cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مىللەت ۋە ۋەتەن
بۇ ئۇقۇملار ئىجتىمائىي مەۋجۇدىيەتلەر تۈسىگە كىرمىگۈچە، قىممەتلىرىنى ئىجتىمائىي رېئاللىقتىن ئالمىغۇچە ھېچقانداق مەنىگە ئىگە بولالمايدۇ. بىر قانچە يىل مۇشۇ ئۇقۇملار ئۈستىدە دەتالاشلار قىلىنسىمۇ، جانغا ئەسقاتىدىغان بىرەر نەتىجە چىقىشى ناتايىن. ئىجتىمائىي رېئاللىق نۇقتىسىدىن قارىغىنىمىزدا بىر ئىسلام ئۈممىتى، بىر ئوسمانلى دۆلىتى، بىر تۈرك مىللىتى ۋە بىر ئەرەب مىللىتى بارلىقىنى كۆرۈۋالالايمىز. بۇ يەكۈنلەرنىڭ رېئاللىققا ئۇيغۇن بولۇشى ئۈچۈن ئەلۋەتتە «ئۈممەت» كەلىمىسى بىر دىنغا ئېتىقاد قىلغان كىشىلەرنىڭ ئومۇمىسىغا، «دۆلەت» كەلىمىسى بىر ھۆكۈمەتنىڭ باشقۇرۇشى ئاستىدىكى كىشىلەرنىڭ ئومۇمىسىغا، «مىللەت» كەلىمىسى بىر تىلدا سۆزلەيدىغان كىشىلەرنىڭ ئومۇمىسىغا ئاتالغۇ سۈپىتىدە قوللىنىلىشى لازىم. بۇ كەلىمىلەرنى مۇشۇ مەنىلەردە ئاتالغۇلاشتۇرۇپ قوللىنىشنى قوبۇل قىلغانلارغا نىسبەتەن يۇقىرىدىكى يەكۈن توغرا، يەنى ئەمەلىي رېئاللىققا ئۇيغۇندۇر.
يەنە بىر تەرەپتىن ئوسمانلىچىلار: دۆلەت كەلىمىسى بىلەن مىللەت كەلىمىسى مەنىداش سۆزلەردۇر. بىر دۆلەتنىڭ پۇقرالىرىنىڭ ئومۇمىسى بىر مىللەتتۇر، دەيدۇ. ئىجتىمائىي رېئاللىقنى قويۇپ تۇرۇپ، پەقەت مۇشۇ ئۇقۇملار ئارىسىدىكى مۇناسىۋەتلەرگە قارىساق، بۇ سۆزلەر توغرا بولۇشى كېرەك.
دەرۋەقە، بىر دۆلەتنىڭ پۈتۈن پۇقرالىرىنىڭ ئوخشاش تىلدا سۆزلىشى ياكى ئوخشاش بىر تىلدا سۆزلەيدىغانلارنىڭ مۇستەقىل بىر دۆلەت شەكىللەندۈرۈشى رېئاللىققا تېخىمۇ مۇۋاپىق، ئارزۇغا تېخىمۇ مۇناسىپتۇر. لېكىن ئەمەلىي رېئاللىقتا دۆلەتلەر مۇشۇنداقمۇ؟ شەكسىزكى، بۇنداق ئەمەس.
ئۇنداق بولغانىكەن، بارنىڭ قەدرىنى بىلمەي، يوقنىڭ كەينىدىن يۈگۈرۈش راۋامۇ؟
تۈركچىلەر بۇ ئىككى توپنىڭ مۇددىئاسىنى تەنقىد قىلغاندىن كېيىن مۇنداق ئىككى يەكۈننى چىقىرىدۇ:
1) ئۈممەت باشقا، مىللەت باشقىدۇر.
2) دۆلەت باشقا، مىللەت باشقىدۇر.
بۇ يەكۈنلەرگە مۇنداق ئېتىراز بىلدۈرۈلۈشى مۇمكىن: پەقەت ئىجتىمائىي رېئاللىققا ئۇيغۇن ياكى ئەمەسلىكىنىلا نەزەردە تۇتۇش نۇقتىئىينەزىرىدىن، شۇنداققۇ؟! بولمىسا «مۇشۇنداق بولۇشى كېرەكمىدى؟» دېگەنلىكتىن ئەمەس.
بىز ئىدىيىمىزنى رېئاللىققا ماسلاشتۇرالىشىمىز مۇمكىن، لېكىن رېئاللىقنى ئىدىيىمىزگە ماسلاشتۇرالمايمىز.
مەسىلەن، بۈگۈن پوماكلار بۇلغارچە، گىرىتسىيەدىكى مۇسۇلمانلار رىمچە سۆزلەيدىغان بولسىمۇ، كەلگۈسىدە مۇسۇلمانلىقنىڭ تەسىرىدە تۈركچىنى ئۆگىنىپ، بۈگۈنكى تىللىرىنى ئۇنتۇپ كېتىدۇ. ئۇنداق بولغانىكەن، بىر مىللەتنىڭ ئەزالىرى پەقەت تىللىرى بىلەنلا ئەمەس، دىنلىرى بىلەنمۇ تونۇلىدۇ.
«دۆلەت» بىلەن «مىللەت» ئوتتۇرىسىدىمۇ بەلگىلىك دەرىجىدە ئومۇم-خاسلىق مۇناسىۋىتى بار. مەسىلەن، ئوسمانلى دۆلىتى بىر ئىسلام دۆلىتى، يەنى مۇسۇلمان مىللەتلەرنى ئاساس قىلغان بىر دۆلەت بولۇپ، تۈرك ۋە ئەرەب مىللىتى سانى ھەم ساپاسى بىلەن ئوسمانلىلىقنىڭ ئاساسىنى تەشكىل قىلغان ئىككى بۈيۈك ئامىلدۇر. ئۇنداق بولغانىكەن، ئوسمانلى دۆلىتىنى «تۈرك-ئەرەب» دۆلىتى دېيىشكىمۇ بولىدۇ.
شۇ ئېسىمىزدە بولۇشى كېرەككى، تۈرك ۋە ئەرەب مىللەتلىرى پەقەت ئوسمانلى تېررىتورىيەسىدىكى تۈركلەر ۋە ئەرەبلەر بىلەنلا چەكلىنىپ قالمايدۇ. باشقىلارنىڭ ئىشغالىيتىدىكى تىلداشلارمۇ مۇشۇ مىللەتكە مەنسۇپتۇر.
ئەمدى «ۋەتەن» ئۇقۇمىغا كېلەيلى. ۋەتەن دېمەك، يولىدا جانلار پىدا قىلىنغان مۇقەددەس بىر دۆلەت دېمەكتۇر. باشقا ھەر قانداق دۆلەت بۇنچىۋالا مۇقەددەس ئەمەس-يۇ، نېمىشقا «ۋەتەن» دېيىلگەن دۆلەت مۇقەددەس دەپ قارىلىدۇ؟ بۇنى مۇقەددەس دەپ بىلگەنلەر نېمىشقا ئۆز جانلىرىنى، ئائىلىلىرىنى، ئەڭ ياخشى كۆرگەن نەرسىلىرىنىڭ ھەممىنى مۇشۇ دۆلەت ئۈچۈن پىدا قىلىدۇ؟ شەك-شۈبھىسىزكى، بۇ دۆلەت ماددىي خاراكتېرى جەھەتتىن بۇنچىۋالا ئەزىز بولغان ئەمەس. ئۇ، بۇ مۇقەددەسلىكنى چوقۇم مۇقەددەس بىر مەۋجۇدىيەتتىن ئالغان. بۇ مۇقەددەس مەۋجۇدىيەت نېمە بولۇشى مۇمكىن؟ دۆلەتمۇ؟ يۇقىرىدا كۆردۇقكى، «دۆلەت»مۇ ئۆز ئالدىغا پۇت تىرەپ تۇرالايدىغان كۈچ ئەمەس، ئۇ ئۆز كۈچىنى «مىللەت» بىلەن «ئۈممەت»تىن ئالىدۇ، يەنى ئورۇننىڭ ھۆرمىتى ئورۇن ئالغانلاردىن كېلىدۇ. ئۇنداق بولغان ئىكەن، مۇقەددەس مەۋجۇدىيەت پەقەت مۇشۇ ئىككى نەرسىدۇر: «مىللەت» ۋە «ئۈممەت».
مۇقەددەس نەرسىلەر ئىككى بولغان ئىكەن، بۇلارنىڭ سىمۋولى، ياكى قارارگاھى بولغان ۋەتەنمۇ ئىككى بولۇشى كېرەك: ئۈممەتنىڭ ۋەتىنى ۋە مىللەتنىڭ ۋەتىنى.
دەرۋەقە، بىر ئىسلام ۋەتىنى باردۇركى، تۈركلەر ئۆزلىرىنىڭ ۋەتىنىنى «تۇران» دەپ ئاتايدۇ. ئوسمانلى دۆلىتى ئىسلام ۋەتىنىنىڭ مۇستەقىل پېتى قالغان بىر پارچىسىدۇر. بۇنىڭ بىر قىسمى تۈرك يۇرتى بولۇش بىلەن بىرگە بۈيۈك تۇراننىڭ بىر پارچىسىدۇر. يەنە بىر قىسمى ئەرەب يۇرتىدۇركى، ئۇمۇ بۈيۈك ئەرەب ۋەتىنىنىڭ بىر پارچىسىدۇر.
تۈركلەرنىڭ تۈرك يۇرتىنى ياكى تۇراننى باشقىچە بىر سۆيگۈ بىلەن باغرىغا بېسىشى مەيلى كىچىك ئىسلام ۋەتىنى بولغان ئوسمانلى دۆلىتىنى، مەيلى بۈيۈك ئىسلام ۋەتىنىنى ئۇنتۇشنى تەلەپ قىلمايدۇ.
چۈنكى مىللەت مەپكۇرىسى، دۆلەت مەپكۇرىسى ۋە ئۈممەت مەپكۇرىسى ئايرىم-ئايرىم نەرسىلەردۇر ھەم ئۈچىلىسى مۇقەددەستۇر.
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «ئىسلاملىشىش، تۈركلىشىش ۋە چاغداشلىشىش» ناملىق كىتابى، ئۆتۈكەن نەشىرىياتى ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
1907 - يىلى
1905 (MCMV) يىلى ئىسە بويىچە يەكشەنبە كۈنى باشلانغان يىلدۇر.
ئالىم ئەھەت
ئالىم ئەھەت، ئەر، ئۇيغۇر، 1973-يىلى 6-ئاينىڭ 14-كۈنى شىنجاڭ شايار ناھىيىسىدە تۇغۇلغان. 1995-يىلى 7-ئايدا شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا فاكولتېتى ھېسابلاش ماتېماتىكىسى كەسپىنى پۈتتۈرگەن. «قوللىنىشچان ماتېماتىكا» كەسپىدە ئاسپرانتلىق ئوقۇش تارىخىغا ئېگە، 2009-يىلى «كومپيۇتېر يۇمشاق دېتال قۇرۇلۇشى» ماگىستېرلىق ئۇنىۋانىغا ئېرىشكەن.
ئۇ ھازىر مەملىكەتلىك ياشلار بىرلەشمىسى IT ياشلار بىرلەشمە دوستلۇق جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونلۇق ياشلار بىرلەشمىسى ياش پەن-تېخنىكا خىزمەتچىلىرى جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى.
ئالىم ئەھەت 20 يىلدىن ئارتۇق يۇمشاق دېتال لايىھەلەش تەجرىبىسىگە ئىگە بولۇپ، C/C++ ۋە Microsoft. NET پىروگرامما لايىھەلەش تىللىرىنى پۇختا بىلىدۇ. ئۇ 17 يېشىدىن باشلاپلا كومپيۇتېر پىروگراممىلىرىنى يېزىشقا باشلىغان. 1998-يىلى 6-ئايدا يەنى 24 يېشىدا «ئۇيغۇرسوفت» شىركىتىنى قۇرۇپ چىققان.
ئالىم ئەھەت، 2008-يىلى 11-ئايدا «ئىتتىپاق مەركىزىي كومىتېتى»، «سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىقى»، «مەملىكەتلىك ياشلار بىرلەشمىسى» قاتارلىق ئورۇنلار تەرىپىدىن تۆتىنچى نۆۋەتلىك «جۇڭگو يۇمشاق دېتال ساھەسىدىكى 10 مۇنەۋۋەر شەخس»نىڭ بىرى بولۇپ تەقدىرلەنگەن. ئۇ غەربىي شىمالدىكى بەش ئۆلكە ۋە ئاپتونوم رايون ئىچىدە مۇشۇ شەرەپكە ئېرىشكەن تۇنجى ۋە بىردىنبىر كىشى بولۇپ قالدى. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە 2011-يىلى 4-ئايدا بېيجىڭدىكى «جۇڭگو ئىقتىساد گېزىتى»، «جۇڭگو ياشلار گېزىتى» قاتارلىق نوپۇزلۇق ئاخبارات ۋاسىتىلىرى تەرىپىدىن «جۇڭگونىڭ پەخرى، 12-نۆۋەتلىك جۇڭگو ھازىرقى دەۋردە يېڭىلىق ياراتقان 10 مۇنەۋۋەر شەخس»نىڭ بىرى بولۇپ باھالانغان.
2008-يىلى 11-ئايدا، ئىتتىپاق مەركىزىي كومىتېتى، سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىقى، مەملىكەتلىك ياشلار بىرلەشمىسى تەرىپىدىن تۆتىنچى نۆۋەتلىك «جۇڭگو يۇمشاق دېتال ساھەسىدە 10 مۇنەۋۋەر ياش»نىڭ بىرى بولۇپ باھالاندى.
«شىنجاڭ ياشلىرى» ژۇرنىلى 2009-يىللىق 1-سانىدا تونۇشتۇرۇلدى.
(شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى بۈگۈنكى سۆھبەت پىروگراممىسىدا) شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى «بۈگۈنكى سۆھبەت»، «كۆڭۈلدىكى سۆز»، «پەن ۋە مائارىپ »، «مەدەنىيەت بوستانى»، «ئىقتىساد كۆزنىكى»،. . . . قاتارلىق پىروگرامما گۇرۇپپىسى ئالىم ئەھەت بىلەن كومپيۇتېر بىلىملىرى توغرىسىدا نۇرغۇن زىيارەت ۋە سۆھبەتلەرنى ئېلىپ باردى.
ئالىم ئەھەت 1991-يىلى شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا ۋە سىستېما پەنلىرى ئىنىستىتۇتى (ئەسلىدىكى ماتېماتىكا فاكولتېتى) ھېسابلاش ماتېماتىكىسى كەسپىگە قوبۇل قىلىنغان. ئۇ ماتېماتىكا كەسپىگە ئائىت بىلىملەرنى ئۆگەنگەندىن سىرت يەنە «كومپيۇتېر قاتتىق ۋە يۇمشاق دېتال تېخنىكىلىرى»نى ئۆزلىكىدىن ئۆگەنگەن. كېيىن، پروگرامما لايىھىلەشتە تېزلا كۆزگە كۆرۈنۈپ، 1993-يىلى 10-ئايدا، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى پروفېسسور ھوشۇر ئىسلام يېتەكچىلىكىدىكى 863 تەتقىقات گۇرۇپپىسىغا كىرگەن ھەمدە دۆلەت ۋە ئاپتونوم رايون دەرىجىلىك تەتقىقات تۈرلىرىگە قاتناشقان. بۇ جەرياندا، UDOS ئۇيغۇرچە مەشغۇلات سىستېمىسى، كۆپ تىللىق يېزىق تەھرىرلىگۈچ، ئۇيغۇرچە تاۋۇش بىرىكتۈرۈش ۋە تونۇش سىستېمىسى قاتارلىقلارغا قاتنىشىپ، كوللېكتىپ ھەمكارلىق روھىنى يېتىلدۈرۈپ، يۇمشاق دېتال ئېچىشتا مول تەجرىبە ۋە ئەمەلىي قول سېلىپ ئىشلەش ئىقتىدارىنى پۇختا يېتىلدۈرگەن. 1995-يىلى 9-ئايدا، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى تەرىپىدىن بېيجىڭ تەبىئىي پەن ۋە سانائەت پەنلىرى ئۇنىۋېرسىتېتى كومپيۇتېر قۇرۇلۇش ئىنىستىتۇتى (ئەسلىدىكى 9-فاكولتېتى) غا كومپيۇتېر بىلىملىرىدىن بىلىم ئاشۇرۇشقا ئەۋەتىلگەن. ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا فاكولتېتىغا ئوقۇتقۇچىلىققا ئېلىپ قېلىنغان. 1998-يىلى6-ئايدا، ئۈرۈمچى قىزىل بايراق يولى كومپيۇتېر بازىرىدا، شىنجاڭدا تۇنجى بولۇپ ئۇيغۇرچە، قازاقچە ۋە قىرغىزچە يۇمشاق دېتال شىركىتى-ئۈرۈمچى ئۇيغۇر سوفت كومپيۇتېر شىركىتىنى قۇرغان.
بىرىنچى:«ئۇيغۇر سوفت ئەلكاتىپ»
1998-يىلى 10-ئايدا، ئۇيغۇرچە، قازاقچە ۋە قىرغىزچە TrueType خەت نۇسخىسىنى ياساپ، «ئۇيغۇر سوفت ئەلكاتىپ» (ALKATIP) نى بازارغا سالغان. ئۇ Windows مۇھىتىدىكى تۇنجى ئۇيغۇرچە، قازاقچە ۋە قىرغىزچە فونت ۋە كىرگۈزگۈچ بولۇپ، شىنجاڭ ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش ساھەسىدە يېتەكچىلىك رول ئوينىغان. ئۇنىڭ سېتىلىش مىقدارى يىلدىن-يىلغا ئېشىپ، كەڭ ئومۇملاشقان. شىنجاڭ يۇمشاق دېتال ساھەسىدە «ئۇيغۇرچە يۇمشاق دېتال ماركىسى» نى ياراتقان.
ئىككىنچى:«ئۇيغۇر سوفت لۇغىتى»
«ئۇيغۇر سوفت لۇغىتى 2005» (خەنزۇچە-ئۇيغۇرچە)
«ئۇيغۇر سوفت لۇغىتى 2007» (ئىنگلىزچە-خەنزۇچە-ئۇيغۇرچە)
«ئۇيغۇر سوفت لۇغىتى 2008» (ئىنگلىزچە-خەنزۇچە-ئۇيغۇرچە ۋە ئەرەبچە)
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلوق پارتىكوم، خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ «قوش تىللىق ئوقۇتۇش خىزمىتىنى زور كۈچ بىلەن قوللاش قارارى» ئوتتۇرغا چىققاندىن كېيىن، شىنجاڭنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا خەنزۇ تىلى ئوقۇتۇشى كۈچەيتىلىپ، قوش تىللىق ئوقۇتۇش يۇقىرى دولقۇنغا كۆتۈرۈلدى. رايۇنىمىزدىكى ئاز سانلىق مىللەت ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ خەنزۇ تىلى سەۋىيىسىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش ئاپتونوم رايوننىڭ مۇھىم خىزمەتلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندى. مۇشۇنداق غايەت زور يوشۇرۇن بازاردا ئەپچىل، تولۇق ۋە مەزمۇنى يېڭى لۇغەت يۇمشاق دېتالى ئىشلەش دەۋرنىڭ جىددىي تەققەزاسىغا ئايلاندى.
«ئۇيغۇر سوفت لۇغىتى» دە خەنزۇ تىلى خەت لۇغىتى، سۆزلۈك لۇغىتى ۋە تۇراقلىق ئىبارە لۇغىتى قاتارلىقلار مۇجەسسەملەشتۈرۈگەن بولۇپ، ئۇنىڭغا كىرگۈزۈلگەن مەزمۇنلار تولۇق، تەپسىلىي ۋە ئەتراپلىق. ئۇ ئىلگىرى-ئاخىر 26 نەپەر خادىمنىڭ (2001-يىلى 4-ئايدىن 2005-يىلى 4-ئايغىچە) تۆت يىللىق ئەجىر-مېھنەت تەرىگە پۈتۈپ چىققان ئۇنىۋېرسال لۇغەت بولۇپ، دۆلەت ئىچىدە مۇشۇ ساھەدىكى بوشلۇقنى تولدۇردى.
ئۈچىنچى:«ئۇيغۇر سوفت كوررېكتورى»
بىر ماقالىگە ئادەم ئارقىلىق كوررېكتورلۇق قىلغاندا 4-5 قېتىم كۆرۈشكە توغرا كېلىدىغان بولۇپ، ئۇنىڭغا كېتىدىغان ۋاقىتمۇ كۆپ، چىقىممۇ يۇقىرى بولغاندىن سىرت يەنە خاتالىقتىن ساقلانماق قىيىن بولۇپ، نۇرغۇن چەكلىمىگە ئېگە. يۇقىرى ئۈنۈمدىكى ئىملا خاتالىقىنى تېپىش ۋە تۈزىتىش يۇمشاق دېتالىنى تەتقىق قىلىش، ئادەم ئارقىلىق كوررېكتورلۇق قىلغاندىكى چەكلىمىلەرنى تولۇق ھەل قىلىپ، خاتالىقلاردىن ساقلىنىپ، خىزمەت ئۈنۈمىنى يۇقىرى كۆتۈرىدۇ، ۋاقىت ۋە زۆرۈر بولمىغان چىقىملارنى تېجەپ بېرىدۇ.
مەركىزىي تەرجىمە ئىدارىسى، مەركىزىي مىللەتلەر نەشرىياتى، مەركىزىي خەلق رادىئو ئىستانىسى، مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتى، ش ئۇ ئا ر خەلق ھۆكۈمىتى، ش ئۇ ئا ر يۇقىرى سوت، ئۈرۈمچى شەھەرلىك ئوتتۇرا سوت مەھكىمىسى، ئۈرۈمچى شەھىرى ھەر قايسى رايونلۇق سوت، تەپتىش مەھكىمىسى ۋە ساقچىخانا، ئۈرۈمچى شەھەرلىك ج خ ئىدارىسى، بىر قىسىم نەشرىيات ۋە ئوتتۇرا-باشلانغۇچ مەكتەپ، …قاتارلىقلار «ئۇيغۇر سوفت ئەلكاتىپ»، «ئۇيغۇر سوفت لۇغىتى»، «ئۇيغۇر سوفت كوررېكتورى» قاتارلىقلارنى ئىشلەتمەكتە.
تۆتىنچى:باشقا نەتىجىلەر
1. «كومپيۇتېر ۋە تۇرمۇش» ژۇرنىلى:
ئالىم ئەھەت شىركەت قۇرغاندىن كېيىن، ئۇيغۇرلارنىڭ ئاز سانلىق مىللەت كومپيۇتېر يۇمشاق دېتالى بازىرىنى ئېچىش ئۈچۈن، ئالدى بىلەن كومپيۇتېر بىلىملىرىنى ئومۇملاشتۇرۇشنىڭ زۆرۈلۈكىنى، بۇ جەھەتتە چوقۇم بىر ژۇرنال بولۇشنىڭ لازىملىقىنى ھېس قىلدى. ئۇنىڭ تېرىشچانلىقى نەتىجىسىدە، مەملىكەت بويىچە ئاز سانلىق مىللەتلەر ئىچىدىكى تۇنجى كومپيۇتېر ھەۋەسكارلىرى ژۇرنىلى-«كومپيۇتېر دۇنياسى» نەشىردىن چىقتى. 2002-يىلى 10-ئايدا، دۆلەت ئاخبارات باش مەھكىمىسى تەرىپىدىن نامى «كومپيۇتېر ۋە تۇرمۇش» قا ئۆزگەرتىلىپ، «دۆلەت ئىچىدە ئاشكارە بىر تۇتاش تارقىتىلىدىغان ژۇرنال» قىلىپ تەستىقلاندى ھەمدە ئۈرۈمچى شەھەرلىك ئەدەبىيات-سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسى«تەڭرىتاغ» ژۇرنىلى تەھرىر بۆلۈمى تەرىپىدىن داۋاملىق چىقىرىلىپ كەلدى. نۆۋەتتە، ئۇنىڭ تىراژى 15 مىڭغا يەتتى.
3. «2007ھەمكارلىق» يىغىنى:
ئۈرۈمچى قارلۇق شىركىتى، ئۇيغۇر ئىجادىيەت تورى، ئامېرىكا ئالما (جۇڭگو) شىركىتى قاتارلىقلار بىلەن بىرلىكتە، تۇنجى نۆۋەتلىك يۇمشاق دېتال ئىجادىيەت (ھەمكارلىق 2007) يىغىنىنى پىلانلاپ، شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى چوڭ زالىدا ئىلمىي دوكىلات يىغىنى ئۆتكۈزدى. «ئۇيغۇرچە يۇمشاق دېتال ئېچىش تېخنىكسى ۋە بازار ئىستىقبالى» ھەققىدە دوكلات بېرىپ، كەڭ ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئالقىشىغا ئېرىشتى.
4. ئازسانلىق مىللەت ئالاھىدە ئېھتىياجلىق مەھسۇلاتلارنى ئىشلەپچىقىرىش نۇقتا قىلىنغان كارخانا دۆلەت «10-بەش يىللىق پىلان» ۋە «11-بەش يىللىق پىلان» مەزگىلىدىكى، ئاز سانلىق مىللەت ئالاھىدە ئېھتىياجلىق مەھسۇلاتلارنى ئىشلەپچىقىرىش نۇقتا قىلىنغان كارخانا شەرىپىگە ئېرىشىپ كەلمەكتە.
بەشىنچى:ھەمكارلىق تەتقىقات تۈرلىرى:
1. بېيجىڭ داياڭ شىركىتى بىلەن ھەمكارلىشىپ ئىشلىگەن ئۇيغۇرچە، قازاقچە ۋە قىرغىزچە تېلېۋىزىيە يېزىق سىستېمىسى.
2. ئۈرۈمچى كادىرلار ئىدارىسى ئۇنۋان باھالاش سىستېمىسى(خەنزۇچە)
3. چېڭدۇ سۇبېي شىركىتى بىلەن ھەمكارلىشىپ ئىشلىگەن ئۇيغۇرچە، قازاقچە ۋە قىرغىزچە تېلېۋىزىيە يېزىق سىستېمىسى.
4. شىنجاڭ تىل-يېزىق كومىتېتى، شىنجاڭ «ئالتۇن تىل» سودا شىركىتى بىلەن ھەمكارلىشىپ ئىشلىگەن «ئۇيغۇر كىشى ئىسىملىرىنى خەنزۇچە كىرگۈزۈش سىستېمىسى»
5. شىنجاڭ رۈيلى شىركىتى بىلەن ھەمكارلىشىپ ئىشلىگەن «شىنجاڭدىكى ئايرودروملاردا ئىشلىتىدىغان ئىنگلىزچە، خەنزۇچە، ئۇيغۇرچە تاۋۇش بىرىكتۈرۈش سىستېمىسى يەنى رادىئو ئاڭلىتىش يۇمشاق دېتالى»
6. جۇڭگو سودا-سانائەت بانكىسى بىلەن ھەمكارلىشىپ، ئۇيغۇر يېزىقىدىكى تۇنجى ATM سىستېمىسى.
7. شىنجاڭ كېچۇاڭ شىركىتى بىلەن ھەمكارلىشىپ، ئۇيغۇرچە يېزىقتىكى تۇنجى رەقەملىك تېلېۋىزىيە قوبۇللىغۇچ سىستېمىسى.
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونى كۆپ مىللەت ۋە كۆپ خىل مەدەنىيەت ئارىلاشقان جاي. ئۇيغۇرتىل-يېزىقى دۆلەت ئورتاق تىل-يېزىقى بىلەن رايونىمىزدا بىرلىكتە قوللىنىلىدۇ. باشقا مىللەت تىل-يېزىقى شۇ مىللەت ئاپتونومىيىلىك ئورۇنلىرىدا مەدەنىيەت، مائارىپ، پەن-تېخنىكا، ئاخبارات، نەشرىيات ساھەلىرىدە قوللىنىلىدۇ. ئۇيغۇر، قازاق ۋە قىرغىز تىل-يېزىقىدا ئۇچۇر بىر تەرەپ قىلىش، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونى ئۇچۇر قۇرۇلۇشىنىڭ مۇھىم تەركىبى قىسىمى.
ئالىم ئەھەتنىڭ باش لايىھەسى ۋە بارلىق خادىملارنىڭ ئورتاق تېرىشچانلىقى نەتىجىسىدە، ئۈرۈمچى ئۇيغۇر سوفت كومپيۇتېر شىركىتى ئەلكاتىپ، لۇغەت، كوررېكتورى ۋە ئوقۇتۇش يۇمشاق دېتاللىرىنى ئىشلەپ، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ ئۇيغۇرچە، قازاقچەۋە قىرغىزچە ئۇچۇرلاشتۇرۇش ئېھتىياجىنى قاندۇردى. ئاساسلىق مەھسۇلاتلىرى ۋە مۇھىم تېخنىكلىرى بازار ۋە ھۆكۈمەت تەرىپىدىن بىردەك ئېتىراپ قىلىنىپ، پوچتا-تېلېگراف، پۇل-مۇئامىلە، ئېلېكترونلۇق ھۆكۈمەت ئىشلىرى قاتارلىق ساھەلەردە قوللىنىلىپ تولۇق مۇئەييەنلەشتۈرۈلدى. ھازىر، «ئۇيغۇر سوفت» شىركىتى شىنجاڭدا تەسىرى بار يۇمشاق دېتال شىركەتلىرىنىڭ بىرىگە ئايلاندى.
ئالىم ئەھەت 2008-يىلى 11-ئايدا، ئىتتىپاق مەركىزىي كومىتېتى، سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىقى، مەملىكەتلىك ياشلار بىرلەشمىسى تەرىپىدىن تۆتىنچى نۆۋەتلىك «جۇڭگو يۇمشاق دېتال ساھەسىدە 10 مۇنەۋۋەر ياش» نىڭ بىرى بولۇپ باھالاندى.
مەنبەلەر
ئۇيغۇرسوفت
https://web.archive.org/web/20130430142646/http://www.alimahat.com/
ياۋروپا
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:14px">
left|thumb|300px|ياۋرۇپا ياۋروپا ياۋرۇپا
كۆزگە چېلىقمايدىغان ئەمما رولى زور كىچىك كەشپىياتلار
تۇرمۇشىمىزدا كۆپ ئۇچرايدىغان نۇرغۇن نەرسىلەرنىڭ لايىھەلىنىشىدىكى ئىنچىكە نۇقتىلارغا بىز ئادەتتە ناھايىتى ئاز دىققەت قىلىمىز، ئەمما بۇ نۇقتىلارغا لايىھەلىگۈچىلەرنىڭ بىر مۇنچە ئەجرى ۋە ياخشى كۆڭلى يوشۇرۇنغان بولىدۇ. ئۇنداقتا بىز بىرلىكتە تۇرمۇشىمىزدىكى ئارقىسىغا لايىھەلىگۈچىنىڭ ياخشى كۆڭلى يوشۇرۇنغان بىر قىسىم كىچىك لايىھەلەرنى كۆرۈپ باقايلى.
1. كومپىيۇتېر كونۇپكا تاختىسىدىكى F ۋە J كونۇپكىلىرىنىڭ ئۈستىگە چىقىرىپ قويۇلغان كىچىككىنە قاپارتمىلار
ناھايىتى ئاز ساندىكى ھەقىقىي ئەستايىدىل كىشىلەرلا كومپىيۇتېرنىڭ كونۇپكا تاختىسىدىكى F ۋە J كونۇپكىلىرىنىڭ ئۈستىدە ئادەمنىڭ قولىغا ئۇرۇنۇپ تۇرىدىغان كىچىككىنە قاپارتمىلارنىڭ بارلىقىغا دىققەت قىلىپ باققان بولۇشى مۇمكىن. سىز بۇ كىچىككىنە قاپارتمىلارنىڭ رولىغا سەل قارىماڭ، بۇ قاپارتمىلارنى كونۇپكا تاختىسىنى لايىھەلىگەن كىشىلەر مەخسۇس ئەما كىشىلەرنىڭ خەت بېسىشىغا قولايلىق يارىتىپ بېرىش ئۈچۈن نۇرغۇن ئەجىر قىلىپ ئويلاپ چىققان.
2. قېتىق سۈمۈرگۈچ نەيچىسىنىڭ ئۈستىدىكى كىچىك ئېرىقچە
ھازىر بازاردا ھەر خىل ماركىلاردىكى قاچىلىق قېتىقلارنى تاپقىلى بولىدۇ، بەزى قېتىقلارنىڭ سۈمۈرگۈچ نەيچىسىنىڭ ئۈستىدە بىر دانە ئېرىقچە بار، ئەمما سىز بۇ كىچىككىنە ئېرىقچىنىڭ رولىنىڭ تولىمۇ چوڭلۇقىنى ئويلاپ باقمىغان بولۇشىڭىز مۇمكىن. بەزى قېتىقلار تولىمۇ قويۇق بولىدۇ، سۈمۈرگۈچ نەيچە ئارقىلىق بۇنداق قويۇق قېتىقلارنى ئىچكەندە، نەيچىنىڭ ئۈستىدىكى بۇ كىچىك ئېرىقچە ھاۋانىڭ ئالمىشىشىنى ئاسانلاشتۇرىدۇ-دە، سۈمۈرۈشكە كېتىدىغان كۈچنى تېجەپ قالىدۇ، ئۇنىڭدىن باشقا بۇ كىچىك ئېرىقچە بولغاچقىلا سىز قېتىقنى ئىچىپ بولاي دېگەندە ئادەمنى ئوڭايسىزلاندۇرىدىغان «خورت خورت» ئاۋازنى ئاڭلىمايسىز.
3. پويىز بېلىتى چىقىرىش ماشىنىسىدىكى كىملىك سۈركەش كۆزنىكى
ۋوگزال قاتارلىق كىملىك سۈركەش لازىم بولىدىغان جايلاردا مۇنداق بىر نۇقتىغا دىققەت قىلىپ باققانمىدىڭىز؟ كىملىك سۈركەيدىغان كۆزنەكلەرنىڭ ھېچقايسىسى تەكشى بولماستىن يانتۇ بولىدۇ، بۇلارنى ئىشلەتكەن ۋاقىتتا سىز كىملىكىڭىزنى كىملىك تونۇش كۆزنىكىگە تەگكۈزۈپ تۇتۇپ تۇرمىسىڭىز قولىڭىزدىن چۈشۈپ كېتىدۇ. ئەمەلىيەتتە بۇ بەزى كىشىلەرنىڭ ئويلىغىنىدەك يولۇچىلارغا قەستەن ئاۋارىچىلىق تۇغدۇرۇش ئۈچۈن شۇنداق لايىھەلەنگەن بولماستىن، دەل ئەكسىچە يولۇچىلارنىڭ كىملىكىنى بېلەت چىقىرىش ماشىنىسىنىڭ ئۈستىدە ئۇنتۇپ قېلىپ تېخىمۇ چوڭ ئاۋارىچىلىقلارغا ئۇچراپ قالماسلىقى ئۈچۈن ئاتايىتەن شۇنداق لايىھەلەنگەن.
4. قىشلىق پوسمىلارنىڭ چوققىسىدا نېمە ئۈچۈن كىچىك پاختا شارچە بولىدۇ؟
بۇنداق پاختىلىق پوسمىلار ئەڭ دەسلەپتە ماتروسلارنىڭ كىيىشى ئۈچۈن لايىھەلەنگەن، چۈنكى بۇرۇنقى چاغلاردا بەزى كېمىلەرنىڭ ئىچى نىسبەتەن پاكار ئىدى، شۇڭلاشقا ماتروسلارنىڭ كېمىنىڭ تورۇسىغا ئۈسۈۋالماسلىقى ئۈچۈن ئۇلارنىڭ پوسمىسىنىڭ چوققىسىغا بۇ پاختا شارچە تىكىپ قويۇلغان.
5. يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيوللار نېمە ئۈچۈن تۈپتۈز بولماستىن ئەگرى-بۈگرى بولىدۇ؟
ئەمەلىيەتتە يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيوللار قەستەن مۇشۇنداق ئەگرى-بۈگرى قىلىپ لايىھەلەنگەن، بۇنىڭمۇ سەۋەبى بار ئەلۋەتتە. ئەگەر يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيول تۈپتۈز بولغان بولسا بىز تېز سۈرئەتتە ماشىنا ھەيدەپ كېتىۋېتىپ ئۇزۇن ئۆتمەيلا زېرىكىپ قېلىشىمىز، ھەتتا ئۇيقۇغا كېتىپ قېلىشىمىز مۇمكىن، چۈنكى تۈپتۈز يولدا سىز ماشىنىنىڭ رولىنى تۇتۇپ تۇرسىڭىزلا بولىدۇ، ماتورنىڭ ئاۋازىمۇ ئ‍ۆزگەرمەي بىر خىل چىقىرىۋېرىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇزۇن ئۆتمەيلا «خىيالىي يىراقنى كۆرەلمەسلىك» دېيىلىدىغان بىر ھادىسە كېلىپ چىقىدۇ، يەنى كۆزىمىز بىر نۇقتىغا قاراۋەرگەندە يېقىندىكى نەرسىمۇ بىزگە ناھايىتى يىراقتا تۇرغاندەك كۆرۈنۈپ كېتىدۇ. بۇنداق ئەھۋالدا شوپۇرنىڭ ئىنكاس قايتۇرۇش ئىقتىدارى ۋە ئىنكاس سۈرئىتى ناچارلاپ كېتىدۇ-دە، ئاسانلا قاتناش ۋەقەسى كېلىپ چىقىدۇ. شۇڭلاشقا نۇرغۇن دۆلەتلەردە يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيولنىڭ تۈپتۈز يول بۆلىكىنىڭ ئۇزۇنلۇقىغا چەك قويۇلغان بولىدۇ، تاشيول لايىھەلىگۈچىلەر چوقۇم بۇ چەكنى نەزەرگە ئېلىپ تۇرۇپ، يولنى قەستەن مۇشۇنداق ئەگرى-بۈگرى قىلىپ لايىھەلەيدۇ، بۇنداق ئەگرى-بۈگرى يوللار شوپۇرلارنىڭ يول يۈرۈش جەريانىدىكى كۆزىتىش ئىقتىدارىنى ياخشىلاپ، كەيپىياتىنى تەڭشەپ، كاللىسىنى سەگەك تۇتۇشىغا ۋە ئاخىرىدا قاتناش ۋەقەلىرىنىڭ يۈز بېرىش نىسبىتىنىڭ ئازىيىشىغا پايدىلىق.
6. نېمىشقا نۇرغۇنلىغان يۈدۈمە سومكىلارنىڭ ئارقىسىدا «مايمۇن بۇرنى» شەكىللىك تۆشۈكلەر بولىدۇ؟
بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى شۇكى، بۇنداق يۈدۈمە سومكىلار كۆپىنچە ساياھەتخۇمار دوستلار ئۈچۈن لايىھەلەنگەن بولۇپ، بۇ تۆشۈكلەر ئارغامچا ئ‍ۆتكۈزۈشكە لازىم بولىدۇ. ئەگەر سىز تاغقا چىقىش ھەۋەسكارى بولسىڭىز بۇ نۇقتىنى چوقۇم ياخشى چۈشىنىسىز: سىرتتا دالا ھەرىكىتى بىلەن شۇغۇللانغاندا ئارغامچا ئېلىۋالمىسىڭىز ھەرگىز بولمايدۇ.
7. نېمە ئۈچۈن لىفىتنىڭ تۇتقۇچى لىفىتتىن تېزەك ماڭىدۇ؟
بۇنىڭ سەۋەبى شۇكى، لىفىتقا چىققان كىشى لىفىت تۇتقۇچىنى چىڭ تۇتۇۋالغان چاغدا ئەگەر لىفىت بىلەن لىفىت تۇتقۇچىنىڭ سۈرئىتى تەڭ بولۇپ قالسا، ئۇنداقتا بۇ كىشىنىڭ بەدىنى ئالدىغا كېتىپ، قولى كەينىدە قېلىشى، شۇنىڭ بىلەن ئارقىسىغا ئۆرۈلۈپ چۈشۈپ ۋەقە كېلىپ چىقىشى مۇمكىن. شۇڭلاشقا دۆلىتىمىزدە لىفىتنىڭ تۇتقۇچىنىڭ سۈرئىتى لىفىتنىڭ سۈرئىتىدىن 0~2 پىرسەنتكىچە تېز بولۇشى كېرەك دەپ ئېنىق بەلگىلەنگەن.
تۇرمۇشىمىزدا بۇنداق كۆڭۈل قويۇپ لايىھەلەنگەن ئىنچىكە نۇقتىلار تولىمۇ كۆپ، كۆپچىلىك يەنە قايسىلىرىنى بىلىدىكىن؟
مەنبە: نۇر تورى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئاسمان
ئاسمان بولسا ئادەتتە بىز كۆرۇۋاتقان ئاسمان بوشلۇقىنى كۆرسىتىدۇ. ئەمەلىيەتتە ھەقىقىي مەنىدىكى ئاسمان بولسا يىراق بوشلۇقنى كۆرسىتىدۇ.
ھىسار قەدىمى شەھەر خارابىسى
ھىسار قەدىمىي شەھىرى تاجىكىستاننىڭ پايتەختى دۈشەنبە شەھىرىگە 26 كىلومېتىر كېلىدىغان جايدا بولۇپ، تاجىكىستان ھۆكۈمىتى 1982 – يىلى بۇ جاينى ‹‹تارىخىي مەدەنىيەت مىراسى›› دەپ بېكىتكەن.
ئىرلاندىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ھىسار قەدىمى شەھەر خارابىسى
ھىسار قەدىمىي شەھىرىنىڭ دائىرىسى 86 گېكتار بولۇپ، تۆت چاسا شەكلىدە، ئىچىدە ھىسار قورغىنى، قورغاننىڭ ئەگمە ئىشىكى، كارۋان سارىيى، مەسچىت، مەدىرىس، چوڭ مەيدان، مەخدۇم ئەزەم مەقبەرىسى قاتارلىق تارىخى ئىزنالار بار. ماتېرىيالدا كۆرسىتىلىشىچە، بۇ جايدا مىلادىدىن ئىلگىرىكى 3 – 4 – ئەسىرلەردىلا ئىنسانلار ئولتۇراقلىشىپ، ئوتتۇرا ئەسىردىن باشلاپ ‹‹شەھەر›› ئاتالغان، شۇنداقلا قول ھۈنەرۋەنچىلىك بۇيۇملىرى ۋە تۈرلىرى مول مەھسۇلاتلىرى بىلەن ئوتتۇرا شەرق رايونىدا نامى چىققان سودا مەركىزىگە ئايلانغان. تاجىكلارنىڭ ئەجدادلىرى دەل مۇشۇ ماكاندا ياشىغان بولۇپ، بۇ يەردىكى سودىگەرلەر تۇلپار، قوش لوكىلىق تۆگە سودىسى ۋە دەڭ ئېچىش بىلەن داڭق چىقارغان. 20 – ئەسىرنىڭ باشلىرىدا بۇ شەھەرمۇ زاۋاللىققا يۈزلەنگەن.
ئىرلاندىيە
left|thumb|250px|ئىرلاندىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
ئىرلاندىيە بولسا ياۋروپا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا دۇبلىن، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا دۇبلىن. دۇلات تىلى بولسا رېلاندىيە تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ ماري ماكالەئەسە. ئازىركى باش ۋەزىر برىئان كوۋەن. بۇ دۇلات 1922 يىلى 12 ئاينىڭ 6 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 70 مىڭ 273 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 4 مىللىئون 422 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى كاتولىك دىنى.
پولۇ
thumb|پولۇ پولۇلار
1.پولۇ
2.توي پولۇسى
3.قېزا باسقان پولۇ
4.بۆرەك،جىگەر باسقان پولۇ
5.ئاشمانتا
7.بەسقەسەم پولۇ
9.قورۇما پولۇ
10.سېرىق ماي پولۇسى
11.يىلىك پولۇسى
12.قاينىتىلغان پولۇ
13.قاسقان پولۇ
15.گۆشلۈك پولۇ
18.توخۇم پولۇسى
19.سۈتلۈك پولۇ
20.بېھى پولۇسى
21.تېرىق پولۇسى
22.بۇغداي پولۇسى
23.ماش-گۈرۈچ پولۇسى
24.كۆكتات باسقان پولۇ
26.يارما پولۇ(1)
27.يارما پولۇ(2)
28.مايسىز پولۇ
29.قىيمىلىق پولۇ
31.ئۈزۈملۈك پولۇ
32.پەردىلىك پولۇ
33.تۈگۈنەكلىك پولۇ
34.پىدىگەنلىك پولۇ
35.ئۈچ رەڭلىك پولۇ
36.ئەنجان پولۇسى
37.سۈتلۈك قوناق پولۇسى
38.سۈتلۈك يارما پولۇسى
39.ئۇلار باسقان يارما پولۇسى
40.تاتلىق پولۇ
42.بەتتە پولۇلار
43.بەتتە پولۇ
44. ئاق بەتتە پولۇ
45.قوناق ئۇنىدا تەييارلانغان بەتتە پولۇ
47.تۈگۈنەك بەتتە پولۇسى
48.پۇرچاق بەتتىسى
49.قۇش گۆشى بەتتە پولۇسى
50.ماش-گۈرۈچ ئاش
51.ئاق دۈملىمە
52.گۆشلۈك قورىما گۈرۈچ
53.تۇخۇلۇق قورۇما گۈرۈچ
54.سۆك ئاش
پايدىلانغان ماتېرياللار:
1. ئۇيغۇر تائاملىرى قامۇسى (شىنجاڭ خەلق سەھىيە نەشىرىياتى. 2007-يىل 6-ئاي 1-نەشىرى)
ئۆپكە-ھېسىپ
ئۆپكە-ھېسىپ
1.ھېسىپلار
2.ھېسىپ
3.ياغلەق ھېسىپ
4.تۇخۇم ھېسىپى
5.تېرىق ھېسىپى
6.قاسقان ھېسىپ
7.بوغما ھېسىپ
8.ئاچچاق ئۈچەي ھېسىپى
9.چوڭ ئۈچەي ھېسىپى
10.قۇيغان ئۆپكە(1)
11.قۇيغان ئۆپكە (2)
12.تۇخۇم ئۆپكىسى (1)
13.تۇخۇم ئۆپكىسى(2)
15.سۈت ئۆپكىسى(2)
16.قوناق ئۇنى ئۆپكىسى(1)
17.قوناق ئۇنى ئۆپكىسى(2)
18.كۆكۋاش ئۆپكە
19.جىگەر ئۆپكە
20.گۈرۈچ ئۇنى ئۆپكىسى
21.قايماق ئۆپكە
22.چوڭ ئۆپكە
23.قورۇما ئۆپكە
24.كالا-پاچاق
25.قېرىن
پايدىلانغان ماتېرياللار:
1. ئۇيغۇر تائاملىرى قامۇسى (شىنجاڭ خەلق سەھىيە نەشىرىياتى. 2007-يىل 6-ئاي 1-نەشىرى)
ۋېنا تومۇرى
left|thumb| ۋېنا تومۇرى بولسا ئانتروپوتومىيە
دۈشمەن ھەقىقەتەن كۈچلۈكمۇ ؟
نۇرانىيە قەشقىرى
ۋەتىنىمىز شەرقى تۈركىستان خىتاينىڭ ئاياق ئاستىدا قالغىلى 68يىل بولدى. ئۇنىڭدىن بۇرۇن موڭغۇل ۋە مانجۇلارنىڭ ئاياق ئاستىدا ئىزىلدى. بۇ نەچچە يۈز يىللىق تارىخ بىزگە شۇنداق بىر سۇئالنى قويىدۇ،بىز شۇنچە ئاجىزمۇ ؟دۈشمەن شۇ قەدەر كۈچلۈكمۇ ؟بىز ئاغرىنغۇچىلار ۋايساۋاتقاندەك شۇ قەدەر ناچار مىللەتمۇ ؟
مىنىڭ جاۋابىم ”ياق !“.دۈشمەن ئۇ قەدەر كۈچلۈك ئەمەس، بىراق شۇ قەدەر زالىم؛ بىز ئۇ قەدەر ئاجىز ئەمەس، بىراق شۇ قەدەر ئىسكەنجىگە چۈشۈپ قالدۇق. شىرنىڭمۇ پۇتىدىكى قاپقاننى ئۆزى بوشىتىپ چىقالمايدىغان ۋاقتى بولىدۇ. سىزنىڭچە،بۇ شىرنىڭ بىر ئاجىز ھايۋانلىقىدىن دېرەك بىرەمدۇ ؟شىر ئاجىز ئەمەس ئىدى، ئادەملەر رەزىل چىقىپ قالدى. دېمەك،بىزنىڭ ئەھۋالىمىزمۇ خۇددى شۇنىڭغا ئوخشاپ كېتىدۇ.
ھەر ئىشنىڭ سەۋەبى بولىدۇ. ھىس قىلىپ باقتىڭىزمۇ، نىمىشقا سىز بىلەن بىللە ياشاۋاتقان باشقا مىللەت بۇ خىل تەڭسىزلىك،كەمسىتىشكە ئۇچرىمايدۇ -يۇ، نىمىشقا سىزلا ئۇچرايسىز؟ ئۇيغۇر زادى قالاق، پىتنىخور، ناچار مىللەتمۇ ؟
يەھۇدىيلار ناچارلىقى تۈپەيلىدىن قىرغىن قىلىنغان، جان ھەلقۇمغا كەلگەندە قۇتۇلۇشنىڭ يولىنى تاپتى ھەم قۇتۇلدى. ئاللاھنىڭ لەنىتىگە ئۇچرىغان بىر مىللەت قۇتۇلالىدى- يۇ، بىز نىمىشقا قۇتۇلالمايمىز، دەپمۇ ۋايسايمىز. يەھۇدىلار تۇتقان يول بىرلىشىش يولى، بىرلەشكەن ئاساستا ھەر بىر يەھۇدى ئۆزى قىلىشقا تىگىشلىكىنى ئۆزى قىلىش يولى ئىدى. بۇ يول ئۇلارنى قۇتۇلدۇردى. ھەممە ئادەم ئۆزىنى تۈزىگەندە، تەلەپنى باشقىلارغا ئەمەس، ئۆزىگە قويغاندا جەمىيەت، مىللەت ئۆزلىگىدىن تۈزۈلىدۇ.
خوش،ئۇنداقتا دۈشمەن شۇنچە كۈچلۈكمۇ ؟ ئۇنداق ئەمەس. ھەربىر ئىنساننىڭ ئاجىزلىقى بولىدۇ، بەدەننىڭ ئاجىزلىقى بوغۇمدا، روھنىڭ ئاجىزلىقى ئۈمىدسىزلىكتە بولىدۇ. دۈشمەن بىزنىڭ ئورتاق ئاجىزلىقىمىزدىن پايدىلىنىشنى بىلىۋالدى، ھەرقانداق بىر ئىنساننىڭ ۋۇجۇدىدا ياشاش ئۈچۈن كۆرەش قىلىش روھى يۇشۇرۇنغان بولۇپ، بۇنى پىسىخولوگلار يوشۇرۇن ئاڭ دەپ ئاتايدۇ. جان ھەلقۇمگە كەلگەندە، ئەجەل توشمىغانلا بولسا سىزنى شۇ يوشۇرۇن ئاڭ ياشاش ئىمكانىيىتىگە باشلاپ ئاپىرىدۇ. مەسىلەن،يۈز گىرام گۆشنى بېلىڭىزگە تىڭىپ قويۇپ بۆرە ئىت بىلەن يۈگرەش مۇسابىقىسىگە چۈشسىڭىز ئىت ئەمەس، سىز يىڭىسىز. ئىشەنمەسلىكىڭىز مۇمكىن،ناۋادا بۆرە ئىت قوغلاپ قالسا ئۈچ مىتىر ئىگىزلىكتىكى تامدىنمۇ يۈگۈرگەن پىتى چىقىپ كىتەلەيسىز. ھەتتا، ئۆزىڭىزمۇ قانداق چىققىنىڭىزغا ئىشەنمەسلىكىڭىز مۇمكىن. بىراق، بۇ ھەقىقەتەن راست. مانا بۇ ئادەمنىڭ ياشاش ئىستىكىنىڭ ئىنساننىڭ روھىيىتىنىڭ چۇڭقۇر قاتلاملىرىغا سىڭىپ كەتكەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ. ئىنساندا مۆجىزە يارىتىدىغىنى ئەقىل بولماستىن، ئىشەنچتۇر. ئەقىل سىزنى ياشاشتا ياخشىلىقلارغا باشلىسا، ئىشەنچ مۆجىزىگە باشلايدۇ. ئېڭىڭىز تەستىقلىغاننى ئەقىل ھەرىكەتكە ئۆتۈپ قارار تاپقۇزىدۇ. سىزدە ئىشەنچ بولمىسا ئەقىل ئىشلىمەيدۇ.
بىز بۆرىنى تۇتېم قىلغان مىللەت، بۆرىنىڭ خاراكتىرى ئاتا بوۋىمىزدىن بىزگە مىراس قالغان، يەنى قېنىمىزدا بار. بۇ خۇسۇسىيىتىمىزنى دۈشمەن بىلگەچكە پۇتىمىزغا كۈچىمىز يەتمىگىدەك قىسماقنى قىسىپ قويۇپ جىنىمىزنى قىيناۋاتىدۇ. بىرىمىزنىڭ كۈچى يەتمەيدۇ بۇ راس، بىراق بۆرە توپى ھەرىكەتكە ئۆتكەندە قىسماقتىن بوشانغىلى بولىدۇ. بىز چىچىلاڭغۇ ئەمەس، ئۇيۇشقاق دەپ نامىمىز چىققان، ھازىر نىمىشقا بۇنى كۆرەلمەيمىز دىيىشىڭىز مۇمكىن. كۆزىمىز يورۇقلۇقنى كۆرەلمەي ئۆزىمىزگە ئۆزىمىز قاراڭغۇلۇق ئىچىدە پۇتلىشىپ يۈرگەچكە ئىشەنچ ئاجىزلىدى. روھىتىمىزنى نادانلىقتىن ئىبارەت بىر نىجىس ئىسكەنجىگە ئىلىۋالدى. بۇنىڭمۇ قۇتۇلۇش ئامالى بار. نۇر ئىلىمدىن كىلىدۇ،ئەۋلادىمىزنى ئالىم بوسۇن دىسەك ئۆزىمىز ئالىمنى يىتەكلىيەلەيدىغان ئۆلىما بولىشىمىز كىرەك،ئالىم بىر كۈندە يىتىشىپ چىقمايدۇ. بىزنىڭ بىر ئۆمرىمىز ئاران بىر ئالىمنى يىتىشتۈرۈپ چىقىدۇ، شۇڭا تۇرمۇشىمىزدىكى ئىنچىكە ھالقىلاردىن تارتىپ ئۆزىمىزنى تۈزىسەك،شۇ يورۇقلۇقنى بىز كۆرسەك بىز يىتەلمىگەن تەقدىردىمۇ ئەۋلادىمىز بىزنىڭ ئىزىمىزنى، بىز كۆرسەتكەن يولنى بويلاپ مىڭىپ يورۇقلۇققا چىقالايدۇ.
دۈشمەن كۈچلۈك ئەمەس پۇتىمىزدىكى قاپقان كۈچلۈك،ئىنسان بۆرە بىلەن ئىلىشقاندا قۇرالغا تايانمىسا بۆرىنى يىڭەلمەيدۇ،بۇنى ئۇنۇتماڭ، خەقنىڭ سىزگە ئىشلىتىۋاتقىنى ئۆزىنىڭ كۈچلۈكلىكى ئەمەس بەلكى قولىدىكى قۇرالى، دۈشمەننىڭ ئاجىزلىق نۇقتىسى جىق بولغاچقا سىزنىڭ پايدىلنىش ئىمكانىڭىزنى يوق قىلىش ئۈچۈن بارلىق قۇراللىرىنى ئىشقا سىلىپ رەھىمسىز ماھىتىنى ئوتتۇرغا چىقاردى. ئۆزىنىڭ قانچىلىك ناچارلىقىنى قورقماي ئىلان قىلالىدى. ئۆز ماھىتىنى يوشۇرالمىغاندا ئەسلى يۈزىنى تىخىمۇ ئىنىق كۆرسىتىدۇ. دۈشمەندە ھىلە مىكىردىن، زوراۋانلىقتىن باشقا نەرسە يوق. بىزدە بىر بىرىمىزگە بولغان ئىشەنچ، ئەڭ موھىمى ئاللاھنىڭ بىزنى بۇ زۇلۇمدىن قۇتقۇزىشىغا بولغان ئىشەنچ ۋە سەمىمىيەت بولىشى كىرەك. قوغدىنىش كارغا كەلمىگەندە ئەڭ ياخشى قوغدىنىش ھۇجۇمغا ئۆتۈش. ھازىرقى موھىت ئۆزىمىزنى تۈزەپ سەپ راسلاشقا كەلدى.قۇچاقلاشما جەڭدە ھەرخىل سەپ تۈزەش ئۇسۇلى ئارقىلىق دۈشمەننى سەپتىن چىقارماي تولۇق ھالەك قىلغىلى بولىدۇ. ئۇرۇشنىڭ توققۇزى رەڭ بىرى جەڭ،توققۇز رەڭنى جايىدا بىرەلىسەك ئاخىرقى بىر جەڭدە غەلبە قىلالايمىز.
شۇڭا بىزنىڭ نۆۋەتتىكى ئەھۋالىمىز ھەم بىردىنبىر قىلىشقا تىگىشلىك ئىشىمىز ئۆزىمىزنى تۈزەپ قەددىمىزنى رۇسلاپ قايغۇنى كۈچكە ئايلاندۇرۇپ ئاخىرقى جەڭ ئۈچۈن ھازىرلىق كۆرۈش، پۇرسەت كۈتۈپ تۇرغانلارغا ئەمەس ھازىرلىقى بارلارغا مەنسۇپ.
دۈشمەن ھەقىقەتەن كۈچلۈك بولغان بولسا ئۆزىنىڭ ھەقىقى يۈزىنى سىزنىڭ ئالدىڭىزدا ئاشكارلىشىنىڭ ھاجىتى يوق ئىدى، ئۆزىنى كۈچلۈك كۆرسىتىشكە كۈچەۋاتقىنىنىڭ ئۆزىلا ئۇنىڭ ئەجەللىك ئاجىزلىقىنىڭ روشەن گەۋدىلىنىپ كولمىناتسىيە نۇقتىسىغا يەتكەنلىكىنى ئىپادىلەيدۇ. شۇڭا ئارتۇقچە قورقۇش سىزنى قۇربان قىلدۇرىدۇ بۇنى ئۇنۇتماڭ، باتۇرلۇق بولغاندىلا ئاخىرقى نۇقتىغا يەتكىلى بولىدۇ.
شاھزادىدىن ئۆز سالاھىتى يوشۇرۇپ قالغاندا ئۇ ئۆزىنى خان بولۇشقا لايىق ئىنسان دەپ ئويلىمايدۇ، بىراق سالاھىتىنى ئاشكارلىغاندا ئۆز ھەققىنى تەلەپ قىلىدۇ، بىر ئىنسانغا ئۆز ھەققىنى تەلەپ قىلىشقا قىزىقتۇرۇشنىڭ بىردىن بىر يولى ئۇنىڭ سالاھىتىنى ئۇنىڭغا تونىتىش، بىز يوشۇرۇپ قويۇلغان سالاھىتىمىزنى قىزىپ چىقىپ، تارىخىمىزنى ھەر بىرىمىز ياخشى ئۈگىنىشىمىز كىرەك. مىنى مىللەتچى دىمەڭ، ئۆز نەسەبىنى بىلمىگەن كىشى ئۆزىنى چۈشەنمىگەن كىشىدۇر. ئاللاھ بىزگە ئادەم ئەلەيھىسالامدىن تارتىپ رەسۇلۇللاھقىچە نەسەپنى ئىنىق بىلدۈردى،بۇ نىمىنى ئىسپاتلايدۇ؟ تەپەككۇر قىلىدىغان قەۋم ئۈچۈن بۇ ئىنىق دەلىلدۇر،ھەر ئىنسان ئۆز نەسەبىنى ياخشى بىلىشى كىرەك.بىز ئۈممەتنىڭ بىر پارچىسى،شۇنداقلا مىللەتنىڭ بىر پارچىسى. بىر ئادەم ئاتا ئانىسىغا بالا، بالىسىغا دادا، ئايالىغا ئەر بولىدۇ، بۇ ئۈچ سالاھىيەت ئۇنىڭ ئۈچۈن ئارتۇق كىلەمدۇ؟ سىز بىرئەر بولۇش سۈپىتىڭىز بىلەن بۇ ئۈچ سالاھىيەتنىڭ بىرەرىنى تاشلىۋىتىشنى خالامسىز؟ بۇ سالاھىيەتلەر بىرلا ۋاقىتتا مەۋجۈت بوپ تۇرىدۇ، شۇنداقلا سىزگە ھىچبىر راھەتسىزلىك ئىلىپ كەلمەيدۇ. ئۇنداقتا سىزنىڭ بىر ئۈممىتنىڭ، بىر مىللەتنىڭ بىر ئەزاسى بولىشىڭىز ئۈممەتتىن ۋاز كىچىپ مىللەتكە، مىللەتتىن ۋاز كىچىپ ئۈممىتكە تەۋەلىك بىلدۈرشىڭىزنى تەلەپ قىلىدۇ دەپ ئويلامسىز؟ ئەسلا ئۇنداق ئەمەس، ئەگەر نەسەپنى تەرك ئىتىشنى دىنىمىز توغرا تاپسا ئىدى بىقىۋىلىنغان بالىنىڭ نەسەبىنى ئۆزگەرتىۋىتىش چەكلەنمەيتى.
ھەر بىرىمىز بۇ ئۈممەت بۇ مىللەت ئۈچۈن بىر كىشلىك ھەسسىمىزنى قوشالايمىز. ۋەتەن داۋاسى ھەممىمىزنىڭ داۋاسى. ھەممىمىز ئورتاق كۈچ چىقارغاندا غەلبە بىزگە تىخىمۇ تىز يىقىنلىشىدۇ.ئاللاھ بىزگە نۇسرەت بىرىدىغانلىقىدىن خەۋەر بەرگەن.بىز تىرىشىمىز ئاللاھ نەتىجىنى بىرىدۇ، زالىملار ئىككىلا دۇنيادا ئۆز كۆرگۈلكىنى كۆرىدۇ. زۇلۇمغا ئۇچرىغۇچىنىڭ دۇئاسى ئىجابەت. چىن قەلبىمىزدىن چىقىرىپ قىلغان تۆبىمىز،ئاللاھتىن تىلىگەن تىلەكلىرىمىز جاۋاپسىز قالمايدۇ. ئاللاھنىڭ ئادىللىقىنى، ئاللاھنىڭ مىھرىبان ئەپۇ قىلغۇچى ئىكەنلىكىنى مەڭگۈ ئىسىمىزدىن چىقارماسلىقىمىز كىرەك.
2017-يىل 16-ئاپرىل ئىستانبۇل
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
مىركۇرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
قۇياشقا ئەڭ يېقىن سەييارە.
