cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Wi-Fi
Wi-Fi تېخنىكىسى ھەقىقەتەن قولايلىق تېخنىكا، لىكىن بۇ قولايلىقلار نۇرغۇن بىخەتەرلىك مەسىلىلىرى بەدىلىگە كەلگەن. ھازىرغىچە تېخى بىرەر بىخەتەرلىك يوچۇقى ئوچۇق ئاشكارە ئاشكارىلانمىغان بولسىمۇ، ئەسلى تېخنىكىسى ۋە دەلىللەش جەريانىنىڭ ئاددىيلىقى، دۆلىتىمىز ئىزچىل ھالدا بىخەتەرلىك مەسىلىسى دەپ قاراپ كەلدى. مۇشۇ كۆز قاراش تۈپەيلى، Wi-Fi تېخنىكىسىنىڭ دۆلىتىمىزگە كىرىشى تېخىمۇ تەسكە توختىغان، دەسلەپتە ھەتتا دۆلىتىمىزدە ئىشلىتىش چەكلەنگەن. …
2003-يىلى 5-ئايدا دۆلىتىمىز مەجبۇرى ئىجرا قىلىنىدىغان GB 15629.11/1102-2003 ئۆلچىمىنى ۋە ئۆزى مۇستەقىل تەتقىق قىلىپ چىققان، بىخەتەرلىكى ئىنتايىن كۈچلۈك بولغان WAPI سىمسىز تور تېخنىكىسىنى ئىلان قىلغان.
تورداشلار بەلكىم، «شۇنچە قولايلىق Wi-Fiنى چەكلەتكۈزگىدەك WAPI دىگەن زادى قانداق تېخنىكىدۇ؟» دەپ ئويلاۋاتقان بولۇشى مومكىن. شۇڭا بۇ ھەقتىمۇ ئىككى ئىغىز سۆزلەپ ئۆتۈپ كىتەي.
2003-يىلى ئىلان قىلىنغان WAPI تېخنىكسى (ئۇيغۇرچە تولۇق ئاتىلىشى: سىمسىز قىسمى تور پەرىقلەندۈرۈش ۋە مەخپىيەتلىك ئاساسى قۇرۇلمىسى تېخنىكىسى) بولسا، Wi-Fi غا ئوخشاپ كىتىدىغان سىمسىز تور تېخنىكىسى بولۇپ، دۆلىتىمىز ئۆزى تەتقىق قىلىپ چىققان، مۇستەقىل بىلىم مۈلۈك ھوقوقىغا ئىگە بولغان سىمسىز قىسمى تور بىخەتەرلىك ئۆلچىمى. بۇ Wi-Fi غا ئانچى ئوخشاپ كەتمەيدىغان تور ۋە مەخپىيەتلىك كىلىشىمىنى ئىشلىتىدىغان بولۇپ، ئەڭ چوڭ پەرقى يەنىلا بىخەتەرلىك مەخپىيلەشتۈرۈش تېخنىكىسى ئوخشىمايدۇ. خەلىقئارا ئالاقە تورى بىخەتەرلىكى تۈپەيلى، دۆلىتىمىز ئىزچىل ھالدا WAPIنىڭ بىردىنبىر خەلىقئارالىق ئۆلچەم بولۇشىنى كۈچلۈك تەشەببۇس قىلىپ كەلدى. دەل مۇشۇ سەۋەبتىن Wi-Fi تېخنىكىسى دۆلىتىمىزنىڭ ئىتراپ قىلىشىغا ئىرىشەلمىگەن.
دۆلىتىمىز ئەسلى 2004-يىلى 6-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن باشلاپ WAPI ئۆلچىمىنى مەجبۇرى ئىجرا قىلماقچى بولغان (بۇنداق بولغاندا «پىچىۋىتىش» تولۇق ئىجرا قىلىنىدۇ دىگەن گەپ.) بىراق Intel قاتارلىق ئامىرىكا شىركەتلىرىنىڭ ھەتتا ئامىرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ قارشى تۇرۇشىغا ئۇچىرىغان. تاكى 2009-يىلى 6-ئايغا كەلگەندە WAPI تېخنىكسى شۇ يىللىق ISO/IECJTC1/SC6 ئۆلچەم يىغىنىدا ئامىرىكا، ئەنگىلىيە، فىرانسىيە قاتارلىق دۆلەتلەرنىڭ قوشۇلىشى بىلەن خەلىقئارا ئۆلچەمگە يىقىنلاشقان.
2010-يىلى سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىقىنىڭ ئەڭ يېڭى بەلگىمىسىدە، WAPI ئىقتىدارىنى قوشۇلغان يانفونلارنىڭ بازارغا كىرىشىگە بولىدىغانلىقىنى ئىلان قىلغان. بۇنىڭدا تەلەپ قىلىنغان پىرىنسىپ بولسا، بۇ ئۈسكۈنىلەر WAPI تورى بار ئورۇنلاردا WAPI ئارقىلىق تورغا كىرسە بولىدۇ، ناۋادا WAPI سىگىنالى بايقالمىغاندا ئاندىن Wi-Fi نى ئىشلىتىپ تورغا ئۇلانسا بولىدۇ. لىكىن ساپ Wi-Fi بولغان يانفونلار يەنىلا بازارغا سىلىنسا بولمايدۇ…
مەنبەسى: كۆك كەپتەر تور تېخنىكىسى
ئورخان پامۇك
left|thumb|ئورخان پامۇك
تۈرك يازغۇچى فېرىت ئورھان پامۇك 2006-يىلى نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشىپ، نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن ئەڭ ياش يازغۇچىلاردىن بىرى بولدى. ئۇنىڭ كىتابلىرى 58 تىلغا تەرجىمە قىلىندى ۋە 100 گە يېقىن دۆلەتتە نەشر قىلىندى. ئۇ، يازغۇچىلىقتىن باشقا ھېچقانداق ئىش بىلەن مەشغۇل بولمىدى.
ئورھان پامۇك 2005-يىلى «Prospect» ژۇرنىلى تەرىپىدىن دۇنيانىڭ 100 زىيالىيسى ئوتتۇرىسىدا كۆرسىتىلدى، 2006-يىلى بولسا «TIME» ژۇرنىلى تەرىپىدىن دۇنيا بويىچە ئەڭ مەشھۇر 100 كىشى قاتارىغا كىرگۈزۈلدى.
ئورھان پامۇك، 1952-يىلى 7-ئىيۇن ئىستانبۇلدا زەردار بىر ئائىلىدە دۇنياغا كەلدى. دادىسى ئىبم زاۋۇتىنىڭ تۈركىيە شۆبىسىدە باش دىرېكتور بولغان گۈندۈز پامۇك، ئانىسى 1700-يىللاردا گىرىتكە ۋالىي بولغان ئىبراھىم پاشىنىڭ نەسلىدىن بولغان شەكۈرە خانىمدۇر.
