cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مىللەت يېزىقى
ھەر قايسى تۈركىي مىللەتلىرىنىڭ تىل- تەرەقىياتى ئۆزگىچە بولغان ھازىرقى زاماندا دۇنيادىكى تۈركىي مىلەتلەر ئۈچۈن ھازىرقى زامان تۈرك يېزىقىنى چۆرىگەن ھالدا يېڭى يېزىقلارنى يارىتىشنىڭ نىمە ئېھتىياجى بار؟! ھازىرقى زاماندا ھەر قايسى تۈرك مىللەتلىرىنىڭ ئاۋام خەلقى ئۈچۈن ئۆزلىرىنىڭ ھازىرقى مىللىي يېزىقلىرى يېتىپ ئاشىدۇ، ئەندى ھەر قايسى تۈرك مىللەتلىرىنىڭ زىيالىيلىرى ئۆز تەتقىقاتلىرىدا باشقا تۈرك مىللەتلىرىنىڭ ماتىرىياللىرىغا ئېھتىياجى چۈشسە، ئۆزلىرى بىر ئاز ۋاقىت چىقىرىپ شۇ ئېھتىياجلىق بولغان يېزىقنى ئۆگىنىپ ئالسا بولدىغۇ؟! ھازىرقى دۇنيا ۋەزىيىتىدە ۋاقتى- سائەتى كەلگەندە بۇ بىرلىككە كەلگەن تۈركىي يېزىقلارنى قوللىنىۋاتقان تۈركىي مىللەتلەرنىڭ ئۆزئارا ياردەمدە بولۇشىمۇ بىر مەسىلىگە ئايلىنىپ قالىدىغان بىر ئەھۋالدا تۈرك يېزىقىغا يانداش قىلىپ ئۇيغۇر لاتىنچە يېزىقنىڭ ( ئۇيغۇر لاتىنچە كومپيوتېر يېزىقىنىڭ) نىمە ھاجىتى بار؟! ۋاقتى كەلگەندە « ئۆزەڭنىڭ دەردى يۇرەكتە، باشقىلارنىڭ دەردى ئېتەكتە » بولۇپ قالىدۇ. گەپنىڭ پوسكالىسى، ئۆزەڭنىڭ ئىشىگە ئۆزەڭ پۇختا بول!
ئۇيغۇر زىيالىيلىرى زادى  « ئۇيغۇر لاتىنچە كومپيوتېر يېزىقى ئىشلەتمىسەك بولمايدۇ » دېسە، بۇ يېزىقىنى « ئاتمۇ ئەمەس، ئىشەكمۇ ئەمەس، خىچىر قىلىپ قۇيغىچە »، ھازىرقى زاماندا ئىلمىي ۋە پەن- تېخنىكىغا دائىر كىتاب، ماقالە ۋە ماتېرىياللارنىڭ %70 دىن كۆپرەكى ئىنگلىز يېزىقىدا چىقىۋاتقانلىقىنى ئويلىشىپ، ئىنگلىز يېزىقىنى ئاساس، لاتىچە يېزىقىنى قۇشۇمچە قىلىپ  ئېلىپبە تۈزۈشى مۇۋاپىق. ھەرپلەرنىڭ مىللىيىلىكى بولمىغانلىقى ئۈچۈن (بۇ ھەرپلەر سىستېمىسىنى مۇئەييەن بىر مىللەت ئىشلەتكەندىن كېيىن مىللىيلىققا ئىگە بولىدۇ.) باشقىچە ھەرپلەرنى ئىجاد قىلىپ ياساشىنىڭ ھاجىتى يوق. لېكىن خىل ئۇيغۇر لاتىنچە كومپيوتېر يېزىقىنىڭ ئىجاد قىلىنىشى ئىنتايىن خەتەرلىك بولوپ،ئەمەلىيەتتە ھازىرقى زامان ئۇيغۇر يېزىقىنىڭ زاۋاللىققا يۈز تۇتۇشىغا سەۋەپ بولۇپ قالىدۇ.
قىسقىسى، تۈركىي مىللەتلىرىدىن قايسى بىرىسى بولمىسۇن، ئۆزلىرىنىڭ ھازىرقى قوللىنىۋاتقان يېزىقغا يانداش قىلىپ يەنە بىر يېزىقىنى قۇشۇمچە قىلىۋالسا، بىر قانچە ئەۋلاد ئۆتكەندىن كېيىن ئۆزلىرىنىڭ ئەسىلىدىكى مىللىي يېزىقىنىڭ يوقۇلۇشىغا يول ھازىرلاپ قويغان بولىدۇ.
2019- يىلى ئۆكتەبر
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئۇمبېرتو II
ئىتالىيە پادىشاھلىقىنىڭ ئاخىرىقى پادىشاھى ئۇمبېرتو II. ئۇ 1904-يىلى 9-ئاينىڭ 15-كۈنى تۇغۇلۇپ، 1983-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى ئالەمدىن ئۆتكەن.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە ئىسمى :ئۇمبېرتو II
دۆلەت تەۋەلىكى :ئىتالىيە
تۇغۇلغان ۋاقتى :1904-يىلى 9-ئاينىڭ 15-كۈنى
ۋاپات بولغان ۋاقتى :1983-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى
پۈتتۈرگەن مەكتىپى :ۋاڭ تۇرىن ھەربىي ئىشلار ئىنستىتۇتى
چەتئەلچە نامى :Umberto II
شەخس تونۇشتۇرۇلۇشى
ئىتالىيە پادىشاھلىقىنىڭ ئاخىرىقى پادىشاھى ئۇمبېرتو II. ئۇ 1904-يىلى 9-ئاينىڭ 15-كۈنى تۇغۇلۇپ، 1983-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى ئالەمدىن ئۆتكەن.
1946-يىلى ئامېرىكىنىڭ مەدەت بېرىشى ئارقىسىدا ئىتالىيە خەلقى ئومۇمىي خەلق ئاۋازىغا قويۇش شەكلىدە پادىشاھلىق تۈزۈمنى ئەمەلدىن قالدۇرغان، شۇنىڭ بىلەن پادىشاھ بولغىنىغا ئەمدىلا 35 كۈن بولغان ئۇمبېرتو تەختتىن چۈشۈپ، ساۋوي خان جەمەتىنىڭ ئىتالىيەگە بولغان نەچچە ئەسىرلىك ھۆكۈمرانلىقى ئاياغلاشقان.
ئۇمبېرتو ۋە ئۇنىڭ ئائىلىسى ئىتالىيە دىن قوغلاپ چىقىرىلغان، كېيىنچە ئۇ پورتۇگالىيە دە ئولتۇراقلاشقان. ئۇ ھاياتىنىڭ ئاخىرقى مەزگىللىرىدە ئېغىر ئۆسمە كېسەللىكىگە گىرىپتار بولۇپ، 1983-يىلى شىۋېتسارىيە نىڭ جەنۋە شەھىرىدە ئالەمدىن ئۆتكەن.
نورۇزگۈلى
نورۇزگۈلى (ئېنگلىزچە: Cherry blossom؛ ئۇيغۇررچە باشقىچە ئاتىلىشى: ساكۇرا؛ ) بولسا مۇھەببەت ۋە ئۈمۈدنىڭ سىمۋولى، ياپونىيەنىڭ ۋەكىل خارەكتىرلىك نەرسىلىرىنىڭ بىرى. thumb|ياپونىيەدىكى نورۇزگۈلى نورۇزگۈلىنىڭ بارلىققا كەلگەن جايى جۇڭگو. ياپونىيەنىڭ داڭلىق ئەسىرى «نورۇزگۈلى تەسۋىرى» دە خاتىرلىنىشىچە نورۇزگۈلىنىڭ بارلىققا كەلگەن جايى جۇڭگودىكى ھىمالايا تېغى ئىكەن. كىشىلەر ئۆستۈرگەندىن كېيىن بۇ خىل ئۆسۈملۈك ئاستا-ئاستا جۇڭگونىڭ چاڭجىياڭ دەرياسى ئېقىنلىرىغا كىرگەن، جۇڭگونىڭ غەربىي جەنۇبىي قىسىلىرىغا ۋە تەيۋەن ئارىلىغىمۇ يەتكەن. چىن، خەن سۇلالىلىرى مەزگىلىدە خانلىق ئەۋلادلىرى بۇ خىل گۈلنى ئۆستۈرگەن، ھازىرغىچە ئىككى مىڭ يىلدىن ئارتۇق ئۆستۈرۈش تارىخى بار ئىكەن. خەن، تاڭ سۇلالىلىرى مەزگىلىدە شەخسىي گۈللىكلەردە ئۆستۈرۈش ئومۇملىشىپ كەتكەنكەن. مۇشۇ تەرىقىدە نورۇزگۈلى خان ئوردىسىدىن تەدرىجىي ھالدا ئادەتتىكى خەلق ئارىسىغا كۆچكەنكەن. ئەينى چاغدا ياپونىيە ئېغىر ھالدا جۇڭگونىڭ مەدەنىيىتىنى دورىغان بولۇپ، بۇ زامانلاردا چىرايلىق ھەم ھوزۇر ئېلىش قىممىتىگە ئىگە بولغان نورۇزگۈلى جۇڭگودىن ياپونىيەگە ئېلىپ كېتىلگەنكەن.
قوش 11
قوش 11 (باشقىچە ئاتىلىشى: بويتاقلار بايرىمى، 11-نويابېر مال سېتىۋېلىش بايرىمى، قوش ئونبىر؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 双11؛ ئېنگلىزچە: Singles' Day) جوڭگودىكى بىر برەسمى بويتاقلار بايرىمى شۇنداقلا مال سېتىۋېىلىش كۈنىدۇر. بۇ كۈندە ئالبابا ۋە باشقا تور سودىگەرلىرى يۇقىرى سوممىلىق تىجارەت قىلدۇ.
لەھىستان
left|thumb|250px|لەھىستان left|thumb|دۆلەت بايرىقى
لەھىستان ياكى پولشا بولسا ياۋروپاغا جايلاشقان بىر دۆلەت، پايتەختى ۋارشاۋا، ئەڭ چوڭ شەھىرى ۋارشاۋا. دۆلەت تىلى پولەك تىلى. ھازىرقى زۇڭتۇڭى لەچ كاقزينسكى. ھازىرقى زۇڭلى دونالد تۇسك. بۇ دۆلەت 1918 يىلى 11 ئاينىڭ 11 كۈنى مۇستەققىل بولغان، يەر مەيدانى 312 مىڭ 679 كۇۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 38 مىللىيون 116 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاساسلىق دىنى كاتولىك دىنى.
بىرىنچى فرانسىيە ئىمپېرىيىسى
بىرىنچى فرانسىيە ئىمپېرىيىسى، رەسمىي ھالدا فرانسىيە جۇمھۇرىيىتى، [lower-alpha 2] ئاندىن فرانسىيە ئىمپېرىيىسى ( French  ; لاتىنچە : Imperium Francicum ) 1809-يىلدىن كېيىن، ئۇ يەنە ناپالېئون فرانسىيەسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، 19-ئەسىرنىڭ بېشىدا ناپالېئون بوناپارت ھۆكۈمرانلىق قىلغان ئىمپېرىيە بولۇپ، 19-ئەسىرنىڭ بېشىدا ياۋروپا چوڭ قۇرۇقلۇقىنىڭ كۆپ قىسمىدا فرانسىيەنىڭ زومىگەرلىكىنى قۇرغان. ئۇ 1804-يىلى 5-ئاينىڭ 18-كۈنىدىن 1814-يىلى 4-ئاينىڭ 11-كۈنىگىچە داۋاملاشتى، يەنە 1815-يىلى 20-مارتتىن 1815-يىلى 7-ئىيۇلغىچە قىسقىچە داۋاملاشتى.
گەرچە فرانسىيە 17-ئەسىرنىڭ بېشىدىن باشلاپ چەتئەللەردە مۇستەملىكىچى ئىمپېرىيە قۇرغان بولسىمۇ، ئەمما فرانسىيە دۆلىتى فرانسىيە ئىنقىلابىدىن كېيىن بوربون ۋە جۇمھۇرىيەت دەۋرىدە بىر پادىشاھلىقنى ساقلاپ كەلگەن. تارىخچىلار ناپالېئون ھاكىمىيىتىنى جىيەنى ناپالېئون III ھۆكۈمرانلىق قىلغان ئەسلىگە كەلتۈرۈش ئىككىنچى ئىمپېرىيىسى (1852 - 1870) دىن پەرقلەندۈرگەن بىرىنچى ئىمپېرىيە دەپ ئاتايدۇ.
1804-يىلى 5-ئاينىڭ 18-كۈنى، ناپالېئون فرانسىيەنىڭ ئىمپېراتورى ( Empereur des Français ) ئۇنۋانىغا ئېرىشتى، pronounced [ɑ̃.pʁœʁ de fʁɑ̃.sɛ] ) فرانسىيە Sénat conservateur ھەمدە 1804-يىلى 12-ئاينىڭ 2-كۈنى تاج كىيگەن، فرانسىيە كونسۇلخانىسى ۋە فرانسىيە بىرىنچى جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئاخىرلاشقانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. ئۇنىڭ تاج كىيگەن بولۇشىغا قارىماي، ئىمپېرىيە 1809-يىلغىچە داۋاملىق «فرانسىيە جۇمھۇرىيىتى» دەپ ئاتالغان. فرانسىيە ئىمپېرىيىسى ئاۋىستىرىيە، پرۇسسىيە، روسىيە، ئەنگىلىيە ۋە ئىتتىپاقداش دۆلەتلەرگە قارشى ئۈچىنچى بىرلەشمە ئۇرۇشتا كۆرۈنەرلىك غەلىبە قىلىش ئارقىلىق ياۋروپا چوڭ قۇرۇقلۇقىدا ھەربىي ئۈستۈنلۈكنى قولغا كەلتۈردى، بولۇپمۇ 1805-يىلى ئاۋستېرلىتز ئۇرۇشىدا  فرانسىيەنىڭ ھۆكۈمرانلىق ئورنى تۆتىنچى بىرلەشمە ئۇرۇشىدا، 1806-يىلى جېنا-ئاۋېرستېدت ئۇرۇشى ۋە 1807-يىلى فرىدلاند ئۇرۇشىدا،  ناپالېئوننىڭ 1815-يىلى ۋاتېرلو ئۇرۇشىدا ئاخىرقى مەغلۇبىيىتىدىن ئىلگىرى يەنە بىر قېتىم ئىسپاتلاندى.
كوللىكتىپ ناپالېئون ئۇرۇشى دەپ ئاتالغان بىر يۈرۈش ئۇرۇشلار فرانسىيەنىڭ تەسىرىنى غەربىي ياۋروپا ۋە پولشاغا كېڭەيتتى. 1812-يىلى ئەڭ يۇقىرى پەللىگە چىققاندا، فرانسىيە ئىمپېرىيىسىنىڭ 130 تارمىقى بار بولۇپ، 44 مىليون سۇبيېكتنى باشقۇرىدۇ، گېرمانىيە، ئىتالىيە، ئىسپانىيە ۋە پولشادا كەڭ كۆلەملىك ھەربىي مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاپ، ئاۋىستىرىيە ۋە پرۇسسىيەنى ئىتتىپاقداش دەپ قارايدۇ. فرانسىيەنىڭ دەسلەپكى غەلبىسى ئىنقىلابنىڭ نۇرغۇن ئىدىئولوگىيىلىك ئالاھىدىلىكلىرىنى ياۋروپاغا ئېكسپورت قىلدى: ناپالېئون كودىنىڭ پۈتۈن قىتئەگە كىرگۈزۈلۈشى قانۇن باراۋەرلىكىنى كۈچەيتتى، زاسېداتېللار ئۆمىكى تۈزدى ۋە ئاجرىشىشنى قانۇنلاشتۇردى، دېڭىز تەۋەلىكى ھەققى ۋە دېڭىز-ئوكيان ئەدلىيەسى ئەمەلدىن قالدۇرۇلدى، ئاقسۆڭەك ئىمتىيازدىن باشقا بارلىق جايلاردا. پولشا. [11] فرانسىيەنىڭ 1814-يىلى مەغلۇبىيىتى (ئاندىن 1815-يىلى يەنە)، بىرىنچى فرانسىيە ئىمپېرىيىسىنىڭ ئاخىرلاشقانلىقى ۋە بۇربوننى ئەسلىگە كەلتۈرۈشنىڭ باشلانغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
ئەبۇ سەئلەبە ئەلخۇشەنىي
ئەبۇ سەئلەبە ئەلخۇشەنىي (أبو ثعلبة الخشني): ئىسمى جۇرسۇم ئىبنى ناشىر ياكى جۇرھۇم ئىبنى ناشىب. (ھ. ؟ – 75 / م. ؟ – 694) ھۇدەيبىييەدىكى «رىزۋان بەيئىتى»گە قاتناشقان ساھابە.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى ئۆز قەۋمىگە ئەۋەتكەندە ئۇلار قەۋمى مۇسۇلمان بولغان. شامدا ياشىغان، سەجدە قىلغان ھالەتتە ۋاپات بولغان.
بەھرەين
بەھرايىن پادىشاھلىقى (ئەرەبچە: مملكة البحرين ؛ ئىنگلىزچە: Kingdom of Bahrain). بەھرايىن پېرسىيە قولتۇقىنىڭ غەربى شىمالىغا جايلاشقان بولۇپ سەئۇدى ئەرەبىستان، قاتار ۋە ئىران بىلەن دېڭىز ئارقىلىق چېگرىلىنىدۇ. ئومۇمىي يەر مەيدانى 750 كۋادرات كلومېتىر.بەھرەينلىك ئەرەبلەر %62، كۆچمەن ئەرەبلەر %21 ، ئامېرىكا-ياۋروپالىق كۆچمەنلەر %4، پارسلار %4، پاكىستانلىقلار %3، فىلىپپىنلىقلار %2، ھىندىلار %2 نى ئىگەللەيدۇ.
تارىخى
بەھرەيىن ئارىلى ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى ئەڭ قەدىمى دۆلەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ مىلادىدىن 200يىل بۇرۇنلا بۇ يەردە ئادەملەر ئولتۇراقلاشقان، شۇنىڭدىن كېيىنكى ئۇزۇن يىللاردا گاھى پېرسىيە ئىمپىرىيىسىنىڭ گاھى بابىلوننىڭ ھۆكۈمرانلىق قىلىدىغان يېرى بولغان بولسىمۇ زىمىن كىچىك، نوپۇس ئاز بولغانلىقتىن چەتئەللىكلەرنىڭ ھىچقايسىسى بەھرەيىنغا ئۇنچىلا كۆڭۈل بكلۈپ كەتمىگەن. مىلادى 7-ئەسىرگە كەلگەندە بەھرەيىن ئەرەب ئىسلام ئىمپېرىيىسىنىڭ بىر قىسمىغا ئايلانغان. 899-يىلى بەھرەيىن قەرماتىلار ۋە ئىسمائىلەرنىڭ بىر قىسمى بولغان قەرماتىلەنىڭ قارارگاھىغا ئايلىنىپ مۇستەقىل بولغان، ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ باشقا جايلىرىدىن ئىدىيە ۋە ئۆرپ ئادەتتە پەرقى زورىيىشقا باشلىغان. 930-يىلى بەھرەيندىكى قەرماتىلار مەككىدىكى «ھەجرۇلئەسۋەد» نى بۇلاپ كېلىپ بەھرەيندە 30يىل تۇرغۇزغان، كېيىن ئابباسىلار دەۋرىدە بەھرەيىندىكى ئىسمائىلىلار ھاكىمىيىتى ئاغدۇرۇلۇپ «ھەجرۇلئەسۋەد» مەككىدىكى جايىغا قويۇلۇپ، بەھرەيىن بەسىرا ئۆلكىسىنىڭ بىر قىسمى قىلىنغان، 1507-يىلىغا كەلگەندە بەھرەيىن پورتۇگالىيە ھامىيلىقىدىكى دۆلەتكە ئايلىنىپ قالغان. 1602-يىلى بەھرەيىندىكى پورتۇگالىيىلىكلەر پارىسلار تەرىپىدىن قوغلانغان، 1782-يىلىغا كەلگەندە بەھرەيىنلىقلار ئەمىر سۇلايمان جەمەتىنىڭ يېتەكچىلىكىدە قوزغۇلۇپ پارىسلارنى قوغلاپ چىقارغان ۋە مۇستەقىللىق جاكارلىغان.1783-يىلى ئەنگلىيە بەھرەيىننى تەڭسىز شەرتنامە ئىمزالاشقا قىستاپ تەدرىجى بەھرەيىننىڭ سودا-ئىقتىسادىنى تىزگىنلىۋالغان. 1880-يىلىدىن 1892-يىلىغىچە ئەنگىلىيە بەھرەيىن بىلەن مەجبۇرى كېلىشىم ئىمزالاپ بەھرەيىننىڭ سىياسى ۋە ھەربى ئىشلار ھوقۇقىنى قولغا ئېلىۋالغان. 1933-يىلى بەھرەيىننىڭ نېفىت ئېچىش ھوقۇقىنى بىكار قىلغان. 1957-يىلى ئەنگىلىيە بەھرەيىننى ئەنگىلىيە ھامىلىقىدىكى مۇستەقىل خەلىپىلىك دەپ يەنە بىر قېتىم جاكارلىغان.
1968-يىلى ئەنگلىيە ئىسلام كېڭىشىگە بەرگەن ۋەدىسىگە بىنائەن 1971-يىلىدىن بۇرۇن سۇۋەيش قانىلىنىڭ شەرقىدىكى بارلىق قوشۇنلىرىنى چېكىندۈرۈپ كېتىدىغانلىقىنى ئېلان قىلىپ شۇ يىلى 8-ئاينىڭ14-كۈنى ئەيسا بىن سۇلايمان تەختكە چىقىپ بەھرەيىن سۇلتانلىقى ھەقىقى مۇستەقىللىققا ئېرىشكەن. 1972-يىلى 12-ئاينىڭ16-كۈنى ئەيسا بىننى سۇلايماننىڭ چوڭ ئوغلى ھەمىد بىن ئەيسا تەختكە ۋارىسلىق قىلغان.
ئىقتىسادى
بەھرەيىن مۇستەقىل بولغاندىن كېيىن كۈنسېرى ئازلاۋاتقان نېفىت زاپىسىنى كۆزدە تۇتۇپ، سەئۇدى ئەرەبىستان ۋە ئىراق قاتارلىق دۆلەتلەر بىلەن خوشنا بولۇش، دۇنيادىكى %50 نېفىت توشۇلىدىغان مۇھىم كارىدور پارىس قولتۇقىغا جايلاشقانلىقىدەك مۇھىم ئىستىراتىگىيىلىك ئورنىنىڭ ئەۋزەللىكىنى جارى قىلدۇرۇپ نېفىت پىششىقلاش سانائىتىنى تەرەققى قىلدۇرۇش بىلەن بىللە بانكىلاردىن باج ئالماسلىق سىياسىتى بىلەن دۇنيادىكى چوڭ بانكىلارنى جەلپ قىلىپ 500 دىن ئارتۇق خەلقارا بانكىنىڭ بەھرەيىندا شۆبە تەسىس قىلىشىدەك ئەۋزەل مۇھىتنى بەرپا قىلىپ ئوتتۇرا شەرقنىڭ پۇل-مۇئامىلە مەركىزىگە ئايلانغان.
خەلىپىلەر تېزىملىكى
خەلىپىلەر تېزىملىكى، ئىسلام پەيغەمبەرى ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ۋەڧاتىدىن سوڭرە مۇسۇلمانلارنىڭ دىنى رەھبەرلىكىنى ئىجرا قىلغان كىشىلەرنىڭ تېزىملىكىدۇر. تۆرت خەلىپە دەۋرى، ئابباسىلەر دەۋرى، ڧاتىمىلەر دەۋرى، مەملۇك دەۋرى، دەۋلەتى ئالى ئوسمان دەۋرى ۋە 1924- يىلى خەلىپىلىكنىڭ توختىتىلىشىدىن بۇرۇنقى تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىدىن بولغان بىر خەلىپە تۆۋەندە ئىلگىرى كېيىنلىك تەرتىبى بويىچە بېرىلدى:
خۇلەڧائى راشىدىن
ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاڧاتىدىن كېيىنلا تاللانغان ۋە ۋەزىپە ئاتقارغان تۆرت خەلىپىدۇر.
