cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مېدىيا ۋە جامائەت پىكىرى
مېدىيا تەبىئىيىتىدە  بىر پىكىر، بىر مەدەنىيەت ، بىر كۈلتۈر، بىر ئىدىيە ئىلىپ يۈرۈيدۇ. مەيلى ئەنئەنىۋى مېدىيالار بولسۇن ، مەيلى زامانىۋى ئىنتېرنېت ئۇللۇق تارقىتىش ۋاستىلىرى بولسۇن تەبىئىيتىدە مۇئەييەن بىر مۇددىئاغا خىزمەت قىلىشنىڭ سىمالىرى ئەكىس ئېتىپ تۇرىدۇ. شۇ سەۋەپتىن مېدىيا تۇنجى بارلىققا كەلگەندىن تارتىپ ھازىرغىچە سىياىسى كۈچلەرنىڭ ئوڭ قولى بولۇپ كەلدى. تۇنجى قىتىم بارلىققا كەلگەن گېزىتمۇ سىياسى خەۋەرلەرنىڭ تارقىلىشىنى مەقسەت قىلىپ تارقىتىلغان. تۇنجى رادىئۇمۇ تەشۋىقات قۇرالى سۈپىتىد قوللىنىلغان. گەپنىڭ قىسقىسى مېدىيا ۋاستىلىرى  سىياسى كۈچلەرنىڭ مەقسەت رامكىسىدا خەلقنى يىڭىلىقلاردىن ۋاقىپلاندۇردىغان، تەربىيلەيدىغان، يۈزلەندۈردىغان، قوبۇل قىلدرۇدىغان تۇيدۇرماس ھاۋا بولۇپ ھىساپىلىنىدۇ.
ئەنئەنىۋى مېدىيالارغا تەۋە بولغان گېزىت، ژۇرنال، رادىئۇ، تېلېۋىزۇر قاتارلىقلاردىكى تارقىتىش خىزمەتلىرى مەلۇم بىر ئىدىيۋى كۈچنىڭ نازارىتى، مەلۇم بىر نازارەت كادرۇسىنىڭ تەكشۈرۈپ بىكىتىشى، مەلۇم بىر تەھرىرلىك گۇرۇپپىسىنىڭ تەھقىقلىشىدىن ئۆتكەندىن كىيىن ئاممىغان سۇنۇلىدۇ. تارقىتىلىدىغان مەزمۇنلار ھاكىم سىياسى(ئىدىيۋى) كۈچكە قارشى كەلمەسلىكى تەلەپ قىلىنىدۇ. چۈنكى ھاكىم كۈچ جامائەت پىكرىنىڭ بۆلۈنۈپ كىتىشنى خالىمايدۇ. 1980- يىللاردىن كىيىن دىمۇكراتىك دۆلەتلەردە مېدىيا ساھەسى دۆلەت ئىگىلىكىدىن خۇسۇسى ئىگىلىككە ئۆتتى. شۇنىڭ بىلەن نۇرغۇن شەخسى مېدىيا قۇرۇلۇشلىرى بارلىققا كەلدى. شۇنىڭدىن ئىتىبارەت ھاكىم كۈچنىڭ جامائەت پىكرىنى كونتىرۇل قىلىش مىخانىزمىسى رىلىستىن چىقىپ كەتتى. خەلىق بۇرۇنقىدەك ھاكىم كۈچلەرنىڭ قاناللىرى نىمىنى  تارقاتسا شۇنى راس دەپ ئۆتىدىغان دەۋىرنى ئۇزىتىپ قويدى.
مەندىن كۆپ سورىلىدىغان سوئاللاردىن بىرسى قانداق قىلغاندا خەلىقنى بىرلەشتۈرگىلى بولىدۇ؟ قانداق قىلغاندا خەلىقنى بىريەگە ئەكەلگىلى بولىدۇ؟ دىگەن سوئال. يۇقاردا يازغانلىرىمدىىنمۇ ئۆزۈمنىڭ شەخسى پىكرى ماراپ ياتىدۇ. خەلىقنى بىرلەشتۈرمەك، بىريەرگە ئەكەلمەك تەس ئەمەس. بىريەرگە كىلىپ بىرە پارچە رەسىمگە چۈشۈش، بىرە ۋاخ تاماق يىيىش تىخىمۇ ئاسان ئىش، ئەمما پىكىر ۋە كۆز قاراشلار بىرلىككە كەلمەي، كەلتۈرۈلمەي تۇرۇپ مىڭ بىريەگە كىپ كەتسۇن، مىڭ بىللە تاماق يەپ كەتسۇن بۇ كۆرۈنۈشلەر ھاياجان تۈگىگەندە ئاخىرلىشىدۇ. ئىچكى مايىللىق، ئىچكى رازىلىق، ئومۇمى قانائەت جامائەت پىكرىنى شەكىللەندۈرىدغان ئامىللار بولۇپ ، بۇلار ئىشقا ئاشقاندا جامائەت پىكرىنى ھەركەتكە ئايلاندۇرغىلى، ھەتتا سىياسى ئاكتىيۇرلارنى مەجبۇرى ھەركەتكە كەلتۈرگىلى بولىدۇ. مېدىيا جامائەت پىكرى يارىتىدىغان ئەڭ ئۈنۈملۈك قۇرال بولۇپ تەشۋىقات ئۇنىڭ كۆزگە كۆرنىدىغان ئەڭ چىركىن ئۇسۇلى. مېدىيانىڭ خەۋەرلەندۈرۈش، مەنىۋى زوق بىرىش، تەربىيلەش، مۇكاپاتلاش، شەرەپ تۇيغۇسى ئاتا قىلىش، كۈلتۈر يارىتىش، ئەئەنىگە قايتۇرۇش قاتارلىق روللىرى ئارقىلىق ئۇزۇن مۇددەتلىك لاھىيەلەر بىلەن ئىچكى نىرىپلارنى غىدىقلاپ، مىللى ئاڭلارنى ئويغۇتۇپ تەبىئى ۋە ئۆچمەس جامائەت پىكرلىرىگە ئوت ياققىلى بولىدۇ.
پايدىلانغان مەنبەلەر:
1. Gökçe, Orhan (1996) Kamuoyu Kavramının Anlam ve Kapsamı. Kurgu Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli İletişim Dergisi, 14(14): 211-227.
2. Eren, Veysel; Aydın, Abdullah (2014) Sosyal Medyanın Kamuoyu Oluşturmadaki Rolü ve Muhtemel Riskler. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 16(1): 197-205.
Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10): 49-66.
3. Dinçkol, Bihterin (2006) Yönetilenlerin “Öz” Yönetimi-Kamuoyu. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 5(10): 49-66.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
چاي ئىچمەكنىڭ بايانى
چايخورلۇق بىزدە قومۇلدىن ئىستانبۇلغىچە داۋام قىلىدىغان ئەنئەنىۋىي ئىچمەك ئادىتى. چاي دېگەن سۆزمۇ مەن ئۇچراشقان ئىسلام ۋە باشقا دىندىكى شەرق خەلقلىرىنىڭ تىلىدا ئوخشاش. مەسىلەن؛ ھىندىچە، ئەرەبچە، فارىسچە، كوردچە، ئوردۇچە، پەنجاپچە، تۇركچە، ئۇيغۇرچە، رۇسچە، خەنسۇچە قاتارلىقلاردا چاي دېگەن سۆز ئوخشاش ياكى ئوخشىشىپ كېتىدىغان تەلەپپۇزدا دېيىلىدۇ. ئامېرىكىدا بىر لېكسىيەدە ئاڭلىشىمچە چاي ئەسلى كامبودژادىن كەلگەنىكەن. باشقا مىللەت تىللىرىدىكى چاي دېگەن سۆزمۇ كامبودژانىڭ يەرلىك خەلقىنىڭ تىلىدىن مەنبەلەنگەنىكەن. ئۇيغۇر تىلىدىكى چاي سۆزى ھىندى، پارىس، كورد تىللىرى بىلەن ئوپمۇ ئوخشاش تەلەپپۇز قىلىنىدۇ. بۇ يەردە تۈركچە بىلەن ئوخشاشلىقىنى دەپ يۈرۈش ئارتۇقچە ئەلۋەتتە.
قەشقەردە ئۇزاق تارىخقا تۇتىشىدىغان چايچىلىق ئەنەئەنىسى بار. بۈگۈنكى چايخۇمارلىقىمىزمۇ شۇ تارىخىنىڭ داۋامى. قەشقەردە دوستلار بىلەن ئىچكەن چاي بەرىكەتلىك، مۇھەببەتلىك ۋە نەتىجىلىك بولدى. شۇ چايلاردىكى دوستلۇق رىشتىسى، پىكىرداشلىق بىزنى تېخىمۇ زور ئىشەنچكە ۋە ئۈمىدۋارلىققا چۈمدۈردى. ئۈرۈمچىدە چاي ئىچىپ باقمىغان ئەمما بىر چاي ئىچمەككە مەيلىمىز مەرغۇپ ئېدى. رىسقىمىز چۈشۈپ ساقچىلارغا ئەرزىپ ئىككى رەت چايغا تەكلىپ قىلىندۇق. ئىككىنچى چاي 19-ماي ھەرەمباغ چايخانىسىنىڭ ئاستىنقى خانىسىدە بولدى. چايدا قازاقلارنىڭ توي ۋە ئاياللارغا ئائىت ئادەتلىرى، خەنسۇلارنىڭ قىلىقلىرى سۆزلەندى. ماڭا جىق نەسىھەتلەر قىلىندى. 19-ماي نورۇزغا تەكلىپ قىلىنغان دۇمان ئىسىملىك قازاق قېرىندىشىمىز ھەققىدىكى گۇمان ۋە باشقا بىر ئۇيغۇر كىشى ھەققىدىكى ئەسكەرتىش بېرىپ ئۆتۈلدى. مەن غەيۋەتنى يامان كۆرىدىغان كىشى بولغىنىم ئۈچۈن، ئۇنىڭ ئۈستىگە بىر ئىككى ئادەمنىڭ قىلىقى ئارقىلىق بىر مىللەتكە باھا بېرىشكە ئۆچ بولغىنىم ئۈچۈن تېمىلارنى پەقەت ياقتۇرمۇدۇم. بولۇپمۇ قازاق قېرىنداشلارنىڭ ئادىتى ھەققىدىكى ئەپسانىۋىي باھالار مېنى غەزەپلەندۈردى. توي ۋە باشقا ئادەتلەردە ئۇيغۇر بىلەن قازاقنىڭ بىر برىنى ھەيران قالدۇرغىدەك، مەسخىرىگە سەۋەپ بولغىدەك پەرقى يوق.
