cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
خالمۇرات ئابلىز
گۈزەللىك ئەلچىسى خالمۇرات مۇئەللىم دۆلەت ئىچىدە تۇنجى بولۇپ گىرىم-بۇيۇملىرى تەتقىقات ئېچىشىدا ئەڭ تەجرىبىلىك ياش ئىقتىدارلىق كەسىپلەشكەن مۇئەللىم بولۇپ ھېسابلىنىپ، ئەڭ داڭلىق Dior، SKII ياشىلەندەي، لەنجى قاتارلىق  ماركىلارنىڭ ئالاھىدە تەكلىپلىك تەتقىق قىلىش ۋە بازار ئېچىش مۇئەللىمى بولغان. شۇنداقلا داڭلىق ئارتىسلاردىن لىن جىلىڭ، گوفۇچېڭ قاتارلىق نەچچە يۈز ئارتىسىنىڭ شەخسىي مەخسۇس گۈزەللىك لايىھىلىگۈچىسى بولغان، ئۇ يەنە ئىزچىل ياخشى باھاغا ئېرىشىپ، ئۆزىنىڭ مەخسۇس گىرىم-بۇيۇملىرى ۋە گۈزەللىك بىلىملىرى ساھەسىدە ھەقىقىي مەخپىي داڭلىق رېستىپلارنى ئوتتۇرىغا قۇيۇپ چىققان. شۇنداقلا گىرىم-بۇيۇملىرى ساھەسىدە «تېرە ئاسراش ساقچىسى»دېگەن ئالاھىدە ياخشى نامغا ئېرىشكەن.
ئامېرىكا ئالەم بوشلۇقى ئارمىيەسى
thumb|بۈركۈت(قارچىغا) 9 راكىتاسى، ۋاندىنبېرگ ھاۋا ئارمىيە بازىسىدا ئامىرىكا ئالەم بوشلۇقى ئارمىيەسى ئامېرىكا قوراللىق كۈچىلىرنىڭ مەخسۇن ئالەم بوشلۇقىدا كۈرۈەش قىلىشقا مەسئۇل بولىدىغان بىر بالا قوشۇنى. بۇ قوشۇننىڭ ئامېرىكا ھاۋا ئارمىيەسى بىلەن بولغان پەرقى بولسا ھاۋا ئارمىيەسى تۈۋەن بوشلۇقتىكى ئۇرۇش قىلىش كۈچلىرى، لىكىن ئالەم بوشلۇقى ئارمىيەسى يۇقىرى بوشلۇقتا كۈرەش قىلىدۇ، مەسىلەن مارىس، ئاي، يۇپتىېر دىگەندەك. thumb|دونالد ترامپ 2019 -يىللىق دۆلەت مۇداپىئە پىلانغىغا تەستىق سالغان دەقىقە
فىنلاندىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
سۆز مەنبەسى
سۇئومى ياكى سومى سۆزى (ڧىنلاندىيە مەنىسىدە) ئېنىقلانمىغان سۆز بولۇپ، بۇ سۆزنىڭ ئەڭ ياخشى چۈشەندۈرۈلۈشى بەلكىم قەدىمقى بالتىق دېڭىزى رايونىدىكى يەرلىك تىلدىكى *زېمىن "يەرشارى" بولۇشى ئېھتىمال. ڧىن تىلىغا يېقىن بولغان باشقا تىللاردا (ڧىنو ئۇگرىك تىللىرىدا) بۇنىڭغا يېقىن كېلىدىغان سۆز ئىشلىتىلىدىغان بولۇپ، بەزى تەھلىللەرگە ئاساسلانغاندا زېمىن ۋە ئېرىشىش ياكى كۈرەش مەنىلىرىنى بېرەرمىش. ئەمما بۇ سۆزنىڭ ھەقىقىي مەنىسى ھالە ئېنىق ئەمەس.
تارىختىن ئاۋۋال
تارىخي دەلىللارگە ئاساسلانغاندا ئاركىئولوگىيە، ھازىرقى ڧىنلاندىيىنى ئۆز ئىچىگە قالغان بۇ كەڭ شىمالىي ياۋروپا تۇپراقلىرىدا مىلادىدىن تەخمىنەن 8500 يىللار بۇرۇندىن تاكى تاش قوراللار دەۋرىگىچە مۇز ئېراسى بولغان بولۇپ، پۈتۈن زېمىن قار مۇزلار ئاستىدائىمىش. تارىخىي دەلىللەرگە قارىغاندا بۇ تۇپراقلاردا ئەڭ بۇرۇن ئولتۇراقلاشقانلار ئېستونلار، روسلار ۋە نورۋىگىيدىكى ئەڭ ئاۋۋالقى ئاھالىلەر بىلەن بىر زامانلاردا ياشىغانلار بولۇپ، بەزى تارىخچىلار ئۇلارنى قېرىنداش قەۋملەر دەپ قارىشىدۇ. ئۇلار تاشقۇراللارنى ئىشلىتىدىغان ئەڭ دەسلەپكى بېلىقچى ئاھالىلەرئىدى. ساپال قۇراللار مىلادىدىن بۇرۇنقى 5200 يىللىرى باشلاپ ئىشلىتىلگەن بولۇپ، بۇ ساپال تارغاقلارنىڭ ۋە باشقا ساپال بۇيۇملارنىڭ باشلانغان دەۋرىدۇر. ۋىكىڭلار دەۋرىدىكى سودا مەدەنىيىتى ڧىنلاندىيىگە مىلادىدىن بۇرۇنقى 3000-2500 يىللىرى يېتىپ كەلگەن بولۇپ، بۇ دەۋرلەردە تېرىقچىلىق باشلانغان. ئەمما تېرىقچىلىقنىڭ باشلانغانلىقى بۇ رايوندىكى تەبىئىي ياشاش ئۇسۇلى بولغان ئوۋچىلىق ۋە بېلىقچىلىقنى ئاساس قىلغان ئىقتىسادى تامامەن ئۆزگەرتەلمىگەن. تۇچ مىسقۇراللار دەۋرى (1500-500 مىلادىدىن بۇرۇنقى يىللار) ۋەتۆمۈر قۇراللار دەۋرى (500 م.ب- 1200 م) باشلانغاندىن كېيىن بۇ رايوندا ۋە بالتىق دېڭىزى دائىرىسىدە باشقا مەدەنىيەتلەر بىلەن كەڭ كۆلەمدە ئۇچرىشىش بولغان. ئەلۋەتتە يۇقىرىدا دېيىلگەن تۇچ ۋە تۆمۈر تاۋلاش تېخنىكىلىرى يەرلىك تېخنىكىلار بولماستىن، شۇ زامانلاردىكى مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇشىدا ئوتتۇرا ئاسىيا ۋە ئىران تۈزلەكلىكلىرىدىن بۇ زېمىنلارغا كەلتۈرۈلگەنىدى. ئۇ زامانلاردا بۇ زېمىندا ياشايدىغان ئاساسلىق ئاھالىلەر ھازىرقى ڧىنلانلار بىلەن ئانچە زور باشلىنىشى بولمىغان ھىندى ياۋروپا تىللىرىدا سۆزلايدىغان ۋىكىڭلاردىن ئىدى. كېيىنچە ئۇرال تاغلىرىدىن كۆچۈپ كەلگەن، ئېستون ۋە ھۇنلارنى ئاساس قىلغان كۆچمەنلەرنىڭ كۆپلەپ كېلىشى بىلەن بۇ زېمىنلاردا ئالتاي- ئۇرال تىللىرىدا سۆزلىشىدىغان كىشىلەر ئاساسلىق ئاھالە بولۇشقا باشلىغان.
شىۋىد كېلىشىمى
شىۋىد پادىشاھلىقى ئۆز ھاكىمىيىتىنى مۇستەھكەملىگەندىن كېيىن خىرىستىيان قوشۇنلىرىنى تەشكىل قىلىپ ئەنئەنىۋىي دىنلارغا ئېتىقاد قىلىدىغان بەدەۋى قەبىلىلەرنى بويسۇندۇرۇپ بۇ تۇپراقلارنى ئۆز زېمىنلىرىغا قوشۇۋالغان. يىل 1249. بۇ ۋاقىتتا ڧىنلاندىيە ڧىنلاندىيىدە شىۋىت تىللىق ئاقسۆڭەكلەر ھاكىمىيەت تۇتقان بولۇپ، شىۋىت تىلى ئالىي دەرىجىلىك تىل قاراتىدا كۆرۈلگەن. يەرلىك تىل بولغان قەدىمقى ڧىن تىلى بولسا ياۋايىلارنىڭ تىلى دەپ قارىلىپ تەربىيە كۆرگەن ڧىنلار تەرىپىدىنمۇ سۆزلەش رەت قىلىنغانىدى. يېڭى دىن تەرەپدارلىقى شىمالىي ياۋروپاغا يېتىپ كەلگەندىن كېيىن، مىسسىيونىرلار ۋە پوپلار كەڭ ئاھالىنىڭ دىنىي كىتابلارنى ئوقۇشىغا ئىمكان يارىتىش ئۈچۈن ئەزەلدىن يېزىقى بولمىغان ڧىن تىلىغا شىۋىت يېزىقى ئاساسىدا يېزىق ئىجاد قىلغان ۋە كىشىلەرنى بۇ يېزىقتا دىنى بويىچە تەربىيلىگەن. بۇ خىزمەرلەرنىڭ بېشى بولغان مېكائىل ئاگرىكولا تۇركۇ شەھىرىدە ڧىنلاندىيىدىكى تۇنجى ئالىي بىلىم يۇرتى بولغان تۇركۇ ئۇنۋېرسىتېتىنىڭ ئۇلىنى سالغان. 1640. يىللىرى ڧىنلاندىيە دائىرىسىدا ئاچارچىلىق بولغان بولۇپ، بۇ ئاچارچىلىقتا 1696-1697 يىللىرى ڧىنلاندىيە نوپۇسىنىڭ ئاران ئۈچتەن بىرى قالغان. شىۋىتسىيە ۋە روسسىيە ئۇرۇشىدا (1714-1721) يەرلىك ڧىنلار تۆۋەن دەرىجىلىك ئەسكەر قاتارىدا ئۇرۇشقا قاتناشتۇرۇلغان بولۇپ، بۇ ئۇرۇشتا ڧىنلاندىيە دائىرىسىدە نۇرغۇن كىشى قازا قىلغان. كىچىك ئۇرۇشىدا (1742-1743). مەغلۇپ بولغان شىۋىتسىيە ڧىنلاندىيىنى ئۇرۇش تۆلىمى ۋە تېنچلىق شەرتى نامىدا روسسىيىگە بېرىۋەتكەن. چارروسسىيە ئېمپىراتورلىقى تەرىپىدىن ڧىنلاندىيىدە ئاپتونۇم كېنەزلىك بەرپا قىلىنغان.
چارروسسىيە ئېمپىراتورلۇقى دەۋرى
شىۋىت-روس ئۇرۇشىدا شىۋىتسىيە مەغلۇپ بولغاندىن كېيىن ڧىنلاندىيىنى چارروسسىيىگە ئۇرۇش تۆلىمى ۋە تېنچلىق كېلىشىمى ئۈچۈن بېرىۋېتىدۇ. چارروسسىيە ڧىنلاندىيە كېنەزلىكىنى قۇرۇپ چىقىدۇ، بۇ كېنەزلىك ئاپتونۇم جۇمھۇرىيەت دەرىجىسىدىكى كېنەزلىك بولۇپ، ئۆزىنىڭ پارلامېنتى، ئۆزىنىڭ ھەربىيسى بار ئىدى. بۇنىڭغا ئائىت تەپسىلىي ماتېرياللار ھازىرچە ئۇيغۇر تىلىدا يوق، ئىنشائاللاھ كېيىنچە قۇربىمىزنىڭ يېتىشىچە تولۇقلايمىز.
ّ
29- كۆنەك
29- كۆنەك، مىلادى تەقۋىمغا كۆرە يىلنىڭ 363. (كەبىسە يىللاردا 364.) كۈنىدۇر. يىل ئاخىرىغا قالغان 2 كۈن باردۇر.
30- كۆنەك
30- كۆنەك، مىلادى تەقۋىمغا كۆرە يىلنىڭ 364. (كەبىسە يىللاردا 365.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 1 كۈن باردۇر.
قان
قان ناھايتى مۇھىم بولغان بەدەن سويۇقلۇقى بولۇپ، ئاساسلىقرولى ئوكسېگىن ۋە ئوزۇقلۇقلارنى بەدەننىڭ ھەر قايسى قىسىملارغا يەتكۈزۈش ۋە بەدەننى ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرى بىلەن تەمىنلەشتىن ئىبارەت. قان تۆرەلمە يېتىلىشنىڭ ئەڭ دەسلەپكى مەزگىللىرىدە يىلىك ئىشلىگۈچى غول ھۈجەيرىلەردىن ئىندۇكسىيەلىنىش ئارقىلىق شەكىللىنىدۇ.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە :قان
ئىنگىلىسچە :blood
ئورنى :جانلىقلار تىنى
يېڭىشەھەر كوچا باشقارمىسى (ئاقسۇ شەھىرى)
يېڭىشەھەر كوچا باشقارمىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Yéngisheher Kocha Bashqarmisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ ئاقسۇ شەھىرى گە جايلاشقان.
قان
قان ھەققىدە
قانقان ناھايتى مۇھىم بولغان بەدەن سويۇقلۇقى بولۇپ، ئاساسلىقرولى ئوكسېگىن ۋە ئوزۇقلۇقلارنى بەدەننىڭ ھەر قايسى قىسىملارغا يەتكۈزۈش ۋە بەدەننىئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرى بىلەن تەمىنلەشتىن ئىبارەت. قان تۆرەلمە يېتىلىشنىڭ ئەڭدەسلەپكى مەزگىللىرىدە يىلىك ئىشلىگۈچى غول ھۈجەيرىلەردىن ئىندۇكسىيەلىنىش ئارقىلىق شەكىللىنىدۇ. قان ئىنسان بەدەن ئېغىرلىقىنىڭ تەخمىنەن 7%نى تەشكىل قىلىدىغان سويۇقلۇق بولۇپ زىچلىقىسۇدىن سەللا چوڭراق (1.06 ھەسسە)، ئوتتۇرا ھېساب بىلەن چوڭلار بەدىنىدە بەش لېتىرئەتراپىدا قان بولىدۇ. قان پلازما ۋە بىر قانچە خىل ھۈجەيرىلەردىن تۈزۈلىدۇ. قاننىڭ 55% پلازما بولۇپ، ئاساسلىقى قاننىڭ سۇيۇق قىسمىنى كۆرسىتىدۇ. قان پلازمىسىنىڭ %92 سۇ بولۇپ، قالغان قىسمى بىر قىسىم ئاقسىللار، گلۇكوزا، ماي كېسلاتالىرى ... قاتارلىقلاردىن تەشكىل تاپىدۇ. باشقا مۇھىم تەركىبلىرىدىن قان قېتىشتۇرغۇچىفاكتۇرلار، ئىممۇنىتېت ئاقسىللىرى، ياغ ئاقسىللىرى ۋە باشقا ئىئونلار (ئاساسلىقى خىلور ۋە ناتىرىي) بار.
بىز تۇغۇلۇشتىن خېلى بۇرۇنلا قانغا بىر ئۆمۈر مۇھتاج بولۇشىمىز باشلانغان بولىدۇ، قان بولمىسا بىز تۇغۇلمايمىز ۋە ھايات قالالمايمىز. بىز ئىسپىرماھۈجەيرىسىنىڭ تۇخۇم ھۈجەيرىسىنى ئۇرۇقلاندۇرۇشى بىلەن شەكىللىنىشكە باشلايمىز ۋەئانىمىزنىڭ قورسىقىدا يېتىلىش جەريانىدا ئەڭ دەسلەپتە كىشىلەر بىزنى تۆرەلمە دەپئاتايدۇ. بىز تۆرەلمە مەزگىلىدە ھايات قېلىشىمىز ئۈچۈن ئەڭ مۇھىم بولغان قان ۋە قانتومۇرلىرىنى ئەڭ دەسلەپ شەكىللەندۈرىمىز ۋە يېتىلىپ بالا ھەمرىيىمىز ھاسىل بولۇپبىزنىڭ كۆچۈپ كىرىشىمىزگە تەييار بولغاندا، بىزنى بېقىپ ئۆستۈرىدىغان بالا ھەمرىيىئىچىگە ئورۇنلىشىپ ئۆز قېنىمىز ئارقىلىق ئانا قېنىدىن بالا ھەمرىيىمىزنىڭ ۋاستىسىبىلەن بۇلىۋالغان ئوزۇقلۇقلارنى بەدىنىمىزگە بىمالال يەتكۈزۈپ چوڭ بولۇشقاباشلايمىز چۈنكى بۇ ۋاقىتتا بىز ئاللىقاچان 50 كۈنلۈك بولغان بولىمىز ۋە ئانىمىزنىڭقېنىدىكى ئىممۇنتېىت ھۈجەيرىلىرى بىزنى بايقاپ قالغىلى تاس قالغان ۋاقىت بولىدۇ. ئۇلار بىزنى بايقاپ قالسا ئىش چاتاق بولىدۇ، گەرچە كىشىلەر ئانا بەدىنى بىزنىباقىدۇ دەپ قارىسىمۇ،  ئەمەليەتتە ئانىمىزنىڭ بەدىنى بىزنى يەكلىمەكچى بولىدۇ، يۇ - لېكىنبالا خىسلەتلىك بالا ھەمرىيىمىزنىڭ قوغدىشى ئاستىدا ھىچقانداق ئامال قىلالمايگىپىمىزنى شۇ ۋاقىتتىن باشلاپ ئاڭلاشقا مەجبۇر بولىدۇ، ئەلۋەتتە ئۇلارنى بوزەكقىلىشىمىز تۇغۇلۇپ قېرىغىچىمۇ توختىمايدۇ. ئەلۋەتتە، بىز بۇنى بىر ئۆمۈر پەخىرلىنىپتىلغا ئالىمىز. بىز بالا ھەمرىىي دېگەن ئېسل قەسىرىمىزگە كۆچۈپ كىرگەندىن باشلاپكىشىلەر بىزنى ھامىلە دەپ ئاتايدۇ. بىزنىڭ مۇۋاپىققىيەتلىك ھالدا ھامىلە باسقۇچىغابارالىشىمىز بىزنىڭ بۇ دۇنياغا كۆز ئاچالىشىمىزنىڭ ئاساسەن مۇمكىن ئىكەنلىكىنىچۈشەندۈرىدۇ. بىز بالا ھەمرىيى ئىچىدە جىددى ھەرىكەتنى باشلاپ تىز چوڭىيىشقاباشلايمىز، بۇ ئەلۋەتتە قېنىمىزىڭ ياردىمىدىن ئايرىلالمايدۇ. بىز بالا ھەمرىيمىزنىڭياردىمى ئارقىلىق ئانا بەدىنىدىكى بارلىق قاننىڭ خېلى كۆپ قىسمىنى بالياتقۇغاباشلاپ كېلىمىز ۋە بالا ھەمرىيىمىز ئانا قېنىدىكى ئوكسېگىن ۋە بارچە ئوزۇقلۇقلارنىكىندىك ئارقىلىق بىزنىڭ قېنىمىزغا ئەۋەتىدۇ ۋە بىز بۇ ئوزۇقلارنى سۈمۈرۈپ نەچچە ئايئىچىدىلا ھەجىمىمىزنى نەچچە يۈز ھەسسە چوڭايتىمىز. گەرچە ئانا قېنىنىڭ يېنىمىزغاكېلىشىگە ئېھتىياجىمىز بولسىمۇ، ئەمما ئانا قېنىنى خاتالىشىپمۇ بەدىنىمىزگەكىرگۈزمەيمىز چۈنكى  ياخشى يېرى،بىز ئانا قېنىدا كۆزىنى مىت قىپمۇ قويماستىن بىزنىقىرىپ تاشلايدىغان جەڭچىلەرنىڭ تەييار تۇرىدىغانلىقىنى بىرسىدىن ئوغۇرلۇقچە ئاڭلاپقالغان.
بىزنىڭ ئوكسىگېن ۋە ئوزۇقلۇقلارنى ئانا قېنىدىن يۇلۇپ ئالىمىزيۇ،ئانىمىزغا ھىچقانداق پايدا يەتكۈزمەيمىز. ئانا قورسىقىدا بىزگە لازىمەتلىك ھەممەنېمەتلەر تەييار بولسا ئۇ ھالدا خاتىرجەم ۋە ساغلام يىتىلىمىز، لېكىن ئۇ ئۆز قېنىئارقىلىق دېگىنىمىزنى بەرمىسە ياكى بىزگە لازىم ئەمەس ئەخلەت نېمەتلەرنى ئەۋەتسەياكى بىزنى ھەر قانداق ئۇسۇلدا بىئارام قىلسا ئۇنى ھامىلدارلىق مەزگىلىدىكى دىئابىتكېسىلى دەيدىغان كېسەلگە گىرىپتار قىلىپ قويالايمىز، ئەمما بىز توغۇلۇپ بولساقلا ئۇساقىيىپ كېتىدۇ. بەكرەك ئاچچىقىمىز كېلىپ قالسا، ئانىمىزنى ھامىلدارلىق مەزگىلىدىكىيۇقىرى قان بېسىمى قىلىپ قويىمىز، ئەپسۇسكى ئۇ بىز تۇغۇلغاندىن كىيىنمۇ بىر ئۆمۈر بىزنى قېيناپ قويغاننىڭ جاجىسىنى يەپ مەڭگۈ يۇقىرى قان بېسىمىنىڭ تەھدىتىدىنقۇتۇلالمايدۇ. نېمە دېسىڭىز مەيلى، ئىشقىلىپ بىز ھامىلىلەر ھەرگىز شەخسىيەتچىئەمەس! دېمەك، بىز تۇغۇلۇشقا ئاز قالغۇچە ئېنىرگىيە ئىشلىشىمىزنىڭمۇ ھاجىتى يوق،ھەتتا ئۆپكىمىزنى ئاۋارە قىلىپ ئۆپكىمىز ئارقىلىق نەپەسلىنىپمۇ يۈرمەيمىز، پەقەتئانىمىزنىڭ بالياتقۇسى كىچىك كېلىپ بالا ھەمرىيىمىز بىزگە ياقماي قالغاندا ئاستائۆپىكىمىزنى پىشىپ يىتىلىدۈرىمىز ۋە سىرتقى دۇنيانى كېزىپ بېقىشىنى خىيال قىلىمىز. تۇغۇلىمىز-يۇ، لېكىن بۇرنىمىزنى بىرى تۇتۇۋالغاندەك ھېس قىلىپ نەپەس ئالالمايپۇشايمان قىلىشقا باشلايمىز ۋە ئاخىرى تۇنجى قېتىم ئۆپكىمىز بىلەن نەپەس ئالىمىز. نېمىدىگەن قورقۇنچلۇق؟! مانا قاتتىق يىغلاپ بىئاراملىقىمىزنى ئىپادىلىسەكمۇ، ئەپسۇسئىلگىرىكى ئاسان تۇرمۇشىمىزغا قايتالمايمىز، بالا ھەمرىيىمىزمۇ تۈگەشتىئەمەسمۇ؟  تېخىمۇ ئېچىنىشلىقى، تېخى پەقەت يىغلاش ئارقىلىقلا ئانىمىزنى دېگىنىمىزنىقىلغۇزغاندىن باشقا ئۇنى بۇرۇنقىدەك خالىغانچە كونتىرول قىلمىقىمىز تەس بولۇپقالىدۇ. بۇرۇن باكتىرىيەلەرگە تولغان مۇھىتتا ياشىساقمۇ، ئەمما ئۇلۇغ قوغدىغۇچىبالا ھەمرىيى بىزنى ھەر ۋاقىت قوغداپ تۇرغاچقا باكتىرىيە، ۋىرۇس دېگەندەك پاسكىناجانلىقلار بىلەن ھەپىلىشىپمۇ يۈرمەيتتۇق. ئەڭ يامان بولغىنى، ئەمدى بىز ئۆزىمىزنىقوغداشنى ئۆگەنمىسەك بولمايدۇ. بۇ ۋاقىتتا بىز يەنە قانغا ئىلتىجا قىلىمىز، ۋەتۇغۇلۇشتىن بۇرۇنلا نۇرغۇن بىزنى قوغدايدىغان ماددىلارنى ئىشلەپچىقىرىشقا باشلىغانقاننى جىددى قوراللىنىپ ھەر ۋاقىت ئۇرۇشقا تەييار تۇرۇشقا بۇيرۇيمىز ۋە يۈگۈرۈپيۈرگۈدەك چوڭمۇ بولۇپ قالىمىز. ئەگەر قاندىكى ئاق قان ھۆجەيرىلىرى دەمدۇ ئەيتاۋۇر،شۇنداق بىر جەڭچىلەر بىزنى قوغدىمىغان بولسا ھازىرغىچە ھاۋادا، يەردە، سۇدا،ئىشقىلىپ ھەممىلا يەردە پۇتلىشىپ يۈرىدىغان قورقۇنچلۇق باكتېرىيە ۋە ۋىرۇس دېگەندەك كىچىكلىكىدىن كۆزگىمۇ كۆرۈنمەيدىغان مەخلۇقلارنىڭ دەستىدە بۇ چاغقىچە ھايات قالالامتۇق.
تۈزۈلىشى ۋە تەركىبى
قان- پلازما ۋە بىر قانچە خىل ھۈجەيرىلەردىن تۈزۈلىدۇ. قاننىڭ %55 پلازما بولۇپ، ئاساسلىقى قاننىڭ سۇيۇق قىسمىنى كۆرسىتىدۇ. قان پلازمىسىنىڭ %92 سۇ بولۇپ، قالغان قىسمى بىر قىسىم ئاقسىللار، گلۇكوزا، ماي كېسلاتالىرى ... قاتارلىقلاردىن تەشكىل تاپىدۇ. باشقا مۇھىم تەركىبلىرىدىن قان قېتىشتۇرغۇچىفاكتۇرلار، ئىممۇنىتېت ئاقسىللىرى، ياغ ئاقسىللىرى ۋە باشقا ئىئونلار (ئاساسلىقىخىلور ۋە ناتىرىي) بار.
قان ھۈجەيرىلىرى تۈرلىرى
قان ھۈجەيرىلىرى ئۈچ چوڭ تۈردىن تەشكىل تاپىدۇ:
قىزىل قان ھۈجەيرىلىرى
قىزىل قان ھۈجەيرىلىرى قىزىل قان ھۈجەيرىلىرى: ئەڭكۆپ ئۇچرايدىغان قان ھۈجەيرىسى بولۇپ تەخمىنەن 4-6 مىليۇن ئەتراپىدا تېپىلىدۇ. قىزىل قان ھۈجەيرىسىدە كۆپ مىقداردا ھىموگلوبېن دەپ ئاتىلىدىغان ئاقسىل بولۇپ، بۇئاقسىل دەل ئوكسىگېن توشۇيدىغان ئاقسىلنىڭ ئۆزى شۇ. ھىموگلوبېن (hemoglobin) مولىكۇلىسىنىڭ مەركىزىدە تۆت دانە تۆمۈر ئاتومىدىن تۈزۈلگەن ھىموگلوبېن گۇرۇپپىسى بولۇپئوكسىگېنغا بىرىكىش خۇسۇسىيتىگە ئىگە ۋە مۇشۇ گۇرۇپپىنىڭ مەۋجۇتلۇقى تۈپەيلى،قاننىڭ رەڭگى قىزىل رەڭدە بولىدۇ. مەخسۇس مۇسكۇلدا تېپىلىدىغان يەنە بىر ئوكسىگېنيەتكۈزىدىغان ئاقسىل بار بولۇپ، مىيوگلوبېن (myoglobin)  دەپ ئاتىلىدۇ. قىزىل قان ھۈجەيرىلىرى توختىماي يېڭىدىن ئىشلىنىپ تۇرىدىغان بولۇپ، يېڭىدىن ئىشلىنىشى بۆرەكتىكى ئوكسىگېن مىقدارىنى سەزگۈچى ھۈجەيرىلەرنىڭ قىزىل قان ئىشلەشنى ئىلگىرىسۈرگۈچى ئاقسىللارنى ئىشلەپچىقىرىپ يىلىككە ئۇچۇر بېرىشى ئارقىلىق ھاسىل بولىدۇ. شۇڭلاشقا، ئوكسىگېن شالاڭ بولغان يۇقىرى ئېگىزلىكتە ياشايدىغان كىشىلەرنىڭبەدىنىدىكى قىزىل قان ھۈجەيرىلىرىنىڭ مىقدارى تېخىمۇ كۆپ بولىدۇ. دەل مۇشۇ سەۋەببىر قىسىم تەنھەرىكەتچىلەر ئېگىز تاغلىق جايلاردا مەشىق قىلىدۇ ۋە دېڭىز يۈزىدىنئېگىزلىكى تۆۋەن جايغا كەلگەندە خېلىلا تېز يۈگۈرەلەيدۇ چۈنكى بەدەننىڭ ئوكسېگىنبىلەن تەمىنلىشى ئاشقان بولىدۇ. قىزىلقان ھۈجەيرە پەردىسىدە يەنە قان تىپىنى بەلگىلەيدىغان ساخارىدلانغان ئاقسىللار (glycoprotein)  يەنى ئازراق قەنىت رادىكاللىرى ئۇلانغان ئاقسىللار بار بولۇپ، قانتىپىنى بەلگىلەشتە مۇھىم رول ئوينايدۇ.
قاراقاش دەرياسى
<<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> قاراقاش دەرياسى  شىنجاڭدىكى ئاساسلىق ئىچكى دەريالارنىڭ بىرى، قاراقاش ناھىيىسى مۇشۇ دەريانى غەربى قىرغىقىغا جايلاشقان بولۇپ، قاراقاش دەرياسى ئۇلارنىڭ جان تومۇرى بولۇپ ھېساپلىنىدۇ.
قان
قان پلاستىنكلىرى
3پارچەقان پىلاستىنكىسىقان پلاستىنكلىرى:بۇلارئاساسلىقى قان قېتىشىشتا رول ئوينايدىغان ھۈجەيرىلەر بولۇپ، سانى 200 مىڭدىن 500مىڭغىچە ئەتراپتا بولىدۇ.
قاراقاش دەرياسى
جۇغراپىيىلىك ئورنى
قاراقاش دەرياسى - قارا قۇرۇم تاغلىرىدىن باشلىنىپ 808 كىلومېتىر ئاققاندىن كېيىن، يورۇڭقاش دەرياسى بىلەن قوشۇلۇپ خوتەن دەرياسىنى ھاسىل قىلىدۇ. باش ئېقىنى تاغلار، ئوتتۇرا ئېقىنى تاغ، دۆڭلۈكلەر، تۆۋەن ئېقىنى تۈزلەڭلىكلەر ئارىسىدىن ئاقىدۇ. تاغ ئارىسىدىكى ئېقىننىڭ ئۇزۇنلىقى 569 كىلومېتىر بولۇپ، باش مەنبەدىن ئۇلۇغئاتا سۇ ئىنشائاتى تۈگۈنى قۇرۇلۇشىغىچە بولغان ئارىلىق باش ئېقىن ھېساپلىنىدۇ. بۇنىڭ ئىچىدە شەيدۇللانىڭ يۇقىرىدىكى 359 كلومېتىر ئارىلىقتىكى دەريا قىرغىقىنىڭ يانتۇلىقى 20 گىرادۇستىن 60 گىرادۇسقىچە كېلىدۇ. بۇ ئارىلىقتا تىك چوققىلار ئاز، تاغلارنىڭ ئۈستى ئاساسەن تەكشى، يىلبويى قار- مۇز بىلەن قاپلىنىپ تۇرىدۇ. شەيدۇللارنىڭ ئوڭ تەرىپىدە كەڭلىكى بىر كىلومېتىردىن 28 كىلومېتىرغىچە، ئۇزۇنلىقى 130 كىلومېتىر كېلىدىغان مۇزلۇق بار. شەيدۇللادىن ئۇلۇغئاتا سۇ ئىنشائاتى تۈگۈنى قۇرۇلۇشىغىچە بولغان 230 كىلومېتىر ئارىلىقتا تىك چوققىلىق ھەيۋەتلىك تاغلار جىق ئۇچرايدۇ. بۇ ئارىلىقتا 20 دىن كۆپرەك تارماق ئېقىن بار. چوڭ قىيا تاشلار كىشىنى ھەيران قالدۇرىدۇ. دەريا جىلغىسىنىڭ تار يېرى 20 مېتىر، كەڭرەك يېرى 100 مېتىر كېلىدۇ. ئۇلۇغئاتىدىن قاراقاش دەرياسى كۆۋرۈكىگىچە بولغان 91 كىلومېتىرلىق ئارىلىق ئوتتۇرا ئېقىن بولۇپ، ئىككى تەرىپى تاغ ۋە دۆڭلۈكلەردىن باشقا، قارا قاش ۋە خوتەن ناھىيىلىرىنىڭ تۇتاش كەتكەن باغۇ - بوستانلىقلىرىدۇر. باش ئېقىننىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 3000 مېتىردىن 6500 مېتىرغىچە، ئەڭ ئېگىز چوققىسىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 7013 مېتىر كېلىدۇ. ئوتتۇرا ئېقىنىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 1300 مېتىردىن 3000 مېتىرغىچە، تۆۋەن ئېقىنىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 1100 مېتىردىن 1200 مېتىرغىچە كېلىدۇ. قاراقاش دەرياسىنىڭ كۈنلۈك ئوتتۇرىچە ئېقىن مىقتارى 69.8 كۇب مېتىر بولۇپ، دەرياغا كەلگەن سۇنىڭ پەسىللەردىكى پەرقى ناھايىتى چوڭ. ئەتىيازدا كەلگەن سۇ يىللىق ئومۇمىي مىقتارىنىڭ % 9.8 نى، يازدا كەلگەن سۇ % 73.1 نى، كۆزدە كەلگەن سۇ %13.6 نى، قىشتا كەلگەن سۇ %3.5 نى تەشكىل قىلىدۇ.
شۇئەبۇل ئىمان
شۇئەبۇل ئىمان (ئىمان شاخچىلىرى توپلىمى / شعب الإيمان - الجامع لشعب الإيمان)، مەشھۇر مۇھەددىس ۋە شافىئىي فەقىھ ئەھمەد ئىبنى ھۈسەين ئەلبەيھەقىي (ھ. 384 – 458 / م. 994 - 1066) تەرىپىدىن كامىل ئىماننى شەكىللەندۈرۈش ئۈچۈن قىلىنىدىغان دىنىي ئىش - ھەرىكەتلەر ھەققىدە تەسنىف قىلىنغان 7 جىلدلىق ئەسەردۇر.
مۇئەللىف ئەسەرنى يېزىشتا بۇخارالىق شافىئىي فەقىھ ئەبۇ ئابدۇللاھ ئەلھەلىيمىي (ھ. 338 – 403 / م. 950 - 1012) نىڭ شۇ نامدىكى بىر ئەسىرىنى ئۆرنەك ئالغان ۋە دەۋرىدىكى ئىماننىڭ ھەقىقىتى ھەققىدىكى تالاش - تارتىشلارنى ھەل قىلىشنى ئويلىغان ھەمدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ «ئىمان ئاتمىش نەچچە شاخچىدۇر، ھايامۇ ئىماننىڭ بىر شاخچىسىدۇر» دېگەن ھەدىسىنى چىقىش قىلغان.
قاراقاش دەرياسى
قاشتېشى
ئۇزاق ئەسرلەردىن بۇيان قاراقاش دەرياسىدىن قارا قاشتېشى، سەيۋىرەڭ قاشتېشى، زۇمرەت قاشتېشى، قىزىل قاشتېشى، سېرىق قاش تېشى تېپىلىپ كەلمەكتە. قاراقاش دەرياسى ساھىلىدىكى تۇزاقچى، ئۇچات، كۇسۇي، بوستانتوغراق، ئۇلۇغئاتا قاتارلىق جايلاردىن كېپەك ئالتۇن جىق تېپىلىدۇ. قاراقاش دەرياسىدىن 1945- يىلى بىر ئالماس تېپىلغان. بۇ ئالماس ھازىرغىچە موسكۋا موزېيىدا ساقلانماقتا. 1984- يىلىدىن 1989- يىلىغىچە توزاچىدا كېپەك ئالتۇن ئىزدىگەن كىشىلەرگە يەتتە ئالماس ئۇچرىغان. بىراق ئالماس قېزىلىدىغان كان ئورنى ھازىرغىچە ئېنىقلانمىغان
قان
ئاق قان ھۈجەيرىلىرى
4پارچەئاق قان ھۆجەيرىسىئاق قان ھۈجەيرىلىرى: ئەڭمۇھىم بولغان ئىممۇنىتېت ھۈجەيرىلىرى بولۇپ، تەخمىنەن 4000-11000 ئەتراپىدا مەۋجۇتبولىدۇ. ئاق قان ھۈجەيرىلىرى سانى كۆپىيىپ كېتىدىغان راك كېسىلى ئاق قان كېسىلىياكى قىسقىچە قان راكى دەپ ئاتىلىدۇ. ئاق قان ھۈجەيرىلىرى ئىچىدە ئەڭ مۇھىملىرىدىن B ۋە T ھۈجەيرىلەر بار بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە B ھۈجەيرە ئۆزىگە يات بولغانئاقسىللارنى پارچىلايدىغان ئاقسىللار يەنى ئانتىبودى (antibody) ئىشلەپچىقىرىپبەدەننى قوغدىسا، T ھۆجەيرىلەر ئۆزىگە يات بولغان تاجاۋۇزچى ھۈجەيرىلەرنى پۈتۈنيۇتۇش ئارقىلىق ئىممۇنىتېت رولىنى جارى قىلدۇرىدۇ. ئەيدىز ۋىرىسى (HIV) ئاساسلىقى دەل T ھۆجەيرىلەرگە ھۇجۇم قىلىدىغان بولغاچقا، بەدەن ئىممۇنىتېت كۈچىدىن ئايرىلىپ قالىدۇ.
قان پلاستىنكلىرى
ئاساسلىق رولى زەخمىدىن بولغان يارا ئىغىزىنى پۈتۈرۈپ قان توختىتىش.
قان تىپلىرى
قان تىپى ئېرسىيەت قالىدىغان بىر ئېرسىي ئالاھىدىلىك بولۇپ،قان تىپىنى ئىككى ئەمەس بەلكى ئۈچ خىل تەڭ ئورۇنلۇق گېنلار بەلگىلەيدۇ. يەنى ئاتاۋە ئانىنىڭ ھەر بىرىدىن كەلگەن بىر گېنغا ۋارسىلىق قىلىمىز، شۇنداق بولغاندا ھەربىر قان تىپىنى بەلگىلەيدىغان گېن مۇناسىپ ئانتىگېنلارغا كود يازىدۇ.
ABO قان تىپى سىستىمىسى بويىچە كىشىلەر A, B, AB, O دىن ئىبارەت تۆت خىلنىڭ بىرىگەتەۋە؛ Rh (ئېر ئەيچ) قان تىپى سىستىمىسى بويىچە Rh مۇسبەت ۋە Rh مەنفىي قانتىپلىرىنىڭ بىرىگە تەۋە بولىدۇ.
ABO قان تىپى سىستىمىسى
بۇنى چۈشەندۈرۈشتىكى مىسال: سىز كۆز ئالدىڭىزغا ئۈستىگە كۈنجۈت باسقان گىردىلەرنى كۆز ئالدىڭىزغا كەلتۈرۈڭ. ئەگەر گېردىنىڭ ئۈستىدە ئاق كۈنجۈت چېچىلغان بولسا بۇنى A تىپلىق دەيلى، قارا كۈنجۈت بېسىلغان گېردىنى B تىپ دەيلى،  ئۇ ھالداھەر ئىككىلىسى بېسىلغان گېردە تەبئىي ھالدا AB تىپلىق بولغان بولىدۇ. ئەمد ىھىچقانداق كۈنجۈت بېسىلمىغان بولسا بۇنى نۆل تىپ يەنى O تىپلىق دەپ ئاتىساق بولىدۇ. يەنى بۇ يەردە كۈنجۈت دېگىنىمىز دەل قىزىل قان ھۈجەيرىلىرىنىڭ ھۈجەيرە پەردىسىگە ئورۇنلاشقان ساخارىدلانغان ئاقسىللاردىن ئىبارەت بولۇپ، O قان تىپىغا كىرىدىغانكىشىلەرنىڭ قېنىدا ئەڭ ئاددىي ساخارىدلار بولىدۇ، A قان تىپىغا كىرىدىغان كىشىلەرنىڭ بۇ خىل ئاقسىلىغا بىر گلاكتوزا مولىكۇلىسى قوشۇلغان بولىدۇ؛ B تىپلىقكىشىلەرنىڭ قېنىدا بۇ ئاقسىلغا ئاتسىتىل گلاكتوزامىن مولىكۇلىسى قوشۇلغان بولىدۇ؛ AB تىپلىق كىشىلەرنىڭ بۇ ئاقسىلىغا ھەر ئىككىلى قەنىت مولىكۇلىسى قوشۇلغان بولىدۇ. شۇنداق قىلىپ، A تىپلىق كىشىلەرنىڭ قىزىل قان ھۈجەيرىلىرىدە پەقەت A ئانتىگېن، antigen (گېردىنى مىسال قىلغاندىكى ئاق كۈنجۈت) بولىدۇ؛ B قان تىپلىق كىشىلەردە بولسا پەقەت B ئانتىگېن (گېردىنى مىسال قىلغاندىكى قارا كۈنجۈت) بولىدۇ؛ AB قانتىپلىقلاردا بولسا ھەر ئىككىلى ئانتىگېن (ئاق ۋە قارا كۈنجۈت) بولىدۇ؛ O قان تىپلىقكىشىلەردە بولسا ھىچقايسى ئانتىگېن بولمايدۇ. دىمەك، مۇشۇ كىچىككىنە پەرق تۈپەيلىكىشىلەر ئوخشىمىغان قان تىپىغا ئىگە بولىدۇ.
قانتىپى ئېرسىيەت قالىدىغان بىر ئېرسىي ئالاھىدىلىك بولۇپ،قان تىپىنى ئىككى ئەمەس بەلكى ئۈچ خىل تەڭ ئورۇنلۇق گېنلار بەلگىلەيدۇ. يەنى ئاتاۋە ئانىنىڭ ھەر بىرىدىن كەلگەن بىر گېنغا ۋارسىلىق قىلىمىز، شۇنداق بولغاندا ھەربىر قان تىپىنى بەلگىلەيدىغان گېن مۇناسىپ ئانتىگېنلارغا كود يازىدۇ. قىسقىچە، (Aئانتىگېننى بەلگىلەيدىغان گېننىA ئاشكارا گېن دېسەك، B) ئانتىگېننى بەلگىلەيدىغانگېننى B ئاشكارا گېن) دېسەك، O نى بەلگىلەيدىغان گېننى i دىسەك (بۇ يوشۇرۇن گېنبولۇپ بىر نۇسخىسىلا بولسا قان تىپىنى بەلگىلىيەلمەيدۇ)، ئۇ ھالدا بۇ ئۈچ خىل گېننىئىككى-ئىككىدىن گۇرۇپپىلىساق تۆۋەندىكى ئالتە خىل بىرىكىش شەكلىگە ئېرىشىمىز: AA, AB, Ai, BB, Bi, ii. بۇنىڭ ئىچىدە AA ياكى Ai غا ئىگە بولغان ئادەم A قان تىپىلىقبولىدۇ؛ BB ياكى Biغا ئىگە بولغان ئادەم بولسا B قان تىپلىق بولىدۇ؛ AB غا ئىگەبولغان ئادەم بولسا AB تىپلىق بولىدۇ؛ ii غا ئىگە بولغان ئادەم O قان تىپى بولغانبولىدۇ. مۇشۇ ئۇسۇلدا قانداق قان تىپىدىكى ئىككى ئادەمنىڭ پەرزەنتى قانداق قانتىپلىرىغا ئىگە بولۇش-بولماسلىقىنى ئاسانلا ئېنىقلىغىلى بولىدۇ.
1 . ھەر ئىككەيلەن A قان تىپلىق بولسا، بالىلىرى پەقەت A ياكى O تىپلىق بولۇشىمۇمكىن.
2 .ھەر ئىككەيلەن B قان تىپلىق بولسا، بالىلىرى پەقەت B ياكى O تىپلىق بولۇشىمۇمكىن.
3 .ھەر ئىككەيلەن AB قان تىپلىق بولسا، ئۇ ھالدا بالىلىرى پەقەت A, B, O لار بولۇشىمۇمكىن.
4 .بىرى A تىپلىق، يەنە بىرى B تىپلىق بولسا ئۇ ھالدا تۆتىلى قان تىپلىق بالا تۇغۇلۇشىمۇمكىن.
5. قان تىپى Oنىڭ بەلگىلەش رولى يوق بولۇپ، قارشى تەرەپنىڭ قان تىپى نېمە بولسا،بالىلارىنى قان تىپى شۇ ياكى O بولۇشى مۇمكىن (قارشى تەرەپ AB تىپلىق پەقەت A ياكى B بولىدۇ)؛ ھەر ئىككىلى تەرەپ O قان تىپلىق بولسا پەرزەنتى چوقۇم پەقەت O تىپلىقبولىدۇ.
ئادەمبەدىنىدە ئەگەر ئۆزىدە بولمىغان تۈزۈلۈشكە ئىگە ئاقسىللار كىرسە، ئۇ ھالدا ئادەمبەدىنى بۇ خىل ئاقسىلنى تونۇمايدۇ ۋە بۇ خىل ئاقسىلنى يات ئانتىگېن (يەنى ياتئاقسىل دېگەن مەنىدە) دەپ تونۇيدۇ ۋە شۇ ئانتىگېنغا قارشى تۇرىدىغان ئاقسىللار يەنىئانتىبودىلارنى ئىشلەپچىقىرىدۇ. دېمەك، A قان تىپلىق ئادەملەردە B ئانتىبودىشەكىللىنىدۇ، شۇڭا B ئانتىگېنغا ئىگە قاننى سالغىلى بولمايدۇ. شۇنداقكەن A قانتىپلىق كىشىلەرگە B ياكى AB قاننى سالغىلى بولمايدۇ. Oتىپلىق ۋە A تىپلىق قان ماسكېلىدۇ. Oتىپلىق كىشى ئۈچۈن پەقەت O تىپلىق قانلا ماس كېلىدۇ. قالغانلىرىنىمۇشۇنداق قىلىپ كەلتۈرۈپ چىقارساق بولىدۇ. Oتىپلىق كىشىلەردە ھىچقانداق ئانتىگېنبولمىغاچقا O قاننى ھەممە ھەر قانداق كىشىگە سالغىلى بولىدۇ؛ شۇڭا O قان تىپىلىقلارئورتاق قان تەقدىم قىلغۇچى ھېسابلىنىدۇ، ئەمما  ئۆزىگە پەقەت ئوخشاش تىپتىكىكىشىلەرنىڭ قېنىلا ماس كىلىدۇ. ئەكسىچە، AB قان تىپلىقلارغا ھەممە قان تىپىنى سالسابولىدۇ، شۇڭا بۇ خىل قان تىپىدىكىلەر ئورتاق قوبۇل قىلغۇچى ھېسابلىنىدۇ، ئەممائۆزلىرى پەقەت AB قان تىپىدىكى كىشىلەرگىلا قان بېرەلەيدۇ.
Rh قان تىپى سىستىمىسى
بۇخىل قان تىپىنىڭ بەلگىلىنىشى بىر قەدەر ئاددى بولۇپ، پەقەت قىزىل قان ھۈجەيرە پەردىسىدە Rh دىن ئىبارەت بىرلا ئانتىگېننىڭ بار-يوقلۇقىغا ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ؛بار بولسا ئۇ ھالدا Rh مۇسبەت، بولمىسا Rh مەنفىي بولغان بولىدۇ. پەرزەنىت Rh مۇسبەت قان تىپى بولۇش ئۈچۈن ئاتا ۋە ئانىنىڭ ھەر ئىككىلىسىدە ياكى پەقەت بىرىدەمۇشۇ خىل گېن بولسىلا بولىدۇ؛ Rh مەنفىي بولۇشى ئۈچۈن ھەر ئىككى تەرەپ مەنفىيبولۇشى كېرەك. شۇنداق بولغاچقا Rh مەنفىي قان تىپى ناھايتى ئاز ئۇچرايدۇ. Rh مەنفىيقان تىپىغا تەۋە كىشىلەر ئاق تەنلىكلەردە %15 تىن يۇقىرى بولىدۇ، ئامرىكىدىكى قاراتەنلىكلەردە %7 ئەتراپىدا، ئامرىكا ئىندىئانلىرىدا 15 ئەتراپىدا، ئاسىيالىقلار ۋەئافرىقىلىقلار ئارىسىدا بولسا %1 تىنمۇ ئاز.
ئاز ئۇچرايدىغان قان تىپ
ئەمدى بۇ قان تىپى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بىر چاتاق ئىش بار بولۇپ، ئاساسلىقى يۇقىرىداسۆزلەپ ئۆتكىنىمىزگە ئوخشاش قائىدە بويىچە Rh مۇسبەت تىپتىكى كىشىلەردە Rh ئانتىگېنى بولىدۇ، Rh مەنفىي تىپلىق كىشىلەردە بولسا بۇ ئانتىگېىن مەۋجۇت ئەمەس،دېمەك شۇنداق قانغا ئۇچراشسا دەرھال قارشى تۇرغۇچى ئانتىبودىلارنى ئىشلەپچىقىرىدۇ. مۇشۇ سەۋەب، ئەگەر بىر Rh مەنفىي تىپلىق ئايال بىر Rh مۇسبەت تىپلىق ئەر بىلەن تويقىلغان بولسا، ئۇ ھالدا ئۇلارنىڭ پەرزەنتى چوقۇم Rh مۇسبەت تىپلىق بولىدۇ ۋە ئانابەدىنى تۇنجى بالىنى تۇغۇش جەريانىدا ھامىلىنىڭ قېنى ئانا بەدىنىگە كىرىدۇ ۋە ئانابەدىنىدە دەرھا ئىممۇنىتېت ئىنكاسى پەيدا بولۇپ ئۆزىدە بولمىغان بۇ خىل Rh مۇسبەتئانتىگېنغا قارشى ئانتىبودىلارنى ياسايدۇ. بۇ تۇغۇلۋاتقان بالىغا دەرھال تەسىرقىلمايدۇ، ئەمما ئىككىنچى قېتىم قورساق كۆتۈرگەندە ئانا بەدىنىدە Rh مۇسبەتئانتىگېنغا قارشى ئانتىبودىلار شەكىللىنىپ بولغان بولغاچقا ئىككىنچى بالىنىڭ قېنىغائانا قېنىدىن بۇ خىل ئانتىگېنلار ئۆتۈپ ھامىلىنىڭ قىزىل قان ھۈجەيرىلىرىگە ھوجۇمقىلىدۇ،  ۋە قىزىل قان ھۈجەيرىسىنىڭ پارچىلىنىپ ئۆلۈشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ ۋەھامىلە ھاياتىغا ئېغىر تەھدىت ئېلىپ كېلىدۇ. شۇڭلاشقا، موشۇنداق ئەھۋالغا ماس كېلىپقالغان ئاتا-ئانىلار ئىككىنچى پەرزەنتى بولۇشتىن بۇرۇن ئوبدان تەييارلىق قىلىشىلازىم. ھازىر بۇ خىل ئەھۋالغا قارىتا ئانىلارغا Rh مۇسبەت ئانتىگېنغا قارشىئانتىبودىنى ئۆلتۈرىدىغان قاننى ھامىلدارلىقنىڭ 28-ھەپتىسى ئوكۇل قىلىپ ئۇرۇشئارقىلىق بالىنىڭ ھاياتىغا خەۋپ يېتىشتىن ساقلانغىلى بولىدۇ. دىققەت قىلمىسلا،بۇنداق ئاتا-ئانىلارنىڭ ئىككىنىچى پەرزەنتىنى ساغلام تۇغۇشى تەسكە توختايدۇ. بۇكېسەلنى بوۋاقلاردىكى قان ئېرىشچانلىق كېسىلى دەپ ئاتايمىز.
بۇخىل قان تىپى يەنە hh ياكى Oh قان گۇرۇپپىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ قان گۇرۇپپىسىغائىگە تۇنجى كىشى ھىندىستاننىڭ بومباي شەھىرى (ھازىر مومباي دەپ ئاتىلىدۇ) دەبايقالغان بولغانلىقى ئۈچۈن، بومباي قان تىپى دەپ ئاتالغان. بۇ كىشىگە قان سالغاندا ABO قان تىپى سېستىمىسدىكى بارلىق قان تىپلىرىغا قارشىلىق شەكىللەنگەن بولۇپ، ABO قان تىپى سېستىمىسىدا گەرچە O قان تىپىدا A ياكى B ئانتىگېننىڭ ھىچقايسىسى بولمىغانبىلەن، بۇ قان تىپىدىكى بارلىق كىشىلەرنىڭ قىزىل قان ھۈجەيرىسىدە h دەپ ئاتىلىدىغانباشقا بىر ئانتىگېن ئورتاق مەۋجۇت. بومباي قان تىپىدىكىلەردە بولسا A ياكى B ئانتىگېنىلار يوق بولۇپلا قالماي، يەنە h ئانتىگېنمۇ بولمىغانلىقى ئۈچۈن، ھەتتاھەممىگە باپ O قان تىپىمۇ بۇ كىشىلەردە رىئاكسىيە پەيدا قىلىدۇ. بۇ خىل قان تىپىھەر بىر مىليون كىشى ئىچىدە پەقەت 4 ئادەمدە ئۇچرايدىغان بولۇپ، دۇنيا بومباي قانتىپى بىرلەشمىسى مەخسۇس مۇشۇ قان تىپىدىكى كىشىلەرنىڭ بىر-بىرىگە ياردەم قىلىشىئۈچۈن قۇرۇلغان.
مۇناسىۋەتلىك چۈشەندۈرۈشلەر
قان سېلىش ھازىرىقى زامان مىدىتسىنادىكى زور موۋەپپىقىيەتلەرنىڭ بىرى ، كۆپ ھاللاردا قان سېلىش ئارقىلىق بىمارلارنى قۇتقۇزۇپ قالغىلى بولىدۇ.
ئادەملەرنىڭ قېنى A,AB,B,O دىن ئىبارەت تۆت گۇرۇپپىغا بۆلىنىدۇ. بۇنداق بۆلۈنۈشنىڭ ئاساسى نېمە؟ ئادەتتە قان تىپى قىزىل قان
ھۇجەيرىلىرىدىكى ئاگلۇتىنۇگېن ۋە قان
پلازمىسىدىكى ئاگلوتىنىن ( كاللەكتۇرۇش ماددىسى) غا بۆلىنىدۇ ، A تىپلىق قاننىڭ ھۇجەيرىسىدە ئاگلۇتىنۇگېن A، قانپلازمىسىدا ئاگلوتىنىن B بولىدۇ ؛ B تىپلىق قاننىڭ قىزىل قان ھۇجەيرىسىدە ئاگلۇتىنۇگېن B، قانپلازمىسىدا ئاگلوتىنىن aبولىدۇ؛ ABتىپلىق قاننىڭ
قىزىل قان ھۇجەيرىسىدە ئاگلۇتىنۇگېن A
ھەم ئاگلۇتىنۇگېن B بولىدۇ ، لېكىن قانپلازمىسىدا ھىچقانداقئاگلوتىنىن بولمايدۇ ؛ O تىپلىق قاننىڭ قىزىل قان ھۇجەيرىسىدە ھىچقانداقئاگلۇتىنۇگېن بولمايدۇ، قانپلازمىسىدا ھەم ئاگلوتىنىن a، ھەم ئاگلوتىنىن B بولىدۇ
قان سىلىشتىن بۇرۇن چوقوم قات تىپىنى تەكشۈرۈش كېرەك ، قان تىپ ئوخشاش بولغان كىشىلەرنىڭ قىنىقنىلا بىر -بىرىگە سىلىشقا بولىدۇ O تىپلىق قاننى ھەرقانداق قانغا سېلىشقا بولىدۇ. ئەگەر قان تىپى ماس كەلمىسە قان كاللەكلىشىش رېئاكسىيەسى يۈز بېرىپ ، قىزىل قان ھۈجەيرىلىرى قورۇلۇپ شەكلى ئۆزگۇرۇپ كېتىدۇ ، ئېغىر بولغاندا ھاياتقا خەۋىپى يېتىدۇ.
كاللەكلىشىش رىئاكسىيەسى
كاللەكلىشىش رىئاكسىيەسى قانداق يۈز بىرىدۇ ؟
ئاگلۇتىنۇگېن A بىلەن a، ئاگلوتىنىن B بىلەن ئاگلوتىنىن B ئىككى جۇپ رەقىپلەردىن بولۇپ ، بىر -بىرى بىلەن
ئۇچرىشىپ قالسا ، كاللەكلىشىش رىئاكسىيەسىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
قان سالغاندا سىلىنغان قان پلازمىسىدىكىئاگلوتىنىن ئادەم بەدىنىدىكى كۆپ مىقداردىكى قان پلازمىسىنىڭ
تەسىرىدە تىزلا پارچىلىنىپ ، ئەكىس تەسىر قوزغىيالمايدۇ ، قىزىل قان ھۇجەيرىسىدىكى ئاگلۇتىنۇگېن
بەدەننىڭ ھەممە يىرىگە ئىقىپ بىرىپ ، رەەقىبى بىلەن ئۇچراشقان ھامان چاتاق چىقىرىدۇ. شۇڭا ،
قان تىپى قىزىل قان ھۇجەيرىسىدە ئاگلۇتىنۇگېنغا ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ.
مائەنشەن شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> مائەنشەن شەھىرى بولسا جۇڭگو ئەنخۇي ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، مائەنشەننىڭ 1،281،000 نوپۇسىبار، 1،686 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 31.42°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 118°21، رايۇننومۇرى 555.
يورۇڭقاش دەرياسى
قەدىمكى ئۇيغۇرچىدىكى پارقىراق، سۈزۈك، ئاق مەنىسىدىكى « يارۇق» سۆزى بىلەن قاشتېشى مەنىسىدىكى « قاش» سۆزىنىڭ بىرىكىشىدىن شەكىللەنگەن يورۇڭقاش سۆزى خوتەن ۋىلايىتىدىكى قاشتېشى چىقىدىغان بىر دەريانىڭ ئىسمى. قاراقاش دەرياسى بىلەن بىرلىشىپ خوتەن دەرياسىنى شەكىللەندۈرىدىغان يورۇڭقاش دەرياسى، قاراقۇرۇم تېغىدىن باشلىنىپ، تارىم ئويمانلىقىغا قۇيۇلىدىغان ئىچكى دەريا. يۇرۇڭقاش دەرياسىنىڭ ئومۇمىي ئۇزۇنلۇقى 325 كېلومېتىر بولۇپ، بىر قانچە تارماق ئېقىنلىرى بار. ئومۇمىي ئىگەللىگەن يەر مەيدانى 14 مىڭ 500 كۋادرات كېلومېتىر.ئاق تاش، يېشىل تاش ۋە قاراتاش چىقىدۇ. قەدىمدىن تارتىپ ئۇيغۇر دىيارىدىكى ئاساسلىق قاشتېشى مەنبەلىرىدىن بولۇپ كەلگەن. جۇڭگو قۇرۇلغاندىن بېرى، جۇڭگو، ھەتتا دۇنيا بويىچە داڭلىق تاشلارنىڭ چىقىدىغان ماكانىغا ئايلانغان. يورۇڭقاش دەرياسىنىڭ يۇقىرى ئېقىنى خەتەرلىك بولغاچقا كىشىلەر ئادەتتە ئوتتۇرا، تۆۋەن ئېقىندىن تاش قېزىپ كەلمەكتە. قاراڭغۇتاغ رايونىدا قاشتېشى بايقالغاندىن بېرى تاشچىلار قاراڭغۇتاغقا يۈزلىنىشكە باشلىدى. قاراڭغۇ تاغ قاراقۇرۇم تېغىنىڭ ئەڭ ئېگىز چوققىلىرىدىن بىرى بولۇپ، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 7562 مېتىر كېلىدۇ.
Yangjo shehiri
Yangjo shehiri bolsa Junggo Jyangsu Ölkisi dikibixahar 2007 nopus bar, Yangjoning 4,592,500 nopusibar, ximalikang lik 32.23°, xariki uzunluk 119°25, poqtanomuri 225200 rayunnomuri 514.
شىمالىي چاۋشيەن
left|thumb|250px|شىمالىي چاۋشيەن left|thumb|دۆلەت بايرىقى
شىمالىي چاۋشيەن (چاۋشيەن دىمۇگىراتىك خەلق جۇمھۇرىيىتى) بولسا ئاسىيا جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتاختى بولسا پيوڭياڭ، ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا پيوڭياڭ. دۇلات تىلى بولسا چاۋشيەن تىلى. ئازىركى باشلىق كىم جوڭ ئىل. ئازىركى باش ۋەزىر كىم يوڭ-ئىل. بۇ دۇلات 1945 يىلى 8 ئاينىڭ 15 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 120 مىڭ 540 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 23 مىللىئون 790 مىڭ.
چېخ جۇمھۇرىيەتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|200px left|thumb| left|thumb| چېخ جۇمھۇرىيىتى  Czech Republic پايتەخت: پراگا، ئاھالىسى 1مىلىيۇن273مىڭ زىمىنى 78مىڭ866 كۇۋادىرات كىلومېتىر ئاھالىسى: چېخنىڭ 2006-يىللىق نوپۇسى 10مىلىيۇن 235مىڭ بولۇپ، ئاھالىنىڭ 90%نى خورۋاتلار، 4%نى موراۋىيانلار، 2% سلوۋاكلار، قالغانلىرىنى ۋېنگىر، سىگانلار ئىگەللەيدۇ. سىلاۋيان تىللىرى ئائىلىسىگە تەۋە چېخ تىلى دۆلەت تىلى. دىنى : چېخلارنىڭ 27%ى كاتولىك دىنىغا، 1% پروۋسلاۋىيە دىنىغا، 2% پروتىستانت دىنىغا ئىشىنىدۇ. كۆپ قىسمى دىنغا ئىشەنمەيدۇ پۇلى: كورونى، (2006-يىلى) 22.596كورونى=بىر دوللار. 2004-يىلى 25.7كورونى= بىر دوللار. 2002-يىلى 32.739كورونى=بىر دوللار. چېخ 2008ياۋروپا ئىتىپاقىنىڭ ئەزاسى. 2008-يىلىدىن باشلاپ ياۋوپا ئىتىپاقىغا كىرىپ ياۋرونى ئاساسلىق پۇل بىرلىكى قىلماقچى. ئىقتىسادى: 2006 -يىلى چېخنىڭ ئۇمۇمى مىللى ئىشلەپچىقىرىش دارامىتى 118مىليارت900مىليۇن دوللار بولۇپ كىشى بېشىغا 21600دوللار توغرا كەلگەن. چېخنىڭ2000-يىلىدىن بۇيانقى يىللىق ئىقتىسادى ئېشىش سۈرئىتى 6%-7% بولۇۋاتىدۇ. دۆلەت بايرىمى:( 1918-يىلى)10-ئاينىڭ 28-كۈنى، چېخنىڭ ئاۋستىرىيە-ۋېنگىرىيەئىمپىرىيىسىدىن ئايرىلىپ مۇستەقىل بولغان كۈنى ۋاقىت رايونى :ياۋروپا ۋاقتى(شەرقى1- ۋاقىت رايونى)
قىسقىچە تارىخى:
left|thumb|200px left|thumb|200px left|thumb|200px چېخ زىمىنى ئەسلىدە گۇتلار(گېرمان تىل ئائىلىسىدىكى مىللەتلەرنىڭ ئەجدادى) نىڭ بولۇپ كېيىن بۇ يەر غەربى رىم ئىمپىرىيىسىنىڭ بىر ئۆلكىسى بولغان.6-ئەسىرلەردە جەنۇپقا كۆچكەن بىر قىسىم سىلاۋيانلار بۇ يەردە ئولتۇراقلىشىپ كىچىك بەگلىكلەرنى قۇرغان، مىلادى 623-يىلى قۇرۇلغان قۇدرەتلىك بوھمىيە پادىشاھلىقى ئوتتۇرا ياۋرپادىكى قۇدرەتلىك دۆلەتلەرنىڭ بىر بولغان بولۇپ مىلادى 830-يىلى قۇرۇلغان موراۋىيە پادىشاھلىقى ھازىرقى پولشانىڭ بىر قىسمى ۋە چېخ، سلوۋاكىيە قاترلىق سالاۋتان ئەللىرىنى بىرلەشتۈرگەن. 10-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا پادىشاھلىق پارچىلىنىپ چېخلار ئايرىم دۆلەت بولۇپ شەكىللەنگەن. 15-ئەسىردىن كېيىن چېخ بارغانسېرى زاۋاللىققا يۈز تۇتۇپ ئاۋستىريىنىڭ بېقىندىسىغا ئايلىنىپ قالغان. 1621-يىلىدىن 1781-يىلىغىچە چېخلار ھاقارەتلىك قۇللۇق تۇرمۇشىنى كەچۈرگەندىن كېيىن قۇللۇق تۈزۈمى بىكار قىلىنىپ چېخ ئاۋستىرىيە ھابىسبورگ ئىمپىرىيىسىنىڭ چېخ، موراۋىيە، بوھىمىيە قاتارلىق ئۆلكىلەرگە بۆلۈۋېتىلگەن. بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن چېخلار بىلەن سلوۋاكلار مۇستەقىل بولۇپ بىرلىشىپ چېخسلوۋاكىيە جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلغان ۋە ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن سوتسىيالىستىك دۆلەت بولغان. 1990-يىلى 3-ئايدا چېخسلوۋاكىيە پارچىلىنىپ ئايرىم ئايرىم چېخ جۇمھۇرىيىتى ۋە سلوۋاكىيە جۇمھۇرىيىتى بولغان. چېخ سابىق ئاۋستىرىيە-ۋېنگىرىيە ئىمپىرىيىسى دەۋرىدىلا ئىمپىرىيىنىڭ سانائەت مەركىزى بولۇپ، تۇپرىقى مۇنبەت، تېرىلغۇ يەرلەرنىڭ كۆلىمى كەڭ، پۇخرالارنىڭ ساپاسى يۇقىرى.يېقىنقى يىللاردىن بېرى ياۋروپا ئىتىپاقىنىڭ ياردىمىدە چېخ ئىقتىسادى يەنىمۇ تېز گۈللىنىپ، ئەسلىدىكى سانائەت ۋە كان بايلىقلىرىغا چەتئەل مەبلىغىنى جەلپ قىلىش بىلەن بىللە يۇقىرى تېخنىكىنى زور كۈچ بىلەن راۋاجلاندۇرۇپ تەرەققى قىلغان ئەللەر سېپىگە قوشۇلدى. 2005-يىلى چېخنىڭ دۆلەت ئىقتىسادىدا يېزا-ئىگىلىك كىرىمى %2.8، سانائەت %37.8، مۇلازىمەت %59.4 نى ئىگەللەيدۇ. -2005يىلى مۇقىم تېلپون ئابونتى 3مىليۇن217مىڭ، يانپون ئابونتى 11 مىليۇن776مىڭ، ئىنتېرنېت ئابونتى 5مىليۇن 100مىڭ بولغان.
31- كۆنەك
31- كۆنەك، مىلادى تەقۋىمغا كۆرە يىلنىڭ 365. (كەبىسە يىللاردا 366.) كۈنىدۇر. يىلنىڭ ئەڭ ئاخىرىقى كۈنىدۇر.
قارىغۇ چاشقان ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> قارىغۇ چاشقان ئويۇنى ئۇيغۇر ياشلىرىنىڭ ئەنئەنىۋى قىزىقارلىق ئويۇنلىرىنىڭ بىر تۈرى. ئويناش ئۇسۇلى: قارىغۇ چاشقان ئويۇنىغا قاتنىشىدىغان بالىلار دۈگىلەڭ بىر سورۇن تۈزەپ ئولتۇرىدۇ. ئويۇنغا قاتناشقان بالىلار ئىچىدىن بىرسىنىڭ كۆزىنى ياغلىق بىلەن تاڭىدۇ. كۆزى تېڭىلغان بالا قارىغۇ چاشقان بولىدۇ. يەنە بىر بالىنىڭ بىر قولىنى بىر پۇتىغا چېتىپ باغلايدۇ. باغلانغان بۇ بالا مۈشۈك بولىدۇ. ياشلار ئىچىدىكى ئويۇن باشقۇرغۇچى مۈشۈك بولغان بالا بىلەن قارىغۇ چاشقان بولغان بالىنى مەيدانغا يېتىلەپ ئەكىرىپ قويىدۇ. مۈشۈك بولغان بالا <مىياڭ> دېيىشى بىلەنلا ئويۇن باشلىنىدۇ. قارىغۇ چاشقان قېچىشقا باشلايدۇ. مۈشۈك بولغان بالا مەيدان ئىچىدە ئۈزلۈكسىز <مىياڭلاپ> تۇرۇشى كېرەك. قارىغۇ چاشقان بولغان بالا ئاشۇ ئاۋازنى ئاڭلاپ مۈشۈكتىن قېچىپ تۇرىدۇ. مۈشۈك چاشقاننى تۇتۇۋېلىش ئۈچۈن، چاشقان ئۆز جېنىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىدۇ. ئەگەر مۈشۈك بولغان بالا قارىغۇ چاشقان بولغان بالىنى تۇتۇۋالالىسا، چاشقان بولغۇچى بالا ئويۇن كۆرسىتىدۇ. ئەگەر مۈشۈك بولغۇچى بالا قارىغۇ چاشقان بولغۇچىنى تۇتالمىسا، مۈشۈك بولغۇچى بالا ئويۇن كۆرسىتىدۇ. ئويۇن ئاشۇ تەرتىپ بويىچە داۋام قىلىدۇ. بۇ ئويۇندا كىمنىڭ <مۈشۈك>، كىمنىڭ <قارىغۇ چاشقان> بولۇشىنى چەك ئارقىلىق بەلگىلەشكىمۇ بولىدۇ ياكى ئۆزلىرى خالاپ مەيدانغا چۈشسىمۇ بولىدۇ. ئويۇن قائىدىسىگە خىلاپ ھەرىكەتلەر: قارىغۇ چاشقان ئويۇنىدا، چاشقان بولغۇچى كۆزىنى ئېچىۋېلىشقا، مۈشۈك بولغۇچى قولىنى پۇتىدىن ئاجرىتىۋېلىشقا بولمايدۇ. مەيلى چاشقان بولغۇچى بولسۇن، ياكى مۈشۈك بولغۇچى بولسۇن، بالىلار چۆرىدەپ ئولتۇرۇپ ھاسىل قىلغان دۈگىلەك دائىرە ئىچىدە، بەلگىلىك ۋاقىت ئىچىدە (ۋاقىتنى ھەر خىل ئۇسۇلدا ئۆزلىرى بېكىتىدۇ) مۈشۈك بولغۇچى قارىغۇ چاشقان بولغۇچىنى كۈتۈشى كېرەك. مۈشۈك بولغۇچى مەيدان ئىچىدە ئۈزلۈكسىز <مىياڭلاپ> تۇرۇشى، ھەرگىز قارىغۇ چاشقان يېنىغا كېلىۋېلىپ ئاندىن <مىياڭلىماسلىقى> لازىم. ئەگەر يۇقىرىدىكى تەرتىپكە خىلاپلىق قىلىنسا، ئويۇننىڭ قىزىقارلىقى قالمايدۇ."
Juko shehiri
Juko shehiri bolsa Junggo Xénen Ölkisi dikibixahar 2007 nopus bar, Jukoning 1,060,000 nopusibar, 88.6 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 33.38°, xariki uzunluk 114°38, rayunnomuri 394.
كاتماندۇ
left|thumb|250px|كاتماندۇ left|thumb|250px كاتماندۇ بولسا نېپال دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، كاتماندۇنىڭ 15،000،000 نوپۇسىبار، 50.67 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 27.42°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 85°20.
دېۋىت داۋىد ئىزېنھوۋىر
دېۋىت داۋىد ئىزېنھوۋىر (Dwight David Eisenhower) بولسا ئامېرىكىنىڭ 34-نۆۋەتلىك زوڭتۇڭى بۇلۇپ، 1953-يىلىدىن 1961-يىلىغىچە زۇڭتۇڭلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن. 1890-يىلى ئىزېنھوۋىر ئامېرىكىنڭ تېكساس شىتاتى دېنسوندا ۋەيران بولغان خىرىستىئان دىنى مۇخلىس ئائىلىسىدە تۇغۇلغان.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە ئىسمى :دېۋىت داۋىد ئىزېنھوۋىر
تۇغۇلغان ۋاقتى :1890-يىلى 10-ئاينىڭ 14-كۈنى
ۋاپات بولغان ۋاقتى :1969-يىلى 3-ئاينىڭ 28-كۈنى
باشقا نامى :Dwight David Eisenhower
دۆلەت تەۋەلىكى :ئامېرىكا
ئۇنۋانى :قۇرۇقلۇق ئارمىيەنىڭ بەش يۇلتۇزلۇق گېنرالى
مىللىتى :گېرمان
يۇرتى :ئامېرىكا تېكساس شىتاتى دېنسون
كەسپى :سىياسىيون، ھەربى ئالىم
ۋەزىپىسى
ياۋروپا قىتئەسىنىڭ ئەڭ ئالىي باش قوماندانى، شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتىنىڭ قوماندانى.
مۇھىم بايانلىرى
1952-يىلى جۇمھۇريەتچىلەر پارتىيەسىنىڭ زۇڭتوڭلۇق نامزاتى بۇلۇپ زۇڭتوڭ سايلام رىقابىتىگە قاتنىشىپ غەلبە قىلغان، شۇنىڭ بىلەن ئامېرىكىنىڭ 34-نۆۋەتلىك زۇڭتۇڭى بولغان، 1956-يىلى يەنە بىر قېتىم زۇڭتوڭ سايلام رىقابىتىگە قاتنىشىپ غەلبە قىلغان، داۋاملىق زۇڭتوڭ بولغان. 1969-يىلى 3-ئاينىڭ 28-يىلى ۋاشىنگتوندا يۈرەك كېسىلى سەۋەبىدىن ۋاپات بولغان.
نەتىجىسى
ئامېرىكىنىڭ ئىككى نۆۋەتلىك زۇڭتوڭلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن، ئىككى قېتىم شەرەپلىك ھالدا دەۋىر ژورنىلىدا يىللىق ئاتاقلىق ئەرباپ قىلىپ يېزىلغان، قۇرۇقلۇق ئارمىيە مەشھۇر ھەربى ۋەزىپە ئۆتەش ئوردىنىغا ئىرىشكەن (بەش دانە)، فرانسىيە شەرەپلىك گۇرۇپپىۋوي مېدالىغا ئېرىشكەن. ئۆستۈرۈلىشى ئەڭ تېز بولغان بەش يۇلتۇزلۇق گېنرال دىگەن شەرەپلىك نامغا ئېرىشكەن.
ۋەكىللىك ئەسەرلىرى
ياۋروپا قىتئەسىگە يىراقتىن يۈرۈش قىلىش، بۇيرۇق ئېلىش ئۆزگىرىشى، تىنىچلىقنى بەرپا قىلىش، غەمسىز سۆز.
28- كۆنەك
28- كۆنەك، مىلادى تەقۋىمغا كۆرە يىلنىڭ 362. (كەبىسە يىللاردا 363.) كۈنىدۇر. يىل ئاخىرىغا قالغان 3 كۈن باردۇر.
Shining shehiri
right|thumb|250px|Shining shehiri right|thumb|250px Shining shehiri bolsa Junggo Chingxey Ölkisi dikibixahar 2007 nopus bar, Shiningning 2,100,000 nopusibar, 28.5 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 36.38°, xariki uzunluk 101°46, poqtanomuri 810000 rayunnomuri 971.
ئۆتكەمە
ئىشلىتىش دائىرىسى، ياسىلىش ئۇسۇلى، خام ماتېرىيالى، شەكلى جەھەتتىن غەلۋىر بىلەن ئوخشاش. بۇ سايماننىڭ تۆشۈكچىسى غەلۋىرنىڭكىدىن چوڭراق بولىدۇ.
قىسقىچە مەزمۇنى
ئىشلىتىش دائىرىسى، ياسىلىش ئۇسۇلى، خام ماتېرىيالى، شەكلى جەھەتتىن غەلۋىر بىلەن ئوخشاش. بۇ سايماننىڭ تۆشۈكچىسى غەلۋىرنىڭكىدىن  چوڭراق بولىدۇ. ئۇ بۇغداي، قوناق، كەندىر قاتارلىقلارنى پاخالدىن ئايرىۋېلىشتا ئىشلىتىلىدۇ. دېھقانلار بۇغداي، قوناق خامانلىرىنى ئېلىشتا ئۆتكەمىنىڭ رولىدىن پايدىلىنىدۇ. ئۆتكەمىنىڭ ئىشلىتىش تارىخىمۇ غەلۋىرنىڭكىدىن قېلىشمايدۇ.
تۇيۇق مىڭئۆيى
تۇرپان شەھىرىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا 55 كىلومېتىر كېلىدىغان جاي (پىچان ناھىيەسى) دە تۇيۇق مىڭئۆيى بار بولۇپ، ھازىرغىچە 46 مىڭئۆي ساقلىنىپ قالغان.
ھەققىدە
تۇرپان شەھىرىنىڭ شەرقىي جەنۇبىغا 55 كىلومېتىر كېلىدىغان جاي (پىچان ناھىيەسى) دە تۇيۇق مىڭئۆيى بار بولۇپ، ھازىرغىچە 46 مىڭئۆي ساقلىنىپ قالغان. بۇ مىڭئۆيلەر تۇرپاندىكى مىڭئۆيلەر ئىچىدە بىرقەدەر بۇرۇن ياسالغان، تام سىزمىلىرى ناھايىتى كۆپ ساقلانغان مىڭئۆي بولۇپ، مىڭ يىللىق تارىخقا ئىگە.
تارىخى
تۇيۇق مىڭئۆيى تەخمىنەن مىلادىيە 5-ئەسىردە ياسىلىپ، مىلادىيە 13-ئەسىرگىچە ئىشلىتىلگەن. ئۇ شىنجاڭدىكى تارىخى ئۇزاق، كۆلىمى ئەڭ چوڭ مىڭئۆي خارابىسىدۇر. 19-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن باشلاپ، نۇرغۇن چەت ئەللىك ئېكىسپېدىتسىيەچى تۇيۇق مىڭئۆيدىن زور مىقداردىكى قىممەتلىك مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى قېزىپ ئېلىپ كەتكەن.
تۇيۇق مىڭئۆي خارابىسى جۇڭگو ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيەسى ئېلان قىلغان ‹‹ 2010-يىلى جۇڭگۇدىكى ئالتە چوڭ ئارخېئولوگىيەلىك بايقاش›› نىڭ بىرى بولۇپ تاللىنىپ، مىلادىيە 4-ۋە 5-ئەسىرلەرگە مەنسۇپ مىڭئۆي خارابىسى ئىكەنلىكى ئىسپاتلانغان. تۇيۇق مىڭئۆيىدىكى مەبۇتلار ئەڭ بۇرۇن غەربىي جىن ۋە 16 بەگلىك دەۋرىدە بارلىققا كەلگەن. جەنۇبىي شىمالىي سۇلالىلەر دەۋرىدە تۇيۇق مىڭئۆيى ئىدىقۇت خانلىقىنىڭ ئەڭ ئالىي بۇددا دىنى مەركەزلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، دۈنخۇاڭدىكى موگاۋ غارىدىن بۇرۇن ياسالغان. ساقلىنىۋاتقان تام سىزمىلىرى بىرقەدەر كۆپ بولغانلىقتىن كىشىلەرنىڭ كۆزىنى قاماشتۇرۇپ ھەيران قالدۇرىدۇ.
شەرھى سەھىھۇ مۇسلىم
شەرھۇ سەھىھى مۇسلىم (منهاج المحدثين وسبيل طالبيه المحققين في شرح صحيح أبي الحسين مسلم بن الحجاج القشيري). ئىمام مۇھيىددىن نەۋەۋىي (ھ. 631 – 676 / م. 1233 – 1277) تەرىپىدىن ئىمام مۇسلىمنىڭ «ئەلمۇسنەدۇسسەھىھ»ناملىق يىرىك ئەسىرىگە (ھ. 664 – 675 / م. 1266 – 1276 - يىللار ئارىلىقىدا) ۋاپاتىدىن بىر يىل بۇرۇن تاماملانغان شەرھ بولۇپ، «سەھىھۇ مۇسلىم»نىڭ ئەڭ ياخشى شەرھلىرىدىن بىرىدۇر.
ئىمام بۇ شەرھنى يېزىشتا ئىلگىرىكى شەرھلەردىن بولۇپمۇ قازى ئىيازنىڭ شەرھىدىن كۆپرەك پايدىلانغان بولۇپ، پايدىلانغان ۋە ئىسمىنى تىلغا ئالغان 16 خىل ئىلىمدىكى مەنبەلەر 250 كە يېتىدۇ.
ئىمام نەۋەۋىي بۇ ئەسىرىگە ئىنتايىن قىممەتلىك بىر مۇقەددىمە يازغان بولۇپ، ئۇنىڭدا بۇ شەرھىگە ئالاقىدار مەزمۇنلارنى بايان قىلغان. ئاندىن بىرقانچە پاراگرافتا سەھىھۇ مۇسلىم راۋىيلىرىنىڭ ئەھۋالى، ھەدىس ئىلمىگە ئالاقىدار مەسىلىلەر ئۈستىدە توختالغان. ئاندىن ئىمام مۇسلىم بىلەن ئارىلىقىدىكى ئۇستازلىرىنىڭ تەرجىمىھاللىرىنى بايان قىلغان ۋە «سەھىھۇ مۇسلىم»نى مۇناسىپ بابلارغا ئايرىپ، بابلارغا ئىسىم قويغان. راۋىيلارنىڭ تەرجىمىھالىنى، ئىشەنچلىك دەرىجىسىنى بېرىش بىلەن بىللە ئىسىملىرىنى زىر - زەبەر بىلەن ئېنىق قىلىپ بېكىتكەن.
ھەدىسلەردىن ئېلىنىدىغان ئىلمىي مەزمۇننى گاھىدا ئىخچام، گاھىدا تەپسىلىي يازغان. ھەربىر قاراشنى ئۆز ئىگىسىگە نىسبەت بەرگەن. بەزىدە ئوقۇرمەننى ئۆزىنىڭ باشقا ئەسەرلىرىگە مۇراجىئەت قىلىشقا بۇيرۇغان. ئالىملار بىردەك ئىجماﺋ قىلغان مەسىلىلەرنى تىلغا ئالغان ۋە ناتونۇش سۆزلەرنى ئىزاھلىغان. بۇ ئىخچام شەرھ بەزى نەشرىدە 18 تومدا بېسىلغان.
مارجاننەمە
1
چەكسىز تەبىئەتكە قاراپ مېنىڭ باغرىمدا ھايات پىچىرلايدۇ.
كۆزلىرىم يورۇقلۇق ۋە قاراڭغۇلۇق ئىچىدە ئالەمنى كۆزىتىدۇ. ئۇنىڭدا يورۇق جاھاندىكى سەرخىل ئۈنچە - مارجان خەزىنىسى بار. مەن ھەر كۈنى سېنىڭ تىلسىز، يۇمران، نازۇك جىسمىڭنىڭ توپا - چاڭلار ئارىسىدا يالاڭغىداق يۈرۈپ، ئۇسسۇزلۇقتىن تىترىگىنىنى كۆرگىنىمدە، كىرپىكىمنى تىغ قىلىپ ئىككى تىزىق ئۈنچە - مارجاننى ئۈزىمەن. ئۇ شورلۇق تەم بىلەن مېنىڭ مەڭزىمدىن ئېقىپ سېنىڭ لېۋىڭگە تامچىلىغاندا، مۇراببا قاتمىسىغا ئايلىنىدۇ. ساڭا تەئەججۈپلىنىمەن.
2
ئاي ئىلاھى !
كۆز يېشىڭنى شايى رومىلىڭ بىلەن سۈرتكىنىڭدە، شەپەق شولىسىدا بۇ شەبنەملەرنىڭ بەدەقشان ياقۇتى ئىكەنلىكىنى بايقىدىم.
ئاي ئىلاھى ! بۇلۇتلار قەسىرىگە كىرىپ كېتىۋاتقىنىڭدا لام - جىم دېمىدىڭ. بىراق، ئۇنى ئېغىرلاشتۇرغان سېنىڭ ئاھۇ - پەريادىڭ. شەبنەم ياشلىرىنى قامال قىلغان بۇلۇت توسمىلىرى ئېغىرلىقىنى كۆتۈرەلمىدى. ئۇ كۇكۇم - تالقان بولغىنىدا زېمىننى قاتتىق يامغۇر باستى. مەن ئالىقانلىرىمنى ھاۋاغا ئېچىپ، لالە يوپۇرماقلىرىنىڭ يېنىدا تۇرۇپ، تەرسالىقىدىن ۋەيران بولۇۋاتقان سۆرۈن بۇلۇتنىڭ كېيىنكى سەرگۈزەشتلىرىنى كۈتۈپ تۇردۇم.
لالە يوپۇرماقلىرى ئاستا پىچىرلىدى : كۆز ياشلىرى ئۇلىمپىك تېغىدىكى ئىلاھلاردىن قۇدرەتلىك.
3
سەن بىر پارچە دالا گۈلخانىنىڭ يالقۇنى. سەن پەرۋانىلەرنى بەس - بەسكە سالىدىغان مەھلىيالىق چىرىغىنىڭ ئوت تاجىسى. جىمجىتلىق ئىچىدە تەپەككۇر قىلغىنىڭدا، چاچقان شولاڭنىڭ ھەر بىر زەردىسىنى تالىشىپ ئەتراپىڭدا ھايات جېڭىنىڭ قايناملىرى بۇلدۇقلىغانلىقىنى كۆرىسەن.
4
ئالەمنىڭ ئەڭ كونا، پاك مۇھەببىتىنىڭ شىۋىرلاشلىرى ھەر خىل تىل ۋە ئاھاڭلاردا مېنىڭ قۇلىقىمغا گۈزەللىكنىڭ گارمونىيىسىنى يەتكۈزدى.
مەن كىچىككىنە ياۋا رەيھان گۈلىنىڭ ئەمدىلا ئالەمگە كۆز ئاچقان چېچىكى. ھەيۋەتلىك ئىشق تەڭرىسىنى مەپتۇن قىلىدىغان بۇ شەبنەم زۇمرەتلىرىنى كۆتۈرۈپ چايقىلىشقا قۇدرىتىم يېتەرمۇ. مەن ئودىسسانىڭ ئېغىر ئوقياسىنى، پەرھاتنىڭ ئالماس بازغىنىنى كۆتۈرەلەرمەنمۇ.
يېنىمدىن يەنە شىۋىرلاش ئاڭلاندى : جاسارەتلىك بولغىن، مەن ساڭا مەڭگۈ تەئەللۇق.
ھاياجانلاندىم، ئەلمىساقتىن بېرىقى كونا مۇھەببەت ئۆزىنىڭ پاكلىقى بىلەن مېنى قۇدرەتلىك قىلدى.
5
مەن توي قىلىۋاتىمەن. . . ، مۇھەببەت شېخىدا بىخ چىقارغان قىزىلگۈل يۈرىكى بىلەن توي قىلىۋاتىمەن.
تۈن كېچىسى. چىراغ شەيدالىرى _ پەرۋانىلەر چوڭ گۈلخان ياسىدى. چىمەنلەر ماڭىمۇ گۈللۈك كىيىم كىيدۈرۈپ بېشىمغا گۈلتاجى تاقىدى.
گۈللەر ئارىسىدىن كۆتۈرۈلگەن ئاي كۈلۈپ تۇرغان ئىشق ئىلاھىغا ئوخشايتتى.
شاماللار راۋابىنى ئالدى. شەبنەم شارابلىرى بىلەن مەست بولغان مېھمانلارنىڭ ھەممىسى، جۈملىدىن پەخىرلىكى مەنمۇ باغۋەننىڭ ئىجادىيىتى ئىدۇق. بىزنى يوپۇرماقلار يوپۇتۇپ تۇراتتى.
ئېسىمدە مۇشۇ كۆڭۈللۈك توي كېچىسى. مېنىڭ كۆرگەنلىرىم تىلسىز بۇلبۇلنىڭ، ساداسىز ساتارنىڭ كۈيلەنمىگەن مۇقامى بولۇپ، تىلىم ئۇچىدا، يوپۇرماقلار ئارىسىدا قالدى.
يىپەك يولى ساداسى
يىپەك يولى ساداسى شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى بىلەن شىنجاڭ بۇغرا مەدەنىيەت تارقىتىش چەكلىك شېركىتى بىرلىشىپ ئۆتكۈزگەن چوڭ تىپتىكى سەنئەت پروگراممىسى. دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن كەلگەن ماھىرلار (تاللاش باسقۇچىدىن ئۆتكەندىن كېيىن) بىر قانچە باسقۇچلۇق مۇسابىقدىن كېيىن ئەڭ ئاخىرقى چىمپىيونلۇقنى تاللىشىدۇ. چىمىپىيونلىغان ماشىنا، ئۆي قاتارلىق مۇكاپاتلار بېرىلىدۇ.
مارجاننەمە
6
فىلىپپىن
left|thumb|250px|فىلىپپىن left|thumb|دۆلەت بايرىقى فىلىپپىن جۇمھۇرىيىتى بولسا ئاسىياغا جايلاشقان بىر دەۋلەت. ئۇنىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھرى مانىلا. دەۋلەت تىلى ڧىلىپپىنچە. ھازىرقى زۇڭتۇڭ گلورىئا ئارويو. ھازىرقى باش ۋەزىر نولى دە كاسترو. بۇ دەۋلەت 1946 يىلى 7 ئاينىڭ 4 كۇنى مۇستەققىل بولغان، يەر مەيدانى 300 مىڭ 000 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 87 مىللىيون 857 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىق دىنى كاتولىك دىنى ۋە پروتېستانت دىنى.
مارجاننەمە
مېنى زوق ۋە تەبەسسۇم بىلەن كۈلمىدى دېمىگىن. مەن مۇلايىم تەبەسسۇم بىلەن كۈلۈشنى قانداق ئارزۇ قىلماي. . . مەن تەبەسسۇم ۋە مەمنۇنىيەت بىلەن كۈلۈشكە كۆزۈمنى ئاچقىنىمدا تاقەتسىز توپلانغان ياش مۇنچاقلىرىم يۈزۈمنى قاپلايدۇ. مەن خىجىللىق ئىچىدە ئۇيىلىمەن.
مەن ۋارقىراپ، پەرياد كۆتۈرۈپ يىغلىمايمەن. چۈنكى، مەندە ئالەم قايغۇلىرىغا ھەيرانلىق يوق. ئۇلارنىڭ ھەممىسى ماڭا ناتونۇش ئەمەس.
مەن مۇلايىم تەبەسسۇم بىلەن كۈلمەكنىڭ مەستانىسى. ئەمما، قەلبىم بىلەن كۆز چانىقىم ئاۋازسىز كۆز ياشلىرىنىڭ بۇلىقى.
سەن مېنى مەيۈس پىكىرلەرنىڭ مەپتۇنى دەپ ئەيىپلىمىگىن. ئۆزۈممۇ چۈشەنمەيمەن. پەرۋاز قىلىشقا ئىنتىلىپ قانات قاققان قۇشتەك قەلبىمنىڭ كۆز ياشلىرى دەرياسىدا بېلىق بولۇشىغا مۇيەسسەرلىكىنى چۈشەنمەيمەن. ئېھتىمالىم، بۇ مېنىڭ مۇلايىم راستچىللىقىمدىندۇر.
7
مەن كۆز ياشلىرىمنى سەبىيلىك بىلەن ئاققۇزۇپ تۈگەتتىم. ئۇنىڭ ئېرىتىلگەن ئۈنچە - مارجان ئىكەنلىكىنى نەدىن بىلەي. ئۇنىڭ ساقىندىلىرىدىن پەيدا بولغىنى يوپۇرماقلار تەخسىسىدىكى شەبنەملەر. ئۇنىڭ كۆل ئۈستىگە چۈشكەنلىرىدىن مەرۋايىت ۋە قىزىل مارجانلار تۆرەلدى. سېنىڭ مەڭزىڭگە چاچرىغانلىرىدىن ساڭا ھۆسن قوشۇلدى، يۈزۈڭ بەدەقشان ياقۇتىدەك، مەڭزىڭ يۇرتۇمنىڭ گىردە، توقاچلىرىدەك قىزاردى. ئۇنىڭ ناگان - ناگاندا ئاپئاق سەھىپىلەرگە تامچىغانلىرىدىن نەزمىلەر پەيدا بولغانلىقىنى كېيىنچىرەك بايقىدىم.
مەن كۆز ياشلىرىمنى بىخەستەلىك بىلەن ئاققۇزۇپ تۈگەتتىم. ئۇنىڭ ئېرىتىلگەن ئۈنچە - مارجان ئىكەنلىكىنى نەدىن بىلەي. ئۇلار ئافرۇدېت ( يۇنان ئەپسانىلىرىدىكى گۈزەللىك ئىلاھى )تىن ئىلگىرى، قەقنۇستىن مۇقەددەم، ئادەمنىڭ تۇنجى پەرزەنتىدىن ئىلگىرى يارالغانىكەن. ئۇنىڭدا كۆزنى غىدىقلايدىغان يۇلتۇزلارنىڭ ئايەتلىرى، ئىزى قالمىغان سۇمۇرغنىڭ ۋەسىيەتلىرى، زېمىن ئۈستىدە سۇ بىلەن شامالنىڭ ھۆكۈمرانلىق تالىشىش توپان تەزكىرىسى، مۇزىكىنى ۋايىغا يەتكۈزىدىغان جىمجىتلىق ۋە قىقاس - چۇقانغا تولغان ئۆلۈم دەبدەبىسى ئۆز نەمۇنىلىرىنى مۇمىيا قىلىپ كەتكەنىكەن.
چوڭقۇر مەيۈسلۈككە غەرق بولدۇم. دېڭىز ياقىسىغا ئۇرۇلغان بۇژغۇنلاردىن كىمدۇر بىرىنىڭ ئىلاھى نەۋھى ئاڭلاندى : كۆز ياشلار ئالەم يۈزىنى يېڭىلايدۇ، مارجانلار تاۋلىنىدۇ، ئۇ قۇياشنىڭ پەرزەنتى، ئىنسانىيەت غەلىبىسىنىڭ بارىمتايى ( گۆرۈ ئورنىدا ساقلىنىدىغان شاھزادە ). ..
8
ھالسىزلىقتىن چۈشەكىدىم. مېنىڭ سۆيىدىغىنىم، مۇھەببەت ۋە ھېسسىياتلار گۈلىستانىنىڭ مۇلايىم، ئىللىق، لەرزان مۇزىكىسى. ئۇ ئۈمىد تەڭرىسىنىڭ شىۋىرلىشى. ئۇ قىيا - چۇقانلار بوتقىسىدىن قىزىل شاراب ئىشلەپ چىقىدىغان ئاجايىپ ھامى. قىزىل شاراب لېۋىمگە تەگمەي تۇرۇپ ئەندىكىۋاتىمەن. ھېسسىياتسىز ئەقىل، مۇھەببەتسىز ھەقىقەت مېنىڭ سۆيگۈلىرىمگە مەنىسىزلىك بىلەن يوپۇرۇلمىغىيتتى، ئۇ خۇددى ئادەم چۈشىدە كۆرىدىغان جانسىز ئەرۋاھتەك ماڭا يوپۇرۇلمىغىيتتى. . . بۇ ئەرۋاھ ئۆز قۇدرىتىدىن قورقۇپ ئۆزىنىڭ زەپەر شارابىدىن پەرىشانلىق پەريادى چەكمەكتە.
9
ئۇ ئادەمنىڭ بارلىق ئەركىن ئارزۇلىرىنىڭ بىرىنچى ئەڭ چوڭ نوپۇزلۇق ھوقۇقى.
مەن ھاياتقا مۇھەببەت بىلەن، ياشلىق چېچەكلىرى بىلەن قولۇمنى ئۇزاتتىم.
ھايات گۈزەسىدىكى چېچى ئاقارغان غۇربەت سەرگەردانلىرى ماڭا جاھانكەچتىلىك سەۋدالىرى بىلەن پىچىرلىدى : بەختسىز سەرگەردانلىق.
10
ئۆزۈم توغرىلىق كۆز ياش ئاققۇزۇشتىن تارتىنىمەن. مەندە مۇنداق كۆز ياشلار يوق !
سەن ئۈچۈن يىغلايمەن ! مېنىڭ ساڭا ئاتىغان ھەممە غەزەللىرىم، قەسىدىلىرىم، رۇبائىيلىرىمنىڭ ھەممىسىلا كۆز يېشىم بىلەن يېزىلغان. مەن ساڭا بەخت مۇئەككىلى ھۇمانىڭ ئەرۋاھىدەك شەپقەت بىلەن نەزەر سالىمەن. سېنىڭ ئالدىڭغا دۇچ كەلگەن ئۇپقۇندىن پەرياد كۆتۈرسەم، سېنىڭ ھۆسنۈڭگە نۇر چاچىدىغان مەنزىرىدىن ھۇزۇرلىنىمەن. بۇلار ھەر ئىككىسىلا مېنى يىغلىتىدۇ. ..
مېنىڭ كۆز ياشلىرىم، ساڭا پۈتۈلگەن، ساڭا ئاتالغىنى ئۈچۈن، ئۇ شېئىرىيەتتىكى مەنىۋى مارجان. مەن ئۇنى ساڭا موھتاجلىق بۆشۈكىدە قورقۇنچلۇق چۈشەكەۋاتقىنىڭدا ئاققۇزغانىدىم. سەن يېتىلگىنىڭدە بۇ مارجانلارنىڭ شەرھىسىنى چۈشىنىسەن. ئۇ چاغدا مەن ئۆزۈمنىڭ ئەرۋاھى سۈپىتىدە سېنى يۆلەيمەن.
11
ساما كۆز ياشلىرىدىن ئۈنچە - مارجان چېچىپ چىرايىنى ئاچتى، سالقىن شامال شەپەق مەستخۇشلۇقىدا يېنىك تىندى، مېنىڭ خۇشاللىقلىرىم چېكىگە يەتتى. يۈزۈمگە ئېغىر نىقاب تارتىپ ئاۋازسىز يىغلاش مېنىڭ ھازىرقى ئەڭ چوڭ پىغانىم.
12
ئارىمىزدا تام - توساق يوق، بىر پارچە بۇلۇتتىن تامچىغان يامغۇر ئۆگزىمىزنى تەڭ يۇيىدۇ.
ئارىمىزدا قىسمەتنىڭ تاغ - دەريالىرى بىلەن بورانلار ھۇۋلايدۇ، قېلىن دېرىزىمىزدىن باشقا - باشقا پەسىللەرنىڭ يورۇقى چۈشىدۇ.
13
ئېھ، نۇر قۇچىقىدا ئەركىلەپ تۇرغان گۈزەل يۇلتۇز _ چولپان !