cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەزەربەيجان
قىسقىچە تارىخى:
مىلادىدىن بۇرۇنقى 73-يىلى ھۇن ئىمپىرىيىسىنىڭ بىر قىسمى بولغان. مىلادى 270-يىلى ئەرمەنىيە ئىران ساسانىلار خانلىقىغا بېقىندى بولۇپ قالغان ، مىلادى 3-ئەسىردە يەنە بىر قېتىم ئاقھۇن ئىمپىرىيىسىگە قاراشلىق بولغان. مىلادى 683-يىلى ئەرەپ ئىسلام ئىمپىرىيىسى تەرىپىدىن قوشۇۋېلىنغان، ئازەربەيجانلار ئىسلام ئىمپىرىيىسىنىڭ بىر قىسمى بولغان، مىلادى 810-يىلى ئازەربەيجانلار يەنە بىر قېتىم ئۆز دۆلىتىنى قۇرغان مىلادى 1072يىلىدىن كېيىن ئازەربەيجان سالجۇق تۈركلىرىنىڭ ھۆكۈمرانلىقىدا بولغان. 1513-يىلى ئىران ئازەربەيجاننى بېسىۋالغان، 1582-يىلى ئوسمان ئىمپىرىيىسى ئازەربەيجاننى ئىراندىن تارتىۋالغان. 1730-يىلىدىكى نەخىۋان ئۇرۇشىدىن كېيىن ئازەربەيجان ئىراننىڭ ئۆلكىسىگە ئايلانغان، 1813-يىلى چاررۇسىيە ئىمپىرىيىسى ھازىرقى ئەزەربەيجاننى ئىراندىن تارتىۋالغان. جەنۇبى ئەزەربەيجان يەنىلا ئىراننىڭ قولىدا قالغان. 1918-يىلى ئازەربەيجان تۇنجى مۇستەققىل جۇمھۇرىيەت قۇرغان، 1920-يىلى گىرۇزىيە ۋە ئەرمىنىيە بىلەن بىللە سوۋېت ئىتىپاقى تاشقى كاۋكاز سوتسىيالىستىك ئىتىپاقداش جۇمھۇرىيىتىگە ئايلانغان. 1924-يىلى ئايرىم جۇمھۇرىيەت بولغان. 1991-يىلى سوۋېت ئىتىپاقى پارچىلىنىپ ئازەربەيجان مۇستەققىل بولغان 1995-يىلىدىن كېيىن ئەزەربەيجاندىكى ئەرمەنلەر ئولتۇراقلاشقان رايون تاغلىق -قاراباغ )ناگورنو قاراباخ( مۇستەقىللىق جاكارلىغانلىقتىن قۇدرەتلىك روسىيە ئارمىيىسىنىڭ ياردىمىگە ئېرىشكەن ئارمېنىيە بىلەن تاغلىق -قاراباغنى تالىشىش ئۇرۇشى ئېلىپ بارغان. 1998-يىلى ئۇرۇش توختاتقان.
ئازەربەيجان زىمىنى ئاساسەن ئېقىنى مول، تۈزلەڭلىكتىن شەكىللەنگەن بولۇپ،15% ئورمانلىق.21% تېرىلغۇ يەر. تۇپراق ئۈنۈمدارلىقى بىر قەدەر يۇقىرى، كان بايلىقى مول. ئازەربەيجاندە ئاھالىنىڭ بەشتىن بىرى دېھقانچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىدۇ. 2005-يىلى ئازەربەيجاننىڭ ئىقتىسادىدا يېزا ئىگىلىك كىرىمى 14%،سانائەت45%، مۇلازىمەت 40%نى ئىگەللىگەن بولۇپ -2005يىلى مۇقىم تېلپون ئابونتى 1مىليۇن 91مىڭ ، يانپون ئابونتى ئىككى مىلىيۇن 242مىڭ بولغان، ئىنتېرنېت ئابونتى678مىڭ بولغان. left|thumb|200px left|thumb|200px
قاراتال بازىرى
قاراتال بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Qaratal Baziri)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ ئاقسۇ شەھىرى گە جايلاشقان.
بىجېرىن (قەھۋە)
ببجېرىن (باشقا نامى:بايسېرىن قەھۋەسى؛ ئېنگلىزچە: Bicerin) بىر خىل قەھۋەدۇر. بىجېرىن قەھۋە ئىچىملىكى ئىتالىيەنىڭ تۇرىن شەھرىدە بارلىققا كەلگەن يەرلىك ئىچىملىكتۇر. بىجېرىن ئاساسلىقى ئەسپرەسسو، شاكىلات ئىچىملىكى، ۋە سۈتتىن تەييارلىنىپ كىچىك بالداقلىق ئىستاكان ياكى رومكىدا ئىسىتمال قىلىندۇ.
ئىلىم مەرىپەت
ئىلىم- مەرىپەت: مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام: ” بىلىم ئېلىڭلار! ھەتتا يىراقتىكى چىنماچىن(جۇڭگو) دۆلىتىدە بولسىمۇ، بىلىم ئېلىشتىن يانماڭلار“ دېگەن. ئىسلامدا ئىلىم- مەرىپەت پەرزدۇر، خۇراپىيلىق كەچۈرگۈسىز گۇناھتۇر. پالچىلىق، داخانلىق دېگەندەك خۇراپات ئىشلارنى قىلماسىق ھەم ئىشەنمەسلىك، ئۇلارغا يول قويماسلىق لازىم. پەننىي ئىلىم بىلەن دىننىي ئىلىم بىرلەشسە ئاندىن مۇكەممەل بولىدۇ. مۇسۇلمانلار دىنىي جەھەتىلا ئەمەس، پەننىي جەھەتتىمۇ، ھۈنەر- سەنئەتتىمۇ دۇنيانىڭ ئالدىدا مېڭىشى لازىم. تارىختىمۇ مۇسۇلمانلار گېئومېتىرىيە، ئالگېبىرا، فىزىكا قاتارلىق ئىلىم- پەنگە زور تۆھپىلەرنى قوشۇپ، ئىنسانلار مەدەنىيىتىڭ تېخىمۇ ئالغا ئىلگىرىلىشىگە تۈرتكە بولغان. VIIئەسىردىن XIII ئەسىرگىچە ئەرەب ئىسلام ئىمپىرىيېسى ئىلىم- پەندە دۇنيانىڭ ئالدىدا مېڭىپ، شانۇ- شەۋكەت ۋە سەلتەنەتلەرنى قۇرغان. ئەمما پەننىي ئىلىمنى دەپ دىنىي ئىلىمنى سوۋۇتۇپ قويۇشقا بولمايدۇ. ئىككىلىسى تەڭ ئېلىپ بېرىلىشى لازىم. مەدەنىيەت ھادىسىلىرىگە قارشى چىقىشقا بولمايدۇ. مەدەنىيەت نىممەتتۇر. رادىيو، كىنو، كومپيوتېر، تېلىفون قاتارلىقلاردا پايدىلىق نەرسە بولسا،ئۇلار نىممەت، زىيانلىق ناچار مەزمۇن بولسا، ئۇلار پالاكەت. ئىنسان ئېغىزىدىن گۈزەل سۆزمۇ چىقىدۇ، يامان سۆزمۇ چىقىدۇ. يامان سۆز چىقتى دەپلا ئېغىزنى كېسىۋەتسەك بولامدۇ؟ ئاللاھ بىزگە كۇپايە، ئاللاھ ئەڭ گۈزەل ۋەكىلدۇر. ئاللاھنى تونۇغان كىشى كەپىدە تۇرسىمۇ،ئۇ يەر ئۇنىڭغا ئوردا- سارايدەك تۇيۇلىدۇ؛ ئاللاھنى تونۇمىغان كىشى سارايدا تۇرسىمۇ، ئۇ يەر ئۇنىڭغا زىنداندەك بىلىنىدۇ. ئاللاھنى تاپقان كىشى ھەممىنى تاپقان بولىدۇ.
ئارقا كۆرۈنۈش
ۋەقەلىك بايان قىلىنغان ئەدەبىي ئەسەرلەردە ۋە تىياتىر ئەسەرلىرىدە ئارقا كۆرۈنۈش تىپىك پېرسوناژلارنىڭ ياشاۋاتقان ۋە كۈرەش قىلىۋاتقان ھەمدە ئۇلارنىڭ خاراكتېرىنى يېتىلدۈرۈۋاتقان ئىجتىمائىي مۇھىت بىلەن تەبىئىي مۇھىتنى كۆرسىتىدۇ.
ئارقا كۆرۈنۈش رېئال تۇرمۇشتىكى كىشىلەر مۇناسىۋىتىنىڭ ئەھۋالى ۋە تەرەققىيات ۋەزىيىتىنىڭ يىغىنچاق ئەكىس ئېتىلىشىدۇر. ئەسەر مەيدانغا كەلگەن ئارقا كۆرۈنۈشكە كەلسەك، ئادەتتە ئۇ <دەۋر ئارقا كۆرۈنۈشى> ياكى <تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈش> دەپ ئاتىلىپ، ۋەقەلىكنىڭ تۇغۇلۇش، راۋاجلىنىش، مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇش ۋە ئۆزگىرىشلىرىدە مۇھىم رول ئوينايدىغان بارلىق تارىخىي شارائىت ۋە ئىجتىمائىي مۇھىتنى، شۇنداقلا ئەسەر مەيدانىغا كېلىش ۋاقتىدىكى ئىجتىمائىي تۇرمۇش ئەھۋالى، يازغۇچى، سەنئەتكارلارنىڭ ئەھۋالى ۋە ئىجادىيەت غەرىزى قاتارلىقلارنى كۆرسىتىدۇ.
ئۇنىڭدىن باشقا، تىياتىرلاردا، يۇقىرىدا بايان قىلىنغانلاردىن تاشقىرى، يەنە دېكوراتسىيە، پەردە ئورۇنلاشتۇرۇشلارنىمۇ كۆرسىتىدۇ. گۈزەل سەنئەت ئەسەرلىرىدە ئاساسىي گەۋدىنىڭ كەينىگە چۈشۈرۈلگەن مەنزىرە ياكى نەرسىلەرنى كۆرسىتىدۇ. مەيلى قايسى خىل بەدىئىي شەكىل بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، ئارقا كۆرۈنۈش پېرسوناژلار ئوبرازىنى سۈرەتلەش، سۇژېتنى قانات يايدۇرۇش، باش تېمىنى ئېچىپ بېرىش ياكى بەدئىي كەيپىياتنى جانلاندۇرۇش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ.
Баш бәт
<div dir="rtl" class="mw-content-ltr" style="text-align:justify;font-family:Tahoma, Verdana, DejaVu Sans;"> <div style="background:#ffffff; position:relative; top:-95px; z-index:1; margin-bottom:-100px; margin-left:-12px; margin-right:-13px; padding-top:10px; padding-right:13px; padding-left:13px;"> <div style="margin:10px 0; border:0; -moz-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -webkit-box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0, 0, 0, 0.35); -moz-border-radius: 7px; -webkit-border-radius: 7px; border-radius: 7px; background:white; width:100%; overflow:hidden; background: transparent; background: -moz-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%, #F5F5F5 100%); background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, color-stop(0%,#FCFCFC), color-stop(100%,#F5F5F5)); background: -webkit-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -o-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: -ms-linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%); background: linear-gradient(top, #FCFCFC 0%,#F5F5F5 100%);">
<h2 style="margin:0; background:#cedff2; font-size:120%; font-weight:bold; border:1px solid #a3b0bf; text-align:left; color:#000; padding:0.2em 0.4em;">талланған рәсим
{|
چاڭچۈن شەھىرى
left|thumb|350px|چاڭچۈن شەھىرى left|thumb|350px|چاڭچۈن شەھىرى left|thumb|350px|چاڭچۈن شەھىرى left|thumb|350px|چاڭچۈن شەھىرى left|thumb|350px|چاڭچۈن شەھىرى چاڭچۈن شەھىرى بولسا جۇڭگو جىلىن ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2000 نوپۇس بار، چاڭچۈننىڭ 7،135،439 نوپۇسىبار، 347.5 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 43.54°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 125°12، پوقتانومۇرى 130000 رايۇننومۇرى 0431.