ئورھان پامۇك «جەۋدەت ئەپەندى ۋە ئۇنىڭ ئوغۇللىرى»(1982) ناملىق كىتابىدا ئوتتۇرىغا قويغىنىدەك ئۆي ۋە ئائىلىدە ئىستانبۇلنىڭ نىشانتاشى مەھەللىسىدە ئۆسۈپ چوڭ بولدى. كېچىكىدىن تارتىپلا رەسسام بولۇشنى ئارزۇ قىلىپ روبېرت ئوتتۇرا مەكتىپىدە ئوقۇدى. ئىستانبۇل پەن-تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇۋاتقىنىدا مېمار ياكى رەسسام بولالمايدىغانلىقىنى قارار قىلىپ مەكتەپنى تاشلىۋەتتى. داۋاملىق كېلىش شەرت بولمىغانلىقتىن يېزىقچىلىققا تېخىمۇ كۆپ ۋاقىت ئاجرىتالىشىم مۇمكىن، دەپ قاراپ ئىستانبۇل ئۇنىۋېرسىتېتى ژورنالىستلىق ئىنىستىتۇتېغا ئوقۇشقا كىردى ۋە شۇ ئىنستىتۇتنى پۈتتۈردى. بىراق، «قار» رومانىنىڭ سىرتىدا بۇ كەسىپتە ھېچ ئىشلەپ باقمىدى. ئورھان پامۇك 1982-يىلى ئايلىن تۈرەگەن خانىم بىلەن توي قىلدى. 1991-يىلى «رۈيا» ئىسىملىك بىر قىزى دۇنياغا كەلگەن بۇ ئەر-خوتۇن 2001-يىلى ئاجرىشىپ كەتتى. ئورھان پامۇكنىڭ ئاكىسى شەۋكەت پامۇك ئىقتىساد تارىخچىسى بولۇپ، بوغازئىچى ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇتقۇچىلىق قىلماقتا.
1985-1988-يىللىرى ئارىسىدا ئىئوۋا ئۇنىۋېرسىتېتى تەرىپىدىن بېرىلگەن «International Writing Program»(IWP) ناملىق كۇرسقا قاتناشتى. بۇنىڭدىن مەقسەت، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىن كەلگەن ۋە كەلگۈسىگە ئۈمىد بىلەن قاراشتا تۈرتكىلىك رول ئوينايدىغان يازغۇچىلارنىڭ ئامېرىكىنىڭ كۈندىلىك ھاياتى بىلەن تونۇشۇپ چىقىشى ۋە كىتابلىرىنى يازالايدىغان شەرت-شارائىتقا ئېرىشتۈرۈش بولۇپ، ئورھان پامۇكنىڭ ئۆز تەبىرى بويىچە ئېيتقاندا، كۇرستىن كېيىن، ئۇنىڭ «ھاياتىدا زور بۇرۇلۇش ھاسىل بولدى». تۇنجى كىتابىدىن ئېتىبارەن مەملىكەت ئىچى ۋە سىرتىدا مۇكاپاتلارغا ئېرىشتى. كىتابلىرى ھەم كۆپ سېتىلدى ھەم ئەدەبىي جەھەتتىن ئاممىنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا ئېرىشتى.
ئورھان پامۇكنىڭ يازغۇچىلىق ھاياتى 1974-يىلى باشلاندى. 1979-يىلى تۇنجى رومانى بولغان «قاراڭغۇلۇق ۋە يورۇقلۇق» ناملىق رومانچىلىق مۇسابىقىسىدە بىرىنچى دەرىجىلىك مۇكاپاتنى مەھمەت ئەرئوغلۇ بىلەن ئورتاقلاشتى. يەنە شۇ رومانى 1982-يىلى «جەۋدەت ئەپەندى ۋە ئوغۇللىرى» تېمىسى ئاستىدا قايتىدىن نەشر قىلىندى، ھەمدە بۇ قېتىم 1983-يىلى شۇ ناملىق ئەسىرى ئارقىلىق «ئورھان كەمال رومان مۇكاپاتى»غا ئېرىشتى.
ئورھان پامۇكنىڭ شۇنىڭدىن كېيىن يازغان كىتابلىرى ئۇدا نۇرغۇنلىغان مۇكاپاتقا ئېرىشتى. ئاپتورنىڭ «تىۋىشسىز ئۆي» ناملىق ئىككىنچى رومانى 1984-يىلى «مادارالى رومان مۇكاپاتى»غا ئېرىشتى. بۇ روماننىڭ فرانسۇزچە تەرجىمىسى بولسا 1991-يىلى «Prix de la Découverte Européenne مۇكاپاتى» غا ئېرىشتى. 1985-يىلى نەشر قىلىنغان «ئاق قەلئە» ناملىق رومانى 1990-يىلى ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىدا «Independent Award for Foreign Fiction مۇكاپاتى»غا ئېرىشتى ۋە تۈركىيە سىرتىدا ئاپرورنىڭ كەڭ تونۇلۇشىدا تۈرتكىلىك رول ئوينىدى.
ئورھان پامۇك، 2002-يىلى نەشر قىلىنغان «قار» ناملىق ئەسىرىنى، تۈركىيىنىڭ ئېتنىك ۋە سىياسىي مەسىلىلىرى ئىشلەنگەن «سىياسىي رومان» دەپ تەرىپلىمەكتە. ئاپتورنىڭ «قار» ناملىق ئەسىرى ئامېرىكىدا 2004-يىلى «2004-يىللىق ئەڭ ياخشى كىتابتىن بىرى» دەپ تونۇشتۇرۇلدى. ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ تۈركىيە سىرتىدا تېخىمۇ شۆھرەت قازانىشقا باشلىدى. 1998-يىلى نەشر قىلىنغان «مېنىڭ ئىسمىم قىزىل» ناملىق ئەسىرى 24 تىلغا تەرجىمە قىلىندى ۋە 2003-يىلى ئىرېلاندىيىنىڭ دۇنياغا داڭلىق «International IMPAC Dublin Literary Award مۇكاپاتى» غا ئېرىشتى.
رومانلىرىنىڭ سىرتىدا يازمىلىرىدىن ۋە دىئالوگلىرىدىن تاللانمىلار ۋە ھېكايىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان «باشقىچە رەڭلەر»(1999) ۋە ئۆمەر قاۋۇر رېژىسسورلۇق قىلغان «سىرلىق يۈز» ناملىق فىلىمنىڭ سېنارىيىسى(1992) بار. بۇ سېنارىيە، يازارنىڭ 1990-يىلى نەشر قىلدۇرغان «قارا كىتاب» ناملىق رومانىدىكى بىر بۆلۈمگە ئاساسەن يېزىلغان.
ئورھان پامۇكنىڭ يازغۇچىلىق كەسپى 2006-يىلى 12-ئۆكتەبىردە «نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتى»غا ئېرىشىش بىلەن يۇقىرى پەللىگە يەتتى، ھەمدە «نوبېل مۇكاپاتى»غا ئېرىشكەن تۇنجى تۈرك گراژدانى سۈپىتىدە تارىخ بېتىدىن مەڭگۈلۈك ئورۇن ئالدى.
سىركونىي
left|thumb|250px ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
پوچېركا
پوچېركا بولسا ئانتروپوتومىيە
ئىلام ۋىلايىتى
ئىلام ۋىلايىتى (پارس تىلى: استان ایلام، كۇرد تىلى: پارێزگای ئیلام) بۇلسا ئىران دىكى بىر ۋىلايىت 2011 نوپۇس بار،ئىلامىڭ 557,559 نوپۇسىبار، يەر مەيدانى 20,133 كۇۋادىرات كىلومەتىر. ئۇنىڭ پايتەختى ئىلام شەھەرى بولسا.
