مەن_بىلىدىغان_شەرقشۇناسلىق_ۋە_شەرقشۇناسلار
شەرقشۇناسلىقنىڭ بولۇپمۇ غەرپتىكى ئالىملارنىڭ مۇسۇلمانلار جۈملىدىن ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى تەتقىقاتنىڭ بۈگۈنكى زىيالىلارغا ۋە ئاۋامغا ئىبلىس دەپ چۈشەندۈرىلىشى مۇرەككەپ ئامىللارغا باغلىق. مەنچە بۇنىڭدا ئاۋۋال سىنتەبىر ۋەقەسى سەۋەبلىك كېلىپ چىققان دۇنيا مۇسۇلمانلىرىدىكى غەرپ خرىستىيان دۇنياسىغا بولغان ئۆچمەنلىك تۇرىدۇ، ئاندىن يېقىنقى بىر قانچە يىلدا "بۆرىلەر ۋادىسى" غا ئوخشاش تۈركىيە كىنولىرىنىڭ ئومۇلىشىشى نەتىجىسىدە پەيدا بولغان يەھۇدىلارغا، ئامېرىكىغا ۋە غەرپكە قارشى كەيپىياتنىڭ تۆھپىسىمۇ زور. تۈركىيەدە ئىلمىي زىيارەتتە بولۇش جەريانىدا كۆزىتىشىمچە تۈركىيەدىكى كومۇنىستلار غەرپنى كاپىتالىزىمنىڭ يۇقىرى باسقۇچى بولغان ئىمپىرىيالىزىمغا سىموۋۇل قىلىپ "ئىنسانىيەت ئازادلىقىنىڭ دۈشمىنى دەپ قارايدۇ". ئۇلار تۈركىيەنى غەرپ ئىمپىرىيالىزىمىنىڭ ئېكىسپالاتاتسىيەسىگە ۋە مۇستەملىكىچىلىكىگە ئۇچرىغان دۆلەت دەپ قارايدۇ. تۈركىيەدىكى بارلىق ئاپەتلەرنىڭ مەنبەسىنى غەرپ ئىمپىرىيالىزىمدىن كۆرىدۇ. دىنچىلار بولسا يەھۇدىلار دۇنيانى پۇل بىلەن سورايدۇ، ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى غەرپ بۇنىڭغا پۇرسەت يارىتىدۇ، دەپ قارايدۇ. ئۇلارنىڭ نەزىرىدە ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى غەرپ چوڭ شەيتان. مىللەتچىلەر تۈركىيەنىڭ ئىقتىسادى جان تومۇرىنى غەرپلىكلەر كونترول قىلىۋالدى دەپ قارايدۇ. دېمەك تۈركىيەدىكى دىنچىلىق، مىللەتچىلىك ۋە كومۇنىستلىق قاتارلىق ئاساسلىق مەسلەكلەرنىڭ ئورتاق قارشىلىق ئوبىكتى ئامېرىكا باشچىلىقىدىكى غەرپ. بۇ مەسلەكلەر كىنو، تېلۋىزور، رادىيۇ، ئىنتىرنىت، كىتاب ۋە گېزىت ژورنال قاتارلىق تاراتقۇلارنىڭ ۋاستىسى بىلەن تۈركىيە جەمئىيىتىنى چۈشەندۈرىدۇ. كىشىلەرنىڭ ئوي-تەپەككۇر ئىھتىياجىنى پەيدا قىلىدۇ، يېتەكلەيدۇ، قاناتلاندۇرىدۇ ۋە قاندۇرىدۇ. تۈركىيە كىنولىرى بىزدە مودا بولغاندىن كېيىن كىنولاردىكى تۈركىيەدىكى پىشكەللىك ۋە پالاكەتلەرنىڭ مەنبەسىنى غەرپتىن ئىزدەيدىغان خاھىشمۇ تەڭ مودا بولغان بولۇشى مۇمكىن. بۇندىن باشقا غەرپنى قەستەن چۈشەنمەيدىغان ۋە سەمىمىي چۈشەندۈرۈشنى خالىمايدىغان شەرق ھۆكۈمرانلىرى ۋە ئۇلارنىڭ تەرغىباتچىلىرىنىڭ نەزىرىدە غەرپتىكى شەرق ھۆكۈمرانلىرىغا قارشى نامايىشلار غەرپنىڭ دۈشمەنلىكىدەك، ئاغدۇرمىچىلىقىدەك، كۈشكۈرتىشىدەك كۆرۈنۈپ كەتكەن بولۇشىمۇ مۇمكىن. شۈبھىسىزكى، غەرپتە نامايىش، يىغىلىش، تەشكىللىنىش، گېزىت چىقىرىش، تېلۋىزور ئىستانسىسى قۇرۇش، پارتىيە ۋە تەشكىلاتلارغا ئۇيۇشۇش خۇدا ئاتا قىلغان ئىنسانىي ھوقۇق. بۇلاردىن غەرپتىكى ھەرقانداق بىر ئىنسان، مىللىتى، دىنى، نوپۇسى، تەبىقىسى سەۋەبلىك چەكلەنمەستىن بەھرىمەن بولىدۇ، ھۆكۈمەت بۇ بەھرىمەنلىكنى قوغۇدايدۇ. غەرپ دۆلەتلىرىدە پاناھلىقتا تۇرۇۋاتقان شەرق ئۆكتىچىلىرى ئۆتكۈزگەن نامايىش، قۇرغان پارتىيە بىلەن غەرپ ھۆكۈمەتلىرىنىڭ ھىچ بىر ئالاقىسى يوق. شەرقتە ھەرقانداق ئىش ھۆكۈمەتنىڭ ئورۇنلاشتۇرىشى بىلەن مەقسەدلىك قىلىنىدىغانلىقى ھەم خەلقنى مۇنداق مەقسەدلىك ئاممىيۋىي ھەرىكەتلەرگە كۆندۈرگەنلىكى ئۈچۈن شەرقتىكى ھۆكۈمران ۋە گۇماشتىلارنىڭ غەرپتىكى سىياسىي پائالىيەتلەرنى خەلققە "دۆلىتىمىزگە قىلىنغان دۈشمەنلىك" دەپ بۇرمىلاپ چۈشەندۈرىشى ئاسان بولىدۇ. بۇنداق چۈشەندۈرۈشلەر كىتاب بولۇپ چىقىش، تاراتقۇلاردا بازارغا سېلىنىش نەتىجىسىدە ئۇيغۇرلارغا سىڭىشكە باشلايدۇ. يېقىندىن بېرى تۈركىيە، مىسىر ۋە سەئۇدى ئەرەبىستانى قاتارلىق دۆلەتلەرگە چىقىپ ئوقۇۋاتقان ئۇيغۇر ياشلارنىڭ كۆپىيىشى سەۋەبلىك شەرق مۇستەبىت دۆلەتلىرىدىكى غەرپكە قارشى كەيپىيات ئۇيغۇرلارغا ۋاستىلىك يۇقمايمۇ قالمىدى ئەلۋەتتە. دېمەك، شەرقتىكى غەرپكە قارشى كەيپىيات يۇقارقىدەك مۇرەككەپ ئامىللارغا بېرىپ تاقىلىدۇ. بۇ كەيپىيات ئۇيغۇرلارغا تۈرلۈك يوللار بىلەن يۇقۇۋاتىدۇ. ئۇيغۇرچە مەتبۇئاتلار ۋە مۇنبەرلەردە قاينىغان شەرقشۇناسلىق ھەققىدىكى بەس مۇنازىرە يۇقارقى كەيپىياتلارنىڭ ئۇيغۇر جەمئىيىتىنىڭ زىيالىلار قاتلىمىدىكى ئىنكاسى.