cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئىككى جۇمھۇرىيەت ئالدى-كەينىدە پايدىلىنىلغان ئاخبارات ۋاستىلىرى
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
بارد (سۈنئىي ئىدىراكلىق پاراڭچى)
بارد (ئېنگلىزچە: Bard) گۇگول تەرىپىدىن لامدا چوڭ تىل مودىلى ئاساسىدا تەتقىق قىلىپ بازارغا سالغان، جەمىئىيەتتە مۇنازىرە قوزغىغان، خالىغانچە تەھلىل قىلىپ پاراڭلىشالايدىغان، ھاسىلاتلىق سۈنئىي ئىدراكلىق پاراڭچىىدۇر. چەت ج پ ت ۋە گۇگول بارد بىر-بىرىگە رىقابەتچى ھېسابلىندۇ. مىكروسوفىت ۋە گۇگول ھازىر سۈنئىي ئىدراكلىق پاراڭچى ۋە باشقا ئەگەشمە مەھسۇلاتلىرى بىلەن رىقابەتلەشمەكتە. بارد پاراڭچىسى 2023-يىلى مارتتا دەسلەپكى قەدەمدە چەكلىك ئابونتلىغا سىناق تەرىقىسىدە ئېچىۋىتىلگەن.
قۇتئوش تەڭرىقۇت
قۇتئوش تەڭرىقۇت (خەنچە: 呼屠吾斯، ؟ - م. ب 36) بىلىنگەن تەڭرىقۇتلۇق ئۇنۋانى چى چى تەڭرىقۇت (خەنچە: 郅支单于) بولۇپ، مىلادىدىن بۇرۇنقى 56 - يىلىدىن مىلادىدىن بۇرۇنقى 36 - يىلىغىچە ھون تەڭرىقۇتى بولغان.
قۇتئوش م. ب. 49 - يىلى قوغۇشارنىڭ خەن سۇلالىسى بىلەن بىرگە ھۇجۇم قىلىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەپ ئۆتۈكەننى تاشلاپ غەربكە كۆچۈپ ئۇيسۇنلارغا يېقىنلاپ باردى. ئۇيغۇت بويسۇنۇشنى رەت قىلىپ ئەلچىنى ئۆلتۈردى. بۇنىڭغا قارشى قۇتئوش ئۇيسۇنلارنى تارمار قىلىپلا قالماي ئۇيغۇر - قىرغىزلارنىمۇ بويسۇندۇردى. ئۆز ئوردىسىنى قىرغىز ئېلىغا قۇردى.
ئۈستۈن ھەربىي ئىستىداتقا ئىگە، ۋەتەنپەرۋەر تەڭرىقۇت قۇتئوش تېزلا غەرب تەرەپنى بىرلىككە كەلتۈردى ۋە ئوغلىنى داۋاملىق چاڭئەندە تۇرغاقتا تۇرغۇزۇشنى خاھلىمىدى. خەن يەندى ئوغلىنى يوللاپ بەرگەن.
قۇتئوش قىرغىز ئېلىدىن غەبكە كۆچمەكچى بولۇپ تۇرغاندا قاڭلى خانى ئەلچى يوللاپ تەكلىپ قىلغان. م. ب. 45 - يىلى يېنسەي بويىدىن يولغا چىقىپ نۇرغۇن تالاپەت تارتىپ كېيىنكى يىلى قاڭلىغا يېتىپ كەلگەن. قاڭلى خەلقى قىزغىن قارشى ئالغان.
خەن سۇلالىسى قوغۇشاردىن خاتىرجەم بولسىمۇ، قۇتئوشتىن خاتىرجەم بولالماي، تارىم ۋادىسىغا ئەۋەتكەن قارۇچى بەگ جىڭ جى ئەتراپتىكى 15 دۆلەتنى ئالتۇن - كۈمۈشلەرگە قىزىقتۇرۇپ تەشكىللەپ م. ب. 36 - يىلى تالاسقا ھۇجۇم قىلدى. قۇتئوش تەڭرىقۇت قاتتىق ئېلىشىپ قۇربان بولدى.
پۇل دىگەن شۇنداق نەرسە(كىنو)
"پۇل دىگەن شۇنداق نەرسە" ناملىق كىنو 2014-يىلى 12-ئاينىڭ 12- كۈنى قۇيۇلغان بۇلۇپ ،ئاتاقلىق ئارتىس ئابدۇكېرىم ئابلىز ،مۇھەممەتچان رۇزى سايىت ،دىلشات بارات ،ماھىرە ئەمەت قاتارلىقلار باش رول ئالغان .كۈرۈرمەنلەرنىڭ ئىنتايىن ياقتۇرۇپ كۈرىشىگە ئىرىشكەن
ۋەقەلىك
بىر خالتا مەخسەتسىز ھالدا قېزىۋېلىنغان كونا پۇل كېرەم،ئالىم،سەلىم ئۈچچەيلەننىڭ بەخىت ئىشىكىنى ئاچامدۇ  ياكى سانسىزلىغان ئاۋارچىلىق ،پۇتلىكاشاڭلارنى پەيدا قىلامدۇ ؟  بۇكىنودا ئۈچ ساددا ،سەمىمى دېھقان كېرەم،ئالىم،سەلىملەر ۋە بىر خالتا كۆپ بولمىغان كونا پۇل ئوتتۇرسىدىن كىلىپ چىققان  ئارلىشىپ كەتكەن  كىشىنى يا كۈلۈشنى يا يىغلاشنى بىلەلمەي قالدۇرىدىغان ھىكايە ئارقىلىق پۇل ،ئىنسانىڭ تەبىئىتى ،تۇغقانچىلىق مېھرى،مۇھاببەت،دوسلۇققا مۇناسىۋەتلىك بولغان تىمىلار مۇلاھىزە قىلىنغان.
رولىچى-ئارتىسلار
ئابدۇكېرىم ئابلىز ،مۇھەممەتچان رۇزى سايىت ،دىلشات بارات ،ماھىرە ئەمەت قاتارلىقلار باش رول ئالغان، ئارسىلان ئابدۇكېرىم رېژىسورلۇق قىلغان ، ئارسىلان ئابدۇكېرىم،دوڭدەنشىن لار سىنارىيىنى يازغان.
باھا
كىنودا گەرچە مۇناسىۋەتلىك شەخىسلەر كۆپ بولمىسىمۇ ،ئەمما مەركىزى ئىدىيىسى ئېنىق،يەنى توغرا بولغان كىشىلىك تۇرمۇش قارشىنى ،قىممەت قارىشىنى تىكلىگەندە ،بىزنىڭ روھى دۇنيارىمىز تېخىمۇ ساپ،ئەخلاقىمىز تېخىمۇ ياخشى،تۇرمىشىمىز تېخىمۇ بەخىتلىك بۇلىدۇ دىگەندەك ئىدىيە ئوتتۇرغا قۇيۇلغان. بۇ كىنو شىنجاڭ ئاز سانلىق مىللەتلىرىنىڭ كومىدىيە سىيۇژىتىدىكى كىنو ئىشلەپچىقىرىشىدا بىرقېتىملىق يۈرەكلىك ھالەتتە سىناپ بېقىشى بۇلۇپلا قالماستىن،يەنە ھەقىقى ئەھمىيەتكە ئىگە بولغا كىنو بازىرىدىكى يول ئاچقان ئەسەر بۇلۇپ ھىساپلىنىدۇ.
ناركوز مېكسىكا ئىككىنچى بۈلۈم
thumb|قىيناپ ئۆلتۈرۈلگەن ئامىرىكا زەھەر ساقچىسى كى كى كامىرانى thumb|ناركوز مېكسىكا لوگوسى (تاۋار ماركىسى) ناركوز مېكىسكا ئىككىنچى بۈلۈم (ناركوز مېكىسىكا 2-بۈلۈم، ئېنگلىزچە: Narcos Mexico Season 2) شۇ ناملىك نەتفلىكىسنىڭ ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن تور تلېۋىزىيە تىياتىرنىڭ ئىككىنچى بۈلۈمى. بۇ فىلىم ناركوز مېكسىكا بىرىنىچى بۈلۈمنىڭ داۋامى بۇلۇپ ئامىرىكا زەھەر ساقچىىسى كى كى كامىرانى مېكسىكىدا زەھەر ئەتكسەچىلىك فېدىراسىيەسىنىڭ ئاتامانى فەلىكىس تەرىپىدىن قىيناپ ئۆلتۈرۈلگەندىكىن كېيىن، پارخور، چىېرىك مېكىسكا ھۈكۈمىتىگە ئىشەنمىگەن ئامىرىكا ھۈكۈمىتى بىر ئەتىرەت ساقىچىلىنى مېكىسىكىدا مەخپى ھالدا مۇناسىۋەتلىك گۇماندارلىلنى تۇتۇپ ئادالەتكە تەسلىم قىلىشقا ئەۋەتىدۇ.
بۇ تىياتىر مۇشۇ يەردىن باشلىنىپ، فەلىكىسنىڭ زەھەر فېدىراتسىيەسنىڭ مەغلۇپ بۇلۇپ ، فەلىكىسنڭ ئۆز سەپەرداشلىىرى تەرىپىدىن قۇربانلىق قىلىنىپ مېكسىكا ساقچىلىىر تەرىپىدىن تۇتۇلىشى بىلەن ئاياغلىشدۇ. بۇ فىلىمدا يەنە پاكىنەك دەپ ئاتالغان كېىين مېكسىكا زەھەرچىلىكىنىڭ ئاتامانى بۇلىدىغان ئەل چاپپو گۇزمان تەدىرىجى ھالدا ۋەقەگە قېتىلىدۇ. thumb|كى كى كامىرانى ۋە فىلەكىس گىروھنىنڭ ئاتامانى رولچىلىرى
مىللىي دارامەت
ماددىي مەھسۇلاتلاردىن سەرپ قىلىنغان ئىشلەپچىقىرىش ۋاسىتىلىرىنى چىقىرىۋەتكەندىن كېيىنكى ئېشىپ قالغان قىسمى ئەمگەكچىلەر ياراتقان بايلىق ھېسابلىنىدۇ ۋە ئۇنى تۇرمۇش ئىستېمالى ۋە كېڭەيتىلگەن تەكرار ئىشلەپچىقىرىشقا ئىشلەتكىلى بولىدۇ. ئەمگەكچىلەر ياراتقان بارلىق بايلىق مىللىي دارامەت دېيىلىدۇ.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :مىللىي دارامەت
چەتئەلچە نامى :national income
مىللىي دارامەت ھەققىدە
ئىنسانلار ئۆزلىرىنىڭ مەۋجۇتلۇقى ۋە تەرەققىياتى ئۈچۈن، تۈرلۈك ماددىي مەھسۇلاتلارنى ئۈزلۈكسىز ئىشلەپچىقىرىشى كېرەك. ماددىي مەھسۇلاتلارنى ئىشلەپچىقىرىش جەريانىدا ئەمگەكچىلەر ئەمگەك سەرپ قىلىپلا قالماي، بەلكى ماشىنا، ئۈسكۈنە، خام ئەشيا، يېقىلغۇ قاتارلىقلارنى سېلىنما ئورنىدا سالىدۇ. بۇ سېلىنما ئادەتتە ئىشلەپچىقىرىش ۋاسىتىلىرى دېيىلىدۇ.شۇڭا، ماددىي مەھسۇلاتلاردىن سەرپ قىلىنغان ئىشلەپچىقىرىش ۋاسىتىلىرىنى چىقىرىۋەتكەندىن كېيىنكى ئېشىپ قالغان قىسمى ئەمگەكچىلەر ياراتقان بايلىق ھېسابلىنىدۇ ۋە ئۇنى تۇرمۇش ئىستېمالى ۋە كېڭەيتىلگەن تەكرار ئىشلەپچىقىرىشقا ئىشلەتكىلى بولىدۇ. ئەمگەكچىلەر ياراتقان بارلىق بايلىق مىللىي دارامەت دېيىلىدۇ.