قۇتلۇق ھاجى شەۋقى ۋە تۈركىي تىللار دىۋانى
«تۈﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ» 11-ﺋﻪﺳﯩﺮﺩﻩ ﻳﺎﺷﯩﻐﺎﻥ ﺑﯜﻳﯜﻙ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺗﯩﻠﺸﯘﻧﺎﺱ ﺋﺎﻟﯩﻤﻰ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﻯ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ ﺋﯩﻨﯩﺴﻜﻠﻮﭘﯩﺪﯨﻴﻪ ﺧﺎﺭﺍﻛﺘﯧﺮﯨﻠﯩﻚ ﺗﯜﺭﻙ ﺗﯩﻠﻰ ﻟﯘﻏﯩﺘﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ، 11-ﺋﻪﺳﯩﺮ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﺘﯩﻨﯩﯔ ﺋﻮﻣﯘﻣﯩﻲ ﻗﺎﻣﯘﺳﻰ ﮪﯧﺴﺎﭘﻠﯩﻨﯩﺪﯗ.
«ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ» ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﻣﯩﯔ ﻳﯩﻠﻨﯩﯔ ﻣﺎﺑﻪﻳﻨﯩﺪﻩ، ﺗﺎﺭﯨﺨﻨﯩﯔ ﺑﻮﺭﺍﻥ-ﭼﺎﭘﻘﯘﻧﻠﯩﺮﻯ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺩﯗﻧﻴﺎﺳﯩﻐﺎ ﺑﯩﺮﺩﻩ ﺋﺎﺷﻜﺎﺭﺍ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯩﺮﺩﻩ ﻳﻮﺷﯘﺭﯗﻟﯘﭖ، ﺋﺎﻟﯩﻤﻼﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯜﻛﺴﻪﻙ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﻩ ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﻣﻪﺩﮪﯩﻴﻪ، ﺋﯧﺘﺮﺍﭘﻘﺎ ﺋﯧﺮﯨﺸﻜﻪﻥ، ﺋﻪﺗﯩﯟﺍﺭﻻﭖ ﺳﺎﻗﻠﯩﻨﯩﺸﻘﺎ، ﻗﻪﺩﯨﺮﻟﻪﭖ ﺋﻮﻗﯘﻟﯘﺷﻘﺎ ﻣﯘﻳﻪﺳﺴﻪﺭ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ. ‹‹ ﺩﯨﯟﺍﻥ ›› ﺋﻪﺳﻠﻰ ﺋﻪﺭﻩﭘﭽﻪ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻧﻠﯩﻘﺘﯩﻦ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﺘﻪ ﺑﺎﻏﺪﺍﺩ، ﻣﯩﺴﯩﺮ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺋﻪﺭﻩﺏ ﺋﻪﻟﻠﯩﺮﻯ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺋﻮﻗﯘﻟﯘﭖ، ﻣﯘﺗﺎﻟﯩﺌﻪ ﻗﯩﻠﯩﻨﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺩﯗﻧﻴﺎﺳﯩﻐﺎ ﺗﻮﻟﯘﻕ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑﻮﻟﯘﺷﻰ ﺗﯧﺨﻰ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺑﯧﺸﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﺶ.
ﻣﯩﻼﺩﯨﻴﻪ 1266-ﻳﯩﻠﻰ(‹‹ﺩﯨﯟﺍﻥ››ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﯩﻦ 192ﻳﯩﻞ ﻛﯧﻴﯩﻦ) ﺋﯩﺮﺍﻧﻠﯩﻖ ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺕ ﺑﯩﻨﻨﻰ ﺋﻪﺑﯘﺑﻪﻛﺮﻯ ﺋﯩﺒﻨﻰ ﺋﻮﺑﯘﻟﻔﻪﺗﮭﻰ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺳﯜﺭﯨﻴﯩﻨﯩﯔ ﺩﻩﻣﻪﺷﯩﻖ ﺷﻪﮪﯩﺮﯨﺪﻩ ﻣﻪﮪﻤﯘﺕ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺋﯚﺯ ﻗﻮﻟﻴﺎﺯﻣﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻛﯚﭼﯜﺭﯛﻟﮕﻪﻥ ﺑﯘ ﻧﯘﺳﺨﺎ 1910-ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﻨﯩﯔ ﺋﯩﺴﺘﺎﻧﺒﻮﻝ ﺷﻪﮪﺮﯨﺪﯨﻦ ﺗﯧﭙﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯘﻧﻰ ﺋﻮﺳﻤﺎﻧﻠﻰ ﺋﯧﻤﭙﯩﺮﯨﻴﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﯞﻩﺯﯨﺮﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﻧﺎﺯﭘﯩﺒﻪﻳﻨﯩﯔ ﺋﺎﺋﯩﻠﻪ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺋﺎﻳﺎﻝ ﺳﺎﻗﻠﯩﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺗﯘﺭﻣﯘﺵ ﺋﯧﮭﺘﯩﻴﺎﺟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻛﯩﺘﺎﺑﭙﯘﺭﯗﺵ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ 1914-ﻳﯩﻠﻰ ﺩﯨﻴﺎﺭﻯ ﺑﻪﻛﺮﯨﻠﯩﻚ ﺋﻪﻟﻰ ﺋﻪﻣﯩﺮﮔﻪ ﺳﺎﺗﻘﺎﻥ. ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﻨﯩﯔ ﻛﯩﻠﯩﺲ ﯞﯨﻼﻳﯩﺘﯩﺪﯨﻦ ﻣﯘﺋﻪﻟﻠﯩﻢ ﺭﯨﻔﺌﻪﺕ ﺑﯩﻠﮕﻪ ﺑﯘﻧﻰ ﺋﺎﯕﻼﭖ، ﺋﻪﻟﻰ ﺋﻪﻣﯩﺮﻧﯩﯔ ﻣﺎﻗﯘﻟﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻦ ﺋﯚﺗﻜﯜﺯﯛﭖ، ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ 1915-، 1917-ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺋﯜﭺ ﺗﻮﻡ ﮪﺎﻟﺪﺍ ﻣﯩﺦ ﻣﻪﺗﺒﻪﺋﻪﺩﻩ ﺑﺎﺳﺘﯘﺭﻏﺎﻥ.ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺗﯧﺰﻟﯩﻜﺘﻪ ﺋﺎﻟﯩﻤﻼﺭﻧﯩﯔ ﺩﯨﻘﻘﯩﺘﯩﻨﯩﻰ ﻗﻮﺯﻏﯩﺪﻯ.
1930-، 1940-ﻳﯩﻠﻼﺭﺩﺍ، ﻣﺎﺭﺗﯩﻦ ﮪﺎﺭﺗﻤﺎﻥ، ﺑﯩﺮﻭﻛﻜﯧﻠﻤﺎﻥ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﻧﯧﻤﯩﺲ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ، ﺑﯧﺴﯩﻢ ﺋﺎﺗﺎﻻﻱ، ﺩﻩﮪﺮﻯ ﺩﯨﻠﭽﯩﻦ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭ ﯞﻩﻛﯩﻠﻠﯩﻜﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﯜﺭﻙ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺑﻪﺱ-ﺑﻪﺳﺘﻪ ﺗﻪﺗﻘﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺋﯩﻠﻤﯩﻲ ﻣﺎﻗﺎﻟﯩﻠﻪﺭ ﻳﯧﺰﯨﺸﺘﻰ، ﺋﯧﻨﺪﯨﻜﯩﺲ ﺋﯩﺸﻠﯩﺪﻯ ﮪﻪﻡ ﻧﯧﻤﯩﺲ، ﺗﯜﺭﻙ ﺗﯩﻠﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﻰ.
ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺳﯩﺮﮔﻪ ﻳﯧﻘﯩﻦ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﯩﻦ ﺑﯘﻳﺎﻥ، ﻛﯚﭘﻠﯩﮕﻪﻥ ﺋﻪﻟﻠﻪﺭ ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﻯ ﺋﻮﺧﺸﯩﻤﯩﻐﺎﻥ ﮪﺎﻟﻪﺗﺘﻪ ﺗﻪﺗﻘﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﺸﯩﭗ، ﮪﯧﻠﯩﮭﻪﻡ ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺗﯩﺪﯨﻦ ﻗﺎﻧﺎﺋﻪﺗﻠﻪﻧﻤﻪﻱ ﺑﺎﺵ ﻗﺎﺗﯘﺭﯗﯞﺍﺗﻘﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﻳﻪﻧﯩﻼ ﺋﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﻧﻪﺯﻩﺭﯨﺪﻩ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﻪﺳﯩﺮ ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺧﻪﻟﻘﻠﻪﺭ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﻳﯧﮕﺎﻧﻪ ﻧﺎﻣﺎﻳﻪﻧﺪﯨﺴﻰ ﮪﺎﻟﯩﺘﯩﺪﻩ ﭼﺎﻗﻨﺎﭖ ﺗﯘﺭﻣﺎﻗﺘﺎ.
ﺋﻪﭘﺴﯘﺱ، ﺋﺎﻟﯩﻤﻼﺭﻧﯩﯔ ﻧﻪﺯﻩﺭﯨﺪﻩ ﺋﻪﻧﻪ ﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺋﻮﺭﯗﻧﺪﺍ ﺗﯘﺭﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭ ﺑﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﻣﯩﯔ ﻳﯩﻠﻼﺭ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺑﯩﺮ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﺎﻟﯩﻤﻰ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﺷﯩﻐﺎ ﻗﺎﺭﯨﻤﺎﻱ، ﺧﻪﻟﯩﻘﯩﻤﯩﺰ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺗﻮﻟﯩﻤﯘ ﻛﯧﭽﯩﻜﯩﭗ ﺑﯩﻠﺪﻯ.
ﻣﯘﺷﯘ ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺑﯧﺸﯩﺪﺍ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﯞﻩ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﺗﻮﻧﯘﺷﺘﯘﺭﯗﻟﯩﺸﯩﻐﺎ ﺩﺍﺋﯩﺮ ﺑﻪﺯﻯ ﺋﯩﻨﭽﯩﻜﻪ ﻣﻪﺳﯩﻠﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﺎﻳﺪﯨﯖﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺷﺘﺎ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺋﻪﮪﻤﯩﻴﻪﺗﻜﻪ ﺋﯩﮕﻪ.
«ﺑﯩﺮ ﺯﺍﻣﺎﻧﻼﺭﺩﺍ، ﺋﺎﺳﯩﻴﺎ ﻗﯘﺭﯗﻗﻠﯘﻗﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﭙﺎﻳﺎﻥ ﺑﺎﻏﺮﯨﺪﺍ ﺋﺎﺭﻏﯩﻤﺎﻗﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﯘﻳﺎﻗﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺋﻮﺕ ﭼﺎﭼﺮﯨﺘﯩﭗ، ﺳﻪﻳﻴﺎﺭﯨﻠﻪﺭﺩﻩﻙ ﺋﻪﺭﻛﯩﻦ ﯞﻩ ﺑﯩﻤﺎﻻﻝ ﻳﺎﺷﺎﭖ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ، ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼ ﻛﯚﺯﻧﻰ ﻗﺎﻣﺎﺷﺘﯘﺭﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﻣﯚﺟﯩﺰﯨﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻳﺎﺭﯨﺘﯩﭗ، ﺗﯜﺭﻛﯜﻡ –ﺗﯜﺭﻛﯜﻡ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﻳﯘﻟﺘﯘﺯﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﭼﺎﻗﻨﯩﺘﯩﭗ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺋﺎﺳﻤﯩﻨﯩﻨﻰ ﺑﯧﺰﯨﮕﻪﻥ» ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰ «ﻳﯩﭙﻪﻙ ﻳﻮﻟﯩﻨﯩﯔ ﭼﯚﻟﺪﻩﺭﯨﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯓ ﻛﯚﺗﯜﺭﯛﻟﮕﻪﻥ ﺋﻪﺳﻪﺑﯩﻲ ﺋﯩﺸﺎﻧﭽﯩﻠﯩﻖ، ﺩﯨﻨﯩﻲ ﺧﯘﺭﺍﭘﺎﺗﻠﯩﻖ، ﻣﯘﺗﻪﺋﻪﺳﺴﯩﭗ ﻧﺎﺩﺍﻧﻠﯩﻖ، ﺩﻩﻡ ﻛﻮﺗﺎ – ﻗﯘﻟﭽﯩﻠﯩﻖ، ﺗﯜﮔﯩﻤﻪﺱ ﮪﻪﻡ ﺋﻪﺭﺯﯨﻤﻪﺱ ﺗﻪﭘﺮﯨﻘﯩﭽﯩﻠﯩﻚ، ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼ ﺯﯗﻟﯘﻡ –ﺯﺍﻻﻟﻪﺕ ﻗﯘﻳﯘﻧﻠﯩﺮﻯ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﻗﺎﺭﺍ ﺗﻪﻗﺪﯨﺮﻧﯩﯔ ﻗﯘﭼﯩﻘﯩﻐﺎ ﻳﯩﻘﯩﻠﻐﺎﻥ» ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﻣﻪﻧﯩﯟﻯ ﺗﯘﺭﻣﯘﺵ ﺩﯦﮕﻪﻧﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﺳﯚﺯ ﺋﺎﭼﻘﯩﻠﻰ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺘﺘﻰ.
ﺧﻪﻳﺮﯨﻴﻪﺕ، «19–ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺋﺎﺧﯩﺮﻯ ﯞﻩ 20–ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﻩ، ﺋﻪﻳﺘﺎﯞﯗﺭ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﻪﻟﻠﻪﺭﺩﻩ ﻳﺎﯕﺮﯨﻐﺎﻥ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﻗﻮﯕﻐﯘﺭﯨﻘﯩﻨﯩﯔ ﺳﺎﺩﺍﺳﯩﺪﯨﻨﻤﯘ ﻳﺎﻛﻰ ﺋﯚﺯ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺩﻩﮪﺸﻪﺗﻠﯩﻚ ﺧﻮﺭﻩﻙ ﺋﺎﯞﺍﺯﯨﺪﯨﻨﻤﯘ ﺑﻪﺯﻯ ﺋﻪﻗﯩﻞ –ﮪﯘﺷﻰ ﯞﻩ ﺋﯩﻤﺎﻥ – ﺋﯧﺘﻘﺎﺩﻯ ﺳﻪﺯﮔﯜﺭ ﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭ ﺑﺎﻟﺪﯗﺭ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﭗ» ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺩﻩﺭﺩﯨﮕﻪ ﺩﺍﯞﺍ ﺋﯩﺰﺩﯨﺪﻯ. ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺋﯩﺰﺩﻩﺵ ﻳﺎﻛﻰ ﺳﻮﺩﺍ–ﺗﯩﺠﺎﺭﻩﺕ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﻳﻮﻟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺟﺎﮪﺎﻥ ﻛﯚﺭﮔﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﺗﯜﺭﻛﯜﻡ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﻪﺯﯨﻤﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﺑﯘ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﻨﯩﯔ ﻳﻮﻝ ﺋﺎﭼﻘﯘﭼﯩﻠﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﺪﻯ.
ﻳﯧﻘﯩﻨﻘﻰ ﺯﺍﻣﺎﻥ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻜﻰ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺩﯦﻤﯘﻛﯩﺮﺍﺗﯩﻚ ﺷﺎﺋﯩﺮﻟﯩﺮﯨﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ، ﺗﺎﺭﯨﺨﭽﻰ ﯞﻩ ﻧﻪﺷﯩﺮﯨﻴﺎﺗﭽﻰ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﻰ ﻣﺎﻧﺎ ﻣﯘﺷﯘ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﻜﻪ ﻳﯧﻘﯩﻨﺪﯨﻦ ﮪﻪﻣﻜﺎﺭ – ﻣﻪﺩﻩﺗﻜﺎﺭ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺯﯨﻤﻪﺕ ﺋﯩﺪﻯ.