ئۈرۈمچىدىكى چاي تىنچ، خاتىرىجەم، قۇرداشلارچە ئۆتكۈزۈلدى. مەنچە نورمال بىر ئىش. ئىككى ئۇيغۇر ساقچى خىزمىتىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك تاماملىدى. مۇئاشىنى ئالدى، بالىسىنى باقتى. مەنچە شۇلارمۇ مۇئاش ئالسۇن، شۇلارمۇ ئۇرۇق تۇغقانلىرى بىلەن خاتىرىجەم ياشىسۇن، ئۇلارغا ماسلىشىشمۇ ئۇيغۇرنىڭ ئانا تىلى ئۈچۈن تەر ئاققۇزۇۋاتقانلارغا نالايىق ئىش ئەمەس. ئۇيغۇر تىلى شۇلارنىڭمۇ ئانا تىلى. ئۇلار مۇشۇ ئانا تىلسىز چاي ئىچۈرۈىشتىن مۇئاش ئالالمايدۇ. ئۇلارنىڭ ئىچىدىكى بىر باشقارما باشلىقىغا بەكمۇ ئىچىم ئاغرىدى. 18-مارت سائەت ئون بىر يېرىمغىچە بىز بىلەن بىللە بولغانىدى. ئەتىسى يەنە ئالتە يېرىمغىچە بىزنى چايلاندۇردى. بىچارىنىڭمۇ ئائىلىسى بار بولغىيدى. خىزمەت دېگەننى سەكىز سائەت قىلىدىغان نەرسە. ئۇنىڭ ئورنىدا مەن ئاشۇنداق كېچىنى كۈندۈز دېمەي ئىشلەيدىغان بولسام مۇئاش قوشۇپ بېرىشنى تەلەپ قىلاتتىم ياكى خىزمەتنى تاشلاپ بۆلەك ئىش قىلاتتىم. ئۇنداق ئائىلىسىنى بالىسىنى قۇربان قىلىش بەدىلىگە ئېرىشكەن نەپنىڭ زادى قانچىلىك ئەھمىيىتى بارلىقىدىن دەرگۇمانمەن. مەن ئۇلارنى ناچار بالىلاركەن دەپ قارىمىدىم. ئۇلارنىڭ بىرسى بېيجىڭدا مەن بىلەن بىر قاراردا ج خ ئۇنۋېرىستىتىدا ئوقۇغانىكەن. تونۇش چىقىپ قالدۇق. تولىمۇ قىزىق قان بالىلار ئېدى. مۇسابىقە ئۇيۇشتۇرساق بەزىدە ئۇرۇشۇپ قالاتتى باشقا ئۇيغۇر سىتۇدېنلار بىلەن. ھاراقنى كارامەت ئىچەتتى كاساپەتلەر. ھاراق ئىچىپ خەنسۇ ئوقۇغۇچىلارنى ئۇخلاتمىغاچقا ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلارنىڭ ياتىقىنى بىر يەرگە يىغىپلا تۆمۈر رىشاتكا بىلەن ئايرىۋەتكەنىكەن. ئەمما بۇ ئىكىلىسىنىڭ ئۇيغۇرچىسى تولۇق ئەمەسكەن، توردىكى يازمىلىرىمدىن بىخەۋەركەن. سوراشلاردىن مەلۇم بولدىكى ئىككىلىسى ياتزۇۋانكەن. مەن ئۇلارنى پەزىلەتسىزكەن دەپ قارىمىدىم، ھازىرقى بېسىم ئۇلارنىڭ خاھىشى ئەمەستەك، خىزمەت قىلىۋاتقاندەك پەقەت. مەن مۇشۇنداق ئىنسانلىقىدىن كەچمىگەن كىشىلەردىن ئۈمىدۋار.
ئۈرۈمچىدىكى چاينىڭ بايانى مۇشۇنچىلىك. مەكتەپ ئېچىش، رەسمىيەت بېجىرىش ئىشلىرىم بىلەن داۋاملىق شۇغۇللىنىۋاتىمەن. ئوقۇغۇچىلىرىم ۋە ئاتا ئانىلارنىڭ تەلىپى ناھايىتى كۆچلۈك. بالىلارغا يۈز كېلەلمەيۋاتىمەن. بالىلىرىم ۋە ئاتا ئانىلار بۇ توختاپ قېلىشلارنى قوبۇل قىلالمىدى. ئۈرۈمچى دېگەن كاساپەت مېنى جەلىپ قىلىپ، تەكلىپ قىلىپ ئاخرى بىر چاي بىلەن مەكتەپ پەكتەپ ھەممىنى توزىتىۋەتتى. توزىدى چاڭ توزاڭلاردەك، ئەمما توزىمىدى غەيرىتىمىز، ئىرادىمىز. بۇرۇنقى شىرىكنىڭ رەسمىيىتىم بار دەپ بىر توقام تامغىلىق قەغەزلىرىگە ئىشىنىپ قاپتىمەن. نەدىن بىلەي مەن بىلمەيدىغان يەنە بىرمۇنچە توقاملارنىڭ بارلىقىنى. بوپتۇ، بارلىق توقاملارنى توقۇپ بولۇپ قايتا ئاچارمىز. شەرتلەرنى ھازىرلاپ ئاخىرقىسىغا كەلدۇق.
چايچىلىق ئېسىل ئادەت مەنچە. تۈركچىدە چاي ئىچمەك مۇھەببەتلىك سۆھبەتتە بولماق مەنىسىدە كېلىدۇ. بىزدەك چاي ۋە چايخورلۇق تارىخى بولغان مىللەتنىڭ پەرزەنتلىرى ئۈچۈن چاي ئىچمەكتىن قورقماق بىھاجەت. مېنىڭ ئىناۋىتىمنى قىلىپ ئاپتونۇم رايۇن دەرىجىلىك، شەھەر دەرىجىلىك ئىدارە ۋە ئەترەتلەردىن كەلگەن دوستلارغا تەشەككۈر. بولسا ئۇلارنىڭ تېخىمۇ كۆپ كېلىشىنى، دائىم تەكلىپ قىلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن. مۇمكىن بولسا ساقچى ۋە ساقچىلىققا تەۋە قېرىنداشلىرىمىز ئۆزىنى ۋەھشىلىكنىڭ، تەھدىتنىڭ، زوراۋانلىقنىڭ ۋەكىلى قىلىۋالماي ھەر قانداق بىر ئۇيغۇر پۇقرا بىلەن باراۋەر، دوستانە، ئىنسانىي سۈپەتتە چايخورلۇق قىلىشلىرىنى ئارزۇ قىلىمىز. ئۇيغۇرنىڭ پۇقرالىق ھوقۇقى ۋە ئۇيغۇرلۇق ھوقۇقى قانۇننىڭ قوغۇداش ئوبىكتى. ساقچى دوستلىرىمىز پۇقرالىق سالاھىيىتى بىلەن ياشاپ ئۇيغۇرلۇق سالاھىيىتى بىلەن مۇئاش ئېلىۋاتىدۇ. ئەگەر بىز ئۇيغۇرچە سۆزلىمىسەك، ئانا تىلدىن ۋاز كەچسەك ئۇلار ئەڭ ئاددىيسى خىزمەت ئورنىمۇ كاپالەتكە ئىگە بولمايدۇ. شۇڭا بىزمۇ چاي ئىچىشىپ تۇرايلى ئۇيغۇرچە سۆزلىگەن، بالىلىرىمىزنىمۇ ئۇيغۇرچە سۆزلەپ چوڭ بولسۇن دېگەن گۇناھىمىز ئۈچۈن. ساقچى دوستلىرىمىزمۇ ئۇيغۇرچە بىلگەنلىك ئارتۇقچىلىقى بىلەن تۇرمۇشىنى قامدىسۇن.
ئالدىنقى: مەشھۇرلاردىن مەيۈسلىنەمدۇق
كـىيىنكى: نەپسانە يۇرتۋازلىق ۋە ئەپسانە قەشقەر
تۈركىيەدە ئىشلەش رۇخسىتى
تۈركىيەدە ئىقامەت (ئىستىقامەت\ئولتۇراقلىشىش) رۇخسەتلىرى "كۆچمەنلەر ئىدارىسى باش مۇدىرلىقى" تامانىدىن تۈركىيە ئىچكى ئىشلار مېنىسترلىكى كۆزىتىشى ئاستىدا بېرىلمەكتە، ئىشلەش رۇخسەتلەرى ئىسە "خەلقئارالىق ئەمگەك كۈچى باش مۇدىرلىقى" تەرىپىدىن ئىشلەش ۋە ئىجتىمائىي بىخەتەرلىك نازىرلىقىنىڭ كۆزىتىشى ئاستىدا بېرىلمەكتە. پۈتۈن ئىلتىماسلار، ئىقامەت رۇخسىتى (ikamet izni) ۋە ئىشلەش رۇخسىتى (çalışma izni) ئۈچۈن، تۈركىيە دۆلىتى قۇرغان تور بەتلەردە تور شارائىتىدا ئېلىپ بېرىلماقتا. ئىقامەت رۇخسىتى ئىلتىماسلارى " e-İkamet"، ئىشلەش رۇخسىتى ئىلتىماسلارى ئىسە "e-Devlet" تور بەتلىرىدىن ئېلىپ بېرىلماقتا.
تۈركىيەدىكى قانۇنىي شەرتلەر يۈزىدىن شىركەتلەرنىڭ چەتئەللىك خىزمەتچى ئىشلىتىش ئۈچۈن كەمىدە 100 مىڭ تۈرك لىراسى تۆلەنگەن سەرمايەسى ۋە ئەڭ ئاز 5 تۈرك خىزمەتچىسى بار بولىشى كېرەك.
ئىشلەش رۇخسىتى تۈرلەرى
تۈركىيەدە ئىشلەش رۇخسەتى، چەتئەللىكلەرگە بېرىلگەن بولسىمۇ، چەتئەللىك شەخس ئىشلەشنى تەلەپ قىلىدىغان شركەتكە باغلىق بولىدۇ. تۈركىيەدە چەتئەللىكلەرگە قارىتا كەسپى، ئىقتىدارى ۋە تۇرۇش مۇددىتىگە كۆرە ئىشلەش رۇخسەتلىرى بېرىلمەكتە.
مۇددەتلىك ئىشلەش رۇخسىتى
مۇددەتلىك ئىشلەش رۇخسەتى چەتئەللىكنىڭ مەلۇم بىر جوغراڧىيلىك رايوندا ئىشلەش ئۈچۈن، مەلۇم بىر كەسبتەم مەلۇم بىر ئىشلەتكۈچى ئۈچۈن، بەلگىلىك مۇددەت ئۈچۈن ۋە تۇنجى ئىلتىماستا ئەڭ كۆپ بىر يىللىق مۇددەتكە ئىگە بولغان بىر ئىشلەش رۇخسىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇ ئىشلەش رۇخسىتى ھەر يىل يېڭىلىنىدۇ ۋە ئۇخشاش بىر ئىشلەتكۈچىگە ئىشلىگەن ئەھۋال ئاستىدا، ھەر يىل مۇددىتىنى يەنە بىر يىل ئۇزارتالايدۇ. بۇ تۈر ئىشلەش رۇخسەتى ھەم دۆلەت ئىچىدىن، ئىلتىماسى ئىشلەش ۋە ئىجتىمائىي خەۋپسىزلىك نازىرلىقىغا سۇنىلىدۇ، ئىھتىياجقا كۆرە بۇ قېتىم تۈرك كونسولى تەرىپىدىن قىلىنىدۇ.
مۇددەتسىز ئىشلەش رۇخسىتى
مۇددەتسىز ئىشلەش رۇخسەتى تۈركىيەدە ھېچبىر جوغراپىيىلىك رايون، كەسىب، ئىشلەتكۈچى ياكى مۇددەت چەكلىمىسى بولمىغان ھالدا چەتئەللىكلەر ئۈچۈن قانۇنىي ئىشلەش ھوقۇقى بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇ ئىشلەش رۇخسىتىگە ئىگە شەخسلەر ئۈچۈن تۈرك ئەمگەك كۈچى بازارى چەكلىمىلىرى دىققەتكە ئېلىنمايدۇ. لېكىن مۇددەتىسز ئىشلەش رۇخسىتىگە ئىلتىماس قىلىش ئۈچۈن چەتئەللىك شەخسنىڭ تۈركىيەدە كەمىدە 8 يىل ئۈزلۈكسىز ۋە قانۇنىي ھالدا ئىقامەت (ئىستىقامەت) قىلغان بولىشى ياكى كەمىدە 8 يىل تۈركىيەدە قانۇنىي ھالدا ئىشلىگەن بولىشى كېرەك.
