cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ‹‹ئات مەدەنىيىتىنىڭ نامايەندىسى بولغان ئىگەر››توغرىسىدا
ئۇيغۇرلار ياسىغان ئىگەرنىڭ شەكلى ئۆزگىچە، كۆركەم، چىرايلىق، چىداملىق، نەپىس بولۇپ، ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ پىشقان ھۆنەر – سەنئىتىنىڭ نامايەندىسى ھېسابلىنىدۇ. بۇنىڭدىن ئىلگىرىكى دەۋرلەرگە مەنسۇپ مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى ئىچىدىمۇ ئۇيغۇرلار ياسىغان ئىگەرگە ئائىت مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى بار. شۇ دەۋرلەردىمۇ ئۇيغۇرلار ئىگەرنى خوتەن گىلىمى بىلەن نەپىس، چىرايلىق قاپلاپ تۇچ ياكى مىستىن ياسالغان ئىزەنگۈ ئورنىتىپ ئىشلەتكەن.
ئۇيغۇرلارنىڭ ئىگەر ياساش ماھارىتى ئاتنىڭ شەكلىگە ماسلاشتۇرۇلغان بولۇپ، ئات ئاسان يېغىر بولۇپ قالمايدۇ. ئاتقا مىنگەن كىشىگىمۇ ئالاھىدە سۆلەت، قامەت بېغىشلايدۇ، ئېغىرلىق تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلايدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ ئوغلاق تارتىشىش، ئات بەيگىسى قاتارلىق ئەنئەنىۋى تەنتەربىيە تۈرلىرىمۇ ئات ۋە ئىگەر مەدەنىيىتى بىلەن چەمبەرچاس باغلانغان. ئىگەر ھازىرقى دەۋىردىمۇ ئۆز قىممىتىنى ساقلاپ كەلمەكتە.
كارولىن تاقىم ئاراللىرى
تىنچ ئوكياننىڭ غەربىگە جايلاشقان. شىمالىي كەڭلىك تەخمىنەن °5-°11، شەرقىي ئۇزۇنلۇق °131-° 163 ئارىلىقىغا توغرا كېلىدۇ.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :كارولىن تاقىم ئاراللىرى
يەر مەيدانى :1161.3 كۋادرات كىلومېتىر
نوپۇسى :77 مىڭدىن ئاشىدۇ
چەتئەلچە نامى :Caroline Islands
قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
12پارچەكارولىن تاقىم ئاراللىرىتىنچ ئوكياننىڭ غەربىگە جايلاشقان. شىمالىي كەڭلىك تەخمىنەن °5-°11، شەرقىي ئۇزۇنلۇق °131-° 163 ئارىلىقىغا توغرا كېلىدۇ. بۇ ئاراللار يابو ئارىلى، پېلېۋ تاقىم ئاراللىرى، ترۇك تاقىم ئاراللىرى، پوناپې ئارىلى قاتارلىق 963 يانا تاغ ئارىلى ھەم مارجان ئاراللىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، قۇرۇقلۇق مەيدانى 1161.3 كۋادرات كىلومېتىر. ئاھالىسى 77 مىڭدىن ئاشىدۇ، ئاھالىنڭى ئاساسىي قىسمىنى مىكرونېزىيىلىكلەر تەشكىل قىلىدۇ، ئىقلىمى تروپىك ئىقلىم تىپىغا كىرىدۇ، يىللىق ھۆل-يېغىن مىقدارى 3000-5000 غا يېتىدۇ.
ئايەت
ئايەت ياكى ئايەتى كەرىمە (ئەرەبچە: آية ياكى آية كريمة)، قۇرئان كەرىم سۇرەلەرىنى تەشكىل قىلغان ھەرڧ، كەلىمە ياكى جۈملىلەردۇر.
قۇرئاندىكى ئايەتلەرنىڭ ئۇزۇنلۇقلارى، مۇسھەڧتە دەل بىر بەت بىلەن بىر ياكى بىر نەچچە ھەرڧتىن ئىبارەت "كېسىك ھەرڧلەر" ياكى ھۇرۇڧۇ مۇقەتتا ئارىسىدا ئوخشاشمايدۇ.
ئايەت، ئۇيغۇرلاردا ئايال كىشى ئىسمى سۈپىتىدە ھەم قوللىنىلىدۇ. مەسىلەن: ئايەتگۈل، ئايەتخان.
مەنبئەلەر
ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئىزاھلىق لۇغىتى
كۇپون
كۇپون بىلەتكە ئوخشايدىغان، لېكىن مال سېتىۋالغان چاغدا كۆرسەتسە باھاسىدا مەلۇم پىرسەنت بۇيىنچە ئېتىبار قىلدىغان ياكى باھاسىنى چۈشۈردىغان مال سېتىۋېلىش دوكۇمېنتدۇر. كۇپون ھازىر دۇنيا تەۋەسىدە مال سېتىۋېلىش ساھەسىدە ناھايىتى كەڭ قوللىنىلدۇ. كۇپوننىڭ مەقسىتى ئىستىمالچىلارنى مال سېتىۋېلىشقا قىزىقتۇرۇش، تېز سۈرئەتتە مال سېتىپ چىقىرىشتۇر. thumb|كۇپوننىڭ شەكلى thumb|كۇپوننىڭ تاشقى كۆرۈنۈشى thumb|كوكا كولانىڭ 19-ئەسردىكى كۇپوننى
ۋىتامىنE
ۋىتامىنE :
ۋىتامىنE بولسا سارغۇچ مايسىمان سۇيۇقلۇق بولۇپ مايدا ۋە باشقا ئېرىتكۈچىلەردە ئېرىيدۇ. بەدەندە ۋىتامىنE كەمبولغاندا پۇل -قۇل ماغدۇرسىزلىنىش،كۆپ تەرلەش،تېرە چاچ قۇرغاقلىشىش. ئاياللاردا باش ئاغرىش كۆرۈلدۇ.ۋىتامىنEئاياللاردىكى ئادەت خاراكتىرلىك بويىدىن ئاجىراش، توغماسلىققا پايدا قىلىدۇ.ۋە شۇنداقلا قان ئايلىنىشنى ياخشىلاش،قېزىل داغلىق بۆرەك چاقىسى،ياراخاراكتېرلىك تېرە ياللۇغى، سىرتقى جىنسى ئەزا قىچىشىش كېسىلىگە مەنپەئەت قىلىدۇ.
ۋىتامىنE
ياشانغانلاردىكى قان ئۇيۇشۇش(قېتىش) خۇلىتسېرىننىڭ ئارتىشىنى تىزگىنلەش رولى بار.ۋىتامىنE قېرىشنى كېچىكتۈرۈشتىكى ياخشى ئۇزۇقلۇق(بۇنىڭغا ياپۇنىيىلىكلەر مېسال بولالايدۇ، ياپۇنلۇقلارنىڭ ئۇزۇن ئۆمۇر كۆرىشىدىكى ئاساسلىق سەۋەب تەركىبىدە مول ۋىتامىنE بولغان ئىلان بېلىق،دادۇر،كۆكتات،كۈنجۈت،كۆك چاي قاتارلىقلارنى ئىستىمال قىلغىنىدا ھېسابلىنىدۇ.ۋىتامىنEنىڭ بولسا يەنەۋىتامىن C ۋە ۋىتامىنB غا ئوخشاش ئىممۇنېت ئىقتىدارىنى يۇقىرى كۆتۈرش رولى بار.ۋىتامىنE ئادەتتە ئۆسۈملۈك مېيى دانلىق ئاشلىق تۈرىدىكلەر،تۇخۇم تۈرىدىكىلەر،مېۋە،كۆكتات ۋە پۇرچاقدىن ياسالغان يېمەكلىكلەر، كەندىر ئۇرۇقى ،بېلىق، دادۇردا مول بولىدۇ.
شىنجاڭنىڭ ھاۋا قاتناش لىنىيىسىنىڭ ئېچىلىشى
شىنجاڭنىڭ ھاۋا قاتناش لىنىيىسىنىڭ ئېچىلىشى ( 1932 - يىل )
1932 - يىلى 12 - ئايدا نەنجىڭ ھۆكۈمىتى بىلەن ياۋروپا - ئاسىيا ئاۋىئاتسىيە شىركىتى دۆلەت ئىچى ھاۋا قاتنىشىدا پوچتا يوللانمىلىرىنى توشۇش توختامى ئىمزالاپ ، بېيپىڭ ، شاڭخەي ۋە دىخۇا لىنىيىسىنى سىناق تەرىقىسىدە ئاچتى. 12 - ئاينىڭ 19 - كۈنى لى جىڭسۇڭ ياۋروپا - ئاسىيا ئاۋىئاتسىيە شىركىتىنىڭ 1 - نومۇرلۇق ئايروپىلانىنى ھەيدەپ ، بېيپىڭدىن ئۇچۇپ ، گۈيسۈي ( خوخخوت ) ، قۇمۇل ، دىخۇا ئارقىلىق چۆچەككە كەلدى. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن شىنجاڭ بىلەن ئىچكى رايونلارنىڭ ھاۋا قاتنىشىدا تارىخىي سەھىپە ئېچىلدى. شۇ يىلى ياۋروپا - ئاسىيا ئاۋىئاتسىيە شىركىتىنىڭ شاڭخەي - شىنجاڭ لىنىيىسىدە قاتناش باشلاندى ، ئايروپىلان ئىككى جايدىكى ئايرودرومدىن بىرلا ۋاقىتتا ئۇچىدىغان بولدى.
Francisco de Quevedo
Francisco Gómez de Quevedo Villegas y Santibáñez Cevallos (مادرىد, سېنتەبىر 14 1580 - Villanueva de لوس Infantes, Ciudad ئۆي, سېنتەبىر 8, 1645) فىرانسىسكو de Quevedo دەپ ئاتالغان, بىر بولۇپ ئىسپانىيە يازغۇچى بىلەن ئالتۇن ياش. ئۇ ئىسپانىيە ئەدەبىياتى تارىخىدىكى كۆزگە كۆرۈنگەن ئاپتورلارنىڭ بىرى ، ئۇ شېئىرىي ئەسىرى بىلەن تونۇلغان ، گەرچە ئۇ ھېكايە ، تىياتىر ۋە ھەر خىل پەلسەپە ، سىياسىي ، ئەخلاق ، زاھىد ، ئىنسانپەرۋەرلىك ۋە تارىخى كىتابچە يازغان.
ئۇ توررې دې جۈەن ئابادنىڭ خوجايىنى (1620-يىلى ئېرىشكەن ، نۇرغۇن قىيىنچىلىقلاردىن كېيىن ئېرىشكەن) ۋە سانتىياگو ئوردېنىنىڭ (ئۇنىڭ كىرىشى 1617 -يىلى 12-ئاينىڭ 29-كۈنى فېلىپ ئىمزالىغان خانلىق گۇۋاھنامىسى ئارقىلىق رەسمىي ئېلان قىلىنغان). III ، ۋە بۇ نام 1618-يىلى 2-ئاينىڭ 8-كۈنى ئەۋەتىلگەن). thumb| فىرانسىسكو دې كۇۋېدو 1618-يىلى سانتىياگو ئوردىنىغا كىرگەندىن كېيىن فىرانسىسكو پاچېكو ئۆزىنىڭ ھەقىقىي سۈرەتلەرنى تەسۋىرلەش كىتابىدا ، ئوبرازلىق ۋە ئۇنتۇلغۇسىز ئەرلەرنى تەسۋىرلىگەن.
روزى سالى
روزى سالى، ئەر، ئۇيغۇر، 1927-يىلى قارچۇغا يېزىسى چوڭ مەھەللە كەنتىدە چارۋىچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ئازادلىقتىن ئىلگىرى تۇلۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇغان. 1953-يىلى لوپنۇر ناھىيە 2-رايون 9-يېزا ئات قوتان كەنتىدە باشلىق بولغان. 1954-يىلىدىن 1956-يىلىغىچە لوپنۇر ناھىيە 3-رايون 10-يېزىغا قاراشلىق بولغان. 1956-يىلىدىن1979-يىلىغىچە ناھىيلىك ئاشلىق ئىدارىسىدە ئىشلىگەن.1979-يىلىدىن 1990-يىلىغىچە دۆڭقۇتان يېزىلىق ھۆكۈمەتتە ئىشلىگەن.1990-يىلى ئارامغا چىققان.روزى سالى كىچىكىدىن باشلاپلا تاغىسى ئىسمايىل ئىسلامغا ئەگىشىپ ئۇنىڭدىن قوشاق ئۆگەنگەن ھەم ئۆزى بىر قىسىم قوشاقلارنى ئىجاد قىلىپ داڭلىق قوشاقچى بولۇپ يېتىشكەن. ئۇ كۆپ قېتىم ناھىيە، ئوبلاست، ئاپتونوم رايونلاردا ئېچىلغان قوشاق ئېيتىش يىغىنلىرىغا قاتنىشىپ مۇكاپاتلانغان.
8- ئۈمىد
8- ئۈمىد ياكى 8- ئاپرېل ۋە ياكى 4- ئاينىڭ 8- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 98. (كەبىسە يىللاردا 99.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 267 كۈن باردۇر.
چامغۇر
thumb|چامغۇر چامغۇرنىڭ باشقا نامى تەۋرەكوت، تۈگۈن بېشى، يۇمىلاق كۆكتات بېشى بۇلۇپ، لاتىنچە نامى (Brassica rapa)، كۆك يازلىق يېسىۋىلەك ئۇرۇقدىشىنىڭ كۆك يازلىق يېسىۋىلەك چامغۇر كەنجى تۈرى، گۆشلۈك يىلتىز ھاسىل بولغان ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. سېمىز گۆشلۈك يىلتىزىنى ئىستېمال قىلىشقا بولىدۇ، گۆشلۈك يىلتىزى يۇمران، ئىنچىكە، يېيمەكلىكلەر بىلەن قورۇپ ياكى سۇدا پىشۇرۇپ ئىستىمال قىلىشقا بولىدۇ. ياۋروپا، ئاسىيا ۋە ئامېرىكا قىتئەسىدە ئۆستۈرۈلىدۇ.
ھەققىدە
thumb|چامغۇر چامغۇر ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك بۇلۇپ، ئېگىزلىكى 90 سانتىمېتىر. تۈگۈنەك يىلتىزى گۆشلۈك ئاق رەڭلىك ياكى سېرىق رەڭلىك، يۇمىلاق، ياپىلاق يۇمىلاق ياكى بەزىدە ئۇزۇن ئېللىپس شەكلىدە، تۈگۈنەك يىلتىزى ئاستىدا پۆپۈك يىلتىزى بار. ئوق يىلتىز غولى تۈز، تىك، يۇقىرى قىسمىدا شاخلىرى بار، تۈۋىدىن ئۆسكەن يوپۇرمىقى يېشىل رەڭدە بولۇپ، ئۇزۇن ھەم تار پەيسىمان يېيىلغان، ئۇزۇنلۇقى 30 ~ 50 سانتىمېتىر كېلىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدە ئۈچتىن بىرى ئاجىز بولغان ئاز ساندىكى كىچىك يېرىقچە يوپۇرماق سېپىغا ئىگە ياكى ساپاقسىز كىچىك يوپۇرماقلىق، ئۇچىدىكى يېرىقچە ئەڭ چوڭ ھەم دىقماق، گىرۋىكى دولقۇنسىمان ياكى تېيىز يېرىلىدۇ، تۇلۇق يوپۇرماقلىق ئۈستىگە ئازراق تارقاق ئۆسكەن ئاق تۈكلۈك، تۆۋەنكى قىسىم يۇپۇرمىقى بىر قەدەر زىچ، ئاستى غولىدىن ئۆسكەن يوپۇرمىقى خۇددى تۈۋىدىن ئۆسكەن يوپۇرماق تۈپى تەرەپتىكى غولىنى ئوراپ تۇرىدۇ ياكى يوپۇرماق ساپىقى بار؛ غولىنىڭ ئۈستۈنكى قىسمىدىكى يوپۇرماق ئادەتتە سوقىچاق ياكى تېمىنە شەكىللىك، بۆلۈنمە، تۇتقۇچسىز تۈپى تەرەپتىكى غولىنى ئوراپ تۇرىدۇ؛ يان تەرەپتىن ئۆسۈپ چىققان ئارتۇق يېرىقچە يوپۇرماقلىرى يۇقىرىدىن تۆۋەنگە تەدرىجىي كىچىكلەيدۇ.
گۈل چېچىكى
بۇ ئۆسۈملۈكلەرنىڭ گۈلى (چامغۇر)، ئۇرۇقى (چامغۇر ئۇرۇقى) دورىغا ئىشلىتىلدۇ.
چامغۇر ۋە تۇرۇپنىڭ پەرقى
چامغۇر بىلەن تۇرۇپنىڭ پەرقى: چامغۇر بىلەن تۇرۇپ كرېست گۈللۈكلەر ئائىلىسىگە تەۋە. تۇرۇپنىڭ بىر قىسىم تۈرلىرى چامغۇرنىڭ شەكلى بىلەن ناھايىتى ئوخشىشىپ كېتىدۇ، ھەممىسى يۇمىلاق شار شەكىللىك ھالەتتە ئىپادىلىنىدۇ، شۇڭا بەزىدە ئارلىشىپمۇ كېتىدۇ. لېكىن ئىككى خىل ئۆسۈملۈكلەر يەنىلا پەرقى بار. چامغۇر كۆك يازلىق يېسىۋىلەك ئۇرۇقدىشى، تۇرۇپنىڭ بولسا چامغۇرى ئۇرۇقدىشى، ئۇنىڭ ئۈستىگە كىچىك بىر تال چامغۇر گۆشى بىر قەدەر قاتتىق، سۇ تەركىبى ئاز، چامغۇر پىشقاندىن كېيىن گۆشلۈك، بىر قەدەر يۇمشاق، شۇڭا ئاساسلىق يېمەكلىكى بولۇش سۈپىتى بىلەن ئىستېمال قىلىشقا بولىدۇ. تۇرۇپ پىشىپ يېتىلگەندىن كېيىن شىرنىسىمۇ كۆپ. بىراق بۇ ئىككىسىنىڭ دورىلىق قىممىتى بىلەن ئىستېمال قىممىتى جەھەتتە بولسۇن ناھايىتى ئوخشىشىپ كېتىدۇ. ئۇنىڭ سىرتقى شەكلى ۋە كاللەكبەسەي ياكى چەلەڭ بىلەن ئوخشاش بولمايدۇ.
يېتىلىش شارائىتى
چامغۇر تەبىئىتى سوغۇق، تومۇز ئىسسىق چىداملىق ئەمەس، ئۆسۈپ يېتىلىشتىكى مۇۋاپىق تېمپېراتۇرىسى 15 ~ 22 سېلسىيە گرادۇس. thumb|چامغۇر يەردە ئۆسكەن ھالىتى چامغۇرنىڭ ئىشلەپچىقىرىش تەلىپى يۇقىرى ئەمەس، يەر بوش، سۇ-ئوغۇتى يېتەرلىك، ھاۋا سالقىن بولسىلا بولىدۇ. ھەر يىلى 8-ئايغىچە تېرىشقا بولىدۇ، مايسا مەزگىلى 30 كۈن بولىدۇ. تاللاپ مايسا كۆچۈرۈپ تىككەندىن كېيىن، 11-ئايدىن كېيىنكى يىلى، 1-ئاينىڭ ئاخىرىدا ىغىشقا بولىدۇ، ئادەتتە ھەر مو يەردىن 3-4 مىڭ كېلوگىرام مەسۇلات ئالغىلى بولىدۇ. ئاپتونوم رايونىمىز.
تارىخ
چامغۇرنىڭ ئەسلى مەنبە مەركىزى ئوتتۇرا دېڭىز بويى ۋە ئافغانىستان، پاكىستان، تاشقى كاۋكاز قاتارلىق جايلاردىن ماي سەينىڭ كەنجى تۈرى (ssp.oleifera) نىڭ ئۆزگىرىشىدىن بارلىققا كەلگەن. فرانسىيەدە نۇرغۇن چامغۇر گېرمپلازما بايلىقى بار؛ سىكاندىناۋىيە يېرىم ئارىلىدا يەم-خەشەك قىلىشقا كۆپ مىقداردا ئۆستۈرۈلىدۇ. ئوتتۇرا ئەسىردىكى قەدىمقى مىسىر، گرېتسىيە، رىم قاتارلىق دۆلەتلەردە، ئاسىيا (ئافغانىستان، ئىران، ياپونىيە قاتارلىق دۆلەتلەر) نىڭ ئومۇميۈزلۈك ئۆستۈرۈلگەن. ئامېرىكا قىتئەسى چامغۇر ئۆستۈرۈشنى ياۋروپاغا ئېلىپ كىرگەن.
لى شىجېن «دورا ئۆسۈملۈكلەر قامۇسى» دا خاتىرىلىنىشىچە، ئۇ «سوفونىيە تۇيغۇنلار» جاڭ چيەن غەربىي يۇرتقا كەلگەندە تارقالغان. بىراق، «شېئىر.جىلغا شامىلى» دا، يەنى «فېنخىل ئېلىش، تۆۋەندىكى قىسمى يوق جىسىم» دەپ خاتىرىلەنگەن، بۇنىڭ ئىچىدە «فېنخىل» يەنى چامغۇر، چامغۇرنىڭ ئېلىمىزدە پەيدا بولۇشى ناھايىتى بالدۇر. «كېيىنكى خەننامە، خۇەن خاتىرىلىرى» دە مۇنداق خاتىرىلەنگەن: «يۇڭشىڭ 2-يىلى 6-ئايدا (مىلادىيە 451-يىلى) چىكەتكە ئاپىتى يۈز بېرىپ، قەلئە دۆلىتى چامغۇر ئارقىلىق باشقىلارغا ياردەم بەرگەن». رىۋايەت قىلىنىشىچە، جۇگې لياڭ ھەربىي يۈرۈش قىلغاندا، قىسىملار ئۆزى تۇرۇشلۇق يېرى قوشۇنلار ئاشلىق بىلەن چامغۇر تېرىغان، شۇڭا، سىچۈەن، خۇبېي ۋە جاڭلىڭ قاتارلىق جايلاردا، «جۇگې لياڭ سەي» دەپ ئاتىغان. تاڭ دەۋرىدىكى ئۇلۇغ ئەدىب خەن يۈ «ساپسېرىق چامغۇر گۈلى، ھەممە ئىش چامغۇر بىلەن» دېگەن. دېمەك، چامغۇرنىڭ جۇڭگودىكى تېرىقچىلىق تارىخى خېلى ئۇزۇن.
تارقىلىشى
شىنجاڭدا ئۇيغۇر تىلىدا (恰麻古، چاماگۇ) دەپ ئاتىلىدۇ. چامغۇر ئۇيغۇر تىبابىتى دورىلىرىدىكى جۇڭيى دورىلىرىدىمۇ ئىشلىتىلدۇ. يەرلىكتىمۇ ئۆپكىنى تازلاپ، ساغلاملاشتۇرىدۇ دەپ ئىستىمال قىلىدۇ. شىنجاڭدىكى ھەر مىللەت خەلقى بولۇپمۇ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرگەن ياشانغانلار چامغۇرنى ئۆپكىنى ساغلاملاشتۇردىغان يېمەكلىك دەپ ئىستىمال قىلىپ كەلگەن.
ئوزۇقلۇق قىممىتى
چامغۇر يىلتىزى ۋە يوپۇرماقلىرى ھەممىسى ئىستېمال قىلىنىدۇ، ھازىرقى زامان ئادەتتىكىچە قىلىپ ئېيتقاندا كىچىك بىر تال چامغۇر يېمەكلىك ئارقىلىق، چوڭ تال چامغۇرى بولسا ئۆي ھايۋانلىرىنى بېقىشقا ئىشلىتىلىدۇ. چامغۇرنىڭ تەركىبىدە ۋىتامىن A، فولىن كىسلاتاسى، قان بۇزۇلۇشقا قارشى ۋىتامىن، ۋىتامىن K ۋە كالتسىي بار.
يېمەكلىك تۇزىغا چىلاپ چىلانغان تۇزنى چىقىرىۋېتىپ، ئۇنىڭ تەمىگە لازا قۇشۇش ئۇسۇلىنى ئىشلىتىشكە ياكى شېكەر قوشۇپ، خام يېيىشكە بولىدۇ. گۆش ۋە نيەنگاۋ قاتارلىق يېمەكلىكلەر بىلەن تاماق ئېتىلىدۇ. چۈنكى، ئىستېمال قىممىتى يۇقىرى. قەدىمكى زاماندا جۇڭگونىڭ ئۈچ پادىشاھلىق دەۋرىدىكى شۇ بەگلىكىدىكى جۇگې لياڭ ئۇنى ئاشلىق، ئاندىن كېيىن بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە گېرمانىيە يەنە چامغۇرنى ئاساس قىلىپ جىددىي ئاشلىق-تۈلۈك ھەل قىلىش مەسىلىسىنى ھەل قىلغان.
ئەسلىي ماكانى ياۋروپا چامغۇر بۇ خىل تۈگۈنەك يىلتىزلىق ئۆسۈملۈك، ھەر خىل چامغۇر مەيلى چوڭ ياكى كىچىك بولسۇن، شەكىل ياكى رەڭ پەرقى ناھايىتى چوڭ. چامغۇرنى بىر يىلدا ئالغىلى بولىدۇ، كۆك قاينىتىپ پىشۇرۇلغان يۇمران پۈتۈن دانىسى كىچىك تىپتىكى شارسىمان يىلتىزلىق بولىدۇ ھەمدە كونا چامغۇر قوشۇپ سۇس ئوتتا كۆكتات ۋە شورپا قىلىشقا بولىدۇ. چامغۇر ئۈستى يېشىل بولىدۇ، ئەتىيازلىق كۆكتات سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ.
ھەر 100 گرام چامغۇر تەركىبىدە تۆۋەندىكىدەك ئۇزۇقلۇقلار بار. ئۇلار :
1. سۇ تەركىبى                                50.3 گرام؛
2. ئاقسىل، پروتېئىن                           1.4 گرام؛
3. كاربوگىدرات، كاربون-سۇ بىرىكمىسى        6.3؛
4. كاروتېن                                    2.38 مىللىگرام؛
5. يىرىك تالا                                  1.7 گرام؛
6. كالتسىي                                   41 مىللىگرام؛
8. تۆمۈر                                      0.5 مىللىگرام؛
11. نىكوتىن كىسلاتاسـى                      0.3 مىللىگرام؛
12. ئاسكوربىك كىسلاتا                       3.5 مىللىي؛
يەر تاللاش
مايسا يېتىشتۈرگەندە ئالدى بىلەن ئىنچىكە ياخشى ئىشلەنگەن مايسىنى تاللاش، بىر مو يەرگە 400 ～ 250 گرام مايسا تېرىش، 10 ~ 15 مو يەرگە تېرىقچىلىق قىلشقا بولىدۇ. تېرىغاندىن كىيىن ئۇستىنى پاخال ياكى سايىۋەن تور بىلەن يېپىپ مايسا ئۈنگەندىن كېيىن ئېچۋىتىپ، مايسا ئۈنگەندىن كېيىن 10 كۈن ئەتراپىدا بىر قېتىم مايسا تاقلاش، مايسا ئارىلىقى 6 ~ 8 سانتىمېتىر، بىر قېتىم قوغلاپ سۇيۇق ئوغۇت بېرىش. مايسا كۆك پىت ۋە ۋىرۇس كېسىلى ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، مايسا مەزگىلىدىكى بىرىنچى ھەپتىسىدە ھەر 7 ~ 10 كۈندە بىر قېتىم دورا سۇيۇقلۇقى پۈركۈپ تۇرۇش. مايسا يېتىشتۈرۈش مەزگىلىدە يىلتىزنىڭ ئۆسۈشىگە تەسىر يېتىشتىن ساقلىنىش ئۈچۈن مايسا تۇپراقنىڭ دائىم نەم تۇرشنى ساقلاش، بەك قۇرغاق بۇلۇپ كىتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش.
يۇقىرى ھوسۇللۇقنى باشقۇرۇش
تىكىپ ئۆستۈرۈلگەندىن كېيىن 10 ~ 15 كۈندە چىرىگەن سۇيۇق گەندە-سۈيدۈك 1000 ~ 750 كىلوگرام ئەتراپىدا قوشۇمچە ئوغۇتلاش، 10 كۈندىن كېيىن يەنە بىر قېتىم ئوغۇتلاش. 10-ئاينىڭ ئاخىرىدىن 11-ئاينىڭ باشلىرىغىچە ئەتلىك يىلتىز تۈگۈنەك چامغۇر باراقسان ئۆسۈش مەزگىلىگە كىرگەندە بىر قېتىم ھەر مو يەرگە 1500 كىلوگرام چىرىگەن گەندە-سۈيدۈك ئارقىلىق ياكى 15 كىلوگرام ئۇرېيە، ئۈچ مەنبەلىك بىرىكمە ئوغۇت، 20 كىلوگرام ئەتراپىدا قايتا ئوغۇتلاش. ئوغۇت بېرىشتىن ئاۋۋال ئالدى بىلەن كۇلتىۋاتسىيە قىلسا كىيىنكى قېتىم سۇغارغاندا ئوغۇتنىڭ ئېرىشى ۋە  يىلتىز سىستېمىسىنىڭ سۈمۈرۈش بىلەن تەمىنلەشنى ئىلگىرى سۇرگىلى بولىدۇ. ئۆسۈپ يېتىلىش مەزگىلىدە 2 ~ 1 قېتىم تازىلاپ توپا يۆلەش، يىلتىز ئوچۇق قېلىشتىن ساقلىنىش.
كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە داۋالاش
چامغۇر(6)كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە داۋالاش. مەسىلەن: كۆكتات قۇرتى، كۆكپىت، تاغىل پەرۋانە قاتارلىق زىيانداش ھاشارات ھېسابلىنىدۇ. سېرىق يوپۇرماقلىرىنى ھەر ۋاقىت ئېلىۋېتىش كېرەك. 12-ئاي ئىچىدە يېغۋېلىشقا بولىدۇ. يىغىۋېلىشتىكى ئۆلچەم ئۆسۈملۈك غولى ۋە يوپۇرمىقى سارغىيىپ، يىلتىزىنىڭ باش قىسمىدا يېشىل، ئايلانما سېرىق، سېرىق يوپۇرماق قولتۇقى ئارىسىدىكى كىچىك يوپۇرماقلىق بېشىنى ئىچىگە تىقىۋېلىش ئۆزگىرىش يۈز بەرگەنلىرىنى يىغماسلىق. قىرودىن كېيىن قالماسلىق، ئۇنداق بولغاندا سۇ چامغۇرى سۈپىتىنى ئۆستۈرۈش، پىششىقلاپ ئىشلەش مەھسۇلات سۈپىتى تۆۋەنلەپ كېتىدۇ.
ۋىتامىنPP
ۋىتامىنPP
يېڭى گۇلاگلار: خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى «قايتا تەربىيىلىشى» ۋە بۇنىڭ دۇنياغا بېرىدىغان سىگنالى
مۇھەممەت بۇغرا
كاتو (CATO) ئىنستىتۇتى 1997 – يىلدىن بويان پائالىيەت ئېلىپ بېرىۋاتقان بىر مۇستەقىل ئاممىۋىي سىياسىي تەتقىقات ئورگىنىدۇر. بۇ ئىنستىتۇتنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشى بىلەن 28 – نويابىر كۈنى «يېڭى گۇلاگلار: خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارنى <قايتا تەربىيىلىشى> ۋە بۇنىڭ دۇنياغا بېرىدىغان سىگنالى» نامىدا ئىلمى مۇھاكىمە يىغىنى ئۆتكۈزۈلدى. يىغىنغا مەزكۇر ئىنستىتۇتنىڭ «دۇنياۋى ئەركىنلىك ۋە تەرەققىيات مەركىزى» تەتقىقاتچىسى مۇستافا ئاقيول رىياسەتچىلىك قىلدى.
يىغىندا ئادۋوكات ۋە ئۇيغۇر كىشىلىك ھوقۇق قۇرۇلۇشىنىڭ رەئىسى نۇرى تۈركەل ئەپەندى، كىشىلىك ھوقۇقنى كۆزىتىش تەشكىلاتى خىتاي بۆلۈمى مۇدىرى سوفى رىچاردسۇن ۋە ئاتلانتىك ژۇرنىلى دىنىي مەسىلىلەر تەھرىرى سىگال سامۇئېل خانىملار سۆز قىلدى.
نۇرى تۈركەل ئەپەندى ئۆز كەچۈرمىشى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ، ئۇيغۇرلارنىڭ ئۇزۇن يىللاردىن بۇيان بۇ خىل باستۇرۇشنىڭ قۇربانى بولۇپ كېلىۋاتقانلىقىنى، خىتاينىڭ قاتتىق زەربە بېرىش ھەرىكىتى نامىدا ئۇيغۇر جەمئىيىتىدىكى ھەرخىل كىشىلەرگە قارىتا باستۇرۇش ئېلىپ بېرىۋاتقانلىقىنى، تېررورغا قارشى تۇرۇش نامىدا زور ساندىكى ئۇيغۇرلارنىڭ تۇتۇلغانلىقىنى، مەدەنىيەت ئاسسىمىلياتسىيە سىياسىتى يۈرگۈزۈپ كېلىۋاتقانلىقىنى، بەزىبىر ۋەقەلەر يۈز بەرگەن بولسىمۇ، خىتاينىڭ مۇناسىۋەتلىك ئۇچۇرلارنى ئاشكارىلىماي، ئۇيغۇرلارنى تېررور بىلەن باغلاپ تەشۋىقات ئېلىپ بېرىۋاتقانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى ۋە بۇنىڭ مىسالى سۈپىتىدە مېھرىگۈل تۇرسۇننىڭ كەچۈرمىشلىرىنى قىسقىچە ئاڭلاتتى.
نۇرى ئەپەندى خىتاي ئېلىپ بېرىۋاتقان باستۇرۇش سىياسىتىنىڭ مەقسىتى ۋە خاراكتېرى ھەققىدە توختىلىپ، خىتاينىڭ ئاخىرقى ھەل قىلىش چارىسى سۈپىتىدە شەرقىي تۈركىستاندا مەدەنىيەت يوقىتىش سىياسىتى يۈرگۈزۈلۈۋاتقانلىقىنى، خىتاينىڭ ئۇيغۇر مىللىي كىملىكىگە قارىتا پۈتۈنلەي ۋەيران قىلىش خاراكتېرلىك سىياسەتلەرنى ئىجرا قىلىۋاتقانلىقىنى، بۇنىڭ نەتىجىسىدە شەرقىي تۈركىستان ۋە چەت ئەللەردە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ جىسمانىي، روھىي، ۋە ئىقتىسادىي جەھەتتىن ئېغىر مەسىلىلەرگە يولۇقۇۋاتقانلىقىنى تەكىتلىدى.
سىگال خانىم ئۇيغۇرلارنىڭ زور كۆلەمدە تۇتقۇن قىلىنىشىنىڭ بۇ يىل ئىچىدىكى دىنغا ئالاقىدار ئەڭ مۇھىم خەۋەر نۇقتىسىغا ئايلانغانلىقىنى، يەھۇدىي جەمئىيىتىدە چوڭ بولۇش جەريانىدا يىغىۋېلىش لاگېرلىرى ھەققىدە نۇرغۇن ۋەقەلەرنى ئاڭلىغانلىقىنى، تۇغقانلىرىنىڭ ئىچىدە لاگېرنىڭ زىيانكەشلىككە ئۇچرىغانلارنىڭ بارلىقىنى سۆزلەپ كېلىپ، بىر مۇخبىر بولۇش سۈپىتى بىلەن ئۇيغۇرلار ئۇچراۋاتقان زۇلۇم ھەققىدە سۆزلەشنى ئۆزىنىڭ بۇرچى دەپ ھېسابلىغانلىقى تىلغا ئالدى.
سىگال خانىم يالغۇز شەرقىي تۈركىستاندىكى ئۇيغۇرلارلا جىسمانىي ۋە روھىي جەھەتتىن ئېغىر زۇلۇم ئىچىدە بولماستىن، چەت ئەللەردە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ ئوز ئۇرۇق – تۇغقانلىرىنىڭ ھايات ياكى ئەمەسلىكىنى بىلەلمىگەنلىكى ياكى ئۆزى سەۋەبلىك ئۇرۇق – تۇغقانلىرىنىڭ تۇتۇلغانلىقى سەۋەبلىك ئېغىر ۋىجدان ئازابى ئىچىدە كۈن ئۆتكۈزۈۋاتقانلىقىنى، پسىخىكىلىق مەسىلىنىڭ ئومۇميۈزلۈك ئېغىر ئىكەنلىكىنى، خىتاي بولسا ئۆزىنىڭ بۇ خىل سىياسىتىنى ۋە ئۇيغۇرلارنى باستۇرۇشقا ئىشلىتىۋاتقان تېخنىكىنى باشقا دۆلەتلەرگە چىقىرىشقا تىرىشىۋاتقانلىقىنى سۆزلەپ كېلىپ، خىتاينىڭ بۇ خىل سىياسىتىنى كېڭەيتىش جەريانىدا شەرقىي تۈركىستاننىڭ بىر تەجرىبە رايونىغا ئايلىنىپ قالغانلىقىنى تىلغا ئالدى ۋە خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ بۇ جىددىي ئەھۋالغا قارىتا دەرھال ھەرىكەتكە ئۆتۈشى كېرەكلىكىنى تەكىتلىدى.
سوفى رىچاردسۇن بولسا، لاگېرلار ھەققىدىكى ھەر خىل قىيناش، ئازابلاش ئۇسۇللىرى، لاگېر سىرتىدىكى كىشىلەرنىڭمۇ ھەر كۈنى تەقىب ئىچىدە ياشاۋاتقانلىقىنى، بالىلارنىڭ ئۇرۇق تۇغقانلىرىدىن مەجبۇرىي ئايرىۋېتىلگەنلىكىنى، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ بۇ قىلغانلىرىنىڭ ھېچبىر قانۇنىي ئاساسى يوقلۇقىنى سۆزلەپ ئۆتتى. ئۇ يەنە ئۇيغۇرلارنىڭ جىددىي ياردەمگە موھتاج ئىكەنلىكىنى، خىتاينىڭ ب د ت دىكى ئورنى تۈپەيلى مەسىلىلەر يېتەرلىك دەرىجىدە سىياسىي سەھنىلەردە ھەل قىلىنىشقا ئېرىشەلمەيۋاتقانلىقىنى بىلدۈردى.
مۇنازىرە قىسمىدا نۇري تۈركەل ئەپەندى ئۇيغۇرلارغا قانۇنىي، پسىخىك ۋە سىياسىي جەھەتلەردىن ياردەم بېرىلىشى كېرەكلىكىنى تىلغا ئالدى. بولۇپمۇ ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئائىلىسى بىلەن ئالاقىسى ئۈزۈلگەندىن بۇيان ئېغىر ئەھۋالدا قالغانلىقىنى، ئۇلارنىڭ جىددىي ئىقتىسادىي ۋە كىملىك، سالاھىيەت مەسىلىسى جەھەتتە ئېغىر ئەھۋالدا قالغانلىقىنى، جىددىي ياردەمگە موھتاجلىقىنى تىلغا ئالدى.
سىگال خانىم ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيەت قىرغىنچىلىقىغا ئۇچراۋاتقانلىقى، بۇنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن ئاكادېمىك ساھەدىكىلەرنىڭ كۆپرەك پائالىيەتلەرگە قاتنىشىشى كېرەكلىكىنى تىلغا ئالدى. سوفى رىچاردسون بولسا، بۇ زۇلۇمغا مۇناسىۋەتلىك ئىشلەپچىقىرىش بىلەن شۇغۇللانغان شىركەتلەرگە بولغان جازا تەدبىرلىرىنى يولغا قويۇشنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلىدى.
سوئال سورىغۇچىلاردىن بىرى، خىتاينىڭ رادىكال ئىسلام تېررورلۇققا قارشى تېخنىكىسىغا غەرب دۆلەتلىرىنىڭمۇ قىزىقىدىغانلىقىغا ئىشىنىدىغانلىقىنى، بۇ سەۋەب بەلكى خەلقئارا جەمئىيەتنىڭ كىشىلىك ھوقۇق مەسىلىسىگە سەل قاراۋاتقانلىقىنى تىلغا ئالدى. يەنە بىرى، خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا قىلغانلىرىنى ئامېرىكا ۋە ياۋروپا كۆچمەنلەرگە ۋە مۇسۇلمانلارغا قىلىۋاتىدۇ، سىلەر ئۇ ئەھۋالنى تىلغا ئېلىپ قويمىدىڭلار،- دېدى. نۇرى ئەپەندى بۇلارغا، زىيالىيلار، ھەتتا بالىلارنىمۇ تۇتۇلغانلىقىنى، بۇنى تېررورلۇقنىڭ ئالدىنى ئېلىش دەپ چۈشەندۈرگىلى بولمايدىغانلىقىنى، تۇتۇلغانلارنىڭ قانۇن ئارقىلىق ئۆز ھوقۇقىنى قوغداش ئىمكانى يوق ئىكەنلىكىنى، بۇ جەھەتتىن ياۋروپا، ئامېرىكا دۆلەتلىرىنىڭ كۆچمەنلەرگە تۇتقان پوزىتسىيىسى بىلەن خىتاي ئۇيغۇرلارغا قىلىۋاتقانلىرىنى سېلىشتۇرۇشنىڭ مۇمكىن ئەمەسلىكىنى ئەسكەرتكەن ھالدا جاۋاب بەردى. يەنە بىر سوئال سورىغۇچى خىتاينىڭ يىپەك يولى پىلانى بىلەن باستۇرۇش سىياسىتى ئارىسىدىكى باغلىنىش ھەققىدە سوئال سورىدى. بۇ سوئالغا قارىتا نۇرى تۈركەل ئەپەندى، خىتاينىڭ ھازىرقى قىلىۋاتقانلىرىنىڭ ئەمەلىيەتتە بىر يول بىر بەلباغ پىلانىنىڭ ئىستىراتىگىيلىك يېرىدە ياشاۋاتقان ئۇيغۇرلارنىڭ پەرقلىق مەدەنىيەت ۋە كىملىككە ئىگە بۆلۇشى تۈپەيلى ئىكەنلىكىنى، دىننىڭ پەقەت بۇ پەرقلىق مەدەنىيەتنىڭ بىر قىسمى بولغاچقا دىنىي باستۇرۇشنىڭمۇ بولۇۋاتقانلىقىنى چۈشەندۈردى
سوئال جاۋاب قىسمىدا ئاساسلىقى ئۇيغۇرلارغا قانداق ياردەملەر بېرەلىشىمىز مۇمكىن، دېگەن تېمىدا مۇنازىرە بولدى. ئۇيغۇر كۆچمەنلەرنىڭ كىملىك سالاھىيەت مەسىلىسى، ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقى، پسىخىكىلىق ياردەم، ئۇيغۇر قانۇن لاھىيەسىنى ۋە خىتايغا بولغان جازا تەدبىرىنى تېزلىتىش ئۈچۈن ھۆكۈمەتكە بېسىم قىلىش .. دېگەندەك تېمىلاردا قىممەتلىك تەكلىپلەر ئوتتۇرىغا قويۇلدى.
مەنبە: ئۇيغۇر تەتقىقات ئىنستىتۇتى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
Tallin
right|thumb|250px|Tallinn right|thumb|200px Tallinn bolsa Éstoniye dikibixahar 2009 nopus bar, Tallinning 404,005 nopusibar, 159.2 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 59.26°, xariki uzunluk 24°45.
مەدرەسە مۇستەنسىرىيە
مەدرەسە مۇستەنسىرىيە (ئەرەبچە: المدرسة المستنصرية) بىر تارىخى مەدرىسە بولۇپ، بۇگۈنكى ئىراقنىڭ باغداد شەھرىگە جايلاشقان. مەدرىسە مۇستەنسىرىييە ئىلمى قۇرئان، ئىلمى ھەدىس، فىقھە، تېبابەتچىلىك ئىلمى ۋە ئىلمى ھېساب قاتارلىق ئىلىملەرنى ئۆگىتىشكە زور ئەھمىيەت بەرگەن، خەلىپە مۇستەنسىر فىقھە ئىلىملىرىنى ئوقۇ-ئوقۇتۇش ئۈچۈن مەخسۇس بىنا ئاجرىتىپ، ئەھلى سۈننەنىڭ تۆت چوڭ فىقھە مەزھىپىنىڭ كىتابلىرىنى تالىپلارغا ئوقۇتقان، مىلادىيە 1067-يىلى قۇرۇلغان تۇنجى ئىسلام ئالىي بىلىم يۇرتى — نىزامىيە مەدرىسەسى ئەشئەرىيە مەزھىپىنىڭ ئەقىدە ئىلمىنى، شۇنداقلا شافىئىي فىقھە مەزھىپىنىڭ كىتابلىرىنى تەتقىق قىلىش ۋە تەشەببۇس قىلىش بىلەن شۇغۇللانغان بولۇپ، ئۇنىڭ تەلىم-تەربىيە ۋە نىزام-تۈزۈملىرى كېيىن نۇرغۇن ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ، جۈملىدىن ياۋروپادىكى ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ تەقلىد قىلىش ۋە تەتبىقلاش ئۆرنىكى بولۇپ قالغانىدى. 300 يىلغىچە داۋام قىلغان نىزامىيە مەدرىسەسى ئۆزىنىڭ ئوقۇ-ئوقۇتۇشتىكى ئىلغار تەجرىبىلىرى بىلەن مىلادىيە 1335-يىلى مۇستەنسىرىييە مەدرىسەسىگە قوشۇلۇپ كەتكەن. مۇنداقچە قىلىپ ئېيتقاندا، خەلىپە مۇستەنسىر بۇ جەھەتتە ياخشى باشلىنىش ئېلىپ كەلگەن بولۇپ، ئۇنىڭدىن 10 يىل ئۆتكەندىن كېيىن، مىسىرنىڭ قاھىرە شەھىرىدە تەسىس قىلىنغان سالىھىييە مەدرىسەسىمۇ تۆت چوڭ فىقھە مەزھىپىنىڭ كىتابلىرىنى ئوقۇتىدىغان بولغان، ئاندىن ئابباسىيلار سۇلالىسىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى خەلىپىسى مۇئتەسىمنىڭ ئايالى مىلادىيە 1251-يىلى مەدرىسە بەشىيرىييەنى قۇرۇپ، ئۇنى مەدرىسە مۇستەنسىرىييەگە قوشۇۋەتكەن، شۇنىڭ بىلەن تۆت چوڭ فىقھە مەزھىپىنىڭ كىتابلىرى ئوقۇتۇلىدىغان مەدرىسەلەر بارغانسېرى كۆپىيىشكە باشلانغان. شۇنداق دېيىشكە بولىدۇكى، مۇستەنسىرىييە مەدرىسەسى ئىسلام مەدرىسە مائارىپى تارىخىدىكى تۆت چوڭ فىقھە مەزھىپىنىڭ كىتابلىرى تەڭ ئوقۇتۇلۇش ئۇسۇلى قوللىنىلغان تۇنجى ئىسلام مەدرىسەسى ھېسابلىنىدۇ. ئۇندىن باشقا مەزكۇر مەدرىسە يەنە تېبابەتچىلىكئىلمى، ئىلمى قۇرئان ۋە ئىلمى ھەدىس ئۈچۈنمۇ ئايرىم ئوقۇتۇش بىنالىرىنى تەسىس قىلغان، شۇنىڭ بىلەن بۇ مەدرىسە ئىلمى قۇرئان، ئىلمى ھەدىس، تۆت چوڭ فىقھە مەزھىپىنىڭ كىتابلىرى، ئەرەب تىلى، تېبابەتچىلىكئىلمى ۋە ئىلمى ھېساب قاتارلىق ئىلىملەرنى ئوقۇ-ئوقۇتۇشنى ئۈستىگە ئالغان ئۇنىۋېرسال مەدرىسە بولۇپ شەكىللىنىپ، ئىلگىرىدىكىدەك تېبابەتچىلىك ئىلمىگە ئايرىم مەدرىسە تەسىس قىلىدىغان ئۇسۇلدىن تۈپتىن پەرقلەنگەن.
مەدرىسە مۇستەنسىرىييەنىڭ مۇدىرلىق ۋەزىپىسى دۆلەتنىڭ چوڭ ئەربابلىرىدىن مەخسۇس تاللانغان، ئوقۇ-ئوقۇتۇش ئىشلىرىنى ئىراق، شام ۋە مىسىردىن كەلگەن چوڭ ئالىم-ئۆلىمالار ئۈستىگە ئېلىپ، ئۇلارغا يەنە ياردەمچى مۇدەررىسلەر تەيىنلەنگەن، تالىپلار مەخسۇس تاللانغان. ئوقۇ-ئوقۇتۇشتا ھەربىر فىقھە مەزھىپىگە خاس بولغان ئۇستازنىڭ ئوڭ تەرىپىدە ئىككى، سول تەرىپىدە ئىككى ياردەمچى مۇدەررىس ئولتۇرىدىغان ھەم ئۇلار ئۇستاز تالىپلارغا ئۆگىتىدىغان فىقھىي بىلىملەرنى تىڭشايدىغان، ئاندىن تالىپلارغا قايتىدىن تەكرارلاپ بېرىدىغان ئۇسۇل قوللىنىلغان. مەدرىسەگە يەنە مەخسۇس تېبابەتخانا قۇرۇلغان بولۇپ، تېبابەتچىلىك ئىلمى ئاشۇ تېبابەتخانىدا نەزەرىيە بىلەن ئەمەلىيەت بىرلەشتۈرۈلۈپ ئوقۇتۇلغان، شۇنىڭ بىلەن بىرگە يەنە بىمارلارنى داۋالاش ئىشلىرىمۇ تەڭ ئېلىپ بېرىلغان.
مەدرىسە مۇستەنسىرىييە مىلادىيە 1233-يىلىدىن 1638-يىلىغىچە بولغان تۆت ئەسىر ئىچىدە ئوقۇ-ئوقۇتۇش ئىشلىرىنى ئۈستىگە ئېلىپ ناھايىتى چوڭ نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرگەن، ئەمما موڭغۇل ئىمپېرىيەسىنىڭ باغدادقا تاجاۋۇز قىلىشى(مىلادىيە 1258-يىلى) بىلەن مەزكۇر مەدرىسە ئوقۇتۇشنى بىر يىلدەك توختىتىپ قويغان، تېمۇرلەڭنىڭ باغدادقا ئىككى قېتىم تاجاۋۇزچىلىق قىلىشى(مىلادىيە 1392-يىلى ۋە 1400-يىلى) سەۋەبىدىن مۇستەنسىرىييە مەدرىسەسى قاتارلىق مەدرىسەلەر تاقىلىپ، بىرمۇنچىلىغان ئالىم-ئۆلىمالار مىسىر ۋە شام قاتارلىق ئىسلام ئەللىرىگە كېتىپ قالغان، بىر قىسىم ئەدىبلەر، مېمارچىلار، ئالىم-ئۆلىمالار تېمۇرلەڭنىڭ قوشۇنى بىلەن سەمەرقەندكە ئېلىپ كېتىلگەن، شۇنىڭ بىلەن بۇ مەدرىسەدىكى ئوقۇ-ئوقۇتۇش ئىشلىرى ئىككى ئەسىرچە توختاپ قېلىپ، مىلادىيە 1589-يىلىغا كەلگەندە قايتىدىن ئەسلىگە كەلتۈرۈلۈپ، مىلادىيە 1638-يىلىغا كەلگەندە رەسمىي تاقالغان.
مەنبە
ئادىل ھاجى كېرىم، ئۇيغۇرچە «جۇڭگو مۇسۇلمانلىرى» ژۇرنىلى 2007-يىللىق 4-سانىدىن ئېلىندى.
تۈركىيە دەرىجىدىن تاشقىرى ئايلانمىسى
تۈركىيە دەرىجدىن تاشقىرى ئايلانما پۇتبول مۇسابىقىسى (تۈركچە: Turkcell Süper Lig, ئىنگىلىزچە: Turkish Super League) تۈركىيەدىكى ئەڭ ئۈست سەۋىيەدىكى پۇتبول ئايلانما مۇسابىقىسى بولۇپ، 1959 - يىلى تەسىس قىلىنغان. بۇ مۇسابىقىنىڭ قۇرۇلمىسى، 18 كوماندىدىن تەشكىل تاپىدۇ، ۋە ساھىپخان - مېھمان بولۇپ، توپلام 34 مەيدان مۇسابىقە ئوينىلىدى. ھازىر بۇ ئايلانما مۇسابىقىگە قاتنىشىۋاتقان كوماندىلار 17 (ئەنقەرە سپور كوماندىسى، 2009 - 2010 - يىللىق ئايلانما مۇسابىقىسىنىڭ 5 - ھەپتىسىدە، پۇتبول بىرلەشمىسى تەرىپىدىن بىر تۆۋەن دەرىجىگە چۈشۈرىۋېتىلدى.)
تۈركىيە ئايلانمىسى ياۋروپادا ھازىر 11- ئورۇندا تۇرىدىغان ئايلانما پۇتبول مۇسابىقىسىدۇر.
تۈركىيە ئايلانما مۇسابىقىسىغا ئىزچىل قاتنىشىپ كېلىۋاتقان كوماندىلاردىن بېشىكتاش، گالاتاساراي ۋە ڧەنەرباغچە ئۈچ بۈيۈك ئۈنۋانىغا ئېگە ۋە بۇلار ياۋروپادىمۇ بىلىنگەن كوماندىلاردۇر.
چىمپيونلۇقلار
چىمپيونلۇق ئۈنۋانىغا ئېرىشەلىگەن كوماندىلار
تۈركىيە ئايلانما پۇتبول مۇسابىقىسىدە ھازىرغىچە پەقەت تۆرت كوماندا چىمپيونلۇق شەرىپىگە مۇيەسسەر بولالىدى، ۋە بۇلارنىڭ ئۈچى ئىستانبۇلدا. ئاناتولىيەدىن پەقەتلا بىر كوماندا- ترابزونسپور(Trabzonspor) چىمپيونلۇق شەرىپىنى ياشىيالىدى. ئەپسۇس، 1984 - يىلدىن ھازىرغىچە بىرمۇ ئاناتولىيە كوماندىسى چىمپيونلۇقتا مۇۋاپپىقىيەت قازىنالمىدى.
گالاتاساراي: 17 قېتىم
ڧەنەرباغچە: 17 قېتىم
بېشىكتاش: 13 قېتىم
بۇرسا: 1 قېتىم
سىرتقى ئۇلانمىلار
پۇتبول بىرلەشمىسى
قىزىلچا
thumb|قىزىلچا يارما كۆرۈنۈش قىزىلچا (Beetroot)، ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك، ئەسلى ياۋروپانىڭ غەربىي قىسمىدىكى ۋە جەنۇبتىكى دېڭىز بويدىن چىقىدۇ. قىزىلچا قەنت قىزىلچىسى، كۆكتات قىزىلچىسى، يىلتىز ئستېمال قىلىنىدىغان قىزىلچا، يەم-خەشەك قىزىلچىسى دەپ ئايرىلىدۇ. thumb|بالا قىزىلچا
ھەققىدە
thumb|قىزىلچىدىن ئېتلگەن تاماق، سول تەرپ قىزىل كۆرۈنگىنى شۇ. قىزىلچا ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك، يىلتىز تارتىپ كونۇسسىمان ئۇرچۇق شەكلىدە بولۇپ، شىرنىلىك. غولى تىك، بىر قانچە تارماق شاخلىرى بار؛ ئاساسىي يوپۇرمىقى سوقىچاق، ئۇزۇنلىقى 20-30 سانتېمىتىر، كەڭلىكى 10-15 سانتېمىتىر، يوپۇرماق سېپى ئۇزۇن، ئۈستىدىكى قورۇلۇپ قالغان، سەل پاقىراق، ئاستىدا توم يوپۇرماق تومۇرلىرى پولتىيىپ چىققان، تۇلۇق گىرۋەكلىك ياكى سەل دولقۇنسىمان ھالەتتە، ئالدى ئۇچى دىقماق، تۈۋى قىسمى شىنا شەكىللىك، كەسمە شەكىللىك ياكى سەل-پەل يۈرەك شەكلىدە بولىدۇ؛ يوپۇرماق سېپى توم، تۆۋەندىكى دۆڭ ئۈستى تەكشى ياكى ئوقۇر. غول يوپۇرمىقى كىچىكرەك بۇلۇپ، نۆۋەتلىشىپ ئۆسىدۇ، تۇخۇم شەكىللىك ياكى يىڭنىسىمان سوقىچاق، ئالدى تەرىپى تەدىرىجى تارىيىدۇ، تۈۋى تەدرىجىي تارايغان، قىسقا سېپى بولىدۇ. 2 - 3 تال مېۋە بەرگەندە بىر-بىرىگە تۇتاش ئۆسىدۇ؛ گۈل يېپىنچىسى ئۇزۇنچاق ياكى تار سوقىچاق؛ مېۋىسى قوش كۆپۈنگۈ ئەينەك شەكىللىك، دىئامېتىرى 2-3 سانتېمىتىر، رەڭگى قىزغۇچ قارامتۇل، پارقىراق؛ بىخى ھالقىسىمان، بوز رەڭلىك؛ 5-6-ئايلاردا چېچەكلەيدۇ، مېۋە بېرىش مەزگىلى 7-ئاي.
ئۆسۈش قانۇنيىتى
قىزىلچا چوڭقۇر ھەم ئورگانىك ماددىسى كۆپ بولغان يۇمشاق تۇپراقتا ياخشى ئۆسىدۇ. سۇغىرىشى، شور مىقدارى بىر قەدەر يۇقىرى بولغان تۇپراقتىمۇ ئۆسىدۇ. كۈچلۈك كىسلاتالىق تۇپراققا سەزگۈر. قىزىلچا مۆتىدىل بەلباغ ۋە سوغۇق مۆتىدىل بەلباغ، ئىسسىق رايونلاردا سالقىن پەسىل تېرىلىدۇ. مۇۋاپىق كىلىمات ئاستىدا كۆكتات قىزىلچىسى ئۆسۈش مەزگىلى 8 ~ 10 ھەپتە، بىر قىسىم يەم-خەشەك قىزىلچىلىرىنىڭ ئۆسۈش مەزگىلى 30 ھەپتە.
تارقىلىشى
thumb|بازاردا سېتىلغان قىزىلچا قىزىلچا ئەسلى ياۋروپانىڭ غەربىي قىسمىدىكى ۋە جەنۇبتىكى دېڭىز بويى رايونلىرىدا ئۆستۈرۈلگەن. تەخمىنەن 1500 يىللار ئىلگىرى ئەرەب ئەللىرىدىن جۇڭگوغا كىرگەن. 1906-يىلى شېكەر قىزىلچىسى جۇڭگوغا كىرگۈزۈلۈپ، ئاساسلىقى شىنجاڭ، خېيلوڭجياڭ، ئىچكى موڭغۇل قاتارلىق جايلارغا تارقالغان.
بەتكۈچ
بەتكۈچ (ئېنگلزىچە: tab) ئادەتتە تور كۆرگۈلىرىدىكى ھەر بىر تور بەت مەزمۇنىنى كۆرسىتىدىغان بىر بەتنى كۆرسىتىدۇ. يېڭى بەتكۈچ دېگەنلىك تور كۆرگۈلىرىدە يېڭى بىر بەت ئېچىش دېگەنلىكتۇر. thumb|بىر ۋېكىپىدىيە بەتكۈچى thumb|ئوت تۈلكە تور كۆرگۈسى كۆزنىكىدىكى بىر بەتكۈچى
قاسىم تۇردى
قاسىم تۇردى (لەقىمى نۇرلۇپ)، ئەر، ئۇيغۇر، قارچۇغا يېزا قارچۇغا كەنتىدىن. ئارامغا چىققان ئىشچى،1912-يىلى قارچۇغا يېزىسىنىڭ شوتاڭ مەھەللىسىدە چارۋىچى ئائىلىسىدە 12يېشىدىن باشلاپ دۆڭقۇتان يېزىسىنىڭ جىگدە باشلام باشلانغۇچ مەكتىپىدە ھەم ناھىيدىكى مەكتەپلەردە ئوقۇغان.1944- يىلىدىن 1951-يىلىغىچە قارچۇغا يېزا چوڭ مەھەللە مەكتىپىدە ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. 1951-يىلى كورلا ئوقۇتقۇچىلار كۇرسىدا بىلىم ئاشۇرغان. 1959-يىلى شايار ناھىيسىگە كەتكەن. شايار ناھىيلىك يېمەك-ئىچمەك شىركىتىدە ئىشچى بولۇپ ئىشلىگەن.1981- ئارامغا چىقىپ قاچۇغا يېزىسىغا قايتىپ كەلگەن. ئۇ ئوقۇتقۇچىلىق قىلىپ يۈرگەن چاغلىرىدا قوشاق تۈزگەن ۋە خەلق قوشاقلىرىنى توپلىغان. ئۇنىڭ ھازىرغا قەدەر "تەكلىماكان"قاتارلىق نەچچە يۈز كۇپلىت قوشىقى ۋە "ئادىل شاھ"قاتارلىق چۆچەكلىرى بار.
شىنجاڭدا ياپون باسقۇنچىلىرىغا قارشى مىللىي بىرلىك سەپنىڭ شەكىللىنىشى
شىنجاڭدا ياپون باسقۇنچىلىرىغا قارشى مىللىي بىرلىك سەپنىڭ شەكىللىنىشى ( 1937 - يىل ) 1937 - يىلى جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى بىلەن شېڭ شىسەي ياپون باسقۇنچىلىرىغا قارشى مىللىي بىرلىك سەپ قۇردى. جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى زور تۈركۈمدىكى كوممۇنىستلارنى شىنجاڭدا خىزمەت ئىشلەشكە ئەۋەتىپ ، شىنجاڭنىڭ مۇقىملىقى ، تەرەققىياتىغا تۆھپە قوشتى.
شارجا
thumb|400px|شارجا شارجا بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرىدىكى ئۈچىنچى چوڭ ۋە ئۈچىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان شەھەر. گىياجا فېدېراتىپ رامكا ئىچىدە بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرىنىڭ باشقا ئەمىرلىرى بىلەن قانۇن ، سىياسىي ، ھەربىي ۋە ئىقتىسادىي ئىقتىدارلارنى ئورتاق بەھرىمان قىلىدۇ ، گەرچە ھەر بىر ئەمىرلىكنىڭ ھەق تەلەپ قانۇن ئىجرا قىلىش ، يەرلىك ئەسلىھەلەرنى تەمىنلەش ۋە قوغداش قاتارلىق بىر قىسىم ئىقتىدارلىرى بار. بۇ شەھەر تەخمىنەن 235 كىلومىتىرنى ئىگىلەيدۇ ، نوپۇسى 800 مىڭدىن ئاشىدۇ (2008).
Kurow
thumb|right|200px|Polsha'da Kurów
thumb|left|120px|[[Kurownıñ gerbi]]
ئۇلۇغچات يېزىسى
ئۇلۇغچات يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Ulughchat Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئۇلۇغچات ناھىيىسى گە جايلاشقان.
ئارسېن
ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
ئىمام بۇخارىي
ئىمام ئەلبۇخارىي: مۇھەممەد ئىبنى ئىسمائىل ئىبنى ئىبراھىم ئەلبۇخارىي (ئەبۇ ئابدۇللاھ). (ھ. 13 شەۋۋال 194 - 1 شەۋۋال 256) / (م. 20 - ئىيۇل 810 - 1 - سېنتەبر 870). ئەڭ مەشھۇر ھەدىس ئالىمى. ئەڭ ئىشەنچلىك سەھىھ ھەدىسلەر توپلىمى «سەھىھۇل بۇخارىي» نامى بىلەن مەشھۇر ئەسەرنىڭ مۇئەللىفى.
ھاياتى
«سەھىھۇل بۇخارىي»نىڭ مۇئەللىپى ئىمام بۇخارىي. ئىمام بۇخارىينىڭ ئەسلى ئىسمى مۇھەممەد بىننى ئىسمائىل بىننى ئىبراھىم بىننى مۇغىيرە بىننى بەردىزبە بولۇپ، ئەسلى ئەجدادى پارس ئاتەشپەرەسلىرىدىن ئىدى. ئىمام بۇخارىينىڭ ئەجدادلىرى ئىچىدىن ئىسلامغا كىرگەن تۇنجى كىشى مۇغىيرە. ئۇ ئەينى دەۋردىكى بۇخارانىڭ ۋالىيسى يەمان جۇئفىنىڭ قولىدا مۇسۇلمان بولغان. مۇغىيرە ئەسلىدە مەزكۇر ۋالىينىڭ غۇلاملىرىدىن بىرى بولۇپ، كېيىنچە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى قولىغا ئۆتكەن، شۇڭلاشقا ئىمام بۇخارىي بەزى مەنبەلەردە مۇھەممەد بىننى ئىسمائىل ئەبۇ ئابدۇللا جۇئفى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئىمام بۇخارىي 194-يىلى (ھ) بۇخارادا تۇغۇلغان. بۇخارىينىڭ دادىسىمۇ مۇھەددىس ( ھەدىسشۇناس) ئۆلىما بولۇپ، بۇخارىي كىچىك چېغىدىلا ئۆلۈپ كەتكەن. دادىسىدىن نۇرغۇن مال-دۇنيا مىراس قالغان بۇخارىي كىچىكىدىن تارتىپ ئانىسىنىڭ تەربىيىسىدە ئۆسكەن ۋە ئىلىم سورۇنلىرىغا بېرىپ ئوقۇغان. ئون يېشىدا ھەدىس يادلاشقا كىرىشىپ ئون ئالتە يېشىغىچە ئىبنى مۇبارەك ۋە كىيئ قاتارلىق مەشھۇر ھەدىس ئۆلىمالىرىنىڭ كىتابلىرىنى يادقا ئېلىپ تۈگەتكەن.
بۇخارىي ھەدىس توپلاشقا يېڭىچە بىر ئۇسلۇبتا كىرىشكەن. ئەينى دەۋردىكى مۇھەددىسلەردىن گەرچە ئۆز يۇرتىدىن باشقا جايلارغا بېرىپ ھەدىس توپلىغانلار بولسىمۇ، ئاساسەن ھەممىسى ئۆز يۇرتى دائىرىسىدىكى ھەدىسلەرنى توپلىغان. مەسىلەن، ئىمام مالىك ھىجاز رايونىدىكى، خۇسۇسەن مەدىنىدىكى ھەدىسلەردىن توپلىغان، ئىبنى جۇرەيجمۇ ھىجار رايونىدىكى، خۇسۇسەن مەككىدىكى ھەدىسلەرنى توپلىغان. بۇخارىي بۇ دائىرە بىلەنلا چەكلىنىپ قالماستىن، كېيىنكى دەۋر مۇھەددىسلىرىنىڭ ئىلىم يولىدا، كونكرېت قىلىپ ئېيتقاندا، ھەدىس توپلاش يولىدا كۆرسىتىدىغان تىرىشچانلىقلىرىنىڭ يۈكسەك ئۈلگىسىنى تىكلەپ چىققان. بۇخارىي ئۆز يۇرتىدىكى ھەدىس ئىلىملىرىنى ئۆگىنىپ تاماملىغاندىن كېيىن بەلخكە بېرىپ مۇھەددىسلەردىن تەلىم ئالغان. ئۇ يەرنى تاماملاپ مەرۋە، نىشاپۇر، رەي، باغداد، بەسرە، كۇۋفە، مەككە، مەدىنە، مىسىر، دەمەشىق، قەيسەرىيە، ئەسقالان،ھىمس قاتارلىق جايلارغا بېرىپ ھەدىستىن تېخىمۇ مۇكەممەل ئاساسقا ئىگە بولغان. ئىمام بۇخارىي بۇ جەرياندا پىلانلىق ھالدا ھەممە شەھەردىكى ھەدىسلەرنى تارقاق ھالەتتىن جەملەپ چىققان. ئۇنىڭ بۇ سەپىرى ئون ئالتە يىل سوزۇلغان بولۇپ، بۇ جەرياندا مىسلىسىز جاپا-مۇشەققەتلەرگە باش ئەگمىگەن ھەمدە ئۆز ۋەتىنىگە قايتىپ كېلىپ 256-يىلى ۋاپات بولغان.
ئىمام بۇخارىي سەھىھ ھەدىسلەر بىلەن غەيرى سەھىھ ھەدىسلەرنى ئايرىپ چىقىشتىمۇ ئۆزىگە خاس يول تۇتۇپ بۇ ساھەگە ئىنتايىن تەلەپچانلىق بىلەن ئەجىر سىڭدۈرگەن. ئىلگىرىكى ھەدىس كىتابلىرىدا بۇ نۇقتىغا كۆپ ئەھمىيەت بېرىلمىگەن بولۇپ، مەزكۇر كىتابلاردا مۇئەللىپلەر ئۆزىگە يەتكەن ھەدىسلەرنى بىردەك خاتىرىلەپ رىۋايەت قىلغان. ھەدىسنىڭ راۋىلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ھەدىس رىۋايەت قىلىش سالاھىيىتىنىڭ دەرىجىسى ئوقۇرمەنلەرگە قالدۇرۇپ قويۇلغان، ھەتتا مالىكنىڭ «مۇۋەتتا» ناملىق كىتابىمۇ ھەدىس ئۆلىمالىرى تەرىپىدىن يۇقىرىقى نۇقتىدىن تەنقىدلەنگەن.
ئىمام بۇخارىيدىكى ئىككى خىل پەۋقۇلئاددە ئىستېدات ئۇنىڭ بۇ مۈشكۈل ۋەزىپىنى تاماملىشىغا ياردەم بەرگەن. ئۇنى بىرى ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى بولۇپ، تارىخىي مەنبەلەردە بۇخارىينىڭ ھەدىسلەرنى سەنەدى بىلەن قوشۇق تولۇق يادا بىلىدىغانلىقى ئالاھىدە زىكىر قىلىنىدۇ. رىۋايەت قىلىنىشىچە، بۇخارىي كىچىك چېغىدىلا يەتمىش مىڭدىن ئارتۇق ھەدىسنى يادقا ئېلىپ تاماملىغان بولۇپ، ساھابە ياكى تابىئىنلاردىن رىۋايەت قىلىنغان ھەر قانداق ھەدىس تىلغا ئېلىنغان ھامان راۋىلارنىڭ تۇغۇلۇپ ۋاپات بولغان ۋاقتى ۋە ياشىغان ئورنىنى ئېيتىپ بېرەلىگەن.
