cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
كومپيۇتېر دىگەن نىمە ؟
كومپيۇتېر دىگىنىمىز ئادەمنىڭ ھىسابلاش سۈرئىتىنىڭ نەچچە مىليون(ھەتتا نەچچە مىليارد) ھەسسى بىلەن ھىسابلاش ۋە لوگىكىلىق ھۆكۈم قىلىش ئىلىپ بارالايدىغان ئۈسكىنە .مەسلەن ، ھازىرقى نۇرغۇن خاس كومپيۇتېرلار سىكونتىغا بىرمىليارد قىتىم قوشۇش ھىسابىنى تاماملىيالايدۇ ، بۇ بىر ئادەم ھىسابلىغۇچ بىلەن بىرئۆمۈر تۈگىتىپ بولالمايدىغان ئىش!(ئويلىنىشقا ئەرزىيدىغىنى شۇكى كومپىيۇتىر ۋە ئادەمنىڭ بۇ سانلارنى توغرا قوشقانلىقىغا قانداق ھۆكۈم قىلىش كىرەك؟) ھازىر ئەڭ تىز بولغان سۇپېر كومپيۇتېر(supercomputer) سىكونتىغا ھەتتا نەچچە مىڭ مىليار قىتم قوشۇش ھىسابى ئىلىپ بارالايدۇ! كومپيۇتېر بىرتۈرلۈك بۇيرۇقلارنىڭ كونتىروللىقى بىلەن سانلىق مەلۇماتلارنى بىرتەرەپ قىلىدۇ، بۇبىر تۈرلۈك بۇيرۇق كومپيۇتېر پىروگىراممىسى دەپ ئاتىلىدۇ. كومپيۇتېر پىروگىراممىلىرى، كومپيۇتېر پىروگىراممىرلىرى بەلگىلەپ بەرگەن بىرگورپا تەرتىپلىك مەشخۇلات بىلەن كومپىيۇتېرنى باشقۇرىدۇ. بىر كومپيۇتېر ھەرخىل ئۈسكىنىلەردىن تەركىپ تاپىدۇ، مەسلەن، كونۇپكا تاختىسى، كۆرسەتكۈچ، ماۋۇس، قاتتىق دىسكا، ئىچكى ساقلىغۇچ، DVD ۋە بىرتەرەپ قىلىش بۆلىكى قاتالىقلار. بۇ ئۈسكىنىلەر ئومومەن قاتتىق دىتال دەپ ئاتىلىدۇ. بارلىق كومپيۇتېردا ئىجىرا بولىدىغان پىروگىراممىلار يۇمشاق دىتال دەپ ئاتىلىدۇ. يىقىنقى يىللاردىن بىرى قاتتىق دىتاللارنىڭ باھاسى چوڭ دەرىجىدە تۆۋەنلەپ، خاس كومپيۇتېرلار ئائىلىلەرگىچە ئوموملاشتى.
سۇشى
thumb|[[ئاۋكادۇر سۇشىسى]] thumb|بېنتو سۇشىسى thumb|تىسۇكىجى بېلىق بازىردىكى سۇشىخانا thumb|سۇشى ۋە باشقا تائاملار (ماكى) thumb|لاس ۋېگاستىكى سۇشىخانا سۇشى (ياپونچە:すし, 寿司, 鮨؛ ئېنگلىزچە: Sushi) ياپونيەنىڭ دۇنياغا داڭلىق بېلىق ۋە گۈرۈچ ئارلاش تامىقى. سۇشىنىڭ ئاساسلىق ماتىرياللىرى گۈرۈچ، ھەرخىل كۆكتات، دېڭىز مەھسۇلاتلىرى، شىكەر، تۇز، تېتىمسۇ، ۋە ئاچچىقسۇلاردۇ.
مۇغاللا بازىرى
مۇغاللا بازىرى شىنجاڭ كېرىيە ناھىيىسىگە جايلاشقان. يېزا ئىگىلىكنى ئاساس قىلىدۇ، يەر ئاز بۇلۇش تۈپەيلىدىن، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان يەرمۇ ئاز. ئىقتىسادنىڭ ئېشىشى ئاستا، ھاۋا كېلىماتى ناچار، نۇقتىلىق ياردەم بېرىلدىغان، يۆلەيدىغان، چەت، يىراق، نامرات يېزا-بازارلارنىڭ بىرى. مۇغاللا بازىرى شىنجاڭ كېرىيە بوستانلىقى تۈزلەڭلىكىنىڭ ئوتتۇرا قىسمىغا، كېرىيە دەرياسىنىڭ غەربىي قىرغىقىغا جايلاشقان. خوتەن شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1777 كىلومېتىر كېلىدۇ. شەرقتە ئويتاغ يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، غەربىي تەرىپى جاي يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، شىمالىي تەرىپى يېڭىباغ يېزىسى، جەنۇبتا كۆكيار يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، ئومۇمىي كۆلىمى 54.47 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. دېھقانچىلىق رايونلىرىدىكى سۇ مەنبەسى يېتەرلىك، تۇپرىقى مۇنبەت، بايلىقى مول، شەھەر رايونىنىڭ كۆلىمى تەخمىنەن 5 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. 315-دۆلەت يولىنى شەرق-غەرب يۆنىلىشىدە توغرىسىغا كېسىپ ئۆتىدۇ، كوچىلار غول بولۇپ، كرېست شەكلىنى ھاسىل قىلىدۇ.
كىلىماتى
دېڭىز يۈزىدىن ئوتتۇرىچە ئېگىزلىكى 1420 مېتىر كېلىدۇ، تۆت پەسىل ئېنىق، ھاۋا كىلىماتى ئىللىق، قۇرغاق. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل-يېغىن مىقدارى 45.8 مىللىمېتىر، يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2479.8 مىللىمېتىر. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى ℃11.6، 1-ئايدىكى ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى ℃24.3-، 7-ئايدىكى ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى℃41.2. بىر يىلدىكى قىروسىز مەزگىلى 210 كۈن. ئادەتتە شامال كۈچى 3 بال، ئەڭ چوڭ شامال كۈچى 10 بالغا يېتىدۇ.
يېزا ئىگىلىكى
پۈتۈن بازار يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشىنى ئاساس قىلىنىدۇ. ئاساسلىقى بۇغداي، قوناق، شال، پاختا قاتارلىقلار تېرىلىدۇ. چېگرا ئىچىدە ئىھاتە ئورمان بەلبېغى بار، بوستان كەنتىدە بىر تەبىئىي قۇمۇش كۆلى بار، بازارلىق ھۆكۈمەت خادىملارنى تەشكىللەپ قۇمۇش كۆل كولاش ئېلىپ بارغان، يەنە سۈنئىي بېلىق بېقىش كۆلچىكى بار بۇلۇپ، بېلىجان سېلىپ، سۇ مەھسۇلاتلىرى باقمىچىلىقى بىلەنمۇ شۇغۇللىنىدۇ.
شەنبە بازار بازىرى
شەنبە بازار بازىرى شىنجاڭ كېرىيە ناھىيىسى بازىرىنىڭ غەربىي قىسمىغا جايلاشقان، كېرىيە ناھىيەسى بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 155 كىلومېتىر كېلىدۇ، 3155-دۆلەت يولىنىڭ جەنۇب تەرىپىدە. جاي يېزىسى ۋە كۆكيار يېزىسى بىلەن قوشنا، جەنۇب تەرىپى لەڭگەر يېزىسى ۋە ئارال يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، غەربتە توغراغاز يېزىسى بىلەن قوشنا، سىيەك يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، شەرقتىن غەربكە كەڭلىكى 8.2 كىلومېتىر، ئومۇمىي كۆلىمى 49.33 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. يەر شەكلى غەربىي جەنۇبتىن شەرقىي شىمالغا قىيسايغان. جەنۇبىي دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 1490 مېتىر، شىمالىي قىسمى دېڭىز يۈزىدىن 1416.5 مېتىر ئېگىز، دېڭىز يۈزىدىن ئوتتۇرىچە ئېگىزلىكى 1453 مېتىر.
ئىقلىمى
ھاۋا كىلىماتى قۇرغاق، يامغۇر ئاز ياغىدۇ، يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل-يېغىن مىقدارى 45.8 مىللىمېتىر، يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2479.8 مىللىمېتىر، يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى ℃11.6، 1-ئايدىكى ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى ℃24.3-، 7-ئايدىكى ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى ℃41.2. بىر يىلدىكى قىروسىز مەزگىلى 210 كۈن. يىل بويى غەربىي شىمال شامىلى چىقىدۇ، ئادەتتە شامال كۈچى 5 بال، ئەڭ چوڭ شامال كۈچى 9 بالغا يېتىدۇ.
كوكوس پالمىسى
كوكوس پالمىسى بىر خىل ئىسسىق بەلباغ ئۆسۈملۈكى بولۇپ دەرىخىنىڭ ئۇچىدا بىر توپ ياپيىشىل پەيسىمان يوپۇرمىقى بولىدۇ، ئۇنىڭ ئۈستىدە پوتبول توپى چوڭلۇقىدىكى نۇرغۇن كوكوس ياڭاقلىرى ئېسىلىپ تۇرىدۇ.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
كوكوس پالمىسى بىر خىل ئىسسىق بەلباغ ئۆسۈملۈكى بولۇپ دەرىخىنىڭ ئۇچىدا بىر توپ ياپيىشىل پەيسىمان يوپۇرمىقى بولىدۇ، ئۇنىڭ ئۈستىدە پوتبول توپى چوڭلۇقىدىكى نۇرغۇن كوكوس ياڭاقلىرى ئېسىلىپ تۇرىدۇ، كوكوس پالمىسى دېڭىز بويلىرىدا خۇددى غايەت چوڭ كۈنلۈككە ئوخشاش تىك قەد كۆتۈرۈپ، دېڭىز بىلەن بىرلىكتە چىرايلىق ئىسسىق بەلباغ مەنزىرسىنى ھاسىل قىلىدۇ. دېڭىز بويلىرىدا شامال كۈچلۈك بولغاچقا تۇپراق دېڭىز تاشقىنى تەرىپىدىن ھۆللىنىپ، تۇپراقنىڭ تۇز تەركىبى يۇقىرلايدۇ. كوكوس پالمىسىنىڭ ئۇ جايلاردا ماكانلىشىپ ئۆسەلىشىنىڭ ئۆزىگە خاس داۋالىسى بار. بىزگە مەلۇمكى كوكوس ياڭىقى كوكوس پالمىسىنىڭ ئەۋلاد قالدۇرۇشتىكى ئەلچىسى، كوكوس ياڭاقلىرى پىشقان ۋاقىتتا دېڭىز شامىلىنىڭ ئۇرۇشى بىلەن غولىدىن ئاجراپ دېڭىزغا چۈشىدۇ، شۇنىڭ بىلەن ئۇلار دېڭىز سۈيىدىن پايدىلىنىپ ئەۋلاد قالدۇرىدۇ.
ئالاقىدار بايان
كوكوس ياڭىقى بىرخىل ئۈچكىلىك مېۋە بولۇپ، مېۋە پوستى بوش ياڭاق ماددىسىدىن، ئوتتۇرىسى قوڭۇر تالا قەۋېتىدىن تۈزۈلگەن، ئۇلار پىشقاندىن كېيىن سۇغا تۆكۈلۈپ دېڭىزدا خۇددى شاردەك لەيلەپ يۈرىدۇ، سىسىپ كەتمەيدۇ ياكى چۆكۈپ كەتمەيدۇ ھەمدە دېڭىز سۈيىنىڭ ئېقىتىشى بىلەن نەچچە مىڭ چاقىرىم يىراقلىقتىكى جايلارغا يىتىپ بارىدۇ، ئۇلار تىيىز دېڭىز ساھىلىرىغا چىقىپ قالغان ياكى دولقۇنلار ئۇلارنى قىرغاققا سۈرۈپ چىقارغاندىن كىيىن ئۆسۈشكە باپ كىلىدىغان شارائىتقا دۇچ كەلسىلا، ئۇ جايدا بىخ سۈرۈپ ئۆسىدۇ، شۇنىڭ بىلەن نۇرغۇن يېڭى كوكوس پالمىلىرى دېڭىز بويلىرىدا قەد كۆتۇرىدۇ، كوكوس پالمىلىرنىڭ شور تۇپراقتىن قۇرقمايدىغانلىقىغا كەلسەك، بۇ ئۇلارنىڭ تەبىئەتتىكى بىرخىل تاللىشىدۇر ئۇلارنىڭ ئەجداتلىرىنىڭ دېڭىز ياقىلىرىدا ئۆسۈپ ماكانلىشىپ قالغانلىقى ئۇلارنىڭ بۇ خىل شارائىتقا ماسلىشىپ قالغانلىقىنى چۈشەندۇرىدۇ. بىر كىشى كوكوس پالمىلىرىنى يۈننەننىڭ جەنۇبىغا ئەكىلىپ تىكىپ ئۇلارنىڭ يىلتىز تۈۋىگە بىر ئاز تۈز كۆمگەن، بۇنىڭ بىكەن كوكوس پالمىلىرى تېخىمۇ ياخشى ئۆسىدىغانلىقىنى بايقىغان.
