cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى
17- باب ھەيدەكچىلىك تەرتىپى
189- ماددا ھەقدارلارنىڭ قەرزدارلارنىڭ پۇل ۋە باھالىق ئاكسىيە بېرىشنى تەلەپ قىلغانلىرى تۆۋەندىكى شەرتلەرگە ئۇيغۇن كەلسە، باشقۇرۇش تەۋەلىكى ھوقۇقىغا ئىگە ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە چىقىم قىلىش بۇيرۇقى چىقىرىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ:
95- ماددا ئىلتىماس قىلىنغۇچى كېپىللىك قىلغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشنى بىكار قىلىشى كېرەك.
ھۆكۈمنامىگە سوت قىلغۇچى خادىملار ۋە پۈتۈكچى ئىمزا قويىدۇ، خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تامغىسى بېسىلىدۇ.
27- ماددا ۋېكسىل ماجىراسى تۈپەيلىدىن قىلىنغان دەۋا شۇ ۋېكسىل بېرىلگەن جايدىكى ياكى جاۋابكار ئولتۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
28- ماددا تۆمۈر يول، تاشيول، سۇ، ھاۋا ترانسپورتىدا ۋە بىرلەشمە ترانسپورتتا تۇغۇلغان توختام ماجىراسىغا دائىر دەۋا ترانسپورت باش، ئاخىرقى پونكىتى جايلاشقان جايدىكى ياكى جاۋابكار ئولتۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
139- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى سوت قىلغان دېلونىڭ بىر قىسىم پاكىتى ئېنىقلانغان بولسا، ئاۋۋال شۇ قىسمى ئۈستىدە ھۆكۈم چىقىرىلسا بولىدۇ.
(5) دەۋادىن كېچىشكە يول قويۇش ياكى يول قويماسلىق؛
29- ماددا ھوقۇققا دەخلى- تەرۇز قىلىش قىلمىشلىرى يۈزىسىدىن قلىنغان دەۋا شۇ قىلمىش سادىر بولغان جايدىكى ياكى جاۋابكار ئولتۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
97- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى تۆۋەندىكى دېلولاردا دەۋالاشقۇچىلارنىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن، ئالدىن ئىجرا قىلىش توغرىسىدا كېسىم چىقارسا بولىدۇ:
19- ماددا 1- سوتتىكى تۆۋەندىكى ھەق تەلەپ دېلولىرى ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ؛
23- باب ئىجرانى توختىتىپ تۇرۇش ۋە ئاخىرلاشتۇرۇش
234- ماددا تۆۋەندىكى ئەھۋاللاردىن بىرى كۆرۈلسە، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرانى توختىتىپ تۇرۇش توغرىسىدا كېسىم چىقىرىشى كېرەك:
(1) ئىلتىماس قىلغۇچى كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىشقا قوشۇلسا؛
(3) پېچەتلەپ قويۇلغان، تۇتۇپ قېلىنغان مال- مۈلۈكلەرنى ياكى ئېنىقلىنىپ بولغان ھەمدە ساقلاپ بېرىشكە تاپشۇرۇلغان مال- مۈلۈكلەرنى يوشۇرۇپ قويغان، يۆتكىۋەتكەن، سېتىۋەتكەن، زىيان- زەخمەتكە ئۇچراتقان، توڭلىتىپ قويۇلغان مال- مۈلۈكلەرنى يۆتكىۋەتكەن بولسا؛
89- ماددا مۇرەسسەدە كېلىشىم ھاسىل قىلىنغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى مۇرەسسەنامە تەييارلاپ چىقىشى كېرەك. مۇرەسسەنامىگە دەۋا تەلىپى، دېلو پاكىتى ۋە مۇرەسسە نەتىجىسى ئېنىق يېزىلىشى كېرەك.
(1) دەۋانى قوبۇل قىلماسلىق؛
دەۋالاشقۇچىلار نارازىلىق ئەرزىنى 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە بىۋاسىتە سۇنغان بولسا، 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇلارنىڭ نارازىلىق ئەرز خېتىنى ئەسلىي سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسىگە بەش كۈن ئىچىدە ئۆتكۈزۈپ بېرىدۇ.
38- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى دېلونى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، دەۋالاشقۇچىنىڭ باشقۇرۇش ھوقۇقى توغرىسىدا باشقىچە پىكرى بولسا، ئۇنى جاۋابنامە تاپشۇرۇش مۇددىتى ئىچىدە ئوتتۇرىغا قويۇشى لازىم. خەلق سوت مەھكىمىسى دەۋالاشقۇچىنىڭ باشقىچە پىكرىگە قاراپ چىقىشى لازىم. پىكرى ئورۇنلۇق بولسا، دېلونى باشقۇرۇش ھوقۇقى بولغان خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئۆتكۈزۈپ بېرىش توغرىسىدا كېسىم چىقىرىدۇ؛ پىكرى ئورۇنسىز بولسا، رەت قىلىپ كېسىم چىقىرىدۇ.
3- پاراگراف باشقۇرۇش تەۋەلىكىگە ئۆتكۈزۈپ بېرىش ۋە باشقۇرۇش تەۋەلىكىنى بەلگىلەش
(2) دەۋا تەلىپى ۋە ئاساسلىنىدىغان پاكىتى ۋە ئاساسى؛
سوتتا يېزىلغان خاتىرىگە دەۋالاشقۇچىلار ۋە باشقا دەۋا ئىشتىراكچىلىرى ئىمزا قويىدۇ ياكى تامغا باسىدۇ.
79- ماددا تاپشۇرۇۋالغۇچى ياكى ئۇنىڭ بىلەن بىر ئۆيدە تۇرىدىغان قۇرامىغا يەتكەن ئائىلە تەۋەسى دەۋا ھۆججەتلىرىنى تاپشۇرۇۋېلىشنى رت قىلسا، يەتكۈزگۈچى مۇناسىۋەتلىك ئاساسىي قاتلام تەشكىلىنىڭ ياكى ئۇ تۇرۇشلۇق ئورۇننىڭ ۋەكىلىنى چاقىرتىپ، تۆپىدە تۇرغۇزۇپ ئەھۋالنى چۈشەندۈرۈشى، تاپشۇرۇۋېلىشنى رەت قىلىش سەۋەبى ۋە ۋاقىتنى ئۇچۇر قەغىزىگە ئېنىق يېزىپ قويۇشى كېرەك، ئۇنىڭغا يەتكۈزگۈچى ۋە گۇۋاھچىلار ئىمزا قويۇپ ياكى يامغا بېسىپ، دەۋا ھۆججىتىنى تاپشۇرۇۋالغۇچىنىڭ تۇرۇشلۇق جايىغا قويۇپ قويسىلا يەتكۈزۈلگەن بولىدۇ.
111- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى مۇشۇ قانۇننىڭ 108- ماددىسىغا ئۇيغۇن دەۋالارنى قوبۇل قىلىشى شەرت. تۆۋەندىكى دەۋالارنى ئەھۋالغا قاراپ بىر تەرەپ قىلىدۇ:
ئەسلىي سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسى نارازىلىق ئەرز خېتىنى جاۋابنامىنى تاپشۇرۇۋالغان كۈندىن باشلاپ بەش كۈن ئىچىدە بارلىق دېلو ماتېرىياللىرى ۋە دەلىل- ئىسپاتلار بىلەن بىللە 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە يوللاپ بېرىدۇ.
(1) مەمۇرىي دەۋا قانۇنىدىكى بەلگىلىمىلەر بويىچە، مەمۇرىي دەۋا بويىچە قوبۇل قىلىنىدىغان دېلو دائىرىسىگە كىرسە، دەۋاگەرگە مەمۇرىي دەۋا قىلىشنى ئۇقتۇرۇپ قويىدۇ؛
151- ماددا 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى نارازىلىق ئەرزىدە تەلەپ قىلىنغان ئالاقىدار پاكىتلار ۋە قانۇننىڭ تەتبىق قىلىنىشىنى تەكشۈرۈشى كېرەك.
80- ماددا دەۋا ھۆججەتلىرىنى بىۋاسىتە يەتكۈزۈپ بېرىش قىيىن بولسا، يەتكۈزۈپ بېرىش باشقا خەلق سوت مەھكىمىسىگە ھاۋالە قىلىنسىمۇ ياكى پوچتىدىن ئەۋەتىلسىمۇ بولىدۇ. پوچتىدىن ئەۋەتكەندە، زاكاز خەتنىڭ ئۇچۇر قەغىزىگە يېزىلغان تاپشۇرۇۋېلىش ۋاقتى يەتكۈزۈلگەن ۋاقىت بولىدۇ.
105- ماددا ھەق تەلەپ دەۋاسىغا توسقۇنلۇق قىلغانلارغا مەجبۇرلاش تەدبىرى قوللىنىشنى خەلق سوت مەھكىمىسى قارار قىلىشى شەرت. باشقىلارنى قانۇنسىز قاماپ قويغان ياكى قەرزىمنى بەر، دەپ باشقىلارنىڭ مال- مۈلكىنى قانۇنسىز ھالدا ئۆز ئالدىغا تۇتۇپ قالغان ھەر قانداق ئورۇن ۋە شەخسنى قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىش ياكى توختىتىپ قويۇش ۋە ئۇلارغا جەرىمانە قويۇش كېرەك.
197- ماددا مەلۇم قىلغۇچىلار بولمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىلتىماس قىلغۇچىنىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن ھۆكۈم چىقىرىپ، ۋېكسىل كۈچكە ئىگە ئەمەس، دەپ جاكارلىشى ھەمدە تۆلىگۈچىگە ئۇقتۇرۇپ قويۇلۇشى كېرەك. ھۆكۈم ئېلان قىلىنغان كۈندىن باشلاپ ئىلتىماس قىلغۇچى تۆلىگۈچىدىن تۆلەم تەلەپ قىلىشقا ھوقۇقلۇق.
237- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدىكى چەت ئەلگە چېتىشلىق ھەق تەلەپ داۋاسىغا مۇشۇ قىسمىدىكى بەلگىلىمە تەتبىقلىنىدۇ. بۇ قىسىمدا بەلگىلەنمىگەنلىرىگە مۇشۇ قانۇندىكى باشقا ئالاقىدار بەلگىلىمىلەر تەتبىقلىنىدۇ.
238- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەردە مۇشۇ قانۇندىكىدىن باشقىچە بەلگىلىمىلەر بولسا، شۇ خەلقئارا شەرتنامىلەردىكى بەلگىلىمىلەر تەتبىقلىنىدۇ. لېكىن، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى بايانات ئېلان قىلىپ ئۆز پىكرىدە قالغان ماددىلار بۇنىڭ سىرتىدا.
101 ماددا دەۋا ئىشتىراكچىلىرى ۋە باشقا كىشىلەر سوتخانا قائىدىسىگە ئەمەل قىلىغى كېرەك.
239- ماددا دىپلوماتىك ئىمتىياز ۋە كۈچۈرۈمدىن بەھرىمەن بولىدىغان چەت ئەللىكلەر، چەت ئەل تەشكىلاتلىرى ياكى خەلقئارا تەشكىلاتلارنىڭ ھەق تەلەپ دەۋاسىنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئالاقىدار قانۇنلىرىغا ۋە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەردىكى بەلگىلىمىلەرگە ئاساسەن بىر تەرەپ قىلىش كېرەك.
(3) ئەمگەك بىلەن تەربىيىلىنىۋاتقانلار ئۈستىدىن قىلىنغان دەۋالار؛
24- ماددا توختام ماجىراسى يۈزىسىدىن قىلىنغان دەۋالار جاۋابكار ئولتۇرۇشلۇق جايدىكى ياكى توختام ئىجرا قىلىنىدىغان جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
175- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئىلتىماسنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن تەكشۈرۈپ ئېنىقلاپ، مال- مۈلۈكنى تونۇۋېلىش توغرىسىدا ئېلان چىقىرىشى كېرەك. ئېلان چىقىرىپ بىر يىلغىچە ئىگە چىقمىسا، مال- مۈلۈكنى ئىگىسىز دەپ بېكىتىپ ھۆكۈم چىقىرىدۇ ۋە شۇ مال- مۈلۈكنى دۆلەت ياكى كوللېكتىپنىڭ ئىگىدارلىقىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدۇ.
158- ماددا 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ھۆكۈمى ۋە كېسىمى ئاخىرقى ھۆكۈم ۋە كېسىم بولىدۇ.
140- ماددا كېسىم تۆۋەندىكى دائىرىدە ئىشلىتىلىدۇ:
(7) يۇقىرىدا ئېيتىلغان ئۇسۇللار بىلەن يەتكۈزۈشكە بولمىسا، ئېلان ئارقىلىق يەتكۈزۈلىدۇ، ئېلان چىقىرىلغان كۈندىن باشلاپ ئالتە ئاي توشقاندا يەتكۈزۈلگەن ھېسابلىنىدۇ.
قانۇنىي ئىگىلەر ياكى باشقا تەشكىلاتلار ئۈستىدىن قىلىنغان ھەق تەلەپ دەۋاسى جاۋابكار ئولتۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
32 - ماددا دېڭىز ۋەقەسىگە ئۇچرىغانلارنى قۇتقۇزۇش ھەققىدىكى دەۋالار قۇتقۇزۇلغان جايدىكى ياكى قۇتقۇزۇلغان پاراخوت - كېمە ئەڭ ئاۋۋال يېتىپ بارغان جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
(2) دېلو بىلەن مۇناسىۋەتسىز كىشى ئىجرا نىشانى ئۈستىدە ھەقىقەتەن ئورۇنلۇق بولغان باشقىچە پىكىر بەرسە؛
سۈرۈك يولغا كەتكەن كۈننى ئۆز ئىچىگە ئالمايدۇ، دەۋا ھۆججەتلىرى سۈرۈك توشۇشتىن ئىلگىرى پوچتىغا سېلىنغان بولسا، سۈرۈك ئۆتۈپ كەتكەن بولمايدۇ.
(4) ئەدلىيە خادىملىرىغا، دەۋاغا قاتناشقۇچىلارغا، گۇۋاھچىلارغا، تەرجىمانلارغا، باھالىغۇچىلارغا، ئېنىقلىغۇچىلارغا ۋە ئىجراغا ياردەم بەرگۈچىلەرگە ھاقارەت كەلتۈرگەن، تۆھمەت چاپلىغان، قارا چاپلاپ زىيانكەشلىك قىلغان، ئۇرغان ياكى زەربە بېرىپ ئۆچ ئالغان بولسا؛
76- ماددا دەۋالاشقۇچىلار يەڭگىلى بولمايدىغان توسالغۇ ياكى باشقا ئورۇنلۇق سەۋەبلەر بىلەن مۆھلەتنى كېچىكتۈرۈپ قويغان بولسا، توسالغۇ تۈگىگەندىن كېيىنكى ئون كۈن ئىچىدە مۆھلەتنىڭ ئۇزارتىپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ، ئۇنىڭۈا رۇخسەت قىلىش- قىلماسلىقنى خەلق سوت مەھكىمىسى بەلگىلەيدۇ.
143- ماددا ئاددىي ھەق تەلەپ دېلولىرىدا دەۋاگەر ئاغزاكى دەۋد قىلسا بولىدۇ. دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپ بىر ۋاقىتتا ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە ياكى ئۇنىڭ ۋاكالەت سوتىغا بېرىپ، ماجىرانى بىر تەرەپ قىلىپ بېرىشنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ. بۇنداق ماجىرالارنى ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىلىرى ياكى ئۇلارنىڭ ۋاكالەت سوتلىرى دەرھال سوت قىلسىمۇ، ئايرىم ۋاقىت بەلگىلەپ سوت قىلسىمۇ بولىدۇ.
155- ماددا 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى نارازىلىق ئەرزى بېرىلگەن دېلونى سوت قىلىشتا مۇرەسسە قىلىپ باقسا بولىدۇ. مۇرەسسەدە كېلىشىم ھاسىل قىلىنغان بولسا، مۇرەسسەنامە تەييارلاپ چىقىشى، ئۇنىڭغا سوت قىلغۇچى خادىملار ۋە پۈتۈكچى ئىمزا قويۇشى ھەمدە خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تامغىسى بېسىلىشى كېرەك. مۇرەسسەنامە يەتكۈزۈپ بېرىلگەندىن كېيىن، باشتا سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ھۆكۈمى لۈچتىن قالغان ھېسابلىنىدۇ.
159- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ھۆكۈم ئۈستىدە نارازىلىق ئەرزى بېرىلگەن دېلونى سوت قىلىشنى 2- سوتتا دېلو تۇرغۇزۇلغان كۈندىن باشلاپ ئۈچ ئاي ئىچىدە ئاخىرلاشتۇرۇشى كېرەك. پەۋقۇلئاددە ئەھېال بولۇپ ۋاقىتنى ئۇزارتىشقا توغرا كەلسە، ئۇنى شۇ مەھكىمىنىڭ باشلىقى تەستىقلايدۇ.
150- ماددا ئەسلىي سوت قىلغان خەلق دوت مەھكىمىسى نارازىلىق ئەرز خېتىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ئۇنىڭ كۆچۈرۈلمىسىنى دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپكە بەش كۈن ئىچىدە يەتكۈزۈپ بېرىدۇ، دەۋەلاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپ نارازىلىق ئەرز خېتىنىڭ كۈچۈرۈلمىسىنى تاپشۇرۇۋالغان كۈندىن باشلاپ 15 كۈن ئىچىدە جاۋابنامە تاپشۇرىدۇ. خەلق سوت مەھكىمىسى جاۋابنامىنى تاپشۇرۇۋالغان كۈندىن باشلاپ بەش كۈن ئىچىدە ئۇنىڭ كۆچۈرۈلمىسىنى نارازىلىق ئەرزى بەرگۈچىگە يەتكۈزۈپ بېرىدۇ. دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپ جاۋابنامە تاپشۇرمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى سوت قىلىش ئىشىنى ئۇنىڭغا قارىماي ئېلىپ بېرىۋېرىدۇ.
