cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
قايتا تەربىيەلەش لاگېرلىرى
مۇئامىلە
ناخشا ئېيتىش، تارىخ ئۆگۈنۈش. زورلاپ ھاراق ئىچكۈزۈش، چوشقا گۆشى يىگۈزۈش.
ئېلېكتر دولقۇنى
ئېلېكتر دولقۇنى ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ھاۋا بوشلۇقىدا تارقالغان دەۋرىيلىك ئۆزگىرىدىغان ئېلېكتر ماگنىت مەيدانىنى كۆرسىتىدۇ. سىمسىز ئېلېكتر دولقۇنى ۋە نۇر سىزىقى، رېنتىگېن نۇرى،γ( گامما ) نۇر قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى دولقۇن ئۇزۇنلۇقى ئوخشىمىغان ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىدىن ئىبارەت.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە ئاتىلىشى :ئېلېكتر دولقۇنى
بايقىلىشى :1864-يىلى
بايقىغۇچى :ماكسىۋېل
چەتئەلچە نامى :Electromagnetic Wave
تۈرى :فىزىكا
باشقا نامى :ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى
ئۇقۇم ھەققىدە
ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى ئېلېكتر ماگنىت مەيدانىنىڭ بىر خىل ھەرىكەت ھالىتى. ئېلېكتر بىلەن ماگنىتنى بىر گەۋدىنىڭ ئىككى تەرىپى دېيىشكە بولىدۇ، ئۆزگىرىشچان توك ماگنىت ھاسىل قىلىدۇ، ئۆزگىرىشچان ماگنىت توك ھاسىل قىلىدۇ. ئۆزگىرىشچان ئېلېكتر مەيدانى بىلەن ئۆزگىرىشچان ماگنىت مەيدانى ئايرىغىلى بولمايدىغان بىرلىككە كەلگەن مەيدان ھاسىل قىلىدۇ، مانا بۇ ئېلېكتر ماگنىت مەيدانىدۇر، ئۆزگەرگەن ئېلېكتر ماگنىت مەيدانى بوشلۇقتا تارقىلىپ ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى شەكىللەندۈرىدۇ، ئېلېكتر ماگنىتنىڭ ئۆزگىرىشى خۇددى مەيىن شامال سۇ يۈزىنى يەڭگىل سوقۇپ سۇ دولقۇنى ھاسىل قىلغانغا ئوخشايدۇ، شۇڭا ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى دەپ ئاتىلىدۇ، دائىم ئېلېكتر دولقۇنى دەپ ئاتىلىدۇ.
ئېلېكترو ماگنىت دولقۇنى بولسا توغرا دولقۇن. ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنىڭ ماگنىت مەيدانى، ئېلېكتر مەيدانى ۋە  يۆنىلىشى ئۆزئارا تىك بۇلىدۇ. تەۋرىنىش ئامپلىتۇدىسى تارقىلىش يۆنىلىشىگە تىك يۆنىلىشىنى بويلاپ دەۋرىيلىك ئۆزگىرىدۇ، ئۇنىڭ قاتتىقلىق دەرىجىسى بىلەن ئارىلىقىنىڭ كۋادراتى تەتۈر تاناسىپ تۈزىدۇ، دولقۇننىڭ ئۆزى ئېنېرگىيىگە ئىگە، ھەر قانداق ئورۇندا ئېنېرگىيە قۇۋۋىتى ۋە تەۋرىنىش ئامپلىتۇدىسىنىڭ كۋادراتى ئوڭ تاناسىپلىق تۈزىدۇ.
ئۇنىڭ سۈرئىتى يورۇقلۇق تېزلىكىگە تەڭ c ( ھەر سېكۇنتىغا  10 × 3 نىڭ 8-دەرىجىسى)بولىدۇ. بوشلۇقتا تارقىلىدىغان ئېلېكترو ماگنىت دولقۇنى، ئارىلىقى ئەڭ يېقىن ئېلېكتر مەيدانى (ماگنىت مەيدانى )كۈچلۈكلۈكى يۆنىلىشى بىلەن ئوخشاش بولىدۇ، ئۇنىڭ قىممىتى ئەڭ چوڭ ئىككى نۇقتا ئارىسىدىكى ئارىلىق، بۇ دەل ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنىڭ دولقۇن ئۇزۇنلۇقى λ، ئېلېكتر ماگنىت ھەر سېكۇنتتا ئۆزگىرىش قېتىم سانى چاستوتا f. بۇ ئۈچىنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت فورمۇلاسى f λ = c بولىدۇ.
