ئانا_تىلنىڭ_كارامىتى
بىراق، بۇنداق تاللاش ئۆز مىللىتىمىزنىڭ مـﻪدەنىيىتىنى سۇلغۇنلاشتۇرۇپ، قۇرۇتۇپ قويماسمۇ؟ ئۇ مىللىي مـﻪدەنىيىتىمىزنىڭ دەۋر روھى جـﻪھـﻪتتـﻪ مۇھىم ئىلگىرىلـﻪشلـﻪرگـﻪ ئېرىشىشنى ئىلگىرى سۈرەلـﻪرمۇ؟ ئـﻪڭ مۇھىمى، بۇ خىل ھالـﻪت تارىخنىڭ «يارىتىشى»غا ئۇيغۇن بولۇپ، ناھايىتى مۇرەككـﻪپ، ناھايىتى كۆپ خىل دۇنيانىڭ ئورتاق پايدا ـ مـﻪنپـﻪئىتىگـﻪ ئايلىنالامدۇ؟ قېنى، كىم ئىنسانىيـﻪتنىڭ مـﻪدەنىيـﻪت خـﻪزىنىسىدە نېمىلـﻪرنى ساقلاشنىڭ ياخشى، نېمىلـﻪرنى ساقلاشنىڭ يامان بولىدىغانلىقىغا ھۆكۈم قىلالايدۇ؟ بۇ مـﻪسىلـﻪ توغرىسىدا دائىم ئويلىنىشقا، « قوللاش » ياكى «قارشى تۇرۇش»نى دەڭسـﻪپ كۆرۈشكـﻪ توغرا كېلىدۇ. تىلنى تاللايدىغان چاغدا، ئـﻪركىن تاللاشنىڭ مۇمكىنچىلىكىگـﻪ ۋە بى رگراژداننىڭ خـﻪلق ئالدىدا ئۆتـﻪشكـﻪ تېگىشلىك بۇرچىغا ھۈرمـﻪت قىلىش زۆرۈرلۈكىنى ئۇنتۇماسلىق كېرەك. چۈنكى خـﻪلق بىزنى بېقىپ چوڭ قىلغان ھـﻪمدە ئۆزىنىڭ. ئـﻪڭ قىممـﻪتلىك بايلىقى بولغان تىلنى بىزگـﻪ ئاتا قىلغان. بىز ئانا تىلنىڭ كارامىتىگـﻪ ئاپىرىن ـ تـﻪھسىن ئېيىتماي تۇرالمايمىز. بىز پـﻪقـﻪت بالىلىق چاغلىرىمىزدىن باشلاپ ئىگىلىگـﻪن ئانا تىل بىلـﻪنلا ئادەم قـﻪلبىنىڭ ئـﻪڭ چوڭقۇر يـﻪرلىرىدىكى مىللىي غۇرۇر بۇلىقىنى ئاچالايمىز: ئانا تىل بىلـﻪنلا خـﻪلق تـﻪجرىبىلىرىدىن تۇغۇلغان شېئىر ئارقىلىق يۈرەك ـ قـﻪلبلـﻪرگـﻪ مادار ـ دەرمان بېرەلـﻪيمىز، پـﻪقـﻪت شۇندىلا ئـﻪسلى ـ نـﻪسلىمىزدىن تارتىپ قوللىنىپ كېلىۋاتقان ئاجايىپ مۆجىزىلىك، مـﻪزمۇنى دېڭىز ـ ئوكيانلاردىن چوڭقۇر ئانا تىلدىن ئېستېتىك زوق ئالالايمىز. پـﻪقـﻪت بالىلىق دەۋردىلا ئانا تىلنى ھـﻪقىقىي چۈشىنـﻪلـﻪيمىز، پـﻪقـﻪت بالىلىق دەۋردىلا ئۆزىمىز بىلـﻪن ئـﻪتراپىمىزدىكى ئادەملـﻪر، قاتلام ـ تـﻪبـﻪقىلـﻪر ۋە مـﻪلۇم مـﻪدەنىيـﻪت ئوتتۇرىسىدا زىچ مۇناسىۋەت بارلىقىنى ھېس قىلالايمىز. دېمـﻪكچىمـﻪنكى، ھېچبولمىغاندا ئۆزۈمنىڭ تـﻪجرىبىسىگـﻪ ئاساسـﻪن شۇنداق دېيـﻪلـﻪيمـﻪنكى، بىر ئادەم بالىلىق دەۋرىدە ئۆزى ئادەتتـﻪ ئۇچرىشىپ تۇرغان ئىككى خىل، بـﻪلكى ئۇنىڭدىنمۇ كۆپرەك تىلنى ماھىيـﻪت جـﻪھـﻪتتىن چوڭقۇر ئىگىلىيـﻪلـﻪيدۇ، گـﻪپ بۇ تىللارنىڭ باشتىلا ئۇنىڭغا ئۆز تـﻪسىرىنى كۆرسـﻪتكـﻪنلىكىدە، مـﻪن ئۈچۈن ئېيتقاندا، رۇس تىلى ئانا تىلدىن، يـﻪنى قىرغىز تىلىدىن تۆۋەن تۇرمايدۇ. قىرغىز تىلى بالىلىق چېغىمدىلا ئانا تىلىم بولغان، بۇنىڭدىن كېيىنمۇ ئۇ مېنىڭ ئۆمۈرلۈك ئانا تىلىم. ئۆزگـﻪ مىللـﻪتلـﻪرنىڭ يۈكسـﻪك دەرىجىدە راۋاجلانغان مـﻪدەنىيـﻪت نـﻪتىجىلىرىدىن تولۇق پايدىلانمىساق، بىز كۆپ خىل مىللـﻪتلـﻪرنىڭ مـﻪنىۋى مـﻪدەنىيىتىنى راۋاجلاندۇرالمايمىز. مانا بۇ بىزنىڭ ئىككىنچى خىل يولنى تاللىشىمىزدىكى سـﻪۋەب، بۇ يول مۈشكۈلرەك، ئـﻪمما مول نـﻪتىجىلىك يول، بىزدىكى ئۈچتىن بىر قىسىم مىللـﻪتلـﻪرنىڭ يېزىقى يوق ئىدى، كېيىنچـﻪ ئۇلارنىڭ يېزىقى بولدى. شۇڭا سوۋېت ئـﻪدەبىياتى سـﻪكسـﻪن نـﻪچچـﻪ مىللـﻪتنىڭ ئـﻪدەبىياتىدىن تـﻪشكىل تاپتى.بۇ ئـﻪمـﻪلىيـﻪت مىللـﻪتلـﻪرنىڭ مـﻪمۇرىي رايونلىرىدا، تامامـﻪن باراۋەرلىك پرىنسىپى ئاساسىدا ئۆز تىلىنى ئىشلىتىشنى يولغا قويۇشنىڭ بىر ئۇنۇملىك چارە ئـﻪكـﻪنلىكىنى يولۇق ئىسپاتلىدى. مـﻪن بۇ يـﻪردە رۇس تىلىنىڭ تولى توغرىسىدىمۇ سۆزلـﻪپ ئۆتمـﻪكچىمـﻪن، رۇس تىلى ۋاستىچى، تارىختا، ھـﻪر قايسى مىللـﻪتلـﻪر ئـﻪدەبىياتىنىڭ بۈيۈك قىرغاقلىرىنى ئـﻪڭ دەسلـﻪپ تۇتاشتۇرغان كۆۋرۈك. ھالبۇكى، بۇ مىللـﻪتلـﻪر تېخى يېقىندىلا بىر ـ بىرىنىڭ مـﻪۋجۇتلۇقىنى بىلىشمـﻪيتتى. مـﻪدەنىيـﻪت جـﻪھـﻪتتىكى پـﻪرقىمۇ ناھايىتى زور ئىدى، ھـﻪممىسىنىڭ بىر ـ بىرىنىڭكىگـﻪ ئوخشاشمايدىغان ئادەت ۋە ئـﻪنئـﻪنىلىرى بار ئىدى. ئۆز ئارا پـﻪقـﻪتلا چۈشىنـﻪلمـﻪيدىغان تىل ئىشلىتـﻪتتى. رۇس تىلى كۆپ مىللـﻪتلىك سوۋېت جـﻪمىئىيىتىدىكى مىللـﻪتلـﻪرنىڭ ئالاقـﻪ ـ تىلىغا ـ يېڭى «مـﻪدەنىيىلـﻪشتۈرۈش» بىلـﻪن مـﻪدەنىيـﻪتنىڭ بىر ـ بىرىنى ئىلگىرى سۈرۈشىگـﻪ تۈرتكـﻪ بولىدىغان تىلغا ئايلاندى.