cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئوبامانىڭ ۋەزىپىسىدىن خوشلىشىش نۇتۇقى
خىزمەتچى خادىملىرىمغا رەھمەت، سىلەر بۇ دۇنيانى ئۆزگەرتتىڭلار. بۈگۈن كەچتە، مەن بۇ سەھنىدىن ئايرىلىش ئالدىدا تۇرۇۋاتقان بولساممۇ، ئەمما مەن بۇ دۆلەتتىن ئەمدىلا پىرىزدىنتلىققا سايلانغان ۋاقتىمدىنمۇ بەكرەك ئۈمىدۋارمەن.
ئامېرىكا پۇقرالىرى دۆلەتكە تولۇپ تاشقان ئىشەنچ بىلەن باقىدۇ.
سىلەردىن مېنىڭ ئامېرىكىغا ئۆزگىرىش ئاتا قىلىدىغان ئىقتىدارىمغا ئىشىنىپلا قالماستىن، يەنە ئۆزۈڭلاردىمۇ بۇ دۆلەتنى ئۆزگەرتەلەيدىغان ئىقتىدارنىڭ بارلىقىغا ئىشىنىشىڭلارنى ئۈمىد قىلىمەن.
سىلەرنىڭ ئامېرىكىنىڭ دۆلەت قۇرۇش نىزامنامىسىنىڭ روھىدا قەتئىي چىڭ تۇرۇپ، قۇل ۋە قۇللۇق تۈزۈمنى بىكار قىلىش ھەرىكىتىدە روياپقا چىققان باراۋەر ئىدىيەگە ئىشىنىشىڭلارنى، نامايىش قىلىش ئارقىلىق قولغا كەلتۈرگەن كۆچمەنلەرنىڭ باراۋەر ھوقۇقىنىڭ روھىغا ئىشىنىشىڭلارنى، بايرىقى چەت ئەللەردىكى جەڭ مەيدانلىرى ۋە ئاي شارىغا قادالغان ئامېرىكا قوشما ئىشتاتلىرىدەك بۇ دۆلەتكە ئىشىنىشىڭلارنى ئۈمىد قىلىمەن. بۇ خىل ئېتىقاد ھەربىر ئامېرىكىلىقنىڭ قەلبىدە مەۋجۇت.
شۇنداق، بىز قىلالايمىز.
شۇنداق، بىز قىلالىدۇق.
توخنىياز ئىسمائىل نىدائىي تەرجىمىسى. مەنبە: http://www.karwan.cn/news/halkara/2017/0111/91587.html
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
مايمىخان
مايمىخان
(1812 - 1830)غۇلجىدا ياشىغان،ماھىر قوشاقچى ، ئەركىنلىك كۈيچىسى. كىچىكىدىنلا ھەققانىيەت تۇيغۇسى ، خەلىق سۆيەر روھى بىلەن چوڭ بولغان مايمىخان مۇستەبىت ھاكىميەت ۋە زۇلۇملارنى پاش قىلىپ قوشاق توقىغان ۋە شىئىر قىلىپ ئوقىغان. 1830 - يىلى ھەققانىيەت ۋە ئەركىنلىكتى ۋاز كەچمىگەن ئۇيغۇر قىزى مايمىخان 18 يىشىدا چىپىپ ئۆلتۈرۈلگەن
ئابدۇجېلىل داموللا ھاجى
مەرىپەتپەرۋەر، تەرەققىيپەرۋەر شائىر ئابدۇجېلىل داموللا ھاجىم 1896 - يىلى خوتەننىڭ گۇما ناھىيسىدە تونۇلغان ئۆلىما ئابدۇللا مۇپتى ھاجىم ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن. (شائىرنىڭ ھاياتى ۋە ئىجادىنى يورۇتۇپ بېرىشتە،«بۇلاق» ژۇرنىلىنىڭ 1989 - يىللىق 1 - سانىغا بېسىلغان شائىرنىڭ شېئىرىي مەكتۇپلىرىنى نەشىرگە تەييارلىغان ئابدۇلھېكىم مەھدۇم ھاجى تەرىپىدىن يېزىلغان «نەشىرگە تەييارلىغۇچىدىن» سۆزى ئاساس قىلىندى.) ئۇ 16 ياشقا كىرگەن مەزگىلىدە شائىر مەۋلانا ھۈسەيىنخان تەجەللىنىڭ بايقىشى ۋە تەكلىپى بىلەن ئۇنىڭغا شاگىرت بولغان ھەمدە تەجەللى بىلەن بىللە گۇمىدىن قاغىلىققا كەلگەن. ياش ئابدۇجېلىل تەجەللىنىڭ كۆڭۈل قويۇپ تەربىيىلىشى، شۇنداقلا، ئۆزىنىڭ ئۆتكۈر زېھنى ۋە زور تىرىشچانلىقى نەتىجىسىدە ھەر خىل ئىلىملەرنى پۇختا ئىگىلەپ، ئىستېدات ۋە قابىلىيەت جەھەتتە تېز ئۆسكەن. ئۈچ يىللىق تەربىيىدىن كېيىن شائىر تەجەللى ئۇنى ئۆزىنىڭ ئەڭ يېقىن بۇرادىرى ئابدۇقادىر داموللام ھوزۇرىغا - قەشقەرگە ئەۋەتكەن. ئابدۇقادىر داموللام تەجەلىنىڭ ھاۋالىسى بويىچە جېلىلنى سەمىمىي قوبۇل قىلىپ، كۆڭۈل قويۇپ تەربىيلىگەن. ئابدۇجېلىل قەشقەردە ئوقوۋاتقان مەزگىلىدە يەنە شۇ مەزگىلدىكى تونۇلغان بىلىم ئىگىلىرى قولىدىن ئەتراپلىق بىلىم ئالغان. ھىجىرىيىنىڭ 1338 - يىلى (مىلادىيە 1920 - 1930 - يىللار) ئۇ ئوقوتۇش پۈتتۈرۈپ، «داموللا» دېگەن يۇقىرى ئۇنۋانغا ئېرىشكەن. ئابدۇخېلىل داموللام ئوقوش پۈتتۈرگەندىن كېيىن گۇمىغا قايتىپ كېلىپ، تالىپلارغا ئىلىم ئۆگىتىش. خەلق ئارىسىغا ئىلىم - مەرىپەت تارقىتىش بىلەن مەشغۇل بولغان. نادانلىق، خۇراپاتىلىق، مۇتەئەسسىپلىك، زالىملىقتەك ئىللەتلەرگە قارشى نەزەرۋىيىۋى ۋە ئەمەلىي كۈرەشلەردە بولغان. 1934 - يىلى ئابدۇجېلىل داموللا ھەج قىلىش ئۈچۈن سەپەرگە چىقىپ، ھىندىستان ۋە ئەرەبىستان قاتارلىق جايلاردا زىيارەتتە بولغان. ئۇ يەرلەردە كۆپلىگەن ئەدىبلەر ۋە ئىلىم ئەھىلىلىرى بىلەن تونۇشقان. ئۇلار بىلەن مۇشائىرىلەر يېزىشقان، ئىلمىي سۆھبەتلەردە بولغان. ئابدۇجېلىل داموللا ھاجىم 1937 - يىلى ھەرەم سەپىرىدىن قايتىپ كەلگەن ۋە شۇ يىلى شىڭ شىسەي پۈتۈن شىنجاڭ بويىچە يۈرگۈزگەن باستۇرۇش، تېررورلۇقنىڭ قۇربانى بولۇپ كەتكەن. ئابدۇجېلىل داموللا ھاجىم شەخسىي غەرەزلەردىن خالىي، ئومۇمىڭ غېمىنى يەيدىغان، ئاجىز - مىسكىنلەرگە ياردەم بېرىشنى ئۆزىنىڭ بۇرچى دەپ بىلىدىغان، ساپ نىيەتلىك تەرەققىيپەرۋەر دىنىي ئۆلىما ھەمدە يېتىلگەن شائىر ئىدى. ئۇ ئۆز ئانا تىلى ۋە ئەرەب - پارس تىلىرىدا، ئوخشىمىغان شېئىرىي شەكىللەردە بىر قاتار سالامنامە، تەشەككۈرنامىلەرنى؛ مۇشائىرە، بېغىشلىما، قىتئەلەر، شۇنداقلا لىرىك شېئىرلارنى يازغان بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ كۆپ قىسمى يوقىلىپ كەتكەن. ئۇنىڭ ھازىرغىچە ساقلىنىپ قالغان، ئۇيغۇر تىلىدا يېزىلغان ئون پارچە شېئىرىي مەكتۇپىنى ئابدۇلھېكىم مەھدۇم ھاجى نەشىرگە تەييارلاپ «بۇلاق» ژۇرنىلىنىڭ 1989 - يىللىق 1 - سانىدا ئېلان قىلدى. ئابدۇلھېكىم مەخدۇم ھاجى يەنە شائىرنىڭ ئەرەب تىلىدا يازغان بىر قىسىم قەسىدە ۋە سالامناملىرىنىمۇ نەشىرگە تەييارلىدى.
ئاسىمە نىياز
ئاسىمە نىياز. ش ج ئۇ ئاخبارات فاكۇلتىتىنىڭ پروفىېسسورى، دوكتۇر. ئاسپىرانىت يىتەكچىسى. پەرھات مىجىتمۇئەللىمنىڭ ئايالى. مىنىڭچە ئۇيغۇرلاردا تېخى ئەر ئايال ئىككى تەرەپ ئىككىلىسىلا دوكتۇر بۇلغانلاردىن تېخى بەك ساناقلىقمىكىن دەيمەن. ئاسىمە مۇئەللىمنىڭ ئۇقۇش تارىخى پەرھاد مۇئەللىمنىڭ تارىخىغا ئۇخشاش. ئۇمۇ بىلۇروسىيە دۇلەتلىك داشۇېسىدە ئىرى بىلەن بىللە ئۇقۇپ دوكتۇرلۇقنى ئالغان. دۇلەتلىك ئىجتىمائى پەنلەر فوندىدىن ئالغان تەتقىقات تىمىسى بار. ئاخبارات فاكۇلتىتى تېخى يىڭى قۇرۇلدى، ئۇ ھازىرچە شۇ فاكۇلتىتتىكى بىردىنبىر رەسمى پىروفىسسور ۋە دوكتور. ئىرىدىن بۇرۇنراق رەسمى پىروفىسسور بۇلدى تېخى. كۇزىتىشىمچە ئۇي ئىشىغىمۇ پىششىق. تامىقى بەك ئۇخشايدۇ.
مەنبە: http://www.jeckblog.com
قاراكېچىك يېزىسى
قاراكېچىك يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Qarakéchik Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئاقتو ناھىيىسى گە جايلاشقان.
مەمۇرىي رايونلار
بوستان كەنتى قاتارلىقلار.
مايسىخان
مايسىخان
ئۇيغۇر قىزى مايسىخان چىڭ سۇلالىسى ھۆكىمىتىنىڭ زۇلىمىغا قارشى قوزغىلاڭنىڭ رەھبەرلىرىنىڭ بىرسى. ئۈچتۇرپان ئاقتوقاي باغرىغا خەلقىمىز تەرىپىدىن ئابىدە قىلىنغان "يەتتە قىزلىرىم" مەقبەرىسى دەل مايسىخاننىڭ مەقبەرىسىدۇر.
زۇلەيخان بىگىم
زۇلەيخان بىگىم
17 - ئەسىردە قۇمۇلدا ياشىغان ئىستىداتلىق شائىرەدۇر.
قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيىسى
قەشقەر يېڭىشەھەر ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قەسقەر ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. قەشقەر يېڭىشەھەرنىڭ يەر مايدانى 2،262 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2004-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 290،000.
