cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
يەرشارى ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىسى
GPS توغرىسىدا ئومۇمىي چۈشەنچە
GPS نىڭ ئېنگىلىزچە تولۇق ئاتىلىشى Global Positioning System يەنى يەرشارى ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىسى دەپ ئاتىلىدۇ. بۇنى 20-ئەسىرنىڭ 70-يىللىرىدا ئامېرىكا ھاۋا،قۇرۇقلۇق، دېڭىز ئارمىيەلىرى ئورتاق تەتقىق قىلىپ ياساپ چىققان سۈنئىي ھەمراھتىن پايدىلىنىپ ئورۇن بەلگىلەيدىغان سىستېما. GPS يەرشارى ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىسى ئۈچ قىسىمدىن تەركىپ تاپقان. بوشلۇقتىكى قىسىمى_ GPS سۈنئىي ھەمراھى يەر يۈزىدىكى قسىمى_ يەر يۈزىدىكى كونترول سىستېمىسى ئابونتلار ئۈسكۈنە قىسمى_ GPS سىگنال قوبۇللىغۇچى GPSنىڭ بوشلۇقتىكى قىسمى 24 دانە سۈنئىي ھەمراھتىن تەركىپ تاپقان. ئۇ يەر يۈزىدىن 20مىڭ 200كىلومېتىر ئېگىزلىكتىكى بوشلۇقتا بولۇپ، ئالتە ئوربىتا تەكشىلىكىگە ئايرىلىدۇ، ھەربىر ئوربىتا تەكشىلىكىدە تۆت سۈنئىي ھەمراھ بولۇپ، ئېكۋاتور تەكشىلىكى بىلەن °55 بۇلۇڭ ھاسىل قىلىدۇ. بۇنىڭدىن سىرت يەنە تۆت زاپاس سۈنئىي ھەمراھ بار. بۇ خىل ھالەتتە يەر شارىنىڭ ھەرقانداق بۇلۇڭ پۇچقىقى بىرلا ۋاقىتتا تۆت سۈنئىي ھەمراھنى كۆرەلەيدۇ. تۆت سۈنئىي ھەمراھتىن بىرلا ۋاقىتتا ئورۇن بەلگىلىگەندە ئېنىقلىق دەرىجىسىگە كاپالەتلىك قىلغىلى بولىدۇ. GPS سۈنئىي ھەمراھىنىڭ ئىككى خىل كودى بار، بىرى C/ Aكودى ( Coarse/ Acquisition Code11023MHz)  ، يەنە بىرى P كودى (Procise Code 10123MHz). بۇنىڭ ئىچىدە P كودىنىڭ چاستوتىسى ، ئېنىقلىق دەرىجىسى يوقىرىراق بولۇپ،ئامېرىكا ھەربىي تەرەپ ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ. C/ A كودى ئەل ئىچىدە ئورتاق ئىشلىتىشكە قويىۋېتىلگەن، لېكىن بۇنىڭ ئېنىقلىق دەرىجىسى تۆۋەنلىتىلگەن.
GPS نىڭ يەر يۈزىدە بىر ئاساسىي كونترول قىلىش مەركىزى (ئامېرىكا كولورادو شىتاتى باھار شەھىرىدە)، بەش ئۆلچەپ تەكشۈرۈش مەركىزى، ئۈچ يەر يۈزى كونترول مەركىزى بار. سۈنئىي ھەمراھ ئۆلچىگەن سانلىق مەلۇماتلارنى ئۆلچەپ تەكشۈرۈش مەركىزى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، دەسلەپكى قەدەمدە بىر تەرەپ قىلىپ، ئاساسىي كونترول قىلىش مەركىزىگە يوللاپ بېرىدۇ. ئاساسىي كونترول قىلىش مەركىزى ھەرقايسى ئۆلچەپ تەكشۈرۈش مەركەزلىرىنىڭ سانلىق مەلۇماتلىرىنى يىغىپ، سۇنئىي ھەمراھنىڭ ئوربىتاسىنى ۋە ۋاقىت پارامېتىرىنى ھېسابلاپ، بۇنى قالغان ئۈچ يەر يۈزى كونترول قىلىش مەركىزىگە يوللاپ بېرىدۇ. يەر يۈزى كونترول قىلىش مەركەزلىرى بۇ ئورۇن بەلگىلەش سانلىق مەلۇماتلىرى ۋە بۇيرۇقلارنى سۈنئىي ھەمراھقا كىرگۈزىدۇ. بۇ خىل كىرگۈزۈشنى ھەربىر GPS سۈنئىي ھەمراھى كۈندە بىر قېتىم ئېلىپ بارىدۇ. ئەگەر يەر يۈزىدىكى مەركەزدە چاتاق كۆرۈلسە، سۈنئىي ھەمراھتىكى ئورۇن بەلگىلەش مەلۇماتلىرىنى بىر مەزگىل ئىشلەتكىلى بولىدۇ، لېكىن ئېنىقلىق دەرىجىسى تۆۋەنرەك.
ئابۇنتلار ئىشلىتىۋاتقان ئۈسكۈنە GPS سىگنالى قوبۇل قىلىش ئاپپاراتى دېيىلىدۇ. ئاساسلىق ئىقتىدارى ئۆلچەشنى كۈتۈپ تۇرغان سۈنئىي ھەمراھنى تېپىش ھەمدە سۈنئىي ھەمراھنىڭ ھەركىتىنى ئىز قوغلاش. قوبۇللىغۇچ ئىز قوغلاپ تۇتقان سۈنئىي ھەمراھنىڭ سانلىق مەلۇماتىغا ئېرىشكەندىن كېيىن، قوبۇل قىلىش ئانتېنناسى بىلەن سۈنئىي ھەمراھقىچە بولغان نىسپىي ئارىلىقنىڭ ئۆزگىرىش نىسبىتىنى ھېسابلاپ، سۈنئىي ھەمراھ ئوربىتاسىنىڭ پارامېتىرى قاتارلىق سانلىق مەلۇماتلارنى دىمودۇلياتسىيەلەيدۇ ( تەقلىدى سىگنالنى رەقەملىك سىگنالغا ئايلاندۇرۇپ ھېسابلاش ماشىنىسىغا يوللاشنى كۆرسىتىدۇ). قوبۇللىغۇچتىكى مەركىزى بىرتەرەپ قىلغۇچ ئورۇن بەلگىلەش ھېسابى ئېلىپ، ئابونت تۇرغان ئورۇننىڭ جۇغراپىيىۋى ئورنى يەنى مېردىئان، كەڭلىكلىرى، ئېگىزلىكى، سۈرئىتى، ۋاقتى قاتارلىق ئۇچۇرلارنى ھېسابلاپ چىقىرىدۇ. قوبۇللىغۇچ قاتتىق دېتال قىسمى، يۇمشاق دېتال قىسمى ۋە GPS سانلىق مەلۇماتىنى بىرتەرەپ قىلغۇچى يۇمشاق دېتال بوغچىسىدىن تەركىپ تاپىدۇ. قۇرۇلما جەھەتتىن ئانتېننا بۆلىكى ۋە قوبۇللىغۇچ بۆلەكتىن ئىبارەت ئىككى بۆلەككە بۆلىنىدۇ.
GPS ھاۋارايىنىڭ چەكلىمىسىگە ئۇچرىماسلىق، قاپلىنىشى يوقىرى (پۈتكۈل يەرشارىنى قاپلايدۇ)، ئېنىقلىق دەرىجىسى يوقىرى، سۈرئىتى تېز، ئۈنۈمى يوقىرى، ئىشلىتىلىشى كەڭرى بولۇشتەك ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە.
GPS ئاساسىي ئىشلىتىلىش دائىرىسى:
قۇرۇقلۇقتىكى ئىشلىتىلىشى- ئاپتۇموبىللارنىڭ ئورنىنى بەلگىلەش، جىددىي ئەھۋاللار، ئاتموسفېرانى فىزىكىلىق كۆزىتىش، يەرشارى بايلىقلىرىنى چارلاپ تەكشۈرۈش، قۇرۇلۇش ساھەسىدىكى ئۆلچەش، شەكىل ئۆزگىرىشنى ئۆلچەپ تەكشۈرۈش، يەر پوستى ھەركىتىنى ئۆلچەپ تەكشۈرۈش، شەھەر قۇرۇلۇشى پىلانلاش قاتارلىقلار.
ياپونىيە
left|thumb|250px|ياپونىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
يەرشارى ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىسى
GPS ئاساسىي ئىشلىتىلىش دائىرىسى:
ھازىر ئامېرىكىنىڭ GPS ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىسىغا يۆلىنىش ھالىتىدىن قۇتۇلۇش ئۈچۈن، روسىيەنىڭ «GLONASS »، ياۋروپانىڭ« گالىلىي»، جۇڭگونىڭ «يەتتە تىكەن » دەپ ئاتىلىدىغان يەر شارى ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىلىرى ئارقا-ئارقىدىن تەتقىق قىلىنىپ ياسىلىشقا باشلىدى. ياۋروپا 1999-يىلى «گالىلىي» پىلانىنى باشلىدى. بۇ جەمئىي 30دانە سۈنئىي ھەمراھتىن تەركىپ تاپىدىغان بولۇپ، ئەل ئىچىدە ئىشلىتىدىغان ئېنىقلىق دەرىجىسى بىر مېتىر ئەتراپىدا ئىكەن (GPSنىڭ 10مېتىر ئەتراپىدا). 2005-يىلى 12-ئاينىڭ28-كۈنى تۇنجى سىناق سۈنئىي ھەمراھىنى قويۇپ بەردى.
ياپونىيە
ياپونىيە (日本) غەربىي شىمال تىنچ ئوكيان غا جايلاشقان شەرقىي ئاسىيا دىكى ئارال دۆلىتى. ئۇ غەربتە ياپونىيە دېڭىزى بىلەن چېگرىلىنىدۇ ، شىمالدا ئوخوتسك دېڭىزى دىن جەنۇبتا شەرقىي جۇڭگو دېڭىزى ۋە تەيۋەن گە تۇتىشىدۇ. تىنچ ئوكياننىڭ بىر قىسمى ئوت ئۈزۈكى ، ياپونىيە 377 مىڭ 975 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدىغان 6852 ئارالنىڭ تاقىم ئارىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دۆلەتنىڭ شىمالىدىن جەنۇبقىچە بولغان بەش چوڭ ئارال خوككايدو ، خونشۇ ، شىكوكۇ ، كيۇشۇ ۋە ئوكىناۋا. توكيو ياپونىيەنىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھىرى باشقا ئاساسلىق شەھەرلەر يوكوخاما ، ئوساكا ، ناگويا ، ساپپورو ، فۇكۇئوكا.
يەرشارى ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىسى
GPS ئاساسىي ئىشلىتىلىش دائىرىسى:
روسىيە بۇ ساھەدە ئۆتكەن ئەسىرنىڭ 70-يىللىرىدىن تارتىپلا تۇتۇش قىلغان بولۇپ، 1993-يىلدىن تارتىپ ئىشلىتىشكە باشلىدى. بىراق بۇ ئاساسەن ھەربىي ساھەدە ئىشلىتىلدى. بۇ 24 سۈنئىي ھەمراھتىن تەركىپ تاپقان. روسىيەنىڭ GLONASS سىستېمىسى ئامېرىكىنىڭ GPS سىستېمىسىغا ئوخشىمايدىغان ئوربىتا ۋە چاستوتىلارنى ئىشلەتكەن. سوۋىت ئىتتىپاقى پارچىلانغاندىن كېيىن روسىيەنىڭ ئىقتىسادى ئەھۋالى ئانچە ياخشى بولمىغان ، روسىيە بۇ جەھەتكە ئانچە ئېتىبار بېرەلمىدى، يېقىنقى يىللاردىن بېرى ئىقتىسادىنىڭ ئېشىشىغا ئەگىشىپ، روسىيە GLONASS سىستېمىسىنى يېڭىلاش پىلانىنى باشلىدى، 2010-يىلغىچە سۈنئىي ھەمراھلار ئاساسىي جەھەتتىن تولۇقلىنىپ بولىنىدىكەن. روسىيە يەنە GLONASS سىستېمىسىنى ئەل ئىچىدە ئىشلىتىشكىمۇ يول قويىدىكەن. ئەل ئىچىدە ئىشلىتىلىدىغان ئېنىقلىق دەرىجىسى 30 مېتىر ئەتراپىدا ئىكەن (GPSنىڭ ئېنىقلىق دەرىجىسى 10 مېتىر، گالىلىينىڭ ئېنىقلىق دەرىجىسى 1 مېتىر).
