cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
لاتىن تىلى
تارىخ
لاتىن تىلى ھىندى-ياۋروپا تىل سېستېمىسىنىڭ ئىتالىيە تىل تارمىقىغا كىرىدىغان تىل بولۇپ ،ئەسلىدە ئىتالىيىنىڭ Latium رايونىدىكى(ئىتالىيەلىكلەرLazioدەپ ئاتايدۇ)كىشىلەرنىڭ بىرخىل دىئالېكتى ئىدى.مۇشۇ رايوندا رېم ئىمپېرىيىسى تەرەققى قىلىپ زورايغانلقتىن بۇ دىئالېكت پۈتۈم ئىتالىيە رايونىغا تارقالغان،ھەمدە ئىتالىيىنىڭ ھۆكۈمەت تىلى قىلىپ بېكىتىلگەن .خرىستىئان دىنى يارۋوپاغا تارقالغاندىن كىيىن لاتىن تىلىنىڭ تەسىرى تېخىمۇ زورايغان .ياۋروپادا ئوتتۇرا ئەسىردىن باشلاپ 20-ئەسىرنىڭ باشلىرىغىچە پوپلار ۋە خرىستىئان دىنى مۇخلىسلىرىنىڭ ئورتاق قوللىنىدىغان تىلى بولۇپ قالغان ،پەننى ماقالىلەرنى مۇشۇ تىلدا يازغان .دۇنيادا ھازىر بۇ تىلنى ۋاتكاندىن ئىبارەت بىر دۆلەتلا ئىشلىتىلىۋاتقان بولسىمۇ ،ئىلىن-پەن ئاتالغۇلىرى ،ئىلمى ماقالىلەر ،جانلىقلارنىڭ ئىلمى نامى ....قاتارلىق ساھەلەردە يەنىلا كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىلمەكتە. لاتىن تىلى ئۇنۋېرسال تىپتىكى تىل بولۇپ،سۆزلەرنىڭ ئۆزگىرىشى بۇ تىل گىرامماتېكىسىنىڭ ئالاھىدىلىكى ھېسابلىنىدۇ .ئىشلەتكەندە ئومۇمەن سۆزگە مەلۇم سۆز ئارقا قوشۇمچىسى قوشۇلىدۇ ياكى سۆزنىڭ تەركىبىدىكى سوزۇق ياكى ئۈزۈك تاۋۇشلار ئۆزگەرتىلىپ ئىشلىتىلىدۇ. لاتىن ھەرپلىرى خەلقئارادا رىم ھەرىپى دەپمۇ ئاتىلىدىغان بولۇپ دۇنيادىكى تەسىرى ئەڭ چوڭ ھەرپ بەلگىسى(قالغان ئىككىسى:خۇاشيا خەنزۇ يېزىقى،ئەرەب رەقىمى)بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.بۇ ھەرپلەر مىلادىيىدىن بۇرۇنقى 6-7-ئەسىرلەردە گېرىتسيە ھەرپلىرىنى Etruscan ھەرىپىگە ئايلاندۇرۇش ئارقىلىق رىملىقلارنىڭ يېزىقىغا ئايلانغان ،رىملىقلارنىڭ ھەربى يۈرۈشىنىڭ كېڭىيشىغا ئەگىشىپ ،رىملىقلارنىڭ مەدەنىيىتى سۈپىتىدە ،غەربى ياۋروپاغا كەڭ تارقالغان .لاتىن يېزىقى ئەڭ دەسلەپكى 21ھەرپ بولۇپ ،شۇ ۋاقىتتىكى خەنزۇ يېزىقىغا ئوخشاش تىنىش بەلگىسى يوق ،پەقەت چوڭ ۋە كىچىك يېزىشتىن ئىبارەت ئىككى خىل شەكلى بار ئىدى.كىيىن تەرەققى قىلىپ ،بولۇپمۇ تەلەپپۇزى ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ كۆپىيىپ 26گە يەتكەن .يەنى G、J、K、V、Wقاتارلىق ھەرپلەر قوشۇلغان .ھەمدە چوڭ كىچىك ھەرخىل نۇسخىسى پەيدا بولغان. لاتىن يېزىقى ئاددى،رەتلىك ،چىرايلىق،ئوقۇش ۋە ئۇلاپ يېزىشقا ئەپلىك بولغانلىقى ئۈچۈن ،فرانسىيە،پورتۇگالىيە قاتارلىق دۆلەتلەر ئۇ يېزىققا ۋارىسلىق قىلىپ ،لاتىن يېزىقلىق مىللەتلەرنى شەكىللەندۈردى.<<ئىنجىل>>مۇ لاتىن يېزىقىدا يېزىلغانلىقى ئۈچۈن ،ھەمدە خرىستىئان دىنىنىڭ تارقىلىشى،مۇستەملىكىسى تەسىردىن نۆۋەتتە غەربى ياۋروپا،ئامېرىكا قىتئەسىدىكى كۆپ قىسىم دۆلەتلەر،ئوكئانىيە ،ئافرىقىنىڭ كۆپ قىسىم رايونلىرى قاتارلىق دۆلەت ۋە رايونلار بۇ يېزىقنى ئىشلەتمەكتە .خەنزۇتىلىنىڭ پىنيىنىمۇ مۇشۇ ھەرپ ئاساسىدا بارلىققا كەلگەن. لاتىن يېزىقى ۋە لاتىن تىلى دۇنياۋى تىل ۋە يېزىق.ھازىرقى تىببى ئىلمىدىمۇ مۇھىم قۇرال ھېسابلىنىدۇ .تىببى تېخنىكا ئالماشتۇرۇش ئۈچۈن لاتىن يېزىقى قوللىنىلىدۇ.دۇنيا تىلمۇ لاتىن يېزىقىنى ئاساس قىلىپ تۈزۈلگەن. ئەڭ دەسلەپكى لاتىن ئېلىپبەسى (مىلادىيىدىن بۇرۇنقى7-ئەسىردە،جەمئى21ھەرپ): Aa Bb Cc Dd Ee Ff Zz Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Vv Xx كلاسسىك لاتىن ئېلىپبەسى(مىلادى 41-يىلى،جەمئى 23ھەرپ ): Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Vv Xx Yy Zz ھازىرقى لاتىن ئېلىپبەسى(26ھەرپ): Aa Bb Cc Dd Ee Ff Gg Hh Ii Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Qq Rr Ss Tt Uu Vv Ww Xx Yy Zz بۇ ھەرپلەرنى ئاساس قىلىپ ھەرپ تۈزگەن مىللەتلەردىن ئاساسلىقى :ئىنگلىزلار،گېرمانلار،فرانسۇزلار،ئىتاليانلار،گوللاندىيىلىكلەر.....بار .لاتىن تىلى ۋە ئېنگىلىزتىلى ئوخشاش تىل سىستېمىسى ھەمدە ئوخشىمىغان تىل تارمىقىغا كىرىدۇ .ئېنگىلىزتىلىنىڭ ئېلىپبە تەرتىپى لاتىن يېزىقنىڭ ئېلىپبە تەرتىپىدىن كەلگەن.
سۆزلۈك
Questa lingua fa cagareeeeee
1945 - يىلى
1945 - يىلى مىلادى تەقۋىمگە كۆرە
بوسنىيە تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> بوسنىيە ۋە ھېرسېگوۋىنا ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 2.7مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
پاي پول (چىقىمدان)
thumb|پاپ پول لوگوسى thumb|پاي پول 2014 لوگوسى پاي پول(پايپول، PayPal)خەلقئارالىق پۇل يۆتكەش، چىقىم قىلىش ئىقىدارى مۇجەسسەملەشكەن تور سېستىمىسى.
بىشر ئىبنى مەنسۇر
بىشر ئىبنى مەنسۇر (بِشْرُ بنُ مَنْصُوْرٍ أَبُو مُحَمَّدٍ الأَزْدِيُّ السَّلِيْمِيُّ البَصْرِيُّ): بىشر ئىبنى مەنسۇر ئەلئەزدىي ئەسسەلىيمىي ئەلبەسرىي (ئەبۇ مۇھەممەد). (ئۆ: ھ. 180 /م. 796) رەببانىي ئىمام. ئىبادەتگۇي، زاھىد، مۇھەددىس زات. ئەلى ئىبنى ئەلمەدىينىي قاتارلىقلار ئاللاھدىن قورقۇش ۋە كۆڭۈل بايلىقىدا ئۇنىڭدەك بىر زاتنى كۆرمىگەنلىكىنى ئېيتقان.
دېنىزلى ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|350px|دېنىزلى ۋىلايىتى left|thumb|250px left|thumb|250px left|thumb|250px دېنىزلى ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، دېنىزلىنىڭ 907،558 نوپۇسىبار، 11،868 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 37.44°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 29°17، پوقتانومۇرى 020 رايۇننومۇرى 0258.
ئۆزىڭىز ياقتۇرىدىغاننى تېپىڭ
ئۆزىڭىز ياقتۇرىدىغاننى تېپىڭ 2005-يىلى 6-ئاينىڭ 12-كۈنى، ئالما شىركىتى بىلەن Pixar كارتون خىزمەتخانىسىنىڭ باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى ستېۋ جوبس ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئوقۇش پۈتكۈزۈش مۇراسىمىدا «ئۆزىڭىز ياقتۇرىدىغاننى تېپىڭ» تېمىسىدىكى نۇتۇقنى سۆزلىگەن. ئۇنىڭ بۇ نۇتۇقى تا ھازىرغا قەدەر تالايلىغان ياشلارغا ئىلھام بېرىپ كەلمەكتە.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :ئۆزىڭىز ياقتۇرىدىغاننى تېپىڭ
ۋاقتى :2005-يىلى 6-ئاينىڭ 12-كۈنى
ئورنى :ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئوقۇش پۈتكۈزۈش مۇراسىمى
نۇتۇق تېكىستى
جوبسنىڭ ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى نۇتۇقىمەن بۈگۈن سىلەر بىلەن بىرلىكتە ئوقۇش پۈتكۈزۈش مۇراسىمىغا داخىل بولغانلىقىمدىن تولىمۇ خۇشالمەن، ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتى دۇنيادىكى ئەڭ ياخشى ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ بىرى. گەپنىڭ راستىنى قىلغاندا مەن ئالىي مەكتەپنى تاماملىيالمىغان. بۈگۈن بەلكىم ھاياتىمدىكى ئۇنىۋېرسىتېتتىن ئايرىلىپ ئوقۇش تاماملىغانغا يېقىن كېلىدىغان بىر كۈن بولۇپ قالار. بۈگۈن مەن سىلەرگە تۇرمۇشۇمدىكى ئۈچ ھېكايىنى سۆزلەپ بەرمەكچىمەن. بۇ ھېكايىلەر ئانچە چوڭ ئىشلارمۇ ئەمەس، پەقەت ئۈچلا ھېكايە، خالاس.
بىرىنچى ھېكايە ھاياتىمدىكى ئارقىمۇ-ئارقا يۈز بەرگەن بىر قاتار ئىشلار ھەققىدە بولىدۇ.
