cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئېبولا ۋىرۇسى
قۇرۇلما مورفولوگىيەسى
ئېبولا ۋىرۇسى (EBoV) يىپەكسىمان ۋىرۇس ئائىلىسىدىكى ۋىرۇس بۇلۇپ، ئۇزۇنلۇقى مىڭ 970 نانومېتىر، شەكلى ئۇزۇنچاق يىپسىمان تەنچە شەكىللىك بىر خىل مەنپىي زەنجىرلىك ANR ۋىرۇسى، 18959 دانە  ئىشقار رادىكالى بار، مولېكۇلا ماسسىسى4.17×10⁶. سىرتىدىكى ئورالما پەردە ۋىرۇس دانچىلىرىنىڭ دىئامېتىرى تەخمىنەن 80nm، چوڭ-كىچىكلىكى  (1500 ～ 300) × 100nm، يۇقۇملىنىش ئىقتىدارى بىر قەدەر كۈچلۈك ۋىرۇس. ئادەتتە ئۇزۇن nm (805 ～ 665) ئەتراپىدا، تارماق شەكىللىك، U شەكىللىك، ئالتە شەكىللىك ياكى ھالقىسىمان شەكىللىك بۇلۇپ، ئادەتتە تارماق شەكلى بىرقەدەر كۆپ ئۇچرايدۇ. پېرىتسىستىئۇم پەردىسى بار، يۈزىnm (8 ~ 10) ئۇزۇن تالالىق، ساپ ۋىرۇسى زەررىچە بىر بۇرما شەكىللىك رىبوزا يادرو قېپى بىرىكمە تەنچە ھاسىل قىلىدۇ، تەركىبىدە كىسەللىك ۋىرۇسى زەرىچىلىرى ئالاقىدار قۇرۇلمىلارغا شاخلىماسىمان ھاسىل قىلىدۇ. ئۇزۇنلۇقى 10 مىكرولىتىر.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن (Abduréhim Tursun، تو. 1973 ئۇچتۇرپان — ۋ. 2013-07-07 قەشقەر پەيزىۋات) پەلسەپە پەنلىرى بويىچە تۇنجى ئۇيغۇر دوكتورى (Ph.D)، تارىخ پەنلەر دوكتورى نەبىجان تۇرسۇننىڭ ئۆز ئىنىسىدۇر. دادىسىنىڭ ئىسمى تۇرسۇن بارات، ئانىسىنىڭ ئىسمى نۇرنىسا ئابدۇرېھىم.
ئېبولا ۋىرۇسى
تارقىلىشى
‹‹يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر يەر شارىلىشىۋاتقان›› دەۋردە، ئېبولا ۋىرۇسىمۇ ناھايىتى تېز سۈرئەتتە پۈتۈن يەر شارىغا تارقالدى. 14-دېكابىرغىچە يەر شارىدا ئېبولا ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلار 18 مىڭدىن ئاشقان، ئارىدىن 7000 غا يېقىن ئادەم قازا قىلغان. ئېبولا ۋىرۇسى تارقالغان توققۇز ئاي ئىچىدە قازا قىلغانلار سانى 1976-يىلى تۇنجى قېتىم ئېبولا ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىپ قازا قىلغانلار ئومۇمىي سانىدىن ئېشىپ كەتكەن.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
ئۆمۈر بايانى
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن، ئۇيغۇر قىزلىرىنىڭ ئىپپەت - نومۇسىنى ساقلاش يولىدىكى باتۇرلۇقلىرىنىڭ ۋەكىللىرى بولمىش «يەتتە قىزلىرىم»نى، رەھمەتۇللابەك ۋە ئەسمەتۇللابەك، سېيىت نوچىدەك مەرت ئوغلانلارنى، موللا شاكىر، ئابدۇكېرىم ئابباسوپ، سېيىت ئابباس، ئارتۇق ئابباس، لۇتپۇللا مۇتەللىپ، ئابدۇللا روزى  قاتارلىق مىللەتپەرۋەر زىيالىي - ئوغلانلارنى پاك ھاۋاسى ۋە زەمزەم كەبى  سۇلىرى بىلەن سۇغارغان  قەدىمىي ھەم  قەھرىمان  يۇرت ئۇچتۇرپان شەھىرىدە زىيالىي ئائىلىسىدە تۇغۇلۇپ، شۇ يەردە چوڭ بولغان.
ئېبولا ۋىرۇسى
تارقىلىشى
ئۇنىڭدىن كېيىن 1979-يىلى سۇداننىڭ نزارا رايونىدا تارقالغان. 15 يىلدىن كېيىن يەنى 1995-يىلدىن 2014-يىلغىچە مەركەزلىك ھالدا ئافرىقا قىتئەسىدە 20 قېتىمدىن ئارتۇق تارقالغان. 2000-يىلى ئۇگاندادا 224 ئادەم ئېبولا ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملىنىپ قازا قىلغان.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
ئۆمۈر بايانى
ئۇ ئۇچتۇرپان، ئاقسۇ ۋە ئۈرۈمچىدە باشلانغۇچ، ئوتتۇرا، تېخنىكوم ۋە ئالي مائارىپ تەربىيىسى ئالغان. ئابدۇرېھىمنىڭ دەسلەپكى ئۆگىنىش ھاياتى ئاساسلىقى ئۆزلىكىدىن  ئىزدىنىش ۋە ئۆگىنىش بىلەن ئۆتكەن.
خۇبېي ئۆلكىسى
left|thumb|350px| left|thumb|350px خۇبېي ئۆلكىسى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، خۇبېينىڭ 60،160،000 نوپۇسىبار، 185،900 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 30.58°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 112°13.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
ئۆمۈر بايانى
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن دەسلەپتە ئىككى يىللىق خەنزۇچە - ئۇيغۇرچە تەرجىمانلىق كەسپىنى پۈتتۈرگەن ۋە چەتئەل تىللىرىدىن  ئىنگىلىز تىلى ئۆگىنىشكە كىرىشىپ، ئىنگلىز تىلىدا بىر قانچە دەرسلىك كىتابلىرىنى تۈگىتىپ، ئوتتۇرا سەۋىيىگە يەتكەن  ھەم بۇ جەرياندا رۇس تىلى ئۆگىنىشنىمۇ باشلىغان ئىدى.
بۇ جەرياندا ئەدەبىي تەرجىمە ئىشلىرىغىمۇ قىزىقىپ، بەزى ئەسەرلەرنى تەرجىمە قىلىپ ئېلان قىلغان. ئۇ، پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن ئىلىم-مەرىپەتكە بېرىلگەن ئۈمىدۋار ياش ئىدى.
1997 - يىلى قىرغىزىستان جۇمھۇرىيىتى مىللىي پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ پەلسەپە ۋە قانۇنشۇناسلىق ئىنستىتۇتىغا ئاسپىرانتلىققا قوبۇل قىلىنغاندىن كېيىن رەسمىي يۇقىرى ئاكادېمىيىلىك مائارىپ  تەربىيىسى ئېلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولغان.
ئېبولا ۋىرۇسى
داۋالاش
ھازىرقى بىردىنبىر قارشىلىشىش ئۇسۇلى توسقۇنلۇق ئوكۇل دورىسى (NPC1)، ئېبولا ۋىرۇسى توغرا كەلسە ئۆزلۈكىدىن نۇسخىلىنىپ ئۆتۈپ ھۈجەيرە يادروسى بولۇپ ئوكسىدنى سۈمۈرۈپ، ئاقسىل ھۈجەيرە ئارىلىق توشۇش مىقدارى ئېشىپ توشۇش كېرەك بولغان قان تومۇرنى تارايتىدۇ.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
ئۆمۈر بايانى
ئۇ، قىرغىزىستان پەنلەر ئاكادېمىيىسىگە ئاسپىرانتلىققا قوبۇل قىلىنىش بىلەن تەڭ  ئالدى بىلەن پۈتۈن دىققىتىنى رۇس تىلى سەۋىيىسىنى ئاشۇرۇشقا قارىتىپ، قىسقا ۋاقىت ئىچىدە پۈتۈن دەرسلەرنى رۇس تىلىدا ئاڭلاش، رۇس تىلىدا ئىلمىي پىكىر بايان قىلىش ھەم يېزىش سەۋىيىسىگە يەتكەن.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن بۇ يەردە  قىرغىزىستان پەنلەر ئاكادېمىيىسىنىڭ  ئاكادېمىكى، پروفېسسور، پەلسەپە پەنلىرى دوكتورى، «قىرغىز ئىلى ئىلىم - پەن ئەربابى»، ئاتاقلىق ئۇيغۇر ئالىمى ئەزىز نارىنبايېفنىڭ يېتەكچىلىكىدە ئۇيغۇرلار ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا خەلىقلىرىنىڭ پەلسەپىۋى پىكىرلىرى ھەم ئۇنىڭ تارىخى توغرىسىدا سىستېمىلىق ئۆگەندى ھەمدە مەخسۇس تەتقىقات ئېلىپ بارغان.
ئېبولا ۋىرۇسى
داۋالاش
باش شىتابى جەنۋەگە جايلاشقان دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى ئېلان قىلغان بىر باياناتىدا : بەزى مەھسۇلات ۋە ئەمەلىيىتىنى ئالدىنى ئېلىش ياكى ساقىيىش ئېبولا ۋىرۇسىنى پۈتۈنلەي تەكشۈرۈش ۋە تەستىقلاش ئارقىلىق ئېبورا ۋاكسىنىسى 2015-يىلدىن بۇرۇن بارلىققا كەلگەن.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
ئۆمۈر بايانى
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن 2002 - يىلى قىرغىزىستان پەنلەر ئاكادېمىيسى دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن.
ئېبولا ۋىرۇسى
داۋالاش
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى مۇنۇلارنى تەكىتلىدى: گەرچە بەزى ئىستىقبالى بار بولغان مەھسۇلات تەتقىق قىلىپ ئېچىشقا تۇرماقتا، لېكىن نەچچە ئون يىلدىن بۇيانقى پەن تەتقىقات خىزمىتى تېخى ھېچقانداق داۋالاش ئۈنۈمى ياكى ئالدىنى ئېلىش خاراكتېرلىك رولىغا ئىگە دورا بار. ئادەم بەدىنى بويىچە بىخەتەر، ئۈنۈملۈك ئىشلىتىشكە بولدۇ دىيىلدى.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
ئۆمۈر بايانى
2013 - يىلى 7 - ئاينىڭ 7 - كۈنى قەشقەر پەيزىۋاتتا كېسەل سەۋەبىدىن ئالەمدىن ئ‍ۆتكەن. شۇ چاغدا ئۇنىڭ ئانىسى ۋاپات بولغىلى تېخى 45 كۈن بولغانىكەن.
ئېبولا ۋىرۇسى
داۋالاش
ئېبولا يۇقۇمىغا يەر شارىدىكى ھەر قايسى ساھەلەر يۈكسەك ئەھمىيەت بەردى. ب د ت باش كاتىپى بان كىمون يىل ئاخىرىدا لىببېرىيە، كېنىيە، سيېررالېئونقاتارلىق دۆلەتلەرنىڭ يۇقۇم رايونلىرىنى مەخسۇس زىيارەت قىلدى. ب د ت ئېبولا يۇقۇمىغا جىددى تاقابىل تۇرۇش ئالاھىدە ئەۋەتىش ئۆمىكى قۇرۇلۇپ، دۇنيا بانكىسى، ياۋروپا ئىتتىپاقى قاتارلىق خەلقئارا تەشكىلاتلار بەس-بەستە يۇقۇم ئەھۋالى ئېغىر رايونلارغا ماددى ئەشيا ياردەم قىلدى ھەمدە داۋالاش ئەترىتى ئەۋەتىپ يەرلىكنىڭ ئېبولاغا زەربە بېرىشىگە ياردەم قىلدى. 12-ئايغىچە يۇقۇم تارقالغان دۆلەتلەر ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ ئورتاق تىرىشچانلىق كۆرسىتىش نەتىجىسىدە، ئېبولا يۇقۇمى تىزگىنلەندى.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
نەشر قىلىشنى كۈتۈپ تۇرغان  ئۇيغۇر تىلىدىكى كىتاب ۋە ئەسەرلىرى
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن يەنە «تۇرپانشۇناسلىق»، «مۇنبەر»، «شىنجاڭ تارىخ - مەدەنىيىتى»  ۋە «شىنجاڭ ياشلىرى» قاتارلىق ژۇرناللاردا بىر قىسىم ماقالىلارنى يېزىپ نەشىر قىلدى.
