cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گوتىك
«گوتىكنىڭ گۈللىنىشى»
بىزنىڭ بىردىنبىر بىلىدىغىنىمىز گوتىكلارنىڭ ئەسلى ماكان مەنبەسى بولغان بالتىق دېڭىزىدىكى گېران ئارىلىدۇر. ئۇ جەنۇبىي كېچىك (يۇگۇسلاۋىيە) تىن ئوتتۇرا ياۋروپا بارغاندا ئىككى توپقا بۆلۈنگەن. جەنۇبىي گوتىكلار مىلادىن 2-ئەسىردىن باشلاپ ھازىرقى رومىنىيەدە ئولتۇراقلاشقان. شىمالىي گوتىكلار داۋاملىق شىمالغا يۆتكىلىپ قارادېڭىزنىڭ غەربىي شىمالىي قىرغىقىدا ئولتۇراقلاشقان. 367-يىلى غەربىي گوتىكلار ھونلارنىڭ بېسىمى بىلەن دوناي دەرياسى ئەتراپىدىكى رايونلارغا كۆچۈپ كەلگەن كېيىن ئىتالىيە تەرەپكە يۆتكەلگەن.
409-يىلى، شىمالىي گوتىكلار پادىشاھ ئارالىنىڭ يول باشلىشى بىلەن رىم شەھىرىنى بۇلاڭ-تالاڭ قىلغان. كېيىن شىمالغا ئىلگىرلەپ گاللومانغا كەلگەن. شىمالىي گوتىكلار ھونلارنىڭ ھۆكۈمرانلىقى ئاستىدا تارقىتىۋېتىلگەن ۋە مىللەتداشلىرى (غەربىي گوتىكلار) ماڭغان يولدا مېڭىش پىرىنسىپىنى باشلىغان ھەم بەشىنچى ئەسىرنىڭ ئاخىرىدا ئىتالىيەگە كىرگەن. 493-يىلى پۈتۈنلەي كونترول قىلغان. 552-يىلى شىمالىي گوتىكلار ئىتالىيە تەرپىدىن مەغلۇپ قىلىنغان. 6-ئەسىردىن كېيىن ئىتالىيە يېڭى تاجاۋۇزچى-رۇباتلارنىڭ ھۇجۇمىغا ئۇچرىغان. بۇ چاغدا شىمالىي گوتىكلار پۈتۈنلەي يوقۇتۇلۇپ پەقەت ئۇششاق توپلىرىلا قالغان. غەربىي گوتىكلارنىڭ ئىسپانىيەگە قىلغان يۈرۈشى ئۇزۇنغا سوزۇلغان ئىچكى قالايمىقانچىلىق سەۋەبىدىن 711-يىلى ئەڭ ئاخىرقى گوتىك پادىشاھلىقى زاۋال تاپقان.
گوتىكلار جاھاننى بىر مەزگىل قالايمىغان قىلغانلىقتىن نۇرغۇن ئۆزگىرىشلەرنى پەيدا قىلغان. ھازىرقى ئىتالىيانچە، ئىسپانچە، پورتىگال ۋە رومىنىيەدىكى تىللارنىڭ ئەسلى مەنبەسى لاتىن تىلى بۇ ئۆزگىرىشلەر كېيىنكى گېرمانلارنىڭ ئەۋلاتمۇ-ئەۋلات داۋاملىشىغا سەۋەپ بولغان.
گوتىك ئەدەبىيات ئېقىمى
18-ئەسىرلەرگە كەلگەندە بىرقىسىم «گوتىك ھېكايىلىرى» بارلىققا كەلگەن. مەسىلەن، ۋولپۇلنىڭ(Walpole) «ئوترانتو قورغىنى» (The Castle of Otranto)، ئەن رادىكىلفنىڭ (Ann Radcliff)«ئودولفونىڭ سىرى»(The Mysteries of Udolpho)، لېۋىسنىڭ (Lewis)«راھىب»(The Monk) دېگەندەك 20-ئەسىرنىڭ 70-يىللىرىغا كەلگەندە پانك (Punk)گوتىك ئېقىمىغا سىڭىپ كىردى. ئەسلىدىكى پانكىرلار زوراۋان ۋە كۈچلۈك ئاغدۇرمىچى خارەكتىرگە ئىگە ئىدى. "ۋارشاۋا"نىڭ (Warsaw)«كۆڭۈللۈك بۆلىنىش»(Joy Division)نىڭ مەيدانغا چىقىشى بىلەن ئۇلارنىڭ ئىدىيىسىنى شەك-شۈبھسىز ھالدا بۇزغۇنچىلىق نەپىسى ۋە ئانارخىزم(ھۆكۈمەتسىزلىك) قاپلاپ، كېيىنكى دەۋىر پانكلار (Post-Punk) نىڭ دەۋرى بولدى.
گوتىك مۇزىكا ئېقىمى
ئەڭ دەسلەپكى گوتىكچە مۇزىكىلارنىڭ ۋەكىلى «سىئوكسي ۋە ئايال جىن»(Siouxsie and the Banshees)،«بوۋخاس»(Bauhaus) قاتارلىقلار. ئۇلاردا غەمكىنلىك،تەركىي دۇنيالىق ھېسياتى تولۇپ تاشقان. مۇزىكىللىرى سوغۇق، ئەمما ناھايتى زىل گۈزەللىك تۇيغۇسىغا ئىگە. ئەمما ئاۋاز دائىرىسىدە نۇرغۇنلىغان چەتنەش خارەكتىرلىك ئاۋازلارنى ئىشلىتىدۇ. ناخشا تېكىستى ۋە ئورۇنلاش ئۇقۇمىدا ھاياتلىق، ئىشقى-ھەۋەس جىمجىت نامايەن بولىدۇ. رىئاللىقتىن بىزار بولۇش ئۇلارنىڭ مودا پىسخىكىسى.
لەن كۇرتىس
دەسلەپكى دەۋىردىكى پانكلار ھاياتلىقنىڭ ئىزاھاتىغا نىسبەتەن مەيۈسلىك ۋە ئۈمىدسىزلىنىش پىسخىكىسىدا بولدى. مەسىلەن «كۆڭۈللۈك بۆلىنىش»(Joy Division) نى ئېيتقان لەن كۇرتىس(Ian Curtis) ئېسىلىپ ئۆلىۋالدى. ئاشۇ جاننى ئۇپرىتىپ بارلىققا كەلگەن نوتىلار «كۆڭۈللۈك بۆلىنىش»نى بارلىققا كەلتۈرگەن ئۆچمەس كلاسسىك، مۇشۇ تۆۋەن ئاۋاز مەدىنىيتىگە شاھىد بولدى. ئۇنىڭ ئاشۇ غۇۋالىقى، كىشىلىك تۇرمۇش قارىشى، غەمكىنلىكى كىيىنكىلەرگە ئېرسىيەت قېلىپ، پۈتكۈل پانك مەدىنىيتىنى تۇتۇق ۋە قاراڭغۇ قىلىپ يىتىشتۇردى. 80-يىللار ئۇلارنىڭ ئۆزلىرى تەرپىدىن بارلىققا كەلگەن مول-ھوسۇللۇق ئۈمىدسىزلىك بىلەن ئۆتكەن دەۋرى بولدى. يەككە مۇزىكا ساھەسىدە بولسۇن جىققىدە بىر تۈركۈم زۇلمەت كېسەلگە گىرىپتار بولغۇچىلار، ئۇسلۇبى غەلىتە گۇرۇپپىلار بارلىققا كەلدى. مۇزىكىللىرى ئۆزلىرى تەرپىدىن قىسىلدى، ھەتتا ھاياتلىققا نىسبەتەن قارغاشتا بولدى. مەسىلەن «مىسسىئون (دىنىي جەمىئيەت)»(The Mission)، «سۈبھى ھەققىدە»(All about Eve)، «نىفىلىم»(Fields of the Nephilem)،«نەزىر»(The Cult) قاتارلىقلار. بۇ ئۈمىدسىزلەندۈرۈلگەن، ناچار كەيپىيات، چۈشكۈن گۇرۇپپا ۋە ياكى ناخشىچىلار، پانكلاردىن ئاشۇنداق چېكىدىن ئاشقان ۋەيران قىلىش ئېڭى، ئېقىمغا قارشى ھالدا ئۆچمەنلىك قاپلىغان قاراڭغۇ دۇنياغا مېڭىش پىسخىكىسىنى قوبۇل قىلدى. دەل مۇشۇلار 80-يىللاردا روك ساھەسىنىڭ يېرىمىنى ئىگەللىگەن تۆۋەن ئاۋازلىق روھ.
بىز تېخى گېرمانىيەنى تىلغا ئالمىدۇق. گوتلار گېرمانلارنىڭ بىۋاستە ئەجدادى بولغاچقا گېرمانىيە ھازىرقى گوتىك مۇزىكىللىرىنىڭ ئەڭ چوڭ ماكانى. گېرمانىيەدىكى نۇرغۇن روك گۇرۇپىلىرى DARKWAVE نىڭ تۆۋەن ئاۋاز ئۇسلۇبىغا ۋارىسلىق قىلغان. Project Pitchfork گېرمانىيەدىكى گوتىك ئۇسلۇبىنى باشلىغان ۋە پەللىگە كۆتۇرگەن گۇرۇپپا. ۋەكىللىك ئالبومى«Dhyani »، بۇ ساپ قارا مۇزىكا ۋە تەقرىز ئۇسلۇبىدىكى تېكىستلاردىن تۈزۈلگەن. نۇرغۇن گۇرۇپپىلارنىڭ ئۇسلۇبىنى بېكىتىش تەس. مەسىلەن،ئىتالىيەنىڭ 20Take Kirlian Cameraيىلدىن بۇيان ئۇسلۇبلار يىلدىن-يىلغا ئۆزگىرىۋاتىدۇ. فرانسىيەنىڭ شەھۋەتىزىملىق
قاراڭغۇ مېتال گۇرۇپپىسى Die FORM نىڭ مۇزىكىللىرىنىڭ ئاساسىي تېمىسى كۆپىنچە S/M (جىنسىي ئەسەبىيلىك)بىلەن چېتىشلىق.
ئۇلارنىڭ ھەربىر ئەسەرلىرى ئادەمنى ئوخشىمىغان دەرىجىدە ھەيران قالدۇرىدۇ. يەنە بىر فرانسىيە گۇرۇپپىسى Collectiond Arnell Andrea نىڭ پىئانىنو ئۇسلۇبى ناھايتى ئالاھىدە بولۇپ، بۇ ئۇلارنىڭ ئۆزگىچە خاسلىقىغا ئايلانغان. يېڭى كلاسسىزىملىق The Protagonist، كەيپىيات ئېقىمىلىق Raisond Etreگۇرۇپىسى دىگەندەك.
گوتىك تېكىستلىرىدىن بىزدىن، جىنسىيەت، ئۆلۈم، ئۈمىدسىزلىك، خىرىستوس ۋە باشقا زىل مەنىدىكى جۈملىلەرنى ئۇچرىتىمىز. بۇلارنىڭ ھەممىسى گوتىك مۇزىكىللىرىدا كەم بولسا بولمايدىغان ئىلمىنىتلاردۇر. گوتىك روكنىڭ ئۇسلۇبىنى «كۆڭۇللۈك بۆلىنىش» دىن پەيدا بولغان دىيىشكە بولىدۇ. مەيلى قانداقلا بولمىسۇن، «ئۆلۈم»گوتىك روكتىكى ھالقىلىق سۆز.
20-ئەسىرنىڭ كېيىنكى دەۋرىدە ئېقىمسىز مۇزىكىلار پەيدا بولۇپ، يېڭى تۈردىكى مۇزىكىلارنىڭ ئاساسىنى تىكلىدى. ناۋادا سىز يېڭى مۇزىكىلارنىڭ تارىخىنى ياخشى بىلسىڭىز، 70-يىللارنىڭ ئاخىرى 80-يىللاردىكى "پىچەت كېيىنكى پانك"(Post Punk Cool)، "يېڭى كلاسسىك"(Neo-Classical)، "يېڭى خىپىس"(Neo-Hippies) دىگەن ناملار سىزگە يېڭى بىلىنمەيدۇ. ئۇلار ئاستا-ئاستا ئارلىشىپ كېيىن گوتىك مۇزىكا ئېقىمىنى شەكىللەندۈرگەن.