يوپۇرغا ناھىيىسى
يوپۇرغا ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قەشقەر ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. يوپۇرغا ناھىيىسى تەڭرىتاغنىڭ جەنۇبىي ئېتىكىگە، تارىم ئويمانلىقىنىڭ غەربىي قىسمىغا، گەز دەرياسىنىڭ تۆۋەن ئېقىمىغا جايلاشقان. شەرق تەرىپى مارالبېشى ناھىيىسى بىلەن، جەنۇبىي تەرىپى يەكەن ناھىيىسى بىلەن، غەرب ۋە غەربىي جەنۇب تەرىپى يېڭىسار ناھىيىسى، يېڭىشەھەر ناھىيىسى بىلەن، شىمال تەرىپى پەيزاۋات ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرقتىن غەربكىچە بولغان، ئۇزۇنلۇقى 93 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان كەڭلىكى  56 كىلومېتىر، ئومۇمىي يەر مەيدانى  2688.3 كۋادرات كىلومېتىر. قارمىقىدا بىر بازار، 8 يېزا،  86  كەنت ئاھالە كومىتېتى بار. تەۋەسىدە شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى، يېزا ئىگىلىك 3 - شىسىنىڭ بىر تۇەن - مەيدانى بار. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 1545  كىلومېتىر.
مەمۇرىي رايون
قەشقەر ۋىلايىتى يوپۇرغا ناھىيىسى قارمىقىدا 4 بازارلىق ۋە 5 يېزا بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە: ئىزاھات:
يەر تۈزۈلۈشى
غەرب تەرىپى ئېگىز، شەرق تەرىپى پەس، تۈزلەڭلىك 86.7% نى، قۇملۇق  13.3% نى ئىگىلەيدۇ. يەر سۇغىرىشتا ئاساسلىقى گەز دەرياسىنىڭ سۈيى بىلەن زەرەپشان دەرياسىنىڭ سۈيىگە تايىنىدۇ. يىللىق ئېقىن مىقدارى 420 - 460 مىليون كۇب مېتىر، تۈزلەڭلىك رايونلارنىڭ يەر ئاستى سۇ زاپىسى 382 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋانات بايلىقىدىن ئاق بوغۇز بۆكەن، ياۋا توڭگۇز، تارىم توشقىنى قاتارلىقلار بار. ياۋايى دورا ئۆسۈملۈك بايلىقىدىن چۈچۈكبۇيا، توشقان زەدىكى، ئالقات قاتارلىقلار بار.
ئىقلىمى
يوپۇرغا ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 11.7℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 41.8℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى - 23.4℃. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 2800.3 سائەت. 10℃ جۇغلانما تېمپېراتۇرىسى 4359.2℃، قىروسىز مەزگىلى  241 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 47.8 مىللىمېتىر، سۇنىڭ يىلىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى  2656.9 مىللىمېتىر.
يېزا ئىگىلىكى
بۇ ناھىيىدە دېھقانچىلىق ئاساس قىلىنىدۇ. ھازىر 18 مىڭ  800 گېكتار ( 282 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر،  9000 گېكتار ( 134 مىڭ  500  مو) ئورمان، 62 مىڭ گېكتار (930 مىڭ مو) ئوتلاق،  53 مىڭ  300  گېكتار (800 مىڭ مو، دېھقانچىلىققا باب كېلىدىغان بۇيەر،  66  مىڭ 700 گېكتار ( 1 مىليون مو) ئورمانچىلىققا باب كېلىدىغان بوزيەر بار.
بايلىقى
دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، كۆممىقوناق، كېۋەز، ئاپىبەدىيان، ئاپتاپپەرەس، قوغۇن - تاۋۇز، مېۋە - چېۋە، كۆكتات قاتارلىقلار بار. چارۋىچىلىقتا كالا، قوي، ئېشەك ئاساس قىلىنىدۇ. سانائىتىدىن ئېلېكتر قۇۋۋىتى، كۆمۈر، پاختا چىقىرىش، ئاشلىق - ماي پىششىقلاپ ئىشلەش قاتارلىقلار بار.
ساياھەتچىلىكى
يۇپۇرغىنىڭ ساياھەتچىلىكى بۈگۈنكى كۈنگە كەلگەندە كۈندىن كۈنگە تەرەققىي قىلىپ مېڭىۋاتىدۇ، ھەم يۇپۇرغىنىڭ ھەر قايسى رايونلىرىدا ساياھەت ئورنى كۈنسىرى كۈپەيمەكتە. مەن ئۈزۈم بىر يۇپۇرغىلىق سىلەرنى يۇپۇرغا داۋاكۆل مەنزىرە ساياھەت رايونىغا بېرىشقا تەكلىپ بېرىمەن.
تايلاندتىكى ئۇيغۇرلار
تايلاندتىكى ئۇيغۇرلار (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Taylandtiki Uyghurlar ) بولسا...
ئايشەم كېرىم
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
ئايشەم كېرىم 1931 - يىل 10 - ئايدا « نەشپۈت يۇرتى » كورلىنىڭ توۋۇرچى يېزىسى ئەللىك كەتمەن  كەنىتىدە سەنئەتخۇمار  كەمبەغەل ئائىلىسىدە  دۇنياغا كەلگەن بولۇپ ، ناھىيىدىن يىراق بۇ جايدا ئۇنىڭ دادىسى ئۇزىنىڭ سازەندىلىكتىكى ئۆزگىچە ماھارىتى ئارقىلىق خەلققە مەنىۋى ئۇزۇق بەخىش ئېتىپ تۇراتتى ، ئۇنىڭ دادىسى داپ ،غېجەك چېلىشقا ،ئانىسى دۇتار چېلىش، ناخشا ئېيتىشقا  ماھىر بولغاچقا ، بۇنداق ئائىلە مۇھىتى گۆدەك  ئايشەم كېرىمنىڭ قەلبىدە سەنئەتكە بولغان ئىشتىياق، ئىنتىلىشى  كىچىكىدىنلا بىخلاندۇرغانىدى، شۇنداق بولغاچقا ئۇ 5 - 6 ياشلارغا كىرمەيلا دادىسى ياساپ بەرگەن داپ ۋە غېجەكنى تەمتىرىمەي  چالالايدىغان بولدى .ئانىسى دۇتار چېلىپ ناخشا ئېيتسا ، ئۇ يۇمران قۇللىرى بىلەن قاس چىقىرىپ زۇق شۇخ بىلەن ئۇسسۇل ئۇينايتتى. ناھىيىدىن يىراق ئەللىك كەتمەن  كەنىتىدە ئاخشىمى ئېتىز -ئېرىق  ئىشلىردىن ھاردۇق يېتىپ قايتىپ كەلگەن دېھقانلار ئۈچۈن كەچلىك مەشرەپ -ئەلنەغمە سورۇنلىرى  ھاردۇق  چىقىرىشنىڭ ئەڭ ياخشى پۇرسىتى ،سەنئەتخۇمارلار  ئۈچۈن ئۆز ماھارىتىنى كۆرسىتىدىغان سەھنە ئىدى. ئۆز مەھەللىسى ۋە قوشنا مەھەللىلەردىكى توي -تۆكۈن  مەشرەپ سورۇنلىرى دادىسىنىڭ باشلىشى بىلەن كېچىك ئايشەم كۆزى ئىچىلدى. ئۇنىڭ سەنئەتكە بولغان ئىنتىلىشىنى تېخىمۇ كۈچەيتتى. ئۇنىڭ جاراڭلىق ئاۋازى ، نەپىس ئۇسسۇل ھەرىكىتى ،يېقىن - يىراقتىكىلەرنىڭ دىققىتىنى جەلىپ قىلىشقا باشلىدى. كېچىك ئايشەم ئۆز كەنتىدە باشلانغۇچ مەكتەپكە كىرگەندىن كېيىن ،مەكتەپ ئۇيۇشتۇرغان ئەدەبىيات - سەنئەت پائالىيەتلىرگە قاتنىشىپ،ناخشا ئېيتىپ،ئۇسسۇل ئۇيناپ ، ئۆزىنىڭ سەنئەت تالانتىنى نامايەن قىلىپ كەلگۈسى  پارلاق ئىستىقبالىدىن بېشارەت بەردى. باشلانغۇچ مەكتەپ ھاياتىدا ئۇ سەھىنىدە ئېيتقان« يېتىم قىز » ناخشىسى ئۇنىڭدىن ئۆزگىچە تالانتنى نامايەن  قىلدى. ،قىزغىن ئالقىش سادالىرى ئۇنىڭ روھىغا ئىلىھام بەردى ،بىراق يوقسۇللۇق،كونا ئۆرۇپ - ئادەت تۈپەيلىدىن ئۇ ئۇقۇشنى داۋاملاشتۇرالماي ،ئۇزۇنغا قالماي تۇرمۇشلۇق بولۇپ ، ئائىلە خىزمىتىنىڭ قۇربانى بولۇپ كەتتى، بەختىگە  يارىشا ، ئۇنىڭ يولدىشى ئابدۇكېرىم ئەبەيدۇللا ئوقۇمۇشلۇق  زىيالى ،بېشىدىن نۇرغۇن ئىسسىق- سوغۇق ئۆتكەن ، سەنئەتنى چۈشىنىدىغان كىشى ئىدى.
1955 - سابىق شىنجاڭ ئۆلكىسى ئەمەلدىن قالدۇرلۇپ ، مىللىي تېررىتورىيىلىك ئاپتونومىيە قانۇنغا ئاساسەن، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنى رەسمىي قۇرۇلدى شىنجاڭدا كىنو سىتودىيسى  قۇرۇش توغرىسىدىكى ئوي - پىكىر لەر شۇ يىلىنىڭ ئاخىردا  غۇلغۇلا قىلنىشقا باشلىدى. 1956 -يىلى شىنجاڭ كىنو سىتودىيسى قۇرۇش تەييارلىق خىزمىتى رەسمىي باشلىنىپ كەتتى. شىنجاڭدا بۇ يېڭى شەيئى ئۆزىنىڭ ئىجادىيەت خادىملىرى ئاپىرىدە قىلش كېرەك ئىدى. بۇ ئىشقائاپتونۇم رايۇنىلۇق مەدەنىيەت نازارىتى كونكىرىت مەسئۇل بولدى، 1956 - يىلى ئۈرۈمچى ئاپتونۇم رايۇن بويىچە كىنو ئارتىسلىرىنى يېتشتۇرۇپ، تەربىيلەش سىنىپى ئېچىلىپ ،بىر تۈركۈم سەنئەتكارلار بۇ سىنىپقا ئۇقۇشقا كىردى ،ئايشەم كېرەممۇ بۇ قىممەتلىك پۇرسەتكە ئېرىشىپ ، ئۇزىنىڭ كەسپى ماھارىتىنى  ئۆستۇرۇشكە،كەلگۈسى ئىجادىيەتلىرى ئۈچۈن يول  ئېچىشقا  پۇختا ئاساس سالدى .سەنئەت ئىشلىرنىڭ  ئۈزلۈكسىز تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ ،ئۇ كۆپلىگەن دراما ،ئوپېرلاردا باش رول ۋە ئاساسلىق رول ئېلىپ تېخىمۇ زور نەتىجىلەرنى قازاندى.
ئايشەم كېرىم 50 - يىللاردىن تارتىپ 1980 - يىلغىچە ئىلگىر- كېيىن بۇلوپ «غۇنچەم» درامىسىدا غۇنچەم، كېيىنكى مەزگىلدە شۇ ناملىق درامىدا زومىگەر پومېشچىك ئۇمەر شاڭيۇنىڭ ھازازۇل خوتۇنى شەرۋانىغان  ،«غىرىپ - سەنەم » ئوپېراسىدا دەسلەپكى ۋاقىتلىردا سەنەم ، كېيىنكى مەزگىلدە غېرىپنىڭ ئانىسى مېھرىبانۇ، «ئارشىن- مال ئالان» ئوپېرسىدا باش پېرسوناژ گۈلچېھرە، «يالقۇنتاغ غەزىپى» ئوپېراسىدا دەسلەپكى باش قەھىرىمان،قۇزغىلاڭچىلارنىڭ رەھبىرى ئەمەتنىڭ سۈيگونى ئايىمگول،« قىزىل بايراق لەپىلدىمىكتە» درامىسىدا خەلچىغان، «كۈرەش يولى» ئوپېراسىدا ئانا ،خەنزۇچىدىن ئۆزلەشتۇرۇپ  ئوينىغان ئوپېرا «قىزىل چىراق» دا موماي قاتارلىق كۆپلىگەن پېرسوناژلارنىڭ رولنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ئۇرۇنداپ كۆپ قېتىم مۇكاپاتلاندى.
