cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى
(2) ئۆزى سوت قىلىشنى لايىق كۆرگەن دېلولار.
24- باب ئادەتتىكى پرىنسىپ
(3) ۋەيران بولۇش تۈپەيلىدىن كېلىپ چىققان ھەقدارلىق.
190- ماددا ھەقدارلار ئىلتىماس قىلغاندىن كېيىن، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىلتىماسنى قوبۇل قىلغان- قىلمىغانلىقىنى بەش كۈن ئىچىدە ھەقدارلارغا ئۇقتۇرۇپ قويۇشى كېرەك.
مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشى بۇ قانۇننىڭ 93- ماددىسىدىكى بەلگىلىمىلەرگە ئاساسەن، دەۋا قىلىشتىن بۇرۇن خەلق سوت مەھكىمىسىگە ما- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
(4) خەلق سوت مەھكىمىسى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپلەرگە خىلاپلىق قىلغانلىقتىن، دېلو ئۈستىدە توغرا ھۆكۈم ۋە كېسىم چىقىرىشقا تەسىر يەتكۈزۈش ئېھتىمالى بولسا؛
(2) ئەسلىي ھۆكۈم ۋە كېسىمدە قانۇننىڭ تەتبىقلىنىشىدا ھەقىقەتەن خاتالىق بولسا؛
253- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشقا رۇخسەت قىلىش توغرىسىدا كېسىم چىقارغاندىن كېيىن، ئىلتىماس قىلىنغۇچى كېپىللىك بەرسە، خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشنى بىكار قىلىشى كېرەك.
(3) خەلق سوت مەھكىمىسى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپلەرگە خىلاپلىق قىلغانلىقتىن، دېلو ئۈستىدە توغرا ھۆكۈم ۋە كېسىم چىقىرىشقا تەسىر يەتكۈزۈش ئېھتىمالى بولسا؛
(3) ئالاقىدار ئورۇنلار خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ئىجرا قىلىشقا ياردەم بېرىش ھەققىدىكى ئۇقتۇرۇشىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ئىجرا ئوبيېكتىنىڭ كىرىمىنى تۇتۇپ قېلىشقا، مال- مۈلۈك ھوقۇقىغا دائىر گۇۋاھنامىلەرنى يۆتكەش رەسمىيىتىنى بېجىرىشكە ئالاقىدار تالون- ئىسپات، گۇۋاھنامىلەرنى ياكى باشقا مال- مۈلۈكلەرنى ئۆتكۈزۈشكە ياردەم بېرىشتىن باش تارتقان بولسا؛
(4) سوت قىلغۇچى خادىملار شۇ دېلونى سوت قىلغاندا خىيانەتچىلىك، پارىخورلۇق قىلغان، شەخسىي غەرەز بىلەن كۆز بويامچىلىق قىلغان، قانۇننى بۇزۇپ ھۆكۈم ۋە كېسىم چىقارغان بولسا.
ئېلان چىقىرىش يولى بىلەن يەتكۈزۈلگەندە، ئۇنىڭ سەۋەبلىرى ۋە جەريانى دېلوغا ئېنىق يېزىلىشى لازىم.
يەرلىك ھەر دەرىجىلىك خەلق تەپتىش مەھكىمىلىرى ئۆزى بىلەن تەڭ دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىملىرىدە ئالدىنقى تارماقتا بەلگىلەنگەن ئەھۋاللارنىڭ بىرىنى سەزسە، يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق تەپتىش مەھكىمىسىنىڭ سوت نازارەتچىلىكى تەرتىپى بويىچە ئېتىزار بىلدۈرۈشىنى تەلەپ قىلىشى لازىم.
167- ماددا پۇقرانىڭ ئىز- دېرەكسىز يوقاپ كەتكەنلىكىگە تۆت يىل توشقان بولسا ياكى كۈتۈلمىگەن ھادىسىلەر تۈپەيلىدىن يوقاپ كەتكەنلىكىگە ئىككى يىل توشقان بولسا ۋە ياكى كۈتۈلمىگەن ھادىسىلەر تۈپەيلىدىن ئىز- دېرەكسىز يوقاپ كەتكەن شۇ پۇقرانىڭ ھايات ئەمەسلىكىنى ئالاقىدار ئورگان ئىسپاتلىغان بولسا، مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشى ئۇنى ئۆلدى، دەپ جاكارلاش توغرىسىدىكى ئىلتىماسىنى ئىز - دېرەكسىز يوقاپ كەتكەن كىشىنىڭ ئولتۇرۇشلۇق جايىدىكى ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە سۇنىدۇ.
50- ماددا دەۋالاشقۇچىلار ۋاكالەتچىگە ھاۋالە قىلىش، چەتلەپ تۇرۇشنى ئىلتىماس قىلىش، دەلىل- ئىسپاتلارنى توپلاش، يەتكۈزۈپ بېرىش، مۇنازىرىلىشىش، مۇرەسسە قىلىشنى ئىلتىماس قىلىش، نارازىلىق ئەرزى بېرىش، ئىجرا قىلىشنى ئىلتىماس قىلىشقا ھوقۇقلۇق.
دەۋالاشقۇچىلار شۇ دېلوغا مۇناسىۋەتلىك ماتېرىياللارنى كۆرۈپ چىقسا ھەمدە شۇ ماتېرىياللارنى ۋە قانۇن ھۆججەتلىرىنى كۆچۈرۈۋالسا بولىدۇ. شۇ دېلودىكى ئالاقىدار ماتېرىياللارنى كۆرۈۋېلىش، كۆچۈرۈۋېلىش دائىرىسى ۋە چارىسىنى ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسى بەلگىلەيدۇ.
(2) چىقىم قىلىش بۇيرۇقىنى قەرزدارغا يەتكۈزگىلى بولسا.
(2) ماددىي ئىسپات؛
خەلق سوت مەھكىمىسىگە تىزىمغا ئالدۇرغان ھوقۇقلۇق كىشىلەر ۋەلىك سايلاپ دەۋالاشسا بولىدۇ؛
ۋەكىل سايلاپ چىقالمىغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى تىزىمغا ھوقۇقلۇق كىشىلەر بىلەن مەسلىھەتلىشىپ ۋەكىل بەلگىلىسە بولىدۇ.
ئىلتىماسقا مال- مۈلۈكنىڭ تۈرى، مىقدارى ۋە مال- مۈلۈكنىڭ ئىگىسىز دەپ بېكىتىپ بېرىلىشىنى تەلەپ قىلىشتىكى ئاساسلار ئېنىق يېزىلىشى كېرەك.
خەلق سوت مەھكىمىسى سوتخانانىدا غوۋغا چىقىرىپ، سوتخانىغا بېسىپ كىرىپ، سوت قىلغۇچى خادىملارنى ھاقارەتلەپ قارىلاپ، ئۇلارغا تەھدىت سېلىپ، ئۇرۇپ، سوتخانا تەرتىپىنى ئېغىر دەرىجە قالايمىقانلاشتۇرغانلارنى قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىدۇ، قىلمىشى يېنىكرەك بولغانلارغا جەرىمانە قويىدۇ، ئۇلارنى توختىتىپ قويىدۇ.
(2) ئەسلىي ھۆكۈم ۋە كېسىمدە بېكىتىلگەن پاكىتنىڭ ئاساسلىق دەلىل- ئىسپاتلىرى تولۇق بولمىسا؛
260- ماددا ئىلتىماس قىلىنغۇچىلار جۇڭخۇا خەلق جمھۇرىيىتىنىڭ چەت ئەلگە چېتىشلىق كېسىم ئورگانلىرى چىقارغان قارارلاردا تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى كۆرۈلگەنلىكىنى ئىسپاتلاپ دەلىل- ئىسپات قويالىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇپ تەكشۈرۈپ ئېنىقلاش ئارقىلىق، ئىجرا قىلماسلىق ھەققىدە كېسىم چىقىرىدۇ:
65- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئالاقىدار ئورۇن شەخسلەردىن تەكشۈرۈپ دەلىل- ئىسپات ئېلىشقا ھوقۇقلۇق، ئالاقىدار ئورۇن ۋە شەخسلەرنىڭ ئۇنى رەت قىلىشىغا يول قويۇلمايدۇ.
109- ماددا دەۋا قىلغۇچى دەۋا خېتىنى خەلق سوت مەھكىمىسىگە سۇنۇشى ھەمدە جاۋابكارلارنىڭ سانىغا قاراپ دەۋا خېتىنىڭ كۆچۈرۈلمىسىنى تاپشۇرۇشى لازىم.
دەۋا خېتى يېزىشتا ھەقىقەتەن قىينىلىدىغانلار ئاغزاكى دەۋا قىلسا بولىدۇ، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇنى خاتىرىلىۋالىدۇ ھەم دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپكە ئۇقتۇرۇش قىلىدۇ.
يېڭىۋاشتىن سوت قىلىنغان دېلو 1- سوت قىلىنغان دېلو بولسا، 1- سوت تەرتىپى بويىچە باشقىدىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇلىدۇ؛ 2- سوت قىلىنغان ياكى يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىسى ئالدۇرۇپ سوت قىلغان دېلو بولسا، 2- سوت تەرتىپى بويىچە باشقىدىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇلىدۇ.
110- ماددا دەۋا خېتىگە تۆۋەندىكى مەزمۇنلار ئېنىق يېزىلىشى كېرەك:
(1) دەۋالاشقۇچىنىڭ ئىسىم- فامىلىسى، جىنسى، يېشى، مىللىتى، كەسپى، ئىشلەيدىغان ئورنى ۋە ئادرېسى، قانۇنىي ئىگىنىڭ ياكى باشقا تەشكىلاتنىڭ نامى، ئادرېسى ۋە قانۇنىي ۋەكىلنىڭ ياكى ئاساسلىق مەسئۇل كىشىنىڭ ئىسىم- فامىلىسى، ۋەزىپىسى؛
تاپشۇرۇۋالغۇچى ئەمگەك بىلەن تەربىيىلىنىۋاتقان بولسا، ئۇنىڭغا ئۆزى ئەمگەك بىلەن تەربىيىلىنىۋاتقان ئورۇن ئارقىلىق يەتكۈزىلىدۇ.