ئوخشاش بولمىغان مۇھىتقا كىرگەندە، سۇنۇش، نـۇر قـايـتـۇرۇش، دىفراكسىيە، ھالقىپ ئۆتۈش، چېچىلىش ۋە قوبۇل قىلىش قاتارلىقلار يۈز بېرىدۇ. ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنىڭ تارقىلىشى يەر يۈزىنى بويلاپ تارقالغان يەر يۈزى دولقۇنى، يەنە ھاۋا بوشلۇقىدىكى ھاۋا دولقۇنى ۋە ئاسمان دولقۇنى قاتارلىقلاردىن ئىبارەت. دولقۇن ئۇزۇنلۇقى قانچە ئۇزۇن بولسا، ئۇنىڭ ئاجىزلىشىشى شۇنچە ئاز بولىدۇ، ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنىڭ دولقۇن ئۇزۇنلۇقى قانچە ئۇزۇن بولسا شۇنچە ئاسانلا توسالغۇدىن ئايلىنىپ ئۆتۈپ داۋاملىق تارقىلىدۇ.
ئېلېكتر دولقۇنى تارقىتىش
ئېلېكتر دولقۇنى تارقىتىش سىمسىز ئېلېكتر دولقۇنى ۋە مۇھىت ئوتتۇرىسىدىكى ئۆزئارا تەسىرنى تەتقىق قىلىدۇ،ئاساسەن ئېلېكتر دولقۇنى تارقىتىش پىرىنسىپى، سىمسىز ئېلېكتر دولقۇنى ئارقىلىق تەكشۈرۈش ئېلىپ بېرىش، ئىئونلۇق قەۋەت، ماگنىت قاتلىمىنى تەتقىق قىلىشتىكى ئۈنۈملۈك ۋاسىتە. ئېلېكتر دولقۇنى تارقىتىش، ئاتموسفېرا فىزىكىسى ۋە يۇقىرى قاتلام ئاتموسفېرا فىزىكىسىنى تەتقىق قىلىشتا تەكشۈرۈش ئۇسۇلى بىلەن تەمىنلەيدۇ ،زور بىر تۈركۈم ماتېرىيال يىغىپ، سانلىق مەلۇمات ئانالىز قىلىش نەزەرىيە ئاساسى بىلەن تەمىنلەيدۇ.
ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنىڭ چاستوتا دائىرىسى ئىنتايىن كەڭ بولۇپ، بىر خىل غايەت زور بايلىق ۋە ئېلېكتر دولقۇنى تارقىتىش تەتقىقات ئوبيېكتى. ئاساسلىق سىمسىز ئېلىكتىر  دولقۇنى، ئىنفرا قىزىل نۇر، يورۇقلۇق دولقۇنىنىڭ تارقىلىشى مەسىلىسىنى تەتقىق قىلىدۇ.
ئاساسلىق ئالاھىدىلىكى
ئاۋاز دولقۇنى ۋە سۇ دولقۇنى بىلەن ئوخشىشىپ كېتىدۇ، ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى دولقۇن خاراكتېرى ئىگە. سۇنۇش قاتارلىق ئەھۋاللار يۈز بېرىدۇ. ئۇنىڭ تېزلىكى، دولقۇن ئۇزۇنلۇقى، چاستوتا ئوتتۇرىسىدىكى مۇناسىۋەت شەكىلى: سۈرئەت = دولقۇن ئۇزۇنلۇقى * چاستوتىسى.
ئېلېكتر دولقۇنى يوللاش ئۇسۇلى
ئانتېننا سۇپىسى قويۇپ بەرگەن ئېلېكتر دولقۇنى ئۈچ قىسىمغا بۆلۈنگەن :
1 . تۈز تارقالغان دولقۇن (بىۋاسىتە قوبۇللاش ئىستانسىسىغا يوللىنىدۇ).
