Шинҗаң_Уйғур_Aптоном_Райони
җуғрапийә
шинҗаңниң қезилма байлиқиниң түри толуқ, записи мол, ечиш истиқбаликәң. һазир байқалған қезилма байлиқ 138 хил болуп, буниң ичидә 99хилиниң записи тәкшүрүп ениқланди, 10 хилиниң записи мәмликәт бойичә 1- орунда туриду, 58 хилиниң записи алдинқи 10 - орунда туриду.нефит, тәбиий газ, көмүр, төмүр, мис, алтун, хром, некил, азучрайдиған метал, туз түридики қезилма, бинакарлиқ материялиқилинидиған металлоид қатарлиқларниң записи интайин мол. мәмликәтбойичә 2 - қетимлиқ нефит- газ байлиқини баһалашта, шинҗаңниң нефитбайлиқи 20 милярд 920 милйон тонна болуп, елимиз қуруқлуқ нефитбайлиқиниң %30 ини игилиди; тәбиий газ байлиқи 10 трилйон 400 милярдкуб метир болуп, мәмликәт бойичә қуруқлуқ тәбиий газ байлиқиниң %34ини игилиди. шинҗаңниң мөлчәрий көмүр байлиқи 2 трилйон 190 милярдтонна болуп, мәмликәт бойичә көмүр записиниң %40ини игиләйду.шинҗаңниң тәбиий саяһәт байлиқи вә етнограгийилик саяһәт байлиқимол, тәбиий мәнзириси гүзәл һәм өзгичә, һәйвәтлик муз чоққилар, көзйәткүсиз қумлуқлар, гүзәл от юрти, қумлуқларни чөридәп туридиғанбостанлиқлар бар. мәдәнийәт көп муҗәссәмләнгән, миллий өрп - адитиқоюқ, даңлиқ қәдимий ядикарлиқлар көп, ечиш йошурун күчи зор."җуңгониң саяһәт байлиқини омумйүзлүк тәкшүрүш өлчими" бойичә түргәайриғанда, җуңгодики саяһәт байлиқиниң 6 чоң түр бойичә 68 хиласасий түрниң аз дегәндә 56 си шинҗаңда болуп, мәмликәтниң ٪80ниигиләйду. 2007 - йилниң ахири, шинҗаңда дөләт A дәриҗилик мәнзирәрайонидин 165и бар, буниң ичидә 5A дәриҗилик мәнзирә районидин 3и, 4Aдәриҗилик мәнзирә районидин 15и, 3A дәриҗилик мәнзирә районидин 69ибар; дөләт санаәт, йеза игилик саяһәт үлгә көрситиш нуқтисидин 34ибар. мәшһур тәбиий мәнзирә районлиридин буғда көли, қанас көли, наратяйлиқи, бағраш көли, сайрам көли, байинбулақ яйлиқи қатарлиқлар бар.шинҗаңниң антопорологийилик саяһәт байлиқи интайин мол болуп, 5000километирдин ашидиған қәдимки йепәк йолиниң җәнубий, шималий вәоттура ғол линийилиридә йүзлигән қәдимки шәһәр харабилири, қәдимкиқәбристанлиқ, миң өй, боз йәр ечиш харабиси қатарлиқ қәдимки мәнзирәизналири қалған, буниң ичидә ярғол қәдимки харабиси, идиқут қәдимкишәһәр харабиси, кроран қәдимки харабиси, қизил миң өйи, ипарханниңқәбриси қатарлиқларда җуңго билән ғәрбниң мәдәнийәт учришиш тарихихатирлинип, қәдимий шинҗаңниң шанлиқ мәдәнийити намайән қилинған.шинҗаңниң һайванат вә өсүмлүклириниң түри интайин көп вә өзгичә,тәрәққият юшурун күчи зор. шинҗаңдики явайи һайванат вәөсүмлүкләрниң түри 4000 дин ашиду. қар ләйлиси, соғигүл, чүчүкбуя,чаканда, лопнур кәндири, тошқан зәдики қатарлиқлар кәң тарқалған,сүпити яхши, сорти вә тәбиийти өзгичә. шинҗаң йәнә келип көп хилмевиләрниң пәйда болуш мәркизи, иккиләмчи мәркизи, мевә байлиқи молболуп, буниң ичидә сүпәтлик сорти 300 хилдин ашиду. қәдимдин тартип"мевә - чивә макани" дәп атилип кәлгән. явайи һайванларниң түри 700гәйеқин болуп, пүтүн мәмликәттики явайи һайванлар түриниң %11ниигиләйду. шинҗаңда дөләт бойичә нуқтилиқ қоғдилидиған һайвандин 116хили бар, бу мәмликәт бойичә қоғдилидиған һайванниң тәхминән үчтин бирқисмини игиләйду. буниң ичидә биринчи дәриҗилик қоғдилидиғанһайвандин 28 хили, 2 - дәриҗилик қоғдилидиған һайвандин 88 хили бар,улар моңғулийиниң ява ети, тибәт қулини, тибәт бөкини, йилпиз, қоңурейиқ, ақ йәлкә бүркүт, қара боюн турна қатарлиқ хәлқарада азқалған явайи һайванлар.