(2) قانۇندىكى بەلگىلىمىلەر بويىچە، دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپ توختام ماجىراسى ئۈستىدە ئۆز ئىختىيارلىقى بىلەن يازما كېسىم كېلىشىمى ھاسىل قىلىپ بېرىشىگە ئىلتىماس قىلىشقا تېگىشلىك بولغان، خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلىشقا بولمايدىغان بولسا، دەۋاگەرگە كېسىم قىلىپ بېرىشىگە ئىلتىماس سۇنۇشنى ئۇقتۇرۇپ قويىدۇ؛
235- ماددا تۆۋەندىكى ئەھۋاللاردىن بىرى كۆرۈلسە، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرانى ئاخىر لاشتۇرۇش ھەققىدە كېسىم چىقىرىدۇ:
(1) ئىلتىماس قىلغۇچى ئىلتىماسنى بىكار قىلسا؛
خەلق سوت مەھكىمىسى كېسىم ئۈستىدە نارازىلىق ئەرزى بېرىلگەن دېلونى سوت قىلىشتا، 2- سوتتا دېلو تۇرغۇزۇلغان كۈندىن باشلاپ 30 كۈن ئىچىدە ئاخىرقى كېسىمنى چىقىرىشى كېرەك.
خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى توڭلاتقاندا، مال- مۈلكى توڭلىتىلغۇچىغا دەرھال ئۇقتۇرۇشى كېرەك.
39 - ماددا يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرى تۆۋەن دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدىكى 1 - سوت قىلىنىدىغان ھەق تەلەپ دېلولىرىنى قاراپ چىقىشقا ھوقۇقلۇق، شۇنداقلا ئۆزلىرىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدىكى 1 - سوت قىلىنىدىغان ھەق تەلەپ دېلولىرىنى تۆۋەن دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ سوت قىلىشىغا تاپشۇرسىمۇ بولىدۇ.
تۆۋەن دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرى ئۆزىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدىكى 1 - سوت قىلىنىدىغان ھەق تەلەپ دېلولىرىدىن يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ سوت قىلىشى زۆرۈر، دەپ قارىغانلىرىنى يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ سوت قىلىشىغا سۇنسا بولىدۇ.
152- ماددا 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى نارازىلىق ئەرزى بېرىلگەن دېلونى كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇپ، سوت ئېچىپ سوت قىلىشى كېرەك. كېڭەشمە سوت دېلو كۆرۈش ۋە تەكشۈرۈش، دەۋالاشقۇچىلاردىن گەپ سوراش ئارقىلىق پاكىتلارنى ئېنىقلىغاندىن كېيىن، سوت ئېچىپ سوت قىلىش ھاجەتسىز، دەپ ھېسابلىغان دېلو ئۈستىدە توغرىدىن - توغرا ھۆكۈم، كېسىم چىقارسىمۇ بولىۋېرىدۇ.
3- باب سوت تەشكىلاتى
40- ماددا ىەلق سوت مەھكىمىلىرى 1- سوت قىلىنىدىغان ھەق تەلەپ دېلولىرىنى سوتچى، زاسېداتىللاردىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇپ ياكى سوتچىلاردىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇپ سوت قىلىدۇ.
14- باب 2- سوت تەرتىپى
35- ماددا ئىككى ۋە ئۇنىڭدىن ئارتۇق خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش ھوقۇقى بولغان دەۋادا، دەۋاگەر شۇ خەلق سوت مەھكىمىلىرىدىن بىرنى تاللاپ دەۋا قىلسا بولىدۇ؛ دەۋاگەر باشقۇرۇش ھوقۇقىغا ئىگە ئىككى ۋە ئۇنىڭدىن ئارتۇق خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلغان بولسا، ئەڭ ئاۋۋال دېلو تۇرغۇزغان خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
153- ماددا 2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى نارازىلىق ئەرزى بېرىلگەن دېلونى سوت قىلغاندىن كېيىن، تۆۋەندىكى ئەھۋاللار بويىچە ئايرىم- ئايرىم بىر تەرەپ قىلىنىدۇ:
198- ماددا مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشىلەر ئورۇنلۇق سەۋەب بىلەن ھۆكۈم چىقىرىشتىن بۇرۇن خەلق سوت مەھكىمىسىگە مەلۇم قىلالمىسا، ھۆكۈم ئېلان قىلىنغانلىقىنى بىلگەن كۈندىن ياكى بىلىشكە تىگىشلىك كۈندىن باشلاپ بىر يىل ئىچىدە ھۆكۈم چىقارغان خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسا بولىدۇ.
(4) مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاش ۋە ئالدىن ئىجرا قىلىش؛
199- ماددا كارخانى تىپىدىكى قانۇنىي ئىگىلەر ئېغىر زىيان تارتقانلىقى تۈپەيلىدىن قەرەلى توشقان قەرزنى ئۈزەلمىسە، ھەقدارلار قەرزدارلاردىن ۋەيران بولغانلىرىنىڭ قەرز قايتۇرۇشىنى جاكارلاش توغرىسىدا خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ، قەرزدارلاردىن ۋەيران بولغانلىرى خەلق سوت مەھكىمىسىگە قەرز قايتۇرۇشنى جاكارلاش توغرىسىدا ئىلتىماس قىلسىمۇ بولىدۇ.
تەكشۈرۈشنى ھاۋالە قىلغاندا، تەكشۈرۈش تۈرى ۋە تەلەپلەر ئېنىق بولۇشى شەرت. ھاۋالە قوبۇل قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى تەشەببۇسكارلىق بىلەن قوشۇمچە تەكشۈرۈش ئېلىپ بارسا بولىدۇ.
ھەقدارلار ئۇقتۇرۇشنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن 30 كۈن ئىچىدە، ئۇقتۇرۇشنى تاپشۇرۇۋالمىغان ھەقدارلار ئېلان چىقىرىلغان كۈندىن باشلاپ ئۈچ ئاي ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە ھەقدارلىق ھوقۇقىنى مەلۇم قىلىشى لازىم. سۈرۈك توشقۇچە ھەقدارلىق ھوقۇقىنى مەلۇم قىلمىغانلار ھەقدارلارلىق ھوقۇقىدىن ۋاز كەچكەن، دەپ قارىلىدۇ.
ھەقدارلار ھەقدارلار كېڭىشى ئۇيۇشتۇرۇپ، ۋەيران بولغانلارنىڭ مال- مۈلىنى بىر تەرەپ قىلىش ۋە تەقسىم قىلىش لاھىيىسى ياكى يارىشىش كېلىشىمىنى مۇزاكىرە قىلىپ ماقۇللىسا بولىدۇ.
9- باب مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاش ۋە ئالدىن ئىجرا قىلىش
(4) قاماقتىكىلەر ئۈستىدىن قىلىنغان دەۋالار.
(3) نىكاھتىن ئاجرىشىش دېلولىرىدا دەۋالاشقۇچى تەرەپنىڭ بىرى ئۆلۈپ كەتكەن بولسا؛
(4) ھالىدىن خەۋەر ئېلىش خىراجىتى، يار- يۆلەك بولۇش خىراجىتى، تەربىيىلەش خىراجىتى تەلەپ قىلىشقا ۋە بېقىۋېلىش مۇناسىۋىتىنى بىكار قىلىشقا دائىر دېلودا دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ ئۆلۈپ كەتكەن بولسا.
25- ماددا توختام تۈزۈشكەن ئىككى تەرەپ يازما توختامدا جاۋابكار ئولتۇرۇشلۇق جاي، توختام ئىجرا قىلىنىدىغان جاي، توختام تۈزۈلگەن جاي، دەۋاگەر ئولتۇرۇشلۇق جاي، نىشان قىلىنغان نەرسە بار جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىلىرىدىن بىرىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىنى كېلىشىپ تاللىۋالسا بولىدۇ، مۇشۇ قانۇندىكى دەرىجە بويىچە باشقۇرۇش تەۋەلىكى ۋە مەخسۇس باشقۇرۇش تەۋەلىكىگە دائىر بەلگىلىمىلەرگە خىلاپلىق قىلىشقا بولمايدۇ.
175 - ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئىلتىماسنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن تەكشۈرۈپ ئېنىقلاپ، مال - مۈلۈكنى تونۇۋېلىش توغرىسىدا ئېلان چىقىرىشى كېرەك. ئېلان چىقىرىپ بىر يىلغىچە ئىگە چىقمىسا، مال - مۈلۈكنى ئىگىسىز دەپ بېكىتىپ ھۆكۈم چىقىرىدۇ ۋە شۇ مال - مۈلۈكنى دۆلەت ياكى كوللېكتىپنىڭ ئىگىدارلىقىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدۇ.