ياپونىيە
ياپونىيە دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ 11-دۆلەت ، شۇنداقلا نوپۇسى ئەڭ زىچ ۋە شەھەرلەشكەن دۆلەتلەرنىڭ بىرى. دۆلەت زېمىنىنىڭ تۆتتىن ئۈچ قىسمى تاغلىق بولۇپ ، نوپۇسى 126 مىليون 200 مىڭ تار دېڭىز بويى تۈزلەڭلىكىگە مەركەزلەشكەن. ياپونىيە 47 مەمۇرىي ۋىلايەت ۋە سەككىز ئەنئەنىۋى رايونغا ئايرىلىدۇ. بۈيۈك توكيو رايونى دۇنيادىكى نوپۇسى ئەڭ كۆپ شەھەر بولۇپ ، ئاھالىسى 37 مىليون 400 مىڭدىن ئاشىدۇ.
يەرشارى ئورۇن بەلگىلەش سىستېمىسى
GPS ئاساسىي ئىشلىتىلىش دائىرىسى:
يوقىرىقى دۆلەتلەر ئوخشاش تۈردىكى سىستېمىلارنى يېڭىلاپ، ياساۋاتقان پەيتتە، ئامېرىكىمۇ ئەسلىدە بار بولغان GPS سىستېمىسىنى يېڭىلاپ تېخمۇ ئىلغارلاشتۇرماقچى بولدى. بۇ جەمئىي 30 سۈنئىي ھەمراھ (تۆتى زاپاس) تىن تۈزۈلگەن. GPS چىققان ئەڭ دەسلەپكى مەزگىللەردە ئامېرىكا ئەل ئىچىدىكى ئېنىقلىق دەرىجىسىنى 100 مېتىر ئەتراپىدا تەڭشىگەن ئىدى، 2000-يىلىغا كەلگەندە 10 مېتىرغا كۆتۈردى. گالىلىي پىلانىنىڭ ئىجرا بولىشىغا ئەگىشىپ ئامېرىكا ئېنىقلىق دەرىجىسىنى يەنىمۇ كۆتۈرىشى مۇمكىن. ئالدىنقى بەتكېيىنكى بەت 0
ياپونىيە
4-ئەسىردىن 9-ئەسىرگىچە بولغان ئارىلىقتا ، ياپونىيە خانلىقلىرى ئىمپېراتور ۋە خېيەن-كىچنى ئاساس قىلغان ئىمپېرىيە مەھكىمىسى ئاستىدا بىرلىككە كەلگەن. 12-ئەسىردىن باشلاپ ، سىياسىي كۈچ بىر قاتار ھەربىي مۇستەبىتلەر (شۈنگۇن) ۋە فېئودال خوجايىنلار (دەيميو) تەرىپىدىن تۇتۇلدى ۋە بىر تۈركۈم جەڭچىلەر ئاقسۆڭەكلىرى (سامۇرايلار) تەرىپىدىن ئىجرا قىلىندى. بىر ئەسىر داۋاملاشقان ئىچكى ئۇرۇشتىن كېيىن ، بۇ دۆلەت 1603-يىلى توكۇگاۋا مىلتىق ئاستىدا بىرلىككە كېلىپ ، يەككە-يېگانە دىپلوماتىيە سىياسىتىنى يولغا قويدى. 1854-يىلى ، ئامېرىكا فىلوتى ياپونىيەنى غەربكە سودا ئېچىشقا قىستىدى ، بۇنىڭ بىلەن 1868-يىلى شوغۇننىڭ ئاخىرلىشىشى ۋە ئىمپېرىيە كۈچىنىڭ ئەسلىگە كېلىشىگە سەۋەب بولدى. مېيجى دەۋرىدە ، ئىمپېرىيە ياپونىيەنىڭ غەرب ئۇسلۇبىدىكى ئاساسىي قانۇننى ماقۇللاپ ، سانائەتلىشىش ۋە زامانىۋىلاشتۇرۇش پروگراممىسىنى يولغا قويدى. 1937-يىلى ، ياپونىيە تاجاۋۇز قىلدى. 1941-يىلى ئۇ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى غا ئوق كۈچى سۈپىتىدە كىرگەن. تىنچ ئوكيان ئۇرۇشى ۋە ئىككى قېتىملىق ئاتوم بومبىسىدا مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىغاندىن كېيىن ، ياپونىيە 1945-يىلى تەسلىم بولۇپ ، يەتتە يىللىق ئىتتىپاقداشلار ئىشغالىيىتىگە ئۇچرىغان ، بۇ جەرياندا ئۇ يېڭى ئاساسىي قانۇننى ماقۇللىغان. 1947-يىلدىن باشلاپ ، ياپونىيە ئىككى پالاتالىق قانۇن چىقىرىش ئورگىنى بىلەن بىرلىككە كەلگەن پارلامېنت ئاساسىي قانۇن پادىشاھلىقىنى ساقلاپ كەلدى
تۇرغۇت ئۆزال
right|thumb|300px|تۇرغۇت ئۆزال
ئاۋمېن ئۇنىۋېرسىتېتى
ئاۋمېن ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1981-يىلى قۇرۇلغان.
دولقۇن ئەيسا
دولقۇن ئەيسا (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Dolqun Eysa) بولسا 1967-يىلى ئاقسۇ ۋىلايىتىنىڭ كەلپىن ناھىيىسىدە تۇغۇلغان، 2017 – يىلى 11 – ئاينىڭ 10 – كۈنىدىن 12 – كۈنىگىچە گېرمانىيەنىڭ ميۇنخېن شەھىرىدە چاقىرىلغان 6 – نۆۋەتلىك دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىدا دولقۇن ئەيسا دېموكراتىك ئۇسۇلدا سايلاپ چىقىلىپ دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى بولغان. 2017-يىلى ئىيۇندا شوتلاندىيە پارلامېنتىدا 26-ئىيۇن باشلانغان ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتىنىڭ 13-نۆۋەتلىك قۇرۇلتىيى 28-ئىيۇن كۈنى سايلام ئۆتكۈزۈپ، تەشكىلاتنىڭ رەھبەرلىك قاتلىمىدا بىر قاتار ئۆزگەرتىشلەرنى ئېلىپ باردى. 2003-يىلىدىن بۇيان مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ ئىجرائىيە كومىتېتى ئەزاسى بولۇپ كەلگەن د ئۇ ق باش كاتىپى دولقۇن ئەيسا ئەپەندى، بۈگۈنكى سايلامدا مۇئاۋىن رەئىسلىكىگە سايلىنىپ، UNPO ئارقىلىق ئۇيغۇر دەۋاسىنى يەنىمۇ ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن پۇختا ئاساس سالغان بولدى.
سىياسىي ھاياتى
دولقۇن ئەيسا 1988- يىلى ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ دېموكراتىك نامايىشىغا رەھبەرلىك قىلغانلىقى ئۈچۈن نەزەربەنت ئاستىغا ئېلىنغان ۋە ئالىي مەكتەپتىن قوغلانغان. ئۇ 1996- يىلى گېرمانىيەدىن سىياسىي پاناھلىق تىلىگەن ۋە كېيىنچە گېرمانىيە پۇقراسى بولغان.
دولقۇن ئەيسا 1999- يىلى خىتاينىڭ ئۆزى ھەققىدە قىزىل رەڭلىك ئۇقتۇرۇش چىقارغانلىقىنى بىلگەن. ئۇقتۇرۇشتا، ئۇنىڭ خىتايغا قايتۇرۇلۇپ سوتقا تارتىلىشى تەلەپ قىلىنغان. بۇ ئۇقتۇرۇش سەۋبلىك دولقۇن ئەيسا كورىيە، ھىندىستان، ئامېرىكا، تۈركىيە ۋە ئىتالىيە قاتارلىق دۆلەتلەرگە كىرىشتە ئاۋارىچىلىقلارغا ئۇچراپ كەلگەن.
قىزىل رەڭلىك ئۇقتۇرۇش
خەلقئارا جىنايى ئىشلار ساقچى تەشكىلاتى – ئىنتېرپول دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيى رەئىسى دولقۇن ئەيسا ھەققىدە چىقارغان «قىزىل رەڭلىك تۇتۇش بۇيرۇقى»نى بىكار قىلدى.
ئۆز دۆلىتىنىڭ سىرتىدا جىنايى ئىشلار بويىچە ئەيىبلەنگۈچىلەرنىڭ ھوقۇقىنى قوغداشنى مەقسەت قىلغان «ئادىل سوتلىنىش» (Fair Trials International) ناملىق خەلقئارالىق تەشكىلاتنىڭ تورىدا 23- فېۋرال «ئىنتېرپول مەزلۇم ئۇيغۇر پائالىيەتچى دولقۇن ئەيسا ھەققىدىكى قىزىل رەڭلىك ئۇقتۇرۇشنى بىكار قىلدى» ماۋزۇلۇق بىر خەۋەر بېرىلگەن. مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ ئىجرائىيە ئەمەلدارى جاگو رۇسسېل مۇنداق دېدى: «دولقۇن ئەيسا يىللاردىن بۇيان خىتاينىڭ ئۇنىڭ سۈرگۈندە ئۇيغۇر خەلقى ئۈچۈن قىلىۋاتقان كۈرەشلىرىگە توسقۇنلۇق قىلىش ئۇرۇنۇشلىرىنىڭ تەسىرىگە ئۇچراپ كەلدى. بىز ئىنتېرپولنىڭ ئەرز قىلىش مېخانىزمىنى ئىسلاھ قىلىپ، خىتاينىڭ قىزىل رەڭلىك ئۇقتۇرۇشنى خالىغانچە پايدىلىنىشىغا “ياق” دېيەلىگەنلىكىگە خۇشال بولدۇق.»
خەۋەردە مۇنداق دېيىلگەن، دولقۇن ئەيسانىڭ دىلوسى ھەر قايسى دۆلەتلەر ۋە خەلقئارالىق ساقچى مىخانىزمىنىڭ مۇستەبىت ھاكىمىيەتلەرنىڭ سۈرگۈندىكى ئۆكتىچىلەرگە ھۇجۇم قىلىشىغا قارىتا ھوشيارلىقنى ساقلىشى كېرەكلىنى يۇرۇتۇپ بەردى.
ب د ت دا چەكلىنىشى
دۇنيا ئۇيغۇر قۇرۇلتىيىنىڭ رەئىسى ۋە ۋاكالەتسىز مىللەتلەر تەشكىلاتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى دولقۇن ئەيسا ۋە قۇرۇلتاينىڭ ئىجرائىيە كومىتېتىنىڭ رەئىسى ئۆمەر قانات ب د ت نىڭ يەرلىك مىللەتلەر يىغىنىغا قاتنىشىش ئۈچۈن بارغىنىدا، دولقۇن ئەيسانىڭ يىغىن زالىغا كىرىشى چەكلىمىگە ئۇچرىغان. ئۇلار دولقۇن ئەيسانىڭ كىرىشىنىڭ نېمە ئۈچۈن چەكلەنگەنلىكىنىڭ سەۋەبىنى سورىغىنىدا، يىغىن باشقۇرغۇچىلىرى بىخەتەرلىك ئۈچۈن شۇنداق قىلغانلىقىنى بىلدۈرۈپ تەپسىلىي چۈشەنچە بېرىشتىن ئۆزىنى قاچۇرغان.
قىزىل كېسىلى
بالىلاردىكى قىزىل كېسەللىكى (خەنزۇچە: 麻疹) قىش ۋە ئەتىياز پەسىللىرىدە كۆپرەك تارقىلىدىغان، ئەسۋە چىقىش بىلەن ئىپادىلىندىغان ئۆتكۈر يۇقۇملۇق كېسەللىك.
