cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ياسىر قازى بىلەن تونىي بلايېرنىڭ مۇنازىرىسى
مەن 80-يىللارنىڭ بېشىدا ئۈرۈمچىدە ئوقۇۋاتقان ۋاقتىمدىلا ئۇيغۇرلار ئۈچۈن بىر بوشلۇق ۋە ئەڭ مۇھىم كەسىپ ياسىر قازى ھازىر قىلىۋاتقان كەسىپ ئىكەنلىكىنى ھېس قىلغان ئىدىم. ھەمدە شۇ چاغدا كەسپىمنى ئۆزگەرتىش قارارىغا كېلىپ، مەن فاكۇلتېتنىڭ بىر باشلىقىغا كەسپىمنى ئېلېكتىر كەسپىدىن بىر ئىجتىمائىي-پەن كەسپىگە ئۆزگەرتىش ئىلتىماسىمنى ئېيتىپ باققان ئىدىم. ئەمما مەن سۆزلەشكەن رەھبەر مېنىڭ ئەينى ۋاقىتتا تەبىئىي-پەن كەسپى بىلەن «ئۇيغۇر ۋەكىلى» بولۇپ قالغانلىقىمنى تەكىتلەپ، ئۇنداق قىلىشىمنىڭ مۇۋاپىق بولمايدىغانلىقىنى ئېيتقان، ھەمدە شۇ ئاساستا مېنىڭ ئىلتىماسىمنى رەت قىلغانىدى. مەن 90-يىللارنىڭ بېشىدا چەت ئەلدە ئوقۇۋاتقان ۋاقتىمدىمۇ مىللەت ئۈچۈن زور تۆھپە قوشۇشنىڭ بىر يولى ئەنە شۇ ياسىر قازى يولى ئىكەنلىكىنى ھېس قىلدىم. ئەمما مەن ئۇ چاغدا ياپوندىكى ئوقۇشنى تاماملاپ، ئامېرىكىدىكى يېڭى ئوقۇشنى باشلاپ، تەبىئىي-پەنگە خېلى چوڭقۇرلاپ كىرىشىپ كەتكەن بولغاچقا، كەسىپ ئۆزگەرتىش يولىنى تۇتمىغان ئىدىم. مېنىڭ بۇ يەردە بۇ ئىشلارنى تىلغا ئېلىشىمدىكى سەۋەب، بىز ھازىر ياسىر قازىدەك ئادەملەرگە تولىمۇ مۇھتاج بولۇپ، بۇنىڭدىن كېيىن ئاشۇنداق ئادەملەرگە تېخىمۇ مۇھتاج بولىمىز. شۇڭا ھازىر ئۆزىنى يېتىلدۈرۈش باسقۇچىدا كېتىۋاتقان ئىنى-سىڭىللارنىڭ بۇ ئىشنى ناھايىتى ئوبدان ئويلىشىپ بېقىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.
بۇ ماقالىنى ھېچ كىمدىن سورىماي، مەنبېسىنى بەرگەن ئاساستا باشقا ھەر قانداق تورغا چىقارسىڭىز، ياكى ئېلكىتابقا ئوخشاش باشقا ھەر قانداق شەكىلدە ئىشلەتسىڭىز بولىۋېرىدۇ. بۇ ماقالە بارلىق ئۇيغۇرلارغا مەنسۇپ.
پايدىلىنىش ماتەرىياللىرى:
[1] <https://www.facebook.com/MrMehdiHasan?ref=br_tf>
[2] بىلىمخۇمار، « دىن ۋە زامانىۋىلىشىش»، 2014-3-14
[3] Mehdi Hasan: Islam is a peaceful religion-Oxfor Union https://www.youtube.com/watch?v=Jy9tNyp03M0 <https://mail.google.com/mail/?ui=2&shva=1>
[4] Ex-Salafi Shaikh Yasir Qazi `s Repentence from Salafism & Wahhabism <https://www.youtube.com/watch?v=NW8jxMu0wTs>
[5] To Blair or Not to Blair, That is The Question (Tony Blair, Yasir Qadhi & a Classroom in Yale) <http://muslimmatters.org/2009/02 ... at-is-the-question/>
قەھرىمان قەييۇم
قەھرىمان قەييۇم گىتتارچى قۇشۇمچە ناخشىچى ھەم كۆزگە كۇرۇنگەن مۇزىكانت 1995-يىلى <كۈلرەڭ بۈرە >مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .. كىين <.< ئەپەندى مۇزىكا ئەتىرتىدە..قېرىنداشلار مۇزىكا ئەتىرتىدە >تۇرغان كۇپ قېتىم ئەسقەر بىلەن ھەمكارلاشقان ھازىر ئۇ ئۆز ئالدىغا تەرەققى قىلىپ <يۇرەك ساداسى > <ھايات يۇلى >قاتارلىق ئىككى پلاستىنكىسىنى چىقرىپ ئاڭلىغۇچىلارنڭ ياخشى باھاسىغا ئىرىشتى ...بىز ئۇنىڭ مۇزىكا ھاياتىنڭ تىخىمۇ ئۇتۇغلۇق بۇلىشىنى تىلەيمىز ...
يارغۇل قەدىمكى شەھىرى
''' تۇرپاندىكى داڭلىق ساياھەت ، مەدەنىيەت يادىكارلىق نوقتىسى _ يارغۇل قەدىمكى شەھىرى
كېلىش مەنبەسى : شىنجاڭ خەلق رادىئو ئىستانسى تورى '''
سوفىيە لورىن
سوفىيە لورېن ئىتايىلىك ئايال ئارتىس بولۇپ، 1934-يىلى تۇغۇلغان. «دېڭىز ئاستىدىكى ئافرىقا» (1953)، «ئايىدا»، «نابلۇسنىڭ ئالتۇنى» (1954)، «ئىككى ئايال» (1961)، «تۈنۈگۈن، بۈگۈن ۋە ئەتە» (1963)، «ئىتالىيىچە توي» (1964) قاتارلىق كۆپلىگەن فىلىملەردە باش رول ئېلىپ ئوسكار ئەڭ نادىر ئايال ئارتىس مۇكاپاتىغا نائىل بولغان.
ماۋرىتانىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ماۋرىتانىيە بولسا شىمالىي ئافرىقا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا نۇۋاكسوت، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا نۇۋاكسوت. دۇلات تىلى بولسا ئەرەب تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ موھامەد ئوئۇلد ئابدەل ئازىز. ئازىركى باش ۋەزىر موئۇلايە ئوئۇلد موھامەد لاغداف. بۇ دۇلات 1960 يىلى 11 ئاينىڭ 28 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 1 مىللىئون 030 مىڭ 700 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 3 مىللىئون 069 مىڭ.
فىرىدىرىخ مىستىرال
1904- يىل فىرىدىرىخ مىستىرال (1830- 1914)، شائىر فىرانسىيە «مىرىيو»
ئابلاجان ئاۋۇت
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئابلاجان ئاۋۇت --ئېلىكتىرونلۇق رىيال قۇشۇمچە ئاۋاز ناخشىچى ...1995-يىلى <كۈلرەڭ بۈرە >مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .. كىين <.<..قېرىنداشلار مۇزىكا ئەتىرتىدە..ۋە كىرورەن مۇزىكا ئەتىرتىدە > تۇرغان ...ئۇنڭ <چىن نۇرى> <ياڭراق ناخشام >< مىنى ئۇنۇتما >قاتارلىق پىلاستىنكىلىرى تا ھازىرغىچە ئاڭلىغۇچىلارنڭ ياقتۇرۇپ ئاڭلىشىغا ئېرىشىپ كەلمەكتە.. [[تۈر:ناخشىچى] داڭلىق ناخشىچىللىرىمىزنىڭ بىرسى
مەردان
مەردان -ئاساسلىق گىتتار .....1996-يىلى <كۈلرەڭ بۈرە >مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .. كىين <.<..قېرىنداشلار مۇزىكا ئەتىرتىدە..ۋە كىرورەن مۇزىكا ئەتىرتىدە ئەپەندى مۇزىكا ئەتىرتىدە > تۇرغان ...ئۇنڭ گىتتار سەۋىيىسى يۇقرى كۆپ قېتىم ئەسقەر مۇزىكا ئەتىرتى بىلەن ھەمكارلاشقان ..دۇلەت ئچىدىكى نۇرغۇنلىغان خەنزۇ ناخشىچىلار بىلەنمۇ ھەمكارلاشقان.. < كىرورەن قىزى > ناملىق پىلاستىنكىدىكى ئاساسلىق گىتتار <سولو > نۇرغۇن گىتتار مەستاننىلىرنڭ سۈيۈپ ئاڭلىشىغا مۇيەسسەر بولغان ...
خاقانىيە ئۇيغۇر يېزىقى
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Ug_script_005.jpg|thumb|350x350px|خاقانىيە دەۋرىدە قوبۇل قىلىنغان ئەرەب ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقى ئىسلام دىنىنىڭ قاراخانىيلار تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنىپ، ئۇيغۇرلار ئارىسىدا تارقىلىشىغا ئەگىشىپ، ئىسلام دىنىنىڭ ۋاسىتىسى بىلەن ئەرەب يېزىقى قوبۇل قىلىنىپ، پەيدىنپەي قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ ئورنىنى ئىگىلىدى. شۇنىڭ بىلەن قەدىمكى ئۇيغۇر يېزىقى تەدرىجىي ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇشقا باشلىدى. 10- ئەسىرنىڭ ئاخىرىغا كەلگەندە، ئەرەب يېزىقى جەنۇبىي شىنجاڭ رايونى، جۈملىدىن ئوتتۇرا ئاسىيا رايونى، بويىچە ئومۇميۈزلۈك قوللىنىلىشقا باشلىدى. ئەرەب يېزىقى دەسلەپتە مۇقەددەس يېزىق دەپ قارىلىپ 10- ئەسىردىن 12- ئەسىرگىچە ھېچقانداق ئۆزگەرتىش كىرگۈزۈلمەي ئۈزۈك تاۋۇش ھەرپلىرىنىڭ ئۈستىگە
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Ug_script_003.jpg|center|thumb|600x600px
قاتارلىق شەرتلىك بەلگىلەر ئەرەب تىلىدىن، كىرگەن سۆزلەرنىلا يېزىشتا ئىشلىتىلمەي ھەتتا ئۇيغۇر تىلىغا خاس سۆزلەرنى يېزىشتىمۇ ئىشلىتىلگەن. مەسىلەن:
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Ug_script_004.jpg|center|thumb|600x600px
ئۇلۇغ ئالىم مەھمۇد كاشىغەرى 11- ئەسىردە ئۇيغۇر تىلىنى ئەرەبلەرگە تونۇتۇش ئۈچۈن «تۈركىي تىللار دىۋانى» نى يۇقىرىقى مىساللاردا يېزىلغاندەك ئەرەب ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقىدا يازغان. ئەرەب يېزىقى ئومۇمەن ئۈزۈك تاۋۇشلارنى ئاساس قىلغان يېزىق بولغاچقا، ئۇيغۇر تىلىنىڭ خۇسۇسىيىتىگە ئۇيغۇن كەلمەيتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ يېزىق 12- ئەسىرنىڭ ئاخىرى 13- ئەسىرنىڭ باشلىرىدا قىسمەن ئىسلاھ قىلىنىپ، ئەرەب تىلىغا خاس شەرتلىك بەلگىلەر ئېلىپ تاشلىنىپ قەدەممۇ قەدەم ئۇيغۇر تىلىنىڭ فونېتىكىلىق خۇسۇسىيەتلىرىگە يېقىنلاشتۇرۇلدى. ئەرەب ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقى 30 ھەرپ ۋە بىر قانچە شەرتلىك بەلگىلەردىن ئىبارەت بولۇپ، ھەرپلەر باش، ئوتتۇرا، ئاخىرقى شەكىل ھەم ئايرىم شەكىل قاتارلىق بىر قانچە خىل شەكىلگە ئىگە. ئۇيغۇرلار بۇ يېزىقنى قوللانغان مەزگىللەردە يېزىلغان مەدەنىي يادىكارلىقلار خېلى كۆپ بولۇپ، بۇلارنىڭ ۋەكىللىك خاراكتېرغا ئىگىلىرى تۆۋەندىكىچە:
پەيزۇللا پولات
پەيزۇللا پولات -باس گىتتار قۇشۇمچە ئاۋاز ناخشىچىسى ...2001-يىلى <كۈلرەڭ بۈرە >مۇزىكا ئەتىرتىنگە كىرگەن .ئۇنڭدىن بۇرۇنمۇ كۆپ قېتىم <كۈلرەڭ بۈرە >مۇزىكا ئەتىرتى بىلەن ھەمكارلاشقان ...<.<..قېرىنداشلار مۇزىكا ئەتىرتىدە..ۋە كىرورەن مۇزىكا ئەتىرتىدە ئەپەندى مۇزىكا ئەتىرتىدە > تۇرغان ئۇنىڭ ئۆز ئالدىغا ئايرىم چىقارغان <ئۇلۇغ> ناملىق پىلاستىنكىسىمۇ بار ئۇ ھازىر << ئەركىن مۇزىكا ئەتىرتى >دە
ۋىكىپېدىياغا سۈرەت يوللاش
ئالدى بىلەن ھۆججەت يۈكلەشنى تاللايمىز.