مەنبە:ئىزدە قامۇسى
كىم جۇڭئېن
thumb|كىم جۇڭئېن thumb|[[دانىلد ترامپ|دونالد ترامپ ۋە كىم جۇڭئېننىڭ سىياقدىشى ]]كىم جۇڭئېن (باشقىچە ئاتىلىشى: كىم جوڭ ئېن، كىم جوڭ ئۇن، كىم جوڭئۇن؛ ئىنگلىزچە: Kim Jong-un؛ خانگۇل (كورىيەچە): 김정은) 2011 - يىلدىن بۇيان چاۋشىيەن (ياكى شىمالى كورىيە، چوسون) دېموكراتىك خەلق جۇمھۇريىتىنىڭ ئالىي رەھبىرىدۇر.
2012 - يىلىدىن بېرى شىمالى كورىيە ئەمگەكچىلەر پارتىيەسىنىڭ رەئىسلىك ماقامىغا ئولتۇرماقتا.
كىم جۇڭئېننىڭ بوۋىسى كىم ئېلسۇڭ، دادىسى كىم جۇڭئىل ئېرۇر. كىم جۇڭئېن كىچىك ۋاقتىدا غەرب ئەللىردە بىلىم ئالغان. كىم جۇڭئېن تەخىتكە چىققاندىن كېيىن ھوقوقىنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن ناھايتى رەزىللىك بىلەن نۇرغۇن ئالى، يۇقىرى دەرىجىلىك ئارمىيە، ھۆكۈمەت ۋە پارتىيە ئەزالىرىنى قەبىھ ئۇسۇللار بىلەن تازلىغان، ھەتتا يېزنەتاغىسى (دادىسنىڭ سىڭلىنىڭ ئېرى)نى زەمبىرەك بىلەن ئامما ئالدىدا ئاشكارە ھالدا ئۆلتۈرگەن.
ھوقۇقنى مۇستەھكەملەش ئۈچۈن، كىم جۇڭئېن ھەتتا بىر تۇققان قېرىندىشنى مالايسىيە ئاپرودۇرۇمىدا زەھەر بىلەن قەستلەپ ئۆلتۈرگۈزگەنلىكى ئىلگىرى سۈرۈلمەكتە.
قىزىل مەيدان
قىزىل مەيدان ( Russian  Krasnaya ploshchad ' ,   IPA: <span class="IPA" lang="ru-Latn-fonipa" title="Representation in the International Phonetic Alphabet (IPA)">[ˈKrasnəjə ˈploɕːətʲ] ) روسىيەنىڭ پايتەختى موسكۋادىكى ئەڭ قەدىمكى ۋە ئەڭ چوڭ مەيدانلارنىڭ بىرى. ئۇنىڭ تارىخىي ئەھمىيىتى ۋە ئۇنىڭغا قوشنا تارىخىي ئىمارەتلەر تۈپەيلىدىن، ئۇ ياۋروپا ۋە دۇنيادىكى ئەڭ داڭلىق مەيدانلارنىڭ بىرى دەپ قارىلىدۇ. ئۇ موسكۋانىڭ تارىخى مەركىزىگە، كرېمىل سارىيىنىڭ شەرقىي تېمىغا جايلاشقان. ئۇ موسكۋانىڭ شەھەر بەلگىسى، ساينىت باسىل چېركاۋى، لېنىن مەقبەرىسى ۋە GUM قاتارلىق بەلگە خاراكتېرلىك ئىمارەتلەر بار. بۇنىڭدىن باشقا، ئۇ 1990-يىلدىن باشلاپ UNESCO نىڭ دۇنيا مەدەنىيەت مىراسلىرى ئورنى بولۇپ كەلگەن.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى يەئقۇب ياكى ئىسرائىل (ئەرەبچە: يعقوب، ئىبرانىيچە:יעקב)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرى. ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ نەۋرىسى، ئىسھاق ئەلەيھىسسالامنىڭ ئوغلى ۋە يۇسۇڧ ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاتىسىدۇر.
قىزىل مەيدان
ئورنى
right|thumb| 1917-يىلدىكى قىزىل مەيداننىڭ خەرىتىسى قىزىل مەيداننىڭ تىك تۆت بۇلۇڭلۇق شەكلى بار، كەڭلىكى 70 مېتىر، ئۇزۇنلۇقى 330 مېتىر. ئۇ كرېمىل تېمىنىڭ غەربىي جەنۇب تەرىپىدىكى چېگرىسىنى شەكىللەندۈرىدىغان قىسمىنىڭ غەربىي شىمالدىن شەرقىي جەنۇبقىچە سوزۇلغان. شەرقىي شىمالدا، بۇ مەيدان GUM تۈرلۈك ماللار دۇكىنى بىناسى ۋە كىتاي-گورودنىڭ كونا رايونى بىلەن تۇتىشىدۇ، غەربىي شىمالدا دۆلەت تارىخ مۇزېيى ۋە تىرىلىش دەرۋازىسى، شەرقىي جەنۇبتا ساينىت باسىل چوڭ چېركاۋى بار. تۋېرسكايا كوچىسى دۆلەت تارىخ مۇزېيى بىناسىنىڭ ئارقىسىدىكى مەيداننىڭ غەربىي شىمالىدىن باشلىنىدۇ، شەرقىي جەنۇب تەرىپى بولسا باسىلىيۇس ئېتىكى دەپ ئاتىلىدۇ، بۇ موسكۋا دەرياسىغا تۇتىشىدۇ، ئۇ كۆۋرۈكتىن ئۆتۈپ زاموسكۋورېچيې رايونىغا تۇتىشىدۇ. قىزىل مەيداندىن شەرقىي شىمالغا تۇتىشىدىغان ئىككى كوچا: نىكولسكايا كوچىسى، كرېمىل سارىيىنىڭ نىكولاس مۇنارىنىڭ ئىسمى بىلەن ئاتالغان، ئىلىنكا (ئىللىنكا)، بۇ ئىككىسى 14-ئەسىردىن باشلاپ مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن، ئىلگىرى مۇھىم بولغان. كونا موسكۋا. بۈگۈن مەيداننىڭ ئۆزى، كرېمىل سارىيىنىڭ قۇتقۇزغۇچى دەرۋازىسىغا تۇتىشىدىغان يولنى ھېسابقا ئالمىغاندا، پىيادىلەر رايونى.
كېلىپ چىقىشى ۋە ئىسمى
روسىيە شەھەرلىرىدىكى سۇزدال، يېلېس ۋە پېرېسلاۋىل- زالېسكىي قاتارلىق ئاساسلىق مەيدانلارنىڭ ئىسمى كراسنايا پلوشچاد ياكى گۈزەل مەيدان دەپ ئاتىلىدۇ. قەدىمكى دەۋردە، رۇسچە красная ( كراسنايا ) سۆزى «گۈزەل» مەنىسىنى بىلدۈرىدۇ، ئەمما ھازىر «قىزىل» مەنىسىنى بىلدۈرىدۇ، ھازىرقى «گۈزەل»، كراسۋايا («كراسىۋايا») دېگەن سۆز بۇنىڭدىن كەلگەن.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
يەھۇدىي دىن كاتتىسى. ئىسلام پەيغەمبەرىدۇر. ھەزرىتى يەئقۇبقا ئاللاھ تەرىپىدىن ئىسرائىل ئىسمى بېرىلگەن (يارىتىلىش 32:28). قۇرئاندا ھەم ئىسرائىل ئىسمى يەئقۇب ئورنىغا قوللىنىلغان (ئال ئىمران: 93). بۇ ۋەجدىن يەئقۇب پەيغەمبەرنىڭ 12 ئوغلىنىڭ پۇشتىدىن بولغانلارغا بەنى ئىسرائىل دېيىلىدۇ.
قىزىل مەيدان
كېلىپ چىقىشى ۋە ئىسمى
موسكۋادا، قىزىل مەيدان دېگەن نام ئەسلىدە ساينىت باسىل چوڭ چېركاۋى، كرېمىل سپاسسكايا مۇنارى ۋە لوبنويې مېستو خەۋەرچىلەر سۇپىسى ئارىسىدىكى كىچىك رايوننى تەسۋىرلىگەن. چار ئالېكسېي مىخايلوۋىچ بۇ ئىسىمنى رەسمىي كېڭەيتىپ، ئىلگىرى پوزار ياكى «كۆيۈپ كەتكەن جاي» دەپ ئاتالغان پۈتكۈل مەيداننى ئۆز ئىچىگە ئالغان بولۇپ، بۇ يەرنى ئىگىلىۋالغان ئىلگىرىكى بىنالارنىڭ كۆيۈپ كەتكەنلىكىنى ئەكىس ئەتتۈرگەن.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
يەئقۇب (ئىبرانىچە: Yakubo) كېيىن كەلگەن، ئورنىغا ئۆتكەن" دېگەن مەنىدە. '' تاپان" سۆز يىلتىزىدىن كەلگەن بولۇپ، توغۇلۇش ئەسناسىدا قوشكىزىكىنىڭ تاپىنىنى تۇتقان دەپ قارىلىدۇ.
قىزىل مەيدان
18-ئەسىردىن ئىلگىرى
كرېمىل ئۈچبۇلۇڭىنىڭ شەرقىي تەرىپى قىزىل مەيدان بىلەن قوشنا بولۇپ، موسكۋا دەرياسى بىلەن ھازىرقى يەر ئاستى نېگلىننايا دەرياسىنىڭ ئوتتۇرىسىغا جايلاشقان بولۇپ، كرېمىل دەرياسىنىڭ ھۇجۇمى ئەڭ ئاجىز تەرەپ دەپ قارالغان، چۈنكى ئۇ دەريالار تەرىپىدىن قوغدالمىغان، ياكى باشقا تەبىئىي ئەمەس. توساقلار، قارشى تەرەپلەرگە ئوخشاش. شۇڭلاشقا، كېرمىل سارىيى بۇ تەرەپتىكى ئەڭ ئېگىز ئېگىزلىككە سېلىنغان بولۇپ، بۇ قەلئەلەرنى ياساشقا قاتناشقان ئىتالىيە بىناكارلىرى ئىۋان بۈيۈكنى تامنىڭ سىرتىدىكى رايوننى تازىلاپ ئوق چىقىرىش مەيدانى بەرپا قىلىشقا قايىل قىلغان. ئالاقىدار پەرمانلار 1493 ۋە 1495-يىللىرى چىقىرىلدى. ئۇلار 110 سازېن ( 234 m ئىچىدىكى بارلىق ئىمارەتلەرنى چېقىشقا چاقىردى ) تام.
1508-يىلدىن 1516-يىلغىچە، ئىتالىيەلىك بىناكار ئالويسىيو يېڭى شەرق تېمىنىڭ ئالدىدا موسكۋا بىلەن نېگلىننايانى تۇتاشتۇرىدىغان ۋە نېگلىننايانىڭ سۈيى بىلەن تولدۇرىدىغان شەرق تېمىنىڭ ئالدىدا ئۆستەڭ ياساشنى ئورۇنلاشتۇردى. ئۇزۇنلۇقى 541 m ئالېۋىزوف ئويمانلىقى دەپ ئاتالغان بۇ ئورەك كەڭلىكى 36 m )، شۇنداقلا چوڭقۇرلۇقى 9.5–13 m ھاك تېشى بىلەن تىزىپ قويۇلغان، 1533-يىلى، ئىككى تەرىپى تۆۋەن، 4 m - قېلىن چىشلىق خىش تام. تامنىڭ بۇ تەرىپىدە ئۈچ كۋادراتلىق دەرۋازا بار بولۇپ، ئۇلار 17-ئەسىردە تونۇلغان: كونستانتىنو-ئېلىلىنسكىي، سپاسسكىي، نىكولسكىي (ئۇلارنىڭ ئىسمى كونىستانتىن ۋە خېلېننىڭ سىنبەلگىسى، شۇنداقلا قۇتقۇزغۇچى مەسىھ ۋە ساينىت. ئۇلارغا ئېسىلغان نىكولاس). ئاخىرقى ئىككىسى بىۋاسىتە قىزىل مەيداننىڭ ئۇدۇلىدا، كونستانتىنو-ئېلىلېنسكىي دەرۋازىسى ساينىت باسىل چوڭ چېركاۋىنىڭ ئارقىسىغا جايلاشقان. 19-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا، كونستانتىنو-ئېلىئېنسكىي دەرۋازىسىنىڭ قوۋزىقى خىش بىلەن ياسالغان، ئەمما سىپاسسكى دەرۋازىسى كرېمىل سارىيىنىڭ ئاساسلىق دەرۋازىسى بولۇپ، خان جەمەتىنىڭ كىرىش ئېغىزىغا ئىشلىتىلگەن. بۇ دەرۋازىدىن ياغاچ ۋە (17-ئەسىرنىڭ ياخشىلىنىشىدىن كېيىن) تاش كۆۋرۈكلەر ئۆڭكۈرگە سوزۇلدى. بۇ كۆۋرۈكتە كىتاب سېتىلىپ، يېقىن ئەتراپتا قورال - «راسكات» ئۈچۈن ياسالغان. چار كانون لوبنويې مېستو سۇپىسىغا جايلاشقان.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ئىسرا كەلىمىسىنىڭ (ئىبرانىچە: كۆرۈشمەك) ۋە ئېل (سەمىتىك تىللاردا تەڭرى) كەلىمىسىنىڭ بىرىكىشىدىن كەلگەن.