ۋيېتنام تىلى
left|thumb|400px|دۇنيادا [[ۋيېتنام تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ۋيېتنام ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 80مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
ئىچكى موڭغۇل ئاپتونوم رايونى
left|thumbnail|350px| left|thumbnail|350px ئىچكى موڭغۇل ئاپتونوم رايونى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، ئىچكى موڭغۇلنىڭ 23،840،000 نوپۇسىبار، 1،183،000 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 43.38°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 115°39.
ئەسىر (يۈزيىل)
ئەسىر ئىسىم [ئەرەبچە: ]
① ‹تارىخ› يۈز يىل بىر دەۋر قىلىنغان ۋاقىت بىرلىكى: ئەبۇناسىر فارابى X ئەسىردە «ئۇد» مۇزىكىسىنى تىلغا ئالغان.
② دەۋر، زامان: ئوتتۇرا ئەسىر.
بىلىمدىن ھەممە ئىش مەيدانغا چىققان ئەسىردۇر بۇ،
ئەسىر [esir] — كالىندار ھېسابىدىكى 100 يىلنى بىر بىرلىك قىلغان ۋاقىت بىرلىكى، بىر ئەسىر 100 يىلغا تەڭ.
قەدىمكى ئوتتۇرا ئاسىيادا بىر ئەسىر 30 يىلنى كۆرسىتەتتى.
چاغاتاي دەۋرىدىكى تۈركى خەلقلەر 32 يىلنى بىر ئەسىر ھېسابلايتتى.
ھەلمەند ۋىلايىتى
ھەلمەند ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Helmend Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
لوندون ئۇيغۇر ئانسامبىلى
لوندون ئۇيغۇر ئانسامبىلى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:London Uyghur Ansambili) بولسا 2000-يىلى باشلىرىدا ئەنگىلىيەنىڭ لوندون شەھىرىدە قۇرۇلغان.
شەرقىي تۈركىستان
جۇمھۇرىيەتلەر:
جەنۇبىي گىئورگىيە ۋە ساندۋىچ ئاراللىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|250px|جەنۇبىي گىئورگىيە ۋە ساندۋىچ ئاراللىرى left|thumb|
جەنۇبىي گىئورگىيە ۋە ساندۋىچ ئاراللىرى  بولسا ئاتلانتىك ئوكيان جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا كىڭ ئەدۋارد پوئىنت، ئەڭ چوڭ شەھىرى بولسا كىڭ ئەدۋارد پوئىنت. دۆلەت تىلى بولسا ئىنگلىز تىلى. نۆۋەتتىكى پادىشاھ ئېلىزابېت ئىئى، باش مىنىستېر ئالان ھۇHكلە. يەر مەيدانى 2 مىليون 3 مىڭ 903 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 0.03 مىڭ.
چۆچەك شەھىرى
چۆچەك شەھىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر شەھەر بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن تارباغاتاي ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. چۆچەكنىڭ يەر مەيدانى 4،010 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلانغاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 160،000.
كۇرتكوي
كۇرتكوي, (تۈرك تىلى: Kurtköy) ئۇ ئىستانبۇلنىڭ پەندىك رايونىدىكى بىر مەھەللە. ئۇ ئىستانبۇلنىڭ شەرقىگە جايلاشقان. مەمۇرىي رايون 1328-يىلى تۈركلەر تەرىپىدىن بويسۇندۇرۇلدى. بۈگۈنكى كۈندە ئۇ ئىستانبۇلنىڭ ئەڭ تەرەققىي قىلغان رايونلىرىنىڭ بىرى. 220x124px|thumb|alt=كۇرتكويدىن كەلگەن رەسىم|كۇرتكويدىن كەلگەن رەسىم
نۇپۇسى
ئۇنىڭ نوپۇسى 193.080 (2021)
ئەكبەر ياقۇپ
تەرجىمھالى
ئىسىم فامىلىسى: ئەكبەر ياقۇپ
تۇغۇلغان ۋاقتى : 1962-يىلى3-ئايدا تۇغۇلغان
بوي ئېگىزلىكى: 172cm
قاتناشقان كىنو فىلىملىرى:
«توغراقلىقتىكى ئۆيۈم» فىلىمىدە ئەر باش پىرسۇناژنىڭ رولىنى ئالغان.
«مۇزتاغقا كەلگەن مېھمان» فىلىمىدە ئامىرنىڭ بوۋىسىنىڭ رولىنى ئالغان.
«غەربىي يۇرتتىكى ئاتلىق قىسىم» فىلىمىدە خەلىق ئەسكەرلىرىنىڭ ئەترەت باشلىقى رولىنى ئالغان.
«قەد كۆتۈرۈش» فىلىمىدە تۈمۈرچى مۇراتنىڭ رولىنى ئالغان.
«ئاشۇ يىراق جاي» فىلىمىدە ئادىل تاغىنىڭ رولىنى ئالغان.
«شەمشەر» تېلىۋىزىيە تىياتىرىدا قاسىم بوۋاي رولىنى ئالغان.
ئىيۇل
<div style="direction:rtl; font-family: 'ALKATIP', 'UKIJ Tuz', 'ALKATIP Tor', 'UKIJ Tor', 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS', 'Alpida_Unicode System'; font-size:18px"> چىللە ئېيى ياكى ئىيۇل ئېيى 12 ئاينىڭ 7- سىدۇر. يىلنىڭ يەتتىنچى ئېيى. 31 كۈنلۈك چوڭ ئايلارنىڭ تۆرتىنچىسى. ياز پەسلىنىڭ ئىككىنچى ئېيى.
ئەكبەر ياقۇپ
تەرجىمھالى
«ئانارخان» فىلىمىدە ئابلىز غوجىدار رولىنى ئالغان.
ئىيۇل
باشقا مەنىلىرى
چىللە [çille] (چىللە ئەرەبچىدىن كىرگەن سۆز بولۇپ، چىللە ئاتالغۇسى خەنزۇچىدىكى جۇ بىلەن باراۋەر) — «يازغى چىللە» ۋە «قىشلىق چىللە» دەپ ئايرىلىدۇ.
ئەكبەر ياقۇپ
تەرجىمھالى
«غەرىپكە ساياھەت» فىلىمىدە يالقۇنتاغدىكى مويسىپىت رولىنى ئالغان.
«يېڭى كەنت» فىلىمىدە تۇرسۇن شۇجى رولىنى ئالغان.
ئىيۇل
باشقا مەنىلىرى
24 مەۋسۇملۇق دېھقانلار كالىندارىچە خەنزۇلاردىكى «جۇ» قىشلىق چىللىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇيغۇرلار ئارىسىدا بۇ ئىككى خىل ئاتىلىشى تەڭ قوللىنىلىدۇ. بىر چىللە 9 كۈن بولۇپ، دېھقانلار كالىندارى ھېسابىدا قىشلىق كۈن-تۈن تەڭلەشكەن كۈن (22- دېكابىر) دىن باشلاپ ئەتىيازلىق كۈن تۈن تەڭلەشكەن كۈن (3- ئاينىڭ 21- كۈنى) گىچە بولغان 81 كۈن 9 چىللىگە بۆلىنىدۇ.
ئەكبەر ياقۇپ
تەرجىمھالى
«شەرىق» فىلىمىدە قۇربان تاغا رولىنى ئالغان.
ئۇ يەنە مەكتەپ مۇدىرى، ئوقۇتقۇچى، ياچايكا سېكىرتارى، دىھقان قاتارلىقلارنىڭ رولىنى
ۋايىغا يەتكۈزۈپ ئورۇندىغان، ھەم تەڭرىتاغ كىنو سىتۇدىيىسى فىلىم ئىشلەش گۇرۇپپىسى تەرىپىدىن
شىنجاڭ ئېلانچىلىق پادىشاھى بولۇپ باھالانغان. ئۇنىڭدىن باشقا يەنە داڭلىق مەھسۇلاتلار ۋە
ئېلانلارنىڭ ئوبراز ۋەكىللىكىگە قاتناشقان.
ئولمپىك مەشئىلى
ئولىمپىك مەشئىلى ئىزچىل تۈردە ئولىمپىك تەنھەرىكەتىنىڭ مۇھىم بەلگىسى بولۇپ ، ئولىمپىك مەشئىلىنى يەتكۈزۈپ بېرىشمۇ ھەر قېتىملىق ئولىمپىك تەنھەرىكەت مۇسابىقىسىدىكى كىشىنىڭ دىققىتىنى تارتىدىغان ۋە ئەڭ تەقەززا قىلىدىغان بىر تۈرلۈك پائالىيەت.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
ئولىمپىك مەشئىلى ئىزچىل تۈردە ئولىمپىك تەنھەرىكەتىنىڭ مۇ ھىم بەلگىسى بولۇپ، ئولىمپىك مەشئىلىنى يەتكۈزۈپ بېرىشمۇ ھەر قېتىملىق ئولىمپىك تەنھەرىكەت مۇسابىقىسىدىكى كىشىنىڭ دىققىتىنى تارتىدىغان ۋە ئەڭ تەقەززا قىلىدىغان بىر تۈرلۈك پائالىيەتكە ئايلاندى.
ھازىرغا قەدەر ئولىمپىك مەشئىلى ئەڭ ئاۋال ئولىمپىك تەنتەربىيە مۇسابىقىسىنىڭ پەيدا بولغان جايى-گىرىتسىيەنىڭ ئولىمپىيەدە تۇتاشتۇرۇلىدۇ، ئاندىن مۇسابىقە ئۆتكۈزىلىدىغان شەھەرگە قولمۇ-قول يەتكۈزۈلۈپ مۇسابىقە مەيدانىدا ئولىمپىك ئوت قازىنىغا تۇتاشتۇرۇلىدۇ.
تارىخى
ئولىمپىك مەشئىلىگە ئوت يېقىش گىرىتسىيە رىۋايەتلەردىكى پىرومىتېسنىڭ ئەرىشتىن ئىنسانلار ئۈچۈن چوغ ئوغىرلاپ چۈشكەنلىكى ھەققىدىكى رىۋايەتلەردىن كەلگەن. ئافېنادا كىشىلەر يۈگۈرۈش مۇسابىقىسى ئۆتكۈزۈپ، پىرومېتىسقا بولغان ھۆرمىتىنى بىلدۈردىكەن. ئۇ يۈگۈرۈش مۇسابىقىسى پىرو مىتىسنىڭ چوغ ئوغىرلىغاندەك ئۇلۇغ جاسارىتىنى خاتىرلەش ئۈچۈندۇر. چۈنكى، ئۇ ئىنسانلارغا چوغ بېرىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، يەنە ئەقىل-پاراسەت ۋە بىلىم ئۆگەتكەن. رىۋايەتلەردىكى بۇ قەھرىماننى خاتىرلەش ئۈچۈن، قەدىمدە ئولىمپىك مەشئەلگە ئوت يېقىش مۇراسىمى ئارقىلىق ئولىمپىك مەشئىلىنى بارلىققا كەلتۈرگەن.
ساردىنىيە تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|250px|دۇنيادا [[ساردىنىيە تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ئىتالىيە ساردىنىيە ئارىلى ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 1.85مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
ئىرىقى قىرغىنچىلىق
ئېنىقلىما
ئېرىقى قىرغىنچىلىق مىللەتلەرنى ياكى ئېتنىك ۋە ئىرق گۇرۇپپىلىرىنى سىستېمىلىق يوقۇتۇش. ئېرىقى قىرغىنچىلىق ئەھدىنامىسىنىڭ 2-ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە ، مىللىي ، ئىرق ، ئېتنىك ياكى دىنىي گۇرۇپپىلارنىڭ ھەممىسىنى ياكى بىر قىسمىنى سېستىملىق، مەخسەتلىك ھالدا يوقىتىش نىيىتى بىلەن قىلىنغان ھەرىكەتلەر دەپ ئېنىقلىما بىرىلگەن.
كېلىش مەنبەسى
ئېرىقى قىرغىنچلىقى ئېنگىلىسچە “genocide” دەپ ئاتىلىدىغان بولۇپ، بۇ ئاتالغۇ يۇنانچىدە “geno-” ئېرق، مىللەت سۆزى ۋە “ لاتىنچىدىكى-cide”   قىرغىنچىلىق مەنىسىدىكى  سۆزلەردىن  ياسالغان بىرىكمە سۆز، بۇ ئاتالغۇنى 1944-يىلى پولشالىق يەھۇدى ئادۋۇكات رافال لېمكىن  (Rafał Lemkin) ئوتتۇرغا قويغان
ئېرىقى قىرغىنچىلىق ئەھدىنامىسى
ب د ت تەرىپىدىن قوبۇل قىلىنغان (1948) ئېرىقى قىرغىنچىلىق ئەھدىنامىسى (كەڭ كۆلەملىك يوقىتىش جىنايىتىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋە جازالاش ئەھدىنامىسى ، Genocide Convention ) (2-ماددا) مىللىي ، ئېتنىك ، ئىرق ياكى دىنىي گۇرۇپپىنىڭ ھەممىسىنى ياكى بىر قىسمىنى يوقىتىش نىيىتى ئېلىپ بىرىلغان تۆۋەندىكى ھەرىكەتلەر دەپ بېكىتىلگەن (تىرناق ئىچىدىكى مەزمۇن ئەھدىنامىدا ئېنىق بايان قىلىنمىغان كونكرېت مىساللار ئۈچۈن ئېلىندى)
ئەھدىنامىنىڭ 3-ماددىسىدىكى بەلگىلىمە بويىچە ، تۆۋەندىكى قىلمىشلار ئېرىقى قىرغىنچىلىق جىنايىتى بىلەن جازالىنىدۇ.
مىساللار
تۆۋەندىكىسى بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ياكى بەزى دۆلەتلەر تەرىپىدىن ئېرىقى قىرغىنچىلىق دەپ ئېتىراپ قىلىنغان دېلولار. تەرەپلەر ئارىسىدا ئېرىقى قىرغىنچىلىق بار-يوقلۇقى توغرىسىدا مۇنازىرىلەر بار ، خەلقئارا جامائەت پىكىرىدە ئاساسەن ئېرىقى قىرغىنچىلىق دەپ قارالغان ئەھۋاللارمۇ بار.
شەرتنامىدىكى ئېرىقى قىرغىنچىلىق جىنايىتىگە كىرىدىغانلار ھەيران قالارلىقى ئاز ساندىكى ھەرىكەتلەر بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى تەرىپىدىن ئېرىقى قىرغىنچىلىق دەپ ئېتىراپ قىلىندى. تۆۋەندىكى مىساللار.
Holodomor
1930-يىللاردا ئۇكرائىنادىكى Holodomor. سوۋېت ئىتتىپاقى سۈنئىي ئاچارچىلىق ۋە باستۇرۇشتا نۇرغۇن ئادەم ئۆلتۈرۈلدى. تالاپەتكە ئۇچرىغانلارنىڭ سانى ئېنىق ئەمەس، ئەمما 4 مىليوندىن 14 مىليون 500 مىڭغىچە بولۇشى مۇمكىن. بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ۋە ياۋروپا پارلامېنتى تەرىپىدىن ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت دەپ بىكىتىلگەن.
رىۋاندا قىرغىنچىلىقى
alt=1994-يىلدىكى رىۋاندا قىرغىنچىلىقىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغانلار|thumb|1994-يىلدىكى رىۋاندا قىرغىنچىلىقىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغانلار 1994-يىلى ئەتىيازدا رىۋاندادا يۈز بەرگەن قىرغىنچىلىق. ئەگەر داۋاملىشىۋاتقان قىرغىنچىلىق ئېرىقى قىرغىنچىلىق دەپ بېكىتىلسە ، شەرتنامىگە ئىمزا قويغانلارنىڭ ھەممىسى ئارىلىشىشقا مەجبۇر بولىدىغانلىقى ئۈچۈن ، ئارىلىشىشتىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئامېرىكا ۋە باشقا ئىمزا قويغۇچىلارنىڭ قارشىلىقى بىلەن بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتىنىڭ ئېتىراپ قىلىشىنى كېچىكتۈردى ، شۇنداقلا ئەينى ۋاقىتتا ئېرىقى قىرغىنچىلىق دەپ پىكىر بايان قىلىشنى توغتۇتۇپ قويۇلدى. ئېرىقى قىرغىنچىلىقتىن كېيىن ، ئۇ كېيىن ئېرىقى قىرغىنچىلىق دەپ بېكىتىلدى. (رىۋاندا ئىچكى ئۇرۇشى ، رىۋاندا خەلقئارا جىنايى ئىشلار سوتىغا قاراڭ)
ناتسىستلار چوڭ قىرغىنچىلىقى
ناسىسلارنىڭ يەھۇدىيلارغا قىلغان چوڭ قىرغىنچىلىق
يۇگۇسلاۋىيە توقۇنۇشىدىكى مىللىي تازىلاش
سابىق يۇگوسلاۋىيەدىكى يۇگوسلاۋىيە توقۇنۇشى. مىللىي تازىلاش ، بولۇپمۇ بوسنىيە ئىچكى ئۇرۇشى مەزگىلىدە. خەلقئارا سوت مەھكىمىسى 1995-يىلى 7-ئاينىڭ 13-كۈنى باشلانغان VRS (بوسنىيەدىكى سېربىيە قوراللىقلىرى) تەرىپىدىن سرېبرېنىتكا (سرېبرېنىتسا قىرغىنچىلىقى) دىكى قىرغىنچىلىقنى ئېرىقى قىرغىنچىلىق ئەھدىنامىسىنىڭ 2-ماددىسىدىكى قىرغىنچىلىق دەپ ئىتىراپ قىلدى.« سابىق يۇگوسلاۋىيە خەلقئارا ئۇرۇش جىنايىتى سوتى » غا قاراڭ.
شەرقى تۈركىستان قىرغىنچىلىقى
خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ تونۇشتۇرۇشىچە ، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا ، مۇسۇلمان ئۇيغۇرلار «قايتا تەربىيىلەش ئورنى» دەپ ئاتىلىدىغان بىر جايدا تۇتۇپ تۇرۇلغان ، مېڭە يۇيۇلغان ، جىسمانى ۋە جىنسى جەھەتتىن خورلانغان ، مەجبۇرىي تۇغماسلىق قاتارلىقلار بار بولۇپ ، جەمئىي 1 مىليون ئادەم ئورۇنلاشتۇرۇلغان. خەلىقىرا مەتبۇئاتلار بۇ ساننى 7 مىليۇندىن 15 مىليۇنغىچە بولۇشى مۇمكىن دەپ پەرەز قىلىشماقتا.
1-دۆلەت: ئامېرىكا ھۆكۈمىتى 2021-يىلى 1-ئاينىڭ 19-كۈنى, جۇڭگو ھۆكۈمىتىنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا، ئاز سانلىق مىللەتلەر ئۇيغۇرغا ئېلىپ بىرۋاتقان «تەربىيىلەش »نى , خەلقئارا شەرتنامىلەرگە ئۇيغۇن مىللىي قىرغىنچىلىق ، «ئىنسانىيەتكە قارشى جىنايەت» «ئېرىقى قىرغىنچىلىق (genocide )» دەپ ئېلان قىلدى, بايدىن ھۆكىمىتىمۇ  بۇ قارارنى ( «ئېرىقى قىرغىنچىلىق (genocide )» )نى كۈچكە ئىگە دەپ جاكارلىدى. كانادا ۋە ئەنگىلىيە قاتارلىق دۆلەتلەرمۇ ئىرقى قىرغىنچىلىق دەپ ئېتىراپ قىلدى.
2021-يىلى 26-يانۋار كۈنى, ياپونىيە تاشقى ئىشلار مىنىستىرلىكى ئەمەلدارىرى ئەركىن دېموكراتلار پارتىيەسى  «جۇڭگونىڭ» ئۇيغۇرلانى باستۇرۇشنى ئىرقى قىرغىنچىلىق دەپ ئىتىراپ قىلمىدى.
2-دۆلەت:2021-يىلى 2-ئاينىڭ 22-كۈنى كانادا پارلامىتى خىتاي ھۇكۇمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قارشى جىنايەتلىرىنى  « ئىرقى قىرغىنچىلىق » دەپ  بىكىتتى.
3-دۆلەت:2021-يىلى 2-ئاينىڭ 25-كۈنى خەلققارا جىنايى ئىشلار سوت ئۇرگىنى ( International Criminal Court ) جايلاشقان گوللاندىيە پادىشالىق دولىتى
خىتاي ھۇكۇمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قارشى جىنايەتلىرىنى  « ئىرقى قىرغىنچىلىق » دەپ  بىكىتتى.
4-دۆلەت:2021-يىلى 4-ئاينىڭ 22-كۈنى ئەنگىلىيە پارلامىتى خىتاي ھۇكۇمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قارشى جىنايەتلىرىنى  « ئىرقى قىرغىنچىلىق » دەپ  بىكىتتى.
5-دۆلەت:2021-يىلى 5-ئاينىڭ 20-كۈنى ياۋروپادىكى كىچىك دۆلەت لىتۋا پارلامېنتى بىلەت تاشلاپ ئاۋاز بىرىپ، ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىنى ئېتىراپ قىلغان ۋە خىتاي ھۆكۈمىتىنى خوڭكوڭدىكى دۆلەت بىخەتەرلىكى قانۇنى، تىبەتلەرگە قاراتقان سياسەتلەرنى ئۆزگەرتىشكە چاقىرغان.
6-دۆلەت:2021-يىلى 6-ئاينىڭ 10-كۈنى چېخ جۇمھۇرىيىتى پارلامېنتى ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقىنى ئېتىراپ قىلدى. "خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر، تىبەت ۋە باشقا گۇرۇپپىلار ئۈستىدىن ئەڭ ۋەھشىي باستۇرۇشلارنى يۈرگۈزىۋاتقان بىر پەيتتە بىز سۈكۈتتە قاراپ تۇرالمايمىز." دىدى.
7-دۆلەت: 2021-يىلى 6-ئاينىڭ 15-كۈنى بىلگېيە پارلامنتى ختتاينى ئ‍ۇيغۇرلارغا قارشى «ئ‍نسانىيەتكە قارشى جىنايەت» قىلۋاتىدۇ دەپ ئىلان قىلدى ۋە «جىددى قىرغىنچىلىق خەتىرى»بىلەن ئاگاھلاندۇردى.
= پايدىلانمىلار =
MPs pass motion declaring genocide against Uighurs in China, despite cabinet abstentions | CTV News
قوبۇقسار موڭغۇل ئاپتونوم ناھىيىسى
قوبۇقسار موڭغۇل ئاپتونوم ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن تارباغاتاي ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. قوبۇقسارنىڭ يەر مايدانى 28،799 كۇۋادىرات كىلومېتر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلانغاندا، نۇپۇسى 50،000.
تارىخ
قوبۇقسار ئەزەلدىنلا چارۋا باقىدىغان يەر بولۇپ، كەلگەن. خەن سۇلالىسى دەۋرىدە ئۇسۇنلار، ھونلارغا قارىغان، تاڭ سۇلالىسى دەۋرىدە بېشبالىق قورۇقچىبەگ مەھكىمىسىگە قارىغان. چىڭ سۇلالىسى گۇاڭشۇ 16 - يىلى (1890 - يىلى) چۆچەك بىۋاسىتە قاراشلىق نازارىتىگە قارىغان. مىنگونىڭ 4 - يىلى (1915 - يىلى) بۇ يەردە ساۋەنگە قاراشلىق قوشتولجاي يەرلىك ھاكىم بەگ قويۇلغان، مىنگونىڭ 18 - يىلى (1929 - يىلى) قوبۇقسار مەمۇرىي باشقۇرۇش ئىدارىسىگە ئۆزگەرتىلگەن ۋە چۆچەك دوتەي مەھكىمىسىگە قارىغان. مەمۇرىي باشقۇرۇش ئىدارىسىگە ئۆزگەرتىلگەن ۋە چۆچەك دوتەي مەھكىمىسىگە قارىغان. مىنگونىڭ 31 - يىلى (2194 - يىلى) ناھىيە قىلىپ تەسىس قىلىنغان ۋە قوبۇقسار دەپو ئاتالغان. 1954 - يىلى قوبۇقسار موڭغۇل ئاپتونوم ناھىيىسى قىلىپ قۇرۇلۇپ، تارباغاتاي ۋىلايىتىگە قارايدىغان بولغان.
ساياھەتچىلىك
بۇ ناھىيىنىڭ مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرىدىن قونچىنىڭ ئوۋبېل قىياتاش سىزمىلىرى، تاشتىن ياسالغان قەدىمكى قەبرىلەر، ۋاڭ ئوردىسى خارابىسى، دۆربۆن ئۆلتىيىن ئورمانلىقى قەدىمكى شەھىرى قاتارلىقلار بار. داڭلىق مەنزىرىلىك جايلىرىدىن قارغاي جىلغىسى، ئالۋاستى شەھىرى، ئارغالىت ھور ئارشىڭى قاتارلىقلار بار.
نىڭشيا خۇيزۇ ئاپتونۇم رايونى
left|thumb|350px| left|thumb|350px نىڭشيا خۇيزۇ ئاپتونوم رايونى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، نىڭشيانىڭ 5،880،000 نوپۇسىبار، 66،000 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 36.6°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 105°32.
تارقاقلاشتۇرۇلغان دەپتەر تېخنىكىسى
تارقاقلاشتۇرۇلغان دەپتەر تېخنىكىسى (باشقا نامى: تارقىتىلغان دەپتەر تېخنىكىسى، تارقاقلاشتۇرۇلغان دەپتەر، تارقاقلاشتۇرۇلغان دەپتەر؛ ئېنگلىزچە: distributed ledger technology) ئوخشاش بولمىغان جۇغراپىيەدىكى دۆلەتلەر ۋە رايونلار، تەشكىلاتلار، نۇقتىلار ئارىسىدا كەڭ تارقالغان، كوپىيەلەنگەن، ھەمبەھىرلەنگەن، ھەمدە ماس قەدەمدە يېڭىلىندىغان، ھەممە بويسۇندىغان رەقەملىك ئەھدىنامە سان-سىفىرىدۇر. مەركەزلەشكەن سان-سىفىر بىلەن ئوخشىمايدىغان يېرى، تارقاقلاشتۇرۇلغان دەپتەر بىر مەركىزى ماسلاشتۇرغۇچى ياكى باشقۇرغۇچىنىڭ بولۇشىنى تەلەپ قىلمايدۇ.
ئادەتتە تارقاقلاشتۇرۇلغان دەپتەر تېخنىكىسى شەخىس-ۋە-شەخىسنى (پ 2 پ) باغلايدىغان كومپىيۇتېر تورى ۋە ھەممە قوشۇلغان، بويسۇندىغان ئەھىدىنامە ئالگورىزىمىنىڭ بولۇشىنى تەلەپ قىلىدۇ. شۇنداق بولغاندىلا ھېساپ دەپتىرى ئوخشاش بولمىغان نۇقتا ۋە شەخىسلەر ئارىسىدا ماس قەدەمدە بىخەتەر ھالدا ھەمبەھىرلىندۇ، كوپىيەلىندۇ، ياكى تارقىتىلدۇ. thumb|تارقاقلاشتۇرۇلغان دەپتەر تېخنىكىسى لوگوسى (د ئەل ت)
1912 - يىلى
1912 - يىلى ئىسە مىلادى تەقۋىم بويىچە دۈشەنبە كۈنى باشلانغان كەبىسە يىلدۇر.
روھلىنىپ كەتتى
روھلىنىپ كەتتى (ياپون تىلى: 千と千尋の神隠し, Hepburn: Sen to Chihiro no Kamikakushi, 'Sen and Chihiro's Spiriting Away') 2001-يىلدىكى ياپون كارتون فانتازىيىلىك فىلىمى بولۇپ ، Hayao Miyazaki رېژىسسورلۇق قىلغان. تېلېۋىزىيە تورى ، دېنتسۇ ، بۇئېنا ۋىستا ئائىلە كۆڭۈل ئېچىش ، توخوكىنشىنا فىلىمى ۋە مىتسۇبىشى. بۇ فىلىمدە رۇمى ھىيراگى ، مىيۇ ئىرىنو ، مارى ناتسۇكى ، تاكېشى نايتو ، ياسۇكو ساۋاگۇچى ، سۇنۇنېخىكو كامىجىچ ، تاكېخىكو ئونو ۋە بانتا سۇگاۋارا قاتارلىقلار بار. روھلۇق يىراق 10 ياشلىق قىز چىخىرو ئوگىنو نىڭ ھېكايىسىنى سۆزلەيدۇ ، ئۇ يېڭى مەھەللىگە كۆچۈپ بارغاندا كامى دۇنياسىغا (ياپون شىنتو فولكلور روھى) كىرگەن. ئاتا-ئانىسى سېھرىگەر يۈبابا (ناتسۇكى) تەرىپىدىن چوشقاغا ئايلانغاندىن كېيىن ، چىخىرو ئۆزىنى ۋە ئاتا-ئانىسىنى قۇتۇلدۇرۇپ ، ئىنسانىيەت دۇنياسىغا قايتىشنىڭ يولىنى تېپىش ئۈچۈن يۇبابانىڭ مۇنچىسىدا خىزمەت قىلىدۇ.
ئۇ 75-نۆۋەتلىك ئوسكار مۇكاپاتىدا ئەڭ ياخشى كارتون ئالاھىدىلىكى ئۈچۈن ئوسكار مۇكاپاتىغا ئېرىشىپ ، بۇ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن تۇنجى ۋە بىردىنبىر قولدا سىزىلغان ۋە ئىنگلىزچە بولمىغان كارتون فىلىم بولۇپ قالدى. ئۇ 2002-يىللىق بېرلىن خەلقئارا كىنو فېستىۋالىدا (قانلىق يەكشەنبە بىلەن ھەمبەھىرلەنگەن) ئالتۇن ئېيىقنىڭ ئورتاق ساھىبى بولۇپ ، ئەنگىلىيە كىنو ئىنستىتۇتىنىڭ «14 ياشقىچە بولغان بالىلار ئۈچۈن ئالدىنقى 50 كىنو» تىزىملىكىدە ئالدىنقى 10 نىڭ ئىچىگە كىرگەن. . 2016-يىلى ئۇ BBC تەرىپىدىن 21-ئەسىردىكى 4-ئەڭ ياخشى فىلىم بولۇپ باھالاندى ، دۇنيانىڭ ھەر قايسى جايلىرىدىن كەلگەن 177 كىنو تەنقىدچىسى تەرىپىدىن تاللىنىپ ، بۇ تىزىملىكتىكى ئەڭ يۇقىرى كارتون فىلىم بولۇپ قالدى. 2017-يىلى ئۇ يەنە «نيۇ-يورك ۋاقىت گېزىتى» تەرىپىدىن ئىككىنچى «21-ئەسىردىكى ئەڭ ياخشى فىلىم ...» بولۇپ باھالاندى.
ھېكايە
ئون ياشلىق چىخىرو ۋە ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسى يېڭى ئۆيىگە ساياھەتكە بارماقتا. ئۇلار تېزلەتمە يولنى ئالغاندىن كېيىن ، تاشلاندۇق تېما باغچىسىغا تۇتىشىدىغان تونىلنى تاپتى ، چىخىرونىڭ دادىسى قىزىنىڭ خاتالىقىغا قارىماي ئىزدىنىشتە چىڭ تۇرغان. چىخىرو ئىزدىنىش جەريانىدا ئېسىل مۇنچا تاپتى ۋە خاكۇ ئىسىملىك ​​بىر بالا بىلەن كۆرۈشتى ، ئۇ كۈن ئولتۇرۇشتىن بۇرۇن دەريادىن ئۆتۈپ كېتىشنى ئاگاھلاندۇردى. قانداقلا بولمىسۇن ، چىخىرو ئاتا-ئانىسىنىڭ مۇنچا مېھمانلىرىغا مۇلازىمەت قىلىشنى مەقسەت قىلغان رېستوران دۇكىنىدا ئۆزىنى قورشىۋالغاندىن كېيىن توڭگۇزغا ئايلانغانلىقىنى بەك كېچىكىپ بايقىدى ، ئۇ ھازىر كەلكۈن دەرياسىدىن ئۆتەلمەيدۇ.
خاكۇ چىخىرونىڭ تىترەپ كەتكەن ھالىتىنى تېپىپ ، ئۇنىڭغا مۇنچىنىڭ پار قازانچىسى كاماجىدىن خىزمەت سوراشنى تەۋسىيە قىلدى. كاماجى مۇنچا ئىشچىسى لىندىن چىخىرونى مۇنچا باشقۇرىدىغان جادۇگەر يۇباباغا ئەۋەتىشنى تەلەپ قىلدى. يۈبابا چىخىرونى قورقۇتماقچى بولىدۇ ، ئەمما چىخىرو يەنىلا چىڭ تۇرىدۇ ، يۈبابا ئاخىرى ئۇنى ئىجارىگە ئالىدۇ. يۈبابا ئۇنىڭ ئىسمى چىخىرو (千尋) نىڭ ئىككىنچى كەنجىنى ئېلىپ ، ئۇنىڭ نامىغا سېنغا (千) دەپ ئىسىم قويدى. كېيىن خاكۇ سېننى ئاگاھلاندۇرۇپ مۇنداق دېدى: يۇبابانىڭ باشقىلار ئۈستىدىن قانداق قىلىپ ھوقۇققا ئېرىشىشى ، ئەگەر ئۇ ئۆزىنىڭ نامىنى ئۇنتۇپ قالغاندەك ئىسمىنى ئۇنتۇپ قالسا ، ئۇ روھىي دۇنيادىن ئايرىلالمايدۇ.
سېن باشقا مۇنچا ئىشچىلىرى تەرىپىدىن ناچار مۇئامىلىگە ئۇچرايدۇ پەقەت كاماجى بىلەن لىن ئۇنىڭغا ھېسداشلىق قىلىدۇ. ئۇ ئىشلەۋاتقاندا ، ئۇنىڭ خېرىدار ئىكەنلىكىگە ئىشىنىپ ، ئىچىدە يۈزسىز ئادەم ئىسىملىك ​​جىمجىت مەخلۇقنى تەكلىپ قىلىدۇ. «سېسىق روھ» سېننىڭ بىرىنچى خېرىدارى سۈپىتىدە يېتىپ كېلىپ ، ئۇنىڭغا ۋە باشقا خىزمەتچىلەرگە زور رىقابەت ئېلىپ كېلىدۇ. ئۇ روھقا مايىل بولۇۋاتقاندا سېن روھنىڭ «تىكەن» نىڭ ئازابىغا ئۇچرىغانلىقىنى بايقىدى ، پۈتۈن خىزمەتچىلەر بىرلىشىپ ئۇنى ئېلىۋەتكەندە ، بىر تاغ ئەخلەت تۆكۈلۈپ كەتتى. روھ قار كۆچكۈنىنى قويۇپ بەرگەندە ، سېننى بىر خىل قاچقۇن ھالەتكە چۈشۈرۈپ ، ئۆزىنىڭ بۇلغانغان دەريا روھى ئىكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى. ئۇ مىننەتدارلىق بىلدۈرۈش يۈزىسىدىن سېنغا سېھىرلىك دورا بەردى. بۇ جەرياندا ، يۈزسىز ئادەم دەريا روھى قالدۇرۇپ كەتكەن ئالتۇننى دورىغان ھالدا ، بىر ئىشچىنى ئالتۇن بىلەن قىزىقتۇرىدۇ ۋە ئاندىن ئۇنى يۇتۇۋالىدۇ. ئەتىسىگە قەدەر ئۇ مۇنچىنى قاينام-تاشقىنلىققا چۆمدۈردى ، ئالتۇن بەدىلىگە يېمەكلىك تەلەپ قىلدى. ئۇلار كېڭەش پالاتا ئەزاسى بىلەن بولغان سۆھبىتىگە دەخلى قىلغاندا يەنە ئىككى ئىشچىنى يۇتۇۋالىدۇ.
سېن قەغەز شىكىگامىنىڭ ياپون ئەجدىھاسىغا ھۇجۇم قىلغانلىقىنى كۆرۈپ ، ئەجدىھانى خاكۇ دەپ تونۇيدۇ. ئېغىر يارىلانغان خاكۇ يۈبابانىڭ بالىخانىسىغا سوقۇلۇپ كەتكەندە ، سېن ئۇنىڭ ئارقىسىدىن ئەگىشىپ ماڭدى. ئۇنىڭ ئارقىسىدىكى شەكىللىرىنى يۇتۇۋالغان قوشكېزەك سىڭلىسى زېنىباغا تىكىلگەن شىكىگامى. ئۇ يۇبابانىڭ يوغان بالىسى بوخنى چاشقانغا ئۆزگەرتىپ ، يۇبابانىڭ ھارۋىسىنى كىچىك قۇشقا ئۆزگەرتىدۇ. زېنىبا سېنغا خاكۇنىڭ ئۇنىڭدىن سېھىرلىك ئالتۇن تامغىنى ئوغرىلىغانلىقىنى ئېيتتى ۋە سېننى ئوغرىلىغانلارغا ئەجەللىك لەنەت ئېلىپ كېلىدىغانلىقىنى ئاگاھلاندۇردى. خاكۇ شىكىگامىنى يوقىتىدۇ ، زېنىبانىڭ ئىپادىسىنى يوقىتىدۇ. ئۇ بىر تونېلدىن يىقىلىپ چۈشۈپ ، سېن ، بوخ ۋە ھارپا بىلەن بىللە پار قازانغا كىردى ، سېن ئۇنىڭغا دەريا روھىدىن دورىلارنىڭ بىر قىسمىنى باقىدۇ ، شۇنىڭ بىلەن ئۇ پېچەتلەنگەن ھەم قارا لۆڭگىنى قۇسۇپ قويىدۇ ، سېن ئۇنىڭ پۇتى بىلەن ئېزىدۇ. .
خاكۇ ھوشىدىن كەتكەندىن كېيىن ، سېن تامغىنى قايتۇرۇشنى قارار قىلىپ ، زېنىبادىن كەچۈرۈم سورايدۇ. سېن ھازىر كەڭ كۆلەملىك يۈزسىز ئادەم بىلەن ئۇچرىشىدۇ ، قالغان ئەخلەتلەرنى ئۇنىڭغا باقىدۇ. يۈزسىز ئادەم سېنغا ئەگىشىپ مۇنچىدىن چىقىپ ، ئۇ يېگەن ھەممە نەرسىنى ۋە ھەممىسىنى ئەسلىگە كەلتۈردى. سېن ، يۈز-يۈز ، بوھ ۋە ھارپا پويىز بىلەن گۈزەل ، كەڭ مەنىۋى دۇنيانىڭ زېمىنىنى كېسىپ ئۆتۈپ زېنىبا بىلەن كۆرۈشتى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ، يۇبابا سېننىڭ ئاتا-ئانىسىنى بوغۇزلاشقا بۇيرۇدى ، ئەمما خاكۇ بوخنىڭ يوقاپ كەتكەنلىكىنى ئاشكارىلىدى ھەمدە ئەگەر يۇبابا سېن ۋە ئۇنىڭ ئاتا-ئانىسىنى قويۇپ بەرسە ئۇنى قايتۇرۇپ كېلىش تەكلىپىنى بەردى.
زېنىبا سېنغا سېننىڭ خاكۇغا بولغان مۇھەببىتىنىڭ زانىبانىڭ قارغىشىنى بۇزغانلىقىنى ۋە يۈبابانىڭ قارا لايدىن پايدىلىنىپ خاكۇنى كونترول قىلغانلىقىنى چۈشەندۈردى. خاكۇ ئەجدىھا شەكلىدە زېنىبانىڭ ئۆيىدە پەيدا بولۇپ ، سېن ، بوخ ۋە ھارپا بىلەن مۇنچىغا ئۇچىدۇ. زېنىبا يۈزسىز ئادەم نى ئۇنىڭ بىلەن بىللە تۇرۇشقا تەكلىپ قىلىدۇ. ئۇچۇشنىڭ ئوتتۇرىسىدا ، سېن كىچىك بالىنىڭ كوخاكۇ دەرياسىغا چۈشۈپ كېتىپ ، بىخەتەر قىرغاقتا يۇيۇلغانلىقىنى ئەسلەپ ، خاكۇنىڭ ھەقىقىي كىملىكىنى دەريانىڭ روھى دەپ توغرا پەرەز قىلىپ ، ئۇنى بۇ جەرياندا يۇبابانىڭ سېھرى كۈچىدىن قۇتۇلدۇردى.
ئۇلار مۇنچىغا كەلگەندە ، يۈبابا سېننى قارغىشىنى بۇزۇش ئۈچۈن سېننى ئاتا-ئانىسىنى بىر توپ چوشقا ئارىسىدىن پەرقلەندۈرۈشكە قىستىدى. سېن چوشقالارنىڭ ھېچقايسىسىنىڭ ئاتا-ئانىسى ئەمەسلىكىگە توغرا جاۋاب بەرگەندىن كېيىن ، ئۇ ئەركىن بارالايدۇ. خاكۇ ئۇنى ھازىر قۇرۇپ كەتكەن دەريا ساھىلىغا ئېلىپ باردى ۋە ئۇنىڭ بىلەن قايتا كۆرۈشۈشكە قەسەم قىلدى. چىخىرو ئاتا-ئانىسى بىلەن تونېلدىن قايتىپ كېلىدۇ ، ئۇلار رېستوران دۇكىنىدا تاماق يەپ بولغاندىن كېيىن ھېچنىمىنى ئېسىگە ئالمايدۇ. ئۇلار چاڭ-توزان ۋە يوپۇرماقلار بىلەن قاپلانغان ماشىنىسىغا يېتىپ بارىدۇ ، ئۇلار يېڭى ئۆيىگە قاراپ يولغا چىقىشتىن بۇرۇن ، چىخىرو تونېلغا قاراپ ، ئۇنىڭ سەرگۈزەشتىسىنىڭ راستىنلا يۈز بەرگەن-بولمىغانلىقىنى بىلمەيدۇ.
سلوۋېن تىلى
left|thumb|400px|دۇنيادا [[سلوۋېن تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] سلوۋېن تىلى (slovenščina) جەنۇبىي سىلاۋىيان تىل. سلوۋېنىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 2.4مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
غالجىرلىق كېسىلى
thumb|غالجىرلىق ۋىرۇسى بار ئىت ئىتتىن ئادەمگە يۇقىدىغان ئەڭ قورقۇنچلۇق كېسەل غالجىرلىق كېسىلىدۇر(ئاددى خەنچە: 狂犬病، ئېنگىلىزچە: Rabies). بەزى ساغلام ئىتلارنىڭ شۆلگىيىدىمۇ غالجىر ۋىرۇسى بولۇپ، ئىت چىشلىۋالغان ھامان دەرھال 24 سائەت ئىچىدە غالجىر كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋاكسىنىسىنى ئۇرغۇزۇش كېرەك. نۆۋەتتە غالجىر كېسىلىنى داۋالاپ ساقايتىش مۇمكىن بولمىغاچقا، غالجىرلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋاكسىنىسىنى ۋاقتىدا ئۇرغۇزۇش ئەڭ ئۈنۈملۈك ئالدىنى ئېلىش ئۇسۇلىدۇر.
بەزى ئىت باقىدىغان ئائىلىلەردىكى كىشىلەر ئىتقا ۋاقتىدا ۋاكسىنا ئەملىتىش بىلەن بىللە، ئادەملەر ئۆزلىرىگىمۇ غالجىرلىقنىڭ ئالدىنى ئېلىش ۋاكسىنىسىنى ئەملىتىشى كېرەك. ئىت يەنە قاپلىق قۇرت كېسىلىنى تارقىتىدۇ. بۇ كېسەل بىر خىل پارازىت قۇرت كېسىلى بولۇپ، قاپلىق قۇرتنىڭ تۇخۇملىرى ئىتنىڭ گەندىسى ئارقىلىق سۇنى، تۇپراقنى بۇلغايدۇ. بۇلغانغان مۇھىتتا ئوتلىغان قويلارنىڭ ئېغىزى ئارقىلىق جىگەر، مېڭە ۋە ئۆپكىسىگە ئورۇنلىشىپ پارازىتلىق ھايات كەچۈرىدۇ. ئادەملەر بۇنداق قويلارنىڭ گۆشى ۋە ئىچكى ئەزالىرىنى تولۇق پىشۇرماي ئىستېمال قىلغاندا، قاپلىق قۇرت تۇخۇملىرى ئادەملەرنىڭ ئېغىزى ئارقىلىق ھەزىم قىلىش سىستېمىسى بىلەن قانغا ئۆتۈپ ئايلىنىپ كېلىپ، جىگەر، ئۆپكە ۋە مېڭىسىدە پارازىتلىق ھايات كەچۈرۈپ، كىشىلەرنىڭ ساغلاملىقىغا ئېغىر زىيان يەتكۈزىدۇ، ھەتتا ھاياتىغا خەۋپ ئېلىپ كېلىدۇ.
ئىت يەنە كالا ئازار (病热黑)كېسىلىنى يۇقتۇرىدۇ. بۇ كېسەلمۇ داۋالاش قىيىن بولغان يۇقۇملۇق كېسەللىكنىڭ بىرى. thumb|غالجىرلىق ۋىرۇسى قىسقىسى، ئىتنىڭ يۇڭلىرى ئارىسىدىكى پىت، بۈرگىلەرمۇ پارازىتلىق ھايات كۆچۈرىدىغان بولۇپ، پىت، بۈرگىنىڭ بەدىنىدە نۇرغۇن پارازىت قۇرتلار ۋە كېسەل مىكروبلىرى بار، بۇلار دەل كېسەل توشۇغۇچىلاردۇر.
مۈشۈكنىڭ تېنىدە پارازىتلىق ھايات كەچۈرىدىغان ياچاق شەكىللىك پارازىت قۇرت بولۇپ، ھامىلىدار ئاياللار مۈشۈك بىلەن ئۇچراشسا بۇ خىل قۇرت بىلەن يۇقۇملىنىپ قېلىشى مۇمكىن. بۇ خىل قۇرت ھامىلىدار ئايالنىڭ بەدىنىگە كىرىپ، ھامىلىنىڭ يېتىلىشىگە ئېغىر زىيان يەتكۈزىدۇ.
غالجىر مۈشۈك ئادەم چىشلىگەندە ئوخشاشلا غالجىرلىق كېسىلىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. مۈشۈك بەدىنىدىمۇ ئوخشاشلا پىت، بۈرگىلەر پارازىتلىق ھايات كەچۈرىدۇ.
جۇلىيان تەقۋىمى
جۇلىئان كالىندارى ياكى جۇلىيان تەقۋىمى، يۇلىئۇس كايسار (Julius Caesar)، تەرىپىدىن مىلادىدىن 46 يىل بۇرۇن قەبۇل قىلىنغان ۋە غەرب دۇنياسىدا 16- ئەسرگىچە قوللىنىلغان تەقۋىم. كەبىسە يىلى ھېسابلىنىشىدىكى كىچىككىنە بىر ڧەرق بىلەن تەخمىنەن 128 يىلدا بىر كۈنلۈك بىر قېيىش كۆرۈلگەنلىكى ئۈچۈن، ئورنىغا گرېگورىيان تەقۋىمى دەسستىلگەن.
تۈزۈلىشى
يۇلىئۇس كايسار، ئۇ زامانغىچە قوللىنىلغان تەقۋىمدىكى قالايماقانچىلىقلارنى ھەل قىلىشى ئۈچۈن ئىسكەندەرىيەلىك ئاسترونومى ئالىمى سوسىگېنېس (Sosigenes) تىن ياردەم سورايدۇ. سوسىگېنېس، 1 يىلنى 365.25 كۈن ھېسابلاپ، پەسىللىك قېيىشلارنى تۈزىتىشنى مەقسەد قىلغان. شۇنىڭ بىلەن 4 كە پۈتۈن بۆلۈنمىگەن يىللار 365 كۈن بولغان، بۇ يىللاردىن ئارتقان چارەك كۈنلەرنى بولسا 3 يىلدىن كېيىن كەلگەن كەبىسە يىلىغا قوشۇپ، كەبىسە يىلىنى 366 كۈنگە چىقارغان. شۇنداقلا 1 يىلنى 12 ئاي پېتى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن 6 ئاي 30 كۈن، 6 ئاي 31 كۈن كېلىدىغان شەكىلدە تۈزىگەن. كەبىسە بولمىغان يىللاردا يىلنىڭ ئاخىرىقى ئېيىدىن 1 كۈن چىقىرىلغان. بۇنىڭغا بىنائەن، ئۇ زامانلاردا يېڭى يىل مارت ئېيىدىن باشلىغاچقا ھۇد\ڧېۋرال (2- ئاي) ئېيىنىڭ كەبىسە يىلى 30، ئادەتتىكى يىللاردا 29 كۈن بولىشىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان. بۇنىڭدىن باشقا، تەقۋىم تۈزدۈرگەنلىكى ئۈچۈن چىللە\ئىيۇل (7- ئاي) ئېيىنىڭ ئىسمىنى ئۆزگەرتكەندە ئۆز ئىسمىدىن كەلگەن July غا ئۆزگەرتكەن.
لېكىن كايسار ئۆلتۈرۈلگەندىن سوڭرە تەقۋىمدە ئېلىب بېرىلغان بۇ ئىسلاھات توغرا قوللىنىلالمىغان. تەقۋىم ئىسلاھاتىنى ئېلىپ بارغان پونتىڧېكىسلەر، 3 يىلدا 1 قېتىم كەبىسە يىلى چىقىرىپ تەقۋىمدە قايتا بوزۇلۇش توغدۇرغان. بۇ ئىسلاھات جارىي قىلىنغان تەقرىبەن 40 يىل بويىچە 3 كۈن قېيىش كېلىپ چىققان ۋە م.ب 8. يىلى ئاۋغۇستوس 12 يىل بويىچە كەبىسە يىلى ھېسابلاشنى توختىتىپ بۇ قېيىشنى ئىزىغا سالغان. ئاۋغۇستوس بەئەينى جۇلىئۇس كايسارغا ئوخشاش تەقۋىمگە تۈزىتىش كىرگۈزگەنلىكى ئۈچۈن تومۇز\ئاۋغۇست (8- ئاي) نىڭ ئىسمىنى ئۆگەرتىپ ئۆز ئىسمى بولمىش ئاۋغۇستقا ئالماشتۇرغان. لېكىن ئىسمى كايساردىن كەلگەن ئىيۇل ئېيىنىڭ 31، ئاۋغۇست ئېيىنىڭ بولسا 30 كۈن بولغانلىقى سەۋەبىدىن ھۇد\ڧېۋرال ئېيىدىن بىر كۈن ئېلىپ ئاۋغۇست ئېيىغا قوشۇپ بەرگەن. شۇنىڭ بىلەن ھۇد\ڧېۋرال ئېيى ئادەتتە 28 كۈن، كەبىسە يىلىدا 29 كۈنگە چۈشۈپ قالغان.
سۇنىڭ بۇلغىنىشى
سۇغا كىرگەن بۇلغانمىلار سۇ گەۋدىسىنىڭ ئۆزىنى تازىلاش ئىقتىدارىدىن ئېشىپ كېتىدۇ ، بۇ تەبىئىي سۇنىڭ فىزىكىلىق ۋە خىمىيىلىك خۇسۇسىيىتىنىڭ ئۆزگىرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ ، سۇ سۈپىتىنى تۆۋەنلىتىدۇ ھەمدە سۇ ئىشلىتىش ۋە سۇ جانلىقلىرىنىڭ ئۆسۈشىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
جوزجان ۋىلايىتى
نجوزجان ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Jozjan Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
نوپۇسى
جەۋزجان ئافغانىستاننىڭ كونا تۈركىستان ئۆلكىسىدىن بۆلۈنۈپ تەسىس قىلىنغان ئۆلكە بولۇپ، ئاساسى نوپۇسى ئۆزبېكلەر(65%)، تاجىكلار(25%)، (تۈركمەنلەر5%) ۋە باشقىلاردىن تەركىپ تاپقان.
جۇلىيان كۈنى
جۇلىيان كۈنى خەلقئارالىق ئاسترونومىيە جەمئىيىتى تەرىپىدىن ئاسترونومىيە بىلەن مۇناسىبەتلىك ئىزدىنىشلەردە قوللىنىلىش بارىدا تەۋسىيە قىلىنغان.
شەندۇڭ ئۆلكىسى
left|thumb|350px| left|thumb|350px شەندۇڭ ئۆلكىسى بولسا جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دىكىبىخاھار 2004 نوپۇس بار، شەندۇڭنىڭ 91،800،000 نوپۇسىبار، 156،700 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 36.30°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 118°0. شەندۇڭ سۆزى مەنەسى بولسا «تاغ شەرقىدا».
ئالمىخان سېيىت
ئالمىخان سېيىت (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Almikhan Seyit) بولسا 1886-يىلى 6-ئاينىڭ 25-كۈنى يېڭىشەھەر ناھىيىسى نىڭ قۇمۇشئېرىق يېزىسى دۇنياغا كەلگەن.
فىلىم
بىر فىلىم ھەرىكەتچان رەسىملەرنى ئىشلىتىش ئارقىلىق ئىدىيە ، ھېكايە ، تونۇش ، ھېسسىيات ، گۈزەللىك ياكى كەيپىياتنى يەتكۈزىدىغان تەجرىبىلەرنى تەقلىد قىلىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدىغان كۆرۈنۈشلۈك سەنئەت ئەسىرى. بۇ رەسىملەر ئادەتتە ئاۋاز بىلەن بىللە بولىدۇ ، تېخىمۇ ئاز ئۇچرايدىغان باشقا سەزگۈ غىدىقلاشلارمۇ بار. كىنوچىلىق دېگەن سۆزنىڭ مەنىسى «كىنو» دېگەن سۆز كۆپىنچە كىنوچىلىق ۋە كىنوچىلىقنى ۋە ئۇنىڭ نەتىجىسى بولغان سەنئەت شەكلىنى كۆرسىتىدۇ.
فىلىمنىڭ تەسىرلىك رەسىملىرى ئەمەلىي كۆرۈنۈشلەرنى ھەرىكەتلىك كامېرا بىلەن رەسىمگە تارتىش ، ئەنئەنىۋى كارتون تېخنىكىسى ئارقىلىق سىزىلغان رەسىم ياكى كىچىك تىپتىكى مودېللارنى رەسىمگە تارتىش ئارقىلىق ، CGI ۋە كومپيۇتېر كارتون ئارقىلىق ياكى بۇ تېخنىكىلارنىڭ بىر قىسمى ياكى ھەممىسىنى بىرلەشتۈرۈش ئارقىلىق بارلىققا كېلىدۇ. ۋە باشقا كۆرۈش ئۈنۈمى.
ئەنئەنە بويىچە ، فىلىملەر فوتو-خىمىيىلىك جەريان ئارقىلىق سېللوئىدلىق فىلىم ئامبىرىغا خاتىرىلىنىپ ، ئاندىن كىنو پروگراممىسى ئارقىلىق چوڭ ئېكرانغا كۆرسىتىلدى. ھازىرقى فىلىملەر پۈتكۈل ئىشلەپچىقىرىش ، تارقىتىش ۋە كۆرگەزمە قىلىش جەريانىدا ھەمىشە پۈتۈنلەي رەقەملىك بولىدۇ ، فوتو-خىمىيىلىك شەكىلدە خاتىرىلەنگەن فىلىملەر ئادەتتە ئوخشىشىپ كېتىدىغان ئوپتىكىلىق ئاۋاز يولىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ (سۆزلەنگەن مۇزىكا ، مۇزىكا ۋە باشقا ئاۋازلارنىڭ گرافىكلىق خاتىرىسى). فىلىمنىڭ بىر قىسمى مەخسۇس ئۇنىڭ ئۈچۈنلا ساقلانغان ، مۆلچەرلەنمەيدۇ).
فىلىملەر ئالاھىدە مەدەنىيەتلەر ئىجاد قىلغان مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى. ئۇلار بۇ مەدەنىيەتلەرنى ئەكىس ئەتتۈرىدۇ ۋە ئۆز نۆۋىتىدە ئۇلارغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. كىنو مۇھىم سەنئەت شەكلى ، ئاممىباب كۆڭۈل ئېچىشنىڭ مەنبەسى ۋە پۇقرالارنى تەربىيىلەش ياكى تەربىيىلەشتىكى كۈچلۈك ۋاسىتە دەپ قارىلىدۇ. فىلىمنىڭ كۆرۈنۈش ئاساسى ئۇنىڭغا ئۇنىۋېرسال ئالاقە كۈچى بېرىدۇ. بەزى فىلىملەر دىئالوگنى باشقا تىللارغا تەرجىمە قىلىش ئۈچۈن دۇبەي ياكى تارماق تېما ئارقىلىق دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى قىزىق نۇقتىلارغا ئايلاندى.
فىلىمنى تەشكىل قىلىدىغان يەككە رەسىملەر رامكا دەپ ئاتىلىدۇ. ئەنئەنىۋى سېللوئىدلىق كىنولارنىڭ مۆلچەرىدە ، ئايلانما قاپقاق قاراڭغۇلۇقنىڭ ئارىلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ ، چۈنكى ھەر بىر رامكا ئۆز نۆۋىتىدە مۆلچەرلەنگەن ئورۇنغا يۆتكىلىدۇ ، ئەمما كۆرۈرمەنلەر ئۈزۈلۈپ قېلىشنى ھېس قىلمايدۇ ، چۈنكى كۆرۈش قۇۋۋىتى چىڭ تۇرۇش دەپ ئاتىلىدۇ. كۆز مەنبەسى يوقالغاندىن كېيىن بىر سېكۇنت كۆرۈنۈش سۈرىتىنى ساقلاپ قالىدۇ. ھەرىكەت تۇيغۇسى قىسمەن فىزىكىلىق ھادىسە دەپ ئاتىلىدىغان پىسخىكا تەسىرىدىن بولىدۇ.
«فىلىم» دېگەن ئىسىم فوتوگرافلىق فىلىم (كىنو زاپىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ) تارىختىن بۇيان ھەرىكەتلىك رەسىملەرنى خاتىرىلەش ۋە كۆرسىتىشنىڭ ۋاستىسى بولغانلىقىدىن كەلگەن. رەسىم ، رەسىم كۆرسىتىش ، ھەرىكەتچان رەسىم ، كۆپەيتىلگەن رەسىم ۋە چاقماق قاتارلىق يەككە ھەرىكەتلىك رەسىم ئۈچۈن باشقا نۇرغۇن ئاتالغۇلار مەۋجۇت. ئامېرىكىدا ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان ئاتالغۇ كىنو ، ياۋروپادا بولسا كىنو ياخشى كۆرىلىدۇ. بۇ ساھەدىكى ئورتاق ئاتالغۇلار چوڭ ئېكران ، كۈمۈش ئېكران ، كىنو ۋە كىنو قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇلارنىڭ ئەڭ ئاخىرقىسى ئىلمىي تېكىستلەر ۋە تەنقىدىي ماقالىلەردە ئومۇمىيۈزلۈك سۆز سۈپىتىدە ئىشلىتىلىدۇ. دەسلەپكى يىللاردا جەدۋەل دېگەن سۆز بەزىدە ئېكراننىڭ ئورنىغا ئىشلىتىلگەن. ئادەتتە «فىلىم» ئۇزۇن ئۆلچەملىك سودا سىن ئىشلەشنى كۆرسىتىدۇ ، چۈنكى ئۇ ئېنىق ئەمەس ، شۇڭا توغرا چۈشەندۈرۈش ئۈچۈن مەزمۇن تەلەپ قىلىدۇ.
ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى
2-دۇنيا ئۇرۇشى گېرمانىيە، ئىتالىيە، ياپونىيىنى مەركەز قىلغان فاشىستلار تاجاۋۇزچىلىق گۇرۇھى بىلەن سوۋېت ئىتتىپاقى ۋە ئامېرىكا قاتارلىق فاشىستلارغا قارشى ئىتتىپاقداش دۆلەتلەر ۋە فاشىستلارغا قارشى كۈچلەر ئوتتۇرىسىدا بولغان يەر شارى كۆلەملىك 2-قېتىملىق ئۇرۇشتۇر.
ئارقا كۆرۈنىشى
بۇ ئۇرۇش 1939-يىل 9-ئاينىڭ1-كۈنى گېرمانىيە پولشاغا تاجاۋۇز قىلغان چاغدىن باشلىنىپ، 1945-يىل 9-ئاينىڭ 2-كۈنى ياپونىيە تەسلىمنامىگە ئىمزا قويغان ۋاقىتقىچە ئىلگىرى-ئاخىر بولۇپ جەمئىي ئالتە يىل داۋاملاشتى، ئۇرۇش ئوتى ياۋروپا، شىمالىي ئافرىقا ۋە شەرقىي ئاسىيا چوڭ قۇرۇقلۇقىدىكى 60 نەچچە دۆلەت ۋە رايونغا تۇتاشتى. ئۇرۇش دۇنيانى ئىككى چوڭ لاگېرغا بۆلۈۋەتتى، گېرمانىيە، ئىتالىيە، ياپونىيە قاتارلىق يەتتە فاشىست دۆلەت بىر تەرەپ بولسا، ئامېرىكا، سوۋېت ئىتتىپاقى، ئەنگلىيە، فرانسىيە، جۇڭگو قاتارلىق 50 نەچچە دۆلەت تۈزۈشكەن فاشىستلارغا قارشى ئىتتىپاق يەنە بىر تەرەپ بولدى.
جەرەيانى
باشلىنىش
قىسمەن ئۇرۇشنىڭ ئوتى ئالدى بىلەن ئاسىيادا تۇتاشتى. 1931-يىلى ياپونىيە « 18-سېنتەبىر ۋەقەسى» نى پەيدا قىلىپ، جۇڭگونىڭ شەرقىي شىمالىنى بېسىۋالدى.1937-يىلى 7-ئاينىڭ 7-كۈنى يەنە جۇڭگوغا ئومۇميۈزلۈك تاجاۋۇز قىلىش ئۇرۇشنى قوزغىدى. 1935 −1938-يىللىرى ئىتالىيە بىلەن گېرمانىيىمۇ ئىلگىرى-ئاخىر بولۇپ ئىبلىس قولىنى ئېفىئوپىيە، ئىسپانىيە، ئاۋسترىيە، چېخوسلوۋاكىيىگە سۇندى. سىرتقا تاجاۋۇز قىلىش داۋامىدا ئۈچ فاشىست دۆلەت ئاتالمىش ئوق دۆلەتلەر ھەربىي گۇرۇھى بولۇپ ئۇيۇشتى. فاشىستلارنىڭ غالجىرانە تاجاۋۇزى ئالدىدا، جۇڭگو، ئىسپانىيە قاتارلىق دۆلەتلەر خەلقى قەتئىي قارشىلىق كۆرسەتتى، ئەنگلىيە ۋە فرانسىيە قاتارلىق غەربتىكى كۈچلۈك دۆلەتلەر «تىنچلاندۇرۇش» سىياسىتىنى يولغا قويۇپ، ميۇنخېن كېلىشىمى ئىمزالاپ، مۇشۇ ئاجىز دۆلەتلەرنى قۇربان قىلىش بەدىلىگە گېرمانىيە، ياپونىيە ۋە ئىتالىيە بىلەن مۇرەسسە قىلىپ، ئۇرۇشتىن قېچىپ سۈلھى قىلماقچى بولدى، شۇنىڭ بىلەن فاشىستلارنىڭ خورىكىنى ئۆستۈرۈپ قويدى. 1939-يىلى8-ئايدا گېرمانىيە بىلەن سوۋېت ئىتتىپاقى يەنە بىر-بىرىگە تاجاۋۇز قىلىشماسلىق شەرتنامىسى تۈزۈشتى. 1939-يىلى9-ئايدا گېرمانىيە پولشاغا تاجاۋۇز قىلىپ كىرگەندە، ئەنگلىيە بىلەن فرانسىيە پولشانىڭ ئىتتىپاقداش دۆلىتى بولغانلىقتىن، گېرمانىيىگە ئۇرۇش ئېلان قىلىشقا مەجبۇر بولدى. شۇنىڭ بىلەن، 2-دۇنيا ئۇرۇشى ئومۇميۈزلۈك پارتلىدى.
رەۋاجى
گېرمانىيە 1940-يىلى ئىلگىرى-ئاخىر بولۇپ گوللاندىيە، بېلگىيە، ليۇكسېمبۇرگ، فرانسىيە قاتارلىق دۆلەتلەرگە تاجاۋۇز قىلىپ كىرىپ، ياۋروپانىڭ تەڭدىن تولىسىنى ئىشغال قىلىۋالدى. 1941-يىلى 6-ئاينىڭ 22-كۈنى گېرمانىيە ئارمىيىسى تۇيۇقسىزلا سوۋېت ئىتتىپاقىغا پۈتۈن سەپ بويىچە ھۇجۇم قىلدى. بۇنىڭ بىلەن سوۋىت ئىتپاقى - گېرمانىيە ئۇرۇشى پارتىلىدى. سوۋىت ئىتپاقى دۇنيا فاشىزىمىغا قارشى ئۇرۇشنىڭ ئاساسىي جەڭ مەيدانى بۇلۇپ قالدى.ئىتالىيە پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ ئافرىقىنىڭ شىمالىي قىسمىدىكى بەزى رايونلارنى تارتىۋالدى. 1937-يىلىلا ئومۇميۈزلۈك ھالدا جۇڭگوغا تاجاۋۇزچىلىق ئۇرۇشى قوزغىغان ياپونىيە يەنە 1941-يىلىنىڭ ئاخىرى ئامېرىكىنىڭ تىنچ ئوكياندىكى بازىسى بولغان پيورل-خاربور ئارىلىغا يوشۇرۇن زەربە بېرىپ، سىنگاپور، فىلىپپىن، ھىندۇنېزىيە قاتارلىق تىنچ ئوكيان رايونىدىكى بىرمۇنچە دۆلەتلەرنى ئىشغال قىلىۋالدى. ياۋروپا، ئاسىيا ۋە ئافرىقىنىڭ كەڭ زېمىنى فاشىستلارنىڭ ئىبلىس چاڭگىلىغا چۈشۈپ قالدى.
گېرمانىيە، ئىتالىيە ۋە ياپونىيە ھەممە جايدا تاجاۋۇزچىلىق قىلغانلىقتىن، ئۇلار دۇنيا خەلقىنىڭ مۇھاسىرە چەمبىرىكىگە چۈشۈپ قالدى. 1942-يىلى 1-ئايدا ئامېرىكا، سوۋېت ئىتتىپاقى، ئەنگلىيە، جۇڭگو قاتارلىق 26 دۆلەتتىن تەشكىل قىلىنغان فاشىستلارغا قارشى ئىتتىپاق بىرلىشىپ ئورتاق كۈرەش قىلدى. 1942-يىلى 8-ئاينىڭ 23-كۈنىدىن 1943-يىلى 2-ئاينىڭ 2-كۈنگىچە داۋاملاشقان سىتالىنگىرات ئۇرۇشىدا سوۋىت ئىتپاقى ئارمىيىسى گېرمانىيە ئارمىيىسىنىڭ 1 مىليون 500 مىڭ ئادىمىنى يوقاتتى. ئەجەللىك زەربىگە دۇچ كەلگەن ئىستىراتىگىيىلىك مۇداپىئەگە ئۆتۈشكە مەجبۇر بولدى. بۇ جەڭنىڭ غەلىبىسى 2-دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ جەڭ ۋەزىيىتىدە تۈپ بۇرۇلۇش ھاسىل قىلدى، شۇنىڭدىن ئېتىبارەن فاشىستىك دۆلەتلەر قۇدرەت تېپىشتىن زاۋاللىققا يۈزلەندى، فاشىزمغا قارشى ئىتتىپاق بارغانسېرى باتۇرلۇق كۆرسەتتى، ئىشغال قىلىۋېلىنغان رايونلاردىكى قارشىلىق كۆرسىتىش ھەرىكەتلىرىمۇ جۇش ئۇرۇپ راۋاجلاندى.
1943-يىلى 5-ئايدا ئامېرىكا، ئەنگىلىيە قۇشۇنلىرى شىمالى ئافرىقا جەڭ مەيدانىدا گېرمانىيە، ئىيالىيە قۇشۇنلىرىنى پۇتۇنلەي تازلىدى. 9-ئاينىڭ 3-كۈنى ئىتالىيە ئەنگلىيە-ئامېرىكا بىرلەشمە ئارمىيىسىنىڭ كۈچلۈك ھۇجۇمىغا چىدىماي ئالدى بىلەن تەسلىم بولدى.
1944-يىلدىن ئېتبارەن سوۋىت ئىتپاقى قىزىل ئارمىيىسى ئىستىراتىگىيىلىك ئۇمۇمىي قايتۇرما ھۇجۇمغا ئۆتۈپ، گېرمانىيە ئارمىيىسىگە ئەجەللىك زەربە بېرىپ، سوۋىت ئىتپاقىدىكى ئىشۈالىيەت زېمىنلىرىنى قايتۇرۋېلىپلا قالماستىن، بەلكى تاجاۋۇزچىلارغا قوغلاپ زەربە بېرىپ ياۋروپا ئەللىرىنىڭ فاشىزىمغا قارشى ئازادلىق كۈرشىگە ماسلاشتى. 1944-يىلى 6-ئايدا ئەنگىلىيە،ئامېرىكا قۇشۇنلىرى فىرانسىيىنىڭ نورماندىيە دىگەن يېردە قۇرۇقلۇققا چىقىپ،ياۋروپادا 2-جەڭ مەيدانىنى ئاچتى. شۇنىڭدىن كىيىن فاشىستلارغا قارشى ئىتپاقنىڭ قوراللىق كۈچلىرى شەرق، غەرب، جەنۇب تەرەپلەردىن فاشىستلار گېرمانىيىسىگە قورشاپ ھۇجۇم قىلدى.
1945-يىلنىڭ بېشىدا سوۋېت ئىتپاقى قۇشۇنلىرى ۋە ئەنەىلىيە ئامېركا قۇشۇنلىرى گېرمانىيىگە بۆلۈنۈپ ھۇجۇم قىلدى. 5-ئاينىڭ 2-كۈنى سوۋېت ئىتپاقى ئارمىيىسى بېرلىننى ئالدى، 5-ئاينىڭ 8-كۈنى گېرمانىيە تەسلىم بۇلۇپ، گېرمانىيە 3-ئىمپېرىيىسى بەربات بولدى ھەمدە ياۋروپانىڭ فاشىستلارغا قارشى ئۇرۇشى غەلبىلىك ئاياغلاشتى.
1944-يىلى جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيىسى رەھبەرلىكىدىكىجۇڭگو خەلقى قىسمەن قايتۇرما ھۇجۇمغا ئۆتۈپ، ياپونىيە ئارمىيىسىنىڭ 350 مىڭدىن ئارتۇق ئادىمىنى يوقاتتى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا ئامېرىكا، ئەنگىلىيە قۇشۇنلىرىمۇ تىنىچ ئوكيان ۋە شەرقى جەنۇبى ئاسىياداياپونىيە ئارمىيىسىگە قارشى قايتۇرما ھۇجۇمغا ئۆتتى.
ئاقىبەت
ئۆلۈم - يېتىم
2-دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ كۆلىمى 1-دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ كۆلىمىدىن كۆپ ئېشىپ كەتتى، دۇنيادىكى 60 نەچچە دۆلەت ۋە ئاھالىنىڭ تەخمىنەن بەشتىن تۆت قىسمى بۇ ئۇرۇش قاينىمىغا كىردى. ئۇرۇش سەۋەبىدىن ئۆلگەن ئادەم سانى 50 مىليوندىن ئاشتى، بۇنىڭ ئىچىدە سوۋېت ئىتتىپاقى ۋە جۇڭگودا ئۆلگەن ئادەم سانى 20 مىليونغا، گېرمانىيىدە 8 مىليونغا، پولشادا 6 مىليونغا، ياپونىيىدە 3 مىليونغا يەتتى، بىۋاسىتە ماددىي زىيان قىممىتى 4 ترىليون ئامېرىكا دوللىرىدىن ئېشىپ كەتتى.
نەتىجە
ئەڭ ئاخىرقى فاشىستىك دۆلەت ياپونىيە، جۇڭگو، ئامېرىكا ۋە سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ قاتتىق زەربىسىگە ئۇچراپ، ئۇمۇ 8-ئاينىڭ 15-كۈنى تەسلىم بولغانلىقىنى جاكارلىدى، 9-ئاينىڭ 2-كۈنى تەسلىمنامىگە ئىمزا قويدى، شۇنىڭ بىلەن 2-دۇنيا ئۇرۇشى ئاياغلاشتى.
تەئسىرى
فاشىزمغا قارشى 2-دۇنيا ئۇرۇشى ئىنسانىيەت تارىخدىكى بىر قېتىملىق مىسلى كۆرۈلمىگەن زور كۆلەمدىكى ئۇرۇش بۇلۇپ ھېسابلىنىدۇ، بۇ ئۇرۇش دۇنيانىڭ قىياپىتىدە غايەت زور ئالەمشۇنۇل ئۆزگىرىشلەرنى پەيدا قىلدى. ئۇ ئىنسانىيەت تارىخىدا روسىيە ئۆكتەبىر ئىنقىلابىدىن كىيىنكى يەنە بىر بۇرۇلۇش نۇقتىسى بولدى. ئەلۋەتتە بۇ ئۇرۇشمۇ دۇنيا خەلقىنىڭ ئورنىنى تولدۇرغۇسىز مىسلى كۆرۈلمىگەن بالايىئاپەتكىمۇ دۇچار قىلدى. بۇ قېتىمقى دۇنيا ئۇرۇشىغا ئىگىرى-ئاخىرى بۇلۇپ 60 نەچچە دۆلەتتىن دۇنيا نۇپۇسىنىڭ بەشتىن تۆت قىسمىنى تەشكىل قىلدىغان ئاھالە (1مىليارد 700 مىليون كىشى) قاتناشتى. ئىككى تەرەپ 110 مىليون كىشلىك قۇشۇننى ئىشقا سالدى، ئۇرۇشتا قازا قىلغانلار 50 مىليوندىن ئېشىپ كەتتى، بىۋاستە  ھەربىي خىراجەت 1117 مىليارد دوللارغا يەتتى، ئۇرۇشقا قاتناشقان دۆلەتلەرنىڭ ماددىي ئەشيالار ئۇمۇمىي زىيىنى 4 تىرليون دوللارغا يەتتى. يېڭى دۇنيا ئۇرۇشىنىڭ يەنە بىر قېتىم يۈز بېرشىدىن ساقلىنىش، دۇنيانىڭ تىنىچلىقىنى قوغداش پۈتكۈل دۇنيا خەلقىنىڭ ئىزچىل ۋە ئۇمۇميۈزلۈك كۈچلۈك تەلپى بۇلۇپ قالدى.
سېرب تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[سېرب تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] سېربىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 12مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
خۇ چۈنخۇا
thumb|خۇ چۈنخۇا خۇ چۈنخۇا، ئەر، خەنزۇ، 1963- يىلى 4- ئايدا تۇغۇلغان، خۇبېي ۋۇفېڭدىن، 1983- يىلى 8- ئايدا خىزمەتكە قاتناشقان، 1983- يىلى 4- ئايدا جۇڭگو كوممۇنىستىك پارتىيەسىگە كىرگەن، بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ جۇڭگو ئەدەبىياتى فاكۇلتېتىنى پۈتكۈزگەن، ئالىي مەكتەپ ئوقۇش تارىخىغا ئىگە.
ھازىر مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، گۇاڭدۇڭ ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى.
1979- يىلىدىن 1983- يىلىغىچە بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ جۇڭگو ئەدەبىياتى فاكۇلتېتىدا ئوقۇغان.
1983- يىلىدىن 1984- يىلىغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى شىزاڭ ئاپتونوم رايونلۇق كومىتېتى تەشكىلات بۆلۈمىنىڭ كادىرى بولغان.
1984- يىلىدىن 1985- يىلىغىچە «شىزاڭ ياشلار گېزىتى»دە ئىشلىگەن.
1985- يىلىدىن 1987- يىلىغىچە شىزاڭ مېھمانخانىسى پارتكومىنىڭ ئەزاسى، كادىرلار بۆلۈمىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، پارتكومىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، كادىرلار بۆلۈمىنىڭ دىرېكتورى بولغان.
1987- يىلىدىن 1992- يىلىغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى شىزاڭ ئاپتونوم رايونلۇق كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى بولغان (1990- يىلى 2- ئايدا مۇئاۋىن نازىر دەرىجىسىگە ئۆستۈرۈلگەن).
ئاۋمېن يېرىم ئارىلى
250px|thumb|
خۇ چۈنخۇا
1992- يىلىدىن 1992- يىلىغىچە شىزاڭ ئاپتونوم رايونى لىنجى ۋىلايەتلىك مەمۇرىي مەھكىمىنىڭ مۇئاۋىن ۋالىيسى بولغان.
ئاۋمېن يېرىم ئارىلى
ئاۋمېن يېرىم ئارىلى ئاۋمېننىڭ نوپۇسى ئەڭ كۆپ ۋە تارىخى قىسمى. يەر مەيدانى 8.5 كۋادرات كىلومېتىر (3.3 كۋادرات مىل) (4 ئىنگلىز مىلى 1.8 كىلومىتىر) يېرىم ئارال جۇخەي شەھەر مەركىزى بىلەن بىرلىكتە مەرۋايىت دەرياسىنىڭ تارقاتقۇچىلار تەرىپىدىن چوڭ قۇرۇقلۇقتىن ئايرىلغان ئارالدا ئولتۇرىدۇ. چېگرا دەرۋازىسى (خەنزۇچە: 關閘 ؛ پورتۇگالچە: Portas do Cerco) شىمالىي ئىستىمۇس ئۈستىگە ياسالغان. جەنۇبتا ، يېرىم ئارال تەيپا ئارىلىغا دوستلۇق كۆۋرۈكى (Ponte de Amizade) دىن ئىبارەت ئۈچ كۆۋرۈك بىلەن تۇتىشىدۇ. ئاۋمېن-تەيپا كۆۋرۈكى (پونتې ۋالىيسى نوبرې دې كارۋالخو) ۋە ساي ۋان كۆۋرۈكى (Ponte de Sai Van). ئەڭ ئۇزۇن ئوق چېگرا دەرۋازىسىدىن غەربىي جەنۇب گىرۋىكى باررا (媽閣 to) غا 4 كىلومىتىر (2.5 مىل) كېلىدۇ. شەرقتە «تاشقى پورت» (外港) بىلەن پاراللېل غەربنىڭ «ئىچكى پورتى» (內港) بار. 93 مېتىر (305 ئىنگلىز چىسى) گۋىيا تېغى (松山) يېرىم ئارالنىڭ ئەڭ ئېگىز نۇقتىسى بولۇپ ، ئوتتۇرىچە ئېگىزلىكى 50 دىن 75 مېتىرغىچە (164 دىن 246 ئىنگلىز چىسىغىچە). دېڭىز بويىدىكى نۇرغۇن جايلار ئەسلىگە كەلتۈرۈلدى. ئاۋمېن يېرىم ئارىلىغا جايلاشقان ئاۋمېننىڭ تارىخى مەركىزى 2005-يىلى دۇنيا مەدەنىيەت مىراسلىرىغا ئايلانغان.
خۇ چۈنخۇا
1992- يىلىدىن 1995- يىلىغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى شىزاڭ ئاپتونوم رايونلۇق كومىتېتىنىڭ شۇجىسى بولغان.
1995- يىلىدىن 1997- يىلىغىچە شىزاڭ ئاپتونوم رايونى شەننەن ۋىلايەتلىك پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، مەمۇرىي مەھكىمىنىڭ ۋالىيسى بولغان (بۇ مەزگىلدە 1996- يىلىدىن 1997- يىلىغىچە مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىنىڭ بىر يىللىق تۈزۈمدىكى ياش، ئوتتۇرا ياش كادىرلارنى تەربىيەلەش سىنىپىدا ئوقۇغان).
1997- يىلىدىن 2001- يىلىغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى مەركىزىي كومىتېتى شۇجىچۇسىنىڭ شۇجىسى، مەملىكەتلىك ياشلار بىرلەشمىسىنىڭ مۇئاۋىن رەئىسى بولغان.
(1996- يىلىدىن 1999- يىلىغىچە مەركىزىي كومىتېت پارتىيە مەكتىپى ئاسپىرانتلار ئىنستىتۇتىدا ئىشلەپ تۇرۇپ ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇش سىنىپىنىڭ دۇنيا ئىقتىسادى كەسپىدە ئوقۇغان؛ 2000- يىلى 9- ئايدىن 2000- يىلى 11- ئايغىچە مەركىزىي پارتىيە مەكتىپىنىڭ ئۆلكە باشلىقى، مىنىستىر دەرىجىلىك كادىرلار بىلىم ئاشۇرۇش كۇرسىدا ئوقۇغان).
2001- يىلىدىن 2003- يىلىغىچە شىزاڭ ئاپتونوم رايونلۇق پارتكوم دائىمىي كومىتېتىنىڭ ئەزاسى، باش كاتىپى بولغان.
2003- يىلىدىن 2005- يىلىغىچە شىزاڭ ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، ئاپتونوم رايونلۇق ھۆكۈمەتنىڭ دائىمىي مۇئاۋىن رەئىسى بولغان.
2005- يىلىدىن 2005- يىلىغىچە شىزاڭ ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ دائىمىي مۇئاۋىن شۇجىسى، ئاپتونوم رايونلۇق ھۆكۈمەتنىڭ دائىمىي مۇئاۋىن رەئىسى بولغان.
2005- يىلىدىن 2006- يىلىغىچە شىزاڭ ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ دائىمىي مۇئاۋىن شۇجىسى بولغان.
2006- يىلىدىن 2008- يىلىغىچە كوممۇنىستىك ياشلار ئىتتىپاقى مەركىزىي كومىتېتى شۇجىچۇسىنىڭ 1- شۇجىسى بولغان.
2008- يىلىدىن 2009- يىلىغىچە خېبېي ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ مۇئاۋىن شۇجىسى، مۇۋەققەت ئۆلكە باشلىقى، ئۆلكە باشلىقى بولغان.
2010- يىلىدىن 2012- يىلىغىچە ئىچكى موڭغۇل ئاپتونوم رايونلۇق پارتكومنىڭ شۇجىسى، ئاپتونوم رايونلۇق خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ مۇدىرى بولغان.
2012- يىلىدىن باشلاپ مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى، گۇاڭدۇڭ ئۆلكىلىك پارتكومنىڭ شۇجىسى، 17- ، 18- ، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېتنىڭ ئەزاسى، 18- ، 19- نۆۋەتلىك مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بىيۇروسىنىڭ ئەزاسى.
باشقۇرتچە
left|thumb|250px|دۇنيادا [[باشقۇرتچەدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] رۇسىيە باشقورتوستان ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 1.3مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.