ئەلقەم_تۇرسۇن
ئالى مەكتەپ ،خىزمەت ۋە تەتقىقاتنىڭ باشلىنىشى
ئۇ تىببى ئىنىستىتوتنىڭ داۋالاش كەسپىگە ئوقۇشقا  كىرگەندىن كىيىن، ئۆزىگە تەلەپنى قاتتىق قويۇپ تىرىشىپ  ئۈگىنىدۇ. تۇنجى يىلى، بىر جۈملىمۇ خەنزۇچە سۆزلىشەلمەيدىغان ھالىتىنى تۈزۈتۈش ئۈچۈن ، كىچە – كۇندۇز ئىخلاس بىلەن تىرىشىدۇ. شۇ ۋاقىتلاردا، چەتئەل تىلى ئۇگۇنۇش ئىستىگى بولسىمۇ، دادىسىنىڭ " ئىككى توشقاننى تەڭلا قوغلىساڭ، ھىچقايسىنى تۇتالمايسەن، شۇڭا ئالدى بىلەن بىرنى قوغلاپ تۇت" دىگەن تەربىيىسىنى قوبۇل قىلىپ، خەنزۇچىنى ئاساسلىق ئۇگۇنۇش بىلەن بىرگە، تىل ئۇگۇنۇشتىكى تەجرىبە ساۋاقلىرىنى يەكۈنلەپ، بۇلارنى  كىيىن ئېنگىلىزچە ئۈگۈنۈش ئۈچۈن ئىشلىتىپ، ناھا يىتى تىز ياخشى ئۈنۈمگە ئىرىشىدۇ. ئۇ تىببى كەسىپ دەرىسلىكلەرنى تىرىشىپ ئۆزلەشتۈرۈپ ئۇگەنگەچ، كۇندە بىر سائەت مۇقىم ۋاقىت چىقىرىپ، ئېنگىلىز تىلىنى دىگۈدەك ئۆزلىكىدىن ئۈزۈلدۈرمەي ئۈگۈنۈپ، تۆت يىل ئىچىدە " ئالى مەكتەپ ئىنگىلىز تىلى تۆتىنچى ۋە ئالتىنچى دەرىجىلەردىن ئۆتىدۇ ( ئالتىنچى دەرىجىدىن ئوقۇش پۈتتۈرۈپ  بىر يىلدىن كىيىن ئۆتىدۇ). ئۇ ئوقۇۋاتقان ۋاقىتلىرىدا، تىببى تەتقىقات بىلەن شۇغىللىنىشقا قىزىقىپ، تەتقىقاتچى دوكتۇرلارغا ناھايىتى ھەۋەس قىلىدۇ ۋە تەتقىقاتچى دوكتۇر بولۇشقا بەل باغلايدۇ. دادىسىنىڭ تونۇشتۇرىشى ۋە قىزىقتۇرىشى بىلەن، ئۇيغۇرلارنىڭ تەبىئى پەن مىراسى ۋە ئەڭگۈشتەرى بولغان  ئۇيغۇر تىبابەت دورىلىرىنىڭ تەسىر قىلىش مىخانىزىمىنى تەتقىق قىلىشنى نىشان قىلىپ، ئاساسى پەن تەتقىقاتچىسى بولۇشنى كۆزلەيدۇ. تىببى ئىنىستوتنى "باكلاۋۇرلۇق ئۈنۋانى" بىلەن پۇتتۇرگەندىن كىيىن، شۇ يىلى يەنى 1997-يىلى "ئۇيغۇر تىبابەت ئالى تېخنىكومى" دا خىزمەت قىلىدۇ. بۇ ئالى بىلىم يۇرتىدا بىرتەرەپتىن فارماكولوگىيە (دورىلارنىڭ تەسىر قىلىش مىخانىزىمىنى تەتقىق قىلىدىغان پەن) دەرسى ئۆتكەچ،  ئىشتىياق بىلەن ئۇيغۇر تىبابەت ئاساسى نەزىرىيەلىرىنى ۋە دورىلىرىنى ئۈگۈنىدۇ. بۇ جەرياندا، ئۇيغۇر تىبابىتىنى تەتقىق قىلىش ئۇچۇن، ئۇيغۇر تىبابىتىدە كىسەللىك دەپ قارايدىغان مەلۇم كىسەللىك ھالىتىنى ھايۋانلاردا پەيدا قىلىپ ( يەنى، مەلۇم كىسەلگە گىرىپتار بولغان "ھايۋان مودىلى "  پەيدا قىلىپ) ، ئاندىن ئۇ كىسەلنى داۋالايدىغان دورىنىڭ تەسىر مىخانىزىمىنى  تەتقىق قىلىش كىرەكلىكىنى ھىس قىلىدۇ.