cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
رېن خۇا
2006-يىلى 9-ئايدىن 2013-يىلى 3-ئايغىچە، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئۈرۈمچى شەھەرلىك پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ باشلىقى، ئىجتىمائىي پەن ساھەسىدىكىلەر بىرلەشمىسىنىڭ رەئىسى بولغان (2010-يىلى 7-ئايدا): (2010-يىلى 11-ئايدىن 2012-يىلى 12-ئايغىچە، شىنجاڭ مالىيە-ئىقتىساد ئۇنىۋېرسىتسى ئالىي باشقۇرغۇچىلىق سودا-سانائەت باشقۇرۇش كەسپىدە ئىشلەپ تۇرۇپ ئوقۇغان، ئالىي باشقۇرغۇچىلىق سودا-سانائەت باشقۇرۇش ماگىستىرلىق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن)؛
2013-يىلى 3-ئايدىن 2017-يىلى 8-ئايغىچە، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق مەدەنىيەت نازارىتى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سېكىرتارى، مۇئاۋىن نازىرى بولغان؛
دۆنەر كاۋاپ (يېمەكلىك)
دۆنەر كاۋاپ (Doner kebab؛ döner kebab) تۈركىيەدە بارلىققا كېلىپ، گېرمانىيەدە ئومۇملىشىپ، دۇنيا تەۋەسىدە ئالقىشلانغان بىر خىل ساندىۋىژ تىپىدىكى كاۋاپ تۈردىكى تېز يېمەكلىكتۇر. دۆنەر كاۋاپنىڭ گۆشى تىك ئايلانما زىقلىق كاۋاپداندا كاللەكلەپ چاپلانغان گۆشلەرنى قىزىتىپ پىشۇرۇشتىن ھاسىل بولىدۇ. ئاندىن كېيىن پىشقا كاۋاپنى تىك ھالدا قىرىپ ئېلىپ بولكىنىڭ ئىچىگە ھەرخىل سالاتلار بىلەن بىللە ئارلاشتۇرۇپ تىقىشىتن تەييارلىندۇ. بەزىدە دۆنەر كاۋاپ ۋە سالاتلارنى بىۋاستە تەخسىدە ۋېلكا ياكى چوكا بىلەن ئىسىتمال قىلىدۇ.
رېن خۇا
2018-يىلى 1-ئايدىن ھازىرغىچە، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى، ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشۋىقات بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى (قوشۇمچە)، ئاپتونوم رايونلۇق مەدەنىيەت نازارىتى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سېكىرتارى، مۇئاۋىن نازىرى بولغان.
مېترىكا ئاكادىمىيېسى (مائارىپ تەربىيلەش ئورگىنى)
مېترىكا ئاكادىمىيېسى 4 نەپەر ئۇيغۇر ياش تەرىپىدىن قۇرۇلغان سان-سىفىر بۇيىنچە 6 ئايلىق قىسقا مۇددەتلىك كۈچەيتىش تىپىدىكى پايدا-مەنپەئەتنى كۆزلىگەن مائارىپ تەربىيلەش ئورگىنى.
رېن خۇا
تۇتۇلۇشى
2020-يىلى 30 نويابىر، ج ك پ مەركىزىي كومىتېتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن، مەركىزىي ئىنتىزام تەكشۈرۈش كومىتېتى، دۆلەت رېۋىزىيە كومىتېتى يېقىندا شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى پارتگۇرۇپپىسىنىڭ سابىق ئەزاسى، مۇئاۋىن رەئىسى رېن خۇانىڭ ئىنتىزامغا، قانۇنغا ئېغىر خىلاپلىق قىلىش مەسىلىسىنى دېلو تۇرغۇزۇپ تەكشۈردى.
مېترىكا ئاكادىمىيېسى (مائارىپ تەربىيلەش ئورگىنى)
تەربىيلەش يۆنىلىشى: سان-سىفىر ئانالىزى ۋە قازغۇچىسى.
رېن خۇا
تۇتۇلۇشى
تەكشۈرۈش ئارقىلىق بايقىلىشىچە، رېن خۇا غايە-ئېتىقادىنى يوقىتىپ، ئەسلىي مەقسەت-بۇرچىدىن ۋاز كېچىپ، پارتىيەگە سادىق بولماي، تەشكىلنىڭ تەكشۈرۈشىگە پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن قارشىلىشىپ، خۇراپاتلىق پائالىيىتى بىلەن كەڭ شۇغۇللانغان؛ مەركەزنىڭ سەككىز تۈرلۈك بەلگىلىمىسىنىڭ روھىغا خىلاپلىق قىلىپ، ھۆكۈمەت ئىشىنى ئادىل ئىجرا قىلىشقا تەسىر يەتكۈزۈش ئېھتىمالى بولغان زىياپەت، مال سېتىۋېلىش، ئالىي دەرىجىلىك ھۆسن تۈزەش قاتارلىق ھەشەمەتچىلىك ئىستېمال ئورۇنلاشتۇرۇشىنى قوبۇل قىلىپ، بەلگىلىمىگە خىلاپ ھالدا خۇسۇسىي ئارامخانىلارغا كىرىپ-چىقىپ، بەلگىلىمىگە خىلاپ ھالدا سوۋغات ۋە پۇل قوبۇل قىلغان؛ شەخسىي ئالاقىدار ئىشلارنى بەلگىلىمە بويىچە دوكلات قىلمىغان، ئۆزلۈكىدىن قۇرۇلغان مەكتەپداشلار ئۇيۇشمىسىغا بەلگىلىمىگە خىلاپ ھالدا قاتناشقان؛ بەلگىلىمىگە خىلاپ ھالدا قەرز بەرگەن ھەمدە يۇقىرى سوممىلىق پايدا ئالغان، باشقۇرۇش ۋە مۇلازىمەت ئوبيېكتىنىڭ زور سوممىلىق پۇلىنى ئارىيەت ئېلىپ پايدا ئالغان؛ ئومۇمنىڭ ھوقۇقىنى ئۆز كۆمىچىگە چوغ تارتىشنىڭ قورالى قىلىپ، ۋەزىپىسىدىكى قولايلىقتىن پايدىلىنىپ، كارخانا تىجارىتى، قۇرۇلۇشنى ھۆددىگە ئېلىش ۋە يەرنى قوبۇل قىلىش قاتارلىق جەھەتلەردە باشقىلارغا مەنپەئەت يەتكۈزگەن، ھەمدە قانۇنسىز ھالدا زور سوممىلىق پۇل-مال قۇبۇل قىلغان.
مېترىكا ئاكادىمىيېسى (مائارىپ تەربىيلەش ئورگىنى)
ئورنى: ئا ق ش، ئىنتېرنىت،
رېن خۇا
تۇتۇلۇشى
رېن خۇا پارتىيەنىڭ سىياسىي ئىنتىزامى، تەشكىلىي ئىنتىزامى، پاكلىق ئىنتىزامى ۋە خىزمەت ئىنتىزامىغا ئېغىر خىلاپلىق قىلىپ، ۋەزىپىگە مۇناسىۋەتلىك قانۇنغا ئېغىر خىلاپلىق قىلىپ، پارا ئېلىش جىنايىتىنى شەكىللەندۈرگەن. ئۇنىڭ ئۈستىگە، پارتىيە 18-قۇرۇلتىيىدىن كېيىنمۇ يامان ئىشلاردىن ئۆزىنى تارتمىغان، قولىنى تارتمىغان. خاراكتېرى قەبىھ ۋە قىلمىشى ئېغىر بولغاچقا، قاتتىق بىر تەرەپ قىلىش كېرەك. «جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىنىڭ ئىنتىزام جازاسى نىزامى»، «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ رېۋىزىيە قانۇنى»، «جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ھۆكۈمەت خادىملىرىغا مەمۇرىي جازا بېرىش قانۇنى» قاتارلىق ئالاقىدار بەلگىلىمىلەرگە ئاساسەن، مەركىزىي ئىنتىزام تەكشۈرۈش كومىتېتى دائىمىي كومىتېتى يىغىنىنىڭ مۇزاكىرە قىلىشى ھەمدە ج ك پ مەركىزىي كومىتېتىنىڭ تەستىقلىشى بىلەن، رېن خۇاغا پارتىيەدىن قوغلاش جازاسى بېرىش قارار قىلىندى؛ دۆلەت رېۋىزىيە كومىتېتى ئۇنىڭغا خىزمەتتىن ھەيدەش جازاسى بەردى؛ ئۇنىڭ شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق 9-قېتىملىق پارتىيە قۇرۇلتىيىنىڭ ۋەكىللىك سالاھىيىتى توختىتىلدى؛ ئۇنىڭ ئىنتىزامغا ۋە قانۇنغا خىلاپ تاپاۋىتى يىغىۋېلىندى؛ ئۇنىڭ جىنايەتكە چېتىشلىق مەسىلىلىرى تەپتىش ئورگانلىرىنىڭ قانۇن بويىچە تەكشۈرۈپ ئەيىبلىشىگە ئۆتكۈزۈپ بېرىلدى، چېتىشلىق مال-مۈلۈك دېلوغا قوشۇپ ئۆتكۈزۈپ بېرىلدى.
مېترىكا ئاكادىمىيېسى (مائارىپ تەربىيلەش ئورگىنى)
ئوقۇش ھەققى ئالامدۇ؟: ئەلۋەتتە
ئىشلىتلدىغان يۇمتاللار: پايسون، ئار، س++ ۋە باشقىلار
كەلگۈسى خىزمەتلەر: سان-سىفىر ئانالىزچىسى، سان قازغۇچى، بۇلۇت ھىسابلىغۇچىسى، سىفىر ۋىزىيونلاشتۇرغۇچىسى.
يەر ئىسلاھاتى
ئۇ يەر ئىگىدارلىق ھوقۇقىنى بىر قەدەر ئاز ساندىكى بايلاردىن ، چوڭ يەر ئىگىلىرىدىن (ئاقسۆڭەكلەر ، باشقۇرغۇچىلار ، دېھقانلار ياكى ئادەتتە يەر ئىگىلىرى دەپمۇ ئاتىلىدۇ) دىن ئاشۇ تېرىقچىلارغا يۆتكەش.
يەر ئېلىش
دۆلەت كوللېكتىپ ياكى شەخسلەرنىڭ ئىگىدارلىقىدىكى يەرنى مەجبۇرىي ئالىدۇ ۋە ئىجتىمائىي ۋە جامائەت مەنپەئەتىنىڭ ئېھتىياجى سەۋەبىدىن قانۇن بويىچە بەلگىلىك تۆلەم بېرىدۇ.
ما بۇفاڭ
ما بۇفاڭ (1903 – 1975-07-31) تۇنگان (خۇيزۇ)، تەخەللۇسى زىشياڭ، ئەرەبىي ئىسمى ھۈسەينىي، چىڭ سۇلالىسى گەنسۇ ئۆلكىسى خېجو، بۈگۈنكى لىنشىيا شەھرىدىن. مىنگو دەۋرى غەربىي شىمال مىلىتارىست ما جەمەتىنىڭ مۇھىم كىشىلىرىدىن بىرى. ماجۇڭيىڭنىڭ ئىككى تۇغقان نەۋرە ئاكىسى.
ماشىنا يۇيۇش
ماشىنا يۇيۇش (洗車 場 ، ئىنگلىزچە: ماشىنا يۇيۇش ياكى ئاپتوماتىك يۇيۇش) ماشىنىلارنىڭ چاڭ-توزان ياكى توپا يۇيۇش ئەسلىھەلىرى ئورنىتىلغان جاي. ئاپتوماتىك ماشىنا يۇيۇش ماشىنىسى (مېخانىكىلىق ماشىنا يۇيۇش) ئادەتتە ماي ​​قاچىلاش پونكىتىغا ئۇلىنىدۇ. ئەگەر ماشىنا يۇيغاندا ماشىنىڭىزنى يۇيمىسىڭىز ، چوقۇم ماشىنا يۇيۇش مە ھسۇلاتلىرى ئارقىلىق ماشىنىڭىزنى ئۆزىڭىز يۇيۇشىڭىز كېرەك.
گىيروس (يېمەكلىك)
گىيروس (باشقىچە نامى:يىروس،يىرو، جايروس، جايرو، گايروس، گايرو، گىرىكچە دۆنەر كاۋاپ، گىيروس كاۋاپ، رۇم دۆنەر كاۋىپى، رۇمچە دۆنەر، گىيرو، گىيرو كاۋىپى؛ ئېنگلىزچە: Gyros؛ گىرىكچە: γύρος) بىر خىل تىك ئايلانما كاۋاپداندا پىشۇرۇلغان كاۋاپنى قىرىپ ئېلىپ، ئۇنى پىياز، ئېرىمچىك، پەمىدۇر، قىزدۇرۇلغان بەرەڭگە (بەرەڭگە قەلەمچىسى ياكى ياپراقچىسى، ۋە ياكى ساپراقىچىسى)، ۋە تىزاتزىكى (بىر خىل قېتىق) قاتارلىق ماتېرىيال ۋە خۇرۇچلار بىلەن بىللە يۇمشاق، ئەۋرىشىم پىتا نېنىڭ ئىچىگە تىقىشتىن ھاسىل بولغان شەكلى دۆنەر كاۋاپقا ئوخشاپ كېتىدىغان بىر خىل ئۆرەلمە كاۋاپتۇر. گىيروسنىڭ ئەسلى يۇرتى ئوسمانلىنىڭ ئانادولىيە بولۇپ (ھازىرقى تۈركىيە)، كېيىن كۆچمەنلەر ئارقىلىق گىرىتسىيەگە بارغان ۋە شۇ يەردە يەرلىكلىشىپ، دۇنياغا تارقالغان.
يەر گۇۋاھنامىسى
بۇ يەرلىك خەلق ھۆكۈمىتى تارقاتقان يازما ھۆججەت بولۇپ ، ئىگىدارنىڭ مەلۇم يەرنىڭ ئىگىدارلىق ھوقۇقى ياكى ئىشلىتىش ھوقۇقى بارلىقىنى ئىسپاتلايدۇ ، ئۇ ئىگىدارنىڭ يەر ئىگىدارلىق ھوقۇقى ياكى ئىشلىتىش ھوقۇقىنىڭ قانۇنلۇق ئىسپاتى.
كىمچى (ئېچىتلغان كۆكتات)
كىمچى (باشقا نامى: گىمچى، كورىيەچە ئاچاسەي، كورىيە ئېچىتىلغان يېسىۋىلەك؛ ئېنگلىزچە؛ Kimchi؛ كورىيەچە: 김치، گىمچى) كورىيەنىڭ دۇنياغا تونۇلغان ئېچىتىلغان يېسىۋىلەك كۆكتات تائامى. كىمچى كورىيەنىڭ تاماق ئۈستىلىدە كەم بولسا بولمايدىغان بىر خىل كۆكتات تۈرىدىكى تائام بولۇپ، ئۇنى گۈرۈچ ۋە ئۈگرە تائاملىرى بىلەن ئىسىتمال قىلىدۇ. كىمچىنىڭ ئاساسلىق ماتېرياللىرى كاپۇسكا، يېسۋىلەك، بوۋاق يېسىۋىلەك، ۋە باشقا تىپتىكى يېسىۋىلەكلەر.
ئابدۇرراھمان كاشغەرىي نەدۋىي
ئابدۇرراھمان كاشغەرىي نەدۋىي (ئەرەبچە: عبد الرحمن الكاشغري الندوي؛ ئوردۇچە: عبد الرحمن کاشغری ندوی) (1912 — 1971) شەرقىي تۈركىستاننىڭ قەدىم يۇرتلىرىدىن قەشقەردە توغۇلغان. يازغۇچى، شائىر، ناتىق، ئەدىب، لۇغەتشۇناس بولۇپ، ھىندىستانغا ھىجرەت قىلغان. لاكنۇ شەھرىدىكى ئۆلىمالار كېڭىشى تارمىقىدىكى فاكۇلتېتتا ئىلىم تەھسىل قىلغان، ھىندىستان ۋە بېنگالدىكى ئۇنىۋېرسىتېتلاردا دەرس بەرگەن. شېئىرلار توپلىمى، ئەرەب تىلشۇناسلىق ۋە ئەدەبىيات توغرىسىدا كاتتا ئەسەرلەرنى قالدۇرغان، ھىندى رايوندىكى ئەرەب تىلى ۋە ئەدەبىيات تەرەققىياتى ئۈچۈن زور تۆھپە قوشقان ئىدى.
نام – شەرىپى ۋە تۇغۇلغان يۇرتى
تولۇق ئىسمى مەۋلىۋى ئابدۇلھادىنىڭ ئوغلى ئابدۇراھمان، ئەبۇ زىبرىقان، كاشغەرىي ، نەدۋى.
ئەبۇ زىبرىقان دېگەن تەخەللۇسىنى شئېرلار توپلىمىدا، ماقالىلىرىدە، لاكنۇدا چىقىدىغان ئايلىق «زىيا» ژۇرنىلىدا ئېلان قىلىنغان ئەسەرلىرىدە قوللانغان ئىدى. لېكىن، ئۇستاز ئەبۇ مەھفۇز كەرىم مەئسۇمى (1931 _ 2009) ئۇ زات بىلەن ھاياتىنىڭ ئاخىرىدا ئۇچراشقىنىدا ئۇنىڭ بۇ تەخەللۇسىغا ئانچە ئېتىبار بېرىپمۇ كەتمەيدىغانلىقىنى كۆرگەن.
كاشغەرىي بولسا تۇغۇلغان ئانا يۇرتى قەشقەرگە نىسبەت بېرىلىپ ئېيتىلغان.
نەدۋىي بولسا ئۇ زات ئىلىم تەھسىل قىلغان ئۆلىمالار كېڭىشى (نەدۋەتۇل ئۆلەما) تارمىقىدىكى دارۇلئۇلۇمغا نىسبەت بېرىلىپ دېيىلگەن.
دادىسى مەۋلىۋى ئابدۇلھادىي داموللا بېيت ئاخۇنۇم دېگەن نام بىلەن مەشھۇر كىشى بولۇپ، ئۆز يۇرتىنىڭ ئابرويلۇق كىشىلىرىدىن ئىدى.
1912 - يىلى 9 - ئاينىڭ 15 - كۈنى قەشقەردە سالىھ بىر ئائىلىدە دۇنياغا كەلگەن، شۇيەردە ئۆسۈپ يېتىلىپ، 1922 - يىلى ئوقۇش ئۈچۈن ھىندىستانغا سەپەر قىلغان.
ئوقۇش ھاياتى
ئۆسمۈر چاغلىرىدا ھىندىستان ئۆلىمالىرىنىڭ ئىلىمدىكى نام - شۆھرىتى ۋە كاتتىلىقىنى ئاڭلاپ ھىندىستاندا ئوقۇشقا ئىشتىياق باغلىغان ئىدى.
ئۇ ھىندىستاندا ئوقۇش ئۈچۈن كارۋانغا قېتىلىپ يولغا چىقتى. قاراقول، پامىر، دۇخان، پارك، زەيباق دېگەن جايلاردىن پىيادە ئۆتۈپ تەشتىرالغا يېتىپ كېلىدۇ ۋە ئاللاھ ئۇنىڭغا ھىندىستان ئۆلىمالىرىدىن ئىلىم ئېلىشنى نېسىپ قىلىدۇ.
ئاللاھ ئۇنىڭغا مۇھتەر چاترال دېگەن ئالىمنى ئۇچراشتۇرىدۇ، بۇ ئالىم ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ ھىندىستاندىكى ئۆلىما تونۇشلىرىنى تەۋسىيە قىلىشى بىلەن ئۇ ئامرىتساردىكى شەيخ ئابدۇللا مىنھاس نىڭ قېشىدا تۇرىدۇ، ئۇ يەردىن پويىز بىلەن لاكنۇغا سەپەر قىلىدۇ ۋە 1922 - يىلى ئۆلىمالار كېڭىشى تارمىقىدىكى دارۇلئۇلۇمغا قوبۇل قىلىنىدۇ. 1931 - يىلى ئوقۇش پۈتتۈرۈپ ، بىرلا ۋاقىتتا لاكنۇ ئۇنىۋېرسىتېتىدىن ئەدەبىيات، فۇرقان مەدرىسەسىدىن يەتتە خىل قىرائەت دىپلومىنى ئالىدۇ.
ئوقۇ – ئوقۇتۇش ۋە مەمۇرىي خىزمەتلىرى
ئابدۇراھمان كاشغەرىي ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن ئوقۇ - ئوقۇتۇش ۋە مەمۇرىي خىزمەتلەر بىلەن شوغۇللانغان 1931 - يىلى ئۆزى ئوقۇش پۈتتۈرگەن دارۇلئولۇمغا ئوقۇتقۇچى بولۇپ تەيىنلەنگەن ۋە بۇ يەردە يەتتە يىل خىزمەت قىلغان. 1938 - يىلى 26 - ئاپرېل كۈنى كالكۇتتادىكى ئالىي مەكتەپتە فىقھىي ۋە فىقھىي ئۇسۇل - قائىدىلىرى بۆلۈمىدە ئۇستاز بولۇپ تەيىنلەنىدۇ ۋە بۇ يەردە تاكى ھىندىستان 1947 - يىلى مۇستەقىل بولغانغا قەدەر خىزمەت قىلدى. 1947 - يىلى مەزكۇر ئالىي مەكتەپ داكاغا (شۇ چاغدا پاكىستاننىڭ شەرقىدە ئىدى، ھازىر بولسا بېنگالدا) يۆتكەلگەندە بىللە يۆتكىلىپ، ئوقۇ - ئوقۇتۇش ۋە مەمۇرىي خىزمەتلەرنى ئېلىپ باردى.
ئەخلاقىي سۈپەتلىرى
ئابدۇراھمان كاشغەرىي ئەقىللىق، مەرت، زېرەك، ئۆتكۈر چۈشەنچىلىك، چوڭقۇر مۇلاھىزە قىلىدىغان ناتىق كىشى بولۇپ، ئىلىم ۋە ئوقۇ - ئوقۇتۇشنى دەپ ئائىلە قۇرمىغان ئىدى. 1971 - يىلى 3 - ئاينىڭ ئاخىرى داكادا ۋاپات بولغان (ئاللاھ تائالا ئۇنىڭغا رەھمەت قىلسۇن).
شاگىرتى ئەبۇ مەھفۇز كەرىم مەئسۇمى (1931 – 2009) ئۇنىڭغا بېشى مۇنداق باشلانغان بىر مەرسىيە يازغان :
«يقولون: مات الكشغري، فقلت لا أصدقكم يوما، وإن لم أكذب»
كاشغەرىي ئالەمدىن ئۆتتى، دەيدۇ خالايىق،
دېدىم: ئىشەنمەيمەن، يالغانمۇ دېيەلمەسمەن.
ئۇ مەرسىيەدە مۇنداق كەلگەن:
«وأكرم به من كشغري مهند يظل يباري كل أفصح معرب»
تىلى ئەرەب ھەر فەسىھ بىلەن چاپتۇرپ تۇرار ئات.
«لقد كان فصحى اللغى أصمعيها وفي النحو شَرْوَى سيبويه وقطرب»
ئىدى ئەسمەئىسى تىل پاساھەتىنىڭ،
نەھۋى دە تەڭدىشى سىيبەۋەيھ ۋە قۇترۇبنىڭ.
«فلو عاش في إبانهم، جازهم إلى ذراه المذاكى أو نجائب أرحب»
ئەگەر ياشىسا ئۇلارنىڭ دەۋرىدە،
«يشد رواة العلم تلقاء بابه مشاة حفاة أو على ظهر مركب».
ئۆيى ئىلىم يايغۇچىلار ئۈچۈن بىر قىبلىگاھ،
كېلىشىدۇ پىيادە ياكى ئۇلاغلىق.
ئىلمىي مىراسلىرى
ئابدۇراھمان كاشغەرىي شئېرلار توپلىمى، ئەرەپ تىلى ۋە ئەدەبىياتىدا كۆپلىگەن ئەسەرلەرنى قالدۇرغان، بىرقانچە شېئرلار توپلىمى ۋە تىل كىتاپلىرى ئۈستىدە تەتقىقات ئېلىپ بارغان. ئەمما، بەزى ئەسەرلىرى تا ھازىرغىچە بېسىلمىغان.
ئۇنىڭ ئىلمىي ئەسەرلىرى تۆۋەندىكىچە:
نەشر قىلىنمىغان ئەسەرلىرى
ئۇستاز مەسئۇد ئالىمنىڭ ئۇ زاتنىڭ «گۈل – چېچەكلەر» دېگەن شېئىرلار توپلىمىنىڭ مۇقەددىمىسىدە يۇقىرىقى كىتابىدىن سۆزلىگەن بىر قانچە مىساللىرىنى سۇنىمىز.
2. «ديوان ابن مقبل العجلاني (ئىبنى مۇقبىل ئەجلانىنىڭ شېئىرلار توپلىمى)»نى تەهقىقلەپ مىسرالىرىنى ئىگىسىگە مەنسۇپ قىلغان تەھقىقاتى.
4. قۇدامە ئىبنى جەئفەرنىڭ «شرح نقد الشعر (شېئىرىي تەنقىد)» دېگەن ئەسىرىگە يازغان شەرھى «محك النقد (شېئىرىي تەنقىتنىڭ ئۆلچىمى)» دېگەن كىتابى.
5. «الإلماع بما في كلام العرب من الإتباع (ئەرەب تىلىدا ئىلگىرىكىلەرنىڭ ئىشلىتىشىگە ئەگىشىپ ئىشلىتىلىدىغان سۆزلەرنى ئوتتۇرىغا چىقىرىش)» دېگەن كىتابى.
تاۋروۋو
thumb|تاۋروۋو بايرىقى thumb|نىڭ سۈرىتى تاۋروۋو روسىيە فېدېراتسىيەسىنىڭ بېلگورود رايونىنىڭ بېلگورود شەھەر رايونىدىكى بىر يېزا. بېلگورود رايونىدىكى تاۋروۋىسكىي يېزا ئولتۇراق رايونىنىڭ مەمۇرىي مەركىزى. ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 90-يىللىرىدا ، كەنتنىڭ تۇرمۇشىدا يۈرەك ئۆزگىرىشلىرى يۈز بەردى: 5 يېڭى مىكرو رايون قۇرۇلدى ۋە قۇرۇلۇشقا باشلىدى. ئاھالىلەرنىڭ سانىمۇ كۈنسېرى كۆپىيىۋاتىدۇ ، بۇنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى سابىق سوۋېت ئىتتىپاقى جۇمھۇرىيەتلىرىدىن كەلگەن كۆچمەنلەر. شەھەرلىك مائارىپ ئورگىنى «بېلگورود رايونىنىڭ بېلگورود رايونىنىڭ تاۋروۋىسكايا ئوتتۇرا مەكتىپى» گە سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ قەھرىمانى ئاناتولى گىرىگورىيېۋىچ ئاچكاسوۋنىڭ ئىسمى قويۇلغان. ھازىر تاۋروۋو چوڭ كەنت بولۇپ ، يەككە تۇرالغۇنى تەرەققىي قىلدۇرۇشنى مەقسەت قىلغان 10 مىكرو رايوندىن تەركىب تاپقان. كەنتنىڭ زېمىنىنى ياخشىلاش ۋە ئۇل ئەسلىھەلىرىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش خىزمىتى ئېلىپ بېرىلماقتا. نوپۇسى 13000 ئادەم. تاۋروۋو دېھقانچىلىق ۋە ئەمگەك مەركىزى دەپ قارىلىدۇ. بۇ يەردە دېھقانچىلىق ۋە چارۋىچىلىق تەرەققىي قىلغان بولۇپ ، بۇ نۇرغۇنلىغان يەرلىك ئاھالىلەرنىڭ كىرىم مەنبەسى. بۇنىڭدىن باشقا ، كەنتتە ئىش ئورنى يارىتىدىغان ۋە رايوننىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتىغا تۆھپە قوشىدىغان نۇرغۇن كىچىك كارخانىلار بار. گەرچە كىچىك بولسىمۇ ، تاۋروۋو ئاھالىلىرى ۋە مېھمانلىرىغا ئاكتىپ كۆڭۈل ئېچىش ۋە كۆڭۈل ئېچىش پۇرسىتى بىلەن تەمىنلەيدۇ. شۇ يەردىكى مەنزىرىگاھلارنىڭ ئىچىدە مۇزېي ، يەرلىك تارىخ مەركىزى ، باغچا ۋە مەيدانلار ، شۇنداقلا بايرام ، كۆرگەزمە ۋە كونسېرت قاتارلىق نۇرغۇن پائالىيەتلەر بار.
ئابدۇرراھمان كاشغەرىي نەدۋىي
نەشر قىلىنمىغان ئەسەرلىرى
تىلشۇناسلىققا ئائىت ئۈچ رىسالە تەھقىقى.
6. ساغانىينىڭ «كتاب الأسد وكناه (شىر ئىسىملىرى ۋە لەقەملىرى)».
7. ساغانىينىڭ «كتاب الأسد وكناه (شىر ئىسىملىرى ۋە لەقەملىرى)».
8. سۇيۇتىينىڭ «نظام اللسد في أسماء الأسد (شىر ئىسىملىرى ھەققىدە)». ئۇ ئۇلارنى تەھقىقلىگەن ۋە ئىزاھلىغان.
9. «العبرات (ئىبرەتلەر)»، شېئىرلار توپلىمى.
10. «الشذرات (دۇردانىلەر)»، شېئىرلار توپلىمى.
11. «ئىككى تىل (ئوردۇچە – ئەرەبچە) ماقال تەمسىللىرى». بۇ، ئۇستاز ئابدۇراھمان كاشغەرىينىڭ مۇھىم ئەسەرلىرىدىن بىرى بولۇپ، ئوردۇ تىلىدىكى ماقال - تەمسىللەرگە ماس كېلىدىغان ئەرەب ماقال - تەمسىللىرىنى توپلىغان. ئوردۇ ۋە ئەرەب شېئىرلىرىدىن دەلىل كەلتۈرگەن، يات سۆزلەرنى ئىزاھلىغان ئىدى. بۇ ئەسەر ئوردۇ تىلىنى ئاساس قىلىش بىلەن گەۋدىلىنىدىغان بولۇپ، ئوردۇ تىلىدىكى ماقال - تەمسىللەرنى بايان قىلغاندىن كېيىن، ئەرەب تىلىدىكى ئوخشاش مەنىدىكى ماقال - تەمسىلنى كەلتۈرگەن.
ئۇ زاتتىن بۇرۇن شاھ ھۈسەيىن ھەقىقەت «ماقال - تەمسىللەر خەزىنىسى» دېگەن كىتابىنى، «بىيسا كۈندىلىك خەۋەرلىرى» گېزىتىنىڭ مۇدىرى مۇنشى مەھبۇب ئالىم «مەھبۇب ماقال - تەمسىللىرى» دېگەن كىتابىنى تۈزگەندىن باشقا ھېچبىر كىشى بۇ ئىلمىي ئەمگەكنى قىلمىغان ئىدى.
«ماقال - تەمسىللەر خەزىنىسى»نىڭ ئاپتورى ئەرەبچە، پارسچە، ئوردۇچە، ھىندىچە ماقال – تەمسىللەرنى ئېلىپبە تەرتىپى بويىچە سېلىشتۇرماستىن بايان قىلغان ئىدى. ھەقىقەت بۇ كىتابنى ھىجىرىيە 1269 - يىلى تۈزگەن بولۇپ، 1853 - يىلى تۇنجى قېتىم لاكنۇدىكى «مۇستافائى نەشرىياتى»دا بېسىلغان ئىدى.
«مەھبۇب ماقال - تەمسىللىرى» ئۆز تۈرىدىكى يېگانە ئەسەر بولۇپ، ئاپتور بۇ كىتابىدا ئىنگلىزچە ماقال - تەمسىللەرنى ئېلىپبە تەرتىپى بويىچە بايان قىلغان ۋە ماس كېلىدىغان ئەرەبچە، پارسچە، ئوردۇچە ماقال - تەمسىللەرنىمۇ بايان قىلغان ئىدى. تۇنجى قېتىم 1887 - يىلى بېسىلدى. 1902 - يىلى لاھوردا قايتا بېسىلدى.
ئابدۇراھمان كاشغەرىينىڭ «ئىككى تىل (ئوردۇ چە – ئەرەبچە) ماقال تەمسىللىرى» دېگەن ئەسىرىنىڭ خېلى كۆپ قىسمى ھ 1353 – 1354 – يىللىرى لاكنۇ «زىيا» ژۇرنىلىدا بېسىلغان بولۇپ، ئەرەب – ئوردۇ ماقال – تەمسىللىرىنى توپلاپ چۈشەندۈرۈشتە يېگانە ئەسەردۇر. بۇ ئەسەر ئاپتورنىڭ ئەرەب تىلشۇناسلىقى ۋە ئەدەبىيات جەھەتتىكى چوڭقۇر بىلىمىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ.
«ئىككى تىل (ئوردۇچە – ئەرەبچە) ماقال تەمسىللىرى» دېگەن كىتابىدىن ئۆرنەكلەر:
ئوردۇچە ماقال: «ناچن آو آنگن یا». بۇنىڭغا ماس كېلىدىغان ئەرەبچە ماقال: «لا عِلَّةَ لا عِلَّةَ، هذه أَوْتَادٌ وَأَخِلَّةٌ» (ئوسۇرغاققا ئارپا نېنى بانا). ھېچقانداق ئۆزرى يوق تۇرۇپ، ئۆزرە ئېيتقان كىشىگە مىسال قىلىنىدۇ.
«الأوتاد»: «قوزۇق»نىڭ كۆپلۈكى بولۇپ، ياغاچ، ياكى تۆمۈر، ياكى باشقا نەرسىلەردىن ياسالغان، يەرگە ياكى تامغا قېقىلىدىغان نەرسىنى كۆرسىتىدۇ.
«الْأَخِلَّةُ» بولسا «خِلَالٍ (كەكە)»نىڭ كۆپلۈكى بولۇپ، يەر كولايدىغان نەرسىنى كۆرسىتىدۇ. ۋەزىن جەھەتتە «أَسْلِحَة وسِلَاح»قا ئوخشايدۇ.
بۇ ماقال ئەسلىدە ئۆي سېلىشنى بىلمەيدىغان بىر ئايال قوزۇقنىڭ يوقلۇقىنى باھانە قىلىپ ئۆزىنى ئاقلىغان، شۇنىڭ بىلەن يولدىشى ئۇنىڭغا قوزۇق ۋە كەكەنى ئەكىلىپ بېرىپ ئۇنىڭغا بۇ سۆزنى قىلغان ئىكەن.
ئەرەب ماقالى: «لا تَعْدَمُ الخَرْقاءُ عِلَّةً» (ھورۇننىڭ ئەتىسى تۇگىمەس).
ئەبۇ زەيد مۇنداق دىگەن: «پۇچەك باھانە - سەۋەبلىرى كۆپ بولۇپ، بىرسى بىلەن تۈگەپ قالمايدىغانلىقىنى كۆرسىتىدۇ».
شېئىرلىرى
ئابدۇراھمان كاشغەرىي ناھايىتى تالانتلىق شائىر بولۇپ، ئۈچ شېئىرلار توپلىمى بار. ئولار بولسا: «گۈل – چېچەكلەر» (بېسىلغان)، «الشذرات (دۇردانىلەر)» (قول يازما)، «العبرات (ئىبرەتلەر)» (قول يازما).