بۇ يازماكۈركۈم گۈلى بلوگىدىن كۆچۈرۈلدى ، ئەسلى ماقالە ئادرىسى : https://web.archive.org/web/20160411203628/http://www.blogbus.com/kurkumguli-logs/54918714.html ‏ ياردەم:Contents
غ
ئوقۇلىشى
ئۇيغۇرچە غې (Ghé) \ ئەرەبچە غ (غەيىن)
تۈرلىنىشى
غ ھەرىپى جاراڭلىق ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، شۇنداقلا سىيرىلاڭغۇ تاۋۇش ۋە شۇنداقلا تىل تۈۋى يۇمشاق تاڭلاي تاۋۇشلىرىدىندۇر.
يېزىلىشى
left|frameless ئاۋۋال ئوڭدىن سولغا تۆۋەنگە قايدۇرۇلۇپ، سوڭرە تەكرار ئوڭغا كېلىپ، قايتا سولغا قاراپ تۆۋەنگە، ھىلال شەكلىدە ياي (ع) ھاسىل قىلىنىدۇ، سوڭرە ئۈستىگە بىر چىكىت (٠) قويىلىدۇ.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
غ ھەرپىنىڭ باشقا ئەلىفبەلەردىكى قارشىلىقى:
لاتىن: Gh
رۇس ۋە گرېك: Ғ
كۆلەڭگە ئىچىدىكى جەڭ (2021 خىتاي تەشۋىقات فىلىمى)
كۆلەڭگە ئىچىدىكى جەڭ (2021 خىتاي تەشۋىقات فىلىمى) ناملىق تەشۋىقات فىىمى 2021-يىلى 4-ئاينىڭ 2-كۈنى تارقىتىلغان بولۇپ، ئاساسلىقى خىتايلارنىڭ شەرقىي تۈركىستان]] دىكى ئېرقىي قىرغىنچىلىقىنى ئاقلاشنى مەقسەت قىلغان.
غۇلجا تۇڭگان مەسچىتى
غۇلجا تۇڭگان مەسچىتى غەربى شىمال چېگرا شەھىرىدىكى مەشھۇر مەسچىت. ئەسلىي نىڭگۇ مەسچىتى ، شەنشى چوڭ مەسچىتى ، شەنشى - گەنسۇ چوڭ مەسچىتى قاتارلىق ناملار بىلەن ئاتىلاتتى. ئورنى غۇلجا شەھرىدە. چىڭ سۇلالىسى چىيەنلوڭنىڭ 25 -يىلى ( 1760 - يىلى ) قۇرۇلۇشقا باشلىغان ، شەنشى ، گەنسۇ ، نىڭشىيا ، چىڭخەيلىك خۇيزۇ مۇسۇلمانلىرى مەبلەغ سېلىپ قۇرۇپ چىققان. ئەسلىي ئىگىلىگەن يەر مەيدانى 6000 كۋادىرات مېتىردىن ئاشاتتى. ئۇنىڭ قۇرۇلمىسى شىئەن شەھرىنىڭ خۇجۆ كوچىسى مەسچىتىگە تەقلىد قىلىپ ياسالغان بولۇپ ، جۇڭگونىڭ ئەنئەنىۋى قەسىرلىرى شەكلى بىلەن ئەرەبچە بېزەش سەنئىتى بىرلەشتۈرۈلگەن بىناكارلىق ئۇسلۇبىغا تەۋە. مەسچىت دەرۋازىسىنىڭ ئىككى يېنىدا يان ئىشىكلىرى بار بولۇپ ، ھەر قايسى يان ئىشىكلەرنىڭ قوش ئادەم ( خەنزۇچە ) شەكلىدىكى توسما تېمى بار .دەرۋازىنىڭ ئىچىدە تىك سېلىنغان ئۈچ قەۋەتلىك ئەزان ئېيتىش پەشتىقى بار. نامازخاننىڭ يەر مەيدانى 600 كۋادىرات مېتىردىن ئارتۇق بولۇپ ، سىرتقى نامازخانا ، ئوتتۇرا نامازخانا ۋە كەينى نامازخانلارغا بۆلۈنگەن 42 بۆلمىسى بار ، ھەممىسى بولۇپ 1000 دىن ئارتۇق كىشى ناماز ئوقۇيالايدۇ. ئۈچ ئۆگزە چېتىلما مۇنار قۇرۇلمىسىنى شەكىللەندۈرىدۇ. كەينى نامازخانىنىڭ سىرتقى شەكلى تۆت قەۋەتلىك سەككىز بۇرجەكلىك شىپاڭسىمان قۇرۇلۇش بولۇپ ، ئىچى گۈمبەزسىمان قۇرۇلمىلىق ، نامازخانىنىڭ ئالدى تېمىدا ئەرەبچە << مەسچىت >> دېگەن خەت ھەمدە روجەك ۋە ئىشىك قاناتلىرىغا نەقىش ئويۇلغان ، نامازخانىنىڭ ئىككى ئىشىكى ئىچىدىكى تاملارغا ئايەتلەر ئويۇلغان ، ئوڭ ئىشىكىنىڭ سىرتىدىكى تېمىغا << ئاللاھقىلا سەجدە قىلىمىز >> دېگەن سۆز ، سول ئىشىكىنىڭ سىرتىدىكى تېمىغا << ئاللاھنى پاك دەپ مەدھىيلەيمىز >> دېگەن سۆز ئويۇلغان. ئوتتۇرا نامازخانا بىلەن كەينى نامازخانا ، سىرتقى نامازخانلارنىڭ ھەممىسى ئەينەكلىك دېرىزىلەر بىلەن ئايرىلىپ تۇرىدۇ. نامازخانىنىڭ شەرق ۋە غەرب تەرەپلىرىدە كىچىك مەدرىسلەر بار ، ھەممىسى پېشايۋانلىق قۇرۇلمدا بولۇپ ، بىر قەدەر مۇكەممەل ھەم ئورۇنلاشتۇرلىشى مۇۋاپىق ئىمارەت توپىنى شەكىللەندۈرىدۇ.
كۆلەڭگە ئىچىدىكى جەڭ (2021 خىتاي تەشۋىقات فىلىمى)
2-بۆلۈم ئىچ دۈشمەنلەر
PART TWO The Enemies Within-第二章-来自内部的敌人
ئابدۇخېلىل مىجىت
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئابدۇخېلىل مىجىت
كۆلەڭگە ئىچىدىكى جەڭ (2021 خىتاي تەشۋىقات فىلىمى)
3-بۆلۈم دەرسلىك كىتاپلار
PART THREE The Textbooks-包藏祸心的教材 --- ---
4-بۆلۈم قارا قوللار
-دولقۇن يالقۇن.
ئابدۇخېلىل مىجىت
ئارتۇقچىلىقى: مىللىي مۇزىكا، گىتتار مۇزىكىلىرى چېلىش.
كۆلەڭگە ئىچىدىكى جەڭ (2021 خىتاي تەشۋىقات فىلىمى)
4-بۆلۈم قارا قوللار
-دىلنۇر ئەزىز
قويۇلغان ۋاقتى
2021-يىلى 4-ئاينىڭ 2-كۈنى
مالدىۋ ئاراللىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|مالدىۋ ئاراللىرى left|thumb|دۆلەت بايرىقى مالدىۋ ئاراللىرى بولسا ئاسىيا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا مالې، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا مالې. دۇلات تىلى بولسا دىۋەھى تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ موھامەد ناسەئەد. ئازىركى باش ۋەزىر موھامەد شىھاب. بۇ دۇلات 1965 يىلى 7 ئاينىڭ 26 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 298 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 350 مىڭ.
ساتتار ساۋۇت
ساتتار ساۋۇت (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Sattar Sawut) بولسا توقسۇن ناھىيىسىدە توغۇلغان.
10- ھۇد
10- ھۇد ياكى 10- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 10- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 41. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 324 (كەبىسە يىللارى 325) كۈن بار.
شىنجاڭ ئۆلكىسى (چىڭ)
شىنجاڭ ئۆلكىسى، (1884-1912) چىڭ سۇلالسىغا قاراشلىق 22 ئۆلكىدىن بىرى ئىدى. توڭجىنىڭ 4- يىلى (1865)، قوقەند خانلىقىدىن قۇشبېگى ياقۇب بەگ كاشغەر، ئاقسۇ، ئۈرۈمچى قاتارلىق جايلارنى ئالدى ۋە «يەتتە شەھەر خانلىقى» ياكى «كاشغەرىيە» دۆلىتىنى قۇردى. گۇاڭشۈنىڭ 2- يىلى (1876)، شەنشى - گەنسۇ باش مۇپەتتىشى زو زۇڭتاڭ ئەسكەر باشلاپ گەنسۇدىن چىقىپ، ئىككىنچى يىلى شىنجاڭنىڭ كۆپ قىسمىنى بېسىۋالدى، چاررۇسىيەنىڭ قولىدىن ئىلىنى قايتۇرۋالدى. گۇاڭشۈنىڭ 10- يىلى (1884) 11- ئايدا شىنجاڭ ئۆلكە ئېلان قىلىندى. ئۆلكە مەركىزى ئىلىدىن دىخۇا ناھىيىسى (ئۇرۇمچى) گە يۆتكەلدى.
ئەكبەر ئسلام
شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى تىياتىر فاكۇلتېتىنىڭ 2006ـ يىللىق رېژىسسورلۇق سىنىپىنىڭ ئوقۇغۇچىسى.
ئارتۇقچىلىقى: ناخشا ئېيتىش، ھەر خىل تەنتەربىيە تۈرلىرى.
خەلىقئارا چوڭ بازار مەسچىتى
خەلىقئارا چوڭ بازار مەسچىتى
ARM
ARM بولسا (Advanced Risc Machines limited)ARMشىركىتى لاھىيەلىگەن سىڭدۈرمە مەركىزىي بىر تەرەپ قىلغۇچ.
پەرھات كازىمى
پەرھات كازىمى 1970-يىلى پىچان ناھىيىسىنىڭ دالانكارىز يېزىسىدا دېھقان ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. 1988-يىلى شىنجاڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ تىل فاكۇلتېتىغا قوبۇل قىلىنغان.1991-يىلى ئۇقۇشنى پۈتتۈرۈپ، 1999-يىلى 9-ئايغىچە پىچان ناھىيىلىك 1-ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. 1999-يىلى 9-ئايدىن 2007-يىلى 9-ئايغىچە پىچان ناھىيىلىك 2-ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. ھازىر پىچان ناھىيىلىك مائارىپ ئىدارىسى ئوقۇتۇش تەتقىقات ئورنىنىڭ مۇئاۋىن مەسئۇلى بولۇپ ئىشلەپ كېلىۋاتىدۇ. ئۇ شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمىيىتىنىڭ ئەزاسى، پىچان ناھىيىلىك يازغۇچىلار جەمىيىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى.