177- ماددا ھەر دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىلىرنىڭ باشقىلىرى شۇ مەھكىمىنىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىملىرىدە ھەقىقەتەن خاتالىق بارلىقىنى سېزىپ قايتا سوت قىلىش كېرەك دەپ ھېسابلىسا، سوت ھەيئىتىنىڭ مۇزاكىرىلىشىپ قارار قىلىشىغا سۇنۇشى كېرەك.
ئىجرانى توختىتىپ تۇرۇشقا سەۋەب بولغان ئەھۋاللار تۈگىگەندىن كېيىن، ئىجرا ئەسلىگە كەلتۈرۈلىدۇ.
ئىلتىماس قىلغۇچى ياكى مەلۇم قىلغۇچى سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسا بولىدۇ.
(2) جاۋابكار ئېنىق بولۇشى شەرت؛
251- ماددا دەۋالاشقۇچىلار بۇ قانۇننىڭ 92- ماددىسىدىكى بەلگىلىمىلەرگە ئاساسەن، خەلق سوت مەھكىمىسىگە مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
265- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى ئەدلىيە ھەمكارلىقىنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ قانۇنلىرىدا بەلگىلەنگەن تەرتىپ بويىچە يولغا قويىدۇ؛ چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى پەۋقۇلئاددە ئۇسۇلنى بويىچە يولغا قويسىمۇ بولىدۇ، لېكىن قوللىنىش تەلەپ قىلىنغان پەۋقۇلئاددە ئۇسۇل جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ قانۇنلىرىغا زىت كەلمەسلىكى كېرەك.
ئاددىي تەرتىپ بويىچە سوت قىلىشقا تېگىشلىك ھەق تەلەپ دېلولىرىنى بىرلا سوتچى ئۆز ئالدىغا سوت قىلىدۇ.
208- ماددا ئىجرا قىلىش جەريانىدا، دېلو بىلەن مۇناسىۋەتسىز كىشىلەر ئىجرا نىشانى ئۈستىدە باشقىچە پىكىر بەرسە، ئىجراچى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپ بويىچە تەكشۈرۈپ كۆرۈشى كېرەك. ئاساسى يولسىز بولسا رەت قىلىنىدۇ، ئاساسى يوللۇق بولسا مەھكىمە باشلىقىنىڭ تەستىقى بىلەن ئىجرا توختىتىلىدۇ. ھۆكۈم، كېسىملەردە ھەقىقەتەن خاتالىق بارلىقى سېزىلسە، سوت نازارەتچىلىكى تەرتىپى بويىچە بىر تەرەپ قىلىنىدۇ.
164- ماددا سايلام ھەيئىتىنىڭ سايلىغۇچىلار سالاھىيىتى ھەققىدىكى ئەرز توغرىسىدا چىقارغان بىر تەرەپ قىلىش قارارىغا قايىل بولمىغان پۇقرالار سايلام كۈنىدىن بەش كۈن بۇرۇن شۇ سايلام رايونى تۇرۇشلۇق جايدىكى ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسا بولىدۇ.
ھېسابات ئېنىقلاش تەشكىلاتى خەلق سوت مەھكىمىسى ئالدىدا جاۋابكار بولىدۇ ھەمدە خىزمىتىدىن دوكلات بېرىدۇ.
سۈرۈك توشقان ئاخىرقى بىر كۈن بايرام كۈنىگە، دەم ئېلىش كۈنىگە توغرا كېلىپ قالسا، بايرام كۈنىدىن، دەم ئېلىش كۈنىدىن كېيىنكى بىرىنچى كۈن سۈرۈك توشقان كۈن بولىدۇ.
243- ماددا توختام ماجىراسى ياكى باشقا مال- مۈلۈك ھوقۇق- مەنپەئەت ماجىراسى تۈپەيلىدىن جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تەۋەسىدە تۇرۇشلۇق بولمىغان جاۋابكار ئۈستىدىن دەۋا قىلىنغاندا، توختام جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تەۋەسىدە ئىمزالانغان ياكى ئادا قىلىنىدىغان بولسا ياكى دەۋا نىشانى قىلىنغان نەرسە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تەۋەسىدە تۇتۇپ قالغۇدەك مال- مۈلكى بولسا ۋە ياكى جاۋابكارنىڭ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تەۋەسىدە تەسىس قىلىنغان ۋەكىللىك ئورگىنى بولسا، بۇنداق دەۋا توختام تۈزگەن جايدىكى، دەۋا نىشانى قىلىنغان نەرسە بار جايدىكى، تۇتۇپ قالىدىغان مال- مۈلۈك بار جايدىكى، ھوقۇققا دەخلى تەرۇز قىلىش قىلمىشى يۈز بەرگەن جايدىكى ياكى ۋەكىللىك ئورگىنى تۇرۇشلۇق جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولىدۇ.
244- ماددا چەت ئەلگە چېتىشلىق توختام ماجىراسىدىكى ياكى چەت ئەلگە چېتىشلىق مال- مۈلۈك ھوقۇق- مەنپەئەت ماجىراسى قىلغۇچىلار تالاش تارتىش بىلەن ئەمەلىي ئالاقىسى بولغان جايدىكى سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىدە بولۇشنى يازما كېلىشىم ئارقىلىق تاللىۋالسا بولىدۇ. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ باشقۇرۇش تەۋەلىكىنى تاللىۋېلىشتا، مۇشۇ قانۇنىدىكى دەرىجە بويىچە باشقۇرۇش تەۋەلىكى ۋە مەخسۇس باشقۇرۇش تەۋەلىكى توغرىسىدىكى بەلگىلىمىگە خىلاپلىق ققىلىشقا بولمايدۇ.
1- پاراگراف ئادەتتىكى بەلگىلىمە
186- ماددا خەلق تەپتىش مەھكىمىسى ئېتىراز بىلدۈرگەن دېلونى خەلق سوت مەھكىمىسى قايتا سوت قىلىشى كېرەك.
59- ماددا ۋاكالىتەن دەۋالىشىش ھاۋالە قىلىنغاندا، ھاۋالە قىلغۇچىنىڭ ئىمزاسى قويۇلغان ياكى تامغىسى بېسىلغان ھوقۇق بېرىش ھاۋالىنامىسى خەلق سوت مەھكىمىسىگە تاپشۇرۇلىشى شەرت.
(5) سوت قىلغۇچى خادىملار شۇ دېلونى سوت قىلغاندا خىيانەتچىلىك، پارىخورلۇق قىلغان، شەخسىي غەرەز بىلەن كۆز بويامچىلىق قىلغان، قانۇننى بۇزۇپ ھۆكۈم ۋە كېسىم چىقارغان بولسا.
11- باب دەۋا ھەققى
(3) يازما ئىسپاتلار، ماددىي ئىسپاتلار ۋە كۆرۈش- ئاڭلاش ئەسۋابلىرىغا ئېلىنغان ماتېرىياللارنى كۆرسىتىش؛
222- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيەتلىرىنى ئىجرا ئۇقتۇرۇشى بويىچە ئادا قىلمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلىنغۇچىنىڭ ئادا قىلىشقا تېگىشلىك مەجبۇرىيەت قىسمىدىكى كىرىمىنى تۇتۇپ قېلىش، ئاجرىتىۋېلىشقا ھوقۇقلۇق. لېكىن، ئىجرا قىلىنغۇچىغا ۋە ئۇنىڭ بېقىۋاتقان ئائىلە تەۋەلىرىگە زۆرۈر بولغان تۇرمۇش خىراجىتىنى قالدۇرۇش كېرەك.
(4) باھالاش خۇلاسىسىنى ئوقۇش؛
103- ماددا تەكشۈرۈشكە ۋە ئىجرا قىلىشقا ياردەم بېرىش مەجبۇرىيىتى بولغان ئورۇنلار تۆۋەندىكى قىلمىشلارنىڭ بىرىنى سادىر قىلغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇلارنى ئۆزىنىڭ ياردەم بېرىش مەجبۇرىيىتىنى ئادا قىلىشقا بۇيرۇغاندىن تاشقىرى، ئۇلارغا جەرىمانە قويسىمۇ بولىدۇ:
(3) كۆرۈش ۋە ئاڭلاش ئەسۋابلىرىغا ئېلىنغان ماتېرىياللار؛
(3) جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەلىكىدىكى تاپشۇرۇۋالغۇچىغا يەتكۈزۈپ بېرىشنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ شۇلار تۇرۇشلۇق دۆلەتتىكى ئەلچىخانىسىغا ۋە كونسۇلخانىسىغا ھاۋالە قىلىش؛
268- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى ئېتىراپ قىلىش ۋە ئىجرا قىلىش ئىلتىماس قىلىنغان ياكى تەلەپ قىلىنغان چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى چىقارغان قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىملەرنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەرگە ياكى ئۆزئارا مەنپەئەت يەتكۈزۈش پرىنسىپىغا ئاساسەن تەكشۈرۈپ كۆرگەندىن كېيىن، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قانۇنلىرىنىڭ تۈپ پرىنسىپىغا ياكى دۆلەتنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى، خەۋپسىزلىكى ۋە جامائەت مەنپەئىتىگە خىلاپ بولمايدۇ، دەپ ھېسابلىغاندا، ئۇنىڭ كۈچىنى ئېتىراپ قىلىپ كېسىم چىقارسا بولىدۇ، ئىجرا قىلىشقا توغرا كەلسە، ئىجرا قىلىش بۇيرۇقى چىقىرىپ، مۇشۇ قانۇندىكى ئالاقىدار بەلگىلىمىلەر بويىچە ئىجرا قىلىدۇ. جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قانۇنلىرىنىڭ تۈپ پرىنسىپىغا ياكى دۆلەتنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى، خەۋپسىزلىكى ۋە جامائەت مەنپەئىتىگە خىلاپ بولغانلىرىنى ئېتىراپ قىلمايدۇ.
77- ماددا دەۋا ھۆججەتلىرى يەتكۈزۈلگەندە ئۇچۇر قەغىزى بولۇشى، تاپشۇرۇۋالغۇچى ئۇچۇر قەغىزىگە تاپشۇرۇۋالغان ۋاقىتنى ئېنىق يېزىپ ئىمزا قويۇشى ياكى تامغا بېسىشى كېرەك.
دەۋالاشقۇچىلار سوتنىڭ رۇخسىتى بىلەن گۇۋاھچىدىن، باھالىغۇچىدىن ۋە ئېنىقلىغۇچىدىن سوئال سورىسا بولىدۇ.
254- ماددا ئىلتىماستا خاتالىق بولسا، ئىلتىماس قىلغۇچى ئىلتىماس قىلىنغۇچىنىڭ مال- مۈلكىنى ئامان ساقلاش تۈپەيلىدىن تارتقان زىيىنىنى تۆلەپ بېرىشى كېرەك.
دەۋالاشقۇچىلاردىن دەۋا ھەققى تاپشۇرۇشتا ھەقىقەتەن قىيىنچىلىقى بارلار بەلگىلىمە بويىچە خەلق سوت مەھكىمىسىگە كېچىكتۈرۈپ تاپشۇرۇشنى، كېمەيتىپ تاپشۇرۇشنى، ياكى كەچۈرۈم قىلىشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
دەۋا ھەققى ئېلىش چارىسى ئايرىم بەلگىلىنىدۇ.
2- قىسىم سوت تەرتىپى
264- ماددا چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى خەلق سپت مەھكىمىلىرى خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ ئەدلىيە جەھەتتىن ھەمكارلىشىپ بېرىشنى تەلەپ قىلىپ ئەۋەتكەن تەلەپنامىلەر ۋە قوشۇمچە ھۆججەتلەرىنىڭ جۇڭگو يېزىقىدىكى تەرجىمە نۇسخىسى ياكى خەلقئارا شەرتنامىدە بەلگىلەنگەن باشقا يېزىقتىكى نۇسخىسى بولۇشى كېرەك.
(5) خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ئىجرانى توختىتىپ[ تۇرۇشىغا سەۋەب بولىدىغان باشقا ئەھۋاللار كۆرۈلسە.
42- ماددا كېڭەشمە سوتنىڭ باش سوتچىلىقىنى مەھكىمە باشلىقى ياكى كوللېگىيە باشلىقى بەلگىلىگەن سوتچىلاردىن بىرى ئۈستىگە ئالىدۇ؛ مەھكىمە باشلىقى ياكى كوللېگىيە باشلىقى سوت قىلىشقا قاتناشقان بولسا ئۆزى باش سوتچى بولىدۇ.
44- ماددا سوت قىلغۇچى خادىملار دېلونى قانۇن بويىچە ئادىل بېجىرىشى كېرەك. سوت قىلغۇچى خادىملار دەۋالاشقۇچىلار ۋە ئۇلارنىڭ دەۋا ۋاكالەتچىلىرىنىڭ زىياپىتىگە بېرىشقا، سوۋغىتىنى قوبۇل قىلىشقا بولمايدۇ.
127- ماددا سوتتىكى مۇنازىرە تۆۋەندىكى تەرتىپ بويىچە ئېلىپ بېرىلىدۇ؛
سوت قىلغۇچى خادىملاردىن خىيانەتچىلىك، پارىخورلۇق، نەپسانىيەتچىلىك قىلغانلار، قانۇننى بۇزۇپ ھۆكۈم- كېسىم چىقارغانلار قانۇن جاۋبكارلىقىغا تارتىلىدۇ؛ جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەر قانۇن بويىچە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
(3) دەۋا تەلىپى، پاكىتلىرى ۋە سەۋەبلىرى كونكرېت بولۇشى شەرت؛
4- باب چەتلەپ تۇرۇش
266- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى چىقارغان قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىملەردىكى ئىجرا قىلىنغۇچى ياكى ئۇنىڭ مال- مۈلكى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ تەۋەسىدە بولمىغاندا، دەۋالاشقۇچىلار ئىجرا قىلدۇرماقچى بولسا، باشقۇرۇش تەۋەلىكى ھوقۇقىغا ئىگە چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرىگە ئۇنى ئېتىراپ قىلىشنى ۋە ئىجرا قىلىشنى بىۋاسىتە ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ، خەلق سوت مەھكىمىسى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەردىكى بەلگىلىمىلەرگە ئاساسەن ۋە ياكى ئۆز ئارا مەنپەئەت يەتكۈزۈش پرىنسىپى بويىچە چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرنىڭ ئېتىراپ قىلىشىنى ۋە ئىجرا قىلىشىنى ئىلتىماس قىلسىمۇ بولىدۇ.
ھاۋالە قوبۇل قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى ھاۋالە قىلىش ئالاقىسىنى تاپشۇرۇۋالغان كۈندىن باشلاپ 15 كۈن ئىچىدە ئىجرا قىلمىسا، ھاۋالە قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى ھاۋالە قوبۇل قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى قارايدىغان يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىسىدىن ھاۋالە قوبۇل قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئىجرا قىلىشنى بۇيرۇشنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ.
107- ماددا دەۋالاشقۇچىلار ھەق تەلەپ دەۋاسى قىلىشقاندا بەلگىلىمە بويىچە دېلو قوبۇل قىلىش كېرەك. مال- مۈلۈك دېلولىرىدا دېلو قوبۇل قىلىش ھەققى تاپشۇرغاندىن تاشقىرى، بەلگىلىمە بويىچە باشقا دەۋا ھەققىنىمۇ تاپشۇرۇشى لازىم.
160- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى سايلىغۇچىلارنىڭ سالاھىيىتىگە دائىر دېلونى، يوقاپ كەتتى دەپ ياكى ئۆلۈپ كەتتى دەپ جاكارلاشقا دائىر دېلونى، پۇقرانى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوق دەپ ياكى ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەن دەپ بېكىتىشكە دائىر دېلونى ۋە مال- مۈلۈكنى ئىگىسىز دەپ بېكىتىشكە دائىر دېلونى سوت قىلىشتا، مۇشۇ بابتىكى بەلگىلىمىلەرنى تەتبىقلايدۇ. مۇشۇ بابتا بەلگىلەنمىگەن بولسا، مۇشۇ قانۇندىكى ۋە باشقا قانۇنلاردىكى مۇناسىۋەتلىك بەلگىلىمىلەرنى تەتبىقلايدۇ.
مەجبۇرىي ئىجرا قىلدۇرۇش تەدبىرى قوللىنىلغاندا، ئىجراچى ئۆزىنىڭ گۇۋاھنامىسىنى كۆرسىتىشى لازىم. ئىجرا قىلىپ بولغاندىن كېيىن، ئىجرا قىلىش ئەھۋالىدىن خاتىرە قالدۇرۇپ، تۆپىدە تۇرغان مۇناسىۋەتلىك خادىملارغا ئىمزا قويدۇرۇشى ياكى تامغا باستۇرۇشى كېرەك.
سوت باشلانغاندا، باش سوتچى دەۋالاشقۇچىلارنى يوقلىما قىلىدۇ، دېلو مەزمۇنىنى، سوت قىلغۇچى خادىملار ۋە پۈتۈكچىنىڭ ئىسىملىكىنى ئېلان قىلىدۇ، دەۋالاشقۇچىلارنىڭ ئالاقىدار دەۋا ھوقۇقى، مەجبۇرىيىتىنى ئۇقتۇرىدۇ، دەۋالاشقۇچىلارنىڭ سوت تەركىبىدىكىلەردىن بىرەرىنىڭ چەتلەپ تۇرۇشىنى ئىلتىماس قىلىدىغان- قىلمايدىغانلىقىنى سورايدۇ.
ئاساسىي قاتلام خەلق سوت مەھكىمىسى، ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىسى ئېھتىياجغا قاراپ ئىجرا ئاپپاراتلىرىنى تەسىس قىلسا بولىدۇ. ئىجرا ئاپپاراتلىرىنىڭ مەسئۇلىيىتىنى ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسى بەلگىلەيدۇ.
210- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى ياكى ئىجرا قىلىنىدىغان مال- مۈلۈك باشقا جايدا بولسا، شۇ جايدىكى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ۋاكالىتەن ئىجرا قىلىشىغا ھاۋالە قىلىنسا بولىدۇ. ھاۋالە قوبۇل قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسى ھاۋالە قىلىش ئالاقىسىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن 15 كۈن ئىچىدە ئىجرا قىلىشقا كىرىشىشى شەرت، رەت قىلىشقا بولمايدۇ. ئىجرا قىلىپ بولغاندىن كېيىن، ئىجرا قىلىش نەتىجىسىنى ھاۋالە قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئالاقە ئارقىلىق ۋاقتىدا ئۇقتۇرۇپ قويۇشى كېرەك؛ 30 كۈن ئىچىدە ئىجرا قىلىپ بولالمىغان بولسا، بۇ ئەھۋالنىمۇ ھاۋالە قىلغۇچى خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئالاقە ئارقىلىق ئۇقتۇرۇپ قويۇشى كېرەك.
دەۋالاشقۇچىلار دەۋا ھوقۇقىنى قانۇن بويىچە يۈرگۈزۈشى، دەۋا تەرتىپىگە رىئايە قىلىشى، قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈمنامە، كېسىمنامە ۋە مۇرەسسەنامىنى ئىجرا قىلىشى شەرت.
خەلق سوت مەھكىمىسى كىرىمنى تۇتۇپ قېلىش، ئاجرىتىۋېلىشتا كېسىم چىقىرىشى ھەمدە ئىجرا قىلىشقا ھەمكارلىشىش توغرىسىدا ئۇقتۇرۇش چىقىرىشى لازىم. ئىجرا قىلىنغۇچى تۇرۇشلۇق ئورۇنلار، بانكىلار، ئامانەت- قەرز كوپىراتىپلىرى ۋە پۇل ئامانەت كەسپى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان باشقا ئورۇنلار بېجىرىپ بېرىشى شەرت.
