cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
غايە تىكلەشنىڭ 10 ئۆلچىمى
5. غايە تىكلەشنىڭ 10 ئۆلچىمى
(5) مەندە غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئىستراتېگىيىسى بارمۇ؟
ئا. غايەمنى قانداق ئەمەلگە ئاشۇرۇش توغرىسىدا مېنىڭ بىر يېزىۋالغان پىلانىم بار.
ك. مەن ئۆز پىلانىمنى ئىشقا ئاشۇرۇش يولىدا ئىش ئېلىپ بېرىش ئۈچۈن ئۆزەم قىلىدىغان مۇھىم ئىشلار تىزىملىكىگە ۋە ئىش ئادىتىمگە ناھايىتى چوڭ ئۆزگىرىشلەرنى كىرگۈزدۈم.
(6) مەن غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتا ياردىمىگە ئېھتىياجلىق بولىدىغان كىشىلەرنى ئۆز پىلانىمغا كىرگۈزدۈممۇ؟
ئا. مەن ئەتىراپىمغا ماڭا ھەر ۋاقىت مەدەت بېرىپ تۇرىدىغان، مېنىڭ ئارتۇقچىلىقىم بىلەن ئاجىزلىقىم ھەققىدە ماڭا سەمىمىي پىكىرلىرىنى بەرىپ تۇرىدىغان ئادەملەرنى توپلىدىم.
ب. مەن غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشتا ئىقتىدار جەھەتتىن مېنىڭ ئاجىزلىقلىرىمنى تولدۇرىدىغان ئىقتىدارلىرى بار ئادەملەرنى تېپىپ قويدۇم.
ك. مەن ئۆز غايەم توغرىسىدىكى ئۇلۇغۋار ئويلىرىمنى باشقىلارغا دەپ، ئۇلارنىڭ قوشۇلىشىنىمۇ قولغا كەلتۈرۈپ بولدۇم.
(7) مەن غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش يولىدا تېگىشلىك بەدەل تۆلەشنى خالايمەنمۇ؟
قۇددۇس
left|thumb|450px|قۇدس قۇدس ۋەيا يېرۇسالېم بولسا ئىسرائىلىيە ۋە پەلەستىن دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، يېرۇسالېمنىڭ 747،600 نوپۇسىبار، 125.156 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 31.47°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 35°13.
غايە تىكلەشنىڭ 10 ئۆلچىمى
5. غايە تىكلەشنىڭ 10 ئۆلچىمى
ئا. مەن ئۆز غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش يولىدا ئاللىقاچان تۆلەپ بولغان بەدەلنى سۆزلەپ بېرەلەيمەن.
ب. مەن غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن قانداق بەدەللەرنى تۆلەيدىغانلىقىمنى ئويلىشىپ قويدۇم.
ك. مەن ھەرگىزمۇ ئۆزەمنىڭ قىممەت قارىشىغا خىلاپلىق قىلىش، سالامەتلىگىمگە زەخمە يەتكۈزۈش، ياكى ئائىلەمگە زىيان يەتكۈزۈش بەدىلىگە ئۆز غايەمنى قوغلاشمايمەن.
(8) مەن ئۆز غايەمگە يېقىنلىشىۋاتىمەنمۇ؟
ئا. مەن ئۆز غايەمنى قوغلىشىش جەريانىدا يېڭىپ بولغان توسالغۇلارنى دەپ بېرەلەيمەن.
ب. مەن ھەر كۈنى مېنى غايەمگە يېقىنلاشتۇرىدىغان ئىشلارنى قىلىپ تۇرىۋاتىمەن.
ك. مەن غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن پەۋقۇلئاددە قىيىن ئىشلارنى قىلىپ ئۆسۈشنى ۋە ئۆزگىرىشنى خالايمەن.
(9) غايەم ئۈچۈن قىلىۋاتقان ئىشلار ماڭا رازىلىق ئېلىپ كېلەمدۇ؟
ئا. مەن غايەمنى رېئاللىققا ئايلاندۇرۇش ئۈچۈن ئۆز ئىدېئالىزىمىدىن ۋاز كېچىشنى خالايمەن.
ب. غايەم مەن ئۈچۈن ئاشۇنداق دەرىجىدە مۇھىم بولغاچقا، مەن ئۇنىڭ ئۈچۈن نەچچە يىل ياكى نەچچە ئون يىل كۈرەش قىلىشقا رازى.
ك. مەن ئۆز غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش يولىدا قىلىۋاتقان ئىشلىرىمدىن شۇ دەرىجىدە ھوزۇرلىنىمەنكى، مەن ئاشۇ يولدا مەغلۇپ بولغان تەقدىردىمۇ، ئۆز ھاياتىمنى ئىنتايىن مەنىلىك ئۆتكۈزدۈم، دەپ ھېسابلايمەن.
(10) مېنىڭ غايەم باشقىلارغىمۇ پايدا ئېلىپ كېلەمدۇ؟
a. ئەگەر مەن غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرالىسام ئۇنىڭدىن پايدا كۆرىدىغان باشقا كىشىلەرنى ئېنىق كۆرسىتىپ بېرەلەيمەن.
b. مەن غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن، ئۆزەم بىلەن ئوخشاش ئوي-پىكىردىكى كىشىلەرنى يىغىپ بىر قوشۇن قۇرۇپ چىقىش ئۈچۈن تىرىشىۋاتىمەن.
c. مەن ئۆز غايەمنى ئەمەلگە ئاشۇرۇش ئۈچۈن قىلىۋاتقان ئىشلار 5 يىلدىن كېيىن، 20 يىلدىن كېيىن، ياكى 100 يىلدىن كېيىن ئۆز قىممىتىنى كۆرسىتىدۇ.
يۇقۇرىدىكى ئەھۋاللاردا ئۆز غايىڭىزنى ئۆزىڭىزلا سىناپ بېقىشتىن باشقا، ئەڭ ياخشىسى ئۇنى سىز ئۆزىڭىزنىڭ 3 دوستىنىڭ باھالىشىدىنمۇ ئۆتكۈزۈپ بېقىڭ. ئەگەر سىزنىڭ غايىڭىز ھەممە باھالاشلاردىن «توغرا» دېگەن جاۋاب بىلەن ئۆتەلەيدىكەن، سىزنىڭ غايىڭىز چوقۇم رېئاللىققا ئايلىنالايدۇ. ئەگەر سىزنىڭ غايىڭىز بەزى ئەھۋاللاردا «خاتا» دېگەن نومۇرغا ئېرىشىپ قالىدىكەن، سىز ئۆزىڭىزنىڭ ئاشۇ ئەھۋالدا سەمىمىي بولغان-بولمىغانلىقى ئۈستىدە، ياكى ئاشۇ ئەھۋاللار توغرىسىدا قايسى ئىشلارنى قىلسىڭىز ئۇلاردا «توغرا» دېگەن نومۇرغا ئېرىشەلەيدىغانلىقىڭىز ئۈستىدە ۋاقىت چىقىرىپ چوڭقۇر ئويلىنىپ بېقىڭ. دوستلىرىڭىزنىڭ باھاسىغىمۇ ئىنتايىن چوڭقۇر ئەھمىيەت بىرىڭ. ئەگەر ئۇلار مەلۇم بىر ئەھۋالدا سىزگە 10 نومۇر بەرمىگەن بولسا، سىز ئۇلاردىن «بۇنىڭدا مەن 10 نومۇر ئېلىش ئۈچۈن قانداق قىلىشىم كېرەك؟» دەپ سوراپ بېقىڭ. ئۇلارنىڭ دېگەنلىرىنى قۇلاق سېلىپ ئاڭلاڭ، خاتىرە قالدۇرۇڭ، ھەمدە سوئاللارنى تولۇق ئايدىڭلاشتۇرىۋېلىڭ. ئەمما ھەرگىزمۇ ئۆزىڭىزنى ئاقلاشقا تىرىشماڭ. باشقۇرۇش ئىلمى مەسلىھەتچىسى جەك رۆزېنبلام («Jack Rosenblum») نىڭ ماۋۇ گېپىنى ئېسىڭىزدە ساقلاڭ: «ئەگەر بىر ئادەم ساڭا ‘سەن بىر ئات’ دىسە، ئۇ ئادەم تەلۋە ئادەم بولىدۇ. ئەگەر 3 ئادەم ‘سەن بىر ئات’ دىسە، بىر سۈيىقەست پىلانلىنىۋاتقان بولىدۇ. ئەگەر 10 ئادەم ‘سەن بىر ئات’ دىسە، ئۇ چاغدا ساڭا بىر ئىگەر ئېلىش ۋاقتى كەلگەن بولىدۇ. »
6. ئاخىرقى سۆز