قىزىل كېسەللىكى ھەققىدە
قىزىل كېسلى قىزىل ۋىرۇسى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان ئۆتكۈر نەپەس يولى تارقىلىشچان كېسەللىكى بولۇپ، كلىنكىلىق ئالاھىدىلىكى قىزىتىش، يۆتىلىش، ماڭقىسى ئېقىش، كۆز بىرىكتۈرگۈچى پەردىسىگە قان تولۇش، تېرىگە ئەسۋە چىقىشتىن ئىبارەت.
قىزىل ۋىرۇسى ئىسسىققا تۇراقسىز، ئولترا بىنەپشە نۇرغا سەزگۈر بولۇپ، قۇياش نۇرى ۋە ئادەتتىكى دېزىنفېكسىيىلەش دورىلىرى بىلەن دېزىنفېكسىيىلەشكە بولىدۇ. بىمار بىردىنبىر يۇقۇش مەنبەسى بۇلۇپ، يۇشۇرۇن دەۋرنىڭ ئاخىرى ۋە ئەسۋە چىقىپ بەش كۈن ئىچىدە ئوخشاشلا يۇقۇشچانلىققا ئىگە.
بۇ قىش ۋە ئەتىياز پەسىللىرىدە كۆپرەك تارقىلىدىغان، ئەسۋە چىقىش بىلەن ئىپادىلىندىغان ئۆتكۈر يۇقۇملۇق كېسەللىك بۇلۇپ، ھەر قانداق كىشى ئۆمرىدە بىر قېتىم بۇ كېسەل بىلەن ئاغىرىيدۇ. ئادەتتە ئالتە ئايلىقتىن يۇقىرى، بەش ياشتىن تۆۋەن بالىلاردا كۆپرەك كۆرۈلىدۇ.
كېسەللىك ئالامىتى
دەسلەپكى ۋاقىتلاردا بالىنىڭ بەدەنلىرىگە ئەسۋە چىقىش، كۆز جىيەكلىرى قىزرىش، ئىشتىھاسى ئازىيىپ ماغدۇرسىزلىنىپ بارغانسېرى قاپاقلىرى ئىشىش، تىتىرەش، قىزىش، جۇغ-جۇغ بۇلۇش، باش ئاغىرىش بىلەن بىرگە قىزىتما ئۆرلەپ بىئارام بۇلۇپ ئەس-ھوشىنى يوقتىش، بەدەندىكى ئەسۋە تەدىرىجى ئۇمۇمىي بەدەنگە تاراش، چۈشكۈرۈش بىلەن بىرگە بۇرنىدىن سۇ ئېقىش قاتارلىق ئالامەتلەر كۆرۈلىدۇ.
تارىختا29- سىنتەبىر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> 2000-يىلى بۈگۈنكى كۈندە يەنە دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ پۇل مۇئامىلە گۇرۇھى ياپونىيىدە تەشكىللەنگەن. ئۇلارنىڭ ئومۇمىي مەبلىغى 13 تىرىليون ياپونىيە يىنىدىن ئېشىپ، دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ پۇل مۇئامىلە گۇرۇھى بولۇپ قالغان. 2000-يىلى بۈگۈنكى كۈندە دۇنيا چوڭ شەھەرلەر باشلىقلىرى يىغىنىدا «بېيجىڭ خىتابنامىسى» ماقۇللانغان. يىغىنغا قاتناشقانلار 21-ئەسىرگە قەدەم قويغان پەيتتە، ئەزا شەھەرلەر قول تۇتۇشۇپ تىرىشچانلىق كۆرسىتىپ، چوڭ شەھەرلەرنىڭ پارلاق كەلگۈسى، ھەرقايسى دۆلەتلەر ۋە شەھەرلەرنىڭ دوستلۇقى، دۇنيانىڭ تىنچلىقى ئۈچۈن داۋاملىق تۆھپە قوشىمىز، دەپ ۋەدە بەرگەن. 1994-يىلى بۈگۈنكى كۈندە، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى خەۋپسىزلىك كېڭىشى 994-نومۇرلۇق قارار ماقۇللاپ، ھايتىغا قاراتقان جازانى بىكار قىلغان. بۇ قارار 13 دۆلەتنىڭ قۇۋۋەتلىشى، ئىككى دۆلەتنىڭ ھوقۇقىدىن ۋاز كېچىشى بىلەن ماقۇللانغان، روسىيە بىلەن برازىلىيە ھوقۇقىدىن ۋاز كەچكەن. 1972- يىلى بۈگۈنكى كۈندە ئېلىمىز ياپونىيە بىلەن دىپلوماتىك مۇناسىۋەت ئورناتقان. 1954-يىلى بۈگۈنكى كۈندە، خىروشوف سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى ھۆكۈمىتى ۋەكىللەر ئۆمىكىنى باشلاپ كېلىپ، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت بايرىمى پائالىيىتىگە قاتناشقان ھەمدە ئېلىمىزدە زىيارەتتە بولغان. ماۋ زېدۇڭ ئۇلار بىلەن كۆرۈشكەن ھەمدە زىياپەت بەرگەن. Big text
قىزىل كېسىلى
كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش
قىزىل كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشتا كېسەللىككە قارشى قىزىل ۋاكسىنىسىنى ئۇرغۇزۇش، يۇقۇملىنىش مەنبەسىنى كونترول قىلىش، كېسەللىك ۋىرۇسى بىلەن يۇقۇملانغۇچىلاردىن يىراق تۇرۇش، كېسەل يۇقۇش يوللىرىنى ئۈزۈپ تاشلاش، ئۆي ھاۋاسنى پات-پات ئالماشتۇرۇلۇپ، بالىلارنىڭ تازلىق ۋە يېمەك-ئىچمىكگە ئالاھىدە دىققەت قىلىش، سوغۇق ئۆتۈپ كىتىشتىن ساقلىنىش كېرەك.
ئادەتتىكى داۋالاش
ئادەتتىكى داۋالاش. يەنى: بىمار يېتىپ دەم ئېلىشىقا ئەھمىيەت بېرىشى، ئۆي ئىچىدە مۇۋاپىق تېمپېراتۇرا ۋە نەملىك ساقلاپ، دائىم ھاۋا ئالماشتۇرۇپ تۇرۇشى. ئاسان ھەزىم بولىدىغان ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى بولغان يېمەكلىكلەرنى تولۇقلاپ، بەدەننىڭ سۇغا بولغان ئېھتىياجىنى يېتەرلىك مىقداردا تۇلۇقلاپ تۇرۇشى. تېرە ۋە ئېغىز بوشلۇقىنى پاكىز تۇتۇپ، ئىشلىتىشكە بولىدىغان تۇز سۈيىدە ھەر كۈنى بىر نەچچە قېتىم قايتا-قايتىلاپ ئېغىزىنى چايقاپ بېرىش قاتارلىقلار ئارقىلىق قىزىل كېسىلنى داۋالىغىلى بولىدۇ.
كېسەللىك ئالامەتلىرىگە قاراپ داۋالاش
كېسەللىك ئالامەتلىرىگە قاراپ داۋالاش. يەنى، يۇقىرى قىزىتما ۋاقتىدا، ئاز مىقداردا قىزىتما قايتۇرۇش، يۆتەل توختىتىش، ئىككىلەمچى باكتېرىيە بىلەن يۇقۇملىنىشقا قارشى ئانتىبىئوتىك دورىلارنى بېرىش ياكى قىزىل كېسىلىگە قارتا ئۇكۇل ئۇرۇش ئارقىلىق داۋالىغىلى بولىدۇ.
جۇڭيى دورىلىرى بىلەن داۋالاش
جۇڭيى دورىلىرى بىلەن داۋالاش. يەنى : كېسەللىكنىڭ دەسلەپكى دەۋرىدە قىزىتمىنى پەسەيتىپ قىزىلنى سىرتقا تەپتۈرگۈچى دورىلار ئاندىن كېيىن ئىشتىھانى ئاچىدىغان، يۈرەك خىزمىتىنى ياخشىلايدىغان، نەپەسنى راۋانلاشتۇرۇپ، توسالغۇلارنى ئاچىدىغان دورىلار ئىشلىتىش. يەنى: ئەينۇلا، تەمرىھىندى، گۈلبىنەپشە، نېلۇپەر، كۆك ئۈزۈم، ئاق لەيلى ئۇرۇقى، چىلان قاتارلىقلاردىن مۇۋاپىق مىقداردا ئېلىپ چايلىق قىلىپ بەرسە قىزىتمىنى پەسەيتىدۇ، ئەگەر قىزىل سىرتقا تېپىپ چىقمىسا، ئەرقى چىلان ياكى چىلان قاينىتىلمىسىغا قومۇش يىلتىزى، كۆك كىشمىش ئۈزۈمنى چىلاپ تەمىنى چىقىرىپ قىزىق ھالەتتە ئىچكۈزسە بولىدۇ. بۇمۇ مەنپەئەت قىلمىسا يۇمغاقسۈتتىن 30 گىرام ئېلىپ سۇدا قاينىتىپ، سۈيىنى بالىنىڭ بەدىنىگە سۈركىسە تېز مەنپەئەت قىلىدۇ. قەۋزىيەت بولۇپ قالسا ئوسمىدىن 15 گىرام ئېلىپ قاينىتىپ، شېكەر قوشۇپ بېرىلىدۇ ياكى قارا كۈنجۈتتىن بىر پىيالىنى قورۇپ، لاتىغا يۆگەپ، بالىنىڭ پۈتۈن ئەزاسىغا سۈركىسە قەۋزىيەتنى بوشىتىدۇ. بالىنىڭ نەپىسى قىستاپ، يۆتىلىپ بىئارام بولسا يۇلغۇننىڭ قۇرۇق يۇپۇرمىقىنى سوقۇپ مۇۋاپىق مىقدارا ئىچكۈزسە بولىدۇ. گالدا ئىششىق ياقى مۇدۇر بولسا گۈلبىنەپشە، شاتۇت، شوخلا قاتارلىقلارنىڭ ھەر بىرىدىن ئۈچ گىرام ئېلىپ، قاينىتىپ ئىچكۈزۈلسە ياكى ئېغىز چايقىسا بولىدۇ.
مۇرەككەپ دورىلاردىن خېمىرى مەرۋايىت، ئەرقى گۈل، ئەرقى گاۋزىبان، ئەرقى سەندەل قاتارلىقلار بىمارنىڭ ئەمەلىي ئەھۋالىغا قاراپ تاللاپ بەرسە بولىدۇ. بىمارغا يېشىل ماش، ھۆل قاپاق، تەرخەمەك قاتارلىقلار سېلىنغان سۇيۇق- سەلەڭ تائاملار، ئۇزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى يېمەك-ئىچمەكلەر بېرىلىپ، قورۇغان ۋە ئاچچىق- چۈچۈك يېمەك-ئىچمەكلەردىن پەرھىز قىلدۇرۇلىدۇ. ئۆي ھاۋاسى پات-پات ئالماشتۇرۇلۇپ، تازلىق ۋە يېمەك-ئىچمەككە ئالاھىدە دىققەت قىلىنىپ، سوغۇق ئۆتۈپ كىتىشتىن ساقلىنىش.
كېسەللىك ئەسلىگە كەلگەندە قىزىتمىسى، ئىشتىھاسى ۋە روھى ھالەتلىرى تەدىرىجى نورماللىشىپ، ئەسۋە قىچىشىپ ۋە قاقاچ بولۇپ يوقايدۇ.
شىرئەلىجان مۇختەر
نامى ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: شىرئەلىجان مۇختەر
خەنزۇرچە: 西热力江·木合塔尔
ئىنگلىزچە: Shirelijan Muhtar
تەرجىمھالى
شىرئەلىجان 1991 -يىلى 4-يانىۋار قەشقەر شەھىرىدە تۇغۇلغان. ھازىر جوڭگو ۋاسكىتبولچىلار بىرلەشمىسىدىكى شىنىجاڭ ئۇچاريولۋاس كوماندىسىدىكى ئاسالىق توپچى. شىرئەلىجاننى 2009-يىلى ئۇچاريولۋاس كوماندىسىنىڭ باش مەشقاۋۇلى جاڭ شىڭ چۈئەن بايقاپ قېزىپ چىققان. شۇنىڭدىنى بۇيان ئۇ ئۇزنىنىڭ رولىنى ياخشى جارى قىلدۇرۇپ كەڭ تاماشىبىنلارغا خۇشاللىق ئاتا قىلماقتا.
