cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئەنئەنە ۋە قائىدە – يوسۇن
بىز تۈركلەر قائىدە-يوسۇنچى، ئەمما ئەنئەنىسىز بىر مىللەت. تۈركلۈككە ۋە ئىسلاملىققا ئائىت ئەنئەنىلىرىمىزنىڭ تارىخىي زەنجىرىنى ئىزدىمىگىنىمىزدەك، دەۋرىمىزدە ئۈستۈنلۈك قازانغان، تەرەققىي تاپقانلارنىڭ مەنبە ۋە كامالەتكە يېتىشىنىڭ سەۋەبلىرىنى تەتقىق قىلىشنى زۆرۈر دەپ قارىمايمىز. بىزگە پەقەت نەتىجە لازىم. تۈركلۈك ھەم ئىسلاملىق ئارقىمۇ ئارقا كېڭىيىش ۋە يىلتىز تارتىشتىن كېيىن ئەمەلىي ۋە ئېتىقادىي قائىدە-يوسۇنلار شەكلىدىكى ئىزلارنى قالدۇرغان بولسا، ياۋروپا مەدەنىيىتى نۇرغۇنلىغان ئىستىلا ۋە ئىنقىلابلاردىن كېيىن بىزگە بىر قاتار ئىلمىي ۋە ئەمەلىي ئاساسلار شەكلىدە نامايان بولماقتا.
بىر بۆلۈكىمىز ئۇ ئىزلاردىن پايدىلانساق، يەنە بىر بۆلۈكىمىز بۇ ئاساسلاردىن پايدىلىنىمىز. قائىدە-يوسۇن مەيلى ئادەت، مەيلى تەقلىدىي بولسۇن، ھامان ئىجاتچانلىق ۋە تەرەققىياتتىن مەھرۇمدۇر. چۈنكى روھسىز تەقلىدلەر ھەم ئارىلىشىپ، بىرىكەلمەيدۇ، ھەمدە ئۇنىڭ ئۆتمۈشى بولمايدۇ. ھەر بىرى مۇستەقىل ۋە مۇتلەق بىر دۇنيا بولغان پىرىنسىپلار يەرلەشكەن يەرلەردە يەرلەشكەن پېتى قالىدۇ، ھېچبىر كەلگۈسى يارىتالمايدۇ. ئەنئەنە دېمەك ئىجاتچانلىق ۋە تەرەققىيات دېمەكتۇر. چۈنكى ئەنئەنە ئوخشىمىغان چاغلارنى ئۆزئارا گىرەلەشتۈرەلەيدىغان بىر ئۆتمۈشكە، ئاندىن ھەرىكەتلەندۈرگۈچى بىر كۈچ كەبى ئالغا سىلجىتالايدىغان تارىخىي بىر جەريانغا ساھىبتۇركى، داۋاملىق يېڭى كەشپىياتلار ۋە يېڭى بۇرۇلۇشلارنى بارلىققا كەلتۈرۈشى مۇمكىن. ئەنئەنە ھەم ئۆزىچە پەيدا بولغۇچى، ھەم پەيدا قىلغۇچى بولۇش بىلەن بىر ۋاقىتتا، ئۇنىڭغا سىڭدۈرۈلگەن يات يېڭىلىقلارمۇ تومۇرلىرىدىكى ھايات لېرىكىسىدىن ئىلھام ئېلىپ جانلىنىدۇ ھەمدە قارىغۇلارچە تەقلىدتىكىدەك توزۇپ كەتمەيدۇ.
بەرگسېن، شەخسنىڭ روھىنى ئەسلىمىلىرىنىڭ يىغىندىسىدىن، بەدىنىنى ئۆرپ-ئادەتلىرىنىڭ يىغىندىسىدىن ئىبارەت، دەپ قارايدۇ. بىر مىللەتنىڭ ئەسلىملىرى ئەنئەنىلىرىدۇر، ئۆرپ-ئادەتلىرى بولسا قائىدە-يوسۇنلىرىدۇر. دېمەك، ئەنئەنىلەر بىر مىللەتنىڭ روھىنى، قائىدە-يوسۇنلار بولسا بەدىنىنى تەشكىل قىلىدۇ. ئەنئەنىچى بىر مىللەت تايانچ نۇقتىسىنى روھىدىن، قائىدە-يوسۇنچى مىللەت گەۋدىسىدىن ئىزدەيدۇ. بىرىنچىسى ھاياتنىڭ مەنىلىرىنى، ئىككىنچىسى بولسا تەلەپپۇزىنى ئوقۇيدۇ. بىرىنچىسى تارىخىي ئەركىنلىك، ئىككىنچىسى جۇغراپىيىلىك بىر ئاسارەت ئىچىدە ياشايدۇ. بالقان جېڭىدە بۇلغارلار بىلەن بولغان توقۇنۇشلىرىمىزدا ئۇلار يالقۇنلۇق ئەنئەنىلىرىدىن، بىز بولساق سوغۇق قائىدە-يوسۇنلىرىمىزدىن ئىلھام ئېلىپ بىر-بىرىمىزگە ھۇجۇم قىلاتتۇق. نەتىجە تارىخنىڭ جۇغراپىيە ئۈستىدىن غەلىبە قىلىشى بىلەن يەكۈنلەنگەن ئىدى.
ئۇنداق بولغانىكەن، ھازىرغا قەدەر بېسىپ ئۆتكەن مۇتەئەسسىپلىك ۋە يېڭىلىق يوللىرىنىڭ ھەر ئىككىلىسى بارسا كەلمەس يول. ئالدى بىلەن تۈركلۈككە خاس مۇئەسسەسەلىرىمىزنىڭ ئەنئەنىلىرىنى ۋە كامالەتكە يېتىش تارىخلىرىنى تەتقىق قىلىشىمىز كېرەك. تۈرك ئەدەبىياتى ھېچقاچان ئاشىق پاشا بىلەن ياكى نەۋائىي بىلەن باشلانغىنى يوق. ئەدەبىياتىمىزنىڭ مەنبەلىرىنى بىر تەرەپتىن تاش ۋە تېرە يازمىلىرىدىن، يەنە بىر تەرەپتىن خەلق قوشاقلىرى، مەسەللىرى ۋە داستانلىرىدىن ئىزدىشىمىز لازىم. مىللىي ۋەزنىمىز بارماق ئۇسسۇلىدۇر، مىللىي تىلىمىز پەقەت تۈرك مورفولوگىيەسىگە ئائىت بولغىنىدۇر. مىللىي ئەدەبىياتىمىز تېمىلىرىنى ۋە كىنايىلىرىنى تۈرك تۇرمۇشىدىن، تۈرك ئىجتىمائىي ئۇيۇشمىلىرىدىن، تۈرك ئەپسانلىرىدىن ۋە تۈرك قېزىلمىلىرىدىن ئېلىشى كېرەك. تىلىمىزدىن يات جۈملىلەرنى، شېئىرلىرىمىزدىن يات ۋەزىنلەرنى، ئەدەبىياتىمىزدىن يات كىنايىلەرنى چىقىرىپ تاشلىشىمىز كېرەك. تىل ۋە ئەدەبىياتىمىزغا ئۆز ئەنئەنىسىنىڭ باشلىنىش نۇقتىسىدىن كىرسەك، بۇلار دۇچ كەلگەن ۋاقىتلىق ئىستىلالارنىڭ تەسىرىدىن پەيدا بولغان ئىللەتلەرنىڭ مەلۇم مەزگىللىك بولغانلىقىنى چۈشىنىپ يېتەلەيمىز. تۈرك ھوقۇقىنىڭ تارىخىنى ئۇلارنىڭ قائىدە-يوسۇنلىرىنى، قانۇنلىرىنى ۋە نىزامنامىلىرىنى تەتقىق قىلىش ئارقىلىق تىرىلدۈرۈشىمىز كېرەك. تۈرك مىمارچىلىقى ۋە تۈرك رەسساملىقى ئۈممەت دەۋرىنىڭ بىنالىرىدىن ۋە يېزىقلىرىدىن ئىزدەلگەن ئىكەن، تۈرك مۇزىكىسى مىللىي شېئىر ۋە ئەدەبىياتىمىزغا ئوخشاش خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى ئەنئەنىلىرىدىن ئىزدىلىشى كېرەك.
تۈركلۈكنىڭ سۆزلەردە، مەسەللەردە، چۆچەكلەردە ۋە داستانلاردا ئىزنالىرى قالغان بىر مىللىي مەپكۇرىسى باردۇركى، بۇنى چېچىلىپ كەتكەن مۇشۇ پارچىلار ئارىسىدىن تېپىپ چىقىش ۋە بۇنىڭ ئىچىدە ساقلانغان تۈركلەرگە ئائىت تارىخنىڭ ئارقا كۆرۈنۈشىنى بايقاپ چىقىش بىزنىڭ ئەڭ چوڭ ۋەزىپىمىزدۇر.
ئىككىنچىدىن، ئىسلامغا ئائىت مۇئەسسەسەلىرىمىزنىڭ ئەنئەنىلىرىنى ۋە تارىخىنى قىدرىپ تەكشۈرۈشىمىز كېرەك. ئىلمىي كالامنىڭ، تەسەۋۋۇپنىڭ ۋە فىقىھنىڭ تارىخلىرىنى بىلىشىمىز كېرەك. بۇ مۇئەسسەسەلەرنىڭ قانداق مۇكەممەللەشكەنلىكى، خىلمۇخىل مۇھىت ۋە چاغلاردا قايسى يولدا بىرلەشكەنلىكى مەلۇم بولغىنىدا، بۇ دەۋردە قايسى تەرەققىياتنى قوبۇل قىلسا بولىدىغانلىقى ھەمدە كەلگۈسىدە قانداق شەكىلدە كامالەتكە يېتەلەيدىغانلىقىنىمۇ چۈشىنىپ يەتكىلى بولۇشى مۇمكىن.
ئەنئەنە بىر مۇئەسسەسەنىڭ باشقا-باشقا چاغلاردىكى شەكىللىرىنىڭ ئۆزئارا تۇتۇشۇشى ۋە يېقىنلىشىشىغا ئاساس سېلىپلا قالماي، پۈتۈن مۇئەسسەسەلەرنىڭ بىر مەنبەدىن قانداق شەكىلدە شاخلاپ چىققانلىقىنىمۇ كۆرسىتىپ، ھەممىنى بىر-بىرىگە باغلايدۇ.
دۇركەيمنىڭ قارىشىچە ئەخلاق، ھوقۇق، سىياسەت، لوگىكا، ئەدەبىيات ۋە ئىقتىساد قاتارلىق مۇئەسسەسەلەرنىڭ ھەممىسى «دىن» دىن شاخلاپ چىققان. بۇ ساھالەر يىلتىزىنى دىنغا ئائىت مەنبەدىن تېپىش بىلەن تېتىك بىر روھقا، ئۇرغۇپ تۇرىدىغان ھاياتىي كۈچكە ئېرىشەلەيدۇ.
ئەنئەنە ئۆزئارا تۇتىشىپ كەتكەن، بىر-بىرىگە يېقىن بولغان بىر ھادىسە بولغاچقا، تۈركنىڭ تارىخىي ئارقا كۆرۈنۈشىنى دىننىڭ مۇشۇ خاراكتېرى بىلەن بىرلەشتۈرۈپ، بىر «ئىسلام-تۈرك» تارىخ پەلسەپىسىنىمۇ بارلىققا كەلتۈرەلىشى مۇمكىن.
ئۈچىنچىدىن، دەۋرنىڭ پەن-تېخنىكىلىرىدىن، پىرىنسىپ ۋە پەلسەپىلىرىدىن پايدىلىنىش ئۈچۈن بۇلارنىڭمۇ مۇكەممەللىشىش تارىخلىرىنى، تارىخىي ۋە ئىجتىمائىي ماسلىشىشچانلىقىنى تەتقىق قىلىشىمىز كېرەك.
مەدەنىيەت تارىخى بىزگە كۆرسىتىپ تۇرۇپتۇكى، بىر دۆلەتتە سانائەت تەرەققىياتقا يۈزلەنگەندە پەن-تېخنىكىمۇ بايقىلىشقا باشلايدۇ. پەن-تېخنىكا سانائەتتىن پەيدا بولىدۇ، سانائەت ئالغا سىلجىتىش ۋە باشقۇرۇشقا ھەرىكەت قىلىدۇ. بىزنىڭ پەن-تېخنىكا ئۆگىنىشىمىز بىر ۋاسىتە ئەمەس، بەلكى بىر غايىدۇر. ھالبۇكى بىزنىڭ پەن-تېخنىكىچىلىرىمىز پەقەت پەن-تېخنىكا ھەققىدە پاراڭ قىلىشنىلا بىلىدۇ-يۇ، پەن-تېخنىكىنى ئەمەلىي قوللىنىش ئىقتىدارى يوق. ئۇنداق بولغانىكەن، بىزدە تېخى ھەقىقىي مەنىدە پەن-تېخنىكىمۇ، پەن-تېخنىكىچىمۇ يوق دېگەن گەپ. پەن-تېخنىكىلار زامانىۋى ئۈسكۈنىلەردىن پەيدا بولغىنىغا ئوخشاش، پەلسەپىمۇ پىرىنسىپتىن پەيدا بولىدۇ. پەيلاسوپلار باشقىلار بايقىغان ھەقىقەتلەرنى بىرىكتۈرۈپ، سىستېمىلاشتۇرىدىغانلار ئەمەس، بەلكى ھەقىقىي پەيلاسوپ ھەقىقەتنى ئىزدەپ تېپىش ئۇسۇلىنى بايقىيالىغان ھەمدە بۇ ئۇسۇلنى بىۋاسىتە قوللىنالىغانلاردۇر.
بۈگۈنكى كۈندە پەلسەپە ئاللىبۇرۇن بايقىلىپ بولغان بىر قاتار مەلۇماتلارنىڭ يىغىندىسى دەپ قارالسا بولمايدۇ. پەلسەپە بۇ مەلۇماتنى ئۈزلۈكسىز بايقاپ، ئىسلاھ قىلىپ تۇرالايدىغان پىرىنسىپلاردىن ئىبارەتتۇر. يەنە شۇ مەسىلە ئېنىقكى، بىزدە ھەقىقىي مەنىدە پەلسەپىمۇ يوق، پەيلاسوپمۇ يوقتۇر.
ئۇنداق بولغانىكەن، بىر تەرەپتىن ئۆتمۈشى ۋە ئەنئەنىسى بار بىر مىللەتكە ئايلىنىش ئۈچۈن، يەنە بىر تەرەپتىن ھەقىقىي سانائەتكە تايانغان پەن-تېخنىكىنى بارلىققا كەلتۈرۈش ئۈچۈن داۋاملىق پىرىنسىپلاردىن ئىلھام ئالغان پەلسەپىلەرنى يارىتىشقا تىرىشىشىمىز لازىم.
مىللىي ۋە دىنىي ئەنئەنىلىرىمىزنى ئىزاھلىغىنىمىزغا ئوخشاش، دەۋرنىڭ پەن-تېخنىكىسى ۋە پەلسەپىسىنى، پەنلىرى ۋە پىرىنسىپلىرىنى بىر-بىرىگە سىڭدۈرۈپ، ئۆزئارا ئارىلاشتۇرالىساق، چاغداش بىر ئىسلام-تۈرك مەدەنىيىتى ھاسىل بولىدۇ. مانا بۇ، خەلق روھىنىڭ «قىزىل ئالما» دەپ ئىزدىگەن ۋەدە قىلىنغان ۋەتىنىگە ئېرىشكەن چاغدۇركى، بۇ چاغدا بىز ھەقىقىي مەنىدە ئۆزىمىز چاغلاپ، ئۆزىمىز پىچالايدىغان ھۆر، مەدەنىيەت جەھەتتە مۇستەقىل بولالايمىز.
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «ئىسلاملىشىش، تۈركلىشىش ۋە چاغداشلىشىش» ناملىق كىتابى، ئۆتۈكەن نەشىرىياتى ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
تايلاند
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|تايلاند left|thumb|دۆلەت بايرىقى شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيادىكى ھىندىچىن يېرىم ئارىلىنىڭ ئوتتۇرىغا جايلاشقان دۆلەت. يەر مەيدانى 514 مىڭ كىۋادرات كىلومېتىردىن ئاشىدۇ. تروپىك مۇسسۇنلۇق ئىقلىم تىپىغا كىرىدۇ، ھەر يىلى 5-ئايدىن 10-ئايغىچە ھۆل يېغىن پەسلى، 11-ئايدىن ئىككى يىلنىڭ 4-ئېيىغىچە قۇر[غاق پەسىل بولىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە ھاۋا تېمپېراتۇرىسى ℃22-℃28 ئارىلىقىدا بولىدۇ، پۈتۈن دۆلەت يېرىنىڭ %58 نى ئورمان قاپلاپ تۇرىدۇ. تايلاندنىڭ ئاھالىسى 65 مىليوندىن ئاشىدۇ، 40 نەچچە مىللەتنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئاھالىنىڭ %9ا دىنىغا، ئاز ى ئىسلام دىنىغا ئېتىقاد قىلىدۇ. تايلاند ئىقتىسادىي جەھەتتىن يېزا ئىگىلىكىنى ئاساس قىلىدۇ، ئاھالىنىڭ %80تى يېزا ئىگىلىك بىلەن شۇغۇللىنىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدە دېھقانچىلىق، چارۋىچىلىق، بېلىقچىلىق مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ. دېھقانچىلىق ئاساسلىقى شال ئۆستۈرۈلىدۇ، شال تېرىيدىغان يەر پۈتۈن دۆلەتتىكى تېرىلغۇ يېرىنىڭ %70 نى ئىگەللەيدۇ، دۇنيادا مەشھۇر گۈرۈچ ئېكىسپورت قىلىدىغان دۆلەت. سانائەتتە دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىنى پىششىقلاپ ئىشلەش، توقۇمىچىلىق، كاۋچۇك، شېكەر، كونسېرۋا، سېمونت، يېمەك-ئىچمەك، نېفىت ئايرىش، ماشىنىسازلىق، پولات-تۆمۈر، خىمىيە، ئېلېكترون قاتارلىق سانائەت تارماقلىرى بار. ئېغىر سانائىتى يېقىنقى يىللاردىن بۇيان خېلى تېز ب[ولۇپ، ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى پۈتۈن سانائەت ئىشلەپچىقىرىش قىممىتىنىڭ تۆتتىن بىرىدىن كۆپ قىسمىنى ئىگەللەيدۇ.
داتۇڭ شەھىر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> داتۇڭ شەھىر بولسا جۇڭگو شەنشى ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، داتۇڭنىڭ 3،159،700 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 40.06°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 113°17، پوقتانومۇرى 037000 رايۇننومۇرى 352.
ئەرمۇدۇن يېزىسى
مەمۇرىي كەنتلەر
ئەرمۇدۇن يېزىسىغا قاراشلىق 11 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار بۇلۇپ، بۇلار: ئاياغ ئەرمۇدۇن كەنتى، يۇقىرىقى ئەرمۇدۇ كەنتى، يۇقارقى يېڭىئۆستەڭ كەنتى، سىما قۇم كەنتى، دۆڭئېرىق كەنتى، كارەندە كەنتى، سوغۇلۇق كەنتى، خانىقا كەنتى، نۆكە كەنتى، ئاياغ يېڭىئۆستەڭ كەنتى، قىرغىز مەھەللىسى كەنتى قاتارلىقلار.
1942 - يىلى
1942 (MCMXLII) يىلى ئىسە بويىچە پەيشەنبە كۈنى باشلانغان يىلدۇر.
ئانىكام چۆچۈرە ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> بۇ ئۇيغۇر ياشلىرى ۋە ئۆسمۈرلىرى قىزىقىپ ئوينايدىغان ئەنئەنىۋى ئويۇنلارنىڭ بىرى بولۇپ، بۇ ئويۇننى پەسىل تاللىماي دائىم ئويناشقا بولىدۇ. بۇ ئويۇننى ئوينىغۇچىلار بىر يەرگە جەم بولۇپ بىرەيلەننى <ئانا> سايلايدۇ. ئويۇنغا قاتناشقان بالىلار ئۆز ئارا قول تۇتۇشۇپ بىر چەمبەر ھاسىل قىلىدۇ - دە، ئانىنى قاق ئوتتۇرىغا ئېلىپ چۆرگىلەيدۇ. <ئانا> دۈگىلەك ئوتتۇرىسىدا زوڭ ئولتۇرۇپ <چۆچۈرە> ئېتىش ھەرىكىتىنى دورايدۇ. بۇ ۋاقىتتا، <ئانا> ئەتراپىدا دۈگىلەك بولۇپ ئايلىنىۋاتقان بالىلار: ئانىكام چۆچۈرە، ئانىكام چۆچۈرە. بىزنىڭ قازاندا، چۆچۈرە قاينايدۇ. ئانىكام بەرمەيدۇ، بەرمىسە بەرمىسۇن. كۆزىمىز كۆرمىسۇن. ئىشىكنى تاقاپ يېسۇن، ئاق ئۆيدە ئايىم بار، پىيالىدە چايىم بار. ئاش بەرسە سۇيۇق بەردى، نان بەرسە كۆيۈك بەردى. تويمۇدۇم دېسەم، تىل دەشنام بەردى. قانداق قىلاي ئاللا، ئۆگەي ئانىنىڭ دەردى. ئانا دېسەم ئاقىدۇ ياشىم، ئاتا دېسەم ئاقىدۇ ياشىم. مەن قالدىم يېتىم، قېنى سىلەر قېرىندىشىم. ... ... ... دەپ قوشاق توقۇشىدۇ ۋە گۈررىدە ئانىنىڭ قېشىغا كېلىپ: - ئانىكا چۆچۈرە پىشتىمۇ؟ - دەپ توۋلايدۇ. - ياق پىشمىدى. بىردەم تۇرۇپ كېلىڭلار، - دەپ جاۋاپ بېرىدۇ ئانا. بالىلار دەرھال ئۆز ئورنىغا بېرىپ دۈگىلەك بولۇپ بايىقى قوشاقنى يەنە بىر قېتىم تەكرار ئوقۇپ ئاندىن <ئانىكا چۆچۈرە پىشتىمۇ؟> دەپ قايتا سورايدۇ. ئانا: - پىشتى، قولۇڭلارنى يۇيۇپ كېلڭلار، مەن قاچا - قۇچا تەييارلىۋالاي، - دەيدۇ. بالىلار كەتكەندىن كېيىن <ئانا> چۆچۈرىنىڭ ھەممىسىنى <يېۋالىدۇ>. ئانا بىردەمدىن كېيىن قاچا ئېلىپ كېلىپ بالىلارنى قوغلايدۇ. بالىلار قاچىدۇ. ئانا قوغلاپ تۇتۇۋالغىنىدىن <سەن قانچە چۆچۈرە يېدىڭ؟> دەپ سورايدۇ. شۇنداق قىلىپ، بالىلارنىڭ ئىچىدىن چۆچۈرىنى ئەڭ كۆپ يېگىنىنى تېپىپ <ئانا> قىلىپ ئويۇنىنى قايتىدىن باشلايدۇ. بۇ ئويۇن ئارقىلىق بالىلار ئۆز ئاتا - ئانىسىنىڭ قەدىرىگە يېتىشنىڭ لازىملىقىنى تونۇپ يېتىدۇ ۋە ئەدەپ - ئەخلاقلىق بولۇشقا ئادەتلىنىدۇ."
جۇڭگو پەن-تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى
جۇڭگو پەن-تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1958-يىلى قۇرۇلغان.
كومپيۇتېر تورى
خەۋەرلىشىش ئۈسكۈنىلىرى ۋە لىنىيەلىرىدىن پايدىلىنىپ ئوخشىمىغان جۇغراپىيەلىك ئورۇنغا تارقالغان مۇستەقىل ئىقتىدارغا ئىگە نۇرغۇن كومپيۇتېر سىستېمىسى ئۆزئارا تۇتاشتۇرۇلۇپ، تور كېلىشىمى ۋە تور مەشغۇلات سىستېمىسىغا ئاساسەن سانلىق مەلۇمات ئالاقە قىلىپ، بايلىقتىن ئورتاق بەھرىمان بولۇش ۋە ئۇچۇر يەتكۈزۈش سىستېمىسىنى ئەمەلگە ئاشۇرىدۇ.
زېڭ پېي سى
تەيۋەنلىك ناخشىچى،ئارتىس دىكتور ناخشا لاھىيىلىگۈچى ۋە يازغۇچى''نامى چىققان ئ‍ارتىس ،2008 يىلى كەسىپكە چىققان ئ‍ۆزىنىڭ ئ‍ۇماق قىياپىتىگە تايىنىپ كۆپ ئ‍ادەمنىڭ دىققىتىنى تارتقان .ھەمدە 82مىليون ئ‍ادەمنىڭ مەبۇدىسىگە ئ‍ايلانغان ،2011دىن 2014گىچە توختىماي يىڭى تىلىۋىزىيە فىلىملىرىنى ئ‍ىشلىگەن .2014-يىلى 12-ئ‍اينىڭ 17-كۈنى ئ‍اخىرى ناخشىچى قىياپىتىگە قايتىپ تۇنجى ناخشا پىلاستىنكىسىنى تارقاتتى ھەم بېيجىڭدا تۇنجى ناخشا كىچىلىگى ئ‍اچتى ،2015-يىلى 6-ئ‍اينىڭ 4-كۈنى يىڭى ناخشىسىنى چىقاردى ،بۇ ناخشا ئىزچىل تەيۋەن ناخشا سەھنىسىدە 2-ئ‍ورۇندا تۇرغان .ھەم ئ‍ۇنىڭ ئ‍ەڭ يىڭى فىلىمى2015-يىلى يازلىق تەتىلدە قويۇلدى .{明若晓溪} زېڭ پېي سى ناخشىغا ماھىر ،شۇنچەكۆپ يىقىملىق ناخشىلىرى كۆپلىگەن ياشلىرىمىز ئ‍ىچىدە قىزغىن قارشى ئ‍ىلىنىپ ئ‍اڭلانماقتا ،2014-يىلىدىكى يىڭى ناخشا پىلاستىنكىسىدا (不过失去了一点点)ناملىق ناخشىسسى بىلەن بىرىنجىلىككە ئ‍رىشكەن ھەم 81مىليون بىلەت سانى بىلەن سەي يى لىن نى يەڭگەن.تولۇق ئ‍ۇچىرىنى ھەرقايسى ئ‍ىزدەش بوسۇغىسىدا 曾沛慈نى كىرگۈزسىڭىز تاپالايسىز. يىقىملىق ناخشىلىرىنى 天天动听，酷狗,qq音乐，قاتارلىقلاردىن ئ‍ىزدەپ تاپالايسىز ،رەھمەت !!!
pets万岁，永远支持沛慈😛！！！！！ thumbnail|曾沛慈.jpg
بۇيا يېزىسى
بۇيا يېزىسى لوپ ناھىيەسى گە قاراشلىق مەمۇرىي يېزا بۇلۇپ، ناھىيەنىڭ غەربىي شىمالىغا جايلاشقان. ناھىيە بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 166 كىلومېتىر، خوتەن شەھىرىنىڭ شەرقىگە ئالتە كىلومېتىر كېلدىغان جايدا، ئومۇمىي كۆلىمى 73 كۋادرات كىلومېتىر.
مەمۇرىي كەنتلەر
بۇيا يېزىسىغا قاراشلىق ھازىرقى:
باشقىلار
يېزا 300 مىڭ يۈەندىن ئارتۇق مەبلەغ سېلىپ ئىشخانا بۇيۇملىرىنى كۆپلەپ سېتىۋېلىپ «بەش كىچىك قۇرۇلۇش» ئۆزگەرتىلىپ، يېزىنىڭ ئورگان، يورۇتۇش، گۈزەللەشتۈرۈش قۇرۇلۇشى، يېزا دەرۋازا دىجورنىخانىسى كېڭەيتىلگەن. يېزىلىق ھۆكۈمەت ئىشخانىسى سودا بىناسى قۇرۇلۇشىنى ئومۇميۈزلۈك باشلىغان مېخانىزملارنىڭ مۇھىم بۆلەكلىرى، پونكىت، ئىشخانا بىناسى ئالدىنقى باسقۇچلۇق تەييارلىق خىزمىتى تاماملانغان. 18 كىلومېتىر يېزا تاشيولىنى يېڭىدىن قۇرۇلغان، ماي نىسبىتى %66.7 كە يەتكەن.
تېھران
left|thumb|250px|تېھران left|thumb|250px left|thumb|250px left|thumb|250px
تېھران بولسا ئىران دىكى بىر شەھەر، تېھراننىڭ2006-يىلقى سىتاتىكىىسىدا 7،705،036 نوپۇسىبار، 686 كم² دائىرسىدا نوپۇس جايلاشقان، شىمالى كەڭلىك 35.41°، شەرقى ئۇزۇنلۇك 51°25.
ئىراننىڭ پايتەختى، دۆلەتنىڭ سىياسىي، ئىقتىسادىي، مەدەنىيەت ۋە قاتناش مەركىزى. غەربىي ئاسىيا بويىچە ئەڭ چوڭ شەھەر. تېھران ئىلبورس تېغىنىڭ جەنۇبىي ئېتىكىگە جايلاشقان. شەھەر جايلاشقان ئورۇننىڭ دېڭىز ئېگىزلىكى 1220 مېتر كېلىدۇ، ئاھالىسى شەھەر رايونى بىلەن قوشۇلۇپ 8 مىليون 500 مىڭدىن ئاشىدۇ )1984(. تېھران ئەڭ قەدىمىي شەھەرلەرنىڭ بىرى. مىلادى 9 - ئەسىردە رېي شەھەرلىك بىرلەشمىسى بولۇپ قۇرۇلغان. 1788 - يىلى كاجار پادىشاھلىقى بۇ جاينى پايتەخت قىلىپ تېھران دەپ نام بەرگەن. تېھران پارس تىلىدا پاك جاي، پاكىز شەھەر دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ. شەھەردە كاجار پادىشاھلىقى دەۋرىدە قۇرۇلغان قەدىمىي ئورۇنلار ناھايىتى كۆپ. تېھران ئىراننىڭ ئەڭ مۇھىم سانائەت مەركىزى، بۇ جايغا پۈتۈن دۆلەتتىكى سانائەت ئىشچىلىرىنىڭ يېرىمى توپلانغان، ئۇنىڭ سانائەت ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى پۈتۈن دۆلەتتىكى سانائەت ئىشلەپچىقىرىش ئومۇمىي قىممىتىنىڭ يېرىمىنى ئىگىلەيدۇ. بۇ جايغا توقۇمىچىلىق، شېكەر، تاماكا، ئەينەك، فارفور، سېمونت، ئېلېكتر ئەسۋابلىرى، ماشىنىسازلىق، ئاپتوموبىل، نىفىت ئايرىش، ھەربىي قورال - ياراق ياساش، گىلەم توقۇش، يىپەكچىلىك قاتارلىق سانائەت تارماقلىرى مەركەزلەشكەن. ئىران ھۆكۈمىتى تېھران شەھىرىگە سانائەتنىڭ ھەددىدىن ئارتۇق مەركەزلىشىپ ئېغىر بۇلغىنىش كېلىپ چىقىشنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن تېھران شەھىرىنىڭ 120 كىلومېتر دائىرىسى ئىچىدە زاۋۇت - فابرىكا قۇرۇشنى چەكلىدى.
تېھران ئاسىيا، ئافرىقا، ياۋروپا ئارىلىقىدىكى مۇھىم ئاۋىئاتسىيە نۇقتىسى، ئىراننىڭ تۆمۈريول، تاشيول، ھاۋا يول تۈگۈنى، بۇ جايدىن دۆلەتنڭ ھەر قايسى چوڭ شەھەرلىرىگە سوزۇلغان تۆمۈريول، تاشيول، ھاۋا يوللىرى بار. شەھەردە يەنە چوڭ خەلقئارا ئايرودرومى قاتارلىق ئورۇنلار بار."
تۇڭگۇزباش قەدىمى شەھرى
توقسۇ ناھىيىسى بازىرىنىڭ شەرقى جەنۇبى قىسمىغا 44كىلومېتىر كېلىدىغان جايغا يۇلغۇنلار بىلەن ئورالغان تاشلىۋېتىلگىنىگە ئۇزۇن يىللار بولغان بىر قەدىمكى شەھەر خارابىلىقى بار بولۇپ ، تامتوغراق يېزىسىنىڭ چېگرىسى ئىچىگە جايلاشقان ، مانا بۇ خارابىلىق تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرى خارابىلىقىدۇر. بۇ خارابىلىق تاڭ سۇلالىسى دەۋرىگە مەنسۇپ بولۇپ ، نۆۋەتتە مەملىكەت دەرىجىلىك نۇقتىلىق قوغدىلىدىغان مەدەنىيەت يادىكارلىق ئورنى. ئېيتىشلارغا قارىغاندا ،ئىگىزدە تۇرۇپ بۇ شەھەر خارابىلىقى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىغا نەزەر سالغاندا ئون نەچچە چوڭ كىچىك شەھەرلەر ۋە قۇرۇلۇشلارنىڭ خارابىلىقىنى كۆرگىلى بولارمىش ، بۇلار يۇلتۇزلارغا ئوخشاش تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرىنى ئايلانغاندا تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرىنى مەركەز قىلغان قەدىمقى زامان مەدەنىيەت ھادىسىسىنىڭ شەكىللەنگەنلىگىنى كۆرگىلى بولارمىش. ئۇنداقتا بۇ خىل ھادىسە بىر خىل تاسادىپىي توغرا كېلىپ قېلىش ھادىسىمۇ ياكى كۆرۈش سېزىمىنىڭ خاتالىقىمۇ ياكى كىشىلەرنىڭ كۈرۈۋاتقىنى تارىخنىڭ ئەسلى قىياپىتىمۇ ؟ مەن بۇ يىل يازدا بۇ قەدىمىي شەھەر خارابىلىقى ۋە ئەتراپىدىكى باشقا خارابىلىكلەرنى ئېكىسكۇرسىيە قىلىش پۇرسىتىگە ئېرىشتىم.
تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرىنىڭ كۆرۈنۈشى تۇڭگۇزنىڭ بېشىغا ئوخشىغاچقا ، خەلق ئارىسىدا تۇڭگۇزباش شەھىرى دەپ ئاتالغان. تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرىنىڭ كۆلىمى چوڭ ، ساقلىنىشى بىر قەدەر مۇكەممەل بولۇپ ، شەھەرنىڭ شەرقى بىلەن غەربىنىڭ ئۇزۇنلىقى250 مېتىر ، جەنۇبى بىلەن شىمالىنىڭ كەڭلىگى 230 مېتىر ، ئايلانما ئۇزۇنلىقى 960 مېتىر كېلىدۇ.
19–ئەسىرنىڭ ئاخىرى ۋە 20–ئەسىرنىڭ باشلىرىدا چەتئەتلىك ئارخېئولوگلار ۋە ئېكىسپېدېتسىيەچىلەر تارىم ئويمانلىقىغا ئارخېئولوگىيەلىك تەكشۈرۈشكە كەلگەندە تۇڭگۇزباش قەدىمكى شەھىرىگىمۇ كەلگەن .ئېلىمىزنىڭ مەشھۇر ئارخېئولوگى خۇاڭ ۋېنبى ئەپەندى ئەڭ بۇرۇن تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرىگە كەلگەن ئارخىلوگلارنىڭ بىرى بولۇپ ، ئۇ ‹‹ تارىم ئويمانلىقىنىڭ ئارخېئولوگىيە خاتىرىسى ›› ناملىق ئەسىرىدە : تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرى تاڭ سۇلالىسى دەۋرىگە تەۋە شەھەر ، شەھەرنىڭ سېپىل تېمى كېسەك قۇرۇلمىلىق بولۇپ ، كەييۈەن خەتلىك مىس پۇللار ۋە ساپال پارچىلىرى چېچىلىپ تۇرىدۇ ، بۇنىڭدىن تۇڭگۇزباشنىڭ بىر سىياسىي مەركىزىي رايون ئىكەنلىكىنى كۈرۈۋالغىلى بولىدۇ. خۇاڭ ۋېنبى ئەپەندى تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرىدىن تېپىلغان تاڭ سۇلالىسى دەۋرىگە تەۋە دالى يىلنامىسى يېزىلغان كەمتۈك قەغەز ، لىمىڭدانىڭ ئاشلىق ئۆتنە ئېلىش ھۆججىتى ، بەيسۇنىڭ نەشپۈتلىكنى ھۆددىگە ئېلىش ھۆججىتى ۋە كەييۈەن خەتلىك مىس پۇللار ھەمدە تارىخىي ماتېرىياللارغا ئاساسەن مۇشۇنداق يەكۈننى چىقارغان. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ، ئاپتونوم رايونلۇق مەدەنىيەت يادىكارلىق ۋە ئارخېئولوگىيە تەتقىقات ئورنىدىكى بەزى مۇتەخەسىسسلەر ئوخشىمىغان يوللار ئارقىلىق تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھرى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى رايونلارنى تەكشۈرۈپ ئوخشاش يەكۈننى ئوتتۇرغا قويغان. ئۇقۇشۇمچە ، خۇاڭ ۋېنبى قاتارلىق ئارخېئولوگلار چەكلىك مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى تەكشۈرگەن ۋە قازغاندىن باشقا ھازىرغىچە تۇڭگۇزباش قەدىمكى شەھىرى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى خارابىلىقلارنى رەسمىي قېزىش ۋە تەتقىق قىلىش خىزمىتى ھازىرغىچە ئېلىپ بېرىلمىغان ئىكەن.
يېقىنقى يىللاردا كىشىلەر تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرى خارابىلىقىغا بىر كىلومېتىر كېلىدىغان تاشتۇر ئەتراپىدا قۇمغا كۆمۈلمەي قالغان شاخلارنى بايقىغان بولۇپ ، 2005–يىلى ئاپتونوم رايونلۇق ئارخېئولوگىيە تەتقىقات ئورنىنىڭ تەتقىقاتچىسى جاڭ پىڭ قاتارلىق كىشىلەر بۇ شاخلارنى تەتقىق قىلىش ئارقىلىق بۇ شاخلارنىڭ تاڭ سۇلالىسى دەۋرىگە تەۋە ئۈزۈم تېلى ئىكەنلىكى ، قۇم ئاستىغا كۆمۈلۈپ قالغان جايلارنىڭ ئىچىدە تاڭ سۇلالىسى دەۋرىگە ئائىت ئۈزۈمزارلىقنىڭ بار ئىكەنلىكىنى بايقىغان.
‹‹كونا تاڭنامە. غەربىي يۇرت تەزكىرىسى››دە : كۈسەن بەگلىگىدە ئۈزۈم ھارىقى ئىشلىنىدۇ ، بايلارنىڭ ئۈيىدە بىر نەچچە يۈز ئىدىش ھاراق ساقلىنىدۇ دەپ خاتىرلەنگەن. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ، توقسۇ ، شايار ۋە كۇچا قاتارلىق ناھىيەلەردىكى خارابىلىقلاردىن يەر ئاستىغا كۆمۈلۈپ قالغان نۇرغۇن چوڭ ئىدىشلەر تېپىلدى ، تەتقىقاتلار بۇ چوڭ ئىدىشلەرنىڭ ئاشلىق ياكى ھاراق ساقلايدىغان ئىقتىدارى بارلىقىنى ئىسپاتلىدى.
تاڭ سۇلالىسى دەۋرى — ئېلىمىز فېئوداللىق جەمئيىتىنىڭ تازا گۈللەنگەن دەۋرى بولۇپ ، جىنگۈەننىڭ 22–يىلى تاڭ سۇلالىسى كۈسەندە ئەنشى قۇرۇقچىبەگ مەھكىمىسىنى قۇرۇپ ، خوتەن ، سۇياب ، سۇلى ۋە كۇسەن قاتارلىق بەگلىكلەرنى ئىدارە قىلغان بولۇپ ، تاڭ سۇلالىسى غەربىي يۇرتنى 150يىل ئىدارە قىلىش داۋامىدا يىپەك يولى سودىسى راسا گۈللەنگەن. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا غەربىي يۇرتتا بوز يەر ئېچىش ، ئىقتىسادىي ۋە مەدەنىيەت تەرەققىياتى تارىختىكى ئەڭ ياخشى باسقۇچقا يەتكەن. ئەنشى قۇرۇقچىبەگ مەھكىمىسى جايلاشقان جاي توقسۇنىڭ زىمىن تەۋەلىگى بولۇپ ، ئارخېئولوگىيەدە ئىسپاتلىنىشىچە ، ئەينى ۋاقىتتا ئەنشى قۇرۇقچىبەگ مەھكىمىسىنىڭ مەركىزىي رايونى ھازىرقى تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرى خارابىلىقى بولۇپ ، تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھرىدە بوز يەر ئۆزلەشتۈرىدىغان ئەسكەرلەر كۆپ بولغاندا 30مىڭغا ، ئۇرۇش ئاتلىرى 2700گە يەتكەن ، بۇنىڭدىن ئەينى ۋاقىتتىكى بوز يەر ئۆزلەشتۈرۈش كۆلۈمىنىڭ نەقەدەر چوڭ ئىكەنلىگىنى كۈرىۋالغىلى بولىدۇ.
2010–يىلى ئاۋغۇستتا ، توقسۇ ناھىيەسى كەسپىي خادىملارنى تەكلىپ قىلىپ ، ناھىيە چېگرىسى ئىچىدىكى ئەينى ۋاقىتتا بوز يەر ئۆزلەشتۈرگەن خارابىلىقلارنى ئايروپىلاندا سۈرەتكە تارتىپ ، بۇ ناھىيەنىڭ 3 مىڭ كىۋادىراتكىلومېتىر دائىرسىدە خەن ۋە تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئەسكەر تۇرغۇزۇپ بوز يەر ئۆزلەشتۈرۈلگەن دېھقانچىلىق ئېتىزلىرىنىڭ تەخمىنەن 100مىڭ موغا يېتىدىغانلىقىنى بېكىتتى. ئۈچىنچى قېتىملىق مەملىكەت بويىچە مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىنى ئومۇميۈزلۈك تەكشۈرۈش خىزمىتىدە توقسۇ ناھىيىسى چېگرىسى ئىچىدە 51ئورۇندا خەن،تاڭ دەۋرىگە ئائىت قەدىمكى شەھەر خارابىلىقى،تۇرا ۋە بۇددا دىنى ئىبادەتخانلىرىنىڭ بارلىقى ئىسپاتلاندى.
توقسۇ ناھىيەسىنىڭ پەن – تېخنىكا خىزمىتىگە مەسئۇل مۇئاۋىن ھاكىمى شىڭ چۇن لىن مۇنداق دېدى : ناھىيەمىز نۆۋەتتە تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرى خارابىلىقىنى مەركەز قىلغان ھالدا تەخمىنەن 200 كىۋادىراتكىلومېتىر كۆلەمدە بوز يەر ئۆزلەشتۈرۈش خارابىلىقى باغچىسى قۇرۇشنى پىلانلاۋاتىدۇ ، ئەگەر بۇ پىلان ئەمەلىيلىشىپ قالسا تارىم ئويمانلىقى تارىخىدىكى بوز يەر ئۆزلەشتۈرۈش ئەھۋالى قايتا نامايەن بولىدۇ.
دېمەك ، تۇڭگۇزباش قەدىمىي شەھىرىدىن تېپىلغان قەدىمىي پۇللار قاتارلىق مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى بۈگۈنكى كۈندە تاڭ سۇلالىسىنىڭ دالى ۋە جىيەنجۇڭ يىللىرىدا كۈسەن رايونىنىڭ ئىجتىمائىي تەرتىپىنىڭ ناھايىتى مۇقىم ، يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىش ، قول ھۈنەۋەنچىلىك ، تاۋار سودىسى ، تاۋار ئىشلەپچىقىرىش قاتارلىق ئىجتىمائىي ، ئىقتىسادىي تۇرمۇشىنىڭ نورمال داۋاملاشقانلىقىنى تولۇق ئىسپاتلاپ بېرىدۇ. بۇ مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى قەدىمكى كۈسەن رايونىنىڭ سىياسىي ، ئىقتىسادىي ، مەدەنىيىتىنىڭ تەرەققىيات ئەھۋالى ، تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى ئەنشى قورۇقچىبەگ مەھكىمىسىنىڭ تارىخى قاتارلىق ئەھۋاللارنى تەتقىق قىلىشتىكى بىرىنچى قول ماتېرىيال ھېسابلىنىدۇ.
يۇنىكورىن
10مىلياردتىن ئارتۇق قىممەتكە ئىگە يۇنىكورىنلانى ئادەتتە ئونكورىن دەپ ئاتايدۇ.
100 مىليارتىن ئارتۇق قىممەتكە ئىگە يۇنىكورىنلارنى ئادەتتە يۈزكورىن دەپ ئاتايدۇ.
ئەلون ماسىك قۇرغان بوشلۇق ئەكىس 1-تىرلىيون قىممەتكە يەتكەن خۇسۇسى كارخانا بولغاچقا ئۇ ھازىر دۇنيادىكى بىردىنبىر سۇپىر يۇنىكورىن ياكى ئالامەت يۇنىكورىن، ۋە ياكى دەرىجىدىن تاشقىرى يۇنىكورىن دەپ ئاتىلدۇ.
مەخسۇت مۇھىتى
مەخسۇت مۇھىتى (لاتىن: Mexsut Muhiti، خەنچە: 马合苏提·穆依提) ئۇيغۇر، تۇرپان ئاستانىلىق. ئۇيغۇر سودىگەر، مائارىپچى ۋە ئىنقىلابچى. 1932- يىلىدىكى تۇرپان دېھقانلار قوزغىلاڭىنىڭ رەھبەرلىرىدىن بىرى.
ھاياتى
مەشھۇر مەرىپەتپەرۋەر زات،ئوت يۈرەك ئىنقىلابچى،تەرەققىيپەرۋەر زىيالى مەخسۇت مۇھىتى مۇھىت ھاجىنىڭ 2- ئوغلى بولۇپ،1885-يىلى تۇرپان ئاستانىنىڭ غۇجامئالدى مەھەللىسىدە دۇنياغا كەلگەن. بالىلىق مەزگىللىرىدە ئاستانىدىكى دىنىي مەكتەپ، مەدرىسەلەردە ئوقۇغان.كېيىنكى ۋاقىتلاردا ئاكىسى موسۇل مۇھىتى بىلەن بىللە سودىگەرچىلىك ئىشى بىلەن ئۈرۈمچى، چۆچەكلەرگە ۋە روسىيەنىڭ شەمەي، قازان، موسكۋا قاتارلىق شەھەرلىرىگىچە بېرىپ،بىر تەرەپتىن تىجارەت قىلسا، يەنە بىر تەرەپتىن سەيلى-ساياھەت، تۇرمۇش ئۆگىنىش بىلەن مەشغۇل بولغان.ئۇ بۇ يەردىكى يېڭىلىقلار بىلەن يۇرتىدىكى قالاقلىقنى، جاھالەتنى سېلىشتۇرۇپ، قاتتىق ئىزتىراپقا چۈشكەن ۋە خەلقنى قاراڭغۇلۇقتىن قۇتقۇزۇشقا بەل باغلىغان.
يېڭى مائارىپ تىرىشچانلىقلىرى
مەخسۇت مۇھىتى 1910-يىللىرى تۇنجى قېتىم روسىيەگە چىققاندا قازان شەھىرىدىكى تاتارلارنىڭ مەدەنىيتىنىڭ شىنجاڭدىكى ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيتىدىن ناھايىتى چوڭ پەرق قىلىدىغانلىقىنى كۆرۈپ،تاتار زىيالىيلىرى بىلەن ئۇچىرىشىپ،بۇ ھەقتە پاراڭلاشقان،تاتار زىيالىيلىرى«ئەڭ مۇھىم مەسىلە مەكتەپ ئېچىپ،خەلىقنى ئاقارتىش» دەپ تەكلىپ بەرگەن.ئەينى يىللاردا قاراڭغۇ زۇلمەت قاپلىغان شىنجاڭ زېمىنىدا مۇتەئەسسىپ دىنىي مەكتەپلەردىن باشقا،مىللى مەدەنىيەت، مىللى مائارىپىمىزدىن سۆز ئېچىش ئەسلا مۈمكىن ئەمەس ئىدى.
مۇشۇنداق شارائىتتا مەخسۇ مۇھىتى روسىيەگە بېرىپ قازانلىق تاتار زىيالىي ھەيدەر سايرانىنى تۇرپانغا ئوقۇتقۇچىلىققا تەكلىپ قىلىدۇ. مەخسۇ مۇھىتىنىڭ ئۇلۇغۋار شىجائىتىدىن تەسىرلەنگەن ھەيدەر ئەپەندى ئۇزۇن يوللارنى بېسىپ تۇرپانغا كېلىدۇ.شۇنداق قىلىپ مەخسۇت مۇھىتى 1913-يىلى ئۆز قوروسىنىڭ سەل يۇقىرسىدىكى ئاكىسى موسۇل باينىڭ ھويلىسىدا تۇنجى يېڭىچە مەكتەپنى ئاچىدۇ.كېيىنچە«مەخسۇدىيە مەكتىپى»دەپ ئاتالغان بۇ مەكتەپ شەرقىي شىنجاڭ تارىخىدىكى تۇنجى پەننىي مەكتەپ بولۇپ قالىدۇ.
1917-يىلى ئۆكتەبىر ئىنقىلابىي غەلىبە قىلغاندىن كېيىن مەخسۇت مۇھىتى تېخىمۇ غەيرەتكە كېلىپ،توۇپ-تاشقان قىزغىنلىق ۋە ئىشەنچ بىلەن يەنە بىر قېتىم موسكۋاغا سەپەر قىلغان ۋە مۇھىبۇللا ئەپەندى،ئەلى ئىبراھىم،ھېسامىدىن ئەپەندى،شاھى شەرەپ،يەھىمى ۋە گۈلەندەمدىن ئىبارەت ئالتە زىيالىينى ئۆز خىراجىتى بىلەن شىنجاڭغا ئېلىپ كەلگەن.مەخسۇت مۇھىتى ئۇلاردىن مۇھىبۇللا ئەپەندى بىلەن گۈلەندەم ئاۋىستەينى ئاستانىگە،ئەلى ئىبراھىمنى تۇرپان بازىرىغا،ھېسامىدىن ئەپەندىنى گۇچۇڭغا،قالغان ئىككى ئوقۇتقۇچىدىن بىرىنى ئۈرۈمچى،يەنە بىرىنى چۆچەككە ئەۋەتىپ ئىككىنچى قېتىملىق«مەخسۇدىيە مەكتىپى»نى تەشكىل قىلىدۇ.مەخسۇت مۇھىتى بۇ ئالتە ئوقۇتقۇچىنىڭ بارلىق چىقىملىرىنى ئۆز ئۈستىگە ئېلىشتىن باشقا،شىنجاڭغا كەلگەن كۈندىن باشلاپ،مۇقىم مائاش بەلگىلەپ ئايمۇئاي تولۇق تەمىنلەپ تۇرغان.
بۇ يەردە شۇنى ئەسكەرتىپ ئۆتۈش زۆرۈركى، نەچچە سىنىپلىق مەكتەپ سېلىش، چەتئەلدىن تەكلىپ قىلىنغان ئوقۇتقۇچىلارنىڭ ۋە بارلىق ئوقۇغۇچىلارنىڭ خىراجىتى، مەكتەپ خىراجىتى، ئوقۇتقۇچىلارنىڭ تەمىنات ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشىنى قامداش قاتارلىقلار ئۈچۈن زور خىراجەت كېتەتتى. بۇ نۇقتىنى توغرا چۈشەنگەن مەخسۇت مۇھىتى ئۆزىنىڭ پاراسەتلىك، بىلىملىك، رۇس تىلىنى پۇختا بىلىشتەك ئالاھىدىكلىرىنى تولۇق جارى قىلدۇرۇپ،تىجارەت دائىرسىنى ئىزچىل تۈردە كېڭەيتكەن. چۆچەك، گۇچۇڭ، مورى قاتارلىق جايلاردا كونتېر،دۇكانلارنى،مال ساقلاش ئىسكىلاتلىرىنى قۇرۇش بىلەن بىللە،روسىيەنىڭ شەمەي، قازان شەھەرلىرى بىلەن بولغان سودىسىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرۇپ كەلگەن. يەنە بىر تەرەپتىن مەخسۇت مۇھىتى ئۆزلىرىگە تەۋە بولغان مەڭگۈ بۇلاق، چىگىبۇلاق، خېنىمكارىز، قاراغۇجا كارىز، ھاجى كارىز، تۆت سوقما، مۇجاڭ كارىز، ياڭخى قاتارلىق جايلاردىكى كارىزلىرىنى ياخشى باشقۇرغان. شۇڭا، مەخسۇت مۇھىتى كېيىنكى ۋاقىتلاردا«مەخسۇت باي»دەپ ئاتالغان ۋە مۇشۇ بايلىقى بىلەن غايەت زور مەبلەغ كېتىدىغان مەرىپەتچىلىك ھەرىكىتىنى ۋە دېھقانلار قوزغىلىڭىنىڭ بىر قىسىم چىقىمنى ئىقتىسادىي كاپالەتكە ئىگە قىلغان.
1927-يىلى مەخمۇت مۇھىتى تۇرپان يېڭىشەھەردە پىچانلىق ئىسكەندەر خوجا قاتارلىقلار بىلەن بىللە «ئاقارتىش بىرلەشمىسى»نامىدا بىر مەرىپەت جەمئىيىتى ئۇيۇشتۇرۇپ،3000سەر كۈمۈش ئىئانە توپلىغان.بۇ پۇل بىلەن يېڭىشەھەردىكى نىياز سەيپۇڭ دېگەن كىشىنىڭ قورۇسىدا بىر يېڭى مەكتەپ،كېيىنكى يىلى يەنە يېڭى شەھەر ئاق سارايدا«ھۆرىيەت مەكتىپى»،كونا شەھەر غەربىي قوۋۇقتا بىر مەكتەپ ئاچقان.مەخسۇت مۇھىتى يەنە روسىيەنىڭ قازان شەھىرىدىن دىنىي ۋە پەننىي بىلىمدە توشقان زىيالىي مۇرات ئەپەندىنى شىنجاڭغا ئېلىپ كېلىدۇ،ئوقۇتقۇچىلىق خىزمىتىگە ئورۇنلاشتۇرغان.مۇرات ئەپەندى 1930-يىللارغىچە مەخسۇت مۇھىتى تۇرپان ئاستانە ۋە چۆچەكلەردە ئاچقان مەكتەپلەردە ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان.
1931-يىلى مەخسۇت مۇھىتىنىڭ تەشەببۇسى بىلەن تۇنجى قارار«مەخسۇدىيە مەكتىپى»نىڭ ئوقۇغۇچىلىرىدىن ئابدۇرۇسۇل قەييۇمى،دۇگامەت خۇدىيارلارنىڭ ئوقۇتقۇچىلىقىدا ئاستانىدە بىر سىنىپلىق مەكتەپ ئېچىلغان،بۇ مەكتەپنىڭ تەمىناتى،ئوقۇتقۇچىلارنىڭ مائاشى،ئوقۇغۇچىلارنىڭ قەلەم،دەپتەرلىرى قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسىنى مەخسۇت مۇھىتى تەمىنلىگەن.بۇنىڭ بىلەن ئاستانىدە سىرتتىن ئوقۇتقۇچى تەكلىپ قىلىش تارىخىغا خاتىمە بېرىلگەن.شۇنىڭدىن كېيىن مەخسۇت مۇھىتىنىڭ تەسىرى ۋە «مەخسۇدىيە مەكتىپى»ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ تەشكىللىشى بىلەن ئىدىقۇت زېمىنىنىڭ ھەممىلا يېرىدە يېڭىچە مەكتەپلەر كەينى- كەينىدىن ئېچىلىشقا باشلىغان.
مىلادىيە 1913- يىلى مەرىپەتپەرۋەر زىيالى،تەرەققىيپەرۋەر ئىنقىلابچى مەخسۇت مۇھىتى تۇرپان ئاستانىدا«مەخسۇدىيە مەكتىپى»نامىدىكى تۇنجى پەننى مەكتەپنى ئاچتى.تۇرپان زېمىنىدا ئاتۇش ئىكساقتىكى «ھۈسەينىيە مەكتىپى» دىن كېيىنلا ئېچىلغان بۇ يېڭىچە مەكتەپ شەرقى شىنجاڭ زىمىنى، جۈملىدىن ئىدىقۇت ۋادىسىدىكى تۇنجى مەرىپەت مەشئىلى بولۇش سۈپىتى بىلەن ئەينى ۋاقىتتىكى قاراڭغۇلۇق قاپلىغان جەمئىيەتنى ئاقارتىشتا غايەت زور رول ئوينىدى. تۇنجى مەرىپەت مەشئىلى بولغان «مەخسۇدىيە مەكتىپى» بوران-چاپقۇنلۇق 100 يىلنى باشتىن كەچۈرگەندىن كىيىن،ھازىرقى گۈللەپ ياشنىغان ئېرپان بۆشۈكى ئاستانە مەركىزىي باشلانغۇچ مەكتىپىگە ئايلاندى. ئانا مەكتەپنىڭ 100 يىللىق تويىنى ئۆتكۈزىۋاتقان مۇشۇ كۈنلەردە بۇ مەرىپەت باغچىسىنىڭ 100 يىللىق مۇساپىسى ۋە ئېرپان مەشئىلىنى تۇنجى قېتىم تۇتاشتۇرغان تۆھپىكار ئەجدادلارنى ئەسلەپ ئۆتۈشنى لايىق تاپتۇق.
مىلادىيە 1885-يىلى كۈزدە ئىدىيەسى ۋەتەنپەرۋەرلىك،مەرىپەتپەرۋەرلىك،تەرەققىيپەرۋەرلىك روھى بىلەن سۇغۇرغان ئۇلۇغ زادلاردىن مۇسابايېۋنىڭ ئوغۇللىرى ئاكا-ئۇكا ھۈسەيىنباي بىلەن باۋۇدۇنباي ئاتۇشنىڭ ئىكساق كەنتىدە«ھۈسەينىيە مەكتىپى»نى قۇرۇپ،تەڭرىتاغ باغرىدا تۇنجى يېڭى مائارىپ مەشئىلىنى ياقتى،شۇنىڭدىن كېيىن ئۇيغۇر زېمىنىنىڭ قەدىمكى ئانا ماكانلىرىنىڭ،مەرىپەت ئوچاقلىرىنىڭ بىرى بولغان تۇرپان ئاستانىدا تارىخىمىز مۇھىم روللارنى ئوينىغان مۇھىتى ھاجى ئائىلىسىنىڭ تۇنجى ئوغلى موسۇل باينىڭ قوللىشى بىلەن،2-ئوغلى مەخسۇت مۇھىتى «مەخسۇدىيە مەكتىپى»نى قۇرۇپ،ئىدىقۇت دىيارىنى مەرىپەت مەشئىلى ئاتۇشتىن كېيىنلا ئىككىنچى بولۇپ يالقۇنجىغان زېمىنىغا ئايلاندۇردى.
پامىر ئېگىزلىكى
left|thumb|300px|پامىر ئېگىزلىكى left|thumb|300px left|thumb|300px
پامىر ئېگىزلىكى بولسا ئاسىيا، خىمالىكاڭ لىك 38.55°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 72°01
ساتار
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ساتار
قۇرۇلما
ساتار — كامانچىلىق چالغۇ بولۇپ، گەۋدىسى بىر ئاز ئۇزۇن، بېشى يېرىم يۇمىلاق بولۇپ، ئۈجمە ياكى ئۆرۈك ياغىچىدا ياسىلىدۇ. ماتېرىيال تاللاش ئىنتايىن مۇھىم بولۇپ، دۇتارغا ماتېرىيال تاللاش بىلەن ئوخشاش تەلەپ قويۇلىدۇ. ئومۇمىي ئوزۇنلۇقى 140 سانتىمېتىر ئەتراپىدا بولىدۇ. ئۇ مىللىي ئوركىستېردىكى مۇھىم چالغۇلارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. ئۇنىڭ 12 دانە تارىسى بولىدۇ، ساپ قىسمىغا 18 پەدە ئورنىتىلىدۇ. ئۇ مۇقام ئورۇنلاشتىكى ئاساسلىق چالغۇ بولۇپ، مۇقام ۋە مەشرەپلەردە مۇقەددىمە قىسىمىنى ئورۇنلاشتا ئىشلىتىلىدۇ. شۇڭا ئۇنى باشلامچى چالغۇ دېيىشكە بولىدۇ. ساتارنىڭ ئەسلى نامى (ئىسىمى) ‹‹سەرتار›› بولۇپ، ‹‹باشلامچى چالغۇ›› دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۈ. ساتارنى يەككە چېلىشقىمۇ، باشقا ساز بىلەن تەڭكەش قىلىپ چېلىشقىمۇ ھەم ئۆزى ناخشا ئېيتىپ ئۆزى چېلىشقىمۇ بولىدۇ
ئابلىز مەخسۇم
ئابلىز مەخسۇم (1899- 1982)
كىشىلەر قەلبىنى ھاياجانغا سالغۇچى ئۆتكۈر شىئىر-غەزەللىرى، ئىگىلمەس- سۇنماس پىداكىرانە روھى ئارقىلىق بۈگۈنكى زامان ئۇيغۇر پەرزەنتلىرىنىڭ تىللىرىدا داستان بولۇپ كېلىۋاتقان ئىنقىلابى ۋەتەنپەرۋەر شائىرى ئابلىز مەخسۇم 1899- يىلى ئۇيغۇر يېڭىلىق ھەركىتىنىڭ بايراقدارى، مەشھۇر ئىسلام ئالىمى ئابدۇقادىر دەموللام (1870- 1924)نىڭ ئائىلىسىدە ئاتۇشتا دۇنياغا كەلگەن. ئابلىز مەخسۇم شەرقى تۈركىستان تارىخىدا، ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئىچىدىن، خىتاي تاجاۋۇزچىلىرى تەرىپىدىن ئەڭ ئېچىنىشلىق دەرىجىدە خارلانغان ئۇيغۇرلارنىڭ تىپىك مىساللىرىدىن بىرسىدۇر. شۇنداقلا ئابلىز مەخسۇم، دۇنيا تارىخىدا ئۇيغۇرلار ئىچىدە ئەڭ كۆپ ۋە ئەڭ ئۇزۇن تۈرمىدە ياتقان شەخىس بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئۇ، تاجاۋۇزچى، ئىشغالچى مۇستەبىت خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ ياڭ زېڭشىن (1914- 1924) دەۋرىدىن باشلاپ، جىن شورېن (1924- 1933)، شىڭ شىسەي (1933- 1944)، مىللەتچى خىتاي، (گومىنداڭ 1944- 1949)، كوممۇنىست خىتاي (1949- يىلىدىن باشلاپ 1982- يىلغىچە بىرقانچە قېتىم) ئىلگىرى- ئاخىر بولۇپ 58 يىللىق ھاياتىنىڭ 44 يىلىنى تۈرمىلەردە ئۆتكۈزگەن. ئۇ ھىندىستاندىمۇ 6 ئاي ئىنگلىزلارنىڭ تۈرمىسىدە ياتقان. تۈرمىدىن چىققاندىن كېيىنكى ئاخىرقى ئىككى يىلىمۇ قاتتىق نازارەت ئاستىدا ئۆتكەن بولۇپ، 83 يىللىق ھاياتىنىڭ 47 يىلى تۈرمىلەردە ئۆتكەن. ئابلىز مەخسۇمنىڭ ناھايىتى كۆپ ئىجادىيەتلىرى بولغان بولسىمۇ ، پەقەت تۈرمىداشلىرى تەرىپىدىن يادقا ئېلىنىپ سىرتقى دۇنيا بىلەن يۈز كۆرۈشكەن ئاز بىر قىسمىلا «ھەسرەت» ناملىق شېئىرلار توپلىمى سۈپىتىدە ئېلان قىلىنغان. ئابلىز مەخسۇمنىڭ ئوغۇل پەرزەنتى مەلۇم ئەمەس. يۇلتۇز، ئايدىڭ ئىسىملىك ئىككى قىزىنىڭ بارلىقى مەلۇم.
ھىكمەتلىك سۆز
ھەقىقى دوستۇ سادىق گەر زەھەر سۇنسا شېكەر دەپ بىل، مەگەر دۈشمەن ساڭا ئەپلەپ شەكەر سۇنسا زەھەر دەپ بىل. زىيان يەتكۈزسە دوستۇڭ پايدا دەپ بىل كۆڭلى تۈز بولغاچ، شۇنىڭدەك دۈشمىنىڭ گەر پايدا يەتكۈزسە زەھەر دەپ بىل. سەبەب كىم ھەر بىرىنىڭ سەن ئۈچۈن سىرلىق نىشانى بار، نە ئىشلار بولسەلەر ئويلاپ نىشانىغا ئەسىر دەپ بىل. ھەسرەتلىك مۇناجات
مەن ئىشەنگەن مىللىتىمدىن كۆرمۈدۈم ھىچ بىر ۋەفا، باشىما كەلتۈردىلەر تۈرلى ئەلەم، ھەر خىل جەفا. سەن ئۈزەڭ ئاسرا مېنى تەڭرىم ئۇلۇغ پەرۋەيدىگار، تۈرلى ئاپەتۇ بالالاردىن بىھەققىل مۇستەفا. شۇم پەلەكنىڭ گەردىشى جايىمنى زىندان ئەيلىدى، دەۋەرنىڭ ۋەزىيىتى ئەقلىمنى ھەيران ئەيلىدى. ئۆزگىرىپ دۇنيا ھەمىشى، توختىماي بىر نۇقتىدا....، داغ ھەسرەتلەر بىلەن كىملەرنى ۋەيران ئەيلىدى. كىمنى بىر خوش قىلسا ئارقىدىن قىلۇر يۈزمىڭ خاپا، سائىتىدە مىڭنى تالان، بىرنى خەندان ئەيلىدى. «ۋەتەن ۋە مىللەتنى سۆيمەك ئەھلى ئىسلام شانىدۇر، بۇ ھەقىقەت، بۇ ئادالەت تەڭرىنىڭ پەرمانىدۇر.» ۋەتەن سۆيگۈسى جىگەر پارە يۈرەك يارە، سىقىلسا تەن ئارا جانىم، ۋەتەن دەردى غېمى مىللەت بىلەن ئۆلسەم يوقتۇر ئارمانىم. ۋەتەن دەپ دىنۇ- مىللەت دەپ بېشىمغا ھەر بالا كەلسە، بىلەرمەن بەختۇ ئىقبالىم، شەرەپلىك پەخرۇ ئۇنۋانىم. دەرىخا ۋەتىنىمنى غەيرىلەر زورلاپ بېسىپ ئالغاچ، يۈرەك باغرىم كۆيۈپ، قانىم قىزىپ قاينايدۇ ۋىجدانىم. بۈيۈك تارىخ، ئازات مىللىتىم قۇللۇققا ئايلانغاچ، پەقەت تاقەت قىلالماي ئۆرتۈنۈپ يانماقتا ھەريانىم. قېيىپ باشىم، ئېقىپ ياشىم، چۈشۈپ روھىم، سۇنۇپ كۆڭلۈم، ئوراپ غەم- قايغۇ ھالىمنى يېتىشمەي چارە دەرمانىم. ئېزىلدىم بىكار ئۆلدۈم ۋە لېكىن بولمىدىم نا ئۈمىد سەبەب كىم ۋاقىتلىكتۇر بۇ ئېزىلگەن، بۇ سىقىلغانىم. نىشانەمگە ئېرىشمەككە ئىشەنچىم زور تۇلۇق چۈنكى، دېگەچ ھۆرلۈك ئۈچۈن قانداش- تىلەكداشلار پىدا جانىم. تۇر ئەي تۈرك ئوغلى بۇ ئار نۇمۇسنى كۆتۈرمەستىن، تىنىڭ ئىرغات، كۆزۈڭ ئاچ، باش كۆتەر ئەۋلادى تۇرانىم. ئۇغۇزخان چوڭ بابام ئاپراسىياپ، ئاتىللا، بۇغرالار، بۈيۈك كۆك تۇغلىرىن دەپ كۆككە يەتتى ئاھ تارتقانىم. بۈيۈك ئالتۇن كۆمۈش ئوردا قۇرۇلغان چاغدا شول تۇغنى، قۇچاقلاپ تۇرغىنىمدا ئاقسا ئارمان يوق قىزىل قانىم. ساقال- ساچىم قىزىل قانغا بويالماستىن قازا قىلسام، يۇمۇلماستىن كۆزۈم، دىلدا قالۇر ھەسرەت ۋە ئارمانىم. ئېرىشمەك ئەركىن ئازاتلىققا ھەققانى كۈرەش بىرلە، ئاسارەتتىن ۋەتەن مىللەتنى قۇتقازماق مېنىڭ شانىم.
دوكتور ئاسپرانتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئوقۇغۇچىنىڭ بىرخىل شەكلى "L"
خىمىيىلىك باغ
خىمىيىلىك باغ
Chemical bond
كىرىستال
كىرىستال Crystal
سۇلفات كىرىستالى:
باغداد
left|thumb|250px|باغداد left|thumb|250px باغداد بولسا ئىراق دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، باغدادنىڭ 6،554،126 نوپۇسىبار، 734 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 33.20°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 44°26.
تازقۇماي
تاپ يەيدىغان بىر خىل قۇش. تېنى چوڭ ۋە ھەممە يېرى قارا قوڭۇر كېلىدۇ، باش ۋ بويۇن قىسمى يالىڭاچ بولۇپ، ئازراق تىۋىتلىرى بولىدۇ، تۇمشۇقى چوڭ، ئەگمەچ ۋە ئۆتكۈر كېلىدۇ، تاپ ۋە ئۇششاق ھايۋانلار بىلەن ئۇزۇقلىنىدۇ.
باشقىلار
بۈركۈت
ئوقۇغۇچى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئوقۇغۇچى- ئۇقۇۋاتقان كىشى."L"
كابۇل
left|thumb|250px|كابۇل left|thumb|250px كابۇل بولسا ئافغانىستان جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2005 نوپۇس بار، كابۇلنىڭ 2،994،000 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 34.53°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 69°16.
دولانا (مېۋە)
thumb|دولانە رەسىمى دۇلانە (ياكى دولانە، دولانا)-داڭلىق تاغ مېۋىسى. ئۇنىڭ يەنە تاغ ئىچى مېۋىسى، تاغ دولانىسى، قىزىل تاغ دولانىسى، دورىلىق چىلان، چوڭ پەيسىمان دولانە، ئورمان مېۋىسى قاتارلىق ناملىرىمۇ بار. دولانەدىن ئەڭ داڭلىق يىمەكلىك دولانە ساپراقچىسىدۇر.
خۇشتار
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> خۇشتار
دولانا (مېۋە)
ھەققىدە
thumb|قۇرۇتۇلغان دولانە (دولانا) دولانە داڭلىق تاغ مېۋىسى، ئەتىرگۈل ئائىلىسىگە تەۋە بولغان دولانە دەرىخى ئۇرۇقدىشىدىكى يوپۇرماق تاشلايدىغان غوللۇق دەرەخ، ئېگىزلىكى 6 مېتىر، ئۈچكىلىك مېۋە، پوستى قاتتىق، مېۋە ئېتى نېپىز، تەمى سەل ئاچچىق، قىرتاق.
خۇشتار
ئۇمۇمى
خۇشتار - ئۆزىنىڭ كۆركەم شەكلى ۋە يېقىملىق ئاۋازى بىلەن ئۇيغۇر مۇزىكا ئوركىستىرىدىن ئورۇن ئېلىپ، تاماشىبىنلارنى ئۆزىگە جەلپ قىلىۋاتقان بىر خىل چالغۇ. خۇشتارنىڭ دەستىسى ئۈستىگە قۇشنىڭ سۈرىتى چۈشۈرۈلگەن، ئاساسىي گەۋدىسى چاپلىما راۋابقا ئوخشاش ياغاچ تارشىلىرىدىن چاپلىنىپ ياسىلىدۇ. چېلىش ئۇسۇلى غىجەك بىلەن ئوخشاش بولۇپ، ئاۋازى سۈزۈك ۋە جاراڭلىق ئاڭلىنىدۇ.
دولانا (مېۋە)
تۈپى
يوپۇرماق تاشلايدىغان غوللۇق دەرەخ، پوستى يىرىك، تۇتۇق كۈل رەڭ ياكى كۈل رەڭ قوڭۇر رەڭلىك بولىدۇ. تەخمىنەن باش ئايلانمىسىدىن بىر تىكىنى، بەزىدە تىكىنى يوق بولىدۇ، كىچىك شاخلىرى يۇمىلاق تۈۋرۈك شەكىللىك، شۇ يىلى ئۆسكەن شاخلىرى قىزغۇچ قوڭۇر، تۈكى يوق ياكى شالاڭ تېرە تۆشۈكى بار، كونا شاخلىرى كۈل رەڭ قوڭۇر رەڭلىك بولىدۇ، قىشلىق بىخى ئۈچ بۇرجەك تۇخۇم شەكىللىك، ئالدى ئۇچى يۇمۇلاق كېلىدۇ، تۈكسىز، تاقىر، جىگەر رەڭ.
يوپۇرمىقى
يوپۇرمىقى كەڭ تۇخۇم شەكلىدە ياكى ئۈچ بۇرجەك تۇخۇم شەكىللىك، رومبىسىمان تۇخۇم شەكىللىك، ئۇزۇنلىقى 10 مىللىمېتىر، كەڭلىكى 4 ~ 7.5 مىللىمېتىر، ئالدى ئۇچى قىسقا ئۇچلۇق، تۈۋى قىسمى شەكىللىكتىن كەڭرى شىنا شەكىللىك، ئادەتتە ئىككى تەرىپىدە 5 تال پەيسىمان چوڭقۇر يېرىق بار، يېرىقچە تۇخۇمسىمان تېمىنە شەكىللىك ياكى تاسماسىمان، ئالدى ئۇچى قىسقا ئۇچلۇق، رەتسىز گىرۋىكى ئۆتكۈر شالاڭ تەكرار ھەرە چىشلىق، ئۈستى قارامتۇل يېشىل، پارقىراق، ئاستى تەرپىدە يوپۇرماق تومۇرىنى بويلاپ شالاڭ ئۆسكەن قىسقا يۇمشاق تۈكچىلەر بار ياكى تومۇرلۇق قولتۇق تۈكلۈكى بار، يان تومۇردا توغرا يېرىقچە بار، يوپۇرماق سېپى ئۇزۇن2~6 سانتىمېتىر، تۈكسىز، تاقىر، ھەمراھ يوپۇرماقلىقلىرى سامان غوللۇق، ئورغاق شەكىللىك، گىرۋەكلىرى ھەرە چىشلىق بولىدۇ.
ماناس ناھىيىسى
ماناس ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىتىگە قارايدۇ. ماناسنىڭ يەر مايدانى 9،174 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 170،000.
دولانا (مېۋە)
گۈلى
thumb|دولانە مىۋىسى دەرەختە ئۆگزىسىمان گۈل رېتىگە تەۋە، كۆپ گۈللۈك، دىئامېتىرى 4~6 سانتىمېتىر، ئومومى گۈل سېپى ۋە گۈل ساپىقى تەرىپىنى تۈكچىلەر قاپلاپ تۇرىدۇ، گۈلى كېيىن چۈشۈپ كېتىدۇ، ئازىيىدۇ، گۈل سېپى ئۇزۇن4~7 سانتىمېتىر، ئورىغۇچى پەردە بولىدۇ، يىپسىمان تېمىنە شەكىللىك ئۇزۇنلىقى تەخمىنەن 6~8 سانتىمېتىر، ئالدى تەرىپى تەدىرىجى تارىيىدۇ، گىرۋەكلىرىدە بەزسىمان چىش بولىدۇ، گۈلىنىڭ دىئامىتىرى تەخمىنەن 1.5 سانتىمىتىر، كاسا نەيچىسى قوڭغۇراقسىمان، ئۇزۇنلىقى 4~5 مىللىمېتىر، سىرتتا قويۇق كۆكۈچ يۇمشاق تۈك بار، تۆمۈنىسىمان گۈل چىنىسى يوپۇرماقچىسى ئۈچ بۇلۇڭ شەكلىدە ئۆسىدۇ، ئالدى تەرىپى تەدىرىجى تارايغان، تولۇق گىرۋەكلىك، پۈتۈن گىرۋەكلىك، تەخمىنەن بىلەن گۈل كاسا نەيچىسى قاتارلىق ئۇزۇن ، ئىچكى - تاشقى يۇپۇرمىغىنىڭ ئىككىلى يۈزىدە تۈكچىلەر بولمايدۇ، ياكى ئۆز ئىچىگە ئالغان يۈز ئۇچى تۈكلۈك بولىدۇ. گۈل تاج ياپراقچىلىرى تەتۈر تۇخۇم شەكىللىك ياكى يۇمىلاق، ئۇزۇنلىقى 7~8 سانتىمېتىرغىچە، كەڭلىكى 5~6 سانتىمىتىرغىچە، ئاق رەڭ، گۈل بەرگىسى قىسقا، چاڭدانىنى ھال رەڭ، ئانىلىق بوينىنىڭ تۈۋى قىسمى يۇمشاق تۈكلۈك، ئانىلىق تۇمشىقى باشاقسىمان.
ماناس ناھىيىسى
تارىخ
ماناس تەڭرىتاغنىڭ شىمالىي ئېتىكىدىكى قەدىمكى <يىپەك يولى>دىكى مۇھىم ئۆتەڭ بولغان. غەربىي خەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئۇيسۇن، ئۆتتەنزىل دۆلەتلىرىگە، ئۈچ پادىشاھلىق دەۋرىدە ئۇيسۇنلارغا، سۈي دەۋرىدە غەربىي تۈرك تۇران قەبىلىسىگە قارىغان. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدەبېشبالىقنىڭ بالقاش كۆلى ناھىيىسى بولغان. مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۇيراتلارغا قارىغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ دەسلەپكى دەۋرىدە جۇڭغار خولاما قەبىلىسىنىڭ كۆچمە چارۋا باقىدىغان يېرى بولغان. چيەنلۇڭنىڭ 28 - يىلى (1763 - يىلى) سۈيلەي قورغىنى قۇرۇلغان. چيەنلوڭنىڭ 33 - يىلى (1768 - يىلى) ياردەمچى ئامبال قۇرىقى قۇرۇلۇپ سانجى ناھىيىسىگە قارىغان. چيەنلۇڭنىڭ 43 - يىلى (1778 - يىلى) رەسمىي ناھىيە تەسىس قىلىنىپ سۈيلەي دەپ ئاتالغان. ئۈرۈمچى ۋىلايىتىگە قارىغان. 1954 - يىلى ماناس ناھىيىسى دەپ ئۆزگەتىلگەن. 1958 - يىلى سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ باشقۇرۇشىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلگەن. 1976 - يىلى شىخەنزە ۋىلايىتىگە قارىغان. 1979 - يىلى سانجى خۇيزۇ ئاپتونوم ئوبلاستىغا قايتۇرۇپ بېرىلگەن.
دولانا (مېۋە)
مېۋىسى
دولانە مېۋىسى يۇمۇلاق ياكى نەشپۈتسىمان، دىئامېتىرى 1 ~ 1.5 سانتىمېتىر، مىۋىسىدە سۇس رەڭلىك داغ بار، ئىچكى يۈزى ئىككى تەرىپىدىكى سىلىق، ئالدى ئۇچى يۇمىلاق چوڭقۇر ئويمان شەكىللىك. چېچەكلەش مەزگىلى5 ~ 6 ئايلاردا، مېۋىلەش مەزگىلى9 ~ 10 ئايلاردا.
ئىشلىتىش قىممىتى
مېۋىسىنى خام يېگىلى بولىدۇ ياكى مېۋە قېقى قىلغىلى بولىدۇ، مېۋىنى قۇرۇتۇلغان كېيىن، دورا قىلىشقا بولىدۇ، جۇڭگونىڭ ئۆزىگە خاس دورا مېۋە ھەم دەرەخ تۈرى بولۇپ، قاندىكى ماينى تۆۋەنلىتىش، قان بېسىمى، يۈرەكنى كۈچەيتىش، ئانتى يۈرەك رىتىمى تەرتىپسىزلىنىشنى داۋالاش قاتارلىق رولى بار، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا يەنە تالنى ساغلاملاشتۇرۇپ ئىشتىھا ئاچىدۇ، ھەزىمنى ياخشىلاپ توسالغۇلارنى ماڭغۇزۇش، قاننى جانلاندۇرۇپ بەلغەمنى بوشىتىش، شىپالىق دورا، كۆكرەك دىئافراگما، تال، چۇقۇق، قان تىنىش، خۇن چىگىلىش قاتارلىق كېسەللىكلەرنى داۋالاشتا ئۈنۈمى ناھايىتى ياخشى. دولانە ئىچىدە فلاۋون خىلىدىكى خىمىيەلىك بىرىكمىلەرنى ۋىتېكس ماددىسى بار، راكقا قارشى رولى بىر قەدەر كۈچلۈك دورا،تەركىبىدىكى ماددىلار چەكلەش تېنىدىكى راك ھۈجەيرىسىنىڭ ئۆسۈشى، كۆپىيىشى ۋە يامراشى  يۆتكىلىشىدە  مۇئەييەن رول ئوينايدۇ.
جۇغراپىيە
دولانە خېيلۇڭجياڭ، جى لىن، لىياۋ نېڭ، ئىچكى مۇڭغۇل، خېبېي، خىنەن، شەندۇڭ، سون تاي، شەنشى، جىياڭسۇ، چاۋشيەن بىلەن سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ سىبىرىيە قاتارلىق رايۇنلارغىمۇ تارقالغان.
باشقىلار
دولانىنىڭ تەمى چۈچۈمەل، قىزىتقاندىن كېيىن، تېخىمۇ ئاچچىق، ئىستېمال قىلغاندىن كېيىن دەرھال چىشنى چوتكىلاش كېرەك، بولمىسا چىش ساغلاملىق پايدىسىز. ھامىلىدار ئاياللار يېيىشتىن پەرىز تۇتۇش كېرەك، دولانە يىگەندە بويىدىن ئاجراشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، تال ۋە ئاشقازان قۇۋۋىتى ئاجىزلىشش، قان شېكىرى تۆۋەن بولۇشقا پايدا قىلىدۇ. دولانا ئاچ قۇرساققا يەپ ، دولانە تەركىبىدە كۆپ مىقداردا ئورگانىك كىسلاتا، تارترات كىسلاتا، كراتېگولىك كىسلاتا، سىترات قاتارلىقلار بار، ئاچ قورساق ئىستېمال قىلىشقا بولىدۇ، ئاشقازان كىسلاتاسىنى شىددەت بىلەن ئاشۇرىدۇ، ئاشقازان چىڭقىلىپ، پانتوتېنىك كىسلاتا ئاجىرتىپ چىقىرىدۇ، ئەگەر ئاچ قورساق چاغدا ئىستېمال قىلسا ئاچلىق تۇيغۇسى كۈچەيتىدۇ ھەمدە ئەسلىدە بار ئاشقازان ئاغرىقىنى كۈچەيتىۋىتىدۇ.
ئىمكانقەدەر خام دولانىنى ئاز يېيىش كېرەك، بولۇپمۇ ئاشقازان - ئۈچەي ئىقتىدارى ئاجىزلار تېخىمۇ ئېھتىياتچان بولۇشى كېرەك. دوختۇرنىڭ كۆرسەتمىسى بويۇنچە يىيىش ئەڭ ياخشىسى دولانىنى پىشقاندىن كېيىن ئىستىمال قىلىش كېرەك.
ساقساق كوچا باشقارمىسى
ساقساق كوچا باشقارمىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Saqsaq Kocha Bashqarmisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ كۇچار ناھىيىسى گە جايلاشقان.
پروتون
پروتون Proton
كۇئېنلۇن تاغ تىزمىسى
قۇرۇم تاغ تىزمىسى كۇئېنلۇن (يەنە بىر تاغ تىزمىسى قارا-قۇرۇم تاغ تىزمىسى بىلەن تۇتاشقان يېرى بار) بولسا ئاسىيا، خىمالىكاڭ لىك 36.00°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 84°00.
ئابدۇسالام ئابدۇرېشىت
ئابدۇسالام ئابدۇرېشىت بولسا ھازىر شىنجاڭ گۇاڭخۈي ئۇچار يولۋاس كوماندىسىدا توپ ئوينايدىغان ئۇيغۇر ۋاسكىتبولچى. ئۇ 2018-يىلى دۆلەت كوماندىسىغان تاللانغان. ئۇ بىر مەزگىل ئېن ب ئادا توپ ئويناپ مەشىق قىلغان بولسىمۇ ھازىرغىچە ئېن ب ئاغا كىرەمىدى.
تاجىكىستان
left|150px left|200pxleft|thumb|250px|تاجىكىستان
ئابدۇسالام ئابدۇرېشىت
نام ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: ئابدۇسالام ئابدۇرېشىىت
تاجىكىستان
تاجىكىستان بولسا ئاسىيا جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى ۋە ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا دۈشەنبە. دۆلەت تىلى بولسا تاجىك تىلى ۋە رۇس تىلى. ھازىرقى ئەلباشى ئىمامئەلى راخمانوف. باش ۋەزىر ئاقىل ئاقىلوف. بۇ دۆلەت 1991 - يىلى 9 - ئاينىڭ 9 - كۈنى مۇستەقىل بولغان، يەر مايدانى 143 مىڭ 100 كۋادرات كىلومېتر، نوپۇسى 7 مىلليون 320 مىڭ.
ئابدۇسالام ئابدۇرېشىت
نام ئاتىلىشى
ئېنگلىزچە: Abdusalam Abdurishit
تاجىكىستان
مەمۇرىي رايون
تاجىكىستان بىر دانە جۇمھۇرىيەتكە بىۋاسىتە قاراشلىق رايونلار توپلىمى، بىر ئاپتونوم ۋىلايەت، ئىككى ۋىلايەتتىن تەركىپ تاپقان، ئۇلار:
ئابدۇسالام ئابدۇرېشىت
نام ئاتىلىشى
خەنچە: 阿不都沙拉木·阿不都热西提
ھاياتى
1996-يىلى ، ئابدۇسالام جۇڭگونىڭ غەربىي شىمال بۇرجىكىدىكى كىچىك ئالتاي شەھىرىدە تۇغۇلغان. ئاتا-ئانىسىنىڭ تەسىرىدە ئابدۇسالام كىچىكىدىنلا بويى ئېگىز ئىدى. بالىلىق دەۋرىدە ئابدۇسالام ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان تەنھەرىكەت پۇتبول ئىدى. 2009-يىلى ، تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپكە ئۆتكەن ئابدۇسالام ۋاسكېتبول بىلەن رەسمىي ئالاقىلىشىپ ، تولۇقسىز ئوتتۇرا مەكتەپتە مەكتەپ كوماندىسىغا كىرگەن. 2012-يىلى ، ئابدۇسالام شىنجاڭ تولۇق ئوتتۇرا مەكتىپىدە ئالتاي ئوتتۇرا مەكتىپىدە توپ تەپكەن. ئويۇننى ئوينىغاندىن كېيىن ، ئۇ گۇاڭخۇي كۇلۇبى تەرىپىدىن ئۈچ كوماندىغا بېرىپ سىناق مەشىقىگە تەكلىپ قىلىنغان ، ھەمدە 12 كۈنلۈك سىناق مەشىقىدىن كېيىن شىنجاڭ گۇاڭخۇي ئۈچ كوماندىسىغا كىرگەن. 2013-يىلى 4-ئايدا ، ئابدۇسالام شىنجاڭ گۇاڭخۇي ئىككىنچى كوماندىسىغا ئۆستۈرۈلدى.
تەنتەربىيە ھاياتى
2015-يىلى ئابدۇسالام شىنجاڭ گۇاڭخۇي ئەرلەر ۋاسكېتبول كوماندىسىغا ئۆستۈرۈلدى.
2015 -يىلى 11-ئاينىڭ 6-كۈنى ، شىنجاڭ گۇاڭخۇي ئۆز مەيدانىدا جياڭسۇ تۇڭشى ۋاسكېتبول كۇلۇبى بىلەن ئوينىدى. ساھىبخان كوماندىنىڭ بالدۇر يېتەكلىشى سەۋەبىدىن ، ئابدۇسالام تۆتىنچى چارەك مۇسابىقىدە توپ تېپىش پۇرسىتىگە ئېرىشتى ، شۇنىڭ بىلەن ئۇ شەخسىي س ب ئا مۇسابىقىسىنى تاماملىدى. پۈتۈن مەيدان مۇسابىقىدە ، ئابدۇسالام 4 مىنۇت 16 سېكۇنتتا 4 نومۇر ، 3 گاردىن قايتقان توپ ئالدى.
2015-2016 مۇسابىقە پەسلىدە ، ئابدۇسالام شىنجاڭ گۇاڭخۇيغا ۋاكالىتەن 8 مەيدان مۇسابىقە ئوينىدى ، ھەر مەيدان مۇسابىقىدە 6.9 مىنۇتتا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 4 نومۇر ، 1.6 گاردىن قايتقان توپ ئالدى ۋە 0.5 ياردەم توپ بەردى.
2016-يىلى 10-ئاينىڭ 17-كۈنى ، شىنجاڭ گۇاڭخۇي لىۋاندىكى ئاليادىنى مەغلۇپ قىلىپ ، 2016-يىللىق ئاسىيا چېمپىيونلۇق بىرلەشمىسى چېمپىيونلۇقىغا ئېرىشتى. ئابدۇسالام 7 توپتا 19 نومۇر ئالدى. بۇ مۇسابىقىدە ، ئابدۇسالام 7 مەيدان مۇسابىقىنىڭ ھەممىسىدە ئوينىدى ، 14.6 مىنۇتتا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 9.4 نومۇر ، 4.4 گاردىن قايتقان توپ ئالدى ۋە 1 ياردەم توپ بەردى. بۇنىڭ ئىچىدە ئۇ توپنىڭ% 75 نى ، ئۈچ نومۇرلۇق توپنىڭ% 66.7 نى ياراتتى.
كەسپى ھاياتى
2014-يىلى ياشلار بىرلەشمىسىنىڭ مۇسابىقىسىنى ئۇتقاندىنى كىيىن ، 2015-2016 يىللىق س ب ئا پەسىللك مۇسابىقىسىدە، شىنجاڭ ئۇچار يولۋا كوماندىسىدا ئۆزنىڭ كەسپى ھاياتىنى باشلىدى.
2018-9 ھىندونىزىيەدىكى ئاسيا تەنھەركەت مۇسابىقىسى ۋاسكىتبول مۇسابىقىسىدە، جوڭگو كوماندىسى چىمپىيون بولغان. ئابدۇسالام كوماندا بۇيىنچە ئەڭ يۇقىرى 20 نۇمۇرنى ئالغان.
مونتەنەگرو
left|thumb|250px|مونته‌نەگرو thumb|left|left|دۆلەت بايرىقى مونته‌نەگرو بولسا ياۋروپا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا پودگورىكا، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا پودگورىكا. دۇلات تىلى بولسا مونته‌نەگرو تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ فىلىپ ۋۇجانوۋىك. ئازىركى باش ۋەزىر مىلو دۇقانوۋىك. بۇ دۇلات 2006 يىلى. مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 13 مىڭ 812 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 678 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى پراۋوسلاۋىيە دىنى.
مۇختەرجان ئابدۇراخمان
مۇختەرجان ئابدۇراخمان
(نەتىجىلىك ئۇيغۇرلار)
ئەركىن سىدىق
رومان يازغۇچى ھ. گ. ۋېلس (H. G. Wells) مۇنداق دەپ قارايدۇ: بايلىق، ئاتاق، خىزمەت ئورنى ۋە ھوقۇق قاتارلىقلار ھەرگىزمۇ مۇۋەپپەقىيەتنىڭ ئۆلچىمى بولالمايدۇ. مۇۋەپپەقىيەتنىڭ ھەقىقىي ئۆلچىمى بىزنىڭ ئەسلىدە قانداق بىر ئادەم بولۇپ قېلىشىمىز مۇمكىن ئىكەنلىكى بىلەن بىزنىڭ ئەمەلىيەتتە قانداق بىر ئادەم بولۇپ چىققانلىقىمىزنىڭ نىسبىتىدىن ئىبارەت. باشقىچە قىلىپ ئېيتساق، بىزنىڭ ئۆزىمىزدىكى يوشۇرۇن كۈچلەرنى ئەڭ زور دەرىجىدە جارى قىلدۇرالىغانلىقىمىز بىزنىڭ مۇۋەپپەقىيىتىمىز بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
كىشىلەر بىزدىكى يوشۇرۇن كۈچ ئاللاھنىڭ بىزگە ئاتا قىلغان سوۋغىتى بولۇپ، بىزنىڭ ئاشۇ يوشۇرۇن كۈچلىرىمىز بىلەن قانداق ئىشلارنى قىلالىغانلىقىمىز بىزنىڭ ئاللاھغا قىلغان سوۋغىتىمىز بولىدۇ، دەيدۇ. ئەمما شۇنىڭ بىلەن بىللە، يوشۇرۇن كۈچىمىز بىزدىكى ئەڭ زور، تېخىچە ئېچىلمىغان بايلىق بولۇشى مۇمكىن. ئامېرىكىدىكى بىر داڭلىق ئاپتوموبىل شىركىتىنىڭ قۇرغۇچىسى ھېنرى فورد (Henry Ford) مۇنداق بىر ئىشنى بايقىغان: «ھازىرمۇ ياشاۋاتقان ئىنسانلارنىڭ ئىچىدە ئۆزلىرى ئويلىغاندىنمۇ كۆپرەك ئىشلارنى قىلىش قابىلىيىتىگە ئىگە ئەمەس ئادەمدىن بىرسىمۇ يوق».
بىزدىكى يوشۇرۇن كۈچنىڭ چىكى يوق. ئەمما ئاشۇنداق يوشۇرۇن كۈچنى ئەڭ يۇقىرى مۇمكىنچىلىككىچە جارى قىلدۇرۇشقا ئۇرۇنۇپ باقىدىغانلار بەك ئاز. نىمە ئۈچۈن شۇنداق بولىدۇ؟ ئۇنىڭ جاۋابى مۇنداق: بىز ھەر قانداق ئىشنى قىلالايمىز، ئەمما بىز ھەممە ئىشلارنى قىلالمايمىز. نۇرغۇن كىشىلەر ئۆزىنىڭ ھاياتىدا قانداق ياشاش توغرىسىدا قارار چىقىرىش ئىشىنى ئەتراپىدىكى باشقا كىشىلەرگە تاشلاپ قويىدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ئۆزىنىڭ بارلىقىنى ئۆز ھاياتلىرىنىڭ تۈپ مەقسەتلىرى ئۈچۈن ئاتا قىلالمايدۇ. شۇنىڭ بىلەن ئۇلار ھەممە ئىشقا تەڭ ئۇرۇنۇپ، بىرەر ئىشنىمۇ ۋۇجۇتقا چىقىرالمايدۇ.
ئەگەر سىزنىڭ ئەھۋالىڭىز يۇقىرىدىكى ئەھۋالغا ئۆزىڭىز خالىمايدىغان دەرىجىدە يېقىن بولىدىكەن، سىز ئېھتىمال ئۆزىڭىزدە بىر ئۆزگىرىش ياساشقا تەييار بولۇپ قالغان بولۇشىڭىز مۇمكىن. ئەگەر سىز ئۆزىڭىزنىڭ يوشۇرۇن كۈچىنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە جارى قىلدۇرۇش مەقسىتىگە يەتمەكچى بولىدىكەنسىز، ئۇ ھالدا تۆۋەندىكى تۆت پىرىنسىپتىن پايدىلىنىڭ:
1. پۈتۈن كۈچىڭىزنى بىرلا ئاساسىي نىشانغا قارىتىڭ.
3. ئۆتۈپ كەتكەن ئىشلارنى ئۇنتۇپ كېتىڭ.
سىز ئۆز ھاياتىڭىزنىڭ مەقسىتىنى ئايدىڭلاشتۇرىۋېلىپ، ئۆزىڭىزدىكى بارلىق يوشۇرۇن كۈچلەرنى ئەڭ زور دەرىجىدە جارى قىلدۇرۇشقا ئاتلانغاندا، سىز ھەقىقىي تۈردە بىر مۇۋەپپەقىيەت يولىغا مېڭىۋاتقان بولىسىز.