cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى
باركۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قۇمۇل ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. باركۆلنىڭ يەر مايدانى 36،947 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا ، ئۇنىڭ نۇپۇسى 100،000.
تارىخ
بارىكۆل قەدىمدە بارىكۆل دۆلىتى دەپ ئاتالغان. غەربىي خەن سۇلالىسىنىڭ شېن جۆ 3  - يىلى (مىلادىن ئىلگىرىكى 59 - يىلى) غەربىي يۇرت قورۇقچىبەگ مەھكىمىسىگە قارىغان. كېيىن ھونلارنىڭ چارۋا باقىدىن يېرى بولغان. شەرقىي خەن سۇلالىسى دەۋرىدە غەربىي يۇرت قورۇقچىبەگ مەھكىمىسىگە قارىغان. كېيىن ھونلارغا تەۋە بولغان. شىمالىي سۈي سۇلالىسى دەۋرىدە جورجانلارغا ۋە قاڭقىللارغا قارىغان.  تاڭ سۇلالىسىنىڭ جېنگۇەن  14 - يىلى ( 640 - يىلى) بارىكۆل ناھىيىسى تەسىس قىلىنغان. سۇڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئېۋىرغول ئايمىقىغا قارىغان. يۈەن سۇلالىسى دەۋرىدە بېشىبالىق تەۋەسىدە بولغان ۋە بارىكۆل دەپ ئاتىلىشقا باشلىغان. مىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئۇيراتلارنىڭ خوشۇت قەبىلىسى قولىدا بولغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ كاڭشى 36 - يىلى (1697 - يىلى) ئوردىغا بەيئەت قىلىنغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ چيەنلۇڭ 25  - يىلى (1760 - يىلى) بارىكۆل بىۋاسىتە قاراشلىق نازارىتى تەسىس قىلىنغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ چيەنلۇڭ 38 - يىلى ( 1773 - يىلى) جېنشى مەھكمىسى تەسىس قىلىنغان. چىڭ سۇلالىسىنىڭ شيەنفېڭ 5  - يىلى (1855 - يىلى) مەھكىمە ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇپ، جېنشى بىۋاسىتە قاراشلىق نازارىتىگە ئۆزگەرتىلگەن. مىنگونىڭ 2 - يىلى ( 1913 - يىلى) نازارەت بىكار قىلىنىپ، جېنشى ناھىيىسى قىلىپ ئۆزگەرتىلگەن. مىنگونىڭ 23 - يىلى ( 1934 - يىلى) قۇمۇل مەمۇرىي رايونىغا قارىغان. 1954 - يىلى بارىكۆل ناھىيىسى دېگەن نامى ئەسلىگە كەلتۈرۈلۈپ، بارىكۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى قىلىپ قۇرۇلغان. ھازىر قۇمۇل ۋىلايىتىگە قارايدۇ.
جۇغراپىيە
بارىكۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى تەڭرىتېغىنىڭ شەرقىي بۆلىكىنىڭ شىمالىي ئېتىكىگە جايلاشقان. شەرقتىن ئاراتۈرۈك ناھىيىسى بىلەن، غەربتىن مورى قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى بىلەن، جەنۇبتا قۇمۇل شەھىرى بىلەن تۇتىشىدۇ، شىمالدا موڭغۇلىيە بىلەن چېگرىلىنىدۇ (چېگرا لىنىيىسىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 305 كىلومېتىر). شەرقتىن غەربكىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 276.4 كىلومېتىر. جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان كەڭلىكى 180.6 كىلومېتىر. ئومۇمىي يەر مەيدانى 38 مىڭ  400 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ. ناھىيىگە ئىككى بازار، 10 يېزا،  47 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. ناھىيە تەۋەسىدە شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى قۇمۇ دېھقانچىلىق مەيدانلىرىنى باشقۇرۇش ئىدارىسىنىڭ ئىككى دېھقانچىلىق (چارۋىچىلىق) مەيدانى بار. ناھىيە بازىرىنىڭ ئۈرۈمچى شەھىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 709 كىلومېتىر. 1995 يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 100 مىڭ  800، بۇنىڭ ئىچىدە قازاقلار 28.43% نى، خەنزۇلار  69.78% نى، باشقا مىللەتلەر  1.79% نى تەشكىل قىلىدۇ.    يەر تۈزۈلۈشى: شەرقىي جەنۇبىي ئېگىز، غەربىي شىمالى پەس، يەر تۈزۈلۈشىنىڭ ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئۈچ تاغ ( بارىكۆل تېغى، موچىنئۇرا تېغى، شەرقىي جۇڭغار تېغى بۆلىكى) ئوتتۇرىسىغا ئىككى ئويمانلىق (بارىكۆل ئويمانلىقى، سەنتاڭخۇ ئويمانلىقى) جايلاشقان. تاغ يېرى 38.9% نى، تۈزلەڭلىك 11.8%  نى، چۆللۈك  49.3%  نى ئىگىلەيدۇ. چوڭ - كىچىك دەرياسىدىن 46 سى بار. يەر ئۈستى سۇ بايلىقى 271 مىليون كۇب مېتىر، تۈزلەڭلىك رايونلىرىنى تەمىنلەيدىغان سۇ بايلىقى مىقدارى 233 مىليون كۇب مېتىر. ياۋايى ھايۋانات بايلىقىدىن يىلپىز، قارا تايغان بۇغا، ئارقار، ئۇلار قاتارلىقلار بار. ياۋا ئۆسۈملۈك ۋە زەمبۇرۇغ تۈرىدىكى 500 خىلدىن ئاشىدۇ. ئۇنىڭ ئىچىدە قارلەيلىسى، موگۇ ۋە گۈلبۇغۇنلار يايلاقتىكى <ئۈچ گۆھەر> دەپ ئاتىلىدۇ. بايقالغان قېزىلما بايلىقلىرىدىن نېفىت، كۆمۈر، ئاليۇمىن، كۆمۈر، تىتان، ئالتۇن، مىس، گىلابۇئېر تۇزى، تۇز قاتارلىقلار بار.  بارىكۆل قازاق ئاپتونوم ناھىيىسى مۆتىدىل بەلۋاغ  2  - دەرىجىلىك قۇرغاق ئىقلىم رايونىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 1.0℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى 33.5℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى  - 43.6℃. يىلىغا ئوتتۇرا ھېساب بىلەن 3.1 كۈندە ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرا  30℃ تىن يۇقىرى بولىدۇ. كۈننىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە چۈشۈش ۋاقتى 3213.1 سائەت،  10℃ يىغىندا تېمپېراتۇرىسى  1735.0℃، قىروسىز مەزگىلى  102 كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 203.0 مىللىمېتىر. سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 1621.0 مىللىمېتىر.   بۇ ناھىيە چارۋىچىلىقنى ئاساس قىلىدۇ. <قەدىمكى چارۋىچىلىق يۇرتى> دېگەن نامى بار. ھازىرقى تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 28 مىڭ 600 گېكتار (429 مىڭ مو)، ئورمان كۆلىمى 325 مىڭ 300 گېكتار (4 مىليون 880 مىڭ مو)، ئوتلاق كۆلىمى 1 مىليون 439 مىڭ 300 گېكتار (21 مىليون 590 مىڭ مو)، چارۋىچىلىقتا يايلاقتا چارۋا بېقىشنى ئاساس قىلىدۇ. چارۋىسىدىن قوي، كالا، ئات، تۆگە قاتارلىقلار بار. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن بۇغداي، يالىڭاچ ئارپا، ئارپا، نوقۇت، قىچا، ياڭيۇ قاتارلىقلار بار. سانائەتتە كۆن - خۇرۇم ۋە ئاشلىق - ماي پىششىقلاپ ئىشلەشنى ئاساس قىلىدۇ.  بارىكۆل قازا ئاپتونوم ناھىيىسىنىڭ ئاساس مۇئەسسەسەلىرى ئۈزلۈكسىز مۇكەممەللەشمەكتە. ئۆلكە تاشيولى 203 - لىنىيىسى مۇھىم قاتناش غول لىنىيىسى ھېسابلىنىدۇ. 2000 پروگراممىلىق تېلېفون ۋە قۇمۇل - بارىكۆل 2 - دەرىجىلىك نۇر كابىل غول لىنىيىسى پۈتۈن مەملىكەتنىڭ خەۋەرلىشىش تورىغا كىرگۈزۈلدى. بۇ ناھىيىگە جايلاشقان پەسىل خاراكتېرلىك ئېغىز - لاۋ يېمياۋ ئېغىزى شىنجاڭنىڭ موڭغۇلىيە بىلەن سودا قىلىشىدىكى مۇھىم ئېغىزىنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ.
ساياھەتچىلىك
بۇ ناھىيىنىڭ مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن شەرقىي خەن سۇلالىسى دەۋرىگە ئائىت رېنشاڭ ئابىدىسى، پېي سېنىڭ ئابىدىسى، تاڭ سۇلالىسى دەۋرىگە ئائىت داخې قەدىمكى شەھىرى قاتارلىقلار بار. داڭلىق مەنزىرىلىك جايلىرىدىن تەڭرىتاغ قارىغايلىق قارلىقى، خىيالىي مەنزىرىلەر، قاراڭغۇ جىلغىدا باھار، دەريا - ئېقىنلار ھاسىل بولغان مەنزىرە، قۇملۇقتىكى بارگاھ قاتارلىقلار بار
زاڭگۇي يېزىسى
زاڭگۇي يېزىسى گۇما ناھىيىسىگە قاراشلىق يېزا بولۇپ، گۇما بازىرىدىن شەرققە 67 كىلومېتىر كېلىدىغان جايغا جايلاشقان، شەرقتە پىيالما يېزىسى، غەربتە مۇجى بازىرى، شىمالدا قەشقەر ۋىلايىتى مەكىت ناھىيىسى، جەنۇبتا سانجۇ بازىرى بىلەن قوشنا. شەرقتىن غەربكىچە بولغان كەڭلىكى 19 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 45 كىلومېتىر، ئومۇمىي كۆلىمى 855 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ.
يېزا ئىگىلىكى
يېزا بويىچە تېرىلغۇ كۆلىمى 2.84 مىڭ مو، ئاساسلىقى بۇغداي، قوناق، ئىقتىسادىي زىرائەتلەردىن پاختا، ياغلىق دان ۋە پۇرچاق تۈرى، مېۋە-كۆكتات، ئاق ئارپا، بېدە قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. چارۋىچىلىقتا قوي، تەرپە ھەم ئات، تۆگە، ئېشەك قاتارلىقلار بار. ئورمانچىلىق سۈنئىي ئورمان يېتىشتۈرۈش ئارقىلىق ئاساس قىلغان، ئاساسلىقى تېرەك، سەئىدە-سۇئۇد، جىگدە ۋە ئۈجمە دەرىخى، قوشۇمچە ئۆسۈملۈك ئانار، ياڭاق، ئۆرۈك قاتارلىقلار بار. چېگرا ئىچىدە ئىشلەنگەن چۈچۈكبۇيا، ئېفېدرا، ئىت ياڭىقى قاتارلىق دورىلىق ئوت-چۆپ، ياۋا توڭگۇز بار، سۇغۇ، توشقان قاتارلىق ياۋايى ھايۋانلار بار.
Teynen shehiri
Teynen Shehiri bolsa Jungxua Min'go dikibixahar 2009 nopus bar, Teynenning 768,739 nopusibar, 175.6456 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 22.59°, xariki uzunluk 120°11, rayunnomuri 06.
4 - دېكابر
ياكى 4 - كۆنەك، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 338 - (كەبىسە يىلى 339 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 27 كۈندۇر.
نابۇككو لايىھىسى
نابۇككو لايىھىسى ياۋروپاغا ئېنېرگىيىنىڭ بىخەتەر ھالدا يەتكۈزۈلىشىدە مۇھىم رول ئوينايدىغان لايىھە.
