كەلپىنلىكلەرنىڭ_مائارىپ_روھى
كەلپىندىن يىتىشىپ چىققان ۋەتەنپەرۋەر باي مۇھەممەد ھاجى(1885-1937) خەلىقارالىق سودا ئىشلىرى بىلەن شوغۇللانغان، ئويغانغان، مەرىپەت سۆيەر باي بولۇپ، شۇ چاغدا 10 مىڭ تۇياقتىن ئارتۇق قوي-ئۆچكىسى، 1000تۇياقتىن ئارتۇق تۆگىسى، 600 تۇياقتەك ئات، ئېشەك، خېچىرى،نۇرغۇن يەر-زېمىنى بار بولۇپ، يۇرتداشلىرىنىڭ بارغانچە خوراباتلىق پاتقاقلىرىغا چۆكۈپ كېتىۋاتقانلىقىغا چىداپ بولالماي، 1935 -يىلى 6-ئاينىڭ 1-كۈنى يۈرچى يېزىسىدا تۇنجى پەننىي مەكتەپ قۇرغان. مەكتەپنىڭ نامىنى «مەكتىپى مۇھەممىدىيە» دەپ ئاتىغان. شۇ يىلى 99 نەپەر ئوقۇغۇچى قۇبۇل قىلغان. بۇ مەكتەپنىڭ ئېچىلىشىغا ھامۇت بەگ(1873-1948، تىلشۇناس، شائىر مەرھۇم غەنىزات غەييۇرانىنىڭ ئاتىسى، شۇ چاغدىكى كەلپىندىكى مەرىپەتپەرۋەر باي، تەقۋادار، يۇرۇت ئاقساقاللىرىنىڭ بىرى ئىدى،1938-يىلى ناھىيەگە ھاكىم بولغان) ئۇ كىشى 1935-يىلى 3-ئايدا پەننىي مەكتەپ ئېچىشنىڭ بەزى تەييارلىق خىزمەتلىرىنى ئىشلەش بىلەن بىرگە مۇھەممەد ھاجىغا مەكتەپ ئېچىش توغرىسىدا مەسلىھەت سالغان ھەم كۆپ ياردەملەرنى قىلغان ئىكەن. ئۇ كىشىدىن باشقا شۇ چاغدىكى مەرىپەتپەرۋەر دىننىي زات ھاپىز داموللا قەشقەرگە بېرىپ ئابدۇقادىر داموللامنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان مەرىپەتپەرۋەر كىشى بولغاچقا، ئۆزى تەربىيەلەۋاتقان تالىپلارنى مەھەممەت ھاجى قۇرغان بۇ پەننى مەكتەپكە ئۆتكۈزۈپ بەرگەن ، پىكىر جەھەتتىن قوللاپ-قۇۋەتلىگەن. قادىر ئابدۇللا، ئىمىن نىياز، توختى باۋۇدۇنلار ھەمدە قەشقەردىن تەكلىپ قىلىنغان ئىمىن قارى قاتارلىقلار تۇنجى ئوقۇتقۇچىلىققا قويۇلغان. ئوقۇتقۇچىلارنىڭ ئىش ھەققىنى باشتىن- ئاخىر ۋاقتىدا شەخسىي يېنىدىن تارقىتىپ بەرگەن. ئۇنىڭ مال-چارۋىلىرىنى تاغدا ئاساسەن قىرغىز قېرىنداشلار باقىدىغان بولۇپ، ئۇ قىرغىز قېرىنداشلارنىڭ بالىلىرىنىڭ ساۋاتسىز قېلىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ ئىنتايىن ئەپسۇسلىنىپ،1936-يىلى تاغدا (ئاقچى ناھىيەسى بىلەن كەلپىن ناھىيەسىنى ئايرىپ تۇرىدىغان تاغ بۆلىگى غوڭغىراچ دېگەن جايدا) قىرغىز بالىلىرى ئۈچۈن ئۇيغۇرچە ساۋات چىقىرىش سىنىپى ئېچىپ يۈرچى يېزىسىدىن يۇقىرى ئىش ھەققى بىلەن بىر نەپەر ئوقۇتقۇچىنى تەكلىپ قىلىپ دەرىس ئۆتكۈزگەن. قىرغىز قېرىنداشلار ئىنتايىن مەمنۇن بولغان. 1937-يىلى 3-ئايدا ئۇ ئۆز ئائىلىسىدە قىزلار باشلانغۇچ سىنىپى ئېچىپ 20 قىز ئوقۇغۇچىنى قۇبۇل قىلىپ مامۇت مامۇر (1919-1992)، ئابدۇللا تالىپ(1923-2005)لارنى ئوقۇتقۇچىلىققا تەكلىپ قىلغان.1937-يىلى سىتالىننىڭ كۆرسەتمىسى، جاللات شىڭسىسەينىڭ پىلانلىشى ۋە ئىسھاقبەگە مونۇلۇپنىڭ ئاستىرىتتىن ماسلىشىشى نەتىجىسىدە پۈتۈن شىنجاڭدىكى يۇرت ئاقساللىرىنى، بايلارنى ۋە مەرىپەتپەرۋەر ياشلارنى قەتلە قىلىش ئۈچۈن تەشكىلەنگەن ئەترەتتىكىلەر (تۆتىنچىلەر تەرىپىدىن) ناھىيە بازىرىدىن 75 كىلومىتىر يىراقلىقتىكى ھازىرقى قىزىلتام دىگەن يەردە قىلىچ بىلەن چېپىپ ئۆلتۈرۈلگەن. جەسىتى يەرلىك مۇسۇلمان قېرىنداشلار تەرىپىدىن كالا ھارۋىسى بىلەن ناھىيە بازىرىغا قايتۇرۇلۇپ كىلىنىپ دەپىن قىلىنغان. شۇ چاغدا كەلپىندە مۇھەممەت ھاجى قاتارىدا 83 نەپەر يۇرت ئاقساقىلى ۋە مەرىپەتپەرۋەر ياشلار ئۆلتۈرۈلگەن بولۇپ، چوڭلار قىلىچ بىلەن چېپىلىپ ئۆلتۈرۈلگەن، ياشلار بولسا تۆمۈر كالتەك بىلەن ئۇرۇلۇپ قۇدۇققا تىرىك تاشلىۋېتىلگەن بولۇپ شۇ چاغدىكى بىر قىسىم كۆرگۈچىلەرنىڭ ئېيتىپ بىرىشىچە قۇدۇققا تاشلانغان بىر قىسىم ياشلارنىڭ ئىڭرىغان ئاۋازلىرى بىر نەچچە كۈنگىچە ئاڭلىنىپ تۇرغان، بىراق ھىچكىم قۇتۇلدۇرۇشقا جۈرئەت قىلالمىغان ئىكەنمىش….. مەھەممەد ھاجىنىڭ ئۆلۈم خەۋىرى قىرغىز قېرىنداشلارغا يىتىپ بارغاندا ئۇلار ئىنتايىن قايغۇرغان، يېغا-زارى قىلىشقان، بەزىلىرى كەلپىنگە كېلىپ ئۇنىڭ مەقبەرىسىنى يوقلاپ دۇئا قىلغان ، كەلپىن تارىخىدا تۇنجى مەرىپەت مەشئىلىنى ياندۇرغان بۇ ئوت يۈرەك ئەزىمەت كەلپىنلىكلەر تەرىپىدىن مەڭگۈ ھۆرمەت بىلەن ئەسلىنىدۇ.