بىر دەۋاغا مۇناسىۋەتلىك بىر نەچچە جاۋابكارنىڭ ئولتۇرۇشلۇق جايى، دائىم ئولتۇرۇشلۇق جايى ئىككىدىن ئارتۇق خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولسا، شۇ خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ ھەممىسىدە باشقۇرۇش ھوقۇقى بولىدۇ.
ئالدىنقى (1)، (2) ۋە (3) لەردە كۆرسىتىلگەن ئەھۋال ھەققىدە چىقىرىلغان كېسىم ئۈستىدە نارازىلىق ئەرزى بېرىشكە بولىدۇ.
ئاز سانلىق مىللەتلەر توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان ياكى مىللەتلەر ئارىلاش ئولتۇراقلاشقان جايلاردا، خەلق سوت مەھكىمىلىرى سوت قىلىشتا ۋە قانۇن ھۆججەتلىرىنى ئېلان قىلىشتا شۇ جايدىكى مىللتلەر كەڭ قوللىنىدىغان تىل- يېزىقنى ئىشلىتىشى كېرەك.
12- باب 1- سوتنىڭ ئادەتتىكى تەرتىپى 1- پاراگراف دەۋا قىلىش ۋە دەۋانى قوبۇل قىلىش
خەلق سوت مەھكىمىلىرى شۇ جايدىكى مىللەتلەر كەڭ قوللىنىدىغان تەرجىمە قىلدۇرۇپ بېرىشى لازىم.
(4) دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ يەڭگىلى بولمايدىغان توسالغۇ تۈپەيلىدىن دەۋاغا قاتنىشالمىسا؛
ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسى يەرلىك ھەر دەرىجىلىك سوت مەھكىمىلىرنىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىملىرىدە، يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرى تۆۋەن دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىملىرىدە ھەقىقەتەن خاتالىق بارلىقىنى سەزسە، دېلونى ئاغدۇرۇپ سوت قىلىشقا ياكى تۆۋەن دەرىجىلىك سوت مەھكىمىلىرىنى قايتا سوت قىلىشقا بۇيرۇشقا ھوقۇقلۇق.
(3) قانۇندىكى بەلگىلىمىلەر بويىچە، باشقا ئورگانلار ھەل قىلىشقا تىگىشلىك بولغان تالاشلارنى مۇناسىۋەتلىك ئورگانلارغا ئىلتىماس قىلىپ ھەل قىلىۋېلىشىنى دەۋاگەرگە ئۇقتۇرۇپ قويىدۇ؛
(3) ھۆكۈم نەتىجىسى ۋە دەۋا ھەققىنىڭ كىمگە يۈكلىنىدىغانلىقى؛
(2) ئۆز تەۋەسىدىكى تەسىرى چوڭ دېلولار؛
(2) ئىلتىماس قىلىنغۇچى كېسىم قىلغۇچىنىڭ بەلگىلەنگەنلىكى ياكى كېسىم تەرتىپى يولغا قويۇلغانلىقى توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشنى تاپشۇرۇۋالمىغان ياكى ئىلتىماس قىلىنغۇچىنىڭ مەسئۇلىيىتىگە ياتمايدىغان باشقا سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئۆزىنىڭ پىكرىنى بايان قىلالمىغان بولسا؛
خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاش تەدبىرى قوللىنىشتا، ئىلتىماس قىلغۇچىنى كېپىللىككە بېرىشكە بويرۇسا بولىدۇ؛ كېپىللىك بەرمىگەنلەرنىڭ ئىلتىماسى رەت قىلىنىدۇ.
86- ماددا خەق سوت مەھكىمىسىنىڭ مۇرەسسە قىلىش ئىشىغا بىر سوتچى رىياسەتچىلىك قىلسا بولىدۇ، كېڭەشمە سوت رىياسەتچىلىك قىلسىمۇ بولىدۇ ھەمدە ئۇ مۇمكىن قەدەر شۇ جاينىڭ ئۆزىدە ئېلىپ بېرىلسا بولىدۇ.
2- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى نارازىلىق ئەرزى بېرىلگەن دېلونى شۇ مەھكىمىنىڭ ئۆزىدە سوت قىلسىمۇ بولىدۇ، دېلو سادىر بولغان جايغا ياكى ئەسلىي سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسى تۇرۇشلۇق جايغا بېرىپ سوت قىلسىمۇ بولىدۇ.
147- ماددا يەرلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ 1- سوتتا چىقارغان ھۆكۈمىگە قايىل بولمىغان دەۋالاشقۇچىلار ھۆكۈمنامە يەتكۈزۈلگەن كۈندىن باشلاپ 15 كۈن ئىچىدە بىر دەرىجە يۇقىرى خەلق سوت مەھكىمىسىگە نارازىلىق ئەرزى بېرىشكە ھوقۇقلۇق.
ھۆكۈم ئېلان قىلىش ۋاقتىدا دەۋالاشقۇچىلارغا نارازىلىق ئەرزى بېرىش ھوقۇقىنى، نارازىلىق ئەرزى بېرىش سۈرۈكىنى ۋە نارازىلىق ئەرزىنى قاراپ چىقىدىغان سوت مەھكىمىسىنى ئۇقتۇرۇپ قويۇش شەرت.
(2) ئىلتىماس قىلىنغۇچى مەجبۇرىيىتىنى ئۆتەش ئىقتىدارىغا ئىگە بولسا.
192- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى قەرزدارلارنىڭ يازما بېرىلگەن باشقىچە پىكرىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ھەيدەكچىلىك تەرتىپىنى ئاياغلاشتۇرۇش توغرىسىدا كېسىم چىقىرىدۇ، چىقىم قىلىش بۇيرۇقى ئۆزلۈكىدىن كۈچتىن قالىدۇ، ھەقدارلار دەۋا قىلسا بولىدۇ.
138- ماددا ھۆكۈمنامىگە مۇنۇلار يېزىلىشى كېرەك:
(2) ھۆكۈمدە بېكىتىلگەن پاكىتلار، ئاساسلار ۋە تەتبىقلانغان قانۇن ئاساسلىرى؛
خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ھۆكۈمنامىسى سايلام كۈنىدىن بۇرۇن سايلام ھەيئىتىگە ۋە دەۋا قىلغۇچىغا يەتكۈزۈلىشى ھەمدە ئالاقىدار پۇقرالارغا ئۇقتۇرۇلۇشى لازىم.
3- پاراگراف يوقاپ كاتتى، ئۆلدى دەپ جاكارلاشقا دائىر دېلو
33- ماددا دېڭىز ۋەقەسىدىن بولغان ئورتاق زىيان يۈزىسىدىن قىلىنغان دەۋا پاراخوت- كېمد ئەڭ ئاۋۋال يېتىپ بارغان جايدىكى، دېڭىز ۋەقەسىدىن بولغان ئورتاق زىيان ھېسابلانغان جايدىكى ياكى مۇساپە ئاخىرلىشىدىغان جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
217- ماددا دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ قانۇن بويىچە تەسىس قىلىنغان كېسىم ئورگانلىرىنىڭ كېسىم قارارىنى ئىجرا قىلمىسا، دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپ باشقۇرۇش تەۋەلىكى ھوقۇقىغا ئىگە خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئىجرا قىلدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ. ئىلتىماسنى قوبۇل قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلدۇرۇپ بېرىشى كېرەك.
(4) دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ بولغان قانۇنىي ئىگە ياكى باشقا تەشكىلاتلار ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇپ، ھوقۇق- مەجبۇرىيەتنى ئۈستىگە ئالغۇچى تېخى بەلگىلەنمىگەن بولسا؛
(1) چەت ئەلگە چېتىشلىق چوڭ دېلولار؛
16- باب سوت نازارەتچىلىكى تەرتىپى
كېسىمنامىگە سوت قىلغۇچى خادىملار ۋە پۈتۈكچى ئىمزا قويىدۇ، خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تامغىسى بېسىلىدۇ، ئاغزاكى كېسىم خاتىرىگە ئېلىنىدۇ.
(1) ئەسلىي ھۆكۈمدە بېكىتىلگەن پاكىتلار ئېنىق، قانۇنىنىڭ تەتبىقلىنىشى توغرا بولسا، نارازىلىق ئەرزىنى رەت قىلىپ، ئەسلىي ھۆكۈمنى كۈچكە ئىگەقىلىش توغرىسىدا ھۆكۈم چىقىرىدۇ؛
108- ماددا دەۋا تۆۋەندىكى شەرتلەرگە ئۇيغۇن كېلىشى شەرت:
136- ماددا تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى كۆرۈلسە، دەۋا توختىتىپ تۇرۇلىدۇ:
(3) دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ بولغان پۇقرا ئۆلۈپ كېتىپ، ۋارىسىنىڭ ھوقۇققا ۋارىسلىق قىلىشىنى ياكى مەجبۇرىيەتنى ئۈستىگە ئېلىشىنى كۈتۈپ تۇرۇشقا توغرا كەلسە؛
يەرلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ 1- سوتتا چىقارغان كېسىمگە قايىل بولمىغان دەۋالاشقۇچىلار كېسىمنامە يەتكۈزۈلگەن كۈندىن باشلاپ ئون كۈن ئىچىدە بىر دەرىجە يۇقىرى خەلق سوت مەھكىمىسىگە نارازىلىق ئەرزى بېرىشكە ھوقۇقلۇق.