سەئۇدى ئەرەبىستان مائارىپى
سەئۇدى ئەرەبىستان مائارىپى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Seudi Erebistan Maaripi ) بولسا...
تارىخى
سەئۇدى ئەرەبىستان پادىشاھلىقىدىكى مائارىپ ، ئۇ قۇرۇلماي تۇرۇپ ۋە مائارىپ سىستېمىسى بەرپا قىلىنىشتىن ئىلگىرى ، مەسچىت دىكى مائارىپ باسقۇچى ۋە كىتاب (مەكتەپ)) دىكى مائارىپ باسقۇچىدىن ئىبارەت ئۈچ باسقۇچنى بېسىپ ئۆتتى. al-katateeb ۋە ھەر ئىككى باسقۇچتىكى دەرسلىكلەر قۇرئاننى يادلاش ۋە ئوقۇش ، دىكتاتۇرا ، ھۆسنخەت ۋە ھېسابلاش ئۇسۇلىغا باغلىق ، ئۈچىنچى باسقۇچ بولسا مەكتەپلەردە مائارىپ باسقۇچى  پۇقرالار ئەينى ۋاقىتتا
باشلانغۇچ مائارىپى
1-يىللىق:
2-يىللىق:
3-يىللىق:
4-يىللىق:
5-يىللىق:
6-يىللىق:
مائارىپ سېستىمىسى
ئوقۇغۇچى ئالتە ياشتىن باشلاپ باشلانغۇچ باسقۇچىدىن ، ئاندىن ئوتتۇرا باسقۇچتىن باشلاپ ، تولۇق ئوتتۇرا باسقۇچى بىلەن ئاخىرلىشىپ ، مەكتەپتە ئادەتتىكى مائارىپقا تىزىملىتىدۇ.
بۆشۈك
link=https://ug.wikipedia.org/wiki/%DA%BE%DB%86%D8%AC%D8%AC%DB%95%D8%AA:Boxuk.jpg|left|thumb بۆشۈك، بۇۋاق بالىنى بۆلەپ باقىش ئۈچۈن ياسالغان ياغاچ كارىۋات شەكىللىك جابدۇق. ئادەتتە ئەنئەنۋىي بۆشۈكلەر يەرلىك ياغاچ ماتېرىياللاردىن ياسىلىدۇ. بۆشۈكلەرنىڭ ئۇزۇنلۇقى ئادەتتە 85 – 90 سانتىمېتىر، كەڭلىكى 40 سانتىمېتىر، ئېگىزلىكى 50 – 60 سانتىمېتىرغىچە بولىدۇ. قۇرۇلمىسى ئاساسەن شال، تىز، چېتىق، پوزا(بەل ياكى ئومۇرتقا)، ناچا (ئارىلىق ئۆزەكلەر)، تەڭلە (تەڭلىك – بالا ياتىدىغان قىسمى) قاتارلىقلاردىن تەشكىل تاپىدۇ. بۆشۈكنىڭ كۆركەملىكىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن قىرغۇدا ئالما، ئانار، قاپاق، مۇنچاق قاتارلىق شەكىللەر چىقىرىلىپ، ئىسىتېرېئولۇق كۆرۈنۈش ھاسىل قىلىنىدۇ. بۆشۈككە يەنە بىر يۈرۈش بۆشۈك جابدۇقلىرى، يەنى ئۇۋۇدا، ياستۇق، شىلدىرشاپ، يۆرگەك، زاكا، چەمبىرەك، جاك، شۈمەك، چۆرەك، تىزلىق، ئوشۇقلۇق، كاشا(قول تارتقۇ)، يۈز ياپقۇ قاتارلىقلار ھازىرلىنىدۇ.
‹‹بوۋاقلارغا خاس ئارامگاھ، راھەت ماكان›› دېگەن مەنەلەرگە ئىگە بۆشۈك قەدىمكى دەۋرلەردىن تارتىپلا خەلقىمىزنىڭ بالا تەربىيەلىشىدە مۇھىم ئورۇن تۇتقان. بۆشۈكنىڭ ئاددىي ۋە يۆتكەپ ئىشلىتىشكە ئەپلىكلىكىدىن قارىغاندا، خەلقىمىزنىڭ قەدىمقى دەۋرىدىلا بۆشۈك ئىشلىتىشى خېلى ئومۇملاشقانلىقى مەلۇم.
تۇرمۇشىمىزدىكى بۆشۈكلەرنىڭ تۈرى كۆپ، نۇسخىلىرىمۇ ھەر خىل بولۇپ، كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئومۇملاشقانلىرى خانتاجى، سەنەم، قول سەنەم، قىرىما، ئەگمە، ناۋا، ئانارچە بۆشۈك، مېھراب نۇسخىلىق بۆشۈك قاتارلىق ئون خىلدىن ئاشىدۇ.
بۆشۈك مەدەنىيىتى
ئانىلىرىمىزنىڭ بۆشۈكىنىڭ خاسىيىتى ھەققىدىكى بايانلىرى ۋە مېدىتسىنا ئىلمىنىڭ بۆشۈكنىڭ بالا تەربىيەلەشتىكى ئىلمىيلىكى ھەققىدىكى بايانلىرىغا ئاساسەن، بۆشۈكنىڭ رولىنى مۇنداق بىر نەچچە نۇقتىدىن كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ:
بىرىنچى، بۆشۈك بالىلارنىڭ بەدەن قۇرۇلمىسىنى كىچىكىدىن باشلاپ ئۆلچەملىك يېتىلدۈرۈشكە پايدىلىق. بۆشۈكتە چوڭ بولغان بالىلاردا ئادەتتە دوقا، دوك، توخو تۆش(دۆڭ مەيدە)، ئىچ مايماق، تاش مايماق، سىڭا سۆڭگەچ، مۈرىلىرى ئېگىز – پەس، بوينى مايتۇق، پەچەك(پاقالچاقلىرىO شەكىللىك) بولۇپ قېلىشتەك ئالامەتلەر كۆرۈلمەيدۇ.
ئىككىنچى، بۆشۈككە بۆلەنگەن بالىدا ئاسانلىقچە ئۆپكىسى شامالداپ قالىدىغان، ئېغىر يۆتىلىدىغان، زۇكام بولىدىغان ئەھۋاللار يۈز بەرمەيدۇ.
ئۈچىنچى، بۆشۈك جابدۇقلىرى قەرەللىك ئاپتاپقا قاقلىنىپ، قۇرۇق ھەم ئىسسىق ساقلانغانلىقى ئۈچۈن، بوۋاقلاردا تولا سىيىپ سۈيدۈك يېيىۋېتىدىغان، ئەنگىزى ئېشىپ كېتىدىغان، قەغىشلىق قىلىدىغان ئەھۋال كۆرۈلمەيدۇ.
تۆتىنچى، ئۇيقۇ بوۋاق ئۈچۈن ئەڭ چوڭ ئارام ئېلىش، ھۇزۇرلىنىشتۇر. ھەرخىل ئېھتىياجى قاندۇرۇلسىمۇ، ئۇيقۇسىنى تاپالماي تولا يىغلايدىغان بوۋاقلار بۆشۈككە بۆلىنىپ ‹‹ئەللەي ناخشىسى››غا سىيلىق تەۋرىتىپ بېرىلسە ئاسانلا ئۇخلاپ قالىدۇ.
بەشىنچى، بۆشۈكنى لەرزان تەۋرىتىش بوۋاقنى ئۇخلىتىشتىن باشقا، بوۋاق بەدىنىدىكى بوغۇم – ئۈگىلەرنى، مۇسكۇللارنى غىدىقلاپ، ئۇلاردىكى قان ئايلىنىشنى ياخشىلاشقا پايدىلىق.
ئەقىل – پاراسەتلىك ئەجدادلىرىمىزنىڭ مول تېببىي بىلىمى، ئىلمىي تەجرىبىسى بىلەن بۆشۈكلەر ناھايىتى ئىلمىي ئاساستا لايىھەلەنگەن. بالىنىڭ مېڭىسى چايقىلىپ كەتمەسلىكى ئۈچۈن ‹‹يورغا›› چىقىرىلغان، ھازىر شارىكلىق ئاسما شەكىلدىمۇ ياسالماقتا. فولكلور مەدەنىيىتىمىزنىڭ نەمۇنىلىرىدىن بىرى بولغان بۆشۈكلىرىمىز لايىھەلىنىشى ئىلمىي، ماتېرىيال مەنبەسى تەبىئىي ھەم كۆپ، تەننەرخى تۆۋەن، باھاسى ئەرزان، ئىشلىتىشكە ئەپلىك، پايدىلىنىش قىممىتى يۇقىرى، ھۈنەر – سەنئەتلىك بولۇشتەك ئالاھىدىلىكى بىلەن مىللىي خاسلىقنى نامايان قىلىدۇ.
خەلقىمىز ئەزەلدىن بۆشۈكنى ئېتنىك تۇرمۇشىنىڭ بىر قىسمى دەپ ئۇلۇغلىغاچقا، بوۋاقنى بۆشۈككە بۆلەپ بېقىش ئادىتى بىر خىل ئېتنىك ئۇدۇم سۈپىتىدە داۋاملىشىپ كەلدى. بۇ ئېتنىك تۇرمۇش ئادىتىمىز بىر تەرەپتىن مېدىتسىنا ئىلمىنىڭ بوۋاقلارنى ساغلام چوڭ قىلىش پىرىنسىپىغا ئۇيغۇن كەلسە، يەنە بىر جەھەتتىن خەلقىمىزنىڭ تۇرمۇش ئادىتىگە ماس كەلگەنلىكى بىلەن تارىختىن بۇيان ئۆز قەدىر – قىممىتىنى ساقلاپ كەلمەكتە.
ئىشىنىمىزكى، ئۇزاق تارىخقا، شانلىق مىللىي ئەنئەنىگە، ئۆزگىچە ئېتنىك تۇرمۇش خاسلىقىغا ئىگە بۆشۈك مەدەنىيىتىمىزنىڭ ئىستىقبالى تېخىمۇ پارلاق، ئۇ دەۋر مېلودىيەسىگە جور ھالدا تېخىمۇ ئىلغار، تېخىمۇ جەزبىدارلىققا ئىگە بولۇپ، كېلەچەك ئىگىلىرىنى تېخىمۇ ساغلام تەربىيەلەشتە ئۆز رولىنى ئۈنۈملۈك جارىي قىلدۇرغۇسى.
مەنبە
خەلق تورى
ئەنگلىيە خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى
ئەنگلىيە خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى (خەنزۇچە: 英國皇家學會) بۇ يەنە لوندون خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇنىڭ تولۇق نامى «لوندون خان جەمەتى تەبىئەت بىلىملىرىنى ئىلگىرى سۈرۈش ئىلمىي جەمئىيىتى» بولۇپ، 1660-يىلى قۇرۇلغان ۋە 1662-يىلى خان جەمەتىنىڭ ئىجازىتىگە ئېرىشكەن.
ئاساسلىق ۋەزىپىسى
دۆلەتنىڭ پەن-تېخنىكا تەرەققىياتى، پەن تەتقىقات خىراجىتى ۋە مەنسەپكە تەيىنلەش-مەنسەپتىن قالدۇرۇش قاتارلىق ئىشلاردا ھۆكۈمەتنى مەسلىھەتچىلىك مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ. يەنە ئىلمىي تەكشۈرۈشكە ماددىي ياردەم بېرىدۇ، چەت ئەللەردىكى ئالىي دەرىجىلىك پەن-تېخنىكا خادىملىرى بىلەن ئالاقە قىلىشنى تەشكىللەيدۇ، پەن يىغىنى ئۇيۇشتۇرىدۇ، ئىلىم-پەن ژۇرناللىرىنى نەشر قىلىدۇ، نام بېرىدۇ، پۇل چىقىرىپ لېكسىيە ئۇيۇشتۇرىدۇ ۋە مۇكاپات پۇلى، مېدال قاتارلىقلارنى تارقىتىدۇ. خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى مۇستەقىل ئاممىۋى تەشكىلات بولۇپ، ھۆكۈمەتنىڭ ھەرقانداق تارمىقى ئالدىدا مەسئۇلىيەتنى ئۈستىگە ئالمايدۇ، شۇڭا نىزامنامىسىنى بېكىتىش، رەھبەرلەرنى تەيىنلەشتە ھۆكۈمەتنىڭ تەستىقىنى ئېلىشنىڭ ھاجىتى يوق.