سان سالۋادور
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> سان سالۋادور بولسا سالۋادور دىكى بىر شەھەر 2007 نوپۇس بار، سان سالۋادورنىڭ 1،566،629 نوپۇسى بار، 72.27 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاشقان، شىمالى كەڭلىك 13.41°، شەرىقى ئۇزۇنلۇك 89°11.
Edirne
thumb|right|400px thumb|right|300px thumb|right|200px Edirne, bolsa Türkiyening eng shehri. Edirnening 165,979 (2019) nopusi bar bolup, 844 km² daira ichida nopus jaylashqan, shimali kenglik 26.33°, sheriqi uzunluq 41°40.
[www.edirme.bel.tr]
ئىسپان تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[ئىسپان تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ئىسپانىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
ئىبنى ئەبىددۇنيا
ئىبنى ئەبىددۇنيا (عَبْدُ اللهِ بنُ مُحَمَّدِ بنِ عُبَيْدِ القُرَشِيُّ مَوْلاَهُمُ، البَغْدَادِيُّ): ئابدۇللاھ ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى ئۇبەيد (ئەبۇبەكرى). نامى «ئىبنى ئەبىددۇنيا». (ھ. 208 – 281 / م. 823 – 894) ئازادگەردە. باغدادلىق مۇھەددىس، تارىخشۇناس، پېداگوگ، ۋائىز. «ئەسسامت»، «مەكائىدۇششەيتان» قاتارلىق كۆپ رىسالىلارنى يازغان.
Teyjong shehiri
Teyjong Shehiri bolsa Jungxua Min'go dikibixahar 2008 nopus bar, Teyjongning 1,064,440 nopusibar, 163.4256 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 24.09°, xariki uzunluk 120°40, rayunnomuri (0)4.
نويان
نويان (موڭغۇلچە: ᠨᠣᠶᠠᠨ\ ئوقۇلۇشى noyan، كرىلچە: ноён)، موڭغۇل ئىمپېراتۇرلىقى دەۋرىدىكى نام. موڭغۇلچە مەناسى قۇماندان دېمەكتۇر.
ئەڭ دەستلەپتە چىڭگىزخاننىڭ مىڭبېگىگە بېرىلگەن نام ئىدى. 20- ئەسرنىڭ باشلارىغا قەدەر ئاقسۆڭەكلەر ھەم نويان دەپ ئاتالىپ كەلگەن. موڭغۇللار ئىسلام بىلەن مۇشەررەڧ بولغان ۋە تۈركلەشكەندىن سوڭرە، بىي، باي، بەگ ۋە ئەمىر دەپ ئۆزگەرگەن.
موڭغۇلىيەدىكى كۆپچىلىك نويانلار 30- يىللارداكى چوڭ بېسىش دەۋرىدە موڭغۇلىيە خەلق ئىنقىلابى پارتىيىسى تەرىپىدىن سىنڧىي دۈشمەن قاتارىدا يوقاتىلدى.
ماناگۇئا
left|thumb|250px ماناگۇئا بولسا نىكاراگۇئا دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، ماناگۇئانىڭ 1،680،100 نوپۇسىبار، 544 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 12.8°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 86°15.
قاراماي رايونى
قاراماي رايونى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر رايونى بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قاراماي شەھرىتىگە قارايدۇ. قاراماينىڭ يەر مايدانى 9،252 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا ، ئۇنىڭ نۇپۇسى 290،000.
كەرمان
تونۇشتۇرۇلىشى
كەرمان كەرمان ئائىلىسىدىكى كۆپ يىللىق سامان غوللۇق، كەرمانغا ئۇرۇقداش ئۆسۈملۈك بولۇپ، ئېگىزلىكى 15 ~ 40 سانتىمېتىر كېلىدۇ؛ يىلتىزى دۈگىلەك تۈۋرۈكسىمان، ئازراق ئەگرى بولىدۇ، رەڭگى سارغۇچ خورما رەڭ، غولى تېگىدىن شاخلانغان بولۇپ، تىك ياكى قىيپاش ئۆسىدۇ، ئىنچىكە ۋە ئاجىز بولىدۇ؛ يوپۇرمىقى نۆۋەتلىشىپ ئۆسكەن، شەكلى ئۇزۇن سوقىچاق ياكى تۇخۇمسىمان دۈگىلەك ياكى تار تېمىنىسىمان بولۇپ، سېپى يوق، تولۇق گىرۋەكلىك كېلىدۇ. باشسىمان گۈل رېتى ئۇچىدا ئۆسىدۇ، گۈلى كىچىك، سېپى ئۇزۇن، گۈلى ئادەتتە كۆك ياكى سۇس جىگەر رەڭ ياكى ئاق رەڭدە بولىدۇ. مېۋىسى غوزا مېۋە، شەكلى تەتۈر يۈرەكسىمان، ياپىلاق، ئۇچى ئويمانراق بولىدۇ، گىرۋىكىدە تار قانىتى بولىدۇ.
خۇسۇسىيىتى
تىنچلاندۇرۇش، نېرۋىنى كۈچەيتىش، بەلغەمنى بوشىتىش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە.
دورىلىق قىسمى
دورىغا بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ يىلتىزى ۋە پۈتۈن چۆپى ئىشلىتىلىدۇ.
تەبىئىتى
ھۆل ئىسسىق.
ئىشلىتىش مىقدارى
ئەھۋالغا قاراپ 4 ~ 12 گرام ئەتراپىدا ئىشلىتىلىدۇ.
يىغىپ تەييارلاش ئۇسۇلى
بۇ ئۆسۈملۈكنىڭ كۈزدە يىلتىزىنى كولىۋېلىپ، غولى ۋە يوپۇرماقلىرىنى ئېلىۋېتىپ، تازىلاپ ئاپتاپتا قۇرۇتۇپ، گۈلى ئېچىلمىغان چاغدا چۆپىنى يىغىۋېلىپ، ئاپتاپتا قۇرۇتۇپ تەييارلىنىدۇ. دورىغا ھۆل ھالەتتىمۇ ئىشلىتىلىدۇ.
ئۆسۈش ئورنى
شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى نىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى كۈنگەي تاغ باغرى ۋە يايلاقلاردا ئۆسىدۇ.
رېتسىپلار
12 گرام كەرماننى 12 گرام ئېگىر، 10 گرام ئارچا ئۇرۇقى، 20 گرام خام لۇڭگۇ بىلەن بىللە سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، يۈرەك سېلىش ۋە ئۇنتۇغاقلىققا مەنپەئەت قىلىدۇ.
15 گرام كەرماننى 12 گرام قوڭغۇراقگۈل، سەككىز گرام يۇلتۇزگۈل، 10 گرام سوغىگۈل بىلەن بىللە سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، يۆتەل ۋە بەلغەم تۈكۈرۈشكە مەنپەئەت قىلىدۇ.
كەرمان، قوڭغۇراقگۈل، يۇلتۇزگۇل، ئېگىر، سوغىگۈلنىڭ ھەر بىرىدىن تەڭ مىقداردا ئېلىپ سۇدا قاينىتىپ ئىچىپ بەرسە، بەلغەمنى بوشىتىپ، يۆتەلنى پەسەيتىدۇ.
ئەلىشىر نەۋائىينىڭ ھايات پائالىيىتى ۋە ئىدىيە مەنبەلىرى
نىزامىددىن ئەلىشىر نەۋا’ئىي 1441-يىلى 2-ئاينىڭ 9-كۈنى شاھرۇخ مىرزىغا بۆلۈپ بېرىلگەن خۇراساننىڭ پايتەختى ھىرات شەھىرىدە دۇنياغا كەلدى. ئۇنىڭ ئاتىسى غىياسىدىن كىچىك باخشى دېگەن كىشى ئىدى. مەشھۇر تارىخچى مىرزا ھەيدەرنىڭ «تارىخىي رەشىدىي» ناملىق كىتابىنىڭ 2-قىسمىدا بۇ ھەقتە مۇنداق دېيىلگەن: «ئۇنىڭ ئەسلىي ئۇيغۇر باخشىلىرىدىن بولۇپ، ئۇنىڭ دادىسىنى كىچىككىنە باخشى دەپ ئاتىشاتتى. ئادەتتىكى كىشىلەردىن ئىدى.» روشەنكى، ئەلىشىر نەۋا’ئىي چىڭگىزخان ئىستېلاسىدا ۋەيران قىلىنغان، بىرقانچە ئون ئا’ئىلە كىشىلىرى چۆلگە قېچىپ ئامان قالغاندىن باشقا پۈتۈنلەي قايتا بىنا قىلىنغان يېڭى ھىرات شەھىرىگە كۆچۈپ كەلگەن ئۇيغۇر خەتتات-باخشى زىيالىيلىرىنىڭ ئەۋلادىدىن ئىدى.
نەۋائىينىڭ ئاتىسى تۆمۈرىيلەر سارىيىغا يېقىن ئەمەل-خىزمەت بىلەن شۇغۇللانغان. 1447-يىلى شاھرۇخ ۋاپات بولغاندىن كېيىن تەخت ماجرالىرى كۈچەيگەندە نەۋائىي ئائىلىسى ئىراقنىڭ تەفت شەھىرىگە كۆچۈپ كەتتى. بۇ يەردە نەۋا’ئىي مەشھۇر تارىخچى شەرەفىددىن ئەلى يەزدىينىڭ سۆھبەتلىرىگە نائىل بولدى. تۆت-بەش يىل ئۆتۈپ خۇراسان تىنچىغاندىن كېيىن نەۋائىيلار ئا’ئىلىسى 1452-يىلى ھىراتقا قايتىپ كەلدى. شۇنىڭدىن كېيىن غىياسىدىن كىچىك ئەبۇلقاسىم بابىر (1452-1457) سارىيىدا خىزمەتكە كىرىپ، سەبزىۋار شەھىرىگە ھاكىم قىلىپ ئەۋەتىلدى. بۇ چاغدا نەۋا’ئىي ھىراتتا قېلىپ شەرق كلاسسىك ئەدەبىياتىنى ئۆگىنىش بىلەن شۇغۇللاندى. خوجا يۈسۈپ بۇرھاندىن مۇزىكا ئۆگەندى.
ئىلىم-پەن، ئەدەبىيات-سەنەت ئالىملىرى ئىچىدە نەۋائىي ئەدەبىياتقا ئايرىمچە قىزىقتى. ئۇنىڭ شا’ئىر تاغىلىرى مىرسەئىد كابۇلى، مۇھەممەد ئەلى غەرىبىي تەسىرىدە ئۇ مەشرەپلەر، شېئىرىيەت ئەنجۈمەن (يىغىلىش) لىرىغا قاتنىشىپ تۇردى. ئۇ10-12ياشلىرىدىن باشلاپ شې’ئىر يېزىشقا كىرىشتى. ئۇ ھىراتتىكى ئەينى زاماننىڭ ئەڭ ئاتاقلىق ئۇيغۇر شائىرى لۇتفىي بىلەن تۇنۇشتى. شۇ چاغلاردىلا لۇتفىي نەۋائىينىڭ شېئىرىي تالانتىغا ھەيران قالغانىدى.