2017-يىلى 4-ئايدا، شىرئەلىجان ئاسالىق توپچى بولغان شىنىجاڭ ئۇچار يولۋاس كوماندىسى گۇئاڭدوڭ دوڭگۈەن بانكىسى كوماندىسىنى 4:0 نەتىچە بىلەن يىڭىپ شىنجاڭ كوماندىسى تارىخىدىسكى تۇنچى چىمپىونلۇقنى قولغا كەلتۇردى. شۇنىڭ بەدىلىگە، كوماندا ئەزالىى نۇرغۇن ماددى بۇيۇملا بىلەن مۇكاپاتلاندى، ئۇنىڭ ئىچىدە بىر مىليون قىمتىدىكى ماشىنىمۇ بار.
2018 يىلىنىڭ ئوتتۇرلۇرىدا شىرئەلجانىىڭ شىنجاڭ كوماندىسى تەرىپىدىن سېتىلپ ئىچىكىرىدىكى مەلۇم كوماندىدا توپ ئۇينايدىغانلىقى توغىرىسىدىكى مىش- مىش خەۋەرلاەر تارقىلىپ يۇرمەكتە.
ئاساسلىق نەتىجىلەر
2008-2009 ۋاسكىتبول بىرلەشىمى مۇسابىقىسدە ئىككىنچى
2009-2010 ۋاسكىتبول بىرلەشىمى مۇسابىقىسدە ئىككىنچى
2010-2011 ۋاسكىتبول بىرلەشىمى مۇسابىقىسدە ئىككىنچى
2011-2012 ۋاسكىتبول بىرلەشىمى مۇسابىقىسدە تۆتىنچى
2011 ئاسىيا قىتەسى ۋاسكىتبول بىرلەشىمىلەر ئارا مۇسابىقىسدە چىمپىيون
2013-يىلى س ب ئا ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىسىدە ئۇچ نۇمۇر شاھى مۇكاپاتى
2013-2014 يىللىق س ب ئا پەسىللىك مۇسابىقىسدە ئىككىنچى
2018-يىللىق س ب ئا بىرلەشمىسى مۇسابىقىسىنىڭ چىمپيونى
گۈلنەزەر بەختىيار
گۈلنەزەر 1992-يىلى 5-ئاينىڭ 2-كۈنى ئۈرۈمچى شەھىرىدە تۇغۇلغان بۇلۇپ، جۇڭگودىكى ئايال ئارتىس، مودېل، 16 ياش ۋاقتىدىن ياش ۋاقتىدىن باشلاپلا تەكشىلىكتىكى مودېل بىلەن ئۇسۇل ئارتىسىلىق قۇشۇمچە ۋەزىپىنى ئۆتىگەن، شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستوتى قارمىقىدىكى ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇغان. 2011-يىلى بېيجىڭ كىنوچىلىق ئىنىستوتىنىڭ ئاكتىيورلۇق فاكولتىتى تۇلۇق كۇرۇس سىنىپىغا كىرگەن، كەينىدىن شاڭخەي خەنزۇلار كىنو ئىشلەپچىىقىرىش چەكلىك شىركىتى بىلەن توختام ئىمزالىغان.
ھاياتى
گۈلنەزەر ،1992-يىلى 5-ئاينىڭ 2-كۈنى ئۈرۈمچىدە تۇغۇلغان. كىچىكىدىن باشلاپ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئەنئەنىۋى ئائىلىسىدە چوڭ بولغان، ئاتا-ئانىسى سەنئەت مەكتەپكە ئۆگىنىشكە ئاپارغان، ئۇ ئۇسۇلنى ئۆزىنىڭ ئارزۇسى قىلىپ تىرىشقان. كىيىن قۇشۇمچە تەكشىلىكتىكى مودىللىق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن. ئالى مەكتەپ ئىمتاھانى يېقىنلاپ قالغان مەزگىلدە مودىللىق خىزمىتىنى توختىتىپ، شىنجاڭ ھەربى رايون سەنئەت ئۆمىكىگە كىرىش ئۈچۈن تەييارلىق قىلغان. 2009-يىلى جۇڭگۇ كەسپى مودىل مۇسابىقىسىگە قاتنىشىپ «جۇڭگو كەسپى مودىل مۇسابىقىسى ئەڭ كۈرىنەرلىك ماھىر » مۇكاپاتىغا ئىرىشكەن. 2011-يىلى 7-ئاينىڭ 12-كۈنى بېيجىڭ كىنوچىلىق ئىنىستوتى ئاكتىيورلۇق فاكولتىتىتغا ئىمتاھان بىرىپ ئۆتكەن.
كەسپى ھاياتى
2011-يىلى بېيجىڭ كىنوچىلىق ئىنىستوتىنىڭ ئاكتىيورلۇق فاكولتىتى تۇلۇق كۇرۇس سىنىپىغا كىرگەن، كەينىدىن شاڭخەي خەنزۇلار كىنو ئىشلەپچىىقىرىش چەكلىك شىركىتى بىلەن توختام ئىمزالىغان. 2012-يىلى تېلېۋىزىيە تىياتىرى 《轩辕剑之天之痕》دا 于小雪 نىڭ رولىنى ئېلىپ كۆرۈرمەنلەر بىلەن تۇنۇشقان، شۇ يىلى جوۋجىيېلۈننىڭ MV《红尘客栈》 دا سۈرەتكە ئېلىنغان. 2013-يىلى 《警察故事2013》ناملىق كىنودا رول ئالغان. 2014-يىلى 《分手大师》،《痞子英雄之黎明升起》،《全城通缉》قاتارلىق كىنولاردا رول ئالغان. 2015-يىلى《爱我就陪我看电影》ناملىق كىنودا رول ئالغان، شۇ يىلى يەنە《山海经之赤影传说》،《武神赵子龙》،《青丘狐传说》قاتارلىق تىلۋىزىيە تىياتىرلىرىدا رول ئالغان.
1870 - يىلى
1870-يىلى گرېگورىيان كالېندارىدا ئىشلىتىلگەن بىر يىل.
پروڧېسسور
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
پروڧېسسور- بىر خىل ئۇنۋان بولۇپ ، ئوقۇتقۇچىنىڭ نىرخىل تۇرى ."L"
جىلىن شەھىرى
جىلىن شەھىرى بولسا جۇڭگو جىلىن ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، جىلىننىڭ 4،500،000 نوپۇسىبار، 162.5 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 43.52°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 126°33، رايۇننومۇرى 432.
ئاتوم
250 px
لىمفا سىستېمىسى
لىمفا سىستېمىسى بولسا قان ئايلىنىش سىستېمىسىغا يانداش بولغان لىمفا تۇمۇرى ۋە تۈگۈنلىرىدىن تەركىپ تاپقان تولۇقلىما سىستېما.ئۇنىڭ رولى بولسا توقۇلما ئارىسىدېكى ئارتۇق بولغان سۇيۇقلۇقلارنى قان ئايلىنىش سىتېمىسىغا قايتۇرۇپ ئەكىلىش.
Shinyang shehiri
Shinyang shehiri bolsa Junggo Xénen Ölkisi dikibixahar 2007 nopus bar, Shinyangning 7,425,000 nopusibar, 405.9 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 32.08°, xariki uzunluk 114°03, rayunnomuri 376.
غىجەك
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> غىجەك
مائارىپ پىسخولوگىيەسى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :مائارىپ پسىخولوگىيەسى
ئىنگىلىزچە نامى :Educational psychology
تەۋە پەن تۈرى :پىسخىكا پىنى
قوللىنىش دائىرىسى :مائارىپ
قىسقىچە چۈشەندۈرۈش
مائارىپ پسىخولوگىيەسى _مەكتەپلەردىكى ئوقۇتۇش ، تەلىم _ تەربىيە پائالىيىتى جەريانىدىكى دۇچ كەلگەنمەسىلىلەرنى پسىخولوگىيىلىك بىلىش نەزەرىيىسىدىن پايدىلىنىپ تەتقىت قىلىدىغان پەن. ئىنسانلار ئەۋلادلىرىنىڭ ئۆسۈپ يېتىلىشىگە دائىم دېگۈدەك بىۋاسىتە ياكىۋاسىتىلىك ھالدا ئۈزلۈكسىز تەسر كۆرسىتىپ تۇرىدۇ .شۇڭا تەلىم _ تەربىيە بىر خىلئىجتىمائىي ھادىسە. ئەمما مائارىپ تەربىيىسى تەربىيىلەنگۈچىلەرنى مەقسەتلىك ،پىلانلىق ، تەشكىللىك ئاساستا قەدەم _ باسقۇچلۇق ئاساستا تەربىيىلەيدىغانپائالىيەت بولغاچقا، مائارىپ پسىخولوگىيەسىنىڭ بۇ خىل پائالىيەتلەردىكى رولىناھايىتى زور بولىدۇ.
مائارىپ پىسخولوگىيەسىنىڭ ئوبيېكتى ۋە ۋەزىپىسى
ھەرقانداق بىر پەن ئۆزىنىڭ ئەمەلىي ئېھتىياجىغا ئاساسەن پەيدا بولغان ۋە تەرەققىيقىلغان ، ھەر بىر پەننىڭ ئۆزىگە خاس ئىزدىنىش ساھەسى ۋە تەتقىقات ئوبيېكتى بولىدۇ. ئوخشاش بولمىغان پەنلەر ئوخشاش بولمىغان ساھەلەردىكى ھادىسىلەرنى ،پائالىيەتلەرنى تەتقىق قىلىدۇ. ئىجتىمائىي تۇرمۇش ئەمەلىيىتى، ھەر بىر پەندىنئۆزىنىڭ شەيئىلەر ۋە شەيئىلەر توغرىسىدىكى بىلىملەر بىلەن بولغان ئومۇمىيباغلىنىشتا تۇتقان ئورنىنى ئېنىقلىشىنى تەتقىق قىلىدۇ.
مائارىپ پىسخولوگىيەسىنىڭ تەتقىقات ئوبيېكتى
پىسخولوگىيەسىنىڭتەتقىقات ئوبيېكتى - ئادەمنىڭ پىسخىك پائالىيەتلىرىنىڭ پەيدا بولۇش ، ئۆزگىرىش ، تەرەققىي قىلىش قانۇنىيەتلىرىدىن ئىبارەت بولسا ، مائارىپ پىسخولوگىيەسىنىڭتەتقىقات ئوبيېكتى – باشلانغۇچ ، ئوتتۇرا مەكتەپلەرنىڭ ئوقۇتۇش ، تەلىم ـ تەربىيەئەمەلىيىتى جەريانىدا پەيدا بولغان ياكى دۇچ كەلگەن پىسخىك پائالىيەتلەر ۋەئۇلارنىڭ ئۆزگىرىپ تەرەققىي قىلىش قانۇنىيىتى ۋە باشلانغۇچ ، ئوتتۇرا مەكتەپئوقۇغۇچىلىرىنىڭ مەكتەپ مائارىپىنىڭ تەسىرىدە ئاساسىي بىلىم ۋە ماھارەتلەرنىسېستىمىلىق ئىگىلىشى ، ئەقلىي قابىلىيىتىنىڭ تەرەققىي قىلىشى ، ساغلامئىندىۋىدۇئال پەزىلەتلىرىنىڭ شەكىللىنىشى ، جىسمانىي سۈپىتىنىڭ ئېشىشى قاتارلىقجەھەتتىكى پىسخىك پائالىيەت ۋە ئۇنىڭ قانۇنىيەتلىرىدىن ئىبارەت.