(5) ئېنىقلاش خاتىرىسىنى ئوقۇش.
(4) گۇۋاھچىنىڭ گۇۋاھلىق سۆزى؛
14- ماددا خەلق تەپتىش مەھكىمىلىرى ھەق تەلەپ سوت پائالىيەتلىرىگە قانۇن نازارەتچىلىكى قىلىشقا ھوقوقلۇق.
(1) دەۋالاشقۇچىلار توختامدا كېسىم ماددىلىرىنى كىرگۈزمىگەن ياكى يازما كېسىم كېلىشىمى ھاسىل قىلمىغان بولسا؛
15- ماددا ئىدارىلەر، ئىجتىمائىي تەشكىلاتلار، كارخانىلار ۋە كەسپىي ئورۇنلار دۆلەتنىڭ، كوللېكتىپنىڭ ياكى شەخسىيلەرنىڭ ھەق تەلەپ ھوقۇق- مەنپەئىتىگە زىيان يەتكۈزۈش قىلمىشلىرى ئۈستىدە زىيانغا ئۇچرىغان ئورۇن ياكى شەخسىيلەرنىڭ خەلق سوت مەھكىمىلىرىگە دەۋا قىلىشىنى قوللىسا بولىدۇ.
258- ماددا دەۋالاشقۇچىلار مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاش تەدبىرى قوللىنىشنى ئىلتىماس قىلغان بولسا، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ چەت ئەلگە چېتىشلىقكېسىم ئورگىنى ئۇلارنىڭ ئىلتىماسىنى ئىلتىماس قىلىنغۇچىنىڭ تۇرۇشلۇق جايىدىكى ياكى مال- مۈلكى بار جايدىكى ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ كېسىم چىقىرىشىغا سۇنۇشى كېرەك.
269- ماددا چەت ئەل كېسىم ئورگانلىرى چىقارغان قارارلارنى جۇڭخۇا خەلق جمھۇرىيىتى خەلق سوت مەھكىمىلىرىنىڭ ئېتىراپ قىلىشى ۋە ئىجرا قىلىشىغا توغرا كەلسە، دەۋالاشقۇچىلار ئىجرا قىلىنغۇچى ئولتۇرۇشلۇق جاي ياكى ئۇنىڭ مال- مۈلكى بار جايدىكى ئوتتۇرا خەلق سوت مەھكىمىلىرىگە بىۋاسىتە ئىلتىماس قىلىشى كېرەك، خەلق سوت مەھكىمىلىرى ئۇنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزگەن ياكى قاتناشقان ئالاقىدار شەرتنامىلەرگە ياكى ئۆز ئارا مەنپەئەت يەتكۈزۈش پرىنسىپىغا ئاساسەن بېجىرىشى كېرەك.
114- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى قوبۇل قىلىشنى قارار قىلغان دېلونىڭ قوبۇل قىلغانلىق توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشى ۋە دەۋاغا جاۋاب بېرىش توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشىدا دەۋالاشقۇچىلارغا ئالاقىدار دەۋا ھوقۇقى ۋە مەجبۇرىيەتلەرنى ئۇقتۇرۇشى ياكى ئۇنى ئاغزاكى ئۇقتۇرۇشى كېرەك.
191- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئىلتىماسنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، ھەقدارلار يەتكۈزۈپ بەرگەن پاكىت، دەلىل- ئىسپاتلارنى تەكشۈرگەندە، ھەقدارلىق- قەرزدارلىق مۇناسىۋىتى ئېنىق، قانۇنلۇق بولسا، ئىلتىماسنى قوبۇل قىلغان كۈندىن باشلاپ 15 كۈن ئىچىدە قەرزدارلارغا چىقىم قىلىش بۇيرۇقى چۈشۈرۈشى كېرەك؛ ئىلتىماس پۇت تىرەپ تۇرالمىسا، رەت قىلىش ھەققىدىكى كېسىم چىقىرىشى كېرەك.
121- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ھەق تەلەپ دېلولىرىنى سوت قىلىشتا، ئېھتىياجىغا قاراپ، دېلونى شۇ جاينىڭ ئۆزىدە بېجىرىش ئۈچۈن سەييارە سوت قىلىدۇ.
256- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ مال- مۈلۈكنى ئامان ساقلاشنى بىكار قىلىش توغرىسىدىكى بۇيرۇقىنى ئىجراچى ئىجرا قىلىدۇ.
ۋەكىلنىڭ دەۋا ھەرىكىتى ئۆزى ۋەكىللىك قىلىۋاتقان دەۋالاشقۇچىلار ئۈچۈن كۈچكە ئىگە بولىدۇ. ئەمما، ۋەكىل دەۋا تەلىپىنى ئۆزگەرتىپ، ئۇنىڭدىن ۋاز كەچسە ياكى دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپنىڭ دەۋا تەلىپىنى ئېتىراپ قىلىپ كېلىشىۋالماقچى بولسا، ئۆزى ۋەكىللىك قىلىۋاتقان دەۋالاشقۇچىلارنىڭ ماقۇللىقىنى ئېلىشى شەرت.
178- ماددا دەۋالاشقۇچىلار قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىملەردە خاتالىق بار دەپ قارىسا، ئەسلىي سوت قىلغان خەلق سوت مەھكىمىسى ياكى ئۇنىڭدىن بىر دەرىجە يۇقىرى خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ قايتا سوت قىلىشىنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ، لېكىن ھۆكۈم كېسىمنىڭ ئىجراسى توختىتىلمايدۇ.
104- ماددا شەخسلەرگە قويۇلىدىغان جەرىمانە خەلق پۇلى ھېسابىدا 1000 يۈەندىن تۆۋەن بولىدۇ. ئورۇنلارغا قويۇلىدىغان جەرىمانە خەلق پۇلى ھېسابىدا 1000 يۈەندىن يۇقىرى، 30 مىڭ يۈەندىن تۆۋەن بولىدۇ.
خەلق سوت مەھكىمىسى مەنپەئەت مۇناسىۋىتى بولغان كىشىنىڭ ھوقۇقىنى مەلۇم قىلغان ئىلتىماسنى تاپشۇرۇۋاغاندىن كېيىن، ئېلان چىقىرىپ ئۇقتۇرۇش قىلىش تەرتىپىنى ئاخىرلاشتۇرۇش ھەققىدە كېسىم چىقىرىشى ھەمدە ئىلتىماس قىلغۇچىلارغا ۋە چىقىم قىلغۇچىلارغا ئۇقتۇرۇپ قويۇشى لازىم.
دەۋالاشقۇچىلار ئەھۋالنى بايان قىلىشنى رەت قىلسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇنىڭغا قارىماي دېلو پاكىتلىرىنى دەلىل- ئىسپاتلارغا ئاساسەن بېكىتىۋېرىدۇ.
45- ماددا سوت قىلغۇچى خادىملاردىن تۆۋەندىكى ئەھۋاللارنىڭ بىرى كۆرۈلگەنلەر چەتلەپ تۇرۇشى شەرت. دەۋالاشقۇچىلار ئۇلارنىڭ چەتلەپ تۇرۇشىنى ئاغزاكى ياكى يازما تەلەپ قىلىشقا ھوقۇقلۇق:
تاپشۇرۇۋالغۇچى ئۇچۇر قەغىزىگە ئىمزا قويغان ۋاقىت يەتكۈزۈلگەن ۋاقىت بولىدۇ.
(1) دەۋاگەر ۋە ئۇنىڭ دەۋا ۋاكالەتچىسى سۆزلەش؛
182- ماددا دەۋالاشقۇچىلار قايتا سوت قىلىش توغرىسىدىكى ئىلتىماسنى ھۆكۈم، كېسىملەر قانۇن كۈچىگە ئىگە بولغاندىن كېيىنكى ئىككى يىل ئىچىدە سۇنۇشى كېرەك.
(5) تاپشۇرۇۋالغۇچىلارنىڭ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدە تەسىس قىلىنغان ۋەكىللىك ئورگىنى ياكى قوبۇل قىلىشقا ھوقۇقلۇق شۆبە ئورگىنى، كەسپىي ۋاكالەتچىسىگە يەتكۈزۈپ بېرىش؛
(3) شۇ دېلودىكى دەۋالاشقۇچىلار بىلەن باشقا مۇناسىۋىتى بولۇپ، دېلونىڭ ئادىل بىر تەرەپ قىلىنىشىغا تەسىر يەتكۈزۈش ئېھتىمالى بولغانلار.
211- ماددا ئىجرا قىلىش جەريانىدا، دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپ ئۆزلىرى پۈتۈشۈپ كېلىشىم ھاسىل قىلسا، ئىجراچى كېلىشىمنىڭ مەزمۇنىنى خاتىرىگە ئېلىشى، ئۇنىڭغا دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپ ئىمزا قويۇشى ياكى تامغا بېسىشى كېرەك.
184- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى سوت نازارەتچىلىكى تەرتىپى بويىچە قايتا سوت قىقلماقچى بولغان دېلونىڭ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىملىرىنى 1- سوت قىلغۇچى سوت مەھكىمىسى چىقارغان بولسا، ئۇ 1- سوت تەرتىپى بويىچە سوت قىلىنىدۇ، دەۋالاشقۇچىلار ھۆكۈم ۋە كېسىم ئۈستىدە نارازىلىق ئەرزى بەرسە بولىدۇ؛ قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم، كېسىملەرنى 2- سوت قىلغۇچى سوت مەھكىمىسى چىقارغان بولسا، ئۇ 2- سوت تەرتىپى بويىچە سوت قىلىنىدۇ. چىقارغان ھۆكۈم ۋە كېسىملەر قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىم بولىدۇ؛ يۇقىرى دەرىجىلىك خەلق سوت مەھكىمىسى سوت نازارەتچىلىكى تەرتىپى بويىچە ئالدۇرۇپ سوت قىلىدىغانلىرى 2- سوت تەرتىپى بويىچە سوت قىلىنىدۇ، چىقارغان ھۆكۈم ۋە كېسىملەر قانۇن كۈچىگە ئىگە ھۆكۈم ۋە كېسىم بولىدۇ.
46- ماددا دەۋالاشقۇچىلار چەتلەپ تۇرۇش ئىلتىماسىنىڭ سەۋەبىنى چۈشەندۈرۈپ، دېلو سوت قىلىنىشقا باشلانغان ۋاقىتتا ئوتتۇرىغا قويۇشى كېرەك؛ چەتلەپ تۇرۇشقا سەۋەب بولىدىغان ئىشلار دېلو سوت قىلىشقا باشلانغاندىن كېيىن مەلۇم بولغان بولسا، سوتتىكى مۇنازىرە ئاياغلىشىشتىن ئىلگىرى ئوتتۇرىغا قويسىمۇ بولىدۇ.
دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپ كېلىشىمنى ئادا قىلمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى دەۋالاشقۇچى 2- تەرەپنىڭ ئىلتىماسىغا ئاساسەن، ئەسلىدىكى كۈچكە ئىگە قانۇن ھۆججىتىنىڭ ئىجراسىنى ئەسلىگە كەلتۈرسە بولىدۇ.
123- ماددا سوت ئېچىپ سوت قىلىش ئالدىدا پۈتۈكچى دەۋالاشقۇچىلارنىڭ ۋە باشقا دەۋا ئىشتىراكچىلىرىنىڭ سوتت ھازىر بولغان- بولمىغانلىقىنى تەكشۈرۈپ كۆرۈشى، سوتخانا ئىنتىزامىنى ئېلان قىلىشى كېرەك.
51- ماددا دەۋالاشقۇچىلار ئۆزلىرى كېلىشىۋالسا بولىدۇ.
161- ماددا مۇشۇ بابتىكى تەرتىپ بويىچە سوت قىلىنىدىغان دېلو بىر سوت بىلەن ئاخىرلاشتۇرۇلىدۇ. سايلىغۇچىلارنىڭ سالاھىيىتىگە دائىر دېلو، چوڭ ۋە چىگىش دېلو سوتچىلاردىن كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇلۇپ سوت قىلىنىدۇ؛ باشقا دېلونى بىلا سوتچى ئۆز ئالدىغا قاراپ چىقىدۇ.
كېسىمنامە دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپكە ۋە كېسىم قىلغۇچى ئورگانغا يەتكۈزۈپ بېرىلىشى كېرەك.
خەلق سوت مەھكىمىسى كېسىم قارارىنى ئىجرا قىلماسلىق توغرىسىدا كېسىم چىقارغاندا، دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپ ئۆزلىرى ھاسىل قىلغان يازما كېسىم كېلىشىمىگە ئاساسەن، يېڭىۋاشتىن كېسىم قىلىشنى ئىلتىماس قىلسىمۇ، خەلق سوت مەھكىمىسىگە دەۋا قىلسىمۇ بولىدۇ.
خەلق سوت مەھكىمىسى ئالدىنقى تارماقتىكى بەلگىلىمىلەرگە ئۇيغۇن كەلمىگەن ئىلتىماسنى رەت قىلىدۇ.
116- ماددا سوت قىلغۇچى خادىملار دەۋا ماتېرىياللىرىنى ئەستايىدىل تەكشۈرۈپ چىقىشى، زۆرۈر دەلىل- ئىسپاتلارنى تەكشۈرۈپ توپلىشى كېرەك.
223- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيەتلەرنى ئىجرا ئۇقتۇرۇشى بويىچە ئادا قىلمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلىنغۇچىنىڭ ئادا قىلىشقا تېگىشلىك مەجبۇرىيەت قىسمىدىكى مال- مۈلكىنى پېچەتلەش، تۇتۇپ قېلىش، توڭلىتىش، كىم ئارتۇق سودىسى قىلىش ۋە سېتىشقا ھوقۇقلۇق. لېكىن، ئىجرا قىلىنغۇچىغا ۋە ئۇنىڭ بېقىۋاتقان ئائىلە تەۋەلىرىگە زۆرۈر بولغان تۇرمۇش لازىمەتلىكلىرىنى قالدۇرۇش كېرەك.
خەلق سوت مەھكىمىسى يۇقىرىقى تارماقتا ئېيتىلغان تەدبىرنى قوللىنىشتا كېسىم چىقىرىشى كېرەك.
165- ماددا خەلق سوت مەھكىمىلىرى سايلىغۇچىلارنىڭ سالاھىيىتىگە دائىر دېلونى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، قاراپ چىقىشنى سايلام كۈنىدىن بۇرۇن ئاخىرلاشتۇرۇشى شەرت.
(5) دەۋالاشقۇچىلارنىڭ بايانلىرى؛
224- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى مال- مۈلۈكنى پېچەتلەش، تۇتۇپ قېلىشتا، ئىجرا قىلىنغۇچى پۇقرا بولسا، ئىجرە قىلىنغۇچىغا ياكى ئۇنىڭ قۇرامىغا يەتكەن ئائىلە تەۋەسىگە تۆپىدە تۇرۇشنى ئۇقتۇرۇشى كېرەك؛ ئىجرا قىلىنغۇچى قانۇنىي ئىگە ياكى باشقا تەشكىلاتلار بولسا، ئۇنىڭ قانۇنىي ۋەكىلى ياكى ئاساسلىق مەسئۇلىغا تۆپىدە تۇرۇشنى ئۇقتۇرۇش كېرەك. ئۇلار تۆپىدە تۇرۇشنى رەت قىلسا، ئۇنىڭغا قارىماي ئىجرا قىلىۋېرىدۇ. ئىجرا قىلىنغۇچى پۇقرا بولسا، ئۇنىڭ ئىشلەيدىغان ئورنى ياكى مال- مۈلكى بار جايدىكى ئاساسىي قاتلام تەشكىلاتلار تۆپىدە تۇرۇشقا ئادەم ئەۋەتىشى كېرەك.
270- ماددا بۇ قانۇن ئېلان قىلىنغان كۈندىن باشلاپ يولغا قويۇلىدۇ، «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا قانۇنى (سىناق نۇسخىسى) » بۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا بىكار قىلىدۇ.
مەجبۇرىي ئىجرا قىلدۇرۇشتا، ئىجرا قىلىنغۇچى پۇقرا بولسا، ئىجرا قىلىنغۇچى ياكى ئۇنىڭ قۇرامىغا يەتكەن ئائىلە تەۋەسىگە تۆپىدە تۇرۇشنى ئۇقتۇرۇش لازىم. تۆپىدە يۇرۇشنى رەت قىلسا، ئۇنىڭغا قارىماي ئىجرا قىلىۋېرىدۇ. ئىجرا قىلىنغۇچى پۇقرا بولسا، ئۇنىڭ ئىشلەيدىغان ئورنى ياكى ئۆيى، يېرى بار جايدىكى ئاساسىي قاتلام تەشكىلاتلار تۆپىدە تۇرۇشقا ئادەم ئەۋەتىشى كېرەك. ئىجراچى مەجبۇرىي ئىجرا قىلدۇرۇش ئەھۋالىدىن خاتىرە قالدۇرۇشى، ئۇنىڭغا تۆپىدە تۇرغان كىشىلەر ئىمزا قويۇشى ياكى تامغا بېسىشى لازىم.
ئۆيدىن مەجبۇرىي كۆچۈرۈلۈپ يۆتكەپ چىقىلغان نەرسىنى خەلق سوت مەھكىمىسى ئادەم ئەۋەتىپ بەلگىلەنگەن ئورۇنغا يۆتكەپ، ئىجرا قىلىنغۇچىغا تاپشۇرۇپ بېرىدۇ. ئىجرا قىلىنغۇچى پۇقرا بولسا، ئۇنىڭ قۇرامىغا يەتكەن ئائىلە تەۋەسىگە تاپشۇرۇپ بەرسىمۇ بولىدۇ. تاپشۇرۇۋېلىشنى رەت قىلىش نەتىجىسىدە كېلىپ چىققان زىياننى ئىجرا قىلىنغۇچى ئۈستىگە ئالىدۇ.
115- ماددا كېڭەشمە سوت ئەزالىرى بەلگىلىنىپ بولغاندىن كېيىن، بۇنى ئۈچ كۈن ئىچىدە دەۋالاشقۇچىلارغا ئۇقتۇرۇپ قويۇش كېرەك.
230- ماددا ئىجرا قىلىش داۋامىدا، مال- مۈلۈك ھوقۇقىغا دائىر كىنىشكا- گۇۋاھنامىلەرنى ئالماشتۇرۇش رەسمىيىتىنى ئۆتەشكە توغرا كەلسە، خەلق سوت مەھكىمىسى ئالاقىدار ئورۇنلارغا ئىجراغا ھەمكارلىشىش توغرىسىدا ئۇقتۇرۇش چۈشۈرسە بولىدۇ، ئالاقىدار ئورۇنلار ئۇنى بېجىرىپ بېرىشى شەرت.
83- ماددا ۋاكالىتەن تاپشۇرۇپ بەرگۈچى ئورگان ۋە ئورۇن دەۋا ھۆججەتلىرىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، تاپشۇرۇۋالغۇچىغا دەرھال تاپشۇرۇپ بېرىپ، ئىمزا قويدۇرۇۋېلىشى لازىم. ئۇچۇر قەغىزىگە ئىمزا قويۇلغان ۋاقىت يەتكۈزۈلگەن ۋاقىت بولىدۇ.
نەرسە ياكى تالون- ئىسپات مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلارنىڭ قولىدا بولسا، ئۇلار خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ئىجراغا ھەمكارلىشىش توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشىغا ئاساسەن يەتكۈزۈپ بېرىشى ھەمدە تاپشۇرۇۋالغۇچىغا ئىمزا قويدۇرۇشى كېرەك.
نەرسە ياكى تالون ئىسپات ئالاقىدار پۇقرانىڭ قولىدا بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇلارغا تاپشۇرۇش توغرىسىدا ئۇقتۇرۇش قىلىدۇ. تاپشۇرۇشنى رەت قىلغانلارغا مەجبۇرىي تاپشۇرغۇزىدۇ.
215- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى تەييارلاپ چىققان مۇرەسسەنامىنى ئىجرا قىلىشتا، مۇشۇ قىسمىدىكى بەلگىلىمىلەر تەتبىقلىنىدۇ.
229- ماددا ئۆيدىن مەجبۇرىي كۆچۈرۈشكە ياكى يەرنى مەجبۇرىي قايتۇرغۇزۇشقا توغرا كەلگەندە، مەھكىمە باشلىقىنىڭ ئىمزاسى بىلەن ئېلان چىقىرىلىپ، ئىجرا قىلىنغۇچىغا بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە ئىجرا قىلىشنى بۇيرۇيدۇ. ئىجرا قىلىنغۇچى سۈرۈك توشقۇچە ئىجرا قىلمىغان بولسا، ئىجراچى مەجبۇرىي ئىجرا قىلدۇرىدۇ.
21- باب ئىجرا قىلىشنى ئىلتىماس قىلىش ۋە ئۆتكۈزۈپ بېرىش
5- باب دەۋاغا قاتناشقۇچىلار
چەت ئەل سوت مەھكىمىلىرى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى پۇقرالىرى، قانۇنىي ئىگىلىرى ۋە باشقا تەشكىلاتلىرىنىڭ ھەق تەلەپ ھوقۇقىنى چەكلىگەن بولسا، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ خەلق سوت مەھكىمىلىرى شۇ دۆلەتنىڭ پۇقرالىرى، كارخانىلىرى ياكى تەشلىلاتلىرىنىڭ ھەق تەلەپ دەۋا ھوقۇقىغىمۇ ئوخشاش پرىنسىپ قوللىنىدۇ.
226- ماددا ئىجراچى مال- مۈلۈك پېچەتلەنگەن ۋە تۇتۇپ قېلىنغاندىن كېيىن، ئىجرا قىلىنغۇچىنى بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيەتلەرنى ئادا قىلىشقا بۇيرۇشى كېرەك. ئىجرا قىلىنغۇچى مەجبۇرىيەتنى بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە ئادا قىلمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى پېچەتلەنگەن ۋە تۇتۇپ قېلىنغان مال- مۈلۈكنى بەلگىلىمە بويىچە ئالاقىدار ئورۇنلارنىڭ كىم ئارتۇق سودىسى قىلىشىغا ياكى سېتىشىغا تاپشۇرسا بولىدۇ. دۆلەت ئىختىيارىي ئېلىش ۋە سېتىشنى چەكلىگەن نەرسىلەرنى دۆلەت بەلگىلىگەن باھا بويىچە مۇناسىۋەتلىك ئورۇنلارنىڭ سېتىۋېلىشىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىدۇ.
227- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيەتلىرىنى ئادا قىلمىسا ۋە مال- مۈلۈكنى يۇشۇرغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئاختۇرۇش بۇيرۇقى چۈشۈرۈپ، ئىجرا قىلىنغۇچىنى ۋە ئۇنىڭ تۇرار جايىنى ياكى مال- مۈلۈكنى يۇشۇرغان جايىنى ئاختۇرۇشقا ھوقۇقلۇق.
دەۋالاشقۇچىلار مۇرەسسەنامىنى ۋە خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلدۇرۇشقا تېگىشلىك بولغان باشقا قانۇن ھۆججەتلىرىنى ئىجرا قىلىشنى رەت قىلسا، دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپ خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئىجرا قىلدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
(2) جاۋابكار ۋە ئۇنىڭ دەۋا ۋاكالەتچىسى جاۋاب بېرىش؛
(1) ئالاقىدار ئورۇنلار خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تەكشۈرۈپ دەلىل- ئىسپات ئېلىشىنى رەت قىلغان ياكى ئۇنىڭغا توسقۇنلۇق قىلغان بولسا؛
ۋەيران بولغانلارنىڭ مال- مۈلكى بىر رەتتىكى ھەقدارلارنىڭ تۆلەم تەلىپىگە يېتىشمىسە، نىسبەت بويىچە تەقسىم قىلىنىدۇ.
قەرزدارلار چىقىم قىلىش بۇيرۇقىنى تاپشۇرۇۋالغان كۈندىن باشلاپ 15 كۈن ئىچىدە قەرزنى ئۈزۈشى ياكى باشقىچە پىكرىنى خەلق سوت مەھكىمىسىگە يازما ئوتتۇرىغا قويۇشى كېرەك.
قەرزدارلار ئالدىنقى تارماقتا بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە باشقىچە پىكرىنى ئوتتۇرىغا قويمىسا ھەم چىقىم قىلىش بۇيرۇقىنى ئىجرا قىلمىسا، ھەقدارلار خەلق سوت مەھكىمىسىگە ئىجرا قىلدۇرۇشنى ئىلتىماس قىلسا بولىدۇ.
181- ماددا دەۋالاشقۇچىلار نىكاھ مۇناسىۋىتىنى بىكار قىلىش توغرىسىدىكى ھۆكۈم قانۇن كۈچىگە ئىگە بولغاندىن كېيىن قايتا سوت قىلىشنى ئىلتىماس قىلىشقا بولمايدۇ.
(2) دىپلوماتىيە يولى بىلەن يەتكۈزۈش؛
188- ماددا خەلق تەپتىش مەھكىمىسى ئېتىراز بىلدۈرگەن دېلونى خەلق سوت مەھكىمىسى قايتا سوت قىلغاندا، خەلق تەپتىش مەھكىمىسىگە سوتقا ئادەم قاتناشتۇرۇشنى ئۇقتۇرۇپ قويۇشى لازىم.
171- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئىلتىماسنى قوبۇل قىلغاندىن كېيىن، زۆرۈر تېپىلغاندا، ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى يوق ياكى ھەق تەلەپ ھەرىكەت ئىقتىدارى چەكلەنگەن دەپ بېكىتىپ بېرىش تەلەپ قىلىنغان پۇقرا ئۈستىدە باھالاش ئېلىپ بېرىشى كېرەك. ئىلتىماس قىلغۇچى باھالاش يەكۈنىنى يەتكۈزۈپ بەرگەن بولسا، باھالاش يەكۈنىنى تەكشۈرۈشى كېرەك.
ئىجرادا پېچەتلىنىدىغان ۋە تۇتۇپ قېلىنىدىغان مال- مۈلۈكنى تىزىمغا ئېلىپ، تۆپىدە تۇرغانلارغا ئىمزا قويدۇرغان ياكى تمغا باستۇرغاندىن كېيىن، ئىجرا قىلىنغۇچىغا بىر نۇسخا بېرىشى شەرت. ئىجرا قىلىنغۇچى پۇقرا بولسا، ئۇنىڭ قۇرامىغا يەتكەن ئائىلە تەۋەسىگە بىر نۇسخا بېرىلسىمۇ بولىدۇ.
209- ماددا ئىجرا قىلىش ئىشىنى ئىجراچى ئىشلەيدۇ.
چەتلەپ تۇرۇش ئىلتىماس قىلىنغان خادىملارنىڭ چەتلەپ تۇرۇش- تۇرماسلىقىنى خەلق سوت مەھكىمىسى قارار قىلىشتىن ئىلگىرى، ئۇلار شۇ دېلو ئۈستىدىكى خىزمەتكە قاتنىشىشتىن ۋاقتىنچە توختاپ تۇرۇشى كېرەك. لېكىن، جىددىي تەدبىر قوللىنىشقا تېگىشلىك دېلولار بۇنىڭ سىرتىدا.
220- ماددا ئىجراچى ئىجرا قىلىش ھەققىدىكى ئىلتىماسنى ياكى ئىجرا قىلىشنى ئۆتكۈزۈپ بېرىش قەغىزىنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ئىجرا قىلىنغۇچىغا ئىجرا قىلىش توغرىسىدا ئۇقتۇرۇش چۈشۈرۈپ، ئۇنى بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە ئىجرا قىلىشقا بۇيرۇشى، سۈرۈك توشقۇچە ئىجرا قىلمىغانلارغا مەجبۇرىي ئىجرا قىلدۇرۇشى لازىم.
(6) باھالاش خۇلاسىسى؛
232- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى پۇل تۆلەش مەجبۇرىيىتنى ھۆكۈم، كېسىم ۋە باشقا قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە ئادا قىلمىسا، ئادا قىلىش كېچىكتۈرۈلگەن مەزگىلىدىكى قەرز پۇلنىڭ ئۆسۈمىنى ھەسسىلەپ تۆلىشى كېرەك. ئىجرا قىلىنغۇچى باشقا مەجبۇرىيەتلەرنى ھۆكۈم، كېسىم ۋە باشقا قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن سۈرۈك ئىچىدە ئادا قىلمىسا، ئادا قىلىشنى كېچىكتۈرۈش پۇلى تۆلىشى كېرەك.
يۇقىرىقى تارماقتا بەلگىلەنگەن سۈرۈك قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن ئىجرا سۈرۈكىنىڭ ئاخىرقى كۈنىدىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ؛ قانۇن ھۆججەتلىرىدە مۇددەتكە بۆلۈپ ئىجرا قىلىش بەلگىلەنگەن بولسا، ھەر قېتىملىق ئىجرا سۈرۈكىنىڭ ئاخىرقى كۈنىدىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ.
255- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ قارارى بىلەن ئامان ساقلانغان مال- مۈلۈكنى نازارەت قىلىشقا توغرا كەلسە، ئالاقىدار ئورۇنلارغا نازارەت قىلىشقا مەسئۇل بولۇش توغرىسىدا ئۇقتۇرۇش قىلىش كېرەك. ئۇنىڭ چىقىمىنى ئىلتىماس قىلىنغۇچى ئۈستىگە ئالىدۇ.
خەلق سوت مەھكىمىسى چىقارغان ھۆكۈم، كېسىم تىزىمغا ئالدۇرغان بارلىق ھوقۇقلۇق كىشىلەر ئۈچۈن كۈچكە ئىگە بولىدۇ. تىزىمغا ئالدۇرمىغان ھوقۇقلۇق كىشىلەردىن دەۋا ۋاقىت چېكى ئىچىدە دەۋا قىلغانلىرىغا مۇشۇ ھۆكۈم، كېسىم تەتبىقلىنىدۇ.
يۇقىرىقى تارماقتا ئېيتىلغان تەدبىرنى قوللىنىشتا مەھكىمە باشلىقى ئاختۇرۇش بۇيرۇقىنى ئىمزا قويۇپ چۈشۈرىدۇ.
231- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى ھۆكۈم، كېسىم ۋە باشقا قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن ئىشلارنى ئىجرا ئۇقتۇرۇشى بويىچە قىلمىغان بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى مەجبۇرىي ئىجرا قىلدۇرسا ياكى ئالاقىدار ئورۇنلارنىڭ ۋە ياكى باشقا كىشىلەرمىڭ پۈتتۈرۈشىگە ھاۋالە قىلسا بولىدۇ، بۇنىڭغا كەتكەن خىراجەتنى ئىجرا قىلىنغۇچى ئۈستىگە ئالىدۇ.
72- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى باھالىتىش زۆرۈر دەپ قارىغان مەخسۇس مەسىلىلەرنى قانۇندا بەلگىلەنگەن باھالاش تارماقلىرىغا باھالىتىدۇ؛ قانۇندا بەلگىلەنگەن باھالاش تارماقلىرى بولمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى بەلگىلەنگەن باھالاش تارماقلىرىغا باھالىتىدۇ.
(6) تاپشۇرۇۋالغۇچى تۇرۇشلۇق دۆلەتنىڭ قانۇنىدا پوچتا ئارقىلىق يەتكۈزۈشكە يول قويۇلسا، پوچتا ئارقىلىق يەتكۈزۈلسە بولىدۇ. پوچتىدىن ئەۋەتكەن كۈندىن باشلاپ ئالتە ئايغىچە ئۇچۇر قەغىزى قايتۇرۇلمىسىمۇ، تۈرلۈك ئەھۋاللارغا ئاساسەن يەتكۈزۈلدى دەپ بېكىتىشكە بولسا، سۈرۈك توشقان كۈنى يەتكۈزۈلگەن ھېسابلىنىدۇ؛
56- ماددا دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپنىڭ دەۋا نىشانى ئۈستىدە ئۈچىنچى كىشى مۇستەقىل تەلەپ قويۇشقا ھەققىم بار دەپ بىلسە، دەۋا قىلىشقا ھوقۇقلۇق.
سوتتىكى مۇنازىرە ئاخىرلاشقاندا، باش سوتچى تەرتىپ بويىچە دەۋاگەر تەرەپتىن، جاۋابكار تەرەپتىن ۋە ئۈچىنچى كىشىدىن ئاخىرقى قېتىم پىكىر ئالىدۇ.
(1) شۇ دېلودىكى دەۋالاشقۇچىلاردىن ياكى دەۋالاشقۇچىنىڭ، دەۋا ۋاكالەتچىسىنىڭ يېقىن تۇغقانلىرىدىن بولغانلار؛
128- ماددا سوتتىكى مۇنازىرە ئاخىرلاشقاندا، قانۇن بويىچە ھۆكۈم چىقىرىش كېرەك. ھۆكۈم چىقىرىشتىن بۇرۇن مۇرەسسە قىلىشقا بولىدىغانلار مۇرەسسە قىلىنسىمۇ بولىدۇ، مۇرەسسە ئۈنۈم بەرمىگەنلىرى ئۈستىدە ۋاقتىدا ھۆكۈم چىقىرىشقا لازىم.
57- ماددا دەۋادا ھەرىكەت ئىقتىدارى بولمىغانلار ئۈچۈن ئۇلارنىڭ ۋەسىيىسى قانۇنىي ۋاكالەتچى سۈپىتىدە ۋاكالىتەن دەۋالىشىدۇ. قانۇنىي ۋاكالەتچىلەر ۋاكالەتچىلىك مەسئۇلىيىتىنى بىر- بىرىگە ئىتتىرىپ تۇرۇۋالسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئۇلاردىن بىرىنى ۋاكالىتەن دەۋالىشىشقا بەلگىلەيدۇ.
ھوقۇق بېرىش ھاۋالىنامىسىگە ھاۋالە قىلىنغان ئىشلار ۋە ھوقۇق دائىرىسى ئېنىق يېزىلىشى شەرت. دەۋا ۋاكالەتچىسى دەۋا تەلىپىنى ئېتىراپ قىلىش، ئۇنىڭدىن ۋاز كېچىش، ئۇنى ئۆزگەرتىش، كېلىشىۋېلىش، قارشى دەۋا قىلىش ياكى نارازىلىق ئەرزى بېرىش ئىشلىرىدا ھاۋالە قىلغۇچىدىن ئالاھىدە ھوقۇق ئالغان بولۇشى شەرت.
73- ماددا ئېنىقلىغۇچى ماددىي ئىسپاتلارنى ياكى نەق مەيداننى ئېنىقلاشتا، خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ گۇۋاھنامىسىنى كۆرسىتىشى كېرەك ھەمدە شۇ يەردىكى ئاساسىي قاتلام تەشكىلاتلار ياكى دەۋالاشقۇچىلار تۇرۇشلۇق ئورۇنلاردىن ئادەم تەكلىپ قىلىپ قاتناشتۇرۇش لازىم. دەۋالاشقۇچى ياكى ئۇنىڭ قۇرامىغا يەتكەن ئائىلە تەۋەسى مەيداندا ھازىر بولۇشى كېرەك، مەيداندا ھازىر بولۇشنى رەت قىلسا، ئېنىقلاش ئىشى ئۇنىڭغا قارىماي ئېلىپ بېرىلىۋېرىدۇ.
مۇناسىۋەتلىك ئورۇن ۋە شەخسلەردە خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ ئۇقتۇرۇشىغا ئاساسەن، نەق مەيداننى قوغداش ۋە ئېنىقلاش خىزمىتىگە ياردەم بېرىش مەجبۇرىيىتى بولىدۇ.
ئېنىقلىغۇچى ئېنىقلاش ئەھۋالى نەتىجىسىدىن خاتىرە يېزىشى، ئۇنىڭغا ئېنىقلىغۇچى، دەۋالاشقۇچى ۋە تەكلىپ بىلەن قاتناشقۇچى ئىمزا قويۇشى ياكى تامغا بېسىشى لازىم.
2- پاراگراف دەۋا ۋاكالەتچىسى
دەۋالاشقۇچىلار ۋە ئۇلارنىڭ دەۋا ۋاكالەتچىلىرى ئوبيېكتىپ سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن توپلىيالمىغان دەلىل- ئىسپاتلارنى ياكى خەلق سوت مەھكىمىسى دېلونى قاراپ چىقىشتا زۆرۈر دەپ قارىغان دەلىل- ئىسپاتلارنى خەلق سوت مەھكىمىسى تەكشۈرۈپ توپلىشى كېرەك.
خەلق سوت مەھكىمىسى دەلىل- ئىسپاتلارنى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپ بويىچە ئەتراپلىق ۋە ئوبيېكتىپ ھالدا تەكشۈرۈپ ئەمەلىيلەشتۈرۈشى كېرەك.
221- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى قانۇن ھۆججەتلىرىدە بەلگىلەنگەن مەجبۇرىيەتلەرنى ئىجرا ئۇقتۇرۇشى بويىچە ئادا قىلمىسا، خەلق سوت مەھكىمىسى بانكا، ئامانەت قەرز كوپىراتىپى ۋە پۇل ئامانەت كەسپى بىلەن شۇغۇلىنىدىغان باشقا ئورۇنلاردىن ئىجرا قىلىنغۇچىنىڭ ئامانەت پۇل ئەھۋالىنى سۈرۈشتە قىلىشقا ھوقۇقلۇق، ئىجرا قىلىنغۇچىنىڭ ئامانەت پۇلىنى توڭلىتىش، ئاجرىتىشقا ھوقۇقلۇق. لېكىن، ئامانەت پۇلنى سۈرۈشتە قىلىش توڭلىتىش ۋە ئاجرىتىش ئىشىنى ئىجرا قىلىنغۇچىنىڭ ئادا قىلىشقا تېگىشلىك مەجبۇرىيەت دائىرىسىدىن ئاشۇرۇۋېتىشكە بولمايدۇ.
25- باب باشقۇرۇش تەۋەلىكى
يازما ئىسپاتنىڭ چەت ئەل يېزىقىدىكى نۇسخىسى تاپشۇرۇلغاندا، جۇڭگو يېزىقىدىكى تەرجىمە نۇسخىسىمۇ قوشۇپ تاپشۇرۇلۇشى لازىم.
228- ماددا ئىجراچى قانۇن ھۆججەتلىرىدە تاپشۇرۇپ بېرىش بەلگىلەنگەن نەرسە ياكى تالون- ئىسپاتلارنى دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپنى چاقىرتىپ كېلىپ، ئۇلارغا دەرقەمدە تۇرغۇزۇپ تاپشۇرۇپ بېرىدۇ ياكى ئۆزى يەتكۈزۈپ بېرىدۇ ھەمدە تاپشۇرۇۋالغۇچىغا ئىمزا قويدۇرىدۇ.
(7) ئېنىقلاش خاتىرىسى؛
183- ماددا سوت نازارەتچىلىكى تەرتىپى بويىچە قايتا سوت قىلىش قارار قىلىنغان دېلودا ئەسلىي ھۆكۈمنىڭ ئىجراسىنى توختىتىپ تۇرۇش توغرىسىدا كېسىم چىقىرىلىدۇ. كېسىمگە مەھكىمە باشلىقى ئىمزا قويىدۇ، خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تامغىسى بېسىلىدۇ.
52 - ماددا دەۋاگەر دەۋا تەلىپىدىن كەچسە ياكى ئۇنى ئۆزگەرتسە بولىدۇ. جاۋابكار دەۋا تەلىپىنى ئېتىراپ قىلسا ياكى رەت قىلسا بولىدۇ، ئۇ قارشى دەۋا قىلىشقا ھوقۇقلۇق.
61- ماددا ۋاكالىتەن دەۋا قىلىدىغان ئادۋوكاتلار ۋە باشقا دەۋا ۋاكالەتچىلىرى دەلىل- ئىسپاتلارنى تەكشۈرۈشكە، توپلاشقا ھوقۇقلۇق، شۇ دېلوغا ئالاقىدار ماتېرىياللارنى كۆرۈپ چىقسا بولىدۇ. شۇ دېلوغا ئالاقىدار ماتېرىياللارنى كۆرۈپ چىقىش دائىرىسى ۋە چارىسىنى ئالىي خەكق سوت مەھكىمىسى بەلگىلەيدۇ.
7- باب سۈرۈك، يەتكۈزۈش
ئىلتىماستا شۇ كىشىنىڭ ئىز - دېرەكسىز يوقاپ كەتكەنلىكىگە دائىر پاكىت، يوقاپ كەتكەن ۋاقىت ۋە بۇ ھەقتىكى تەلەپ ئېنىق يېزىلىشى ھەمدە جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنىنىڭ ياكى باشقا ئالاقىدار ئورگاننىڭ شۇ پۇقرانىڭ ئىز- دېرەكسىز يوقاپ كەتكەنلىكى توغرىسىدىكى ئىسپات قەغىزى ئىلتىماسقا قوشۇپ ئەۋەتىلىشى كېرەك.
تەكشۈرۈش خاتىرىسىنى تەكشۈرۈلگۈچى كۆرۈپ چىققاندىن كېيىن، ئۇنىڭغا تەكشۈرۈلگۈچى بىلەن تەكشۈرگۈچى ئىمزا قويىدۇ ياكى تامغا باسىدۇ.
213- ماددا ئىجرا قىلىنغۇچى پۇقرا ئۆلۈپ كەتسە، ئۇنىڭ قەرزى مىراسىدىن تۆلىنىدۇ. ئىجرا قىلىنغۇچى قانۇنىي ئىگە ۋە باشقا تەشكىلاتلار ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان بولسا، مەجبۇرىيىتىنى ئۇنىڭ ھوقۇق- مەجبۇرىيىتىنى ئۈستىگە ئالغۇچىلار ئۆتەيدۇ.
خەلق سوت مەھكىمىسى ئالاقىدار ئورۇن ۋە شەخسلەر ئوتتۇرىغا قويغان ئىسپاتلارنىڭ راست- يالغانلىقىنى ئايرىپ، ئۇنىڭ كۈچىنى تەكشۈرۈپ بېكىتىشى لازىم.
ئۆز ئىرادىسىنى توغرا ئىپادىلەپ بېرەلمەيدىغانلار گۇۋاھلىق بەرسە بولمايدۇ.
(5) قانۇننىڭ تەتبىقلىنىشى ھەقىقەتەن خاتا بولغان بولسا؛
جامائەت گۇۋاھلىقىدىن ئۆتكۈزۈلگەن ھەقدارلىق ھۆججەتلىرىدە ھەقىقەتەن خاتالىق بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئىجرا قىلماسلىق توغرىسىدا كېسىم چىقىرىدۇ ھەمدە كېسىمنامىنى دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپكە ۋە جامائەت گۇۋاھلىقى ئورگىنىغا يەتكۈزۈپ بېرىدۇ.
129 - ماددا دەۋاگەر چاقىرىق قەغىزى ئارقىلىق چاقىرتىلسىمۇ ئورۇنسىز سەۋەبلەر بىلەن سوتقا كەلمىسە ياكى سوتنىڭ رۇخسىتىسىز ئارىلىقتا سوتتىن چىقىپ كەتسە، دەۋادىن كەچكەنلەر قاتارىدا بىر تەرەپ قىلىنىدۇ؛ جاۋابكار قارشى دەۋا قىلغان بولسا، سىرتتىن ھۆكۈم چىقىرىشقا بولىدۇ.
219- ماددا ئىجرا قىلىشنى ئىلتىماس قىلىش سۈرۈكى، دەۋالاشقۇچى ئىككى تەرەپ ياكى بىر تەرەپ پۇقرا بولسا بىر يىل بولىدۇ، ئىككى تەرەپ قانۇنىي ئىگە ياكى باشقا تەشكىلات بولسا ئالتە ئاي بولىدۇ.
خەلق سوت مەھكىمىسى كېسىم ئورگىنىنىڭ بۇ قارارى ئىجرا قىلىنسا، جامائەت مەنپەئىتىگە زىيان يېتىدۇ دەپ بېكىتسە، ئۇنى ئىجرا قىلماسلىق توغرىسىدا كېسىم چىقىرىدۇ.
6- باب دەلىل- ئىسپات
49- ماددا پۇقرالار، قانۇنىي ئىگىلەر ۋە باشقا تەشكىلاتلار ھەق تەلەپ دەۋاسىدا دەۋالاشقۇچى بولالايدۇ.
67- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپلەر ئارقىلىق جامائەت گۇۋاھلىقىدىن ئۆتكۈزۈلگەن قانۇن ھەرىكەتلىرى، قانۇن پاكىتلىرى ۋە ھۆججەتلىرىنى پاكىتنى بېكىتىشنىڭ ئاساسى قىلىشى كېرەك. ئەمما، جامائەت گۇۋاھلىقىنى ئاغدۇرۇۋېتەلەيدىغان قارشى دەلىل- ئىسپاتلار بۇنىڭ سىرتىدا.
ئورتاق دەۋادىكى بىر تەرەپنىڭ دەۋا نىشانى جەھەتتىكى ھوقۇق ۋە مەجبۇرىيىتى ئورتاق بولۇپ، بىر كىشىنىڭ دەۋا ھەركىتى ھەممەيلەن تەرىپىدىن ئېتىراپ قىلىنسا، ئۇنىڭ دەۋا ھەركىتى ھەممەيلەن ئۈچۈن كۈچكە ئىگە بولىدۇ؛ دەۋا نىشانى جەھەتتىكى ھوقۇقى ۋە مەجبۇرىيىتى ئورتاق بولمىسا، ئۇلار ئىچىدىكى بىر كىشىنىڭ دەۋا ھەرىكىتى شۇ ئورتاق دەۋادىكى باشقا كىشىلەر ئۈچۈن كۈچكە ئىگە بولمايدۇ.
قانۇنىي ئىگىلەرنىڭ دەۋا ئىشلىرىنى ئۇلارنىڭ قانۇنىي ۋەكىلى ئېلىپ بارىدۇ.
54- دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپنىڭ ئادىمى كۆپ بولۇپ، دەۋاسى ئورتاق دەۋا بولسا، دەۋالاشقۇچىلار ۋەكىل سايلاپ چىقىپ دەۋالاشسا بولىدۇ، ۋەكىلنىڭ دەۋا ھەرىكىتى ئۆزى ۋەكىللىك قىلغان تەرەپتىكى دەۋالاشقۇچىلار ئۈچۈن كۈچكا ئىگە بولىدۇ، ئەمما، ۋەكىل دەۋا تەلىپىنى ئۆزگەرتىپ، ئۇنىڭدىن ۋاز كېچىپ ياكى دەۋالاشقۇچى ئىككىنچى تەرەپنىڭ دەۋا تەلىپىنى ئېتىراپ قىلىپ كېلىشىۋالماقچى بولسا، ئۆزى ۋەكىللىك قىلىۋاتقان دەۋالاشقۇچىلارنىڭ ماقۇللىقىنى ئېلىشى شەرت.
55- ماددا دەۋا نىشانى بىر خىل، دەۋالاشقۇچى بىر تەرەپنىڭ ئادىمى كۆپ بولۇپ، دەۋا قىلىشتا ئادەم سانى تېخى بېكىتىلمىگەن بولسا، خەلق سوت مەھكىمىسى ئېلان چىقىرىپ، دېلو ئەھۋالى ۋە دەۋا تەلىپىنى چۈشەندۈرۈپ، ھوقۇقلۇق كىشىگە مەلۇم سۈرۈك ئىچىدە خەلق سوت مەھكىمىسىگە بېرىپ تىزىمغا ئالدۇرۇشنى ئۇقتۇرۇش قىلسا بولىدۇ.
باھالىغۇچى تارماقلار ۋە باھالىغۇچىلار باھالاشتىن يازما خۇلاسە چىقىرىشى، باھالاشنامىگە ئىمزا قويۇشى ياكى تامغا بېسىشى كېرەك. باھالىغۇچىلارنىڭ باھاسىغا باھالىغۇچى تۇرۇشلۇق ئورۇن ئۇنىڭ سالاھىيىتىنى ئىسپاتلاپ تامغا بېسىشى لازىم.
201- ماددا خەلق سوت مەھكىمىسى ئالاقىدار ئورگان ۋە ئالاقىدار خادىملارنى تەشكىللەپ ھېسابات ئېنىقلاش تەشكىلاتى قۇرسا بولىدۇ. ھېسابات ئېنىقلاش تەشكىلاتى ۋەيران بولغانلارنىڭ مال- مۈلكىنى ساقلاش، ئېنىقلاش، باھالاش، بىر تەرەپ قىلىش ۋە تەقسىم قىلىشقا مەسئۇل بولىدۇ. ھېسابات ئېنىقلاش تەشكىلاتى زۆرۈر ھەق تەلەپ ئىشلىرىنى قانۇن بويىچە ئېلىپ بارسا بولىدۇ.
(1) سوتقا كېلىشى شەرت بولغان دەۋالاشقۇچىلار ۋە باشقا دەۋا ئىشتىراكچىلىرى ئورۇنلۇق سەۋەب بىلەن سوتقا كەلمىگەن بولسا؛