نەۋائىي مەشھەتتە لوگىكا، پەلسەپە، ماتېماتىكا قاتارلىق پەنلەرنى داۋاملىق ئۆگەندى. فىردەۋسىي، سەدىي، نىزامىي، خۇسرەۋ دىھلىۋى داستانلىرىنى مۇھاكىمە قىلدى. ئۇيغۇر كلاسسىكلىرىدىن ئاتايىي، لۇتفىي ۋە سەككاكىينىڭ ئۆز ئانا تىلىدا ئىجاد قىلغان شې’ئىرىيەت يۈزلىنىشىدىن تەسىرلەندى. مەشھەت دەۋرى نەۋائىي ھاياتىغا كۈچلۈك تەسىر كۆرسەتتى. بولۇپمۇ ئۇنىڭ «زوللىسسانەين»دەپ ئاتالغان تۈركىي ۋە پارس ئىككى تىلىدا شې’ئىر يېزىش ماھارىتى ئۇنىڭ مەشھۇر تاجىك كلاسسىكى ئابدۇراخمان جامىي بىلەن تۇنۇشۇشىغا سەۋەب بولدى. 18-19ياشلىق ئەلىشىرنىڭ بىلىمى ۋە قابىلىيىتى جامىيدا ياش شا’ئىرغا زور ھەۋەس ۋە ھۆرمەت قوزغىدى.
تەخت تالىشىشلىرى ئەبۇلقاسىم بابىر ۋاپات بولغاندىن كېيىن ئۇنىڭ ئورنىغا زالىم پادىشاھ ئەبۇسە’ئىدنىڭ چىققانلىقى بىلەن پەسەيگەندەك بولدى. 1459-يىلى نەۋائىي ھىراتقا قايتىپ كەلدى. ئەبۇسە’ئىد ئەبۇلقاسىم بابىرنىڭ يېقىن كىشىلىرىنى قاتتىق چەتكە قاققانلىقى ئۈچۈن نەۋا’ئىينى سەمەرقەندكە سۈرگۈن قىلدى.
نەۋائىي ھۈسەين بايقارا ھاكىمىيىتىنى مۇستەھكەملەش ۋە ئۇنى تەرەققىيپەرۋەر قىلىش ئۈچۈن كۈچەپ ئىشلىدى. بۇ نەۋائىينىڭ مەملىكەتنىڭ بىر پۈتۈن مەركەزلەشكەن ھاكىمىيەت ئاساسىدا بولۇش ئىدىيىسىگە ئۇيغۇن ئىدى. نەۋائىي 1472-يىلى ئەمىر (ۋەزىر) لىككە تەيىنلەندى. ئۇ 1476-يىلى ئوردا پىتنىلىرى ۋە ئۆزىنىڭ ئىجادىي ئىشلىرى تەقەززاسى بىلەن ۋەزىرلىكتىن ئىستېپا بەردى. نەۋائىيغا ئوردا ئەمەلدارلىرىدىن مەجدىددىن قاتارلىقلار كۈشەندىلىك قىلاتتى. ساراي زىددىيەتلىرىنى يۇمشىتىش ئۈچۈن، ھۈسەين بايقارا نەۋائىينى 1487-يىلى ئاستراباتقا ھاكىم قىلىپ ئەۋەتتى. نەۋائىينىڭ ئىنىسى دەرۋىش ئەلى بەلىخ ھاكىمى ئىدى. ئۇ مەجدىددىنغا قارشى ئىسيان كۆتۈرگەچكە، ھۈسەين بايقارا مەجدىددىننى ۋەزىرلىكتىن ئېلىپ تاشلىدى. نەۋا’ئىي ھىراتقا قايتىپ كېلىپ ھاياتىنىڭ ئاخىرقى مەزگىللىرىدىكى ئىجادىي پا’ئالىيەتلىرى بىلەن شۇغۇللاندى. بۇ چاغلاردا ھۈسەين بايقاراغا قارشى ئۇنىڭ ئوغلى مۇھەممەد ھۈسەين مىرزا ئىسيان كۆتۈرگەنىدى. ھۈسەين بايقارا باستۇرۇش يۈرۈشىدە غەلىبە قازىنىپ ھىراتقا قايتىپ كەلگەندە، ئۇنىڭ ئالدىغا چىققۇچىلار ئارىسىدا كېسەل ھالەتتىكى نەۋائىيمۇ بار ئىدى. ئۇ 1501-يىلى 3-يانۋاردا، يېڭى ئەسىر ھېسابلانغان 16-ئەسىرنىڭ پەقەت بىر يىل ئۈچ كۈنىنىلا ياشاپ ئالەمدىن ئۆتتى. ھۈسەين بايقارا ئوردىغا كىرمەي، ئۇنىڭ جەسىتى يېنىدا تۇردى ۋە ھىراتتا زور ماتەم پائالىيىتى ئويۇشتۇردى.
ئەلىشىر نەۋائىي غايەت زور ئىلىمىي ۋە بەدىئىي مىراس قالدۇرۇپ كەتتى. ئۇ ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا يۈسۈپ خاس ھاجىپتىن كېيىنكى يېڭى بىر مۇنەۋۋەر ئېگىزلىك يارىتىپ، ئوتتورا ئاسىيا ۋە جاھان مەدەنىيەت تارىخىدا شانلىق ئورۇن تۇتتى. نەۋا’ئىي لىرىكىسى «خەزائىنۇل-مەئانى (مەنىلەر خەزىنىسى)»ياكى «چاھاردىۋان» دەپ ئاتالغان تۆت كىتاب بولۇپ، ئۇلار 3132 شېئىر، 44900 مىسرادىن تەشكىل تاپقان.
نەۋائىي خەمىسچىلىكتە نىزامىي گەنجىۋى، خۇسرەۋ دىھلىۋى قاتارلىقلاردىن ھالقىپ، 1483-1485-يىللىرى ئىچىدە مەشھۇر «خەمىسە نەۋائىي» شېئىرىي رومانلار تۈركۈمىنى ياراتتى. بۇ داستانلار «ھەيرەتۇل-ئەبرار» (ياخشى كىشىلەرنىڭ ھەيرەتلىرى 1976 مىسرادىن تەشكىل تاپقان پەلسەپىۋى داستان)، «پەرھاد ۋە شېرىن»، «لەيلى ۋە مەجنۇن»، «سەبە’ئى سەييار» (يەتتە يۇلتۇز)، «سەددى ئىسكەندەرىي» دىن ئىبارەت. نەۋائىي بىرقانچە تۈمەن مىسرالىق بۇ شې’ئىرىي رومانلىرى ئارقىلىق ئۆز دەۋرىگە خاس پەلسەپە ۋە ئىجتىما’ئىي-سىياسى-ئەخلاقىي قاراشلىرىنى، شەرق-غەرب مەدەنىيىتىگە ئائىت ئىدىيىلىرىنى ئىپادىلىدى.
نەۋائىي فەرىدىددىن ئەتتار(فەرىدىددىن ئەتتار <1148-1229>يەنە «ئىلاھنامە»، «ئەسرارنامە»،«بۇلبۇلنامە»، «مۇسىبەتنامە»،«جاۋاھىرنامە»،«مۇختارنامە»،«خۇسراۋنامە»،«تەزكىرەتۇل-ئەۋلىيا»قاتارلىق ئەسەرلەرنى يازغان) نىڭ «مەنتىقۇت-تەير» ئەسىرى ئاساسىدا «لىسانۇت-تەير»(قۇش تىلى) ناملىق پەلسەپىۋى داستان يازغان. نەۋا’ئىينىڭ ئۆمرىنىڭ ئاخىرىدا 1500-يىلى يازغان «مەھبۇبۇل-قۇلۇب»ناملىق ئەسىرى ئۇنىڭ ئىجتىمائىي ئىدىيىلىرىنى يىغىنچاقلىغان. نەۋا’ئىي «مەجالىسۇن-نەفا’ئىس»،«مىزانۇلەۋزان»(شې’ئىرىيەتتە ۋەزىن ئۆلچەملىرى)، «مۇھاكەمەتۇل-لۇغەتەين» قاتارلىق سەنەتشۇناسلىققا ئائىت ئەسەرلەر، «تارىخىي مۈلۈكى ئەجەم»،«نەزمۇل-جەۋاھىر»، «تارىخى ئەنبىيا ۋەلھۇكەما» قاتارلىق ئەسەرلەرنى يازدى. نەۋائىي مىراسلىرىنى ئۆگىنىش ئۆز ئالدىغا خاس «نەۋا’ئىيشۇناسلىق» ئىلىم تەتقىقات ساھەسىنى تەشكىل قىلدى.
نەۋائىي دۇنيا قارىشى ۋە كىشىلىك قارىشىغا تەسىر قىلغان مەنبەلەر كۆپ تەرەپلىمە، كۆپ قاتلاملىق، ھەم يىراق تارىئىخىي، ھەم بىۋاستە ئەينى زامان مەنبەلىرى بولۇپ، خۇددى نەۋا’ئىي «مۇنشا’ئات» ناملىق خەت -چەكلەر توپلىمىدا تىلغا ئالغىنىدەك، ئارستوتېلدىن فارابىيغىچە ۋە فارابىيدىن ئەينى زامان ئىدې’ئولوگىيە نامايەندىلىرىگىچە كەڭ بولغان. شۇنداق بولۇشىغا قارىماي، ئۇنىڭغا بىۋاستە كۈچلۈك تەسىر قىلغان مەنبەنى ئۈچ تەرەپلىمە ئىزاھلاش مۇمكىن.
بۇنىڭ بىرىنچىسى، قەدىمكى گرېك پەيلاسوپلىرىنىڭ ئوتتۇرا ئەسىر پانتې’ئىستلىرى فارابىي، ئىبنى سىنا، برۇنىي ۋە باشقىلارنىڭ مەۋجۇدىيەت، ئىنسانىيەت، ئەقىل، بىلىم،ئەخلاق ۋە ئىجتىما’ئىي بەخت-سا’ئادەت توغرىسىدىكى راتسى’ئۇنالىزم ۋە گۇمانىزملىق قاراشلىرىدىن ئىبارەت. نەۋائىي كلاسسىك پېرىپاتىنچىلار ۋە ناتۇرال پانتېئىستلارنىڭ تەبى’ئەت ئىلمى ۋە تەبى’ئەت پەلسەپە تەلىماتلىرىنىڭ تەسىرىنى ئۆز ئەسەرلىرىدە ئىپادىلىمەي قالمىدى.
بۇنىڭ ئىككىنچىسى، يۇقىرىقى مەنبە بىلەن مۇناسىۋەتلىك ھالدا جاھان سەنەت خەزىنىسىگە ئۆچمەس تۆھپە قوشقان سەنەت ئەزىمەتلىرىدىن ئەبۇلقاسىم پىردەۋسىي، نىزامىي گەنجىۋى، خۇسرەۋ دىھلىۋى، جالالىدىن رۇمىي، شەيخ سەئىدىي، ھاپىز شىرزا’ئىي، ئابدۇراخمان جامىينىڭ، جۈملىدىن تۈركىي شېئىرىيەت ماھىرلىرى يۈسۈپ خاس ھاجىپ (گەرچە نەۋا’ئىي بۇ ھەقتە يېزىپ قالدۇرمىغان بولسىمۇ)، ئەھمەد يۈكنەكىي، لۇتفىي، سەككاكىي، ئاتايىي، سۇلتان مەلىك كاشغەرىي، ئەھمەد ھاجى بەگ كاشغەرىي قاتارلىق ئەدىبلەرنىڭ تەسىرىگە ئۇچرىغان. نەۋا’ئىي ئىنسان ۋە ئۇنىڭ تەقدىرى، ئىنساننىڭ ئىرادە ئەركىنلىكى ۋە مۇھەببەت ئەركىنلىكى، ئىنساننىڭ ئەقلىي پاراسىتى ۋە بەختىيار ھايات تەلپۈنۈشلىرى، ئىنسانىيەتنىڭ غايىۋى ئۈمىدى توغرىسىدا ئۆز پېشۋالىرىدىن كۆپرەك. يۈكسەك ۋە يالقۇنلۇق ئوبراز ۋە مىساللار ياراتتى. ئۇنىڭ گۈزەللىك ھەققىدىكى تۇيغۇلىرىنىڭ مۇھىم بىر تەرىپىگە ئۇنىڭ پىشىۋالىرى يېتەرلىك ئۈلگىلەر كۆرسىتىپ ئۈلگۈرگەنىدى.
بۇنىڭ ئۈچىنچىسى، يەنىلا يۇقىرى پېشىۋالار ئىچىدىكى، بولۇپمۇ سەدىي، ھاپىز شىرازىي، سەدىددىن مۇھەممەد كاشغەرىي، ئابدۇراخمان جامىيغا مۇناسىۋەتلىك ھالدا ئۇنىڭغا تەسىر قىلغان سوپىزم ئىدىيىلىرىدىن ئىبارەت. نەۋا’ئىي ياشىغان زامان ئىسلام ئىلاھىيەتچىلىكى غەززال تەرەپدارلىرىنىڭ كۈچەپ ئۇرۇنۇشى بىلەن ئاتالمىش ھەرخىل «پاسىق»، «دەھر»تەلىماتلار ئۈستىدىن «غەلبە» قىلغان «پەلسەپە دىنىنىڭ دېدىكىگە ئايلانغان» (ئېنگېلىس)دەۋر ئىدى. بۇ چاغدا تەسەۋۋۇپ ئېقىمى ئالاھىدە كۈچەيگەنىدى. نەۋائىيغا ئۇنىڭ ئۆسمۈرلۈك چېغىدا سوپىزمچى شا’ئىر فەرىدىددىن ئەتتارنىڭ «مەنتىقۇت-تەيىر» (قۇش نۇتقى) ناملىق ئەسىرى تەسىر قىلغان. نەۋا’ئىي بىر مەزگىل كىشىلەردىن چەتلەپ، ئاتا-ئانىسىنى ئەنسىرىتىپ قويغانىدى. نەۋائىي كېيىنچە ئۆز ئىدىيىسىگە تەسىر كۆرسەتكەن ئىجابىي ئەسەرلەرنى ئوقۇش ئىجابىي شا’ئىرلار ۋە ئالىملار بىلەن سۆھبەتلىشىپ، ئۇ خىل تەسىردىن يىراقلاشقان بولسىمۇ، ئۆسمۈر چېغىدىكى مۇشۇ تەسىر تۈپەيلى، گەرچە مەزمۇنەن پەرقلەنسىمۇ، 58 يېشىدا «لىسانۇت-تەير» (قۇش تىلى) ناملىق ئەسەر يېزىپ چىقتى. ئۇ سوپىزم تەسىرىدىن قۇتۇلالمىغان بولسىمۇ، تەركىدۇنياچىلىق ۋە ئۈمىدسىزلىكنى تەرغىپ قىلغۇچى روھانىيەتچىل تەسەۋۋۇپ تەلىمىدىن پەرقلىق ھالدا ئابدۇراخمان جامىي ئارقىلىق باھا’ئىددىن نەقىشىبەندىي ئېقىمىغا مايىللىقىنى ئىپادىلىدى.
ئۇيغۇر ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا خەلقلىرىنىڭ ئۇلۇغ مۇتەپەككۇرلىرى، ئالەمشۇمۇل شۆھرەت قازانغان كلاسسىك سەنەت ئۇستازى، ئاجايىپ تالانت ۋە مىسلىسىز سەمەرە ئىگىسى ئەلىشىر نەۋائىيغا پەلسەپە نوقتىسىدىن بېقىنىدىكەنمىز، ئۇنىڭ ئىدىيە مەنبەلىرىنى ھەر تەرەپلىمە تەھلىل قىلماي مۇمكىن ئەمەس، ئەلۋەتتە.
(مەنبە: ئابدۇشۈكۈر مۇھەممەتىمىننىڭ “ئۇيغۇر پەلسەپە تارىخى” ناملىق كىتابى)
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىن ئېلىندى
ئىبنى ئەبى شەيبە
ئىبنى ئەبى شەيبە (عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيم الْعَبْسِي): ئابدۇللاھ ئىبنى مۇھەممەد ئىبنى ئىبراھىم ئەبي شەيبە (ئەبۇبەكرى). (ھ. 159 – 235 / م. 776 – 850). مەشھۇر مۇھەددىس، مۇفەسسىر. «مۇسەننافۇ ئىبنى ئەبي شەيبە» (15 توم) ناملىق ھەدىس ۋە سەلەف - سالىھلەرنىڭ سۆزلىرى توپلانغان چوڭ ھەجىملىك كىتابنىڭ ۋە باشقا ئەسەرلەرنىڭ مۇئەللىفى.
5 - دېكابر
ياكى 5 - كۆنەك، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 339 - (كەبىسە يىلى 340 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 26 كۈندۇر.
ئوكيانىيە
ئوكيانىيە
گۈلباغ بازىرى (يەكەن ناھىيىسى)
گۈلباغ بازىرى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ يەكەن ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 224 مىڭ ئەتراپىدا.
ئېيىق
ھۆججەت:Medved mzoo.jpg مۇشۇكئېيىق ھۆججەت:Giant Panda 2004-03-2.jpg قۇتۇپ ئېيىقى ھۆججەت:Polar Bear 2004-11-15.jpg
رېكازې شەھىرى
right|thumbnail|250px|رېكازې شەھىرى right|thumbnail|250px
رېكازې شەھىرى بولسا جۇڭگو شىزاڭ ئاپتونوم رايونى دىكىبىخاھار 2002 نوپۇس بار، رېكازېنىڭ 900،000 نوپۇسىبار، 3،700 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 29.16°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 88°53، پوقتانومۇرى 857000 رايۇننومۇرى 0892.
ئىبنى ئەبى لەيلا
ئىبنى ئەبى لەيلا (ابْنُ أَبِي لَيْلَى مُحَمَّدُ بنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيُّ): مۇھەممەد ئىبنى ئابدۇرراھمان ئىبنى ئەبى لەيلا ئەلئەنسارىي (ئەبۇ ئابدۇرراھمان). (ھ. 74 – 148 / م. 693 – 765) تابىئىن. زامانىدىكى كۇفە قازىسى ۋە كاتتا فەقىھ. ئىمام ئەبۇ يۈسۈفنىڭ ئىمام ئەبۇ ھەنىفەدىن بۇرۇنقى ئۇستازى.
يامۇسسۇكرو
left|thumb|250px|مېكسىكا شەھىرى left|thumb|250px يامۇسسۇكرو بولسا پىل چىشى قىرغىغى دىكىبىخاھار 2005 نوپۇس بار، يامۇسسۇكرونىڭ 200،659 نوپۇسىبار، 3،500 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 6.49°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 5°17.
6 - دېكابر
ياكى 6 - كۆنەك، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 340 - (كەبىسە يىلى 341 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 25 كۈندۇر.
شىنجاڭ باقى باي سودا چەكلىك مەسئۇلىيەت شىركىتى
شىنجاڭ باقى باي سودا چەكلىك مەسئۇلىيەت شىركىتى − 2014-يىلى قۇرۇلغان، رويخەتكە ئالدۇرغان مەبلىغى 5مىلىيۇن يۈەن بولۇپ، ئاساسلىقى تېز توڭلىتىلغان گۆش مەھسۇلاتلىرىنى تەتقىق قىلىپ ئېچىش، پىششىقلاپ ئىشلەش ۋە سېتىشنى بىر گەۋدە قىلغان پۇقراۋى كارخانا. شىركەتنىڭ ئاساسلىق مەھسۇلاتى توخۇ گۆشى، كالا، قوي گۆشى، قۇرۇتۇلغا گۆش، قېزا پارچىلانغان گۆش قاتارلىق گۆش مەھسۇلاتلىرى.
شىركەت باش دىرېكتور مەسئۇل بولۇپ باشقۇرۇش تۈزۈمىنى يولغا قويغان بولۇپ، ئىشلەپچىقىرىش بۆلۈمى، سېتىش تىجارەت بۆلۈمى، سۈپەت تەكشۈرۈش بۆلۈمى، مالىيە بۆلۈمى قاتارلىقلار مۇكەممەل ئىشقا كىرىشتۈرۈلگەن. شىركەتنىڭ ھازىر توڭلىتىش ئامبىرى، تۈرلۈك ئىشلەپچىقىرىش، پىششىقلاپ ئىشلەش ۋە بىر تەرەپ قىلىش سېخلىرى ئىشقا كىرىشتۈرۈلگەن. دەسلەپكى مەھسۇلاتىنى خىمىيىلىك تەكشۈرۈش ۋە « ئۈچ كېرەكسىز» نى بىر تەرەپ قىلىش ئەسلىھەسى تۇلۇق.
شىركىتىمىز بازارنى يېتەكچى قىلىپ، ئۆز جايى ۋە ئەتراپتىكى توخۇ، ئات، كالا، قوي گۆشى مەنبەلىرىدىن ئۈنۈملۈك پايدىلاندى، شۇنداقلا دۆلەت ئىچى ۋە سىرتىدىكى ئىلغار تىجارەت ئىدىيىسى ۋە ئۇسۇلىنى پائال قوبۇل قىلىپ، كارخانا ئەمەلىي كۈچىنى زورايتتى. نۆۋەتتە شىركەتنىڭ توخۇ گۆشى، كالا، قوي گۆشى، قېزا، گۆش قېقى، پارچىلانغان گۆش --- قاتارلىق مەھسۇلاتلىرى جەنۇبىي ۋە شىمالىي شىنجاڭدىكى چوڭ بازارنى ئىگىلەپ، تەڭرىتاغنىڭ جەنۇب-شىمالىدىكى بازارلىق مەھسۇلاتقا ئايلاندى.
شىركىتىمىز بۇنىڭدىن كېيىن كۇرسلۇق مەھسۇلاتلارنى داۋاملىق تەتقىق قىلىپ بازارغا سېلىپ، مۇلازىمەت ئېڭىنى ئۈزۈكسىز ئۆستۈرىدۇ، پەن-تېخنىكىدا ۋە مۇلازىمەتتە داۋاملىق يېڭىلىق يارىتىپ،  كارخانىنى تېخىمۇ كۈچەيتىشكە ۋە ئىناۋەتنى ئاشۇرۇشقا، شۇنداقلا بايلىق ئەۋزەللىكىنى ياخشى يۈرگۈزۈپ ۋە كەسىپلەشتۈرۈپ، تېخىمۇ كۆپ دېھقانلارنىڭ بېيىش يولىغا مېڭىشىغا تۈرتكە بولىدۇ!.
www.bakibay.com
پەيغەمبەرلەر
پەيغەمبەر (ڧارسچە: پیامبر)، يەھۇدىلىك، خرىستىيانلىق ۋە ئىسلامدا ئاللاھ تەرىپىدىن بىر دىننى ياكى دىنىي تەئلىماتنى تارقىتىش يۈزىسىدىن ۋەزىپىلەندۈرۈلگەن كىشىلەردۇر.
ئابدۇللاھ ئىبنى ئەۋن
ئىبنى ئەۋن (عبد اللهِ بنُ عَوْنِ بن أَرْطَبَانَ المُزَنِيُّ): ئابدۇللاھ ئىبنى ئەۋن ئىبنى ئەرتەبان ئەلمۇزەنىي. (ھ. 66 – 151 / م. 686 – 768) ئازادگەردە. ئۆز زامانىدىكى بەسرە ئەللامىسى ۋە قىرائەت ئالىمى. كۆپ سەپەرلەرنى قىلىپ ھەدىس توپلىغان، ئىشەنچلىك ۋە تەقۋادار زات.