مەن رىد ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئالتە ئاي ئوقۇغاندىن كېيىن ئوقۇشتىن چېكىنگەن، ئەمما 18 ئايدىن كېيىن، يەنى مەن ئوقۇشتىن چېكىنىشنى رەسمىي قارار قىلىشىن بۇرۇن، مەن يەنىلا مەكتەپكە بېرىۋەرگەنىدىم. مەن نېمىشقا بۇنداق قىلىمەن؟
ھېكايىنى تۇغۇلغان ۋاقتىمدىن باشلاشقا توغرا كېلىدۇ. مېنىڭ ئۆز ئاپام ياش، توي قىلمىغان بولۇپ، ئۇنىۋېرسىتېتنى تاماملىغانىكەن. ئۇ مېنى  باشقىلارنىڭ بېقىۋېلىشىغا بېرىۋېتىشنى قارار قىلغانىكەن، ئۇ مېنى ئۇنىۋېرسىتېتنى تاماملىغان بىرەيلەننىڭ بېقىۋېلىشىغا بېرىشنى ئىنتايىن ئارزۇ قىلغانىكەن. شۇڭا مەن تۇغۇلغاندا، ئۇ بارلىق تەييارلىقلارنى قىلىپ، مېنى بىر ئادۋوكات ۋە ئۇنىڭ ئايالىغا بېرىۋەتمەكچى بوپتىكەن. ئەمما ئۇ كۈتۈلمىگەندە، مەن تۇغۇلغاندا، ئادۋوكات ئەر-ئايال ئۆزلىرىنىڭ تۇيۇقسىز قىز بالا بېقىۋېلىش قارارىغا كەلگەنلىكىنى ئېيتىپتۇ. شۇ سەۋەبتىن، مېنىڭ بېقىۋالغان ئاتا-ئانام (ئۇلار تېخى ئۆز ئاتا-ئانامنىڭ كۆزىتىش تىزىملىكىدە ئىدى) تەڭ كېچىدە تۇيۇقسىز كەلگەن بىر تېلېفوننى ئالىدۇ: تېلېفوندا: «بىزنىڭ بۇ يەردە ھازىر بىر ئوغۇل بوۋاق تۇغۇلدى، سىلەر بېقىۋالامسىلەر؟» دەپتۇ. ئۇلار: «ئەلۋەتتە بېقىۋالىمىز» دەپتۇ. ئەمما مېنىڭ ئۆز ئاپام كېيىن مېنى بېقىۋالغان ئانامنىڭ ئالىي مەكتەپتە ئوقۇمىغانلىقىنى، بېقىۋالغان ئاتامنىڭ ھەتتا تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپتىمۇ ئوقۇمىغانلىقىنى بىلىپ، بېقىۋېلىش توختامىغا ئىمزا قويۇشنى رەت قىپتۇ. پەقەت بىر نەچچە ئايدىن كېيىنلا مېنىڭ بېقىۋالغان ئاتا-ئانام مېنى چوقۇم ئالىي مەكتەپتە ئوقۇتىدىغانلىقى ھەققىدە ۋەدە بەرگەندىن كېيىنلا، ئاپام ئاندىن بېقىۋېلىشقا قوشۇلغانىكەن. بۇ ھاياتىمنىڭ باشلىنىشى بولۇپ قاپتۇ.
17 ياشقا كىرگەن شۇ يىلى مەن ھەقىقەتەن ئالىي مەكتەپكە كىردىم. ئەمما ئىنتايىن ئەخمەقلارچە سىلەرنىڭ ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتىدەك قىممەت بىر مەكتەپنى تاللاپ قاپتىمەن. ئاتا-ئانام يەنىلا كۆك ياقىلىقلار تەبىقىسىگە تەۋە بولۇپ، بارلىق تەئەللۇقاتىنى مېنىڭ ئوقۇش خىراجەتلىرىمگە سەرپ قىلىپ بولاي دېگەنىدى. ئالتە ئايدىن كېيىن، مەن ئۇنىڭ ئىچىدە قىممەت قاراشنىڭ مەۋجۇت ئەمەسلىكىنى كۆرۈپ يەتتىم. مەن ھاياتىمدا نېمىلەرنى قىلىشىم كېرەكلىكىنى بىلمەيتتىم، يەنە ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ ماڭا قانداق جاۋاب بېرىدىغانلىقىنىمۇ بىلمەيتتىم. ئەمما بۇ يەردە مەن ئاتا-ئانامنىڭ بارلىق تاپقان-تەرگىنىنى تۈگىتىپ بولايلا دېگەنىدىم. شۇڭا مەن ئوقۇشتىن چېكىنىشنى قارار قىلدىم، مېنىڭچە بۇ توغرا قارار ئىدى. مەن شۇ چاغدا ھەقىقەتەن بەك قورققانلىقىمنى ئىنكار قىلمايمەن، ئەمما ئارقىمغا بۇرۇلۇپ قارىغىنىمدا، ئۇنىڭ ھاياتىمدىكى ئەڭ قالتىس بىر قارار ئىكەنلىكىنى ھېس قىلىمەن. مەن مەكتەپتىن چېكىنىشنى قارار قىلغان ئاشۇ پەيتلەردە، مەن ئاخىرى ئاشۇ مەن قىلچە قىزىقمايدىغان دەرسلەرگە ئەمدى بېرىشىمنىڭ زۆرۈرىيىتى قالمىغانىدى. كېيىن مەن قارىماققا ئەھمىيەتلىكتەك تۇيۇلىدىغان دەرسلەرگە بېرىۋەردىم.
رىد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ھۆسنخەت دەرسى ئەينى چاغدا بەلكىم پۈتۈن ئامېرىكا بويىچە ئەڭ ياخشى دەرس بولۇشى مۇمكىن ئىدى. بۇ مەكتەپتىكى ھەربىر ئېلانلارنىڭ، ھەربىر تارتمىلاردىكى ھۆججەتلەردىكى ئىمزالارنىڭ ھەممىسى چىرايلىق ھۆسنخەت ئىدى. مەن ئوقۇشتىن چېكىنگەنلىكىم سەۋەبلىك، مۇنتىزىم تەربىيە كۆرەلمىدىم، شۇڭا مەن بۇ دەرسلەرگە قاتنىشىپ، چىرايلىق ھۆسنخەت يېزىشنى مەشق قىلىشنى قارار قىلدىم. مەن san serif  ۋە serif خەت شەكىللىرىنى ئۆگەندىم، قانداق قىلغاندا ئوخشىمىغان ھەرپلەرنى بىرىكتۈرگەندە بوش كاتەكچىنىڭ ئۇزۇنلۇقىنى ئۆزگەرتىشنى، يەنە قانداق قىلغاندا بەت شەكلىنى ياخشى چىقارغىلى بولىدىغانلىقىنى ئۆگىنىۋالدىم. بۇ خىل ئىلىم مەڭگۈ تۇتۇۋالغىلى بولمايدىغان گۈزەل، ھەقىقىي سەنئەت جەۋھەرلىرى ھېسابلىنىدۇ، مەن ئۇنىڭ ھەقىقەتەنمۇ ئىنتايىن گۈزەل ئىكەنلىكىنى بايقىدىم.
ئەينى چاغدىكى ئاشۇ نەرسىلەر مېنىڭ ھاياتىمدا بەئەينى ھېچقانداق ئەمەلىي قىممىتى يوقتەكلا بىلىنەتتى. ئەمما 10 يىلدىن كېيىن، بىز تۇنجى Macintosh كومپيۇتېرىنى لايىھەلىگەندە، ئەھۋال ئۇنداق بولمىدى. مەن ئەينى چاغدا ئۆگەنگەنلىرىمنى Mac قا لايىھەلەپ كىرگۈزدۈم. ئۇ تۇنجى بولۇپ چىرايلىق مەتبەئە خەت شەكلى ئىشلىتىلگەن كومپيۇتېر بولۇپ قالدى. ناۋادا مەن ئەينى چاغدا ئوقۇشتىن چېكىنمىگەن بولسام، بۇنىڭدەك ئۆزۈم قىزىقىدىغان ھۆسنخەت دەرسىگە قاتنىشىش پۇرسىتىگە ئېرىشەلمەيتتىم، Mac مۇ بۇنداق چىرايلىق ۋە كۆپ خەت شەكىللىرىگە ئىگە بولمىغان بولاتتى. Windows نى Mac خەت شەكلىنىڭ نۇسخىلانغان شەكلى، ئۇنداق بولمىغاندا ھازىرقى ھەر بىرەيلەن ئىشلىتىۋاتقان كومپيۇتېرنىڭ خەت شەكىللىرى بۇنچىۋالا چىرايلىق بولمىغان بولاتتى. ئەلۋەتتە مەن ئۇنىۋېرسىتېتتىكى ۋاقتىمدا ھاياتىمدا ئارقىمۇ-ئارقا يۈز بەرگەن ئىشلارنى بىر-بىرىگە باغلاپ تەسەۋۋۇر قىلىش مۇمكىن ئەمەس ئىدى، ئەمما مەن 10 يىلدىن كېيىن بۇ ئىشلارنى ئەسلىگىنىمدە ھەقىقەتەنمۇ كۆڭلۈم يورۇپ قالىدۇ.
يەنە بىر قېتىم شۇنى دېمەكچىمەنكى، سىز ئالدىغا نەزەر سالغاندا بۇ پارچە-پارچە تۇرمۇش كارتىنىلىرىنى بىر يەرگە ئەكىلىش مۇمكىن بولمايدۇ، سىز پەقەت ئۇ ئىشلارنى ئەسلىگىنىڭىزدە ئۇلار تەبىئىي ھالدا بىر-بىرىگە كىرىشىپ كېتىدۇ. شۇڭا سىز چوقۇم ھاياتىڭىزدىكى پارچە-پارچە تۇرمۇش كارتىنىلىرىنىڭ كەلگۈسىڭىزدە ھامان بىر-بىرىگە كىرىشىپ كېتىدىغانلىقىغا ئىشىنىشىڭىز كېرەك. سىز چوقۇم ئۆزىڭىزنىڭ باتۇرلۇقىڭىز، نىشانىڭىز، ھاياتىڭىز، تەقدىرىڭىز قاتارلىقلارغا ئىشىنىشىڭىز كېرەك. سىز ھاياتىڭىزدىكى پارچە-پۇرات كارتىنىلار كېيىنكى كۈنلەردە ئۆزئارا كىرىشىپ كەتكەنلىكى سەۋەبىدىن، سىز ئۆزىڭىزنىڭ يۈرەك سادايىڭىزغا قۇلاق سالىسىز، بۇنداق بولغاندا بەلكىم سىز ئۆزىڭىزگە تونۇشلۇق بولغان يولدىن ئايرىلىپ قېلىشىڭىزمۇ مۇمكىن. بۇلارنىڭ ھەممىسى بىر-بىرىگە ئوخشىمايدۇ.
مېنىڭ ئىككىنچى ھېكايەم مۇھەببەت ۋە يوقىتىش ھەققىدە بولىدۇ.
مەن ئىنتايىن تەلەيلىك، چۈنكى مەن ناھايىتى بۇرۇنلا ئۆزۈم سۆيگەن نەرسىلەرنى تېپىۋالغانىدىم. Woz بىلەن ئىككىمىز 20 ياش ۋاقتىمىزدىلا ئاتا-ئانىمىزنىڭ ئاپتوموبىل ئىسكىلاتىدا ئالما شىركىتىنى بەرپا قىلغانىدۇق. بىز خىزمەتتە كۆپ تىرىشتۇق، 10 يىلدىن كېيىن، بۇ شىركەت ئىككى ئاپتوموبىل ئىسكىلاتىدىكى گادايدىن 4000 دىن ئارتۇق خىزمەتچىسى بولغان، قىممىتى 2 مىليارد ئامېرىكا دوللىرىدىن ئېشىپ كەتكەن چوڭ شىركەتكە تەرەققىي قىلدى. شىركەت قۇرۇلغان 9-يىلى بىز ئەڭ ياخشى مەھسۇلاتىمىزنى ئەمدىلا ئېلان  قىلدۇق، ئۇ مەھسۇلات دەل Macintosh ئىدى. مەن 30 ياشقا كىرەي دەپ قالغانىدىم. ئۇ يىلى مەن شىركەتتىن قوغلاندىم، سىز نېمىشقا ئۆزىڭىز قۇرغان شىركەتتىن قوغلانغۇدەكسىز؟ شۇنداق، ئالما شىركىتى تېز تەرەققىي قىلىۋاتقان چاغدا، بىز بىر تالانت ئىگىسىنى مەن بىلەن بىرلىكتە بۇ شىركەتنى باشقۇرۇشقا ياللىدۇق، دەسلەپكى نەچچە يىلدا، شىركەتنىڭ ئايلىنىشى ئىنتايىن ياخشى بولدى. ئەمما كېيىن بىزنىڭ كەلگۈسىگە بولغان كۆرقارىشىمىزدا ئىختىلاپ يۈز بەردى، ئاخىرىدا بىز ئۇرۇشۇپ قالدۇق. جېدىلىمىز ئاجراتقىلى بولمايدىغان دەرىجىگە يەتكەندە، مۇدىرىيەت يىغىنى ئۇ تەرەپتە تۇرۇۋلدى. شۇڭا 30 يېشىمدا مەن شىركەتتىن قوغلاندىم. نۇرغۇن ئادەملەرنىڭ نەزىرىدە مەن شىركەتتىن قوغلاندىم. تازا قىران چاغلىرىمدا ھاياتىمدىكى بارلىق تايانچلىرىم مەندىن يىراقلاپ كەتتى، بۇ ھەقىقەتەنمۇ ماڭا يوقىتىش خاراكتېرلىك زەربە بولدى.