قىزىل مەيدان
18-ئەسىردىن ئىلگىرى
بۇ مەيدان ۋېلىكي تورگ (بۈيۈك بازار) ياكى ئاددىيلا تورگ (بازار) دەپ ئاتالغان، ئاندىن كىچىك ترويتسكايا (ئۈچ ئىلاھ) چېركاۋىنىڭ ئىسمى بىلەن ترويتسكايا 1571-يىلى تاتارلار تاجاۋۇزىدا چوڭ ئوتتا كۆيۈپ كەتكەن. ئۇنىڭدىن كېيىن، مەيداندا «كۆيگەن» دېگەن مەنىدە پوجار دېگەن ئىسىم بار. 1661-62-يىللىرىغىچە ئۇنىڭ ھازىرقى زامان كراسنايا - «قىزىل» ئىسمى تىلغا ئېلىنغان. left|thumb| موسكۋا كرېمىل (1495-يىلى تاماملانغان) قىزىل مەيدان ئەينى ۋاقىتتا موسكۋانىڭ ئالدىنقى قونۇش باسقۇچى ۋە سودا مەركىزى ئىدى. گەرچە ئىۋان بۈيۈك سودا پەقەت ئادەمدىن ئادەمگە ئېلىپ بېرىلىشى كېرەكلىكىنى بەلگىلىگەن بولسىمۇ، ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشىگە ئەگىشىپ، بۇ قائىدىلەر ئازادە بولۇپ، مەيداندا مەڭگۈلۈك بازار بىنالىرى كۆرۈلۈشكە باشلىدى. 1547-يىلى ئوت ئاپىتى يۈز بەرگەندىن كېيىن، ئىۋان قورقۇنچلۇق شەرق تەرىپىنى بازار لىنىيىسىگە تىزىپ قويغان ياغاچ دۇكانلارنى قايتا تەشكىللىدى. ئىلىنكا ۋە ۋارۋاركا كوچىلىرى ئۈستۈنكى لىنىيەلەر (ھازىرقى GUM تارماق دۇكىنى )، ئوتتۇرا لىنىيەلەر ۋە ئاستى سىزىقلارغا ئايرىلدى، گەرچە ئاستى سىزىقلار ئاللىقاچان زارىيادا ئىدى.
بىر قانچە يىلدىن كېيىن، ئادەتتە ئەۋلىيا باسىل چېركاۋى دەپ ئاتالغان ۋىرگىننىڭ شاپائەت چوڭ چېركاۋى ئىۋان IV نىڭ ھۆكۈمرانلىقىدىكى پاتقاق ئۈستىگە قۇرۇلدى. بۇ تۇنجى بولۇپ بىناغا ھازىرقى ئالاھىدىلىككە ئىگە سىلوفېت بەرگەن تۇنجى بىنا (كرېمىل مۇنارىدا ئېھرام ئۆگزىسى تېخى قۇرۇلمىغان). 1595-يىلى ياغاچ بازار لىنىيىسى تاشنىڭ ئورنىنى ئالدى. ئۇ ۋاقىتتا، چار پادىشاھنىڭ لوبنويې مېستو دەپ ئاتالغان پەرمانىنى ئېلان قىلىدىغان خىش سۇپىسىمۇ قۇرۇلغانىدى.
قىزىل مەيدان مۇقەددەس جاي دەپ قارالدى. ئۇ يەردە ھەر خىل بايراملىق نامايىشلار ئۆتكۈزۈلدى، پالما يەكشەنبە كۈنى مەشھۇر «ئېشەك ئۈستىدىكى نامايىش» ئورۇنلاشتۇرۇلدى، بۇ مۇراسىمدا ئېشەك ئۈستىدە ئولتۇرغان ئاتا-بوۋاي چار پادىشاھنىڭ ھەمراھلىقىدا ۋە كىشىلەر كرېمىل سارىيىدىكى ساينىت باسىل چوڭ چېركاۋىدىن چىقىپ كەتتى.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ئائىلىسى
ھەزرىتى يەئقۇبنىڭ ئاياللىرىنىڭ ئىككىسى ئانا تەرەپ تاغىسى لاۋاننىڭ لەئا ۋە راھىل ئىسىملىك ئىككى قىزى ئىدى. قالغان ئىككىسى بولمىش بىلا ۋە زىلپا بولسا لەئا بىەلن رەھىلنىڭ دېدەكلىرى ئىدى.
قىزىل مەيدان
18-ئەسىردىن ئىلگىرى
1612-يىلى پولشا ئارمىيىسىنى موسكۋادىن قوغلاپ چىقىرىش جەريانىدا، شاھزادە دىمىترىي پوجارسكىي مەيدان ئارقىلىق كرېمىل سارىيىغا كىرگەن. ئۇ بۇ پائالىيەتنى خاتىرىلەش ئۈچۈن ئارمىيەسىگە ئەگىشىپ سەپەرۋەرلىك قىلغان «تەڭرىنىڭ ئانىسىنىڭ قازان سىنبەلگىسى» شەرىپىگە قازان چوڭ چېركاۋىنى قۇردى.
شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا (1624-1625)، سپاسسكايا مۇنارى زامانىۋى چېدىر ئۆگزىسىنى تاپشۇرۇۋالغان. بۇ شوتلاندىيەدىن كرىستوفىر گاللوۋىينىڭ تەكلىپى ۋە كېيىنكى لايىھىسى بويىچە ئېلىپ بېرىلدى، ئۇ يېڭى مۇنارنىڭ سائىتىنى لايىھىلەشكە چاقىرىلدى ۋە چېدىر ئۆگزىسىنى سائەت بويىچە ئورۇنلاشتۇرۇشنى ئوتتۇرىغا قويدى. ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا، مۇنارنىڭ ئۈستىگە ئالتۇن يالىتىلغان قوش باشلىق بۈركۈت قويۇلدى. ئۇنىڭدىن كېيىن، مەيدان كراسىۋايا («گۈزەل») دەپ ئاتالدى.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ئائىلىسى
ھەزرىتى يەئقۇبنىڭ 12 ئوغلى ۋە 1 قىزى بولغانىدى. ئۇلار:
قىزىل مەيدان
18-ئەسىردىن ئىلگىرى
17-ئەسىرنىڭ ئاخىرىدا (1679-1680) مەيدان بارلىق ياغاچ قۇرۇلمىلاردىن تازىلىۋېتىلدى. ئاندىن نىكولسكايادىن باشقا بارلىق كرېمىل مۇنارلىرى چېدىر ئۆگزىسىنى تاپشۇرۇۋالغان. قىزىل مەيداننىڭ ئۈستىدىكى تامغا بىر چېدىر ئورنىتىلدى (ئاتالمىش ars سارسكايا مۇنارى دېيىلىدۇ، شۇڭا پادىشاھ بۇ يەردىن مەيداندىكى مۇراسىملارنى كۆرەلەيدۇ). ۋاتكرېنسكىي (Iberian) دەرۋازىسىدىمۇ چېدىر ئۆگزىسى ياسالغان بولۇپ، كىتاي -گورودنىڭ تېمىغا ئورۇنلاشتۇرۇلغان. بۇلار نېگلىننايا دەرياسىنىڭ ئۈستىدىكى ۋوسكرېسېنسكىي كۆۋرۈكىدىكى مۇستەھكەم دەرۋازىلار ئىدى.
1697-ۋە 1699-يىللىرى، ۋوسكرېسېنسكىي كۆۋرۈكىنىڭ ئىككى تەرىپىدىكى دەرۋازىلار چوڭ تاش بىنالارغا قايتا ياسالغان: يالپۇز ۋە زېمسكى پىرىكاز (شەھەر ۋە ساقچى ئىشلىرىغا مەسئۇل تارماق). زېمسكى پىرىكاز (ھازىرقى تارىخى مۇزېينىڭ ئورنىدا) ئەينى ۋاقىتتا پېتېر بۈيۈكنىڭ بۇيرۇقى بىلەن قۇرۇلغان ئاساسلىق دورىخانا دەپ ئاتالغان. 1755-يىلى تۇنجى روسىيە ئۇنۋېرسىتىتى ئەسلىدە زېمسكى پىرىكاز بىناسىغا ئورۇنلاشتۇرۇلغان، بۇنىڭدىن ئىلگىرى مانېگې مەيدانىنىڭ ئۇدۇلىدىكى موخوۋايا كوچىسىدىكى ئەڭ داڭلىق بىناغا كۆچۈپ كەلگەن. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا (ئاللىقاچان قۇرۇغان) ئالېۋىزوف ئويمانلىقى دورىگەرلىك ئۆسۈملۈكلىرىنى يېتىشتۈرۈش ئۈچۈن دۆلەت دورىگەرلىكى باغچىسى قىلىپ ئىشلىتىلگەن.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ئائىلىسى
لەئا:
شىمون(2)
لەۋى(3)
يەھۇدا(4)
ئىسساكار(9)
زەبۇلۇن(10)
Cۋە ++C نىڭ تارىخى
++C بولسا C دىن تەرەققى قىلقپ كەلگەن، C مۇ ئوخشاشلا تىخىمۇ ئاۋالقى ئىككى پروگىرامما تىلدىن تەرەققى قىلىپ كەلگەن. بۇ ئىككى تىل بولسا BCPL ۋە B تىلى. BCPL بولسا Martin Richards(ئادەم ئىسمى) 1967- يىلى ئاچقان بىرخىل پروگرامما تىلى بولۇپ، مەشخۇلات سىشتىمىسى دىتالى ۋە مەشخۇلات سىشتىمىسى تەھرىر- تەرجىملىگۈچىسى تۈزۈش ئۈچۈن ئىشلىتىلەتتى. كىيىن بېل تەجىربىخانىسدىكى Ken Thompson (ئادەم ئىسمى) BCPL نى ئاساس قىلىپ ، ۋە ئۇنىڭ نۇرغۇن ئالاھىدىلىكلىرىنى تەقلىد قىلىپ B تىلىنى ئىچىپ چىققان.1970 – يىلى بېل تەجىربىخانىسىدا، Ken Thompson  ئ B تىلى ئارقىلىق ئەڭ دەسلەپكى UNIX  مەشخۇلات سېستىمىسىنى تۈزۈپ چىققان. C تىلى بولسا بېل تەجىربىخانىسىدىكى Dennis Ritchie ئ B تىلى ئاساسىدا تەتقىق قىلىپ چىققان. C تىلى BCPL ۋە B دىكى نۇرغۇن موھىم ئۇقۇملارنى داۋاملىق قوللانغان. C تىلى دەسلەپتە UNIX نىڭ ئاچما تىلى بولۇشى بىلەن تونۇلغان. ھازىرقى كۆپ قىسمدىكى مەشخۇلات سىستىمىلىرى يەنىلا C ۋە(ياكى)  ++C بىلەن تۈزلگەن. C تىلىنى نۆۋەتتە كۆپ ساندىكى ھېسابلاش ماشىنىلىرىدا ئىشلىتىشكە بولىدىغان بولۇپ، ئۇ قاتتىق دېتال بىلەن مۇناسىۋەتسىز. ئەبسۇسلىنارلىقى شۇكى، ئوخشىمىغان ھىسابلاش ماشىنسى (قاتتىق دىتال دىتال سۇپىسى) دا C نىڭ كەڭ ئىشلىتىلىشى نۇرغۇن تۈر (ۋارىيانت) لەرنى ھاسىل قىلدى. ئوخشىمىغان سۇپىلاردا ئىجرا بولىدىغان كۆچمە پروگرامما يىزىش خىيالى بار پروگرامما ئاچقۇچىلار ئۈچۈن بۇ بىر چوڭ توسالغۇ ئەلۋەتتە. شۇڭا C تىلى بىر ئورتاق ئۆلچەملەشتۈرۈلگەن نۇسخىغا ئىھتىياجلىق بولىدۇ. ئامىركا دۆلەت ئۆلچەملەشتۈرۈش جەمىيتى (ANSI) بىلەن خەلىقئارا ئۆلچەملەشتۈرۈش جەمىيتى (IOS) ئ C  تىلى يەرشارىدا ئۆلچەملىشىش خىزمىتىگە كۈچ چىقىرىپ، 1990- يىلى بىرلەشمە ئۆلچەم ئارخىپىنى ئىلان قىلغان، يەنى ANSI/IOS 9899:1990.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ئائىلىسى
دىنا (قىزى)
Cۋە ++C نىڭ تارىخى
++C بولسا C غا بولغان بىر كىڭەيتىلگەن نۇسخىسى بولۇپ، بېل تەجىربىخانىسىدىكى Bjarne Stroustrup (ئادەم ئىسمى) 20-ئەسىرنىڭ 80- يىللىرىنىڭ باشلىرىدا مۇۋاپىقيەتلىك تەتقىق قىلىپ ئىشلەپ چىقىلغان. ++C نۇرغۇن ئۆزەئىچە ئالاھىدىلىكلەرنى تەمىنلىگەن بولۇپ C تىلىنى تىخىمۇ ”رەتلىك“ كۈرسەتتى. ئەممە ئەڭ موھىمى، ++C ئوبكىتقا يۈزلەنگەن پىروگرامما تۈزۈش (Object oriented programming – oop) ئىقدىدارى بىلەن تەمىنلىگەن.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ئائىلىسى
راھىل:
Cۋە ++C نىڭ تارىخى
C++ How to Program, Fifth Edition by H.M Deitel and P.J Deitel دىن تەرجىمە قىلىندى.
