cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئائىلە جەمئىيەتشۇناسلىقى
ئائىلە جەمئىيەتشۇناسلىقىدا ئائىلە ئەزالىرىنىڭ مۈلۈك ھۇقۇقى، مىراس ھۇقۇقى، ئائىلە مۇناسىۋېتى، ئائىلە تۈزۈمى، ئائىلىنىڭ قۇرۇلمىسى، ئائىلىدىكى رول، ئائىلە قاراشلىرى…. قاتارلىقلار مۇھىم مەزمۇن سۈپىتىدە تەتقىق قىلىنىدۇ. ئۇيغۇرلاردىكى ئائىلىنى تەتقىق قىلغانلار ئائىلىنىڭ ئىقتىساد، كۈڭۈل ئېچىش، بالا تەربىيلەش، مائارىپ ۋە دىن قاتارلىق جەھەتلەردىكى فونكىسىيەسىنى ئەنئەنىۋى تەپەككۇر ئەندىزىسى بىلەن باھالاشقا ۋە تەسۋىرلەشكە كۈنۈپ كەتكەن. بۇنداق ئەنئەنىۋى تەتقىقاتچلىق ئوسۇلى بىلەن ئائىلىنى مۇكەممەل شەكىلدە تەتقىق قىلغىلى بولمايدۇ.
ئائىلە مەسىلىلىرىنى ۋە ئۇنىڭ ھەل قىلىش تەدبىرىنى بۇ كىچىك يازمىدا ساناپ بولغىلى ۋە ئوتتۇرىغا قويۇپ بولغىلى بولمايدۇ. ئائىلە جەمئىيەتشۇناسلىقى توغرىسىدا نۇرغۇن ئەسەر يېزىش مۇمكىن. بۇ يەردە پەقەت قىسقىچە چۈشەنچە بىرىلدى.
تۈركلەر ۋە تابغاچلار
بۇ خانلار: يېشىل خان، سېرىق خان، قىزىل خان ۋە ئاق خاندۇر. بۇنداق بولغاندا ئۇنسۇرلار نەزىرىيسىنىڭ ناھايىتى قەدىمكى زاماندىن باشلاپلا مەۋجۇت ئىكەنلىكىنى كۆرىۋالغىلى بولىدۇ. لىكىن چىن دۆلىتى تابغاچلاردىن بولمىغاچقا، تابغاچلارغا بۇنى ئۆگەتكەنگە قەدەر تابغاچلار نادان قېلىۋەرگەنىدى.
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «مىللىي تەتەببۇلار مەجمۇئاسى» ناملىق كىتابى، ئۆتۈكەن نەشىرىياتى ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى ماقالىلەرنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
مەسەل
مەسەل بىرەر ئىش - ۋەقە ئوخشىتىش خاراكتېرلىك ھېكايىنىڭ ياردىمىدە چۈشەندۈرۈلىدىغان ئەدەبىي ئەسەر بولۇپ، كۆپىنچىسىنىڭ ھەجىمى كىچىك، سۇژىتى (ۋەقەلىكى) ئاددىي، ئادەتتە كىنايىلىك ۋە تەربىيىۋى ئەھمىيىتى بار ھېكايىلەردىن تەركىب تاپىدۇ.
مەسەللەرنىڭ ئەڭ تۈپ ئالاھىدىلىكى: ئۇنىڭ باش تېمىسىغا بىرەر كىنايە يۈكلەنگەن بولىدۇ. ئۇنىڭدا بىرەر مۇرەككەپ قائىدە ئاددىي ھېكايە ئىچىگە يوشۇرۇنغان بولىدۇ. مەسىلەن، «ئۈجمە تېگىدە ئولتۇرۇپ توشقاننىڭ كېلىشىنى كۈتۈش» دېگەن مەسەلدە توشقاننى قانداق كۈتۈش كېرەكلىكى چۈشەندۈرۈلۈپلا قالماي، بەلكى تېخىمۇ مۇھىمى مۇنداق بىر ئومۇمىي ۋە ئابستراكت قائىدىنى: ناۋادا شەيئىلەر تەرەققىياتىنىڭ تاسادىپىيلىقى مۇقەررەرلىك دەپ قارالسا، ئۇ ھالدا مۇنداق تاسادىپىيلىقنىڭ يەنە بىر قېتىم يۈز بېرىشىنى كۈتۈش ھېچنېمىگە ئېرىشەلمەسلىك بىلەن نەتىجىلىنىدىغانلىقى چۈشەندۈرۈلىدۇ. بەزى كىنايىلىك مەسەللەرنىڭ مەنىسى يوقتەك كۆرۈنسىمۇ، ئىنچىكىلەپ قارىغاندا ئۇنىڭدا ئومۇمىي ۋە چوڭقۇر مەنىنىڭ بارلىقىنى ھېس قىلغىلى بولىدۇ.
مەسەللەردە ئادەتتە ئادەم باش قەھرىمان بولىدۇ، ھايۋان - ئۆسۈملۈكلەر باش قەھرىمان بولىدىغانلىرىمۇ بار، ھايۋان - ئۆسۈملۈكلەر باش قەھرىمان بولىدىغان مەسەللەردە ھايۋان - ئۆسۈملۈكلەر جانلاندۇرۇش ئۇسۇلى بىلەن ئادەملەشتۈرۈپ يېزىلىدۇ. مەسەللەرنىڭ ھامان ھېكايىسى بولىدۇ. ئەمما، سۇژىتى ئەگرى - توقاي، مۇرەككەپ بولمايدۇ. ھەمىشە مۇبالىغە ۋە تەسەۋۋۇر ئۇسۇلى قوللىنىلىدۇ، ئەمما بىمەنىلىك دەرىجىسىگە يەتمەيدۇ. مەسەللەردە ئوخشىتىش ئۇسۇلىمۇ قوللىنىلىدۇ. بۇنىڭدىن مەقسەت ئوخشىتىش خاراكتېرلىك ھېكايىنىڭ ياردىمىدە ئومۇمىي ئەھمىيىتى بار قائىدىنى چۈشەندۈرۈشتىن ئىبارەت.
مەسەل ئىجادىيىتى ئېلىمىزنىڭ ئىككى مىڭ يىللار ئىلگىرىكى ئەمىنىيە − يېغىلىق دەۋرلىرىدە تازا ئەۋج ئالغان، »ئۆز - ئۆزىگە زىت«، »ياچىۋەكنىڭ ھارۋىنى توسۇشى«، »ياچىۋەك تومۇزغىنىڭ كويىدا يۈرسە، سېرىق قۇشقاچ ياچىۋەكنىڭ پېيىگە چۈشۈپتۇ«، »يېگۇڭنىڭ ئەجدىھانى ياخشى كۆرۈشى« قاتارلىق مەسەللەر ئىنتايىن نادىر ئەسەرلەردۇر. كېيىن تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ليۇ زۇڭيۈەن، مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ليۇ جى قاتارلىقلارمۇ »گۇيجۇ ئېشىكى«، »ئاپېلسىن ساتقۇچىنىڭ ۋەسىيىتى« قاتارلىق مەشھۇر مەسەللەرنى يازغان.
چەت ئەللەردە »ئىزوپ مەسەللىرى« مىلادىيىدىن ئىلگىرىكى6 - ئەسىرلەردە يۇناندا كەڭ تارالغان. ھازىر بىز كۆرۈپ يۈرگەن »ئىزوپ مەسەللىرى«نى كېيىنكىلەر توپلاپ كىتاب قىلغان. ئۇنىڭغا3 -4 يۈز مەسەل كىرگۈزۈلگەن بولۇپ، ئەينى چاغدىكى ئىجتىمائىي تۇرمۇش ھەم خەلقنىڭ ئەزگۈچىلەرگە قارشى كۈرەش تەجرىبىلىرى ۋە تۇرمۇش تەجرىبىلىرى ئەكس ئەتتۈرۈلگەن.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى (ئىنگىلىزچە: the University of Tokyo)؛ 1877-يىلى قۇرۇلغان. ياپونىيە دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت، شۇنداقلا بۇرۇنقى يەتتە خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ بىرى.
ئۇنىۋېرسىتېتى (ئىنگىلىزچە: the University of Tokyo)؛ 1877-يىلى قۇرۇلغان. ياپونىيە دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت، شۇنداقلا بۇرۇنقى يەتتە خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ بىرى.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
بۇرۇنقى نامى :خانلىق ئۇنىۋېرسىتېت، توكيو خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتى
قىسقاتىلغان نامى :东大（とうだい）
قۇرۇلغان ۋاقتى :1877-يىلى
مەكتەپ تۈرى :دۆلەتلىك ئالىي مەكتەپ
ئادرېسى :ياپونىيە
مەكتەپ مۇدىرى :五神 真
توربېكىتى : http://www.u-tokyo.ac.jp
چەتئەلچە نامى :とうきょうだいがく
ئوقۇتقۇچىلار سانى :4097 نەپەر
ئوقۇغۇچىلارنىڭ سانى :28350 نەپەر
مەكتەپ ھەققىدە
11پارچەتوكيو ئۇنىۋېرسىتېتىتوكيو ئۇنىۋېرسىتېتى (ئىنگىلىزچە: the University of Tokyo)؛ 1877-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ، ياپونىيە تەسىس قىلغان تۇنجى دۆلەتلىك ئۇنىۋېرسىتېت، شۇنداقلا ئاسىيا قىتئەسىدە ئەڭ بالدۇر قۇرۇلغان ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ بىرى، ھەممە ئۇنىڭ ئەڭ ئالىي بىلىم يۇرتى ۋە ئاسىيا قىتئەسىدىكى دۇنياۋى داڭلىق ئۇنىۋېرسىتېت ئىكەنلىكىنى ئېتىراپ قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسى مېيجى (Meiji) دەۋرىدە قۇرۇلغان شەرق ئىلمى مەكتىپى ۋە توكيو تېببىي مەكتىپىنىڭ بىرلەشتۈرۈلىشى بىلەن بارلىققا كەلگەن.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى ياپونىيە دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت، شۇنداقلا بۇرۇنقى يەتتە خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ بىرى. ياپونىيەدىكى ئەڭ چوڭ ئۇنىۋېرسىتېت ۋە ئىلىم-پەن مەركىزى بولۇش سۈپىتى بىلەن، نۇرغۇنلىغان دۆلەتلەرنىڭ رەھبەرلىرىنى ۋە ئالىم، ئەدىب، ئۆلىمالارنى يېتىشتۈرگەن.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىدا پەن-تېخنىكا تۈرلىرى تولۇق، ئىقتىساد يېتەرلىك، ئوقۇتقۇچىلار قوشۇنى تەرتىپلىك، بىر قىسىم ئەنئەنىۋىي پەن-تېخنىكىلارنىڭ ئوقۇتۇش سۈپىتى يۇقىرى بولغانلىقتىن، ئوقۇتۇش سەۋىيەسى ۋە تەتقىقات كۈچى جەھەتتە ياپونىيىدىكى باشقا ئۇنىۋېرسىتېتلاردىن ئۈستۈن ئورۇندا تۇرىدۇ.
تەرەققىيات تارىخى
4پارچەتوكيو ئۇنىۋېرسىتېتىتوكيو ئۇنىۋېرسىتېتى 1877-يىلى قۇرۇلغان. 1986-يىلى، مېيجى ھۆكۈمىتى دۆلەتنىڭ تەلىپىگە ماسلىشىش ئۈچۈن، دۆلەت مەسلىكىنىڭ ئىدىيىسىگە ئىگە شەخىسلەرنى تەربىيلەپ چىققان، «خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ چاقىرىقى» نى ئېلان قىلىپ، توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى نامىنى خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتىغا ئۆزگەرتكەن، «پەنلەرنى ئۇنىۋېرسىتېتلار بويىچە بۆلۈش» تۈزۈمىنى قوللىنىپ، ئەسلىدىكى سانائەت قارمىقىدىكى سانائەت پەن-تېخنىكىسى ئۇنىۋېرسىتېتى، يېزا-ئىگىلىك قارمىقىدىكى دېھقانچىلىق-ئورمانچىلىق مەكتىپى ۋە تاغ ئورمىنى مەكتىپىنى بىرلەشتۈرۈپ، يېزا-ئىگىلىك پەن-تېخنىكىسى ئۇنىۋېرسىتېتىنى قۇرغان؛ ئەسلى بار بولغان بىر نەچچە مەكتەپ ئايرىم-ئايرىم ھالدا سىياسىي-قانۇن ئۇنىۋېرسىتېتى، تېببىي ئۇنىۋېرسىتېت، ئىجتىمائىي پەنلەر ئۇنىۋېرسىتېتى، تەبىئىي پەنلەر ئۇنىۋېرسىتېتىغا ئۆزگەرتىلگەن؛ ھەمدە ئاسپىرانتلار ئىنىستىتۇتىنى قۇرۇشقا باشلاپ، ئىسمى-جىسمىغا لايىق ئۇنىۋېرسىتېتقا ئايلانغان. 1887-يىلى «ئىلمىي ئۇنۋان گۇۋاھنامىسى» نى تەسىس قىلغاندىن كېيىن، دوكتور ۋە دوكتور ئاشتىلىق ئىلمىي ئۇنۋانىنىمۇ تەسىس قىلغان. بىر-بىرىدىن پەرقلەندۈرۈش ئۈچۈن، ھەر قايسى خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتلار ئىسمىنىڭ ئالدىغا شۇ جاينىڭ نامىنى قوشقان، خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ ئىسمىنىڭ ئالدىغا «توكيو» دېگەن سۆزنى قوشۇپ، ھەر قايسى ئالىي مەكتەپلەرنىڭ ئۈلگىسى بولۇشتەك مەنىسىنى تېخىمۇ چوڭقۇرلاشتۇرغان. بۇ ۋاقىتتا مەكتەپنىڭ تۈزۈلمىسىدىمۇ ئۆزگىرىش بولۇپ، بىر تۇتاش رەھبەرلىك ئاستىدىكى، پەنلەر بويىچە ئۇنىۋېرسىتېتلارغا ئايرىش تۈزۈلمىسىدىن ئىنىستىتۇتقا ئۆزگەرتتى، قانۇن ئىنىستىتۇتىدا سودا ئىلمى فاكولتىتى كۆپەيتىلگەن، 10 يىلدىن كېيىن بۇ فاكولتىت كېڭەيتىلىپ، ئىقتىساد ئىنىستىتۇتىغا ئۆزگەرتىلدى، ئۇرۇشتىن ئىلگىرىكى نەچچە ئون يىل ئىچىدە، توكيو خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتى ھەر قايسى جەھەتلەردە تېز تەرەققىي قىلدى، نەچچە ئون مىڭ ئوقۇغۇچىنى تەربىيىلەپ يېتىشتۈرگەن.
ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن، «مىلىتارىزىملىق مائارىپ» تۈزۈمىنى ئەمەلدىن قالدۇرۇپ، ناتوغرا قۇرۇلما ۋە تۈزۈلمىلەرنى تەڭشىگەن، ھەمدە «توكيو خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتى» نىڭ ئالدىدىكى «خانلىق»، دېگەن سۆزنى چىقىرۋېتىپ، ئەسلىدىكى «توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى» دېگەن مەكتەپ نامىنى قايتىدىن ئەسلىگە كەلتۈرگەن. تۈزۈلمىسى ئۆزگەرگەندىن كېيىنكى توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى يەنە يېڭى ئاساسىي ئىنىستىتوت، مائارىپ ئىنىستىتۇتلىرىنى قۇرغان، توكيو خانلىق دەۋرىدىكى تارماق تېببىي ئىلىم بۆلىمى، بىرىنچى تولۇق ئوتتۇرا، توكيو تولۇق ئوتتۇرا مەكتىپىنىڭ ھەممىسى بىرلەشتۈرۈۋېتىلگەن، ئەسلىي بار بولغان ئىنستىتۇتلاردىن يېڭى ئىنستىتۇتلار ئايرىپ چىقىلغان، بىر تۈركۈم تەتقىقات ئورۇنلىرى ۋە تەتقىقات مەركەزلىرى كەينى-كەينىدىن قۇرۇلدى، بۈگۈنكى كۈندە، توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى 10 چوڭ ئىنىستىتوت، 11 ئاسپىرانتلار ئىنىستىتۇتى، 12 تەتقىقات ئورنى، نەچچە ئون مىڭ ئوقۇتقۇچى-ئوقۇغۇچى، ئىشچى-خىزمەتچىگە ئىگە ئۇنىۋېرسال ئۇنىۋېرسىتېتقا ئايلاندى. 1986-يىلى، ئاسىيا قىتئەسىدىكى بىر قىسىم ئۇنىۋېرسىتېتلارنىڭ مەكتەپ مۇدىرلىرى ۋە مەمورىي باشقۇرغۇچىلار بېلەت تاشلاپ دۇنيادىكى مەشھۇر ئۇنىۋېرسىتېتلارنى تاللىغان چاغدا، توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى ئاسىيانىڭ بىردىنبىر ۋەكىلى بولۇپ سايلانغان، بۇ توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ شان-شەرىپى، شۇنداقلا، بۇ ئۇنىڭ ئىلمىي سەۋىيەسىنى ئىسپاتلاپ بەرگەن.
تەتقىقات ئورۇنلىرى
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پەن-تېخنىكا تەتقىقات كۈچى ئىنتايىن زور، تەشكىلىي ئاپپاراتلىرى كۆپ، جەمئىي 12 تەتقىقات ئورنى ۋە 13 پۈتۈن مەكتەپ ۋە دۆلەت ئورتاق ئىشلىتىدىغان تەتقىقات مەركىزى بار.
تېببىي تەتقىقات ئورنى
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىئىلگىرى مېيجى دەۋرىدە چېچەك ۋاكسىنىسىنى ياساش ئورنى، يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر تەتقىقات ئورنى، قان زەردابى مېدىتسىناسىدىن ئىبارەت ئۈچ ئورۇندىن تەركىب تاپقان بولۇپ، كېيىن بۇ ئۈچى بىرلەشتۈرۈلۈپ، ئىچكى ئىشلار ۋازارىتى تەرپىدىن باشقۇرۇلدى، ئۇرۇشتىن كېيىن نامى تېببىي تەتقىقات ئورنىغا ئۆزگەرتىلىپ، توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ قارمىقىغا ئۆتتى، ئۇ توكيو ئۇنىۋېرسىتى ۋە ياپونىيىدىكى ئۇنىۋېرسىتېتلار ئىچىدىكى نامى بار تەتقىقات ئورنى بولۇپ، يۇقۇملۇق كېسەللىكلەر، راك كېسىلى ۋە باشقا  پاتولوگىيە ۋە داۋالاشلار بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان تەتقىقاتلارنى ئاساسلىق تەتقىقات ئوبيېكتى قىلىدۇ. تەتقىقات مەزمۇنلىرى باكتىرىيە، ۋىرۇس، پارازىت قۇرۇت قاتارلىق كېسەللىك مەنبەلىرىنىڭ ئالاھىدىلىكلىرى ۋە خۇسۇسىيەتلىرى، كېسەلنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان كېسەللىك سەۋەبىنىڭ مېخانىزىمى، كېسەل كەلتۈرۈپ چىقىرىدىغان جانلىقلارنىڭ ھۈجەيرە ئىلمى، مولېكۇلا بىئولوگىيەسى، ئىرسىيەت كېسەللىكلىرىنىڭ پەيدا بولۇش سەۋەبى، قانۇنىيىتى ۋە داۋالاش، راك كېسەللىكلىرىنىڭ پەيدا بولىشى ۋە تەرەققىياتى، راكقا قارشى تۇرۇش ئۇسۇلى قاتارلىق بىر تۈركۈم نۆۋەتتىكى تېببىي ئىلىم ساھەسىدىكى نەزەرىيىۋىي ۋە ئەمىلى مەسىلىلەردىن ئىبارەت. جەمئىي 25 ئىلمىي تەتقىقات ئىشخانىسى، قوشۇمچە ھايۋانلارنىڭ بېقىلىشىنى تەجرىبە قىلىش، ھايۋانلارنىڭ كېسەللىك كەلتۈرۈپ چىقىرىشىنى سىناق قىلىش، مىكرو ئورگانىزىملىق باكتېرىيىنى ساقلاش، ئىرسىيەت گېنىنى يېشىش، مولېكۇلا كېسەللىك تەتقىقاتى قاتارلىق بۆلۈملەر ۋە بىر قارمىقىدىكى دوختۇرخانا بار. نۇرغۇنلىغان خادىملارنىڭ تېببىي تېخنىكىسى يۇقىرى، ئوقۇتۇش نەتىجىلىرى دۇنياۋى شۆھرەتكە ئىگە.
يەر تەۋرەشنى تەتقىق قىلىش ئورنى
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىياپونىيەنىڭ مۇشۇ ساھەدىكى بىردىنبىر تەتقىقات ئورنى. 1925-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ، نەزەرىيىۋىي تەتقىقات تۈرلىرىدىن يەر تەۋرەش دولقۇنى، يەر تەۋرەشنىڭ يۈز بېرىش مېخانىزىمى، يانار تاغنىڭ گېئولوگىيەسى، فىزىكا ۋە خىمىيەسى، دېڭىز شاۋقۇنى، دېڭىز ئاستىدىكى يەر تەۋرەش قاتارلىقلار بار؛ ئەمىلى تەتقىقات تۈرلىرىدىن يەر تەۋرەش، يانار تاغ، دېڭىز شاۋقۇنىنى ئالدىن مۆلچەرلەپ خەۋەر قىلىش، يەر تەۋرەشكە قارشى تۇرۇش قۇرۇلىشى، قېزىلما بايلىقلىرىنى تەكشۈرۈش، قاتارلىقلار بار، ئۇنىڭدىن باشقا يەنە كۈچلۈك يەر تەۋرەشنى ئالدىن مۆلچەرلەش مەركىزى يەر تەۋرەشنى ئالدىن خەۋەر قىلىشنى كۆزىتىش مەركىزى تەسىس قىلغان، پۈتۈن دۆلەت مىقياسىدا 20 گە يېقىن يەر تەۋرەش، يانار تاغ، دېڭىز شاۋقۇنىنى كۆزىتىش ئورنىنى تەسىس قىلغان.
شەرق مەدىنىيىتى تەتقىقات مەركىزى
شەرق مەدەنىيىتىنىڭ ئۇنىۋېرسال تەتقىقاتى، شەرقى ئاسىيا، جەنۇبىي ئاسىيا، غەربىي ئاسىيا قاتارلىق تەتقىقات ئىشخانىلىرىغا تايىنىدۇ. بۇنىڭ ئىچىدە جۇڭگوغا قاراتقان تەتقىقاتى ئەڭ ئەتراپلىق، كۈچى ئەڭ زور، ماتېرىياللىرى ئەڭ مول، تەتقىقاتى سىياسىي، ئىقتىساد، ھەربىي ئىشلار، مەدەنىيەت، سەنئەت، تارىخ قاتارلىق ساھەلەرگە چېتىلىدۇ، قوشۇمچە غەرب مەدەنىيىتىنىڭ تارقىلىشىغا تۆھبە قوشۇش مەركىزى قۇرۇلغان.