دەسلەپكى نەچچە ئايدا، مەن راستتىنلا نېمە قىلىشىم كېرەكلىكىنى بىلەلمىدىم. مەن ئىلگىرىكى ئىگىلىك تىكلەشتىكى ھاياجانلىرىمنى يوقىتىپ قويدۇم، مەن ئۆزۈمنىڭ مەن بىلەن بىرلىكتە ئىگىلىك تىكلىگەنلەرمۇ ئىنتايىن مەيۈسلەندى. مەن داۋىد پاك ۋە بود بويسې بىلەن كۆرۈشتۈم ھەمدە ئۇلاردىن ئەپۇ سورىماقچى بولدۇم. مەن ئىشلارنى بەك بۇزۇپ قويۇپتىكەنمەن. ئەمما مەن بارا-بارا تاڭ شەپىقىنى كۆرگەندەك بولدۇم، مەن يەنىلا مەن شۇغۇللانغان نەرسىلەرنى ياخشى كۆرىدىكەنمەن. ئالما شىركىتىدە يۈز بەرگەن بۇ ئىشلار قىلچىمۇ ئۆزگەرمىگەندەكلا قىلاتتى. مەن قوغلاندى قىلىنساممۇ، ئەمما شىركەتنى يەنىلا ياقتۇراتتىم. شۇڭا مەن باشقىدىن باشلاشنى قارار قىلدىم.
كېيىنكى بەش يىلدا، مەن NeXT ناملىق بىر شىركەت قۇردۇم، يەنە بىر Pixar دېگەن بىر شىركەتنىمۇ قۇردۇم، ئاندىن مەن كېيىن توي قىلغان ئايالىم، يەنى گۈزەل بىر ئايال بىلەن تونۇشۇپ قالدىم. Pixar شىركىتى دۇنيا بويىچە تۇنجى كومپيۇتېردا ئىشلەنگەن كارتون فىلىم ___ «ئويۇنچۇق ئەترەت ئەزالىرى»نى ئىشلىدى، Pixar شىركىتى ھازىرمۇ دۇنياغا داڭلىق كومپيۇتېردا فىلىم ئىشلەش شىركىتى ھېسابلىنىدۇ. كېيىنكى تەرەققىياتتا Apple شىركىتى NeXT شىركىتىنى سېتىۋالدى، ئاندىن مەن يەنە Apple شىركىتىگە قايتىپ كەلدىم. بىز NeXT شىركىتىنىڭ تەرەققىياتىدىكى تېخنىكىلىرىنى Apple شىركىتىنىڭ گۈللىنىشى ئۈچۈن ئىشلەتتۇق. مەن يەنە لاۋرېن بىلەن بەختلىك ئائىلە قۇردۇم.
مەن شۇنى مۇئەييەنلەشتۈرىمەنكى، ناۋادا مەن Apple شىركىتىدىن قوغلانمىغان بولسام، بۇ ئىشلارنىڭ بىرىمۇ يۈز بەرمىگەن بولاتتى. تۇرمۇشتىكى بۇ ساۋاقلار ھەقىقەتەن ئاچچىق ئىدى، ئەمما مەن بۇنىڭغا مۇھتاج ئىدىم. بەزىدە تۇرمۇش بىر پارچە خىش بىلەن سىزنىڭ بېشىڭىز كېلىشتۈرۈپ بىرنى سالسىمۇ، ئىرادىڭىزنى سۇسلاشتۇرۇپ قويماڭ. مېنى بىردىنبىر ئىزچىل ئالغا ئىلگىرىلىتىدىغان ئىشنىڭ دەل مەن جان دىلىم بىلەن ئىشلەيدىغان ئىش ئىكەنلىكى ماڭا بەكمۇ ئېنىق. سىز ئۆزىڭىز ياخشى كۆرگەن نەرسىلەرنىڭ ئىزدىشىڭىز كېرەك. خىزمەتنىمۇ، سۆيگىنىڭىزنىمۇ ئوخشاشلا سۆيىشىڭىز كېرەك. خىزمىتىڭىز تۇرمۇشىڭىزنىڭ زور بىر قىسمىنى ئىگىلەپ كېتىدۇ. سىز پەقەت ئۆزىڭىزنىڭ ئۇلۇغ خىزمەت  قىلىۋاتقانلىقىغا ئىشەنسىڭىزلا، ئاندىن خىزمەتنىڭ ھۇزۇرىنى سۈرەلەيسىز. ئەگەر سىز يەنىلا تاپالمىغان بولسىڭىز، ئۇنداقتا داۋاملىق ئىزدەڭ، توختاپ قالماڭ، پۈتۈن ۋۇجۇدىڭىز بىلەن ئىزدەڭ، ئىزدىگەن چېغىڭىزدىلا بىلىپ قالىسىز. ھەرقانداق سەمىمىي مۇناسىۋەتكە ئوخشاش، يىللارنىڭ ئېقىن سۇدەك ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، ئۇ سىزگە بارغانسېرى يېقىنلىشىدۇ. شۇڭا داۋاملىق ئىزدەڭ، توختاپ قالماڭ.
ئۈچىنچى ھېكايەم ئۆلۈم ھەققىدە بولىدۇ.
مەن 17 ياشقا كىرگىنىمدە، «ناۋادا سىز ھەربىر كۈننى ھاياتىڭىزدىكى ئەڭ ئاخىرقى بىر دەپ ئويلىسىڭىز، ئۇنداقتا ھامان بىر كۈنى ئۆزىڭىزنىڭ توغرا ئىكەنلىكىنى ھېس قىلىسىز» دېگەن بىر جۈملىنى ئوقۇغانىدىم. بۇ بىر جۈملە سۆز مەندە چوڭقۇر تەسىر قالدۇرغانىدى. ئاشۇ ۋاقىتتىن باشلاپ 33 يىل ئۆتۈپ كەتتى، مەن ھەركۈنى ئەتىگەندە ئەينەككە قاراپ ئۆز-ئۆزۈمگە: «ناۋادا بۈگۈن ھاياتىمدىكى ئەڭ ئاخىرقى بىر كۈن بولۇپ قالسا، سەن بۈگۈنكى ئىشلىرىڭنى تۈگىتەلەمسەن-يوق؟» دەپ سوئال قويدۇم. بۇنىڭغا تالاي قېتىملاپ«ياق» دەپ جاۋاب بەرگىنىمدە، مەن ئۆزۈنىڭ مەلۇم ئىشلارنىڭ ئۆزگەرتىشىم كېرەكلىكىنى بىلگەنىدىم.
«ئۆزىڭىزنىڭ ھامان ئۆلۈپ كېتىدىغانلىقى ئېسىڭىزدە بولسۇن!» دېگەن بۇ سۆز ھاياتىمغا بەك چوڭقۇر تەسىر كۆرسەتكەن. ئۇ سۆزنىڭ ھاياتىمدىكى ئەڭ مۇھىم تاللاشنى ئېنىقلىشىمغا ياردىمى بولدى. چۈنكى بارلىق ئىشلار، جۈملىدىن بارلىق شان-شەرەپ، غۇرۇر، بارلىق خىجىللىق ۋە مەغلۇبىيەتكە بولغان تەشۋىشلىك قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى ئۆلۈمنىڭ ئالدىدا غايىب بولىدۇ. مەن كۆرگىنىم قېپقالغان ھەقىقىي مۇھىم نەرسىلەر ئىدى. سىز بەزىدە ئۆزىڭىزنىڭ مەلۇم نەرسىلەرنى يوقىتىپ قويغانلىقىڭىزنى ئويلاپ قالىسىز، «ئۆزىڭىزنىڭ ھامان ئۆلۈپ كېتىدىغانلىقى ئېسىڭىزدە بولسۇن!» دېگەن بۇ سۆز مېنىڭ بۇ خىياللاردىن خالىي بولۇشۇمدىكى ئەڭ ياخشى ئۇسۇل ئىدى. سىز ئانىدىن تۇغما ھالەتكە بولغىنىڭىزدا، سىزنىڭ ئۆز يۈرىكىڭىزگە ئەگىشىپ بىرلىكتە ھاياجانلانمايدىغانلىقىڭىزغا سەۋەبىڭىز قالمايدۇ.
مەن كۈن بويى دېگۈدەك دىياگنوز قەغىزى بىلەن ياشىدىم. كېيىن بىر كۈنى سەھەردە مەن يەنە بىر تەكشۈرتتۈم. دوختۇر ئىندوسكوپنى مېنىڭ كېكىردىكىمگە تىقىپ، ئاشقازىنىم ئارقىلىق ئۈچىيىمگە كىرگۈزپ، بىر تال يىڭنە بىلەن ئاشقازان ئاستى بېزىمدىكى ئۆسمىدىن بىر نەچچە ھۈجەيرىنى ئالدى. ئۇ چاغدا ماڭا تىنچلاندۇرۇش ئوكۇلى ئورۇلغاچقا، شۇنچىلىك تىپتىنچ ئىدىم. ئەمما ئايالىم ئۇ يەردە بار ئىدى، ئۇ كېيىن ماڭا دوختۇر ئىندوسكوپتا بۇ ھۈجەيرىلەرنى كۆزەتكەندە، ئۇلارنىڭ ھاياجانلىنىپ ۋارقىراپ كەتكەنلىكىنى ئېيتىپ بەردى. چۈنكى بۇ ھۈجەيرىلەر دەرۋەقە بىر خىل ئىنتايىن كەم ئۇچرايدىغان بولۇپ، ئوپېراتسىيە ئارقىلىق داۋالىغىلى بولىدىغان ئاشقازان ئاستى بېزى راكى ئىدى. مەن ئوپېراتسىيە قىلغۇزدۇم، بەختىمگە يارىشا مانا مەن ھازىر سەللىمازا ساقىيىپ كەتتىم.
مەن ئۆلۈمگە ئەڭ يېقىن ھالەتتە تۇرغىنىمدا، مەن يەنە بۇنىڭ كېيىنكى نەچچە ئون يىلدىكى ئەڭ يېقىن بىر قېتىم بولۇپ قېلىشىنى ئۈمىد قىلغانىدىم. ئۆلۈم سىزىقىدىن ھايات قايتىپ كەلگىنىمدە ئۆلۈم ماڭا نىسبەتەن  پەقەت پايدىلىق، ئەمما ساپ ئەقلىي ئۇقۇم بولغىنىدا، مەن سىلەرگە شۇنى مۇئەييەنلەشتۈرۈپ ئېيتالايمەنكى: ئۆلۈشنى خالايدىغان ئادەم يوق، كىشىلەرنىڭ ھەممىسى جەننەتكە كىرىشنى ئارزۇ قىلسىمۇ، لېكىن ھەرگىزمۇ ئۇ يەرگە بېرىش ئۈچۈن ئۆلۈمنى تاللىمايدۇ. ئەمما ئۆلۈم ھەممىمىزنىڭ ئورتاق ئاداققىي نۇقتىسى. ھېچكىممۇ ئۇنىڭدىن قېچىپ قۇتۇلالىغان ئەمەس. دەل مۇشۇنداق بولۇشى كېرەك. ئۇنىڭدا كونىلىرىنىڭ تازىلىنىشى يېڭىلىرىغا يول ئاچىدۇ. سىلەر ھازىر يىپيېڭى بولساڭلارمۇ، ئەمما ھازىردىن باشلاپ ئۇزاققا بارمايلا سىلەرمۇ بارا-بارا كونىرايسىلەر، ئاندىن تازىلىنىپ كېتىسىلەر. مەن بۇنىڭ دىراماتىكلىقىدىن تولىمۇ خىجىلمەن، ئەمما بۇ ئىنتايىن چىن ئىشلار.