ئەدەبىي ھاياتى
پەرھات كازىمى «تۇرپان» ژۇرنىلىنىڭ 1988-يىلى2-سانىدا ئېلان قىلغان «ئارزۇ» ناملىق شېئىرى بىلەن ئەدەبىيات سېپىگە كىرگەن بولۇپ، ھازىرغىچە ئاپتونوم رايونىمىزدىكى ھەرقايسى گېزىت-ژۇرناللاردا «ئاپرېلدىكى لۈكچۈن سەھىرى»، «ئىدىقۇتنىڭ يېشىل يۈرىكى»، «ئۈمىد قوڭغۇرىقى»، «كۈز-كارىز دالاسى»، «بىر يۇتۇم سۇ»، «ئەپسۇس، ئوماق قۇشۇم»، «مېنىڭ ناخشام»... قاتارلىق 300 پارچىدىن ئارتۇق شېئىر، نەسىر ئېلان قىلغان؛ «يىلان مۈڭگۈزى»، «ئۆڭمەش مۇھەببەت»، «كۆزىنى ئېچىش»، «ئالتۇن پاجىئەسى»، «ناجىيە»، «ماندالىن كۈيى»... قاتارلىق 30پارچىغا يېقىن چوڭلار تۇرمۇش ھېكايە- پوۋېستلىرىنى؛ «بىر پۇتلۇق بالا»، «كونا قەلەمدان»، «مىس قازان»، «شەبنەم»، «يېشىل كىيىملىك پەرىزات»، «قارلىغاچ ئايىم ۋە ئوردا ئويۇنى»... قاتارلىق 55 پارچە بالىلار ھېكايىلىرىنى ئېلان قىلدى. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە تىل، تارىخ تەتقىقاتىدىمۇ ئىزدىنىپ «كارىز ناملىرىنىڭ ئالاھىدىلىكى»، «سىركىپ ۋە ئۇيغۇر كۇلالچىلىقى»، «كارىز ۋە كارىزچىلىق ئاتالغۇلىرى»، «ئابدۇخالىق ئۇيغۇر شېئىرلىرىدىكى خەنزۇ تىلىدىن كىرگەن سۆزلەرنىڭ ئىشلىتىلىشى توغرىسىدا»، «كارىز مەدەنىيىتىگە دائىر بايانلار» ... قاتارلىق15پارچە ئىلمىي ماقالە ئېلان قىلدى.
ئەسەرلىرى
2001-يىلى شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى «بوۋام ۋە ئۈجمە دەرىخى» ناملىق ھېكايىلەر توپلىمىنى نەشر قىلىنغان.
2003-يىلى شىنجاڭ ياشلار-ئۆسمۈرلەر نەشرىياتى «ئوغرى ئاتىلىپ قالغان قىز» ناملىق ھېكايىلەر توپلىمىنى نەشر قىلىنغان.
2007-يىلى 5-ئايدا قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى نەشر قىلغان بالىلار ھېكايىلىرى كوللېكتىپ توپلىمى «ئوسما ئوغرىسى» غا « بوۋاي بولۇشنى خالايدىغان بالا» ماۋزۇدا ئالتە پارچە ھېكايىسى كىرگۈزۈلگەن.
2007-يىلى 8-ئايدا شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى ئۇ تۈزگەن (باشقىلار بىلەن بىللە) «گۈزەل پىچان» ناملىق پىچان ناھىيىسىنى تونۇشتۇرغان ئوقۇشلۇقنى نەشر قىلغان.
2009-يىلى 7-ئايدا شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى تەرىپىدىن «ئۈمىدۋار بالا» ناملىق رومانى نەشر قىلىنغان.
مەنبە
خەلق گېزىتى تور بىتى https://web.archive.org/web/20130406130512/http://uyghur.people.com.cn/157635/12590271.html
ئاپتوبىئوگرافىك ئەسەر
يازغۇچىنىڭ ئۆز شەخسىي ھاياتى بىلەن باغلانغان ۋەقەلەر ماتېرىيالى ئاساسىدا ياراتقان بەدىئىي ئەسىرى. بۇنداق ئەسەرلەر ئاپتوبىئوگرافىك رومان، پوۋېست ۋە خاتىرىلەر ھەمدە باشقا ژانىرلار شەكلىدە يېزىلىشىمۇ مۇمكىن.
ماكسىم گوركىنىڭ <بالىلىق چاغلىرىم>، <كىشىلەر ئارىسىدا>، <مېنىڭ دارىلفۇنلىرىم> دېگەن پوۋېستلىرى، سەدىرىدىن ئەينىنىڭ <خاتىرىلەر> قاتارلىق ئەسىرى ئاپتوبىئوگرافىك ئەسەرلەر جۈملىسىگە كىرىدۇ. مۇنداق ئەسەرلەردە يازغۇچىنىڭ ھايات يولى زاماننىڭ ھايات شارئىتى بىلەن چەمبەرچەس باغلانغان ھالدا يارىتىلىدۇ. شۇ ئاساستا بۇنداق ئەسەرلەر ھايات ۋە ئەدەبىياتقا دائىر مۇھىم مەنبە بولالايدۇ.
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
ئۇيغۇر خەلقى ئۇزاق زامانلاردىن بۇيان تۇنجى ياغقان قارنىڭ شەرىپىگە ئاتاپ مەخسۇس مەشرەپلەرنى ئۇيۇشتۇرۇپ، ئۆزلىرىنىڭ خاسىيەتلىك قارغا بولغان ئىنتىزارلىقىنى بىلدۈرۈپ كەلگەن. قارلىق ئويۇننىڭ شەكىللىنىشىمۇ رايونىمىزنىڭ تەبىئىي شارائىتى ۋە ئىقلىم ئالاھىدىلىكى، شۇنداقلا ئاق رەڭنى ئۇلۇغلاش ئېتىقادى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. ئۇنىڭدىن سىرت، رايونىمىز قۇرغاق، ھۆل – يىغىن مىقدارى ئاز ماكان بولۇپ، كىشىلەر يازدا يامغۇرغا، قىشتا قارغا تەشنا بولىدۇ. مانا مۇشۇنداق شارائىتتا ياغقان تۇنجى قار، كېلەر يىللىق مول ھوسۇلنىڭ بېشارىتى دەپ قارىلىپ، ئۇنىڭ شەرىپىگە مەشرەپ ئۇيۇشتۇرۇپ، ئۆزلىرىنىڭ شادلىق، ئىشەنچ – ئارزۇلىرىنى بىلدۈرۈشكەن.
ئاپتوگراف
يازغۇچى ئەسىرنىڭ ئۆز قولى بىلەن يېزىلغان ئەسىلى قول يازمىسى ياكى يازغۇچىنىڭ باشقىلارغا يېزىپ بەرگەن قول يازمىسى، خەتلىرى. كۆپىنچە يازغۇچى ئۆز ئەسىرىنى بىراۋغا تەقدىم قىلغاندا، ئەستلىك ئۈچۈن بىرەر نەرسە يازىدۇ ياكى يېزىپ قالدۇرىدۇ. شۇنىڭدەك ئاپتورنىڭ شەخسىي ئىمزاسىمۇ ئاپتوگراف دەپ يورۇتۇلىدۇ.
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
قارلىق تاشلاش ئويۇنى مۇنداق باشلىنىدۇ: تۇنجى قار يېغىشتىن بۇرۇنلا ‹‹قارلىق››تاشلىنىدىغان ئۆي نىشانلىنىدۇ. تۇنجى قار يېغىۋاتقان ياكى تۇنجى قار يېغىپ توختىغان ھامان:
ئاپتوگراف
بۈيۈك كىشىلەر (دۆلەت ئەربابلىرى، ئالىم، يازغۇچىلار) نىڭ ئاپتوگرافلىرىنى توپلاش ۋە ئۆگىنىش چوڭ ئەھمىيەتكە ئىگە. شۇنىڭ ئۈچۈن ئىلمىي ئورگانلار، مۇزېيلار ئاپتوگرافلارنى توپلاش ۋە ئۆگىنىش ئىشى بىلەن مەشغۇل بولىدۇ. ئابدۇخالىق ئۇيغۇرى ئەسەرلىرىنىڭ ئارخىپى ۋە شائىرنىڭ قول يازمىسى شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ ئەدەبىيات ئىنسىتىتۇتىدا ساقلانماقتا. ئىلگىرىكى يازغۇچى، شائىرلارنىڭ ئارخىپى ھەققىدىمۇ شۇنداق دېيىش مۇمكىن.
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
قاردا قارلىق تاشلىدۇق،
ۋىكىپېدىياغا ماقالە يوللاش
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:14px"> ۋىكىپېدىياغا ماقالە يوللاش
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
يامغۇردا ياغلىق تاشلىدۇق.
ۋىكىپېدىياغا ماقالە يوللاش
ۋىكىپېدىيانى ئاچىمىز
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
يېڭى قارنىڭ خوشلىقىدا،
ۋىكىپېدىياغا ماقالە يوللاش
ئالدى بىلەن بىز ئىزدىگەن مەزمۇن بارمۇ يوق ئىزدەيمىز.
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
سىزگە قارلىق تاشلىدۇق.
ۋىكىپېدىياغا ماقالە يوللاش
ئەگەر يوق بولسا ئاستى تەرەپتىكى قۇر دېگەننىڭ ئۇستىگە تېما مەزمۇنىنى يازىمىز.
ئاندىن بىر تەھرىرلەش كۆزنىكى ئېچىلىدۇ.
مەزمۇننى كىرگۈزمىز.
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
تاپقىنى گۈل كەلتۈرەر،
ۋىكىپېدىياغا ماقالە يوللاش
بەتنى ساقلاتساق بىر تېما كىرگۈزگەن بولىمىز.
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
تاپمىغىنى بىر باش پىياز.
ۋىكىپېدىياغا ماقالە يوللاش
دىققەت: مەزمۇندىكى مۇھىم سۆزلەرنى چوقۇم ئۇلىنىش قىلىڭ، يەنى ئۇيغۇر دېگەندەك، بولمىسا ماقالە سانىغا قوشۇلمايدۇ. بۇ يازماكۈركۈم گۈلى بلوگىدىن كۆچۈرۈلدى ، ئەسلى ماقالە ئادرىسى : http://www.blogbus.com/kurkumguli-logs/54841755.html‏
قارلىق تاشلاش ئويۇنى
شۇ كۆڭۈللەر تىنچلىقىدىن،
قار ئويۇنىنى باشلىدۇق.
قوينى توققۇز ، غازنى ئوتتۇز،
ھەممىنى تەڭ راسلىدۇق.
تاڭ سەھەردە چىللىغاي دەپ،
بىر جۈپ خورازنى راسلىدۇق.
بىر جۈپ جۇۋان سانچىغاي دەپ،
قىزىل گۈلنى راسلىدۇق.
قارلىق ئېلىپ بارغان كىشىنى،
پەم بىلەن چىڭ تۇتسىلا.
قېشىغا ئوسما قويۇپ،
پەرداز قىلىپ ياندۇرسىلا.
قار ئېلىپ بارغان كىشى،
كەلسە سالامەت يېتىپ.
قار ئېلىپ قالغان كىشى،
جابدۇق قىلۇر ئاتنى چېپىپ.
قارلىقنى ئېلىۋېلىپ،
بەخىرامان ياتسىلا.
ئۈچ ئوق مۆھلەت بەردۇق،
چارشەنبە ئويۇن باشلىسىلا.