ماۋرىتىئۇس
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|ماۋرىتىئۇس left|thumb|دۆلەت بايرىقى
ماۋرىتىئۇس بولسا ئافرىقا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا لۇئىس پورتى، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا لۇئىس پورتى. دۇلات تىلى بولسا ئىنگلىز تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ ئانەروئود جۇگنائۇتھ. ئازىركى باش ۋەزىر ناۋىن رامگوئولام. بۇ دۇلات 1968 يىلى 3 ئاينىڭ 12 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 2 مىڭ 040 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 1 مىللىئون 264 مىڭ.
خوشۇت ناھىيىسى
خوشۇت ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. خوشۇتنىڭ يەر مايدانى 12،753 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 60،000.
تارىخ
خۇشۇت خەن سۇلالىسى دەۋرىدە بوستان دۆلىتىنىڭ يېرى ئىدى. شەرقتىن خەن سۇلالىسىدىن كېيىن كىنگىت دۆلىتىگە قارىغان. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە كىنگىت تۇتۇق مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە قاراشەھەر مەھكىمىسىگە قارىغان. مىنگونىڭ 28 - يىلى (1939 - يىلى) خوشۇت باشقۇرۇش ئىدارىسى تەسىس قىلىنغان. مىنگونىڭ 35  - يىلى (1946  - يىلى) ناھىيىگە كۆتۈرلۈپ، قاراشەھەر ۋالىي مەھكىمىسىگە قارىغان. 1954 - يىلى بايىغۇلىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىغا قارايدىغان بولغان.
جۇغراپىيە
خۇشۇت ناھىيىسى تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىي ئېتىكىگە، قاراشەھەر ئويمانلىقىنىڭ شەرقىي شىمال قىسمىغا جايلاشقان. شەرقىي جەنۇبىي تەرىپى توخسۇن ناھىيىسى بىلەن، جەنۇبىي تەرىپى  باغراش ناھىيىسى، لوپنۇر ناھىيىسى بىلەن، غەربىي شىمال تەرىپى خېجىڭ ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 152.8 كىلومېتىر. شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 141.8 كىلومېتىر. ئومۇمىي كۆلىمى 12 مىڭ  900 كۋادرات كىلومېتىر. بۇ ناھىيىگە 1 بازار،  5  يېزا، 21  كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ئۇنىڭ تەۋەسىدە ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى 2 - شىسىنىڭ 2 تۇەن - مەيدانى بار. ناھىيە بازىرى بىلەن ئۈرۈمچى شەھىرىنىڭ ئارىلىقى 380 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 57  مىڭ 200، بۇنىڭ ئىچىدە موڭغۇللار  9.25% نى، ئۇيغۇرلار  14.51% نى، خەنزۇلار  66.45% نى، باشقا مىللەتلەر  9.79% نى تەشكىل قىلىدۇ.      يېرىنىڭ غەربىي شىمال تەرىپى ئېگىز، شەرقىي جەنۇب تەرىپى پەس. ئۈچ تەرىپى تاغ، بىر تەرىپى سۇ، بۇنىڭ ئىچىدە تاغلىق 51.1% نى، تۈزلەڭلىك  47.2% نى، قۇملۇق  1.7% نى تەشكىل قىلىدۇ. قاراشەھەر دەرياسى، سۈزۈكسۇ دەرياسى، ئۇششاقتال دەرياسى قاتارلىق دەريا، ئېقىنلار بار بولۇپ، يەر ئۈستى سۇ بايلىقى مىقدارى 213 مىليون كۇب مېتىر، تۈزلەڭلىك رايونلىرىدىكى يەر ئاستى سۈيىدىن پايدىلىنىش  مىقدارى  20  مىليارد 100 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ئۆسۈملۈكلەردىن قارلەيلىسى، قانتېپەر، چاكاندا، چۈچۈكبۇيا، ياۋا كەندىر، بامبۇك قاتارلىقلار بار. قېزىلما بايلىقلىرىدىن تۇز، تازىلانغان شور، گرانىت تاش، فوسفورلۇق تاش، بارىت، ھاك تېشى، چىرىمتال، مەمەر تاش، تاشپاختا، كۆمۈر، ئاليۇمىن، ئالتۇن، مىس قاتارلىقلار بار.  خوشۇت ناھىيىسىنىڭ ئىقلىمى چوڭ قۇرۇقلۇق خاراكتېردىكى ئىسسىق بەلۋاغنىڭ قۇرۇغاق ئىقلىمىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 8.7℃، ئەڭ يۇقىرى بولغاندا  39.2℃ قا چىقىدۇ. ئەڭ تۆۋەن بولغاندا- 31.6℃ قا چۈشىدۇ. يىلدا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 59.2 كۈن  30℃ دىن يۇقىرى ئىسسىق بولىدۇ. قۇياشنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 3132.0 سائەت. 10℃ يىغلىما تېمپېراتۇرىسى 3605.7℃، قىروسىز مەزگىل  184 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 75.1 مىللىمېتىر. سۇنىڭ ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2247.2 مىللىمېتىر.   بۇ ناھىيە يېرىم دېھقانچىلىق، يېرىم چارۋىچىلىق ناھىيىسى ھېسابلىنىدۇ. ھازىر 10 مىڭ گېكتار (150 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر، 74 مىڭ  500 گېكتار (1 مىليون  117 مىڭ مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا بولىدىغان قاقاس يەر. 21 مىڭ 600 گېكتار (324 مىڭ مو) ئورمانلىق،  592 مىڭ  800 گېكتار (8  مىليون 892  مىڭ مو) ئوتلاق بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، كېۋەز، شال، ئاپتاپپەرەس، قېزىلچا،پەمىدور قاتارلىقلار بار. چارۋىدا كالا، قوي، ئات ئاساس قىلىنىدۇ. سانائەت جەھەتتە دورىگەرلىك، قۇرۇلۇش ماتېرىياللىرى، يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىق كەسىپلەر بار.  خۇشۇت ناھىيىسىدە قاتناش ۋە خەۋەرلىشىش بىرقەدەر قولايلىق. 314 - دۆلەت تاشيولى ناھىيە تەۋەسىدىن كېسىپ ئۆتىدۇ. ناھىيە، يېزىلارنىڭ تاشيوللىرى تەرەپ - تەرەپكە تۇتىشىپ كەتكەن. ئوپتىكىلىق خەۋەرلىشىش، پروگراممىلىق تېلېفون قاتارلىق زامانىۋى ۋاسىتىلەر قوللىنىلدى.
ساياھەتچىلىك
مەدەنىي يادىكارلىق ئىزلىرىدىن چۇقۇ قەدىمكى شەھىرى خارابىسى، شىنتاران قەدىمكى شەھىرى خارابىسى، نىنا قەدىمكى شەھىرى خارابىسى، تاغاچى تۇراسى خارابىسى، دەنزىل قەدىمكى شەھىرىدىكى تۇرا خارابىسى قاتارلىقلار بار. داڭلىق مەنزىرىلىك جايلاردىن شىخەيزى سۇ ئۈزۈش كۆلى، قىزىلتاي جەنۇبىي بۇغدا كۆلى ساياھەت رايونى قاتارلىقلار بار.
يېڭىئۆستەڭ يېزىسى
يېڭىئۆستەڭ يېزىسى دىگەن سۆزلۈك كۆپ خىل مەنە تۈرىنى ئىپادىلىگەن، تۆۋەندىكى مەنە تۈرلىرى بويىچە كۆرۈڭ:
26- ئۈمىد
26- ئۈمىد ياكى 26- ئاپرېل ۋە ياكى 4- ئاينىڭ 26- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 116. (كەبىسە يىللاردا 117.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 249 كۈن باردۇر.
نامسىز بارماق
left|thumb| نامسىز بارماق بولسا ئانتروپوتومىيە
VBScript
Microsoft Visual Basic Scripting Edition (قىسقارتىلمىسى VBS) بولسا Visual Basic ئائىلىسىدىكى يېڭى ئەزا.
ئۇ Microsoft Internet Explorer نىڭ تور ئابۇنتلار بۆلىكىدىكى تايانچ تىل (WEB客户机脚本语言) ۋە Microsoft Internet Information Service (قىسقارتىلمىسى IIS) تور مۇلازىمىتىرى تايانچ تىلى (WEB服务器脚本语言) نى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئەگەر سىز ئاللىقاچان Visal Basic نى ئۆگىنىپ بولغان بولسىڭىز، ئۇ ھالدا سىزگە VBS نى ئۆگىنىش قىيىنغا توختىمايدۇ، كۆزىڭىزگە نۇرغۇن كودلار تونۇش بىلىنىدۇ، ئەگەر سىز Visual Basic نى ئۆگەنمىگەن بولسىڭىزمۇ چوڭ مەسىلە يوق، چۈنكى VBS ناھايىتى ئاسان ۋە چۈشىنىشلىك تىل.
VBS دا تۆۋەندىكىدەك ئىشلارنى قىلغىلى بولىدۇ.
1. ھېسابلاش
VBS بىزگە يېتەرلىك ماتېماتىكىلىق فۇنكسىيەنى تەمىنلەپ بەرگەن.
2. ھۆججەت ۋە ھۆججەت قىسقۇچ بىر تەرەپ قىلالايدۇ.
3.Windows نى باشقۇرالايدۇ.
4. Word، Excel، PowerPoint ۋە Office ھۆججەتلىرىنى بىر تەرەپ قىلالايدۇ.
مەسىلەن، Word، Excel ھۆججىتى قۇرۇش كودى :
SERVER.CREATEOBJECT("WORD.APPLICATION") WORD SERVER.CREATEOBJECT ("EXCEL.APPLICATION") EXCEL
5. سانلىق مەلۇمات ئامبىرىنى بىر تەرەپ قىلالايدۇ.
6. Windows Media Player نى تەڭشەپ ئىشلەتكىلى ۋە خالىغانچە باشقۇرغىلى بولىدۇ.
7. رەسىم بىر تەرەپ قىلالايدۇ.
8. مۇلازىمىتىر بۆلىكى تېخنىكىسى: Active Server Page (قىسقارتىلمىسى ASP)
9. سىستېما ئىقتىدارلىرىنى تەڭشەپ ئىشلەتكىلى بولىدۇ. ( مەسىلەن ئاۋازلىق پاراڭلىشىش، چايخانا)
باش بارماق
باش بارماق بولسا ئانتروپوتومىيە
شەرىئەت
شەرىئەت / شەرﺋ ۋە شارﯨﺌ (الشَّرِيعَةُ / الشَّرْعُ وَالشَّارِعُ): ئەرەب تىلىدا: «سۇ ئالىدىغان جاي، يول» دېگەن مەنىدە بولۇپ، ئىستىلاھتا: «ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرلىرى ئارقىلىق بەندىلىرىگە نازىل قىلغان ئەقىدە، ئەخلاق ۋە ئادابلارنى، شۇنداقلا ناماز، روزا، زاكات ۋە ھەج كەبى ئىبادەتلەرنىڭ ئەھكاملىرىنى، تۈرلۈك مۇئامىلىلەر، جىنايەتلەرنىڭ جازالىرى، سوت، ھۆكۈم ۋە مىراس تۈزۈمى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىسلام قانۇنى ۋە تۈزۈمى»دىن ئىبارەت.
بەشكېرەم يېزىسى
بەشكېرەم يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر شەھىرىگە تەۋە يېزا بۇلۇپ، قەشقەر شەھىرىنىڭ شەرقىي قىسمىغا جايلاشقان. قەشقەر رايونىغا 12 كىلومېتىر ، قەشقەر كونا شەھەر ناھىيە بازىرىغا 33 كىلومېتىر كېلىدۇ. پۈتۈن يېزىنىڭ ئومۇمىي كۆلىمى 299 مىڭ 500 مو، تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 45 مىڭ مو. 6757 ئائىلە، 33944 ئادەم بار.بەشكېرەم ئۇيغۇر تىلىدا «باياشات جەننەت» دىگەن مەنىدە. مېۋە-چېۋە تۈرلىرىنىڭ سۈپىتى شىنجاڭ بويىچە 1-ئورۇندا تۇرىدۇ باغۋەنچىلىكنى ئاساس قىلغان باغۋەنچىلىك چوڭ يېزىسى.
مەمۇرىي كەنتلەر
بەشكېرەم يېزىسىغا تەۋە
ئىقتىسادى
يېقىنقى يىللاردا بەشكېرەم يېزىسى جۇغراپىيەلىك بايلىق ئەۋزەللىكى، يېزا ئىگىلىك كەسىپ قۇرۇلمىسىنى تەڭشەپ مۇناقى ئۈزۈم، ئەنجۈر، قارا ئۆرۈك ئاساس قىلغان ئۆزگىچە باغۋەنچىلىك كەسپىنى نۇقتىلىق راۋاجلاندۇرغان. يىلنىڭ ئاخىرىغا قەدەر يېزا بويىچە باغ كۆلىمى 43 مىڭ موغا يەتكەن، كۆلىمى 1 مىليون 467 مىڭ تۈپ كۆچەت تىكىلگەن، باغۋەنچىلىكتىن كىرگەن ئوتتۇرچە ھەر گېكتار باغۋەنچىلىك تېرىلغۇ يەر كۆلىمىنىڭ 95.5 ىنى ئىگىلەيدۇ. مۇناقى ئۈزۈم ئاساس قىلىنغان داڭلىق ماركىلىق مەھسۇلاتلار مەملىكەت ئىچى ۋە سىرتىدا سېتىلىدۇ. 2003-يىلى بۇ يېزىنىڭ ئىچكى ئۆلكىلەرگە سېتىلغان ئۈزۈم 10 مىڭ توننىغا يەتكەن، پاكىستان، مۇستەقىل دۆلەتلەر بىرلەشمىسىدىكى دۆلەتلەرگە 3000 توننىدىن ئارتۇق ئېكىسپورت قىلنغان. يىل بويى سىرتتا سودا قىلغان، ئىشلەمچىلىك قىلغىلى كەلگەنلەردىن ئازكەم 4600 دىن كۆپرەككە يەتكەن.
شەكىللەنگەن مۇئەييەن كۆلەمگە ئىگە ھەمدە نىسپىي مۇقىم بولغان ئورمانچىلىق، باغۋەنچىلىك تېخنىكىسىنى سىرتقا چىقىرىش ۋە سودا ئاساس قىلىنغان ئەمگەك كۈچى چىقىرىش قوشۇنى بار. 2003-يىلى يېزا بويىچە يېزا ئىقتىسادىي ئومۇمىي كىرىمى 64 مىليون 288 مىڭ يۈەن، بۇنىڭ ئىچىدە باغۋەنچىلىكتىن قىلىنغان كىرىمى 23 مىڭ 274 مىڭ 400 يۈەنگە يېتىدۇ. ئەمگەك-مۇلازىمەت چىقىرىش كىرىمى 28 مىڭ 245 مىڭ 800 يۈەن مەھسۇلات قىممىتى يارىتىپ، ساياھەتچىلىك كىرىمى 200 مىڭ بۇلۇپ، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان ئوتتۇرىچە ساپ كىرىمى 1967 يۈەن بولغان. بۇ يېزىنىڭ ئۇل ئەسلىھە ۋە ئېتىز-ئېرىق سۇ ئىنشائاتى ئەسلىھەلىرىنى مۇكەممەللەشتۈرۈش، تەپسىلىي خەۋەر، قاتناش قولايلىقى، تەرەققىيات ۋەزىيىتى كۈچلۈك.
باشقىلار
بۇ يېزىنىڭ ئەۋزەل شارائىتىغا تاينىپ باغۋەنچىلىكنى داۋاملىق قۇدرەت تاپقۇزۇپ مېۋە-چېۋە ماكانىنىڭ زاپاس مىقدارنى كۆپەيتىپ، كۆپلەپ سېتىش زەنجىرىنى شەكىللەندۈرۈش شۇنىڭ بىلەن بىرگە ئەمگەك كۈچلىرىنى سىرتقا چىقىرىش، ساياھەتچىلىكىنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى يولغا قويۇش بىلەن بەشكېرەم يېزىسىنى ئىسمى-جىسمىغا لايىق «باياشات جەننىتى» قىلىپ قۇرۇپ چىقىش.
ئاللاھ
thumb|ﷲ ﷲ ، ئىسلام ئىتىقادىدا بىر، قارىمۇقارشىسى، ئوخشىشى ۋە شىرىكى بولمىغان ئىلاھتۇر.
ئاللاھ ئىسمى ئىسلامدا كامال، جامال ۋە جالال سۈپەتلەر ئىپادە قىلغان پۈتۈن مەنىلەرنىڭ تامامىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئاللاھ ئىسمىنى مىزراھى يەھۇدىيلەر، باھائىلەر، ئەرەبچە سۆزلىشىدىغان ئورتودوكىس ۋە كاتولىك خىرىستىيانلار، تۈركىيەدە ياشىغۇچى بەئزى خىرىستىيانلار ۋە تۈركىيەدە پائالىيەت يۈرگىزىدىغان بەئزى خىرىستىيان مىسيونېرلارمۇ قوللىنىدۇ.
مۇسۇلمانلار، ئاللاھ كەلىمىسىنىڭ ئارقىسىدىن جەللە جالالەھۇ (ئۇنىڭ شانى ئىنتايىن بۈيۈكتۇر) ۋەيا تەئالا (ئۇلۇغ) دېگەندەك ماقتىغۇچى سۆزلەر قوللىنىلىدۇ.
لاتىنچە ئاتالغۇلار تىزىملىكى
بۇ بەت پەقەت كەڭ قوللىنىلغان ياكى ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ مۇھىم بولغان لاتىنچە ئىپادىلەش تىزىملىكى («veni, vidi, vici»). بۇ سۆزلەرنىڭ بەزىلىرى گرېتسىيە سۆزلىرىنىڭ لاتىنچە تەرجىمىسى بولۇپ ، بۇنىڭدىكى ئەڭ چوڭ سەۋەب قەدىمكى رىمدا نۇتۇق ۋە ئەدەبىيات تەرەققىي قىلىشتىن خېلى بۇرۇنلا گرېتسىيەنىڭ نۇتۇق ۋە ئەدەبىيات جەھەتتە تەرەققىي قىلغانلىقىدۇر. بۇ تىزىملىكتە A ھەرىپىدىن E ھەرىپىگە لاتىنچە ئىپادىلەر بار. ئاساسلىق تىزىملىك ​​ئۈچۈن لاتىنچە ئىبارىلەرنىڭ تىزىملىكىنى كۆرۈڭ. باشقا ھەرپلەردىن باشلانغان سۆزلەر ئۈچۈن لاتىنچە ئىبارىلەر تىزىملىكى (F-O) ۋە لاتىنچە ئىبارىلەر تىزىملىكى (P-Z) نى كۆرەلەيسىز.
A
خۇرسەن قىلىنغان بىرىدىن
Ab ovo usque ad mala
تۇخۇمدىن ئالمىغىچە (باشتىن ئاخىرىغىچە دېگەن مەنىدە. رىملىقىلارنىڭ ئەنئەنىۋىي تاماق تەرتىبىگە مۇۋاپىق ھالدا، Horatius قۇر 1.3)
Absentem lædit, qui cum ebrio litigat
مەست بىلەن ئۇرۇشقان ئادەم، ئورنىدا يوق بىرىسىنى ئۇرىدۇ. (Publius Syrus, Sentences)
Ab uno disce omnes
Bir şeyden her şeyi öğren (Bir tek örnekle ya da gözlemle çıkarımlarda bulunulabileceği anlatılır, Virgilius, Aeneid)
Abusus non tollit usum
Suistimal düzgün kullanmayı iptal ettirmez. (yani bir şey suistimal edilince onun düzgün kullanımını etkilememelidir)
Ab imo pectore
Ab inconvenienti
Ab initio
Başlangıçtan
Ab Jove principium
Jüpiter'le başlayalım
Abyssus abyssum invocat
Uçurum uçurumu çağırır. (Bir hata diğerlerinin doğmasına sebep olur)
A cane non magno saepe tenetur aper
Yabandomuzu hep kendinden küçük köpeklere yem olur
Accipe Hoc
Bunu al.
Acta est fabula
Oyun bitti (Caesar Divi Filius Augustus'un son sözleri)
Acta non verba
Hareket, söz değil. (ABD Ticari Deniz Akademisi mottosu)
Actibus immensis urbs fulget massiliensis
Marsilya şehri, müthiş eylemlerle ışıltı saçıyor.
Actio libera in causa
Nedeninde serbest hareket.
Ad astra
Yılıdızlara doğru
a Deucalione
Dökalyon'dan beri (çok uzun zamandan beri anlamında)
A divinis
Kutsal şeylerin dışında
Ad augusta per angusta
Doruklara doğru dar yollardan (Başarı kolay kazanılmaz) (Hernani, Victor Hugo - sahne IV)
Adequatio intellectus et rei
Aklın ve gerçeğin uyumu (Gerçekin bir tanımı.)
Ad libitum
Kendi isteğine bağlı olarak (ad lib. olarak kısaltılır)
Ad fontes
Kaynaklara doğru
Ad gloriam
Ad hoc
Ad hominem
Ad impossibilia nemo tenetur
Hiç kimse yapamayacağı şeyler için söz vermemelidir.