ئۇستاز مەسئۇد ئالىم نەدەۋىي (1910 _ 1954) ئۇ زاتنىڭ «گۈل – چىچەكلەر» دېگەن شئېرلار توپلىمىنىڭ كىرىش سۆزىدە مۇنداق دىگەن: «شائىرنىڭ تىلى ناھايىتى گۈزەل بولۇپ، ھەرقانداق يېرىكلىك، قولاشماسلىقتىن خالىي، ئۇنىڭ ئوقۇغۇچى چاغلىرىدا بىر قانچە مىڭ قەدىمىي ئەرەپ شئېرلىرىنى، جۈملىلىرىنى يادلىغانلىقى بىلەن مۇناسۋەتلىكتۇر، شئېرلىرىدا ئەرەب بالاغىتى ۋە قەدىمىي ئۇسلۇبىنىڭ پۇرىقى بار».
شېئىرلىرىدىن ئۆرنەكلەر
مۇھەممەد ئىقبالنىڭ (1877 – 1938) پىكىرلىرىنى بايان قىلىپ يازغان «ئىسلام دۇنياسىنىڭ ياشلىرىغا» دېگەن قەسىدىسىدە مۇنداق دىگەن:
«ألا فاسمعوا رنات خل مصادق سليم دواعي الصدر غير مماذق»
ئى ياشلار! سىلەر راستچىل، ئاقكۆڭۈل، سەمىمىي كىشىنىڭ چاقىرقىغا قۇلاق سېلىڭلار.
«وأحلف بالله الذي هو خالقي أنكب عن فعل المكور المسارق»
ياراتقۇچۇم ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، ئۇ كىشى يالغان - ياۋىداقلاردىن بەك يىراقتۇر.
«لقد علموا أن جاب شعري مواطنا أذكر فيها أنني جِد صادق»
شئېرلىرىمدا راستچىل ئىكەنلىكىمنى بايان قىلغان مىسرالارنى كەلتۈرگەنلىكىمنى بىلدىلەر.
مەن شېئىر سۆزلىسەم نام - شۆھرىتى ھىندىستاندىن تارقىلىپ، پۈتۈن كىشلەرگە يېتىدۇ.
ياخشىلىق يولىدىن كېيىن قالغان كىشلەرگە سۆزلەپ بېرىشكە بەكمۇ مۇۋاپىقتۇر.
«فما الشعر إلا لفظة بعد لفظة وأجزاء صوت لا يساوي بدانق»
شئېر بىر - بىرىگە ئەگەشكەن، بىر سىنتقىمۇ تەڭ كەلمەيدىغان سۆزلەردۇر.
«إذا لم يكن في طيه نور حكمة يبين في الظلماء أهدى الطرائق».
ئەگەر ئۇنىڭدا قاراڭغۇ - زۇلمەتتە ئەڭ توغرا يولنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان نۇر بولمىسا.
خۇلاسە قىلىپ ئېيتقاندا، ئابدۇراھمان كاشغەرىي ھىندى قىتئەسىدىكى ئەرەب تىلى ۋە ئەدەبىياتىدىكى كاتتا ئالىملارنىڭ بىرى بولۇپ، يازغۇچى، تىلشۇناس، شائىر، ئەدىب ئىدى. ئەرەب ئەدەبىياتىدا كاتتا خىزمەتلەرنى قىلغان. بۇ زاتنىڭ تېلشۇناسلىق ۋە ئەدەبىياتتىكى رولى مىراس قالدۇرغان ئىلمىي ئەسەرلىرىدە روشەن گەۋدىلىنىدۇ، بۇ ئەسەرلار ھازىرمۇ مەۋجۇتتۇر. بۇ زاتنىڭ ھاياتى ۋە خىزمەت - نەتىجىلىرى تەكشۈرۈپ بېكىتىشكە جىددىي ئىھتىياجلىقتۇر.
مەنبەلەر
ئەسەرلەر:
بېلگورود
thumb|بايرىقى بېلگورود روسىيەنىڭ ياۋروپا قىسىمىنىڭ مەركىزى بەلبېغىنىڭ جەنۇبىدىكى شەھەر ، بېلگورود رايونىنىڭ مەمۇرىي مەركىزى. ئۇ ئوتتۇرا روسىيە ئېگىزلىكىنىڭ جەنۇبىغا ، بېلگورود سۇ ئامبىرى ، ۋېزېلكا ۋە سېۋېرسكىي دونېتس دەرياسىنىڭ قىرغىقىغا جايلاشقان ، موسكۋانىڭ جەنۇبىدىن 700 كىلومىتىر ، ئۇكرائىنا چېگراسىدىن 40 كىلومىتىر يىراقلىقتا. رايون ئەھمىيىتى بار شەھەر ، شەھەر رايونى سالاھىيىتى بىلەن بېلگورود شەھەرلىك ھۆكۈمەتنى تەشكىل قىلىدۇ. نۇپۇسى 333،931 (2023). شەھەرنىڭ ئەتراپىدا بېلگورود توپلىمى 0 مىليون 500 مىڭدىن ئارتۇق نوپۇس بىلەن قۇرۇلدى. تۇنجى سالام شەھىرى. روسىيەدىكى تۇنجى «ھەربىي شان-شەرەپ شەھىرى» ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن شەھەر.
تارىخ
بېلگورود ئىككى قېتىم قۇرۇلغان: 993-يىلى شاھزادە ۋىلادىمىر كىيېۋان رۇس شەھىرى ۋە 1593-يىلى چار فىيودور يۆاننوۋىچنىڭ پەرمانى بىلەن موسكۋا دۆلىتىنىڭ قەلئەسى. 1904-يىلى نىكولاس ئىككىنچى بېلگورودقا تۇنجى قېتىم كەلدى. بۇ بىزنىڭ تارىخىمىزدىكى بىر قىيىن مەزگىل ، ئەينى ۋاقىتتا روسىيە يىراق شەرقتە ياپونىيە بىلەن ئۇرۇشقان. 1904-يىلى مايدا ، بېلگورود ئاھالىلىرىنىڭ يېڭى تولۇقلىنىشى ئالدىنقى سەپكە ئەۋەتىلگەن. تاج كىيگەن پادىشاھ «ئېتىقاد ، چار پادىشاھ ۋە ۋەتەن» ئۈچۈن قىلغان خىزمەتلىرى ئۈچۈن ئۇرۇشقا قاتنىشىۋاتقان بېلگورود زەمبىرەك ئەترىتىنىڭ بەش باتارېيەسىنىڭ ئەسكەرلىرىنى ئەڭ يۇقىرى زىيارەت قىلىش بىلەن بەخت تىلەش ئۈچۈن شەھىرىمىزگە كەلدى. شەھەر مەشىق مەيدانىدا ، ئىگىلىك ھوقۇقلۇق ئەسكەرلەر ئات ئۈستىدە مىنگەن ئەسكەرلەرنى ئايلىنىپ ، ئۇلارنى مۇراسىم مارشىدىن ئۆتكۈزدى ۋە ئۇلارنى خانلىق سۆزى بىلەن ھۆرمەتلىدى. ئاندىن ، چاقىرىلغان قوماندانلار ، ئوفېتسىرلار ۋە تۆۋەن دەرىجىلىكلەرگە يۈزلىنىپ ، ئۇنىڭ دۈشمەنگە قارشى تۇرۇش كۈرىشىدە ئۇتۇقلۇق ۋە بىخەتەر قايتىپ كېلىشىنى تىلىدى. چار نىكولاسنىڭ بېلگورودقا قىلغان ئىككىنچى زىيارىتى 1911-يىلى 12-ئاينىڭ 17-كۈنى ئېلىپ بېرىلدى. شەھەرلىك ھۆكۈمەت 1910-يىلى ھۆرمەتلىك مېھماننىڭ كېلىشىنى ئۈمىد قىلىپ ، پادىشاھ يەتتە يىل ئىلگىرى بېسىپ ئۆتكەن شەھەر كوچىسى كوروچانسكاياغا ئۆزگەرتىپ ، ئىمپېراتور نىكولاس ئىككىنچى نامىدىكى كوچىغا ئۆزگەرتتى. پادىشاھ يېتىپ كېلىش ھارپىسىدا ، شەھەردە خان جەمەتى سۈرىتى ۋە ساداقەتمەن سالاملار يېزىلغان لوزۇنكىلار ئېسىلدى. لىۋاديادىن سانت پېتىربۇرگقا قاراپ يولغا چىققان چار نىكولاس پۈتۈن ئاۋغۇست ئائىلىسىدىكىلەر بىلەن بېلگورودتا توختاپ ، يېڭىدىن پەيدا بولغان تەڭرىنىڭ ئەۋلىياسى ئەۋلىيا يوسافنىڭ مۇقەددەس يادىكارلىقلىرىنى ئۇلۇغلىدى. چار پادىشاھ ئايالى ئالېكساندرا فېئودوروۋنا ، ۋارىس ئالېكىس ۋە چوڭ كېنەز ئولگا ، تاتيانا ، مارىيا ۋە ئاناستاسىيا بىلەن بىللە بېلگورودقا كەلگەن. ۋوگزالدىن چوڭ چېركاۋ مەيدانىغىچە بېلگورود ئاھالىلىرى دائىم ئاددىي ئىمپېرىيە دەپ ئاتايدىغان ئىمپېراتور نىكولاس ئىككىنچىنىڭ ئىسمى بىلەن ئاتالغان كوچا خۇشال-خۇرام كىشىلەر بىلەن لىق تولدى.
Youtuber
YouTuber (ئىنگلىزچە: YouTuber ، YouTube مەزمۇن ئىجادچىسى) سىن ھەمبەھىرلەش تور بېكىتى YouTube ئۈچۈن سىن ئىجاد قىلىدىغان كىشى. ئۇ ئاساسلىق سۇپا ياكى پەقەت ئاكتىپ سۇپا YouTube قانىلى (YouTube سىن ھەمبەھىرلەش سۇپىسىنىڭ خاسلاشتۇرۇلغان تارماق بېتى) بولغان شەخسنى كۆرسىتىدۇ. ياكى PPL ئارقىلىق پۇل تاپالايسىز. ھەمىشە ، YouTubers بىلەن YouTube قۇرغۇچىلار ئوخشاش دەپ قارىلىدۇ ، ئەمما بۇ ئىككىسىنىڭ ئوتتۇرىسىدا ئازراق پەرق بار. ئىجادكارنى بىر خىل YouTuber دەپ قاراشقا بولىدۇ. YouTube غا سىن يوللىغانلارنىڭ ھەممىسى YouTuber دەپ ئاتىلىدۇ ، ئۆزىنىڭ مەزمۇنىنى يوللىغان كىشى YouTube قۇرغۇچىسى دەپ ئاتىلىدۇ. «YouTuber» ئاتالغۇسى 2006-يىلى بارلىققا كەلگەن. [3] تۇنجى YouTuber بولسا Javed Karim بولۇپ ، ئۇ YouTube قانىلىنى 2005-يىلى 4-ئاينىڭ 23-كۈنى PDT (2005-يىلى 4-ئاينىڭ 24-كۈنى UTC) قۇرغان. [4] [5]
youtube ئىجادچىسى
ئىشەنچلىك مەنبەنى كۆرسىتىش ئۈچۈن بۇ ئابزاسنى تەھرىرلەڭ. دەلىللەنمىگەن مەزمۇنلار ئۆچۈرۈلۈشى مۇمكىن. سۆھبەت بېتىدىكى مەزمۇن توغرىسىدىكى ئوي-پىكىرلىرىڭىزنى ئورتاقلىشىڭ. (2021-يىلى 2-ئاي)
كورىيە YouTubers نى YouTubers غا قارىغاندا تېخىمۇ كۆپ YouTube قۇرغۇچىلار دەپ ئاتايدۇ. بۇ ئىپادىنىڭ كۆپ ئىشلىتىلىشىدىكى سەۋەب ، YouTubers نى ئۆز ئىچىگە ئالغان ئىنتېرنېت تارقاتقۇچىلارنىڭ ئىجتىمائىي ئوبرازى دەسلەپتە ياخشى ئەمەس بولۇپ ، ئىغۋاگەرچىلىك مەزمۇنىنى سۈرەتكە ئېلىش ۋە ئۇنىڭدىن پۇل تېپىش ئاسان دەپ ھۆكۈم قىلىنغان. مۇشۇ سەۋەبتىن ، ئۇ ئىنتېرنېت تارقاتقۇچىلارنى قوللايدىغان شىركەتلەر ئۈچۈن مۇقەررەر قىيىن ئىدى ، YouTubers ئىجادكار دېگەن نامنى تەۋسىيە قىلىش ئارقىلىق ئۆزىنى ئىجادكار دېيىشكە باشلىدى.