..... دېگەندەك قارلىق بېيىتلىرىنى (يۇقىرىقىسى قۇمۇل بېيىتلىرى بولۇپ، ھەرقايسى يۇرتلارنىڭ ئوخشىمايدۇ) يازغان قەغەزنى، نىشانلىغان ئۆي يېقىن بولسا پىيادە، يىراق بولسا ئۇلاغلىق بېرىپ ئۆينىڭ بەلگىلىك بىر يېرىگە تىقىپ قويۇپ، ئۆيدىن چىقىۋېتىپ‹‹پالانى يەرگە قارلىق تاشلاپ قويدۇم››دەپلا قاچىدۇ. قارلىق تاشلانغان ئۆيدىن بىر ئادەم ئۇنى قوغلايدۇ. ئەگەر ئۇنى تۇتۇۋالسا، ئۇنىڭ يۈز – كۆزىنى كۈيىدە بوياپ، جۇۋىنى تەتۈر مىندۈرۈپ، مەھەللىمۇ مەھەللە ئايلاندۇرىدۇ. ئەگەر قارلىق ئەكەلگۈچى تۇتۇلماي، قېچىپ كەتسە، قارلىق تاشلانغان ئۆي ئىگىسى قائىدە بويىچە قۇدرىتىنىڭ يەتكىنىچە داستىخان سېلىپ، مەشرەپ ئۇيۇشتۇرۇپ بېرىدۇ.
يېسىۋېلەك
thumb|يېسىۋىلەك يېسىۋېلەك (ئىلمىي نامى: Brassica rapa pekinensis، باشقا ئاتىلىشى Brassica campestris pekinensis ياكى Brassica pekinensis) بىر خىل ئەسلىي ماكانى جۇڭگو بولغان كۆكتات بۇلۇپ، يەنە كۈزلۈك يېسىۋېلەك، كۈزلۈك كاللەكبەسەي، قاتكۆك، سېرىق ئاق بىخ،  يېلىم ئوتى دەپمۇ ئاتىلىدۇ.
كۈزلۈك يېسىۋىلەكنىڭ سورتلىرى ناھايىتى كۆپ بولۇپ، ئوزۇقلۇق ماددىغا باي، ئۇنىڭ ئۈستىگە مەلۇم دورىلىق قىممىتى بار.
ھەققىدە
thumb|بۇغۇلغان يېسۋىلەك توپى يېسىۋېلەك ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. ئېگىزلىكى 40 ~ 60 سانتىمېتىرغا يېتىدۇ، يېسىۋېلەك پۈتۈن تۈپ بويىچە تۈكى بولمايدۇ، بەزىدە يوپۇرماقلار ئاستىدا ئوتتۇرا تومۇرى بار، ئاز ساندىكى تىكەن تۈكچىلىرى بولىدۇ. ئاساسىي يوپۇرمىقى كۆپ، چوڭ بولۇپ، كەڭلىكى تەتۈر تۇخۇم شەكىللىك، تۇخۇمسىمان كەلگەنلىرىمۇ بار، ئۇزۇنلۇقى 30 ~ 60 سانتىمېتىر، كەڭلىكى يېرىمىغا يەتمەيدۇ، تۆپە تەرىپى يۇمۇلاق دىقماق، گىرۋەكلىك، دولقۇنسىمان، گىرۋەكلىرى بەزىدە روشەن ئەمەس،  ئوتتۇرا تومۇرى ئاق، ناھايىتى كەڭ؛ يوپۇرماق ساپىقى ئاق بولۇپ، تەكشى، ئۇزۇنلىقى 5-9 سانتىمېتىر، كەڭلىكى 2-8 سانتىمېتىر، گىرۋەكلىرى كەمتۈك، كەڭ نېپىز قانىتى بولىدۇ؛ ئۈستى قىسمىدىكى غول يوپۇرمىقى سوقىچاق تۇخۇمسىمان، سوقىچاق تېمىنە ئۇزۇن تېمىنە شەكىللىك بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 2.5 - 7 سانتىمېتىر، ئۇچى دىقماق-قىسقا ئۇچلۇق، پۈتۈن گىرۋەكلىك ياكى كەسكۈر چىشلىقلار ساپىقى بار. گۈلى ئوچۇق سېرىق، دىئامېتىرى 1.2 - 1.5 سانتىمېتىر؛ گۈل ساپىقىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 4-6 سانتىمېتىر؛ گۈل چىنىسى يوپۇرماقچىسى سوقىچاق ياكى تۇخۇمسىمان تېمىنە شەكىللىك ئۇزۇن 4-5 سانتىمېتىر، تىك تۇرىدۇ، سۇس يېشىل سېرىق رەڭلىك كېلىدۇ؛ گۈل تاج ياپراقچىلىرى تەتۈر تۇخۇم شەكىللىك بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 7-8 سانتىمېتىر، تۈۋى تەدرىجىي تار. ئۇزۇن مۈڭگۈزسىمان مېۋىسى بولۇپ، ئۇزۇنلىقى 3-6 سانتىمېتىر، كەڭلىگى تەخمىنەن 3 مىللىمىتىر، ئىككى يېنى ياپىلاق، تىك تۇرىدۇ، تۇمشۇقى ئۇزۇن بۇلۇپ 4-10 سانتىمېتىر، كەڭلىكى تەخمىنەن 1 مىللىمىتىر، تۆپە تەرىپى يۇمۇلاق، مېۋە ساپىقى ئۇزۇنلۇقى 2.5 سانتىمېتىر ئارىلىقىدا بولىدۇ، بىر قەدەر توم. چېچەكلەش مەزگىلى 5-ئاي، مىۋىلەش مەزگىلى 6-ئايدا.
ئۆسۈش ھاياتى
thumb|يېسىۋىلەك ئاساس قىلىنغان كورىيەنىڭ داڭلىق تامىقى-كىمچى( ئاچا سەي ياكى ئاچا يېسىۋىلەك) يېسىۋېلەك ئۆسۈپ يېتىلىش جەريانىدا ئوزۇقلۇققا تايىنىپ ئۆسۈش ۋە كۆپىيىش ئەزالىرىنىڭ ئۆسۈشى قاتارلىق ئىككى باسقۇچقا بۆلۈنىدۇ. ئوزۇقلۇق ئۆسۈش باسقۇچى تۆۋەندىكى بىرنەچچە دەۋرگە ئايرىشقا بولىدۇ:
بىخ سۈرۈش مەزگىل: ئۇرۇقنىڭ بىخلىنىش مەزگىلى بولىدۇ. مۇۋاپىق تېمپىراتۇرا ۋە تۇپراقنىڭ سۇ تەركىبى شارائىتى ئاستىدا تەخمىنەن 5 كۈن.
كۆچەتلەرنىڭ يۇمرانلىق مەزگىلى: 5 تال ھەقىقىي يوپۇرماق كۆرسەتكەنگە قەدەر؛ بالدۇر پىشىدىغان سورت يۇمران مايسا مەزگىلى تەخمىنەن 12-15 كۈن. سورتلارنىڭ يۇمران مايسا مەزگىلىدە يۈز بەرگەن 8 تالغىچە يوپۇرماق مەزگىلى تەخمىنەن 29 كۈن بولىدۇ.
جۇغراپىيىلىك تارقىلىشى
يېسىۋېلەك ئەسلىي ئىشلەپچىقىرىلىدىغان جايى ئوتتۇرا يەر دېڭىز قىرغاقلىرى بىلەن جۇڭگو، ھازىر ھەر قايسى جايلىرىدا كەڭ ئۆستۈرۈلىدۇ، شەرقىي شىمال ۋە شىمالىي جۇڭگونىڭ قىش، ئەتىياز پەسىللىك ئاساسلىق كۆكتاتلىرىنىڭ بىرى. چاڭجياڭ دەرياسى جەنۇبى قاتارلىق جايلاردا ئاساسەن ئۆستۈرۈلىدۇ، تېرىلغۇ يەر كۆلىمى كۈزدە، قىش، ئەتىيازلىق كۆكتات تېرىلغۇ كۆلىمىنىڭ 40%-60%. 20-ئەسىرنىڭ 70-يىللىرىدىن كېيىن، جۇڭگونىڭ شىمالىدىكى ئۆستۈرۈلۈش كۆلىمى تېز كېڭەيگەن، ھەرقايسى جايلاردا ئومۇميۈزلۈك ئۆستۈرۈلىگەن. ئۇنىڭ تۈرلۈك كۆكتات ئۆستۈرۈش كۆلىمى ۋە ئىستېمال مىقدارى جۇڭگو بويىچە بىرىنچى ئورۇندا
جاڭگال قانۇنى ھۆكۈم سۈرۈۋاتقان بۇ زاماندا نېمە قىلىشىمىز كېرەك؟
مۇھەممەد يۈسۈپ
ئاۋسترالىيەنى بېسىۋالغان ئەنگىلىيەلىك ئىنگىلىز ئاۋۇسترالىيەنىڭ ئەسلى پۇقرالىرى بولغان ئابۇرجىن مىللىتىنى ئۆلتۈرۈپ تۈگىتىشنى نىيەت قىلغان بولسىمۇ، ئۇلارنى قوغلاپ بارغان ئىنگىلىزلەر ئاۋۇسترالىيەنىڭ ئىسسىق بەلۋاغقا جايلاشقان رايونلىرىنىڭ ئىسسىقىغا بەرداشلىق بېرەلمىگەنلىكتىن، قوغلاشتىن ۋاز كەچكەن، بۇ سەۋەبلىك پۇقرالاردىن ئىنتايىن ئاز ساندىكى كىشىلەر ھايات قالغان ئىكەن. ئاۋۇسترالىيەدە ياشايدىغان بىر دوستۇمنىڭ ئېيتىپ بېرىشىچە، ھازىر ئاۋۇستۇرالىيەدىكى يەرلىكلەرنىڭ نىسبىتى پۈتۈن ئاۋسترالىيە نوپۇسىنىڭ ئاران يۈزدە بىر پىرسەنتىنى تەشكىل قىلىدىكەن. بىز ھازىرغىچە “ۋەتىنىمىزدىن ئىنگىلىزلەرنى قوغلاپ چىقىرىمىز، ئاۋۇسترالىيەنى ئازاد قىلىمىز” دېگەن بىرەر ئابۇرجىننىڭ ئاۋازىنى ئاڭلاپ باقمىدۇق. چۈنكى ئۇلار تۈگىدى، ئۇلارنىڭ تۈگىشى بىلەن ئۇلاردىكى روھ ۋە ئىرادىمۇ تۈگىدى. ھېچقانداق بىر دۆلەت ياكى بىر مىللەت ئابۇرجىنلارغا ئىچ ئاغرىتىپ، ئۇلارنىڭ دۆلىتىنى ئۆزلىرىگە ئېلىپ بېرىش كېرەك دەپ باقمىدى.
