cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قاچ قاچ (كويلا توپ) ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> <قاچ - قاچ> ئونى - ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي ئەنئەنىۋى تەنتەربىيە ئويۇنلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ ئادەتتىن تاشقىرى تېزلىك، چېۋەرلىك، قەيسەرلىك ۋە ھوشيارلىقنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ ئويۇنمۇ ئىككى تەرەپ بولۇپ مۇسابىقىلىشىش شەكلىدە ئېلىپ بېرىلىدۇ. ئويۇنغا قاتنىشىدىغانلار كۆپرەك بالىلار ۋە ياشلار بولۇپ، ئالدى بىلەن ئۇلار ئىككى سەپكە ئايرىلىدۇ. ئادەم سانى چەكلەنمەيدۇ، ئەمما ھەر بىر سەپكە قاتناشقانلارنىڭ سانى توققۇزدىن ئېشىپ كەتمەيدۇ. <قاچ - قاچ> ئويۇنى ئۈچۈن يۈگۈرۈشكە ئەپلىك تۈزلەڭ يەر ياكى ئېتىزلىق مەيدان قىلىنىدۇ. ئويۇن مەيدانىنىڭ چوڭ - كىچىكلىكى قاتناشقۇچىلارنىڭ سانىغا قاراپ سىزىلىدۇ. مەيداننىڭ ئىككى تەرىپىگە چەمبەر شەكلىدە سىزىلغان توپ ئۇرۇش ئورنى ۋە قېچىپ بارىدىغان ئورنى ئادەتتە <كويلا> دەپ ئاتىلىدۇ. <قاچ - قاچ> ئويۇنى ئۈچۈن بىر دانە توپ ئۇزۇنلۇقى 90 سانتىمېتىر، توملۇقى كەتمەن سېپىدەك، توپ ئۇرۇش قسىمى ياپىلاق شەكىلدىكى توپ ئۇرۇش كالتىكى ھازىرلىنىدۇ، كالتەك ئورنىدا قول بىلەن توپنى ئۇرۇپ ئوينىسىمۇ بولىدۇ. ئويۇن باشلاشتا ئىككى تەرەپنىڭ كوماندا باشلىقلىرى ئالدى بىلەن توپ باشلاش ھوقۇقىنى تالىشىدۇ. توپ ئۇرۇش كويلىسى ئىچىدە رەتلىك تىزىلىپ تۇرىدۇ. قارشى تەرەپ ئەزالىرى مەيداندا توپنى تۇتۇۋېلىش ئۈچۈن ئەپلىك جاي تاللاپ، خۇددى ۋالىبولچىلاردەك ئورۇن ئىگىلەيدۇ. توپ ئۇرغۇچى تەرەپكە مۇداپىئە كۆرگۈچى قارشى تەرەپنىڭ كوماندا باشلىقى توپنى كالتەككە توغرىلاپ تاشلاپ بېرىدۇ. كوماندا ئەزالىرىنىڭ بىر قېتىم، كوماندا باشلىقى (رامباتچى) نىڭ ئىككى قېتىم توپ ئۇرۇش ھوقۇقى بولىدۇ. توپ ئۇرغۇچى ئۇرۇلغان توپ بىلەن تەڭ مەيداننىڭ قارشى تەرىپىدىكى بەلگىلەنگەن نۇقتا ئىچىگە قاراپ يۈگۈرىدۇ. ئەگەر بۇ كىشى نۇقتا ئىچىگە كىرىۋالغۇچە قارشى تەرەپ توپنى تۇتۇۋېلىپ، توپ بىلەن ئۇنى ئۇرۇۋالسا، مۇداپىئەدە تۇرغان قارشى تەرەپ ئەزالىرى ناھايىتى چەبدەسلىك بىلەن گۈررىدە يۈگۈرۈپ بېرىپ توپ ئۇرۇش كويلىسى ئىچىگە كىرىۋېلىشى شەرت، ئەگەر بەلگىلەنگەن مەيدانغا كىرگۈچە ئارىلىقتا قارشى تەرەپ بىلەن ئۇلارنىڭ بىرەر ئەزاسىنى ئۇرۇۋالسا، ئۇلار توپ ئۇرۇش ھوقۇقىغا ئىگە بولالمايدۇ. توپ ئۇرۇش ھوقۇقى بار تەرەپنىڭ ئەزالىرىدىن بىرسى توپ ئۇرغاندىكى كالتىكى توپقا تەگمەي ياكى يىراققا ماڭماي، قېچىشنى لايىق كۆرمىسە، كويلىغا كىرىپ تۇرۇپ ئىككىنچى ئەزا ئۇرغاندىن كېيىن شۇ كىشى بىلەن بىرگە قاچسىمۇ بولىدۇ ياكى كېيىنكى ئۈچىنچى، تۆتىنچى توپ ئۇرغۇچى بىلەن بىللە قاچسىمۇ بولىدۇ. ئىشقىلىپ توپ ئۇرغان كىشى چوقۇم بەلگىلەنگەن رايونغا قېچىپ بېرىۋېلىشى شەرت. ئۇ يەنە پۇرسەت كۈتۈپ ئۆزىنىڭ كوماندىسىدىكى باشقا بىرى توپ ئۇرغان زامان توپ ئۇرۇش كوماندىسىغا قېچىپ كېلىۋالسا <ئەسىرلىكتىن> قۇتۇلۇپ، توپ ئۇرۇش ھوقۇقىغا قايتا ئىگە بولىدۇ. توپ ئۇرغۇچى تەرەپ ئەزالىرى توپنى بەلگىلەنگەن مەيدان ئىچىدە خالىغان يىراقلىققا ئۇرسا بولىۋېرىدۇ. لېكىن، ئارقا تەرەپكە ئۇرسا ياكى مەيدان سىزىقىدىن چىقىپ كەتسە <كۆيگەن توپ> (<سېسىق توپ>) ھېسابلىنىپ توپ ئۇرۇش ھوقۇقى ئالمىشىدۇ. مۇسابىقە جەريانىدا توپ ئۇرغۇچى تەرەپنىڭ توپ ئۇرۇش نۆۋىتى تۈگەپ، ھەممىسى قاچالماي قامىلىپ قالسا، ئۇ ھالدا مۇداپىئە قىلغۇچى قارشى تەرەپنىڭ ئىككى ئەزاسى مەيدان ئىچىدە ئۆز ئارا توپ پاسلىشىپ، توپ ئۇرغۇچى تەرەپنىڭ بەلگىلەنگەن رايونىغا قېچىپ بېرىۋېلىشىغا پۇرسەت يارىتىپ بېرىدۇ. بۇ پۇرسەت ئىچىدىمۇ قېچىپ بېرىۋالالمىسا ياكى قېچىش جەريانىدا قارشى تەرەپ توپ بىلەن ئۇرۇۋالسا، يېڭىلگەن بولۇپ توپ ئۇرۇش ھوقۇقى ئالمىشىدۇ."
يېڭى زېلاندىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|يېڭى زېلاندىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى يېڭى زېلاندىيە بولسا ئوكيانىيە جايلاشقان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا ۋېللىنگتون، ئاڭ چوڭ شەھرى بولسا ئاۋكلاند. دۆلەت تىلى بولسا ئىنگلىز تىلى. ھازىرقى باش ۋەزىر جون قەي. بۇ دۆلەت 1931 يىلى 12 ئاينىڭ 11 كۇنى مۇستاككىل بولغان، يەر مايدانى 268 مىڭ 680 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 4 مىللىئون 280 مىڭ.
Malaga
Malaga bolsa Ispaniye dikibixahar 2007 nopus bar, Malaganing 576,725 nopusibar, 385.50 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 36.43°, xariki uzunluk 04°25.
ئىسلامئاباد
left|thumb|300px|ئىسلامئاباد ئىسلامئاباد بولسا پاكىستان دىكىبىخاھار 1998 نوپۇس بار، ئىسلامابادنىڭ 901،137 نوپۇسىبار، 906.50 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 33.43°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 73°04.
ئوردىكام ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئوردىكام ئويۇنى - ئۇيغۇر خەلقىنىڭ مىللىي ئەنئەنىۋى ئويۇن تۈرلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئاساسەن جەنۇبىي شىنجاڭ ئۇيغۇرلىرى ئارىسىدا ئۇزاق زامانلاردىن بۇيان ئوينىلىپ كەلمەكتە. ئوردىكام ئويۇنى تۈزلەڭ يەرلەردە، مال باققان يايلاق - جاڭگاللاردا، يېزا - مەھەللىلەردە ئوينىلىدۇ. بۇ ئويۇن ئۈچۈن ئالدى بىلەن ئادەم سانىنىڭ ئاز - كۆپلۈكىگە قاراپ چەمبەر شەكلىدە مەيدان سىزىلىدۇ. ئاندىن شۇ سىزىق ئايلانمىسى بويىچە تەخمىنەن ھەر بىر - ئىككى مېتىر ئارىلىققا بىردىن كىچىك ئورەك كولىنىدۇ. كولانغان ئورەكنىڭ سانى قاتنىشىدىغان ئادەمنىڭ سانىدىن بىرى كەم بولىدۇ (كولانغان ئورەكنىڭ ھەجىمى چاي پىيالىسى چوڭلۇقىدا)، چەمبەر شەكلىدىكى بۇ مەيداننىڭ ئوتتۇرىغا بالىچۇق (توپ) ھەيدەپ كىرگۈزۈلىدىغان بىر ئانا (مەركىزىي) ئورەك كولىنىدۇ. ئويۇنغا ئاساسەن بوي ئېگىزلىكىگە قاراپ ياسالغان نوغۇچ شەكلىدىكى بىردىن كالتەك تاياق ھەمدە يۇمىلاق ياكى ئۇزۇنچاق ھالەتتىكى بىر دانە ياغاچ بالىچۇق تەييارلىنىدۇ. ئويۇنغا قاتنىشىدىغانلار تەخ بولغاندىن كېيىن، بىر كوماندا بىلەن تەڭ چاقماق تېزلىكىدە ھەر بىرى بىردىن ئورەكنى ئىگىلەپ توپ ئۇرىدىغان كالتەكنى ئورەككەپ سولاپ تۇرىدۇ. ئورەك ئىگىلەش ھوشيارلىق ۋە چەبدەسلىكنى تەلەپ قىلىدۇ. ئەگەر كىم ئورەك ئىگىلىيەلمىگەن بولسا شۇ كىشى توپقا مەسئۇل بولۇپ، بالىچۇقنى مەيدان سىرتىدىن توپ ئۇرۇش كالتىكى بىلەن مەيدان ئىچىگە ھەيدەپ ئەكىرىپ، پەم بىلەن مەيدان ئوتتۇرىسىدىكى مەركىزىي ئورەككە سولاش ئۈچۈن ھەرىكەت قىلىدۇ. قالغان ئويۇنچىلار ھەم ئۆزىنىڭ ئورىكىنى، ھەم مەركىزىي ئورەكنى قوغدايدۇ. ھەر بىر ئورەكنىڭ ئىگىلىرى توپنى مەركىزىي ئورەكتىن يىراقلاشتۇرۇش ئۈچۈن، ئورەككە كىرىش ئېھتىمالى بولغان توپنى كالتەك تايىقى بىلەن ئۇرۇپ يىراققا ھەيدىۋېتىشكە ھەرىكەت قىلىدۇ. ئورەك باققۇچى مۇشۇ مەقسەتتە تايىقىنى ئورەكتىن چىقارغان ھامان ئورەككە تىقىۋالسا بۇ ئورەكنىڭ ئىگىسى ئوردىسىدىن مەھرۇم قالىدۇ - دە، ئورىكى (ئوردىسى) نى ئىگىلىۋالغان كىشى ئورنىدا مەيداننىڭ سىرتىغا چىقىپ قايتىدىن توپ ھەيدەشكە مەسئۇل بولىدۇ. ئويۇن مۇشۇ خىل ئۇسۇلدا داۋاملىشىدۇ. ئارىلىقتا ئويۇننى تېخىمۇ قىزىتىش ۋە ئەۋجىگە كۆتۈرۈش ئۈچۈن ئويۇن باشلىقىنىڭ <كۆچ - كۆچ> دېگەن كوماندىسى بىلەن تەڭ، ئورەك ئىگىلىرى تايىقىنى كۆتۈرۈپ، ئۆز ئارا ئورەك ئالماشتۇرىدۇ. ئەگەر مۇشۇ <كۆچ - كۆچ> پەيتىدە ئورىكى يوق توپ ھەيدىگۈچى چاققانلىق بىلەن بىرەر بوش ئورەككە تايىقىنى سېلىۋالسا، ئۇ ئورەك شۇنىڭغا مەنسۇپ بولۇپ، سىرتتا قالغىنى يەنە توپ ھەيدەپ كېلىشكە مەسئۇل بولىدۇ. ئەگەر ئىككى كىشىنىڭ تايىقى بىر ئورەككە سېلىنىپ قالسا، كىمنىڭ تايىقى ئورەككە بالدۇر سېلىنغان بولسا، ئورەك شۇ كىشىگە مەنسۇپ بولىدۇ. كىم بۇرۇن ئىگىلىگەنلىكى ئايرىلماي ئورەك تالىشىش يۈز بەرسە، ئويۇن باشلىقى ھۆكۈمى بىلەن ئويناشتا ئوينىغۇچىلارنىڭ توپ كالتىكى بىلەن بىر - بىرىنىڭ پۇتىغا ياكى باشقا جايلىرىغا ئۇرۇشقا، بالىچۇقنى قولى بىلەن تۇتۇپ ئويناشقا رۇخسەت قىلىنمايدۇ. ئويۇن تەرتىپىگە خىلاپلىق قىلغۇچىلار سېزىلسە، ئۇ كىشى ئويناشتىن مەھرۇم قىلىنىدۇ ياكى باشقا ئۇسۇللار بىلەن نەتىجە بېرىلىدۇ. ئوردىكام ئوينى ئىنتايىن قىزىقارلىق بولۇپ، چەبدەسلىكىنى، ھوشيارلىقىنى، پەملىك بولۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. بۇ ئويۇن كىشىنىڭ غەيرىتىنى، ئىرادىسىنى كۈچەيتىپ، ئىتتىپاقلىق ئېڭىنى ئۆستۈرىدۇ."
ئۆتكۈزگۈچ
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئۆتكۈزگۈچ : بەزى جىسىملارنىڭ ئاتۇم يادروسى يادرو سىرتىدىكى ئىلىكتىرونلارنى تارتىش كۈچى ناھايىتى ئاجىز بولغاچقا ، ئىلىكتىرونلار ئوڭايلا تەرتىپلىك يۆتكىلەلەيدۇ ، شۇڭا ، ئىلىكتىر توكىغا بولغان قارشىلىق كۈچى ناھايىتى ئاجىز بولغاچقا ، بىز ئۇنى توك ئۆتكۈزۈش خۇسۇسىيتى ياخشى دەپ ئاتايمىز.
بۇخىل توك ئۆتكۈزۈش خۇسۇسىيتى ياخشى بولغان جىسىم ئۆتكۈزگۈچ دىيىلىدۇ.
مەسىلەن : ھەرخىل مىتاللار ، تۇز ، كىسلاتا ، ئىشقار قاتارلىق سۇيۇقلۇقلار : سۇ ۋە نەم توپىلارنىڭ ھەممىسى ئۆتكۈزگۈچكە كىرىدۇ. ئادەم بەدىنىمۇ ئۆتكۈزگۈچ ھىسابلىنىدۇ. لېكىن يۇقىرىدا ئېيتىلغانلاردەك ئۇنداق ياخشى ئۆتكۈزگۈچ ئەمەس.
ئېشەك توپ ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> ئېشەك توپ ئويۇنى ياشلار ئارىسىدا ئېلىپ بېرىلىدىغان بىر خىل قىزىقارلىق ئويۇن بولۇپ، بۇ ئويۇنغا قانچە كۆپ ئادەم قاتناشسا شۇنچە ياخشى. بۇ ئويۇندا ئويۇن ئوينىغۇچىلار بىر يەرگە يىغىلغاندىن كېيىن، بۇلارنىڭ ئارىسىدىن ئىككى كىشى ئوتتۇرىغا چىقىپ رامباتلىشىش ئارقىلىق بالىلارنى ئىككى گۇرۇپپىغا بۆلىدۇ. ئاندىن چەك تاللىنىپ ياكى تاقمۇ جۈپ دېيىش ئارقىلىق ئېشەك بولغۇچى تەرەپنى بەلگىلەپ چىقىدۇ. ئېشەك بولغۇچى تەرەپ ئەزالىرى ئىككى قولىنى ئىككى تىزىغا تىرەپ ئېڭىشىپ ھەر بىر كىشى ئارىلىقىدا ئۈچ ماڭدام ئارىلىق قالىدۇ. كىشىلەر چەمبەر ھاسىل قىلىپ تۇرىدۇ. يەنە بىر تەرەپنىڭ ھەممە ئەزالىرى ئۇلارنىڭ ئۈستىگە مىنىدۇ. مىنگۈچى تەرەپنىڭ ئەزاسى سائەت ئىسترېلكىسى يۆنىلىشى بويىچە توپىنى يېنىدىكى ئەزاغا تاشلايدۇ. ئۇ ئەزامۇ يەنە بىر ئەزاغا تاشلاپ بېرىدۇ. توپ شۇ تەرىقىدە تاشلىنىپ، يەرگە چۈشمەي ئەڭ دەسلەپ توپ تاشلىغان ئەزاغا قايتىپ كەلسە، بۇلار ئېشەك ئۈستىدىن چۈشمەيدۇ. ئېشەك بولغۇچى تەرەپ ئۈستىدە ئادەم مىنگەن پېتى سائەت ئىستىرېلكىسى يۆنىلىشى بويىچە ئورۇنلىرىنى يۆتكەيدۇ. مىنگۈچى تەرەپ توپ تاشلاشنى داۋاملاشتۇرىدۇ. ئەگەر مىنگۈچى تەرەپ توپنى تالىشىپ تۇتۇش جەريانىدا توپنى يەرگە چۈشۈرۈۋەتسە بۇلار ئېشەك بولغۇچى ئۈستىدىن چۈشۈپ، ھەر تەرەپكە قاچىدۇ. بۇ ۋاقىتتا، ئېشەك بولغۇچى تەرەپ توپنى تېزلىك بىلەن ئېلىپ مىنگۈچىلەرنىڭ بىرەرىنى ئۇرۇۋالسا ئۇ ھالدا مىنگۈچى تەرەپ ئېشەك بولىدۇ - دە، ئېشەك بولغۇچى تەرەپ ئېشەككە مىنىدۇ. ئويۇن شۇ تەرىقىدە داۋاملىشىدۇ."
شياڭگاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
ئاچاڭ مىللىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئاچاڭ مىللىتى - ئاچاڭ تىلىدا سۆزلەيدىغان خەلىق.
ب م ۋ
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ب م ۋ - باۋارىيە موتور شىركىتىنىڭ قىسقارتىلمىسىدىن كېلىپ چىققان (نىمىسچە: Bayerische Motoren Werke AG)، گېرمانىيەدىكى ئاپتوموبىل، موتوسېكلىت ۋە موتور ئىشلەپچىقىرىش كارخانىسىدۇر.
ب م ۋ - كۆپرەك ئىستىمالچىلارنىڭ قوللىنىۋاتقان ھەشەم ئاپتوموبىللىرى بىلەن مەشھۇردۇر.
thumb|400 px|left|ب م ۋ نىڭ مەركىزى شىركەت بىناسى، ميۇنخېن 400 px|thumb|left| ب م ۋ نىڭ دەسلەپكى مودېللىرىدىنthumb|400x400px|ب م ۋ مودېلى X3
شياڭگاڭ پەن ـ تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
Saragossa
right|thumb|250px|Saragossa right|thumb|250px Saragossa bolsa Ispaniye dikibixahar 2008 nopus bar, Saragossaning 682,283 nopusibar, 1062,64 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 41.65°, xariki uzunluk 0°87, poqtamuri 50001 - 50018.
ئۆتكۈزمىگۈچ (ئىزولىياتور )
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئۆتكۈزمىگۈچ (ئىزولىياتور ) : بەزى جىسىملارنىڭ يادىروسىنىڭ ئىلىكتىرونلارنى تارتىش كۈچى ناھايىتى كۈچلۈك بولۇپ ، ئىلىكتىرونلار ئپڭايلىقچە تەرتىپلىك يۆتكىلەلمەيدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن ، ئىلىكتىر توكىغا نىسبەتەن ھاسىل قىلغان قارشىلىقى ناھايىتى كۈچلۈك بولغانلىقتىن ، بىز ئۇنى توك ئۆتكۈزۈش خۇسۇسىيتى ناچار دەپ ئاتايمىز. بۇخىل توك ئۆتكۈزۈش خۇسۇسىيتى ناچار بولغان جىسىم ئۆتكۈزمىگۈچ دىيىلىدۇ. لېكىن دۇنيادا مۇتلەق ئۆتكۈزمىگۈچ بولمايدۇ. تۆۋەن تىمپېراتۇرىدىكى ئۆتكۈزمىگۈچ (مەسىلەن ، سۇلياۋ ، دىۋىرقاي قاتارلىقلار ) مەلۇم يۇقىرى ئىلىكتىر بىسىمى ياكى يوقىرى تىمپىراتۇردا ئۆتكۈزگۈچكە ئايلىنالايدۇ.
دىلنىگار ئىلھامجان (تەنھەركەتچى)
دىلنىگار ئىلھامجان (يېڭى يېزىق: Dilnigar Ilhamjan ياكى Dilnigar Ilxamjan) بىر دالىدا چاڭغا تېيىلىش تەنھەركەتچىسىدۇر. 2019 ـ يىللىق خەلقئارا قار تېيىلىش بىرلەشمىسى دالىدا قار تېيىلىش نومۇر توپلاش مۇسابىقىسىنىڭ بېيجىڭ چاڭگىسىمان مەيدان بېكىتىدە، ئەينى چاغدا ئەمدىلا 18 ياشقا كىرگەن دىلنىگار ئاياللار گۇرۇپپىسى بويىچە 2 ـ لىككە ئېرىشكەن، بايانمۇ يېرىم ھەل قىلغۇچ مۇسابىقىگە كىرىپ، جۇڭگو كوماندىسىنىڭ بۇ تۈردىكى تارىختىكى ئەڭ ياخشى نەتىجىسىنى ياراتقان. 2022-يىللىق بېيجىڭ قىشلىق ئولىمپىك تەنھەركەت مۇسابىقىدى ئېچىلىش مۇراسىمىدا ئەڭ ئاخىرقى مەشئەلچى بولۇپ ئولىمپىك مەشئىلنى ياندۇرغان.
Kordowa
right|thumb|250px|Kordowa right|thumb|250px Kordowa bolsa Ispaniye dikibixahar 2008 nopus bar, Kordowaning 325,453 nopusibar, 1252 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 37.53°, xariki uzunluk 04°46, poqtamuri 140xx.
لوندۇن
left|thumb|250px|London left|thumb|250px
لوندۇن بولسا بۈيۈك بېرىتانىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، لوندوننىڭ 7 556،900 نوپۇسىبار، 1،706ٜ8 كم² داىراىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 51ٜ30°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 00°07ٜ
يېرىم ئۆتكۈزگۈچ
يېرىم ئۆتكۈزگۈچ : يېرىم ئۆتكۈزگۈچنىڭ توك ئۆتكۈزۈش خۇسۇسىيتى ئۆتكۈزگۈچتىن ناچار ، ئۆتكۈزمىگۈچتىن ياخشى بولىدۇ. مەسىلەن : كىرمىنىي ، گىرمانىي ، سېلېن قاتارلىقلار. يېرىم ئۆتكۈزگۈچ مەلۇم شارائىتتا (مەسىلەن ، ئارىلاشما كىرگۈزۈش ، تىمپىراتۇرا قاتارلىقلار) نىڭ تەسىرىدە ئۆتكۈزگۈچكەئايلىنالايدۇ. يەنە يۇقىرىدىكى شارائىتلارنىڭ تەسىرىدە ئۆتكۈزمىگۈچكىمۇ ئايلىنالايدۇ. يېرىم ئۆتكۈزگۈچنىڭ ئاتۇم تۈزۈلىشى كىرىستال تۈزىلىشى بويىنچەرەتلەنگەن ، شۇڭا يېرىم ئۆتكۈزگۈچ كۆپۈنچە « كىرىستال » دېيىلىدۇ.
ئوتتۇرا، كىچىك كارخانىلارنىڭ تەرەققىياتىنى تېزلىتىش قانۇنى
ئوتتۇرا، كىچىك كارخانىلارنىڭ تەرەققىياتىنى
ئونۋېرسالمېتىر
توك كۈچى، توك بېسمى، قارشلىق..... لارنى ئۆلچەيدىغان ئۈسكنىنى ئونۋېرسالمېتىر دەيمىز
13- قەھرىتان
13- قەھرىتان، مىلادى تەقۋىمغا كۆرە يىلنىڭ 13. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 352 كۈن (كەبىسە يىللاردا 353.) باردۇر.
Andalusiye
right|thumb|250px|Andalusiye right|thumb|250px Andalusiye bolsa Ispaniye dikibishahar 2007 nopus bar, Andalusiyening 8,059,431 nopusibar, 87,268 km² dairaichida nopus jaylashkan, shimalikang lik 37.23°, shariki uzunluk 05°59.
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
ۋەتەنگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن چەتئەلگە چىقىش قىزغىنلىقىنىڭ مەن ئامېرىكىغا ماڭغان 2009- يىلى باھاردىكىگە قارىغاندا مىسلىسىز كۈچەيگەنلىكىنى بايقىدىم. ئۈرۈمچىدە 2009-يىلى تومۇزدىن بۇرۇن "مۇنچە يەردە ئۆيىمىز بار" دېگەندەك ئىبارىلەر بىلەن ماختىنىش مۇدىمىشكەن، ھازىر "مۇنچە بالىمىز چەتئەلدە" دېگەن سۆزلەر بىلەن پەخىرلىنىش ئالقىشلىنىدىغان بولۇپتۇ. قارىغاندا پاجىيەلىك كۈنلەردە بىخەتەرلىككە ئېرىشەلمىگەن ئۈرۈمچى ئۇيغۇرلىرى جاننىڭ ئامانلىقىغا پەخىرلەنگەن ئايۋان ساراينىڭ باش- پاناھ بولالمايدىغانلىقىنى ئاڭقارغان بولۇشى مۇمكىن. ئۇلارنىڭ "بالىمىز چەتئەلدە" دېگىنى "، "ئۇلار بىخەتەر جايدا، ئەسلا بوزەك قىلىنمايدىغان ماكاندا" دېگەنلىكى بولسا كېرەك. ئۇلار بوۋىلار قالدۇرغان "ئانا يۇرتۇڭ ئامان بولسا رەڭگى رۇيىڭ سامان بولماس" دېگەن ھېكمەتنىڭ مەنىسىنى ئاشۇ ئەنسىز، تەشۋىشلىك كۈنلەردە سارغايغان چىرايلاردىن ئۆگەنگەندۇر. قەشقەرنىڭ پۇلدارلار قاتلىمىغا تەۋە شىركەتچى بايلار ئىچىدە بالىلىرىغا ئېنگىلىزچە ئۆگىتىدىغانلارنى ئاساسەن ئۇچراتمىدىم. پەقەت بىر قىسىم باي مەمۇرلارنىڭ ئەمدىلا تۆرت - بەش ياشقا كىرگەن بالىلىرىنى ئېنگىلىزچە كۇرۇسقا بەرمەكچى بولۇشلىرى ماڭا ئۇيغۇرنىڭ نەچچە مىڭ يىللىق تىجارەت ئەنئەنىسى بېيىتقان پۇلدارلار بىلەن تۈزۈم سەۋەپلىك بېيىغان زامانىۋىي بايلار ئوتتۇرىسىدىكى سېلىشتۇرما بولۇپ تۇيۇلدى. قەشقەردە ئۈرۈمچىدىكى چەتئەل قىزغىنلىقىغا ئوخشايدىغان بىرەر گەۋدىلىك ھادىسىنى ئۇچراتمىدىم.
قەشقەرگە قايتىپ كەلگەندىن كېيىن ئامېرىكىدا تۇرۇپ قالغان دوستلاردىن ئاڭلشىمچە مەن تۇرغان كانزاس شىتاتىغا 2011-يىلى يېڭىدىن يىگىرمىدىن ئارتۇق ئۇيغۇر ياش كېلىپ ئورۇنلۇشۇپتۇ. ئەسلى 2011-يىلى ئىيۇندا مەن ۋەتەنگە قايتىشتىن بۇرۇن پۈتۈن شىتات بويىچە ئۈچ ئۇيغۇر بار ئېدۇق. 2005-يىلدىن 2011-يىلغىچە بۇ شىتاتتا ئۇيغۇرلارنىڭ سانى ئەڭ كۆپ بولغاندىمۇ تۆرتتىن ئاشمىغانىكەن. ئامېرىكىدىكى چېغىمدا ئۇيغۇرلاردىن ئاڭلىشىمچە2009 -يىلى تومۇزدىن 2010-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە ئامېرىكىغا كەلگەن ئۇيغۇر 300دىن ئاشىدىكەن. 2009-يىلى تومۇزدىكى پاجىيەدىن كېيىن ياۋرۇپادىكى مۇساپىرلار لاگىرلىرىغا قېچىپ كېلىپ پاناھلانغان ئۇيغۇرلارنىڭ سانىمۇ 1000دىن ئاشىدىكەن. تومۇزدىكى پاجىيە سەۋەبلىك ياۋرۇپاغا كۆچۈپ كەلگەن ئۇيغۇرنىڭ سانى 1949-يىلدىن كېيىن غەرپ- ياۋرۇپا ئەللىرىگە بېشىنى قولتۇقىغا قىسىپ تەۋەككۈل قىلىپ كەلگەن بارلىق ئۇيغۇرللارنىڭ ئومۇمى سانىدىنمۇ جىق ئىكەن. مەنچە 2009-يىلى تومۇزدىن كېيىن ئۇيغۇرلارنىڭ چەتئەللەرگە تەلپۈنۈش دولقۇنىنى تارىختىكى1949 ۋە 1960-يىللاردىكى چەتئەللەرگە يۈزلىنىش دولقۇنىدىن كېيىنكى ئۈچىنجى قېتىملىق مۇساپىرلىق دولقۇنى دېيىش مۇمكىن. ئەلۋەتتە، ئامېرىكىدىن قايتىپ ئۈرۈمچىدە جىق تۇرماي قەشقەرگە ئاتلانغانلىقىم ئۈچۈن ئۈرۈمچى ئۇيغۇرلىرىدىكى ۋە ئۈرۈمچىگە مۇساپىر ئۇيغۇرلاردىكى چەتئەل ئىشتىياقىنى يېتەرلىك ھىس قىلىپ يېتەلمىگەن بولۇشۇم مۇمكىن.
ۋەتەندە ئاڭلىغان پاراڭلاردىن قارىسام بەزىلەر رىياللىقتىن بىزارلىق، كەلگۈسىدىن ئۈمىدسىزلىك، بالىلارنىڭ ئىستىقبالى، مائارىپنىڭ نىمجانلىقى قاتارلىق سەۋەبلەر بىلەن چەتئەلگە ئىنتىلىدىكەن. يەنە بەزىلەر ئۇيغۇرنى "ئىللەتلىك" ھىساپلاپ بالىسىنى بۇ ئىللەتلەردىن خالى چوڭ قىلىش مەقسىدىدە چەتئەلگە يولغا سېلىۋاتقانلارمۇ بار ئىكەن. بەزىلەر جوڭگۇدا ئۇيغۇرنىڭ ئىستىقبالىدىن ئۈمىد ئۈزۈپ چەتئەللەردىن ئۇيغۇرغا چىقىش يولى ئىزدەش مەقسىدىدە مۇساپىرلىقنى ئىختىيار قىلىشىدىكەن. يەنە بەزىلەر ۋەتەندىكى مائارىپنىڭ ھېلى ساپا مائارىپى، ھېلى قوش تىللىق مائارىپ دەپ بالىلارنى ئىتائەتمەن يارىماسلارغا ئايلاندۇرۇۋاتقانلىقىدىن نارازى بولغاچقا مائارىپى تەرەققىي قىلغان غەرپكە ئىنتىلىدىكەن. يەنە بىر قىسىم كىشىلەر ۋەتەندە پەرزەنتلىرىگە ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنى تولۇق ئۆگىتىش ئەركىنلىكى بولمىغانلىق سەۋەبىدىن كۆچمەن بولۇشنى تاللايدىكەن. يەنە گاھىلار چەتئەلگە سەپەر قىلغاننى دىن يولىدا ھىجرەت قىلىش دەپ قاراپ پەيغەمبىرىمىزنىڭ سۈننىتى ھىساپلايدىكەن. قىزىقارلىق يېرى بەزىلەر چەتئەلگە چىققانلارنى مۇۋەپپەققىيەت قازانغۇچىلار دەپ قارايدىكەن. يېقىندا بىر سورۇندا ۋەتەندە بىر تىجارەت قىلىپ قاملاشتۇرالماي تىكىۋەتكەن بىرىنىڭ پارىڭى بولۇپ ئۇنىڭ نەدىلىكى سورالدى. مەن ئۇنىڭ تۈركىيەدە ئىكەنلىكىنى دېسەم بىر دوستىمىز، "ۋاھ، خېلى ئىش قىلىپتۇ جۇمۇ!" دەپ ماختاپ كەتتى.
چەتئەلدە ياشاۋاتقان بىر قىسىم دوستلارنىڭ قارىشىچە ۋەتەندە ياشىغانلىق خورلۇققا، زۇلمەتكە ۋە تەڭسىزلىككە رازى بولغانلىق؛ ئالغا ئىنتىلمەسلىك، ئىلىمدىكى دۇنياۋىي پەللىدىن ئۆزىنى قاچۇرۇپ ئادىل رىقابەتتىن ئۆزىنى قاچۇرۇش سانىلىدىكەن. ماگىستىرلىقتا ئوقۇۋاتقان چاغلىرىمدا تونۇشقان ساپالىق ئاغىنىلەرنى ئەسلەپ باقتىم. ئۇچاغلاردا ماگىستىرلىقتا ئوقۇغانلارنى چەتئەلگە چىقالايدۇ دەپ قاراش ئومۇملاشقانىكەن. راست دېگەندەك 90-يىللارنىڭ ئاخىرىدا ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغانلارنىڭ كۆپىنچىسى ياپۇنىيە، ياۋرۇپا ۋە ئامېرىكىدا داۋاملىق ئوقۇۋېتىپتۇ ۋە ئىشلەۋېتىپتۇ. ئامېرىكىغا بارسام ئابدۇۋاسىت غولام دېگەن بىر ساۋاقدىېشىم سەنت لۇئىس ئۇنۋېرىستىتىدا يارىدەمچى پوروفېسسور بولۇپ ئىشلەۋېتىپتۇ. ئامېرىكىغا بارغىچە بولغان ئارىلىقتا مەن ئۇچراتقان ئۆزلىگىدىن ئېنگىلىزچە ئۆگەنگەن تىرىشچان دوستلارنى ئويلاپ باقتىم، ئاساسەن دېگۈدەك چەتئەللەردە ياشاۋېتىپتۇ. بۇرۇن ۋەتەندىكى چاغلىرىدا ئەل، ۋەتەن دەپ تەر تۆكۈۋاتقان ۋە ھازىرمۇ بۇ يولدا ئىزدىنىۋاتقان بۈگۈنكى ئۇيغۇرلارنىڭ بىر قىسىم سۆيۈملۈك كىشىلىرىنى ئويلاپ باقتىم ئۇلارمۇ چەتئەللەردە ئىكەن. بۇنداق تىرىشچان، ئىقتىدارلىق، ئۈلگىلىلىك كىشىلەرنىڭ چەتئەللەردە بولۇشى ۋە يۈزلىنىشى كىشىلەردە چەتئەل ئىشتىياقىنى قوزغىغان بولسا كېرەك.
قارشىلىق
قارشىلىق : جىسىم ئىچىدىكى ئىلىكتىرونلار تەرتىپلىك ئاققان چاغدا ، ئاتوم يادىروسىنىڭ ئىلىكتىروننى تارتىش كۈچىنى يىڭىشقا توغرا كىلدۇ.
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
مەن 2009-يىلى تومۇزدىن كېيىن بىر قىسىم ئۇيغۇر زىيالىلىرى رىياللىقتىن كەسكىن ئۈمىدسىزلەنگەن، ئۈرۈمچىدىكى ئۇيغۇر ئاۋام ھايات بىخەتەرلىكىدىن ئەنسىرەپ ساراسىمىگە چۈشكەن بىر پەيتتە ۋەتەنگە قايتىشنى قارار قىلدىم. شۇ ئارىدا ئامېرىكىدىكى نامى ئۇيغۇرلارغا سۆيۈملۈك بولغان بىر ئۇيغۇر ئالىم بىلەن قارارىم ھەققىدە تېلىپۇندا مۇنازىرىلىشىپ قالدىم. بۇ مۆھتىرەم ئاكىمىز مېنىڭ ئامېرىكىدا ياشاپ قېلىشىمنى تەۋسىيە قىلدى. مەن قارارىمنى ياقىلاپ داۋاملىق مۇنازىرە قىلىشقا باشلىغاندا ئىدارىسىنىڭ ماشىنىسى كېلىپ قالغان سەۋەبلىك گەپ ئۈزۈلدى. ئۇ كىشىنىڭ قارارىمنى قوللىشىنى بەكمۇ ئارزۇ قىلغانتىم. ئۇنىڭ قوللىشى مېنىڭ تەۋرىنىپ تۇرغان ئىرادەمنى چىڭىتالايتتى. ئامېرىكىدىكى تونۇش بىلىشلىرىم مېنىڭ قايتىپ كېتىدىغانلىقىمنى خىيالىغىمۇ كەلتۈرۈپ قويۇشمىدى. ھەتتا بەزى چاغلاردا مېنىڭ خىزمەت تېپىشىمغا يارىدەمدە بولىدىغانلىقىنى سەمىمىيلىك بىلەن يەتكۈزۈپ تۇرۇشتى. ئامېرىكىغا كەلگەن ئۇيغۇرلاردىن كېتىش خىيالى بارلار يوق ھىساپتا بولغاچقا قارشىلىققا ئۇچرىماسلىق ئۈچۈن كېتىش ھەققىدە قەتئىي سۆز ئاچمىدىم.
قارشىلىق
شۇنىڭ بىلەن بىللە يەنە مولىكۇلىلارغا ، ئاتۇملارغا ئۈزلىكسىز سوقۇلىشىدىن ھاسىل بولغان توسقۇنلۇقنىمۇ يېڭىشقا توغرا كىلىدۇ. ئىلىكتىرونلار جىسىمنىڭ ئىچىدە تەرتىپلىك ئاققاندا ئۇچرىغان قارشىلىق كۈچى ئىلىكتىر قارشىلىقى دەپ ئاتىلىدۇ. ئۇ R ھەرىپى بىلەن ئىپادىلىنىدۇ. ئىلكتىر قارشىلىقىنىڭ چوڭ - كىچىكلىكى «ئىلىكتىر قارشىلىق قىممىتى » ياكى قارشىلىق قىممىتى دەپ ئاتىلىدۇ.
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
ۋەتەنگە قايتىش ھەققىدىكى قارارىمنى ئالدى بىلەن يېتەكچىمگە دېيىشكە توغرا كەلدى. چۈنكى ئۇ مېنى يەنە 34 ئايلىق تەتقىقات يارىدەمچىسى قىلىپ تاللىغانىدى. بۇ خىزمەت بەدىلىگە مەن ھەقسىز ئوقۇغاننىڭ ئۈستىگە ئايلىق مۇقىم مۇئاشتىن بەھرىمەن بولاتتىم. ياخشى يېرى مۇشۇ پۇل بىلەن مەن دوكتۇرلۇق ئوقۇشۇمنى تاماملىيالايتتىم. ئېلخەت ئارقىلىق قايتىش قارارىمنى يەتكۈزگىنىمدە مۇئەللىمىم قارارىمغا ھەيران قالغاندەك "راست دەۋاتامسەن" دېگەندىن باشقىنى دېمىدى. مەن ئۇنىڭ قوللىشىنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن باش قاتۇرۇپ ئۇزۇن بىر پارچە خەت يازغانىدىم. قايتىدىغاندا ۋەتەندىن ئەكەلدۈرگەن بەش ئالتە پارچە كىتابنى خاتىرە سۈپىتىدە ئۇنىڭغا قالدۇرۇپ كەتتىم ۋە ئارىسىغا ماڭا سىڭدۈرگەن ئەجرىگە رەھمەت بىلدۈرۈش مەزمۇنىدىكى ئۆز قولۇم بىلەن يازغان خەتنى قىستۇرۇپ قويدۇم. ئەسلى بۇ خەتنى كومپىيوتىردا يازساممۇ بولاتتى، لېكىن ھۆرمىتىم ۋە رەخمىتىمنى چوڭقۇرراق ئىپادىلىش ئۈچۈن ئاتايىن قولۇمدا يازدىم. ئەپسۇس، ھىچ بىر جاۋاپ بولمىدى. شۇنچە تىرىشچانلىقلىرىم بەدىلىگە پەقەت ئوقۇتقۇچۇمنىڭ چۈشىنىشىگە ئېرىشمەكچى ئېدىم، ئەمما ئېرىشەلمىدىم. شۇنچە ئۇزۇن شۇنچە ئەستايىدىل يازغان خېتىمنىڭ جاۋابسىز قېلىشى ئۇنىڭ مېنىڭ قارارىمنى قوللىمىغانلىقى ئېدى.
قارشىلىق
ئۇنىڭ ئۆلچەم بىرلىكى ئوم
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
2011-يىلى ماينىڭ ئاخىرقى كۈنلىرى ناھايىتى جىددى ئۆتتى. دوستلۇرۇمنىڭ كەتمەسلىك ھەققىدىكى كۈلدۈرۈپ ۋە ئاغرىتىپ تۇرۇپ ئېيتقانلىرىغا يالغاندىن "ماقۇل" دەپ قويۇپ كېتىش تەييارلىقىنى پۈتكۈزۈپ بولدۇم. نېمە تەييارلىق بولاتتى! تاشلايدىغاننى تاشلاپ ئالىدىغاننى ئېلىپ چامدانلاشتۇردۇق شۇ. كىچىكىمدىن بىللە ئويناپ چوڭ بولغان بىر ئاغىنەم بولىدىغان، ماڭا ئەڭ قىيالمىغىنى شۇ بولدى. تېلىپۇندا چىرايلىق گەپ قىلدى. ئۆيىگە چاقىرىپ ئىككى كۈن تۇرغۇزۇپ نەسىھەت قىلدى. بىر ئاخشام ئۇخلىماي دېگۈدەك ياخشى سۆزلەرنى ئاڭلاپ پەقەت يۈز كېلەلمىدىم ۋە قايتماسلىققا قوشۇلغان بولدۇم. ئەرتىسى دەرىزىنى ئاچسام ھاۋا شۇنداق چىرايلىق. "بۈگۈن ئەجەپ چىرايلىق كۈن بولۇپتۇ ھە!" دېۋىدىم، ئاغىنەم؛ "ھەئە، ماڭىمۇ بەك چىرايلىق كۈن بولغاندەك كۆرۈنۈۋاتىدۇ، سەن ئاخشام كەتمەسلىككە قوشۇلغان بولغاچقا" دېمەسمۇ يالغان سۆزلىگىنىم ئۈچۈن يۈرۈگۈم ئېزىلدى. مەن بۇ يالغاننى ھەتتا ئەرتىسى ماڭىمەن دېگەن كۈنگىچە داۋاملاشتۇردۇم. ئۇ ھەركۈنى تېلىپۇن قىلاتتى. ئامېرىكىدا قالسام ئۇيغۇرلارغا تېخىمۇ كۆپ ئىش قىلىپ بېرەلەيدىغانلىقىم ھەققىدە مەسلەھەت بېرەتتى. ئۇ كومپىيوتۇر ئىلىمىنىڭ دوكتۇرى بولغاچقا گەپلىرى ئىنتايىن ئەمەلى ۋە قايىل قىلارلىق ئېدى. ئۇنىڭ "يەنە كېتىشتە چىڭ تۇرساڭ سېنى ئايرۇدۇرۇمدا تۇتقۇن قىلىپ ئامبىرىمغا سولاپ قويىمەن. بىر قانچە كۈن قاماپ قويسام ۋىزاڭنىڭ ۋاقتى ئۆتىدۇ، كېتىمەن دەپمۇ كېتەلمەيسەن!" دېگەنلىرى ھېلىمۇ ئېسىمدە.
قارشىلىق
قارشىلىق ۋە ئۇنىڭ تۇرلىرى
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
ماڭا ئەڭ تەسىر قىلغان بىر ئىش قىزىمنىڭ "ئۇيغۇر" دېگەن بۇ ئەڭ سۆيۈملۈك سۆزنى تەلەپپۇز قىلالمىغىنى بولدى. ئامېرىكىغا كەلگەن ئالدىنقى يېرىم يىلدا قىزىم ئۇيغۇرچە گەپ قىلساق ئۇيغۇرچە جاۋاپ قايتتۇراتتى. كېيىنچىرەك شۇنچە زورلىساقمۇ ئۇيغۇرچە گەپكە ئېنگىلىزچە جاۋاپ بېرىدىغان بولدى. دەسلەپتە بوۋا، مومىلىرىغا تېلىپۇن قىلىپ ھارمايتتى، ئۇيغۇرچە سەۋىيىسى زەيىپلەشكەنچە ئۆيدىكىلەر سۆزلىشىشنى تەلەپ قىلسىمۇ ئۇنىمايدىغان بولدى. بىر قېتىم تېلىپۇندا ئۆيدىكىلەر بىلەن سۆزلىشىۋاتساق يوق ئىشلارنى باھانىداپ خاپا قىلىپ قەتئىي گەپنى گەپكە قوۋۇشتۇرمىدى. دەرھال ئىنكاس قايتتۇرسام قاتتىق تېگىپ قويۇشتىن ئەنسىرەپ، ئاچچىقىم بېسىققاندا سورۇسام "سىلەر تېلىپۇندا دېيىشىۋاتقان گەپلەرنى يا مەن بىلمىسەم، زېرىكمەمدىم. سىلەر نىمىشقا مەن بىلمەيدىغان ئىشلارنى، گەپلەرنى قىلىسلەر؟" دەيدۇ. بالامنىڭ دېگەنلىرى يوللۇق ئېدى. ئۇنىڭ بىلىدىغان گەپلىرى ئۇنىڭ تۇرمۇشىدا يۈز بېرىۋاتقان ئىشلار ھەققىدىكى پاراڭلار ئېدى. ۋەتەندىكىلەر بىلەن سۆزلىشىۋاتىمىز دېگىنىمىزدە بىز تېلىپۇندا ئۇ ياشاۋاتقان موھىتتىن ئاسمان زېمىن پەرقلىنىدىغان باشقا بىر دۇنيانىڭ گېپىنى قىلىۋاتاتتۇق. ئۇ دۇنيا ئۇيغۇر تىلىدا بەرپا بولغان دۇنيا، ئۇيغۇرنىڭ دۇنياسى ئېدى. ئامېرىكىدا چوڭ بولۇۋاتقان قىزىمنىڭ كۆرگەن، بىلگەن ۋە ھىس قىلغانلىرى ئۇنىڭ مىڭىسىگە ئېنگىلىزچە ئورۇنلىشاتتى. بىز بىر ئۆيدە ياشاۋاتقان بىلەن قىزىم ئېنگىلىز تىلى بىلەن بەرپا قىلىنغان ئېنگىلىزچە دۇنيادا، ئايالىم ئىككىمىز ئۇيغۇر تىلى بىلەن بەرپا بولغان ئۇيغۇرچە دۇنيادا ياشاۋاتاتتۇق. قىزىم بىزنى ياخشى كۆرەتتى، ئۇ بىزنى ئۆزى بىلەن بىر دۇنيادا كۆرۈشنى ئارزۇ قىلاتتى. ئۆزىنىڭ كاللىسىدىكى ئېنگىلىزچە دۇنيانىڭ تولىمۇ گۈزەل ئىكەنلىكىگە ئىشىنەتتى. ئۇ باشقا تىلدا يارالغان بىر دۇنيانىڭ ئۆزى ياشاۋاتقان دۇنيانى ئىستىلا قىلىشىنى قوبۇل قىلالمايتتى.
قارشىلىق
قارشىلىق (电阻，Resistor ) ئادەتتە توك يولىدا كۆپ قوللىنىدىغان دېتال بولۇپ ، ئسمىدىن مەلۇم بولۇپ تۇرۇپتىكى (as it’s name ,so is it )  ئۇ توك ئوتۇشىگە قارشىلىق قىلىدىغان بىرخىل خۇسۇسىيەتكە ئىگە. يەنى توك بولسا زەرەتلەرنىڭ يۆنىلىشلىك يۆتكىلىشى ، قارشىلىق بولسا مۇشۇ زەرەتلەرنىڭ يۆتكىلىشىگە توسقۇنلۇق قىلىدىغان فىزىكىلىق مىقدار.
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
بىر كۈنى ئايالىم تۈرك دوستلىرىمنىڭ ئاياللىرى بىلەن سۆھبەتكە بېرىپ ئامېرىكىنىڭ بولمىغۇر تەرەپلىرى ھەققىدە پاراڭلىشىپ قاپتۇ. بۇنى ئاڭلاپ تۇرغان قىزىم "سىلەر نېمىشقا ئامېرىكىنىڭ يامان گېپىنى قىلىسىلەر، مەن ئامېرىكىلىق، مەن ئامېرىكىنى ياخشى كۆرىمەن" دەپ ھەممەيلەننى ھەيران قالدۇرۇپتۇ. قىزىم بىر كۈنى "مەن جەيسېىن بىلەن توي قىلىمەن" دېگەن گەپنى كۆتۈرۈپ كەپتۇ. كۈلۈپ كېتىپ باشقا گەپ قىلمىدىم. جەيسېن دېگىنى قىزىم بىلەن يەسلىدە دائىم بىللە ئوينايدىغان قارا تەنلىك بالا ئېدى. قىزىم شۇ چاغدا تۆرت ياشتىن ئەمدى ئاشقان بولۇپ ئۇنىڭ كاللىسىدا ئادەم ۋە شەيئىلەر تۈرلەرگە ئايرىلىۋاتاتتى. ئۇنىڭ نەزىرىدە ئادەملەر ئاتا-بالا، قىز-ئوغۇل. ئەر – خوتۇن، چوڭ كىچىك، ئامېرىكىلىق-ئۇيغۇر دېگەن تۈرلەرگە تەۋە ئېدى. ئۇ بۇنىڭ ئىچىدە ئۆزىنىڭ بالا، قىز، كىچىك، ئامېرىكىلىق دېگەن تۈرگە تەۋەلىكىنى چۈشەنگەندىن كېيىن ئەر-خوتۇن دېگەن تۈرنى چۈشەنگەن ۋە بۇ تۈرگە تەۋە بولۇش ئۈچۈن ئۆزىگە لايىق بېكىتىپ چىققان ئېدى. ئەگەر ئوقۇرمەنلىرىمنىڭ ئېسىدە بولسا "قىزىم، ئامېرىكا ۋە بىزنىڭ ئۇيغۇرلۇقىمىز" دېگەن يازمامدا مەن قىزىمنىڭ يۇرتىنى بىلىشتىن بۇرۇن مىللىتىنى بىلگەنلىكىنى يازغانىدىم. بىر يىللىق ئامېرىكا ھاياتى قىزىمنىڭ تەۋەلىك چۈشەنچىسىدە زور ئۆزگىرىش پەيدا قىلغانىدى. ئۇ بۇ بىر يىلدا ئۆزىنى ئۇيغۇر دېيىشنى ئۇنۇتمىغان بىلەن ئۇيغۇرنى قانداق تەلەپپۇز قىلىشنى ئۇنۇتقان، ئامېرىكىنىڭ غەيۋىتىنى ياقتۇرمايدىغان دەرىجىدە ئامېرىكىلىق بولۇپ ئۈلگۈرگەنىدى.
ۋەتەندە ئۇنىڭغا ئۇيغۇرلۇقنى شۇنچە بۇرۇن سىڭدۈرگەن ئامىل نېمە؟ شۈبھىسىزكى 2009-يىلى تومۇزدىكى پاجىيە، ئاپتۇبوستا كىچىككىنە تۇرۇپ يەپ كەتكەن تاياق، كوچىدىكى رەھىمسىز سۈر توقاي قىلىشلار ۋە ئايلاپ دەرىزىدىن قاراشقىلا بولىدىغان لېكىن بىرمۇ ئۇيغۇرنى كۆرگىلى بولمايدىغان غېرىپ كوچىلار. ئەمدى قىزىمغا قارا تەنلىك جەيسېننى ئۆزى بىلەن ئوخشاش ئامېرىكىلىق دېيىشنى ئۆگىتىۋاتقان ئامىل نېمە؟ يەسلىدىكى باراۋەر مۇئامىلە، كوچىدىكى ئىللىق سالام، بازاردىكى قىزغىن مۇلازىمەت، ھەر قانداق يەردە شەرتسىز قوغۇدىلىدىغان ئىنساننىڭ ھۆرمىتى. قىزىمغا بۇلار يەسلىدە دەرسلىك بىلەن ئۆگىتىلمەيدۇ، قىزىم ئۆزىنىڭ بۇلاردىن بەھرىمەن بولۇشى كېرەكلىكى ھەققىدىكى تەشۋىقاتنى رادىيودىن ئاڭلىمايدۇ، لېكىن شۇ تەشۋىق قىلىنمىغان باراۋەرلىك، خاتىرىجەملىك، ئىتتىپاقلىق، ئىشەنچ، ئىززەت ئىچىدە ياشايدۇ. مانا بۇ ئۇنى ئامېرىكىلىق قىلىۋاتقان ئامىل. مەن بۇ موھىتنىڭ قىزىمنى ئامېرىكىلىق قىلىپ قويىشىدىن ئەنسىرىدىم. ئۇيغۇرۇمنىڭ نامىنى تەلەپپۇز قىلالمىغان قىزىمنىڭ ئۇيغۇرچە ھاياتىمبنىڭ بىر قىسمىغا ئايلىنىشىدىن گۇمان قىلدىم. مەنچە ھېيىت نامازلىرىدا دادىسى بىلەن بىر سەپتە تۇرالمىغان ئۇيغۇر ئۇيغۇر بولامايدۇ. ھېيىت نامىزىغا بارغۇچە مەھەللىدىكى جامائەت بىلەن يەتتە قېتىم تەكبىر ئېيتىپ يۈرىكى ئېرىمىگەن ئۇيغۇر ئۇيغۇر بولالمايدۇ. مەن قىزىمنىڭ ئىككى ھېيىتىمىزدا ئانىسى بىلەن قارا ياغلىقنى چېكىلەپ چىگىپ تۇغقانلىرى ئارىسىدا ئاتا بوۋىسىنىڭ قەبىرىسى ئالدىدا كۆزلىرى ياشلانمىسا، سۈرە-ئايەتلەرنىڭ سېھرىدىن ۋۇجۇدى لەرزىگە كەلمىسە ئۇنى ئۇيغۇر قىلالمايمەن. دادىسى جۈمەدىن كەلگىچە "دادام نېمە تەبلىغ ئاڭلىغاندۇ، ئاللاھنىڭ سۆزلىرىدىن ماڭا نېمىلەرنى يەتكۈزەر" دەپ يولۇمغا ئىنتىزار بولمىسا ئۇنى ئۇيغۇر قىلالمايمەن. ئۆلۈم نەزرىسىدىكى ئۈزۈلمەس قۇرئان ساداسىدىن، توي تۆكۈنلەردىكى مۇڭلۇق دۇئالاردىن روھىي تىترىمىسە مەن ئۇنى ئۇيغۇر قىلالمايمەن. مەم قىزىمنى ئۇيغۇرچە ناخشا - مۇقام ئاڭلاپ مۇڭنىڭ نېمىلىكىنىڭ تېگىگە يەتسىكەن دەيمەن. ئۇيغۇرچە سامانى كۆرۈپ كۆڭلى شاتلانىسكەن، قانلىرى قاينىسىكەن دەيمەن. مەن قىزىمنى ئۇيغۇرلۇق سەۋەبىدىن چەتكە قېقىلسىكەن دەيمەن، مەن قىزىمنى ماڭا ئوخشاش ئۇيغۇرلۇقنىڭ كاساپەتلىرىدە تاۋلانسىكەن دەيمەن. ئۇ شۇندىلا ئۇيغۇر بولالايدۇ. مېنىڭ ئەڭ ئەنسىرەيدىغىنىم مەن يىغلاۋاتقان پاجىيەگە قىزىمنىڭ تەمكىن ئولتۇرۇپ ئەقلى تەھلىل يۈرگۈزىشى. مەندىن ئۇيغۇرچە ئۆگەنگەن ئامېرىكىلىق بىر دوستۇم ھېلىقى پاجىيەدىن كېيىن بىر ئىشنى دەپ بەردى. ئۇنىڭ بىر خەنزۇۋان ئوقۇغۇچىسى 2009-يىلى تومۇزدىكى پاجىيەنى تىلغا ئېلىپ يىغلاپ كېتىپتۇ. ئۇ قىز ئۇيغۇرچە سۆزلىيەلمەيدىكەن. دوستۇم "نېمىشقا يىغلايسەن" دېيىشىگە "نېمىقشا يىغلىمايتتىم، ئۇلار مېنىڭ قېرىنداشلىرىم تۇرسا" دەپتۇ. مىللەتنىڭ بېشىغا كەلگەن دەرت-ئەلەم ئالدىدا دادىسىغا ئېسىلىپ يىغلاپ كەتمىگەن قىز ئۇيغۇرچە بىلگەن تەقدىردىمۇ ئۇيغۇر بولالمايدۇ. قىزىم ئامېرىكىدا چوڭ بولسا بۇنداق قىلالمايدۇ. مەن مېنى ئۇيغۇر قىلغان موھىتتا قىزىمنى ئۇيغۇر قىلىپ چىقىشنى قارار قىلدىم. بۇ مېنىڭ ئۈمىدىم، ھوقۇقۇم، خۇشاللىقىم، بەختىم.
ئالدىنقى: «قۇرئان» دىكى ۋە ئۇيغۇرچىدىكى پەرقلىق ئۇقۇملار
قارشىلىق
ئادەتتە ئشلەتكەن ماتىريالىغا ئاساسەن ، ئورام قارشىلىق (سىمنى زىچ ئوراش ئارقىلىق ياسىلىدۇ ) ۋە پەردىلەنگەن قارشىلىق (膜式电阻، film resistor) (يەنى ئوخشىمىغان فىزىلىك خۇسۇسىيەتتىكى ماددىلارنى ئارلاشتۇرۇپ ياساپ چىقىلىدۇ ، ).
چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
كـىيىنكى: ئۇيغۇرنى كىم تونۇيدۇ
قارشىلىق
ئشلىتىش ئورنىغا ئاساسەن ، نازۇك قارشىلىق (ئشلەپچىقىرىش ھۇنەر سەنئىتى ناھايتى سىپتا ، نازۇكلۇق بىلەن ئشلەنگەن قارشىلىقلار )، يۇقرى چاستۇتىلىق قارشىلىق (يەنى يۇقرى چاستۇتىلىق توك ئۆتۇشىگە بەرداشلىق بېرەلەيدىغان قارشىلىق ) ، يۇقرى بىسىملىق قارشىلىق (يەنى يۇقرى بىسىملىق توك ئۆتۇشىگە بەرداشلىق بېرەلەيدىغان قارشىلىق )، چوڭ قۇۋەتلىك قارشىلىق (مەسىلەن 5W  لىق لامپا ،پوزا ) ،كىچىك قۇۋەتلىك قارشىلىق ، ئسسىقلىققا سەزگۇر قارشىلىق ( يەنى تىمپىراتۇرنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ ، قارشىلىق قىممىتى ئۆزگىرىپ بارىدىغان قارشىلىق ) ، ئھتىيات قارشىلىق (يەنى ئھتىيات سىمى ئورنىدا ئشلەتكىلى بولىدىغان قارشىلىق ) ، بىسىمغا سەزگۇر قارشىلىق ، يورۇقلۇققا سەزگۇر قارشىلىق ۋە گازغا سەزگۇر قارشىلىق دېگەندەك تۇرلەرگە بۆلىنىدۇ.
ئەبرا باي
يىتىملارنىڭ غەمگۇزارى --ئەبرا باي
قارشىلىق
كاربون پەردىلىك (كاربون )قارشىلىق
كاربون پەردىلىك (كاربون )قارشىلىق 碳膜电阻  Carbon film resistor. كاربون پەردىلىك قارشىلىق بۇرۇن ئشلىتىلگەن ھەم ئشلىتىش دائىرسى بىر ئاز كەڭرەك بولغان قارشىلىق بولۇپ ، ئادەتتە كاربوننى فار فۇر ئۇستىگە يالىتىش ياكى قوندۇرۇش يولى بىلەن ياسىلىدۇ ،يالىتىلغان كاربون قەۋىتىنىڭ ئۇزۇنلۇقى ۋە قىلىنلىقىغا ئاساسەن قارشىلىق قىممىتى بېكىتىلىدۇ. بۇنىڭ ئالاھىدىلىكى بولسا ، تۇغىرلىقى يۇقرى （准确度高）، يۇقرى چاستۇتا耐高频 ）（، يۇقرى تىمپىراتۇرغا چىداملىقلىقى ياخشى ، ئادەتتە ئۆلچەش ئەسۋابلىرى ۋە قىممەت باھالىق ئۇسكىنىلەرگە ئشلىتىلىدۇ.
مىتال ئوكسىدلىق پەردىلەنگەن قارشىلىق
مىتال ئوكسىدلىق پەردىلەنگەن قارشىلىق 金属氧化膜电阻 Metal Oxide Film Resistor بۇخىل قارشىلىق ئادەتتە مىتال ئوكسىد پەردىنى فار فۇر ئۇستىگە يالىتىش ياكى قوندۇرۇش يولى بىلەن ياسىلىدۇ，ئاساسلىق ئالاھىدىلىكى بولسا ، توغىرلىقى يۇقرى ، مۇقملىقى ياخشى. تاشقى كۆرۇنىشى كاربون پەردىلىك قارشىلىقتىن كۆپ پەرىق قىلمايدۇ.
ئەبرا باي
1933-يىلى 2-ئايدا ،شىنجاڭ قەشقەردە بىر بۆلۈك يىڭىلىق تەرەپدارلىرىنىڭ باشچىلىقىدا <ئۇيغۇر مەدەنىيەت ئۇيۇشمىسى> قۇرۇلدى. ئۇيغۇر ئۇيۇشمىسىنىڭ ئەۋقاپ مۇدىرى (ۋەخپە ئاشلىق باشقۇرغۇچى)ئەبرا باي قەشقەر شەھىرىنىڭ يارباۈ دەرۋازىسى بىلەن تۈمەن دەرياسى ئارىلىقىدىكى ەۆركارلار مەھەللىسىدە 12سىنىپلىق دارىلئېتام مەكتىپى سېلىپ،سەككىز سىنىپقا يىتىم ئوغۇل بالىلارنى ،تۆت سىنىپقا يىتىم قىزلارنى قوبۇل قىلىپ ئوقۇش باشلىدى.بالىلارنىڭ ياتاق،تاماق، يوتقان-كۆرپە،كىيىم-كېچەك، قەغەز-قەلەم،دەپتەر ھەتتا تۇرمۇش راسخوتىنىمۇ ئۆز يېىنىدىن چىقىرىش بىلەن بىرگە مەكتەپ مۇدىرلىقىنى ئۆز ئۈستىگە ئالدى.ئارقىدىنلا شۇ مەكتەپكە يېقىن جايدىن يەر سېتىۋېلىپ ئۆز يېرىنى قوشۇپ،جەمئىي 32مو يەرگە دارىلئاجىزىن سېلىپ، ققەشقەر ۋىلايىتىدىكى  ئىگە -چاقىسىز، يېتىم-يىسىر ،قېرى-چۆرى ،مېيىپ-كېسەل ھەم تىلەمچىلەردىن 300دىن ئارتۇق ئادەمنى يىغىپ،بۇ دارىلئاجىزىنغا ئورۇنلاشتۇردى. ئەبرا باي بۇ دارىلئاجىزىننىڭ مەسئۇللىقىنى ئۈستىگە ئېلىپ، دارىلئېتام،دارىلئاجىزىندىكى 1000غا يېقىن يېتىم-يىسىرلار بىلەن تۇرمۇشتا بىللە بولدى.بۇنى ككرەەن بەزىلەر:<ئەبرا باي ساراڭ بوپتۇ،مۈلكىننى يېتىم-يىسىر ،ساراڭ، ئاقساق-چولاق،مەقنۇنن ،ئېلىشىپ قالغانلارغا بېرىپ،ئۆزىمۇ ئۇ يەرگە كىرىۋاپتۇ>دېيىشتى. لېكىن ئەبرا باي ھېچقانداق ئىككىلەنمەستىن رارىلئېتام ،دارىلئاجىزىندىكى بۇ 1000دىن ئارتۇق ئىگە -چاقىسىزلارنىڭ غەمگۇزارى بولۇپ ئۆتتى.
قارشىلىق
ئورام قارشىلىق
ئورام قارشىلىق 绕线电阻 Winding resistor (سىمنى زىچ ئوراش ئارقىلىق ياسىلىدۇ )
ئەبرا باي
ئەبرا باينىڭ بۇ ئەخلاقىي-پەزىلىتى ۋە بۇ سېخىيلىقى نەتىقىسىدە،قەشقەر ۋىلايىتىدىكى كوچىلاردا ماكانسىز ئۆتىدىغان غېرىب-غۇرۋا يرتىم-يىسىرلار ماكنلىق بولدى. شۇنىڭ بىلەن جەمئىيەتتە ىارۇ-زار يۈرىدىغان كىشىلەر ،تىلەمچىلەر تۈگەپ جەمئىيەتنىڭ ئىقتىمائىي تۈزۈمى نىسبەتەن ياىشىلاندى.كېيىنكى ۋاقىتتا نەزىر قىلغۇچىلار سەدىقىلىرىنى دارىلئاجىزىنغا بېرىدىغان ياىشى ۋەزىيەت شەكىللەندى. شۇنىڭدىن كېيىن دارىلئېتام ،دارىلئاقىزىننى ققەشقەر ۋىلايەتلىك ئۇيغير ئۇيۇشىمىسى ئۆتكۈزىۋېلىپ،ۋەىپە زىمىنىدىن كىرگەن كىرىم بىلەن باشقۇردى. بۇ چاغدا ئەبرا باي يەنىلا ئىككى ئورۇننىڭ مۇدىرلىقىنى ئۈستىگە ئېلىپ، يېتىملار تەربىيىچىسى بولدى.كېيىن ئەبرا باينىڭ بۇ ئىش- پائالىيىتى پۈتۈن شىنجاڭغا تونۇشتۇرۇلدى. شۇنىڭ بىلەن يەكەن ،خوتەن ،ئاقسۇ، غۇلجا قاتارلىق جايلاردىكى ئۇيغۇر ئۇيۇشمىلىرىنىڭ  باشقۇرىشىدا دارىلئېتام ،دارىلئاجىزىنلار ئارقا -ئارقىدىن قۇرۇلدى.شىنجاڭ بويىچە ئۇيغۇر ئۇيۇيشمىلىرى باشقۇرىشىدىكى دارىلئېتام مەكتەپ 180 سىنىپقا ،دارىلئاقىزىن 12گە يەتتى!
قارشىلىق
توپلاشتۇرۇلغان قارشىلىق
توپلاشتۇرۇلغان قارشىلىق 集成电阻      Integrated resistor توپلاشتۇرۇلغان توك يولىنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ مەيدانغا كەلگەن مەھسۇلات بولۇپ ، ئشلىتىش قولاي ، ھەرخىل قارشىلىق قىممىتى بىلەن تەمىن ئېتەلەيدۇ.
ئەبرا باي
1935-يىلنىڭ ئاىىرلىرىدا، ئەبرا باي ۋەتەن-خەلققە ككرسەتكەن تكھپىسى بەدىلىگە ئاقسۇغا ھاكىم قىلىپ ئۆستۈرۈلدى. ئۇھاكىم بولغان مەزگىلدە ئاقسۇنىڭ مەدەنىيەت -مائارىپ ئىشلىرىغا ،بولۇپمۇ دارىلئېتام مائارىپىنىڭ تەرەققىياتىت ئۈچۈن ناھايىتى زور كۈچ سەرپ قىلدى. ئوقۇغۇچىلارنىڭ ئەخلاقىي ئەقلىي ۋە جىسمانىي جەھەتتىن ساۈلام ئۆسۈپ يېتىلىشى ئۈچۈن ئۇ دارىلئېتام مەكتتىپىگە ئۆز يېنىدىن پۇل چىقىم قىلىپ تەنتەربىيە ۋە مۇزىكا سايمانلىرى ئېلىپ بەردى. مەكتەپ ئىزچىلار ئەترىتى ،تەنتەربىيىچىلەر ۋە مۇزىكانتلارغا ئۆز يېنىدىن پۇل چىقىم قىلىپ  كىيىم- كېچەك تەييارلاپ بەردى. ئۇ ھەر قېتىم ھېيت- ئايەملەردە بارلىق ئوقۇغۇچىلارغا ھېيتلىق بېرىپ تۇراتتى.ئادەتتە بولسا ئايدا بىر قېتىم تۇرمۇش پۇلى تارقىتىپ بېرىپ تۇراتتى. ئەبرا باينىڭ بۇ خىل ئىنسانپەرۋەرلىك ھەرىكىتى شىڭ شىسەينى ئەندىشىگە سالدى. شۇڭا ئۇ: <ئەبرا باي يوقسۇللارنى يىغىپ قوزغىلاڭ قىلماقچى> دېگەن بەد نام بىلەن ئۇنى قولغا ئالدى ۋە پۈتۈن مال- مۈلكىنى مۇسادىرە قىلدى. ئائىلىسىدىكىلەر تەقىپ قىلىندى. سوراق جەريانىدا ئەبرا باينىڭ قەشقەردە ئۆتكەن ئاتاقلىق باي نىياز خوجا ھاكىمنىڭ ئوغلى ۋە ئاككىسى مەمتىللا ھاجىم شاڭخەينىڭ ھېلىمۇ چەتئەلدە ئىكەنلىكى ،ئەبرا باينىڭمۇ روسىيە ،تۈركىيە ۋە ئەرەب ئەللىرىدە سودا قىلغانلىقى مەلۇم بولغاندىن كېيىن ،شېڭ شىسەي ئۇنىڭغا <چەتئەل جاھانگىرلىرىنىڭ ئىشپىيونى > دېگەن بەد نامنى چاپلاپ ،1939-يىلى ئۇنى يوشۇرۇن  ئۆلتۈرىۋەتتى. بۇ چاغدا ئۇ ئەمدىلەتىن 51 ياشقا كىرگەن ئىدى. مەنبە:   <  شىنجاڭ يېقىنقى زامان تارىخىدىكى مەشھۇر شەخسلەر >     ---شىرىپ خۇشتار [/size]
قارشىلىق
ئسسىقلىققا سەزگۇر قارشىلىق
ئسسىقلىققا سەزگۇر قارشىلىق : 热敏电阻 يەنى تىمپىراتۇرنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ ، قارشىلىق قىممىتى ئۆزگىرىپ بارىدىغان قارشىلىق
بىسىمغا سەزگۇر قارشىلىق
بىسىمغا سەزگۇر قارشىلىق : يەنى بىسىم كۇچنىڭ ئۆزگىرىشىگە ئەگىشىپ ، قارشىلىق قىممىتى ئۆزگىرىپ بارىدىغان قارشىلىق ، بەزى سېزمچان ئكران ئشلىتىلگەن يانفۇنلارنىڭ بەزىسى ئكرانغا بىسىمغا سەزگۇر قارشىلىق تخىنىكىسى قوللىنىلغان.
قارشىلىقتىكى ئككى مۇھىم نوقتا 1.قارشىلىق قىمممىتى
2. قۇۋەت سانى.
قارشىلىق قىمممىتى
1.1	قارشىلىقىنى ئوقۇش يەنى قارشىلىنىڭ قىممىتىنى بىلىش ، ئادەتتە قارشىلىق قىممىتى تۆۋەندىكى ئۇچ خىل ئۇسۇلدا خاتىرلىنىدۇ.
بىۋاستە قارشىلىق ئۇستىگە يىزىش
بىۋاستە قارشىلىق ئۇستىگە يىزىلىپ قويۇلىدۇ ، ئاساسلىقى كونىراق توك سايمانلىرىدا كۆپرەك كۆرۇلىدۇ ، 30-40 يىلنىڭ ئالدىدىكى جىڭ سايمانلاردا بولىدۇ. بىۋاستە ئوقۇشقا بولىدۇ.
رەڭ بەلباغلىرى بىلەن ئپادىلەش
رەڭ بەلباغلىرى بىلەن ئپادىلىنىدۇ ، تۆۋەندىكى جەدىۋەل بويىچە ھىسابلىنىدۇ. يەنى 4خىل رەڭلىك قارشىلىقلاردا ئوڭدىن باشلاپ بىرىنچى ۋە ئككىنچى رەڭگە ماس كېلىدىغان سان قوشۇپ يىزىلىپ ، ئۇچىنچى خانىسىدىكى سان ئوننىڭ دەرىجىلىك  سانى بويىچە كۆپەيتىپ ھىسابلىنىدۇ ، ئاخىرقى خانىسى خاتالىق پەرقى بولىدۇ. مەسىلەن : مەلۇم قارشىلىقىنىڭ رەڭگى قىزل، يىشىل ، سىرىق ،ئالتۇن بولسا ، ئۇنداقتا ئۇنىڭ قارشىلىق قىممىتى %5± 104x25 يەنى ئككىيۇز ئەللىك مىڭ ئوم قوشۇلغان ياكى ئېلىنغان  خاتالىق پەرقى  بولىدۇ 2.1	ئەگەر بەش خىل رەڭلك قارشىلىق بولۇپ قالسا ، بىرىنچى ، ئككىنچى ، ئۇچىنچى خانىسىنى ئۇلاپ يېزىپ ، تۆتىنچى خانىسىدىكى سان ئوننىڭ دەرىجىلىك سانى بويىچە كۆپەيتىپ ھىسابلىنىدۇ ، ئاخىرقى خانىسى خاتالىق پەرقى بولىدۇ. مەسىلەن مەلۇم قارشىلىقنىڭ رەڭ بەلبىغى ئاق ،كۆك ،قارا ، كۇلرەڭ ، قىزىل بولسا ، ئۇنداقتا ئۇنىڭ قىممىتى %2± 108x960 بولىدۇ.
ۋاللەي ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
قارشىلىق
ھىسابلاپ ئوقۇش ئۇسۇلى
ھىسابلاپ ئوقۇش ئۇسۇلى : كۆپچىلىككە مەلۇملۇق بولغۇنىدەك ، رەڭ بەلبىغى بىلەن ئوقۇش ئۇسۇلى بىرئاز تەس ، رەڭلەرنىڭ تەرتىۋىنى ئەستە تۇتماق قىيىن ، بولۇپمۇ ماۋۇ كىيىن دۇنياغا كەلگەن پۇتسىز قارشىلىقنىڭ جىسمى بەك كېچىك بولغاچقا ، يەنى چوڭلىرى بۇغدايدەك ، كىچىكلىرى كۇنجۇتتەك ، تىخىمۇ كىچىكلىرىنى لوپا ئەينەك ياكى مىكروسكوپ كۆرۇشكە توغرا كېلىدىغىنى ئۇچۇن ئۇنىڭ ئۇستىگە رەڭلەرنى سىزىش ياكى بېسىش ئەپسىز بولۇپ قالىدۇ ، شۇڭا قارشىلىق قىممىتى بىۋاستە يېزىپ قويۇلىدۇ مەسىلەن 123 ، بۇدېگىنى 12 كۆپەيتىلگەن ئوننىڭ 3-دەرىجىسى دېگەن گەپ يەنى 12 مىڭ ئوم بولىدۇ (ھە راس ما دەرىجە دېگەننى بىلمىسەڭلار شۇ ساننىڭ كەينىگە قانچە دەرىجە بولسا شۇنچە نۆل قويۇپ ھىسابلىساڭلارمۇ بولىدۇ ) ، يەنى ئاخىرقى رەقەم ئوننىڭ دەرىجە  سانىنى بىلدۇرىدۇ. مەسىلەن 104 ، بۇ يۇزمىڭ ئوم ياكى يۇز كىلو ئوم دېگەننى بىلدۇرىدۇ. 220 بولسا 22 ئوم دېگەننى بىلدۇرىدۇ.
فىجى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
right|thumb|250px|Fiji right|thumb|Dölet bayriqi
Fiji (Fiji Jumhuriyiti) bolsa Okyaniye jaylaxkan bir dulat. Uning paytahti bolsa Suwa, ang qong xahri bolsa Suwa. Dulat tili bolsa Fiji tili we In'gliz tili. Azirki Zungtung Josefa Iloilo. Azirki bash wezir Josaia Voreqe. Bu dulat 1970 yili 10 ayning 10 kuni mustakkil bolgan, yar maydani 18 ming 274 kwadrat kilométir, nopusi 837 ming.
ئاق سۆڭەك ئويۇنى
ئاق سۆڭەك ئويۇنى كىچىك بالىلار ئايدىڭ كېچىلەردە ئوينايدىغان بىر خىل ئويۇن بولۇپ، ئاساسەن ئۆزنىڭ ئۆتكۈرلۈكى، يۈگۈرۈش تېزلىكىنى ئاشۇرۇشتا بەلگىلىك ئەھمىيەتكە ئىگە. ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 15سانتېمىتىر، توملۇقى بىر كۆرسەتكۈچ بارماقچىلىك كېلىدىغان ھەم سىلىقلانغان سۆڭەك ياكى ئاق ياغاچىنى ئويۇن مەيدانىغا كەلتۈرىدۇ. ئويۇن باشلىنىشتىن بۇرۇن ئويۇن ئوينىغۇچىلار ئىككى تەرەپكە تەڭ نىسبەتتە بۆلۈنىدۇ، ئاندىن ئاق سۆڭەكنى ئېلىپ قېچىش ئورنى بېكىتىلىدۇ. ئىككى تەرەپتىن بىرى چەك تارتىشش شەكلىدە ياكى باشقا بىر ئۇسۇلدا ئاق سۆڭەكنى ئېتىش ھوقوقىنى تالىشىدۇ. ئېتىش ھوقۇقىغا ئىگە بولغان تەرەپنىڭ بىر ئەزاسى ئەق سۆڭەكنى ئالدى تەرەپكە كۈچ بىلەن ئاتىدۇ. كىرىۋېلىش رايونىدا تۇرغان ئىككى تەرەپنىڭ ئەزالىرى ئاق سۆڭەك ئېتىلغان تەرەپكە يۈگۈرۈپ بېرىپ ئۇنى ئىزدەيدۇ. ئاق سۆڭەكنى تېپىۋالغان بالا ‹‹ئاق سۆڭەك ››دەپ ۋارقىراپ ئۇنى ئېلىپ قاچىدۇ. ئېلىپ قاچىدۇ. ئېلىپ قاچقان ئەزا قارشى تەرەپكە ئۆزىنى تۇتقۇزماي قېچىش رايونىغا كىرىۋالسا ، شۇ تەرەپ ئۇتقان بولىدۇ. ئەگەر ئاق سۆڭەكنى ئېلىپ قاچقان ئەزانى قارشى تەرەپ ئەزالىرى قوغلاپ تۇتۇۋالسا ، سۆڭەكنى ئېلىپ قاچقان ئەزانى قارشى تەرەپ ئەزالىرى قوغلاپ تۇتۇۋالسا ، سۆڭەكنى قاتتىق تالىشىش باشلىنىدۇ. بۇ جەرياندا قايسى تەرەپنىڭ ئادىمى بولسۇن، ئاق سۆڭەكنى يۇلۇپ ئېلىپ قېچىش رايونىغا كىرىۋالسا، شۇ تەرەپ يەڭگەن بولىدۇ ھەم ئاق سۆڭەك ئېتىش ھوقوقىغا ئىگە بولىدۇ. بۇ ئويۇندا ئادەم سانى چەكلەنمەيدۇ. مۇسابىقە ۋاقتى بەلگىلەنمەيدۇ، ئىككى تەرەپ كېلىشىپ قاچان ئاخىرلاشسا بولىۋېرىدۇ.
ئاق سۆڭەك ئويۇنىنى ئۇيغۇر، قازاق، قىرغىز، تاجىك بالىلىرى ئوينايدۇ. بۇ ئويۇننىڭمۇ تارىخى ئۇزۇن بولۇپ، ‹‹تۈركىي تىللار دىۋانى››دا: ‹‹ياغاچتىن چىقىدىغان، تاغاق سۆڭىكىگە ئوخشاش تارشا، بۇنىڭ ئۇچىنى ياندۇرۇپ، كېچىسى بالىلار بىر – بىرىگە ياندۇرۇپ ئوينايدۇ››دېيىلگەن.
قىرغىزلارنىڭ 9–ۋە 10–ئەسىرگە مەنسۇپ ‹‹ماناس داستانى ››دىمۇ بۇ ھەقتە مۇنداق قوشاق بار:
ئوغۇل – قىزلار توپلىشىپ،
تەتۈرسىگە قارىشار.
تۆت ئىلىك ئاق سۆڭەكنى،
يىراقلارغا ئېتىشار،
تۇيدۇرماستىن قېچىشىپ،
كويلىغا تېز بېرىشار.
دېمەك، ئاق سۆڭەك ئويۇنى ئەجدادلىرىمىز ئارىسىدا تولىمۇ ئۇزاق تارىخقا ئىگە ئەنئەنىۋى بالىلار ئويۇنى. بۇ ئويۇن ھازىرمۇ رايونىمىزدىكى بىر قىسىم جايلاردا ئوينىلىپ كەلمەكتە.
جۇاڭزۇ مىللىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|250px|جۇاڭزۇ مىللىتى جۇاڭزۇ مىللىتى - جۇاڭزۇ تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق.
جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى
جۇڭگو ئۇيغۇرچە رادىيو تورى − مەركەزنىڭ ئالاھىدە كۆرسەتمىسى ۋە مەركىزىي خەلق رادىيو ئىستانسىسىنىڭ زور كۈچ بىلەن قوللاپ قۇۋۋەتلىشى ئارقىسىدا قۇرۇلغان، مەركىزىي خەلق رادىيو ئىستانسىسى ئۇيغۇرچە چاستوتىسى باشقۇرىدۇ. تور بېكىتىمىزدە «توردىكى رادىيو»، «مۇھىم خەۋەرلەر»، «سۈرەتلىك خەۋەر»، «مەملىكەت خەۋەرلىرى»، «خەلقئارا خەۋەرلەر»، «شىنجاڭ خەۋەرلىرى»، «تارىختىكى بۈگۈن»، «ئىقتىساد»، «مەدەنىيەت»، «مائارىپ»، «ساياھەت»، «تەنتەربىيە»، «نەزەر»، «قانۇن»، «ماتېرىيال»، «سەنئەت كۆزنىكى»، «ۋىدىيو» قاتارلىق مەزمۇنلار بار بولۇپ، خەۋەر مەزمۇنىنىڭ موللىقى، ئۇچۇرلارنىڭ يېڭىلىقى، ماتېرىيال مەنبەسىنىڭ كۆپ خىللىقى بىلەن داڭلىق
تور مەنزىلى: uycnr.com
Birmin'gxam
right|thumb|250px|Birmin'gxam right|thumb|250px Birmin'gxam bolsa Büyük Britaniye dikibixahar 2005 nopus bar, Birmin'gxamning 1,010,200 nopusibar, 267.77 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 52.28°, xariki uzunluk 1°534, poqtamuri B rayunnomuri 0121.
بارات كېچىسى ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> بۇ دىنىي مۇراسىم ئويۇنى بولۇپ ، ھەر يىلى رامىزان ئېيىدىن ئىلگىرى ئۆتكۈزۈلىدۇ ، شۇڭا ئۇ <بارات كېچىسى> دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ كۈنى كىشىلەر ئۆي - ئۆيدىن ياغلىققاپاق، توغاچلاردىن يېقىلغان مەشئەللەرنى كۆتۈرۈپ ، قەبرىستانلىقلارغا توپلىنىپ ، ئەرۋاھلارنىڭ روھىغا دۇئا - تىلاۋەت قىلىدۇ. مۇقام ۋە ھۆكمەتلەرنى ئوقۇپ ، ساما سالىدۇ ، ھېكايە - چۆچەك ۋە قىسسە ئېيتىشىدۇ. شۇنداقلا ، مەھەللىدىكى ياشلار - بالىلار جەم بولۇپ ، ياغلىققاپاقنى ئۇزۇن بادىرنىڭ ئۇچىغا بېكىتىپ ، مەسچىتنىڭ ئۆگزىسى ياكى مەھەللىدىكى ھەممە كىشى كۆرەلەيدىغان ئېگىزلىككە چىقىپ مەشئەل يېقىپ : بارات كەلدى تۇيدۇڭلارمۇ ، قازانغا ياغنى قۇيدۇڭلارمۇ ، دەپ باشلىنىدىغان <بارات قوشىقى> نى يۇقىرى ئاۋازدا ئۆزىگە خاس ئاھاڭى بىلەن توۋلاپ ھەممە كىشىنى <بارات كېچىسى> نىڭ كىرگەنلىكىدىن خەۋەردار قىلىدۇ. بۇنى <ۋەششەمسى توۋلاش> دەپ ئاتايدۇ. <ۋەششەمسى> توۋلىغانلارغا كىشىلەر ئۆيلىرىدە پىشۇرغان پاشكال - قۇيماقلارنى ھەدىيە قىلىشىدۇ ، <بارات كېچىسى> ئەرۋاھلارنى يوقلاش مۇراسىمى بولۇپ ، كونا بارات ، يېڭى بارات دەپ ئىككىگە بۆلۈنىدۇ. بۇرۇن ئۆلۈپ كەتكەن ئەجدادلارنىڭ روھىغا سېغىنىش كونا بارات، شۇ يىلى ئىچىدە ئۆلگەنلەرنىڭ روھىنى يوقلاش يېڭى بارات دېيىلىدۇ . <بارات كېچىسى> گەرچە ئىسلام دىنى مۇراسىمى ئويۇنى دەپ قارالسىمۇ ، لېكىن ئۇنىڭ مەزمۇنىغا <ئەجدادلار روھىغا سېغىنىش> تىن ئىبارەت ئىپتىدائىي ئېتىقادنىڭ روھى سىڭگەن ."
«قۇرئان» دىكى ۋە ئۇيغۇرچىدىكى پەرقلىق ئۇقۇملار
ئىنتېرنىت ئۇيغۇر ھاياتىغا كىرگەندىن كېيىن كىشىلىرىمىز پىكىر، ھىسسىيات ۋە بىلىم ئالماشتۇرۇشتا ماكاننىڭ چەكلىمىسىنى بۇزۇپ تاشلىدى. قەشقەرنىڭ چەت تاغلىق يېزىسىدىكى ئۇيغۇر بىلەن بوستۇننىڭ ئاۋات كوچىسىدىكى ئۇيغۇر ئازادە پاراڭلىشالايدىغان بولدى. ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە تەبىئەت، جەمئىيەت، ھاكىمىيەت ۋە ئىلاھىيەت ھەققىدە چۈشەنچە، قاراش ۋە باھالارنى ئوتتۇرىغا قويالايدىغان كىشىلەر مەيلى قەيەردە بولۇشىدىن قەتئىي نەزەر ئويلىغانلىرىنى ئاۋامغا يەتكۈزەلەيدىغان بولدى. يازىدىغانلارغا قارىغاندا ناھايىتى كۆپ بىلىسىمۇ ئادەتتە يازمايدىغان كىشىلەر ئۆز قاراشلىرىنى يازىدىغانلارنىڭ ئەسەرلىرىگە يانداپ بايان قىلىش، يازىدىغانلارنىڭكىنى تۈزىتىش ۋە تېخىمۇ بېيىتىش مەقسىدىگە يەتتى. ئىنتتېرنىتنىڭ بارلىققا كېلىشى ئۇيغۇر جەمئيىتىدىكى يازمايدىغان بىلىملىك ئوقۇرمەنلەرنى سەپنىڭ ئالدىغا ئۆتكۈزدى. تەپەككۇرغا باي كىشىلەرگە بىر بىرىنى، ۋەزىيەتنى، دۆلەتنى ۋە دۇنيانى چۈشىنىش ۋە چۈشەندۈرۈش پۇرسىتى يارتىپ بەردى. ئەمما شۇنىڭغا دىققەت قىلىش زۆرۈرىيىتى تۇغۇلدىكى، توردىن ئىبارەت مەۋھۇم دۇنيادىكى ئۇيغۇرلار تۇرۇۋاتقان شارائىتى، تەربىيەلەنگەن موھىتى، كىشىلىك كەچۈرمىشى جەھەتتە رىياللىقتىكى، ئەتراپىمىزدىكى ئۇيغۇرلاردىن زور مۇرەككەپلىككە ئىگە بولغاچقا، بىز مۇنازىرە قىلىۋاتقان مەسىلىلەر ئىلمىي ئاتالغۇلار بىلەن سۆزلىشىشكە ۋە يېشىشكە مۇھتاج مەسىلىلەر بولغاچقا چۈشىنىش ۋە چۈشەندۈرۈش يولىدا قىيىنچىلىق، سىقىنچىلىق ۋە زىددىيەتلەر تۇغۇلدى. مەسىلەن تەسەۋۋۇپ ھەققىدە گەپ ئېچىلسا ۋەتەندىكى ئۆلىمالار بىلەن تۈركىيەدىكى ئۆلىمالار قاتتىق تىركىشىپ قالىدۇ. تۈركىيەدە تەسەۋۋۇپ (سوپىزىم) ئۇيغۇر جەمئىيىتىدىكىدەك سەلبىلەشتۈرۈلگەن، لەنەتلەنگەن ۋە قارىلانغان ئەمەس. شۇڭا تۈركىيەدىكى ئۇيغۇرلار بۇ ھەقتە تەڭپۇڭ، ئىلمىي ۋە ئادىل چۈشەنچىگە ئىگە. ئەمما بىزدىكى سوپىزىم چۈشەنچىسى ماركىسنىڭ "دىن ئەپىيۇندۇر" دېگەن ھۆكۈمىنىڭ قامچىسى ئاستىدا تىتىلىپ، بۇزۇلۇپ يۈز كۆزىنى پەرق قىلغىلى بولماس بولۇپ كەتكەن بولغاچقا ئۇنى قايتا تونۇش ئاسانغا چۈشمەيدۇ. تەسەۋۋۇپقا ئوخشاش نۇرغۇن مەسىلىلەردە ئىنتايىن ئىلمىي چۈشىنىشكە بولىدىغان ئۇقۇملار ھەققىدىكى پەرقلىق چۈشەنچە ۋە پوزىتسىيە بىزنى پاراڭلىشالماس قىلىپ قويىۋاتىدۇ.
مەن "ئۇيغۇرچە زىيالىلىق ھەققىدىكى ئويلار" دېگەن يازمامدا ئۇيغۇرلاردىكى ئۆلۈم مۇراسىمىنىڭ ئىسمى بولغان ئۈچ نەزىر، يەتتە نەزىر، قىرىق نەزىر ۋە يىل نەزىر قاتارلىقلارنىڭ "قۇرئان"نىمىزدا تىلغا ئېلىنغان نەزىر ئۇقۇمى بىلەن پەرقلىق ئىكەنلىكىنى تىلغا ئېلىپ ئۆتكەنىدىم. شۇ نەرسە ئايدىڭ بولسۇنكى بىر مىللەتتە مەۋجۇد قائىدە يوسۇن ۋە تۈرلۈك ھادىسىلەرنىڭ ئىسمى دائىم شۇ مىللەتنىڭ ئۆز تىلىدا بولۇۋەرمەيدۇ. مەسىلەن ئۇيغۇرلاردا ماتاڭچىلىق بىر ھۈنەرۋەنچىلىك تۈرى، ئەمما بۇنىڭ ئىسمى خەنسۇچە. بىز ماتاڭچىلىقنى بۇنىڭغا قاراپلا خەنسۇلاردىن كەلگەن دېسەك بولمايدۇ. ياكى خەنسۇلارنىڭ ماتاڭچىلىق قائىدىسىنى ئۆلچەم قىلىپ ئۇيغۇرلارنىڭ ماتاڭلىرىنى يوققا چىقارساق بولمايدۇ. ئۇيغۇر قاتارلىق تۈرك مىللەتلىرىدە نورۇز ئەنەئەنىسى بار. بىز نورۇز دېگەن سۆزنىڭ پارىسچە بولغانلىقىغا، بۇ بايرامنى ئىراندىكى مەجۇسىلارنىڭ ئۆتكۈزگەنلىكىگە قاراپلا بۇ بايرامنى مەجۇسىلارنىڭ بايرىمى دېيىشكە بولمايدۇ. ئىسىم شەيئىنىڭ تەۋەلىكىنى بەلگىلەيدىغان بولسا ئىرانلىق مەجۇسى- ئاتەشپەرەسلەر بىز نان دەۋاتقان يىمەكلىكىنى نان دەيدۇ. ئۇنداقتا ناننىمۇ مەجۇسىلاردىن پەرقلىنىش ئۈچۈن يېمەستىن ئەرەپلەرنى دوراپ پوشكال يەيمىزمۇ؟ دېمەك، قۇرئاندىكى دىنى ئاتالغۇ سۈپىتىدىكى نەزىر بىلەن ئۇيغۇر ئۆرپ ئادەتلىرىدىكى ئۆلۈم مۇراسىمى بولغان نەزىر ئىككى ئۇقۇم. "قۇرئان" دىكى "ھېيىت" بىلەن "نورۇز كۈنى" ئىككى ئۇقۇم. مىللەتشۇناسلىقتىكى مىللەت بىلەن "قۇرئان" دىكى مىللەت پەرقلىق ئۇقۇم. بۇ ئۇقۇملارنى ئارىلاشتۇرۇپ تەپەككۇر قىلغاندا مۇنازىرىمىزدىن قورۇق ۋاراڭ چۇرۇڭ سالغاندىن باشقا نەتىجە چىقمايدۇ، ھىچ قايسى تەرەپ ھىچ نېمە ئۆگىنەلمەيدۇ.
مەزكۇر توردىشىمىز بىزگە "قۇرئان"دىكى مىللەت ئۇقىمى بىلەن ئۇيغۇرلار ئارىسىغا ئومۇملاشقان سىتالىن ئوتتۇرىغا قويغان مىللەت ئۇقۇمى ئوتتۇرىسىدىكى چەك چىگرانى ناھايىتى دەلىللىك قىلىپ ئوتتۇرىغا قويۇپتۇ. "قۇرئان" دىكى مىللەت دېگنلىك يول دېگەنلىك بولۇپ، كىشىلىرىمىزنىڭ "مەن ئىبراھىم خەلىلۇللاھنىڭ مىللىتىدىنمەن" دېگىنى "مەن ئەرەب" دېگەنلىكى ئەمەس، بەلكى "مەن ئاللاھ ۋە ئاللاھ ئەۋەنكەن پەيغەمبەرلەرنىڭ يولدىمەن" دېگەنلىكى بولىدىكەن. نامسىزمەن ئىسىملىك بۇ دوستىمىزنىڭ قىلغان ئەمگىكى ئۈچۈن ئاللاھ ساۋاب ۋە ئەجىرلەر بەرگەي.
خۇلاسە قىلغاندا پىكىر، بىلىم ۋە ئۇچۇر ئالماشتۇرۇش پۇرستىمىزنىڭ بولغىنى بىزنىڭ بەختىمىز. بۇ جەرياندا مۇنازىرە ئارقىلىق ئۆز ئارا ئۆگىنىش، تولۇقلاش ۋە ئورتاقلىقلارغا ئېرىشىش بىزنىڭ نىشانىمىز. ئەمما بۇ جەرياندا قوللۇنىۋاتقان ئۇقۇملىرىمىزنىڭ پەرقىگە، قەيەردىن كەلگەنلىكىگە، قانداق قوللۇنىۋاتقانلىقىمىزغا ۋە بىزنىڭ ئوخشىمىغان بۇ ئۇقۇملارغا قانداق پوزىتسىيە تۇتۇۋاتقىنىمىزغا دىققەت قىلىش بىزنى نىشانىمىزغا تېخمۇ ئاسان يېقىنلاشتۇرىدۇ. خۇددى يازمىمىزدا مۇلاھىزە قىلغاندەك بىز "قۇئان" دا تىلغا ئېلىنغان "نەزىر" ئۇقىمى، "ھېيىت" ئۇقىمى ۋە "مىللەت" ئۇقىمى بىلەن ئىنسانشۇناسلىق- مىللەتشۇناسلىقتىكى مەنىداش ئۇقۇملارنى تۈزۈك چۈشەنمەيلا ئارىلاشتۇرۇپ قويغانلىقىمىز ئۈچۈن توردىكى مۇنازىرە ۋە رىياللىقتىكى تارتىشمىلاردا پات، پات نىشانىمىزدىن يىراقلاپ ۋە بەزىدە ئادىشىپ كېتىۋاتىمىز.
ئالدىنقى: «چالا تەرجىمان» كىمنى ئۆلتۈرگەن؟ كىملىكنى ئۆلتۈرەمدۇ؟
كـىيىنكى: چەتئەل ئىشتىياقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ئەندىشىسى
توك مەنبەسى
توك مەنبەسى : باشقا شەكىلدىكى ئېنىرگىيەنى ئىلىكتىر ئېنىرگىيەسىگە ئايلاندۇرىدىغان قۇرۇلما توك مەنبەسى دىيىلىدۇ. گىنىراتور مىخانىك ئىنىرگىيەنى ئىلىكتىر ئىنىرگىيەسىگە ،باتارىيە خىمىيەلىك ئىنىرگىيەنى ئىلىكتىر ئىنىرگىيەسىگە ئايلاندۇرىدۇ. گىنىراتور، قۇرغاق باتارىيە قاتارلىقلار توك مەنبەسى ھىسابلىنىدۇ .ئۆزگۈرىشچان توك تىرانسىفورماتور ۋە توك رەتلەش توك يولىدىن ئۆتكەندىن كىيىن توراقلىق توككا ئايلىنىدۇ ، بۇخىل قۇرۇلما تۇراقلىق ئىلىكتىر مەنبەسى دەپ ئاتىلىدۇ.
ئىلىكتىرون ئۈسكۈنىلىرىنى سىگىنال بىلەن تەمىنلەيدىغان قۇرۇلما سىگىنال مەنبەسى دەپ ئاتىلىدۇ. كىرىستال ئۈچ قۇتۇپلۇق لامپا ئالدىنقى بوغۇمدىن كەلگەن سىگىنالنى كۈچەيتىپ ، كۈچەيتىلگەن سىگىنالنى كىيىنكى بوغۇم توك يولىغا ئەۋەتىدۇ. كىرىستال ئۈچ قۇتۇپلۇق لامپىنى كىيىنكى توك يولىغا نىسبەتەن بىر سىگىنال مەنبەسى دەپ قاراشقا بولىدۇ. تۇراقلىق توك مەنبەسى ، سىگىنال مەنبەسى قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى توك مەنبەسى دىيىلىدۇ.