بۇيۇم شەكلىدىكى مىللىي دارامەت ۋە قىممەت شەكلىدىكى مىللىي دارامەت: مىللىي دارامەتنى ماددىي ئىشلەپچىقىرىش ساھەسىدىكى ئەمگەكچىلەر يارىتىدۇ. بۇ تارماقلار يېزا ئىگىلىكى، سانائەت، بىناكارلىق، قاتناش-ترانسپورت ۋە ئىشلەپچىقىرىش ئۈچۈن مۇلازىمەت قىلىدىغان پوچتا-تېلېگراف، سودا قاتارلىق ساھەلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ تارماقلار ئىشلەپچىقارغان مەھسۇلاتلاردىن سەرپ قىلىنغان ئىشلەپچىقىرىش ۋاسىتىلىرىنى چىقىرىۋەتكەندىن كېيىن ئېشىپ قالىدىغىنى بۇيۇم شەكلىدىكى مىللىي دارامەت بولىدۇ؛ بۇ مەھسۇلاتلارنىڭ قىممىتىدىن سەرپ بولغان ئىشلەپچىقىرىش ۋاسىتىلىرىنىڭ قىممىتىنى چىقىرىۋەتكەندىن كېيىنكىسى قىممەت شەكلىدىكى مىللىي دارامەت، يەنى ئىجتىمائىي ساپ قىممەت بولىدۇ.
ئالاقىدار بايان
مىللىي دارامەت دۆلەتنىڭ مەلۇم مەزگىلدىكى(ئادەتتە بىر يىل بولىدۇ) ساپ كىرىمى بولۇپ، خەلقنىڭ ماددىي ۋە مەنىۋى ئېھتىياجنى قاندۇرۇش ھەمدە كېڭەيتىلگەن تەكرار ئىشلەپچىقىرىشنى ئىشقا ئاشۇرۇشنىڭ ماددىي مەنبەسى. كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان مىللىي دارامەت مىقدارى بىر دۆلەتنىڭ باي ياكى نامراتلىقىنىڭ بەلگىسى. شۇڭا، دۆلەتنىڭ گۈللەپ ياشنىشى، خەلقنىڭ باي-باياشات بولۇشىنى ئىشقا ئاشۇرۇشتا، چوقۇم ئىشلەپچىقىرىش كۈچلىرىنى زور كۈچ بىلەن راۋاجلاندۇرۇش، ئەمگەك ئىشلەپچىقىرىش ئۈنۈمدارلىقىنى ۋە مىللىي دارامەتنى ئاشۇرۇش كېرەك.
ئېنگىلاند پادىشدھى ۋىليام ئىككىنجى
ۋىليام II، م. 1056-يىلى 8-ئاينىڭ 2-كۈنى تۇغۇلغان 1087-يىلى 9-ئاينىڭ 26-كۈنىدىن 1100-يىلى ۋاپات بولغانغا قەدەر ئەنگىلىيە پادىشاھى بولغان، نورماندىغا ھۆكۈمرانلىق قىلغان ۋە شوتلاندىيەدە تەسىرى بولغان. ئۇ ۋېلىشقا بولغان كونتروللۇقنى كېڭەيتىشتە ئانچە مۇۋەپپەقىيەت قازىنالمىدى. فەتىھ قىلغۇچى ۋىليامنىڭ ئۈچىنچى ئوغلى، ئۇ ئادەتتە ۋىليام رۇفۇس ( Rufus ) دەپ ئاتىلىدۇ «قىزىل» نىڭ لاتىنچە بولۇشى)، بەلكىم ئۇنىڭ قوپال قىياپىتى سەۋەبىدىن ياكى ياشانغاندا قىزىل چاچ بولغان بولۇشى مۇمكىن.
ۋىليام مۇرەككەپ مىجەزىنىڭ ئوبرازى بولۇپ، ھەم قوڭغۇراق ھەم چاققانلىق قىلالايدۇ. ئۇ توي قىلمىغان ۋە بالىلىق بولمىغان، بۇ ھازىرقى زامان خاتىرىلىرى بىلەن بىللە، تارىخچىلارنى ھەمجىنىسلىق ياكى قوش جىنىسلىق توغرىسىدا پەرەز قىلىشقا يېتەكلىگەن. ئۇ ئېنىق بولمىغان ئەھۋال ئاستىدا، ئوۋ ئوۋلىغاندا ئوق تېگىپ قازا قىلغان. ئەتراپىدىكى كىشىلەرنىڭ ھەرىكىتىدىكى پاكىتلىق پاكىتلار كۈچلۈك، ئەمما ئىسپاتلانمىغان قاتىللىق گۇمانىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئۇنىڭ ئىنىسى ھېنرى I ئالدىراپ ئۇنىڭ ئورنىغا پادىشاھ بولدى.
تارىخشۇناس فرانك بارلوۋ ۋىليامنىڭ «[قەبىھ، شەيتانغا كۆڭۈل بۆلىدىغان ئەسكەر، تەبىئىي ئىززەت-ھۆرمىتى ۋە ئىجتىمائىي شەپقىتى يوق، تېرىقچىلىق تەمى ۋە ئەنئەنىۋى دىنىي تەقۋادارلىق ۋە ئەخلاق-پەزىلەتنى نامايەن قىلمايدىغانلىقى» نى كۆزەتكەن. بىر خىل ناچار، بولۇپمۇ شەھۋەت ۋە بولۇپمۇ ناتوغرا ». يەنە بىر تەرەپتىن، ئۇ دانا ھۆكۈمدار ۋە غەلىبە قىلغۇچى گېنېرال ئىدى. بارلوۋ مۇنداق دەپ كۆرسەتتى: «ئۇنىڭ قالتىس پەزىلىتى ۋە مۇۋەپپەقىيەتلىرىنىڭ ھەممىسى كۆرۈنەرلىك بولدى. ئۇ ئەنگىلىيەدە ياخشى تەرتىپ ۋە قانائەتلىنەرلىك ئادالەتنى ساقلاپ، نورماندىغا ياخشى تىنچلىقنى ئەسلىگە كەلتۈردى. ئۇ ۋېلىشتىكى ئانگلو-نورمان ھۆكۈمرانلىقىنى كېڭەيتىپ، شوتلاندىيەنى ئۆزىنىڭ خوجايىنىنىڭ ئاستىغا ئېلىپ كەلدى، ماينېنى ئەسلىگە كەلتۈردى ۋە ۋېكىسېنغا بولغان بېسىمنى ساقلىدى. »
دەسلەپكى يىللار
ۋىليامنىڭ تۇغۇلغان ۋاقتى ئېنىق ئەمەس، ئەمما ئۇ 1056-يىلدىن 1060-يىلغىچە بولغان ۋاقىت ئىدى. ئۇ فىللاندېر ۋىليام فەتھىچى ۋە ماتىلدادىن تۇغۇلغان تۆت ئوغلىنىڭ ئۈچىنچىسى، چوڭى روبېرت كۇرتوس، ئىككىنچى رىچارد ۋە ئەڭ كىچىكى ھېنرى. رىچارد يېڭى ئورمانلىقتا ئوۋ ئوۋلىغاندا 1075 ئەتراپىدا قازا قىلغان. ۋىليام 1087-يىلى دادىسى ۋاپات بولغاندا ئەنگىلىيەنىڭ تەختىگە ۋارىسلىق قىلغان، ئەمما روبېرت نورماندىغا ۋارىسلىق قىلغان.
ۋىليامنىڭ بەش-ئالتە سىڭلىسى بار. ئاچا-سىڭىل ئادېلىزا ۋە ماتىلدانىڭ مەۋجۇتلۇقى مۇتلەق ئېنىق ئەمەس، ئەمما تۆت ئاچا-سىڭىل تېخىمۇ بىخەتەر ئىسپاتلانغان:
خاتىرىلەردە كۆرسىتىلىشىچە، ۋىللىيام بىرىنچى ۋىليامنىڭ ھايات قالغان ئۈچ ئوغلى، تارىخ يازغۇچىسى ئوردىك ۋىتالىسنىڭ 1077 ياكى 1078-يىللىرى نورماندىدىكى L'Aigle دا يۈز بەرگەن بىر ۋەقە ھەققىدە مۇنداق يازغان: ۋىليام بىلەن ھېنرى قۇيۇشتىن زېرىكىپ قارار چىقارغان. ئۈستۈنكى رەسىمخانىدىن ئاكىسى روبېرتقا كامېر قازاننى بوشىتىپ بۇزۇقچىلىق قىلىش، شۇنىڭ بىلەن ئۇنى غەزەپلەندۈردى ۋە نومۇس قىلدى. جېدەل-ماجىرا يۈز بەردى، دادىسى تەرتىپنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئۈچۈن شاپائەت قىلىشقا مەجبۇر بولدى.
مالمسبۇرىدىكى ۋىليامنىڭ سۆزىگە قارىغاندا، 12-ئەسىردە يازغان، ۋىليام رۇفۇس «ياخشى ئورۇنلاشتۇرۇلغان ؛ ئۇنىڭ رەڭگى گۈللۈك، چېچى سېرىق ؛ ئوچۇق چىراي ؛ ئوخشىمىغان رەڭلىك كۆزلەر، بەزى پارقىراق داغلار بىلەن ئوخشىمايدۇ ؛ كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان كۈچ گەرچە بەك ئېگىز بولمىسىمۇ، ئۇنىڭ قورسىقى بەكلا لايىھىلەنگەن ».
ئېنگىلاند ۋە فىرانسىيە
right|thumb| ۋىليام II نىڭ چوڭ تامغىسى ۋىللىئام فەتىھ قىلغۇچىنىڭ زېمىنىنى ئىككى قىسىمغا بۆلۈش ئىنگلىز قانىلىنىڭ ئىككى تەرىپىدە يەر تۇتقان ئەزىمەتلەرگە قىيىنچىلىق ئېلىپ كەلدى. كىچىك ۋىليام ۋە ئۇنىڭ ئىنىسى روبېرت تەبىئىي رەقىب بولغاچقا، بۇ ئاقسۆڭەكلەر ئۇلارنىڭ ھەر ئىككى خوجايىنىنى خۇشال قىلىشنى ئۈمىد قىلالماسلىقىدىن ئەنسىرىدى، شۇنىڭ بىلەن بىر ھۆكۈمدارنىڭ ياكى بىرىنىڭ ياكى ھەر ئىككىسىنىڭ ياخشىلىقىنى يوقىتىش خەۋىپىگە دۇچ كەلدى. ئۇلار كۆرگەندەك بىردىنبىر ھەل قىلىش چارىسى ئەنگىلىيە بىلەن نورماندىنى يەنە بىر ھۆكۈمدارنىڭ قول ئاستىدا بىرلەشتۈرۈش. بۇ مەقسەتنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۇلارنى ۋىليام فەتھى قىلغۇچىنىڭ بىر تۇغقان ئىنىسى بولغان باييوكتىكى كۈچلۈك ئېپىسكوپ ئودونىڭ رەھبەرلىكىدە 1088 -يىلدىكى توپىلاڭدا ۋىليامغا قارشى ئىسيان كۆتۈردى. روبېرت ئەنگىلىيەدە مەيدانغا چىقىپ قوللىغۇچىلىرىنى توپلىيالمىغاچقا، ۋىليام كۈمۈش ۋە تېخىمۇ ياخشى ھۆكۈمەت ۋەدىلىرى بىلەن ئىنگلىزلارنىڭ قوللىشىغا ئېرىشتى ۋە توپىلاڭنى مەغلۇب قىلدى، بۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ نوپۇزى كاپالەتكە ئىگە قىلىندى. 1091-يىلى ئۇ نورماندىغا تاجاۋۇز قىلىپ، روبېرتنىڭ قوشۇنلىرىنى تارمار قىلىپ، ئۇنى زېمىنىنىڭ بىر قىسمىنى بېرىشكە مەجبۇرلىدى. ئىككەيلەن ئىختىلاپنى ئوتتۇرىغا قويدى، ۋىليام روبېرتنىڭ فرانسىيەگە، بولۇپمۇ ماينېغا قولدىن كەتكەن يەرلەرنى ئەسلىگە كەلتۈرۈشىگە ياردەم بېرىشكە قوشۇلدى. بۇ پىلان كېيىنچە ۋاز كەچكەن، ئەمما ۋىليام ھاياتىنىڭ ئاخىرىغىچە فرانسىيەنىڭ مال-مۈلۈكلىرى ۋە مەنپەئەتىنى داۋاملىق رەھىمسىزلەرچە قوغداشنى داۋاملاشتۇرۇپ، ماينې گراف ئىلياس دې لا فلېچېنىڭ لې مەنسنى ئېلىپ كېتىشكە ئۇرۇنغانلىقىغا مىسال بولغان. 1099.