جەمئىيەت ئىلمى تەتقىقات ئورنى
تەتقىقات دائىرىسىگە ئاساسەن ئىككىگە بۆلىنىدۇ، بىرى، جەمئىيەت ئىلمىنىڭ ئۇنىۋېرسال خاراكتىرلىك تەتقىقاتى؛ يەنە بىرى، ئاساسلىقى سېلىشتۇرما تەتقىقات، نەزىرىنى نۆۋەتتىكى خەلقئارا جەمئىيىتىگە قاراتقان بولۇپ، نۆۋەتتىكى سىياسىي، قانۇن، ئىقتىساد، جەمئىيەت مەدەنىيىتى قاتارلىق جەھەتلەردە يەرشارى خاراكتىرلىك تەتقىقات ئېلىپ بارىدۇ. يەنە سىرتتىن كەلگەن خادىملار تەتقىقاتقا قاتنىشىدىغان ھازىرقى زامان ياپونىيە جەمئىيىتى تەتقىقات ئىشخانىسىنى تەسىس قىلغان.
تارىخى ماتېرىياللارنى تۈزۈش ئورنى
ئۇزاق تارىخقا ئىگە تارىخىي ماتېرىياللار سارىيى، تارىخىي ماتىرىياللارنى تەتقىق قىلىش، رەتلەپ تەھرىرلەش ۋە نەشىر قىلىش ۋەزىپىسىنى ئۈستىگە ئالغان. قەدىمكى دەۋر، ئوتتۇرا ئەسىردىن تارتىپ يېقىنقى زامانغىچە بولغان تارىخى ماتېرىياللار قەدىمكى كىتابلارنىڭ تەرتىپسىز خاتىرىلىرى، ئالاھىدە تارىخىي ماتېرىياللارنىڭ ھەممىسى تاللاپ رەتلىنىدۇ ۋە تەھرىرلىنىدۇ.
ئىشلەپچىقىرىش تېخنىكىسىنى تەتقىق قىلىش ئورنى
ئەسلى توكيو خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئىككىنچى سانائەت ئىنىستىتۇتى بولۇپ، ئاساسلىقى ھەربىي سانائەت مەھسۇلاتلىرىنىڭ ئىشلەپچىقىرىلىشى ۋە توشۇلىشى بىلەن شوغۇللانغان، ھازىر توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى كۆلىمى ئەڭ چوڭ تەتقىقات ئورنى بولۇپ، 44 قۇرۇلۇش تېخنىكىسى تەتقىقات ئىشخانىسى تەسىس قىلىنغان.
جەمئىيەت خەۋەرلىرى تەتقىقات ئورنى
تارقىتىش ۋاستىسى، ئۇچۇر تارقىتىش، ئۇچۇر ۋە جەمئىيەتتىن ئىبارەت ئۈچ تەتقىقات ئىشخانىسى، قوشۇمچە تارقىتىش ۋاستىلىرى ماتېرىياللىرى مەركىزى تەسىس قىلىنغان.
ئالەم نۇرى تەتقىقات ئورنى
ئاسمان جىسىملىرى فىزىكىسىنى تەتقىق  قىلغان بولۇپ، يۇقىرى ئېنىرگىيىلىك كۈچلۈك تەسىر، ئاجىز تەسىر، نېيترون فىزىكىسى، ئالەم نۇرىنى كۆزىتىش ۋە تەتقىق قىلىش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئاتوم يادروسى تەتقىقات ئورنى
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىئاتوم يادروسىنىڭ ئېغىرلىقىنىڭ ئېشىشى ۋە ئاساسىي زەررىچىنىڭ تەجرىبە تەتقىقاتى، شۇنداقلا ئاساسىي نەزەرىيىۋىي تەتقىقات، تەتقىقات مەزمۇنلىرىدىن ئاتوم يادروسى، رادىئوئاكتىۋلىق ئىقتىدارى، يۇقىرى ئېنىرگىيەلىك تېزلەتكۈچ قۇرۇلمىسى، نېيتروننى سىناق قىلىش، يۇقىرى ئېنىرگىيىلىك دانچە فىزىكىسى، ئاتوم يادروسىنى سىناق قىلىش قۇرۇلمىسى قاتارلىقلار بار. بۇنىڭ ئىچىدە دەرىجىدىن تاشقىرى بوشلۇق ئىلمى، ئوتتۇرا ئېنىرگىيىلىك فىزىكا چەتئەللىك تەتقىقاتچىلارنى جەلپ قىلىدىغان زىيارەتچىلەر تەتقىقات ئىشخانىسى.
دېڭىز-ئوكيان تەتقىقات ئورنى
ياپونىيەنىڭ بۇ ساھەدىكى بىردىنبىر تەتقىقات ئورنى، دېڭىز-ئوكيان جەھەتتىكى ئۇنىۋېرسال تەتقىقات ۋەزىپىسىنى ئۆز ئۈستىگە ئالغان. دېڭىز-ئوكيان فىزىكىسى، ھاۋا كىلىماتى، دېڭىز-ئوكيان خىمىيەسى، بىئولوگىيەسى، دېڭىز ئاستىنىڭ تۈزۈلىشى ۋە گېئولوگىيەسى، دېڭىز-ئوكيان ئېكولوگىيەسى، دېڭىز-ئوكيان مىكروئورگانىزمى، دېڭىز-ئوكيان بايلىق مەنبەسىنى تەكشۈرۈش، دېڭىز-ئوكيان بېلىقچىلىقىنى تەرەققىي قىلدۇرۇش قاتارلىق تەتقىقات ئىشخانىلىرى بار. يەنە ئىككى دېڭىز-ئوكياننى تەكشۈرۈش پاراخوتى بار.
ئۇنۇنپېنتىي
left|thumb|250px
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
فىزىكا تەتقىقات ئورنى
ماتېرىيالنىڭ خۇسۇسىيەتىنىڭ تەجرىبە تەتقىقاتى ۋە مۇناسىۋەتلىك نەزەرىيىۋىي تەتقىقاتلارنى ئېلىپ بارىدۇ، مەسىلەن، ماددىنىڭ لىمىت خۇسۇسىيىتى، قويۇلدۇرۇش خۇسۇسىيىتى، رادىئوئاكتىۋلىق خۇسۇسىيىتى، يېڭى ماتېرىياللارنى ئېچىش خۇسۇسىيىتى قاتارلىقلار.
ئۇنۇنپېنتىي
ئۇمۇمىي
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
فىزىكا تەتقىقات ئورنى
بۇ تەتقىقات ئورۇنلىرى ئىچىدە، ئالەم نۇرى تەتقىقات ئورنى، ئاتوم يادروسى تەتقىقات ئورنى، دېڭىز-ئوكيان تەتقىقات ئورنى، فىزىكا تەتقىقات ئورنى دۆلەت بويىچە ئورتاق ئىشلىتىدىغان تەتقىقات ئورۇنلىرى.
ئۇنۇنپېنتىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
چوڭ تىپتىكى مەركەزلەر
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى1. چوڭ تىپتىكى كومپيۇتېر مەركىزى- دۇنيا بويىچە ئەڭ چوڭ كومپيۇتېر مەركىزى بولۇپ، تۆت يېڭى تىپتىكى M-200H ئېلىكتىرونلۇق كومپيۇتېر سىستېمىسى ئورنىتىلغان، سىغىمى چوڭ، ئەسلىھەلىرى تولۇق، ۋاقىت بۆلۈش سىستېمىسىنىڭ ئىقتىدارى ناھايىتى كۈچلۈك. توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىنى مەركەز قىلغان توكيو كومپيۇتېر تورىنى ھاسىل قىلغان، كومپيۇتېرنى بىر تۇتاش باشقۇرىدۇ ۋە ئىشلىتىدۇ.
پايتەخىت توكيودىكى بارلىق ئالىي مەكتەپ ئوقۇتقۇچى ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ ئەزا بولۇش سالاھىيىتى بار، ئالىي مەكتەپلەرنىڭ ئوقۇتۇش ۋە تەتقىقات ئىشلىرىنى قولايلىق شارائىت بىلەن تەمىنلىگەن.
خايا
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
چوڭ تىپتىكى مەركەزلەر
2.توكيو ئۇنىۋېرسىتى ھۆججەت مەركىزى، 1968-يىلى نامىنى «پەن-تېخنىكا ئۇچۇر مەركىزى» گە ئۆزگەرتكەن، دۆلەتتىكى بارلىق ئالىي مەكتەپلەرنىڭ پەن-تېخنىكا ئۇچۇرلىرىنى توپلىغان بولۇپ، ئالىي مەكتەپلەرنىڭ پەن-تېخنىكا خەۋەرلىرىنى تەمىنلەيدۇ.
ئۇنۇنپېنتىي
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
چوڭ تىپتىكى مەركەزلەر
3. ئىقلىم سىستېمىسى تەتقىقات مەركىزى، كېلىمات ئەھۋالىغا ئاساسەن ئىقلىم سىستېمىسىغا قارىتا تەتقىقات ئېلىپ بارىدۇ.
بۇنىڭدىن باشقا، توكيو ئۇنىۋېرسىتىدا ئۇنىۋېرسال تەتقىقات ماتېرىيال بۆلىمى، تۆۋە تېمپىراتورا مەركىزى، ئىزوتوپ تەتقىقات مەركىزى، ئاتوم ئېنىرگىيىسى ئۇنىۋېرسال تەتقىقات مەركىزى، ئوقۇتۇشتا ئىشلىتىدىغان كومپيۇتېر مەركىزى، مۇھىت بىخەتەرلىك مەركىزى، ئىرسىيەت تەجرىبىخانىسى، چەتئەللىك ئوقۇغۇچىلار مەركىزى، مۇرەككەپ تېخنىكا مەركىزى، فىزىكا قۇرۇلىشى تەتقىقات مەركىزى، ساقلىقنى ساقلاش مەركىزى قاتارلىقلار بار.
ئۇنۇنپېنتىي
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
ئاسپىرانتلار ئىنىستىتۇتى
ئىجتىمائىي پەنلەر، پېداگوگىكا، قانۇنشۇناسلىق ۋە سىياسەتشۇناسلىق، جەمئىيەتشۇناسلىق، ئىقتىسادشۇناسلىق، ئۇنىۋېرسال مەدەنىيەت، تەبىئىي پەن، سانائەت پەنلىرى، يېزا-ئىگىلىك ئىلمى، دورىگەرلىك، ئاتوم ئېنىرگىيىسى، تەقۋىم ساناقلىرى پەن-تېخنىكىسى قاتارلىق 12 تەتقىقات بۆلىمى بار بولۇپ، جەمئىي  104 كەسپنىڭ تەتقىقات يۆلىنىشى بار. ئۇ تولۇق كۇرس ۋە ئاسپىرانتلارنىڭ ئوقۇتۇش تەتقىقات ئىشخانىسىدىن 95 نى تەسىس قىلغان.
ئون چوڭ ئىنىستىتۇتى
11پارچەتوكيو ئۇنىۋېرسىتېتىقانۇن ئىنىستىتۇتى-توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى تارىخى ئەڭ ئۇزۇن ھەم ئەڭ داڭلىق ئىنىستىتوت ياپونىيە تارىخىدىكى نۇرغۇنلىغان سىياسىي ساھەدىكى شەخىسلەر مۇشۇ ئىنىستىتوتتىن چىققان. دېموكراتىيە، ئومۇمىي قانۇن، سىياسەتشۇناسلىقدىن ئىبارەت ئۈچ فاكولتىتىنى تەسىس قىلغان، قارمىقىدىكى بۆلۈملەردىن دۆلەت قانۇنى ھۆججەت مەركىزى، يېقىنقى زامان ياپون تارىخى ماتېرىيال مەركىزى بار.
خايا
ئەرلەرنىڭ جىنسىي ئەزاسىنىڭ (يەنى ئەرلەر كۆپۈيۈش ئەزاسىنىڭ) ناھايتى تەربىيەسىز مەينەت قوپال ئاتىلىشى، بۇ سۆز ئەرلەر جىنسىي ئەزاسىنىڭ ئىلمىي ياكى تىببىي ئاتىلىشى ئەمەس، ئەسلىدە بۇ سۆزنىڭ ئورنىغا «ئەرلىك ئەزا» دېگەن سۆزنى ياكى باشقا پاكىز سۆزلەرنى ئىشلىتىش بەكرەك ئۇيغۇن. بۇنىىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بۇ بەك قوپال مەينەت بىر سۆز. بەزىدە، بۇ سۆزنى شۇنداق تەربىيەسىز (ياكى ئەخلاقسىز) كىشىلەر، بىرسى،بىرەر نەرسە ياكى بىرەر ئىشقا قارىتا مەينەت،بولۇمسىز ياكى تىللاش ئىپادىسى توشۇيدىغان گەپ سۆزلەرنى قىلغاندا ئىشلىتىدۇ.
ئۇنۇنپېنتىي
كىرىستال تۈزىلىشى:
1892 - يىلى
1892 (MDCCCXCII) يىلى مىلادى تەقۋىم بويىچە جۈمە كۈنى باشلىغان ئادەتتىكى يىلدۇر.
تۆت تەرەپلىك
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
تۆت تەرەپتىن تۇزۇلگەن شەكىل
ئۇنۇنپېنتىي
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
ئون چوڭ ئىنىستىتۇتى
ئىجتىمائىي پەنلەر ئىنىستىتۇتى-ئەدەبىيات، تارىخشۇناسلىق، تىلشۇناسلىق، ھەرىكەتشۇناسلىقدىن ئىبارەت تۆت فاكولتىتى بار، قوشۇمچە مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇش، شىمالىي دېڭىز مەدەنىيەت تەتقىقاتى ئىككى پراكتىكا تەجرىبە بۆلىمى تەسىس قىلىنغان. بۇ ئىنىستىتوتتىن نۇرغۇنلىغان ياپونىيەنىڭ داڭلىق ئەدىب، يازغۇچى، شائىرلىرى، سەنئەتكارلىرى چىققان.
تارماشىرىن
تارماشىرىن (1331-1334) بولسا چاغاتاي پادىشاھلىقى خان
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
ئون چوڭ ئىنىستىتۇتى
ئىقتىساد ئىنىستىتۇتى-پەقەت ئىقتىسادشۇناسلىق ۋە تىجارەتشۇناسلىقتىن ئىبارەت ئىككى فاكولتىتى بار بولۇپ، قارمىقىدا سانائەت ئىقتىسادى تەتقىقات ئىشخانىسى بار.
پېداگوگىكا ئىنىستىتۇتى-پېداگوگىكا، مائارىپ پىسخلوگىيىسى، مەكتەپ تەلىم-تەربىيىسى، مەكتەپ مەمۇرىيىتى، تەنتەربىيە ۋە ساغلاملىق تەربىيىسىدىن ئىبارەت بەش فاكولتىت بار، قارمىقىدىكى مەكتەپلەردىن ئوتتۇرا مەكتەپ، تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپ بار.
تېببىي ئىنىستىتوت-تېببىي ئىلىم، سالامەتلىكنى ئاسراشتىن ئىبارەت ئىككى فاكولتىت بار، قوشۇمچە مېڭە تەتقىقات تەجرىبىخانىسى، تېببىي ئېلېكتىرون تەتقىقات ئىشخانىسى، ئاۋاز تىلى تېببىي ئىلىم تەتقىقات ئىشخانىسى، ھايۋانلارنى بېقىشنى تەجرىبە قىلىش ئىشخانىسى تەسىس قىلىنغان.
قارمىقىدىكى دوختۇرخانا، مەكتەپلەردىن پەرۋىش مەكتىپى، تۇغۇت سېستراسى مەكتىپى بار. بۇ ئىنىستىتۇتىنىڭ تاشقى بۆلىمى، بولۇپمۇ مېڭە تاشقى بۆلىمى دۇنياغا داڭلىق.
فىزىكا ئىنىستىتۇتى-ماتېماتىكا، ئۇچۇر پەن-تېخنىكىسى، فىزىكا، ئاسترونومىيە، يەرشارى فىزىكىسى، خىمىيە، بىئوخىمىيە، بىئولوگىيە ئىلمى، يەرشارى ئىلمى قاتارلىق توققۇز فاكولتىتى بار بولۇپ، قارمىقىدىكى بۆلۈملەردىن دېڭىز بويى تەجرىبە مەيدانى، ئۆسۈملۈكلەر باغچىسى، ئاساسىي زەرىچە فىزىكىسى خەلقئارالىق مەركىزى، سىپېكتىر خىمىيە تەتقىقات مەركىزى، يەر پوستى خىمىيەسى تەتقىقات مەركىزى، ئاسترونومىيە ئىلمى ئوقۇتۇش تەتقىقات مەركىزى قاتارلىقلار بار.
سانائەت ئىنىستىتۇتى-توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىدىكى ئەڭ چوڭ ئىنىستىتوت بولۇپ، 23 فاكولتىتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان، بارلىق سانائەت پەنلىرىنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك بار بولۇپ، ئاممىۋىي قۇرۇلۇش ئىشلىرى، ماشىنىسازلىق، ئېلېكتىرون، كېمە، ئاۋىئاتسىيە، ئاتوم ئېنىرگىيەسى، بايلىق مەنبەسى، مېتال، ماتېرىيال، قوللىنىشچان خىمىيە، قوللىنىشچان فىزىكا، ھېساپلاش قاتارلىق ساھەلەردىكى كۆپ خىل پەن-تېخنىكىلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ، ئۇنىڭدىن باشقا يەنە بىر قۇرۇلۇش فاكولتىتى، بىر ئاتوم ئېنىرگىيىسى قۇرۇلۇش تەتقىقاتى ۋە ئۇنىۋېرسال تەجرىبە مەيدانى بار.
دوراشۇناسلىق ئىنىستىتۇتى-دوراشۇناسلىق ۋە دورا ياساش خىمىيىسىدىن ئىبارەت ئىككىلا فاكولتىت بار، قوشۇمچە دورىغا ئىشلىتىلىدىغان ئۆسۈملۈكلەر باغچىسى تەسىس قىلىنغان.
يېزا-ئىگىلىك ئىنىستىتۇتى-يېزا ئىگىلىك بىئولوگىيە ئىلمى، يېزا-ئىگىلىك خىمىيەسى، ئورمانچىلىق ئىلمى، سۇ مەھسۇلاتلىرى ئىلمى، يېزا-ئىگىلىك ئىقتىسادى ئىلمى، يېزا-ئىگىلىك قۇرۇلۇشى، مال دوختۇرلۇق ئىلمى، ئورمان مەھسۇلاتلىرى ئىلمى، قاتارلىق  سەككىز فاكولتىت تەسىس قىلىنغان، قوشۇمچە دېھقانچىلىق مەيدانى، پراكتىكا ئورمان مەيدانى، چارۋىچىلىق مەيدانى، مال دوختۇرخانىسى، سۇ مەھسۇلاتلىرىنى تەجرىبە قىلىش مەيدانى يېشىللىق ئۆسۈملۈكلىرى تەجرىبە مەيدانى قاتارلىق پراكتىكا تەجرىبە ئورۇنلىرى تەسىس قىلىنغان.
مەكتەپنىڭ دائىرىسى
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىمەركىزى مەكتەپ رايونى: پايتەخت توكيونىڭ بۇنكيۇكۇ رايونى، 40.27 گېكتار؛
ئاسانو مەكتەپ رايونى: پايتەخت توكيونىڭ بۇنكيۇكۇ رايونى، 4.37 گېكتار؛
يايوئى مەكتەپ رايونى: پايتەخت توكيونىڭ بۇنكيۇكۇ رايونى، 11.28 گېكتار؛
تەبىئىي  پەن فاكولتىتى تەتقىقات بۆلىمىنىڭ قارمىقىدىكى ئۆسۈملۈكلەر باغچىسى: پايتەخت توكيونىڭ بۇنكيۇكۇ رايونى، 16.08 گېكتار
كومابا مەكتەپ رايونى-پايتەخىت توكيونىڭ مېگىرۇ رايونى، 35.20 گېكتار؛
مائارىپ ئىنىستىتۇتى قارمىقىدىكى ئوتتۇرا دەرىجلىك مائارىپ مەكتىپى، دېڭىز-ئوكيان تەتقىقات ئورنى: پايتەخىت توكيونىڭ ناكانو رايونى، 4.87 گېكتار؛
ئاق ئالتۇن مەكتەپ رايونى: پايتەخت توكيونىڭ مىناتو كۇ رايونى، 7.2 گېكتار
دېھقانچىلىق ئىلمى ھاياتلىق پەن-تېخنىكىسى تەتقىقات بۆلىمى قارمىقىدىكى دېھقانچىلىق مەيدانى: پايتەخت توكيونىڭ غەربىي توكيو شەھىرى، 31.36 گېكتار؛
مىتاكا مەكتەپ رايونى: پايتەخت توكيونىڭ مىتاكا شەھىرى، 6.88 گېكتار؛
يېزا-ئىگىلىك ھاياتلىق تەتقىقاتى قارمىقىدىكى چارۋىچىلىق مەيدانى: ئىباراكى كېن غەربىي ئىباراكى كېن ۋىلايىتى، 36.12 گېكتار؛
ئۇيغۇرلارنىڭ يۈڭدىن ئىشلەنگەن تۇرمۇش بۇيۇملىرى
كىگىز — كىگىزنىڭ ئىتىلىش  ئۇسۇلى ئوخشاش بولسىمۇ، لېكىن نۇسخىسىغا قاراپ ئاق كىگىز، گۈللۈك كىگىز، تەڭلىمات  كىگىز، بوياق كىگىز، شىرداق، سىدام كىگىز، يۇڭ پالاس قاتارلىقلارغا بۆلىنىدۇ. سىدام كىگىز يەنە ئىشلىتىلگەن يۇڭ رەڭگىگە قاراپ سىدام كىگىز، قارا سىدام كىگىز ۋە بوز سىدام كىگىز دەپ  بۆلىنىدۇ. ئاق سىدام كىگىزنى ئىتىشتە ئالدى بىلەن يۇڭى يۇمشىتىلغاندىن كېيىن توقۇلغان چىغ ئۈستىگە تەكشى يېيىتىلىپ، ئۈستىگە ئازراق سۇ سېپىپ، چىغنى يۆگەپ، دۇمىلاتقاندىن كېيىن چىغدىن ئاجرىتىپ قول بىلەن دۇمىلىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. قانچە ئۇزاق دۇمىلاتسا كىگىز شۇنچە قاتتىق پىشىدۇ. ئاق سىدام كىگىزگە ھېچقانداق رەڭلىك يۇڭ ئىشلىتىلمىگەنلىكتىن ئاق سىدام كىگىز  دەپ ئاتىلىدۇ. قارا  يۇڭدا  ئەتكەنلەرنىڭ رەڭگى قارا، بوز يۇڭدا ئەتكەنلەرنىڭ رەڭگى بوز بولغاچقا  ئۇلار  قارا سىدام كىگىز ۋە  بوز  سىدام كىگىز دەپ ئاتىلىدۇ.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
مەكتەپنىڭ دائىرىسى
ماددا خۇسۇسىيىتى تەتقىقات ئورنى، ئالەم نۇرى تەتقىقات ئورنى، يېڭى ساھەدىكى پەن-تېخنىكىنى تەتقىق قىلىش بۆلىمى: چىبا ناھىيەسى چىبا شەھىرى، 32.2 گېكتار؛
دېھقانچىلىق ئىلمى ھاياتلىق پەن-تېخنىكىسى تەتقىقات بۆلىمى قارمىقىدىكى نىنومىيا مېۋىلىك دەرەخ باغچىسى: كاناگاۋا كېن ۋىلايىتى، 3.93 گېكتار؛
ئۇيغۇرلارنىڭ يۈڭدىن ئىشلەنگەن تۇرمۇش بۇيۇملىرى
گۈللۈك كىگىز— گۈللۈك كىگىزنىڭ ئىتىلىش ئۇسۇلى ئاق سىدام كىگىزگە ئوخشايدۇ، بىراق كىگىز يۈزىگە گۈل نۇسخىلىرىنى چۈشۈرۈشتە ئالدى بىلەن نېپىز سېلىپ پىشۇرۇلغان ئاق كىگىزنى پارچە- پارچە قىلىپ ھەر خىل رەڭلەردە بوياپ، ئاندىن ئۇنى قايچا  بىلەن كېسىپ چىغ ئۈستىگە گۈل نۇسخىسى چۈشۈرۈلىدۇ. ھەر خىل رەڭلىك يۇڭلار ئۆز ئارا گىرەلەشتۈرۈلۈپ ئوخشاش بولمىغان نۇسخا  شەكىللەندۈرۈلىدۇ. گۈللۈك كىگىزنىڭمۇ گىلەم نۇسخىلىرىغا ئوخشاش ھەر خىل گۈل نۇسخىلىرى بولىدۇ. بۇنىڭ ئومۇمىي نامى ئاق گۈللۈك كىگىز دەپ ئاتىلىدۇ. ئاق گۈللۈك كىگىز  ئىتىشتە گۈل ئۈستىگە يۇڭ سېلىپ پىشۇرۇلىدۇ.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
مەكتەپنىڭ دائىرىسى
تېببىي ئىلىم تەتقىقات ئورنى قارمىقىدىكى ئامامى ئوشما كېسەللىك زىيانداش ھايۋانلىرى تەتقىقات ئورنى: گاكوشىما ۋىلايىتى گاكوشىما ناھىيەسى، 0.88 گېكتار؛
ئۇيغۇرلارنىڭ يۈڭدىن ئىشلەنگەن تۇرمۇش بۇيۇملىرى
بوياق كىگىز— بۇ خىل كىگىز ئالدى بىلەن ئاق ھالەتتە ئىتىلىدۇ. ئاندىن ئۇنى چوڭ قازانغا  سېلىپ مۇۋاپىق مىقتاردا سۇ قويۇپ رەڭ بىلەن ئارىلاشتۇرۇپ قاينىتىلىدۇ. ئاندىن قايناق سۇدىن سۈزۈۋېلىپ نەم ھالەتكە  كەلگەن ۋاقىتتا يەنە قول بىلەن دۈمىلىتىپ پىشۇرۇلىدۇ. بوياق كىگىز كۆپ ھاللاردا  قىزىل رەڭدە  بويىلىدۇ.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
مەكتەپنىڭ دائىرىسى
دېھقانچىلىق ئىلمى ھاياتلىق پەن-تېخنىكىسى تەتقىقات بۆلىمى قارمىقىدىكى ئەيچى مەشىق ئورمىنى: ئەيچى ناھىيەسى سېتو شەھىرى 1264.63 گېكتار؛
ئوقۇتۇش كۈچى
5پارچەتوكيو ئۇنىۋېرسىتېتى توكيو ئۇنىۋېرسىتىتىنىڭ ئورنى توكيودىكى بۇنكيو كۇدا بولۇپ، يەر مەيدانى 40 گېكتار كېلىدۇ.
ئۇنىڭدىن باشقا مېگورو رايونىدىكى كومابادا تەلىم-تەربىيە ۋە ئارقا سەپتە ئىشلىتىدىغان ئەسلىھەلەرنى ئورۇنلاشتۇرۇش ئۈچۈن يېڭى مەكتەپ رايونىنى قۇرغان.
قارمىقىدىكى مەكتەپ، تەتقىقات بۆلىمى، تەجرىبە پراكتىكا بازىسى (مەسىلەن، دېھقانچىلىق مەيدانى، ئورمان، يەر تەۋرەش، يانار تاغ، ئاسترونومىيە قاتارلىقلارنى كۆزىتىش ئورنى)، ئوقۇتقۇچى، ئوقۇغۇچى، ئىشچى-خىزمەتچىلەرنىڭ ياتىقى دۆلەتنىڭ ھەر قايسى جايلىرىغا ئورۇنلاشقان. ئوقۇتقۇچى ۋە خىزمەتچىلەر 8055 نەپەر بولۇپ، مۇدىر بىر نەپەر، ياردەمچى ئوقۇتقۇچى 35 نەپەر، ھەر خىل ئىشچى-خىزمەتچىلەر (مەمۇرىي خادىم، تېخنىك خادىم، داۋالاش ئىشلىرى مەركىزىدىكى سېسترا، دورىگەر، كېلىنكىلىق تازلىق تەكشۈرگۈچى، ئوزۇقلۇقشۇناس) 4055 نەپەر. 3964 نەپەر ئوقۇتقۇچىنىڭ ئىچىدە، پروفېسسور 1133 نەپەر، دوتسېنت 1083 نەپەر، لېكتور 170 نەپەر، ياردەمچى ئوقۇتقۇچى 1578 نەپەر، پروفېسسور بىلەن دوتسېنت ئوقۇتقۇچىلار قوشۇنىنىڭ %56 نى ئىگەللەيدۇ.
ئۇيغۇرلارنىڭ يۈڭدىن ئىشلەنگەن تۇرمۇش بۇيۇملىرى
پىيما— پىيما كۈز پەسلىدە قىرقىلغان قوي يۇڭىدا ئىتىلىدۇ. ئەتىياز ياكى ياز كۈنلەردە قىرقىغان قوي يۇڭىدا  ئىتىشكە  بولمايدۇ. پىيمىچى ئۇستىلار يۇڭنى يۇمشاق ئاتقاندىن كېيىن، يۇڭنى چىغ ئۈستىگە ئۆتۈك شەكلىدە تەكشى سالىدۇ. ئىچىگە چاپلاشتۇرمايدىغان رەخت  سېلىپ يۇڭنى خامداپ بولغاندىن كېيىن قول ئارقىلىق دومىلىتىپ قاتۇرىدۇ.
پىيمىنىڭ چىڭ، قاتتىق بولۇشى ئۈچۈن يۇڭغا  كىسلاتالىق سۇيۇقلۇق، كۈنجىرا قاتارلىق نەرسىلەر  ئارىلاشتۇرىلىدۇ.پىيمىنى كىيىش ئوبىيېكتلىرىغا  ئاساسەن ئەرەنچە، ئايالچە قىلىپ ئىتىشكە  بولىدۇ. پىيما بەكمۇ ئىسسىق بولۇپ، قەھرىتان قىش كۈنلىرى بەكمۇ راھەت، بولۇپمۇ قار  كۆپ ياغىدىغان، سوغاق قاتتىق بولىدىغان رايونلادا پىيما  ئەڭ ياخشى ئاياغ بولۇپ ھېساپلىنىدۇ. ئەگەر پىيمىنىڭ تاپىنىغا چەم قويدۇرۇۋالسا ئون يىلدىن ئارتۇق كىيىشكە  بولىدۇ.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
داڭلىق شەخسلەر
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى قۇرۇلغاندىن بۇيان نۇرغۇنلىغان داڭلىق شەخىسلەرنى تەربىيلەپ يېتىشتۈرگەن.
ئۇيغۇرلارنىڭ يۈڭدىن ئىشلەنگەن تۇرمۇش بۇيۇملىرى
ھازىر  پىيما تېخىمۇ كۆپ كىشىلەرنىڭ دىققىتىنى تارتماقتا. بەزى جايلاردا مەخسۇس پىيمىچىلىق دۇكانلىرى قۇرۇلدى. ئۇ ئىقتىسادنى گۈللەندۈرشتە مۇھىم رول ئويناپلا   قالماستىن، بەلكى ئۇيغۇرلارنىڭ تارىخى، جۇغراپىيىلىك جايلىشىش ئەھۋالى، مەدەنىيىتى، ئىستېتىك قاراشلىرى قاتارلىقلارنى تەتقىق قىلىشتىمۇ مۇھىم ئەھمىيەتكە  ئىگە. يېقىنقى يىللاردىن بۇيان شىنجاڭ رايونىغا  كەلگەن بىر قىسىم چەت  ئەللىك ساياھەتچىلەر پىيمىنى چەت ئەللەرگە ئېلىپ چىقىپ تەتقىقات  ئويېكتى قىلماقتا.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
داڭلىق شەخسلەر
سىياسى ساھە بۇنىڭ تىپىك مىسالى بولۇپ، كىشىلەر توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى «ئەمەلدارلارنىڭ ئىسسىق كارىۋىتى»، «ۋەزىر ۋە تالانتلىق شەخىسلەرنىڭ مەنبەسى»، «توكيو ئۇنىۋېرسىتى تەربىيىلەپ چىققان كىشىلەر ياپونىيەنىڭ سىياسىي-ئىقتىسادىنى ئىگىلىگەن» دېيىشىدۇ. بۇ قارىماققا ئاشۇرۇپ ماختىۋەتكەندەك كۆرۈنسىمۇ، ئەمەلىيەتتە ھەقىقەتەن شۇنداق! پەقەت قانۇن ئىنىستىتۇتىنى پۈتتۈرگەن 40 مىڭ ئوقۇغۇچىنىڭ ئىچىدىلا 2700 كىشى ھۆكۈمەت ئورگىنىدا ئىشلىگەن.
ئۇيغۇرلارنىڭ يۈڭدىن ئىشلەنگەن تۇرمۇش بۇيۇملىرى
كىگىز پايپاق— كىگىز  پايپاق  ئۇيغۇر  كىگىزچىلىكىنىڭ بىر  تۈرى بولۇپ، ئۇنىڭ مەيداغا  كېلىش تارىخى پىيمىنىڭ مەيدانغا  كىلىش تارىخدىنمۇ ئۇزۇن. چۈنكى ئۇنى ئىتىش ئۇسۇلى ئاددى، كىيىن ئوبيېكتلىرى كۆپ. كىگىز پايپاقنى ئىتىش  ئۇسلىمۇ كىگىز  ئىتىش  ئۇسۇلى بىلەن ئوخشاش. كىگىز پايپاقنى ئىتىش ئۇسۇلى مۇنداق: يۇڭنى يۇمشاق ئاتقاندىن كېيىن، چىغ ئۈستىگە سېلىپ يۆگەپ، دەسسەپ دومىلىتىپ ئاخىرىدا قول ئارقىلىق قاتۇرۇلىدۇ. ئاندىن سۈزۈپ، تەڭشەپ پايپاق شەكلىگە كىرگۈزۈلىدۇ. تاپىنى يىپ بىلەن چېتىلدۈرۈلۈپ تىكىلىدۇ. پايپاقنى كىيىش ئوبېيكتلىرىغا ئاساسەن ئەرەنچە، ئايالچە، چوڭ- كىچىك قىلىپ ئىتىشكە  بولىدۇ. رەڭگى جەھەتتىن ئاق پايپاق، گۈللۈك پايپاق دەپ بۆلىنىدۇ.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
داڭلىق شەخسلەر
توكيو ئۇنىۋېرسىتىتىنى پۈتتۈرگەن داڭلىق كىشىلەردىن:
ئۇيغۇرلارنىڭ يۈڭدىن ئىشلەنگەن تۇرمۇش بۇيۇملىرى
گۈللۈك پايپاقنىڭ گۈلى ئادەتتە  ئۆتۈكنىڭ سىرتىغا چىقىپ تۇرىدىغان قىلىپ ئىتىلگەچكە ناھايىتى چىرايلىق كۆرۈنىدۇ. ئۇ بەكمۇ ئىسسىق بولۇپ، سوغۇق قاتتىق بولغان ۋاقىتلاردىمۇ پۇتنى ئاسان توڭدۇرمايدۇ. پۇتنى تەرلەتمەيدۇ، يۇمشاق بولۇشتەك ئالاھىدىلىككە  ئىگە.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەنلەر
لېئو ئېساكى، 1973-يىلى نوبېل فىزىكا مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئېيساكۇ ساتو، 1974-يىلى نوبېل تېنىچلىق مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ماساتوشى كوشىبا، 2002-يىلى نوبېل فىزىكا مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ياپونىيە ۋەزىرلىرى
شىگېرۇ يوشىدا، ياپونىيە ۋەزىرى (1946-1947، 1948-1954)؛
نوبۇسۇكې كىشى، ياپونىيە ۋەزىرى (1957-1960)؛
ئېيساكۇ ساتو، ياپونىيە ۋەزىرى، نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن (1964-1972)؛
تاكېئو خۇكۇدا، ياپونىيە ۋەزىرى (1976-1978)؛
ياسۇھىرو ناكاسونې، ياپونىيە ۋەزىرى (1982-1987)؛
كىئىچى مىيازاۋا، ياپونىيە ۋەزىرى (1991-1993)؛
ماتېماتىكلار
تاداتوشى ئاكىبا، كىيوشى ئىتو، كېنكىچى ئىۋاساۋا، مىكىئو ساتو، گورا شىمۇرا، يۇتاكا تانىياما، تېيجى تاكاگى، كېنتارو يانو، تسۇيوشى مورى، ماشى ئائويى؛
خىمىيەشۇناسلار
كىكۇنائې ئىكېدا، يوكىچى تاكامىنې، ئۇمېتارو سۇزۇكى؛
ئارخېتېكتورلار
كىشو كۇروكاۋا، كېنزو تانگې، ئاراتا ئىسوزاكى، تويو ئىتو؛
نوبېل مۇكاپاتىغا ئېرىشكەنلەر
ياسۇنارى كاۋاباتا، 1968-يىلى نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
كېنزابۇرو ئوئې، 1994-يىلى نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
يوئىچىرو نامبۇ، 2008-يىلى نوبېل فىزىكا مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئېي-ئىچى نېگىشى، 2010-يىلى نوبېل خىمىيە مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ياپونىيە ۋەزىرلىرى
يۇكىئو خاتوياما، ياپونىيە ۋەزىرى (2009-2010)؛
يازغۇچىلار
كوبو ئابې، ريۇنېسۇكې ئاكۇتاگاۋا، ياسۇنارى كاۋاباتا، يۇكىئو مۇشىما،مورى ئوگائى، ناتسۇمې سوسېكى
ئۇنىۋېرسىتېت ئېرىشكەن شان-شەرەپلەر
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتىتوكيو ئۇنىۋېرسىتېتى يۇقىرى سۈپەتلىك ئوقۇتۇش سەۋىيەسى ۋە يۇقىرى پەن-تېخنىكىسى بىلەن دۆلەت ئىچى ۋە سىرتىغا داڭلىق. ھازىر ياپونىيەنىڭ دۆلەت ئىچى ۋە سىرتى بىلەن مەدەنىيەت ئالماشتۇرۇش مەركىزى بولۇپ قالغان.
2011-يىلى 5-ئاينىڭ 23-كۈنى، ئەنگلىيە ئالىي مائارىپنى تەكشۈرۈش شىركىتى 2011-يىللىق ئاسىيادىكى ئەڭ داڭلىق ئالىي مەكتەپلەرنى تەرتىپكە تۇرغۇزغاندا، تۆتىنچى بولغان.
2013-يىلى 4-ئاينىڭ 10-كۈنى، ئەنگلىيە «تامېس گېزىتى ئالىي مائارىپ قوشۇمچە سانى» دەسلەپكى مەزگىلدىكى ئاسىيادىكى ئالىي مەكتەپلەرنى تەرتىپكە تىزغاندا، توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى ئاسىيادىكى يۈز داڭلىق ئالىي مەكتەپنىڭ ئالدى بولغان.
مەكتەپ مۇدىرلىرى
خىرويۇكى كاتو، 1877-يىلى 4-ئاي؛
كېنسائى ئىكېدا، 1877-يىلى 4-ئاي؛
خىرويۇكى كاتو، 1877-يىلى 7-ئاي؛
خانلىق ئۇنىۋېرسىتېت
ماساكازۇ توياما، 1886-يىلى 1-ئاي؛
خىروموتو ۋاتانابې، 1886-يىلى 3-ئاي؛
خىرويۇكى كاتو، 1890-يىلى 5-ئاي؛
ئاراتا ھامائو، 1893-يىلى 3-ئاي؛
ماساكازۇ توياما، 1897-يىلى 11-ئاي؛
توكيو خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتى
دائىروكۇ كىكۇچى، 1898-يىلى 5-ئاي؛
كېنجىرو ياماكاۋا، 1901-يىلى 6-ئاي؛
نائوكىچى ماتسۇئى، 1905-يىلى 12-ئاي؛
ئاراتا خامائو، 1905-يىلى 12-ئاي؛
يوجى ساكۇرائى، 1912-يىلى 8-ئاي؛
كېنجىرو ياماكاۋا. 1913-يىلى 5-ئاي؛
كىخېئىجى ئونوزۇكا، 1928-يىلى 12-ئاي؛
ماتارو ناگايو، 1934-يىلى 12-ئاي؛
كانئىچى تېرازاۋا، 1943-يىلى 2-ئاي؛
يوشىكازۇ ئۇچىدا، 1943-يىلى  3-ئاي؛
شىگېرۇ نانبارا، 1945-يىلى 12-ئاي؛
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
تادائو يانائىھارا، 1951-يىلى 12-ئاي؛
سېئىجى كايا، 1957-يىلى 12-ئاي؛
كازۇئو ئوكوچى، 1963-يىلى 12-ئاي؛
ئىچىرو كاتو، 1968-يىلى 11-ئاي؛
ئىچىرو كاتو، 1969-يىلى 4-ئاي؛
كېنتارو خاياشى، 1973-يىلى 4-ئاي؛
ريۇئىچى خىرانو، 1981-يىلى 4-ئاي؛
ئاكىتو ئارىما، 1989-يىلى 4-ئاي؛
خىرويۇكى يوشىكاۋا، 1993-يىلى 4-ئاي؛
شىگېخىكو خاسۇمى، 1997-يىلى 4-ئاي؛
تاكېشى ساساكى، 2001-يىلى 4-ئاي؛
خىروشى كومىياما، 2005-يىلى 4-ئاي؛
جۇنىچى خامادا، 2009-يىلى 4-ئاي؛
مەكتەپ مۇدىرلىرى
ماساكازۇ توياما، 1886-يىلى 1-ئاي؛
مۇنكەر ۋە نەكىر
مۇنكەر ۋە نەكىر (ئەرەبچە: منكر ونكير) كۆرۈمسىز ئىككى پەرىشتە بولۇپ، مېيىت دەپنە قىلىنغاندىن كېيىن قەبرىسىگە كېلىپ، ئۇنى ئولتۇرغۇزۇپ، ئۇنىڭدىن: رەببى، دىنى ۋە پەيغەمبىرى توغرۇلۇق سورايدۇ. جاۋاب بېرەلىگەنلەر قەبرىسىدە ھۇزۇرغا ئېرىشىدۇ. جاۋاب بېرەلمىگەنلەر قەبرىسىدە ئازابقا دۇچار بولىدۇ. ھەدىس (تىرمىزىي: 1071) تە: «مېيىت قەبرىگە قويۇلغاندىن كېيىن، مۇنكەر ۋە نەكىر ئىسىملىك، چېقىركۆزلۈك، قاپقارا ئىككى پەرىشتە ئۇنىڭ يېنىغا كىرىدۇ» دەپ كەلگەن.
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
توكيو خانلىق ئۇنىۋېرسىتېتى
ياشىنوئو كوزائى، 1920-يىلى 9-ئاي؛
كانجى ساتو، 1938-يىلى  11-ئاي؛
يۇزۇرۇ خىراگا، 1938-يىلى 12-ئاي؛
توكيو ئۇنىۋېرسىتېتى
تاكاشى مۇكائىبو، 1977-يىلى 4-ئاي؛
ئۇماچ
ئۇماچ
ئوماچ-ئاساسەن ئائىلىۋى تاماق تۇرلىرىنىڭ بىرى بولۇپ ، ئاساسەن مىجاز تەڭشەش ئېھتىياقى تۈپەيلىدىن ئىستىمال قىلىنىدۇ .بۈگۈنكى كۈندە ئوماچ ، كىشىلەرنىڭ ئەتىۋارلىق يىمەكلىكىگە ئايلانماقتا. بولۇپمۇ يۇقۇرى ئىستېماللىق كىشىلەر تۇرمۇش تەرتىۋىنى مۇنتىزىنلاشتۇرۇپ ، ئوماچ ئىچىشنى كۈندىلىك ئىستىمالدىكى مۇھىم شەرتلەرنىڭ بىرى قىلماقتا. ئىلگىرى ئوماچ ئىچېش نامراتلىقنىڭ بەلگىسى بولسا ، ئەمدىلىكتە ئۇ يۇقۇرى ئىستىماللىق كىشىلەرنىڭ كۈدىلىك يىمەكلىگى بولۇپ قالدى.
ئوماچ تۇرلىرى :
1.ئىماتا
2.بۇلغاما
3.ئۇن ئومىچى
4.شورپا ئومىچى
5.تۇرۇپ ئومىچى
6.ئەلا سورۇقلۇق تېرىق ئومىچى
8.سېمىز ئومىچى
9.بۇغداي ئومىچى
10.كەندىر ئۇرۇقى ئومىچى
11.قوناق ئۇنى ئومىچى
12.ئارپا ئۇنى ئومىچى
13.گۈرۈچ ئۇنى ئومىچى
14.سۇپساق ئوماچ (گۆشسىز ئوماچ)
15.تۇخۇم ئومىچى
16.غورا ئومىچى
17.تۈگۈنەك ئومىچى
18.چامغۇر ئومىچى
19.سەۋزە ئومىچى
21.مېڭە ئومىچى
22.تەڭنە ئومىچى
23.ئەۋزور
24.سۈت زېڭى
25.قېتىق زېڭى
26.ئالىقات زېڭى
27.شەربەت زېڭى
28.بېدە زېڭى
29.ماي زېڭى
30.كۆتات زېڭى
32.قورىما زاڭ
33.قوناق يارمىسى
34.چۈلە
35.يەجمە
37.چېچىلماق
39.شىلەمپەت
40.ئاتىلا
41.قورىغان ئوماچ
42.بېدە ئومىچى
43.گۆش سالغان ئوماچ
44.چامغۇر سالغان ئوماچ
45.گۈلە سالغان ئوماچ
47.گۆش سالغان سىقماق
49.ماش سالغان سىقماق
50.چامغۇر سالغان سىقماق
51.گۈلە سالغان سىقماق
52.خەندىلەك
53.شۇڭغۇتماق
54.كۆجە
55.قېتىق كۆجىسى
56.سىقماق ئاش
پايدىلانغان ماتېرياللار:
1. ئۇيغۇر تائاملىرى قامۇسى (شىنجاڭ خەلق سەھىيە نەشىرىياتى. 2007-يىل 6-ئاي 1-نەشىرى)
ئالبېرت ئېينىشتېيىن
ئالبېرت ئېينىشتېين (ئىنگ: Albert Einstein، ت. 1879 - 14 - مارت — 1955 - 18 - ئاپرېل) گېرمانىيەلىك نەزەرىيە ڧىزىكا ئالىمى، پەيلاسۇپ ۋە يازغۇچى. ئۇ دۇنياغا تونۇلغان ۋە تەسىر كۆرسەتكەن ئالىمدۇر. ئۇ "ھازىرقى زامان ڧىزىكىسىنىڭ ئاتىسى" دەپ تەرپلىنىدۇ. 1921-يىلى ئۇ نەزەرىيە ڧىزىكىسىغا قوشقان تۆھپىسى، بولۇپمۇ ڧوتو-ئېلىكتېر ئېڧڧىكىتىنى بايقىغانلىغى ئۈچۈن نوبېل ڧىزىكا مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ھاياتى
ئېينىشتىيىننىڭ تۇلۇق ئىسمى- ئالبىرىت ئېينىشتىيىن(Albert Einstein) بۇلۇپ،-ⅩⅩئەسىردىكى ئەڭ ئۇلۇغ فىزىكا ئالىمى. ئۇ 1879-يىلى 3-ئاينىڭ 14-كۈنى گىرمانىينىڭ ۋىيۇرتېمبىرىگ ئوبلاستى مىيونخىن ئەتراپىدىكى مەشھۇر ئۇلم دىگەن كىچىك شەھەردە كىچىك مۈلۈكدار يەھۈدى ئائىلىسدە دۇنياغا كەلگەن. ئۇنىڭ دادىسى ئۇيەردە بىر ئىلىكتىر سايمانلىرى زاۋۇتىغا ئىگىدارچىلىق قىلاتتى. ئېينىشتىيىن كىچىك ۋاختىدا ئانچە زىھنى ئۆتكۈر بالا ھىساپلانمايتتى، ئۇ ئۈچ ياشتىن ئاشقاندا تىلى چىققان بولسىمۇ لېكىن بەش ياش ۋاختىدىمۇ كىكەچلەپ سۆزلەيتتى. ئاتا-ئانىسى ئۈنى زىھىن جەھەتتىن ۋە يىتىلىشى جەھەتتىن نۇرمال ئەمەس، دەپ قارايتتى. بىراق كىچىك ئېينىشتىيىننىڭ فانتازىيلىك تۇيغۇسى كۈچلۈك ئىدى. تەبىئەت ھادىسىللىرىگە قاتتىق قىزىقىپ يۈرەتتى. ئۈزىنىڭ ئەسلىشىگە قارىغاندا تۆت-بەش ياش ۋاقىتلىرىدا ئۇنىڭدا بىر خىل «مۇقەددەس بىلىم ئېلىش» ئارزۇسى بولغان. شامال ۋە يامغۇرغا، ئاينىڭ نىمە ئۈچۈن چۈشۈپ كەتمەيدىغانلىقىغا،... ھەيران قالغان. بۇلارنىڭ تىگى-تەكتىنى بىلىشكە بولغان ئىنتىلىش ئۇنىڭدا ئۆتكۈر كۈزۈتۈش قابىليىتىنى يىتىشتۈرگەن. بىر كۈنى دادىسى ئۇنىڭغا بىر كۇمپاس ئېلىپ بىرىدۇ، ئۇ كۇمپاسنى قايسىلا تەرەپكە قاراتسا ئىچىدىكى سىتىرىلكىنىڭ ھامان ئوخشاش بىر يۈنۈلشنى كۆرسىتىپ تۇرغانلىقىنى بايقايدۇ. بۇ ئۇنىڭدا زور قىززىقىش پەيدا قىلىدۇ. ئۇ 12 ياش ۋاختىدا ئاممىباپ ئىلمى كىتاپلارنى ئۇقۇپ چىققاندىن كىيىن تىزلا «ئىنجىل» دىكى ھىكايىلەرنىڭ نۇرغۇنلىرى راست ئەمەس دىگەن تۇنۇشقا كەلگەن. ئۇ ئېۋكىلىتنىڭ «گىومىتىريەنىڭ ئەسلى نۇسخىسى» نى ئۇقۇپ چىقىپ، ئۇنىڭدىكى پىپاگور ‹گۇگۇ› تىئورمىسى ‹تىك بۇلۇڭلۇق ئۈچبۇلۇڭ تىئورمىسى› ئۇنى چوڭقۇر جەلىپ قىلىدۇ. ئېينىشتىيىن بۇلارنى زوق-ئىشتىياق بىلەن ئەسلەپ: «ئەگەرياش ۋاختىمدا مۇشۇ ئەسەر مىنى جەلىپ قىلمىغان بولسا، نەزىريە تەتقىقاتچىسى بۇلۇپ يىتىلىىشىم مۇمكىن ئەمەس ئىدى» دەيدۇ. شۇ يىلى ئېينىشتىيىن لونفود ئوتتۇرا مەكتىۋىگە كىرىپ ئۇقۇيدۇ.
ئۇ ئەينى ۋاقىتتىكى گىرمانىيە مەكتەپلىرىدىكى ئاشۇنداق قاتمال، ئۈلۈك مائارىپ تۈزىمىنى ياقتۇرمىغانلىقتىن بۇ مەكتەپنى پۈتتۈرگۈچە ئۇقۇمايدۇ. 1894-يىلى ئۈيىگە قايتىپ كىلىپ دادىسىنىڭ يىتەكچىلىگىدە ئۆزلىگىدىن ئۈگۈنىدۇ. 1895-يىلى ئېينىشتىيىن سىيورىخ فىدراتىپ سانائات ئىنىستوتىگە ئىمتاھان بىرىدۇ. ئەمما ئۇنىڭ ماتىماتىكا نەتىجىسى كۈرۈنەرلىك بولسىمۇ، ئورتاق نەتىجىسى ناچار بولغانلىقتىن قۇبۇل قىلىنمايدۇ. كىيىن كىيىن بائاۋۇرىيە ئوتتۇرا مەكتىۋىدە بىر يىل تۇلۇقلاپ ئۈگۈنۈپ، 1896-يىلى فىدراتىپ سانائەت ئونۋىرسىتىتى دارىلمۇئەللىمىن فاكولتىتىغا ئىمتاھان بىرىپ كىرىپ، ماتىماتىكا، فىزىكىنى بىرىلىپ ئۈگۈنىدۇ، ئۇ ۋاختىنىڭ تۇلىسىنى فىزىكا تەجىربىخانىسدا ئۆتكۈزىدۇ. بۇچاغدا ئۇ كەلگۈسىدە نىمە قىلىشنى بايقاپ فىزىكا نەزىريىسىنى بىرىلىپ ئۈگۈنىدۇ، فىزىكا ئالىمى بۇلۇشقا نىيەت باغلاپ، نەزىريە تەتقىقاتىغا كىرىشىدۇ. لېكىن بۇ مەكتەپنى پۈتتۈرگەندىن كىيىن، ئىشسىز قېلىپ تۇرمۇشتا قىيىنچىلىق تارتپ، ناچار ئۇقۇغۇچىلارغا ماتىماتىكا ۋە فىزىكا ئۈگۈتۈشتىن تاپقان كىرىمىگە تايىنىپ تۇرمۇشىنى قامدايدۇ. 1901-يىلى ئۇ توي قىلدى، ھەمدە بىر ساۋاقدىشىنىڭ دادىسىنىڭ دوستىنىڭ كۆرسىىتىشى ئارقىلىق بىكار يۈرىيدىغان لېكىن كىرىمى ئانچە يۇقۇرى بولمىغان ئۇرۇنغا يەنى بېرىن شىۋىتسارىيە فىدراتىپ پاتىنت (خاس پايدا) ئىدارىسىگە كىرىپ، پاتىنت تەكشۈرگۈچى خادىم بۇلىدۇ. 1905-يىلى 26 ياشقا كىرگەن ئېينىشتىيىن ناھايىتى قىيىن شارائىت ئاستىدا، نۇرغۇنلىغان ئىلمى تەجىربە پاكىتلىرىغا ئاساسەن، نىيوتۇننىڭ نۇرغۇن يىللاردىن بۇيان مۇقەددەس دەخلىسىز بۇلۇپ كەلگەن مۇتلەق زامان‹ ۋاقىت › ۋە مۇتلەق ماكان ‹بوشلۇق› قارىشىنى ئىنكار قىلىپ، نىسپىيلىك نەزىريىسىنى ۋە يۇرۇقلۇق تىزلىكىنىڭ ئۆزگەرمەسلىكى پىرىنسىپىنى ئوتتۇرغا قۇيىدۇ. ھازىرقى زامان فىزىكىسىنىڭ نەزىريىۋى تۈۋرىكنىڭ بىرى بولغان تار مەنىدىكى نىسپىيلىك نەزىريىسىنى بەرپا قىلىدۇ. شۇنداقلا شۇ يىلى 3- 6-ئايلاردا ئۇ يەنە «فوتۇ-ئىلىكتىر ئېفكىتى نەزىريىسى» ۋە «برئون ھەركەت نەزىريىسى»نى ئىلان قىلىدۇ. ئېنىشتىيىن گېرمانىيىنىڭ «فىزىكا ژورنىلى» دا ئارقا- ئارقىدىن ئۈچ پارچە ماقالە ئىلان قىلىپ، ئۈچ مۇھىم ساھە بۇيىچە تارىخى خارەكتىرلىك نەتىجىگە ئىگە بۇلىدۇ. ئۇنىڭ مۇۋاپىقىيتىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا، ھەر بىر پارچە ماقالسى بىلەن نوبىل مۇكاپاتىغا ئىرىشەلەيتتى. شۇ يىلى 3-ئايدا ئىلان قىلىنغان «نۇرنىڭ پەيدا بۇلىشى ۋە ئۇنىڭ ئايلىنىشىدىكى رىغبەتلەندۈرىدىغان نوختىنەزەر توغىرىسدا» دىگەن ماقالىسىدە ئېينىشتىيىن پىلانىكنىڭ كۋانىت پەرىزىنىڭ ئىلھامىدا «يۇرۇقلۇق كۋانتى تەلىماتى»نى ئوتتۇرغا قۇيۇپ،«ئىلىكتىر ماگىنىت دولقۇنىنىڭ ئىنىرگىيسى پارچە- پارچە يۇرۇقلۇق كۋانتى ئارقىلىق تارقىلىدۇ» دەپ قارايدۇ. بۇنىڭ بىلەن ئۇ كۋانت نەزىريىسىنى تەرەققى قىلدۇرۇپ، ئىلىم-پەن تارىخىدا تۇنجى قېتىم مىكرو ئوبىكتىپ جىسىمنىڭ دولقۇنلۇق ۋە زەرىچىلىكتىن ئىبارەت ئىككى ياقىلىمىلىق خۇسۇسىيتىنى شەرھىلەپ بىرىدۇ. ئۇ يەنە كۋانت نەزىريەسى ئارقىلىق فوتو-ئىلىكتىرىك ئىففىكىت، رادىئاتسىيە جەريانى ۋە قاتتقىق جىسىمنىڭ سېلىشتۇرما ئسسىقلىقىنى چۈشەندۈرۈپ بىرىدۇ. بۇلار كۋانىت مىخانىكىسىنى تىكلەش ئۈچۈن ئاساس يارىتىدۇ.
1933-يىلى گىتلىر تەخىتكە چىقىپ، ئېينىشتىيىننىڭ نىسپىيلىك نەزىريىسىنى «يەھۇدى پىتنىسى» دەپ جاكارلايدۇ. ئۇنى بىرلىن پەنلەر ئاكادىمىيىسىنىڭ رويىخېتىدىن ئۈچۈرۋېتىدۇ، ھەمدە ئېينىشتىيىننىڭ ئەنگىليەنى زىيارەت قىلىش پۇرسىتىدىن پايدىلنىپ، ئۇنى سىرتتىن ئۈلۈمگە ھۈكۈم قىلىدۇ، ئۈيى تىنىتىلىدۇ، مال- مۈلىكى مۇسادىرە قىلنىدۇ، ئەسەرلىرى كۆيدۈرۋېتىلىدۇ. شۇ يىلى 10-ئايدا ئېينىشتىيىن ئامرىكىغا بېرىپ، يىڭى جىرسىې شىتاتىنىڭ پىرېنىستۇن ئالى تەتقىقات ئورنىدا پىراپىسسور بۇلىدۇ. 1940-يىلى ئۇ ئامېرىكا تەۋەلىكىگە ئۈتىدۇ، شۇنىڭدىن كىيىن داۋاملىق ھالدا ئامرىكىدا نەزىريە فىزىكىسى تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىدۇ. ئېينىشتىيىن نىيوتۇندىن قېلىشمايدىغان ئىلىم-پەن پىشىۋاسى. ئۇ فىزىكىنىڭ نۇرغۇن ساھەلىرىدە مۇھىم تۆھپىلەرنى قوشقان. ئەگەر پەقەت مۇھىمىنىلا تىلغا ئېلىشقا توغرا كەلسە، ئۇنداقتا، خۇددى ئېينىشتىيىن ۋاپات بۇلۇش ئالدىدا قالدۇرغان بىر قول يازما ئارگىنالىدا خۇلاسە قىلغاندەك: «زامان، ماكان، تارتىش كۈچى، ماسسا ۋە ئىنىرگىيە تەڭ قىممەتلىك نەزىريىسى قاتارلىق يىڭى نوختىنەزەرلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولغان نىسپىيلىك نەزىريىسىنى بەرپا قىلىش، بىرلىككە كەلتۈرۈلگەن مەيدان نەزىريىسىنى تىكلەش ‹پۈتتۈرەلمەيدۇ› كۋانىت نەزىريەسىنى راۋاجلاندۇرۇشقا تۆھپە قۇشۇش ئالاھىدە تىلغا ئېلىنىشى كىرەك». كىيىن ئېينىشتىيىن كۋانىت مىخانىكا نەزىريەسىنىڭ تەرەققىياتىغا ئىزچىل تۈردە كۈڭۈل بۈلۈپ، كوپنھاگىن ئىلمى ئېقىمىدىكى بور، بون قاتارلىقلار بىلەن ئىلىم جەھەتتە 30 يىلغا يېقىن بەس مۇنازىرە قىلىدۇ. ئۇنىڭ ئىشتىن سىرتقى ۋاقىتلاردا، ئۇنىڭ ئۈستىگە يىتەكچىلىك قىلغۇچى ئۇستاز بولمىغان ئەھۋالدا مۇشۇنداق ئۇلۇغ مۇۋاپىقىيەتلەرگە ئىگە بۇلىشى ئىلىم- پەن تارىخىدا بۇلۇپ باقمىغان ئىش ئىدى. ئېينىشتىين نوپۇزغا خۇراپىيلارچە ئىشىنپ كەتمىگەن، باشقىلارنىڭ ئۈزىگە خۇراپىيلارچە ئىشىنىپ كىتىشىگە ۋە چۇقۇنىشىغا قارشى تۇرغان.1952-يىلى ئىسرائىلىيە زۇڭتۇڭى ۋېسمان ئۆلگەندىن كىيىن، ئىسرائىلىيە ھۆكۈمىتى ۋە كەڭ جامائەت ئۇنىڭ زۇڭتۇڭ بوۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. ئۇ پەقەت:«مەن زۇڭتۇڭ بولامايمەن» دىگەن سۆزنىلا قىلىدۇ. ئۇنىڭ «ھەقىقەتكە ئىگە بۇلۇشقا قارىغاندا ھەقىقەتنى تېپىش تېىخىمۇ قىممەتلىك» دىگەن ھىكمەتلىك سۈزى بار. دەرۋەقە ئۇ ھەقىقەتنى تېپىش يۇلىدا مەڭگۈ «توختىماي» ئوتتى. شۇنداق دىيىشكە بۇلىدۇكى ئىلىم-پەننىڭ ئەگىرى-تۇقاي يوللىرىدا باتۇرلۇق بىلەن يۇقۇرى پەللىگە ئۆرلىگەن يېرىم ئەسىردىن كۆپ ۋاقىتى ئىچىدە ئۇ بىر كۈنمۇ تىنىم تاپمىغان. ھازىرقى ۋاقىتتىكى ئاتۇم ئىنىرگىيسدىن پايدىلنىش، تۇنجى ئاتۇم بومىبىسىنى ياساش، قۇياش ئىنىرگىسىدىن پايدىلنىش، قوزغۇتۇلغان نۇر تېخنىكىسىنىڭ كۆپ قوللىنىشى... مانا مۇشۇ پەن-تەخنىكىدىكى ئۇلۇغ نەتىجىلەرنىڭ ھەر قايسىسىغا ئېينىشتىيىن ئۆز ھاياتىدىكى جاپالىق ئەمگىكى ئارقىلىق نەزىريىۋى ئاساس سېلىپ بەرگەن. ئىنسانىيەتنىڭ مەدەنيىتى ئۈچۈن غايەت زور تۆھپە قۇشۇپ، پۈتۈن دۇنيا خەلقىنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتىگە ئىرىشكەن ئۇلۇغ فىزىكا ئالىمى ئېينىشتىيىن 1955-يىلى 4-ئاينىڭ 18-كۈنى 76يېشىدا ئامرىكىدا كىسەل كارۋىتىدا تەتقىقات ئۈستىدە ۋاپات بولدى.
تار مەنىلىك نىسپىيلىك نەزىريىسى
(1) تار مەنىلىك نىسپىيلىك نەزىريىسىدىكى نىسپىيلىك قائىدسى: مەيلى مىخانىكىلىق ھادسىلەر بولسۇن ياكى ئوپىتكا ۋە ئىلىكتىر ماگىنىت ئىلمى ھادىسىلەر بولسۇن، ئۇلار ئەمەل قىلىدىغان قانۇنيەتلەر ئىنىرتسىيلىك سېستىمىلارنىڭ ھەركەت ھالىتى بىلەن مۇناسىۋەتسىز بۇلىدۇ. دىمەك، مىخانىكا قانۇنى بىلەن ئىلىكتىر ماگىنت ھەركىتى قانۇنىنى بارلىق ئىنىرتسىيلىك سېستىمىلاردا ئوخشاش تۇرغۇزۇشقا بۇلىدۇ. مانا بۇ پەرەز تار مەنىلىك نىسپىيلىك نەزىريىسىدىكى نىسپىيلىك قائىدىسى بۇلۇپ ھىساپلىنىدۇ. تار مەنىلىك نىسپىيلىك نەزىريىسىدىكى نىسپىيلىك قائىدىسى ئوتتۇرغا قۇيۇلغاندىن كىيىنكى 100 يىل ۋاقىتتىن بۇيان، كىشىلەر نىسپىيلىك قائىدىسى ئۈستىدە ھەر خىل ئۇسۇللار بىلەن تەجىربە ئېلىپ بارغان ۋە بۇ تەجىربىلەرنىڭ ئىنىقلىق دەرىجىسى بارغانسىرى يۇقۇرى ئۆرلىگەن بولسىمۇ، تا بۈگۈنگە قەدەر، نىسپىيلىك قائىدىسىگە زىت كىلىدىغان تەبىئى ھادىسلەر تېخى ئۇچىراپ باقمىدى. ئەلۋەتتە، ئىنسانلارغا ھەركەتنىڭ نىسپىيلىگى توغىرىسدا، بۇندىن كىيىن يەنە ئۆزلۈكسىز رەۋىشتە چوڭقۇر تەتقىقاتلارنى ئېلىپ بېرىشقا توغرا كىلىدۇ.
خوردا
خوردا
1.شوۋىگۈرۈچ
2.خوردا
4.غورا شورپىسى
5.چەينەك خوردا
6.قاسقان شورپا گۈرۈچ
7.پۇرچاق شورپىسى
8.دۈگلەك قىيمىلىق خوردا
10.تۇخۇم خوردىسى
12.سۆك ئېشى
14.يارما ئاش
15.سەۋزىلىك ماش خوردا
پايدىلانغان ماتېرياللار:
1. ئۇيغۇر تائاملىرى قامۇسى (شىنجاڭ خەلق سەھىيە نەشىرىياتى. 2007-يىل 6-ئاي 1-نەشىرى)
شاھ مەشرەپ
كىلاسسىكلىرىمىز‏
قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى
قايتا تەربىيەلەش لاگىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Qayta Terbiyelesh Lagéri) بولسا شەرقىي تۈركىستاندا 2014-يىلى ئېچىلغان ۋە 2016-يىلى ئەسلىدىكى تىبەت پارتىيە سېكرىتارى چېن چۈەنگو كەلگەندىن كېيىن زور دەرىجىدە كېڭەيتىلگەن قايتا تەربىيەلەش مەركەزلىرىدۇر. يەرلىك ھۆكۈمەت ھازىر نەچچە يۈز مىڭلىغان ئۇيغۇر، قازاق ۋە باشقا يەرلىك مىللەتلەرنى بۇ لاگېرلاردا تۇتۇپ تۇرماقتا. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ۋە نۇرغۇنلىغان خەلقئارا مەتبۇئاتلىرى بۇ لاگېرلاردا بىر مىليوندەك ئادەملەرنىڭ تۇتۇپ تۇرۇلىۋاتقانلىقىنى خەۋەر قىلغان.
ئارقا كۆرۈنىشى
شەرقىي تۈركىستاندىكى لاگېرلار 2014-يىلى ئېچىلغان ۋە 2016-يىلى ئەسلىدىكى تىبەت پارتىيە سېكرىتارى چېن چۈەنگو كەلگەندىن كېيىن زور دەرىجىدە كېڭەيتىلگەن قايتا تەربىيەلەش مەركەزلىرىدۇر. چېن چۈەنگو سېكرىتار بولغاندىن كېيىن مىڭلىغان ئون مىڭلىغان ساقچىلارنى قوبۇل قىلدى، ھەر قايسى شەھەر ناھىيەلەرگە 7300 ئەتراپىدا تەكشۈرۈش پونكىتلىرىنى تەسىس قىلىپ شەرقىي تۈركىستاننى ھەقىقى بىر ساقچى دۆلىتىگە ئايلاندۇردى. دەسلىپىدە ياۋا ئاخۇن ۋە دىنىي ئەسەبىي ئىددىيەدىىكىلەرنى سولاپ تەربىيەلىدى، بارا-بارا تەربىيەلىنىش ئوبىكىتلىرىنىڭ دائىرىسى كېڭىيىپ، ھازىرقى كۈنگە كەلگەندە نەچچە يۈز مىڭلىغان ھەتتا مىليونلىغان ئىنسانلار لاگېرلاردا ياتماقتا.
لاگېر ۋە تۇتقۇنلارنىڭ سانى
سېكرېتار پەزىلەت بەكرى خىزمىتىدىكى پاسسىپلىقى سەۋەبىدىن «تەربىيىلەش» كە ئېلىپ كېتىلگەن. قەشقەر شەھەرلىك دىنىي ئىشلار ئىدارىسىنىڭ سابىق خىزمەتچى خادىمى، ياۋاغ كوچا باشقارمىسى پارتىيە ياچېيكىسىنىڭ سېكرېتارى پەزىلەت بەكرىنىڭ ئۆز تەۋەلىكىدىكى «يېپىق تەربىيە» ھەرىكىتىگە يېتەكچىلىك قىلىشتا ئاكتىپ بولمىغانلىقى ئۈچۈن «ئىدىيەسىدە سىياسىي مەسىلە بار» دەپ قارىلىپ، ئىككى ئاينىڭ ئالدىدا ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇلغانلىقى ۋە «يېپىق تەربىيە لاگېرى» غا تەربىيىلىنىش ئۈچۈن ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى مەلۇم قىلدى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا يۇقىرىقى ئۇچۇرلار قىسمەن دەلىللەندى.
كۇچار ناھىيىسى خانىقاتام ساقچى خادىمى: «يېزىمىزدىن 5 مىڭچە كىشى لاگېردا، تېخى بىرسىمۇ قويۇپ بېرىلمىدى». مۇخبىرىمىزنىڭ لاگېرلار ھەققىدە كۇچا ناھىيىسىگە قارىتا ئېلىپ بارغان تېلېفون زىيارەتلىرى داۋامىدا كۇچانىڭ خانىقاتام يېزىلىق ساقچى خادىمى بۇ يېزىدا يىغىۋېلىشقا ئادەم ئاپىرىشنىڭ بىر ئايدىن بېرى توختىغانلىقى، ئەمما لاگېرغا ئېلىپ كېتىلگەن 5 مىڭچە كىشىدىن تېخى بىرسىنىڭمۇ قويۇۋېتىلمىگەنلىكىنى ئاشكارىلىدى.