ئايشەم كېرىم 1958 - يىلى يولدىشىنىڭ خىزمىتىنىڭ بېيجىڭغا يۆتكىلىشى بىلەن بېيجىڭغا  يۆتكىلىپ بېرىپ مەركىزى مىللەتلەر ناخشا -ئۇسسۇل ئىشلەپ، ئاتاقلىق ناخشىچى ۋاڭ كۈندىن ناخشا ئېيتىش ماھارىتىنى ئۆگەندى. 1959 - يىلى تەڭرىتاغ كىنو سىتودىيسى رەسمىي قۇرلۇپ ، تۈنجى بولۇپ ،شاڭخەي كىنو سىتودىيسى بىلەب بىرلىشىپ ،« بوستانلىقتا تەنتەنە» ناملىق  ھېكايە فىلىمنى ئىشلەش تەييارلىقىنى باشلۋەتتى. بۇ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇريىتى قۇرۇلغانلىقىنىڭ 10 يىللىق مەرىكىسىگە ئاتىغان سوۋغا ئىدى. بۇ فىلىمنىڭ ئارتىسلىرنى ،بۇلۇپمۇ باش رۇلدىكى ئارتىسلارنى تاللاش تولىمۇ ئىنچكە،جاپالىق خىزمەت ئىدى. فىلىمنىڭ رېژسسورى ۋە خىزمەتچىلىرى ئاپتونوم رايۇنىمىزدا نۇرغۇن ئارتىسلارنى تاللاپ باقتى. ئەڭ ئاخىردا باشقىلارنىڭ كۆرسىتىشى بىلەن،شىنجاڭ ناخشا - ئۇسسۇل ،تىياتىرچىلىقى ئالاھىدە كۆزگە كۆرۇنگەن.شۇ ۋاقىتتا بېيجىڭدا ئىشلاۋاتقان ئايشەم كېرىم بۇ كىنۇنىڭ ئايال  باش قەھىرىمان ئايىمخان مۇدىرنىڭ رولىنى ئېلىشقا ئەڭ مۇۋاپىق نامزات  دەپ بېكىتىلدى ۋە مۇشۇ فىلىم ئىشلەش ئېھتىياجى بىلەن شىنجاڭغا تەكلىپ قىلىندى ،بۇ ئايشەم كېرىمنىڭ تۇنجى ئېكران قەدىمى بولۇپ ،ئۇنىڭ كېيىنكى ئېكران ھاياتى ئۈچۈن داغدام يول ئىچىپ بەردى.
ئايشەم كېرىم « بوستانلىقتا تەنتەنە»نىڭ سېنارىيسىنى قۇلغا ئالغاندىن كېيىن بۇ سېنارىيىنى تەكرا -تەكرا ئۇقۇپ ،ئايىمخان ئۇبرازىنى چۇڭقۇر تەھلىل قىلدى. ئۇ تۇرپانغا تۇرمۇش ئۆگىنىش بارغان پۇرسەتتىن پايدىلىنپ، ئايىمخانىڭ ئەسىلي پروتوتىينى كۆپ قېتىم زىيارەت قىلىپ ئەھۋال ئىگىلىدى. ئايىمخانىڭ مىجەز -خۇلۇقىنى ، ئىچكى ھېسسىياتىنى يارقىن يارىتىپ بېرىش يولدا ھارماي- تالماي ئىزدەندى ۋەئاخىرى جاسارەتلىك،باتۇر ، قەيسەر ئۇيغۇر ئاياللىرنىڭ تىپىك ۋەكلى ئايىمخاننىڭ شانلىق ئوبرازىنى ئېكراند نامايەن قىلىپ ھەر مىللەت خەلقىنىڭ  يۈكسەك دەرىجىدە  ھۆرمىتىگە سازاۋەر بولدى. ئۇنىڭ نامى مەملىكەت ئىچى سىرتىغا تونۇلدى. ئۇ قەيەرگە بارسا خەلق ئۇنى يېقىملىق ھالدا « ئايىمخان » دەپ چاقىردىغان ،ئۇنىڭ كامالەتكە يەتكەن ئېكران ئوبرازى يارىتىش  ماھارىتىگە ئاپىرىن  ئېيتىدىغان بولدى. بۇ فىلىم تۇرمۇش پۇرىقىنىڭ قويۇقلىقى ،بەدىئىيلىكىنىك يۇقىرىلىقى ،ۋەقەلىكلىرىنىڭ چىنلىقى ،ئارتىسلارنىڭ رول ئېلىش ماھارىتىنى ۋايىغا يەتكەنلىكىنى بىلەن ئەينى يىللاردا  پۈتۈن مەملىكەتنىڭ جاي -جايلىرنى زىلزىلىگە سالغان بولۇپ ،ھازىرغىچە  كېشلەرنىڭ ئىغېزدىن چۇشمەي كەلمەكتە. ئايشەم كېرىم شۇنىڭدندىن كېيىن يەنە «يىراقتىكى ئۇچقۇنلار»فىلىمدە( 1962 - يىلى ) ئۇينالغان  « تاھىر -زۆھرە » ئوپېرسىدا كېنىزەك ،1964 - يىلىدىكى « قۇملۇقتىكى يېشىل دولقۇن»ناملىق ھېكايە  فىلىمدە كوپىراتسىيە  مۇدىرى قاسىمنىڭ ئايالى ،«نەسىردىن ئەپەندىم» فىلىمدە ياغاچچىنىڭ ئايالى ، خەنزۇچىدىن ئۆزلەشتۈرگەن ئوپېرا  «قىزىل چىراق» دا لى يۈخېنىڭ ئانىسى لى مۇماي ، «رەنانىڭ توي» فىلىمدە رەنانىڭ ئانىسى ئامىنە كېرىم،«ئۈچ ياش » ناملىق تېلېۋزىيە تىياتىردا  ئامىنە ، « تاش ئۇستىدە ئېچىلغان گۈل» دە ئاق كۈڭۈل يېزا ئايالى ئوبرازىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك يارىتىپ كىشلەر قەلبىدەئۇنتۇلغۇسىز  تەسىراتلارنى قالدۇرۇپ ،ئىسىم-جىسمىغا مۇناسىپ خەلق قەلبىدىكى ئارتىس بولۇپ قالدى.
ئايشەم كېرىم تارىخىتا مىسلى كۆرۈلمىگەن «مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى » دا تۈرلۈك بەتناملارغا قىلىپ ، « شيۇجىڭجۇيىچىلارنىڭ تەشۋىقاتچىسى» ، » تارىخى ئەكسىلئىنقلابچىنىڭ ئايالى» ، «قارا يىپ »دەپ بىگۇناە قارىلىنپ ئاز بولمغان رىيازەتلەرنى چەككەن. دىلى قاتتىق ئازار يېدى. سە ھنە ھاياتىدىن بىر مەزگىل تۇختاپ قالدى. لېكىن ئۇ ئىرادىسىدىن يانماي ، قىلچە  ئۈمىدسىزلەنمەي ،داۋاملىق ھالدا سەنئەتكە ئائىت ئەسەرلەرنى ئۇگىنىپ ،سە ھنە ھاياتى ئەسلىگە كەلگەندىن كېيىن سالامەتلىكىنىڭ ناچار بولۇشىغا قارىماي  يەنە داۋاملىق ھالدا دراما ئۇيناشقا  قاتنىشىپ ،سە ھنە ھاياتىنى داۋاملاشتۇردى.
ئايشەم كېرىم 1980 - يىلى خىزمەت ئېھتىياجى بىلەن مۇقام تەتقىقات گۇرۇپپىسىغا يۆتكىلىپ ئۇيغۇر 12 مۇقامىنى قېزەش ، رەتلەش ، تەتقىق قىلىش ۋە ئېتىش پائالىيەتلىرگە قاتناشتى ، 12 مۇقامنىڭ ئىچىدىكى سەككىز  مۇقامنى تۇلۇق ئۇگىنىپ ئىگىلىۋالدى ، «مۇشاۋىرەك »، چەبىيات » ، « راك » ، قاتارلىق سەككىز مۇقامنى لېنتىغا ئېلىش ، ئۇرۇنداش ۋە سەھنىلەشتۈرۈشنى يۈكسەك مەسئۇلىيەتچانلىق بىلەن ئىشلەپ ،جاپالىق ئەجىر سىڭدۈردى. ئۇ مۇقام تەتقىقاتى ئۈچۈن زور تۆھپە قۇشۇپلار قالماي ، يەنە  مۇقام ئىز باسارلىرىنى يېتىشتۈرۇش ، تەربىيىلەش جەھەتتىمۇ يۈرەك قېنىنى ئايىماي سەرىپ قىلدى. ئايشەم كېرىم دراما،كىنو ئوپېرالاردا رول ئالالايدىغان ،ناخشا- ئۇسسۇل بىلەن شۇغۇللىنالايدىغان ئۇنىۋېرسال ئالاھىدىلىككە كۆپ ئىقدارلىق ماھىر ئارتىس بولۇپ ، ھايات ۋاقىتىدا ئىلگىرى -كېيىن  بولۇپ ئۈرۈمچى خەلق قۇرۇلتىينىڭ ۋەكىلى ، ئاپتونوم سىياسىي كېڭەشنىڭ ئەزاسى ، جۇڭگو تىياتىرچىلار جەمئيىتىنىڭ ئەزاسى ، جۇڭگو تىياتىرچىلار جەمئىيىتىنىڭ  شىنجاڭ شۆبىسىنىڭ ئەزاسى ، شىنجاڭ كىنو چىلىقى جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى بولغانىدى. ئۇ ھايات ۋاىتىدا پارتىيىنى ،ۋەتەننى ، خەلقنى ،مىللىتىنى ،سەنئەتنى قىزغىن  سۆيەتتى ، كېچىك پېئىل ،كەمتەر ،ئاق كۆڭۈل،سەمىمىي ،چىقىشقاق ،ئۈمىدۋار ئىدى. ئۇ ئۇزى ياراتقان كۆپلىگەن ئېكران،سەھنە ئوبرازلىرى بىلەن خەلق ئارىسدا ئەبەدىي ياشىغۇسى !
2001
2001 (MMI) دۈشەنبە كۈنى باشلانغان بىر يىل.
ئابدۇدائىم
ئابدىدايىم، دايىم
قارىقۇيرۇق
left|thumb|350px|قارىقۇيرۇق قارىقۇيرۇق
ئابدۇدائىم
دائىملىق ئاللاھنىڭ بەندىسى
پالاۋ
/;lj9h k,pkut Палаў Palau पलाऊ Palau पलाऊ l;,mmm\[,\
مۇنەۋەر ساۋۇت
قاتما قۇم رەسىمىنىڭ ئىجادچىسى-مۇنەۋەر ساۋۇتنىڭ قىسقىچە تەرجىمھالى
مۇنەۋەر ساۋۇت 1971-يىلى 7-ئاينىڭ 18-كۈنى غۇلجىدا تۇغۇلغان. ئۇ 1994-يىلى شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى ئەدەبىيات فاكۇلتېتىنىڭ تولۇق كۇرسىنى پۈتتۈرگەن.
2002-يىلى قاتماقۇم گۈزەل-سەنئەت شىركىتىنىڭ دىرېكتورى مۇنەۋەر ساۋۇت تەكلىماكاندا ساياھەت يېتەكچىلىك خىزمىتىنى قىلىۋاتقان مەزگىلىدە كۆز يەتكۈسىز قۇملۇقتىن رەڭلىرى ۋە دانچىلىرى ئوخشاش بولمىغان قۇمنى بايقايدۇ. ئوخشىمىغان قۇملار ئارىسىدىن رەڭگى ئەڭ سۈزۈك، دانچىلىرى ئوخشاش بولغان قۇملارنى ئايرىپ ئېلىپ بۇنى ناھايىتى ئىنچكىلىك بىلەن كۆزىتىدۇ.
