cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ﺋﺎﺑﻠﯩﻤﯩﺖ ﮬﺎﺟﯩﻴﻮﻑ
ﺋﺎﺗﯘﺵ ﻧﺎﮬﯩﻴﯩﺴﯩﺪﻩ ﺗﯘﻏﯘﻟﻐﺎﻥ.1944-ﻳﯩﻠﻰ 9-ﺋﺎﻳﺪﺍ ﺋﯜﭺ ﯞﯨﻼﻳﻪﺕ ﺋﯩﻨﻘﯩﻼﺑﯩﻐﺎ ﻗﺎﺗﻨﯩﺸﯩﭗ،ﺗﺎﺭﺑﺎﻏﺎﺗﺎﻱ ﯞﺍﻟﯩﻲ ﻣﻪﮬﻜﯩﻤﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺑﺎﺵ ﻛﺎﺗﯩﭙﻰ،ﺗﺎﺭﺑﺎﻏﺎﺗﺎﻱ ﯞﯨﻼﻳﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﯩﻨﻘﯩﻼﺑﯩﻲ ﻳﺎﺷﻼﺭ ﺗﻪﺷﻜﯩﻼﺗﯩﻨﯩﯔ ﺷﯘﺟﯩﺴﻰ،ﺗﺎﺭﺑﺎﻏﺎﺗﺎﻱ ﯞﯨﻼﻳﻪﺗﻠﯩﻚ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ-ﻣﺎﺋﺎﺭﯨﭗ ﺋﯩﺪﺍﺭﯨﺴﯩﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﻘﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ،ﺟﯘﯕﮕﻮ ﻳﯧﯖﻰ ﺩﯦﻤﻮﻛﺮﺍﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﻨﻘﯩﻼﺑﯩﻨﯩﯔ ﻏﻪﻟﺒﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺗﯚﮬﭙﻪ ﻗﻮﺷﻘﺎﻥ.ﺋﯘ ﻛﯧﻴﯩﻨﻤﯘ ﺧﯩﻠﻤﯘ-ﺧﯩﻞ ﻣﯘﮬﯩﻢ ﺧﯩﺰﻣﻪﺗﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﯩﺸﻠﻪﭖ 76 ﻳﯧﺸﯩﺪﺍ ﯞﺍﭘﺎﺕ ﺑﻮﻟﺪﻯ!!!
ئىجارە توختامى
13- باب ئىجارە توختامى
ئىجارە ئالغۇچى ئىجارە بەرگۈچىنىڭ ماقۇللۇقىنى ئالماي تۇرۇپ، ئىجارە نەرسىنى ياخشىلىسا ياكى ئۇنىڭغا نەرسىلەرنى قوشسا، ئىجارە بەرگۈچى ئىجارە ئالغۇچىدىن ئەسلىي ھالىتىگە كەلتۈرۈشنى ياكى زىياننى تۆلەشنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ. ئىجارە ئالغۇچى ئىجارە بەرگۈچىنىڭ ماقۇللۇقىنى ئالماي تۇرۇپ باشقا كىشىگە ئىجارە بەرسە، ئىجارە بەرگۈچى توختامنى بىكار قىلسا بولىدۇ. ئۈچىنچى كىشى ھوقۇقىنى تەشەببۇس قىلسا، ئىجارە ئالغۇچى ئىجارە بەرگۈچىگە ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇشى كېرەك.
ﻟﯘﺗﻔﻰ
ﻟﯘﺗﻔﻰ(1366-1465)
ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﻛﻼﺳﺴﯩﻚ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺗﯩﻨﯩﯔ 15-ﺋﻪﺳﯩﺮﺩﯨﻜﻰ ﻳﯧﺘﻪﻛﭽﻰ ﻧﺎﻣﺎﻳﻪﻧﺪﯨﺴﻰ ﻣﻪﯞﻻﻧﻪ ﻟﯘﺗﻔﻰ ﮬﯩﺮﺍﺗﺘﺎ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ،ﺑﯩﺮ ﻳﯩﻞ ﻛﻪﻡ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﯩﻚ ﮬﺎﻳﺎﺗﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺳﺎﺳﯩﻲ ﻗﯩﺴﻤﯩﻨﻰ ﺋﯩﺠﺎﺩﯨﻴﻪﺗﻜﻪ ﺑﯧﻐﯩﺸﻠﯩﻐﺎﻥ.ﺋﯘﻧﯩﯔ <ﮔﯜﻝ ﯞﻩ ﻧﻪﯞﺭﯗﺯ>ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﻰ ﺋﺎﻻﮬﯩﺪﻩ ﺧﺎﺭﻩﻛﺘﯩﺮﻟﯩﻜﺘﯘﺭ.ﻟﯘﺗﻔﯩﻐﺎ ﻧﻪﯞﺍﺋﯩﻲ<ﺋﯚﺯ ﺩﻩﯞﺭﯨﻨﯩﯔ ﻣﻪﻟﯩﻜﯘﻝ ﻛﻪﻟﻪﻣﻰ> (ﺳﯚﺯ ﭘﺎﺩﯨﺸﺎﮬﻰ)ﺩﻩﭖ ﻧﺎﻡ ﺑﻪﺭﮔﻪﻥ.ﻟﯘﺗﻔﻰ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺗﻪﺧﻪﻟﻠﯘﺳﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ،ﺋﻪﺳﻠﻰ ﺋﯩﺴﻤﻰ ﻧﺎﻣﻪﻟﯘﻡ
ﮬﺎﺷﯩﻢ ﮬﺎﺟﻰ
ﮬﺎﺷﯩﻢ ﮬﺎﺟﻰ(1869-1952)
ﺷﯩﻨﺠﺎﯓ،ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﺎﺳﯩﻴﺎ ﮬﻪﺗﺘﺎ ﺋﻪﺭﻩﺏ ﻳﯧﺮﯨﻢ ﺋﺎﺭﯨﻠﻰ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺭﺍﻳﻮﻥ ﯞﻩ ﺩﯙﻟﻪﺗﻠﻪﺭﺩﻩ ﺩﺍﺭﯞﺍﺯﻟﯩﻖ ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻧﺎﻡ ﻗﺎﺯﺍﻧﻐﺎﻥ،ﺋﺎﻳﯩﻤﺨﺎﻥ ﮬﺎﺟﻰ،ﺳﯩﺪﯨﻖ ﺋﺎﺧﯘﻥ...ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﭘﻪﺭﺯﻩﻧﺘﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻣﯘﻗﺎﻣﭽﯩﻠﯩﻖ ﯞﻩ ﺩﺍﺭﯞﺍﺯﻟﯩﻘﺘﺎ ﯞﺍﻳﯩﻐﺎ ﻳﻪﺗﻜﯜﺯﯛﭖ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﻠﯩﮕﻪﻥ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺳﻪﻧﺌﻪﺗﻜﺎﺭ.ﺋﯘ ﺧﻮﺗﻪﻥ ﻗﺎﺭﯨﻘﺎﺷﺘﺎ ﺗﯘﻏﯘﻟﯘﭖ ﺋﯚﺳﻜﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ،ﻛﯩﭽﯩﻜﯩﺪﯨﻦ ﺩﺍﺭﯞﺍﺯﻟﯩﻖ ﺳﻪﻧﺌﯩﺘﯩﮕﻪ ﺋﯩﺸﺘﯩﻴﺎﻕ ﺑﺎﻏﻼﭖ،ﺋﯘﻧﻰ ﺑﯩﺮ ﺋﯚﻣﯜﺭﻟﯜﻙ ﻛﻪﺳﯩﭗ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ. ﻧﻪﺗﯩﺠﯩﺪﻩ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺩﺍﺭﯞﺍﺯﻟﯩﻘﯩﻨﯩﯔ ﺑﯜﮔﯜﻧﮕﻪ ﻳﯧﺘﯩﭗ ﻛﯧﻠﯩﺸﯩﺪﻩ ﻛﯚﯞﺭﯛﻛﻠﯜﻙ ﺭﻭﻝ ﺋﻮﻳﻨﯩﻐﺎﻥ.
ناتالىيە پورتمەن
12 تۈردە ئىسمى ئاتالغان «پادىشاھنىڭ نۇتقى» ئەڭ مۇنەۋۋەر كىنو، ئەڭ مۇنەۋۋەر رېژىسسور، ئەڭ مۇنەۋۋەر ئىجادىي سېنارىيەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تۆت چوڭ مۇكاپاتقا ئېرىشىپ، ئەڭ چوڭ غالىب بولۇپ قالدى. كىنو شاھلىق تاجىمۇ تالاش-تارتىشسىزلا «پادىشاھنىڭ نۇتقى»نىڭ باش ئەر رولچىسى كولىن فېرسقا كىيدۈرۈلدى، ئەڭ مۇنەۋۋەر ئايال باش پېرسوناژ مۇكاپاتىنى بولسا ھامىلدارلىق مەزگىلىدە تۇرۇۋاتقان ناتالىيە پورتمەن ئالدى.
«دوستلىشىش تورى» تاللاشتا «پادىشاھنىڭ نۇتقى»غا يېڭىلىپ قېلىپ، پەقەت ئەڭ مۇنەۋۋەر ئۆزگەرتىلگەن سېنارىيە، ئەڭ مۇنەۋۋەر يانداش مۇزىكا ۋە ئەڭ مۇنەۋۋەر تەھرىرلەش مۇكاپاتىنىلا ئالالىدى.
«پادىشاھنىڭ نۇتقى»بىلەن بىرلىكتە تۆت ئوسكار مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن «چۈش» تېخنىك تۈرىدە ئۇتۇق قازاندى، بۇ فىلىم ئەڭ مۇنەۋۋەر ئاۋاز مۇھەررىر، ئەڭ مۇنەۋۋەر ئاۋاز ئۈنۈمى ھەم ئەڭ مۇنەۋۋەر ئالاھىدە ئۈنۈم مۇكاپاتىغا ئېرىشىپلا قالماستىن، يەنە كۆپلىگەن رىقابەتچىلىرىنى يېڭىپ، ئەڭ مۇنەۋۋەر سۈرەتكە ئېلىش مۇكاپاتىغا ئېرىشتى.
سال ھەيدەش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> سال ھەيدەش ئويۇنى شىنجاڭدىكى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزاق تارىختىن بۇيان داۋاملىشىپ كەلگەن، چېنىقىشچانلىقى كۈچلۈك، كىشىلەرنى ئىرادىلىك، چەبدەس، تېتىك ۋە قورقماس قىلىپ تەربىيىلەيدىغان ئويۇنلارنىڭ بىرى. سال چوڭ - كىچىكلىكى ئوخشاش ياغاچلارنى بىر - بىرىگە چېتىش ئارقىلىق ياسىلىدۇ. كېمىچىلەر بىر - بىرىگە چېتىش ئارقىلىق ياسىلىدۇ. كېمىچىلەر بۇ خىل ساللار بىلەن ياغاچ ۋە باشقا يۈكلەرنى توشۇيدۇ. سال كۆپىنچە دەريانىڭ ئېقىشىغا قاراپ ھەيدىلىدۇ. شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىمىزنىڭ ئىلى دەرياسى، قارا شەھەر دەرياسى، ئالتاي دەرياسى قاتارلىق دەريالىرىدا ئازادلىقتىن بۇرۇن تا ھازىرغىچە ئۆمۈر بويى سال ھەيدەپ ئۆتكەنلەر كۆپ بولغان. سال ھەيدەش يۈكسەك ماھارەت، جاسارەت، چەبدەسلىك ۋە ئەقىل - پاراسەتنى ھەمدە كۆپ مەشىقنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇنداق بولمىغاندا، ئاسانلا خەۋپ - خەتەرگە ئۇچرايدۇ. ھازىر بەزى تەنھەرىكەت مۇسابىقىلەردە سال ھەيدەش مۇسابىقىسى ئېلىپ بېرىلماقتا. بىزدە ئەسلىدە بار بولغان بۇ خىل ئەنئەنىۋى ماھارەتنى يوقىتىپ قويۇشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن، شارائىتى بار جايلاردا سال ھەيدەشتە ئويۇن كۆرسىتىش مۇسابىقىلىرىنى ئېلىپ بېرىش، ئومۇملاشتۇرۇش تولىمۇ زۆرۈر."