ۋىليام رۇفۇس شۇنىڭ بىلەن ئۇنىڭ پادىشاھلىقىدا بىخەتەر ئىدى. نورماندىغا ئوخشاش، ئۇنىڭ ئېپىسكوپلىرى ۋە ئابىدەلىرى فېئوداللىق مەجبۇرىيەتلەر بىلەن ئۇنىڭغا باغلانغان بولۇپ، ئۇنىڭ نورمان ئەنئەنىسىگە مەبلەغ سېلىش ھوقۇقى سەلتەنەت ئىمپېراتورى ھېنرى IV غا چىقىرىۋېتىلگەن مەبلەغ سېلىش تالاش-تارتىشى دەۋرىدە ئۇنىڭ پادىشاھلىقىدا ھۆكۈمرانلىق قىلغان. پادىشاھنىڭ شەخسىي كۈچى ئۈنۈملۈك ۋە سادىق پۇرسەتپەرەسلىك ئارقىلىق، فرانسىيەدە تەڭداشسىز دەرىجىدە يەرلىك سەۋىيىگە سىڭىپ كىردى. پادىشاھنىڭ باشقۇرۇشى ۋە قانۇنى بۇ ساھەنى بىرلىككە كەلتۈرۈپ، ئۇنى پاپانىڭ ئەيىبلىشىگە نىسبەتەن ئاجىزلاشتۇردى. 1097-يىلى ئۇ ئەسلىدىكى ۋېستمىنىستېر سارىيىنى قۇرۇپ، «ھوقۇقدارلىرىنىڭ كۈچى ۋە ھەيۋىسى بىلەن سۇبيېكتلىرىنى تەسىرلەندۈرۈش» ئۈچۈن ياسالغان.
دىن
thumb| ۋىليام II نىڭ كۈمۈش تەڭگىسى (1089)، يوركشىر مۇزېيى، ئالدى تەرەپكە قارىغان پادىشاھ بولۇپ ئىككى يىلغا يەتمىگەن ۋاقىت ئىچىدە، ۋىليام ئىككىنچى دادىسىنىڭ مەسلىھەتچىسى ۋە سىردىشى، ئىتالىيە-نورمان لانفرانك، كانتېربۇرىنىڭ باش پوپى ئېپىسكوپىدىن ئايرىلدى. 1089-يىلى لانفرانك ۋاپات بولغاندىن كېيىن، پادىشاھ چېركاۋنىڭ كىرىمىنى ۋاقىتلىق ئىشلىتىپ، يېڭى باش ئېپىسكوپنى تەيىنلەشنى ئۇزۇن يىل كېچىكتۈردى. ئالاقزادە بولۇپ، 1093-يىلى ئېغىر كېسەل سەۋەبىدىن، ۋىليام يەنە بىر نورمان-ئىتالىيەلىك ئەنسېلم باش ئېپىسكوپى قىلىپ كۆرسىتىلدى. - ئۆز ئەۋلادلىرىنىڭ ئەڭ ئۇلۇغ ئىلاھىيەتچىسى دەپ قارالدى - ئەمما بۇ چېركاۋ بىلەن شىتات ئوتتۇرىسىدا ئۇزۇن مۇددەت ئاداۋەت پەيدا قىلدى، ئەنسېلم چېركاۋدىكى گرېگورىيە ئىسلاھاتىنىڭ لانفرانكقا قارىغاندا كۈچلۈك قوللىغۇچىسى. ۋىليام بىلەن ئەنسېلم بىر قاتار چېركاۋ مەسىلىسىدە بىرلىككە كېلەلمىدى، بۇ جەرياندا پادىشاھ ئەنسېلمنى جاكارلاپ مۇنداق دېدى: «تۈنۈگۈن مەن ئۇنىڭغا قاتتىق ئۆچمەنلىك بىلەن نەپرەتلەندىم، بۈگۈن مەن ئۇنى تېخىمۇ ئۆچمەنلىك بىلەن ئۆچ كۆرىمەن، ئۇ جەزىملەشتۈرەلەيدۇكى، ئەتە ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن مەن ئۇنى تېخىمۇ قاتتىق ۋە تېخىمۇ قاتتىق ئۆچمەنلىك بىلەن ئۆچ كۆرىدۇ ». پادىشاھنىڭ ئەۋزەللىكى ۋە ياشاشلىرى ئۈچۈن پادىشاھنى كۆرگەن ئىنگلىز دىنىي زاتلىرى ئەنسېلمنى ئاشكارا قوللىيالمىدى. 1095-يىلى ۋىليام روسېنخامدىكى بىر كېڭەشنى چاقىرىپ ئەنسېلمنى تاپىنىغا ئېلىپ كەلدى، ئەمما باش پوپى مۇستەھكەم تۇردى. 1097-يىلى ئۆكتەبىردە، ئەنسېلم پاپاغا دېلوسىنى ئېلىپ سۈرگۈن قىلىنغان. دىپلوماتىك ۋە جانلىق شەھەر ئىككىنچى، يېڭى پاپا، رىم ئىمپېراتورى ھېنرى IV بىلەن ئانتىپوپ كلېمېنتنى قوللىغان چوڭ توقۇنۇشقا قاتناشتى. شەھەر باشقا بىر دۈشمەن قىلىشنى خالىماي، ۋىليام بىلەن بىردەكلىككە كەلدى، ۋىليام شەھەرنى پاپا دەپ تونۇدى، شەھەر ئانگلو-نورمان چېركاۋلىرىنىڭ ھازىرقى ھالىتىگە جازا بەردى. ئەنسېلم سۈرگۈندە قالدى، ۋىليام خان جەمەتىنىڭ ئاخىرىغىچە كانتېربۇرىنىڭ باش پوپىنىڭ كىرىمىنى تەلەپ قىلالايدۇ.
قانداقلا بولمىسۇن، بۇ توقۇنۇش ئوتتۇرا ئەسىردىكى ئىنگلىز سىياسىتىنىڭ ئالامىتى بولۇپ، توماس بېكېتنىڭ كېيىنكى پلانتاگېنېت پادىشاھى ھېنرى ئىككىنچى (ئىنىسى ھېنرى ئارقىلىق ئۇنىڭ چوڭ جىيەنى) ۋە نەچچە ئەسىردىن كېيىن ھېنرى VIII نىڭ ھەرىكىتىنىڭ مىسالى. بۇنداقلارنى ۋىليامنىڭ ھۆكۈمرانلىقىنىڭ كەمچىلىكى دەپ قاراشقا بولمايدۇ. [lower-alpha 3]. ئۇ بىر دىنىي خادىم ». لانفرانك يەنە: «سىز بايوكنىڭ ئېپىسكوپىنى تۇتمايسىز، بەلكى كېنتنىڭ قۇلىقىنى قامال قىلىسىز» دېدى. (ئودو ھەر ئىككى ئۇنۋانغا ئېرىشتى. )
پاكتىيا ۋىلايىتى
پاكتىيا ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Paktiya Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
ئېنگىلاند پادىشدھى ۋىليام ئىككىنجى
ئۇرۇش ۋە ئىسيان
ۋىليام رۇفۇس 1086-يىلدىكى دومېسداي كىتابىدا تەپسىلىي بايان قىلىنغان ئانگلو-نورمان ئولتۇراق رايونىغا ۋارىسلىق قىلغان، بۇ تەكشۈرۈش دادىسىنىڭ بۇيرۇقى بىلەن ئېلىپ بېرىلغان بولۇپ، ئاساسلىقى باج ئېلىش مەقسىتىدە ئېلىپ بېرىلغان، بۇ ئەنگلىيە پادىشاھلىقىنى كونترول قىلىشنىڭ بىر مىسالى. ئەگەر ئۇ دادىسىدىن نورمان خوجايىنلىرىنىڭ قوزغىلاڭ ۋە زوراۋانلىققا مايىللىقىنى، جەزبىدارلىقى ياكى سىياسى ماھارىتى ئارقىلىق، ئۇنىڭ ئاقىۋىتىنى يېڭىشتە كۈچلۈك بولغان. 1095-يىلى، شىمالىي دۇمبرىيانىڭ قۇلىقى روبېرت دې موۋبراي ئۈچ يىللىق سوت مەھكىمىسى كۇرىيا رېگىسقا قاتنىشىشنى رەت قىلدى. ۋىليام روبېرتقا قارشى قوشۇن باشلاپ ئۇنى مەغلۇب قىلدى. روبېرت قوغلاپ چىقىرىۋېتىلدى ۋە تۈرمىگە تاشلاندى، خىيانەتچىلىك بىلەن ئەيىبلەنگەن يەنە بىر ئالىيجاناب ئېۋ ۋىليام قارىغۇ بولۇپ ئۆلتۈرۈلدى.
تاشقى ئىشلاردا ۋىليام بەزى ئۇتۇقلارغا ئېرىشتى. 1091-يىلى ئۇ شوتلاندىيە پادىشاھى مالكولم III نىڭ تاجاۋۇزىنى رەت قىلىپ، مالكولمنى ھۆرمەت بىلدۈرۈشكە مەجبۇرلىغان. 1092-يىلى ئۇ كارلىس قەلئەسىنى قۇرۇپ، ئىلگىرى شوتلاندىيەلىكلەر تەلەپ قىلغان كۇمبېرلاند ۋە ۋېستمورلاندنى كونترول قىلدى. ئۇنىڭدىن كېيىن، بۇ ئىككى پادىشاھ مالكولمنىڭ ئەنگىلىيەدىكى مال-مۈلۈكلىرى توغرىسىدا تالاش-تارتىش قىلغان، مالكولم يەنە تاجاۋۇز قىلىپ، شىمالىي شىمالىي رايوننى ۋەيران قىلغان. ئالنىۋىك ئۇرۇشىدا، 1093-يىلى 11-ئاينىڭ 13-كۈنى، مالكولم روبېرت دې موۋبراي باشچىلىقىدىكى نورمان قىسىملىرى تەرىپىدىن قورشىۋېلىندى. مالكولم ۋە ئۇنىڭ ئوغلى ئېدۋارد ئۆلتۈرۈلۈپ، مالكولمنىڭ ئىنىسى دونالد تەختنى ئىگىلىدى. ۋىليام مالكولمنىڭ ئوغلى دانكان II نى قوللىدى، ئۇ قىسقا ۋاقىت ھوقۇق تۇتتى، ئاندىن مالكولمنىڭ يەنە بىر ئوغلى ئېدگارنى قوللىدى. ئېدگار 1094-يىلى لوتيەننى بويسۇندۇردى ۋە ئاخىرىدا 1097-يىلى ۋىليامنىڭ ياردىمى بىلەن دونالدنى ئېدگار ئېتلىڭ باشچىلىقىدىكى سەپەرۋەرلىك پائالىيىتىدە ئېلىپ تاشلىدى. يېڭى پادىشاھ ۋىليامنىڭ لوتيەنگە بولغان ھوقۇقىنى تونۇپ يېتىپ، ۋىليامنىڭ سوتىغا قاتناشتى.