ئەندۇلۇس (ھازىرقى ئىسپانىيە) ئۆز ۋاقتىدا ئىسلام دۆلىتىنىڭ پايتەختى ئىدى. مىلادىيە 710- يىلىدىن 1492- يىلىغىچىلىك ئىسلام ھاكىمىيىتى يۈرگۈزۈلگەن، كۆپلىگەن مەدەنىيەتلەر مەيدانغا كەلگەن، ئىلىم – پەن تەرەققىي قىلغان بىر ئىسلام مەركىزى ئىدى. پۈتۈن ياۋروپالىقلار بۇ مەركەزكە كېلىشنى ۋە ئۇنىڭ مەدرىسلىرىدە ئىلىم -مەرىپەت ئۆگىنىشنى ئارزۇ قىلىدىغان بۇ شانلىق ئىسلام مەركىزى قىزىل كرېست خىرىستىيان مۇستەملىكىچىلىرى تەرىپىدىن ئىشغال قىلىنغاندىن كېيىن، ئۇ جايدىكى مۇسۇلمانلار يا خىرىستىيان دىنىنى قوبۇل قىلىش ياكى ئۆلۈپ تۆگىشىشتىن ئىبارەت ئىككى تاللاشقا مەجبۇرلانغان بولۇپ، كۆپلىرى ئۆلۈپ تۈگىگەن. شۇنىڭ بىلەن 800 يىلغا يېقىن ئىسلام ھاكىمىيىتى يۈرگۈزۈلگەن ۋە ئىسلام مەركەزلىرىدىن بولۇپ كەلگەن ئەندۇلۇس دۆلىتى خىرىستىيان دۆلىتىگە، ئاھالىسى خىرىستىيان ئاھالىسىگە ئايلىنىپ قالدى. ھازىرقى كۈندە ھېچقانداق بىر مۇسۇلمان دۆلىتىنىڭ ياكى مۇسۇلمان جامائىتىنىڭ ئەندۇلۇسنى قايتۇرۇپ ئالىمىز دېگەنلىكىنى ئاڭلاپ باقمىدىم. چۈنكى ئەندۇلۇس ئۇنتۇلۇپ كەتتى، ئىنتىقام ئالىدىغان، ئۆز ۋەتىنىنى قايتۇرۇپ ئالىدىغان جانلار ئۆلۈپ تۈگىدى، كېيىنكىلەر ئۆزلىرىنىڭ دەردى بىلەنلا قالدى.
بۇ دۇنيا ئادالەت قىلمايدۇ، ئىنساپ قىلمايدۇ، ھېچكىمگە ۋە ھېچبىر مىللەتكە ئىچ ئاغرىتمايدۇ، ھەق- ناھەق بۇ دۇنيادا بىر تەرەپ قىلىنمايدۇ. كىم كۈچلۈك بولسا، ھەقىقەت شۇنىڭ يېنىدا بولىدۇ، شۇنىڭ گېپى ئاقىدۇ. چۈنكى بۇ دۇنيا ھەق-ناھەق ئايرىلىدىغان، ئادالەت ھۆكۈم سۈرىدىغان جاي ئەمەس. ھەق -ناھەق ۋە ئادالەتنىڭ ئورنى ئاخىرەتتۇر.
بۇ دۇنيا جاپادىن قورقماي، چىداملىق بىلەن ئىشلەيدىغانلارغا قۇرۇلغان مەيدان بولۇپ، ئىشلىمىگەن ئادەم ياكى مىللەت گەرچە ئاللاھ تائالاغا ئىمانى بار مۇئمىن بولسىمۇ، بۇ دۇنيادا نەتىجە قازىنالمايدۇ. ئىشلەيدىغان ئادەم ياكى مىللەت گەرچە كاپىر بولسىمۇ، ئۇ ئىشلىگەن ئىشىنىڭ نەتىجىسىنى چوقۇم كۆرىدۇ. ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدىكى «ئىنسان پەقەت ئۆزى ئىشلىگەن ئىشىنىڭ نەتىجىسىنىلا كۆرىدۇ» دېگەن سۆزىدە «ئىنسان» دەپ كەلتۈرگەن، مۇئمىن ئىنسان ياكى كاپىر ئىنسان دېمىگەن. مەيلى قانداق مىللەت بولسۇن قانداق ئىنسان بولسۇن، ئىشلىگەن چىشلەيدۇ.
بۇلارنىڭ ھەممىسىنى ئويلىغىنىمىزدا، تۆۋەندىكىدەك نەتىجىلەرگە ئېرىشىمىز:
1. بىزنىڭ ئاخىرەت كۈنىگە بولغان ئىمانىمىز كۈچلىنىدۇ، ئاللاھ تائالانىڭ ئادالىتىگە بولغان تەلپۈنىشىمىز ئاشىدۇ. چۈنكى بۇ دۇنيانىڭ ناھەقچىلىقلىرى، ئىنساپسىزلىقى، ئادالەتسىزلىكى بىزنى ئاللاھ تائالانىڭ ئادالىتىگە تەلپۈندۈرىدۇ. ئاخىرەتتىن ئىبارەت ھەق-ناھەق ئايرىلىدىغان، ئادالەت ئۆز ئورنىنى تاپىدىغان، زالىملار جازاسىنى تارتىدىغان، زۇلۇمغا ئۇچرىغانلار ئىنتىقامىنى ئالىدىغان بىر كۈننىڭ بولۇشى ئەقىلنىڭ ۋە ئادالەتنىڭ تەقەززاسىدۇر. ناۋادا ئاخىرەتتىن ئىبارەت ئادالەت يۈزدە يۈز ئەمەلگە ئاشىدىغان، ھەق- ناھەق ئايرىلىدىغان، ھەتتا مۈڭگۈزسىز ھايۋانلارنىڭ قىساسى مۈڭگۈزلۈك ھايۋانلاردىن ئېلىپ بېرىلىدىغان بىر كۈن بولمىسا ئىدى، ئىنسانلاردا ئادالەتكە تەلپۈنۈش، ناھەقچىلىكنى يامان كۆرۈش ھېسسىياتى بولمىغان بولاتتى. چۈنكى يوق نەرسىنى تەسەۋۋۇر قىلغىلىمۇ بولمايدۇ.
2. بىز ئۆزىمىزنى ئۆزىمىز قۇتۇلدۇرمىساق، بىزنى چوڭ دۆلەتلەر ياكى مۇسۇلمان خەلقلەر ۋە ياكى قانداش خەلقلەر قۇتقۇزۇپ قويمايدۇ. ئۆزىمىزدىن باشقا ھېچقانداق دۆلەت، ھېچقانداق خەلق بىزنىڭ غېمىمىزنى يېمەيدۇ، ھەتتا ئاللاھ تائالامۇ بىزنى قۇللۇقتىن، ئاسارەتتىن قۇتقۇزۇپ قويمايدۇ. چۈنكى ئاللاھ تائالا ياتقاننى يۆلىمەيدۇ، ئەمما ئورنىدىن تۇرغاننى، ھەرىكەت قىلغاننى قانۇنىيەت بويىچە ئىش قىلغاننى يۆلەپ قويىدۇ. ئاللاھ تائالا بۇرۇنقى پەيغەمبەرلەرنىڭ ئۈممەتلىرى ئىچىدىكى زالىملارنى ھالاك قىلىش ئارقىلىق ئېزىلگەن مۇئمىنلەرنى قۇتقۇزۇپ قويغان بولسىمۇ، بۇ قانۇنىيەت مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا كەلگەندە ئۆزگەرگەن. شۇڭا ئاللاھ تائالا ئىسلام ئۈممىتىگە ئابابىل قۇشلىرىنى ئەۋەتمەيدۇ، ئۇلارنىڭ دۈشمەنلىرىنى ئۆزى ھالاك قىلىپ بەرمەيدۇ. مۇئمىنلەر مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامدەك شەرىئەت ۋە تەبىئەت قانۇنىيەتلىرىگە تولۇق ئەمەلگە قىلسا، ئاللاھ تائالا ئۇلارغا چوقۇم ياردەم قىلىدۇ ۋە ئۇلارنى دۇنياغا ھۆكۈمدار قىلىدۇ. ئەگەر مۇسۇلمانلار زامانىمىزدىكىدەك ئاللاھ تائالا كائىناتتا بېكىتكەن ۋە قۇرئان كەرىمدە نازىل قىلغان قانۇنىيەتلەرگە ئەمەل قىلمىسا، ئۇلارنى ئۆز كۈچ-قۇۋۋىتىگە تەرك ئېتىدۇ.
3. زۇلۇمدىن قۇتۇلۇش، مۇستەقىللىققا ئېرىشىش ئۇزۇن مۇساپىلىك يول بولۇپ بۈگۈن ياكى ئەتىلا قولغا كەلتۈرگىلى بولىدىغان ئىش ئەمەس. بۇ يولدا ھاياجان، ھېسسىيات، غەزەپ، ئاچچىق، سەۋرسىزلىك ئىشقا يارىمايدۇ. بۇ يولدا چىدام، ئەقىل-پاراسەت، پەم، ئىدراك، يىراقنى كۆرۈش ئىقتىدارى ۋە ئىزچىللىق كېرەك. مۇستەقىللىقنىڭ ئىشىكىگە كېلىپ بولغان پەلەستىنلىكلەرنىڭ ئەھۋالىنى ھەممەيلەن ئوبدان بىلىدۇ. ئۇلارنى دۇنيا قوللىمايۋاتىدۇ، ئىسرائىلىيەدىن ھەققىنى ئېلىشقا ئۆز كۈچى يەتمەيۋاتىدۇ. مۇستەقىللىق دېگەن ھەركىمگە چىرايلىق ئاڭلىنىدىغان، ئېزىلگەن، مۇستەملىكىنىڭ دەردىنى بولغۇچە تارتقان خەلقنىڭ كۆڭلىنى خوش قىلىدىغان، چىرايىغا كۈلگە بېغىشلايدىغان چىرايلىق سۆز. ھەرقانداق ئۇيغۇر مۇستەقىللىقچىدۇر. ھەتتا خىتايدا يۇقىرى مەنسەپكە چىققان غالچى ئۇيغۇرلارمۇ «كاشكى، مۇستەقىل بولغان بولساق، چوڭ بىر خىتاي دۆلىتىنىڭ كىچىك ئەمەلدارلىرى بولغاندىن كۆرە، مۇستەقىل دۆلەتنىڭ دۆلەت ئەربابلىرى بولاتتۇقكەن» دېگەنلەرنى كۆڭلىدىن كەچۈرىدىغاندۇ، بەلكىم. دېمەك، مۇستەقىللىقنى خالىمايدىغان ئۇيغۇر يوق دېسەكمۇ بولىدۇ. ئەمما مۇستەقىللىق دېگەن قۇرۇق شوئارلار بىلەن، ئارزۇ-ئارمانلار بىلەن ئەمەلگە ئاشمايدۇ. مۇستەقىللىق ئۈچۈن ئىزچىل ئىشلەش تەلەپ قىلىنىدۇ، ئىلىم –مەرىپەت، كۈچ-قۇۋۋەت، پەم-پاراسەت تەلەپ قىلىنىدۇ. دۇنيادا ھەركىم ئىشلىگەن ئىشىنىڭ نەتىجىسىنى چوقۇم كۆرىدۇ، كېچىكىپ بولسىمۇ كۆرىدۇ. خورما دەرىخى تىككەن ئادەممۇ ئۇنىڭ خورمىسىنى ئۆزى كۆرمىسىمۇ، ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى كۆرىدۇ. (چۈنكى خورما دەرىخى يىگىرمە، ئوتتۇز يىلدىن كېيىن مېۋە بېرىدىغان دەرەخ بولۇپ، ئۇنى تىككەن ئادەمنىڭ ئۆمرق  كۆپ ھاللاردا  مېۋىنى كۆرۈشكە يەتمەيدۇ) خورما تىككەن ئادەم ئومۇمەن كېيىنكىلەر ئۈچۈن تىكىدۇ. بىزدە قىلغان ئەمگەكلىرىمنىڭ مېۋىسىنى ئەۋلادلىرىم كۆرسۇن دەيدىغان خالىس نىيەت ئومۇملاشقان چاغدا، بىزنىڭ ئىشىمىز چوقۇم غەلىبىگە قاراپ يول ئالىدۇ. بىزدە «قىلغان ئىشىمنىڭ نەتىجىسىنى مەن كۆرۈشۈم كېرەك، بولمىسا قىلمايمەن» دەيدىغان شەخسىيەتچىلىك ئىللىتى يوقىلىپ، ھەممىمىز خورما دەرىخى تىككەن ئادەمدەك سەۋرچان، چىداملىق، ھارماس بولۇپ يېتىلگەن چاغدا، بىزنىڭ ئىشىمىز راۋاج تېپىشى مۇمكىن.