يەئقۇب ئەلەيھىسسالام
ئائىلىسى
يۇسۇڧ(11)
بۇنيامىن(12)
بىلا (راھىلنىڭ دېدىكى):
دان(5)
ناڧتالى(6)
زىلپا (لەئانىڭ دېدىكى):
گاد(7)
ئاشەر(8)
«ئەخلەت» يەۋاتقان بالىلار ۋە قىزىم
بالام تۆرت يېرىم ياشتىن ئاشقاندا ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەنىدى. ۋەتەندە ئۇنىڭ شۇنچە ياشقا كىرىپمۇ باشقا تەڭقۇر بالىلاردەك ئۆزى پۇل خەجلەشنى ئۇقماسلىقى ھەيرانلىق قوزغىدى. ئامېرىكىدا 13 ياشتىن كىچىكلەرنىڭ مۇستەقىل بىر يەرلەرگە چىقىشى، نەرسە كېرەك سېتىۋېلىشى قانۇنسىز ھىساپلىنىدۇ. شۇ سەۋەپتىن بولسا كېرەك ئاتا ئانىسى بولمىغان ئەھۋالدا بالىلارنىڭ يېشىغا نامۇناسىپ نەرسىلەرنى ئەمەس ھەرقانداق نەر سە سېتىۋېلىشى مۇمكىن ئەمەس. مەن ۋەتەنگە قايتقاندىن كېيىن بىر كۈنى بىر خەتنە تويدا بالامنىڭ مەن ئۆمرۈمدە ئاڭلاپمۇ باقمىغان بىر خەنسۇچە ماركىدىكى مۇزقايماقنى يەۋاتقانلىقىغا كۆزۈم چۈشتى. دەرھال قىزىمغا يەۋاتقان نەرسىنىڭ ھاراملىقىنى ئاڭلاتتىم. قىزىم " بۇ يەردىكى دادا، ئاپىلارنىڭ ھەممىسى يىدى. يەپ بولۇپ ناماز ئوقۇدى. شۇلار يىگەننى يىسەممۇ ھالال بولمامدۇ" دەپ ئىتىراز بىلدۈردى. "ياق بالام، ئۇلار بىلمەي يەپتۇ. سەن يىسەڭ بولمايدۇ" دېسەم ئۆمچەرەپ تۇرۇپ ئاران تاشلىۋەتتى. شۇندىن كېيىن بالىلارنىڭ يىمەكلىكىگە دىققەت قىلىدىغان بولدۇم.
بالىلار يىمەكلىكلىرى شۇ قەدەر ئەرزان بولۇپ زاۋۇت ئادرىسىغا ئىچكىرىدىكى قايسى بىر زاۋۇتتا ئىشلەنگەنلىكى يېزىلغان، ھەتتا بەزىلىرىدە ھىچ بىر زاۋۇتنىڭ ئادرىسى يوق. بۇنداق يىمەكلىكلەرنىڭ بەزىسىگە ھەتتا ئۇيغۇرچە "مۇسۇلمانچە" دەپ خەت يېزىپمۇ ئۈلگۈرۈپتۇ. مەن ئىچكىرىدە شۇنچە تۇرۇپ ئاڭلاپمۇ باقمىغان خەنسۇچە يىمەكلىك ماركىلىرى ھەممە ماگىزىنلاردىن تېپىلىدىكەن. ھېلىقى گۆشتىن باشقا يىيىلىۋاتقان، سېتىلىۋاتقان نەرسىنىڭ ھالال ياكى ئەمەسلىكىگە يا ئالغۇچى قارىمايدىكەن، يا ساتقۇچى ئەسكەرتمەيدىكەن. بىر كۈنى بىر باشلانغۇچنىڭ يېنىدىن ئۆتۈپ قالدىم. بالىلار رىشاتكىنىڭ يوچىقىدىن ماگىزىنچى ئايىسى سۇنۇپ بەرگەن تۆۋىنى يىگىرمە تىيىن يۇقىرى بىر سوملۇق "يىمەكلىك" لەرنى يىيىشكە باشلاپتۇ. تەكشۈرۈشۈمچە قەشقەر، ئارتۇچنىڭ يېزىلىرىغا قەدەر ئومۇلاشقان بۇ ئەخلەت يىمەكلىكلەرنى تۈگۈتۈشنىڭ تەسلىكى مېنى بەكمۇ ئۈمىتسزىلەندۈردى. قەشقەر ئىككىنچى باشلانغۇچنىڭ ئالدىدا ئەخلەت يىمەكلىك ساتىدىغان ئۇيغۇرغا "بۇنداق ھارام يىمەكلىكنى ساتسىڭىز بولامدۇ؟" دەپ سورۇغان ئىنىم كۈرشات "سىلى ھالانى تېپىپ يەۋەرسىلە" دەپ جاۋاپلاندى. ئارتۇچنىڭ بۇيامەت دېگەن يېرىدە، مەمتىلى ئەپەندى خاتىرە سارىيىنىڭ يېنىدا ئەخلەت يىمەكلىك يەۋاتقان بالىغا "بالام قولۇڭدىكى ھارام، چوشقا گۆشىدىنمۇ مەينەت نەرسە يېمىسەڭ بولماسمۇ؟" دەپ يالۋۇرغاندەك تەلەپپۇزدا نەسىھەت قىلىپمۇ قولىدىكى "ئاچچىق" نى تاشلاتقۇزالمىدىم. بىزنىڭ بالىلار ئېنگىلىز تىلى سىنىپىمىزدىمۇ بالىلار كەتكەندىن كېيىن تارتمىلارنىڭ "يىمەكلىك" ئورالمىلىرىغا تولۇپ كەتكەنلىكىنى كۆرىمەن. قاتتىق يۇمشاق ۋاستىلارنى قوللۇنۇپ باقتىم، ئازايدى، لېكىن تۈگىمىدى. كوچىلاردا مەنبەسى سورالماي يىيىلىۋاتقان خېمىر كاۋاپ، دۇڧۇ كاۋاپ…قاتارلىقلارنى تالىشىپ يەۋاتقان ئاتا-ئانىلارغا قاراپ بۇ ئايرىماي يىيىش كەلكۈنى ئالدىدا ئۆزەمنى تولىمۇ ئاجىز ھىس قىلدىم. بالامنى ئۆيدىغۇ چىڭ تۇتارمەن، لېكىن دائىم كەينىدىن يۈرۈپ بولغىلى بولمايدۇ-دە. كۆپىنچە بالىلار يەۋاتقان نەرسىلەرنى مەن يىمە دېگەنگە بالام يىمەي قالامدۇ.
بالىلارنى ئەخلەت يىمەكلىكلەرگە كۆندۈرىۋاتقىنى بالىلارنىڭ بىلمەسلىكى، چوڭلارنىڭ بىپەرۋالىقى، تىجارەتچىلەرنىڭ پۇلدىن باشقىنى تونۇماسلىقى، جەمئىيەتتە سۈپەت نازارەتچىلىك ۋە سەھىيە تارماقلىرىنىڭ چىرىكلىكى ئاساسلىق سەۋەپ بولغاندىن باشقا يەنە بىر سەۋەب كىچىك بالىغا پۇل تۇتقۇزۇش ئادىتى ۋە ئاتا ئانىلاردىكى نامۇۋاپىق گۆللەش، ناباپ مېھرىبالىق ۋە خاتا مۇكاپات. ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە ئاتا ئانىلار بالىلىرىنى يىغىدىن پەس قىلىش، دېگەنلىرىگە كۆندۈرۈش قاتارلىق ئەڭ ئاددىي ئىشلاردىمۇ پۇلنى ۋاستە قىلىدىكەن. كۆزىتىشىمگە قارىغاندا ئاتا ئانىلار بالىلىرى يەسلىگە بارغىلى ئۇنىمىسا، تاپشۇرۇقىنى ۋاقتىدا ئىشلىمىسە، دەرس نەتىجىسى چۈشۈپ كەتسە دەرھال پۇل بىلەن جۆندەيدىكەن. ئۇلارنىڭ ئاغزىدىكى ئەڭ سۈپەتسىز ماقال "ئالداشقا بالا ياخشى، خۇدا ئۇرسۇن قاقۋاشنى" ئىكەن. بالىلار يەۋاتقان يىگىرمە تىيىنلىق "ئال مېنى" ماركىلىق سېغىز، يەنە قانداقتۇر بىر ماركىلاردىكى ئەخلەتلەر ئاتا ئانىسىدىن قەغىش قىلىپ پۇل ئالغان بالىلارنىڭ دائىملىق تاللىشىكەن. مەن بۇنداق چاغلاردا ئامېرىكىلىقلارنىڭ كىچىك بالىلارغا ئەقلىنى بىلگەندىن باشلاپ بېرىلىدىغان خەجلىك پۇلنى ئويلاپ قالىمەن. ئامېرىكىدا بالىلارغا يېىشغا ماسلاشتۇرۇلۇپ ھەر ئايدا بەلگىلىك مىقداردىكى خەجلىك بېرىلىدۇ. ئاتا ئانىلار بالىلىرى بۇنى بىر قېتىمدا خەجلىۋەتسىمۇ، يىل بويى يىغىپ چوڭراق بىر نەرسە ئالسىمۇ گەپ قىلمايدۇ. ئەگەر يىغىپ چوڭراق بىر نەسە ئالماقچى بولسا ئاتا-ئانىلار مۇكاپات قىلىپ پۇل قوشۇپ بېرىدۇ. بۇنداق بولغاندا بالىلار كىچىكىدىن پىلانلىق پۇل خەجلەشنى، تىجەشلىك بولۇشنى، ئۆز پۇلىغا ئۆزى ئىگە بولۇشنى، مۇستەقىل ھىسابات قىلشىنى ئۆگىنىدۇ. مەن ئاتا ئانىلارنىڭ بالىلىرىنى پۇل بىلەن گۆللەۋاتقىنىنى كۆرگىنىمدە بالامنىڭ قاراۋاتقىنىدىن خاتىرجەمسىزلىنىپ كېتىمەن. قىزىممۇ ھازىر تاغا ھاممىلىرىنىڭ پۇل بىلەن مېھرىۋانلىق كۆرسىتىشلىرى، پۇللۇق ئەركىلىتىشلىرىگە كۆنۈپ قالغىلىۋاتىدۇ. مەن يېشىغا ماس خەجلىك بەرگەن بىلەن بالامغا پۇل تۇتقۇزۇپ ئامراقلىق قىلىۋاتقانلارغا بەرمە دېگىلى بولمايدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە قىزىمنىڭ كىم بەرگەن پۇلغا نېمە ئالغىنىنى مەن بىلىپ بولالمايمەن-دە! بىزدىمۇ ئامېرىكىلىقلارنىڭكىگە ئوخشايدىغان كۆمەك دەيدىغان نەرسىمىز بولىدىغان. بۇ ئەنئەنىگە مەن ئاكا سىڭىللىرىمدىن بالا تەربىيىلەشتە ۋارىسلىق قىلغانلارنى كۆرمىدىم. بۇلارنى خىيال قىلىپ قىزىمنى "ئەخلەت" يىيىشتىن توساش ئۈچۈن ئۇنىڭغا پۇل تىجەپ ئۆزى ئارزۇ قىلغان نەرسىنى ئېلىشنى ئۆگىتەيمىكىن دېدىم. شۇنىڭ بىلەن قىزىمغا كۆمەك قىلىپ بېرىشنى ئويلاشسام بولغۇدەك دەپ قالدىم. گەرچە بالىلارنى "ئەخلەت" يىيىشتىن توسۇشنىڭ جان ھالقىسىنىڭ ئەخلات ساتقۇچى ۋە ئىشلىگۈچىنى يىغىشتۇرۇش ئىكەنلىكىنى بىلسەممۇ بۇنىڭغا چارەسىزمەن. شۇڭا ھەممە نەرسىدىن پەخەس بولۇش مۆمىن پۇقرانىڭ ۋەزىپىسى بولغاچقا بۇ ئىشتىمۇ ئۆزەم چارە قىلمىسام بالامنىڭ روھى بۇلغۇنۇپ كەتمىسۇن.
كـىيىنكى: دادا، يالماۋۇز مومامدەك بولامدۇ؟
فوند
فوند- پايدىدىن ئورتاق مەنپەئەتلىنىدىغان، خەتەرنى ئورتاق ئۈستىگە ئالىدىغان، جەمىئيەتتىكى تارقاق مەبلەغدىن تېخىمۇ ئۈنۈملۈك پايدىلىنىپ، مەبلەغ سالغۇچىلار مەبلىغىنىڭ قىممىتىنى ساقلاش ياكى ئاشۇرۇش مەقسىدىگە يەتكىلى بولىدىغان بىر خىل مەبلەغ سېلىش تۈرى. فوندنىڭ خيىم-خەتىرىمۇ بار، لىكىن پايدا ئېلىش نىسبىتى بىر قەدەر يۇقىرراق بولغان بىر خىل مەبلەغ سېلىش شەكلى.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :فوند
چەتئەلچە نامى :Fund
تىپى :مەبلەغ سېلىش فوندى، جامائەت فوندى، سۇغۇرتا فوندى
تارقىتىش گەۋدىسى :بانكا، مۈلۈك باشقۇرۇش شىركەتلىرى
تەشكىلىي شەكلى :شىركەت تىپىدىكى ۋە پۈتۈم تىپىدىكى
مەبلەغ سېلىش دائىرىسى :ئاكسىيە، كارخانا، تۈر
تۈرلىرى
4پارچەفوندئوخشاش بولمىغان ئۆلچەم، ئاكسىيەگە مەبلەغ سېلىش فوندىنى ئوخشاش بولمىغان تۈرلەرگە ئايرىشقا بولىدۇ :
1. فوند فونىدنىڭ ئويناش شەكلىگە قاراپ ئوچۇق فوند ۋە يېپىق فوند دەپ ئىككى خىلغا بۆلىنىدۇ. يېپىق فوندىكى «يېپىق» دىگىنىمىز فوندنىڭ مۇقىم ساقلاش مۇددىتىدە فونىد كۆلىمىنىڭ ئۆزگەرمەيدىغانلىقىنى، شۇنداقلا بىر قېتىمدىلا مەبلەغ توپلاپ بولغاندىن كېيىن، ھەم سېتىۋالغىلى ھەم سېتىۋەتكىلى بولمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ. مەبلەغ سالغۇچىلار پەقەت 2-دەرىجىلىك بازاردىلا قولىدىكى يېپىق فوندنى باشقىلارغا ئۆتۈنۈپ بېرىش ئارقىلىق مەبلىغىنى قايتۇرۇۋالالايدۇ.
2. ئوچۇق فوند ئورتاق فوندمۇ دىيىلىدۇ. ئوچۇق فوندنىڭ ساقلاش مۇددىتىمۇ، كۆلىمىمۇ مۇقىم بولمايدۇ. مەبلەغ سالغۇچىلار ھەر قانداق ۋاقىتتا ئوچۇق فوند سېتىۋالالايدۇ ۋە سېتىۋىتەلەيدۇ. ﺑﯩﺰ ﺋﺎﺩﻩﺗﺘﻪ ﻛﯚﭖ ﺗﯩﻠﻐﺎ ﺋﺎﻟﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﻓﯘﻧﺪﻧﯩﯔ ﺗﻮﻟﯘﻕ ﻧﺎﻣﻰ ﺋﺎﻛﺴﯩﻴﻪ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﻓﻮﻧﺪﻯ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺯﺍﻏﺮﺍ ﺗﯩﻞ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯧﻴﺘﻘﺎﻧﺪﺍ، ﺋﺎﻛﺴﯩﻴﻪ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﻓﻮﻧﺪﻯ ﻛﯚﭘﻠﯩﮕﻪﻥ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﺎﻟﻐﯘﭼﯩﻼﺭﻧﯩﯔ ﻣﻪﺑﻠﯩﻐﯩﻨﻰ ﺟﯘﻏﻼﭖ، ﻣﯘﺗﻪﺧﻪﺳﺴﯩﺴﻠﻪﺭ ﭘﺎﻱ ﭼﯧﻜﻰ ﯞﻩ ﺯﺍﻳﻮﻣﻐﺎ ﺑﯩﺮ ﺗﯘﺗﺎﺵ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﯧﻠﯩﭗ، ﻛﯚﭘﻠﯩﮕﻪﻥ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﺎﻟﻐﯘﭼﯩﻼﺭ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﭘﺎﻳﺪﺍ ﻳﺎﺭﯨﺘﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﻣﻪﺑﻠﻪﻍ ﺳﯧﻠﯩﺶ ﻗﻮﺭﺍﻟﻰ.
3. تەشكىلىي شەكلىگە ئاساسەن ئوخشاش بولمىغان شىركەت تىپىدىكى فوند ۋە پۈتۈمى شەكىللىك فوند دەپ ئايرىلىدۇ.
4. فوند پاي تارقىتىش ئارقلىق مەبلەغ سېلىش فوندى شىركەتنىڭ شەكلى بىلەن قۇرۇشقا بولىدۇ، ئادەتتە شىركەت تىپلىق فوند دەپ ئاتىلىدۇ؛ فوند باشقۇرغۇچى بولۇپ، فوندنى ۋاكالىتەن باشقۇرغۇچى ۋە مەبلەغ سالغۇچى ئۈچ تەرەپ تەسىس قىلىش ئارقىلىق، فوندى توختامى ، ئادەتتە پۈتۈمى شەكىللىك فوند دەپ ئاتىلىدۇ. ئېلىمىزنىڭ ئاكسىيە مەبلەغ سېلىش فوندى ھەممىسى پۈتۈمى شەكىللىك فوند.
5. مەبلەغ سېلىش خەۋپ-خەتىرى بىلەن پايدىسى ئوخشاش بولماسلىقىغا ئاساسەن، ئۆسۈپ يېتىلىش تىپلىق دەپ ئايرىلىدۇ، كىرىم تىپىدىكى ۋە تەڭپۇڭلىشىش تىپىدىكى فوند.
6. ئاساسەن مەبلەغ سېلىش ئوبيېكتىنىڭ ئوخشىماسلىقى، پاي چېكى فوندى دەپ ئايرىشقا بولىدۇ، زايوم فوندى، پۇل بازىرى فوندى، زاكاز مال فوندى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئوچۇق شەكىللىك فوند ۋە يېپىق فوندنىڭ مۇناسىۋىتى
4پارچەفوندئوچۇق فوند ۋە يېپىق فوند ئورتاق فوندتىن ھاسىل بولغان ئىككى خىل ئاساسىي ھەرىكەت شەكلى.
ئوچۇق شەكىللىك فوند ۋە يېپىق فوندنىڭ پەرقى
5پارچەفوند1. فوند كۆلىمى ئۆزگىرىشچانلىقى ئوخشىمايدۇ. يېپىق شەكىلدىكى فوند ئېنىق داۋاملىشىش مۆھلىتى بار (ئېلىمىزنىڭ: 5 يىلدىن كەم بولمايدۇ)، مۇشۇ مۇددەت ئىچىدە پۇل تۆلەپ قايتۇرۇۋېلىنغاندىن تارقىتىلغان فوند بىرلىكى بولمايدۇ. گەرچە ئالاھىدە ئەھۋال ئاستىدا بۇ تۈردىكى فوند توپلاشنى كېڭەيتىش ئېلىپ بارسا بولىدۇ، لېكىن قاتتىق بولغان قانۇندا بەلگىلەنگەن شەرت ھازىرلىغان توپلاشنى كېڭەيتىش كېرەك. شۇنىڭ ئۈچۈن نورمال ئەھۋال ئاستىدا، فوند كۆلىمى يەنىلا ئۆزگەرمەيدۇ.
ئوچۇق شەكىللىك فوندىنى تارقىتىلغان فوند بىرلىكى بولسا ھەقلىق ياندۇرۇۋېلىنىدىغان، ئۇنىڭ ئۈستىگە مەبلەغ سالغۇچىنىڭ فوند داۋاملىشىۋاتقان مەزگىلدە–باسقۇچلىرىنىمۇ خالىغانچە ئىلتىماس قىلىپ سېتىۋېلىش فوندى ئورنى قىلغانلىقتىن، فوند مەبلەغ ئومۇمىي سوممىسى ھەر كۈنلۈكى ئۈزلۈكسىز ئۆزگىرىپ تۇرىدۇ.
باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، ئۇ باشتىن-ئاخىر «ئېچىۋېتىش» ھالىتىدە. بۇ يېپىق شەكىلدىكى فوندى بىلەن ئوچۇق شەكىللىك فوندىنى تۈپ پەرقى.
2. فوند بىرلىكى سېتىش ئۇسۇلى ئوخشاش بولمايدۇ. يېپىق شەكىلدىكى فوند تەسىس قىلغاندا، مەبلەغ سالغۇچىلار فوند باشقۇرۇش شىركىتى ياكى سېتىش ئاپپاراتى سېتىۋېلىش؛ ئۇ يېپىق شەكىلدىكى فوند بازارغا سېلىشتا، مەبلەغ سالغۇچىلار يەنە ھاۋالە قىلغان ئاكسىيە سودىگىرى ئاكسىيە بازار باھاسى بويىچە سېتىش. ئەمما مەبلەغ سالغۇچىلارنىڭ ئوچۇق شەكىللىك فوندىنى، ئۇلار بولسا خالىغان ۋاقىتتا فوند باشقۇرۇش شىركىتى ياكى سېتىش ئاپپاراتى ئىلتىماس قىلىپ سېتىۋېلىش ياكى ھەق تۆلەپ قايتۇرۇۋېلىش.
3. فوند بىرلىكى سېتىش باھاسىنى شەكىللەندۈرۈش شەكلى ئوخشىمايدۇ. يېپىق شەكىلدىكى فوند، ئاكسىيە بېرژىسىدا بازارغا سېلىنغان، ئۇنىڭ ئېلىم–سېتىم باھاسى بازاردىكى تەمىنلەش ۋە ئېھتىياج مۇناسىۋىتىنىڭ تەسىرى بىر قەدەر چوڭ. كىچىك بازار تەمىنلەش راستچىل بولغاندا، فوند بىرلىكى سېتىش باھاسىنى ھەر بىر پارچە فوند مۈلۈك ساپ قىممىتى يۇقىرى بولۇشى مۇمكىن، بۇ ۋاقىتتا مەبلەغ سالغۇچىنىڭ ئىلكىدە فوند مۈلۈكى كۆپىيىدۇ؛ بازار تەمىناتى ئېھتىياجدىن ئېشىپ كەتكەن چاغدا، فوندى باھا بولسا ھەر بىر پارچە فوند مۈلۈك ساپ قىممىتى تۆۋەن بولۇشى مۇمكىن.
4. فوندنىڭ مەبلەغ سېلىش تاكتىكىسى ئوخشاش بولمىغان. يېپىق شەكىلدىكى فوند خالىغان ۋاقىتتا پۇل تۆلەپ قايتۇرۇۋېلىنغاندىن بولغاچقا، ئۇنىڭ بارلىق مەبلەغ سېلىش مەبلەغ توپلاشتا ئېرىشكەن مەبلىغى بولىدۇ، بۇنداق فوندتا باشقۇرۇش شىركىتى يېزا ئىگىلىكىنىڭ ئۇزاق مۇددەتلىك مەبلەغ سېلىش تاكتىكىسى بولىدۇ، ئۇزاق مۇددەتلىك تىجارەت ئۈنۈمىنى قولغا كەلتۈرگەن. بىر قىسىم نەق پۇل ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن ئوچۇق شەكىللىك فوند بولسا، ھەق تۆلەپ ياندۇرۇۋېلىش مەبلەغ سالغۇچىلار ئۈچۈن ھەر ۋاقىت، ساناش ھالىتىدە ئۇزۇن مۇددەتلىك مەبلەغ سېلىشقا ئىشلىتىشكە بولمايدۇ، ئادەتتە نەق پۇلغا ئايلىنىش ئىقتىدارى كۈچلۈك بولغان مۈلۈك مەبلىغى.
پ ك (كىنو)
كىنو ۋەقەلىكى
ئامىرخان تەقى-تۇرقى ئادەمگە ئوخشاپ قالىدىغان يەرشارىغا تاشقى پىلانت ئادىمى بولۇپ ئۇ يەرشارىغا تەتقىقات مەقسىتىدە كېلىدۇ. لېكىن ئۇ ھىندىستان راجاستانىغا كەلگەندىن كېيىن ئۇنىڭ ئالەم كېمىسىنىڭ تىزگىنىكىنى كىشىلەر ئوغرىلىۋالىدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئۇ ئۆز پىلانتىغا قايتالماي شۇ ئەسۋابنى ئىزدەشكە باشلايدۇ. بۇ جەرياندا ئۇ كىيىم كىيىشنى، سۆزلەشنى ئۆگىنىدۇ ۋە دوست تۇتىدۇ. كېيىن ئۇ دېھلىغا ئەسۋابىنىڭ ئىز-دېرىكىنى قىلىپ كېلىدۇ، لېكىن بۇ چوڭ شەھەردە ھەرخىل كىشىلەر، ھەرخىل دىنلار ئارىسىدا قايمۇقۇپ قالىدۇ. بۇ يەردە كىشىلەر ئۇنى PK دەپ ئاتاشقا باشلايدۇ.ئۇ بۇ جەرياندا ئىنسانلار ئارىسىدىكى خۇشاللىقلارنى ۋە غەم قايغۇلارنى باشتىن ئۆتكۈزىدۇ شۇنداقلا "دەرىجىدىن تاشقىرى ئىقتىدارى" بار دىنىدارلارنىڭ ساختىلىقلىرىنى ئېچىپ تاشلايدۇ. ئۇ  مۇخبىر قىزچاق جاگۇنى ئۇچۇرتىدۇ جاگۇ PKنىڭ يۇرتىغا قايتىشىغا ياردەم بېرىدۇ. بۇ جەرياندا PKجاگۇنى ياخشى كۆرۈپ قالىدۇ باشقا بىرسىنى ياخشى كۆرگەنلىكى ئۈچۈن ئۇنىڭغا ئۆز كۆڭلىنى ئىزھار قىلالمايدۇ.......
ئانۇشكا شارما (جاگۇ رولىدا)
تېلۋىزىيە ئىستانىسىدا ئىشلەيدىغان  مۇخبىر ، ئوغۇل دوستىنىڭ ئاسىيلىقىدىن كۆڭلى سۇنغان ھالدا ئۆز يۇرتىغا قايتىپ مۇخبىر بولغان. تولىمۇ ئاقكۆڭۈل قىز. PK بىلەن تونۇشقاندىن كېيىن ئۇنىڭ ئىش- ھەركەتلىرىدىن غەيرىلىك ھېس قىلىدۇ ، PK نىڭ :« مەن تاشقى پىلانت ئادىمى» دېگەن سۆزىگە ئىشەنمەيدۇ. PKنىڭ دېگىنىنىڭ راستلىقىغا ئىشەنگەندىن كېيىن ئۇلار دوست بولۇپ قالىدۇ ، ھەمدە جاگۇ PK نىڭ تىزگىنەك تېپىشىغا ياردەملىشىدۇ.
ڧىلىم توغىرسىدا
بۇ فىلىم «ئۈچ ئەخمەق (Idiots 3)» فىلىمنى ئىشلىگەن رېژىسور راجكۇمار ھىرانى(Rajkumar Hirani) بىلەن ھىندىستان كىنو چولپىنى ئامىرخان(Aamir Khan) نىڭ يەنە بىر قېتىم ھەمكارلىشىپ ئىشلىگەن فىلىمى بولۇپ، فىلىمدە ھىندىستاندىكى "كۆپ ئىلاھچىلىق" تەنقىد قىلىنغان بولغاچقا، بىر قىسىم ھىندىستان رەھبەرلىرى فىلىمنى چەكلەشكە چاقىرىق قىلغان، ئەمما شۇنداق بولسىمۇ فىلىمنىڭ ئىككى ھەپتىلىك بېلەت كىرىمى 4 مىليارد 820 مىليون رۇپىيە (تەخمىنەن 78.1 مىليون ئامېرىكا دوللىرى) غا يېتىپ، بوللىۋوددىكى ئەڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك ۋە ھىندىستان تارىختىكى ئەڭ تالاش-تارتىشتا قالغان فىلىم بولۇپ قالغان.
فىلىم ئىشلىنىش جەريانىدا بىرقانچە قېتىم بەس-مۇنازىرە قوزغىغان. يەنى بىر قېتىم ئالاقىدار شەخىسلەر تەرىپىدىن فىلىمنىڭ رىژىسسورى، فىلىم ئىشلىگۈچىسى ۋە بارلىق ئارتىسلىرى ھىندى دىنىغا ھۆرمەتسىزلىك قىلغان، فىلىم دىئالوگىدا ھىندى دىنىنى مەسخىرە قىلغان دەپ ئەيىبلەنگەن. ئۇنىڭدىن باشقا كىنو فىلىم تەكشۈرۈش جەمئىيىتىنىڭ تەستىقىدىن ئۆتكەن بولسىمۇ، لېكىن يەنە تەشكىلاتلار تەرىپىدىن ھىندىستان يۇقىرى سوتىغا فىلىم ناچار ئىدىيەنى تەشۋىق قىلغان دەپ ئەرز قىلىنغان، يۇقىرى سوت بۇ ئەرزنى رەت قىلىپ فىلىمنىڭ قويۇلىشىغا رۇخسەت بەرگەن. كۆپ مۇشەققەتلىك، بەس–مۇنازىرىلىك فىلىم «PK»چىقىشى بىلەن يەنە كىنو ئوبزورچىلىرى ساھەسىنىڭ ناھايىتى ياخشى باھاسىغا ئېرىشتى. فىلىم ئوبزوچىلىرى فىلىم ئاممىنى خۇشال قىلىدىغان، يۈەك تارىنى چېكىدىغان ۋە چوڭقۇر ئويلاندۇرىدىغان فىلىم دەپ قاراپ فىلمگە ئەڭ يۇقىرى نومۇرنى بەردى.
مەنبە
ئىزدە قامۇسى https://web.archive.org/web/20210728033844/https://wiki.izda.com/?a=show&id=8526
ئۆزبېكلەر
ئۆزبېكلەر ئۆزبىكلەرمۇ مەملىكىتىمىزدىكى ئۇزاق تارىخقا ۋە پارلاق مەدەنىيەتكە ئىگە مىللەتلەرنىڭ بىرى. ئۆزبېكلەر ئاساسەن سوۋىت ئىتتىپاقىنىڭ ئۆزبېكىستان رېسپۇبلىكىسىغا مەركەزلەشكەن، ئومومى نوپۇسى تەخمىنەن24 مىليوندىن كۆپىرەك .ئۇنىڭدىن باشقا ئافغانىستاندىمۇ ئۆزبەكلەر ياشايدۇ. مەملىكىتىمىزدىكى ئۆزبېكلەر ئاساسەن شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتىنوم رايونىدىكى ئىلى، ئاقسۇ، ئۈچتۇرپان، ئۈرۈمچى چۆچەك، قەشقەر قاتارلىق جايلاردا ئولتۇراقلاشقان. 2005-يىلىنىڭ ئاخىرىغا قەدەر پۈتۈن ئاپتونوم رايوندىكى ئۆزبېكلەرنىڭ نوپۇسى 15 مىڭ 100 بولۇپ، پۈتۈن ئاپتونوم رايون ئومۇمىي ئاھالىسىنىڭ ٪0.08 تىنى تەشكىل قىلغان. مىللەت نامى ۋە مەنبەسى «ئۆزبېك» سۆزى ئەڭ دەسلەپ 14- ئەسىردىكى موڭغۇل دۆلىتىگە قاراشلىق  تۆت چوڭ خانلىقنىڭ بىرى ھېسابلانغان ئالتۇن ئوردا خانلىقىنىڭ ھۆكۈمرانى بولغان سۇلتان مۇھەممەتتىن باشلاپ بارلىققا كەلگەن. ئۆزبېكلەر ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ماۋارائۇننەھىردە ياشايدىغان ئىران تېلى سىستېمىسى، تۈركىي تىل سىستېمىسى، موڭغۇل تىل سىستېمىسىدىكى بىر مۇنچە قەدىمىي قەبىلىلەردىن شەكىللەنگەن. چىڭگىزخاننىڭ چوڭ ئوغلى جۇجىخان ئۆلگەندىن كېيىن ئۇنىڭ ئوغلى باتۇخان تەخىتكە چىققان. باتۇخان ئالتۇن ئوردا خانلىقىنى قۇرغان ، لىكىن چوڭ موڭغۇل خانلىقىنىڭ تەركىبى قىسمى بولغان. ئۇ ئۆلگەندىن كىيىن ئۇنىڭ ئوغلى سارتان ۋە ئۇلاغچىن تەخىتكە چىققان ئەمما باتۇخاننىڭ ئىنىسى بۆرىكە تەخىتنى تارتىۋىلىپ ئىسلام دىنىنى قوبۇل قىلىپ بۇنى دۆلەت دىنى قىلغان ۋەموڭغۇل خانلىقىنىڭ مەركىزى ئوقىدىن ئاجىراپ كىتىشكە يۈزلەنگەن. 1266-مەڭگۈ تۆمۈر تەخىتنى تارتىۋىلىپ ئىسلام دىنىنىڭ تەرەققى قىلىشىنى توسۇپ ئاق ئوردا تەرەپدارلىرىغا مايىل بولغان، ئۇنىڭ ۋارىسلىرى تۇدا تۆمۈر، تولا بۇغا ۋە توقا دەۋىرلىرىدىمۇ شۇنداق بولغان.1312-يىلى مەڭگۈ تۆمۈرنىڭ نەۋرىسى ئۆزبىكخان تەخىتكە چىققان. چىڭگىزخاننىڭ 6-ئەۋلادى ئۆزبېكخان ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلغان بولۇپ تەخىتكە چىققاندىن تارتىپ ئىسلام دىنىنى كۈچەپ تەرغىپ قىلىپ ئىسمىنى مۇھەممەد ئۆزبېكخانغا ئۆزگەرتكەن. ئۇ ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەن مەزگىلدە (1312~1345)، خانلىقى بىر مەھەل ئىنتايىن گۈللەنگەن، ئۆزبېكخاننىڭ نامىمۇ كەڭ تارقالغان. شۇنىڭ ئۈچۈن ئەينى چاغدا كىشىلەر ئۇنىڭ دۆلىتىنى ئۆزبېك خانلىقى دەپ ئاتىغان، خانلىقتىكى ئارمىيە-خەلقنى ئۆزبېك خەلقى دەپ ئاتىغان. ئۆزبېكخاننىڭ دەۋرى گەرچە ناھايىتى قىسقا بىر دەۋىر بولسىمۇ بىراق بۇ دەۋىر ئۆزبېك مىللىتىنىڭ شەكىللىنىشىدىكى ئەڭ مۇھىم باسقۇچدۇر. 15-ئەسىردە، ئالتۇن ئوردا خانلىقى ئۇزاق مۇددەتلىك ئىچكى توپىلاڭ سەۋەبىدىن يىمىرىلىپ ئەسلىدە ئۇلارنىڭ تەركىبىي قىسمى بولغان ئاق ئوردا خانلىقى تەدرىجىي كۈچىيىپ، غەربىي سىبىرىيە ۋە قازاق ئوتلىقىدىكى كەڭ زېمىننى ئىگىلىگەن شۇنىڭ بىلەن ئاق ئوردا خانلىقى تەۋەسىدىكى تۈرك تىلى ۋە موڭغۇل تىلىدا سۆزلىشىدىغان كۆچمەن چارۋىچىلارنىڭ ھەممىسى قارا-قۇيۇقلا ئۆزبېكلەردەپ ئاتالغان. 1360-يىللىرى ئەمىر تۆمۈرنىڭ ئۆزبېكلەرگە ئىستىلاسى. 1428-يىلى ئۆزبېك خانلىقىنىڭ قۇرۇلۇشى.15-ئەسىرنىڭ ئوتتىرلىرىدىن 16-ئەسىرنىڭ ئوتتىرلىرىغىچە ئۆزبېكلەرنىڭ يەكەن خانلىقى دائېرىسىگە تارقىلىشى. (سودا ئىھتىياجى، دىنى مەزھەپ ئىھتىياجى ۋە سىياسى ئىھتىياجلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك) 1709- قوقان خانلىقى دەۋرىدە، مىلادىيە 19-ئەسىرنىڭ باشلىرىدا بولۇپمۇ 1864-يىلىدىكىبەدەۋلەت تاجاۋۇزىدا نۇرغۇن ئۆزبىكلەر بۇ يەرگە كەلگەن، 1877-يىلى بەدەۋلەت ھاكىمىيىتى پاچاقلانغاندىن كىيىن ئۇلار   مۇشۇ يەردە تۇرۇپ قالغان.
قاراڭ
ئالتۇن ئوردا ۋە ئۆزبېكلەر
مەنبە: شەۋقىي تورى https://web.archive.org/web/20200921033334/https://www.shewqiy.com/
سەربىز
مۇرەككەپ گۈللۈكلەر ئائىلىسى سەربىز ئۇرۇقدىشى بىر يىللىق ياكى كۆپ يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك. شۇ ئۇرۇقدىشىدىكى ئۆسۈملۈكلەر تەخمىنەن 250 خىل بولۇپ، ئەسلىي ماكانى شىمالىي ئامېرىكا.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :سەربىز
تەۋەلىكى :ئۆسۈملۈكلەر دۇنياسى
تىپى :يېپىق ئۇرۇقلۇق ئۆسۈملۈكلەر تىپى
سىنىپى :قوش پەللىلىك ئۆسۈملۈكلەر سىنىپى
تۈركۈمى :قوڭغۇراقگۈل تۈركۈمى
ئۇرۇقداشلىرى :سەربىز ئۇرۇقدىشى
لاتىنچە نامى :Erigeron speciosus (Lindl.) DC.