سىلەرنىڭ ۋاقتىڭلار تولىمۇ چەكلىك بولغاچقا، ئۇنى بىھۇدە ئىسراپ  قىلماڭلار. دوگما ئەقىدىلەرنىڭ چەكلىشىگە ئۇچرىمىغنىڭلار، سىلەرنىڭ باشقىلار بىلەن سۈرگەن خىياللىرىڭلارنىڭ نەتىجىسىدىن دېرەك بېرىدۇ. باشقىلارنىڭ نۇقتىئىنەزەرلىرى تۈپەيلىدىن ئۆزۈڭلارنىڭ يۈرەك ساداسىنى چۈمكەپ قويماڭلار. يەنە مۇھىمى شۇكى، سىلەر قەيسەرلىك بىلەن ئۆزۈڭلارنىڭ بىۋاسىتە سېزىمى ۋە كۆڭۈل خاھىشىڭلارغا قۇلاق سېلىڭلار، ئۇلار مەلۇم دەرىجىدە سىلەرنىڭ قانداق ھالەتتە ئىكەنلىكىڭلارنى بىلىدۇ، شۇڭا ئۆلۈمدىن باشقا ئىشلار ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدۇ.
جوبسنىڭ ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى نۇتۇقىستېۋارت براند بىلەن ئۇنىڭ ھەمراھى «پۈتكۈل يەرشارىنىڭ مۇندەرىجىسى» ناملىق ژۇرنالنى بىر نەچچە سان نەشر قىلدۇرغانىدى، ژۇرنال ئۆزىنىڭ بۇرچىنى ئادا قىلىدىغاندا، ئۇلار بۇ ژۇرنالنىڭ ئەڭ ئاخىرقى سانىنى نەش قىلدۇردى. ئۇ 70-يىللارنىڭ ئوتتۇرا مەزگىللىرى بولۇپ، مەن ئۇ چاغدا سىلەردەك نەۋقىران يىگىت ئىدىم. ئەڭ ئاخىرقى بىر سان ژۇرنالنىڭ مۇقاۋىسىنىڭ ئاستىغا سەھەردىكى يېزا تاشيولىنىڭ سۈرىتى بېسىلغان بولۇپ، سۈرەتنىڭ ئاستىدا: «ئاچلىقنى ساقلاپ قالايلى، ھاماقەتلىكىمىزنى ساقلاپ قالايلى!» دېگەن سۆز بار ئىدى. بۇ ئۇلارنىڭ ژۇرنالنى نەشر قىلدۇرۇشتىن توختىتىشتىكى ۋىدالىشىش سۆزى ئىدى. «ئاچلىقنى ساقلاپ قالايلى، ھاماقەتلىكىمىزنى ساقلاپ قالايلى!» مەن ھەمىشە ئۆزۈمنىڭ ئەنە ئاشۇنداق بولۇشىنى ئۈمىد قىلىپ كەلدىم، سىلەرنىڭ ئوقۇش پۈتكۈزۈپ، يېڭى مۇساپەڭلارنى باشلايدىغان ۋاقتىڭلاردا مەنمۇ سىلەرنىڭ مانا مۇشۇنداق: «ئاچلىقنى ساقلاپ قالايلى، ھاماقەتلىكىمىزنى ساقلاپ قالايلى!» دېگەن بۇ جۈملىدە دېيىلگىنىدەك بولۇشۇڭلارنى ئۈمىد قىلىمەن.
سىلەرگە كۆپ رەھمەت.
ئىمام ئەبۇ ھەنىفە
ئىمام ئەبۇ ھەنىفە، تولۇق ئىسمى:  نۇئمان ئىبنى سابىت زۇتى. ئىمام ئەززەم. نوئمان ئىبنى سابىت ئىبنى زۇتى ئەل فارىسى ھىجرىيەنىڭ 80  (مىلادىيەنىڭ 699 ) - يىلى(ئىراقنىڭ) كۇفە شەھىرىدە پارس ئىرقىدىن بولغان ئافغانىستانلىق سۆدىگەر ئائىلىسدە تۇغۇلغان بۇلۇپ ئىسلام تارىخچىلىرنىڭ قارشىچە ئەبۇ ھەنىفەنىڭ دادىسى سابىتنىڭ نەسەبى ساھابىلەردىن سالمان ئەل فارىسقا تۇتىشىدىغانلىقى رىۋايەت قىلىندۇ. ئەبۇ ھەنىفەنىڭ دادىسى سابىت كۇفە شەھىرىدىكى بىر ئىسلام ئۆگنىش مەركىزىدە ئەلى ئىبنى ئەبى تالىپ بىلەن كۆرۈشكەن. ئەلى ئىبنى ئەبى تالىپ سابىتقا دۇئا قىلغان ئىدى. ئەبۇ ھەنىفە ئىلىمنىڭ كامالىتى بىلەن ئىسلام دۇنياسىدا ئىمام ئەززەم ( قالتس ئىمام) دەپ ئاتالغاندۇر.
ئىمام ئەبۇ ھەنىفە ھاياتىنىڭ كۆپ قىسمىنى كۇفىدە ئوقۇش ـ ئوقۇتۇش ۋە ئىجتىھاد ئىشلىرى بىلەن ئۆتكۈزگەن. ئۇنىڭ ئائىلىسى ھاللىق تىجارەتچى ئىدى.كۇفە شەھىرى ئەينى زاماندا ئىراقنىڭ بارلىق فىقھى (قانۇنشۇناسلىق) ئالىملىرى  توپلاشقان جاي بولۇپ، بۇ خىل مۇھىت ئۇنىڭ بۇ ساھەدە پىشىپ يېتىلىشىگە ناھايىتى زور قولايلىقلارنى يارىتىپ بەرگەن. ئەبۇ ھەنىفە شۇ دەۋىرىدىكى 4000 دىن ئارتۇق ئىسلام ئۆلىمالىرىدىن بىۋاستە مەنپەئەتلىنەلىگەن ئالىم بۇلۇپ قالماستىن بەلكى ساھابىلەردىن بىۋاستە بىلىم ئالالىغان تابىئىندۇر. ( ھىجىرىيە 120 - يىلى ئۆلۈپ كەتكەن ساھابە ئىمام ھاممىد ئەبۇ ھەنىفەنىڭ ئۇستازىدۇر).
1915 - يىلى
1915 - يىلى مىلادى تەقۋىمگە كۆرە
ئىمام ئەبۇ ھەنىفە
1 ـ ئۇنىڭ كۆزى توق ، تاماخورلۇقتىن يىراق ئىدى.
2 ـ ناھايىتى ئامانەتدار ئىدى.
3 ـ ئەپۇچان ئىدى. ئاللاھ  تائالا ئۇنى ئىچى تارلىقتىن ساقلىغان ئىدى.
كۆپىنچە كىشىلەر تىجارەتتىكى سۈپەتلىرىدە، ئۇنى ئەبۇ بەكرى رەزىيەللاھۇ ئەنھۇغا ئوخشىتاتتى.
بىر كۈنى بىر ئايال ئىمام ئەبۇھەنىفىگە بىر يىپەك كىيىم ئېلىپ كەلدى. ئىمام ئەبۇھەنىفە:
بۇنى قانچىگە ساتىسىز؟ دېدى. ئۇ خوتۇن:
يۈز دەرھەمگە، دېدى. ئىمام ئەبۇھەنىفە:
بۇ يۈزدىن جىق پۇلغا يارايدۇ، قانچىگە ساتىسىز؟ دېدى. ئۇ ئايال يەنە يۈزنى قوشتى، ئىمام ئەبۇھەنىفە:
يەنىلا ئەرزان بولۇپ قالدى، دەۋەردى ھەتتا ئۇ كېيىمنىڭ باھاسى  تۆت يۈزگە چىقىۋېدى، ھېلىقى ئايال:
مېنى مازاق قىلىۋاتامسىز؟ دەپ خاپا بولدى. شۇنىڭ بىلەن ئىمام ئەبۇھەنىفە:
سىز بىر ئادەم ئېلىپ كېلىڭ، باھا قويۇپ بەرسۇن، دېدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇ ئادەم كېلىپ باھا قويۇپ بەردى.
ئىمام ئەبۇھەنىفە ئۇ كىيمنى بەش يۈزگە ئالدى. ئىمام ئەبۇھەنىفە مانا مۇشۇنداق ئېسىل ئەخلاقلىق بولۇپ، ھەرگىزمۇ  باشقىلارنىڭ بىخوتلىقىدىن پايدىلىنىۋالمايتتى. يەنە كېلىپ ئەگەر خېرىدار ئاجىز ياكى دوستى بولسا پايدا ئالمايتتى، بەزىدە تېخى ئالغان پايدىسىنىمۇ قوشۇپ بېرەتتى.
بىر قېتىم بىر ئايال ئىمام ئەبۇھەنىفەنىڭ قېشىغا كېلىپ:
مەن ئەسلىدە ئىككى كىيىم ئالغان ئىدىم، بىرىنى ئىككىسىنىڭ پۇلىدىن تۆت دەرھەملا كېمىغا ساتقان ئىدىم، بۇ كىيىم ماڭا تۆت دەرھەمگە قالغان، دېدى ئىمام ئەبۇھەنىفە.
ئۇ يەنە ھەرقانداق شەكلىك نەرسىدىن ناھايىتى ھەزەر ئەيلەيتتى.
بىر قېتىم ئىمام ئەبۇھەنىفە بىر مالنىڭ ئەيىبىنىڭ بارلىقىنى، ساتقىچە چوقۇم خېرىدارغا بىلدۈرۈش كېرەكلىكىنى شېرىكىگە ئېيتىپتۇ، شېرىكى مالنى ساتقىچە ئۇنى ئۇنتۇپ قېلىپ ئەيىبىنى دېمەستىنلا سېتىۋىتىپتۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇ مالنى ئالغان ئادەمنىڭ كىملىكىنىمۇ بىلمەيدىكەن، ئىمام ئەبۇھەنىفە بۇ ئەھۋالنى بىلىپ شۇ مالنىڭ پۇلىنىڭ ھەممىسىنى سەدىقە قىلىۋېتىپتۇ.
شۇنداق بولسىمۇ، ئىمام ئەبۇھەنىفە ئاللاھنىڭ بەرىكەت بېرىشى بىلەن ناھايىتى كۆپ پايدا ئالاتتى. ئۇ مال- دۇنياسىنى ئۇستازلىرىغا، شاگىرتلىرىغا ۋە ھەدىسشۇناسلارغا بېرىپ: "ئۆز ھاجەتلىرىڭلارغا ئىشلىتىڭلار،ئاللاھ تائالادىن باشقىغا رەھمەت ئېيتماڭلار. چۈنكى، مەن ئۆزۈمنىڭ مېلىمنى بەرمىدىم، پەقەت، بۇ ئاللاھ  تائالانىڭ سىلەرگە قىلغان پەزلى ـ مەرھەمىتىدۇر" دەيتتى.
ئىمام ئەبۇھەنىفە ناھايىتى ئېسىل كىيىنىپ، پاكىزە ۋە رەتلىك ياسىنىپ يۈرەتتى.
ئىمام ئەبۇھەنىفە ھاياتىدا نۇرغۇنلىغان كاتتا ئالىملاردىن ئىلىم ئالغان ۋە ئۇ بەزى ئۇزۇن ياشىغان ساھابىلارنى كۆرگەن تابىئىدۇر. ئۇ كۇفەدىكى ئالىملاردىن ئىلىم ئىگەللەش بىلەنلا چەكلىنىپ قالماي، مەككىدە ئەتا ئىبنى ئەبى رەباھتىن، مەدىنىدە ئىمام مالىك قاتارلىق ئالىملار بىلەن ئىلمى سۆھبەتلەردە بولغان. ئۇ ناھايىتى ئۆتكۈر پىكىرلىك بولۇپ مۇنازىرىلىشىشتە يېتىلگەن ناتىقلاردىن ئىدى. رىۋايەت قىلىنىشىچە، ئۇ ھاياتىدا 22 باتىل پىرقە بىلەن مۇنازىرىلىشىپ ئىسلامنى قوغدىغان.