شۇڭا، بىز ئالدى بىلەن ئۆزىمىزدە مۇستەقىللىق ئۈچۈن كېرەكلىك ئالدىنقى شەرتلەرنى ھازىرلىشىمىز، ئاندىن ئەۋلادلىرىمىزنى، نەسلىمىزنى مۇستەقىللىق ئۈچۈن كېرەك بولىدىغان ئىلىم –مەرىپەت ۋە ئاڭ – سەۋىيە بىلەن يېتىشتۈرۈشىمىز ۋە مۇستەقىللىققا تەييارلىشىمىز لازىم. ھەرقانداق ئىش كىچىكىدىن باشلىنىپ چوڭىيىدۇ، مۇستەقىللىق ئۈچۈن بېسىلغان ھەربىر قەدەمنى ھەرگىز ئاددىي سانىماسلىق، بو يولدا توختاپ قالماسلىق ۋە ئىزچىللىقنى قولدىن بەرمەسلىك كېرەك.
يەھۇدىيلار بۇنىڭدىن يۈز يىلدىن كۆپرەك ۋاقىت ئىلگىرى پەلەستىندە ئىسرائىلىيە دۆلىتىنى قۇرۇشنى پىلانلىدى، ئۇنى قۇرۇش ئۈچۈن ئۇلارغا توسقۇنلۇق قىلىپ تۇرۇۋاتقان ئوسمانىيلار دۆلىتىنى يىقىتىش شەرت ئىدى. چۈنكى ئوسمانىيلار دۆلىتى يەھۇدىيلار تەقدىم قىلماقچى بولغان كۆپ مىقداردىكى ئالتۇن- كۈمۈشنى، ئوسمانىيلار دۆلىتىنىڭ تاغدەك بولۇپ كەتكەن قەرزلىرىنى تۆلەپ بېرىش تەلىپىنى قەتئىيلىك بىلەن رەت قىلىپ، يەھۇدىيلارغا پەلەستىندىن بىر ئۇچۇم تۇپراقنىمۇ بەرمەيمىز، دەپ چىڭ تۇرغان ئىدى. ئەمما يەھۇدىيلار پەلەستىندە يەھۇدىي دۆلىتى قۇرۇش پىلانىدىن قەتئىي ۋازكەچمىدى، ئوسمانىيلار دۆلىتىدىن ئىبارەت ئۈچ قىتئەنىڭ ھاكىمىيىتى ئىلكىدە بولغان قۇدرەتلىك دۆلەتنى يېقىتىش نىيىتىدىن يانمىدى. پەرزەنتلىرىنى مۇشۇ يولدا ۋە مۇشۇ پىلاندا يېتىشتۈردى، نەتىجىنى تېز قولغا كەلتۈرۈشكە ئالدىراپ كەتمىدى، سەۋرچانلىق بىلەن، چىدامچانلىق بىلەن ئىزچىل كۈرەش قىلدى. تۈرك تارىخلىرىدا «ئوسمانىيلار دۆلىتىنى تيودور ھېرسىل ۋە ئىمانوۋىل قاراسۇدىن ئىبارەت ئىككى نەپەر يەھۇدى يىقىتقان» دەپ يازىدۇ. «پايتەخت ئابدۇلھەمىد» دېگەن كۆپ قىسىملىق فىلىممۇ بۇنى ئىسپاتلايدۇ. تيودور ھېرسىل بىلەن ئىمانوۋىل قاراسۇدىن ئىبارەت بۇ ئىككى نەپەر يەھۇدىي ئىسرائىلىيە دۆلىتى قۇرۇلۇشتىن يېرىم ئەسىردىن كۆپرەك ۋاقىت بۇرۇن ياشىغان ئادەملەر بولۇپ، ئۇلار قۇرۇلماقچى بولغان يەھۇدىي دۆلىتىنىڭ ئاساسىنى سالدى، ئاندىن ئىسرائىلىيە دۆلىتىنى بۇ ئىككى يەھۇدىينىڭ ئىرادىسىگە ۋارىسلىق قىلغان يەھۇدىي ئەۋلادلىرى قۇرۇپ چىقتى. يەھۇدىي دۆلىتىگە ئاساس سالغان مەزكۇر ئىككى يەھۇدىي مۇستەقىل يەھۇدىي دۆلىتىنى كۆرەلمىدى، ئەمما ئۇلارنىڭ ئەۋلادلىرى كۆردى ۋە ھۆر ياشاش پۇرسىتىگە ئىگە بولدى. مانا بۇ، بىزگە ئوخشاش مۇستەملىكىدە ئېزىلگەن بىر مىللەتنىڭ يېقىنقى زاماندا قولغا كەلتۈگەن نەتىجىسىدۇر. نەتىجە ئەنە شۇنداق پىلانلىق ھالدا، ئىزچىل ئىشلەش، ھارماي كۈرەش قىلىش، ئەۋلادلارنى شۇ يولدا يېتىشتۈرۈش، «قىلغان ئەمگەكلىرىمنىڭ نەتىجىسىنى مەن كۆرەلمىسەم قانداق بولىدۇ؟» دېمەي، «نەتىجىنى ئەۋلادلىرىم كۆرسۇن، ئاشۇلار ھۆر، ئەركىن ياشىسۇن، مەن ئاشۇلارنىڭ پارلاق كېلىچىكى ئۈچۈن ئىشلەي» دەيدىغان ئىزگۈ نىيەت ۋە پىداكارلىق بىلەن ئەمەلگە ئاشىدۇ.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
تىن تىننىڭ سەرگۈزەشتىلىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
قىسقىچە چۈشەندۈرۈلۈشى
بېلگىيەدىكى بىر كۈندىلىك گېزىتنىڭ داڭلىق مۇخبىرى ۋە ئاخباراتچىسى تىن تىن، يېنىدىن ھېچ ئايرىلمايدىغان ئاق يۇڭلۇق ئىتى مىلۇ بىلەن ئوخشىمىغان دۆلەتلەرگە ئاخباراتچىلىققا بارىدۇ. يولدا ۋە بارغان يەرلىرىدە، يامان كىشىلەر ئۇنىڭغا توسالغۇ بولىدۇ. چۈنكى ئۇ شۇ كىشىلەر پىلانلاۋاتقان ياكى قىلىۋاتقان جەمىيەتنىڭ قاراڭغۇ ئازگاللىرىدىكى ئادالەتسىز ئىشلارنى پاش قىلىدۇ. بارغانسېرى، بارغان يەرلىرىنىڭ كۆپىيىشى ۋە ۋاقىتنىڭ ئۇزىرىشى بىلەن، كاپىتان ئادوك، قوشكېزەك ساقچىلار دۈپوڭت ۋە دۈپوڭد، پروفېسسور ئاپتاپپەرەسلەر بىلەن يېقىن دوست بولۇپ قالىدۇ. ھەرقېتىم، نۇرغۇن مۇشەققەتلەرنى يېڭىپ، يامان نىيەتلەرنىڭ ئۈستىدىن غالىپ كېلىپ، ئەسكىلەرنىڭ ئەپتى-بەشرىنى يىرتىپ تاشلايدۇ ۋە بارغان يېرىدىن غەلىبە ۋە ھۆرمەت بىلەن قايتىپ كېلىدۇ.
ئارقا كۆرۈنۈشى
ئەرژې دەسلەپ ئۆزىدىن بۇرۇنقى كارتون رەسىمچى بىنيامىن رابىيې 1897-يىلى ئېلان قىلغان "تىن تىن لۈتىن" دىن ئىلھام ئېلىپ، مەشھۇر تىن تىننى بارلىققا كەلتۈرگەن. دېمىسىمۇ، تىن تىننىڭ كىيىملىرى رابىيېنىڭ باش قەھرىمانى تىن تىن لۈتىننىڭ كىيىملىرىگە ئوخشايدۇ.بىنيامىن رابىيېنىڭ "تىن تىن"ى ئەسلىدە مارتىن ئىسمىنىڭ قىسقارتىلمىسى ئىدى.
بۇ 24 لىنىيەلىك كارتون ئالبۇمدا، تىن تىن پۈتۈن دۇنيانى دېگۈدەك كېزىپ چىقىدۇ. بارغان يەرلىرىدە، شۇ يەرنىڭ شارائىتىغا ئاساسەن دېلو ئېنىقلايدۇ ۋە ھەر قېتىم غەلىبىلىك ۋەزىپىسىنى تۈگىتىدۇ. باشتا سۆۋىت ئىتتىپاقىدىن باشلانغان سەرگۈزەشتە، بىريۇسسىل ۋە فرانسىيەنىڭ تۇلۇز شەھرىدىن چىقىپ، ئافرىقىدىكى بېلگىيە مۇستەملىكىسى بولغان كوڭگونى كېزىپ، ئارقىدىن يەنە ئوتتۇرا شەرقتىكى ئەرەب چۆللىرىنى بېسىپ ئۆتۈپ، ئەينى ۋاقىتتىكى ياپون باسقۇنچىلىرى ئاستىدىكى جۇڭگوغا كىرىدۇ. ئەرژېنىڭ ئالاھىدە تەسەۋۋۇر كۈچى شۇنىڭ ئۈچۈن ئاجايىپ ھەيران قالارلىقكى، ئەرژې ئۆزى شۇنچىلىك ئېنىق سىزىپ چىققان بۇ كارتىنىلار ئەمەلىيەتتە، رەسسامنىڭ تەسەۋۋۇر دۇنياسىنىڭ نەتىجىسىدىن ئىبارەت. چۈنكى ئەرژې ھاياتىدا بۇ يەرلەرنىڭ ھېچ بىرىگە بېرىپ باقمىغان. كارتۇن ئالبۇمدا شۇ قەدەر ئەمەلىيەتكە ئۇيغۇن تەسۋىرلىيەلىشىدىكى سەۋەپلەردىن بىرى، ئەلۋەتتە، ئەرژېنىڭ كۆپ كىتاپ ئوقۇشى ۋە شۇ يەرلەرنى بېرىپ كۆرگەن كىشىلەردىن ياردەم سورىشىدىدۇر.
بۇ ئالبۇملاردا، كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان يەنە بىر ئىش، ھەرخىل تىپتىكى شۇ زاماندىكى ماشىنىلارنىڭ ھېچ نۇقسانسىز تولۇق تېپىلىشى. ئەرژېنىڭ ماشىنىلارغا بولغان ھەۋىسى ۋە بۇ ھەقتىكى تونۇشى كىشىنى قايىل قىلىدۇ.
دۇنيادىكى تەسىرى
تىن تىن ئالبۇملىرى چىقىشى بىلەنلا پۈتۈن دۇنيادا زور قىزىقىش قوزغايدۇ.بۇ كارتون ھېكايىلەر توپلىمى شەكسىز دۇنيادىكى ئەڭ ياخشى كارتون كىتاپلىرىنىڭ بىرى ھېساپلىنىدۇ. داڭلىق مۇخبىر، ئاخباراتچى تىن تىننىڭ سەرگۈزەشتىلىرى نۇرغۇن تىللارغا تەرجىمە قىلىنىدۇ ۋە مەخسۇس كىنولار ۋە بىر يۈرۈشلۈك كارتون فىلىملىرى ئىشلىنىدۇ.