مۇستەقىل ئىشلەش رۇخسىتى
مۇستەقىل ئىشلەش رۇخسەتى چەتئەللىك شەخسنىڭ ھېچبىر جوغراپىيىلىك رايون، كەسىب، ئىشلەتكۈچى ياكى مۇددەت چەكلىمىسى بولمىغان ھالدا چەتئەللىكلەر ئۈچۈن قانۇنىي ئىشلەش ھوقۇقى بىلەن تەمىنلەيدۇ. بۇ ئىشلەش رۇخسىتىگە ئىگە شەخسلەر ئۈچۈن تۈرك ئەمگەك كۈچى بازارى چەكلىمىلىرى دىققەتكە ئېلىنمايدۇ. لېكىن مۇستەقىل ئىشلەش رۇخسىتىگە ئىلتىماس قىلىش ئۈچۈن چەتئەللىك شەخسنىڭ تۈركىيەدە كەمىدە 8 يىل ئۈزلۈكسىز ۋە قانۇنىي ھالدا ئىقامەت (ئىستىقامەت) قىلغان بولىشى كېرەك. يېڭى سىياسەت سايىسىدە ھەسسىدار باشقۇرغۇچى پاي چەكلىك شىركەتلەر، ھەسسىدار ئەزادىن تەشكىل تاپقان پاي ھەسسىدار شركەتلەر ۋە ھەسسىدار باشقۇرغۇچىلار تىجارىي شركەتلەر ئىشلەش رۇخسەتى ئېلىشى مەجبۇرىيدۇر.
ئالاھىيدە ئىشلەش رۇخسەتلەرى
ئالاھىيدە ئىشلەش رۇخسەتى ئىشلەش ۋە ئىجتىمائىي خەۋپسىزلىك نازىرلىقى بەلگىلىگەن شەرتلەر سىرتىدا تۇتۇلغان تۈركىيەدە ئىشلەش ئىستىگەن چەتئەللىكلەرگە بېرىلىدۇ. ئالاھىيدە ئىشلەش رۇخسەتى ئىشلەش ۋە ئىجتىمائىي خەۋپسىزلىك نازىرلىقى تەرىپىدىن ئاتقارىلغان بىر تەكشۈرۈش نەتىجەسىدە تەقدىم قىلىنىدۇ.
تۇركۇۋاز كارتا
تۇركۇۋاز كارتا ياكى تۇركۇۋاز كارت دەستلەپكى 3 يىل بويىچە ئىشلەش رۇخسەتى ۋە ئىقامەت رۇخسەتى كارتلارى بىلەن تەمىنلەيدۇ. شۇنداقلا تۇركۇۋاز كارت جۆرىسى ۋە بېقىش مەجبۇرىيىتى بولغان بالالارى ئۈچۈن ئىقامەت ئىزنى ھەققى بىلەن تەمىنلەيدۇ. تۇركۇۋاز كارت تۈرك خەلقئارالىق ئەمگەك كۈچى كومىتېتى تەرەڧىدىن بېرىلگەن تەۋسىيەسى ئۈستىگە ۋە ئىلتىماس قىلغۇچىنىڭ مەدەنىيەت سەۋىيەسى، كەسبىي تەجرىبىسى، چەتئەللىكلەرنىڭ ئىلىم ۋە تېخنولوگىيە تۆھپىسى ۋە ڧائالىيەتلەرىنىڭ ۋە سېلىنمالارنىڭ تۈركىيە ئىقتسادى ۋە ئىستىخدامىغا (ئىشقا ئورۇنلىشىش) بولغان تەسىرى كەبى تۈرلۈك شەرتلەر كۆزدە تۇتۇلۇپ بېرىلىدۇر.
تۇركۇۋاز كارت تۈرك ھۆكۈمەتى تەرەڧىدىن 2016- يىلى 28- ئىيۇل كۈنى كۈنى قەبۇل قىلىنغان ۋە ئاساسىي شەرتلەرى بەلگىلەنگەن، كارتنىڭ ئۇيغۇنلۇق تەپسىلاتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بەئزى تەڧسىلاتلارنى ۋە شەرتلەرى ئايدىڭلىشىشى كۈتۈلمەكتە.
مەنبە
ھەقىقى ئەيسا چېركاۋى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> {|
«ھەقىقى(چىن) ئەيسا چېركاۋى» مۇستەقىل چېركاۋ بولوپ 1917-يىلى جوڭگو بىيجىڭدا قۇرۇلغان. بۈگۈنكى كۈندە ئالتە قىتەدىكى 45 دۆلەتتە تەخمىنەن 1.5 نىليوندىن 2.5 مىليوڭھىچە ئەزاسى بار. بۇ چېركاۋ 20-ئەسىرنىڭ دەسلىپىدە بارلىققا كەلگەن خىرستىئان دىنىنىڭ پېنتېكوستال مەژىپىدىن شاخلىنىپ چىققان. بۇ چېركاۋ 1949 -يىلىدىكى كوممۇنىستلار ھاكىميىتىدىن بۇرۇن جۇڭگودا مەۋجۇت بولغان ئۈچ يەرلىك جۇڭگوچە چېركاۋنىڭ بىرى بولوپ ھىسابلىنىدۇ. چېركاۋنىڭ مەقسىدى ئەيسا دۇنياغا قايتا كىلىشىدىن بۇرۇن ھەممە ئىنساڭھا چىنلىقنى تەرغىپ قىلىشتىن ئىبارەت. مەزكۇر چېركاۋ روجدىستىۋا بايرىمىنى ئۆتكۈزمەيدۇ.خەلقارا ھەقىقى ئەيسا چېركاۋ جەميىتى 1967-يىلى لوس-ئانجىلىستا قۇرۇلدى.
ئىلاھى روھ
تىل بىلەن سوزلەش ئارقىلىق ئىسپاتلاڭھان ئىلاھى روھنى قۇبۇل قىلىش جەننەتتە بولوشىمىزنىڭ كاپالىتىدۇر.
يۇيۇندۇرۇش
سۇ ئىچۇرۇش بولسا گۇناھنى يۇيۇش ۋە قايتا تۇغۇلۇش ئۇچۇن قىلىڭھان ئىبادەتتۇر.سۇ ئىچۇرۇشتە چوقۇم ھالال تەبى سۇ ئىشلىتىش يەنى دەريا، دىڭىز ياكى ئىرىق سۇلىرى دىگەندەك.سۇ ئىچۇرگۇچى سۇ ئىچرۇشنى ئەيسا ئەلەيھىسسالامنىڭ نامى بىلەن قلىشى كىرەك.سۇ ئىچۇرۇشنى قۇبۇل قىلغۇچى چوقۇم بىشىنى سۇغا تولوق چوكتۇرۇشى ھەم يۇزىنى توۋەڭە قارىتىشى لازىم.
پۇت يۇيۇش
پۇتىنى يۇيۇش ئىبادىتى شۇ كىشىنى ئەيسا ئەلەيھىسسالامغا يىقىن قىلىدۇ.بۇ ئىبادەت شۇنداقلا بىراۋغا مۇھاببەت، ئەۋلىيالىق، ئىنسانپەرۋەرلىك، ئەپۇچانلىقتەك پەزىلەتلەرگە ئىگە بولوشىنى داۋاملىق ئەسكەرتىپ تۇرغۇچىدۇر.ھەر قانداق بىر سۇ ئىچۇرۇشنى قوبۇل قىلغان ئادەم چوقۇم ئەيسا ئەلەيھىسسالام نامى بىلەن پۇتىنى يۇيۇشى كىرەك.ئوزارا پۇت يۇيۇش قائىدىگە توغرا كەلگەن ھەرقانداق ۋاقىتتا بولسا بولىدۇ.
خىرستوس ئەيسا
ئەيسا، ھاياتلىققا ئىرىشكەن بىر سۆز، گۇناھكارلانىڭ گۇناھىنى يۇيۇش ئۈچۈن كىرىستتا مىخلاندى،ئۈچىنچى كۈنى ھاياتقا قايتا تۇغۇلۇپ جەننەتكە چىقىپ كەتتى.ئۇ ئىنسانيەتنىڭ بىردىنبىر قۇتقازغۇچىسى، جەننەت ۋە زىمىننىڭ ياراتقۇچىسى، بىردىنبىر ھەققى خۇدا.
ئىنجىل
كونا ۋە يىڭى كىتاپنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىنجىل خۇدانىڭ ۋەھيىسى،ئۇ بىردىنبىر روھى ھەقىقەت بولوپ خىرىستىئان ھايات يولىنىڭ ئاساسى بەلگۈلىمىسى.
سەدىقە
كەچۇرۇم شەپقەتلىك خۇداغا قىلىڭھان ئىتقات ئارقىلىق ئىرىشىلىدۇ.ئىشەڭۇچى چوقۇم ئىلاھى روھقا ئەگىشىپ ئەۋلىيالىققا ئىنتىلىشى، خۇدغانى ھورمەتلەپ ئىنساننى سويۇشى كىرەك.
چېركاۋ
ھەقىقى ئەيسا مەژىپى(چىركاۋى) پەيغەمبەر ئەيسا تەرىپىدىن قۇرۇلغان، لاتتەر رائىن ۋاقىتلىرىدا ئىلاھى روھقا چۆمۈلۈپ، ھەقىقى ئاپوستولىك چىركاۋى ۋاقتىدا قايتىدىن ئەسلىگە كەلدى.
ئاخىر زامان
ئاخىرقى كۈندە پەيغەمبەرنىڭ ئىككىنچى قىتىم جەننەتتىن يەر يۇزىگە چۈشىدۇ ۋە ھەق-ناھەقنى سورايدۇ: ئادىللىق مەڭۈلۈككە ئايلىنىپ رەزىللىك جاجىسىنى يەيدۇ.
Concepción, Chile
right|thumb|250px|
concepcion.cl
Commons:Concepción
ۋانۇئاتۇ
left|130px left|200px <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|ۋانۇئاتۇ
'''THE SHITASS COUNTRY WHO SUPPORTED THE FREE PAPUA MOVEMENT, ALSO BILLY EVANS HAS NO RIZZ AND ALSO I HAVE STAGE 2 A PANCREATIC CANCER. HARRY PENNELL HAS LOTS OF W RIZZO. VANUATU HAS NO RIZZ AT ALL.''' بولسا ئوكيانىيە جايلاخكان بىرك دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا ئىلا پورتى، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا ئىلا پورتى. دۇلات تىلى بولسا ئىنگلىز تىلى ۋە فرانسۇز تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ ئىئولۇ جونسون ئابىل. ئازىركى باش ۋەزىر ئەدۋارد ناتاپەئى. بۇ دۇلات 1979 يىلى 2 ئاينىڭ 22 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 620 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 160 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى ئىئان دىنى.
خوتەن قاشتېشى ھەققىدە ئىككى كەلىمە
قەدىمىي شەھەر خوتەن تىلغا ئېلىنسا، گىلەم، ئەتلەسلەردىن بۇرۇن ئالاھىدە، بىباھا گۆھەر  خوتەن قاشتېشى كۆز ئالدىمىزغا كېلىدۇ. خوتەن قاشتېشىنىڭ داڭقى ئېلىمىزنىڭ شاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىلا ئىچكىرى ئۆلكىلەرنىڭ خېلى كۆپ جايلىرىغا تارقالغان. جاڭ چەن غەربىي دىيارغا سەپەر قىلىشتىن  ئىلگىرىلا قاشتېشى سودىگەرلىرى ئەينى ۋاقىتتىكى ئېلىمىزنىڭ داڭلىق سودا شەھىرى لوياڭغىچە  بېرىپ، خوتەن قاشتېشى سودىسى بىلەن شۇغۇللانغان ۋە خوتەندىن لوياڭغىچە بولغان مەشھۇر خوتەن قاشتېشى سودا كارۋان يولىنى ئاچقان.