2003-يىلى مۇنەۋەر ئىككىنچى ئاكىسى دىلمۇرات، يولدىشى ئالىمجان بىلەن بىرلىكتە قاتما قۇم رەسىمنى تەتقىق قىلىپ ياساشقا باشلايدۇ.
2005-يىلى ئۇلار مەملىكەتلىك بىلىم مۈلۈك ھوقۇق ئىدارىسىغا قاتماقۇم رەسىمنىڭ پاتېنت مۈلۈك ھوقۇق ئىلتىماسنامىسىنى سۇنىدۇ، ھەمدە 2007-يىلى غۇلجا شەھرىدە مىللىي قول ھۆنەرۋەنچىلىك بويۇملىرىنى ئىشلەپچىقىرىش، سېتىش خىزمىتىدە نەتىجىسى كۆرىنەرلىك بولغانلىقتىن 2007-يىلى ئىلغار ئورۇن بولۇپ باھالىنىدۇ. ئۇلارنىڭ 2008-يىلى ئىلى ئوبلاستلىق ساياھەت ئىدارىسى تەرىپىدىن ئەۋەتىلگەن قاتماقۇم مەھسۇلاتلىرى 4-نۆۋەتلىك شىنجاڭ ساياھەت خاتىرە بويۇملىرىنى لايىھەلەش مۇسابىقىسىنىڭ كۆرگەزمە قىلىپ سېتىش پائالىيىتىدە بىرىنچىلىككە ئېرىشكەن.
بىتلىس ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|350px| left|thumb|250px بىتلىس ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، بىتلىسنىڭ 413،446 نوپۇسىبار، 6،707 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.31°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 42°23، پوقتانومۇرى 013 رايۇننومۇرى 0434.
بۇلۇڭكۆل يېزىسى
بۇلۇڭكۆل يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Bulungköl Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئاقتو ناھىيىسى گە جايلاشقان.
چىڭگىزخان
چىڭگىزخان (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Chinggiz Khan) بولسا 1162-يىلى توغۇلغان بولۇپ، موڭغۇل ئىمپېرىيىسىنىڭ قۇرغۇچىسى.
ھاياتى
ئەسلى ئىسمى تۆمۈرچىن.
باشقىلار
قاسار ، بەلگۈتەي
چىڭگىزخان (2004 تېلېۋىزىيە تىياتىرى)
ئايەت ئەلكۇرسى
ئايەت ئەلكۇرسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Ayet Elkursi ) بولسا قۇرئاننىڭ 2-سۈرىسىنىڭ 255-ئايىتىدۇر.
تېكستى ۋە مەنىسى
تېكستى
باشقىلار
قۇرئان كەرىمنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىنى شەيىخ مۇھەممەت سالىھ تەرجىمە قىلغان.ھىجىريە 1416- يىلى پادىشاھ فەھد قۇرئان كەرىم تەرجىمە مەركىزى نەشىر قىلغان.ئىزاھات: پىكىر ئەركىنلىكى، باھالاش ۋە تەرەققى قىلدۇرۇش مەقسىتىدە ئەسلى تەرجىمىدىنمۇ پايدىلىنىشقا رۇخسەت قىلىش بىلەن بىرگە ئىشارەت قىلىنغان بەزى ئايەتلەرنىڭ تەرجىمىلىرى رۇۋۋاد تەرجىمە مەركىزىدە توغرىلانغان.
ئېگىز تاغ بۆكىنى
left|thumb|350px|ئېگىز تاغ بۆكىنى ئېگىز تاغ بۆكىنى
Guam Aril
Guam Aril bolsa Tinch Okyan jaylaxkan birk dulat. Uning paytahti bolsa Aganiye, ang qong xahri bolsa Dededo. Dulat tili bolsa In'gliz tili. Azirki Gubérnator Felix Perez Camacho. Azirki bash wezir Michael C. Cruz. Yar maydani 541 kwadrat kilométir, nopusi 173 ming.
يېزا ئىگىلىك ئىلمى
يېزا ئىگىلىك تەرەققىياتىنىڭ تەبىئىي قانۇنىيىتى ۋە ئىقتىسادىي قانۇنلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان ئىلىم. دېھقانچىلىق ئىلمى تېرىقچىلىق سانائىتى ، باقمىچىلىق سانائىتى ۋە دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىنى پىششىقلاپ ئىشلەش سانائىتى ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ ، ئۇ دېھقانچىلىق بىئولوگىيىسى ، دېھقانچىلىق مۇھىتى ، دېھقانچىلىق قۇرۇلۇشى ۋە دېھقانچىلىق ئىقتىسادى قاتارلىق ھەر خىل پەنلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، ئەتراپلىق ۋە قوللىنىش ئالاھىدىلىكىگە ئىگە.
ئەرزىنجان ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
جۇڭگۇ ئىسلام ئېنىستىتۇتى
جۇڭگو ئىسلام دىنى ئېنىستىتۇتى، جۇڭگودا مەملىكەت خاراكتىرلىك ئىسلام دىنى كەسپىي ئالىي مەكتىبى بولۇپ، ئاخۇند ۋە موللىلارنى يېتىشتۈرىدىغان ئالىي ئوقۇش ئورنىدۇر. 1955- يىلى جۇڭگو ئىسلام دىنى جەمئىيىتى تەرىپىدىن، بېيجىڭ شەھرىدە ، بېيجىڭ خۇيزۇ ئېنىستىتۇتى قورۇسىدا، جۇڭگو ئىسلام دىنى جەمئىيىتىگە قوشنا قىلىپ قۇرۇلغان. ھازىرىقى مەكتەپ ئورنى بولسا دۆلەت ياردىمى بىلەن 1958- يىلى قۇرۇلغان. مەنزىل، بېيجىڭدا خۇيزۇلار توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان نىيېجيې (كالا كوچىسى) رايونى نەنخېڭ غەربىي كوچىسى 103. نومۇر.
پورتال:فىزىكا
ڧىزىكا [گرېك]، تەبئىي ڧەنلەر ئىچىدىكى ئاساسلىق بىر پەن. ماددىلارنىڭ خۇسۇسىيىتى، تۈزۈلىشى ۋە ھەرىكەت قانۇنىيەتلىرى تەتقىق قىلىدۇ. ئادەتتە ئۇ ئاكۇستىكا، ئىسسىقلىق ئىلمى، ماگنىتزم، ئوپتىكا ۋە ئاتوم ڧزىكىسى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
center
ئايشەمخان
ئايشەمخان
1945 - يىلى ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابىي جقەنۇبىي بۆلۈنۈش ئارمىيىسى ئاقسۇغا يۈرۈش قىلىش جەريانىدا ، باي ناھىيەسىدىن ئۆتكەندە، زۇلۇمغا قارشى ئۆزلىكىدىن ئارمىيەگە قاتناشقان. ئارمىيە ئاقسۇدىن چىكىنگەندە قولغا چۈشۈپ قالغان ، گومىنداڭچىلار ئايشەمخاننى خائىن بولۇشقا ئۈندىگەن ، بىراق ئايشەمخان قەتئىي رەت قىلغان. شۇنىڭ بىلەن ئايشەمخان ئۇيغۇر ئاسىيلار تەرىپىدىن پاجىئەلىك ھالدا چىپىپ ئۆلتۈرۈلگەن.
يېڭىيەر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> يېڭىيەر يېزىسى
پرژىۋالسكى بۆكىنى
پرژىۋالسكى بۆكىنى
يېڭىيەر
ئومۇمى ئەھۋالى
يېڭىيەر يېزىسى قاراقاش ناھىيە بازىرىنىڭ شىمالىدا بولۇپ، ناھىيە بازىرىدىن ㏎12 كىلىدۇ، شەرقى قاراقاش دەرياسى ئارقىلىق خوتەن ناھىيىسى بىلەن ، جەنۇبى تۈۋەت يېزىسى بىلەن، شىمالى كاۋاك يېزىسى بىلەن، غەربى قوچى يېزىسى ۋە 47-تۈۋەننىڭ 1-،2-لىيەنى بىلەن چىگرالىنىدۇ. ئومۇمى كۆلىمى 74كۆۋادىرات كېلومېتىر ، تېرىلغۇ كۈلۈمى 21مىڭ 217مو، كىشى بېشىغا توغرا كىلىدىغان ئوتتۇرىچە تېرىلغۇكۈلەم 1.95مو. يېڭىيەر (ئۇيغۇرچە يېڭىدىن ئېچىلغان يەر دىگەن مەنىدە) يېزىسى 1919-1937-يىللىرى بارامسۈيى، بۇخۇا بەگىلىكىگە تەۋە بولغان. 1944-يىلى ناھىيىمىزنىڭ 2-رايۇنىدىكى ئەسكى، يېڭىيەر رايۇنىنى ئۆزئىچىگە ئالغان. 1956-يىلىدىن كىيىن ناھىيىمىزنىڭ 13-رايۇنىدىكى ئەسكى، يېڭىيەر،سۇقۇلۇق كەنىتلىرىنى ئۆزئىچىگە ئالغان. شۇنىڭدىن تارتىپ كوپىراتسىيەلەشتۈرۈش مەزگىلىگىچە 11-رايۇن بولغان. كوپىراتسىيەلەشتۈرۈش مەزگىلىگىچە تىنىچلىق خەلق كوپىراتسىيىسى قۇرۇلغان. مەدەنىيەت زور ئىنقىلاۋى مەزگىلىدە ياۋا، شەرىق قىزاردى گۇڭشىلىرى ۋە ناھىيىلىك ياڭاقچىلىق مەيدانىغا تەۋە بولغان. 1984- يىلى يېڭىيەر يېزىسىغا ئۆزگەرتىلگەن.
2006- يىلى 16 يېزىغا بىيۋاستە قاراشلىق ئورۇن،12 مەمۇرىي كەنت، 41 مەھەللە،2675 ئائىلە(85 ئائىلە غەيرى يېزا نوپۇس)، 11مىڭ 418 نوپۇس بار(ئۇيغۇرلار 11مىڭ387نەپەر، ئايال5مىڭ691نەپەر).
2006- يىلى يېزىدىكى دىھقانلارنىڭ كىشى بېشى ساپ كىرىمى 1296.54يۈەنگە، ئاشلىق تېرىلغۇسى 17مىڭ موغا، بۇنىڭدىن: بۇغداي 8مىڭ500 مو، قۇناق3مىڭ 700مو، شال 1200مو، كىۋەز 650مو، چارۋىنىڭ قوتان قالدۇقى 38مىڭ741توياققا يەتتى.
ئۆزگىچە كەسىپلىرىدىن يەنە ئورگانىك كۆكتات، ياڭاق، ئۈزۈم قاتارلىقلار بار.
مارگوف ئىسھاقوف
مارگوف ئىسھاقوف، ئۇيغۇر ،شىنجاڭ ھەربى رايۇننىڭ مۇئاۋىىن(سەنمۇجاڭ) شىتاب باشلىقى بولغان،1955-يىلى مايور گېنرال(شاۋجىياڭ) ھەربى ئۈنىۋانىغا ئېرىشكەن،جۇڭگۇ - سوۋېت قوش دۆلەت تەۋەلىكىگە ئىگە،1962-يىلى سوۋېت ئىتتىپاقىغا چىقىپ كەتكەن(كىيىن تۈركىيەگە كۆچمەن بولۇپ چىقىپ كەتكەن).
ئايخان ئانا
ئايخان تۇردى (1882–1942 يىلى) ئۇيغۇر، غۇلجا شەھىرىدە ئۆتكەن تۇردى باي دېگەن كىشىنىڭ قىزى بولۇپ، ئۇ كىچىكىدە ئىلغار زاتلار ئاچقان پەننىي مەكتەپتە ئوقۇغان بولغاچقا، شۇ دەۋرنىڭ ئىدىيىسى ئىلغار كىشىلىرىدىن بىرى ئىدى. غۇلجا قازانچى مەھەللىسىدە 70 نەچچە يىللىق تارىخقا ئىگە بىر باشلانغۇچ مەكتەپ بار (ھازىرقى 21 – باشلانغۇچ مەكتەپ)، ھازىرغا قەدەر بەزى كىشىلەر بۇ مەكتەپنى ‹‹ئايخان مەكتىپى›› دەپ ئاتايدۇ. بۇ مەكتەپنى قۇرغۇچى - دەل ئايخان تۇردى ئانىدۇر.
ئايخان ئانىنىڭ يولدىشى ئالەمدىن ئۆتكەندە ئۇلارنىڭ پەرزەنتى يوق ئىدى. كېيىن، ئايخان ئانا ئىنتايىن غېرىبسىنىپ قالغان. ئۇ جەمئىيەتتىكى كوچىدا قالغان بالىلارنى كۆرۈپ ئۇلارنى بېقىۋېلىپ ئوقۇتۇش نىيىتىگە كېلىدۇ. يولدىشى ۋە دادىسى قالدۇرۇپ كەتكەن مىراسلارنىڭ ھەممىسىنى مائارىپ ئىشلىرى ئۈچۈن ئىشلەتمەكچى بولىدۇ. 1934–يىلى ئۆزىنىڭ قازانچى مەھەللىسىدىكى قورۇسىدا يېتىم بالىلار مەكتىپى ئېچىپ، ئۇنىڭغا «خەيرىيە» مەكتىپى دەپ ئىسىم قويىدۇ. كېيىن مەھەللىدىكى كىشىلەر بۇ مەكتەپنى «ئايخان» مەكتىپى دەپ ئاتاپ كەلگەن. ئەينى چاغدىكى فىئودال مۇستەبىت كۈچلەر ئىنتايىن جاھىل بولغاچقا، ئاياللارنىڭ مەكتەپ ئېچىشىغا زور دەرىجىدە توسقۇنلۇق قىلغان. بەزى بايلار: «بۇ دۆت ئايال بىر توپ بالىلارنى بېقىۋېلىپ بىكاردىن – بىكار پۇل خەجلەۋاتىدۇ» دەپ مەسخىرە قىلىشقان. ئەمما بۇلار ئايخان ئانىنىڭ مەكتەپ قۇرۇش ئىرادىسىنى قىلچىمۇ تەۋرىتەلمىگەن.
رۇسىيە ئۆكتەبىر ئىنقىلابى ۋە شىنجاڭدا يۈز بەرگەن «ئاپرېل سىياسىي ئۆزگۈرۈشى» نىڭ سىياسىي تەسىرىدە، ئايخان ئانىنىڭ مەكتەپ قۇرۇش ئىشەنچىسى تېخىمۇ ئاشقان. ئەينى چاغدا مەكتەپتىكى يېتىم بالىلار 300 نەچچىدىن ئاشقان بولۇپ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئاق كوپتا ۋە زىغزىق تۇتۇلغان بۇرۇلكا كىيگەچكە كوچىدا ماڭسا، ھەممەيلەن ئۇلارنى ئايخان مەكتەپنىڭ ئوقۇغۇچىلىرى دەپ بىلەتتى.
ئايخان ئانا مەكتەپتىكى بالىلارغا كۆڭۈل بۆلۈپلا قالماي، جەمئىيەتتىكى نۇرغۇن بالىلارنىڭمۇ ھامىيسى بولغان. ئۇ بالىلارنى تەربىيىلەپلا قالماي، چوڭ بولۇپ قالغان بالىلارنى ئۆي- ئوچاقلىق قىلىپ قويغان. شۇڭلاشقا، مەكتەپتىكى بالىلار ئۇنى«ئايخان ئانا» دەپ ئاتايتتى. ئۇنىڭ باشلامچىلىقى بىلەن، بەزى ئىلغار ئىدىيىدىكى كىشىلەر ئاتىلار كومىتېتىنىڭ قوللىشى ۋە ياردىمىدە، ئىلگىرى–كېيىن بولۇپ نۇرغۇن پەننىي مەكتەپلەرنى قۇرۇپ، مائارىپ ئىشلىرىنى زور كۈچ بىلەن راۋاجلاندۇرغان.
1934 – يىلدىن1937– يىلىغىچە، ئەينى چاغدىكى «ئىلى دەريا» ژورنىلىنىڭ قوشۇمچە سانىدا «ئۆمرىڭىز ئۇزۇن بولسۇن ئايخان ئانا»، «خەيرىيە مەكتەپكە مەدھىيە»، «يېتىم بالىلارنىڭ ئانىسى ئايخان»، «ئۇيغۇر قىزى»، «ئايخان خانىم» قاتارلىق نۇرغۇن شېئىر ۋە ئوبزورلار ئېلان قىلىنىپ، ئايخان ئانىنىڭ مەرىپەت سۆيەر روھى يۈكسەك دەرىجىدە مەدھىيىلەنگەن.
ئابدۇدىلبەر
دىلبەرنىڭ (يارنىڭ) قۇلى
مىسرا
مىسرا سۆزلەرنىڭ مۇنتىزىم بىر قاتىرى دېگەنلىك بولىدۇ.
مەمەتئىمىن ئىمىنوف
مەمەتئىمىن ئىمىنوف ، ئۇيغۇر ، شىنجاڭ غۇلجىلىق، ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابى مەزگىلىدە ۋوزۋود كۇماندىرى(پەيجاڭ)،مىللى ئارمىيە قۇماندانلىق بۆلۈمىنىڭ باشلىقى،مۇئاۋىن شىتاب باشلىقى،ئاتلىق پولىكنىڭ باشلىقى بولغان.دۆلەت قۇرۇلغاندىن كىيىن ئازادلىق ئارمىيىدە دېۋىزىيە كۇماندىرى قۇشۇمچە جەنۇبى شىنجاڭ ھەربى رايۇنىنىڭ مۇئاۋىن قۇماندانى بولغان.1955-يىلى مايور گېنرال ھەربى ئۈنىۋانىغا ئېرىشكەن.
يوتىيۇب
thumb|يوتىيۇب تېلۋىزىيەسى لوگوسى يوتىيۇب (ئۇيغۇرچە باشقا ئاتىلىشى: يوتۇب، يوتۇبى ؛ئېنگىلىزچە: YouTube) دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ سىن (ۋىدئىيو) ھەمبەھىرلەش تور سۇپىسى. تور مەنزىلى: www.youtube.com. يوتىيۇب تورىدىكى سىنلىرىغا ئاپتوماتىك ئېكران خېتى قوشقىلى بولىدۇ. چۈنكى يوتىيۇبنىڭ بۇ مۇلازىمىتىگە گۇگول تەرجىمانى ئىشلىتىلگەنلىكى ئۈچۈن، كۆپ قىسىم سىنلىغا تەڭكەشتىن ئۇيغۇرچىنى تاللىغاندىن كېيىن ، باشقا تىلدىكى سىنلىغا بىۋاستە ئېكىران ئاسىتىغا ئۇيغۇرچە تەرجىمىسنى چىقارغىلى بۇلىدۇ.
ئىزمىت
thumb|285x285px ئىزمىت (تۈركچە: İzmit)، تۈركىيەنىڭ كوجائەلى ۋىلايىتىنىڭ بىر چوڭ شەھرىدۇر. ئىزمىت قولتۇقىنىڭ شەرقىي قىرغىقىدا، مارمارا رايونىنىڭ چاتالجا-كوجائەلى بۆلىكىدە يەر ئالماقتا.
ئېتمولوگىيىسى
ئىزمىت سۆزى ئېتىمولوگىك ۋە تارىخى قوللىنىلىشى بىلەن نىكومېدىيادىن كەلمەكتە. نىكومېدىيا ئىسمى، شەھەرگە ئەگەمەن بولغان بىتىنيا قرالى نىكومېدېس يۈزىدىن بېرىلگەن. شەھەرنىڭ ئىسمى بولمىش نىكو مېدىيا ۋاقىتنىڭ ئۆتىشى بىلەن، ئىلك باشتا ئىزنىكومىد، ئوسمانلىلاردىن سوڭرە ئىزنىكمىد ۋە كېيىنچە ئىزمىد شەكلىگە كىرگەن. 1928- يىلىدىن سوڭرە تۈركلەر لاتىن ھەرڧلەرگە ئۆتىشى بىلەن بۇگۈنكى ئىزمىت ھالىغا كەلگەن.
سۇرە ئەئراف
ئەئراڧ سۈرىسى (ئەرەبچە:سورة الأعراف) قۇرئاننىڭ يەتتىنچى سۈرىسى ۋە بەقەرە سۇرىسى بىلەن شۇئەرا سۈرىسىدىن كېيىنكى ئايەت سانى ئەڭ كۆپ بولغان ئۈچىنچى سۈرە. ئەئراڧ سۈرىسى مەككەدە نازىل قىلىنغان ۋە 206 ئايەتتۇر. ئىبنى ئابباس ۋە مۇقاتىلدىن كەلگەن بىر رىۋايەتكە كۆرە 163-172. ئايەتلىرى مەدىنىدە نازىل بولغان.
ئىسمى ھەققىدە
ئىسلامدىكى ئەئراڧ ئوقۇمى ۋە ئەئراڧتا بولغانلاردىن، بۇ سۈرىنىڭ 46-50. ئايەتلىرىدە تىلغا ئېلىنغان. بۇ ۋەجدىن سۇرە نامى ئەئراڧ دەپ ئاتالغان.
مەزمۇنى
بۇ سۈرىدە ئىسلامنىڭ دىنى ئىتىقادىغا (دىن ئاساسلىرىغا) ۋە باشقا دىنى ھۆكۈملەرگە ئائىت نۇرغۇن ئاساسىي بىلىم ۋە ئەمر بايان قىلىنغان. بۇندىن باشقا بەئزى پەيغەمبەرلەرنىڭ قىسسەلەرى ۋە قەۋىملەرنىڭ ئەھۋالىلىرىغا دائىر تەسۋىرلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئۇلىنىش
سۇرە ئەئراڧ
بېيىت
پۈتۈن بىر تەپەككۈرنى ئايدىڭلاشتۇرۇپ بېرىدىغان ئىككى مىسرا بىر بېيت بولىدۇ.
زۇنۇن تېيىپ
زۇنۇن تېيىپ ،ئۇيغۇر ،ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابى مەزگىلىدە مىللى ئارمىيىنىڭ مۇئاۋىن با ش قۇماندانى بولغان ،شىنجاڭ ھەربى رايۇنىنىڭ مۇئاۋىن شىتاب باشلىقى بولغان،1955-يىلى مايور گېنرال ھەربى ئۈنىۋانىغا ئېرىشكەن،،جۇڭگۇ - سوۋېت قوش دۆلەت تەۋەلىكىگە ئىگە،1962-يىلى سوۋېت ئىتتىپاقىغا چىقىپ كەتكەن(كىيىن تۈركىيەگە كۆچمەن بولۇپ چىقىپ كەتكەن).
ئەرزۇرۇم ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|350px| left|thumb|250px ئەرزۇرۇم ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، ئەرزۇرۇمنىڭ 958،875 نوپۇسىبار، 25،066 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 40.03°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 41°34، پوقتانومۇرى 025 رايۇننومۇرى 0442.
قاپىيە
قاپىيە ئاچ قاپىيە توق قاپىيە دەپ ئىككى تۈركۈمگە ب‍ۆلىنىدۇ.
توق قاپىيە : تەلەپپۇز قىلىنىش ئورنى ۋە ئۇسۇلى ئوخشاش تاۋۇشلاردىن تۈزۈلگەن قاپىيە توق قاپىيەدۇر.
