ھازىرقى_زامان_ئۇيغۇر_ئەدەبىي_تىلىنىڭ_ئىملا_قائىدىسى
خەنزۇ تىلىدىن قوبۇل قىلىنغان سۆزلەرنىڭ ئىملاسى
1) خەنزۇ تىلىدىن ئۇيغۇر تىلىغا قوبۇل قىلىنغان ۋاقتى ئۇزۇن بولغان سۆزلەر ئۆزلەشكىنى بويىچە يېزىلىدۇ. مەسىلەن: گاڭپەن، سومەن، خوشاڭ، پىنتوزا، يوتازا، ... 2) خەنزۇ تىلى پۇتۇڭخۇاسىدىكى ”zh, ch, sh, c“ تاۋۇشلىرى ئۇيغۇرچىدا ”ج، چ، ش، س“ ھەرپلىرى بىلەن يېزىلىدۇ. مەسىلەن: جۇڭگو -- Zhongguo            中国 چاڭشا -- Changsha             长沙 شاڭخەي --  Shanghai          上海 ساۋساۋ -- Cao sao             曹操 3) خەنزۇ تىلىدىن قوبۇل قىلىنغان سۆزلەردىكى تاق يۈنمۇ a, o, i, e ھەم قوشما يۈنمۇ ang, ua, uang eng, en, ing, in لار پۇتۇڭخۇا تەلەپپۇزى بويىچە ئەينەن يېزىلىدۇ. مەسىلەن: زاۋېن -- zawen                杂文  بوخەي -- bohai                渤海 شېڭمۇ -- shengmu             声母 لىشىمىڭ -- lishiming         李世铭 ئېمىشەن -- emishan           鄂密山           خېنەن -- henan               河南 شىنجياڭ – xinjiang             新疆            شىڭشىڭشيا -- xingxingxia     星星峡 فاڭجېن --  fangzhen          方针         جېڭجۇ -- Zhengzhou          郑州 خۇاشيا -- huaxia              华夏            گۇاڭجۇ -- Guangzhou         广州 4) خەنزۇ تىلى پۇتۇڭخۇاسىدىكى تاق يۈنمۇ”u“ بىلەن قوشما يۈنمۇ”uan, un“لاردىكى ”u“ نىڭ ئىملادىكى يېزىلىشى تۆۋەندىكىچە: ⑴ تاق يۈنمۇ ”u“، ”q, x, y“ تاۋۇشلىرى بىلەن كەلگەندە ”ئۈ“ يېزىلىپ، باشقىلىرىدا ”ئۇ“ يېزىلىدۇ. مەسىلەن: شياۋچۈ -- xiaoqu           小区  چۈجاڭ --  quzhang         区长 شۈگوجاڭ -- xuguozhang   许国璋 شۈجۇ --   Xuzhou          徐州 جياۋيۈلۇ -- jiaoyulu            焦裕禄 يۈگۇڭ --  yugong             愚公  ⑵ قوشما يۈنمۇ ”un“ تەركىبىدىكى ”u“ ئۇيغۇرچىدا ”ئۈ“ يېزىلىدۇ. قوشما يۈنمۇ ”uan“، ”g, h, k“ تاۋۇشلىرى بىلەن كەلگەندە، تەركىبىدىكى ”u“ ئۇيغۇرچىدا ”ئۇ“ يېزىلىدۇ. ”g, h, k“ تاۋۇشلىرىدىن باشقىلىرىدا ”ئۈ“ يېزىلىدۇ. مەسىلەن: يۈنمۇ -- yunmu                 韵母 لۇشۈن – luxun                    鲁迅 گۇەن ۋېنجاۋ --  guanwenzhao  关文钊  جيايۈگۇەن -- jiayuguan         嘉峪关 لى رۈيخۇەن -- Li ruihuan       李瑞环  خۇەندېڭ – huandeng           幻灯 كۇەن (فامىلە) – kuan             宽 5) خەنزۇ تىلى پۇتۇڭخۇاسىدىكى ئايرىم بوغۇم بولۇپ كەلگەن قوشما يۈنمۇ ”ou“ تەركىبىدىكى ”u“ ئۇيغۇر تىلىدا ”ۋ“ غا يېقىن تەلەپپۇز قىلىنىدىغانلىقى ئۈچۈن ئىملادا ”ۋ“ يېزىلىدۇ. مەسىلەن: ئوۋ ياڭ شيۇ -- ou yangxiu   欧阳修 6) خەنزۇ تىلى پۇتۇڭخۇاسىدىكى قوشما يۈنمۇ ”ao, iao“ دىكى ”o“ تاۋۇشى ئۇيغۇر تىلىدىكى ”ۋ“ تاۋۇشىغا يېقىن تەلەپپۇز قىلىنغانلىقى ئۈچۈن ئىملادا ”ۋ“ يېزىلىدۇ. مەسىلەن: ماۋزېدۇڭ -- Mao zedong   毛泽东 جياۋيۈلۇ -- Jiao yulu        焦裕禄 ئاۋمېن --  ao men           奥门  ساۋساۋ -- Cao sao           曹操 7) خەنزۇ تىلىدىن قوبۇل قىلىنغان سۆزلەرنىڭ تاق يۈنمۇلىرى ئىچىدە ”o“ تاۋۇشى ئەگەر ئوچۇق بوغۇم ھالەتتە قالسا، ئۇيغۇرچىدا ”ئو“ يېزىلىدۇ. يېپىق بوغۇم ھالەتتە قالسا، ”ئۇ“ يېزىلىدۇ. مەسىلەن: بوخەي --  bohai           渤海   نىڭبو – Ningbo             宁波 موخې --  mohe            漠河) پوياڭ – Poyang             鄱阳   شەندۇڭ -- shandong       山东  چۇڭچىڭ – chongqing      重庆  جۇڭخۇا --  zhonghua      中华  گۇڭشې – gongshe          公社  8) خەنزۇ تىلى پۇتۇڭخۇاسىدا ”an, ian, uan, ai, ei, uai, ui“ يۈنمۇلىرىدىكى ”a“ تاۋۇشى ئۇيغۇر تىلىدىكى ”ئە“ تاۋۇشىغا يېقىن تەلەپپۇز قىلىنىدىغانلىقى ئۈچۈن ئىملادا ”ئە“ يېزىلىدۇ. بۇلاردىكى ئاخىرقى تاۋۇش ياكى ئۆتكۈنچى تاۋۇش بولۇپ كېلىدىغان ”i“ تاۋۇشى ئۈزۈك تاۋۇش ”ي“غا يېقىن تەلەپپۇز قىلىنىدىغانلىقى ئۈچۈن ئىملادا ”ي“ يېزىلىدۇ. مەسىلەن: تيەنجىن --  Tianjin      天津  بېيجىڭ -- Beijing         北京 شەنخەيگۇەن -- Shanhaiguan    山海关 چاڭجياڭ -- Changjiang   长江 گۇيخۇ --  Guizhou        贵州  خۇەيخې -- Huaihe        淮河  9) خەنزۇ تىلى پۇتۇڭخۇاسىدىكى قوشما يۈنمۇ ”uo“ ئۇيغۇرچىدا ”ئو“ ھەرپى بىلەن، ”ou“ ئۇيغۇرچىدا ”ئۇ“ ھەرپى بىلەن، ”ue“ ئۇيغۇرچىدا ”ئۆ“ ھەرپى بىلەن يېزىلىدۇ. مەسىلەن: گوۋۇيۈەن -- guowuyuan  国务院 جۇ ئېنلەي --  Zhou Enlai   周恩来 يۆفېي --  Yue Fei          岳飞  جاڭ شۆلياڭ --   Zhang Xueliang  张学良