ئېبولا ۋىرۇسى
تەسىرى
بۇ يىل تارقالغان ئېبولا يۇقۇمى يەر شارىنىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا مۇناسىۋەتلىك دورا ۋە ۋاكسىنىلارنى تەتقىق قىلىپ ياساش مۇساپىسىنى تېزلەتتى. جۇڭگو، ئامېرىكا، كانادا،شۋېيتسارىيە، رۇسىيە قاتارلىق دۆلەتلەر بەس-بەستە ۋاكسىنا تەتقىقات خىزمىتى ۋە كەينى-كەينىدىن كىلىنكىلىق سىناق باسقۇچىغا كىردى.
ئابدۇرېھىم تۇرسۇن
مەنبە
نەبىجان تۇرسۇننىڭ مېنىڭ ئىنىم ئابدۇرېھىم تۇرسۇن ناملىق يازمىسىدىن ئېلىندى.
مونتسەررات
مونتسەررات بولسا شىمالىي ئاتلانتىك ئوكيان جايلاخكان بىرك دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا پليموئۇتھ، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا پليموئۇتھ. دۇلات تىلى بولسا فرانسۇز تىلى. ئازىركى گۇبېرناتور پەتەر ئاندرەۋ ۋاتەرۋورتھ. ئازىركى باش ۋەزىر رەئۇبەن مەئادە. يار مايدانى 102 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 4 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى خرىستىئان دىنى.
ئالتاي شەھىرى
ئالتاي شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر شەھىر بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئالتاي ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. ئالتاينىڭ يەر مايدانى 117،988 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 640،000.
كادىكوي
كادىكۆي, (تۈرك تىلى: Kadıköy) تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل ئۆلكىسىدىكى بىر رايون. كادىكۆي تۈركىيەنىڭ ئەڭ قەدىمكى رايونلىرىنىڭ بىرى. ئۇ كوكائېلى يېرىم ئارىلىنىڭ غەربىي جەنۇبىغا جايلاشقان بولۇپ ، مارمارا دېڭىزىغا تۇتىشىدىغان رايون. thumb|right thumb|right thumb|right|alt=كادىكۆيدىكى يېڭى يىل بېزەكلىرى|كادىكۆيدىكى يېڭى يىل بېزەكلىرى thumb|right|alt=كادىكوي بايرىقى|كادىكوي بايرىقى
ئىسمى
بۇ رايوننىڭ بىرىنچى ئىسمى «كالكېدون».
مەسۇت ئۆزىل
مەسۇت ئۆزىل(Mesut Özil) ، ا 1988-يىلى 15-ئۆكتەبىر گېرمانىيە گېلسېنكىرشىن شەھىرىدە تۇغۇلغان. ھازىر ئېنگلاند دەرىجىدىن تاشقىرى بىرلەشمىسىنىڭ ئارسېنال كۇلۇبىدا توپ تېپىدۇ.
ئۆزىل ئائىلىسى ئەسلى تۈركىيەنىڭ زونگۇلداك دېگەن يېرىدىن ، مەسۇتنىڭ بوۋىسى ئالدىنقى ئەسىر 2-دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىنكى تۈركىيەدىن كىرگۈزگەن ئەمگەك كۈچلىرى قاتارىدا گېرمانىيە كىلىپ ئولتۇراقلاشقان ، ھەم بۇ يەردە ئۆي-ئوچاقلىق بولغان. مەسۇتنىڭ دادىسى مۇستافا گېلسېنكىرشىنغا كەلگەندە ئاران 2 ياش ئىدى ، ئاپىسى گۈلزار گېرمانىيەدە تۇغۇلغان. بۇ ئىككەيلەن توي قىلغاندىن كېيىن تۆت پەرزەنتلىك بولغان ، پەرزەنتلەرنىڭ ئىككىسى ئوغۇل ئىككىسى قىز ، مەسۇت ئىككىنچى بالا. ئاكىسى مۇتلۇ (ھازىر مەسۇتنىڭ ۋاستىچىسى) ۋە ئىككى سىڭلىسى نەسە ۋە دۇغيۇ.
مەسۇت كىچىكىدىنلا پۇتبولغا چوڭقۇر ئىشتىياق باغلىغان. ئۆيىدىن 200 مىتېر يىراقلىقتىكى «مايمۇن قەپىسى» دەپ ئاتىلىدىغان مەيدان ئۇنىڭ پۇتبولدىكى بۆشۈكى ھېسابلىنىدۇ. بۇ يەرنىڭ ئەتراپى سىم تور بىلەن ئورالغان ، توپا يەر ، شۇڭا بۇ يەردە مۇسابىقە ئوينىسا چىقىپ كېتىش بولمايدۇ ، مۇسابىقىمۇ توختاپ قالماي راۋان ئىلىپ بېرىلىدۇ. مەسۇت داۋاملىق ئاكىسى ۋە ئۇنىڭ دوستلىرى بىلەن توپ ئوينىغاچقا بەدەن ۋە بوي جەھەتتىكى يىتەرسىزلىكنى توپدۇرۇش ئۈچۈن شۇ ۋاقىتتىن باشلاپلا پىشقان تېخىنىكا ۋە چاققان ھەرىكەت يىتىلدۈرگەن. ئۇنىڭ ئېيتىشىچە بۇ يەر ئۇنىڭ ھازىرقى ماھارەتلىرىنىڭ كېلىش مەنبەسى ئىكەن.
مەسۇتنىڭ چولپان بولۇشىدا مۇستافا ئاچقۇچلۇق رول ئوينىغان دېيىشكە بولىدۇ. مەسۇت يەتتە ياش ۋاقتىدىلا ئۇ رۇل رايونىدىكى چوڭ-كىچىك كۇلۇبلار بىلەن ئالاقىلىشىشنى باشلىۋەتكەن. يەتتە ياشلىق مەسۇتنىڭ تۇنجى كىرگەن كۇلۇبى غەربىي فالىيا04 بولدى ، ھەم بۇ يەردە ئۈچ يىل تۇردى. ئۇندىن كېيىن ئالدى كېيىن بولۇپ گېرمانىيە ياشلار پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىدىكى شىمالىي شالكې ۋە فالكې كوماندىسىغا يۆتكەلدى ، بۇ ۋاقىتتا ئۇ ئەمدى 11 ياش ئىدى. كىچىك مەسۇت قەيەرگە بارسا كوماندىنىڭ يادروسى بولاتتى ، ئۇ ۋاقىتلاردا ئۇ ياردەم پاس بېرىشتىن سىرت ، كىرگۈزگەن توپلىرىمۇ ئوخشاش كۆپ ئىدى. فالكې كوماندىسىدا بىر يىل تۇرۇپلا ئۇ يەنە كۇلۇب يۆتكەلدى. قىزىل ئاق ئېسسىن ، بۇ گېرمانىيە بىرلەشمىسىدە خېلى نەتىجە ياراتقان كۇلۇب ھېسابلىناتتى. مەسۇت بۇ كوماندىدىكى قالتىس ئىپادىسى بىلەن ، 16 ياشتىلا 19 ياشلىقلار كوماندىغا ئۆرلىدى. شۇنىڭدىن باشلاپ ئۇنىڭ كەسپىي ھاياتىدا بۇرۇلۇش بولدى. شالكې04 كۇلۇبى ئۇنى قوبۇل قىلىدىغانلىقىنى ئېيتىتى.
شالكې04 ياشلار كوماندىسىدا ئۇنىڭ ئىپادىسى ئوخشاشلا ئىنتايىن قالتىس بولۇپ ياشلار لوڭقىسىنىڭ چېمپيونلىقىغا ئېرىشتى. شۇنىڭ بىلەن بىرگە شالكې ياشلار كوماندىسىغا كىرىپ ئازغىنە 15 ئايدىن كېيىنلا بىرىنچى سەپ كوماندىسى كىيىم ئالماشتۇرۇش ئۆيىگە كىردى. بىراق دەسلەپ ئىشلار ئوڭۇشلۇق بولمىدى ، 17 ياشلىق مەسۇتنىڭ زەردار ھېسابلىنىدىغان كوماندىنىڭ ئاساسلىق ئەزاسى بولۇشى ئوڭاي ئەمەس ئىدى. مەسۇت توختىماي تىرىشىش نەتىجىسىدە ئۇزۇن ئۆتمەيلا ئۆزىنىڭ قىممىتىنى ئىسپاتلىدى. بىراق شالكې راكىتىچنى قوشۇۋالغاندىن كېيىن كىرىزىس باشلاندى. شالكې باش ترېنېرى سلومكا مەسۇتنىڭ تالانتىغا ئىشەنچ قىلالمىدى. مەسۇت كوماندا يۆتكىلىشكە دۇچ كەلدى.
مەسۇتنىڭ يېڭى كوماندىسى ۋېردېر برېمېن ، يۆتكىلىش ھەققى 4 مىليون 300 مىڭ ياۋرۇ ، كوماندىنىڭ باش ترېنېرى توماس شاف دەسلەپتىلا مەسۇتنى ھەجۇم كۈچى قىلىپ ئىشلەتتى ، ئۇ كوماندا يادروسى بولغان دىئېگو بىلەن كوماندىنى يىتەكلەپ ياۋرۇپا بىرلەشمە لوڭقىسى ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىگە بۆسۈپ كىردى ، ئەپسۈس چېمپيونلۇقنى دونېسك كان ئىشچىلىرىغا تارتقۇزۇپ قويدى. بىراق ئۇزۇن ئۆتمەيلا ئۆتكۈزۈلگەن گېرمانىيە لوڭقىسى ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىدە مەسۇت توپ كىرگۈزدى ، لېۋېركۇسېننى غەلبە قىلىپ چېمپيونلۇق لوڭقىسىغا ئېرىشتى. بۇ يىل مەسۇتقا بىر چېمپيونلۇق ئازلىق قىلاتتى ، ئۇ گېرمانىيە ياشلار كوماندىسىغا چاقىرتىلىپ كوماندا بىلەن بىرلىكتە ياۋرۇپا ياشلار لوڭقىسىنى قولغا كەلتۈردى. شۇندىن باشلاپ مەسۇت پۈتۈن ياۋرۇپاغا تونۇلدى.