ئۇيغۇر تىبابىتىدە دىئاگۇنۇز قويۇلىدىغان  ئىنسانلارنىڭ كىسىلىنى ھايۋانلاردا پەيدا قىلىپ، تەتقىقاتقا ئىشلىتىدىغان " ئىشەنچىلىك كىسەل مودىلى" بەرپا قىلىش ئاسان ئىش ئەمەس بولۇپ، ئۇنى بۇ خىل تەتقىقاتنى بۇرۇنراق باشلىغان "جوڭگو تىبابىتى" دىن ئۈگۈنۈپ كىلىپ ئاندىن ئۇرۇنۇپ بىقىشنى نىيەت قىلىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۆزىنىڭ تىرىشچانلىقى ھەم كۆپ تەرەپلىمە قوللاشلارغا ئىرىشىش ئارقىلىق، "جېجىياڭ جوڭگو تىبابىتى ئىنىستوتى" غا بىرىپ، دورا  ئۆسۈملۈك " ئادىراسماننىڭ ساچقاننىڭ  ئۈگۈنۈش ۋە ئەستە ساقلاش جەريانىغا بولغان تەسىرى" نى تەتقىق قىلغاچ، جوڭگو تىبابىتىنىڭ فارماكولوگىيىلىك تەتقىقات ئۇسۇللىرىنى ئۈگۈنىدۇ. يىتەكچى پىراففىسسورى لى دا پېڭ ئۆزى تەتقىق قىلغان راكقا قارشى ئۆسۈملۈك دورىنى كىلىنكىلىق داۋالاشقىچە ئىلىپ چىقىپ شەخسى دورا زاۋۇدى ۋە شىركىتى قۇرغان بولۇپ، دوكتۇر ئەلقەمگە ئەقلى جەھەتتىن جىق تەسىركۆرسىتىدۇ. 2002 – يىلى ماگىستىرلىق ئۈنۋانى ئالغاندىن كىيىن، ئەسلىدىكى خىزمەت ئورنىغا قايتىپ كىلىپ، ئۇيغۇر تىبابىتىدە ئىزدىنىشنى باشلايدۇ. ئۇيغۇر تىبابىتىدە، كۆپىنچە كۆپخىل ئۆسۈملۈك دورىلارنى قوشۇپ "مۇرەككەپ دورا" قىلىپ ئىشلىتىدىغان بولۇپ، قايسى ئۆسۈملۈك دورىنىڭ قايسى تەركىبىنىڭ كىسەلگە تەسىر قىلىدىغانلىقىنى بىلمەك تەس، لېكىن بىر خىللا يەككە ئۆسۈملۈك دورىنى ئىشلەتسە، ئۇنىڭ تەسىرى ئاجىز بولۇپ چىقىدۇ. دوكتۇر ئەلقەم، ئەجدادلار ئۇزۇن يىللىق سىناش ئارقىلىق ئوخشاش داۋالاش تەسىرى بىرىدىغان بىر خىل تەركىپلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئوخشىمىغان ئۆسۈملۈك دورىلارنى قوشۇپ ئىشلىتپ، بۇ دورىلارنىڭ داۋالاش تەسىرىنى كۈچەيىتكەن بولۇشى مۇمكىن دەپ چۈشىنىدۇ. شۇنىڭ بىلەن، ئۇيغۇر تىبابىتىدە سەۋەبى ئوخشىشىپ كىتىدىغان كىسەللىكلەرنى داۋالايدىغان ئوخشىمىغان نامدىكى مۇرەككەپ دورىلارنىڭ ھەممىسىدە ئورتاق ئىشلىتىلگەن ئۆسۈملۈك دورىلارنى تىزىملاپ، بۇ ئۆسۈملۈك دورىلارنىڭ ھەممىسىدە ئورتاق مەۋجۇت بولغان يەككە تەركىپنى، مۇناسىۋەتلىك ماتىرىياللاردىن پايدىلىنىپ ئىنىقلاپ چىقىدۇ. بولۇپمۇ ئۇيغۇر تىبابىتىدىكى سەۋدا خىلىتى ئائىلىسىدىكى كىسەللىكلەرنى داۋالايدىغان دورىلارنىڭ ئىچىدە بادرەنجى بۇيا ھىندى ۋە گاۋزىبان قاتارلىق ئۆسۈملۈكلەرنىڭ تەكرار ئىشلىتىدىغانلىقىنى بايقايدۇ. بۇلاردىكى ئورتاق تەركىپنىڭ "ئارتۇق سەۋدا"  دىن كىلىپ چىقىدىغان ياشانغانلاردىكى ئۇنتۇغاقلىقنى داۋالاش تەسىرىنى  تەتقىق قىلىشنى مەخسەت  قىلىدۇ. بۇ يىللاردا خوتەن شەھىرىدە ياش-ئۆسمۈرلەر ئۈچۈن  ھەقسىز "ئىلىم ئال" كۈتۈپخانىسى قۇرۇش بىلەن بىرگە ھەقسىز ئىنگىلىز تىلى تەربىيەلەش كۇرسلىرىنى ئىچىپ، كىچىك ۋاختىدىكى ئادەم تەربىيىلەش ئارزۇيىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ.