cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
جامىس جويىس
1922-يىلى ئۇنىڭ ۋەكىللىك نادىر رومانى«ئۇلىسىس» نەشىر قىلىنغان. ئاڭ ئېقىنى ئۇسلۇبىدا يېزىلغان بۇ ئەسەر نەشىر قىلىنىشى بىلەنلا پارىژ ۋە ئېرلاندىيىدە زىلزىلە پەيدا قىلىپ، پۈتكۈل غەربى ياۋروپانىڭ دىققىتىنى قوزغىغان. بۇ روماننىڭ ئاڭ ئېقىنى ناھايىتى گەۋدىلىك روماننىىڭ قۇرۇلمىسى غايەت زور، بايان قاتلىمى مۇرەككەپ، ئەسەر قۇرۇلمىسى ناھايىتى پۇختا ئورۇنلاشتۇرغان. بۇ روماندا پېرسوناژلارنىڭ يېشىغا ۋە تۇرمۇش ئالاھىدىلىكىگە مۇناسىپ ھالدىكى تىل ۋە تەپەككۇر ئارقىلىق پېرسوناژلارنىڭ ئىچكى دۇنيا ۋە ئاڭ پائالىيەتلىرى چىنلىق بىلەن قايتا نامايەن قىلىنغان. 1939-يىلى ئۇنىڭ 16يىل سەرپ قىلىپ يازغان ئەڭ ئاخىرقى ۋە ئەڭ مۇھىم رومانى«فىننېگىنلارنىڭ ئويغىنىشى » نەشىر قىلىنغان. بۇ روماندا جۆيلۈشكە ئوخشاپ كېتىدىغان تىل بىلەن قارا باسقان چۈشتىكى ئاڭ ئېقىنى تەسۋىرلەنگەن. جويىس بۇ روماننى ئىجاد قىلىشقا باشلىغاندا ئۇنىڭ بىر جۈپ كۆزى ئاساسەن كۆرمەس بۇلۇپ قالغان بولسىمۇ، لېكىن ئۇ قەيسەرلىك بىلەن كۈرەش قىلىپ، ئىنتايىن ناچار شارائىتتا ، ئۆزىنىڭ يۈرەك قېنى بىلەن بۇ ئەسەرنى يېزىپ تۈگەتكەن. ئۇ ئۆزىنىڭ ئاجايىپ ماھارىتى ئارقىلىق ئادىمىيلىكنى ئىنچىكە ۋە مەردانىلارچە تەسۋىرلەپ، پروزا تىلىنى ۋە بەدئىي شەكىللەرنى راۋاجاندۇرۇپ، ئۆزىنىڭ پارلاق نەتىجىلىرى بىلەن ھازىرقى زامان يازغۇچىلىرى ئارسىدا ئەڭ يۇقىرى نوپۇزغا ۋە كۈچلۈك تەسىرگە ئىگە بۈيۈك شەخىسلەرنىڭ بىرى بۇلۇپ قالغان. ئۇ 1941-يىلى 1-ئاينىڭ 13-كۈنى شىۋېتسارىيىنىڭ سىيۇرىختا ئالەمدىن ئۆتكەن.
داغۇر مىللىتى
داغۇر مىللىتى - داغۇر تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق.
ئامېرىكىلىقلاردا ھەرىكەت ۋە ھوزۇر
ئامېرىكىدا تەنھەرىكەت ۋە چېنىقىشنىڭ قانچىلىك دەرىجىدە ئومۇملاشقانلىقىنى بىر ئۇيغۇرنىڭ- ئايالىمنىڭ ھەيرانلىقىدىن بىلدىم. بىر ئۇيغۇرنى ھەيران قالدۇرغان ئىش ئەلۋەتتە ئۇيغۇر ۋەتىنىدە كەم ئۇچرايديغان ھادىسە بولۇشى مۇقەررەر ئېدى. ئايالىم ئامېرىكىغا كېلىپ بىر مەزگىلدىن كېيىن بىر يېپىق بازار( ئېنگىلىزچە مول دەيدۇ) دىكى بىر ئاشخانىدىن خىزمەت تاپتى. بىز ئۇنىڭ خىزمەت ئىزدەش جەدىۋېلىدىكى ھۈنىرى دېگەن كاتەكچىگە "تاماق ئېتەلەيدۇ" دەپ تولدۇرغان ئېدۇق. تۈمەنلىگەن ئۇيغۇر ئاياللىرىغا ئوخشاش تاماق ئېتىش ئۇنىڭ ئۆيدىكى ھاياتىنىڭ بىر قىسمى ئېدى. ئويلىمىغان يەردىن ئۇيغۇر ئاياللىرىنىڭ ئائىلىدىكى ئادەتتىكى ھۈنىرى ئامېرىكىدا تېخنىكا سانىلىپ قالدى. نەتىجىدە، خىزمەت ئىزدەش جەدىۋېلىنى ئايالىم بىلەن تەڭ تولدۇرغان ئامېرىكىلىق دوستىمىز، دىنشۇناسلىق دوكتۇرى مارگارىت يەنە ئىشسىز قېلىپ ئايالىم ئىش تاپتى. بىر كۈنى ئايالىم ئىشتىن ئىنتايىن روھسىز كەپتۇ. سەۋەبى پۈتۈن كۈن خېرىدارسىز قاپتۇ. ئادەتتە شەنبە يەكشەنبە كۈنلىرى خېرىدارلىرىنىڭ بەرگەن " چاي پۇلى"نى سىقىملاپ ناھايىتى خۇشال كېلەتتى. ئاڭلىسام شۇ كۈنى ئۇ شەھەردە ۋاسكىتبول مۇسابىقىسى بولغانىكەن. كىشىلەر مۇسابىقە كۆرگىلى كېتىپ بازار بوش قاپتۇ. ئۇنىڭغا بۇنىڭ سەۋەبىنى ئامېرىكىلىقلاردا ئومۇملاشقان تەنھەرىكەت قىزغىنلىقىغا باغلاپ چۈشەندۈردۈم.
ئامېرىكىلىقلاردا چىنىقىش ئادىتى ئائىلە، مەكتەپ ۋە جەمئىيەت تەربىيىسى ۋاستىسىدە ئاللىبۇرۇن ئومۇملاشقان. ئامېرىكىلىقلار بالىلىرىغا كىچىكىدىن كىچىك زەيتۇن توپ مەيدانى، كىچىك ۋاسكىتبول گارلىرىنى ياساپ بېرىپ شەنبە يەكشەنبە كۈنلىرى بىللە چىنىقىدۇ. باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەر ئىچىدە تەتنتەربىيە سارىيى يوق مەكتەپ، شەھەر بازارلار ئىچىدە تەنھەركەت سارىيى يوق بازار يوق. شەھەرلەر، شىتاتلار، مەكتەپلەر ئارا توپ مۇسابىقىلىرى داۋاملىق ئۆتكۈزۈلۈپ تۇرىدۇ. ئامېرىكىلىقلار ئۆزلىرىنىڭ ئەڭ كاتتا مىللىي بايرىمى بولغان مىننەتدارلىق بايرىمى كۈنى ئائىلە بويىچە يىغىلىپ زەيتۇن توپ مۇسابىقىسى كۆرىدۇ. مەكتىپىمىزنىڭ ئىككى ھويلىسى بار، بىر ھويلىسىدىلا ئۈچ قەۋەتلىك مىڭ نەچچە يۈز كۇۋادىرات مېتىر كېلىدىغان تەتنتەربىيە سارىيىدىن ئۈچى بار.
بىز تۇرۇۋاتقان لاۋرېنس شەھرى ئادەتتە كوچىدا ماشىنا بەك جىق ئۇچرىمايدىغان 88 مىڭ نوپۇسلۇق بىر شەھەر، ئەمما مەكتىپىمىزدە توپ مۇسابىقىسى بولغان ھامان قىستى قىستاڭ بولۇپ، تاماششىبىنلارنىڭ ماشىنىلىرى بىلەن تولۇپ كېتىدۇ. بۇنداق مۇسابىقىلەرنىڭ بەلەتلىرى ئادەتتە يېرىم يىل بۇرۇن سېتىلىپ بولىدۇ. توپ مۇسابىقىسى بولغان كۈنلەردە كۇتۇپخانىلار، تەجرىبىخانىلار قۇپ قۇرۇق دېگۈدەك بولۇپ قالىدۇ. ئامېرىكىدا ھەتتا تولۇق ئوتتۇرىنى پۈتكۈزگەن ئوقۇغۇچىلار ئالى مەكتەپلەرنى تاللىغاندا قايسى مەكتەپنىڭ كوماندىسى قايسى توپ تۈرىدە كۈچلۈك دېگەنگە ئالاھىدە ئەھمىيەت بېرىدىكەن. قايسى توپ تۈرىگە ھېرىسمەن بولسا شۇ توپتا داڭلىق مەكتەپنى تاللايدىكەن. بىر يىلى بىزنىڭ مەكتەپنىڭ ۋاسكېتبول كوماندىسى جەيھاك ئامېرىكا بويىچە چىمپىيۇن بولغانىكەن. مەكتەپ بىر كۈن دەرس توختۇتۇپ تەبرىكلەپتۇ.
ئامېرىكىنى ئاپتۇبۇسلۇق ساياھەت قىلغان يىلىم ئوخشىمىغان شەھەرلەردە مەكتىپىمىز ۋاسكېتبول كۇماندىسىنىڭ كىيىمنى كىيىپ يۈرۈپ جەيھاك مەستانىلىرىنىڭ ئالاھىدە قىزغىن مۇئامىلىسىدىن بەھرىمەن بولدۇم. ئامېرىكىدا ئوخشاش كۇماندىنىڭ مەستانىلىرى بىر بىرىنى كۆرگەندە خۇددى ئۇيغۇر بېيجىڭدا ئۇيغۇرنى كۆرگەندەك ھاياجانلىنىپ كېتىدىكەن. كىچىككىنە قىزىمنىڭ مەكتىپىمىزنىڭ يەسلىسىدە ئەڭ بۇرۇن ئۆگەنگەن ناخشىسى مەكتىپىمىز ۋاسكېتبول كوماندىسى مەدھىيەلەنگەن "مەن كىچىك جەيھاك" دېگەن مارش بولدى. ئامېرىكىلىقلاردىكى بۇنداق تەنتەربىيە قىزغىنلىقى ۋە چېنىقىش ئادىتى بەلكىم ئۇلارنىڭ ئولىمپىك مۇسابىقىسىدە دائىم دۇنيانىڭ بىرىنجىلىكىنى قولدىن بەمەسلىكىدىكى سىر بولۇشى مۇمكىن.
ئامېرىكىلىقلارنىڭ چېنىقىش ئادىتى يۇقتىمۇ يا تەنھەرىكەتنىڭ موھىملىقى توغرىسىدىكى چۈشەندۈرۈشلىرىم تەسىر قىلدىمۇ قانداق، ئامېرىكىغا كېلىپ بىر مەزگىلدىن كېيىن ئايالىم يوللاردا يۈگۈرەپ، ۋېلسىپىت مىنىپ، مېڭىپ چىنىقىۋاتقان كىشىلەرگە ھەۋەس بىلەن قارايدىغان بولدى. ۋەتەندىكى قاتناش قورالى ھىساپلىنىدىغان ۋېلسىپىتنىڭ ئامېرىكىدا چېنىقىش ئۈسكۈنىسىگە ئايلىنىپ قالغىنى ئۇنى ھەيران قالدۇردى. خانىم قىزلارنىڭ كېلىشىملىك بوي تۇرىقى ئۇنى ھەۋەسلەندۈردى بولغاي، بۇرۇن شۇنچە دېسەم چىنىقىشقا قوشۇلمىغان كىشى تۇيۇقسىز قارارىنى ئۆزگەرتىپ چېنىقىدىغان بولدى. مەخسۇس تەنتەربىيە كىيىملىرى سېتىۋېلىپ چېنىقىشقا كىرىشىپ كەتتى. كۈندە كەچتە ئۆزى بىلەن بىللە چىنىقىۋاتقان ئامېرىكىلىق قىزلارنىڭ ئۇسقىنىنىڭ قانچىلىك جەلىپكار، قاملاشقان ۋە ئۆلچەملىك ئىكەنلىكىنى، چېنىققاندىن كېيىنكى ئۆزىدىكى ئۆزگىرىشلەرنى سۆزلەيتتى. قارىغاندا ئۇ ئۆزى ھەۋەس قىلغان گۈزەللىكنىڭ كىيىمدە، پۇلغا سېتىۋالغىلى بولىدىغان زىبۇ زىننەتتە ئەمەس ھەرىكەت ئارقىلىق بارلىققا كېلىدىغان ساغلام، ئۆلچەملىك بەدەندە تېخىمۇ رۇشەن گەۋدىلىنىدىغانلىقىنى ھىس قىلغاندەك قىلاتتى. پات پات ئۇيغۇر ئاياللىرىنىڭ پەرزەنتلىك بولغاندىن كېيىن كۈتۈنۈشكە دىققەت قىلمايدىغانلىقى، مەزگىلسىز سەمىرىپ كېتىدىغانلىقى، زىلۋالىقىنى ساقلاشقا ئەھمىيەت بەرمەيدىغانلىقى، كىيىم كېچەككە پۇل خەجلەپ چېنىقىشقا سەل قارايدىغانلىقى …قاتارلىقلار ھەققىدە سېلىشتۇرغانلىرىنى دەپ كېتەتتى. مېنىڭچە ئۇنۋېرىسال تەرەققىياتى ئارقىدا بولغان جەمئىيەتكە مەنسۇپ كىشىلەر جىسمانى گۈزەللىكنى جۇلالاندۇرۇشتا ئۇنى قىممەت باھالىق كىيىم-لىباسلار بىلەن ئوراشقا ۋە تۈرلۈك ھالقا، ئۈزۈك، زىرىلەر بىلەن زىننەتلەشكىلا كۈچەپ شۇ گۈزەل قىياپەتنى تەنھەركەت ئارقىلىق ساقلاپ قېلىش، مۇۋاپىق ئوزۇقلۇنۇش ئارقىلىق قەدىرلەش ۋە تۈرلۈك پائالىيەتلەر ئارقىلىق مۇكەممەلەشتۈرۈشكە سەل قارايدىغاندەك ئېدى. چۈنكى مۇنداق جەمئىيەتتە كىيىم كىشىلىك خاراكتىرنى نامايەن قىلىدىغان ، تەننىڭ ھوزۇرنى كاپالەتلەندۈرىدىغان، ئارزۇ-ھەۋەسلەردىن بىشارەت بېرىدىغان ۋاستە ئەمەس كىشىلەرنىڭ ئىجتىمائىي ئورنى، بايلىقى ۋە نەسەبىدىن خەۋەر بېرىدىغان بەلگە ئېدى. شۇڭا كىشىلەر ئۇسقىنىغا، ئىھتىياجىغا، قىزىقىشىغا قاراپ ئەمەس قايسى تەبىقىگە مەنسۇپ بولسا شۇ تەبىقىدىكى كىشىلەردە مودا بولغان كىيىملەرنى كىيىشەتتى. چېنىقىشقا ئوخشاش ئىقتىسادىي ئورۇن ۋە سالاھىيەتتىن دېرەك بەرمەيدىغان ئىشلار ئۇلارنىڭ ئارىسىدا مودا بولمىسا كېرەك.
چېنىقىش جەريانىدا ئايالىمنى ھەيران قالدۇرغان يەنە بىر ئىش كوچىلاردا، كۇتۇپخانىلاردا كۈندە دېگۈدەك نەچچە ئونى ئۇچرايدىغان خەنسۇ ئوقۇغۇچىلارنىڭ چېنىقىش زالىدا ئۇچراپ قالمىغىنى بولۇپتۇ. مېنىڭ كۈزىتىشىمچىمۇ مەكتەپتە مۇسابىقە بولسا كۇتۇپخانىلاردا، تەجرىبەخانىلاردا ئىشىنى ئادەتتىكىدەك داۋام قىلىدىغىنى جوڭگۈلۇق ۋە ھىندىستانلىق ئوقۇغۇچىلار بولاتتى. شۇنچە كۆپ نوپۇسلۇق ھىندىستاننىڭ ئولىمپىكتا كۆرىنەرلىك نەتىجە يارىتالمايدىغانلىقى، دۇنيا بويىچە نوپۇسى ئەڭ كۆپ جوڭگۇدىكى دۆلەتلىك پۇتبول كوماندىلىرىنىڭ ئاسىيا پۇتبول مۇسابىقىلىرىدە نوپۇسى نەچچە مىليۇنغا يەتمەيدىغان ئەرەب دۆلەتلىرى كوماندىسدىن دائىم يېڭىلىپ قالدىغانلىقى بەلكىم بۇ دۆلەتلەردىكى تۈرلۈك تەنھەركەتلەرگە بولغان سۇسلۇقتىن بولۇشى مۇمكىن. ئۇنى قايىل قىلغان يەنە بىر ئىش مەكتىپىمىزدىكى تەنتەربىيە سارايلىرىدا مىيىپلار ئۈچۈنمۇ مەخسۇس مەشقاۋۇل ۋە مەخسۇس ئورون لايىھەلەنگىنى بولدى. ئايالىم ھەر قېتىم چېنىققىنى كىرگىنىدە بىر ئىككى ئەما ۋە پۇت قولى نوقسانلىق كىشىلەرنىڭ چىنىقىۋاتقانلىقىنى كۆرۈپ تېخىمۇ غەيرەتلىنىپتۇ.
ئامېرىكىدىكى چېنىقىش ۋە تۈرلۈك تەنھەركەتلەرگە بولغان ئىجتىمائىي قىزغىنلىق كىشىلەرنىڭ روھىي ۋە جىسمانى قىياپىتىگە بىۋاستە تەسىر كۆرسىتىدىكەن. مېنىڭ بىر ئوقۇتقۇچۇم 50 ياشتىن ئاشقان قىزغىن، شوخ ئايال ئېدى. بۇ خانىم ۋېلسىپىتلىك چېنىقىۋاتقاندا بىزگە تولا ئۇچراپ قالاتتى. ئوغۇل دوستى بىلەن ساياھەتكە چىقىپ تۇرىدىغان، جەرەندەك تاقلاپ تاقلاپ ماڭىدىغان بۇئايالنىڭ ئىۋەنسىز ئۇسقىنىغا قاراپ ئايالىم ئىختىيارسىز شۇ ئايال بىلەن تەڭ ياشتىكى ئانىسىنى ئەسلەپ قالاتتى. مەنمۇ قىرىق ياشقا كىرمەي تۇرۇپ قېرىغانلىقى ھەققىدە سۆز ئېچىشقا خۇشتار ئۇيغۇر خانىملىرىنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرۈپ ئەپسۇسلىناتتىم. دېمىسىمۇ بىز ئۇيغۇرلاردا 50 ياشتىن ئاشقان ئاياللار ئۆزىنى ئاللىقاچان قېرىغانغا چىقىرىپ چېنىقىش تۈگۈل تالا تۈزگىمۇ تولا چىقىپ كەتمەيتتى. مەن دائىم بۇنىڭ سەۋەبىنى مۇلاھىزە قىلىمەن. نېمىىشقا شۇنداق بولىدۇ؟ ئەجەبا بۇنىڭدا روھى جەھەتتىكى قانائەت، جۈرئەتسىزلىك ۋە كۆنۈپ قېلىشلاردىن باشقا جىسمانى سەۋەبلەر يوقمۇ؟ مەنچە بۇ يەردە جىسمانى سەۋەبلەرمۇ بار. ئۇ بولسىمۇ جىسمانى ساغلاملىقنىڭ مۇۋاپىق ھەرىكەت ئارقىلىق ئاسرالماسلىقى، چېنىقىشقا ئادەتلەنمىگەنلىكتىن بولغان تەننىڭ ئاجىزلىقى ۋە جىسمانىي ئېىنىرگىينىڭ ھاياتتىكى مەجۇرىيەتلەر سەۋەبىدىن مەزگىلسىز خوراپ كېتىشى ئېدى. ھېيىتقا ئاز قالغان بىر كۈنى سىڭلىم "مۇشۇ ھېيىتنىڭ تەييارلىقىنى قىلماي تۇرۇپ ئويلىساممۇ ھېرىپ كېتىمەن" دەپ قالدى. ھېيىتتىن كېيىن قارىسام راستىنلا چىرايدىن چارچاپ كەتكەنلىكى بىلىنىپ قاپتۇ. مەن قەشقەرگە كېلىپ ياشاش ۋە تىل مەكتىپى ئېچىش جەريانىدا ئەتراپىمدىكى قىز چوكانلاردا بۇنداق ھېرىپ كېتىشلەرنىڭ ئالامەتلىرىنى جىق كۆردۈم. مەسىلەن، تېخى ئەمدى ئوتتۇز ياشتىن ھالقىغان ئۇيغۇر خانىملىرىنىڭ ئىچىدە تۆرتىنجى قەۋەتتىكى ئىشخانامغا ھاسىرىماي كىرىپ كېلىدىغانلىرى كۆپ ئەمەس ئېدى. بىزدە چېنىقىشقا بولغان ئىجتىمائىي قىزغىنلىق، شارائىت ۋە تەربىيە يېتەرلىك بولمىغاچقا كىشىلىرىمىزدە تەنھەرىكەت ھاياتنىڭ بىر قىسمىغا ئايلىنىپ كېتەلمىگەن.
مەنچە جەمئىيىتىمىزدە ئامېرىكىدىكىگە ئوخشاش چېنىقىش ئادىتىنى يېتىلدۈرۈشتە، كىشىلىرىمىزگە ھەرىكەتنىڭ ھوزۇرىنى سۈرگۈزۈشتە مائارىپ ھالقىلىق رول ئوينايدۇ. شۇنچە ھاياجان بىلەن ھەرىكەتنى باشلىغان ئايالىمنىڭ چېنىقىش قىزغىنلىقىنىڭ بۇنچە ئاسان سۇسلاپ كېتىشى ئۇنىڭ قانداق چېنىقىشنى بىلمىگەنلىكىدىن، چېنىقىشتىن ھوزۇر ئالالمىغانلىقىدىن بولغان. ئۇنىڭ ئۆزى دائىم ھەرەج تارتىدىغان سۆڭەك ئۆسۈكچىسى كېسىلىگە چېنىقىشتىن باشقا ئۈنۈملۈك ئىلاجنىڭ يوقلۇقىنى بىلىپ تۇرۇپ ھەرىكەتتىن توختىۋالغانلىقى دەل ھوزۇرسىقزلىقتىن. مەنچە ئۇ تېخى ھەرىكەتنىڭ ھوزۇرنى ھېس قىلىپ يەتمەيلا ۋاز كەچكەنلەرگە مەنسۇپ ئېدى. تەجرىبەمدىن قارىغاندا كىشى چېنىقىپ مەلۇم مەزگىلدىن كېيىن ئۆزىدە پەيدەك بىر يېنىكلىكنى ھېس قىلاتتى. بەدىنىدىن ئاققان تەر بىلەن قەلبىدىكى خەستىلىكلەرمۇ يۇيۇلۇپ كېتەتتى. ئۆزىدە بىر جۇشقۇنلۇق، راھەت ۋە ھوزۇر ھىس قىلىپ جاھان كۆزىگە يېڭىلىنىپ قالغاندەك كۆرۈنەتتى. بۇلارنى مەن بېيجىڭدا تۆرت يىل ھەر سەھەر يۈگىرەش جەريانىدا ھىس قىلغان. مەنچە تەنتەربىيە مائارىپى كىشىگە مۇشۇ راھەتنى بېرەلىسە ئاندىن جەمئىيەتتە چېنىقىش ئادىتىنىڭ شەكىللىنىشىگە تۈرتكە بولالايدۇ. ئەپسۇسلىنارلىق يېرى، بىز ئالغان مائارىپ بىزگە پەن ئۆگەتكەن بىلەن بىزنى پەننىي بايقاشنىڭ شاتلىقىغا چۈمدۈرەلمىدى، رەسىم ۋە مۇزىكا دەرسى تەسىس قىلغان بىلەن سەتئەتنىڭ سېھرىگە ئەسىر بولۇشنى ئۆگىتەلمىدى، تەنتەربىيە دەرسى ئوقۇتقان بىلەن ھەرىكەتنىڭ ھوزۇرىدىن قانداق بەھرىمەن بولۇشنى بىلدۈرەلمىدى. مائارىپ بوخچىمىزدىكى كىتاپلارغا ئوخشاش بىزگە يۈك بولدى. بۇ يۈكتىن تامامەن قۇتۇلغان چېغىمىزدە يا قولىمىزدا جاننى باققىدەك ھۈنەر، يا قەلبىمىزدە تۇرمۇشنى تەرتىپلىگۈدەك پاراسەت، يا ئۆزىمىزدە كۆڭۈلىنى خوش قىلغۇدەك ماھارەت يوق قايمۇقۇپ قالدۇق. نەتىجىدە بىر قىسىم كىشىلەر تەننىڭ ھوزۇرىنى ئىنسانلارغىلا خاس بولغان بولغان تۈرلۈك تەنتەربىيە پائالىيەتلىرىدىن ئىزدىيەلمەي پۈتكۈل جانلىقلار دۇنياسىغا ئورتاق ئىھتىياجلارغا غەرق قىلماقتا. بەلكىم، ئىنساننى قەلبنىڭ ھوزۇرى بولغان خالىغاننى ئويلاش ۋە دېيىشكە ئادەتلەندۈرەلمىگەن، تەننىڭ ھوزۇرى بولغان نەپىس، قارام، خەۋپلىك ھەرىكەتلەرگە كۆندۈرۈەلمىگەن مائارىپ، كىشىلەرنى خالىغانچە يىيىش، ئويناش ۋە كېيىشكە بەنت قارا قويۇق ئەگەشكۈچىلەردىن، نائىلاجلار تەقلىدچىلەردىن قىلىپ چىقسا كېرەك.
ۋەتەنگە قايتقاندىن كېيىن ئالى مەكتەپكە ئىمتىھان بەرگەن ئوقۇغۇچىلارنىڭ كەسىپ تاللىشىغا خالىس يېتەكچىلىك قىلدىم. بەزى نومۇرى تۆۋەن ئوقۇغۇچىلارنى قايتا ئوقۇشقا دەۋەت قىلغىنىمدا ئالغان جاۋابىم "ياق" بولدى. ئۇلار ئۆزى قىزىقمايدىغان كەسىپتە، قىلچىمۇ ئىستىقبالى يوق مەكتەپتە ئوقۇشقا رازى ئىكەنكى قايتا ئىمتىھان بېرىپ سىناپ بېقىشنى خالىمايدىكەن. مەنچە بۇ ۋەتەندە تەنتەربىيە مائارىپىنىڭ پەقەتلا تەكىتسىز قالغانلىقى بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى مۇمكىن. چۈنكى تەنھەرىكەت مۇسابىقىسى ۋە تەنتەربىيە تۈرلىرىدە ئۇتۇش ئۇتتۇرۇش بولۇپ تۇرىدۇ. ئۇنىڭ ئۈستىگە بۇنداق غەلىبە ۋە مەغلۇبىيەتلەر نەچچە يۈز تاماششابىننىڭ ھەتتا نەچچە ئون مىڭ جامائەتنىڭ ئالدىدا بولۇشى مۇمكىن. ئەگەر پەرزەنتلىرىمىز تەنھەرىكەت تۈرلىرى ۋە تەنتەربىيە مۇسابىقىلىرى ئارقىلىق جامائەت ئالدىدا ئۇتۇپ ياكى ئۇتتۇرۇپ كۆنگەن بولسا ئېدى، ھاياتتىكى نۇسرەت ۋە تالاپەتلەرگە توغرا مۇئامىلە قىلىشىنى ئۆگىنەلىگەن بولاتتى. شۇڭا ئىمكان بار دائىرىدە ئاممىۋىي تەنتەربىيەنى ئومۇملاشتۇرۇش، پەرزەنتلىرىمىزگە ئىمكانقەدەر بالدۇرراق ھەرىكەتنىڭ ھوزۇرىنى ھېس قىلدۇرۇش، مائارىپ ئورگانلىرىنىڭ چېنىقتۇرۇش جەھەتتىكى يېتىشسىزلىكلىرىنى مەھەللە ۋە جامائەتنىڭ كۈچى ئارقىلىق تولۇقلاش بىزنىڭ كۈندىلىك مۇلاھىزە نۇقتىمىزغا ۋە ئەمەلىي ھەرىكىتىمىزگە ئايلىنىشى زۆرۈرۈر.
ئالدىنقى: ئىچكىرىدىكى ئۇيغۇلار- مەسىلە ۋە مۇلاھىزە
كـىيىنكى: كەڭ قورساق ئامېرىكىلىقلار ۋە ئۇيغۇرلار
HTTP
HTTP كىلىشىمى بولساHyperText Transfer Protocol ئادەتتىن تاشقىرى تېكىسىت يەتكۈزۈش كىلىشىمىنىڭ قىسقارتىلىپ يىزىلىشى بۇلۇپ، ۋەۋېينىڭ تورى مۇلازىمىتىرى تىكىستىنى يەرلىك مۇلازىمىتىرغا يەتكۈزۈپ بىرىشتە قوللىنىدىغان كىلىشىمدۇر.
قىسقىچە مەزمۇنى
HTTP كىلىشىمى بولساHyperText Transfer Protocol ئادەتتىن تاشقىرى تېكىسىت يەتكۈزۈش كىلىشىمىنىڭ قىسقارتىلىپ يىزىلىشى بۇلۇپ، ۋەۋېينىڭ تورى مۇلازىمىتىرى تىكىستىنى يەرلىك مۇلازىمىتىرغا يەتكۈزۈپ بىرىشتە قوللىنىدىغان كىلىشىمدۇر.
HTTP بولسا Tcp IP  ئالاقە كىلىشىمى ئاساسىدا سانلىق مەلۇمات يەتكۈزىدۇ.( HTML ھۆججەت، رەسىم ھۆججەت، تەكشۈرۈش نەتىجىسى قاتارلىق.)
HTTP خىزمەت پىرىنسىپى؛
HTTP كىلىشىمى ئابونت تەرەپ – مۇلازىمەت تەرەپ قۇرۇلمىسى ئۈستىدە خىزمەت قىلىدۇ. تور كۆرگۈچ HTTP  ئابونت تەرەپ بۇلۇش سۈپىتى بىلەن UPL  ئارقىلىق HTTP  مۇلازىمەت تەرەپكە ۋە WEB  مۇلازىمىتىر تەرەپكە بارلىق تەلەپلەرنى يوللايدۇ.
WEB   مۇلازىمىتىر : APACHEمۇلازىمىتىر ،  LLSمۇلازىمىتىر قاتارلىقلار.
WEB مۇلازىمىتىر تاپشۇرۇۋالغان تەلەپكە ئاساسەن ، ئابونت تەرەپكە ماس ھالدىكى ئۇچۇرنى ئەۋەتىدۇ.
HTTP توغرىسىدىكى دىققەت قىلىشقا تىگىشلىك ئۈچ ئىش:
HTTP تاراتقۇ مۇستەقىللىقى؛ بۇ شۇنىڭدىن دىرەك بىرىدۇكى ، پەقەت ئابونت تەرەپ ۋە مۇلازىمىتىر تەرەپ سانلىق مەلۇمات مەزمۇنىنى قانداق بىر تەرەپ قىلىشنى بىلسىلا ، ھەر قانداق تۈردىكى سانلىق مەلۇماتنى HTTP  ئارقىلىق يوللاشقا بولىدۇ.
HTTP ھالەتتە ئەمەس؛ HTTP كىلىشىمى ھالەتسىز كىلىشىم. ھالەتسىز دىگىنىمىز ، كىلىشىم مەسىللەرنى بىر تەرەپ قىلىشتا ئەستە ساقلاش ئىقتىدارى يوق دىگەننى كۆرسىتىدۇ، ھالەت يوق دىگەنلىك ، ئەگەر كىيىن بىر تەرەپ قىلماقچى بولسا ، ئالدىدىكى ئۇچۇرلارغا ئېھتىياجلىق بولىدۇ دىگەنلىكتۇر، يەنى چۇقۇم ئىلگىرىكى ئۇچۇرلارنى قايتا يەتكۈزۈش كېرەك، بۇنىڭدا ھەر قېتىملىق ئۇلىنىشتا يەتكۈزۈلىدىغان سانلىق مەلۇماتنىڭ مىقدارى كۆپىيىپ كىتىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن مۇلازىمىتىر ئىلگىرىكى ئۇچۇرلارغا ئېھتىياجلىق بولمىغاندا ئۇنىڭ ئىنكاس قايتۇرۇشى تىزراق بولىدۇ.
httpئۇچۇر قۇرۇلمىسى
httpبولسا ئابونت ۋە مۇلازىمەت تەرەپ ）c/s（قۇرۇلما ئەندىزىسى ئاساسىدا بولوپ ،بىر ئىشەنچىلىك ئۇلانما ئارقىلىق ئۇچۇر ئالماشتۇرىدىغان ھالەتسىز تەلەپ ۋە ئىنكاس كىلىشىمىدۇر.
(webتور كۆرگۆچ ياكى ھەر قانداق ئابونت تەرەپ)مۇلازىمىتىرغا ئۇلىنىش ئارقىلىق مۇلازىمىتىرغا بىر ياكى كۆپ تەلەپلەرنى ئەۋەتىش مەقسىتىگە يىتىدۇ.
ئابونت تەرپنىڭ تەلىپىنى قوبول قىلىش ئارقىلىق ئابونت تەرەپتىكە ماس ھالدىكى httpسانلىق مەلۇماتىنى ئەۋەتىپ بىرىدۇ.
httpبىرلىككە كەلگەن  مەنبە كۆرسىتىش بەلگىسى ئايرىش بەلگىسى ئارقىلىق سانلىق مەلۇمات يەتكۈزىدۇ ۋە ئۇلىنىش ھاسىل قىلىدۇ.
ئۇلىنىش ھاسىل بولغان ھامان سانلىق مەلۇمات ئۇچۇرى خۇددى ئېنتېرنېت ئېلخەت قوللانغان فورماتتەك ۋە قوللۇنۇشچان ئېنتېرنېت ئېلخەت كېڭەيتىلمىسى ئارقىلىق يەتكۈزىلىدۇ.
ئابۇنىت تەرەپ ئىلتىماس ئۇچۇرى ئابۇنىت تەرەپ مۇلازىمىتىرغا يوللىغان http ئىلتىماس ئۇچۇرى تۈۋەندىكى ئەندىزىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئىلتىماس قۇرى ،ئىلتىماس باش بېتى ،قۇرۇق قۇر ۋە ئىلتىماس سانلىق ئۇچۇرى قاتارلىق 4قىسىمدىن تۈزىلىدۇ.
مۇلازىمىتىر ئىنكاس ئۇچۇرى  (ماس ئۇچۇرى)
http ماس ئۇچۇرىمۇ  4 قىسىمدىن تۈزلىدۇ. ھالەت قۇرى ،ئۇچۇر خەۋەر بېشى ،قۇرۇق قۇر، ۋە ماس تېكىست.
http :ئىلتىماس  ئۇسۇلى
http1.0 ئۈچ خىل  ئىلتىماس ئۇسۇلىنى بىكىتتى.
http1.1 يېڭىدىن 5خىل ئىلتىماس ئۇسۇلىنى يېڭىدىن كۆپەيىتتى.
1.بىكىتىلگەن بەت ئۇچۇرىنى ئىلتىماس قىلىدۇ ۋە ئەمەلى گەۋدە  ئاساسى گەۋدىگە قايتىدۇ .(قايتۇرىدۇ)
3.بىكىتىلگەن مەنبەگە سانلىق مەلۇماتنى بىر تەرەپ قىلىش ئىلتىماسىنى تاپشۇرىدۇ  (مەسىلەن :جەدىۋەل تەپشۇرۇش ياكى ھۆججەت يولللاشقا ئوخشاش )
post ئىلتىماسى  بەلكىم  يېڭى  مەنبەلىك قۇرلۇشنى ياكى بار  بولغان مەنبەنىڭ  ئۆزگەرتىلىشىنى كەلتۈۇرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.
4.ئابۇنىت تەرەپ مۇلازىمىترغا  يوللانغان سانلىق مەلۇمات كۆرسىتىلگەن ھۆججەت مەزمۇنىنىڭ ئورنى نى ئالىدۇ  (ئورنىغا ئالمىشىدۇ)
5.مۇلازىمىتىرنىڭ بەتنى يۇيۋىتىشنى ئىلتىماس قىلىدۇ.
6.http1.1كىلىشىمىدا ئۇلنىشنى تۇربا شەكلىگە ئۆزگەرتىش ئۈچۈن ئالدىن قالدۇرغان ۋاكالەتەن باشقۇرغۇچى مۇلازىمىتىر.
7.ئابۇنىت تەرەپنىڭ مۇلازىمىتىرنىڭ ئىقتىدارىنى تەكشۈرۈشكە يول قويىدۇ.
8.مۇلازىمىتىرنىڭ تاپشۇرۋالغان ئىلتىماسىنى كۆرسىتىپ  بىرىدۇ .ئاساسلىقى تەكشۈرۈپ سىناش ياكى دىئاگۇنۇزغا ئىشلىتىلىدۇ.
سوپى
غوجا ئىشانلارنى پىر تۇتۇپ ،پۈتۈن پائالېيەتلىريدە مەلۇم بىر غوجا-ئىشاننىڭ يوليورۇقى بىلەن ئىش ئېلىپ بارغۇچى كىشىنى كۆرسىتىدۇ.
ئابدۇكېرىم ئابلىز
ئابدۇكېرىم ئابلىز 1970 - يىلى 3 - ئاينىڭ 27 - كۈنى قەشقەر شەھىرىدە تۇغۇلغان. باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى قەشقەردە تاماملاپ، 1987 - يىلى 9 - ئايدا سابىق شىنجاڭ سەنئەت مەكتىپىنىڭ ئاكتيورلۇق كەسپىگە قوبۇل قىلىنغان. 1991 - يىلى 7 - ئايدا مەكتەپ پۈتتۈرۈپ تەڭرىتاغ كىنو ستۇدىيىسىگە تەقسىم قىلىنغان. شۇنىڭدىن ئېتىبارەن ھازىرغىچە ئاۋاز ئارتىسى بولۇپ ئىشلەپ كېلىۋاتىدۇ. ئابدۇكېرەم ئابلىز ھازىرغىچە << ئانىنىڭ تۇغۇلغان كۈنى >> ، << تۇرپاندىكى مۇھەببەت ناخشىسى >> قاتارلىق كىنو فىلىملىرىدە ۋە << قوغۇنچىنىڭ ھېكايىسى>> ، << باشقا قونغان ئامەت قۇشى >> ، << ئاخىرقى كۆل >> ، << دوزاخقا سەپەر >> ، << داپ >> ، << چار خوراز >> ، << ساراڭ >> ، <<ئادىمىي ھايۋان >> ، << ئۈژمە كۆڭۈل يىگىت >> ، << ئازغۇن >> ، << ساراڭنىڭ خىيالى >> قاتارلىق كىنو ۋە تېلېۋىزىيە تىياتىرلىرىدە ئاساسلىق رول ئالغان.
ھاياتى
ھۆججەت:Aabliz.jpg ئاتاقلىق كۈلدۈرگە چولپىنى ئابدۇكېرەم ئابلىزنىڭ كىچىك ئارخىبى تۇغۇلغان ۋاقتى : 1970 - يىلى 3 - ئاينىڭ 27 - كۈنى ھازىرقى خىزمەت ئورنى : تەڭرىتاغ كىنو ستۇدىيىسى بوي ئېگىزلىكى : 1.87 مېتىر ئېغىرلىقى : 78 كىلوگرام
قىزىقىشى : رول ئېلىش نېمە دېدىڭ!!!
مىجەزى : خۇشچاقچاق - ئەڭ ھۆرمەتلەيدىغان ئادىمى : ئاتا - ئانا ، ئۇستازلىرى كەسپتىن سىرتقى ھەۋىسى : ئۇچار قۇشلارنى بېقىش
ياخشى كۆرىدىغان رەڭگى : زەڭگەر
ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان گۈلى : قىزىل ئەتىرگۈل ئويلۇنۇپ باقاي - ھە!!
ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان سۆزى : << كىم ئاخرىغىچەكۈلسە، شۇ ھەقىقىي كۈلگەن بولىدۇ >>
ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان تامىقى : لەغمەن
ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان پەسىل : باھار پەسلى
ئۆزىگە ئەڭ ياقىدىغان مۇزىكا : ئون ئىككى مۇقام ئۆزىگە تەسر قىلغان ئەدەبىي ئەسەر : ئابدۇرېھىم ئۆتكۈرنىڭ << ئىز >> رومانى تاماشىبنلىرىمنىڭ كۈلكىسى - مېنىڭ زور بەختىم!
ئەڭ ياخشى ھەمكارلاشقۇچىسى : ئايالى بىلەن تۆمۈرخان روزى
ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان كىنو فىلىمى : بويتاقلار ئائىلىسى ئەڭ ھۆرمەت قىلىدىغان رېژىسسور : تۇيغۇن ئەھمىدى
ھۆرمەت قىلىدىغان كومپوزىتورى : مەخمۇت سۇلايمان �
ئەڭ ياقتۇرمايدىغان ئىللەت : يالغانچىلىق ، چېقىمچىلىق ،ماڭا قايلىسىلا، گەپ بار ئوخشىمامدا؟
ئۆزى ئەڭ ياخشى كۆرىدىغان ئوبراز : << دوزاخقا سەپەر >> فىلىمدىكى دىلشات ئوبرازى
ئۆزىدىن ئەڭ رازى بولغان ئىشى : << ساجىت >> ئوبرازىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك ياراتقانلىقى ئەڭ ئەپسۇسلىنىدىغان ئىشى : قەشقەر ۋىلايەتلىك سەنئەت ئۆمىكىنىڭ مەرھۇم كومېدىيە ئارتىسى ئابدۇقادىر ھاجىم بىلەن ھەم سۆھبەتتە بولالمىغانلىقى.
قەستەلانىي
ئىمام قەستەلانىي (الإمَامُ شِهَابُ الدِّيْنِ أَحْمَدُ بنُ مُحَمَّدِ القَسْطَلاَنِيِّ): شىھابۇددىن ئەھمەد ئىبنى مۇھەممەد ئەلقەستەلانىي. (ھ. 852 – 923 / م. 1447 – 1517) ئاتاقلىق ھەدىسشۇناس، شافىئىي مەزھەپ فەقىھى. «سەھىھۇل بۇخارىي» نىڭ شەرھى بولغان «ئىرشادۇسسارىي» قاتارلىق ئەسەرلەرنىڭ مۇئەللىفى، مەرھۇم ئۇستاز مۇھەممەد سالىھ داموللا تەرىپىدىن تەرجىمە قىلىنىپ، 1981 - يىلى بېيجىڭ مىللەتلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن ئېلان قىلىنغان «سەھىھۇل بۇخارىي جەۋھەرلىرى ۋە قەستەلانىي شەرھى» ناملىق ئەسەر ئىمام قەستەلانىينىڭ ئەمگىكىدۇر.
غەززالىي
ئىمام غەززالىي : مۇھەممەد ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى مۇھەممەد ئەلغەززالىي (ئەبۇ ھامىد). (ھ. 450 – 505 / م. 1058 – 1111) ھۆججەتۇل ئىسلام، مۇتەسەۋۋۇف، ئەشئەرىي كەلامشۇناس، شافىئىي فەقىھ، پەيلاسۇپلارغا بەرگەن تەنقىدىي باھالىرى بىلەن داڭق قازانغان ئالىم. ئەسەرلىرىدىن «ئىھيائۇ ئۇلۇمىددىن» مەشھۇردۇر.
5. يول قايان؟
يىللار مەيدىسىنى كېرىپ مەسخىرىلىك كۈلگەنچە ئۆتىۋەردى. ئانام دائىم «يىلدىن يىلغا بەتتەر» دەيتتى، بۇ ماڭا خۇددى قانۇنىيەتتەك تۇيۇلۇپ كاللامدىن نېرى كەتمىدى. ئارىدا مېھرى ئىسسىق تۈركىيەنىمۇ چۆرگىلەپ كەلگەن بولدۇم. ۋەدەمدە تۇرغانلىقىمنىڭ ۋەدە ئالغۇچىلارنىڭ پەرۋايىدا يوقلىقىنى قايتقاندىن كېيىن بىلدىم. ئۇلارنىڭ پەرۋايى ئۈچۈن ۋەتەنگە قايتمىغاچ ماڭىمۇ غەلىتە تۇيۇلمىدى. قايتقىنىمدىن ئەڭ شاتلانغىنى كۆز نۇرۇم ئاتا-ئانام، كۆيۈملۈك قېرىنداشلىرىم ۋە بەختلىك ئائىلەم بولدى. كۈنلەر مەنىسىز تەكرارلىقىنى داۋام قىلماقتا ئېدى، بېيجىڭدا ئېغىز ئالغان يارا يەنە شەلۋەرەشكە باشلىدى، ئەمەلگە باغلانغان شىنجاڭچە زىيالىلىق، مەنپەئەتكە باغلانغان كىشىلىك مۇناسىۋەت، تىجارەتكە ئايلانغان جوڭگۇچە تەتقىقات يۈرەكتىكى يارىنى يىرىڭلاتتى. بىر كۈنى بىر دوستۇمغا تېلپوندا ”ئۆيلەندىم، ئۆي ئالدىم، بالىلىق بولدۇم، لېكىن يەنە خوش بولالمىدىم“ دەپ تاشلىدىم. ئارىدا ئۆيۈمگە كەلگەن بۇرادەرلىرىمدىن بىرى « كۆچۈپ كېتىدىغان قازاقتەكلا ئولتۇرۇپسەنغۇ؟» دېدى كۈلكە قىلىپ، سورۇنىمىزنىڭ ئەزىزى، ئۇستاز تەكلىماكانى « سەپەرگە ھازىرلانغان ئادەمگە جىق نەرسىنى يىغىۋېلىش ئاۋارىچىلىق» دېدى مەنىلىك قىلىپ. « سەپەر قايان؟» بۇ سۇئال باشقا ھىچ كىمنىڭ ئېسىگە كەلمىدى، چۈنكى بىر ئوبدان ئۆيى، ۋاپادار ئايالى، يوقنىڭ ئورنىدا بولسىمۇ ئەمىلى، ئۆزىدىن خېلىلا ئېگىزلەپ كەتكەن يېشى بار مەندەك ئادەمنىڭ يەنە نېمە سەپەرگە ئاتلىنىدىغانلىقى بۇرادەرلىرىمگە قاراڭغۇ ئېدى. ئىچىمدە خىتاب قىلدىم « سەپەر __ ئامېرىكا».
موھىت ئادەمنىڭ تەپەككۇرىنى ۋە ھەرىكىتىنى بەلگىلەيدىكەن. بېيجىڭدا__ ھەممە ئىش ئۆز يولىدا بولىدىغان، تىرىشقانلىكى ئادەمنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى كۆز ئالدىدىن يىراق بولمايدىغان يەردە ئوقۇغانلىقىم مېنىڭ كەلگۈسىگە بولغان ئىشەنچىمنى قۇۋۋەتلىگەنمۇ، ۋەياكى ئادەمنىڭ مىللەت تەۋەلىكىدىن بەكرەك ئىقتىدارى تەكىتلىنىدىغان ئىچىكىرىدىكى مەلۇم ئالى مەكتەپتەخىزمەت قىلغانلىقىم تۈرتكە بولغانمۇ، بۇلار ماڭا ئانچە ئېنىق ئەمەس، ئەمما مەن ئۈرۈمچىدە ۋە باشقا ئۇيغۇر ۋىلايەتلىرىدىكى زىيالىلىرىمىزدا ئەۋج ئالغان « ھىچ ئىش قىلدۇرمايدۇ، سىڭگەن نېنىڭنى يە، مۇناسىۋەتسىز ئىش پۈتمەيدۇ..» دېگەندەك ئىددىيەلەرنىڭ تەسىرىدىن ئاساسەن خالى ئېدىم. ھىچ ئىش قىلدۇرمىسا سەۋەبىنى سوراش، شۈكرىگە زورلىسا شۈكرىگە لايىق نىمەتنى تەلەپ قىلىش، مۇناسىۋەتكە مەجبۇرلىسا بەلگىلىمىنى شىپى كەلتۈرۈش مېنىڭ مىزانىم ئېدى.