خوتەن قاشتېشى ھەققىدىكى خاتىرە ۋە تەزكىرىلەر كۆپ بولۇپ، ئۇنىڭ ئىچىدە ھەممىدىن بۇرۇن يېزىلغان ‹‹تارىخىي خاتىرىلەر›› دېگەن تەزكىرىدە ‹‹ئۇدۇننىڭ غەربىدىكى دەريا غەربكە، شەرقىدىكى دەريا شەرققە ئاقىدۇ، ئايىغى لوپنۇر كۆلىگە قۇيۇلىدۇ، بۇ دەريالاردىن ئېسىل قاشتېشى كۆپ چىقىدۇ›› دەپ خاتىرىلەنگەن.
يەنە ‹‹يىڭى خەننامە. غەربىي يۇرت تەزكىرىسى››دە ‹‹ئۇدۇننىڭ دەريالىرىدىن بىباھا گۆھەر  قاشتېشى كۆپ چىقىدۇ. كىشىلەر ئايدىڭدىمۇ پارقىرىغان جايدىن قاشتېشى تاپالايدۇ›› دەپ خاتىرە قالدۇرۇلغان. جىن پادىشاھلىقىدىكى جاڭ گۇاڭيىلارنىڭ سەپەرنامىسىدە مۇنداق خاتىرىلەنگەن:‹‹ئۇدۇندا ئۈچ دەريا بار، شەرقتە ئاق قاشتېشى دەرياسى، غەربتە كۆك قاشتېشى دەرياسى، ئۇنىڭ غەربىدىكى دەريا قارا قاشتېشى دەرياسى بولۇپ، ھەممىسىدىن چىقىدىغان قاشتېشى سۈزۈكلۈكى ۋە سۈپىتىنىڭ يۇقىرىلىقى بىلەن داڭلىق. بۇ ئۈچ دەريا قاراقۇرۇمدىن باشلىنىدۇ، كەلكۈن سۈيى ئازايغان كۈز پەسلىدە، كىشىلەر بۇ دەريالاردىن قاشتېشى سۈزىدۇ››.
تاڭ دەۋرىگە كەلگەندە خوتەن قاشتېشىنى قېزىش ۋە قاشتېشى ئويمىچىلىقى ئالاھىدە روناق تاپقان. يەنە تارىخشۇناس مىرزا ھەيدەر ‹‹ئۇدۇندا ئىككى دەريا بولۇپ، قاراقاش دەرياسى ۋە يۇرۇڭقاش دەرياسى، دەپ ئاتىلىدۇ، بۇ ئىككى دەريادىن دۇنيادا  ئاز تېپىلىدىغان ئېسىل قاشتېشى چىقىدۇ›› دەپ خاتىرىلىگەن. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئۆتكەن ئۇيغۇر شائىرى ما زۇچاڭ ‹‹ئۇدۇننىڭ دەريا ياقىلىرىدا قاشتېشى سۈزۈلىدۇ، بۇ سۈزۈك قاشتاشلىرى شەرقنىڭ يىپەكلىرىگە تېگىشىلىدۇ›› دەپ خاتىرە قالدۇرغان...
نەۋشەھەر ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|350px| left|thumb|250px
نەۋشەھەر ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، نەۋشەھەرنىڭ 310،344 نوپۇسىبار، 5،467 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.46°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 34°41، پوقتانومۇرى 050 رايۇننومۇرى 0384.
كىتىك
teklimakandiki qedimki sheher - kitik ghalib barat erk
ئابدۇتاۋاب
تۆۋبىنى قوبۇل قىلغۇچى ئاللانىڭ بەندىسى
خانبالىق
خانبالىق (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Khanbaliq)
ئۈجمە يېزىسى
ئۈجمە يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Üjme Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئاقتو ناھىيىسى گە جايلاشقان.
بۆرە بورسۇق
left|thumb|350px|بۆرە بورسۇق left|thumb|350px| بۆرە بورسۇق/ئېيىقسىمان بۇلغۇن
The wolverine likes to eat poop cause it can
چوسون مىللىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|250px|چوسون مىللىتى چاۋشيەن مىللىتى - چاۋشيەن تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق. جۇڭگودىكى كورېيەلىكلەرنىڭ نوپۇسى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ پۇقراسى بولغان كورېيە كۆچمەنلىرىنىڭ مىليونلىغان ئەۋلادلىرىنى ، شۇنداقلا جەنۇبىي ۋە چاۋشيەنلىك مۇھاجىرلارنىڭ كىچىك گۇرۇپپىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ، 2009-يىلغا قەدەر جەمئىي 2 مىليون 300 مىڭ ئادەم ئەڭ كۆپ بولۇپ ، ئەڭ چوڭ دۆلەتكە ئايلاندى. چاۋشيەن يېرىم ئارىلىنىڭ سىرتىدا ياشايدىغان مىللەت.
Portal:تېخنىكا
ئىسىم
ئىنسانلارنىڭ ھۈنەر - سەنئەت، ئىلىم - پەن پائالىيىتىگە مۇناسىۋەتلىك تەجرىبە ۋە بىلىملەر.
مەخسۇس ھۈنەر - سەنئەت ياكى ئىلىم - پەن بىلەن شۇغۇللىنىش يوللىرىنىڭ يىغىندىسى ۋە ئۇلارنى ئىگىلەش ماھارىتى.
تام تىزىش
«تام تىزىش» ئويۇنى بولسا روسىيىلىك كىشى كەشىپ قىلغان كىچىك ئويۇن بۇلۇپ،كەشىپ قىلغان ۋاقىت بولسا 1984-يىلى 6-ئاي.
250px|thumb|تام تىزىش
ئاساسلىق مەشغۇلاتى
يۆتكەش ،ئايلاندۇرۇش ۋە ئويۇن ئۆزلىكىدىن چىقىرىپ بەرگەن ھەر خىل خىشلارنى تىزىش،ھەم ئۇ خىشلارنى مۇكەممەل بىر قۇرغا ياكى كۆپ قۇرغا ئايلاندۇرۇپ  يوقىتىش ئارقىلىق نۇمۇرغا ئىرىشىش.
قارا بۇلغۇن
left|thumb|350px|قارا بۇلغۇن قارا بۇلغۇن/سۆسۈن بۇلغۇن/قىزىل بۇلغۇن
يۇلتۇزلار سىستېمىسى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
نۇرغۇن يۇلتۇزلاردىن تەشكىل تاپقان توپ.
جۇڭگو شىنخۇا ئاگېنتلىقى
شىنخۇا ئاگېنتلىقى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت ئاگېنتلىقى بولۇپ، دۆلەتنىڭ مەركەزلىك ۋە بىر تۇتاش ئاخبارات تارقىتىش ئاپپاراتى. ئۇنىڭ ئەسلىيسى قىزىل جۇڭخۇا ئاگېنتلىقى بولۇپ، 1931 - يىل11 - ئاينىڭ7 - كۈنى جياڭشىنىڭ رۈيجىڭ شەھىرىدە قۇرۇلغان، 1937 - يىلى1 - ئايدا ھازىرقى نامغا ئۆزگەرتىلگەن.
شىنخۇا ئاگېنتلىقىنىڭ مەملىكەت ئىچى ۋە سىرتىدا100 گە يېقىن شۆبىسى بار، مەملىكەت ئىچىدە تەيۋەن ئۆلكىسىدىن باشقا ئۆلكە، شەھەر، ئاپتونوم رايونلارنىڭ ھەممىسىدە شۆبىسى، ئازادلىق ئارمىيىدە باش شۆبىسى، دېڭىز، ھاۋا ئارمىيىلىرىدە، چوڭ ھەربىي رايونلاردا شۆبىسى بار.
شىنخۇا ئاگېنتلىقى ھەر كۈنى مەملىكەت ئىچىگە خەۋەر - ماقالە تارقاتقاندىن باشقا، مەملىكەت سىرتىغىمۇ ئالتە خىل يېزىقتا خەۋەر - ماقالە تارقىتىدۇ. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، 100 نەچچە دۆلەت ۋە رايوندىكى گېزىت - ژۇرناللارنى كۆپ خىل يېزىقتا زاكازلىق خەۋەر بىلەن تەمىنلەيدۇ. شياڭگاڭدا ۋە مەملىكەتنىڭ سىرتىدا ئون نەچچە نەشر قىلىش پونكىتى ۋە تەمىنلەش نۇقتىسى بولۇپ، ئۇلار خەۋەرلەرنى بېسىپ چىقىرىش ۋە تەمىنلەش ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللىنىدۇ.
ئەتكەسچىلىك
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
ئەتكەسچىلىك دۆلەتنىڭ تاشقى سودىنى باشقۇرۇش، ئىمپورت - ئېكسپورت بۇيۇملىرىنى باشقۇرۇش ۋە تاموژنا بېجىنى باشقۇرۇش بەلگىلىمىلىرىگە خىلاپ بولغان، مال، ئالتۇن - كۈمۈش، پۇل، ۋېكسېل، ئاكسىيە ھەمدە باشقا نەرسىلەرنى چېگرىدىن قانۇنسىز ئەكىرگەن ۋە ئېلىپ چىققان، توشۇغان، پوچتا ئارقىلىق ئەۋەتكەن، تاموژنىنىڭ نازارىتىدىن ئۆزىنى قاچۇرغان، تاموژنا بېجىنى ئوغرىلىغان ياكى تاپشۇرمىغان، شۇنداقلا دۆلەت ئىچىدە تاموژنىنىڭ ئالاھىدە رۇخسىتىدىن ئۆتمىگەن ياكى باج كېمەيتىلمىگەن ۋە ياكى كەچۈرۈم قىلىنمىغانلىقتىن سېتىش ھوقۇقى بولمايدىغان ئىمپورت ماللارنى ئۆز ئالدىغا ئالغان ياكى ساتقان قىلمىشنى كۆرسىتىدۇ. كونكرېت ئېيتقاندا، ئەتكەسچىلىك قىلمىشى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ: گوۋۇيۈەن ياكى گوۋۇيۈەن ھوقۇق بەرگەن ئورۇننىڭ تەستىقىدىن ئۆتمىگەن، تاموژنا تەسىس قىلىنمىغان جايدىن دۆلەت چېگرىدىن چىقىرىش ۋە كىرگۈزۈشنى مەنئى قىلغان ماللارنى، دۆلەت ئېكسپورت ۋە ئىمپورت قىلىشقا چەك قويغان ياكى قانۇن بويىچە تاموژنا بېجى تاپشۇرۇشقا تېگىشلىك بولغان ماللارنى چېگرىدىن ئېلىپ كىرگەن ۋە چىقارغان، توشۇغان قىلمىش؛ تاموژنا تەسىس قىلىنغان جايدىن دۆلەت چېگرىسىدىن كىرگۈزۈش ۋە چىقىرىشنى مەنئى قىلغان بۇيۇملارنى، دۆلەت چەك قويغان ياكى تاموژنا بېجى تاپشۇرۇشقا تېگىشلىك ماللارنى يوشۇرۇش، نىقابلاش، يوشۇرۇپ مەلۇم قىلىش، ساختا مەلۇم قىلىش ياكى باشقا ۋاسىتىلەر ئارقىلىق، تاموژنىنىڭ نازارىتىدىن ئۆزىنى قاچۇرغان، توشۇغان، پوچتا ئارقىلىق ئەۋەتكەن، ئېلىپ كىرگەن قىلمىش؛ تاموژنىنىڭ رۇخسىتىدىن ئۆتمىگەن ھەمدە تولۇقلاپ باج تاپشۇرماي تۇرۇپ ئالاھىدە رۇخسەت بىلەن ئىمپورت قىلىنىدىغان باجدىن خالىي ماللار، تاموژنا نازارەت قىلىدىغان، باشقۇرىدىغان باشقا ماللار ياكى ئىمپورت قىلىنغان قاتناش قوراللىرىنى ئۆز ئالدىغا سېتىش؛ تاموژنىنىڭ رۇخسىتىدىن ئۆتمىگەن ھەمدە باج تاپشۇرماي تۇرۇپ، ئالاھىدە رۇخسەت قىلىنىدىغان، بېجى كۆتۈرۈۋېتىلىدىغان ياكى كېمەيتىلىدىغان، ئىمپورت قىلىنىپ ئالاھىدە بەلگىلەنگەن كارخانىلارغا، ئالاھىدە بەلگىلەنگەن ئورۇنلارغا ئىشلىتىلىدىغان ماللارنى ئۆز ئالدىغا ساتقان ياكى چېگرا ئىچىدىكى باشقا رايونلارغا توشۇغان قىلمىش قاتارلىقلار. تاموژنا بەلگىلىمىلىرىگە خىلاپ بولغان بۇيۇملارنى ئېلىپ كىرگەن، پوچتا ئارقىلىق ئەۋەتكەن، بىراق سانى كۆپ بولمىغان، سېتىپ پايدا ئېلىشنى مەقسەت قىلمىغان قىلمىشلارغا قارىتا، ئادەتتە تاموژنا ئەتكەس ماللارنى مۇسادىرە قىلىش ھەمدە جەرىمانە قويۇش ئارقىلىق بىر تەرەپ قىلىدۇ. پايدا ئېلىشنى مەقسەت قىلغان، جىنايەت شەكىللەندۈرگەن زور ئەتكەسچىلىك قىلمىشلىرىنى بولسا، سوت مەھكىمىسىنىڭ جازالىشىغا تاپشۇرۇپ بېرىدۇ.