باشقا نامى :ياۋا ئاپتاپپەرەس
كەنجى سىنىپى :بىرلەشمە بەرگىلىك گۈللۈكلەر كەنجى سىنىپى
كەنجى ئائىلىسى :نەيچىسىمان گۈللۈكلەر كەنجى ئائىلىسى
ئۆسۈملۈك تۈپى
ئىككى يىللىق سامان غوللۇق ئۆسۈملۈك.
PM2.5 قىممىتى
مۇھىت شاۋقۇنىدىن بۇلغىنىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە ئۇنى تىزگىنلەش قانۇنى
سەربىز
غولى
غولى يالغۇز ئۆسىدۇ، شالاڭ، ئېگىزلىكى 5-60 سانتىمېتىر، تۈۋى قىسمىنىڭ دىئامېتىرى 1-4 مىللىمېتىر، ئۈستىدىكى ياكى ئاز ئۇچرايدىغان ئاستىدىكى شاخلىرى، يېشىل ياكى بەزىدە سۆسۈن رەڭ، روشەن سىزىقلىق ، بىر قەدەر زىچ ھەم ئۇزۇن تۈكلۈك.
PM2.5 قىممىتى
دىففۇزىيە تۇمانلىقى
سەربىز
يۇپۇرمىقى
تۈۋىدە يوپۇرمىقى بىر قەدەر زىچ، چېچەكلەش مەزگىلىگىچە يۇپۇرمىقى ساقلىنىدۇ، تەتۈر تېمىنسىمان، ئۇزۇنلۇقى 5 - 10 سانتىمېتىر، كەڭلىكى 0.3 - 1.2 سانتېمىتىر، تۆپە تەرەپ بۇلۇڭى كەڭ ياكى ئۇچلۇق، تۈۋى تەدرىجىي تارايغان، ئۆسۈپ يېتىلىش سېپى تۇلۇق گىرۋەكلىك ياكى ئىنتايىن ئاز، ئوتتۇرا قىسمى ۋە ئۈستۈنكى قىسمىدىكى يوپۇرماقلىرى تېمىنە شەكىللىك، ساپسىز، تۇتقۇچسىز، ئۇزۇنلىقى 0.5 - 8 سانتىمېتىر كەڭلىكى 1.0 −0.8 سانتىمېتىر، تاشقى ئۇچى ئۇچلۇق، ئەڭ ئۈستى ۋە شاخ ئۈستىدىكى يوپۇرماق كىچىك، يىپ شەكىللىك، يىپسىمان.
PM2.5 قىممىتى
قاتتىق تاشلاندۇقلارنىڭ مۇھىتنى بۇلغىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش-تىزگىنلەش قانۇنى
ئالەم بوشلۇقى تۇمانلىرى
سەربىز
گۈلى
باشسىمان گۈل رېتى كۆپ، غول شاخ ئۇچى تىزىلىپ زىچ ھەم تار ياكى ئاز ئۇچرايدىغان شالاڭ ھەم كەڭرى، كونۇسسىمان گۈل رېتى باشسىمان، بىر قەدەر ئاز، ئۆگزىسىمان تىزىلغان، ئۇزۇنلۇقى 6-10 مىللىمېتىر، كەڭلىكى 11-21 مىللىمېتىر؛
PM2.5 قىممىتى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى نامى :PM2.5 قىممىتى
سەربىز
مېۋىسى
مېۋىسى سوقىچاق تومۇنىسىمان بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 1.8 مىللىمېتىر، كەڭلىكى 0.4 مىللىمېتىر كېلىدۇ، ياپىلاق بولىدۇ، شالاڭ قىسقا تۈكلۈك؛ تاجسىمان تۈكلىرى ئىككى قەۋەت، ئاق رەڭلىك كىرپىكسىمان، سىرتقى قەۋىتى ئىنتايىن قىسقا، ئىچكى قەۋىتى ئۇزۇنلىقى  5-6 مىللىمېتىر.
PM2.5 قىممىتى
نامى بېكىتىلگەن ۋاقىت: :2013-يىلى 4-ئاينىڭ 19-كۈنى
شەكىللىنىش مەنبەسى :تەبىئەت ۋە ئادەم
باشقا نامى :ئۇششاق دانچە ماددا
مۇندەرىجە قىسقىچە چۈشەندۈرۈش ئاساسىي ئۇچۇرلىرى چوڭ ئىشلار ئاساسلىق تەركىبى شەكىللىنىش مەنبەسى تەبىئەتتىكى مەنبەسى ئىنسانلاردىكى مەنبە كۆرسەتكۈچ ئۆلچىمى زىيانلىق تەسىرى ئەزالارغا زىيىنى كىلىماتقا تەسىرى تۇمان ۋەقەسى ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلى 1.سۈزۈش ئۇسۇلى 2. سۈمۈرۈش ئۇسۇلى 3.ئۆسۈملۈك سۈمۈرۈش سۈرەتلەر قامۇس باشبېتى شەكىللىنىش مەنبەسى دانچە ماددىنىڭ تەركىبى ئىنتايىن مۇرەككەپ بولۇپ، ئاساسلىقى كېلىش مەنبەسى تەرىپىدىن بەلگىلىنىدۇ. ئاساسلىقى تەبىئەت ۋە ئادەمدىن ئىبارەت ئىككى خىل كېلىش مەنبەسى بار بولۇپ، كېيىنكىسىنىڭ زىيىنى چوڭراق. ئىلم-پەن ساھەسىدىكى ئايرىلىشى بىرلەمچى ئايروزول (Primary aerosol) ۋە ئىككىلەمچى ئايروزول (Secondary aerosol) دىن ئىبارەت ئىككى خىل بولىدۇ.
تەبىئەتتىكى مەنبەسى
PM2.5 توراق چاڭ-تۇزانلىرى، دېڭىز تۇزى، ئۆسۈملۈكلەرنىڭ گۈل چېڭى، سپورا، باكتېرىيە قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. تەبىئەت دۇنياسىدىكى ئوت ئاپەتلىرى، مەسىلەن يانار تاغ پارتىلاش سەۋەبىدىن ئاتموسفېراغا قويۇپ بېرىلگەن كۆپ مىقداردىكى ۋولقان كۈلى، ئورمانلىقتىكى ئوت ئاپىتى، ئۈستى ئوچۇق كۆمۈر مەنبەلىرى ئوت ئاپىتى ۋە چاڭ-توزانلىق بوران قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى كۆپ مىقدارىدكى دانچە ماددىلارنى ھاۋا بوشلۇقىغا ئېلىپ چىقىدۇ.
ئىنسانلاردىكى مەنبە ئىنسانلار مەنبەسى مۇقىم مەنبە ۋە يۆتكىلىشچان مەنبەدىن ئىبارەت. مۇقىم مەنبە ھەرخىل ھەر خىل يېقىلغۇلارنىڭ يېقىلىش مەنبەسى، مەسىلەن توك چىقىرىش، مېتاللۇرگىيە، نېفىت، خىمىيە، توقۇمىچىلىق، بوياقچىلىق قاتارلىق ھەرخىل سانائەت جەريانلىرى، ئىستىش ۋە قورما قورۇش جەريانىدىكى كۆمۈر، گاز ۋە ماينىڭ كۆيىشىدىن چىققان ئىس-تۈتەك قاتارلىقلار. يۆتكىلىشچان مەنبە ئاساسلىقى ھەرخىل قاتناش قوراللىرى ھەرىكەت قىلىش جەريانىدا يېقىلغۇ ئىشلەتكەندە ھاۋاغا قويۇپ بەرگەن قالدۇق گازلاردىن ئىبارەت.
سەربىز
جۇغراپىيەلىك تارقىلىشى
4پارچەسەربىزئىچكى مۇڭغۇل، جى لىن، لىياۋ نېڭ، خېبېي، سەنشى، شەنشى، گەنسۇ، نىڭشيا خۇيزۇ ئاپتونوم رايونى، چىڭخەي، يۈننەن، سىچۈەن ئۆلكىسى ۋە شىزاڭ قاتارلىق ئۆلكە، ئاپتونوم رايونلارغا تارقالغان.
PM2.5 قىممىتى
PM2.5 گۈڭگۈرت ۋە ئازوتنىڭ ئوكسىدلىنىشى ئارقىلىق شەكىللىنىدۇ. بۇ گاز تۈرىدىكى بۇلغانمىلارنى دائىم كىشىلەرنىڭ خىمىيىلىك يېقىلغۇ (كۆمۈر، نېفىت قاتارلىق) ۋە ئەخلەتلەرنى كۆيدۈرۈشى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
ئۆي ئىچىدە، ئىسلىنىش دانچە ماددىنىڭ ئاساسلىق كېلىش مەنبەسى. دانچە ماددىنىڭ كېلىش مەنبەسى تولۇق بولمىغان كۆيۈش بولۇپ، تاماكا مەھسۇلاتلىرىنىڭ كۆيىشى زىيىنى ئېغىر بولغان دانچە ماددىلارنى ھاسىل قىلىدۇ، سۈپىتى يۇقىرى بولغان تاماكىنى چېكىش پەقەت تاماكا چەككۈچىنىڭ ئۆز-ئۆزىگە بەرگەن تەسەللىيسى بولۇپ، ھەتتا سېسىق پۇرىقى ئازراق بولغانلىقتىن تېخىمۇ زور زىيان كەلتۈرىشى مۇمكىن.
سەربىز
جۇغراپىيەلىك تارقىلىشى
سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ كاۋكاز، ئوتتۇرا ئاسىيا، سىبىرىيە رايونى ۋە موڭغۇلىيە، ياپۇنىيە، شىمالىي ئامېرىكا قىتئەسى ۋە رايۇنلارغىمۇ تارقالغان.
باغ - ئورمان ئىشلىتىلىش ئورنى
گۈللۈك، غۇژمەك گۈللۈك ياكى گىياھلىق قاشا يېنىدا، تاغ ئالدىدا، ئۆيدە ئېسىپ قويۇپ مەنزىرە قىلىنىدۇ؛ دېڭىز ساھىلى باغچىسىنىڭ ماتېرىيالى قىلىشقا بولىدۇ.
دورىلىق قىممىتى
سەربىز : ئىسسىققا مايىل كېسەللەر داۋالاشقا ئىشلىتىلىدۇ.
PM2.5 قىممىتى
كۆرسەتكۈچ ئۆلچىمى دانچە ماددىنىڭ كۆرسەتكۈچىنىڭ ئۆلچىمى 1997-يىلى ئاساسلىقى سانائەتلىشىشكە ئەگىشىپ كۈنسېرى تەرەققىي قىلىۋاتقان، كونا ئۆلچەمدە نەزەردىن ساقىت قىلىنغان ئادەم بەدىنىگە زىيانلىق بولغان دانچە ماددىلارنى تېخىمۇ ئۈنۈملۈك تەكشۈرەش ئۈچۈن ئامېرىكا تەرىپىدىن ئوتتۇرغا قويۇلغان.
سەربىز
دورىلىق قىممىتى
پۈتۈن ئوتى شامالداراپ قېلىش، قىزىتمىغا شىپا بولىدۇ، ئىچ ئۆتۈش، ئۈچەي ياللۇغى، ئەسۋە، قىچىشقاق قاتارلىقلارغا مەنپەئەت قىلىدۇ.
PM2.5 قىممىتى
تولۇق مەزمۇنىنى كۆرۈش زىيانلىق تەسىرى گەرچە دانچە ماددا يەر شارى ئاتموسفېراسىدىكى مىقدارى ئىنتايىن ئاز بىر تەركىب بولسىمۇ، بىراق ئۇنىڭ ھاۋانىڭ سۈپىتى كۆرۈش دەرىجىسىگە بولغان تەسىرى ئىنتايىن مۇھىم. دانچە ماددىنىڭ ئادەم بەدىنىگە بولغان زىيىنى ئىنتايىن چوڭ بولۇپ، دىئامېتىرى كىچىك بولغانلىقتىن نەپەسلىنىش سىستېمىسىغا كىرىش ئورنىمۇ چوڭقۇر بولىدۇ.μm 10 دىئامېتىردىكى دانچە ماددا دائىم نەپەسلىنىش سىستېمىسىغا چۆكىۋالىدۇ. μm 2 دىن تۆۋەنلىرى ئىنچىكە كانەيچە ۋە ئۆپكە پۈۋەكچىلىرىگە كىرىۋالىدۇ. دانچە ماددا ئۆپكە پۈۋەكچىلىرىگە كىرىۋالغاندىن كېيىن، ئۆپكىنىڭ ھاۋا ئۆتۈشۈش ئىقتىدارىغا بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىپ، ئەزالاردا ئاسانلا ئوكسىگېن كەمچىللىكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
پۈتۈن يەر شارىدا ھەر يىلى 2 مىليون يۈز مىڭ ئادەم PM2.5 قاتارلىق دانچە ماددىلارنىڭ قويۇقلىقى ئېشىپ كېتىش سەۋەبىدىن ئۆلۈپ كېتىدۇ
مەلۇماتلارغا قارىغاندا، 2012-يىلى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى مۇھىت پىلانىدا ئېلان قىلىنغان «يەر شارى مۇھىتىنىڭ كەلگۈسىگە نەزەر5» دە كۆرسىتىلىشىچە، ھەر يىلى 700 مىل ئادەم ئوزون كەلتۈرۈپ چىقارغان نەپەس سىستېمىسى كېسەللىكى سەۋەبىدىن ئۆلۈپ كېتىدىكەن،  ئىككى مىليونغا يېقىن بالدۇر ئۆلۈپ كېتىش مىسالى دانچە ماددا بۇلغۇنىشى بىلەن مۇناسىۋەتلىككەن.
دۇنيا بانكىسى تارقاتقان دوكىلاتتىن مەلۇم بولىشىچە، ئۆي سىرتىدىكى ھاۋا بۇلغىنىشى سەۋەبىدىن كېلىپ چىققان بالدۇر ئۆلۈپ كېتىش ئوتتۇرا ھېساب بىلەن كۈنىگە 1000 ئادەمدىن توغرا كېلىدىكەن، ھەر يىلى 350 مىڭدىن 400 مىڭغىچە ئادەم ئۆلۈمگە يۈزلىنىدىكەن. ئومۇملاشتۇرۇپ ئېيتقاندا، جۇڭگونىڭ ھاۋاسىنىڭ بۇلغىنىشى شەھەر ئاھالىلىرىنىڭ ئۆمرىنى 18 يىل قىسقارتىۋېتىدىكەن.
سەربىز
دورىلىق قىممىتى
مەنبە:ئىزدە قامۇسى
PM2.5 قىممىتى
ئەزالارغا زىيىنى
PM2.5 دانچە ماددىنىڭ ئۇزۇن مەزگىل مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى يۈرەك-قان تومۇر كېسەللىكلىرى ۋە نەپەس يولى كېسەللىكلىرى شۇنداقلا ئۆپكە راكىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ھاۋادىكى PM2.5 نىڭ قويۇقلىقى10مىكروگرام\ مېتىر كۇبتىن يۇقىرى بولسا، ئۆلۈم خەۋىپى يۇقىرىلايدۇ. قويۇقلىقى ھەر 10مىكروگرام\ مېتىر كۇب ئاشسا، ئۆلۈم خەۋىپى %4 ئاشىىدۇ. يۈرەك-ئۆپكە كېسەللىكلىرى بىلەن ئۆلۈش خەۋىپى %6 ئاشىدۇ، ئۆپكە راكى بىلەن ئۆلۈش نىسبىتى %8 ئاشىدۇ.
كىلىماتقا تەسىرى ئادەتتە كىشىلەر PM2.5 نى پەقەت ھاۋانىڭ بۇلغىلىنىشى دەپ قارايدۇ. ئەمەلىيەتتە PM2.5 نىڭ پۈتكۈل ھاۋا كىلىماتىغا كۆرسەتكەن تەسىرى تېخىمۇ چوڭ. PM2.5 بۇلۇتنىڭ شەكىللىنىشى ۋە يامغۇرنىڭ يېغىشىغا تەسىر كۆرسىتىپ، ھاۋا كىلىماتىنىڭ ئۆزگىرىشىگە بىۋاسىتە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
تۇمان ۋەقەسى 1952-يىلى 12-ئاينىڭ 5-كۈنىدىكى زەھەرلىك تۇمان ۋەقەسى لوندون تارىخىدىكى ئەڭ ئېچىنىشلىق ۋاقىتلارنىڭ بىرى، شۇ بىر قېتىملىق زەھەرلىك تۇمان ۋەقەسى 4000 ئادەمنىڭ ئۆلىشىنى كەلتۈرۈپ چىقاردى، سانسىزلىغان لوندۇن شەھەر ئاھالىسىنىڭ نەپەسلىنىشى تەسلەستى، قاتناش نەچچە كۈنگىچە پالەچ ھالەتكە چۈشۈپ، مىليونلىغان ئادەمگە تەسىر كۆرسەتتى.
دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى تۇنجى قېتىم PM2.5 نىڭ راكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى بېكىتتى
2013-يىلى 10-ئاينىڭ 17-كۈنى، دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى قارمىقىدىكى خەلقئارالىق راك كېسەللىكلىرى تەتقىقات ئورنى ئېلان قىلغان دوكىلاتتا، تۇنجى قېتىم ئاتموسفېرا بۇلغىنىشىنىڭ راكنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغانلىقىنى بېكىتتى.
ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلى 1.سۈزۈش ئۇسۇلى
PM2.5
ھاۋا تەڭشىگۈچ، نەملىكنى ئاشۇرغۇچ، ھاۋانى ساپلاشتۇرغۇچ قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، ئەۋزەللىكى PM2.5 نىڭ قويۇقلىقىنى كۆرىنەرلىك تۆۋەنلىتەلەيدۇ، كەمچىلىكى سۈزگۈچ پەردىسىنى يۇيۇشقا ياكى ئالماشتۇرۇشقا توغرا كېلىدۇ.
3.ئۆسۈملۈك سۈمۈرۈش ئۆسۈملۈك يوپۇرمىقىنىڭ يۈزى چوڭ، زىيانلىق گازلار ۋە PM2.5 نى ئۈنۈملۈك سۈمۈرەلەيدۇ، كەمچىلكى سۈمۈرۈش نىسبىتى تۆۋەن؛ بەزى ئۆسۈملۈكلەر زىيانلىق گازلارنى ھاسىل قىلىدۇ.
تۇرمۇشتىكى ئالدىنى ئېلىش تەدبىرلىرى
1. تۇمانلىق ھاۋادا دېرىزىنى ئاز ئېچىش، ئەڭ ياخشىسى سىرتقا ۋە ئەتىگەنلىك چېنىقىشقا چىقماسلىق.
2. سىرتقا چىققاندا كەسپىي چاڭ-تۇزاندىن مۇداپىئەلىنىش ماسكىنى تاقىۋېلىش.
3. چىسار قوڭغۇراقگۈل چېيى، چىسار قوڭغۇراقگۈل دانچىسى، قوڭغۇراقگۈل شورپىسى قاتارلىق «ئۆپكىنى تازىلايدىغان چايلار» نى كۆپ ئىچىش.
4. ئاز مىقداردا ۋىتامىن D تولۇقلاش.
5. سۇيۇق-سەلەڭ تاماقلانى كۆپ ئىستىمال قىلىش، ھەسەل سۈيىنى كۆپ ئىچىش.
6. تېگى-تەكتىدىن پاكىزىلاش.
7. تاماكىنى ئاز چېكىش، ئامال بار چەكمەسلىك.
1.سۈزۈش ئۇسۇلى
2. سۈمۈرۈش ئۇسۇلى ئۇلترا ئاۋازلىق تۇمانلاشتۇرغۇچ، ئۆي ئىچى سۇ پەردىسى، سۇ كۆلچىكى، بېلىقدان قاتارلىقلار، ھاۋادىكى سۇپەرەس PM2.5 نى سۈمۈرەلەيدۇ، كەمچىلىكى نەملىكنى ئاشۇرۇۋېتىپ، سۇ خالىمايدىغان PM2.5 نى ئۈنۈملۈك يوقىتالمايدۇ.
1977 - يىلى
1977 - يىلى
ﺋﯚﻣﻪﺭ ﻫﻪﻳﻴﺎﻡ
ﺋﯚﻣﻪﺭ ﻫﻪﻳﻴﺎﻡ(1040---1123)
ئىدو
left|thumb|180px|ئىدو تىلى بايرىقى ئىدو (Ido) سۈنئىي خەلقئارالىق تىل، ئۇ 1907-يىلى لۇئى دە بوفىرون ۋە لۇئى كۇتۇرا تەرىپىدىن ياسالغان. تەخمىنەن 1000–5000 كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
يۇسۇڧ ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى يۇسۇف ياكى يۈسۈپ (ئەرەبچە:يوسف\Yusuf،ئىبرانىيچە:יוֹסֵף\Yosef)، يەئقۇب پەيغەمبەرنىڭ 12 ئوغلىنىڭ 11.سى ۋە بۇنيامىننىڭ ئاكىسى. بەنى ئىسرائىلنى تەشكىل قىلغان 12 بوي (ئۇرۇق) نىڭ بىرىنىڭ ئاتىسى. بوۋىسى ھەزرىتى ئىسھاق، چوڭ بوۋىسى ھەزرىتى ئىبراھىمدۇر. ھەزرىتى يەئقۇب پەيغەمبەرنىڭ ئەڭ سۆيگەن ئايالىدىن بولغان ئىككى ئوغلىدىن بىرى دەپ قارىلىدۇ. يەھۇدىي كىتابلىرىدىن تاناھتا دېيىلىشىچە ھەزرىتى يەئقۇب پەيغەمبەر ئوغلى يۇسۇڧكە رەڭگارەڭ بىر لىباس ھەدىيە قىلىدۇ. يۇسۇڧ پەيغەمبەرگە تۈش تەبىرى بېرىش قابىلىيىتى بېرىلگەن. قىزغانچۇق ئاكىلىرى تەرىپىدىن قۇدۇققا ئېتىلغان. كېيىن مىسىرغا قۇل سۈڧەتىدە ساتىلغان.
يەھۇدىي ۋە ئىسلام مەنبئەلىرى ھەزرىتى يۇسۇڧ ھەققىدە خېلىلا ئوخشىشىپ كېتىدۇ. خرىستىيانلاردىكى يوسېڧ ھەققىدىكى مەزمۇنلار يەھۇدىلارنىڭكى بىلەن ئەينەن ئوخشاشتۇر. تاناھ بىلەن كونا ئەھدنىڭ يارىتىلىش (تەكۋىن) قىسمى بىلەن قۇرئاندىكى يۇسۇڧ سۈرىسىدە ھەزرىتى يۇسۇڧنىڭ ھاياتى بايان قىلىنىدۇ. ئىسلامىيەتكە كۆرە ھەزرىتى يۇسۇڧ بىر پەيغەمبەردۇر
ﺯﻩﻟﯩﻠﻰ
ﺯﻩﻟﯩﻠﻰ
ﺯﻩﻟﯩﻠﻰ (1672---1745) ﺗﯩﻠﯩﻨﯩﯔ ﮔﯜﺯﻩﻟﻠﯩﻜﻰ،ﭘﯩﻜﺮﯨﻨﯩﯔ ﭼﻮﯕﻘﯘﺭﻟﯘﻗﻰ،ﺋﻮﺧﺸﯘﺗﯘﺷﻠﯩﺮﻧﯩﯔ ﭼﯩﺮﺍﻳﻠﯩﻘﻠﯩﻘﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯚﺯﯨﮕﻪ ﺧﺎﺱ ﺋﺎﻻﻫﯩﺪﻩ ﺋﯘﺳﻠﯘﺏ ﻳﺎﺭﺍﺗﻘﺎﻥ ﺷﺎﺋﯩﺮ ﻣﯘﻫﻪﻣﻤﻪﺕ ﺳﯩﺪﯨﻖ ﺯﻩﻟﯩﻠﻰ ﺋﻮﻳﻐﯘﺭ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺗﯩﻨﯩﯔ ﺗﻮﻧﯘﻟﻐﺎﻥ ﻧﺎﻣﺎﻳﻪﻧﺪﯨﻠﯩﺮﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺋﯘﻧﯩﯔ<<ﺳﻪﭘﻪﺭﻧﺎﻣﻪ>> ﺩﺍﺳﺘﺎﻧﻰ ﺷﺎﺋﯩﺮﻧﯩﯔ ﯞﻩﻛﯩﻞ ﺧﺎﺭﺍﻛﺘﯧﺮﻟﯩﻚ ﺋﻪﺳﯩﺮﯨﺪﯗﺭ.
باستېرلار
باستېرلار __ نامبىيەنىڭ كالاخارى قۇملۇقىنىڭ ئىچكىرىسىدىكى رېخوبوس ناملىق چەت رايوندا ياشايدىغان بۇلۇپ، ئۇلارنىڭ بۇ جايدا ياشاۋاتقىنىغا ھازىر 140 يىلدىن كۆپرەك ۋاقىت بولغان.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئافرىقا گوللاند تىلىدا :Baster
تۇنۇشتۇرۇلىشى
باستېرلار 18-ئەسىردىكى ياۋروپالىقلار بىلەن يەرلىك مىللەتلەرنىڭ كېيىنكى ئەۋلادلىرى بولۇپ، جەنۇبىي ئافرىقىنىڭ مۇستەملىكىگە ئايلىنىشى نەتىجىسىدە كىشىلەرنىڭ كەمسىتىشىگە ئۇچرايدىغان بولۇپ قالغان. ياۋروپالىقلارنىڭ قارىشىچە، ئۇلار قارا تەنلىكلەردىن ئىلغار بولسىمۇ، ئەمما ئۇلارنى ھەقىقىي ياۋروپالىق دەپ قاراشقا بولمايدىكەن. شۇنىڭدىن كېيىن، باستېرلار بارا-بارا نامبىيەنىڭ ئوتتۇرا قىسىمىغا سۈرۈلۈپ ھازىرغىچە شۇ جايدا تۇرۇپ قالغان.