2. زېمىندىن قايتقان دولقۇن (يەر يۈزى يەنە قايتۇرۇش ئارقىلىق قوبۇللاش ئىستانسىسىغا يوللىنىدۇ).
3.بوشلۇق دولقۇنى (ئاسماندا يەنە سۇنۇش ئارقىلىق قوبۇللاش ئىستانسىسىغا يوللىنىدۇ). يۇقىرىدا بايان قىلىنغاندەك، 1 ۋە 2 قوشۇۋېتىلگەندە «يەر يۈزى دولقۇنى» دېيىلىدۇ. يەر يۈزى دولقۇنى پەيدا بولغان چاغدا، چاستوتىسى قانچە يۇقىرى بولسا، زىيان شۇنچە چوڭ بولىدۇ. يەنە بىر تەرەپتىن، بىر قىسىم چاستوتىلىق ئېلېكتر دولقۇنى ئاسماندا يەنە قايتىش ئارقىلىق يەر يۈزىگە قايتىپ، قوبۇللاش ئىستانسىسىغا يوللىنىدۇ، بۇ بوشلۇق دولقۇنى دەپ ئاتىلىدۇ.
بايقىلىش تارىخى
ئېلېكتىر دولقۇنى1864-يىلى، ئەنگلىيە ئالىمى ماكسىۋېل ئالدىنقىلارنىڭ ئېلېكتر ماگنىت ھادىسىسى ئۈستىدىكى تەتقىقاتىنى يەكۈنلەش ئاساسىدا، مۇكەممەل ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى نەزەرىيەسىنى بەرپا قىلغان. ئۇ ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنىڭ مەۋجۇت ئىكەنلىكىنى، ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى بىلەن يورۇقلۇقنىڭ تارقىلىش تېزلىكى ئوخشاش بولىدىغانلىقىنى كەلتۈرۈپ چىقارغان. 1887-يىلى گېرمانىيە فىزىكا ئالىمى ھېرتىس تەجرىبە ئارقىلىق ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنىڭ مەۋجۈتلىقىنى ئىسپاتلىغان. كېيىن، كىشىلەر نۇرغۇن تەجرىبە ئىشلەپ، يۇرۇقلۇقنىڭ بىر خىل ماگنىت دولقۇنى ئىكەنلىكىنى ئىسپاتلاپ بېرىش بىلەنلا قالماستىن، بەلكى تېخىمۇ كۆپ شەكىلدىكى ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنىنى بايقىغان، ئۇلارنىڭ ماھىيىتى تامامەن ئوخشاش، پەقەت دولقۇن ئۇزۇنلۇقى ۋە چاستوتىسىدا زور پەرق بار.
ئەمەلىي قوللىنىلىشى
ئېلېكتىر دولقۇنى1.ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى بولسا توغرا دولقۇن، ئۆلچەش، ئورۇن بەلگىلەش، خەۋەرلىشىش قاتارلىقلاردا ئىشلىتىلىدۇ. ئېلېكتر ماگنىت دولقۇنى سپېكتر سىمسىز ئېلېكتر دولقۇنى، مىكرو دولقۇن، ئىنفىرا قىزىل نۇر، كۆرۈنىدىغان نۇر، كۆرۈنمە نۇر، ئۇلترا بىنەپشە، رېنتگېن نۇرى ( رېنتگېن نۇرى )، گامما نۇرى قاتارلىقلاردىن ئىبارەت.
2.سىمسىز خەۋەرلىشىش
3.مىكرو دولقۇنلۇق دۇخوپكىدا مىكرو دولقۇن ئىشلىتىلىدۇ.
5.كۆرۈنىدىغان نۇر بارلىق بىئولوگىيىلىك كۆزىتىشنىڭ ئاساسى.
6.ئۇلترا بىنەپشە نۇر داۋالاشتا دېزىنفېكسىيەلەش، ساختا پۇلنى دەلىللەش،  ئارىلىق ئۆلچەش، قۇرۇلۇش جەھەتتە نۇقسان تەكشۈرۈش قاتارلىقلاردا ئىشلىتىلىدۇ.
X .7 نۇر CT سۈرەتكە تارتىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.
8.گامما نۇرى داۋالاشتا ئىشلىتىلىدۇ.
9.سىمسىز ئېلىكتىر دولقۇنى.
مائۇس
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
مائۇس بولسا كومپيوتېرنىڭ قوشۇمچە ئەسۋابى بولۇپ ، ئىشلىتىش ئۇچۇن ئاسانلىق يارىتىدۇ
20 - فېۋرال
ياكى 10 - ھۇد ۋە ياكى 2 - ئاينىڭ 10 - كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 51 - كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 324 (كەبىسە يىللارى 325) كۈن بار.
بۇزان
بۇزان (1334-1335) بولسا چاغاتاي پادىشاھلىقى خان
چاڭشى
چاڭشى (1335-1338) بولسا چاغاتاي پادىشاھلىقى خان
قورۇق
تارىخى
1896-يىلىدىن بۇرۇن روسلار بۇ يەرگە كېلىپ چېگراغا قورۇق قۇرغان، 1925-يىلى سوۋىت بىرلەشمىسىنىڭ دۇنياغا كېلىشى بىلەن قورۇق تاغلىق باداخشان ئاپتونوم ۋىلايىتى نىڭ مەركىزى بولغان.
كۇنۇپكا تاختىسى
كومپيوتېر قوشۇمچە ئەسۋابى بولۇپ ، كومپيوتېرغا سان - سېپىر كىرگۇزۇش ئۇچۇن ئىشلىتىلىدۇ.
ئىلى كەچلىك گېزىتى
<ئىلى كەچلىك گېزىتى> - ئىلى ۋىلايەتلىك پارتكومىنىڭ ئورگان گېزىتى بولۇپ، 1992 - يىل 12 - ئاينىڭ 1 - كۈنى سىناق تەرىقىسىدە نەشر قىلىنغان، 1993 - يىل 1 - ئايدىن باشلاپ رەسمىي نەشر قىلىنىدۇ. <ئىلى كەچلىك گېزىتى> نىڭ ئەدەبىيات بېتى گېزىت نەشر قىلىنىش بىلەن تەڭلا تەسىس قىلىنغان، گېزىتنىڭ ئەدەبىيات بېتىدە <تولۇن ئاي> ۋە <ھەسەن - ھۈسەن> دىن ئىبارەت ئىككى مەخسۇس بەت بار. <تولۇن ئاي> بېتىدە ئىلى ۋىلايىتىدىكى ئاپتورلارنى ئاساس قىلىپ، ئۇلارنىڭ ئەدەبىي ئەسەرلىرى بېرىلىدۇ. <ھەسەن - ھۈسەن> بېتىدە ئاساسەن ئەدەبىي ئوبرازلار، كىتابخانلاردىن خەت، خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى ئەسەرلىرى، چەت ئەل ۋە قېرىنداش مىللەتلەر ئەدەبىياتىدىن نەمۇمىلەر، شۇنداقلا ئەدەبىيات مەسىلىلىرى ھەققىدىكى نەزەرىيۋى مۇھاكىمە ماقالىلىرى قاتارلىقلار بېرىلىدۇ.
تىڭشىغۇچ
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> ناخشا ئاڭلاش ئۇچۇن ئىشلېتىلىدۇ.
مىننەتدارلىق بايرىمى
thumb|مىننەتدارلىق بايرىمىدا كەم بولمىسا بولمايدىغان ئامىرىكىنىڭ گۆشلۈك توخۇسى(تېركىي) مىننەتدارلىق بايرىمى(ئېنگىلىچە:Thanksgiving) ئامىرىكا ، كانادا قاتارلىق جايلاردا ئۆتكۈزۈلدىغان دۆلەتلىك بايرام. بۇ بايرام ھەر يىلى ئامىرىكدا 11 ئايدىكى 4-ېنچى پەيشەنبە كۈنى تەبرىكىلىندۇ.
1260
1260 (MCCLX) - يىلى، جۇلىيان تەقۋىمى بويىچە پەيشەنبە كۈنىدىن باشلانغان كەبىسە يىلىدۇر.
2019-2020 يېڭى تىپتىكى تاجىسىمان ۋىرۇس دۆلەت ۋە رايونلارنىىڭ يۇقۇملۇنۇش ئەھۋالى (كوۋىد-19)
thumb|تاجىسىمان ۋىرۇسى SARS-CoV-2 مودىلى thumb|[[كوۋىد-19 يۇقۇم تارقىلىش چۈشەندۈرلۈشى]] thumb|كوۋىد-19 (ۋۇخەن ۋىرۇسى، تاجىسىمان ۋىرۇسى) ئالامەتلىرى ([[ئۆزبېك تىلى|ئۆزبىكچە)]] 2019-يىل ئاخىردا ۋۇخەندىن باشلانغان يېڭى تىپتىكى تاجىسىمان ۋىرۇس (كوۋىد-19، ۋۇخەن ۋىرۇسى، كورونا ۋىرۇسى، كىرونا ۋىرۇسى) دۇنيا تەۋەسىدە ۋاباغا ئوخشاش ناھايتىت تېز ھەم كەڭ كۆلەمدە تارقىلىشقا باشلىدى.
شۇ دەقىقىلىق ئىستاستىكا گوگۇل باش بېتى: https://google.org/crisisresponse/covid19-map?hl=en دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتى ئورگان تەرەپ باش بەت: https://www.who.int/ thumb|[[تاجسىمان ۋىرۇس(كىرونا ۋىرۇسى)|تاجىسىمان ۋىرۇسى (كوۋىد-19) كېسىلنىڭ 3-د (جانلاندۇرۇم) ئوبرازى]] thumb|كوۋىد-19(ۋۇخەن ۋىرۇسى، تاجىسىمان ۋىرۇس)نىڭ ئۆپىكىگە بولغان زىيىنى
ب د ت غا ئەزا دۆلەتلەر ئەھۋالى ئىچىدە ھېچ قانداق يۇقۇم مەلۇن قىلىنمىغان ئەللەر
thumb|كوۋىد-19 دۇنيا يۇقۇم ئىستاستىكسى( 24 مارتقىچە، 2020)
ئېتىراپ قىلىنمىغان ياكى ئېتىراپ قىلىنمايدىغان دۆلەتلەر
thumb|كوۋىد-19 دۇنيا تەرىقىسىدە تارقىلىش خەرىتىسى. قانچە قېنىق بولسا ئەھۋال شۇنچە ئېغىر
باشقا ئولتۇراقلاشقان رايونلار
thumb|ئامېرىكا ئەلبېشى دونالد تىرامپ كوۋىد-19 ئاخبارات ئىلان قلىش يىغىنىدا thumb|كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان COVID-19 يۇقۇملانغۇچىلانىڭ خەرىتىسى (2020-يىلى 27-مارتقىچە). رەڭگى قانچە قېنىق بولسا شۇنچە يۇقىرى. ئەڭ قېنقى قىزىل: ھەر 1000 ئادەم ئۈچۈن 1 يۇقۇم ۋە ئۇنىڭدىن جىق؛  ئەڭ سۇس قىزىل: ھەر 100 مىليون ئادەم ئىچىدە 1-10 غىچە؛كۈل رەڭ: سانلىق مەلۇمات يوق.