دۇنيادىكى چوڭ ئاگېنتلىقلار
دۇنيادا200 گە يېقىن ئاگېنتلىق بار، ئۇلاردىن ئامېرىكا بىرلەشمە ئاگېنتلىقى، قوشما شتاتلار خەلقئارا ئاگېنتلىقى، رېيتېر ئاگېنتلىقى، فرانسىيە ئاخبارات ئاگېنتلىقى قاتارلىقلار ھەممىدىن مەشھۇر.
ئامېرىكا بىرلەشمە ئاگېنتلىقى ئامېرىكىدىكى ئەڭ چوڭ ئاگېنتلىق، ئۇنىڭ ئەسلىيسى1848 - يىلى قۇرۇلغان «پورت خەۋەرلىرى بىرلەشمە ئاگېنتلىقى» دىن ئىبارەت، 1875 - يىلى نيۇيورك بىرلەشمە ئاگېنتلىقىغا ئۆزگەرتىلگەن، 1892 - يىلى ھازىرقى نام بىلەن ئاتالغان. ئامېرىكا بىرلەشمە ئاگېنتلىقى1400 دىن ئارتۇق گېزىت - ژۇرنال ۋە3600 رادىئو، تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ پاي قوشۇشىدىن ۋۇجۇدقا كەلگەن، ئۇنىڭ دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا10 مىڭدىن ئارتۇق زاكاز قىلغۇچىسى بار، 100 نەچچە دۆلەت ۋە رايوننىڭ ئاخبارات ئورگىنىنى ماقالە بىلەن تەمىنلەيدۇ.
قوشما شتاتلار خەلقئارا ئاگېنتلىقى ئامېرىكىدىكى ئىككىنچى چوڭ ئاگېنتلىق. سكرىپىس - خۇۋارد مەتبۇئات سىستېمىسىنىڭ قوشما ئاگېنتلىقى بىلەن خېرىست مەتبۇئات سىستېمىسىنىڭ خەلقئارا ئاخبارات ئاگېنتلىقى باشقا ئاگېنتلىقلار بىلەن رىقابەتلىشىش ئىقتىدارىنى كۈچەيتىش ئۈچۈن1958 - يىل5 - ئاينىڭ16 - كۈنى قوشۇلۇپ، ھازىرقى قوشما شتاتلار خەلقئارا ئاگېنتلىقىغا ئايلانغان. ئۇنىڭ باش ئىدارىسى نيۇيوركتا بولۇپ، ئامېرىكىنىڭ ئۆزىدە140 نەچچە، چەت ئەللەردە80 شۆبىسى بار، دۇنيادىكى140 نەچچە دۆلەت ۋە رايوندىكى7500 دىن ئارتۇق ئاخبارات ئورگىنىغا مۇلازىمەت قىلىدۇ.
رېيتېر ئاگېنتلىقى ئەنگلىيىدىكى ئەڭ چوڭ ئاگېنتلىق بولۇپ، 1850 - يىلى گېرمانىيىدە قۇرۇلغان، كېيىنكى يىلى ئەنگلىيىگە كۆچكەن. ئۇ قۇرغۇچىسى رېيتېرنىڭ نامى بىلەن ئاتالغان. يېڭى قۇرۇلغان دەسلەپكى ۋاقىتتا، سودا ئەھۋالىنى يەتكۈزۈپ تۇرىدىغان كىچىك ئورگان ئىدى، گېزىتلەرنى ماقالە بىلەن تەمىنلەپ تۇرۇشى1858 - يىلى باشلانغان، ئۇنىڭ نامى1916 - يىلى رېيتېر چەكلىك شىركىتىگە ئۆزگەرتىلگەن، 1941 - يىلى ئەنگلىيە گېزىتچىلىك بىرلەشمە تەشكىلاتى − ترېست بولۇپ قۇرۇلغان. ئۇنىڭ70 نەچچە دۆلەتتە120 دىن ئارتۇق شۆبىسى بار، ھەر سوتكىدا ھەر خىل شەكىللەردە700 مىڭ پارچىدىن ئارتۇق خەۋەر تارقىتىدۇ.
فرانسىيە ئاخبارات ئاگېنتلىقى فرانسىيىدىكى ئەڭ چوڭ ئاگېنتلىق بولۇپ، ئۇنىڭ ئەسلىيسى خاۋاس ئاگېنتلىقى ئىدى، ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن ھۆكۈمەت ئۆتكۈزۈۋالغان ھەم بىر قىسىم كىچىك ئاگېنتلىقلارنى قوشۇش ئارقىلىق1945 - يىلى11 - ئايدا فرانسىيە ئاخبارات ئاگېنتلىقى رەسمىي قۇرۇلغان. ئۇنىڭ160 نەچچە دۆلەت ۋە رايوندا شۆبىسى بار. كەسپىي مۇخبىرى ۋە قوشۇمچە ۋەزىپە ئۆتەيدىغان مۇخبىرى2500 دىن ئاشىدۇ، ھەر كۈنى تەخمىنەن600 مىڭ خەتلىك (خەنزۇچە خەت ھېسابىدا) خەۋەر - ماقالە تارقىتىدۇ، 160 نەچچە دۆلەت ۋە رايوندا3500 زاكازچىسى بار.
سابىق سوۋېت ئىتتىپاقىدىكى ت ئا س س ئاگېنتلىقىمۇ دۇنيادىكى چوڭ ئاگېنتلىقلارنىڭ بىرى ئىدى، ئۇنىڭ نامى ھازىر روسىيە ئاگېنتلىقىغا ئۆزگەرتىلدى. ئېلىمىزنىڭ شىنخۇا ئاگېنتلىقىمۇ دۇنياغا داڭلىق.
تەرجىمىھلا
ئاماننىساخان ﺋﯩﺒﯩﻦ ﺳﯩﻨﺎ شىڭ شى سەي مەھمۇد قەشقىرى بابۇر دالتون ئابدۇرېھىم ئۆتكۈر ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەدئىمىن ﻟﯘﺷﯜﻥ ئابدۇقادىر داموللا يۈسۈپ خاس ھاجىپ مەمتىلى ئەپەندى غازباي تەجەللى نىم شېھىت سادىر پالۋان نۇزۇگۇم سەئىدخان سۇتۇق بۇغراخان ئابدىرشىتخان روزى سايىت خارازىمى فارابى سالۇن تېكىن يەتتە قىزلىرىم تېيرى مەيىسسان سۇلتان سەئىدخان
ترابزون ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
سۇرە مائىدە
مائىدە سۈرىسى (ئەرەبچە:سورة المائدة)، قۇرئاننىڭ بەشىنچى سۇرىسى بولۇپ، مەدىنەدە نازىل قىلىنغان، 120 ئايەتتىن ئىبارەتتۇر.
ترابزون ۋىلايىتى
left|thumb|350px| left|thumb|250px left|thumb|250px ترابزون ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، ترابزوننىڭ 1،061،055 نوپۇسىبار، 6،685 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 40.46°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 39°48، پوقتانومۇرى 061 رايۇننومۇرى 0462.
سۇرە مائىدە
ئىسمى ھەققىدە
114. ئايەتتە تىلغا ئېلىنغان دەستارخان\داستىخان (ئەرەبچە تەلەڧڧۇزى مائىدە) بۇ سۇرىنىڭ ئىسمى بولغان. رىۋايەتكە كۆرە سۇرە ھىجرىيە 6. يىلى ھەزرىتى مۇھەممەد مەككەلىكلەر بىلەن ھۇدەيبىيە كېلىشىمى تۈزگەندىن سوڭرە نازىل بولۇشقا باشلىغان. ئۆز ئىچىگە ئالغان مەۋزىلاردىن بىرى بولمىش "داستىخان" مەنىسىدىكى مائىدە، سۈرىگە ئىسىم بولغاندۇر.
تېمىلار
سۈرىدە ھارام ئايلار، قۇربان، ئىھرام قاتارلىق ھاج بىلەن مۇناسىبەتلىك مەۋزۇلار بىلەن باشلايدۇ. سوڭرە يېمەكلىكلەردىن ۋە ئاياللاردىن ھالال ۋە ھارام بولغانلار مەۋزۇسىغا ئۆتىدۇ. سۈرىنىڭ 6. ئايىتى بولسا تاھارەت بىلەن مۇناسىبەتلىكتۇر. سوڭرە ئادەمنىڭ ئىككى ئوغلىنىڭ قۇربان تەقدىم قىلىشى ۋە ئىسىم بېرىلمەي ھابىل ۋە قابىل ۋەقەسى تېمىسى زىكىر قىلىنغان. سۈرىدىكى 33 ۋە 38. ئايەتلەرگە ئوخشاش بەئزى ئايەتلەر بولسا قاراقچىلىق، ئوغرىلىق ۋە قىساسقا ئوخشاش شەرىئەت ھۆكۈملىرىدىن تەركىب تاپىدۇ. سۈرىدە مۇھىم بىر قىسىم يەھۇدى ۋە خرىستىيانلارنىڭ ئىتىقادلىرى، ئاغۇنلۇقلىرى، دۈشمەنلىكلىرى كەبى مەزمۇنلار بىلەن مۇناسىبەتلىكتۇر. 110. ئايەت ئىسە ھەزرىتى ئىسانىڭ ئۆلتۈرۈلمىگەنلىكىنى، كۆككە\ئەرشكە يۈكسىلىشىنى، مۇئجىزىلەرنى، ئۆزىگە تەۋرات ۋە ئىنجىلنىڭ مەزمۇنلىرىنى يازىدۇ. سۇرە ئەھدىنى بەجا كەلتۈرمىگەنلەرنىڭ قىيامەت كۈنىدە ئالىدىغان مۇكاپاتلار بىلەن تۈگەيدۇ.
باج
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> دۆلەت قانۇن بەلگىلىمىلىرىگە ئاساسەن، ئىقتىسادىي ئورۇنلار ۋە شەخسلەردىن ھەقسىز يىغىۋالىدىغان مال ۋە پۇل باج دېيىلىدۇ. ئۇ دۆلەتنىڭ سىياسىي مەجبۇرلاش كۈچىگە تايىنىپ، مىللىي دارامەتنى تەقسىملەش ۋە قايتا تەقسىملەشكە قاتنىشىش ئارقىلىق، ماددىي بايلىققا ئېرىشىشدىكى بىر خىل شەكىل. باج تارىختا يەنە ئالۋان - ياساق، سېلىق، باج - سېلىق دەپمۇ ئاتالغان بولۇپ، دۆلەت بارلىققا كەلگەندىن كېيىن، باج دۆلەتنىڭ ئاممىۋى ھوقۇقىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن يىغىۋېلىنغان. سىنىپىي جەمئىيەتتە، دۆلەت ھۆكۈمران سىنىپ ئۈچۈن خىزمەت قىلىدىغان سىياسىي ماشىنا، شۇڭا باجمۇ سىنىپىيلىققا ئىگە. دۆلىتىمىز خەلق دېموكراتىيىسى دىكتاتۇرىسىنى يولغا قويىدىغان دۆلەت، باجنىڭ سىنىپىيلىقى ئۇنىڭ خەلقچىللىقىدا، يەنى خەلقتىن ئېلىپ خەلققە ئىشلىتىلىدىغانلىقىدا كونكرېت ئىپادىلىنىدۇ. دۆلىتىمىز سوتسىيالىزم شارائىتىدا، باج دۆلەت مالىيە كىرىمىنىڭ ئاساسىي شەكلىنىڭ بىرى بولۇپ، دۆلەتنىڭ ئىقتىسادىي قۇرۇلۇش، پەن - مەدەنىيەت، مائارىپ قۇرۇلۇشى ۋە ھاكىمىيەت قۇرۇلۇشىنى مۇقىم مەبلەغ مەنبەسىگە ئىگە قىلىپلا قالماستىن، بەلكى يەنە باج نىسبىتىنى يۇقىرىلىتىش - تۆۋەنلىتىش، باجنى كېمەيتىش، كەچۈرۈم قىلىش، باجدا ئېتىبار بېرىش قاتارلىق چارىلەر ئارقىلىق، تۈرلۈك ئىقتىسادىي ئورۇنلار ۋە شەخسلەرنىڭ كىرىمىنى تەڭشەپ، ئىلغارلارنى ئىلھاملاندۇرۇپ، ئارقىدا قالغانلارغا ھەيدەكچىلىك قىلىش، ئىقتىسادىي قۇرۇلما ۋە كەسىپ قۇرۇلمىنى تەڭشەش قاتارلىق مەقسەتلىرىگە يېتىدۇ. يەنى، بىر قىسىم كىشىلەرنىڭ ھالال ئەمگەككە تايىنىپ ئالدىن بېيىشىغا ئىلھام بېرىدۇ ھەم كىرىم پەرقىنىڭ زىيادە چوڭ بولۇپ كېتىشى قاتارلىق نامۇۋاپىق ئىجتىمائىي ھادىسىلەرنىڭ مەيدانغا كېلىشىنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. قانۇن بويىچە باج تاپشۇرۇش پۇقرالارنىڭ باش تارتىپ بولمايدىغان مەجبۇرىيىتى. باج ئوغرىلاش، باج تاپشۇرۇشقا قارشى تۇرۇش قانۇنغا خىلاپ قىلمىش بولۇپ، ئېغىرراق بولغانلىرى قانۇننىڭ جازاسىغا ئۇچرايدۇ.
تۈركىيە كۆچ ئىدارىسى باش مۇدىرلىقى
thumb تۈركىيە جۇمھۇرىيەتى ئىچكى ئىشلار مېنىستىرلىقى كۆچ ئىدارىسى باش مۇدىرلىقى ياكى قىسقاچە ئاتى كۆچ ئىدارەسى ( Göç İdaresi Genel Müdürlüğü) باش مۇدىرلىقى. قىسقارتماسى GİGM. كۆچ ساھەسىگە ئالاقەدار سىياسەت ۋە ستراتىگىيەلەرنى تەتبىقلاماق، بۇ مەۋزۇلار بىلەن ئالاقەدار قۇرۇم ۋە قۇرۇلۇشلار ئاراسىدا مۇناسىۋەتنى باغلاش، چەتئەللىكلەنىڭ تۈركىيەگە كىرىش ۋە تۈركىيەدە ياشىشى، تۈركىيەدىن چىقىشلىرى ۋە چىگرىدىن قوغلاپ چىقىرىلىشى، خەلقئارالىق قوغداش، ئۆتكۈنچە قوغداش ۋە ئىنسان تىجارەتى مەزلۇملارى قوغدانىشى بىلەن ئالاقەدار خىزمەتلەرنى ئاتقارماق ئۈزەرە ئىچكى ئىشلار مېنىستىرلىكى قارمىقىدا قۇرۇلغان.
كۆچ ئىدارەسى باش مۇدىرلىقى، 2013\04\04 كۈنى ۋە 6458 نومۇرلۇق "چەتئەللىكلەر ۋە خەلقئارالىق قوغداش قانۇنى" بىلەن قۇرۇلدى. 6458 نومۇرلۇق قانۇننىڭ 103. ماددەسى باش مۇدىرلىقنىڭ قۇرۇلىشىنى تۈزىمەكتە. مەزكۇر قانۇن، 2013\04\11 كۈنى 28615 نومۇرلۇق رەسمىي گېزىت تە ئېلان قىلىنغان ۋە ئوخشاش كۈن كۆچ ئىدارەسى باش مۇدىرلىقى قۇرۇلغان.
شەربەتلەر
شەربەت ياساش ئۇسۇلى توغرىسىدا
شەربەتلەر ئادەتتە ھەسەل ياكى شېكەر سۈيىدە قاينىتىپ ياسىلىدۇ.شەربەت ياساشقا ئىشلىتىلىدىغان خۇرۇجلار قۇرۇق مىۋە، قۇرۇق گۈل-گىياھلار بولسا، ئادەتتە 7-6 ھەسسە سۇ، 2-3 ھەسسە ھەسەل ياكى سېكەر قوشلىدۇ، )مېنىڭ تەكلىۋىم ئەڭ ياخشىسى ھەسەل قوشۇڭ(، ئەگەر خۇرۇجى يېڭى ھۆل مىۋىلەر بولسا، قوشۇلىدىغان سۇ مىقدارى 3-4 ھەسسە بولسا بولىدۇ.
دورىلارنىڭ تەركىبىدە يىلتىزلار، ئۇرۇقلار، مېغىزلار كۆپ بولسا، بۇلارنى قاينىتىشتىن ئاۋال، قائىدە بويىچە سوقۇپ، ئۇنىڭغا ئىككى بارماق ئېگىزلىكىدە قايناق سۇ قۇيۇپ 8 سائەتتىن 24 سائەتكىچە ھەتتا 3 سوتكىغىچە چىلاپ قويۇپ، يۇمشاق ھالەتكە كەلگەندىن كىيىن، ئاندىن ئايتا چىلاش كېرەك.قايناتمىلار قوشۇلغان ئومۇمىي سۇ مىقدارىنىڭ 3ئ1 قىسمى قالغۇچە قاينىتىلىدۇ.شېكەر، قەنت ھەسەل، ناۋات، تەرەنجىۋىل قاتارلىق ماتىرىياللار ئادەتتە دورىلار قاينىتىلىپ تىرىپلىرى سۈزىۋىتىلگەندىن كىيىن قوشۇپ بىر قاينىتىپلا ئېلىنىدۇ.
قاينىتىلمايدىغان كاشكاپقا قوشىدىغان يەككە دورىلارنىڭ بەزىلىرىنى سوقۇپ، بەزىلىرىنى ئۆزپىتى قايناق سۇغا چىلاپ تەمى چىققاندىن كېيىن ئىشلىتىلىدۇ.
قايناتمىغان بەزى ئۇرۇق-دورىلارنىڭ قىزىق سۇغا چىلاپ ئېرىتىپ ئېلىنغان شىرنىسى قوشۇلىدۇ.بۇ خىل شىرنىلەر ۋە دورىلار ئاشقازان، ئۈچەيلەرنىڭ تىۋىتى چۈشۈپ كەتكەن يۈزىنى قوغداش، يېپىشتۇرۇش، ئۈچەي سۇيۇقلۇقىنى تۇلۇقلاش رولىنى ئوينايدۇ.
شەربەتلەرنى ﯪدەتتە ﯰزاق ساقلىغىلى بولمايدۇ.مۇراببا، شەربەتلەرنىڭ سۈپىتىنى ياخشىلاپ، ﯰنى ﯰزاقراق ساقلاشقا كاپالەتلىك قىلىش ﯴچۈن، ﯰلارغا لېمۇن قوشسىڭىز بولىدۇ.
شەربەتلەرنىڭ نامى ﯰنىڭ ﯪساسى تەركىبىگە قوشۇلغان خۇرۇج نامى بىلەن ﯪتىلىدۇ.
شافىئىي مەزھىپى
ئېنىقلىما: شافىئىي مەزھىبى ئىسلام ئالىمىدىكى تۆت چوڭ سۈننىي فىقھىي مەزھەبنىڭ بىرى. ئىمام مۇھەممەد ئىبن ئىدرىس ئەششافىئىي (ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن) نىڭ ئىسمىغا ئاساسەن «شافىئىي مەزھىبى» دەپ ئاتالغان.
Tuwalu
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
شافىئىي مەزھىپى
قۇرۇلۇشى ۋە ئاساسلىق كىشىلىرى
مەزھەپنىڭ ئاساسچىسى ئىمام مۇھەممەد ئىبن ئىدرىس ئەششافىئىي ئەلقۇرەيشى ئەلمەتلەبيدۇر. ئۇ ھىجرىيەنىڭ 150 ـ يىلى، يەنى ئەبۇ ھەنىيفە ۋاپات بولغان يىلى غەززەدە تۇغۇلغان ۋە ھىجرىيە 204 ـ يىلى مىسىردا ۋاپات بولغان.
- كىچىك چېغىدىلا دادىسى ۋاپات بولۇپ كېتىپ ، ئانىسى (يەمەننىڭ ئەزد، دېگەن يېرىدىن ئىدى) ئۇنى مەككىگە ئېلىپ بارغان. ئۇ مەككىدە ئۆسۈپ يېتىلگەن، قۇرئان كەرىمنى يادلىغان، تىل، شېئىر ۋە ئەدەبىيات بىلەن شۇغۇللانغان. غەيرى ئەرەبلەردىن يىراق تۇرۇش ئۈچۈن سەھراغا چىقىپ كەتكەن. ئۇ يەردە "الموطا" نى يادلىغان ۋە ئۇ يەرنىڭ ئۆلىمالىرىدىن، بولۇپمۇ مۇسلىم ئىبن خالىد ئەزەنگىدىن قۇرئان ئىلىملىرى ۋە فىقھىي ئۆگەنگەن. ئىمام مالىكتا ئوقۇش ئۈچۈن مەدىنىگە بارغان ۋە ئۇنىڭدا ئوقۇغان، "الموطا" نى ئېغىزىدىن ئاڭلىغان. ھەدىس ۋە ھەدىس ئىلىملىرىنى سۇفيان ئىبن ئۇيەيينە ۋە مەدىنە ئۆلىمالىرىدىن تەلىم ئالغان. بۇلاردىن كېيىن، ھىجرىيە 195- يىلى ئىراققا كېتىپ ، ئۇ يەردە ئەبۇ ھەنىيفەنىڭ شاگىرتى مۇھەممەد ئىبن ھەسەننىڭ ھۇزۇرىدا ئىلىم ئىگەللىگەن. باغدادتا دەلىل كىتابى ئورنىدا كۆرۈلىدىغان ئۆزىنىڭ كونا فىقھىسىنى يازغان. بۇنىڭدىن كېيىن، ھىجرىيە 199-يىلى مىسىرغا بارغان ۋە ئۇ يەردە ئۆزىنىڭ فىقھىي مېتودولوگىيىسىگە ئائىت كىتابى "الرسالة" نى، فىقھىغا ئائىت "الأم" ناملىق كىتابىنى يېزىپ چىققان. ئۇ ھەدىستە، ئۇسۇل (دىن مېتودولوگىيىسى) دا ۋە فىقھىدا ئىمام بولغىنىدىن سىرت، تىل ۋە ئەدەبىيات ساھەسىدىمۇ ئالىم ئىدى. شافىئىيغا نۇرغۇن كىشىلەر مەدھىيە ئوقۇشقان. تارىخچىلار ئۇنىڭ توغرىسىدا مۇنداق دەيدۇ: "ئۇ دۇنيانىڭ ئىمامى، مەيلى شەرق ياكى غەربتە بولسۇن زېمىننىڭ ئالىمىدۇر."
Tuwalu
Tuwalu bolsa Okyaniye jaylaxkan birk dulat. Uning paytahti bolsa Funafuti, ang qong xahri bolsa Funafuti. Dulat tili bolsa In'gliz tili. Azirki bash wezir Apisai Ielemia. Bu dulat 1978 yili 10 ayning 1 kuni mustakkil bolgan, yar maydani 26 kwadrat kilométir, nopusi 11 ming, bularning assaslik dini Xristian dini.
شافىئىي مەزھىپى
قۇرۇلۇشى ۋە ئاساسلىق كىشىلىرى
- ئۇ ئوقيا ئېتىشنى ئۆگەنگەن ، ئۇنىڭغا ئىشتىياق باغلىغان ۋە ئوقيا ئېتىشتا ماھىر بىر كىشىگە ئايلىنىپ، ئون پاي ئوقيا ئاتسا ھەممىسى تەككۈدەك دەرىجىگە يەتكەن. ئۇنىڭ بىر قىسىم تالىپلىرىغا "ئىككى نەرسىگە ھەۋىسىم بار ئىدى؛ بىرى ئوقيا، ئىككىنچىسى ئىلىم. ئوقيا ئېتىشتا مۇۋەپپىقىيەت قازاندىم، ئون پاي ئاتسام ھەممىسى نىشانغا تىگىدۇ." دېگەن، ئەمما، ئىلىم ھەققىدە گەپ قىلمىغان. سورۇندىكىلەردىن بەزىلەر: "ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، سەن ئىلىم جەھەتتە ئوقيا ئېتىشتىنمۇ بەكرەك يېتىشتىڭ " دېيىشكەن.
داڭلىق كىتابلىرى:
- "الحجة"، ئۇ بۇ كىتابىنى ئىراقتا تالىپلىرىغا ئىملا قىلىپ بەرگەن.
- "الأم" بۇ كىتابىنى مىسىردا تالىپلىرىغا ئىملا قىلىپ بەرگەن.
- "الرسالة في الأصول"، بۇ كىتاب، مالىك ۋە ئىراقلىقلاردىن پەرقلىق ھالدا،مۇشۇ ساھەدە تۇنجى يېزىلغان كىتابلارنىڭ بىرى.
- يېقىندا بېسىلغان بىر پارچە شېئىرلار توپلىمىمۇ ئۇنىڭغا تەۋەدۇر.
مەرتىۋىسى:
شاگىرتى ئەھمەد ئىبن ھەنبەل ئۇنىڭ توغرىسىدا مۇنداق دېگەن: "پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ "ئاللاھ تائالا ھەر يۈز يىلنىڭ بېشىدا بۇ ئۈممەتنىڭ دىنى ئىشلىرىنى ئىسلاھ قىلىدىغان بىر كىشىنى ئەۋەتىدۇ." دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنىدۇ. ئۆمەر ئىبن ئابدۇلئەزىز بۇ يۈزنىڭ بېشىدىكى كىشى ئىدى، يەنە بىر يۈز يىلنىڭ بېشىدىكى كىشىنىڭ شافىئىي بولۇپ قېلىشىنى ئۈمىد قىلىمەن."
ئەبۇ يەئقۇب يۇسۇف ئىبن يەھيا ئەلبۇۋەيتي (231ھــ ۋاپات بولغان): مىسىردىكى بىر يېزىدىن بولۇپ، ئىمام شافىئىينىڭ ئەڭ چوڭ شاگىرتلىرىدىن بىرى ئىدى. ئۇنى پەتىۋا بېرىشكە بۇيرۇيتتى. شافىئىي باغدادقا چاقىرىلغاندا، ئۇنى مىسىردىكى بىر دەرسخانىسىغا ئۆزىنىڭ ئىز باسارى سۈپىتىدە قالدۇرۇپ قويغان. "قۇرئان مەخلۇق" دەيدىغان بالايى قازا سۆز مەيدانغا كەلگەندە تۈرمىگە تاشلاندى. ئۇ تۈرمىدە كىيىملىرىنى يۇياتتى ، ھەر جۈمە كۈنى يۇيۇنۇپ ، خۇش پۇراق نەرسىلەرنى ئىستېمال قىلاتتى، ئۇنىڭدىن كېيىن ئەزان ئاۋازىنى ئاڭلاپ، تۈرمىنىڭ ئىشىكىگە چىقاتتى، بىراق ئۇنى گۇندىپايلار "قايتقىن، ئاللاھ ساڭا رەھىم قىلسۇن!" دەپ قايتۇرۇۋېتەتتى. ئۇ شۇ چاغدا "ئى رەببىم، سېنىڭ نىدايىڭغا ئاۋاز قوشقان ئىدىم، ماڭا يول قويۇشمىدىلار، دەيتتى. ئۇ شۇ ھالەتتە تۈرمىنىڭ قېيىنچىلىقلىرى ئىچىدە ئۆلۈپ كەتتى. ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن!
ئەبۇ ئىبراھىم ئىسمائىل ئىبن يەھيا ئەلمەزنىي (175ھـ ـ 264ھـ)ئەلفەقىيھ ئەرراۋىيە ئەلمىسرىدۇر. شافىئىي ئۇنىڭ توغرىسىدا مۇنداق دېگەن: "ئەلمەزنى مەزھىبىمنىڭ يارىدەمچىسى".
ئۇنىڭ ھاياتىنى يازغانلار "زاھىد، ھارامدىن قورقىدىغان، دۇنيا چوڭ بىلىپ كەتمەيدىغان، چاقىرغان يەرگە بارىدىغان كىشى ئىدى" دېيىشكەن. ئۇ نۇرغۇن كىتاب يازغان بولۇپ، مۇھىملىرى تۆۋەندىكىلەردىن ئىبارەت: "الجامع الكبير"، "الجامع الصغير"، "المنصور"، "المسائل المعتبرة"، "الترغيب في العلم"، "الوثائق" ۋە "المختصر الصغير".
ــ ئەررەبىيئ ئىبن سۇلەيمان ئىبن ئابدۇلجاببار ئەلمۇرادي (174ھـ ـ 270ھـ): بۇ كىشى، شافىئىينىڭ ھىمايىچىسى، كىتابلىرىنىڭ رىۋايەت قىلغۇچىسى بولۇپ، ئەمرۇ ئىبن ئەلئاس جامىسىنىڭ مەزىنى ئىدى. "الرسالة"، "الأم" ۋە باشقا كىتابلار بىزگە شۇنىڭ قولى ئارقىلىق يېتىپ كەلگەن.
ئەبۇ ھەفس ھەرمەلە ئىبن ئابدۇللاھ ئەننەجىيبىي ئەلمىسري (166ھـ - 243ھـ): شافىئىي، مۇسلىم ۋە ئىبن ماجەلەردىن ھەققىدە رىۋايەت قىلغان. ئىبن مۇئىين ۋە باشقىلارغا ئۇنىڭغا مەدھىيە ئوقۇغان. ئۇنىڭ "المبسوط"، "المختصر"، " الشروط" (ئۈچ توملۇق) ناملىق كىتابلىرى بار، ئۇنىڭدىن باشقا ئون تومدىن تەركىب تاپقان "السنن" ناملىق كىتابى ۋە باشقىلار بار.
ئەبۇ ئەلىي ئەلھۇسەين ئىبن ئەلىي ئىبن زەيد ئەلكەرابىيسى (245ھـ ياكى 248ھـ دە ۋاپات بولغان): باغدادنىڭ فىقھىي ئالىمى ئىدى. دەسلەپتە ھەنەفىي مەزھىبىنىڭ فىقھىسىنى ئۆگەنگەن ، شافىئىي باغدادقا كەلگەندىن كېيىن، ئۇنىڭ سورۇنلىرىدا ئولتۇرۇپ ، دەرس ئاڭلىغان ۋە ئۇنىڭ فىقھىسىنى ئۆگىنىپ ، شافىئىي مەزھىپىگە ئەگەشكەن. قۇرئان مەخلۇق دېگەن تېمىدا دوستى ئىمام ئەھمەدكە قارشى چىققان. ئۇنى ھەنبەلىلەر يالغۇز قويغان ۋە ئىمام ئەھمەدكە ھاقارەت قىلغاندىن كېيىن كىشىلەر ئۇنىڭغا قۇلاق سالمىغان.
ــ ئەبۇ ئەلئابباس ئەھمەد ئىبن ئۆمەر ئىبن سەرىيج (306ھـ ۋاپات بولغان): ئۆز زامانىسىدىكى شافىئىييە مەزھىپىنىڭ بايراقدارى ئىدى. شافىئىي مەزھىپى ئۇنىڭ سەۋەبى بىلەن ئۇپۇققىچە تارقالدى.
مەزھەپنىڭ توپلىنىش باسقۇچلىرى
شافىئىي مەزھىپى ئۆز قۇرغۇچىسىنىڭ قولىدا ئىككى خىل ئىجتىھات باسقۇچىنى باشتىن كەچۈردى:
بىرىنچىسى: باغدادتا تارقاتقىنى بولۇپ، ئۇ كونا مەزھەپ ئىدى، ئۇنىڭغا شافىئىنىڭ ئىملاسى ئاساسىدا زەئفىرانىي تەرىپىدىن توپلانغان "الچجە" ناملىق كىتابى ۋەكىللىك قىلاتتى.
ئىككىنچى باسقۇچ: ھىجرىيە 199 ـ يىلى مىسىرغا كۆچۈپ بارغاندىن كېيىن، كىتابلىرىنى قايتا كۆرۈپ چىقىپ، ئۇنىڭدىكى قاراشلارنى تاۋلاشقا باشلىدى، بەزى پىكىرلىرىدىن قايتاتتى, يەنە بەزىلىرى موقىملاشتۇراتتى. ئاندىن ئېرىشكەن خۇلاسىنى توپلايتتى. ئۇنىڭ يېڭى كىتابلىرىنى رەبىئ ئىبن سۇلايمان رىۋايەت قىلغان.
شافىئىي باغدادتا يازغانلىرىنى مىسىردا يازغانلىرى بىلەن ئالماشتۇرغان. ئۇ (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن) مۇنداق دېگەن: "باغدادتا يازغان كىتابىمدىن بىر نەرسە رىۋايەت قىلغان كىشىنى توغرا قىلدى، دەپ قارىمايمەن"
شافىئىي مەزھىپىنىڭ ئۇسۇلى (ئاساسلىرى)
ـــ قۇرئان: بۇ بىرىنچى ئاساس بولۇپ، باشقا بىر نۇقتا دالالەت قىلىدىغان بىرەر دەلىل ئوتتۇرىغا چىقمىغان ئەھۋالدا، ئۇنىڭ زاھىرى (سىرتقى) مەنىسىگە ئاساسەن ئەمەل قىلىنىدۇ.
ــ سۈننەت: ھەتتا خەبەر ۋاھىد بولغان تەقدىردىمۇ ئەگىشىش ۋاجىپ بولغان ئىككىنچى ئاساس؛ ئۇنىڭ سەھىھلىك ۋە رىۋايەت قىلغۇچىلىرىنىڭ زەنجىرسىمان ھالدا كېلىشىدىن باشقا شەرتى يوق. شافىئىي "الرسالة" ناملىق كىتابىدا خەبەر ۋاھىد ھەققىدە چىڭ تۇرغان ۋە ھەدىسشۇناسلارنىڭ چۈشەنچىسىگە ئېرىشكەن, شۇڭا ئۇ ھەدىسشۇناسلار تەرىپىدىن "سۈننەتنىڭ ھىمايىچىسى" دەپ ئاتالغان. ئەمما، شافىئىي، سەئىد ئىبن مۇسەييىبتىن باشقىلارنىڭ رىۋايەت قىلغان "مۇرسەل" ھەدىسلىرىنى دەلىل سۈپىتىدە قوللىنىشنى نەزەردىن ساقىت قىلغان؛ چۈنكى، شافىئىي ئۇنىڭ مۇسنەدلىرىنى ئۇچراتقان. ئەمما بۇنى ھەنەفىيلەر توغرا تاپمىغان.
ــ ئىجمائ: شافىئىي ئىجمائنى "بىرلا كىشى قىلغان رىۋايەتتىن مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ" دەپ، ئىجمائنى بىرلا ئادەم قىلغان رىۋايەتنىڭ ئالدىغا قويىدۇ.
ـ قىياس: قۇرئان ياكى سۈننەتتە ئاساسىي بولۇش ياكى سەۋەبىنىڭ توراقلىق بولۇشى شەرتى ئاساسىدا قىياسنى قوللىنىدۇ.
شافىئىي باشقا بارلىق فىقھىي مەنبەلەرنى رەت قىلىدۇ. مەسىلەن:
ـ ئىستېھسان [1]: ئۇ ئىستېھساننى يوققا چىقىرىش ئۈچۈن بىر كىتاب يازغان ۋە ئۇنىڭ "كىمىكى ئىستىھساننى قوللىنىدىكەن شەرىئەت يولغا قويغان بولىدۇ" دېگەن سۆزى كەڭ تارقالغان. ئۇ بۇ سۆزى ئارقىلىق ئەبۇ ھەنىيفەگە قارشى چىققان.
ـ ئەلمەسالىھ ئەلمۇرسەلە: مالىكىي مەزھىپى تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنغان بۇ نۇقتىغىمۇ ئەمەل قىلمايدۇ.
ــ مەدىنىلىكلەر ئەمەللىرى: شافىئىي بۇ مەسىلىدە ئۆزىنىڭ "الأم" ناملىق كىتابىدا مالىكىيلارغا رەددىيە قايتۇرغان.
- شۇنداق قىلىپ، شافىئىي - ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن- سەھىھ ۋە ھەسەن ھەدىسلەرگە دىققىتىنى مەركەزلەشتۈرگەن ۋە ئاللاھنىڭ رەسۇلىنىڭ سۈننىتى بولغان ھېچكىمنىڭ ھۆججەت كۆرسىتىش ھەققى يوق، دېگەننى ئىلگىرى سۈرگەن. ئۇنىڭ "ئەگەر بىر ھەدىس سەھىھ بولسىلا، ئۇ مېنىڭ مەزھىبىم" دېگەنلىكى رىۋايەت قىلىنىدۇ.
شافىئىي مەزھىپىنىڭ تارقىلىشى
ـ شافىئىي مەزھىپى ، شافىئىينىڭ يېڭى مەزھىپىنىڭ توراقلىشىشى ۋە تالىپلىرىنىڭ بۇ مەزھەپنى تارقىتىشقا كۈچ چىقىرىشى سەۋەبلىك مىسىردا تارقالغان. فاتىمىيلار مىسىرنى كونتروللۇقىغا ئالغان چاغدا ئەھلى سۈننەتنىڭ فىقھىسى مۇنقەرز بولۇپ قالغان بولسىمۇ، فاتىمىيلارنى باستۇرغان سالاھۇددىين ئەييۇبىنىڭ قولى ئارقىلىق يەنە قايتىپ كەلگەن.
ـ بۇ مەزھەپ يەنە ئىراق، شاملارغا تارقىغان. ئىراقتىن خۇراسانغا، يەمەن، ھىجاز، ئىران ۋە قىسمەن ھىندىستان ۋىلايەتلىرىگە كېڭەيگەن.
ـ ئىندىنوزىيە ۋە مالايزىيەدە شافىئىي مەزھىپى ئاساسى ئورۇننى ئىگەللەيدۇ. ئۇ يەرگە ئىسلام ۋە ئۇنىڭ فىقھىسى ئەرەب يېرىم ئارىلىنىڭ ھەنبەلى مەزھەبى مەيدانغا كېلىشتىن ئىلگىرىكى تىجارەتچىلىرى ئارقىلىق يېتىپ بارغان.
ئەتراپلىق مەلۇمات ئۈچۈن پايدىلنىش مەنبەلىرى
(ئا) شافىئىي مەزھىبىنىڭ مەشھۇر كىتابلىرىدىن:
- ئىمام شافىئىي: الأم
- نەۋەۋي: مختصر المزني
- ئەررافىئىي: فتح القدير شرح الوجيز
بېلموپان
ئوتتۇرا ئامېرىكىدىكى بېلىز جۇمھۇرىيىتىنىڭ پايتەختى، بېلىزنىڭ ئەڭ چوڭ شەھىرى.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :بېلموپان
دۆلىتى :بېلىز جۇمھۇرىيىتى
نوپۇسى :4500 دىن ئاشىدۇ (1983)
چەتئەلچە نامى :Belmopan
مەمۇرىي رايون تۈرى :پايتەخت
بېلموپان ھەققىدە
11پارچەبېلموپان7پارچەبېلموپانبېلموپانئوتتۇرا ئامېرىكىدىكى بېلىز جۇمھۇرىيىتىنىڭ پايتەختى، بېلىزنىڭ ئەڭ چوڭ شەھىرى. شەھەر ئاھالىسى 4500 دىن ئاشىدۇ(1983) ، بېلىزنىڭ بۇرۇنقى مەركىزى 1961-يىلدىكى قاتتىق بوران ھەم تاشقىن ئاپىتى سەۋەبىدىن ۋايران بولغان، ھازىرقى پايتەخت 1966-يىلى سېلىنغان، 1970-يىلى ھۆكۈمەت ئىدارىلىرى تۇرۇشلۇق ئۇرۇن سېلىنغان، 1972-يىلى پايتەخت رەسمىي بۇ جايغا كۆچۈرۈپ كېلىنگەن. شەھەردە پارلامېنت بىناسى، ھۆكۈمەت ئىشخانا بىنالىرى، ئاھالە ئولتۇراق ئىمارەتلىرى، سودا بازارلىرى، خەلقئارا ئايرودرومى بار. بېلموپان شەھىرى تاشيول ئارقىلىق بېلىز شەھىرى، سىتەنلى شەھىرى بىلەن تۇتىشىپ تۇرىدۇ.
شافىئىي مەزھىپى
ئەتراپلىق مەلۇمات ئۈچۈن پايدىلنىش مەنبەلىرى
- نەۋەۋي: روضة الطالبين
- شيرازىي: المھۇب والتھبيه
- ئەلماۋەردي: الحاوي الكبير
- نەۋەۋي: المجموع
ب) شافىئىي فىقھىسىنىڭ مەنبەلىرى:
- ئەبۇ ئىسھاق ئىبراھىم ئىبن ئەلىي ئىبن يۇسۇف ئەششىيرازي (476ھـ ۋاپات بولغان): المھۇب
- ئەبۇ زەكەرىييا مۇھيىددين يەھيا ئىبن شەرەف ئەننەۋەۋي (676ھـ ۋاپات بولغان): منھاج الطالبين
(ج) قىسقارتىلغان كىتابلار:
- ئەبۇ ھامىد ئەلغەزالىي (505ھـ ۋاپات بولغان): الوجيز في فقه مۇھب الإمام الشافعي
- ئەبۇ زەكەرىييا مۇھەممەد ئىبن شەرەف ئەننەۋەۋي: الروضة في الفروى
(د) مەزھەبنىڭ ئاساسلىق كىشىلىرىنىڭ تەرجىماللىرى:
- تاجۇددين ئابدۇلۋاھھاب ئىبن ئابدۇلكافىي ئەسسەبەكىي (771ھـ ۋاپات بولغان): طبقات الشافعية الكبرى
- جامالۇددين ئابدۇررەھىيم ئىبن ئەلھەسەن ئەلئىسنەۋي (772ھـ ۋاپات بولغان): طبقات الشافعية
ئۇنىۋېرسال كىتابلار
- د.مۇھەممەد فەۋزي فەيزۇللاھ : المۇاھب الفقھية، شۇئائ نەشرىياتى- كۇۋەيت، 1985م
- د. ھەسەن ئەھمەد مۇرئېي: الاجتھاد في الشريعة الإسلامية، ئىمام مۇھەممەد ئىبن سەئۇد ئىسلام ئۇنۋېرسىتىتى نەشىر ئىشلىرى ئىدارىسى- رىياد، 1401ھـ
- مۇھەممەد ئەلىي ئەسسايس: تاريخ الفقه، مۇھەممەد ئەلىي سۇبەيھ باسما زاۋۇتى- قاھىرە
- مۇھەممەد سالام مەدكۇر: المدخل للفقه الإسلامي، ئەرەب كىتاب نەشرىياتى- قاھىرە
- ئېيسەۋىي ئەھمەد ئېيسەۋىي: المدخل للفقه الإسلامي، تەئليف نەشرىياتى- قاھىرە، 1376ھـ
- مۇستەپا شەلەبىي: المدخل لدراسە الفقه الإسلامي، تەئليف نەشرىياتى- قاھىرە، 1376ھـ
ئابدۇرراھمان ئىبن ئەبى ھاتىم ئەررازي: آداب الشافعي ومناقبه، ئىلمىي كىتابلار نەشرىيات- بېيرۇت.
[1] ئىستىھسان:- ياخشىراق بىرەر مەنپەئەت ئۈچۈن بىر ھۆكۈمنى ئۇنىڭدىن ئەۋزەلرەك يەنە بىر ھۆكۈمنى قوبۇل قىلىش، دېمەكتۇر.
قاراڭ
ھەنەفىي مەزھىبى
ھەنبەلىي مەزھىبى
مالىكىي مەزھىبى
ئاق تۆش بۇلغۇن
left|thumb|350px|ئاق تۆش بۇلغۇن ئاق تۆش بۇلغۇن/سۆسەر
ھەببى كاكىنەچ
ھەببى كاكىنەچ دورا قىزغۇچ قۇڭۇر رەڭلىك ھەب بولۇپ، تەمى ئازراق ئاچچىق. ئاغرىق توختۇتۇش، ئىششىق ياندۇرۇش، سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش تەسىرگە ئىگە.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
دورا نامى :ھەببى كاكىنەچ
قىسقىچە مەزمۇنى
ھەببى كاكىنەچ دورا قىزغۇچ قۇڭۇر رەڭلىك ھەب بولۇپ، تەمى ئازراق ئاچچىق. ئاغرىق توختۇتۇش، ئىششىق ياندۇرۇش، سۈيدۈكنى راۋانلاشتۇرۇش تەسىرگە ئىگە. سۈيدۈك ئاغرىتىپ كېلىش،سۈيدۈك يولىدىن قان كىلىش، مەزى بېزى ياللۇغى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.
ياسالما شەكلى
ھەب
تەركىبى
تەرخەمەك ئۇرۇقى          150g          كاكىنەچ    30g
كۈندۈر                   30g         گىل ئەرمىنى ش 30ۈ
ئەرەپ يىلىمى         30g       كەرەپشە ئۇرۇقى  30g
خەشخاش پوستى          125g      بەزرۇلبەنجى     3g0
خۇنسىياۋشان              30g
ئاساسلىق دورىسى
كاكىنەچ
ياسىلىشى
يۇقۇرىقى 9 خىل دورىنى يۇمشاق تالقانلاپ ،مۇۋاپىق مىقداردىكى چەكىلەنگەن ھەسەل بىلەن تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ،ھەب
ياسىلىپ قۇرۇتىلىدۇ.