Ad majorem Dei gloriam
Tanrı'nın ihtişamlı görkemi için (Haçlıların, Cizvitlerin ve Şikago Üniversitesinin mottosu)
Ad kalendas graecas
Grek Kalendas'ta. (Kalendaslar Romalı'dır, bu yüzden bu deyim var olmayan bir tarihi belirtir: çıkmaz ayın son
çarşambası)
Ad litteram
Harfi harfine
Ad multos annos !
Nice yıllara!
Ad nauseam
Mide bulandırana kadar (kabak tadı vermek)
Ad oculos
Kendi gözlerinle (Bariz, herkesin gözü önünde anlamında)
ھەسەن بەسرىي
(ئەرەبچە: الحسن البصري/الحَسَنُ بنُ أَبِي الحَسَنِ يَسَارٍ البَصْرِيُّ الأَنْصَارِيُّ) ئەلھەسەن ئىبنى يەسار ئەلبەسرىي ئەلئەنسارىي (ئەبۇ سەئىد). (ھىجرىيە 21 – 110 / مىلادىيە 642 – 728) كاتتا تابىئىن. يۈكسەك چوققىلاردىن بىر چوققا، چوڭ ئىماملاردىن بىر ئىمام، زامان نادىرلىرىدىن بىر نادىر، ئۆز زامانىسىدا قەلبلەرنى ھەيرەتتە قالدۇرغان، 13 ئەسىر ئۆتۈپمۇ ھالا قەلبلەرنى ھەيرەتتە قالدۇرۇۋاتقان بىر زات.
لاتىنچە ئاتالغۇلار تىزىملىكى
A
Ad patres
ھەسەن بەسرىي
پەرھىزكار ۋە تەقۋالىقتا روشەن مۆجىزە، ئىلىمدا چەكسىز دېڭىز، پاساھەت ۋە باياندا يېگانە بىر چوققا، ئىسلامنىڭ پۈتۈن تارىخىدىكى ئەڭ بۈيۈك ئىسلام ۋائىزى، تابىئىنلار سەردارىدۇر. بەسرە مۇپتىسى بولغان ھەدىسشۇناس ئالىم.
لاتىنچە ئاتالغۇلار تىزىملىكى
A
Eskilerin yanına (Ad patres'e göndermek: öldürmek)
Ad perpetuam memoriam
Sonsuz anısına (Genelde-nın sonsuz anısına olarak kullanılır ve adı anılan kişinin ölümünden uzun yıllar sonra
dahi hatırlanması dileğidir)
Adsum
Buradayım (Absumun zıddı)
Adversus solem ne loquitor
Ad vitam æternam
Sonsuz bir hayat için
Addendum, çoğul addenda
Eklenecek şey(ler)
Ad victoriam
Zafere (Daha çok zafer için olarak tercüme edilir, Romalılar savaşta böyle bağırırlardı.)
Hasta nefes aldıkça, umut vardır. (Erasmus, Adages, 2.4.12)
A.E.I.O.U. (« Austria Est Imperare Orbi Universo. »)
(5 sesli harf) Avusturya tüm dünyayı yönetmeli (Habsbourg mottosu ; Almancası: « Alle Erde Ist Oesterreich
Untertan. »)
Ære perennius (exegi monumentum aere perennius)
Tunçtan daha sağlam bir yapı diktim. (Horatius, Odes, III, 30)
Age quod agis !
Tanrı'nın kuzusu (İsa için kullanılır)
Alea iacta est
Zarlar atıldı. (Jül Sezar)
Alibi
Başka yerde (Hukuk terimi: Zanlının suçun işlendiği tarihte başka bir yerde olduğunu göstermesiyle yaptığı savunma)
Hiçbir şey kanatları olandan daha hafif değildir. (Pontifical Katolik Üniversitesi dövizi)
Alis volat propris
Kendi kanatlarıyla uçar (Oregon'un dövizi. Alis volat propriis olarak da söylenir.)
Süt annesi
Alter ego
Bir başka kendi
A mari usque ad mare
Bir denizden diğer denize (Kanada'nın resmi mottosu)
Amantes sunt amentes
Aşıklar delidir.
Amicus certus in re incerta cernitur
Arkadaşlar kötü günde belli olur.
Amor est vitae essentia
Aşk hayatın özüdür. (Robert B. Mackay)
Amor omnia vincit
Aşk her güçlüğü yener.
Amor patriæ nostra lex
Vatan sevgisi kuralımızdır/yasamızdır
A posteriori
Deneysel verilerden yola çıkarak
A priori
Deneyden önce
Aquila non capit muscas
Kartallar sinek avlamazlar. (Erasmus, Adages, 3.2.65)
Argumentum ad hominem
Tartışmanın kalitesi, tartıştığın kişinin kalitesine bağlıdır
Argumentum baculinum
Ars est celare artem
Gerçek sanat sanatı gizli tutabilmektir
Ars gratia artis
Sanat için sanat (MGM film şirketinin mottosu)
Ars longa, vita brevis
Sanat uzun, yaşam kısa
Ars similis casus
Sanat tesadüfe benziyor (Ovide)
Asinus asinorum in sæcula sæculorum
Yüzyılların gördüğü eşeklerin en eşeği.
Asinus asinum fricat
Eşek eşeğe sürtüyor (birbirlerine aşırı iltifat edenlere söylenir)
Eşek ata bakıyor.
Audaces fortuna juvat
Talih cesaret edene güler.
Hakkımızı aramaya cesaret ediyoruz. (Alabama şehir mottosu, 1923)
Audere est facere
Audi, vide, tace, si vis vivere
Dinle, gör, sus, eğer yaşamak istiyorsan
Audiatur et altera pars
Diğer tarafı da dinleyelim (Mahkeme gibi yerlerde söylenir)
Auri sacra fames
Altına duyulan tiksinç açlık (Virgilius, Énéide, III, 57)
Aut Cæsar, aut nihil
İmparator ya da hiç! (Cesar Borgia mottosu)
Aut disce aut discede
Selamlar Sezar, ölecekler seni selamlıyor! (Dövüşten önce gladyatörlerin selamı, bkz. Suétone, Claude, 21)
Avaro omnia desunt, inopi pauca, sapienti nihil
Cimrinin her şeyi, fakirin bazı şeyleri eksiktir, bilgin'in ise hiçbirşeyi eksik değildir.
Ave Europa nostra vera Patria
Selam Avrupa! Gerçek anavatanımız! (Pan-Avrupa görüşü mottosu)
Ave Maria
Selam Meryem (Roma Katolik Duası, İsa'nın annesi Meryem'e.)
B
Barba non facit philosophum
Sakal felsefe yapmaz (Plutarkhos'tan alıntı)
Barbarus hic ego sum quia non intellegor ulli
Beni burada barbar sayıyorlar, çünkü beni anlamıyorlar.
Beati pauperes spiritu
Ruhu kutsanmış olanlar fakirlerdir (Matta İncili)
Bellum omnium contra omnes
Herkesin herkesle savaşı (Thomas Hobbes, devletin doğasını açıklamak için kullanılan kelime grubu)
Bene diagnoscitur, bene curatur
İyi teşhis etmek, iyi tedavi etmektir.
Beneficium accipere libertatem est vendere
Yapılan iyiliği kabul etmek özgürlüğünü satmaktır.