ھاۋالە قوبۇل قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى ھاۋالىنامىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، تەكشۈرۈشنى 30 كۈن ئىچىدە تۈگىتىشى كېرەك، بىرەر سەۋەب بىلەن تۈگىتەلمىسە، يۇقىرىدا ئېيتىلغان سۈرۈك ئىچىدە ھاۋالە قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئالاقە يېزىپ ئۇقتۇرۇپ قويۇشى كېرەك.
(3) ئىجرا قىلىنغۇچى بولغان پۇقرا ئۆلۈپ كېتىپ، ئۇنىڭ بىر تەرەپ قىلغۇدەك مىراسى قالمىغان ھەم مەجبۇرىيەتنى ئۈستىگە ئالغۇدەك ئادىمى چىقمىغان بولسا؛
3- پاراگراف سوت ئېچىپ سوت قىلىش
22- ماددا پۇقرالار ئۈستىدىن قىلىنغان ھەق تەلەپ دەۋاسى جاۋابكار ئولتۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ؛ جاۋابكارنىڭ ئولتۇرۇشلۇق جايى دائىم تۇرۇشلۇق جايى بىلەن بىر جاي بولمىسا، ئۇ دائىم تۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
(1) دېلونى مەزمۇنى، دەۋا تەلىپى، تالاش- تارتىش قىلىنىۋاتقان پاكىت ۋە ئۇنىڭ ئاساسلىرى؛
(6) دەۋانى توختىتىپ تۇرۇش ياكى ئاخىرلاشتۇرۇش؛
245- ماددا چەت ئەلگە چېتىشلىق ھەق تەلەپ دەۋالىرىدىكى جاۋابكارلار خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىگە باشقىچە پىكرىنى ئوتتۇرىغا قويمىسا ۋە دەۋاغا جاۋاب بەرمىسە، مۇشۇ خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكى ھوقۇقىغا ئىگە سوت مەھكىمىسى ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلدى، دەپ قارىلىدۇ.
(1) دەۋاگەر شۇ دېلو بىلەن بىۋاسىتە مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان پۇقرا، قانۇنىي ئىگە ياكى باشقا تەشكىلات بولۇشى شەرت؛
(2) جاۋابكار ئۆلۈپ كېتىپ، ئۇنىڭ مىراسىمۇ، مەجبۇرىيەتنى ئۈستىگە ئالىدىغان ئادىمىمۇ بولمىسا؛
144- ماددا ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىلىرى ۋە ئۇلارنىڭ ۋاكالەت سوتلىرى ئاددىي ھەق تەلەپ دېلولىرىنى سوت قىلىشتا، دەۋالاشقۇچىلار ۋە گۇۋاھچىلارنى ئاددىي ئۇسۇل بىلەن خالىغان چاغدا چاقىرتسا بولىدۇ.
106- ماددا ھەق تەلەپ دەۋاسىغا توسقۇنلۇق قىلغانلارغا مەجبۇرلاش تەدبىرى قوللىنىشنى خەلق سوت مەھكىمىسى قارار قىلشى شەرت. باشقىلارنى قانۇنسىز قاماپ قويغان ياكى قەرزىمنى بەر، دەپ باشقىلارنىڭ مال- مۈلكىنى قانۇنسىز ھالدا ئۆز ئالدىغا تۇتۇپ قالغان ھەر قانداق ئورۇن ۋە شەخسنى قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىش ياكى توختىتىپ قويۇش ۋە ئۇلارغا جەرىمانە قويۇش كېرەك.
75- ماددا سۈرۈك قانۇندا بەلگىلەنگەن سۈرۈكنى ۋە خەلق سوت مەھكىمىسى بەلگىلىگەن سۈرۈكنى ئۆزئىچىگە ئالىدۇ.
نىكاھتىن ئاجرىشىش ھۆكۈمىنى ئېلان قىلغاندا، دەۋالاشقۇچىلارغا ھۆكۈم قانۇن كۈچىگە ئىگە بولغۇچە قايتا نىكاھلانسا بولمايدىغانلىقىنى ئۇقتۇرۇپ قويۇش شەرت.
18- باب ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىش تەرتىپى
135- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئادەتتىكى تەرتىپ بويىچە سوت قىلىدىغان دېلونى دېلو تۇرغۇزۇلغان كۈندىن باشلاپ ئالتە ئايغىچە ئاخىرلاشتۇرۇشى لازىم. پەۋقۇلئاددە ئەھۋال كۆرۈلۈپ ئۇزارتىشقا توغرا كەلسە، شۇ مەھكىمە باشلىقىنىڭ تەستىقى بىلەن ئالتە ئاي ئۇزارتىشقا بولىدۇ؛
خەلق سوت مەھكىمىسى سوت قىلىش ئارقىلىق ئىلتىماسنىڭ پاكىت ئاساسى بار دەپ بېكىتكەنلىرىدە، شۇ پۇقرانى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوق ياكى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەن، دەپ ھۆكۈم قىلىدۇ؛ ئىلتىماسنىڭ پاكىت ئاساسى يوق دەپ بېكىتكەنلىرىدە، ئىلتىماسنى رەت قىلىپ ھۆكۈم چىقىرىدۇ.
قانۇنىي ئىگە ھېسابلانمايدىغان كارخانىلار، يەككە سودىگەرلەر، يېزىلاردىكى ھۆددىگە ئېلىپ باشقۇرغۇچىلار، خۇسۇسىي شېرىكلەشكەنلەرگە بۇ بابتىكى بەلگىلىمە تەتبىقلانمايدۇ.
(5) ئىجرا قىلىنغۇچى بولغان پۇقرا تۇرمۇش قىيىنچىلىقى تۈپەيلىدىن قەرزنى تۆلىيەلمىسە، كىرىم مەنبەسى بولمىسا، ئۇنىڭ ئۈستىگە ئەمگەك ئىقتىدارىدىن قالغان بولسا؛
چەت ئەللەرنىڭ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىدە تۇرۇشلۇق ئەلچىخانىلىرى ۋە كونسۇلخانىلىرى ئۆز دۆلىتىنىڭ پۇقرالىرىغا ھۆججەتلەرنى يەتكۈزۈپ بەرسە ۋە ئۇلاردىن تەكشۈرۈپ دەلىل- ئىسپات ئالسا بولىدۇ، لېكىن جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ قانۇنلىرىغا خىلاپلىق قىلىشقا ھەمدە مەجبۇرلاش تەدبىرىنى قوللىنىشقا بولمايدۇ.
(6) خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ئىجرانى ئاخىرلاشتۇرۇشىغا سەۋەب بولىدىغان باشقا ئەھۋاللار كۆرۈلسە.
(2) ۋەيران بولغان كارخانىلار قەرز بولۇپ قالغان باج سوممىسى؛
4- قىسىم چەت ئەلگە چېتىشلىق ھەق تەلەپ تەرتىپىگە دائىر ئالاھىدە بەلگىلىمە
81- ماددا تاپشۇرۇۋالغۇچى ھەربىي بولسا، ئۇنىڭغا ئۆزى تۇرۇشلۇق قىسىمدىكى تۇەندىن يۇقىرى دەرىجىلىك ئورۇننىڭ سىياسىي ئورگىنى ئارقىلىق يەتكۈزىلىدۇ.
170- ماددا پۇقرانى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوق ياكى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەن دەپ بېكىتىش توغرىسىدىكى ئىلتىماسنى ئۇنىڭ يېقىن تۇغقىنى ۇاكى باشقا مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشى شۇ پۇقرا تۇرۇشلۇق جايدىكى ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە سۇنىدۇ.
92- ماددا دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپنىڭ ھەرىكىتى تۈپەيلىدىن ياكى باشقا سەۋەبلەردىن ھۆكۈمنى ئىجرا قىلغىلى بولمايدىغان ياكى ئىجرا قىلىش تەس بولغان دېلودا، خەلق سوت مەھكىمىسى دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپنىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن، مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاش توغرىسىدا كېسىم چىقارسا بولىدۇ؛ دەۋالاشقۇچى ئىلتىماس بەرمىگەن بولسا، زۆرۈر تېپىلغاندا، خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاش تەدبىرى قوللىنىش ھەققىدە كېسىم چىقارسىمۇ بولىدۇ.
(2) ئەسلىي ھۆكۈمدە قانۇننىڭ تەتبىقلىنىشى خاتا بولسا، ھۆكۈمنى قانۇن بويىچە ئۆزگەرتىدۇ؛
141- ماددا ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ھۆكۈمى، كېسىمى، شۇنىڭدەك قانۇن بويىچە نارازىلىق ئەرزى بېرىش سۈرۈكى ئىچىدە نارازىلىق ئەرزى بېرىش سۈرۈكى ئىچىدە نارازىلىق ئەرزى بېرىلمىگەن ھۆكۈم ۋە كېسىم قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىم بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
13- باب ئاددىي تەرتىپ
ئىلتىماس قىلنغۇچى دەلىل- ئىسپات كۆرسىتىپ، كېسىم قارارىدا تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى بارلىقىنى ئىسپاتلىيالىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇپ تەكشۈرۈپ ئېنىقلىغابدىن كېيىن، بۇ قارارنى ئىجرا قىلماسلىق ھەققىدە كېسىم چىقىرىدۇ:
(4) ھالىدىن خەۋەر ئېلىش خىرەجىتى، يار- يۆلەك بولۇش خىراجىتى، تەربىيلەش خىراجىتى تەلەپ قىلىشقا دائىر دېلودىكى ھوقۇقلۇق كىشى ئۆلۈپ كەتكەن بولسا؛
8- ماددا ھەق تەلەپ دەۋا ئىشلىرىدا دەۋالاشقۇچىلار باراۋەر دەۋا ھوقۇقىغا ئىگە. خەلق سوت مەھكىمىلىرى ھەق تەلەپ دېلولىرىنى سوت قىلىشتا، دەۋالاشقۇچىلارنىڭ دەۋا ھوقۇقىنى يۈرگۈزۈشىگە كاپالەتلىك قىلىشى ۋە ئۇلارغا قۇلايلىق يارىتىپ بېرىشى، قانۇننى تەتبىق قىلىشتا دەۋالاشقۇچىلارغا بابباراۋەر مۇئامىلە قىلىشى لازىم.
(1) ئەسلىي ھۆكۈم ۋە كېسىمنى ئىنكار قىلالىغۇدەك يېڭى دەلىل- ئىسپات تېپىلغان بولسا؛
240- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى چەت ئەلگە چېتىشلىق ھەق تەلەپ دېلولىرىنى قاراپ چىقىشتا، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىدە كەڭ قوللىنىدىغان تىل ۋە يېزىقنى قوللىنىشى كېرەك، دەۋالاشقۇچىلار تەرجىمە قىلىپ بېرىشنى تەلەپ قىلسا، تەرجىمە قىلىپ بەرسە بولىدۇ، ئۇنىڭ چىقىمىنى دەۋالاشقۇچىلار ئۆزى ئۈستىگە ئالىدۇ.
(3) ئەسلىي ھۆكۈم ۋە كېسىمدە قانۇننىڭ تەتبىقلىنىشىدا ھەقىقەتەن خاتالىق بولسا؛
26- باب يەتكۈزۈش، سۈرۈك
247- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى تەۋەسىدە ئولتۇرۇشلۇق بولمىغان دەۋالاشقۇچىلارغا دەۋا ھۆججەتلىرىنى تۆۋەندىكى ئۇسۇل بىلەن يەتكۈزۈپ بەرسە بولىدۇ:
(1) تاپشۇرۇۋالغۇچى دۆلەت بىلەن جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى ئورتاق قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەردە بەلگىلەنگەن ئۇسۇل بويىچە يەتكۈزۈش؛
(5) ئەدلىيە خادىملىرىنىڭ ۋەزىپە ئۆتىشىگە زورلۇق ئىشلىتىش، تەھدىت سېلىش يولى بىلەن ياكى باشقا يوللار بىلەن توسقۇنلۇق قىلغان بولسا؛
145- ماددا ئاددىي ھەق تەلەپ دېلولىرىنى بىرلا سوتچى ئۆز ئالدىغا سوت قىلىدۇ ھەمدە مۇشۇ قانۇننىڭ 122 -، 124 -، 127- ماددىلىرىدىكى بەلگىلىمىلەرنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرىمايدۇ.
5- پاراگراف ھۆكۈم ۋە كېسىم
پېچەتلەنگەن، توڭلىتىلغان مال- مۈلۈكلەرنى ئۈستىلەپ پېچەتلەشكە ۋە توڭلىتىشقا بولمايدۇ.
(4) شۇ مەھكىمىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولمىغان دېلو بولسا، دەۋاگەرگە باشقۇرۇش ھوقۇقى بار خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلىشنى ئۇقتۇرۇپ قويىدۇ؛
(4) تاپشۇرۇۋالغۇچى ھاۋالە قىلغان، ۋاكالىتەن قوبۇل قىلىشقا ھوقۇقلۇق بولغان دەۋا ۋاكالتچىسىگە يەتكۈزۈپ بېرىش؛
193- مادددا بەلگىلىمە بويىچە ئىمزا قويۇلغان، ئۆتۈنۈپ بېرىشكە بولىدىغان ۋېكسىلنى ئوغرىلىتىپ قويغان، يىتتۈرۈپ قويغان ياكى يوقىتىۋەتكەنلەر ۋېكسىل چىقىم قىلىنىدىغان جايدىكى ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ. قانۇندىكى بەلگىلىمە بويىچە ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىشنى ئىلتىماس قىلغىلى بولىدىغان باشقا ئىشلارغا مۇشۇ بابتىكى بەلگىلىمە تەتبىقلىنىدۇ.
267- ماددا چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى چىقارغان قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىمنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ سوت مەھكىمىلىرى ئېتىراپ قىلىشقا ۋە ئىجرا قىلىشقا توغرا كەلگەندە، دەۋالاشقۇچىلار جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكى ھوقۇقىغا ئىگە ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىلىرىگە ئېتىراپ قىلىش ۋە ئىجرا قىلىشنى بىۋاسىتە ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ، چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى ئۆز دۆلىتىنىڭ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى بىلەن تۈزگەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلاردىكى بەلگىلىمىلەرگە ئاساسەن ياكى ئۆز ئارا مەنپەئەت يەتكۈزۈش پرىنسىپى بويىچە، خەلقسوت مەھكىمىلىرىنىڭ ئېتىراپ قىلىشى ۋە قىلسىمۇ بولىدۇ.
ئىلتىماس قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئىلتىماس سۇنۇشتا، ئىلتىماسقا ۋېكسىل سوممىسى، ئۇنى بەرگۈچى، ئىلكىدە ساقلىغۇچى، ئۇنىڭغا ئىمزا قويغۇچى قاتارلىق ۋېكسىلغا ئائىت ئاساسىي مەزمۇنلار، شۇنىڭدەك ئىلتىماس قىلىشتىكى ئاساس ۋە پاكىتلارنى ئېنىق يېزىشى كېرەك.
194- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئىلتىماسنى قوبۇل قىلىشنى قارار قىلىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، چىقىم قىلغۇچىغا چىقىم قىلىشنى توختىتىش ھەققىدە ئۇقتۇرۇش قىلىشى ھەمدە ئۈچ كۈن ئىچىدە ئېلان چىقىرىپ، مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشىلەرنىڭ ھوقۇقىنى مەلۇم قىلىشىغا ھەيدەكچىلىك قىلىشى لازىم. ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىش سۈرۈكىنى خەلق سوت مەھكىمىسى ئەھۋالغا قاراپ بەلگىلەيدۇ، لېكىن ئۇ 60 كۈندىن كەم بولسا بولمايدۇ.
166- ماددا پۇقرانىڭ ئىز- دېرەكسىز يوقاپ كەتكىنىگە ئىككى يىل توشقاندا، مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشى ئۇنى يوقاپ كەتتى، دەپ جاكارلاش توغرىسىدىكى ئىلتىماسىنى ئىز- دېرەكسىز يوقاپ كەتكەن كىشى ئولتۇرۇشلۇق جايدىكى ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە سۇنىدۇ.
15- باب ئالاھىدە تەرتىپ
مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشتا پېچەتلەش، تۇتۇپ قېلىش، توڭلىتىپ قويۇش ئۇسۇللىرى ياكى قانۇندا بەلگىلەنگەن باشقا ئۇسۇللار قوللىنىلىدۇ.
ئىلتىماستا شۇ پۇقرانىڭ ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوقلۇقىغا ياكى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەنلىكىگە دائىر پاكىت ۋە ئاساسلار ئېنىق يېزىلىشى كېرەك.
120- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ھەق تەلەپ دېلولىرىنى سوت قىلىشنى ئوچۇق ئېلىپ بېرىشى كېرەك، دۆلەتنىڭ مەخپىيىتىگە، شەخسلەرنىڭ سىرىغا تاقىلىدىغان ياكى قانۇندا ئايرىم بەلگىلىمە بار دېلو بۇنىڭ سىرتىدا.
دەۋالاشقۇچىلار توختامدا كېسىم ماددىلىرىنى كىرگۈزمىگەن ياكى كېيىن يازما كېسىم كېلىشىمى ھاسىل قىلمىغانلىرى ئۈستىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسا بولىدۇ.
261- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ كېسىم چىقىرىشى بىلەن ئىجرا قىلىنمىغان كېسىم قارارلىرى ئۈستىدە، دەۋالاشقۇچىلار ئىككى تەرەپ ھاسىل قىلغان يازما كېسىم كېلىشىمىگە ئاساسەن كېسىم ئورگانلىرىنىڭ يېڭىۋاشتىن كېسىم قىلىشىنى ئىلتىماس قىلسىمۇ، خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسىمۇ بولىدۇ.
29- باب ئەدلىيە ھەمكارلىقى
262- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەرگە ۋە ياكى ئۆزئارا مەنپەئەت يەتكۈزۈش پرىنسىپىغا ئاساسەن، خەلق سوت مەھكىمىلىرى بىلەن چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى ھۆججەت يەتكۈزۈش، تەكشۈرۈپ دەلىل- ئىسپات ئېلىش ۋە باشقا دەۋا ئىشلىرىنى ۋاكالىتەن بېجىرىشنى ھاۋالە قىلىشسا بولىدۇ.
(2) قارار قىلىنغان ئىشلار كېسىم كېلىشىمى دائىرىسىگە كىرمەيدىغان ياكى كېسىم ئورگانلىرىنىڭ كېسىم قىلىش ھوقۇقى بولمىغان ئىشلار بولسا؛
203- ماددا بانكىدىن ئېلىنغان قەرز پۇل قاتارلىق ھەقدارلىق ئۈچۈن گۆرۈ نەرسە ياكى كېپىللىككە بېرىلگەن نەرسە بولسا، بانكا ۋە باشقا ھەقدارلار بۇ گۆرۈ نەرسە ياكى كېپىللىككە بېرىلگەن نەرسە بىلەن قەرزنى ئالدىن تۆلىتىۋېلىش ھوقۇقىغا ئىگە. گۆرۈگە قويۇلغان نەرسە ياكى باشقا كېپىللىككە بېرىلگەن نەرسىنىڭ باھاغا سۇندۇرۇلغان پۇلى كېپىللىككە ئېلىنغان قەرز سوممىسىدىن ئارتۇق بولسا، ئارتۇق قىسمى ۋە ۋەيران بولغانلارنىڭ قەرز قايتۇرىدىغان مال- مۈلكى ھېسابلىنىدۇ.
250- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ چەت ئەلگە چېتىلىدىغان ھەق تەلەپ دېلولىرىنى سوت قىلىش سۈرۈكى بۇ قانۇننىڭ 135- ۋە 159- ماددىلىرىدىكى بەلگىلىمىلەرنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرىمايدۇ.
(3) كېسىم كوللېگىيىسىنىڭ تەشكىللىنىشى ياكى كېسىم تەرتىپى كېسىم قائىدىلىرىگە ئۇيغۇن بولمىغان بولسا؛
241- ماددا چەت ئەللىكلەر، دۆلەت تەۋەلىكى يوق كىشىلەر، چەت ئەل كارخانىلىرى ياكى چەت ئەل تەشكىلاتلىرى خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلغاندا ۋە دەۋاغا جاۋاب بەرگەندە، دەۋا ئىشلىرىنى ئادۋوكاتلارغا ھاۋالە قىلىشقا توغرا كەلسە، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئادۋوكاتلىرىغا ھاۋالە قىلىشى شەرت.
(7) نىكاھتىن ئاجرىشىشقا بولمايدۇ، دەپ ھۆكۈم قىلىنغان ۋە مۇرەسسە يولى بىلەن ياراشتۇرۇپ قويۇلغان، بېقىۋېلىش مۇناسىۋىتىنى داۋاملاشتۇرۇش ھەققىدە ھۆكۈم قىلىنغان ۋە بېقىۋېلىش مۇناسىۋىتى مۇرەسسە يولى بىلەن داۋالاشتۇرۇلغان دېلو ئۈستىدە يېڭى ئەھۋال، يېڭى سەۋەب بولمىسا، دەۋاگەرنىڭ ئالتە ئاي ئىچىدە قايتا قىلغان دەۋاسى قوبۇل قىلىنمايدۇ.
11- ماددا ھەرمىللەت پۇقرالىرى ھەق تەلەپ دەۋا ئىشلىرىنى ئۆزلىرىنى ئۆزلىرىنىڭ مىللىي تىل- يېزىقى بىلەن ئېلىپ بېرىشقا ھوقۇقلۇق.
146- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى دېلونى ئاددىي تەرتىپ بويىچە سوت قىلىشتا، ئۇنى دېلو تۇرغۇزۇلغان كۈندىن باشلاپ ئۈچ ئايغىچە ئاخىرلاشتۇرۇشى كېرەك.
195- ماددا چىقىم قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ چىقىم قىلىشنى توختىتىش توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىش تەرتىپى ئاخىرلاشقۇچە چىقىم قىلىشنى توختىتىپ تۇرۇشى لازىم.
سۈرۈك سائەت، كۈن، ئاي، يىل بىلەن ھېسابلىنىدۇ. سۈرۈك باشلانغان سائەت ۋە كۈن سۈرۈككە قوشۇپ ھېسابلانمايدۇ.
(6) خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىملىرىنى ئىجرا قىلىشتىن باش تارتقان بولسا.
263- ماددا ئەدلىيە ھەمكارلىقىنى تەلەپ قىلىش ۋە تەمىن ئېتىش ئىشلىرى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەردە بەلگىلەنگەن يوللار بىلەن ئېلىپ بېرىلىدۇ؛ شەرتنامە مۇناسىۋىتى بولمىسا، دىپلوماتىيە يولى بىلەن ئېلىپ بېرىلىدۇ.
خەلق سوت مەھكىمىلىرى ئالدىنقى تارماقتا بەلگىلەنگەن قىلمىشلارنىڭ بىرىنى سادىر قىلغان ئورۇنلارنىڭ ئاساسىي مەسئۇللىرى ياكى بىۋاسىتە جاۋابكارلىقى بار خادىملىرىغا جەرىمانە قويسا ۋە ئۇلارنى توختىتىپ قويسا بولىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەرنى قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققە تارتىدۇ.
246- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىدە جۇڭگو- چەت ئەل شېرىكچىلىكىدىكى كارخانىلار توختامى، جۇڭگو- چەت ئەل ھەمكارلىقىدىكى كارخانىلار توختامى ۋە جۇڭگو- چەت ئەل ھەمكارلىشىپ تەبىئىي بايلىقلارنى چارلاش ۋە ئېچىش توختامىنى ئىجرا قىلىشتا ماجىرا تۇغۇلۇپ دەۋا قىلىنغان بولسا، ئۇ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
دەۋالاشقۇچىلار تەكشۈرۈش، باھالاش ياكى ئېنىقلاش ئىشىنىڭ قايتا ئېلىپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلغان بولسا، ئۇنىڭغا رۇخسەت قىلىش- قىلماسلىقنى خەلق سوت مەھكىمىسى بەلگىلەيدۇ.
27- باب مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاش
كېڭەشمە سوت ئەزالىرىنىڭ سانى تاق بولۇشى شەرت.
2- پاراگراف يەتكۈزۈش
ئىلتىماستا شۇ كىشىنىڭ ئىز- دېرەكسىز يوقاپ كەتكەنلىكىگە دائىر پاكىت، يوقاپ كەتكەن ۋاقىت ۋە بۇ ھەقتىكى تەلەپ ئېنىق يېزىلىشى ھەمدە جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنىنىڭ ياكى باشقا ئالاقىدار ئورگاننىڭ شۇ پۇقرانىڭ ئىز- دېرەكسىز يوقاپ كەتكەنلىكى توغرىسىدىكى ئىسپات قەغىزى ئىلتىماسقا قوشۇپ ئەۋەتىلىشى كېرەك.
3- قىسىم ئىجرا تەرتىپى
(5) دەۋالاشقۇچىلار ھۆكۈم، كېسىم قانۇن كۈچىگە ئىگە بولغان دېلو ئۈستىدە قايتا دەۋا قىلسا، ئۇنىڭ ئەرز قاتارىدا بىر تەرەپ قىلىنىدىغانلىقىنى دەۋاگەرگە ئۇقتۇرۇپ قويىدۇ، لېكىن خەلق سوت مەھكىمىسى دەۋادىن كېچىشكە رۇخسەت قىلىپ كېسىم چىقارغانلىرى بۇنىڭ سىرتىدا؛
41- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى 2- سوت قىلىنىدىغان ھەق تەلەپ دېلولىرىنى سوتچىلاردىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇپ سوت قىلىدۇ.
(6) قانۇندىكى بەلگىلىمىلەر بويىچە، مەلۇم مۆھلەت ئىچىدە دەۋا قىلىشقا بولمايدىغان دېلو ئۈستىدە، دەۋا قىلىشقا بولمايدىغان مۆھلەت ئىچىدە قىلىنغان دەۋانى قوبۇل قىلمايدۇ؛
باشقىدىن سوت قىلىشقا قايتۇرۇلغان دېلودا ئەسلىي سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسى 1- سوت تەرتىپى بويىچە باشقىدىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرىدۇ.
چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى ھەمكارلىشىپ بېرىشنى ھاۋالە قىلغان ئىشلار جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا، خەۋپسىزلىكىگە ياكى جامائەت مەنپەئىتىگە زىيان يەتكۈزىدىغان ئىشلار بولسا، خەلق سوت مەھكىمىلىرى ئىجرا قىلمايدۇ.
172- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى پۇقرانى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوق دەپ ياكى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەن دەپ بېكىتىشكە دائىر دېلونى سوت قىلىشتا، شۇ پۇقرانىڭ يېقىن تۇغقىنى ئۇنىڭغا ۋاكالەتچى بولۇشى كېرەك، لېكىن ئىلتىماس سۇنغۇچى بۇنىڭ سىرتىدا. يېقىن تۇغقانلىرى بىر - بىرىگە ئىتتىرىپ تۇرۇۋالسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇلاردىن بىرىنى ۋاكالەتچى قىلىپ بېكىتىدۇ. شۇ پۇقرانىڭ سالامەتلىكى يار باەرسە، ئۇنىڭدىنمۇ پىكىر ئېلىشى كېرەك.
204 ماددا ۋەيران بولغانلارنىڭ مال- مۈلكىدىن ئالدى بىلەن ۋەيران بولۇش خىراجىتى تۇتۇپ قېلىنغاندىن كېيىن، باشقا قەرزلىرى تۆۋەندىكى رەت بويىچە تۆلىنىدۇ:
(1) ۋەيران بولغان كارخانىلار ئىشچى- خىزمەتچىلەرگە قەرز بولۇپ قالغان ئىش ھەققى ۋە ئەمگەك سۇغۇرتىسى خىراجىتى؛
202- ماددا كارخانا تىپىدىكى قانۇنىي ئىگىلەر بىلەن ھەقدارلار كېڭىشى يارىشىپ قېلىش يۈزىسىدىن كېلىشىم ھاسىل قىلغاندا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇنى ماقۇل كۆرسە، ۋەيران بولغانلارنىڭ قەرز قايتۇرۇش تەرتىپى توختىتىپ تۇرۇلىدىغانلىقى ھەققىدە ئېلان چىقىرىدۇ. ياراشتۇرۇش كېلىشىمى ئېلان چىقىرىلغان كۈندىن باشلاپ قانۇن كۈچىگە ئىگە بولىدۇ.
خەلق سوت مەھكىمىسى قايتا سوت قىلىنىدىغان دېلونى سوت قىلىشتا، باشقىدىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇشى لازىم.
(6) دەۋانى توختىتىپ تۇرۇشقا تېگىشلىك باشقا ئەھۋاللار كۆرۈلسە.
185- ماددا ئالىي خەلق تەپتىش مەھكىمىسى ھەر دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىملىرىدە، يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق تەپتىش مەھكىمىلىرى تۆۋەن دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىملىرىدە تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرىنى سەزسە، سوت نازارەتچىلىكى تەرتىپى بويىچە ئېتىزار بىلدۈرۈشى لازىم:
دەۋانى توختىتىپ تۇرۇش سەۋەبى تۈگىگەندىن كېيىن، دەۋا ئەسلىگە كەلتۈرۈلىدۇ.
(1) ئەسلىي ھۆكۈم ۋە كېسىمدە بېكىتىلگەن پاكىتلارنىڭ ئاساسلىق دەلىل- ئىسپاتلىرى تولۇق بولمىغان بولسا؛
دەۋالاشقۇچىلار ئوچۇق سوت تەلەپ قىلغان نىكاھتىن ئاجرىشىش دېلولىرى ۋە سودا مەخپىيىتىگە دائىر دېلولار ئوچۇق سوت قىلىنمىسىمۇ بولىدۇ.
(2) بانكا، ئامانەت- قەرز كوپىراتىپى ۋە پۇل ئامانەت كەسپىنى بېجىرىدىغان باشقا ئورۇنلار خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ئىجرا قىلىشقا ياردەم بېرىش ھەققىدىكى ئۇقتۇرۇشىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ئامانەت قويۇلغان پۇللارنى سۈرۈشتۈرۈشكە، توڭلىتىشقا ياكى ئاجرىتىشقا ياردەم بەرمىگەن بولسا؛
(1) قەرزدار بىلەن ھەقدارنىڭ باشقا قەرز ماجىراسى بولمىسا؛
ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىش سۈرۈكى ئىچىدە ۋېكسىل ھوقۇقىنى ئۆتۈنۈش ھەرىكەتلىرى كۈچكە ئىگە بولمايدۇ.
205- ماددا كارخانى تىپىدىكى قانۇنىي ئىگىلەردىن ۋەيران بولغانلىرىنىڭ قەرز قايتۇرۇش ئىشى شۇ كارخانا تىپىدىكى قانۇنىي ئىگە تۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
196- ماددا مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشىلەر ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىش سۈرۈكى ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە ھوقۇقىنى مەلۇم قىلىشى لازىم.
5- پارگراف مال- مۈلۈكنى ئىگىسىز دەپ بېكىتىشكە دائىر دېلو
(4) قارار قىلىنغان ئىشلار كېسىم كېلىشىمى دائىرىسىگە كىرمەيدىغان ياكى كېسىم ئورگانلىرىنىڭ كېسىم قىلىش ھوقۇقى بولمىغان ئىشلار بولسا.
خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلىنسا جامائەت مەنپەئىتىگە خىلاپ كېلىدۇ، دەپ بېكىتكەن قارارنى ئىجرا قىلماسلىق توغرىسىدا كېسىم چىقىرىدۇ.
113- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى دېلو تۇرغۇزۇلغان كۈندىن باشلاپ بەش كۈن ئىچىدە دەۋا خېتىنىڭ كۆچۈرۈلمىسىنى جاۋابكارغا ئەۋەتىپ بېرىشى، جاۋابكارغا ئەۋەتىپ بېرىشى، جاۋابكار ئۇنى تاپشۇرۇۋالغان كۈندىن باشلاپ 15 كۈن ئىچىدە جاۋابنامە تاپشۇرۇشى لازىم.
(4) خەلق سوت مەھكىمىسى قوبۇل قىلىدىغان ھەق تەلەپ دەۋاسى دائىرىسىدە ۋە دەۋانى قوبۇل قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولۇشى شەرت.
جاۋابكار جاۋابنامە تاپشۇرسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇنى تاپشۇرۇۋالغان كۈندىن باشلاپ بەش كۈن ئىچىدە جاۋابنامىنىڭ كۆچۈرۈلمىسىنى دەۋارگە ئەۋەتىپ بېرىشى كېرەك. جاۋابكار جاۋابنامە تاپشۇرمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى قاراپ چىقىشنى ئۇنىڭغا قارىماي ئېلىپ بېرىۋېرىدۇ.
(4) ئىجراغا ياردەم بېرىشتىن باش تارتقان باشقا ئىشلار بولسا.
126- ماددا دەۋاگەر دەۋادا يەنە يېڭى تەلەپلەرنى ئوتتۇرىغا قويسا، جاۋابكار قارشى دەۋا قىلسا، ئۈچىنچى كىشى شۇ دېلوغا مۇناسىۋەتلىك دەۋا تەلەپلىرىنى ئوتتۇرىغا قويسا، بۇلارنى بىر يولىلا سوت قىلىشقا بولىدۇ.
162- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى دېلونى مۇشۇ بابتىكى تەرتىپ بويىچە سوت قىلىش جەريانىدا، شۇ دېلونىڭ ھەق تەلەپ ھۇقۇق- مەنپەئەتىگە دائىر تالاش- تارتىشقا ياتىدىغانلىقىنى سەزسە، ئالاھىدە تەرتىپنى ئاخىرلاشتۇرۇش توغرىسىدا كېسىم چىقىرىشى ھەمدە مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشىلەرگە باشقىدىن دەۋا قىلسا بولىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرۇپ قويۇشى كېرەك.
خەلق سوت مەھكىمىلىرى چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرىنىڭ ئەدلىيە جەھەتتىن ھەمكارلىشىپ بېرىشنى تەلەپ قىلىپ ئەۋەتىدىغان تەلەپنامىلەر ۋە قوشۇمچە ھۆججەتلىرىنىڭ شۇ دۆلەتنىڭ يېزىقىدىكى تەرجىمە نۇسخىسى ياكى خەلقئارا شەرتنامىلەردە بەلگىلەنگەن باشقا يېزىقتىكى نۇسخىسى بولۇشى كېرەك.
82- ماددا تاپشۇرۇۋالغۇچى قاماقتا بولسا، ئۇنىڭغا ئۇنىڭغا ئۆزى تۇرۇشلۇق تۈرمە، سولاقخانا ياكى ئەمگەك بىلەن ئۆزگەرتىش ئورنى ئارقىلىق يەتكۈزۈلىدۇ.
20 - باب ئادەتتىكى بەلگىلىمە
207- ماددا قانۇن كۈچىگە ئىگە ھەق تەلەپ ھۆكۈملىرىنى ۋە كېسىملىرىنى، شۇنىڭدەك جىنايى ئىشلار ھۆكۈملىرى، كېسىملىرىنىڭ مال- مۈلۈككە دائىر قىسمىنى 1- سوت قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلىدۇ.