cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قەشقەر شەھىرى
ئىقتىسادى
قەشقەر شەھىرى ئىقتىسادىي جەھەتتە سانائەتنى ئاساس قىلىدۇ. سانائىتى توقۇمىچىلىق سانائىتى، بۇياقچىلىق، ئېلېكتر قۇۋۋىتى، خىمىيە سانائىتى، خۇرۇمچىلىق، يېمەكلىك، كىيىم-كېچەك، قۇرۇلۇش ماتېرىياللىرى، ماشىنسازلىق ۋە رېمونتچىلىق، مەتبۇئات ۋە ئەنئەنىۋى قول ھۆنەرۋەنچىلىكى قاتارلىق 20 خىلدىن ئاشىدۇ. بۇنىڭ ئىچىدە قۇرۇلۇش ماتېرىياللىرى، توقۇمىچىلىق، مىللىي، ئالاھىدە سانائەت ۋە ساياھەتچىلىك بۇ شەھەردىكى تۆت چوڭ تۈۋرۈك كەسىپ ھېسابلىنىدۇ. شەھەر ئەتراپى رايونى يېزا ئىگىلىكىدە شەھەر ئاھالىسىنى «كۆك تاق» بىلەن تەمىنلەش ئاساس قىلىنىدۇ. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، شال، كېۋەز، مېۋە-چېۋە، كۆكتات قاتارلىقلار بار.
ساياھەتچىلىك
قەشقەر شەھرىدىكى بۇ قەدىمىي تۇرالغۇ– كوچىلار قەشقەر شەھىرى سەيلە– ساياھەتچىلىكىنىڭ يارقىن نۇقتىسى بولۇپ قالغان. بۇ كوچا– مەھەللىلەر قەشقەر شەھىرىنىڭ مەركىزىگە، ئەڭ ئاۋات كوچىلىرىغا، ئاھالە ئەڭ زىچ ئورۇنلارغا جايلاشقان. ئاھالىلەرنىڭ سەيلە– ساياھەتچىلىك ئېڭى، تىجارەت ئېڭى ئىنتايىن يۇقىرى. بۇ يەردىكى ئىش باشقارمىلىرى، شەھەرلىك ساياھەت ئىدارىسى ۋە باشقا مۇناسىۋەتلىك تارماقلار بۇ ئورۇننى ساياھەت نۇقتىسى قىلىپ بىكىتكەن ھەمدە بۇ كوچىلاردا ئولتۇرۇشلۇق ئاھالىلەرنىڭ شۇغۇللىنىۋاتقان كەسپىي ۋە ئالاھىدىلىكى بويىچە ‹‹ كولالىچىلار ئائىلىسى››، ‹‹ مىللىي چالغۇ– ئەسۋاپلار ئائىلىسى››، ‹‹ دوپپىچىلار ئائىلىسى››، ‹‹ كەشتىچىلىك ئائىلىسى››، ‹‹ مىسكەرچىلىك ئائىلىسى››، ‹‹ پىچاقچىلىق ئائىلىسى››، ‹‹ گىلەم توقۇش ئائىلىسى››، ‹‹ ئۇيغۇر مىللىي بىناكارلىق ئائىلىسى››، ‹‹ ئاسارە– ئەتىقە يىغىپ ساقلىغۇچىلار ئائىلىسى›› دېگەندەك ئوخشىمىغان ۋىۋىسكىلارنى ئېسىپ، قەدىمى شەھەر ساياھەتچىلىكى، قەدىمى كوچا– تۇرالغۇ ساياھەتچىلىكى؛ مەدەنىيەت يادىكارلىق، ئاسارە – ئەتىقە بۇيۇملىرى ساياھەتچىلىكى؛ مىللىي ئۆرىپ– ئادەتلەر ساياھەتچىلىكى؛ مىللىي قول– ھۈنەر سەنئىتى ساياھەتچىلىك تۈرلىرىنى ئائىلە ساياھەتچىلىكى بىلەن بىرگەۋدىلەشتۈرۈپ، مۇكەممەل ۋە ئەتراپلىق بولغان ساياھەت بايلىقىنى ئاچقان.
قەشقەر شەھىرىدىكى بۇ قەدىمى كوچا– تۇرالغۇلار، بۇ يەردە ياشاۋاتقان ئاھالىلەرنىڭ قول– ھۈنەر سەنئىتى، ئۆرپ– ئادىتى، بىناكارلىق مەدەنىيىتى ئۇزۇن تارىخىنىڭ ئەينى سىماسىدۇر. بۇ جاي بىزگە يىراق قەدىمى دۇنيانىڭ تەسىراتىنى بېرىدۇ. قەشقەر شەھىرىنىڭ بۇ قەدىمى كوچا تۇرالغۇلىرىنى ئايلانغاندا، ھەر بىر دۇقمۇشتىن قايرىلىپ، خىلمۇ خىل مەدەنىيەت ئىزنالىرىنى بايقىغاندا، نەچچە يۈز يىل، ھەتتا مىڭ يىل ئالدىدىكى دەۋردە تۇرىۋاتقاندەك، قىسقىغىنا ھاياتتا نەچچە دەۋىرنىڭ ھۇزۇرىنى سۈرگەندەك بىلىنىدۇ.
بۇ بىر قەدىمىي شەھەر Ⅺ- ئەسىردىن بۇيان ناخشا-ئۇسۇل ماكانى دېگەن نامى بار. كىلاسىك مۇزىكا «12 مۇقام» ئۇيغۇر مۇزىكىسىدىكى قىممەتلىك بايلىق، يەنە ئاممىنىڭ ياقتۇرۇپ كۆرۈشىگە سازاۋەر بولغان «قەشقەر سەنىمى» ، «دولان ئۇسسۇلى» ، «ساما» ، «مەشرەپ» قاتارلىقلار ھازىرغىچە كەڭ تارقىلىپ كەلمەكتە، مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن ھېيتكار جامەسى، ئاپئاق خوجامازىرى(ئىپارخان مازىرى) ، بەنچاۋ قەلئەسى، يۈسۈپ خاس ھاجىپ مازىرى قاتارلىقلار بار. 1986-يىلى 12-ئاينىڭ 20-كۈنى قەشقەر شەھىرى دۆلەت دەرىجىلىك مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى قىلىپ بېكىتىلدى.
باشقىلار
ئولتۇراق رايوندا ھازىر ئاپتونوم رايون، ۋىلايەت (شەھەر) دەرىجىلىك مەدەنىيەت يادىكارلىق ئورنىدىن 12سى بار. بۇ يەردىكى ئاھالىلەرنىڭ ئولتۇراق ئۆيلىرى بولسۇن ياكى مەسچىد قۇرۇلۇشلىرى، رەستىلەر قۇيۇق ئىسلام مەدەنىيىتى قۇرۇلۇش تۈسىنى ئالغان. كوچىلار ئەگرى- بۈگرى، ئۈمۈچۈك تورىدەك ئۆزئارا گىرەلىشىپ كەتكەن. خۇددى سىرلىق ئوردا، قەلئە يوللىرىغا ئوخشايدۇ. ئاھالىلەرنىڭ ئولتۇراق ئۆيلىرى قۇرۇلما جەھەتتە خام كىسەك، توپا، پىششىق خىش، ئەنجان تاملاردىن ياسالغان. ئۆينىڭ ئۈستىگە ئۆي، سېلىنىۋىرىپ ئالدى يەر يۈزىدىن 4- 5 قەۋەتچە ئىگىزلەپ، يىراقتىن قارىغاندا قەلئەگىلا ئوخشاپ قالغان. ئولتۇراق رايوندا يەنە ئەسلى ئورنىغا ئەسلى ھالىتىنى ساقلىغان ئاساسىدا پىششىق خىشتىن يىڭىلىنىۋاتقان تۇرالغۇلارمۇ بار. ئولتۇراق ئۆيلەر بەك زىچ سېلىنغانلىقتىن كوچىلار خېلىلا تار. ئەسلى ھالىتىنى ساقلاش ۋە ئۆرۈلۈپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن تىرەكلەر بىلەن يۆلەپ قۇيۇلغان تۇرالغۇ- كوچىلارمۇ بار. تار كوچىلارنىڭ ئۈستى يېپىلىپ، ئۆي قىلىنغان. كوچىلارنىڭ باش- ئاخىرىنى پەرق ئەتمەك ئىنتايىن تەس. بەزىدە بۇ كوچىلاردا ئولتۇراقلاشقان ئاھالىلەر ئۆزلىرىمۇ ئادىشىپ قالىدىكەن. بىر قىسىم كوچا بۆلەكلىرىدە ئىككىنچى بىر كوچىغا ئايلىنىش يول كۆرسەتكۈچ بەلگىلىرى كۆرسىتىپ قۇيۇلغان.
بىر قىسىم كوچىلارغا پەلەمپەي ئارقىلىق يۇقىرى ئۆرلەپ مېڭىشقا توغرا كېلىدىكەن. بۇ يەرگە جايلاشقان ئاھالىلەرنىڭ ئولتۇراق ئۆيلىرىنىڭ كۆپ قىسىمى پەس بولغاندا ئىككى قەۋەت، بەزى تۇرالغۇلار ئۈچ- تۆت قەۋەت بولغاچقا ئالقانچىلىك بوشلۇقلارمۇ ئاھالىلەرنىڭ ئېھتىياجى ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن. قورولارغا پەقەت بىرلا ياغاچ دەرۋازىدىن كىرىپ، ئوڭ ۋە سول تەرەپتىكى يان ئۆيلەرگە قايرىلغىلى، پەشتاق- پەلەمپەيلەر ئارقىلىق ئۈستۈنكى قەۋەتلەرگە چىققىلى بولىدۇ، ئۆگزىنىڭ گىرۋەكلىرى بىر مېتىر ۋە بىر يېرىم مېتىر ئەتراپىدا ئېگىزلىتىلىپ، كۈننىڭ ئىسسىق چاغلىرىدا كېچىسى ئارام ئېلىشقا پايدىلىنىلغان. ئاستىنقى قەۋەتتىكى قورو ئىچى ئىنتايىن تار بولسىمۇ، بۇ يەردىكى ئاھالىلەر بىرەر تۈپ ئەنجۈر كۆچىتى، ئانار كۆچىتى، بىرەر تۈپ گۈل تىكىپ ياكى گۈللۈكلەرنى ياساپ ئولتۇرۇشقا ئادەتلەنگەن. ئىقتىسادى ئەمىلى كۈچى بويىچە ئايۋان- ساراي، پىشايۋانلار ئىسىل بېزىلىپ، گىلەملەر سېلىپ قۇيۇلغان.
بۇ يەردىكى جانقورغان، بۇلاق بېشى كوچىلىرىدىن باشقا، يار بېشى كولالىچىلار مەھەللىسى قەدىمىلىكى، ئۆزگىچىلىكى بىلەن كىشلەرنىڭ دىققىتىنى ئالاھىدە تارتىدۇ. 40 مېتىرچە ئىگىزلىكتە 800 مېتىرچە ئۇزۇنلۇققا سوزۇلغان كولالچىلار مەھەللىسى تۆت- بەش يۈز يىللىق تارىخقا ئىگە. بۇ كوچىدا كولالىچىلار كۆپرەك مەركەزلەشكەنلىكى ئۈچۈن ‹‹ يار بېشى كولالىچىلار مەھەللىسى›› دەپ ئاتالغان.
مۇناسىۋاتلىك مەزمۇنلار
1934- يىلى قەشقەردە يۈز بەرگەن ۋەقەلەر
Tiktak top
left|thumb|320px| left|thumb|320px|توپ ۋە ئۇستەل left|thumb|320px|مۇسابىقە مەيدانى left|thumb|320px| left|thumb|320px|تۇتۇش ھالىتى left|thumb|320px|توپ ھەركىتى left|thumb|320px|توپ ھەركىتىڭ باشقا شەكلى Tiktak top
تاشئېرىق يېزىسى
تاشئېرىق يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Tashériq Yézisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ توقسۇ ناھىيىسى گە جايلاشقان. تاشئېرىق يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ئاقسۇ ۋىلايىتىنىڭ توقسۇ ناھىيەسىگە قاراشلىق يېزا بولۇپ، دۆلەت يولى 314 ـ لىنيىسىنىڭ 789 كىلومېتىر كېلىدىغان جايغا جايلاشقان، توقسۇ ناھىيە بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 2.5 كىلومېتىر.تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 48 مىڭ 601 مو، نوپۇسى 13166 ئادەم
مەمۇرىي رايونلار
تاشئېرىق يېزىسىغا قاراشلىق 15 كەنت ۋە بىر دېھقانچىلىق مەيدانى بار، ئايرىم-ئايرىم ھالدا تۈگمەن بېشى كەنتى، قوشئېرىق كەنتى، روشەنباغ كەنتى، چولپان باغ كەنتى، غازمەھەللە كەنتى، تاشئېرىق كەنتى،بوستان كەنتى،كونا بوز كەنتى، ئاتبېشى دۆڭ كەنتى، توپا ئېرىق كەنتى، نوباشلام كەنتى، ئاچا دۆڭ كەنتى، ئاراتۈگمەن كەنتى، قومۇشلۇق كەنتى، يېڭىئاۋات كەنتى. 40 كەنت ئاھالىلەر گۇرۇپپىسى بار.
چىمەنگۈل قادىر
يىلدەك ئۇسسۇلچىلىق كەسپى بىلەن شۇغۇللىنىپ، بەلگىلىك مۇۋەپپەقىيەتلەرنى قولغان كەلتۈرگەن ياش ئۇسسۇلچى چىمەنگۈل قادىر 1963-يىلى 1-ئاينىڭ 15-كۈنى مەكىت ناھىيىسىدە تۇغۇلغان. ئۇ كىچىكىدىنلا ئۇسسۇلغا قىزىققاچقا، 1976-يىلى 13ياشقا كىرگەندە قەشقەر سەنئەت مەكتىپىنىڭ ئۇسسۇل كەسپىگە قوبۇل قىلىندى. 1978-يىلى ئوقۇشىنى تۈگىتىپ، قەشقەر ۋىلايەتلىك سەنئەت ئۆمىكىگە تەقسىم قىلىندى. چىمەنگۈل شۇنىڭدىن ئېتىبارەن ئۇسسۇل كەسپىگە كۈچلۈك ئىشتىياق باغلاپ، ھەر خىل ئۇسسۇل ماھارەتلىرىنى پۇختا ئىگىلەپ، ناھايىتى تىزلا ئۆمەكنىڭ كۆزىگە كۆرۈنگەن ئۇسسۇلچىغا ئايلاندى ھەمدە 1979-يىلى تۇنجى قېتىم «توي ئۇسسۇلى» ناملىق كوللېكتىپ ئۇسسۇلنى ئويناشقا قاتناشتى. شۇ يىلى ئۇ يەنە ئۆمەك تەييارلىغان «غۇنچەم» دىراممىسىدا غۇنچەم رولىنى مۇۋاپىيەتلىك يارىتىپ، كەسپداشلىرىنىڭ بىردەك ئېتىراپ قىلىشىغا، تاماشىبىنلارنىڭ ياخشى باھاسىغا ئېرىشتى. 1980-يىللاردىن كېيىن چىمەنگۈل يالغۇز كىشىلىك ئۇسسۇللاردىن «كارۋان ئۇسسۇلى»، «قەشقەر قىزى»، «ئاتۇش ئۇسسۇلى»، «ئۈزۈمچىلىك ئۇسسۇلى»، «تاجىكچە ئۇسسۇل»، «قوي باققۇچى قىز»، ئىككى كىشىلىك لەپەرلەردىن «ئالمىخان»، «دولان قىزى»، ئىككى كىشىلىك ئۇسسۇللاردىن «ياشلىق ناخشىسى»، كوللېكتىپ ئۇسسۇل «دولان دەرياسى بويىدا»، «رومال ئۇسسۇلى».....قاتارلىق كۆپلىگەن ئۇسسۇلارنى ئويناشقا قاتنىشىپ، ئۇسسۇل ساھەسىدە خېلىلا كۆزگە كۆرۈنگەن ئىدى. بىراق يولدىشى ئەكرەم ئۆمەرنىڭ خىزمەت يۆتكىلىش سەھەبى بىلەن چىمەنگۈلمۇ 1988-يىلى 4-ئايدا شىنجاڭ ناخشا-ئۇسسۇل ئۆمىكىگە يۆتكىلىپ كەلدى. شۇنداقلا ئۆمەكنىڭ سەھنە كىيىملىرىنى باشقۇرۇش خىزمىتى بىلەن شۇغۇللانغان. چىمەنگۈل ئۆزىنىڭ 20يىللىق سەھنە ھاياتىدا ئۇسسۇل كەسپىگە چوڭقۇر مۇھەببەت باغلاپ، خەلققە مول بەدئىي لەززەت بېغىشلاش بىلەن بىرگە، يولدىشى ئەكرەمنىڭ كەسپتە زور نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرۈشىگە يېقىندىن يار-يۆلەك بولدى. شۇڭا ئەكرەم ئۆمەر بۈگۈنكىدەك ماھىر مۇزىكانتقا ئايلىنالىدى.
مىللەتچى ھەرىكەت پارتىيىسى
مىللەتچى ھەركەت پارتىيىسى
ئابىدە شىركىتى
شىركەت قۇرۇلۇپ قىسقىغىنە ۋاقىت ئىچىدە كىچىكلىكتىن زورىيىپ،بىر خىل مەھسۇلات ئشلەپچىقىرىشتىن كۆپ خىللىششىقا قاراپ يۈزلىنىپ،ئىچىملىك تەتقىقاتى، ئشلەپچىقىرىش، سېتىش، توشۇش ۋە سېتىشتىن كىيىنكى مۇلازىمەت بىر گەۋدىلەشتۈرۈلگەن زامانىۋى كارخانا باشقۇرۇش ئەندىزسىنى يارىتىپ، سۈپەتلىك ئىچىملىك مەھسۇلاتلىرى بىلەن داڭلىق ماركا يارىتىش يولىغا قەدەم قويدى. شىركەت قۇرۇلغاندىن باشلاپ ئىزچىل ھالدا سۈپەتنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويۇپ، مەھسۇلات تۈرلىرىنى ئەلالاشتۇرۇپ ۋە كۆپەيتىپ، ئىشچى -خىزمەتچىلەرنىڭ ئۇنىۋېرسال خىزمەت قابىلىيىتى ۋە ساپاسىنى ئۆستۈرۈشكە ئەھمىيەت بېرىپ، سۈپەت ۋە ساپا ئارقىلىق شىركەت ئوبرازىنى تىكلەشنى باش نىشان قىلغان ئاساستا سېتىشنى ھالقا قىلىپ، پۈتۈن رايۇنىمىزنى تولۇق قاپلىغان، ئىچكىرى ئۆلكىلەرگىچە كەڭەيگەن، چەتئەللەرگە يۈزلەنگەن سېتىش تورىنى بارلىققا كەلتۈردى.
شىركەتىمىز تەرەققىيات جەريانىدا، تۈردە يىڭىلىق يارىتىش، توختىماستىن ئالغا ئىلگىرىلەش ئىدىيەسىنى يېتەكچى قىلىپ، ئۆزلۈكسىز تېرىشىش ئارقىلىق ئىستىملاچىلارنىڭ ئەلا باھاسىغا ۋە ئاز بولمىغان شان – شەرەپ، ئېتىراپنامىلەرگە ئېرىشتى. شىركىتىمىز  2007-يىلى 6-ئايدا، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنلۇق مىللەت – دىن ئىشلىرى كوممېتىتى تەرىپىدىن ‹‹مۇسۇلمانچە مەھسۇلات ››، 2007-يىلى 9-ئايدا، جۇڭگو تاۋار ئىلمىي جەمىئىيىتىنىڭ تەكشۈرۈپ تەستىقلىشى ئارقىلىق ‹‹جۇڭگونىڭ ئەلا سۈپەتلىك مەھسۇلاتى››،‹‹يۇقىرى ئۆلچەم، يۇقىرى سۈپەتلىك ئەلا مەھسۇلاتى››، ‹‹جۇڭگونىڭ نوقتىلىق كېڭەيتىلىدىغان مەھسۇلاتى›› دىگەن شەرەپلىك ناملارغا، -يىلى 9-ئايدا، جۇڭگو ئىشەنچىلىك كارخانىلار جەمىئىيىتى تەرىپىدىن 2007 ‹‹جۇڭگونىڭ AAAدەرىجىلىك ئىشەنچىلىك كارخانىسى»، 2011 – يىلى 6- ئايدا، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنلۇق مىللەت – دىن ئىشلىرى كوممېتىتى تەرىپىدىن « ئاپتۇنۇم رايۇنلۇق مۇسۇلمانچە يېمەكلىكلەر جەمىئىيىتىگە ئەزا ئورۇن »، 2011 – يىلى 7- ئايدا، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنلۇق سودا – سانائەتنى مەمۇرى باشقۇرۇش ئىدارىسى تەرىپىدىن « شىنجاڭنىڭ داڭلىق تاۋار ماركىسى » دېگەن كاتتا شەرەپلەرگە ئېرىشتى. شىركەتنىڭ پەخىرلىك مەھسۇلاتى بولغان ئابىدە ماندارىن ماڭگو قۇۋەت ئىچىملىكى جۇڭگو ئەقلى مۈلۈك پاتنىت ئىدارىسى تەرپىدىن ‹‹مەھسۇلات سىرتقى ئورالما قىپى پاتنىت گۇۋاھنامىسى›› غا ئېرىشتى. نۆۋەتتە شىركىتىمىزنىڭ رويىخەتكە ئالدۇرغان تاۋار ماركىسى 30 نەچچە خىلغا يېتىدىغان بولۇپ، 2011 –يىلى4-ئايدا دۆلەتلىك نەشىر ھوقوقى ئىدارىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتۇنۇم رايۇنلۇق نەشىر ھوقوقى ئىدارىسى تەرىپىدىن شىركىتىمىز ئۆزى لاھىيەلىگەن  15 خىل مەھسۇلات ئەسەر ھوقوقى تىزىملىگىگە  كىرگۈزۈلدى.
شىركىتىمىز دادىل ئېزدىنىپ، كەسىپ قورۇلمىسى ۋە ئىشلەپچىقىرىش كۆلىمى جەھەتتە تېخىمۇ موكەممەللىشىپ،  پىلانلاش، تەتقىق قىلىش، ئىشلەپچىقىرىش ۋە سېتىش بىر گەۋدىلەشكەن مۇنتىزىم كارخاناغا ئايلاندى. خوتەن شەھىرى جېجىياڭ سانائەت رايۇنىدا زور مەبلەغ بىلەن قۇرۇلغان شنجاڭ خوتەن ئابىدە يىمەكلىك تەرەققىيات چەكلىك شىركىتى ۋە شىنجاڭ ئابىدە ئورالما ماتىرىياللىرى چەكلىك شىركىتى شىركەت تەرەققىياتىنىڭ مۇھىم نامايەندىلىرىدىن بولۇپ، يۈرۈشلەشكەن ئۈسكۈنە ۋە يۇقىرى تېخنىكىغا ئىگە  بۇ ئىككى زاۋۇتنىڭ ئىشقا كىرىشتۈرلىشى بىلەن ئابىدە مەھسۇلاتلىرى مەھسۇلات پىلانلاش، لايىھەلەش، ئىشلەپ چىقىرىشتىن تارتىپ تاكى ئىستىمالچىلارنىڭ قولىغا يەتكۈچە بولغان بارلىق ھالقىلار ئۆزىمىزنىڭ مېھنەتكەش ئوغول قىزلىرىنىڭ بەرىكەتلىك قوللىرى ئارقىلىق خەلقىمىزگە تەقدىم قىلىنماقتا.
شىركەت يىلدىن –يىلىغا تەرەققىي قىلىپ ئىشچى خىزمەتچىلەر قوشۇنىنى كېڭەيتتى. نۆۋەتتە  ئۈرۈمچى  باش شىركەتتە جەمئىي 100دىن ئارتۇق خىزمەتچى خادىم بار بولۇپ، شىركەت كۆلىمىنىڭ كېڭىيىشىگە ئەگىشىپ خىزمەتچى-خادىملار قوشۇنى بارغانسىرى زورايماقتا. خوتەن  ئىشلەپچىقىرىش ھالقىسىدىكى باشقۇرغۇچى ۋە ئىشچى-خىزمەتچىلەرنىڭ ئومۇمىي سانى بىلەن قوشۇلۇپ جەمىئىي 300 نەپەر ئىشچى-خىزمەتچى شىركەتنى ئۆز ئائىلىسىدەك كۆرۈپ ، خىزمەت ئورنىدا چىڭ تۇرۇپ شىركەت تەرەققىياتى ئۈچۈن ئۆزلۈكسىز كۈچ قوشماقتا. شىركەت بۇرۇنقى ئاددىي بولغان باشقۇرۇش تۈزۈلمىسىدىن  تەرەققى  قىلىپ ، سىستىمىلاشقان ،ھەرقايسى بۆلۈملەر خىزمەت مەسئۇلىيتى ۋە مەجبۇرىيىتى ئېنىق ئايرىلغان ،تۈزۈم بىلەن باشقۇرۇلىدىغان ،مۇئەييەن خەلقئاراۋى كارخانا مەدەنىيىتىنى شەكىللەندۈرگەن شىركەت بولۇپ ،ھازىر شىركەت تەشكىلىي قۇرۇلمىسىدا ئۈرۈمچى شەھەر سېتىش بۆلۈمى ، جەنۇپ-شىمال سېتىش بۆلۈمى ،ئىچكىرى ئۆلكىلەر سېتىش بۆلۈمى، خەلىقئارالىق بازار بۆلۈمى،ئاممىۋى مۇناسىۋەت بۆلۈمى ،ئادەم كۈچى بايلىقى بۆلۈمى ،مالىيە بۆلۈمى،ئېلان بۆلۈمى ،ئىشلەپچىقىرىش بۆلۈمى  قاتارلىق ئون نەچچە بۆلۈمگە بۆلۈنگەن بولۇپ، شىركەت خىزمەتلىرىنىڭ سىستىملىق ،تەرتىپلىك  ئېلىپ بېرىلىشىنى يۇقىرى  كاپالەت بىلەن تەمىن ئىتىپ كەلمەكتە.
شىركەت قۇرۇلغان 12 يىل مابەينىدە تۈرلۈك قىينچىلىقلارنى يېڭىپ ،يول ئېچىپ ئالغا ئىلگىرلەپ ئاز بولمىغان  شان –شەرەپ ۋە نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى. شىنجاڭ ئابىدە بىيو پەن- تېخنىكا تەرەققىيات چەكلىك شىركىتى 2007- يىلى 6- ئايدا جۇڭگو ئىسلام دىنى جەمئىيىتى تەرىپىدىن ‹‹ئۈرۈمچى ئىسلام دىنى جەمىئىيىتىگە ئەزا ئورۇن ›› دىگەن نامغا ، 2007- يىلى 8- ئايدا جۇڭگۇ تاۋار ئىلمى جەمئىيىتىنىڭ تەكشۈرۈپ تەستىقلىشى ئارقىلىق ‹‹ جۇڭگۇنىڭ ئەلا سۈپەتلىك مەھسۇلاتى ›› ، ‹‹ يۇقىرى ئۆلچەم ، يۇقۇرى سۈپەتلىك ئەلا مەھسۇلاتى ›› ، ‹‹ جۇڭگۇنىڭ نوقتىلىق كېڭەيتىلگەن مەھسۇلاتى ›› دىگەن شەرەپلىك ناملارغا ئېرىشتى. شېركەتنىڭ پەخىرلىك مەھسۇلاتى بولغان ‹‹ ئابىدە ›› ماندارىن ماڭگو قۇۋۋەت ئىچىملىكى جۇڭگۇ ئەقلى مۈلۈك پاتتىنىت ئىدارىسى تەرىپىدىن 2007-يىلى ‹‹ مەھسۇلات سىرتقى ئورالما قېپى پاتتىنىت گۇۋاھنامىسى ›› غا ئېرىشىتى. 2007- يىلى 9- ئايدا بۇ شېركەت يەنە ‹‹ جۇڭگۇنىڭ AAدەرىجىلىك ئىشەنچلىك كارخانىسى ›› نامىغا ئېرىشىپ ئۆزىنىڭ شۆھرىتىنى نامايان قىلدى.
-2011يىلى 1-ئايدا ‹‹شىنجاڭنىڭ داڭلىق تاۋار ماركىسى ››دېگەن نامغا،2011،2012،2013-يىللىرى ئايرىم-ئايرىم ھالدا ‹‹ئىستىمالچىلارنىڭ ھوقۇقىنى قوغداشتىكى سەمىمىي ئورۇن›› دېگەن نامغا،2012-يىلى 12-ئايدا ‹‹توختامغا ئەمەل قىلغان ئىشەنچىلىك ئورۇن»،2013-يىلى 10-ئايدا ‹‹توختامدا لەۋزىدە تۇرغان مۇنەۋۋەر كارخانا›› دېگەن شەرەپلىك نامغا،2013-يىلى 2-ئايدا ‹‹تەڭرىتاغ ئۇيغۇر تورىنى ئالاھىدە قوللىغان ئورۇن›› قاتارلىق ناملارغا ئېرىشىپ ئۆزىنىڭ شان-شۆھرىتىنى نامايان قىلدى.
ئىچىمىلىك سانائىتى ساھەسىگە يىڭىچە ھاياتى كۈچ قۇشۇپ كېلىۋاتقان پەخرى كارخانا - ئابىدە شىركىتى مەسئۇلىيەتچان،  ئۇنىۋېرسال بىلىم ۋە كۈچلۈك ئۇنىۋېرسال ساپاغا ئىگە خادىملار بىلەن قولمۇ قول تۇتىشىپ،  مىللىي خاسلىقنى ۋە يەرلىك ئالاھىدىلىكنى بۆسۈش نوقتىسى قىلىپ، زامانىۋى كارخانا باشقۇرۇش ئېڭىنى بويىچە، مىللىي يېمەك – ئىچمەك ساھەسىدىكى سەركە كارخاناغا ئايلىنىش يولىدىكى ئوزۇن مەزگىللىك ئېستىراتىگىيەلىك پىلان ۋە تەرەققىيات نىشانىنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش يولىدا بوشاشماستىن تېرىشىۋاتىدۇ.
Тәңритағ
тәңритағлири узунлуқи 2500 километирға созулған болуп шәрқтә қумул вилайитидин башлинип шәрқи түркистан земинини оттуридин кесип өтиду. оттура бөлики ташкәнттә ахирлашса,шимали бөлики борталада,җәнуби бөлики қәшқәр вилайитидә ахирлишиду.хантәңри7010 метир егиз)төмүр) 7439 метир( чоққилири бар.әң кәң қисми 300 километир келиду.оттура қисмиди музлуқлар районимизниң наһайтиму қиммәтлик татлиқ су мәнбәси һесаблиниду.
ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﯩﻨﯩﯔ ﻗﺎﻧﺪﺍﻕ ﭘﻪﺭﻗﻰ ﺑﺎﺭ؟
'''ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺷﻪﮪﯩﺮﯨﺪﻩ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﯞﺍﻗﯩﺘﻠﯩﻖ ﺋﯩﺶ ﺑﯧﺠﯩﺮﯨﺶ ﺋﻮﺭﮔﯩﻨﯩﻨﯩﯔ ﺋﻮﻣﯘﻣﻼﺷﺘﯘﺭﯗﭖ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﺸﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﺎﺵ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ، ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﯞﻩ ﻗﻮﺷﯘﻣﭽﻪ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭﻏﺎ ﺑﯚﻟﯜﻧﯩﺪﯗ، ﺋﯚﺯﻯ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﺟﺎﻳﺪﯨﻜﻰ ﺋﯚﺯ ﺩﯙﻟﯩﺘﻰ ﻣﯘﮪﺎﺟﯩﺮﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺷﻘﺎ ﯞﻩ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻐﺎ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﯩﻚ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺋﯩﺸﻼﺭﻏﺎ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺳﺎﺳﻠﯩﻖ ﯞﻩﺯﯨﭙﯩﺴﻰ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﯨﺘﻰ ﮪﻪﻣﺪﻩ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺧﻪﻟﻘﻰ ﺋﺎﺭﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯧﺮﯨﺶ-ﻛﯧﻠﯩﺸﻨﻰ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻯ ﺳﯜﺭﯛﺵ، ﻣﻪﺳﯩﻠﻪﻥ ﺋﯚﺯ ﺩﯙﻟﯩﺘﻰ ﭘﯘﻗﺮﺍﻟﯩﺮﻯ ﯞﻩ ﻗﺎﻧﯘﻧﯩﻲ ﯞﻩﻛﯩﻠﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻗﺎﻧﯘﻧﻠﯘﻕ ﮪﻮﻗﯘﻕ ﻣﻪﻧﭙﻪﺋﻪﺗﯩﻨﻰ ﻗﻮﻏﺪﺍﺵ، ﺋﯚﺯ ﺩﯙﻟﯩﺘﻰ ﭘﯘﻗﺮﺍﻟﯩﺮﯨﻐﺎ ﭘﺎﺳﭙﻮﺭﺕ ﺗﺎﺭﻗﯩﺘﯩﺶ ﯞﻩ ﯞﺍﻗﺘﯩﻨﻰ ﺋﯘﺯﺍﺭﺗﯩﺶ، ﭼﻪﺗﺌﻪﻝ ﭘﯘﻗﺮﺍﻟﯩﺮﯨﻐﺎ ﯞﯨﺰﺍ ﺗﺎﺭﻗﯩﺘﯩﺶ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭﺩﯨﻦ ﺋﯩﺒﺎﺭﻩﺕ. ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺋﺎﺩﻩﺗﺘﻪ ﺩﯨﭙﻠﻮﻣﺎﺗﯩﻴﻪ ﻣﯩﻨﯩﺴﺘﯩﺮﻟﯩﻜﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯚﺯﻯ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﺩﯙﻟﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﯩﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺷﯩﺪﺍ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.'''
ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﻳﻪﻧﻪ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻠﯩﻖ ﺭﻭﻟﯩﻨﻰ ﺋﻮﻳﻨﯩﻴﺎﻻﻳﺪﯗ.
ﻧﺎﯞﺍﺩﺍ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺋﺎﺭﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺕ ﺋﯜﺯﯛﻟﺴﻪ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺋﻪﻣﻪﻟﺪﯨﻦ ﻗﺎﻟﺪﯗﺭﯗﻟﯩﺪﯗ، ﺋﻪﻣﻤﺎ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺋﯘﻧﺪﺍﻕ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪﯗ.
ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻨﯩﯔ ﭘﻪﺭﻗﻰ:
'''ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺋﯚﺯﻯ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﮪﻪﺭﻗﺎﻳﺴﻰ ﺭﺍﻳﻮﻧﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ، ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺋﯚﺯﻯ ﺗﻪﯞﻩ ﺭﺍﻳﻮﻧﻼﺭﻏﯩﻼ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺋﺎﺩﻩﺗﺘﻪ ﮪﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﯞﻩ ﺩﯨﭙﻠﻮﻣﺎﺗﯩﻴﻪ ﻣﯩﻨﯩﺴﺘﯩﺮﻟﯩﻜﯩﻨﯩﯔ ﺑﯩﯟﺍﺳﺘﻪ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺷﯩﺪﺍ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ، ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺩﯨﭙﻠﻮﻣﺎﺗﯩﻴﻪ ﻣﯩﻨﯩﺴﯩﺘﯩﺮﻟﯩﻜﻰ ﯞﻩ ﺋﯚﺯﻯ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﺩﯙﻟﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﯩﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺷﯩﺪﺍ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﺩﯙﻟﻪﺗﻠﻪﺭ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺩﯙﻟﻪﺗﻠﻪﺭﺩﻩ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﯩﻼ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﻤﺎﻳﺪﯗ. ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﯩﺶ، ﻗﯩﻠﻤﺎﺳﻠﯩﻖ، ﻗﺎﻳﺴﻰ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﯨﻜﻰ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﺎ ﻣﯘﮪﺎﺟﯩﺮﻻﺭ ﯞﻩ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻐﺎ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﯩﻚ ﺋﯩﺸﻼﺭﻧﯩﯔ ﺋﺎﺯ-ﻛﯚﭘﻠﯜﻛﻰ، ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼ ﺋﯚﺯﻯ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﺭﺍﻳﻮﻧﻨﯩﯔ ﻣﯘﮪﯩﻤﻠﯩﻖ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺴﯩﮕﻪ ﻗﺎﺭﯨﻠﯩﺪﯗ. ﻣﻪﺳﯩﻠﻪﻥ، خىتاي ﺋﺎﻣﯧﺮﯨﻜﯩﺪﺍ ﺑﯩﺮ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﯞﻩ 5 ﺑﺎﺵ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺋﯚﺯﻯ ﺗﻪﯞﻩ ﺭﺍﻳﻮﻧﻨﯩﯔ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻐﺎ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﯩﻚ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﯧﺠﯩﺮﯨﺪﯗ. ﺑﻪﺯﻯ ﻛﯩﭽﯩﻚ ﺩﯙﻟﻪﺗﻠﻪﺭﺩﻩ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﯞﻩ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺋﻪﻣﻪﻟﺪﺍﺭﻯ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﻧﯚﯞﻩﺗﺘﻪ، خىتاي ﺩﯨﭙﻠﻮﻣﺎﺗﯩﻚ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺕ ﺋﻮﺭﻧﺎﺗﻘﺎﻥ 166 ﺩﯙﻟﻪﺗﺘﻪ 157 ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ، 60 ﺗﯩﻦ ﻛﯚﭘﺮﻩﻙ (ﺑﺎﺵ) ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺑﺎﺭ.'''
ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﺪﺍ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺋﻮﺭﮔﺎﻧﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺋﯩﭽﻜﻰ ﻗﯩﺴﯩﻤﯩﺪﯨﻦ ﺗﺎﻟﻼﻧﻐﺎﻥ ﺋﯩﻘﺘﯩﺪﺍﺭﻟﯩﻖ ﺷﻪﺧﺴﻠﻪﺭ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺗﺎﭘﺸﯘﺭﻏﺎﻥ ﺩﯨﭙﻠﻮﻣﺎﺗﯩﻴﻪ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﯧﺠﯩﺮﯨﺸﻜﻪ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
(1) ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﺋﻮﺭﻧﯩﺪﺍ ﭘﻪﺭﻕ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ: ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﺩﯨﭙﻠﻮﻣﺎﺗﯩﻚ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺕ ﺋﻮﺭﻧﺎﺗﻘﺎﻥ ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﭘﺎﻳﺘﻪﺧﺘﯩﺪﻩ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺩﺍﺋﯩﻤﯩﻲ ﯞﺍﻛﺎﻟﻪﺕ ﺋﻮﺭﮔﯩﻨﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﮪﯧﺴﺎﺑﻠﯩﻨﯩﺪﯗ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﺑﺎﺷﻘﺎ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﻟﻪﺗﻨﯩﯔ ﻣﻪﻟﯘﻡ ﺷﻪﮪﯩﺮﯨﺪﻩ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﯞﺍﻗﯩﺘﻠﯩﻖ ﺋﯩﺶ ﺑﯧﺠﯩﺮﯨﺶ ﺋﻮﺭﮔﯩﻨﯩﻨﯩﯔ ﺋﻮﻣﯘﻣﻼﺷﺘﯘﺭﯗﭖ ﺋﺎﺗﯩﻠﯩﺸﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﯚﺯﻯ ﺗﻪﯞﻩ ﺭﺍﻳﻮﻧﻨﯩﯔ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻐﺎ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﯩﻚ ﺋﯩﺸﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺷﻘﺎ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ
(2) ﺳﺎﻥ ﺟﻪﮪﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﭘﻪﺭﻗﻰ: ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺑﯩﺮﻻ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ، ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﺮ ﻧﻪﭼﭽﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
(3) ﮪﻮﻗﯘﻕ ﺩﺍﺋﯩﺮﯨﺴﻰ ﺋﻮﺧﺸﯩﻤﺎﻳﺪﯗ: ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﯩﻨﯩﯔ ﮪﻮﻗﯘﻗﻰ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﺪﯨﻦ ﻳﯘﻗﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺋﯚﺯﻯ ﺗﯘﺭﯗﺷﻠﯘﻕ ﺩﯙﻟﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ﺑﺎﺭﻟﯩﻖ ﺭﺍﻳﻮﻧﻼﺭﻧﻰ ﺑﺎﺷﻘﯘﺭﯗﺷﻘﺎ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﺴﺎ، ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﺎ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺋﯚﺯ ﺗﻪﯞﻩﻟﯩﻜﯩﺪﯨﻜﻰ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﯟﻩﺗﻠﯩﻚ ﺋﯩﺸﻼﺭﻏﯩﻼ ﻣﻪﺳﺌﯘﻝ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
(4) ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﯩﺪﺍ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﻰ، ﺋﻪﻟﭽﻰ ﯞﻩ ﯞﻩﻛﯩﻞ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﺪﺍ ﺑﺎﺵ ﻛﻮﻧﺴﯘﻝ، ﻣﯘﺋﺎﯞﯨﻦ ﺑﺎﺵ ﻛﻮﻧﺴﯘﻝ، ﻛﻮﻧﺴﯘﻝ، ﻣﯘﺋﺎﯞﯨﻦ ﻛﻮﻧﺴﯘﻝ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﯩﺨﺎﻧﺎ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻛﻮﻧﺴﯘﻟﺨﺎﻧﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﻻﮪﯩﺪﻩ ﮪﻮﻗﯘﻗﻠﯩﺮﻯ ﮪﻪﻣﺪﻩ ﻛﻪﭼﯜﺭﯛﻡ ﮪﻮﻗﯘﻗﯩﻤﯘ ﭘﻪﺭﻗﻠﯩﻖ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
مەنبە: نۇر تورى
قوشۇمچە: مۇناسىۋەتلىك ئاتالغۇلارنىڭ ئۇيغۇرچە، تۈركچە، ئىنگىلىزچە ۋە خىتايچە سېلىشتۇرۇلمىسى
تۈركچە: Büyükelçilik
ئىنگىلىزچە: Embassy
خىتايچە: 大使馆
تۈركچە: Büyükelçi
ئىنگىلىزچە: Ambassador
خىتايچە: 大使
تۈركچە: Konsolosluk
ئىنگىلىزچە: Consulate
خىتايچە: 领事馆
تۈركچە: Başkonsolos
ئىنگىلىزچە: Consul general
خىتايچە: 总领事
دۇميات
دۇميات بىر شەھەردۇر.
يۇرى II
يۇرى II (رۇسچە:Ю́рий–II) (ت. 1189 — ئۆ. 1238، 4- مارت) 1212–1216 ۋە 1218—1238- يىللار ئاراسى، موڭغۇل ئىستىلاسى دەۋرى رۇس كىنەزى. ۋسېۋولود III ۋە مارىيا دىۋارنوانىڭ ئوغلىدۇر.
مىللىي سودا ئۇيۇشمىس
شىنجاڭ مىللىي سودا ئۇيۇشمىسى – يىلى 6 – ئاينىڭ 12 – كۈنى قۇرۇلغان تور ئادىرىسى: http://uyuxma.com
ھازىر مىللىي سودا ئۇيۇشمىسىدا 180 دىن كۆپرەك ئەزا ئورۇن بولۇپ بۇنىڭ ئىچىدە ئويۇشما باشلىقى 1 نەپەر، باش نازارەتچى بىر نەپەر، دائىمى مۇئاۋىن ئۇيۇشما باشلىقى 14 نەپەر، مۇئاۋېن ئۇيۇشما باشلىقى 15 نەپەر، دائىمى ئەزالار 7 نەپەر ، ئەزالار 142 نەپەر بولۇپ  ئۆي – مۈلۈك، يىمەك ئىچمەك، سودا ، دوختۇرخانا ، دورىگەرلىك، مەدەنىيەت قاتارلىق 10 نەچچە كەسىپكە چېتىلىدۇ.
1.      مىللىي سودا ئۇيۇشمىسىنىڭ خاراكتىرى :  شىنجاڭلىىقلار شىنجاڭدا مەبلەغ سېلىپ قۇرغان سودا سانائەت كارخانىسى، شىركەت ئىقتىسادى تەشكىلات، ئۆزلۈكىدىن تەشكىللەنگەن مۇستەقىل قانۇنىي ئىگە سالاھىتىگە ئىگە  ئىجتىمائىي تەشكىلات.
2.      مىللىي سودا ئۇيۇشمىسىنىڭ نىشانى :
جۇڭگۇچە سوتسىيالىزىم ئۇلۇغ بايرىقىنى ئېگىز كۈتۈرۈپ دىڭشىاۋپىڭ نەزەرىيىسى، ئۈچكە ۋەكىللىك قىلىش مۇھىم ئىدىيىسىنىڭ يىتەكچىلىكىدە ، ئىلمىي تەرەققىيات نەزەرىيىسىنى ئىزچىل ئەمەلىلەشتۈرۈپ جۇڭگۇ كومپارتىيسىنىڭ رەھبەرلىكىدە، سوتسىيالىستىك تۈزۈمدە، مىللىي رايۇن ۋە ئاپتونومىيە تۈزۈمىدە، ھەر مىللەت خەلقى  ئىناق ئىتتىپاق بولۇپ ئورتاق تەرەققىي قىلىش ئىدىيىسىدە چىڭ تۇرۇپ ، شىنجاڭنى مۇقىم قىلىپ شىنجاڭنى گۈللەندۈرۈش، خەلىقنى باي قىلىش ستىراتىگىيىسىنى ئىزچىل ئەمەلىيلەشتۈرۈش. پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايۇنلۇق مىللىي سودا سەھەسىگە مۇلازىمەت قىلىش. ھۆكۈمەت بىلەن ئالاقىنى كۈچەيتىپ ، مىللىي كارخانىلارنىڭ قانۇنىي ھوقۇق مەنپەتىنى قوغداش، مىللىي كارخانلارنى قانۇنغا رىئايە قىلغان ئاساستا  تىجارەت قىلىشقا يىتەكلەش. ئاڭلىق ھالدا نورمال بازار ۋە ئىقتىسادى تەرتىپنى قوغداپ، ياخشى ئوبراز تىكلەش. كوللىكتىپنىڭ ھەمكارلىق ئەۋزەللىكىنى تولۇق جارى قىلدۇرۇپ مىللىي كارخانىلارنى ساغلام تەرتىپلىك تەرەققىي قىلدۇرۇش.
3.      مىللىي سودا ئۇيۇشمىسىنىڭ كەسىپ دائىرىسى
(1)   پارتىيە ۋە دۆلەتنىڭ لۇشىيەن فاڭجىن سىياسەتلىرىنى تەشۋىق قىلىش ۋە ئەمەلىيلەشتۈرۈش. ئەزالارنى ئىتتىپاقلاشتۇرۇپ ، ياردەم بېرىپ، يىتەكلەپ، ئۇلارغا ۋەتەنپەرۋەرلىك، كەسىپنى سۆيۈش، سەمىمىيلىك، قانۇنغا رىئايە قىلىش، بېغىشلاش تەربىيىسى بېرىپ ، ئەزالارنىڭ ساپاسىنى يوقۇرى كۈتۈرۈپ. كارخانا ئوبرازىنى يارتىش.
(2)    ئەزالار ئۈچۈن ئاكتىپ مۇلازىمەت قىلىپ، مىللىي كارخانىلارنىڭ تىجارەت پائالىيىتىنى قېلىپلاشتۇرۇپ، ئەزالارنى قانۇن بويىچە تىجارەت قىلىشقا ، قانۇن بويىچە باج تاپشۇرۇش، بازار ئېچىش، ئادىل تەرتىپلىك رىقابەتلىشكە يىتەكلەش.
(3)   ئەزالارنى ئۇچۇر، تېخنىكا، باشقۇرۇش، قانۇن، بۇغالتىرلىق، مەبلەغ، بازار ئېچىش قاتارلىق تۈرلەردە مەسلىھەتچىلىك مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلەپ، ھەر خىل تەربىيىلەش، سودا سۆھبىتى، تېخنىكا ئالماشتۇرۇش پائالىيەتلىرىنى ئويۇشتۇرپ ئەزالار ئارىسىدا بايلىقلارنى    بىرىكتۈرۈپ  ئورتاق پايدىلنىشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش.
(4)   ئەزالارنى جۇڭخۇا مىللەتلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى گۈزەل ئەخلاقىنى نامايەن قىلىىش، ئىجتىمائىي پاراۋانلىق پائالىيەتلىرىگە قىزغىن قاتنىشىش جەھەتلەردىن يىتەكلەش.
( 5) يەرلىك  ھۆكۈمەت ، ئالاقىدار ئورۇنلار بىلەن ئالاقىنى ساقلاپ  ئەزالارنىڭ پىكىر، تەكلىپ ۋە تەلەپلىرىنى ئىنكاس قىلىپ  ئەزالارنىڭ يوللۇق تىجارەتلىرىنى ،  قانۇنلۇق مەنپەتىنى قوغدايدۇ.
6. ھۆكۈمەت ۋە مۇناسىۋەتلىك تارماقلار بىلەن سودا ساھەسىدىكى زاتلارنىڭ ئالاقىسىنى كۈچەيتىپ،  ھەر قايسى تەرەپلەرنىڭ يىتەكچىلىك قىلىشى، ياردەم بېرىشى، قوللىشىنى قولغا كەلتۈرۈپ ، ئەزا كارخانىلارنىڭ سودا ئالاقىسىنى ئىلگىرى سۈرۈپ، ئىقتىسادى، تېخنىكاجەھەتلەردىن ھەمكارلىشىپ، ئۇچۇر ئالماشتۇرۇشنى ئىلگىرى سۈرىمىز.
7. دوسلۇق ھەمكارلىقنى كۈچەيتىپ، ئەزالارنىڭ ئېكىسكۇرسىيە قىلىش، تەكشۈرۈپ تەتقىق قىلىش، ساياھەت، چاي سۆھبەت، مەدەنىي كۆڭۈل ئېچىش، تەنتەربىيە قاتارلىق ھەر خىل پائالىيەتلەرنى ئورۇنلاشتۇرۇپ  ئەزالار ئارا دوستلۇقنى كۈچەيتىمىز.
ھەكىم ئىبنى ھىزام
ھەكىم ئىبنى ھىزام (حَكِيمُ بْنُ حِزَامِ بْنِ خُوَيْلِدٍ القُرَشِيُّ) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ: ھەكىم ئىبنى ھىزام ئىبنى خۇۋەيلىد ئىبنى ئەسەد ئەلقۇرەشىي (ئەبۇ خالىد). (ھ. بۇرۇن 65 – ھ. 54 / م. 558 – 674) ساھابە. قۇرەيشنىڭ ئېسىل زاتلىرىنىڭ بىرى ۋە خەدىچە رەزىيەللاھۇ ئەنھانىڭ جىيەنى. مەككە فەتھى قىلىنغان كۈنى مۇسۇلمان بولغان ۋە كېيىن مەدىنەدە ياشىغان، 120 ياشتا ۋاپات تاپقان.
ئەككا
ئەككا بىر شەھەردۇر.
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
200 px
ئومۇمىي بايان:
يېڭى مەدىنىيەت ھەرىكىتىنىڭ مەركىزى-بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى: بېيجىڭ شەھرى خەيدىيەن رايونىدا ئاجايىپ ئاۋات بىر جاي بار، ئۇ بولسىمۇ بېيجىڭ شەھرىنىڭ ئېلىكترون مەركىزى، داڭلىق ئېلىكترۇن سودا -سارايلىرى جايلاشقان ئورۇن جوڭگۇەنسۇن(中关村)، بۇ جاي ئۆزىنىڭ ئېلىكتىر تاۋارلىرى بىلەنلا ھەممىگە تونۇش بولۇپ قالماي، يەنە ئۆزىگە جايلاشقان ئەينى ۋاقىتتىكى يېڭى مەدىنىيەت ھەرىكىتى ۋە 4-ماي ھەرىكىتىنىڭ مەركىزى، ھازىرقى دۇنيا ئېتىراپ قىلىدىغان داڭلىق ئۇنۋېرسىتىت بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى بىلەنمۇ نام چىقارغان.
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى دۆلەت باشقۇرۇشۇدىكى ئۇنۋېرسال ئۇنۋېرسىتىت.دۆلەت "211"قۇرۇلۇشىدىكى نۇقتىلىق ئورۇن.ئىجتىمائىي پەندە جوڭگۇ بويىچە بىرىنجى ئورۇندا.2000-يىلى سابىق"بېيجىڭ تىببىي ئۇنۋېرسىتىتى" بىلەن بىرلەشكەن، ئىككى مەكتەپ رايونى بار.
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتىنىڭ قۇرۇلۇشلىرى قەدىمكى تۈسنى ساقلاپ قالغان، مەكتەپ كۈتۈپخانىسى(340مىڭدىن كۆپرەك كىتاپ ساقلانغان)، "يۈز يىللىق چوڭ زال"قاتارلىقلاربىلەن داڭلىق. ھازىرقى زامان تىپىدىكى قۇرۇلۇشىدىن "گۇاڭخۇا ئېنىستۇتى" ئوقۇتۇش بېناسى بار، مەنزىرىسى "نامسىز كۆل" بىلەن ئالاھىدە. == تارىخقا نەزەر ==
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى 1896-يىلى قۇرۇلغان، ئەينى ۋاقىتتىكى دۆلەتلىك ئەڭ يۇقىرى دەرىجىلىك مائارىپ ئورگىنى.شىنخەي ئىنقىلابىدىن كېيىن ھازىرقى نامى بارلىققا كەلگەن.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
ئىزاھلىغۇچى مېتود ئۈستىدە توختالغان ۋاقىتتا ئالدى بىلەن دىلسېي ھەققىدە توختىلىشقا توغرا كىلىدۇ. Dilthey گىرمانىيەلىك مەشھۇر تارىخچى، پەيلاسوپ ۋە جەمئىيەتشۇناس ھىسابلىنىدۇ. بولۇپمۇ ئۇنىڭ ئىجتىمائىي پەنلەرنىڭ مېتودولوگىيەسى ھەققىدىكى قاراشلىرى ئەينى ۋاقىتتا كۈچلۈك تەسىر قوزغىغان ئىدى.
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
ئومۇمىي بايان:
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى ئەڭ بۇرۇن دېمۇكراتىك ئىدىيىنى جۇڭگودا تارقاتقان ئورۇن، جوڭگۇ كوممىتىستىك پارتىيىسىنىڭ ئەڭ ئاۋۋالقى پائالىيەت بازىسى بولۇش سۈپىتى بىلەن مىللەتنىڭ باش كۆتۈرۈشى، ئازادلىقى، دۆلەتنىڭ قۇرۇلۇش تەرەققىياتى، قەمئىيەتنىڭ مەدىنىيەت ئىلگىرلىشىدە ئاز بولمىغان تۆھپىلەرنى قوشتى.ۋەتەنپەرۋەرلىك، ئالغائىلگىرلەش، دېمۇكراتىيە، ئىلىم پەن-ئۇنۋېرسىتىتائەزەلدىن تەكىتلىنىپ كېلىۋاتقان ئىدىيە.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
دىلسېي ياشىغان دەۋردە ئىجتىمائىي پەنلەرنىڭ مېتودولوگىيەسى ھەققىدە گىرمانىيەدە كۈچلۈك تالاش-تارتىش بۇلىۋاتاتتى. ئەينى ۋاقىتتا، ئىجتىمائىي ھادىسىلەرنىڭ ۋە رىئاللىقنىڭ ئومۇمىي قانۇنىيتىنى تېپىپ چىقىش ۋە چىقالماسلىق، تېپىپ چىقىلغان قانۇنىيەتلەرنىڭ باشقا رىئاللىققا ماس كىلىش ۋە كەلمەسلىك مەسىلىسى گىرمانىيەدە نەزەرىيۋى ئىقتىسادچىلار بىلەن تارىخىي ئىقتىسادچىلار  ئارىسىدا كەڭ كۈلەملىك مۇنازىرىگە يول ئاچقان ئىدى.
دىلسېينىڭ قارىشىچە، ئىجتىمائىي پەنلەرنىڭ بىلىمگە ئىرىشىش جەريانى بىلەن تەبىئىي پەنلەرنىڭ بىلىمگە ئىرىشىش لوگىكىسى پەرقلىق ئىدى. تەبىئىي پەنلەر سەۋەپ-نەتىجە مۇناسىۋېتىگە تاينىپ نەزەرىيۋى يەكۈنگە ئىرىشەتتى. ئىجتىمائىي پەنلەردە چۈشىنىش ئاساس ئورۇندا تۇراتتى. بۇ سەۋەپتىن پۈتۈنلۈك ۋە پارچە ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت تەھلىل قىلىنىشى كىرەك ئىدى.
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
كەسىپلىرى:
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
دىلسېي ئىجتىمائىي پەن ياكى مەدەنىيەت پەنلىرىنىڭ ھادىسە ۋە ماھىيەتلەرنى چۈشىنىشنى ئاساس قىلىشى كىرەكلىكىنى كۈچەپ تەشۋىق قىلغان. بۇ نوقتىدا ئو شەرھلىگۈچى پەيلاسوپ(hermeneutic philosopher解释学哲学家) بولۇپ ھىسابلىنىدۇ.
ماكىس ۋېبىر مېتود جەھەتتىن دىلسېينىڭ قارىشىغا ئاساسىي جەھەتتىن ۋارىسلىق قىلدى ۋە بېيتتى. ماكىس ۋېبىرنىڭ نەزىرىدە مەلۇم بىر ئىجتىمائىي رىئاللىق ھەققىدىكى ئۇچۇر بىلەن بۇ رىئاللىقنىڭ قانۇنىيەتلىرى بىر-بىرىگە ئوخشىمايدۇ.[3] تەبىئەت قانۇنىيەتلىرىگە ئوخشاش ئىجتىمائىي دۇنيا ھادىسىلىرى ھەققىدە مەلۇم بىر قانۇنيەتنى ئوتتۇرغا چىقىرىش مۇمكىن ئەمەس. مۇنداق بولغاندا بۇ قانۇنىيەت ئەمەلىي تەجرىبىلەردىن ئۆتمىگەن ئابسىتىراكتنى نەرسە بولۇپ قالىدۇ. بۇ نوقتىدا،ۋېبىر جەمئىيەت ھەققىدىكى قانۇنىيەتلەرنىڭ تەبىئىي پەنلەرگە ئوخشاش قانۇنىيەتكە بويسۇنمايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قۇيىدۇ ۋە ئۈزىنىڭ ”ئىدىئال تىپ“ مودىلىنىڭ ئىجتىمائىي دۇنيادىكى ھادىسىلەرنى ئېچىپ بىرىشتە مۇھىم رول ئوينايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قۇيىدۇ.
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
ئىقتىساد تىپىدىكىلەر:ئىقتىساد كەسپى، خەلقئارا ئىقتىساد ۋە سودا، مالىيە، پۇل-مۇئامىلە كەسىپلىرى.
قانۇن تىپىدىكىلەر:قانۇن كەسپى.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
ئۇنداق بولسا دەلىلچىلىك پەلسەپىسى تەشەببۇس قىلغان كۈزىتىش ۋە تەجرىبە قىلىشنىڭ ئىجتىمائىي دۇنيادىكى ھادىسە ۋە ئادەملەرگە قوللىنىش مۇمكىنچىلىكى قانچىلىك؟ ئەلۋەتتە بۇ سۇئالغا داڭلىق جەمئىيەتشۇناس ماكىس ۋېبىرنىڭ تەتقىقاتىنى مىسال كەلتۈرۈش ئارقىلىق جاۋاپ بىرىمىز.
ماكىس ۋېبىر ھادىسە ۋە ئادەملەرنى كۈزەتكىلى بۇلىدىغانلىقى ۋە بۇ كۈزىتىشتىن مەلۇم يەكۈن چىقارغىلى بۇلىدىغانلىقىنى ئىنكار قىلمايدۇ. مەسىلەن، بىر كىشى ئىككى كەرە ئىككى تۆت دىگەن ۋاقىتتا ئۇنىڭ ھەرىكىتىدىكى مەنىنى چۈشىنىش مۇمكىن. يەنە مەسىلەن، مىلتىق قۇشقا نىشانلانغان بولسا ئادەمنىڭ ھەرىكىتىدىكى مەقسەت ۋە مۇددىئانى چۈشەنگىلى بۇلۇشى مۇمكىن. ئەمما، ئادەم ئوبىكتىپ ئەمەلىيەت بىلەن سوبىكىتىپ دۇنيانىڭ مەھسۇلى بولغاچقا، بىزنىڭ ئادەملەرنىڭ تاشقى ھەرىكىتىدىن ئىگىلىگەن ئۇچۇر ۋە بىلىمىمىز بىر ئادەمنىڭ ھەرىكەت ۋە مەقسىتىنى چۈشىنىشتە تامامەن يىتەرسىز. بۇ سەۋەپتىن ئىنسان ھەرىكىتىنىڭ يۈز بىرىشىگە سەۋەپ بولغان مۇددىئا ياكى سوبىكتىپ غىدىقلاشنى ئىنىقلاپ چىقىش مەلۇم بىر ئادەمنىڭ ھەرىكىتى ۋە مەلۇم بىر ئىجتىمائىي ھادىسىنى چۈشىنىشتە ھەل قىلغۇچ رول ئوينايدۇ. ئەگەر نوقۇل ھالدا دەلىلچىلەرگە ئوخشاش كۈزىتىش ئۇسۇلى قوللىنىسا، تەتقىقاتچىنىڭ قىلىدىغان ئىشى پەقەت قوشنى قارغا ئالغان بىر كىشىنىڭ ھەرىكىتىنى تەسۋېرلەپ بىرىشتىن باشقا نەرسە بولمايدۇ.
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
جەمئىيەت تىپىدىكىلەر:جەمئىيەتشۇناسلىق.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
ماكىس ۋېبىرنىڭ مىتودولوگىيە چۈشەنچىسىدە ئىنسان سوبىكتى ۋە مۇددىئاسىنىڭ كىلىپ چىقىشىغا سەۋەپ بۇلىدىغان مەنبە مەركىزى نوقتىغا قويۇلغان بولغاچقا، ناتۇرالىستلار ۋە دەلىلچىلەرنى ئىنكار قىلىدۇ. ئۇنىڭغا نىسپەتەن دەلىلچىلىك ئانچە پۇت باسمايدىغان مېتود. ئەمما، ئو مەلۇم بىر ئىجتىمائىي ھادىسىنىڭ قانۇنىيەتىنى تېپىپ چىقىشتا ئۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشەندۈرۈشنى ئىنكار قىلمايدۇ. ماكىس ۋېبىرنىڭ ئوخشىمايدىغان يولى-ئۇنىڭ بۇ سەۋەپلەرنى ئىدىئولوگىيەلىك نوقتىدىن ئىزدىگەنلىكىدىن ئىبارەت.[4]
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
سىياسەت تىپىدىكىلەر:سىياسەت ۋە مەمۇرىي ئىلىم، خەلقئارا سىياسەت، تاشقى ئالاقەۋە تاشقى ئىشلارنى باشقۇرۇش، خەلقئارا سىياسى ئىقتىساد
جوڭگۇ تىل -ئەدىبىياتى تىپىدىكىلەر:خەنزۇتىلى ئەدىبىياتى، كىلاسسىك ئەدىبىيات، جوڭگۇ ئەدىبىياتى، قوللىنىشچان تىلشۇناسلىق.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
بىز يۇقىرىقى نوقتىلاردىن ماكىس ۋېبىرنىڭ جەمئىيەتشۇناسلىقنىڭ مىتودولوگىيە مەسىلىسىدە بۇرۇنقىلارغا ئوخشىمايدىغان پىكىر ئوتتۇرىغا قويغانلىقىنى بىلىمىز. چۈنكى، مەن ئىلگىرى بايان قىلغاندەك، جەمئىيەتشۇناسلىق پېنىگە ئاساس سالغۇچىلاردىن ئاۋگۇست كومت، ئېمىل دۇركخيىم ۋە كارل ماركىس قاتارلىقلار مەلۇم نوقتىدا ئىجتىمائىي ھادىسىلەردىن ۋە دۇنيادىن مەلۇم بىر قېلىپلاشقان يەكۈن چىقىرىشىقا ئۇرۇنۇپ كەلدى. ئەمما بۇ يەكۈننىڭ تەبىئىي پەنلەردىكى يەكۈن ياكى خۇلاسىگە ئوخشايدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويدى. بۇ نوقتىدا، ماكىس ۋېبىرنىڭ مىتودى ئىلگىرى ئۆتكەن جەمئىيەتشۇناسلارنىڭ مىتودىدىن پۈتۈن پەرقلىق بولۇپ، نۆۋىتى كەلگەندە، جەمئىيەتشۇناسلىققا خاس بىلەن مىتودنىڭ بارلىققا كەلگەنلىكىنى ئىسپاتلاپ بەردى. بىز ماكىس ۋېبىرنىڭ تەتقىقات ئۇسۇلىدىن يىڭى بىر تەتقىقات ئۇپۇقىنى كۈرەلەيمىز.
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
ئاخبارات ئۇچۇر ئىلمى :ئۇچۇر ۋە تارقىتىش كەسپى، رادىئۇ-تېلىۋېيە ئۇچۇر كەسپى، ئېلان كەسپى، تەھرىرلەش ۋە نەشرىيات ئىلمى، تارقىتىش ئىلمى.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
ۋەھالەنكى ئادەم ھەرىكىتىنى چۈشىنىش ئۈچۈن ھەرىكەتتىكى مەنىسى، توغرىراقى ئادەمنىڭ مەقسىتىنى ۋە ئۇيىنى چۈشىنىش ئىنتايىن مۇھىم. مۇنداق بولمايدىكەن خاتا يەكۈنگە ئىرىشىپ قالىمىز. مەسىلەن، بىز خىزمەتكە پىيادە كىتىۋاتقان بىرىنى ئۇچراتساق ئۇنىڭ ماشىنىغا چۈشىدىغان پۇلى يوق ئوخشايدۇ، دەپ يەكۈن چىقارساق بولمايدۇ. كۈزىتىش ئارقىلىق چىقارغان بۇ يەكۈنىمىز خىزمەتكە كىتىۋاتقان ھەرىكەت ئىگىسىنىڭ مەقسىتىگە ماس كەلمەي قېلىشى مۇمكىن. پىيادە ماڭغان كىشى بەدەن چېنىقتۇرۇش ئۈچۈن ماڭغان بولسىچۇ؟ ۋاقتى بولغانلىقى ئۈچۈن ماڭغان بولسىچۇ؟
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
سەنئەت تىپىدىكىلەر:رادىئو-تېلىۋېزىيە رېژىسۇرلۇقى.
تارىخ تىپىدىكىلەر: جوڭگۇ تارىخى، دۇنيا تارىخى، ئارخۇلوگىيە، مۇزىيشۇناسلىق، ئىجتىمائىي پەن تەجرىبە سىنىپلىرى(يۇەن پېي تەجرىبە سىنىپى)، مەدىنىي بۇيۇنلارنى قوغداش تېخىنىكىسى.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
ماكىس ۋېبىرنىڭ قارىشىچە ھەرىكەت ئىگىسىنىڭ مۇددىئاسىنى چۈشەنمەي، ماھىيەتنى بىلگىلى بولمايدۇ، ماھىيەتنى بىلمەي نەزىريەگە ئىرىشكىلى بولمايدۇ.
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
تەبىئىي پەن تىپىدىكىلەر:تەبىئىي پەن تەجرىبە سىنىپلىرى(ماتىماتىكا، يۇەن پېي تەجرىبە سىنىپى)، ماتىماتىكا، فىزىكا.خېمىيە، ئاسترونۇمىيە، گېئولوگىيە، يەرشارى خېمىيىسى، يەرشارى فىزىكىسى، قوللىنىشچان كۈچ ئىلمى ۋە نەزەرىيىسى، ئېلىكترۇن ئۇچۇر ئىلمى ۋە تېخنىكىسى، مىكرۇ ئېلىكترۇن ئىلمى، ئۇچۇر ئىلمى تېخنىكىسى، سېستىما ئىلمى، بوشلۇق ئۇچۇر ۋە سانلىق مەلۇمات تېخنىكىسى.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
[1] Patrick Baert, Sosyla Bilimler felsefesi(Türkçe Ümit Tatlıcan Çev), Küre Yayınlar, 2013, S.64
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
بېئولوگىيە تىپىدىكىلەر:بىئو خېمىيە، بېئولوگىيە ئىلمى، بېئولوگىيە تېخنىكىسى.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
[2] Jonathan H.Turner, Leonard Beeghley, Chales H.Powers, Sosyolojik Teorin Oluşumu, Ümit Tatlıcan çev, Sentez Yayın,  2013, S.206~207
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
جۇغراپىيە تىپىدىكىلەر:جۇغراپىيە ئىلمى، جۇغراپىيە ئۇچۇر سېستىمىسى، ئىلىم پەن قۇرۇلۇشى ھېسابلاش سېستىمىسى.
ئىجتىمائىي پەنلەردىكى ئىزاھلىغۇچى مېتود
[3] Patrick Baert, Sosyla Bilimler felsefesi(Türkçe Ümit Tatlıcan Çev), Küre Yayınlar, 2013, S.66
[4] Patrick Baert, Sosyla Bilimler felsefesi(Türkçe Ümit Tatlıcan Çev), Küre Yayınlar, 2013, S.71
بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
كەسىپ ۋە ئۇنۋان
ئاتمۇسفىرا تىپىدىكىلەر: ئاتمۇسفىرا ئىلمى.
پىسخۇلۇگىيە ئىلمى:پىسخۇلۇگىيە
ئېلىكترۇن گاز ئىلمى:كومپيۇتېر ئىلمى تېخنىكىسى، ئىقتىدارئىلمى تېخنىكىسى،
قۇرۇلۇش كۈچ ئىلمى:قۇرۇلۇش قۇرۇلمىسى ئانالىز ئىلمى.
مېدىتسىنا تىپىدىكىلەر:تىبابەت سېستىمىسى كەسىپلىرى(ئايرىم چۈشەنچە بېرىلىدۇ)
باشقۇرۇش ۋە قۇرۇلۇش تىپىدىكىلەر:ئۇچۇر باشقۇرۇش ۋە ئۇچۇر سېستىمىسى، سودا-سانائەتنى مەمۇرىي باشقۇرۇش، بازار مۇلازىمىتى، بوغالتىرلىق، ئادەم كۈچى مەنبەسىنى باشقۇرۇش.
ئاممىۋې باشقۇرۇش تىپىدىكىلەر:ئاممىۋې پىرىنسىپ باشقۇرۇش، شەھەر باشقۇرۇش، پۇل-مۇئامىلە ماتىماتىكا كەسپى.
كۈتۈپخانا ئارخىپ ئىلمى:كۈتۈپخانا ئىلمى، ئۇچۇر مەنبەسىنى باشقۇرۇش.
چەتئەل تىلى ئەدىبىياتى تىپىدىكىلەر:ئىنگىلىزتىلى، رۇس تىلى، چاۋشىيەن تىلى، ئەرەب تىلى، ياپون تىلى، ئىسپان تىلى، گىرمان تىلى، فىرانسۇز تىلى.
ئۇنۋېرسىتىتا ھازىر 16مىڭ73 ئوقۇتقۇچى، ئىشچى-خزمەتچى.29مىڭ617ئوقۇغۇچى بار.دوكتۇر تەربىيىلەش نۇقتىسىدىن 199ى، ئاسپرانت تەربىيىلەش نۇقتىسىدىن 211ى، تولۇق كۇرس كەسپىدىن100ى بار.139 كەسىپتىن 35 دوكتۇر ئاشتى تەربىيىلەش ئورنىغا ئىگە.
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى پروففىسۇر، دوكتۇر تەربىيىچىسى، قوڭگۇ پەنلەر ئاكادىمىيىسى ئاكادىمىكى ۋە دۆلەتلىك نۇقتىلىق پەن، نۇقتىلىق تەجرىبىخانا سانى جەھەتتە دۆلىتىمىز بويىچە بىرىنجى ئورۇندا.
ئۇنۋېرسىتىت ئالاھىدىلىكى
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى تىلغا ئېلىنسىلا "گۇاڭخۇا"باشقۇرۇش ئېنىستۇتى ئەسكە كەلمەي قالمايدۇ.بۇ ئېنىستۇتتا 10 فاكۇلتىت بولۇپ، ئۇلار ئايرىم ھالدا:قوللىنىشچان ئىقتىساد ئىلمى فاكۇلتىتى، پۇل-مۇئامىلە فاكۇلتىتى، ئۇيۇشما باشقۇرۇش ئىلمى فاكۇلتىتى، بازار مۇلازىمىتى فاكۇلتىتى، سىتىراتىگىيە باشقۇرۇش فاكۇلتىتى، بوغالتىرلىق فاكۇلتىتى، باشقۇرۇش ئىلمى ۋە قۇرۇلۇشى فاكۇلتىتى، تازىلىق ئىقتىسادى ۋە باشقۇرۇش ئىلمى فاكۇلتىتى، تاۋار سىتاتسىتىكىسى ۋە ئىقتىساد مىقدارى فاكۇلتىتى، ئۇچۇر سېستىمىسى ۋە تاۋار ئاقما باشقۇرۇش فاكۇلتىتى
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتىنىڭ يەنە بىر ئالاھىدىلىكى مېدىتسىنا بۆلىمى بولۇپ ئايرىم چۈشەنچە بېرىلىدۇ.
بەشىنچى بۆلەك، ئۇنۋېرسىتىتتىكى ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار:
ھەريىلى بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتىغا قوبۇل قىلىنىدىغان شىنجاڭلىق مىللىي ئوقۇغۇچىلارنىڭ سانى بەكلا چەكلىك-تۆت نەپەر، مېدىتسىنا بۆلىمى 12 نەپەر. ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار ئاساسەن خەنزۇتىلىدا ئوقۇغان، ئۇيغۇر يېزىقى ئۆگىنىش قىزغىنلىقى يۇقىرى، ئۆتكەن يىلى ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار ئارىسىدا ئۇيغۇر يېزىقى ئۆزگىنىش دولقۇنى قوزغىلىپ ئوقۇغۇچىلار ئۆزلىرى تەشكىللەپ ئۇيغۇر تىلى ئۆگىنىش سىنىپى ئاچقان، ئۈنۈمىمۇ ناھايىتى كۆرىنەرلىك،
ئالتىنچى بۆلەك، خۇلاسە
بېيجىڭ ئۇنۋېرسىتىتى ھەقىقەتەنمۇ ئىسمى-جىسمىغا لايىق داڭلىق ئۇنۋېرسىتىت، مەكتەپ قۇرۇلۇشىدىن تارتىپ ئوقۇتۇش سۈپىتى، ئوقۇغۇچىلارنىڭ ساپاسىغىچە كىشىنى قايىل قىلماي تۇرالمايدۇ.ئوقۇغۇچىلاردىكى ئەركىن پىكىرلىك، قويۇق دېمۇكراتىك ئىدىيە ئەينى دەۋردىكى ياشلاردىكى قىزغىنلىقنى ئەسلىتىدۇ.
تور ئادرىسى:http://www.pku.edu.cn/
بىت پۇلى تەڭگىسى (شىفىرلىق پۇل)
thumb|بىت پۇلى تەڭگىسى لوگوسى بىت پۇلى تەڭگىسى شىفىرلىق پۇلنىڭ بىر تۈرى بۇلۇپ، بىت تەڭگىسگە ئوخشىشىدىغان، لىكىن باشقىچە نىزاملارغا بويسۇندىغان پۇل.
19 - نويابر
ياكى 19 - ئوغلاق، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 323 - (كەبىسە يىلى 324 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 42 كۈندۇر.
دېئوكسىرىبونۇكلېئىك كىسلاتا
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|200px|ھەركەتچان كۆرنىشى left|thumb|200px|خىمىيىۋىلىك تۈزلىشى left|thumb|200px|ھەركەتچان كۆرنىشى
دېئوكسىرىبونۇكلېئىك كىسلاتا/دېئوكسىرىبونۇكلېئوتىد/ئوكسىگېنسىزلانغان رىبو يادرو كىسلاتاسى/ئانتىئوكسىبرىدلىق كىسلاتا (DNA)
ئائىلە شەجەرىسى يېزىپ قويۇش ھەققىدە
ئالماس ھاجى
ئائىلە شەجەرىسى يېزىش مەسىلىسى خېلى يىللاردىن بېرى دىققەت ئېتىبارىمىزدا تۇرۇپ كەلمەكتە. بۇ ھەقتە ئاز بولمىغان ماقالىلار يېزىلدى. تەشەببۇسلار ئوتتۇرىغا قويۇلدى، ئۆرنەكلەر كۆرسۈتۈلدى. مەن بۇ يازمىدا ئۇلارنى تەكرارلىمايمەن، پەقەت ھاياتىمىزدا شەجەرە يېزىشنىڭ ھەر بىر كىشىگە بىۋاستە مۇناسىۋەتلىك مۇھىم ئىشلاردىن ئىكەنلىگى مۇھاجىرەتتە تېخىمۇ گەۋدىلىك ئىپادىلىنىۋاتقانلىغىنى كۆرسۈتۈپ ئۆتمەكچىمەن.
مۇستەملىكە ئاسارەتلىرى بىزنى تارىخىمىزنى بىلمەيدىغان، ئائىلە شەجەرىمىزنى بىلمەيدىغان، كىملىكىمىزگە ئىتىۋار قىلماي ياشايدىغان ئىللەتلەرگە ئىگە قىلدى. تارىخنى بىلمەي، تارىختىن ئىبىرەت ئالمىغانلار، ساۋاق ئالمىغانلار، ئەقىل ئالمىغانلار تارىخى خاتالارنى تەكرارلايدۇ. نەسەبىنى، كىملىكىنى بىلمىسە قىرىنداشلىق مېھرىگە، يۇرت مېھرىگە، ۋەتەن مۇھەببىتىگە قانمايدۇ. ئۇ ھالدا مىللى روھى تولۇق يىتىلمەيدۇ. ۋەتەن دىسە كىشىنىڭ كۆز ئالدىغا ئالدى بىلەن كېلىدىغىنى ئاتا-ئانىسى، تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان مېھرى ئىسسىق ئۆيى، قىرىنداشلىرى، ئۇرۇق- تۇققانلىرى، خوشنا-خۇلۇملىرى، مەھەللىسى-يۈرتى كىلىدۇ. ئۆزىگە تونۇش چىرايلار، تونۇش مەنزىرە، تونۇش كۆرۈنۈشلەر كۆز ئالدىدا گەۋدىلىنىدۇ. ئەگەر ئۇلارنى ئۇنتۇپ قالساڭ، تونىمىساڭ ھىچنىمە كۆرۈنمەيدۇ. ھىچنىمە كۆرۈنمىسە نىمە بولىدۇ؟ كۆرۈنمىگەن نەرسىگە ئىنكاس يوق، ھىسسىيات بولمايدۇ. شۇڭلاشقا ئۇنتۇماسلىق كېرەك. بۇنىڭ ئۈچۈن ئائىلە شەجەرىسنى يېزىپ قالدۇرۇش ۋە داۋاملاشتۇرۇش زۆرۈردۇر.
چوڭلىرىمىز ئالەمدىن ئۆتۇپ، ھايات ياشاۋاتقانلىرىمىز زۇلۇم، مۈشكۈلاتلار تۈپەيلى يۇرتنى تەرك ئىتىپ ھەرجايغا كىتىپتۇق، تەكتىمىزنى سۈرۈشتۈرگىدەك يۇرت-ماكان، شارائىتمۇ يوق، گويا، ئەجدادلىرىمىزنى ئۇنتۇش يولى باشلانغاندەك.
تارىخنى بىلمەسلىك، ئەجدادلىرىنى بىلمەسلىك، تارىخى تەجىرىبە-ساۋاقلارنى يەكۈنلىمەسلىك بىزدىكى چوڭ ئەيىپ. شۇ ئەيىپلىرىمىز تۈپەيلى بېشىمىزغا نىمىلەر كەلمىدى. بىز كىم ئىدۇق، كىم بولدۇق، كىم بولماقچى ئىدۇق، بۇ ھەقتە ئەۋلادلىرىمىزغا قالدۇرۇشقا، يەتكۈزۈشكە تېگىشلىكلەرنى مۇشۇنداق يازمىلار ئارقىلىق يېزىپ قالدۇرىشىمىز، ئەۋلادمۇ-ئەۋلاد داۋاملاشتۇرىشىمىز لازىم ئىكەن. ئەگەر شارائىت يار بەرسە شەجەرىنى پەقەت ئائىلىۋى مۇناسىۋەت ۋە ئۇرۇق-تۇققانچىلىق مۇناسىۋەتلىرىنى خاتىرىلەپ قۇيۇشقىلا قاراتماستىن، بەلكى، ئۇلار ياشىغان دەۋر ئالاھىدىلىكلىرىنى، ئۇلارنىڭ تۇرمۇش ئەھۋالى، كەچۈرمىشلىرى، ھاياتقا بولغان كۆز قاراشلىرى، ئىستەكلىرى، ئارمانلىرى، نەتىجىلىرى، تەجىربە-ساۋاقلىرى توغرىسىدىمۇ ئازدۇر-كۆپتۇر يېزىپ قويۇلسا تېخىمۇ ياخشى ئەھمىيەتلىك بولىدۇ.
تۆۋەندە ئائىلە شەجەرىسى يېزىشنىڭ ئاددى ئۇسۇلى توغرىسىدا توختۇلۇپ ئۆتىمەن:
1. ‹‹مۇقەددىمە›› (دەسلەپكى سۆز)، بۇنىڭدا-ئائىلە شەجەرىسى يېزىۋاتقان كىشى ئۆزىنى تونۇشتۇرىشى، مەقسەت-تەلەپلىرىنى قىسقىچە ئوتتۇرىغا قويىشى لازىم.
2. ‹‹بىزنىڭ يۇرتىمىز››، بۇنىڭدا-يۇرتىنىڭ جۇغراپىيىلىك ئورنى، شارائىتى، ئەۋزەللىگى، تارىخى كەچمىشلىرى، يۇرتداشلىرىنىڭ خاراكتىر ئالاھىدىلىكلىرى يېزىلىدۇ.
3. ‹‹دادام پالانچىنىڭ ئەجداتلىرى››، بۇنىڭدا- دادىسى ۋە دادىسىنىڭ ئەجدادى تونۇشتۇرىلىدۇ. قانچە يىراقنى بىلسە شۇنىڭدىن باشلىسا بولىدۇ، كىچىك ماۋزۇ قويۇپ، چوڭ دادا تەرەپ ۋە چوڭ ئانا تەرەپ دەپ ئايرىم-ئايرىم يېزىلغىنى ياخشى.
4. ‹‹ئانام پالانچىنىڭ ئەجداتلىرى››، بۇنىڭدا-ئانسى ۋە ئانىسىنىڭ ئەجداتلىرى تونۇشتۇرىلىدۇ. بىلگىنىدىن باشلىسا بولىدۇ، كىچىك ماۋزۇ قويۇپ، چوڭ دادا تەرەپ ۋە چوڭ ئانا تەرەپ دەپ ئايرىم- ئايرىم يېزىلغىنى ياخشى.
5. ‹‹دادام پالانچىنىڭ قېرىنداشلىرى››، بۇنىڭدا-دادىسىنىڭ قېرىنداشلىرى ۋە ھەر بىرىنىڭ ئائىلە ئەزالىرى ئايرىم-ئايرىم ھالدا تەپسىلى تونۇشتۇرىلىدۇ. (ئىسمى، سالاھىتى، تۇغۇلغان ئورنى، ۋاقتى، ھازىرقى تۇرۇشلۇق ئورنى قاتارلىقلار ئېنىق يېزىلىدۇ.)
6. ‹‹ئانام پالانچىنىڭ قېرىنداشلىرى››، بۇنىڭدا-ئانىسىنىڭ قېرىنداشلىرى ۋە ھەر بىرىنىڭ ئائىلە ئەزالىرى ئايرىم-ئايرىم ھالدا تەپسىلى تونۇشتۇرىلىدۇ. (ئىسمى، سالاھىتى، تۇغۇلغان ئورنى، ۋاقتى، ھازىرقى تۇرۇشلۇق ئورنى قاتارلىقلار ئېنىق يېزىلىدۇ.)
7. ‹‹دادام پالانچىنىڭ ئۇرۇق-تۇققانلىرى››، بۇنىڭدا-دادىسىنىڭ ئۇرۇق -تۇققانلىرى،تەپسىلى تونۇشتۇرىلىدۇ .ئۇرۇق تۇققانلارنىڭ بالىلىرىغىچە يېزىلغىنى ياخشى. چۈنكى ئائىلە شەجەرىسى ئۆتكەنلەرنى ئىزاھلاش بىلەن ئۆتۈۋاتقان ۋە ئۆتۈدىغانلارغا مۇناسىۋەت تىكلەيدۇ.
8. ‹‹ئانام پالانچىنىڭ ئۇرۇق-تۇققانلىرى››، بۇنىڭدا-ئانىسىنىڭ ئۇرۇق -تۇققانلىرى يۇقارقىغا ئوخشاش تەپسىلى تونۇشتۇرىلىدۇ.
9. ‹‹پالانچى ئائىلىسى ۋە ئۇلارنىڭ پەرزەنتلىرى››، بۇ ماۋزۇدا دادىسى ۋە ئانىسى بىر قەدەر تەپسىلى تونۇشتۇرىلىدۇ. مەسىلەن: توغۇلغان جايى، ۋاقتى، ئۆسۈپ چوڭ بولغان ئائىلە ۋە مەھەللە مۇھىتى، ئوقۇش تارىخى، خىزمەت تارىخى، ئائىلە قۇرغان ۋاقتى قاتارلىقلار. يەنە ئاتا ئانىسىغا مۇناسىۋەتلىك، خاتىرىلەپ قويۇشقا تېگىشلىك دەپ قارالغان تەرەپلەرنى يازسا بولىدۇ.
10. ‹‹پالانچى ئائىلىسىنىڭ پەرزەنتلىرى››، بۇ ماۋزۇدا مۇشۇ ئائىلىنىڭ قانچە پەرزەنتلىك بولغانلىقى قىسقىچە تونۇشتۇرىلىدۇ. ئاندىن كىچىك ماۋزۇلار ئاستىدا ‹‹پالانچىنىڭ ئائىلىسى›› دەپ ماۋزۇ قويۇپ، ھەر بىر پەرزەنتنىڭ ئائىلىسى تەپسىلى يېزىلىدۇ. ئۆزىنىڭ، ئايالىنىڭ، بالىلىرىنىڭ توغۇلغان ئورنى، ۋاقتى، ئوقۇش تارىخى، خىزمەت تارىخى، تۇرمۇش قۇرغان ۋاقتى، ھازىرقى تۇرۇشلۇق ئورنى قاتارلىقلار. بۇنىڭغا قوشۇپ شۇ ئائىلىگە مۇناسىۋەتلىك مۇھىم تەپسىلاتلارنى، ئائىلە ئەزالىرىنىڭ يېقىشلىق مىجەز خاراكتىرلىرىنىمۇ يېزىپ قويغان ياخشى. بۇ كېيىنكىلەرگە ئۆرنەك بولىدۇ، ئائىلە ئەزالىرىمۇ يېقىملىق ھېس قىلىدۇ.
11. ‹‹ئاخىرقى سۆز››، ئائىلە شەجەرىسىنى يېزىپ بولغان كىشى قەلبىدە ئاخىرىدا دەيدىغان بىر گىپى قالغاندەك بولىدۇ، ھەركىم ئۆزىنىڭ شۇ گەپلىرىنى يېزىپ بولۇپ بىر چوڭقۇر نەپەس ئالىدۇ، شۇنىڭ بىلەن بۇ ۋەزىپە ئاخىرلىشىدۇ.
تۆۋەندە ‹‹ئاخىرقى سۆز››دىن بىر ئۆرنەك كۆرسىتىمەن:
‹‹يېزىۋاتقىنىم بۇ شەجەرىنىڭ ئاخىرقى سەھىپىسى ئەمەس، ئەلبەتتە. بۇ داۋام ئېتىدىغان سەھىپە، بۇ تۈگۈمەس قۇرلاردۇر. بۇ قۇرلاردا ئائىلىمىزنىڭ يىلتىزلىرى، غوللىرى، شاخلىرى، ياپراقلىرى ئەكىس ئىتىدۇ. بۇ قۇرلاردا ئۇزۇن بىر ھايات يولى ۋە بۇ يول بويلاپ قىلىنغان سەپەردىكى غەم-قايغۇلىرىمىز، كۆز ياشلىرىمىز، كۈلكە-شاتلىغىمىز، ئۈمۈت-ئارزۇلىرىمىز ۋە ئارمانلىرىمىزمۇ ئەكىس ئېتىدۇ. بۇ ئائىلە شەجەرىسى بولغانلىقى ئۈچۈن بۇ يولدىكى ھايات كۈرۈنۈشلىرىنى، كەچمىشلىرىمىزنى تولىقى بىلەن يازالمىدىم. يېزىش جەريانىدا كۆز ئالدىمدا گەۋدىلەنگەن ھايات كۈرۈنۈشلىرى بەزىدە كۆز ياشلىرىم بىلەن، بەزىدە سۈيۈنۈپ كۈلۈشلىرىم بىلەن ماڭا ھەمراھ بولدى.
يۇقۇرىدىكىلەر ئائىلە شەجەرىسى يېزىشنىڭ ئاددى نۇسخىسى، بۇنى يەنە ئاددىلاشتۇرۇشقا ياكى مۇناسىۋەتلىك مەزمۇنلارنى قوشۇشقا بولىدۇ. ئەگەر ئىمكانىيىتى يار بەرسە ھەر بىر ماۋزۇغا مۇناسىۋەتلىك رەسىملەرنى قىستۇرما قىلش زۆرۇر، بۇنداق قىلسا تېخىمۇ ياخشى مۇكەممەل بولىدۇ.
ئائىلە شەجەرىسىنى يەنىمۇ ئاددىلاشتۇرۇپ گىرافىك شەكىلدە ئىشلەپ كۆرسەتكىلى ياكى دەرەخ شەكلىدە رەسىملىك ھالەتكە كىرگۈزۈپ تونۇشتۇرغىلى بولىدۇ. بۇ كۆرۈنۈشلەرنى يازمىنىڭ ئاخىرىغا قوشۇمچە قىلسا تېخىمۇ گۈزەل بولىدۇ.
2019-يىلى 19-ئاپرىل، ئىستانبۇل
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
يافا
يافا بىر شەھەردۇر.
بىز ئويغاندۇقمۇ؟
مەمەت ئىمىن
ۋەتەندىكى لاگىر مەسىلىسى ئوتتۇرىغا چىققاندىن كىيىن، مەيلى داۋانىڭ خەلقئارالىشىشىدا بولسۇن ياكى داۋاغا قىزىقىدىغانلارنىڭ سانىدا بولسۇن، كۆپ ئۆزگۈرۈشلەر بولدى. داۋا سىپىگە نۇرغۇن ياشلار قېتىلدى؛ بۇرۇن سىياسەتكە ئارلاشمايمەن دىگەنلەر، ئەمدىلىكتە سىياسەتچى بولدى. بۇرۇن ئاۋاز چىقارمىغانلار ئەمدىلىكتە ئاۋاز چىقىرىدىغان بولدى. بۇرۇن نامايىش ۋە ھەر خىل پائالىيەتلەر بولسا يىقىن كەلمەيدىغانلار، ھازىر نامايىش ۋە ھەر خىل پائالىيەتلەرگە ئاكىتىپ قاتنىشىدىغان بولدى. تەشكىلاتلار كۆپەيدى. كۆپ ساندا كىشىلەر ئۈندىدارنى تاشلاپ ۋاتىسئاپقا (whatsapp) يۆتكەلدى. فەيىسبوك (facebook) قاتارلىق ئىجتىمائىي تاراتقۇلار، بۇرۇنقىدەك يىگەن ئىچكەننى ۋە ئويۇن تاماششالارنى تەشۋىق قىلىدىغان سورۇندىن، ۋەتەن داۋاسى ئېلىپ بارىدىغان، ۋەتەن ھەققىدىكى ئۇچۇرلارنى ئورتاقلىشىدىغان سورۇنغا ئايلانغاندىن باشقا يەنە باشقىلارنىڭ ئەيىپىنى ئاچىدىغان، باشقىلارنىڭ شەخسىيىتىگە تاجاۋۇز قىلىدىغان ۋە كۆز قارىشى پەرىقلىق بولغان ئىنسانلارنى ئاپتىنومىيەچى، خائىن ۋە جاسۇس دەپ ھاقارەتلەيدىغان سورۇنغا ئايلاندى.
بەزىلەر لاگىر مەسىلىسى ئوتتۇرىغا چىققاندىن كىيىن، خەلقىمىز يۈكسەك دەرىجىدە ئويغاندى، ئىتىپاقلاشتى دىيىشىدۇ. بىراق مەن كۈزەتكەن ئەھۋاللارغا ئاساسلانغاندا، ئۇ يۈكسەك دەرىجىدە ئويغۇنۇش بولماستىن، بەلكى كۆپىنچە كىشىلەرگە نىسبەتەن، ھاڭنىڭ قېشىغا كىلىپ قىلىپ، ماڭىدىغان يولى يوق، ھاڭغا چۈشۈپ كېتىشتىن قۇتۇلۇشنىڭ كويىدا بولۇش؛ ھاڭغا چۈشۈپ كەتمەي، ئۇ يەردىن ساق كىتەلەيدىغان چىغىر يولدىن بىرنى تىپىشقا مەجبۇرى بولۇشتۇر. ئەلۋەتتە مەن بۇنداق دىيىش ئارقىلىق ھەقىقى ئويغانغان بىر قىسىم كىشىلەرنى ئىنكار قىلماقچى ۋە باشقىلارنىڭ روھىغا سوغۇق سۇ سەپمەكچى ئەمەسمەن. مەن پەقەت ئۆزۈم كۆرۈۋاتقان رىئاللىقىمىزغا ئاساسەن، بۇ جەھەتتە ئۆز كۆز قاراشلىرىمنى ئوتتۇرغا قويۇپ، ھەرقايسىڭلار بىلەن ئورتاقلاشماقچىمەن. شۇڭا ئويغانغان دوستلارنىڭ سۆزۈمنى ئۆزىگە ئالماسلىقىنى، تىخى ئويغانمىغان دوستلارنىڭ ئوبدان ئويلۇشۇپ بىقىشىنى ئۈمۈت قىلىمەن.
نورۋىگىيەلىك داڭلىق ئوپىراچى ۋە شائىر خەنرىك ئىبسەن (Henrik Ibsen) مۇنداق دىگەن ئىكەن، “بىز ھەقىقى ئويغانغان ۋاقتىمىزدا، پەقەت ياشاپ باقمىغانلىقىمىزنى بايقايمىز.”
بىزدە “كىسەلنى يوشۇرساڭ، ئۆلۈم ئاشكارە” دەيدىغان ئاتا سۆزى بار. بىز ئىجابى تەشۋىقاتنى كۆپەيتىپ، خەلقىمىزنى ئۈمۈتلەندۈرۈشكە ئىھتىياجلىق. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئۆز ئۆزىمىزنى ئالداپ كۆڭلىمىزنى قۇرۇق خوش قىلىشتىن ساقلىنىشىمىز كىرەك. ئەگەر بەدىنىمىزدە كېسەل بولسا، ئۆزىمىزگە ۋاقتىدا، توغرا دىئاگنوز قويۇپ، ھاياتىمىزغا تەھدىت ئىلىپ كىلىدىغان بەزى كىسەللىكلەرنى ۋاقتىدا داۋالاپ ساقايتىشىمىز ۋە تېخىمۇ ئېغىر ئاقىۋەتنىڭ كېلىپ چىقىشىدىن ساقلىنىشىمىز كىرەك.
ئۇنداقتا بىز زادى ئويغاندۇقمۇ ياكى پەقەتلا چىقىش يولى تىپىشقا مەجبۇرلاندۇقمۇ؟ ئۇلارنىڭ ئارىسىدا قانداق پەرق بار؟ ئەگەر بىز ئويغانغان بولساق قانچىلىك ئويغاندۇق؟ ئەگەر بىز ئويغانمىغان بولساق قانداق قىلىپ ئويغىنىشىمىز كىرەك؟ مەن بۇ سوئاللارغا جاۋاپ بىرىشتىن ئىلگىرى، “ئويغۇنۇش” نىڭ مەنىسىنىڭ نىمە ئىكەنلىكى توغرسىدا ئازراق توختۇلۇپ ئۆتىمەن.
ئويغۇنۇش دىگەن سۆزنىڭ تۆۋەندىكىدەك بىرنەچچە خىل مەنىسى بار. ئويغۇنۇش ئالدى بىلەن ئۇيقۇ ھالىتىدىن ئويغاق ھالەتكە كېلىش دىمەكتۇر. ئويغۇنۇش دىمەك ئىنسانلارنىڭ ھۇشسىز ھالىتىدىن نورمال ھالەتكە كېلىشى دىمەكتۇر. ئويغۇنۇش دىمەك ئىنسانلارنىڭ خىيالى دۇنيادا ياشاشتىن، غەپلەتلىكتىن، ھاماقەتلىكتىن رىياللىققا قايتىشى دېمەكتۇر. ئويغۇنۇش دىمەك ئاللاھ بەرگەن ئەقىل پاراسەتنى ئىشلىتىپ، ئەتىراپنى يالغۇز كۆز بىلەن ئەمەس، بەلكى ئەقىل پاراسەت بىلەن كۆزۈتۈپ، مەسىلىنىڭ ماھىتىنى تونۇپ يىتىش دىمەكتۇر. ئويغۇنۇش دىمەك مەسىلىنى تۈپتىن ھەل قىلىش ئۈچۈن ئەقىل ئىشلىتىش، ئىزدىنىش ۋە ئۇنىڭلىق ئۈچۈن ھەركەت قىلىش ۋە تىرىشچانلىق كۆرسىتىش دىمەكتۇر. ئويغۇنۇش دىگەنلىك ھەرگىزمۇ پۇرسەتپەرەسلىك قىلىپ، ئەپلەپ-سەپلەپ كۆز بويامچىلىق قىلىش دىگەنلىك ئەمەس.
ئامىرىكىلىق داڭلىق يازغۇچى، ئاممىۋى نۇتۇق سۆزلۈگۈچى ۋە ئەنئەنىۋى تىبابەتنى تەشەببۇس قىلغۇچى دىپاك چوپرا مۇنداق دىگەن ئىكەن، “ئويغۇنۇش، سىنىڭ كىم ئىكەنلىكىڭنى ئۆزگەرتىش بولماستىن، بەلكى ساڭا تەۋە بولمىغان نەرسىنى تاشلىۋېتىشتۇر”. دىمەك بىز ئويغۇنۇش ئۈچۈن، ئۆزىمىزنى باشقا بىرسىگە ئۆزگەرتىشىمىزنىڭ، چوقۇم تەشكىلاتلارنىڭ باشلىقى بولىشىمىزنىڭ ھاجىتى يوق. بىز پەقەت ئۆزىمىزدىكى بىخەستەلىكنى، بىخۇتلىقنى، غەپلەتلىكنى ۋە روھىي قۇللۇقنى تاشلاپ، ئەقىل پاراسىتىمىزنى ئىشقا سىلىپ، ئادەمدەك ياشاشقا تىرىشساق، ئۆزىمىزنىڭ ئۆتەشكە تىگىشلىك بولغان ئىنسانى بۇرچىمىزنى ئادا قىلساق يىتەرلىك.
ئويغۇنۇش بولسا ئاكتىپ بىر جەريان بولۇپ، ئۇنىڭدىن پەيدا بولغان ھەرىكەت، تەھدىتنىڭ ئاجىزلىشىشى بىلەن توختاپ قالمايدۇ؛ تەھدىتنىڭ قايتا سادىر بولىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە مەسىلىنى ئۈزۈل-كىسىل ھەل قىلىش يولىدا ئىزچىل داۋام قىلىدۇ. چىقىش يولى تىپىشقا مەجبۇرى بولۇش دىگىنىمىز، كۆپىنچە ئەھۋالدا پاسسىپ بىر جەريان بولۇپ، ئۇنىڭدىن پەيدا بولغان ھەرىكەت تەھدىتنىڭ پەسلىشىگە ئەگىشىپ ئاجىزلىشىدۇ ۋە ئىزچىل داۋام قىلمايدۇ.