cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رەملە بىنتى ئەبۇ سوفيان
رەملە بىنتى ئەبۇ سوفيان
— ئولتۇرۇڭلار! توي قىلغاندا تاماق بېرىش پەيغەمبەرنىڭ سۈننىتى، — دېدى ۋە داستىخان راسلاپ تويلۇق تاماق بەردى. كىشىلەر تويلۇق تاماقنى يەپ ئاندىن تارقاشتى. ئۇممۇ ھەبىبە مۇنداق دەيدۇ:
ماڭا بېرىلگەن تويلۇق مال ماڭا يېتىپ كەلگەندە مەن ئەبرەھەگە ئۇنىڭدىن 50 مىسقال ئەۋەتىپ بەردىم ۋە: ‹سەن ماڭا خۇش خەۋەر ئېلىپ كەلگىنىڭدە مېنىڭدە مال يوق ئىدى› دېدىم. ئۇزاق ئۆتمەي ئەبرەھە كېلىپ مەن ئۇنىڭغا ئەۋەتكەن ئالتۇن بىلەن ئالدىنقى قېتىمدا مەن ئۇنىڭغا سۆيۈنچە ئورنىدا بەرگەن زىبۇزىنەتلىرىمنى ماڭا قايتۇرۇپ بەردى ۋە:
— پادىشاھ مېنىڭ سىزدىن بىر نەرسە ئالماسلىقىمنى تاپىلىدى ۋە ئاياللىرىدا بار بولغان خوش پۇراق نەرسىلەرنىڭ ھەممىسىنى سىزگە ئەۋەتىپ بېرىشىمنى تاپىلىدى، — دېدى. ئەتىسى ئۇ ماڭا ۋەرەس، ئۇد ۋە ئەنبەر ئېلىپ كەپتۇ. ئاندىن ئۇ ماڭا، — مېنىڭ سىزگە بىر ھاجىتىم چۈشۈپ قالدى، — دېدى. مەن ئۇنىڭدىن: — قېنى دەڭ ئۇ نېمە ئىشتى؟ — دەپ سورىدىم. ئۇ مەن مۇھەممەدنىڭ دىنىغا ئەگەشتىم، پەيغەمبەرگە مەندىن سالام دەڭ ھەم ئۇنىڭغا مېنىڭ ئىمان ئېيتقانلىقىمنى يەتكۈزۈپ قويۇڭ، بۇنى ھەرگىز ئۇنتۇپ قالماڭ! — دەپ جېكىلىدى، ئاندىن مېنى جابدۇدى.
مەن مەدىنىگە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ قېشىغا ئېلىپ كېلىندىم، مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن كۆرۈشكەندە نىكاھ ئىشلىرىمىزنىڭ جەريانىنى، ئەبرەھەگە مۇناسىۋەتلىك گەپ ـ سۈزلەرنى ئۇنىڭغا تەپسىلىي سۆزلەپ بەردىم ۋە ئەبرەھەنىڭ ئىمان ئېيتقانلىقىدىن خەۋەر بەردىم. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئەبرەھەدىن سۆيۈنۈپ: « ئۇنىڭغا ئاللاھنىڭ سالامى، بەرىكىتى ۋە رەھمەتلىرى بولسۇن!» دېدى...
قەشقەرنىڭ تارىخى ۋە مەدەنىيتى
مىلادىيە 1887-يىلى گېرمانىيە بېرلىن ئۇنىۋېرىستېتىنىڭ پروفېسورى، مەشھۇر جۇغراپىئون، شەرقشۇناس زىچ خوفىن دېڭىز يوللىرى ئېچىلىشتىن ئىلگىرى غەرب بىلەن شەرق نىڭ بارلىق ئالاقىلىرىنى تۇتاشتۇرىدىغان قەدىمكى قورۇقلۇق يولىنىڭ نامىنى ناھايىتى چىرايلىق نام بىلەن، يەنى «يىپەك يولى» دېگەن نام بىلەن ئاتىغان. ===
=== شۇنىڭدىن باشلاپ ئاسىيا، ياۋروپا، ئافرىقا قاتارلىق قىتئەلەردىكى ھەر قايسى ئەللەرگىچە تۇتاشقان قۇرۇقلۇقتىكى قەدىمىي كارۋان يوللىرى، شەھەرلەر، ئۆتەڭ-راباتلار، چازا-قۇرۇللار، قەلئەلەر، ئىز-خارابىلەر دۇنيانىڭ ھەر قايسى ئەللىرىدىكى ئارخېئولوگ، ئېكىسپېدىتسىيىچى، تەۋەككۈلچى، تەتقىقاتچىلار ئىنسانلار مەدەنىيەتلىرىنىڭ يىلتىزىنى، سىرىنى ئىزدەيدىغان دۇنيادىكى ھەر قايسى ئەللەرنىڭ مەدەنىيەت جەھەتتىن بىر-بىرىگە ئۆز ئارا تەسىر قىلىش ۋە تارقىلىش جەريانلىرىنى تەتقىق قىلىدىغان مۇھىم بىر ئارخېئولوگىيىلىك، جۇغراپىيىلىك ئاتالغۇ سۈپىتىدە «يىپەك يولى مەدەنىيىتى» دەپ ئاتالغان. بۇ نام كېيىنچە دۇنيا مەدەنىيەت تەتقىقاتىدا مۇھىم سالماقنى ئىگىلەيدىغان كاتتا تېمىغا ئايلىنىپ قالغان. ===
=== دۇنيادىكى شەرقشۇناس ئالىملارنىڭ شەرق مەدەنىيەتلىرىگە بولغان ئونۋىرسال تەتقىقاتلىرىنىڭ چوڭقۇرلىشىشى، كېڭىيىشى ۋە ئىنىچكىلىشىشىگە ئەگىشىپ، غەرب دۆلەتلىرىنىڭ ئارخېئولوگ، ئېكسپېدىتسىيىچى، تەۋەككۈلچىلىرىمۇ XIX-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرلىرىدىن XX-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرلىرىغا قەدەر بىر ئەسىردىن ئارتۇق ۋاقىت ئىچىدە شەرق مەدەنىيەتلىرىنىڭ «تىلسىمات» لىرىنى ئېچىشقا بولغان ئوتتەك قىزغىنلىقى بىلەن قەدىمكى بوستانلىق قەشقەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئوتتۇرا ئاسىيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدا ئارقا-ئارقىدىن تۈرلۈك تەكشۈرۈشلەرنى ئېلىپ بېرىپ، شەرق ئەللىرىنىڭ قەدىمكى مەدەنىيەت سالۇنلىرىنى ۋە شەرقنىڭ مۆجىزاتلىرىنى ئۆز مەيلىچە زىيارەت قىلىشتى. ياراتقۇچىلىرىنىڭ ئەسلىرىدىن ئالىبۇرۇن كۆتۈرلۈپ كەتكەن خارابە-ئىزنالاردا قىدىرىش، سىزىش، ئۆلچەشلەرنى ئېلىپ بېرىپ، غەرب ۋە شەرقتە ياشىغۇچى ئىنسانلارنىڭ يىراق قەدىمكى دەۋرلەردىكى ئالاقىلىرى، تەرەققىياتى، مەدەنىيىتى توغرىسىدا يېڭى قاراشلارنى ئوتتۇرغا قويۇشتى. «يىپەك يولى مەدەنىيىتى» ئۈستىدىكى ئىزدىنىشلەرنىڭ چوڭقۇرلاپ بېرىشى نەتىجىسىدە ئوتتۇرا ئاسىيا تەۋەسىدىكى قەدىمكى بوستانلىق قەشقەرگە «خەلقئارا مەدەنىيەت ئالاقىسىنىڭ ئاچىلى» دېگەن نامنى بېرىشتى. «يىپەك يولىدىكى مەرۋايىت شەھەر قەشقەر» نىڭ نامى پۈتۈن دۇنياغا تارىلىپ، قەشقەر توغرىسىدىكى تەتقىقات خەلقئارالىق تېمىغا ئايلىنىپ قالغان. ===
=== قەشقەر رايونىنىڭ شەرق تەرىپى تەكلىماكان قۇملۇقى غا؛ شەرقىي جەنۇب تەرىپى خوتەن رايونىغا، جەنۇب تەرىپى قاراقۇرۇم تاغ تىزمىسى ئارقىلىق شىزاڭنىڭ ئالى رايونىغا؛ غەربىي شىمال ۋە شىمال تەرىپى قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى غا، شەرقىي شىمال تەرىپى ئاقسۇ ۋىلايىتى بىلەن چېگرىلىنىدۇ. قەشقەر يەنە ئايرىم-ئايرىم ھالدا ھىندىستان، پاكىستان، ئافغانىستان، تاجىكىستان، قىرغىزىستان قاتارلىق دۆلەتلەر بىلەن چېگرىلىنىدۇ. ===
=== قەشقەرنىڭ شىمالىنى تەڭرىتاغ تىزمىسى، غەربىنى پامىر ئېگىزلىكى، جەنۇبىنى قاراقۇرۇم تاغ تىزمىسى ئوراپ تۇرىدۇ. پەقەت شەرقىلا نىسبەتەن ئوچۇق بولۇپ، تەكلىماكان قۇملۇقىغا تۇتىشىدۇ. يەر شەكىلىدىن ئېيتقاندا، قەشقەر رايونى جەنۇبتىن شەرقىي شىمالغا قاراپ قىيپاش سوزۇلغان بولۇپ، ئېگىزلىك، تۈزلەڭلىك ۋە قۇملۇقتىن ئىبارەت ئۈچ قىسىمغا بۆلۈنىدۇ. ئۇنىڭ جەنۇبىي قىسىمىنىڭ دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 4000 مېتىر كېلىدۇ. قەشقەردە يەنە دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 8611 مېتىر كېلىدىغان «چوگېر چوققىسى» ۋە دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 7555 مېتىر كېلىدىغان «مۇز تاغ چوققىسى» قاتارلىق دۇنيادىكى ئىككىنچى ۋە ئۈچىنچى ئېگىز قارلىق تاغ چوققىلىرى بار. قەشقەر رايونىنىڭ ئېگىزلىك رايونى %57 نى، تۈزلەڭلىك رايونى تەخمىنەن %24 نى ئىگىلەيدۇ، قالغان قىسىمى قۇملۇق. بۇ خىل ئالاھىدە يەر شەكىلى قۇرۇلمىسى قەشقەر رايونىنىڭ ئۆزگىچە كۆركەم مەنزىرىسىنى ھاسىل قىلغان. ===
تارىخى
=== جۇڭگونىڭ قەدىمكى تارىخىي كىتابى «كېينكى خەننامە»نىڭ «غەربىي يۇرت تەزكىرىسى» دىكى خاتىرىلەرگە ئاساسلانغاندا، قەشقەر تاڭ سۇلالىسىدىن ئىلگىرىكى زامانلاردا «سۇلى» (勒国疏) دېگەن نام بىلەن ئاتالغان. ئېنىقكى، مەزكۇر تارىخىي كىتابتا قەيت قىلىنغان نام پۈتكۈل قەشقەر بوستانلىقىنىڭ ئومۇمىي نامىغا ئەمەس، بەلكى ھازىرقى كونا شەھەر، يېڭىشەھەر ۋە قەشقەر شەھىرى نىڭ (ئېھتىمال بۇنىڭدىنمۇ كىچىك دائىرىنى كۆرسىتىشى مۇمكىن.) ئەتراپىدىكى بىر قىسىم جايلارنىڭ نامىغىلا ۋەكىلىك قىلالايدىغان نام، شۇنداقلا «كېيىنكى خەننامە» دە غەربىي يۇرتتىكى 36 بەگلىك دەپ تىزىمغا ئېلىنغان يۇرتلارنىڭ بىرىنىڭ نامى. ھازىر قەشقەر دائىرىسىدە تارىختا ئۇنىڭدىن باشقا، يەنە قەدىمكى كىچىك بەگلىكلەردىن ساكارائول (يەكەن) بەگلىكى (莎车国)، بۈگۈنكى قاغىلىقنىڭ جەنۇبىنى كۆرسىتىدىغان كۆكيار بەگلىكى (子合国)، تاشقورغاننىڭ قىسىمەن جايلىرىنى كۆرسىتىدىغان پۇلى بەگلىكى (国 黎蒲 )، پوسكام، قاغىلىق ۋە قاغىلىق ئەتراپىنى كۆرسىتىدىغان يولئېرىق بەگلىكى (西忟国) (بەزى مەنبەلەردە «چەكۇك بالىق» (朱驹国) دەپ ئېلىنغان)، يېڭىسار ناھىيەسى تەۋەسىنى كۆرسىتىدىغان ئىناي بەگلىكى (依耐国) (بەزى مەنبەلەردە «ئۇسار بالىق» (乌国) دەپ ئېلىنغان)، مارالبېشى ئەتراپىنى كۆرسىتىدىغان بارچۇق (巴楚) (بەزى تارىخىي ماتېرىياللاردا «سەپەرباي بەگلىكى» (国头尉) دەپ ئېلىنغان) قاتارلىق پارچە-پارچە بوستانلىقلاردىن ھاسىل بولغان كىچىك بەگلىكلەرنىڭ بارلىقىمۇ يېزىلىغان. بۇ بەگلىكلەر تارىخىي تەرەققىياتلار داۋامىدا كۈچلۈكلەرنىڭ ئاجىزلارنى قوشۇۋېلىشى ياكى تەبئىي قوشۇلۇش داۋامىدا يوقىلىپ، قىسمەنلەرنىڭ ناملىرىمۇ ئۆزگەرگەن. ئەڭ ئاخىرقىلىرى X ئەسىردە ئىسلام دىنى قەشقەرگە تارقىلىپ كىرگەندىن كېيىن، قەشقەرنى ئاستانە قىلغان قاخانىيلار سۇلالىسى تەرىپىدىن توللۇق بىرلىككە كەلتۈرۈلگەن. ===
=== «قەشقەر» دېگەن نامنىڭ ئېتىمولوگىيىسى توغرىسىدا ئىلگىرىكى مۇتەخەسسىس، تەتقىقاتچىلار كۆپ خىل قاراشلارنى ئوتتۇرىغا قويغان. بۇ ھەقتە تا ھازىرغا قەدەر قايىل قىلارلىق بىرلىككە كەلگەن قاراش شەكىللەنمىگەنلىكى ئۈچۈن، بۇ ھەقتە توختالماي، پەقەت مەنبەلەردە خاتىرىلەنگەن «قەشقەر»دېگەن نام ئۈستىدىلا قىسقىچە توختىلىپ ئۆتىمەن. «قەشقەر» دېگەن نام ئەڭ بۇرۇن چاۋشىيەن مىللىتىدىن بولغان راھىب خۇي چاۋنىڭ (؟-780) «ئەنەتكەك خاتىرىلىرى» (ھىندىستان خاتىرىسى) دېگەن كىتابىدا كۆزگە چېلىقىدۇ. ئۇ ئۆز كىتابىدا قەشقەرنىڭ نامىنى «سۇلى» دەپ خاتىرىلىگەن بولسىمۇ، لېكىن ئۇ يەنە يەرلىك كىشىلەرنىڭ بۇ يەرنى «قاشقارا» ياكى «قەشقەرى» (伽师低离) دەپ ئاتايدىغانلىقىنى ئالاھىدە تەكىتلىگەن. تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە قەشقەردە ياشىغان پىر خويلىننىڭ (斐(慧林 «بارچە نوملارنىڭ ئوقۇلۇشى ۋە ئىزاھاتى» ( 一切经音义) دېگەن كىتابىدىمۇ «كاشغەرى» ( 黎 佶 伽师) دېگەن نامدا يېزىلغان. ===
=== بۇلاردىن باشقا، ئېلىمىزنىڭ مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدىكى خاتىرىلەردە قەشقەرنىڭ نامىنى «خاشغار» (喀实哈尔) دەپمۇ يېزىلغان. چىڭ سۇلالىسى خاتىرىلىرىدە «كاشغەر» (喀什噶尔) دەپ يېزىلغان. ھازىر قىسقارتىلىپ «قەشقەر» (喀什) دەپ ئاتىلىپ كېلۋاتىدۇ. ===
مەدەنىيىتى
=== قەشقەر بوستانلىقى قەدىمدە «يىپەك يولى» نىڭ شىنجاڭ تەۋەسىدىكى جەنۇبىي يول بۆلىكى بولغان لوپنۇر، مىران، كروران، چەرچەن، خوتەن لىنيەلىرى بىلەن ئوتتۇرا يول بۆلىكى بولغان تۇرپان، قاراشەھەر، كۇچا، ئاقسۇ لىيەلىرىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى قوشۇلۇش تۈگۈنى بولۇپ، پامىر ئېگىزلىكى ۋە قاراقۇرۇم تاغلىرىدىن ئۆتۈپ قىرغىزىستان، ئۆزبېكىستان، ئافغانىستان، ھىندىستان، پاكىستان، كەشمىر، ئىران ۋە ئوتتۇرا ئاسىيادىكى ھەر قايسى ئەللەرگە بارىدىغان كارۋان يولىنىڭ چوقۇم بېسىپ ئۆتمىسە بولمايدىغان ئېغىزى. غەرب ئەللىرىنىڭ سەيياھ، ئالاقىچىلىرى، سودىگەرلىرىمۇ ئالدى بىلەن قەشقەر تەۋەسىدىكى تاغ ئېغىزلىرىدىن ئۆتۈپ، داۋان ئېشىپ قەشقەرگە كەلگەندىن كېيىن، ئاندىن دۆلىتىمىزنىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدىكى مەنزىلگاھلىرىغا يېتىپ بارالايتتى. بۇ خىل جۇغراپىيەلىك ئەۋەزەللىك قەشقەرنى غەرب مەدەنىيىتى بىلەن شەرق مەدەنىيىتىنىڭ سۈركىلىش مەركىزىگە ئايلاندۇرۇپ، بۇ يەردە قەدىمكى يۇنان مەدەنىيىتى، ھىندى بۇددا مەدەنىيىتى، ئوتتۇرا تۈزلەڭلىك مەدەنىيىتى، ئەرەب ئىسلام مەدەنىيىتى ۋە ئويغۇرلارنىڭ يەرلىك دېھقانچىلىق، چارۋىچىلىق مەدەنىيەتلىرىنىڭ ئۆز-ئارا يۇغۇرۇلۇشى بىلەن شەكىللەنگەن، ھاياتىي كۈچى تولۇپ تاشقان ئالاھىدە سىنگىرتىك مەدەنىيەت مۇھىتىنىڭ ۋۇجۇدقا كېلىشىگە تۈرتكە بولغان. جۈملىدىن بۇ يەردە قەدىمدىن باشلاپ كۆپ خىل مەدەنىيەت، كۆپ خىل تىل، كۆپ خىل دىن، كۆپ خىل مىللەتلەرنىڭ ئۆز- ئارا ئارىلىشىشى نەتىجىسىدە، تەبىئىي ھالدا كۆپ تەرەپلىك، كۆپ مەنبەلىك. كۆپ قاتلاملىق مۇرەككەپ مەدەنىيەت گازارمىسى شەكىللەنگەن. شۇڭا، قەشقەر تەۋەسىدىكى ھەممە يەردىن خۇددى كېچە ئاسمىنىغا چېچىلىغان يۇلتۇزلاردەك قەدىمكى مەدەنىيەتلەرنىڭ گۇۋاھچىسى سۈپىتىدە قەدىمىي شەھەر، قورغان، قەدىمىي قەبرە، بۇتخانا ئىزلىرى، بۇددا مۇنارلىرى، مازار-مەقبەرە، مەسچىت، مەدرىسە، ئۆتەڭ-رابات، قەدىمكى ئاتەشتۇر، سېپىل، غار، قەدىمكى ئىمارەت قاتارلىق تارىختىكى ھەرقايسى دەۋرلەرنىڭ مەدەنىيەت مىراسلىرىنى ئۇچرىتىشقا بولىدۇ. ===
=== ئەلۋەتتە، قەشقەردىكى بۇ خىل مەدەنىيەت ئۇيغۇرلارنىڭ مەدەنىيەت گېنىزىيىسىنى يوقاتمىغان ئاساستا، ئالدىن بىلەن ھازىرقى غەرب مەدەنىيتىنىڭ يىلتىزى بولغان گرېك مەدەنىيىتىنىڭ تەسىرىنى ئەڭ بۇرۇن قوبۇل قىلغان. ئۇيغۇرلارنىڭ قەدىمكى كلاسىك ئەسەرلىرىدىلا ئەمەس، بەلكى خەلقنىڭ ئاغىزىدا رىۋايەت سۈپىتىدە ساقلىنىپ كېلىۋاتقان مىلادىيدىن ئىلگىرىكى IV-ئەسىرلەردە ئوتتۇرا ئاسىياغا يۈرۈش قىلغان ئالىكساندىر ماكودونسكى (ئىسكەندەر زۇلقەرنەين) توغرىسىدىكى رىۋايەتلەر يۇنان مەدەنىيىتىنىڭ بۇ يەردىكى خەلقلەرگە قانچىلىك تەسىر قىلغانلىقىنى ئىسپاتلاپ بېرەلەيدۇ. گەرچە مىلادىيەدىن ئىلگىرىكى II-ئەسىرلەردە ئۇلۇغ ياۋچىلارنىڭ سەركەردىسى قۇجۇلا كادفىس (Kujulakadphises) قۇرغان كۇشان (国霜贵) ئىمپېرىيىسىنىڭ ۋارىسى ئىمپېراتور كانىشكا (Kaniska) خان زامانىسىدا خوتەن (ئۇدۇن) گە تارقىلىپ بولغان بۇددا دىنى ناھايىتى تىزلا قەشقەرگە تارقىلىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولغان بولسىمۇ، لېكىن يەرلىك خەلقلەر بۇددا دىنى يەرلىك مەدەنىيەتلەر بىلەن يۇنان مەدەنىيەتلىرىنىڭ ئالاھىدىلىكىگە بىرلەشتۈرۈپ، غەربىي يۇرتنىڭ ئۆزىگە خاس ئىللىنزىم مەدەنىيىتىنى شەككىللەندۈرۈش ئاساسىدا ئۆزلەشتۈرگەن، بولۇپمۇ قەشقەرنىڭ شۇ دەۋردىكى مەنىۋى مۇھىتىدا مەيلى ھۈنەر-سەنئەت، ناخشا-ئۇسۇل، مۇزىكا، نەققاشلىق ۋە بىناكارلىق جەھەتتە بولسۇن، خاراكتېر جەھەتتىن بۇددىزىم مەدەنيىتىدىن پەرقلىق ھالدىكى قەندىھار مەدەنىيىتىگە (بۈگۈنكى ئافغانىستانغا قاراشلىق قەندىھار رويونىدىكى قەدىمكى مەدەنىيەت. ئا) ئوخشاپ كېتىدىغان ئۆزىگە خاس بۇددىزىم مەدەنىيىتىنى ياراتقان. بۇنى قەشقەر تەۋەسىدىكى «توققۇز ساراي قەدىمىي شەھىرى»، «تۇمشۇق بۇددىزىم خارابىسى» ۋە ئۇلارنىڭ ئەتراپىدىكى بۇددىزىم ئىبادەتخانىلىرىنىڭ خارابىلىرىدىن تېپىلغان بۇددىزىم مەدەنىيىتىگە تەئەللۇق مەدەنىيەت يادىكارلىق بۇيۇملىرى ئىسپاتلاپ بېرەلەيدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇددا دىنى قەشقەردە مەۋجۇت بولۇپ تۇرغان 1000 يىلغا يېقىن تارىخىي زامانلاردا ئۇيغۇرلارغا پارس مەدەنىيىتى بىلەن تەڭ تارقىلىپ كىرگەن زوروئاستىر دىنى (销罗亚斯德教) ۋە مانى دىنى (摩尼教)لىرىمۇ شۇنىڭدەك دۇنيا خاراكتېرلىك ئىپتىدائىي مەدەنىيەت ھادىسىسى بولغان شامانزىم ئىشەنچىلىرى (萨满信仰) نىڭ چۆكمىلىرىمۇ قەشقەردە بۇددا دىنى بىلەن تەڭ مەۋجۇت بولۇپ تۇرۇش ئىمكانىيىتىگە ئىگە بولغان. پەقەت مىلادىيە X –ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا ئىسلام دىنىنىڭ ئەڭ بۇرۇن قەشقەرگە تارقىلىپ كىرىشى، ئىسلام دىنى ئىدىيىسىنىڭ تەقىپ قىلىشى ۋە چەكلەش، ئىنكار قىلىشى بىلەن قەشقەرنىڭ بۇ خىل ئالاھىدە مەدەنىيەت قۇرۇلمىسى ئۆز مەۋجۇتلۇقىنى ساقلاش ئىمكانىيىتىدىن مەھرۇم قىلغان. ئىسلام ئىدېئولوگىيىسى 1000 يىلغا يېقىن داۋاملاشقان بۇددىزىم ئاساسىدىكى ئارلاشىما ئىدېئولوگىيىسىنىڭ ئورنىنى ئىگىلەپ، قەشقەرنى مەركەز قىلغان ھالدا ئۆز تەسىرىنى شىنجاڭنىڭ ھەرقايسى جايلىرىغا كېڭەيتىپ، تەدىرىجىي ھالدا ئۇيغۇر مەدەنىيىتىنىڭ تارىخىي قۇرۇلمىسىدا يېڭى بىر گارمونىك قاتلام ھاسىل قىلغان. ===
=== مىلادىيە 850-يىلى قەشقەرنى مەركەز قىلىپ قۇرۇلغان قاراخانىيلار سۇلالىسى مىلادىيە 1211-يىلى خېشى رايونلىرىدا قارا كىدانلار تەرىپىدىن قۇرۇلغان غەربىي لىياۋ سۇلالىسىنىڭ سەركەردىسى كۈچلۈكنىڭ قولىدا ھالاك بولغاندىن كېيىن، قاراخانىيلار سۇلالىسى دەۋرىدە قەشقەردە گۈللەنگەن شانلىق ئۇيغۇر ئىسلام مەدەنىيىتى خرىستىئان دىنىنى تەرغىپ قىلغۇچى نايمانلارنىڭ قولىدا بىر مەھەل ۋەيرانچىلىققا ئۇچراپ، موڭغۇللار ئىستېلاسىدىن كېيىن تۇغلۇق تۆمۈرخان تەرىپىدىن قۇرۇلغان موغىلىستان ياكى چاغاتاي خانلىقى دەۋرىدە يەنە قايتىدىن راۋاجلانىدى. مىلادىيە 1514-يىلى يەكەن سەئىدىيە خانلىقى قۇرۇلۇپ، مىلادىيە 1678-يىلى بۇ خانلىق جۇڭغارلار تەرىپىدىن ئاغدۇرۇلغانغا قەدەر بولغان 164 يىللىق تارىختا گەرچە ئاپئاق خوجا قاتارلىق سوپى- ئىشانلارنىڭ خەلقنى بىخۇدلاشتۇرۇشى تەسىرىدە خەلق ئاممىسى بىر مەزگىل خۇراپاتلىق پاتقىىقىغا پېتىپ، ئۇيغۇر ئىسلام مەدەنىيىتى قەشقەردە غەيرىي نۇرمال تەرەققىياتلارنى باشتىن كەچۈرگەن بولسىمۇ، ئەمما قەشقەردىكى مەدەنىيەت قۇرۇلما جەھەتتىن يەنىلا ئىسلام دىنى ئىدېئولوگىيىسىنى مەركىزىي ئوق قىلغان ھالدا تەرەققىي قىلغان. ===
=== جۇڭغارلارنىڭ شىنجاڭدىكى تەسىرى ۋە ئوتتۇرا ئاسىيادىكى قوقەند خانلىقىدىن قەشقەرگە سىڭىپ كىرگەن مۇھەممەت ياقۇپبەگ تەرىپىدىن قەشقەرگە قۇرۇلغان «يەتتە شەھەر» قورچاق ھاكىمىيىتى مىلادىيە 1878-يىلى تولۇق ئاغدۇرلۇپ، چىڭ سۇلالىسى شىنجاڭنى تولۇق بىرلىككە كەلتۈرگەن. ===
=== مىلادىيە 1884-يىلى چىڭ ھۆكۈمىتى شىنجاڭنى رەسمىي ئۆلكە قىلىپ تەسىس قىلغان. بۇ مەزگىلدە قەشقەردە ئامبال مەھكىمىسى قۇرلۇپ، ھازىرقى قەشقەر تەۋەسىدىكى بارلىق ناھىيەلەر بىلەن خوتەن رايونى قەشقەر ئامبال مەھكىمىسىگە قاراشلىق بولغان. مىلادىيە 1912-يىلىدىن 1928-يىلىغىچە شىنجاڭغا يان زىڭشىڭ ھۆكۈمران بولغان. بۇ مەزگىلىدە قەشقەر ئامبىلىغا يېڭىشەھەر، كونا شەھەر، مارالبېشى، پەيزىۋات، يەكەن، تاشقورغان (پۇلى)، قاغىلىق، گۇما، يېڭىسار، خوتەن، لوپ، مەكىت، پوسكام، ئۇلۇغچات قاتارلىق زېمىنلار تەۋە بولغان. مىلادىيە 1929-يىلىدىن 1943-يىلىغىچە شىنجاڭغا جىن شۇرېن ۋە شېڭ شىسەتلەر ھۆكۈمرانلىق قىلغان. بۇ مەزگىلدە قەشقەر ئامبال مەھكىمىسى ئەمەلدىن قالدۇرۇپ، قەشقەر مەمۇرىي رايونى تەسىس قىلىنىپ، مەمۇرىي ۋالىيلىق يولغان قۇيۇلغان. يېڭىشەھەر، كونا شەھەر، يېڭىسار، تاشقورغان، يەكەن، مارالبېشى، مەكىت، ئۇلۇغچات، يوپۇرغا، ئاتۇش قاتارلىق ناھىيىلەر قەشقەر مەمۇرىي رايونىغا قاراشلىق بولغان. 1943-يىلى قەشقەر مەمۇرىي رايونى قەشقەر ۋە يەكەندىن ئىبارەت ئىككى ۋىلايەتكە ئايرىلغان. بۇ ئىككى ۋىلايەتكە ئايرىم-ئايرىم ھالدا ۋالىيلار تەيىنلىنىپ، يەكەن، قاغىلىق، پوسكام ۋە مەكىت ناھىيەلىرى يەكەن ۋىلايىتىگە قارىغاندىن باشقا، ئاتۇش ۋە ئۇلۇغچات نى ئۆز ئىچىگە ئالغان قالغان ناھىيىلەرنىڭ ھەممىسى قەشقەر ۋىلايىتىگە قارايدىغان بولغان. 1949-يىلى شىنجاڭ تىنچلىق بىلەن ئازاد قىلىنغان. قەشقەر ۋىلايىتىدە ھەربىي ئىدارە قىلىش كومىتېتى تەسىس قىلىنىپ، بۇرۇنقى ناھىيىلەرنى داۋاملىق باشقۇردى. 1952-يىلى 9-ئايدا قەشقەردە قەشقەر شەھىرى تەسىس قىلىنغان. قەشقەر شەھىرىگە قەشقەر شەھەر رايونىدىن باشقا، يېڭىشەھەر بىلەن كونا شەھەر مۇ قارايدىغان بولغان. بۇ مەزگىلدە قەشقەر شەھىرى شىنجاڭ ئۆلكىلىك خەلىق ھۆكۈمىتىگە بىۋاستە قارايتتى. 1954-يىلى 8-ئايدا جەنۇبىي شىنجاڭ مەمۇريىتى قۇرۇلۇپ، ۋالىي مەھكىمىسى قەشقەر شەھىرىدە تەسىس قىلىنغان. بۇرۇنقى قەشقەر ۋىلايىتى ئەمەلدىن قالدۇرۇلغان. بارلىق ناھىيىلەر جەنۇبىي شىنجاڭ مەمۇرىي مەھكىمىسىگە قارايدىغان بولغان. شۇنىڭ بىلەن يەكەن ۋىلايىتى ۋە ۋالىي مەھكىمىسىمۇ ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇپ، قەشقەر ۋىلايىتىگە قوشۇۋېتىلگەن. «مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى» مەزگىلىدە قەشقەر ۋىلايەتلىك ۋالىي مەھكىمە «قەشقەر ۋىلايەتلىك ئىنقىلابىي كومىتېت» دەپ ئۆزگەرتىلگەن. 1978-يىلى قەشقەر ۋىلايىتى ۋالىي مەھكىمىسى ئەسلىگە كەلتۈرۈلگەن. ===
=== 2 ھازىرقى ھالىتى ھازىر قەشقەر ۋىلايىتىگە قەشقەر شەھىرى، يېڭىشەھەر، كونا شەھەر، مارالبېشى، پەيزىۋات، يوپۇرغا، يېڭىسار، مەكىت، يەكەن، پوسكام، قاغىلىق ناھىيەلىرى ۋە تاشقورغان تاجىك ئاپتونوم ناھىيەسى قاراشلىق بولۇپ، پۈتۈن ۋىلايەت بويىچە 141 يېزا، 26 بازار، تۆت كوچا ئىش بېجىرىش باشقارمىسى 93 ئاھالىلەر كومىتېتى، 2188 كەنت-مەھەللەر كومىتېتلىرى بار. ئۇنىڭدىن باشقا، قەشقەر دائىرسىدە يەنە جەنۇبىي شىنجاڭ ھەربىي رايونى، پوسكام نېفىت، تەبىئي گاز بازىسى ۋە يېزا ئىگىلىك 3-دىۋىزىيىسى قاتارلىق ئورۇنلارمۇ بار. ===
=== قەدىمىي بوستانلىق قەشقەر ۋە «يىپەك يولىدىكى مەرۋايىت» قەشقەر شەھىرى بۇگۈنكى كۈندە ئۆزىنىڭ قەدىمىيلىكى، ئۆزگىچە مىللىي ئۆرپ-ئادەتلىرى، نەپىس ھۈنەر –سەنئەتلىرى، ئالاھىدە تەبىئىي مەنزىرلىرى، قەدىمىي ۋە مول بولغان تارىخىي مەدەنىيەت مىراسلىرىغا ئىگە بولۇشتەك ئەۋزەللىكلىرى بىلەن چەت ئەللىك سەيلە-ساياھەتچىلەرنى ۋە جۇڭگونىڭ ئىچكىرى ئۆلكىلىرىدىكى مەبلەغ سالغۇچى سودىگەرلەرنى ئۆزىگە جەلپ قىلىپ كەلمەكتە. ===
ئابستراكتسىئونىزم
ھازىرقى چۈشكۈن، ئەكسىيەتچىل بۇرژۇئا سەنئىتىدىكى فورمالىستىك (شەكىلۋازلىق) ئېقىملاردىن بىرى بولۇپ، رېئال ۋەقەلىك ۋە كونكرېت نەرسىلەرنى ئىنكاس قىلىشنى رەت قىلىدۇ. ئۇ 20 - ئەسىرنىڭ 20 - يىللىرىدا ئامېرىكا قوشما شتاتلىرىدا پەيدا بولغان. (ئۇنىڭ نامايەندىلىرى چارلىز خۇۋارد، ستوئارت دىۋېس، كىرائوفارت رېتىنېر، مورىس قاتارلىق رەسساملار ئىدى.)
ئابستراكتسىئونىستلار، رېئال ۋەقەلىك ۋە كونكرېت نەرسىنى ئەكىس ئەتتۈرۈش سەنئاتكارنىڭ ئەركىنى <سىقىپ قويىدۇ> دەپ قارايدۇ ۋە رېئال ۋەقەلىكنى، ھايات ھەقىقىتىنى ئەكىس ئەتتۈرۈشتىن قورقىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈنمۇ ئابستراكتسىئونىزم <سەنئىتى> مەۋھۇم گېئومېترىيىلىك شەكىللەردىن، ئوخشاش بولمىغان ھەجىم ۋە مەنتىقىسىز سىزمىكەشلىكتىن ئىبارەت.
ئابستراكت سەنئەت سەنئەتتىكى رېئالىستىك ۋە دېموكراتىك ئېقىملارغا قارشى قارىتىلغاندۇر، ئۇ باشتىن ئاياغ كوسموپولىتىزم روھىدا بولۇپ، ئۇ سەنئەتنىڭ مىللىيلىكى، ئۆزىگە خاسلقى، غايىۋىلىكى ۋە خەلقچىللىقىغا ئوچۇقتىن ئوچۇق قارشى تۇرىدۇ.
ئومۇمەن، ئابستراكتسىئونىزم - ھەقىقىي سەنئەتكە، رېئالىزمغا تامامەن خىلاپ.
ئەقىدە
ئەقايىد، مەدرىسىلەردە ئىسلام تېئولوگىيىسىنىڭ بىر تارمىقى سۈپىتىدە ئوقۇتىلغان. ئەقىدە كەلىمىسى ئۇقۇم سۈپىتىدە قۇرئاندا ئۇچرىمايدۇ. ئەقىدە ئوقۇمى ئىسلام ئىتىقادى مەزھەبلىرى تەرىپىدىن، قۇرئاندا بولماي، ھەدىسلەردە تىلغا ئېلىنغان ئىتىقاد مەۋزۇلىرى ئۈچۈن كۈچكە ئىگەدۇر. ۋاھھابىيلەرنىڭ ئۆزلىرىنى يۇشۇرۇش ئۈچۈن قوللانغان ئېقىم بولغان سەلەڧىيلىك ئىسلام ئىتىقادى مەزھەبلىرىنىڭ سىرتىدا تۇتۇلماقتا، مەزھەپ ئەمەس بىر پىكىر ئېقىمىدۇر.
سۇننىي ئەقايىدى
سۈننى ئەقايىدىدە ئىماننىڭ 6 شەرتى ۋە 5 پەرزى قاتارلىق مەزمۇنلار قولغا ئېلىنىدۇ. باشقا مەزمۇنلار بولسا ئىسلام ئىسكاتولوگىيىسى بىلەن مۇناسىۋەتلىك مەزمۇنلاردۇر.
شىئە ئەقايىدى
شىئە ئەقايىدىدە 5 ئاساسىي ئۇنسۇر باردۇر: تەۋھىد، ئادالەت، نۇبۇۋۋەت، ئىمامەت ۋە قىيامەت.
ئېرىترېيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئېرىترېيە بولسا ئافرىقا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا ئاسمارا، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا ئاسمارا. دۇلات تىلى بولسا ئەرەب تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ يايى بونى. ئازىركى باش ۋەزىر ئاسسۇنتا مەلونى. بۇ دۇلات 1993 يىلى 5 ئاينىڭ 24 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 117 مىڭ 600 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 4 مىللىئون 401 مىڭ.
ئەركىن ئابدۇللا
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
سەنئەت ھاياتى
ئەركىن ئابدۇللا ئۇيغۇر مىللىتىدىن چىققان ياش سەنئەتكار، جۇڭگو مۇزىكانتلار بىرلەشمىسى مودا مۇزىكا ئىلمىي جەمىيئىتىنىڭ كېڭەش ئەزاسى، جۇڭگو فىلامېنكو جەمىيئىتىنىڭ دائىمىي ھەيئەت ئەزاسى. ئۇنىڭ مۇزىكا ئۇسلۇبى كۆپ خىل مۇزىكا ئېلمنتلىرىدىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۆزگىچە ئالاھىدىلىككە ئىگە ئاۋازى ۋە كامالەتكە يەتكەن گىتتار ماھارىتىگە مىللىيچە ۋە زامانىۋى، ئەنئەنىۋى ۋە مودا ئۇسلۇبلار قوشۇلۇپ ئۇنىڭ مۇزىكىلىرى تەدىرجى ھالدا مىللەت ھالقىغان كۆپ خللاشقان مۇزىكا ئۇسلۇبى بولۇپ شەكىللەنگەن..
2002-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ نەشىردىن چىققان بىرىنچى پىلاستىنكىسى ‹‹قۇملۇقتىن چىققان دولان›› ۋە ‹‹دولان›› ناملىق ناخشىسى نەننىڭ خەلقئارالىق مىللىي سەنئەت بايرىمىدا ئايرىم– ئايرىم ھالدا ‹‹ئەڭ ياخشى پىلاستىنكا مۇكاپاتى›› ۋە ‹‹ئەڭ ياخشى خاسلىق مۇكاپاتى›› غا ئېرىشكەن.. 2003-يىلى جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى مەدەنىيەت مىنىستىرلىكى ئۇيۇشتۇرغان پۈتۈن مەملىكەتلىك ئەڭ چوڭ كۆلەملىك ناخشا مۇسابىقىسىدە ئاممىباپ ئۇسلۇپ بويىچە شەرەپ بىلەن ‹‹بىرىنچى دەرىجىلىك مۇكاپات››قا ئېرىشكەن. ئىجادىي ئەسىرى ‹‹ئۇيغۇر قىزى›› نەننىڭ خەلقئارالىق مىللىي سەنئەت بايرىمىدا شەرەپ بىلەن ‹‹ئون چوڭ نادىر ناخشا مۇكاپاتى››غا ئېرىشكەن. ئىجادىي ئەسىرى ‹‹مەن ئۆلەي›› ئالتىنچى قېتىملىق شاڭخەي ئاسىيا مۇزىكا بايرىمىدا شەرەپ بىلەن ‹‹ئەڭ ياخشى ئەسەر مۇكاپاتى››غا ئېرىشكەن.
2004-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ ئىككىنچى پىلاستىنكىسى ‹‹مىڭ بىر كېچە›› نەشىردىن تارقىتىلغان. ‹‹گىتتار ئۆگىنىش قوللانمىسى››نەشىردىن تارقىتىلغان. شىنجاڭدا سەييارە نەق مەيدان كونسېرت ئۆتكۈزگەن. ‹‹شىنجاڭ قەشقەر ياشلىرى ئوبراز ئەلچىسى›› شەرىپىگە ئېرىشكەن.
2005-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ ئۈچىنچى پىلاستىنكىسى ‹‹شەھەر كېچىسى›› نەشىردىن تارقىتىلغان. 2006-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ تۆتىنچى پىلاستىنكىسى ‹‹دۆڭكۆۋرۇك ھەققىدە پاراڭ›› نەشىردىن تارقىتىلغان. ئىجادى ئەسىرى ‹‹نېمە بولدى›› شىنجاڭ قۇربان ھېيتلىق سەنئەت كېچىلىكىدە ‹‹ئەڭ ياخشى ئىجادىي ئەسەر مۇكاپاتى››غا ئېرىشكەن.
2007-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ بەشىنچى پىلاستىنكىسى ‹‹بلوگ››نەشىردىن تارقىتىلغان. ئىجادىي ئەسىرى ‹‹قەشقەر›› شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق تور مۇزىكىلىق فىلىملىرى چوڭ مۇسابىقىسىدە شەرەپ بىلەن ‹‹بىرىنچى دەرىجىلىك مۇكاپات››قا ئېرىشكەن.
2008-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ ئالتىنچى پىلاستىنكىسى ‹‹مىڭ ئۆي›› نەشىردىن تارقىتىلغان. 2005–2007 يىللىق جۇڭگو ئالتۇن پىلاستىنكا مۇكاپاتى ‹‹تولغىما مۇزىكا تۈرىدىكى ئەر ئارتىس مۇكاپاتى››غا ئېرىشكەن. ‹‹رەڭدار قەشقەر›› بالىلار سەنئەت ئۆمىكىنىڭ باش نازارەتچىسى بولغان. ‹‹ئانا››،‹‹ئامالسىزلىق›› قاتارلىق ئىككى پارچە ئەسىرى ‹‹شىنجاڭ ئىجادىي ئاممىباپ مۇزىكا ئەسەرلىرى چوڭ مۇسابىقىسى››دا شەرەپ بىلەن ئالتۈن كۈي مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. 2010-يىلى مەركىزى مۇزىكا ئىنىستىتۇتىدا كومپوزىتورلۇقتا بىلىم ئاشۇرغان.
2012-يىلى 7–ئايدا بېيجىڭ باۋلى تىياتىرخانىسىدا شەخسي سەنئەت كېچىلىكىنى ئۆتكۈزگەن.
2013-يىلى ئەركىن ئابدۇللانىڭ يەتتىنچى پىلاستىنىكىسى ‹‹ئەجداد ئىزى›› نەشىردىن تارقىتىلغان.
2014-2015– يىلى تەكلىپكە ئاساسەن يىپەك يولى ياخشى ئاۋازىنىڭ باھالاپ يېتەكلىگۈچى ئۇستازى بولغان.
2015-يىلى ئامېرىكا لوس ئانژېلېس مۇزىكا ئىنىستىتۇتىدا( ئاكادېمىيىسىدە) ئوقۇغان.
Studio albums
Apple Music Preview： https://itunes.apple.com/us/album/trace-deluxe-edition/1377067861
ئېكۋادور
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|ئېكۋادور left|thumb|دۆلەت بايرىقى
ئېكۋادور بولسا جەنۇبىي ئامېرىكا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا كىتو، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا گۇئاياكى. دۇلات تىلى بولسا ئىسپان تىلى. ئازىركى پرېزىدېنت رافائەل كوررەئا. بۇ دۇلات 1822 يىلى 5 ئاينىڭ 24 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 256 مىڭ 370 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 13 مىللىئون 922 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى كاتولىك دىنى.
نىگېر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|نىگېر left|thumb|دۆلەت بايرىقى نىگېر بولسا ئافرىقا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا نىئامېي، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا نىئامېي. دۇلات تىلى بولسا فرانسۇز تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ تانجا مامادوئۇ. ئازىركى باش ۋەزىر ئالى باجو گاماتىئې. بۇ دۇلات 1960 يىلى 8 ئاينىڭ 3 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 1 مىللىئون 267 مىڭ 000 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 13 مىللىئون 272 مىڭ.
يەكەن جامە مەسچىتى
بۇ مەشھۇر مەسچىت. ئورنى يەكەن شەھەر ئىچىنىڭ مەركىزىدە. كۆلىمى بىر قەدەر چوڭ ، بىناكارلىق سەنئىتى ئالاھىدە بولغان قەدىمىي مەسچىت. بۇ مەسچىت يەكەن خانلىقىنىڭ پادىشاھى ئابدۇللاخان زامانىسىدا سېلىنغان. 1734 - يىلى چوڭ رېمونت قىلىنغان. 1870 - يىلى ئىېككىنچى قېتىم كېڭەيتىلگەن ، كېيىن يەنە بىر نەچچە قېتىم رېمونت قىلىنغان. جامە مەسچىتى ياغاچ سالاسۇن ۋە قىزىل خىشتىن قوپۇرۇلغان تام بىلەن ئىچكى - تاشقى ئىككى قىسىمغا بۆلىنىدۇ. ئالدىنقى قىسمى مەدرىسە ، كەينى قىسمى مەسچىت ، ئىككى تەرىپىدە مېۋىلىك باغ ۋە ۋەخىپە يەر بار بولۇپ ، ئومۇمىي يەر مەيدانى 20 مىڭ كىۋادىرات مېتىردىن كۆپرەك. دەرۋازا راۋىقىنىڭ ئالدى - كەينىدە ئۆز ئارا سىممىترىك قىلىپ سېلىنغان ئىككى مەنزىرە مۇنارى قەد كۆتىرىپ تۇرىدۇ. دەرۋازىنىڭ ئۈستىدە ئېگىز ۋە ئۇچلۇق قۇببە بولۇپ ، قۇببىنىڭ ئىككى يېنىدا بىر قاتار تەكچىلەر ، ئۇنىڭ ئۈستىدە گەج بىلەن نەقىش چىقىرىلغان روجەكلەر بار. تورۇسلىرى كاتەكچىلەر بىلەن بېزەلگەن. مەدرىسە قاتار سېلىنغان 40 نەچچە ھۇجرىدىن ئىبارەت بولۇپ ، ئوتتۇرسىدا چۆرىسىگە دەرەخلەر سايە تاشلاپ تۇرغان كۆلچەك بار. مەسچىتنىڭ نامازخانىسى ئىچكى - تاشقى ئىككىگە بۆلىنىدۇ ، ياغاچ قۇرۇلمىلىق بولۇپ ، تۇرۇسى لىم ياغاچلار بىلەن زىچ قويۇلۇپ يېپىلغان. ئىچكى نامازخانا تۈۋرۈكلۈك بولۇپ ، غەربىي تېمىدا مېھرابسىمان تەكچىلەر بار ، ئىشىك رامكىللىرى ھەر خىل نەقىشلەر بىلەن بېزەلگەن ، ئۈستىگە خىلمۇ - خىل كاتەكچىلەر چىقىرىلغان روجەكلەر ئورنىتىلغان. تاشقى نامازخانا كەڭ - ئازادە دەھلىزدىن ئىبارەت بولۇپ ، دەھلىزنىڭ ئالدىغا بىر قاتار نەقىشلىك تۈۋرۈكچىلەر ئورنىتىلغان ، ھەر بىر تۈۋرۈكچىنىڭ شەكلى ۋە نەقىشى ئوخشىمايدىغان بولۇپ ، ھەر بىرىنىڭ ئۆزگىچىلىكى كۆرۈنۈپ تۇرىدۇ. تورۇسنى 136 تال تۈۋرۈك كۆتىرىپ تۇرىدۇ ، ئىچكىرىلىكى بەش ھۇجرا ، ئالدى كەڭلىكى 18 ھۇجرا بولۇپ ، جەمئىي 90 ھۇجرا بار. 26 ھۇجرىنىڭ تورۇسى لىم ياغاچلار زىچ قويۇلۇپ يېپىلغان. 28 ھۇجرىنىڭ تورۇسى كاتەكچىلەر بىلەن نەقىشلەنگەن ، بۇنىڭ ئىچىدە 20 ھۇجرىنىڭ تورۇسى ۋاسا جۈپ قىلىنىپ يېپىلغان. ۋاسا جۈپ قىلىنغان تورۇسلار گەج بىلەن ئاقارتىلىپ ، ھەر خىل نەقىش ۋە رەڭلىك مەسچىتلىرىنىڭ بىناكارلىق سەنئىتىنىڭ زور مۇۋەپپەقىيتىنى مۇجەسسەم ھالەتتە ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ.
دۇنيا سودا تەشكىلاتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ھۆججەت:World Trade Organization (logo and wordmark).svg دۇنيا سودا تەشكىلاتى (WTO)
世界贸易组织
دۇنيا سودا تەشكىلاتى - 1994 - يىلى 4 - ئاينىڭ 15 - كۈنى ، ماراكەشتە ئېچىلغان « تاموژنا بېجى ۋە سودا باش كېلىشىمى » مىنىستىرلار يىغىنىدا قارار قىلىنىپ قۇرۇلغان ، يەر شارى خارەكتىرلىك سودا تەشكىلاتى بولۇپ ، نامى « دۇنيا سودا تەشكىلاتى » (World Trade Organization -- WTO). بۇ تەشكىلاتنىڭ ئاساسى بولسا ، 1947 - يىلى قۇرۇلغان « تاموژنا بېجى ۋە سودا باش كېلىشىمى » (GATT) دىن ئىبارەت. مەزكۇر تەشكىلات ب د ت نىڭ مەڭگۈلۈك بېۋاستە باشقۇرۇشىدىكى مۇستەقىل خەلقئارالىق تەشكىلات. 1995 - يىلى 1 - يانىۋاردىن باشلاپ خىزمەت قىلىشقا باشلىغان. ئاساسلىق ۋەزىپىسى - دۇنيا ئىقتىسادى ۋە سودا تەرتىپىنى باشقۇرۇش. باش شىتابى شىۋىتسىيە پايتەختى جەنۋەگە تەسىس قىلىنغان. 1996 - يىلى 1 - يانىۋاردىن باشلاپ رەسمىي ھالدا « تاموژنا بېجى ۋە سودا باش كېلىشىمى » نىڭ بارلىق خىزمەت فونكىسىيسىنى ئۈستىگە ئالغان. جۇڭگۇ 1995 - يىلى 11 - ئىيۇل مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ كۈزەتكۈچىلىكىگە قوبۇل قىلىنغان. 1986 - يىلى « تاموژنا بېجى ۋە سودا باش كېلىشىمى » گە قايتىپ كېلىشنى ئىلتىماس قىلغاندىن تارتىپ 15 يىل تىرىشچانلىق كۆرسىتىش ئارقىلىق ، 2001 - يىلى 12 - ئاينىڭ 11 - كۈنى رەسمىي ھالدا مەزكۇر تەشكىلاتنىڭ ئەزاسى بولدى.
ئۇيغۇرلارنىڭ پۇتبول تارىخى
1 تارىخى ئارقا كۆرۈنىشى
=== ئۇيغۇرلارنىڭ پۇتبول تارىخىئۇيغۇرلاردا ئۆزىگە خاس مىللىي ئالاھىدىلىككە ئىگە ھەر خىل تەنتەربىيە تۈرلىرى بار. بۇنىڭ ئىچىدە پۇتبول ئالاھىدە ئورۇندا تۇرىدۇ. بەزى تارىخىي مەلۇماتلاردا ئوتتۇرا ئاسىيادىكى تۈركىي قوۋملەرنىڭ قوزىنى تۇلۇمچىلاپ سويۇپ ئىچىگە يەل (ھاۋا) تولدۇرۇپ ئىشلەنگەن توپنى تېپىش ئۇسۇلى بىلەن قارىمۇ قارشى قەلئەلەرنىڭ ئىچىگە كىرگۈزىدىغان «تەپۇك» تېپىش ناملىق بىر ئويۇنى بار ئىدى دېيىلگەن («تۈرك قامۇسى»، 29–توم، 384–بەت)، يەنە «تۈرك مىللىي مەدەنىيىتى» دېگەن كىتابنىڭ 276–بېتىدە پۇتبول، چەۋگەن ئويۇنلىرى ھون دەۋرىدىن بۇيان «تۈركىي قوۋملەر ئارىسىدا ئوينالغان» دېگەن ئىبارىلەر بار. ===
=== 2 جەريانى تارىخىي پاكىتلاردىن قارىغاندا، پۇتبول ياكى توپ تۈركىي قوۋملەر تەرىپىدىن ئىجاد قىلىنغان. دەرۋەقە، ئۇ چاغلاردىكى توپ ھازىرقى زاماندىكى توپقا ئوخشاشماستىن «تۈركىي تىللار دىۋانى»دا كۆرسىتىلگەندەك، تۇلۇمچە سويۇلغان قوزا تېرىسىگە يەل قاچىلاپ تېپىش، يىپ توپ تېپىش، يۇمشاق نەرسىلەردىن ياسالغان تىڭپنى تېپىش شەكلىدە بولغان. ===
=== ئۇيغۇرلار ئارىسىدىمۇ پۇتبول ئويناش ئۇزاق تارىختىن بۇيان ئادەت بولغان. ئۇيغۇر بالىلىرى ئورما ۋاقتىدا بۇغداي ئېڭىزى، كۈزدە قوناق ئېڭىزى ۋە خامانلاردا ئېشەك مىنىپ ئوغلاق (تۇلۇمچە سويۇلغان قوزا تېرىسىگە سامان تىقىپ ياكى يەل بېرىپ) چەۋگەن، ۋاللەي ئويناشتىن تاشقىرى، يىپتىن ياسالغان ياكى ئىككى كونا تۇماق ئىچىگە يۇڭ ياكى پاختا تىقىپ توپ قلىپ، چاپاندىن قاپقا (قەلئە) ياساپ پۇتبول ئوينىغان. ===
1883–يىلى ئاتۇش ئىكىساقتا دەسلەپ ئۈچ سىنىپلىق مەخسۇس پەننى مەكتەپ، 1885–يىلىغا كەلگەندە زامانىۋى سەككىز سىنىپلىق پەننىي مەكتەپ سېلىپ، ئالتە مو يەردە تەنتەربىيە مەيدانى ياسىغان.
=== ئوقۇغۇچىلار بۇ مەيداندا يۈگۈرۈش، سەكرەش، مېڭىش، تۇرۇش قاتارلىق ئاددىي تەنتەربىيە مەشغۇلاتلىرىنى ئېلىپ بېرىشتىن سىرت، چامباش، پۇتبول، تارتىشماق (ئارقان ۋە كالتەك)، «ئەسىر ئېلىش»، «تاش كەلدى-تاش كەتتى» قاتارلىق تەنتەربىيە پائالىيەتلىرى بىلەن مەشغۇل بولغان. ===
=== 1902– يىلى باۋۇدۇنباي ئۆز خىراجىتى بىلەن رۇسىيە، تۈركىيە گە ئوقۇغۇچى چىقارغان. ئۇلار ئوقۇش پۈتتۈرۈپ قايتقاندىن كېيىن باشقا تەنتەربىيە تۈرلىرى قاتارىدا پۇتبولمۇ زامانىۋىلاشقان، تەتىجىدە ئۇيغۇر تۇنجى زامانىۋى پۇتبول كوماندىسى قۇرۇلغان. ئۇزاق ئۆتمەي پۇتبول پۈتۈن شىنجاڭغا تارقالغان. ===
=== يېڭى جۇڭگو قۇرۇلغاندىن كېيىن ئەينى ۋاقىتتا ئىكساقتا قۇرۇلغان پۇتبول كوماندىسىنىڭ ئەزالىرى گەرچە يېشى يەتمىشتىن ئاشقان بولسىمۇ، يېڭى زامان پۇتبول مەيدانىدىن ئورۇن ئالغان. كېيىن، 1951-يىلى ياشانغان دېھقانلاردىن تەركىب تاپقان بۇ ئۇيغۇر پۇتبول كوماندىسى غەربىي شىمال رايونى بويىچە چېمپيۇن بولغان. ===
=== 5 مۇناسىۋەتلىك مۇلاھىزىلەر بۇ ئەھۋاللار بىزگە پۇتبول ئۇيغۇرلارنىڭ ئەنئەنىۋى مىللىي تەنتەربىيە تۈرلىرىدىن بىرى ئىكەنلىكىنى، ئۇنىڭ خەلقىمىز ئارىسىدا خېلى بۇرۇنلا كەڭ ئومۇملاشقانلىقىنى كۆرسىتىدۇ.aski777 ===
ساپايى
ساپايى 12 مۇقام ئورۇنلايدىغان قەدىمىي چالغۇ ، شىنجاڭدىكى ئۇيغۇر، ئۆزبىك مىللىتىنىڭ ئەل ئىچى سەنئىتى بولۇپ، كۆپ ھاللاردا ناخشا- ئۇسسۇلغا جۆر بولىدۇ. ساپايى مۇھىم رىتىم چالغۇسى، شۇنداقلا ئەر ئۇسسۇلچىلارنىڭ سەھنە جابدۇقى.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
باشقا نامى :سىرپاي(خوتەن دىيالېكتىدا)
ساپايى ھەققىدە
4پارچەساپايىساپايى 12 مۇقام ئورۇنلايدىغان قەدىمىي چالغۇ ، شىنجاڭدىكى ئۇيغۇر، ئۆزبىك مىللىتىنىڭ ئەل ئىچى سەنئىتى بولۇپ، كۆپ ھاللاردا ناخشا- ئۇسسۇلغا جۆر بولىدۇ. ساپايى مۇھىم رىتىم چالغۇسى، شۇنداقلا ئەر ئۇسسۇلچىلارنىڭ سەھنە جابدۇقى. ئەل ئارىسىدا، ساپايى كۆپ ھاللاردا مەشرەپلەردە چېلىنىپ، سورۇننىڭ كەيپىياتىغا جۇشقۇنلۇق ۋە قىزىقچىلىق ئاتا قىلىدۇ.
ساپايى ئۇسسۇلى
ساپايى ئۇسسۇلى (تۆمۈر ھالقا ئۇسسۇلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ) سازەندىلەر ساپايى تۇتۇپ ئورۇندىغان ئۇيغۇر خەلق ئۇسسۇلى ھېسابلىنىدۇ.
ساپايى سەنئەتكارلىرى ئەڭ كۆپ ناھىيە
5پارچەساپايىيەكەن ناھىيەسى ئۇيغۇر 12 مۇقامى ماكانى بولۇپ، غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسى كۆپ ھەمدە سەر خىل. يەكەن ناھىيەسى ئاپتونوم رايون بويىچە تۇنجى تۈركۈملۈك مەدەنىيەت ئېكولوگىيەسىنى قوغداش تەجرىبە رايونىنىڭ بىرسى بولغان ئۇيغۇر مۇقام مەدەنىيىتى ئېكولوگىيەلىك قوغداش تەجرىبە رايونى بولۇش سۈپىتى بىلەن، 12 مۇقام مەدەنىيەت ماركىسىنى مەدەنىيەت ئېكولوگىيەسىنى قوغداش تەجرىبە رايونىنىڭ بىر تۈرلۈك مۇھىم تۇتقىسى قىلىپ، ناھىيەنىڭ مەدەنىيەت ئىستراتېگىيەسىنى كېڭەيتتى. يەكەن ناھىيەسىدە 10 غا يېقىن ئەلئارا ساپايى سەنئەتكارى بار، شۇنداقلا شىنجاڭدىكى ساپايى سەنئەتكارلىرى ئەڭ كۆپ ناھىيە ھېسابلىنىدۇ. بۇ قەدىمىي چالغۇنى تېخىمۇ كۆپ ھاياتىي كۈچكە ئىگە قىلىپ، تېخىمۇ كۆپ كىشىگە بۇ قەدىمىي چالغۇنى تونۇتۇش ئۈچۈن، يەكەن ناھىيەسى ئەل ئارىسىدا چوڭقۇر قازدى، ھەمدە ساپايى سەنئەتكارلىرىنى تۈرلۈك پائالىيەتلەردە ئاشكارا ماھارەت كۆرسىتىشكە تەشكىللەپ، ساپايىنىڭ داڭقىنى زور دەرىجىدە ئاشۇردى.
بادام ھەققىدە رىۋايەت
مىلادى سەككىزىنچى ئەسىرىدىن بۇرۇن، تۈركىي خەلىقلەر تاشقى مۇڭغۇلىيىنىڭ ئورخۇن، سېلىنگا دەريالىرىنىڭ بويلىرىدا، سىبىرىيىنىڭ كەڭ يايلاق، ئورمانلىرىدا، بايقال كۆلنىڭ چىمەنلىك قىرغاقلىرىدا ئىنتايىن راھەت - پاراغەت ئىچىدە ياشايدىكەن. بىراق، مەلۇم يىللارغا كەلگەندە تاسادىپىي ئوردۇس يايلىقى تەرەپتە ۋابا كېسىلى تارقاپ، ھەش - پەش دېگۈچە پۈتكۈل شەرقىي شىمالىي ئاسىيانىڭ ھەممە يېرىنى دېگۈدەك قاپلاپ كېتىپتۇ. خەلق تۈركۈم - تۈركۈملەپ ئۆلۈشكە باشلاپتۇ. ئاۋات بازار، سەھرا، يايلاقلار مۇسىبەتكە چۆكۈپتۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە قىرغىزلارنىڭ دەھشەتلىك ئۇرۇشى، ئوردا ئىچىدىكى ھاكىمىيەت تالىشىشلار ئەۋج ئېلىپ كېتىپ، سان - ساناقسىز كىشىلەر ئۆلۈپتۇ. شۇنىڭ بىلەن بۇ دىيار خارابىلىككە قاراپ يۈزلىنىشكە باشلاپتۇ.
بىر كۈنى ئىلتەرىش خاقان ۋەزىر تۇنيۇقۇققا كىمدە كىم خەلقنىڭ بېشىغا كەلگەن ۋابا ئاپىتىدىن ساقلاپ قالغۇدەك بىرەر دورا - دەرمەك تاپالىسا، بويى بىلەن تەڭ ئالتۇن بېرىپ ئوردىدا ياردەمچى ۋەزىرلىك ئونۋانىنى بېرىدىغانلىقى ھەققىدە يارلىق چۈشۈرۈش پەرمانىنى بېرىپتۇ.
خاننىڭ پەرمانىغا بىنائەن، ۋەزىر تۇنيۇقۇق دەرھال نەچچە نۇسخا تەييارلاپتۇ. نەچچە يۈز ئاتلىق جاكارچىغا ئەمىر قىلىپ، دۆلەت تەۋەلىكىدىكى ھەممە يەرنى ئارىلاپ ۋابا كېسىلىنى ساقايتىشنىڭ بىرەر ئۆنۈملۈك دورىسى ياكى ئۇسۇلىنى بىلىدىغان تېپىپ تېپىشقا ماڭدۇرۇپتۇ.
ئارىدىن ئون كۈن ئۆتۈپ، ئالتايدىكى ئالتۇن ئوردا ئىچىدە كۆزى كۆرمەس بىر تېۋىپنىڭ ۋابا كېسىلىنى داۋالاش ھەققىدىكى تەكلىپى تۇنيۇقۇق ۋەزىرگە مەلۇم بوپتۇ. تېۋىپنىڭ تەكلىپىدە ۋابا كېسىلىگە ئۇچرىغۇچى بىمار ئۈچ كۈندىن يەتتە كۈنگىچە ھەركۈنى ئۈچ تالدىن يەتتە تالغىچە بادامنى يەپ ئارقىدىن بىر تاۋاق سۈت ئىچسە، چوقۇم ساقىيىدىغانلىقى ئېيتىلغانىكەن.
تۇنيۇقۇق ۋەزىر پۈتۈن دۆلەتكە پەرمان چۈشۈرۈپ، ۋابا كىسىلىگە گىرىپتار بولغۇچى بىمارلارغا بادام مېغىزى يېدۈرۈش لازىملىقىنى ئۇقتۇرۇپتۇ. ئارىدىن بىر ھەپتە ۋاقىت ئۆتۈپ تەرەپ - تەرەپىتىن خۇش خەۋەرلەر كېلىشكە باشلاپتۇ. خەۋەردە بادام مېغىزىنىڭ راستتىنلا ۋابا كېسىلىگە شىپا بولىدىغانلىقى، ھەتتا بادام مېغىزى تېپىلمىسا، بادام دەرەخلىرىنىڭ يوپۇرماقلىرىنى يېسىمۇ مەنپەئەت قىلىۋاتقانلىقىنى ئېتىپتۇ. بۇ خۇش خەۋەر قۇلاقتىن قۇلاققا ئۇقۇلۇپ بىردەمدىلا ئىچكى توققۇز قەبىلىگە ۋە تاشقى توققۇز قەبىلە خەلقىگە مەلۇم بوپتۇ، سىبىرىيىدىكى يەنسەي دەرياسى بويىدىكى غەربتىكى باغداتقىچە ھەممە كىشى بادام مېۋىسىنىڭ خاسىيىتىنى ئاڭلىشىپتۇ.
ئىلتەرىش خاقان تۇنيۇقۇقتىن بۇ ئەھۋالنى ئۇقۇپتۇ. شۇنداقلا پۈتۈن دۆلەت، خانلىق تەۋەسىدە بادام مېغىزىنىڭ ئالتۇندىن نەچچە ھەسسە ئۈستۈن باھاغا كۆتۈرۈلۈپ كەتكەنلىكىدىن خەۋەر تېپىپتۇ. شۇنىڭ بىلەن ئىلتەرىش خاقان پۈتۈن مەملىكەت خەلقىگە بۇيرۇق ئېلان قىلىپ ھەر بىر پۇقرانىڭ ئون تۈپتىن بادام دەرىخى ئەھيا قىلىشى ھەققىدە پەرمان چۈشۈرۈپتۇ. ئىككى يىلدىن كېيىن بۇ مەملىكەت تەۋەسىدىكى پۇقرالار ۋابا كېسىلىنىڭ ئاپىتىدىن قۇتۇلۇپتۇ. ئالتايدىكى ئالتۇن ئوردا ئەتراپىدىكى بىر يايلاققا ناھايىتى كاتتا بادامزارلىق بەرپا بولۇپتۇ.
ئۆزلىرىنىڭ ھاياتىنى قوغداپ قېلىشقان بادامنىڭ شۇنچىۋىلا زور ئەھمىيەتكە ئىگە بولغانلىقىنى بىلگەن خەلق بادام دەرىخىنى كۆز گۆھىرىدەك ئەتىۋارلايدىغان، ئاۋۇتىدىغان، ئاسرايدىغان بولۇپلا قالماستىن، بەلكى پىشىپ يېتىلگەن بادام مېۋىسىنىڭ شەكلىنى رەختلەرگە چۈشۈرۈپ زەدىۋال قىلىپ ئۆيلىرىگە تارتىۋالىدىغان، بىناكارلىق ئىشلىرىدىكى نازۇك نەقىشلىرىگە بادامنىڭ شەكلىنى چۈشۈرىدىغان، ھەتتا پالتا، كەكە، چوت سوقىدىغان تۆمۈرچىلەرمۇ ياسىغان سايمىنىنىڭ مەڭزىگە بادامنىڭ شەكلىنى بېسىپ چىقىرىدىغان بوپتۇ.
قارىغاندا ھېلىمۇ كىشىلەر بادام شەكلى چۈشۈرۈلگەن دوپپىلارنى كىيىشىدىكەن ۋە ئالاھىدە ئەتىۋارلاپ «بادام دوپپا» دەپ ئاتىشىدىكەن.
بايىنغولىن ئەلىگ مەدەنىيەت تارقىتىش چەكلىك شىركىتى
شىركىتىمىز قۇرۇلغاندىن بۇيان دىيارىمىزنىڭ مەدەنىيەت ساھەسىدە ئىزچىل ئىزدىنىپ سەمىمىيەت ۋە راستچىللىقنى ئالدىنقى شەرت قىلغان ئاساستا، ئۆزگىچە لايىھە ، ئىلغار تېخنىكا ، ئەلا مۇلازىمەتلەر بىلەن شىركەت ، كارخانا ، ئىدارە ، ئورگان ۋە شەخسلەرنىڭ ئېھتىياجىغا ماس كېلىدىغان كۆپ خىل مۇلازىمەت تۈرلىرىنى تەسىس قىلدى، شۇنداقلا ھەرقايسى كەسىپ تۈرلىرىنى كەسىپلەشكەن ، مۇنتىزىملاشقان سىستېمىلاشقان باشقۇرۇش تۈزۈلمىسى ئارقىلىق باشقۇرۇپ <<پۇل ئەمەس ، يۈز تېپىش پايدا ئەمەس ، سۈپەت قوغلىشىش>>نى ئۆزىگە قىبلىنامە قىلغان.
شىركىتىمىز يېقىندا خېرىدارلارنىڭ بىرلا ئورۇندا ، بىر يول بىلەن ئەڭ تېز ، ئەڭ قولايلىق ، ئەڭ ئەرزان ، ئەڭ سۈپەتلىك مۇلازىمەت تۈرلىرى بىلەن بەھرىمەن بولۇشى ئۈچۈن 50 نەچچە كارخانا،شىركەت، يەككە تىجارەت ئورۇنلىرى بىلەن ھەمكارلىق مۇناسىۋىتى ئورناتتى. شۇنداقلا دىيارىمىزنىڭ ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي تەرەققىياتى ئۈچۈن داۋاملىق ئىزدەنمەكتە.
شىركىتىمىزدىكى خادىملار ئىچىدە تولۇق كۇرس 15 نەپەر، مەخسۇس كۇرس بىر نەپەر؛ دۆلەتلىك كومپيۇتېر دەرىجە ئىمتىھانىدا 4-دەرىجىگە ئېرىشكەنلەر بىر نەپەر، 3-دەرىجىگە ئېرىشكەنلەر 5 نەپەر، 2-دەرىجىگە ئېرىشكەنلەر 5 نەپەر. كەسپىي خادىملىرىنىڭ ھەممىسى نۇقتىلىق ئالىي مەكتەپلەرنىڭ IT غا مۇناسىۋەتلىك كەسىپلىرىنى پۈتتۈرگەن، ئۆز كەسىپىدە مۇئەييەن ئەمەلىي نەتىجە قازانغان خادىملار.
ئۇلار ئىجادىي تەپەككۇرغا، شۇنداقلا مول خىزمەت تەجرىبىسىگە، سېھرىي كۈچكە تولغان يېڭىلىق يارىتىش ۋە ئۆزىنى بېغىشلاش روھىغا ئىگە.
خادىملىرىمىز خېرىدارلارنىڭ تەلىپى بويىچە، پىلان بىلەن لايىھەنى مۇكەممەل بىرلەشتۈرۈپ، يۇمشاق دېتالنى باشقىلاردىن پەرقلىق قىلىپ، ئىجادىي ئىشلەپ چىقىدۇ.
شىركىتىمىز كۆپ يىللىق ئەمەلىي تەجرىبىگە ئىگە پىروگراممېرلار قوشۇنىغا ئىگە. بۇ خادىملار VS, swift , Objective-C , C/C#/C++ , Java/Android , .NET , ASP , PHP , JSP , CSS , JS قاتارلىق پىروگرامما تۈزۈش تىللىرى ۋە قۇرۇلمىسىغا ناھايىتى پىششىق. يەنە كېلىپ بۇ خادىملار پەقەت پىروگرامما ئاساسىغا ئىگە بولۇپلا قالماستىن، بەلكى يۇمشاق دېتال بىلەن قاتتىق دېتال مۇناسىۋەتلىرىنى بىر تەرەپ قىلىشتىمۇ مۇكەممەل تېخنىكىغا ئىگە. شۇ سەۋەبتىن بىز شىركەت ۋە ئىدارە-ئورۇنلارنىڭ چوڭ تۈرلىرىنى بىمالال ئۈستىمىزگە ئېلىپ، غەلىبىلىك تاماملاپ كېلىۋاتىمىز.
ش
thumb ش  (/ʃ/)؛ ش ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 14. ھەرپى ۋە يىگىرمە تۆرت ئۈزۈك تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.
ئوقۇلىشى
ئۇيغۇرچە شې (Shé) \ ئەرەبچە ش (Shîn)
تۈرلىنىشى
ش ھەرىپى جاراڭسىز ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، شۇنداقلا سىيرىلاڭغۇ تاۋۇش ۋە شۇنداقلا تىل ئۈستى ئالدى قاتتىق تاڭلاي تاۋۇشلىرىدىندۇر.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
چ ھەرپىنىڭ باشقا ئەلىفبەلەردىكى قارشىلىقى:
لاتىن: Sh
رۇس ۋە گرېك: Ш
ئېگىي دېڭىزى
ئېگىي دېڭىزى (تۈركچە: Ege Denizi، يۇنانچە: Αιγαίο Πέλαγος: "ئەگەئو پېلاگوس") ياكى تۈركچە باشقا بىر نامى ئاراللار دېڭىزى، بالقان ۋە ئاناتولىيە يېرىم ئارىلى ئاراسىدا، ئاق دېڭىزغا تۇتاشقان بىر دېڭىزدۇر. مارمارا دېڭىزى ۋە قارا دېڭىزدىن چاناققەلئە ۋە ئىستانبۇل بوغازلىرى بىلەن ئايرىلغان بۇ دېڭىزنىڭ شىمالى چېكى قۇرۇقلۇق بىلەن ئورالغان بولۇش بىلەن بىرگە، جەنۇبىي چېكى يۇنانىستانغا قاراشلىق ئاراللاردىن بولغان رودوس ۋە كىرىت بىلەن سىزىلىدۇ. ئېگى دېڭىزىنىڭ پۈتۈن قىرغاقلىرى تۈركىيە ۋە يۇنانىستان ئوتتۇرىسىدادۇر. قارا دېڭىزدىن توشۇلغان نېڧىت مەھسۇلاتلارىنىڭ دۇنيا بازارىغا ئۇلىشىشدا ئاساسلىق يولدۇر.
بولىۋىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
بولىۋىيە بولسا جەنۇبىي ئامېرىكا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا سۇكرې ۋە لا پاز، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا سانتا كرۇز. دۇلات تىلى بولسا ئىسپان تىلى. ئازىركى پرېزىدېنت ئەۋو مورالەس. بۇ دۇلات 1825 يىلى 8 ئاينىڭ 26 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 1 مىللىئون 098 مىڭ 581 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 9 مىللىئون 119 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى كاتولىك دىنى.
تەڭرىتاغ
left|280px تەڭرىتاغلىرىTengritagh]Tianshan] ئۇزۇنلۇقى 2500 كىلومېتىرغا سوزۇلغان بولۇپ شەرقتە قۇمۇل ۋىلايىتىدىن باشلىنىپ ئۇيغۇر ئاپتۇنۇم رايۇنىنى ئوتتۇرىدىن كېسىپ ئۆتىدۇ. ئوتتۇرا بۆلىكى تاشكەنتتە ئاخىرلاشسا،شىمالى بۆلىكى بورتالادا،جەنۇبى بۆلىكى قەشقەر ۋىلايىتىدە ئاخىرلىشىدۇ.خانتەڭرى7010 مېتىر ئېگىز)تۆمۈر) 7439 مېتىر( چوققىلىرى بار.ئەڭ كەڭ قىسمى 300 كىلومېتىر كېلىدۇ.ئوتتۇرا قىسمىدى مۇزلۇقلار رايونىمىزنىڭ ناھايتىمۇ قىممەتلىك تاتلىق سۇ مەنبەسى ھېسابلىنىدۇ.
ش ئۇ ئا ر مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي كوچا ۋە تارىخىي ئىمارەتلەرنى قوغداش نىزامى
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ تارىخىي مەدەنىيەتكە ئىگە داڭلىق شەھەر، كوچا ۋە تارىخىي ئىمارەتلەرنى قوغداش نىزامى (خەنچە: 新疆维吾尔自治区历史文化名城街区建筑保护条例) 2002 - يىل 5 - ئاينىڭ 31 - كۈنى ش ئۇ ئا ر 9 - نۆۋەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ 28 - يىغىنىدا ماقۇللانغان بولۇپ، 2010 - يىل 6 - ئاينىڭ 3 - كۈنى ش ئۇ ئا ر 11 - نۆۋەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى 18 - يىغىنىنىڭ ‹‹شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ تارىخىي مەدەنىيەتكە ئىگە داڭلىق شەھەر، كوچا ۋە تارىخىي ئىمارەتلەرنى قوغداش نىزامىغا تۈزىتىش كىرگۈزۈش توغرىسىدىكى قارارى››غا ئاساسەن تۈزىتىلگەن. مەزكۇر تەرجىمىسى ئاپتونوم رايونلۇق خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى بەنگۇڭتىڭى قانۇن - نىزاملارنىڭ تەرجىمىسىنى بېكىتىش گۇرۇپپىسى بېكىتتى
1 - باب ئومۇمىي پرىنسىپ
2 – ماددا ئاپتونوم رايونىمىزنىڭ مەمۇرىي تەۋەسىدىكى مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى شۇنىڭدەك تارىخىي مەدەنىيەت قىممىتى يۇقىرىراق كوچا، تارىخىي ئىمارەتنى بېكىتىش، پىلانلاش، قوغداش ۋە ئۇنىڭدىن پايدىلىنىشتا بۇ نىزام تەتبىقلىنىدۇ.
3 – ماددا ناھىيە دەرىجىلىكتىن يۇقىرى خەلق ھۆكۈمەتلىرى مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتنى قوغداش مەسئۇلىيىتىنى مۇشۇ نىزام بويىچە ئادا قىلىدۇ.
مەدەنىيەت يادىكارلىقى، زېمىن بايلىقى، مۇھىت، ساياھەت، شەھەر - يېزا قۇرۇلۇشى تارمىقى قاتارلىق تارماقلار ئالاقىدار قانۇن – نىزاملار بويىچە، مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتكە دائىر تەبىئىي بايلىق، ئانتروپولوگىيەلىك بايلىقنى قوغداش خىزمىتىنى مەسئۇلىيىتى دائىرىسدە ياخشى ئىشلەيدۇ.
4 – ماددا مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتنى ئۈنۈملۈك قوغداش، مۇۋاپىق پايدىلىنىش، ئىلمىي باشقۇرۇش پىرىنسىپىدا چىڭ تۇرۇش كېرەك.
5 – ماددا ھەر دەرىجىلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى پۇقرالار، قانۇنىي ئىگىلەر ۋە باشقا تەشكىلاتلارنىڭ مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتنى قوغداش، رېمونت قىلىش ۋە ئىلمىي تەتقىق قىلىش پائالىيىتى بىلەن قانۇن بويىچە شۇغۇللىنىشىغا ئىلھام ۋە مەدەت بېرىشى، مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتنى قوغداش خىزمىتىدە گەۋدىلىك تۆھپە قوشقان ئورۇن ۋە شەخسلەرنى تەقدىرلىشى ۋە مۇكاپاتلىشى كېرەك.
ھەممە ئورۇن ۋە شەخسنىڭ مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتنى قوغداش مەجبۇرىيىتى بار، مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتكە بۇزغۇنچىلىق قىلىش، زىيان يەتكۈزۈش قىلمىشلىرىنى پاش قىلىش، شىكايەت قىلىش ھوقۇقى بار.
2 - باب مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتنى بېكىتىش
6 – ماددا مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى دەپ بېكىتىشنى ئىلتىماس قىلىش، تەستىقلىتىش شەرتى ۋە تەرتىپى گوۋۇيۈەننىڭ ‹‹مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، بازىرى، كەنتىنى قوغداش نىزامى›› بويىچە بولىدۇ.
دۆلەت بەلگىلىگەن شەرتكە توشمايدىغان، لېكىن تۆۋەندىكى شەرتكە توشىدىغان شەھەرلەرنى ئوبلاستلىق، شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى، ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمىلەرنىڭ ئىلتىماس قىلىشى بىلەن، ئاپتونوم رايوننىڭ پىلانلاش مەمۇرىي مەسئۇل تارمىقى مەدەنىيەت يادىكارلىقى تارمىقى بىلەن بىرلىكتە ئالاقىدار تارماق ۋە مۇتەخەسسىسلەرگە دەلىللىتىپ، تەكشۈرۈش پىكرىنى قويۇپ، ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ ئاپتونوم رايون دەرىجىلىك مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى قىلىپ تەستىقلاپ ئېلان قىلىشىغا يوللايدۇ:
(ئە) مەدەنىيەت يادىكارلىقى ۋە ئاسارئەتىقە مول بولۇش، تارىخىي مەدەنىيەت قىممىتى يۇقىرىراق بولۇش، شەھەرنىڭ خاراكتېرى ۋە تەرەققىيات يۆنىلىشىگە مۇھىم تەسىر كۆرسىتىدىغان بولۇش؛
(ب) شەھەرنىڭ ئەنئەنىۋى قىياپىتى ۋە قۇرۇلمىسى ئۆزگىچە بولغان، تارىخىي قىياپەتنى ئەكس ئەتتۈرىدىغان ئىمارەت، قۇرۇلما، يول، دەريا، دەل – دەرەخ قاتارلىق مۇھىت ئامىللىرى تولۇق ساقلانغان بولۇش.
7 – ماددا تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسىنى ئوبلاستلىق، شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى، ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمىلەرنىڭ پىلانلاش مەمۇرىي مەسئۇل تارمىقى مەدەنىيەت يادىكارلىقى تارمىقى قاتارلىق ئالاقىدار تارماقلار بىلەن بىرلىكتە باھالىتىدۇ، تۆۋەندىكى شەرتلەرنىڭ بىرىگە توشىدىغانلىرىنى ئوبلاستلىق، شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى، ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمىلەر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىگە تەستىقلىتىپ ئېلان قىلىدۇ:
(2) مول ئەنئەنىۋى مەدەنىيەت – سەنئەت، ئۆرپ – ئادەت ساقلانغان بولۇش ۋە ئەنئەنىۋى ئەل ئىچى ھۈنەر – سەنئەت ياسالمىلىرى بولۇش.
8 – ماددا تارىخىي ئىمارەتنى شەھەردىكى خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ ۋە ناھىيەلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىنىڭ پىلانلاش مەمۇرىي مەسئۇل تارمىقى مەدەنىيەت يادىكارلىقى تارمىقى قاتارلىق ئالاقىدار تارماقلار بىلەن بىرلىكتە باھالىتىدۇ، تۆۋەندىكى شەرتلەرنىڭ بىرىگە توشىدىغانلىرىنى شەھەردىكى خەلق ھۆكۈمەتلىرى ۋە ناھىيەلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى تەستىقلاپ ئېلان قىلىدۇ:
تارىخىي ئىمارەت قانۇن بويىچە بېكىتىلگەندىن كېيىن، ئەسلىدىكى ھوقۇق تەۋەلىكى ئۆزگەرمەيدۇ.
9 – ماددا مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتنى تەكشۈرۈپ تەستىقلاشتىن ئىلگىرى، تەكشۈرۈپ باھالىغۇچى ئورگان مۇتەخەسسىسلەر ھەيئىتى تەشكىللەپ باھالىتىشى كېرەك.
10 – ماددا بۇ نىزامنىڭ 7 – ماددىسىدا بەلگىلەنگەن شەرتكە توشقان بولسىمۇ، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى دەپ بېكىتىش ئىلتىماس قىلىنمىغان بولسا، ئاپتونوم رايوننىڭ پىلانلاش مەمۇرىي مەسئۇل تارمىقى تەڭ دەرىجىلىك مەدەنىيەت يادىكارلىقى مەسئۇل تارمىقى بىلەن بىرلىكتە، شۇ كوچا بار جايدىكى ئوبلاستلىق، شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى، ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمىلەرگە ئىلتىماس قىلىش توغرىسىدا تەكلىپ بەرسە بولىدۇ؛ يەنىلا ئىلتىماس قىلىنمىسا، ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىگە بۇ كوچىنى تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى دەپ بېكىتىش توغرىسىدا بىۋاسىتە تەكلىپ بەرسە بولىدۇ.
بۇ نىزامنىڭ 8 – ماددىسىدا بەلگىلەنگەن شەرتكە توشقان بولسىمۇ، تارىخىي ئىمارەت دەپ بېكىتىش ئىلتىماس قىلىنمىغان بولسا، ئوبلاستلىق، شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى، ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمىلەرنىڭ پىلانلاش مەمۇرىي مەسئۇل تارمىقى شۇ شەھەردىكى خەلق ھۆكۈمەتلىرىگە ۋە ناھىيەلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرىگە ئىلتىماس قىلىش توغرىسىدا تەكلىپ بەرسە بولىدۇ؛ يەنىلا ئىلتىماس قىلىنمىغان بولسا، ئوبلاستلىق، شەھەرلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى، ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمىلەرگە بۇ ئىمارەتنى تارىخىي ئىمارەت دەپ بېكىتىش توغرىسىدا بىۋاسىتە تەكلىپ بەرسە بولىدۇ.
11 – ماددا شەھەردىكى خەلق ھۆكۈمەتلىرى ۋە ناھىيەلىك خەلق ھۆكۈمەتلىرى مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى، تارىخىي ئىمارەتكە قوغداش بەلگىسى ئورنىتىشى كېرەك. قوغداش بەلگىسىدە مەشھۇر تارىخىي مەدەنىيەت شەھىرى، تارىخىي مەدەنىيەت كوچىسى ۋە تارىخىي ئىمارەتنىڭ نامى، مەزمۇنى، يىلى، تەستىقلىغان ئورگان، بەلگە ئورناتقان ئورگان شۇنىڭدەك قوغدالغان ۋاقتى بولۇشى كېرەك.
ھەر قانداق ئورۇن ۋە شەخسنىڭ قوغداش بەلگىسىنى ئۆچۈرۈۋېتىشىگە، جىجىۋېتىشىگە، بۇزۇۋېتىشىگە ياكى ئۆز بېشىمچىلىك بىلەن يۆتكىۋېتىشىگە يول قويۇلمايدۇ.