ئەلقەم_تۇرسۇن
دوكتۇرلۇقتىن كېينكى تەتقىقات پائالىيەتلىرى
دوكتۇر ئەلقەم تۇرسۇن دوكتۇرلۇق ئوقۇشنى پۈتتۈرۈش ئالدىدا، ئامىرىكا خاۋراد ئۈنۋېرستىتى بىلەن ئىرلاندىيە دابلىن ئۈنۋېرستېتى بىرلىشىپ تەشكىللىگەن ئەلىزخايمىر كېسلىنىڭ پاتالوگىيەسنى ھەمكارلىشىپ تەتقىقات قىلىدىغان، ئەلىزخايمىر كېسلىنىڭ تەتقىقاتىدا ئاساسلىق كۆزگە كۈرۈنگەن گۇرۇپىنىڭ دوكتۇر ئاشتىلىق تەتقىقاتچى خادىملىقىغا تەكلىپ قىلىنغان بۇلۇپ، بۇنىڭدىن خەۋەر تاپقان (ئەمما بىر يىلنىڭ ئالدىدا پىنسىيەگە چىقىپ كەتكەن) يىتەكچى ئوقۇتقۇچىسى "باشقا يەرگە كەتمەي مىنىڭ يېڭىدىن قۇرغان تەجىرىبىخانامدا ئىشلە" دىگەن گېپىدە چىڭ تۇرۇۋالغانلىقى ئۈچۈن، يىتەكچىسىنى ھۆرمەتلەش يۇزىسىدىن بارماقچى بولغان تەتقىقات گۇرۇپىسنىڭ باش يىتەكچىسىگە ھازىر يىتەكچىسىدىن يۈز ئۆرەلمەيدىغانلىقىنى چۈشەندۈرۈپ ھۆزۈر خالىق ئېيتىپ تەكلىپنى رەت قىلىدۇ. ئۇ كىشىمۇ ئەپسۇسلانغان ھالدا چۈشەنگەنلىكىنى ئېيتىدۇ ( خارۋاد ئونۋېرستىدىكى ئۇ پىراففىسسور بىلەن ھازىرمۇ ئالاقىلىشىپ تۇرۇۋاتىدۇ). شۇنىڭ بىلەن ياپۇنىيەدە تەتقىقات فوندى ئىلتىماس قىلىشقا كىرىشىپ، ياپۇنيە سەھىيە مېنىستىرلىكى ئۇيۇشتۇرغان " خەتەرلىك خېمىيىلىك ماددىلارنى تەتقىت قىلىش" گۇرۇپىسنىڭ تەتقىقات خىزمەت ئورنىغا ئىرىشىدۇ. بۇ گۇرۇپىنىڭ ئاساسلىق تەتقىقات تېمىسى بولسا تاماكىنىڭ تەركىۋىدىكى "تاماكا ئىشقارى" دەپ ئاتىلىدىغان نىكوتىن دىگەن ماددىنىڭ قورساقتىكى يىتىلىۋاتقان بوۋاقنىڭ مېڭە فونكىتسىيە تەرەققىياتىغا بولغان تەسىرنى تەتقىت قىلىش بولىدۇ. ياپۇنىيەدە ياشانغانلارنىڭ سانى كۆپىيىۋاتقان بولسىمۇ، ئەمما تۇغۇش نىسپىتى ئازلاۋاتقان بۇلۇپ، ياپۇنيە ھۆكۈمىتى تۇغۇلۇۋاتقان بوۋاقلارنىڭ ئەقلى ۋە جىسمانى سۈپىتىگە تەسىر كۆرسىۋاتقان ئامىللارنى تېپىپ چىقىش ھەمدە ئۇلارنىڭ يېڭى ئەۋلاتلارغا بولغان تەسىرنى ئازايتىش ئارقىلىق ياپۇن مىللەتلىرنىڭ سۈپىتىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن ناھايىتى كۆپ ئىقتىسادى مەبلەغ چىقىرىدۇ. خەلقئارادا ھاملىدار ئاياللارنىڭ تاماكا چەكمەسلىگى ھەمدە ئۇلارنىڭ ئەتراپىدا باشقىلارنىڭ تاماكا چەكمەسلىكى تەشەببۇس قىلىنىۋاتقان بولسىمۇ، تاماكىغا خۇمار بولغان كۆپ كىشىلەر بۇنىڭغا ئانچە پىسەنىت قىلمايدۇ. يەنە كىلىپ تاماكا شىركەتلىرى تاماكىدىن ئىلغاپ ئالغان نىكوتىننىڭ تاماكىنىڭ خۇمارىنى باسىدىغانلىقى پەش كەلتۈرۈپ، تاماكا تاشلىيالمايدىغان ھاملىدار ئاياللار ھاملىدارلىق مەزگىلىدە تاماكا چىكىشنىڭ ئورنىغا نىكوتىنلىق مەسھۇلاتلارنى ئىشلەتسە بولىدىغانلىقىنى، نىكوتىننىڭ قورساقتىكى بوۋاققا بولغان تەسىرىنىڭ تاماكىدىن ناھايىتى زور دەرىجىدە تۆۋەن ئىكەنلىكىنى كۆرستىپ، ئۆز مەسھۇلاتلىرنىڭ بازىرىنىڭ كاساتلىشىپ كەتمەسلكىگە تىرىشىدۇ. دەسلىۋىدە بۇ سەپسەتىلەرنى قوللىغان تەتقىقاتچىلار كېيىن قوللاشتىن يېنىۋالغان ھەم ئۇنىڭغا قارشى بەزى ماقالىلارنى ئېلان قىلغان بولسىمۇ، ھەر خىل تەجىربىخانلارنىڭ تەتقىقات شارائىتىنىڭ ئوخشىماسلىقى تۈپەيلىدىن خۇلاسىدە بىرلىككە كىلىش تەس بولىدۇ. دوكتۇر ئەلقەم تۇرسۇن شۇلارنى كۆزدە تۇتۇپ، نىكوتىننى تەتقىت قىلىش جەريانىدا تالاش تارتىش قىلىۋاتقان ھەر خىل مەسىللەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان چوڭ ھەجىملىك بىر تەجىرىبە لاھىيلەپ، ھامىلدارلىق مەزگىلىدە نىكوتىن ئىشلىتىشنىڭ تۇغۇلغاندىن كېيىنكى بوۋاقنىڭ روھى ۋە ئەقلىي پائالىيىتىگە بولغان تەسىرى ھەم ئۇنىڭ مىخانىزىمنى تەجىربىخانا ھايۋاناتلىرىدا تەتقىت قىلىدۇ. تەتقىقات نەتىجىسى ھامىلدار ۋاقتىدا نىكوتىن ئىشلىتىش (ياكى تاماكا چىكىش) نىڭ توغۇلغاندىن كېينكى ئەۋلاتلارنىڭ مېڭە ھۈجەيرىلىرى ئارىسىدا ئۇچۇر يەتكۈزۈپ زېرەكىلىكگە كاپالەت بولىدىغان نورئادىرنالىن دەپ ئاتىلىدىغان ماددىنىڭ ئەمىلى ئىشلىتىلىشنى تۆۋەنلىتىۋېتىدىغانلىقىنى، بۇ ئارقىلىق دىققىتى چېچىلاڭغۇ بۇلۇش، ئەنسىزلىك ھىس قىلىش، ئۆز-ئارا ئىجتىمائى مۇناسىۋىتى پاسسىپ بۇلۇش قاتارلىق ئاجىزلىقلارنى كەلتۈرۈپ چىقىردىغانلىقنى ئىسپاتلاپ چىقىدۇ. بۇ توغۇرلۇق ئېلان قىلىنغان ماقالىلىرىنىڭ بىرسى مەخسۇس ياخشى ماقالىلارنى تۇنۇشتۇردىغان "يۇقىرى نۇرلۇق تەتقىقات" (highbeam research) ناملىق پەننى گىزىتتە تۇنۇشتۇرۇلۇشقا ئىرىشىدۇ. دوكتۇر ئەلقەم مۇشۇ تاماكىغا مۇناسىۋەتلىك تەتقىقات نەتىجىلىرىنىڭ ئۆز خەلقى ئۇچۇنمۇ خىزمەت قىلالىشىنى ئۇمۇت قىلىدۇ.