cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بۇچا قەتلىئامى
ھەققىدە
thumb|كىيىۋ ئوبلاستىنىڭ ئورنى thumb|كىيىۋ ئوبلاستى ۋە بۇچانىڭ ئورنى بۇچا قەتلىئامى بايقالغاندىن كېيىن خەلقىئار جەمىيەتنىڭ، بولۇپمۇ غەرب ئەللىرنىڭ كۈچلۈك نارازلىقىنى قوزغىدى. روسىيە تەرەپ بۇنى ئۇكرائىنانىڭ ئويدۇرۇپ چىقارغان يالغان كۆرۈنۈش دەپ بۇچادا قەتلىئام بولغانلىقنى رەت قىلىدى. ئۇكرائىنا دۆلەت ئاخبارات ئىدارىسنىڭ بىلدۈرۈشىچە، ئىشخالىيە مەزگىلدە بۇچادا روسىيەنىڭ مۇنتىزىم ئارمىيەسى (36-چى موتورلۇق مىلتىق بىرگادىسى ۋە 35-چى بىرىكمە قوراللىق ئارمىيەسى) ۋە چېچېنيەلىك رامزان قادىروۋنىڭ قوشۇنى (قادىروۋىتسكىي) تۇرغان. ئامېرىكا،ياۋۇرپا ئتىپاقى، ب د ت، ۋە باشقا ئەللەر روسىيەنىڭ بۇ جىنايەلىرنى مۇستەقىل تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسى قۇرۇپ تەكشۈردىغانلىقىنى قەيىت قىلدى ۋە رۇسىيە جۇمھۇر رەئىسى ۋىلادىمىر پۇتىننى خەلىقئار جىنايى ئىشلار سوتىغا تارتىشقا تىرىشىدىغانلىقنى، رۇسىيەنى ب د ت كىشلىق ھوقۇق كومېتىتىدىن قوغلاپ چىقىرىشقا ئۇرۇندىغانلىقنى بىلدۈردى. ئۇكرائىنا ھۆكۈمىتى دەلىل-ئىسپاتلارنى توپلاپ ب د ت نى ئۆز ئىچىگە ئالغان بارلىق خەلىقئار تەشكىلاتلارغان سۇنىدىغانلىقنى قەيىت قىلدى ۋە جەلىقئارا جەمىيەتتىن روسىيەگە تېخىممۇ قاتتىق بولغان ئىمبارگو يۈرگۈزۈشنى تەلەپ قىلىدى. ب د ت باش كاتىپى ئانتونىيو گۇتتېرىس ئۇكرائىنا جۇمھۇر رەئىسى ۋولودىمىر زېلېنىسكىي بىلەن شۇ توغرىسىدا تېلفونلاشتى.
بادام؛بادام؛بادام
بادام؛بادام؛بادام بولسا ئانتروپوتومىيە
شىنجاڭ مائارىپ تارىخىي ماتېرىياللىرى
ماۋىنخۇا. 1998 - يىلى شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى نەشرىياتى نەشر قىلغان. مائارىپ تارىخىغا ئائىت مەزمون دائىرىسى ئەڭ كەڭ ئەسەر، ئاپتور كۆپلىگەن تارىخىي ماتېرىياللارنى ئىگىلەش ئاساسىدە شىنجاڭ مائارىپىدىن ئىبارەت بۇ ئاساسىي لىنىيىنى چۆرىدەپ، شىنجاڭنىڭ قەدىمىي زامان، مىنگو دەۋرىدىن تارتىپ دۆلەت قۇرۇلغاندىن كېيىنكى دەۋرگىچە بولغان مائارىپ تەرەققىيات جەريانىنى بىر قەدەر مۇكەممەل ۋە جانلىق بايان قىلىپ سۆرەتلەپ، ئىلگىرى چېچىلىپ كەتكەن مائارىپ تارىخىنى بىر ئېنىق سىستېمىغا شىنجاڭنىڭ مائارىپ تارىخىنى مۇكەممەل ئىگىلىشىمىز ئۈچۈم مول تىل - تارىخىي ماتېرىياللارنى تونۇشتۇرۇپ بەرگەن. قەدىمكى زامان قىسمىدا: ئاپتور ئاز سانلىق مىللەتلەر تىلى مائارىپىدا مەخسۇس توختالغان. يېقىنقى ۋە ھازىرقى زامان قىسمدا بولسا ئاز سانلىق مىللەتلەر تىل توغرىسىدا مەخسۇس تېما تەسىس قىلىنغان. بولۇپمۇ ئاز سانلىق مىللەتلەر مائارىپچىلىرىنى تونۇشتۇرغاندا، ئاپتون يۈسۈپ خاس ھاجىپنىڭ مائارىپ ئىدىيىسىنى بىر قەدەر ئوبيېكتىپ، مۇكەممەل، ئەتراپلىق شەرھلەپ، مىڭ يىلغا يېقىن كۆمۈلۈپ قالغان تارىخىي مىراسلارنى يېڭى قىياپەت بىلەن كىشىلەر ئالدىدا نامايەن قىلغان. كىتابتا يەنە كۆپ ساندىكى كىشىلەر بىلمەيدىغان تارىخىي رىئاللىقلار ئېچىپ بېرىلگەن. شىنجاڭ مائارىپ تارىخىي ماتېرىياللىرى مەيلى تارىخنى تەتقىق قىلشىقا ياكى مائارىپ خىزمەتچىلىرىنىڭ نەزەر دائىرىسىنى ئېچىشتا بولسۇن ناھايىتى مۇھىم پايدىلىنىش قىممىتىگە ئىگە.
GNU
جنۇ (GNU) بىر كومپيۇتىر مەشغۇلات سىستىمىسى بولوپ،پۈتۈنلەي ھەقسىز يۇمشاق دېتاللاردىن تۈزۈلگەن. سىستىما لايھىلىنىش جەھەتتە يۇنىكس(Unix) قا ئوخشاشسىمۇ،لىكىن ھەقسىز يۇمشاق دېتال ھەم ھىچقانداق يۇنىكس كودى ئىشلەتمەسلىك بىلەن يۇنىكستىن تۈپتىن پەرىقلىنىپ تۇرىدۇ.
جنۇ 1983-يىلى رىچارد ستالمان(Richard Stallman) تەرىپىدىن بىنا قىلىنغان بولوپ، ھەقسىز يۇمشاق دېتال فوندى(FSF) نىڭ ئەسلى مەركىزى تېمىسى بولغان.
سىستىمىنىڭ ئاساسى قىسمى GNU Compiler Collection (GCC)  GNU Binary Utilities (binutils), the bash shell, the GNU C library (glibc), and GNU Core Utilities (coreutils)  قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. 1992-يىلى فىنلاندىيەلىك لىنۇس تورۋالدس ئۆزىنىڭ يۇنىكسقا ئوخشايدىغان كېرنىلىنى(kernel=سىستىما مەركىزى قىسمى،مىغىزى) ياساپ چىقتى، شۇنىڭ بىلەن لىنۇكس كېرنىلى بىلەن جنۇ سىستىمىسىدىن تۈزۈلگەن بىر پۈتۈن سىستىما بارلىققا كەلدى.ئارقىدىنلا بۇ خىل سىستىمىنىڭ ھەر خىل نۇسخىلىرى كىشىلەر بىلەن يۈز كۆرۈشتى. بىز ئادەتتە ئىيتىدىغان لىنۇكس سىستىمىسى مۇشۇنىڭغا قارىتىلغان بولوپ، لىنۇكس دەپلا ئاتاش توغرا ئەمەس، چۈنكى لىنۇكس پەقەت كېرنىلنىڭ ئىسمىلا خالاس، بىرلىككە كەلگەن قائىدە بويىچە بۇ خىلدىكى سىستىمىلار جنۇ/لىنۇكس(GNU/Linux) دەپ ئاتىلىدىغان بولدى. 2005-يىلدىن باشلاپ جنۇ ئۆزىنىڭ سىستىما مەركىزىنى(كېرنىلى) پۈتۈپ(ئادەتتە Hurd دەپ ئاتايدۇ) يىڭى نۇسخىلىرىنى ئىلان قىلدى.
جنۇنىڭ نۆۋەتتىكى تارماق سىستىما ناملىرى: Bee GNU/Hurd Debian GNU/Hurd
جنۇنىڭ ئۆزىنىڭ Hurdنى ئىشلەتمەيدىغان نۇسخىلىرىدىن: جنۇ/لىنۇكس (GNU/Linux)---ھازىر ئەڭ كەڭ ئىشلىتىلىۋاتقان جنۇ تېپىدىكى سىستىما Debian GNU/kFreeBSD Debian GNU/NetBSD Nexenta OS
نوپوزلۇق تور ئادرىسى: http://www.gnu.org/ http://www.gnu.org/
قوغۇن
thumb|تىلىلىغان قوغۇن thumb|قوغۇن پىلىگى قوغۇن قەدىمدىن تارتىپلا شىنجاڭ خەلقى پەخىرلىنىدىغان ئالاھىدە يەرلىك مەھسۇلاتلارنىڭ ، شۇنداقلا ئەمگەكچان ئۇيغۇر خەلىقىنىڭ نەچچە مىڭ يىللاردىن بۇيان ئەۋلادمۇ - ئەۋلاد كۆڭۇل قويۇپ سىڭدۇرگەن ئەمگەك نەتىجىلىرىنىڭ بىرى.
ھەققىدە
قوغۇن قەدىمدىن تارتىپلا شىنجاڭ خەلقى پەخىرلىنىدىغان ئالاھىدە يەرلىك مەھسۇلاتلارنىڭ ، شۇنداقلا ئەمگەكچان ئۇيغۇر خەلىقىنىڭ نەچچە مىڭ يىللاردىن بۇيان ئەۋلادمۇ - ئەۋلاد كۆڭۇل قويۇپ سىڭدۇرگەن ئەمگەك نەتىجىلىرىنىڭ بىرى.
شىنجاڭ قوغۇنى تەمى تاتلىق ، سۈپىتى ئەلا ، تۈرى كۆپ ، شەكلى خىلمۇ خىل ۋە مەھسۇلاتى يۇقىرى بولۇشتەك ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە بولۇپ ، باشقا ئۆلكىلەردىن چىقىدىغان قوغۇنلاردىن ئالاھىدە پەرقلىنىدۇ ، ئۇ تارىختىن تارتىپ ئىچكىرى ئۆلكىلەردىكى بازارلاردا «قۇمۇل قوغۇنى» دېگەن نام بىلەن زور شۆھرەتلەرگە ئېرىشكەن.
1957 - يىلى شىنجاڭ قوغۇنى چەتئەلگە ئېكىسپورت قىلىشقا باشلىغاندىن تارتىپ ، خەلقئارا مېۋىچىلىك بازىرىدىكى بوشلۇقنى تولدۇردى.
قوغۇننىڭ بىرلىك مەھسۇلاتى يۇقىرى بولۇپ ، ئوتتۇرىچە مو بېشى مەھسۇلاتى 1.5 - 2 توننىدىن ئاشىدۇ ، يۇقىرى بولغاندا 4 توننىغا يىتىدۇ ، ھەر مۇ يەردىكى قوغۇننىڭ كىرىدىغان كىرىم ئاشلىق زىرائەتلىرى كىرىمىدىن 4 - 6 ھەسسە يۇقىرى بولىدۇ. thumb|ئاق رەڭلىك تاش قوغۇن قوغۇن خەلىق ئىگىلىكىنى يۈكسەلدۇرۇش ، خەلىق تۇرمۇشىنى ياخشىلاش ، ئىچكى - تاشقى سودىنى جانلاندۇرۇشتا ئىنتايىن موھىم ئەھمىيەتكە ئىگە ، شۇڭلاشقا قوغۇن ئىشلەپچىقىرىشنى كۆلەملەشتۇرۇش ، قوغۇن سورتىنى ياخشىلاش ، قەدىمكى قوغۇن سورتلىرىنى ساقلاپ قىلىش ۋە تەرەققىي قىلدۇرۇش ، قوغۇننى يېشىل يېمەكلىك قاتارىغا كىرگۇزۇش قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىش ، شىنجاڭنى دۇنيادىكى ھەقىقىي مېۋە - چىۋە بازىسىغا ئايلاندۇرۇشتا زور ئەھمىيەتكە ئىگە.
سىرتقى شەكلى
تۈك ۋە سۆگەلسىمان ھۇررەك ۋە ئۇششاق تۈكچىلەر قاپلاپ تۇرىدۇ. يوپۇرماق سېپى ئۇزۇن 8-12 سانتىمېتىر ، ئېرىقچە ۋە قىسقا يىرىك تۈكچىلەر بولىدۇ ؛ يوپۇرمىقى قېلىن ، يۇمىلاق ياكى بۆرەك شەكلىدە، ئۇزۇنلۇقى، كەڭلىكى 8-15 سانتىمېتىر، يۇپۇرمىقىنىڭ ئۈستى تەرىپى يىرىك ، يېرىقچە ئالدى ئۇچى يۇمۇلاق كېلىدۇ، تۇپۇرماق قىرلىرى ھەرە چىشلىق بولىدۇ.
گۈلى بىر جىنسلىق گۈل بولۇپ، ئاتىلىق ۋە ئانىلىقلىرى بىر تۈپتە ئۆسىدۇ. ئاتىلىق گۈل : بىر نەچچە تال يوپۇرماق قولتۇقىدا ئۆسىدۇ؛ گۈل سېپى ئىنچىكە ، ئۇزۇنلىغى 0.5 ~ 2 سانتىمېتىر بولىدۇ، يۇمران تۈكچىلەر قاپلاپ تۇرىدۇ؛ گۈل كاسىسى نەيچىسى تار قوڭغۇراقسىمان، زىچ ئاق رەڭلىك ئۇزۇن تۈكچىلەر قاپلاپ تۇرىدۇ، ئۇزۇنلۇقى 6-8 سانتىمېتىر، يېرىقچە يېقىن ئۈشكە شەكىللىك، قىسقا بولىدۇ؛ چېچەك تاجى سېرىق رەڭلىك بولىدۇ، ئۇزۇنلۇقى 2 سانتىمېتىر، يېرىقچە تۇخۇمسىمان سوزۇنچاق ، ئۆتكۈر ئۇچلۇق؛ ئاتىلىقى ئۈچ، گۈل يېپىنچىسى ئىنتايىن قىسقا. ئانىلىق گۈلىنىڭ ئۇزۇنلىقى تەخمىنەن 1 مىللىمىتىر. ئانىلىق گۈلى يالغۇز ئۆسىدۇ، گۈل سېپى يىرىك، يۇمران تۈكچىلەر قاپلاپ تۇرىدۇ.
مېۋىسىنىڭ شەكلى، رەڭگى سورتلىرىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا قاراپ ئوخشاش بولمايدۇ، ئادەتتە شارسىمان ياكى ئۇزۇن سوقىچاق، مېۋە پوستى تەكشى سىلىق، بۇيىغا كەتكەن ئۇيۇقچىسى بار، ياكى داغلار بولىدۇ، ئېتى ئاق، سېرىق ياكى يېشىل رەڭدە بولۇپ، خۇش پۇراق تاتلىق تەمى بار. ئۇرۇقى ئاق رەڭلىك ياكى سارغۇچ ئاق رەڭدە بولۇپ، تۇخۇمسىمان ياكى سوقىچاق، ئالدى ئۇچى ئۇچلۇق، تۈۋى قىسمى دىقماق، سىرىتقى يۈزى پاقىراق، گىرۋەك يوق.
تۈرى ۋە تىپى
thumb|قوغۇن چېچىكى (مېۋە بۇلدىغان چاغ) شىنجاڭدا قوغۇننىڭ سورتى 216 خىلغا يېتىدۇ، ئۇ ئۆز ئىچىدىن يازلىق قوغۇن، كۈزلۈك قوغۇن ۋە قىشلىق قوغۇن دەپ بۆلىنىدۇ.
قۇمۇل قوغۇنى
قۇمۇل قوغۇنى(2)«قۇمۇل قوغۇنى تەڭداشسىز» قۇمۇل قوغۇنىنىڭ داڭقى چىققىلىمۇ 800 يىلدىن ئارتۇق بولدى، قۇمۇلنىڭ قوغۇن تېرىشىغىمۇ نەچچە مىڭ يىل بولۇپ قالدى. قۇمۇل قوغۇنى تورسىمان ۋە سىلىق يۈزلۈك دەپ ئىككى تۈرگە ئايرىلىدۇ. 6-ئايدىن 9-ئاينىڭ ئاخىرىغىچە پىشىدۇ، قۇمۇل قوغۇنىنىڭ سورتى كۆپ، سىرتقى يۈزى، پوستى قاتارلىقلار ئوخشىمايدۇ، بولۇپمۇ پۈتۈن سېرىق، پۈتۈن چوقۇر قۇمۇل قوغۇنلېرى كىشىلەرنىڭ ئەڭ ئامراق تۈرى. ئۇنىڭ يەنە ئوزۇقلۇق قىممىتى ئىنتايىن يۇقىرى بولۇپ، تۆمۈر ماددىسى توخۇ گۆشىدىن 2 ~ 3 ھەسسە، كالا سۈتىدىن 17 ھەسسە يۇقىرى.
بادىن قوغۇنى
بادىن قوغۇننىڭ شەكلى يۇمىلاق، دىئامېتىرى 17.6 * 16.4 سانتېمىتىر، مېۋىسى پىشقاندا مېۋە ساپىقى تەبىئىي ئۈزۈلىدۇ، شاپاق تەگ رەڭگى يېشىل، ئۈستىدە سەككىز تال سۇس يېشىل رەڭلىك تىلىم ئىزى شەكىللەندۇرۇلگەن، ساپىقىنىڭ قېلىنلىقى 0.5 سانتىمېتىر، ئېتىنىڭ قېلىنلىقى 3.5 سانتىمېتىر، رەڭگى ئاق يېشىل، شىرنىلىك، تالاسى كۆپ، تەمى ئوتتۇراھال تاتلىق، قەنت مىقدارى %13 ئەتراپىدا. ئۇرۇقى ئاق سېرىق رەڭدە، ئۇزۇنچاق ئېللىپىس شەكىللىك ئۇزۇنلۇقى 1.47 سانتىمېتىر، كەڭلىكى 0.59 سانتىمېتىر، مىڭ دانىسىنىڭ ئېغىرلىقى 85.3 گرام كېلىدۇ.
بۇ سورت توشۇشقا، ساقلاشقا چىدامسىز، كېسەللىككە قارشى تۇرۇشچانلىقى ئاجىز.
ئاق سۇر قوغۇن
ئاپتونوم رايونىمىزنىڭ شىمالىي رايۇنلىرىدا ئۆستۈرۈلىدۇ، بۇ خىل سورتنىڭ ئۆسۈشى ئوتتۇراھال، شاخلىنىشى ئوتتۇراھال ئانىلىق گۇلى ئېچىلىپ 36 كۈن بولغاندا مېۋىسى پىشىدۇ. پۈتكۈل ئۆسۈپ يېتىلىش ۋاقتى 85 كۈن ئەتراپىدا، پىشقاندىكى يەككە ئېغىرلىقى 2 كىلوگرام كېلىدۇ، گۇلى قوش جىنىسلىق.
ئاق سۇر قوغۇننىڭ شەكلى سوقىچاق، مېۋىسى پىشقاندا مېۋە ساپىقى تەبىئىي ئۈزۈلىدۇ، شاپاق تەگ رەڭگى ئاق سۇر رەڭدە، ئۈستىدە يېشىل رەڭلىك تىلىم ئىزى شەكىللەندۈرگەن.
سىڭگىم ئاق قوغۇنى
تۇرپاننىڭ سىڭگىم يىزىسىدا ۋە تۇرپاننىڭ باشقا رايۇنلىرىدا تېرىپ ئۆستۈرۈلىدۇ. بۇ خىل سورتنىڭ ئۆسۈش كۈچى ئوتتۇراھال، ئاساسىي پىلەكنىڭ ئۇزۇنلۇقى 320 سانتىمېتىر. توملۇقى 1.56 سانتىمېتىر، شاخلىنىش كۈچى كۈچلۈك، بىرىنچى ئاتىلىق گۇلى ئاساسى پىلەكنىڭ توققۇزىنچى بوغۇمىدا، بىرىنچى ئانىلىق گۇلى ئاساسى پىلەكنىڭ 11- بوغۇمىدىن چىققان يان پىلىكنىڭ بىرىنچى بوغۇمدا ئۆسىدۇ.
سىڭگىم ئاق قوغۇننىڭ شەكلى ئۇزۇن سىلىندىرسىمان شەكىللىك، دىئامېتىرى 13 * 25 سانتىمېتىر ، پىشقاندا مېۋە ساپىقى ئاسان ئۈزۈلىدۇ، شاپاق تەگ رەڭگى ئاق سېرىق رەڭلىك داغ ئىزى شەكىللەنگەن، شاپىقىنىڭ قېلىنلىقى 0.53 سانتىمېتىر، ئېتىنىڭ قېلىنلىقى 2.9 سانتىمېتىر، رەڭگى ئاق سېرىق، يۇمشاق، شىرنىلىك، تالاسى كۆپ، تەمى ئوتتۇراھال قەنت مىقدارى %13.5-8 ئەتراپىدا، ئۇرۇقى قېنىق سېرىق رەڭدە، ئېللىپىس شەكىللىك، ئۇزۇنلۇقى 1.29 سانتىمېتىر، كەڭلىكى 0.55 سانتىمېتىر، مىڭ دانىسىنىڭ ئېغىرلىقى 53.3 گرام كېلىدۇ. بۇ خىل سورت توشۇش، ساقلاشقا چىدامسىز، كېسەللىككە قارشى تۇرۇشچانلىقى ناچار.
ئۇزۇن قارا قوغۇن
ئاپتونۇم رايۇنىمىزنىڭ تۇرپان، كورلا، سانجى رايونىدا تېرىپ ئۆستۈرۈلىدۇ. بۇ خىل سورتنىڭ ئۆسۈشى ئوتتۇراھال، شاخلىنىشى كۈچلۈك، بىرىنچى ئاتىلىق گۇلى ئاساسى پىلەكنىڭ يەتتىنچى بوغۇمىدا، بىرىنچى ئانىلىق گۈلى ئاساسى پىلەكنىڭ يەتتىنچى بوغۇمىدىن چىققان يان پىلىكنىڭ بىرىنچى بوغۇمىدا ئۆسىدۇ.
ئۇزۇن قارا قوغۇننىڭ شەكلى كالتەكسىمان، دىئامېتىرى 12.9 *30.5 سانتىمېتىر، پىشقاندا مېۋە ساپىقى ئاسان ئۈزۈلمەيدۇ، شاپاق تەگ رەڭگى سۇس يېشىل، ئۈستى قارا كۆك ، ئېتىنىڭ رەڭگى ئاق يېشىل، شىرنىسى كۆپ، تالاسى ئاز، چۈرۈك تەمى ئوتتۇراھال، ئۇرۇقى ئاق سېرىق، ئېللىپىس شەكىللىك. بۇ خىل سورت توشۇش، ساقلاشقا چىدامسىز، كېسەللىككە قارشى تۇرۇشچانلىقى ناچار.
سېرىق قوغۇن
ئاپتونوم رايونىمىزنىڭ تۇرپان، پىچان، توقسۇن رايونلىرىدا تېرىپ ئۆستۈرۈلىدۇ. بۇ خىل سورتنىڭ ئۆسۈشى ئوتتۇراھال ، ئاساسىي پىلەكنىڭ ئۇزۇنلۇقى 337 سانتىمېتىر، توملۇقى 1.7 سانتىمېتىر، شاخلىنىش كۈچى كۈچلۈك ، شەكلى ئېللىپىسمان، دىئامېتىرى 15 * 21.6 سانتىمېتىر، پىشقاندا مېۋە ساپىقى تەبىئىي ئۈزۈلمەيدۇ، شاپاق تەگ رەڭگى سېرىق، ئۈستىدە يېشىل رەڭلىك داغ ئىزى شەكىللەنگەن، شاپىقىنىڭ قېلىنلىقى 0.7 سانتىمېتىر، ئېتىنىڭ قېلىنلىقى 3.3 سانتىمېتىر، رەڭگى ئاق، شىرنىلىك، تالاسى ئاز، چۈرۈك، تەمى ئوتتۇراھال قەنت مىقدارى %12.1-8.9 ئەتراپىدا، ئۇرۇقى سۇس سېرىق رەڭدە، ئېللىپىس شەكىللىك، ئۇزۇنلۇقى 1.16 سانتىمېتىر، كەڭلىكى 0.54 سانتىمېتىر، مىڭ دانىسىنىڭ ئېغىرلىقى 56 گرام كېلىدۇ. بۇ خىل سورت توشۇشقا بىر قەدەر چىداملىق، ساقلاشقا چىدامسىز، كېسەللىككە قارشى تۇرۇشچانلىقى ئاجىز.
ئۆسۈش شارائىتى
قوغۇننىڭ تۇپراققا بولغان تەلىپى يۇقىرى ئەمەس، ئەمما تۇپراق قاتلىمى قېلىن، ھاۋا ئۆتكۈزۈشچانلىقى ياخشى، ئاسان سۇ يىغىلىپ قالمايدىغان قۇمساڭ تۇپراقلىق يەر ئەڭ ماس كېلىدۇ، قوغۇننىڭ كېيىنكى ئۆسۈش مەزگىلىدە بالدۇر زەئىپلىشىشى بار.
ئىشلىتىش قىممىتى
قوغۇننىڭ ئوزۇقلۇق مىقدارى يۇقىرى بولۇپ، تەركىبىدە ئادەم ئورگانىزىمىغا پايدىلىق ئوزۇقلۇق ماددىلار ناھايىتى كۆپ. ئۇنىڭدىكى ئاساسلىق ئوزۇقلۇق شېكەر بولۇپ، مىقدارى %15-10 غا يېتىدۇ.
ئىستىمال قىممىتى
قوغۇن پىشقاندىن كىيىن بىۋاستە ئىستىمال قىلغىلى بولىدۇ. پىششىقلاپ قۇغۇن قېقى قىلىشقا بولىدۇ. مەسلەن: جۇڭگو شىنجاڭنىڭ ئەنئەنىۋى مەھسۇلاتلىردىن چوقۇم ئېتى ياخشى مەھسۇلاتنى ئىنچىكە تاللاپ، يېتىلىش دەرىجىسى %90 كە كىرگەندە يىغۋېلىنىدۇ، پوستى بىلەن ئېتى ئاجرىتىلىپ پارچىلىغاندىن كېيىن، ئاپتاپقا سېلىش ئارقىلىق ياسىلىدۇ.
قوغۇن شەربىتى، قوغۇن كونسېرۋاسى قاتارلىقلارنى پىششىقلاپ ئىشلەپچىقارغىلى، يەنە ئۇنى پىششىقلاپ قوغۇن ھارىقى، قوغۇن قىيامى، تۇزلانغان قوغۇن قاتارلىقلارنى ئىشلەپچىقارغىلى بولىدۇ.
دورىلىق قىممىتى
قوغۇن بولسا ئۆسۈملۈك قوغۇننىڭ مېۋىسى بولۇپ، ئەتلىك بولغانلىرى دورىغا ئىشلىتىلىدۇ. مېڭىنى قۇۋۋەتلەش، قان كۆپەيتىش، سۈيدۈك ھەيدەش، بەدەنگە ئوزۇق بولۇش، ئاغرىق پەسەيتىش، توسالغۇلارنى ئېچىش، ئۇسسۇزلۇقنى پەسەيتىش، چوڭ تەرەتنى يۇمشىتىش، مېڭە ۋە بەدەندە ھۆللۈك پەيدا قىلىش، تېرىنى سىلىقلاشتۇرۇش، چوڭ تەرەتنى يۇمشىتىش، مېڭە ۋە بەدەندە ھۆللۈك پەيدا قىلىش، تېرىنى سىلىقلاشتۇرۇش، ھەيزنى راۋانلاشتۇرۇش رولى بار. ئۇنىڭدىن باشقا نېرۋىنى تېنىچلاندۇرۇش، نەپەس يولىنى تازلاش ، قان ئازلىقنى داۋالاش جەھەتلەردە ئالاھىدە ئۈنۈمگە ئىگە. قوغۇن ئۇرۇقىدىن ئۆپكىنى تازلاش، بەلغەمنى بوشىتىش، ئۈچەينى سىلىقلاندۇرۇش رولىغا ئىگە دورىلار ياسىلىدۇ.
خۇ جۈن
خۇ جۈن (خەنزۇچە: 胡軍) 1968-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى بېيجىڭ دا تۇغۇلغان، جۇڭگونىڭ ئىچكىردىكى ئەر ئارتىسى. 1987-يىلى ئىمتىھان بېرىپ مەركىزىي تىياتىر ئىنستىتۇتىغا كىرگەن، 1991-يىلى بېيجىڭ خەلق سەنئەت تىياتىرخانىسىدا خىزمەتكە چۈشكەن، دراما ئويناش بىلەن شۇغۇللانغان.
شەخس ئانكىتى
خۇ جۈن سەنئەت ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، ئائىلىسىدىكى بىردىنبىر ئوغۇل، ئاتىسى كىچىكىدىن باشلاپ ئىنتايىن قاتتىق تەلەپ قويغاچقا دادىسى تەرىپىدىن چوڭ بولغان. 1987-يىلى خۇ جۈن مەركىزىي تىياتىر ئىنىستىتۇتىنىڭ ئاكتيورلۇق فاكۇلتېتىغا ئىمتاھان بېرىپ ئۆتكەن، مەركىزىي تىياتىر ئىنىستىتۇتىنىڭ تۇنجى نۆۋەتلىك ماھارەت كۆرسىتىش سىنىپنىڭ سىنىپ باشلىقى بولغان، خۇ جۈن ئىمتىھاندا ئىتالىيە ئەسلى تېكىست «قۇياشىم» ناملىق ناخشىنى ئېيتقان. ئۇنىۋېرسىتېتنى پۈتكۈزگەندىن كېيىن، خۇ جۈن بېيجىڭ خەلق سەنئەت تىياتىرىخانىسىغا تەقسىم قىلىنىپ، دراما ئارتىسى بولغان.
سەنئەت ھاياتى
1990-يىلى كىنو «بۆرە بىلەن پەرىشتە» دە رول ئالغان، بۇ ئۇنىڭ  تۇنجى كىنو فىلىم ئەسەرلىرى. 1995-يىلى ھەمراھى لۇ فاڭبىلەن بىللە دىراما «ھەربىي پويىز»دا باش رول ئالغان. بۇ ئۇنىڭ تۇنجى مەزكۇر كومىتېتنىڭ بىرىنچى ئەر باش پىرسۇناژ درامىسى. 2002-يىلىغىچە ئۇ نۇرغۇن كىنو-فىلىملەردە كۆپ قوشۇمچە روللارنى ئالغان.
2002-يىلى گۇەن جىنپېڭ رېژىسسورلۇق قىلغان كىنو «لەنيۈ»دە باش رول ئالغان. 7-نۆۋەتلىك شياڭگاڭ كىنوچىلىقىدىكى ئالتۇن سېرىس مۇكاپاتىنىڭ ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى ھەمدە 38-نۆۋەتلىك ئالتۇن تۇلپار مۇكاپاتىنىڭ ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى قاتارىغا كىرگەن. 2003-يىلى جاڭ جىجوڭ ئىشلىگەن فىلىم قەدىمكى كىيىم پالۋانلىق تىياتىرى « 8 بۆلەكلىك پەلەك ئەجدىھاسى»دا باش رول ئالغان، ئۇ تۇنجى ئەر باش پىرسۇناژ پالۋان چىياۋ فېڭنىڭ رولىنى ئالغان، بۇ ئۇنىڭ تۇنجى قېتىم ئالغان قەھرىماننىڭ رولى.
2005-يىلى، چېن داۋمىڭ، لىيۇ جىيالىن بىلەن رول ئالغان تېلېۋىزىيە تىياتىرى «باھار سۈيى شەرققە قاراپ ئاقتى»دا ۋاپاسىز جاڭ جوڭلياڭنىڭ رولىنى ئالغان.
2006-يىلى، كىنو «قىزىقىش بىلەن مۈشۈكنى ئۆلتۈرۈش»تە رول ئالغان. تېلىۋىزىيە- تىياتىرى «بوران-چاپقۇن»دا شياڭ يۈنىڭ رولىنى ئالغان. 2007-يىلى، مەركىزىي تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى يېڭى يىلنى كۈتۈۋېلىش كونسېرتى» بىلەن چېن داۋمىڭ رېژىسسورلۇق قىلغان «جاپالىق كۈنلەردە ئۆزىگە مەدەت بېرىش تە فۇ چەينىڭ رولىنى ئالغان.
2008-يىلى، فىلىم «چىبى»دە جاۋ يۈننىڭ رولىنى ئالغان، نامزات كۆرسىتىش 38-نۆۋەتلىك ئالتۇن تۇلپار مۇكاپاتىنىڭ ئەڭ ياخشى ئەر يانداش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن؛ دەن زېڭ رېژىسسورلۇق قىلغان تارىخىي دراما «جۇ يۈەنجاڭ»دا بىرىنچى نومۇرلۇق جۇ يۈەنجاڭنىڭ رولىنى ئالغان.
2009-يىلى، چېن سېن رېژىسسورلۇق قىلغان كىنو «10-ئايدا شەھەرنى مۇھاسىرىگە ئېلىش» فىلىمىدە چامباشلىق ماھارىتى ئۈستۈن بىر قاتىل، كىنو ئىچىدە بىردىنبىر «سەلبىي» پىرسۇناژنىڭ رولىنى ئالغان.
نىكاھ-مۇھەببىتى
1999-يىلى 5-ئاينىڭ 1-كۈنى خىزمەتدىشى لۇفاڭ بىلەن توي قىلغان.
2001-يىلى 9-ئاينىڭ 9-كۈنى جۇ جۇ ئىسىملىك بىر قىز پەرزەنتلىك بولغان.
2008-يىلى يەنە بىر پەرزەنتلىك بولۇپ، بىر قىز، بىر ئوغۇل پەرزەنتى بىلەن بەختلىك تۇرمۇش كەچۈرۋاتىدۇ. بالىلىرىمۇ كۆزگە كۆرۈنگەن ئارتىس.
ئىجتىمائىي پائالىيەتلىرى
2012-يىلى، دېسنىي شىركىتىنى كارتون فىلىم «تەڭداشسىز بۇزغۇنچىلىق» بېيجىڭدا تۇنجى خەير-ساخاۋەت كەچلىك زىياپىتىگە قاتناشقان؛
كىنو-تېلېۋىزىيە تۈرى
2016-يىلى 8-نۆۋەتلىك خەلقئارا كىنو فېستىۋالىدا ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2008-يىلى 45-نۆۋەتلىك شياڭگاڭ كىنو ئالتۇن ھەيكەل مۇكاپاتى ئەڭ ياخشى ئەر يانداش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2006-يىلى 25-نۆۋەتلىك شياڭگاڭ كىنو ئالتۇن ھەيكەل مۇكاپاتىنىڭ ئەڭ ياخشى ئەر يانداش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2004-يىلى 22-نۆۋەتلىك جۇڭگو تېلېۋىزىيە ئالتۇن بۈركۈت مۇكاپاتىنىڭ تاماشىبىنلار ئەڭ ياقتۇرىدىغان ئەر ئارتىس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2002-يىلى 2-نۆۋەتلىك خەنزۇ تاراتقۇ مۇكاپاتىدا ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2002-يىلى 2-نۆۋەتلىك خەنزۇ تاراتقۇ مۇكاپاتىدا شياڭگاڭ رايونىدىكى ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن ئەر ئارتىس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2002-يىلى 21-نۆۋەتلىك شياڭگاڭ كىنو ئالتۇن ھەيكەل مۇكاپاتى ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2002-يىلى 7-نۆۋەتلىك شياڭگاڭ كىنوچىلىقىدىكى ئالتۇن سېرىس مۇكاپاتىنىڭ ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2001-يىلى 38-نۆۋەتلىك شياڭگاڭ كىنو ئالتۇن ھەيكەل مۇكاپاتى ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
1997-يىلى ئىتالىيە TAORMTMA كىنو فېستىۋالىدا ئەڭ ياخشى ئەر باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن
ئۇنىۋېرسال تۈر
2012-يىلى دۇنيا تىنچلىقى تىنچلىق ئەلچىسى بولغان.
2007-يىلى 2006-يىللىق كىنو كۆڭۈل ئېچىش مۇراسىمىدا ئەر باش رولچى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2007-يىلى «جەلىبكار جۇڭگو»دا ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن ئەر ئارتىس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
بوھرىي
left|thumb|250px ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
دادۇر
<بوت> پۇرچاق ئائىلىسىدىكى بىر يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. ئۇرۇقى ئادەتتە سېرىق بولۇپ، ئۇنى ئىستېمال قىلىش، ماي تارتىش ۋە خىمىيە سانائىتىدە خام ئەشيا قىلىشقا بولىدۇ.
شۇ خىل ئۆسۈملۈكنىڭ ئۇرۇقى.
تەبىئىتى: قۇرۇق ئىسسىق.
تەركىبى: ھەر 100 گرام دادۇر تەركىبىدە قەنتتىن 49 گرام، مايدىن 0.8 گرام، كالتسىيدىن 71 مىللىگرام، ئاقسىلدىن 28.2 گرام، ۋىتامىن B1دىن 340 مىللىگرام، ۋىتامىن B2 دىن 0.27 مىللىگرام، ۋىتامىن PP دىن 2.6 مىللىگرام بار.
خۇسۇسىيىتى: قان تەركىبىدىكى خولىستېرىننى تۆۋەنلىتىش، قان بېسىمىنى چۈشۈرۈش، ئورۇقلىتىش، داغ چۈشۈرۈش.
ئىشلىتىلىشى: دادۇرنى سۇغا چىلاپ يۇمشىتىپ، يۇمشاق سوقۇپ، باش ساھەسىگە سۈركەپ بەرسە، تاز يارىسىغا مەنپەئەت قىلىدۇ. دادۇر پوستىنى قارا شېكەر بىلەن قاينىتىپ كۈندە مۇۋاپىق مىقداردا يەپ بەرسە، سوزۇلما خاراكتېرلىك بۆرەك ياللۇغىغا مەنپەئەت قىلىدۇ. ئۈچ يىلدىن ئارتۇق ساقلانغان كونا دادۇرنى قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە ياكى دادۇر بىلەن تەكىيە كاۋا پوستىنى بىرگە قاينىتىپ ئىچسە، سۇلۇق ئىششىققا مەنپەئەت قىلىدۇ.
بۈگۈنكى دەۋىر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا بارلىققا كەلگەن 101پارچە رومان
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر
1 . ئىز 2.ئويغانغان زىمىن
ئابدۇللا تالىپ
3.قاينام ئۆركىشى 4 . چالا تەگكەن ئوق 5.لالە -قۇربان
ئابدۇللا ساۋۇت
ئابدۇراخمان قاھار
10.ئىلى دۇلقۇنلىرى 11.ھايات سەپىرى 12.ئاۋات شەھەرنىڭ يىڭى پۇقراسى 13.كۈڭۈل
ئابلا ئەخمىدى
ئابدۇۋەلىي ئىلى
16.بەدۆلەت 17.مەخدوم ئەزەم ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى 18.ئاپئاق خوجا 19.تۇرغاق خوجىلار
ئابباس مۇنىياز
20.ئاخىرقى ئۇۋ
ئابدۇساتتار ھامىدىن
21.ئاشۇ كۇنلەردە
ئابلىكىم سابىر
22.ئۈمىد يۇلتۇزلىرى
ئابلىز ھەسەن
23.يۈتكىلىپ ئاقىدىغان دەريا
24.كىرورەن ھەققىدە يىڭى رىۋايەت
ئالىمجان ئىسمايىل
25.تۇمانلىق ئۇپۇق
ئاماننۇرى ئابدۇرۇسۇل
26.تاڭ ئالدىدا تۇغۇلغانلار
ئايشەم ئەخمەت
29.تۈندىكى چاقماق 30.داغ
ئەخەد تۇردى
ئەركىن سابىر
39.قارا ئىقىن
باتۇر روزى
پەرھات جىلان
41.مەھمۇد قەشقىرى 42.ئۇرخۇن شەجەرىسى
پەرھات تۇرسۇن
43.ئۈلىۋىلىش سەنئىتى
پەخىردىن موسا
44.باشئەگىم 45.باشئەگىمدىكى رىۋايەت
46.ھالاكەت گىردابىدا
پاتەم ناسىر
47.ئۆگەن يىشى
توختى ئايوپ
48.تەڭرىنىڭ ھۆكمى 49.بۆرە ئانا
تۇختى سابىر
50.دۇقمۇش پاراڭلىرى
تۇردى سامساق
51.ئاخىرەتتىن كەلگەنلەر
52. تەقدىر
تۇرسۇن روزى
تۇرسۇن لىتىپ
تۇرسۇن ياسىن
58.سادىر پالۋان
تۇرسۇن يۇنۇس
59.مەلىكە ئاماننىساخىنىم
جالالىدىن بەھرام
60.مىھرىگىياھ 61.لىيىغان بولاق
خىۋىر تۈمۈر
62.موللا زەيدىن ھەققىدە قىسسە 63.ئابدۇقادىر دامۇللا ھەققىدە قىسسە 64.بالدۇر ئويغانغان ئادەم
زوردۇن سابىر
65.ئاۋرال شاماللىرى 66.ئىزدىنىش 67.ئاتا 68.ئانا يۇرت
سەيپىدىن ئەزىزى
69.سۇتۇق بوغراخان
سەمەت دوگايلى
70.نۇرلۇق قەلبلەر 71.گۈلئايىم 72.ھايات شاماللىرى
سۇلايمان ئابدۇرىھىم
73.گۆر ئاغزىدىن يانغانلار 74.كۆكتىن چۈشكەن پەرىشتە
غەيرەت ئابدۇللا
غەيرەت ئاسىم
76.يىغلىما ئىنسان 77.ئاخىرقى ئاقسۈڭەك 78.يات كۈلەڭگىلەر
قاھار جىلىل
79. قىساس
قەييۇم تۇردى
80.قىزىلتاغ باتۇرلىرى 81.كۈرەشچان يىللار 82.سۈزۈك ئاسمان 83.جىمجىت جوڭغارىيە
مالىك كىۋىر
84.كۈن شەرقتىن چىقىدۇ
مەمتىمىن توختايوپ
85.قانلىق يەر
مەمتىمىن ھۇشۇر
86.قۇم باسقان شەھەر سالچىلار
مەمتىمىن شىپە
87.ھەسرەتلىك مۇھەببەت
ماخمۇتجان ئىسلام
88.ھايات قايناملىرىدا
مەخمۇت مۇھەممەت
89.ھاياتتا مۇشۇنداق كۈنلەرمۇ ئۈتكەن
مۇھەممەتجان سادىق
90.زۇلپىقار 91.بوز ئەر
مەمەت لىتىپ
92.مىھىر شەپقەتلىك دۇنيا ئانا نەسىھىتى
مەمتىلى ھىلىم
93.قانغا بۇيالغان سايرام
مۆمىن مۇھەممىدى
94.شاۋقۇن
ھاجى مىرزاھىد كىرىمى
ھۈسەنجان ئابدۇۋىلى
99.كۆزگە ئايلانغان كۈڭۈل
ياسىنجان سادىق چوغلان
100.داۋان 101. جاللات خېنىم باھادىرنامە
ئابدۇسەئىد
ئابسەيىت، ئابسايىت
سەئىدنىڭ قۇلى <سەئىد>
ئەلجامىئۇسسەغىر (سۇيۇتىي)
ئەسەر ھەدىسلەرنىڭ دەسلەپكى ئىككى ھەرىپىگە كۆرە ئېلىپبەلىك تەرتىپتە تىزىلغان ۋە بۇ مەنتىق سەۋەبىدىن سەنەدلەر يېزىلمىغان. ئەمما، ھەربىر ھەدىستىن كېيىن شۇ ھەدىسنىڭ راۋىيسى بولغان ساھابىنىڭ ئىسمى، مەزكۇر ھەدىسنى رىۋايەت قىلغان ھەدىس توپلاملىرى ياكى مۇھەددىسلەر ئېنىق ئىسمىنى ئاتاپ ياكى ھەرپ بىلەن بايان قىلىنغان. شۇنداقلا، ھەدىسنىڭ سەھىھ ياكى زەئىفلىكىگىمۇ باھا بېرىلگەن.
ئىككى جىلد شەكلىدە چاپ قىلىنغان ئۇشبۇ ئەسەر 10 مىڭ 31 ھەدىسنى ئۆز ئىچىگە ئالماقتا. ئىمام سۇيۇتىي مەزكۇر ئەسىرىگە زەيىل (قوشۇمچە) تەرىقىسىدە «ذيل الجامع الصغير من حديث البشير النذير»نى تۈزگەن ۋە ئۇنىڭغا مىڭ ئەتراپىدا ھەدىس كىرگۈزگەن بولۇپ، ئايرىم بىر جىلدتا نەشر قىلىنغان.
شەيخ ناسىرۇددىن ئالبانىي ئۇنىڭدىكى ھەدىسلەرنى «سەھىھۇلجامىئىسسەغىر» ۋە «زەئىفۇلجامىئىسسەغىر» دەپ ئىككىگە ئايرىپ، ھەدىسلەرنىڭ سەنەدلىرىگە باھا بەرگەن ۋە ئۇنىڭ باھالىرى ئىمام سۇيۇتىينىڭ باھالىرىدىن بەزىدە پەرقلىق چىققان.
كوۋىد-19 دورىلانى قايتىلاپ نىشانلىق تەتقىق قىلىش (يېڭى تىپتىكى تاجىسمان ۋىرۇسى دورىسى)
thumb|كوۋىد-19 SARS-CoV-2 ۋىرۇسنىڭ مودىلى كوۋىد-19 (ۋۇخەن ۋىرۇسى، يېڭى تىپتىكى تاجىسمان ۋىرۇسى، كىرونا ۋىرۇسى، كورونا ۋىرۇسى) ۋىرۇسى بايقالغاندىن كېيىن ، تەتقىقاچىلار ھازىر بار، ئىلگىرى ھەرخىل ۋابا ياكى باشقا يۇقۇملۇق كېسەللەر( مەسلەن ئېبولا، سارىس دىگەندەك) ئېشلىتىپ نەتىجە قازانغان دورىلانى يېڭى كۆرۈلگەن ۋىرۇس كوۋىد- 19 نى ساقايتىش ئۈچۈن، قايتىدىن كونا دورىلانى يېڭى نىشان ئۈچۈن تەتقىق قىلىش جەريانىنى كۆرسىتىدۇ.
بىر قانچە خىل ئىلگىرى ئېغىر دەرىجىدىكى جىددىي خاراكتېرلىك نەپەس يولى ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى (SARS) ، ئوتتۇرا شەرق نەپەس يولى ئۇنىۋېرسال كېسەللىكى (MERS) ، ئەيدىز ۋىرۇسى ۋە بەزگەك كېسىلىنى داۋالاشتا قوللىنىلغان بىر قانچە ۋىرۇسقا قارشى دورىلار COVID-19 داۋالاش ئۇسۇلى سۈپىتىدە تەتقىق قىلىنىۋاتىدۇ ، بەزىلىرى كلىنىكىلىق سىناققا ئۆتتى.
ئامېرىكا دۆلەتلىك ساغلاملىق تەتقىقات ئورنى ۋىرۇس ئېكولوگىيە بۆلۈمىنىڭ باشلىقى ۋىنسېنت مۇنستېر 2020-يىلى 2-ئايدا « تەبىئەت بىئوتېخنىكا » ژۇرنىلىغا بەرگەن باياناتىدا مۇنداق دېدى: «ئومۇمىي گېن ئورۇنلاشتۇرۇشى ۋە ئومۇمىي كۆپەيتىش ھەرىكەتلىرى ۋە MERS ، SARS ۋە [SARS-CoV-2» نىڭ بىئولوگىيىسى ] ۋىرۇسلار ناھايىتى ئوخشىشىپ كېتىدۇ ، شۇڭا ب ئومۇمىي قىسىملىرىنى نىسپەتەن ئوخشىشىپ كېتىدىغان تاجىسىمان ۋىرۇسنى نىشان قىلغان دورىلارنى سىناق قىلىش لوگىكىلىق ھەم توغرا قەدەم »
قىسمەن ئانتىبىئوتىكلار
COVID-19 داۋالاش ئۇسۇلىدا قايتا قوزغىلىش مۇمكىنچىلىكى بارلىقى ئېنىقلانغان بەزى ئانتىبىئوتىكلار:
1906 - يىلى
1906 (MCMVI) يىلى ئىسە بويىچە دۈشەنبە كۈنى باشلانغان يىلدۇر.
ئابدۇسەبۇر
ئابدىسۇپۇر، سوپۇر
سەبرى - تاقەتلىك ئاللانىڭ بەندسى
ئوغۇساق بازىرى
ئوغۇساق بازىرى قەشقەر ۋىلايىتى كونا شەھەر ناھىيىسى گە قاراشلىق مەمۇرىي بازارلىق بولۇپ، قەشقەر شەھىرى ۋە كونا شەھەر ناھىيىسىنىڭ ئارىسىغا جايلاشقان، قەشقەر شەھىرىگە 6 كىلومېتىر، كونا شەھەر ناھىيىسىگە 8 كىلومېتىر كېلىدۇ. 2012-يىلى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ئەسلىدىكى ئوغۇساق يېزىسى ئوغۇساق بازىرى بولۇپ قۇرۇلغان.
چوڭ مېڭە پوستلاق ماددىسى
left|thumb| چوڭ مېڭە پوستلاق ماددىسى بولسا ئانتروپوتومىيە
ساختا خەۋەر
ساختا خەۋەر ئادەتتە مەلۇم بىر شەخىس ياكى تەشكىلاتنىڭ نام ئوبرويىنى خۈنۈكلەشتۈرۈش، مەلۇپ پايدا-مەنپەئەتكە ئېرىشىش، مەلۇم بىر خىل ئىدىلوگيە ياكى ئىدىيەنى باشقىلارغا ئىشەندۈرۈش، ھەقىقەتنى يوشۇرۇش، ۋە باشقا مەقسەتلەردە، ساختا ئويدۇرۇپ چىقىرىلغان، يالغان، كىشلەرنى ئالدايدىغان خەۋەرلەردۇر. ساختا خەۋەرنى شەخسى تاراتقۇلار، ئۆز تاراتقۇلار، كەسپىي تاراتقۇلار، دۆلەت تاراتقۇلىرى، ۋە باشقا تىپتىكى تاراتقۇلارمۇ ئىجاد قىلىشى، تارقىتىشى مۇمكىن. تور تېخنىكىسنىڭ تەرەقىياتىغان ئەگىشىپ ساختا خەۋەر ئىشلەپ چىقىرىشنىڭ تەنەرخى بارغانسىرى تۆۋەنلەپ، ئەنئەنۋى (گېزىت، ژۇرنال، كىتاپ) ۋە زامانىۋى تاراتقۇلاردا (تور، ئىجتىمائى تاراتقۇلار،بىلوگ، ۋىلوگ) كەڭ تارقالماقتا. ئا ق ش جۇمھۇر رەئىسى دونالد ترامپ "ساختا خەۋەر" دېگەن ئاتالغۇنى ئۇمۇملاشتۇرغان بىرىنچى شەخسىتۇر. روسىيەنىڭ "بۈگۈنكى روسىيە" تېلۋىزىيە ئىستانسى دەل دۆلەت قوللىغان ساختا خەۋەر تارقىتىش ماشىنىسدۇر. بەزى شىركەتلەر مەخسۇس ساختا خەۋەر تارقىتىش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەپ كىرىم قىلىدۇ. تىۋىتتېر، فەيىسبۇك، ئۈندىدار، يوتىيۇب، ۋە باشقا ئىجتىمائى تاراتقۇ ئەپلىرى ساختا خەۋەر ئەڭ كەڭ تارقىلدىغان سۇپىلاردۇر. thumb|يالغان خەۋەر (يەنى فېيك نىيۇۋىس) دېگەن خەت thumb|[[دانىلد ترامپ|دونالد ترامپ فىلورىدا شىتاتىدا]]
پورباجىن قەدىمى شەھىرى
پورباجىن (تۇۋاچە:Пор-Бажың، رۇسچە: Пор-Бажын) رۇسىيەنىڭ تۇۋا جۇمھۇرىيىتىدىكى تېركۆلىدە پور – باجىن ناملىق بىر قەدىمىي قەلئە خارابىسى بار. ئۇ تاڭ سۇلالىسى ئۇسلۇبىدىكى قەلئە بولۇپ، ئەينى دەۋىردە شۇ يەردە ياشىغان ئۇيغۇرلار بىنا قىلغان. بۇ خارابىنىڭ ئومۇمىي كۆلىمى تۆت گېكتار بولۇپ، رۇسىيە – موڭغۇلىيە چېگراسىدىن بىرقانچە ئون كىلومېتىر يىراقلىقتا. ئارخېئولوگلار بۇ يەردە چاسا شەكىلدىكى ئىمارەتلەرنىڭ ئۇلى، جۈپ – جۈپ پەلەمپەيلەر، تۈۋرۈكلۈك قۇرۇلمىلار، نەقىشلىك لىم قۇرۇلمىلار، كاھىش پارچىلىرى قاتارلىق تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئىمارەتلەر ئۇسلۇبىدىكى خارابىلىكنى بايقىغان. ئارخېئولوگلار يۇقىرىدىكى بايقاشقا ئاساسەن، بۇ قەلئەنىڭ ئۇيغۇرلارغا ياتلىق قىلىنغان تاڭ پادىشاھى مەلىكىسىنىڭ ئوردىسى ئىكەنلىكىنى قىياس قىلدى. ئەينى ۋاقىتتا ئۇيغۇر قاغانى تاڭ سۇلالىسىنىڭ ئۆڭلۈك – سۆيگىن توپىلىڭىنى تىنچىتىشىغا ياردەم بەرگەنلىكتىن، تاڭ پادىشاھى قىزى نىڭگو مەلىكىنى ئۇيغۇر قاغانىغا ياتلىق قىلغان. نىڭگو مەلىكە ۋە ئۇنىڭ ھەمراھلىرى مىلادى 758– يىلى ئۇيغۇربالىق(ھازىرقى موڭغۇلىيە زېمىنىدا) قا بارغان.
پور – باجىن قەدىمىي قەلئە خارابىسى 1891 – يىلى بايقالغان، سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى ئارخېئولوگلىرى 20 – ئەسىرنىڭ 50 – ، 60 – يىللىرىدا بۇ يەردە ئارخېئولوگىيەلىك قېزىش بىلەن شۇغۇللانغان بولسىمۇ، قەلئە ئىگىسىنىڭ سالاھىيىتى توغرىسىدىكى سىرنى ئاچالمىغان. خارابىدىن يەر تەۋرەش ھەم ئوت ئاپىتى ئىزنالىرى بايقالغان، پور – باجىن قەدىمىي قەلئەسى يەر تەۋرەشتىن كېلىپ چىققان ئوت ئاپىتىدە ۋەيران بولغان بولۇشى مۇمكىن. ئۇنىڭدىن باشقا، ئۇ يەرنىڭ قىش پەسلى ئىنتايىن سوغۇق، ئەمما پور – باجىندىن ئىسسىنىش سىستېمىسى بايقالمىغان، بۇ، مەزكۇر قەلئەنىڭ پۈتۈپ ئۇزاق ئۆتمەيلا تاشلىۋېتىلگەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. مەزكۇر خارابىنىڭ ئىشلىتىلگەن ۋاقتى قىسقا، قەلئە ئۆيلىرى كىچىك، يەككە، يەنە كېلىپ بىر – بىرىگە ئوخشىشىپ كەتكەچكە، بەزى مۇتەخەسسىسلەر پور – باجىن قەدىمىي قەلئەسىنى ئۇيغۇر قاغانى بۆگۈ تېكىن ياساتقان مانى دىنى ئىبادەتخانىسى بولۇشىمۇ مۇمكىن، دەپ قىياس قىلماقتا.
لاتۋىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|لاتۋىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
لاتۋىيە بولسا ياۋروپا جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا رىگا، ئاڭ چوڭ شەھرى بولسا رىگا. دۆلەت تىلى بولسا لاتۋىيە تىلى. ھازىرقى زۇڭتۇڭ ۋائىرا ۋىكە-فرەئىبەرگا. ھازىرقى باش ۋەزىر ئائىگارس كالۋىتىس. بۇ دۆلەت 1918 يىلى 11 ئاينىڭ 18 كۇنى مۇستاككىل بولغان، يەر مەيدانى 64 مىڭ 589 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 2 مىللىئون 261 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىق دىنى پروتېستانت دىنى.
ئابدۇسەلىم
ئابدىسېلىم، سېلىم
تىنچ - ئامانلىقىنى بەرگۈچى ئاللانىڭ بەندىسى
كىچىك يۇلتۇزلار
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ھەجمى ، ماسسىسى ۋە ھەرقايسى جەھەتلەردىن كىچىك بولغان يۇلتۇزلارنى كۆرسىتىدۇ
لىمبىك سىستېما
لىمبىك سىستېما بولسا ئانتروپوتومىيە
گۆشنانلار
گۆشنانلار
1.گۆشنان
2.قازان گۆشنېنى
3.مايدا پېشىرۇلغان گۆشنان
4.پېتىر گۆشنان
5.قىيما گۆشنان
6،كاۋا گۆشنېنى
7.بېدە پورىسى
8.پۆرە گۆشنېنى
9.گۈرۈچ گۆشنېنى
10.گۈرۈچ ئۇنى گۆشنېنى
11.تېرىق گۆشنېنى
12.جۆۋەندە گۆشنان
13.تۈگۈنەك گۆشنېنى
14.ئارپا گۆشنېنى
15،قوي گۆشى گۆشنېنى
16.توغاچ گۆشنېنى
17.شوخلا - مۇچلۇق قازان نېنى
1. ئۇيغۇر تائاملىرى قامۇسى (شىنجاڭ خەلق سەھىيە نەشىرىياتى. 2007-يىل 6-ئاي 1-نەشىرى)
ئابدۇسەمئى
ئابدىسەمى، سەمى، سەمىجان
ھەممىنى ئاڭلاپ تۇرغۇچى ئاللانىڭ بەندىسى
1909 - يىلى
1906 (MCMVI) يىلى ئىسە بويىچە دۈشەنبە كۈنى باشلانغان يىلدۇر.
تۇۋا جۇمھۇرىيىتى
left|thumb|350x350px|تۇۋا تۇۋا جۇمھۇرىيىتى رۇسىيە فىدراتسىيىسىگە قاراشلىق فېدراتىپ جۇمھۇرىيەتلەردىن بىرىدۇر، نۇپۇسى تەخمىنەن 305،510 بولۇپ، يەر كۆلىمى 170،500 كۋادرات كلومېتر.
left|thumb|250x250px left|thumb|تۇۋا جۇمھۇرىيىتىنىڭ بايراغى left|thumb|تۇۋا جۇمھۇرىيىتىنىڭ گېربى
كەلىمەئى شاھادەت
كەلىمەئى شاھادەت (ئەرەبچە: شهادتان، ئۇيغۇرچە: گۇۋاھلىق سۆزى) ياكى كەلىمەئى تەۋھىد، ئىسلام ئىتىقادىچە ئاللاھتىن باشقا تەڭرى يوقلىقىنى، ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ھەم ئۇنىڭ قۇلى ۋە ئەلچىسى ئاساسىنىڭ بايانى بولغان بىر ئىبارەدۇر.
"لا إله إلا الله محمدا رسول الله": ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق، مۇھەممەد (ئەلەيھىسسالام) ئاللاھنىڭ ئەلچىسى
تالاس ئوبلاستى
تالاس ئوبلاستى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Talas Oblasti، قىرغىزچە: Талас облусу) قىرغىزىستاننىڭ قارمىقىدىكى بىر ئوبلاست بولۇپ، ئۇنىڭ مەركىزى تالاس.
ئەلئۇم
link=Special:FilePath/Alomm.jpg|thumb ئەلئۇم (ئانا / الأم)». مەشھۇر تۆت مەزھەبنىڭ بىرى بولغان شافىئىي مەزھىبىنىڭ ئىمامى بۈيۈك مۇجتەھىد ئىمام شافىئىي (ھ. 150 / م. 767، غەززە – ھ. 204 / م. 820، مىسىر) كۆپ قىسمىنى ئۆزى يازغان ۋە بىر قىسمىنى شاگىرتلىرىغا سۆزلەپ بېرىپ يازدۇرغان چوڭ ھەجىملىك ئەسەر بولۇپ، ئىسلام فىقھىدا ئەڭ مۇھىم ئىلمىي مىراسلارنىڭ بىرىدۇر.
كىتابتا ئىمام شافىئىي سېلىشتۇرما فىقھ تەتقىقاتىنى ئۇسۇلى فىقھ بىلەن باغلاپ سۇنىدۇ. 4000 غا يېقىن ھەدىسنى سەنەدى بىلەن كەلتۈرىدۇ.
بۇ كىتابنى ئىمام شافىئىي مىسىردا ئۆتكۈزگەن ئۆمرىنىڭ ئاخىرقى تۆت يىلىدا يازغان بولغاچقا، بۇ كىتاب ئۇنىڭ «يېڭى فىقھ قاراشلىرى»غا، پىكرىنىڭ سۈزمىسىگە، ئەڭ ئاخىرقى ئىجتىھادىغا ۋەكىللىك قىلىدۇ.
بۇ كىتاب يەنە ئىلگىرىكى بولۇپمۇ ئىمام شافىئىي بىلەن دەۋرداش بولغان ئالىملارنىڭ قاراشلىرىنى تەتقىق قىلىشتا مۇھىم مەنبە بولۇپلا قالماي، ئۇنىڭدىكى ئىلمىي مۇنازىرىلەر ئوقۇرمەنلەردە ئىلمىي ئىقتىدار يېتىلدۈرىدۇ.
شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ژۇرنىلى
ئىجتىمائىي پەن ۋە تەبىئىي پەن تەتقىقات نەتىجىلىرىنى ئەكس ئەتتۈرۈشنى ئاساس قىلغان بولۇپ، ئۈچ خىل يېزىقتا چىقىرىلىدۇ. پەلسەپە ئىجتىمائىي پەن نەشرى (خەنزۇ تىلىدا) 1973 - يىلى نەشىر قىلىنىشقا باشلىغان. ئۇيغۇر تىلى نەشرى 1980 - يىلى نەشىر قىلىنىشقا باشلىغان. بۇلار ھەممىسى 1982 - يىلدىن باشلاپ ئاشكارا تارقىتىلغان. ئاساسىي مەقسىتى: پەلسەپە، ئىجتىمائىي پەن تەتقىقات نەتىجىلىرىنى ئەكس ئەتتۈرۈش ھەمدە يەرلىك ئالاھىدىلىك ۋە مىللىي ئالاھىدىلىكنى گەۋدىلەندۈرۈش، ئىلىم ئالماشتۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن مۇلازىمەت قىلىشتىن ئىبارەت. ئاساسلىق سەھىپىلىرىدىن غەربىي دىيار تارىخىي تەتقىقاتى، رايون ئىقتىسادىي تەتقىقاتى، ئۇيغۇر تىلى تەتقىقاتى، يىپەك يولى ئەدەبىيات مۇنبىرى، نوپۇس، ئاياللار تەتقىقاتى، ئوتتۇرا ئاسىيا تەتقىقاتى قاتارلىقلار بار. تەبىئىي پەن (خەنزۇ تىلىدىكى) نەشرى 1975 - يىلى نەشر قىلىنىشقا باشلىغان بولۇپ، 1984- يىلى ئاشكارا تارقىتىلىشقا باشلىغان. ئۇيغۇر تىلى نەشرى 1980 - يىلى نەشر قىلىنىشقا باشلىنىپ 1999 - يىلى ئاشكارا تارقىتىلىشقا باشلىغان. ئاساسىي مەقسىتى: تەبىئىي پەن ئۇل نەزەرىيىسى، تېخنىكا ئىلمى، قوللىنىشچان ئىلمىي تەتقىقات نەتىجىسىنى ئەكس ئەتتۈرۈپ ئىلمىي ئالماشتۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرۈشتىن ئىبارەت. قازاق تىلىدىكى نەشرى 1981 - يىلى نەشر قىلىنىشقا باشلىغان، ئەسلى نامى شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ماقالىلەر توپلىمى بولۇپ، 1993 - يىلى شىنجاڭ ئالىي مەكتەپ ئىلمىي ژۇرنىلى غا ئۆزگەرتىلدى. ئىلمىي ژۇرنال تەھرىر بۆلۈمىدە كسپىي تەھرىرلەردىن 14 كىشى بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە پروفېسسوردىن بىر كىشى، دوتسىنت بەش كىشى، مۇئاۋىن باش مۇھەررىردىن ئۈچ كىشى بار. ئۈچ خىل تىل نۇسخىسىدىكى بەش تۈرلۈك ئىلمىي ژۇرنال دۆلەت ۋە ئاپتونوم رايون بويىچە ژۇرناللارنى باھالاشتا كۆپ قېتىم مۇكاپاتقا ئېرىشكەن.
ئاۋستىرالىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Alkatip', 'Microsoft Uighur', 'Uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma', 'Arial', 'Arial Unicode MS'">left|thumbnail|350px|ئاۋستىرالىيە left|thumbnail|دۆلەت بايرىقى ئاۋستىرالىيە - ئوكيانىيە قىتئەسىگە جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى -كانبېررا، ئەڭ چوڭ شەھەرى - سىدنېي. دۆلەت تىلى - ئىنگلىزچە. ھازىرقى خانىش ئېلىزابېت II. ھازىرقى باش ۋەزىر كەۋىن رۇد. بۇ دۆلەت 1931 يىلى مۇستەقىل بولغان، يەر مەيدانى 7 مىليون 741 مىڭ 220 كۇۋادىرات كىلومېتىر، نوپۇسى 21 مىليون 370 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاساسى دىنى پروتېستانت دىنى.
ئۇيغۇرلارنىڭ قول يۇيۇش مەدەنىيىتى
ئۇيغۇرلار-- كۆپ مەنبەلىك، كۆپ قاتلاملىق، كۆپ تەرەپلىمە مەدەنىيەتنى شەكىللەندۈرۈپ، جۇڭخۇا مەدەنىيىتى ھەتتا دۇنيا مەدەنىيىتىگە بەلگىلىك تەسىر  كۆرسەتكەن قەدىمىي مەدەنىيەتلىك مىللەتلەرنىڭ بىرى. قول يۇيۇش مەدەنىيتى- ئۇيغۇر مىللىتى ئارىسىدا ئۇزاق زامانلاردىن بېرى داۋاملىشىپ ۋە مۇكەممەللىشىپ كېلىۋاتقان بىر خىل ئېسىل مەدەنىيەت ۋە ئەنئەنە ھېساپلىنىدۇ. بۇ يەردە تىلغا ئېلنىۋاتقان تېما گەرچە ئاڭلىماققا كىشىگە ئانچە چوڭ ئىشتەك تۇيۇلمىسىمۇ، ئەستايىدىل كۈزىتىدىغان بولساق، بۇلارغا بىر مۇنچە ئىلمىيلىكنىڭ، ئىلغارلىقنىڭ، ئىجادىيلىقنىڭ يوشۇرۇنغانلىقىنى كۆرەلەيمىز.
▲قول يۇيۇش-- ئۇزاق تارىخقا ئىگە بىر خىل ئېسىل ئەنئەنە بولۇپ، ئۇ، ئۇيغۇرلارنىڭ تازىلىققا- پاكىزلىققا ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىدىغانلىقىنىڭ روشەن گەۋدىلىنىشى ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى كونكىرېت ئىپادىلىنىشىدۇر.
ئۇيغۇرلار: تازىلىق- ساغلاملىقنىڭ ئانىسى، بارلىق گۈزەللىكنىڭ ئاساسى، ئىنسان تەبىئىتى ۋە ئەخلاقنىڭ زىننىتى، دەپ قارايدۇ. شۇنداقلا، كېسەللىكنىڭ قول ئارقىلىق ئېغىزدىن كىرىدىغانلىقىنى؛ قول پاكىز بولسا، پۈتۈن بەدەن ساغلام، ئۆمرى ئۇزۇن بولىدىغانلىقىنى چوڭقۇر چۈشىنىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر چاغدا، تازىلىققا رىئايە قىلىشنى شەرەپ، رىئايە قىلماسلىقنى نومۇس دەپ بىلىدۇ. شۇ ۋەجىدىن، تازىلىقنى كۈندىلىك تۇرمۇشتىكى بارلىق ئىش ھەركەتنىڭ ئالدىغا قويۇپ، ئومۇمىي بەدەن تازىلىقى، يېمەك- ئىچمەك تازىلىقى، كېيىم- كېچەك تازىلىقى، ئۆي- ئىمارەت تازىلىقى، مۇھىتتازىلىقى،  قاتارلىقلارغا تۈجۈپىلەپ ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىپ كەلمەكتە؛ شۇنداقلا قول يۇيۇشنى ئائىلە  مەدەنىيىتىنىڭ مۇھىم مەزمونى قاتارىدا مەركەزلىك ئورۇنغا قويۇپ كەلمەكتە؛ ئۇيغۇرلار ھەر قېتىم ئۇيقۇدىن ئويغىنىپ ئورۇنلىرىدىن تۇرغاندا، ئالدى بىلەن قولىنى، ئاندىن باشقا  ئەزالىرىنى يۇيىدۇ. ئاش- تاماق ئېتىش، كۆكتات ئادالاش، يېمەك- ئېچمەك تەييارلاش، ھەر خىل ئاش- تاماق ۋە باشقا قوشۇمچە يېمەكلىكلەرنى يېيىشتىن ئاۋۋال ۋە كېيىن قولىنى پاكىز يۇيىدۇ. بولۇپمۇ توي- تۆكۈن، نەزىر- چىراغ، مېھماندارچىلىق قاتارلىق ئاممىۋى سورۇنلاردا قول يۇيۇش ئالاھىدە چوڭ ئىش قاتارىدا ھۆرمەت- ئېكرام بىلەن قائىدە- يوسۇنلۇق ھالدا تەرتىپلىك ئېلىپ بېرىلىدۇ. مېھمانلارنىڭ قولىغا سۇ ئېلىشتا نەپس ئىشلەنگەن ئاپتۇۋا- چىلاپچىلار ھازىرلىنىدۇ. ساھىبخان تەرەپتىن قولغا سۇ قويۇشقا  مەخسۇس ئادەم ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ، قولغا سۇ قويغۇچىلار مېھمانلارغا بولغان ھۆرمەت ھېسياتى بىلەن سۇنىڭ ئىسسىق- سوغۇقلىقىنى ئوبدان تەڭشەپ، ئوڭ قولىدا ئاپتوۋانىڭ بېغىنى تۇتۇپ، سول قولىنىڭ ئالقىنىنى ئاپتوۋانىڭ قورسىقىغا يەڭگىل تەككۈزۈپ، ياشتا ۋە  ھۆرمەتتە چوڭ بولغانلاردىن باشلاپ، مېھمانلارنىڭ ئالدىغا ئېگىلىپ تۇرۇپ، نۆۋەت بىلەن ئالدىرىماي ئۈزۈپ- ئۈزۈپ قولىغا سۇ قويىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، ئائىلە ئەزالىرى ئارا قول يۇيدۇرىدىغان ئىشلارمۇ دائىم بولۇپ تۇرىدۇ. قولغا سۇ بېرىشنىڭمۇ مۇناسىپ قائىدىسى بولۇپ بار بولۇپ، ئادەتتە 3 قېتىمدىن 5 قېتىمغىچە سۇ قويۇش بويىچە داۋاملىشىدۇ. يەنى بېرىنچى قېتىمدا ئازراق، ئىككىنچى قېتىمدا ئوتتۇرھال، ئۈچىنچى قېتىمدا يەڭگىل، ئۈزۈلدۈرمەي سۇ قويۇش كېرەك.
▲مەيلى قانداق جايدا بولسۇن كىچىكلەر چوڭلارنىڭ، پەرزەنتلەر ئاتا- ئانىلارنىڭ قولىغا سۇ قويىدۇ ۋە بۇمۇ ئوخشاشلا يۇقىرقى قائىدە- تەرتىپ بويىچە ئېلىپ بېرىلىدۇ. ھەر قېتىملىق قول يۇيۇشلاردىن كېيىن، پاكىز لۆڭگە بىلەن قول سۈرتىلىدۇ. چۈنكى، ئۇيغۇرلار قويۇق تاماق ۋە باشقا يېمەكلىكلەرنى پاكىزە قول بىلەن يېيىشنى كىچىكىدىن باشلاپ ئادەت قىلغان بولۇپ، بۇنداق يېيىلگەن تاماقنىڭ تەمى قوشۇق ۋە چوكا بىلەن يېيىلگەن تاماققا قارىغاندا تاتلىق ۋە يېيىشلىك بولۇپ، كەيپىياتنى يۇقىرى كۆتۈرىدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ قول يۇيۇش مەدەنىيىتى ئەنئەنىۋىلىككە ئىگە. شۇنىڭ ئۈچۈنمۇ ئۇيغۇرلار ئادەتتە ھەر خىل يۇقۇملۇق كېسەللىكلەرگە ئوڭايلىقچە گىرىپتار بولمايدۇ ھەمدە بۇنىڭ خاسىيىتى تەن قۇرۇلۇشى، چىراي گۈزەللىكى، روھىي كەيپىياتى جەھەتلەردىنمۇ گەۋدىلىنىپ تۇرىدۇ. ئۇيغۇرلارنىڭ ئېلىمىز ھەتتا دۇنيا بويىچىمۇ ئۇزاق ئۆمۈر كۆرۈدىغان مىللەتلەر قاتارىدىن ئورۇن ئېلىشىمۇ قول يۇيۇش ئاساس قىلىنغان تازىلىق مەدەنىيىتى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك، دەپ قاراشقا بولىدۇ.
شاڭخەي شەھىرى
left|thumb|350px|شاڭخەي شەھىرى left|thumb|350px|شاڭخەي شەھىرى left|thumb|350px|شاڭخەي شەھىرى left|thumb|350px|شاڭخەي شەھىرى left|thumb|350px left|thumb|350px left|thumb|350px شاڭخەي شەھىرى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، شاڭخەينىڭ 18،580،000 نوپۇسىبار، 2640.3 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 31.12°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 121°30، پوقتانومۇرى 200000-202100 رايۇننومۇرى 21.
خېنە گۈلى ئۇرۇقى
خېنە گۈلى ئۇرۇقى تېرىگە رەڭ پەيدا قىلىش، يەل ھەيدەش، قان ئايلىنىشنى ياخشىلاش، پەي مۇسكۇللارنى قۇۋۋەتلەش،سۆڭەك ئاغرىقىنى توختىتىش، راك ھۆجەيرىلىرىنى تورمۇزلاش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :خېنە گۈلى ئۇرۇقى
ئەرەبچە نامى :بەزىرۇلخىنا
پارسچە نامى :تۇخۇمى خىنا
ئىنگلىزچە :Seed of Garden Balsam
ئوردۇچە نامى :سەمەندىكى بىيىج
تەمى :تەمى بىر ئاز ئاچچىق، پۇرۇقى سۇس بولىدۇ.
چىقىش ئورنى :جۇڭگو
ۋاقتى :كۈز
تەبىئىتى :بىرىنچى دەرىجىدە قۇرۇق سوغۇق
تونۇش
ئۆسۈملۈك خېنە گۈلى(Impatiens balsamina L.)نىڭ ئۇرۇقىدىن ئىبارەت بولۇپ، خېنە گۈلى ئۇرۇقى نامىدا دورىغا ئىشلىتىلىدۇ.
ئائىلىسى
خېنە ئائىلىسىدىكى بىر يىللىق تىك ئۆسۈدىغان،سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك.
دورىلىق ئورنى
ئۇرۇقى
ئۈنۈملۈك تەركىبى
بۇنـىڭ تـەركىـۋىـدە بالـزامـىناسـتېـرول (Balsaminastreol)، ئاتـسىـدوم، پارىنـارىـكـوم كىسلاتاسى(ParinaricAcid)، ساپونـىن، مـاي، قەنـت، ئاقسىـل، ئامىنو كىسلاتاسى، ئۇچۇچان ماي قاتارلىقلارنى تۇتىدۇ.
شەكلى
قۇرۇتۇلغان ئۇرۇقى ياپىلاق شەكىللىك ياكى ياپىلاق تېمىنە شەكىللىك بولىدۇ. ئورۇق، پوستى قوڭۇرياكى خومىرەڭلىك.
كېسەللىك مىسالى
بەرەس، بەھەق، زەخىمە بوغۇم ئاغرىقلىرى، بەل-پۇت ئاغرىقى،ھەيز تۇتۇلۇش،قىيىن تۇغۇت، لىمفا سىل كېسەللىكى، بالىلار پارالىچى، قىزىلئۆڭگەچ ۋە سۈت بېزى راكىنىڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە ئىشلىتىلىدۇ.
فارماكولوگىيىلىك تەسىرى
1.بالىياتقۇ بوينىنى قوزغىتىدۇ. 2.ھامىلدار بولۇشنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. 3.باكتېرىيىگە قارشى تۇرۇش رولى بار.
خاس تەسىرى
تېرىنى ئوزۇقلاندۇرۇش، قىزارتىش، تېرە رەڭ ماددىسىنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش.
ئورۇنباسارى
چاققاق ئوت ئۇرۇقى
ئەكىس تەسىرى
ئۆپكىگە زىيان قىلىدۇ
تۈزەتكۈچىسى
كەتىرا، ئىسپىغۇل
ئىشلىتىش ئۇسۇلى
1. خېنە گۈلى ئۇرقىدىن 3 گرام، قىچا 10 گرام، سامساقتىن 7 گرام، سىياداندىن 10 گرام، زەيتۇن يېغىدىن 15 گرام ئېلىپ، قائىدە بويىچە سوقۇپ مەلھەم تەييارلاپ يەرلىك ئورۇنغا تاڭسا بەرەس، بەھەق كىسەللىرىگە مەنپەت قىلىدۇ.
2. خېنە گۈل ئۇرقىدىن 3 گرام، زىرە، يالپۇز، سوزاپ ئۇرۇقىدىن 10 گرامدىن، قەردىمانەدىن 5 گرام ئېلىپ  تالقان قىلىپ يېسە ئاشقازان، ئۈچەي كىسەللىكلىرىگە مەنپەت قىلىدۇ.
يىغىش
كۈزدە مېۋىسى پىشقاندا ئارىلاشمىلىرىنى ئېلىۋىتىپ  يىغۋىلىنىدۇ.
ساقلاش
قۇرۇتۇپ ساقلىنىدۇ. قام
تەڭرى
كۆپ تەڭرىلىك دىنلاردا ئادەتتە ئىلاھلارنىڭ جىنسىيىتى بولىدۇ ۋە ئەركەكلىرى تەڭرى، ئاياللىرى ئىلاھە دەپ ئاتىلىدۇ.
ئۈرۈمچى شەھىرى
ئۈرۈمچى شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ (ئۇيغۇرىستاننىڭ)مەركىزىي شەھىرى، پۈتۈن شەھەر يەتتە رايون بىر ناھىيىدىن تەركىپ تاپقان ،ئومۇمىي يەر مەيدانى 14000 كۇۋادىرات كېلومېتىر، 2014–يىلى يىل ئاخىرىدىكى دائىمىي تۇرۇشلۇق نوپۇسى 3530000 ئادەم ،خەنزۇ ،ئۇيغۇر ،قارزاق ،خۈيزۇ ،شىبە قاتارلىق 52 مىللەت ئولتۇراقلاشقان. ئۈرۈمچىدە تارىختا بىرمۇ خىتتاي پۇقراسى ياشىمىغان بۇلۇپ خىتتايلار مانجۇ ئىستىلاسىدىن كېيىن ئېقىپ كىرىشكە باشلىغان
تارىخ
ئۈرۈمچى تارىختىن بۇيان ئۇيغۇرلار ياشاپ كەلگەن كەڭ زىمىنلانىڭ ئايرىلماس بىر قىسمى بولغان. ئۈرۈمچى دۇنيا بويىچە دېڭىز بىلەن بولغان ئارىلىقى ئەڭ يىراق ئىچكى قۇرۇقلۇق شەھىرى بولۇپ ، بۇ شەھەرنىڭ دېڭىز ياقىسى بىلەن بولغان ئەڭ يېقىن ئارىلىقى 2 مىڭ 250 كىلومېتىر كېلىدۇ.
ئۈرۈمچى تەڭرىتېغىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە ، جۇڭغار ئويمانلىقنىڭ جەنۇبىغا جايلاشقان تۇپرىقى مۇنبەت ، سۇلىرى ئەلۋەك بىر ماكان. ‹‹ئۈرۈمچى›› موڭغۇلچە سۆز بولۇپ ، مەنىسى گۈزەل يايلاق دېگەنلىكتۇر.
ئۇيغۇرچە ئۆرۈمچى،توقۇمىچى دىگەن مەنىدە. قەدىمىي ئۈرۈمچى دەرياسى جەنۇبتىن شىمالغا قاراپ ئاقىدىغان بولۇپ ، شەھەر رايونىنى كېسىپ ئۆتىدۇ. شەھەرنىڭ شەرقىدە دېڭىز يۈزىدىن 5 مىڭ 400 مېتىر ئېگىز بولغان بوغدا چوققىسى ، جەنۇبىدا بولسا ھەيۋەتلىك تەڭرىتاغ تىزمىلىرى ، غەربىدە بولسا رىۋايەت تۈسىنى ئالغان يامالىق تېغى ، شەھەر ئىچىدە بولسا كىشىنى مەھلىيا قىلىدىغان قىزىلتاغ بار بولۇپ ، بۇلار ئۈرۈمچىنى ئالاھىدە گۈزەل بىر جايغا ئايلاندۇرغان.
ئۈرۈمچى ئالاھىدە جۇغراپىيىلىك ئۈستۈنلۈككە ئىگە بولۇپ ، قەدىمدىن تارتىپ ‹‹مۆجىزىلەر دەرۋازىسى›› دەپ ئاتىلىپ كەلگەن. ئۈرۈمچى تەڭرىتېغىنىڭ جەنۇب–شىمالىنى ، ئىچكىرى ئۆلكىلەر بىلەن شىنجاڭنى تۇتاشتۇرۇشتىكى مۇھىم قاتناش تۈگۈنى بولۇپ ، ھازىر مەملىكىتىمىزنىڭ غەربنى ئېچىش سىياسىتىنى چوڭقۇرلاشتۇرۇشتىكى مۇھىم جاي ۋە چەت ئەللەر بىلەن بولغان ئىقتىساد ، مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشتىكى مۇھىم كۆزنەك بولۇپ قالدى.
مەمۇرىي رايون
ئۈرۈمچى شەھىرى جەمئىي 8 ناھىيە دەرىجىلىك مەمۇرىي رايوندىن تەركىب تاپقان. ئۇنىڭ ئچىدە 7 شەھەر رايونى ۋە بىر ناھىيە بار. ئۇلار بولسا:
ئىزاھات: left|thumb|350px| تۆۋەندە ئۈرۈمچىدىكى بىر قىسىم جايلارنىڭ ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى بېرىلدى، ئۇلار بولسا: