مىركامىل_قەشقەرىي
2000 – يىلىنىڭ ئاخىرىدا پاكىستاننىڭ ۋەزىيىتى ئۇيغۇرلارغا نىسبەتەن بىخەتەرلىك جەھەتتىن ناچارلىشىشقا باشلىغاندىن كېيىن، سۈرىيەدىكى ئۇيغۇر ساۋاقدىشى ئابدۇل غەنى قۇتۇبى ئەپەندىنىڭ تەپسىر تەرجىمە قىلىش تەكلىپىگە بىنائەن پاكىستاندا تۇغۇلغان 2 پەرزەنتى ۋە ئايالى بىلەن سۈرىيەگە قايتىپ بارغان، مەۋدۇدىنىڭ  «تەفھىمۇل قۇرئان» ناملىق 6 توملىق تەپسىرىنى تەرجىمە قىلىشقا باشلىغان. ئارىدىن ئۇزۇن ئۆتمەي ئىقتىسادىي قېيىنچىلىق يەنە باش كۆتۈرگەندىن كېيىن، سەئۇدى ئەرەبىستاندىكى بوۋىسى مۇھەممەد رەھىم ھەسەن قەشقەرىنىڭ يېنىغا كېتىپ، ئىشلەش قارارىغا كەلگەن. قولىدىكى ساختا ئۇزارتىلغان پاسپورت بىلەن سەئۇدى ئەرەبىستاندا ئىقامەت ئېلىپ ئۇزۇن مۇددەت تۇرۇش ئىمكانىيىتى بولمىغاچقا پاكسىتان نوپۇسى ئېلىشقا تىرىشىپ. پاكىستان بىلەن ئالاقە ئورنىتىپ، مەلۇم بىر ئائىلىنىڭ بالىسى قاتارىدا نوپۇس ۋە پاسپورت ئېلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولغان. بىراق قولىدىكى ساختا ئۇزارتىلغان خىتاي پاسپورتىنىڭمۇ ۋاراقلىرى تۈگەپ كېتىش خەۋپىگە دۇچ كەلگەنلىكى ئۈچۈن ھەم پاكىستانغا بېرىپ پاكىستان نوپۇسى ۋە پاسپورتىنى ئېلىش، پاكىستان ئارقىلىق دۇنيانىڭ ئەڭ چوڭ پاسپورت بازىرى بولغان تايلاندقا بېرىپ، خىتاي پاسپورتى سېتىۋېلىشتەك خەتەرلىك يولغا تەۋەككۈل قىلىشقا مەجبۇر بولغان. 2003 -يىلى ئالدى بىلەن پاكىستانغا بېرىپ پۈتۈشكەن ئائىلىنىڭ نوپۇز تېزىملىكى بويۇنچە پاكىستان نوپۇسى ۋە پاسپورتى ئالغان، بوۋىسى مۇھەممەد رەھىم ھەسەن قەشقەرىنىڭ سەئۇدى ئەرەبىستان ئىقامەت تەكلىپى چىقىرىپ پاكىستانغا يوللاپ بېرىشىنى كۈتۈش جەريانىدىكى پۇرسەتتە، پاكىستان پاسپورتى بىلەن تايلاندقا ۋىزا ئېلىش قىيىن بولغانلىقتىن خىتاي پاسپورتى بىلەن بېرىشقا ۋە يېڭى خىتاي پاسپورتى سېتىۋېىلىشقا مەجبۇر بولغان. بۇ جەرياندا پاسپورتىنى خىتاي ئەلچىخانىسىدا ئۇزارتىش ياكى ئالماشتۇرۇش ئىمكانىيىتى بولمىغان مۇھاجىرەتتىكى 10 غا يېقىن ئوقۇغۇچىغىمۇ تايلاندتىن يېڭى پاسپورت سېتىۋېلىش ئۈچۈن تايلاندقا بارغاندىن كېيىن، ئىككى پاسپورت مافىيالىرىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى زىددىيەتنىڭ قۇربانى بولۇپ، ساقچىغا تۇتۇلۇپ قالغان، يېنىدىكى يېڭى ئالغان پاكىستان گراژدانلىق كېنىشكىسى  سايىسىدا «پاكىستانلىق ساختا پاسپورت شايكىلىرى ئەزاسى»  سۈپىتىدە 4 ئايلىق قاماق جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغان. تايلاندتا تۈرمىدىكى چاغدىلا  ب د ت  پاناھلانغۇچىلار ئىشخانىسى بىلەن مۇناسىۋەت ئورناتقان مىركامىل قەشقەرى 4 ئايلىق تۈرمە جازاسىنى تاماملاپ چىقققاندىن كېيىن، ب د ت نىڭ تايلاندتا تۇرۇشلۇق پاناھلانغۇچىلار ئىشخانىسىنىڭ رەسمىي تىزىملىكىگە ئۆتۈپ قوغدىلىشقا ئېرىشكەن. خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى تەرىپىدىن مەخسۇس ئادۋوكات بەلگىلەپ بېرىلگەن. پاناھلانغۇچىلار تۇرۈشلۇق مەخسۇس ئائىلىلە قوروغا ئورۇنلاشتۇرۇلغان. مىركامىل قەشقەرى تۈرمىدىن چىقىپ 4 ئايغىچە بانكوكتا بىر ئامالنى قىلىپ سەئۇدى ئەرەبىستاندا قالغان ئايالى ۋە پەرزەنتلىرىنىڭ يېنىغا بېرىشنىڭ كويىغا چۈشكەن. سەئۇدى ئەرەبىستاندىكى بوۋىسىنىڭ ئىقتىسادى ياردىمى بىلەن سەئۇدى ئەرەبىستانغا كەلمەكچى بولغان. لېكىن پاسپورتنىڭ تايلاندتا تۇرۇشلۇق ۋىزىسىنى ئۇزارتىشقا ئامال قىلالماي تۇتۇلۇش ئالدىدا قېچىپ قۇتۇلغان. خەلقئارا كەچۈرۈم تەشكىلاتى تەرىپىدىن بەلگىلەپ بېرىلگەن ئادۋوكات بېنجامىن يەنە 6 ئاي بانكوكتا ساقلىسا، ئەنگلىيەگە يولغا سالالايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن بولسىمۇ، لېكىن مىركامىل ئائىلىسىنى سەئۇدى ئەرەبىستاندا تاشلاپ قويۇپ، ئۆزى يالغۇز ئەنگلىيەگە كېتىشنى تازا توغرا تاپمىغان. ب د ت دىكى ئارخىپىنى سەئۇدى ئەرەبىستاندىن داۋاملاشتۇرۇدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. قايتىدىن بىر ئاماللار بىلەن ئۆمرە ۋىزىسى ئېلىپ، مىڭ بىر مۇشەققەتتە سەئۇدى ئەرەبىستانغا كېلىۋالغان. سەئۇدى ئەرەبىستاندا 1 يىل تۇرغاندىن كېيىن، ئىقامەت ئېلىش مۇمكىن بولماي 2004 - يىلى  تۈركىيەگە كەتكەن.