ئىمام ئەبۇھەنىفەنىڭ فىقھى ھەققىدە ئۆزى يېزىپ قالدۇرغان كىتابى يوق. چۈنكى، ئۇنىڭ زامانىدا كىتاب يېزىش ئىشلىرى تېخى ئومۇملاشمىغان ئىدى. بەزىلەر "ئەلفىقھۇل ئەكبەر" دىگەن كىتابنى ئىمام ئەبۇھەنىفىگە مەنسۇب قىلغان بولسىمۇ، ئەمىلىيەتتە بۇ كىتابنى ئۇنىڭ يازغانلىقى ئېنىق ئىسپاتلانمىغان. لېكىن ئۇنىڭ قاراشلىرى شاگىرتلىرى تەرەپىدىن خاتىرىلەنگەن ياكى ئىمام ئەبۇھەنىفە ئۆزى ئېيتىپ بېرىپ خاتىرىلەتكۈزگەن، ئاندىن شاگىرتلىرى شۇ پىكىرلەرنى ئۆز كىتابلىرىدا رىۋايەت قىلغان.
ئىمام ئەبۇھەنىفىنىڭ فىقھى ھۆكۈم چىقىرىشتىكى پىرىنسىپى
"تارىخى باغداد"تا ئىمام ئەبۇھەنىفەنىڭ سۆزى ئۆز تېكىستى بويىچە مۇنداق كەلتۈرۈلگەن: "مەن فىقھى ھۆكۈم چىقىرىشتا ئالدى بىلەن ئاللاھنىڭ كىتابىنى تۇتىمەن. ئەگەر ئۇنىڭدا بولمىسا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ سۈننىتىنى تۇتىمەن. ئەگەر ئۇ ئىككىسىدىلا بولمىسا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ساھابىلىرىنىڭ ئىچىدە قايسىسىنىڭ قارىشىنى خالىسام، شۇنىڭكىنى ئالىمەن. ئۇلارنىڭ قاراشلىرى بار يەردە باشقىلارنىڭ سۆزلىرىنى ئالمايمەن. ئەمما ئىبراھىم نەخەئى، شەئبى، ئىبنى سىيرىن، ھەسەن، ئەتا ۋە سەئىد ئىبنى مۇسەييىب قاتارلىقلار (بۇلار ئەبۇ ھەنىفىگە زامانداش تابىئى ئالىملاردۇر)غا كەلسەك، ئۇلارمۇ ئىجتىھاد قىلغان كىشىلەردۇر، مەنمۇ ئۇلاردەك ئىجتىھاد قىلىمەن."
ئۇ فىقھى ھۆكۈم چىقىرىشتا تۆۋەندىكى يەتتە نەرسىگە تايىنىدۇ:
1 ـ قۇرئان كەرىم:  ئىسلام شەرىئىتىدە قۇرئان كەرىم بارلىق مەنبەلەرنىڭ مەنبەسىدۇر.
مۇتەۋاتىر دىگىنىمىز، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن بىر مۇنچە كىشىلەر ئاڭلىغان، ئۇنى يەنە بىرمۇنچە كىشىلەر رىۋايەت قىلغان، رىۋايەن قىلغۇچىلارنىڭ يالغانغا بىرلىككە كېلىۋېلىش ئېھتىمالى بولمىغان ھەدىستۇر. بۇ ھەدىسلەر ئىمام ئەبۇھەنىفىنىڭ نەزىرىدە ھۆججەتتۇر.
مەشھۇر ھەدىس بولسا، مۇتەۋاتىردىن تۆۋەنرەك ھەدىستۇر، ئەمما شۇ دەۋىردە(ھىجرىيە 3 ـ ئەسىرلەردە) مەشھۇر بولغانلىقى ئۈچۈن ئۇنىڭدىن خاتىرجەم بولۇش زۆرۈر. ئەمما شەكسىز دەپ قاراشقا بولمايدۇ.
ئەمما ئاھاد بولسا، بىر ياكى ئىككى ئادەم ئارقىلىقلا رىۋايەت قىلىنغان ھەدىس بولۇپ، بۇنى ئەمەل ـ ئىبادەتلەردە دەلىل قىلىشقا بولىدۇ، ئەمما ئېتىقادىي مەسىلىلەردە قوبۇل قىلىنمايدۇ.
3 ـ ساھابىلارنىڭ پەتىۋاسى:  ساھابىلارنىڭ پەتىۋاسىنى تۇتۇش كېرەك دەپ قاراپ ساھابىلارنىڭ سۆزى بار يەردە باشقىسىنىڭ سۆزىنى ئالمايدۇ.
4 ـ ئىجمائ. بۇ، مەلۇم بىر ئەسىرنىڭ مۇجتەھىد ئۆلىمالىرىنىڭ ھەممىسى بىرەر ھۆكۈمدە بىرلىككە كېلىشى دېگەنلىكتۇر.
5 ـ قىياس:  بۇ ھەرگىزمۇ دەلىل بار تۇرۇقلۇق قىياس قىلىش بولماستىن، بەلكى دەلىل بولمىغان ياكى ھەدىسنىڭ سەھىھلىك دەرىجىسى قوبۇل قىلىنىش دەرىجىسىگە يەتمىگەندە ئاندىن شەرىئەتنىڭ ئەسلى مۇددىئاسىغا ئاساسەن قىياس قىلىش بولۇپ، قىياس قىلغاندىن كېيىن سەھىھ ھەدىس تېپىلسا ۋە ھۆكۈم ھەدىسكە مۇۋاپىق كەلسە، ئۇ ھەدىس ھۆكۈمنى كۈچلەندۈرگەن بولىدۇ، ئەمما ھۆكۈم  ھەدىسكە زىت كېلىپ قالسا، ئۇ ھۆكۈمدىن دەرھال يېنىۋېلىش كېرەك.
6 ـ ئىستىھسان: كۈچلۈك دەلىل ياكى بىرەر كۈچلۈك سەۋەبكە ئاساسلىنىپ قىياسقا خىلاپ ھالەتتە چقىرىلغان ھۆكۈمدۇر.
7 ـ ئۆرپ ـ ئادەت: ئەگەر قۇرئان، ھەدىس ۋە ساھابىلارنىڭ پەتىۋاسى بولمىغاندا ۋە ھۆكۈم چىقىرىلىۋاتقان جاينىڭ ئۆرپ ـ ئادىتى شەرىئەتكە خىلاپ بولمىسا، شۇ ئۆرپ ـ ئادەت شەرىئەتكە دەلىل بولالايدۇ.
ئىمام ئەبۇ ھەنىفە خەلپىگە ھۆرمەتلىك خەلىپە سىلە مەندەك يالغانچىنى نېمە دەپ قازىلىققا تەيىنلەيلا دەپ جاۋاب بېرىدۇ. ئىمام ئەبۇ ھەنىفەنىڭ جاۋابىغا ئاچچىقى كەلگەن خەلىپە ئەل مەنسۇر  ئۇنى زىندانغا  سولاپ ئۇرۇپ قىيناشقا بۇيرۇيدۇ. ئىمام ئەبۇ ھەنىفە زىنداندا تۇرۇپ ئۇنى يوقلاپ كەلگەنلەرگە مۇددەرسلىك قىلىشنى داۋاملاشتۇرىدۇ. ئەبۇ ھەنىفەنىڭ سالامەتلىكى ناچار تاماق ۋە ياخشى كۈتۈلمەسلىك سەۋەبىدىن كۈنسىرى ناچارلىشىپ  ھىجىرىيە 150 (مىلادىيەنىڭ 767 ) - يىلى 68 يېشىدا باغداتتا ۋاپات بولىدۇ. ( ئاللاھ ئۇنىڭ ياتقان يېرىنى جەننەتتە قىلسۇن. ئاميىن).
ئەمما ئىسلام تارىخى مەلۇماتلارغا ئاساسلانغاندا ئىمام ئەبۇ ھەنىفە خەلىپە ئەل مەنسۇر تەرىپىدىن زەھەرلىنىپ ئۆلتۈرۈلگەن دەپ قەيت قىلىنىدۇ. ئەبۇ ھەنىفەنىڭ جىنازا نامىزى ئوقۇلغان كۈنى باغداد شەھىرىگە ئادەملەر سەللىدەك ئاقىدۇ. جىنازا نامىزى 6 قېتىم ئوقۇلىدۇ. جىنازا نامىزىغا 50 مىڭدىن كۆپ ئادەمنىڭ قاتناشقانلىقى رىۋايەت قىلىنىدۇ.
قاراڭ
ئىمام ئەبۇ ھەنىفە
ئىمام شافىئىي
ئىمام ھەنبەلىي
ئىمام مالىك
باغچى بازىرى
باغچى بازىرى قاراقاش دەرياسى نىڭ شەرقىگە جايلاشقان، خوتەن ناھىيىسى نىڭ ناھىيە بازىرىغا سەككىز كېلومېتىر كېلىدۇ، كۆلىمى 307.5 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ، نوپۇسى 42 مىڭ، ئۇيغۇر، خەنزۇ، خۇيزۇ قاتارلىق مىللەتلەر توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان. يېزا ئىگلىك ۋە باقمىچىلىقنى ئاساس قىلدىغان بۇلۇپ ياڭاق كۆپ چىقىدۇ، خوتەن پىلە غوزىسى كۆپ چىقىدىغان جايلارنىڭ بىرى.
ئاساسىي ئەھۋالى
باغچى بازىرى قاراقاش دەرياسى نىڭ شەرقىگە جايلاشقان بولۇپ، خوتەن ناھىيەسى نىڭ ناھىيە بازىرىغا سەككىز كېلومېتىر كېلىدۇ. شەرقتە خوتەن شەھىرىشورباغ يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، جەنۇبتا خوتەن ناھىيەسى بوزاق يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، غەربىي جەنۇبتا لايقا يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، شەرقىي شىمال تەرىپى خوتەن شەھىرى  لاسكۇي بازىرى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرقتىن غەربكە كەڭلىكى 9 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 55 كىلومېتىر كېلىدۇ. تۇپرىقى سېرىق توپىنى ئاساس قىلىدۇ، قۇم تاختىسى شورلاشقان، نېپىز چۆل تۇپراق. كىلىماتى ئىللىق مۆتىدىل، بەلۋاغنىڭ قۇرۇقلۇق تىپىدىكى چۆل كىلىماتىغا كىرىدۇ، ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى ℃18، يىللىق يىغىندى تېمپېراتۇرا ℃4700. يىللىق ھۆل-يېغىن مىقدارى 34.8 مىللىمېتىر، قىروسىز مەزگىلى 280 كۈن، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 1500-1300 مېتىر كېلىدۇ.
ئىقتىسادى
باغچى بازارلىق ھۆكۈمەت ۋە خوتەن ۋىلايەتلىك پارتكوم ئوتتۇرىغا قويغان ماكرولۇق تەرەققىيات ئىستراتېگىيىسىنى بازارلارنىڭ ئەمەلىيىتىگە بىرلەشتۈرۈپ، بىر نىيەت، بىر مەقسەتتە ھەمكارلىشىپ، يېزا ئىقتىسادىنىڭ تەرەققىياتى ئىلگىرى سۈرگەن، دېھقانلار نەپكە ئېرىشتۈرۈلگەن. باغچى بازىرىنىڭ رەھبەرلىرى مۇنداق دەپ ئوتتۇرغا قويغان : «تېخنىكا بولسا بازاردىكى بىر قىيىن مەسىلە، كۆپ ھاللاردا دېھقانلارنىڭ ئاز مەبلەغ سېلىپ، كۆپ ھاسىلات ئالمىقى قىيىن بۇلىدۇ، ياڭاق سۈپىتى ياخشى بولمىغاندا، يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرىنى سېتىش تەس بۇلىدۇ، ياخشى باھاغا ساتالمايدۇ. باغچى بازىرىدا ياڭاق ئۇلاشنى قەتئىي بوشاشماي چىڭ تۇتۇپ، يېڭى سورتلارنى كىرگۈزۈش قاتارلىق خىزمەتلەر ئىشلىنىدۇ. ئۇرۇقچىلىق شىركىتى باغچى بازىرىنىڭ ئەلا سۈپەتلىك بۇغداي يېتىشتۈرۈش، كۆممىقوناق سورتى يېتىشتۈرۈش جەھەتلەردە دېھقانلارنىڭ كىرىمىنى ئاشۇرۇشقا ياردەم قىلىدۇ. باغچى بازىرىدا پەن-تېخنىكا تەربىيىلەش كۇرسى ئېچىلىدۇ».
بۇرچىن ناھىيىسى
بۇرچىن ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئالتاي ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. بۇرچىننىڭ يەر مايدانى 10،362 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 70،000.
تارىخ
بۇرچىن ناھىيىسى بۇرچىن دەرياسىنىڭ نامى بىلەن ئاتالغان. چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە قۇبدۇ مەسلىھەتچى ئامبىلىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. مىنگونىڭ 3 - يىلى (1914 - يىلى) سارسۇمبە ناھىيىسىدىن ئايرىپ چىقىپ، بۇرچىن دەرياسى باشقۇرۇش ئىدارىسى قىلىنغان. مىنگونىڭ 8 - يىلى (1919 - يىلى) ناھىيە قىلىپ تەسىس قىلىنغان ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ ئاشەن دوتەي مەھكىمىسى، 6 - مەمۇرىي رايون، ئاشەن ۋالىي مەھكىمىسىگە قارىغان، يېڭى جۇڭگو قۇرۇلغاندىن كېيىن ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ ئالتاي ۋالىي مەھكىمىسىگە ۋە ئالتاي ۋىلايىتىگە قارىغان.
جۇغراپىيە
بۇرچىن ناھىيىسى ئالتاي تېغىنىڭ جەنۇبىي ئېتىكىگە، ئېرىتىش دەرياسىنىڭ شىمالىي تەرىپىگە جايلاشقان. شەرقىي تەرىپى ئالتاي شەھىرى بىلەن، غەربىي تەرىپى قابا ناھىيىسى بىلەن، جەنۇبىي تەرىپى جىمىنەي ناھىيىسى، بۇرۇلتوقاي ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شىمالىي تەرىپى روسىيە، قازاقىستان، موڭغولىيە بىلەن چېگرىلىنىدۇ (چېگرا لىنىيىسى 981 كىلومېتىر). جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 200 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 49 - 82 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 10 مىڭ 440 كۋادرات كىلومېتىر. بۇرجىن ناھىيىسىگە 1 بازار، 6 يېزا، 56 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 620 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 62 مىڭ 500، بۇنىڭ ئىچىدە قازاقلار 56.84% نى، خەنزۇلار 31.26% نى، باشقا مىللەتلەر 11.90% نى تەشكىل قىلىدۇ.     يەر تۈزۈلۈشى پەلەمپەيسىمان بولۇپ، شىمالدىن جەنۇبقا قىيپاش، شىمالىي قىسمى ئېگىز، ئوتتۇرىسى تاغلىق رايون، ئوتتۇرا قىسمى پەس تاغلىق، ئېدىرلىق جىلغا يەر، جەنۇبىي قىسمى يېرىم قاقاسلىق پەس تاغلىق رايون. بۇنىڭ ئىچىدە تاغ يېرى 75.6% نى، تۈزلەڭلىك 23.3% نى، قۇملۇق 1.1% نى تەشكىل قىلىدۇ. قاناس، توقمۇت، ئاقكۆل قاتارلىق كۆللىرى ۋە ئېرتىش دەرياسى، بۇرجىن دەرياسى قاتارلىق دەرياسى بار. يەر ئۈستى سۇ بايلىقى مىقدارى 3 مىليارد  47 مىليون كۇب مېتىر، تۈزلەڭلىك رايونلارنى تەمىنلەيدىغان يەر ئاستى سۈيى مىقدارى  330 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋان بايلىقىدىن يىلپىز، سۈلەيسۈن، سۆسۈن بۇلغۇن، قوڭۇر ئېيىق، سۈر بۇغا، قانداغاي، ئۇلار، ئاققۇ قاتارلىقلار بار. ياۋايى ئۆسۈملۈك بايلىقى بىر قەدەر مول. شىنجاڭ قىزىل قارغىيى، ئاق قارىغاي، بال قارىغاي، تاغ تېرىكى، ئاق قېيىن، سىبىرىيە چىتەنى، چاتقال سۆگىتى قاتارلىق 30  نەچچە خىل دەرەخ بار، قۇرۇقئوت، قىزىل مىھرىگىيا، چاكاندا، قانتېپەر قاتارلىق 300 نەچچە خىل قىممەتلىك دورا ئۆسۈملۈك بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقلىرىدىن ئالتۇن، ئاليومىن، سىنىك، مىس، چرىمتال،تالىك، ھاك تېشى، گاۋلىڭ توپىسى، تازىلانغان شور قاتارلىقلار بار.  بۇرچىن ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 4.0℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 38.0℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى - 41.2℃. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2970.3 سائەت، 10℃ يىغىندا تېمپېراتۇرىسى  2837.6℃، قىروسىز مەزگىلى  128 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 118.6 مىللىمېتىر، سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى  1743.2 مىللىمېتىر.   بۇرچىن ناھىيىسى چارۋىچىلىقنى ئاساس قىلىپ، دېھقانچىلىق بىلەن چارۋىچىلىقنى بىرلەشتۈرۈگەن ناھىيە. ھازىر 17 مىڭ 900 گېكتار (268 مىڭ 500 مو) تېرىلغۇ يەر، 233 مىڭ 300 گېكتار (3 مىليون 350 مىڭ مو) ئورمانلىق، 818 مىڭ گېكتار (12 مىڭ مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا باب كېلىدىغان قاقاس يېرى بار. چارۋىچىلىقتا قوينى ئاساس قىلىدۇ، يۇڭ كۆپ چىقىدۇ، دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، پۇرچاق، ياغلىقدان، ئارپا، قىزىلچا، قوغۇن - تاۋۇز، مېۋە - چېۋە، سەي كۆكتات قاتارلىقلار بار. سانائىتىدىن يۇڭ توقۇمىچىلىق، قۇرۇلۇش ماتېرىياللىرى، ئېچىتىپ ياساش، ئېلېكتر قۇۋۋىتى قاتارلىقلار بار. ساياھەتچىلىكنى تەرەققىي قىلىدۇرۇش ئىستىقبالى ناھايىتى ياخشى.  بۇرچىن ناھىيىسىنىڭ ئاساس مۇئەسسەسەلىرى تەدرىجىي ياخشىلانماقتا. دۆلەت تاشيولى 217 - لىنيىسى ناھىيە تەۋەسىدىن كېسىپ ئۆتىدۇ، شەھەر، يېزا تاشيوللىرى ئۆزئارا گىرەلىشىپ كەتكەن. 2000 پروگراممىلىق تېلېفون ئورنىتىلىپ مەملىكەت تېلېفون تورى بىلەن تۇتاشتۇرۇلدى، ئاسىيا - ياۋروپا ئوپتىكىلىق خەۋەرلىشىش لىنىيىسى ناھىيە تەۋەسىدىن ئۆتىدۇ.
ساياھەتچىلىك
بۇرچىن ناھىيىسىنىڭ داڭلىق مەنزىرىلىك جايلىرىدىن قاناس تەبىئىي مەنزىرە مۇھاپىزەت رايونى بار. بۇ مۇھاپىزەت رايونىغا ئالتاينىڭ جانلىقلار بايلىقى مۇجەمسسەملەشكەن. بۇ يەردە قەدىمكى يەر قىياپىتى ئېنىق، مۇكەممەل ساقلانغان. كۆل ئەتراپى گۈزەل ھەم ھاۋالىق، مەنزىرىسى كىشىنى مەھلىيا قىلىدۇ. ئۇ ئىلىم پەن بويىچە تەكشۈرۈش ئېلىپ بارىدىغان ۋە ساياھەت قىلىدىغان كۆڭۈلدىكىدەك جاي.
ئىزمىر ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئىزمىر ۋىلايىتى نوپۇسى 3،769،000 نەپەر [2007] ، يەر كۆلىمى 11،973 كم ، خىمالىكاڭ لىك 38.29°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 27°08، پوچتانومۇرى 035 رايوننومۇرى 0232.
لياۋنىڭ ئۆلكىسى
left|thumb|350px| left|thumb|350px لياۋنىڭ ئۆلكىسى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، لياۋنىڭنىڭ 42،170،000 نوپۇسىبار، 145،900 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 41.18°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 122°36.
برېتون تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[برېتون تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] فرانسىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 0.3مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
رىم پاپاسى
كاتولىك دىنى (خرىستىئان دىنىنىڭ بىر مەزھىپى) دا پاپا، رەئىس كاھىن (بۇ يەنە كاردىنال ئېپىسكوپ، ئېپىسكوپ ياكى باش ئېپىسكوپ، ئادەتتىكى ئېپىسكوپ قاتارلىقلارغا ئايرىلىدۇ) ۋە پوپتىن ئىبارەت قاتتىق بولغان ئۈچ دەرىجە دىنىي مەرتىۋە تۈزۈلمىسى يولغا قويۇلغان. پاپا بىلەن كاردىنال ئېپىسكوپنىڭ ھوقۇقى ناھايىتى چوڭ بولىدۇ.
چۈشەنچە
كاتولىك دىنى (خرىستىئان دىنىنىڭ بىر مەزھىپى) دا پاپا، رەئىس كاھىن (بۇ يەنە كاردىنال ئېپىسكوپ، ئېپىسكوپ ياكى باش ئېپىسكوپ، ئادەتتىكى ئېپىسكوپ قاتارلىقلارغا ئايرىلىدۇ) ۋە پوپتىن ئىبارەت قاتتىق بولغان ئۈچ دەرىجە دىنىي مەرتىۋە تۈزۈلمىسى يولغا قويۇلغان. پاپا بىلەن كاردىنال ئېپىسكوپنىڭ ھوقۇقى ناھايىتى چوڭ بولىدۇ.
پاپا تۈزۈمى تەدرىجىي شەكىللەنگەن. دەسلەپتە كاتولىك دىنىدا پاپا دەيدىغان دىنىي ئەمەل ئورنى يوق بولۇپ، ھەرقايسى دىنىي رايونلاردا ئېپىسكوپلارلا بار ئىدى، ئۇلارنىڭ ئورنى باراۋەر ئىدى. مىلادىيە5 - ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىغا كەلگەندە، رىم ئىمپېرىيىسى ھالاكەتكە يۈزلەنگەن، شۇنىڭ بىلەن، رىم ھۆكۈمرانلىرى كرىزىستىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن دىنىي جەمئىيەتتىن ياردەم تەلەپ قىلىشقا مەجبۇر بولغان ھەمدە رىم شەھىرىنى رىم پاپىسىغا تاپشۇرۇپ بەرگەن، رىم پاپىسى لېئو Ⅰ پۈتكۈل رىم ئىمپېرىيىسى دىنىي جەمئىيىتىنىڭ ئاقساقاللىقىغا تەيىنلىنىپ، پۈتۈن مەملىكەتتىكى ئېپىسكوپلار ئۇنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن، پاپا دېگەن دىنىي ئەمەل نامى بارلىققا كەلگەن. خاتىرىلىنىشىچە، كاتولىك دىنىدا ھازىرغا قەدەر260 تىن ئارتۇق ئادەم پاپىلىق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن.
پاپا رىم پاپىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ كاتولىك دىنىنىڭ ئەڭ ئالىي داھىيسى، ۋاتىكان شەھەر دۆلىتىنىڭ رەھبىرى. رىم پاپىسى ئۆزىنى «خرىستوسنىڭ بۇ دۇنيادىكى ۋەكىلى» دەپ ئاتاپ، «نەزەرىيە ۋە ئېتىقاد مەڭگۈ نۇقسانسىزدۇر» دېگەننى تەرغىب قىلغان، مۇرىتلار ئۇنى ھۆرمەتلەپ «تەڭرىنىڭ بۇ دۇنياغا ئەۋەتكەن ھوقۇقلۇق ئوغلى» دەپ ئاتىغان. پاپىنى كاردىنال بىشوپلار سايلىغان، ئۇلار ئۆمۈرۋايەت ۋەزىپە ئۆتىسىمۇ بولىۋېرەتتى. لېكىن، بۇ دىنىي ۋەزىپىگە ئۇلارنىڭ ئۇرۇق - ئەۋلادلىرى ۋارىسلىق قىلالمايتتى، پاپىلارنىڭ ۋارىسلارنى كۆرسىتىپ بېرىشىگىمۇ بولمايتتى، ئۇلار ۋەزىپىسىدىن ئىستېپا بەرسە بولاتتى، بىدئەتلىك گۇناھى ئۆتكۈزسە ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇلاتتى
شىمالى ئاق كەركىدان
دۇنيادىكى ئەڭ ئاخرىقى شمالى ئافىرقا ئاق كەركىدانى ھەققىدە
«سۇدان» دۇنيادىكى ئەڭ ئاخىرقى شىمال ئەركەك ئاق كەركىدانى. بۇرۇن ئۇ ئاخىرقى ئىككى چىشى شىمال ئاق كەركىدانى بىلەن بىرگە ئوپېي جىتا تەبىئىيلىكىنى قوغداش رايونىدا ياشىغان.
رىم پاپاسى
چۈشەنچە
تارىختا پاپىلار دىنىي جەھەتتىلا ئەمەس، بەلكى دىننىڭ سىرتىدىمۇ ئادەمنى چۆچۈتكۈدەك چوڭ ھوقۇقلارغا ئىگە بولغان بولۇپ، ئوتتۇرا ئەسىردە پاپىلارنىڭ ھەتتا پادىشاھنى ۋەزىپىگە تەيىنلەش، ۋەزىپىدىن قالدۇرۇش ھوقۇقى بولغان، ئۇلار دۆلەتنىڭ ئەڭ ئالىي رەھبىرى بولۇپ قالغان. مىلادىيە1076 - يىلى، پاپا گرېگورى Ⅶ بىلەن رىم پادىشاھى ھېنرى Ⅳ ئوتتۇرىسىدا كەسكىن ھوقۇق تالىشىش كۈرىشى يۈز بېرىپ، پاپا پادىشاھنى دىندىن چىقىرىۋەتكەنلىكىنى جاكارلىغان، پادىشاھ ئۆزىنىڭ پادىشاھلىق ئورنىنى ساقلاپ قېلىش، پاپىغا بولغان ئىززەت - ھۆرمىتىنى ۋە گۇناھىغا توۋا قىلغانلىقىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن، باش كىيىمىنى سېلىۋېتىپ، پاپىنىڭ ئۆيىنىڭ سىرتىدا يالاڭئاياغ ئۈچ كېچە - كۈندۈز ئۆرە تۇرۇشقا مەجبۇر بولغان. لېكىن پادىشاھ ئۆزىنىڭ ئورنىنى ساقلاپ قېلىپ ئەسلىگە كېلىۋالغاندىن كېيىن، پاپىدىن ئۆچ ئېلىش ئۈچۈن، ئەسكەر باشلاپ بېرىپ رىمنى ئىشغال قىلىپ، گرېگورىنى پاپىلىقتىن قالدۇرۇپ قوغلاندى قىلغان ھەمدە ئۇلارنىڭ ئورنىغا يېڭى پاپا تەيىنلەنگەن. بۈگۈنكى كۈندە، پاپىنىڭ دىندىن باشقا جەھەتتىكى ھوقۇقىنى ئىلگىرىكىگە زادىلا سېلىشتۇرغىلى بولمايدۇ.
كاردىنال بىشوپ ئېلىمىزدە ئادەتتە قىزىل كىيىملىك ئېپىسكوپ (چۈنكى ئۇلار قىزىل مۇراسىم كىيىمى كىيىۋالىدۇ) دەپ ئاتىلىدۇ، بۇنداق كۆرۈنۈشلەرنى كىنو - تېلېۋىزىيە فىلىملىرى ۋە ھېكايە - رومان، تىياتىرلاردا ئۇچراتقىلى بولىدۇ. كاتولىك دىنىدا ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئېپىسكوپ رىم ۋاتىكانىنىڭ مۇشاۋۇرىدۇر. كاردىنال ئېپىسكوپلار ئۆمىكى پاپىنىڭ ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك مەسلىھەتچىلىك ئاپپاراتى بولۇپ، 16 - ئەسىردە ئۇنىڭ70 نەپەر ئەزاسى بولىدىغانلىقى بەلگىلەنگەن،. 1958 - يىلىدىن كېيىن تەدرىجىي كۆپىيىپ، 145 كە يەتكەن. كاردىنال ئېپىسكوپلارنى پاپا بىۋاسىتە تەيىنلەيدۇ. ئۇلار ۋاتىكاننىڭ ھەرقايسى تارماقلىرىنىڭ ۋە بىرمۇنچە مۇھىم دىنىي رايونلارنىڭ رەھبەرلىك ھوقۇقىنى تۇتۇپ تۇرىدۇ، ئۇلار يەنە پاپىنى سايلاش ۋە پاپىلىققا سايلىنىش ھوقۇقىغا ئىگە.
شىمالى ئاق كەركىدان
دۇنيادىكى ئەڭ ئاخرىقى شمالى ئافىرقا ئاق كەركىدانى ھەققىدە
كېنىيە ئوپىي جىتا تەبىئىيلىكىنى قوغداش رايونىنىڭ ئېيتىشىچە، 45 ياشلىق «سۇدان»نىڭ سالامەتلىك ئەھۋالى ئېغىر دەرىجىدە ناچارلاشقان بولۇپ، مۇسكۇلى ۋە ئىسكىلىتى چېكىنىپ بولغان، تېرىسىنى كەڭ دائىرىدە جاراھەت قاپلاپ كەتكەن، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئورنىدىن تۇرالماس بولۇپ قالغان، شۇڭا قوغداش رايونى ئۇنى ئازابلىماي ئۆلتۈرۈش يولىنى تاللىغان.
كېنىيە ساياھەت مىنىستىرلىقى 31-مارت كېنىيەنىڭ شىمالىدىكى ئورپىجىتا تەبىئىي قوغداش رايونىدا مۇراسىم ئۆتكۈزۈپ، يەر شارىدىكى ئەڭ ئاخىرقى شىمال ئاق ئەركەك كەركىداننىڭ ۋاپاتىنى خاتىرىلىدى. كېنىيە ساياھەت مىنىستىرلىقىنىڭ مىنىستىرى خاتىرىلەش مۇراسىمىغا قاتناشتى.
مەنبە
نۇر تورى
ئاباس ئەلەم
ئاباس ئەلەم ، يېڭىشەھەر ناھيسىنىڭ ھاراپ يېزىسىدىكى بىر يۇرت مۆتىۋىرى. ، ئۇيغۇر، 1919-يىلى تۇغۇلۇپ، 2014-يىلى ۋاپات بولغان. ياغاچچىلىقنى ئۆزىنىڭ ئۆمرىلىك كەسپى قىلغان. ھاياتىدا نۇرغۇن شاگرتلارنى تەربىيىلەپ چىقارغان. ھاراپ يېزىسى ۋە يېڭىسار ناھىيىسى ، يۇپۇرغا ناھىيسى، مەكت ناھىيىسى قاتارلىق نۇرغۇن جايلاردىكى مەسچىدلەرنى قۇرۇلۇش بېشى بۇلۇپ ياسىغان. ياغاچچىلىق ئىشلىرىغا يېتەكچىلىك قىلغان.
پارۋان ۋىلايىتى
پارۋان ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Parwan Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
تارسۇسلۇق پاۋلۇس
تارسۇسلۇق پاۋلۇس ياكى پاۋىل (Paulos): (مىلادى 5 – 67)، چېركاۋ سىستېمىسىنىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرىدۇر. «يېڭى ئەھد»تە «پاۋلۇسنىڭ مەكتۇبلىرى» سۈپىتىدە 14 مەكتۇپ بار بولۇپ، پۈتۈن خرىستىيان ئالەمىگە خىتاب قىلسىمۇ، مەكتۇبلار ئۇمۇمىي خەلققە ئەمەس، ئوخشىمىغان توپلۇقلارغا، مەۋجۇد ھادىسىلەر ھەققىدە يېزىلغان
توك چىقىرىدىغان ئەڭ چوڭ چاقپەلەك
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :يوتلاندىيە چاقپەلىكى
توك چىقىرىدىغان ئەڭ چوڭ چاقپەلەك ھەققىدە
دانىيەنىڭ غەربىي شىمالىدىكى يوتلاندىيە دېڭىزىنىڭ بويىدىكى ئېگىزلىكتە كۈمۈشتەك پارقىراپ تۇرغان قۇرۇلۇشنى بىر قانچە كىلومېتىر نېرىدىن كۆرگىلى بولىدۇ، يېقىن بېرىپ قارىسىڭىز، ئۇنىڭ بىر زور چاقپەلەك ئىكەنلىكىنى كۆرىسىز. ئۇنىڭ كۆرۈنۈشى خۇددى ئۈچ قاناتلىق پروپىللېرغا ئوخشاپ كېتىدۇ. يوغان موتۇرنىڭ ئاسما بۆلۈمى مۇنار تۈۋرۈكىنىڭ ئۈستىگ ئورنىتىلغان. بۇ دۇنيا بويىچە ھەركەتلەندۈرگۈچ كۈچ ھاسىل قىلىدىغان ئەڭ زور چاقپەلەك بولۇپ، يوتلاندىيە چاقپەلىكى دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ چاقپەلەكنى ياساش ئۈچۈن ئۈچ يىل ۋاقىت كەتكەن. بۇ چاقپەلەك 1978-يىلى باش يازدا پىقىراشقا باشلىغاندىن بېرى ياخشى ئىشلەپ توك چىقىرىپ كېلىۋاتىدۇ. يوتلاندىيە چاقپەلىكىنىڭ نۇرمىلىق قۇۋۋىتى 2000 كىلوۋات، بىر يىلدا چىقىرىدىغان توكى تۆت مىليون كىلوۋات سائەت، پۈتۈن چاقپەلەك مۇنار تۈۋرۈكى، ئاسما بۆلۈم، پالاق ۋە توك چىقىرىش ئۈسكۈنىسىدىن تەركىب تاپقان. ئۇنىڭ ئۈچ پالىقى پۈتۈنلەي ھالقىسىمان ئوكسىگىنلىق دىۋىرقاي بىلەن چاقلاشتۇرۇلغان ئەينەك تالاسى(ياكى ئەينەك پولات) دىن ياسالغان. پالاقنىڭ ئۇزۇنلۇقى 27.1 مېتىر، ئەڭ زور كەڭلىكى 2.13 مېتىر بولۇپ، ھەر بىر پالاقنىڭ ئېغىلىقى بەش توننا كېلىدۇ. پالاقنىڭ ئايلىنىش تېزلىكى ئەڭ يۇقۇرى بولغاندا مىنۇتىغا 40 قېتىمغا يېتىدۇ. ئۇچۇرتۇش دائىرىسىنىڭ دىئامېتىرى 54.3 مېتىر كېلىدۇ. ھەر بىر پالاقنىڭ ئۇچىغا دىئامېتىرى 1.52 مېتىر كېلىدىغان كىچىك پاراشوت ئورنىتىلغان بولۇپ، جىددىي ئەھۋال يۈز بەرگەندە ياكى ئايلىنىش تېزلىكى ئادەتتىكىدىن ئېشىپ كەتكەندە، پاراشوت ئاپتۇماتىك ھالدا قاپقاقتىن ئاجرىلىپ ئېچىلىدۇ-دە، پالاقنىڭ ئايلىنىش تېزلىكى كېمەيتىلىدۇ. 2000 كىلوۋاتلىق بۇ چاقپەلەكنىڭ 3300 ۋولتىلىق ئۈچ فازىلىق ئۆزگىرىشچان توك گىنىراتورىنى شىۋېتسىيىنىڭ قەغەز زاۋۇدى يەتكۈزۈپ بەرگەن. پۈتۈن چاقپەلەكنى لايىھىلەش، مەبلەغ سېلىش ۋە قۇراشتۇرۇش ئىشلىرىنى پۈتۈنلەي ئىشتىن تاشقىرى ھەۋەسكارلار-تىۋىند شۆيۈەنىنىڭ ئوقۇتقۇچىلىرى ۋە ئوقۇغۇچىلىرى ھەمدە مەملىكەتنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن كەلگەن پىدائىيلار ياسىغان.