تىن تىن جوڭگودا
1936-يىلى ئەرژې تىن تىننىڭ بەشىنچى سەرگۈزەشتىسى "كۆك نىلۇپەر"نى ئېلان قىلىدۇ. ھىندىستان پادىشاھىنىڭ ئوردىسىدا، شاھ دوستلۇقىدىن ھوزۇر ئېلىۋاتقان تىن تىن، سارايدا جۇڭگودىن كەلگەن بىر ئەلچىگە يولۇقىدۇ. مەلۇم بىر خىل زەھەر بىلەن زەھەرلىنىپ، ساراڭ بولۇپ قالغان بۇ ئەلچى تىن تىنگە "مىتسۇ خېراتۇ" ۋە "شاڭخەي" دېگەن ئىككى سۆزنى دىيىشتىن توختىمايدۇ. تىن تىن بۇ ئىشنىڭ ئالدىنقى سەرگۈزەشتىسى "پىرئەۋىننىڭ سىگارتى"دا پاش قىلغان زەھەر دېلوسى بىلەن چېتىشلىقى بارلىقىنى جەزىم قىلىدۇ ۋە دەرھال ئىتى مىلۇنى ئېلىپ، شاڭخەيگە مىتسۇخېراتۇنى ئىزدىگىلى يولغا چىقىدۇ. يولدا ۋە شاڭخەيدە نۇرغۇن توساقلارغا، زىيانكەشلىكلەرگە ئۇچرايدۇ. بۇ جەرياندا، مىتسۇخېرۇنىڭ شاڭخەيدىكى ياپونلۇق زەھەر ئەتكەسچىسى ئىكەنلىكىدىن خەۋەر تاپىدۇ. شاڭخەيدە، دەرياغا چۈشۈپ كەتكەن جاڭ فامىلىلىك بىر جوڭگولۇق بالىنى سۇدىن قۇتقۇزۇپ چىقىدۇ. ئۇنىڭغا رەھمىتىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن، جاڭ تىنتىنغا ياردەمچى بولىدۇ. ئەڭ ئاخىرىدا، بارلىق توسقۇنلۇقلارنى يېڭىپ چىقىپ، مىتسۇخېرو ۋە شاڭخەيدىكى ياپون باسقۇچىلىرىنى تېرە-پېرەن قىلىۋىتىدۇ. ئاخىرىدا، يەنە غەلىبە بىلەن، دوستى جاڭ ۋە باشقا جوڭگولۇق دوستلىرىدىن كۆزى قىيمىغان ھالدا خوشلىشىپ، بىريۇسسىلغا قايتىدۇ.
تىن تىننىڭ جوڭگودىكى سەرگۈزەشتىسى جوڭگولۇقلارنىڭ قاتتىق ئامراقلىقى ۋە ھۆرمىتىنى قوزغايدۇ. جوڭگوغا بېشىنى تىقىپ باقمىغان ئەرژې بىريۇسسىلغا ئوقۇشقا كەلگەن ياش رەسسام جوڭگولۇق يىگىت جاڭ جوڭشىن بىلەن تونۇشۇپ دوستلۇق ئورنىتىدۇ. ياپون باسقۇنچىلىرىنىڭ ۋەتىنىنى بېسىۋالغانلىقىغا قاتتىق نەپرىتى بار ياش كومۇنىست جاڭ ئەرژېگە تىن تىننىڭ جوڭگوغا بېرىش مەسلىھەتىنى بېرىدۇ. ۋە بۇ ئالبۇمدىكى بارلىق جوڭگوچە ئالاھىدىلىك بولغان رەسىملەرنى سىزىپ بېرىدۇ.ئىككى يىللىق ئوقۇشىدىن ۋەتەنگە قايتقان جاڭ 1981-يىلى، توپتوغرا 46 يىلدىن كىيىن، بىريۇسسىلدا دوستى ئەرژې بىلەن قايتا دىدارلىشىدۇ.
تىن تىن ۋە ئەرژېگە قارشى پىكىرلەر ۋە ئەرزلەر
"تىن تىن سۆۋىتتە" ئالبۇمىدا، ئەرژې بولشىۋىكلارنى قاتتىق چۈشۈرىدۇ ۋە ناھايىتى ۋەھشى تەسۋىرلەيدۇ. لېنىننىڭ كۆمۈپ قويغان "خەزنىسى" توغرىسىدا، ئەرژې ئۆزىنىڭ ئەينى ۋاقىتتا ياشلىق قىلىپ، خاتالاشقانلىقىنى ئېيتىدۇ. قانداقلا بولمىسۇن، سۆۋىت كومۇنستلىرىنىڭ ئەينى ۋاقىتتا قىلغان بۇلاڭ-تالاڭلىرى ھەققىدە ئاشكارىلىنىۋاتقان تارىخ ئەرژېنىڭ ئەينى ۋاقىتتا قىسمەن بولسىمۇ ھەقىقەتنى يازغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.
"تىن تىن سەرگۈزەشتىلىرى"نىڭ تولۇق توپلىمى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
خونسيو ئارىلى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> خونسيو ئارىلى بولسا ياپونىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، شىكوكۇنىڭ 103,000,000 نوپۇسىبار، 227,962.59 كۋادرات كىلومېتر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 33.45°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 133°30.
خاتىمە ئابلىمىت
خاتىمە ئابلىمىت
11- ھۇد
11- ھۇد ياكى 11- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 11- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 42. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 323 (كەبىسە يىللارى 324) كۈن بار.
قاراچى يېزىسى
قاراچى يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Qarachi Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئاقچى ناھىيىسى گە جايلاشقان.
رۇمەيسە بىنت مىلھان
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
رۇمەيسە بىنت مىلھان
ئىسلام دىنى مەدىنىگە تارقىلىشتىن خېلى بۇرۇنلا، رۇمەيسە ئۆزىنىڭ ياخشى مىجەزى، ئۆتكۈر زېھنى ۋە مۇستەقىل پىكىر قىلالايدىغانلىقى، پىكىرىنىڭ ئوچۇقلىقى بىلەن تونۇلغان ئىدى. باشقىلار ئۇنى رۇمەيسە، غۇمەيسە... قاتارلىق نۇرغۇن ئىسىملار بىلەن چاقىراتتى، ئەمما ئۇلار ئۇنىڭ لەقىمىدىنلا ئىبارەت ئىدى. بىر تارىخچىنىڭ ئېيتىشىچە، ئۇنىڭ ئىسمى سەھلە بولۇپ، كېيىنچە ئۇممۇ سۇلەيم دەپ ئاتالغان ئىدى. ئۇممۇ سۇلەيم دەسلەپتە مالىك ئىبنى نەزىرگە نىكاھلانغان، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مەشھۇر ساھابىلىرىدىن بىرى بولغان ئەنەس ئىبنى مالىك ـ دەل ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ مالىك ئىبنى نەزىردىن بولغان ئوغلى ئىدى.
ئۇممۇ سۇلەيم مەدىنىدىكى ئىسلامنى دەسلەپ قوبۇل قىلغانلاردىن ئىدى. ئۇ ھۆرمەتلىك پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مەدىنىگە تۇنجى تەشۋىقاتچى ياكى ئىسلام ئەلچىسى قىلىپ ئەۋەتكەن ـ بىلىملىك، ئىسلام دەۋىتىگە ئۆزىنى ئاتىغان، ئۇستا ناتىق مۇسئەب ئىبنى ئۆمەيرنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان ئىدى. ئۇ بىرىنچى ئەقەبە بەيئىتىدىن كېيىنكى ئىش ئىدى. بىرىنچى ئەقەبە بەيئىتىدە مەدىنىلىك 12 ئادەم مەككىنىڭ سىرتىدىكى ئەقەبەگە بېرىپ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا بەيئەت قىلغان، بۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇزۇن يىللاردىن بۇيانقى پەيغەمبەرلىك ۋەزىپىسىنى ئادا قىلىش يولىدىكى چوڭ ئىش ئىدى.
ئۇممۇ سۇلەيم ئېرى مالىك ئىبنى نەزىرنىڭ رۇخسىتىسىز ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلىشنى قارار قىلدى. مالىك ئۇ چاغدا مەدىنىدە يوق بولۇپ، ئۇ قايتىپ كەلگەندە ئائىلىسىدە بەزى ئۆزگىرىشلەر بولغانلىقىنى سېزىپ، ئايالىدىن:
— ياشىرىپ كەتكەندەك كۆرىنىسەنغۇ؟ — دەپ سورىدى.
— ياق، — دېدى ئۇممۇ سۇلەيم، — مەن ھازىر بۇ ئادەمگە (پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى دېمەكچى) ئىمان ئېيتتىم.
مالىك بۇنىڭدىن خۇشال بولمىدى، بولۇپمۇ ئايالى كىشىلەرنىڭ ئالدىدىلا ئۆزىنىڭ ئىسلامنى قوبۇل قىلغانلىقىنى ئاشكارا ئېلان قىلغىنىدا، ئوغلى ئەنەسكە يېڭى ئىماننىڭ كۆرسەتمىلىرىنى ئۆگەتكىنىدە قاتتىق غەزەپلىنىپ كەتتى. ئۇممۇ سۇلەيم ئوغلىغا «بىر ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق، مۇھەممەد ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بېرىمەن» دېيىشنى ئۆگەتتى. كىچىك ئەنەس ئىماننىڭ ئاددىي، ئەمما چوڭقۇر مەنىلىك ئېلانىنى ئېنىق ۋە قەتئىي ھالدا تەكرارلايتتى. ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ يولدىشى غەزەپتىن ئۆزىنى باسالماستىن، ئايالىغا:
— ئوغلۇمنى بۇزما! — دەپ ۋارقىرىدى.
— مەن ئۇنى بۇزمىدىم!— دېدى ئۇ قەتئىي ھالدا. شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ يولدىشى ئۆيدىن چىقىپ كەتتى. ئېيتىلىشىچە، ئۇ يولدا بىر دۈشمىنى بىلەن ئۇچرىشىپ قېلىپ ئۆلتۈرۈلگەن ئىكەن. بۇ خەۋەرنى ئاڭلاپ، ئۇممۇ سۇلەيم ئازراق بىئارام بولدى، ئەمما بەك قايغۇرۇپمۇ كەتمىدى. شۇنىڭدىن كېيىن ئۇ بارلىقىنى ئوغلى ئەنەسنىڭ ياخشى تەربىيىلىنىشى ئۈچۈن ئاتىدى. ھەتتا تارىخچىلار ئۇنىڭ ئەنەسنىڭ ماقۇللۇقىنى ئالماي تۇرۇپ، قايتا توي قىلمىغانلىقىنى رىۋايەت قىلىشىدۇ.
ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ تۇل قالغانلىقىنى ئۇقۇپ، ئەبۇ تەلھە دەپ ئاتالغان زەيد ئىبنى سەھل ئۇنىڭغا باشقىلاردىن بۇرۇنراق توي قىلىش تەكلىپى قويۇش قارارىغا كەلدى. ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ ئۇنى رەت قىلمايدىغانلىقىغا ئۆزىنىڭ مۇتلەق ئىشەنچى بار ئىدى. چۈنكى ئۇ كۈچلۈك، جاسارەتلىك، ناھايىتى باي، باشقىلارنىڭ ھەۋىسىنى قوزغايدىغان ھەشەمەتلىك ئۆيلىرى بار ئادەم بولۇپ، ماھىر چەۋەنداز، ئۇستا مەرگەن ئىدى. تېخىمۇ مۇھىمى، ئۇ ئۇممۇ سۇلەيمگە ئوخشاشلا، بەنۇ نەججار جەمەتىدىن ئىدى.
ئەبۇ تەلھە ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ ئۆيىگە قاراپ ماڭدى. يولدا كېتىۋېتىپ، ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ مۇسئەب ئىبنى ئۆمەيرنىڭ تەسىرىدە مۇسۇلمان بولغانلىقىنى ئەسلىدى. «ئۇنداق بولسا نېمە بوپتۇ؟— دېدى ئۇ ئۆز ـ ئۆزىگە —ئۇنىڭ يولدىشىمۇ كونا دىننىڭ سادىق مۇرىتى، مۇھەممەدكە ۋە ئۇنىڭ پەيغەمبەرلىكىگە قارشى چىققان ئادەم ئەمەسمىدى؟» ئەبۇ تەلھە ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ ئۆيىگە يېتىپ كەلدى. ئىشىكنى چەكتى، ئۇممۇ سۇلەيم كىرىشكە ئىجازەت بەردى، ئۆيدە ئوغلى ئەنەسمۇ بار ئىدى. ئەبۇ تەلھە ئۆزىنىڭ كېلىش سەۋەبىنى ئېيتىپ، ئۇنىڭغا توي قىلىش تەكلىپىنى قويدى.