توق قاپىيە ئۈچۈن مىسال:
گاز ساز ياز غاز دەز بەز گەز سەز
پرازېئودىمىي
left|thumb|250px
قاپىيە
ئىز بىز تىز قىز
پرازېئودىمىي
ئۇمۇمىي
قاپىيە
بۆز كۆز سۆز ئۆز
پرازېئودىمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
قاپىيە
ئاچ قاپىيە: تەركىۋىدىكى سۇزۇق تاۋۇشلار ئوخشاش بولسىمۇ ئۈزۈك تاۋۇشلار ئوخشاش بولمىسا ياكى جۈپلۈك تاۋۇش بولمىسا بۇ ئاچ قاپىيەدۇر. مەسلەن:
پرازېئودىمىي
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
قاپىيە
ئاتاپ ساناپ
پرازېئودىمىي
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
قاپىيە
پەلۋان قەھرىمان
پرازېئودىمىي
كۆرۈنىشى:
قاپىيە
كەلدى كەتتى
پرازېئودىمىي
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
قاپىيە
قوش قاپىيە(رادىف):
پرازېئودىمىي
ئېلېكترون قەۋىتى:
قاپىيە
ئىشرەت كۈنى ئەي دىلبەر دەشت ئەردى چىمەن سەنسىز،
پرازېئودىمىي
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
قاپىيە
باغ ئىچىرە قىزىل گۈللەر باغرىمغا تىكەن سەنسىز.
پرازېئودىمىي
ھالىتى:
قاپىيە
ھۆسنۈڭ نۇرى تاپ ئەتسە جەننەت كۆرىنۇر دوزاخ،
ۋەسلىڭ يوق ئېسە قىلمام جەننەتنى ۋەتەن سەنسىز.
پرازېئودىمىي
قايناش نۇقتىسى:
قاپىيە
غەم ئويى كاۋاپ ئەيلەر ھىجرىڭدە چىقارغان دۇد،
پرازېئودىمىي
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
قاپىيە
ئىشق ئەھلى مەشامىغا چۈن مۇشكى خوتەن سەنسىز. (گۇمنام)
پرازېئودىمىي
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
قاپىيە
كۈندە سېنى خوش قىلغاننى دوست دېمە،
پرازېئودىمىي
كىرىستال تۈزىلىشى:
قاپىيە
دۈشمىنىڭگە دوست بولغاننى دوست دېمە.
پرازېئودىمىي
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
قاپىيە
باي چېغىڭدا ئەتىراپىڭدا چۆرگىلەپ،
پرازېئودىمىي
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
قاپىيە
نامراتلاشساڭ ئايرىلغاننى دوست دېمە.
(ئە.مۇھەممەت ئەركزات روبائىلىرىدىن)
پرازېئودىمىي
ئىزوتوپلىرى:
قاپىيە
ئىزچىل قاپىيە: بىر پارچە شېئىردا قاپىيە قىلىنغان سۆزلەر باشتىن ئاخىرغىچە بىر خىل ياكى جۈپلۈك تاۋۇشلاردىن تۈزۈلگەن بولسا ئىزچىل قاپىيە بولىدۇ. مەسىلەن:
پرازېئودىمىي
قوللىنىشى:
قاپىيە
...................ئا ...................ئا ...................ب ...................ئا
پرازېئودىمىي
تارىخى:
قاپىيە
بەزىلەر قانداقتۇر مالۇ-دۇنياۋاز،
پرازېئودىمىي
بايقىلىشى:
قاپىيە
بەزىلەر يالغاندىن قىلار جىلۋە-ناز. بەزىلەر قىش يىتىپ غال-غال تىتىرىسە، بەزىلەر دەيدىكەن«بولدى باھار ياز».
ئالماش قاپىيە:
مەسىلەن:
................... ئا ...................ب
................... ب قارا دىمەك قار-بوران،جۇت-شىۋرىغاندۇر،
ئەگرى-توقاي ھاياتنىڭ ئەينەن سىموۋلى. قارا دىمەك ئەل ئۈچۈن چەككەن پىغاندۇر،
بەختلىك بۇ ھاياتنىڭ يىلتىزى-ھۇلى. (ئە.مۇھەممەت ئەركزات پارچىلىرىدىن) ئىچكى قاپىيە: ۋەزنى ۋە مىسرالىرى ئۇزۇنراق شېئىرلاردا مىسرا بۆلۈنۈپ ئوقۇلىدىغان جايدىكى سۆزلەرنىڭ ئاھاڭداش بولۇپ كېلىشى ئىچكى قاپىيە دىيىلىدۇ.مەسىلەن: «تېلى،چېلى» ئاتىلىپ،«تۇرانلار»دەپ داڭلىنىپ،
تۇلپار مىنىپ جەڭ قىلىپ،بارگاھ قۇرغان مەن ئىدىم.
«ئاتتىلا»نى باش قىلىپ،بۈيۈك «ھۇن» دەپ ماختىلىپ،
بۇ دۇنيانى ئايلىنىپ،زەپەر قۇچقان مەن ئىدىم.
ئەھلى نەزەر شىۋەسىنى سۆز بىلۇر،
نۇرى بەسەر مىۋەسىنى كۆز بىلۇر.
(خارەزمى)
پەرۋەز مۇشەررەڧ
ھۆججەت:PervezMusharraf.jpg
پاكىستاننىۇ سابىق پرىزدېنتى.
18. ئامېرىكىدىكى مىھىرلىك رامازان كۈنلىرى
ئامېرىكىدا رامازان بىر كۈندە باشلانمىدى، تۈرك قارداشلىرىمىز جۈمە كۈنى باشلىدى، ئەرەب بۇرادەرلەر شەنبە كۈنى زوھۇرلۇق يەپتۇ. بىز شەنبە كۈنى كانزاس شىتاتلىق ئۇنۋېرىستىتقا كەلگەن ئىككى ئۇيغۇرۇمىزنى مىھمانغا تەكلىپ قىلغانلىقىمىز ئۈچۈن تۇنجى كۈنى تۇتالماي قالدۇق. مىھمانلارغا گەپ ئارىلىقىدا بۇنى تىلغا ئېلىۋىدۇق، ئۇلار كۈلۈپ كەتتى. ئەسلىدە ئۇلارمۇ شەنبە ئەتىگەن مىھماندارلىققا بارىمىز دەپ روزا تۇتالماپتۇ. يېڭى كەلگەن ئېنىمىزنىڭ ئامېرىكىلىق ياتاقدېشى ئەرەبچە ئۆگەنگەنىكەن، ئۆزىنىڭمۇ بىللە روزى تۇتقىسى بارلىقىنى، روزىنىڭ خاسىيىتىنى ھىس قىلىپ باققۇسى بارلىقىنى ئېيتتى. شۇ كۈنى ئىككى ئۇيغۇر مۇساپىرنى بىر يېرىم سائەت ماشىنا ھەيدەپ يېنىمىزغا ئېلىپ كەلگەن بۇ ئامېرىكىق بالىدىن تولىمۇ خۇرسەن بولدۇق. ئەتىسىدىن باشلاپ روزامىزنى باشلىۋالدۇق، ئەلھەمدۇلىللاھ.
ئامېرىكىدا مەن ئۈچۈن مۇسۇلمانلىقنىڭ ئەڭ راھەتلىك، ھوزۇرلۇق كۈنلىرى رامازان، ئادىمىيلىكنىڭ تولۇق چاقنىغان دەملىرى رامازان بولدى. مەكتەپتىكى مەسچىتتە بىرلىكتە يىيىلىدىغان ئىپتار، مۇھەببەتلىك سۆھبەت، مۇڭلۇق قىرائەتكە تولغان تاراۋى نامىزى. بىر بىرىنى مىھمان قىلىۋېلىشقا، بىر بىرىگە يۆلەك بولۇۋېلىشقا تەشنا بۇرادەرلەر توپى. دۇنيانىڭ تۆت بۇرجىكىدىن ئامېرىكىغا بىلىم، ئىستىقبال ئىزدەپ كېلىپ ئۆز ئىتىقادىنىڭ مەمنۇنىيىتى ئىلكىدە ياشاۋاتقان بەختلىك مۇسۇلمانلار، ئامەتلىك ئۈممەتلەر. ئۇلار رامازاننى مەخپىي تۇتۇشنىڭ ئازابىنى، سوغۇق سۇدا، چىراقسىز ياتاقتا تىۋىشسىز زوھۇرلۇق يىيىشنىڭ مۇشكۈلاتىنى بىلمەيدۇ، خەۋەر تاپقانلىرىمۇ باردۇ، ئەمما ھىس قىالمايدۇ. ئاللاھ ئۇلارغا ئۇنداق كۈنلەرنى يېقىن يولاتمىغاي. قادىر ئاللاھ ئۆزىگە بەندىلىك قىلىشتىن باشقا غايىسى، تىرىكلىكتىن باشقا نىشانى بولمىغان شور پىشانە ئىخلاسمەنلىرىنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلغاي، شىھىتلەرگە جەننەت، تىرىكلەرگە ئىسەنلىك ئىلتىپات قىلغاي.
رامازان كۈنلىرى ناھايىتى كۆڭۈللۈك ئۆتتى، كانزاس شەھرىدىكى تۇرك جامائىتىنىڭ مەدەنىيەت مەركىزىگە بىر قانچە قېتىم ئىپتارغا باردۇق. بىر قېتىملىق ئىپتارنى بىر ئەزەربەيجانلىق ئاكىمىز ئورۇنلاشتۇرۇپتۇ، ئۇنىڭ « ئۇيغۇر دېگەن سۆزنى ھەر ئاڭلىسام يۈرۈگۈم ئاغرىيدۇ» دەپ كۆزىگە ياش ئالغىنىنى ھەر قېتىم كۆز ئالدىمغا كەلتۈرسەم ئۆپكەم ئۆرۈلىدۇ. تەلىيىمگە بىر ئەرەب كىشى بىلەن خوشنا بولۇپ قاپتىمەن، مەسچىتكە ئىپتارغا بارالمىغان كۈنلەردە بىرلىكتە ئىپتارقىلدۇق. قىزىق يېرى رامازان جەريانىدا بۇ كىشىنىڭ ئىنگىلىزچىنى سۇدەك سۆزلەديغان بالىلرى ماڭا پەقەت ئەرەبچىلا گەپ قىلدى. ئۇلار تولىمۇ خۇشال، ماڭا سۆزلەپ ھارمايدۇ، مەنمۇ بىلگەندەك كۈلۈپ قويىمەن. بۇنداق چاغلاردا ھېيتتا بالىرىغا خەنسۇچە گەپ قىلدۇرماي، ئۆزىمۇ گەپلىرىگە قەتئىي خەنزۇ ئارىلاشتۇرماسلىققا تىرىشىدىغان خەنچە ئوقۇغان نەۋرە ئاچام ئېسىمگە كېلىدۇ، بەلكىم بۇلارنىڭ ئاتا ئانىسىمۇ شۇنى تەلەپ قىلغاندۇ.
ئەرەب ئۈچۈن ئانا تىل ئاللاھنىڭ ھىكمەتلىك ئايلىرىدا ئەزىزدۇر. تېشىدا ھېيىت ئوينىغان ئۇيغۇر ئۈچۈنمۇ ئانا تىل ھىيىتلىق نىمەتتۇر، مەرھەمەتتۇر، مۇقەددەس ئاللاھقا باغلايدىغان رىشتەدۇر، ئىماندۇر. مەسجىدىمىز رامازان كۈنلىرى تۈرلۈك خوش خەۋەرلەر بىلەن جانلىنىپ تۇردى، ئىمان ئېيتقان ئامېرىكىلىق قىزلار، يىگىتلەر ئۆزلىرىنىڭ تەسىرلىك ھىكايىلىرى بىلەن قەلبىمىزنى ياراتقۇچىنىڭ مېھرىگە تېخىمۇ ئۇلۇق قىلىپ ئاچتى. مەسجىدىمىزنىڭ قىلغان يەنە بىر ساۋابلىق ئىشى، مۇسۇلمان ئەمەس ئوقۇغۇچىلارغا چىقارغان رامازان چاقىرىقى بولدى. بۇ چاقىرىققا 500دىن ئارتۇق ئوقۇغۇچى ئاۋاز قوشتى، رامازان تۇتقان ئوقۇغۇچىلار ئىپتارلىق تاماق ۋە مىۋىلەر بىلەن مىھمان قىلىندى. ئۇلارنىڭ رامازان تۇتقانلىقى بىلەن تىجەپ قالغان پۇلى شەھەردىكى خەيرى-ئىھسان جەمئىيەتلىرىگە ئىئانە قىلىندى. تېخىمۇ تەسىرلىك يېرى، ئىپتاردىن كېيىن بۇ روزا تۇتقان ئوقۇغۇچىلارنىڭ مۇسۇلمان ئوقۇغۇچىلار بىلەن بىللە ناماز ئوقۇشى بولدى، ئۇلار بۇنى مۇسۇلمانلارنىڭ رامازانلىق پائالىيەتلىرىنى تولۇق تاماملاش، مۇسۇلمانلىقنىڭ تۇيغۇسىنى مۇكەممەل ھىس قىلىش ئۈچۈن ئىختىيار قىلىشقانلىقىنى بايان قىلىشتى.
رامازاننىڭ ئاخىرقى كۈنلىرى مەسچىتتە بۇرۇن كۆرۈپ باقمىغا بىر مۇسۇلمان دىققىتىمنى تارتتى. گەپلىرى ۋە ئىنگىلىزچە تەلەپپۇزىدىن قارىغاندا ئامېرىكىدا تۇغۇلغان ئامېرىكىلىقتەك قىلاتتى. (ئامېرىكىدا دۇنيادىكى ھەممە مىللەت دېگۈدەك تېپىلىدۇ، ئۇلارنىڭ تەلەپپۇزىدىن ئامېرىكىدا چوڭ بولغان ئامېرىكىلق ۋە كېيىن كەلگەن ئامېرىكلىق دەپ ئايرىش مۇمكىن) قىزىقىپ سورۇدۇم. _ سىز ئامېرىكىلىقمۇ؟ _ ھەئە، بەختىمگە قارشى مەن ئامېرىكىلىق. _ نېمىشقا مۇنداق دەيسىز؟ _ مېنىڭ مۇسۇلمانلار كۆپرەك دۆلەتتە ياشىغۇم بار ئېدى. _ نېمىشقا؟ _ پەرزەنتلىرىمدىن ئەنسىرەيمەن. _ قانداقسىگە؟ _ مەن ئۇلارنى مۇسۇلمانلىقتا ياشاپ بولالماي قالامدىكىن دەيمەن. چۈنكى بىزنىڭ بۇ شەھەردە مۇسۇلمانالار بەك ئاز، ئۆيدە ھەرقانچە تەربىيە قىلغىنىم بىلەن ئەتراپتا، جەمىيەتتە پەرزەنتلىرىمنى باشقا ئېقىملارغا ئەگەشتۈرىدىغان ئامىللار كۆپ. _ مەنچە ئۇنداق بولۇپمۇ كەتمەس، مۇسۇلمانلار كۆپ جەمىيەتتىكى مۇسۇلمانلارمۇ پۈتۈنلەي ئۆز مەدەنىيىتىدىن بەھىر ئېلىپ ياشاپ كېتەلمەيدۇ. _ سىز قاچان ئىسلامغا كىرگەن؟ _ مەن ئىسلامغا قايتقىلى 20 يىلدىن ئاشتى. _ سىز تولىمۇ توغرا كەلىمە ئىشلەتتىڭىز. ئەسلى مەنمۇ توغرا سورىيالماي قاپتىمەن. _ ھىچقىسى يوق، بىز مۇسۇلمانلار ھەر بىر ئېغىز سۆزىمىزگىمۇ ئىگە بولۇشىمىز كېرەك، غەيرى مۇسۇلمان زىيالىلىرى ئاغزىمىزغا نېمە سېلىپ بەرسە شۇنى دورىساق بولمايدۇ. مانچە ئادەم مۇسۇلمان بولدى دېگەن خاتا ئىبارە. توغرىسى ئىسلامغا قايتتى بولۇشى كېرەك. چۈنكى ئاللاھ ھەممىمىزنى مۇسۇلمان يارىتىدۇ. ئاتا ئانىمىز ۋە موھىت قايسى دىندا، قايسى ئىددىيىدە بولسا بىزمۇ شۇنداق چوڭ بولىمىز. ئەقلىمىزنى تاپقاندا بەزىمىز ھەققە قايتىمىز، ئەمما كۆپىنچىمىز كۆنگەن خۇيىمىزنى داۋام ئېتىمىز. سۆھبەتكە قېتىلغان ئىرانلىق ئەزەرى دوستۇم، «ماشائاللاھ! مانا بۇ مەن ئاڭلىغان يېڭى گەپ، بىلىدىغان، ئەمما تەدبىق قىلىشنى ئۇنۇتقان موھىم بىلىم بولدى. بىز ھەمىشە بىلگىنىمىز بىلەن قىلغىنىمىزنى بىرلەشتۈرەلمەي قالىدىكەنمىز.
ئىمانىمىزقەلبىمىزدىلا قالىدىكەن، قىلىقىمىزدا زاماندا ئاققاننى، خەققە ياققاننى داۋام قىلىدىكەنمىز. مەن ھېلىمۇ ئۆزەمنى توپا توزۇتۇپ ماڭغان ماشىنا كەينىدىن يۈگۈرىۋاتقان بالىدەكلا ھېس قىلىمەن. ماشىنىنى كۆرگۈم بار، چۈنكى ئېڭىمدا ئۇ مەن كۆرۈپ باقمىغان يېڭىلىق، تولۇقراق كۆرۈشكە قادىر بولالمايۋاتقان تەرەققىيات. ماشىنىنىڭ رولچىسى مېنى تونۇمايدۇ، تونۇشىنىڭمۇ زۆرۈرىيىتى يوق. ئۇ پەقەت مېنىڭ جان جەھلىم بىلەن قوغلاشلىرىمدىن ھوزۇر ئالىدۇ، خوشى تۇتسا يەپ ئاشقان كەمپىتنىڭ قەغەزلىرىنى تاشلاپ بېرىدۇ. مەن دوستلۇرۇم بىلەن ئۇنى پۇل قىلىپ ئوينايمەن. ماشنا يەنە كېلىدۇ، يەنە قوغلايمەن، كەينىمگە قارىسام كۆز يەتكۈسزى بىر توپ ماڭا ئەگىشىپ قوغلاۋاتقان. ئالدىمدا ماشىنا يوق، ئەمما توختاپ قالغۇم كەلمەيدۇ.
چۈنكى مەن دېگەن ئەڭ ئالدىدا ئۈزۈپ ماڭغۇچى، ئۇلار ماڭا ھەۋەس قىلىدۇ، مەندىن پەخىرلىنىدۇ، مېنى ئەڭ بۇرۇن ماشىنىغا چىقىدىغان كىشى دەپ تونۇيدۇ، مېنىڭ ماشىنى كۆرۈپ قوغلاۋاتقىنىمغا ئىشىنىدۇ. مەن ئامالسىز قوغلاشنى داۋام قىلىمەن…» سوۋېت ئىمپىرىيىسى بىلەن برتانىيە ئىمپىرىيىسىنىڭ تەقسىم قىلىشى بىلەن تۈركچە سۆزلىشىدىغان ئەزەرىلەر ئىككى دۆلەتكە تەۋە بولۇپ قالغان ئىكەن. سوۋېت پارچىلانغاندىن كېيىن روسلارغا تەۋە ئەزەربەيجان مۇستەقىل بولۇپتۇ. ئەينى چاغدا برىتانىيەنىڭ تەسىرى ئاستىدىكى ئىرانغا تەۋە بولغان ئەزەرىلەر ھازىرغىچە مۇستەملىكە بولۇپ تۇرۇۋېتىپتۇ. دوستۇمنىڭ بۇ نەسىردەك سۆزلىرى تولىمۇ چىن، بەكمۇ تونۇشلۇق ئېدى. ئۇنىڭدىن «ئىسمىڭ پارىسچىمۇ ؟» دېسەم چىرايىنى سەل ئۆزگەرتىپ « ئىراندا قۇشلارمۇ پارىسچە سايرىشى كېرەكمىدى؟ بىزمۇ ئادەم، بىزنىڭمۇ تىلىمىز بار، مېنىڭ ئىسمىم سەننۇر!» دېگەنلىرىنى ئۇنۇتالمايمەن.
رامازان جەريانىدا بىر بىلىۋالغىنىم، بىز ئەرەب يېرىم ئارىلىدىكى مۇسۇلمانلىرىغا ئەمەس تۈركىيە تۈركلىرىگە ئوخشاش ھەنەپىي مەزھىبىگە مەنسۇپكەنمىز. چۈنكى بىز ئۇلاردەك تاراۋىنى يىگىرمە رەكەت ئوقۇيدىكەنمىز، پاتىھە سۈرىسىدىن كېيىن ئۈنلۈك «ئامىين» دېمەيدىكەنمىز، ئىمامغا سوڭدىشىپلا سالام بېرىدىكەنمىز. بۇ يەردىكى سەئۇدىلىك ۋە باشقا مۇسۇلمانلارنىڭ ئىبادەتتىكى شەكىللىرى بىزدىن سەل پەرق قىلىدىكەن. مۇشۇنچىلىك پەرقنى توغرا ھەل قىلماي توقسىنىنچى يىللاردا بىر «ئامىن» نى تېشىدا ياكى ئىچىدە دېيىشنى تالىشىپ پىرقىلەرگە بۆلۈنگەن ساددا قېرىداشلىرىمغا ئاللاھتىن تەپەككۇر، ئىجتاھات تىلىدىم. شۇ تالاش تارتىشلار بولغان زاماندا مەن «ئامىن» نى تېشىدا دېيىشكە مايىل ئىدىم. چۈنكى ياش-بوغۇن بولغاچقا ئىسلاھات-يېڭىلىققا ئىنتىلگەن بولۇشىمىز تەبىئى، ئەمما ئسلاھاتنىڭ شەكىلدىن ئەمەس، مەنىسىدىن باشلىنىشى كېرەكلىكىنى بىلىشىمىز لازىم ئېدى. قايسى ئىسلاھاتنى چوقۇم، قايسى يېڭىلاشنى ئىمكانىمىزغا، شارائىتىمىزغا بېقىپ قىلىشىمىز كېرەكلىكىنى بىزگە شۇ چاغلاردا ئۆگىتىلىشى لازىم ئېدى.
رامازاندا ماشىنىلىق ئۈچ سائەتلىك يەردىن كېلىپ، مەسچىتىمىزگە نەزىر بەرگەن ئۇيغۇر ھەمشىرىمىزدىن ئالەمچە رازى بولدۇق، مۇسۇلمان بۇرادەرلەر ئىپتاردا ئۇيغۇر پولوسى بىلەن ئۇيغۇر قوردىقىنى تالىشىپ يەپ كېتىشكەندە، مۇشۇ تائاملارنىڭ ئىجادچىسى بولغان مۆئمىن ئۇيغۇرۇمغا، ئۇيغۇرلۇقنىڭ ئەرزىيەتلىرىنى يەتكۈچە تارتىۋاتقان تىرىكلىك تۇتقۇنلىرىغان ۋە ئۆلۈم شاھادەتمەنلىرىگە ئاللاھتىن رەھمەت، ئامانلىق تىلىدىم. ھېيىت نامىزىنى تۈرك مەدەنىيەت مەركىزىدە ئۇيغۇر بالىلىرىدەك ھېيىتلىق كىيىملىرىنى كېيىشىپ،دادىلىرىغا ئەگىشىپ كەلگەن تۈرك بالىلىرى بىلەن بىر سەپتە ئوقۇدۇم. قاراڭ، بۇ ئىسلامدىكى ئادىللىقىنى، ئاللاھ ئالدىدا ھەممە ئادەم باراۋەر، ئاللاھنىڭ ئۆيى بولغان مەسچىتتە كىچىكمۇ، چوڭمۇ، بايمۇ، گادايمۇ ھەممىمىز بىر سەپتە. تۈرك قېرىداشلارنىڭ دۇئادىكى بىرىنجى جۈملىدە «ئى ئاللاھ! ئەزىز ۋەتىنىمىزنى، جانىجان ھۆرلۈكىمىزنى قوغدۇغايسەن…» دەپ خىتاب قىلغاندا كۆزلىرىمدىن ياشلار قۇيۇلدى.
دادامنىڭ مېنى كىچىكىمدە ھېيىت نامىزىغا مۇشۇنداق ئېلىپ بارغانلىقى، جامائەتنىڭ نامازدىن بۇرۇنقى سېھىرلىك تەكبىرلىرىدىن غايىپ ياراتقۇچىنىڭ ئۇلۇغلىقىنى ھىس قىلغانلىرىم، چوڭلار بىلەن بىر سەپەت تۇرۇپ ئۆزەمنى چوپچوڭ يىگىتتەك چاغلاپ غۇرۇرلانغىنىم ئېسىمگە كەچتى. بىزنىڭ نەۋرىلەر بۇنداق بەخىتتىن، بۇنداق سېھىرلىك تۇيغۇدىن، دادا بىلەن بىر سەپتە تۇرغاندا ئويغۇنىدىغان ئەركەكلىك مەسئۇلىيەت ۋە غۇرۇردىن مۇستەسنا چوڭ بولماقتا ئېدى. تۈركلەردىمۇ كىچىكلەرگە ھېيىتلىق بېرىدىغان ئادەت باركەن. مەن تەييارلىقسىز كەلگەنىكەنمەن، ھەممە ئادەم كىچىلەرنى چاقىرىپ، يانچۇقلىرىدىن بىر دوللارلىق پۇللارنى بەرگىلى تۇرغاندا بەكمۇ خىجالەت بولدۇم. تەلىيمگە بىر تۈرك بۇرادەر جىقلا پارچە پۇل ئېلىۋاپتىكەن. شۇنىڭدىن پارچىلىتىپ مەنمۇ ھېيىتلىق بەردىم، ئۇيغۇر بالىلىرىدەكلا ئوماق بۇ بالىلار ھېيتلىقنى ئېلىپ رەھمەت ئېيتقاندىن كېيىن، قولۇمغا سۆيۈپ قويۇشتى، باشقىلار ئەسكەرتمىسە قولۇمنى ئۇزاتماي تۇراركەنمەن تېخى. (تۈركىيە تۈركلىرىدە كىچىكلەر چولڭلارنىڭ قولىغا سۆيۈپ كۆرىشىدۇ.)
ئالدىنقى: 19. چىگرىنىڭ چېكى ۋە مەدەنىيەتنىڭ پايانى
كـىيىنكى: 17. رازىيەدىن ئۇيغۇرلار رازى بولارمۇ؟
بېشىكتاش گىمناستىكا كۇلۇبى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> بېشىكتاش گىمناستىكا كۇلۇبى (Beşiktaş Jimnastik Kulübü)
ئىشتىراك = تۈركىيە دەرىجىدىن تاشقىرى ئايلانمىسى | ئورنى = چىمپىيون
بېشىكتاش گىمناستىكا كۇلۇبىغا ئائىت بولغان بېشىكتاش پۇتبول كۇلۇبى تۈركىيە پۇتبول كۇلۇپلىرىنىڭ ئارىسىدا ئەڭ كۈچۈلۈك كۇلۇپلارنىڭ بىرسىدۇر.
left|thumb|250px|[[بېشىكتاش ئىنۆنۈ مەيدانى]]
left|thumb|250px|[[مۇستاپا دېنىزلى]]
بېشىكتاش پۇتبول كۇلۇبىنىڭ مۇۋاپىقىيەتلىرى:
تۈركىيە بىرنچى پۇتبول ئايلانمىسى ۋە دەرىجىدىن تاشقىرى ئايلانمىسى:
تۈركىيە لوڭقىسى:
باشقا شەرەپلىرى ۋە رېكورتلىرى
بىردىنبىر بىر ئايلانمىدا يېڭىلمەي چىمپيونلۇققا ئېرىشكەن كوماندا - 1992-يىللىق تۈركىيە دەرىجىدىن تاشقىرى ئايلانمىسى
ئەڭ ئۇزۇن يېڭىلمەسلىك رېكورتىغا ساھىب كوماندا - 56 مەيدان يڭىلمىگەن ۋە Yenilmez Armada ئۈنۋانىنى ئالغان.
تۈركىيە پۇتبول ئايلانمىسىدىكى ئەڭ پەرقلىق نەتىجىنى ياراتقان- 1989 -1990 -مەۋسۈمدىكى ئادانا دەمىرسپور (Adana Demirspor) پۇتبول كوماندىسىنى 10 - 0 نەتىجە بىلەن مەغلۇپ قىلغان.
بۇ كۇلۇپنىڭ داڭلىق تەرەپتارلىرى:
سىياسىئونلار:
ئابدۇللاھ گۈل (تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ نۆۋەتتىكى پرىزدېنتى)
ئەخمەت نەدجەت سەزەر (تۈركىيەنىڭ سابىق پرىزدېنتى)
پەرۋەز مۇشەررەف (پاكىستاننىڭ سابىق پرىزدېنتى)
سۇلايمان دېمىرەل (تۈركىيەنىڭ سابىق پرىزدېنتى)
بۈلەنت ئەجەۋىت (تۈركىيەنىڭ سابىق باش مىنىستىرى)
ئىسمەت ئىنۆنۈ (تۈركىيەنىڭ ئىككىنچى پرىزدېنتى)
بۇلاردىن باشقا:
مۇستاپا ساندال (داڭلىق مودا ناخشىچىسى)
تېئومان (داڭلىق مودا ناخشىچىسى)
سىرتقى ئۇلانمىلار
بېشىكتاش كۇلۇبى رەسمى تور بېتى
تۈركىيە پۇتبول بىرلەشمىسى
قاڭشارلىق بۆكەن
left|thumb|350px|قاڭشارلىق بۆكەن قاڭشارلىق بۆكەن
پورتال:ماتېماتىكا
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:14px">
ماتېماتىكا [گرېك] رېئال دۇنيانىڭ بوشلۇقتىكى شەكىللىرى بىلەن سانلىق مىقدارلار مۇناسىۋىتىنى تەتقىق قىلىدىغان پەندۇر. ماتېماتىكا ئالىمى، مۇتەخەسسىسىگە ماتېماتىك دېيىلىدۇ.
ماتېماتىكا ئاساسلىرى، ماتېماتىكا ئاكسئوملىرى، ماتېماتكىلىق مىخانىكا، ماتېماتىكا ئەسۋابلىرى، ماتېماتىكا بىلىملىرى، ماتېماتىكا جەدۋىلى، ماتېماتىكا ڧورمۇلىلىرى
Vikipedi:پورتال تېزىملىكى
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:24px">
ۋىكىپېدى:پورتال/تىزىم
پورتاللار:
مالايسىيادىكى ئۇيغۇرلار
مالايسىيادىكى ئۇيغۇرلار (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Malaysiyadiki Uyghurlar ) بولسا...
بۇرما مۈڭگۈزلۈك بۆكەن
بۇرما مۈڭگۈزلۈك بۆكەن
2022-يىلدىكى جۇڭگودا COVID-19 نامايىشى
COVID-19 نىڭ قۇلۇپلىنىشىغا قارشى بىر يۈرۈش نامايىش 2022-يىلى 15-نويابىر جۇڭگو چوڭ قۇرۇقلۇقىدا باشلانغان.
قوغشار تەڭرىقۇت
Qoghshar Tengriqut Qoghshar Tengriqutning esli ismi Batisqan Béy bolup, u Hun xandanliqining 14- xaqani Qoghshar Tengriqutning newrisi, Pujuljut Tengriqutning oghli, miladiye 48- yildin 56- yilghiche textte olturghan. U miladiye 48- yili Hunlarning jenubiy qismida turushluq sekkiz qebilining aqsaqalliri bilen meslehetlishlip, özini bowisining nami bilen "Qoghshar Tengriqut", dep atighan hemde Panu Tengriquttin resmiy ayrilghanliqini jakarlighan. U Sherqiy Xen Sulalisi'ge elchi ewetip, menggü Xen Sulalisi'ning qalqini bolup shimaliy Hunlardin mudapie köridighanliqini bildürgen, miladiye 56- yili wapat bolghan.
2022-يىلدىكى جۇڭگودا COVID-19 نامايىشى
نامايىش جۇڭگو ھۆكۈمىتىنىڭ COVID-19 نىڭ بۇ دۆلەتتە تارقىلىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن قوللانغان تەدبىرلىرىگە قارىتا باشلانغان بولۇپ ، نۆل COVID سىياسىتىنى يولغا قويۇشنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ سىياسەتكە بولغان نارازىلىقى تارقىلىشچان كېسەللىك باشلانغاندىن بۇيان كۈچىيىپ ، نۇرغۇن كىشىلەرنى خىزمەتسىز ئۆيىگە سولاپ قويدى ھەمدە بىر قىسىم كۈندىلىك تۇرمۇش بۇيۇملىرىنى سېتىۋالالمىدى.
نامايىشچىلار ھۆكۈمەتنىڭ نۆل COVID سىياسىتى ۋە قۇلۇپنى ئاخىرلاشتۇرۇشنى تەلەپ قىلدى ، بەزىلىرى شى جىنپىڭ ۋە جۇڭگو كومپارتىيىسىنىڭ رەھبەرلىكىگە بولغان نارازىلىقىنى كېڭەيتتى.
داۋجىنىس كۆرسەتكۈچى
thumb|داۋجىنىس كۆرسەتكۈچى سۈرئىتى thumb|نىيۇيورك ئاكىسيە بازىرى (بېرژىسى) داۋجىنىس كۆرسەتكۈچى (ياكى داۋجىنىس سانائەت ئوتتۇرچە قىممەت كۆرسەتكۈچىسى،دوۋ جىنىس كۆرسەتكۈچىسى ؛ئېنگلىزچە: Dow Jones Industrial Average) ئامېرىكدىكى بازارغا چىققان ئەڭ چوڭ 30 شىركەتنىڭ پايچەك ئىپادىسىنى ئەكىس ئەتتۈردىغان بىر كۆرسەتكۈچ.
پايلايدىغان شىركەت تىزىملكى
thumb|ناسداك لوگوسى 2019-يىلى 2-ئاپىرىلغىچە، داۋجىنىس كۆرسەتكۈچى تۆۋەندىكى 30 شىركەت ئىپادىسنى پايلايدۇ.
يىللىق پايدىسى
تۆۋەندىكى جەدۋەلدە 1885-يىلغىچە ھېسابلانغان دوۋ جونېس كۆرسەتكۈچىنىڭ يىللىق تەرەققىياتى كۆرسىتىلدى
كىئۇفۇيۇتى تەڭرىقۇت
-كىئۇفۇيۇتى تەڭرىقۇت
فرانسىيىگە قاراشلىق پولىنېزىيە
right|thumb|250px|Fransiyige Qarashliq Polinéziye right|thumb|Dölet bayriqi
Fransiyige Qarashliq Polinéziye bolsa Tinch Okyan jaylaxkan birk dulat. Uning paytahti bolsa Papité, ang qong xahri bolsa Papité. Dulat tili bolsa Fransuz tili. Azirki Gubérnator Gaston Tong Sang. Azirki bash wezir Adolphe Colrat. Yar maydani 4 ming 176 kwadrat kilométir, nopusi 259 ming, bularning assaslik dini Xristian dini.
Orqun-Yénsey Yéziqi
<Div style="direction:ltr; font-family:tahoma">