ئالما سۈزۈش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئالما سۈزۈش ئويۇنى ئۇيغۇر مىللىتى ياشلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى ئويۇنلىرىنىڭ بىر تۈرى بولۇپ، بۇ ئاساسەن ياز پەسىللىرىدە دەريا - كۆللەردە ئوينىلىدىغان ئويۇن. بۇ ئويۇندا چوڭراق دەريا، چوڭراق ئۆستەڭ - كۆللەردە ئالمىنى سۇغا ئېتىۋېتىپ، ئارقىسىدىن قوغلاپ ئۈزۈپ بېرىپ ئوينايدىغان، سۇدا ئۈزۈش ماھارىتىنى ئۆستۈىدىغان، كۈچ ۋە تېزلىك تەلەپ قىلىدىغان ئويۇن. ئويناش ئۇسسۇلى: بۇ ئويۇندا بىر توپ ياشلار دەريا كۆللەردىكى سۇغا چۈشىدۇ ۋە بىر دانە ئالمىنى سۇنىڭ ئېقىشىغا قارىتىپ ئاتىدۇ ۋە مۇنداق قوشاق توقۇيدۇ: ئالما ئاتتىم دەرياغا، لەيلىمەيدۇ، چۆكمەيدۇ. سەن يارىمنىڭ ئوتلارى، يالقۇنلايدۇ، ئۆچمەيدۇ. قوشاق بىلەن تەڭ ئويۇنغا قاتناشقۇچى ھەممە كىشى تەڭ ھەرىكەتكە كېلىپ تاشلانغان ئالمىنى سۇدا ئۈزۈپ قوغلاپ بېرىپ تۇتىدۇ. تاشلانغان ئالمىنى كىم ئالدى بىلەن سۈزۈۋالسا، شۇ يەڭگەن ھېسابلىنىدۇ. ئۇمۇ قوشاق بىلەن ئالمىنى ئېقىنغا قارىتىپ ئاتىدۇ. ئالماڭنى مەنمۇ ئاتتىم، سۇنىڭ ئېقىشىغا. يارنىڭ خەتلىرى تەگدى، يۈرەكنىڭ بېغىشىغا. بۇ ئويۇندا ئۇدا ئۈچ قېتىم ئالمىنى سۈزۈۋالغان كىشى ئويۇندا يەڭگەن ھېسابلىنىدۇ. ئويۇن شۇ تەرىقىدە داۋاملىشىۋېرىدۇ. بۇ ئويۇندا بىخەتەرلىككە ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىش لازىم."
دامكا ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> دامكا ئويۇنى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇزۇن تارىخقا ئىگە بولغان ئەنئەنىۋى مەدەنىي كۆڭۈل ئېچىش ئويۇنلىرىنىڭ بىرى. دامكا ئويۇنىدا چوڭ - كىچىك، ئەر - ئايال دەپ ئايرىلمايدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: ئويۇن مەيدانى خەلقئاراچە شاھمات تاختىسى بىلەن ئوخشاش بولىدۇ. مۇسابىقىلىشىدىغان ھەر بىر تەرەپ ئەزانىڭ رەڭگى ئوخشاش بولمىغان 12 دانىدىن ئۇرۇقچىسى بولىدۇ (رەڭگى ئوخشاش بولمىغان ئۇششاق تاش بىلەن ئوينىسىمۇ بولىدۇ)، بۇ ئۇرۇقلار مەيداندىكى قارا يولغا ئۈچ رەتتىن تولۇق تىزىلىدۇ. ئۇرۇقلار ئۆز يولى بويىچە نۆۋەت بىلەن بىر قەدەم - بىر قەدەمدىن مېڭىلىدۇ. ئەگەر بىر تەرەپنىڭ ئۇرۇقى يەنە بىر تەرەپنىڭ ئۇرۇقى ئالدىغا كېلىپ قالسا (ئۇرۇقنىڭ كەينىدە ئاتلاپ ئۆتۈپ چۈشىدىغان بوش ئورۇن بولسا)، ئاتلاپ يەيدۇ، ئەگەر يېيىشكە تېگىشلىك ئۇرۇقنى يېمىسە، قارشى تەرەپ ئۇنىڭ ئۇرۇقىنى <كۆيدى> دەپ ئېلىۋېتىش بىلەن بىرگە ئۆزىنىڭ ئۇرۇقىنى يۆتكەيدۇ. ئۇرۇقلارنى ئۆز ئارا مەقسەتلىك ھالدا قارشى تەرەپنىڭ يېيىشىگە سېلىپ بېرىشكە بولىدۇ. شۇ تەرىقىدە ھەر خىل توساقلارنى بۆسۈپ ئۆتۈپ قارشى تەرەپ مەيدانىنىڭ ئەڭ چېكىگە چىقىرالىسا، دامكا قىلىنىپ قارشى تەرەپنى يېڭىپ چىقىشتا ناھايىتى زور رول ئوينايدۇ. دامكا بولۇپ باشقا چىققان ئۇرۇق ئۆز ئۇدۇل لىنىيىسى بويىچە بىراقلا مەيداننىڭ ئەڭ چېتىگىچە ئاتلاپ ئۆتۈپ ئۇرۇق يېيەلەيدۇ. دامكىنى ھالاك قىلىش ئويۇنىنى ھەم قىزىقارلىق، ھەم جىددىي تۈس ئالدۇرۇپ ئويناش ئۈچۈن، بىر ياكى ئۇنىڭدىن كۆپرەك ئۇرۇقچىنى قۇربان قىلىش بەدىلىگە چەت يول ۋە يان يوللارنى قامال قىلىش تورى قۇرۇش ئارقىلىق ھالاك قىلىشقا بولىدۇ. دامكا ئويۇنىدا ئىككى كىشى ئۆز ئارا ئۇرۇق يېيىشىپ ئاخىر قايسى بىرى يەنە بىرىنىڭ ئۇرۇقىنى يەپ تۈگىتىۋەتسە ياكى قاماپ يۈرۈش يولىنى قويمىسا شۇ كىشى يەڭگەن بولىدۇ. قايسى بىر تەرەپنىڭ بولمىسۇن ئۇرۇقلىرى پۈتۈنلەي يېيىلىپ تۈگىگەن بولسا، <تايىنچا ھەيدەپ> يېڭىلگەن؛ يۈرۈش يولى پۈتۈنلەي توسۇلۇپ قالغان بولسا <زاكۇت> بولۇپ يېڭىلگەن بولىدۇ. بۇنداق مۇسابىقىلەر خۇددى شاھمات مۇسابىقىلىرىگە ئوخشاش بولۇپ، يېقىنقى يىللاردىن بۇيان شىنجاڭنىڭ بەزى ناھىيىلىرىدە بۇ خىل ئويۇن تۈرلىرى بويىچە مۇسابىقىلەر كۆپلەپ ئېلىپ بېرىلماقتا."
تاش يوشۇرۇش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> تاش كەلدى - تاش كەتتى ئويىنى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ ئۇيغۇر ياش - ئۆسمۈرلىرى ئارىسىدا ئوينىلىدىغان ئەنئەنىۋى ئويۇنلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئويۇندا ئەر - ئايال دەپ ئايرىلمايدۇ. ئويۇنغا ئاز بولغاندا 7 - 8 ئادەم قاتنىشىدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: ئويۇنغا يىغىلغان ئادەم ئىچىدىن ئىختىيارىي ئاساستا ياكى چەك تاشلاش ئارقىلىق تاش تاپقۇچى بالا بەلگىلىنىدۇ. قالغان كىشى ئىككى قولىنىڭ بارماقلىرىنى كىرىشتۈرگەن ھالدا چەمبەر ھاسىل قىلىپ تۇرىدۇ. بۇ كىشىلەرنىڭ قولىدا گۈلىدەك چوڭلۇقتىكى بىر تاش يوشۇرۇنغان بولىدۇ. تاش تاپقۇچى كىشى چەمبەر ئىچىگە كىرگەندىن كېيىن، تاش يوشۇرغۇچى ئادەملەر <تاش كەلدى - تاش كەتتى> دەپ توختىماي ۋارقىراپ توۋلاپ، تاشنى يوشۇرۇن ھالدا قولدىن قولغا يۆتكەپ ماڭغۇزۇپ تۇرىدۇ. ئوتتۇرىدىكى تاش تاپقۇچى كىشى تاشنى تېپىشقا ھەرىكەت قىلىدۇ. ئەگەر تاش تاپقۇچى كىشى ئازاد بولىدۇ - دە، تاشنى تاپقۇزۇپ قويغۇچى ئوتتۇرىغا چۈشۈپ تاش تاپىدۇ. ئۈچ نۆۋەتكىچە تاپالمىسا، ئۇ ھالدا ئويۇننى قىزىتىش ئۈچۈن تاشنى تاپالمىغۇچىنىڭ ئوڭ قولى ئوڭ پۇتىغا چېتىلىپ، بەلگىلەنگەن ئارىلىققىچە يۈگۈرىدۇ ياكى ئۇسسۇل ئويناپ بېرىدۇ. بۇ ئويۇندا، قولدىن - قولغا ئۆتۈپ تۇرىدىغان تاشنى بەدەننىڭ باشقا يەرلىرىگە يوشۇرۇنۇشقا بولمايدۇ، پەقەت قولدىن - قولغا يۆتكىلىپلا تۇرىدۇ."
بىلو ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> بىلو ئويۇنى ئۇيغۇر ياش - ئۆسمۈرلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى ئويۇنى بولۇپ، ئىككى كىشى ياكى ئىككى جۈپ كىشى قارىمۇ قارشى بولۇپ ئوينايدۇ. ھەر بىر كىشىنىڭ قولىدا چوڭلۇقى چىلاندەك شارچە تاش (ئەينەك ساقا) بولىدۇ. بۇ تاش <بىلو تاش> دەپ ئاتىلىدۇ. بۇ ئويۇندا ئالدى بىلەن بىر كۋادرات مېتىرلىق مەيدان سىزىلىدۇ. بۇ مەيداننىڭ تۆت بۇرجىكىگە بىلو تاش بىمالال كىرگۈدەك تۆت ئوركچە، دەل ئوتتۇرىسىغا بىر مەركىزىي ئوركچە كولىنىدۇ. مەيداننىڭ سىرتىغا قوشۇمچە چېگرا سىزىقلىرى سىزىلىدۇ، مەيدان سىزىقى بىلەن بۇ سىزىقنىڭ ئارىلىقى 20 سانتىمېتىر ئەتراپىدا بولىدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: ئويۇن ئوينىغۇچىلار ئويۇن باشلاشتىن بۇرۇن، چەك تاشلاش ئۇسۇلى ئارقىلىق ئويۇن باشلاش نۆۋىتىنى بەلگىلەيدۇ. ئالدى بىلەن ئويۇن باشلاش نۆۋىتىنى ئالغان كىشى ياكى تەرەپ مەيداننىڭ سىرت سىزىقىدىن ئىككى قەدەم يىراقلىقتا شارچە تاشنى يەرگە قويۇپ، بارماق قولىنىڭ تىرنىقى بىلەن چېكىپ سىلىق دومىلىتىدۇ. دومىلاتقان شارچە تاش بىۋاستە ئورەككە كىرسە، بۇ ئورەك شۇ كىشىنىڭ ياكى شۇ تەرەپنىڭ بولۇپ، يەنە شۇ كىشى ئۆز ئورىكىدىن بەش سانتىمېتىر ئارىلىق قويۇپ، يۇقىرىدىكى ئۇسۇل بىلەن باشقا ئورەكلەرگە قارىتىپ تاش دومىلىتىدۇ. نۆۋەت بىلەن ئىككى كىشى ياكى ئىككى تەرەپ تاش دومىلىتىش جەريانىدا، بىر كىشى ياكى بىر تەرەپ يەنە بىر تەرەپنىڭ تېشىنى مەقسەتلىك ھالدا سوقۇپ ئۆز تېشىنى ئورەككە يېقىنلاشتۇرۇۋېلىپ، قارشى تەرەپنىڭ تېشىنى چېگرا سىزىقىدىن چىقىرىۋېتىشكىمۇ بولىدۇ. تاشنى ئورەككە كىرگۈزۈش ئوڭاي بولىدۇ. ئەگەر دومىلاتقان تاش چېگرا سىزىقىدىن چىقىپ كەتسە، كېلەر قېتىملىق دومىلىتىش نۆۋىتى كەلگەندە، ئەڭ باشتا ئويۇن باشلىغاندەك مەيدان سىزىقىدىن ئىككى قەدەم يىراقلىقتىن تاش دومىلىتىدۇ. دومىلاتقان تاش ئورەككە كىرمىگەن، بىراق دائىرە ئىچىدە بولسا، يەنە بىر قېتىم دومىلىتىش نۆۋىتى كەلگەندە، تاش تۇرغان ئورنىدىن دومىلىتىلىدۇ. ئويۇننى ئاشۇ تەرىقىدە داۋاملاشتۇرۇپ، ئاخىر قايسى كىشى ياكى تەرەپ ئالدى بىلەن بەش ئورەككە تاشنى بۇرۇن كىرگۈزۈۋالالىسا، شۇ تەرەپ يەڭگەن بولىدۇ، يېڭىلگەن تەرەپ ياكى كىشى 50 مېتىر ئارىلىققىچە بىر قولى بىر پۇتىغا چېتىلغان ھالدا يۈگۈرۈپ بارىدۇ."
ئېشەك بەيگىسى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئېشەك بەيگىسى، ئۇيغۇر ئويۇنلىرى ئىچىدە كەڭ ئومۇملاشمىغان بولسىمۇ، لېكىن قەشقەر ۋىلايىتى، خوتەن ۋىلايىتى تەۋەلىرىدە ئۇيغۇر ياشلىرى ئىچىدە بۇ ئويۇن بار. ئۇيغۇر ياش - ئۆسمۈرلىرى چارۋا - مال بېقىش ئۈچۈن ئېشەككە مىنىپ يايلاقلارغا بارىدۇ. ئۇلاغلىرىنى ئوتلاققا قويۇۋېتىپ، بىر قانچە ياش كېڭىشىش ئارقىلىق مەلۇم ئارىلىق بەلگىلەپ ئېشەكلىرىنى بەيگىگە سېلىپ چپىشتۇرىدۇ. بەزى ۋاقىتلاردا ئۆچكە تېرىسىنى سۇغا چىلاپ ئېشەك مىنىپ ئوغلاق تارتىشىپ ئوينايدۇ. ئېشەك بەيگىسىمۇ بىر خىل قىزىقارلىق پائالىيەت بولۇپ، يېقىنقى يىللاردىن بۇيان يېڭىشەھەر ناھىيىسى، يېڭىسار ناھىيىسى، يوپۇرغا ناھىيىلىرىدە مىللىي ئەنئەنىۋى ئويۇن سۈپىتىدە ئېشەك چېپىشتۇرۇشتا ئويۇن كۆرسىتىش مۇسابىقىلىرى ئېلىپ بېرىلدى. ئېشەك بەيگىسىنى ئويناش ئۇسۇلى: بىرەر كەنت ياكى بىرەر يېزا بازىرىنى ئاساس قىلىپ، خىل ھاڭگا ئېشەكلەر تاللىنىپ 1000 مېتىرلىق، 2000 مېتىرلىق مەيداندا ئۆز ئارا مۇسابىقىلىشىپ چاپتۇرسا بولىدۇ. مۇسابىقىلەشكۈچىلەر بىخەتەرلىككە كاپالەتلىك قىلىش ئۈچۈن، ئېشەكنىڭ ئۈستىگە توقۇم ياكى يۇمشاق نەرسىلەرنى چىگىپ مەيدانغا چۈشۈشى لازىم. بۇ پائالىيەتنى ئات، تۆگە يوق يەرلەردە ئات بەيگىسى مۇسابىقە قائىدىسىگە ئوخشاش ئوينىسا ۋە كېڭەيتسە بولىدۇ."
2011-يىلدىكى ياپونىيە يەر تەۋرەش ۋە دېڭىز تاشقىنى
ياپونىيە فۇكۇشىما 1-يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسىنىڭ تۆت گېنراتورلار گۇرۇپپىسى تۆت كۈن ئىچىدە ئارقا-ئارقىدىن پارتىلىغان. پاپونىيە باش ۋەزىرى ناتو كەن 15-چېسلا رادىئوئاكتىپلىق ماددىلارنىڭ چىقىپ كېتىش خەۋپىنىڭ ئېشىپ بېرىۋاتقانلىقىنى ئېيتقان. ناتو كەن ھۆكۈمەتنىڭ تېخىمۇ كۆپ رادىئوئاكتىپلىق ماددىلارنىڭ چىقىپ كېتىشىنى پۈتۈن كۈچى بىلەن توسۇدىغانلىقىنى، خەلقنىڭ بۇنىڭدىن ساراسىمىگە چۈشۈپ كەتمەسلىكىنى سەمىمىي ئۈمىد قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن.
جۇڭگونىڭ ياپونىيەدە تۇرۇشلۇق باش ئەلچىخانىسى 15-چېسلا جىددىي ئۇقتۇرۇش چىقىرىپ، ياپونىيەنىڭ يەر تەۋرىگەن ئاپەت رايونىدىكى جۇڭگولۇق پۇقرالارنىڭ تەرتىپلىك قايتىشىنى مۇراجىئەت قىلدى. ئۇقتۇرۇشتا كونكرېت قايتۇرۇش لايىھەسى، يىغىلىدىغان ئورۇن، ئالاقىلىشىدىغان ئادەمنى جۇڭگونىڭ ياپونىيەدە تۇرۇشلۇق باش ئەلچىخانىسى تورىغا چىقىپ كۆرۈڭلار دېيىلدى.
«خەلق گېزىتى»نىڭ 14-مارت توكيودىن بەرگەن تېلېگراممىسى: ياپونىيە ھۆكۈمەت تەرەپ 11-چېسلا يۈز بەرگەن يەر تەۋرەش ۋە دېڭىز تاشقىنىدا 1800دىن ئارتۇق ئادەم قازا قىلغانلىقىنى، 15 مىڭدىن ئارتۇق ئادەم يوقاپ كەتكەنلىكىنى ئېلان قىلدى.
14-چېسلا ئاپەتتىن كېيىنكى تۇنجى پاي چېكى بازىرى ۋە پېرىۋوت چېكى بازىرى سودا كۈنى. پەۋقۇلئاددە زور يەر تەۋرەش ئاپىتىنىڭ تەسىرىدە، ياپونىيەدىكى نۇرغۇن ساھەلەرنىڭ ئىشلەپچىقىرىشى توختاپ قالدى، ئىقتىسادىي كۆرسەتكۈچلەر ئۈزلۈكسىز تۆۋەنلەپ، 633.94 ۋە 9620.49 نۇقتىغا چۈشۈپ قالدى، چۈشۈش نىسبىتى ٪6.18 كە يېتىپ، خەلقئارا پۇل مۇئامىلە كىرىزىسىدىن بۇيانقى ئەڭ زور چۈشۈش بولۇپ قالدى.
توك بىلەن تەمىنلەش يېتىشمىگەنلىكتىن، 13-چېسلا كەچتە ئېلېكتىر ئېنېرگىيەسى شىركىتى «توك بىلەن پىلانلىق تەمىنلەش» تەدبىرىنى يولغا قويىدىغانلىقىنى، يەنى توكيو ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى 8 ناھىيەنى 5 گۇرۇپپىغا ئايرىپ، نۆۋەت بىلەن ھەر گۇرۇپپىدا كۈنىگە 3 سائەت توك توختىتىدىغانلىقىنى جاكارلىدى.
14-چېسلا سائەت 18دىن 30 مىنۇت ئۆتكەندە، توكيو ئېلېكتىر شىركىتى فۇكۇشىما 1-يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسىنىڭ 2-نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسىنىڭ ئىقتىدارىنى يوقاتقانلىقىنى، ھۆكۈمەتكە جىددىي ئەھۋال ئىلتىماسى سۇنغانلىقىنى جاكارلىدى. مۇتەخەسسىسلەر بۇ 1- ۋە 3-نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسىنىڭ پارتلاش جەريانىغا ناھايىتى ئوخشىشىپ كېتىدۇ، 2- نومۇرلۇق گېنېراتورلار گۇرۇپپىسىنىڭ پارتلاپ كېتىش ئېھتىماللىقى ئىنتايىن زور، دەپ قارىدى.
مەنبە https://web.archive.org/web/20110925005718/http://uyghur.people.com.cn/157170/15151200.html
https://web.archive.org/web/20110319224251/http://uyghur.people.com.cn/157170/15151051.html
ئاق تېرەك - كۆك تېرەك ئويۇنى
بۇ ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى ئويۇن تۈرلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ ئويۇننى كۆپىنچە ھاللاردا ئايدىڭ كېچىلەردە ياشلار كۆپرەك ئوينايدۇ. ياشلار بىر يەرگە يىغىلىپ ئىككى كىشى <ئانا> بولۇپ تاللىنىپ ئەزا قوبۇل قىلىدۇ. قوبۇل قىلىنغان ئەزالار ئوغۇل - قىز تەڭ نىسبەتتە بولىدۇ ۋە ئىككىگە بۆلۈنۈپ قارىمۇ قارشى مۇسابىقىلىشىپ ئوينايدۇ. بۇ ئويۇندا ئادەم سانى چەكلەنمەيدۇ. بىراق، ئويۇندا ئادەم ئاز بولۇپ قالسا، ئويۇن تازا قىزىمايدۇ. مەيدان: ئادەتتىكى تۈز مەيدان بولۇپ ئۇزۇنلۇقى 20 - 30 مېتىر ئۇزۇنلۇقتا ئىككى تەرەپ ئەزالىرى بىر - بىرىگە قاراپ قاتار تىزىلىپ تۇرىدۇ. ئويناش ئۇسۇلى: ئىككى تەرەپ ئەزالىرى توغرىسىغا قاتار تىزىلىپ تۇرغاندىن كېيىن، <ئانا> لار نۆۋەت بىلەن قارشى تەرەپ ئەزالىرىنىڭ ئىسمىنى ئاتاپ چاقىرىدۇ. چاقىرغۇچى تەرەپ: ئاق تېرەك، كۆك تېرەك، بىزدىن سىزگە كىم كېرەك؟ دەيدۇ. ئىككىنچى تەرەپنىڭ <ئانا> سى: ئۆزى ئەقىللىق، قولى ئەپچىل، ھەر ئىشتا بەك ياخشى × × × كېرەك. دەيدۇ. ئىسمى ئاتالغان كىشى ئۆز توپىدىن يۈگۈرۈپ بېرىپ ئالىقانلىرىنى ئېچىپ تۇرغان قارشى تەرەپنىڭ خالىغان بىر ئەزاسىنىڭ ئالىقىنىغا بىرىنى ئۇرۇپ سېپىگە قاراپ قاچىدۇ. ئالىقىنىغا ئۇرۇلغان ئەزا ئۇرۇپ قاچقۇچىنى ئۆز توپىغا كىرىۋالغۇچە قوغلايدۇ، ئەگەر تۇتۇۋالسا، ئۆز توپىغا قوشۇۋالىدۇ. تۇتۇۋالالمىسا، قارشى تەرەپنىڭ توپىغا قوشۇلۇپ كېتىدۇ. ئويۇن شۇ تەرىقىدە داۋاملىشىدۇ. ئويۇننى تېخىمۇ قىزىتىش ئۈچۈن ئوغۇل - قىزلار بىر - بىرىنىڭ ئالىقىنىغا ئۇرۇشقا توغرا كەلسە بېيىت ئوقۇيد. قىز ئوغۇلنىڭ ئالىقىنىغا ئۇرۇشقا توغرا كەلسە، بېيىت ئارقىلىق يېڭىش تەلەپ قىلىنىدۇ. قىز ئوغۇلنىڭ ئالدىغا كېلىپ: قىز: بىزنىڭ ئۆيلەر كۈن چىقىشتا، تونالىغايمۇ سىز؟ ئالتۇن زەنجىرلىك ئىشكىنى، ئاچالىغايمۇ سىز؟ ئانامنىڭ كۆڭلى كەڭرىدۇر، يېشەلىگەيمۇ سىز؟ دادامنىڭ كۆڭلى ئەزىم دەريا، كېچەلىگەيمۇ سىز؟ يىگىت: سىزنىڭ ئۆيلەر سۇ بېشىدا، باقسا تېپىلار. ئالتۇن زەنجىر قىز ئىشىكى، تەپسە ئېچىڭلار. ئانىڭىزنىڭ كۆڭلى كەڭرىكەن. يەشسە يېشىلەر. دادىڭىزنىڭ كۆڭلى ئەزىم دەريا، كەچسە كېچىلەر. قىز: ئېرىق بىلەن ماڭساڭچۇ، بىدىلىكنى يول قىلماي، راست گېپىڭنى بەرسەڭچۇ، غېرىب كۆڭلۈمنى كۈل قىلماي. يىگىت: ئېرىق بىلەن ماڭ دەيسەن، ماڭسام ھەر تەرەپتە يول. دوستىن تولا دۈشمەن بار، يار ئۆزۈڭگە ئاگاھ بول. يىگىت قىزنىڭ ئالدىغا كەلگەندە ئېيتىدىغان بېيىت: تام تۆپىدە قوغۇن، ئىككىسى بىشەكشىرىن. يېنىمدا تۇرغان خېنىمنىڭ، لەۋرلىرى ئەجەپ شېرىن. قىز: ئالدىڭىزدا تۇرغاندىمىز، گۈل ئارىلاپ تۇرغاندىمىز. ئاتا - ئانىدىن كېچىپ، سىزنى دەپ كەلگەندىمىز. يىگىت: سىرلىق ساندۇق سىرى سىز، پەرىلەرنىڭ بىرى سىز. ئويناي دەيدۇ كۆڭلىڭىز. ئەمما قورقۇپ تۇرىسىز. قىز: سىرلىق ساندۇق سىرى بىز، قىزلارنىڭ پىرى بىز. ھېچنېمىدىن قورقمايمىز، يامان ئىشتىن نېرى بىز. يىگىت: ياغلىقىڭىز رەڭمۇ رەڭ، سەل سىلىقراق گەپنى دەڭ. لەۋلىرى سۈزۈك قىزچاق، ئالما بېرەي سويۇپ يەڭ. قىز: ئالمىڭىزنى يېمەيمەن، يېسەم مەيدەم ئاغرىيدۇ. يار ئۈستىگە يار تۇتسام، يارنىڭ كۆڭلى ئاغرىيدۇ. كۈلكە كۆتۈرۈلۈپ يىگىت يېڭىلگەن بولىدۇ. ئويۇن شۇ تەرىقىدە ئاخىرلىشىدۇ. بۇ ئويۇننىڭ ئىككىنچى خىل ئوينىلىش ئۇسۇلىمۇ بار بولۇپ، قاتار تىزىلغان بالىلار بىر - بىرىنىڭ قولىنى مەھكەم تۇتۇشىدۇ. ئاندىن بىرىنچى خىل ئويناش ئۇسۇلىغا ئوخشاش چاقىرىلغان ئەزا ئۆز توپىدىن يۈگۈرۈپ كېلىپ قوللىرىنى مەھكەم تۇتۇشۇپ تۇرغان قارشى تەرەپ توپىدىكى قايسى بىر ئەزانىڭ قولىنى توپتىن ئاجرىتىپ بۆسۈپ ئۆتۈپ كەتسە، قولى بوشىتىلغان بالىنى ئۆز توپىغا ياندۇرۇپ كېلىدۇ. بۆسۈپ ئۆتەلمىسە، قارشى تەرەپ توپىغا قوشۇلۇپ كېتىدۇ."
Albérta
Albérta bolsa Kanada dikibixahar 2008 nopus bar, Albértaning 3,585,142 nopusibar, 661,848 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 55.10°, xariki uzunluk 114°24, poqtanomuri CA-AB.
مۇئەممەر قەززافى
تولۇق ئىسمى مۇئەممەر قەززافى بولغان لىۋىيە پىرېزىدېنتى، 1942-يىلى 7-ئىيۇلدا لىۋىيەنىڭ سىرتە شەھىرىدە بىر كۆچمەن ئائىلىدە دۇنياغا كەلدى. غەززافى، ھازىر ئۆكتىچىلەردىن قايتۇرۇۋېلىش ئۈچۈن بوسۇغىسىقىچە يېتىپ بارغان بىنغازىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت ھاياتىغا ئەسكەر بولۇش ئۈچۈن 1961-يىلى خاتىمە بەردى. قەززافىنىڭ بۇ قارارى ھەم ئۆز تەقدىرىنى ھەمدە دۇنيانىڭ تەقدىرىنى ئۆزگەرتكەندۇ بەلكىم.... ئارمىيەگە قاتنىشىپ 8 يىل ئۆتكەندىن كېيىن، 28 يېشىدىلا ھاكىمىيەتنى قولغا كىرگۈزدى. 1951-يىلدىن بېرى ھاكمىيەتتە بېشىدا تۇرۇپ كەلگەن پادىشاھ ئىدرىس، تۈركىيەدە داۋالىنىۋاتقاندا، قەززافى پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ قان تۆكمەيلا ھاكىمىيەتنى تارتىۋالدى. قەززافى ھاكىمىيەتنى تارتىۋالغان بولسىمۇ ئۆزىگە رەسمىي ئورۇن مۇناسىپ كۆرمىدى. بۇنىڭ ئورنىغا ئۆزىنى «رەھبەر ۋە ئىنقىلاپ باشلامچىسى» دەپ ئاتاشنى مۇۋاپىق كۆردى. ئۆزى ئوفېستىر بولغانلىقى ئۈچۈن، لىۋىيە ئارمىيەسىدىكى ئوفېستىرلاردىن يۇقىرى ئۇنىۋانلارنى ئەمەلدىن قالدۇردى. قەززافى، ئالدى بىلەن كومۇنىزم بىلەن كاپىتالىزم ئارىسىدا ئىكەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلگەن «ئۈچىنچى دۇنيا نەزىيەسى» نى ئەمەلىيلەشتۈردى. دۆلەتنىڭ نېفېت كىرىمىنى ئاشۇرۇش ۋە خەلقنىڭ تۇرمۇش سەۋىيەسىنى ئۆستۈرۈش ئۈچۈن كەڭ ئىسلاھاتلارنى ئېلىپ باردى. قەززافى، ئەرەب دۇنياسىنىڭ غەربكە قارشى ئېلىپ بارغان تەشكىللەش پائالىيەتلىرى بىلەن باشقىلارنىڭ دىققىتىنى قوزغاپ كەلدى. بۇ دائىرىدە 1971-يىلى سۈرىيە ۋە مىسىر بىلەن ئەرەب فېدراتسىيەسى بەرپا قىلىش تىرىشچانلىقى مۇۋەپپەقىيەتسىزلىك بىلەن ئاخىرلاشتى. 1978-يىلى مىسىر ۋە ئىسرائىلىيە تەرىپىدىن ئىمزالانغان كەمپ دېۋىد تىنچلىق كېلىشىمىگە نارازىلىق بىلدۈرۈش ھەرىكىتىگە باشلامچىلىق قىلدى. 80-يىللاردا غەرب دۇنياسى بىلەن لىۋىيە مۇناسىۋىتى يىرىكلىشىپ كەتتى. 1986-يىل گېرمانىيەنىڭ بېرلىن شەھىرىدە مەلۇم بىر كېچىلىك كۇلۇبتا يۈز بەرگەن پاتلاش ۋەقەسىنى پەيدا قىلىش بىلەن ئەيىبلەندى. نەتىجىدە ئامېرىكا تىرابلۇس ۋە بىنغازىغا ھۇجۇم قىلدى. 1988-يىلى لوكېربىي ھۇجۇمىنى ئېلىپ بېرىپ، لىۋىيەنىڭ خەلقئارادا يېتىم قېلىشىغا سەۋەب بولدى. 270 ئادەم ھاياتىدىن ئايرىلغان ھۇجۇمنىڭ جاۋابكارى دەپ ئەيىبلەنگەن لىۋىيەگە ئىمبارگولار ئىجرا قىلىنىشقا باشلىدى. 2003-يىلى قىرغۇچى قوراللارنى ياساش پىلانىدىن ۋاز كەچكەنلىكىنى جاكارلاپ، پۈتكۈل دۇنيانى ھەيران قالدۇردى. بۇ ھەقتە بايانات ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن ئىمبارگولار ئەمەلدىن قالدۇرۇلدى. ۋاشىنگىتون لىۋىيەنى تېررورچى دۆلەتلەر تىزىملىكىدىن چىقىرىپ تاشلىدى. قەززافى 2009-يىلى ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىنى تۇنجى قېتىم زىيارەت قىلدى. زىيارەت ئەسناسىدا ب د ت ئومۇمىي كېڭىشىدە بىر يېرىم سائەتتەك سۆز قىلغاندا، يەنە پۈتكۈل دۇنياغا ھەيۋە كۆرسەتتى. ئوفېستىر قەززافى، ھاكىمىيەت بېشىدا تۇرۇش جەريانىدا ئارىلاشقان ئىشلىرى، تېرىغان چاتاقلىرىغا ئوخشاش ئايال مۇھاپىزەتچىلىرى ۋە بەدەۋى چېدىرلىرىمۇ كۈنتەرتىپتىن چۈشمەي كەلدى. 41 يىللىق مۇرەككەپ ھاكىمىيەت باسقۇچىنى باشتىن كەچۈرگەن قەززافى، نەچچە ھەپتىدىن بېرى ئۆكتىچىلەرگە قارشى تۇرۇپ كەلمەكتە. قەززافىي، ۋەقەلەرنىڭ ئارقىسىدا ئەل قائىدىنىڭ بارلىقىنى ئىلگىرى سۈرمەكتە. قەززافى، غەرب دۆلەتلىرى ھاۋادىن لىۋىيەگە ھۇجۇم قىلىشتىن ئىلگىرى، «غەرب دۆلەتلىرى مۇبادا ھۇجۇم قىلىپ قىلسا، بۇ ئەسەبىيلىك بولىدۇ. دۇنيا ئەسەبىيلەشسە، بىزمۇ ئەسەبىيلىشىمىز» دېگەن ئىدى.
Édmonton
Édmonton bolsa Kanada Albérta Ölkisi dikibixahar 2008 nopus bar, Édmontonning 752,412 nopusibar, 684.37 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 53.34°, xariki uzunluk 113°31, poqtanomuri T5A - T6Z rayunnomuri 780 we 587.
بىر پۇت بىلەن تاقلاپ يۈگۈرۈش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> بىر پۇت بىلەن تاقلاپ يۈگۈرۈش ئويۇنى ئۇيغۇر ياشلىرى ئىچىدە ئېلىپ بېرىلىدىغان رىقابەتچىلىكى كۈچلۈك، مۇسابىقە تۈسىنى ئالغان پائالىيەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇنىڭ بەدەننى چېنىقتۇرۇش، پۇت كۈچىنى ئاشۇرۇش جەھەتلەردە رولى چوڭ. ئويناش ئۇسۇلى: بۇ ئويۇندا ئىككى كىشى ياكى گۇرۇپپىلارغا بۆلۈنۈپ مۇسابىقىلەشسە بولىدۇ. بۇ ئويۇن چوڭ مەيدان، ئۈسكۈنە تەلەپ قىلمايدۇ. ئوغۇللار بىلەن ئوغۇللار، قىزلار بىلەن قىزلار مۇسابىقىلىشىدۇ ياكى ئوغۇل - قىزلار ئارىلىشىپ مۇسابىقىلەشسىمۇ بولىدۇ. مۇسابىقىلەشكۈچىلەر بىر يەرگە يىغىلغاندىن كېيىن، ئالدى بىلەن يۈگۈرۈش ئارىلىقى بەلگىلىنىپ، بىر قېتىمدا يۈگۈرىدىغان ئادەم سانى ياكى گۇرۇپپا سانىغا ئاساسەن، يۈگۈرۈپ بارىدىغان نۇقتىغا بەلگە قويۇلىدۇ. يۈگۈرۈشنى باشلاش ئورنىغا پەللە سىزىقى سىزىلىپ، قاتناشقۇچىلار سىزىقىنىڭ كەينىدە رەت بولۇپ تىزىلىپ تۇرىدۇ. ئارىدىن بىر كىشى ياكى رېپىر يۈگۈرۈشنى باشلاش ئىشارىسى بەرگەن ھامان مۇسابىقىلەشكۈچىلەر بىر پۇتىنى كۆتۈرۈپ (قايسى پۇتىنى كۆتۈرسىمۇ بولىدۇ) بىر پۇتى بىلەن تاقلاپ يۈگۈرۈپ بەلگىلەنگەن نۇقتىغا قويۇلغان بەلگىنى ئايلىنىپ باش پەللىگە قايتىپ كېلىدۇ. كىم ئالدىدا كەلسە، شۇ يەڭگەن ھېسابلىنىدۇ. بىر پۇت بىلەن تاقلاپ يۈگۈرۈشتە ئىككى پۇت بىلەن يۈگۈرۈۋالسا، كۆتۈرۈۋالغان پۇتىنى يەرگە قويۇۋالسا، بەلگىلەنگەن نۇقتىغا بېرىپ بەلگىنى ئايلانماي تۇرۇپ ئارقىسىغا يانسا نەتىجىسى ئىناۋەتكە ئېلىنمايدۇ. كۆتۈرۈلگەن پۇتنى يەرگە قويماي بىر ئاز تۇرۇۋېلىپ، يەنە يۈگۈرۈشنى داۋاملاشتۇرۇشقا بولىدۇ. بۇ خىل مۇسابىقىنى ياشلار ئارىسىدا بولۇپمۇ مەكتەپلەردە ئېلىپ بېرىشقا مۇۋاپىق كېلىدۇ."
ئۇزۇن چاچ ئۆرۈش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئۇزۇن چاچ ئۆرۈش ئويۇنى ئۇيغۇر قىزلىرى ئوينايدىغان، روشەن خاسلىققا ئىگە بىر خىل ئويۇن تۈرىدۇر. بۇ ئويۇن ياز ۋە كۈز پەسىللىرىنىڭ ھاۋا ئوچۇق (ھۆل - يېغىنسىز) كۈنلىرى ئېرىق - ئۆستەڭ بويلىرىدا قىزلار تەرىپىدىن ئوينىلىدۇ. ئويۇنغا قاتناشماقچى بولغان قىزلار بىر يەرگە جەم بولۇپ، ئۆز ئالدىغا چاچلىرىنى چۇۋۇپ - تاراپ تەييارلىنىدۇ. ئۇلار ئىچىدىن بىر قىز رىياسەتچى قىلىپ سايلىنىدۇ. ئۇلار ئىچىدىن بىر قىز رىياسەتچى قىلىپ سايلىنىدۇ. رىياسەتچى قىز باشقا ئىش قىلماي، ئويۇن كۆرسىتىدىغانلارنىڭ ھەرىكىتىنى كۆزىتىپ، ئاخىردا دەرىجىگە ئايرىيدۇ. چېچىنى تەلەپكە لايىق ئۆرۈمىگەنلەرنى بەلگىلىك مۇددەت ئىچىدە قايتا ئۆرۈشكە بۇيرۇيدۇ. يەنىلا ئۆرەلمىسە <جازاغا> تارتىلىدۇ ئويۇن رىياسەتچى قىزنىڭ ئىجازىتى بىلەن باشلىنىپ، قىزلار بەس - بەستە چاچ ئۆرۈيدۇ. شەرت: چاچ چوڭ - كىچىكلىكى ئوخشاش قىرىق تال (ئويۇن باشلىنىشتىن ئاۋۋال قانچە تال ئۆرۈش بېكىتىلگەن بولسا شۇ بويىچە بولسىمۇ بولىدۇ) ئۆرۈلۈشى، چاچ ئۆرۈگۈچىنىڭ ھەرىكىتى تېز، قائىدىلىك، كۆركەم بولۇشى، ئۆز ئارا پاراڭ سېلىشماسلىقى، چاچ ئۆرۈۋاتقان قىزلار بىر - بىرىگە قاراپ رەتلىك ئىككى سەپ تۈزۈپ ياكى ئىككى قىز بىر - بىرىگە قاراپ ياكى چۆرىدەپ ئولتۇرۇشى، قانداق ئولتۇرۇشتىن قەتئىينەزەر چاچ ئۆرۈۋاتقان تەرەپكە سەل - پەل ئېگىلىپ، قىزلارغا خاس ئەۋرىشىملىكىنى نامايان قىلىشى، تازىلىققا ئەھمىيەت بېرىپ ئۇچىسىدىكى كىيىم - كېچىكىنى پاكىز تۇتۇشى لازىم. ۋاقىت جەھەتتە، ئويۇن رىياسەتچىسى ھەر بىر قىزنى بىر قېتىمدىن ئايلانغانغا قەدەر داۋاملىشىدۇ ۋە بۇ ئويۇن يېڭىلگەنلەرگە <جازا> بېرىش بىلەن تاماملىنىدۇ. قىزلار بۇ ئويۇن ئارقىلىق تۇرمۇشىنى، كىشىلىك ھاياتىنى ۋە ئۆزىنى دەسلەپكى قەدەمدە تونۇپ، ئۆزىنىڭ گۈزەللىك چۈشەنچىسىنىڭ بىخلىنىشىغا ئاساس سالىدۇ. رەتلىك، تال - تال ئۆرۈلگەن چاچنىڭ قىزلارنىڭ سۈپىتى، خاسلىقى ئىكەنلىكىنى ئىستىخىيىلىك ھالدا ھېس قىلدۇرىدۇ: تازىلىققا، سالامەتلىككە ئەھمىيەت بېرىش بىلەن بىرگە ئانىنىڭ يۈكىنى يېنىكلىتىدۇ. تېز ھەركەت قىلىشنى ئۆگىنىدۇ."
داچىڭ شەھىر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> داچىڭ شەھىر  بولسا جۇڭگو خېيلوڭجياڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، خەندەننىڭ 2،772،300 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 46.35°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 125°00، پوقتانومۇرى 0459 رايۇننومۇرى 163000.
كاڭشى خان
كاڭشى خان-مانجۇچە ئىسمى ئايسىنگورۇشۈنيى ( 1654 - 1722 ). چىڭ سۇلالىسى سەددىچىن سىپىلىدىن كىرىپ جۇڭگۇدا سەلتەنەت سۇرگەندىن كىيىنكى 2 - پادىشاھ. 1661 -يىلىدىن 1722-يىلغىچە تەخىتتە ئولتۇرغان.
Kwébék
right|thumb|250px|Kwébék right|thumb|250px|Kwébék Kwébék bolsa Kanada dikibixahar 2008 nopus bar, Kwébékning 7,750,504 nopusibar, 1,542,056 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 53.45°, xariki uzunluk 71°59, poqtanomuri QC.
Töge
thumb|left
تۆگە__توپ ئاتىلىشى __پادا؛ ئايرىم ئاتىلىشى __ باش؛
ئەركىكى __ بۇغرا؛ چىشىسى _ ھىنگان؛ بالىسى بوتىلاق.
گۈلباھار مۇھەممەدئىمىن
گۈلباھار مۇھەممەدئىمىن 1968-يىلى 8-ئايدا يېڭسار ناھىيىسىنىڭ توپلۇق يېزىسىدا ئوقۇتقۇچى ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. 1987-يىلى قەشقەر دارىلمۇئەللىمىن مەكتىپىنىڭ گۈزەل سەنئەت كەسپىنى پۈتتۈرگەن. كېيىن ئالىي مائارىپ بويىچە ئۆزلۈكىدىن ئۆگىنىپ ئۇيغۇر تىل ئەدەبىياتى كەسپى بويىچە تولۇق كۇرۇسنى پۈتتۈرگەن. ئۇ ھازىر يېڭسار ناھىيە ئوچار ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇتقۇچىلىق قىلىۋاتىدۇ.
گۈلباھار مۇھەممەدئىمىن 1986-يىلى «تارىم» ژورنىلىدا ئېلان قىلىنغان بىر تۈركۈم شېئىرلىرى بىلەن ئەدەبىيات سېپىگە كىرىپ كەلگەن. «تاڭدىكى ئۇچقۇنلار» قاتارلىق بىرلەشمە توپلاملارغا شېئىرلىرى كىرگۈزۈلگەن. «گۈلگە ئوخشىسام» ناملىق شېئىرى 1999-يىلى «قەشقەر ئەدەبىياتى» ژورنىلى تەرىپىدىن مۇنەۋۋەر شېئىر ئىجادىيىتى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئۇ ھازىر جۇڭگۇ ئازسانلىق مىللەت يازغۇچىلىرى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، قەشقەر ۋىلايەتلىك يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى.
شېڭ شىسەي
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
شېڭ شىسەي (盛世才 Shèng Shìcái) ئىسمى جېن كاڭ ، ئەسلى يۇرتى لىياۋنىڭ ئۆلكىسى كەييۈەن ناھىيسى ، 1897-يىلى 1-ئايدا تۇغۇلغان. 1919-يىلى ياپۇنىيە توكيو مىڭجى ئونۋېرسىتېتىدا ئوقۇپ، شۇ يىلى ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەن ، قايتىپ كەلگەندىن كىيىن يۈننەن ئۆلكىسىنىڭ شاۋجۇۋ ئوبلاستى قارمىقىدىكى ھەربىي مەدرىسكە ئىمتىھان بىرىپ كىرگەن. ئوقۇشنى پۈتتۈرگەندىن كىيىن شەرقىي شىمال ئارمىيسىنىڭ 8-بېرىگادىسىدا ۋەزىپە ئۆتىگەن. 1926-يىلى ياپۇنيە قۇرۇقلۇق ئارمىيە ئونۋىرسىتېتىغا جۇڭگۇ ئوقۇغۇچىلار ئۆمىكى بىلەن ئوقۇشقا ئىۋەتىلگەن. 1927-يىلى ۋەتەنگە قايتىقاندىن كىيىن گومىنداڭ ئىنقىلابى ئارمىيسى باش شىتابىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك مەسلىھەتچىسى بولغان. 1930-يىلى كۈزدە شىنجاڭغا كىلىپ جىن شۇرىنن دۇبەن مەھكىمىسنىڭ مەسلىھەتچىسى ، مەسلىھەتچىلەر باشلىقى بولغان. 1932-يىلى يازدا شەرقىي يول باندىتلارنى يوقىتىش قۇماندانلىق مەركىزىدە قۇماندانلىق قىلىپ ، قۇمۇل دىھقانلار قوزغىلىڭىنى باستۇرغان. 1933-يىلى << 12-ئاپرىل>> سىياسىي ئۆزگىرشىدىن كىيىن شىنجاڭنىڭ چىگرا مۇداپىئە دۇبەنى بولغان ۋە ئۆزى بىلەن قارشى ئىددىيدىكىلەرنى يوقىتىپ ، ئۆزىنىڭ مۇستەبىت ھۆكىمرانلىقىنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن ، <<جاھانگىرلىككە قارشى تۇرۇش ، سوۋىت ئىتتىپاقى بىلەن دوست بولۇش ، دىمكۇراتىينى يولغا قويۇش ، پاك - دىيانەتلىك بولۇش ، تىنىچلىق ، قۇرلۇش ئىلىپ بىرىش ، >> تىن ئىبارەت 6 چوڭ سىياسەتنى يۈرگۈزگەن. ئارقىدىنلا << ئىسيانچىلارنى باستۇرۇش >> پىلانى يۈرگۈزۈپ نۇرغۇنلىغان ئىلغار زاتلار ، كومپارتىيە ئەزالىرىغا زىيانكەشلىك قىلغان ۋە ئۇلارنى كۆپلەپ قىرغان ، 1942-يىلى گومىنداڭغا بىقىنغان. قوشۇمچە شىنجاڭ ئىنىستوتىنىڭ مۇدىرى بولغان. 1944-يىلى 9-ئايدا خەلق ھۆكىمىتى دىھقانچىلىق ئورمانچىلىق مىنىستىرى بولغان.
1945-يىلى ۋەزىپىسدىن قالدۇرۇلغان. 1949-يىلى تەيۋەنگە قىچىپ بارغان. 1970-يىلى 7-ئايدا كىسەل بىلەن ئۆلگەن.
تۇغسىزلارغا قالدىڭمۇ دۇنيا
پىداكار ئۇيغۇر ئوغلانى مەرھۇم يارمۇھەممەد تاھىر تۇغلۇق خاتىرىسىگە
10-ئىيۇن، قولۇم ئىشقا بارمايدىغان كۈنلەرنڭ ئىچىدە بىر قارا كۈن ئېدى. ھاياتىمدا بىر قانچە رەت قىسقا سۆھبەتلەردە بولغان بولساممۇ پەقەت بىرلا قېتىم لېكسىيەسىنى ئاڭلاشقا مۇشەررەپ بولغان، قايىللىق نەزىرىم بىلەن يازمىلىرىنى بېرىلىپ ئوقۇيدىغان مەنىۋىي ئۇستازىم يارمۇھەممەد تاھىرنىڭ ئاللاھقا قايتقانلىق خەۋىرىنى ئاڭلىدىم. ئەپسۇس، مىيىت نامىزىدىن خەۋەرسىز قالدىم. ئۇستازىمنى ئاللاھنىڭ مۇبارەك دەرگاھىغا ئۇزۇتۇپ قويالمىدىم. غۇرۇرنى، ئىتىقادنى، خاسلىقنى يالماۋاتقان زۇلمەتتە، نەپىسلەر توپانىدا ھىچ نېمە قىلالمايۋاتقاندەك چارەسىز تۇيغۇلىرىمغا يەنە بىر قىيناق قوشۇلدى. بىز ئۇيغۇرلۇق سۆيگۈسىنى قەلبىگە بايراق قىلغان يەنە بىر ۋىجدانلىقتىن قېرىندىشىمىزدىن، تۇغۇلۇقتىن ئايرىلدۇق.
رەھمەتلىك پەرزەنت تەربىيەسىدە خاراكتىرلىق ئادەم بولۇشنى تەكىتلەيتتى. ئىنساننىڭ ئۆزىگە خاس خاراكتىرگە، خاسلىققا ئىگە بولۇشىنى بارلىق سائادەتلەرنى بېشى ھىساپلايتتى. ئىنساننىڭ خاسلىقى ئىتىراپ قىلىنمايدىغان، ئىنساننىڭ كۆز ئالدىمىزدىكى كىشىلىك غۇررۇرى دائىم كۆرۈنمەس سىياسىي شۇئار ۋە غايىلەر ئالدىدا، ياكى شۇ شەخسنىڭ ئۆلۈك تېرىكىگە ئىگە بولمايدىغان مەۋھۇم كوللىكتىپنىڭ مەنپەئەتى ئالدىدا پايخان قىلىنىدىغان بىر جەمئىيەتتە بۇ ھەممە كۇسۇلدايدىغان غەيۋەت ئەمەس، ۋارقىراشقا تىگىشلىك چاقىرىق ئېدى. ئۇستاز بۇ چاقىرىقنىڭ تەشەببۇسچىسىلا ئەمەس ئۈلگىسى ئېدى. مەن ۋەتەندىكى كۈنلىرىمدە ئۇنىڭ ئۈچتاش جامەسىدە ئاللاھقا ئېگىلگىنىدىن باشقا ئۆزگە بىر ئىنسان، بىر مەنپەئەت ۋە ياكى بىر ئىدارىگە ئېگىلگىنىنى كۆرمىگەنىدىم.
2. مۇستەقىل زىيالى
ئۇيغۇردا مۇئاشسىز دىنىي زىيالىلاردىن باشقا پەندە ئوقۇغان مۇستەقىل زىيالىلار قوشۇنى شەكىللەنمىدى. چۈنكى، تۈرلۈك سىياسىي سەۋەپلەر تۈپەيلىدىن رايۇنىمىز ئەركىن بازار ئېگىلىكىگە تولۇق ئۈتۈپ بولالمىدى. پۈتۈن مەملىكەتتە تولۇق قانات يايغان ئىقتىسادى ۋە ئىجتىمائىي ئىسلاھات دىيارىمىزدا مۇقىملىقنىڭ قۇربانىغا ئايلاندى. شۇ سەۋەپتىن بىلىمنىڭ تاۋارلىشىشى، بىلىم ئېگىلىرىنىڭ كارىخانىچىلارغا ئايلىنىشى ھازىرغىچە رىياللىققا ئايلانمىدى. نەتىجىدە ئىلىمدارلار مەمۇرىيەتنىڭ مالىيى، سىياسەتنىڭ تەشۋىقاتچىسى، ھاكىم ئىدولوگىيەنىڭ بېقىندىلىرى بولۇش تەقدىرىدىن قۇتۇلالمىدى. بۇنىڭ بىلەن ئۇيغۇرلاردا مۇستەقىل زىيالى ۋە مۇستەقىل تەتقىقاتچىلار قوشۇنى بارلىققا كەلمىدى. يەنە بىرى ئەركىن بازار ئېگىلىكى ھازىرغىچە ھۆكۈمران بولمىغانلىقى سەۋەبلىك كىشىلىرىمىزنىڭ كاللىسىغا رىسقىنى خەلقنىڭ داستىخىنىدىن، بازاردىن ئەمەس ھۆكۈمەتنىڭ ئىلتىپاتىدىن، سەدىقىسىدىن ئىزدەش خاھىشى مۆھۈرلىنىپ كەتتى. ئۇستازىمىز مەرھۇم يارمۇھەممەد تاھىر ئارىمزىدىن چىققان مۇستەقىل تەتقىقاتچى ئېدى. ئۇستاز ئۇيغۇر زىيالىلىرى ئىچىدە ھىچ بىر سىياسى ئورگانغا ياكى مۇئاشلىق ئىدارىگە تەۋە ئەمەس مۇستەقىل تەتقىقاتچى ئېدى. ئۇستاز كىتابلىرىنى ئۇنۋان ئۈچۈن يازمايتتى، ئۇستاز ماقالىلىرىنى مۇكاپات ئۈچۈن ئېلان قىلمايتتى. "قۇتادغۇبىلىك" تەتقىقاتىدا بىز پروڧېسسور دەپ يۈرگەن ھىچ بىر زات تېخى ئۇستازچىلىك ئىزدەنمىگەن ئېدى.
بىزنىڭ تۇنجى ئۇچراشقان چاغلىرىمىز 2000-يىللار ئېدى. شۇ چاغدا مەن ماگىستىرلىق ماقالەمگە تېما بېكىتىش بىلەن مەشغۇل ئېدىم. ئۇستازغا "ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا دېداكتىكا ئەنئەنىسى" نى يورۇتماقچى بولغانلىقىمنى ئېيتقىنىمدا بەك خوش بولغانىدى، ئەمما بۇ پىلان لەۋلەرنىڭ ئارىسىدا، ئارمانلارنىڭ ئاراچلىرىدا بويۇن قىسىپ قالدى. مەرھۇم ئۇستاز مېنى كۆپرەك يېزىشقا، ئىزدەنگەنلىكنىڭ نەتىجىسىنى نامايەن قىلىشقا رىغبەتلەندۈرگەنىدى. ئۇستاز بىزدىن بىلىمنىڭ، تەتقىقاتنىڭ تەرەپسىز، ھەققانى ۋە مۇستەقىللىقىنى غۇرۇرىمىزنى قوغۇدىغاندەك قوغۇداشنى ئۈمىد قىلغانىدى. ئۇستاز ئوقۇتقۇچى ۋە ئوقۇتقۇچىلىقنى بەكمۇ ئۇلۇغلايدىغانلىقىنى. كەسپىدىن ئايرىلىپ قالغىنى ئۈچۈن بەكمۇ ھەسرەت چېكىدىغانلىقىنى سۆزلەپ بەرگەنىدى. ئۇستاز قەشقەر پىداگوگىكا ئۇنۋېرىستىتىدىن قوغلانغىنىدا خىزمەتتىن ئەمەس مۇنبەردىن قوغلانغىنى دەپ چۈشەندۈرگەنىدى. يىللار ئۆتۈپ ئۇستاز قوغلانغان شۇ مۇنبەر- قەشقەردىكى بىردىن بىرئالى مەكتەپ مۇنبىرى مېنىمۇ يېقىن يولاتمىدى. دېمەك، بۇنداق قوغۇلۇنۇش، سۈرگۈن بولۇش قىسمىتى ئىمانى ۋە ۋىجدانى ئويغاق ھەر بىرىمىزنىڭ بېشىدا بار. بۇ يەردە بىر ئۇيغۇرنىڭ بېشىغا كەلگەن كۈنگە سەيلىچىدەك، بىكارچىدەك قاراپ تۇرغان مىڭلىغان ئۇيغۇر پەقەت ئۆچىرەتتە تۇرۇۋاتىمىز خالاس. بۈگۈن بۇ ئۆچىرەت ماڭا كەلدى، ئەتە ئۆگۈن يەنە بىرىمىزگە كېلىدۇ.
3. تۇغلۇق ئاكا، ساڭا دەيغانلىرىم بارىدى
تۇغلۇق ئاكا، سەن يېزىپ قانداق ئويلىغان بىلمەيمەن، ئەمما يازغانلىرىمغا ئاتالغان مەدىھىيەلەر رىياللىقنىڭ سىقىشلىرىغا، بوغنۇقۇشلارغا مەلھەم بېرەلمىدى. ئەمما يازماي بولمىدى، پەقەت يازغانلىرىمغا قاراپلا مەن ئۆزەمگە، كۈنلىرىمغا ھىساپ بېرەلىدىم. يازدىم، ئەمما يارمۇھەممەد ئاكا، ماڭا يۈزلىنىپ، كۆزلۈرۈمگە قاراپ تۇرغان كىشىلىرىم-ئوقۇغۇچلىرىم ئۇيغۇرچە ئوقۇيالمايتتى. يازاتتىم، ئوقۇغۇچىلىرىمنىڭ دۇنياسىدىن بەكمۇ يىراق ئۇلار چۈشەنمەيدىغان بىر نەرسىلەرنى يازاتتىم. ئۇلارنىڭ دۇنياسى خەنسۇچە قۇرۇلغان ئېدى. ئۇلارنىڭ دۇنياسى خەنسۇچە دەرسلىك، كىتاب ۋە كىنولاردىكى خەنسۇلارنىڭ تۇيغۇسى، پىكرى ۋە ئىددىيىسى بىلەن "بېزىلىۋاتاتتى". ئۇلار سۇتۇق بۇغراخاننىڭ 12 يېشىدا ئۆز ئەقلى بىلەن ئىسلامنى تاللىغانلىقىنى، ئۇيغۇرنى ھىدايەتكە باشلاشقا ئۆزلىرى بىلەن قۇرداش چاغلىرىدا ئاتلانغانلىقىنى بىلمەيتتى. ئۇلار نۇزۇگۇمنىڭ 15 يېشىدا مىللەتنىڭ نومۇسى ئۈچۈن قولىغا قورال ئالغانلىقىدىن خەۋەرسىز ئېدى. "غەرپ مەتبۇئاتىدىكى ئۇيغۇرنىڭ گېپى" ئۇلارغا سىر پېتى قالدى. ئوقۇپ بەردىم، لېكىن بوۋاينىڭ نېمە ئۈچۈن دەرەخلىرىگە"شىراق"، "سۇتۇق"، "سادىر"، "نۇزۇگۇم" دەپ ئىسىم قويۇۋالغانلىقنىڭ سىرىنى بىلەلمىدى. ئوقۇۋېتىپ ئۆزۈم تۆكۈلۈپ كەتتىم، لېكىن ھىچ كىمنىڭ كۆزلىرى ياشلانمىدى، ئاڭلىسام بىر ئوقۇغۇچۇمنىڭ ئانىسى ئوقۇپ يىغلاپ كېتىپتۇ. بۇلارنى ساڭا دەۋاتىمەن يازمۇھەممەد ئاكا، ساڭا دەپ بەرمەكچىدىم. سەندىن مۇشۇنداق ئازاپلىرىمىزنى قارا كۆز پەرزەنتلەرگە ئۇيغۇرچە چۈشەندۈرەلمەيۋاتقان، دەردىمىزنى جاھانسازلارغا ئۇيغۇرچە ئاڭلىتالمايۋاتقان كۈنلەردە ئايرىلدۇق يارمۇھەممەد ئاكا. تىل تۇغى ئىمان تۇغى، تىل تۇغى ۋەتەن تۇغى دېمەپمىدۇق، مانا ئەمدى ئاشۇ تۇغنىڭ پەرۋانىلىرىدىن ئايرىلدۇق. "بىر بۇردا زاغرىغا زار بولغان كەبى، تەبەسسۇم كۈلكىلەرگە زار بولغان" بۇ كۈنلەردە كۆزلىرىمىز، يۈرەكلىرىمىز يەنە ياشلاندى. سەن تۇغلۇق-بايراقلىق ئىنسان ئېدىڭ. سېنىڭ غايەڭ يىقىلماس بايرىقىمىزدەك مۇقەددەس، مۇستەھكەم ئېدى. سەن كەتتىڭ، ئاللاھقا يارىغىدەك ئەمگەك قىلغان تۇغلۇقلار كەتتى. بىز سەنسىز قالدۇق، تۇغسىز، ئەقىدىسزلەر بىلەن قالدۇق. قارا يارمۇھەممەد ئاكا،نەپسىگە ئىمان ئېيتقان، ھوقۇققا ۋە ھوقۇقدارلارغا سەجدە قىلىدىغان، زامانغا قاراپ ئۆزگىرەلەيدىغان سەللىلىك، گىلاستۇقلۇق تۇغسىز مۇردىلار يەنە ھايات يۈرىدۇ.
ئالدىنقى: ئۇيغۇرنى كىم تونۇيدۇ
كـىيىنكى: پەرزەنت تەربىيەسىدىكى ئۈچ غەلەت
ئۇسسۇل
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئۇسسۇل مۇئەييەن رىتىملىق مۇزىكا مۇھىتى ئاستىدا ئوينىلىدىغان كۆپ، ماھارەتلىك ھەرىكەت ئارقىلىق ئوبرازلىق يارىتىپ، كىشىگە بەدىئىي زوق ۋە ئىجتىمائىي تەسەۋۋۇر بېغىشلايدىغان بىر خىل سەنئەت ئويۇنىدۇر. بۇ خىل سەنئەت شەكلى ئۆزىنىڭ شەكىللىنىش جەريانىدا ئىنسانلار جەمئىيىتىنىڭ ئۇزۇن تارىخى ۋە تەرەققىيات باسقۇچىنى ئۆز بېشىدىن ئۆتكۈزۈش ئارقىلىق ئىجتىمائىي ئەمگەك ۋە تەسەۋۋۇردىن پەيدا بولۇپ ئۈزلۈكسىز تەرەققىي قىلىپ ھازىرقى يېڭى شەكىلگە كىردى. بىز <ئەمگەك ئىنسانلار جەمئىيىتى ۋە ئىنسانلارنىڭ بارلىق مەنىۋى پائالىيەتلىرىنى بارلىققا كەلتۈرۈشنىڭ مەنىۋى ئاساسى> دەيمىز. مۇشۇ مەنىدىن ئېيتقاندا، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئۇسۇللىرىنى كىشىلەرنىڭ ئچىكى ھېسسىياتىنى ھەرىكەت ئارقىلىق ئىپادىلىگۈچى ۋاستە دېيىشكە بولىدۇ. بىرەر توي - مەرىكىدە ياكى مەشرەپلەردە لەرزان ئۇسسۇل بىلەن قىزلار مەيدانغا چۈشكەندە ھېسسىياتچان ئەرلەر ئۆزلىرىنى تۇتۇۋالالماي مۇنداق قوشاقلارنى ئوقۇشىدۇ. ئالتۇنمىكىن، كۈمۈشمىكىن، قىزنىڭ بويلىرى. قايناپ تۇرغان بۇلاقمىكىن، ئويناق كۆزلىرى. سايراپ تۇرغان بۇلبۇلمىكىن، شېرىن سۆزلىرى. مېنى شۇنچە كۆيدۈرگەن، يارىم ئۆزلىرى. تال چىۋىقتەك ئۇسسۇللىرىغا، زوقۇم كېلىدۇ. ئاخشاملىققا باراي دېسەم، قورققۇم كېلىدۇ. ئۇيغۇر خەلقى ئەزەلدىن ناخشا - ئۇسسۇلغا ماھىر خەلق، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ ئەۋلادتىن - ئەۋلاد داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان ئۇسسۇللىرى ئىچىدە <دولان ئۇسسۇلى>، <نازىركوم> ئۇسسۇلىرىدا ھەر خىل يۇمۇرلۇق بېيىتلار، ساتىرىك ئوبرازلار شېئىر ۋە ھەرىكەت ئارقىلىق ئىپادىلىنىدۇ. مەسىلەن، بۇ ئۇسسۇللاردا ئات مىنىش، ئەينەككە قاراش، يار پاچاقلاپ مېڭىش، قۇشتەك بىر پۇتلۇق تاقلاش قاتارلىق ھەر خىل قىزىقارلىق ئويۇنلار بار. <دولان> ئۇسسۇلىدا ھەممە ئۇسسۇلچىلارنىڭ بىر يەرگە جەم بولۇپ ھالقا شەكىل ھاسىل قىلىپ ئويناشلىرى يىرتقۇچ ھايۋانلار بىلەن جان تىكىپ ئېلىشىۋاتقان ھالەتنى شەكىللەندۈرىدۇ. ئۇسسۇل مۇزىكىلىق رىتىم، شېئىرىي تەپەككۇر، ئۇسسۇللۇق ھەرىكەتلەر ئارقىلىق قىزغىن كەيپىياتنى ئىپادىلەيدۇ. داۋاملىق شوخ ئۇسسۇل ئوينىغاندا ئادەم بەدىنىدىكى مۇسكۇللار تەڭ ھەرىكەتكە كېلىپ، قان ئايلىنىشنى تېزلىتىپ، ھەرىكەتتىكى چەبدەسلىكنى ۋە ساغلاملىقنى ئاشۇرىدۇ. بىزدىكى <دولان> ئۇسسۇلى، <نازىركوم>، <قەشقەر سەنىمى>، <كورلا سەنىمى>، <ئىلى سەنىمى>، <ساما ئۇسسۇلى>، <ئۈزۈمىلىك ئۇسسۇلى> قاتارلىقلار يۈكسەك ماھارەت ۋە ئۇستىلىق تەلەپ قىلىدىغان ئۇسسۇللار بولۇپ، كىشىلەرنىڭ بەدەن چېنىقتۇرۇشى ۋە مەنىۋى تۇرمۇشىنى جانلاندۇرۇشتا پايدىسى كۆپ بىر خىل ئويۇندۇر. مەسىلەن، ئۇيغۇر خەلقىنىڭ <ساما ئۇسسۇلى> ناغرا، سۇنايغا تەڭكەش قىلىنىپ، بىر خىل رىتىملىق ھەرىكەت بىلەن ئوينىلىدىغان كوللېكتىپ ئۇسسۇل. <ساما> بىر قانچە يۈز كىشىنىڭ گاھ ئوڭ، گاھ سولغا قول كۆتۈرۈش ھەرىكەتلىرى ياكى ئالدىغا ياكى ئارقىغا نۆۋەت بىلەن تاشلانغان ئاياغ ھەرىكەتلىرى خۇددى بىرلا كىشى ئويناۋاتقاندەك ھالەتنى شەكىللەندۈرىدۇ. بۇ ئۇسسۇللارنىڭ رىتىمى كۈچلۈك بولۇپ، بىر مەيدان <ساما> ئۇسسۇلىنى ئويناپ بولغۇچە كىشىلەر چىلىق - چىلىق تەرگە چۆمۈلۈپ كېتىدۇ. شۇڭا، ئۇسسۇلچىلارنى ئالساق ئۇلارنىڭ تېنى ساغلام، خېلى ياشانغان ئۇسسۇلچىلارمۇ ئادەتتىكى كىشىلەردىن ئالاھىدە پەرقلىنىپ تۇرىدۇ. ئۇلار ياشلاردەك تېتىك، روھلۇق كېلىدۇ."
Britani Kolumbiye
right|thumbnail|250px|Britani Kolumbiye right|thumbnail|280px Britani Kolumbiye bolsa Kanada dikibixahar 2006 nopus bar, Britani Kolumbiyening 4,381,603 nopusibar, 944,735 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 54.54°, xariki uzunluk 124°30, poqtanomuri CA-BC.
بلوگ
blog نىڭ تولۇق ئاتىلىشى ئىنگىلىزچىدا Web log بولۇپ تور خاتىرىسى دەپمۇ ئاتىلىدىغان بولۇپ مۇستەقىل توربىكەت ياكى تور بىكەتلەرنىڭ تارمىقىدۇر.
قۇش تۇتۇش ئويۇنى
قۇش تۇتۇش ئوغۇللارغا ماس بولغان بىر خىل ئويۇن بولۇپ، كەچ كۈز مەزگىللىرىدە ئاختاملىقلاردا، خامان قىلىنىپ، ئاندا - ساندا قالدۇق دانلار ساقلانغان ئېتىزلىقلاردا، گازىر - پۇرچاق قۇرۇتۇلغان ئۆي ئۆگزىلىرىدە؛ قىشنىڭ قار ياغقان كۈنلىرى كەڭ دالا، تاغ جىلغىلىرى، دەريا ساھىللىرى ۋە مۇزلۇقلاردا؛ باش ئەتىياز پەسلىدە ئورمانلار ۋە ياۋا قۇشلار چۈشىدىغان جايلاردا ئوينىلىدۇ. ئويۇنغا قاتنىشىدىغانلار ئۆز ئالدىغا ياكى ھەمكارلىشىپ ئويۇنچۇق ياسايدۇ. بۇنىڭغا ئالدى بىلەن بىردىن غەلۋىر - ئۆتكەمە ياكى ئىنچىكە سىم ۋە ئۇششاق تاللاردا توقۇلۇپ غەلۋىر ياكى ئۆتكەمە شەكلىگە كەلتۈرۈلگەن نەرسىلەرنى تەييارلاش تەلەپ قىلىنىدۇ. ئاندىن 30 - 40 سانتىمېتىر ئۇزۇنلۇقتا، چوڭ ئادەمنىڭ قول بارمىقى توملۇقىدا بىر تال تاياقچە، ئىنچىكە، لېكىن ئاسان ئۈزۈلمەيدىغان تانا يىپتىن 30 - 40 مېتىر ۋە قۇشلارنى جەلىپ قىلىشقا لازىملىق بۇغداي، قوناق، پۇرچاق قاتارلىقلاردىن بىرەر چاڭگال تەييارلىنىدۇ. ئويۇن جەريانى مۇنداق: ئويۇنچىلار بۇ ئويۇننى مەيلى قايسى پەسىلدە، قەيەردە ئوينىسۇن، ئاۋۋال قۇش تۇتۇشقا ماس كېلىدىغان مۇۋاپىق ئورۇن تاللاپ، غەلۋىر قويۇلىدىغان جاي بىلەن ئۆزلىرى يوشۇرۇنىدىغان ئورۇن ئارىلىقىنى بېكىتىپ، غەلۋىر ياكى ئۆتكەمىنى تەكشى يەرگە دۈم قويۇپ، بايىقى تاياقچىنى بىر تەرىپىگە تىرەپ (پېشايۋانغا تۈۋرۈك قويغان شەكىلدە)، يىپنىڭ ئۇچىنى تاياقچىنىڭ يەرگە تېگىپ تۇرغان تەرىپىگە چېگىپ، غەلۋىر ئاستىغا دان چېچىپ، يىپنىڭ يەنە بىر ئۇچىىنى تارتىپ بېرىپ، ئۆزىنى قۇم ئاستىغا يوشۇرىدۇ ياكى يىپ يەتكەن ئارىلىقتا دالدىغا ئالىدۇ. تەييارلىق بۇ باسقۇچقا كەلگەندە، بىر - ئىككى قېتىم سىناق قىلىپ كۆرۈپ، ئىشەنچلىك بولغاندىن كېيىن، قۇشلارنىڭ ئۇچۇپ كېلىپ باسماق ئىچىگە كىرىپ دانلىشىنى كۈتۈپ تۇرىدۇ. ئۆزلىرى كۆڭلىگە پۈككەن (ئائىلىدە بېقىش ياكى سويۇپ يېيىشنى مەقسەت قىلغان) قۇشلار غەلۋىر ياكى ئۆتكەمە ئاستىغا دانلاپ كىرسە، يىپنىڭ ئۇچى پەم بىلەن تېز تارتىلىدۇ. بۇ چاغدا دانغا ئالدانغان قۇشلار غەلۋىر تېگىدە قالىدۇ. بالىلار يۈگۈرۈپ كېلىپ، باسماقنىڭ بىر تەرىپىنى پەم بىلەن كۆتۈرۈپ، قۇشنى ئاستا تۇتىدۇ. ئويۇن ۋاقتىنى ھەر بىر كىشى ئۆز ئەھۋالىغا قاراپ بېكىتىدۇ. ئادەتتە، ئويۇندا يېگىلى بولىدىغان ياۋا كەپتەر، قۇشقاچ قاتارلىق <ھالال> قۇشلارنىڭ چوڭلىرىنى تۇتىدۇ. يېڭىدىن ئۇچۇرما بولغانلىرىنى ياكى يېگىلى بولمايدىغان، ئاسىرىلىدىغان باشقا قۇشلار چۈشۈپ قالسا قويۇپ بېرىلىدۇ. ھەر قېتىم باسماققا چۈشكەن قۇشلار تۇتۇۋېلىنغاندىن كېيىن، باسماق يەنە يېڭىدىن قويۇلىدۇ. بۇ ئويۇن مۇشۇ ئۇسۇلدا داۋاملىشىدۇ."
خۇەيئەن شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> خۇەيئەن شەھىرى  بولسا جۇڭگو جياڭسۇ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، خۇئەيەننىڭ 5،240،600 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 33.30°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 119°08، پوقتانومۇرى 517 رايۇننومۇرى 223000.
Wiktoriye, Britani Kolumbiye
right|thumb|250px|Wiktoriye, Britani Kolumbiye right|thumb|280px Wiktoriye bolsa Kanada Britani Kolumbiye Ölkisi dikibixahar 2006 nopus bar, Wiktoriyening 78,659 nopusibar, 19.68 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 48.25, xariki uzunluk 123°21, poqtanomuri V8N-V8Z rayunnomuri 1-250.
ئايروپىلان
ئايروپىلان
Saskachéwan
Saskachéwan bolsa Kanada dikibixahar 2006 nopus bar, Saskachéwanning 1,020,847 nopusibar, 651,900 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 55.7°, xariki uzunluk 106°3, poqtanomuri CA-SK.
ئۇر توقماق
ئۇيغۇر خەلق چۆچەكلىرىدىن ئۇر توقماق
بۇرۇنقى زاماندا بىر بوۋاي بىلەن موماي ئۈزىنىڭ ئۈچ-تۈت يېتىم نەۋرىلىرىنى بېقىپ، بىر دەريانىڭ بويىدا ياشايدىكەن. ئۇلارنىڭ پەقەت بىر تۈپلا قاغا جىگدىسى بار ئىكەن. ئۇلار تولىسى شۇ جىگدە بىلەن كۈن كەچۈرىدىكەن. ئەمما بۇ جىگدىگە قاغىلار ئۈگىنىۋاپتۇ. بىرى كەتسە، بىرى كېلىپ جىگدىگە ئارام بەرمەپتۇ. بوۋاي جىگدىنى قاغىلاردىن ساقلاشنىڭ ئامالىنى ئىزدەپتۇ. ئويلا-ئويلا ئاخىر چارە تېپىپتۇ؛ بىر كەپتەرنىڭ باچكىسىنى ئۈلتۈرۈپ، قېنىنى پۇتلىرىغا، كىندىكلىرىگە، باشلىرىغا سۇۋاپتۇ-دە، جىگدىنىڭ ئاستىغا كېلىپ، ئۈلۈپ قالغاندەك بولۇپ يېتىۋاپتۇ. بىر چاغلاردىن كېيىن بىر قاغا جىگدىگە كېلىپ قونۇپ، كانىيىنى سوزۇپ قاقىلداپتۇ، بوۋاينىڭ يۈزىگە جىگدىلەردىن بىر نەچچىنى چوقۇلاپ چۈشۈرۈپ سىناپتۇ. قارىسا جىم. "ھە، بۇ بىر تاپ ئوخشايدۇ" دەپ پەسكە چۈشۈپتۇ. ئاستا ئالچاڭلاپ كېلىپ، بوۋاينىڭ قورسىقى ئۈستىگە چىقىپ، كىندىكىدىكى قېتىپ قالغان قانلارنى ئېلىپ يەپتۇ. ئۈغزىنى تەمشىپ شۇنداق قارىسا، راستلا خۇدا بەرگەن بىر ئولجا. شۇ يەردىن قاغا ئاۋۋال "ئۈلۈك"نىڭ كۈزىنى چوقۇپ يەي دەپ بىر سەكرەپ بوۋاينىڭ ئېچىلىپ قالغان ئېغزىغا قونۇپتۇ. كۈزىنى چوقۇش نەدە تۇرسۇن... قاغا ئۈز كويىدا قاپتۇ. قارىسا بارماقلىرى بوۋاينىڭ ئاغزىدا قىسىلىپ قاپتۇ. قاغا دەررۇ بىر ھىيلە ئويلاپ: "مۇبارەك بولسۇن تىرىلىپ قالغانلىرىغا بوۋاي!" دەپتۇ. بوۋاي "ھىم" دەپ ئېغزىنى شۇنداق ئېچىشىغا قاچماقچى بولغان قاغا ئەمدى ئۈزىنى بوۋاينىڭ چاڭگىلىدا كۈرۈپتۇ. ئاخىر قاغا:
__ باش-كۈزىڭىزنىڭ سادىغىسى بولاي، مېنى قويۇپ بەرسىڭىز! __ دەپ يالۋۇرۇپتۇ.
__ تاس قالدىم كۈزۈمنىمۇ ساڭا سادىغا قىلغىلى، ئەمدى سېنى قويۇپ بېرىش دېگەن نەدىكى گەپ، __ دەپ ئۇنىماپتۇ بوۋاي.
__ مەن سىزنى تۈگىمەس دۇنياغا يەتكۈزۈپ قوياي... __ دەپ يەنە يالۋۇرۇپتۇ قاغا.
__ مەن چىرايلىق سۈزلەرگە ئالدىنىپ، قېرىغاندا مۇشۇ كۈنلەرگە قالغان، ئەمدى ئۈمرۈمنىڭ ئاخىرىدا ساڭا ئالدىنىپ نەگە باراي، __ دەپتۇ بوۋاي.
__ مەن بولسام قاغىلارنىڭ ئەڭ قېرىسى، يېشىم بولسا مىڭدىن ئاشتى. ئاخىرقى ئۈمرۈمدە ۋەدەمگە شۇنداق بىر ۋاپا قىلىپ ئۈتەيكى، ئادەم بالىسى مېنى بىر بىلىپ قالسۇن... __ دەپ كوسا ئېڭەكلىرىنى بوۋاينىڭ ئوتۇندەك بارماقلىرىغا سۈركەپ يىغلاپتۇ. "قېرى قېرىنىڭ قاياشى" دەپ قاغىنى قويۇپ بېرىپتۇ. قاغا ئىنتايىن خۇش بولۇپ تەزىم قىلىپ:
__ قېنى، مېنىڭ ئارقامغا كىرىپ مېڭىڭ، __ دەپتۇ.
قاغا بىردەم ئۇ دەرەخكە، بىردەم بۇ دەرەخكە قونۇپ، ئاخىر بىر جاڭگالنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئاجايىپ يوغان قېرى بىر توغراققا كېلىپ قونۇپتۇ. بوۋاي ھاسىسى بىلەن دوڭغاقلاپ كېلىپ، ئەتراپقا شۇنداق قارىسا، مال-چارۋا دېگەن مىغىلداپ يايلىغان. قويلارنىڭ ئۈستىدە تورغايلار ئۇۋىلىغان، سۇلۇق، ئوتلۇق... شۇنداق چىرايلىق بىر جاڭگال. قاغا توغراقنىڭ تۈۋىدىكى كامارنىڭ يېنىغا چۈشۈپ:
__ خوش، بوۋاي، قېنى ئىلتىپات قىلسىلا، __ دەپ ئۈيىگە تەكلىپ قىپتۇ. بوۋاي:
__ بۇ كامارغا قانداق پاتىمەن؟ __ دەپتۇ. قاغا:
__ قېنى، قەدەملىرىنى قويسىلا، بىر گەپ بولار، __ دەپ قول باغلاپ تۇرۇپتۇ. بوۋاي "خەير" دەپ شۇنداق قەدەم تاشلىغاننى بىلىپتۇ، قالغىنىنى بىلمەپتۇ. كۈزلىرىگە ھەر خىل يورۇقلۇق كۈرۈنۈپتۇ، قۇلاقلىرىغا خىلمۇخىل يېقىملىق ئاۋازلار ئاڭلىنىپتۇ، ئالدىغا ئۈنچىلەر چېچىلىپ، قۇلۇپلار جاراڭلاپ، چوڭ ئىشىكلەر ئېچىلىپتۇ. قارىسا بوۋاي بىر بوستانلىقتىكى سۇپىغا كېلىپ قاپتۇ. قاغا بوۋاينى سۇپىنىڭ ئۈستىگە تەكلىپ قىپتۇ، ئۈزى سۇپىنىڭ بىر چېتىدىكى پۇتلىرىغا رەڭمۇرەڭ گۈللەر يامىشىپ كەتكەن بىر كۇرسا (ئورۇندۇق)نىڭ ئۈستىگە قونۇپ:
__ مەن بولسام قاغىلارنىڭ خىزىرى، شۇنداق بولسىمۇ ئادىتىمىز ئارقىسىغا كىرىپ، سىزگە يولۇقۇپ قالدىم... خەير، ۋەدىگە ۋاپا، قىرراق! __ دەپتىكەن، سۇپىنىڭ ئالدىغا بىر قارا ئېشەك پەيدا بوپتۇ. قاغا:
__ مانا بۇ ئېشەك سىزگە ۋاپالىق سوۋغىسى. سىز بۇ ئېشەككە شۇنداق مىنگەندە ئۈزىڭىزنى بىر يول ئۈستىدە كۈرىسىز؛ شۇ يول بىلەن مېڭىپ، كەچ قالسىڭىزمۇ ھېچكىمنىڭكىدە قونماي، ئۈيىڭىزگە بېرىڭ. ئەگەر دۇنيا لازىم بولسا مۇشۇ ئېشەكنى بىر كۈرپىنىڭ ئۈستىگە چىقىرىپ: "ساڭقاڭ (تېزەكلەڭ) ئېشىكىم، ساڭقاڭ، ئالتۇن-كۈمۈش ساڭقاڭ!" دېسىڭىز، سىزگە ئالتۇن-كۈمۈش ساڭقاپ بېرىدۇ، لېكىن بۇ سىرنى ھېچكىمگە ئېيتماڭ، __ دەپتۇ.
بوۋاي "خوپ" دەپ ئېشەككە شۇنداق مىنىشىگە، راست دېگەندەك، ئۈزىنى يول ئۈستىدە كۈرۈپتۇ. ماڭا-ماڭا كەچ بوپتۇ. ئالدىغا بىر تۈگمەن ئۇچراپتۇ. تۈگمەنچى چىقىپ "ۋاي قونۇپ كەتسىلە..." دەپ ئۈيىگە باشلاپتۇ. ئاخشىمى ياتاردا بوۋاي تۈگمەنچىگە:
__ ئۈشىكىمگە ئالتۇن-كۈمۈش ساڭقاڭ دېمەي، ئوبدان قاراپ قويسىلا، دەپ ئۇخلاپ قاپتۇ.
تۈگمەنچى كېچىدە ئاستا چىقىپ، ئېشەككە ھېلىقى گەپنى دەپتىكەن، بىرمۇنچە تەڭگە تېزەكلەپ بېرىپتۇ. تۈگمەنچى ئېشەكنى تېگىشىۋېلىپ، چاندۇرماي ئۈيىگە كىرىپ ئۇخلىۋاپتۇ. بوۋاي سەھەر تۇرۇپ، ئېشەكنىڭ ئالماشتۇرۇۋېلىنغانلىقىنى سەزمەي، مىنىپ يولغا راۋان بوپتۇ، ئۈيىگە بېرىپ بولغان ۋەقەنى مومىيىغا ۋە نەۋرىلىرىگە سۈزلەپ بېرىپتۇ. يىراق-يېقىندىكى تونۇش-بىلىشلىرىدىن زىلچا-گىلەم سوراپ كېلىپ، ئۈيىگە ساپتۇ ۋە پادىشاھنىمۇ بۇ كارامەتنى كۈرۈشكە تەكلىپ قىپتۇ. ئۈشەكنى كۈرپىگە چىقىرىپ قاغا ئۈگىتىپ قويغان ھېلىقى سۈزلەرنى دەپتۇ. ئۈشەك جىم تۇرۇپتۇ، ئىككىنچى قېتىم دەپتۇ، ئېشەك يەنە جىم تۇرۇپتۇ، ئۈچىنچى قېتىم يەنە دەپتۇ، ئېشەك يەنە جىم تۇرۇپتۇ. ئاخىر كالتەك بىلەن راسا بىرنى ئۇرۇپ، ۋارقىراپ دەپتۇ، ئېشەك تاياققا چىدىماي بىر ئىنجىقلاپتىكەن، ئالتۇن-كۈمۈشكە تىكىلىپ ئولتۇرغان پادىشاھ تېزەك ئاستىدا قاپتۇ.
پادىشاھ غەزەپكە كېلىپ "جاللات!" دەپ ۋارقىراپتۇ، بىراق ئەتراپىغا قارىسا جاللات يوق. "كىمىڭنى ئەخمەق قىلىسەن-ھە!" دەپ بوۋاينى تازا ئۇرۇپ يەرگە چاپلىتىۋېتىپ كېتىپتۇ...
بىچارە بوۋاي ئەتىسى كۈزىنى ئاچسا، موماي ھەم يىغلاپ، ھەم تاپا-تەنە قىلىپ بېشىدا ئولتۇرغۇدەك. بوۋاي چىشىنى چىشلەپ ئورنىدىن تۇرۇپ، ئېشەككە مىنىپ جاڭگالغا يول ساپتۇ. قاغىنىڭ ئالدىغا بېرىپ، بولغان ئىشلارنى بايان قىپتۇ. قاغا بوۋاينىڭ گەپلىرىنى تولۇق ئاڭلىغاندىن كېيىن "قىرراق" دەپتىكەن، دەررۇ بىر سۇپرا پەيدا بوپتۇ. قاغا:
__ مانا بۇ سۇپرىنى ئېلىڭ! قاچانكى غىزا-تاماق لازىم بولسا، "ئۈچىل سۇپرام، ئېچىل" دېسىڭىز، دەررۇ ئېچىلىپ، ئۈستىدە خىلمۇخىل تائاملار ھازىر بولىدۇ. يولدا ھېچ يەردە قونماڭ، سۇپرىنىڭ سىرىنىمۇ ھېچكىمگە ئېيتماڭ، __ دەپتۇ. بوۋاي خۇشال بولۇپ، سۇپرىنى ئېلىپ يولغا راۋان بوپتۇ. ماڭا-ماڭا كۈن كەچ بوپتۇ، يەنە ھېلىقى تۈگمەنچىنىڭكىگە چۈشۈپتۇ. يېتىش ئالدىدا:
__ ماۋۇ سۇپرىغا "ئۈچىل سۇپرام، ئېچىل!" دېمەي، ئوبدان قاراپ قويسىلا، __ دەپ ئۇخلاپ قاپتۇ.
تۈگمەنچى كېچىدە ئاستا قوپۇپ، خوتۇن-بالىلىرى بىلەن گەپنى بىر قىلىپ، "ئۈچىل سۇپرام، ئېچىل!" دېگەنىكەن، سۇپرىدىن خىلمۇخىل غىزالار چىقىپ كېتىپتۇ. تۈگمەنچى باي ئۇ غىزالارنى بالىلىرى بىلەن ھاپىلا-شاپىلا يېيىشىپ، قالغىنىنى جىمىقتۇرۇپ، سۇپرىنىمۇ تېگىشىۋاپتۇ. بوۋاي ئەتىگىنى سۇپرىغا زەن قويمايلا قولتۇقىغا قىسىپ، يولغا چۈشۈپتۇ. ئۈيىگە كىرە-كىرمەيلا مومايغا سۇپرىنىڭ سىرىنى سۈزلەپ، موماينىڭ ئۇنىمىغىنىغا قارىماي ئۈي راسلىتىپ، پادىشاھقا خەۋەر بېرىپتۇ. پادىشاھ بۇ قېتىم ئۈزى كەلمەي ۋەزىرلىرىنى ئەۋەتىپتۇ. ۋەزىرلەر سورۇن تۈزۈپ ئولتۇرۇشۇپتۇ. نەچچە كۈندىن بېرى ئاچ قالغان نەۋرىلەرمۇ قوللىرىنى يۇيۇشۇپ، ئىشىكتە تەلمۈرۈشۈپ تۇرۇپتۇ. ھەممە تەييار بولغاندىن كېيىن، بوۋاي: "ئۈچىل سۇپرام، ئېچىل" دەپتۇ... ئىككى قېتىم دەپتۇ، ئۈچ قېتىم دەپتۇ، سۇپرىدىن ھېچ سادا چىقماپتۇ. ۋەزىرلەر كايىپ، بوۋاينى ئۇرۇپ يۇمىلىتىۋېتىپ، ئوردىغا قايتىپتۇ.
موماي يىغلاپ تۇرۇپ بوۋاينى يەنە تاپا-تەنە ئاستىغا ئاپتۇ. بوۋاي قانداق قىلىشنى بىلمەي، مەرتەم، مەرتەم، ئۈچ مەرتەم، دەپ يەنە جاڭگالغا يول ساپتۇ. بېرىپ قاغىنىڭ ئالدىغا كىرىپتۇ. ۋەقەنى يەنە بايان ئەيلەپتۇ. قاغا:
__ خەير، بۇ ئاخىرقىسى بولغاي، قىرراق...! __ دەپتۇ. بوۋاينىڭ ئالدىغا بىر تۇلۇم پەيدا بوپتۇ. قاغا:
__ ۋاي ئاكا، قونۇپ كەتسىلە... __ دەپ توسۇپتۇ. بوۋاي "خەير" دەپ ئېشەكتىن چۈشۈپتۇ. يېتىش ئالدىدا:
__ "تۇر توقمىقىم، تۇر!" دەپتۇ. توقماق توختاپتۇ. بوۋاي ھەممە نەرسىلىرىنى قايتۇرۇۋېلىپ، ئۈزىنىڭ ئاۋۋالقى ئېشىكىگە مىنىپ، ناخشىسىنى دۈڭ ئېيتىپ، يولغا راۋان بوپتۇ.
تەلەي كەلسە بېشىمغا،
يارىم كېلەر قېشىمغا.
توقماق يەيدۇ ئالدامچى، توپا سالسا ئېشىمغا...
بوۋاي ئۈيىگە كېلىپ، موماينى قايىل قىلىپ، تونۇش-بىلىشلەرنى قىچقارتىپ يەنە پادىشاھقا يۈگۈرۈپتۇ. پادىشاھ "نېمە بالاغا قالدىم بۇ ئەخمەق گادايدىن" دەپ قوغلاپ چىقىرىپتۇ. پادىشاھنىڭ تەمەگە ئۈگىنىپ قالغان كۈڭلى بېسىلماي، "يەنە بېرىپ بېقىڭلار!" دەپ نەچچە ياساۋۇلىنى ئەۋەتىپتۇ.
غىزادىن كېيىن ئېشەكنىڭ كارامىتىنى كۈرسىتىپ، ياساۋۇللاردىن پادىشاھقا نۇرغۇن ئالتۇن-كۈمۈشلەرنى سوۋغا قىپتۇ.