مائارىپ پىسخولوگىيەسىنىڭ ئۇنىڭغا يېقىن پەنلەر بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى
مائارىپ پىسخولوگىيەسى – ئومۇمىي پىسخولوگىيىنىڭ بىر تارمىقى ، مانا بۇ ئىجتىمائىي تۇرمۇشئەمەلىيىتىنىڭ ئېھتىياجى ۋە ئۇنىڭغا يېقىن پەنلەر تەرەققىياتىنىڭ ئېھتىياجىبولۇپلا قالماستىن ، ئۇ ، پسخولوگىيىنىڭ تارىخىي تەرەققىياتىنىڭ مۇقەررەر نەتىجىسىدۇر. مائارىپ پىسخولوگىيەسى باشلانغۇچ ، ئوتتۇرا مەكتەپلەردىكى ئوقۇتۇش ، تەلىم - تەربىيە خىزمىتىنىڭ ئەمەلىي ئېھتىياجى ئاساسىدا بارلىققا كەلگەن. ئۇ ، ئومۇمىيپىسخولوگىيە ، تەرەققىيات پىسخولوگىيەسى ، مەكتەپ پىسخولوگىيەسىنىڭ تەرىققىياتىئاساسىدا ، ئادەم پىسخىكىسىنىڭ ماھىيىتى توغرىسىدىكى نەزەرىيە ، ئىندىۋىدۇئالپىسخىكا توغرىسىدىكى نەزەرىيىلەرگە ۋە ئۆگىنىش پىسخىكىسى ۋە ئەخلاقىيپەزىلەتلەرنىڭ شەكىللىنىشى توغرىسىدىكى نەزەرىيەلەرگە تايىنىپ ، مەكتەپلەرنىڭئوقۇتۇش ، تەلىم ـ تەربىيە خىزمىتىدىكى پىسخىك پائالىيەت ۋە ئۇلارنىڭقانۇنىيەتلىرىنى ئېچىپ بېرىدۇ.
دېمەك، ئومۇمىي پىسخولوگىيە ، مائارىپ پىسخولوگىيەسى ، مەكتەپ پىسخولوگىيەسى ۋەتەرەققىيات پىسخولوگىيەسى بىر ـ بىرى بىلەن ئورگانىك ھالدا باغلىنىشلىق بولۇپلاقالماستىن ، بەلكى پىسخولوگىيىنىڭ باشقا تارماقلىرى بىلەنمۇ مەلۇم ئىچكىباغلىنىشقا ئىگە.
مائارىپ پىسخولوگىيەسىنىڭ ئاساسىي ۋەزىپىسى
مائارىپپىسخولوگىيەسىنىڭ تۈپ ۋەزىپىسى – ماركسىزم ـ لېنىنىزم ـ ماۋزىدۇڭ ئىدىيىسىنىڭيېتەكچىلىگىدە ھەقىقەتنى ئەمەلىيەتتىن ئىزدىگەن ھالدا باشلانغۇچ ، ئوتتۇرامەكتەپلەرنىڭ ئوقۇتۇش ، تەربىيە جەريانىدىكى پىسخىك پائالىيەتلىرىنىڭ پەيدا بولۇش، تەرەققىي قىلىش قانۇنىيەتلىرىنى ، ئوقۇتقۇچى ، ئىشچى ـ خىزمەتچىلەرنىڭ پىسخىكپائالىيەتلىرىنىڭ قانۇنىيەتلىرىنى ۋە باشلانغۇچ ، ئوتتۇرا مەكتەپلەرنىڭ تەربىيەتەدبىرلىرى بىلەن ئوقۇغۇچىلارنىڭ پىسخىك تەرەققىياتىنىڭ دىئالېكتىكىلىقمۇناسىۋەتلىرىنى چۈشەندۈرۈش ، مەكتەپلەرنىڭ ئوقۇتۇش سۈپىتىنى ئاشۇرۇش ، ئېلىمىزمەكتەپلىرىنىڭ تەرەققىي ئىشلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش ئۈچۈن خىزمەت قىلىشتىنئىبارەت.
مائارىپ پىسخولوگىيەسىنى ئۆگىنىشنىڭ ئەھمىيىتى
1. مائارىپ پىسخولوگىيەسىنى ئۆگىنىش مائارىپ خادىملىرىنىڭ دىئالېكتىك ماتېرىيالىزملىقدۇنيا قارىشىنىڭ تىكلىنىشىگە ياردەم بېرىدۇ.
پىسخولوگىيەبارلىق دىنىي خۇراپاتلىق ئىدىيلەرگە ۋە مېتافىزىك كۆز قاراشلارغا قارشى كۆرەشقىلىشتىكى نەزەرىيىۋى قۇرالللارنىڭ بىرىدۇر.
2. مائارىپ پىسخولوگىيەسىنى ئۆگىنىش ، ئوقۇتۇش خىزمىتىنى ياخشىلاپ ، ئوقۇتۇشئۆستۈرۈشكە ياردەم بېرىدۇ.
مەكتەپلەرنىڭئوقۇتۇش ، تەلىم ـ تەربىيە خىزمىتىدە ئوقۇتقۇچىلار ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئۆگىنىشجەريانىدىكى بىر پۈتۈن پىسخىك پائالىيىتى ۋە پىسخىك تەرەققىياتىنى ئىگىلىۋالغاندىنكېيىن ، پىسخولوگىيە بىلىملىرىنى تەتبىق قىلىشى كېرەك. يەنى ، ئوقۇغۇچىلارنىڭئۆگىنىش مۇددىئاسىنىڭ شەكىللىنىشىگە ئاساسەن ئۆگىنىش مەقسىتى توغرىسىدا تەربىيەئېلىپ بېرىشى ، ئۆگىنىشكە قىزىقىشتىكى ئالاھىدىلىكىگە ئاساسەن دىققەت قانۇنىيىتىگەئاساسلىنىپ ئوقۇتۇشنى تەشكىللىشى ، كۆزىتىش ئالاھىدىلىكى ۋە تەپەككۈر قانۇنىيىتىگەئاساسلىنىپ دەرسلىكلەرنى ئوقۇتۇش ئۇسۇلىنى ئورۇنلاشتۇرۇش كېرەك. ئوقۇغۇچىلارغاتەكرارلاشلارنى ۋە تاپشۇرۇقلارنى ئورۇنلاشتۇرۇشتا ، ئۇلارنىڭ خاتىرە ۋە خىيالقابىلىيىتىگە ئاساسەن ، مۇستەھكەم بىلىمگە ، كۆپ تەرپلىمە ئەقلىي قابىلىيەتكە ئىگەقىلىشنى كۆزدە تۇتۇش لازىم ، باشلانغۇچ ، ئوتتۇرا مەكتەپلەرنىڭ ئوقۇتۇش ، تەربىيەخىزمىتىدە پىسخولوگىيە بىلىملىرىنى ئەمەلىيەتتە ئىشىلتىش كېرەك.
3. مائارىپ پىسخولوگىيەسىنى ئۆگىنىش سىياسىي ئىدىيىۋى خىزمەتلەرنىڭ ياخشى ئىشلەشكەياردەم بېرىدۇ. سىياسىي ئىدىيىۋى خىزمەتلەرنى ئىشلەشتە ئوقۇغۇچىلارنىڭ ھەرخىلپائالىيەتلەدىكى پىسخىك قانۇنىيەتلەرنى ۋە ھەر خىل ئامىلللار تەسىرىدە شەكىللەنگەنپىسخىك ئالاھىدىكلەرنى ئىگىلىۋالغاندىلا ئاندىن ئۆسمۈر ۋە ياشلارنىڭ ئىدىيۋىخىزمىتىنى ياخشى ئىشلەپ ، سوتسىيالىستىك يېڭى بىر ئەۋلاد كىشىلەرنى يېتىشتۈرگىلىبولىدۇ.
ھازىرئېلىمىزدە باشلانغۇچ ، ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇغۇچىلىرى مەكتەپ تەربىيىسىنىڭ تەسىرىدەمەدەنىيەتلىك ، ئەدەپلىك بولۇپ ، ئىنتىزامغا ئاڭلىق بويسۇنىدىغان ، ئىجتىمائىيئەخلاقنى ھىمايە قىلىدىغان يېڭىچە روھىي قىياپەت بارلىققا كەلمەكتە. لېكىن ھەرخىل سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئايرىم ئوقۇغۇچىلاردا ئەخلاقىي پەزىلىتىدە ناچارلىق ،ئىنتىزامغا خىلاپلىق قىلىش ، سىياسىي ۋە پەن ئۆگىنىشىگە قىزىقماي پۇلغا بېرىلىش ،جەمئىيەتتىكى يامان ئىشلارغا بېرىلىپ كېتىش ھادىسىلىرى ساقلانماقتا. شۇنىڭ ئۈچۈن، مەكتەپلەردە سىياسىي ، ئىدىيىۋى خىزمەتتىكى پىسخولوگىيىلىك مەسىلىلەرنى تەتقىقۋە ھەل قىلىشقا بىرلەشتۈرۈپ ، كەلگۈسىگە ئىنتىلىدىغان كوممۇنىزملىق غايە ۋەمىللەتنىڭ گۈللىنىشى ئۈچۈن بىر كىشلىك ھەسسە قوشۇشتەك مىللىي غۇرۇر تەربىيىسىنىكىچىكىدىن باشلاپ ئېلىپ بېرىش كېرەك.
4. مائارىپ پىسخولوگىيەسى مەكتەپ رەھبەرلىكىنىڭ مەكتەپلەرنى ئىلمىي ئىدارە قىلىشسەۋىيىسىنىڭ يۈكسىلىشىگە ياردەم بېرىدۇ.
مەكتەپرەھبەرلىكىنىڭ مەكتەپلەرنى ئىلمىي ئىدارە قىلىش خىزمىتىدە يەنىلا پىسخولوگىيەبىلىمى كەم بولسا بولمايدۇ ، يەنى مەكتەپ قۇرۇلۇشى ، ئوقۇتۇش قۇراللىرىنى تولۇقلاش، ھەر خىل ئوقۇتۇش ئۈسكۈنىلىرىنى ئىشلىتىش ۋە باشقۇرۇشتا ئوقۇتقۇچى ،ئوقۇغۇچىلارنىڭ پىسخىك پائالىيەتلىرى قانۇنىيىتىگە قانداق ماسلىشىش ، پىسخىكىلىكگىگىنا تەلەپلىرىگە قانداق مۇۋاپىقلاشتۇرۇش ، ئوقۇتقۇچىلار قوشۇنىنىڭ قۇرۇلۇشى ،خىزمەت ۋەزىپىلەرنى تەقسىملەش ، بىلىم ئاشۇرۇش ئىشلىرىنى مۇۋاپىق ھالدائورۇنلاشتۇرۇش ، ئەقلىي قابىلىيىتى ئادەتتىكىدىن ئۈستۈن ۋە ئادەتتىكىدىن تۆۋەنئوقۇغۇچىلارنىڭ پىسخىك ئالاھىدىلىكىگە قانداق ئېتىبار بېرىش ، ئوقۇغۇچىلارقائىدىسى ، مۇكاپاتلاش ، جازالاش تۈزۈمىنى ئىزچىلللاشتۇرۇشتىكى پىسخىكىلىقمەسىلىلەرگە قانداق مۇئامىلە قىلىش كېرەك ؛ مەكتەپنىڭ تازلىقى ، ساقلىقنى ساقلاشخىزمىتىدىكى پىسخىكىلىق مەسىلىلەرنى قانداق بىر تەرەپ قىلىش قاتارلىقلار. بۇمەسىلىلەر پىسخولوگىيىنىڭ ئىلمىي ئاساسلار بىلەن تەمىنلەشكە مۇھتاج. بولۇپمۇرەھبەرلىك ئۈنۈمىنى قانداق ئۆستۈرۈش ، ئوقۇتقۇچى ، ئىشچى ـ خىزمەتچىلەرنىڭئاكتىپلىقىنى قانداق قوزغاش، ئوقۇغۇچىلارنى قانداق ئىلمىي ئىدارە قىلىش كېرەك.
ئوقۇغۇچىلار بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى
باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇتقۇچىلىرى پسىخولوگىيە بىلەن تەبىئىي ھالداباغلىنىشلىق بولىدۇ. چۈنكى باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپ ئوقۇتقۇچىلىرىنىڭ خىزمىتىئوقۇغۇچىلارنى نورمال روھىي ھالەتكە ۋە گۈزەل قەلپكە ئىگە قىلىپ تەربىيىلەپيېتىشتۈرىدىغان خىزمەت بولغاچقا ئوقۇتقۇچىلارنى پسىخولوك ۋە ئۇنىڭ ئەمەلىيەتچىلىرىدېيىشكە بولىدۇ.