ئەزا بۇلۇش
خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ ئەزا نامزاتىنى، ئاز دېگەنگە، ھازىر ئەزا بولۇۋاتقان ئالتە نەپەر ئەزا كۆرسىتىشى ۋە تەۋسىيە قىلىشى كېرەك. ئىلمىي جەمئىيەت ھەر يىلى3-ئايدا سايلام ئۆتكۈزىدۇ، نىزامنامىگە ئاساسەن، ھەر يىلى كۆرسىتىلگەن «چەت ئەللىك ئەزا» سانى تۆت ئادەمدىن ئېشىپ كەتمەيدۇ.
ئىلمىي جەمئىيەتنىڭ رەھبەرلىك ئاپپاراتى كېڭەش يىغىنى بولۇپ، ئۇ21 نەپەر كېڭەش ئەزاسىدىن تەشكىل تاپىدۇ، ھەر يىلى ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى10 نەپىرى قايتا سايلىنىدۇ، خىزمەتچى خادىملارنى ھېسابقا ئالمىغاندا، كېڭەش ئەزالىرىنىڭ ئۇدا ئىككى يىلدىن ئارتۇق ۋەزىپە ئۆتىشىگە بولمايدۇ، ئىلمىي جەمئىيەتنىڭ باشلىقى ۋە تاشقى ئىشلار كاتىپىنىڭ ۋەزىپە ئۆتەش مۇددىتى بەش يىلدىن ئېشىپ كەتمەيدۇ.خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى، ئاساسەن، «لوندون خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى پەلسەپە ئىلمىي ماقالىلىرى توپلىمى» بىلەن «لوندون خان جەمەتى ئىلمىي جەمئىيىتى يىغىن ئىلمىي ماقالىلىرى توپلىمى» نى نەشر قىلىدۇ.
خانئېرىق بازىرى (يېڭىشەھەر ناھىيىسى)
خانئېرىق بازىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى يېڭىشەھەر ناھىيەسىگە جايلاشقان، ناھىيە بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 42 كىلومېتىر. 310 ئۆلكە يولى پۈتۈن بازارنى كېسىپ ئۆتىدۇ، قاتنىشى ئىنتايىن قۇلايلىق. پۈتۈن بازاردىكى كۆلىمى بولسا، تۇپراق 77.8 كۇۋادىرات، يەر كۆلىمى 54 مىڭ مو، تېرىلغۇ يەر 38 مىڭ مو، كىشى بېشىغا توغرا كېلدىغان يەر 1.4 مو، شەھەرگە قاراشلىق 22 كەنت ۋە 1 دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئورمانچىلىق مەيدانى بار. بازار بويىچە جەمئىي 5823 ئائىلە، 28306 ئادەم بار. 2013-يىلى پۈتۈن بازاردىكى ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتى 308 مىليون 150 مىڭ يۈەن. ئاساسلىق چىقىدىغان مەھسۇلاتلىرىدىن: ئۈزۈم، چىلان، قوغۇن، تاۋۇز، كۈزلۈك يېسىۋېلەك قاتارلىقلار بار بۇلۇپ، پۈتۈن بازاردا ھازىر 10 مىڭ مو ئۈزۈم، 6 مىڭ مو چىلان، قۇرۇلغان ئۈلگە كۆرسىتىش بازىسى 300 مو، قوغۇن-تاۋۇز مەشھۇر تاۋار ماركىسى «خانئېرىق» ماركىسىنى ياراتقان، 7000 مو يېسىۋېلەك ئىشلەپچىقىرىش بازىسى بار.
مەمۇرىي كەنتلەر
خانئېرىق بازىرىنىڭ قارىمىقىدا 22 كەنت، بىر دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئورمانچىلىق مەيدانى بار. ئۇلار: بورىچى كەنتى، مىڭلىق كەنتى، قامچىۋاپ كەنتى، نوغۇت كەنتى، يۇقارقى پايناپ كەنتى، ئۈچقارا كەنتى، شەرەك كەنتى، چوڭ پايناپ كەنتى، شەيىخلە كەنتى، ماجا كەنتى، بوياقچىغىل كەنتى، تاۋاقچى كەنتى، كۆنچى مەھەللىسى كەنتى، يېڭىتام كەنتى، قارا پولات كەنتى، چاقا كەنتى، تاكان كەنتى، مىڭلىقھويلا كەنتى، مالچى كەنتى، ئوقادا كەنتى، دايەك كەنتى، يۇقىرى پىلال كەنتى (جەمئىي 22 كەنت)، بىر ئورمانچىلىق مەيدانى، 15 پونكىت، بىر ئوتتۇرا مەكتەپ، 9 باشلانغۇچ مەكتەپ، 6 قوش تىل يەسلى، 110 كەنت ئاھالىلىرى گۇرۇپپىسى بار.
يېزا ئىگىلىكى
خانئېرىق بازىرىنىڭ يېزا ئىگىلىك بايلىقى مول، ياخشى تەبئىي مۇھىتى يېزا ئىگىلىكىنىڭ تەرەققىياتى ئۈچۈن ئەۋزەل تەبىئىيي شارائىت بىلەن تەمىنلەيدۇ. جەنۇبىي شىنجاڭدىكى مۇھىم ئۈزۈم ئىشلەپچىقىرىش بازىلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، «ئۈزۈم بازىرى»، «قوغۇن ماكانى» دېگەن نامى بار. مەشھۇر قوغۇن-تاۋۇز «خانئېرىق» ماركىسى بار.
قاتنىشى
تارىختىن بۇيان خانئېرىق بازىرى چوڭ يول تۈگۈنى، 300 نەچچە يىلدىن بۇيان خانئېرىق بازىرى جۇغراپىيەلىك ئەۋزەللىكى ۋە قاتناش قولايلىقى جەنۇبىي شىنجاڭ ئىككىنچى، «چوڭ بازار» سودا ئورنىنى يېتىشتۈرۈپ، ھازىرغىچە يېقىن رايونلارنىڭ دېھقانچىلىق ۋە سودا-سېتىقتا مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ. 310-ئۆلكە يولى پۈتۈن بازارنى كېسىپ ئۆتىدۇ. غەربتە قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيەسى 45 كىلومېتىر، قەشقەر شەھىرى 52 كىلومېتىر، 1 سائەتكە يەتمىگەن مۇساپە بۇلۇپ، شەرقتە يوپۇغا ناھىيەسى 38 كىلومېتىر، يۈرۈش ۋاقتى 40 مىنۇت ئەتراپىدا بۇلۇپ، قاتنىشى ئىنتايىن قۇلايلىق.
باشقىلار
خانئېرىق بازىرى قەدىمدىن تارتىپ مۇراسىملارغا ھۆرمەت قىلىدۇ. سودىنى قوغداش، ھۆرمەتلەش، سەمىمىي كەيپىياتى  قويۇق. ھەر قايسى كەنتلەرنىڭ ھەممىسى كۆچمە خەۋەرلىشىش ئورنىتىلغان ئاساسىي پونكىتى ۋە ئالاقە قولايلاشقان. يېرى مۇنبەت، قەدىمدىن تارتىپ قەشقەر شەھىرىنىڭ ئەڭ مۇھىم كۆكتاتچىلىق بازارلىرىنىڭ بىرى. مۇھىتى ئولتۇراقلىشىشقا باب كېلىدىغان بۇلۇپ، بازار بويىچە 80 ياشتىن ئاشقانلار 114 ئادەم
جاۋا گىلەم
جاۋا گىلەم، گىلەمنىڭ بىر تۈرى بولۇپ، ئۇ تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىدىكى چارۋىچىلىق رايونىغا كەڭ تارقالغان ھازىرمۇ بۇ چارۋىچىلىق رايۇنلاردىكى ئاھالىلەرنىڭ ئۆيلىرىدە ئۆزىنىڭ مۇھىم رولىنى جارى قىلدۇرۇپ كەلمەكتە. جاۋا گىلەم چەرچەن ناھىيەسىنىڭ چارۋىچىلىق رايۇنلىرىدىمۇ گەۋدىلىك نامايەن بولغان بولۇپ، ھازىرمۇ كىشىلەرنىڭ قىممەتلىك تۇرمۇش بۇيۇملىرى سۇپىتىدە ئىشلىتىلىۋاتىدۇ.
جاۋا گىلەم تارىختىن بۇيان ئىنسانلارنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان مۇھىم تۇرمۇش بۇيۇملىرىدىن بىرى بولۇپ، ئائىلىلەردە سېلىنچا سۈپىتىدە ئىشلىتىلىپ كەلگەن.
جاۋا گىلەمنىڭ چەرچەن ناھىيەسىدىكى تارىخى ئۇزۇن. ئىگىلىنىشىچە، چەرچەن زاغۇنلۇق قەبرىستانلىقىدىنمۇ 2600 يىللىق تارىخقا ئىگە جاۋا گىلەملەرنىڭ توقۇلما پارچىلىرى تېپىلغان. جاۋا گىلەم سانائەتنىڭ ئۇچقاندەك تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ بىر مەزگىل كىشىلەرنىڭ تۇرمۇش ئىستېمالىدىن قالغان بولسىمۇ، كىشىلەر بۈگۈنكى كۈندە سۈنئىي تالالاردا توقۇلغان گىلەملەرنىڭ ئادەمنىڭ سالامەتلىكىگە بولغان زىيىنىنى چۈشىنىپ يېتىپ، يەنىلا جاۋا گىلەملەرنى ئەتىۋارلاپ سېلىنچا سۈپىتىدە ئىشلىتىدىغان بولدى. جاۋا گىلەم ھېچقانداق سۈنئىي تالا ئارىلاشتۇرۇلماي ساپ قوي يۇڭى ۋە تۆگە يۇڭىدىن توقۇلغاچقا بەل ئاغرىقى، رېماتىزىم، يەل كېلىۋېلىش قاتارلىق ئاغرىقلارنىڭ ئالدىنى ئېلىپ سالامەتلىككە تۇلىمۇ پايدىلىق.
باغراش ناھىيىسى
باغراش ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن بايىنغولىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. باغراشنىڭ يەر مايدانى 3،603 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 60،000.
تارىخ
باغراش خەن سۇلالىسى دەۋرىدە كىنگىت، بوستان دۆلەتلىرىنىڭ يېرى ئىدى. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە كىنگىت تۇتۇق مەھكىمىسىگە قارىغان. چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە قاراشەھەر ئىش باشقۇرۇش بېگىنىڭ باشقۇرۇشىغا ئايرىپ بېرىلگەن. مىنگو دەۋرىدە خوشۇت ناھىيىسى، قاراشەھەر ناھىيىسىنىڭ يېرى ئىدى. 1970 - يىلى خوشۇت ناھىيىسى بىلەن يەنجى ناھىيىسىنىڭ 3 يېزىسى ئاجرىتىلىپ باغراش ناھىيىسى قۇرۇلدى. تەۋەسىدە باغراش كۆلى بولغانلىقى ئۈچۈن باغراش ناھىيىسى دەپ ئاتالدى. ئۇ بايىنغۇلىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىغا قارايدۇ.
