cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼن
ھاياتى
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺋﯚلۈش ﺋﺎﻟﺪﯨﺪﺍ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺩﯨﮕﻪﻥ: «ﮪﻪﺭ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺩﯛﺷﻤﻪﻥ ﺋﯘﺳﺘﯩﮕﻪ ﻳﯘﺭﯗﺵ ﻗﯩﻠﻤﺎﻗﭽﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﺪﺍ ﺋﺎﻟﻼﮪﻘﺎ ﺳﯧﻐﯩﻨﯩﭗ ﺋﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﻳﺎﺭﺩﻩﻡ ﺗﯩﻠﻪﻳﺘﯩﻢ. ﻳﺎﺭﯨﻠﯩﻨﯩﺸﻨﯩﯔ ﺋﺎﻟﺪﯨﻨﻘﻰ ﻛﯜﻧﻰ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﯕﻨﯩﯔ ﺋﯘﺳﺘﯩﮕﻪ ﭼﯩﻘﻘﯩﻨﯩﻤﺪﺍ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻤﻨﯩﯔ ﻛﯚﭘﻠﯩﮕﯩﺪﯨﻦ، ﻗﻮﺷﯘﻧﻨﯩﯔ ﮪﻪﻳﯟﻩتلىكىدىن ﻣﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺳﺘﯩﻤﺪﯨﻜﻰ ﺗﺎﻍ ﺗﻪﯞﺭﯨﮕﻪﻧﺪﻩﻙ ﺗﯘﻳﯘﻟﺪﻯ. ﻣﻪﻥ ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﯩﯔ ﮪﯚﻛﯘﻣﺪﺍﺭﯨﻤﻪﻥ، ﻣﺎﯕﺎ ﻛﯩﻢ ﺗﻪﯓ ﻛﯩﻠﻪﻟﻪﻳﺪﯗ؟ ﺩﯨﮕﻪﻥ ﻛﯩﺒﯩﺮﻟﯩﻚ ﻛﯚﯕﻠﯘﻣﮕﻪ ﻛﻪﻟﺪﻯ. ﻣﺎﻧﺎ ﻣﯘﺷﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﻧﻪﺗﯩﺠﯩﺴﻰ ﺷﯘ ﺑﻮﻟﺪﯨﻜﻰ ﺟﺎﻧﺎﺑﻰ ﮪﻪﻕ ﺋﺎﺟﯩﺰ ﺑﯩﺮ ﻗﯘﻟﯩﻨﯩﯔ ﻗﻮﻟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﯩﻨﻰ ﺟﺎﺯﺍﻻﻧﺪﯗﺭﺩﻯ. ﻗﻪﻟﺒﯩﻤﺪﯨﻜﻰ ﺑﯘ ﺧﺎﺗﺎ ﭼﯘﺷﻪﻧﭽﯩﻠﻪﺭ ﯞﻩ ﺑﯘﺭﯗﻥ ﺋﯩﺸﻠﯩﮕﻪﻥ ﮔﯘﻧﺎﮪﻠﯩﺮﯨﻢ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺋﺎﻟﻼﮪﻘﺎ ﺗﯚﯞﺑﻪ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﮔﯘﻧﺎﮪﻠﯩﺮىمنى ﻛﻪﭼﯘﺭﯗﺷﯩﻨﻰ ﺗﯩﻠﻪﻳﻤﻪﻥ.»
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﮪﺎﻳﺎﺗﺘﺎ ﺟﻪﺳﺴﯘﺭ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻯ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻥ ﺑﻮﻟﯘﭘﻼ ﻗﺎﻟﻤﺎﻱ ﺑﻪﻟﻜﻰ ﺋﯘ ﺋﯘﻟﯘﻍ ﺑﯩﺮ ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺋﻪﺭﺑﺎﺑﻰ ﺋﯩﺪﻯ. ﺋﯘ ﺋﯚﺯ ﮪﺎﻳﺎﺗﯩﺪﺍ ﺋﯩﻠﯩﻢ-ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﻜﻪ ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﯩﻤﯘ ﻛﯚﯕﯘﻝ ﺑﯚﻟﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﻧﯘﺭﻏﯘﻧﻠﯩﻐﺎﻥ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺗﻪﺳﯩﺲ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﻣﻪﺩﺭﯨﺴﻠﻪﺭﻧﻰ ﻗﯘﺭﻏﺎﻥ. ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺋﺎﺩﻩﻣﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻳﯧﺘﯩﺸﺘﯘﺭﯗﭖ ﭼﯩﻘﯩﭗ ﺋﯩﻠﯩﻢ-ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﻨﻰ ﻗﺎﻧﺎﺕ ﻳﺎﻳﺪﯗﺭﯗﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﻣﻪﺩﺭﯨﺲ ﯞﻩ ﻓﺎﮪﭙﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﻗﯘﺭﯗﭖ ﭼﯩﻘﻘﺎﻥ. ﺷﯘﻧﯩﯖﺪﻩﻙ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﺋﯩﺴﯩﻞ ﮪﯘﻧﻪﺭ-ﺳﻪﻧﻪﺕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺯﯨﻨﻨﻪﺗﻠﻪنگەن ﻣﻪسجىدلەرنى ﺳﺎﻟﺪﯗﺭﻏﺎﻥ.
ﺋﺎﻟﯩﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﻳﻪﻧﻪ ﺋﯘﻟﯘﻍ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﺎﻟﯩﻢ، ﺗﯩﻠﺸﯘﻧﺎﺱ مەﮪﻤﯘﺕ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺑﺎﻏﺪﺍﺗﻘﺎ ﺑﯩﺮﯨﭗ ﻣﯘدﻩﺭﯨﺴﻠﯩﻚ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺋﺎﺭﺯﯗﺳﯩﻨﻰ ﻗﻮﻟﻼﭖ، مەﮪﻤﯘﺕ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﺎﻏﺪﺍﺗﻘﺎ بېرىپ ﺋﺎﺑﺎﺳﯩﻴﻪ سۇﻻﻟﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﻣﯚتىۋەﺭﻟﯩﺮﯨﮕﻪ ﺗﯜﺭﻙ ﺗﯩﻠﻰ ﺩﻩﺭﯨﺴﻰ ﺑﯩﺮﯨﺸﻘﺎ ﺗﻪينلىگەن، مەﮪﻤﯘﺕ ﻗﻪﺷﻘﯩﺮﻯ ﺑﺎﻏﺪﺍﺗﻘﺎ ﺑﺎﺭﻏﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺧﻪﻟﯩﭙﯩﻨﯩﯔ ﻗﯩﺰﻏﯩﻦ ﻗﺎﺭﺷﻰ ئېلىشى ﯞﻩ ﻗﻮﻟﻼﭖ ﻗﯘۋﯞﻩﺗﻠﯩﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺋﻪﺳﯩﺮﻯ «تۈركى تىللار دىۋانى» ﻧﻰ ﻳﯩﺰﯨﭗ چىققان.
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻧﻨﯩﯔ «ﺳﯩﻠﻪﺭﮔﻪ ﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺑﯩﺮ ﯞﻩﺗﻪﻥ ﺋﺎﻟﺪﯨﻤﻜﻰ، ﺑﯘ ﻣﻪﯕﮕﯘ ﺳﯩﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ!»، ﺩﯨﮕﻪﻥ ﺑﯘ ﻣﯘﻗﻪﺩﻩﺱ ﺳﯚﺯﻧﻰ ﺗﯜﺭﻙ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ مەڭگۈ ﺋﯧﺴﯩﺪﻩ ﺳﺎﻗﻼﻳﺪﯗ، شۇنداقلا ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺟﻪسۇر ﺭﻭﮪﯩﻨﻰ ﺋﯚﺯ مەنىۋىيىتىنىڭ ﻣﻪﯕﮕﯜﻟﯘﻙ ﺗﯜۋﺭۈكى ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ.
ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﺗﯩﺶ: ﺑﯘ ﻣﺎﻗﺎﻟﻪ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺗﯜﺭﻙ ﺗﺎﺭﯨﺨﭽﯩﺴﻰ ﮪﯜﺳﻪﻳﯩﻦ ﺗﻪﻛﯩﻦ ئوغلىنىڭ «ﺳﻪﻟﺠﯘﻗﻼﺭ ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ» ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﻛﯩﺘﺎبىدىن ﭘﺎﻳﺪﯨﻠﯩﻨﯩﭗ ﻳﯧﺰﯨﻠﺪﻯ.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبەلەر
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
كانتېربۇرى تۈزلەڭلىكى
كانتېربۇرى تۈزلەڭلىكى يېڭى زېلاندىيە جەنۇبىي ئارىلىنىڭ شەرقىي قىسمىغا جايلاشقان.
250px|thumb|
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
يېڭى زېلاندىيە جەنۇبىي ئارىلىنىڭ شەرقىي قىسمىغا جايلاشقان. شەرقتىن غەربكە كەڭلىكى تەخمىنەن 70 كىلومېتىر، شىمالدىن جەنۇبقا ئۇزۇنلۇقى 240 كىلومېتىر كېلىدۇ، مەيدانى تەخمىنەن 12 مىڭ 400 كۋادرات كىلومېتىرغا يېتىدۇ. تۈزلەڭلىك غەربتىن شەرققە قاراپ تەدرىجىي پەسلەپ بارىدۇ. بۇ جاي يېڭى زېلاندىيىنىڭ مۇھىم دېھقانچىلىق، چارۋىچىلىق رايونى ھېسابلىنىدۇ، بۇغدايدىن باشقا يەنە قوي، كالا گۆشى، يۇڭ، سۈت قاتارلىق مەھسۇلاتلار ئىشلەپچىقىرىلىدۇ. كرايىست چېرىچ بۇ جايدىكى ئەڭ چوڭ شەھىرى، لېتتېرتون مۇھىم پورتى ھېسابلىنىدۇ.
غەربىي قاراخانىيلار
غەربىي قاراخانىيلار بۈيۈك قاراخانىيلار قاغانلىقىنىڭ ئىككىگە بۆلۈنىشى بىلەن ماۋەرائۇننەھردە قۇرۇلغان سىياسىي ھاكىمىيەت.
ئۆتمۈشچە
ئىشەنچلىك تارىخىي مەلۇماتلارغا قارىغاندا، ياباقۇلارنىڭ خانى بوكى بوزراچ نۇرغۇن قوشۇن توپلاپ (باسمىللار، چومۇللار، يەمەكلەر بىلەن بىرلىشىپ) قاراخانىيلارنىڭ مەركىزى قەشقەرگە بويسۇنۇشتىن باش تارتقان. سۇلايمان ئارسلانخان بىكەچ ئارسلان تېكىن قوماندانلىقىدىكى 40 مىڭ كىشىلىك قوشۇننى بوكى بوزراچ باشچىلىقىدىكى 700 مىڭ كىشىلىك ئىسيانچىلارغا (ئېھتىمال 70 مىڭ كىشى بولۇشى كېرەك) قارشى ماڭدۇرغان. ئارسلان تېكىن بوكى بوزراچنى مەغلۇپ قىلىپ، ئۇنى ئۆلتۈرگەن. ياباقۇلار سۇلايمان ئارسلانغا سادىق بولۇشقا ۋەدە بەرگەن، ئىككى ئوتتۇرىدا بىتىمنامە تۈزۈلگەن. كېيىن بىتىمنامىنى بۇزغان باسمىللار، چۆمۈللەر قايتىدىن ئىتائەتكە كەلتۈرۈلگەن. ئارسلان تېكىننىڭ مىلادىنىڭ 1041 - يىللىرى ياباقۇلار ئۈستىدىن قازانغان بۇ غەلىبىسىدىن كېيىن، بالقاش كۆلى بىلەن ئارال كۆلىنىڭ ئەتراپلىرى بىر مەزگىل قاراخانىيلارغا قارىغان.
مانا شۇ ۋەقە توغرىسىدا مەھمۇد كاشغەرى «تۈركىي تىللار دىۋانى» نىڭ بىرقانچە جايلىرىدا بىزگە ئىشەنچلىك ۋە قىممەتلىك بولغان مەلۇمات قالدۇرغان:
مەسىلەن:
«بوزراچ (بوكى بوزراچنى دېمەكچى) يەنە قۇترىدى،
ئۇ باتۇرلىرىنى تاللىدى،
قوشۇنلىرىنى يەنە قايرىدى،
بوكى بوزراچ ئارسلان تېكىن بىلەن بولغان ئۇرۇشتا باشتا مەغلۇپ بولغان، كېيىن ئۇ يەنە كۈچ توپلاپ كېلىپ ئورۇشقان.
«تاڭ ئاتقاندا ماڭايلى،
بوزراچ قېنىنى ئىستەيلى،
باسمىل بېگىنى ئۆرتەيلى،
ئەمدى يىگىتلەر توپلانسۇن.»