كېلىپ چىقىشى
ئۇلار نىمە ئۈچۈن بۇنىڭغا مۇنچىۋالا قىزىقىدۇ. دانىيىنىڭ شامال كۈچىنى ھېسابقا ئالمىغاندا، ئېنىرگىيە مەنبەسىنى ھاسىل قىلغۇدەك يېرى يوق. دۇنيا بويىچە نېفىت باھاسىنىڭ ئۆرلىشىگە ئەگىشىپ دانىيە ھۆكۈمىتى 5-6 مىليارد كىرونا(تەخمىنەن بىر مىليارد ئامېرىكا دوللىرىغا توغرا كېلىدۇ) سەرپ قىلىپ يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسى قۇرماقچى بولغاندا خەلق ئاممىسى قارشى چىقىپ، مۇھىتنىڭ تازىلىقىنى ساقلايدىغان ئىشەنچىلىك ئېنىرگىيە مەنبەسىدىن پايدىلىنىشنى تەلەپ قىلغان. دانىيىدىكى يوتلاندىيە يېرىم ئارال بولۇپ، شىمالىي دېڭىزغا بېقىپ تۇرىدۇ. ئۇ يەردە ھەركۈنى دېگۈدەك دېڭىز شامىلى چىقىدۇ. شۇڭا بۇ جاي كۆڭۈلدىكىدەك شامال كۈچى ئېنىرگىيە مەنبەسى قۇرۇلمىسىنى ئورنىتىشقا تازا باب كېلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بۇ يەردە يوتلاندىيە چاقپېلىكى دۇنياغا كەلگەن. يوتلاندىيە چاقپېلىكى قۇرۇلغانلىقتىن، دانىيە ھۆكۈمىتى ئېنېرگىيە مەنبەسى پىلانىغا تۈزىتىش كىرگۈزمەكچى بولغان. ھۆكۈمەت يەنە بىر ئېنىرگىيە مەنبەسى سېستىمىسىنى تەتقىق قىلىش ۋە راۋاجلاندۇرۇشقا كېيىنكى ئىككى يىل ئىچىدە 66 مىليون كرونا(تەخمىنەن 11 مىليون ئامېرىكا دوللىرىغا توغرا كېلىدۇ) ئاجرىتىدىغانلىقىنى 1978-يىلى قىشتا جاكارلىدى. خەۋەرلەرگە قارىغاندا، ئامېرىكا يېقىندا كۆك تاغ تىزمىسىدا توك چىقىرىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان چاقپەلەك قۇردى. ئۇنىڭ توك چىقىرىش قۇۋۋىتىمۇ 2000 كىلوۋاتقا يېتىدۇ. (دەي شۇۋېن)
ئىزدە قامۇسى
ئابدۇرېھىم غېنى
ئابدۇرېھىم غېنى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Abdurehim Gheni) بولسا 1976-يىلى 8-ئاينىڭ 13-كۈنى شەرقى تۈركىستاننىڭ ئاقسۇ ۋېلايىتى ئۇچتۇرپان ناھيىسدە تۇغۇلغان. باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپنى ئۇچتۇرپان ناھىيسدە ئوقۇغان. 1994-يىلى 9-ئايدىن 1996-يىلى 7-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇنۋېرسىتىنىڭ تەييارلىق بۈلىمىدە 1996-يىلى 9-ئايدىن 2000-يىلى 7- ئايغىچە لەنجۇ ئۇنۋېرسىتىنىڭ خېمىيە فاكۇلتىتىدا يادىرو خېمىيە كەسپىدە ئوقۇغان.
ۋەتەندىكى خىزمەت ھاياتى
بۇ خىتاي ئوقۇتقۇچىلار خېمىيە تەجىرىبىە دەرىسگە كىرىشتىن بۇرۇن ئابدۇرېھىم غېنى ئەپەندىم ئۇلارغا تەجىربىنىڭ مۇھىم نوقتىسنى، قىيىن نوقتىسنى ۋە دىققەت قىلمىسا يۈز بېردىغان خەتەرلىك ئەھۋاللارنى تەپسىلى دەپ بىرىش بىلەن بىرگە، ئۇلارغا تەجىربىنى ئاۋال بىر قېتىم ئىشلەپ ئۈگىتىپ قۇياتتىكەن. ئىككى قېتىم يەنى خىلور گازى يىغۋېلىش تەجىربىسدە بۇلار خاتا مەشخۇلات قىلىپ باللارنىڭ خىلور گازىدىن زەھەرلىنىپ قېلىشىغا سەۋەبچى بولدى، يەنە بىر قېتىم قۇيۇق سولفات كىسلاتانى سۇيۇلدۇرالماي، باللارنىڭ ۋە ئۈزىنىڭ يۈزىگە قۇيۇق سولغات كىسلاتا چاچىراپ كىتىش ئەھۋاللىرى يۈز بەردى. مەكتەپ رەھبەرلىرى سەن بۇلارغا ياخشى يىتەكچىلىك قىلماپسەن دەپ ئۇنى چوڭ يىغىندا تەنقىد قىلغان. ئابدۇرېھىم ئەپەندىم بۇ ناھەقسىزلىكلەرگە قوبۇل قىلالماي ئۆزىنىڭ نارازىلقىنى بىلدۈرگەن ۋە شۇنىڭ مەكتەپتىن سەن خىتاي ئوقۇتقۇچىلار ھەققىدە بۇنداق گەپ قىلساڭ بولمايدۇ دەپ ماڭا ئاگاھلاندۇرۇش بەرگەن. ئاگاھلاندۇرۇش بىرىلگەن ئوقۇتقۇچىلار يىل ئاخىرىدا لاياقاتسىز باھالىنىپ مائاشى ئۆستۈرۈلمەيدىغان ۋە باشقا خىل تەڭسىزلىكلەرگە ئۇچرىغان.
سىياسىي ھاياتى
خىتاي ھۈكۈمىتىنىڭ شەرقى تۈركىستاندىكى ئايرىمچىلىق سىياسىتى ۋە ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقان تەڭسىزلىك سىياسەتلىرى ئابدۇرېھىم غېنىنىڭ ھاياتىغا زور تەسىرلەرنى كۆرسەتكەن. 1996-يىلى لەنجۇ ئونۋېرسىتىدا ئوقۇۋاتقان مەزگىلىدە خىتاي مائارىپ سىياسىتىنىڭ ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىللىرى بىلەن خىتاي ئوقۇغۇچىللىرىغا بولغان تەڭسىزلىك سىياسىتىگە قارشى دەرىس تاشلاش ھەركىتىگە قاتناشقان ۋە ئۈزىمۇ بۇ ھەركەتنىڭ يىتەكچىللىرىدىن بىرى بولغان. دەرىس تاشلاش ھەركىتىنىڭ سەۋەبى بىر قارادا قۇبۇل قىلىنغان ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار بىلەن خىتاي ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئوقۇش پۇلى ئوتتۇرسىدىكى پەرىقتىن كىلىپ چىققان. بۇ دەرىس تاشلاش ھەركىتى ئىككى ھەپتىگىچە داۋام قىلغان. كىيىن ئاتالمىش شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتۇنۇم رايۇنلۇق مائارىپ نازارىتىدىن مەخسۇس بۇ قېتىملىق ئوقۇغۇچىلار دەرىس تاشلاش ھەركىتىنى بېسىقتۇرۇش ئۈچۈن كەلگەن ئالىي مائارىپ باشقارمىسنىڭ باشلىقى ئالىم ياقۇپ بىلەن سېكىرتارسائادەت خانىم بىلەن ئوقۇغۇچىلار ۋەكىلى بۇلۇپ سۆھبەتكە قاتناشقان. ئوقۇغۇچىلارنى دەرىس تاشلاشقا يىتەكچىلىك قىلغانلار قاتارىدا ئاگاھلاندۇرۇش جازاسى بىرىلگەن. ئوقۇتقۇچى بۇلۇپ ئىشلىگەن مەزگىلدىمۇ تۈرلۈك تەڭسىزلىكلەرگە ئۇچىراپ خىزمەتتىن ۋاز كىچىپ چەتئەلگە چىقىپ كەتكەن. 2007-يىلى 5-ئايدا گوللاندىيەگە كىلىپ سىياسى پانالىق تىلىگەن. 2018-يىلدىن 6-ئايدىن باشلاپ ئامىستېردام دام مەيدانىدا ھەرھەپتىنىڭ ئاخىرى ئىزچىل خىتاي ھۈكۈمىتىنىڭ شەرقى تۈركىستاندا ئېلىپ بارغان قىرغىنچىلقىلىرىغا قارشى تىنىچ شەكىللىك نامايىش قىلىپ كىلىۋاتقان ئۇيغۇر كىشلىك ھۇقۇق پائالىيەىتچىسى.
2018-يىلى 8-ئاينىڭ 10-كۈنىدىن 13- كۈنگىچە دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئورۇنلاشتۇرغان شىۋېتسارىيەنىڭ جەنۋە شەھىرىدىكى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى بىناسىنىڭ ئالددىكى خىتاي ھۈكۈمىتىنىڭ شەرقى تۈركىستاندا ئېلىپ بېرىۋاتقان زۇلىمىغا قارشى نامايىش پائالىيتىگە تەكلىپ بىلەن قاتناشقان. بۇ جەاريانىدا دولقۇن ئەيسا، پەرھات مۇمەممەدى، ئەكرەم ئېزىم قاتارلىقلار بىلەن بىللە بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتنىڭ ئىرقى ئايرىمچىلىق قارشى تۇرۇش يىغىنىغا قاتناشقان. يىغىندىن كىيىن ۋولسىتىرىت گېزىتىنىڭ مۇخبىرىنىڭ زىيارىتىنى قۇبۇل قىلغان.
2019-يىلى 5-ئاينىڭ 23-كۈنى تۈركىيە ئونۋېستىنىڭ پىرافىسورى، دوكتۇر ئابدۇرېشىت جېلىل قارلۇق ئامىستېردام دام مەيدانىغا كىلىپ ئابدۇرېھىم غېنىنىڭ پائالىيتىنى قوللاپ ھال سوردى.
2019-يىلى 6-ئاينىڭ 23-كۈنى شەرقى تۈركىستان جۇمھۇرىيەتچىلەر پارتىيسىنىڭ باش كاتىپى نەجمىدىن قارلۇق ئابدۇرېىم غېنىنىڭ ئابدۇرېھىم يالغۇز كىشلىك تىنىچ شەكىللىك نامايىشنىڭ بىر يىللىقىنى خاتېرلەش مۇناسىۋىتى بىلەن ئامىستېردام دام مەيدانىدىكى ‹‹ ئۇيغۇر مەدەنىيەت ›› پائالىيتى كىلىپ ئابدۇرېھىم غېنىغا تۇن ۋە دوپپا كەيدۈرگەن. ئابدۇرېھىم غېنىنىڭ ئىزچىل قىلىۋاتقان يالغۇز كىشلىك نامايىشغا يۇقىرى باھا بەرگەن.
2019-يىلى 6-ئاينىڭ 30-كۈنى ئابدۇرېھىم غېنى گوللاندىيەلىك قوللىغۇچىللىرى بىلەن خەلىقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى گوللاندىيە شۆھبىسىدە  شىنجاڭ ئىشلىرىغا مەسئۇل خادىمى سېيىننىڭ بىلەن كۈرۈشكەن.
2019-يىلى ئامرىكىلىق مەكتىن باشلىغان #whiteblue19 ھەركىتنى قوللاپ ئامىستېردام دام مەيدانىدا بۇ پائالىيەتنى تەشكىللىگەن.
2019-يىلى 9-ئاينىڭ 5-كۈنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىينىڭ رەئىسى دولقۇن ئەيسا ئەپەندىم ئابدۇرېھىم غېنىنىڭ ئىزچىل داۋاملاشتۇرۇپ كلىۋاتقان يالغۇز كىشلىك نامايىشنى قوللاپ ئامىستېردام دام مەيدانىغا كىلىپ ئەھۋال سورىغان ۋە ئۇنىڭ پائالىيىتىگە يۇقىرى باھا بەرگەن.