دۇنيادا ھېچقانداق كەسىپمەكتەپ تەلىم _ تەربىيىسى ۋە ئوقۇتۇش خىزمىتىدەك پسىخولوگىيە بىلەن ئۇنداق زىچباغلىنىشقا ئىگە ئەمەس .ھېچقايسىسى ئوقۇتقۇچىلار بىلەن ئوقۇغۇچىلاردەك ئۇنداقئۇزۇن مۈددەت قويۇق مۇناسىۋەت ئورناتمايدۇ.
ئوقۇتقۇچىلار بىلەنئوقۇغۇچىلارنىڭ مۇناسىۋىتى ، تۈپ ئاساسىدىن ئېيتقاندا ، يەنىلا پسىخىك جەھەتتىكىزىچ باغلىنىش بولۇپ ، سانسىزلىغان پسىخىك باغلىنىشلار پسىخىك تور يىپچىلىرىنىھاسىل قىلىدۇ. ئوقۇتقۇچى مانا شۇ تور يىپچىلىرىنىڭ مەركىزىدە تۇرىدۇ. مەسىلەن ،ئوقۇتقۇچى بىلەن ئوقۇغۇچى ، ئوقۇتقۇچى بىلەن مەكتەپ رەھبەرلىكى ، ئوقۇتقۇچى بىلەنئائىلە باشلىقلىرى ، ئوقۇتقۇچى بىلەن جەمئىيەت ئەزالىرى .......
مەكتەپلەرنىڭ بارلىق ئوقۇتۇش ، تەلىم _ تەربىيەپائالىيەتلىرى ، ئوقۇتقۇچىلار بىلەن ئوقۇغۇچىلار ئوتتۇرىسىدىكى پسىخىك باغلىنىشقائىگە بولغان تور يىپچىلىرى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ. پسىخىك جەھەتتىكى بۇنداقباغلىنىش ئوقۇغۇچىلارنىڭ تەربىيىنى قوبۇل قىلىشتىكى ئالدىنقى شەرتى بولۇپ ،ئۇلاردا ئۆمۈرلۈك چۇڭقۇر تەسر قالدۇرىدۇ. بەزى تەجىرىبىلىك ئپقۇتقۇچىلار ئەخلاقىناچار ئوقۇغۇچىلار ياكى ناچار سىنىپلار خىزمىتىنى ئىشلەشتە ، ئۇلارنى ھە دېگەندەتەنقىدلىمەي ياكى ئەيىپلىمەي ئەكسىنچە ئىلھاملاندۇرۇش ، كۆپچىلىك ئوتتۇرىسىدائۇنىڭ ئارتۇقچىلىقلىرىىنى كۆپ سۆزلەش ، سۆسبەتلىشىش ، ياردەم بېرىش بەلكى بەزىكىچىك ئىشلار مەسىلەن ، بىرلىكتە ئويۇن ئويناش ، بىرلىكتە ساياھەت قىلىش ،قاتارلىقلار ئارقىلىق روھىي ھالەت جەھەتتە ئۇلارغا يېقىنلىشىشقا تىرىشىدۇ. بەزىمەشھۇر ئىلىم ئەھلىلىرى ۋە ئاتاغلىق ئەربابلارنىڭ ئۆزلىرىنى ئوقۇتقانئوقۇتقۇچىلىرىنى ئۇنتۇلماسلىقىدىكى ئاساسىي سەۋەپ ئاساسەن ئۇلارنىڭ بالىلىق دەۋرىبىلەن ئوقۇتقۇچىلىرى ئوتتۇرىسىدا شەكىللەنگەن پسىخىك مۇناسىۋەتنىڭ ئۇلاردا جاۋاپقايتۇرۇش ھېسياتىنى كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقىدىن ئىبارەت.
ئوقۇتۇش تەلىم _ تەربىيە خىزمىتى بىلەن بولغان مۇناسىۋىتى
مەكتەپلەرنىڭ ئوقۇتۇش تەلىم _ تەربىيە خىزمىتىدە پسىخولوگىيە بىلەنمۇناسىۋەتسىز بولغان بىرمۇ خىزمەت يوق. چۈنكى مەكتەپلەرنىڭ ھەرقانداق ئوقۇتۇشتەلىم _ تەربىيە تەدبىرلىرىدە بالىلارنىڭ پسىخىكىلىق ئالاھىدىلىكلىرى چىقىشقىلىنغان بولىدۇ. ھەممىدە بالىلارنىڭ پسىخىكىلىق تەرەققىيات قانۇنىيىتى ۋەئوقۇتقۇچى _ ئوقۇغۇچىلار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت كۆزدە تۇتۇلغان بولىدۇ.
ئوقۇتۇش جەريانىداپسىخولوگىيە بىلىملىرىدىن تېخىمۇ ئايرىلغىلى بولمايدۇ ، باشلانغۇچ مەكتەپ باسققانۇنىيىتى ۋە ئوقۇتقۇچى- ئوقۇغۇچىلار ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت كۆزدە تۇتۇلغانبولىدۇ. ۇچىدا بالىلارنىڭ پسىخىكىسى ئومۇميۈزلۈك تەرەققىي قىلىش جەريانىدا تۇرىدۇ. بۇ ھەر قايسى يىللىقلاردا ئوخشاش ھالەتتە بولمايدۇ. مەسىلەن ، باشلانغۇچمەكتەپنىڭ تۆۋەن يىللىقىدىكى بالىلارنىڭ بىر سائەت ئىچىدە دىققەت كۈچىنى دەرسكەمەركەزلەشتۈرۈش ۋاقتى ئوتتۇرا ھىساب بىلەن 10_ 15 مىنۇت ئەتراپىغىچە داۋاملىشىدۇ .ئوتتۇرا يىللىقتىكى بالىلارنىڭ دىققىتى 20 مىنۇت ، يوقىرى يىللىقتىكى بالىلارنىڭدىققىتى 25 مىنۇتقىچە داۋاملىشىدۇ. ۋاقىت ئۇزارغانسېرى بالىلارنىڭ دىققەت كۈچىچېچىلىدۇ. شۇڭا ئوقۇتقۇچىلار ئىككى قوللۇق تەييارلىق قىلىپ دەرسخانە پائالىيىتىنىماھىرلىق بىلەن ئورۇنلاشتۇرۇشى ، دەرس سۆزلەش ، دوسكا خېتى ، سۇئاللارغا جاۋاپبېرىش ، تاپشۇرۇق ئىشلەتكۈزۈش ، ھەتتا ھىكايە سۆزلەش قاتارلىق پائالىيەتلەرنىمۇۋاپىق ھالدا كىرىشتۈرۈپ ئېلىپ بېرىشى كېرەك. ئۇندىن باشقا ئوقۇتقۇچى دەرسمەزمۇنى ئارقىلىق ئوقۇغۇچىلارنى جەلىپ قىلىشقا ماھىر بولۇشتەك ئوقۇتۇش مىتودىنىيېتىلدۈرۈشى كېرەك.
ئوقۇتقۇچىلارنىڭ تەربىيىلىنىشى بىلەن پسىخولوگىيەنى ئۈگىنىشنىڭ مۇناسىۋىتى
مەكتەپلەرنىڭ ھەرقانداقئوقۇتۇش ، تەلىم _ تەربىيە پائالىيەتلىرى ئوقۇتقۇچى _ ئوقۇغۇچىلار ئوتتۇرىسىدىكىئۆز ئارا رول ئويناش مۇناسىۋىتى ئارقىلىق ئەمەلگە ئاشىدۇ. ئوقۇتقۇچىنىڭ پسىخىكئالاھىدىلىكى ئوقۇغۇچىلارغا ۋە پۈتكۈل ئوقۇتۇش ، تەلىم _ تەربىيە پائالىيەتلىرىگەتەسر كۆرسەتمەسلىكى مۈمكىن ئەمەس. ئوقۇتقۇچىلار ئوقۇتۇش ، تەلىم _ تەربىيە ئېلىپبېرىشتا ئۆزىدىكى پسىخىك ئامىللارنىمۇ شۇنىڭ ئىچىگە قويۇپ تۇرۇپ ئويلىنىش كېرەك .بىراق نۇرغۇن ئوقۇتقۇچىلارنىڭ ئوقۇغۇچىلارنىلا ئويلاپ ، ئۆزى ئۈستىدە ئويلىنىشىئاز بولىدۇ ، ’باشقىلارنى ‘، لېكىن« ئۆزىنى بىلمەيدۇ».
ئوقۇتقۇچىنىڭ ئۆزىدىكىپسىخىك ئامىللار ئوقۇتۇش ۋە تەلىم _ تەربىيىدىكى مەركىزى ھالقا .چۈنكى مەكتەپنىڭبارلىق پائالىيىتى كونكرېت ئوقۇتقۇچى تەرىپىدىن ئېلىپ بېرىلىدۇ. ئوقۇتقۇچى ئۇزاقمۈددەت ئوقۇتۇش ، تەربىيە خىزمىتى بىلەن شۇغۇللىنىپ ، مۇقىم ، تۇراقلىق بولغانئوقۇتۇش خىزمىتىنى ئىشلەش ئارقىلىق ئادەم تەربىيىلەشتەك كەسپىي ئاڭغا ، ئوبيېكتقائاساسەن ئوقۇتۇش ئېلىپ بارىدىغان كەسپىي ئىقتىدارغا ، باشقىلارغا ئۈلگە بولۇشتەككەسپىي ھەركەت ئالاھىدىلىكىگە ئىگە بولىدۇ. بۇ ئوقۇتقۇچىلارنىڭ خىزمەتئالاھىدىلىكى بولۇپ ، تەدرىجىي ھالدا ئوقۇتقۇچىنىڭ پسىخىك ئالاھىدىلىكى بولۇپھىسابلىنىدۇ.
ئۇنىڭدىن باشقا ،ئوقۇتقۇچىنىڭ ئۆزىدىكى ئىندىۋىدۇئاللىق ئالاھىدىلىك سىنىپ ئىستىلى، ئوقۇغۇچىلارئارا مۇناسىۋەت ۋە بالىلارنىڭ ئىندىۋىدۇئال پەزىلىتىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان ئەڭمۇھىم ئامىل ھېسابلىنىدۇ .كەيپىياتى تۇراقسىز ، ئاسان ئاچچىقلىنىدىغان ، ئۆزكەيپىياتىنى كونترول قىلالمايدىغان ئوقۇتقۇچىنىڭ سىنىپتا دوستانە ، ماس كەيپىياتيارىتالىشى قىيىن. بۇنداق ئوقۇتقۇچى ئۆز ئوقۇغۇچىلىرى ئىچىدە سۆز ۋە ھەرىكەتتە ئۆئارا ھۇجۇم قىلىش قىلمىشلىرىنى كۆپرەك سادىر قىلىدۇ .ئەكسىچە كەيپىياتى تۇراقلىق ،خۇشخۇي ، دوستلۇق  ۋە مۇلايىملىق كەيپىياتىغا تولغان ئوقۇتقۇچىنىڭ ئۆزىلابىر غايىبانە چاقىرىق بولۇپ ، سىنىپتا ياخشى كەيپىيات شەكىللەندۈرۈش بىلەن بىرگە ،ئوقۇغۇچىلار ئتتۇرىسىدا يولداشلارچە دوستلۇق ئورنىتالايدۇ. شۇڭا ئوقۇتقۇچىنىڭپسىخىك ئالاھىدىلىكى مەكتەپ تەربىيىسى ۋە ئوقۇتۇشتا سەل قارىغىلى بولمايدىغانموھىم بىر ئامىل ھېسابلىنىدۇ. شۇڭلاشقا ئوقۇتقۇچىلار ئۆز كەيپىياتى ۋەھېسسىياتىنى ئاڭلىق ھالدا كونترول قىلىپ ، ھەر قېتىم ئوقۇغۇچىلار بىلەن تۇنجىقېتىم كۆرۈشكەندە ، ئۆزىنىڭ كەيپى خوش ، قىزغىن ۋە ئوچۇق _ يورۇق ئىكەنلىكىنىزېھنى كۈچى ئۇرغۇپ تۇرغانلىقىنى ئىپادىلىشى لازىم.