مېنىڭ تەرجىمالىمنى، بىلىۋال تورى بىلەن ئۆتكۈزگەن يازما سۆھبەتنىڭ خاتىرىسىنى، ۋە مېنىڭ مۇۋەپپەقىيەت بىلەن ئىش ئۈنۈمى ھەققىدىكى يازمىلىرىمنى ئوقۇپ باققان قېرىنداشلارنىڭ خەۋىرىدە بولغۇنىدەك، مەن ھازىرغىچە بولغان ئۆمرۈمنىڭ ئوخشىمىغان دەۋرلىرىدە ئۆزەم ئۈچۈن ئوخشىمىغان ئىشلارنى غايە قىلىپ تىكلەپ ماڭدىم. ھەمدە ئاشۇ غايىلەرنى رېئاللىققا ئايلاندۇرۇش ئۈچۈن ئۆزەمنىڭ بارلىقىنى سەرىپ قىلىپ، قاتتىق تىرىشتىم. نەتىجىدە ئۆز غايەمنىڭ كۆپىنچىسىنى ئەمەلگە ئاشۇردۇم. مەسىلەن، 1985-88-يىللىرى ياپونىيىگە بېرىپ، ئاسپىرانتلىق ئوقۇغۇچى بولالمىغاندىن كېيىن، ئامېرىكىغا بېرىپ ماگىستىرلىق ۋە دوكتۇرلۇق ئۈنۋانلىرىنى ئېلىشنى ئۆزەمگە غايە قىلىپ تۇرغۇزدۇم. بۇ غايە مەندىن مۇنداق ئىككى ئاساسىي نەرسىنى تەلەپ قىلاتتى. بىرىنچىسى، «توئەفل» دەپ ئاتىلىدىغان ئىنگىلىزچە ئىمتىھانىدا لاياقەتلىك بولۇش. ئىككىنچىسى، ئۆز-ئۆزەمنى بېقىش ئۈچۈن يەتەرلىك ئىقتىساد بولۇش. ئۇ چاغدا ياپونىيىدىكى مەن ئوقۇغان ئالىي مەكتەپ ھەپتىسىگە 6 كۈن، كۈنىگە ئەتىگەن سائەت 9 دىن كەچ سائەت 6 گىچە 8 سائەت ئىشلەيتتى. مەن يۇقىرىقى ئىككى شەرتنى ھازىرلاش ئۈچۈن، ياپونىيىدىكى ئاخىرقى يېرىم يىلدىن ئارتۇقراق ۋاقىت ئىچىدە، ھەر كۈنى ئەتىگەن سائەت 8 دىن بۇرۇن ئىشخانامغا كېلىپ بولدۇم. كەچ سائەت 5 تە ياتىقىمغا قايتىپ كېلىپ، 5 يېرىمغىچە كەچلىك تامىقىمنى يەپ، 6 گىچە يېرىم سائەت ۋېلىسپىت مىنىپ ماتسۇشىتا شىركىتىدە ئىشلىگىلى باردىم. ئۇ يەرگە پويىزدا ئولتۇرسا 6-7 مىنۇتتىلا بارغىلى بولسىمۇ، مەن پويىز كىراسىنىڭ پۇلىنى تېجەش ئۈچۈن بىر كونا ۋېلىسپىت سېتىۋېلىپ، شۇنىڭ بىلەن قاتنىدىم. ئۇ شىركەتتە كېچە سائەت 11 گىچە ئىشلەپ، ياتاققا 11 يېرىمگىچە قايتىپ كەلدىم. ئىشقا بېرىپ-كەلگىچە ۋېلىسپىتنىڭ ئۈستىدە ئىنگلىزچە ئۈنئالغۇ ئاڭلاپ مېڭىپ، ۋېلىسىپت مىنىشكە كېتىدىغان ئۇ بىر سائەت ۋاقىتنى ئىنگلىزچە ئاڭلاشقىمۇ ئىشلەتتىم. كېچە سائەت 11 يېرىمدىن ئەتىگەن سائەت 2 گىچە ئىنگلىزچە ئۆگەندىم، ھەمدە ئەرتىسى ۋېلىسپىتتا ئاڭلايدىغان ئىنگلىزچە ئۈنئالغۇ لېنتىسىنى تەييارلاپ قويدۇم. مانا شۇنداق تىرىشىش ئارقىلىق، ياپونىيىدىن قايتىشتىن بۇرۇن ئامېرىكىغا ئوقۇشقا كېلىشنىڭ شەرتلىرىنى ھازىرلاپ، 1988-يىلى كۈزدە ئامېرىكىغا ئوقۇشقا كەلدىم.
مەن ھەر بىر ئۇيغۇرنىڭ پۈتۈن كۈچى بىلەن قوغلىشىشقا ئەرزىيدىغان غايىدىن بىرنى تەسەۋۋۇر قىلىپ تاپالايدىغان يوشۇرۇن قابىلىيىتىنىڭ بارلىقىغا، ھەمدە كۆپۈنچە ئادەملەرنىڭ ئاشۇنداق غايىنى رېئاللىققا ئايلاندۇرالايدىغانلىقىغا تولۇق ئىشىنىمەن. سىزنىڭ غايىڭىز مەيلى چوڭ بولسۇن ياكى كىچىك بولسۇن، ئەگەر ئۇ يۇقىرىدا بايان قىلىنغان ئۆلچەملەرگە تولۇق چۈشسە، ئۇنى چوقۇم رېئاللىققا ئايلاندۇرغىلى بولىدىغانلىقىغا تولۇق ئىشىنىمەن.
مەن ئەسلىدە يېقىندا «ئارزۇنى رېئاللىققا ئايلاندۇرۇشنىڭ سىرلىق قانۇنىيىتى» دېگەن تېمىدىكى ماقالىلارنى يېزىشنى باشلاشنى پىلانلىغان ئىدىم. لېكىن، يېڭى ۋەزىيەتنىڭ تەقەززاسى تۈپەيلىدىن ئالدىنقى قېتىم پىلانىمنى ئۆزگەرتتىم. كېيىنكى قېتىممۇ ھەم شۇنداق بولىشى مۇمكىن. قانداقلا بولمىسۇن، ھەر بىر ئۇيغۇر ياشلىرى ئۈچۈن، غايە تىكلەشنىڭ 10 ئۆلچىمىنى يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان «سىرلىق قانۇنىيەت» تىن بۇرۇن ئۆگىنىۋېلىش ناھايىتى پايدىلىق، دەپ ئويلايمەن. ئۇ «قانۇنىيەت» نى تونۇشتۇرىدىغان ماقالىلارنى يېزىش پىلانىم ئۆزگىرىپ قالمىدى. خۇدايىم بۇيرىسا ئۇنى يېقىن كەلگۈسىدە باشلايمەن.
مەن مەزكۇر ماقالىدا «ئىلاۋە» شەكلىدە ئوتتۇرىغا قويۇپ ئۆتكىنىمدەك، مۇشۇ ماقالىدىكى خېلە كۆپ ئۇقۇملار مەن بۇرۇن يازغان بىر قىسىم ماقالىلار بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك. شۇڭلاشقا ئوقۇرمەنلەرنىڭ كۆرسىتىلگەن باشقا ماقالىلارنىمۇ كام دېگەندە بىر قېتىم ئوقۇپ چىقىشىنى تەۋسىيە قىلىمەن. ئۇنىڭدىن باشقا، مەزكۇر ماقالىدا تونۇشتۇرۇلغان 10-ئۆلچەمدە ھەر بىر ئادەمنىڭ غايىسىنىڭ باشقىلارغىمۇ پايدا يەتكۈزىدىغان بولىشى كېرەكلىكى تەلەپ قىلىنغان. ھازىر ئۇيغۇرلار ئۆز تارىخىدىكى بىر ئەڭ كەسكىن تەقدىرگە دۇچ كېلىۋاتىدۇ. مەن بۇ ھەقتە ئۆزەمنىڭ بۇنىڭدىن كېيىنكى يازمىلىرىدا ئايرىم توختىلىمەن. مېنىڭ ھازىر ئۆز غايىسىنى بايقاش ۋە تىكلەش باسقۇچىدا تۇرىۋاتقان ھەر بىر ئۇيغۇر قېرىنداشلىرىمدىن كۈتىدىغىنىم، ئىمكانىيەتنىڭ بېرىچە سىزنىڭ بۇنىڭدىن كېيىنكى غايىڭىز ئۇيغۇر تەقدىرىنى ياخشىلاشقا پايدا ئېلىپ كېلىدىغان بولسۇن. ھازىر ئۇنىڭغا تېخىچە پۇرسەت بار. يەنە 20-30 يىلدىن كېيىن قانداق بولىدىغانلىقى ھېچ كىمگە ئايان ئەمەس.
2010-يىلى 9-ئاينىڭ 25-كۈنى ‏
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ جىنايى ئىشلار قانۇنى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ جىنايى ئىشلار قانۇنى
(1979- يىلى 7- ئاينىڭ 1- كۈنى 5- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 2- يىغىنىدا ماقۇللانغان، 1997- يىلى 3- ئاينىڭ 14- كۈنى 8- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ 5- يىغىنىدا تۈزىتىلگەن، 1997- يىلى 3- ئاينىڭ 14- كۈنى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى رەئىسىنىڭ 83- نومۇرلۇق پەرمانى بىلەن ئېلان قىلىنغان، 1997- يىلى 10- ئاينىڭ 1- كۈنىدىن باشلاپ يولغا قويۇلغان. 1998- يىلى 12- ئاينىڭ 29- كۈنى 8- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 6- يىغىنىدا ماقۇللانغان «تاشقى پېرېۋوتنى ئالداپ سېتىۋېلىش، قاچۇرۇش ۋە قانۇنسىز ئېلىپ- سېتىش جىنايەتلىرىنى جازالاش توغرىسىدىكى قارارى»غا، 1999- يىلى 12- ئاينىڭ 25- كۈنى 9- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 13- يىغىنىدا ماقۇللانغان «جۇڭخۇاخەلق جۇمھۇرىيىتى جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ تۈزىتىلمىسى)1(»گە، 2001- يىلى 8- ئاينىڭ 31- كۈنى 9- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 23- يىغىنىدا ماقۇللانغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ تۈزىتىلمىسى(2)»گە، 2001- يىلى 12- ئاينىڭ 29- كۈنى 9- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 25- يىغىنىدا ماقۇللانغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ تۈزىتىلمىسى (3)» گە، 2002- يىلى 12- ئاينىڭ 28- كۈنى 9- نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 31- يىغىنىدا ماقۇللانغان «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ تۈزىتىلمىسى (4)» گە ئاساسەن تۈزىتىلدى)
1- قىسىم ئومۇمىي پرىنسىپ
1- باب جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ ۋەزىپىسى، ئاساسىي پرىنسىپى ۋە تەتبىقىلىنىش دائىرىسى
1- ماددا بۇ قانۇن جىنايەتنى جازالاش، خەلقنى قوغداش مەقسىتىدە، ئاساسىي قانۇنغا بىنائەن، دۆلىتىمىزنىڭ جىنايەتكە قارشى كۈرەشتىكى كونكرېت تەجرىبىلىرىگە ۋە ئەمەلىي ئەھۋالىغا بىرلەشتۈرۈپ تۈزۈپ چىقىلدى.
2- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى جىنايى ئىشلار قانۇنىنىڭ ۋەزىپىسى _ جىنايى جازابېرىش ئارقىلىق بارلىق جىنايى قىلمشلارغا قارشى كۈرەش قىلىپ، دۆلەتنىڭ خەۋپسىزلىكىنى قوغداش، خەلق دېموكراتىيىسى دىكتاتۇرىلىقىدىكى ھاكىميەتنى ۋە سوتسىيالىستىك تۈزۈمنى قوغداش، دۆلەت مال- مۈلكىنى ۋە ئەمگەكچى ئاممىنىڭ كوللېكتىپ ئىگىدارلىقىدىكى مال- مۈلكىنى قوغداش، پۇقرالارنىڭ خۇسۇسىي ئىگىدارلىقىدىكى مال- مۈلكىنى قوغداش، پۇقرالارنىڭ جىسمانىي ھوقۇقى، دېموكراتىيە ھوقۇقى ۋە باشقا ھوقۇقلىرىنى قوغداش، جەمئىيەت تەرتىپىنى، ئىقتىسادىي تەرتىپنى ساقلاش، سوتسىيالىستىك قۇرۇلۇش ئىشلىرىنىڭ ئوڭۇشلۇق ئېلىپ بېرىلىشىنى كاپالەتلەندۈرۈش.
3- ماددا قانۇندا جىنايى قىلمىش دەپ بەلگىلەنگەن قىلمىشلارغا قانۇن بويىچە جىنايەت بېكىتىپ جازا بېرىلىدۇ. قانۇندا جىنايى قىلمىش دەپ بەلگىلەنمىگەن قىلمىشلارنى جىنايەت بېكىتىپ جازالاشقا بولمايدۇ.
4- ماددا جىنايەت ئۆتكۈزگەن ھەر قانداق ئادەمگە قانۇن بىردەك باراۋەر تەتبىقلىنىدۇ. ھەر قانداق ئادەمنىڭ قانۇندىن ئۈستۈن تۇرىدىغان ئىمتىيازغا ئىگە بولۇۋېلىشىغا يول قويۇلمايدۇ.
5- ماددا جىنايى جازانىڭ ئېغىر- يېنىكلىكى جىنايەتچىنىڭ جىنايىتىگە ۋە جىنايى جاۋابكارلىقىغا ماس كېلىشى لازىم.
6- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدە سادىر بولغان جىنايەتلەرنىڭ ھەممىسىگە مۇشۇ قانۇن تەتبىقلىنىدۇ، قانۇندا ئالاھىدە بەلگىلەنگەنلرى بۇنىڭ سىرتىدا.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ كېمە- پاراخوتلىرىدا ياكى ئاۋىئا ۋاستىلىرىدە سادىر بولغان جىنايەتلەرگىمۇ مۇشۇ قانۇن تەتبىقلىنىدۇ.
جىنايى قىلمىش ياكى ئۇنىڭ ئاقىۋىتىنىڭ بىرى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدە سادىر بولغان بولسا، ئۇ جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسىدە سادىر بولغان جىنايەت ھېسابلىنىدۇ.
7- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ پۇقرالىرىدىن جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسى سىرتىدا مۇشۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن جىنايەتلەرنى سادىر قىلغانلىرىغا مۇشۇ قانۇن تەتبىقلىنىدۇ، لېكىن مۇشۇ قانۇندىكى بەلگىلىمە بويىچە ئەڭ يۇقىرى بولغاندا ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدىغانلىرى سۈرۈشتۈرۈلمىسىمۇ بولىدۇ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خادىملىرى ۋە ھەربىيلىرىدىن خۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسى سىرتىدا مۇشۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن جىنايەتلەرنى سادىر قىلغانلىرىغا مۇشۇ قانۇن تەتبىقلىنىدۇ.
8- ماددا چەت ئەللىكلەردىن جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تەۋەسى سىرتىدا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىگە ياكى ئۇنىڭ پۇقراسىغا قارىتا جىنايەت ئۆتكۈزگەن، شۇنداقلا مۇشۇ قانۇندىكى بەلگىلىمە بويىچە ئەڭ تۆۋەن بولغاندا ئۈچ يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلىدىغانلىرىغا مۇشۇ قانۇن تەتبىقلانسا بولىدۇ، لېكىن جىنايەت سادىر بولغان جاينىڭ قانۇنى بويىچە جازا بېرىلمەيدىغانلار بۇنىڭ سىرتىدا.
9- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى تۈزۈشكەن ياكى قاتناشقان خەلقئارا شەرتنامىلەردە بەلگىلەنگەن جىنايەتلەردە جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى جىنايى ئىشلار باشقۇرۇش تەۋەلىكى ھوقۇقىنى شەرتنامىدە ئۈستىگە ئالغان مەجبۇرىيىتى دائىرىسىدە يۈرگۈزىدىغانلىرىدا مۇشۇ قانۇن تەتبىقلىنىدۇ.
11- ماددا دىپلوماتىيە ئىمتىيازىدىن ۋە كەچۈرۈم قىلىنىش ھوقۇقىدىن بەھرىمەن بولىدىغان چەت ئەللىكلەرنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى دىپلوماتىيە يولى بىلەن ھەل قىلىنىدۇ.
12- ماددا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى قۇرۇلۇش، مۇشۇ قانۇن يولغا قويۇلغۇچە سادىر بولغان قىلمىشلاردىن شۇ چاغدىكى قانۇن بويىچە جىنايەت ھېسانلانمايدىغانلىرىغا شۇ چاغدىكى قانۇن تەتبىقلىنىدۇ؛ شۇ چاغدىكى قانۇن بويىچە جىنايەت ھېسابلىنىپ، مۇشۇ قانۇننىڭ ئومۇمىي پرىنسىپ 4- باب 8- پاراگرافتىكى بەلگىلىمە بويىچە سۈرۈشتۈرۈشكە تېگىشلىك بولغانلىرىنىڭ جىنايى جاۋابكارلىقى شۇ چاغدىكى قانۇن بويىچە سۈرۈشتۈرۈلىدۇ، ئەمما مۇشۇ قانۇن بويىچە جىنايەت ھېسابلانمايدىغانلىرىغا ياكى يېنىكرەك جازا بېرىلىدىغانلىرىغا مۇشۇ قانۇن تەتبىقلىنىدۇ.
مۇشۇ قانۇن يولغا قويۇلۇشتىن ئىلگىرى، شۇ چاغدىكى قانۇن بويىچە چىقىرىلغان كۈچكە ئىگە ھۆكۈملەر داۋاملىق كۈچكە ئىگە بولىدۇ.
2- باب جىنايەت
1- پاراگراف جىنايەت ۋە جىنايى جاۋابكارلىق
13- ماددا دۆلەتنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقىغا، زېمىن پۈتۈنلۈكىگە ۋە خەۋپسىزلىكىگە زىيان يەتكۈزىدىغان، دۆلەتنى پارچىلايدىغان، خەلق دېموكراتىيىسى دىكتاتۇرىلىقىدىكى ھاكىميەتنى ۋە سوتسىيالىستىك تۈزۈمنى ئاغدۇرىدىغان، جەمئىيەت تەرتىپى ۋە ئىقتىسادىي تەرتىپنى بۇزىدىغان، دۆلەت مال- مۈلكىگە ياكى ئەمگەكچى ئاممىنىڭ كوللېكتىپ ئىگىلدارلىقىدىكى مال- مۈلكىگە دەخلى- تەرۇز قىلىدىغان، پۇقرالارنىڭ خۇسۇسىي مال- مۈلكىگە دەخلى- تەرۇزقىلىدىغان، پۇقرالارنىڭ جىسمانىي ھوقۇقى، دېموكراتىيە ھوقۇقى ۋە باشقا سوقۇقلىرىغا دەخلى- تەرۇز قىلىدىغان بارلىق قىلمىشلار، شۇنىڭدەك جەمئىيەتكە خەۋپ يەتكۈزىدىغان باشقا قىلمىشلاردىن قانۇن بويىچە جىنايى جازابېرىشكە تىگىشلىك بولغانلىرىنىڭ ھەممىسى جىنايەت ھېسابلىنىدۇ، لېكىن ئەھۋالى كۆرۈنەرلىك يېنىك بولۇپ، خەۋپى چوڭ بولمىغانلىرى جىنايەت ھېسابلانمايدۇ.
14- ماددا ئۆز قىلمىشىنىڭ جەمئىيەتكە خەۋپ يەتكۈزىدىغان ئاقىۋەت پەيدا قىلىدىغانلىقىنى بىلىپ تۇرۇپ ھەمدە شۇنداق ئاقىۋەتنىڭ پەيدا بولۇشىنى ئۈمىد قىلىپ ياكى شۇنداق ئاقىۋەتنىڭ پەيدا بولۇشىغا يول قويۇپ جىنايەت شەكىللەندۈرگەنلەر قەستەن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەر ھېسابلىنىدۇ.
قەستەن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەر جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
15- ماددا ئۆز قىلمىشىنىڭ جەمئىيەتكە خەۋپ يەتكۈزىدىغان ئاقىۋەتنى پەيدا قىلىشى مۇمكىملىكىنى ئالدىن بايقاشقا تېگىشلىك بولسىمۇ، بىپەرۋالىق قىلىپ ئالدىن بايقىماي ياكى ئالدىن بايقىغان بولسىمۇ، ئۇنىڭدىن ساقلانغىلى بولىدۇ دەپ ئىشىنىپ كېتىپ، شۇنداق ئاقىۋەتنى پەيدا قىلغانلار سەۋەنلىك بىلەن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەر ھېسابلىنىدۇ.
سەۋەنلىك بىلەن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەردىن قانۇندىكى بەلگىلىمىگە چۈشىدىغانلىرىلا جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
16- ماددا قىلمىش ئوبيېكتىپ جەھەتتە زىيانلىق ئاقىۋەت پەيدا قىلغان بولسىمۇ، بۇنداق ئاقىۋەت قەستەنلىك ياكى سەۋەنلىكتىن ئەمەس، بەلكى توسۇۋالغىلى بولمايدىغان سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن كېلىپ چىققان بولسا، جىنايەت ھېسانلانمايدۇ.
17- ماددا 16 ياشقا توشقانلار جىنايەت ئۆتكۈزسە، جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
14 ياشقا توشقان، 18 ياشقا توشمىغانلار جىنايەت ئۆتكۈزسە، يېنىك ياكى يېنىكلىتىپ جازا بېرىلىدۇ.
18- ماددا روھىي كېسەللەردىن ئۆز ھەرىكىتىنى ئاڭقىرالمايدىغان ياكى كونترول قىلالمايدىغان بولۇپ قالغاندا زىيانلىق ئاقىۋەت پەيدا قىلغانلىقى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپ بويىچە باھالاپ بېكىتىلگەنلىرى جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلمايدۇ، لېكىن ئۇلار ئائىلىسىدىكىلەرنىڭ ياكى ۋەسىيلىرىنىڭ قاتتىق باشقۇرۇشىغا ۋە داۋالىتىشىغا بۇيرۇلىدۇ؛ زۆرۈر تېپىلغاندا، ھۆكۈمەت مەجبۇرىي داۋالىتىدۇ.
ئارىلاپ تۇتۇپ قالىدىغان روھىي كېسەللەردىن روھىي ھالىتى نورمال چاغلاردا جىنايەت ئۆتكۈزگەنلىرى جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
ئۆز ھەرىكىتىنى ئاڭقىرىش ياكى كونترول قىلىش ئىقتىدارىنى تولۇق يوقاتمىغان روھىي كېسەللەردىن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلىرى جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ، لېكىن ئۇلارغا يېنىك ياكى يېنىكلىتىپ جازا بېرىلسە بولىدۇ.
مەستلەر جىنايەت ئۆتكۈزسە جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
19- ماددا ھەم گاس، ھەم گاچا ياكى ئەمالاردىن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلىرىگە يېنىك ۋە يېنىكلىتىلىپ جازا بېرىلسە ياكى جازا كەچۈرۈم قىلىنسا بولىدۇ.
20- ماددا دۆلەت، جامائەت مەنپەئىتىنى، ئۆزىنىڭ ياكى باشقىلارنىڭ جىسمانىي ھوقۇقى، مال- مۈلۈك ھوقۇقى ۋە باشقا ھوقۇقلىرىنى قىلىنىۋاتقان قانۇنسىز زىيانكەشلىكتىن ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن قانۇنسىز زىيانكەشلىكنى توسۇش يولىدا تەدبىر قوللىنىپ، قانۇنسىز زىيانكەشلىك قىلغۇچىغا زىيان يەتكۈزگەنلەر يوللۇق قوغدانغانلار ھېسابلىنىپ، جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلمايدۇ.
يوللۇق قوغدىنىشنى زۆرۈر چەكتىن كۆرۈنەرلىك دەرىجىدە ئاشۇرۇۋېتىپ، زور زىيان پەيدا قىلغانلار جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ، لېكىن ئۇلارغا يېنىكلىتىپ جازا بېرىلىدۇ ياكى جازا كەچۈرۈم قىلىنىدۇ.
ۋەھشىيلىك، قاتىللىق، بۇلاڭچىلىق، باسقۇنچىلىق، تۇتۇپ كېتىش ۋە جىسمانىي بىخەتەرلىككە ئېغىر خەۋپ يەتكۈزىدىغان باشقا زورلۇق جىنايىتى ئۆتكۈزۈلىۋاتقاندا ئوغدىنىش تەدبىرى قوللىنىپ، قانۇنسىز زىيانكەشلىك قىلغۇچىنى چېكىدىن ئاشۇرۇۋەتكەنلەرگە كىرمەيدۇ، جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلمايدۇ.
21- ماددا دۆلەت، جامائەت مەنپەئىتىنى، ئۆزىنىڭ ياكى باشقىلارنىڭ جىسمانىي ھوقۇقى، مال- مۈلۈك ھوقۇقى ۋە باشقا ھوقۇقلىرىنى يۈز بېرىۋاتقان خەۋپتىن ساقلىنىش ئۈچۈن نائىلاج جىددىي خەۋپتىن ساقلىنىش تەدبىرى قوللىنىپ زىيان پەيدا قىلغانلار جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلمايدۇ.
جىددىي خەۋپتىن ساقلىنىش تەدبىرىنى زۆرۈر چەكتىن ئاشۇرۇپ، ئورۇنسىز زىيان پەيدا قىلغانلار جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ، لېكىن ئۇلارغا يېنىكلىتىپ جازا بېرىلىدۇ ياكى جازا كەچۈرۈم قىلىنىدۇ.
1- تارماقتىكى ئۆزىنى خەۋپتىن ساقلاپ قېلىشقا دائىر بەلگىلىمە ۋەزىپە ۋە كەسپىي جەھەتتە ئالاھىدە مەسئۇلىيىتى بارلارغا تەتبىقلانمايدۇ.
2- پاراگراف جىنايەتنىڭ تەييارلىنىشى، ئەمەلگە ئاشماسلىقى ۋە توختىتىلىشى
22- ماددا جىنايەتنىڭ ئۆتكۈزۈش مەقسىتىدە قورال- سايمان تەييارلاش، شارائىت يارىتىپ جىنايەتنىڭ تەييارلىنىشى ھېسابلىنىدۇ.
تەييارلىقتىكى جىنايەتكە ئەمەلگە ئاشقان جىنايەتكە قارىغاندا يېنىك ۋە يېنىكلىتىپ
جازا بېرىلسە ياكى جازا كەچۈرۈم قىلىنسا بولىدۇ.
23- ماددا جىنايەتچى جىنايەتكە كىرىشكەندىن كېيىن، ئۆز ئىرادىسىگە باغلىق بولمىغان سەۋەبلەر بىلەن مەقسىتىگە يېتەلمىگەن بولسا، جىنايەتنى ئەمەلگە ئاشۇرالمىغان ھېسابلىنىدۇ.
ئەمەلگە ئاشمىغان جىنايەتكە ئەمەلگە ئاشقان جىنايەتكە قارىغاندا يېنىك ياكى يېنكلىتىلىپ جازا بېرىلسە بولىدۇ.
جىنايەتنى توختىتىپ قويغۇچىلاردىن زىيان پەيدا قىلمىغانلىرىغا جازا كەچۈرۈم قىلىنىدۇ؛ زىيان پەيدا قىلمانلىرىغا يېنىكلىتىپ جازا بېرىلىدۇ.
3- پاراگراف بارلىشىپ ئۆتكۈزگەن جىنايەت
25- ماددا بىرلىشىپ ئۆتكۈزگەن جىنايەت ئىككىدىن ئارتۇق ئادەمنىڭ بىرلىشىپ، قەستەن ئۆتكۈزگەن جىنايىتىنى كۆرسىتىدۇ.
ئىككىدىن ئارتۇق ئادەمنىڭ سەۋەنلىك بىلەن ئۆتكۈزگەن جىنايىتى بىرلىشىپ ئۆتكۈزگەن جىنايەت قاتارىدا بىر تەرەپ قىلىنمايدۇ؛ جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىشقا تېگىشلىك بولغانلىرىغا جىنايىتىگە قاراپ جازا بېرىلىدۇ.
26- ماددا جىنايەتچىلەر گۇرۇھىنى ئۇيۇشتۇرۇپ ۋە ئۇنىڭغا رەھبەرلىك قىلىپ جىنايى ھەرىكەت ئېلىپ بارغانلار ياكى بىرلىشىپ جىنايەت ئۆتكۈزۈشتە ئاساسىي رول ئوينىغانلار ئاساسىي جىنايەتچى ھېسابلىنىدۇ.
ئۈچتىن ئارتۇق ئادەم بىرلىشىپ جىنايەت ئۆتكۈزۈش مەقسىتىدە تەشكىللەنگەن، بىر قەدەر تۇراقلىق بولغان جىنايەتچىلەر تەشكىلاتى جىنايەتچىلەر گۇرۇھى ھېسابلىنىدۇ.
جىنايەتچىلەر گۇرۇھىنى ئۇيۇشتۇرغان ۋە ئۇنىڭغا رەھبەرلىك قىلغان باش ئۇنسۇرلارغا گۇرۇھنىڭ بارلىق جىنايىتى بويىچە جازا بېرىلىدۇ.
27- ماددا بىرلىشىپ جىنايەت ئۆتكۈزۈشتە ئاساسىي رول ئوينىمىغانلار ياكى ياردەمچى رول ئوينىغانلار ئەگەشكۈچى جىنايەتچى ھېسابلىنىدۇ.
ئەگەشكۈچى جىنايەتچىلەرگە يېنىك، يېنىكلىتىپ جازا بېرىلىدۇ ياكى جازا كەچۈرۈم قىلىنىدۇ.
28- ماددا باشقىلارنىڭ تەھدىت سېلىشى بىلەن جىنايەت ئۆتكۈزۈشكە قاتناشقانلارغا جىنايى قىلمىشىغا قاراپ يېنىكلىتىپ جازا بېرىلىدۇ ياكى جازا كەچۈرۈم قىلىنىدۇ.
29- ماددا باشقىلارنى جىنايەت ئۆتكۈزۈشكە كۈشكۈرتكەنلەرگە بىرلىشىپ جىنايەت ئۆتكۈزۈشتە ئوينىغان رولىغا قاراپ جازا بېرىلىدۇ. 18 ياشقا توشمىغانلارنى جىنايەت ئۆتكۈزۈشكە كۈشكۈرتلەنلەرگە ئېغىر جازا بېرىلىدۇ.
جىنايەت ئۆتكۈزۈشكە كۈشكۈرتۈلگۈچى شۇ جىنايەتنى ئۆتكۈزمىگەن بولسا، كۈشكۈرتكۈچى جىنايەتچىگە يېنىك ياكى يېنىكلىتىپ جازا بېرىلسە بولىدۇ.
4- باراگراف ئورۇن ئۆتكۈزگەن جىنايەت
30- ماددا شىركەت، كارخانا، ئورگان ۋە تەشكىلاتلاردىن جەمئىيەتكە خەۋپ يەتكۈزىدىغان قىلمىشى قانۇندا ئورۇن جىنايىتى دەپ بەلگىلەنگەنلىرى جىنايى جاۋابكارلىققا تارتىلىدۇ.
3- باب جىنايى جازا
1 - پاراگراف جىنايى جازا تۈرى
32- ماددا جىنايى جازا ئاساسىي جازا ۋە قوشۇمچە جازاغا بۆلۈنىدۇ.
33- ماددا ئاساسىي جازانىڭ تۈرى تۆۋەندىكىچە:
(1) رېجىم؛
(2) تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش؛
(3) مۇددەتلىك قاماق جازاسى؛
(4) مۇددەتسىز قاماق جازاسى؛
34- ماددا قوشۇمچە جازانىڭ تۈرلىرى:
(1) جەرىمانە؛
(2) سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىش؛
(3) مال- مۈلۈكنى مۇسادىرە قىلىش؛
قوشۇمچە جازانى ئايرىم بېرىشكىمۇ بولىدۇ.
35- ماددا جىنايەت ئۆتكۈزگەن چەت ئەللىكلەرگە چېگرىدىن قوغلاپ چىقىرىش جازاسى ئايرىم بېرىلسىمۇ، قوشۇمچە بېرىلسىمۇ بولىدۇ.
36- ماددا جىنايەتچىلەردىن جىنايى قىلمىش زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىنى ئىقتىسادىي زىيانغا ئۇچراتقانلىرىغا قانۇن بويىچە جىنايى جازا بېرىلگەندىن باشقا، ئەھۋالغا قاراپ يەنە ئىقتىسادىي زىياننى تۆلەش ھۆكۈم قىلىنىدۇ.
ھەق تەلەپ تۆلەم جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئالغۇچى جىنايەتچىلەردىن جەرىمانە جازاسىمۇ ھۆكۈم قىلىنىپ، مال- مۈلكى بارلىق چىقىمغا چىقىش قىلماي قالغانلىرى ياكى مال- مۈلكىنى مۇسادىرە قىلىش جازاسى ھۆكۈم قىلىنغانلىرى زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىغا ھەق تەلەپ تۆلىمى تۆلەش جاۋابكارلىقىنى ئۈستىگە ئالىدۇ.
37- ماددا جىنايى قىلىمىشى يېنىك بولۇپ، جازا ھۆكۈم قىلىش زۆرۈرىيىتى بولمىغانلارغا جىنايى جازا كەچۈرۈم قىلىمسا بولىدۇ، لېكىن دېلو ئەھۋالىنىڭ ئوخشاش بولماسلىقىغا قاراپ، تەنبىھ بېرىلسە ياكى توۋانامە يېزىش، ناماقۇل بولۇش، زىياننى تۆلەشكە بۇيرۇلسا ۋە ياكى مەسئۇل تارماق تەرىپىدىن مەمۇرىي جازا بېرىلسە ياكى مەمۇرىي چارە كۆرۈلسە بولىدۇ.
38- ماددا رېجىم مۇددىتى ئۈچ ئايدىن يۇقىرى، ئىككى يىلدىن تۆۋەن بولىدۇ.
رېجىم ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەرنىڭ جازاسىنى جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى ئىجرا قىلىدۇ.
39- ماددا رېجىم ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەر جازاسى ئىجرا قىلىنىۋاتقان مەزگىلدە تۆۋەندىكى بەلگىلىمىلەرگە رىئايە قىلىشى لازىم:
(1) قانۇن ۋە مەمۇرىي نىزاملارغا رىئايە قىلىش، نازارەتچىلىككە بويسۇنۇش؛
(2) ئىجراقىلغۇچى ئورگاننىڭ تەستىقىنى ئالماي تۇرۇپ، سۆز، مەتبۇئات، يىغىلىش ئۆتكۈزۈش، تەشكىلاتلارغا ئۇيۇشۇش، نامايىش قىلىش، كۈچ كۆرسىتىش ئەركىنلىكى ھوقۇقىنى يۈرگۈزمەسلىك؛
(3) ئىجرا قىلغۇچى ئورگاننىڭ كۆرۈشۈش توغرىسىدىكى بەلگىلىمىسىگە رىئايە قىلىپ تۇرۇش؛
(4) ئىجرا قىلغۇچى ئورگاننىڭ كۆرۈشۈش توغرىسىدىكى بەلگىلىمىسىگە رىئايە قىلىش؛
(5) ئۆزى تۇرۇشلۇق شەھەر، ناھىيىدىن كەتمەكچى ياكى كۆچمەكچى بولسا، ئىجرا قىلغۇچى ئورگاننىڭ تەستىقىنى ئېلىش.
رېجىم ھۆكۈم قىلىمغان جىنايەتچىلەرنىڭ ئەمگەك جەريانىدىكى ئوخشاش ئىشىغا ئوخشاش ھەق بېرىلىدۇ.
40- ماددا رېجىم ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىنىڭ رېجىم مۇددىتى توشقاندا، ئىجرا قىلغۇچى ئورگان ئۇنىڭ رېجىمدىن بۈشىتىلغانلىقىنى ئۆزىگە ۋە ئۇنىڭ ئىشلەيدىغان ئورۇنغا ياكى ئۇ تۇرۇشلۇق جايدىكى ئاممىغا دەرھال جاكارلايدۇ.
41- ماددا رېجىم جازاسىنىڭ مۇددىتى ھۆكۈم ئىجرا قىلىنغان كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ؛ ھۆكۈم ئىجراقىلىنىشتىن بۇرۇم قاماپ تۇرۇلغان بولسا، قاماپ تۇرۇلغان ۋاقىتنىڭ بىر كۈنى جازا مۇددىتىنىڭ ئىككى كۈنىگە سۇندۇرۇپ ھېسابلىنىدۇ.
3- پاراگراف تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش
42- ماددا تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش مۇددىتى بىر ئايدىن يۇقىرى، ئالتە ئايدىن تۆۋەن بولىدۇ.
43- ماددا تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش ھۆكۈم قىلىمغان جىنايەتچىلەرنىڭ جازاسىنى جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى يېقىن جايدا ئىجراقىلىدۇ.
جازا ئىجرا قىلىنىۋاتقان مەزگىلدە، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچى ھەر ئايدا بىر كۈندىن ئىككى كۈنگىچە ئۆيىگە قايتسا بولىدۇ؛ ئەمگەككە قاتناشقانلىرىغا ئىشىغا قاراپ ھەق بېرىلسە بولىدۇ.
44- ماددا تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسىنىڭ مۇددىتى ھۆكۈم ئىجرا قىلىنغان كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ؛ ھۆكۈم ئىجرا قىلىنىشتىن بۇرۇن قاماپ تۇرۇلغان بولسا، قاماپ تۇرۇلغان ۋاقىتنىڭ بىر كۈنى جازا مۇددىتىنىڭ بىر كۈنىگە سۇندۇرۇپ ھېسابلىنىدۇ.
4- پاراگراف مۇددەتلىك قاماق جازاسى، مۇددەتسز قاماق جازاسى
45- ماددا مۇددەتلىك قاماق جازاسىنىڭ مۇددىتى ئالتە ئايدىن يۇقىرى، 15 يىلدىن تۆۋەن بولىدۇ، مۇشۇ قانۇننىڭ 50- ۋە 69- ماددىلىرىدا بەلگىلەنگەنلىرى بۇنىڭ سىرتىدا.
46- ماددا مۇددەتلىك قاماق جازاسى، مۇددەتسىز قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەرنىڭ جازاسى تۈرمىدە ياكى باشقا ئىجرا ئورۇنلىرىدا ئىجرا قىلىنىدۇ؛ ئەمگەك ئىقتىدارى بارلىرى ئەمگەككە قاتنىشىپ، تەربىيە ۋە ئۆزگەرتىشنى قوبۇل قىلدۇ.
47- ماددا مۇددەتلىك جاماق جازاسىنىڭ مۇددىتى ھۆكۈم ئىجرا قىلىنىشتىن بۇرۇن قاماپ تۇرۇلغان بولسا، قاماپ تۇرۇلغان ۋاقىتنىڭ بىر كۈنى جازا مۇددىتىنىڭ بىر كۈنىگە سۇندۇرۇپ ھېسابلىنىدۇ.
5- پاراگراف ئۆلۈم جازاسى
48- ماددا ئۆلۈم جازاسى جىنايىتى ئىنتايىن ئېغىر جىنايەتچىلەگىلا بېرىلىدۇ. ئۆلۈم جازاسى ھۆكۈم قىلىشقا تېگىشلىك جىنايەتچىلەردىن جازاسىنى دەرھال ئىجرا قىلىش زۆرۈرىيىتى بولمىغانلارغا ئۆلۈم جازاسى ھۆكۈم قىلىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، جازاسى ئىككى يىل كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىدىغانلىقى جاكارلانسا بولىدۇ.
49- ماددا جىنايەت ئۆتكۈزگەن ۋاقىتتا 18 ياشقا توشمىغانلارغا ۋە سوت قىلىنغاندا ھامىلىدار ئاياللارغا ئۆلۈم جازاسى بېرىلمەيدۇ.
50- ماددا كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىدىغان ئۆلۈم جازاسى ھۆكۈم قىلىنغانلاردىن ئۆلۈم جازاسىنى كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىش مەزگىلىدە، قەستەن جىنايەت ئۆتكۈزمىگەنلىرىنىڭ جازاسى ئىككى يىللىق مۇددەت توشقاندىن كېيىن مۇددەتسىز قاماق جازاسىغا ئۆزگەرتىلىدۇ؛ ھەقىقەتەن چوڭ خىزمەت كۆرسىتىش ئىپادىسى بولغانلىرىنىڭ جازاسى ئىككى يىللىق مۇددەت توشقاندىن كېيىن 15 يىلدىن يۇقىرى، 20 يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا ئۆزگەرتىلدۇ؛ قەستەن جىنايەت ئۆتكۈزگەنلىكى تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە راست بولۇپ چىققانلىرىغا ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تەستىقى بىلەن ئۆلۈم جازاسى ئىجرا قىلىنىدۇ.
51- ماددا كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىدىغان ئۆلۈم جازاسىنىڭ مۇددىتى ھۆكۈم بېكىتىلگەن كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ. كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىدىغان ئۆلۈم جازاسى مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا ئۆزگەرتكەنلەرنىڭ جازا مۇددىتى كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىدىغان ئۆلۈم جازاسى مۇددىتى توشقان كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ.
6- پارگراف جەرىمانە
52- ماددا جەرىمانە ھۆكۈم قىلىنغاندا، جەرىمانە سوممىسى جىنايى قىلمىشقا قاراپ بېكىتىلىدۇ.
54- ماددا سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىشتا تۆۋەندىكى ھوقۇقلاردىن مەھرم قىلىنىدۇ:
(1) سايلام ھوقۇقى ۋە سايلىنىش ھوقۇقى؛
(2) سۆز، مەبۇئات، يىغىلىش ئۆتكۈزۈش، تەشكىلاتلارغا ئۇيۇشۇش، نامايىش قىلىش، كۈچ كۆرسىتىش ئەركىنلىكى ھوقۇق؛
(3) دۆلەت شىركەتلىرى، كارخانىلرى، كەسپىي ئورۇنلىرىدا ۋە خەلق تەشكىلاتلىرىدا رەھبەرلىك ۋەزىپىسى ئۆتەش ھوقۇقى.
55- ماددا سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىش مۇددىتى بىر يىلدىن يۇقىرى، بەش يىلدىن تۆۋەن بولىدۇ، مۇشۇ قانۇننىڭ 57- ماددىسىدا بەلگىلەنگەنلىرى بۇنىڭ سىرتىدا.
رېجىم ھۆكۈم قىلىنىپ قۇشۇمچە سىياسىي ھوقۇقىدىن مەھرۇم قىلىنغانلارنىڭ سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىنىش مۇددىتى رېجىم مۇددىتى بىلەن ئوخشاش بولىدۇ، بىر ۋاقىتتا ئىجرا قىلىنىدۇ.
56- ماددا دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزگەن جىنايەتچىلەر قوشۇمچە سىياسىي ھوقۇقىدىن مەھرۇم قىلىنىدۇ؛ قەستەن قاتىللىق قىلىش، باسقۇنچىلىق قىلىش، ئوت قويۇش، پارتىلىتىش، زەھەر سېلىش، بۇلاڭچىلىق قىلىشقا ئوخشاش قىلمىشلىرى بىلەن جەمئىيەت تەرتىپىنى ئېغىر دەرىجىدە بۇزغان جىنايەتچىلەر قوشۇمچە سىياسىي ھوقۇقىدىن مەھرۇم قىلىنسا بولىدۇ.
57- ماددا ئۆلۈم جازاسى، مۇددەتسىز قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەر سىياسىي ھوقۇقىدىن ئۆمۈرۋايەت مەھرۇم قىلىنىدۇ.
كېچىكتۈرۈپ ئىجرا قىلىنىدىغان ئۆلۈم جازاسى مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا ئۆزگەرتىلسە ياكى مۇددەتسىز قاماق جازاسى مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا ئۆزگەرتىلسە، قوشۇمچە سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىش مۇددىتى ئۈچ يىلدىن يۇقىرى، ئون يىلدىن تۆۋەن قىلىپ ئۆزگەرتىلىدۇ.
58- ماددا قۇشۇمچە سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىش جازاسىنىڭ مۇددىتى قاماق جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى ئىجرا قىلىنىپ بولغان كۈندىن ياكى شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەن كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ؛ سىياسىي ھوقۇقتىن مەھرۇم قىلىش ئاساسىي جازا ئىجرا قىلىنىۋاتقان مەزگىلدە كۈچكە ئىگە بولىۋېرىدۇ.
سىياسىي ھوقۇقىدىن مەھرۇم قىلىنغان جىنايەتچىلەر جازا ئىجرا قىلىنۋاتقان مەزگىلدە قانۇن، مەمۇرىي نىزاملاردىكى بەلگىلىمىلەرگە ۋە گوۋۇيۈەن جامائەت خەۋپسىزلىكى تارمىقىنىڭ نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ھەققىدىكى ئالاقىدار بەلگىلىمىلىرىگە رىئايە قىلىشى، نازارەتچىلىككە بويسۇنۇشى كېرەك؛ ئۇلار مۇشۇ قانۇننىڭ 54- ماددىسىدا بەلگىلەنگەن ھوقۇقلارنى يۈرگۈزسە بولمايدۇ.
8- پارگراف مال- مۈلۈكنى مۇسادىر قىلىش
59- ماددا مال- مۈلۈكنى مۇسادىرە قىلىش جىنايەتچىنىڭ ئۆزىگە تەئەللۇق مال- مۈلكىنىڭ بىر قىسمىنى ياكى ھەممىسىنى مۇسادىرە قىلىشنى كۆرسىتىدۇ. مال- مۈلكىنىڭ ھەممىسىنى مۇسادىرە قىلىشقا توغرا كەلگەن جىنايەتچىنىڭ ئۆزى ئۈچۈن زۆرۈر تۇرمۇش خىرجىتى قالدۇرۇلىدۇ.
مال- مۈلكنى مۇسادىرە قىلىش ھۆكۈم قىلىنغاندا، جىنايەتچىنىڭ ئائىلە تاۋابىئاتلىرىغا تەئەللۇق ياكى تېگىشلىك بولغان مال- مۈلۈكنى مۇسادىرە قىلىشقا بولمايدۇ.
4 - باب جىنايى جازانىڭ كونكرېت بېرىلىشى
1- پاراگراف جازا ئۆلچەش
61- ماددا جىنايەتچىگە بېرىلىدىغان جازا ئۇنىڭ جىنايىتىنىڭ پاكىتىغا، جىنايىتىنىڭ خاراكتېرىگە، ئەھۋالىغا ۋە جەمئىيەتكە يەتكۈزگەن خەۋپىنىڭ دەرىجىسىگە قاراپ، مۇشۇ قانۇندىكى مۇناسىۋەتلىك بەلگىلىمىلەر بويىچە ھۆكۈم قىلىنىدۇ.
62- ماددا جىنايەتچىلەردىن مۇشۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن يېنىكلىتىپ جازا بېرىلىدىغان ئەھۋال بولغانلىرىغا قانۇندا بەلگىلەنگەن جازادىن تۆۋەن جازا ھۆكۈم قىلىنىدۇ.
63- ماددا جىنايەتچىلەردىن مۇشۇ قانۇندا بەلگىلەنگەن يېنىكلىتىپ جازا بېرىلدىغان ئەھۋال بولمىغانلىرىغا دېلودىكى ئالاھىدە ئەھۋالغا قاراپ، ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تەستىقى بىلەن قانۇندا بەلگىلەنگەن جازادىن تۆۋەن جازا ھۆكۈم قىلىنسىمۇ بولىدۇ.
64- ماددا جىنايەتچىنىڭ قانۇنغا خىلاپلىق قىلىپ تاپقان پۇل- مېلىنىڭ ھەممىسى تاپشۇرغۇزۇلىدۇ ياكى قاتۇرۇغۇزۇلىدۇ، تۆلىتىلىدۇ؛ زىيانكەشلىككە ئۇچرىغۇچىنىڭ قانۇنىي مال- مۈلكى ۋاقتىدا قايتۇرۇپ بېرىلىدۇ؛ مەنئى قىلىنغان نەرسىلەر ۋە جىنايەت ئۆتكۈزۈشتە ئىشلىتىلگەن شەخسى پۇل- مال مۇسادىرە قىلىنىدۇ. مۇسادىرە قىلىنغان پۇل- مال ۋە ئېلىنغان جەرىمانە بىردەك دۆلەت خەزىنىسىگە تاپشۇرۇلىدۇ، ئۇنى ئىشلىتىۋېلىشقا ۋە ئۆز ئالدىغا بىر تەرەپ قىلىشقا بولمايدۇ.
2- پارگراف تەكرار جىنايەت ئۆتكۈزۈش
65 - ماددا مۇددەتلىك قاماق جازاسىدىن يۇقىرى جازا ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەردىن جازاسى ئىجرا قىلىنىپ بولغان ياكى كەچۈرۈم قىلىنغاندىن كېيىن، بەش يىل ئىچىدە يەنە مۇددەتلىك قاماق جازاسىدىن يۇقىرى جازا بېرىلىدىغان جىنايەتنى ئۆتكۈزگەنلەر تەكرار جىنايەت ئۆتكۈۈزگەنلەر ھېسابلىنىدۇ، ئۇلارغا ئېغىر جازا بېرىلىدۇ، لېكىن سەۋەنلىك بىلەن جىنايەت ئۆتكۈزۈپ قويغانلار بۇنىڭ سىرتىدا.
ئالدىنقى تارماقتا بەلگىلەنگەن مۇددەت شەرتلىك قوريۇپ بېرىلگەن جىنايەتچىگە تەتبىقلانغاندا، شەرتلىك قويۇپ بېرىش مۇددىتى توشقان كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ.
66- ماددا دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزگەن جىنايەتچىلەردىن جازاسى ئىجرا قىلىنىپ بولغان ياكى كەچۈرۈم قىلىنغاندىن كېيىن، ھەر قانداق چاغدا يەنە دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزىدىغان جىنايەتنى ئۆتكۈزگەنلىرى تەكرار جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەرقاتارىدا بىر تەرەپ قىلىنىدۇ.
3- پاراگراف ئۆزىنى مەلۇم قىلىش ۋە خىزمەت كۆرسىتىش
67- ماددا جىنايەت ئۆتكۈزگەندىن كېيىن دېلوسىنى ئۆزلۈكىدىن مەلۇم قىلىپ، جىنايەتنى ئەينەن ئىقرارقىلىش ئۆزىنى مەلۇم قىلىش بولىدۇ. ئۆزىنى مەلۇم قىلغان جىنايەتچىلەرگە يېنىك ياكى يېنىكلىتىپ جازا بېرىلسە بولىدۇ. ئۇلاردىن جىنايىتى يېنىكرەك بولغانلارغا جازا كەچۈرۈم قىلىنسا بولىدۇ.
مەجبۇرلاش تەدبىرى قوللىنىلغان جىنايەت گۇماندارلىرى، جاۋابكارلار ۋە جازا ئۆتەۋاتقان جىنايەتچىلەردىن ئەدلىيە ئورگىنى تېخى ئىگىلىمىگەن باشقا جىنايەتلىرىنى ئەينەن ئىقرار قىلغانلىرى ئۆزىنى مەلۇم قىلغانلار قاتارىدا بىر تەرەپ قىلىنىدۇ.
68- ماددا جىنايەتچىلەردىن باشقىلارنىڭ جىنايى قىلمىشىنى پاش قىلىپ، تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە راست بولۇپ چىققانلىرى ياكى مۇھىم يىپ ئۇچى بىلەن تەمىنلەپ، باشقا دېلونىڭ پاش قىلىنىشىغا ئىمكانىيەت يارىتىپ بېرىش قاتارلىق خىزمەت كۆرسىتىش ئىپادىسى بولغانلىرىغا يېنىك ياكى يېنىكلىتىپ جازا بېرىلسە بولىدۇ؛ چوڭ خىزمەت كۆرسىتىش ئىپادىسى بولغانلىرىغا يېنىكلىتىپ جازا بېرىلسە ياكى كەچۈرۈم قىلىنسا بولىدۇ.
جىنايەت ئۆتكۈزگەندىن كېيىن ئۆزىنى مەلۇم قىلغان ھەم چوڭ خىزمەت كۆرسىتىش ئىپادىسى بولغانلارغا يېنىكلىتىپ جازا كەچۈرۈم قىلىنىدۇ.
4- پاراگراف بىر نەچچە جىنايەتنى قوشۇپ جازالاش
69- ماددا بىر كىشى ھۆكۈم ئېلان قىلىنغانغا قەدەر بىر نەچچە جىنايەت ئۆتكۈزگەن بولسا، ئۆلۈم جازاسى ۋە مۇددەتسىز قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنىدىغانلىرىنى ھېسبقا ئالمىغاندا، ئۇنىڭ ئىجرا قىلىنىدىغان جازا مۇددىتى ئەھۋالغا قاراپ، يىغىندى جازا مۇددىتدىن قىسقا، بىر نەچچە جازا ئىچىدىكى ئەڭ يۇقىرى بولغاندا بىر يىلدىن ئېشىپ كەتمەيدۇ، مۇددەتلىك قاماق جازاسى ئەڭ يۇقىرى بولغاندا 20 يىلدىن ئېشىپ كەتمەيدۇ.
بىر نەچچە جىنايەت ئىچىدە قوشۇمچە جازا ھۆكۈم قىلىنغان بولسا، قۇشۇمچە جازا ئىجرا قىلىنىۋېرىدۇ.
70 - ماددا جازا ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەردىن ھۆكۈم ئېلان قىلىنغاندىن تارتىپ جازاسى ئىجرا قىلىنىپ بولغۇچە بولغان ئارىلىقتا ھۆكۈم ئېلان قىلىنىشتىن ئىلگىرى ھۆكۈمگە كىرگۈزۈلمەي قالغان باشقا جىنايەتلىرىمۇ بارلىقى سېزىلگەنلىرىنىڭ يېڭى سېزىلگەن جىنايىتى ئۈستىدىن ھۆكۈم چىقىرىلىپ، ئىلگىرىكى ۋە كېيىنكى ھۆكۈمىدىكى جازا مۇشۇ قانۇننىڭ 69- ماددىسىدىكى بەلگىلىمىگە بىنائەن، ئىجرا قىلىنىدىغان جازا قىلىپ بېكىتىلىدۇ. ئىجرا قىلىنىپ بولغان جازا مۇددىتى يېڭى ھۆكۈمدە بېكىتىلگەن جازا مۇددىتى ئىچىگە كىرگۈزۈپ ھېسابلىنىدۇ.
71- ماددا جازا ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەردىن ھۆكۈم ئېلان قىلىنغاندىن تارتىپ جازاسى ئىجرا قىلىنىپ بولغۇچە بولغان ئارىلىقتا يەنە جىنايەت ئۆتكۈزۈلگەنلىرىنىڭ يېڭى جىنايىتى ئۈستىدىن ھۆكۈم چىقىرىلىپ، ئىلگىرىكى جىنايىتىگە بېرىلىپ ئىجرا قىلىنىپ بولمىغان جازا بىلەن كېيىنكى جىنايىتىگە ھۆكۈم قىلىنغان جازا مۇشۇ قانۇننىڭ 69- ماددىسىدىكى بەلگىلىمىگە بىنائەن ئىجرا قىلىنىدىغان جازا قىلىپ بېكىتىلىدۇ.
5- پارگراف جازا كېچىكتۈرۈش
72 - ماددا تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى، ئۈچ يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەردىن جىنايەت ئەھۋالىغا ۋە توۋا قىلىش ئىپادىسىگە قاراپ جازاسى كېچىكتۈرۈلسە، جەمئىيەتكە ھەقىقەتەن قايتا خەۋپ يەتكۈزمەيدىغانلىرىغا جازانى كېچىكتۈرۈش جاكارلانسا بولىدۇ.
جازا كېچىكتۈرۈش جاكارلانغان جىنايەتچىلەرگە قوشۇمچە جازا ھۆكۈم قىلىنغان بولسا، قوشۇمچە جازا ئىجرا قىلىنىۋېرىدۇ.
73- ماددا تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىنىدىغانلارنىڭ جازاسىنى كېچىكتۈرۈپ سىناش مۇددىتى ئەسلىي ھۆكۈمدىكى جازا مۇددىتىدىن يۇقىرى، بىر يىلدىن تۆۋەن بولىدۇ، لېكىن ئىككى ئايدىن قىسقا بولمايدۇ.
مۇددەتلىك قاماق جازاسى بېرىلگەنلەرنىڭ جازاسىنى كېچىكتۈرۈپ سىناش مۇددىتى ئەسلىي ھۆكۈمدىكى جازا مۇددىتىدىن يۇقىرى، بەش يىلدىن تۆۋەن بولىدۇ، لېكىن بىر يىلدىن قىسقا بولمايدۇ.
جازانى كېچىكتۈرۈپ سىناش مۇددىتى ھۆكۈم بېكىتىلگەن كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ.
74- ماددا تەكرار جىنايەت ئۆتكۈزگەنلەرنىڭ جازاسى كېچىكتۈرۈلمەيدۇ.
75- ماددا جازا كېچىكتۈرش جاكارلانغان جىنايەتچىلەر تۆۋەندىكى بەلگىلىمىلەرگە رىئايە قىلشى كېرەك:
(2) تەكشۈرگۈچى ئورگاننىڭ بەلگىلىمىسى بويىچە ئۆزىنىڭ ئىش- ھەرىكىتىنى مەلۇم قىلىش؛
(3) تەكشۈرگۈچى ئورگاننىڭ كۆرۈشۈش توغرىسىدىكى بەلگىلىمىسىگە رىئايە قىلىش؛
(4) ئۆزى تۇرۇشلۇق شەھەر، ناھىيىدىن كەتمەكچى ياكى كۆچمەكچى بولسا، تەكشۈرگۈچى ئورگاننىڭ تەستىقىدىن ئۆتكۈزۈش.
76- ماددا جازا كېچىكتۈرۈش جاكارلانغان جىنايەتچىلەرنى جازانى كېچىكتۈرۈپ سىناش مۇددىتى ئىچىدە، جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى تەكشۈرىدۇ، ئۇلار ئىشلەيدىغان ئورۇن ياكى ئاساسىي قاتلام تەشكىلات تەكشۈرۈشكە ماسلىشىدۇ، مۇشۇ قانۇننىڭ 77- ماددىسىدا بەلگىلەنگەن ئەھۋال كۆرۈلمىسە، جازانى كېچىكتۈرۈپ سىناش مۇددىتى توشقاندا، ئەسلىي ھۆكۈمدىكى جازا ئىجرا قىلىنمايدۇ ھەم بۇ ئاشكارا جاكارلىنىدۇ.
77- ماددا جازا كېچىكتۈرۈش جاكارلانغان جىنايەتچىلەردىن جازانى كېچىكتۈرۈپ سىناش مۇددىتى ئىچىدە يېڭى جىنايەت ئۆتكۈزگەن ياكى ھۆكۈم جاكارلىنىشتىن بۇرۇن ھۆكۈمگە كىرگۈزۈلمەي قالغان باشقا جىنايەتلىرىمۇ بارلىقى سېزىلگەنلىرىگە جازانى كېچىكتۈرۈش بىكار قىلىنىپ، يېڭى جىنايىتى ياكى يېڭىدىن سېزىلگەن جىنايىتى ئۈستىدىن ھۆكۈم چىقىرىلىپ، ئىلگىرىكى جىنايىتى بىلەن كېيىنكى جىنايىتى ئۈچۈن ھۆكۈم قىلىنغان جازا مۇشۇ قانۇننىڭ 69- ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە ئىجرا قىلىنىدىغان جازا قىلىپ بېكىتىلىدۇ.
جازا كېچىكتۈرۈش جاكارلانغان جىنايەتچىلەردىن جازانى كېچىكتۈرۈپ سىناش مۇددىتى ئىچىدە قانۇنغا، مەمۇرىي نىزامغا ياكى گوۋۇيۈەن جامائەت خەۋپسىزلىكى تارمىقىنىڭ جازا كېچىكتۈرۈلگەنلەرنى نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ھەققىدىكى بەلگىلىمىلىرىگە خىلاپلىق قىلىپ، قىلمشى ئېغىر بولغانلىرىغا جازا كېچىكتۈرۈش بىكار قىلىنىپ، ئەسلىي ھۆكۈمدىكى جازا ئىجرا قىلىنىدۇ.
6 - پارگراف جازا كېمەتىش
(1) باشقىلارنىڭ زور جىنايى ھەرىكىتىنى توسقان بولسا؛
(2) تۈرمە ئىچى ۋە سىرتىدىكى زور جىنايى ھەرىكەتنى پاش قىلىپ، تەكشۈرۈش نەتىجىسىدە راست بولۇپ چىققان بولسا؛
(3) كەشپىيات- ئىجادىيەت ياراتقان ياكى تېخنىكىنى زور دەرىجىدە يېڭىلىغان بولسا؛
(4) كۈندىلىك ئىشلەپچىقىرىش ۋە تۇرمۇشتا ئۆز ھاياتىدىن كېچىپ باشقلارنى قۇتۇلدۇرغان بولسا؛
(5) تەبىئىي ئاپەتكە تاقابىل تۇرۇشى ياكى زور ھادىسىنى تۈگىتىشتە ئىپادىسى گەۋدىلىك بولغان بولسا؛
(6) دۆلەت ۋە جەمئىيەتكە باشقا زور تۆھپە قوشقان بولسا.
جازا كېمەيتىلگەندىن كېيىن ئەمەلىي ئىجرا قىلىنىدىغان جازا مۇددىتى رېجىم جازاسى، تۇتۇپ تۇرۇپ ئەمگەككە سېلىش جازاسى، مۇددەتلىك قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغانلارنىڭ ئەسلىي ھۆكۈمىدىكى جازا مۇددىتىنىڭ يېرىمىدىن قىسقا بولمايدۇ.
79- ماددا جىنايەتچىلەرنىڭ جازاسىنى كېمەيتىشتە جازا ئىجرا قىلغۇچى ئورگان ئوتتۇرا دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق سوت مەھكىمىسى كېڭەيتىش توغرىسىدا تەكلىپنامە سۇنىدۇ. خەلق سوت مەھكىمىسى كېڭەشمە سوت ئۇيۇشتۇرۇپ قاراپ چىقىپ، ھەقىقەتەن توۋا قىلىش ياكى خىزمەت كۆرسىتىش پاكىتى بارلارنىڭ جازاسىنى كېسىم بىلەن كېمەيتىدۇ. جازانى قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپتىن ئۆتكۈزمەي تۇرۇپ كېڭەيتىشكە بولمايدۇ.
80- ماددا مۇددەتسىز قاماق جازاسى مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا كېمەيتىلگەنلەرنىڭ جازا مۇددىتى جازاسىنى كېمەيتىش ھەققىدە كېسىم چىقىرىلغان كۈندىن باشلاپ ھېسابلىنىدۇ.
7- پاراگراف شەرتلىك قويۇپ بېرىش
81- ماددا مۇددەتلىك قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەردىن ئەسلىي ھۆكۈمدىكى جازا مۇددىتىنڭ تەڭدىن تولىسى ئىجرا قىلىنىپ بولغانلار، مۇددەتسىز قاماق جازاسى ھۆكۈم قىلىنغان جىنايەتچىلەردىن جازاسى ئەمەلىيەتتە ئون يىلدىن ئارتۇقراق ئىجرا قىلىنغانلار تۈرمە قائىدىسىگە ئەستايىدىل رىئايە قىلىپ، تەربىيە ۋە ئۆزگەرتىشنى قوبۇل قىلىپ، ھەقىقەتەن توۋا قىلىش ئىپادىسى بولۇپ، شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەندىن كېيىن جەمئىيەتكە قايتا خەۋپ يەتكۈزمەيدىغان بولسا، شەرتلىك قويۇپ بېرىلسە بولىدۇ. ئالاھىدە ئەھۋال بولسا، ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسىنىڭ تەستىقى ئارقىلىق جازا مۇددىتى چەكلىمىسىگە ئۇچرىمىسىمۇ بولىدۇ.
تەكرار جىنايەت ئۆتكۈزگەن، شۇنىڭدەك قاتىللىق قىلىش، پارتلىتىش، بۇلاڭچىلق قىلىش، باسۇنچىلىق قىلىش، تۇتۇپ كېتىش قاتارلق زورلۇق خاراكتىرىدىكى جىنايەتلەرنى ئۆتكۈزگەن جىنايەتچىلەردىن ئون يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى ۋە مۇددەتسىز قاماقجازاسى بېرىلگەنلەرنى شەرتلىك قويۇپ بېرىشكە بولمايدۇ.
82 - ماددا جىنايەتچىلەرنى شەرتلىك قويۇپ بېرىش مۇشۇ قانۇننىڭ 79 - ماددىسىدا بەلگىلەنگەن تەرتىپ بويىچە بولىدۇ. قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپتىن ئۆتكۈزمەي تۇرۇپ شەرتلىك قويۇپ بېرىشكە بولمايدۇ.
84 - ماددا شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەنلىكى جاكارلانغان جىنايەتچىلەر تۆۋەندىكى بەلگىلىمىلەرگە رىئايە قلىشى كېرەك:
(2) نازارەتچىلىك ئورگىنىنىڭ بەلگىلىمىسىگە ئاساسەن، ئۆزىنىڭ ئىش - ھەرىكىتىنى مەلۇم قىلىپ تۇرۇش؛
(3) نازارەتچىلىك ئورنىنىڭ كۆرۈشۈش توغرىسىدىكى بەلگىلىمىسىگە رىئايە قىلىش؛
(4) ئۆزى تۇرۇشلۇق شەھەر، ناھىيىدىن كەتمەكچى ياكى كۆچمەكچى بولسا، نازارەتچىلىك ئورگىنىنىڭ تەستىقىدىن ئۆتكۈزۈش.
85 - ماددا شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەن جىنايەتچىلەرنى شەرتلىك قويۇپ بېرىپ سىناش مۇددىتى ئىچىدە جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى نازارەت قىلىدۇ، مۇشۇ قانۇننىڭ 86 - ماددىسىدا بەلگىلەنگەن ئەھۋاللار كۆرۈلمىسە، شەرتلىك قويۇپ بېرىپ سىناش مۇددىتى توشقاندا، ئەسلىي ھۆكۈمدىكى جازا ئىجرا قىلىنىپ بولغان ھېسابلىنىدۇ ھەمدەئۇ ئاشكارا جاكارلىنىدۇ.
86 - ماددا شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەن جىناتچىلەردىن شەرتلىك قويۇپ بېرىپ سىناش مۇددىتى ئىچىدە يېڭى جىنايەت ئۆتكۈزگەنلىرى شەرتلىك قويۇپ بېرىش بىكار قىلىنىپ، مۇشۇ قانۇننىڭ 71 - ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە بىر نەچچە جىنايەتى قوشۇپ جازالىنىدۇ.
شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەن جىنايەتچىلەردىن شەرتلىك قويۇپ بېرىپ سىناش مۇددىتى ئىچىدە، ھۆكۈم جاكارلىنىشتىن ئىلگىرى ھۆكۈمگە كىرگۈزۈلمەي قالغان باشقا جىنايەتلىرىمۇ بارلىقى سېزىلگەنلىرى شەرتلىك قويۇپ بېرىش بىكار قىلىنىپ، مۇشۇ قانۇننىڭ 70 - ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە بىر نەچچە جىنايىتى قوشۇپ جازالىنىدۇ.
شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەن جىنايەتچىلەردىن شەرتلىك قويۇپ بېرىپ سىناش مۇددىتى ئىچىدە، قانۇن ۋە مەمۇرىي نىزاملارغا ياكى گوۋۇيۈەن جامائەت خەۋپسىزلىكى تارمىقىنىڭ شەرتلىك قويۇپ بېرىلگەنلەرنى نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش ھەققىدىكى بەلگىلىمىلەرگە خىلاپ قىلمىشى بولۇپ، يېڭى جىنايەت شەكىللەندۈرمىگەن بولسىمۇ، قانۇندا بەلگىلەنگەن تەرتىپ بويىچە شەرتلىك قويۇپ بېرىش بىكار قىلىنىپ تۈرمىگە ئېلىنىپ، ئىجرا قىلىنىپ بولمىغان جازاسى ئىجرا قىلىنىدۇ.
8 - پاراگراف ۋاقىت چېكى
87 - ماددا تۆۋەندىكى مۇددەتتىن ئېشىپ كەتكەن جىنايەت سۈرۈشتۈرۈلمەيدۇ:
(1) قانۇندا بەلگىلەنگەن ئەڭ يۇقىرى جازا بەش يىللىق مۇددەتلىك قاماق جازاسىغا توشمايدىغان بولۇپ، ئارىدىن بەش يىل ئۆتۈپ كەتكەن بولسا؛
(2) قانۇندا بەلگىلەنگەن ئەڭ يۇقىرى جازا بەش يىلدىن يۇقىرى، ئون يىلدىن تۆۋەن مۇددەتلىك قاماق جازسىغا توشمايدىغان بولۇپ، ئارىدىن ئون يىل ئۆتۈپ كەتكەن بولسا؛
(3) قانۇندا بەلگىلەنگەن ئەڭ يۇقىرى جازا ئون يىلدىن يۇقىرى مۇددەتلىك قاماق جازاسى، بولۇپ، ئارىدىن 15 يىل ئۆتۈپ كەتكەن بولسا؛
(4) قانۇندا بەلگىلەنگەن ئەڭ يۇقىرى جازا مۇددەتسىز قاماق جازاسى، ئۆلۈم جازاسى بولۇپ، ئارىدىن 20 يىل ئۆتۈپ كەتكەن بولسا سۈرۈشتۈرۈلمەيدۇ. 20 يىل ئۆتۈپ كەتكەندىن كېيىن سۈرۈشتۈرۈشكە تېگىشلىك دەپ قارالسا، ئالىي خەلق تەپتىش مەھكىمىسىگە تەستىقلىتش شەرت.