ئۈرۈمچىدىكى مەن ئىشلەۋاتقان ئالى مەكتەپ بېيجىڭ ئۇنىۋېرىستىتىغا ئىمتىھان بېرىشىمىگە قوشۇلمىدى. ئىشلىگەن يىلىم توشمايمىش. دۆلەتنىڭ مۇكاپاتىغا ئىلتىماس سۇنساممۇ بولماسمىش، سەۋەبى ئۇنۋانىم توشمايمىش، قارىغاندا مۇكاپاتنى قېرىپ ماڭالماس بولغاندا بەرسە كېرەك. شۇنىڭ بىلەن خەلقئارالىق مۇكاپاتلارغا كۆز تىكتىم. نۇرغۇن خەلقئارالىق مۇكاپاتلار ھەققىدىكى خەنسۇچە ۋە ئېنگىلىزچە ئۇچۇرغا ئېرىشكەندىن كېيىن بۇلارنى خىزمەتداش، تونۇش ۋە دوست بۇرادەرلەرگە تەۋسىيە قىلدىم. بۇلاردىن فورد مۇكاپاتى مېنى بەكرەك قىزىقتۇردى. بۇلارنىڭ نىشانىدىكى« نامراتلىق، نادانلىقنى تۈگىتىش، ئىنسانىيەتنىڭ ئورتاق مۇۋەپپەقىيىتىنى قولغا كەلتۈرۈش، ئىجتىمائى مەسئۇلىيەت ۋە ئىجتىمائى ئادالەتنى تەكىتلەش، ھەر قايسى رايۇنلارنىڭ تەرەققىياتىغا ئالاقىدا ساھەلەردە تەشكىللىگۈچىلەرنى تەربىيەلەش» دېگەندەك مەزمۇنلار مېنى تولىمۇ شاتلاندۇردى. فوردنىڭ ئىلتىماس جەدىۋىلى مېنىڭ ھاياتىمنى بىر قۇر خۇلاسىلەپ چىققان بولدى. مەن فورد مۇكاپاتىغا ئىلتىماس قىلىش جەريانىدا مۇشۇ كۈنگىچە ئۇيغۇرنى بىر نائىنىق ئوبىكىت سۈپىتىدە تەسەۋۋۇر قىلغىنىمنى بايقىدىم.
مۇشۇ كۈنگىچە قاقشىغانلىرىم خەلقنىڭ مەدەنىيىتىنى، خەلق دۇچ كەلگەن كىرزىسنى ۋە ھەل قىلىش يوللىرىنى چۈشەنمەستىن غۇتۇلداشتىن باشقىسى ئەمەسكەن. مەن ئۇيغۇرنى ئۆزەمگىمۇ يورۇق بولمىغان بىر مەنزىلدە كۆرۈشكە ئىنتىلگىنىمنى چۈشىنىپ يەتتىم. مەن ئۇيغۇرنى چۈشىنشىتە ئۇلارنىڭ تۇيغۇسىدا، ئادىتىدە، ئىددىيىسىدە ياشاپ تۇرۇپ ئەمەس، ئۇيغۇرنىڭ ھەممە نەرسىسىنى ئۆزگەرتىش، ئىنكار قىلىش مەيدانىدا تۇرۇپ پىكىر قىلغىنىمنى ھىس قىلىپ يەتتىم. فورد ماڭا ھەممە ئىشنى ئەتراپىمدىن، مەھەللەمدىن باشلاشنى ئۆگەتتى. چۈنكى ئۇلار دەل مۇشۇنداق ئېنىق ئىجتىمائى خىزمەت پىلانى ۋە ئەمەلىي تەتقىقات پىلانى تۈزۈشنى تەلەپ قىلىدىكەن. مەن بۇ مۇكاپاتقا ئىلتىماس سۇنۇش جەريانىدا ئىلگىرى ھىچ قانداق تەمەسىز قىلغان پائالىيەتلىرىمنىڭ بۇ قېتىم مېنىڭ ئىجتىمائى خىزمەت تەجرىبىلىرىم ھىسابلىنىپ مۇكاپاتقا نائىل بولۇشۇمغا ئاساس بولغانلىقىنى كۆردۈم. تېرىمچىلىق مەدەنىيىتى ياراتقان ئاتا بوۋىلىرىمىز بۇ دۇنيانى ئۆزى شۇغۇللانغان دېھقانچىلىق بىلەن باغلاپ ئېتىزغا ئوخشىتىدۇ، ۋە بىزنى ئۇنىڭغا ياخشىلىق تېرىشقا بۇيرۇيدۇ. مەن دوستلۇرۇمنىڭ قوللىشى بىلەن ئەنجۈمەن تەشكىللىگەن، ئىئانە توپلىغان، مۇسابىقە ئۇيۇشتۇرغان، كۇرس ئاچقان، ئەمما بۇلارنى بىر قىزغىنلىق، بىر ئوتنىڭ تۈرتكىسىدە قىلغان، ئۇ چاغدا بىر چاغلاردا فوردقا ئوخشاش بىر مۇكاپاتنىڭ مۇشۇ ئىجتىمائى خىزمەتلىرىم بەدىلىگە ماڭا بېرىلىدىغانلىقى خىيالىمغىمۇ كىرىپ چىقمىغان ئېدى. ئاتا بوۋىلىرىمىز ئېيتقاندەك ياخشىلىق تېرىغان ئىكەنمەن، خۇداغا شۈكۈر، دۇنياغا ياخشىلىق تېرىش ئۈچۈن ياشايدىغان، باشقىلارنى يىسۇن دەپ يول بويىغا ئۈجمە تىكىدىغان، ئۇسسىغانلار ئىچسۇن دەپ بىكارغا كۆل چاپىدىغان، باشقىلار پۇتلاشمىسۇن دەپ يولدىن چالما، تىكەنلەرنى ئېلىۋېتىدىغان، نامرات قوشنىمىز سۇنمىسۇن دەپ دەرۋازىسىنى پۇلى تۇرۇپ ياسىمايدىغان ئۇلۇغ خەلقنىڭ پۇشتى قىلىپ ياراتقان بۈيۈك رەببىمگە مىڭ مەرتە تەشەككۈر.
ئالدىنقى: 6. خەير دوستلار
بابۇر
right|thumb|250px بابۇر بولسا ھىندىستان مۇغۇل ئىمپىرىيىسىگە ئاساس سالغۇچى، تەخمىنەن 1500-يىللار ئەتراپىدا ياشىغان
ئىمام شەۋكانىي
ئىمام شەۋكانىي (الإمَامُ بَدْرُ الدِّيْنِ مُحَمَّدُ بْنُ عَليّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللهِ الشَّوْكَانِيُّ): بەدرۇددىن مۇھەممەد ئىبنى ئەلى ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى ئابدۇللاھ ئەششەۋكانىي (ئەبۇ ئابدۇللاھ). (ھ. 1173 – 1260 / م. 1760 – 1834) سانئادا قازى ۋە ھاكىم بولغان يەمەن ئەللامەلىرىدىن بىرى، كۆپ قىرلىق ئالىم، مەشھۇر مۇجتەھىد، «ئىرشادۇفۇھۇل» (ئۇسۇلى فىقھ)، «نەيلۇل ئەۋتار» (ھەدىس ئەھكاملىرى)، «فەتھۇل قەدىر» (تەفسىر)، «ئەسسەيلۇل جەررار»( فىقھ) ۋە «ئەلبەدرۇتتالىئ» (تەرجىمىھال) قاتارلىق نۇرغۇن كىتابلارنى يېزىپ قالدۇرغان.
ئېۋېنكى مىللىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ئېۋېنكى مىللىتى - ئېۋېنكى تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق.
ﺗﻮﻓﺎ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ
ﻣﻮﯕﻐﯘﻟﯩﻴﯩﺪﻩ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ ﻣﯩﯖﺪﯨﻦ ﺋﻮﺷﯘﻕ.
ﭼﺎﺗﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ﭼﺎﺗﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﻣﻮﯕﻐﯘﻟﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ ﻣﯩﯖﺪﯨﻦ ﺋﻮﺷﯘﻕ.
ھايتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ھايتى بولسا كارىب دېڭىزى جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا پورت-ئوپرىنس، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا پورت-ئوپرىنس. دۇلات تىلى بولسا ۇز تىلى ۋە ھايتى كرېئول تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ رەنې پرېۋال. ئازىركى باش ۋەزىر جەئان-ماخ بەللەرىۋە. بۇ دۇلات 1804 يىلى 1 ئاينىڭ 1 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 27 مىڭ 751 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 8 مىللىئون 706 مىڭ.
شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى
ئومۇمىي ئەھۋالى
شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى مائارىپ مىنىستىرلىكى تەسسىقلىغان «211 قۇرۇلۇشى» دىكى نۇقتىلىق ئالىي مەكتەپ،جوڭگۇ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى ئۇرۇمچى شەھرىنىڭ جەنۇب تەرىپىگە جايلاشقان. 1924-يىلى شىنجاڭ روس تىلى مەخسۇس مەكتىپى قىلىپ قۇرۇلغان. 1935-يىلى 1-ئايدا شىنجاڭ فاكۇلتېتى قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن،1960-يىلى 10-ئاينىڭ 1-كۇنى،شىنجاڭ ئۇنۋېرسىتىتى قىلىپ رەسمىي قۇرۇلغان،1978-يىلى گوۋۇيۇەن تەرىپىدىن شىنجاڭدىكى بىردىنبىر مەملىكەتلىك نۇقتىلىق ئالىي مەكتەپ دەپ بىكىتىلگەن،1997-يىلى دۆلەت تەرىپىدىن «211قۇرلىشى«دىكى نۇقتىلىق ئالىي مەكتەپ قىلىپ قۇرۇلغان. 2000-يىلى مەملىكەتلىك غەربي رايوننى ئېچىشتىكى نۇقتىلىق ئالىي مەكتەپ قىلىپ قۇرۇلغان. 2000-يىلى 12-ئاينىڭ 30-كۇنى ، شىنجاڭ ئۇنۋېرسىتىتى بىلەن ئەسلىدىكى سانائەت فاكۇلتىتى بىرلىشىپ يېڭىدىن شىنجاڭ ئۇنۋېرسىتىتى قىلىپ قۇرۇلدى. 2004-يىلى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلىق ھۆكۇمىتى ، مائارىپ مىنىستىرلىكى«ئاپتونوم رايونلۇق خەلىق ھۆكۇمىتى،مائارىپ مىنىستىرلىكى ئورتاق قۇرغان« مەكتەپ بولغان.''' "L"
مۇھەررىر
مۇھەررىرنىڭ ۋەزىپىسى كەسپىي مۇخبىر، ئىختىيارىي مۇخبىرلار ئەۋەتكەن ماقالىلەرنى «ئاخىرقى قېتىم بىر تەرەپ قىلىش» ئارقىلىق، مۇكەممەل، ئۆلچەملىك مەھسۇلاتقا ئايلاندۇرۇشتىن ئىبارەت. شۇڭا، مۇھەررىرلەردىن بىرقەدەر يۇقىرى نەزەرىيە، سىياسىي سەۋىيىسى، پىشقان كەسپىي قابىلىيەت، ئەستايىدىل خىزمەت ئىستىلى بولۇش، شۇنداقلا نامسىز قەھرىمانلىق روھى بولۇش تەلەپ قىلىنىدۇ.
شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى
ئىنىستىتۇتلىرى
23 ئىنىستىتۇت ، 1 ئاسپىرانت ئىنىستىتۇتى ، 1 مۇستەقىل ئىنىستىتۇت ، 1 ئوقۇتۇش - تەتقىقات بۆلۇمى ، 4 ئەمەلىي پىراكتىكا مەركىزى ، 8 تەتقىقات مەركىزى بار.
مۇھەررىر
گېزىت مۇھەررىرى، رادىئو مۇھەررىرى، تېلېۋىزىيە مۇھەررىرلىرىنىڭ ئاساسىي ساپاسىغا قويۇلىدىغان تەلەپ ئوخشاش بولسىمۇ، لېكىن ئۇلارنىڭ خىزمەت ئۇسۇلى ئوخشاشمايدۇ. گېزىت مۇھەررىرى ماقالە زاكاز قىلىش، ماقالە ئۇيۇشتۇرۇش، ماقالە تاللاش، ماقالە تۈزىتىش، ماۋزۇ قويۇش، بەت لايىھىلەشكە ئوخشاش ئىشلارنى قىلىدۇ. كەچلىك ئىسمېنا مۇھەررىرى يىل بويى كېچىدە ئىشلەيدۇ. مۇھەررىرلەرنىڭ مەسئۇلىيىتى ئېغىر، ئازراقلا بىخەستىلىك قىلىنسا، خاتالىق كۆرۈلۈپ گېزىتكە چىقىپ كېتىدۇ، شۇڭا ئۇلار ئىنتايىن جىددىي ئىشلەيدۇ. رادىئو ئىستانسىسىدا خەۋەر پروگراممىسىنىڭ مۇھەررىرى شۇ كۈنى ئاڭلىتىلىدىغان خەۋەرلەرنى ۋە گېزىتلەردىن ئېلىنىدىغان ئۈزۈندىلەرنى تەييارلايدۇ، مەخسۇس پروگرامما مۇھەررىرى مۇقىم پروگراممىلارنىڭ ماقالىلىرىنى تەھرىرلەيدۇ. تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى مۇھەررىرى خەۋەرلەرنىڭ چۈشەندۈرۈشىنى تەھرىرلىگەندىن باشقا يەنە كۆرۈنۈشلەرنى تەكشۈرۈپ، تېلېۋىزىيە خەۋەر فىلىملىرىنى بەلگىلەنگەن تەلەپكە يەتكۈزىدۇ. تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىدا يەنە مەخسۇس فىلىم مۇھەررىرىمۇ بولىدۇ، ئۇ مەخسۇس فىلىملەرنىڭ چۈشۈندۈرۈشى ۋە كۆرۈنۈشلىرىنى تەكشۈرىدۇ. بۇنىڭدىن باشقا يەنە سۈرەت (گۈزەل سەنئەت) مۇھەررىرىمۇ بولىدۇ، ئۇ گېزىت سۈرەتلىك بەتلىرىنىڭ ۋە مەخسۇس سۈرەتلىك ژۇرنالنىڭ تەھرىرلىك خىزمىتىگە مەسئۇل بولىدۇ.
مەملىكىتىمىزدە مۇھەررىرلەر كەسىپ تەرتىپىگە قاراپ، كۈندۈزلۈك ئىسمېنا مۇھەررىرى، كېچىلىك ئىسمېنا مۇھەررىرى، ئىچكى ئىشلار مۇھەررىرى دېگەنگە ئوخشاش تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ؛ كەسپىگە قاراپ سىياسىي ماقالىلەر مۇھەررىرى، ئىقتىسادىي ماقالىلەر مۇھەررىرى، مەدەنىيەت - مائارىپ ماقالىلىرى مۇھەررىرى، گۈزەل سەنئەت مۇھەررىرى دېگەنگە ئوخشاش تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ. ئۇلاردىن باشقا يەنە مۇھاكىمە ماقالىلىرى مۇھەررىرى، ئالاھىدە مۇھەررىر دېگەنگە ئوخشاش تۈرلىرىمۇ بولىدۇ.
زەركەشىي
ئىمام زەركەشىي : بەدرۇددىن مۇھەممەد ئىبنى باھادىر ئىبنى ئابدۇللاھ ئەتتۈركىي. (ھ. 745 – 794 / م. 1344 - 1392) مىىسردا تۇغۇلغان تۈركىستانلىق ئالىم، ئۇسۇلىفىقھىشۇناس، تەفسىرشۇناس، مۇھەددىس ۋە شافىئىي مەزھەپكە مەنسۇپ كاتتا فەقىھ.
مېترو
مېترو بولسا يەر ئاستى تۈمۈر يولنىڭ شەكلى بويىچە تەدىرىجى تەرەققى قىلىپ توك كۈچى ئارقىلىق تىز سۈرئەتتە ماڭىدىغان ،كۆپ مىقتاردىكى تۇشۇش ئىقتىدارىغا ئىگە شەھەر رېلىسلىق قاتناش ئۈلگىسى بۇلۇپ،يول لىنيەسى ئادەتتە يەر ئاستى تونىلىدا بۇلىدۇ ،بەزى شەھەر مەركىزى سىرتىدا،يەر ئاستىدىن يەر يۈزىگە چىقىدىغان ھالەتتە ياكى ئاسما كۆۋرۈك ئۈستىدە ماڭىدىغان شەكىلدە بۇلىدۇ.
زەركەشىي
«ئەلبەھرۇل مۇھىيت فى ئۇسۇلىلفىقھ»، «ئىئلامۇسساجىد» ۋە « ئەلبۇرھان فى ئۇلۇمىلقۇرئان» قاتارلىق كۆپ ئەسەرلەرنى قالدۇرغان.
مېترو
'مېترو ھەققىدە
مېترو بولسا يەر ئاستى تۈمۈر يولنىڭشەكلى بويىچە تەدىرىجى تەرەققى قىلىپ توك كۈچى ئارقىلىق تىز سۈرئەتتە ماڭىدىغان،كۆپ مىقتاردىكى تۇشۇش ئىقتىدارىغا ئىگە شەھەر رېلىسلىق قاتناش ئۈلگىسى بۇلۇپ،يوللىنيەسى ئادەتتە يەر ئاستى تونىلىدا بۇلىدۇ ،بەزى شەھەر مەركىزى سىرتىدا،يەرئاستىدىن يەر يۈزىگە چىقىدىغان ھالەتتە ياكى ئاسما كۆۋرۈك ئۈستىدە ماڭىدىغان شەكىلدە بۇلىدۇ.
خۇسۇسىيىتى
يەر ئاستى رېلىسىدا توك ئارقىلىقماڭىدىغان ئامىۋى قاتناش پويىزى
تۇنجى مېترو:1863-يىلىدىكى ئەنگىلىيە لوندون مېتروسى
ئەڭ ئۇزۇن يول لىنيەسى:شاڭخەي مېتروسى 577 كىلومىتىر (2015-يىلىغىچە)
مالىكىي مەزھىبى
قورۇلۇشى ۋە ئاساسلىق كىشىلىرى
مەزھەپنىڭ قۇرغۇچىسى: تولۇق ئسىمى، مالىك ئىبنى ئەنەس ئىبنى مالىك ئىبنى ئەبى ئامىر ئەلئەسبەھىي ئەلمەدەنىي بولۇپ، تابىئىنلاردىن كېيىنكى دارۇلھىجرە (مەدىنە مۇنەۋۋەرە) نىڭ ئىمامى ئىدى. ئۇ ھىجرىيەنىڭ 93 ـ يىلى مەدىنە مۇنەۋۋەرەدە تۇغۇلۇپ، 179 ـ يىلى مەدىنىدە ۋاپات بولغان. ئۇ، ئۇمەۋىيلار دۆلىتى گۈللىنىپ، يۇلتۇزلىرى پارلىغان مەزگىللەردە ياشىدى ۋە ئابباسىيلار دۆلىتىنىڭ تازا كۈچلەنگەن چاغلىرىغا زامانداش بولدى. چوڭ دادىسىنىڭ دادىسى ئەبۇ ئامىر ھۆرمەتكە سازاۋەر ساھابىلەرنىڭ بىر بولۇپ، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن بەدرىدىن باشقا بارلىق ئورۇشلارغا قاتناشقان. چوڭ دادىسى مالىك تابىئىنلارنىڭ چوڭلىرى ۋە ئالىملىرىدىن سانىلاتتى. ئۇ قۇرئان كەرىمنى يادلىغان، ئۆلىمالارنىڭ ئولتۇرۇشلىرى بار يەرلەرگە داۋاملىق بېرىپ تۇرغان كىشى بولۇپ، ناھايىتى باي ئىلمىي، فىقھىي مۇھىتتا ئۆسۈپ يېتىلگەن. ئۇ، ئابدۇللاھ ئىبنى ئۆمەرنىڭ مەۋلاسى نافىئ، ئىبنى شىھاب ئەززۆھري، ئىبنى ھەرمەز ۋە رەبىيئە ئىبنى ئابدۇرراھمان قاتارلىقلاردىن ئىلىم ئىگەللىگەن. ئىمام سادىقنىڭ سورۇنلىرىغا كېلەتتى. ئۇ ساھابىلەرنىڭ ۋە تابىئىنلارنىڭ چوڭلىرىنىڭ پەتىۋالىرىغا كۆڭۈل بۆلەتتى. كىچىكىدىلا دىنى مەلۇماتى مۇكەممەللەشكەن ئىدى. ئۇ ئۆلىمالارنى چوڭ بىلەتتى، ھۆرمەتلەيتتى ۋە ئۇلارنى ھوقۇقدار ۋە ئىناۋەت ئىگىلىرىدىن ئۈستۈن كۆرەتتى. شافىئىي ئۇنىڭ ھەققىدە مۇنداق دېگەن: "مالىك ئاللاھنىڭ ئىنسانلار ئارىسىدىكى ھۆججىتىدۇر". "خالىمىغان كىشىگە قەسەم كەلمەيدۇ" دېگەندىن ئىبارەت ھەق سۆزى ئۈچۈن مالىك ئۇرۇلدى، ئاللاھ يولىدا ئەزىيەتكە ئۇچرىدى. مەنسۇرغا بەيئەت قىلىدىغان چاغدا ئۇ زورلۇق بىلەن بەيئەت قىلدۇرۇلغان ۋە مەدىنىنىڭ ۋالىيسى مەنسۇرنىڭ نامىدىن ئۇنىڭ ھەققىدە گەپ ـ سۆز قىلىش ۋە مەنسۇر ھەققىدە سوئال سورىغانلارنى يىراققا ئىتتىۋېتىشتنى تەلەپ قىلغان. بىراق، ئۇ بۇ مەسىلىنى خەلق ئارىسىدا سۆزلەپ بەرگەن. مالىكنىڭ سۈننەت ۋە رىۋايەتلەرگە قىلغان ئەڭ چوڭ خىزمىتى، ئۇنىڭ مەشھۇر ۋە قىممەتلىك كىتابى "الموطأ" دور. ئۇ بۇ كىتابنى يېزىش ۋە تۈزىتىش ئۈچۈن قىرىق ۋاقتىنى سەرپ قىلغان. مالىك رىۋايەت ئىلمىنى موقىملاشتۇرغان تۇنجى كىشىدۇر. ئۇنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن قىلغان رىۋايەتلىرى "ئالتۇن زەنجىر" رىۋايەتلىرى قاتارىغا كىرىدۇ.
مېترو
مېترونىڭ تىپى
A تىپ
شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى
دولەتلىك مۇھىم ئوقۇتۇش تۇرى
2 خىل
مالىكىي مەزھىبى
قورۇلۇشى ۋە ئاساسلىق كىشىلىرى
ـ ئابدۇرراھمان ئىبنى ئەلقاسىم ئەلمىسرى (128ھـ ــ 191ھـ): بۇ كىشى ئىمامنىڭ مالىكنىڭ شاگىرتلىرىدىن بولۇپ، ئۇنىڭ بىلەن يىگىرمە يىل ۋاقتىنى بىرگە ئۆتكۈزگەن ۋە مالىكىينىڭ فىقھىسىنى توپلاپ چىققان. ئۇ تەقۋالىقى، زاھىدلىقى، ھارامدىن قورقىدىغانلىقى، سەۋرچانلىقى، مەنسەپدارلاردىن يىراق تۇرىدىغانلىقى ۋە ئۇلارنىڭ مۇكاپاتلىرىنى قوبۇل قىلمايدىغانلىقى بىلەن ئەل ئارىسىدا تونۇلغان. ئۇنىڭ ھەققىدە تارىخچىلار مۇنداق دىگەن: ئىبنى ئەلقاسىم ، گەرچە ئۇ، چۈشىنىش ئىقتىدارى بار، ئىلىملىك، ھارامدىن قورقىدىغان ۋە مالىك ھەققىدە كۆپ بىر نەرسە دېيىشلەردىن خالىي بىرسى بولسىمۇ ئۇنى خاتىرلەپ مېڭىشقا ئىنتايىن كۆڭۈل بۆلگەنلىكى ۋە مالىكنىڭ ھەمراھلىقىدا ئۇزۇن ۋاقت ئۆتكۈزگەنلىكى بىلەن مەشھۇر. "المدونة" (مالىكىيلارنىڭ تۇنجى كىتابى) گە قاراپ چىقىپ، ئۇنى تۈزەتكەن ۋە ئۇنىڭغا ئاساسەن سەھنۇن رىۋايەت قىلغان ۋە رەتلەپ چىققان.
شىنجاڭ ئۇنىۋېرستېتى
ماگىستىر نۇقتىسى
157 دانە
دوكتۇرلۇق نۇقتىسى
48 دانە
ئاكادىمىك
1 نەپەر
قۇرۇلغان ۋاقتى
1924 يىلى
مەكتەپ شۇئارى
ئىتىپاقلىق ، قەھرىمانانە ئىلگىرىلىمەك ، ئەمەلىيەتچىل بولۇش ، يېڭىلىق يارىتىش
ھازىرقى مەكتەپ مۇدىرى
تاشپولات تىيىپ
مەكتەپتىن چىققان كوزگە كورۇنگەنلەر
نۇر بەكرى(شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونىنىڭ ھازىرقى رەئىسى) ، ئىسمايىل تېلىۋالدى(شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايونىنىڭ سابىق رەئىسى)
تارىخى
1924-يىلى قۇرۇلغان.
''' "L"
مالىكىي مەزھىبى
قورۇلۇشى ۋە ئاساسلىق كىشىلىرى
ــ ئەشھەب ئىبنى ئابدۇلئەزىز ئەلقىيسىي ئەلئامىرىي (140ھـ ـ 204ھـ) مۇ ئىمام مالىكنىڭ شاگىرتلىرىدىن بولۇپ، مىسىرنىڭ فىقھىي ئالىمى ئىدى. شافىئىي ئۇنى مىسىردا كۆرگەندىن كېيىن، "مىسىردىن فىقھىغا ئەشھەبتىن ئالىمراق بىر كىشى چىقىمىغان" دېگەن.
ــ ئىمام مالىكنىڭ شاگىرتلىرىدىن ئەبۇ مۇھەممەد ئابدۇللاھ ئىبنى ئابدۇلھەكىم (155ھـ ــ 214ھـ): فىقھىغا ئالىم، سالىھ، سەمىمىي ۋە مۇلايىم كىشى ئىدى. ئەشھەبتىن كېيىن مەسئۇللۇق ئۇنىڭغا يۈكلەنگەن. ئۇ شافىئىينىڭ دوستى ئىدى. ئۇنىڭ "علم الموطأ والأھوال والقضاء في البنيان" غا قىسقارتىلغان "المختپر الكبير والأوسط والصغير" ئۇنىڭدىن باشقا، "فضائل عمر بن عبد العزيز" ۋە "المناسك" ناملىق كىتابلىرى بار.
ــ ئەسبەغ ئىبنى ئەلفەرەج ئىبنى سەئىيد (150ھـ ـ 225ھـ): بۇ مىسىرلىق فىقھىشۇناس ئىدى. ئۇ مەدىنىگە مالىكنىڭ يېنىغا ئىلىم ئىگەللەش ئۈچۈن بارغان، مالىك ۋاپات بولغان چاغدا ئۇنىڭ قېشىغا كىرگەن. مالىكنىڭ شاگىرتلىرىدىن ئىبنى ئەلقاسىم، ئىبنى ۋەھب ۋە ئەشھەبلەردە ئوقۇغان. ئۇنىڭ "آداب القضاء"، "تفسير غريب الموطأ"، "آداب الصيام"، ۋە "الرد على أھل الأھواء" قاتارلىق ئەسەرلىرى بار.
ــ ئېيسا ئىبنى دىينار (212ھـ ۋاپات بولغان): قۇرتۇبىي ـ ئەندەلۇسى (ئىسپانىيە) لىق. ئىبنى ئەلقاسىمنىڭ قېشىغا بېرىپ، ئۇنىڭدا ئوقۇغان ۋە ئۆز دەۋرىدىكى ئىسپانىيەنىڭ فىقھىي ئالىمىغا ئايلانغان. تارىخچىلار ئۇنىڭ توغرىسىدا مۇنداق دېگەن: "ئېيسا يېتىشكەن فىقھىشۇناس ئىدى... ئاللاھدىن قورقىدىغان، ئەمەل قىلىدىغان، ئىلىم ئەھلىلىرى ئارىسىدىكى ئىزچىل ئىبادەت قىلىدىغان كىشى ئىدى، چاقىرىققا ئاۋاز قوشاتتى. قىرىق يىلغىچە تۈندە ئالغان تاھارىتى بىلەن بامدات نامىزىنى ئوقۇغان، دېگەن گەپلەرمۇ بار." ئۇ تۇلەيتەلەدە ۋاپات قىلغان (ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن)
مېترو
مېترونىڭ تىپى
ئۇزۇنلىقى 21-—24 مىتىر ،كۈچكە ئىگە ئۇزۇنلىقى 22.1 مىتىر ،كەڭلىكى 3 مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 310 ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 5 دانە ئىشىك بار.
مالىكىي مەزھىبى
قورۇلۇشى ۋە ئاساسلىق كىشىلىرى
ــ ئابدۇسسالام ئىبنى سەئىيد ئەتتەننۇخىي (160ھـ ــ 240ھ): ئۇنى سەھنۇن دەپ ئاتاشقان. قەيرەۋاندا فىقھىي ئۆگەنگەن. كېيىن مىسىرغا، ئارقىدىن مەدىنىگە بېرىپ ئىبنى ئەلقاسىم، ئىبنى ۋەھب ۋە ئەشھەبلەردىن دەرس ئاڭلىغان، ئەمما مالىكنىڭ دەرسىگە قاتناشمىغان. ئۇ ھەمىشە "ئاللاھ پەقىرلىكنى قۇرىتىۋەتسۇن! ئەگەر ئۇ بولمىغان مەن مالىك بىلەن ئۇچىرىشالايتتىم" دەيتتى. ئىشەنچىلىك ئىكەنلىكى ۋە ئىلىمنى يادلىغانلىقىغا گۇۋاھلىق بىرىلگەن كىشى بولۇپ، ئۇنىڭدا ئەتراپلىق فىقھىي ئىلمىي، سەمىمىي تەقۋالىق، ھەقىقەتتە كەسكىن تۇرۇش، دۇنيادىكى زاھىدلىق، يېمەك ـ ئىچمەك، كىيىم ـ كېچەكتىكى ئاددى- ساددىلىق، كەڭ قۇرساقلىقلارنىڭ ھەممىشى مۇجەسسەملەشكەن. ئۇ سۇلتانلاردىن بىر نەرسە قوبۇل قىلمايتتى. ئۇنىڭ سۆزلىرىگە ماراكەشتە بەك ئەھمىيەت بىرىدۇ. "المدونة" نى يازغان بولۇپ، قەيرەۋانلىقلار ئۇنىڭغا تايىنىدۇ، بەلكى ئۇ، تارىخ بويلاپ مالىكىي مەزھىبىدىكىلەرنىڭ ئاساسلىق كىتابى بولۇپ كەلگەن.
مېترو
مېترونىڭ تىپى
B تىپ
مالىكىي مەزھىبى
ئىمام مالىكنىڭ مەزھىبىنىڭ ئۇسۇلى (ئاساسلىرى)
ــ قۇرئان كەرىم
ــ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ سۈننىتى
ــ ساھابىلەر بىرلىككە كەلگەن مەسىلىلەر
بۇ ئۈچ ئۇسۇلدا تۆت چوڭ فىقھىي مەزھەپ بىرلىككە كەلگەن بولۇپ، مالىك ئۇنىڭغا تۆۋەندىكىلەرنى قوشۇمچە قىلغان:
ــ قىياس
ــ مەسالىھ ئەلمۇرسەلە (جان، دىن، ئەقىل ۋە مالنى قوغداش يولىدا ئوتتۇرىغا قويۇلغان بىر خىل يەكۈن بولۇپ، بىر مەنپەئەتنى قولغا كەلتۈرۈش ياكى بىر زىيانلىق ئەھۋالنى يىراقلاشتۇرۇش ئۈچۈن ئېلىپ بېرىلىدۇ ـ ت): بۇ ئاللاھ ۋە ئۇنىڭ رەسۇلى تەرىپىدىن ئېتىبار بىرىش ياكى ئېتىباردىن يىراقلاشتۇرۇشنىڭ ۋاجىپلىقى توغرىسىدا نەس كەلمىگەن مەسىلىلەر.
ــ مەدىنىلىكلەرنىڭ پائالىيەتلىرى: بۇ ئاساستا ئىمام مالىك باشقا فىقھىي ئالىملاردىن پەرقلىنىدۇ... مالىك ئارىسىدا ئۆزى ياشاپ تۇرىۋاتقان مەدىنىلىكلەرنىڭ ئەمەللىرى خەبەر ۋاھىد ھەدىستىن كۈچلۈك دەپ قارايدۇ؛ چۈنكى ئۇلارنىڭ ئەمەللىرى ھەدىسنى رىۋايەت قىلىشنىڭ ئورنىنى باسىدۇ. جامائەتنىڭ رىۋايىتى يەككە بىر ئادەمنىڭ رىۋايىتىدىن كۈچلۈك بولىدۇ. بۇنىڭغا ئاساسەن مالىك خەبەر ۋاھىد ھەدىسكە ئەمەل قىلىشتا ئۇنىڭ مەدىنە ئەھلىنىڭ ئەمەللىرىگە قارشى كەلمەسلىكىنى شەرت قىلىدۇ. مالىكنىڭ نەزىردە مەدىنەلىكلەرنىڭ ئەمەللىرى مۇتلەق دەلىل بولالايدۇ، ئۇنى قوبۇل قىلىش ۋە ئۇنىڭغا ئەگىشىش ۋاجىبتۇر.
ــ ساھابىلەرنىڭ سۆزلىرىنى قوبۇل قىلىش: مالىك "الموطأ" دە رىۋايەت قىلغان ھەدىسلەرنىڭ قاتارىدا ئۇنىڭ كىتاۋبى ئەمرۇ ۋە ئۇنىڭ ئوغلى ئابدۇللاھ (ئاللاھ ئۇ ئىككىسىدىن رازى بولسۇن) لارنىڭ ۋە مەدىنەدىكى ساھابىلەردىن پەتىۋالارنى خاتىرلىگەن يەتتە فىقھىشۇناسنىڭ پەتىۋالىرىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن مالىك شاتىبىي ئېيتقاندەك، ئۆز دەۋرىنىڭ سۈننەت ئىمامىي سانىلاتتى.
مالىكىي مەزھىبىنىڭ تارقىلىشى
ــ بۇ مەزھەپ ھىجازغا، ئۇ يەردىن ئافرىقا قىتئەسىگە، بولۇپمۇ ماراكەشكە تارقالغان. ماراكەشتىن ئىسپانىيەگە تارقالغان. ھەتتا ئىسپانىيەدىكى مەھكىمە شەرئىييەدە مەنسەپ تۇتۇشنىڭ شەرتى قۇرئان كەرىمنى ۋە ئىمام مالىك "الموطأ" ناملىق كىتابىنى يادلاشتىن ئىبارەت ئىدى.
ــ مالىكنىڭ ھىمايىچىلىرى بۇ مەزھەپنى مىسىرغا ئېلىپ كەلدى، مىسىر ھىجازدىن كېيىنكى مالىكى مەزھىبى تارقالغان بىرىنچى دۆلەت بولۇپ قالدى.
ــ مالىكىي مەزھىبى بىزنىڭ دەۋرىمىزدە مىسىر ئېگىزلىكلىرى، سۇدان ۋە ھىجازنىڭ قارشىسىغا توغرا كىلىدىغان ئافرىقا قىتئەسىنىڭ باشقا جايلىرىدا ھېلىھەم ئۈستىنلىكنى ئىگەللەيدۇ.
ــ بۇ مەزھەپتىكى قاراشلارنىڭ كۆپلىكىگە ئاساسەن، مالىكىي فىقھىسىدا ئىزدەنگەن كىشى تۈرلۈك پىكىر مىۋىلىرى ۋە تەتبىقلاشقا بولىدىغان ئوخشىمىغان مۇھىت ۋە ئوخشاش بولمىغان رايونلارغا ئويغۇن كېلىدىغان ھەرخىل تۈستىكى فىقھىي تالاش ـ تارتىشلارنى ئۇچىرىتىدۇ.
يۇقىرىقىلاردىن شۇ نەرسە ئايدىڭلىشىدۇكى، مالىكىي مەزھىبى تۆت چوڭ سۈننى ئىسلام فىقھىي مەزھەپلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئاساسچىسى ئىمام مالىك ئىبنى ئەنەس (ئاللاھ ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن) دۇر. مەزھەپنىڭ ئاساسىي قۇرئان، سۈننەت، ساھابىلەرنىڭ ئىجمائلىرىدىن باشقا، قىياس، مەسالىھ ئەلمۇرسەلە، مەدىنىلىكلەرنىڭ ئەمەللىرى ۋە ساھابىلەرنىڭ سۆزلىرىنىمۇ ھۆججەت سۈپىتىدە قوبۇل قىلىشنى چۆرىدەيدۇ. بۇ مەزھەپنىڭ مۇھىم كىتابلىرى "الموطأ"، "المدونة"، "الموازية"، "بداية المجتھد" ۋە "الأخيرە" لەردىن ئىبارەتتۇر. مالىكىي مەزھىبى ھىجازغا، ئۇ يەردىن ماراكەش، ئىسپانىيە ۋە ئافرىقا قىتئەلىرىگە تارقالغان. ئۇ مىسىر ئېگىزلىكلىرى، سۇدان، بىر قىسىم ئافرىقا دۆلەتلىرى ۋە باشقا يەرلەرگە تارقالغان.
ئەتراپلىق مەلۇمات ئۈچۈن پايدىلىنىش مەنبەلىرى
(ئا) مالىكىي مەزھىبىنىڭ مۇھىم كىتابلىرى:
- ئىمام مالىك ئىبنى ئەنەس: الموطأ (ھەدىس، رىۋايەتلەر ۋە ئىمامنىڭ قاراشلىرىنى بىر ئارىدا)
- سەھنۇن ئىبنى سەئىيد ئەتتەننۇخىي: المدونة (ئىمام مالىكنىڭ قاراشلىرى بولۇپ، شاگىرتى سەھنۇن تەرىپىدىن توپلانغان)
- مۇھەممەد ئىبنى ئىبراھىم ئەلئىسكەندەرىي ئىبنى زىياد (ئىبنى ئەلمەۋۋاز نامى بىلەن مەشھۇر بولۇپ، ھىجرىيە 269 ياكى 281 ـ يىلى ۋاپات بولغان): الموازيە
- ئىبنى رۇشدى (450ھـ - 520ھـ): بداية المجتھد
- ئەلقەررافىي: الۇخيرە
- ئەلھاتتاب: مواھب الجليل
(ب) قىسقارتىلغان كىتابلار:
- شەيخ خەلىيل ئىبنى ئىسھاق ئەلمالىكىي (ھـ 767 ـ يىلى ۋاپات بولغان): المختپر في الفقھ المالكي ـ بۇ كىتابنىڭ شەرھىلىرى بولۇپ، تۆۋەندىكىلەر ئۇلارنىڭ بىر قىسمى:
- ئەبۇ ئابدۇللاھ مۇھەممەد ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى ئابدۇرراھمان ئەلمالىكىي (ئەلھاتتاب نامى بىلەن مەشھۇر بولۇپ، ھىجرىيەنىڭ 954 ـ يىلى ۋاپات بولغان): مواھب الجليل لشرچ مختپر الخليل، بىرىنچى نەشرى ـ سائادەت نەشرىياتى، مسىر (چىسلاسىز)
- مۇھەممەد ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى ئەھمەد ئىبنى ئابدۇلقادىر ئىبنى ئابدۇلئەزىز ئەسسىنباۋي (ئەلئەمىير نامى بىلەن مەشھۇر بولۇپ، ھىجىرىيە 1232- يىلى ۋاپات بولغان): المجموع الفقھي في مۇھب الإمام مالك ـ (وھو متن مختپر)
مېترو
مېترونىڭ تىپى
ئۇزۇنلىقى15-19 مىتىر ، ،كەڭلىكى 2.6 مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 210 ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 4 دانە ئىشىك بار.
L تىپ
كۈچكە ئىگە ئۇزۇنلىقى17.8 مىتىر ،كەڭلىكى 2.8  مىتىر ، ھەر بىر بۆلەكتىكى ئەڭ كۆپ بولغاندىكى تۇشۇش مىقتارى 210-220  ئادەم ،ھەر بىر بۆلەك ۋاگۇندا 3  دانە ئىشىك بار.
مالىكىي مەزھىبى
ئەتراپلىق مەلۇمات ئۈچۈن پايدىلىنىش مەنبەلىرى
(د) مەزھەپنىڭ ئاساسلىق كىشىلىرىنىڭ تەرجىمىھاللىرى:
- ئەلقازي ئېياز ئىبنى مۇسا ئەسسەبتي (445ھـ ۋاپات بولغان): ترتيب المدارك وتقريب المسالك لمعرفة أعلام مۇھب مالك
- بۇرھانۇددىين ئىبراھىم ئىبنى ئەلىي ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى فەرھۇن ئەلئۇمەري ئەلمەدەنىي ئەلمالىكىي (ھـ 779 ـ يىلى ۋاپات بولغان): الديباج المۇھب في معرفة و عيان علماء المۇھب
ئۇنىۋېرىسال كىتابلار
- د.مۇھەممەد فەۋزي فەيزۇللاھ : المۇاھب الفقھية، شۇئائ نەشرىياتى- كۇۋەيت، 1985م
- د.ھەسەن ئەھمەد مۇرئېي: الاجتھاد في الشريعة الإسلامية، ئىمام مۇھەممەد ئىبنى سەئۇد ئىسلام ئۇنۋېرسىتىتى نەشىر ئىشلىرى ئىدارىسى ـ رىياد، 1401ھــ، ئەرەب گۈللىنىش نەشرىياتى ـ قاھىرە، 1383ھــ.
- ئېيسەۋىي ئەھمەد ئېيسەۋىي: المدخل للفقه الإسلامي، ئەرەب كىتاب نەشرىياتى ـ قاھىرە
- مۇھەممەد ئەبۇ زوھرە: الإمام مالك، ئەرەب پىكىر نەشرىياتى ـ قاھىرە
- ئەھمەد تىيمۇر پاشا: نظرة تاريخية في چدوث المۇاھب الأربعة وانتشارھا مەزھەب ۋە پىكىر ئېقىملىرى سەھىپىسىگە قايتىش
قاراڭ
ھەنەفىي مەزھىبى
شافىئىي مەزھىبى
ھەنبەلىي مەزھىبى
ﺧﯘﺗﺘﯩﻦ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ﺧﯘﺗﺘﯩﻦ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﻣﻮﯕﻐﯘﻟﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﻮﺳﻰ 3 ﻣﯩﯔ.
ئىمام راغىب
ئىمام راغىب (الإمَامُ الرَّاغِبُ الحُسَيْنُ بنُ مُحَمَّدِ الأَصْبَهَانِيُّ): ھۈسەين ئىبنى مۇھەممەد ئەلئەسفەھانىي (ئەبۇلقاسىم). (ھ. ؟ – 502 / م. 1108) «راغىب» نامى بىلەن تونۇلغان. ئەرەب تىلى ئالىمى، مۇفەسسىر ۋە شەرىئەت ئىلىملىرىدە يېتۈك ئالىم. ئىسلام دانىشمەنلىرىدىن سانالغان زات. «ئەلمۇفرەدات فىي غەرىبىل قۇرئان» (قۇرئان كەلىمىلىرى ئىزاھاتى)، «مۇھازەراتۇل ئۇدەباﺋ» (ئەدەبىيات)، «ئەززەرىئە» (ئەخلاق) ۋە «تەفسىلۇننەشئەتەين» (ھېكمەت، پىسخولوگىيە) قاتارلىق ئەسەرلىرى بار.
ئىختىيارىي مۇخبىر
ئاخباراتچىلىقتا ھەممە تەرەپنىڭ ئەھۋالىنى تېز، ۋاقتىدا ئىنكاس قىلىپ تۇرۇش ئۈچۈن، كەسپىي مۇخبىرلارغىلا تايىنىش كۇپايە قىلمايدۇ، ئۇلاردىن باشقا، جايلاردىكى ئىختىيارىي مۇخبىرلارغىمۇ تايىنىشقا توغرا كېلىدۇ. ئىختىيارىي مۇخبىرلار ئەمەلىيەتتە شتات سىرتىدىكى ئاخباراتچىلار بولۇپ، ئاخبارات ئاپپاراتلىرىغا ئۆزلۈكىدىن ئەھۋال ئىنكاس قىلىپ تۇرۇش، ئاخبارات ئۇچۇرلىرىنى يەتكۈزۈپ بېرىش، ئۆزى تۇرۇشلۇق ئورۇنلاردىن ئەھۋال ئىگىلەپ خەۋەر يېزىش، گېزىت ئوقۇش پائالىيىتى ئۇيۇشتۇرۇش، ئاممىنىڭ گېزىت توغرىسىدىكى ئىنكاسلىرىنى توپلاش ئىشلىرىنى قىلىدۇ.
مەملىكىتىمىزدىكى گېزىتلەر ئىچىدە ھەممىدىن ئاۋۋال «خىتاب گېزىتى» (报申) ئىختىيارىي مۇخبىرلار سىستېمىسىنى بارلىققا كەلتۈرگەن، بۇ گېزىت1872 - يىلى نەشر قىلىنىپ ئۇزاق ئۆتمەي خاڭجۇدا تۇنجى باشقا شەھەرلىك ئىختىيارىي مۇخبىر تەسىس قىلغان، 1875 - يىلى بېيجىڭ، نەنجىڭ، سۇجۇ، نىڭبو قاتارلىق26 جايدا ئىختىيارىي مۇخبىر بارلىققا كەلگەن.
گېزىت، رادىئو، تېلېۋىزىيە قاتارلىق ئاخبارات ئاپپاراتلىرى ئىچىدە گېزىتنىڭ ئىختىيارىي مۇخبىرلىرى ھەممىدىن كۆپ. ھازىر مەملىكىتىمىزدىكى گېزىتلەرنىڭ ھەممىسى ئاممىۋى خىزمەت بۆلۈمى ياكى ئالاقە باغلاش بۆلۈمى دېگەنگە ئوخشاش بۆلۈملەرنى تەسىس قىلدى، جايلاردا كەسپىي ياكى قوشۇمچە ۋەزىپە ئۆتەيدىغان خەۋەر قىلىش گۇرۇپپىسى، ئىختىيارىي مۇخبىرلار پونكىتى قۇرۇپ، ھەرقايسى سىستېما، ئورۇنلاردىن نۇرغۇن ئىختىيارىي مۇخبىرلارنى تەكلىپ قىلىپ، تۇراقلىق، كەڭ ئىختىيارىي مۇخبىرلار تورىنى شەكىللەندۈردى. گېزىتلەرنىڭ ئاممىۋى خىزمەت بۆلۈمى ياكى ئالاقە باغلاش بۆلۈمى ئىختىيارىي مۇخبىرلارنى تۈرلۈك شەكىللەر ئارقىلىق تەربىيىلەپ، ئۇلارنىڭ كەسپىي سەۋىيىسىنى ئۈزلۈكسىز ئۆستۈرىدۇ.
ﺩﯛﺭﻏﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ﺩﯛﺭﻏﺎﻥ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ --- ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺭﻭﺳﯩﻴﻪ ، ﻧﻮﭘﯘﺳﻰ 5 ﻣﯩﯔ.
ئەلازىغ ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumbnail|300px| left|thumbnail|250px
ئەلازىغ ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، ئەلازىغنىڭ 595،307 نوپۇسىبار، 9،153 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.40°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 39°21، پوقتانومۇرى 023 رايۇننومۇرى 0424.
ئاخبارات تارقىتىدىغان ئاپپاراتلار
ئاگېنتلىق، گېزىتخانا، رادىئو ئىستانسىسى، تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى، ژۇرنال فىلىم ستۇدىيىسى قاتارلىقلار ئاخبارات تارقىتىدىغان مۇھىم ئاپپاراتلاردۇر. لېكىن ئۇلارنىڭ ۋاسىتىسى ئوخشاش بولمىغاچقا، رولىمۇ ئوخشاش بولمايدۇ، ھەممىسىنىڭ ئۆزىگە تۇشلۇق ئالاھىدىلىكى بار.