يەرلىك_مىللەتلەرنىڭ_ھوقۇقى_ھەققىدىكى_ب_دت_باياننامىسى
ماددا 9 يەرلىك خەلقلەر ۋە شەخسىلەر، ئۆزلىرىنىڭ ۋە ياكى تەۋەلىكتىكى دەۋلەتنىڭ ئەن-ئەنىسى ۋە ئۆرپ-ئادەتلىرى بويىچە، ئۆزلىرىنىڭ جامائىتىگە ۋە ياكى تۇرۇشلۇق دەۋلەتكە تەئەللۇق بولۇش ھوقۇقىغا ئىگە. ئۇلارنىڭ بۇ ھەرىكىتىگە قارىتا ھېچقانداق شەكىلدىكى ئايرىمىچىلىق سىياسىتى قوللۇنۇلماسلىقى شەرت. ماددا 10 يەرلىك خەقلەر ئۆزلىرىنىڭ زېمىنى ۋە تەررىتورىيەسىدىن ھېچ بىر شەكىلدە مەجبۇرىي يوتكىۋىتىلمەسلىكى شەرت. تولۇق چۈشەندۈرۈش ئاساسىدىكى ئەركىن ئىرادىسى بىلەن ئوتتۇرىغا چىققان ئىختىيارلىقى  بولماي تۇرۇپ، زۆرۈر بولغان ئاڭلاشمىلار ئىمزالانماستىن، كېرەكلىك تۆلەملەر تولەنمەستىن ۋە ئەڭ مۇھىمى ئۇلارغا كېيىنچە قايتىپ كېلىش ئۈچۈن ئىمكانىيەت يارىتىلماستىن تۇرۇپ، ھېچ قانداق بىر شەكىلدە ئۇلارنىڭ باشقا جايلارغا ماكانلاشتۇرۇلىشى يۈز بەرمەسلىكى كېرەك. ماددا 11 1. يەرلىك خەلقلەر ئۆزلىرىگە تەۋە مەدەنىي ئەنئەنە ۋە ئۆرپ-ئادەتلىرىنى ئىجرا قېلىش ۋە گۈللەندۈرۈشكە ھوقوقلۇق. بۇ دېگەنلىك ئۆزلىرىگە تەۋە ئۆتمۈشتىكى، ھازىرقى ۋە كەلگۈسىدىكى تارىخى يالدامالىرىنى، ئارخىلوگىيەلىك ئاسارە ئەتىقىلىرىنى، سەنئەت ئەسەرلىرىنى، ھەر ھىل مۇراسىملىرىنى، تېخنىكىلىق ئىلغارلىقلىرىنى، كۆرۈنۈشلۈك(ۋىسۇئال) ۋە ئىجرا قېلىنىدىغان(پەرفورمىڭ) ئەدەبىي سەنئەت لىرىنى قوغداش، تەرەققىي قىلدۇرۇشنى ئوز ئىچىگە ئالىدۇ. 2. دەۋلەت چوقۇم، ئۇلارنىڭ ئىھتىيارلىقىسىز، رازىلىقىسىز ۋە قانۇنغا ھەمدە ئۇلارنىڭ ئەنئەنىۋى ئۆرپ ئادەتلىرىگە خىلاپ ھالدا يەرلىك مىللەتلەردىن تارتىۋېلىنغان مەدەنىي، تەتقىقات خاراكتېرلىك، دىنىي ۋە مەنىۋى قىممىتىدىكى مال مۇلكلەرنى ئەسلىگە كەلتۈرىدىغان، ياسايدىغان ۋە تەرەققىي قىلدۇرىدىغان ھەر خىل مىخاينىزىملارنى بەرپا قېلىشى كېرەك. ماددە 12 1. يەرلىك مىللەتلەر ئۆزلىرىنىڭ مەنىۋى ۋە دىنىي ئادەتلىرىنى، ئۆرپ ئادەتلىرىنى ۋە ھەر خىلدىكى مۇراسىملىرىنى ھۆججەتلەشتۈرۈش، ئىجرا قېلىش، تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە ئۇگۇتۇشكە؛ ئۆزلىرىگە ئائىت بولغان مەدەنىي ۋە دىنىي ماكانلارنى ساقلاپ قېلىش ۋە قوغداشقا، بۇ ماكانلارغا باشقىلارنىڭ ئارلىشىشىسىز كىرىپ چىقىشقا؛ ئۆزلىرىنىڭ مۇراسىم خاراكتېرلىك ئەنئەنىلىرىنى ئىجرا قېلىش ۋە كونترول قېلىشقا؛ ئۆلگەن جەسەتلىرىنى قايتۇرۇۋېلىشقا تولۇق ھوقوقلۇق. 2. دەۋلەت چوقۇم يەرلىك مىللەتلەرگە ئائىت بولغان مۇراسىم ماددىلىرىنىڭ ۋە ئۆلگەن جەسەتلەرنىڭ تاپشۇرۇپ ئېلىنىشى ۋە تاپشۇرۇپ بېرىلىشى ئۈچۈن يەرلىك مىللەتلەرنىڭ رۇقسىتىنى ئېلىشى ھەمدە ئۇلار بىلەن ھەمكارلاشقان ئاساستا ۋۇجۇدقا چىقارغان ئۈنۈملۈك ۋاستىلارنى ئىشقا سېلىپ پۈتۈن جەريانلارنىڭ ئادىل، ئاشكارا ۋە ئۈنۈملۈك بولۇشىغا كاپالەتلىك قېلىشى كېرەك. ماددا 13 1. يەرلىك مىللەتلەر ئۆزلىرىگە ئائىت بولغان تارىخ، تىل، ئەغىزاكى ئەنئەنەلەر، پەلسەپىلەر، يازما سىستېمىسى (يېزىق) ۋە ئەدەبىيات مىراسلىرىنى جانلاندۇرۇش، ئىشلىتىش، تەرەققىي قىلدۇرۇش ۋە كېيىنكى ئەۋلادلارغا ئۆتكۈزۈپ بېرىشكە، ئۆزلىرىنىڭ ئىسىملىرىنى جامائەتچىلىك ئىچىدە ساقلاش ۋە جامائەت ئورۇنلىرىغە، جايلارغا ۋە شەخسلەرگە بېرىشكە ھوقوقلۇق. 2. دەۋلەت چوقۇم بۇ ھەق ھوقوقلارنىڭ قوغدىلىشى ئۈچۈن، يەرلىك مىللەتلەرنىڭ پۈتۈن بۇ سىياسىي، قانۇنىي ۋە مەمۇرىي جەريانلارنى چۇشۇنىشىگە ۋە چۇشەڭەنلىكىگە كاپالەتلىك قېلىش ئۈچۈن زۆرۈر تېپىلغاندا تەرجىمان ۋە باشقا ۋاستىلارنى قوللىنىش ھەققىدە يېتەرلىك تەدبىرلەرنى ئېلىشى شەرت. ماددا14 1. يەرلىك مىللەتلەر ئۆزلىرىنىڭ ئوقۇ-ئوقۇتۇشتىكى مەدەنىي سىستېمىسىغا ماسلاشقان ھالدا ئۆزلىرىنىڭ تىلىدىكى ئېلىپ بېرىلىدىغان مائارىپ سىستېمىسىنى بەرپا قېلىش ۋە كونترول قېلىشقا ھوقوقلۇق. 2. يەرلىك شەخسلەر، بولۇپمۇ بالىلار ھېچ قانداق ئايرىمچىلىقتىن خالى ھالدا پۈتۈن سەۋىيىدىكى ۋە شەكىلدىكى دەۋلەت مائارىپىدىن تولۇق پايدىلىنىشقا ھوقوقلۇق. 3. دەۋلەت چوقۇم، يەرلىك خەلقلەر بىلەن ھەمكارلاشقان ئاساستا، يەرلىك خەلقلەرنىڭ، بولۇپمۇ چەت ياقا يەرلەردە ياشايدىغان بالىلارنىڭ ئوز تىلىدا ۋە ئوز مەدەنىيەت موھىتىدا مائارىپ تەربىيىسى ئېلىشى ئۈچۈن بارلىق چارە تەدبىرلەرنى ئېلىشى كېرەك.