Bis dat, qui cito dat
Hızlı vermek, iki defa vermektir. (Desiderius Erasmus, Adages, 1.8.91)
Bis repetita placent
Tekrar eden baştan çıkartır.
Bis repetita non placent
İki kez tekrar eden artık baştan çıkarmaz. (Horatius, Şiir Sanatı, 365. dize)
Bona diagnosis, bona curatio
İyi teşhis, iyi ilaç.
Bona fide
İyi niyetle
Bona valetudo melior est quam maximæ divitiæ
Sağlıklı olmak en iyi zenginliklere bile yeğdir.
Bonitas non est pessimis esse meliorem
İyi olmak en kötüden daha iyi olmak anlamına gelmez.
Bonum commune communitatis
Toplumun ortak çıkarı
Bonum vinum lætificat cor hominum
İyi şarap, insanı neşelendirir (tam tercümesi kalbini neşelendirir)
Brevitatis causa
Kısaca söyle
C
Cacoethes scribendi
Camera obscura
Canis Canem Edit
Köpek, köpek yer. (Kimsenin güvende olmadığı durumlar için kullanılır)
Canis sine dentibus vehementius latrat
Dişsiz köpek daha kuvvetli havlar (havlayan köpek ısırmaz)
Anı yaşa, günü yakala.
Carpe effingo
Modayı yaşa, trendleri yakala.
Carpe modo
Anı yaşa, Anı yakala.
Carpe noctem
Geceyi yaşa.
Carpe mortem
Ölümü yaşa.
Carpe diem, quam minimum credula postero
Günü yakala, yarına olabildiğince az güven.(Horatius, Carmina, 1.11.8)
Carthago delenda est
Kartaca'yı yıkmak gerek.
Castigat ridendo mores
Savaş nedeni (savaşı tetikleyecek durum)
Causa mortis
Ölüm nedeni
Cave canem
Dikkat, köpek var. (Pompei'de bir evin girişinde mozaik üzerinde bulunan yazı)
Caveat emptor
Alıcı uyanık olsun!
Cave ne cadas
Düşüşe hazırlıklı ol (gelenek olarak bir zafer sırasında imparatorun arkasında duran kölenin söylediği sözler)
Cessante ratione legis cessat ipsa lex
Yasanın mantığı bittiyse, yasa bitti demektir. (Yasanın uygulama mantığı bittiyse ya da çağdaş koşullara artık cevap vermiyorsa yasa yararsız hale gelir.)
Cetera quis nescit?
Gerisini kim bilmez?
Açlık her yemeğin baharatıdır. (Marcus Tullius Cicero, De Finibus, 2.90)
Circa
Citius, Altius, Fortius
Daha hızlı, daha yukarı, daha güçlü (olimpik motto)
Coelum non animum mutant qui trans mare currunt
Denizi aşan insanlar ruhlarını değil, (üzerlerindeki) gökyüzünü değiştirirler.
Cogitationis poenam nemo meret
Kimse düşüncesinden dolayı cezayı haketmez.
Cogito ergo sum
Collige virgo rosas
Topla, genç kız, çiçekleri. (bkz. Carpe diem)
Concordia civium murus urbium
Vatandaşlar arasında uyum, işte bir şehrin surları budur.
Condemnant quod non intellegunt
Anlamadıklarını mahkûm ederler.
Conditio sine qua non
Gerekli şart
Confer
-e danışın, -e başvurun (cf. diye kısaltılır)
Contraria contraiis curantur
Consuetudinis vis magna est
Adetlerin önemi büyüktür.
Consuetudo altera natura est
Adetler (alışkanlıklar) ikinci bir doğadır. (Marcus Tullius Cicero, Tusculanes, 2.17.40)
Karşıtlıklar karşıtlıklara iyi gelir (çivi çiviyi söker)
Corpus delicti
Mağdurun cesedi (bir cinayet işlendiğinde)
Corpus separatum
Ayrı beden (siyasi açıdan bir yerin egemenliğinde olmayan topraklar)
Credo quia absurdum
İnanıyorum, çünkü saçma. (Tertullian'ın yanlış anlaşılmış sözü. Orijinali: et mortuus est Dei Filius prorsus
credibile quia ineptum est Tanrı'nın oğlu öldü, kısacası, inanılabilir çünkü uygunsuz. Yani Tanrı'nın oğlunun
ölmesi o kadar saçmadır ki bu mantığa sığmaz, ancak inanca dayanabilir.)
Cui bono ?
Ne çıkarla? (Cinayet kime yarar?, Marcus Tullius Cicero, Pro Milone, 12.32)
Cuius regio, eius religio
Öyle prens, öyle din. (halkının dinine karar verebilen prensler için)
Yanılmak tüm insanlara özgüdür. (Marcus Tullius Cicero, Philippiques, 12.2.5) (cf. Errare humanum est)
Cura ut valeas!
Kendine özen göster!
Curriculum vitæ
Yaşam yolu (CV)
D
Dabit deus his quoque finem
Bu da geçer. (Vergillius)
Damnant quod non intelligunt
Anlamadıkları şeyleri kınarlar.
De facto
Fiilî olarak
De gustibus et coloribus, non disputandum
De jure
Hukuken.
De minimis non curat prætor
Preator'lar küçük şeylerle ilgilenmezler.
De mortuis nihil nisi bene
Ölüler hakkında yalnızca iyi şeyler konuşulmalıdır.
De omni re scibili et quibusdam aliis
Bütün bilinebilir ve bazı diğer şeyler hakkında (15. yy. İtalyan okulu)
De profundis clamavi
Uçurumun dibinden haykırdım!
Decet imperatorem stantem mori
Delicta juventutis meæ
Gençlik hatalarım.
Deliriant isti Romani
Bu Romalılar deliler! (Asterix ve Obelix çizgi romanlarında kullanılır)
Deo juvante
Tanrı'nın yardımıyla. (Monako sloganı)
Desipere est juris gentium
Ölçüsüzlük insanların hakkıdır.
Deus ex machina
Dictum meum pactum
Sözüm sözdür.
Diem perdidi
Günümü kaybettim. (Roma İmparatoru Titus)
Dies irae
Kıyamet günü.
Hep yaşayacakmış gibi öğren,yarın ölecekmiş gibi yaşa.
Divide et impera
Böl ve yönet (başka bir biçimi: Divide ut imperes; yönetmek için böl)
Dixi
Dedim. (Söyleyeceklerim bu kadardı anlamında sözün sonunda söylenen popüler söz)
Docendo discimus
Öğreten öğrenir.
Docendo disco,scribendo cogito
Öğreterek öğreniyorum, yazarak düşünüyorum.
Doctus cum libro
Kitabıyla bilgin. (Kendileri bir şey bilmeyip, hazır bilgiyi sunmaya çalışanlar için kullanılır)
Dominus vobiscum
Senyör sizinle olsun.
Dona nobis pacem
Bize barış/huzur ver!
Draco dormiens nunquam titillandus
Uyuyan bir ejderhayı asla gıdıklama. (Harry Potter serisindeki Hogwarts Okulu'nun sloganı)
Kader, onu kabul edene yol verir, reddedeni ezer geçer. (Kader hakkında tipik stoacı söylem)
Vatan için ölmek tatlı ve güzeldir. (Horatius)
Dum spiro,spero
Nefes aldığım sürece umut ediyorum.
Dum vivimus servimus
Duo testis bene benedata!
İki adet testisi var, uygundur! (Papa seçiminden önce en yaşlı Kardinal'in, Papa adayının kadın olmadığını kesinleştirmek için delikli sandalyede testislerini muayene ettikten sonra sarfettiği söz. Bu adet 9.yy'dan beri uygulanıyor )
Duos habet et bene pendentes!
İki tane var ve düzgün sarkıyorlar.(Bayan Papa Jeanne'dan beri yeni Papa seçilirken yapıldığı söylenen cinsiyet kontrolünde Papa'nın bayan olmadığını doğrulayan söz.)
Dura lex, sed lex
Kurallar katıdır, ama kuraldır.
E
E fructu arbor cognoscitur
Ego primum tollo,nominor quoniam leo
En büyük parçayı ben alıyorum,çünkü benim adım arslan(Phaedrus)
E pluribus unum
Birlik çeşitlilikten gelir ya da birlik güçtür(ABD arması üzerinde)
Ecce homo
İşte insan(Ponce Pilate,İsa'yı kalabalığa takdim ederken)
Editio princeps
Hata insana mahsustur.
Errare humanum est,perseverare diabolicum
Hata insana mahsustur,ancak hata yapmakta diretmek şeytancadır.(Lucius Annaeus Seneca)
Esse quam videri
Öyle görünmek değil, öyle olmak. (Sallust)
Est quaedam flere voluptas
Ağlamak da bir zevktir.(Ovidius)
Et alii
Ve diğerleri(et al. veya e.a. diye kısaltılır.)
Et cætera
Ve diğer şeyler(etc.diye kısaltılır.)
Ex abstracto
Ex falso sequitur quodlibet
Yanlıştan yola çıkıp her istediğimiz sonuca varırız.(Yanlış önermeden yola çıkarak herhangi bir önermeye varılabileceğini söyleyen mantık kuralı)
Ex nihilo
Hiçbir şeyden yola çıkarak
Ex nihilo nihil fit
Ex oriente lux
Işık doğudan yükselir (Işık'tan kültür kastedilmiştir)
Ehil olana güven
F
Faber est suae quisque fortunae
Herkes kendi kaderini yazar. (Appius Cladius Caecus)
Fabricando fit faber
Pratik mükemmelleştirir.
Facilius est multa facere quam diu
Birçok şey yapmak hayat boyu sadece bir şey yapmaktan daha kolaydır.
Facito aliquid operis, ut semper te diabolus inveniat occupatum
Hep çalışın ki şeytan geldiğinde sizi meşgul görsün. (Aziz Jerome)
Fac simile
Benzer bir şey yap. (Faks sözcüğü buradan türemiştir)
Mutlu hata
Felix qui potuit rerum cognoscere causas
"Şey"lerin derinliklerine inebilenlere (nedenleri anlayabilene) ne mutlu! (Virgilius)
Fere libenter homines id quod volunt credunt
Kural olarak, insan olmasını umduğu şeye inanır.
Festina lente !
Yavaşça acele et!
Fiat lux !
Fide, sed cui vide
Güven, ancak önlemini de al. <İtimat kontrole mani değildir.>
Finis coronat opus
Sonuç, araçları meşru kılar. (Başarı için her yol mubahtır gibi)
Flagrante delicto
Suçüstü
Florebo quocumque ferar
Taşındığım her yerde çiçek açacağım.
Fluctuat nec mergitur
Yalpalar, ama asla batmaz (Paris şehrinin mottosu)
Fortes fortuna juvat ou Audaces fortuna adiuvat
Fraus latet in generalibus
Genellemeden hata doğar.
G
Gladius legis custos
Kılıç yaşamın koruyucusudur. (Paris Adalet Sarayı'nın girişinde kazılı döviz, silahlı kuvvetlerin hukuk için çalışması gerektiğini anlatır)
Grammatici certant
Bilginler kendi aralarında bu konuda anlaşamamışlardır.
Gutta cavat lapidem non vi, sed sæpe cadendo
H
Vücudun senindir (Hukuk yasası)
Habemus papam
Bir papamız var
Habent sua fata libelli
Kitaplar kendi kaderlerine sahiptir
Hannibal ante portas ya da Hannibal ad portas
Hannibal kapıda (Tartışmaya zaman yok, savaşmalı anlamında)
Hic et nunc
Burada ve şimdi
Hic et ubique terrarum
Burada ve dünyanın her yerinde (Sorbonne dövizi)
Hic Rhodus, hic salta
İşte Rodos, atla!
Hoc signo vinces
Hodie mihi, cras tibi
Homines quod volunt credunt
İnsanlar inanmak istediklerine inanırlar.
Homo homini lupus
İnsan insanın kurdudur.
Homo sum, humani nil a me alienum puto
İnsanım, ve insani olan hiçbir şey bana yabancı değildir.
Hora fugit, stat jus
Zaman geçer, hukuk kalır.
Horribile dictu
Humanius est deridere vitam quam deplorare
Hayata gülmek hayat için ağlamaktan daha insani bir davranıştır.
I
İbid
Aynı yerde
İd est
Idem
Aynı şey
Id est genus hominum
İşte insan cinsi böyledir (Terentius)
Ignorantia iuris nocet
Hukuk bilmemek zarar verir.
Ignorantia juris neminem excusat
Hukuk bilmemek özür olamaz.
Ignorantia legis non excusat
Kuralları bilmemek özür olamaz.
Ignoti nulla cupido
Bilmediğimizi arzulamayız (Ovidius'un dizesi)
Şüphe zanlıya yarar.
In medio tutissimus ibis
Orta yol en güvenlisidir (Ovidius)
In extenso
Tam içerikle
In fine
Sonunda
In girum imus nocte et consumimur igni
Gecenin içinde dönüyoruz, ateş bizi yutuyor (Lat. sağdan ve soldan okunuşu aynı)
In medias res
Şeylerin ortasından (Edebiyat, film gibi alanlarda anlatıma olayın ortasından başlama tekniği)
In medio stat virtus
Erdem ortada durur, uçlarda değildir. (Yedi Bilge Tapınağı'nın kapısında yazılı aşırıya kaçmamayı öğütleyen söz)
In ovo
In partibus
Aslı: "in partibus infidelium" (sadık olmayanların şehrinde)
In silico
20. yy.'da ortaya çıkan terim, bilgisayarla yapılan anlamında. (Zıt: in vivo, in vitro)
İn situ
Aynı yer üzerinde
In solis sis tibi turba locis
Issız yerlerde kendin için bir evren ol.
Şarabın içinde gerçek vardır (şarap gerçekleri ortaya döktürür)
İn vitro
Deney yapılan ortamda, laboratuvarda.
İn vivo
Canlı içinde, yaşamın içinde
Incredibile dictu
Söylemesi inanılmaz
Increscunt animi, virescit volnere virtus
Tek bir yara, maneviyatı derinleştirir, erdemleri geliştirir. (Furius Antias, Aulus Gellius, 18, 11,4)
Inter alia
İnter arma silent leges
Savaş zamanında yasalar sessiz kalır.
Inter fæces et urinam nascimur
Dışkı ve sidiğin arasından doğarız (Aziz Augustine)
Intra muros
Sur içi
Intuitu personae