YouTube سىنلىرىنى قانداق چۈشۈرۈش كېرەك
Korea movie
1930-ۋە 1940-يىللىرى
ئاسىيادىكى تۇنجى پاراڭ 1931-يىلى ھىندىستاندا پەيدا بولغاندا ، پاراڭ 1932-يىلى ياپونىيەدە پەيدا بولغان. قانداقلا بولمىسۇن ، جوسېئون ياپونىيەنىڭ مۇستەملىكىسى دەۋرىدە ئىنتايىن نامرات جاي ئىدى ، ھەمدە نۇتۇق سۆزلەش ئۈچۈن ھېچقانداق چىقىم يوق ئىدى ، شۇڭا 1945-يىلى 15-ئاۋغۇست كورېيە ئازاد قىلىنىشتىن ئىلگىرىلا جىمجىت فىلىم ئىشلەشنى داۋاملاشتۇرۇشتىن باشقا ئامال يوق. 1934-يىلى بىر قىسىم ياپون پاراڭلىرى تۇنجى قېتىم جوسېئون زېمىنىغا كىرگەندە ، جوسېف كىنوچىلىق كەسپى قاتتىق زەربىگە ئۇچرىغان. پاراڭلار 1934-يىلى ئالدىنقى قاتاردىكى تېخنىكا ئىدى. بۇنىڭغا ئاساسەن ، جوسېف فىلىم ئىشلىگۈچىلەر بىر يەرگە جەم بولۇپ ، بۇ مېۋە 1935-يىلى جوسېئوندىكى تۇنجى سۆھبەت فىلىمى ، رېژىسسور لى ميوڭ ۋۇ ، ئاي يې بوڭ ۋە خەن ئىل ناخشىسى باش رول ئالغان ۋاقىتتا قولغا كەلگەن. گەرچە ئەسەرنىڭ سۈپىتىنى ھەرگىزمۇ ياخشى دېيىشكە بولمىسىمۇ ، ئەمما ئۇ سۆزلىگەن جوسېئون فىلىمى بولغانلىقى ئۈچۈن نۇرغۇن تاماشىبىنلارنى سەپەرۋەر قىلدى.
1936-يىلى ، مىلىتارىزىمغا قاراپ ماڭغان ياپون ئىمپېرىيىسى جوسېئوننى كىنو ئىشلەشتىن ۋاز كېچىشكە مەجبۇرلىغان ، ئاخىرىدا ، 1937-يىلدىن باشلاپ ، جوسېنىڭ فىلىمى يەنە قاراڭغۇ ھالەتكە چۈشۈپ قالغان. قانداقلا بولمىسۇن ، ياپونىيەنىڭ كىنو ئىشلەشتىن ئۆزىنى قاچۇرۇش بېسىمىغا قارىماي ، تىياتىرلاردىكى ئالقىشقا ماسلاشقان <خەن دەرياسى> ، <دافودىل> ، <گۇناھسىزلىق> ، <تەلىم-تەربىيە> ۋە <مۇھەببەت تەرىپىدىن ئالداش ، پۇل ئۈچۈن يىغلاش> قاتارلىقلار قويۇلدى. 1940-يىلى ئىزچىل چىقتى.
1941-يىلدىن باشلاپ ياپونىيە جاھانگىرلىكىنىڭ بېسىمى تېخىمۇ كۈچەيدى ، 1942-يىلى پەقەت ئاخن سېئوك ياش رېژىسسورلۇق قىلغان ۋە سېۋ ۋول-يوڭ ۋە كىم ئىلخې باش رول ئالغان «مەن تۇپراقتا ياشايمەن» ناملىق بىر فىلىم قويۇلدى ۋە جوسېئون قويۇلدى. كىنوچىلىق كەسپى پۈتۈنلەي يوقىتىلدى. 1943-يىلى ، ياپونىيە ھۆكۈمىتى گېنېرال ئاخىرى «Chosun Film Co. Ltd.» نى قۇرۇپ ، كىنو ئىشلەشنىڭ بارلىق ھوقۇقىنى ئۆز ئۈستىگە ئالىدۇ ، ياپونىيە بارلىق ياپونىيە رې and ىسسورلىرى ۋە ئارتىسلىرىنى تەشۋىق قىلىشقا ئېلىپ باردى ، ئۇلار پەقەت ئويلىنىشقا بولمايدىغان ئۇرۇش فىلىملىرى توغرىسىدا پاراڭلاشتى. فىلىم ياكى ياپونىيە ۋە كورېيەنىڭ ھەممىسى. پەقەت 1945-يىلغىچە ئىشلەنگەن. [4]
ئوتتۇز ئالتە تەدبىر
«ئوتتۇز ئالتە تەدبىر» خىىتتاينىڭ داڭلىق كلاسسىك ئەسىرى بولۇپ ، سىياسەت ، ئۇرۇش ۋە پۇقرالارنىڭ ئۆز-ئارا ئالاقىسىدە قوللىنىلغان بىر يۈرۈش ھىلە مىكىرلەرنى تەسۋىرلەشكە ئىشلىتىلىدۇ.
36 تەدبىر خىتتاينىڭ بارلىق تارىخى ماتېرىياللىرى، تۇراقلىق ئىبارىلەر ۋە ئەدەبىياتى بىلەن چەمبەرچەس باغلىنىپ كەتكەن ھىلە مىكىر ئەنئەنىسى. جەڭ مەيدانىدا ، دىپلوماتىيە ۋە سىياسىي سىتراتىگىيەدە ھىيلىگەرلىك ۋە ئالدامچىلىقنىڭ  ئۇسۇللىرى سۈپىتىدە ئىشلىتىشكە ئەھمىيەت بېرىلگەنلىكىن سۈنزىنىڭ «ئۇرۇش سەنئىتى» بىلەن سېلىشتۇرۇش ئېلىپ باردى. جاڭ يىڭيۈنىڭ «ئالدامچىلىق كىتابى » سودا-سانائەت ۋە پۇقرالار جەمئىيىتى ساھەسىنى ئاساس قىلغان مىڭ سۇلالىسىنىڭ ئاخىرقى ئەسىرى بولۇپ ، بىر قىسىم تېمىلىق ئوخشاشلىقلار بار. كېيىن بالا تەربىيەسىدىكى 36 تەدبىر، مۇھەببەتلىشىشتىكى 36 تەدبىر قاتارلىق ۋارىيانتلىرى نەشىر قىلىندى
36 تەدبىر خىتاينىڭ قەدىمكى دەۋرىدە شەكىللەنگەن بۇلۇپ، ئاساسلىغى 7 كۇچلۇك بەگلىك دەۋرىدە، 3 پادىشاھلىق ۋە ئۇنىڭدىن كىيىنكى ھەقىقى ئۇرۇش مەيداندا قوللىنىلغان ئۇرۇش تەدبىرلىرىدىن ئىبارەت. مىلادى 5-ئەسىردىكى يازمىلاردا «36 چارىدىن، قاچماق تۈزۈك بارىدىن» دىگەن شەكىلدە، 36 تەدبىرنىڭ شۇ چاغدىلا خىىتتايدا كەڭ ئۇمۇملاشقانلىقى ئەكس ئەتكەن.
ئوتتۇز ئالتە تەدبىر ئالتە بابتىن تەركىب تاپقان ، ھەر بىر بۆلۈم ئالتە قاتلامدىن تەركىب تاپقان.
7- -تەدبىر يوق يەردىن پۇتاق چىقىرىش (無中生有, Wú zhōng shēng yǒu)
يوق يەردىن پۇتاق چىقىرىش: بۇ مەلۈم مەخسەتكە يىتىش ئۈچۈن ھەرىكەتكە ئۆتۈشنىڭ يالغاندىن ئاساسىنى تىپىشنى كۆرسىتىدۇ. خۇددى ئالبىنى يىيىشكە داۋاملىق باھانە تىپىلغاندەكلا بىر ئىش. 1967 يىلىدىكى ئوتتۇرا شەرىق ئۇرۇشىدىكى ئىسرائىلىيەنىڭ باھانىسىدەك. ئىراق ئۇرۇشى ۋە خىتتايلارنىڭ ئ‍ۇيغۇرلارغا قاراتقان قىرغىنچىلىق باھانىسىدەك
8 -تەدبىر قۇيرۇق كۆرسىتىپ ئۆپكە سىتىش: 暗渡陈仓
چىن سۇلالىسى يىمىرىلگەندىن كېيىن ، شياڭ يۈ دۇنيانى باشقۇردى. خەنجوڭنى باشقۇرىۋاتقان خەن پادىشاھى ليۇ باڭ، ئۆزىنىڭ شياڭ يۈگە قارشى ئۇرۇش قىلىشقا كۈچى يەتمەيدىغانلىقىنى بىلىپ ۋەبۇ تەقدرنى قوبۇل قىلىدىغانلىقىنى ئىپادىلىمەكچى بولۇپ مەسلىھەتچى جاڭ لياڭنىڭ مەسلىھەتى بىلەن خەنجۇڭدىن ئۆتىدىغان كۆۋرۈكنى چۇۋۇۋېتىش ئارقىلىق ئۆزىنىڭ خەنجۇڭ دائىرىسىدىن چىمايدىغانلىقى ۋە شاىاڭ يۈگە قاراشلىق زىمىنلارغا ئاياق بېسىش نىيتى يوقلۇقىنى ئىپادىلەپ، شىاڭ يۈنىڭ خەنجۇڭغا ھۇجۇم قىلىش ئىرادىسىنى سۇسلاشتۇردى. ليۇ باڭ خەنجوڭدىكى كۈچىنى تولۇقلىغاندىن كېيىن ، گېنېرال خەن شىننى ئەۋەتىپ ، دۈشمەننى قايمۇقتۇرۇش ئۈچۈن ، ئاز ساندا ئەسكەر ئەۋەتىپ بۇرۇن چۇۋۇۋەتكەن قىيا بوپلاپ ياسالغان  تاختاي يولىنى قايتا ياسىاش بۇيرۇقىنى چۈشۈردى. سەنچىن ئەمەلدارلىرى خەن ئارمىيىسى تاختاي يولىدىن ھۇجۇم قىلىدۇ دەپ ئويلىغانلىقتىن دىققىتىنى تاختاي يولىنىڭ پۈتۈش ئەھۋالىنى رازۋېتكا قىلىشقا قاراتتى. نەتىجىدە ، خەن ئارمىيىسى تۇيۇقسىز خەن جۇڭنىڭ شىمالىدىكى تاغ يولى چېن ساڭ ئارقىلىق ئۆتۈپ باۋجىغا ھۇجۇم قىلىپ  گۇانجۇڭنى ئىشغال قىلدى.
13 -تەدبىر چۆپنى ئۇرۇپ يىلاننى ئۈركۈتۈش (打草驚蛇, Dǎ cǎo jīng shé)
بۇنىڭدا ئىككى خىل ئەھۋال بار: كۈچلۈك تەرەپ ھۇجۇمغا ئۆتكەندە ئاجىز بولغان رەقىبى يۇشۇرۇنغان ياكى بۆكتۈرمە قويغان بولسا “چۆپنى ئۇرۇپ، يىلاننى چۆچۈتۈپ” ئۇنىڭ يۇشۇرۇنغان يېرىدىن ئاشكارا قىلىپ ئۇنى يوقۇتۇش؛ ئىككىنچى خىل ئەھۋال رەقىبىنىڭ يۇشۇرۇنغان يېرىنى ئالدىن بىلىپ بولۇپ، ئەپلەپ بىراقلا يوقۇتۇش ئۈچۈن “يىلاننى چۆچۈتۈپ قويۇشتىن ساقلىنىش” تاكتىكىسىنى قوللىنىدۇ. شۇڭا “يىلاننى ئۈركىتىش” پەمى بەزىدە ئاكتىپ قوللىنىپ يىلاننى ئاشكارا قىلىشنى مەقسەت قىلسا، بەزىدە رەقىبىنى بىراقلا يوقۇتۇش ئۈچۈن يىلاننى ئۈركۈتۈپ قۇيۇپ ئۇنىڭ باشقىچە يۇشۇرىنىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئۈچۈن “يىلاننى ئۈركۈتۈش”تىن ساقلىنىش تاكتىكىسى قوللىنىلىدۇ. بۇ يەردە كۆرسىتىلگەن “ئوت-چۆپ” بولسا رەقىبىنىڭ ئوخشىشى، “يىلان” بولسا رەقىبىنىڭ ئۆزى شۇ. يىلاننى ئۈركىتىشنىڭ مۇنداق مەقسەتلىرى بولىدۇ: (1) يىلاننىڭ يۇشۇرۇنغان يېرىنى بىلمىگەچكە، قەستەن ئوت-چۆپلەرنى تاياق بىلەن ئۇرۇش ئارقىلىق ئۇنىڭ نەگە قانداق يۇشۇرۇنغانلىقىنى بايقاپ ئۇنى يۇقۇتۇش، يۇشۇرۇنغان يېرىدە چېقىۋېلىشى(تۇيۇقسىز زەربسى)نىڭ ئالدىنى ئېلىش؛ (2) يىلاننى قوغلىۋېتىشنى مەقسەت قىلىش؛ رەقىبىگە ۋاستىلىق ھەيۋە قىلىپ ئۇنىڭ ئورنىدىن يۆتكىۋېتىش؛ (3) چۆپنى ئۇرۇپ يىلاننى سەگىتىش؛ يۇشۇرۇنغان رەقىبىنى قورقۇتۇپ ھەركەت قىلالماسلىقى ئۈچۈن، بىر قىسىم ھەركەتلەرنى قىلىپ، بىر قىسىملارغا زەربە بېرىپ، يۇشۇرۇنغان يەنە بىر قىسىملارغا ۋەھىمە سېلىش. ئىراق ئۇرۇشىدا “يىلاننى ئۈركىتىش” تاكتىكىسىنىمۇ قوللانغان. ئاۋال قېتىمقى پارىس قولتۇقى ئۇرۇشتا ئىراق تەرەپ ئاشكارا ھالەتتە تۇرۇپ ئامىركا -ئەنگىلىيەنىڭ ھاۋادىن قىلغان ھۇجۇمىدا كۆپ زىيان تارتقاچقا، كېيىنقى قېتىملىق ئىراق ئۇرۇشىدا ئىراق تەرەپنىڭ ھەربىي كۈچى كۆپىنچە يۇشۇرۇن ھالەتتە بولغان. بۇ چاغدا ئامىرىكا تەرەپ “يىلاننى ئۈركىتىش” تاكتىكىسىنى قوللانغان. يەنى ئاۋال ئاز بىر قىسىم ھەربىي كۈچ بىلەن ھۇجۇم قىلىپ ئىراق تەرەپنىڭ يۇشۇرۇنغان يېرىدىن ئاشكارىلىنىشىنى قولغا كەلتۈرگەن، ئاندىن تويۇقسىز ھاۋادىن كېلىپ ھۇجۇم قىلىپ ئىراق تەرەپكە ئۈنۈملۈك زەربە بەرگەن. ئامىركا قوشۇنى باغداتقا كىرىشتىن ئاۋال ئاز بىر قىسىم تانكىنى ئىشقا سېلىپ باغداتقا كىرىپ بىر ئايلىنىپ چىققان، بۇنىڭدىكى مەقسەتمۇ باغداتتىكى ئىراق ھەربىي كۈچىنى ئاشكارىلاپ ئاندىن زەربە بېرىش، يەنى “يىلاننى ئاشكارىلاپ زەربە بېرىش” تاكتىكىسىنى قوللانغان. ھەر قايسى دۆلەتلەردە ھاكىمىيەت بېىشىدىكى ھۆكۈمەتكە قارشى بىر قىسىم تەشكىلاتلارغا قارىتا، ھۆكۈمەتلەرمۇ “چۆپنى ئۇرۇپ يىلاننى چۆچۈتۈش” تاكىتكىسىنى قوللىنىدىغان ئەھۋاللار بولىدۇ. چۈنكى ئادەتتە قارشى كۈچلەرنىڭ پائالىيىتى كۆپىنچە يۇشۇرۇن بولىدۇ.
14-تەدبىر جەسەتنى ئارىيەت ئېلىپ روھىنى بېرىش (借屍還魂, Jiè shī huán hún)
بۇ ھىلىدە، بەزى شەخىس ياكى نەرسىلەرنىڭ كۆپ ساندىكى كىشىلەرنىڭ قارىشىدا تەسىر كۈچى چوڭ بولغان، ئەمما ئۇنىڭ ئەمەلىي كۈچى قالمىغان ئەھۋالدا ، ئۇنىڭ نامىدىن پايدىلىنىپ باشقا بىر ئىشنى ۋۇجۇتقا چىقرىشتا پايدىلىنىدۇ.
19- قازاننىڭ ئوتىنى تارتىۋېتىش (釜底抽薪, Fǔ dǐ chōu xīn)
بۇ تەدبىر، مەسىلىنىڭ مەنبەسىدىن ، يىلتىزىدىن تەل- تۆكۈس ھەل قىلىش تەدبىرى. قايناۋاتقان چوڭ قازاننىڭ سۈيىنى سوۋۇتۇش ئۈچۈن ئۇنىڭغا سۇ قۇشسا ئۇزاق ئۆتمەي يەنىلا قايناۋېرىدۇ، بەلكى تېخىمۇ كۆپ قاينايدۇ. شۇڭا قازاننى قايناتقان ئېنىرگيە مەنبەسىنى كېسىپ تاشلىسا، يەنى ئۇنى قايناتقان ئوتىنى تارتىۋەتسە، كېيىن ھېچقانچە كۈچىمىسىمۇ ۋاقىتنىڭ ئۆتىشى بىلەن قازان ئۆزلىكىدىن سوۋۇيدۇ. بۇ تەدبىرنى ئۇرۇشتا ئىشلەتكەندە: رەقىب تەرەپ قانچە كۈچلۈك بولسىمۇ ئۇلارنىڭ ئۇرۇش كۈچىگە كۈچ قوشىدىغان مەنبە بولىدۇ، ئۇرۇش مەيدانىدا بولسا، ئەسكەرلەرنىڭ ئوزۇق تۆلىگى ئۇلارنىڭ بەدەن ئېنىرگىيە مەنبەسى بولىدۇ، شۇڭا ئەگەر ئۇلارنىڭ ئوزۇق- تۆلىكىگە مەسئۇل بولىدىغان يەرنى ۋەيران قىلىپ، ئاشلىقىنى يوق قىلىۋەتسە بۇ قوشۇن قانچە ھەيۋەت بولسىمۇ ئۇزۇنغا قالماي جەڭ قىلىش ئىقتىدارىدىن قالىدۇ، شۇڭا ئاسانلا مەغلۇپ قىلغىلى بولىدۇ. يەنە ئۇلارنى روھىي جەھەتتە كۈچلەندۈرۈپ تۇرىدىغان مەنبە بولىدۇ، شۇ مەنبەگە تېگىش قىلىپ ئۇنىڭدىن مەھرۇم قىلسىمۇ، ئۇرۇش جەڭگىۋارلىقى يۇقايدۇ. قازاننىڭ ئوتىنى تارتىۋېتىش تەدبىرى مانا شۇ. ئۇرۇشلاردا ، رەقىبنىڭ جەڭ كۈچى ئاساسى مەنبەلىرىنى يوقۇتۇشقا ئەھمىيەت بېرىشنىڭ سەۋەبىمۇ شۇ. ئاز بىر قىسىم كىشىلەرنى ئەۋەتىپ رەقىبنىڭ ئايرۇپىلانلىرىنى پارتلىتىۋېتىشمۇ ھاۋادىن كېلىدىغان ئاساسىي كۈچنى يوقۇتۇش. رەقىبكە ھەر قايسى جەھەتلەردە كۈچ بولىدىغان مەنبەنى يوقۇتۇش بۇ تەدبىرنىڭ مەزمۇنىدۇر.
30-تەدبىر تالا مۈشۈكى ئوي مۈشۈكىنى قوغلاش (反客為主, Fǎn kè wéi zhǔ)
بۇ چارە ئۇزۇن مۇددەتلىك بولۇپ، ئاۋال بىر ئاماللار بىلەن رەقىبنىڭ ئىچكى قىسمىغا سىڭىپ كىرىۋېلىش، ئۇنىڭ رەھبەرلىك ئورۇنلىرىغا كىرىش، ئاندىن ئۇنى كونترول قىلىپ بۇ تەرەپ ئۈچۈن خىزمەت قىلىشنى كۆرسىتىدۇ. بەزىدە رەقىبنىڭ قۇماندانىنىڭ ئاجىزلىقىنى تۇتىۋېلىپ ئۇنىڭغا تەھدىت سېلىپ ئاستىرتىن بۇ تەرەپكە پايدىلىق ئىش قىلىشىغا مەجبۇر قىلىشنى كۆرسىتىدۇ. تالا مۈشۈكى پەردە ئارقىسىدا بۇ قۇمانداننىڭ قۇماندانى بۇلىۋېلىپ رەقىبكە چوڭ زىيان سالىدۇ. رەقىبنىڭ رەھبىرى ئۇنىڭ ئادەملىرىنىڭ قارىشىدا ئۇلار ئۈچۈن خىزمەت قىلغۇچى بولغان بىلەن، ئۇ بىر قۇرۇق جازا ، ئۇنىڭ قۇماندانى(تالا مۈشۈكى) پەردە ئارقىسىدا بولىدۇ. ئۈچ پادىشاھلىق دەۋرىدە لۇبېينىڭ سىچۇەن شاھى لىۇجاڭ غا ياردام قىلىپ كېلىپ كېيىن ھاكىمىيەتنى تارتىۋېلىشى سەل «تالا مۈشۈكىنىڭ ئۆي مۇشۇكىنى قوغلىشى» ھىسابلىنىدۇ.
Тәклимакан қумлуқи
Әклимакан қумлуқи болса шинжаң, хималикаң лик 38.53°, харики узунлук 82°10. Тәклимакан қумлуқи шинжаң тарим ойманлиқиниң мәркизий райониға жайлашқан болуп, жуңгодики әң чоң қумлуқ , дунйадики 2-чоң қумлуқ , шундақла дунйадики әң чоң һәрикәтчан қумлуқ болуп һесаблиниду. Тәклимакан қумлуқниң шәрқтин ғәрбкә узунлуқи тәхминән 1000 километир, жәнубтин шималға кәңлики тәхминән 400 километир, омумий көлими 330 миң кивадрат километир келиду. Тәклимакан қумлуқи уйғур тилида ‹‹ тәкти макан››, ‹‹тәклик макан›› дәп атилидиған болуп , йәрлик кишләр тәклимакан қумлуқини ‹‹ өлүк деңиз›› дәп тәриплишиду. Тәклимакан болса уйғурчидә «барса кәлмәс,тәкти макан»дигән мәниләрдә болуп,«һалакәт деңизи»дәпму атилиду.Тәклимакан чоң қумлуқи болса дөлитимиз чигриси ичидики әң чоң қумлуқ болуп ,нөвәттә дөләт ичи-сиртидикиләрниң сайаһәт қилиш вә тәкшүрүш паалийти билән шуғуллинидиған муһим соруниға айланди.
Бу қумлуқ қәшқәрниң шәрқигә,тарим ойманлиқиниң мәркизигә жайлашқан болуп көлими337600 кувадират киломитир келиду,мәмликәт бойичә омуми қумлуқ көлиминиң %47ни иглләйду. Дунйа бойичә йәттә чоң қумлуқниң бири болуп һисаплиниду.Бу йәрдә қум барханлириниң үстидә бир тал гийаһму үнмәйдиған болуп ,йавропа -асийа чоң қуруқлиқиниң қурғақчилиқ мәркизидур.Бу йәр ғәрби шимал шамили вә шәрқи шимал шамилиниң һужумиға учрап туриду.Боран-чапқун көп һәм қаттиқ болиду.Жәнуби қисминиң қум боранлиқ күнлири 100күндин ашиду,қумлар үзлүксиз жәнупқа йүткилиду.1000Йилдин бири,қумлуқлар жәнупқа 10 митирдин йүзмиңмитирчә йүткәлгән.Бухил әһвал тәклимакан қумлуқиниң әрәп йерим арилидики қумлуқтин қалса дунйадики иккинчи чоң қумлуқ болишиға сәвәп болған. Қум дөвилириниң үстидә бәзидә йулғун өсүп, қум барханлириниң йүткилишиниң алдини алиду. Лопнур көли болса тәклимакан қумлуқиниң әк пәс йиригә жайлашқан болуп тарим дәрйа сүйиниң ахирқи нуқтисидур,деңиз йүзи билән болған арлиқи 780 митир келиду.Бурун қум барханлириниң йүткилиши сәвәплик бу көлни «йүткәлмә көл» дәп қарап кәлгән.
Жуғрапийиси
Тәклимакан Дунйа бойичә әң чоң ойманлиқниң бири болған тарим ойманлиқиниң көлими тәхминән 530 миң квадрат километир болуп, униң оттурисиға көлими тәхминән 330 миң квадрат километир келидиған, қумлири тохтимай көчүп туридиған, дунйа бойичә иккинчи чоң қумлуқ– тәклимакан қумлуқи жайлашқан. Тәклимакан қумлуқи тоғрисида һазирқи заман кишилириниң көз алдида чәксиз-пайансиз чөл-байаван намайан болиду. Йеқинқи замандики чәт әл мәдәнийәт қарақчилири «кирсә чиқмас» дәп тәрипләшкән бу земинда, бизниң әқил-парасәтлик, әмгәкчан, жапаға чидап игилик йаритиш роһиға бай болған әң қәдимки әждадлиримиз йашиған. Деһқанчилиқ, бағвәнчилик, чарвичилиқ, қол-һүнәрвәнчилик билән шуғуллинип, миладийидин бурунқи 3-әсирдин илгири өзлири паалийәт елип барған бостанлиқ вадиларни асас қилип, шәһәр бәгликлирини қуруп чиққан. Ақсепил харабиси, узунтат харабиси, қара дөң харабиси, нийә харабиси қатарлиқлар әнә шу дәврләрдики әждадлиримиз һайатиниң изнаси болуп һесаблиниду.
موتسىكلىت تەنھەرىكىتى
موتسىكلىت تەنھەرىكىتى 19-ئەسىرنىڭ ئاخىرى بارلىققا كەلگەن. بۇ پەنلەرنىڭ ھەممىسى مۇسابىقە ياكى ۋاقىت تېزلىكىدىكى پائالىيەت ئەمەس ، چۈنكى بىر قانچە پەنلەر رىقابەتچىنىڭ ھەر خىل مىنىش ماھارەتلىرىنى سىنايدۇ.
تاسما بېلىق
تاسما بېلىق(لاتىنچە ئىلمىي نامى: Trichiurus lepturus) ئومۇرتقىلىق ھايۋانلارنىڭ ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تۈرى ئىچىدىكى سۆڭەكلىك بېلىقلار سىنىپى ئوكۇنسىمانلار ئەترىتى تاسما بېلىق ئائىلىسىگە تەۋە.
28 - سېنتەبر
28 - سېنتەبر
تاسما بېلىق
تونۇشتۇرۇلۇشى
تاسما بېلىق ئومۇرتقىلىق ھايۋانلارنىڭ ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تۈرى ئىچىدىكى سۆڭەكلىك بېلىقلار سىنىپى ئوكۇنسىمانلار ئەترىتى تاسما بېلىق ئائىلىسىگە تەۋە. شەمشەر بېلىق، چىشلىق تاسما بېلىق دەپمۇ ئاتىلىدۇ، خاراكتىرى يىرتقۇچ. چىڭداۋ ئارىلى، كۈن نۇرى سېرىق دېڭىز بويىدىكى شەھەرلەردە شەمشەر بېلىق دەپمۇ ئاتىلىدۇ. تاسما بېلىقنىڭ تېنى ياپىلاق، رەڭگى كۈلرەڭ، دۈمبە پالاقچىسى ۋە كۆكرەك پالاقچىسى سۇس كۈل رەڭدە، ناھايىتى ئۇششاق داغلىرى بار، قۇيرۇقى قارا رەڭدە، تاسما بېلىقنىڭ بېشى ئۇچلۇق، ئېغىزى چوڭ، قۇيرۇقى ئىنچىكە، تەن ئۇزۇنلۇقى باش ئۇزۇنلۇقىنىڭ ئىككى ھەسسىسىگە توغرا كېلىدۇ، ئۇزۇنلۇقى بىر مېتىرغا يىتىدۇ. يىرتقۇچ بولۇپ، ئاساسلىق تۈكلۈك راك، سىياھ بېلىق بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ. ئاساسلىقى غەربىي تىنچ ئوكيان ۋە ھىندى ئوكيان، جۇڭگونىڭ سېرىق دېڭىزى، دۇڭخەي، بوخەي تاكى نەنخەي دېڭىزلىرىغىچە تارقالغان، چوڭ سېرىق بېلىق، كىچىك سېرىق گوربىل بېلىقى ۋە سىياھ بېلىق جۇڭگونىڭ تۆت چوڭ دېڭىز مەھسۇلاتلىرى دەپ ئاتالغان.
سىرتقى شەكلى
تاسما بېلىقنىڭ تەن شەكلى سەل ياپىلاق. ئالدىنقى دۈمبە، قورساق گىرۋىكى بىر پاراللېل بولۇپ، تېنىنىڭ ئۇزۇنلۇقى ئادەتتە 50 ~ 70 سانتىمېتىر، چوڭلىرىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 120 سانتىمېتىر. بېشى سوزۇنچاق، تۇمشۇقى ئۇچلۇق ئۇزۇن ئۇچلۇق. كۆزى ئوتتۇراھال چوڭ، ئورنى يۇقىرى، كۆز ئارىلىقى تەكشى، مەركىزى سەل ئۆرلەپ چىققان. ئېغىزى چوڭ، تۈز، ئېغىز يوچۇقى كۆزىنىڭ ئاستى تەرىپىگىچە سوزۇلغان.
تۆۋەنكى جاغى تومپىيىپ چىققان. چىشى چوڭ ھەم ياپىلاق ھەم ئۇچلۇق بولۇپ، ئىككى جېغىنىڭ ئالدى، ھەر ئىككى جۈپ تەتۈر ئىلمەك شەكىللىك چوڭ قوزۇق چىشى بار، ئۈستۈنكى ئېڭەكتە 10 ~ 13 دانە چىشى بار. تۆۋەنكى تاڭلايدا 12 ~ 14 دانە چىشى بار. ساقىقىنىڭ تۆشۈكى چوڭ، ساقاق سۆڭىكى (8-14) + (15-24) ، ئىنچىكە ھەم قىسقا.
بەدەن سىرتى كۈمۈش رەڭلىك، قاسىراقسىز، لېكىن سىرتقى يۈزىدە بىر قەۋەت سىرى بار، يان سىزىقى كۆكرىكىنىڭ ئۈستى يۆنىلىشى كېيىن كۆرۈنەرلىك ئېگىپ قورساق سىزىق بويلاپ ئۇدۇل چېتىدە. تېنىنى سىلىق كۈمۈش رەڭ پەردە قاپلىغان. يان سىزىقى مەيدە پالىقىنىڭ ئۈستۈنكى تەرىپىدە كۆرۈنەرلىك تۆۋەن ئېگىلىگەن، قورساق گىرۋىكىنى بويلاپ سوزۇلۇپ بوغۇزىغىنىڭ چېتىگىچە بارغان. دۈمبە پالاقچىسى 1285-145، باشلىنىش نۇقتىسى بېشىنىڭ ئارقا قسىمى، قۇيرۇق ئۇچىغىچە سوزۇلغان. قۇيرۇق پالاقچىسى 88-13-13، پۈتۈنلەي ئايرىلغان كىچىك تىكەنلەردىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئارانلا ئۇچلۇق قالپىقى سىرىتقا چىققان، بىرىنچى پالاقچە قىلتىرىقى كىچىك. كۆكرەك پالاقچىسى 11 ~ 12، قىسقا ئۇچلۇق ھەم تۆۋەن. قورساق گىرۋىكىگە يېقىن. قۇيرۇقى قامچا شەكلىدە، قۇيرۇق پالاقچىسى يوقالغان. تېنى ئاق، دۈمبە پالاقچە قىسمى ۋە كۆكرەك پالاقچىسى سۇس كۈل رەڭدە، ئۇششاق قارا چېكىتلەر بار. قۇيرۇقى سۇس قارا رەڭدە. ياغ بەدەن سىرت قاتلىمىغا بىر قەدەر كۆپ مەركەزلەشكەن.
تاسما بېلىقنىڭ قورساق قىسمىدا ئەركىن كىچىك تىكەن بار، پالاقچىسى سۇ ئۈزگەندە ئىشلەتمەيدۇ، بەدىنىنى مىدىرلىتىش ئارقىلىق يۇقىرىغا قاراپ ئۈزىدۇ. تۈكلۈك راك، سىياھ بېلىق ۋە باشقا كىچىك تىپتىكى بېلىقلارنى ئوزۇق قىلىدۇ. يۇقىرى ئېقىنغا كۆچىدىغان بېلىق تۈرى.
تاسما بېلىقنىڭ ئوزۇق تۈرى ئىنتايىن كەڭ دائىرىدە بولۇپ، ئۇنىڭ ئۈستىگە ناھايىتى ئاچكۆز، بەزىدە بىر بىرىنىمۇ يەيدۇ. كېچە-كۈندۈزلۈك ۋېرتىكال يۆتكىلىش ئادىتى بار، كۈندۈزى دېڭىز ئوتتۇرا قىسىمىدا، ئاستىنقى سۇ قاتلىمىدا توپ ياشايدۇ، كەچلىك پائالىيىتى دېڭىزنىڭ ئەڭ ئاستىدا ئېلىپ بېرىلىدۇ. تاسما بېلىقنىڭ ئۆمرى 8 يىل ئەتراپىدا، بىر يىللىق بېلىقنىڭ بەدەن ئۇزۇنلۇقى 18 ~ 19 سانتىمىتىر، ئېغىرلىقى 90 ~ 110 گرام، شۇ يىلىلا كۆپىيەلەيدۇ، 2 ياشلىق بېلىق 300 گرام ئەتراپىدا بولىدۇ.
شەمشەر بېلىق بىلەن تاسما بېلىقنىڭ پەرقى
تاسما بېلىق ئۇرۇقدىشىنىڭ ئوكۇنسىمانلار ئەترىتى تاسما بېلىق ئۇرۇقدىشىنىڭ تۇزلۇق سۇ بېلىق تۈرىگە تەۋە.
شەمشەر بېلىق، سېلد بېلىقىسىمانلار ئەترىتى تەۋە ئانچوئۇس بېلىقى ئائىلىسىدىكى تاتلىق سۇ بېلىقىغا تەۋە، دەريا دېلفىنى بىلەن سېلد بېلىقى جۇڭگو چاڭجياڭ دەرياسىنىڭ ئۈچ خۇرۇچى دەپ ئاتىلىدۇ.
تارقىلىشى
تاسما بېلىقنىڭ تارقىلىش كۆلىمى بىر قەدەر كەڭرى، ئاساسلىقى غەربىي تىنچ ئوكيان ۋە ھىندى ئوكيان، جۇڭگونىڭ دېڭىز ياقىسىدىكى ھەر قايسى ئۆلكىلەرنىڭ جايلارنىڭ ھەممىسىدە ئۇچراتقىلى بولىدۇ. جۇڭگو نىڭ دېڭىز بويىدىكى تاسما بېلىقنى جەنۇبىي، شىمالىي دەپ ئىككى چوڭ تۈرگە تۈرگە ئايرىشقا بولىدۇ، شىمالىي تاسما بېلىقنىڭ تېنى چوڭ، خۇاڭخەي دېڭىزىنىڭ جەنۇبىدا قىشتىن ئۆتىدۇ، ئەتىيازدا بوخەي دېڭىزىغا قارارپ ئۈزىدۇ، ئەتىياز پەسلىدە بېلىق ئوۋلاش مەۋسۇمىنى شەكىللەنگەن، كۈز پەسلىدە توپ بولۇپ قايتىپ كېلىپ قىشلايدۇ، جەنۇب تاسما بېلىقى ھەر يىلى ئوخشاش بولمىغان پەسىلگە قاراپ شەرقىي غەربىي چېتىنى بويلاپ جەنۇب-شىمال يۆنىلىشكە قاراپ يۆتكىلىدۇ، ئەتىياز پەسلىدە شىمالدا كۆپىيىپ، قىشتا جەنۇبقا كۆچىدۇ. تاسما بېلىقنىڭ تۇخۇم تۇغۇش مەزگىلى ناھايىتى ئۇزۇن، ئادەتتە 4-ئايدىن 6-ئايغىچە، ئۇنىڭدىن قالسا 9-ئايدىن 11-ئايغىچە، بىر قېتىملىق تۇخۇم تۇغۇش مىقدارى 50 مىڭ تالدىن 35 مىڭ تالغىچە بولىدۇ، تۇخۇم تۇغۇشقا مۇۋاپىق سۇ تېمپېراتۇرىسى ℃17 ～ ℃23.
ياشاش ئادىتى
تاسما بېلىقنىڭ سۇ ئۈزۈش ئىقتىدارى ناچار، كۈندۈزى دېڭىز سۈيى ئوتتۇرا قاتلاملىرىدا لەيلەپ يۈرىدۇ، كەچتە بولسا تۆۋەنلەپ دېڭىز ئاستىغا چۆكىدۇ. تىنچ تۇرغاندا، بېشى، بەدەن شەكلى تىك، پەقەت دۈمبە پالاقچىسى ۋە كۆكرەك پالاقچىسىنى پۇلاڭلىتىپ، بېشىغا قاراپ ھەرىكەت قىلىدۇ، دۈمبە پالاقچىسىنى تېز سۈرئەتتە تەۋرىتىپ يېمەكلىككە قاراپ ئېتىلىدۇ.
تاسما بېلىق توپ بولۇپ ئۆچىرەت تۇرۇش ئالاھىدىلىكىگە ئىگە، ھەر يىلى باھاردا سۇنىڭ تېمپېراتۇرىسى يۇقىرىلىغاندا، تاسما بېلىق توپلىشىپ قىرغاققا قاراپ ئۈزىدۇ، جەنۇبتىن شىمالغىچە كۆپىيىدۇ، بېلىق تۇتۇش پەسلى بولىدۇ. قىشلىق كۈن-تۈن توختاش ۋاقتىدا، سۇنىڭ تېمپېراتۇرىسى تۆۋەنلىگەندە، تاسما بېلىق يەنە ئۈزۈپ سۇنىڭ چوڭقۇر قاتلىمىغا بېرىپ، سوغۇقتىن دالدىلىنىدۇ.
ئوزۇقلۇق قىممىتى
بۆرەكنى قۇۋۋەتلەش، قۇۋۋەت بېرىش، ئاشقازاننى ئىللىتىش، جىگەرنى قۇۋۋەتلەش، تېرىنى سىلىقلاشتۇرۇش، قاننى ئاسراش، گۈزەللەشتۈرۈش رولى بار.
تۈركىستان
تۈركىستان، (    مەنىسى' تۈركلەرنىڭ زېمىنى ' ) ، ئوتتۇرا ئاسىيادىكى مەۋارائىننەھر ۋە شىنجاڭ رايونلىرىغا ماس كېلىدىغان تارىخىي ئىسىم. [2]
link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bc/Kashgari_map.jpg/300px-Kashgari_map.jpg|left|thumb|300x300px| [[مەھمۇد كاشغەرىي|مەھمۇد ئەل كەشغەرىينىڭ «دۋانۇل لۇغاتت تۈرك » نىڭ خەرىتىسى ، 11-ئەسىردە تۈرك قەبىلىلىرىنىڭ تارقىلىشى كۆرسىتىلگەن]] link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/Flag_of_Turkestan.svg/220px-Flag_of_Turkestan.svg.png|thumb| [[Basmachi movement|باسماچىلار ئىشللەتكەن تۈركىستان بايرىقى]] پارسلارغا « تۇران » دەپ ئاتالغان غەربىي تۈركىستان تارىختا سوگدىيا ، «ما ۋارائۇن-نەھر» (ئەرەب بويسۇندۇرغۇچىلىرى تەرىپىدىن) ، غەرب ساياھەتچىلىرى تەرىپىدىن ترانسوسىئانا دەپمۇ ئاتالغان. كېيىنكى ئىككى ئىسىم جەنۇبتىن يېقىنلاشقاندا ئوكۇس دەرياسىنىڭ سىرتىدىكى ئورنىنى كۆرسىتىدۇ ، تۈركىستاننىڭ ئىران ، پارس ئىمپېرىيىسى ۋە ئۇمەييە ۋە ئابباسىيلار خەلىپىلىكى بىلەن بولغان ئۇزۇن يىللىق مۇناسىۋىتىنى تەكىتلەيدۇ.
ئوغۇز تۈركلىرى ( تۈركمەنلەر دەپمۇ ئاتىلىدۇ) ، قىرغىزىستان ، ئۆزبېك ، قازاقىستان ، ھازار ، ئۇيغۇر ۋە ھازارلار بۇ رايوندىكى بىر قىسىم تۈرك ئاھالىلىرى بولۇپ ، ئۇلار تارىخنىڭ تەرەققىياتىغا ئەگىشىپ ياۋروئاسىياغا تېخىمۇ كېڭىيىپ ، تۈركىيە قاتارلىق تۈرك دۆلەتلىرىنى شەكىللەندۈرىدۇ. روسىيەدىكى تاتارىستان ۋە ئۇكرائىنادىكى قىرىمغا ئوخشاش. تاجىكلار ۋە رۇسلار تۈرك بولمىغان ئاز سانلىق مىللەتلەرنى تەشكىل قىلىدۇ.
ئۇ ئافغانىستان تۈركىستان ۋە تارىخى روسىيە تۈركىستانغا (كېيىنكىسى جەنۇبتا پېرسىيەگە ، غەربتە ئارال ۋە كاسپىي دېڭىزىغا ، شەرقىي شىمالدا بالقاش كۆلى ۋە زەيسان كۆلىگە ، غەربتە شەرقىي تۈركىستانغا ئايرىلىدۇ. شەرق.
ئېتىمولوگىيە ۋە ئاتالغۇ
پارس تىلىدىن كەلگەن ( -ستانغا قاراڭ) ، «تۈركىستان» ( ترکستان ) ئەزەلدىن بىر مىللەت دۆلىتىنى تىلغا ئالمىغان. ئىران جۇغراپىيەشۇناسلىرى ئالدى بىلەن بۇ سۆزنى ئىشلىتىپ تۈرك خەلقلىرىنىڭ ئورنىنى تەسۋىرلىگەن. «تۈركىستان» تۈرك خەلقلىرى ياشىغان ھەر قانداق جاينى تەسۋىرلەشكە ئىشلىتىلىدۇ.
1969-يىلى تۇرپاننىڭ ئاستانەدە تېپىلغان ھۆججەتتە كېيىن كوجى جەمەتىنىڭ قوچۇ دەۋرىدە سوغدىيى قۇل سودىسىغا ئائىت ھۆججەتلەر دەپ ئاتالغان ( ياپونچە : 麹 氏 高昌 国 時代 グ ド 文 女 奴隷 売 買 [) 639-يىلى كۆرسىتىلدى. تۈركىستان ئىسمى سوغدىيچە « twrkstn » سۆزىدە بۇ يەرنىڭ ئىسمى سۈپىتىدە ئىشلىتىلگەن
19-ئەسىردە ئوتتۇرا ئاسىيانى بويسۇندۇرۇش جەريانىدا جەنۇبقا قاراپ ماڭغاندا ، Nikolai Aleksandrovich Veryovkin قول ئاستىدىكى رۇسلار 1864-يىلى تۈركىستان شەھىرىنى (ھازىرقى قازاقىستاندا ) ئالغان. ئۇنىڭ نامىنى پۈتكۈل رايونغا خاتا قىلىپ ، ئۇلار «تۈركىستان» نامىنى قوللاندى ) ئۇلارنىڭ يېڭى زېمىنى ئۈچۈن.
تارىخى
تۈركىستاننىڭ تارىخى مىلادىدىن ئىلگىرىكى ئۈچىنچى مىڭ يىلغا تۇتىشىدۇ. ئۇ دەۋردە نۇرغۇن ئاسارە -ئەتىقىلەر ئىشلەپچىقىرىلىپ ، نۇرغۇن سودا ئېلىپ بېرىلدى. بۇ رايون يىپەك يولى ئۇنى كېسىپ ئۆتكەنلىكتىن ، مەدەنىيەتنىڭ تارقىلىشىدىكى قىزىق نۇقتا ئىدى.
« ئېرگېنېكون » رىۋايىتىگە ئوخشاش تۈرك داستانلىرى ۋە ئورخون يېزىقى قاتارلىق يازما مەنبەلەردە تۈرك خەلقلىرىنىڭ يېقىن ئەتراپتىكى ئالتاي تېغىدا بارلىققا كەلگەنلىكى ۋە كۆچمەن كۆچمەنلەر ئارقىلىق غەربكە قاراپ ئۇزۇن سەپەر باشلىغانلىقى بايان قىلىنغان. ھۇنلار مىلادىدىن ئىلگىرىكى 2-ئەسىرنىڭ بېشىدا قەشقەرنى بويسۇندۇرغاندىن كېيىن بۇ رايوننى بويسۇندۇرغان. ھۇنلار ئىمپېرىيىسىنىڭ تارقىتىلىشى بىلەن جۇڭگو ھۆكۈمرانلىرى شەرقىي تۈركىستاننى ئىگىلىدى. ئەرەب كۈچلىرى ئۇنى 8-ئەسىردە قولغا چۈشۈرگەن. پارس سامانىلار سۇلالىسى كېيىن ئۇنى بويسۇندۇرۇپ ، بۇ رايون ئىقتىسادىي مۇۋەپپەقىيەتنى باشتىن كەچۈردى. 1220-يىلى چىڭگىزخان ۋە موڭغۇللار بويسۇندۇرغۇچە پۈتكۈل زېمىنى كۆكتۈرك قاتارلىق تۈرك كۈچلىرى تەرىپىدىن ھەر ۋاقىت تۇتۇلغان. چىڭگىزخان بۇ يەرنى ئوغلى چاغاتايغا بەردى ۋە بۇ يەر چاگاتاي خانلىقىغا ئايلاندى. تىمۇر 1369-يىلى تۈركىستاننىڭ غەربىي قىسمىنى ئىگىلىدى ، بۇ يەر تىمۇرلار ئىمپېرىيىسىنىڭ بىر قىسمى بولۇپ قالدى. تۈركىستاننىڭ شەرقىي قىسمى موگۇلىستان دەپمۇ ئاتىلىدۇ ۋە چىڭگىزخاننىڭ ئەۋلادلىرى تەرىپىدىن داۋاملىق باشقۇرۇلىدۇ.
جۇڭگونىڭ تەسىرى
جۇڭگو تارىخشۇناسلىقىدا ، قارا خىتاي كۆپىنچە «غەربىي لياۋ» (西遼) دەپ 西遼 ) ۋە لياۋ سۇلالىسى دەۋرىگە ئوخشاش قانۇنلۇق جۇڭگو سۇلالىسى دەپ قارىلىدۇ. [9] قارا خىتاينىڭ تارىخى لياۋنىڭ تارىخىغا كىرگۈزۈلگەن ( يىگىرمە تۆت تارىخنىڭ بىرى) ، بۇ كىتاب يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە توكتوئا قاتارلىقلار تەرىپىدىن رەسمىي تۈزۈلگەن.