يۇقىرىدىكى بىر كۇپلېت قوشاققا قارىغاندا، ياباقۇلار، ئارسلان تېكىن تەرەپتىن ئۆلتۈرۈلگەن خانى بوكى بوزراچنىڭ ئۆچىنى ئېلىشقا ئۇرۇنغان، باشتا ياباقۇلارنىڭ تەرىپىنى ئالغان باسمىللار ئۇرۇشتا ئارسلان تېكىنگە بويسۇنۇپ، ئىتتىپاقچىسى بولغان ياباقۇلاردىن ئايرىلىپ كەتكەنىدى. شۇنىڭ ئۈچۈن، ياباقۇلار باسمىللاردىن ئۆچ ئالماقچى بولۇپ، ئۇنىڭ بېگىنى ئوتتا كۆيدۈرۈشكە بەل باغلىغان.
«ئېرتىش بويىدىكى يەمەكلەر،
بىلەكلىرىنى تۈرمەكتە،
يۈرەكلىرىنى قىلىشىپ قاپتەك،
بىزگە قارشى كەلمەكتە.
داۋۇد ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى داۋۇد (ئەرەبچە: داود، ئىبرانىيچە: דוד، ئىنگ، فر، گرمان: David)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان 25 پەيغەمبەردىن بىرى. بەنى ئىسرائىل تەرىپىدىن قۇرۇلغان ئىسرائىل قراللىقىنىڭ ئۈچىنچى قرالى (تەخمىنەن م.ب 1000 - م.ب 962) ۋە قۇددۇس شەھرىنىڭ قۇرغۇچىسىدۇر. تاناھ ۋە قۇرئاندا نەبى (پەيغەمبەر) ئولاراق زىكىر قىلىنماقتا. خرىستىيانلارغا كۆرە ھەزرىتى ئىسانىڭ كونا ئەھدتىكى بىشارەتلىرىدىن بىرىدۇر (ئىنگ: prefiguration).
غەربىي قاراخانىيلار
ئۆتمۈشچە
«يەمەكلەر ــ قىپچاقلارنىڭ بىر ئايمىقى. شېئىردا مۇنداق دېيىلگەن: ئۇلار بىلەكلىرىنى چىڭ تۈرۈپ، قاتتىق غەزەپ بىلەن بىزنىڭ ئۈستىمىزگە بېسىپ كېلىشكە توپلانماقتا.»
داۋۇد ئەلەيھىسسالام
يەھۇدىيلەرچە تاناھ دەپ ئاتالغان مۇقەددەس كىتابنىڭ مەزمۇرلار قىسمى ئىسلامدا زەبۇر دەپ ئاتالغان 150 شىئېردىن تەركىب تاپقان بۆلۈمى يەھىۇديلەرچە ھەزرىتى داۋۇد تەرىپىدىن يېزىلغان دەپ قارىلىدۇ. بۇ شىئېرلەر مۇسەۋىيلەر ياكى خرىستىيانلار تەرىپىدىن ئەڭ ياقتۇرۇپ ئوقۇلىدىغان دىنىي مەتىنلەرددىندۇر. قۇرئانغا كۆرە زەبۇر، داۋۇد پەيغەمبەرگە ئاللاھ تەرىپدىن نازىل قىلىنغان 4 ساماۋىي كىتابنىڭ بىرىدۇر.
غەربىي قاراخانىيلار
ئۆتمۈشچە
بىز باشتا ئېيتقاندەك، ئېرتىش بويىدا ياشايدىغان يەمەكلەر، ياباقۇلار بىلەن بىرلىشىپ، قاراخانىيلارغا قارشى ئىسيان كۆتۈرگەنىدى:
ئۇنىۋېرسىتېت (ئالى مەكتەپ)
ئۇنىۋېرسىتېت (باشقىچە ئاتىلىشى: بىلكان، ئىلكان؛ ئېنگلىزچە: University، يۇنىۋېرسىتي؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 大学، داشۆ) ئالى بىلىم ۋە تەتقىقات يۇرتىدۇر. ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلانى يېتىشتۈرۇپ جەمئىيەتكە ۋە خىزمەتكە ھازىرلىق سالدىغان، باكلاۋىرلىق، ماگىسترلىق، دوكتۇرلۇق ئۇنىۋانى تارقىتىدىغان، ھەرخىل تەتقىقات ۋە ئىزدىنىش بىلەن شۇغۇللىنىدىغان، ئاقىللار ۋە بىلىم ئەھلىلىرىنىڭ توپلاشقان، بىلىم تارقىتىدىغان، پۈتۈن ئىنسانىيەت كۈلتۈرى ۋە مەدەنيىتىنى ئالغا سىلجىتىش ئۈچۈن ھارماي تەتقىقات ۋە تەپەككۈر قىلدىغان جايىدۇر. مەسلەن خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتى، كامبىرىج ئۇنىۋېرسىتېتى، بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى دېگەندەك. ئۇنىۋېرسىتېت ئادەتتە ھەر قايسى پەنلەر ۋە ساھەلەر بويىنچە تەتقىقات ۋە ئوقۇتۇش ئېلىپ بارىدۇ ۋە كەسىپلىرى بىر قەدەر مۇكەممەل كېلىدۇ. ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلىرى ئادەتتە ستۇدېنت دېيىلدۇ.
داۋۇد ئەلەيھىسسالام
قۇرئاندا ھەزرىتى داۋۇد
ھەزرىتى داۋۇد ئە،س نىڭ ئىسمى 16 يەردە زىكىر قىلىنغان. قۇرئاندا ئاللاھنىڭ ھەزرىتى داۋۇدقا پادىشاھلىق ۋە ئالىملىق بەرگەنلىكى، داۋۇد ئەلەيھىسسالامغا تۆمۈر تاۋلاش سەنئىتىنى بەخش قىلىپ ئۇندىن بەدىنىنى قوغدىغۇچى ساۋۇت ياساش قابىلىيىتىنى بەرگەنلىكى، داۋۇدنىڭ تالۇت (سائۇل) بىلەن قىلغان بىر ئۇرۇشتا كۈچلۈك بىر دېۋ بولمىش جالۇتنى ئۆلتۈرگەنلىكى، ئاللاھنىڭ بەئزى پەيغەمبەرلەرنى باشقىلىرىدىن ئۈستۈن قىلغانلىقى ۋە داۋۇدقا زەبۇرنى بەرگەنلىكى، ئۇنى ۋە ئەۋلادىدىن دۇنياغا ھاكىم قىلغانلىقى، داۋۇدنىڭ قويلار يۈزىسىدىن ئىختىلاڧقا تۈشكەن ئىككى بۇرادەرنىڭ داۋاسىدا ھۆكۈم چىقىرىپ ئادالەت ھەققىدە دۇچ كەلگەن باش قېتىنچىلىقتىن قۇتقازغانلىقى، تاشلارنىڭ ۋە قۇشلارنىڭ داۋۇد ئە.س ۋە سۇلايماننى ئۇلۇغلىغانلىقىنى ئىپادە قىلىدۇ. قۇرئاندا قرال شائۇلنىڭ ئىسمى تالۇت دەپ زىكىر قىلىنىدۇ.
غەربىي قاراخانىيلار
ئۆتمۈشچە
«پۈتۈمنامە تۈزۈشىدۇ،
ئۇنىۋېرسىتېت (ئالى مەكتەپ)
ئۇنىۋېرسىتېت بىلەن ئوخشىشىپ كېتىدىغان، لېكىن پەقەت مەلۇم بىر ساھە ياكى كەسىپكە قارىتلغان ئورگان ئىنستىتۇت دېيىلدۇ. مەسلەن سەنئەت ئىنستىتۇتى، ماسساچۇستېس تېخنىكا ئىنستىتۇتى، كالىفورنىيە تېخنىكا ئىنستىتۇتى (كالتەك). thumb|[[ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتى|ئوكىسفورد ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ بەلگىسى]] thumb|[[كورىيە يونسەي ئۇنىۋېرسىتېتى]] thumb|[[موسكۋا|موسكىۋا دۆلەتلىك ئۇنىۋېرسىتېتى]] thumb|[[ستانفورد ئۇنىۋېرستېتى|ستانفورد ئۇنىۋېرسىتېتى]]
غەربىي قاراخانىيلار
ئۆتمۈشچە
يەنە قەسەم بېرىشىدۇ،
داۋۇد ئەلەيھىسسالام
قۇرئاندا ھەزرىتى داۋۇد
ئىسلام ئەنئەنىسىدە داۋۇد ئە.س نىڭ ئاۋازى نھايەتتە گۈزەلدۇر. "داۋۇدى خۇشئاۋاز" تەرىڧى بۇنىڭدىن كەلمەكتە. شۇنداقلا بىر كۈن روزا تۇتۇپ بىر تۇتماسلىققىمۇ "داۋۇد روزىسى" دېيىلىدۇ. ئاللا تەرىپدىن ئەڭ سۆيۈملىۈك روزىنىڭ داۋۇد روزىسى ئىكەنلىكىنى بىلدۈرگەن.
غەربىي قاراخانىيلار
ئۆتمۈشچە
خاندىن ياردەم تىلىشىدۇ،
ئەمدى باسمىل، چۆمۈللەر
بىزلەر بىلەن تىركىشىدۇ.
ياباقۇ جېڭىدە قاغانقا قارشى چىقماسلىققا، ئۇنىڭغا بويسۇنۇشقا قەسەم ئىچىلىپ پۈتۈمنامە تۈزۈلدى. خەلق قاغاندىن ياردەم سورىدى. باسمىل بىلەن چۆمۈللەر بىزگە قارشى توپلىنىۋىدى. قاغان يېتىپ كەلدى، ئۇلارنىڭ قېنىنى تۆكۈپ، ئۆزلىرىنى ئەسىر قىلدى.»
مەھمۇد كاشغەرى خاتىرىلىگەن بۇ مەلۇماتقا ئاساسلانغاندا، ياباقۇلار ئارسلان تېكىن تەرىپىدىن مەغلۇپ بولغاندا، ئۇلارنىڭ ئىتتىپاقچىسى باسمىللار بىلەن چۆمۈللەر قاراخانىيلار قاغانى سۇلايمان ئارسلانخانغا سادىق بولۇشقا قەسەم ئىچىشىپ، ئىككى ئوتتۇرىدا بىتىمنامە تۈزۈلگەن. كېيىن باسمىللار بىلەن چۆمۈللەر ۋاپاسىزلىق قىلغاندا، قاغان سۇلايمان ئارسلانخان ئۆزى قوشۇن بىلەن كېلىپ ئۇلارنى تارمار قىلىپ باشقىدىن بويسۇندۇرغان:
«قىزىل بايراق كۆتۈرۈلدى،
قارا چاڭ - توزان ئۆرلىدى،
ئوغراقلار بىزگە كېلىپ قوشۇلدى،
ئۇرۇش بىلەن بولۇپ قېلىپ كېچىكتۇق.»
«مۇسۇلمانلار قوشۇنىدىن قىزىل بايراق كۆتۈرۈلدى، قارا چاڭ - توزان ئۆرلىدى؛ ئوغراقنىڭ ئاتلىقلىرى بىزگە كېلىپ قوشۇلدى. بىز بىرلىكتە ئۇرۇشتۇق، شۇ سەۋەبتىن كېچىكتۇق.»
بىز يۇقىرىدىكى بىر كۇپلىت قوشاقتىن ئىككى مەسىلىنى ئېنىقلىۋىلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولىمىز. ئۇنىڭ بىرى، بىز باشتا ئېيتىپ ئۆتكەندەك، قاراخانىيلارنىڭ دۆلەت بايرىقى ئوتتۇرىغا توققۇز شاخلىق ئالتۇن رەڭ ئارچا چۈشۈرۈلگەن توق قىزىل شايى بايراق ئىدى. قوشاقتىكى «مۇسۇلمانلار قوشۇنىدىن قىزىل بايراق كۆتۈرۈلدى» دېگەن قۇر، قاراخانىيلارنىڭ مۇسۇلمان دىنىغا ئىشىنىدىغان قوشۇنلىرى كۆتۈرگەن قاراخانىيلارنىڭ دۆلەت بايرىقىنى كۆرستىدۇ. ياباقۇ، باسمىل قاتارلىق شامان دىنىغا ئىشىنىدىغان ئاھالە بىلەن بولغان بۇ ئۇرۇش مىلادىنىڭ 1041 - يىلى بولۇپ ئۆتكەنىدى. بۇ قۇشاقتىن يەنە مىلادىنىڭ 1041 - يىلى بولغان بۇ ئۇرۇشتا، ئوغراقلارنىڭ قاراخانىيلارغا ياردەم بەرگەنلىكى مەلۇم.
مەھمۇد كاشغەرىنىڭ «تۈركىي تىللار دىۋانى» دىن كەلتۈرۈلگەن يۇقىرىدىكى نەقىللەر قاراخانىيلارنىڭ ئۆز تارىخىدا بۇددىست ئۇيغۇرلارنى ئىسلام دىنىغا كىرگۈزۈش ئۈچۈن ئۇزۇن مۇددەت قانلىق ئۇرۇش ئېلىپ بېرىپلا قالماي، بەلكى شامان دىنىدىكى (ياباقۇ باسمىل، چۆمۈل، يەمەكلەر شامان دىنىدا ئىدى) خەلقلەرنىمۇ ئىسلام دىنىغا كىرگۈزۈش ئۈچۈن قانلىق ئۇرۇشلارنى ئېلىپ بارغانلىقىنى ئىسپاتلايدۇ.
دېمەك، سۇلايمان ئارسلانخان مىلادىنىڭ 1041 - يىللىرى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ياباقۇلار باشچىلىقىدىكى ئىسياننى باستۇرۇش بىلەن ئاۋارە بولۇپ قالغانلىقى ئۈچۈن، غەربىي ئىلىكخانلارنىڭ مۇستەقىللىق ھەرىكىتىنى ئۈنۈملۈك ھالدا چەكلەشكە ئامال قىلالمىدى.
مۇھەممەد بىلەن ئىبراھىم بۆرە تېكىن ئۆزلىرى ئۈچۈن ئوڭۇشلۇق بولغان ئەنە شۇنداق پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ مۇستەقىللىق يولىغا ماڭدى. ئۇلار مىلادىنىڭ 1040 - يىلىدىن باشلاپ غەربىي قاراخانىيلار سەمەرقەندنى پايتەخت قىلدى، شۇنىڭدىن باشلاپ قاراخانىيلار شەرقىي ۋە غەربىي قاراخانىيلارغا رەسمىي بۆلۈنۈپ كەتتى.
غەربىي قاراخانىيلارنىڭ قاغانلىرى
1. مۇھەممەد ئىبنى ناسىر، 1040 - 1052
2. ئىبراھىم ئىبنى ناسىر (بۆرە تېكىن)، 1052 - 1068
3. شەمىس ئەل مۇلىك، 1068 - 1080
4. خىزىرخان، 1080 - 1081
5. ئەھمەدخان (I)، 1081 ـ 1095
6. ياقۇپخان، 1089 - ؟
7. مەسئۇدخان (I)، 1095 - 1097
8. سۇلايمانخان، 1097 - ؟
9. مەھمۇدخان (I)، 1097 - 1099
10. جەبرائىلخان، 1099 - 1102
11. مۇھەممەدخان (II) (مۇھەممەد ئارسلانخان)، 1102 - 1132
12. ئىبراھىمخان(II)، 1132 - ؟
13. مەھمۇدخان (II)، 1132 - 1141
14. ئىبراھىمخان (III)، 1141  - 1156
15. ئەلىخان، 1156  - 1160
16. مەسئۇدخان(II)، 1160 - 1178
17. ئىبراھىمخان (IV)، 1178 - 1204
18. ئوسمان بۇغراخان 1204 - 1212
ما شىڭرۈي
ما شىڭرۇي بۇرۇن ئۇزۇن مۇددەت جۇڭگونىڭ ئالەم قاتنىشى پەن-تېخنىكىسى ساھەسىدە ئىشلىگەن ۋە ئالاقىدار شىركەتلەردە ئاساسلىق رەھبەرلىك ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن، كۆپ يىللار ۋە نۇرغۇن قېتىم جۇڭگو ئادەملىك ئالەم قاتنىشى ۋە  يېڭى بىر ئەۋلاد توشۇغۇچى راكېتا قاتارلىق چوڭ تىپتىكى ئالەم قاتنىشى قۇرۇلۇش ئىشلىرىغا رەھبەرلىك قىلغان. ئۇ 2007 - يىلى خەلقئارا ئالەم ئۇچقۇچىلىرى ئاكادېمىيەسىنىڭ ئاكادېمىك بولۇپ سايلانغان.
جاۋچىڭ
جاۋچىڭ گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسىنىڭ ئوتتۇرا قىسمىغا جايلاشقان. قەدىمكى نامى دۇەنجۇ، خەن سۇلالىسى مەزگىلىدە ناھىيە بولۇپ قۇرۇلغان، سۇي سۇلالىسى مەزگىلىدە دۇەنجۇ ۋىلايىتى بولۇپ تەسىس قىلىنغان، سۇڭ سۇلالىسىدىن تارتىپ جاۋچىڭ دەپ ئاتالغان.
ئىككىسۇ يېزىسى
ئىككىسۇ يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Ikkisu Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 16 مىڭ ئەتراپىدا.
ﻧﻪﺯﻩﺭ ﻏﻮﺟﺎ
(1887-1951)
ﺋﯩﻠﯩﺪﺍ ﺗﯘﻏﯘﻟﯘﭖ ﺋﯚﺳﻜﻪﻥ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﭙﻪﺭﯞﻩﺭ ﺯﺍﺕ،ﺗﺎﺭﯨﺨﭽﻰ،ﻳﺎﺯﻏﯘﭼﻰ،ﺷﺎﺋﯩﺮ ﯞﻩ ﻗﻪﺩﯨﻤﻜﻰ ﺯﺍﻣﺎﻥ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺕ ﺗﻪﺗﻘﯩﻘﺎﺗﭽﯩﺴﻰ ﻧﻪﺯﻩﺭﻏﻮﺟﺎ(ﺗﻪﺧﻪﻟﻠﯘﺳﻰ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺑﺎﻟﯩﺴﻰ) ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺋﯚﻣﺮﯨﻨﻰ ﺋﯩﻠﯩﻢ-ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﻜﻪ،ﻣﺎﺋﺎﺭﯨﭙﻘﺎ ﺋﺎﺗﯩﻐﺎﻥ،ﮬﯚﺭﻣﻪﺗﻜﻪ ﺳﺎﺯﺍﯞﻩﺭ ﺯﺍﺗﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗﺭ.ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻳﺎﺯﻏﺎﻥ ﻣﺎﻗﺎﻟﻪ،ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻲ ﺋﻪﺳﻪﺭﻟﯩﺮﻯ<ﻳﻮﺭﯗﻕ ﺳﺎﮬﯩﻠﻼﺭ>ﺩﯦﮕﻪﻥ ﻧﺎﻣﯩﺪﺍ ﺗﻮﭘﻼﻡ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﻧﻪﺷﯩﺮﻗﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ،ﻗﯩﻤﻤﻪﺗﻠﯩﻚ ﻣﯩﺮﺍﺳﻘﺎ ﺋﺎﻳﻠﯩﻨﯩﭗ ﻗﺎﻟﺪﻯ.
يەھيا ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى يەھيا (ئەرەبچە: يحيى بن زكريّا، ئىبرانىيچە: יוחנן המטביל)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرىدۇر.
قەلەي
left|thumb|250px
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
كۆرۈنىشى:
ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى
ئەركىن ئاسىيا رادىئوسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Erkin Asiya Radiosi،ئىنگلىزچە: Radio Free Aisa) بولسا ئامېرىكىدىكى رادىئو ئىستانسىسى بولۇپ، ئاسىيادىكى مۇھىم خەۋەرلەرنى تارقىتىدۇ، بولۇپمۇ ئىنسان ھوقۇقلىرى غا چېتىشلىق خەۋەرلەر كۆپلەپ ئاڭلىتىلىدۇ.
قەلەي
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
شىمال
300px|thumb|left|جۇغراڧىيەلىك تەرەڧلەر شىمال، تۆرت ئاساسلىق تەرەپنىڭ بىرى. شىمالىي قۇتۇبقا ئىشارە قىلىنىدۇ.
ھەقىيقى شىمال (جوغراپىيىلىك شىمال)
مۇقىم، ئۆزگەرمەس. يەرشارى يەر ئوقىنىڭ ئەتراپىدا ئايلىنىدۇ. يەر يۈزىنىڭ يەر ئوقى بىلەن شىمالدا ئۇچراشقان نوقتىسى جۇغراپىيىلىك شىمال دەپ ئاتىلىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، يەر يۈزىنىڭ ئۈستىدىكى شىمالىي قۇتۇب جايلاشقان نوقتا.
ماگىنتلىق شىمال (كۇمپاس شىمالى)
ئۆزگىرىشچان. كۇمپاسلاردا شىمالنى كۆرسىتىدىغان يىڭنە كۆرسەتكەن تەرەپتۇر. كۇمپاس بىلەن ئۆلچەنگەن تەرەپ ماگىنىتلىق بولغانلىقى ۋە يەر يۈزىدىكى ماگىنىتلىق يەرلەرنىڭ ئوخشاشماسلىقى يۈزىدىن، ماگىنىتلىق شىمال ئۇ ۋاقىتتا مەۋجۇت يەرگە قارىتا بەلگىلىنىدۇ. كۈنىمىزدە بولسا ماگىنىتلىق شىمالنىڭ، غەربىي شىمالغا قارىتا ئاغىشى باردۇر. خەرىتە ئۈستىدە ئۇچىدا يېرىم ئوق ئىشارىتى بىلەن كۆرسىتىلىدۇ.
تەبئىي خاتالىق پەرقى
تەبىي خاتالىق پەرقى: ماگىنىتلىق شىمال بىلەن جۇغراپىيىلىك شىمال ئارىسىدىكى پەرقتۇر. ماگىنىتلىق شىمال زامانغا كۆرە ئۆزگىرىشچان بولغانلىقى ئۈچۈن جۇغراپىيىلىك شىمالنىڭ شەرقىدە ياكى غەربىدە بولىشى مۇمكىن. خەرىتە ئۈستىدىكى چۈشەندۈرۈشتە يىللىق ئۆزگىرىشنىڭ مىقدارى ئىپادىلىندۇ. يىللىق ئۆزگىرىش كەم (مىنۇس) بولسا ماگىنىتلىق شىمال، جوغراپىيىلىك شىمالغا يېقىنلىشىدۇ. يىللىق ئۆزگىرىش ئارتۇق (پىلوس) بولسا ماگىنىتلىق شىمال، جوغراپىيىلىك شىمالدىن يىراقلىشىدۇ. مەسىلەن، 1990- يىلى خاتالىق پەرقى 3 گرادۇس 14 مىنۇت. يىللىق خاتالىق مىنۇس 0.9 دەقىقە. 1999- يىلى ئۈچۈن 8.1 = 0.9 × 9 يىل مىنۇتلۇق خاتالىق توغۇلىدۇ. 1999 -يىلى خاتالىق پەرقى 3 گرادۇس 6 مىنۇت بولىدۇ. (3 گرادۇس 14 مىنۇت - 8 مىنۇت). ھەر يىل ئۆتكەنسېرى ماگىنىتلىق شىمال، جوغراپىيىلىك شىمالغا يېقىنلىشىدۇ.
گرىد شىمالى (خەرىتە شىمالى)
مۇقىم. خەرىتىدىكى شىمال ۋە جەنۇب سىزىقلىرى كۆرسەتكەن شىمال تەرەپ. خەرىتىلەر تىك كېسىك (مېردىيان ئۈستىدىكى) سىزىقلارنىڭ ئۇچىغا جەنۇب شىمال دەپ ئىشارەت قىلىدۇ.
يىڭنە خاتالىق پەرقى
گرىد شىمالى بىلەن ماگىنىتلىق شىمال ئارىسىدىكى پەرق. خەرىتىلەردە بۇ ھەقتىكى ئۇچۇرلارنى تاپقىلى بولىدۇ. بۇ ئۇچۇرلارنى ئىشلىتىپ خاتالىق قىممەتلىرىنى ھېسابلىنىدۇ ۋە تەرەپ پەرىقلىرى بەلگىلىنىپ قوشۇلىدۇ ۋە ئېلىۋېتىلىدۇ.
قاراڭ
شىمالىي قۇتۇب
شىمالىي يېرىم شار
شىمالىي ئاسىيا
شىمالىي ئاڧرىقا
شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى
شىمالىي شىنجاڭ
شىمالىي جۇڭگو
خەيكاڭ
خەيكاڭ گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسىنىڭ جەنۇبىي قىسمىغا جايلاشقان.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
خەيكاڭ گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسىنىڭ جەنۇبىي قىسمىغا جايلاشقان. ئەمىنىيە دەۋرىدە بەرپا قىلىنغان، غەربىي خەن سۇلالىسى دەۋرىدىن تارتىپ ناھىيە، ئايماق، ۋىلايەت، ئۆلكە مەركىزى بولغان. لېيزۇ ئىبادەتخانىسى، سەنيۈەن مۇنارى، جېنۋۇ زالى، يېڭى تاش قوراللار دەۋرى خارابىسى، جەنۇبىي سۇلالىلەردىن تارتىپ تاڭ سۇلالىسى دەۋرىگىچە بولغان خۇمدانلارنىڭ خارابىسى، خەن سۇلالىسى دەۋرىدىن يۈەن سۇلالىسى دەۋرىگىچە بولغان قەدىمىي قەبرىلەر قاتارلىق مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى بار. چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئاھالىلەرنىڭ نۇرغۇن ھويلا-ئاراملىرى مۇكەممەل ساقلىنىپ قالغان.
ئويتوغراق يېزىسى
ئويتوغراق يېزىسى تەكلىماكان قۇملۇقى نىڭ جەنۇبىي چېتىگە جايلاشقان بولۇپ، كېرىيە ناھىيىسى نىڭ شەرقىي تەرپىدە، يېزىنىڭ ئومۇمىي كۆلىمى 43000 مو، قارمىقىدا 11 مەمۇرىي كەنت بار.
تەبىئىي بايلىقى
تەكلىماكان قۇملۇقى غا يېقىن بولغاچقا تۇپراقنىڭ قۇملىشىشى بىرقەدەر ئېغىر، يېزىدا ئاق تېرەك، ئورمانلارنى ھەممىلا يەردە ئۇچراتقىلى بولىدۇ، ئېتىز-ئېرىقلارنى مۇھاپىزەت قىلىش ئۈچۈن ئۈجمە دەرىخى تىكىلگەن. بۇ يېزا قۇملۇق بىلەن چېگرالىنىدىغان جايغا جايلاشقان، چوڭ ياۋا يۇلغۇنلۇق بار، ئاساسلىقى قوناق، كېۋەز قاتارلىق زىرائەتلەر تېرىلىدۇ.
تۇغچى يېزىسى
تۇغچى يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Tughchi Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 10 مىڭ ئەتراپىدا.
زۇلكېڧىل ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى سليمان (ئەرەبچە: ذو الكفل، ئىبرانىيچە: יחזקאל\Ezekiel)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرىدۇر. ئەنبىيا ۋە ساد سۇرەلەرىدە زىكىر قىلىنغان.
گوگول ئۇيغۇرچە كىرگۈزگۈچىسى
گوگول ئۇيغۇرچە كىرگۈزگۈچىسى بولسا ئامىركىنڭ گوگول (Google) شىركىتى تەرىپىدىن تەقىقى قىلىپ ياسالغان ئۇيغۇر تىلىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 80 دىن ئارتۇق تىلدا كىرگۈزۇش دىتالى.
ئىنگىىلىزچە ئاتىلىشى: Google input tools
ئۇيغۇچە تەرجىمىسى: گوگول كىرگۈزگۈچ بوغچسى
چۈشۈرۈش ئادىرىسى: https://www.google.com/inputtools/
قوللايدىغان سۇپپا: كومپىيوتىر، ئاندىرويىد، ئالما
ئاپتوماتىك سۆز تېپىش: بار، باش ھەرىپى چىقىسىلا بارلىق مۇمىكن سۆزلەرنى ئاپتوماتىك كۆرسىتىپ بىرىدۇ.
ئىشلىگەن شىركە: گوگىل شىركىتى
ﺋﻮﺳﻤﺎﻥ ﻗﺎﺳﯩﻢ
ﺋﻮﺳﻤﺎﻥ ﻗﺎﺳﯩﻢ ( 1920 - يىلى — 1994-يىلى )
ﻗﻪﺷﻘﻪﺭ ﺑﻪﺷﻜﯧﺮﻩﻣﺪﻩ ﺗﯘﻏﯘﻟﻐﺎﻥ.ﻧﺎﮬﺎﻳﯩﺘﻰ ﻛﯚﭖ ﺋﻪﭘﺴﺎﻧﻪ-ﺭﯨﯟﺍﻳﻪﺗﻠﻪﺭﻧﻰ ﻳﺎﺩﻗﺎ ﺋﯧﻠﯩﭗ،ﺋﺎﻓﺮﯨﺴﯩﻴﺎﭖ،ﻗﺎﺭﺍﺧﺎﻥ،ﺳﯘﺗﯘﻕ ﺑﯘﻏﺮﺍﺧﺎﻥ،ﺋﺎپپﺎﻕ ﻏﻮﺟﺎ ﮬﻪﻗﻘﯩﺪﻩ ﺳﯚﺯﻟﻪﭖ ﺑﻪﺭﮔﻪﻥ.ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺳﯚﺯﻟﻪﭖ ﺑﯧﺮﯨﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﻪﺗﺒﯘﺋﻪﮔﻪ ﺋﯧﻠﯩﻨﻐﺎﻥ<ﺋﺎﻓﺮﺍﺕ ﺧﺎﻗﺎﻥ ﯞﻩ ﺗﻮﻗﻘﯘﺯ ﻗﯩﺰ>ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﺭﯨﯟﺍﻳﻪﺕ ﭼﻮﯓ ﺗﻪﺳﯩﺮ ﻗﻮﺯﻏﯩﻐﺎﻥ.ﮬﻪﺭﺧﯩﻞ ﺭﯨﯟﺍﻳﻪﺕ ﺗﻮﭘﻼﻣﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺋﯘ ﺳﯚﺯﻟﻪﭖ ﺑﻪﺭﮔﻪﻥ ﺭﯨﯟﺍﻳﻪﺗﻠﻪﺭ ﻛﯩﺮﮔﯜﺯﯛﻟﮕﻪﻥ.ﺋﯘ ﻳﻪﻧﻪ ﻧﯘﺭﻏﯘﻧﻠﯩﻐﺎﻥ ﻣﺎﻗﺎﻟﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﻳﯧﺰﯨﭗ ﺋﯧﻼﻥ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ.
ﻧﺎﺳﯩﺮ ﺑﻪﮒ
ﻧﺎﺳﯩﺮ ﺑﻪﮒ(1891-1979)
20-ﺋﻪﺳﯩﺮﻧﯩﯔ ﺑﺎﺷﻠﯩﺮﯨﺪﺍ ﺗﻪﺭﺟﯩﻤﺎﻧﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻮﻧﯘﻟﯘﭖ،ﺧﻪﻟﻘﻨﯩﯔ ﺋﯩﻨﻘﯩﻼﺑﯩﻲ ﮬﻪﺭﯨﻜﻪﺗﻠﯩﺮﯨﮕﻪ ﻣﯘﻧﺎﺳﯩﭗ ﺗﯚﮬﭙﻪ ﻗﻮﺷﻘﺎﻥ ﻧﺎﺳﯩﺮ ﺑﻪﮒ ﺷﯩﻨﺠﺎﯕﻨﯩﯔ ﻳﯧﻘﯩﻨﻘﻰ ﺯﺍﻣﺎﻥ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﺪﺍ ﻳﺎﺷﯩﻐﺎﻥ ﻗﺎﺑﯩﻠﯩﻴﻪﺗﻠﯩﻚ ﻛﯩﺸﯩﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗﺭ.ﮔﻪﺭﭼﻪ ﺋﯘ ﻳﺎﯓ،ﺟﯩﻦ، ﺷﯧﯔ ﯞﻩ ﮔﻮﻣﯩﻨﺪﺍﯕﺪﯨﻦ ﺋﯩﺒﺎﺭﻩﺕ ﺗﯚﺕ ﺧﯩﻞ ﮬﯚﻛﯩﻤﻪﺗﻨﯩﯔ ﻗﻮﻟﯩﺪﺍ ﺋﯩﺸﻠﯩﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ،ﺋﻪﻣﻤﺎ ﺧﻪﻟﻖ ﯞﻩ ﺋﺎﺩﺍﻟﻪﺕ ﺗﻪﺭﻩﭘﺘﻪ ﺗﯘﺭﯗﺷﻨﻰ ﻣﻪﯕﮕﯜ ﺋﯚﺯﯨﻨﯩﯔ ﺑﯘﺭﭼﻰ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ.
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكىمىتى
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكىمىتى (خەنچە: 新疆维吾尔自治区人民政府) جوڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ رەسمىي ئىدارە ئورگىنى. 1955 - يىلى 1 - ئۆكتەبردە قۇرۇلغاندۇر.
2004 - يىلى
2004 (MMIV) بولسا پەيشەنبە كۈنىدىن باشلانغان كەبىسە يىلىدۇر. 3- مىڭيىلنىڭ 4- يىلى ۋە 21- ئەسرنىڭ 4- يىلىدۇر.
چوڭ ئىشلار
thumb|تۇسۇنامى تەئسىرى ئاستدا قالغان ئەل دۆلەتلەر
ﺋﺎﺑﺪﯗﻟﻼ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼ
ﺋﺎﺑﺪﯗﻟﻼ ﺩﺍﻣﻮﻟﻼ(1898-1940) ﺗﻮﻗﺴﯘﻧﺪﺍ ﺗﯘﻏﯘﻟﻐﺎﻥ.1933-ﻳﯩﻠﻰ ﺗﯚﻣﯜﺭ ﺳﯩﻠﯩﯔ ﻗﻪﺷﻘﻪﺭﻧﻰ ﺋﯩﺸﻐﺎﻝ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﺍ، ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻗﻮﻝ ﺋﺎﺳﺘﯩﺪﺍ ﺋﯩﺸﻠﯩﮕﻪﻥ. ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺧﻮﺟﯩﻨﯩﻴﺎﺯ ﮬﺎﺟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﻠﻠﻪ ﺑﻮﻟﯘﭖ،ﻗﻮﺷﯘﻧﻨﯩﯔ ﮬﻪﺭﺑﯩﻲ ﺗﻪﻣﯩﻨﺎﺕ ﻣﻪﺳﺌﯘﻟﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺷﯧﯔ ﺷﯩﺴﻪﻳﻨﯩﯔ ﭼﺎﻗﯩﺮﺗﯩﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯜﺭﯛﻣﭽﯩﮕﻪ ﻛﯧﻠﯩﭗ ﺋﯚﻟﻜﯩﻠﯩﻚ ﻣﺎﺋﺎﺭﯨﭗ ﻧﺎﺯﺍﺭﯨﺘﯩﻨﯩﯔ ﻣﯘﺋﺎﯞﯨﻦ ﻧﺎﺯﯨﺮﻯ، ﺋﯚﻟﻜﯩﻠﯩﻚ ﻣﻪﺭﻛﯩﺰﻯ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﯘﻳﯘﺷﻤﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺭﻩﺋﯩﺴﻰ، ﺋﯚﻟﻜﯩﻠﯩﻚ ﺗﻪﻣﯩﻨﺎﺕ ﻧﺎﺯﺍﺭﯨﺘﯩﻨﯩﯔ ﻧﺎﺯﯨﺮﻯ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺋﯩﺸﻠﻪﭖ، ﺧﻮﺟﯩﻨﯩﻴﺎﺯ ﮬﺎﺟﯩﻼﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﻠﻠﻪ ﺷﯧﯔ ﺷﯩﺴﻪﻱ ﺗﯜﺭﻣﯩﺴﯩﺪﻩ ﺋﯚﻟﺘﯜﺭﯛﻟﮕﻪﻥ.
يۇنۇس ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى يونۇس (ئەرەبچە: يونس، ئىبرانىيچە: יוֹנָה)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرىدۇر.
سۇلايمان ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى سۇلايمان (ئەرەبچە: داود، ئىبرانىيچە: שלמה Şlomo ياكى Şelomo، ئىنگ: Solomon، لاتىنچە: Salomone، يۇنانچە: Σολωμών، فرانسوزچە: Salomon، ئالمانچە: Salomo)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرى بولۇپ، ھەزرىتى داۋۇدنىڭ ئوغلىدۇر.
جەنۇب
300px|thumb|left|جۇغراڧىيەلىك تەرەڧلەر جەنۇب كۈنگەي، تۆرت ئاساسلىق تەرەپنىڭ بىرى. جەنۇبىي قۇتۇبقا ئىشارە قىلىنىدۇ.
ھەقىيقى جەنۇب (جوغراپىيىلىك جەنۇب)
مۇقىم، ئۆزگەرمەس. يەرشارى يەر ئوقىنىڭ ئەتراپىدا ئايلىنىدۇ. يەر يۈزىنىڭ يەر ئوقى بىلەن جەنۇبتا ئۇچراشقان نوقتىسى جۇغراپىيىلىك جەنۇب دەپ ئاتىلىدۇ. باشقىچە قىلىپ ئېيتقاندا، يەر يۈزىدە جەنۇبىي قۇتۇب جايلاشقان نوقتا. شىمالىي قۇتۇبنىڭ دەلمۇدەل قارشىسى.
قاراڭ
جەنۇبىي ئاڧرىقا
ئىلياس ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى ئىلياس (ئەرەبچە: إلياس، ئىبرانىيچە: אליהו‎)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرىدۇر.
جەنۇب
قاراڭ
جەنۇبىي ئامېرىكا
جەنۇبىي ئاسىيا
جەنۇبىي جۇڭگو
جەنۇبىي شىنجاڭ
جەنۇبىي قۇتۇب
جەنۇبىي ياۋروپا
جەنۇبىي يېرىم شار
چىلى پېسو
چىلى پېسو بولسا ياۋرۇپا ئىتتىپاقى پۇلى چىلى
قىشلىق كۈن توختاش كۈنى
قىشلىق كۈن توختاش كۈنى (ياكى قىشلىق كۈن توختاش بايرىمى، دوڭجى بايرىمى؛ ئېنگلىزچە: Winter Solstice Festival؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 冬至، دوڭجى؛ ئەنئەنۋى خەنچە: 冬節) خەن مىللىتى شۇنداقلا خەن كۈلتۈرنىڭ تەسرىگە ئۇچرىغان رايونلاردىكى ئاۋامنىڭ قىشلىق كۈن توختاشنى خاتىرلەش ئۈچۈن تەبرىكلەيدىغان بىر بايرىمى. بۇ بايرام بىر كۈنلۈك بايرامدۇر ھەمدە يېپىشقاق گۈرۈچ كۇمىلىچى يېىش بىلەن خاتىرلىندۇ. چوكانتال بايرىمى (قەبرە سۈپۈرۈش بايرىمى)، تاۋۇز چاغىنى، ۋە ئەجدىرھا قولۋاق بايرىمىغان ئوخشاشلا خەن مىللىتنىڭ يەنە بىر بايرىمىدۇر. thumb|[[سىنگاپور|سىڭگاپورلۇق خەنلەر يېپىشقاق گۈرۈچ كۇمىلىچى تەييارلىماقتا]]
لىتىي
thumb|لىتىي
كۆرۈنىشى:200 px
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
يىما يېزىسى
يىما يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Yima Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 17 مىڭ ئەتراپىدا.
لىتىي
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ئەليەسە ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى ئەليەسە (ئەرەبچە: اليسع، ئىبرانىيچە: אֱלִישַׁע)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرىدۇر.
لىتىي
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
يالقۇن رىئاكسىيەسىدىكى ئەھۋالى:100 px
2002 - يىلى
2002 - يىلى ئادەتتىكى يىلدۇر.
غەرب
300px|thumb|left|جۇغراڧىيەلىك تەرەڧلەر غەرب ياكى كۈنپېتىش، تۆرت ئاساسلىق تەرەپنىڭ بىرى. كۈن پاتىدىغان تەرەپ. قىبلە تەرەپ دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ياۋروپا ۋە ئامېرىكا غەرب دۇنياسى دەپ ئىپادىلىنىدۇ. خەرىتە يۈزىدە خەرىتىگە قاراپ تۇرغاندا سول قول تەرەپ.
تەشەھھۇد
تەشەھھۇد ياكى ئەتتەھىيياتۇ
التشهد الثاني
- الصلاة عى النبي صلى الله عليه وسلم.
ماترىكىس رەقەملىك يامغۇر
<<ماترىكىس>> ئىسىملىق كىنودا كومپىيوتېر ئېكرانىدا چىقىدىغان كود يامغۇرى. thumb|ماترىكىس رەقەملىك يامغۇر
ئۆرنەك:
تۆۋەندىكىنى كودنى text ھۆججىتىگە كۆچۈرۈپ، باشقىچىە ساقلاش (Save As) قىسىمىدىن bat فورماتى بىلەن ساقلاڭ. يەنى New Text Document.txt ئىسىملىك بىر text ھۆججىتىگە كۆچۈرگەن بولسىڭىز،باشقىچىە ساقلىغان ۋاقىتتا txt. دېگەن فورمات قىسمىنى bat. دەپ ئۆزگەرتىپ يېزىپ ساقلاڭ (مەسىلەن Matrix.bat دەپ ساقلىۋېلىڭ) ئۇ ھۆججەتنى ئىجرا قىلىڭ.
تەبرىكلەر! ئېكراندا كىنودىكى ماترىكىس رەقەملىك يامغۇرىغا ئوخشىشىپ كېتىدىغان بىر كود يامغۇرى يېغىشقا باشلايدۇ ^_- مەنبە:
1. https://rosettacode.org/wiki/Matrix_digital_rain
شەرق
300px|thumb|left|جۇغراڧىيەلىك تەرەڧلەر شەرق ياكى كۈنچىقىش، تۆرت ئاساسلىق تەرەپنىڭ بىرى. كۈن چىققان تەرەپ.
خەرىتە يۈزىدە خەرىتىگە قاراپ تۇرغاندا ئوڭ قول تەرەپ.
2003 - يىلى
2003 - يىلى ئادەتتىكى يىلدۇر.
شەرق
شەرق كەلىمىسى يېقىن، ئوتتۇرا ۋە ئۇزاق شەرق رايونىنى كۆرسىتىشتە قوللىنىلىدۇ.
قاراڭ
شەرقىي ئاسىيا
شەرقىي ئاڧرىقا
شەرقىي ياۋروپا
شەرقى جۇڭگو
شەرقىي شىنجاڭ
شەرقىي تۈركىستان
شىچياۋشەن تېغى داڭلىق مەنزىرىلىك رايونى
شىچياۋشەن تېغى داڭلىق مەنزىرىلىك رايونى − گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسى نەنخەي ناھىيىسىنىڭ غەربىي جەنۇبىدا، كۆلىمى14 كۋادرات كىلومېتىر.
250px|thumb|شىچياۋشەن تېغى داڭلىق مەنزىرىلىك رايونى
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
شىچياۋشەن تېغى داڭلىق مەنزىرىلىك رايونى − گۇاڭدۇڭ ئۆلكىسى نەنخەي ناھىيىسىنىڭ غەربىي جەنۇبىدا، كۆلىمى14 كۋادرات كىلومېتىر. شىجياۋشەن تېغى70-80 مىليون يىللار ئىلگىرى دېڭىز تېگى يانار تېغىنىڭ پارتلىشىدىن ھاسىل بولغان ئۆلۈك يانار تاغ بولۇپ، تاغنىڭ سىرت تەرىپى يانتۇ، ئىچ تەرىپى تۈز، نېلۇپەرسىمان شەكىلگە ئىگە، داپىڭفېڭ چوققىسى چوققىلارنىڭ ئالدى، جيۇلۇڭيەن، دۇڭگۇشى، شيەنشى قاتارلىق چوققىلارنىڭ شەكلى خىلمۇخىل. شىچياۋشەن تېغى قىيا تاشلاردىن ھاسىل بولغان بولۇپ، قىيا تاشلاردا ئۇزۇنىسىغا ۋە توغرىسىغا يېرىقلىرى بار، يەر ئاستى سۈيى مول بولغاچقا، كۆپ جايلاردا سۇ مەنزىرىسىنى شەكىللەندۈرگەن، 232 بۇلاق كۆزى، 28 شارقىراتما بار.
مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى
يېڭى، كونا تاش قورال دەۋرلىرىدىلا ئىنسانلار شىچياۋشەن تېغىدا پائالىيەت قىلىپ، تاش قېزىش مەيدانى قاتارلىق تارىخىي يادىكارلىقلارنى قالدۇرغان، تارىخ ئىلمىدا بۇ «شىچياۋشەن مەدەنىيىتى» دەپ ئاتىلىدۇ. مىڭ سۇلالىسىنىڭ ئوتتۇرا مەزگىللىرىدە جەنۇبىي دىياردا مەشھۇر تاغ بولۇپ قالغان، «يۈنچۇەن ئەۋلىيالار قەسرى» ، «بەييۈن قەدىمىي ئىبادەتخانىسى» ۋە كۆپلىگەن قىيا تاش ئويمىسى قاتارلىق مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى ساقلىنىپ قالغان.
گۈلباغ يېزىسى
گۈلباغ يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Gülbagh Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 19 مىڭ ئەتراپىدا.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مېيىپلەرنى كاپالەتلەندۈرۈش قانۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مېيىپلەرنى كاپالەتلەندۈرۈش قانۇنى
(2008-يىل12-ئاينىڭ28-كۈنى7-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 17-يىغىنىدا ماقۇللانغان،2008-يىل 4-ئاينىڭ 24-كۈنى 11-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇليىتى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 2-يىغىنىدا ئۆزگەرتىلدى) جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى رەئىسىنىڭ پەرمانى 3-نۇمۇرلۇق «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مېيىپلەرنى كاپالەتلەندۈرۈش قانۇنى» 2008-يىل4-ئاينىڭ24-كۈنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى11-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 2-يىغىنىدا ئۆزگەرتىلىپ ماقۇللاندى،ئۆزگەرتىلگەندىن كىيىنكى «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ مېيىپلەرنى كاپالەتلەندۈرۈش قانۇنى» ئېلان قىلىندى،2008-يىل7-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن باشلاپ يولغا قۇيۇلسۇن. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى رەئىسى خۇجىنتاۋ 2008-يىل 4-ئاينىڭ 24-كۈنى
گۈڭگۈرت
left|thumb|250px
ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
مۇھەممەد يۈسۈپ
گۈڭگۈرت
كۆرۈنىشى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
شەكسىزكى، ھەرقانداق ئائىلىنى ياشارتىپ تۇرىدىغان نەرسە سۆيگۈ _ مۇھەببەتتۇر. چۈنكى سۆيگۈ _ مۇھەببەت ئائىلىنىڭ ھاياتىدۇر. شۇڭا، ئەزالىرى ئۆزئارا سۆيگۈ _ مۇھەببەتتىن ئۆز نېسىۋىسىنى ئالالمىغان ئائىلە جانسىز، مەنىسىز، خۇشاللىقسىز ۋە بەختسىز ئائىلىدۇر.
گۈڭگۈرت
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
زامان تەرەققىي قىلىپ، پەن _ تېخنىكا ۋاسىتىلىرى سايىسىدا ھاياتتا كۆپ ئىشلار ئوڭايلاشقان بولسىمۇ، بەزى مۇھىم ئىشلار قىيىنلىشىپ قالدى. مەسىلەن: ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر _ بىرىگە سۆيگۈ _ مۇھەببىتىنى ئىزھار قىلىش، بىر _ بىرىنىڭ دەردىگە يېتىش ۋە بىر _ بىرى بىلەن مۇڭدىشىپ ھاياتلىقنىڭ ئېغىر يۈكلىرىنى يېنىكلىتىش ئىشلىرى قىيىنلىشىپ كەتتى. كىچىك ۋاقتىمىزدا بوش ۋاقىتلىرىمىزنى ئائىلىدىكىلەر بىلەن، خۇسۇسەن قېرىنداشلار بىلەن بىللە بولۇپ خۇشال ئۆتكۈزەتتۇق، بىر _ بىرىمىزدىن ئايرىلالمايتتۇق، خۇشاللىقىمىزنى بىللە ئويۇن ئويناش ياكى سۆھبەتلىشىشتىن تاپاتتۇق. ئەپسۇسكى، زامانىمىزدا بوش ۋاقتىمىز شۇنچە كۆپ بولسىمۇ، ئائىلە ئەزالىرىمىز بىلەن، خۇسۇسەن بالىلىرىمىز بىلەن پاراڭلىشىپ ئولتۇرۇشقا پۇرسەت تاپالماي قېلىۋاتىمىز. بالىلارنىڭمۇ بىز بىلەن ئولتۇرۇشقا ۋاقتى يوق ۋە ھاجىتىمۇ يوق. چۈنكى ئائىلىدە ھەممە كىشىنىڭ قولىدا بىردىن يانفون بولغانلىقتىن، ھەركىم ئۆزىنىڭ ئېھتىياجىدىن ئۆزى چىقىدىغان، كۆڭلىنى شۇنىڭ بىلەن خۇشال قىلىدىغان، ئائىلە ئەزالىرىغا ھاجىتى چۈشمەيدىغان بولۇپ قالماقتا.
گۈڭگۈرت
ئېلېكترون قەۋىتى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
ھەركىمنىڭ ئەڭ يېقىن سىردىشى ۋە ھەممىدىن بۇرۇن قولغا ئالىدىغان نەرسىسى يانفون بولغانلىقتىن، بالىلار ئاتا _ ئانىسى بىلەن، ئاتا _ ئانىلار بالىلىرى بىلەن، ھەتتا ئەر _ ئاياللار بىر _ بىرى بىلەن كارى بولمايدۇ. نەتىجىدە، ئائىلە ئەزالىرى ئوتتۇرىسىدىكى مېھىر _ مۇھەببەت، بىر _ بىرىنى سېغىنىش، بىر _ بىرىگە كۆيۈنۈش كەيپىياتلىرى بارغانسېرى ئاجىزلىشىپ بېرىپ، بىر _ بىرىنىڭ سۆزى قۇلىقىغا ياقمايدىغان، ئېھتىياج يۈزىسىدىن بىر _ بىرىگە گەپ قىلسىمۇ، ئالدىراپلا گېپىنى تۈگىتىپ يانفونىغا يۈزلىنىدىغان ئەھۋاللار شەكىللەنمەكتە.
گۈڭگۈرت
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
بىز بۇ ئەھۋالدا، ئائىلە ئەزالىرىمىزنى بىر _ بىرىگە يېقىن قىلىش، ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى سۆيگۈ _ مۇھەببەتنى تىرىلدۈرۈش ۋە ئائىلىمىزنى جەننەت ئائىلىگە ئايلاندۇرۇش ئۈچۈن يەنىلا دىنىمىزنىن كۆرسەتمىسىگە موھتاجمىز. چۈنكى بىزنىڭ دىنىمىز بىزنىڭ بېشىمىزغا كېلىدىغان قىيىنچىلىقلارنىڭ ھەممىسىگە چارە ۋە تەدبىرلەرنى ئوتتۇرىغا قويغان. بىز دىنىمىزغا ئەمەل قىلساق، بۇ دۇنيادا بەختلىك ۋە ھۇزۇر _ ھالاۋەتلىك ھايات كەچۈرىمىز، ئاخىرەتتە ئاللاھ تائالانىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىپ مەڭگۈلۈك بەختلىك ۋە ھۇزۇر _ ھالاۋەتلىك ھاياتقا ئېرىشىمىز.
گۈڭگۈرت
قايناش نۇقتىسى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
ئائىلە ئەزالىرى ئوتتۇرىسىدا يېقىنلىقنى ھاسىل قىلىش ۋە ئۆزئارا سۆيگۈ _ مۇھەببەتنى تىرىلدۇرۈشنىڭ ئامىللىرى ۋە چارىلىرى كۆپ. مەن ئەڭ ئوڭاي ۋە دەرھال قىلغىلى بولىدىغان بىرلا چارىنى ئوتتۇرىغا قويىمەن. ئۇ بولسىمۇ، ئائىلە ئەزالىرى بىرلىشىپ ئىبادەت قىلىشتۇر.
گۈڭگۈرت
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
بىرلىشىپ ئىبادەت قىلىش قانداق بولىدۇ؟
بۇ ناھايىتى ئوڭايدۇ. تۆۋەندىكى بەش ئىشنى بىرلىشىپ قىلساق، بىز ئائىلە ئەزالىرىمىز ئوتتۇرىسىدىكى يېقىنلىقنى، سۆيگۈ _ مۇھەببەتنى ئاشۇرالايمىز، ئاللاھنىڭ ياردىمى بىلەن ئائىلىمىز ئىللىق، ھۇزۇرلۇق، بەختلىك ۋە خۇشالىق چىقىپ تۇرىدىغان بىر ئائىلىگە ئۆزگىرىدۇ.
گۈڭگۈرت
كىرىستال تۈزىلىشى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
1. بىللە قۇرئان ئوقۇش، بىرەر بەت بولسىمۇ ئوقۇش.
گۈڭگۈرت
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
2. بىللە ئىككى رەكئەت بولسىمۇ ناماز ئوقۇش.
گۈڭگۈرت
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
3. بەش مىنۇت بولسىمۇ بىرلىكتە ئاللاھ تائالاغا زىكىر ئېيتىش.
گۈڭگۈرت
ئىزوتوپلىرى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
4. بىللە دۇئا قىلىش (بۇ داستىخاندىن تۇرغاندىن كېيىن قىلىنىدىغان دۇئادىن باشقا).
ئىسا ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى ئىسا (ئەرەبچە: عيسى بن مريم\يسوع، ئىبرانىيچە: יֵשׁוּעַ)، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرىدۇر. ئىسا ئەلەيھىسالام ھەزرىتى مەريەمنىڭ ئوغلى بۇلۇپ، بەنى ئىسرائىل پەيغەمبەرلەرنىڭ ئاخىرقىسى ئىدى، ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ لەقىبى مەسىھدۇر، مەسىھ ئىبرانچە سۆز بۇلۇپ، مۇبارەك مەنىسىدە. ئىسا ئەلەيھىسسالام ئىنجىلدا يەسۇ دىيىلىدۇ. ئىسا قۇران كەرىمدە 25 جايدا ئىسا سۆزى بىلەن،11 جايدا مەسىھ سۆزى بىلەن 23 جايدا ئىبنى مەريەم سۆزى بىلەن تىلغا ئېىلىنىدۇ، ئىسا ئەلەيھىسسالام ئاللاھنىڭ بەندىسى ۋە رەسۇلى بۇلۇپ، ئاللاھ تەرىپىدىن ھەزرىتى مەريەمگە ئىلقا قىلىنغان روھتۇر، ئىسا ئەلەيھىسسالام قەيسەر ئوغۇستۇسنىڭ زامانىدا ،مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ تۇغۇلۇشىدىن 600 يىلدىن كۆپرەك ۋاقىت بۇرۇن،24-دېكابىر سەيشەنبە كۈنى دۇنياغا كەلگەن. ئىسا ئەلەيھىسسالام تۇغۇلۇپ سەككىز كۈنلۈك بولغان چاغدا ئانىسى مەريەم ئىبادەتخانىغا ئېلىپ بېرىپ ئۇنىڭ خەتنىسىنى قىلدۇرغان، خەتنە قىلدۇرۇش پەيغەمبەرلەرنىڭ سۈننىتى بۇلۇپ،بىراھىم ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاقتىدىن تارتىپ،بارلىق پەيغەمبەرلەرنىڭ شەرىئىتىدە يولغا قۇيۇلۇپ كەلگەن، ئىسا ئەلەيھىسسالام ھاياتىنىڭ كۆپ قىسمىنى ناسىرە شەھىرىدە ئۆتكۈزگەن، ئاللا ئىسا ئەلەيھىسسالامغا تەۋرات ، ئىنجىل ۋە ھېكمەتنى بىلدۈرگەن، ئىسا ئەلەيھىسسالام كىچىك ۋاقتىدىلا يەھۇدى ئۆلىمالىرىنىڭ لمىي سۇرۇنلىرىغا باراتتى، ئۇلار بىلەن مۇنازىرلىشەتتى، مۇنازىرىدە غالىپ كېلەتتى، ھەزرىتى مەريەم ئىسا ئەلەيھىسسالامنى ئۆلتۈمەكچى بولغان زالىم ھېردوستىن قورقۇپ،يېقىنى يۇسۇف نەجار بىلەن بىللە ئىسا ئەلەيھىسسالامنى مىسىرغا ئېلىپ بارغان، ھىردوس ئۆلگەندىن كېيىن ،ئىسا ئەلەيھىسسالام ئۆز يۇرتىغا قايتىپ كەلگەن، قۇران كەرىمدە ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ قانچە يېشىدا پەيغەمبەر بولغانلىقى تىلغا ئېىلىنمىغان ، لېكىن ئىنجىل نۇسخىلىرىنىڭ ئىبارتلىرىدىن ئىسا ئەلەيھىسسالامنىڭ 30 يېشىدا پەيغەمبەر بولغانلىقى چىقىپ تۇرىدۇ. .......
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
5. كۈندە بىرەر قېتىم بولسىمۇ تاماقنى بىللە يېيىش.
گۈڭگۈرت
قوللىنىشى:
قورغاس شەھىرى
قورغاس شەھىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Qorghas Shehiri) شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر شەھىر بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى تىگە قارايدۇ. قورغاس شەھىرى غەربتە قورغاس ئېغىزى ئارقىلىق ئوتتۇرا ئاسىيادىكى قازاقىستان بىلەن چېگرىداش.
گۈڭگۈرت
تارىخى:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
كۈندە بىر قانچە مىنۇت بولسىمۇ، ھەممە بىرلىكتە ئاللاھ تائالانى ياد ئېتىش، مەسىلەن: «سۇبھانەللاھى ۋە بىھەمدىھى، سۇنھانەللاھۇل ئەزىم» دەپ تەسبىھ ئېيتىش ياكى «لائىلاھە ئىللەللاھۇ ۋەھدەھۇ لاشەرىكە لەھۇ، لەھۇلمۇلكۇ ۋەلەھۇلھەمدۇ ۋەھۇۋە ئەلا كۇللى شەيئىن قەدىر» دەپ ئاللاھنى ئۇلۇغلاش ئائىلە ئەزالىرىنىڭ قەلبىدە خۇشاللىقنى ۋە مېھىر _ مۇھەببەتنى ئاشۇرىدۇ.
قورغاس شەھىرى
مەمۇرىي رايون
2016-يىلى قورغاس شەھىرى قارمىقىدا 4 دانەكوچا باشقارمىسى ، 1 دانە مىللىي يېزا، 1 دانە چارۋىچىلىق مەيدانى، 2 دانە بىڭتۇەن مەيدانى بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
قانداق قىلغاندا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ بىر بىرىگە بولغان سۆيگۈسىنى ئاشۇرغىلى بولىدۇ؟
تائاملىنىپ داستىخاندىن تۇرۇش ئالدىدا دۇئا قىلىشتىن باشقا، مۇناسىپ بىر ۋاقىتتا ھەممە قولىمىزنى ئىگىز كۆتۈرۈپ، قىبلىگە قاراپ تۇرۇپ بىرلىكتە ئاللاھ تائالاغا دۇئا قىلغىنىمىزدا قەلبىمىز گۈزەل ھېسلارغا تولغان بولىدۇ، قەلبىمىز يۇمشاپ، بىر _ بىرىمىزگە بولغان سۆيگۈ _ مۇھەببىتىمىز كۈچلىنىدۇ.
قەدىرلىك ئوقۇرمەن! يۇقىرىدا ئېتقانلىرىم ئۆزۈم تەجرىبە قىلىپ پايدىسىنى كۆرگەن ئىشلاردۇر. سىلەرنىڭمۇ تەجرىبە قىلىپ كۆرۈشۈڭلارنى ئۆتۈنىمەن. ئەگەر شۇنداق قىلساڭلار، چوقۇم خۇشال بولۇپ قالىسىلەر. ئاللاھ تائالا ھەممىمىزنىڭ ئائىلىسىنى جەننەت ئائىلىلەردىن قىلغاي، ئامىن.
2020- يىلى 4- ئاپرىل
ئىسا ئەلەيھىسسالام
قۇران كەرىم ئۇيغۇرچە تەرجىمىسى.ئىزاھ قىسمى.629-630-بەتلەر
نۇرمۇھەممەت روزى
نۇرمۇھەممەت روزى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Nurmuhemmet Rozi, NUERMAIMAITI RUZE) بولسا شەرقىي تۈركىستاندا توغۇلغان.
تۇتۇقلىنىشى
نۇرمۇھەممەت روزى ئەپەندىم سەئۇدى ئەرەبىستان ساقچىلىرى تەرىپىدىن 2020-يىلى 11-ئاينىڭ 20-كۈنى ھەمدۇللا ۋەلى بىلەن تۇرۇۋاتقان ئۆيدىن تۇتۇپ كەتكەن. شۇندىن بۇيان سەئۇدى ھۆكۈمىتى ئۇلارنى يا قويۇپ بەرمەي، يا بىر تەرەپ قىلماي تۇتۇپ تۇرغانىدى.
گۈڭگۈرت
بايقىلىشى:
نۇرمۇھەممەت روزى
تۇتۇقلىنىشى
مەلۇم بولۇشىچە، 3-يانۋار سەئۇدى دائىرىلىرى ھەمدۇللا ۋەلى بىلەن نۇرمۇھەممەت روزىنى خىتايغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدىغانلىقىنى ئۇقتۇرغان. ھالبۇكى، ئۇلارنىڭ ھەر ئىككىلىسىدە تۈركىيەنىڭ ئۇزۇن مۇددەتلىك ئىقامىتى بار ئىكەن.
گۈڭگۈرت
بىرىكمىلىرى:
ئاچچان يېزىسى
ئاچچان يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى خوتەن ۋىلايىتى كېرىيە ناھىيەسى بازىرىنىڭ جەنۇبىغا 500 كىلومىتىر كېلىدىغان جايغا جايلاشقان. شەرقتە نىيە يېيىق يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، غەربىي تەرپى چىرا ناھىيىسى نىڭ نۇرى يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، شىمالىي تەرىپى ئويتوغراق يېزىسى، ئارال يېزىسى ۋە لەڭگەر يېزىسى بىلەن قوشنا. جەنۇب-شىمال ئۇزۇنلۇقى 170 كىلومېتىر، شەرقتىن غەربكە كەڭلىكى 122 كىلومېتىر، ئومۇمىي كۆلىمى 10247.26 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. ئورمانچىلىق كۆلىمى 2617.1 مو، ئوتلاق كۆلىمى 5818500 مو، مۇزلۇق، تاغ تىزمىسى، چۆللۈك قاتارلىقلارنىڭ كۆلىمى 8876.2 كۋادرات كىلومېتىر، ئومۇمىي كۆلەمنىڭ %66.83 نى ئىگەلىگەن.
كىلىماتى
يېزىنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل-يېغىن مىقدارى 113.1 مىللىمېتىر، يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى℃2، 1-ئايدىكى ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرسى نۆلدىن تۆۋەن ℃30-، 7-ئايدىكى ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى ℃25. بىر يىلدىكى قىروسىز مەزگىلى 170 كۈن، ئادەتتە شامال كۈچى 4 بال، ئەڭ چوڭ شامال كۈچى 8 بالغا يېتىدۇ.
يېزا ئىگىلىكى
بۇ يېزىدا بۇغداي، قوناق، ئاق ئارپا، پۇرچاق، قىچا قاتارلىق زىرائەتلەر تېرىلىدۇ. ياڭاق، ئۆرۈك قاتارلىق مېۋىلەر چىقىدۇ. بۇ يېزىنىڭ دائىرىسى كەڭ، بايلىقى مول، كىشىنى جەلپ قىلىدىغان مەنزىرسى بار.
غەربىي شىمال
left|thumb|450x450px|شامال گۈلى غەربىي شىمال غەرب بىلەن شىمالنىڭ دەل ئوتتۇرىسىغا بېرىلگەن ئىسىم. بۇ دەل ئوتتۇرىدىن شىمالغىچە بولغان رايونغا شىمالىي غەربىي شىمال؛ دەل ئوتتۇرىدىن غەربكىچە بولغان رايونغا بولسا غەربىي غەربىي شىمال دېيىلىدۇ. بۇ تەرەڧلەر ئادەتتە دېڭىز ۋە ھاۋا يوللارىدا قوللىنىلىدۇ. غەربىي شىمال كۇمپاستا NW (يەئنى North - West) شەكلىدە كۆرسىتىلىدۇ. شىمال، غەربىي شىمال ۋە غەربكە بىر ئۈچبولۇڭ دەپ قەبۇل قىلساق غەربىي شىمالنىڭ كەڭلىكى 90 گرادوستۇر.
ئىنگىلىزچە، ئەرەبچە قاتارلىق غەرب ۋە شەرق تىللىرىدا، شۇنداقلا قېرىنداش تۈركىي قەۋىملەردە ئارا تەرەپلەردە ئەۋۋەلا شىمال ۋە جەنۇب كېيىن شەرق ۋە غەرب تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن، شىمالىي غەرب، جەنۇبىي شەرق؛ ئەمما بۇگۈن خەنزۇچىنىڭ تەئسىرى ئولساكىم ئۇيغۇرلار ئەۋۋەل غەرب ۋە شەرق، كېيىن شىمال ۋە جەنۇب تەلەڧڧۇز قىلىنماقتا، مەسىلەن: غەربىي شىمال، شەرقىي جەنۇب، دېگەندەك.
قاراڭ
غەربىي شىمالدىكى بەش ئۆلكە
2005 - يىلى
2005 - يىلى ئادەتتىكى يىلدۇر.
بۇيلۇق تاجىك يېزىسى
بۇيلۇق تاجىك يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Buyluq Tajik Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 3 مىڭ ئەتراپىدا.
شەرقىي شىمال
left|thumb|450x450px|شامال گۈلى شەرقىي شىمال شەرق بىلەن شىمالنىڭ دەل ئوتتۇرىسىغا بېرىلگەن ئىسىم. بۇ دەل ئوتتۇرىدىن شىمالغىچە بولغان رايونغا شىمالىي شەرقىي شىمال؛ دەل ئوتتۇرىدىن شەرققىچە بولغان رايونغا بولسا شەرقىي شەرقىي شىمال دېيىلىدۇ. بۇ تەرەڧلەر ئادەتتە دېڭىز ۋە ھاۋا يوللارىدا قوللىنىلىدۇ. غەربىي شىمال كۇمپاستا NE (يەئنى North - East) شەكلىدە كۆرسىتىلىدۇ. شىمال، شەرقىي شىمال ۋە شەرققە بىر ئۈچبولۇڭ دەپ قەبۇل قىلساق شەرقىي شىمالنىڭ كەڭلىكى 90 گرادوستۇر.
ئىنگىلىزچە، ئەرەبچە قاتارلىق غەرب ۋە شەرق تىللىرىدا، شۇنداقلا قېرىنداش تۈركىي قەۋىملەردە ئارا تەرەپلەردە ئەۋۋەلا شىمال ۋە جەنۇب كېيىن شەرق ۋە غەرب تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن، شىمالىي غەرب، جەنۇبىي شەرق؛ ئەمما بۇگۈن خەنزۇچىنىڭ تەئسىرى ئولساكىم ئۇيغۇرلار ئەۋۋەل غەرب ۋە شەرق، كېيىن شىمال ۋە جەنۇب تەلەڧڧۇز قىلىنماقتا، مەسىلەن: غەربىي شىمال، شەرقىي جەنۇب، دېگەندەك.
قاراڭ
شەرقىي شىمالدىكى ئۈچ ئۆلكە
شەرقي شىمال يولۋىسى
ناترىي
left|thumb|250px ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
دەريا بويى يېزىسى
دەريا بويى يېزىسى شىنجاڭ خوتەن ۋىلايىتى كېرىيە ناھىيىسى گە جايلاشقان. يېزا يېرى كەڭ، ئاھالىسى شالاڭ، يەر ئاستى سۈيى مول، مىنېراللىشىش دەرىجىسى يۇقىرى، تەۋەسىدە 1205896 مو تەبىئىي ئوتلاق بار، تەبىئىي توغراق ئورمىنى 677 مىڭ مو، ئالاھىدە مەھسۇلاتلىرىدىن توشقان زەدىكى، چۈچۈكبۇيا قاتارلىق دورا ماتېرىياللىرى بار، يەنە ياۋا توڭگۇز، جەرەن قاتارلىق ياۋايى ھايۋانلار بار. يېزا بويىچە چارۋىچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىش ئاساس قىلىنىدۇ، ھازىر بىر كەنت ئاھالە كومىتېتى، ئالتە كەنت ئاھالە گۇرۇپپىسى بار.
ﻣﻮﻟﻼ ﺑﯩﻼﻝ ﺑﯩﻦ ﻣﻮﻟﻼ ﻳﯜﺳﯜﭖ ( ﻧﺎﺯﯨﻢ)
ﺷﺎﺋﯩﺮ ﻣﻮﻟﻼ ﺑﯩﻼﻝ ﺑﯩﻦ ﻣﻮﻟﻼ ﻳﯜﺳﯜﭖ ( ﻧﺎﺯﯨﻢ )
دەريا بويى يېزىسى
باشقىلار
يېزا جەنۇبتىن شىمالغا سوزۇلغان، يېزىنىڭ جەنۇبى تەرىپى ۋە جەنۇبىي تەرپىدىكى كېرىيە دەرياسىنى يۇقىرى بەلباغسىمان قۇم بارخانلىرى ئوراپ تۇرىدۇ. يەر ئۈستى تۈزۈلۈشى تەكشى، كىچىك قۇم بارخانلىرى بار، تۆت ئەتراپى ھىلال ئايسىمان قۇم. دېڭىز يۈزىدىن ئوتتۇرىچە ئېگىزلىكى 1230.5 مېتىر. يېزىنىڭ ھاۋا كىلىماتى ئىنتايىن قۇرغاق، قۇم-بوران كۆپ يۈز بېرىدۇ.
ﻣﻮﻟﻼ ﺑﯩﻼﻝ ﺑﯩﻦ ﻣﻮﻟﻼ ﻳﯜﺳﯜﭖ ( ﻧﺎﺯﯨﻢ)
19 - ﺋﻪﺳﯩﺮ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﻪﺩﯨﺒﯩﻴﺎﺗﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺗﺎﻗﻠﯩﻖ ﯞﻩﻛﯩﻠﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﻣﻮﻟﻼ ﺑﯩﻼﻝ ﻣﻮﻟﻼ ﻳﯜﺳﯜﭘﺘﯘﺭ. ﺋﯘ ﺗﻪﺧﻤﯩﻨﻪﻥ 1824 - ﻳﯩﻠﻰ ﻏﯘﻟﺠﺎ ﺷﻪﮬﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻗﺎﺯﺍﻧﭽﻰ ﻣﻪﮬﻪﻟﻠﯩﺴﯩﺪﻩ ﻛﻪﻣﺒﻪﻏﻪﻝ ﻗﻮﻝ ﮬﯜﻧﻪﺭﯞﻩﻥ ﺋﺎﺋﯩﻠﯩﺴﯩﺪﻩ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ ، ﺑﺎﺷﻼﻧﻐﯘﭺ ﺑﯩﻠﯩﻤﻨﻰ ﺋﺎﺗﯩﺴﯩﻨﯩﯔ ﺗﻪﺭﺑﯩﻴﯩﺴﯩﺪﻩ ﺋﺎﻟﻐﺎﻥ. ﻛﯧﻴﯩﻦ ﻣﻪﺩﺭﯨﺴﻜﻪ ﺋﻮﻗﯘﺷﻘﺎ ﻛﯩﺮﯨﭗ ﺋﯚﺯ ﺑﯩﻠﯩﻤﯩﻨﻰ ﺋﺎﺷﯘﺭﻏﺎﻥ. ﺋﯚﺳﻤﯜﺭﻟﯜﻙ ﭼﯧﻐﯩﺪﯨﻼ ﺋﺎﺗﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻳﯩﺘﯩﻢ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﻣﻮﻟﻼ ﺑﯩﻼﻝ ﺗﯘﺭﻣﯘﺷﻨﯩﯔ ﺋﯧﻐﯩﺮﭼﯩﻠﯩﻘﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺑﻪﺭﺩﺍﺷﻠﯩﻖ ﺑﯧﺮﯨﭗ ، ﺋﯚﺯ ﺑﯩﻠﯩﻤﯩﻨﻰ ﺩﺍﯞﺍﻣﻠﯩﻖ ﻛﯧﯖﻪﻳﺘﻜﻪﻥ. ﺋﯘ ﺑﯩﺮ ﺗﻪﺭﻩﭘﺘﯩﻦ ﺋﯚﺯ ﺧﻪﻟﻘﯩﻨﯩﯔ ﺋﯧﻐﯩﺰ ﺋﻪﺩﯨﺒﯩﻴﺎﺗﯩﻨﻰ ﺑﯧﺮﯨﻠﯩﭗ ﭘﯘﺧﺘﺎ ﺋﯜﮔﻪﻧﮕﻪﻧﺪﯨﻦ ﺗﺎﺷﻘﯩﺮﻯ ، ﺷﻪﺭﻕ ﺧﻪﻟﻘﻠﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺋﻪﺩﯨﺒﯩﻴﺎﺗﻰ ﺑﯩﻠﻪﻧﻤﯘ ﺋﻪﺗﺮﺍﭘﻠﯩﻖ ﺗﯘﻧﯘﺷﺘﻰ. ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﺗﻪﺭﻩﭘﺘﯩﻦ ﺯﯗﻟﯘﻣﻐﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﻛﯚﺗﯜﺭﯛﻟﮕﻪﻥ ﺧﻪﻟﻖ ﻗﻮﺯﻏﯩﻼﯕﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺑﯩﯟﺍﺳﺘﻪ ﻗﺎﺗﻨﺎﺷﺘﻰ. ﺑﯘ ﮬﺎﻝ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﻪﺩﯨﺒﯩﻴﺎﺕ ﯞﻩ ﺟﻪﻣﯩﻴﻪﺕ ﮬﻪﻗﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯩﻠﯩﻤﯩﻨﻰ ﺯﻭﺭ ﺩﻩﺭﯨﺠﯩﺪﻩ ﺋﺎﺷﯘﺭﺩﻯ.
ﻣﻮﻟﻼ ﺑﯩﻼﻝ ﻛﯩﭽﯩﻜﯩﺪﯨﻦ ﺗﺎﺭﺗﯩﭙﻼ ﺷﯧﺌﯩﺮ ﻳﯧﺰﯨﺸﻘﺎ ﻛﯩﺮﯨﺸﯩﭗ ، "ﻧﺎﺯﯨﻢ" ﺗﻪﺧﻪﻟﻠﯘﺳﯩﺪﺍ ﻧﯘﺭﻏﯘﻧﻠﯩﻐﺎﻥ ﻏﻪﺯﻩﻝ ﯞﻩ ﻗﻮﺷﺎﻗﻼﺭﻧﻰ ﺋﻜﺰﯨﻨﯩﯔ ﺷﯘ ﻳﯩﻠﻰ ﺗﯜﺯﮔﻪﻥ "ﻏﻪﺯﻩﻟﻴﺎﺕ" ﺋﻪﺳﯩﺮﯨﮕﻪ ﻛﯩﺮﮔﯜﺯﺩﻯ. ﺷﺎﺋﯩﺮﻧﯩﯔ ﺩﻩﺳﻠﻪﭘﻜﻰ ﺷﯧﺌﯩﺮﻟﯩﺮﻯ ﺗﯩﻞ ﯞﻩ ﺋﯘﺳﻠﯘﺏ ﺟﻪﮬﻪﺗﺘﯩﻦ ﺧﻪﻟﻖ ﻗﻮﺷﺎﻗﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﺑﻪﻛﻤﯘ ﻳﯧﻘﯩﻦ ﺑﻮﻟﻐﺎﭼﻘﺎ ، ﺋﯘﻧﻰ ﺧﻪﻟﻖ ﻧﺎﺧﺸﺎ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺳﯚﻳﯜﭖ ﺋﻮﻗﯘﻏﺎﻥ. ﺑﯘ ﺷﯧﺌﯩﺮﻻﺭ "ﻧﺎﺯﯨﻢ " ﻧﺎﻣﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﺎ ﮬﺎﺯﯨﺮﻏﯩﭽﻪ ﺧﻪﻟﻖ ﺋﺎﮬﺎﯕﻠﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﮔﻪ ﺋﯧﻴﺘﯩﻠﯩﭗ ﻛﻪﻟﻤﻪﻛﺘﻪ.
ﻣﻮﻟﻼ ﺑﯩﻼﻝ ﺋﯚﺯ ﺋﯚﻣﺮﯨﺪﻩ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﺷﯧﺌﯩﺮﻻﺭﻧﻰ ﻳﺎﺯﻏﺎﻧﺪﯨﻦ ﺗﺎﺷﻘﯩﺮﻯ ، "ﻏﺎﺯﺍﺕ ﺩﻩﺭﻣﯜﻟﻜﻰ ﭼﯩﻦ" ( ﭼﯩﻦ ﻣﻪﻣﻠﯩﻜﯩﺘﯩﺪﯨﻜﻰ ﺟﻪﯓ ) ، "ﭼﺎﯕﻤﻮﺯﺍ ﻳﯜﺳﯜﭘﺨﺎﻥ" ، "ﻧﯘﺯﯗﮔﯘﻡ" ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺑﻪﺩﯨﺌﯩﻲ ﯞﻩ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻲ ﺋﻪﺳﻪﺭﻟﻪﺭﻧﻰ ﺑﯩﺰﮔﻪ ﻣﯩﺮﺍﺱ ﻗﺎﻟﺪﯗﺭﺩﻯ. "ﻏﺎﺯﺍﺕ ﺩﻩﺭﻣﯜﻟﻜﻰ ﭼﯩﻦ" ﻧﯩﯔ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﻲ ﺋﻪﮬﻤﯩﻴﯩﺘﻰ ﺋﯩﻨﺘﺎﻳﯩﻦ ﭼﻮﯓ.
1871 - ﻳﯩﻠﻰ ﺋﯩﻠﻰ ﻗﻮﺯﻏﯩﻠﯩﯖﯩﻨﯩﯔ ﻛﯜﺭﻩﺵ ﻣﯩﯟﯨﺴﻰ ﭼﺎﺭ ﺭﻭﺳﯩﻴﻪ ﺟﺎﮬﺎﻧﮕﯩﺮﻟﯩﻜﻰ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﺗﺎﺭﺗﯩﯟﯦﻠﯩﻨﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ، 1881 - ﻳﯩﻠﺪﯨﻜﻰ ﭼﻮﯓ "ﻛﯚﭺ" ﻣﻪﺯﮔﯩﻠﯩﺪﻩ ﺷﺎﺋﯩﺮﻣﯘ ﻛﯩﻨﺪﯨﻚ ﻗﯧﻨﻰ ﺗﯚﻛﯜﻟﮕﻪﻥ ﺳﯚﻳﯜﻣﻠﯜﻙ ﺗﯘﭘﺮﯨﻘﯩﻨﻰ ﺗﺎﺷﻼﭖ ، ﭼﺎﺭ ﺭﻭﺳﯩﻴﻪ ﮬﯚﻛﯜﻣﺮﺍﻧﻠﯩﻘﯩﺪﯨﻜﻰ ﻳﺎﺭﻛﻪﻧﺘﻜﻪ ﻛﯧﺘﯩﺸﻜﻪ ﻣﻪﺟﺒﯘﺭ ﺑﻮﻟﺪﻯ. ﺷﺎﺋﯩﺮ ﮬﺎﻳﺎﺗﯩﻨﯩﯔ ﻛﯧﻴﯩﻨﻜﻰ ﻳﯩﻠﻠﯩﺮﻯ ﺗﯧﺨﯩﻤﯘ ﺋﯧﻐﯩﺮﭼﯩﻠﯩﻘﺘﺎ ﺋﯚﺗﺘﻰ. ﺯﯗﻟﻤﻪﺗﻠﯩﻚ ﺩﯗﻧﻴﺎﻧﯩﯔ ﻗﺎﺗﺘﯩﻖ ﻗﻮﻟﻰ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻛﯚﺯﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﻧﯘﺭﯨﺪﯨﻦ ﺋﺎﻳﺮﯨﺪﻯ ، ﻳﻪﻧﻰ 75 ﻳﺎﺷﻘﺎ ﻛﯩﺮﮔﻪﻥ ﻳﯩﻠﻰ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﻛﯚﺯﻯ ﻛﯚﺭﻣﻪﺱ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﺪﻯ. ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺧﻪﻟﻘﯩﻨﯩﯔ ﯞﻩﺗﻪﻧﭙﻪﺭﯞﻩﺭ ﺷﺎﺋﯩﺮﻯ 1889 - ﻳﯩﻠﻰ 75 ﻳﯧﺸﯩﺪﺍ ﻳﻪﺗﺘﻪ ﺳﯘﻧﯩﯔ ﻳﺎﺭﻛﻪﻧﺖ ﺩﯦﮕﻪﻥ ﺟﺎﻳﯩﺪﺍ ﯞﺍﭘﺎﺕ ﺑﻮﻟﺪﻯ.
شاھخان
شاھخان (چاغاتايچە: شاە خان، ؟ - 1570) تۇرپان مەركەزلىك موغولىستاننىڭ سۇلتانى (1543-1570). يۇنۇسخان ئوغلى ئەھمەدخان ئوغلى مەنسۇرخاننىڭ چوڭ ئوغلىدۇر. ئۇ ھايات ۋاقتىدا دادىسى تەرەپتىن ئورۇنباسار تەيىنلەنگەن.
شاھ مەھمۇد چۇراس ئۆز ئەسىرىدە: «شاە خان باتۇر ۋە جاسارەتلىك بولماق بىلەن بىرگە رەھمىسىز ۋە تەكەببۇر بىر كىشى ئىدى.» دەپ قەيت قىلغان. بولۇپمۇ ناھايىتى كىچىك بىر ياڭلىش يۈزىدىنمۇ ئوغلى تايۇراي سۇلتاننى ئۆلتۈرگۈزگەن. 1570 - يىلى ئۇيراتلارغا قارشى جەڭدە ئۆلگەن.
ئۇ ھۆكۈمرانلىق قىلغان مەزگىلدە قېرىنداشلىرى بىلەن ھوقۇق كۈرىشى ئېلىپ بارغان. دادىسى ۋاپات بولۇپ ئۇزۇن ئۆتمەي ئىنىسى مۇھەممەدخان ئۆزىنى قومۇلدا ئۆزىنى خان ئېلان قىلىپ، ئۆزىنى كۈچلەندۈرۈش ئۈچۈن قۇدىلىشىش يولىنى تاللاپ زالىم ئۇيراتلاردىن قىز ئالغان.
شاھ خان ۋاپات بولغاندىن كېيىن، مۇھەممەدخان II تۇرپان تەختىدە ئولتۇرۇپ، مىڭ ئوردىسىغا ئەلچى ئىبەرگەن.
مەنبەلەر
تارىخى شاھ مەھمۇد چۇراس
كۆكيار يېزىسى
كۆكيار يېزىسى دىگەن سۆزلۈك كۆپ خىل مەنە تۈرىنى ئىپادىلىگەن، تۆۋەندىكى مەنە تۈرلىرى بويىچە كۆرۈڭ:
ئويقاش ئاندىرويدى ئەپ بازىرى
alt=نۇر تورى ئوتقاش |thumb|ئوتقاش ئەپ بازىرى
ھەققىدە
ئوتقاش (Otkax.com) ئاندىرويىد ئەپ بازىر بولسا ئۇيغۇرچە يىزىقتكى تور بەت بۇلۇپ،ئانىدرويىد سىستمىس قوللايدىغان ھەر خىل ئەپلەرنى چۈشۈرۈش مۇلازىمىتى بىىلەن تەمنى ئىتىدۇ. ئوتقاش ئەپ بازىرىنىڭ ئەپ نۇسخىسىمۇ ، تور بەت نۇسخىسىمۇ بار.
ئوتقاش تورى بولسا نۇر تورى بايرىقى ئاستىدىكى تور بەت.
ئورگان تور بەت ئادىرىسى
www.otkax.com
سۇلتان ئابدۇلكەرىمخان
سۇلتان ئابدۇلكەرىمخان (1529 - 1591) ياركەند سەئىدىيە خانلىقىنىڭ ئۈچىنچى سۇلتانى بولۇپ 1560 - 1591 - يىللار ئارىسى تەختتە ئولتۇرغان. ئۇ سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ ئوغلى، سۇلتان سەئىدخاننىڭ نەۋرىسدۇر.
يەركەند خانلىقى تەختىدە ئۈزلۈكسىز ئەڭ ئۇزۇن ھۆكۈم سۈرگەن سۇلتاندۇر.
1591 - يىلى ئىنىسى قۇرەيىش سۇلتان ۋە ئوردا ۋەزىرلىرىدىن ئەبۇلمەئانى، مۇھەممەد رەھىم قاتارلىقلار كۆتەرگەن ئوردا توپلىڭىدا شەھىد قىلىنغان.
غەربىي جەنۇب
left|thumb|450x450px|شامال گۈلى غەربىي جەنۇب غەرب بىلەن جەنۇبنىڭ دەل ئوتتۇرىسىغا بېرىلگەن ئىسىم. بۇ دەل ئوتتۇرىدىن جەنۇبقىچە بولغان رايونغا جەنۇبىي غەربىي جەنۇب؛ دەل ئوتتۇرىدىن غەربكىچە بولغان رايونغا بولسا غەربىي غەربىي جەنۇب دېيىلىدۇ. بۇ تەرەڧلەر ئادەتتە دېڭىز ۋە ھاۋا يوللارىدا قوللىنىلىدۇ. غەربىي جەنۇب كۇمپاستا SW (يەئنى South - West) شەكلىدە كۆرسىتىلىدۇ. جەنۇب، غەربىي جەنۇب ۋە غەربكە بىر ئۈچبولۇڭ دەپ قەبۇل قىلساق غەربىي جەنۇبنىڭ كەڭلىكى 90 گرادوستۇر.
ئىنگىلىزچە، ئەرەبچە قاتارلىق غەرب ۋە شەرق تىللىرىدا، شۇنداقلا قېرىنداش تۈركىي قەۋىملەردە ئارا تەرەپلەردە ئەۋۋەلا شىمال ۋە جەنۇب كېيىن شەرق ۋە غەرب تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن، شىمالىي غەرب، جەنۇبىي شەرق؛ ئەمما بۇگۈن خەنزۇچىنىڭ تەئسىرى ئولساكىم ئۇيغۇرلار ئەۋۋەل غەرب ۋە شەرق، كېيىن شىمال ۋە جەنۇب تەلەڧڧۇز قىلىنماقتا، مەسىلەن: غەربىي شىمال، شەرقىي جەنۇب، دېگەندەك.
شەرقىي جەنۇب
left|thumb|400x400px|شامال گۈلى شەرقىي جەنۇب شەرق بىلەن جەنۇبنىڭ دەل ئوتتۇرىسىغا بېرىلگەن ئىسىم. بۇ دەل ئوتتۇرىدىن جەنۇبقىچە بولغان رايونغا جەنۇبىي شەرقىي شىمال؛ دەل ئوتتۇرىدىن شەرققىچە بولغان رايونغا بولسا شەرقىي شەرقىي جەنۇب دېيىلىدۇ. بۇ تەرەڧلەر ئادەتتە دېڭىز ۋە ھاۋا يوللارىدا قوللىنىلىدۇ. غەربىي شىمال كۇمپاستا SE (يەئنى South - East) شەكلىدە كۆرسىتىلىدۇ. جەنۇب، شەرقىي جەنۇب ۋە شەرققە بىر ئۈچبولۇڭ دەپ قەبۇل قىلساق شەرقىي جەنۇبنىڭ كەڭلىكى 90 گرادوستۇر.
ئىنگىلىزچە، ئەرەبچە قاتارلىق غەرب ۋە شەرق تىللىرىدا، شۇنداقلا قېرىنداش تۈركىي قەۋىملەردە ئارا تەرەپلەردە ئەۋۋەلا شىمال ۋە جەنۇب كېيىن شەرق ۋە غەرب تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. مەسىلەن، شىمالىي غەرب، جەنۇبىي شەرق؛ ئەمما بۇگۈن خەنزۇچىنىڭ تەئسىرى ئولساكىم ئۇيغۇرلار ئەۋۋەل غەرب ۋە شەرق، كېيىن شىمال ۋە جەنۇب تەلەڧڧۇز قىلىنماقتا، مەسىلەن: غەربىي شىمال، شەرقىي جەنۇب، دېگەندەك.
قاغىلىق بازىرى
قاغىلىق بازىرى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ قاغىلىق ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 76 مىڭ ئەتراپىدا.
2007 - يىلى
2007 - يىلى ئادەتتىكى يىلدۇر.
چۈچۈك خانىم
چۈچۈك خانىم ناھايىتى زاھىدە ۋە ئابىدە، سالىمە ۋە كېڭەشلىك كىشى ئىدى.
چۈچۈك خانىم سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ ئابدۇللەتىف، ئابدۇلكەرىم، ئابدۇررەھىم، ئىبراھىم (سۇفى سۇلتان)، مۇھەممەد ۋە ئەبۇ سەئىد قاتارلىق ئالتە ئوغلىنىڭ ئانىسىدۇر.
2008 - يىلى
2008 - يىلى كەبىسە يىلدۇر.
كالىي
left|thumb|250px ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
كۆرۈنىشى: ھۆججەت:Kmetal.jpg
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ئابدۇللەتىف سۇلتان
ئابدۇللەتىف سۇلتان ، سۇلتان ئابدۇررەشىدخاننىڭ چوڭ ئوغلىدۇر. سۇلتان ئابدۇررەشىدخان تەرىپىدىن ئاقسۇ بىلەن ئۇچغا ۋالىي قىلىپ تەيىنلەنگەن، لېكىن قازاق ۋە قىرغىزلار بىلەن بولغان جەڭدە شەھىد بولغان.
كالىي
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
1886 - يىلى
1886-يىل گرېگورىيان كالېنداردىكى بىر يىل.
لېۋودروپروپىزىن
لېۋودروپروپىزىن
چارباغ بازىرى
چارباغ بازىرى ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Charbagh Baziri)قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ قاغىلىق ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 17 مىڭ ئەتراپىدا.
نىيە يېزىسى
نىيە يېزىسى خوتەن ۋىلايىتى نىيە ناھىيىسىگە قاراشلىق يېزا بولۇپ، نىيە بازىرى نىڭ غەربىي جەنۇبىغا جايلاشقان، تارمىقىدا 7 دانە مەمۇرىي كەنت بار بولۇپ نوپۇسى 6 مىڭ ئەتراپىدا، جەنۇبىي قىسمىدا نىيە ناھىيىسىنىڭ يېيىق يېزىسى بىلەن چېگىرلىنىدۇ.
2009 - يىلى
2009 - يىلى ئادەتتىكى يىلدۇر.