مۇسەننافۇ ئىبنى ئەبى شەيبە
مۇسەننەفۇ ئىبنى ئەبى شەيبە (ھەدىسلەر ۋە ساھابە – تابىئىنلار بايانلىرى توپلىمى مصنف ابن أبي شيبة - المصنف في الأحاديث والآثار)»، مەشھۇر مۇھەددىس، مۇفەسسىر ۋە تارىخشۇناس ئەبۇبەكرى ئابدۇللاھ ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى ئەبي شەيبە (ھ. 159 – 235 / م. 776 – 850) نىڭ ئەڭ مەشھۇر ئەسىرى. مۇئەللىف ئۆزىگە يېتىپ كەلگەن ھەدىسلەرنى ۋە ئۇلارنى ئىزاھلىغان ساھابە بايانلىرى بىلەن تابىئىن پەتۋالىرىنى سەنەدلىرى بىلەن بىرلىكتە توپلىغان ۋە كېيىن بۇلارنى بۆلۈم ۋە بابلارغا ئايرىپ تەسنىف قىلغان. مۇئەللىف بۇ ئەسىرى بىلەن فىقھىي مەزھەبلەر تېخى شەكىللەنمىگەن ئۆز دەۋرىدە ھەدىسلەردە مەۋجۇد ئەھكاملارنى ئوتتۇرىغا چىقىرىش ۋە نامايان قىلىشقا تىرىشقان.
كىتاب «كۇتۇبۇ سىتتە» (ئالتە كىتاب) دىن بۇرۇنقى دەۋردە تەئلىف قىلىنغان مۇھىم ئەسەرلەردىن بولۇپ، سەئىد ئەللەھھام تەرىپىدىن 9 تومدا چاپى قىلىنغان ئەڭ يېڭى نەشرىدە 41 بۆلۈم، 5435 بابتىن تەشكىل تاپماقتا. ئەسەردە 38 مىڭغا يېقىن ھەدىس بار بولۇپ، كامال يۈسۈف ئەلھۇت نەشرىدە 37 مىڭ 943 ھەدىس مۇقىمدالغان.
مالىنا (مىۋە)
thumb|مالىنا مالىنا تەڭرىتىغى ، ئالتاي تېغى ، چۆچەك قاتارلىق جايلاردا تاغ باغرىلىرىدا ۋە جىلغىلاردا ياۋا ھالەتتە ئۆسىدۇ. مېۋىسى يېرىم شار شەكىللىك ، رەڭگى قىزىل ياكى بىنەپشە قىزىك رەڭدە بولۇپ ، پىششىقلاپ ئىشلەشكە ئالاھىدە ماس كېلىدۇ. thumb|ئوراپ قاچىلانغان مالىنا (قىزىل)
ھەققىدە
مالىنانىڭ ئېگىزلىكى 1 - 2 مېتىر كېلىدۇ ، شاخلىرى ئازراق ، تىكەنلىك يوپۇرمىقى پەيسىمان ، مۇرەككەپ يوپۇرماق ، ئۈچ كىچىك يوپۇرمىقى بار. يوپۇرماق گىرۋىكى ھەرە چىشسىمان ، يوپۇرماق يۈزىدە ئۇششاق قىسقا تۈكچىلىرى ، ئاستىدا ئاقۇچ قىسقا تۈكچىلىرى بار.
ئوقۇتقۇچى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
مالىنا (مىۋە)
ھەققىدە
مالىنا كۆپ كۈنگەي تاغ باغرىدا ، ئېرىق بويىدا ، جىلغا بويلىرى ، بوز يەر ۋە شالاڭ چاتقاللىق ئىچىدىكى نەم جايلاردا، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 200-2200 مېتىر ئېگىز بولغان جايلاردا ئۆسىدۇ. مالىنا يىلتىزىنىڭ تۈپلىنىش بىخ مايسا ھاسىل بولشى ئەتراپتىكى ھاياتلىق مۇھىتى سىستېمىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك، ناچار شارائىتقا چىداملىق ، ماسلىشىشچانلىقى كۈچلۈك، كۈنگەي جايلارنى ياقتۇردىغان ئۆسۈملۈككە تەۋە.
ئوقۇتقۇچى
ئوقۇتقۇچى مائارىپ ساھەسىدىكى ئەڭ ئۇلۇغ شەخىس. ئوقۇتقۇچى دائىم بىر مەكتەپتە ئىشلەيدۇ.ئوقۇتقۇچىلارنىڭ تۈرلىرى كۆپ. بەزى ئوقۇتقۇچىلار يەسلى ياكى باشلانغۇچ مەكتەپلەردە كىچىك بالىلارغا دەرس بېرىدۇ. يەنە بەزىلىرى ئوتتۇرا ۋە تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپلەردە چوڭ بالىلارغا دەرس بېرىدۇ. بەزى ئوقۇتقۇچىلار تېخىمۇ ئىلغار مەكتەپلەردە (مەسىلەن ، ئۇنىۋېرسىتېت ۋە ئۇنىۋېرسىتېتلاردا) چوڭلارغا دەرس بېرىدۇ.
مالىنا (مىۋە)
قىممىتى
مالىنا چاتقال تىپىدىكى مېۋىلىك دەرەخ ، ئېكولوگىيىلىك ئىقتىساد تىپىدىكى سۇ - تۇپراقنى ساقلايدىغان چاتقال دەرەخ تۈرى بولۇپ ، ياۋروپا ، ئامېرىكىدىكى بەزى دۆلەتلەر ئاللىقاچان كەڭ دائىرىدە ئۆستۈرۈپ ھەمدە كەسىپلەشتۈرۈپ تەرەققىي قىلدۇرغان، جۇڭگو كىرگۈزۈپ بولغاندىن كېيىن تېز تەرەققىي قىلىپ، نۇرغۇن ئۆلكىلەر ۋە  ئاپتونوم رايونلار كەڭ كۆلەمدە تېرىلىدۇ. ئۇنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى، دورىلىق قىممىتى بىلەن ئىستېمال قىممىتى ياخشى شۇڭا ئىقتىسادىي ئۈنۈمى بىر قەدەر ياخشى. thumb|مالىنا مېۋىسى دەرەخ ئۇچىدا ئەتىرگۈل ئائىلىسىدىكى مالىنا ئۇرۇقدىشى ئۆسۈملۈك مالىنا يىلتىز ۋە يوپۇرمىقى دورا قىلىنىدۇ. كۈز پەسلىدە يىلتىز قومۇرۇپ ئېلۋېلىنىپ، يۇيۇپ، يالپاقلاپ ئاپتاپتا قۇرۇتقاندىن ئاپتاپتا قۇرۇتىلىدۇ. كۈر پەسلى يوپۇرمىقى يىغىۋېلىنىپ يۇيۇلۇپ ئۇششاق توغرالغاندىن كىيىن ئاپتاپتا قۇرۇتۇپ دورا قىلىپ ئىشلىتىلىدۇ. thumb|مالىنا تورتى thumb|مالىنا قان توختىتىش، يەلنى ھەيدەش، نەملىكنى قۇرۇتۇش، قان قۇسۇشنى توختىتىشقا ئىشلىتىلىدۇ، تەرىتىدىن قان كېلىش، ئۈچەي يەللىكى، تولغاق، رېماتىزملىق بوغۇم ئاغرىش، يىقىلىپ زەخىملىنىش، ھەيز قالايمىقانلىشىش، ئاق خۇن قالايمىقان بۇلۇش، ئىششىقنى ياندۇرۇش، زەھەر قايتۇرۇش، چىيقان ئىششىقنى قايتۇرۇش قاتارلىق رولى بار.
جۇغراپىيە
thumb|مالىنا پىشۇرۇقى جۇڭگونىڭ شەرقىي شىمالى ، سىچۈەن ، گۇيجۇ ، گەنسۇ ، چىڭخەي، ﺷﯩﻨﺠﺎﯓ، شىزاڭدىن باشقا قالغان ھەرقايسى ئۆلكىلەرگە تارقالغان. چاۋشيەن ،  ياپونىيە ، بىرما ، ۋېتنام  قاتارلىق دۆلەتلەردىمۇ ئۆسىدۇ. جۇڭگوخۇبېينىڭ غەربىي شىمالىدىكى تاغلىق رايون كۆپ مىقداردا ئۆستۈرۈلگەن. مالىنا ئاپتونۇم رايۇنىمىزنىڭ تەڭرىتىغى ، ئالتاي تېغى ، چۆچەك قاتارلىق جايلاردا تاغ باغرىلىرىدا ۋە جىلغىلاردا ياۋا ھالەتتە ئۆسىدۇ.
مانخاتتان ئارىلى
قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
ئا ق ش نىڭ نيو يورك شەھىرىنىڭ مەركىزىي قىسمىدىكى ئارال. گودزون دەرياسى بىلەن شەرقىي دەريا ئارىلىقىغا جايلاشقان، نيۇ يورك شەھىرىنىڭ بەش رايونىدىكى ئەڭ چوڭ مانخاتتان رايونى ھېسابلىنىدۇ. ئۇزۇنلۇقى 20 كىلومېتىر، كەڭلىكى 4 كىلومېتىر كېلىدۇ، مەيدانى 57.7 كۋادرات كىلومېتىرغا يېتىدۇ. بۇ جاي نيۇ يورك شەھىرىنىڭ پۇل مۇئامىلە، سودا مەركىزى. جەنۇبىي بۆلىكىدىكى ئۇئول ستىرېت كوچىسىدا نۇرغۇنلىغان چوڭ بانكىلار، چوڭ سودا قىلىش مەيدانلىرى ۋە مونوپول كاپىتالىستلارنىڭ تەشكىلىي ئاپپاراتلىرى توپلانغان.
يەر شەكلى
بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ باش ئىش باشقۇرۇش ئورنىمۇ شەرقىي دەريانىڭ غەربىي ياقىسىغا جايلاشقان، شەرقىي ھەم غەربىي دەريا ياقىسىنى بويلاپ، ناھايىتى نۇرغۇن پرىستانلار قۇرۇلغان. شەھەرنىڭ باشقا رايونلىرى بىلەن يەر ئاستى تۆمۈر يولى، كۆۋرۈك، ئۆتۈشمە قېيىقلار ئارقىلىق باغلىنىپ تۇرىدۇ.
ئېلېكترون قەۋەت
ئېلېكترون قەۋەت
ئېلمىنىتلار دەۋرى جەدۋىلىدكى ئەھۋال.
رەستە كوچا باشقارمىسى
رەستە كوچا باشقارمىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Reste Kocha Bashqarmisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ كۇچار ناھىيىسى گە جايلاشقان.
ماگىستىر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
بىر خىل ئىلمى ئۇنۋان بولۇپ ، تولۇق كۇرۇسنى بۇتتۇرۇپ ، ئاندىن مەگىستىر بولىدۇ ."L"
قالۇن
قالۇن
ئاتموسفېرا خىمىيىسى
aerochemistry<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئاتموسفېرا خىمىيىسى
سىتارباكىس (قەھۋاخانا)
سىتارباكىس ئامىرىكىنىڭ دۇنياغا داڭلىق زەنجىرسىمان قەھۋاخانا دۇكىنى.
تولۇق كۇرس
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
بىر خىل ئىلمى ئۇنۋان بولۇپ ، ئالىي مەكتەپلەرنىڭ ئۇنۋانى. "L"
مۇسنەدۇ بەززار
مۇسنەدۇ بەززار (مسند البزار / البحر الزخار)» مۇھەددىس ئەبۇبەكرى ئەھمەد ئىبنى ئەمر ئەلبەسرىي ئەلبەززار (ھ. 210 – 292 / م. 826 – 905) تەرىپىدىن يېزىلغان «مۇسنەدۇ بەززار» دەپ تونۇلغان، چوڭ ھەجىملىك ھەدىس توپلىمى «ئەلبەھرۇززەخخار»دۇر.
ھەربىر ساھابىنىڭ رىۋايەتلىرىنى جەملىگەن «مۇسنەد» شەكلىدە تۈزۈلگەن بۇ ئەسەر ئەۋۋەلا خۇلەفائى راشىدىن، ئاندىن جەننەت بىلەن خۇش بېشارەت بېرىلگەن ئون ساھابە (ئەشەرەئى مۇبەششەرە) دىن، ئاندىن ئەھلى بەيت (پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرى) تىن باشلاپ مۇئەييەن تەرتىپتە تەسنىف قىلىنغان بولۇپ، ساھابىلەرنىڭ ئىسىملىرىنى ئېلىپبەلىك تەرتىپتە كەلتۈرمىگەن.
مۇئەللىف يەنە ساھابىلەردىن رىۋايەت قىلغۇچىلارنىڭ ئىشەنچلىكلىك تەرىپى، ھەدىسلەرنىڭ سەھىھ ياكى زەئىفلىكى، شۇنداقلا ھەدىس ئىلمىگە ئائىت قائىدىلەر ئۈستىدە توختالغان. 18 جىلدتا نەشر قىلىنغان ئەسەردە «كۇتۇبۇ سىتتە»دە بولمىغان تۈرلۈك دەرىجىلەردىكى 3442 ھەدىس توپلانغان ۋە ئۇلار بابلاردا تەرتىپلەنگەن.
گۇچۇڭ ناھىيىسى
گۇچۇڭ ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. گۇچۇڭنىڭ يەر مايدانى 16،641 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 230،000.
تارىخ
گۇچۇڭ ناھىيىسى شىمالىي شىنجاڭدىكى مەشھۇر تارىخىي شەھەر. خەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئارقا، قاڭقىل ئىدى. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە بارىۆل ناھىيىسى قۇرۇلغان بولۇپ بېشبالىققا قارايتتى. سۇڭ سۇلالىسى دەۋرىدە كىدانلارنىڭ ئىلكىدە بولغان. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە بېشبالىق ئەمىرلەشكەر مەھكىمىسىگە قارىغان. مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۇيراتلارغا قارىغان. كېيىن جۇڭغالارنىڭ مال باقىدىغان يېرى بولغان، چيەنلۇڭنىڭ 24 - يىلى (1759) گۇچۇڭ قەلئەسى سېلىنغان، چيەنلوڭنىڭ 38 - يىلى (1773 - يىلى) گۇۋۇڭ ناھىيىسى قۇرۇلغان. چيەنلوڭنىڭ 41 - يىلى (1776) گۇچۇڭ قەلئەسى كېڭەيتىلىپ، <جىڭنىڭچىڭ> دەپ ئاتىلىپ، غەربىي قورغان مەھكىمىسىگە قارىغان. شيەنفىڭنىڭ 3 - يىلى (1853 - يىلى) ئۈرۈمچى ئايمىقىغا قارىغان. گۇاڭشۈنىڭ 15 - يىلى (1889) ناھىيە جىڭيىڭچىڭدىن گۇچۇڭغا كۆچۈرۈلگەن. مىنگو يىللىرى ئۈرۈمچى ئايمىقىغا قارىغان. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغاندىن كېيىن ئۈرۈمچى ۋىلايىتىگە قارىغان، 1958 - يىلى سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ باشقۇرۇشىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەن.
قوچۇ
قوچو ئىدىقۇت ئۇيغۇر قاغانلىقىنىڭ خانبالىقى، بۈگۈنكى ئاتالمىش شىنجاڭ تۇرپان شەھىرى ئاستانە يېزىسى تەۋەلىكىدىكى قەدىمىي شەھەر. شىمالىي كەڭلىك 89°31، شەرقىي ئۇزۇنلۇق 42°51.
گۇچۇڭ ناھىيىسى
ساياھەتچىلىك
مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن خەن سۇلالىسى دەۋرىگە ئائىت شۇلى (ئىشپارى) شەھىرى، تاڭ دەۋرىگە ئائىت بارىكۆل شەھىرى، چيەنلوڭ دۇڭدى ئىبادەتخانىسى قاتارلىقلار بار. مەشھۇر مەنزىرىلىك جايلىرىدىن نەنشەن ياڭگۇي ساھىلى، خىيلاۋبا، نوم شەيتان شەھىرى، دىنازاۋۇر جىلغىسى، قارا مەھەللە تېغى، توياقلىق ياۋا ھايۋانات مۇھاپىزەت رايونى ۋە تاش ئورمىنى قاتارلىقلار بار.
جۇڭگو يېزا ئىگىلىك ئۇنىۋېرسىتېتى
جۇڭگو يېزا ئىگىلىك ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1905-يىلى قۇرۇلغان.
ئەنئەنە ۋە قائىدە – يوسۇن
ئاپتۇرى: زىيا گۆكئالپ (تۈركىيە)
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسىدىن ھەبىيبۇللاھ مەتقۇربان
ئىجتىمائىي تۇرمۇشىمىزنىڭ قايسى تەرىپىگە قارىساق ئوخشىمىغان ئىككى ئېقىمنىڭ ئۆزئارا توقۇنۇشقانلىقى كۆزگە چېلىقىدۇ. بۇلارنىڭ بىرى رادىكاللىق، يەنە بىرى مۇتەئەسسىپلىكتۇر. بىر-بىرىگە تامامەن زىت دەپ قارالغان بۇ ئىككى ئېقىم ئەمەلىيەتتە تەقدىرچىلىكتىن ئىبارەت بىر ئاساس ئۈستىگە قۇرۇلغان.
مۇتەئەسسىپ ئېقىمدىكىلەر مەۋجۇت قائىدە-يوسۇنلارنى ئۆزگەرمەس ھەقىقەتلەردىن دەپ بىلىپ، ئۇنىڭغا ئۆزگەرتىش كىرگۈزۈشكە كۇپۇرلۇق نەزىرىدە قارايدۇ. رادىكال ئېقىمدىكىلەر بولسا، ئەقلىي پىرىنسىپلارنى مۇتلەق ئۆلچەم قاتارىغا تىزىۋېلىپ، قوبۇل قىلمىغانلارنى قالاقلىق بىلەن قارىلايدۇ. بۇ ئىككى گۇرۇھتىن ھېچبىرى كونا ياكى يېڭى قائىدە-يوسۇنلارنىڭ نەدىن باشلىنىپ، نەدە مۇكەممەللىشكەنلىكى، بىر-بىرىگە تۇتىشىپ كەتكەن دەۋرلەردە ئوخشىمىغان مۇھىتلارغا قانداق ماسلىشالىغانلىقى ھەققىدە ئىزدىنىپ بېقىش كېرەكلىكىنى ئويلاپ باقمايدۇ. چۈنكى ھەر ئىككى تەرەپنىڭ قارىشىچە، قائىدە-يوسۇن ۋاقىتلاردىن ئۈستۈن، مۇھىتلاردىن سىرت بولغان بىر «مۇستەقىل ۋۇجۇت» تۇر. بۇ، بىر جەمىئىيەتتە تۇرمۇشنىڭ مۇكەممەللىكىنىڭ ۋاقىتلىق ۋە بىر-بىرىگە تۇتىشىپ كەتكەن بىر باسقۇچى ئەمەس، بەلكى ۋاقىت ۋە ئورۇندىن مۇستەقىل بىر دۇنيا بولغان «ئەمەلىيەت» تە بار ھەمدە مۇئەييەن ئەزەلىي بىر ھەقىقەت، ئەبەدىي بىر قانۇندۇر.
ئىسمى مەيلى ئادەت، مەيلى مودا بولسۇن، مەيلى ئەدەب، مەيلى ئەخلاق دەپ ئاتالسۇن، مەيلى ئېتىقاد، مەيلى ئىجتىھاد دېيىلسۇن، مەيلى فىقھىي ماددىلىرى ياكى ھەق-تەلەپ قانۇنلىرى شەكلىدە ئوتتۇرىغا چىقسۇن، قائىدە-يوسۇن دۋاملىق بىر نەرسىدۇر. كامالەتكە يېتىشنىڭ ۋاقىتلىق ھەم تۇراقسىز نۇقتىسى قاتارغا ئېلىنماستىن، ئۇ تۇرغۇن ھەم مۇقىم «يوسۇن» دەپ قارالغان ۋاقتىدا ناھايىتى جانسىز بىر نەرسىگە ئايلىنىپ قالىدۇ. ھاياتنىڭ ئۆزى ياراتقۇچى بىر مۇكەممەللىكتۇر. مۇكەممەل بولمىغان مەۋجۇداتلار جامائەتلەردىن ئىبارەتتۇر. قائىدە-يوسۇنچىلار نەتىجىنى سەۋەبنىڭ ئورنىغا قويۇۋالىدۇ. قائىدە-يوسۇن ئەسلىدە كامالەتكە يېتىشنىڭ ۋاقىتلىق نەتىجىسىدۇر. ئەمما ئۇلار بۇنى كامالەتكە يېتىشنىڭ تۈپ سەۋەبى دەپ قارايدىغان بولغاچقا، سەۋەب ئېنىق بولغاندىن كېيىن ئەمدى مۇكەممەللىكنىڭ جەريانى ھەققىدە ئىزدىنىشنىڭ زۆرۈرىيىتى يوق، دەپ قارايدۇ.
بۇ خىل قاراشتىكىلەر قائىدە-يوسۇننى بەئەينى مۇتلەق بىر ھۆكۈمدار كەبى قوبۇل قىلغان بولغاچقا، قىلغان ئىشىدىن ھېچقانداق پايدا چىقمىسا پۈتۈن مەسئۇلىيەتنى بىچارە قائىدە-يوسۇنغا ئارتىدۇ. بۇ چاغدا دەرھال رادىكاللارنىڭ ئېشىكى تۆت چىشلىق بولۇپ، ئەنئەنىچىلەرنىڭ ئۈنىنى ئىچىگە چۈشۈرۈش ئۈچۈن ھەرىكەتكە ئۆتىدۇ. بۇنداق ۋەزىيەتتە بۇلارنىڭ قىلىدىغان ئىشى قولاي: كونا قائىدە-يوسۇنلارنى سۈپۈرۈپ تاشلاپ، ئورنىغا يېڭىسىنى دەسسىتىش.
ئەمما بۇلارنىڭ كۈنىمۇ ئانچە ئۇزۇنغا بارمايدۇ، چۈنكى بۇلارنىڭ قىلغان ئىشىدىمۇ بىر قىسىم كەمچىلىكلەر كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ. بۇ چاغدا ئەنئەنىچىلەر باش كۆتۈرۈپ، تەقلىدچىلەرنى مەيداننى بوشىتىشقا قىستايدۇ.
بىزنىڭ ئەھۋالىمىز مۇشۇ… بىزدە داۋاملىق مۇشۇنداق بولۇپ كەلدى. تۈركلۈكنىڭ ئۆتمۈشى ھەققىدە ئىزدەنگىنىمىزدە كۆرۈلىدۇكى، بىر-بىرىگە ئالاقىسى بولمىغان نۇرغۇنلىغان تارىخىي جەريانلارنى باشتىن كەچۈرۈپتۇق. مۇئەسسەسەلىرىمىز بىردىنلا غەلىبە تەنتەنىسىگە چۆمگەن، ئەمما مەنبەسىنى مىللىي ئىقتىسادتىن ئالمىغان بولغاچقا، توساتتىن قۇرۇقدىلىپ قالغان مۇستەملىكىچى دۆلەتلەرنىڭ خەزىنىلىرىگە ئوخشاپ قاپتۇ. كامالەتكە يېتىش ئېڭىدىن ئوتتۇرىغا چىققان مۇئەسسەسەلىرىمىزنى تارىخىي مۇناسىۋەتلەرنى ساقلاپ قالغان ئاساستا جانلىق ئەنئەنىلەر ھالىتىگە كەلتۈرۈشنىڭ ئورنىغا، بۇلارنى بىر تەرەپكە قايرىپ قويۇپ، ھەر بىر دۆلەتتىن «تارىخسىز، ئەنئەنىسىز» قائىدە-يوسۇنلار شەكلىدىكى مۇئەسسەسەلەرنى ئاپتۇق.
ئېنگلىزلار قائىدە-يوسۇنسىز بىر مىللەتتۇر. لېكىن تارىخىي مۇناسىۋەتلىرى، مۇكەممەللىك تۇيغۇلىرى ۋە مۇئەييەن ئەنئەنىلەر ئېنگلىزلاردا ئەڭ كۆپ كۆرۈلىدۇ. ئېنگلىزلارنى تەرەققىي قىلدۇرغان نەرسە ئەنئەنىچىلىكتۇر.