ۋىليام 1097-يىلى ۋېلىشقا ئىككى قېتىم ھۇجۇم قىلغان. ھېچقانداق ھەل قىلغۇچ نەتىجىگە ئېرىشەلمىدى، ئەمما بىر يۈرۈش قەلئەلەر مارشلاند مۇداپىئە توسىقى قىلىپ ياسالدى.
1096-يىلى ۋىليامنىڭ ئىنىسى روبېرت كۇرتوس بىرىنچى قېتىملىق ئەھلى سەلىپ قوشۇنىغا قاتناشتى. ئۇ بۇ تەۋەككۈلچىلىككە مەبلەغ سېلىشقا موھتاج بولۇپ، 10 مىڭ نومۇر تۆلەش بەدىلىگە نورماندى كىنەزلىكىنى ۋىليامغا ۋەدە قىلغان، بۇ ۋىليامنىڭ يىللىق كىرىمىنىڭ تۆتتىن بىرىگە باراۋەر. ۋىليام ئىنگلىزچە باجنىڭ ئۈنۈمىنى نامايەن قىلىش ئۈچۈن، پۈتۈن ئەنگىلىيەگە ئالاھىدە، ئېغىر ۋە نارازى بولغان باج ئېلىش ئارقىلىق پۇل توپلىدى. ئۇنىڭدىن كېيىن ئۇ نورماندىغا روبېرتنىڭ يوقلۇقىدا ھاكىمىيەت يۈرگۈزدى. ۋىليام ۋاپات بولۇپ بىر ئايدىن كېيىن، روبېرت 1100-يىلى 9-ئايغىچە قايتىپ كەلمىگەن.
1917 - يىلى
1917 - يىلى مىلادى تەقۋىمگە كۆرە
ئېنگىلاند پادىشدھى ۋىليام ئىككىنجى
ئۇرۇش ۋە ئىسيان
نورماندىغا قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، ۋىليام 1097-يىلدىن 1099-يىلغىچە فرانسىيىدە پائالىيەت ئېلىپ باردى. ئۇ شىمالىي ماينېنى كاپالەتكە ئىگە قىلدى، ئەمما فرانسىيە كونتروللۇقىدىكى ۋېشىن رايونىنى ئىگىلىمىدى. مالمسبۇرىدىكى ۋىليامنىڭ سۆزىگە قارىغاندا، ئۇ ۋاپات بولغاندا ئاكۋايت كېنەزلىكىگە تاجاۋۇز قىلماقچى بولغان.
ئۆلۈمى
thumb| خامپشىر شىتاتىنىڭ Beaulieu Abbey مەيدانىدىكى خاتىرە تاش ۋىليام 1100-يىلى 8-ئاينىڭ 2-كۈنى يېڭى ئورمانلىقتا ئوۋ ئوۋلاشقا كەتكەن، بەلكىم بروكېنخۇرستنىڭ يېنىدىكى بولۇشى مۇمكىن، گەرچە ئەھۋال ئېنىق بولمىسىمۇ، ئۆپكىدىن ئوقيا تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن. بۇ پائالىيەتنىڭ ئەڭ بۇرۇنقى باياناتى ئانگلو-ساكسون يىلنامىسىدا بولۇپ، پادىشاھنىڭ «ئۆزىنىڭ بىر كىشى تەرىپىدىن ئوق تەرىپىدىن ئېتىۋېتىلگەنلىكى» كۆرسىتىلگەن. كېيىن خاتىرىلىگۈچىلەر قاتىلنىڭ ئىسمىنى قوشقان، ۋالتېر تىرېل ئىسىملىك ئاقسۆڭەك، گەرچە ۋەقەلەرنىڭ تەسۋىرى كېيىن توغرا ياكى توغرا بولماسلىقى مۇمكىن بولغان باشقا تەپسىلاتلار بىلەن كەشتىلەنگەن. يېڭى ئورماندىنمۇ ئېنىق بولغان ھەر قانداق ئورۇننىڭ تۇنجى تىلغا ئېلىنىشى جون لېلاندتىن كەلگەن بولۇپ، ئۇ 1530-يىلى ۋىليامنىڭ توروگامدا قازا قىلغانلىقىنى يازغان، بۇ يەرنىڭ ئىسمى ئەمدى ئىشلىتىلمىگەن، ئەمما بۇ بەلكىم ھازىرقى باغچا دېھقانچىلىق مەيدانىدىكى ئورۇننى كۆرسىتىدۇ. Beaulieu Estates. خامپشىر شىتاتىنىڭ Beaulieu Abbey مەيدانىدىكى خاتىرە تاشتا مۇنداق دېيىلگەن: «1100-يىلى 8-ئاينىڭ 2-كۈنى ئوۋ ئوۋلىغاندا ترۇخام دەپ ئاتالغان بۇ يەرلەردە قازا قىلغان پادىشاھ ۋىليام رۇفۇسنى ئەسلەڭ». thumb| ۋىنچېستېر چېركاۋىدىكى ۋىليام رۇفۇسنىڭ قەبرىسى (روبېرت چامبېرس، 1832-يىل، 1832-يىل) پادىشاھنىڭ جەسىتى يىقىلغان يەردىكى ئاقسۆڭەكلەر تەرىپىدىن تاشلىۋېتىلدى. ئوقيا ياسىغۇچى ئېلى پاررات كېيىن جەسەتنى تاپقان. ۋىليامنىڭ ئىنىسى ھېنرى ئالدى بىلەن ۋىنچېستېرغا بېرىپ خان جەمەتى خەزىنىسىنى قولغا كەلتۈردى، ئاندىن لوندونغا باردى، ئۇ يەردە بىر نەچچە كۈن ئىچىدە تاج كىيدى، ھەر ئىككى باش ئېپىسكوپى يېتىپ كېلىشتىن بۇرۇن. مالمسبۇرىدىكى ۋىليام ۋىليامنىڭ ئۆلۈمى توغرىسىدىكى باياناتىدا جەسەتنى بايقىغان ئېلى قاتارلىق بىر قانچە يۇرتداشنىڭ ۋىنچېستېر چوڭ چېركاۋىغا ئېلىپ بېرىلغانلىقىنى بايان قىلدى.
خاتىرىلىگۈچىلەرگە، چېركاۋ ئەرلىرىگە نىسبەتەن، بۇ خىل « تەڭرىنىڭ ھەرىكىتى » رەزىل پادىشاھنىڭ ئادىل ئاخىرلىشىشى بولۇپ، ئۇلار مەنسۇپ بولغان دىنىي بۇيرۇقلار بىلەن توقۇنۇشۇپ قالغان ھۆكۈمدارغا لايىق ئۆلۈم دەپ قارالغان. كېيىنكى ئەسىرلەردە، ۋىليامنىڭ دۈشمىنىدىن بىرىنىڭ بۇ پائالىيەتتە قولى بارلىقى توغرىسىدىكى ئېنىق تەكلىپ قايتا-قايتا ئوتتۇرىغا قويۇلدى: ئەينى ۋاقىتتىكى تارىخچىلار ئۆزلىرىنى تىرېلنىڭ ئۆتكۈر ئوقياچى سۈپىتىدە داڭ چىقارغانلىقىنى، شۇڭا بۇنداق ھاياجانسىزلىقنى بوشاتماسلىقى مۇمكىنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئوق. ئۇنىڭ ئۈستىگە، بارتلېتت ئاكا-ئۇكىلار ئوتتۇرىسىدىكى رىقابەتنىڭ بۇ دەۋردىكى سىياسىي توقۇنۇشنىڭ ئەندىزىسى ئىكەنلىكىنى ئوتتۇرىغا قويدى. ۋىليامنىڭ ئىنىسى ھېنرى شۇ كۈنى ئوۋ يىغىلىشىدا بولۇپ، ئۇنىڭ ئورنىغا پادىشاھ بولدى.
ۋىليامنىڭ جەسىتى ۋىنچېستېر چوڭ چېركاۋىدا بولۇپ، رەئىسلىك ئېكرانىغا قويۇلغان خان جەمەتى جەسەت ساندۇقىنىڭ ئارىسىغا تارقالغان. ئۇنىڭ باش سۆڭىكى يوقاپ كەتكەندەك قىلىدۇ، ئەمما بەزى ئۇزۇن سۆڭەكلەر قېلىشى مۇمكىن.
رۇفۇس تېشىدىكى خەتتە مۇنداق يېزىلغان: بۇ يەردە سېر ۋالتېر تايرېل تەرىپىدىن ستاگدا ئېتىلغان بىر دۇب دەرىخى تۇرغان بولۇپ، 1100-يىلى 8-ئاينىڭ ئىككىنچى كۈنى، ئۇ دەرھال ۋاپات بولغان پادىشاھ ۋىليامنىڭ ئىسمى رۇفۇسنىڭ كۆكرىكىگە قارىغان ۋە ئۇرغان.
ئۇنتۇلغۇسىز بىر پائالىيەتنىڭ بۇنىڭدىن كېيىن ئۇنتۇلماسلىقى ئۈچۈن ئورالغان تاشنى دەرەخنىڭ بۇ جايدا ئۆسكەنلىكىنى كۆرگەن جون لورد دېلاۋارې قۇرغان. بۇ تاش خېلىلا كېسىۋېتىلگەن بولۇپ، ئۈچ تەرىپىنىڭ ھەر بىرىدىكى يېزىقلار بۇزۇلغان، ئەسلىدىكى يېزىقلار بىلەن تېخىمۇ چىداملىق بۇ خاتىرە 1841-يىلى Wm [William] Sturges Bourne Warden تەرىپىدىن ياسالغان.
پادىشاھ ۋىليام ئىككىنچى بولۇپ، رۇفۇسنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكى، ئىلگىرىكىگە ئوخشاش، ھارۋىغا سېلىنىپ، بىر پوركىسقا تەۋە بولۇپ، [lower-alpha 5] ۋە بۇ يەردىن ۋىنچېستېرغا تارتىپ چىقىرىلىپ، شۇ شەھەرنىڭ چوڭ چېركاۋىغا دەپنە قىلىنغان.
ئۇران
ئۇران:
قابا ناھىيىسى
قابا ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئالتاي ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. قابانىڭ يەر مايدانى 8،179 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 80،000.
تارىخ
قابا ناھىيىسى چىڭ سۇلالىسىنىڭ دەسلەپكى مەزگىلىدە چىتسېتىھىلتۇ ئايمىقى يېڭى تۇرغۇت موڭغۇللىرىنىڭ چارۋا باقىدىغان يېرى بولغان. ئاۋۋال قۇبدۇ مەسىلھەتچى ئامبىلىنىڭ باشقۇرۇشىدا، كېيىن ئالتاي خان ئامبىلىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ گۇاڭشۈ 29 - يىلى (1903 - يىلى) قابا ھەربىيلەر ئىدارىسى تەسىس قىلىنغان. مىنگونىڭ 1 - يىلى (1912 - يىلى) قابا باشقۇرۇش ئىدارىسى تەسىس قىلىنغان. مىنگونىڭ 9 - يىلى (1920 - يىلى) ئامبال ياردەمچىسى قويۇلۇپ، بۇرچىن ناھىيىسىگە قارىغان. مىنگونىڭ 19 - يىلى (1930 - يىلى) دەرىجىسىنى كۆتۈرۈپ ناھىيە قىلىنغان. ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ ئاشەن ۋىلايىتى 6 - مەمۇرىي رايونىغا قارىغان. يېڭى جۇڭگو قۇرۇلغاندىن كېيىن ئالتاي ۋىلايىتىگە قارىغان.
