cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Tang Sulalisi
Köktürk xanliqi bilen tang sulalisining munasiwiti toghrisida
Uyghur qebililérining yene bir tarmiqi chong köchüsh mezgilide xéshi karidorigha köchüp kélip makanlishidu.öz waqtida xéshi karidorini asas qilip olturghan uyghurlar xélenshen,jinchü'en,liyangju,qara derya,suju,gu'aju,shaju,genju(hazirqi gensuning jiyangyi shehiri)qatarliq rayonlarda olturaqlashqan idi.tarixiy matiriyallargha asaslanghanda qedimki genju rayoni elmisaqtin tartipla uyghur qebililérining pa'aliyet makani idi.miladiyedin burunqi3-esirlerdila tarixta ismi tilgha élinghan wujéy yaki xujéy(oghuz yaki uyghur)qebililéri bu jaylarda pa'aliyet élip barghan,töles yaki qangqi qebililérimu bu jayda bezi siyasiy we herbiy pa'aliyetlerni élip barghan,bu rayon yene köktürk xanliqiningmu asasliq pa'aliyet makanléridin biri bolghan.yighip éytqanda genju rayoni türk millitining ana makanléridin biri idi.genju rayoni qedimki yépek yolining asasiy ötkili bolghanliqtin,egerde kimde-kim bu rayonni ilkide tutup turalisa,shu terep öz tesirini terep-terepke ötküzeleytti.miladi696-yili tibetler bu jayni bésiwaldi,745-yili urxun uyghur xanliqi qurulghandin kéyin tibet qoshunlérini hazirqi bughda taghlérining etirapida bir qanche qétim meghlup qilghan bolsimu,emma genju rayonidiki tibetlerning hökümranlighini teltöküs tazilashqa muweppeq bolalmighan idi.urxun uyghur xanliqi yimirilgendin kéyin bir qisim uyghur qebililéri genjudiki öz qérindashléri arisigha köchüp kélip orunlashti,846-yili jenupqa köchken uyghurlarning bashliqi öge qaghan öltürülgendin kéyin,gobi chöllükining etirapi we seddichinning shimali rayonlérigha tarqalghan uyghurlarning mutleq köp qismi genjugha köchüp kélip makanlashti.850-yili xéshi karidoridiki uyghur qebililéri bu jaydiki tibetlerning hökümranlighigha xatime bérip,bu jayda musteqil bolghan öz xanliqini,< >(xéshi uyghur xanliqi)ni qurup chiqidu.xanliqning paytexti genju(hazirqi gensuning jiyangyi shehiri,chilenshen téghining shimalida bolup,xéshi karidorining ottura belbéghigha toghra kélidu)bolidu,zémini sherqte hazirqi gensu ölkisining ti'enshüy shehiri we minshen taghléri(bir mezgil lenju shehirining sherqigiche bolghan jaylarnimu öz ichige alghan),gherpte qumulning sherqi,shimalda hazirqi ichki mongghul aptunum rayonining éjina derya wadisi we xélenshen taghléri,jenupta chilenshen taghlérighiche bolghan jaylarni öz ichige alidu.tang sulalisi genju uyghur xanliqining qaghanigha otughat hediye qilip,öz yéqinliqini ipadileydu.
Tang sulalisining türklerdin bashqa yene toyuhunlar bilen bolghan munasiwiti
Toyuhunlar200-yilléri bashlap küchüyüp,bara-bara hazirqi gensuning gherbi,sichü'enning shimali we chingxey(köknur)ölkilérige kéngiyip,axirida chingxeyni asas qilp öz aldigha kichik xanliq qurghan, siyanpilarning murun qebilisining bir tarmiqi idi.tang sulalisi tuyuhunlarning özining gherbidiki rayonlérigha bolghan herbiy hujumlérini toxtutush üchün,ayrim-ayrim halda622-yili xung xu'a melikini tuyuhun padishahigha yatliq qilidu,639-yili tang teyzung melike shi pingni tuyuhunlarning xanigha yatliq qilidu,652-yili tang gawzu yene melike jin chéngni tuyuhun xanining chong oghligha yatliq qilidu.tang sulalisining qarishiche melike yatliq qilip qudulushush yatlarning hujumidin saqlinishning eng ünümlük charisi bolup,bir melike yüz ming qoshungha taqabil turushning rolini oyniyalaydiken.tang sulalisining öz xan jemetidin melike yétishmigende,wezirlerning yaki aliy herbiy emeldarlarning qizlérini melike derijisige kötürüp,hem uninggha qimmetlik sowgha-salamlarni qoshup yatlargha yatliq qlishi buning bir janliq pakitidur.
Büyük tang sulalisi tibetler bilenmu nahayiti yéqin munasiwette bolghan.623-yili tibetler fangju aymiqi(gensuning sherqiy jenubida)ni bésiwalidu,638-yili yene sungju aymiqi(hazirqi sichü'enning sungpen nahiyesi)ni bésiwalidu.dostluq we itpaqliqni hemmidin ela bilidighan tang sulalisi tibetlerning <<qayta-qayta elchi ewetip,semimiyitini ipadilishi>> bilen641-yili 16yashliq melike wén chingni tibet padishahi sung zengenbugha yatliq qilidu.melike wén chingni tang padishahining inisi altun-kümüsh,kimxap-durdun,her xil kitap qatarliq sowghatlarni élip mangghan zor özmekke yétekchilik qilip,ikki aydek yol yürgendin kéyin sung zengenbugha apirip béridu,shundin kéyin melike wén ching xenzularning ilghar medeniyitini tibetlerge tarqitip öchmes töhpilerni yaritidu.
633-Yili tibetler özlérining tang sulalisigha hujum qilishigha ariliqta tosqun boluwatqan tuyuhunlargha hujum qilidu we ularni pütünley bésiwalidu,tuyuhunlarning padishahi tang sulalisining melikisini élip,tang sulalisidin panah tilep kétidu.667-yili tibetler yene tang sulalisining chégrilérigha hujum qilip 12aymaqni bésiwalidu. Tang sulalisi tuyuhunlarni yölep tibetlerning zerbisige taqabil turush üchün670-yili tuyuhunlarning 50ming adimini qorallandurup chingxeyge yolgha salidu,lékin bu qoshun tibetlerning qolida pütünley qirilip kétidu.shundin kéyin tuyuhunlar terki makan bolup gensu,sichü'en we ningshiyalargha chéchilip kétidu.678-yili tang sulalisi gheyretke kélip180ming kishilik qoshun bilen chingxeyge yürüsh qilip tibetlerge hujum qilidu,tibetler chékingen bolup chingxey köli etirapigha kélidu,andin biraqla keynige qayrilip hujum qilip qoghlap kéliwatqan tang qoshunlérini échinishliq meghlubiyetke uchritidu.696-yili tibetler xéshi karidorini bésiwalidu,tang sulalisi710-yili melike jin chéng(tuyuhunlargha bergen melike bilen isimdash)ni tibet xanigha yatliq qilidu. 756-Yili önglük loyangni bésiwélip özini xan dep atighan mezgillerde,tibetler hazirqi sichü'enning gherbidiki keng zéminni bésiwalidu,hemde dawamliq ichkirlep kirip paytext changenni bésiwalidu,tang sulalisi tibetler bilen mexpiy söhbetliship jingju aymiqi(gensu ending nahiyesi) we lingju aymiqi(ningshiya lingwu nahiyesi)qatarliq töt aymaqni tibetlerge bölüp béridu,shuning bilen tibetler paytext changendin15kündin kéyin chékinip chiqip kétidu.765 -yili3-ayda tibetler tang sulalisining uyghur serkerdisi buqa xüyying bilen birliship tang ordisigha hujum qilghanda,tang sulalisi tibetlerge urush chiqimi hisawida,5000top yipek teghdim qilidu.791-yili5-ayning15-küni tibetler ping liyang aymiqi(gensuning sherqide bolup,hazirqi gensu,ningshya we shenshi üch ölkining tutush bölükige toghra kélidu)gha hujum qilip,tang sulalisining60din artuq herbiy sanghunlérini esir alidu,500din artuq eskirini öltürüdu,nechche minglighan eskerni esir alidu.mana mushu ariliqlarda tang sulalisi jemiy sekkiz qétim(705-821-yilighiche)elchi ewetip tibetler bilen itpaqliship qélish toghurluq kéngishidu.axiri büyük tang sulalisining harmay tirishchanliq körsütishi netijiside tibetlermu tanggha bolghan hujumlérini toxtutudu.chünki tibetlermu750yilidin kéyin ichki sinipiy zidiyetler tüpeyli ajizlishishqa qarap yüzlengen idi,bir pütün tibet xanliqimu840-yilidin kéyin ikkige parchilinip kétidu.
Büyük tang sulalisi bashtila türklerning herbiy we siyasiy jehettin küchlük qollushining mehsuli süpitide meydangha kelgen idi.türkler ezeldin tartipla tang sulalisini pütünley munqerz qiliwélishtek emiliy küchige ige idi(türkler süy sulalisini özi biwaste aghdurup tashlap,ottura tüzlenglikni öz hakimiyitige qoshuwélish küchige ige idi,emma undaq qilmidi;626-yili8-ayda sherqiy köktürkler tang sulalisining wapagha japa qilghanliqidek herkitige naraziliq bildürüp,tang sulalisigha hujum qilip ularning paytexti changenning bosughusigha keldi,emma tang padishahi tang teyzungning shexsen özi wéyshüy deryasining köwrikide, at öltürüp qesem qilip sadaqitini ipadilishi bilen yene ténch chékinip chiqip ketti;755-yili önglük we söygüm topilang kötergende,758-yili söygüm yene qayta topilang kötürgende,765-yili tang sulalisining meshhur uyghur serkerdisi buqa xüyying tibetler bilen birliship topilang kötürgende,tang sulalisi alliqachan bu topilanglarni bésiqturushqa ajizliq qildi.türkler tang sulalisigha yardemliship ularning ichki topilanglérini basturup berdi,hergizmu topilangdin toghach oghurlap tang sulalisini yutuwélishni oylimidi),emma ejdadlérimiz türkler taghni talqan qilghudek jasaret we emiliy küchke ige bolup turuqluqmu,ottura tüzlenglik xanliqlérini munqerz qiliwélishni oylimidi,hetta kéyinki künlerde tibetler ejdadlérimizgha elchi ewetip tang sulalisigha birlikte hujum qilish tekliwini bergendimu,türkler ularning telipini qetiylik bilen ret qildi.chünki ejdadlérimiz türkler ezeldin tartip wijdanni,mertlikni hemmdin ela bilip keldi,eksiche ikki yüzlimilik,pursetpereslik we hiyle-mikir ishlitishni bashtin-axir uchigha chiqqan nomussizliq dep bildi.ejdadlérimiz türkler tarixtin buyan oxshimighan irq,oxshimighan medeniyet arqa körünüshige ige insanlar topigha qarita özara hörmet qilip,tenglik we barawerlikte yashashtek insaniy xisletni özlérining yashash pirinsipi qilip keldi.bügünki künlükte ejdadlérimizning bu xil yashash pirinsipi bizning eqliy xulase chiqirishimizni kütüp turudu!
Menbeler
④ <<Ⅷ-Ⅹesirlerdiki gherbiy tarixi heqqide tetqiqat>>,qeshqer uyghur neshiriyati,2003-yili11-ay uyghurche1-neshri.
كىملىك ئېڭى
پىروفېسسور دوكتور ئەخمەت داۋۇتئوغلۇ (تۈركىيەنىڭ سابىق باش مېنىستىرى)
Tang Sulalisi
Menbeler
⑤<<Shinjangdiki milletlerning tarixi>>,milletler neshiryati,1999-yili3-ay uyghurche2-bésilishi.
كىملىك ئېڭى
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: مۇھەممەت ئابدۇمىجىت
قۇۋۇق سېپىلى
قوۋۇق سېپىلى يەنە ئاي سېپىلى، دوناي كۆلچەك دەپمۇ ئاتىلىدۇ. قوۋۇق سېپىلى شەھەر قەلئەسى ياكى ئۆتكەلنىڭ قوغداش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن، سېپىل دەرۋازىسىنىڭ سىرتىغا (بەزىلىرى سېپىل دەرۋازىسىنىڭ ئىچىگە) سېلىنغان ئېلىپىس شەكىللىك ياكى تۆت چاسا شەكىلدىكى سېپىل دەرۋازىسىنى قوغدايدىغان كىچىك سېپىل بولۇپ، ئۇ جۇڭگودىكى قەدىمكى زامانغا تەۋە شەھەر سېپىلىنىڭ بىر قىسمى ھېساپلىنىدۇ. قوۋۇق سېپىلىنىڭ ئىككى يېنى بىلەن سېپىل تۇتۇشۇپ كەتكەن بولۇپ، قوۋۇق سېپىلىنىڭ ئىچىدە ئوقيا ئېتىش راۋىقى ۋە دەرۋازا چۈشۈرگۈسى قاتارلىق مۇداپىيەلىنىش ئەسلەھەسى تەسىس قىلىنغان. دۈشمەنلەر قوۋۇق سېپىلغا ھۇجۇم قىلغاندا ئاساسلىق سېپىل دەرۋازىسى بىلەن قوۋۇق سېپىلىنىڭ دەرۋازىسى ئىتىۋېتىلىدىكەن. شۇنىڭ بىلەن قوغدىغۇچى قوشۇن دۈشمەننى بىراقلا قولغا چۈشۈرۈپ، ئەمگەك قىلماي تەييارغا ئىگە بولىدىغان ھالەت شەكىللىنىدىكەن.
كىملىك ئېڭى
مەركىزى قاتلامدا تۇرىدىغىنى مەۋجۇدىيەت كىملىكىدۇر. بۇ كىملىك ئىنسانىي كىملىك بولۇپ ئىنساننى باشقا نەرسىلەردىن ئايرىپ تۇرىدىغان ئۆزىگە خاس پەرق بىلەن نامايەن بولىدۇ. ئىنسان بولۇش ئېڭى بارلىق كىملىك قاتلاملىرىنى سىلجىتىدۇ؛ ئۇنىڭسىز ھىچقانداق بىر زىھنىي ۋە پىئىلىي كىملىكنىڭ شەكىللىنىشى مۇمكىن ئەمەس. تەپەككۇر ۋە ھەرىكەتكە ئىگە بولۇش-ئىنسان بولۇش ئېڭىغا باغلىق بولىدۇ. ئىدولوگىيلىك بېسىملار ئەۋجىگە چىققان دەۋىردە چوڭ بولغانلىقىم ئۈچۈن نۇرغۇن پەلسەپىۋى ۋە ئابېستراكت نەزەرىيلەرنى ماھىيتىدىن تونۇپ چۈشىنىش ئىمكانىيتىگە ئىرىشتىم.
قۇۋۇق سېپىلى
گۇچۇڭ ناھىيەسىدە ھازىر ساقلىنىۋاتقان بۇ قوۋۇق سېپىلى چەنلوڭنىڭ 40-يىلى (1775-يىلى) سېلىنغان بولۇپ، ئەينى ۋاقىتتىكى چىڭ سۇلالىسى ھۆكۈمىتى شۇ جايدا ئەسلىدىكى سېپىلنىڭ ئاساسىدا يېڭىدىن فۇيەنچېڭ سېپىلى (يەنى لاۋمەنچېڭ سېپىلى)نى ياسىغان بولۇپ، قوۋۇق سېپىلى فۇيەنچېڭ سېپىلىنىڭ بىر قىسمى قىلىنغان. گۇاڭشۈنىڭ 20-يىلى (1894-يىلى) لاۋمەنچېڭ سېپىلىنىڭ بىر قىسىم جايلىرى ئۆرۈلۈپ كەتكەن. لاۋمەنچېڭ سېپىلىنى قايتا رېمۇنت قىلىش جەريانىدا، سېپىل رايۇنىنىڭ كۆلىمى كېڭىيىپلا قالماستىن، يەنە شەھەر سېپىلى ئىگىزلىتىلگەن. قوۋۇق سېپىلىنىڭ نۆۋەتتىكى قوغدىلىش ئەھۋالىدىن قارىغاندا، بۇ خارابىلىق شەك شۈبھىسىزكى، شىنجاڭدا ساقلىنىۋاتقان مۇشۇ تۈردىكى ئەڭ مۇكەممەل خارابىلىق ھېساپلىنىدۇ.
كىملىك ئېڭى
ئىنسانىي كىملىكىمنى بۇ پەلسەپىۋى ۋە ئابېستراكىت مۇھىتقا قويغىنىمدا، يۈرۈكۈمنى ئىچىشتۇرىدىغان بىر كاۋاكلىقنى بايقىدىم؛ بۇ تۇيغۇلىرىم تەۋھىد ئىتقادىنىڭ سىياسىي چۈشەنچىدىكى تەسىرىنى سىلىشتۇرۇپ يازغان ئەسرىمدە؛ ئاللاھنىڭ گۈزەل ئىسىملىرىنى چوڭقۇر تەپەككۇر قىلىپ تېگىگە يەتكىچە داۋاملاشتى. خۇلاسە شۇ بولدىكى: ئىنسانىي كىملىكىمىزنى چۈشىنىشنىڭ ۋە چۈشەندۈرۈشنىڭ ئاچقۇچى ئاللاھنىڭ گۈزەل ئىسىملىرىنى ھەقىقى مەنىدە چۈشىنىشتە ئىكەن.
قۇۋۇق سېپىلى
جۇڭگونىڭ قوۋۇق سېپىلى قۇرۇلۇشى ئەڭ بۇرۇن بەش سۇلالە ۋە شىمالىي سۇڭ سۇلالىسى دەۋرىدە گۈللەنگەن. قوۋۇق سېپىلىنىڭ قۇرۇلۇش قىلىش شەكلى بىلەن سېپىلنىڭ قۇرۇلۇش قىلىش ئۇسۇلى بىۋاستە مۇناسىۋەتلىك. ئېلىمىزدە ئەڭ دەسلەپكى سېپىلنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمى خاڭداپ ياسالغان بولۇپ، شەرقىي جىن سۇلالىسى دەۋرىدە خىش بىلەن سېپىل قوپۇرۇلغان. سۇڭ ۋە تاڭ سۇلالىلىرى دەۋرىدە ئېلىمىزنىڭ چوڭ شەھەرلىرىدىكى سېپىللار خىشتا قوپۇرۇلغان. قوۋۇق سېپىلىنى سېلىش ئۇسۇلىمۇ ئوخشاش ئۆزگۈرۈشلەرنى بېشىدىن ئۆتكۈزگەن.
كىملىك ئېڭى
قۇرئان-كەرىمدە ئىنساننىڭ يارىتىلىشنى شەرىھلەپ بېرىدىغان ئەھسەنى تەقۋىيم (ئەڭ گۈزەل شەكىل) ئىپادىسى بىلەن ئاللاھنىڭ ئۆزىنى سۈپەتلىگەن ئىسىملار ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن ئەسمائۇلھۇسنا (ئەڭ گۈزەل ئىسىملار) ئىپادىسى ئارىسىدىكى گۈزەللىك كۆۋرىكى ماڭا دائىم بۇ مۇناسىۋەتنى ئەسلەتكەن ئىدى.
قۇۋۇق سېپىلى
گۇچۇڭ ناھىيەسىدىكى قوۋۇق سېپىلىدا خاڭداپ سېلىش ئۇسۇلى قوللىنىلغان. مىڭ ۋە چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە چىۋىق تاش، كاللەك تاش ۋە سېپىل خىشى بىلەن سېپىل قۇرۇلۇشى قىلىش ئۇسۇلى نىسبەتەن ئومۇملاشقان. بۇ قوۋۇق سېپىلى خاڭداش ئۇسۇلى بويىچە سېلىنغان بولۇپ، بىر تەرەپتىن، ئەينى دەۋرىكى چىڭ سۇلالىسىنىڭ غەربىي شىمال رايۇنىدىكى مالىيە كۈچىنىڭ چەكلىك بولغانلىقىنى چۈشەندۈرۈپ بىرىدۇ، يەنە بىر تەرەپتىن، شىنجاڭنىڭ جۇغراپىيەلىك ئورنى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بۇلۇشى مۇمكىن.
كىملىك ئېڭى
ئاللاھنىڭ زاتىغا خاس بولغان بۇ گۈزەل ئىسىملار ئىنسان بالىسىنىڭ تەبىئىيتىمۇ مەۋجۇت. ئەمما ئۆزىنى تونىغان ئىنسان بالىسى ھەددىدىن ئاشماسلىقى كىرەك. بۇ ئىسىملارنىڭ مۇتلەق شەكلى پەقەت ۋە پەقەت اللەغا ئائىت. يەنى ئاللاھ ئالىمدۇر(بەك بىلگۈچىدۇر)، ئەمما ئىنسان ئالىم (اللە بىلدۈرگەننىلا بىلگۈچىدۇر). ئاللاھ ئەزىزدۇر (شان شۆھرەتلىك)، ئىنسان بالىسى ئەزىزدۇر (ئاللاھ ئەزىز قىلغان) دۇر. ئاللاھ قەۋىيدۇر (قۇدرەتلىكتۇر). ئىنسان بالىسى كۈچلۈكتۇر (اللە بەرگەن كۈچ بىلەن). بۇ ئىسىملاردا ئاللاھنىڭ مۇتلەقلىقى، ئىنسان بالىسىنىڭ ئۇ ئىسىمنىڭ زاھىرىنى، نىسپىيلىقنى سىمىۋۇل قىلىدىغانلىقىنى كۆرۈۋالالايمىز.
ئەقىللىق ئىنسانلار ھاياتىدا نىگىزلىك بىر سوئالنىڭ جاۋابىنى تېپىش ئۈچۈن تىرىشىدۇ؛ مەن كىم ؟ بۇ سوئال، ئۇنى سورىغان شەخىسكە، ئۇ شەخىسنىڭ ھايات كاتېگورىسىدىكى ماكانغا، ياشاۋاتقان دەۋىرگە ۋە ئۇنى ئوراپ تۇرغان ماددىلارغا مەنا قوشىدىغان ئىزدىنىش سەپىرىگە يول ئاچىدۇ.
قۇۋۇق سېپىلى
قوۋۇق سېپىلىنىڭ يەنە بىر ئالاھىدە رولى بار، ئۇ بولسىمۇ سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان غالتەكتىن ئىبارەت بولۇپ، سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان بۇ غالتەك «سوقۇدىغان سېپىل غالتەك» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇ ئارغامچا، ياغاچ ۋە مېتال پارچىسى قاتارلىقلاردىن تەركىپ تاپقان بىر خىل ئېغىر قورالدىن ئىبارەت. بىر قانچە يىل بۇرۇن كىرىست قوشۇننىڭ شەرققە سەپەر قىلغانلىقىغا دائىر بىر پارچە ماقالە ئوقۇغان، سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان غالتەك ئون نەچچە ئەزىمەت كۆتۈرەلەيدىغان ناھايىتى يوغان نەرسە بولۇپ، كىرىست قوشۇنى شەرققە سەپەر قىلىش داۋامىدا ھەممە جەڭدە غەلبە قىلىدىغان ئۆتكۈر قوشۇنغا ئايلانغان. سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان غالتەك ـــ ئوتتۇرا ئەسىردە كوللېكتىپ ئۇرۇش قىلىشقا ئىشلىتىلگەن تىغلىق ۋە ئۇچلۇق قوراللارنىڭ ئىچىدىكى بىر يېڭىلمەس قورال بولغاچقا تارىخىي كىتاپلارغا كىرگۈزۈلگەن. تارىخىي كىتاپلارغا كىرگۈزۈلگەنلىرىنىڭ ئىچىدە سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان غالتەك بار بولۇپ، سېپىلغا ھۇجۇم قىلغاندا ئوخشاشلا بىر قانچە ئەزىمەتلەر سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان غالتەكنى ئىتتىرىپ سېپىل دەرۋازىسىغا سۇقىدۇ.
ئوت ئېچىش قورالى كەشىپ قىلىنىشتىن بۇرۇن، بىر سېپىلنى قوغداشتا ـــ ھۇجۇمچى ئىككى تەرەپ تەپ-تارتماستىن ھەرقانداق ۋەھشىلىكتىن يانمايدۇ. ھۇجۇم قىلغان بىر تەرەپكە نىسبەتەن ئېيتقاندا، قارشى تەرەپنىڭ مۇستەھكەم سېپىلىنى بۇزۇپ تاشلاپ، تاش ئاتقۇچ قاتارلىق تىغلىق ۋە ئۇچلۇق قوراللار بىلەن سېپىل ئىچىدىكى مۇھاپىزەتچىلەرنى ئۆلتۈرۈپ ۋە يارىلاندۇرۇپ، سېپىل دەرۋازىسىدىن ئامال قىلىپ بۆسۈپ ئۆتىدۇ، شۇنىڭ بىلەن سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان ناھايىتى ئېغىر بۇ غالتەك پەيدا بولىدۇ.
كىملىك ئېڭى
ئىلمىي ۋە سىياسىي ھاياتىمدا ئۇچرىغان ھەربىر مەسىلىدە، بۇ سوئاللارنىڭ جاۋاپلىرىدىن ئۆزۈمگە خاس بىر چۈشەنچە دۇنياسى بەرپا قىلىشقا تىرىشتىم.
قۇۋۇق سېپىلى
بەزى كىنو تېلېۋىزىيە ئەسەرلىرى بىزگە ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان غالتەك سېپىل دەرۋازىسىغا ھۇجۇم قىلىشتىكى كۆرۈنۈشىنى نامايەن قىلىپ بىرىدۇ. كۆرۈنۈش ھەمىشە تۆۋەندىكىدەك بولىدۇ: ئىككى رەت تۇرۇۋاتقان ئەزىمەتلەر بىردىن ياغاچنى مۈرىسىگە ئېلىپ، مۇستەھكەم سېپىل دەرۋازىسىغا ئۈستۈرىدۇ، بىر قانچە قېتىم ئۈستۈرگەندىن كېيىن، ئاندىن مۇستەھكەم سېپىل دەرۋازىسىمۇ بۇزۇلىدۇ.
كىملىك ئېڭى
ئەسىلدە، «مەن ئىدراكى» چۈشەنچىسىنى ھەم ئونتولوگىيلىك ھەم تارىخىي چىقىش نۇقتىسى سۈپىتىدە قەلەمگە ئىلىشتىكى ئاساسلىق مەقسەتمۇ يۇقارقى سوئال بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئىزدىنىش جەريانىدا تۇغۇلغانىدى؛ چۈنكى ھەربىر نەرسە بىر كىشنىڭ ئۆزىنى چۈشىنىشى يەنى ئۆزىنى تونۇشى ياكى تونۇتۇشى بىلەن باشلىنىدۇ.
قۇۋۇق سېپىلى
يەنە بىر تەرەپكە نىسبەتەن ئېيتقاندا، سېپىلغا ھۇجۇم قىلىشقا تاقابىل تۇرىدىغان غالتەككە تاقابىل تۇرۇشتىكى ئەڭ ياخشى ئۇسۇل سېپىل دەرۋازىسىنىڭ سىرتى ياكى سېپىل دەرۋازىسىنىڭ ئىچىگە مۇداپىيەلىنىش ئىستىھكامىدىن بىرنى كۆپەيتىشتىن ئىبارەت. قوۋۇق سېپىلى بىر مۇداپيەلىنىش ئىستىھكامى ھېساپلىنىدۇ.
كىملىك ئېڭى
ھەممىدىن بۇرۇن شۇنى بىلىشمىز كىرەككى، كىملىك قاتلاملاردىن تەشكىل تاپىدۇ. بۇ قاتلاملار كىشىنىڭ ئونتولوگىيەلىك مەۋجۇتلىقىدىن بارلىققا كەلگەن كىملىكى بىلەن تارىخىي مەۋجۇتلىقىدىن بارلىققا كەلگەن كىملىكى ئارىسىدا قۇرغان خاتا مۇناسىۋىتى سەۋەپلىك خەتەرلىك بىر ئىچكى زىددىيەتكە ۋە كىرزىسلارغا دۇچ كېلىشى مۇمكىن. ئونتولوگىيەلىك مەۋجۇتلۇقتىن بارلىققا كەلگەن كىملىك زامان ۋە ماكان توسۇقلىرىدىن بەكرەك ئىنساننڭ ئىنسانلىقىدىن بارلىققا كەلگەن كىملىكىدۇر؛ بۇنى ئىنسانىي كىملىك دەپ ئاتايمىز. تارىخىي مەۋجۇدىيەتتىن بارلىققا كەلگەن كىملىك بولسا زامان ۋە ماكان ئىتىبارى بىلەن پەرقلىق تارىخىي، مەدەنىي ۋە سىياسىي خۇسۇسىيەتكە ئىگە بولىدۇ.
قۇۋۇق سېپىلى
بۈگۈنكى كۈندە گۇچۇڭ ناھىيەسىگە جايلاشقان بۇ قوۋۇق سېپىلىغا 200 يىلدىن ئارتۇق ۋاقىت بولغان بولۇپ، بۇ ئەشۇ دەۋرنىڭ مەھسۇلى ھېساپلىنىدۇ. قوۋۇق سېپىلىدىن ئىبارەت بۇ كىچىككىنە خارابىلىقتا يالتىرىغان قەدىمكى زاماننىڭ ھەربىي ئىشلار ئىدىيەسى ھازىرقى زامان ئۇرۇشىغا نىسبەتەن ئېيتقاندا قوزغۇتۇش خاراكتېرلىك ئەھمىيەتكە ئىگە.
كىملىك ئېڭى
ئىنسانلىق تەبىئىيتىنى تونۇپ يىتەلمىگەنلەرنىڭ ئىنسان بالىسىنى كائىناتتىكى باشقا جانلىقلاردىن ئايرىپ تۇرىدىغان ئىنسانىي كىملىكنى ئاڭقىرالىشى قىيىنغا توختايدۇ. بۇ خىسلەتلەرنى ئۆزىدە مۇتلەقلەشتۈرۈۋالغانلار ھەددىدىن ئاشقانلار بولۇپ، ئۆزلىرىگە زۇلۇم قىلىدۇ.
بۇ ئىنسانىي فىترەتنى تونۇپ يىتەلىگەن چېغىمىزدا ئۆزىمىزنىڭ «مەن- ئىدراكى»نىڭ ئانا ئېلمېنىتلىرىنىمۇ بەرپا قىلغان بولىمىز.
ئىنسانىي ڧىترەتنى شەيخ غالپ نىمىدىگەن گۈزەل تەسۋىرلىگەن- ھە!:
ئۆزۈڭگە ياخشى قارا، چۈنكى ئالەمنىڭ ئۆزىسەن،
مەۋجۇتلۇقنىڭ كۆزقارچۇقى ئادەمسەن.
«مەن-ئىدراكى» نىڭ نەتىجىسى، ئىنساننىڭ مۇتلەق مەنىدە پەرىشتىلەشتۈرۈلمەسلىكى ۋە شەيتانلاشتۇرۇلماسلىقىدا ئىپادىلىنىدۇ. كىملىكىمىزنى تونۇپ يىتەلىسەك، ئەسمائۇلھۇسنانىڭ مەنىسىنى ھەقىقىي چۈشەنسەك، ھىچبىر ئىنسان زاتىنى مۇتلەقلىق بىلەن سۈپەتلىمەيمىز. ھىچبىر ئىنساندىن ھەم ئۈمىدسىزلەنمەيمىز. چۈشەنچىلەر تارىخىتىن بۇيان پەرقلىق ۋە مۇرەككەپ تالاش-تارتىشلارغا يول ئېچىپ كەلگەن. ئىنساننىڭ تەبىئىيىتى توغۇرلۇق كۆز قارشىمىز روشەن: ئىنسان بالىسى تۇغۇلىشىدا ۋە تەبىئىيىتىدە ياخشى ۋە گۈزەلدۇر. چۈنكى تۇغۇلىشىدا ۋە تەبىئىيىتىدە ئەسمائۇلھۇسنانىڭ مەۋجۇدىيەت ئالىمىگە ئاتا قىلغان خۇسۇسىيەتلىرى ئۇنىڭ بىلەن بىللە تۇغۇلىدۇ.
قەدىرلىك ياشلار،
ئىنسانلارنى چۈشىنىشكە ئۇرۇنغان چېغىڭلاردا، ئىنسانىي چىنلىقنى، ھەدىستە تىلغا ئىلىنغان ئەسلى رۇدىنى تېپىپ چىقىشقا ۋە ئەسلى چىنلىققا خىتاپ قىلشقا تىرىشڭلار. نېمە زۆرۈرىيەت بىلەن بولۇشىدىن قەتئىنەزەر ھىچكىمگە پەرەز بىلەن ھۆكۈم قىلماڭلار. سىلەرگە قانداق مۇئامىلە قىلسا مەيلى، سىلەر مەخلۇقلارنىڭ ئەڭ ھۆرمەتكە سازاۋىرى بولغان ئۇ فىترەتكە ۋە رۇدىغا خىتاپ قىلىشنى داۋاملاشتۇرۇڭلار.
يېقىندا مەيدانغا كەلگەن ئىبرەتلىك ساۋاقلار شۇنى ئىسپاتلىدىكى، ھەممىدىن بەك ۋە ھەممىدىن ئاۋۋال بىر زىھنىيەت ئىنقىلابىغا ئىھتىياجىمىز بار. بۇ ئىنقىلاپ ئىنسانىي كىملىك چۈشەنچىسىنىڭ قايتىدىن شەرىھلىنىشى بىلەن ئەمەلىيلىشىتۈرۈلىشى مۇمكىن. مۇشۇنداق بىر زىھنىيەت ئىنقىلابىنىڭ ياشلار بىلەن باشلىنىدىغانلىقىغا ۋە ياشلار تەرىپىدىن ئەمەلىيلەشتۈرۈلدىغانلىقىغا ئىشىنىمەن.
بۈگۈن ئىنسانلىقنىڭ ئادالەت تارازىسىنىڭ ئىككى تەخسىسىدە تەڭپۇڭلىقنى بۇزىۋاتقان ئىككى ئېغىرلىق (ئاشقۇنلۇق) بار: بىر تەرەپتە ئۆزىنى ھەم دۇنياغا ھەمدە ئۆزىدىن پەرقلىق چۈشىنىدىغان باشقا مۇسۇلمانلارغا قۇلۇپلىغان ئۈركۈتكۈچى دىن چۈشەنچىسى، يەنە بىر تەرەپتە ئىرقچىلىق زىھنىيتى ۋە ئىسلام دۈشمەنلىكى بىلەن مەيدانغا چىققان غەرپتىكى رادىكال ئېقىملار.
فىرئەۋىنلەر ئۆزلىرنى خۇدا دەپ ئىلان قىلىپ، ئۆزلىرىنىڭ باشقىلاردىن پەرقلىق خىسلەتكە ئىگە ئىكەنلىكى سەپسەتىسى بىلەن ئىنسانلارنى قۇل قىلغانىدى. ھىندىستان قەسىت سىستېمىسى ياشاش تەرزىدىكى ئوخشىماسلىق تۈپەيلى بىر ئۆمۈر سىرتقى دۇنيادىن بىخەۋەر ياشايدىغان ئىجتىمائىي تەبىقىنى شەكىللەندۈرگەنىدى. ياۋروپالىقلار فىئودالىزىم دەۋرىدە يۇقرى تەبىقىدىقىكلەرنىڭ قېنىنىڭ كۆك ئىكەنلىكى سەپسەتىسى بىلەن ئۆز ئىچىدە مۇستەبىتلىك بىلەن ھۆكۈمرانلىق قىلغانىدى، ئافرىقىنى مۇستەملىكە قىلغان چاغدا بەدەن رەڭگىدىكى ئونتولوگىيەلىك پەرقنى ئىكىسپىلاتسىيە قىلىش باھانىسى قىلىۋالغانىدى. سىيۇنىزىمنىڭ يەھۇدىلارنىڭ تەڭرىنىڭ تاللانغان قۇلى ئىكەنلىكى سەپسەتىسىگە، ناتىسىتلارنىڭ نىمىسلارنىڭ نورمال ئىنسانلاردىن پەرقلىق ۋە ئۇلارنىڭ ئىچىدە ئەڭ تەرەققى قىلغان تۈرى ئىكەنلىكى ئويدۇرمىسىغا تايىنىپ ئونتولوگىيەلىك كىملىك بىلەن سىياسىي كىملىك ئارىسىدا قۇرغان خاتا ۋە ئازغۇن مۇناسىۋەتلىرىنىڭ قانداق زۇلۇمغا سەۋەب بولغانلىقىنى بىلىمىز.
سۆيۈملۈك ياشلار،
زۇلۇم -سىتەم ۋە ھەقسىزلىقلىرىنى يوللۇق كۆرسىتىش ئۈچۈن مەۋجۇدىيەت ئۈستۈنلۈكىنى پەش قىغانلارغا قارشى بىر ئايەت ۋە بىر ھەدىس ھەردائىم قەلبىڭلاردا بولسۇن. ئۇلار سىلەرنى بۇ خىل ئازغۇنلۇقلاردىن ساقلاپ قالىدۇ:
ئى ئىنسانلار! سىلەرنى بىز ھەقىقەتەن بىر ئەر، بىر ئايالدىن، (ئادەم بىلەن ھەۋۋادىن ئىبارەت) بىر ئاتا بىر ئانىدىن ياراتتۇق ئۆز ئارا تونۇشۇشۇڭلار ئۈچۈن سىلەرنى نۇرغۇن مىللەت ۋە ئۇرۇق قىلدۇق، ھەقىقەتەن ئەڭ تەقۋادار بولغانلىرىڭلار اﷲ نىڭ دەرگاھىدا ئەڭ ھۆرمەتلىك ھېسابلىنىسىلەر (يەنى كىشىلەرنىڭ بىر – بىرىدىن ئارتۇق بولۇشى نەسەب بىلەن ئەمەس، تەقۋادارلىق بىلەن بولىدۇ)، اﷲ ھەقىقەتەن ھەممىنى بىلگۈچىدۇر، ھەممىدىن خەۋەرداردۇر (سۈرا ھۇجۇرات 13).
كىشلىك ھوقۇق باياناتى بولغان ۋىدالىشىش خۇتبىسىدىن بىر بۆلۈم:
ئى ئىنسانلار! پەرۋەردىگارەڭلار بىر، رەببىڭلار بىر، ھەممىڭلار تۇپراقتىن يارىتىلغان، ئادەم ئەلەيھىسسالاممۇ تۇپراقتىن يارىتىلغان. ئەرەبنىڭ ئەجەمدىن، ئاق تەنلىكنىڭ قارا تەنلىكتىن تەقۋالىقتىن باشقا ھىچ بىر ئۈستۈنلىكى يوقتۇر.
شۇڭلاشقا بىلىشىمىز كىرەككى، بىز ئىنسانلار قايسى رەڭ، قايسى ئىرقتىن بولۇشىمىزدىن، قەيەردە تۇغۇلىشىمىزدىن قەتئىنەزەر ئىنسانىي كىملىكىمىز بىر ۋە ئوخشاشتۇر. ھىچكىم ئونتولۇگىيەلىك ئالاھىدىلىكى سەۋەبلىك ئۆزىنىڭ ئالاھىدە كىشى ئىكەنلىكىنى داۋا قىلالمايدۇ. چۈنكى بىز ئوخشاش ئەر -ئايالدىن يارىتىلدۇق ۋە ئۇلارنىڭ گىنى بىلەن ياشاۋاتىمىز. ئىنسانىي كىملىكىڭلار سىلەرنىڭ شەرىپىڭلاردۇر. ئۇنىڭ خورلىنىشغا ۋە دەپسەندە قىلىنىشىغا ئەسلا يول قويماڭلار. سىلەرمۇ ھەرقانداق بىر كىشىنىڭ ئىنسانىي شەرىپىنى ئاياغ ئاستى قىلماڭلار. چۈنكى شەرەپ قايسى رەڭ ۋە ئىرقتىن بولۇشدىن قەتئىنەزەر ئاللاھنىڭ ھەربىر ئىنساننىڭ تەبىئىيتىگە سىڭدۈرگەن ئامانىتىدۇر. ئۆزۈڭلارنى ھىچكىمدىن ئۈستۈن كۆرمەڭلار، چۈنكى ئۈستۈنلۈك ۋە شان-شەرەپ قاندا ۋە تەندە ئەمەس، ئەخلاق-پەزىلەتتە ۋە ۋىجداندا بولىدۇ. ۋىدالىشىش خۇتبىسىدىكى ئەرەپ ۋە ئەجەم ئىپادىلىرىنىڭ ئىشلىتىلىشى يالغۇز ئەرەپ ۋە ئەجەم ئىرقى ئۈچۈن ئەمەس؛ ئۇنىڭ ئورنىغا خالىغان ئىككى ئىرقنى قويۇپ تەسەۋۋۇر قىلساڭلار بولىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ئوخشىمىغان ئىرقتىكى بىرسى بىلەن ھەرقىتىم ئۇچراشقىنىڭلاردا يۇقارقى خۇتبىنى ئەسلەڭلار. ئۇنۇتماڭلار، ۋىدالىشىش خۇتبىسى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ پۈتۈن ئۈممەتكە قىلغان ۋەسىيىتىدۇر. ئۇ ۋەسىيەتكە قارشى ئىش قىلىپ سېلىشتىن ئاللاھقا سىغىنىپ پاناھ تىلەڭلار.
«زېمىننىڭ خەلىپىسى» ئۇنۋانى بىلەن شەرەپلەنگەن ۋە ئۇنىڭ مۆجىزىلىرىنى ئەكىس ئەتتۈرۈۋاتقان ئىنسان بالىسىغا مۇھەببەتلىك بولۇشۇڭلار كېرەك. ھەزرىتى مەۋلانانىڭ سىركول مېتافۇرىدىكى ھەرىكەت بىلەن سىركۇلنىڭ مۇقىم ئۇچىنى ئەسمائۇلھۇسنا بىلەن سوقۇۋاتقان قەلبىڭلارنىڭ چوڭقۇر قىتىغا قويۇڭلار. ئۇيەردە مەۋجۇداتنىڭ يارىتىلىش ئاساسنى شەكىللەندۈرگەن مۇھەببەتنى كۆرىسلەر، ئۇنى قۇچاقلاڭلار! بۈگۈن مەدەنىيتىمىزنىڭ يېڭىدىن جانلىنىشمۇ، ئىنسانلارنىڭ مەنىۋى كىسەللىكلىرىنى داۋالاشنىڭ چارىسىمۇ مۇھەببەتتۇر. لوگىكىلىق تەپەككۇر تۈپەيلى قەلىبنىڭ ئۆز ئوقىدىن چىقىپ كىتىشىگە يول قويماڭلار! قۇرئان كەرىمدە ئوتتۇرغا قويۇلغان “تەپەككۇر قىلىش” پەقەت لوگىكىلىك تەپەككۇر قىلىش ئەمەس، بەلكى ئەڭ مۇھىمى ئۇ لوگىكىلىق ئەقىلنى ئىشلىتىشنى ھەقىقىي ئەقىلنىڭ ئورنى بولغان قەلىپكە بويسۇندۇرۇشتۇر.
ھېساپلىق بولۇش بىلەن خالىس بولۇشنىڭ ئارىسىدىكى پەرقمۇ دەل مۇشۇ. ھېسابنى ئەڭ ياخشى شەكىلدە قىلىڭلار، ئەمما خالىس بولماڭلار، ھېساب كۈنىنى ھىچ ئېسىدىن چىقارمىغان خالىسلاردىن بولۇڭلار. ئىنسانلارغا ئەمەس، ئىنسانلارنىڭ ناچار خۇي-مىجەزلىرىگە قارشى چىقىڭلار ۋە ئۇلارنى بۇ ناچار خىسلەتلەردىن قۇتقۇزۇۋىلىشقا تىرىشڭلار. ئەتراپىڭلاردىكى ناچار خۇي-مىجەزلىك بىرىنى سىلەردىن ئۇزاقتىكى ئىسىل خىسلەتلىك بىرسىدىن ئەلا كۆرمەڭلار! بۇنداق ئەسەبىيەت تۇيغۇسى سىلەرنى ئاللاھنىڭ ئادىل ئىسىمىدىن يىراقلاشتۇرىۋىتىدۇ.
مەنبە: پىروفېسسور دوكتور ئەخمەت داۋۇتئوغلۇنىڭ «ياشلار بىلەن ئۇچراشقاندا» ناملىق ئەسىرى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
چۇڭچىڭ شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">left|thumb|350px|چۇڭچىڭ شەھىرى left|thumb|350px left|thumb|350px|چۇڭچىڭ شەھىرى left|thumb|350px| چۇڭچىڭ شەھىرى left|thumb|350px| چۇڭچىڭ شەھىرى left|thumb|350px|چۇڭچىڭ شەھىرى چۇڭچىڭ شەھىرى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى سىچۈئەن ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2020 نوپۇس بار، چۇڭچىڭنىڭ 32,054,159 نوپۇسىبار، 390 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 29.33°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 103°30، پوقتانومۇرى 4000 00 - 4099 00 رايۇننومۇرى 23.
بادام بەز
left|thumb| بادام بەز بولسا ئانتروپوتومىيە
گاليازو كىئانو
سابىق فاشىسىتىك ئىتالىيە دېپلوماتىيە ۋەزىرى گىراف گاليازو كىئانو 1903-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى تۇغۇلۇپ، 1944-يىلى 1-ئاينىڭ 11-كۈنى 40 يېشىدا ناتسېسىت فېئورېرىنىڭ بېسىمى بىلەن موسسولىننىڭ جازا ئەتىرتى ئۇنىڭغا ئۆلۈم جازاسى بەرگەن.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە ئىسمى :گاليازو كىئانو
باشقا نامى :كىئانو
دۆلەت تەۋەلىكى :ئىتالىيە
تۇغۇلغان ۋاقتى :1903-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى
كەسپى :دېپلوماتىيە ۋەزىرى
پۈتتۈرگەن مەكتىپى :رىم ئونۋېرسىتتى
ئىنگلىزچە نامى :Gian Galeazzo Ciano, 2nd Count of Cortellazzo and Buccari
ۋەكىللىك ئەسىرى :كىئانو كۈندىلىك خاتىرىسى
شەخس تونۇشتۇرۇلۇشى
سابىق فاشىسىتىك ئىتالىيە دېپلوماتىيە ۋەزىرى گىراف گاليازو كىئانو 1903-يىلى 3-ئاينىڭ 18-كۈنى تۇغۇلۇپ، 1944-يىلى 1-ئاينىڭ 11-كۈنى ناتسېسىت فېئورېرىنىڭ بېسىمى بىلەن موسسولىننىڭ جازا ئەتىرتى ئۇنىڭغا ئۆلۈم جازاسى بەرگەن. ئۇنىڭ تۇغۇلغان ئائىلىسى ئاقسۆڭەك ئائىلىسى بۇلۇپ، دادىسى گىراف بولغاچقا ئۇنىڭغىمۇ گىرافلىق ئۇنۋانى بىرىلگەن. ئۇ ئىلگىرى فاشىسىتلار پارتىيسىنىڭ مۇدىريەت ئەزاسى، ئىتالىيە پادىشاھلىقنىڭ ئۇچۇر ۋە تەشۋىقات ۋەزىرى بولغان. ئۇنىڭ دادىسى موسسلىننىڭ يىقىن مۇرىتى بۇلۇپ، رىمغا قوشۇن كىرگۈزۈشكە قاتناشقان، كىيىن موسسولىننىڭ ئىز باسارىغا سايلىنىپ، قاتناش ۋەزىرى ۋە پارلامىنىت باشلىقى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن. بۇنداق كاتتا بايلىق ۋە ئالاھىدە يىقىن مۇناسىۋەت كىيانونىڭ ناھايتى تېزلىكتە ئۆسۈشىگە شوتا بولغان.
ئىش-ئىزلىرى
1925-يىلى كىيانو رىم ئونۋېرسىتتىنىڭ قانۇن فاكۇلتىتىنى پۈتتۈرگەندىن كىيىن، ئىشنى خەۋەردىن باشلىغان. شۇ يىلى يەنە ئىتالىيە دېپلۇماتىيە ۋازارتىگە ئىشقا چۈشكەن.
1934-يىلدىن باشلاپ كىيانو ئىتالىيە نەشىريات ئىدارسىنىڭ باشلىقلىقىغا، ئارقىدىن موسسولىننىڭ ئاخبارات ئىشخانىسىنىڭ مۇدېرلىقىغا تەيىنلەنگەن.
1935-يىلى فاشىسىتىك ئىتالىيەپادىشاھلىقنىڭ ئۇچۇر ۋە تەشۋىقات ۋەزىرى بولغان.
1936-يىلى دېپلوماتىيە ۋەزىرى بولۇپ تەيىنلەنگەن. شۇندىن باشلاپ فاشىستىك ئىتالىيىنىڭ تاشقى ئىشلىرى، ئىچىكى ئىشلار، پارتىيە خىزمىتى قاتارلىقلارنىڭ ھەممسىدە ئۇنىڭ سىماسى كۆرۈنۈشكە باشلاپ،مۇھىم شەخسكە ئايلانغان. ھەتتا ھەل قىلغۇچ قارارلارنى چىقارغان. ئۇنىڭ تەختكەچىققاندىن كىيىنكى بىرىنچى قىلغان كاتتا ئىشى ناتسېسىت گېرمانىيسى بىلەن ئىتتىپاقتۈزۈش بولغان.
1936-يىلى 10-ئاينىڭ 21-كۈنى كىيانو ناتسېسىت گېرمانىيسىنىڭ دېپلوماتىيەمىنىستىرى نېرانىت بىلەن كىلىشىم ئىمزالاپ، بېرلىن-رىم ئوق مەركىزنى قۇرغان. لىكىن كىيانو كۆڭلىدە ناتسېسىت گېرمانىيسىگە ئىشەنمىگەن. ئۇ ناتسېسىت گېرمانىيسىگەبېقىنىشنىڭ، ھايات-ماماتتا بىللە بۇلۇشنىڭ ھېچقانداق ئاساسى يوق دەپ قارىغان. شۇڭا بۇ كىلشىمنى ئىمزالاشنى بىر يىلدىن ئارتۇق سۆرىگەن. بىراق موسسولىننىڭ قاتتىق تۇرۋېلىشى بىلەن 1939-يىلى 5-ئاينىڭ 22-كۈنى رېبىنتۇرۇپ بىلەن تۆمۈر ئىتتىپاقداشلىق شەرتنامىسىنى ئىمزالىغان.
ئۇ ھامان فاشىزىمنىڭ مەغلۇپ بولدىغانلىقىنى تۇنۇپ يەتكەچكە، گېتلىر ئاۋېستىريىنى يۈتۋالغاندىن كىيىن، ئۇ گېتلىرىنىڭ كېڭەيمىچىلىكىنىڭ ئىتالىيىگە ئەپ كېلىدىغان زىينىنى تونۇپ يېتىپ، رېبىنتۇرۇپ بىلەن سۆھبەتتە ئۇرۇشنى تىلغا ئالمىغان. ئۇنىڭ قاتتىق تۇرۋېلىشى بىلەن موسسولىنى گېتلىر بىلەن قوشۇن چىقىرىپ بىللە ئۇرۇش قىلشنى خالىمىغان. كىيىن موسسولىن ئۇنى يۇقىرى قاتلام–ئىچكى كابىنىتقا ئەپكىرىپ، زور بىر قىسىم ئەمەلدارلارنى ئۇنىڭ پىكىرى بويچە ئالماشتۇرغان. بۇنىڭ بىلەن ئىتالىيدە كىيانو دەۋرى بارلىققا كەلگەن. كىيىن موسسولىن گېتلىر بىلەن بىللە قوشۇن چىقىرىپ ئىتتىپاقداشلار بىلەن ئۇرۇش قىلىشنى خالايدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. مانا مۇشۇ چاغدىن باشلاپ كېيانونىڭ ئىديىسىدە ئۆزگېرىش تېخمۇ كۈچەيگەن.
گېتلىر ۋە رېبىنتىروپنىڭ يالغانچىلىقى، گېرمانىيە ئارمىيسىنىڭ ئۆكتەم-ھاكاۋۇرلىقى، باشقىلارنى كۆزگە ئىلماسلىقى ئۇنىڭ تېخمۇ ئوغسىنى قايناتقان. يەنە كېلىپ ئىتالىيىدىكى پادىشاھ، ئاقسۆڭەكلەر، دوكار بايلار ۋە فاشىسىت پارتىيسىنىڭ يۇقىرى قاتلام ئەمەلدارلىرى موسسولىننىڭ گېرمانىيگە  بېقىنىش سىياسىتىگە قارشى تۇرۇپ، ئەنگېلىيە-ئامىرىكا بىلەن يېقىنلىششقا باشلىغان. يەنە كىلىپ ئۇرۇش ۋەزيىتىنىڭ ناچارلىشىشىغا ئەگشىپ ئارمىينىڭ ئىچكى قىسىمىدىمۇ تەۋرىنىش كۆرۈلگەن. بۇلارنىڭ ھەممىسى ئۇنىڭغا بەلگىلىك تەسىر كۆرسەتكەن.
بۇنىڭ بىلەن ئۇ بارا-بارا موسسولىندىن يىراقلىشىشقا باشلىغان. موسسولىن بۇنى سىېزىپ ئونىڭغا قاتتىق ۋاستە قوللىنىپ، ئۇنى ۋەزىپىسدىن قالدۇرۇپ، باش ئەلچىلىككە تەيىلىگەن.
1943-يىلى 7-ئاينىڭ باشلىرىدائىتتىپاقداشلار ئارمىيسى سېتسېليە ۋە ناپلىسقا كىرگەندىن كىيىن، فاشىستلارپارتىيسىدە ئۇچۇق ھالدا موسسولىنغا قارشى تۇرۇش شەكللەنگەن.
1943-يىلى 7-ئاينىڭ 24-كۈنى فاشىستلار پارتىيسىدە جىددى يىغىن ئېچىلىپ، يىغىندا مۇسسولىنىغا تۇشمۇ-تۇش ھۇجۇم قىلىپ، موسسولىنىدىن 1938-يىلى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان ئاساسى قانۇننى ئەسلىگە كەلتۈرۈش، ھەربى ھوقوقنى پادىشاھقا قايتۇرۇپ بىرشنى تەلەپ قىلغان. ئەمەليەتتە بولسا موسسولىندىن ھوقوقىنى تاپشۇرۇشنى تەلەپ قىلغان. ئاندىن بىلەت تاشلاپ قارار قىلماقچى بولغان. كىيانو بىلەت تاشلاشتا موسسولىنغا قارشى بىلەت تاشلىغان. شۇنىڭ بىلەن موسسولىننىڭ ھۆكۈمرانلىق دەۋرى ئاخىرلاشقان. ئارقىدىن ئىتالىيە پادىشاھى موسسولىننى قولغا ئېلىشقا بۇيرۇق چۈشۈرۈپ، قولغا ئالغان. گىتلېر بۇنى ئاڭلاپ موسسولىننى قۇتقۇزۇپ، كىيانودىن ھېساپ ئالماقچى بولغان. ئىتالىيە پادىشاھى فاشىسىتلارنىڭ ئەنزىسىنى تەكشۈرمەكچى بولغاندا، گېتلىر ئۇنىڭغا ياردەم بىرىدىغانلىقىنى ئېيتىپ، ئۇنى ئىسپانىيگە يولغا سېلىپ قويدىغانلىقىغا ئىشەندۈرگەن. كىيانو گېرمانىيگە كەلگەندىن كىيىن ئۇنى قولغا ئالغان. كىيىن گېتلىرنىڭ ياردىمى ئاستىدا قۇرۇلغان، موسسولىن قورچاق ھاكىميىتى ئۇنىغا گېتلىرنىڭ بېسىمى بىلەن «ۋەتەنگە ئاسىيلىق قىلىش جىنايتى» بىلەن ئۆلۈم جازاسى بەرگەن.
تۆھپىسى
بەلكىم ناھايتى كۆپ كىشىلەر 2-دۇنيا ئۇرۇشىدىكى ئەڭ كونا فاشىسىت–ئىتالىيە فاشىزىمىنىڭ تىرىلدۈرگۈچىسى بېنتو موسسولىننى بېلىشى مۇمكىن، بىراق نۇرغۇن كىشىلەر ئۇنىڭ كۆيئوغلى، سابىق فاشىسىتىك ئىتالىيە دېپلوماتىيە ۋەزىرى گىراف گاليازو كىئانونى بىلمەسلىكى مۇمكىن. ھەممەيلەنگە مەلۇمكى-ھاكىميەت باشقۇرۇشتا دېپلۇماتىيە كەم بولسا بولمايدىغان بىر باشقۇرۇش چارىسى، موسسولىننىڭ گىتلېر بىلەن ئىتتىپاق تۈزۈشى، ياپونيە بىلەن ئىتتىپاق تۈزۈشى، ئوق مەركىزى دۆلەتلىرى قۇرۇلۇشى ۋە باشقادۆلەتلەر بىلەن سودا-ئالاقە، ھەربى ئالاقە، سىياسى ئالاقىلەرنىڭ ھەممىسىدە مانا مۇشۇ مۇھىم شەخىس-كىيانو ئۇنىڭ مۇھىم پىچىكىلىق رولىنى ئوينىغان.
خۇپتەن نامىزى
خۇپتەن نامىزى (ئەرەبچە:صلاة العشاء‎‎)، مۇسۇلمانلار تەرىپىدىن ھەر كۈن شام نامىزىدىن 1-1.5 سائەت كېيىن ئوقۇلىدىغان بىر پەرز ناماز. كۈنلۈك بەش ۋاقىت پەرز نامازنىڭ بەشىنچىسى.
خۇپتەن نامىزى كۆپىنچە 4 رەكئەت پەرز، 2 رەكئەت ئاخىرىقى سۈننەتتىن تەشكىل تاپىدۇ. خۇپتەن نامازىنىڭ ئاخىرىقى سۈننەتلىرىدىن كېيىن ۋىتىر نامىزى ئوقۇلىدۇ، ۋىتىر 3 رەكئەتتۇر.
نېپتۇن(پېلانىت)
left|thumb|300px|نېپتۇن left|thumb|300px|نېپتۇن <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
قۇياش سىستېمىسىدىكى يەتتىنچى پىلانىت
قارالسۇن
bolinatora silofon acestina libro khoribal de malitanas akila de la minitalos agri sofritanis abdellali tati marocin de casa blonka
2- مىزان
2- مىزان ياكى 2- سېنتەبر ۋە ياكى 9- ئاينىڭ 2- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 245. (كەبىسە يىللارى 246.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا قالغان كۈن 120 كۈندۇر.
جولیس سیزر
جولیس سیزر(جولائی 100 قبل مسیح - 15 مارچ 44 قبل مسیح) ایک رومن جنرل، سیاستدان، قونصل، اور لاطینی نثر کے قابل ذکر مصنف تھے. انہوں نے کہا کہ رومن جمہوریہ کے انتقال اور رومن سلطنت کے اضافہ کی وجہ سے ہے کہ واقعات میں ایک اہم کردار ادا کیا. 60 قبل مسیح میں قیصر، Crassus، اور Pompey کے کئی سال کے لئے رومن سیاست پر غلبہ حاصل تھا کہ ایک سیاسی اتحاد قائم. مقبول حکمت عملی سسرو کے بار بار کی حمایت کے ساتھ چھوٹے کیٹو ان کے درمیان، رومن سینیٹ کے اندر قدامت پسند حکمران طبقے کی طرف سے مخالفت کر رہے تھے کے ذریعے ان کی کوششوں کی طاقت جمع کرنے کے لئے. 51 قبل مسیح کی طرف سے مکمل Gallic وار میں کیسر کی فتوحات،، انگریزی چینل اور رائن روم کے علاقے میں توسیع. کیسر پہلی رومن جنرل پار کرنے کی بن گئے دونوں نے رائن بھر میں ایک پل کی تعمیر اور برطانیہ کے پہلے حملے کئے جب.
قەشقەر پىداگوگىكا ئىنستىتۇتى
قەدىم دىياردىكى مەرىپەت ئوچىغى-قەشقەر پىداگوگىكا ئىنىستىتۇتى
قەشقەر پىداگوگىكا ئىنستىتۇتى 1962-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ ئۇچاغدىكى نامى-قەشقەر پىداگوگىكا ئالى تېخنىكومى ئىدى.1978-يىلى قەشقەر پىداگوگىكا ئىنستىتۇتىغا ئۆزگەرتىلگەن.
2003-يىلى دۆلەتنىڭ تەستىقلىشى بىلەن ماگىستىر ئۇنۋان بېرىش سالاھىيىتىگە ئېرىشكەن.
2007-يىلى 6-ئايغا قەدەر بۇمەكتەپتىن 11127نەپەر كىشى تولۇق كۇرس ،مەخسۇس كۇرس مەلۇماتىغا ئىگەبولغان.
بۇنىڭ %76 ى ئاز سانلىق مىللەتتتىن.
بۇ مەكتەپتە ھازىر 983 نەپەر ئىشچى -خىزمەتچى بولۇپ پىروفىسسور،دوتسىنىتلار 175نەپەر.دائىمى تۇرۇشلۇق چەتئەللىك ئىنگىلىز تىلى ئوقۇتقۇچىسى ئىككى نەپەر.
مەكتەپ كۆلىمى 310مىڭ كىۋادىرات مېتىر.قۇرۇلۇش كۆلىمى 250مىڭ كىۋادىرات مېتىر.يېشىللىشى كۆلىمى 68مىڭ كىۋادىرات مېتىر.مۇقىم مۈلكى 248مىليون يۈئەن.كۈتۈپخانىسدا 800مىڭ نۇسخا كىتاب بار.
بۇ مەكتەپنىڭ 2020-يىلغىچە بولغان يىراق نىشانى :شىنجاڭدا بەلگىلىك تەسىرگە ئىگە،مەملىكەت ئىچىدە نامى بار
بولغان -قەشقەر ئۇنۋېرسىتىتى قۇرۇش.
تور ئادىرسى:https://web.archive.org/web/20040325181805/http://www.kstc.edu.cn/
بېيجىڭ نورمال ئۇنىۋېرسىتېتى
بېيجىڭ پېداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
گوڭ يو
گوڭ يو (خەنزۇچە: 孔劉) 1979-يىلى 1979-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى فۇساندا تۇغۇلغان. 1979-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى كورىيە نىڭ فۇساندا تۇغۇلغان. كورىيەلىك ئارتىس، كىنو چولپىنى.
شەخس ھەققىدە
گوڭ يو 1979-يىلى 1979-يىلى 7-ئاينىڭ 10-كۈنى فۇساندا تۇغۇلغان. دەسلەپتە 2001-يىلى سۈرەتكە ئېلىنغان KBS تېلېۋىزىيە تىياتىرى «مەكتەپ 4» (學校4) بىلەن ئېكرانغا چىققان.
ئىش-پائالىيەتلىرى
2008-يىلىدىن 2009-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە، قىسىمدا تۇرغان مەزگىلىدە، ئۇ كورېيە دۆلەتلىك ھەربىي رادىيوسى «گو يونىڭ كۈتكەن 20 سائىتى» پىروگىراممىسىدا دىكتورلۇق قىلغان ھەمدە «كىم جوڭۋوكنى ئىزدەش» (尋找金鐘旭) ناملىق كىنودا باش رول ئالغان. 2011-يىلى «ئوچاق» (熔爐) ناملىق كىنودا رول ئالغان.
2012-يىلى تېلېۋىزىيە تىياتىرى «BIG»دە رول ئالغان. 2013-يىلى «گۇماندار» (嫌疑者) ناملىق كىنودا باش رول ئالغان.
شان-شەرەپلىرى
2003-يىلى «ئارزۇ ئېكرانى» (夢想的螢幕) ئارقىلىق SBS ئورۇنداش چوڭ مۇكاپاتىنىڭ يېڭى ئارتىس شەرىپىگە ئېرىشكەن.
2005-يىلى «پىرەنىك ئوقۇتقۇچىسى» (餅乾老師星星糖) بىلەن باشقىلارنىڭ ئالقىشىغا ئېرىشكەن.
2006-يىلى «قالتىس بىر كۈن» (精彩的一天) ئارقىلىق MBCنىڭ ئەڭ مۇنەۋۋەر ئورۇنداش مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
2007-يىلى ئۇ يەنە «قەھۋە شاھزادسى 1-نومۇرلۇق دۇكان» (咖啡王子一號店)دا MBCنىڭ ئەڭ مۇنەۋۋەر ئەر ئارتىس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
دىسپروزىي
left|thumb|250px
ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
مايبۇلاق
<مايبۇلاق> - پەسىللىك ئەدەبىي ژۇرنال بولۇپ، قاراماي شەھەر - ئىدارە ئەدەبىيات - سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسى باشقۇرىدۇ، <مايبۇلاق> ژۇرنىلى تەھرىر بۆلۈمى نەشرگە تەييارلايدۇ. بۇ ژۇرنال 1978 - يىلى <قاراماي ئەدەبىياتى> دېگەن نام بىلەن نەشر قىلىنشقا باشلىغان، ھازىرغىچە 60 نەچچە سان چىقىرىلغان بولۇپ، ئىچكى قىسىمدا ژۇرنال تەھرىر بۆلۈمى تەرىپىدىن تارقىتىلىدۇ، نېفىتلىك قەلەمكەشلىرىنىڭ ئەسەرلىرىنى ئېلان قىلىش ئاساس قىلىنىدۇ. ژۇرنالدا ھازىر <نەسرىي ئەسەرلەر>، <شېئىرلار>، <مۇھاكىمە ۋە مۇلاھىزە>، <نېفىتلىكتىكى ئىجادكارلار>، <نېفىتلىك غۇنچىلىرى>، <كىتابخانلاردىن خەت>، <قېرىنداش مىلللەتلەر ئەدەبىياتىدىن>، <چەت ئەل ئەدەبىياتىدىن>، <ئاخبارات - ئۇچۇرلار> قاتارلىق سەھىپىلەر بار.
دىسپروزىي
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
سەۋدالىق تەئەججۈپنامىسى
سەۋدالىق تەئەججۈپنامىسى
دىسپروزىي
كۆرۈنىشى:
سەۋدالىق تەئەججۈپنامىسى
ئاپتوردىن:
دىسپروزىي
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
سەۋدالىق تەئەججۈپنامىسى
ئەسسالام كىتابخان ! بۇ، تارىخنىڭ سەۋدالىق يىللىرى يېزىلغان تەئەججۈپنامە. بۇنداق يىللارنى ئاپەت دەپ ئاتىساڭ ئاپەتلىرى تولىمۇ پاجىئەلىك. بۇنداق يىللارنى ئامەتلىك دەپ ئاتىساڭ ئۇنىڭ ئىنسانىيەتنىڭ تەجرىبىلىرىنى توپلاپ، زۇلمەتنى يېڭىپ ئالغا ئىلگىرلىشىگە قوشقان تۆھپىسى ھېكمەتكە باي قىممەتلىك ئامەت ئىكەنلىكىنى ئىنكار قىلغىلى بولمايدۇ. بۇ، ھەقىقەتەن سەۋدالىق يىللىرى ئىدى. سەۋدالىقنىڭ پاجىئەسى ئىچىدە، سەرسانلىق ئىچىدە كۈتۈلمىگەندە كونا يوشۇرۇن خەزىنىگە ئېرىشىپ قېلىش مۇمكىنچىلىكى نۇرغۇن خەلق چۆچەكلىرىدە ئىسپاتلانغانغۇ ؟
دىسپروزىي
ئېلېكترون قەۋىتى:
سەۋدالىق تەئەججۈپنامىسى
مەن دانىشمەنلەردىن سەبىي بالىلارغىچە ئۈركۈگەن، تېڭىرقىغان ۋە ئەندىشە ۋەھىمىسى ئىچىدە سەۋدالىق روھىيىتىگە ئەسىر بولغان يىللاردا ئۆزۈمنى سەۋدالىقتىن خالىي قىلالمىدىم. بۇ خىل سەۋدالىق ئۇزاق قەرەللىك ئۇيقۇ شارابىدەك مېنىمۇ ئۇزاق يىللارغىچە مەستلىك ئۇيقۇسىغا غەرق قىلغانىدى. قاباھەتلەرنى ھېس قىلىپ ھېكمەتلەرنى چۈشىدىم. بىراق، چۈشىگەنلىرىم سەگەكلىك تەپەككۇرىدىن كۆرە تولاراق سەۋدالىق شىۋىرلاشلىرىغا ئوخشاپ كەتتى. مەن ھۆرمەتلىك كىتابخاندىن مېنى كەچۈرۈشىنى ۋە ساقىينىڭ ئىچۈرگەن شارابىغا تاقابىل تۇرالماسلىقىمنى چوڭقۇر ھېسداشلىق ئىچىدە نەزەرگە ئېلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن.
دىسپروزىي
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
مەنەڭگىچ قەھۋەسى (قەھۋە)
مەنەڭگىچ قەھۋەسى (باشقا نامى:مەنەڭگىچ، كۇرد قەھۋەسى، كەزۋانان قەھۋەسى) بىر خىل قەھۋەدۇر. مەنەڭگىچ قەھۋەسىنى پىستە قەھۋەسى دەپمۇ ئاتايدۇ. مەنەڭگىچ قەھۋەسى كۇرد تائاملىرى ۋە تۈرك تائاملىرىدا كۆپ ئۇچىرايدىغان بىر خىل قەھۋەلىك ئىچىملىك. بۇ خىل قەھۋەنىڭ ئاساسلىق ماتىريالىرى ئېزىپ قاقلانغان مەنتەڭگىچتۇر (پىستە مىۋىسىغان ئالاقىدار). بۇ خىل قەھۋە ئادەتتە شەرقى جەنۇبى ئاناتولىيەدە ئىنتايىن مودا.
ئەلمۇغنىي (مەقدىسىي)
thumb|415x415px|«كىتابۇل مۇغنىي»نىڭ ئەرەبچە نەشرى ئەلمۇغنىي (المغني)؛ ھەنبەلىي فەقىھ ئىمام مۇۋەففەقۇددىن ئەبۇ مۇھەممەد ئابدۇللاھ ئىبنى ئەھمەد ئىبنى قۇدامە ئەلمەقدىسىي (ھ. 541 – 620 / م. 1146 – 1223) تەرىپىدىن ھەنبەلىي فەقىھ ئەبۇل قاسىم ئۆمەر ئىبنى ھۇسەين ئەلخۇرەقىي (ھ. ؟ – 334 / م. ؟ – 945) نىڭ ھەنبەلىي مەزھەب فىقھىنى ئىخچاملىغان قىممەتلىك ئەسىرى «ئەلمۇختەسەر»گە يېزىلغان شەرھتۇر.
مۇئەللىف بۇ بۈيۈك ئەسىرىدە ھەنبەلىي مەزھەب فىقھىنىلا ئەمەس، پۈتۈن مەزھەبلەر ۋە مۇجتەھىد ئىماملارنىڭ قاراشلىرى بويىچە ئىسلام فىقھىنى باشتىن - ئاخىر سېلىشتۇرما فىقھ ئاساسىدا بۆلۈم، باب، پەسل ۋە مەسىلىلەرگە ئايرىپ ئىنتايىن گۈزەل ئۇسلۇبتا قەلەمگە ئالغان بولۇپ، ئەھكاملارنى، مەزھەب ۋە قاراشلارنى، ئىجماﺋ ۋە ئىختىلاپلارنى، دەلىل ۋە ئاساسلارنى تولۇق ۋە ئىلمىي ئۇسۇلدا كەلتۈرۈشتە «ھەنبەلىي مەزھەب فىقھ ئېنسىكلوپېدىيەسى» بولۇپلا قالماي، بەلكى مۇكەممەل بىر «ئىسلام سېلىشتۇرما فىقھ ئېنسىكلوپېدىيەسى» ھېسابلىنىدۇ. 10 تومدا بېسىلغاندۇر.
بۇغراخان ئىسكەندەر
بۇغراخان ئىسكەندەر 2000-يىلى 8-ئاينىڭ 11-كۈنى قۇمۇل شەھىرىدە تۇغۇلغان، 2013-يىلى 9-ئايدا گۇاڭجۇ خېڭدا پۇتبول مەكتىپىگە كىرگەن ھەمدە 2018-يىلى يىل ئاخىرىدا گۇاڭجۇ خېڭدانىڭ باش ترېنېرى كاناۋارو تەرىپىدىن بىرىنچى سەپكە كىرگۈزۈلگەن. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بۇغراخان يەنە گۇاڭجۇ خېڭدانىڭ 2019-يىللىق مۇسابىقە پەسلىدىكى بىرىنچى سەپ ۋە ئاسىيا چېمپىيونلۇق بىرلەشمىسى تىزىملىكىگە كىرگەن.(1)
نام ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: بۇغراخان ئىسكەندەر
يېڭى يېزىقى: Bughrahan Iskender
خەنچە:布格拉汗·斯坎旦尔
كەسپى ھاياتى
بۇغراخان ئىسكەندەر 2000-يىلى 8-ئاينىڭ 11-كۈنى قۇمۇلدا تۇغۇلدى. 2013-يىلى 9-ئايدا، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»گە قوبۇل قىلىندى، دەسلەپتە ئوقۇش پۇلى تۆلەپ ئوقۇدى، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»گە قوبۇل قىلىنغان دەسلەپكى مەزگىللەردە، كۆپچىلىكنىڭ دىققىتىنى ئانچە تارتىپ كەتمىدى، ھەر قايسى ياش باسقۇچىنىڭ ئادەتتىكى كوماندىسىدىلا مەشىق قىلدى. ئەسلىدىنلا «قالتىسلار» كوماندىسىغا تاللىنالمىغاچقا، ئىسپانىيەگە بېرىپ مەشىق قىلىش پۇرسىتىگە ئېرىشەلمىدى. كېيىن ئۆز تىرىشچانلىقىغا تايىنىپ، 2015-يىلىنىڭ ئاخىرىغا بارغاندا، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»نىڭ ئىسپانىيە تارمىقىغا مەشىقكە باردى. بۇغراخان ئىسكەندەرنىڭ گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسىنىڭ 1-سەپتىكى كوماندىسى بىلەن بولغان باغلىنىشى 2017-يىلىدىن باشلاندى. شۇ يىلى 2-ئايدا ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، باشقا تۆت پۇتبولچى بىلەن تۇنجى قېتىم 1-سەپتىكى كوماندىنىڭ قىشلىق مەشىقىگە تاللاندى. ئەمما ئۆلچەمگە يەتمىگەنلىكى ئۈچۈن، «خېڭدا پۇتبول مەكتىپى»گە قايتۇرۇلدى. ئەپسۇسلىنارلىقى شۇكى، ئۇ يارىلىنىش تۈپەيلى 2017-يىلىنى داۋالاش بىلەن ئۆتكۈزدى. 2018-يىلى سالامەتلىكى ئەسلىگە كەلگەن بۇغراخان ئىسكەندەر گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسىغا ۋاكالىتەن 19 ياشلىقلار مۇسابىقىسىگە قاتناشتى، كوماندا 5-لىكنى قولغا كەلتۈردى. 2018-يىلىنىڭ ئاخىرىدا، تېرىنېر كاناۋارو تەرىپىدىن 1-سەپتىكى كوماندىنىڭ قىشلىق مەشىقىگە تاللاندى، ئارقىدىنلا، 2019-يىلىدىكى ئاسىيا كۇلۇبلار ئارا چېمپىيونلۇق مۇسابىقىسىنىڭ تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالدى.(2)
2019-يىلى 3-ئاينىڭ 5-كۈنى، ئاسىيا كۇلۇبلار ئارا چېمپىيونلۇق مۇسابىقىسى F گۇرۇپپىسىنىڭ تۇنجى مەيدان مۇسابىقىسىدە، گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسى 2 دە 0 نەتىجە بىلەن رەقىبىنى يەڭدى. 2000-يىللاردا تۇغۇلغان بۇغراخان ئىسكەندەر تۇنجى قېتىم كوماندىنىڭ مۇسابىقە تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالدى. گەرچە مەيدانغا چىقىش پۇرسىتى بولمىغان بولسىمۇ، لېكىن گۇاڭجۇ «خېڭدا» پۇتبول كوماندىسىغا ئوخشاش تالانتلىقلار جەمگاھىدا كوماندا تىزىملىكىدىن ئورۇن ئېلىشنىڭ ئۆزىمۇ ئۇنىڭ ئۈچۈن بىر مۇئەييەنلەشتۈرۈش ئىدى. بۇغراخان ئىسكەندەر، ئالدىنقى قېتىم ئاسىيا كۇلۇبلار ئارا چېمپىيونلۇق مۇسابىقىسىدە كوماندا تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالغان شىنجاڭلىق پۇتبولچى بارى مۇھەممەتئېلىدىن كېيىن، يەنى 2141 كۈندىن كېيىن كوماندا تىزىملىكىدىن ئورۇن ئالغان يەنە بىر شىنجاڭلىق پۇتبولچى بولۇپ قالدى. ئەينى چاغدا بارى مۇھەممەتئېلى «جياڭسۇ شۈنتيەن» (ھازىرقى «جياڭسۇ سۇنىڭ» كوماندىسى) كوماندىسىغا ۋاكالىتەن دەسلەپ مەيدانغا چىققانىدى.(2)
بۇغراخان 2019-يىلى 5-ئاينىڭ 29-كۈنىدىكى ساھىبخان مەيداندا بېيجىڭ رېنخې بىلەن ئوينىغان پۇتبولچىلار جەمئىيىتى لوڭقىسىنىڭ 5-ئايلانمىسىدا زاپاس ئەزا بولۇپ مەيدانغا چىقىپ گۇاڭجۇ خېڭدادىكى تۇنجى مەيدان مۇسابىقىسىنى تاماملىغان بولۇپ، ئەينى ۋاقىتتا ئۇ تېخى 19 ياشقىمۇ كىرمىگەن.(1)
ھەبىبۇللاھ كۈسەنى
شەرقىي تۈركىستان ئۆلىمالار بىرلىكىنىڭ قۇرغۇچى ئەزاسى ۋە ئىدارە ھەيئەت ئەزاسى، ئۆلىمالار بىرلىكى دەۋەت گۇرۇپپىسىنىڭ مەسئۇلى ئۇستاز ھەبىبۇللاھ كۈسەنى 1974ـ2ـ4 كۇچار ناھىيىسىدە مەرىپەتپەرۋەر ئائىلىدە دۇنياغا كېلىدۇ. كېچىكىدىن تارتىپ ئائىلىسىدە دىنى تەلىم ئالىدۇ. باشلانغۇچ مەكتەپنى پۈتتۈرگەندىن كېيىن 1994-يىلغىچە ۋەتەننىڭ ھەرقايسى ۋىلايەتلىرىدىكى بەزى مەشھۇر ئۆلىمالارنىڭ دىنى دەرسلىرىگە ئىشتىراك قىلىدۇ. 1994-1996 يىل ئارىسىدا پاكىستاندا ئەرەبچە ئىنگىلىزچە ئۆگىنىدۇ. 1997-1998 قاتار ئۇنىۋېرسىتىدا كەسپى ئەرەب تېلى دىپلومى ئالىدۇ. 1999ـ 2001 ئارىسىدا يەمەن جۇمھۇرىيىتى ئەلئەيمان ئۇنىۋېرسىتىدا ئىلىم تەھسىل قىلىدۇ ۋە بۇ جەرياندا پەزىلەتلىك شەيخ ئابدۇلمەجىد ئەلزىندانىنىڭ خۇسۇسىي يېتەكچىلىكىدە تەۋھىد ۋە قۇرئان-ھەدىستىكى ئىلمىي مۆجىزىلەر ناملىق دەرسلىكلىرىگە ئالاقىدار بەزى مۇھىم پەنلەردىن ئىجازەت ئالىدۇ. ئۇنىڭدىن كىيىن ۋەتەنگە قايتىپ ئۆز دائىرىسىدە دەۋەت بىلەن شۇغۇللىنىدۇ ۋە مىللەتنى ئىلىم ئىرپان بىلەن يېتەكلەشنىڭ مۇھىملىقىنى ھېس قىلىپ، 2003-2006 يىللار ئارىسىدا ئۈرۈمچىدە ئەرەب تېلى مەكتىپى ئاچىدۇ. 2012 -يىلدىن تا ھازىرغا قەدەر تۈركىيىدە «ئوقۇ ئۇيغۇر بىلىگ يۇرتى» مەكتىپىدە مۇدىرلىق ۋەزىپىسىنى ئۆتەۋاتىدۇ. ئۇستاز كۈسەنى ھازىرقى زامان مېدىيا ۋاسىتىلىرىدىن پايدىلىنىپ ئىنتېرنېت تور ساھەسىدە دەۋەت بىلەن شۇغۇللىنىۋاتىدۇ ۋە بۇ ساھەدە كۆرۈنەرلىك نەتىجىلەرگە ئېرىشتى. ئۇستازنىڭ ھازىرقى قەدەر: دۇنيانىڭ ئاخىرلىشىشى ناملىق 64 قىسىم ئاۋازلىق ئەسىرى ۋە ئائىلەم جەننىتىم ناملىق 16 قىسىملىق سۈرەتلىك ئەسىرى ۋە ئۇنىڭدىن باشقا ھەرتۈرلۈك تېمىلاردا جانلىق دەرسلەرنى مىللىتىمىزگە سۇندى ۋە بۇ ساھەدە ئاكتىپ خىزمەت قىلىۋاتىدۇ. ئاللاھتىن ئۇستازغا دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە مۇۋەپپەقىيەت تىلەيمىز.
چارلىس چاپلىن
thumb|چارلىس چاپلىن(يىلى نامەلۇم) بارون چارلىس سىپىنسىر چاپىلىن 1889-يىلى 4-ئاينىڭ 16-كۈنى ئەنگلىيە نىڭ پايتەختى لوندون نىڭ جەنۇبىدىكى بىر ۋىلايەتتىكى سەنئەتكار ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، 1977-يىلى 12-ئاينىڭ 25-كۈنى شىۋېتسارىيە دە 88 يېشىدا ۋاپات بولغان.
ھەققىدە
thumb|چارلىس چاپلىننىڭ ئەڭ بىلىنگەن سۈرىتى بارون چارلىس سىپىنسىر چاپىلىن دۆلەت تەۋەلىكى ئەنگىليىلىك (ھەرگىزمۇ ئامىركىلىق ئەمەس، لىكىن كىنولىرىنىڭ ھەممىسى دىگۈدەك ئامىركىدا ئىشلەنگەن). 1889-يىلى 4-ئاينىڭ 16-كۈنى ئەنگىلىيەنىڭ پايتەختى لوندوننىڭ جەنۇبىدىكى بىر ۋىلايەتتىكى سەنئەتكار ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسى سەنئەتكار بولۇپ، ئاكىسى شېدنىمۇ ئاتا-ئانىسىغا ئەگشىپ ئويۇن قۇيغان.
1894-يىلى 5 ياشلىق چارلىس ئاپىسىغا ئەگشىپ سەھنىگە ئويۇن قويغىلى چىققان. كىيىن ئاتا-ئانىسى ئاجىرشىپ كىتىپ، ئۇ ئۆگەي دادىسى سونى چاپىلننىڭ قىشىدا تۇرغان. 1896-يىلى ئانىسى ئىشسىز قالغاندىن كىيىن ئاكىسى بىلەن بىلەن لوندۇن لامبىس ئۆسمۈرلەرنى پاناھلاندۇرۇش ئورنىغا ئاپىرۋىتىلگەن. بىر نەچچە ھەپتىدىن كىيىن باشقا دارلىتامغا ئاپىرۋىتىلگەن. thumb|چالىس چاپلىن 'بۇ بالا' فىلىمىدە 1900-يىلى ئاكسى ئۇنىڭ يازغان ئاۋازسىز دىراممىسىنى سەھنىدە ئويناپ ئۇتۇق قازانغان. 7 يىلدىن كىيىن ئۇ دارلىتامدىن ئايرىلىپ، رەسمىي سەرگەردانلىق تۇرمۇشىنى باشلىغان. ئۇ تۇرمۇشنى قامداش ئۈچۈن ھەممە ئىشنى قىلىپ باققان، تازلىق ئىشچىسى، ھاممال، مال توشۇغۇچى، كىيىم يۇيغۇچى، دوختۇر ياردەمچىسى، مىلىچ ماللار دوكىنىنىڭ قارا ئىشچىسى.......دىگەندەك، موشۇ تۇرمۇش سەرگۈزەشتىسى چارلىسنىڭ كاللىسىغا قاتتىق ئورناپ كەتكەن. شۇڭا ئونىڭ فىلىملىردىن سەرگەردانلىق تۇرمۇش كارتىنىسى ئۆزۈلمەيدۇ. چارلىس 12 يېرىم ياش ۋاقتىدا دادىسى چارلى چاپلىن 37 يېشىدا ھاراقكەشلىكتىن ئۆلگەن، ئاپىسى نېرۋا كىسەل بولۇپ، ساراڭلار دوختۇرخانىسىغا ئاپىرۋېتىلگەن (لىكىن بۇچاغدا ئاكا-ئۇكا ئىككىسى ئۆزلىرىنىڭ ئاتا-ئانىسى بېقىۋاتقان دادا باشقا، ئانا بىر ئىنىسى بارلىقىنى بىلمەيتتى. كىيىن بۇ ئىنىسى ھوللىۋودقا كىلىپ، چارلىسنىڭ سىتودىيسىدە ئىشلىگەن).
كەسپىى ھاياتى
17 ياش ۋاقتىدا چارلىس شۇ چاغدىكى ئەڭ داڭلىق بولغان كارىنو سېرىك ئۆمىكىدە ئىشلىگەن. كارىنومۇ چارلىسنى كۈلكە دۇنياسىنىڭ ئەڭ يۇقىرى قاتلىمىغا باشلاپ كەلگەن.
1912-يىلى 10-ئاينىڭ 12-كۈنى كارىنو سېرىك ئۆمىكى بىلەن ئامىرىكىغا بارغان. ھەمدە ئويۇن قۇيۇش جەريانىدا ئامىركىنىڭ داڭلىق رژىسسورى M سانات تەرپىدىن بايقىلىپ، 1914-يىلدىن باشلاپ كىنوچىلىق سەھنىسىگە قەدەم قويغان. ئۇ كىنو ساھەسىگە قەدەم قويۇپ نۇرغۇن كىنولارنى ئىشلەپ نام قازانغان. 1918-يىلى 1-ئاينىڭ 21-كۈنى چارلىسنىڭ كىنو سىتودىيسى پۈتكەن.
1919-يىلدىن باشلاپ ئۆزى سىناريە يېزىپ، ئۆزى رېژىسورلۇق قىلىپ، ئۆزى رول ئېلىپ تېخىمۇ داڭىق چىقارغان. پۈتكۈل دۇنيا ئاۋازسىز كىنو ساھەسىدە چارلىس چاپلىننى تونىمايدىغان ئادەم قالمىغان. بايدىن تارتىپ نامراتقىچە، قېرىدىن ياشقىچە ئۇنىڭ كىنولىرىنىڭ بىلىتىنى ئۆچرەت تۇرۇپ تالشىپ كۆرىدىغان بولغان. ئو مۇشۇ مەزگىللەردە 80دىن ئارتۇق فىلىم ئىشلىگەن.
1947-يىلى 12-ئايدا چارلىس پارىژ گېزىتىدە مەن ھوللىۋودقا جەڭ ئېلان قىلىمەن دەپ ماقالە يېزىپ، ئۆزنىڭ زىيانكەشلىككە ئۇچىرىغان ئەھۋالىنى دۇنيا جامائەتچىلىكىگە ئېلان قىلغان.
1952-يىلى 9-ئايدا چارلىس يېڭى فىلىمنىڭ قويۇلۇش مۇراسىمىغا قاتنىشىش ئۈچۈن سەپەرگە تەييارلىق قىلۋاتقاندا ئامىرىكا ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇنىڭ چىگىرىدىن كىرىش ئىلتىماسىنى رەت قىلغانلىقىنى رادىئودىن ئاڭلايدۇ. ئۇ فىرانسىيدە 100دىن ئارتۇق مۇخبىر قاتناشقان سورۇندا: مىنىڭ ئېتقادىم ئەركىنلىك، مەن ھەممە ئادەم ئۈچۈن، مىنىڭ سىياسى كۆز قارىشىم ئىنقىلاپ قىلىش ئەمەس ئەكسىچە فىلىم ئىشلەش دەيدۇ. 1953-يىلى ئۇنىڭ ئايالى ئۇنىڭ ئامىركىدىكى بارلىق پاي چەك، ئۆي قاتارلىق شەخسى بۇيۇملىرىنى سېتىپ، ھىساۋاتنى شىۋىتساريىگە يۆتكەيدۇ. چارلىسمۇ بۇندىن كىيىن ئامىركىغا بارماسلىق نىيتىگە كىلىدۇ ھەمدە شىۋىتساريىدە ئولتۇراقلىشىپ قالغان. thumb|چارلىس چاپلىن 'دىكتاتور' فىلىمدە 1954-يىلى چارلىس چاپلىن بىلەن جوۋ ئېنلەي زۇڭلى بىلەن رىۋانادا كۆرۈشىدۇ، زۇڭلى ئۇنى جۇڭگو غا زىيارەتكە تەكلىپ قىلىدۇ. چارلىس جوۋ ئېنلەي زۇڭلىغا مەن 1936-يىلى شاڭخەيگە بارغان ئىدىم، ئۇچاغدا خەلىق ئازاپ ئىچىدە ئىكەن دەيدۇ. ئىككىسى ناھايتى قىزغىن پاراڭلىشىدۇ كىيىنكى ۋاقىتلاردا چارلىس چاپلىن ئامىرىكىغا بولغان كۆزقارشىنى ئۆزگەرتىدۇ. 1963-يىلى نىيۇ يورىكتا ئۆزىنىڭ كىنو بايرىمىنى ئۆتكۈزىدۇ.
شەخسىي تۇرمۇشى
1918-يىلى 10-ئاينىڭ 23-كۈنى 29 ياشلىق چارلىس بىلەن 16ياشلىق مېردېللىد خاللىس توي قىلغان. ئايالى كىنو ساھىسىدە نام چىقارغان.
1924-يىلى 11-ئاينىڭ 26-كۈنى 36 ياشلىق  ياشلىق چارلىس بىلەن 16 ياشلىق ئارتىس لايتېر گېللى توي قىلغان (لايتېر گېللى بۇ چاغدا چارلىستىن ھامىلدار بۇلۇپ قالغان). ئايالى كىنو ساھىسىدە نام چىقارغان، ئىككى بالىلىق بولغان، كىيىن چارلىس بەكمۇ ئازاپ ئىچىدە ئايالدىن ئاجىرىشىپ كەتكەن. ئاجىرىشىش سوممىسى 825000 دوللار بولغان، بۇ ئاجىرشىش تۆلىمى چارلىسنىڭ چېچىنى ئاقارتىۋەتكەن. سوتنىڭ بۇقارارى چارلىسقا قارشى بىر مەيدان ھەركەتنى قوزغىغان.
شان-شەرەپلىرى
1972-يىلى 83 ياشقا كىرگەن چارلىس چاپلىن ھوللىۋوددا تارختىن بۇيانقى چاۋاك ساداسى ئەڭ ئۇزۇن داۋاملاشقان ئوسكار مۇكاپاتىنى تارقىتىش مۇراسىمىدا ئوسكار مۇكاپاتىنى تاپشۇرۋالىدۇ.