، بۇ دۆلەت يۇنېسكو دۇنيا مەدەنىيەت مىراسلىرى سانى جەھەتتە دۇنيا بويىچە 13- ئورۇندا تۇرىدۇ.
بىرازىلىيە رايون ۋە ئوتتۇرا كۈچ،  ، شۇنداقلا يېڭىدىن گۈللىنىۋاتقان كۈچ قاتارىغا كىرىدۇ. ئۇ ئىلغار يېڭىدىن گۈللەنگەن ئىقتىسادىي گەۋدە دەپ قارىلىدۇ، نامدا دۇنيا بويىچە 12 -ئورۇندا، PPP تەدبىرلىرى بىلەن توققۇزىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ، لاتىن ئامېرىكىسىدىكى ئەڭ چوڭ دۆلەت. دۇنيا بانكىسى ۋە يېڭى سانائەتلەشكەن دۆلەتنىڭ يۇقىرى ئوتتۇراھال كىرىملىك ئىقتىسادى بولۇش سۈپىتى بىلەن،  بىرازىلىيەنىڭ جەنۇبىي ئامېرىكىدىكى يەر شارى بايلىقىدا ئىگىلىگەن نىسبىتى ئەڭ چوڭ، ئۇ دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ بولكا خالتىلىرىنىڭ بىرى، قەھۋە ئىشلەپچىقارغۇچى ئەڭ چوڭ دۆلەت يېقىنقى 150 يىل ئىچىدە. قانداقلا بولمىسۇن، بۇ دۆلەت كۆرۈنەرلىك مىقداردا چىرىكلىك، جىنايەت ۋە ئىجتىمائىي تەڭسىزلىكنى ساقلايدۇ. برازىلىيە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى، 20 دۆلەت گۇرۇھى، كېسەك ئالتۇن دۆلەتلىرى، مېركوسۇل، ئامېرىكا دۆلەتلىرى تەشكىلاتى، ئىبېرو-ئامېرىكا دۆلەتلىرى تەشكىلاتى ۋە پورتۇگالىيە تىل دۆلەتلىرى جەمئىيىتىنىڭ قۇرغۇچى ئەزاسى.
مۇھەررەم
مۇھەررەم ئېيى (ئەرەبچە: محرم) ھىجرىيە تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ تۇنجى ئايى. مۇھەررەم ئەرەبچە بىر كەلىمە بولۇپ، ھۆز يىلتىزى ئىتىبارى بىلەن "ھارام" دىن تۈرلەنگەن. سۆزلۈك قارشىلىقى، ھارام بولغان، چەكلەنگەن مەناسىدادۇر. ئەرەبلەر، ئىسلامىيەتتىن بۇرۇن (جاھىلىيەت دەۋرىدە) ھەم، قەبىلە ھاياتىنىڭ شەخسىيەتچىلىكلەردىن قاچىنىپ، ئەرەبى تۇنجى ئاي بولغان "مۇھەررەم" ئايىدا بىر بىرلىرىگە ئۇرۇش ئاچماق كەبى "چەكلەنگەن" ئىش-ھەرىكەتلەردىن قاچىنىلۇر ۋە ئۇزاق تۇرۇلاتتى.
كىبارە ئەنۋەر
كىبارە ئەنۋەر 1997 ـ يىلى 2 ـ ئاينىڭ 1 ـ كۈنى تۇغۇلغان.ھازىر 32 ـ باشلانغۇچ مەكتەپتە ئوقۇيدۇ.ئالاھدىلىكى: ئىسكروپكا چېلىش، ناخشا ـ ئوسۇل ئويناش
شىراز
شىراز بۇلسا ئىران فارس ۋىلايىتى ۋە شىراز ناھىيىسى دىكىبىخاھار 2011 نوپۇس بار،لاھەينىڭ 1,700,677 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 29.6°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 52.5°.
گايانا
left|thumb|250px|گايانا
گايانا بولسا جەنۇبىي ئامېرىكا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا جورجتون، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا جورجتون. دۇلات تىلى بولسا ئىنگلىزچە. ئازىركى پرېزىدېنت بھاررات جاگدەئو. بۇ دۇلات 1966 يىلى 5 ئاينىڭ 26 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 214 مىڭ 999 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 858 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى پروتېستانت دىنى ۋە كاتولىك دىنى.
مۇيەسسەر توختى
كۆزگە كۆرۈنگەن تالانتلىق ياش ئارتىس- مۇيەسسەر توختى 1968 - يىلى خوتەن شەھىرىنىڭ لوپ ناھىيىسىدە تۇغۇلغان. 1985 - يىلى شىنجاڭ سەنئەت ئىنستىتۇتىنىڭ كىنو، تېلېۋىزىيە-تىياتىر فاكۇلتېتىغا ئوقۇشقا قوبۇل قىلىنغان. ئۇ 1989 - يىلى 7 - ئايدا ئوقۇشنى ئەلا نەتىجە بىلەن تاماملاپ، ئۆزى ئوقۇغان فاكۇلتېتقا ئوقۇتقۇچىلىققا ئېلىپ قىلىنغان. مۇيەسسەر توختى 15 يىلغا يېقىن سەنئەت ھاياتىدا <يىراق يېزىغا مۇھەببەت>، <تىمتاس گۇگۇم>، <گۇاڭجۇغا كەلگەن شىنجاڭلىق بالا>، <سۈت ساتقۇچى ئايال>، <ئاخىرقى كۆل>، <سەھرادىن كەلگەن دادا>، <تەنھا يۈرەكلەر>، <شىنجاڭ قىزلىرى>، <قۇربان تۇلۇمنىڭ بېيجىڭغا سەپىرى> قاتارلىق نۇرغۇنلىغان كىنو، تېلېۋىزىيە - تىياتىرلىرىدا ئۆزىگە خاس رول ئېلىپ، پېرسوناژلارنىڭ ئىچكى دۇنياسى ۋە مۇرەككەپ خاراكتېرىنى چىن ۋە تەسىرلىك يورۇتۇپ بېرىشتەك بەدىئىي ماھارىتىنى نامايان قىلىپ تاماشىبىنلارنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا ۋە چوڭقۇر ھۆرمىتىگە ئىگە بولدى.
ئە
thumb thumb ئە  (/ɛ/~/æ/) ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ ئىككىنچى ھەرپى ۋە سەككىز سوزۇق تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر. يېزىلغىنىدەك ئوقۇلىدۇ. كۆر+ە=كۆرە؛ ياز+ە=يازە، ماڭ+ە=ماڭە! تۈن+ە= تۈنە؛ كۈچ+ە=كۈچە؛ تۈز+ە=تۈزە
ئوقۇلىشى
ئە ھەرىپىنىڭ تەلەففۇزى خەلقئارالىق ترانسكرېپسىيە بويىچە (/ɛ/~/æ/)؛ م: ئەردەم (Erdem)، ئەنئەنە (En`ene)؛ يېزىلغىنىدەك ئوقۇلىدۇ.
ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى
ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى [三角形的外心] : ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئۈچ تەرىپىنىڭ تىك تەڭ بۆلگۈچى سىزىقلىرىنىڭ كېسىشىش نۇقتىسى ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى دەپ ئاتىلىدۇ؛ ئۇ ئۈچبۇلۇڭغا سىرتتىن تېگىشكەن چەمبەرنىڭ مەركىزى بولىدۇ. تار بۇلۇڭلۇق ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئىچىدە ياتىدۇ. تىك بۇلۇڭلۇق ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى ئۇنىڭ يانتۇ تەرىپىنىڭ ئوتتۇرا نۇقتىسى بولىدۇ. كەڭ بۇلۇڭلۇق ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى ئۈچبۇلۇڭنىڭ سىرتىدا ياتىدۇ.
ئۈچبۇلۇڭنىڭ تاشقى مەركىزى ھەققىدىكى تېئورېما [三角形外心定理] : ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئۈچ تەرىپىنىڭ تىك تەڭ بۆلگۈچى سىزىقلىرى بىر نۇقتىدا كېسىشىدۇ ۋە بۇ نۇقتىدىن ئۈچ بۇلۇڭنىڭ ئۈچ چوققىسىغىچە بولغان ئەرىلىقلار ئۆز ئارا تەڭ بولىدۇ.
ئە
يېزىلىشى
ئاۋۋال ئوڭدىن سولغا ئاساسىي گەۋدە (ىە) سوڭرە يوقرىدىن تۆۋەنگە ھەمزە (ء) يېزىلىدۇ. پەقەت ئوتتۇرا ئە (ە) سولدىن ئوڭغا يېزىلىدۇ.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
لاتىن: E
15- ھۇد
15- ھۇد ياكى 15- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 15- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 46. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 319 (كەبىسە يىللارى 320) كۈن بار.
ياڭ خۇي ئۈچبۇلۇڭىنىڭ ئالدىنقى 50 قۇرى
第 4 行：  1 3 3 1
第 5 行：　1 4 6 4 1
第 6 行：　1 5 10 10 5 1
第 7 行：　1 6 15 20 15 6 1
第 8 行：  1 7 21 35 35 21 7 1
第 9 行：  1 8 28 56 70 56 28 8 1
第 10 行： 1 9 36 84 126 126 84 36 9 1
第 11 行： 1 10 45 120 210 252 210 120 45 10 1
第 14 行： 1 13 78 286 715 1287 1716 1716 1287 715 286 78 13 1
第 15 行： 1 14 91 364 1001 2002 3003 3432 3003 2002 1001 364 91 14 1
第 16 行： 1 15 105 455 1365 3003 5005 6435 6435 5005 3003 1365 455 105 15 1
第 17 行： 1 16 120 560 1820 4368 8008 11440 12870 11440 8008 4368 1820 560 120 16 1
第 18 行： 1 17 136 680 2380 6188 12376 19448 24310 24310 19448 12376 6188 2380 680 136 17 1
第 19 行： 1 18 153 816 3060 8568 18564 31824 43758 48620 43758 31824 18564 8568 3060 816 153 18 1
第 20 行： 1 19 171 969 3876 11628 27132 50388 75582 92378 92378 75582 50388 27132 11628 3876 969 171 19 1
第 21 行： 1 20 190 1140 4845 15504 38760 77520 125970 167960 184756 167960 125970 77520 38760 15504 4845 1140 190 20 1
第 22 行： 1 21 210 1330 5985 20349 54264 116280 203490 293930 352716 352716 293930 203490 116280 54264 20349 5985 1330 210 21 1
第 23 行： 1 22 231 1540 7315 26334 74613 170544 319770 497420 646646 705432 646646 497420 319770 170544 74613 26334 7315 1540 231 22 1
第 24 行： 1 23 253 1771 8855 33649 100947 245157 490314 817190 1144066 1352078 1352078 1144066 817190 490314 245157 100947 33649 8855 1771 253 23 1
第 25 行： 1 24 276 2024 10626 42504 134596 346104 735471 1307504 1961256 2496144 2704156 2496144 1961256 1307504 735471 346104 134596 42504 10626 2024 276 24 1
第 26 行： 1 25 300 2300 12650 53130 177100 480700 1081575 2042975 3268760 4457400 5200300 5200300 4457400 3268760 2042975 1081575 480700 177100 53130 12650 2300 300 25 1
第 27 行： 1 26 325 2600 14950 65780 230230 657800 1562275 3124550 5311735 7726160 9657700 10400600 9657700 7726160 5311735 3124550 1562275 657800 230230 65780 14950 2600 325 26 1
第 28 行： 1 27 351 2925 17550 80730 296010 888030 2220075 4686825 8436285 13037895 17383860 20058300 20058300 17383860 13037895 8436285 4686825 2220075 888030 296010 80730 17550 2925 351 27 1 第 29 行： 1 28 378 3276 20475 98280 376740 1184040 3108105 6906900 13123110 21474180 30421755 37442160 40116600 37442160 30421755 21474180 13123110 6906900 3108105 1184040 376740 98280 20475 3276 378 28 1 第 30 行： 1 29 406 3654 23751 118755 475020 1560780 4292145 10015005 20030010 34597290 51895935 67863915 77558760 77558760 67863915 51895935 34597290 20030010 10015005 4292145 1560780 475020 118755 23751 3654 406 29 1 第 31 行： 1 30 435 4060 27405 142506 593775 2035800 5852925 14307150 30045015 54627300 86493225 119759850 145422675 155117520 145422675 119759850 86493225 54627300 30045015 14307150 5852925 2035800 593775 142506 27405 4060 435 30 1 第 32 行： 1 31 465 4495 31465 169911 736281 2629575 7888725 20160075 44352165 84672315 141120525 206253075 265182525 300540195 300540195 265182525 206253075 141120525 84672315 44352165 20160075 7888725 2629575 736281 169911 31465 4495 465 31 1 第 33 行： 1 32 496 4960 35960 201376 906192 3365856 10518300 28048800 64512240 129024480 225792840 347373600 471435600 565722720 601080390 565722720 471435600 347373600 225792840 129024480 64512240 28048800 10518300 3365856 906192 201376 35960 4960 496 32 1 第 34 行： 1 33 528 5456 40920 237336 1107568 4272048 13884156 38567100 92561040 193536720 354817320 573166440 818809200 1037158320 1166803110 1166803110 1037158320 818809200 573166440 354817320 193536720 92561040 38567100 13884156 4272048 1107568 237336 40920 5456 528 33 1 第 35 行： 1 34 561 5984 46376 278256 1344904 5379616 18156204 52451256 131128140 286097760 548354040 927983760 1391975640 1855967520 2203961430 2333606220 2203961430 1855967520 1391975640 927983760 548354040 286097760 131128140 52451256 18156204 5379616 1344904 278256 46376 5984 561 34 1 第 36 行： 1 35 595 6545 52360 324632 1623160 6724520 23535820 70607460 183579396 417225900 834451800 1476337800 2319959400 3247943160 4059928950 4537567650 4537567650 4059928950 3247943160 2319959400 1476337800 834451800 417225900 183579396 70607460 23535820 6724520 1623160 324632 52360 6545 595 35 1 第 37 行： 1 36 630 7140 58905 376992 1947792 8347680 30260340 94143280 254186856 600805296 1251677700 2310789600 3796297200 5567902560 7307872110 8597496600 9075135300 8597496600 7307872110 5567902560 3796297200 2310789600 1251677700 600805296 254186856 94143280 30260340 8347680 1947792 376992 58905 7140 630 36 1
第 38 行： 1 37 666 7770 66045 435897 2324784 10295472 38608020 124403620 348330136 854992152 1852482996 3562467300 6107086800 9364199760 12875774670 15905368710 17672631900 17672631900 15905368710 12875774670 9364199760 6107086800 3562467300 1852482996 854992152 348330136 124403620 38608020 10295472 2324784 435897 66045 7770 666 37 1
第 39 行： 1 38 703 8436 73815 501942 2760681 12620256 48903492 163011640 472733756 1203322288 2707475148 5414950296 9669554100 15471286560 22239974430 28781143380 33578000610 35345263800 33578000610 28781143380 22239974430 15471286560 9669554100 5414950296 2707475148 1203322288 472733756 163011640 48903492 12620256 2760681 501942 73815 8436 703 38 1
第 40 行： 1 39 741 9139 82251 575757 3262623 15380937 61523748 211915132 635745396 1676056044 3910797436 8122425444 15084504396 25140840660 37711260990 51021117810 62359143990 68923264410 68923264410 62359143990 51021117810 37711260990 25140840660 15084504396 8122425444 3910797436 1676056044 635745396 211915132 61523748 15380937 3262623 575757 82251 9139 741 39 1
第 41 行： 1 40 780 9880 91390 658008 3838380 18643560 76904685 273438880 847660528 2311801440 5586853480 12033222880 23206929840 40225345056 62852101650 88732378800 113380261800 131282408400 137846528820 131282408400 113380261800 88732378800 62852101650 40225345056 23206929840 12033222880 5586853480 2311801440 847660528 273438880 76904685 18643560 3838380 658008 91390 9880 780 40 1
第 42 行： 1 41 820 10660 101270 749398 4496388 22481940 95548245 350343565 1121099408 3159461968 7898654920 17620076360 35240152720 63432274896 103077446706 151584480450 202112640600 244662670200 269128937220 269128937220 244662670200 202112640600 151584480450 103077446706 63432274896 35240152720 17620076360 7898654920 3159461968 1121099408 350343565 95548245 22481940 4496388 749398 101270 10660 820 41 1