جۇغراپىيە
قابا ناھىيىسى ئالتاي تېغىنىڭ جەنۇبىي ئېتىكىگە جايلاشقان. شەرقىي تەرىپى بۇرچىن ناھىيىسى بىلەن، جەنۇب تەرىپى جىمىنەي ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. غەربىي شىمال تەرىپى قازاقىستان بىلەن چېگرىلىنىدۇ (چېگرا لىنىيىسى 320 كىلومېتىر). جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 168 كىلومېتىر. شەرقتىن غەربكىچە كەڭلىكى 90 ～ 100 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 8430.3 كۋادرات كىلومېتىر. قابا ناھىيىسىگە 1 بازار، 6  يېزا، 116 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ئۇنىڭ تەۋەسىدە ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى يېزا ئىگىلىك 10 - شىسىنىڭ بىر تۇەن - مەيدانى بار. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 673 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 69 مىڭ 400. بۇنىڭ ئىچىدە قازاقلار 60.37% نى، خەنزۇلار 31.27% نى، باشقا مىللەتلەر 8.36% نى تەشكىل قىلىدۇ.      يەر تۈزۈلۈشى شىمالدىن جەنۇبقا قىيپاش بولۇپ، شىمال قىسمىنى ئېگىز تاغلار ئوراپ تۇرىدۇ (ساغانسالا  تېغى ئەڭ ئېگىز بولۇپ، دېڭىز يۈزىدىن 3248 مېتىر ئېگىز). ئوتتۇرا قىسمى ئېدىرلىق، جەنۇبىي قىسمى تۈزلەڭلىك، بۇنىڭ ئىچىدە تاغ يېرى 31.7% نى، تۈزلەڭلىك 47.9% نى، قۇملۇق 20.4% نى تەشكىل قىلىدۇ. ئېرتىش دەرياسى، قابا دەرياسى، بىلەزىك دەرياسى ۋە ئالقابېك دەرياسى بار. يەر ئۈستى سۇ بايلىقى مىقدارى  1 مىليارد  341 مىليون كۇب مېتىر، تۈزلەڭلىك رايونلارنى تەمىنلەيدىغان يەر ئاستى سۈيىنىڭ مىقدارى  243 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋانلاردىن سۆسۈن بۇلغۇن، قانداغاي، سۈر بۇغا، ئاق بوغۇز بۆكەن، ياۋا توڭگۇز، بۆرە، قىيالىق تۇندار كەكلىكى قاتارلىق بار. ياۋايى دورا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن سىبىرىيە ئۈستۇر بېلىقى، چوڭ قىزىل بېلىق، براخىمىستاكىس بېلىقى، بايقال ئاق بالداق بېلىقى، لېش بېلىقى، دەرياسوم بېلىقى قاتارلىق 20 نەچچە خىل بېلىق بار. بايقالغان قېزىلما بايلىقلاردىن مىس، كۈمۈش، ئاليومىن، سىنك، گۈڭگۈرت قاتارلىقلار بار.  قابا ناھىيىسى  مۆتىدىل بەلۋاغ قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 4.0℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 38.7℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى - 44.8℃. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2954.5 سائەت. 10℃ يىغىندا تېمپېراتۇرىسى 2678.6℃. قىروسىز مەزگىلى 128 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 170.5 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2065.4 مىللىمېتىر.  بۇ ناھىيىنىڭ چارۋىچىلىق ئىشلىرى بىر قەدەر تەرەققىي تاپقان. ھازىر 18 مىڭ 600 گېكتار (279 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر، 537 مىڭ 300 گېكتار (8 مىليون 60 مىڭ مو) ئوتلاق، 151 مىڭ 700 گېكتار (2 مىليون 275 مىڭ 500) ئورمانلىق بار. يەنە 74 مىڭ 700 گېكتار (1 مىليون 120 مىڭ مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا باب كېلىدىغان قاقاس يەر بار. چارۋىچىلىقتا يايلاقتا چارۋا بېقىش ئاساس قىلىنىدۇ. چارۋىدىن قوي، كالا، ئات، چوشقا قاتارلىقلار بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، ئاپتاپپەرەس، پۇرچاق، ياڭيۇ قاتارلىقلار بار. سانائىتىدىن ئېلېكتر قۇۋۋىتى، كانچىلىق، چارۋا مەھسۇلاتلىرىنى پىششىقلاپ ئىشلەش، ئاشلىق، ماي ۋە يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار. بۇنىڭ ئىچىدە ئالتۇن ئىشلەپچىقىرىش بىر قەدەر تېز تەرەققىي قىلىپ، بۇ ناھىيىنىڭ تۈۋرۈك كەسپىگە ئايلاندى.  قابا ناھىيىسىنىڭ ئاساس مۇئەسسەسى تەدرىجىي ياخشىلانماقتا. ناھىيە، يېزا تاشيوللىرى تەرەپ - تەرەپكە تۇتاشقان. 4000 پروگراممىلىق تېلېفون ئورنىتىلىپ پۈتۈن مەملىكەت تېلېفون تورى بىلەن تۇتاشتۇرۇلدى.
ساياھەتچىلىك
ئاقتوبېك ئېغىزى گوۋۇيۈەن تەستىقلىغان دۆلەت دەرىجىلىك ئېغىز.
روھنى ساغلاملاشتۇرۇش- مىللەتنى گۈللەندۈرۈشنىڭ مۇقەددىمىسى
روھنى ساغلاملاشتۇرۇش- مىللەتنى گۈللەندۈرۈشنىڭ مۇقەددىمىسى
ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتئىمىن
نادانلىقتىن ئۈچ بىخ ئۈسۈپ چىققان، ئۇلار: قارا نىيەت، ساختا شۆھرەت ۋە ھاكاۋۇرلۇق.
- شۇپىنخاۋېر
1944 - يىلى
1944 (MCMXLIV) يىلى ئىسە بويىچە شەنبە كۈنى باشلانغان يىلدۇر.
روھنى ساغلاملاشتۇرۇش- مىللەتنى گۈللەندۈرۈشنىڭ مۇقەددىمىسى
نادانلىقنىڭ مەرىپەتكە زىتلىقى ھەممىگە ئايان. نادانلىقنىڭ ئىككى خىل تارىخىي شەكلى مەۋجۇت: بۇنىڭ بىرى، مەرىپەت ( سىۋىلىزاتسىيە) تىن ئىلگىرىكى نادانلىق ( ۋارۋارلىق )، ئىپتىدا’ئىي ئىنسان گۇروھىدىكى نادانلىق ۋە قىپيالىڭاچ نادانلىق. بۇنىڭ ئىككىنچىسى، بېكىنمە ھالەتتىكى جەمئىيەت چەمبىرىكىدىكى نادانلىق، ساختا شۆھرەت بىلەن كىيىندۇرۇلگەن نادانلىق، ھەسەتخورلۇق ۋەسۋەسىسى بىلەن تولغان نادانلىق.
ئەقىلنى رەت قىلىش (ئېراتسىئوناللىق) بۇ ئىككى خىل نادانلىقنىڭ تۈپ خۇسۇسىيتى. ۋەھالەنكى، ئەقىل، پەقەتلا ئەقىل ئىنساننىڭ غەيرى ھايۋانىي ئەۋزەللىكى ۋە ئىنسانىي تاكامۇللىشىش مۇمكىنلىكىنى تەشكىل قىلغان. ئەقىلنى رەت قىلغان، نادانلىققا چۆكۈپ كېتىۋەرگەن مىللەتنىڭ ئارقىدا قېلىش، پارچىلىنىش، توزۇپ كېتىشتىن ئىبارەت «ھالاكەت ترىلوگىيسى»نىڭ ھەر بىر باسقۇچىغا ھەسەتخورلۇقتىن ئىبارەت روھىي كېسەللىك سىڭگەن.
ھەسەتخورلۇقنىڭ بىز تۇنۇپ يەتكەن «كۆرۈنۈش» لىرى مۇنداق:
بىرىنچى، قارانىيەتلىك ۋە قولى يەتمەسلىك-ھەسەتخورلۇقنىڭ باشلىنىشىدىن ئىبارەت. ئومۇمەن، بىلىمىنى پەزىلەت كۇرىسى ۋە كامالەت كۇرىسىغا يەتكۈزمىگەن ئاتالمىش «ئۆلىما-زىيالى»لار ئۆز مىللىتىدىن ھەقىقى تەپەككۇر ۋە بىلىم ئىگىلىرىنىڭ چىقىشىنى كۆرەلمەيدۇ.
ئابدۇقادىر بېدىل ھەسەتخورلۇقنىڭ قارانىيەتلىك بولىدىغانلىقىنى مۇنداق سۆككەن:
دىلى ھەسەتكە تولغان ئىچى قارا،
دا’ئىم پاك ئادەمگە چاپلايدۇ يالا.
تورۇسقا ئېسىپ كۆر ئاپئاق پاختىنى،
سە’ئىدى شىرازى ھەسەتخورلۇقتىكى قارانىيەتنىڭ قولى قىسقا، تىرىشماس، قابىليەتسىز، نامەرت ئادەملەر قەلبىگە خاس ئالاھىدىلىكلىرىنى مۇنداق پاش قىلغان:
قولى قىسقا ھەسەتخور قىلار غەيۋەت، يوق ئامال،
ئەگەر ئۇدۇل يۇلۇقساڭ بولۇر تىلى كالۋا-لال.
ھەم قۇلى قىسقا-ناقابىل، ھەم قارانىيەت-غەيۋەتخور بۇلۇش بىر خىل زىدىيەتچان روھىي كېسەللىك بولۇپ، ئىبلىس تەسۋىرىگە ئوخشايدۇ. ناقابىل بولغان ئىكەن قابىل بۇلۇشقا تىرىشىشى، قابىل بۇلالمىسا، قابىللارنى قوللىشى لازىم بولغان نۇرمال روھىي ھالەتنىڭ زىدىيەتچان روھىي كېسەللىكىكە ئايلانغانلىقىنى ھەسەتخور قەلبنىڭ ئىبلىسلىقى ئەمەسمۇ؟
ئىككىنجى، ئۆزگىنى كەسلەپ، ئۆز شېخىنى كۆتۈرۈش ھەسەتخورلۇقنىڭ مۇھىم ئالامىتىدىن ئىبارەت. مىللەتنىڭ نادان ھەسەتخورلىرى دۇنيادا قانداق يېڭىلىقلارنىڭ بولغانلىقى، قانداق كىتاپلارنىڭ يېزىلغانلىقى، قانداق كەشپىياتلارنىڭ مەيدانغا چىققانلىقى بىلەن كارى بولماي، ئۆز مىللىتىدە بىر يېڭىلىق باش كۈتۈرسىلا «يۈرىكى يارا، يۈزى قارا» بۇلۇپ كېتىشىدۇ.
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ئۆزىنىڭ «باردۇر» ناملىق غەزىلىدە مىللىتىمىزدىكى بۇ ئىللەتنى مۇنداق سۆككەن:
تە’ئاۋۇنۇ- تەناسۇر ئورنىغا بىزلەردە بىر ئادەت،
يېڭى باشنى كۈتەرگەننى ئۇرۇپ يېقىتقانىمىز باردۇر.
قىزىل كۆزلۈك، كۆرەلمەسلىك ۋەيا ئۆزى قىلالماسلىق،
قىلاي دەپ باغلىسا بەلنى تۈمەن بوھتانىمىز باردۇر.
ھەسەتخورلۇقنىڭ شۇنداق بىر تىپى باركى، ئۇلار ئۆزلىرى ئۇچىرىغان بەخىتسىزلىكنى «ئەڭ ياخشى ئالى مەكتەپ» (بىلىنىسكىي) دەپ بىلىپ، ئۇنىڭدىن ئەقلىي ۋە ۋىجدانىي خۇلاسە چىقارماستىن، «سۇنغان ئاقسۇڭەكلەر» چە ئەسەبىي قىساسكارلىق پىسخىك كېسەللىگى بىلەن ئالدىن كەتكەنلەرنىڭ غەيۋىتىنى قىلىپ، ئورا كولاپ، شېخىنى كېسىپ، ئاسان يول بىلەن « قەھرىمان» لىق مۇنبىرىگە چىقىشنى قەسىتلەيدۇ. بۇنداق كىشىلەرنىڭ ھەسەتخورلۇقى ۋاستە تاللاپ ئولتۇرمايدىغان تەرسالىق بىلەن تەنھا ياكى تۈركۈم بۇيىچە ئېلىپ بېرىلىدۇ. بۇنى « قىساسكارلارچە ھەسەتخورلۇق» دىگەن نام ئاستىدا ئەيىبلەش لازىم.
كامالىدىن بىنايى مۇنداق يازسا:
ھەسەت ھەممە ئىللەت-نوقساندىن يامان،
ھسەت ئەھلى بارچە ياماندىن يامان.
ناسىر خۇسراۋ مۇنداق يازغانىدى:
بېرىلمىگەيسەن ھەسەتكە زىنھار،
ھەسەتنىڭ چېكى يوق، تۈگەنچى مىقدار.
ئۈچىنجى، پىتنە تۇغدۇرۇپ، تۆھمەت قىلىش ھەسەتخورلۇقنىڭ ئاسان چېلىقىدىغان شەكلىدىن ئىبارەت. ھەسەتخورلۇقنىڭ قورالى پىتنە بىلەن تۆھمەت ئىكەنلىكى شۈبھىسىز، بۇنى ئۇلار «سېسىتىش» دەپ ئاتىشىدۇ. تۇرمۇشنى ئالدىغىلى، خەلقنى پۈتۈن بىر تارىخى جەرياندا قايمۇقتۇرغىلى بولمايدۇ. قەيسەر ئىرادىلىك كىشىلەر ئۆز ئەجرى بىلەن ھەمىشە ياشناپ تۇرۇۋېرىدۇ. «سېسىتقۇچىلارنىڭ سېسىپ كېتىشى» مانا بۇ پاك ۋە ناپاكلىق كۈرىشىدىكى بىر ھەقىقەت. مانا بۇ تارىخنىڭ نۇرانە يۆنىلىشى. ئەگەر مۇنداق بولمىغاندا تەڭرىمۇ بولمىغان، ھەقىقەتمۇ بولمىغان، تارىخمۇ بولمىغان، ئىستىقبالمۇ بولمىغان، ئىشەنچ ۋە ئالىي ھىممەتمۇ بولمىغان بولاتتى!
بىزنىڭ ھەسەتخور پىتنە-تۆھمەتچىلىرىمىز «ئاقنى قارا قىلىش»، «ئۆزى گۇناھ قىلىپ، باشقىنى گۇناھكار كۆرسىتىش»، «ئوغرى ئوغرىنى تۇت دەپ ۋارقىراش»، «باشقىلار نامىدا قارا خەت يېزىش»، «بىر ئادەمگە ئىككى خىل تون كەيگۈزۈش»، «كېچىسى ئادەم ئۆلتۈرۈپ، كۈندۈزى ھازىدار بولۇش» قاتارلىقلار بىلەن شۇغۇللىنىۋېرىدۇ. باشقىلار نامىدا خەت يازغانلەر ئىچىدە ئايال كىشى سۈرىتىگە كىرىۋېلىپ خەت يېزىش، تۆۋەننى قۇترىتىپ قۇيۇپ ئۆزى قازى بولۇۋېلىش، ئولتۇرۇش-سورۇنلاردا ئاشكارە پىتنە-ئېغۋا تارقىتىش، پىتنە-ئېغۋانى چەت ئەلگە كېڭەيتىش قاتارلىق ھادىسىلەرنى كۆرۈپ مىللىتىمىز ئىچىدە بۇ جەھەتتىكى «ماھارەت» نىڭ دۇنياۋى سەۋىيە ياراتقانلىقىدىن ئەپسۇسلانماي تۇرالمىدىم.
تۆتىنجى، گۇروھۋازلىق قىلىپ، باشقىلارنى چەتكە قېقىش ھەسەتخورلۇقنىڭ تۈركۈملەشكەن شەكلىدىن ئىبارەت. ھەسەتخورلۇق ئەسلىدە زەھەرلىك چاياندەك نەرسە بولسىمۇ، ئۆزىنىمۇ كۆيدۈرىدىغان، باشقىلارنىمۇ كۆيدۈرىدىغان خۇسۇمەتلىك ئوت بولسىمۇ، ھەسەتخورلار تۈركۈملىشىپ، چاياندىن پىل پەيدا قىلىشقا ماقۇل بولۇشىدۇ. ئۇلار مەلۇم ھۇقۇق ياكى تەسىر كۈچى بولمىسا، بىر ئىشنى باشقا ئېلىپ چىققىلى بولمايدىغانلىقىنى بىلگەنلىكتىن تۈركۈملىشىدىغان بولدى. ئەمما بۇ تۈركۈمنىڭ ھەر بىر ھەسەتخور ئەزاسى ھەمىشە ئۆز تۈركۈمىدىن يۈز ئۆرۈشكە تەييار، بىۋاپا كىشىلەردىن ئىبارەت. ھەسەتخورلۇق گۇرۇھلىرى ئىككى شەر ئاستىدا، يەنى قۇدرەتلىك مۇخالىپلىرىغا تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن، قۇللارچە دەرىجىلىك بويسۇنۇش مۇناسىۋەت تەرتىپى بويىچىلا ساقلىنىپ تۇرۇشى مۇمكىن.
ھاپىز شىرازى مۇنداق دىگەنىدى:
كەت يامانلار سۆھبىتىدىن، ئىزدىسەڭ گەر ياخشى نام،
بەدنىيەتلىك ئول ئەقىلسىزلىققا ئىسپاتتۇر تامام.
بەشىنجى، خەلقنى پارچىلاش، مىللەتنى خانىۋەيران قىلىش- ھەسەتخورلۇقنىڭ ھەرىكەت نىشانىسى ۋە تارىخى جىنايىتىدىن ئىبارەت.
ھەسەتخورلۇق شۇنداق كىسەلكى:
بىرىنجىدىن، ئۆزىنى ھالاك قىلىدۇ؛
ئىككىنجىدىن، يۇقتۇرۋالغان كىشىلەرنى ھلاك قىلىدۇ؛
ئۈچىنجىدىن، مىللەتنىڭ ئۇيۇشۇش كۈچىنى تارقاقلاشتۇرۇپ، روھىي ئۇيۇشتۇرغۇچى ئاقىل كىشىلەرنىڭ ئابروي -نوپۇزىنى داۋاملىق قىرقىپ، مىللەتنى ھالاك قىلىشنىڭ جەريانىنى تېزلەشتۈرىدۇ.
ھەسەتخورنىڭ تەپەككۇرى، ھېسىياتى، تىلى، قەلىمى خۇنۇكلۇك بىلەن تولغاچقا، تىنىقى ۋە يۈرەك سوقۇشى ھەمىشە ھەسەت زەھىرى، بوھتان ئوتى ۋە قورقۇش تەشۋىشىدە تۇرىدۇ، ئۇنىڭ پىسخىك كېسىلى جىسمانىي ئاجىزلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ھەسەتخورلۇقنى يۇقتۇرغان كىشى ئۆزىگە يارىشا «جەڭگاھ» ئېچىۋالغان يەنە بىر ھەسەتخوردۇر.
ھەسەتخورلۇق تەرىپىدىن چىرمىۋېلىنغان مىللەت گەرچە تىل بىرلىكى بىلەن بىرلىشىپ تۇرسىمۇ، قەلبى پارچىلانغان مىللەتتىن ئىبارەت.
قەلبى پارچىلانغان مىللەتنىڭ تىلى بۇ قەلبنى پارچىلاشقا خىزمەت قىلىشتىن باشلاپ، بۇ مىللەتنى ھالاك قىلىش بىلەن ئۆزىنىمۇ ھالاك قىلىدىغان تىل بولماي نىمە؟
گۈللەنگەن مىللەتنىڭ ھايات يولى ئىسپاتلىدىكى، مىللەتكە يېمەك-ئىچمەك، ئۆي-ماكاندىن باشقا مۇھىمى مىللى روھىيەت لازىم.
بۇ مىللەتنىڭ ئۇيۇشۇش كۈچ مەنبەسى بولغان ئېتىقاد، مىللى ئەنەنە، يېڭىلىققا ئىنتىلىش، مەنىۋى يېتەكچىلىك نۇپۇزىقاتارلىقلاردىن ئىبارەت.
مۇنداق بىناكارلىقنى بۇزۇشتىن ھالاكەت، تۈزەشتىن گۈللىنىش كېلىپ چىقىدىغانلىقىنى ئاددى، ئەمما بىزدە ئەستىن چىقىرىلغان ھەقىقەت.
مەنىۋى قەھرىمانلىق ۋە غايىۋى يولباشچىلىق لېگىندىلىرىنى ياراتقان خەلقنىڭ بىردىنلا ھەسەتخورلۇق ئۇچقۇنلىرى بىلەن بەنىت بولۇشىنىڭ تەكتىدە تارىخ نېمىنى پىچىرلاۋاتقانلىقىنى ئاڭقىرىش مۈشكۈل ئەمەسمۇ!
گېرتسىن: «ھەقىقەتكە ھۆرمەت قىلىش زېرەكلىكنىڭ ۋە دانىشمەنلىكنىڭ باشلىنىشىدۇر» دېگەنىدى. ھەقىقەتنى سۆيىدىغان قەلىب نۇرانە قەلىب، خەلقىمىزنىڭ تارىخىي ئىستىقبالىغا ۋەكىللىك قىلىدىغان قەلىب، مۇنداق قەلىب ھەقىقەتنى ھۆرمەت قىلىدۇ، ئۇنىڭغا جان پېدا قىلىدۇ.
ھەسەتخورلۇقنىڭ قاتتىق زەربىسىگە ئۇچىرىغانلارغا كەلگەندە شۇنى ئېيتىش كېرەككى، بۇ ئۇلار ئۈچۈن تېخىمۇ قەيسەر خاراكتىر يىتىشتۈرىدىغان شىۋىرغان سىنىقى!
1989-يىل 22-فېۋرال.
ئېنگىلاند پادىشدھى ھېنرى بىرىنجى
1100-يىلى ئىنىسى ۋىليام ئوۋ ۋەقەسىدە قازا قىلغان جايدا ھازىر بولغان ھېنرى ئىنگلىز تەختىنى ئىگىلىدى، ئۇنىڭ تاج كىيدۈرۈش مۇراسىمىدا ۋىليامنىڭ ئانچە ئالقىشقا ئېرىشەلمىگەن نۇرغۇن سىياسەتلىرىنى تۈزىتىدىغانلىقىنى ۋەدە قىلدى. ئۇ شوتلاندىيەلىك ماتىلدا بىلەن توي قىلدى، ئۇلارنىڭ ئىمپېراتور ماتىلدا ۋە ۋىليام ئادېلىندىن ھايات قالغان ئىككى بالىسى بار. ئۇنىڭ نۇرغۇن خوجايىنلىرى تەرىپىدىن نۇرغۇن قانۇنسىز بالىلىرى بار. 1101-يىلى نورماندىدىن تاجاۋۇز قىلغان روبېرت ھېنرىنىڭ ئەنگىلىيەنى كونترول قىلىشى توغرىسىدا تالاش-تارتىش قىلدى. بۇ ھەربىي ھەرىكەت ھېنرىنىڭ پادىشاھ ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلىغان سۆھبەت ئارقىلىق ئاخىرلاشتى. تىنچلىق قىسقا مۇددەت داۋاملاشتى، ھېنرى 1105 ۋە 1106-يىللىرى نورماندى كىنەزلىكىگە تاجاۋۇز قىلىپ، تىنچېبراي ئۇرۇشىدا ئاخىرى روبېرتنى مەغلۇب قىلدى. ھېنرى روبېرتنى ئۆمۈر بويى تۈرمىگە سولاپ قويدى. ھېنرىنىڭ نورماندىغا بولغان كونتروللۇقى فرانسىيەلىك لۇئىس ئالتىنچى، فلاندېرلىق بالدۋىن VII ۋە ئەنجولىق فۇلك V تەرىپىدىن خىرىسقا دۇچ كەلگەن، ئۇلار روبېرتنىڭ ئوغلى ۋىليام كلىتونىڭ رەقىبى تەشەببۇسىنى ئىلگىرى سۈرگەن ۋە 1116-يىلدىن 1119-يىلغىچە بولغان ئارىلىقتا كىنەزدىكى چوڭ ئىسياننى قوللىغان. ھېنرىنىڭ برېمۇل ئۇرۇشىدا غەلىبە قىلىشىدىن كېيىن، 1120-يىلى لۇئىس بىلەن پايدىلىق تىنچلىق ھەل قىلىش كېلىشىمىگە قوشۇلدى.
زامانداشلىرى قاتتىق، ئەمما ئۈنۈملۈك ھۆكۈمدار دەپ قارالغان ھېنرى ئەنگىلىيە ۋە نورماندىدىكى قاۋاقخانىلارنى ئۇستىلىق بىلەن كونترول قىلدى. ئۇ ئەنگىلىيەدە بار بولغان ئانگلو-ساكسون ئەدلىيە سىستېمىسى، يەرلىك ھۆكۈمەت ۋە باج سىستېمىسىنى سىزىپ چىقتى، ئەمما ئۇنى خان جەمەتى مالىيە ۋە ساياھەت سوتچىلىرى قاتارلىق قوشۇمچە ئورگانلار بىلەن كۈچەيتتى. نورماندى يەنە كۈنسېرى كۈچىيىۋاتقان سوتچىلار ۋە خەزىنە سىستېمىسى ئارقىلىق باشقۇرۇلدى. ھېنرىنىڭ سىستېمىسىنى باشقۇرىدىغان نۇرغۇن ئەمەلدارلار يۇقىرى مەرتىۋىلىك ئائىلىلەردىن ئەمەس، بەلكى ئېنىق بولمىغان ئارقا كۆرۈنۈشتىكى «يېڭى كىشىلەر» ئىدى. ھېنرى چېركاۋ ئىسلاھاتىغا ئىلھام بەردى، ئەمما 1101-يىلى مۇرەسسە قىلىش ئارقىلىق ھەل قىلىنغان كانتېربۇرىينىڭ باش پوپى ئانسېلم بىلەن 1101-يىلى ئېغىر تالاش-تارتىشقا پېتىپ قالدى. ئۇ كلۇنياك تەرتىپىنى قوللاپ، ئەنگىلىيە ۋە نورماندىدىكى پېشقەدەم دىنىي خادىملارنى تاللاشتا ئاساسلىق رول ئوينىدى.
ھېنرىنىڭ ئوغلى ۋىليام 1120-يىلدىكى ئاق پاراخوت ئاپىتىدە تۇنجۇقۇپ، خان جەمەتىنىڭ ۋارىسىغا گۇمان پەيدا قىلدى. ھېنرى يەنە بىر ئوغلى بولۇشنى ئۈمىد قىلىپ لۇۋايىنلىق ئادېلىزادىن ئىككىنچى ئايالى ئالدى، ئەمما ئۇلارنىڭ نىكاھى بالىسىز ئىدى. بۇنىڭغا جاۋابەن ئۇ قىزى ماتىلدانى ئۆزىنىڭ ۋارىسى دەپ ئېلان قىلدى ۋە ئۇنى ئەنجودىكى گېففرېي بىلەن توي قىلدى. ھېنرى بىلەن ئەر-ئايالنىڭ مۇناسىۋىتى يىرىكلىشىپ، ئەنجو بىلەن چېگرادا ئۇرۇش پارتىلىدى. ھېنرى 1135-يىلى 12-ئاينىڭ 1-كۈنى بىر ھەپتە كېسەل بولۇپ قازا قىلغان. گەرچە ئۇ ماتىلداغا بولغان پىلانىغا قارىماي، ئۇنىڭ ئورنىغا بلۇيىسنىڭ جىيەنى ستىفېن ۋارىسلىق قىلغان، نەتىجىدە ئانارخىيە دەپ ئاتالغان بىر مەزگىللىك ئىچكى ئۇرۇش كېلىپ چىققان.
كالىفورنىيە شىتاتى
right|thumb|250px| right|thumb|250px كالىفورنىيە شىتاتى بولسا ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىدىكى بىرشەھەر. 2008 -يىلىدا كالىفورنىيەنىڭ 36،756،666 نوپۇسى بار، 423،970 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاشقان، شىمالى كەڭلىك 37.0°، شەرقى ئۇزۇنلۇق 120°0.
كورپۇس (ئارمىيە قۇرۇلمىسى)
thumb|دېڭىز ئارمىيەسى ماتروسلا كورپۇسى كورپۇس( ئېنگىلىزچە: Corps؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 军، جۈن) ئادەتتە دۇنيانىڭ ھەر قايسى قوراللىق كۈچلىرىنىڭ بىر خىل قۇرۇلما بىرلىكى. ئادەتتە بىر قانچە پولىك ۋە دىۋىزىيەدىن تەركىپ تاپقان. شۇڭىلاشقا ئۇنىڭدا كۆپ خىل قورل ياراغ سەپلەنگەن بولىدۇ. ئادەتتە تىببى كورپۇس، ئالدىنقى سەپ كورپۇسى قاتارلىق تۈرلىرى بار. بىر كورپۇسنىڭ كوماندىرىنى ئادەتتە كورپۇس باشلىقى دېيىلدۇ. ھەربىي ئۇنىۋانى كۆپىنچە ھالدا گېنىرال مايور ياكى گېنىرال لىتنات بولىدۇ. جوڭگودا بىر كورپۇسنىڭ كوماندىرىنىڭ مەمۇرى دەرىجىسى ئادەتتە رەسمى كورپۇس دەرىجىلىك بولىدۇ.
Arizona Shitati
right|thumb|250px| right|thumb|250px Arizona Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Arizonaning 6,500,180 nopusibar, 295,254 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 34.0°, xariki uzunluk 112°0.
باھائىي
باھائىيلىك: (ڧارسچە: بهائیت\ Bahá'iyyat؛ ئەرەبچە: بهائية\ Bahá'iyya) ئىنسانىيەتنىڭ رۇھىي بىرلىكىگە مەركەزلەشكەن بىرخۇدالىق بىر دىن. تەئلىماتى ئۈچ ئاساسىي نوقتىغا يىغىنچاقلىنىدۇ: يارىتىلىشنىڭ مەنبەسى بولمىش تەڭرىنىڭ بىرلىكى، پۈتۈن مۇھىم دىنلارنىڭ بىر رۇھانىي مەنبئەدىن ۋە تەڭرىدىن كېلىشى بىلەن دىننىڭ بىرلىكى ۋە كۈللى ئادەمزاتنىڭ باراۋەر يارىتىلغانلىقى، كۆپ تۈرلەر ئىچرە بىرلىك پىرىنسىپى بويىچە ئىرق ۋە مەدەنىيەت پەرقلىرىنىڭ ئالقىشلىنىشى ۋە قەبۇل كۆرۈلۈش تەئلىمى بىلەن ئىنسانىيەتنىڭ بىرلىكى. باھائىي تەئلىماتىچە ئىنسانىيەتنىڭ ۋەزىڧىسى دۇئا، ئۆز ئىچىگە قاراش ۋە ئىنسانىيەتكە خىزمەت بىلەن تەڭرىنى تونۇش ۋە سۆيۈشتۇر.
ئانار پىشتى
ھەققىدە
«ئانار پىشتى» تور كومىدىيەلىك قىسقا فىلىمى 2016-يىلى 30 - يانۋار تور سۇپىلىرىدا رەسمىي ئېلان قىلىنىپ تارقىتىلىپ بىر ئايغا يەتمىگەن ۋاقىت ئىچىدىلا تور ئابونىچىلىرىنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى قوزغاپ، «SINA» مىكرو بىلوگىنىڭ قىزىق نۇقتىلىق ئىزدەش تىزىملىكىدە بىرىنچىلىكنى ساقلاپ كەلگەن. «تېڭشۈن» تورىنىڭ ئۆزىدىلا تارقىتىش، چېكىلىش قېتىم سانى 130 مىليوندىن ئېشىپ، شىنجاڭ ۋە ئىچكىرى ئۆلكىلەردىكى تور ئابونىچىلىرىنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا ئېرىشكەن. دۆلەت ئىچىدىكى تۇنجى تور قىسقا فىلىمى «ئويلىمىغان يەردىن» فىلىمىنىڭ فىلىم گۇرۇپپىسى «ئانار پىشتى» نىڭ فىلىم گۇرۇپپىسى بىلەن كۆرۈشۈپ ھەمكارلىشىش ھەققىدە سۆھبەتلەشكەن، شۇنداقلا مايدا «ئانار پىشتى» فىلىمىنىڭ فىلىم گۇرۇپپىسى شياڭگاڭ سۇمۇرغ تېلېۋىزىيەسى « مەشھۇرلار بىلەن سۆھبەت» پىروگراممىسىنىڭ مەخسۇس زىيارىتىنى قوبۇل قىلغان.
رىجىسورى
ھەزرەتئېلى ياسىن
سانلىرى
1-سان : 2016 يىلى 30-يانۋار
2-سان: 2016 يىلى 12-ئىيۇن
3-سان:
4-سان:
5-سان: 2018 يىلى 4-ئايننىڭ ئىچىدە تارقىتىلىش پلانلانماقتا.
پرېمىيۇم
پرېمىيۇم (ئېنگلىزچە: Premium) ئېنگلزچىدىن قوبۇل قىلىنغان بىر سۆز بولۇپ، مەنىسى ئالى دەرىجىلىك، يۇقىرى دەرىجىلىك دېگەن مەنىدە. مەسىلەن ئېنگلىزچە Premium business model دېگەن ئالى دەرىجىلىك سودا مودېلى دېگەن گەپ. پرېمىيۇم يەنە باشقا مەخسۇس ئەزا بولدىغان مۇلازىمەتلىردىكى ئالى دەرىجىلىك مۇلازىمەت دېگەن مەنىسىمۇ بار، مەسىلەن، پرېمىيۇم ئەزا، پرېمىيۇم ئالاھېدىلىكىرى دېگەندەك.
ئانار پىشتى
مەنبە
http://uyghur.people.com.cn/156325/15595020.html
فىرانسىسكو پاچې توررېس
فىرانسىسكو پاچې توررېس (خىگۇي ، 1949-يىلى 7-ئاينىڭ 18-كۈنى ) ، Ramón Torres دەپ ئاتالغان ، دومىنىكالىق ناخشىچى ، يازغۇچى ، ئۇ باچاتانى ئەڭ ياخشى نامايەن قىلغۇچىلارنىڭ.
سەنئەت ساھەسىدە El Poeta دەپ ئاتالغان ، بىر مۇنەۋۋەر كومپوزىتور ۋە ئورۇنلاشتۇرغۇچى ، كەسپىي ھاياتى 40 نەچچە يىل.
دەسلەپكى يىللار
رامون توررېس 1949-يىلى 7-ئاينىڭ 18-كۈنى دومىنىكا جۇمھۇرىيىتىنىڭ خىگۇيدا تۇغۇلغان ، دومىنىكا ئاتا-ئانىسىنىڭ ئوغلى (رۇپېرتو پاچې ۋە كاتالىنا توررېس).
مۇزىكا كەسپى
1987-يىلى ئۇ سانتو دومىنگوغا بېرىپ ، Radhamés Aracena خاتىرىلەش شىركىتى ئارقىلىق ئۆزىنىڭ تۇنجى ناخشىسى «Las estrellas پارلاق» نى خاتىرىلىدى. ئۇنىڭ خاتىرىلەنگەن بەزى ناخشىلىرى «ئىككىنچى خەت» ، «سىز بىلەن ئاخىرغىچە» ، «مېنىڭ ئۇلۇغ مەخپىيىتىم» ، «نېمە دېگەن
» ، «سەن مېنىڭ» قاتارلىقلار.
كراسنودار شەھىرى
روسىيەنىڭ جەنۇبىدىكى مەركىزىي شەھىرى. بۇ شەھەر 1920-يىلىدىن ئىلگىرى يېكاتېرىنودار دەپ ئاتالغان. بۇ شەھەر غەربىي سىبىرىيىنىڭ جەنۇبىغا، كوبان دەرياسىنىڭ تۆۋەن ئېقىنىنىڭ ئوڭ ياقىسىغا جايلاشقان.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
مەمۇرىي رايون شەكلى :چىگرا رايونىنىڭ مەركىزى
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
كراسنودار شەھىرىروسىيەنىڭ جەنۇبىدىكى  مەركىزىي شەھىرى. بۇ شەھەر 1920-يىلىدىن ئىلگىرى يېكاتېرىنودار دەپ ئاتالغان. بۇ شەھەر غەربىي سىبىرىيىنىڭ جەنۇبىغا، كوبان دەرياسىنىڭ تۆۋەن ئېقىنىنىڭ ئوڭ ياقىسىغا جايلاشقان. ئۇ يېنسەي دەريا باسسېپنىرىدىكى مۇھىم دەريا پورتى ھېسابلىنىدۇ. شەھەر ئاھالىسى 609 مىڭدىن ئاشىدۇ(1985). كراسنودار شەھىرىنىڭ ئاساسى 1793-يىلى سېلىنغان،  مۇھىم ماشىنىسازلىق ۋە نېفىت خىمىيە سانائىتىنىڭ مەركىزى شەھىرى ھېسابلىنىدۇ، شەھەردە يەنە توقۇمىچىلىق، يېمەك-ئىچمەك قاتارلىق سانائەت ئورۇنلىرى بىلەن يېزا ئىگىلىك، نېفىت، تەبىئىي گاز قاتارلىق ئىلمىي تەتقىقات ئورۇنلىرى بار.
تېتىم فىلىم
thumb|ئەپەندىلەر چىپا چاچلىق تەننازىلىنى ياقتۇرىدۇ ناملىق فىلىمنىڭ تېتىم فىلىمدىن پارچە thumb|ۋىۋا زاپاتا كىنوسىنىڭ تېتىم فىلىمدىن بىر كېسىم كۈرۈنۈش تېتىم فىلىم (باشقىچە ئاتىلىشى: تەشۋىقات فىلىمى، تېتىم فىلىمى) ئادەتتە كىنو، تېلىۋىزىيە تىياتىر، ۋە باشقا شىركەت، كارخانا ۋە ئۇلارنىڭ مەھسۇلاتلىرنى تۇنۇشتۇردىغان بىر قەدەر ئۇزۇن فىلىملەرنى تاماشىبىنلارغا تۇنۇشتۇرۇش، ئىلان قىلىش مەقسىتىدە ئىشلەنگەن قىسقا، ئىلان سۈپىتىدكى فىلىم.
نام - ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: تېتىم فىلىم، تەشۋىقات فىلىمى
ئېنگلىزچە: Trailer
ئاددى خەنچە: 预告片
1918 - يىلى
1918 - يىلى مىلادى تەقۋىمگە كۆرە
گۇرۇپپىۋاي ئارمىيە (ئارمىيە قۇرۇلمىسى)
thumb|فىلىپىن قۇرۇقلۇق ئارمىيە توپچىلار گۇرۇپپىۋاي ئارمىيەسنىڭ پاگونى گۇرۇپپىۋاي ئارمىيە (ئېنگلزچە: Field army؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 集团军، جىتۈەنجۈن) بىر خىل ھەربىي قۇرۇلما بىرلىكى بولۇپ، ئادەتتە ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق كورپۇس قىسمى، ۋە باشقا قوشۇمچە قىسىملار بار. نورمال ھالدا، بىر گۇرۇپپىۋاي ئارمىيەدە 100000 دىن 300000 غىچە ئەسكەر بار. بەزى چاغلاردا گۇرۇپپىۋاي ئارمىيە يەنە يۆنىلىش ئارمىيەسى دەپمۇ ئاتىلدۇ.
يېڭىئاۋات يېزىسى
يېڭىئاۋات يېزىسى دىگەن سۆزلۈك كۆپ خىل مەنە تۈرىنى ئىپادىلىگەن، تۆۋەندىكى مەنە تۈرلىرى بويىچە كۆرۈڭ:
ئافغان فارس تىلى
دارىچە (دری)، شەرقىي فارسچە يالى ئافغان فارس تىلى ھەم دېيىلىدىغان بىر تىل بولۇپ، فارس تىلىنىڭ بىر شىۋەسىدۇر. پەشتۇچە بىلەن بىرگە ئافغانىستاننىڭ رەسمىي تىللىرىدىن بىرىدۇر.
بىنگۆل ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|350px|بىنگۆل ۋىلايىتى left|thumb|250px بىنگۆل ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكى بىرشەھەر 2007 نوپۇس بار، بىنگۆلنىڭ 245،243 نوپۇسى بار، 8،125 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاشقان، شمالى كەڭلىك 39.02°، شەرىقى ئۇزۇنلۇق 40°40، پوچتا نومۇرى 012. رايون نومۇرى 0426.
Yéngi Méksika Shitati
right|thumb|250px| right|thumb|250px Yéngi Méksika Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Yéngi Méksikaning 1,984,356 nopusibar, 315,194 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 34.0°, xariki uzunluk 106°0.
مېڭە
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'Microsoft Uighur', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:16px">
چوڭ مېڭە بارلىق ئومۇرتقىلىق ۋە ئومۇرتقىسىز ھايۋانلارنىڭ نېرۋا سىستېمىسىنىڭ مەركىزى رولىنى ئوينايدىغان ئەزا. ئۇ باش قىسمىغا جايلاشقان بولۇپ ، ئادەتتە كۆرۈش قۇۋۋىتى قاتارلىق سەزگۈ ئەزالىرىغا يېقىنلىشىدۇ. ئۇ ئومۇرتقىلىق ھايۋانلارنىڭ بەدىنىدىكى ئەڭ مۇرەككەپ ئەزا.
ھۈجەيرە قۇرۇلمىسى
نېرۋا ھۈجەيرىلىرى ئاكون ئارقىلىق سىگنال ئەۋەتىدۇ ، بۇ نېپىز تالا بولۇپ ، ھۈجەيرە تېنىدىن ۋە باشقا تۈرلەرگە كېڭىيىدۇ ، بەزىدە يېقىن ئەتراپتا ، بەزىدە مېڭىنىڭ ياكى بەدەننىڭ يىراق جايلىرىدا بولىدۇ.
ئاكونلار سىناپس دەپ ئاتىلىدىغان مەخسۇس ئۇلىنىش ئارقىلىق سىگنالنى باشقا نېرۋا ھۈجەيرىسىگە يەتكۈزىدۇ. يەككە ئاكون باشقا ھۈجەيرىلەر بىلەن نەچچە مىڭلىغان ماس قەدەملىك ئۇلىنىشى مۇمكىن. ھەرىكەت يوشۇرۇن كۈچى ، ئاكوننى بويلاپ ساياھەت قىلغاندا ، ماس قەدەمگە كەلگەندە ، نېرۋا تومۇر تارقاتقۇچى دەپ ئاتىلىدىغان خىمىيىلىك ماددىنىڭ قويۇپ بېرىلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. نېرۋا تولۇقلىغۇچ نىشان ھۈجەيرىسىنىڭ پەردىسىدىكى قوبۇل قىلغۇچى مولېكۇلا بىلەن باغلىنىدۇ.
سىناپس چوڭ مېڭىنىڭ مۇھىم ئىقتىدار ئامىللىرى. چوڭ مېڭىنىڭ ماھىيەتلىك ئىقتىدارى ھۈجەيرە بىلەن ھۈجەيرە ئالاقىسى بولۇپ ، ماس قەدەملەر ئالاقىلىشىش نۇقتىلىرىدۇر.
فىزىئولوگىيە
چوڭ مېڭىنىڭ ئىقتىدارى نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئېلېكتر خىمىيىلىك سىگنالنى باشقا ھۈجەيرىلەرگە يەتكۈزۈش ئىقتىدارى ۋە باشقا ھۈجەيرىلەردىن قوبۇل قىلىنغان ئېلېكتر خىمىيىلىك سىگناللارغا مۇۋاپىق ئىنكاس قايتۇرۇش ئىقتىدارىغا باغلىق. نېرۋا ھۈجەيرىلىرىنىڭ ئېلېكتر خۇسۇسىيىتى كۆپ خىل بىئو-خىمىيىلىك ۋە مېتابولىزىم جەريانلىرى تەرىپىدىن كونترول قىلىنىدۇ ، بولۇپمۇ ماس قەدەمدە يۈز بېرىدىغان نېرۋا تومۇر تارقاتقۇچى بىلەن قوبۇل قىلغۇچىنىڭ ئۆز-ئارا تەسىر قىلىشى.
نېرۋا ئىلمى
نېرۋا ئىلمى ساھەسى مېڭىنى ۋە باشقا نېرۋا سىستېمىسىنى چۈشىنىشكە تىرىشىدىغان بارلىق ئۇسۇللارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئېتنومېتودولوگىيە
ئېتنومېتودولوگىيە (Ethnomethodology本土方法论) ئامېرىكا جەمئىيەتشۇناسلىقىدا 20-ئەسىرنىڭ 60-يىللىرىدا باشلانغان ۋە گۈللەنگەن ئۇسۇللارنىڭ بىرى. ئېتنومېتودولوگىيە يەنە (民俗学方法论) دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ خىل مىتودنىڭ ئاتالغۇسى 1954-يىلى   Harold Garfinkelتەرىپىدىن ئوتتۇرىغا  چىققان. 1967-يىلى نەشىر قىلىنغان “ ئېتنومېتودولوگىيە تەتقىقاتى“ ناملىق كىتاب بىلەن گارفىنكىل ئۈزىنىڭ نەزىرىيەسىنى سىستىمىلاشتۇرغان.[1]
گارفىنكېل 1917-يىلى توغۇلىدۇ ۋە 1952-يىلى خارۋارد ئۇنىۋېرستىدا دوكتۇرلۇق ئوقۇشىنى تاماملايدۇ.
ئېتنومېتودولوگىيە ئاساسلىقى كىشىلەرنىڭ ئىجتىمائىي تۇرمۇش جەريانىدا ياشىشى ئۈچۈن ئىشلەتكەن ئوسۇل ۋە ئەمەلىيتىنى تەتقىق قىلىشتىن ئىبارەت.[2]  يەنى بۇ مىتود كىشىلەرنىڭ كۈندىلىك تۇرمۇشىدىكى ئەھۋاللارنى چۈشەندۈرۈشىنى ۋە بۇ ئەھۋالغا ئاساسەن ئۈزىگە مۇۋاپىق كىلىدىغان ئۇسۇللار ئارقىلىق ھەرىكەت قىلىشىنى تەتقىق قىلىشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ مەنىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا بۇ مىتود مەلۇم بىر شەخسىكە تەۋە بولغان مەنە ۋە ۋاستىلەرنى تەتقىق قىلىشىنى كۆرسىتىدىغان بولۇپ، بەزى تەرەپلىرى سىمېۋوللۇق ئالاقە نەزىرىيەسى بىلەن ئوخشاپ كىتىدۇ. بۇ خىل ئۇسۇل كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى قېلىپلىشىپ كەتكەن تۇرمۇش ئىچىدىن ”ئەقلىيلك“نى تېپىپ چىقىش ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ نورمال بولغان ئىجتىمائىي تەرتىپ ۋە ئالاقىنى قانداق ساقلايدىغانلىقىنى بىلىشنى ئارزۇ قىلىدۇ.