بەئس ئۇنىۋېرسىتېتى
thumb بەئس ئۇنىۋېرسىتېتى (ئەرەبچە: جامعة البعث)
شاھادەت
شاھادەت ئېيتىش: لائىلاھە ئىللەللاھۇ، مۇھەممەدىن رەسۇلۇللاھ(بىر ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ يوق، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئالاھنىڭ ئەلچىسىدۇر) دەپ ئىمان ئېيتىپ مۇسۇلمان بولۇش. ئەشھەدۇ ئەن لائىلاھە ئىللەللاھۇ، ۋە ئەشھەدۇ ئەننە مۇھەممەدىن رەسۇلۇھۇ(گۇۋاھلىق بېرىمەنكى، ئاللاھ تەئالادىن باشقا ھېچ مەبۇد بەرھەق يوقتۇر، مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئاللاھ تەئالانىڭ بەندىسى ۋە بەرھەق پەيغەمبىرىدۇر) دەپ گۇۋاھلىق بېرىش.
تىشرىن ئۇنىۋېرسىتېتى
thumb تىشرىن ئۇنىۋېرسىتېتى (ئەرەبچە: جامعة تشرين)
گېرمانىيە كىلاۋېستار سانائەت ئۇنىۋېرسىتېتى
گېرمانىيە كىلاۋېستار سانائەت ئۈنۋېرسىتېتى گېرمانىيە 1775- يىلى قۇرۇلغان بۇلۇپ ، گېرمانىيەدىكى دوكتورلۇق ئۇنۋانى تارقىتىش ھوقوقىغا ئىگە ئۈنۋېرسال داڭلىق ئۈنۋېرسىتلارنىڭ بىرى. بۇ ئۈنۋېرسىتېت دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىكى نۇرغۇن داڭلىق ئۈنۋېرسىتېتلار بىلەن ھەمكارلاشقان بۇلۇپ ، 70 نەچچە دۆلەتتىن كەلگەن چەتەللىك ئوقۇغۇچىلار ئومۇمى ئوقۇغۇچى سانىنىڭ 20 پىرسەنتىنى ئېگەللەيدۇ.
كىلاۋېستار سانائەت ئۈنۋېرسىتېتى دۆلىتىمىز بىلەن ئۆزئارا ئېتىراپ قىلىش كىلىشىمى تۈزگەن ،ماگىستىر ، باكلاۋۇر ۋە دوكتورلۇق ئۇنۋانلىرىنى ئوخشاش ئېتىراپ قىلىدۇ. ئاسپىرانتلىق كەسىپلىرى ( 3- 4 مەۋسۈم ) :
ئېقتىساد ئىلمى ، مېتاللوئىد قۇرۇلۇش ماتىرىياللىرى كەسپى ، ئېنىرگىيە مەنبەسى سېستىمىسى قۇرۇلۇشى ، مۇھىت قۇرۇلۇشى ، خېمىيە قۇرۇلۇشى/پىروگېرامما پىششىقلاپ ئىشلەش تېخنىكىسى ، ماشىنسازلىق ۋە فىزىكا ئىلمى / فىزىكا قۇرۇلۇشى قاتارلىقلار. باكلاۋۇر، ماگىستىرلىقنى قۇشۇپ ئوقۇش كەسىپلىرى ( 9 – 10 مەۋسۈم ) :
خېمىيە ئىلمى ، خېمىيە قۇرۇلۇشى ، گىئولوگىيە ئىلمى ، گىئولوگىيە تېخنىكىسى ، كان قېزىش ئىلمى ، نېفىت قۇرۇلۇشى ، مېتاللوئىد قۇرۇلۇش ماتىرىياللىرى كەسپى ، ئۇچۇر ئىلمى ، ئۇچۇر تېخنىكىسى قۇرۇلۇشى ، ئارىلاشما ماتېرىيال تېخنىكىسى ، ماشېنسازلىق ، ماتىماتىكا ، سودا باشقۇرۇش ، ئېنىرگىيە مەنبەسى ۋە ئاتوم ئېنىرگىيىسى تەمىنلەش قۇرۇلۇشى ، فىزىكا ئىلمى ۋە فىزىكا قۇرۇلۇشى ، ماتىماتىكا ئىلمى ۋە ھۆنەر سەنئىتى ، مۇھىت ئاسراش قۇرۇلۇشى ، پىروگىرامما پىششىقلاپ ئىشلەش تېخنىكىسى ، ماتىرىيال پەن – تېخنىكىسى ، ئىقتىساد ئۇچۇر ئىلمى ، ئىقتىساد / سانائەت قۇرۇلۇشى ئىلمى ۋە ئىقتىساد ماتىماتىكىسى قاتارلىقلار. گېرمانىيىدە ئوقۇشنىڭ ئەۋزەللىكى :
1. گېرمانىيە كونسولخانىسىنىڭ ئوقۇشقا كىرىش ئىمتاھانىسىغا قاتنىشىش ھاجەتسىز بۇلۇپ پەقەت يۈزتۇرانە ئىمتاھانغىلا قاتنىشىدۇ. 2. ئىمتاھان كىلاۋېستار سانائەت ئۈنۋېرسىتېتىنىڭ پىرافىسورى تەرىپىدىن ئېلىنىلىدىغان بۇلۇپ ، خەنزۇ تىلى ، نىمىس تىلى ياكى ئېنگىلىز تىلىدا قاتنىشىشقا بۇلىدۇ.
3. ۋېيزا قويدۇرۇش ئۈنۈمى يۇقىرى ، كاپالەتكە ئىگە. 4. كەسپى دەرىسلىرىنىڭ ئوقۇش پۇلى ئېلىنمايدۇ.
5. گېرمانىيىنىڭ مائارىپ سۈپىتى ئىنتايىن يۇقىرى. 6. ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كىيىن خىزمەت پۇرسىتى كۆپ ، مائاشى يوقىرى بۇلۇشتەك ئەۋزەللىكلەرگە ئىگە. ئىلتىماس قىلىش شەرتلىرى :
1. تولۇق ئوتتىرىنى پۈتتۈرۈپ ئالىي مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان ئوقۇغۇچى بۇلىشى كېرەك.
لۇساكا
left|thumb|250px|لۇساكا left|thumb|250px لۇساكا بولسا زامبىيە دىكىبىخاھار 2000 نوپۇس بار، لۇساكانىڭ 1،084،103 نوپۇسىبار، 70 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 15.25°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 28°17.
گېرمانىيە كىلاۋېستار سانائەت ئۇنىۋېرسىتېتى
2. تۇلۇق كۇرۇسنى پۈتتۈرگەن بۇلىشى كېرەك.
3. مەلۇم دەرىجىدە ئېنگىلىز تىلى ياكى نىمىس تىلى ئاساسى بۇلىشى كېرەك.
4. ئىقتىسادى ئاساسى بىر قەدەر ياخشى بۇلىشى كېرەك.
مايتاغ رايونى
مايتاغ رايونى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر رايونى بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قاراماي شەھرىتىگە قارايدۇ. مايتاغنىڭ يەر مايدانى 400 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا ، ئۇنىڭ نۇپۇسى 60،000.
ۋاسكېتبول
ھۆججەت:Basketball.png
300 px|
300 px
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئاساسلىق توپ تۇرلىرىنىڭ بىرى ."L"
ھىلاري كلىنتون
thumb|313x313px thumb|250x250px ھىلارى كېلىنتون (Hillary Diane Rodham Clinton)، ئايال، 1947-يىلى 26- ئوغۇز كۈنى، ئامېرىكىنىڭ چىكاگو شەھىرىدە دۇنياغا كەلگەن.
1969-يىلى يالې ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ قانۇن كەسپىدە ئوقۇغان.
1973-يىلى دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن.
ئوقۇۋاتقان چېغىدا، كلىنتون بىلەن تونۇشقان. ئىككىسى 1975-يىلى 10-ئايدا توي قىلغان.
1993-يىلى كلىنتون بىلەن بىللە ئاق سارايغا كەلگەن. ھىلارى ئامېرىكا تارىخىدىكى 1-خانىملار ئىچىدە مەدەنىيەت سەۋىيىسى ئەڭ يۇقىرىسى ھېسابلىنىدۇ.
ئاق سارايدىكى سەككىز يىل جەريانىدا، ھىلارى سىياسىي ئىشلارغا ئاكتىپ قاتنىشىپ، دۆلەتنىڭ داۋالاش، ساقلىقنى ساقلاش ئىسلاھاتىغا مەسئۇل بولغان.
2000-يىلى 2-ئايدا، ھىلارى نيۇ-يورك شتاتىنىڭ پارلامېنت ئەزالىقى سايلام رىقابىتىگە قاتنىشىدىغانلىقىنى جاكارلاپ، تارىختىكى تۇنجى ھۆكۈمەت خىزمىتىنى كۆزلىگەن 1-خانىم بولۇپ قالغان. شۇ يىلى 11-ئاينىڭ 7-كۈنى پارلامېنت ئەزالىقىغا سايلانغان.
2008-يىللىق ئامېرىكا زۇڭتۇڭى سايلىمىدا، دېموكراتلار پارتىيىسىگە ۋەكىل بولۇپ، سايلامغا قاتناشقان، بىراق يېڭىلىپ قالغان. ئوباما زۇڭتۇڭ بولغاندىن كېيىن، ھىلارىنى دۆلەت ئىشلىرى كاتىپىلىقىغا تەيىنلىگەن.
دۇب دەرىخى
ئەلچى - دۇب دەرىخى
گېرمانىيىنىڭ بىر ئورمانلىقىدا يىراق يېقىنغا داڭقى كەتكەن بىر تۈپ قېرى دۇب دەرىخى بار. كىشىلەر ئۇنى < ئەلچى - دۇب دەرىخى > دەپ ئاتىشىدۇ .بۇ توغرىسىدا مۇنداق رىۋايەت بار. بۇندىن 600 يىللار ئىلگىرى بىر شاھزادە ئۇرۇشتا دۈشمەنلەر تەرىپىدىن ئېغىر يارىلىنىپ يېتىپ قالغاندا ، بىر گۈزەل قىز تەرىپىدىن قۇتقۇزىۋېلىنىدۇ. شاھزادىنىڭ يارىسى ساقايغىچە قىز يىگىتنىڭ ھالىدىن خەۋەر ئالىدۇ ، كىيىن ئۇلارنىڭ بىر - بىرىگە كۆڭلى چۈشۈپ قالىدۇ ، شاھزادە قىزغا بولغان مىننەتدارلىقىنى بىلدۈرۈش ئۈچۈن ئورمانلىققا مۇشۇ تۈپ دۇب دەرىخىنى تىكىدۇ ، كىيىنكىلەر شاھزادىنىڭ بەخىتلىك تۇرمۇشىغا ھەۋەس قىلىشىپ ، دائىم بۇ دەرەخنى كۈرۈش ئۈچۈن كىلىپ - كىتىپ تۇرىدۇ ھەمدە مۇشۇ دەرەخ ئاستىدا ئۆز كۆڭلىدىكى ئادىمى بىلەن تېزراق مۇرادىغا يىتىش ئۈچۈن تىلەك تېلەيدۇ. كىيىنكى كۈنلەردە مۇشۇ دەرەخ ئارقىلىق خەت يېزىشىپ تۇنۇشۇپ ، ئاخىرى مۇشۇ دەرەخ ئاستىدا توي مۇراسىمى ئۆتكۈزىدۇ. شۇنداق قىلىپ نۇرغۇن يىللاردىن بىرى بۇ دەرەخ < ئەلچى > لىك رولىنى ئېلىپ كەلمەكتە ، ھەر كۈنى نۇرغۇنلىغان ياشلار بۇ دۇب دەرىخىگە خەت يازىدۇ ، بۇ خەتلەر ئۇچۇق - ئاشكارا بۇلۇپ ، كىمگە كىمنىڭ خېتى يېقىپ قالسا ، خەت قايتۇرىشىپ ، كىيىن كۆرىشىدۇ. مۇشۇ < ئەلچى > ئارقىلىق ھازىرغىچە 5000 جۈپتىن ئارتۇق قىز -يىگىت توي قىلىپ بەخىتلىك ياشاۋىتىپتۇ.
بۇ دەرەخنىڭ نامى بارغانسىرى يىراق يېقىنغا تاراپ ،ھەتتا باشقا دۆلەتتىكى ياشلارمۇ بۇ دەرەخكە خەت يازىدىكەن ، ھەر يىلى بۇ دۇب دەرىخى تاپشۇرىۋالىدىغان مۇھەببەت خېتى 800 پارچىدىن ئېشىپ كىتىدىكەن.
ئىبنى تەيمىييە
ئىبنى تەيمىييە (ابْنُ تَيْمِيَةَ تقي الدين أَحْمَدُ بنُ عبدُ الحَلِيم الحَرَّانِيُّ): شەيخۇل ئىسلام ئىبنى تەيمىييە، تەقىيۇددىن ئەھمەد ئىبنى ئابدۇلھەلىم ئەلھەررانىي (ئەبۇل ئابباس). (ھ. 661 – 728 / م. 1263 – 1328) قاراش ۋە تەنقىدلىرى بىلەن ئىسلام تەپەككۇرىنىڭ تەرەققىياتىغا تەسىر كۆرسەتكەن كاتتا فەقىھ، سەلەفىي ئالىم، ئۇلۇغ مۇجتەھىد ۋە مۇجاھىد. ئەقىدە، تەپسىر ۋە فىقھتا «مىنھاجۇسسۈننە ئەننەبەۋىييە»، «مەجمۇئۇل فەتاۋا» (37 توم)، «دەرئۇ تەئارۇزىل ئەقلى ۋەننەقلى» قاتارلىق نۇرغۇن ئەسەرلەرنى يازغان.
گۈلباغ بازىرى (شايار ناھىيىسى)
گۈلباغ بازىرى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Gülbagh Baziri)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ شايار ناھىيىسى گە جايلاشقان.
تارىخ
left|thumb|350px تارىخ يعني گچجكدن دانيشماق
ئەھمەد داۋۇد ئوغلۇ
Profesör Dr. Ahmet Davutoğlu تۈركچىە ئىسمى.
ھۆججەت:Ahmet davutoglu.jpg
ئەھمەد داۋۇدئوغلۇئادالەت ۋە تەرەققىيات پارتىيىسىنىڭ ھۆكۈمەتلىرى مەزگىلىدە تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسىنىڭ سىرتىدىن تەيىنلەنگەن تۇنجى مىنىستىر بولغان.
تۈركىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى.
ئەخمەت داۋۇتئوغلى كىم؟ 1959-يىلى كونيانىڭ تاشكەنت ناھىيىسىدە تۇغۇلغان.
بوغاز ئىچى ئۇنىۋېرسىتېتنىڭ ئىقتىساد ۋە سىياسەت كەسپىدە ئوقۇدى، شۇ مەكتەپنىڭ ئاممىۋى مۇناسىۋەت(kamu yönetimi) كەسپىدە ماگىستىرلىق، سىياسەت ۋە خەلقئارالىق مۇناسىۋەتلەر كەسپىدە دوكتورلۇقتا ئوقۇدى.
1990-يىلىدىن 1995-يىلغىچە چەتئەلدە خىزمەت قىلدى. كىيىن تۈركىيىگە قايتىپ كېلىپ مارمارا ئۇنىۋېرسىتېتى، بېيكەنت ئۇنىۋېرسىتىدا ئوقۇتقۇچىلىق قىلدى. بۇ جەرياندا نۇرغۇن ماقالە ۋە كىتاپ يازدى. يازغان ماقالىلىرى دۆلەت رەھبەرلىرنىڭ دىققىتىنى چەكتى. 2002-يىلى سابىق تاشقى ئىشلار مىنىستىرى يەنى ھازىرقى رەئىس جۇمھۇر ئابدۇللاھ گۈلنىڭ تەۋسىيىسى بىلەن شۇ ۋاقىتتىكى رەئىس جۇمھۇر ئەخمەت نەجدەت سەزەر ئەلچىلىك ۋەزىپىسىگە تەيىنلىدى، ھەمدە ئوتتۇرا شەرقىتىكى بىر قىسىم دۆلەتلەرگە ئەۋەتتى، بۇ جەرياندا پەلەستىن-ئىسرائىل تۇقۇنىشى، ئىراق ئۇرۇشى يۈز بەردى، داۋۇتئوغلى بىرىلگەن ۋەزىپىلەرنى نەتىجىلىك تاماملىدى، كىيىن باش مىنىستىر رەجەپ تايىپ ئەردوغاننىڭ تەكلىپى بىلەن باش مىنىستىرنىڭ مەسلىھەتچىسى بولىدى. 2009-يىلدىكى يەرلىك سايلامدىن ھۆكۈمەت كابىنەدە ئۆزگەرتىش ئېلىپ بېرىشنى قارار قىلدى، نەتىجىدە ئەخمەت داۋۇتئوغلىنى تاشقى ئىشلار مىنىستىرى قىلىپ تەيىنلىدى. داۋۇتئوغلى مىللەت ۋەكىلى بولمىغاچقا تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسدە قەسەم قىلىپ بۇ ۋەزىپىنى تاپشۇرۇۋالدى، مىنىستىر بولغان ئىككى يىل نۇرغۇن نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى. .
ئەخمەت داۋۇتئوغلىنىڭ باشقا ئەسەرلىرى:
ئەھمەد داۋۇتئوغلۇ 1959- يىلى 26- فېۋرالدا تۈركىيەنىڭ كونيا ۋىلايىتى تاشكەنت رايونىدا قول ھۇنەرۋەنچىلىك ۋە سودا ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللىنىدىغان بىر ئائىلىدە دۇنياغا كەلدى. ئاتىسى مەھمەت ئەپەندى بىلەن ئانىسى مەمنۇنە خانىم ئۇنى مەھەللىسىدىكى ھاجى سۇلايمان ئەپەندى باشلانغۇچ مەكتىپىگە ئاپىرىپ بەردى. ئەھمەد داۋۇتئوغلۇ تۆتىنچى سىنىپنى تۆگەتكەندىن كېيىن ئائىلە ئىستانبۇلغا كۆچتى، شۇنىڭ بىلەن كىچىك ئەھمەد بەشىنچى سىنىپنى ئىستانبۇل باھچەلىئەۋلەردە ئوقۇدى. ئىستانبۇلدا ئوغۇللار تولۇق ئوتتۇرا مەكتىپىنى، ئارقىدىن بوغاز ئىچى ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ئىقتىسادىي ۋە سىياسىي پەنلەر فاكۇلتېتىنى پۈتكۈزدى. 1984- يىلى باكلاۋورلۇق ئۇنۋانىنى ئالغاندىن كېيىن يەنە شۇ مەكتەپتە مەمۇرىي باشقۇرۇش ساھەسىدە ماگېستىرلىق، سىياسەت ئىلمىي ۋە خەلقئارا مۇناسىۋەت ساھەسىدە دوكتورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەندىن كېيىن، 1990- يىلى مالايسىيا خەلقئارا ئىسلام ئۇنىۋېرسىتېتىدا ياردەمچى دوتسېنت سۈپىتىدە خىزمەت قىلىشقا باشلىدى. ئىسلام ئۇنىۋېرسىتېتىدا سىياسىي پەنلەر كافېدىراسىنى ئاچتى ۋە كافېدىرا باشلىقى بولدى. 1993- يىلى دوتسىنتلىق ئۇنۋانىغا ئېرىشتى. 1995- يىلى تۈركىيەگە قايتىپ كەلگەن دوكتور ئەھمەد داۋۇتئوغلۇ، 1999- يىلىغىچە مەرمەر ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر بۆلۈمىدە ئاكادېمىك خادىم بولۇپ ۋەزىپە ئۆتىدى. ئوخشاش ۋاقىتتا 1998- يىلىدىن 2002- يىلىغىچە ھەربىي پەنلەر ئاكادېمىيەسىدە تەكلىپلىك ئوقۇتقۇچى بولۇپ لېكسىيە سۆزلىدى. 1999- يىلىدىن 2004- يىلىغىچە بولغان ئارىلىقتا ئېلىپ بارغان ئىلمىي تەتقىقاتلىرى نەتىجىسىدە پىروفېسسورلۇق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن داۋۇتئوغلۇ، بەيكەنت ئۇنىۋېرسىتېتى ئاقساقاللار مەجلىسىنىڭ ئەزاسى ۋە خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر بۆلۈمىنىڭ باشلىقى بولۇپ ۋەزىپە ئۆتىدى. شۇ يىللاردا يەنە مەرمەر ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا مۇناسىۋەتلەر بۆلۈمىدە تەكلىپلىك ئوقۇتقۇچى بولۇپ دەرس ئۆتتى.
1980 – يىللاردا تونۇشقان ئابدۇللاھ گۈلنىڭ باش مىنىستىر بولۇشى بىلەن ئۇنى (داۋۇتئوغلۇنى) باش مەسلىھەتچى قىلىۋالدى. يەنە ئىستانبۇل شەھەرلىك ھۆكۈمەتنىڭ باشلىقى بولۇۋاتقان مەزگىللەردە تونۇشقان رەجەپ تاييىپ ئەردوغان باش مىنىستىر بولغاندىن كېيىنمۇ بۇرۇنقى باش مەسلىھەتچىلىك ۋەزىپىسىنى داۋاملاشتۇردى ۋە گويا بىر دىپلوماتىيە مىنىستىرىگە ئوخشاشلا تاشقى مۇناسىۋەتلەرگە تەسىر كۆرسىتىشكە باشلىدى. ياۋروپا ئىتتىپاقى بىلەن بولغان مۇناسىۋەتلەر، قىبرىس (سىپرۇس) مۇزاكىرىلىرى، ئىراق ئۇرۇشى دېگەندەك بارلىق ساھەلەردە پائال رول ئوينىدى.
خەلقئارالىق مۇزاكىرىلەرگە رەسمىي سۈپەت بىلەن ئىشتىراك قىلىشىنى كاپالەتكە ئىگە قىلىش ئۈچۈن 2003- يىلى 18- يانۋاردا ئۆز دەۋرىنىڭ جۇمھۇر رەئىسى ئاھمەت نەجدەت سەزەر ۋە باش مىنىستىرى ئابدۇللاھ گۈل تەرىپىدىن قارار ماقۇللىنىپ باش ئەلچىلىك ئۇنۋانى بېرىلدى. 2009- يىلى 11- مايدا پارلامېنت سىرتىدىن تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ دىپلوماتىيە مىنىستىرلىقىغا تەيىنلەندى.
ئەھمەد داۋۇتئوغلۇ 2011- يىلى 12 – ئىيۇندا ئۆتكۈزۈلگەن ئومۇمىي سايلاملاردا ئادالەت ۋە تەرەققىيات پارتىيەسى سېپىدىن 24- نۆۋەتلىك كونيا پارلامېنت ئەزاسى بولۇپ تۈركىيە بۈيۈك مىللەت مەجلىسىگە كىردى.
ئادالەت ۋە تەرەققىيات پارتىيەسىنىڭ ئاچقۇچلۇق كىشىلىرىنىڭ بىرى ھېسابلىنىدىغان ئەھمەد داۋۇتئوغلۇ، قوشنا ئەللەر بىلەن تۈركىيە ئارىسىدا ساقلىنىۋاتقان مەسىلىلەرنى نۆلگە چۈشۈرۈش توغرىسىدىكى قاراش ۋە ئاكتىپ دىپلوماتىيە پىكىرلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى ۋە بۇ ساھەدە كۈچ چىقاردى.
ئانا تىلى تۈركچىدىن باشقا ئىنگلىز، ئەرەب ۋە نىمىس تىللىرىنى بىلىدىغان داۋۇتئوغلۇ، ئامېرىكىدا چىقىدىغان «فوربىس» ژۇرنىلى تەرىپىدىن دۇنيادىكى تەسىرى كۈچى ئەڭ يۇقىرى 100 زىيالىيسى قاتارىغا كىردى. ئىلمىي نەزەرىيەلەر بىلەن سىياسەت رېئاللىقى ئارىسىدا تەڭپۇڭلۇق يارىتىشقا تىرىشىپ كېلىۋاتقانلىقى ئىلگىرى سۈرۈلۈۋاتقان پىروفېسسور دوكتور ئەھمەد داۋۇتئوغلۇ ھازىرمۇ (2014- يىلى) تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ دىپلوماتىيە مىنىستىرى بولۇپ ۋەزىپە ئۆتىمەكتە.
ئەسلىدىكى مەنبە:تۈركىيە ئاۋازى رادىيوسى
پىيالما يېزىسى
پىيالما يېزىسى گۇما ناھىيىسىگە قاراشلىق يېزا بولۇپ، گۇما بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 100 كىلومېتىر كىلىدۇ. شەرقتە قاراقاش ناھىيىسىنىڭ ئۇرچى يېزىسى ۋە زاۋا بازىرى بىلەن چېگىرداش، غەربتە زاڭگۇي يېزىسى، شىمالدا مەكىت ناھىيىسى، جەنۇبتا ئاچا يوپۇرماقلىق تاشيولى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرقتىن غەربكە ئوتتۇرىچە كەڭلىكى تەخمىنەن 18 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى تەخمىنەن 240 كىلومېتىر كېلىدۇ،
مەمۇرىي كەنتلەر
ئۇنىڭ قارىمىقىدا يەتتە كەنت بۇلۇپ:
يېزا ئىگىلىكى
يېقىندىن بېرى پىيالما يېزىسى باشتىن-ئاخىر تەرەققىياتنى بىرىنچى مۇھىم ۋەزىپە دەپ قاراپ، يېڭى يېزا قۇرۇلۇش فاڭجېنىنىڭ تەلىپى بويىچە، بارلىق ئاكتىپ ئامىللارنى تولۇق ئىشقا سېلىپ، يېزىدىكى خەلق ئاممىسىنى ئىتتىپاقلاشتۇرۇپ ۋە يېتەكلەپ، ھەر مىللەت كادىرلار ۋە ئامما زىچ ئۇيۇشۇپ، دېھقان-چارۋىچىلارنىڭ كىرىمىنى ئاشۇرۇش، يېزا ئىگىلىك كەسىپ قۇرۇلمىسىنى تەڭشەشنى زور كۈچ بىلەن ئىلگىرى سۈرۈپ، يېزا ئاساسىي قاتلام تەشكىلاتلىرىنى ئۈزلۈكسىز كۈچەيتىپ، دېموكراتىيە، قانۇنچىلىق ۋە مەنىۋى مەدەنىيەت قۇرلۇشىدا چىڭ تۇرۇپ، جان-دىل بىلەن خەلق ئۈچۈن خىزمەت قىلىش مەقسىتىدە باشتىن-ئاخىر چىڭ تۇرۇپ، «ئەلسۆيەرلىكنى ئۈزلۈكسىز كۈچەيتىپ، خەلق ئۈچۈن خىزمەت قىلىش، خەلقنى خاتىرجەم قىلىش» ئىدىيسىدە چىڭ تۇرۇپ، خەلق ئاممىسىغا كۆڭۈل بۆلۈشنى خىزمەتلەرنىڭ مۇھىم نۇقتىسى قىلغان. يېزا ئىگىلىك قۇرۇلمىسىنى تەڭشەش ۋە يېزا ئىگىلىكىنى كەسىپلەشتۈرۈشنى ئىلگىرى سۈرۈپ، يېزا ئىگىلىكىنىڭ ئۇللۇق ئورنىنى يەنىمۇ مۇستەھكەملىگەن ۋە كۈچەيتكەن.
ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقى(745 – 840) 200 px
ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقى بۈگۈنكى ئۇيغۇرلارنىڭ ئەجداتلىرى 7- ئەسىرنىڭ ئوتتۇرلىرىدىن 9- ئەسىرنىڭ ئوتتۇرلىرىغىچە بولغان تارىخىي دەۋرلەردە ھازىرقى موڭغۇلىيە خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئورخۇن دەرياسى ۋادىسىنى مەركەز قىلىپ قۇرۇپ چىققان بىر قۇدرەتلىك خانلىق بولۇپ، ئۇ بىر پۈتۈن ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ تارىخى، مەدەنىيىتى ۋە مىللەت بولۇپ شەكىللىنىپ چىقىش جەريانىنى تەتقىق قىلىش ۋە ئۆگىنىشتە ئىنتايىن مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ.
زىمىنى: 200 px
نازلى تولگا برېننىنكمېيېر
نازلى تولگا برېننىنكمېيېر (1979-يىلى 11-ئاينىڭ 8-كۈنى تۇغۇلغان ، ئەنقەرە ) تۈرك ژۇرنالىست ۋە ئاخبارات مۇخبىرى.
ئۇ دادىسىنىڭ مەجبۇرىيىتى سەۋەبىدىن 7 يېشىدا ئەنقەرەدىن ئىستانبۇلغا كۆچۈپ كەلگەن. ئۇ ئالدى بىلەن ئېرېنكوي باشلانغۇچ مەكتىپىنى ، ئاندىن Üsküdar ئامېرىكا ئوتتۇرا مەكتىپىنى پۈتتۈردى. ئۇ ئۇنىۋېرسىتېت مائارىپىنى مارمارا ئۇنۋېرسىتىتى ئالاقە فاكۇلتېتىدا تاماملىغان. كېيىن ئۇ گالاتاساراي ئۇنىۋېرسىتېتى ، ئالاقە فاكۇلتېتىدا ماگىستىرلىق ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. ئۇ 1998-يىلى ئۇنىۋېرسىتېتتا ئوقۇۋاتقان مەزگىلدە كانال D غا پىراكتىكا ئىلتىماسى قوبۇل قىلىنغاندا ئاخباراتچىلىق ھاياتىنى باشلىغان. ئۇ ئالدى بىلەن كانال D. دا چەتئەل خەۋەرلىرى مۇلازىمىتىدە ئىشلەشكە باشلىغان. كېيىن ، تۇنچاي ئۆزكان باش مۇھەررىرگە كۈندىلىك ۋە كەچلىك خەۋەرلەرنى سۇندى. كانال D دا 4 يىل تۇرغاندىن كېيىن ، تۇنچەي ئۆزكان 2002-يىلى تۇنچاي ئۆزكان بىلەن دوغان گۇرۇھى ئوتتۇرىسىدىكى ئىختىلاپ سەۋەبىدىن دېفنې سامېلى ۋە ئۇنىڭ گۇرۇپپىسىدىكىلەر بىلەن بىللە تېلېۋىزىيە پروگراممىسىغا كۆچۈپ كەلگەن. ئۇ تېلېۋىزىيە پروگراممىسىدا 1 يىل تۇرغان مەزگىلدە ، كېچە-كۈندۈز خەۋەرلىرىدىن باشقا يەنە بىر قىسىم ئالاھىدە زىيارەتلەرنى قىلغان. ئۇ 2003-يىلى Show TV دىن ئايرىلغان ۋە ئوخشاش تارقىتىش گۇرۇپپىسىنىڭ خەۋەر قانىلى Skytürk غا كۆچۈپ كەلگەن. Skytürk دە ئۇ ئالدى بىلەن چۈشلۈك تاماق لىنىيىسىدە نازلى تولگا بىلەن «گۈندەم» ناملىق پروگراممىلارنى ، ئاندىن كەچلىك ئەۋلادتا نازلى تولگا بىلەن «خەۋەر ئۈستىلى» نى تەييارلىدى ۋە سۇندى. 2007-يىلى 1-ئايدا ، Doğan Şentürk نىڭ تەكلىپىگە بىنائەن ، ئۇ Skytürk دىن TGRT غا كۆچۈپ ، FOX غا ئايلىنىدۇ. 2008-يىلى ، شىركەتنىڭ سىياسىتى سەۋەبىدىن ، FOX Ana Haber نىڭ ۋاقتى 22:00 گە ئۆزگەرتىلدى ۋە ئىسمى Fox On Ana Haber غا ئۆزگەرتىلدى. 2013-يىلى 6-ئاينىڭ 14-كۈنى ، ئۇ توي قىلىپ چەتئەلگە ئورۇنلاشقانلىقى ئۈچۈن ، تەخمىنەن 7 يىل داۋام قىلىۋاتقان ئاساسلىق خەۋەر لەڭگەردىن ئايرىلدى. نازلى تولگا خىرىستىيان بولۇپ ، گوللاندىيەلىك سودىگەر لاۋرېنس برېننىكمېيېر 2013-يىلى 31-ئاۋغۇست ساينت ئېسپرىت چېركاۋىدا توي قىلغان.
7 - دېكابر
ياكى 7 - كۆنەك، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 341 - (كەبىسە يىلى 342 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 24 كۈندۇر.
نازلى تولگا برېننىنكمېيېر
نازلى تولگانىڭ ئېدا ئىسىملىك چوڭ سىڭلىسى بار ، ئۇ ئۇنىڭدىن 15 ئاي چوڭ ، يېقىنقى يىللاردا ئانا بولدى.
ئوششاق مۇقامى
ئوششاق مۇقامى - ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىنىڭ سەككىزىنچىسىدۇر.
ئىبنى جەئد
ئىبنى جەئد (علي بنُ الجَعْد بن عبيد الجَوْهَري البغدادي): ئەلى ئىبنى جەئد ئىبنى ئۇبەيد ئەلجەۋھەرىي ئەلباغدادىي (ئەبۇلھەسەن). (ھ. 133 – 230 / م. 750 – 845). ئازادگەردە. تەبەئى تابىئىن مۇھەددىس. ئىمام بۇخاىرىينىڭ ئۇستازلىرىدىن بىرى. ئۇنىڭ رىۋايەت قىلغان ھەدىسلىرىنى ئۇنىڭ شاگىرتى ئەبۇلقاسىم ئەلبەغەۋىي «مۇسنەدۇ ئىبنىل جەئد» نامىدا توپلىغان.
ناگاساكى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ناگاساكى بولسا ياپونىيە كيۇسيۇ ئارىلى دىكىبىخاھار 2009 نوپۇس بار، ناگاساكىنىڭ 446،007 نوپۇسىبار، 406.35 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 32.47°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 129°52.
كامپالا
left|thumb|250px|كامپالا left|thumb|250px كامپالا بولسا ئۇگاندا دىكىبىخاھار 2002 نوپۇس بار، كامپالانىڭ 1،208،544 نوپۇسىبار، 189 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 0.19°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 32°35.
تەيەممۇم
تەيەممۇم قىلىش: ئىككى قولىنىڭ ئالقىنىنى ئېچىپ تۇرۇپ پاكىز توپىغا ياكى پاكىز قۇم ۋەياكى پاكىز تاش-كېسەكلەرگە بوشقىنە بىر قېتىم ئۇرۇپ يۈزىنى سىلاش، قولىنى يەنە بىر قېتىم ئۇرۇپ سول قول بىلەن ئوڭ بىلەكنى بېغىشىنىڭ سىرتىدىن جەينەككىچە سىلاش، ئاندىن جەينەكنىڭ ئىچىدىن بېغىشىغىچە سىلاش، قولنى يەنە بىر قېتىم ئۇرۇپ، ئوڭ قول بىلەن سول بىلەكنى يۇقىرىقى تەرتىپ بىلەن سىلاش.
يانار تاغ
يانار تاغنىڭ شەكىللىنشى
زاكات ۋە سەدىقە
زاكات ۋە سەدىقە: زاكات ھۆكۈمەت ئالىدىغان باج ئەمەس، خالىغاندا بېرىدىغان سەدىقە ئەمەس، بەلكى ئاللاھنىڭ ئەمرى. ”زاكات“ ئەرەبچە سۆز بولۇپ، مەنىسى ”پاكلاشتۇرۇش“ دېگەنلىك بولىدۇ. مۈلۈكدارلار ئاللاھ ئىلتىپات قىلغان مال-مۈلكىنىڭ بىر قىسمىنى ئاجرىتىپ يوقسۇللارنى ئۇنىڭدىن بەھرىمەن قىلغاندىلا، ئاندىن ئۆزىنىڭ مال-مۈلكىنى پاكلاشتۇرۇپ ئۇنى ئىگىلەش ۋە ئۇنىڭدىن بەھرىمەن بولۇشنىڭ ئالدىنقى شەرتىگە ئىگە بولالايدۇ. زاكات ئارقىلىق مال- مۈلۈك پاكلىشىدۇ. بەلگىلىمە بويىچە، زاكات ئۆز تۇرمۇشىدىن ئېشىنغان مۈلۈكنىڭ %2.5 (قىرىقتىن بىرى) بويىچە يىلدا بىر قېتىم بېرىلىدۇ. ھەرقانداق پايدا كەلتۈرىدىغان مۈلۈكلەر، مەسىلەن چارۋا- مال، تېرىلغۇ يەر، باغ- ۋاران، ئۆي-مۈلۈك قاتارلىقلارمۇ باھاغا سۇندۇرۇلۇپ، يۇقىرىقى پىرسەنت بويىچە زاكات بېرىلىدۇ. ( قۇرئان كەرىم 9-سۈرە 60- ئايەت) زاكات ئىسلام دىنىدىكى بەش پەرزنىڭ بىرى بولغاچقا، مۇسۇلمانلارنىڭ ئادا قىلىشى شەرت بولغان دىنىي مەجبۇرىيەت. ئادەتتىكى سەدىقە بولسا ئۆز ۋىجدانىغا ئاساسەن بېرىدىغان ساۋابلىق ھەرىكەتتۇر. ”سەدىقە“ دېگەن بۇ ئەرەبچە سۆز ”راستچىللىق“، ”سەمىمىيلىك“ دېگەن مەنىلەرنى بىلدۈرەتتى. كېيىن ساداقەتمەنلىكنىڭ مۇھىم مەجبۇرىيىتى بولغان سەدىقىنى بىلدۈرىدىغان بولدى.( قۇرئان كەرىم 2-سۈرە، 271-، 274- ئايەتلەر)
جەرەنبۇلاق رايونى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> جەرەنبۇلاق رايونى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر رايونى بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن قاراماي شەھرىتىگە قارايدۇ. جەرەنبۇلاقنىڭ يەر مايدانى 1،272 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا ، ئۇنىڭ نۇپۇسى 60،000.
ئابدۇلمەلىك ئىبنى جۇرەيج
ئىبنى جۇرەيج (عَبْدُ المَلِكِ بنُ عَبْدِ العَزِيْزِ بنِ جُرَيْجٍ): ئابدۇلمەلىك ئىبنى ئابدۇلئەزىز ئىبنى جۇرەيج (ئەبۇ خالىد). (ھ. 80 – 150 / م. 699 – 767) رىملىق ئازادگەردە بولۇپ، تەفسىر، ھەدىس ۋە فىقھ ئالىمى، تابىئىن. «تەفسىرۇ ئىبنى جۇرەيج»، «كىتابۇسسۈنەن» ۋە «مەناسىكۇلھەج» قاتارلىق كىتابلىرى بار.
مۇقام
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:14px"> ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامىغا قاراڭ.
مۇقام ھەققىدە
‹‹مۇقام›› دېگەن سۆز ئەرەب تىلىدىن پارس تىلىغا ئۆزلەشكەندە، ئۇنىڭ ئەسلىي مەنىلىرىدىن باشقا ‹‹ئاھاڭ››، ‹‹كۈي›› دېگەن مەنىلىرى مۇقىملىشىپ قالغان. پارسلارنىڭ كلاسسىك كۈيلەرنى رەتلەش، سىستېمىلاشتۇرۇشىغا ئەگىشىپ، ‹‹مۇقام›› سۆزى پەقەت ئاھاڭ، كۈي مەنىسىنىلا ئەمەس، بەلكى كلاسسىك، ئەنئەنىۋى مۇزىكىلارنى بىلدۈرىدىغان ئالاھىدە مەنىلەرنىمۇ كۆرسىتىدىغان بولغان. كلاسسىك، ئەنئەنىۋى مۇزىكا، كۈيلەر ‹‹مۇقام›› نامى بىلەن ئاتالغان. ‹‹مۇقام›› سۆزى ئۇيغۇر تىلىنىڭ چاغاتاي تىلى باسقۇچىدا ئورۇن، جاي، دەرىجە دېگەن مەنىلەردىن باشقا، يەنە ئاھاڭ، كۈي دېگەن مەنىلەردە ھەم كلاسسىك مۇزىكىلارنىڭ نامى سۈپىتىدىمۇ قوللىنىلغان. چاغاتاي تىلىنىڭ كېيىنكى تەرەققىياتىدا مۇشۇ تىلنى قوللانغان ئەللەر كلاسسىك كۈي – مۇزىكىلىرىنى بىر قېلىپقا سېلىپ رەتلىشى، سىستېمىلاشتۇرۇشىغا ئەگىشىپ، ‹‹مۇقام›› دېگەن سۆزنىڭ يەنە بىر مەخسۇس مەنىسى، يەنى ھەممىلا يەككە كلاسسىك كۈي – مۇزىكىلار ‹‹مۇقام›› دەپ ئاتىلىش ئادىتى مەلۇم دەرىجىدە ساقلىنىپ قېلىشتىن باشقا، پەقەت سىستېمىلاشقان كۈيلەر گۇرۇپپىسى ‹‹مۇقام›› دەپ ئاتىلىدىغان ئادەت بارلىققا كەلگەن. شۇنىڭ بىلەن بىللە، ‹‹مۇقام›› دېگەن سۆز مۇزىكا ساھەسىدە مەلۇم تەرتىپ بويىچە رەتلىنىپ سىستېمىلاشتۇرۇلغان كلاسسىك كۈيلەرنىڭ بىر تۈركۈمى ياكى بىر گۇرۇپپىسىنىڭ نامى بولۇپ قالغان.
جزر و مد قرمز
دېڭىز سۈيىنىڭ ئېتروففىزىيىسى مىكروسكوپ پىلاكتوننىڭ تۇيۇقسىز كۆپىيىشىنى ۋە يۇقىرى زىچلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ ، بۇ دېڭىز سۈيىنى رەڭسىزلاشتۇرىدۇ. قىزىل دولقۇن ھاسىل قىلىدىغان پىلاكتوننىڭ مىقدارى ۋە تۈرى بىلەن رەڭگى ئوخشىمايدۇ. كۆپىنچە دەريا ئېقىنلىرى ۋە قىرغاقتىكى سۇلاردا كۆرۈلىدۇ. ئۇ دېڭىز-ئوكيان مۇھىتى ، دېڭىز-ئوكيان بېلىقچىلىقى ۋە دېڭىز-ئوكيان باقمىچىلىقىغا ئېغىر زىيان ئېلىپ كېلىپلا قالماي ، ئىنسانلارنىڭ سالامەتلىكى ، ھەتتا ھاياتىغىمۇ تەسىر كۆرسىتىدۇ. سۇ يۈزىدە بارلىق قىزىل دېڭىز دولقۇنى قىزىل كۆرۈنمەيدۇ. قىزىل دولقۇن پەيدا قىلىدىغان جانلىقلارنىڭ سانى ۋە تۈرىگە ئاساسەن ، سېرىق ، يېشىل ۋە قوڭۇر رەڭلەرمۇ پەيدا بولۇشى مۇمكىن. بۇ يۈسۈنلەرنىڭ بەزىلىرى بىر قەدەر زىيانسىز بولسىمۇ ، بەزىلىرى بېلىق ، دېڭىز قۇشلىرى ۋە دېڭىز-ئوكيان سۈت ئەمگۈچىلەرنى ئۆلتۈرىدىغان ئەجەللىك زەھەرلىك ماددىلارنى ئىشلەپ چىقىرىدۇ. ئىنسانلارنىڭ يۇندى پاسكىنا سۇلىرىنىڭ قويۇپ بېرىلىشى ھازىر بۇ ھادىسىنىڭ ئاساسلىق سەۋەبى.
مۇقام
ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقامى
ئۇيغۇرلار قەدىمدىن تارتىپلا ئەمگەك، تۇرمۇشتا ناخشا – كۈيلەردىن ئايرىلمىغان، يىپ ئېگىرگەندە، ئورما ئورىغاندا، يول يۈرگەندە، توي – تۆكۈنلەردە، ئومۇمەن ئىجتىمائىي ھاياتنىڭ ھەممە ساھەسىدە ناخشا – مۇزىكىدىن ئايرىلمىغان. ئۇزاق دەۋرلىك تەرەققىيات داۋامىدا، مۇزىكا – كۈيلەر ئىجتىمائىي ھايات ۋە تەبىئەت دۇنياسىنىڭ قانۇنىيىتى بىلەن بىرىككەن. ھازىر ‹‹مۇقام›› سۆزى تىلغا ئېلىنسا كىشىلەرنىڭ كۆز ئالدىغا دەرھال ‹‹ئون ئىككى مۇقام›› كېلىدۇ. ‹‹مۇقام›› دېگەن سۆزنىڭ ئۇيغۇر كلاسسىك مۇزىكىسى ‹‹ئون ئىككى مۇقام››نى بىلدۈرىدىغانلىقىنى كىشىلەر بىلسىمۇ، لېكىن نېمە ئۈچۈن شۇنداق ئاتالغانلىقىنى مۇزىكا ساھەسىدىكىلەر ۋە مۇزىكا تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىدىغانلاردىن باشقىلار بىلمەسلىكى مۇمكىن.
ئوسمان ئىبراھىم
ئوسمان ئىبراھىم، 1993-يىلى شىنجاڭ پىداگوگىكا ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ قانۇن-ئىقتىساد فاكۇلتېتىنى تاماملاپ، 1993-يىلى 7-ئايدىن ھازىرغىچە شىنجاڭ مالىيە-ئىقتىساد ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئىشلەۋاتىدۇ.
2006-يىلدىن 2009-يىلغىچە جىلىن ئۇنىۋېرسىتېتىدا شىركەت باشقۇرۇش يۆنىلىشى بويىچە ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغان، 2011-يىلى مالايسىيە كۇئالا لومپۇر قۇرۇلۇش ئۇنىۋېرسىتېتىدا سودا-سانائەت باشقۇرۇش كەسپى بويىچە تەتقىقات ئېلىپ بارغان.
2013-يىلدىن 2014-يىلغىچە مارا مارا مەبلەغ سېلىش چەكلىك شىركىتىدە مۇئاۋىن دېرىكتورلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن.
2014-يىلدىن 2016-يىلغىچە شىنجاڭ ئەلبېك يېمەك-ئىچمەك شىركىتىدە باش دېرىكتورلۇق ۋەزىپىسىنى ئۆتىگەن
8 - دېكابر
ياكى 8 - كۆنەك، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 342 - (كەبىسە يىلى 343 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 23 كۈندۇر.
ھارارې
left|thumb|250px|ھارارې left|thumb|250px ھارارې بولسا زىمبابۇۋى دىكىبىخاھار 2006 نوپۇس بار، ھارارېنىڭ 1،600،000 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 17.51°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 31°1، رايونمۇرى 04.
جەنۇبىي ئافرىقا
left|200px <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">