جۇغراپىيە
باغراش ناھىيىسى بايىنغۇلىن موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ شىمالىي قىسىمىغا، باغراش كۆلىنىڭ قىرغىقىغا جايلاشقان. شەرقىي شىمال تەرىپى خوشۇت ناھىيىسى بىلەن، غەربىي شىمال تەرىپى يەنجى خۇيزۇ ئاپتونوم ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرقتىن غەربكىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 91 كىلومېتىر. جەنۇبتىن شىمالغىچە بوغان كەڭلىكى 67 كىلومېتىر. ئومۇمىي كۆلىمى 2166.3 كۋادرات كىلومېتىر. باغراش ناھىيىسىگە 1 بازار 6 يېزا، 25 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ئۇنىڭ تەۋەسىدە ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى يېزا ئىگىلىك 2 - شىسىنىڭ 2 تۇەن - مەيدانى بار. ناھىيە بازىرى بىلەن ئۈرۈمچى شەھىرىنىڭ ئارىلىقى 422 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 50  مىڭ 300. بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار 14.32%نى، خەنزۇلار  67.67% نى، باشقا مىللەتلەر  18.01% نى تەشكىل قىلىدۇ.      يېرىنىڭ جەنۇبىي شىمال قىسىمى ئېگىز، ئوتتۇرىسى پەس، تۆت تەرىپىنى ئېگىز تاغلار ئوراپ تۇرىدۇ. يېپىق ئويمانلىققا ئوخشايدۇ. بۇنىڭ ئىچىدە تاغلىق 18.4% نى، تۈزلەڭلىك 28.4% نى، قۇملۇق  13.4% نى تەشكىل قىلىدۇ. باغراش كۆلىنىڭ كۆلىمى تەخمىنەن 1000 كۋادرات كىلومېتىر بولۇپ، مەملىكەت بويىچە ئەڭ چوڭ تاتالىق سۇلۇق ئىچكى قۇرۇقلۇق ھېسابلىنىدۇ. ككل رايونىدا بايلىق ناھايىتى مول، جەمئىي 26 خىل بېلىق بار. قومۇش كۆلىمى 560 مىڭ مو بولۇپ، مەملىكتىمىز بويىچە 4  چوڭ قومۇشلۇقنىڭ بىرى. قاراشەھەر دەرياسى ناھىيىدىن كېيىن كېسىپ ئۆتىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە ئېقىش مىقدارى 3 مىليارد 300 مىليون كۇب مېتىر. تۈزلەڭلىك رايونىدىكى يەر ئاستى سۇ زاپىسى مىقدارى 88 مىليون كۇب مېتىر. قېزىلما بايلىقلاردىن نېفىت، تەبىئىي گاز، تۇز، تازىلانغان شور، تورف قاتارلىقلار بايقالدى.  باغراش ناھىيىسىنىڭ ئىقلىمى چوڭ قۇرۇقلۇق خاراكتېرىدىكى مۆتىدىل بەلۋاغنىڭ قۇرغاق ئىقلىمىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 7.9℃، قۇياش نۇرىنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 3109 سائەت. قىروسىز مەزگىلى 175 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 64.7 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 1881.2 مىللىمېتىر.   بۇ ناھىيە يېزا ئىگىلىكىنى ئاساس قىلىدۇ. ھازىر 9000 گېكتار (135  مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر، 2500 گېكتار ( 37 مىڭ مو) ئورمانلىق،  51 مىڭ  300 گېكتار (770 مىڭ مو) دېھقانچىلىق قىلىشقا بولىدىغان قاقاس يەر بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، شال، پەمىدۇر، كۆكتات قاتارلىقلار بار. چارۋىلاردىن قارا شەھەر ئېتى، خوشۇت كالىسى قاتارلىقلار بار. سانائەت جەھەتتە قەغەزچىلىك، يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىق كەسىپلەر بار.  باغراش ناھىيىسىنىڭ ئاساس مۇئەسسەسەلىرى تەدرىجىي تەرەققىي قىلماقتا. 206 - ئۆلكە تاشيولى ناھىيە تەۋەسىدىن كېسىپ ئۆتىدۇ. ناھىيە، يېزىلارنىڭ تاشيوللىرى تەرەپ - تەرەپكە تۇتاشقان 2240 پروگراممىلىق تېلېفون ئورنىتىلىپ مەملىكەتنىڭ تېلېفون تورى بىلەن تۇتاشتۇرۇلدى.
ساياھەتچىلىك
مەدەنىي يادىكارلىق ئىزلىرى ۋە داڭلىق مەنزىرىلىك جايلاردىن باكشىنئېنسۇم لاما ئىبادەتخانىسى، باغراش كۆلى چوڭ - كىچىك رايونلىرى قاتارلىقلار بار.
1932 - يىلى
1932 (MCMXXXII) يىلى ئىسە بويىچە جۈمە كۈنى باشلانغان يىلدۇر.
ئۆمۈرلۈك كەسىپنى قانداق تاللاش كېرەك
ئۆمۈرلۈك كەسىپنى قانداق تاللاش كېرەك
ئەركىن سىدىق2007-يىلى 28-نويابىر
مەن ئۆزۈمنىڭ «مۇۋەپپەقىيەتنىڭ يېڭى تەڭلىمىسى» دېگەن تېمىدىكى يازمامدا، يەنى مۇشۇ يازمىنىڭ 1- بۆلۈمىدە، بىر ئادەمنىڭ مۇۋەپپەقىيەت قازىنىشىدىكى مۇھىم ئامىللارنى تىزىپ ۋە چۈشەندۈرۈپ چىقتىم. ئۇلارنىڭ ئىچىدە «تالانت»، «ئىقتىدار»، «قىزىقىش»، «ئۆز-ئۆزىنى توغرا تونۇش» دېگەنگە ئوخشاش بىر قىسىم مۇھىم تەركىپلەر بار. تۆۋەندە كۆرىدىغىنىمىزدەك، بۇ تەركىپلەر بىر ئادەمنىڭ ئۆز كەسپىنى توغرا تاللىشىدا، ھەمدە شۇ ئاساستا ئۆز كەسپىدە مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشىدا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئەگەر ئوقۇرمەنلەرنىڭ ئىچىدە بۇ يازمىنىڭ 1- بۆلۈمىنى تېخى ئوقۇپ باقمىغانلار بولسا، مەن ئۇلارنىڭ ئالدى بىلەن 1-بۆلۈمنى بىر قېتىم ئوقۇپ چىقىشىنى سەمىمىيلىك بىلەن تەشەببۇس قىلىمەن.
ۋەتەندىكى نۇرغۇن قېرىنداشلارنىڭ «مۇۋەپپەقىيەتنىڭ يېڭى تەڭلىمىسى» دىكى ھەممە شەرتلەرنى تولۇق ئورۇنلاش ئىمكانىيىتى يوق. بىر قىسىم كىشىلىرىمىز، مەسىلەن، يېزىدىكى بىر قىسىم ياشلىرىمىز، ئۇ شەرتلەرنى ھازىرلاشتىن مەڭگۈ مەھرۇم قېلىشى مۇمكىن. لېكىن، بۇ ھەرگىز ئاشۇ كىشىلەرنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولالماسلىقىدىن دېرەك بەرمەيدۇ. مەن بۇرۇنمۇ ئېيتىپ ئۆتكەندەك، «مۇۋەپپەقىيەت» بىر نىسبىي ئۇقۇم بولۇپ، ئەڭ ئاخىرقى ھېسابتا سىزنىڭ بەزى ئىشلاردىكى بىر مۇۋەپپەقىيەتكە قايسى دەرىجىدە ئېرىشكەنلىكىڭىز ئۆزىڭىزنىڭ باھالىشىغا باغلىق. ئەگەر سىز مۇۋەپپەقىيەتنىڭ ھەممە شەرتلىرىنى ھازىرلىيالمىغان بولسىڭىز، كۆزلىگەن نىشانىڭىزغا تولۇق يېتەلمەسلىكىڭىز مۇمكىن، لېكىن ئۆزىڭىزگە چۇشلۇق مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشەلەيسىز. ئەگەر سىز بىر ئىشنى قىلىپ سىناپ باقمىسىڭىز، ئۇنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتىكى ئېھتىماللىق نۆل بولىدۇ. شۇڭا، ئەگەر سىز ئۆز ئۆمرىڭىزنى مەنىلىك ۋە مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۆتكۈزمەكچى بولىدىكەنسىز، چوقۇم باشتىن - ئاخىر ئۆز ئىقتىدارىڭىزنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە ئىشقا سېلىپ تىرىشىشىڭىز كېرەك. مەن بۇ قېتىمقى مۇۋەپپەقىيەت تەڭلىمىسىدە ئىشلەتكەن قوشۇش، ئېلىش ۋە كۆپەيتىش بەلگىلىرى مەلۇم دەرىجىدىكى ئىلمىي ۋە ئەمەلىي ئاساسقا ئىگە، لېكىن ئۇ ماتېماتىكىلىق ھېسابلاش بەلگىلىرى ئۇ تەڭلىمىدىن ئۈنۈملۈك پايدىلىنىش ئۈچۈن ئۇنچىۋالا مۇھىم ئەمەس. ئەڭ مۇھىمى «مۇۋەپپەقىيەت = كۆزلىگەن بىر نىشانغا يېتىش» دېگەندىن ئىبارەت ئېنىقلىما، ھەمدە مۇۋەپپەقىيەت تەڭلىمىسىدىكى تەركىپلەر، شۇنداقلا ئاشۇ تەركىپلەر ئۈستىدە ئېلىپ بېرىلغان چۈشەندۈرۈشلەردىن ئىبارەت. سىزدە نېمە باركەن، نېمە كەم ئىكەن، شۇنى بىر ئېنىقلاپ بېقىش، ھەمدە شۇ ئاساستا ئۆزىڭىز بۇنىڭدىن كېيىن قايسى جەھەتلەردە تىرىشسىڭىز بولىدىغانلىقىنى تېپىپ چىقىش ھەممىدىن مۇھىم. مېنىڭچە ئۇ تەڭلىمىنىڭ ئەڭ چوڭ قىممىتى مۇشۇ جەھەتتە بولۇشى مۇمكىن. مەن بۇ يازمامنىڭ بېشىدا ئەسكەرتىپ قويۇشنى مۇۋاپىق كۆرگەن يەنە بىر ئىش بار. تورداشلارنىڭمۇ خەۋىرىدە بولغىنىدەك، مەن ئېلېكتر ئىنژېنېرلىكى كەسپى بويىچە دوكتورلۇق ئۇنۋانى ئالغان بىر ئىنژېنېر بولۇپ، بىرەر ئىجتىمائىي پەننىڭ مۇتەخەسسىسى ئەمەس. مېنىڭ ماقالىلىرىمنىڭ ھېچ قايسىسى ئۆزۈم ئېلىپ بارغان بىرەر ئىلمىي تەتقىقات ئاساسىدا يېزىلغان ئەمەس. مەن ئوقۇرمەنلەرنىڭ بۇ نۇقتىنى تولۇق چۈشىنىشىنى، مېنىڭ يازمىلىرىمغا پەقەت بىر پايدىلىنىش ماتېرىيالى ياكى تەكلىپ قاتارىدا مۇئامىلە قىلىپ، ئۇنىڭدىن جانلىق پايدىلىنىشىنى سورايمەن. مېنىڭ يازغانلىرىم ھەممە ئادەمنىڭ ئەھۋالىغا، ياكى بىر ئادەمنىڭ ھەممە ئەھۋالىغا ئۇيغۇن كېلىشى مۇمكىن ئەمەس. لېكىن مەن ئۇنىڭ نۇرغۇن ياشلارغا بەلگىلىك پايدىسى بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن. مەن تۆۋەندە ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئۆز كەسپىنى قانداق تاللىشى كېرەكلىكى ئۈستىدە توختىلىشتىن بۇرۇن، ئالدى بىلەن ئامېرىكىنىڭ بۇ جەھەتتىكى ئەھۋالىنى قىسقىچە تونۇشتۇرۇپ ئۆتەي. بۇنداق قىلىشىمدىكى مەقسەت، ئوقۇرمەنلەردە كېيىنكى مەزمۇنلارنى ئەسلى مەنىسى بويىچە توغرا چۈشىنىشى ئۈچۈن بەلگىلىك ئاساس يارىتىشتۇر.
ئامېرىكىنىڭ كەسىپ ۋە كەسىپ تاللاش جەھەتتىكى ئەھۋالى
1. سىز ئەڭ قىزىقىدىغان كەسىپ
2. سىز ئەڭ ياخشى قىلالايدىغان كەسىپ
ھەر بىر ئادەمنىڭ ئۆزىگە خاس تالانتى ۋە ئەڭ ياخشى قىلالايدىغان ئىشلىرى بولىدۇ. مەسىلەن، بەزىلەر دەرسنى ئىنتايىن ياخشى ئۆتەلەيدۇ. بەزىلەر بالىلارنى ناھايىتى ياخشى تەربىيىلەيدۇ. بەزىلەر باشقۇرۇش ۋە تەشكىللەش ئىقتىدارىغا باي بولىدۇ. بەزىلەر ناخشىنى ياخشى ئېيتالايدۇ. يەنە بەزىلەر سازنى ياخشى چالالايدۇ. مانا بۇلار ھەر بىر ئادەمنىڭ ئۆزى ئەڭ ياخشى قىلالايدىغان كەسىپلىرى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. يۇقىرىقى مىساللاردىن شۇنى كۆرۈۋېلىشقا بولىدۇكى، ئادەمنىڭ بەزى ئىقتىدارى تۇغما بولىدۇ. مەن بۇنى ئالدىنقى يازمامدا «تالانت»، دەپ ئاتىدىم. ئادەمنىڭ بەزى ئىقتىدارلىرى بولسا كېيىن يېتىلدۈرۈلگەن بولىدۇ. ھازىرقى مەزمۇنغا تەتبىقلىغاندا، بۇنداق ئىقتىدار بىر ئادەمنىڭ نورمال مەنىدىكى ئۆزىگە خاس ئىقتىدارى، ھۈنىرى، ۋە بىلىمىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئەگەر خالىسىڭىز، سىزمۇ ئۆزىڭىز ئەڭ ياخشى قىلالايدىغان كەسىپتىن 10 نى تېپىپ، ئۇلارنى يۇقىرىقى قەغەزگە تىزىپ بېقىڭ. ئەگەر سىز تۇغما تالانتىڭىز، بارلىق ئىقتىدارىڭىز ۋە يوشۇرۇن كۈچىڭىزنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە جارى قىلدۇرۇپ، شۇ ئاساستا ئوقۇش ۋە خىزمەت جەھەتتە ئادەتتىن تاشقىرى نەتىجىلەرنى يارىتاي دېسىڭىز، مۇشۇ كاتېگورىيىدىكى بىر كەسىپكە كىرىشكە پۈتۈن كۈچىڭىز بىلەن تىرىشىڭ.
3. سىز ئۈچۈن ئەڭ قىممىتى بار كەسىپ
4. چوقۇم باي بولغىلى بولىدىغان كەسىپ
ئامېرىكىدا «ئادۋۇكاتلىق» بىلەن «(كېسەل داۋالايدىغان) دوختۇرلۇق» تىن ئىبارەت 2 كەسىپ چوقۇم باي بولغىلى بولىدىغان كەسىپ بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئامېرىكا دۇنيا بويىچە ئادۋۇكات سانىنىڭ ئومۇمىي نوپۇستىكى نىسبىتى ئەڭ كۆپ بولغان بىر دۆلەت بولۇپ، ئادۋۇكاتلار بىلەن دوختۇرلارنىڭ يىللىق كىرىمى باشقا مائاشلىق كەسىپلەر بىلەن سېلىشتۇرغاندا ئەڭ يۇقىرى ئورۇندا تۇرىدۇ. شۇڭا ئالىي مەكتەپلەرنىڭ بۇ ئىككى كەسىپكە كىرىشتىكى شەرتى باشقا كەسىپنىڭكىدىن يۇقىرى، ئوقۇش بەدەل پۇلىمۇ باشقا كەسىپلەردىن يۇقىرى بولىدۇ. بۇ 2 كەسىپتە ئوقۇش پۈتتۈرۈش ئۈچۈنمۇ ۋاقىت ئەڭ ئۇزۇن كېتىدۇ. شۇنداق بولۇشىغا قارىماي، ئىقتىسادىي ئەھۋالى ياخشى، بالىلىرى ئەقىللىق بولغان نۇرغۇن ئاتا - ئانىلار بالىلىرىنى كىچىك ۋاقتىدىن تارتىپلا مۇشۇ 2 كەسىپنىڭ بىرسىدە ئوقۇشقا رىغبەتلەندۈرۈپ، شۇ كەسىپكە قىزىقىدىغان قىلىپ يېتىلدۈرۈش ئۈچۈن تىرىشىدۇ. مەن ئامېرىكىغا كەلگەن دەسلەپكى 2 يىل ئىچىدە، ئامېرىكىلىق ئوقۇغۇچىلارغا قوشۇمچە دەرس چۈشەندۈرىدىغان ئىش بىلەن شۇغۇللاندىم. شۇ ئارقىلىق سائىتىگە 12 دوللاردىن پۇل تاپتىم. شۇ چاغدا مەن دەرس چۈشەندۈرگەن بىر قىسىم ئوقۇغۇچىلار پات ئارىدا ئالىي مەكتەپكە كىرمەكچى بولغان، دوختۇرلۇق كەسپىدە ئوقۇماقچى بولغان ئوقۇغۇچىلار ئىدى. ئامېرىكىدا ئادۋۇكاتلىق بىلەن دوختۇرلۇقتىن قالسا ئەڭ باي بولغىلى بولىدىغان يەنە بىر كەسىپ شىركەت قۇرۇشتىن ئىبارەت. لېكىن، شىركەت قۇرغاندا، بىر ئادەمنىڭ باي بولۇشى كاپالەتكە ئىگە ئەمەس. ئەگەر سىزنىڭ شىركىتىڭىز ئوبدان ماڭسا، سىز ئىنتايىن باي بولۇپ كېتىسىز. ئەگەر شىركىتىڭىز ئوبدان ماڭمىسا، سىز ۋەيران بولىسىز. مەن بۇرۇن ئوقۇغان بىر دوكلاتقا ئاساسلانغاندا، كالىفورنىيىنىڭ كىرىمنىي جىلغىسىدىكى يۇقىرى تېخنىكىلىق شىركەتلەرنىڭ 1- قول باشلىقلىرىنىڭ ئوتتۇرىچە يىللىق مائاشى 280 مىڭ دوللار ئەتراپىدا ئىكەن. جۇڭگودىكى ھازىر ئەڭ باي بولغىلى بولىدىغان كەسىپلەر نېمە؟ مېنىڭ چۈشىنىشىمچە ھازىرقى شارائىتتا باشلىق بولغانلار چوقۇم باي بولالىشى مۇمكىن. مەن ھازىرچە ئۇنىڭدىن باشقىسىنى بىلمەيدىكەنمەن. باشلىق بولۇشنىمۇ بىر كەسىپ، دەپ ئاتىغىلى بولامدۇ؟ ئۇ توغرىسىدىمۇ بۇ يەردە بىر نەرسە دېگۈم يوق. بۇ يەردىكى قالغان بوشلۇقنى ئوقۇرمەنلەرنىڭ ئۆزلىرىنىڭ تولدۇرۇۋېلىشنى سورايمەن. ئامېرىكىدا بىر ئالىي مەكتەپنىڭ تولۇق كۇرسىغا ئوقۇشقا كىرىپ، ئادۋۇكاتلىق ياكى دوختۇرلۇققا ئوخشاش چوقۇم باي بولغىلى بولىدىغان بىرەر كەسىپتىكى ئوقۇشنى تاماملاپ، بىر رەسمىي كىرىمگە ئېرىشكۈچە 7 يىلدىن 10 يىلغىچە ۋاقىت كېتىدۇ. بۇ ئارىلىقتىكى ھايات ئىنتايىن مۇشەققەتلىك بولۇپ، چىقىمىمۇ بەكلا يۇقىرى. شۇڭا بۇنداق يولنى تاللىغان كىشى چوقۇم ئىدىيە جەھەتتىن تولۇق تەييارلىقى بولۇشى كېرەك. ئۇنىڭدىن باشقا، مەيلى ئامېرىكا بولسۇن ياكى جۇڭگو بولسۇن، ئەگەر سىز يۇقىرىقى 1-، 2- ياكى 3- كاتېگورىيىدىكى كەسىپتىن بىرنى تاللاپ، ئاشۇ كەسىپنىڭ يۇقىرى پەللىسىگە چىقالىسىڭىز، يەنى ئۆز كەسپىڭىزدە ئەڭ ئالدىدا مېڭىۋاتقان كىشىلەر قاتارىدا ئورۇن ئالالىسىڭىز، سىز تەبىئىي ھالدا بايمۇ بولالايسىز.
5. جەمئىيەت ئېھتىياجى ئەڭ يۇقىرى كەسىپ
بۇنداق كەسىپنى «ئاسان خىزمەت تاپقىلى بولىدىغان كەسىپ» دەپ ئاتاشقىمۇ بولىدۇ. چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇش توغرىسىدا مەسلىھەت سوراپ خەت يازغان ياشلار ئىچىدە، مەندىن مۇشۇنداق كەسىپنى سورىغانلارمۇ خېلى كۆپ. 1998- يىلىدىن باشلاپ، ئامېرىكىدا يۇمشاق دېتال شىركىتى قۇرۇش دولقۇنى باشلاندى. ئۇ چاغدا كومپيۇتېر ئىلمى كەسپىدە ئوقۇغان ئادەملەر يېتىشمەي، نۇرغۇن شىركەتلەر ئالىي مەكتەپتە ئوقۇغان كەسپى كومپيۇتېرغا يېقىنمۇ كەلمەيدىغان، ئەمما كومپيۇتېردىن ئانچە - مۇنچە خەۋىرى بار كىشىلەرنى ئۆز شىركىتىگە ئىشقا ئېلىۋەردى. شۇنىڭ بىلەن نۇرغۇن كىشىلەر كەسىپ ئۆزگەرتتى. ئامېرىكىدىكى ئالىي مەكتەپلەرمۇ جەمئىيەتنىڭ بۇ ئېھتىياجىغا ماسلىشىش ئۈچۈن، كومپيۇتېر كەسپىگە قوبۇل قىلىنىدىغان ئوقۇغۇچىلارنىڭ سانىنى ئۆز ئىمكانىيىتى يار بەرگەن دائىرە ئىچىدە ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە كۆپەيتتى. لېكىن، 2002- يىللىرىغا كەلگەندە، يۇمشاق دېتالنىڭ كەلگۈسىدىكى رولى توغرىسىدىكى نۇرغۇن پەرەزلەر خاتا چىقىپ قېلىپ، يۇمشاق دېتال ياكى «döt-kom» شىركەتلىرى ئارقا - ئارقىدىن تاقىلىشقا باشلىدى. شۇنىڭ بىلەن يۇمشاق دېتال كەسپى بىلەن شۇغۇللىنىدىغانلار ۋە مۇشۇ كەسىپتە يېڭىدىن ئوقۇش پۈتتۈرگەنلەر بىراقلا پاخاللىشىپ، بىر قانچە يىل خىزمەت تېپىشتا ئىنتايىن قىيىن ئەھۋالدا قالدى. 1999- يىلىدىن باشلاپ نۇرلۇق - تالا خەۋەرلىشىش قۇرۇلۇشى ساھەسىدىكى شىركەتلەر دولقۇنى باشلانغان بولۇپ، ئۇ شىركەتلەرمۇ 2003- يىلىغا كەلگەندە ۋەيران بولۇشقا باشلىدى. 1999- يىلىدىن تارتىپ يېڭىدىن قۇرۇلغان 3000 دىن ئارتۇق شىركەتلەرنىڭ سانى، 2003- يىلىنىڭ ئاخىرىغا كەلگەندە بىر نەچچە يۈزگىلا چۈشۈپ قالدى. مۇشۇ بىر مەزگىل ئىچىدە كىرىمنىي جىلغىسى ئىچىدىكى شىركەتلەرنىڭ تارتقان ئىقتىسادىي زىيىنى 2. 3 ترىلىيوندىن ئېشىپ كەتتى. ئوپتىكا كەسپى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان نۇرغۇن كىشىلەر ئىشسىز قېلىپ، خىزمىتىنى ساقلاپ قالغانلارنىڭ يىللىق مائاشىمۇ كەم دېگەندە 20 پىرسەنت چۈشۈرۈلدى. مېنىڭ پەرىزىمچە، ئامېرىكىدا جەمئىيەت ئېھتىياجىغا قاراپ كەسىپ تاللايدىغانلارنىڭ ئىچىدە خەنزۇ ئوقۇغۇچىلارنىڭ نىسبىتى ئەڭ يۇقىرى بولۇشى مۇمكىن. مېنىڭ يۇقىرىقى نەرسىلەرنى يېزىشىمدىكى مەقسىتىم، «ھازىر ئەڭ ئېھتىياجلىق كەسىپ» بىر دەۋر، بىر جەمئىيەتنىڭ ئىقتىسادىي شەرت - شارائىتى، تېخنولوگىيىلىك يۈكسىلىشى ۋە ئەمگەك كۈچى مەنبەسى قاتارلىقلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، بىر كەسىپ بۈگۈن «ھازىر ئەڭ ئېھتىياجلىق كەسىپ» بولالىغىنى بىلەن، ئەتە ئۇنداق بولالماسلىقى، سىز ئوقۇش پۈتتۈرۈپ بولغۇچە «ھازىر ئەڭ ئېھتىياجلىق كەسىپ» لىك سالاھىيىتىنى يوقىتىپ قويۇشى مۇمكىن. شۇڭا مەن ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئۆز كەسپىنى «ھازىر ئەڭ ئېھتىياجلىق كەسىپ» ئىچىدىن تاللىشىنى تەشەببۇس قىلمايمەن. ئەگەر سىز مەن يۇقىرىدا تىزغان 1-، 2- ۋە 3- كاتېگورىيىدىكى خىزمەتلەردىن بىرنى ياكى ئاشۇلارنىڭ بىرلىشىشىدىن ھاسىل بولغان بىر كەسىپنىڭ بېشىنى تۇتۇپ، ئاشۇ كەسىپنىڭ يۇقىرى پەللىسىگە ئۈزۈپ چىقالىسىڭىز، سىزنىڭ خىزمەت تاپالىشىڭىز ھەرگىزمۇ بىر مەسىلە بولۇپ قالمايدۇ. سىز ھەر ۋاقىت ئۆزىڭىز ئۈچۈن بىر كۆڭۈلدىكىدەك خىزمەت تاپالايسىز. ئۇنداق قىلماي، جەمئىيەت ئېھتىياجى بويىچە كەسىپ ئۆزگەرتىپلا يۈرسىڭىز، سىزنىڭ ئۆمرىڭىز ئىنتايىن جاپالىق، ئىنتايىن ھارغىنلىق ئىچىدە ئۆتىدۇ.
مەن ئەسلىدە بۇ كەسىپنى ئايرىم بىر كاتېگورىيە قىلماسلىقنى ئويلىغان ئىدىم. لېكىن، ماڭا خەت يېزىپ مەسلىھەت سورايدىغانلارنىڭ ئىچىدە مۇشۇنداق كەسىپ توغرىسىدا سوئال سورايدىغانلار خېلى كۆپ بار. شۇڭا ئۇنى بۇ يەرگە ئايرىم تىزىپ قويدۇم. چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇشنى ئارزۇ قىلىدىغان ياشلار ئىنتايىن كۆپ. ئۇلار دۇچ كېلىدىغان ئەڭ چوڭ قىيىنچىلىقتىن ئىككىسى بار. ئۇنىڭ بىرسى ئىقتىساد. يەنە بىرسى تىل ۋە ۋەتەندىكى تولۇق كۇرستا ئوقۇغان ۋاقتىدىكى ئوقۇش نەتىجىسى. مەن ئۆزۈمنىڭ بۇرۇنقى يازمىلىرىدا، چەت ئەلگە چىقىپ ئوقۇماقچى بولغان ھەر بىر ياشنىڭ ۋەتەندىكى تولۇق كۇرس ئوقۇشى جەريانىدا تىل ۋە كەسپىي ئوقۇشتىن ئىبارەت ھەر ئىككى ئىشتا قانداق قىلىپ پۇختا تەييارلىق قىلىشى كېرەكلىكى توغرىسىدا خېلى كۆپ توختالغان ئىدىم. بۇ يەردە ئۇلارنى تەكرارلىمايمەن. ئۇ مەزمۇنلار تۆۋەندىكى تور بەتلىرىدە بار بولۇپ، مەن چەت ئەلدە ئوقۇشنى ئارزۇ قىلىدىغان ھەر بىر ياشنىڭ ئۇلارنى بىر قېتىم ئوقۇپ چىقىشىنى تەشەببۇس قىلىمەن:
http://www.meripet.com/Sohbet/Erkina11.htm
http://www.meripet.com/Main/QAUyghur2.htm
http://www.meripet.com/Oqush
http://www.meripet.com/Oqush/Bölüm1.htm
خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى ۋە دۇنيا لوڭقىسى
خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى ۋە دۇنيا لوڭقىسى توغرىسىدا
خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى تارىخى: 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرلىرى ھازىرقى زامان پۇتبول تەنھەرىكىتىنىڭ كۈنسىرى ئومۇملىشىشى ۋە تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، ھەر قايسى دۆلەتلەردە كەينى-كەينىدىن پۇتبولچىلار جەمئىيتى قۇرۇلۇشقا باشلىدى. 1904-يىلى 5-ئاينىڭ 21-كۈنى، فىرانسىيە پايتەختى پارىژدىكى تەنتەربىيە ھەرىكىتى بىرلەشمىسىنىڭ باش شىتابىدا خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى (FIFA) نىڭ رەسمىي قۇرۇلغانلىقى جاكارلاندى. ئەڭ دەسلەپتە 7 دۆلەت پۇتبولچىلار جەمئىيتى ئەزا بولدى. 5-ئاينىڭ 23-كۈنى فىرانسىيلىك روبېرىت گېرىن خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ تۇنجى باش رەئىسلىكىگە سايلاندى. شۇنىڭدىن تارتىپ ھازىرغىچە بولغان 110 يىلغا يېقىن تەرەققىيات داۋامىدا خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى ئاللىقاچان دۇنيادا تەسىر كۈچى ئەڭ كۈچلۈك بولغان يەككە تۈردىكى تەنتەربىيە ھەركىتى تەشكىلاتىغا ئايلاندى.
«دۇنيا لوڭقىسى ئاتىسى» رېمىت
رېمىت لوڭقىسى
ھاۋېلانگ دەۋرى: 1950-يىلى، 34 ياشلىق بىرازىلىيلىك ھاۋېلانگ (Havelange) مالاكانا تەنتەربىيە سارىيىدا دۇنيا لوڭقىسىنىڭ ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىسىنى كۆردى ھەمدە بىرازىلىينىڭ 2:1 نەتىنجە بىلەن ئۇرۇگىۋايغا ئۇتتۇرۇۋەتكەنلىكىدىن ئىنتايىن قايغۇردى. 8 يىل ئۆتكەندىن كېيىن ھاۋېلانگ بىرازىلىيە پۇتبولچىلار جەمئىيتىنىڭ رەئىسىلىكىگە سايلاندى، ئۇ ۋەزىپە ئۆتەۋاتقان مەزگىلدە بىرازىلىيە ئۈچ قېتىم دۇنيا لوڭقىسىنىڭ چېمپىيۇنلىقىنى قولغا كەلتۈرۈپ، «رېمىت لوڭقىسى» نى مەڭگۈلۈك ساقلاش ھوقۇقىغا ئىگە بولدى. 1974-يىلى 6-ئاينىڭ 11-كۈنى، ھاۋېلانگ خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى تارىخىدىكى 7-باش رەئىسگە ئايلاندى. شۇنىڭغا ئەگىشىپ يېڭى بىر دەۋىر پەردىسىنى ئاچتى. 24 يىل ۋەزىپە ئۆتەش داۋامىدا، ھاۋېلانگ 7 نۇقتىنى نۇقتىلىق ھالقا قىلغان ئاساستا خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىگە ئومۇمىيۈزلۈك ئىسلاھات ئېلىپ باردى. FIFA مۇ يالغۇز ھەر نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسىدىن كىرگەن كىرىمگە تايىنىپلا ئۆزىنى قامداپ كېلىۋاتقان بىر تەشكىلاتتىن سودا خارەكتىرى كۈچلۈك بولغان تاۋارلاشتۇرۇش ئورگىنىغا ئۆزگەردى. بۈگۈنكى كۈنگە كەلگەندە پۇتبول يالغۇز بىر تەنھەرىكەت تۈرىلا بولۇپ قالماستىن، بەلكى يەنە دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ «ياللىغۇچى خوجايىن»غا ئايلىنىپ، 450 مىليۇندىن ئارتۇق كىشىلەرنىڭ تۇرمۇشىغا بىۋاستە ياكى ۋاستىلىك ھالدا سىڭىپ كىرمەكتە، پۇتبول كىشىلەرگە خۇشاللىق ئاتا قىلىپلا قالماستىن، يەنە غايەت زور بايلىق ياراتماقتا. ئاددىيلاشتۇرۇپ ئېيتقاندا ھاۋېلانگ خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنى نوقۇل ھالدىكى بىر كەسپىي ئورگاندىن ئۈنۈم ۋە مەنپەئەتكە ئەھمىيەت بېرىدىغان بىر گورۇھقا ئايلاندۇردى، شۇنداقلا پۇتبولنى يېڭى بىر يولغا باشلاپ كىردى. 1998-يىلى 6-ئاينىڭ 8-كۈنى پارىژدا چاقىرىلغان خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ 51-قېتىملىق يىغىنىدا شېۋىتسارىيەلىك بۇرات ھاۋېلانگقا ۋارىسلىق قىلىپ، خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ 8-رەئىسى بولدى. بۇنىڭدىن بۇرۇن بۇرات خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ ئوخشىمىغان خىزمەتلىرىدە 23 يىل مەشغۇل بولغان ئىدى. بۇرات ھوقۇق تۇتقان 15 يىل جەريانىدا خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ ئەزا تەشكىلاتلىرىنىڭ سانى 204 كە كۆپەيدى.
(رەسىمى تېپىلمىدى). 2. داننىل بورىل ۋۇف، ئېنگىلاندلىق، 1906-يىلىدىن 1918-يىلىغىچە ۋەزىپە ئۆتىگەن.
3. جۇلىس رېمىت، فىرانسىيەلىك، 1918-يىلىدىن 1954-يىلىغىچە ۋەزىپە ئۆتىگەن.
(رەسىمى تېپىلمىدى). 4. رودىلوف ھېتلېيئېس، بېلگىيەلىك، 1954-يىلىدىن 1955-يىلىغىچە ۋەزىپە ئۆتىگەن.
(رەسىمى تېپىلمىدى). 5. ھاس دېرۇل، ئېنگىلاندلىق، 1955-يىلىدىن 1961-يىلىغىچە ۋەزىپە ئۆتىگەن.
6. سىتانلىي روس، ئېنگىلاندلىق، 1961-يىلىدىن 1974-يىلىغىچە ۋەزىپە ئۆتىگەن.
7. ھاۋېلانگ، بىرازىلىيەلىك، 1974-يىلىدىن 1998-يىلىغىچە ۋەزىپە ئۆتىگەن.
8. بۇرات، شېۋىتسارىيەلىك، 1998-يىلىدىن ھازىرغىچە ۋەزىپە ئۆتىمەكتە.
دۇنيا لوڭقىسى مۇسابىقىسى: قايسى دۆلەتنىڭ پۇتبول سەۋىيسى دۇنيادا ھەممىدىن كۈچلۈك؟ ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 20-يىللىرى دەل مۇشۇ مەسىلە دۇنيا لوڭقىسىنىڭ شەكىللىنىشىگە تۈرتكە بولغان. 1921-يىلى، فىرانسىيەلىك رېمىت خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ رەئىسلىكىگە سايلانغاندىن كېيىن، ئۇ بىر دۇنياۋى خارەكتىرلىك پۇتبول مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈش شۇنداقلا ئەمەلىي كۈچى ئەڭ ياخشى دۆلەت كوماندىلىرىنى تەكلىپ قىلىپ قاتناشتۇرۇش تەكلىپىنى ئوتتۇرغا قويدى. 1928-يىلى خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسىنىڭ يىغىنىدا بېلەت تاشلاپ ئاۋازغا قويۇش ئارقىلىق 5 كە قارشى 25 بېلەت بىلەن ھەر 4 يىلدا بىر قېتىم دۇنيا لوڭقىسى ئۆتكۈزۈش تەكلىپى ماقۇللاندى. شۇنىڭ بىلەن خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى قۇرۇلغان 20 نەچچە يىلدىن بۇيان ئاخىرى ئۆزىگە ۋەكىللىك قىلىدىغان مۇسابىقە مەيدانغا كەلدى. 1929-يىلى، خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى تۇنجى نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسىنى ئۆتكۈزۈش ھوقۇقىنى ئۇرۇگىۋايغا بېرىشنى قارار قىلدى. بۇ بىر تەرەپتىن ئۇرۇگىۋاينىڭ پۇتبولدا ئەمەلىي كۈچى كۈچلۈك جەنۇبىي ئامىرىكا دۆلىتى ئىكەنلىكى ۋە ئىككى قېتىم ئولمپىك تەنھەرىكەت يىغىنىنىڭ پۇتبول تۈرىدە ئالتۇن مېدالغا ئېرىشكەنلىكىدىن بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن بۇ دەل ئۇرۇگىۋاينىڭ مۇستەقىل بولغانلىقىنىڭ 100 يىللىق خاتىرە كۈنىگە توغرا كېلىپ قالغانلىقىدىن، ئۇرۇگىۋاي ھۆكۈمىتىنىڭ مەخسۇس دۇنيا لوڭقىسى مۇسابىقە مەيدانى ياسىتىش بىلەن بىرگە بارلىق مۇسابىقىگە قاتناشقان كوماندىلارنىڭ ساياھەت ھەققى، ياتاق-تاماق راسخوتىنى ئۆز ئۈستىگە ئېلىش توغرىسىدا ۋەدە بەرگەنلىكىدىن خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى بۇ دۆلەتكە مايىل بولغانىدى. ھەر قانداق ئىشنىڭ باشلىنىشى تەس. بۈيۈك دېپرېسسىيە (1929-1939-يىللىرى غەربتە يۈز بەرگەن ئىقتىسادىي چېكىنىش) نىڭ تەسىرىدە، ياۋروپادىكى ھەر قايسى دۆلەتلەرنىڭ ئۇرۇگىۋايغا بېرىپ مۇسابىقىگە قاتنىشىش قىزغىنلىقى ئانچە يۇقىرى بولمىدى، رېمىت ھەر قانچە ۋائىزلىق (مەسلىھەتخانلىق) قىلسمۇ، ئەمما ئاران 4 ياۋروپا دۆلىتىنىڭ ئۇرۇگىۋايغا كوماندا باشلاپ بېرىپ مۇسابىقىگە قاتنىشىشىنى قولغا كەلتۈردى. ئەڭ ئاخىردا تۇنجى نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسى پەقەت 13 دۆلەت (بۇنىڭ ئىچىدە 8 جەنۇبىي ئامىرىكا دۆلىتى ) ئارىسىدا ئېلىپ بېرىلدى، گەرچە بىرمۇ ئاسىيا ۋە ئافرىقا دۆلىتى قاتناشمىغان بولسىمۇ، ئەمما دۇنيا لوڭقىسى رېمىتنىڭ زور كۈچ بىلەن تۈرتكە بولۇشى ئاساسىدا ئاخىرقى ھېساپتا يەنىلا روياپقا چىقتى. «دۇنيا لوڭقىسى ئاتىسى» نىڭ ئارزۇسىمۇ ئەمەلگە ئاشتى.
تەرەققىياتنىڭ قۇدرەت تېپىشى: دۇنيا لوڭقىسى 1930-يىلى ئوڭۇشلۇق ۋۇجۇدقا چىققاندىن كېيىن، خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى يەنە 1934-يىلى ۋە 1938-يىلىمۇ ئىككى نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسىنى ئۆتكۈزدى. 1938-يىلى بولسا رېمىتنىڭ يۇرتى فىرانسىيە ئۆتكۈزۈش ھوقۇقىغا ئېرىشتى، تىزىملاتقانلارمۇ 35 دۆلەتكە يەتتى. تاللاش مۇسابىقىسى ئارقىلىق دۇنيا لوڭقىسىغا قاتنىشىشنى بەلگىلەش تۈزۈمى يولغا قويۇلۇپ، ئاخىردا 14 دۆلەت بۇ نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسىغا قاتناشتى. بۇ نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسىدا ئالدىنقى نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسىنىڭ چېمپىيۇنى بىلەن ساھىبىخان دۆلەتنىڭ بىۋاستە قاتنىشىش تۈزۈمى ئورنىتىلدى. دۇنيا لوڭقىسىمۇ بارغانسىرى ئەزىزلەشتى. شۇنىڭدىن كېيىنلا 2-دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ تەسىرىگە ئۇچىرىغان دۇنيا لوڭقىسى مۇسابىقىسى ساپمۇ-ساق 12 يىل ئۈزۈلۈپ قالدى. 1950-يىلى ئەسلىگە كەلگەندىن كېيىن، دۇنيا لوڭقىسىنىڭ تەرەققىياتى بارغانسىرى زورايدى، تاكى 2010-يىلىغىچە جەمئىي 19 نۆۋەت دۇنيا لوڭقىسى مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈلۈپ، دۇنيا بويىچە ئەڭ مۇھىم، تەسىر كۈچى ئەڭ يۇقىرى يەككە تۈردىكى تەنھەرىكەت مۇسابىقىسىگە ئايلاندى. 2010-يىلىغىچە جەمئىي 8 دۆلەت دۇنيا لوڭقىسىنى كۆتۈرۈشنىڭ تەمىنى تېتىپ باقتى. 1970-يىلى بىرازىلىيە 3-قېتىم رېمىت لوڭقىسىغا ئېرىشتى ۋە بۇ لوڭقىنى دۆلىتىدە مەڭگۈلۈك ساقلاش شەرىپىگە ئېرىشتى. 1974-يىلىدىن باشلاپ، ھازىرقى ئىلاھىيەت لوڭقىسى ئىشلىتىلىشكە باشلىدى.
ئىلاھىيەت لوڭقىسى
سىز بىلەمسىز؟ ★ بىرازىلىيە بولسا ھازىرغىچە ئۆتكۈزۈلگەن 19 قېتىملىق دۇنيا لوڭقىسىنىڭ ھەممىسىگە تولۇق قاتناشقان بىردىنبىر دۆلەت. پېلى بولسا ئۈچ قېتىم رېمىت لوڭقىسىنى قولغا كەلتۈرگەن بىردىنبىر پۇتبولچى.
★ 1934-يىلى ئىتالىيەدە ئۆتكۈزۈلگەن دۇنيا لوڭقىسى مۇسابىقىسى بولسا تارىختا ئالدىنقى نۆۋەتلىك چېمپىيۇن كوماندا قاتناشمىغان بىردىنبىر نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسى.
★ 1938-يىلى، تۇنجى ئاسيا قىتئەسىدىن كەلگەن كوماندا دۇنيا لوڭقىسىغا قاتناشتى، ئۇلار بولسا گوللاندىيەگە قاراشلىق شەرقىي ھىندىستان تاقىم ئاراللىرى.
★ 1950-يىلىدىن باشلاپ «دۇنيا لوڭقىسى ئاتىسى» نىڭ تۆھپىسىنى تەقدىرلەش مەقسىتىدە، دۇنيا لوڭقىسىغا «رېمىت لوڭقىسى» دەپ نام بېرىلدى.
★ 1966-يىلى، ئېنگىلانىد دۇنيا لوڭقىسى تارىخىدا تۇنجى بولۇپ قۇت بەلگىسى ئىشلەتتى، ئوبراز ۋەكىلى بولسا بىر توپ تېپىۋاتقان شىر بولۇپ، «كۈچ-قۇدىرەت» دېگەن نام بىلەن ئاتالدى.
★ 1970-يىلىدىكى دۇنيا لوڭقىسىدا ئادىل رىقابەت مۇكاپاتى تۇنجى قېتىم مەيدانغا كەلدى؛ بۇ نۆۋەتلىك دۇنيا لوڭقىسىدا يەنە تۇنجى قېتىم ئادەم ئالماشتۇرۇش، قىزىل ۋە سېرىق كارتا تۈزۈمى ئورنىتىلدى. سابىق سوۋىت ئىتتىپاقى 1:4 نەتىنجە بىلەن بېلگىيە كوماندىسىنى مەغلۇپ قىلغان مۇسابىقىدە دۇنيا لوڭقىسى تارىخىدىكى تۇنجى ئادەم ئالماشتۇرۇش بارلىققا كەلدى. سالۋادور كوماندىسىنىڭ ۋاراتاسى بولسا دۇنيا لوڭقىسى تارىخىدا تۇنجى سېرىق كارتا جازاسى بېرىلگەن پۇتبولچى بولۇپ قالدى.
★ 1974-يىلى، «رېمىت لوڭقىسى» نىڭ بىرازىلىيەگە مەڭگۈلۈك ساقلاشقا بېرىلىپ كەتكەنلىكى سەۋەبىدىن، خەلقئارا پۇتبولچىلار بىرلەشمىسى يېڭىدىن «ئىلاھىيەت لوڭقىسى» نى ياساپ تاكى ھازىرغىچە ئىشلىتىپ كەلدى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا يەنە مەيلى نەتىنجىسى قانداق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، بۇ لوڭقىنىڭ ھېچقانداق دۆلەت كوماندىسىغا مەڭگۈلۈك ساقلاشقا بېرىلمەيدىغانلىقىنى، بۇ «ئىلاھىيەت لوڭقىسى» نىڭ مەڭگۈ قولدىن قولغا ئۆتۈپ يۈرىدىغان لوڭقا بولىدىغانلىقىنى قارار قىلدى.
★ دۇنيا لوڭقىسى تارىخىدا چېمپىيۇنلۇققا ئېرىشكەن ساھىبىخان دۆلەتلەر: 1930-يىلى ئۇرۇگىۋاي، 1934-يىلى ئىتالىيە، 1966-يىلى ئېنگىلاند، 1974-يىلى فېدىراتىپ گېرمانىيە، 1978-يىلى ئارگىنتىنا، 1998-يىلى فىرانسىيە. دۇنيا لوڭقىسى تارىخىدا ئۇدا 2 نۆۋەت چېمپىيۇنلۇققا ئېرىشكەن دۆلەت ئىككى بولۇپ، 1934-يىلى ۋە 1938-يىلى ئىتالىيە ئۇدا 2 نۆۋەت چېمپىيۇن بولغان. بىرازىلىيە بولسا 1958-يىلى ۋە 1962-يىلى ئۇدا 2 نۆۋەت چېمپىيۇن بولغان.
باصرﻱ
باصرﻱ(پارس تىلى: باصری) ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ئىراندا.
مەنبەلەر
Fredrik Barth (1964). Nomads of South Persia: the Basseri tribe of the Khamseh Confederacy
Ehsan Yousefi (2014). Nomads of Persia: the Basseri tribe
ماھاتما گەندى
‏<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'Alpida_Unicode System', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'; font-size:16px"> موھانداس كارامچاند گەندى (گۇجاراتچە: મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી، ھىندىچە: मोहनदास करमचंद गांधी، ئىنگىلىزچە: Mohandas Karamchand Gandhi، تو. 1869- يىل 2- ئۆكتەبىر — 1948- يىل 30- يانۋار) ھىندىستان ۋە ھىندىستان مۇستەقىللىق ھەركىتىنىڭ ئاتاقلىق سىياسىي ۋە رۇھانىي داھىيسى. ئۇ پۈتۈن ھاياتىنى ھىندى مىللىتىنىڭ مۇستەقىللىق ئىشلىرىغا بېغىشلاپ، ھىندىستان خەلقى تەرپىدىن «مۇقەددەس ئاتا» دەپ ئۇلۇغلانغان.
ئۇ ئاتاقلىق سىياسى داھىي بۇلۇپلا قالماي، يەنە مەشھۇر مۇتەپەككۇر بۇلۇپ، ئۇنىڭ سىياسى، ئىقتىسادىي ۋە دىنىي ئىدىيىسى پۈتكۈل ھىندىستان يېرىم ئارىلىدا غايەت زور ھەم چوڭقۇر تەسىر پەيدا قىلغان. ئۇنىڭ كۆز قاراشلىرى گەندىزم دەپ ئاتىلىدۇ. ھەقىقەت ۋە يامانلىقققا قارشى ئاكتىپ ئەمما شىددەت قوللىنىلمىغان تىركىشىش بىلەن ئالاقىدار بولغان ساتياگاراھا (Satyagraha) پەلسەپەسىنىڭ باشچىسىدۇر. بۇ پەلسەپە ھىندىستاننى مۇستەقىللقىغا قاۋۇشتۇرغان ۋە يەر يۈزىدە ۋەتەنداشلىق ھەقلىرى ۋە ئەركىنلىك قوغدىغۇچىلىرىغا ئىلھام مەنبەسى بولغان.
نامى
گەندى ھىندىستاندا ۋە دۇنيادا، تاگور تەرىپىدىن بېرىلگەن ۋە ئۇلۇغ رۇھ مەنىسىدىكى ماھاتما (سانسىكرىتچە: महात्मा) ۋە ئاتا مەنىسىدىكى باپۇ (گۇجاراتچە: બાપુ) ناملىرى بىلەن ياد ئېتىلىدۇ. ھىندىستاندا رەسمىي شەكىلدە دۆلەت ئاتىسى ئېلان قىلىنغان ۋە توغۇلغان كۈنى بولمىش 2- ئۆكتەبر كۈنى گەندى جايانتى نامى بىلەن مىللىي تەتىل كۈنى شەكلىدە قۇتلىنىدۇ. 2007- يىل 15- ئىيۇن كۈنى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاۋاز بىرلىكى بىلەن 2- ئۆكتەبر كۈنى "خەلقئارالىق شىددەتكە قارشق تۇرۇش كۈنى" ئېلان قىلىنغان. گەندى ھەققىدە ئەڭ كۆپ كىتاب يېزىلغان كىشىلەر تىزىملىكىدە 8. ئورۇنغا تىزىلماقتا.
ھاياتى
گەندى (1869 − 1948-يىللار) دەسلەپتە ئەنگلىيە دە ئوقۇپ، قانۇن ئۆگەنگەن، كېيىن جەنۇبىي ئافرىقىدا ئۇزاق مۇددەت ئادۋوكاتلىق قىلغان، شۇ يەردىكى ھىندىستان مۇھاجىرلىرىنىڭ ئىرقىي كەمسىتىشكە قارشى كۈرىشىگە رەھبەرلىك قىلىپ، مۇئەييەن مۇۋەپپەقىيەتلەرگە ئېرىشىپ، كاتتا شۆھرەت قازانغان. 1915-يىلى، ئەنگلىيە نىڭ مۇستەملىكىسىگە ئايلىنىپ قالغان ۋەتىنىگە قايتىپ كېلىپ، مىللىي ئازادلىق ئىشلىرى يولىدا كۈرەش قىلغان ھەمدە بۇ كۈرەشنى ھاياتىنىڭ ئاخىرىغىچە داۋاملاشتۇرغان.
ئانا پەرزىنىت تەربىيىسىدە ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدىغانلىقى ھەممىگە مەلۇم، گەندىنىڭ ئانىسى گەندى ھۆرمەت قىلىدىغان مەزلۇم ئىدى، ياخشى ئايال، پەزىلەتلىك ئانىلارنىڭ بارلىق ئىسىل پەزىلەتلىرى ئۇنىڭغا مۇجەسسەملەنگەن ئىدى. ئۇ يەنە تەقۋادار ئايال بۇلۇپ، پەرھىز ۋە ئىبادەت قىلىشتا ئىنتايىن ئەستايىدىل ئىدى. گەندىنىڭ نەزىرىدە ئانىسى پاكلىقنىڭ سىمۋولى ئىدى. گەندى مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان چاغلىرىدا ئەخلاقتىمۇ، ئوقۇشتىمۇ ياخشى ئوقۇغۇچى ئىدى. نۇرغۇن قېتىم ئوقۇش مۇكاپات پۇلىغا ئىرىشكەن ئىدى. گەندى دوست تۇتۇشنى ياخشى كۈرەتتى. گەندى باشقىلار بىلەن ئىسلاھاتچى بۇلۇش ۋە ئۇنى ئۆزگەرتىش ئارزۇسىدا دوستلۇق ئورنىتاتتى. ئۇ ئىدىيە كىيىن بۇ ئۇلۇغ ئەرباپنىڭ ئاساسىي پەزىلىتىنى شەكىللەندۈرگەن ئىدى.
گەندى 13 ياشقا كىرگەندە، ئۆزى بىلەن تەڭ ياشتىكى كاستۇبى بىلەن توي قىلدى، بالدۇر توي قىلىش ئەينى چاغدىكى ھىندىستاندا ئومۇمىيۈزلۈك ھادىىسە ئىدى. ئۇ ئەر-ئايال ئۆزئارا سادىق بۇلۇشنى بىرىنجى ئورۇنغا قويدى. كېيىن نۇرغۇن قىينچىقلارنى يېڭىپ ئەنگىلىيىگە ئوقۇشقا بېرىپ، لوندىن ئۈنۋىرسىتىدا قانۇن ئۈگەندى، نۇرۇغۇن نەرسىلەرنى ئۆگەندى، كۆردى، چۈشەندى. ئەنگىلىيەگە چىقىپ ئوقۇش ئارقىلىق ئۆز ۋەتىنىنى بېسىپ ياتقان ئەنگىلىيە مۇستەبىتلىرىنى تېخىمۇ چوڭقۇر بىلىش پۇرسىتىگە ئىرىشتى، ئەنگىلىيەدە ئوقۇش پۇرسىتى ئۇنىڭغا قانات ئاتا قىلدى، ھەمدە دۇنياۋى نەزەر بىلەن ئۆز ۋەتىنى ئۈچۈن كۈرەش قىلىش ئىرادىسىگە كەلتۈردى. جەنۇبى ئافرىقىدا ناتۇرال مەجلىسىنى قۇردى. بوئىر ئۇرۇشىدا ھىندىستان قۇتقۇزۇش ئەترىتىنى تەشكىللەپ، ئەنگىلىيە ئارمىيىسى ئۈچۈن خىزمەت قىلدى. كونگىرىسلار پارتىيىسىنىڭ 17-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك يېغىنىغا قاتناشتى ھەمدە جەنۇبى ئافرىقىدا ‹‹ھىندى ئوبزورى›› نى نەشىر قىلدى. ‹‹خەلىقنىڭ ساداسى، خۇدانىڭ ساداسى›› دەپ بىلگەن گەندى ‹‹زورلۇق كۈچ ئىشلەتمەي، قارشىلىق كۆرسىتىش›› پىرىنسىپىدىن پايدىلىنىپ، جەنۇبى ئافرىقا دائىرلىرىنىڭ تىزىمغا ئالدۇرۇش پەرمانىغا قارشى تۇرغان. ھەمدە ۋەكىللەر ئۆمىكى بىلەن لوندۇنغا تەلەپ قويۇشقا بارغان، ‹‹ھىندىستان ئاپتۇنومىيىسى›› ئوقۇمىنى شەكىللەندۈرشكە ئاساس سالغان. ھەمدە ‹‹زورلۇق كۈچ ئىشلەتمەسلىك، ھەمكارلاشماسلىق›› ھەركىتىنى تەشكىللەپ جەنۇبى ئافرىقا دائىرلىرىنىڭ ھىندىلارنى كەمسىتىدىغان كۆچمەنلەر قانۇنىغا نارازىلىق بىلدۈرگەن. تەرتىپ ساقلاش ئەترىتى تەشكىللەپ ۋە تەربىيلەپ ھەممە يەرگە ‹‹پادىشاھقا سادىق بولايلى، خۇداغىمۇ سادىق بولايلى››، ‹‹ھىندىستان مۇھاجىرلىرى ئەركىنلىككە مۇھتاج›› دىگەندەك شۇئارلارنى چاپلىغان، ئۇ ئەترەت ئەزالىرىنى تەشكىللەپ ئۆيمۇ-ئۆي بېرىپ، كىشىلەرگە بۇ قانۇنغا قارشى تۇرۇشنىڭ مۇھىملىقنى تەشۋىق قىلغان، ھەمدە بۇ قىتىمقى ھەركەتتە نەتىجە قازانغان. بۇنىڭدىن كۆرۈۋېلىشقا بۇلىدۇكى، بۇ غەلبە قۇرال كۈچى ئارقىلىق قارشى تەرەپنى مەغلۇپ بۇلۇشقا مەجبۇرلاش ئارقىلىق ئەمەس، بەلكى مۇھەببەت ۋە سەمىمىيلىك بىلەن قولغا كەلگەن. گەندى خەلق ئاممىسى بىلەن قوشۇلۇپ كەتكەن بۇلۇپ، ئۇنىڭ رەھبەرلىكى ۋە تەربىيىسىدە دېھقانلار ھەركىتى غەلبە قىلدى. ھۆكۈمەت دائىرلىرى يول قويۇشقا مەجبۇر بولدى. گەندى ئۆز خەلقىگە مۇھەببەتنىڭ كۈچ قۇدرىتىنى، مۇھەببەتنى زورلۇق كۈچ ئورنىغا قۇيۇشنى تىنماي تەشۋىق قىلدى، ھەمدە بۇ گەندىنىڭ ھەركەت مىزانىغا ئايلاندى. گەندى ئىزچىل ھالدا مىللەت ئادەمگە ئوخشىمايدۇ، ئۇ ئاجىز بولسا ئەركىنلىكتىن مەھرۇم قالىدۇ، دەپ قارايتتى. ئۇ ‹‹ھىندىستان ئاپتۇنۇمىيىسى›› دىگەن كىتاپتا مۇنداق دەپ يازغان: ‹‹بىز ئۆزىمىز ھىندىستاننى ئىنگىلىزلارغا ھەدىيە قىلدۇق، ئۇلارنىڭ بۇ يەردە تۇرغانلىقى ئۇلارنىڭ بىزدىن قۇدرەتلىك بولغانلىقىدىن ئەمەس، بەلكى بىزنىڭ ئۇلارنى باققانلىقىمىزدىن بولغان. شۇنىڭ ئۈچۈن، ئەگەر ھىندىستان ئۆز رازىلىقى بىلەن ئۇلار بىلەن ھەمكارلىشىشنى مەملىكەت بويىچە توختىتىدىغان بولسا، ئۇلار مۇقەررەر ھالدا گۇمران بۇلۇپ، ھىندىستاننىڭ تارىخ سەھسىنىدىن چېكىنىپ چىقىدۇ.››