ئەمەۋىي دەۋرى
ئەمەۋىيلەر دەۋرىدىكى خەلىڧىلەردۇر. بۇ دەۋىردە خەلىڧىلىك تۇنجى قېتىم بىر ئائىلىنىڭ كونترولى ئاستىغا تۈشۈپ قالغان.
ئابباسىي دەۋرى
ئابباسىي خەلىڧىلىرى تۆۋەندىكىچە:
ڧاتىمىي خەلىڧىلىرى
قاھىرەدە ھۆكۈم سۈرگەن شىئە ڧاتىمىي خەلىڧىلەر، سۇننىيلەر تامانىدىن خەلىڧە قابۇل قىلىنمايدۇ.
مەملۇكىي ھىمايىسى دەۋرى
ئەسلى ئابباسىي خانىدادىن بولمىش مىسىردىكى مەملۇك سۇلتانلىقى ھىمايەسى ئاستىدا بولغان خەلىڧىلەرنىڭ تېزىملىكى:
ئوسمانلى دەۋىرى
دەۋلەتى ئالى ئوسماننىڭ رىدانىيە جېڭىدە غەلبە قىلىشى مەملۇك سۇلتانلىقىنى يىقىتىپ خەلىڧىلىك ئۇنۋانىنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان.
تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى دەۋرى
پادىشاھلىق قالدۇرۇلغاندىن كېيىن تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى تەرىپىدىن ۋەزىپىلەندۈرۈلگەن بىر ئوسمانلى خانىدانى ئەزاسىدۇر.
خەلىڧىلىكنىڭ بۇگۈنكى ھالى
1924- يىلى 3- ئاينىڭ 3- كۈنى تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسى تەرىپىدىن ۋاقىتلىق قالدۇرۇلغان.
ساشىمى
thumb|ساشىمى تامىقى ساشىمى (ئېنگلىزچە: Sashimi؛ ياپونچە: 刺身) جۇڭگونىڭ ئەڭ قەدىمىي يېمەكلىكلىرىدىن بىرى ئىدى: بۇ بىر خىل خام بېلىق گۆشىدىن تەييارلانغان يېمەكلىك بولۇپ، چىن سۇلالىسى مەزگىلىدە جۇڭگودا بىر قەدەر دەۋر سۈرگەن بۇ يېمەكلىك، كېيىن ياپونىيە ۋە چاۋشىيەن يېرىم ئارىلى قاتارلىق جايلارغا تارقالغان، بولۇپمۇ ياپونىيەدە بەك قارشى ئېلىشقا ئېرىشكەن. thumb|ساشىمى تامىقى ساشىمى جۇڭگونىڭ يېمەك-ئىچمەك مەدەنىيىتىنىڭ تەشكىلىي قىسمى بولۇش سۈپىتى بىلەن ئۇزۇن مەزگىللىك تەرەققىياتنى بېشىدىن ئۆتكۈزۈپ، تاڭ، سوڭ سۇلالىلىرىدە گۈللەپ، يۈەن، مىڭ سۇلالىلىرى مەزگىلىدە يوقۇلۇشقا باشلىغان. ئەڭ ئاخىرىدا جۇڭگونىڭ مۇھىم يېمەكلىكلىرى قاتارىدىن چىقىپ كەتكەن.
1982 - يىلى
1982 - يىلى
پەلەستىن
پەلەستىن دۆلىتى ئوتتۇرا شەرقتىكى دۆلەت بولۇپ، ئىسرائىلىيە،ئىئوردانىيە]] سۇرىيە قاتارلىق دۆلەتلەر بىلەن چېگرىلىنىدۇ.
جادىلەر بايرىمى
جادىلار بايرىمى (باشقىچە ئاتىلىشى: خەلوۋىن/خالوۋىن؛ ئېنگلىزچە: Halloween، خالوۋىىن) ھەر يىلى 31-ئۆكتەبىر غەرب دۇنياسىدا تەبرىكلىندىغان بىر خىرىستىيان بايرىمىدۇر. بۇنىڭدا ئاساسلىقى كىشلەر ھەرخىل غەلىتە كېيىنىپ ياسىندۇ. thumb|ئالۋاستى سىياقىدا كىينۋالغان بىر جادى مېترودا thumb|سانفىرانسىسكودىكى 2002 جادىلار بايرىمىدىن بىر كۆرۈنۈش
thumb|جادىلار بايرىمىدىكى غەلىتە كېيىنگەنلەر thumb|ئۆيدىكى جادىلار thumb|جادىلار بايرىمىدىكى غەلىتە كىينۋاغان ياشلار
1992 - يىلى
1992 - يىلى
ئەبۇ سۇفيان ئىبنى ھەرب
ئەبۇ سۇفيان سەخر ئىبنى ھەرب ئىبنى ئۇمەييە (أبو سفيان بن حرب): (ھ. بۇرۇن 57 – ھ. 31 / م. 566-567 – 652) مەككەدە توغۇلۇپ چوڭ بولغان، قۇرەيشنىڭ كاتتىۋاشلىرىدىن.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ خانىملىرىدىن ئۇممۇ ھەبىبە ئانىمىزنىڭ ۋە ئۇمەۋىيلەر دۆلىتىنىڭ قۇرغۇچىسى مۇئاۋىيە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ ئاتىسى.
مەككە فەتھى فەتىھ بولغاندا مۇسۇلمان بولغان.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى نەجرانغا ۋالىي قىلغان. كېيىن مۇسۇلمانلار بىلەن بىللە غازاتلارغا قاتناشقان. بىر كۆزى تائىف غازىتىدا، يەنە بىر كۆزى يەرمۇك غازىتىدا قۇيۇلۇپ كەتكەن.
كىمونو
كىمونو (ئېنگلىزچە: Kimono؛ ياپونچە: きもの/着物) ياپۇنلانىڭ مىللى ئەنئەنۋى كىيىمدۇر. 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرىدىن بۇرۇن ۋۇ بەگلىكى كىيىمى دەپ ئاتالغان. thumb|كىمونو كىيىم بىلەن كېيىنگەن ياپۇنلۇق قىزلار thumb|كىمونو كىيمىنىڭ ئارقىسى ۋۇ بەگلىكى كىيىمى دېگەن بۇ نام بولسا جۇڭگونىڭ ئۈچ پادىشاھلىق مەزگىلىدە بارلىققا كەلگەن بولۇپ، شەرقىي ۋۇ پادىشاھلىقى بىلەن ياپونىيەنىڭ قويۇق سودا ئالاقىسىدە بولۇشى سەۋەبلىك توقۇلما مەھسۇلاتلار ۋە كىيىم تىكىش ئۇسۇلىنىڭ ياپونىيەگە كىرىشىنى ئىلگىرى سۈرگەن. مۇنداقچە قىلىپ ئېيتقاندا ۋۇ بەگلىكى كىيىمى دېگىنىمىز شايىنى پاختا رەخت ئورنىدا قوللىنىپ تىكىلگەن يۇقىرى دەرىجىلىك كىمونودىن ئىبارەت. ئۆتمۈشتە ۋۇ بەگلىكى كىيىمى ۋە كىمونو دېگەن ئىككى ئۇقۇم ئېنىق ئايرىلغان بولۇپ، لېكىن ھازىر بۇ ئىككىسى پۈتۈنلەي ئارلىشىپ كەتكەندەك قىلىدۇ.
توغراق تورى
توغراق تورى ئۇيغۇرچە ئۇنېۋرسال خەۋەر، ئۇچۇر، تاماششا تور بېتىدۇر. تور ئادېرىسى: https://web.archive.org/web/20210310201028/http://www.tograk.com/
كۆكتاتۋازلىق
كۆكتاتۋازلىق (باشقىچە ئاتىلىشى: كۆكتاتۋازلىق ئىدىيىسى، كۆكچىلىك ئىدىيەسى، كۆكچىلىك؛ ئېنگلىزچە: Vegetarianism) بىر خىل گۆش يېيىشنى تەرىك ئېتىش ئادىتى. بۇ يالغۇز بىۋاستە گۆش بىلەن ئېتىلگەن تائاملىنىلا ئەمەس، بەلكى گۆشنىڭ ئەگەشمە مەھسۇلاتلىرنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. كۆكتاتۋازلىق ئادىتى بەزى دىن ياكى كۈلتۈردە تارىختىن بۇيان مەۋجۇت ھادىسە، مەسلەن، يۇقىر تەبىقىدكى ھىنىدى مۇرتلىرى ئادەتتە گۆش يېمەيدۇ. دەۋرىرنىڭ تەرەققىي قىلىشغا ئەگىشىپ، ھازىر نۇرغۇن كىشلەر ئۇرۇقلاش، ھايۋاناتلانى ئاسىراش، كىلىمات ئىلىششقا قارشى تۈرۇش، ۋە باشقا سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن كۆكتاتۋازلىق ئىدىيەسنى ئەمەليەتتە ئىجرا قىلدۇ. بۇ خىل كىشلەرنى كۆكتاتۋاز ياكى كۆكچى دېيىلدۇ. thumb|كۆكتاتۋازلىق ئىدىيەسى
تېرمىنال
تېرمىنال ئادتتە مەلۇم ئىشنىڭ ئاخىرقى نۇقتىسنى كۆرستىدۇ. ئۇ ھازىر ئاساسلىق ئۈچ مەنىسى بار.
thumb|دەريا بويدىكى پاراخۇت تېرمىنالى
ئەڭ توغرا سائەت
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە ئىسمى :سېزىي ئاتوم سائىتى
سېزىي ئاتوم سائىتى ھەققىدە
سېزىي ئاتوم سائىتى ۋاقىتنى سېزىي ئاتومىنىڭ ئالاھىدە ئېنېرگىيە دەرىجىسى ئوتتۇرىسىدىكى كۆچۈش چاستوتىسى ئارقىلىق كۆرسىتىدۇ؛ بۇ چاستوتا 9192631770 گېرتسقا يېتىدۇ. كۆرسىتىش ۋە رەقەمنى يېزىشقا ئاسان بولسۇن ئۈچۈن، ئادەتتە ئۇنىڭ بىلەن بىر كۋرتس تەۋرەتكۈچ كونترول قىلىنىپ، ئۇنىڭ تەۋرەش چاستوتىسى ئاتومنىڭ كۆچۈش چاستوتىسىغا ئوخشاش تۇراقلىققا يەتكۈزىلىدۇ. كۋارتس تەۋرەتكۈچنىڭ تەۋرەش چاستوتىسى ئادەتتە بىر نەچچە يۈز مىليون گېرتس بولۇپ بىۋاسىتە ئىشلىتىشكە بولىدۇ. بەزىدە ئۇ ئېلېكترون لېنىيىسى ئارقىلىق كۋارتس تەۋرەتكۈچنىڭ ئۇزىتىش چاستوتىسىنى يەنىمۇ تۆۋەنلىتىپ، بىۋاسىتە سائەت يۈزىنى ھەرىكەتلەندۈرۈپ، ۋاقىتنى توغرا كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
كۇراسو ئارىلى
كۇراسو ئارىلى غەربىي ھىندى تاقىم ئاراللىرى ئىچىدىكى ئاساسلىق ئارال ۋېنېسۇئېلاننىڭ 100 كىلومېتىر غەربىي شىمالىغا جايلاشقان.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
كۇراسو ئارىلى غەربىي ھىندى تاقىم ئاراللىرى ئىچىدىكى ئاساسلىق ئارال ۋېنېسۇئېلاننىڭ 100 كىلومېتىر غەربىي شىمالىغا جايلاشقان، ئۇزۇنلۇقى 58 كىلومېتىر، كەڭلىكى 12 كىلومېتىر كېلىدۇ. مەيدانى 443 كۋادرات كىلومېتىرغا يېتىدۇ. ئاھالىسى 161 مىڭدىن ئوشۇق بولۇپ، قارا ھەم ئاق تەنلىكلەردىن بولغان ئارىلاش قان سىستېمىسىدىك كرىئور خەلقلىرى ئاساسىي قىسمىنى تەشكىل قىلىدۇ، ھۆكۈمەت ئەمەلدارلىرى گوللاندىيە تىلىنى قوللىنىدۇ، پاپىمەندو تىلىنى ئورتاق ئىشلىتىدۇ. ئاھالىنىڭ %82 ى كاتولىك دىنىغا، قالغىنى خرىستىئان دىنىغا ئېتىقاد قىلىدۇ. مەركىزى ۋىللېمىستاد شەھىرى.
يەر شەكلى
ئارالنىڭ يەر ئۈستى كۆرۈنۈشى تەكشى، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 200 مېتىر يەتمەيدۇ، ئارىلاپ ئېدىرلىقلار ئۇچرايدۇ، ئارالنىڭ جەنۇبىي دېڭىز قىرغاقلىرى ئەگرى-بۈگرى بولۇپ، تەبىئىي پورتلار كۆپ، غەربىي تەرىپىگە مارجان ئاراللار جايلاشقان.
ئىقلىمى
ئىقلىمى تروپىك قۇرغاق ئىقلىم تىپىغا كىرىدۇ، ھەر ئاينىڭ ئوتتۇرىچە ھاۋا تېمپېراتۇرىسى ℃26-℃28 ئارىلىقىدا بولىدۇ. يىللىق ھۆل-يېغىن مىقدارى 560 مىللىمېتىرغا يېتىدۇ، ھۆل-يېغىنى 10-، 11-ئايلارغا مەركەزلەشكەن، ئارالدا تاتلىق سۇ كەمچىل.
قوشۇمچە بايان
كۇراسۇ ئارىلىغا 1499-يىلى ئىسپانىيىلىكلەر كەلگەن، 1634-يىلى گوللاندىيە ئىگىلىگەن، 18-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا ئەنگلىيە ئىگىلىگەن، 1816-يىلى قايتا گوللاندىيە ئىگىلىگەن.
ئىقتىسادىي ئەھۋالى
ئىقتىسادتا نېفىت سانائىتىنى ئاساس قىلىدۇ، بۇ ئارالدا گوللاندىيە ھەم ئامېرىكا كاپىتالى بىلەن قۇرۇلغان چوڭ تىپتىكى نېفىت ئايرىش زاۋۇتلىرى بار. يېزا ئىگىلىكىدە تالالىق ئاگاۋى ھەم ئاپېلسىن قاتارلىق مېۋىلەر ئۆستۈرۈلىدۇ. يېمەك-ئىچمەك بىلەن سانائەت مەھسۇلاتلىرى ئىمپورت قىلىنىدۇ. ئارالنىڭ تاشيول، سۇ، ھاۋا قاتنىشى تەرەققىي قىلغان. خەلقئارا ئايرودرومى بار. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ساياھەتچىلىك ئىشلىرى تېز تەرەققىي قىلماقتا، كۇراسو ئارىلى 1956-يىىدىن باشلاپ، ئەركىن سودا رايونى قىلىپ ئېچىلغان.
1954 - يىلى
1954 - يىلى
تۆرت خەلىپە
تۆرت خەلىڧە ياكى خۇلەڧائى راشىدۇن (ئەرەبچە: الخلفاء الراشدون)، ھەزرىتى مۇھەممەد مۇستاڧا س.ئە.ۋ نىڭ ۋاڧاتىدىن سوڭرە "ئۈممەتنىڭ باشلىقى" سۈڧەتى بىلەن ۋەزىڧەلەندۈرۈلگەن خەلىپىلەردۇر. ئوردۇ ۋە ڧارسى سۇننىي مەنبئەلەردە تۆرت دوست (چھار يار\چار يار) دەپ ئىڧادە قىلىنماقتا. "تۆرت خەلىڧە" مەۋزۇسى شىئەلەر بىلەن سۇننىيلەردە ئوخشاشمايدۇ. شىئەلەرنىڭ ئورتاق قارىشى ھەزرىتى ئەلىنىڭ خىلاپەتكە قالغان ئۈچ خەلىپىدىن تېخىمۇ لايىقراق ئىكەنلىكى ۋە ئۇنىڭغا ناھەقچىلىك قىلىنغان دەپ قارىلىدۇ.
خەلىڧىلەر نۆۋەت بىلەن:
شىئەلەرگە كۆرە خىلاپەت ئەلى بىن ئەبى تالىب مەركەدى بىلەن باشلايدۇ ۋە ئۇنىڭدىن كېيىن ئىماملار كېلىدۇ. سۈنئىلەرگە كۆرە، خەلىڧىلەرنىڭ ئەڭ پېشقەدەمى ئەبۇ بەكر، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئەڭ ياقىن دوستىدۇر، مەككە ۋە مەدىنە دەۋرىدە دەۋرىدە دائىما يېنىدا بولغاندۇر. يەنە سۈننىي ئىتىقادىچە، بۇلار بىلەن بىرگە ھەزرىتى ئەبۇ بەكر قۇرئانى كەرىمدە ئىككى كىشنىڭ بىرى دەپ زىكىر قىلىنىشى ، تۇنجى خەلىپە بولىشىدا مۇھىم ئامىل بولغان.
ئەبۇ مەريەم ئەلئەزدىي
ئەبۇ مەريەم ئەلئەزدىي (أبا مريم الأَزْدي). ئەمر ئىبنى مۇررە ئەلئەزدىي ئەسسۇكۇنىي. ئەلجۇھەنىي دېگۈچىلەرمۇ بار.
مۇئاۋىيە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ ھۇزۇرىغا دەمەشىقكە بارغان ۋە بىر ھەدىسنى سۆزلەپ بېرىپ نەسىھەت قىلغان ساھابە. 7
مۇئاۋىيە رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ دەۋرىدە ۋاپات بولغان.
كىلىمانجارو تېغى
كىلىمانجارو تېغى ئافرىقا بويىچە ئەڭ ئېگىز تاغ چوققا بولۇپ، تانزانىيىنىڭ شىمالىي، كېنىيىنىڭ جەنۇبىي چېگرىسىغا جايلاشقان. 250px|thumb|كىلىمانجارو تېغى
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
كىلىمانجارو تېغى ئافرىقا بويىچە ئەڭ ئېگىز تاغ چوققا بولۇپ، تانزانىيىنىڭ شىمالىي، كېنىيىنىڭ جەنۇبىي چېگرىسىغا جايلاشقان، ئۇنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 5895 مېتىر كېلىدۇ. كىلىمانجارو چوققىسى گەرچە قۇياش نۇرى دائىم تىك چۈشۈپ تۇرىدىغان ئېكۋاتور سىزىقى ئۈستىگە جايلاشقان بولسىمۇ، لېكىن ئۇنىڭ چوققىسى مەڭگۈ ئاپئاق قار بىلەن قاپلىنىپ ئاجايىپ بىرخىل چىرايلىق مەنزىرىنى ھاسىل قىلىدۇ.
ئابدۇقائىد
ئابدىقايىت، قايىت
قائىدنىڭ قۇلى <قائىد>
تېننو
thumb|نۆۋەتتىكى ياپونيە تېننوىس نارۇخىتو thumb|ياپونيە تېننوسىنىڭ تەخىتكە ئولتۇرۇش مۇراسىمىدىن بىر كۆرۈنۈش thumb|ياپونيەنى يېڭىلققا كۆچۈرگەن تېننو -مېيجى تېننو (ياپونچە: 天皇؛ ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: ياپونيە پادىشاھى، ياپونيە تەڭرىقۇتتى، ساماۋى شاھ) ياپونيە دۆلىتىنىڭ خاقانىدۇر.
ئىنېرتسىيە
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :ئىنېرتسىيە
ئىنگلىزچە نامى :inertia
ئوتتۇرىغا قويغۇچى :ئىساك نيۇتون
دائىرىسى :بارلىق جىسىملار ( نۇر بۇنىڭ سىرتىدا )
ئەمەلىي پەن :فـىـزىكـا
قائىدە-پىرىنسىپلار
ئىنېرتسىيە جىسىمنىڭ بىر خىل خاس خۇسۇسىيىتى بولۇپ، جىسىمنىڭ ھەرىكەت ھالىتىدە ئۆزگىرىش پەيدا قىلىشىنىڭ بىر خىل قارشىلىق دەرىجىسىدە ئىپادىلىنىدۇ، ئىنېرتسىيە جىسىملارنىڭ ئىنېرتسىيىسىنىڭ چوڭ - كىچىكلىكىنى بىلدۈرىدىغان ئۆلچەم. جىسىمغا تەسىر قىلغان سىرتقى كۈچ نۆل بولمىغاندا، ئىنېرتسىيە جىسىمنىڭ ھەرىكەت ھالىتىنى ساقلاپ ئىپادىلىنىدۇ، يەنى تىنچ تۇرىدىغان ياكى تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت، ئىنېرتسىيىلىك تاشقى كۈچ جىسىم ھەرىكىتىنىڭ ھالىتىنى ئۆزگەرتىدىغان قىيىنلىق دەرىجىسى بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. ئوخشاش كۈچ جىسىمغا تەسىر قىلغاندا، تېزلىنىش كىچىكرەك بولغان جىسىمنىڭ ئىنېرتسىيەسى بىر قەدەر چوڭ، تېزلىنىشى بىر قەدەر چوڭ بولغان ئىنېرتسىيەسى بىر قەدەر كىچىك. شۇڭا، جىسىمنىڭ ئىنېرىتسىيەسى، ھەرقانداق ۋاقىتتا ( سىرتقى كۈچنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان ياكى تاشقى كۈچنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىمىغان ) ھەرقانداق ئەھۋال ئاستىدا ( ياكى ھەرىكەت ) ئۆزگەرمەيدۇ، تېخىمۇ يوقاپ كەتمەيدۇ.
فىزىكىدا، ئىنېرتسىيە-جىسىمنىڭ ھەرىكەت ھالىتىنى ئۆزگەرتىشكە قارشىلىق كۆرسىتىش خاراكتېرى. جىسىمنىڭ ئىنېرىتسىيەسىنى بولىدۇ، ئۇنىڭ ماسسىسى قانچە چوڭ بولسا، ئىنېرتسىيىلىكى شۇنچە چوڭ بولىدۇ. ئىساك نيۇتون ئەسىرى «تەبئىي پەلسەپەنىڭ ماتېماتىكىلىق پرىنسىپى» ئىچىدە ئىنېرتسىيەگە  ئېنىقلىما بىرىپ : ئىنېرتسىيە، ماددىنىڭ ئۆزىگە خاس كۈچ، بىر خىل قارشىلىق ھادىسە، ئۇ ھەر بىر جىسىم ئارىسىدا مەۋجۇت بولۇپ تۇرىدۇ، چوڭ - كىچىكلىكى شۇ جىسىم خېلى، ئامالنىڭ بارىچە ئۇنىڭ ھازىرقى ھالىتىنى ساقلاپ، مەيلى تىنچ ھالەت ياكى تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت ھالىتى دېگەن.
نەزەرىيە تەرەققىياتى
ئىنېرىتسىيە ھەرقانداق جىسىمدە بولۇشقا تىگىشلىك ئەسلىدە بار خۇسۇسىيەت، مەيلى قاتتىق، سۇيۇق ياكى گاز، مەيلى جىسىم ھەرىكىتى ياكى جىمجىت تۇرسۇن ھەممىسى ئىنېرتسىيە ئىگە، بارلىق جىسىملار ئىنېرتسىيەگە ئىگە.
ئىنېرتسىيىلىك ئېنىقلىما : جىسىمنىڭ ھەرىكەت ھالىتىنى ئۆزگەرتمەيدىغان خۇسۇسىيىتى ئىنېرتسىيە دەپ ئاتىلىدۇ. ئىنېرتسىيىلىك ۋەكىللىك جىسىم ھەرىكىتىنىڭ ھالىتىنى ئۆزگەرتىشىنىڭ قىيىنلىق دەرىجىسى ئىنېرتسىيەنىڭ چوڭ - كىچىكلىكى پەقەت جىسىمنىڭ ماسسىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ماسسىسى چوڭ بولغان جىسىم ھەرىكىتىنىڭ ھالىتىنى نىسپىي ئۆزگەرتىش تەس، يەنى ئىنېرتسىيەسى چوڭ، ماسسىسى كىچىك جىسىم ھەرىكەت ھالىتى نىسپىي ئاسان ئۆزگەرمەيدۇ، يەنى ئىنېرتسىيىسى كىچىك.
دىققەت
1. ئىنېرتسىيىلىك ئىنېرتسىيە قانۇنى بىلەن ئوخشاش ئەمەس. ئىنېرتسىيە جىسىمنىڭ ئۆزىنىڭ خۇسۇسىيىتى، ھالبۇكى، ئىنېرتسىيە قانۇنى سۆزلەنگىنى ھەرىكىتى بىلەن كۈچنىڭ مۇناسىۋىتى ( كۈچىنى ساقلاپ قېلىش ئەمەس جىسىملار ھەرىكەت سەۋەبى، كۈچ جىسىمنىڭ ھەرىكەت سەۋەبى ).
2. ئىنېرتسىيە جىسىمنىڭ خاس بولغان بىر خىل خۇسۇسىيىتى، « جىسىمدا ئىنېرتسىيە تەسىرى بىلەن ئىنېرتسىيە پەيدا بولغان دېگىلى بولمايدۇ»، توغرا بولغىنى « ھەر قانداق جىسىم ئىنېرتسىيەلىككە ئىگە بولغان».
« بىرىنچى قانۇنى » نىڭ پەرقى
« ئىنېرتسىيە » بىلەن « ئىنېرتسىيە قانۇنى » ئوخشاش بىر ئۇقۇم ئەمەس، ئىككىسىنى ئارىلاشتۇرۇۋېتىشكە بولمايدۇ. ئۇلارنىڭ پەرقى : ئىنېرىتسىيە ھەرقانداق جىسىمدە بولۇشقا تىگىشلىك خاس خۇسۇسىيەت، تاشقى زىددىيەت بولىدىغانلىقى ( تەسىر ) شارائىتىغا قاراپ ئۆزگىرىدۇ، ئۇ باشتىن - ئاخىر جىسىمغا ھەمراھ بولۇپ مەۋجۇت بولۇپ تۇرىدۇ. نيۇتوننىڭ بىرىنچى قانۇنى بولسا جىسىم تاشقى كۈچنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىمىغان چاغدا قانداق ھەرىكەت مەسىلىسى بىر ھەرىكەت قانۇنى، ئۇ مۇنداق دەپ كۆرسەتتى : جىسىم تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت ھالىتىدە ياكى تىنچ ھالەتتە تۇرىدۇ ، سەۋەبى ، ئىنېرتسىيە بولسا  جىسىم ئىگە بولغان ئەسلىدىكى تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت ھالىتىدە ياكى تىنچ ھالەتتىكى ئالاھىدىلىكىنى ساقلايدۇ، بۇ ئىككىسى تامامەن ئوخشىمايدۇ. نېمىشقا نيۇتوننىڭ بىرىنچى قانۇنى يەنە ئىنېرتسىيە قانۇنى دەپ ئاتىلىدۇ، چۈنكى قانۇنى ئىچىدىكى بايان قىلغان ئەھۋاللار بولسا جىسىمنىڭ ئىنېرىتسىيەسىنى بىر جەھەتتىكى ئىپادىسى، جىسىم سىرتقى كۈچنىڭ تەسىرىگە ئۇچىرىغاندا ( تاشقى يىغىندى كۈچ نۆل بولمايدۇ ) ، جىسىم تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت ھالىتىدە ياكى تىنچ ھالەتتە تۇرىدۇ ساقلاش مۇمكىن ئەمەس، لېكىن جىسىملارنىڭ ئەسلىدىكى ھەرىكەت ھالىتىنى  ساقلاپ قىلىشقا ئۇرۇندى خاراكتېرى ( ئىنېرتسىيىلىك ) يەنىلا ئىپادىلىنىدۇ.
« كۈچ » نىڭ پەرقى
« ئىنېرتسىيە » بىلەن « كۈچ » ئوخشاش بىر ئۇقۇم ئەمەس، « ئوق مىلتىقتىن چىققاندىن كېيىن يەنە ئايرىلىپ داۋاملىق ئالدىغا قاراپ ھەرىكەت قىلىشى »، « گورىزونتال يولدا ھەرىكەت قىلىپ تۇرىدىغان ئاپتوموبىل موتورنىڭ يەنە ئالغا قاراپ ھەرىكەت قىلىشى» بۇلارنىڭ ھەممىسى ئىنېرتسىيە، ئىنېرتسىيىلىك بىلەن كۈچنىڭ پەرقى:
① فىزىكىلىق ئەھمىيىتى ئوخشىمايدۇ: ئىنېرتسىيىلىك دېگىنىمىز − جىسىمنىڭ تىنچ ھالەت ياكى تەكشى تېزلىنىشچان تۈز سىزىقلىق ھەرىكەت ھالىتىنى ساقلاش خاراكتېرى. لېكىن كۈچ بولسا جىسىمنىڭ ھەركەت رولىنى ئوينايدۇ. ئىنېرتسىيە جىسىمنىڭ ئۆزىنىڭ خاس خۇسۇسىيىتى بولۇپ، باشتىن - ئاخىر مۇشۇنداق خاراكتېرىنى ساقلايدۇ، ئۇ تاشقى مۇھىت شارائىتى بىلەن مۇناسىۋەتسىز، كۈچى بولسا، پەقەت جىسىم بىلەن جىسىم بىلەن ئۆزئارا تەسىرلىشىپ، ئاندىن پەيدا بولىدۇ، بەرىبىر كۈچ جىسىمدىن ئايرىلىپ تۇرىدۇ.
② ئوخشاش بولمىغان شەكىللىنىش ئامىلىنى : ئىنېرتسىيىلىك پەقەت چوڭ - كىچىكلىكى، يۆنىلىشى ۋە تەسىر نۇقتىسىدىن ئىبارەت، ئەمما چوڭ - كىچىكلىكى كونكرېت سانلىق قىممەت يوق، ئورۇن يوق.
③ ئىنېرتسىيە بولسا جىسىملارنىڭ ھەرىكەت ھالىتىنى ساقلاش خاراكتېرى: كۈچ بولسا جىسىمنىڭ ھەرىكەت ھالىتىنى ئۆزگەرتىدۇ.
④ ئىنېرتسىيىلىك چوڭ - كىچىكلىكى بىلەن جىسىمنىڭ ماسىسى، دائىرە، ھەم كۈچنىڭ چوڭ - كىچىكلىكى بىلەن نۇرغۇن ئامىللار بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولىدۇ ( كۆرۈش ئارقىلىق بەلگىلەيدۇ ).
« سۈرئەت » نىڭ پەرقى
ئىنېرتسىيىلىك چوڭ - كىچىكلىكى بىلەن جىسىم ھەرىكىتىنىڭ تېز - ئاستىلىقى مۇناسىۋەتسىز. « ئاپتوموبىل يۈرۈشى قانچە تېز بولسا، ئۇنىڭ  ئىنېرتسىيەسى كۆپ » بۇ قاراش توغرا ئەمەس. ھەرىكەت تېز ئاپتوموبىلنى تورمۇزلاش شۇنچە تەس، چۈنكى ھەرىكەت سۈرئىتى شۇنچە تېز بولىدۇ، جىسىمنىڭ ھەرىكەت ھالىتىنى ئۆزگەرتىش شۇنچە تەس. بۇنىڭدىن شۇنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، ئىنېرتسىيە چوڭ - كىچىكلىكى ۋە ھەرىكەت ھالىتىنىڭ ھېچقانداق مۇناسىۋىتى يوق. ئىنېرتسىيىلىك چوڭ - كىچىكلىكى پەقەت جىسىمنىڭ ماسسىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
ماسسىسى بىلەن ئىنېرتسىيەلىك
ئىنېرتسىيىلىك خاراكتېرىگە قاراپ ھەرىكەت مىقدارى جىسىمنىڭ قارشىلىق دەپ تەبىر بەرگەن ئۆزگىرىش خاراكتېرى. بۇ ئېنىقلىما ئۇنى مىقدارلىق سوزۇلغان ھەرىكەت مىقدارى جىسىمنىڭ قارشىلىق ئۆزگەرتىش ئۆلچىمى، ماتېماتىكىلىق ھېسابلاش قىلىشقا بولىدۇ. بۇ ئۆلچەملىك ئىنېرتسىيە ماسسىسى دەپ ئاتىلىدۇ، قىسقارتىلىپ ماسسا دىيىلىدۇ. شۇڭلاشقا ,ماسسا  ماددىلارنىڭ مىقدارى، شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ماسسا شۇنداقلا جىسىملارنىڭ ئىنېرتسىيە ئۆلچىمى.
p=mv
لېكىن، نيۇتوننىڭ ئىككىنچى قانۇنى تەڭلىمىسىدە، جىسىمنىڭ كۈچىنى F بىلەن ئىپادىلەش ( ئىنېرتسىيىلىك ماسسا ) m تېزلىنىش a ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت :
F=ma
بۇ تەڭلىمە بويىچە، بېرىلگەن تەسىر كۈچى بولسا ماسسىسى قانچە چوڭ بولسا، تېزلىنىش شۇنچە كىچىك بولىدۇ. ھەرىكەت مىقدارى تەڭلىمىسى بىلەن نيۇتون تەڭلىمىسىدە بېرىلگەن ماسسا  بىلەن ئوخشاش بولىدۇ. چۈنكى ئەگەر ماسسا، ۋاقىت بىلەن، سۈرئىتى بىلەن مۇناسىۋەتسىز ھەرىكەت مىقدارى تەڭلىمىسىنى يەكۈنلەپ چىققان بۇ نيۇتون تەڭلىمىسى بولىدۇ. ئۇنداقتا، ماسسىا جىسىمنىڭ ئىنېرتسىيە ئۆلچىمى، جىسىمنىڭ قارشىلىق كۆرسىتىش مومېنتنىڭ ئۆلچىمى.
ھەرىكەت مىقدارى تەڭلىمىسىدە  جىسىمنىڭ ھەرىكەت مىقدارى ۋە ماسسىى m، سۈرئەت v ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت :
ئەمەلىي مىساللار
1. ئۇچار خەنجەرنىڭ قولدىن چىققاندىن كېيىنكى داۋاملىق ھەرىكەتى.
2. كىچىك ئىتنىڭ بەدىنىنى سىلكىپ، تۈكى ئۈستىدىكى سۇلارنى يوقۇتۇشى. ( كىرئالغۇدا كىيىم قۇرۇتۇش )
3. پۇتبولنىڭ ئاسماندا ئۇچۇشى.
4. قەغەز ئايرۇپىلاننىڭ قولدىن چىققاندىن كېيىنكى داۋاملىق ھەركىتى.
مەنبە: ئىزدە قامۇسى
يېڭىئۆستەڭ يېزىسى (قەشقەر شەھىرى)
يېڭىئۆستەڭ يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى قەشقەر شەھىرى قارمىقىدا بۇلۇپ، يېڭىئۆستەڭ يېزىسى شەرقىي ئاققاش يېزىسى، غەرب تەرىپىقوغان يېزىسى، جەنۇبىي پاسىلى مان دەرياسى بىلەن قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيەسىياڭدا يانداقمان يېزىسى، شىمالىي تەرىپى ئاۋات يېزىسى بىلەن قارىشىپ تۇرىدۇ، قەشقەر شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 25 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغا ئەڭ كەڭلىكى 15 كىلومېتىر، ئومۇمىي كۆلىمى 109.16 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. يېزىلىق ھۆكۈمەتتىن ناھىيە بازىرىغىچە تۈز سىزىق ئارىلىقى 33 كىلومېتىر كېلىدۇ.
تارىخى
1953-يىلى ئاۋات رايونى بۇ رايوننى تەسىس قىلىنغان، 1958-يىلى يېڭى ئۆستەڭ خەلق گۇڭشېسى بۇلۇپ قۇرۇلغان، 1975-يىلى ئايرلىپ  قەشقەر شەھىرى باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولغان. 1982-يىلى 11-ئاينىڭ 6-كۈنى قەشقەر مەمۇرىي مەھكىمە قاراپ چىقىرىپ، بۇ قەشقەر شەھىرىنىڭ قوغان، بەشكېرەم ، ئاۋات، يېڭىئۆستەڭ تۆت گۇڭشې ۋە خانوي قەشقەر كونا شەھەر ناھىيەلىك ئورمانچىلىق مەيدانىغا ئايرىپ بېرىلگەن. 1984-يىلى يېڭىئۆستەڭ يېزىسى دەپ ئاتالغان. 2013-يىلى ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى تەرپىدىن قەشقەر شەھىرى قەشقەر كونا شەھەر ناھىيەسى يېڭىئۆستەڭ يېزىسى ئايرىپ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
مەمۇرىي كەنتلەر
يېڭىئۆستەڭ يېزىسى تەۋەلىكىدە شەھەرگە قارايدىغان 19 مەمۇرىي كەنت، بىر دېھقانچىلىق مەيدانى، 15 مەكتەپ (بۇنىڭ ئىچىدە ئوتتۇرا مەكتەپ بىر)، توققۇز بالىلار باغچىسى بار. ھەر قايسى مەمۇرىي كەنتلەرنىڭ قىسقىچە ئەھۋالى
كۆكتاتۋاز (كۆكچى)
كۆكتاتۋاز (باشقىچە ئاتىلىشى:كۆكتاتۋازلار، كۆكچى، كۆكتاتخور، ۋىگان، ۋىگانلىق؛ ئېنگلىزچە: vegan، ۋىگان) ئادەتتە گۆش ۋە ئۇنىڭ ئەگەشمە مەھسۇلاتلىرىنى ئىستىمال قېلمايدىغان شەخسنى كۆرستىدۇ. بۇ خىل ئىدىيە كۆكتاتۋازلىق دېيىلدۇ. ھەقىقى كۆكتاتۋازلار ئادەتتە گۆش، تۇخۇم، سۈت مەسۇلاتلىرىنى ئىستىمال قىلمايدۇ. بىر كىشنىڭ كۆكتاتۋاز بۇلۇشىنىڭ سەۋەبى ھەر خىل، مەسىلەن، مۇھىتنى ئاسىراش، كىلماتنىڭ ئىللىپ كېتىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش، شەپقەتچىلىك، مېھر-مۇھەببەت، دىن ۋە باشقا شەخسى سەۋەبلەر. thumb|كۆكتاتۋازلىنىڭ دۇنيادىكى ھەر قايسى ئۇلۇسلاردىكى نىسپىتى خەرىتىسى thumb|كۆكتاتۋازلار بازىرى thumb|كۆكتاتۋازلار قەھۋاخانىسى (تاختىدىكى ۋېگان دىگەن خەتكە دىققەت قىلىڭ) thumb|كۆكتاتۋازغا خاس يېمەكلىكەرنىڭ بەلگىسى thumb|كۆكتاتۋازلىنىڭ تائاملىرى
ئوش
ئوش شەھىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Osh Shehiri) قىرغىزىستاندىكى ئىككىنچى چوڭ شەھەر.
ھەسەن ئىبنى ئەلى
thumb ھەزرىتى ھەسەن بىن ئەلى بىن ئەبۇ تالىب ياكى ھەسەن ئەل مۇجتەبا (ئەرەبچە: الحسن بن علي بن أﺑﻲ طالب، پارسچە: حسن ابن علی، ھ. 3 – ھ. 50 / م. 624 - 669) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ: ئەلھەسەن ئىبنى ئەلى ئىبنى ئەبى تالىب ئەلھاشىمىي ئەلقۇرەشىي (ئەبۇ مۇھەممەد). ھەزرىتى ئەلى ۋە ھەزرىتى ڧاتىمەتۇززەھرانىڭ چوڭ ئوغلى ۋە ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇنجى نەبىرەسى، «جەننەت ئەھلى يىگىتلىرىنىڭ خواجەسى»، سۇننىلەر ئۈچۈن خەلىپىلەرنىڭ بەشىنچىسىدۇر. شىئەلەر ئەكسەرىيەت بىلەن ئىماملارنىڭ ئىككىنچىسى دەپ قارىلىدۇ. ئىنتايىن كىچىك بىر پىرقە شىئەرلەر بولسا ھەزرىتى ھۈسەيىننى ئىككىنچى ئىمام دەپ قارايدۇ.
ھەزرىتى مۇئاۋىيە بىلەن سۈلھى تۈزۈپ قان تۆكۈلۈشنىڭ ئالدىنى ئالغان زات. ھەم سۈننىي، ھەم شىئە ۋە باشقا ئىسلام مەزھەبلىرىدە ئىنتايىن مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ. ئۇنىڭ ھەزرىتى پەيغەمبەرنىڭ ئەھلى بەيتى ئىكەنلىكى ھەققىدە شۈبھە يوقتۇر. ئاتاسى ھەزرىتى ئەلى بىلەن 37 يىل، بوۋىسى ھەزىرىتى پەيغەمبەر بىلەن 8 يىل بىرگە ياشىغان. ئۇنىڭ ئەۋلادلىرىغا شەرىڧ دېيىلىدۇ.
ئىسسىقتىن بولغان باش ئاغرىقى
بۇ كېسەللىك، ئاپتاپ ئۆتۈش، ئۇزۇن مۇددەت يۇقىرى ھارارەتلىك جايلاردا پائالىيەت قىلىش، ئىسسىقلىق تاماقلارنى كۆپ يېيىش، تاماق يېيىش ۋاقتىنى ئۆتكۈزۈۋېتىش، ئاچ قېلىش سەۋەبىدىن كېلىپ چىقىدۇ. باش ئاغرىيدۇ، ئاغرىش سېزىم ئەزالىرىنىڭ خىزمىتىگە تەسىر يەتكۈزگەندە قۇلاق غوڭۇلدايدۇ.
قولاي تىزىملىك قامۇس باشبېتىسۈرەتلەر مۇناسىۋەتلىك سۆزلۈك
قولۇنجى
يولۇقۇش خاراكتېرلىك تېرە ياللۇغى
تۇغماسلىق
بويىدىن ئاجراش
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى غەرب تېبابىتى نامى :ئىسسىقتىن بولغان باش ئاغرىقى
ئاساسلىق ئالامىتى :باش ئاغرىش،قۇلاق غوڭۇلداش
كېسەللىك سەۋەبى :ئاپتاپ ئۆتۈش،ئىسسىقلىق تاماقلارنى كۆپ يېيىش
خەنزۇچە نامى :头疼脑热
تەۋە بۆلۈم :باش ئاغرىقى ئىچكى بۆلۈم
يۇقۇملىنىشى :يۇقمايدۇ
كېسەللىك ئورنى :باش
ئىنگلىزچە نامى :headache and slight fever
كېسەللىك ھەققىدە
ئىسسىقتىن بولغان باش ئاغرىقى سەۋەبى: بۇ كېسەللىك، ئاپتاپ ئۆتۈش، ئۇزۇن مۇددەت يۇقىرى ھارارەتلىك جايلاردا پائالىيەت قىلىش، ئىسسىقلىق تاماقلارنى كۆپ يېيىش، ئىپار، ئەنبەر قاتارلىق ئىسسىقلىق دورىلارنى كۆپ پۇراش، ئىسسىق تەبىئەتلىك دورىلارنى كۆپ ئىستېمال قىلىش، ھەددىدىن ئارتۇق ئاچچىقلاش، يىغلاش، خۇشال بولۇش، ئۈزمەي يۇقىرى ئاۋازدا سۆزلەش، تاماق يېيىش ۋاقتىنى ئۆتكۈزۈۋېتىش، ئاچ قېلىش سەۋەبىدىن كېلىپ چىقىدۇ.
باش ئاغرىيدۇ، ئاغرىش سېزىم ئەزالىرىنىڭ خىزمىتىگە تەسىر يەتكۈزگەندە قۇلاق غوڭۇلدايدۇ. بەزىلەردە باشنىڭ يېرىمى ئاغرىيدۇ. بۇ شەقىقە دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇيقۇ قاچىدۇ، ھاسىرايدۇ، تومۇرى توم ۋە ئىتتىك سوقىدۇ. بېشى ئىسسىق بىلىنىدۇ. لېكىن باش ئانچە ئېغىر بولمايدۇ. كۆز، بۇرۇن ۋە تىلىنى قۇرۇق ھېس قىلىدۇ. گېلى قۇرۇيدۇ. سۈيدۈك ۋە چوڭ تەرەتلەردە ئانچە چوڭ ئۆزگىرىش بولمايدۇ. ئۇسسۇزلۇق كۆپ بولىدۇ. سوغۇق ۋە سوغۇقلۇق نەرسىلەردىن راھەتلىنىدۇ.
ئىشلىتىش مىقدارى: كۈنىگە ئۈچ قېتىم، ھەر قېتىمدا بىر تالدىن ئىستېمال قىلىنىدۇ.
2-رېتسېپ تەركىبى: كاپۇر ئىككى گىرام، قىزىلگۈل، تەرەنجىبىن ئالتە گىرامدىن، تەرخەمەك ئۇرۇقى مېغىزى، تاباشىر 15 گىرامدىن، قارا سۇنا ئۇرۇقى 21 گىرام، سېمىز ئوت ئۇرۇقى 18 گىرام، كاسىنە ئۇرۇقى ئالتە گىرام، قاپاق ئۇرۇقى مېغىزى 12 گىرام، رۇببىسۇس توققۇز گىرام.
تەييارلاش ئۇسۇلى: دورىلارنى يۇمشاق سوقۇپ، ئەلگەكتىن ئۆتكۈزۈپ، ئىسپىغۇل لۇئابى بىلەن قۇرس تەييارلىنىدۇ.
ئىشلىتىش مىقدارى: كۈنىگە ئىككى قېتىم، ھەر قېتىمدا ئالتە گىرامدىن ئىستېمال قىلىنىدۇ.
3-رېتسېپ تەركىبى: نېلۇپەر، ئاق سەندەل، رۇسۇت، مامسىئا 15 گىرامدىن، كاپۇر بىر گىرام، تەرخەمەك سۈيى مۇۋاپىق مىقداردا.
تەييارلاش ئۇسۇلى: دورىلارنى يۇمشاق سوقۇپ، تەرخەمەك سۈيىدە يۇغۇرۇپ، تۈگمىدەك چوڭلۇقتا ھەب تەييارلىنىدۇ.
ئىشلىتىش مىقدارى: كۈنىگە ئۈچ قېتىم، ھەر قېتىمدا ئۈچ تالدىن ئىستېمال قىلىنىدۇ.
ئىسسىقتىن بولغان باش ئاغرىقى
غەيرىي تەبىئىي ھارارەتنى پەسەيتىش ئاساس قىلىنىدۇ. يەككە نۇسخا دورىلاردىن لىمون سۈيى، لىمون شەربىتى، ئەينۇلا شىرىسى، تەمرى ھىندى سۈيى، زىرىخ سۈيى، غورا سۈيى، ئانار شەربىتى، قاتارلىقلارنى ئىچىش، ئىترېيفېلى كەشنيزى يېيىش لازىم. نىلوپەر ئەرىقى ياكى نېلۇپەر شەربىتى، بىنەپشە شەربىتى قاتارلىقلاردىن مۇۋاپىق مىقداردا ئىستېمال قىلىپ باشنىڭ ھارارىتىنى نورماللاشتۇرىدۇ. ئاق سەندەلنى سىركىدە سۈرۈپ تېتقنى چىقىرىپ باشقا سۈرسىمۇ بولىدۇ. كېسەلنى دەرھال ھاۋاسى سالقىن، سوغۇق جايغا يۆتكەش، باشنى سوغۇق سۇدا يۇيۇش، تۆت ھەسسە سىركىگە بىر ھەسسە گۈل يېغى ئارىلاشتۇرۇپ باشنىڭ چوققىسىغا سۈركەش كۆپ مەنپەئەت قىلىدۇ. ئوزۇقلىنىشتا سوغۇقلۇق ھەم ھۆللۈك نەرسىلەرنى ئىستېمال قىلىش ئاساس قىلىنىدۇ. مەسىلەن: ئارپىدا قىلىنغان ئاشقا ماش، خام قاپاق، سەي كاۋىسى، پالەك، كۆك يۇمغاقسۈت قاتارلىقلار سېلىپ بېرىلىدۇ. گۆشسىز كۆكتات شورپىسى ئىستېمال قىلىش كۆپ مەنپەئەتلىك. قېتىق ياكى مۇز سۈيى ئىستېمال قىلسا تېخىمۇ تېز مەنپەئەت قىلىدۇ.
1-رېتسېپ تەركىبى: سەمغى ئەرەبى، كەتىرا، نىشاستە ئالتە گىرامدىن، قىزىلگۈل، رۇبىسۇس 15 گىرامدىن، تەرخەمەك ئۇرۇقى، قاپاق ئۇرۇقى مېغىزى، تاۋۇز ئۇرۇقى مېغىزى، سېمىز ئوت ئۇرۇقى 12 گىرامدىن، كاپۇر ئۈچ گىرام، زەپەر ئىككى گىرام، ئىسپىغۇل لوئابى مۇۋاپىق مىقداردا.
ئابدۇغېنى ھەسەن
ئابدۇغېنى ھەسەن، ئۆزبىك، 1918 - يىلى قىرغىزىستاننىڭ ئوش ئوبلاستىدا دىنىي ئائىلىدە تۇغۇلغان. 1933 - يىلى ئاتا - ئانىسى بىلەن قەشقەرگە كېلىپ ئورۇنلاشقان. 1938 - يىلى قەشقەر پىداگوگىكا مەكتىپىنى پۈتتۈرۈپ، 1942 - يىلغىچە قەشقەر دارىلمۇئەللىمىن ۋە يەكەندە ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان. 1943 - يىلى 5 - ئايدا قەشقەردە ئىنقىلابىي يەر ئاستى خىزمىتىگە قاتناشقان. ئۇ، خىزمەت جەريانىدا قەشقەر، يەكەن، قاغىلىق قاتارلىق جايلاردا قارشى تەشۋىقات گۇرۇپپىسى، كېيىن مەخسۇس گۇرۇپپىلار ئۇيۇشتۇرۇپ ئىلىغا پائالىيەت ئېلىپ بارغان. 1945 - يىلى 2 - ئايدا جەنۇبىي شىنجاڭ خەلقىنىڭ گومىنداڭ ئەكسىيەتچىلىرىگە قارشى قوراللىق كۈرىشىگە تەييارلىق قىلىش گۇرۇپپىسىنىڭ تاپشۇرۇقى بىلەن بىر قىسىم ياشلارنى تەشكىللەپ، ئۆزى باش بولۇپ، قوزغىلاڭچىلارنى مۇھىم ھەربىي - سىياسىي ئاخبارات بىلەن تەمىن ئەتكەن ۋە قەشقەر، يەكەن، قاغىلىق قاتارلىق جايلاردا بىر قىسىم ئىلغارلارنى قوراللىق كۈرەشكە تەشكىلللەپ يېتىشتۈرگەن.
1947 - يىلى گومىنداڭ ئەكسىيەتچى ھاكىمىيىتى تىنچلىق بېتىمىنى بۇزۇپ، ئەسەبىيلەرچە ئادەم تۇتۇش، ئۆلتۈرۈش قاتارلىق ۋەھشىيانە ھەرىكەت ئېلىپ بارغاندا، ئابدۇغېنى ھەسەن خېيىم - خەتەرگە قارىماي، گومىنداڭ قەشقەر ۋىلايەتلىك داڭبۇ ئارخىپ بۆلۈمىگە خىزمەتكە ئورۇنلىشىپ، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى قۇرۇلغانغا قەدەر يەر ئاستى تەشكىلاتىنى مۇھىم ئاخبارات بىلەن تەمىن ئېتىپ، شىنجاڭنىڭ تىنچ يول بىلەن ئازاد بولۇشىغا مۇھىم تۆھپىلەرنى قوشقان.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن، ئابدۇغېنى ھەسەن قەشقەر كونا شەھەر ناھىيىلىك ھۆكۈمەت مەدەنى مائارىپ بۆلۈم مەسئۇلى ۋە ھاكىم قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن.
1953 - يىل ئاخىرى شىنجاڭ ئىنىستىتۇتى ئۆزبېك سىنىپىنىڭ ئوقۇتقۇچىسى، 1957 - يىلىدىن باشلاپ، شىنجاڭ سانائەت - قاتناش مەكتىپىنىڭ ئوقۇتۇش باشقارما باشلىقى بولۇپ ئىشلىگەن.
مەرھۇم ئابدۇغېنى ھەسەن ئۇزۇن يىل مائارىپ سېپىدە ئىشلەپ تۆھپە ياراتقان. خىزمەتتە ئەستايىدىل، راستچىل، تۇرمۇشتا ئاددىي - ساددا، ئامما بىلەن چىقىشقاق، تەلەپچان زىيالى ئىدى. ئۇ، ھايات ۋاقتىدا مائارىپ ئىشلىرىنى قېتىرقىنىپ تەتقىق قىلىپلا قالماستىن بەلكى، ئۆزبېك تارىخى، مەدەنىيىتى، ئەدەبىيات - سەنئەت، ئۆرۈپ - ئادەتلىرى قاتارلىقلارنىمۇ تەتقىق قىلغان.
1982 - يلى ئاپتونوم رايونلۇق مىللىي ئىشلار كومىتېتى ئۇيۇشتۇرغان بەش كىتاب ئىشخانىسىنىڭ ھاۋالىسى بىلەن، شىنجاڭ ئۆزبېك تارىخىنى يېزىپ، تاپشۇرغان ۋە <شىنجاڭ ئۆزبېك ئەدەبىياتى> ناملىق تارىخىي ئەسەرنى يېزىپ، سىناق نۇسخىسى تارقاتقان ئىدى. بىراق، 3198 - يىلى 6 - ئاينىڭ 4 - كۈنى ئۈرۈمچىدە تۇيۇقسىز قازا قىلىپ، ئۇنىڭ بۇ ئەسىرى يورۇقلۇققا چىقىپ ئامما بىلەن يۈز كۆرۈشەلمىدى.
سۈنئىي تىل
داڭلىق سۈنئىي خەلقئارالىق تىللار:
پلاتفورما
پلاتفورما ئادەتتە پويىز ئىستانسىدىكى پويىز توختۇتۇلغان رېلىسنىڭ يېنىدىكى يولۇچىلا ساقلايدىغان، ئارام ئالدىغان، پويىزغا چىقىدىغان بىر رايوندۇر. پلاتفورما دېگەن ئېنگلىزچىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ ئۇنىڭ سۇپا ياكى تاختا دېگەن مەنىسى بار. مەسلەن مېترو پلاتفورمىسى، پويىز پىلاتفورمىسى دېگەندەك. thumb|ئوجىگوۋو پويىز پلاتفورمىسى. thumb|ئاددى يول بويىدىكى پلاتفورم thumb|ئەنگىليە لوندون كىرىس پويىز ئىستانسىدىكى 5-تىن 8 كىچچە بولغان پلاتفورمىلار. thumb|لاڭفاڭ يويىز ئىستانسىدىكى 1- پلاتفورما
دامىكۇ يېزىسى
دامىكۇ يېزىسى چىرا ناھىيىسى گە قاراشلىق مەمۇرىي يېزا بۇلۇپ، مەمۇرىي رايون تەۋەلىكى ۋە كۆلىمى 420 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. ئۇمۇمىي ئاھالىسى 4923 ئائىلە، 19310 ئادەم. ئاز سانلىق مىللەت ئۇيغۇرلار ئومۇمىي ئاھالىنىڭ %99.8 نى ئىگىلەيدۇ. يېزىلاردىكى ئەمگەك كۈچى 5683 ئادەم، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغىنى تېرىلغۇ يەر ئېتىز كۆلىمى يىلغىچە 2.54 مو.
مەمۇرىي كەنتلەر
دامىكۇ يېزىسى ۋاكالەت نومۇرى: 653225202. يېزا تەۋەلىكىدە 17 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار بۇلۇپ، بۇلار:
يەر شەكلى
دامىكۇ يېزىسىنىڭ يەر شەكلى تۈزلەڭلىك. جەنۇبىي تەرىپى قۇملۇق ئوتلاق تۈزلەڭلىكى، شىمالىي تەرىپىدىكى جاڭگال قاقاسلىق، قۇمساڭ تۇپراققا كىرىدۇ. تەبىئىي ئوتلاق، ياۋا توغراق، يۇلغۇن يېشىللىق 366 مىڭ مو، دېھقانچىلىققا باب كېلىدىغان ئورمان بىنا قىلىشقا باب كېلىدىغان بوز يەرلىرى بار. دامىكۇ يېزىسى مول ھوسۇل، پۇناق، كاتىيا، كالمان قاتارلىق تۆت سۇ ئامبىرى بار بۇلۇپ، سۇ مەھسۇلاتلىرى مول. بۇلار ئىچىدە مول ھوسۇل سۇ ئامبىرى سۇ مىقدارى ئەڭ كۆپ، قىش پەسلىدىكى سۇ ساقلىنىشى 9 مىليون كۇب مېتىر، ئىگىلىگەن يەر كۆلىمى 3600 مو. سۇ ئامبىرى ئەتراپىنى قۇم بارخانلىرى ئوراپ تۇرىدۇ، يۇقىرى ئېقىنى بولسا تەبىئىي ئوتلاق، سۇ ۋە چۆپلىرى مول، مەنزىرىسى يېقىملىق.
بايلىقى
تەبىئىي سۇ ئامبىرى، بۇلاق كۆزى سۈيى سۈزۈك، كۈندىلىك ئۆتۈش مىقدارى 82 كۇب مېتىر بۇلۇپ، ئەۋزەل ساياھەت بايلىق ئەۋزەللىكىگە ئىگە. ئەتراپىدىكى چۆل-جەزىرىلەردە يەنە تەبىئىي ياۋا توشقان زەدىكى، ئوت-چۆپ قاتارلىق قىممەتلىك جۇڭيى دورىلىرى بار. شۇنىڭ بىلەن بىرگە دامىكۇ يېزىسىدا يەنە جەنۇبى ۋە شىمالىنى توغرىسىغا كېسىپ ئۆتكەن ئىككى تەبىئىي ئازگال بار، بىر يىلنىڭ تۆت پەسلىدە سۇ ئۈزلۈكسىز ئېقىپ تۇردىغان بۇلۇپ سۇ مەھسۇلاتلىرى باقمىچىلىقىنىڭ ئاساس شەرتى.
يېزا ئىگىلىكى
دامىكۇ يېزىسى ھازىر بار بولغان تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 58539.69 مو (بۇنىڭ ئىچىدە يېزا تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 58539.69 مو). ئالدىنقى يىلدىكى پىلانلىق زىرائەت تېرىش كۆلىمى 58539.69 مو، ئەمەلىي تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 58539.69 مو. ئاشلىق زىرائىتى تېرلغۇ يەر كۆلىمى 47029 مو. بۇنىڭ ئىچىدە بۇغداي 22109 مو، تەكرار تېرىلغان قوناق 24920 مو؛ ئىقتىسادىي زىرائەت تېرىلغۇ كۆلىمى 7990 مو؛ بېدە تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 1600 مو؛ باشقا زىرائەت تېرىلغۇ كۆلىمى  3520.69 مو.
2002-يىلى بۇغداي بىرلىك مەھسۇلاتى 464.9 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 8069500 كىلوگرام؛ قوناق بىرلىك مەھسۇلاتى 401.9 كىلوگرام، ( ئېڭىز تېرىلغۇ كۆلىمىمۇ شۇنىڭ ئىچىدە)، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 100155277كىلوگرام؛ كېۋەز بىرلىك مەھسۇلاتى 93.2 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 435000 كىلوگرام؛ مېۋە-چېۋە بىرلىك مەھسۇلاتى 593.65 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 570500 كىلوگرام؛ بىر يىلدا 1000 پىلە قۇرتى بېقىش، بىرلىك مەھسۇلاتى 9.09 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 9091.5 كىلوگرام.
ئوسمانلى تۈركچىسى
ئوسمانلى تۈركچەسى ياكى ئوسمانلىچە، دەۋلەتى ئالى ئوسمانىيەنىڭ تۇنجى ئاساسىي قانۇنى بولمىش قانۇنى ئەساسىدە بايان قىلىنغىنى بويىچە تۈركچە (لسان عثمانى\لسان توركى\توركجه\توركى) 13- ئەسردىن 20 ئەسرگىچە ئاناتولىيە ۋە دەۋلەتى ئالىي ئوسمانىيە تېرىتورىيىسىگە داخىل بولغان پۈتۈن ئەل ۋىلايەتلەردە قوللىنىلغان، ئەرەبچە ۋە ڧارسچىنىڭ تەئسىرىگە ئۇچرىغان تۈرك تىلىدۇر. ئەرەب ھەرىپلىرى ئاساسىدىكى ڧارسچە ۋە تۈركچىگە خاس بىر شەكىلدە ھازىرلانغان، شەرقتىكى چاغاتاي يېزىقىغا ئوخشاش ئەلىڧبە قوللىنىلغان.
ئەبۇ مەسئۇد ئەلئەنسارىي
ئەبۇ مەسئۇد ئەلئەنسارىي (أبو مسعود الأنصاري): ئۇقبە ئىبنى ئەمر ئىبنى سەئلەبە ئەلبەدرىي ئەلئەنسارىي. (ھ. بۇرۇن 15 – ھ. 40 ياكى 60 / م. 606 – 661-662 ياكى 679) ئىككىنچى ئەقەبە بەيئىتىگە، بەدر غازىتىغا ۋە ئۇندىن كېيىنكى بارلىق غازاتلارغا قاتناشقان ساھابە.
يالتا
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :يالتا
خەنزۇچە نامى :雅尔塔
دۆلىتى :روسىيە فىدراتسىيەسى
مەمۇرىي رايون شەكلى :شەھەر
تەۋە رايون :رۇسىيە قىرىم جۇمھۇرىيىتى
يەر مەيدانى :283 كۋادرات كىلومېتىر
نوپۇسى :141 مىڭ 781
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
4پارچەيالتا شەھىرىروسىيە فىدراتسىيەسىنىڭ قارا دېڭىز بويىغا جايلاشقان قىرىم يېرىم ئارىلىنىڭ جەنۇبىي دېڭىز ياقىسىدىكى ئاتاقلىق ساناتورىيە شەھىرى، بۇ شەھەر قارا دېڭىز بويىغا جايلاشقان بولۇپ، قىرىم ئوبلاستىنىڭ مەركىزى سىمفرېپول شەھىرىدىن 99 كىلومېتىر جەنۇبتا تۇرىدۇ. شەھەر ئاھالىسى 77 مىڭدىن ئاشىدۇ. بۇ جاينىڭ شىمالىنى تاغلىقلار ئوراپ تۇرىدۇ. ھاۋاسى يېقىملىق، مەنزىرىسى ناھايىتى گۈزەل. بۇ جاينىڭ قىشلىق ھاۋاسى سوغۇق ئەمەس، يازلىقىمۇ قاتتىق ئىسسىق بولمايدۇ، يىللىق ئوتتۇرىچە ھاۋا تېمپېراتۇرىسى ℃13 بولىدۇ. بۇ جايغا نۇرغۇنلىغان ساناتورىيىلەر، ھەرخىل تاماشا قىلىش مەيدانلىرى، ئاتاقلىق مېھمانخانىلار سېلىنغان. شەھەرنىڭ ئەتراپىدا ئۈزۈم ۋە سۇبتروپىك بەلباغ مېۋىلىرى ئۆستۈرۈلىدۇ. يېمەك-ئىچمەك سانائەتلىرى(ئۈزۈم ھارىقى ئىشلەشنى ئاساس قىلىدۇ) تەرەققىي قىلغان. ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە ئامېرىكا، سوۋېت، ئەنگلىيىدىن ئىبارەت ئۈچ دۆلەت باشلىقلىرى يىغىنى مۇشۇ جايدا ئۆتكۈزۈلگەن.
تارىخىي مەنبەلەر
6پارچەيالتا شەھىرىرىۋايەت قىلىنىشىچە، ئۇزاق زامانلار ئىلگىرى، بىر نەچچە پاراخوتىنى كېمە ھەيدەپ كېتىشكە بۇيرۇلسا بولىدۇ كونستانتىنوپول، قارا دېڭىزدا سەپەر نەچچە بوراننىڭ، نىشاندىن ئادىشىپ قالىدىغان جاي. كېمىچىلەر  تۇيۇقسىز تاڭ نۇرىنىڭ شەرقتىن ئېتىلىپ چىقىشىنى زارىقىپ كۈتىدۇ، چىرايىدىن يېشىل قىرغاقنىڭ كۆرۈنگەنلىكىنى كۆرىۋالغىلى بۇلىدۇ، شۇنىڭ بىلەن تەنتەنە قىلىشىدۇ، رۇسىيە شۇنىڭدىن كېيىن  « يالتا روس » دەپ ئاتىلىدۇ، يالتا شۇ نام بىلەن ئاتالغان.
جەمىيەتتىكى ئورنى
يالتا كەينى تاغ، ئالدى دېڭىز، يېقىملىق كىلىمات، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 2819 مېتىر. ئۈزۈم ۋە سۇبتروپىك بەلباغ مېۋىلىرى چىقىدۇ. سانائەتتە يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش ( ئۈزۈم ھارىقى قاتارلىق ) ئاساس قىلىدۇ. ئۈزۈمچىلىك تەتقىقات ئورنى ۋە ئۇكرائىنا كىلىمات ساناتورىيە تەتقىقات ئورنى تەسىس قىلىنغان. 1145-يىلى تارىخىي ماتېرىياللاردا ( جالى مۇنار ) دەپ ئاتىلىدۇ. ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە ( 1945-يىلى 2-ئاينىڭ 4-كۈنىدىن 11-كۈنىگىچە ) ئامېرىكا، رۇسىيە، ئەنگىلىيىنىڭ باشلىقلىرى سىتالىن، روزۋېلىت ۋە چېرچىل بۇ يەردە يىغىن ئۆتكۈزۈپ، ئۇرۇشتىن كېيىنكى دۇنيا ۋەزىيىتى ئورۇنلاشتۇرۇش مەسىلىسى، مەشھۇر « يالتا كېلىشىمى » نى ئىمزالىغان بۇ تارىختا « يالتا يىغىنى » دەپ ئاتالدى.
يالتا يەنىلا ئەدىبلەر توپلاشقان جاي. پۇشكىن، تولستوي، ماكسىم گوركىي،, ستانسىلاۋسكىي قاتارلىق ئەدەبىيات - سەنئەت پېشۋالىرىنىڭ ھەممىسى كۆپ قېتىم بۇ يەرگە كەلگەن.
ئىزدە قامۇسى
1964 - يىلى
1964 - يىلى
ھۇد ئەلەيھىسسالام
ئاد، نۇھ ئەلەيھىسسالامنىڭ نەۋرىلىرىدىن ئاۋسنىڭ ئوغلى بولىدۇ. ئاۋسنىڭ دادىسى بولسا، ئىرەم بولۇپ، ئىرەمنىڭ دادىسى نۇھ ئەلەيھىسالامنىڭ ئوغلى سام دەپ قارىلىدۇ. تارىخ مەنبەلىرىدە ئاد دەۋرى بىرىنچى ئاد دەۋرى ۋە ئىككىنچى ئاد دەۋرى دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. ھۇد ئەلەيھىسسالامنىڭ پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلگىنى بولسا، بىرىنچى ئاد دەۋرى ھېسابلىنىدۇ. قۇرئاندا نەجىم سۈرىسىنىڭ 50 - ئايىتىدە «ئاللاھ ئىلگىرى ئۆتكەن ئادنىمۇ ھالاك قىلدى» دېيىلىدۇ. شۇنىڭدىن قارىغاندا، قۇرئاندا ئۆتكەن ھۇد ۋە ئاد ئورتاق تىلغا ئېلىنغان ئايەتلەرنىڭ ھەممىسى بىرىنچى ھۇد دەۋرى بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ئاد قەۋمىنىڭ ئىچىدىن ھالاكەتتىن قۇتۇلۇپ قالغانلارنىڭ نەسلىدىن كەلگەنلەر ئىككىنچى ئاد دەۋرىنى شەكىللەندۈرىدۇ. لېكىن قۇرئاندا بۇ دەۋر ھەققىدە مەلۇمات يوق.
«سىلەر ھەر كۆرگەن ئېگىز يەرلەرگە ھەشەمەتلىك سارايلار سېلىپ ئويۇن - تاماشا قىلامسىلەر؟ دۇنيادا مەڭگۈ قېلىشنى ئۈمىد قىلىپ پۇختا سارايلار سالامسىلەر؟ سىلەر بىركىمنى جازالىساڭلار زالىملارچە جازالايسىلەر. سىلەر ئاللاھتىن قورقۇڭلار. ماڭا ئىتائەت قىلىڭلار. سىلەرگە، سىلەر بىلىدىغان نېمەتلەرنى ئاتا قىلغان ئاللاھتىن قورقۇڭلار. ئۇ سىلەرگە ئوغۇل پەرزەنتلەر، چارۋا ماللار، باغ- بوستانلىقلار ۋە سىلەر كۆرۈپ تۇرغان شۇ نېمەتلەرنى ئاتا قىلدى. مەن ھەقىقەتەن سىلەرنىڭ كاتتا كۈننىڭ ئازابىغا دۇچار بولۇشۇڭلاردىن قورقىمەن.» ھۇد ئەلەيھىسسالام مانا مۇشۇنداق ياخشى سۆزلەر بىلەن نەسىھەت قىلغان بولسىمۇ، لېكىن قەۋمى بۇ خىتابلارغا قۇلاق سالمىدى ۋە «سەن نەسىھەت قىلامسەن، قىلمامسەن بىزگە بەرىبىر ئوخشاش. بۇ بۇرۇنقىلارنىڭ ئادىتى. بىزگە ھەرگىز ئازاپ قىلىنمايدۇ» دېگەندەك سەپسەتىلەر بىلەن قارشىلىق بىلدۈرۈشتى.
ئەسلىدە ئۇلار ئۆزلىرىنىڭ ئىچىدىن بىر كىشىنىڭ پەيغەمبەر قىلىپ ئەۋەتىلىشىگە ھەيران قېلىشقان. ئىنسان نەسلىدىن بىرىنىڭ پەيغەمبەر بولۇپ كېلىشىگە ئىشىنىشنى خالىمىغان. گەرچە بۇ، بارلىق پەيغەمبەرلەرگە قەۋمى ئىچىدىن قارشى چىققۇچىلارنىڭ ئورتاق باھانىلىرى ئىدى. بۇ مەسىلىنى بايان قىلىپ ئاللاھ تائالا قۇرئاندا مۇنداق دەيدۇ: «پەرۋەردىگارىڭلارنىڭ ۋەھىيسىنىڭ سىلەرنى ئاگاھلاندۇرۇش ئۈچۈن ئۆز ئىچىڭلاردىن بىر كىشى ئارقىلىق كەلگەنلىكىدىن ھەيران قىلىۋاتامسىلەر؟ ئۆز ۋاقتىدا نۇھنىڭ قەۋمى ھالاك بولغاندىن كېيىن، ئاللاھنىڭ سىلەرنى ئۇلارنىڭ ئورنىغا ئىز باسار قىلىپ ئەۋەتكەنلىكىنى، سىلەرنى قامەتلىك قىلغانلىقىنى ئەسلەپ بېقىڭلار. بەختكە ئېرىشىشىڭلار ئۈچۈن ئاللاھنىڭ نېمەتلىرىنى ياد ئېتىڭلار.» لېكىن، تارىختا بۇنىڭ ئىسپاتلىرى ناھايىتى كۆپ ئىدى. ئۇلار ئۆزلىرىدىن چىققان بىر پەيغەمبەرنى ئىنكار قىلىش ئارقىلىق، ئۇزاق ئۆتمۈشتىن تارتىپ داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان بىر تارىخىي ھەقىقەتنى ئىنكار قىلىشقان ئىدى.
ھۇد ئەلەيھسسالام ئۇلارنىڭ خىلمۇ-خىل ھاقارەت ۋە تۆھمەتلىرىگە پىسەنت قىلماي ئۆزىنىڭ ئۇلارغا ئاللاھ تائالا تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن ئەلچى ئىكەنلىكىنى، ئۇلارغا ئاللاھ ۋەھى ئارقىلىق ئۆگەتكەن نەرسىلەرنىڭ سىرتىدا بىر نەرسە سۆزلىمەيۋاتقانلىقىنى سەۋرچانلىق بىلەن ئېلان قىلىشنى داۋاملاشتۇرغان. خاتا يولدىن قايتماي چوڭچىلىق ۋە ھاكاۋۇرلۇق قىلىشنى داۋاملاشتۇرۇپ، ئاللاھنىڭ بىرلىكىنى، شۇنداقلا پۈتمەس-تۈگىمەس كۈچ- قۇدرەتنىڭ ئۇنىڭغا ئائىت ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلمىسا، ئاقىۋەتلىرىنىڭ يامان بولىدىغانلىقى توغرىسىدا ئاگاھلاندۇرۇش بەرگەن. لېكىن ئۇلار ھۇد ئەلەيھىسسالامنىڭ چاقرىقلىرىغا قەتئىي قۇلاق سېلىشمىغان. بارغانسېرى ھەددىدىن ئېشىپ كەتكەن. تېخىمۇ جاھىللىق قىلىپ: «ئى ھۇد! سەن بىزگە ھېچقانداق روشەن دەلىل كەلتۈرمىدىڭ، بىز سېنىڭ سۆزۈڭگە كىرىپ ئىلاھلىرىمىزنى تاشلىمايمىز.