第 43 行： 1 42 861 11480 111930 850668 5245786 26978328 118030185 445891810 1471442973 4280561376 11058116888 25518731280 52860229080 98672427616 166509721602 254661927156 353697121050 446775310800 513791607420 538257874440 513791607420 446775310800 353697121050 254661927156 166509721602 98672427616 52860229080 25518731280 11058116888 4280561376 1471442973 445891810 118030185 26978328 5245786 850668 111930 11480 861 42 1
第 44 行： 1 43 903 12341 123410 962598 6096454 32224114 145008513 563921995 1917334783 5752004349 15338678264 36576848168 78378960360 151532656696 265182149218 421171648758 608359048206 800472431850 960566918220 1052049481860 1052049481860 960566918220 800472431850 608359048206 421171648758 265182149218 151532656696 78378960360 36576848168 15338678264 5752004349 1917334783 563921995 145008513 32224114 6096454 962598 123410 12341 903 43 1
第 45 行： 1 44 946 13244 135751 1086008 7059052 38320568 177232627 708930508 2481256778 7669339132 21090682613 51915526432 114955808528 229911617056 416714805914 686353797976 1029530696964 1408831480056 1761039350070 2012616400080 2104098963720 2012616400080 1761039350070 1408831480056 1029530696964 686353797976 416714805914 229911617056 114955808528 51915526432 21090682613 7669339132 2481256778 708930508 177232627 38320568 7059052 1086008 135751 13244 946 44 1
第 46 行： 1 45 990 14190 148995 1221759 8145060 45379620 215553195 886163135 3190187286 10150595910 28760021745 73006209045 166871334960 344867425584 646626422970 1103068603890 1715884494940 2438362177020 3169870830126 3773655750150 4116715363800 4116715363800 3773655750150 3169870830126 2438362177020 1715884494940 1103068603890 646626422970 344867425584 166871334960 73006209045 28760021745 10150595910 3190187286 886163135 215553195 45379620 8145060 1221759 148995 14190 990 45 1
第 47 行： 1 46 1035 15180 163185 1370754 9366819 53524680 260932815 1101716330 4076350421 13340783196 38910617655 101766230790 239877544005 511738760544 991493848554 1749695026860 2818953098830 4154246671960 5608233007146 6943526580276 7890371113950 8233430727600 7890371113950 6943526580276 5608233007146 4154246671960 2818953098830 1749695026860 991493848554 511738760544 239877544005 101766230790 38910617655 13340783196 4076350421 1101716330 260932815 53524680 9366819 1370754 163185 15180 1035 46 1
第 49 行： 1 48 1128 17296 194580 1712304 12271512 73629072 377348994 1677106640 6540715896 22595200368 69668534468 192928249296 482320623240 1093260079344 2254848913647 4244421484512 7309837001104 11541847896480 16735679449896 22314239266528 27385657281648 30957699535776 32247603683100 30957699535776 27385657281648 22314239266528 16735679449896 11541847896480 7309837001104 4244421484512 2254848913647 1093260079344 482320623240 192928249296 69668534468 22595200368 6540715896 1677106640 377348994 73629072 12271512 1712304 194580 17296 1128 48 1
第 50 行： 1 49 1176 18424 211876 1906884 13983816 85900584 450978066 2054455634 8217822536 29135916264 92263734836 262596783764 675248872536 1575580702584 3348108992991 6499270398159 11554258485616 18851684897584 28277527346376 39049918716424 49699896548176 58343356817424 63205303218876 63205303218876 58343356817424 49699896548176 39049918716424 28277527346376 18851684897584 11554258485616 6499270398159 3348108992991 1575580702584 675248872536 262596783764 92263734836 29135916264 8217822536 2054455634 450978066 85900584 13983816 1906884 211876 18424 1176 49 1
لىمون
thumb روسچە؛گرېكچە
ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى
ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى [三角形的垂心] : ئۈچ بۇلۇڭنىڭ ئۈچ ئىگىزلىكىنىڭ ياكى ئۇلارنىڭ داۋامىنىڭ كېسىشىش نۇقتىسى ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى دەپ ئاتىلىدۇ. تار بۇلۇڭلۇق ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئىچىدە ياتىدۇ. تىك بۇلۇڭلۇق ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى ئۇنىڭ تىك بۇلۇڭلۇق چوققىسى بولىدۇ. كەڭ بۇلۇڭلۇق ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى ئۈچبۇلۇڭنىڭ سىرتىدا ياتىدۇ.
لىمون
بوتانىكا
سۇزاپ ئائىلىسىدىكى دائىم يېشىل تۇرىدىغان كىچىك دەرەى. مېۋە گۆشىنىڭ تەمى ناھايىتى ئاچچىق - چۈچۈك بولۇپ ئىچىملىك ياساشقا بولىدۇ. مېۋە شۆپۈكى سېرىق. ئۇنىڭدىن لىمون يېغى ئاجرىتىپ ئېلىشقا بولىدۇ.
شۇ خىل ئۆسۈملۈكنىڭ مېۋىسى.
ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى
ئۈچبۇلۇڭنىڭ تىكلەر مەركىزى ھەققىدىكى تېئورېما [三角形垂心定理] : ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئۈچ ئىگىزلىكى ياكى ئۇلارنىڭ داۋامى بىر نۇقتىدا كېسىشىدۇ.
قىرانبىك ماكان
قىرانبىك ماكان(قىرغىز) س ب ئا دا توپ ئوينايدىغان ئاتاغلىق ۋاسكىتبولچى. ئۇ دائىم شىنجاڭ ئۇچار يولۋاس ئەتىرىتىدە ئوينايدۇ.
ۋىسمۇت
left|thumb|250px
قىرانبىك ماكان
ئىسىمى
ئۇيغۇرچە: قىرانبىك ماكان
ۋىسمۇت
ئۇمۇمىي
قىرانبىك ماكان
ئىسىمى
خەنچە: 可兰白克·马坎
ۋىسمۇت
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
قىرانبىك ماكان
ئىسىمى
قىرغىچە لاتىن: Kyranbek Makan
ۋىسمۇت
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
دانلىق ئۆسۈملۈك ياپراقچىسى
thumb|دانلىق ئۆسۈملۈك ياپراقچىسىنىڭ سۈت بىلەن ئارلاشتۇرلۇپ ھازىر بولغان كۆرۈنۈش دانلىق ئۆسۈملۈك ياپراقچىسى (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: دانلىق زىرائەت يايراقچىسى، دانلىق ئۆسۈملۈك ياپراقچە ئارلاشمىسى؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 谷物片، گۇۋۇپيەن؛ Breakfast cereal ياكى cereal ، سىرىيال) ئادەتتە ئامېرىكا ۋە باشقا غەرب ئەللىرىدە ئەتىگەنلىك تاماق ئورنىدا سۈت بىلەن ئارلاشتۇرۇپ ئىستمال قىلدىغان، تەركىبىدە بىر خىل ياكى كۆپ خىل دانلىق ئۆسۈملۈكنىڭ ياپراقچىسى ئارلاشتۇرۇلغان بىر خىل يىمەكلىكتۇر. ئۇنىڭدا يەنە ياڭاق، كىشمىش، بۆلچۈرگەن، ئالما ۋە باشقا قۇۋەتىلىك، يۇقىرى ئېنرگىيەلىك ماتىرياللارمۇ ئارالاشتۇرۇلدۇ. ئۇننىڭ يەنە بىر خىل ئەڭ داڭلىق قۇردىشى بولسا سۇلۇ پاپراقچىسىدۇر. thumb|بانان، شاكىلات تەملىك دانلىق ئۆسۈملۈك ياپراقچىسى ۋە ۋافال پىرەنىكى thumb|ھەرخىل دانلىك ئۆسۈملۈك ياپراقچىسىنىڭ قېپى ۋە لوگوسى
ك
thumb ك  (/k/)؛ ك ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 17. ھەرپى ۋە يىگىرمە تۆرت ئۈزۈك تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.
ئوقۇلىشى
ئۇيغۇرچە كې (Ké) \ ئەرەبچە ك (Kef)
تۈرلىنىشى
ك ھەرىپى جاراڭسىز ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، شۇنداقلا پارتىلاڭغۇ تاۋۇش ۋە شۇنداقلا تىل ئۈستى ئارقا قاتتىق تاڭلاي تاۋۇشلىرىدىندۇر.
يېزىلىشى
ئاۋۋال ئوڭ يوقىرىدىن تىك تۆۋەنگە، سوڭرە سولغا تۈز داۋام قىلىپ سوڭرە يوقىرىغا كىچىك ئېگىك چىقىرىلىدۇ، سوڭرە ئوتتۇرىغا ھەمزە (ء) قويىلىدۇ.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
چ ھەرپىنىڭ باشقا ئەلىفبەلەردىكى قارشىلىقى:
لاتىن: K
رۇس ۋە گرېك: Қ
ئېسكىموسلار
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|250px|ئېسكىموسلار left|thumb|250px|ئېسكىموسلار ئېسكىموسلار - ئېسكىموسلار تىلىدا سۆزلەيدىغان خەلىق.
Lope de Vega
thumb| 1604-يىلى بېرناردو گراسا تۈزگەن داڭلىق شائىر لوپ دې ۋېگا كارپىئونىڭ كومېدىيە ئەسەرلىرىنىڭ مۇقاۋىسى. Vega Carpio de L ( مادرىد, نويابىر 25, 1562 - ibidem, ئاۋغۇست 27, 1635 ) ئەڭ مۇھىم poets ۋە playwrights بىرى بولۇپ ئىسپانىيە ئالتۇن ئۇزارتىپ ئارقىلىق, يېشى ۋە ئۇنىڭ ئەسىرى ، دۇنيا ئەدەبىياتىدىكى ئەڭ مول ئاپتورلارنىڭ بىرى. thumb| Lope de Vega by Francisco Pacheco . مەشھۇر ۋە ئۇنتۇلغۇسىز ئەرلەرنىڭ ھەقىقىي سۈرەتلىرىنىڭ تەسۋىر كىتابى ، مادرىد ، لازارو گالدىيانو فوندى جەمئىيىتى كۇتۇپخانىسى.
لۇغەت تورى
لۇغەت تورى مەخسۇس ئۇيغۇرچە ۋە باشقا تىللار ئارىسىدىكى تور لۇغەت تور بېكىتىدۇر. لۇغەت تورىنىڭ مەنزىلى: https://lughet.com/. بۇ تور بېكەتنىڭ ئېكىران تىلى ئېنگلىزتىلىدۇر.
16- ھۇد
16- ھۇد ياكى 16- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 16- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 47. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 318 (كەبىسە يىللارى 319) كۈن بار.
مىكروسوفىت شىركىتى
500px
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> مىكروسوفىت شىركىتى 1975-يىلى 4- ئاينىڭ 4- كۈنى قۇرۇلغان. 1981-يىلىدىن باشلاپلا ئاندىن رەسمىي شىركەت بولۇپ شەكىللەنگەن. شۇ يېلىIBM شىركىتىگە كومپىيوتېر مەشخۇلات سىستىمىسى MS-DOS 1.0 نى ياساپ بەرگەن. 1986- يىلىدىن باشلاپ پاي چېكىنى بازارغا سېلىشقا باشلىغان. 1990-يىلى تۇنجې قېتىم سۈرەتلىك بولغان ئىكران يۈزلۈك سىستىما Windows 3.0 نى بازارغا سالغان. 1995-يىلى Windows 95 نى بازارغا سېلىپ چوڭ پايدىغا ئېرىشكەن. شۇنىڭدىن كېيىن ئارقا ئارقىدىن 1998-يىلى Windows 98 نى ، 2000-يىلى Windows 2000 نى ، 2001-يىلى Windows XP نى بازارغا سالغان. 2003-يىلىدىكى مەھسۇلاتى Windows 2003 Server.
2012ـيىلى 10ـئاينىڭ 25ـكۇنى 8 Windows مەشغۇلات سىستىمىسنى بازارغا سالدى. مىكروسوفىت شىركىتىنىڭ ئەڭ ئاساسلىق تېجارىتى يۇمشاق دېتال ياساش بولۇپ ، يۇمشاق دېتال ساھەسىدە ئەڭ مۇھىم ھالقىلىق بولغىنى Office. مىكرودوفىت شىركىتىنىڭ ھازىرقى ئىشلەيدىغان ئىشچى خىزمەتچىلىرى 50مىڭدىن ئاشىدۇ. 60 نەچچە دۆلەتتە شىركىتى بار.
ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئېغىرلىق مەركىزى
ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئېغىرلىق مەركىزى [三角形的重心] : ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئۈچ مېدىئانىسىنىڭ كېسىشىش نۇقتىسى ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئېغىرلىق مەركىزى دىيىلىدۇ. ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئىغىرلىق مەركىزى ئۈچبۇلۇڭنىڭ چوققىسىدىن باشلاپ ھېسابلىغاندا، ھەرقايسى مېدىئانا ئۇزۇنلۇقلىرىنىڭ ئۈچتىن ئىككىسىگە تەڭ بولغان ئورۇندا ياتىدۇ.
ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئېغىرلىق مەركىزى ھەققىدىكى تېئورېما [三角形重心定理] : ئۈچبۇلۇڭنىڭ ئۈچ مېدىئانىسى بىر نۇقتىدا كېسىشىدۇ، بۇ نۇقتا بۇلۇڭ چوققىسىدىن باشلاپ ھېسابلىغاندا، مېدىئانىنىڭ ئۈچتىن ئىككىسىگە تەڭ بولغان ئورۇندا ياتىدۇ.
قەشقەرىيە خانلىقى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
قەشقەرىيە خانلىقى(م ك1866~1877)
قوقەند خانلىقىنىڭ گېنېرالى يەئقۇب بەگ قۇرغان. ياقۇپ بەگنى "بەدۆلەت" دەپمۇ ئاتايدۇ.
ئانا تىل
ئانا تىل دېگەن نېمە
ئاناتىل بالا تۇنجى بولۇپ ئۇچرىشىدىغان تىل، ئاتا – ئانا ئىشلىتىدىغان تىل، ئۇل بولىدىغان تىل، تەپەككۇر ئىقتىدارى ۋە ئىپادىلەش ئىقتىدارىنى يېتىلدۇرىدىغان ئەمەلىي قۇدرەتكە ئىگە تىل. ئانا تىل ئويلانغاندا، چۈش كۆرگەندە، سان سانىغاندا، كۈندىلىك خاتېرە يازغاندا، شېئىر يازغاندا ئىشلىتىدىغان تىل، يوشۇرۇن ئاڭ قاتلاملىرىغا سىڭىشىپ كەتكەن تىل،ئەڭ ئىشەنچلىك ھالدا ئەركىن ئىشلەتكىلى بولىدىغان تىل،ئۆز ئەزالىرىمىز تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنىدىغان تىل.
ئانا تىل دىئالوگ ۋاسىتىسى بولۇپلا قالماي،ئوگىنىش مەزمۇنىنى چۈشىنىش ئىقتىدارىنىڭ، تەپەككۇر ئىقتىدارىنىڭ، شۇنداقلا ئادەمدەبولۇش زۆرۈر بولىدىغان ئىقتىدارلارنىڭ تەرەققىياتىدا ۋە مەدەنىيەت خاسلىقىنىڭ شەكىللىنىشىدە مۇھىم رولنى جارى قىلدۇرىدىغان تىل.
ئانا تىلنىڭ خىزمىتى
ئانا تىل"ئاتا – ئانا" بىلەن "بالا" نى رىشتە بىلەن باغلايدۇ؛ ئاتا –ئانىدىن باشقا ئەتراپتىكى ئادەملەر بىلەن ئالاقە قىلىشنى ئۆگىتىدۇ؛ ئۆز ھېسسىياتى ۋە ئىرادىسىنى باشقىلارغا يەتكۈزۈشنى ئۆگىتىدۇ؛ تەپەككۇر قىلىشنى ئۆگىتىدۇ؛ ئاتا –ئانىنىڭ قىممەت قارىشىنى سىڭدۈرىدۇ؛ ئادىمىيلىكنى ئۆگىتىدۇ.
ئانا تىلنى ئىگىلەش
ئانا تىلنى ئىگىلەش ھەرگىزمۇ ئاسان جەريان ئەمەس. مەسىلەن، "سۇ" دېگەن سۆزنى ئەستەتۇتۇش ئۈچۈن ئېقىۋاتقان سۇ، كۆلدىكى سۇ، يامغۇر سۈيى، ئىستاكاندىكى سۇ، مۇنچىدىكى سۇ دېگەندەك ھەر خىل مۇھىتتىكى "سۇ" لار بىلەن ئەمەلىي ئۇچراشمىسابولمايدۇ. مۇشۇ كەچمىش ئارقىلىق بالىدا "مۇشۇنداق نەرسە سۇدېيىلىدىكەندە" دېگەن پەرەز شەكىللىنىدۇ، ئەمەلىيەتتە ئىشلىتىپ باشقىلارنىڭ ئىنكاسىغا قاراپ ئۆز پەرىزىگە ئېنىق ھۆكۈم قىلىدۇ. مۇشۇنداق مەشغۇلاتنى تەكرارئېلىپ بېرىش ئارقىلىق "سۇ" دېگەن سۆزنىڭ ئەمەلىي ئىشلىتىش دائىرسىنى بېكىتىدۇ.
ئانا تىلىنى"كۈندىلىك دىئالوگ ئېلىپ بارالىسىلا، مۇشۇ جەرياندا تەبىئىي ئۆگىنىپ كېتىدۇ" دەپ ئويلاش خەتەرلىك. بالىغا ئانا تىل تەربىيەسى ئېلىپ بېرىشقامۇۋاپىق كېلىدىغان ياش ۋە مەزگىل بولىدۇ. ئاشۇ ياخشى پۇرسەت كېتىپ قالسا، ئانا تىل تەربىيەسى ئاتا – ئانا ۋە بالىدا زور ئىنېرگىيە بولىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. تۆۋەندە ئانا تىل تەربىيەسىگە ماس كېلىدىغان ياش ۋە مەزگىل ھەققىدە چۈشەنچە بېرىلىدۇ.
ياش ۋە ئانا تىلنىڭ شەكىللىنىىشى
گەرچە تۆۋەندىكىلەر كەسپىي مەزمۇنلاربولسىمۇ، ئىككىنچى تىل مائارىپىدا ئۇل بولىدىغان ئانا تىلنىڭ قانداق شەكىللىنىدىغانلىقىنى بىلگىسى بارلار ئۈچۈن بايان قىلىمەن:
بىرىنچى: تىل شەكىللىنىشتىنئىلگىركى مەزگىل
0 ياشتى 2ياشقىچە، بۆشۈكتىكى مەزگىل (ئاتا – ئانىلا سۆزلەيدىغان مەزگىل):بۇ مەزگىلدە ئاتا – ئانىنىڭ مېھىر – مۇھەببەت   بىلەن ساپ ئانا تىلدا (ئىشەنچكە تولغان تىلدا)بوۋاققا گەپ قىلىشى ھەممىدىن مۇھىم.
3 ياشتىن4 ياشقىچە، بالا ئۆيى مەزگىلى (تىلى ئۆزلىكىدىن ئىشلىتىپ ئەتراپتىكى مۇھىت بىلەنئاكتىپ ئۇچرىشىدىغان مەزگىل ):بۇ مەزگىلدە بالىنىڭ سۆزلىكى كۈندىن كۈنگەكۆپىيىدىغان بولۇپ، تىل ئارقىلىق ھېسسىياتنى ئىپادىلەشنى، تىل ئارقىلىق ئويلىنىشنى ئۆگىنىدۇ. بىر مەدەنىيەتنىڭ ۋارىسى بولۇشمۇ مۇشۇ چاغدا بەلگىلىنىدۇ. مۇشۇ مەزگىلدىكى "پاراڭلىشىش" بەكلامۇھىم. قانداقلا "پاراڭلىشىش" بولسۇن بۇنىڭ مەكتەپكە كىرگەندىن كېيىنكى نەتىجە بىلەن زىچ مۇناسىۋېتى بار. سانغا قارىغاندا سۇپەت بىلەن بولغان مۇناسىۋېتى كۈچلۈك.
5 ياشتىن6 ياشقىچە، دوستلىرى بىلەن ئوينايدىغان مەزگىل (ئىجتىمائىيلىقى تەرەققىي قىلىپ قۇرداشلىرى بىلەن ئوينىيالايدىغان مەزگىل):بۇ مەزگىلدە ئىجتىمائىيلىقى تەرەققىي قىلىدىغان بولۇپ، "پەرەزلىك ئويۇن" ئوينىيالايدىغان، كوللېكتىپ تۇرمۇشقا كىرەلەيدىغان بولىدۇ. تىلنى تەھلىل قىلىش ئىقتىدارى شەكىللىنىدىغان بولغاچقا، سۆز ئويۇنىنىمۇئوينىيالايدىغان بولىدۇ. يېزىققا نىسبەتەن قىزىقىش پەيدا بولىدىغان بولغاچقا، بۇمەزگىلدە ھەر كۈنى كىتاب ئوقۇتۇش مۇھىم ئىش ھېسابلىنىدۇ.
ئىككىنچى: تىل شەكىللەنگەندىن كېيىنكى مەزگىل
9 ياشتىن12 ياشقىچە، مەكتەپتىكى دوستلىشىش مەزگىلىنىڭ كېيىنكى يېرىمى (ئاتا – ئانىسىدىن كۆرەمەكتەپتىكى دوستلىرىنىڭ تەسىرىنى بەكرەك قۇبۇل قىلىدىغان مەزگىل) : باشلانغۇچ 3 –يىللىق ئەتراپىدا بالىدا ئۆز كۈچىگە تايىنىش ھېسسىياتى ئۇرغۇيدۇ، ئۆز – ئۆزىنى ئويغىتىدۇ، ئۆگىنىشكىمۇ ئۆزلىكىدىن ئىنتىلىدىغان بولىدۇ. بۇ مەزگىلدە ئوقۇپ چۈشىنىش ئىقتىدارى يېتىلىدىغان بولۇپ، ئابستراكىت مەزمۇنلانىمۇ چۈشىنەلەيدىغان بولىدۇ.
ئۈچىنچى: تىلنىڭ شەكىللىنىش مەزگىلى ئاخىرلاشقاندىن كېيىنكى ۋاقىت
13 ياشتىن 15 ياشقىچە، مەھەللىلەشكەن مەزگىل:بۇ مەزگىل مەكتەپ تۇرمۇشى ئارقىلىق مەزكۇر رايوندا يىلتىز تارتىدىغان مۇھىم مەزگىل. بۇ مەزگىلدىكى ئەڭ مۇھىم بولغان نەرسە دوستلاركوللېكتىپىدۇر. شۇڭا، مۇشۇ مەزگىلدە تىل ئارقىلىق پىكىر ئالماشتۇرۇش ۋە ئالاقىلىشى كىشىلىك تەرەققىياتتا مۇھىم رول ئوينايدۇ.
ئىككىنچى تىل مائارىپىدىكى ئاناتىلنىڭ رولى
مەنبە:ياپونچىدىن تەرجىمە قىلغان يازما
زەپەرئابلىز
زەپەر ئابلىز - مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، جۇڭگو تىببىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى بېيجىڭ ‹‹شيېخې›› تېببىي ئىنستىتۇتى (تۆۋەندە قىسقارتىلىپ ‹‹ئاكادېمىيە – ئىنستىتۇت›› دەپ ئېلىندى) دورا تەتقىقات ئورنىنىڭ تەتقىقاتچىسى، دوكتور يېتەكچىسى، ‹‹ئاكادېمىيە – ئىنستىتۇت›› ئىلىم – پەن كومىتېتى ئىجرائىيە كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، دورا تەتقىقات يۇرتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى، دۆلەت دورا ۋە مېتابولىت ئانالىزى تەتقىقات مەركىزىنىڭ مۇدىرى، تەبىئىي دورا ئاكتىپ ماددىسى ۋە فۇنكسىيەسى دۆلەت نۇقتىلىق تەجرىبىخانىسىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، گوۋۇيۈەننىڭ ھۆكۈمەت ئالاھىدە ياردەم پۇلىدىن بەھرىمەن بولۇۋاتقان مۇتەخەسسىس، بېيجىڭ شەھەرلىك سىياسىي كېڭەش دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى
ئوقۇش ھاياتى
1985 – يىلى زەپەر ئابلىزنىڭ شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتكۈزۈپ مەكتەپتە قالغىنىغا ئىككى يىل بولغان ۋاقىت ئىدى. ئاپتونوم رايون تۇنجى قېتىم ياش ئوقۇتقۇچىلار ئارىسىدىن غوللۇق 15 ئوقۇتقۇچىنى تاللاپ ياپونىيەدە بىلىم ئاشۇرۇشقا ئەۋەتىشنى قارار قىلدى، زەپەر ئابلىز دەل شۇلارنىڭ قاتارىدا ياپونىيەگە بىلىم ئاشۇرۇشقا باردى. 1988 – يىلى زەپەر ئابلىز ياپونىيە توخو ئۇنىۋېرسىتېتى تەبىئىي پەنلەر ئىنستىتۇتى خىمىيە فاكۇلتېتىنىڭ تەكلىپىنى تاپشۇرۇۋېلىپ، ياپونىيەگە قايتا ئوقۇش ئۈچۈن باردى ۋە ياپونىيەدە پىروفېسسور ئائوكىغا ئەگىشىپ بىرىكمە خىمىيە تەتقىقاتىغا كىرىشتى. ئوقۇش پۈتكۈزۈپ ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، زەپەر جۇڭگو تېببىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى ۋە بېيجىڭ ‹‹شيېخې›› تېببىي ئىنستىتۇتى دورا تەتقىقات ئورنىغا كىرىپ، پىروفېسسور فاڭ چىچېڭغا ئەگىشىپ پوست دوكتورلۇق تەتقىقاتىنى قانات يايدۇردى.