cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئابدۇراخمان مۇھىتى
ئابدۇراخمان مۇھىتى 1910 - يىلى تۇرپان ئاستانە يېزىسىنىڭ غۇجام ئالدى مەھەللىسىدە ھاللىق دېھقان ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلدى. 1918 - يىلىدىن 1924 - يىلىغىچە ئاستانىدىكى «مەقسۇدىيە مەكتىپى» دە ئوقۇدى. 1924 - يىلىدىن 1931 - يىلىغىچە ئائىلىسىدە بولدى. 1932 - يىلى مەقسۇت مۇھىتى، مەھمۇت مۇھىتلار باشچىلىقىدا قوزغالغان دېھقانلار ئىنقلابىغا قاتناشتى.1933 - يىلى ئەتىيازدا دېھقانلار قوزغىلىڭى مەغلۇبىيەتكە ئۇچرىغاندا، كىچىك ئاتىسى مەھمۇت سىجاڭ قوشۇنى بىلەن قەدىمى شەھەر - قەشقەرگە باردى.
1934 - يىلى ئۇ بىر تۈركۈم ياشلار بىلەن بىللە تاشكەنت شەھىرىگە بېرىپ «ئوتتۇرا ئاسىيا ئۇنۋېرسىتېتى» نىڭ مەمۇرىي - ھوقۇق پاكۇلتېتىدا ئۈچ يىل ئوقۇدى. 1937 - يىلى 7 - ئايدا ئوقۇشنى تاماملاپ، چۆچەك ئارقىلىق ئۈرۈمچىگە قايتىپ كەلدى. 1938 - يىلى 4 - ئاينىڭ 17 - كۈنى شېڭ شىسەي تەرىپىدىن تۈرمىگە تاشلىنىپ تاكى 1944 - يىلنىڭ ئاخىرغا كەلگەندە تۈرمىدىن قويۇپ بېرىلدى. ئۇ ئۆز يۇرتى ئاستانىگە قايتىپ كېلىپ «ئاستانە ئۇيغۇر ئاقارتىش ئۇيۇشمىسى» دا خىزمەت قىلدى. 1945 - يىلى ئەتىيازدا بورھان شەھىدى تۇرپانغا كېلىپ ئۇنى ئۈرۈمچىگە بىللە ئېلىپ بېرىپ خىزمەتكە ئورۇنلاشتۇرۇپ قويدى.
1946 - يىلى 1 - ئاينىڭ 2 - كۈنى گومىنداڭ تەرەپ بىلەن ئۈچ ۋىلايەت ئىنقلابىي كۈچلىرى ئۈرۈمچىدە 11 بېتىم ئىمزالاندى. 11 بېتىمنىڭ روھى بويىچە ئابدۇراخمان مۇھىتى 1946 - يىلى 8 - ئايدا تۇرپان ناھىيىلىك ھۆكۈمەتنىڭ ھاكىملىقىغا تەيىنلەيدى.
ئابدىراخمان مۇھىتى تۇرپانغا ھاكىم بولغان مەزگىلدە تۇرپانغا ئىنقىلابىي تەشكىلات - خەلق پارتىيىسىگە رەھبەرلىك قىلدى.
1947 - يىلى 8 - ئاينىڭ 8 - كۈنى ئابدۇراخمان مۇھىتى پارتىزانلانى باشلاپ ئۈچ ۋىلايەتلىكە بېرىپ، خەلقچىل ياشلار تەشكىلاتىدا ئىشلىدى.
ئابدۇراخمان مۇھىتى 1956 - يىلى كوممۇنىستىك پارتىيىگە كىردى ۋە خەلق ئىشلار نازارىتىنىڭ نازىرى، سىياسىي كېڭەش كاتىبى، مىللىي ئىشلار كومىتېتى ئەزاسى. 1 - نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ ۋەكىلى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق بىرلىك سەپ بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ ھەيئىتى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىدى. ئۇ 1957 - يىلى 9 - ئاينىڭ 3 - كۈنى كېسەل سەۋەبى بىلەن 47 يېشىدا ئۈرۈمچىدە ۋاپات بولدى.
ھەمراخان مەنسۇر
1965-يىلى ھەمراخان دەل 13 ياشتا ئىدى، ئۇنىڭ ئوقۇشى ياخشى بولغاچقا مەركىزىي مىللەتلەر ئىنىستىتۇتى شۆبە ئوتتۇرا مەكتىپىگە ئەۋەتىلدى. 1969-يىلى مەكتەپتىن ھەربىيلىككە قاتنىشىدىغان بىر كىشىلىك سان چېقىپ قالدى، نەتىجىسى ئەلا بولغان ھەمراخان بۇ پۇرسەتكە ئېرىشتى، ئەمما ئۇ قايسى ئارمىيەگە  قاتنىشىدىغانلىقىنىمۇ بىلمەيتتى. پويىزدا كىيىم تارقاتقاندا كۆكۈچ كۈلرەڭ ھەربىي فورمىلارنى كۆرۈپ، «نېمىشقا يېشىل رەڭدە بولمايدۇ؟ خاتا بولۇپ قالدىمۇ قانداق» دەپ ئويلىدى، شۇندىلا ئۆزىنىڭ گۇاڭجۇغا بېرىپ جەنۇبىي دېڭىز فىلوتىنىڭ دېڭىز ئارمىيەسىگە قاتنىشدىغانلىقنى بىلدى.
ساقچى ئالاقە لىيەنى،  خەۋەرلىشىش ئىستانسىسى ۋە دوختۇرخانا قاتارلىق ھەر قايسى ئىش ئورۇنلىرىنىڭ ھەممىسدە  ياخشى ئىشلەپ، ھەربىي دوختۇرخانا سېستىرالار مەكتىپىگە ئوقۇشقا ئەۋەتىلدى، 1972-يىلى قىسىمدا ۋەزىپىگە تەيىنلىنىپ ئايال ئوفىتسېرى بولدى.
ۋۇخەن ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ۋۇخەن ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1893-يىلى قۇرۇلغان.
ھەمراخان مەنسۇر
ئەسلىدىكى ئۈرۈمچى ھەربىي رايونى باش دوختۇرخانىسى سۆڭەك كېسەللىكلىرى بۆلۈمىدە ئۆزىنىڭ ھەربىي دوختۇرلۇق ھاياتىنى داۋاملاشتۇردى. ھەمراخان پېنسىيەگە چىققاندىن كېيىن ئىزچىل ئارمىيە ۋە سەپداشلىرىنى ياد ئېتىپ تۇردى، قىزىغا دۆلىتىمىزنىڭ ئاۋىياماتكىسىغا بېرىپ كۆرۈپ باققۇسى بارلىقىنى ئېيتتى. لياۋنىڭ ناملىق ئاۋىياماتكا جەنۇبىي دېڭىز فىلوتىغا تەۋە بولمىغاچقا، كونا سەپداشلىرىمۇ بۇ ئىشنى بىر تەرەپ قىلالمىدى.
قايتا تەلەپ قىلىش نەتىجىسدە، دېڭىز ئارمىيەسى قۇرۇلغانلىقىنىڭ 68 يىللىقىنى تەبرىكلەش پائالىيىتىگە ئۈلگۈرۈپ، 2017-يىلى 4-ئاينىڭ 23-كۈنى ھەمراخان جەنۇبىي دېڭىز فىلوتىغا قايتىپ كەلدى. 4000 تونناژلىق 054A يېڭى تىپتىكى باشقۇرۇلىدىغان بومبىلىق قوغدىغۇچى پاراخوت خۇاڭشەن ناملىق پاراخوتنىڭ پالوبىسىدا تۇرۇپ، ئۆزىنىڭ ھاياجانلىق ھېسسىياتىنى ئىپادىلىدى. ئەينى چاغدىكى جەنۇبىي دېڭىز فلوتىدا پەقەت بىر قىسىم كىچىك زەمبىرەك قېيىقى، قۇرۇقلۇققا چىقىش كاتىرى ۋە بېلىقچىلىق كېمىسدىن ئۆزگەرتىپ قۇراشتۇرۇلغان قوراللىق چارلاش پاراخوتىلا بار ئىدى، ھەمراخان ھەر نەچچە ئايدا دېڭىز ئارىلىغا بېرىپ جەڭچىلەرنى داۋالىغان چاغدا بىر قېتىم كاتىرغا ئولتۇرالايتتى. خۇاڭشەن ناملىق پاراخوتنىڭ پالۇباسىدا، فىلوتتىكى 16 نەپەر ئوفىتسېر-ئەسكەر ئاق رەڭلىك دېڭىز ئارمىيە كىيىمى كىيىپ، رەتلىك تىزىلىپ، بۇ پېشقەدەم جەڭچىگە ئېھتىرام بىلدۈردى. خۇاڭشەن ناملىق پاراخوتنىڭ سىياسىي كومىسسارى لى ۋېيجۈن خاتىرە سۈرەتكە چۈشتى.
موماي ئاخىرىدا سالامەتلىكى ۋە ھەر قايسى جەھەتلەردىكى سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن ئاۋىياماتكىغا چىقالمىغان بولسىمۇ، لېكىن قىزى تەييارلىغان رەسىملىرىنى لياۋنىڭ ناملىق ئاۋياماتكىغا ئېلىپ كېلىپ، لياۋنىڭ ناملىق ئاۋياماتكىنىڭ شەرەپ ئۆيىگە تىزىپ قويدى. تۆۋەندىكى رەسىمدە لياۋنىڭ ناملىق ئاۋىياماتكىدىكى بىر قانچە ئۇيغۇر ئايال جەڭچى بۇ رەسىم  بىلەن خاتىرە سۈرەتكە چۈشتى.
قىزى ئارزىگۈل يەنە ئانىسىنىڭ ئۈرۈمچى ھەربىي دوختۇرخانىسىدا يۇقىرى كەسمە پالەچ بولۇپ قالغان بىر خەنزۇ چېگرا مۇداپىئە ئەسكىرىنىڭ ھالىدىن 20 يىل خەۋەر ئالغانلىقنى تىلغا ئالدى، بۇ ئەسكەرنىڭ ئائىلىسىدىكىلىرى يوق بولۇپ، جان ئۈزۈش ئالدىدا ھەمراخاننىڭ ھالىدىن كۆپ يىل خەۋەر ئالغانلىقىغا رەھمەت ئېيتتى، ئاپىسىمۇ يىغلاپ كەتتى.
ئېرىشكەن شەرەپلەر
ئاپتونوم رايونلۇق ئەمگەك نەمۇنىچىسى، پۈتۈن ئارمىيە بويىچە مۇنەۋۋەر پارتىيە ئەزاسى، پۈتۈن ئارمىيە بويىچە مۇنەۋۋەر سېسترا، پۈتۈن ئارمىيە بويىچە ئىككىنى ھىمايە قىلىشتىكى ئىلغار شەخس، نانتىنگال(南丁格尔奖) مۇكاپاتى، 14-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ ۋەكىلى، ئىككى قېتىم 3-دەرىجىلىك خىزمەت كۆرسەتكەن.
26- ئوغۇز
26- ئوغۇز، مىلادىيە تەقۋىمىدە
چوڭ ئىشلار
1955-يىلى 10-ئاينىڭ 25-كۈنى، بۇ تۆت دۆلەت ئاۋسترىيەدىن چېكىنگەن. ئەتىسى، ئاۋسترىيەنىڭ مىللىي پارلامېنتى ئاۋسترىيەنىڭ مەڭگۈ بىتەرەپ تۇرىدىغانلىقىنى، ھەر قانداق ھەربىي ئىشلارغا قاتناشمايدىغانلىقىنى، باشقا دۆلەتلەرنىڭ ئاۋسترىيەدە ھەربىي بازا قۇرۇشىغا يول قويمايدىغانلىقىنى جاكارلىغان. بۇ تۆت دۆلەتمۇ شۇ كۈنى ئاۋسترىيەنىڭ بىتەرەپلىكىنى ئېتىراپ قىلغان. 1951-يىلى 10-ئاينىڭ 26-كۈنى، 77 ياشلىق چېرچىل يەنە ھاكىمىيەت باشقۇرغان. ۋىنستون چېرچېل ئەنگلىيە ئىشچىلار پارتىيىسى ئەنگلىيە سايلىمىدا پارلامېنتىغا بولغان كونتروللۇقىنى يوقاتقاندىن كېيىن، بۇيرۇققا بىنائەن يېڭى ھۆكۈمەتنى تەشكىللىگەن. ۋەزىرلىك ئورنى-ئۇنىڭغا نىسبەتەن غەلىبە شۇنداقلا بىر خىرىس بولغان. چېرچېل دەل ئەنگلىيەنىڭ تاشقى سودىدىكى تەتۈر پەرقى بارغانسېرى ئېشىپ، ئىقتىسادىي كرىزىسقا دۇچ كەلگەندە ۋەزىر بولغان. شۇڭا ئۇ ۋەكىللىك قىلغان كونسېرۋاتىپلار پارتىيىسى چوقۇم دۇنيانىڭ فوندستېرلىڭغا بولغان ئىشەنچىنى ئاشۇرۇشى كېرەك ئىدى.
1996-يىلى 10-ئاينىڭ 26-كۈنى، ئامېرىكا ئەدلىيە مىنىستىرلىقى فېدېراتسىيە تەكشۈرۈش ئىدارىسىنىڭ تەكشۈرۈپ ئىسپاتلىشى بىلەن، 1996-يىلىدىكى ئاتلانتا ئولىمپىك تەنھەرىكەت يىغىنىدىكى پارتلىتىش ۋەقەسىنىڭ گۇماندارى جېۋېلنى گۇناھسىز دەپ قويۇپ بېرىلگەن. ئاتلانتا ئولىمپىك مۇسابىقىسى مەزگىلىدە، ئولىمپىك باغچىسىدا 7-ئاينىڭ 27-كۈنى پارتلاش ۋەقەسى يۈز بېرىپ، ئىككى ئادەم قازا قىلغان، 10نەچچە ئادەم يارىلانغان. 33 ياشلىق جېۋېل شۇ ۋاقىتتا باغچىنىڭ مۇھاپىزەتچىسى بولۇپ، ئەڭ ئاۋۋال بومبا قاچىلانغان سومكىنى بايقىغان ۋە ساقچىغا مەلۇم قىلغان، بىراق ساقچىلار نەق مەيدانغا كېلىپ بولغۇچە بومبا پارتلاپ كەتكەن. باشتا قەھرىمان ئاتالغان جېۋېل ئاخىرىدا گۇماندار دەپ تۇتۇلغان.
توغۇلغانلار
1947-يىلى 10-ئاينىڭ 26-كۈنى، ئامېرىكىنىڭ دۆلەت ئىشلىرى كاتىپى، ئامېرىكىنىڭ سابىق 1-خانىمى ھىللارى كلىنتون شتاتىنىڭ چىكاگو شەھىرىدە دۇنياغا كەلگەن.
چولپان يېزىسى
چولپان يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ يېڭىسار ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 12 مىڭ ئەتراپىدا.
يالىڭاچ قۇياش
ئامېرىكىلىق داڭلىق ڧانتازىيە رومان يازغۇچىسى ئىسساك ئاسىموۋنىڭ روبوت چاتما رومانىغا تەۋە بولغان ئىككىنچى كىتاب.
قىسقىچە ۋەقەلىكى
باش قەھرىمان ئەلېژاھ بەلېي تۇنجى قېتىمدا تاشقى پلانېتلىقلارغا مۇناسىۋەتلىك بۇ قاتىللىق دېلوسىنى مۇۋاپپىقيەتلىك يېشىپ چىققاندىن كىيىن، سولارىيەدە يۈز بەرگەن بىر قاتىللىق دېلوسىنى پاش قىلىش ئۈچۈن تەكلىپ قىلىنىدۇ.
ئابدۇللاھ ئىبنى ئابدۇرراھمان ئەددارىمىي
ئىمام دارىمىي (الإمَامُ عبد اللَّه بنُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بنِ الفَضل الدَّارِمِيُّ السَّمَرْقَنْدِيُّ): ئابدۇللاھ ئىبنى ئابدۇرراھمان ئەددارىمىي ئەسسەمەرقەندىي (ئەبۇ مۇھەممەد). (ھ. 181 – 255 / م. 797 ياكى 798 – 869) سەمەرقەندلىك مەشھۇر ھەدىس ئالىملىرىدىن. مەشھۇر «كۇتۇبۇ سىتتە» (ئالتە كىتاب) ئىچىدىكى «تۆت سۈنەن» ھەدىس كىتابلىرىنىڭ بىرى «سۈنەنۇددارىمىي» (بەزىلەر ئۇنىڭ ئورنىغا «سۈنەنى ئىبنى ماجە»نى ياكى «ئەلمۇۋەتتا»نى قويىدۇ) نىڭ مۇئەللىفى.
موڭغۇل مىللىتى
موڭغۇل مىللىتى - موڭغۇل تىلىدا سۆزلەيدىغان ھەلىق. موڭغۇللار موڭغۇلىيە ۋە جۇڭگونىڭ ئىچكى موڭغۇلىيە ئاپتونوم رايونىغا تەۋە بىر مىللەت. ئۇلار يەنە جۇڭگونىڭ باشقا رايونلىرىدا (مەسىلەن شىنجاڭ) ، شۇنداقلا روسىيەدە ئاز سانلىق مىللەتلەردەك ياشايدۇ. بۇريات ۋە كالمىك گۇرۇپپىلىرىغا تەۋە موڭغۇل خەلقى ئاساسلىقى روسىيەنىڭ بۇرياتيا ۋە كالمىكىيە فېدېراتسىيە سۇبيېكتلىرىدا ياشايدۇ.
ئەمىر تېمۇر
ئەمىر تېمۇر (چاغاتايچە: تیمور، ت. 9- ئۈمىد 1336 — 18- ھۇد 1405) ئەمىر تېمۇركوراگان، تېمۇرلەڭ، ساھىبقىران، ئاقساق تېمۇر دېگەن ناملاربىلەنمۇ ئاتالغان بولۇپ، مىلادى 1370- يىلى موغۇلىستان خانلىقىغا قارشى ئىسيان كۆتۈرۈپ، ئوتتۇرا ئاسىيانى بۆلۈۋىلىپ، سەمەرقەنتنى پايتەخىت قىلىپ، تېمۇرىيە سۇلالىسىنى تىكلىگەن. ئۇزاق ئۆتمەي غەربتە قارادېڭىز، ئىران، جەنۇبتا ھىندىستانغىچە بولغان جايلارنى بېسىۋالغان. كېيىنچە موغۇلۇستان پادىشاھى يۇنۇسخاننىڭ قىزىغا ئۆيلىنىپ «كوراگان» دېگەن نام بىلەن ئاتالغان. مىلادى 1405-يىلى زورقوشۇن بىلەن جوڭگوغا قىلغان ھەربىي يۈرۈشىدە ئوترارشەھرىدە ۋاپات بولغان.
ئەمىر تېمۇرنىڭ ھاياتى ۋە فائالىيەتىدە ئىككى دەۋر روشەن كۆزگە تاشلىنىدۇ.
باھالار
“تېمۇرنىڭ توختامىش ئۈستىدىن قازانغان بۇ غەلبىسى فەقەت مەركەزىي ئاسىيا ۋە شەرقىي ياۋروپادىلا ئەمەس، بەلكى رۇسىيە ئۇچۇن ھەم كاتتا ئەھمىيەتكە مالىك بولدى”. – ئا. يۇ. ياكۇباۋسكىي، رۇس ئالىمى
“بەختىيار جەڭچى، جاھانگىر، ئۇزاق شەرقتە قانۇنشۇناس بولۇش بىلەن بىرگە ئۆزىدە، ئاسىيادە كەم ئۇچرايدىغان تاكتىك ۋە ئستىرەتېگيىلىك بىلىملەرنى ئىفادىلىدى”. – ف.شلاسسېر، نېمىس ئالىمى
“تېمۇر ئالىملارغا كۆپ ئىلتىپات ئىدى. بىلىمدانلىقى بىلەن بىر قاتاردا ساپدىللىغىنى كۆرگەن كىشىلەرگە ئىشەنچ بىلدۈرەر ئىدى. ئۇ تارىخچىلار، فەيلەسۇفلار، شۇنىڭدەك، ئىلىم-فەن، ئىدارە ۋە باشقا ئىشلەردە ئىستىدادلىك بولغان بارچە كىشىلەر بىلەن سۆھبەتلىشىش ئۈچۈن كۆپىنچە تەختىدىن تۈشۈپ، ئۇلارنىڭ يانىغا كېلەردى. چۈنكى تېمۇر بۇ ساھەلەرگە غەمخورلىق قىلىشقا ئاساسىي ئىتىبارىنى بېرەر ئىدى”. – ليەڭلې، فرەنسۇز ئالىمى
كىسلاتا
ھۆججەت:Hazard C.svg
كىسلاتا- سۇدىكى ئېرىتمىسىدە ئىئونلىنىپ ھىدروگېن ئىئونى ھاسىل قىلىدىغان ئېلېكترولىد ماددىلارنى كۆرسىتىدۇ. نۇرمال ئەھۋال ئاستىدا كۆيدۈرۈش، چىرىتىش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە بولۇپ، بىر قىسىملىرى دىماقنى غىدىقلىغۇچى پۇراققا ئىگە (ئاز بىر قىسىملىرىنىڭ پۇرىقى ھەتتا زەھەرلىك). نۇرمالدا +H بولغان ماددا.
ئىقتىدار باشقۇرۇش
ئۇ ئىقتىدار پىلانىنى تۈزۈش ، ئىقتىدار مەشقاۋۇلى ۋە ئالاقىلىشىش ، ئىقتىدار باھالاش ۋە باھالاش ، ئىقتىدار نەتىجىسىنى قوللىنىش ۋە تەشكىلىي مەقسەتكە يېتىش ئۈچۈن ھەر دەرىجىلىك باشقۇرغۇچىلار ۋە خىزمەتچىلەر قاتنىشىدىغان ئىقتىدار نىشانىنى ياخشىلاشنىڭ ئۇدا دەۋرىيلىك جەريانىنى كۆرسىتىدۇ. .
ئارفىيە ئابلەت (سىياسئىون)
ئارفىيە ئابلەت (باشقا نامى: ئارفىيە ئېرى؛ لاتىنچە: ARFIYA ERI؛ ياپونچە: えり アルフィヤ) ياپونىيە پارلامېنتىنىڭ يۇقىرى پالاتا ئەزالىق سايلىمىغا قاتناشقان ئۇيغۇر قىزىدۇر. ئارفىيە ئابلەت بۇرۇن ب د ت دا بىر مەزگىل ئىشلىگەن، كۆپ خىل تىلدا سۆزلىشەلەيدۇ. ئۇ ياپونيە سىياسى سەھنىسىگە قەدەم باسقان تۇنجى ئۇيغۇر. ئارفىيەنىڭ دادىسى ئۇيغۇر، ئاپىسى ئۆزبېك. ئارفىيە 10 يېشىدا ئاتا-ئانىسىغان ئەگىشىپ شاڭخەيگە كۆچۈپ كەلگەن. شاڭخەيدە ئامېرىكا مەكتىپىدە ئوقۇغان. كېيىن ئامېرىكىنىڭ جورجتاۋىن ئۇنىۋېرسېتىتىدا باكلاۋېرلىقتا ھەمدە ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغان.
بارماق دىسكا
ئاساسى تاختا، ئۆزەك (BIOS)، ساقلىغۇچ قاتارلىق زاپچاسلىرى مۇۋاپىق قۇراشتۇرۇلۇپ بىر بارماق دىسكىنى تەشكىللەيدۇ.
تۈزۈلىشى
ئادەتتە بارماق دىسكا سىرتقى قىپىدىن باشقا تۆۋەندىكىدەك قىسىملاردىن تەشكىل تاپىدۇ:
ئاساسى تاختا
ئادەتتە بارماق دىسكىنىڭ ئىچىدىكى ئۈسكۈنىلەرمۇ كومپىيۇتىرنىڭ ئاساسى ئاپپارات ساندۇقىدەك ئاساسىي تاختىنىڭ ئۈستىگە ئورۇنلاشتۇرۇلىدۇ، ئاساسىي تاختىنىڭ بىر ئۇچىدا كومپىيۇتىرغا چىتىلىدىغانUSB ئېغىزى بولىدۇ. ئادەتتە بىز كۆپ ئىشلىتىدىغان كارتا ئوقۇش ئاپپاراتىنىڭ ئاساسىي قۇرۇلمىسى نەق بىز يۇقىرىدا دېگەن بارماق دىسكىنىڭ ئاساسى تاختىسىدىن ئىبارەت.
ئۆزەك (BIOS)
ئۆزەكتە ئاساسلىقى بارماق دىسكىنىڭ تىپى، ماركىسى ۋە بارماق دىسكىنىڭ توك يولى نەشىرىگە ئائىت ئۇچۇرلار ساقلىنىدىغان بولۇپ، سىز بارماق دىسكىڭىزنى مەلۇم بىر كومپيۇتىرغا تۇنجى قېتىم چاتقاندا ۋەزىپە ئىستونىنىڭ ئوڭ تەرىپىدە كۆرۈنىدىغان ئۇچۇرلار بارماق دىسكا ئىچىدىكى ئۆزەكتىن ئوقۇپ ئېلىنىدۇ. بۇ ئۇچۇرلارنىڭ ئاساسلىق رولى مەشغۇلات سىستېمىسىغا قايسى ماركىدىكى، قايسى تىپتىكى بارماق دىسكا چېتىلغانلىقى قاتارلىق ئۇچۇرلارنى تەمىنلەپ مەشغۇلات سىستېمىسىنىڭ شۇ ئۈسكۈنىگە نىسبەتەن قانداق مەشغۇلات ئېلىپ بارسا بولىدىغانلىقىنى بىلدۈرىدۇ. قىسقىچە قىلىپ ئېيتقاندا بارماق دىسكىنىڭ تونۇشتۇرۇش خېتى شۇ يەردە بولىدۇ.
ساقلىغۇچ
بارماق دىسكىدا ئۇچۇرلارنى ساقلاش ۋەزىپىسىنى ئۆتەيدىغان، بارماق دىسكىنىڭ ئاساسلىق فۇنكسىيەسىنى جارى قىلدۇرىدىغان ئورۇن مانا مۇشۇ ساقلىغۇچ بولۇپ، بۇمۇ بارماق دىسكىنىڭ ئاساسلىق ئىقتىدار كۆرسەتكۈچلىرىدىن بىرى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. شۇڭا ئوخشاش تىپتىكى، ئوخشاش شەكىلدىكى ۋە ئوخشاش ماركىدىكى بارماق دىسكىلارنىڭ سىغىمىنىڭ ھەر خىل بولۇشى بارماق دىسكىدىكى ساقلىغۇچقا باغلىق.
خۇاجۇڭ پەن-تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
خۇاجۇڭ پەن-تېخنىكا ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1953-يىلى قۇرۇلغان.
تيەنۋېن 1-نومۇر
thumb|تيەنۋېن1-نومۇرنىڭ قويۇپ بېرلىشى كۆرۈنۈشى
2020-يىلى 23-ئىيۇل سائەت 12دىن 41 مىنۇت ئۆتكەندە، ئېلىمىز جۇڭگو ۋېنچاڭ ئالەم قاتنىشى قويۇپ بېرىش مەيدانىدا ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق يىراقتىن سېزەر 4-نومۇرلۇق توشۇغۇچى راكېتا ئارقىلىق، تۇنجى مارسنى تەكشۈرۈش ۋەزىپىسىنى ئورۇنداش «تيەنۋېن 1- نومۇر» ناملىق تەكشۈرۈش ئۈسكۈنىسىنى مۇۋەپپەقىيەتلىك قويۇپ بەرگەن. راكېتا 2000 سېكۇنتتىن ئارتۇق ئۇچقاندىن كېيىن، تەكشۈرۈش ئۈسكۈنىسىنى بەلگىلەنگەن ئوربىتىغا مۇۋەپپەقىيەتلىك كىرگۈزۈپ، ئېلىمىز ئۆز ئالدىغا سەييارە تەكشۈرۈشنى قانات يايدۇرۇشنىڭ تۇنجى قەدىمىنى باسقان. «تيەنۋېن 1-نومۇر» ناملىق تەكشۈرۈش ئۈسكۈنىسى يەرشارىدىن مارسقا يۆتكىلىش ئوربىتىسىدا 7 ئاي ئۇچقاندىن كېيىن مارس ئەتراپىغا يېتىپ بېرىپ، «تورمۇزلاش» ئارقىلىق مارس تەرىپىدىن تۇتۇۋېلىنىپ، مارسنى ئايلىنىش ئوربىتىسىغا كىرىدىكەن ھەمدە پۇرسەت تېپىپ قونۇش، كۆزىتىش قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى قانات يايدۇرۇپ، مارسنى ئىلمىي تەكشۈرىدىكەن. thumb|تيەنۋېن 1-نومۇرنىڭ ئايلىنىش ئوربىتىسى thumb|تيەنۋېن 1-نىڭ مارىسقا قونىدىغان ئورۇن خەرىتىسى تۇنجى قېتىملىق مارسنى تەكشۈرۈش ۋەزىپىسى 2016-يىلى 1-ئايدا پارتىيە مەركىزىي كومىتېتى، گوۋۇيۈەننىڭ تەستىقلىشى بىلەن تۈر قىلىپ تۇرغۇزۇلغان، دۆلەت ئالەم قاتنىشى ئىدارىسى تەشكىللەپ يولغا قويغان بولۇپ، كونكرېت قىلىپ قۇرۇلۇش ئومۇمىي گەۋدىسى ۋە تەكشۈرۈش ئۈسكۈنىسى، توشۇغۇچى راكېتا، قويۇپ بېرىش مەيدانى، ئۆلچەش-تىزگىنلەش، يەر يۈزىدە قوللىنىش قاتارلىق بەش چوڭ سىستېمىدىن تەركىب تاپقان.
ھىندونېزىيە
left|thumb|250px|ھىندونېزىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
ھىندونېزىيە بولسا ئاسىيا جايلاخكان بىر دۆلەت ,پايتەختى جاكارتا، ئاڭ چوڭ شەھرى جاكارتا. دۆلەت تىلى بولسا ھىندونېزىيە تىلى. زۇڭتۇڭ جوكو ويدودو. باش مىنىستىر جۇسۇف كاللا. بۇ دۆلەت1949 يىلى 11 ئاينىڭ 27 كۇنى مۇستەقىل بولغان يەر مەيدانى 1 مىللىئون 919 مىڭ 440 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 237 مىللىئون 512 مىڭ.
ئاغى يېزىسى
ئاغى يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Aghi Yézisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ كۇچار ناھىيىسى گە جايلاشقان.
مەركىزى جەنۇب ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
مەركىزى جەنۇب ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 2000-يىلى قۇرۇلغان.
سۈنەنۇ دارىمىي
سۈنەنۇ دارىمىي (سنن الدارمي)، مۇھەددىس، مۇفەسسىر ۋە فەقىھ ئابدۇللاھ ئىبنى ئابدۇرراھمان دارىمىي (ھ. 181 – 255 / م. 797 ياكى 798 – 869) تەرىپىدىن يېزىلغان، بىلىنگەن ئەڭ كونا «سۈنەن»دۇر.
بەزى ھەدىسشۇناسلار ئۇنى «ئەلمۇسنەد» دەپ ئاتىسىمۇ، مەزمۇنى ۋە شەكىل ئالاھىدىلىكلىرى بائىس «سۈنەن» دەپ ئاتىلىشى توغرىدۇر.
ھافىز ئىبنى ھەجەر، ئىبنۇسسالاھ ۋە ئىمام نەۋەۋىي قاتارلىق بەزى ھەدىسشۇناسلار ئۇنىڭ سەنەدىنىڭ قىسقىلىقى قاتارلىق ئالاھىدىلىكلىرىگە ئاساسلىنىپ، ئۇنى «تۆت سۈنەن» (السنن الأربعة) دىن بىرى بولغان «سۈنەنۇ ئىبنى ماجە»نىڭ ئورنىغا تىزغان. ئوقۇغۇچىسى ئىيسا ئىبنى ئۆمەر تەرىپىدىن رىۋايەت قىلىنغان مەزكۇر توپلام بىر مۇقەددىمە بىلەن 24 بۆلۈم، 1582 بابتىن تەشكىل تاپقان. ئەسەردە 3503 ھەدىس بار بولۇپ، 304 ھەدىس قايتىلانغان.
شۆھرەت زاكىر
شۆھرەت زاكىر (خەنزۇچە:雪克来提·扎克尔)، ئەر، ئۇيغۇر، 1953- يىلى 8- ئايدا توغۇلغان. غۇلجىلىق.
ئۈرۈمچى كەسپىي ئۇنىۋېرستىتى ئىنگىلىز تىلى كەسپىنى پۈتتۈرگەن. جۇڭگو ئىجتىمائىي ڧەنلەر ئاكادېمىيىسى كارخانا باشقۇرۇش ئاسپىرانتى. 1985- يىلى 6- ئايدا ج ك پ ئەزاسى بولغان. 2015 - يىلى 01 - ئاينىڭ 24 - كۈنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ رەئىسلىكىگە تەيىنلەنگەن، 2021 - يىلى 09 - ئاينىڭ 30 - كۈنى ۋەزىپىسىدىن ئېلىنىپ، 2021 - يىلى 10 - ئاينىڭ 23 - كۈنى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى مىللەتلەر كومىتېتى مۇئاۋىن مۇدىر ھەيئەت ئەزالىقىغا تەيىنلەنگەن.
سۈبھىدىكى روبوتلار
ئامېرىكىلىق داڭلىق ڧانتازىيە رومان يازغۇچىسى ئىسساك ئاسىموۋنىڭ روبوت چاتما رومانىغا تەۋە بولغان ئۈچىنچى كىتاب.
قىسقىچە ۋەقەلىكى
باش قەھرىمان ئەلېژاھ بەلېينىڭ سولاريىەدىكى قاتىللىق دىلوسىنى مۇۋاپپىقىيەتلىك يېشىپ چىقىشى، ئۇنى ئاۋروراغا ئېلىپ بارىدۇ. ھالبۇكى بۇ قېتىمدىكى قاتىللىق، ئىنسانلارنىڭ ئۆلتۈرۈلىشى بولماستىن، بىر روبوتنىڭ ئۆلۈمى بولۇپ چىقىدۇ، ۋە بەلېي بۇ قېتىممۇ دېلونىڭ يېشىلىپ چىقىشىدى ئوخشاشلا مۇۋاپپىقيەت قازىنىدۇ.
ئوسمان ئىسمايىل تارىم
ئوسمان ئىسمايىل تارىم 1958 – يىلى 8 – ئاينىڭ 1 – كۈنى شايار ناھىيىسىدە ئوقۇتقۇچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان. ئۇ باشلانغۇچ ۋە ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى شايار ناھىيىسىدە ئوقۇغان، 1975 – يىلى شايار ناھىيىلىك 1 – ئوتتۇرا مەكتەپنى پۈتتۈرۈپ، كۇچار خىمىيىۋى ئوغۇت زاۋۇتىدا ئىشچى بولۇپ ئىشلىگەن. 1978 – يىلى 3 – ئايدا شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئۇيغۇر تىل – ئەدەبىياتى كەسپىگە قوبۇل قىلىنىپ، 1983 – يىلى 3 – ئايدا ئوقۇشنى ئەلا نەتىجە بىلەن پۈتتۈرۈپ، مەزكۇر ئۇنىۋېرسىتېتقا ئوقۇتقۇچىلىققا ئېلىپ قېلىنغان. ئۇ شۇنىڭدىن بۇيان شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇتقۇچىلىق ۋە تەتقىقات ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللىنىپ كېلىۋاتىدۇ. ئۇ 1996 –يىلى 9 – ئايدىن 1997 – يىلى 7 – ئايغىچە سىچۈەن ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ چەتئەلگە چىقىپ ئوقۇيدىغانلارنى تەربىيىلەش مەركىزىدە رۇس تىلى ئۆگەنگەن. 1997 – يىلى 9 – ئايدىن 2000 – يىلى 7 – ئايغىچە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ئەدەبىيات فاكولتېتىدا فولكلور كەسپى بويىچە ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغان ، 2000 – يىلى 9 – ئايدىن 2002 – يىلى 6 – ئايغىچە قازاقىستان پەنلەر ئاكادىمىيېسىنىڭ شەرقشۇناسلىق ئىنستىتۇتىدا دوكتۇرلۇقتا ئوقۇپ، ‹‹ئۇيغۇرلارنىڭ سېھىرلىك چۆچەكلىرى ھەققىدە تەتقىقات›› ناملىق دىسسېرتاتسىيىسى بىلەن ‹‹فىلولوگىيە پەنلىرى دوكتۇرى›› ئۇنۋانىغا ئېرشكەن. 2007 – يىلى 11 – ئايدا شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى بولۇپ باھالانغان. ھازىر مەزكۇر ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ فىلولوگىيە ئىنستىتۇتىدا ماگستىر يېتەكچىسى ۋە ‹‹شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ژۇرنىلى››نىڭ باش مۇھەررىرى بولۇپ ئىشلەپ كەلمەكتە.
ھاياتى
دوكتور ئوسمان ئىسمايىل تارىم خىزمەتكە قاتناشقاندىن بۇيان، پۈتۈن زېھنىنى ئوقۇتقۇچىلىق خىزمىتىگە قارىتىپ، مەكتەپنىڭ ئەدەبىيات كەسپىنىڭ تولۇق كۇرس، مەخسۇس كۇرس ئوقۇغۇچىلىرىغا ‹‹خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى ھەققىدە ئومۇمىي بايان››، ‹‹فولكلورشۇناسلىق››، ‹‹مۇقامشۇناسلىق››، ‹‹ لوگىكا››، ‹‹تىلشۇناسلىق›› قاتارلىق دەرسلەرنى، ئاسپىرانتلارغا ‹‹ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى››، ‹‹چۆچەكشۇناسلىق››، ‹‹ئەدەبىياتشۇناسلىق››، ‹‹شىنجاڭدىكى مىللەتلەرنىڭ خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى تەرەققىياتى››، ‹‹خەلق ئەدەبىيات – سەنئەتشۇناسلىقى››، ‹‹فولكلورشۇناسلىق››، ‹‹سېلىشتۇرما ئەدەبىياتشۇناسلىق›› دەرسلىرىنى ئۆتۈپ كەلدى.
ئوسمان ئىسمايىل تارىمنىڭ ئىلمىي تەتقىقات نەتىجىلىرىمۇ ئاز ئەمەس: 1994 – يىلى ئۇنىڭ ‹‹ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىدىكى ژانىرلار›› ناملىق كىتابى، 1998 – يىلى 1 – ئايدا ‹‹خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى ھەققىدە ئومۇمىي بايان›› ناملىق كىتابى، يېقىندا ‹‹ئۇيغۇر سېھىرلىك چۆچەكلىرى ھەققىدە تەتقىقات›› ناملىق كىتابى نەشىر قىلىندى. ئۇ يەنە ‹‹ئۇيغۇر خەلق رىۋايەتلىرى›› ناملىق كىتابلارنى تۈزدى ھەم ‹‹جۇڭگودىكى ھەرقايسى مىللەتلەرنىڭ دىن – ئەپسانىلىرى لۇغىتى›› نى يېزىشقا قاتناشتى. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان ئۇنىڭ باشقىلار بىلەن بىرلىشىپ يازغان ‹‹ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى››، ‹‹ئالىي مەكتەپ تىل – ئەدەبىياتى››، ‹‹ئۇيغۇر ئىسىم – فامىلە تەتقىقاتى››، ‹‹ئۇيغۇر ئىسىم – فامىلە قوللانمىسى››، ‹‹ئۇيغۇرلارنىڭ قەدىمى ئەدەبىياتى››، ‹‹ئەدەبىيات كەسپى خەنزۇتىلى›› قاتارلىق كىتابلىرى ئارقا – ئارقىدىن جامائەت بىلەن يۈز كۆرۈشتى. يېقىندا ئۇ يەنە 12 توملۇق بۈيۈك ئەسەر ‹‹ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى قامۇسى›› نىڭ تۆھپىكارلار قىسمىنى ئىشلەشكە قاتناشتى. ئۇ نۇقتىلىق ھالدا ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىپ ، 60 پارچىدىن ئارتۇق ئىلمىي ماقالە ئېلان قىلدى. بۇنىڭ ئىچىدىكى 18 پارچە ماقالىسى ئوتتۇرا ئاسىيادا ھەر خىل تىللاردا ئېلان قىلىندى. ئۇ 2000 – يىلى 9 – ئايدا قازاقىستان ئۇيغۇرشۇناسلىقىنىڭ 50 يىللىقىغا بېغىشلانغان ‹‹زامانىۋى ئۇيغۇرشۇناسلىقنىڭ مۇھىم مەسىلىلىرى›› تېمىسىدىكى، 2001 – يىلى 5 – ئايدا بىلال نازىم تۇغۇلغانلىقىنىڭ 175 يىللىقىغا بېغىشلانغان ‹‹موللا بىلالنىڭ ھاياتى ۋە ئىجادىيىتى›› تېمىسىدىكى (قازاقستان پەنلەر ئاكادېمىيىسىدە ئۆتكۈزۈلگەن)، 2001 – يىلى 10 – ئايدا ‹‹قازاق تىلى تارىخى ۋە دىئالېكتولوگىيىسى›› تېمىسىدىكى (قازاقستان قاينار ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئۆتكۈزۈلگەن) خەلقئارالىق ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنلىرىدا ئۆزىنىڭ تەتقىقات نەتىجىلىرى بويىچە يۇقىرى سەۋىيىلىك دوكلات بېرىپ، يىغىن ئىشتىراكچىلىرىنىڭ ياخشى باھاسىغا ئېرىشتى.
ئوسمان ئىسمايىل تارىم بىر ئۆلكە دەرىجىلىك تەتقىقات تۈرىگە، ئىككى نازارەت دەرىجىلىك تەتقىقات تۈرىگە رىياسەتچىلىك قىلدى. ئۇنىڭ ‹‹ئۇيغۇر خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىدىكى ژانىرلار›› ناملىق ئەسىرى تۆتىنچى قېتىملىق ئىجتىمائىي پەنلەر نەتىجىلىرىنى باھالاشتا ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى تەرىپىدىن ‹‹نادىر ئەسەر›› مۇكاپاتىغا، 1999 – يىلى ئۆزى ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەرىپىدىن ‹‹كەسىپ ۋە ئەخلاق بويىچە يۈز نادىر شەخىس›› مۇكاپاتىغا، 2001 – يىلى 8 – ئايدا ئابدۇرېھىم ئۆتكۈرنىڭ شېئىر ئىجادىيىتى ھەققىدىكى تەتقىقاتى ‹‹خانتەڭرى ئەدەبىياتى مۇكاپاتى›› غا ئېرىشتى. ئۇ يەنە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى تەرىپىدىن ئوقۇتۇش ۋە ئىلمىي تەتقىقات نەتىجىلىرى بويىچە كۆپ قېتىم مۇكاپاتلاندى.
ئوسمان ئىسمايىل تارىمنىڭ يۇقىرىقى جاپالىق ئىلمىي ئەمگەكلىرى يەنە قازاقستاندىكى ۋە ئاپتونوم رايونىمىزدىكى رادىئو – تېلېۋىزىيە، گېزىت – ژۇرناللاردا كۆپ قېتىم تونۇشتۇرۇلدى، ئۇنىڭ ئىلمىي ئەمگىكى مۇئەييەنلەشتۈرۈلگەن بىرنەچچە پارچە ماقالە ئېلان قىلىنىپ، يۇقىرى باھا بېرىلدى.
ئوسمان ئىسمايىل تارىم ھازىر جۇڭگو خەلق ئەدەبىيات – سەنئەتچىلەر جەمئىيىتىنىڭ، جۇڭگو ئۇيغۇر تارىخ – مەدەنىيىتى تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ، جۇڭگو خەلق ئەدەبىيات – سەنئەتچىلەر جەمئىيىتى شىنجاڭ شۆبىسىنىڭ، شىنجاڭ يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ، ئۈرۈمچى شەھەرلىك خەلق ئەدەبىيات – سەنئەتچىلەر جەمئىيىتىنىڭ، ئاپتونوم رايونلۇق كارىز تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ ۋە ئون ئىككى مۇقام تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى بولۇپ، ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتى تارىخ – مەدەنىيەت تەتقىقات ئورنىنىڭ تەكلىپلىك تەتقىقاتچىسى، ئاپتونوم رايونلۇق ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى مۇقام تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ دائىمىي ئىشلار ھەيئىتى، ئاپتونوم رايونلۇق غەيرىي ماددىي مەدەنىيەت مىراسلىرىنى قوغداش خىزمىتى مۇتەخەسسىسلەر كومىتېتىنىڭ ھەيئىتى، ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم تەشۋىقات بۆلۈمى ‹‹تەڭرىتاغ ئۇيغۇر تورى››نىڭ مەسلىھەتچىسى قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى قوشۇمچە ئۆتىمەكتە.
جۇڭگو دۆلەتلىك تاشيولى 101
جۇڭگو دۆلەتلىك تاشيولى 101 بېيجىڭنى لياۋنىڭ شېنياڭغا تۇتاشتۇرىدىغان ئاساسلىق غول لىنىيىسى. بېيجىڭدا بېيجىڭنىڭ مەركىزىنى شۈنيى رايونى بىلەن مىيۇن رايونىغا تۇتىشىدىغان جىڭشۈن يولى ياكى جىڭمى يولى دەپ ئاتالغان ، گەرچە ئەمەلىي يول بۇ ئىككى جايدىن ھالقىپ كەتكەن.
ئۇ بېيجىڭدىن دوڭجىمېندىن يولغا چىقىپ ، سەنيۇەنچياۋغا قاراپ يولغا چىقىپ ، ئايرودروم يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيولى بىلەن بېيگاۋغا قەدەر قاتنايدۇ ، ئاندىن جىڭچېڭ يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيولىغا يۆلىنىپ شىمالغا قاراپ ماڭىدۇ.
ئاساسلىق ئۇلىنىش
ئەسكەرتىش: پەقەت مۇھىم شەھەر يوللىرى ، يۇقىرى سۈرئەتلىك تاشيول ۋە باشقا جۇڭگو دۆلەتلىك تاشيوللىرى (G دەرىجىسى) غا ئۇلانغان.
زەيد ئىبنى سابىت
زەيد ئىبنى سابىت (زَيْدُ بنُ ثَابِتِ بنِ الضَّحَّاكِ بنِ زَيْدٍ الأَنْصَارِيُّ) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ: زەيد ئىبنى سابىت ئىبنى دەھھاك ئەلئەنسارىي (ئەبۇ سەئىد). (ھ. بۇرۇن 12 – ھ. 45 / م. 610 – 665) قىرائەت ۋە مىراس ئىلمىدە پېشۋا كاتتا ساھابە. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋەھىي كاتىبلىرىدىن بىرى. خەلىپە ئەبۇبەكرى ۋە خەلىپە ئوسمانلار ئۇنى «قۇرئان»نى جەملەپ كىتاب ھالىغا كەلتۈرۈش بىلەن ۋەزىپىلەندۈرگەن.
ئەشەددى ئەبلەق (تىياتىر)
thumb|ئەشەددى ئەبلەق لوگوسى thumb|قىزىل باش (پىنىڭك مەن)، ئاساسلىق رولچىلارنىڭ بىرسى thumb|ئەشەددى ئەبلەقتىكى باش رولچىلا: ۋولتىر ۋايىت ۋە ئۇنىڭ ئايالى رولچىسى ئەشەددى ئەبلەق (ئېنگىلىزچە: Breaking Bad) ئامېرىكىنىڭ دۇنياغا داڭلىق تېلۋىزىيە تىياتىرى. بۇ فىلىمدە، راك كىسىلگە گىرپىتا بولۇپ قالغان كەمبەغەل خىمىيە ئوقۇتقۇچىسى  ۋولتىر ۋايىت تاسادىپى پۇرسەتتە زەھەر ساتتسا كۆپ پۇل تېپىپ كېسىلىنى ساقايتقىلى بۇلدىغانلىقنى شۇنداقلا ياش باللىرغا بايلىق قالدۇرۇپ قويىدىغانلىقىنى ھېس قىلىپ ئۆزىنىڭ شەخسى خمىيە بىلىملىرىدىن پايدىلىنپ بۇرۇنقى ئوقۇغۇچىسى (پىڭىك مەن (قىزىل باش دىگەن مەندە)) بىلەن ھەمكەرلىشىپ زەھەر ياساش، سېتىش، توشۇش، شۇنداقلا زەھەر ئەتكەسچىلىرى، زەھەر ساقچىلىرى بىلەن بولغان ۋەقەلىكلىرى بايان قىلىندۇ. بۇ فىلىم كىنو-سۈرەتلىىرىدىكى بىر يارقىن نۇقتتا، كىشلەرنىڭ ئىسىملىرى يېشىل رەڭدە (خىمىيەدىكى ئېلىمىنىتلار دەۋىرىي جەدۋىلىدىكى ئېلىمىنتلارنىڭ نامى گەۋدىلەندۈرۈلدۇ) چىقىدۇ.
نام-ئاتىلىشى
ئۇيغۇرچە: ئەشەددى ئەبلەق، زەھەر ياسىغۇچى مۇئەللىم، زەھەرچى ئۇستام، جان ئالغۇچى زەھەر ياسىغۇچى
ئېنگلىزچە: Breaking Bad
خەنچە: 绝命毒师
قەيسەر قېيۇم
قەيسەر قېيۇم (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Qeyser Qéyum، تۇغۇلغان 1972-يىل 4-يانۋار ) بولسا شەرقىي تۈركىستانلىق يازغۇچى شائىر. يازغۇچى قەيسەر قېيۇم 1972-يىلى 1-ئاينىڭ 4-كۈنى ئۈرۈمچى شەھىرىدە تۇغۇلغان. 1979- يىلى ئۈرۈمچىدىكى بوۋا-مومىلىرىنىڭ تەربىيەسىدىن ئايرىلىپ، غۇلجا شەھىرىدىكى ئاتا-ئانىسىنىڭ يېنىغا قايتىپ كەلگەن ھەم شۇ يىلى9-ئايدا غۇلجا شەھەرلىك 6-باشلانغۇچ مەكتەپكە ئوقۇشقا كىرگەن. 1990-يىلى 9-ئايدا شىنجاڭ يېزا ئىگىلىكىنى ماشىنىلاشتۇرۇش مەكتىپىگە قوبۇل قىلىنىپ، 1993-يىلى 7-ئايدا بۇ مەكتەپنى پۈتتۈرگەن ھەم شۇ يىلى 9-ئايدا «ئىلى كەچلىك گېزىتى» ئىدارىسىگە تەقسىم قىلىنغان. ئۇ ھازىر بۇ گېزىتتە ئۇيغۇر تەھرىر بۆلۈمىدە ئىشلەۋاتىدۇ.
ھاياتى
قەيسەر قېيۇم 1984-يىلى ئېلان قىلغان «مېنىڭ قوزام» ناملىق ھېكايىسى بىلەن يېزىقچىلىق ھاياتىنى باشلىغان بولۇپ، ھازىرغىچە ئاپتونۇم رايونىمىز تەۋەسىدىكى ھەر قايسى گېزىت-ژۇرناللاردا 100 پارچىدىن ئارتۇق پوۋېست، ھېكايە، ئادەبىي ئاخبارات ئېلان قىلدى. ئۇنىڭ «قورقۇنچلۇق قەدەم» ناملىق ھېكايىسى 1988-يىلى تۇنجى نۆۋەتلىك «ئىلى غۇنچىلىرى» ھېكايە مۇسابىقىسىدە بىرىنچى دەرىجىلىك مۇكاپاتقا، «ياقۇتقا قونغان توزانلار» ناملىق ئەدەبىي ئاخباراتى 1995-يىلى مەملىكەتلىك 7-نۆۋەتلىك ئاز سانلىق مىللەتلەر ئاخبارات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. «ئارسلان» ناملىق ھېكايىسى 1997-يىلى تۇنجى نۆۋەتلىك «ئىلى دەرياسى ئەدەبىيات مۇكاپاتى»غا، «ئالما دەرىخى ئاستىدىكى چۈش» ناملىق پوۋېستى 2010-يىللىق «جۇڭگو مىللەتلەر ئەدەبىياتى مۇكاپاتى»غا ئېرىشكەن. 2013-يىلى 4-نۆۋەتلىك شىنجاڭ تەڭرىتاغ ئەدەبىيات-سەنئەت مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. ئۇ ھازىر ئاپتونوم رايونلۇق يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ ئەزاسى.
ئۆزىنى ئۆلتۈرۋېلىشى
ئۇيغۇر رايونلۇق ئەدەبىيات سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسى تەرىپىدىن چىقىرىلىدىغان «ئەدەبىي تەرجىمىلەر» ژۇرنىلىنىڭ باش مۇھەررىرى قەيسەر قېيۇمنىڭ ئۆزى دۇچ كەلگەن ئېغىر روھىي بېسىم سەۋەبىدىن بىنادىن ئۆزىنى تاشلاپ ئۆلۈۋالغانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلگەن ئىدى. ئەركىن ئاسىيا رادىئوسىنىڭ بۇ ھەقتە ئەھۋال ئېنىقلىشى داۋامىدا قەيسەر قېيۇمنىڭ ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋالغانلىقى دەلىللەندى.
قۇتلۇق ئالماس ئەپەندى ئەڭ يېقىندا ئېرىشكەن ئۇچۇرىغا ئاساسەن قەيسەر قېيۇمنىڭ ئۆزى ئىشلەۋاتقان خىزمەت بىناسىنىڭ 8‏-قەۋەتتىكى ئىشخانىسىدىن ئۆزىنى تاشلىۋالغانلىقىنى ئىلگىرى سۈردى. ئەركىن ئاسىيا رادىئوسىنىڭ ئەدەبىيات-سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسىگە تېلېفون زىيارىتى قىلغىنىدا بىرلەشمىنىڭ سىياسىي بۆلۈم باشلىقى قەيسەر قېيۇمنىڭ ئۆزىنى ئۆلتۈرۈۋالغانلىق ئۇچۇرىنىڭ توغرىلىقىنى دەلىللىدى.
جاھانباغ يېزىسى
جاھانباغ يېزىسى قاراقاش ناھىيىسى نىڭ جەنۇبىي قىسمىغا جايلاشقان. جاھانباغ يېزىسىغا قاراشلىق 20 مەمۇرىي كەنت بار بولۇپ، 90 كەنت ئاھالە گۇرۇپپىسى، يېزا ئاھالىسىدىكى ئائىلە سانى 5709، نوپۇس سانى 21669 ئادەم، بۇنىڭ ئىچىدە شەھەر نوپۇسى 437 ئادەم، يېزا نوپۇسى 21669 ئادەم. پۈتۈن يېزىدىكى ئاھالە ئىچىدە ئۇيغۇرلار ئومۇمىي نوپۇسنىڭ %96 نى ئىگەلەيدۇ.
مەمۇرىي كەنتلەر
يېزا تەۋەسىدە 20 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار بولۇپ، جاھانباغ كەنتى، دۆڭھويلا كەنتى، قارا قۇچقاچلا كەنتى، بۇلاقبېشى كەنتى، ئىششىقلا كەنتى، باش ئىششىقلا كەنتى، چارىباغ كەنتى، دۆڭ ئارىش كەنتى، داراسكال كەنتى، دەريا بويى كەنتى، باش داراسكال كەنتى، ئۇزۇنئېرىق كەنتى، چوناقلا كەنتى، دۆڭباغ كەنتى، دۆڭئېرىق كەنتى، چاقا كەنتى، ئايماق كەنتى، باش چارباغ كەنتى، ئاقساراي كەنتى، قاياش كەنتى قاتارلىقلار.
يېزا ئىگىلىكى
جاھانباغ يېزىسى ئورمان بىلەن دانلىق زىرائەت تېرىش، ھويلا-ئارام ئىگىلىكىنى راۋاجلاندۇرۇش جەھەتتە زور كۈچ چىقارغان، شاپتۇل، ئۆرۈك، ياڭاق ئۈچ سۈپەتلىك باغۋەنچىلىك بەلبېغىنى كىرگۈزۈپ، سۈپەتلىك سورتىنى يېڭىلاشتا ئۇلاق ئۇلاش ئېلىپ بارغان. 2003-يىلى يېزا بويىچە ئورمان كۆلىمى 11555 مو بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە ماتېرىيال ئورمىنى 740 مو، ئىھاتە ئورمىنى 460 مو، يېقىلغۇ ئورمىنى 800 مو، ئىقتىسادىي ئورمان 9555 مو بولغان. 1500 مو ئۈزۈم، 2765 مو شاپتۇل، 1395 موئۆرۈك، 15 مو ئانار تېرىلغان، 20033-يىلى باغۋەنچىلىك كىشى بېشى ئوتتۇرىچە كىرىمى 89.99 يۈەن بولۇپ، يېزا بويىچە كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان كىرىمنىڭ %9.24 نى ئىگەلىگەن.
ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ
ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ شىنجاڭدىكى بېرلىندا گېرمانلار تەرىپىدىن ئۆلتۈرۈلگەن ھۆكۈمەت ئەمەلدارى. ئۇ وخی دىن كەلگەن، قەشقەردە تۇرغان. ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسى پاكىستاندىن شىنجاڭغا كۆچۈپ كەلگەن. ئۇ سۈن يات-سېن ئۇنىۋېرسىتېتىغا بېرىپ 2022-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەن. 2022-يىلى ئۇ گېرمانىيەنى زىيارەت قىلىپ ، گېرمانىيە مەخپىي ساقچىلىرى تەرىپىدىن ئېتىۋېتىلگەن. ئىسمائىلنىڭ ئايالى غەرب بىلەن شەرق ئوتتۇرىسىدا ئۇرۇشنىڭ مۇقەررەر ئىكەنلىكىنى ئېيتتى. ئىسمائىل ئۇلۇغ جۇغراپىيەشۇناس ۋە تىلشۇناس ئىدى.
نىكېل
200 px
دۇنيادىكى چىقىدىغان يەرلەر 200 px
چۇڭچىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
چۇڭچىڭ ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1929-يىلى قۇرۇلغان.
خىتاي
left|thumb|250px| left|thumb|250px| left|thumb|250px| left|thumb|250px| left|thumb|250px| left|thumb|250px| زامانلاردىن بىرى خەنزۇلارنى خىتاي دەپ ئاتاش ئومۇملاشقان ئادەتكە ئايلىنىپ ، بۇنىڭ تەسىرى ھازىرمۇ ساقلىنىپ كەلمەكتە. ئىلمى نۇقتىدىن ئېيتقان خەنزۇلارنى << خىتاي >> دىيىش تامامەن توغرا. ئەممە قىتايلارنى خىتاي دىيىش پۈتۈنلەي خاتا .قىتاي بىلەن خىتاي ئىككىسى ئىككى مىللەتنىڭ نامى ، ماخمۇت قەشقىرىنىڭ كۆرسۇتىشىچە << قىتاي> لار تۇركى قەبىلىلىرىنىڭ بىرىدۇر ( <تۇركى تىللار دىۋانى > 1981 - يىلى نەشرى 38 - بەتكە قارالسۇن). ئۇلار ۋەتىنىمىزنىڭ غەربى شىمالىدىكى لياۋ خې دەرياسىنىڭ يۇقۇرى ئېقىمىدا ياشاپ ، مىلادى 916 - يىلىدىن باشلاپ << لياۋ سۇلالىسى>> نى قۇرغان ، ئۇلارنىڭ بىر قىسمى مىلادى 1124 - يىلىدىن 1211 - يىلىغىچە ھازىرقى شىنجاڭ ۋە ئۇنىڭ غەربىدىكى جايلاردا << غەربى لياۋ سۇلالىسى >> نى قۇرۇپ < قۇز ئوردۇ >> يەنى << بالاساغۇن >> شەھىرىنى مەركەز قىلغان. ئۇلار تارىختا خەنزۇچە ماتىرياللاردا << كىدان >> دەپ ئاتالغان بولۇپ ، ئەسلى تۇرۇكچە << قىتان >> دەپ ئاتىلاتتى. خەنزۇ تىلىدا << ق >> تاۋۇشى بولمىغاچقا << ك >> تاۋۇشىدا تەلەپپۇز قىلىنغان. كېيىن بۇ << قىتان >> سۆزى تۇركى تىللار تەرەقىياتىدا << ن>> تاۋۇشى بىلەن << ي >> تاۋۇشىنىڭ ئالمىشىشى نەتىجىسىدە قىتان سۆزى قىتايگە ، ئاندىن 'قىتاي''گە ئۆزگەرگەن. << خىتاي >> سۆزى روس تىلىدا < كىتاي >> شەكلىدە ئۆزلىشىپ ھەم خەنزۇ ھەم جوڭگۇ دىگەن مەنىدە قوللۇنۇپ كەلمەكتە. -
ئوتتۇرا ئاسىيادىكى مىللەتلەرمۇ قىتاي ياكى خىتاي دەپ ئاتايدۇ. كىلىش مەنبەسى سىز ئىيتقاندەك قىتان ،ئولۇغ بوۋىمىز ئۇلارنى نىمە ئۈچۈن تۈركى مىللەت دەپ ئاتىغانلىقىنى بىلمىدىم،مەنچە بولسا ئۇلار مانجۇ،موڭغۇل قاتارلىق مىللەتلەر بىلەن ئەجدادى بىر بولغان تونگۇس ئېرىقىدىكى خەقلەر. ھازىرقى شەرقى-شىمال ۋە شىمالى جۇڭگۇغا توغرا كىلىدىغان قىتان خانلىقى (خەنزۇچە مەنبەلەردە لىياۋ سۇلالىسى) يىمىرىلگەندىن كىيىن ئۇلار غەربكە كۆچۇپ دىيارىمىزدا خارابلاشقان شەرقى قاراخانىلارنىڭ ئورنىغا قارا قىتان سۇلالىسى (خەنزۇچە مەنبەلەردە غەربى لىياۋ سۇلالىسى) دىگەن سۇلالىنى قۇرۇپ ئۇزاق ئۆتمەيلا خاراب بولغان.بېرىتانىيە قامۇسىدا ئېيتىشىچە ئۇلارنىڭ مۇتلەق كۆپ ساندىكىسى قىرغىزلىشىپ كەتكەن دىيىلىپتۇ. ئىھتىمال تىل جەھەتتىكى ئوخشاشلىق بويىچە چىڭگىزخاننىڭ ئارمىيىسىگە قوشۇلۇپ موڭغۇللىشىپ كەتكەن بولوشىمۇ مۇمكىن.
يۇرتتىكى چوڭلىرىمزنىڭ ئېيتىشىچە ئەينى ۋاقىتتا مانجۇلار بىلەن تەڭ كەلگەن (18-ئەسىردە) خەنزۇلارنى كىشىلىرىمىز ئۇلاردىن كۆپ بۇرۇن (12-ئەسىردە) كەلگەن قىتانلارغا ئوخشىتىپ (چىراي ھەم بەدەن شەكلىدىكى ئوخشاشلىقنى دىمەكچى)خاتا ھالدا شۇنداق ئاتاپ ئومۇملىشىپ قالغان.ئىنىقكى بۇ گەپنىڭ خىلىلا ئاساسى بار. ئەگەر خەنزۇلار زىمىنىمىزغا قىتانلاردىن بۇرۇن كەلگەن بولسا بۇ خىل خاتالىق يۇز بەرمەس ئىدى ئەلۋەتتە.
Hiina
ئىتتىپاقداشلار ئۇرۇشى
ئىتتىپاقداشلار ئۇرۇشى مىلادىيەدىن ئىلگىرىكى 1-ئەسىردە رىمنىڭ ئىتالىيەدىكى ئىتتىپاقداشلىرى ئۆزلىرىنىڭ پۇقرالىق ھوقۇقىنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن قوزغىغان بىر قېتىملىق مەشھۇر ئۇرۇشتۇر.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
نامى :ئىتتىپاقداشلار ئۇرۇشى
ئۇرۇشقا قاتناشقۇچىلار :ئىتالىيە، رىم
نەتىجىسى :ئىتالىيە مەغلۇپ بولغان
تارىخى ئارقا كۆرۈنىشى
ئىتتىپاقداشلار ئۇرۇشىرىم ئىتالىيەنى قولغا كەلتۈرگەندە بەزى ئىتالىيەلىكلەر «ئىتتىپاقداشلار» بولۇپ قالغانىدى. ئۇلار رىملىقلار ئۈچۈن يەر-زېمىن  ئېلىپ بەرگەن بولسىمۇ، رىمنىڭ پۇقرالىق ھوقۇقىدىن بەھرىمەن بولالمىدى. ئىتالىيەدىكى ئىتتىپاقداشلارغا پۇقرالىق ھوقۇقىنى بېرىشنى تەشەببۇس قىلغان رىمنىڭ ئاۋام قورۇقچى بېگى روسۇل مىلادىيەدىن ئىلگىرىكى 95-يىلى ئۆكتىچىلەر تەرىپىدىن قەستلەپ ئۆلتۈرۈلگەندىن كېيىن، قاتتىق ئۈمۈدسىزلەنگەن ئىتالىيانلار ئاسكورۇن شەھىرىدە قوراللىق قوزغىلاڭ كۆرتۈرگەن.
جەريانلىرى
3پارچەئىتتىپاقداشلار ئۇرۇشىقوزغىلاڭ تېزلا ئىتالىيەنىڭ ئوتتۇرا قىسىمى ۋە جەنۇبىي قىسىمىنى قاپلىغان. قوزغىلاڭچىلار ئىتتىپاق جۇمھۇرىيىتى «ئىتالىيە» («موزاي دۆلىتى» دېگەن مەنىدە) نى قۇرغان. رىمنىڭ ئەندىزىسى بويىچە سىنات (ئاقساقاللار كېڭىشى) تەسىس قىلىغان. ھۆكۈمدار قويغان ۋە ئۆز ئالدىغا مىتال پۇل قويغان. پۇلغا «بۆرىنى چەيلەۋاتقان موزاي» سۈرىتى-ئىتالىيەگە ۋەكىللىك قىلىدىغان بىر بۇقىنىڭ رىمنىڭ سىمۋولى بولغان چىشى بۆرىنى كۈچلۈك مۈڭگۈزلىرى بىلەن يەرگە يېقىتىپ، قاتتىق تۇياقلىرى بىلەن چەيلەۋاتقان سۈرىتى ئويۇپ چۈشۈرۈلگەن.
قوزغىلاڭچىلار قوشۇنى جەنۇپ-شىمال ئۇرۇش رايۇنلىرىدا رىم قوشۇنلىرى بىلەن شىددەتلىك ئېلىشتى، جەڭدە ھەر ئىككى تەرەپنىڭ غەلىبە قىلغان چاغلىرىمۇ، مەغلۇپ بولغان چاغلىرىمۇ بولدى. مىلادىيەدىن ئىلگىرىكى 90-يىلى ھۆكۈمەت ئەمەلدارى لۇپ باشچىلىقىدىكى رىم قوشۇنى تولىننا دەرياسىدىن ئۆتۈۋاتقان قوزغىلاڭچى قوشۇننىڭ شىددەتلىك ھۇجۇمىغا ئۇچراپ، لۇپ ۋە 8000 نەپەر سەركەردە-لەشكەر ئۆلتۈرۈلدى. ئۇلارنىڭ جەستى رىم شەھىرىگە ئېلىپ كېلىنگەندە، پۈتۈن شەھەرنى ۋەھىمە باستى. رىم سىناتى كىشىلەرنىڭ بۇنداق پاجىئەنى كۆرۈپ، ئەسكەر بولۇپ جەڭ قىلىشنى خالىماسلىقىدىن ساقلىنىش ئۈچۈن، بۇنىڭدىن كېيىن جەڭدە قازا قىلغانلارنى شۇ يەرنىڭ ئۆزىدە دەپنە قىلىش توغرىسىدا پەرمان چۈشۈرۈشكە مەجبۇر بولدى. رىم قوشۇنلىرى جەڭ مەيدانلىرىدا تۈزۈكرەك غەلىبە قىلالمىغاچقا، سىنات ھەربىي كۈچ ئارقىلىق باستۇرۇشنى داۋاملىق كۈچەيتىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، يول قويۇش سىياسىتىنى يولغا قوللىنىپ، رىمغا سادىق ئىتالىيەلىكلەرگە رىم پۇقراسىلىق ھوقۇقىنى بېرىشنى قارار قىلغان. كېيىن يەنە ئىككى ئاي ئىچىدە قورالنى تاشلىغانلىكى ئىتالىيىلىكلەرمۇ پۇقرالىق ھوقۇقىغا ئېرىشەلەيدۇ، دەپ جاكارلىغان. قوزغىلاڭچى قوشۇن بۇنىڭ بىلەن تېزلا پارچىلانغان. مىلادىيەدىن ئىلگىرىكى 88-يىلى ئاپولىيە قانلىق ئۇرۇشىدا 6000 نەپەر قوزغىلاڭچى سەركەردە-لەشكەر ئۆلگەن. قوزغىلاڭ ئاخىر مەغلۇپ بولغان بولسىمۇ، پارچە-پۇرات ئۇرۇشلار خېلى يىللارغىچە داۋاملىشىپ تۇرغان.
تەسىرى
ئىتتىپاقداشلار ئۇرۇشى تارىخى ساتىرىك خاراكتېرىنى ئالغان ئۇرۇش بولغان. قوزغىلاڭچىلار گەرچە جەڭگاھلاردا مەغلۇپ بولغان بولسىمۇ، ئۇلار بەرىبىر كۆزلىگەن مەقسىتىگە يەتكەن. ئۇرۇشتا غەلىبە قازانغان رىملىقلار پۇقرالىق ھوقۇقىنى ئىتالىيانلارغا كەڭ تۈردە بېرىشكە مەجبۇر بولغان. بۇ ئۇرۇش قەدىمكى رىم تارىخىدا دەۋر بۆلگۈچ ئەھمىيەتكە ئىگە بولغان. مۇرەككەپ ۋە ئۆزگىچە رىم-ئىتالىيە «فېدېراتسىيەسى» دىن پۈتۈن ئىتالىيە بىرلىككە كەلگەن رىم دۆلىتىگە ئايلىنىپ، رىم جۇمھۇرىيىنىڭ ئىمپېرىيەگە ئايلىنىشى ئۈچۈن شارائىت ھازىرلانغان.
قامۇس
مۇھەممەد ئىبنى مۇسلىم ئەززۇھرىي
زۇھرىي (مُحَمَّد بن مُسلم بْن عبيد اللَّه بن عَبْد اللَّه بن شِهَاب الزُّهْرِيُّ): مۇھەممەد ئىبنى مۇسلىم ئىبنى ئۇبەيدۇللاھ ئىبنى ئابدۇللاھ ئىبنى شىھاب ئەززۇھرىي (ئەبۇبەكرى). (ھ. 51 – 124 / م. 671 – 742) تابىئىن، ھەدىسلەرنى «ئۇمەۋىيلەر» خەلىپىسى ئۆمەر ئىبنى ئابدۇلئەزىزنىڭ ئەمرى بىلەن رەسمىي توپلىغان ئالىم ۋە فەقىھ. «ئىبنى شىھاب» دەپمۇ تونۇلغان كاتتا زات.
ياۋروپا ئىتتىپاقى
ياۋروپا ئىتتىپاقى باش شتابى بېلگىيەنىڭ بېريۇسسېل شەھىرىدە،ئەسلىدىكى ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسىدىن تەرەققى قىلىپ شەكىللەنگەن.24 خىل تىل ئىشلىتىدۇ. ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسى ماسترېخېد رەھبەرلەر يىغىنى 1991-يىلى 12-ئايدا،«ياۋروپا ئىتتىپاقى نىزامنامىسى»نى ماقۇللاپ،1993-يىلى 1-نويابىردا رەسمى كۈچكە ئىگە بولۇپ،ياۋروپا ئىتتىپاقى بارلىققا كەلگەن.2012-يىلى ياۋروپا ئىتتىپاقى نوبىل تىنىچلىق مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.ياۋروپا ئىتتىپاقى كېڭىشىنىڭ رەئىسى ۋان لونپي،ياۋروپا ئىتتىپاقى كومېتىتىنىڭ رەئىسى باروززو،ياۋروپا ئىتتىپاقى پارلامېنتىنىڭ باشلىقى مارتېن.شۇرس. ئومۇمى نوپۇسى 502486499،يەر مەيدانى 4324782 كۋادرات كىلومېتر،كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان يىللىق ئىچكى ئىشلەپچىقىرىش قىممىتى 34038 ئامېرىكا دوللىرى،پۇل بىرلىكى ياۋرو. ياۋروپا ئىتتىپاقى نۆۋەتتە ياۋروپادىكى كۆلىمى بىر قەدەر چوڭ بولغان،رايون خارەكتېرلىك خەلقئارالىق تەشكىلات.ئەزا دۆلەتلەر بىر قىسىم ئىگىلىك ھوقۇقىنى تەشكىلاتقا تاپشۇرغان. مەسىلەن،پۇل،پۇل-مۇئامىلە سىياسىتى،ئىچكى بازار،تاشقى سودا قاتارلىق. ئەزادۆلەتلەر:ئاۋستىرىيە،بېلگىيە،بۇلغارىيە،سىپرۇس،كرودىيە،چېخ،دانىيە،ئىستونىيە،فىنلاندىيە،فرانسىيە،گېرمانىيە،گرېتسىيە،ۋېنگرىيە،ئېرلاندىيە،ئىتالىيە،لاتۋىيە،لىتۋا،ليۇكسېمبۇرگ،مالتا،گوللاندىيە،پولشا،پورتۇگالىيە،رومىنىيە،سلوۋاكىيە،سلوۋېنىيە،ئىسپانىيە، شۋېتسىيە،ئەنگىلىيە قاتارلىق 28 دۆلەت
تارىخ ۋە قۇرۇلۇش
تكررت المحاولات في تاريخ القارة الأوروبية لتوحيد أمم أوروبا، فمنذ انهيار الإمبراطورية الرومانية التي كانت تمتد حول البحر الأبيض المتوسط، مروراً بإمبراطورية شارلمان الفرنكية ثم الإمبراطورية الرومانية المقدسة اللتين وحدتا مساحات شاسعة تحت إدارة فضفاضة لمئات السنين، قبل ظهور الدولة القومية الحديثة. وفيما بعد حدثت محاولات لتوحيد أوروبا لكنها لم تتعد الطابع الشكلي والمرحلي، منها محاولة نابليون في القرن التاسع عشر، والأخرى في أربعينات القرن العشرين على يد هتلر، وهما تجربتان لم تتمكنا من الاستمرار إلا لفترات قصيرة وانتقالية.. بوجود مجموعة من اللغات والثقافات الأوروبية المتباينة، اشتملت هذه السيطرات على الإخضاع العسكري للأمم الرافضة، مما أدى إلى غياب الاستقرار وبالتالي كان مصيرها الفشل في النهاية. واحدة من أول أفكار التوحيد السلمي من خلال التعاون والمساواة في العضوية قدمها المفكر السلمي فكتور هوجو عام 1851 دون أن تحظى بفرصة جادة في التطبيق. وبعد كوارث الحرب العالمية الأولى والحرب العالمية الثانية، ازدادت بشدّة ضرورات تأسيس ما عرف فيما بعد باسم الإتحاد الأوروبي. مدفوعا بالرغبة في إعادة بناء أوروبا ومن أجل القضاء على احتمال وقوع حرب شاملة أخرى. أدى هذا الشعور في النهاية إلى تشكيل الجماعة الأوروبية للفحم والصلب عام 1951 على يد كل من ألمانيا (الغربية)، فرنسا، إيطاليا ودول بينيلوكس (benelux) (بلجيكا وهولندا ولوكسمبورغ). أول وحدة جمركية عرفت بالأصل باسم المؤسسة الاقتصادية الأوروبية (European Economic Community)، وتسمى في المملكة المتحدة بشكل غير رسمي بـ "السوق المشتركة"، تأسست في اتفاقية روما للعام 1957 وطبقت في 1 يناير كانون ثاني 1958. هذا التغيير اللاحق للمؤسسة الأوروبية يشكل العماد الأول للإتحاد الأوروبي. تطور الإتحاد الأوروبي من جسم تبادل تجاري إلى شراكة اقتصادية وسياسية.
بانگلادېش
left|150px left|200px <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ياۋروپا ئىتتىپاقى
ياۋروپا ئىتتىپاقى بايرىقى
علم الاتحاد الأوروبي ليس فقط شعار للاتحاد الأوروبي وإنما هو أيضاً شعار الوحدة والهوية الأوروبية في اتجاه أوسع. دائرة النجوم الذهبية تمثل تماسك وتناغم الأوروبيين.
بانگلادېش
left|thumb|250px|بانگلادېش
ياۋروپا ئىتتىپاقى
ياۋروپا ئىتتىپاقى بايرىقى
عدد النجوم لا تمت بصلة لعدد الدول الأعضاء. فهناك اثنتا عشر نجمة بسبب أن الرقم اثنا عشرة هو تقليديا رمز الإتقان والكمال والوحدة. لذى لم يتغير العلم بعد توسيعات الاتحاد الأوروبي.
بانگلادېش
باڭلادېش (بېنگال خەلق جۇمھۇرىيىتى) بولسا جەنۇبى ئاسىيا غا جايلاشقان دۆلەت بولۇپ بېنگال قولتۇقىغا جايلاشقان. جەنۇپ تەرىپى ھىندى ئوكيانغا تەۋە بېنگال قولتۇقى بىلەن، غەرپ، شىمال ۋە شەرق تەرىپى ھىندىستان بىلەن، شەرقى جەنۇپتىكى كىچىككىنە زىمىنى ميانمار بىلەن چېگرىلىنىدۇ. نىڭ پايتەختى داككا، ئەڭ چوڭ شەھرى  داككا. دۆلەت تىلى بېنگال تىلى. ھازىرقى پرىزدېنت ئابدۇلھەمىد. ھازىرقى باش ۋەزىر شەيىخ ھاسىنا. بېنگال ئەلىدە شەرقىي پاكىستان دەپ ئاتىلىدىغان پاكىستان نىڭ بىر ئۆلكىسى بولۇپ، 1971 يىلى 3 ئاينىڭ 26 كۇنى مۇستەقىل بولغان، يەر مايدانى 147 مىڭ 570 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 162 مىلىيون 448 مىڭ.
ياۋروپا ئىتتىپاقى
بىلىم تارىخى
يعود تاريخ العلم إلى عام 1955. في ذلك الوقت ظهر الاتحاد الأوروبي في شكل جمعية الفحم والفولاذ الأوروبية التي كان في عضويتها ستة أعضاء فقط. ولكن كان هناك هيئة منفصلة مع عدد أعضاء أكبر (المجلس الأوروبي) تم إنشاءها قبل عدة سنوات وكانت مشغولة بوضع حقوق الإنسان وتعزيز الثقافة الأوروبية.
المجلس الأوروبي كان مهتما بتبني رمز خاص به. وبعد نقاشات طويلة, تم تبني التصميم الحالي (دائرة الإثني عشر نجما ذهبيا والخلفية الزرقاء). في العديد من الثقافات, يرمز الرقم إثني عشر للكمال. كما أنه طبعا عدد أشهر السنة والعدد الظاهر على وجه الساعة. وتم اختيار الدائرة من بين باقي الأشكال كرمز للوحدة. لذا كانت ولادة علم الاتحاد الأوروبي تمثل فكرة الوحدة بين الأوروبيين.
ثم بعد ذلك شجع الاتحاد الأوروبي باقي المؤسسات الأوروبية لتبني ذات العلم وفي العام 1983, تبنى البرلمان الأوروبي العلم. وفي العام 1985 تم أخيرا تبني العلم من قبل كافة الرؤساء والحكومات كشعار رسمي للاتحاد الأوروبي.
جميع المؤسسات الأوروبية تستعمل هذا العلم منذ بداية العام 1986. العلم الأوروبي هو الرمز الوحيد للمفوضية الأوروبية (الذراع التنفيذي للاتحاد الأوروبي). باقي مؤسسات وهيئات الاتحاد الأوروبي تستعمل رمزها الخاص بالإضافة إلى العلم الأوروبي.
جۇغراڧىيىسى
يمتد الاتحاد الأوروبي على مساحة 3975000 كم². أعلى قمة في الاتحاد هي جبل مونت بلانك (4808 م) والذي يقع بين فرنسا وإيطاليا. أكبر بحيرة هي بحيرة فينيرن في السويد وتبلغ مساحتها 5650 كم². أطول نهر هو الدانوب الذي ينبع من الغابة السوداء في ألمانيا ويجتاز الاتحاد بمسافة قدرها 1627 كم.
ئەزالىق
لم يضع الإتحاد الأوروبي بادئ الأمر أية شروط إضافية لانضمام الدول المرشحة للعضوية ما عدا الشروط العامة التي تم تبنيها في الاتفاقيات المؤسسة للإتحاد. لكن الفرق الشاسع في المستوى الاقتصادي والسياسي بين دول أوروبا الوسطى والشرقية ودول الإتحاد دفع مجلس الإتحاد الأوروبي في عام 1993 ليضع ما يعرف شروط كوبن هاغن:
ياۋروپا ئىتتىپاقى نوپۇس سىتاتىستىكىسى
التركيبة السكانية للاتحاد الأوروبي تظهر كثافة سكانية عالية، وتنوعا ثقافيا بين دوله الأعضاء. اعتبارا من 1 يناير 2010 بلغ سكان الاتحاد الأوروبي 501,260,000 نسمة (أي أنهم أكثر من خمسمائة مليون نسمة).[1] ويتوقع أن تشهد العديد من البلدان انخفاضا في أعداد سكانها خلال العقود القادمة،[2] لكن يمكن أن يُعَوَّضُ هذا النقص بانضمام دول جديدة إلى الاتحاد الأوروبي في غضون السنوات الـ 20 المقبلة التي قد تساهم في تحسنات في التنمية البشرية خاصة مع نسبة الشبخوخة العالية في القارة.
الدولة العضو الأكثر سكانا هي ألمانيا، بـ 82,100,000 نسمة. بينما الدولة الأقل سكاناً هي مالطة بأقل من نصف مليون نسمة وهذا راجع للمستوى المعيشي المنخفض. معدلات المواليد في الاتحاد الأوروبي منخفضة إذ يبلغ متوسط مواليد المرأة 1.6 طفلا. أعلى معدلات الولادة توجد في جمهورية أيرلندا بـ 16 ولادة لكل ألف شخص سنوياً، ثم في فرنسا بـ 13 ولادة لكل ألف شخص سنوياً. بينما لدى ألمانيا أدنى معدل مواليد في أوروبا بـ 8 ولادات لكل ألف شخص سنوياً.
تعد المسيحية أكبر ديانة في الإتحاد الأوروبي، فاستنادًا إلى احصائية يوروباروميتر لعام 2012 يُشكّل المسيحيين حوالي 72% من سكان الإتحاد الأوروبي وفي أوروبا يتواجد أكبر تجمع مسيحي في العالم. الكاثوليك هم أكبر جماعة مسيحية في الإتحاد الأوروبي ويشكلون نسبة 48% من مجمل السكان، أما البروتستانت يشكّلون 12%، بينما الأرثوذكس 8%، أما المسيحيين من الطوائف الأخرى يمثلون 4% من سكان الإتحاد الأوروبي. وبمثل المسلمين حوالي 2%، في حين أنّ الملحدين واللادينين يمثلون نسبة 23% من سكان الإتحاد الأوروبي. وتصل أعداد اليهود إلى مليون نسمة.
ياۋروپا دۆلەتلىرى
يصنف الإتحاد الأوروبي الدول الأوروبية إلى ثلاث تصنيفات:
ئەزا دۆلەتلەر
يبلغ عدد الدول الأعضاء في الإتحاد الأوروبي ثمانية وعشرون دولة وهم :
نامزات دۆلەتلەر
وهي الدول التي تسعى للانضمام للإتحاد الأوروبي وتحاول تلبية متطلبات الإتحاد الأوروبي للانضمام وهي خمس دول:
باشقا ياۋروپا دۆلەتلىرى
ويبلغ عددها ست عشر دولة وهم :
تەشكىللىنىش ۋە ئىدارە-ئورگانلار
يعتمد الإتحاد الأوروبي في بنيته التنظيمية على 3 أجهزة إدارية تعرف بما يسمى المثلث الإداري وهي مجلس الإتحاد الأوروبي، المفوضية الأوروبية والبرلمان الأوروبي.
ياۋروپا ئىتتىپاقى مەجلىسى
له صلاحيات واسعة ضمن المجالات المتعلقة بالركيزة الثانية والثالثة كالسياسية الخارجية المشتركة والتعاون الأمني لكنه لا يمكن أن يقرر في مسائل متعلقة بالركيزة الأولى إلا بناء على طلب من المفوضية الأوروبية.
يتكون المجلس من وزراء حكومات الدول الأعضاء والذي يعقد اجتماعاته حسب الحاجة في كل من بروكسل ولوكسمبورغ. أكثر الوزراء اجتماعا هم وزراء الزراعة (حوالي 14 مرة في السنة)، المالية والخارجية الذين يجتمعون مرة في الشهر تقريبا.
يتم التصويت في المجلس إما بالإجماع أو بالغالبية المؤهلة وذلك حسب المجال الذي ينتمي إليه الموضوع المصوت عليه. تملك كل دولة عضو في المجلس عدد من الأصوات يتناسب مع عدد سكانها. كما يتم زيادة عدد الأصوات المخصص للدول الصغيرة لخلق نوع من التوزان مع الدول الكبيرة.
يبلغ عدد الأصوات الكلي 321 صوتا موزعة على 25 دولة حيث يتطلب لنجاح التصويت بالأغلبية المؤهلة إلى 232 صوتا أي بنسبة تعادل 72.27% من الأصوات. كما يتطلب أيضا موافقة أغلبية الدول الأعضاء وأن يشكل سكان هذه الدول الموافقة مجتمعة ما يعادل 62% على الأقل من سكان الإتحاد.
تتولى الدول الأعضاء الرئاسة بالتناوب لمدة ستة أشهر وفقا لنظام محدد سلفا (من شهر يناير حتى شهر يونيو ومن شهر يوليو حتى شهر ديسمبر).
ياۋروپا ئىتتىپاقى كومىسيونى
تمتلك المفوضية صلاحيات واسعة في المجالات المتعلقة بالركيزة الأولى حيث يحق لها تقديم مقترحات القوانين والإشراف على تنفيذ القوانين المشتركة بوصفها المسؤلة عن حماية الاتفاقيات المبرمة. كما تقوم بوضع الميزانية العامة للإتحاد والإشراف على تنفيذها. بالإضافة لذلك تقوم المفوضية بتمثيل الإتحاد في المفاوضات الدولية كما يحق لها توقيع الاتفاقيات مع دول خارج الإتحاد ولها صلاحيات واسعة في مسألة قبول أعضاء جدد في الإتحاد.
يتم التصويت في المفوضية على أساس الأغلبية حيث يحق لكل دولة عضو في الإتحاد بموجب معاهدة نيس تعين مفوض واحد.
ياۋروپا پارلامېنتى
يملك البرلمان الأوروبي بعض الصلاحيات التشريعية ويعتبر الجهاز الرقابي والاستشاري في الإتحاد الأوروبي. يراقب عمل المفوضية الأوروبية ويوافق على أعضائها، يشارك بوضع القوانين، يصادق على الاتفاقات الدولية وعلى انضمام أعضاء جدد. كما يملك صلاحيات واسعة في مايتعلق بالميزانية المشتركة للإتحاد الأوروبي.
يتكون البرلمان بموجب معاهدة نيس من 785 مقعدا موزعة على الدول الأعضاء بشكل يتناسب مع عدد سكانها. يقوم مواطنو كل دولة من الدول الأعضاء باختيار ممثليهم في البرلمان ابتداء من العام 1979 عن طريق انتخابات مباشرة تتم كل 5 سنوات.
يفرض عدد المقاعد المحدد لكل دولة على النواب من الدول المختلفة التجمع ضمن تيارات حسب انتماءاتهم السياسية الحزبية. يتم التصويت وفق مبدأ الأغلبية.
ياۋروپا كېڭىشى
المجلس الأوروبي (انتبه من الخلط بينه وبين مجلس الإتحاد الأوروبي أو مع مجلس أوروبا) هو اجتماع لروؤساء الدول والحكومات في الدول الأعضاء بالإتحاد الأوروبي بالإضافة إلى رئيس المفوضية الأوروبية. يعقد الاجتماع من 2 إلى 3 مرات في العام لاتخاذ القرارت السياسية والاقتصادية الهامة ورسم سياسة الإتحاد. وعادة ما يكون برأسة الدولة التي تترأس مجلس الإتحاد الأوروبي.
يتم اتخاذ القرارات بالإجماع. ولا يعتبر المجلس الأوروبي من الأجهزة الإدارية للاتحاد.
لومپا يېزىسى
لومپا يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى قەشقەر ۋىلايىتى يېڭىسار ناھىيەسىگە قاراشلىق مەمۇرىي يېزا بۇلۇپ، ناھىيە بازىرىنىڭ غەربىي شىمالىغا 8.7 كىلومېتىر كېلدىغان جايغا جايلاشقان. شەرقىي شەھەر ئەتراپى بازار يېزىسى، شەرقىي شىمال بىلەن چولپان يېزىسى، جەنۇب تەرىپى ئۇچا يېزىسى بىلەن قوشنا، غەربىي ئەگۈس يېزىسى، شىمالىي تەرىپىئاقتۇ ناھىيەلىرى بىلەن چېگىرلىشىدۇ. يەر شەكلى شەرقىي شىمالىي پەس، غەربىي جەنۇب يۇقىرى بولۇپ، يانتۇ يەر يۈزى، ئومۇمىي يەر كۆلىمى 440 كىۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ.
مەمۇرىي كەنتلەر
لومپا يېزا تەۋەسىگە قاراشلىق 8 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار بۇلۇپ، بۇلار: لومپا كەنتى، توقاي كەنتى، توغراقباغ كەنتى، تېتىر باغ كەنتى، موغالئېرىق كەنتى، ئېرىقلا كەنتى، ئاتۇشباغ كەنتى، شاخباغ كەنتى قاتارلىق كەنىت كومتېتلىرى ۋە 37 كەنت ئاھالە گۇرۇپپىسى بار.
ئىقتىسادى
1998-يىلى يېزا ئىگىلىك ئومۇمىي مەھسۇلات قىممىتى 11 مىليون 163 مىڭ 200 يۈەن (1990-يىلىدىكى ئۆزگەرمەس باھا بويىچە ھېسابلانغان)، تېرىلغۇ يەر ئومۇمىي كۆلىمى 22797 مو، ئاشلىق كۆلىمى 15700 مو (بۇنىڭ ئىچىدە بىرلەشمە يەر 500 مو)، ئومۇمىي مەھسۇلات مىقدارى 4430 توننا، يىلىدىكىدىن %4.2 ئاشقان؛ كېۋەز كۆلىمى 10 مىڭ مو، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 511 توننا، يىلىدىكىدىن %6.5 ئاشقان؛ يىل ئاخىرىدا قولدا قالغان چارۋىلارىن 19340 تۇياق. ئورمان كۆلىمى 614.4 گېكتار، يىللىق كۆچەت تىكىپ ئورمان بىنا قىلىش كۆلىمى 54.4 گېكتار كۆچەت يېتىشتۈرۈلگەن.
ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچنی ئۆلتۈرۈش
ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ نىڭ ئۆلتۈرۈلۈشى شىنجاڭ سىياسىئونىنىڭ ئۆلتۈرۈلۈشى ئىدى, ئىسمائىل ھدسئۆن قزمچ, ئۇ 2022-يىلى 7-ئايدا گېرمانىيەنى زىيارەت قىلغان. ئۇ گېرمانىيەنىڭ مەخپىي ساقچىسى دەپمۇ ئاتىلىدىغان غەرب فاشىست تەرىپىدىن ئېتىۋېتىلگەن. کۇرە دا ، ئۇنىڭ ئايالى غەربنىڭ شىنجاڭدىكى ئۇيغۇر ۋە باشقا تۈرك خەلقىگە قارشى ئىرقىي قىرغىنچىلىق قىلغانلىقىنى خەۋەر قىلدى.
يېزىق
thumb|250x250px|م.ب 26. ئەسرگە تەۋە بىر سومېر بېتىكى. پۈتۈكتە بىر باش راھىبەگە ۋەزىپىگە تاللانغان كۈنى بېرىلگەن سوۋغاتلارنىڭ بىر تىزىملىكى كۆرۈلمەكتە.