مەسۇتتىن كەسپىي ھاياتىدىكى ئەڭ قىيىن بولغان قارارنى سورالغاندا ، ئۇنىڭ ئىككىلەنمەيلا بەرگەن جاۋابى : تۈركىيە ۋە گېرمانىيە دۆلەت تەۋەلىكىنى تاللاش بولدى. (ئۇنىڭ ئېيتىشىچە رېئال مادرىدتىن ئارسېنالغا يۆتكىلىش قارارىمۇ بۇنىڭ ئالدىدا ھېچنىمە ئەمەسكەن .) ھەقىقەتەن شۇنداق ، بۇ قارار دۆلەت كوماندىسى تەنتەربىيە جەھەتتىن سىرت يەنە سىياسىي تەرەپكىمۇ تەسىر قىلىدۇ. گېرمانىيە باش مىنىستىرى مىركېلنىڭ سۆزى بويىنچە ئۇ گېرمانىيە ئۈچۈن گېرمان روھى بىلەن تاشقى ئىرقنىڭ مۇكەممەل بېرىكمىسى ھېسابلىناتتى. دۆلەت ياشلار كوماندىسىنى تاللاشتا ئۇ ئىككىلەنمەستىن گېرمانىيەنى تاللىدى ، چۈنكى بۇ يەر ئۇ ئۆسۈپ يىتىلگەن ۋە ئۇنى تەربىيلىگەن ماكان ئىدى. ئۇ چاغدا ئۇ :«ھازىر مېنىڭ گېرمانىيە ياشلار كوماندىسىغا كىرگۈم بار ، دۆلەت كوماندىسى تاللاش ئىشىنى كېيىنچە ئويلىشىمەن .» دېدى. بەلكىم ئۇ مۇشۇ ۋاقىتتا ئاللىبۇرۇن كېيىنمۇ گېرمانىيە ئۈچۈن توپ تېپىشنى قارار قىلىپ بولغان بولۇشى مۇمكىن ئىدى. دۆلەت كوماندىسى يىغىدىغان ۋاقىتتا ، شۇ چاغدىكى تۈركىيە دۆلەت كوماندىسىنىڭ باش ترېنېرى فاتىھ تېرىم ئۆزى گېرمانىيەگە بېرىپ مەسۇتنى قايىل قىلماقچى بولدى. بىراق بۇ قىتىم ساھىن بىلەن ئالتۇنتوپنى قايىل قىلغاندەك ئوڭاي بولمىدى. مەسۇتمۇ تۈركىيە خەلقىدىن كەلگەن چوڭ بىسىم ئاستىدا گېرمانىيە دۆلەت كوماندىسىغا قوشۇلدى. ئۇ يەنىلا ئۆزىنى يىتىلدۈرگەن بۇ دۆلەت ئۈچۈن توپ تىپىشنى ئويلايتتى. ئۇ توختىماي تۈركىيەلىكلەردىن كەلگەن «خائىن» دىگەن ئاتاققا دۇچ كىلەتتى ، ھەتتا كېيىن رېئال مادرىدتا سەپداش بولغان خەمىت ئالتۇنتوپمۇ ئۇنى ئوچۇق-ئاشكارە تەنقىد قىلغان ئىدى. بىراق ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى بىلەن بۇ تاللاش كىشىلەرنىڭ توغرا چۈشىنىشىگە ئېرىشتى ، گېرمانىيە دۆلەت ئىچىدىمۇ باش مىنىستىر مىركېلدىن تارتىپ ھەممە ئۇنى شەرتسىز قوللىدى.
2010-يىللىق جەنۇبىي ئافرىقا دۇنيا لوڭقىسى ھارپىسى ، مەسۇت لېفنىڭ گېرمانىيە دۆلەت كوماندىسى چوڭ تىزىملىكىگە كىردى. كاپىتان باللاك يارىلىنىش سەۋەبى بىلەن تىزىملىككە كىرەلمىگەنلىكى ئۈچۈن ، ھەر ساھە بەك ياش ھېسابلانغان گېرمانىيە كوماندىسىدىن بەك چوڭ ئۈمۈد كۈتۈپ كەتمىدى. بىراق تۇنجى مەيدان ئاۋىسترالىيە بىلەن بولغان مۇسابىقىدىن كېيىن كىشىلەرنىڭ قارىشى پۈتۈنلەي ئۆزگەردى. كىشىلەرنىڭ خاتىرىسىدىكى گېرمانچە زەمبىرەكسىمان ھۇجۇم غايىپ بولۇپ ، ئۇنىڭ ئورنىغا ئالماشقىنى لاتىن ئامېرىكا ئۇسلۇبىدىكى ياۋرۇچە تىپىش ئۇسۇلى ئىدى. تۇنجى مەيدان ئوڭۇشلۇق غەلبە قىلغاندىن كېيىن ، ئىككىنچى مەيداندا ئوڭۇشسىزلىق كۆرۈلدى ، كىلوز قىزىل كارتا بىلەن بالدۇرلا مەيداندىن چۈشۈرىۋىتىلىپ ، گېرمانىيە رەقىبىگە ئۇتتۇرۇپ قويدى ، شۇنىڭ بىلەن ئۈچىنچى مەيدان مۇسابىقە ناھايىتى مۇھىم بولۇپ قالدى. مەسۇت ئاچقۇچلۇق توپ كىرگۈزۈپ كوماندىنى شاللاش مۇسابىقە باسقۇچىغا باشلاپ كىردى. گېرمانىيە شاللاش مۇسابىقىسىدىكى تۇنجى مەيدان مۇسابىقىدىلا ئېنگلاند كوماندىسىغا دۇچ كەلدى. ئېنگلىزلار ھېسابتا پۈتۈن مەيداننىڭ بىر مىنۇتىدىلا ياخشى ئوينىدى. بۇ بىر مىنۇتتا ئىككى توپ كىرگۈزدى ، بىراق قاپقا سىزىقىدىن بىر مېتىر ئىچىگە كىرگەن ئىككىنچى توپ رېپىر تەرىپىدىن ئەمەلدىن قالدۇرىۋىتىلدى. بۇ توپمۇ مۇسابىقىنىڭ بۇرۇلۇش نوقتىسى بولۇپ قالدى ، گېرمانىيلىكلەر غەلبە بىلەن قايىتتى. كېيىنكى مەيدان مۇسابىقە ئارگېنتىنا كوماندىسى بىلەن بولدى ، چوڭ ئۈمۈد كۈتۈلگەن مېسسى ئانچە بەك ئىپادە كۆرسىتەلمىدى. 0-4 گېرمانىيە مەغلۇپ كەلدى ، مۇسابىقىدىن كېيىن لېف ئىنىق قىلىپ :«بۇ قىتىملىق دۇنيا لوڭقىسىدا مەسۇت مېسسىنى بىسىپ چۈشتى .» دېدى. بىراق ئۇلارنىڭ يولىنى بۇ قىتىملىق دۇنيا لوڭقىسىنىڭ چېمپيونى ئىسپانىيە توسۇپ قويدى. ئاخىرىدا گېرمانىيە ئۇرۇگۋاينى يېڭىپ ئۈچىنچىلىككە ئېرىشتى. مەسۇتنىڭ دۇنيا لوڭقىسى چوڭ ئەھمىيەتكە ئىگە بولدى ، ئۇ پۈتۈن دۇنيانى ئۆزىگە مەپتۇن قىلدى ، ئالدى بىلەن گۇاردىئولا ، ئاندىن فلورىنتىنو پېرېز. كېيىنكى بىكەت سانتىياگو بېرنابۇ.
مەسۇت كىچىكىدە ئەسلى بارسېلونا مەستانىسى ئىدى. بىر كىشى ئۇنىڭ ياخشى كۆرىدىغان كۇلۇبىنى ئۆزگەرتتى. زىنېدىن زىدانې ، مەسۇتنىڭ ئېيتىشىچە ئۇ ئۆزىنىڭ بارلىق پۇتبول ئىلھامىنىڭ كىلىش مەنبەسى ئىدى. 2001-يىلى ياۋرۇپا چېمپيونلۇق بىرلەشمىسى ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىدىن كېيىن ، مەسۇت پۈتۈنلەي مادرىد مەستانىسىغا ئايلاندى ، شۇندىن باشلاپ ئۇ چۈشىدىمۇ زىدانې توپ تەپكەن ئۇ كۇلۇبتا توپ تېپىشنى ئويلايتتى. ئىرانلىق ۋاستىچى رېزا فازلى مەسۇتنىڭ شالكې04 دىن باشلاپ توختاملاشقان ۋاستىچىسى ، دەل مۇشۇ كىشى رېئال مادرىد تارىخىدىكى ئەڭ ئەرزىگەن توختامنىڭ بىرىنى پۈتتۈردى. فازلى ئەمەلىيەتتە دۇنيا لوڭقىسىدىن بىر يىل بۇرۇنلا مادرىد تەرەپ بىلەن مەسۇتنىڭ يۆتكىلىش ئىشىنى سۆزلەشكەن. بىراق ئۇ يىلى كرىستىئانو رونالدو ، كاكا ۋە بېنزىما يېڭىدىن بېرنابۇغا قوشۇلغاچقا بۇ سودا پۈتمەي قالغان. مەسۇت دۇنيا لوڭقىسىدا پۈتۈنلەي داڭق چىقاردى ، فلورىنتىنو بۇ تۈرك توپچىنى چوقۇم بېرنابۇغا ئىلىپ كېلىشكە بەل باغلىدى. مەسۇتنى تۇتۇپ قالالمايدىغانلىقىنى بىلگەن برېمېن ئامال بار مادرىدتىن تېخىمۇ كۆپ يۆتكىلىش ھەققى ئۈندۈرىۋىلىشنى ئويلايتتى. يېرىم يولدا بارسېلونامۇ چىقىپ ئىشنى قالايمىغان قىلىپ باقتى ، گۇاردىئولا ئۆزى مەسۇت بىلەن كۆرۈشۈپ ئۇنى قوشۇۋىلىش ئويى بارلىقىنى بىلدۈردى ، بىراق ئۇنىڭ ئاڭلىغان جاۋابى :«ھازىر مېنىڭ پەقەت رېئال مادرىدقىلا بارغۇم بار .» بولدى. مورىنىيو مەسۇتنىڭ مادرىدنى تاللىشىدىكى يەنە بىر مۇھىم ئامىلى ھېسابلىناتتى ، پورتۇگالىيلىك بۇ ترېنېر قاچاندىندۇر باشلاپ مەسۇتنىڭ كۆڭلىنى رام قىلىۋالغان ئىدى .مادرىد تەرەپنىڭ تىرىشچانلىقى ۋە فازلىنىڭ برېمېنغا بىسىم ئىشلىتىشى ئاستىدا ، بۇ سودا ئاخىرى پۈتتى. يۆتكىلىش ھەققى 15مىليون+3مىليون ياۋرۇ لەيلىمە سومما بولدى. مەسۇت ئاخىرى رېئال مادرىد ئەزاسى بولدى. 2009-يىلى فازلى پاردېزا بىلەن كۆرۈشكەندىن باشلاپ ، مەسۇت رەسمىي مادرىدقا قوشۇلغانغىچە ساق 414 كۈن ۋاقىت كەتكەن ئىدى.
داڭلىق توپچىلارنىڭ باشقا دۆلەت كۇلۇبىغا يۆتكەنگەندىن كېيىنكى تۇنجى بولۇپ دۇچ كېلىدىغىنى تىل مەسىلىسى. ئېنگىلىزچە سەۋىيسىمۇ ئانچە ياخشى بولمىغان مەسۇت ئۈچۈن تېخىمۇ ھەم شۇنداق. مادرىددىكى تۇنجى قىتىملىق مەشىق دەرسىدە مەسۇت ھاڭۋىقىپلا قالدى ، ئۇ مورىنىيونىڭ گېپىنى بىر جۈملىمۇ چۈشىنەلمىدى. دەسلەپ ۋاقىتلاردا مورىنىيو بىلەن ھېدرا ئىككەيلەن مەسۇتنى ئۇياقتىن-بۇياققا تارتىپ يۈرۈپ جەڭ تاكتىكىسى چۈشەندۈرەتتى. مورىنىيو مەسۇت ئەڭ قايىل ترېنېرلارنىڭ بىرى ، ئەمەلىيەتتە مورىنىيو ئۇنىڭ رېئال مادرىدقا قوشۇلىشىنى مۇھىم بىر سەۋەبى ئىدى ، بېرنابۇدا ئۇ مەسۇتنىڭ ئۆسۈپ-يىتىلىشىدە چوڭ رول ئوينىدى. مورىنىيو باشتىن-ئاخىرى ئۇنىڭغا قاتتىق تەلەپ قويدى ، ئۇ ئاساسەن مەسۇتنى ماختاپ باقمىغان ئىدى .(بۇ يىل مەسۇت ئارسېنالغا قوشۇلغاندا ئۇنى دۇنيادىكى ئەڭ ياخشى 10-نومۇر دېدى .) مەسۇتنى ھەر قىتىم مەيداندا تولۇق يۈگۈرمەيدۇ دەپ ئاغرىناتتى. شۇنداق بولسىمۇ ، ئۆزىل ئاتا-بالا مورىنىيو تىلغا ئېلىنسا ئېيتىدىغىنى يەنىلا تەشەككۈر ئىدى ، ئۇلار چىن كۆڭلىدىن مورىنىيوغا رەھمەت ئېيتىشاتتى.