بەزىلەر ئۇ يادقا بىلىدىغان ھەدىسلەرنىڭ سانى ئىككى يۈزمىڭ دەپ قارىغان. نۇرغۇنلىغان ئالىملار بۇ پىكىرگە قوشۇلغان.
بۇلاردىن كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، بۇخارىينىڭ ئەستە ساقلاش قابىلىيىتى پەۋقۇلئاددە يۇقىرى بولغان. ئۇنىڭ ئۈستىگە ئۇ يادلىغان ھەدىسلەرنىمۇ خاتىرىلەپ ماڭغان ۋە كۆپ تەكرارلاپ شۇ ھەقتە پىكىر يۈرگۈزگەن. بۇخارىي بۇ ھەقتە:« مەن بەسرەدىكى ھەممە ھەدىسلەرنى خاتىرىلەپ ئالدىم»دېگەن.
ۋەرراقە ئىمام بۇخارىينىڭ: «ئۆز كىتابلىرىمغا پۈتكەن ھەدىسلىرىمنى ساناپ چىقتىم، ھەممىسى ئىككى يۈز مىڭ ئىكەن» دېگەنلىكىنى رىۋايەت قىلسا، باشتا تارىخىي مەنبەلەردە ئۇنىڭ ھەر كېچىسى بىر نەچچە قېتىم ئورنىدىن تۇرۇپ چىراغ يورۇقىدا ھەدىسلەرنى تۈرگە ئايرىپ، ھەر بىر ھەدىسكە بەلگە ئۇرۇپ بولۇپ ئاندىن ئۇخلايدىغانلىقى رىۋايەت قىلىنىدۇ.
ئىككىنچىسى بۇخارىينىڭ راۋىلارنى پەرقلەندۈرۈش، ئۇلارغا ئۆز لايىقىدا باھا بېرىش ماھارىتى بولۇپ، ئۇ ئۆزىنىڭ تارىخ كىتابىنى شۇ مەقسەتتە يازغان. بۇ ھەقتە ئۇ : «تارىختىكى ھەر قانداق بىر ئىسىم تىلغا ئېلىنسا ئۇنىڭ قىسسىسىنىمۇ بىلەلەيمەن»دېگەن.
بىر قېتىم ئۇنىڭ يېنىدا ئەتا كەيخارانى ئىسىملىك بىرەيلەن رىۋايەت قىلغان مەلۇم ھەدىس زىكىر قىلىنغان، سورۇندىكىلار ئۇنىڭدىن كەيخاران سۆزىنىڭ مەنىسىنى سورىغاندا، ئۇ دەرھاللا: بۇ ئەسلىدە يەمەندىكى بىر يېزىنىڭ نامى بولۇپ، مۇئاۋىيە رەسۇلۇللاھنىڭ ساھابىلىرىدىن بولغان بۇ كىشىنى يەمەنگە ئەۋەتكەن. ئەتا يەنە ئۇنىڭدىن ( مۇئاۋىيەدىن دېمەكچى بولسا كېرەك-ت) ئىككى ھەدىس رىۋايەت قىلغان» دەپ جاۋاب بەرگەن. بۇخارىي راۋىلارنىڭ تەرجىمىھالىنى پىششىق بىلىش بىلەن بىرگە ئۇلارغا باھا بېرىشتە ناھايىتى سىپايە بولغان ھەمدە ئۆزى گۇمانلىق دەپ قارىغان ياكى يالغانچىلىق بىلەن تۇتۇلۇپ قالغان راۋىلارغا: « بۇ كىشى ھەققىدە بەزى پىكىرلەر بار» ياكى «مۇھەددىسلەر بۇ كىشى ھەققىدە بىر نەرسە دېمىگەن» دېگەندەك ئىبارىلەرنى قوللانغان. راۋىلاردىن پالانى كاززاپ، يالغانچى ياكى ھەدىس توقۇشقا ئۇستا دېگەندەك ئىبارىلەرنى ئاز ئىشلەتكەن ياكى ئۇلارغا باھا بېرىشتە : « ئۇنى پالانى ئالىم يالغانچى دەپ قارىغان» دەپ ئىزاھ بەرگەن.
بۇخارىينىڭ باشقىلارغا ئاشكارا بەرگەن ئەڭ يامان باھاسى پەقەت: « ئۇنىڭ ھەدىسلىرى ئېتىراپ قىلىنمايدۇ» دېگەندىن ئىبارەت بولۇپ، بۇ ئىبارىنىمۇ ناھايىتى ئاز ئىشلەتكەن.
7- نەۋرۇز
7- نەۋرۇز ياكى 7- مارت ۋە ياكى 3- ئاينىڭ 7- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 66. (كەبىسە يىلىكەبىسە يىللار]] 67.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 299 كۈن باردۇر.
Emir Kusturica
Émir Kusturitsa
Émir Kusturitsa,Sérb tilida:Емир Кустурица,1954-yili 11-ayning 24- küni – sabiq yuguslavye ning(hazirqi Bosniye we Hérségowina)tughulghan film rijisor,mozikant,ertis.Kusturitsa ning kélip chiqishi serviyelik bolsimu,dadasi serviyelik,apasi bolsa musulman,özililidin yuguslavyelik dep tonulghan.Cannes film féstiwali da eng yuquri mukapat bolghan altun palma (Palme d'Or) mukapatigha 2 qétim érishken. dunyadiki 3 chong film féstiwali da eng yuqiri mukapatqa érishippaqqan az uchraydighan talantliq réjisordur.
Kélip chiqishi
1954yili,musulman ahiliside tughulghan.Dadasi bolsa Bosna i Hercegovina axparat idariside ishleydighan féuda lxizmetchi bolup, beyashat mohitta chong bolghan. Chong bolghansiri rok mozikisigha ishtiyaq baghlian, shuning bilen yaman illetlik ballar bilen arlishishqa bashlighan. Buni körgen ata-anisi Kusturitsa ni purag diki FAMU film mektipige oqushqa uwetken. Bu Kusturitsa ning 18yash waqti bolup, filmge hechqandaq ishtiyat yoqken. Likin film mektepke kiripla Kusturitsa ning talantti étlip chiqishqa bashlighan. Deslepte ishligen qisqa filmi Guernica mektep film mukapatigha érishken. Oqush püttürgendin kiyin Servye ge qaytip, bir nechche qisqa filmdin kiyin tunji uzun film “Dolly Bell ésingizdimu?” ishlep chiqti. Bu film1981-yilliq Wénitsiye film féstiwali da eng yaxshi yingi réjisor mukapatigha erishiken. Arqidin 85-yili “dadam komadorupkida” namliq filmi Cannes film féstiwali da altun palma mukapatigha érishken, yene 89-yilidiki “siganlar dewri” namliq filmi altun palma bilen eng yaxshi réjisor mukapatigha érishken. Siganlarni asasi tima qilip yumuristik shekil bilen estayidiliqni yoqatmighan uslub bilen döletkila emes belki pütü yawrupa gha wekil bolghidek rejisor bolup pütün dunyagha tonuldi.
Réjisorliq qilghan filmlar
	 Dolly Bell ésingizdimu? Sjecas li se Dolly Bell? (1981)
	 Siganlar dewri. Dom za vesanje (1989)
	 Arizona chushi. Arizona Dream (1992)
	 Yer asti. Underground (1995)
	 Aq múshúk, qara múshúk. Crna macka, beli macor (1998)
	 Dangliq 8 yekaye. Super 8 Stories (2001)
	 Mójúzige tolghan turmush. Zivot je cudo (2004)
	 Yéshil sigan. Blue Gypsy (2005)　qisqa film.
كۆزنەك
كۆزنەك (ئېنگلىزچە: Window) كومپيۇتېر تېخنىكىسىدا، ئەپ ياكى قوللىنىشتىن ھاسىل بولغان ئالاقە يۈزىدۇر. مەسلەن كىروم تور كۆرگۈسنى چەككەندە ھاسىل بولغان ئىشلەتكۈچى كۆرەلەيدىغان ۋە مەشخۇلات قىلدىغان سۇپا دەل بىر كۆزنەكتۇر. thumb|[[گۇگېل|گۇگول كىرومنىڭ ئچىلغاندا ھاسىل بولغان كۆزنىكى]] thumb|كىروم كۆزنىكى ئىچدە ئېچىلغان ۋېكىپىدىيا [[بەتكۈچى]]
رابىيە قادىر
رابىيە قادىر (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Rabiye Qadir ) بولسا ئۇيغۇرلار ئىنسان ھوقۇقى پائالىيەتچى, دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئالىي رەھبىرى ۋە سابىق رەئىسى. خەلقارا جەمىئەت ئىتراپ قىلغان ئىنسان كىشلىك ھوقۇق تەشەببۇسچىسى،ھازىر ئامېرىكا پايتەختى ۋاشىنگتوندا خەلقئارالىق كىشلىك ھوقۇق يىغىنلىرىغا قاتنىشىپ ئۇيغۇر ۋە بىرقىسىم تەقدىرى ئۇيغۇرلابىلەن ئوخشاش ئىزىلىۋاتقان مىللەتلەرنىڭ ھوقۇقىنى تەشەببۇس قىلغۇچى ،بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ كىشىلىك ھوقۇققا مەسئۇل خادىمى.
سىياسىي ھاياتى
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ ئالىي رەھبىرى رابىيە قادىر خانىم بايانات ئېلان قىلىپ، خەلقئارا جەمئىيەتنى خىتاينىڭ ئۇيغۇر ئېلىدە مۇستەقىل تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىشقا، «يېپىق تەربىيىلەش مەركەزلىرى» دىكى تۇتقۇنلارنى قويۇپ بېرىشكە ۋە بۇ ئورۇنلارنى تاقاشقا چاقىردى.
باياناتتا، ئۇيغۇرلارنىڭ يېقىنقى بىر قانچە يىلدىن بېرى مىسلى كۆرۈلۈپ باقمىغان باستۇرۇش ۋە غەيرىي ئىنسانىي مۇئامىلىگە دۇچ كەلگەنلىكى، خىتاينىڭ بۇنى خەلقئارا جامائەتنىڭ كۆز ئالدىدا ئېلىپ بېرىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن. خىتاي ھۆكۈمىتى ئۆتكەن يىلنىڭ باشلىرىدىن باشلاپ «يېپىق تەربىيىلەش مەركەزلىرى» گە ئون مىڭلىغان ئۇيغۇرنى يىغىۋېلىپ، ئۇلاردىكى ئاتالمىش «رادىكاللىق» ۋە «خاتا ئىدىيەلەر» نى تۈزىتىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرگەن. كىشىلىك ھوقۇق تەشكىلاتلىرى ۋە كۆزەتكۈچىلەرنىڭ بىلدۈرۈشىچە، «يېپىق تەربىيىلەش مەركەزلىرى» دىكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئېنىق سانى مەلۇم بولمىسىمۇ، بىراق ئاز كەم بىر مىليون، دەپ پەرەز قىلىشقا بولىدىكەن.
ئاچلىق ئېلان قىلىشى
ئاۋسترالىيە ئاخبارات شىركىتى‏- ئابچ پەيشەنبە كۈنى دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى ئالىي رەھبىرى رابىيە قادىر خانىمنىڭ خىتايغا نارازىلىق بىلدۈرۈپ ئاچلىق ئېلان قىلىدىغانلىقىنى خەۋەر قىلدى.
خەۋەردە كۆرسىتىلىشىچە، رابىيە قادىر خانىم خىتاينىڭ ئۇيغۇرلارغا تۇتقان مۇئامىلىسىگە نارازىلىق بىلدۈرۈش ئۈچۈن ئاچلىق ئېلان قىلىشقا تەييارلىق قىلماقتا ئىكەن. ئابچ نىڭ خەۋىرىدە، ئۇنىڭ بۇ قىيىن يولنى تاللاش ئارقىلىق خەلقئارانىڭ دىققىتىنى ئۇيغۇرلارنىڭ تەقدىرىگە قاراتماقچى بولۇۋاتقانلىقىنى بىلدۈرگەن.