ﮪﺎﻳﺎﺗﯩﻨﻰ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺋﯚﻣﺮﻯ ﻏﻪﭘﻠﻪﺗﺘﻪ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻨﻰ ﺋﻮﻳﻐﯩﺘﯩﺶ ﻳﻮﻟﯩﺪﺍ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﺗﺎﺭﻗﯩﺘﯩﺶ، ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﺸﻨﻰ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺳﯜﺭﯛﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻧﻪﺷﯩﺮﯨﻴﺎﺗﭽﯩﻠﯩﻖ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻲ ﺋﺎﻗﺎﺭﺗﯩﺸﺘﻪﻙ ﻣﻪﻧﯩﯟﻯ ﻛﯜﺭﻩﺷﻠﻪﺭﮔﻪ ﺋﺎﺗﺎﭖ، ﺷﯘ ﻛﯜﺭﻩﺷﻠﻪﺭ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﺋﯚﺯﯨﻨﯩﯔ ﺳﺎﭖ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻏﯘﺭﯗﺭﻯ، ﭘﺎﻙ ﺋﯩﻤﺎﻥ–ﺋﯧﺘﻘﺎﺩﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻳﺎﺷﯩﻐﺎﻧﻠﯩﻖ «ﮔﯘﻧﺎﮪﻰ»ﺋﯜﭼﯜﻥ ﮪﯚﻛﯜﻣﺮﺍﻥ ﺟﺎﮪﺎﻟﻪﺕ ﻛﯜﭼﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺷﯧﮭﯩﺖ ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﺑﯘ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ –ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺟﻪﯕﭽﯩﺴﻰ 1876 – ﻳﯩﻠﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﺷﻪﮪﺮﯨﻨﯩﯔ ﻗﺎﺯﺍﻧﭽﻰ ﻣﻪﮪﻪﻟﻠﯩﺴﯩﺪﻩ ﺋﺎﺑﺪﯗﺭﯦﮭﯩﻢ ﺑﻪﮒ ﺋﯩﺴﯩﻤﻠﯩﻚ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﭙﻪﺭﯞﻩﺭ ﻳﻪﺭﻟﯩﻚ ﺋﻪﻣﻪﻟﺪﺍﺭ ﺋﺎﺋﯩﻠﯩﺴﯩﺪﻩ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ. ﺋﻮﻗﯘﺵ ﻳﯧﺸﯩﻐﺎ ﺗﻮﺷﻘﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﻣﻪﺩﺭﯨﺴﻠﻪﺭﺩﻩ ﺋﻮﻗﯘﭖ، ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺗﻪﮪﺴﯩﻞ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺋﻪﺭﻩﺏ–ﭘﺎﺭﺱ ﺗﯩﻠﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﭘﯘﺧﺘﺎ ﺋﯩﮕﯩﻠﯩﮕﻪﻥ. 1908–ﻳﯩﻠﻰ ﺋﺎﺗﯩﺴﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﻠﻠﻪ ﺳﻪﺋﯘﺩﻯ ﺋﻪﺭﻩﺑﯩﺴﺘﺎﻧﻐﺎ ﮪﻪﺝ ﻗﯩﻠﻐﯩﻠﻰ ﺑﯧﺮﯨﭗ، ﻗﺎﻳﺘﯩﺸﯩﺪﺍ ﻣﯩﺴﯩﺮﺩﯨﻜﻰ «ﺟﺎﻣﯩﺌﯘﻝ ﺋﻪﺯﮪﻪﺭ ﺩﺍﺭﯨﺌﯘﻟﯘﻡ»ﯨﻐﺎ ﺋﻮﻗﯘﺷﻘﺎ ﻛﯩﺮﯨﭗ ﻣﻪﺧﺴﯘﺱ ﺋﻪﺭﻩﺏ ﺗﯩﻠﻰ ﯞﻩ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﻗﺎﻧﯘﻧﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﯚﮔﻪﻧﮕﻪﻥ. ﺋﻮﻗﯘﺷﻨﻰ ﺗﯜﮔﻪﻧﻜﻪﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﮕﻪ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ. ﺷﯘ ﭼﺎﻏﻼﺭﺩﺍ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﺪﻩ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﺋﯩﺴﻼﮪﺎﺗﭽﯩﻠﯩﻖ (ﺟﻪﺩﯨﺘﭽﯩﻠﯩﻚ) ﮪﻪﺭﯨﻜﯩﺘﻰ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﻨﯩﯔ ﮪﻪﺭ ﻗﺎﻳﺴﻰ ﺟﺎﻳﻠﯩﺮﯨﺪﺍ ﺋﯚﺯﮔﯩﭽﻪ ﻳﯧﯖﻰ ﻣﯘﮪﯩﺘﻨﻰ–ﺟﯘﺵ ﺋﯘﺭﯗﭖ ﺭﺍﯞﺍﺟﻼﻧﻐﺎﻥ ﺋﯩﺠﺘﯩﻤﺎﺋﯩﻲ ﺗﻪﺭﻩﻗﻘﯩﻴﺎﺕ ﻣﻪﻧﺰﯨﺮﯨﺴﯩﻨﻰ ﺑﺎﺭﻟﯩﻘﻘﺎ ﻛﻪﻟﺘﯜﺭﮔﻪﻧﯩﺪﻯ. ﺟﺎﮪﺎﻥ ﻛﯚﺭﯛﭖ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺟﻪﮪﻪﺗﻠﻪﺭﺩﻩ ﻳﯧﯖﯩﭽﻪ ﺋﯩﺪﯨﻴﯟﻯ ﺗﻮﻧﯘﺷﻘﺎ ﻛﯧﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺑﯘ ﻳﯧﯖﯩﭽﻪ ﻣﻪﻧﺰﯨﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﻪﺳﯩﺮﯨﺪﻩ ﺋﯩﺴﺘﺎﻧﺒﻮﻟﺪﺍ ﻗﯧﻠﯩﭗ، ﺋﯘ ﻳﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﺑﯩﺮ ﺋﺎﻟﯩﻲ ﺑﯩﻠﯩﻢ ﻳﯘﺭﺗﯩﻐﺎ ﻛﯩﺮﯨﭗ ﺋﻮﻗﯘﻏﺎﻥ. ﻣﯘﺷﯘ ﺟﻪﺭﻳﺎﻧﺪﺍ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﺪﻩ ﻣﯘﺳﺘﺎﭘﺎ ﻛﺎﻣﺎﻝ ﺑﺎﺷﭽﯩﻠﯩﻘﯩﺪﺍ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﺟﺎﮪﺎﻟﻪﺗﻜﻪ، ﻗﺎﻻﻗﻠﯩﻘﻘﺎ، ﻣﯘﺗﻪﺋﻪﺳﺴﯩﭙﻠﯩﻜﻜﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﻳﯧﯖﯩﻼﺵ (ﺋﯩﺴﻼﮪﺎﺕ–ﺟﻪﺩﯨﺘﭽﯩﻠﯩﻚ)ﻛﯜﺭﯨﺸﻰ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﯩﻐﺎ ﺯﻭﺭ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﻩ ﺗﻪﺳﯩﺮ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﺪﯗ.ﺋﯘ ﺋﯚﺯ ﻳﯘﺭﺗﯩﺪﯨﻜﻰ ﻗﯧﺮﯨﻨﺪﺍﺷﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻧﺎﻣﺮﺍﺕ، ﻗﺎﻻﻕ ﮪﺎﻟﯩﺘﯩﻨﻰ–ﻗﯘﻟﻠﯘﻕ ﺗﯘﺭﻣﯘﺷﯩﻨﻰ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺋﯩﻠﯩﻢ–ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﺧﻪﻟﻘﻨﯩﯔ ﺭﻭﮪﯩﻲ– ﻣﺎﺩﺍﺭﯨﻨﻰ ﻗﻮﺯﻏﺎﭖ، ﻳﯧﯖﯩﻠﯩﻘﻘﺎ ﻳﯧﺘﻪﻛﻠﯩﮕﻪﻧﺪﯨﻼ ﺋﯚﺯﮔﻪﺭﺗﻜﯩﻠﻰ ﺑﻮﻟﯩﺪﯨﻐﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﻛﯚﺭﯛﭖ ﻳﯧﺘﯩﺪﯗ.
ﺋﯩﺴﺘﺎﻧﺒﻮﻟﺪﺍ ﮪﻪﺭ ﻗﺎﻳﺴﻰ ﺋﯩﻠﯩﻤﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﺟﻪﺭﻳﺎﻧﯩﺪﺍ، ﺗﯜﺭﻙ ﺋﻪﻟﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ، ﻣﻪﺩﻩﻧﻴﯩﺘﯩﮕﻪ ﺩﺍﺋﯩﺮ ﺑﯩﻠﯩﻤﻠﻪﺭﻧﯩﻤﯘ ﭼﻮﯕﻘﯘﺭ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﭗ، ﮪﻪﺭ ﺟﻪﮪﻪﺗﺘﯩﻦ ﺑﯩﻠﯩﻤﯩﻨﻰ ﻣﯘﺳﺘﻪﮪﻜﻪﻣﻠﻪﻳﺪﯗ.1917–ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﯞﻩﺗﻪﻧﮕﻪ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﯞﻩﺗﻪﻥ، ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻨﻰ ﺟﺎﮪﺎﻟﻪﺕ ﺋﯩﺴﻜﻪﻧﺠﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻗﯘﺗﯘﻟﺪﯗﺭﯗﺵ ﮪﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﺑﺎﺵ ﻗﺎﺗﯘﺭﯗﭖ، ﻣﻪﻟﯘﻡ ﻧﯩﻴﻪﺕ– ﻣﻪﻗﺴﻪﺗﻠﻪﺭﻧﻰ ﻛﯚﯕﻠﯩﮕﻪ ﭘﯜﻛﯜﺵ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﻠﻠﻪ، ﺷﯘ ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﺪﻩ ﺑﯧﺴﯩﻠﻐﺎﻥ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﻧﻰ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻨﯩﯔ ﻗﯩﻤﻤﻪﺗﻠﯩﻚ ﺑﺎﻳﻠﯩﻘﻰ ﺩﻩﭖ ﻗﺎﺭﺍﭖ ﺑﯩﺮﮔﻪ ﺋﺎﻟﻐﺎﭺ ﻛﯧﻠﯩﺪﯗ.
ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﮔﻪ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﭙﻪﺭﯞﻩﺭ، ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﭙﻪﺭﯞﻩﺭ ﺑﺎﻳﻼﺭ ﯞﻩ ﺯﯨﻴﺎﻟﯩﻴﻼﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﻪﺳﻠﯩﮭﻪﺗﻠﯩﺸﯩﭗ، ﮪﻪﺭ ﺟﻪﮪﻪﺗﺘﯩﻦ ﭘﯘﺧﺘﺎ ﺗﻪﻳﻴﺎﺭﻟﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺑﯩﺮ ﻳﯩﻠﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻳﻪﻧﻰ 1918–ﻳﯩﻠﻰ ﻣﯩﺦ ﻣﻪﺗﺒﻪﺋﻪﺩﻩ «ﺋﺎﯓ ﮔﯧﺰﯨﺘﻰ»ﻧﻰ ﻧﻪﺷﯩﺮ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﯞﻩﺗﻪﻧﭙﻪﺭﯞﻩﺭﻟﯩﻚ، ﺩﯦﻤﯘﻛﯩﺮﺍﺗﯩﻚ ﺋﯩﺪﯨﻴﯩﻨﻰ ﺗﻪﺷﯟﯨﻖ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ.ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﺶ، ﺟﺎﮪﺎﻟﻪﺗﻜﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺗﯘﺭﯗﺵ، ﺋﯩﻠﯩﻢ– ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﺑﯘ ﮔﯧﺰﯨﺖ ﻳﺎﯕﺮﺍﺗﻘﺎﻥ ﺟﺎﺭﺍﯕﻠﯩﻖ ﺳﺎﺩﺍ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﻠﯩﻘﺘﯩﻦ ﺑﯩﺮ ﻣﻪﺯﮔﯩﻞ ﭼﯩﻘﯩﭙﻼ، ﺋﻪﻛﺴﯩﻴﻪﺗﭽﻰ ﮪﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﭘﯧﭽﻪﺗﻠﯩﻨﯩﭗ، ﺗﻮﺧﺘﯩﺘﯩﭗ ﻗﻮﻳﯘﻟﯩﺪﯗ.
ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﻰ «ﺋﺎﯓ» ﮔﯧﺰﯨﺘﯩﻨﯩﯔ ﭘﯧﭽﻪﺗﻠﯩﻨﯩﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯕﻼ، ﺋﯘﺳﯘﻟﯩﻨﻰ ﺋﯚﺯﮔﻪﺭﺗﯩﭗ، ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﭙﻪﺭﯞﻩﺭ ﺑﺎﻳﻼﺭﻧﯩﯔ ﻳﺎﺭﺩﯨﻤﯩﺪﻩ ﻣﻮﻟﻼ ﻧﺎﺯﯨﻢ، ﻧﻮﺭﯗﺯ ﻳﯜﺳﯜﭘﻰ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺷﺎﺋﯩﺮﻻﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﻟﯩﺸﯩﭗ، ﻣﻠﻠﯩﻲ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﺶ، ﺋﯩﻠﯩﻢ– ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﻣﻪﺯﻣﯘﻥ ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﺟﻪﯕﮕﯩﯟﺍﺭ ﺷﯧﺌﯩﺮﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﻮﭘﻼﻡ ﻗﯩﻠﯩﭗ، «ﺋﻮﻳﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺋﯩﻨﻘﯩﻼﺏ ﺋﻪﺷﺌﺎﺭﻟﯩﺮﻯ»، «ﺋﺎﺳﺎﺭﻩﺕ ﯞﻩ ﺯﺍﻻﻟﻪﺗﻜﻪ ﺋﻮﺕ ﻳﺎﻕ» ﺩﯦﮕﻪﻥ ﻧﺎﻣﻼﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ 1920– ﯞﻩ 1924– ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﻣﯩﺦ ﻣﻪﺗﺒﻪﺩﻩ ﺑﺎﺳﺘﯘﺭﯗﭖ ﺗﺎﺭﻗﯩﺘﯩﺪﯗ.
ﺧﻪﻟﻘﻘﻪ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺗﻨﻰ ﺗﻮﻧﯘﺗﯘﺵ، ﺋﻪﺟﺪﺍﺩﻻﺭ ﺭﻭﮪﯩﻨﻰ ﺗﻪﺷﯟﯨﻖ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﺭﻭﮪﻨﻰ ﺋﻮﻳﻐﯩﺘﯩﺶ، ﺋﻪﺯﯨﺰ ﯞﻩﺗﻪﻧﻨﯩﯔ، ﺋﺎﻧﺎ ﻣﺎﻛﺎﻧﻨﯩﯔ ﻗﻪﺩﯨﺮ– ﻗﯩﻤﻤﯩﺘﯩﻨﻰ ﺗﻮﻧﯘﺗﯘﺵ– ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﯩﯔ ﻣﯘﺷﯘ ﻳﯩﻠﻼﺭﺩﯨﻜﻰ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﺋﻮﻳﻐﯩﻨﯩﺶ ﮪﻪﺭﯨﻜﯩﺘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯚﺯﮔﯩﭽﻪ ﭘﺎﺋﺎﻟﻴﯩﺘﯩﺪﯗﺭ.
ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﻰ ﯞﻩﺗﻪﻥ– ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻨﯩﯔ ﻗﻪﺩﺩﯨﻨﻰ ﻛﯚﺗﯩﺮﯨﺶ ﻳﻮﻟﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯘ ﭘﺎﺋﺎﻟﻴﻪﺗﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺋﯧﮭﺘﯩﻴﺎﺟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﯞﻩ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﻯ ﺗﻮﻏﺮﯗﻟﯘﻕ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﺗﯘﻧﺠﻰ ﻣﻪﻟﯘﻣﺎﺕ ﺑﻪﺭﮔﻪﻥ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺋﯩﮕﯩﺴﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﯩﺪﯗ.
ﮪﺎﺯﯨﺮﻏﯩﭽﻪ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﻧﯩﯔ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭﭼﻪ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﯩﻠﯩﺮﻯ ﺗﻮﻏﺮﯨﺴﯩﺪﺍ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﺘﻪ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺗﭽﯩﻼﺭ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﯩﯔ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭﭼﻪ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﯩﺴﯩﻨﯩﯔ 1940– ﻳﯩﻠﻼﺭﺩﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻗﻮﻟﻐﺎ ﺋﯧﻠﯩﻨﻐﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﺗﯩﻠﻐﺎ ﺋﯧﻠﯩﭗ، 30– ﻳﯩﻠﻼﺭﺩﯨﻼ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﯩﯔ ﺑﯘ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺗﻮﻧﯘﺷﺘﯘﺭﯗﺵ ﻳﻮﻟﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﯩﺮﯨﺸﭽﺎﻧﻠﯩﻘﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻧﻪﺯﻩﺭﺩﯨﻦ ﺳﺎﻗﯩﺖ ﻗﯩﻠﯩﺸﯩﭗ ﻛﻪﻟﺪﻯ.
ﻣﻪﻟﯘﻣﻜﻰ، ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﻰ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﯩﻠﯩﻤﻠﻪﺭﻧﻰ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﭙﻼ ﻗﺎﻟﻤﺎﺳﺘﯩﻦ، ﺋﯚﺯ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻨﻰ ﭘﯘﺧﺘﺎ ﺑﯩﻠﯩﺸﯩﻨﯩﻤﯘ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺋﻮﺭﯗﻧﻐﺎ ﻗﻮﻳﯘﭖ، ﺑﯘ ﮪﻪﻗﺘﻪ ﻛﯚﭖ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ، ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﻠﻪﺭﺩﻩ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ. ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺗﯜﺭﻛﯩﻴﯩﺪﯨﻦ ﻗﺎﻳﺘﯩﺸﯩﺪﺍ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﻧﻰ ﺑﯩﺮﮔﻪ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﻛﯧﻠﯩﺸﯩﻤﯘ ﻣﻪﻗﺴﻪﺗﺴﯩﺰ ﺋﻪﻣﻪﺱ ﺋﯩﺪﻯ. ﺋﯘ ﻳﻪﻧﻪ 1936– ﻳﯩﻠﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﺷﻪﺭﺋﻰ ﻣﻪﮪﻜﯩﻤﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﻗﺎﺯﯨﺴﻰ، ﺩﺍﯕﻠﯩﻖ ﺋﺎﻟﯩﻢ ﻣﻮﻟﻼ ﺳﺎﺩﯨﻖ ﺋﻪﻟﻪﻡ ﺋﺎﺧﯘﻧﯘﻡ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻳﯧﺰﯨﭗ ﻗﺎﻟﺪﯗﺭﯗﻟﻐﺎﻥ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﻯ ﻣﺎﺯﯨﺮﯨﻐﺎ ﻛﯩﺘﺎﺏ ﯞﻩﺧﭙﻪ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﻠﯩﻖ ﮪﻪﻗﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻲ ﮪﯚﺟﺠﻪﺗﻨﻰ ﺗﯧﭙﯩﭗ ﺳﺎﻗﻠﯩﻐﺎﻥ. ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﯩﯔ «ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ» ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﻏﻪﺯﯨﻠﻰ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﻯ ﯞﻩ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﮪﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﻣﻪﻟﯘﻣﺎﺕ ﺑﻪﺭﮔﻪﻥ، ﺋﻪﻳﻨﻰ ﯞﺍﻗﯩﺘﺘﺎ ﺋﺎﺷﻜﺎﺭﺍ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﺗﯘﻧﺠﻰ ﺋﻪﺳﻪﺭﺩﯗﺭ:
ﻛﯚﺭﻣﯩﮕﯩﻞ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﻧﻰ ﻛﻪﻡ ﺑﯘ ﺟﺎﻳﺪﺍ ﻣﻪﺭﺩﺍﻧﻼﺭ ﻳﺎﺗﯘﺭ،
ﮪﻪﺯﺭﯨﺘﻰ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺳﺎﺗﯘﻕ ﺑﯘﻏﺮﺍﻳﻰ ﺧﺎﻗﺎﻧﻼﺭ ﻳﺎﺗﯘﺭ.
ﺧﻪﻟﻖ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻗﯘﺭﺑﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺩﯛﺷﻤﻪﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﻛﯜﺭﻩﺵ،
ﺋﻮﻝ ﺷﻪﮪﯩﺪﯗ ﻗﻪﮪﺮﯨﻤﺎﻥ ﺋﺎﻟﯩﭗ ﺋﺎﺭﺳﯩﻼﻧﻼﺭ ﻳﺎﺗﯘﺭ.
ﻧﯘﺭ ﭼﯧﭽﯩﭗ «ﻗﯘﺗﺎﺩﻏﯘﺑﯩﻠﯩﻚ» ﺧﻪﻟﻘﻨﻰ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻪﺧﺘﯩﻴﺎﺭ،
ﺧﺎﺱ ﻳﯜﺳﯜﭖ ﮪﺎﺟﯩﭙﻘﺎ ﺋﻮﺧﺸﺎﺵ ﺋﻪﮪﻠﻰ ﺋﯩﺮﭘﺎﻧﻼﺭ ﻳﺎﺗﯘﺭ.
ﻣﻪﮪﻤﯘﺩﯨﻞ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﻯ ﻛﻪﺑﻰ ﺋﻪﮪﻠﻰ ﺷﻪﺭﻩﭘﺸﺎﻧﻼﺭ ﻳﺎﺗﯘﺭ.
ﺋﻪﻳﻠﯩﮕﻪﻥ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﻰ ﻣﻪﭘﺘﯘﻥ ﺋﻪﻝ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻧﯘﺭﻻﺭ ﭼﯧﭽﯩﭗ،
ﺑﯘ ﺷﻪﮪﻪﺭﺩﻩ ﻛﯚﭘﻠﯩﮕﻪﻥ ﺧﻪﻟﻖ ﺋﻮﻏﻠﻰ ﺋﯩﻨﺴﺎﻧﻼﺭ ﻳﺎﺗﯘﺭ.
ﻣﺎﻧﺎ ﺑﯘ ﻳﺎﻟﻘﯘﻧﻠﯘﻕ ﻣﯩﺴﺮﺍﻻﺭ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﯩﯔ ﻳﯜﻛﺴﻪﻙ ﯞﻩﺗﻪﻧﭙﻪﺭﯞﻩﺭﻟﯩﻚ ﮪﯧﺴﻴﺎﺗﯩﻨﯩﯔ ﻣﻪﮪﺴﯘﻟﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﻤﺎﺳﺘﯩﻦ، ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﯩﻤﯩﺰ ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ ﮪﻪﻗﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﻧﯩﺴﺒﻪﺗﻪﻥ ﻛﻪﯓ ﮪﻪﻡ ﭼﻮﯕﻘﯘﺭ ﺋﯩﺰﺩﯨﻨﯩﺸﻨﯩﯔ ﻣﻪﮪﺴﯘﻟﻰ ﺋﯩﺪﻯ. ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺷﻪﻛﯩﻠﻠﻪﺭ ﺋﺎﺭﻗﯩﻠﯩﻖ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﺋﯚﺯ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻨﻰ ﺗﻮﻧﯘﺗﯘﭖ، ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻨﯩﯔ ﺷﺎﻧﻠﯩﻖ ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ، ﻣﻪﺩﻩﻧﻴﯩﺘﯩﻨﻰ، ﺑﺎﺗﯘﺭ، ﭘﺎﺭﺍﺳﻪﺗﻠﯩﻚ، ﻛﯚﺭﻩﺷﭽﺎﻥ ﺋﻮﻏﻼﻧﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ، ﺋﺎﻟﯩﻤﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﭘﺎﺋﺎﻟﻴﻪﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻛﻪﯓ ﺗﻪﺷﯟﯨﻖ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﻨﻰ ﺋﻪﺟﺪﺍﺩﻻﺭ ﺋﯩﺰﯨﺪﯨﻦ ﻣﯧﯖﯩﭗ، ﺋﯩﻠﯩﻢ– ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻗﯘﺭﺍﻟﻠﯩﻨﯩﭗ، ﻗﯘﻟﻠﯘﻕ– ﻣﻪﮪﻜﯘﻣﻠﯘﻕ ﻗﺎﻟﭙﯩﻘﯩﻨﻰ ﭼﯚﺭﯛﭖ ﺗﺎﺷﻼﭖ،ﻗﻪﺩ ﻛﯚﺗﯜﺭﯛﺵ ﻳﻮﻟﯩﻐﺎ ﻣﯧﯖﯩﺸﻘﺎ ﺭﯨﻐﺒﻪﺗﻠﻪﻧﺪﯛﺭﯛﺵ، ﻳﯧﺘﻪﻛﻠﻪﺵ ﻣﻪﻗﺴﯩﺘﯩﺪﻩ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﻧﻰ ﺋﻪﺭﻩﺑﭽﯩﺪﯨﻦ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭﭼﯩﻐﺎ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﻛﯩﺮﯨﺸﻜﻪﻥ. ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺟﻪﺭﻳﺎﻧﯩﺪﺍ ﻣﻪﮪﻤﯘﺩ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻣﯩﯔ ﻳﯩﻠﻼﺭ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺗﯜﺭﻙ (ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ)ﺗﯩﻠﯩﻨﻰ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﺗﻮﻧﯘﺗﯘﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻗﺎﻧﭽﯩﻠﯩﻚ ﺋﯩﺠﺘﯩﮭﺎﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ، ﺗﻮﺳﺎﻟﻐﯘﻻﺭ ﺋﺎﻟﺪﯨﺪﺍ ﻗﺎﻧﭽﯩﻠﯩﻚ ﺟﺎﺳﺎﺭﻩﺕ ﻛﯚﺭﺳﻪﺗﻜﻪﻧﻠﯩﻜﯩﻨﻰ ﭼﯜﺷﯩﻨﯩﭗ ﻳﻪﺗﻜﻪﻥ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﻰ ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﯩﯔ ﺋﯚﺯﯨﮕﻪ ﻧﯧﺴﯩﭗ ﺑﻮﻟﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻧﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻦ ﭼﻪﻛﺴﯩﺰ ﺋﯩﭙﺘﯩﺨﺎﺭﻟﯩﻖ ﮪﯧﺲ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺋﻪﺳﻪﺭﻧﻰ ﮪﻪﺭﺗﻪﺭﻩﭘﻠﯩﻤﻪ ﭼﻮﯕﻘﯘﺭ ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﭗ، ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﯩﻨﻰ ﺋﯩﻤﻜﺎﻧﻘﻪﺩﻩﺭ ﭘﯩﺸﺸﯩﻖ ﻗﻮﻟﺪﯨﻦ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﺸﻘﺎ ﺗﯩﺮﯨﺸﻘﺎﻥ. ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﺟﻪﺭﻳﺎﻧﯩﺪﺍ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﺍ ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﻪﺭﺩﻩ ﺋﻪﺭﻩﺏ–ﭘﺎﺭﺱ ﺗﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻪﯓ ﺑﻪﻳﮕﯩﮕﻪ ﭼﯜﺷﻜﻪﻥ ﺗﯜﺭﻙ (ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ) ﺗﯩﻠﯩﻨﯩﯔ ﮪﻪﻗﯩﻘﻪﺗﻪﻧﻤﯘ ﺋﯩﭙﺎﺩﯨﻠﻪﺵ ﻛﯜﭼﯩﻨﯩﯔ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ، ﻣﻪﺯﻣﯘﻧﻐﺎ ﺑﺎﻱ ﺗﯩﻞ ﺋﯩﻜﻪﻧﻠﯩﻜﯩﻨﻰ ﮪﯧﺲ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺋﯩﭻ– ﺋﯩﭽﯩﺪﯨﻦ ﺳﯚﻳﯜﻧﮕﻪﻥ. ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﺗﻪﺭﻩﭘﺘﯩﻦ، ﺷﯘ ﭼﺎﻏﻼﺭﺩﺍ ﺋﺎﺑﺪﯗﻗﺎﺩﯨﺮ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼﻡ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺯﯨﻴﺎﻟﯩﻴﻼﺭ ﻳﯧﺘﻪﻛﯩﻠﯩﻜﯩﺪﻩ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﺗﯩﻞ ﺟﻪﮪﻪﺗﺘﯩﻨﻤﯘ ﻳﯧﯖﯩﻠﯩﻘﻘﺎ ﻳﯜﺯﻟﯩﻨﯩﭗ، ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﺗﯩﻠﻨﻰ ﺳﺎﭘﻼﺷﺘﯘﺭﯗﺵ (ﺗﯩﻠﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻜﻰ ﺋﻪﺭﻩﺏ- ﭘﺎﺭﺱ ﺗﯩﻠﻰ ﺋﺎﺭﯨﻼﺷﻤﯩﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭗ ﺗﺎﺷﻼﭖ، ﺋﻮﺭﻧﯩﻐﺎ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﺗﯩﻠﯩﻤﯩﺰﺩﯨﻜﻰ ﺧﺎﺱ ﺳﯚﺯﻟﯜﻛﻠﻪﺭﻧﻰ ﺳﻪﭘﻠﻪﺵ)، ﺋﻮﺭﺗﺎﻕ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻲ ﺗﯩﻞ ﺑﻪﺭﭘﺎ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﮪﻪﺭﯨﻜﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﺗﯜﺭﺗﻜﯩﺴﯩﺪﻩ «ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻞ ﻧﻪﺯﻣﯩﺴﻰ» ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﺷﯧﺌﯩﺮﻧﻰ ﻳﯧﺰﯨﭗ، ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻠﻨﯩﯔ ﻗﻪﺩﯨﺮ– ﻗﯩﻤﻤﯩﺘﯩﻨﻰ ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﻗﯧﺘﯩﻢ ﺗﻮﻧﯘﺗﻘﺎﻥ:
ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻞ ﺑﯩﻠﮕﻪﻥ ﻛﯩﺸﯩﻨﯩﯔ ﺋﯩﺰﺯﻩﺗﯩﻦ ﻗﯩﻠﻐﯘﻡ ﻛﯧﻠﯘﺭ،
ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻠﻨﻰ ﺋﺎﻏﺰﯨﺪﯨﻦ ﺋﺎﻟﺘﯘﻥ ﺑﯧﺮﯨﭗ ﺋﺎﻟﻐﯘﻡ ﻛﯧﻠﯘﺭ.
ﺑﯘ ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻞ ﮔﻪﺭ ﺋﯩﺴﻪ ﺋﺎﻣﯧﺮﯨﻜﺎﻳﯘ ﺋﺎﻓﺮﯨﻘﯩﺪﺍ،
ﺳﻪﺭﭖ ﺋﯧﺘﯩﭗ ﻣﯩﯖﻼﺭﭼﻪ ﺗﯩﻠﻼ ﺋﺎﻧﺪﺍ ﻣﻪﻥ ﺑﺎﺭﻏﯘﻡ ﻛﯧﻠﯘﺭ.
ﺋﻰ ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻞ، ﺑﯩﺰﮔﻪ ﺳﻪﻥ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﺋﯘﻟﯘﻏﻠﻪﺭﺩﯨﻦ ﻧﯩﺸﺎﻥ،
ﺳﻪﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺭﯗﻳﻰ ﺯﻩﻣﯩﻨﺪﻩ ﺋﯩﭙﺘﯩﺨﺎﺭ ﺋﻪﺗﻜﯜﻡ ﻛﯧﻠﯘﺭ!
ﺗﻮﻟﯘﻕ ﯞﻩ ﺳﺎﭖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺗﯩﻠﯩﺪﺍ ﻳﯧﺰﯨﻠﻐﺎﻥ ﺑﯘ ﺷﯧﺌﯩﺮ ﮪﻪﻗﻘﯩﻘﻪﺗﻪﻧﻤﯘ ﺋﯩﺴﻤﻰ–ﺟﯩﺴﻤﯩﻐﺎ ﻻﻳﯩﻖ «ﺋﺎﻧﺎ ﺗﯩﻞ ﻧﻪﺯﻣﯩﺴﻰ»ﺩﯗﺭ.
1933-، 1934– ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﻳﻪﻧﻪ ﺋﺎﺭﻗﺎ–ﺋﺎﺭﻗﯩﺪﯨﻦ «ﺋﻪﺭﻛﯩﻦ ﮪﺎﻳﺎﺕ»، «ﻳﯧﯖﻰ ﮪﺎﻳﺎﺕ» ﮔﯧﺰﯨﺘﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭗ ﺗﺎﺭﻗﯩﺘﯩﭗ، ﺋﯚﺯﯨﻨﯩﯔ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ، ﯞﻩﺗﻪﻧﻨﻰ ﺯﯗﻟﯘﻡ ﺋﯩﻠﻜﯩﺪﯨﻦ ﺋﺎﺯﺍﺩ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﻳﻮﻟﯩﺪﯨﻜﻰ ﺋﯘﻟﯘﻏﯟﺍﺭ ﺋﯩﺴﺘﻪﻛﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﻪﺷﯟﯨﻖ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﻰ ﺑﯘ ﮔﯧﺰﯨﺘﻠﻪﺭﺩﻩ ﻳﻪﻧﻪ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﯩﺘﯩﮕﻪ ﺩﺍﺋﯩﺮ ﺋﻪﺳﻪﺭ، ﻣﺎﻗﺎﻟﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﻳﯧﺰﯨﭗ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻲ ﺋﻪﺳﯩﺮﻯ «ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ ﺷﻪﮪﻪﺭ، ﯞﺍﻗﯩﺌﺎﺗﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ»ﻧﻰ ﻳﺎﺯﯨﺪﯗ.
ﺧﻪﻟﻘﻨﻰ ﻗﯘﻟﻠﯘﻕ ﺋﯩﺴﻜﻪﻧﺠﯩﺴﯩﺪﻩ ﺗﯘﺗﯘﭖ، ﻳﯩﻠﯩﻜﯩﻨﻰ ﺷﯘﺭﺍﭖ، ﺋﯚﺯﯨﻨﻰ ﺳﻪﻣﺮﯨﺘﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺋﻪﻛﺴﯩﻴﻪﺗﭽﻰ ﮪﯚﻛﯜﻣﻪﺗﻨﯩﯔ ﺯﻭﺭﺍﯞﺍﻥ ﮪﯚﻛﯜﻣﺮﺍﻧﻠﯩﺮﻯ، ﺧﻪﻟﻘﻨﻰ ﺋﻮﻳﻐﯩﺘﯩﺶ ﻳﻮﻟﯩﺪﺍ ﭘﺎﺋﺎﻟﻴﻪﺕ ﺋﯧﻠﯩﭗ ﺑﺎﺭﻏﺎﻥ ﺋﻮﻏﻼﻧﻼﺭﻧﻰ ﺋﯚﺯﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻛﯚﺯﯨﮕﻪ ﻗﺎﺩﺍﻟﻐﺎﻥ ﻣﯩﺦ ﺩﻩﭖ ﻗﺎﺭﺍﭖ، ﺋﯘﻻﺭﻧﻰ ﺩﻩﮪﺸﻪﺗﻠﯩﻚ ﺗﯜﺭﺩﻩ ﺗﯘﺗﻘﯘﻥ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺷﯘ ﻗﺎﺗﺎﺭﺩﺍ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﯩﻤﯘ ﻗﺎﻣﺎﻳﺪﯗ.ﺋﺎﺧﯩﺮ 1937–ﻳﯩﻠﻰ 5–ﺋﺎﻳﺪﺍ ﭘﺎﺟﯩﺌﻪﻟﯩﻚ ﮪﺎﻟﺪﺍ ﺋﯚﻟﺘﯜﺭﯨﯟﯦﺘﯩﺪﯗ.ﺗﺎﺭﯨﺦ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺗﻜﻪ ﺩﺍﺋﯩﺮ ﻣﯩﻠﻠﯩﻲ ﻣﯩﺮﺍﺳﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻧﯩﻤﯘ ﻳﯩﻠﺘﯩﺰﯨﻤﯩﺰﻧﻰ ﻗﯩﺮﻗﯩﺸﻨﯩﯔ ﺑﯩﺮ ﻳﻮﻟﻰ ﺳﯜﭘﯩﺘﯩﺪﻩ ﻳﻮﻗﯩﺘﯩﺸﻘﺎ ﻳﯜﺯﻟﻪﻧﮕﻪﻥ ﺟﺎﻟﻼﺕ ﮪﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﺳﺎﻧﺴﯩﺰﻟﯩﻐﺎﻥ ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﻛﯩﺘﺎﺏ ﺟﺎﯞﺍﮪﯩﺮﻟﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻧﻰ ﻳﯩﻐﯩﭗ ﻛﯚﻳﺪﯛﺭﯨﺪﯗ.ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﯩﯔ ﺗﻮﭘﻠﯩﻐﺎﻥ ﻛﯩﺘﺎﺏ–ﻣﺎﺗﯧﺮﯨﻴﺎﻟﻠﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ ﺋﻪﺳﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻤﯘ ﺷﯘ ﭼﺎﻏﺪﺍ ﻛﯚﻳﺪﯛﺭﯛﯞﯦﺘﯩﻠﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯩﺰﮔﯩﭽﻪ ﻳﯧﺘﯩﭗ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺋﺎﺯﻏﯩﻨﻪ ﺋﻪﺳﻪﺭﻟﯩﺮﻯ ﺋﻪﻳﻨﻰ ﻳﯩﻠﻼﺭﺩﺍ ﭼﻪﺗﺌﻪﻝ ﮔﯧﺰﯨﺖ–ﮊﯗﺭﻧﺎﻟﻼﺭﺩﺍ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺑﻪﺯﻯ ﭘﯩﺸﻘﻪﺩﻩﻣﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺧﺎﺗﯩﺮﯨﺴﯩﺪﻩ ﺳﺎﻗﻠﯩﻨﯩﭗ ﻗﺎﻟﻐﺎﻧﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺋﯩﺒﺎﺭﻩﺕ.
ﺷﯘﯕﺎ، ﺑﯩﺰ 20–ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ 30–ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﯨﺪﺍ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﺪﯨﻦ ﺋﯩﺒﺎﺭﻩﺕ ﺑﯘ ﻣﯩﻠﻠﻪﺕ ﺳﯚﻳﻪﺭ ﺋﻮﻏﻼﻧﯩﻤﯩﺰﻧﯩﯔ «ﺗﯜﺭﻛﯩﻲ ﺗﯩﻠﻼﺭ ﺩﯨﯟﺍﻧﻰ»ﻧﻰ ﺗﯘﻧﺠﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺧﻪﻟﻘﯩﻤﯩﺰﮔﻪ ﺗﻮﻧﯘﺷﺘﯘﺭﻏﺎﻥ ﯞﻩ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﻪ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﻠﯩﻘﯩﻨﻰ ﻣﯘﻗﯩﻤﻼﺷﺘﯘﺭﯗﭖ، ﻣﻪﺩﻩﻧﯩﻴﻪﺕ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻤﯩﺰ ﺳﻪﮪﯩﭙﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﺗﯧﮕﯩﺸﻠﯩﻚ ﺋﻮﺭﯗﻥ ﺑﯧﺮﯨﺶ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﮔﻪ، ﺋﻪﺟﺪﺍﺩﻻﺭ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻨﻰ ﺑﯩﻠﯩﺶ، ﺋﻪﺟﺪﺍﺩﻟﯩﺮﯨﻤﯩﺰﺩﯨﻦ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺑﯩﺒﺎﮪﺎ ﻣﯩﺮﺍﺳﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻧﻰ ﻗﻪﺩﯨﺮﻟﻪﺵ، ﺋﯚﮔﯩﻨﯩﺶ ﯞﻩ ﺗﻪﺗﻘﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﺎ ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻨﯩﯔ ﺑﯘ ﺟﻪﮪﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﺋﻪﻣﻪﻟﯩﻲ ﭘﺎﺋﺎﻟﻴﻪﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﯜﻟﮕﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﯩﻤﯩﺰ ﻻﺯﯨﻢ.
مەنبە
ﻣﯘﮪﻪﻣﻤﻪﺗﺘﯘﺭﺳﯘﻥ ﺳﯩﺪﯨﻖ، ‹‹ﺑﻮﻻﻕ››2001-ﻳﯩﻠﻠﯩﻖ1-ﺳﺎﻧﯩﺪﯨﻦ
ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﺗﯩﺶ: ﺑﯘ ﮪﻪﻗﺘﻪ ﭘﺎﻛﯩﺘﻼﺭ ﻳﯩﺘﻪﺭﻟﯩﻚ ﺋﻪﻣﻪﺱ ﺷﯘﯕﺎ ﺗﯧﺨﯩﻤﯘ ﺋﯩﭽﻜﯩﺮﯨﻠﻪﭖ ﺗﻪﺗﻘﯩﻖ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﻛﯧﻠﯩﺪﯗ. ﻗﯘﺗﻠﯘﻕ ﮪﺎﺟﻰ ﺷﻪﯞﻗﯩﻴﻨﯩﯔ «ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ ﺷﻪﮪﻪﺭ، ﯞﺍﻗﯩﺌﺎﺗﻰ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ» ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﺗﺎﺭﯨﺦ ﻛﯩﺘﺎﺑﯩﻨﻰ ﻧﻪﺷﯩﺮﮔﻪ ﺗﻪﻳﻴﺎﺭﻻﭖ ﻛﻪﯓ ﺧﻪﻟﻖ ﺋﺎﻣﻤﯩﺴﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻳﯜﺯ ﻛﯚﺭﯛﺷﺘﯜﺭﯛﺵ ﺗﯧﺨﯩﻤﯘ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺑﯩﺮ ﺋﯩﺸﺘﯘﺭ.
ئەلئەدەبۇل مۇفرەد
ھافىز ئىبنى ھەجەرنىڭ بايان قىلىشىچە، ئىمام بۇخارىي «سەھىھۇل بۇخارىي»دا «ئەدەب بۆلۈمى» دەپ ئايرىم بىر باب كەلتۈرگەن بولسىمۇ، ئۇنىڭ بىلەن كۇپايىلەنمەي، بۇ ئەسەرنى ئايرىم تۈزگەن ۋە ئۇنىڭدا «سەھىھۇل بۇخارىي»دا بولمىغان بەزى سەھىھ ھەدىسلەرمۇ كەلتۈرگەن. «سەھىھۇل بۇخارىي»دا «مۇئەللەق» كەلتۈرگەن بىر قىسىم ھەدىسلەرنى بۇ ئەسىرىدە سەنەدلىك كەلتۈرگەن.
«سەھىھۇل بۇخارىي»دا ئىسمى ئېنىق كەلتۈرۈلمىگەن راۋىيلارنىڭ ئىسمىنى بۇ ئەسىرىدە ئېنىق كەلتۈرگەن. ئەسەردە 644 بابقا بۆلۈنگەن 1322 «مەرفۇﺋ» ۋە «مەۋقۇف» ھەدىسنىڭ كۆپ قىسمى «سەھىھ» بولۇپ، ئەسەرنىڭ مەزمۇنى ئەدەب - قائىدە توغرىسىدا بولغاچقا، ئۇنىڭدا «سەھىھۇل بۇخارىي»دىكىدەك قاتتىق شەرت قويمىغان.
شەيخ ناسىرۇددىن ئالبانىي مەزكۇر ئەسەرنىڭ ھەدىسلىرى ئۈستىدە تەھقىق ئېلىپ بېرىپ، ئۆز قانائىتى بويىچە «سەھىھ»لىرىنى (994 ھەدىس) «سەھىھۇل ئەدەبىل مۇفرەد»كە، «زەئىف»لىرىنى (219 ھەدىس) «زەئىفۇل ئەدەبىل مۇفرەد»كە ئايرىپ باھالىغان.
توققۇزاق بازىرى
توققۇزاق بازىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ كونا شەھەر ناھىيەسىگە قاراشلىق بازار بۇلۇپ، قەشقەر شەھىرى بىلەن بولغان ئارلىقى 18 كىلومېتىر كېلىدۇ. قەشقەر كونا شەھەر ناھىيەلىك پارتكومى، ناھىيەلىك خەلق ھۆكۈمىتى تۇرۇشلۇق جاي.
مەمۇرىي كەنتلەر
توققۇزاق بازىرىغا قاراشلىق 5 مەمۇرىي كەنت، 5 مەھەللە بۇلۇپ، ئۇلار : ئاۋات مەھەللىسى، يېڭى رايون مەھەللىسى، نۇرباغ مەھەللىسى، گۈلباغ مەھەللىسى، سايباغ مەھەللىسى، پىلال كەنتى، شوغۇز كەنتى، ئىشلەمچى كەنتى، ئاياغ شياۋگۇ كەنتى، يۇقارقى مەنگەن كەنتى قاتارلىقلار.
ئىقتىسادى
توققۇزاق بازىرى بازارنى يېتەكچى قىلىپ، شەھەر-بازار ئاھالىسىنىڭ ئېھتىياجىنى قاندۇرۇش ئۈچۈن ماددىي ۋە مەدەنىيەت ئېھتىياجىنى چىقىش نوقتىسى قىلىپ، يېزا ئىگىلىكى پۇختا قەدەم بىلەن ئۆستۈرۈپ، شەھەر-بازارلاردىكى ئاشلىق، كۆكتات، گۆش، سۈت قاتارلىق يېزا ئىگىلىك قوشۇمچە يېمەكلىكلەر بىلەن تەمىنلەشلە كاپالەتلىك قىلىپ، يېمەك-ئىچمەك، تاماشا، مەھەللە مۇلازىمىتى ۋە بىناكارلىق، قاتناش-ترانسپورت قاتارلىق 2-، 3-كەسىپلەرنىڭ تەرەققياتى سىياسىي، ئىقتىساد، مەدەنىيەت ئىشلىرى تېز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلغان. 2003-يىلى پۈتۈن بازاردىكى ئىقتىسادىي ئومۇمىي كىرىمى 18 مىليون 97 مىڭ يۈەن، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان كىرىمى 1367 يۈەن بولغان. 3850 توننا ئاشلىق، يىل ئاخىرىدا قولدا قالغان چارۋا 33400 تۇياق (دانە)؛ ئالاھىدە كەسىپ ۋە 2-، 3-كەسىپ دەسلەپكى كۆلەمگە ئىگە كۆكتات پارنىكى بار.
بۇچا قەتلىئامى
بۇچا قەتلىئامى 2022-يىلى روسىيەنىڭ ئۇكرائىنا تاجاۋۇز ئۇرۇشى مەزگىلدە پايتەخىت كىيىۋ ئەتىراپىدىكى بۇچا شەھىردە يۈز بەرگەن، روسىيە تاجاۋۇزچى ئارمىيەسى ئۇكرائىنا ئارمىيەسى تەرىپىدىن قوغلاپ چىقىرىلغاندىن كېيىن بايقالغان، رۇسىيە قوراللىق كۈچلىرى ئىشخالىيەت مەزگىلدە ئۆتكۈزگەن كەڭ كۆلەملىك، پۇقرالارغا قارىتا ئېلىپ بېرىلغان بۇلان-تالان، باسقۇنچىلىق، قەتلىئام قىلىش، ۋە خالىغانچە ئېتىپ تاشلاپ، ۋە كۆمۈپ جىنايەت ئىزىنى يوقىتىش قاتارلىق بىر تۈركۈم قەبىئى ئۇرۇش جىنايەتلەردۇر.