بېرنابۇ توپ مەستانىلىرىنىڭ ناھايىتى قۇسۇرچان ئىكەنلىكى ھەممىگە ئايان ، ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى تېزلا ماھىل قىلىش ناھايىتى مۈشكۈل بىر ئىش ، رېئال مادرىدتا توپ تەپكەنلەردە شۇنداق بىر بىسىم بولىدۇكى ، ئۇلار ئازراقلا خاتالىق ئۆتكۈزسە ياكى ئىپادىسى ياخشى بولمىسا ھەر ۋاقىت بېرنابۇ 80 مىڭ توپ مەستانىلىرىنىڭ تىللىشىغا ۋە شۈلىشىگە ئۇچرىشىشى مۇمكىن. بىراق مەسۇت رېئال مادرىدتا تۇرغان ئۈچ يىلدا بىرەر قىتىممۇ بۇنداق «ئىمتىياز» غا ئېرىشىپ باققان ئەمەس. ئۇ كوماندىغا كېلىپ قىسقا ۋاقىت ئىچىدىلا بېرنابۇلىقلارنىڭ كۆڭلىنى ئېلىۋالغان ، كرىستىئانوغا ئوخشاش كاتتا چولپان نۇرى بىلەن ئەمەس بەلكى ئۆزىنىڭ ئەينى يىلقى زىدانېغا ئوخشاش سېھىرگە ماھىل ھۇجۇم تەشكىللىشى ئارقىلىق. ئۇ كوماندىغا قوشۇلۇپ ناھايىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدىلا(2010-يىلى 9-ئاينىڭ 15-كۈنى) بېرنابۇ توپ مەستانىلىرىنىڭ چاۋىكىغا سازاۋەر بولغان ، بۇنداق ئىمتىياز بېرنابۇدا ھەقىقەتەن ئاز كۆرىلىدۇ. بۇندىن سىرت گارېس بېلنىڭ كوماندىغا قوشۇلۇش مۇراسىمىدا بىر توپ مەستانىلارنىڭ فلورىنتىنوغا «ئۆزىلنى ساتماڭ !» دەپ توۋلاشلىرى بۇ نوقتىنى تېخىمۇ تولۇق ئىسپاتلاپ بەردى. سەپداشلىرىمۇ ئۇنىڭ قابىلىيتىدىن ھەيران قېلىشقان ئىدى ، ئالونسودىن تارتىپ راموس ۋە كاسىللاسقىچە ئۇنىڭ تەرىپىنى قىلىشاتتى. سابىق مۇئاۋىن كاپىتان گۇتى مۇ ئۇنىڭ قابىلىيتىگە قايىل بولدى. شۇنىسى ئىنىقكى بېرنابۇ ئىچى-سىرتى مەسۇتنى ئەتىۋارلايتتى ، ياخشى كۆرەتتى. ئۇ بېرنابۇلىقلارنىڭ يۈرىكىدە ئۆچمەس ئىزلارنى قالدۇردى.
كرىستىئانو رونالدونىڭ ئۆتكەن ئۈچ يىلدىكى ئەڭ ياخشى ياردەمچىسى كىم ؟ جاۋابى شۈبھىسىزكى مەسۇت ئۆزىل. مەسۇت ئۈچ يىلدا كرىستىئانو ئۈچۈن 27 ياردەم پاس بەرگەن ، ئۇنىڭ كەسپىي ھاياتىدىكى ئەڭ ياخشى شىرىكى دېيىشكە تامامەن بولىدۇ. رونالدو كۆپ قىتىم زىيارەت جەريانىدا تەكىتلەپ :«مەسۇت ئىككىمىز ناھايىتى ياخشى دوستلاردىن ، ئۇ مېنى تېخىمۇ كۈچلۈك قىلىدۇ ، ئۇنىڭ بىلەن توپ تىپىشنى ياخشى كۆرىمەن ، ئۇ ھەقىقەتەن بەك قالتىس .» دېگەن. مەسۇتمۇ كرىستىئانونىڭ بۈگۈنكى دۇنيادا بىرىنچى ئىكەنلىكىگە تولۇق ئىشىنىدۇ. مەسۇت رېئال مادرىد ئۈچ يىلدىكى 159 مەيدان مۇسابىقىدە ، 71 ياردەم پاس بېرىپ ، 27 توپ كىرگۈزگەن. مەسۇت كىرگۈزگەن توپلاردا كرىستىئانونىڭ بەرگەن ياردەم پاسلىرىمۇ ئاز ئەمەس ئەلۋەتتە. (ئەسلى ئەسەردە بۇنىڭ مۇناسىۋەتلىك كۆپلىگەن سانلىق مەلۇماتلار بار ، تېخى تەرجىمە قىلمىغاچقا تەپسىلى يېزىلمىدى .) ئەمدىلىكتە بۇ ئىككەيلەن ئىككى يولنىڭ ئادىمى بولۇپ ، ئوخشىمايدىغان ئىككى كوماندىنىڭ يادرولىرىدىن بولماقتا. توپ مەستانىلىرىنىڭ قىلالايدىغىنى پەقەت داۋاملىق ئۇلارنى قوللاپ ، ئۇلارنىڭ مەيداندىكى كۆرسەتكەن ئىپادىلىرىدىن ھوزۇرلىنىش خالاس.
كۆپ ساندىكى كىشىلەرنىڭ قارىشىچە مەسۇت ناھايىتى ئۇياتچان ھەم تارتىنچاق بىر توپچى ، بىراق ئۇنىڭ سەپداشلىرىدىن سورىسىڭىز ئۇنداق قارىماسلىقى مۇمكىن. ئۇنىڭ بىلەن ھەمكارلىشىپ باققانلارنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭ تەرىپىنى قىلىدۇ ، ئۇنىڭ بىلەن قويۇق مۇناسىۋەت قىلغانلار ئۇنى ناھايىتى يۇمۇرىستىك دەيدۇ. شۇڭا ئۇنى ھەممە سەپداشلىرى ياخشى كۆرىدۇ. رېئال مادرىدتا راموس ، بېزىما ، ھېدرا قاتارلىقلار داۋاملىق مەسۇت بىلەن بىللە يۈرەتتى. راموسنىڭ مەسۇتقا يان بىسىپ ئۇنىڭ كىيىمىنى ئىچىگە كەيگەنلىكىنى ھەممە بىلىدۇ ؛ بېنزىما مەسۇت بىلەن ئوخشاش دىن ئىتقادى بار ، شۇڭا ئۇلارمۇ ياخشى دوستلاردىن ؛ ئۇنىڭ ھېدرا بىلەن بولغان مۇناسىۋىتىگىمۇ گەپ كەتمەيدۇ ، گېرمانىيە ياشلار كوماندىسىدىكى ۋاقتىدىلا بىللە ياۋرۇپا چېمپيونلۇقىنى قولغا كەلتۈرگەن ، كېيىن ئوخشاش ۋاقىتتا رېئال مادرىدقا قوشۇلغان ، دۆلەت كوماندىسىدىمۇ ئايرىلماس ھەمراھلاردىن. ئارسېنالغا كېلىپ ئۇ دەرھاللا ھەممە سەپداشلىرىنىڭ ياخشى كۆرىشىگە سازاۋەر بولدى ، گېرمانىيە دۆلەت كوماندىسىدىكى پودولىسكى بىلەن مېرتىساكېردىن سىرت ، جىرۇ،فلامىنى،رامسېي،كازورلا،ۋىلشېر قاتارلىقلار ئۇنى دەرھاللا ئارىغا ئىلىپ مەيدان ئىچى-سىرتىدا ياخشى ماسلىشىپ كەتتى.
شۇ يەر ۋاقتى 2013-يىلى 9-ئاينىڭ 2-كۈنى 13:00 دە ، گارېس بېل ئۆزىنىڭ رېئال مادرىددىكى 11-نومۇرلۇق كىيىمىنى تاپشۇرىۋىلىپ ، بىر ياز پەسلى توختىماي كىشىنىڭ بىشىنى ئاغرىتقان بۇ يۆتكىلىش ئاخىرى پۈتتى. بىراق ئۇ ۋاقىتتا بېرنابۇدىكى 30 مىڭغا يېقىن توپ مەستانىلىرى باشقا بىر ئىسىمنى ئىغىزىدىن چۈشۈرمىدى :«ئۆزىلنى ساتماڭ ! ئۆزىل قېپ قالسۇن !» نۇتۇق ئۈستىلىدە سۆز قىلىۋاتقان فلورىنتىنو قاپىقىنى تۈرگىنىچە ، بارمىقنى كالپۈكىنىڭ ئۈستىگە قويۇپ ، «خەپشۈك !» دېگەن ئىشارەتنى قىلىپ سۆزىنى داۋاملاشتۇردى. ئۆتكەنكى ئون كۈن ئىچىدە مەسۇت يېڭى ترېنېر ئەنچېلوتتىنىڭ ئىشەنچىسىگە ئېرىشەلمىگەنلىكىنى ھېس قىلغان ئىدى. گەرچە ئۇ بىر نەچچە كۈن بۇرۇن سىرتنىڭ ئۇنىڭدىن كەلگۈسى توغرۇلۇق سورالغان سۇئالىغا «مەن چوقۇم مادرىدتا قالىمەن» دەپ جاۋاپ بەرگەن بولسىمۇ ، بېل مادرىدقا قوشۇلۇپ ئون يېرىم سائەتتىن كېيىن ئارسېنالغا يۆتكەلگەنلىكى ئېلان قىلىندى. كرىستئانو بۇ خەۋەرنى ئاڭلاپ ئاچچىقلانغانلىقىنى بىلدۈردى :«بۇ خەۋەرنى ئاڭلاپ قاتتىق ئاچچىقىم كەلدى ، بۇ مۇسابىقىنى ئۆزگەرتەلەيدىغان بىر توپچى ، ئۇ مېنىڭ يۈگۈرۈشۈمنى ھەممىدىن بەك چۈشىنىدىغان توپچى .» ئۇنىڭ ئەڭ يىقىن دوستى بولغان راموسمۇ كۆڭلىنىڭ يېرىم بولغانلىقىنى ئېيتتى :« ئۆزىل ناھايىتى ئۆزگىچە بىر توپچى ، ئەگەر قارار چىقىرىش ھوقوقى مەندا بولسا ، ئۇ ئەڭ ئاخىرىدا كۇلۇبدىن ئايرىلاتتى .» باشقا ئەزالار ، پۇتبول ساھەسىدىكى چوڭ-كىچىك ئەرباپلار رېئال مادرىدنىڭ بۇ قىلمىشىنى قەتئىي چۈشەنمىگەنلىكىنى بىلدۈرۈشتى. رېئال مادرىد تەرەپ گۇناھنى پۈتۈنلەي مەسۇتقا ئارتىپ قويۇپ ، ئۇنىڭ ئاتالمىش كىچىلىك بەزمىخانا تۇرمۇشىنى قاتتىق ئەيىپلىدى. ئەنچېلوتتى "بېرنابۇ ھەرگىز ئەسلىمەيدىغان بۇ توپچى" نىڭ يۆتلىكىشىپ سەۋەبىنى ئۇنىڭ بىسىمغا بەرداشلىق بېرەلمەي ، باشقىلار بىلەن رىقابەتلىشىشتىن قورقىنى دەپ چۈشەندۈردى. ئەمەلىيەتتە مەسۇتنىڭ پۈتكۈل كەسپىي ھاياتىغا قارايدىغان بولساق ، ئۇ 7 ياشتا غەربىي فالىيا04 كۇلۇبىغا قوشۇلغاندىن باشلاپ ، ئاساسەن زاپاس ئەزا بولۇپ باققان ئەمەس ، شالكې04 كوماندىسىدا ئىپادىسى ياخشى تۇرۇقلۇق سلومكا ئۇنىڭغا ئىشەنمىدى ، شۇنىڭ بىلەن ۋېردېر برېمېنغا يۆتكەلدى. برېمېندا توماس شاف ئۇنى دىئېگو بىلەن قوش يادرو قىلىپ ئىشلەتتى ، كېيىن ئۇ رېئال مادرىدتا توپ تېپىش ۋە مورىنىيوغا ئەگىشىش ئارزۇسى بىلەن بېرنابۇغا كەلدى ، ھەمدە باشتىن-ئاخىرى مورىنىيونىڭ مۇتلەق ئىشەنچىسىگە ئېرىشىپ كەلدى ، مورىنىيو ھەتتا ئۇنى دۇنيادىكى ئەڭ ئىلغار 10-نومۇر دەپ تەرىپلىدى. شۇنداق خۇلاسە قىلىشقا بولىدۇكى ، مەسۇتنىڭ رېئال مادرىدتىن ئايرىلىشىنىڭ تۈپكى سەۋەبى ئەنچېلوتتىنىڭ ئىشەنچىسىنى ھېس قىلالمىغانلىقتا. بۇ تەرەپتە ۋىنگېر ئۆزى ئۇنىڭغا تېلفون قىلىپ پىلانى ۋە ئۇنىڭغا بولغان زور دەرىجىدىكى ئىشەنچىسىنى بىلدۈردى. بۇندىن باشقا گېرمانىيە دۆلەت كوماندىسىدىكى سەپداشلىرى مېرتىساكېر بىلەن پودولىسكىنىڭ خىزمەت ئىشلىشى بۇ يۆتكىلىشتە چوڭ رول ئوينىدى.
مەسۇت كەلگەندىن كېيىن خەلىپە مەيدانىنى ئۈمۈتسىزلەندۈرۈپ قويمىدى ، تۇنجى مەيدان ساندېرلاند بىلەن بولغان مۇسابىقىدىلا بىر ياردەم پاس بەردى. ئۇنىڭ كېلىشى جىرۇ بىلەن رامسېينى بىراقلا جانلاندۇرىۋەتتى. 2010-يىلىدىن كېيىنكى ئارسېنال مالىيە ئەھۋالىنىڭ ئۆزگىرىشى ، كىشىلەرگە قۇرال-ياراق زاۋۇتىنىڭ قايتا جانلىنىشىنىڭ شەپىسىنى بىلدۈرگەن ئىدى ، مەسۇت يىتىپ كېلىشى زەمبىرەكچى توپ مەستانىلىرى ۋە پۈتۈن كۇلۇب ئەزالىرىنىڭ روھىنى بىراقلا كۆتۈرىۋەتتى ، ئۆزىلمۇ پۈتۈن كۇلۇبنىڭ ئەتىۋارىغا ئايلاندى.
گۇئادەلوپە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">left|thumb| left|thumb|
گۇئادەلوپە  بولسا شىمالىي ئاتلانتىك ئوكيان جايلاخكان بىرك دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا باسسە-تەررە، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا باسسە-تەررە. دۇلات تىلى بولسا فرانسۇز تىلى. ئازىركى گۇبېرناتور ۋىقتورىن لۇرەل. يار مايدانى 1628 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 405 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى خرىستىئان دىنى.
تۈركىيە كىملىك كارتىسى
تۈركىيە كىملىك كارتىسى(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Türkiye Kimlik Kartisi)بولسا بىر كىشىنىڭ تۈركىيە ۋەتەندىشى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلايدىغان ۋە كىملىك بىلگىلىرىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان بەلگىدۇر.
تۈركىيەلىك ئۇيغۇرلار
تۈركىيەلىك ئۇيغۇرلار (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Türkiyelik Uyghurlar ) بولسا ئاسلىقى 1940-يىللاردىن كېيىن تۈركىيەگە كۆچۈپ كېلىپ ئولتۇراقلىشىپ قالغان ئۇيغۇرلارنى كۆرسىتىدۇ.
تۈركىيە كىملىك كارتىسى
ئالدى تەرەپ
12345678902
-
ئارقا تەرەپ
T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
ئىلتىماس ۋە باشقىلار
Kimlik kartı başvurusu yurt içinde, Genel Müdürlük web portalı üzerinden ya da Alo 199 Çağrı Merkezi aracılığıyla randevu alınarak veya randevusuz olarak nüfus müdürlüklerine, yurt dışında ise dış temsilciliklere yapılır. İnternetten randevu almak için;
Yeni kimlik takip sorgulama işlemlerini ALO 199 Çağrı Merkezinden yapabilirsiniz. Bunun dışında Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü https://web.archive.org/web/20180401041758/https://randevu.nvi.gov.tr/ web sayfası üzerinden ya da e-Devlet uygulaması üzerinden yapabilirsiniz.
پۈتۈن ئەۋراقلىرى كام قالماي تاپشۇرۇلغان ۋە راندەۋۇغا قاتناشقان ۋەتەنداشلار تەخمىنە 1 ھەپتە 10 كۈن ئىچىدە يېڭى كىملىكىنى PTT پوچتىسى ئارقىلىق تاپشۇرۇپ ئالالايدۇ.
ئېستون تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[ئېستون تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ئېستونىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
كۆپۈك سۈت چاي
كۆپۈك سۈت چاي چاينى ئاساس قىلغان ئىچىملىك بولۇپ ، 1980-يىللارنىڭ بېشىدا تەيۋەندە بارلىققا كەلگەن. ئۇ كۆپىنچە چايناپ تاپوكوكا توپلىرى («بوبا» ياكى «مەرۋايىت») بىلەن بىللە چايدىن تەركىب تاپىدۇ ، ئەمما باشقا دوپپىلار بىلەنمۇ ياسىغىلى بولىدۇ.
كۆپۈك چاينىڭ كۆپ خىل ۋە تەمى بار ، ئەمما ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن ئىككى خىل سورت بولسا قارا مەرۋايىت سۈت چېيى ۋە ئاستىغا تاپوكوكا شارچىسى بار يېشىل مەرۋايىت سۈت چېيى.
كۆپۈكچە چاي سۈت ۋە سۈت چېيى يوق ئىككى تۈرگە بۆلىنىدۇ. ھەر ئىككى خىل سورتنى ئاساس قىلىپ قارا ، يېشىل ياكى سېرىق رەڭلىك چاي تاللىنىدۇ. سۈت چايلىرى ئادەتتە قويۇق سۈت ، تالقان سۈتى ، بادام سۈتى ، پۇرچاق سۈتى ، كوكۇس سۈتى ،% 2 سۈت ، ياغسىز سۈت ياكى يېڭى سۈت قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئېستون تىلى
تەخمىنەن 1.25مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
Genocido
ئىرقىي قىرغىنچىلىق بىر خەلقنى ، بىر مىللەتنى ياكى مەلۇم بىر توپنى سىستېمىلىق ۋە پىلانلىق يوقىتىش. بۇ ئاتالغۇ 1944-يىلى پولشالىق ئادۋوكات رافائىل لېمكىن تەرىپىدىن ئىشلىتىلگەن بولۇپ ، تۈركلەرنىڭ ئەرمەنلەرگە قارشى ئېلىپ بېرىلغان پىلانلىق قىرغىنچىلىقىنى مىسالغا ئالغان.
ئىرقىي قىرغىنچىلىق تارىختا كۆپ قېتىم يۈز بەرگەن بولۇپ ، بىر قېتىملىق ئىرقىي قىرغىنچىلىق بىر قانچە مىليون ئادەمنىڭ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
ئىرقىي قىرغىنچلىقى ئېنگىلىسچە “genocide” دەپ ئاتىلىدىغان بولۇپ، بۇ ئاتالغۇ يۇنانچىدە “geno-” ئېرق، مىللەت سۆزى ۋە “ لاتىنچىدىكى-cide” قىرغىنچىلىق مەنىسىدىكى سۆزلەردىن ياسالغان بىرىكمە سۆز، بۇ ئاتالغۇنى 1944-يىلى پولشالىق يەھۇدى ئادۋۇكات رافال لېمكىن (Rafał Lemkin) ئوتتۇرغا قويغان
زەردۇشتىلىك
ﺯﻭﺭﻭﺋﺎﺳﺘﯩﺮﺍ ﺩﯨﻦ ﻣﯩﻼﺩﯨﺪﯨﻦ ﺑﯘﺭﯗﻧﻘﻰ 6-ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﻪﺭﺩﻩ ﺋﯩﺮﺍﻧﺪﺍ ﭘﻪﻳﺪﺍ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ. ﺋﯘﻧﯩﯖﺪﺍ ﻳﺎﺧﺸﻰ-ﻳﺎﻣﺎﻧﻠﯩﻘﺘﯩﻦ ﺋﯩﺒﺎﺭﻩﺕ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺧﯩﻞ ﺋﯩﺪﯨﻴﻪ ﮪﻪﻗﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﻪﻟﯩﻤﺎﺕ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﻏﺎ ﻗﻮﻳﯘﻟﻐﺎﻥ. ﺋﯧﺘﯩﻘﺎﺩ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﯩﻼﮪﻰ ﺋﺎﺭﺧﯘﺭﺍ ﻣﺎﺯﺩﺍﺩﯗﺭ. ﻣﯩﻼﺩﯨﺪﯨﻦ ﺑﯘﺭﯗﻧﻘﻰ 4-ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﻪﺭﺩﻩ ﭘﺎﺭﯨﺴﻼﺭﻧﯩﯔ (ﺋﯩﺮﺍﻧﻠﯩﻖ) ﺋﺎﺧﻤﯧﻨﺪﻯ ﺧﺎﻧﺪﺍﻧﻠﯩﻘﻰ ﺑﯘ ﺩﯨﻨﻨﻰ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺩﯨﻨﻰ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ. ﺯﻩﺭﺩﻭﺷﺖ ﺩﯨﻨﯩﻨﯩﯔ ﻏﻪﺭﺑﯩﻲ ﻳﯘﺭﺗﺘﺎ ﺗﺎﺭﻗﯩﻠﯩﺸﻰ ﭘﺎﺭﯨﺲ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﻛﯧﯖﯩﻴﯩﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯓ ﻗﻪﺩﻩﻣﺪﻩ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ. ﺑﯘ ﺩﯨﻨﻨﻰ ﻏﻪﺭﺑﯩﻲ ﻳﯘﺭﺗﺘﯩﻜﻰ ﺳﻮﻏﺪﯨﻼﺭ ﺋﻪﯓ ﺑﯘﺭﯗﻥ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ. ﺗﺎﯓ ﺩﻩﯞﺭﯨﺪﻩ ﻏﻪﺭﺑﯩﻲ ﻳﯘﺭﺗﺘﺎ ﺯﻩﺭﺩﯗﺷﺖ ﺩﯨﻨﻰ ﺗﺎﺯﺍ ﮔﯜﻟﻠﻪﻧﮕﻪﻥ. ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ, ﺋﯘﺩﯗﻥ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺟﺎﻳﻼﺭﺩﺍ ﺯﻩﺭﺩﯗﺷﺖ ﺩﯨﻨﻰ ﺑﯘﺩﺩﺍ ﺩﯨﻨﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯓ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﻐﺎﻥ. ﺋﯧﯟﯨﺮﻏﯘﻝ (ﻗﯘﻣﯘﻝ) ﺩﺍ ﺯﻩﺭﺩﯗﺷﺖ ﺩﯨﻨﻰ ﺋﯩﺒﺎﺩﻩﺗﺨﺎﻧﯩﻠﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ. ﺗﯘﺭﭘﺎﻧﺪﯨﻦ ﻗﯧﺰﯨﯟﯦﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﯞﻩﺳﯩﻘﯩﻠﻪﺭﺩﯨﻤﯘ ﺯﻩﺭﺩﯗﺷﺖ ﺩﯨﻨﯩﻨﯩﯔ ﺗﺎﺭﻗﯩﻠﯩﺸﯩﻐﺎ ﺋﺎﺋﯩﺖ ﻣﻪﺯﻣﯘﻧﻼﺭ ﺑﺎﺭ. ﻛﯧﻴﯩﻨﭽﻪ ﺑﯘ ﺩﯨﻦ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯨﻨﯩﻨﯩﯔ ﺗﺎﺭﻗﯩﻠﯩﺸﯩﻐﺎ ﺋﻪﮔﯩﺸﯩﭗ ﺗﻪﺩﯨﺮﯨﺠﻰ ﻳﻮﻗﺎﻟﻐﺎﻥ. ﻟﯧﻜﯩﻦ ﺑﯜﮔﯜﻧﻜﻰ ﻛﯜﻧﺪﯨﻤﯘ ﺯﻩﺭﺩﯗﺷﺖ ﺩﯨﻨﯩﺪﯨﻜﻰ ﻧﻪﯞﺭﯗﺯ ﺑﺎﻳﺮﯨﻤﻰ ﯞﻩ ﺋﻮﺗﻘﺎ ﭼﻮﻗﯘﻧﯘﺵ ﺋﺎﺩﻩﺗﻠﯩﺮﻯ ﺷﯩﻨﺠﺎﯕﺪﯨﻜﻰ ﺑﻪﺯﻯ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻠﻪﺭ ﺋﺎﺭﯨﺴﯩﺪﺍ ﺳﺎﻗﻠﯩﻨﯩﭗ ﻛﻪﻟﻤﻪﻛﺘﻪ.
بېيجىڭ داشىڭ خەلقئارا ئايرودۇرۇمى
بېيجىڭ داشىڭ خەلقئارا ئايرودۇرۇمى-بېيجىڭ-تيەنجىن-خېبېينىڭ ماسلاشما تەرەققىياتىدىكى زور بەلگە خاراكتېرلىك قۇرۇلۇش بولۇپ، خەلقئارا ئالماشتۇرۇش مەركىزىلىك رولىنى جارى قىلدۇرىدىغان مۇھىم ۋاسىتە، دۆلەت تەرەققىياتىنىڭ بىر يېڭى ھەرىكەتلەندۈرگۈچى كۈچ مەنبەسى. ئايرودۇرۇم تيەنئەنمېن مەيدانىنىڭ جەنۇبىغا 46 كىلومېتىر كېلىدىغان بېيجىڭ ئوتتۇرا ئوق لىنىيەسىگە جايلاشقان بولۇپ، زامانىۋى، يۇقىرى سەۋىيەلىك چوڭ ئۇنىۋېرسال قاتناش تۈگۈنى.
گو شېڭكۈن
گو شېڭكۈن، ئەر، خەنزۇ، 1954- يىلى 10- ئايدا تۇغۇلغان، جياڭشى شىڭگودىن، 1973- يىلى 8- ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، 1974- يىلى 12- ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە كىرگەن، بېيجىڭ پەن- تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ باشقۇرۇش ئىلمى ۋە قۇرۇلۇشى كەسپىنى پۈتكۈزگەن، ئىشلەپ تۇرۇپ ئاسپىرانتلىق ئوقۇش تارىخىغا ئىگە بولغان، باشقۇرۇش ئىلمى دوكتورى، پىروفېسسور دەرىجىلىك ئالىي ئىنژېنېر.
ھازىر مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، دۆلەت كومىسسارى، گوۋۇيۈەن پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى، قوشۇمچە ج خ مىنىستىرلىقىنىڭ مىنىستىرى، پارتكوم شۇجىسى، مەركىزىي سىياسىي- قانۇن كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، قوراللىق ساقچى قىسىمىنىڭ 1- سىياسىي كومىسسارى، پارتكومىنىڭ 1- شۇجىسى، باش نازارەتچى ساقچى.
1973- يىلىدىن 1977- يىلىغىچە جياڭشى ئۆلكىسى شىڭگو ناھىيەسىنىڭ ۋۇلىتىڭ گۇڭشېسىدا زىيالىي ياش بولغان.
1977- يىلىدىن 1979- يىلىغىچە جياڭشى مېتاللورگىيە ئىنستىتۇتى كانچىلىق فاكۇلتېتىنىڭ رۇدا يىغىش كەسپىدە ئوقۇغان.
1979- يىلىدىن 1985- يىلىغىچە مېتاللورگىيە مىنىستىرلىقى خۇامېيئاۋ ۋولفرام كېنىنىڭ ماشىنا بىلەن رۇدا يىغىش سېخىنىڭ تېخنىكى، ئۇچاستىكا باشلىقى، پارتىيە ياچېيكىسىنىڭ شۇجىسى، ئىشلەپچىقىرىشقا مەسئۇل مۇئاۋىن مۇدىر، مەمۇرىي ئىشلارغا مەسئۇل مۇئاۋىن مۇدىر، مۇدىر بولغان.
1985- يىلىدىن 1990- يىلىغىچە جۇڭگو رەڭلىك مېتال سانائىتى باش شىركىتى خۇامېيئاۋ ۋولفرام كېنىنىڭ باشلىقى بولغان.
1990- يىلىدىن 1992- يىلىغىچە جۇڭگو رەڭلىك مېتال سانائىتى باش شىركىتى خۇامېيئاۋ ۋولفرام كېنىنىڭ باشلىقى، قوشۇمچە گۈيشى كۈمۈش كېنى قۇرۇلۇشى قوماندانلىق ئىشتابىنىڭ باش قوماندانى، پارتكومىنىڭ شۇجىسى بولغان.
1993- يىلىدىن 1997- يىلىغىچە جۇڭگو رەڭلىك مېتال سانائىتى باش شىركىتى نەنچاڭ شىركىتىنىڭ دىرېكتورى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى بولغان (بۇ مەزگىلدە 1994- يىلىدىن 1996- يىلىغىچە جۇڭنەن سانائەت ئۇنىۋېرسىتېتى باشقۇرۇش قۇرۇلۇشى فاكۇلتېتىنىڭ باشقۇرۇش قۇرۇلۇشى كەسپىدە ئوقۇغان، باشقۇرۇش ئىلمى بويىچە ماگىستىرلىق ئۇنۋانى ئالغان؛ 1995- يىلىدىن 1996- يىلىغىچە مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىنىڭ بىر يىللىق تۈزۈمدىكى ياش، ئوتتۇرا ياش كادىرلارنى تەربىيەلەش سىنىپىدا ئوقۇغان).
1997- يىلىدىن 1998- يىلىغىچە جۇڭگو رەڭلىك مېتال سانائىتى باش شىركىتىنىڭ مۇئاۋىن باش دىرېكتورى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى بولغان.
1998- يىلىدىن 1999- يىلىغىچە دۆلەت رەڭلىك مېتال سانائىتى ئىدارىسى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى بولغان.
1999- يىلىدىن 2000- يىلىغىچە دۆلەت رەڭلىك مېتال سانائىتى ئىدارىسىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى بولغان.
2000- يىلىدىن 2001- يىلىغىچە گوۋۇيۈەن دۆلەت ئىلكىدىكى نۇقتىلىق چوڭ كارخانىلار نازارەتچىلىك كومىتېتىنىڭ رەئىسى، جۇڭگو ئاليومىنچىلىق شىركىتى تەييارلىق گۇرۇپپىسىنىڭ باشلىقى بولغان.
2001- يىلىدىن 2004- يىلىغىچە جۇڭگو ئاليومىنچىلىق شىركىتىنىڭ باش دىرېكتورى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ شۇجىسى، قوشۇمچە جۇڭگو ئاليومىن پاي چەكلىك شىركىتىنىڭ باش مۇدىرى، باش لىدىر بولغان (بۇ مەزگىلدە 2002- يىلى 3- ئايدىن 2002- يىلى 5- ئايغىچە مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىنىڭ ئۆلكە باشلىقى، مىنىستىر دەرىجىلىك كادىرلار بىلىم ئاشۇرۇش كۇرسىدا ئوقۇغان).
2004- يىلىدىن 2007- يىلىغىچە گۇاڭشى جۇاڭزۇ ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، ئاپتونوم رايونلۇق ھۆكۈمەتنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، پارتگۇرۇپپىسىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى بولغان.
(2003- يىلىدىن 2007- يىلىغىچە بېيجىڭ پەن- تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى باشقۇرۇش ئىلمى ۋە قۇرۇلۇشى كەسپىدە ئوقۇغان، باشقۇرۇش ئىلمى بويىچە دوكتورلۇق ئۇنۋانى ئالغان).
2007- يىلىدىن 2008- يىلىغىچە گۇاڭشى جۇاڭزۇ ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ شۇجىسى بولغان.
2008- يىلىدىن 2012- يىلىغىچە گۇاڭشى جۇاڭزۇ ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ شۇجىسى، ئاپتونوم رايونلۇق خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى بولغان.
2012- يىلىدىن 2013- يىلىغىچە ج خ مىنىستىرلىقىنىڭ مىنىستىرى، پارتكومىنىڭ شۇجىسى بولغان.
2013- يىلىدىن 2017- يىلىغىچە دۆلەت كومىسسارى، گوۋۇيۈەن پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى، قوشۇمچە ج خ مىنىستىرلىقىنىڭ مىنىستىرى، پارتكومىنىڭ شۇجىسى، مەركىزىي سىياسىي- قانۇن كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، قوراللىق ساقچى قىسىمىنىڭ 1- سىياسىي كومىسسارى، پارتكومىنىڭ 1- شۇجىسى بولغان.
2017- يىلىدىن باشلاپ مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، مەركىزىي كومىتېت شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، دۆلەت كومىسسارى، گوۋۇيۈەن پارتگۇرۇپپىسىنىڭ ئەزاسى، قوشۇمچە ج خ مىنىستىرلىقىنىڭ مىنىستىرى، پارتكومىنىڭ شۇجىسى، مەركىزىي سىياسىي- قانۇن كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، قوراللىق ساقچى قىسىمىنىڭ 1- سىياسىي كومىسسارى، پارتكومىنىڭ 1- شۇجىسى.
پارس تىلى
left|thumb|دۇنيادا [[پارس تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ئىران ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
ئازاد شەرقىي تۈركىستان گېزىتى
ئازاد شەرقىي تۈركىستان گېزىتى — 1944 - يىلى 17 - نويابر كۈنى شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى تەرىپىدىن تەسىس قىلىنغان ھۆكۈمەتنىڭ رەسمىي ئورگان گېزىتى بولۇپ، شۇ كۈنى ئۇيغۇرچە، قازاقچە، رۇسچە ۋە خىتايچە (خىتايچىسى ئەركىن شەرقىي تۈركىستان نامىدا) تۇنجى سانى چىقىرىلغان.
پارس تىلى
تەخمىنەن ۸۰مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
ئازاد شەرقىي تۈركىستان گېزىتى
ئازاد شەرقىي تۈركىستان گېزىتى 1946 - يىلى، بېتىم تۈزۈلۈپ، بىرلەشمە ھۆكۈمەت ئىشقا كىرىشكەندە مەزكۇر گېزىت «ئىنقىلابى شەرقىي تۈركىستان گېزىتى» دەپ ئۆزگەرتىلگەن ھەم ئۇيغۇر، قازاق، رۇس، شېۋە، موڭغۇل ۋە خىتاي تىللىرىدا نەشر قىلىنغان.
پاكىستان ئىسلام جۇمھۇرىيىتى
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Pakistan_in_its_region_(claimed_and_disputed_hatched).svg|left|thumb|250x250px|پاكىستانlink=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Flag_of_Pakistan.svg|left|thumb|دۆلەت بايرىقىپاكىستان جەنۇبى ئاسىياغا جايلاشقان دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى ئىسلاماباد، ئەڭ چوڭ شەھرى كاراچى. دۆلەت تىلى ئوردو تىلى. ھازىرقى زۇڭتۇڭ مەمنۇن ھۈسەين. ھازىرقى باش مىنىستىر ئىمرانخان نىيازى. پاكىستان 1947- يىلى 8 -ئاينىڭ 14- كۇنى مۇستەقىلىل بولغان، يەر مەيدانى 881 مىڭ 913 كۇۋادىرات كىلومېتىر، نوپۇسى 212 مىلىيون 800 مىڭ.
ناۋاسسا ئاراللىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb| left|thumb| ناۋاسسا ئاراللىرى بولسا شىمالىي ئاتلانتىك ئوكيان جايلاخكان بىرك دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا لۇلۇ توۋن، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا لۇلۇ توۋن. دۇلات تىلى بولسا فرانسۇز تىلى. يار مايدانى 2 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 0 مىڭ.
دايكۇندى ۋىلايىتى
دايكۇندى ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Daykundi Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
مودا ، كادىكوي
مودا, (تۈرك تىلى: Moda) تۈركىيەنىڭ ئىستانبۇل ئۆلكىسىنىڭ كادىكوي رايونىغا جايلاشقان شەھەر. كادىكۆينىڭ مەركىزىنى تەشكىل قىلىدىغان شەھەرنىڭ نوپۇسى جەمئىي 32783. ئۇ ماروژنى دۇكىنى ۋە چاي باغچىسى بىلەن داڭلىق.
نىجاتنىڭ دۇنياسى
نەشىريات
شىنجاڭ مەدەنىيەت نەشرىياتى
مودا ، كادىكوي
ئېيتىشلارغا قارىغاندا ، بۇ رايون يۈسۈپ كامىل پاشا كوچىسىغا جايلاشقان بارلىق ئەۋلىيالار مودا چېركاۋىدىن كەلگەن.
نىجاتنىڭ دۇنياسى
ئاساسلىق مەزمۇنى
مەركىزىي خەلق رادىيو ئىستانىسىسى ئۇيغۇرچە چاستوتىسىنىڭ داڭلىق رىياسەتچىسى، ئەل ئوغلى نىجاد ۋەلى ياقۇپنىڭ ھاياتى ۋە تۇرمۇشى، ئۇتۇقلىرى ھەم ئۇ ھەققىدىكى باھالار يېزىلغان
مودا ، كادىكوي
رەسىم ئامبىرى
thumb thumb thumb thumb
نىجاتنىڭ دۇنياسى
ئاساسلىق مەزمۇنى
كىتابتا نىجاتنىڭ ئېكرانلاردىن نېمىشقا يوقاپ كەتكەنلىكى، ئۇنىڭ تۇرمۇشتىكى كىچىك پېئىل، كەمتەرلىكى، ئۇنىڭ دۇنياسى، تەرجىمىھالى، ھاياتى قاتارلىقلار يېزىلغان بولۇپ، كىتابنىڭ «نىجاد ھەققىدىكى باھالار» بۆلىكىگە داڭلىق كىشىلىرىمىزدىن مىجىت ناسىر، ئەنۋەر ئابدۇرېھىم، ئابدۇقادىر ھاشىم، دىلدار مۇھەممەترېھىم، چىمەنگۈل ئاۋۇت، گۈلچېھرە چوڭئەلەم ئەزىز، ئابدۇللا ئابدۇرېھىم، ئادىلە ئابلىز، شەمسىيە ئەبەيدۇللا، گۈلشەن مۇھەممەتتۇرسۇن، گۈلمىرە مۇھەممەت قاتارلىق 29 كىشى باھا سۆزى يازدى.
كىتابنىڭ كەينى مۇقاۋىسىغا داڭلىق شائىرە چىمەنگۈل ئاۋۇتنىڭ نىجاد ۋەلى ياقۇپقا بېغىشلىغان تۆۋەندىكى ئۈچ كۇپلېت شېئىرى بېسىلدى:
سەن ھاياتنى سۆيگەندەك نىجاد،
ھايات سېنى سۆيىدۇ خىرامان.
شۇنچە چوڭقۇر ئاۋازىڭ بىلەن،
يۈرەكلەردە بولىسەن مېھمان.
ئۈزۈلىدۇ گۈللەر سېنى دەپ،
قۇشلار ھەتتا ئۇچىدۇ پەسلەپ.
سېنى ئېلىپ كەتسۇن ئۇ ئۆرلەپ.
چىدىمايسەن لېكىن جان ئۇكام،
دەسسەپ تۇرغۇڭ كېلەر تۇپراققا.
ئەقلىڭ پاكىز، مېھرىڭدۇر قوقاس،
باش قويىسەن ھامان ئەل-يۇرتقا.
مەنبە
نۇر تورى
مۇزلۇق خارابىسى
مۇزلۇقلارنىڭ پەيدا بولۇشى ، تەرەققىي قىلىشى ۋە يوقىلىشى جەريانىدا بىۋاسىتە شەكىللەنگەن چۆكمە ۋە يەر شەكلى. مەسىلەن «U» شەكىللىك جىلغىلار ، مۈڭگۈز چوققىلىرى ، مۇز چېلەكلىرى قاتارلىقلار. يان تەرەپتىكى مورايىن ، ئاستى مورايىن ۋە تېرمىنال مورېن مۇزلۇق قېتىشىشتىن شەكىللەنگەن. بۇ يەردە مۇزلۇق سۇ ئامبىرى ۋە مۇز سۈيى چۆكۈش يەر شەكلى بار ، بۇلارنىڭ ھەممىسى مۇزلۇق يادىكارلىقلار. مۇزلۇق يادىكارلىقلىرىنى تەتقىق قىلىش ۋە پەرقلەندۈرۈش قەدىمكى مۇزلۇق پائالىيىتى ۋە قەدىمكى كېلىمات ئۆزگىرىش قانۇنىيىتىنى چۈشىنىشكە ياردەم بېرەلەيدۇ.
سانائەت ئىلمى
سانائەت ئىلمى ئاساسلىق قۇرۇلۇش پەنلىرىنىڭ ئومۇمىي ئاتىلىشى بولۇپ، ئەسۋاب-ئۈسكۈنە، ئېنىرگىيە مەنبەسى، توك ۋە ھاۋا ئۇچۇرلىرى، قاتناش ترانسىپورتى،دېڭىز قۇرۇلۇشى، يېنىك سانائەت، توقۇمىچىلىق، ئاۋىئاتسىيە، كۈچ ئىلمى، بىئولوگىيە قۇرۇلۇش ئىلمى، يېزا-ئىگىلىك قۇرۇلۇشى، ئورمانچىلىق قۇرۇلۇشى، جامائەت خەۋپسىزلىك تېخنىكىسى، ئۆسۈملۈك ئىشلەپچىقىرىشى، كان، ماتېرىيال، يېمەكلىك، سۇ ئىشلىرى، مۇھىت ۋە بىخەتەرلىك، خىمىيە سانائىتى ۋە دورا ياساش قاتارلىق ھەر خىل كەسىپلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
چۈشەنچە
سانائەت ئىلمى ئاساسلىق قۇرۇلۇش پەنلىرىنىڭ ئومۇمىي ئاتىلىشى بولۇپ، ئەسۋاب-ئۈسكۈنە، ئېنىرگىيە مەنبەسى، توك ۋە ھاۋا ئۇچۇرلىرى، قاتناش ترانسىپورتى،دېڭىز قۇرۇلۇشى، يېنىك سانائەت، توقۇمىچىلىق، ئاۋىئاتسىيە، كۈچ ئىلمى، بىئولوگىيە قۇرۇلۇش ئىلمى، يېزا-ئىگىلىك قۇرۇلۇشى، ئورمانچىلىق قۇرۇلۇشى، جامائەت خەۋپسىزلىك تېخنىكىسى، ئۆسۈملۈك ئىشلەپچىقىرىشى، كان، ماتېرىيال، يېمەكلىك، سۇ ئىشلىرى، مۇھىت ۋە بىخەتەرلىك، خىمىيە سانائىتى ۋە دورا ياساش قاتارلىق ھەر خىل كەسىپلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
سانائەت ئىلمى ئىنچىكە ئۈسكۈنە-ئەسۋابلارنى لاھىيەلەش ۋە ئۆلچەش، كونتىرول قىلىش قاتارلىق جەھەتتىكى ئاساسىي بىلملەرنى، نەزەرىيە ۋە ئۇنى ئەمەلىيەتكە تەدبىقلاش، دۆلەتنىڭ ھەر قايسى ئىقتىسادىي تارماقلىرىدىكى ئۆلچەش ۋە كونتىرول قىلىش قاتارلىق ساھەلەرگە مۇناسىۋەتلىك ھەر خىل تېخنىكىلىق شەرتلەرنى ئۆزىدە ھازىرلىغان يۇقىرى سەۋىيىلىك ئىقتىساسلىقلارنى تەربىيىلەيدىغان ئىلىم تۈرلىرىنىڭ بىرى.
مۇناسىۋەتلىك بايانلار
بۇ كەسىپ نازۇك ئەسۋابلارنىڭ نۇر ئىلمى، ماشىنا ۋە ئېلىكتىرون ئىلمىنىڭ ئاساسىي نەزىرىيىلىرى، ئۆلچەش ۋە كونتىرول قىلىش نەزىرىيىسى قاتارلىق ئىلىملەر بىلەن ئەتراپلىق تونۇشۇپ، ھازىرقى زامان ئۆلچەش-كونتىرول قىلىش تېخنىكىسى بىلەن قۇراللىنىپ، كەسىپكە دائىر قۇراللارنى ئىشلىتەلەيدىغان ۋە سانائەت ساھەسىدىكى بوشلۇقلارنى ئاچالايدىغان ئىقتىدارلارنى ئۆزىدە ھازىرلىيالايدۇ.
شەۋكەت مىرزىيايېۋ
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Mirzi.jpg|thumb|شەۋكەت مىرئامانوۋىچ مىرزىيايېۋ شەۋكەت مىرئامانوۋىچ مىرزىيايېۋ (ئۆزبەكچە: Shavkat Miromonovich Mirziyoyev / Шавкат Миромонович Мирзиёев) (تو. 1957- يىل 30- كۈنەك)، ئۆزبېك سىياسىئون. 2003- يىلى 12- دېكابىردىن ئېتىبارە ئۆزبېكىستان باش مىنىستېرى، 2016- يىلى 7- سىنتەبىردىن بېرى ۋاقىتلىق ئۆزبېكىستان ئەلباشى ۋەزىپىسىنى ئاتقارماقتا.
1981- يىلى تاشكەنت سوغىرىش ۋە ئىسلاھات ئېنىستىتۇتىنى پۈتتۈرگەن.
1996- يىلى ۋە 2001- يىللار ئارىسى جىززاھ ۋالىيسى بولغان. 2001- يىلى سىنتەبىردىن 2003- يىلى دېكابىرغىچە سەمەرقەند ۋالىيسى بولغان.
2003- يىلى 12- دېكابىردە سابىق ئۆزبېكىستان ئەلباشى ئىسلام كەرىموۋ تەرىپىدىن باش مىنىستېرلىككە تەئيىنلەندى ۋە ئۆزبېكىستان مەجلىسىدە ئىشەنچ ئاۋازى ئالدى. مۇئاۋىنى ئەرگەش شاھئىسمەتوۋ ئېرۇر.
ئىسلام كەرىموۋنىڭ ۋافاتىدىن سوڭرە، 2016- يىلى 8- سېنتەبىر ئۆزبېكىستان مەجلىسى تامانىدىن يېڭى سايلام ئۆتكۈزۈلگەنگە قەدەر ئۆزبېكىستان ئەلباشى بولۇپ ۋەزىپىلەندۈرۈلگەن.
ئۆزبېكىستان 12-ئاينىڭ 4-كۈنى زۇڭتۇڭ سايلىمى ئۆتكۈزدى. ئەركىن دېموكراتلار پارتىيەسى زۇڭتۇڭ نامزاتى شەۋكەت مىرزىيايېف %88.61لىك قوللاش نىسبىتى بىلەن ئۆزبېكىستاننىڭ يېڭى بىر نۆۋەتلىك زۇڭتۇڭلىقىغا سايلاندى.
چىڭگىزخان داموللام
چىڭگىز داموللام دەسلەپكى دىنىي مەلۇماتىنى بۈگۈر ۋە كۇچالاردا ئالغاندىن كېيىن، قەشقەر خانلىق مەدرىسىدە بىر مەزگىل ئوقۇغان. ئاندىن 1925 يىلى ھىندىستانغا بېرىپ، ئاسىيا بويىچە ئەڭ داڭلىق مەدرىسە-دىيۇبەند مەدرىسىدە بىر يېرىم يىل ئوقۇغان.
1926 يىلى ھىندىستاندىن ئايرىلىپ، پاراخوت بىلەن قاھىرەگە قاراپ يولغا چىققان. قاھىرىگە يېتىپ بارغاندىن كېيىن، 1927 يىلى دۇنيا بويىچە ئەڭ چوڭ، ئەڭ داڭلىق ئىلىم يۇرتى-ئەزھەر ئالىي بىلىم يۇرتىدا ئوقۇشقا باشلىغان ۋە 1934–يىلى ئىسلام قانۇنشۇناسلىقى ۋە ئىسلام تارىخى ساھەسى بويىچە ئوقۇشىنى غەلىبىلىك تاماملىغان. ئەزھەر ئۇنىۋېرسىتېتىنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن، بىرىنچى فۇئاد ئۇنىۋېرسىتېتىدا (بۈگۈنكى قاھىرە ئۇنىۋېرسىتېتى) ئۇقۇش پۈتتۈرۈپ، مەزكۇر ئۇنىۋېرسىتېتتا ئوقۇتقۇچى بولغان. 1939 يىلى مەككىگە بېرىپ ھەج پەرزىنى ئادا قىلغان.
چىڭگىزخان داموللام سەئۇدى ئەرەبىستاندا مەھمۇت سىجاڭ بىلەن كۆرۈشكەن ۋە ئۇنىڭ بىلەن بىللە ياپۇنىيىگە بارغان.
ياپونىيە ھۆكۆمىتى ئالاھىدە مەقسەت بىلەن ، مەھمۇت سىجاڭ ۋە چىڭگىزخان داموللامنى بىيجىڭغا ئورۇنلاشتۇرغان. مامۇت شىجاڭ 1944-يىلى بىيجڭدا ۋاپات بولغان. كېيىن چىڭگىزخان داموللام نەنجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىغا ئوقۇشقا كىرگەن.
ئۇ، 1945–يىلى تۇغقان يوقلاش ئۈچۈن بۈگۈرگە قايتىپ بارغان بولۇپ، شۇ يىللىرى قۇرۇلغان «بىرلەشمە ھۆكۈمەت»نىڭ كاتتىۋاشلىرى ئۇنى ئۈرۈمچىگە چاقىرتىپ، ئۆلكىلىك ھۆكۈمەتنىڭ ئىچكى ئىشلار نازىرى، قوشۇمچە ئۈچ مەسلەك ياشلار ئىتتىپاقىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى قىلىپ تەيىنلىگەن.
چىڭگىز داموللام ئۈرۈمچىدىكى يىللىرىدا يەنە ئۆلكىلىك مەدەنىي ئاقارتىش ئۇيۇشمىسىنىڭ رەئىسى بولغان ۋە ۋەتىنىمىزنىڭ مەنىۋى تەرەققىياتى ۋە كەلگۈسى ئۈچۈن كۈرەش قىلغان. ئەينى زاماندىكى مىللەتچىلەرنىڭ نەشرى ئەپكارى بولغان «ئەرك» گېزىتى قاتارلىق گېزىتلەردە ماقالە يازغان. ئۇنىڭدىن سىرت، ئۈرۈمچى دارىلمۇئەللىمىندە ئىسلام تارىخى ۋە دىنىي دەرس بەرگەن.
1949-يىلى 9-ئايدا چەتئەلگە چىقىپ كەتمەكچى بولغان چوڭ كارۋانغا قېتىلغان، بۇلاردىن بىر قىسمى چېگرادىن ئۆتۈپ كەتكەن بولسىمۇ، چىڭگىزخان داموللام قاتارلىق بىر قىسىم كىشىلەر ئۆتەلمەي كوكارتتىن قايتىپ كەلگەن. چىڭگىزخان داموللام ۋەتەندە تۇرۇپ كۈرەش قىلىشنى ئەۋزەل كۆرۈپ قايتىپ كەتكەن دېگەن قاراشمۇ بار.
چىڭگىز داموللام 1950–يىلى قولغا ئېلىنغان. 1952-يىلى 2–ئاينىڭ 25 –كۈنى: «خەلق دۈشمىنى» دېگەن تۆھمەت بىلەن ئۆلۈم جازاسىغا ھۆكۈم قىلىنغان ۋە مەسئۇد ئەپەندى، قۇربان قوداي قاتارلىق ئىنقىلابچى، ئەدىبلەر بىلەن بىللە شېھىد قىلىنغان.
چىڭگىزخان داموللام قىسقىغىنە ھاياتىدا قان تەر سەرپ قىلىپ، «شەرقىي تۈركىستان ئاسىيانىڭ قەلبى»، «تىغ تۇركانى» (پارسچە)، «گۈزەل شەرقىي تۈركىستان»، «ئەركىن شەرقىي تۈركىستان»، «ئۇلۇغ شەرقىي تۈركىستان»، «گۈزەل شەرقىي تۈركىستان»، «تۈركچە تەجۋىد»، «ئۇيغۇر تىلىنىڭ مورفولوگىيىسى»، «ئۇيغۇر تىلىنىڭ سىنتاكسىس قائىدىسى»، «شەرقىي تۈركىستاندا ئىسلامىيەت»، «تۈرك ئەدەبىيات تارىخى»، «شەرقىي تۈركىستان ئەل خالىدە» قاتارلىق 13 پارچە كىتاب يازغان بولۇپ، بۇلاردىن: «شەرقىي تۈركىستان ئاسىيانىڭ قەلبى»،«سەۋتۇل ۋىجدان (ۋىجدان ئاۋازى)»، «ئۇيغۇر سېنتاكىسىسىسى» ۋە «تىغ تۈركانى» قاتارلىق تۆت پارچە كىتابىلا نەشر قىلىنغان، قالغان كىتابلىرى نەشر قىلىنىش پۇرسىتىگە ئېرىشەلمەستىن يوقاپ كەتكەن.
ئايرىلمىسۇن
ئابدۇلئەزىز مەخسۇم
مىللىتىم مىللىي ھەمىيەت شانىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم ھەق توغرا نىيەت جامىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم ساپ ئادىمىيەت سانىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم بىرلىك مەئىيەت يانىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم ئىنسانىيەت مەيدانىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم ئىسلامىيەت ئىمانىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم ھەققانىيەت ۋىجدانىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم تۇرانىيەت ئۇنۋانىدىن ئايرىلمىسۇن،
مىللىتىم ھۆر ئافىيەت دەۋرانىدىن ئايرىلمىسۇن.
مىللىتىم ئەغيار ئۈچۈن ھېچ يول بىلەن ئالدانمىسۇن،
مىللىتىمنى ئۆزگىلەر مايمۇن قىلىپ قوللانمىسۇن،
مىللىتىم تارىخنى پاك ساقلىسۇن، بۇلغانمىسۇن،
مىللىتىم ھەرگىز بېقىندىلىق ئۈچۈن گوللانمىسۇن،
مىللىتم بىلسۇن ۋەتەننى، قەدرىنى خار ئەتمىسۇن،
باشقىلار ”بىزنىڭ“ دېگەن شۇم سۆزىگە ئىقرار ئەتمىسۇن،
”مۇشتەرىك دۆلەت“ دېگەن يالغاننى دەركار ئەتمىسۇن،
ئانا ۋەتەن شەرقىي تۈركىستانىدىن ئايرىلمىسۇن.
كىمگە مەنسۇپ، كىمگە ھەقلىق، كىمگە مىراس بۇ ۋەتەن،
شۈبھىسىز ئۇيغۇر، قازاق، قىرغىز، موڭغۇل، تاجىك بىلەن،
بۇ ۋەتەن تۈرى ئۇرۇققا ئاتا مىراس چىمەن،
ئاتا مىراس چىمەن تۇرانىدىن ئايرىلمىسۇن.
نەقەدەر شانلى بۈيۈك ئەرلەر يېتىشتۈرگەن ۋەتەن،
ئەرلەر ئىچرە تۇرلى جەۋھەرلەر يېتىشتۈرگەن ۋەتەن،
داھىي ۋە دانايى رەھبەرلەر يېتىشتۈرگەن ۋەتەن،
ئارسلان ۋە قەھرىمان ئوغلانىدىن ئايرىلمىسۇن.
بۇ ۋەتەن باغ ۋە گۈلىستانلار بىلەن تولغان چىمەن،
تاغۇ-تۈز مەيدانلىرى كۆركەم گۈزەل بولغان چىمەن،
كاتتا خىسلەت، زور پەزىلەتلەرگە ئورناشقان چىمەن،
يەر يۈزىنىڭ جەننىتى شانلى ئۇلۇغ تۇران چىمەن،
دائىما جەننەت نىشان بولغانىدىن ئايرىلمىسۇن.
ۋەخپە مۇتلەق بولمىسۇن ئەغيار ئۈچۈن ئالىي ۋەتەن،
شۇم ئاياقلەر ئاستىدا دەسسەلمىسۇن غالى ۋەتەن،
مۈستەقىل، مۇختەر ئۆتسۇن ھەر زامان ھالى ۋەتەن،
مىللىتىمگە خاس مىراس بولسۇن ئىقبالى ۋەتەن،
ئەركىن، ئازاد، بەختىيار تۇرغانىدىن ئايرىلمىسۇن.
مىللىتىم باشىنى ئايلاندۇرغۇسى ئەغيارىلەر،
قان سۈرتمەك بىرلە يۈرتمەك بولغۇسى مەككارىلەر،
شۇنىڭچىن تۈرلى تۇزاق، دام قۇرغۇسى ھەييارىلەر،
بەدنىيەت شۇم پىكىردە قوللانغۇچى ھەر چارىلەر،
مىللىتىم بايقاپ قەدەم باسقانىدىن ئايرىلمىسۇن.
ئەسلىتەر جەننەتنى دائىم ۋەتىنىم گۈلزارلىرى،
ھۆرى-غىلمانلەرنى ئەسلەتكەي چىمەن دىلدارلىرى،
باغۇ-بوستان، گۈل-گۈلىستانلار ئارا گۈلنارلىرى،
پەيزى رەھمەت، نازۇ-نېمەت، كىنىزدۇر ئەسرارلىرى،
جەننەتۇل فىردەۋىس مەيدانىدىن ئايرىلمىسۇن.
ۋەتىنىم تارىخى ئۈستۈن، قەدىرلىك ئوڭ-سوللىرى،
ئارسلانلار ئىزلىرى بىلەن چېنىققان يوللىرى،
قەھرىمانلار ئۈستىخانىدىن قۇرۇلغان ھۈللىرى،
كىمكى خائىن بۇ ۋەتەنگە قۇرۇسۇن پۇت-قوللىرى،
ئەركىن-ئازاد گۈللىنىش جەريانىدىن ئايرىلمىسۇن.
ئەسىرلەر غەپلەت-جاھالەتلەردە قالغان بولسىمۇ،
كۆز ئاچالماي جاھىلى نادانلىقتا ياتقان بولسىمۇ،
دەۋرلەردىن خارۇ-زارلىقلەرگە پاتقان بولسىمۇ،
كۆپ زامانلار زۇلمى-كۈلپەتلەرنى تارتقان بولسىمۇ،
ھەمدە پارلاق بەختلىك دەۋرانىدىن ئايرىلمىسۇن.
قولغا كەلمەس ئەرك مۈشۈكتەك تەلمۈرۈپ تۇرغان بىلەن،
قايتۇرۇپ بەرمەس بۇلاڭچى يالۋۇرۇپ سورىغان بىلەن،
بەخت ئىزدەپ كەلمىگەي ھاڭۋېقىپ ئولتۇرغان بىلەن،
ئالدىنىپ قالماسلىق كېرەك ئالداپ ئۇمۇندۇرغان بىلەن،
ھەقنى ئۆز كۈچى بىلەن قولغا ئالغانىدىن ئايرىلمىسۇن.
ۋەتەن-مىللەتنى سۆيمەك ئەھلى ئىسلام شانىدۇر،
بۇ ھەقىقەت،بۇ ئادالەت تەڭرىنىڭ پەرمانىدۇر،
بۇ ئېنىق سىر شۈبھىسىز ھەققانىيەت مىزانىدۇر،
ئەسلى-نەسلى پاك، ۋىجدان ئەھلىنىڭ جانانىدۇر،
جانىدىن ئايرىلسۇن، لېكىن جانانىدىن ئايرىلمىسۇن.
تولى ناھىيىسى
تولى ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن تارباغاتاي ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. تولىنىڭ يەر مايدانى 19،982 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 90،000.