تۇسۇن_ھەسەن
ئەينى يىللاردا كىنولاردا  چەت ئەللىك  ھەربىي قۇماندانلارنىڭ رولىنى  مۇۋەپپەقيەتلىك يارىتىش  بىلەن بىللە تاماشىبنلار ئارىسدا بەلگىلىك تەسىر قۇزغىغان ۋە ئالقىشقا ئىرشكەن. پۇتۇن ھاياتىنى ئۇيغۇر سەنئەتكە بىغىشلىغان ۋە ئۇيغۇر  خەلق  سەنئىتىنىڭ تەرەققىياتىغا مۇھىم تو ھپە قۇشقان پېشقەدەم سەنئەتكار كىنو ، تىياتىر ئارتىسى، سە ھنە ئەسەرلىرى رېژىسسورى تۇرسۇن ھەسەن1989 -يىلى 21 - ئاپرېل مېڭسىگە قان چۇشۇش تۇپەيلىدىن 62 يىشىدا ئالەمدىن ئۆتتى. ئۇ ھاياتىدا شانلىق تارىخ،ئۇنتۇلغۇسىز تۆ ھپىلەرنى ياراتقان، كىنو ئېكرانىدا ئەڭ بۇرۇن  ئۇبراز  ياراتقان تۆ ھپىكارلارنىىڭ بىرى ئىدى. تۇسۇن ھەسەن 1927 -يىلى قىرغىزىستان جۇمھۇريىتنىڭ بىشكەك شەھىردە تۇغۇلغان بولۇپ كېيىن ئاتا - ئانىسى بىلەن شىنجاڭغا كېلىپ ئۇلتۇراقلاشقان. كىچىكىدنى تارتىپ جۇشقۇن ۋە سەنئەتخۇمار بولۇپ  يېتىلگەن ،  تۇسۇن ھەسەن 1945 -يىلى 8 - ئايدا گومىنداڭ ئەكسىيەتچىلىرىنىڭ زولۇمىغا قارشى كۆتۈرلىگەن شانلىق ئۈچ ۋىلايەت  ئىىنقىلابىغا قاتنىشىپ 1948 - يىلىدىن 1953 - يىلغىچە چۆچەك  سانايى نەفىسەدە ئارتىس بولۇپ ،  يېتەكچى رېژىسسور لوق خىزمىتىنى ئىشلىگەن ،  1953 - يىلىدىن 1965 - يىلغىچە  شىنجاڭ ناخشا  - ئۇسسۇل ،  دراما - تىياتىر  ئۆمەكلىرىدە  ئارتىس ، مۇئاۋىن رېژىسسور بولغان. 1965 - يىلىدىن 1987 - يىلغىچە قۇمۇل  ۋىلايەتلىك  سەنئەت ئۆمىكىدە ئارتىس ، رېژىسسور بولۇپ ئىشلىگەن. 1987 - يىلى خىز مەتتىن ئايرىلىپ دەم ئېلىشقا چىققان. تۇسۇن ھەسەن قىران مەزگىلىدە خەلقىمىزنىڭ  ھۆرلۈك ئازادلىققا ئېرىشتۈرۈش  يولىدا قۇزغالغان  ، جاھاننى زىلزىلىگە  كەلتۇردىغان ئۈچ ۋىلايەتلىك ئىنقىلابىغا قاتنىشىپ ، مىللىي ئارمىينىڭ سەنئەت بۆلۈمىدە  ئۇزىنىڭ رولىنى جارى قىلدۇرۇپ ،  ئۇزىنىڭ  جەڭگىۋار ساداسى  ، سەھنىدىكى رۇشەن  خۇسۇسيەت ۋە ئۆزگىچە  خاراكتىر  ئىگە ئۇبرازى بىلەن خەلقىمىزنىڭ  جاھالەتكە ، زۇلۇمغا ، تەڭسىزلىككە  قارشى ئادالەتكە كۈرەشىگە چاقىردى. جەڭدە كارامەت مۇجىزلەرنى يارىتىشقا ئىلھاملاندۇرۇپ. چۆچەك ،قۇمۇل ، ئاپتونوم رايۇنلارنىڭ سەنئەت  ئورۇ نىلىرىدا ئىشلىگەن  مەزگىللىدە قېتىرقىنىپ ، ئۇگنىپ ، جاپالىق ئىزدىنىپ ، سەھنىلەردە ئەل ئاغىزىدا  داستان بۇلغىدەك  جانلىق ئۇبراز  يارىتىپ  ، خەلقنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا  ئېرشتى ، ئۇ سەھنە  ھاياتىدا  ئىلگىر -  كېيىن  بولۇپ « ئانارخان» ، « خىيالىي دۇختۇر » ، « باي ۋە مالاي »، « شانلىق غەلىبە » ، « مانىكاۋاي » ، « جۈمەك تاز » ، « ۋەتەن قۇربانلىرى » ، « ئارا تۈرۈكىتكى  40 كۈن» ، « تىمتاس ئەمەس بۇ ماكان»  ، « شۇنداق بىر ماكان » ، « قانلىق قارا ياغاچ »، « غۇنچەم » ، « كۈرەشچان  يىللار  » ، « جيەن دەرياسى » ، « ئاشلىق » ، « ئارشىن - مال ئالان » ، « غىرىپ - سەنئەم » ، « يالغۇز قىزى » ، « ساكۇدا » ، « ئىككى بايغا بىر مالاي » ، «قىزى چىراق » ، « ئاق چاچلىق قىز»  ، « لۇڭجىياڭغا  مەد ھىيە » ،  « ۋېيخۇشەننى پەم بىلەن ئېلىش »، قاتارلىق دارامىغا رېژىسسور لوق قىلغان ۋە ئاز بولمىغان ، دراما ، ئۇپېرالاردا باش رول ئالغان. تۇسۇن ھەسەننىڭ سەنئەت ھاياتىدا ئېكران تۇرمۇشىمۇ بەلگىلىك ئۇرۇن تۇتىدۇ، ئوت يۈرەك شائىر ل. مۇتەللىپنىڭ كۈرەشچان  ھاياتى تەسۋىرلەنگەن  « يىراقتىكى ئۇچقۇنلار » فىلىمدە ل. مۇتەللىپنىڭ ئۇستازى ۋە رە ھبىرى ، ئىنقىلابچى ئىسلامجان ئوبرازى، « شاڭخەينى  ئازاد قىلىش ئورۇشى » ،  فىلىمدە ئامېرىكىنىڭ  ھەربىي مەسلىھەتچىسى ( گېنىرالى ) ، « جىياۋ تومانلىرى » ، فىلىمدە چەتئەل تاجاۋزچىلارنىڭ كاتتىبېشى « بۇستانلىقتا تەنتەنە » ، فىلىمدە ئەلى ، « كۆل دېڭىزدىكى دۇلقۇن » ، فىلىمدە ئامېرىكا ھەربىي پاراخۇرتنىڭ قۇماندانى مۇس ئۇبراز ىنى مۇۋەپپەقيەتلىك يارتىپ ، تاماشىبنلارنىڭ ئارسىدا يۇقىر ى  باھاغا ئېرىشتى ، شۇنداق « ئانارخان» فىلىمدىنۇ  رول ئېلىشقا قاتناشتى. ئۇ ھايات  ۋاقتىدا مەمىلىكەتلىك  4- نۆ ۋەتلىك ئەدەبىيات - سەنئەتچىلەر قۇرۇلتىينىڭ ۋەكىل ، مەمىلىكەتلىك تىياتىرچىلار  جەمئىيىتىنىڭ  ھەيئەت ئەزاسى ، ئاپتونوم رايونلۇق تىياتىرچىلار جەمئىيىتىنىڭ  ئەزاسى ،  ئاپتونوم رايونلۇق 1 - ،2 -، 3 -  ،نۆ ۋەتلىك قۇرۇلتىينىڭ ۋەكىل، قۇمۇل  شەھەرلىك 1 - نۆ ۋەتلىك ئەدەبىيات - سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسىنىڭ  رەئىسى قۇمۇل  ۋىلايەتلىك تىياتىرچىلار جەمئىيىتىنىڭ  رەئىسى  بولۇپ  2 - دەرىجىلىك رېژىسسور  ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن ئىدى. تۇسۇن ھەسەن 40 يىلىدن ئارتۇق داۋام قىلغان سەنئەت ھاياتىدا ئۆچمەس تۆ ھپە ۋە مەڭگۈلۈك ئېكران ئۇبرازىنى قالدۇرۇپ كەتتى.