رابىيە قادىر خانىم ئابچ نىڭ مۇخبىرىغا بەرگەن باياناتىدا، خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇنىڭ 37 نەپەر ئائىلە ئەزاسىنى تۇتقۇن قىلغانلىقى، ئۇنى جىمىقتۇرۇش ئۈچۈن ھەممە ۋاسىتىلەرنى ئىشلىتىۋاتقانلىقىنى بىلدۈرۈپ، «يالغۇز مېنىڭ ئائىلە ئەزالىرىمنىلا ئەمەس، بەلكى بىر مىليوندىن ئارتۇق ئۇيغۇرنى ناتسىستلارنىڭ ئۇسۇلىدىكى يىغىۋېلىش لاگېرىدا تۇتۇپ تۇرماقتا» دېگەن. رابىيە قادىر خانىمنىڭ ئاچلىق ئېلان قىلىش پىكىرى ئامېرىكا دۆلەت ئىشلار مىنىستىرلىكىنىڭ دىققىتى خىتاينىڭ ئۇيغۇر رايونىدىكى «يېپىق تەربىيەلەش لاگېرلىر» ئىغا بۇرالغان مەزگىلدە ئېلان قىلىندى.
ئامېرىكىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك بىر دىپلوماتى ئىككى كۈن ئاۋۋال بېيجىڭدا «تۈمەنلىگەن» ئۇيغۇر ۋە باشقا مۇسۇلمانلارنىڭ بۇ لاگېرلاردا تۇتۇپ تۇرۇلۇۋاتقانلىقى، ئامېرىكىنىڭ «ماگنىتىسكىي قانۇنى» نى ئىشقا سېلىپ، ئۇيغۇر رايونىدا كىشىلىك ھوقۇقنى دەپسەندە قىلىۋاتقان خىتاي ئەمەلدارلىرىنىڭ جازالىشى مۇمكىنلىكىنى بىلدۈرگەن ئىدى. ئابچ نىڭ خەۋىرىدە كۆرسىتىلىشىچە، رابىيە قادىر خانىم يەنە پات يېقىندا ئاۋسترالىيەنى يەنە زىيارەت قىلىدىغانلىقى شۇنداقلا ئاۋسترالىيە پارلامېنتىدا «ئۇيغۇر-ئاۋسترالىيە دوستلۇق گۇرۇپپىسى» نىڭ قۇرۇلۇشىنى كۈتىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
رابىيە قادىر خانىمنىڭ قايسى ئورۇندا ئاچلىق ئېلان قىلىدىغانلىقى تېخى مەلۇم ئەمەس. ئابچ نىڭ خەۋىرىدە بايان قىلىشىچە، ئۇ ئاچلىق ئېلان قىلىنىدىغان ئورۇننىڭ تەستىقلىنىشىنى كۈتمەكتەئىكەن.
ئەنئەنىۋى ئۆلچەم بىرلىكلىرى
ئۇيغۇرلار بۇرۇنراق شەھەرلەشكەن، بازار ئىگىلىكىنى يولغا قويغان خەلقلەرنىڭ بىرى. بازار سودىسىنىڭ جانلىنىشى تەبىئىي ھالدا تاۋار ئالماشتۇرۇشتىكى ئۆلچەم بىرلىكلىرىنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ ئۆلچەملەر ھەرقايسى خەلقلەرنىڭ ئىجتىمائىي تۇرمۇشى بىلەن زىچ باغلانغان ھالدا روشەن مىللىيلىككە ئىگە بولۇپ، ئۇيغۇر ھازىرقى زامان مېتىرولوگىيىلىك ناملارنىڭ بارلىققا كېلىشىگە ئاساس سالغان.
ئۇيغۇرلارنىڭ ئېتنىك تۇرمۇشىدىكى ئەنئەنىۋى ئۆلچەملەرنى ئۇزۇنلۇق ئۆلچىمى، ئېغىرلىق ئۆلچىمى، سۇيۇقلۇق ئۆلچىمى، چېچىلىپ - تۆكۈلۈپ تۇرىدىغان نەرسىلەرنى ئۆلچەش ئۈچۈن قوللىنىلدىغان ئۆلچەملەر، كۆلەم بىلەن ھەجىمگە بۆلۈش مۇمكىن.
خەلق ئارىسىدىكى مۇساپىنى ئىپادىلەيدىغان ئاتالغۇلارمۇ ئۇزۇنلۇق ئۆلچىمى دائىرسىگە كىرىدۇ. مەسىلەن، چاقىرىم، بىر ياغاچ يەر، كۆز يېتىم يەر، ئوق يېتىم يەر، بىر رابات يەر، بىر بېكەت يەر، ئات چاپتۇرۇم يەر، ئېڭەك ئاستى يەر، بىر كۈنلۈك يول، بىر پوتەي يول، بىر ئاش پىشىم يەر، بىر ئۈن يېتىم يەر ۋە باشقىلار.
ئۇيغۇرلار ئېغىرلىق ئۆلچىمى سۈپىتىدە، كۈرە، پاتىمان، چارەك، يېرىم چارەك، ئىشىشەك، نىمىشەك، جىڭ، سەر، مىسقال، فۇڭ قاتارلىق ئەنئەنىۋى ئاتالغۇلارنى ئىشلەتكەن. ئۇيغۇرلارنىڭ ئېغىرلىق ئۆلچەيدىغان جىڭىمۇ مۇشۇ ئۆلچەم بىرلىكلىرىگە ئاساسەن تۈزۈلگەن.
ۋاقىت ئۆلچىمىمۇ يۇقىرىقى ئۆلچەم بىرلىكلىرىگە ئوخشاش بىرەر ھەرىكەت نامى بىلەن ئاتالغان. مەسىلەن، بىر ئاش پىشىم، كۆز يۇمۇپ ئاچقۇچە، ھەش - پەش دېگۈچە، ... دېگەنگە ئوخشاش.
بۇ خىل ئۆلچەم بىرلىكلىرىنىڭ ئىپادىلەنگەن مەزمۇنىنىڭ توغرىلىق دەرىجىسى گەرچە مۇتلەق بولمىسىمۇ، لېكىن خەلقىمىزنىڭ ئەنئەنىۋى ئادىتىدە بۇ ئۆلچەم بىرلىكلىرى نىسپىي تۇراقلىق مەنەگە ئىگە بولغان. شۇ سەۋەبتىن، ئۇزاق ئەسىرلەر مابەينىدە قوللىنىلىپ ئادەتكە ئايلانغان بۇنداق ئۆلچەم بىرلىكى نامىلىرى خەلقىمىزنىڭ ئىقتىسادىي تۇرمۇشىدا خېلى قويۇق ئىز قالدۇرغاچقا، ھەتتا ئۇلارنىڭ ئاغزاكى ئىجادىيەتلىرىگىمۇ سىڭىپ كىرگەن. بۇلۇپمۇ ئۇيغۇر خەلق قوشاقلىرى، ماقال - تەمسىللىرى ۋە ھېكايە، چۆچەكلىرىدە بۇنداق ئەنئەنىۋى ئۆلچەم بىرلىكى ئاتالغۇلىرى كۆپ ئۇچرايدۇ. بۇلارنى خەلقىمىزنىڭ ئەنئەنىۋى ئىقتىسادىي ئادەتلىرى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ تەكشۈرۈش ھەمدە ھازىرقى زامان مېترولوگىيىلىك ناملار بىلەن سېلىشتۇرۇش تەتقىقات قىممىتىگە ئىگە بولغان مۇھىم تېما ھېسابلىنىدۇ.
ھازىر ئۇيغۇرلارمۇ باشقا خەلقلەرگە ئوخشاش ئۆلچەم بىرلىكلىرى ئۈچۈن خەلقئارا بىرلىككە كەلگەن مېترولوگىيىلىك ناملار (كىلومېتر، مېتر، سانتىمېتر، توننا، كىلوگرام، لىتر قاتارلىقلار) نى قوللىنىدۇ. لېكىن يۇقىرىقى ناملارنىڭ بەزىلىرى خەلق ئارىسىدا ھازىرمۇ ئىشلىتىلىپ كېلىۋاتىدۇ. (ئا)
تبىلىسى
right|thumb|250px|Tbilisi right|thumb|250px Tbilisi bolsa Gruziye dikibixahar 2005 nopus bar, Tbilisining 1,480,000 nopusibar, 726 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 41.43°, xariki uzunluk 44°47.
شەمسىي ھەرفلەر
شەمسىي ھەرفلەر جەمئىي 14 دانەدۇر.
ئۈلگە
تۆۋەندە كۆرۈلگىنىدەك شەمسى ھەرفلەر ئوقۇلغاندا ئىككى قېتىم ئوقۇلىدۇ ۋە تۇنجى كەلىمەنىڭ ئاخىرىغا ئۇ كەلتۈرىلىدۇ. م: دار بىلەن سائادە دىن دارۇسسائادە ئوتتۇرىغا چىقىدۇ.
تەربىيەتنامە
"تەربىيەتنامە"
ئەلكىمياگەر
ئەلكىمياگەر (ئەسلى نامى: O Alquimista) برازىليەلىك كونا ناخشا تېكىستى يازغۇچىسى پائۇلو كوئېلھو (Paulo Coelho)نىڭ، ئېلان قىلىنغان 1988- يىلىدىن بېرى ئەڭ كۆپ ئوقۇلغان ۋە تەھلىل قىلىنغان ئۈچىنچى روماندۇر. ئەلكىمياگەر ئېلان قىلىنغان دەستلەپكى ئالتە يىلدا 42 ئەلدە 26 تىلغا تەرجىمە قىلىندى ۋە 7 مىلىيوندىن كۆپرەك سېتىلدى. بۇ گابرىيەل گارسىيا ماركۇس (Gabriel Garcia Marquez) تىن بۇيان كۆرۈلمىگەن بىر ئىش ئىدى. ئۇشبۇ رومان، قەلبىدە بالىلىقىنى تېخىچە ساقلاپ كېلىۋاتقان ئوقۇرمەنلەر ئۈچۈن بىر كلاسسك ئەسەر ھالىغا كەلگەن.
ئەلكىمياگەر، ئىسپانىيەدىن چىىقىپ مىسىر پرمىدالىرىنىڭ ئېتەكلىرىگە خەزىنىسىنى تېپىش ئۈچۈن بارغان ئەندەلۇسلۇق چوپان يىگىت سانتىياگونىڭ چۆچەكلەردەك سەرگۈزەشتىسىنىڭ ڧەلسەڧىي ھىكايىسىدۇر. كىمياگەرنى تېپىش ئۆزىنى تېپىشتۇر... ئەلكىمياگەر رومانىنىڭ دۇنيادا بۇنچە كۆپ سېتىلىشىنىڭ ۋەجى بەلكىدە يولباشلىغۇچىلىق سۈپىتىنى گەۋدىلەندۈرىشىدىن بولسا كېرەك. ئەلكىمياگەرنى ئوقۇش، ھەممە ئادەم ئۇخلاۋاتقاندا تاڭ سۈزۈلگەندە قۇياشنىڭ كۆتۈرلىشىنى كۈتۈشتۇر.
بوۋاقلارنى كۈتۈش
يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ ياتاق ئۆيىنى تىنىچ، پاكىز، نەپىس ئورۇنلاشتۇرۇش، ئاپتاپ تولۇق چۈشكەن شارائىتى بولسا، ئۆي ئىچى تېمپېراتۇرىسىنى ℃21 ~ ℃24بولىدۇ، نەملىك دەرىجىسىنى ℃60 ~ ℃65 ئەتراپىدا بولسا بولىدۇ.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :بوۋاقلارنى كۈتۈش