— ئى ئەبۇ تەلھە! سىزگە ئوخشاش بىر ئادەمنىڭ تەكلىپىنى رەت قىلمايمەن، ئەمما سىز كاپىر، ئاللاھقا ئىشەنمەيسىز، شۇڭا سىز بىلەن توي قىلالمايمەن، — دېدى ئۇممۇ سۇلەيم.
ئەبۇ تەلھە: «ئېھتىمال ئۇ مەندىنمۇ بايراق ۋە ئابرۇيلۇقراق ئادەمگە ماقۇل بولۇپ بولغان، شۇڭلاشقا لەۋزىمنى قايتۇرماقچى بولۇۋاتىدۇ» دەپ ئويلىدى. ئاندىن ئۇنىڭغا:
— ئى ئۇممۇ سۇلەيم! مېنىڭ تەلىپىمنى رەت قىلىشقا نېمە سەۋەبچى بولدى؟ ئاق، سېرىق مېتاللار (ئالتۇن ـ كۆمۈشنى دېمەكچى) ئەمەستۇ؟ — دېدى.
— ئالتۇن ـ كۆمۈش؟ — سورىدى ئۇممۇ سۇلەيم سەل ھەيرانلىق ئارىلاشقان ئەيىبلەش ئاھاڭىدا. — ھەئە، — دېدى ئەبۇ تەلھە. ئۇممۇ سۇلەيم ئۇنىڭغا:
— مەن سىزگە قەسەم قىلىپ بېرەي، ئى ئەبۇ تەلھە! مەن ئاللاھقا ۋە ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرىگە شۇنداق دەپ قەسەم بېرىمەنكى، ئەگەر سىز ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلسىڭىز، مەن خۇشاللىق بىلەن ھېچقانداق ئالتۇن ـ كۆمۈشسىز سىزنىڭ ئايالىڭىز بولۇشقا رازىمەن، مەن سىزنىڭ ئىسلامنى قوبۇل قىلىشىڭىزنى ئۆزۈمنىڭ مېھرى قىلىمەن، — دېدى. ئەبۇ تەلھە ئۇنىڭ چوڭقۇر مەنىلىك سۆزلىرىنى چۈشەندى. ئۇ ئۆزىنىڭ ياغاچتىن ياسىۋالغان، ئۆز قەبىلىسىنىڭ كاتتىۋاشلىرى ئۆزلىرىنىڭ شەخسىي بۇتلىرىغا ئىخلاس قىلىپ، مۇھاپىزەت قىلغانغا ئوخشاش، ئۇنىڭغا كۆپ ۋاقتىنى ئىسراپ قىلىۋەتكەن بۇتلىرىنى ئەسلىدى. ئۇممۇ سۇلەيم ئۇنىڭغا بۇتقا ئىبادەت قىلىشنىڭ بىھۇدە ئاۋارىچىلىك ئىكەنلىكىنى چۈشەندۈرۈشنىڭ پۇرسىتى كەلگەنلىكىنى بىلىپ:
— ئى ئەبۇ تەلھە! سىز ئاللاھتىن باشقا ئىبادەت قىلىۋاتقان بۇتلىرىڭىزنىڭ يەردىن ئۆسۈپ چىقىدىغانلىقىنى بىلەمسىز؟ — دېدى.
— دەرەخنىڭ بىر پارچىسىنى نان پىشۇرۇش ۋە ئىسسىنىش ئۈچۈن قالاپ كۆيدۈرىۋېتىپ، قالغان پارچىسىغا ئىبادەت قىلسىڭىز ئەخمىقانىلىق ھېس قىلمامسىز؟ ئى ئەبۇ تەلھە! ئەگەر سىز بۇنداق ئەخمىقانە ئېتىقادتىن ۋاز كېچىپ، مۇسۇلمان بولسىڭىز، مەن خۇشاللىق بىلەن سىزنىڭ ئايالىڭىز بولۇشقا رازى بولىمەن، سىزنىڭ ئىسلامنى قوبۇل قىلىشىڭىزدىن باشقا ھېچ نەرسىنى تەلەپ قىلمايمەن.
— ئۇنداقتا كىم ماڭا ئىسلامنى ئۆگىتىدۇ؟ — سورىدى ئەبۇ تەلھە.
— مەن ئۆگىتىمەن، — جاۋاب بەردى ئۇممۇ سۇلەيم.
— ئىمان كەلىمىسىنى ئېيتىپ، بىر ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق ئىكەنلىكىگە، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاللاھنىڭ ئەلچىسى ئىكەنلىكىگە گۇۋاھلىق بېرىسىز، ئاندىن ئۆيىڭىزگە بېرىپ بۇتلىرىڭىزنى چېقىپ تاشلىۋېتىسىز.
ئەبۇ تەلھە قايتىپ كېتىپ، ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ سۆزلىرىنى چوڭقۇر مۇلاھىزە قىلدى، ئاندىن ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ يېنىغا قان ـ قېنىغا پاتمىغان ھالدا قايتىپ كەلدى ۋە:
— مەن سىزنىڭ تەكلىپىڭىزنى چىن كۆڭلۈمدىن قوبۇل قىلدىم، بىر ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئاللاھنىڭ ئەلچىسى دەپ گۇۋاھلىق بېرىمەن، — دېدى.
شۇنداق قىلىپ ئۇممۇ سۇلەيم بىلەن ئەبۇ تەلھەنىڭ تويى بولدى، ئۇنىڭ ئوغلى ئەنەس ناھايىتى خۇشال بولۇپ كەتتى. مۇسۇلمانلار دائىم مۇنداق دەيتتى: «بىز ھازىرغىچە ئۇممۇ سۇلەيمنىڭكىدىنمۇ قىممەتلىكرەك ۋە ياخشىراق مەھرىنى ئاڭلاپ باقمىدۇق، ئۇ ئىسلامنى ئۆزىنىڭ مېھرى قىلدى.»
بەشىكتاش
بەشىكتاش ئىستانبۇلدىكى بىر رايۇن.
رۇمەيسە بىنت مىلھان
رۇمەيسە بىنت مىلھان
ئۇممۇ سۇلەيم ئۆزىنىڭ بار كۈچىنى ۋە تالانتىنى ئىسلام ئىشلىرى ئۈچۈن ئاتىغان يېڭى ئېرىدىن ناھايىتى خۇشاللىق ھېس قىلدى. ئەبۇ تەلھە ئىككىنچى ئەقەبە بەيئىتىدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا بەيئەت قىلغان 73 ئادەمنىڭ بىرسى ئىدى. يەنە بىر رىۋايەتتە ئۇنىڭ بىلەن ئايالى ئۇممۇ سۇلەيممۇ بار ئىدى. ئۇنىڭدىن باشقا ئاياللاردىن نۇسەيبە بىنت كەئب ۋە ئەسما بىنت ئەمىر قاتارلىقلارمۇ ئەقەبەدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا بەيئەت قىلغان ئىدى.
بەشىكتاش
بۇ يەر ئىنتايىن تەرەققى قىلغان.
رۇمەيسە بىنت مىلھان
رۇمەيسە بىنت مىلھان
— يا رەسۇلۇللاھ! ۋەدە بېرىمەنكى، بۇ باغنى ئاللاھ تائالانىڭ يولىدا سەدىقە قىلىۋېتىمەن.
بەشىكتاش
بارباروس ھايرەتتىن پاشا خاتىرە مۇنارى:
رۇمەيسە بىنت مىلھان
رۇمەيسە بىنت مىلھان
ئەبۇ تەلھە ۋە ئۇممۇ سۇلەيم باشقىلارغا ئۈلگە بۇلارلىق بىر ھەقىقىي ئىسلامىي ئائىلە قۇرۇپ، بارلىقىنى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا، مۇسۇلمانلارغا ۋە ئىسلام ئىشلىرىغا بېغىشلىدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام دائىم ئۇلارنىڭ ئۆيىگە كېلىپ تۇراتتى. بەزىدە ناماز ۋاقتى كېلىپ قالسا، ئۇممۇ سۇلەيم بەرگەن بىر پالازنىڭ ئۈستىدە ناماز ئوقۇيتتى. بەزى چۈش ۋاقىتلىرى ئۇلارنىڭ ئۆيىدە يېتىپ ئارام ئالاتتى. ئۇ ئۇخلىغان چاغدا، ئۇممۇ سۇلەيم ئۇنىڭ پىشانىسىدىكى تەرلەرنى سۈرتەتتى. بىر قېتىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام چۈشلۈك ئۇيقىسىدىن ئويغىنىپ، ئۇنىڭدىن: — ئى ئۇممۇ سۇلەيم! نېمە قىلىۋاتىسەن؟ — دەپ سورىدى.
بەشىكتاش
دولما باخچە سارايى:
رۇمەيسە بىنت مىلھان
رۇمەيسە بىنت مىلھان
—مەن تەر تامچىلىرىنى سىزدىن چىققان بەرىكەت ھېسابلاپ، سۈرىتىۋاتىمەن، — دەپ جاۋاب بەردى ئۇ.
يەنە بىر قېتىم پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇلارنىڭ ئۆيىگە باردى. ئۇممۇ سۇلەيم ئۇنىڭغا خورما ۋە سېرىق ماي بىلەن داستىخان سالدى، ئەمما پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭغا ئېغىز تەگمىدى، ئۇ روزا تۇتۇۋالغان ئىدى. ئۇ پات ـ پات ئوغلى ئەنەستىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا تاغارلاپ خورما ئەۋەتىپ تۇراتتى. باشقىلار پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۇممۇ سۇلەيمگە ۋە ئۇنىڭ ئائىلىسىگە ئالاھىدە ھېسداشلىق قىلىدىغانلىقىنى بايقاپ، ئۇنىڭ سەۋەبىنى سورىغىنىدا، ئۇ:
— ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ قېرىندىشى مېنىڭ يېنىمدا ئۆلتۈرۈلگەن، — دەپ جاۋاب بەرگەن ئىدى.
ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ ئۇممۇ ھەرام دەپ ئاتىلىدىغان بىر ھەمشىرىسى بار بولۇپ، ئۇ مەشھۇر ساھابە ئۇبادە ئىبنى سامىتنىڭ ئايالى ئىدى. ئۇممۇ ھەرام بىر دېڭىز ئۇرۇشىدا دېڭىزدا ئۆلۈپ كېتىپ، سېپرۇسقا دەپنە قىلىنغان ئىدى. ئۇممۇ سۇلەيمنىڭ يولدىشى ئەبۇ تەلھەمۇ ئۈچىنچى خەلىفە ئوسماننىڭ دەۋرىدە بىر دېڭىز ئۇرۇشىدا شېھىت بولۇپ، دېڭىزغا دەپنە قىلىندى.
ئۇممۇ سۇلەيممۇ ئۇرۇشلاردىكى غەيرىتى ۋە قەھرىمانلىقلىرى بىلەن تونۇلغان ئىدى. ئوھۇد غازىتى جەريانىدا، ئۇ كۆڭلىكىنىڭ قېتىغا بىر خەنجەرنى ئېسىپ يۈرۈپ، يارىدارلارغا سۇ بەردى، ھالىدىن خەۋەر ئالدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا قىلىنغان ھۇجۇملار بەك كۈچىيىپ كەتكەن چاغدا، بار كۈچى بىلەن ئۇنى قوغدىدى. خەندەك غازىتىدا، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنىڭ بىر خەنجەر كۆتۈرۈۋالغانلىقىنى كۆرۈپ، ئۇنى نېمە قىلىدىغانلىقىنى سورىدى، ئۇ:
— ئاللاھ شۇ ئارقىلىق سەندىن رازى بولسۇن! — دېدى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام.