cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رۇتېنىي
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
خالىد بىننى ۋەلىد
خالىد بىننى ۋەلىد: ئۇنىڭ قوماندانلىق تالانتى مۇئتە غازىتىدا نامايان بولغان ، ئۇنى رەسۇلۇللاھ «سۇغۇرۇلغان ئاللاھنىڭ قىلىچى»-(سەيفۇللاھىل مەسلۇل) دەپ ئاتىغان، ئۇ مۇرتەدلەر بىلەن ئۇرۇش قىلىپ غەلىبە قىلغان،ئەبۇبەكرى ئۇنى ئىراققا جەڭگە ئەۋەتكەن، شامدا ۋىزانتىيىلىكلەر ئۈستىدىن يەرمۇك جېڭىدا نۇسرەت قازانغان، ھىمىستە ۋاپات بولغان.
ز
ئوقۇلىشى
ئۇيغۇرچە رې (Zé)
ئەرەبچە ر (Ze)
تۈرلىنىشى
ھەرىپى جاراڭلىق ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، شۇنداقلا تىترەڭگۈ ۋە شۇنداقلا تىل ئۇچى ئالدى چىش تۈۋى تاۋۇشلىرىدىندۇر.
يېزىلىشى
ئاۋۋال يوقرىدىن ئوڭ تۆۋەنگە قىيپاش قايدۇرۇلىدۇ بىر قەلەمدە چىقىرىلىدۇ، باشقا ھېچقانداق قۇشۇمچە ئىشارىتى يوق.
ز ھەرپىگە پەقەتلا ئوڭدىن ھەرپ قوشۇلالايدۇ.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
لاتىن: Z
كرىل: З
تۇنىس
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|تۇنىس left|thumb|دۆلەت بايرىقى
تۇنىس بولسا شىمالىي ئافرىقا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا تۇنىس شەھىرى، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا تۇنىس شەھىرى. دۇلات تىلى بولسا ئەرەب تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ زىنە ئەل ئابىدىنە بەن ئالى. ئازىركى باش ۋەزىر موھامەد غان. بۇ دۇلات 1956 يىلى 3 ئاينىڭ 20 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 163 مىڭ 610 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 10 مىللىئون 327 مىڭ.
چاچما مىخلىق دۈمبەمەدەك
thumb|چاچما مىخلىق دۈمبەمەدەكتىن قىلىنغان تائام چاچما-مىخلىق دۈمبەمەدەك (باشقىچە ئاتىلشى: چاشما دۈمبەمەدەك، مىخلىق دۈمبەمەدەك، باغلام دۈمبەمەدەك، شادا دۈمبەمەدەك، رودۇپاي دۈمبەمەدەك، خەيشەنگۇ، خەيشيەنگۇ، خەيشىيەنگۇ؛ ئېنگلىزچە: White beech mushroom، ئاق قالپاقلىق دۈمبەمەدەك دىگەن مەنىدە؛ ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 海鲜菇، خەيشىيەنگۇ، يەنى يېڭى دۈمبەمەدەك دىگەن مەنىدە) دۈمبەمەدەكنىڭ بىر خىلىدۇر. بۇ خىل ئۆسۈملۈك ئادەتتە شەرقى ئاسيادا كۆپ ئىستىمال قىلىندۇ. thumb|چاچما-مىخلىق دۈمبەمەدەكنىڭ تاشقى كۆرۈنۈشى
مىركامىل قەشقەرىي
مىركامىل قەشقەرىي كىم؟
ئۇ 1970– يىلى قەشقەر شەھىرىدە بىر مىللىي تىبابەتچى ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن، باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى قەشقەر شەھىرىدە ئوقۇغان. 1984- يىلى رەھمەتلىك دادىسى مۇھەممەد نۇرۇللاھ ھاجىم 14 ياشلىق چوڭ ئوغلى مىركامىل قەشقەرىنى پاكىستانغا ئېلىپ چىققان. پاكىستاندا ئوقۇۋاتقان تۇنجى قارار ئۇيغۇر ئوقۇغۇچىلار بىلەن تونۇشۇپ ئەھۋال ئېگىلىگەندىن كېيىن،  پاكىستاندا ئوقۇشقا ئورۇنلاشتۇرۇپ قويۇپ ھەجگە كېتىش قارارىغا كەلگەن. شۇنداق قىلىپ مىركامىل قەشقەرى پاكىستاننىڭ لاھۇر شەھىرىدىكى سەييىد ئەبۇل ئەلا مەۋدۇدى ئىنسىتېتۇتىدا تۇنجى قارار شەرقىي تۈركىستان ئوقۇغۇچىلىرى قاتارىدا ئوقۇش ھاياتىنى باشلىغان. مىركامىل قەشقەرى ئىنسىتېتۇتنىڭ دەرسلىرىدىن سىرت، ئوقۇتقۇچىلىرىنىڭ ئۆيىگە بېرىپمۇ ئايرىم دەرس ئېلىشتەك تىرىشچانلىقى بىلەن تەييارلىق سىنىپ ۋە 1 – سىنىپتا 2 قېتىم سېنىپ ئاتلاپ، يېشىنىڭ كېچىكلىكىگە قارىماي ئۈلگىلىك ئوقۇغۇچىلار قاتارىدىن ئورۇن ئالغان. 1987 – يىلى ئاتا-ئانا مىھرىگە تەلپۈنۈپ ۋەتەنگە كىرگەنچە قايتىپ چىقالمىغان.
مىركامىل قەشقەرى قەشقەرگە قايتقاندىن كېيىن مەرھۇم مۇھەممەد يۇسۇپ ئۇيغۇرى ۋە مەرھۇم ئابدۇلھەمىت داموللام تەرىپىدىن ئېچىلغان چەت ئەل تىلى مەكتەپلىرىدە 3 يىلغىچە ئوردۇ تىلى ئوقۇتقىچىلىق خىزمىتىنى قىلىپ، ئىگىلىگەن بىلىمىدىن خەلقنى بەھرىمەن قىلىشنى داۋاملاشتۇرغان. بىر تەرەپتىن ئەدىبىيات ئوقۇپ، يەنە بىر تەرەپتىن ئەدىبىي خىزمەتلەرنى قىلغان. «قەشقەر ئەدىبىياتى» ۋە «دۇنيا ئەدىبىياتى» قاتارلىق نوپۇزلۇق ژۇرناللاردا تەرجىمە ھېكايىلىرى شىئېر ۋە باشقا ئەسەرلىرى ئېلان قىلىنىشقا باشلىغان. بۇ جەرياندا ئۇ يەنە يەككە تىجارەت بىلەنمۇ شۇغۇللىنىپ پاكىستانلىق شېرىكلىرى بىلەن قەشقەر – پاكىستان ئوتتۇرىسىدىكى يېپەك يىپ تىجارىتى بىلەن شۇغۇللىنىپ كۆرىنەرلىك نەتىجە قازانغان. قوشۇمچە پاكىستانلىق ژۇرنالىستلارغا ئۇيغۇرلار ھەققىدە مەلۇمات بېرىشنىمۇ ئۈزلۈكسىز داۋاملاشتۇرغان.
ۋەتەندىن ئايرىلىش ئالدىدا ئايالى ۋە 2 پەرزەنتىنىمۇ ئېلىپ چىقىپ كېتىشكە كېرەكلىك ئىقتىسادىي ئورۇنلاشتۇرۇشلارنى قىلغان بولسىمۇ، ئىش كۈتكىنىدەك بولماي، چارىسىز 1998 – يىلىدا باشقا بىر ياشانغان ئايالنىڭ پاسپورتى بىلەن ئايالىنى خەتەرگە تەۋەككۇل قىلىپ سۈرىيەگە ئېلىپ چىققان. لېكىن بىرسى بىر ئايلىق، يەنە بىرسى 3 ياشلىق تاشلاپ چىقىپ كەتكەن 2 پەرزەنتىگە چارە قىلالمىغان.
سۈرىيەدە ئوقۇش جەريانىدا بىر ياندىن ئىلمىي خىزمەرلەرنى باشلاپ، «ئىسلامنىڭ پارلاق ئىستىقبالى» ناملىق كىتابنى ئوردۇچىدىن ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلغان. ئايالىنى ئېلىپ چىققۇچە بولغان سۈرىيەدىكى 2 يىللىق جەرياندا تىجارىتى تامامەن توختىغان مىركامىل قەشقەرى 1998 – يىلىنىڭ ئاخىرىلىرىدا كونا شېرىكى شۇنداقلا تاغىسى رەھمەتلىك ھەمىدۇللاھ ھاجىمنىڭ ۋە بىر نەۋرە ئىنىسى ھىدايەتۇللاھ ئوغۇزخاننىڭ پاكىستانغا قايتىپ كېلىش تەكلىپىگە بىنائەن پاكىستانغا قايتقان. پاكىستاندا يەنە يېپەك يىپ تىجارىتىنى باشلىغان. يەنە بىر ياندىن ئىلمىي خىزمەتلىرىنى داۋاملاشتۇرۇپ، پاكىستاندىكى ئوقۇغۇچىلارنى كىتاپ تەرجىمە قىلىشقا سەپەرۋەر قىلىش ئارقىلىق 13 تىن ئارتۇق كىتابنىڭ ئۇيغۇرچە تەرجىمىسىنى نەشىر قىلدۇرغان، پاكىستان ۋە سەئۇدى ئەرەبىستاندا ھاجىلارغا ھەقسىز تارقىتىلىشىنى ئىشقا ئاشۇرغان.
تۈركىيەگە كەلگەندىن كېيىن ساۋاقدىشى ئابدۇلغەنى قۇتۇبى تەرەپىدىن ئېچىلغان ئۇيغۇر تەرجىمە مەكىزىدە،  سەيىد ئەبۇل ئەلا مەۋدۇدىنىڭ  «تەفھىمۇل قۇرئان» ناملىق تەپسىرىنى تەرجىمە قىلىشنى داۋاملاشتۇرۇشتىن سىرت، مەرىپەت ژۇرنىلىدا نۇرغۇن ماقالىلىرى، شىئېر ۋە نەسىرلىرىنى ئېلان قىلدۇرغان.
2006  - يىلى تۈركيە مىنىستىرلار كابېنتىنىڭ قارارى بىلەن ئائىلىسى بويىچە  تۈركىيە پۇقرالىقىغا ئۆتكەن. 2008 – يىلىغىچە بولغان جەرياندا بىر تەرەپتىن ئىلمىي خىزمەت قىلىپ 7-8 گە يېقىن تەرجىمە كىتابى نەشىر قىلىنغان بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن ھەپتە ئاخىرلىرى يايمىچىلىق قىلىپ، تۇرمۇش ئېھتىياجىنى قامداشقا تېرىشقان،  ھاتتا سافا كۆيدە بىر 4 قەۋەتلىق سۇغۇرتا شىركىتىدە 6 ئايغىچە ھەر كۈنى كەچتە 21:00 دىن 24:00 گىچە بىنادىكى ئىشخانا، ھاجەتخانا، كارىدورلارنى تازىلاش خىزمىتىنى قىلغان.
2008 – يىلى تۈركىيە رادىيو - تېلېۋىزىيە ئىدارىسى ئۇيغۇرچە ئاڭلىتىش بۆلىمى قۇرماقچى بولغاندا، شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى رەھبەرلىرى ۋە يۇرت ئاقساقاللىرىنىڭ تەۋسىيەسى بىلەن ئىمتېھانغا كېرىپ يۇقىرى نەتىجە بىلەن ئۆتكەن. تۈركىيەنىڭ تۇنجى ئۇيغۇرچە ئاڭلىتىشى مىركامىل قەشقەرىنىڭ ئاۋازى بىلەن باشلانغان.
2009 - يىلى جۇمھۇر رەئىس ئابدۇللا گۈلنىڭ شەرقىي تۈركىستاننىڭ پايتەختى ئۇرۇمچىگە بارىدىغانلىقىنى بىلگەن قەشقەرى  ۋەتەندە قالغان ۋە ئۆزىگە چېتىشلىق ھالدا تۈركىيە پۇقراسى بولغان 2 پەرزىتىنى ئېلىپ چىقىپ بېرىشىنى ئۈمىت قىلىپ ئابدۇللا گۈلنىڭ تۇرالغۇسىغا بېرىپ ئىلتىماس سۇنغان. تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىقى ئارقىلىقمۇ پەرزەتلىرىنى قۇتقۇزۇش ھەرىكىتى باشلىغان. بۇنىڭ تۈرتكىسىدە گەرچە ئابدۇللاھ گۈل ئۈرۈمچىدىكى ئۇچرىشىشلىرىدا، تۈركىيە – شەرقىي تۈركىستان ئوتتۇرىسىدىكى پارچىلانغان ئائىلىلەر مەسىلىسىنى مەخسۇس كۈنتەرتىپكە ئېلىپ كەلگەن بولسىمۇ، نومۇسسىز خىتايلار قۇرۇق ۋەدىلىرىگە ئەمەل قىلمىغان. مىركامىل قەشقەرى تاكى 2013 - يىلىغىچە نۇرغۇنلىغان تۈركىيە پارلامېنت ئەزالىرى، تاشقى ئىشلار مىنىستىرىلىقى ۋە باش مىنىستىرلىق تەپتىش مەھكىمىسى مەسئۇللىرى بىلەن كۆرۈشۈپ، ئۆزى بىۋاستە جانلىق پاكىتى بولغان خىتاي زۇلمىنى شۇنداقلا 2 پەرزەنتىنىڭ ئەھۋالىنى توختىماي ئاڭلاتقان. بىراق بۇ ئۇرۇنۇشلارنىڭ ھەممىسى نەتىجىسىز قالغان.
2013 – يىلى مەلۇم بىر تېلېۋىزىيە مۇسابىقىسىدا شىئېر دېكلىماتسىيە قىلىش قابىلىيىتى بىلەن ئۇتۇققا ئېرىشكەن كىچىك ئوغلى مۇجاھىت قەشقەرى چاناققەلئە ئۇرۇشىنى خاتىرىلەش مۇرسىمىغا چاناققەلئە ۋالىيسى تەرىپىدىن مەخسۇس تەكلىپ قىلىنغان ۋە 82 مىسرالىق چاناققەلئە داستانىنى دۆلەت مۇراسىمىدا يادقا دېكلىماتسىيە قىلىپ، ئەينى چاغدىكى باش مىنىستىر رەجەپ تاييىپ ئەردوغاننى قاتتىق تەسىرلەندۈرگەن. شۇنىڭدىن كېيىن ئەردوغاننىڭ كىچىك مۇجاھىدقا بەرگەن ۋەدىسى سايىسىدا قەشقەرى ئائىلىسى باش مىنىستىر ئەردوغان بىلەن پارلامېنتتا كۆرۈشۈپ ئەھۋالنى ئېيتقان. ئەردوغان بۇ مەسىلىنى بىۋاستە ئۆزى تەقىپ قىلىدىغانلىقىنى ئيتقاندىن كېيىن، خىتاي دائىرىلىرىمۇ دەرھال ھەرىكەتكە ئۆتۈپ  قەشقەرىنىڭ 18 ياشقا توشمىغان پەرزەتلىرىنى خىتاي نوپۇسىدىن يۇيۇپ تاشلاپ، تۈركىيە پاسپورتى بىلەن چىقىپ كېتىشىگە رۇخسەت قىلىدىغانلىقىنى بىلدۈرگەن. لېكىن نۇپۇس يۇيۇلۇپ بېلەتمۇ ئېلىنىپ بالىلار يولغا چىقىدىغان چاغدا، مىركامىل قەشقەرىگە ئوخشاش چەت ئەل پۇقرالىقىغا ئۆتكەن ۋە 18 ياشتىن كىچىك بالىلىرى ۋەتەندە قالغان باشقا ئائىلىلەرگىمۇ يول ئېچىلىپ قىلىشتىن شۇنداقلا ئەردوغاننىڭ شەرقىي تۈركىستاندىكى تەسىرىنىڭ تېخىمۇ يۇقىرى كۆتۈرۈلۈپ كېتىشىدىن ئەنسىرەپ، بالىلارنى توسۇپ قالغان. «خىتاي پاسپورتى بىلەن چېگرادىن چىقىشى لازىم، تۈركىيە پاسپورتى بىلەن ئەمەس» دېگەن باھانىلەرنى كۆرسىتىپ 3 ئايغىچە ئىشنى قەستەن ئارقىغا سوزغان. بۇ جەرياندا تۈركىيە ئەلچىخانىسى قاتتىق تىرىشچانلىق كۆرسىتىپ خىتاينىڭ ئالاقىدار مىنىستىرلىقلرىنى قىستاشقا باشلىغان. 3 ئايدىن كېيىن خىتايلار نوپۇسى پۈتۈنلەي ئۆچۈرۈلۈپ بولغان بالىلارغا ئۆزلىرىنىڭ دۆلەت قانۇنىمۇ دەپسەندە قىلغان ھالدا خىتاي پاسپورتى بېرىشكە مەجبۇر بولغان. شۇنداق قىلىپ، قەشقەرى ئائىلىسى 16 يىل كېيىن پەرزەنتلىرىنى كۆرۈشكە سازاۋەر بولغان.
مىر كامىل قەشقەرى 2008-يىلدىن بۈگۈنگىچە تۈركىيە رادىيو تىلىۋىزىيەسى ت ر ت نىڭ ئۇيغۇرچە بۈلۈمىدە دىكتورلۇق ۋە ژورنالىستلىق خىزمىتىنى داۋاملاشتۇرماقتا.
1 - «كېلىڭلار! ئاللاھنىڭ سۆيگۈ دېڭىزىغا شۇڭغۇپ باقايلى!» ئۇيغۇر تەرجىمە مەركىزى نەشرىياتى
2. - «ئىسلامنىڭ پارلاق ئىستىقبالى» (سەييىد قۇتۇپ/ تەرجىمە ئەسەر) پاكىستاندا ئۆزى نەشر قىلدۇرغان
4 - «ئاھ! بىزمۇ مۇسۇلمانمۇ؟» (نەۋىد ئوسمانى/ تەرجىمە ئەسەر) ئۇيغۇر تەرجىمە مەكىزى تۈركىيە
5 - «قۇرئاننىڭ سايىسىدا /تەپسىر 1 -پارە» (سەييىد قۇتۇپ /تەرجىمە ئەسەر ) سۇتۇق بۇغرا نەشرىياتى تۈركىيە
6 - «قۇرئاندىكى تۆت تېرمىن» (سەييىد ئەبۇلئەلا مەۋدۇدى/ تەرجىمە ئەسەر) تەكلىماكان ئۇيغۇر نەشرىياتى تۈركىيە
7 - «تەفھىمۇل قۇرئان/ تەپسىر» (سەييىد ئەبۇلئەلا مەۋدۇدى/ تەرجىمە ئەسەر) 5 توم جەمئىي 5000 بەت ئەتراپىدا تەرجىمە قىلدى، ھازىر ئەڭ ئاخىرقى 6- توم پۈتۈش ئالدىدا تۇرىدۇ.
8 - «ئىسلامدا جىھاد» (سەييىد ئەبۇلئەلا مەۋدۇدى/ تەرجىمە ئەسەر) پاكىستاندا ئۆزى نەشىر قىلدۇرغان
9 - «99 ئىسىم ۋە 99 دۇئا» (دوكتور سەنائىي دەمىرجى/ تەرجىمە ئەسەر) نەشىر قىلىنىش باسقۇچىدا.
مىركامىل قەشقەرى تۈركىيە رادىيو - تېلېۋىزىيە ئىدارىسى ئۇيغۇرچە ئاڭلىتىش بۆلىمىدە دېكتور ۋە تەرجىمان بولۇپ خىزمەت قىلىشتىن باشقا يەنە، يېقىنقى 4 يىلدىن بېرى تۈركىيەنىڭ نوپۇزلۇق سىياسەت، ئىستىراتېگىيە ۋە كۈلتۈر ئانىلىزى ژۇرناللىرىدىن «خەبەر ئاجاندا» ژۇرنىلىنىڭ شەرقىي تۈركىستان بابىدا مۇقىم ياغۇچىلىقنى داۋاملاشتۇرۇپ كەلمەكتە. ئۇنىڭ تۈركچە مەزكۇر ژورنالدىن سىرت بەزى نوپۇزلۇق گېزىت ۋە تور گېزىتلىرىدە ئېلان قىلىنغان شىرقىي تۈركىستانغا ئالاقىدار يازمىلىرى 60 تىن ئاشىدۇ.
پىكرىنىڭ ۋە قەلىمىنىڭ ئۆتكۈرلىكى بىلەن تۈركىيە ئوقۇرمەرلىرى ئارىسىدا مۇئەييەن نوپۇزغا ئىگە. نۇرغۇنلىغان ئۇنۋېرسىتېت ۋە جەمئىيەتلەرنىڭ كونفرانسلىرىغىمۇ مەخسۇس تەكلىپ بىلەن قاتنىشىپ، شەرقىي تۈركىستان مەسىلىسىگە دائىر لېكسىيەلىرىنى سۇنۇپ كەلمەكتە.
ئۇيغۇر تېلىدىمۇ ئوخشاش بولمىغان ژۇرنال ۋە تورلاردا ئېلان قىلىنغان ماقالىلىرى كۆپ بولۇپ، بۇلارنىڭ ئىچىدە «مۇھەممەد روھى ئۇيغۇر كەشغەرىنىڭ قىسقىچە ھاياتى»، «ئاللامە مۇھەممەد ئىقبالنىڭ شەرقىي تۈركىستانغا بولغان قارىشى ۋە پاكىستان سىياسەتچىلىرىنىڭ خىيانىتى»، «ئىككىنچى بورالتان كۋرۈكى شەرمەندىچىلىكى قايتا يۈز بىرەمدۇ؟»، «شەرقىي تۈركىستان تەشكىلاتلىرى دۈچ كېلىۋاتقان خەۋپلەر ۋە ئالدىنى ئېلىش چارىلىرى» قاتارلىق ئىلمىي ماقالىلىرىنى ئالاھىدە كۆرسىتىپ ئۆتۈشكە بولىدۇ.
تۈركىستان ۋاقتى
ئىنجىل
thumb|300x300px
ئىنجىل خۇدادىن ئەيسا پەيغەمبەرگە ئەۋەتىلگەن دەپ قارىلىدىغان خىرىستىئان دىنىنىڭ مۇقەددەس كىتابى.
«ئىنجىل» خرىستىئان دىنى كىتابلىرىنىڭ توپلىمى، شۇنداقلا خرىستىئان دىنى ئىدىيىسىنىڭ يادروسى ۋە قىبلىنەماسى. ئۇ «ئەھدى ئەتىف، ئەھدى جەدىت» دېگەن ئىككى قىسىمغا بۆلۈنىدۇ. «ئەھدى ئەتىف» نىڭ يەنە بىر نامى «ئەھدىنامە»، ئۇ ئەسلىدە قەدىمكى يەھۇدىي دىنىنىڭ دەستۇرى بولۇپ، مىلادىيىدىن ئىلگىرىكى6 - ئەسىردىن مىلادىيىدىن ئىلگىرىكى2 - ئەسىرگىچە بولغان ئارىلىقتا شەكىللەنگەن. «ئىنجىل» دا قەيت قىلىنىشىچە، پەرۋەردىگار توپان بالاسىدىن ئامان قالغۇچى نوھ ۋە ئۇنىڭ ئەۋلادلىرى بىلەن بۇنىڭدىن كېيىن ئۇلارغا زىيان - زەخمەت يەتكۈزمەسلىك ھەققىدە كېلىشىم تۈزگەن. لېكىن، نوھنىڭ ئەۋلادلىرى بارغانسېرى كۆپىيىپ كەتكەچكە، پەرۋەردىگار ئادەم كۆپ بولسا ئۇلارنى باشقۇرغىلى بولماي ئىشتىن چاتاق چىقىپ قېلىشىدىن ئەنسىرەپ، ئۇلارنىڭ تىلىنى قالايمىقانلاشتۇرۇپ، ئۆي - ماكانلىرىنى تارقاقلاشتۇرۇپ، ئۇلارنى ئۆزئارا باردى - كەلدى قىلالمايدىغان ئەھۋالغا چۈشۈرۈپ قويغان. كېيىن، پەقەت «پەرۋەردىگارنىڭ تاللانغان بەندىلىرى« بولمىش ئىسرائىلىيىكلەر بىلەنلا «مەڭگۈلۈك ئەھدىنامە» دەيدىغان كېلىشىم تۈزگەن، پەرۋەردىگارنىڭ دەرگاھىغا تاللانغان بەندىلەرنى ئەۋەتىپ بېرىش ئەھدىنامىنىڭ شەرتى قىلىنغان، «ئەھدىنامە» دېگەن ناممۇ مۇشۇنىڭدىن قالغان. خرىستىئان دىنى «ئەھدىنامە» دىكى تەلىماتلارغا ۋارىسلىق قىلىپ، ئىيسا بۇ دۇنياغا كەلگەندىن كېيىن، پەرۋەردىگار ئىنسانلار بىلەن يېڭىۋاشتىن ئەھدىنامە تۈزۈپ، «ئەھدى جەدىت» نى قوشقان، دەپ تەرغىب قىلغان. «ئەھدى جەدىت» مىلادىيە1 - ئەسىرنىڭ ئاخىرىدىن مىلادىيە2 - ئەسىرنىڭ ئالدىنقى يېرىمىغىچە بولغان ئارىلىقتا شەكىللەنگەن.
«ئەھدى ئەتىف» − «قانۇننامە»، «پەيغەمبەرنامە»، «ئىلاھىي يادنامىلەر» دىن ئىبارەت ئۈچ قىسىمنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، ئۇنىڭدا مىلادىيىدىن ئىلگىرىكى1300 - يىلىدىن مىلادىيىدىن ئىلگىرىكى100 - يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتىكى ماتېرىياللار توپلانغان. ئۇنىڭ ئىچىدە ئالەم ۋە ئىنسانلارنىڭ پەيدا بولۇشىغا دائىر رىۋايەتلەر، پەلەستىنلىكلەر ۋە ئۇنىڭغا قوشنا مىللەتلەرگە دائىر مۇھىم تارىخىي قىسسىلەر، ئەخلاق مىزانى ۋە دىنىي ئەقىدە - ئەھكاملارغا دائىر خاتىرىلەر، سىياسىي مۇھاكىمە ئەسەرلىرى ۋە پەلسەپىگە دائىر ماقالىلەر، دىنىي قەسىدىلەر، ئىشقى - مۇھەببەت شېئىرلىرى، خەلق ئارىسىدا تارقىلىپ يۈرگەن مەسەل، ئەقلىيە سۆز، تېپىشماق، ئوخشىتىش، تارىخىي قىسسە - داستان قاتارلىقلار بار.
«ئەھدى جەدىت»، «گوسپېل»، «ھاۋارىيۇنلار تەزكىرىسى»، «ھاۋارىيۇنلار مەكتۇپلىرى» ۋە «بېشارەتنامە» دىن ئىبارەت تۆت قىسىمنى ئۆز ئىچىگە ئالغان. ئۇنىڭدا ئاساسلىقى ئىيسانىڭ ھاياتى، ئىش ئىزلىرى ۋە نۇتۇق - مۇھاكىمىلىرى بايان قىلىنغان، دەسلەپكى مەزگىلدىكى دىنىي جەمئىيەتنىڭ ئەھۋالى ۋە دىن تارقىتىش پائالىيەتلىرى، بەزى ساھابىلەرنىڭ خەت - چەكلىرى، ۋەھىي شەكلىدىكى بېشارەت قاتارلىقلار خاتىرىلەنگەن.
«ئىنجىل» بىر مەھەل فېئودال ھۆكۈمران سىنىپلارنىڭ ئەمگەكچى خەلقنى ئېكسپىلاتاتسىيە قىلىدىغان مۇھىم مەنىۋى قورالى بولغان، لېكىن ئۇ يەنە كېلىپ قەدىمكى زامانغا دائىر قىممەتلىك تارىخىي ماتېرىيال، شۇنداقلا تازا مۇكەممەل بولمىغان بىر پارچە قامۇس بولۇپ، ئىنتايىن يۇقىرى تەتقىقات قىممىتىگە ئىگە. ئۇنىڭدا دىنغا دائىر مەزمۇنلاردىن باشقا يەنە ئىنسانىيەتكە ئائىت نۇرغۇن بىلىملەر بار. ئۇنىڭ بەزى بۆلەكلىرىدە قەدىمكى جەمئىيەتنىڭ باراۋەرسىزلىكى ۋە كىشىلەرنىڭ ئەركىنلىككە بولغان ئىنتىزارلىقىمۇ ئەكس ئەتتۈرۈلگەن. غەرب دۇنياسىدىكى نۇرغۇن شېئىر، رومان، مۇزىكا، رەسىم، ھەيكەلتىراشلىق ئەسەرلىرىدە «ئىنجىل» دىكى پېرسوناژلار ۋە ۋەقەلىكلەر خام ماتېرىيال قىلىنغان بولۇپ، ئۇلارنى كۆپلىكىدىن ساناپ تۈگەتكىلى بولمايدۇ.
توردا
ّ
قارت ئۆيى
thumb|قارت ئۆيى لوگوسى قارت ئۆيى (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتلىشى: ئاقسارايدىكى ھوقوق كۆرىشى، قارتخانا؛ ئېنگلىزچە؛ House of Cards؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 纸牌屋) ئامېرىكنىڭ دۇنياغا داڭلىق، ئاقسارايدىكى ھوقوق ئويۇنى توغرىسىدا ئىشلەنگەن كۆپ بۆلۈملۈك تېلۋىزىيە تىياتىرى. بۇ فىلىمدا ئەر -ئايال فىرەنكنىڭ ئامېرىكا ئەل بېشى بولۇشى ئۇچۈن قىلغان سىياسئى رەزىل ئويۇنلىرى شۇنداقلار ئەلبېشى بولغاندىن كېيىنىكى ئامىرىكا سىياسى ھاياتى بايان قىلىندۇ.
فىلىم پىلانى
thumb|قارت ئۆيى باش رولچىسى (فىرەنك ئاندېرۋۇد رولىدا)|alt= قارت ئۆيىنىڭ بۆلەكلىرى تىزىملىكى thumb|قارت ئۆيى تىياتېردىكى باشقا رولچىلار
27- نەۋرۇز
27- نەۋرۇز ياكى 27- مارت ۋە ياكى 3- ئاينىڭ 27- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 86. (كەبىسە يىللاردا 87.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 279 كۈن باردۇر.
ئوسمان بىننى ئەففان
ئەبۇ ئابدۇللاھ ئوسمان ئىبنى ئەففان ئەل ئەمەۋىي ئەلقۇرەشىي (أبو عبد الله عثمان بن عفَّان الأموي القرشي) ئوسمان ئىبنى ئەففان ئەلئۇمەۋىي ئەلقۇرەشىي (ئەبۇ ئابدۇللاھ). (ھ. بۇرۇن 47 - ھ. 35 / م. 576 - 656) راشىد خەلىپىلەرنىڭ ئۈچىنچىسى، ئۇ مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئىككى قىزى بىلەن ئۆيلەنگەنلىكى ئۈچۈن «زۇننۇرەين (ئىككى نۇر ئىگىسى)» دەپ نام ئالغان. ساھابىلەردىن تۇنجى بولۇپ ھەبەشىستانغا ھىجرەت قىلغان، ئادەتتىن تاشقىرى ھاياسى ۋە ئىسلام ئۈچۈن بارلىقىنى ئاتىغانلىقى بىلەن تونۇلغان زات. ئوسمان ئۆمەر بىن ئەلخەتتاب ۋاپات بولغاندىن كېيىن توپلانغان شۇرادىن كېيىن خەلىپىلىككە سايلانغان، ئۇنىڭ خەلىپىلىكى تەخمىنەن ئون ئىككى يىل داۋاملاشقان. ئۇنىڭ خەلىپىلىكىدە، قۇرئان توپلانغان ۋە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ مەسچىتى كېڭەيتىلگەن ۋە ئۇنىڭ خەلىپىلىك دەۋرىدە ئەرمېنىيە، خۇراسان، كېرمان، سىجىستان، ئىفرىكيە ۋە سىپرۇس فەتىھ قىلىنغان. ئۇ تۇنجى ئىسلام دېڭىز فىلوتىنى قۇرغان.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن 146 ھەدىس رىۋايەت قىلغان. ھ. 35 - يىلى 18 - زۇلھەججە / م. 656- يىلى 17 - ئىيۇلدا ئۆيىدە «قۇرئان» ئوقۇۋاتقاندا شەھىد قىلىنغان.
ئۇ ئۆمەردىن كېيىن خەلىپە بولغان، ئۇنىڭ دەۋرىدە ئىسلام ئۈزلۈكسز كېڭەيگەن، مىسىر ۋە شىمالى ئافرىقىغا ئەسكەر ئەۋەتكەن، ئۇنىڭ قوشۇنى جەيھۇن دەرياسىغىچە بېرىپ، ما ۋەرائۇن نەھر ئابدۇللا بىننى ئەبى ئامىرنىڭ قولىغا ئۆتكەن، ۋىزانتىيىلىكلەر بىلەنمۇ ئۇرۇش قىلغان، زەيد بىننى سابىتنى ئۆزى جەملىگەن قۇرئاننىڭ نۇسخىسىنى يېزىشقا بۇيرىغان. ئۇنى يەھۇدىي ئۆلتۈرۈۋەتكەن.
ئالاقىدار
جەننەت بىلەن خۇش بېشارەت بېرىلگەن 10 ساھابە
جىيەن بوزەن
جىيەن بوزەن .خۇنەن تاۋيۈەن ناھسىيىلىك ئۇيغۇر .1898-يىلى تۇغۇلغان ،1968-يىلى ئالەمدىن ئۆتكەن.
ئىسمى
ئۇيغۇرچە: جىيەن بو زەن
ئۇيغۇرچە لاتىن: Jiyen bo zen
خەنچە: 翦伯赞;
ئەنئەنۋى خەنچە: 翦伯贊
خەنچە پىنيىن: Jiǎn Bózàn
ئېنگلىزچە: Jian Bozan
ھاياتى
جىيەن بوزەن ئىلىمىز تارىخىدىكى داڭلىق تارىخشۇناس ،مائارىپچى ،ماركىسزىمچى ،جۇڭگوچە ماركىسىزىم ئىلمىنىڭ مۇھىم ئاساسچىلىرىنىڭ بىرى .ئامرىكا كالفورنىيە ئۇنۋېرستىتىنىڭ ئىقتىساد كەسپىنى پۈتتۈرگەن .ۋەتەنگە قايىتقاندىن(1926-يىللار) كىيىن بىيجىڭ ئۇنۋېرستىتىنىڭ مۇئاۋىن مەكتەپ مۇدىرلىقى ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن .1940-يىلى چۇڭچىڭىغا كىلىپ  جوۋئىنلەينىڭ يىتەكچىلىكىدە مەخپى خىزمەتلەرگە قاتناشقان.
يولداش ماۋزېدۇڭ 1945-يىلى چۇڭچىڭغا سۆھبەتكە كەلگەندە ،جىيەن بوزەننى ئۆز تۇرالغۇسىغا چاقىرىپ مەسلەھەتچىلىككە تەكلىپ قىلغان .شۇ مەزگىلدە جىيەن بوزەن يولداش ماۋزېدۇڭ ۋە جوۋئىنلەي ئۈچۈن نۇرغۇن خىزمەتلەرنى قىلغان .ياپۇنغا قارشى ئۇرۇش ئاخىرلاشقاندىن كىيىن جىيەن بوزەن شاڭخەيگە ئاتلىنىپ داشىيا ئۇنۋېرستىتىنىڭ پىراففىسورى ۋە دافۇ نەشىرياتىنىڭ مەسئۇلى بولغان .1949-يىلى چىخىسلۇۋاكىيەگە بىرىپ "دۇنيا تىنچلىقىنى قوغداش يىغىنى "غا قاتناشقان.
قايتىپ كەلگەندىن داۋاملىق مەخپى ۋە مۇھىم خىزمەتلەرنى ئۆتىگەن .1968-يىلى 12-ئايدا لىيۇۋشاچىنى تارتىپ چىققان مەخسۇس تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسى جىيەن بوزەنگىمۇ سولچىل ،مەدىنيەتكە ،ماركىسىزىمغا قارشى چىققان دىگەن قالپاقنى كەيدۈرۈپ ئۇنى قىين قىستاققا ئالغان ھەم لىيۇۋشاچى توغرىسىدا نىمىلەرنى بىلىدىغانلىقىنى سورىغان .ياشىنىپ قالغان جىيەنبوزەن نەچچە كۈن ئىچىدە ئىلىپ بىرىلغان 120قىتمدىن كۆپ سوراققا بەرداشلىق بىرەلمىگەن .يولداش ماۋزېدۇڭ جىيەن بوزەنگە بىر چىقىش يولى بىرىش ،قىين قىستاقنى بىكار قىلىش بۇيرۇقىنى چۈشۈرگەن .ئەمما جىياچىڭ باشچىلىقىدىكى كىشلەر مەخپى ھالدا قايتىدىن تەكشۈرۈش گۇرۇپپىسى قۇرۇپ جىيەن بوزەننى قىين قىستاققا ئالغان .1968-يىلى 12-ئاينىڭ 18-كۈنى جىيەن بوزەن ئايالى بىلەن ئۇيقۇ دورىسى يەپ ھاياتىنى ئاخىرلاشتۇرغان
مەنبە
1.ئۈندىدار
تىبەتلىكلەرنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتىدىن ئۇيغۇرلارغا نەزەر
تارىم ئوغلى
ھازىر چەت ئەلدىكى ئۇيغۇرلار ئېلىپ بېرىۋاتقان «مىللىي داۋا» قانداق ھەرىكەت؟ ئەگەر «مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكەتلىرى» نىڭ ئۆلچىمى بويىچە قارىغاندا، ئۇيغۇر مىللىي داۋاسى قانداق شەرتلەرنى ھازىرلاپ، قانداق شەرتلەرنى ھازىرلىيالمىدى؟ مەن مەزكۇر ماقالىدە تىبەتلىكلەر مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بىر قىسىم ئامىللارنى بايان قىلىپ ئۆتىمەن. ئۈمىدىم ئوقۇرمەنلەرنىڭ سېلىشتۇرۇش ئارقىلىق ئۇيغۇر داۋاسىدا نېمىلەرنىڭ بارلىقىنى ۋە يەنە نېمىلەرنىڭ كەملىكىنى چۈشىنىۋېلىشىغا ياردەم قىلىش. ھېچ قانداق ئىش مۇتلەق بولمايدۇ. بىر ئادەم مەلۇم بىر تېما ئۈستىدە ئىزدىنىپ، ئىلمىي تەتقىقات ئېلىپ بېرىپ، شۇ ئاساستا يەكۈن چىقارغاندا ئومۇمىي ئەھۋالنى كۆزدە تۇتىدۇ. ئىشلىتىلگەن تىل بىر خىل مۇتلەق ئەھۋال ئۈستىدە يەكۈن چىقىرىشقا ئوخشاپ كەتكەن تەقدىردىمۇ، ئەمەلىيەتتە تەتقىقاتچىنىڭ دېگەنلىرى كۆپىنچە ئەھۋالدا ئومۇمىي ئەھۋالغا، بولۇپمۇ ئۆزىنىڭ كۆزىتىشى دائىرىسىدىكى ئومۇمىي ئەھۋالغا قارىتىلغان بولىدۇ. مەن ئوقۇرمەنلەردىن بۇ نۇقتىنى ئەستىن چىقارماسلىقنى سورايمەن. ئۇنىڭدىن باشقا، ئۇيغۇرلارنىڭ مەلۇم شەكىلدىكى ياكى مەلۇم مەنىدىكى مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكەتلىرى بىلەن شۇغۇللىنىۋاتقىنىغا ئۇزۇن ۋاقىتلار بولدى. 1930-يىللىرىدىن باشلىغاندىمۇ ئۇنىڭغا بىر ئەسىر بولاي دەپ قالدى. ئەمما ئۇيغۇرلارنىڭ ھەرىكىتى ھازىرغىچە تېخى غەلىبە قازىنالمىدى. شۇڭلاشقا ئالدىنقى ماقالىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان يەكۈنلەر ئۇيغۇرلارغا ماس كەلمەسلىكى، بولۇپمۇ تولۇق ماس كەلمەسلىكى ناھايىتى ئېنىق. ئۇيغۇرلارنىڭ مىللىي داۋاسى بىلەن تىبەتلىكلەرنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتى ئوتتۇرىسىدىمۇ زور پەرق بار. ئۇنىڭ بەزىلىرى مەزكۇر ماقالىدا يورۇتۇپ بېرىلىدۇ. شۇڭلاشقا مەن ئوقۇرمەنلەردىن مەزكۇر يازمىغا ئوخشاش ماقالىلەرنى ئوقۇغاندا ئۇيغۇرلار قايسى ئىشلارنى ياخشى قىلالىغانلىقى، قايسى ئىشلارنى بولسا ياخشى قىلالمىغانلىقى، يەنە قايسى ئىشلارنى بولسا بۈگۈنكى كۈندىمۇ خاتا قىلىۋاتقانلىقى مەسىلىسىگە ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىشىنى سورايمەن. ھەممە ئادەم تەنقىد قىلالايدۇ، ئەمما تەكشۈرۈپ تەتقىق قىلىپ، ئىلمىي تەتقىقات ئېلىپ بېرىپ، شۇ ئاساستا ئىلمىي پىكىرلەرنى ئوتتۇرىغا قويۇش ھەممە ئادەمنىڭ قولىدىن كەلمەيدۇ. بۈگۈنكى كۈندە مىللەتنى ئىجابىي نەرسىلەر بىلەن ئۈمىدلەندۈرۈش، ۋە ئىجابىي ئۇسۇلدا توغرا يېتەكلەش تولىمۇ مۇھىم. ئەگەر بۇ ماقالىنى ئوقۇغاندىن كېيىن، ئۇنى بەك تەنقىد قىلغۇڭىز كېلىپ كەتسە، تەنقىد يېزىشتىن بۇرۇن مەزكۇر ماقالىنىڭ مەنبەسىنى كەم دېگەندە بىر قېتىم ئاڭلاپ چىقىشىڭىزنى، ھەمدە ئاشۇ مەنبەنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرگەن زىيالىينىڭ تەرجىمىھالىنى بىر ئاز بىلىپ چىقىشىڭىزنى ئۆتۈنۈپ سورايمەن.
ئەمدى رەسمىي مەزمۇننى باشلايمەن، تىبەتلىكلەر ئېرىپ بېرىۋاتقان مىللىي داۋا مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتىگە كىرىدىغان بولۇپ، ئاشۇ ھەرىكەت ۋە ئاشۇ ھەرىكەت مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇۋاتقان سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي شارائىت تۆۋەندىكىدەك ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە:
(1) خىتاي كومپارتىيەسى ھازىر قۇرغان فېئودالىزملىق ھوقۇقنى (ياكى ئادەمنى) دەرىجىگە ئايرىش سىستېمىسى (等级体制) ئەمەلىيەتتە خىتاينىڭ نەچچە مىڭ يىللىق ھوقۇقنى دەرىجىگە ئايرىش سىستېمىسىنىڭ داۋامى بولۇپ، خىتاينىڭ ھاكىمىيەت تۈزۈلمىسىدە ئالدىنقى 2000 يىلدىن ئۇزۇنراق ۋاقىت ئىچىدە ھېچ قانداق ئۆزگىرىش بولمىدى. خىتاينىڭ نەچچە مىڭ يىللىق ھوقۇقنى دەرىجىگە ئايرىش سىستېمىسى بىر پىرامىداغا ئوخشاش بولۇپ، پۈتۈن ھوقۇق پىرامىدىنىڭ ئەڭ چوققىسىدىكى ئادەمگە ياكى ئادەملەرگە، مەسىلەن، پادىشاھقا مەركەزلەشكەن. بۇ پىرامىدىنىڭ قالغان بالداقلىرىدا تۇرغان كىشىلەر ياكى يۇقىرىغا قارايدۇ—ئۆزىدىن ئۈستۈن تۇرىدىغانلارغا خۇشامەت قىلىدۇ، ياكى تۆۋەنگە قارايدۇ—ئۆزىدىن تۆۋەن تۇرغانلارنى كۆزگە ئىلمايدۇ. بۇنداق سىستېمىدا ياشايدىغان كىشىلەر ھەرگىزمۇ بىر ئوخشاش ئېگىزلىكتىكى تەكشىلىكتە تۇرۇپ، ياكى بىر-بىرى بىلەن باراۋەر ئورۇندا تۇرۇپ مۇئامىلە قىلىشمايدۇ. كىشىلەر ئوتتۇرىسىدا باراۋەر مۇناسىۋەت مەۋجۇت بولمايدۇ. خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ 18-قۇرۇلتىيىدىن كېيىن گېرمانىيە تاراتقۇلىرىدا مۇنداق بىر سۆز پەيدا بولدى: خىتاي ھاكىمىيىتى پۇقرالىرىنى بىر يېڭى جەمئىيەتكە باشلاپ كىردى، ئەمما ئۆزى بولسا تېخىچە بۇرۇنقى كونا جەمئىيەت ئىچىدە تۇرۇۋاتىدۇ. دېمەك، پۈتۈن دۇنيا خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ ھازىرمۇ قەدىمدىن تارتىپ مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن بىر خىل فېئودالىزملىق ھوقۇق تۈزۈمى ئىچىدە تۇرۇۋاتقانلىقىنى بىلىدۇ.
خىتاي دۆلىتى ئىچىدە ئىزچىل تۈردە «56 مىللەت بىر ئائىلىنىڭ كىشىلىرى» دېگەن تەشۋىقات يولغا قويۇلۇۋاتىدۇ. بۇ كىمنىڭ گېپى؟ خىتايلارنىڭمۇ؟ خىتايلار ئۆز ئالدىغىلا «باشقىلار بىز بىلەن بىر ئائىلىنىڭ كىشىلىرى» دەۋالسا ھېساب ئەمەس، بۇ ئىشتا بىز باشقىلار قانداق قارايدۇ، دېگەن نۇقتىغا ئەھمىيەت بەرمىسەك بولمايدۇ. بۇ مەسىلىدە خىتايلار ھازىر ئىنتايىن دۆتلۈك قىلىۋاتىدۇ.
خىتاي خەلقى ئەنە شۇنداق پۈتۈن ھوقۇق پىرامىدىنىڭ چوققىسىدىكى پادىشاھقا ياكى بىر توپ ئادەمگە مەركەزلەشكەن سىستېما ئىچىدە ياشاشقا جاق تويدى. بۇنداق تۈزۈلمىنىڭ زىيىنىنى يېتەرلىك دەرىجىدە تارتتى. شۇڭا ئۇلار ھازىر بىر پىرامىدا شەكلىدىكى تۈزۈلمە ئەمەس، بىر «ئاياق قېپى» شەكلىدىكى دېموكراتىك تۈزۈلمە ئىچىدە ياشاشنى تولىمۇ ئىستەيدۇ. ئوخشىمىغان رايونلار ئوتتۇرىسىدا بىر خىل فېدېراتسىيەلىك مۇناسىۋەت ئورنىتىلغان، ھەممە ئادەم ئەركىن-ئازادە تۇرمۇش كەچۈرىدىغان تۈزۈلمە ئىچىدە ياشاشنى ئىستەيدۇ. بۇ ھازىر مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇۋاتقان بىر خىل ئومۇمىي يۈزلىنىش بولۇپ، بۇ يۈزلىنىشنى بۇنىڭدىن كېيىن ئۆزگەرتكىلى بولمايدۇ. بىرلەشكەن نەرسە چوقۇم يەنە ئايرىلىپ كېتىدىغان بولۇپ، ھازىر بارلىق ئوخشىمايدىغان مىللەتلەر ئايرىلىپ ياشاش ئۈستىدە ئويلىنىدىغان زامان يېتىپ كەلدى.
(3) تارىخ تىبەتنىڭ مۇستەقىل بولۇشى تەرىپىدە. تىبەتنىڭ بۇرۇنقى تارىخى مۇستەقىل ياشاش تارىخى، ياكى ماھىيەت جەھەتتىن مۇستەقىل ياشاش تارىخى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. يەنى، دۆلەت مۇداپىئەسى جەھەتتە تىبەت بۇرۇنقى خىتاي دۆلىتىگە تايانغان بولۇشى مۇمكىن. ئەمما، ماھىيەت جەھەتتىن تىبەت بىر مۇستەقىل دۆلەت بولۇپ مەۋجۇت بولۇپ كەلگەن. تىبەتنىڭ بۇرۇن ئۆز داھىيسى، ئۆز قانۇنى، ۋە ئۆز ئارمىيەسى بار بولغان. تىبەتنى 1950-يىللىرى خىتاي كومپارتىيەسى قوراللىق بېسىۋالغان بولۇپ، بۇ تارىخىي پاكىتنى ئۆزگەرتكىلى بولمايدۇ. ھازىر يالغانچىلىق بىلەن شۇغۇللىنىش ھېچ بىر كارغا كەلمەيدۇ. ھازىر خىتاي دۆلىتىنىڭ بېسىۋالغان رايونلاردىن چىقىپ كېتىش ۋاقتى كەلدى. خىتاي كومپارتىيەسى بارلىق خىتاي پۇقرالىرىنى ئۆزلىرىنىڭ ھەممە مىللەتنى قۇتقۇزۇپ قالغۇچى ئىكەنلىكىنى كۈيلەشكە مەجبۇرلىدى. ئەمەلىيەت بولسا ئۇنداق ئەمەس. ئەگەر نوچى بولسا خىتاي ھۆكۈمىتى تىبەتنى قانداق بېسىۋالغانلىقىنىڭ رېكورتلىرىنى تارقىتىپ باقسۇن. ئۇ ھەرگىزمۇ «تىنچلىق بىلەن ئازاد قىلىش» جەريانى ئەمەس. سەن «تىنچلىق بىلەن ئازاد قىلغان» خەلق ھەرگىزمۇ سېنىڭ شۇنداق قىلغانلىقىڭنى ئېتىراپ قىلمايدۇ.
(4) پۈتۈن دۇنيادىكى ھەر قايسى ئەللەرنىڭ خەلقى تىبەتنىڭ مۇستەقىل بولۇشىنى قوللايدۇ. سىز خىتاي دۆلىتىنىڭ سىرتىغا چىقىپ، دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا بېرىپ سوراپ بېقىڭ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى خىتايلار بېسىۋېلىشتىن بۇرۇن تىبەتنىڭ بىر مۇستەقىل دۆلەت ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىدۇ. بۇ ھازىر بىر ئادەتتىكى چۈشەنچىگە ئايلىنىپ بولغان ئىش. تىبەتنى خىتاي كومپارتىيەسى بېسىۋالغان، شۇڭلاشقا خىتاي كومپارتىيەسى تىبەتتىن چېكىنىپ چىقىپ كېتىشى كېرەك. بۇ دۇنيادىكى بارلىق دۆلەت ۋە بارلىق خەلقلەرنىڭ ئورتاق كۆز-قارىشى بولۇپ، خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ پۈتۈن دۇنيا خەلقىنىڭ كۆزىنى بويىيالىشى مۇمكىن ئەمەس.
(6) سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى ۋە شەرقىي ياۋروپا كوممۇنىست ئەللىرىنىڭ پارچىلىنىشى. سابىت سوۋېت ئىتتىپاقى ئون نەچچە دۆلەتكە پارچىلاندى. يۈگۈسلاۋىيە 7 دۆلەتكە پارچىلاندى. چېخوسلوۋاكىيە 2 دۆلەتكە پارچىلاندى. كوممۇنىستىك دۆلەتلەرنىڭ بىر چوڭ ئالاھىدىلىكى، ئۇلار چوقۇم پارچىلىنىدۇ. سەۋەبى، بۇ دۆلەتلەر بۇرۇن باشقا دۆلەتلەرنى مەجبۇرىي ھالدا ئۆزىگە قوشۇۋالغان. شۇڭلاشقا كوممۇنىستىك پارتىيە ئۆرۈلۈپ چۈشكەندىن كېيىن، ھېلىقى مەجبۇرىي قوشۇلۇپ قالغان مىللەتلەر تەبىئىي ھالدا پارچىلىنىپ، بۇرۇنقى دۆلەتتىن ئايرىلىپ چىقىپ كېتىدۇ.
بۇ يەردە بىز ئىنتايىن ئەھمىيەت بېرىشكە تېگىشلىك بىر نۇقتا بار. ئۇ بولسىمۇ، سابىق سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ پارچىلىنىشىغا سەۋەب بولغىنى بالتىق دېڭىزى بويىدىكى 3 كىچىك دۆلەتنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتى ئىكەنلىكىدىن ئىبارەت. ئەينى ۋاقىتتا ئاشۇ 3 كىچىك دۆلەتنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتى بىر چوڭ بومبىنىڭ پىلىكىگە ئوت تۇتاشتۇرۇش رولىنى ئوينىغان ئىدى. خۇددى شۇنىڭغا ئوخشاش، خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئۆرۈلۈشىگە تىبەتلىكلەرنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق كۈرىشى سەۋەب بولىدۇ. ھازىرقى خىتاي ھۆكۈمىتىنى ئاغدۇرۇۋېتىش ھەرىكىتىگە تىبەتلىكلەر باشلامچىلىق قىلىدۇ. خىتاي پۇقرالىرى بولسا ئۇلارنىڭ ئارقىسىدىن ماڭىدۇ.
يەنە بىر كۆز-قاراشتىكىلەر بولسا تىبەت مەسىلىسى خىتاي دۆلىتى دېموكراتىك تۈزۈمگە ماڭغاندىن كېيىن ئاندىن ھەل بولىدۇ، دەپ قارايدۇ. خىتاي زىيالىيلىرىنىڭ كۆپىنچىسى مۇشۇ كۆز-قاراشنى قوبۇل قىلىدۇ.
(7) يات مىللەتنى چەتكە قېقىش ئىنسانلارنىڭ تۈپ خۇسۇسىيىتى. ئامېرىكىدا 140 دىن كۆپرەك مىللەتلەر بىللە ياشايدۇ. كۆرۈنۈشتە ئۇلارنىڭ ئوتتۇرىسىدا ھېچ قانداق سۈركىلىش يوق. بۇنداق ياخشى ئەھۋالنىڭ كېلىپ چىقىشىدىكى سەۋەب، بىرى كىشىلەرنىڭ ئەقلىي كۈچى ئىنسانلارنىڭ يات مىللەتنى چەتكە قېقىش خۇسۇسىيىتىدىن ئۈستۈن كەلگەن، يەنە بىرى بولسا ئامېرىكىدا باشقىلارنى كەمسىتىش جىنايىتى ھەققىدە ئىنتايىن قاتتىق قانۇن بار. يەنى، ئامېرىكىدا بىر مىللەت ئادىمى باشقا بىر مىللەت ئادىمىنى كەمسىتىدىغان ئىشلارنى ئىنتايىن قاتتىق جازالايدۇ. بولۇپمۇ شىركەت ۋە باشقا ھەر خىل خىزمەت ئورۇنلىرىدا شۇنداق. شۇنداق بولسىمۇ، ئانچە چاندۇرماي تۇرۇپ، ئاق تەنلىكلەر بىلەن قارا تەنلىكلەر باشقىلارنى چەتكە قاقىدىغان ئىشلار دائىم يۈز بېرىپ تۇرىدۇ. بۇنداق ئەھۋالنى ئىنسانلارنىڭ تەبىئىي خۇسۇسىيىتى بەلگىلىگەن.
ئامېرىكىلىقلارنىڭ مۇنداق بىر كۆز-قارىشى بار: مېھمانلار بېلىققا ئوخشايدۇ. بىرىنچى كۈنى سىز ئۇنى ناھايىتى ياخشى كۆرۈپ يەيسىز. ئىككىنچى كۈنى ئۇنىڭدىن سەل چىقىپ قالىسىز. ئۈچىنچى كۈنى بۇ بېلىق بىر خىل بۇزۇلۇپ قالغان يېمەكلىكتەك تېتىيدۇ. مېھمان بىلەن ئۆي ئىگىسىنىڭ مۇناسىۋىتىمۇ شۇنداق. بىرىنچى كۈنى ئۆي ئىگىسى مېھمانلارنى قىزغىن قارشى ئالىدۇ. ئىككىنچى كۈنى ئۆي ئىگىسىنىڭ قىزغىنلىقى ئۇنچىۋالا يۇقىرى بولمايدۇ. ئۈچىنچى كۈنى ئۆي ئىگىسى «بۇ مېھمان ئەمدى كەتسە بولاتتى»، دەپ ئويلاشقا باشلايدۇ. ئەگەر سىز دوستىڭىزنىڭ ئۆيىدە 6 – 7 كۈن تۇرىدىكەنسىز، دوستىڭىزنىڭ بالىلىرى ئاتا-ئانىسىدىن «بۇ تاغىمىز نېمىشقا تېخىچە كەتمەيدۇ؟» دەپ سوراشقا باشلايدۇ. ئىنسانلارنىڭ ياتلارنى چەتكە قېقىش خۇسۇسىيىتى مانا مۇشۇنداق بولىدۇ. ئەگەر سىز بۇ ئۆينىڭ ئادىمى بولمىسىڭىز، سىز ئەڭ ياخشىسى كېتىڭ.
(8) تىبەتلىكلەرنىڭ بىر سۈرگۈن ھۆكۈمىتى بار، ھەمدە سۈرگۈن ھۆكۈمىتىدىن پەقەت بىرىلا بار. ھازىر خىتاي دېموكراتىك تەشكىلاتلىرى ئىنتايىن كۆپ، ئەمما تىبەتلىكلەر ئۈچۈن پەقەت بىرلا سۈرگۈن ھۆكۈمىتى بار. تىبەت سۈرگۈن ھۆكۈمىتىنىڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇشى تىبەتلىكلەرنىڭ خىتاي ھۆكۈمىتىدىن يىراقلىشىشى، ۋە خىتاي ھۆكۈمىتىدىن ئۆزىنى قاچۇرۇشىدا ناھايىتى چوڭ رول ئوينايدۇ. تىبەتلىكلەر ئۆزىنىڭ سۈرگۈن ھۆكۈمىتىگە تەلپۈنۈپ، بېيجىڭ ھۆكۈمىتىگە تەلپۈنمەيدۇ. تىبەت سۈرگۈن ھۆكۈمىتى ھازىرقى زامان مەدەنىيىتىنى قوبۇل قىلغان، ھەمدە ناھايىتى ياخشى تەربىيەلەپ يېتىلدۈرۈلگەن ساپالىق ھۆكۈمەت. ئۇ ھەر قانداق ۋاقىتتا تىبەتكە قايتىپ بېرىپ، تىبەتنى ئۆز قولىغا ئېلىپ، ئۇ زېمىننى ئىدارە قىلىش ۋەزىپىسىنىڭ ھۆددىسىدىن چىقالايدۇ. تىبەت مۇستەقىل بولسا، سۈرگۈن ھۆكۈمەتنىڭ باشقۇرۇشىدا ئۇ ئۆتكۈنچى دەۋردە يۈز بېرىدىغان قالايمىقانچىلىقلاردىن ساقلانغان ھالدا، ناھايىتى تېزلا بىر نورمال مۇستەقىل دۆلەتكە ئايلىنالايدۇ. شۇڭلاشقا خىتايلار تىبەتلىكلەر ئۈچۈن باش قاتۇرمىسىمۇ، تىبەتلىكلەر ئۈچۈن ئەنسىرىمىسىمۇ بولىدۇ. تىبەتلىكلەر ئۆزلىرىنىڭ ئىشلىرىنى ئۆزلىرى ياخشى قىلىپ كېتەلەيدۇ.
(9) دالاي لاما يەنىلا تىبەت خەلقىنىڭ روھىي داھىيسى. دالاي لاما نوبېل تىنچلىق مۇكاپاتىنىڭ ساھىبى بولۇپ، ئۇ پۈتۈن دۇنيا ھۆرمەت قىلىدىغان بىر زات. دالاي لامانىڭ ياشاپ تۇرۇشىنىڭ ئۆزىلا تىبەت خەلقىنىڭ خىتاي دۆلىتىدىن ئايرىلىش ئىرادىسىنى كۈچلەندۈرۈپ تۇرىدۇ. تىبەتلىكلەر ئۈچۈن دالاي لاما ئاسماندىكى قۇياشقا ئوخشايدۇ.
ئەمما، دالاي لامانىڭ «ئوتتۇرا يول» ئىستراتېگىيەسى پۈتۈنلەي مەغلۇپ بولدى. شۇڭا ئۇ تىبەت خەلقىنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتىنىڭ ئالدىدا تۇرۇپ، تىبەتلىكلەرنىڭ مۇستەقىل بولۇش غايىسىنى ئىشقا ئاشۇرۇشىغا ئۆزى بىۋاسىتە يېتەكچىلىك قىلغىنى ياخشى.
(10) دالاي لاما پېنسىيەگە چىققاندىن كېيىن، تىبەتلىكلەرنىڭ «ئوتتۇرا يول» سىياسىتى ئۆزگىرىشى مۇمكىن. تىبەت سۈرگۈن ھۆكۈمىتىدىكى يېڭى ئەۋلادلار، تىبەت سۈرگۈن ھۆكۈمىتى ئاستىدىكى تىبەتلىك ياشلار، ھەمدە دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا ياشاۋاتقان تىبەتلىكلەر ئىچىدە مۇستەقىل بولۇش تەرەپدارى بولۇۋاتقانلارنىڭ سانى ھازىر ئىنتايىن كۆپ. ئۇلارنىڭ تەلىپى توغرا بولۇپ، بۇنى بۇنىڭدىن كېيىنكى ئەمەلىيەت چوقۇم ئىسپاتلايدۇ. ئۇلارنىڭ تۇتقان يولى تارىختىكى توغرا يول بولۇپ چىقىدۇ. ئۇلارنىڭ تەلىپى خەلقئارالىق جەمئىيەتلەرنىڭ قىممەت قارىشىغا ئۇيغۇن كېلىدۇ. شۇڭلاشقا تىبەتلىكلەرنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتى پۈتۈن دۇنيانىڭ ھىمايىسىگە ئېرىشىۋاتىدۇ.
(11) خىتاي كومپارتىيەسى تىبەت مەسىلىسىنىڭ خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ ئىرادىسى بويىچە ھەل قىلغىلى بولمايدىغان بىر مەسىلە ئىكەنلىكىنى تونۇپ يەتتى. بۈگۈنكى خىتاي كومپارتىيەسى ماۋ زېدۇڭ ئىمپېرىيەسى ئەينى زاماندا سادىر قىلغان كېڭەيمىچىلىك قىلمىشىنىڭ پوقىنى تازىلاۋاتقان بولۇپ، ئۇلارنىڭ كۆڭلى سىرتقا دېيەلمەيدىغان دەرد-ئەلەملەر بىلەن لىق تولدى. ماۋ قوللانغان تۈزۈم بىر پادىشاھلىق تۈزۈمىدىن باشقا نەرسە ئەمەس. پادىشاھلىق تۈزۈمىدە بىر پادىشاھنىڭ ھەيۋىسىنى نامايان قىلىدىغان ئىشلارنىڭ بىرى كېڭەيمىچىلىك. ئەينى ۋاقىتتا ماۋ ئەنە شۇنداق مەنتىقىدە تىبەتنى بېسىۋالغان. ھازىرقى زامان خىتاي رەھبەرلىكى ھازىر شۇنىڭ بەدىلىنى تۆلەۋاتىدۇ. ئۇلار ئۆزلىرى بارلىق يامان ئىشلارنى قىلىش بىلەن بىرلىكتە، يەنە ماۋ قىلغان يامان ئىشلار ئۈچۈنمۇ بەدەل تۆلەۋاتىدۇ.
تىبەتلىكلەرنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتى يۇقىرىقىدەك ئەخلاقىي ئاساسقا ۋە دۇنيانىڭ قوللىشىغا ئىگە. ئەمما، تىبەت ئىقتىسادىي جەھەتتە بىر قالاق ھالەتتە بولغاچقا، غەرب ئەللىرىنىڭ تىبەتكە بولغان قوللىشى ئېغىزاكى ھېسداشلىق بىلەنلا چەكلىنىپ قېلىۋاتىدۇ. ئەگەر سىز ئىقتىسادىي جەھەتتە قالاق بولىدىكەنسىز، كىشىلەر سىزگە ئانچە دىققەت بەرمەيدۇ. كىشىلەر سىزنىڭ قىلىۋاتقان ئىشلىرىڭىزغا ئانچە كۆڭۈل بۆلمەيدۇ. ھازىر دۇنيادىكى ئەللەر ئىچىدە مۇشۇنداق تەقدىرگە ئۇچراۋاتقانلار ئاز ئەمەس. بۇنىڭ بىر مىسالى بۇتاندۇر. دۇنيا ئۇ دۆلەتتە نېمە ئىش بولۇۋاتقىنىغا ئاساسەن دىققەت ئېتىبارىنى بەرمەيدۇ.
گەرچە تىبەتلىكلەر ئىچكى جەھەتتە ناھايىتى ياخشى شەرت-شارائىتلارنى ھازىرلىغان بولسىمۇ، خەلقئارانىڭ ياردىمىگە ئېرىشىش جەھەتتە ئۇلار يەنىلا ئىنتايىن قاتتىق توسقۇنلارغا، ۋە ئىنتايىن ئېغىر مۇشەققەتلەرگە دۇچ كېلىۋاتىدۇ. ئۇلار ئۈچۈن سىرتتىن بىر ئاز قىممىتى بار ياردەملەرگە ئېرىشىش ئاساسەن مۇمكىن بولمايۋاتىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن تىبەتلىكلەر ئۆزلىرىنىڭ مىللىي مۇستەقىللىق ھەرىكىتىنى پەقەت ئۆزىگىلا تايىنىپ غەلىبىگە ئېرىشتۈرمىسە بولمايدۇ.
پايدىلىنىش مەنبەسى:
王澄：西藏独立运动是大革命的首战
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
19- ئۈمىد
19- ئۈمىد ياكى 19- ئاپرېل ۋە ياكى 4- ئاينىڭ 19- كۈنى، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 109. (كەبىسە يىللاردا 110.) كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا يەنە 256 كۈن باردۇر.
ج خ ج 7 - قېتىملىق مەملىكەتلىك نوپۇس تەكشۈرۈشى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى يەتتىنچى قېتىملىق مەملىكەتلىك ئومۇميۈزلۈك نوپۇس تەكشۈرۈش (خەنچە:中华人民共和国第七次全国人口普查، كرىل ئۇيغۇر: Хитай Хәлқ Җумһурийити Йәттинчи Қетимлиқ Мәмликәтлик Омумйүзлүк Нoпус Тәкшүрүш) قىسقىچە يەتتىنچى قېتىملىق نوپۇس تەكشۈرۈش. جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتى ھۆكۈمىتى 2020 - يىلى ئېلىپ بارغان مەملىكەتلىك ئومۇمىيۈزلۈك نوپۇس ئېنىقلاش ۋە تىزىملاش خىزمىتى بولۇپ، 2010 - يىلى 6 - ئاينىڭ 1 - كۈنى يولغا قويۇلغان «مەملىكەتلىك نوپۇسنى تىزىملاش نىزامى» غا ئاساسەن، ھەر 10 يىلدا بىر قېتىم جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتى مىقياسىدا نوپۇس تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىلىدۇ. 2021 - يىلى 5 - ئاينىڭ 11 - كۈنى ئېلان قىلىنغان «يەتتىنچى قېتىملىق مەملىكەتلىك نوپۇس تەكشۈرۈش دوكلاتى» غا ئاساسلانغاندا، دۆلەتنىڭ ئومۇمىي نوپۇسى 1 مىليارد 443 مىليون 500 مىڭدۇر.
بۇ قېتىملىق نوپۇس تەكشۈرۈش دەل 2020 - يىلى 11 - ئاينىڭ 1 - كۈنى سائەت 00:00 دە باشلىغان؛ نوپۇس تەكشۈرۈش ئوبيېكتى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدىكى تەبىئىي شەخسلەر ۋە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى سىرتىدا، ئەمما مۇقىم ئولتۇراقلاشمىغان جۇڭگو پۇقرالىرى بولۇپ، بۇ جەرياندا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى سىرتىدا، چەتئەللەردە ۋاقىتلىق ئولتۇراقلاشقان تۇرغان چەتئەللىكلەر بۇنىڭ سىرتىدا. نوپۇس تەكشۈرۈش مەزمۇنى نوپۇس ۋە ئائىلىلەرنىڭ: ئىسمى، كىملىك نومۇرى، جىنسى، يېشى، مىللىتى، مەدەنىيەت سەۋىيىسى، كەسپى، ئوقىتى، ئاققۇن نوپۇس، نىكاھ ۋە تۇغۇت، ئۆلۈم، تۇرالغۇ قاتارلىق ئاساسلىق ئۇچۇرلىرى تەكشۈرۈلىدۇ.
تەكشۈرۈش نەتىجىسىدىن ئايان بولۇشىچە، جۇڭگو نوپۇسنىڭ قېرىلىشىش مەسىلىسى تېخىمۇ ئېغىرلاشقان. بۇ مەسىلىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن، ج ك پ مەركىزىي كومىتېتى سىياسىي بيروسى 2021 - يىلى 5 - ئاينىڭ 31 - كۈنى يىغىن چاقىرىپ، پىلانلىق تۇغۇت چەكلىمىسىنىڭ ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇپ، ئۈچ بالىلىق سىياسەتنىڭ يولغا قويۇلۇشى ماقۇللىغان ۋە قانۇندا بەلگىلەنگەن پىنسىيە يېشىنى كېچىكتۈرۈشنى قارار قىلغان.
پۇت
left|thumb|350px <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
پۇت بولسا  ئادەم بەدىنى
Android
Android بولسا بىر خىل Linux نى ئاساس قىلغان ئەسلى كودى ئوچۇق بولغان مەشغۇلات سىستېمىسى، ئاساسلىقى كۆچمە ئۈسكۈنىلەرگە ئىلىتىلىدۇ. خەنزۇچىدا 安卓 دەپمۇ ئاتايدۇ. Android نى ئەڭ دەسلەپتە Andy Rubin دېگەن كىشى تۈزگەن بولۇپ، 2005-يىلى Google شىركىتى سېتىۋېلىپ مەبلەغ سېلىپ تەرەققىي قىلدۇرغان. Android نىڭ ئاساسلىق رىقابەتچىسى ئالما شىركىتىنىڭ iOS سىستېمىسى ۋە RIM شىركىتىنىڭ Blackberry OS مەشغۇلات سىستېمىسىدۇر. 2011-يىلى بىرىنچى پەسىلدە Android نىڭ پۈتۈن دۇنيادىكى بازار ئېگىلەش نىسبىتى تۇنجى قېتىم Nokia نىڭ Symbian مەشغۇلات سىستېمىسىدىن ئېشىپ، دۇنيادا بىرىنچىلىكنى ئېگەللىدى. 2012-يىلى 7-ئايدىكى سىتاتىستىكىغا قارىغاندا، Android پۈتۈن دۇنيا يانفون مەشغۇلات سىستېمىسى بازىرىنىڭ %59 نى ئېگەللىگەن، جۇڭگودا ھەتتا %76.7 گە يەتكەن.
Android سىستېمىسى يانفونلارغا ئىشلىتىلىشتىن باشقا يەنە تاختا كومپيۇتېر، ئاپتومبىللارنىڭ يول باشلاش سىستېمىسى قاتارلىقلارغىمۇ ئىشلىتىلمەكتە.
نۆۋەتتە HTC, Samsung, Motorola, LG, Sony قاتارلىق مۇتلەق كۆپ قىسىم داڭلىق ماركىلىق يانفونلار Android سىستېمىسىنى ئىشلەتمەكتە. Android نىڭ يۇمشاق دېتاللىرى ئىنتايىن كۆپ بولۇپ، نەچچە يۈزمىڭدىن ئاشىدۇ، پۈتۈنلەي ھەقسىز. نۆۋەتتە Android نىڭ ئەڭ يېڭى نەشىرى Android 4.0 دۇر. Android نىڭ مۇنداق تېز تەرەققىي قىلىشى ئۇزۇن زامانلاردىن بىرى دۇنيادا بىرىنچىلىكنى ئېگەللەپ كەلگەن Nokia نىڭ ئاستا- ئاستا سەپتىن چۈشۈپ قېلىشىغا سەۋەب بولماقتا.
نۆۋەتتە Nokia ئۆزىنىڭ مەشغۇلات سىستېمىسى Lumia بىلەن مىكروسوفت شىركىتىنىڭ Windows Phone مەشغۇلات سىستېمىسىنى ئىشلەتمەكتە.
بولتا
بولتا(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Bolta،ئىنگلىزچە: Bolt) بولسا ئىنگلىز تىلىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ، ئادەتتە گايكاۋە شايبا بىلەن قوشۇپ ئىشلىتىلىدۇ.
Profile
1954-يىلى ، Profilo AVM جايلاشقان 800 كىۋادرات مېتىر كۆلەمدىكى مېكدىيېكۆيدە جاك كامخى تەرىپىدىن ئارخىپ تۆمۈر زاۋۇتى قۇرۇلدى. دەسلەپتە ، ئۇنىڭ پائالىيەت ساھەسى تۆمۈر ئارخىپ ئىشلەپچىقىرىش ، قۇرۇلۇش ۋە پولات-تۆمۈر قۇرۇلۇشلىرى ئىدى. ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 60-يىللىرىدا ، جاك كامخىغا ئىلتىماس قىلغان بىرەيلەن ئۇنىڭ 500 توڭلاتقۇ بار-يوقلۇقىنى ۋە ئۇلارنىڭ جەسىتىنى قۇرماقچى-ئەمەسلىكىنى سورىغان. بۇ ئىشلەپچىقىرىش شىركەتنىڭ ئاق رەڭلىك مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىشتىكى بىرىنچى قەدىمى بولۇپ قالىدۇ ، شۇڭا بۇ شىركەت سوۋۇتۇش ئۈسكۈنىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالمىغاندا ، پۈتۈنلەي ئائىلە ئەسلىھەلىرى بار تۇنجى توڭلاتقۇ توڭلاتقۇنى ئىشلەپچىقاردى.
بۇ ماركىنىڭ ئىسىم ھېكايىسى مۇشۇ يەردىن كەلگەن. جاك كامخى دىۋان مېھمانخانىسىنىڭ ئۇدۇلىغا جايلاشقان «مودېرنو» ناملىق دۇكاننىڭ يېنىدىن ئۆتۈۋاتقاندا ، ئۇ شىركەت قۇرغاندا ، ئۇ بۇ ئىسىمنى بەك ياقتۇرغان ، ھەمدە ئۇ پروفېسسورنىڭ ئاخىرىغا «o» ھەرىپىنى قوشۇپ ئۇنىڭغا Profilo دەپ ئىسىم قويغان ، بۇ ئىسىمدىن ئىلھام ئالغان.
Polemic
Profilo Holding AŞ ۋە Profilo Sanayi AŞ نىڭ 2021-يىلى 11-ئاينىڭ 16-كۈنى ۋەيران بولغانلىقىنى جاكارلىغانلىقى توغرىسىدىكى خەۋەر تارقالغاندىن كېيىن ، ، «BSH EV ئائىلە ئېلېكتر سايمانلىرى تىجارىتى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان شىركەت ماركا نامىنىڭ ئوخشاشلىقى ۋە باشقا ساھەگە جايلاشقان. ۋەيران بولغانلىقى ئېلان قىلىندى. ئۇنىڭ Profilo گۇرۇھى شىركەتلىرى بىلەن مۇناسىۋىتى يوقلىقى بايان قىلىندى.
شۇئەيب ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى شۇئەيب (ئەرەبچە: شعيب، ئىبرانىيچە:יִתְרוֹ\Yitro)، تەۋرات ۋە قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان پەيغەمبەرلەردىن بىرى. شۇئەيب ئىسمى "توغرا يولنى كۆرسەتكۈچى" دېگەن مەنىدە.
دىنىي مەنبئەلەردە
قۇرئانغا كۆرە مەديەن خەلقىنىڭ پەيغەمبىرى بولغان شۇئەيب، ئىبراھىم پەيغەمبەرنىڭ پۇشتىدىندۇر. مۇسا ئەلەيھىسسلام مىسىردىن قېچىپ چىققاندىن كېيىن مەديەن ئېلىدە ھەزرىتى شۇئەيبنىڭ قىزغا ئۆيلەنگەن. شۇئەيب مەديەن خەلقىغە ئاللاھنىڭ بىرلىكىگە ئىشىنىشكە، ئۆلچەم ۋە تارازىدا ئادىل بولۇشقا ۋە مۇناڧىقىلىقتىن يىراق تۇرۇشقا چاقىردى. ئۇلار بۇ نەسىھەتلەرگە رىئايە قىلمىغاچقا ئاللاھ تەرىپىدىن لەنەتلەندىلەر، يەر تەۋرەش ۋە ئوت يامغۇرى بىلەن يوق قىلىندى. (سۇرە ئەئراڧ: 85، سۇرە ھۇد: 84، سۇرە شۇئەرا: 186) مەديەن خەلقى تەۋراتتا مىدىئالىقلار (ئىنگ:Midianites) دەپ زىكىر قىلىنغان قەۋىمدۇر. بۇگۈنكى سۇرىيەنىڭ جەنۇبى بىلەن ئىئوردانىيە ۋە ھىجازنىڭ شىمالىغا توغرا كېلىدىغان بىر يەردە ياشىغان. تەۋراتقا كۆرە ھەزرىتى مۇسا مىسىردىن قاچقاندىن كېيىن مىدىئان خالقىغە سىغىندى، 40 يىل ئۇلار بىلەن ياشىدى. باش راھىب يېترونىڭ قىزى بىلەن توي قىلدى. بەنى ئىسرائىل ھەزرىتى مۇسانىڭ يولباشچىلىقىدا مىسىردىن ئايرىلغىنىدا ھەم مىدىئانلىقلاردىن ياردەم ئالدى. لېكىن كېيىنچە مىدىئان خەلقى ئۇلار بىلەن دۈشمەنلىشىپ ئاللاھنىڭ غەزىبىگە دۇچار بولدى. تامام شەھەرلىرى ئوت ئىچرە يوق بولدى. تەۋرات مىدىئان خەلقىنىڭ ھەزرىتى ئىبراھىمنىڭ پۇشتىدىن كەلگەنلىكى ئىپادە قىلىنغان. مىسىئانلىلارنىڭ ئاسسۇر ۋە ھىتىت مەنبئەلىرىدە تىلغا ئېلىنغان ۋە ھارران رايونىدا ئولتۇراق ھايات كەچۈرگەنلىكى بايان قىلىنغان مىتاننىلەر بىلەن بىر خەلق بولۇپ بولمىغانلىقى ئېنىقلىنالمىدى.
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ھاياتى
ﺗﺎﻻنتلىق ﺷﺎﺋﯩﺮ ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺋﺎﺑﺪﯗﺭﺍﺧﻤﺎﻥ ﺋﻮﻏﻠﻰ 1901- ﻳﯩﻠﻰ 2 - ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 9 - ﻛﯜﻧﻰ ﺗﯘﺭﭘﺎﻥ ﺷﻪھىرىدە ﺳﻮﺩﯨﮕﻪﺭ ﺋﺎﺋﯩﻠﯩﺴﯩﺪﻩ ﺗﯘﻏﯘﻟﻐﺎﻥ. ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺋﺎﺋﯩﻠﯩﺴﻰ ﺋﯚﺯ ﺩﻩﯞﺭﯨﮕﻪ ﻧﯧﺴﺒﻪﺗﻪﻥ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺗﻠﯩﻚ ﺋﺎﺋﯩﻠﻪ ﺋﯩﺪﻯ. ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖﺋﯘﻳﻐﯘﺭ 5 ﻳﯧﺸﯩﺪﯨﻼ ﺳﺎﯞﺍﺩﯨﻨﻰ ﭼﯩﻘﺎﺭﻏﺎﻥ ﺑﻮﻟﯘﭖ، 12 ﻳﺎﺷﻼﺭﻏﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﻩﺩﯨﻨﯩﻲ ﻣﻪﻛﺘﻪﭘﺘﻪ ﺋﻮﻗﯘﭖ، ﺋﻪﺭﻩﭖ، ﭘﺎﺭس ﺗﯩﻠﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﯚﮔﻪﻧﮕﻪﻥ ﯞﻩﻛﯩﻼﺳﺴﯩﻚ ﺷﺎﺋﯩﺮﻻﺭﻧﯩﯔ ﺋﻪﺳﻪﺭﻟﯩﺮىنى ﺋﻮﻗﯘﺷﻘﺎ ﺑﺎﺷﻠﯩﻐﺎﻥ.
1923 - ﻳﯩﻠﻰ ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ مەخسۇت مۇھىتى ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻘﻼﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﮔﻪ 2 - ﻗﯧﺘﯩﻢ ﺳﻮﯞﯨﺖ ﺋﯩﺘﺘﯩﭙﺎﻗﯩﻐﺎ ﺑﯧﺮﯨﭗ، ﻳﻪﻧﻪ 3 ﻳﯩﻞ ﺋﯩﻠﯩﻢ ﺗﻪﮬﺴﯩﻞﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺑﯘ ﺟﻪﺭﻳﺎﻧﺪﺍ ﺋﯘ ﭘﻮﺷﻜﯩﻦ، ﻟﯧﺮﻣﯘﻧﺘﻮﯞ، ﺗﻮﻟﻮﺳﺘﻮﻱ ﯞﻩ ﮔﻮﺭﻛﻰﺋﻪﺳﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﻮﻗﯘﭖ ﺭﯗﺱ ﺋﻪﺩﻩﺑﯩﻴﺎﺗﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗﻮﻧﯘﺷﯩﺪﯗ. ﺷﯘﻧﺪﺍﻗﻼﺋﯚﻛﺘﻪﺑﯩﺮ ﺋﯩﻨﻘﯩﻼﺑﯩﻨﯩﯔ ﻏﻪﻟﯩﺒﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﯚﺯ ﻛﯚﺯﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥﻛﯚﺭﯛﭖ، ﻧﻪﺯﻩﺭ ﺩﺍﺋﯩﺮﯨﺴﯩﻨﻰ ﻛﯧﯖﻪﻳﺘﯩﺪﯗ. 1926 – ﻳﯩﻠﻰ ﯞﻩﺗﻪﻧﮕﻪ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﻛﯧﻠﯩﭙﻼ ﻳﯧﯖﯩﭽﻪ ﺋﯩﻠﯩﻢ - ﭘﻪﻧﻨﻰ ﺗﻪﺭﻏﯩﭗ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺧﻪﻟﻘﻨﻰ ﺋﻮﻳﻐﯩﺘﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﮔﯧﺰﯨﺖ ژۇﺭﻧﺎﻝ ﻧﻪﺷﺮ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﮬﻪﺭﯨﻜﻪﺗﻠﯩﻨﯩﭗ، ﺗﯘﺭﭘﺎﻧﺪﺍ ﺑﺎﺳﻤﺎ ﺯﺍﯞﯗﺗﻰ ﻗﯘﺭﯗﺷﻨﻰ ﺗﻪﺷﻪﺑﺒﯘﺱ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﻟﯧﻜﯩﻦ ﺋﻪﻛﺴﯩﻴﻪﺗﭽﻰ، ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﺎﺭست ﻳﺎﯓ ﺯﯨﺸﯩﯔ ﮬﯚﻛﯜﻣﯧﺘﻰ ﺑﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﻳﻮﻝﻗﻮﻳﻤﺎﻳﺪﯗ. ﺷﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﻛﯧﻴﯩﻦ ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺗﯘﺭﭘﺎﻥ ﺋﺎﺳﺘﺎﻧﯩﺪﯨﻜﻰﻣﻪﺧﺴﯜﺕ ﻣﯘﮬﯩﺘﻰ، ﭘﯩﭽﺎﻧﺪﯨﻜﻰ ﺋﯩﺴﻜﻪﻧﺪﻩﺭ ﺧﯘﺟﺎ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖﻛﯩﺸﯩﻠﻪﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ 1927 – ﻳﯩﻠﻰ « ﺋﺎﻗﺎﺭﺗﯩﺶ ﺋﯘﻳﯘﺷﻤﯩﺴﻰ » ﻧﺎﻣﯩﺪﺍ ﺑﯩﺮ ﻣﻪﺭﯨﭙﻪﺕ ﺟﻪﻣﯩﻴﯩﺘﻰ ﻗﯘﺭﯗﭖ، ﺋﯩﺌﺎﻧﻪ ﺗﻮﭘﻼﭖ ﺗﯘﺭﭘﺎﻥ ﻳﯧﯖﯩﺸﻪﮬﻪﺭﺩﯨﻜﻰ ﻧﯩﻴﺎﺯ ﺳﻪﻳﭙﯘﯓ ﺩﯦﮕﻪﻥﻛﯩﺸﯩﻨﯩﯔ ﻗﻮﺭﻭﺳﯩﺪﺍ ﺑﯩﺮ ﻳﯧﯖﻰ ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ، ﻛﯧﻴﯩﻨﻜﻰ ﻳﯧﻠﻰ ﻳﯧﯖﯩﺸﻪﮬﻪﺭ ﺋﺎﻕﺳﺎﺭﺍﻳﺪﺍ « ﮬﯚﺭﯨﻴﻪﺕ ﻣﻪﻛﺘﯩﭙﻰ »، ﻛﻮﻧﺎ ﺷﻪﮬﻪﺭ ﺟﻪﻧﯘﺑﯩﻲ ﻗﯘﯞﯗﻗﺘﺎ ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﻣﻪﻛﺘﻪﭖ ﺋﺎﭼﯩﺪﯗ. ..
ﺑﯘ ﺩﻩﯞﯨﺮﺩﻩ ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭﻧﯩﯔ ﺋﯩﺠﺎﺩﯨﻴﯩﺘﯩﺪﻩ ﺯﻭﺭﺋﯩﻠﮕﯩﺮﯨﻠﻪﺷﻠﻪﺭ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺷﯧﺌﯩﺮﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻜﻰ ﭼﻮﯕﻘﯘﺭﺳﯩﻴﺎﺳﯩﻲ ﻣﻪﺯﻣﯘﻥ، ﺋﯚﺗﻜﯜﺭ ﺋﯩﺴﻴﺎﻧﻜﺎﺭﻟﯩﻖ ﺳﺎﺩﺍﻟﯩﺮﻯ ﮬﻪﺗﺘﺎ ﺋﻪﻳﻨﻰ ﺩﻩﯞﯨﺮﺩﯨﻜﻰﻣﯘﺳﺘﻪﺑﯩﺖ ﮬﺎﻛﯩﻤﻴﻪﺗﻨﻰ ﺋﻪﻧﺪﯨﺸﯩﮕﻪ ﺳﺎﻟﯩﺪﯗ. ﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺕ ﺋﯘﻧﻰ ﺷﯧﺌﯩﺮ ﻳﯧﺰﯨﺸﺘﯩﻦ، ﺧﻪﻟﻘﻨﻰ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺷﯧﺌﯩﺮﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﻮﻗﯘﺷﺘﯩﻦ ﭼﻪﻛﻠﻪﻳﺪﯗ.
ﺋﯚﺯ ﻏﺎﻳﯩﺴﻰ ﻳﻮﻟﯩﺪﺍ ﺗﯧﺰ ﭘﯜﻛﻤﻪﺱ ﺭﻭﮬﻘﺎ ﺋﯩﮕﻪ ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖﺋﯘﻳﻐﯘﺭ 1932 - ﻳﯩﻠﻰ 11- ﺋﺎﻳﺪﺍ « ﺋﻮﻳﻐﺎﻥ » ، « ﺋﺎﭼﯩﻞ » ﺩﯦﮕﻪﻥ ﺷﯧﺌﯩﺮﻟﯩﺮﯨﻨﻰﺋﺎﻕ ﺭﻩﺧﺘﻜﻪ ﭼﻮﯓ ﺧﻪﺗﻠﯩﻚ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﻳﯧﺰﯨﭗ، ﻛﻮﭼﯩﻼﺭﻏﺎ ﭼﺎﭘﻼﭖ، ﺋﻪﻛﺴﯩﻴﻪﺗﭽﻰﮬﯚﻛﯜﻣﻪﺗﻨﯩﯔ ﮬﻪﻳﯟﯨﺴﯩﮕﻪ ﺗﺎﻗﺎﺑﯩﻞ ﺗﯘﺭﯨﺪﯗ. 1932- ﻳﯩﻠﻰ 12- ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ ﺑﯧﺸﯩﺪﺍﺗﯘﺭﭘﺎﻥ ﯞﻩ ﻗﯘﻣﯘﻟﺪﺍ ﺩﯦﮭﻘﺎﻧﻼﺭ ﺯﯗﻟﯘﻣﻐﺎ ﻗﺎﺭﯨﺸﻰ ﻗﻮﺭﺍﻟﻠﯩﻖ ﻗﻮﺯﻏﯩﻼﯓ ﻛﯚﺗﯜﺭﯨﺪﯗ. ﻗﯘﻣﯘﻝ ﺩﯦﮭﻘﺎﻧﻼﺭ ﻗﻮﺯﻏﯩﻠﯩﯖﯩﻨﻰ ﺑﺎﺳﺘﯘﺭﯗﺷﻘﺎ ﺑﺎﺭﻏﺎﻥ ﺷﯩﯔ ﺷﯩﺴﻪﻱ 1933 - ﻳﯩﻠﯩﻨﯩﯔﺑﯧﺸﯩﺪﺍ ﺋﯜﺭﯛﻣﭽﯩﮕﻪ ﻗﺎﻳﺘﯩﺸﯩﺪﺍ ﺗﯘﺭﭘﺎﻧﻐﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻧﺪﻩ ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭﯞﻩ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﺮﻗﺎﻧﭽﻪ ﺳﻪﺑﺪﯨﺸﯩﻨﻰ ﺩﯦﮭﻘﺎﻧﻼﺭ ﻗﻮﺯﻏﯩﻠﯩﯖﯩﻨﯩﯔ ﻣﻪﻧﯩﯟﻯﺗﻪﺭﻏﯩﺒﺎﺗﭽﯩﺴﻰ ﺩﻩﭖ ﻗﺎﺭﺍﭖ ﺗﯘﺗﻘﯘﻥ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺗﯘﺭﻣﯩﮕﻪﺗﺎﺷﻼﻳﺪﯗ. ﺟﺎﻟﻼﺕ شىڭ شى سەي 1933 - ﻳﯩﻠﻰ 3 - ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 13 - ﻛﯜﻧﻰ ﺋﯘﻧﻰ ﺳﻪﺑﺪﺍﺷﻠﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻗﻮﺷﯘﭖ ﺗﯘﺭﭘﺎﻥ ﺷﻪﮬﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﻳﯧﯖﻰ ﺷﻪﮬﻪﺭ ﻗﺎﺯﯨﺨﺎﻧﺎ ﻣﻪﺳﭽﯩﺘﯩﻨﯩﯔﺋﺎﻟﺪﯨﺪﺍ ﻗﻪﺗﻠﻰ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺋﺎﺑﺪﯗﺧﺎﻟﯩﻖ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﺑﻮﻳﻨﯩﻐﺎ ﻗﯩﻠﯩﭻﺗﻪﯕﻠﻪﻧﮕﻪﻧﺪﯨﻤﯘ ﺩﯛﺷﻤﻪﻧﮕﻪ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﮔﻤﻪﻱ، ﺑﺎﺗﯘﺭﻻﺭﭼﻪ ﻛﯚﻛﺮﻩﻙ ﻛﯧﺮﯨﭗ، ﺧﻪﻧﺰﯗﭼﻪ، ﺋﯘﻳﻐﯘﺭﭼﻪ ﻳﺎﻟﻘﯘﻧﻠﯘﻕ ﻧﯘﺗﯘﻕ ﺳﯚﺯﻟﻪﻳﺪﯗ. ﺑﻮﻳﻨﯩﻐﺎﻗﯩﻠﯩﭻ ﺋﯘﺭﯗﻟﻐﺎﻧﺪﺍ « ﻳﺎﺷﯩﺴﯘﻥ ﺋﻪﺭﻛﯩﻨﻠﯩﻚ! » ، « ﻳﺎﺷﯩﺴﯘﻥ ﺋﺎﺯﺍﺩﻟﯩﻖ! » ﺩﻩﭖ ﻳﺎﯕﺮﺍﻕ ﺷﯘﺋﺎﺭ ﺗﻮﯞﻻﭖ ﻗﻪﮬﺮﯨﻤﺎﻧﻼﺭﭼﻪ ﻗﯘﺭﺑﺎﻥ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ......
ئويغان!
ئەي پېقىر ئۇيغۇر، ئويغان، ئۇيقۇڭ يېتەر،
سەندە مال يوق، ئەمدى كەتسە جان كېتەر.
بۇ ئۆلۈمدىن ئۆزۈڭنى قۇتقۇزمىساڭ،
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
alt=ئىقتىساد|thumb|پىشقەدەم باشلىقلىرى alt=ئىقتىساد|thumb|ئامىرىكا ئىقتىسادىغان نەزەر ژۇرنىلىنىڭ مۇقاۋىسى ئامىرىكا ئىقتىسادچىلار بىرلەشمىسى بولسا ئامىركىدىكى ئىقتسادچىلارنىڭ ئەڭ نۇپۇزلۇق بىرلەشمىسىدۇر.
ئاساسى ئۇچۇرلىرى
قۇرۇلغان ۋاقتى: 1885
قانۇنلۇق خاراكتىرى: ئىقىسادنى تەتقىق قىلىش جەمىىيىتى
نىشانى: ئىلمى تەتقىقادنى، ماقالە ئىلان قىلىشنى ئىلھاملاندۇرۇش، ئىقتىساد ئىلمىنى ھەقسىز تەھلىل قىلىش
باش شىتابى: ئامىرىكا، تېنناسى شىتاتى، ناشۋىلا
ئاكىتىپ رايونى: ئامىرىكا
ئەزاسى: 18000
باشلىقى: ئولىۋىر بىلانچارد
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
رەقىبىڭ باشىنى كەس، قانىنى چاچ !
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
ئاساسى ئۇچۇرلىرى
ئاساسلىق گەۋدىسى: ئىجىرائىيە كومىتىتى
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
كۆز ئېچىپ ئەتراپقا ئوبدان باقمىساڭ،
ئۆلىسەن ئارماندا بىر كۈن نائىلاج.
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
ئاساسى ئۇچۇرلىرى
ئورگان تور ئادىرىس: https://www.aeaweb.org/
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
شۇڭا يوقمۇ ئانچە ئۆلۈمدىن غېمىڭ ؟
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
ئامىرىكا ئىقتىسادىغا نەزەر American Economic Review
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
ئويغانماي ئۆلمەكچىمۇ سەن شۇ پېتىڭ ؟!
كۆزۈڭنى يوغان ئېچىپ ئەتراپقا باق،
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
ئامىرىكا ئىقتسادىغا نەزەر: ئىچىكىرلەپ كىرىش American Economic Review: Insights
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
ئۆز ئىقبالىڭ ھەققىدە ئويلا ئۇزاق.
كەتسە قولدىن بۇ غەنىيمەت پۇرسىتى،
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
ئامىرىكا ئىقتىسادى ژۇرنالى: قوللىنشچان ئىقتىساد
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
كېلەچەك ئىشىڭ چاتاق، ئىشىڭ چاتاق.
ئېچىنار كۆڭلۈم ساڭا ئەي ئۇيغۇرۇم،
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
ئامىرىكا ئىقتىسادى ژۇرنالى: ئىقتىسادى سىياسەت
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
سەپدىشىم، قېرىندىشىم، بىر تۇغقىنىم.
كۆيۈنۈپ ھالىڭغا، ئويغاتسام سېنى،
ئاڭلىمايسەن زادى، نېمە بولغىنىڭ ؟
كېلىدۇ بىر كۈن پۇشايمان قىلىسەن،
تەكتىگە گەپنىڭ شۇ چاغدا يېتىسەن.
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
ئامىرىكا ئىقتىسادى ژۇرنالى: ماكرو ئىقتساد
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
«خەپ!» دېسەڭ ئۇ چاغدا ئۈلگۈرمەي قالار،
شۇندا ئۇيغۇر سۆزىگە تەن بېرىسەن.
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
ئامىرىكا ئىقتىسادى ژۇرنالى: مىكرو ئقتىساد
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئويغان!
–1920 يىل
ئاچىل
گۈلۈم ئاچىلاي دەيدۇ،
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
ئىقتساد تەرمىلەلەر ژۇرنالى
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئاچىل
باشقا سانچىلاي دەيدۇ.
يارىمنىڭ يۈرەك ئوتى،
تەنگە يامىشاي دەيدۇ.
يارىم ماڭا ناز قىلۇر،
كۈلۈپ مېنى مەست قىلۇر.
ئامىرىكا ئىقتسادچىلار بىرلەشمىسى
نەشىر قىلىندىغان ژورناللار
كەلگۈسى ئىقتىسادقا نەزەر ژۇرنالى
ئابدۇخالىق ئۇيغۇر
ئاچىل
يار قەدرىنى بىلمەيسەن،
زىمىستاننى ياز قىلۇر.
يار دەردىدە خۇن بولدۇق،
تۈگمەنلەردە ئۇن بولدۇق.
قورقۇنچۇڭدىن قاتتىق تاش،
بىرلىشەلمەي قۇم بولدۇق.
ياش تەلەپلەر ئۇخلاشما،
يار يولىدا پۇتلاشما.
يارىم ئۈچۈن جان پىدا،
قەدىمىڭگە مىڭ تىللا.
غەيرەت گۈلۈم ئاچىلغىل،
يارىم ئۈچۈن بەرسەم جان،
قاچان بولسا بىر ئۆلۈم.
باردۇر
جاھالەت سەمەرەسىدىن بىزگە بىر كۈن كۆپ جاپا باردۇر،
زاماننىڭ ھالىدىن ۋاقىپ بولۇپ تۇرماقنىڭ ئورنىغا،
بىرىنى شاڭيو سايلاپ ئارقىدىن دەۋايىمىز باردۇر.
ئىلىمنىڭ ئىجتىھادىغا كۆڭۈلنى قويمىدۇق بىزلەر،
ئوقۇرمىز-ئوقۇتۇرمىز سېغىز چايناشمىز باردۇر.
تەاۋۇنۇ-تەناسۇر ئورنىغا بىزلەردە بىر ئادەت،
ئەگەر بىر يەردە توي بولسا، بېرىپ ياتقانىمىز باردۇر.
ئومۇمنىڭ پايدىسىغا يۈز يىلدا ھەم ئەسلا چۈشەنمەيمىز،
زىيان قىلماق ئۈچۈن بولسا ئەجەب چاققانىمىز باردۇر.
بىرى بىر ياخشىلىق قىلسا، ئۇنىڭ يادىنى قىلماق يوق،
ئېپى كەلسە بېرىپ ئەۋرەتلىرىنى ئاچقانىمىز باردۇر.
ئەگەر مىللەت ئۈچۈن بىر پۇل چىقىش كەلسە تاپالماسمىز،
چىقىمى يوق ناۋا پۇلغا تولا ئىخلاسىمىز باردۇر.
ئىخۋان ھەم بۇرادەرلىك نىشانى قالمىدى بىزدە،
مەگەر دوست بولساقمۇ ئەسلى، بۆلەك مۇددىايىمىز باردۇر.
خاتاەن دوستىمىزدا بىر ئەيىب زاھىر بولۇپ قالسا،
يوشۇرماي بىرگە ئوننى تېپىپ قاتقانىمىز باردۇر.
بابالار شۆھرىتى، غەيرىتىنى ھېچ سېغىنماسمىز،
قېلىپ غەپلەت جاھالەتتە يۇمۇپ كۆز، پو ئاتقانىمىز باردۇر.
ۋە لېكىن ھەجگە باج ئالسا، توزۇپ قاچقانىمىز باردۇر.
ئويۇن-چاخچاق تۈپەيلىدىن ئۆزئارا بىەپ بولساق،
ياراشتۇرۇپ قويۇش نەدە، ئارىغا ئوت ياققانىمىز باردۇر.
خۇشامەت بابىدا بىزدىن بۆلەك ئۇستىسى ھەم يوقتۇر،
قۇۋلۇغۇ شۇملۇق بىلەن رەڭمۇرەڭ يالغانىمىز باردۇر.
ئىت ئۇرغاننى تونۇر دەپ بار ئىدى بىر تەمسىلى،
لويى، ئامبال ۋە دارىن دەپ سېمىز باققانىمىز باردۇر.
ئىلىم-پەنگە يۈرۈش قىلغان ئۇچار كۆكتە-ئۈزەر سۇدا،
مىنىشكە قوتۇر ئېشەك يوق، پىيادە قالغانىمىز باردۇر.
گۈركىرەپ كەلسە ئاپتوموبىل، نېمە بۇ ئەي خۇدايىم دەپ،