يەسۇن تۆمۇرخان
يەسۇن تۆمۇرخان (1338-1342) بولسا چاغاتاي پادىشاھلىقى خان
ھايات شۇنداق ئۆتەرمۇ
نۇرانىيە قەشقىرى
ئاللاھ بىزنى شۇنچە بەرىكەتلىك،ئۇلۇغ كۈنلەرگە ئۇلاشتۇردى،ھەر بىر تىنىقىمىز ئۈچۈن شۈكۈرلەر بولسۇن. مۇھاجىرەت ھاياتى ئىنساننى ناھايىتى تىز چوڭ قىلىۋىتىدىكەن،ئۆمرۈمدە ئۈگىنىشنى ئارزۇ قىلغان بارلىق نەرسىلەرنى ئۈگىنىش پۇرسىتىگە ئىرىشكىنىمدىن خۇرسەنمەن. ئاللاھ ئىنسانلارنى شۇنداق خىلمۇ خىل يارىتىپتۇكى دۇئا قىلسا ۋەتىنىم دەپ ئىغىزىدىن چىقمايدىغانلارنىمۇ ئۇچراتتىم، دۇئاسىنى خىتاي ئاڭلاپ قالمايتى بولمىسا، خىتاي توغۇرلۇق سۆزلىسە قۇلىقى كۆيۈپ دىر دىر تىترەپ كىتىدىغانلارنى كۆرۈپ ئىرى خىتاي قولىدا شەرقى تۈركىستان قۇرغۇچىلارنىڭ شايكىسى دەپ ئۆلتۈرۈلگەن مومامنى ئەسلەتتى. ئۇنىڭ خىتاي دىگەن سۆزنى ئاڭلىسا قورقۇپ تۇردىغان ھالىتى ئەينى ۋاقىتتا كۆزۈمگە سىغمىغان بولسا مانا ھازىر ئۇنىڭ قەلبىدىكى تەسىراتىنى تىتىماقتىمىز. شۇنداق قورقۇپ جان ساقلىيالامىزمۇ دىگەن ئويلار خىياللىرىمدىن كىچىدۇ. ھامىنى بىر ئۆلۈم مەرتلەرچە ياشا، ساڭا ئاللاھ كۇپايە، بىرىپ بىرە كاپىرنى قەتلى قىلىش قولۇڭدىن كەلمىگەن بىلەن نارازى بولۇش، تىللاش، ئۇلارنىڭ ھىلە مىكىرلىرىنى ئىچىپ تاشلاش بولسىمۇ قولۇڭدىن كىلىدۇ دىگەنلەر خىيالىمدىن كىچىدۇ. بالام ھافىز بولسۇن دەپ ئارزۇ قىلىپ قولىغا بىرەر قىتىم قۇرئاننى ئىلىپ ئوقىمايدىغان ئاتىلارنى ئانىلارنى كۆردۈم. چوڭ چوڭ ئىشلارنى قىلىشنى خىيال قىلىدىغان، خىيالىدىن كىيىن ئۇخلاپ قالىدىغان ئوغلانلارنى ھەم كۆردۈم. بۇلارنى سۆزلىسەم قەيسەر مەرت ئوغلانلارنى كۆرمىدىڭمۇ دەپ سورىماڭ. مەدىكار ئىشلەپ تاپقان پۇلىنى مىللەت ئۈچۈن،ۋەتەن ئۈچۈن دەپ سەرپ قىلىۋاتقان،بارلىقىنى ۋەتەن مىللەتنىڭ ئازاتلىقى، ئىمانى ئۈچۈن ئاتاپ قولىدىن كىشىچە تىرىشچانلىق كۆرسىتىۋاتقان مەرت ئوغلانلىرىمىزنى، ئون ئوغۇل بالىغا تىگىشكۈسىز خانىم قىزلىرىمىزنى ھەم كۆدۈم. ئاللاھ بىزنى توغرا يولغا باشلىسۇن،ھىدايەت قىلغان قەلبىمىزنى باشقا ياققا بۇرۋەتمىسۇن. ئاللاھتىن ھەممىمىزگە ئىمان،تەپەككۇر قىلىدىغان كاللا،پايدىلىق ئىلىم تىلەيمەن.
قەدىرلىك ئۇيغۇرۇم بىز ئەڭ قىيىن كۈنلەرنى باشتىن كەچۈرۋاتىمىز. ۋەتەندە خەلقىمىز قەپەس ئىچىدە،مۇھاجىرەتتە بولسا دەرت ئىچىدە قالدى. يەرشارىدا بىرەر ھايۋاننىڭ نەسلى قۇرۇپ كىتىدىكەن دىيىلسە دەرىجىگە بۆلۈپ قوغدىلىدىغان ھايۋانلار قاتارىغا كىرگۈزۈپ ئالاھىدە ئىكىلوگىيەلىك موھىت ھازىرلاپ قىلمىغىنى قالمايدۇ. بىراق شۇ خىتاي ئاتمىش سەككىز يىلنىڭزى قانچىلىغان مىللەتنىڭ نەسلىنى قۇرتىۋەتتى بۇنىڭ بىلەن ھىچكىمنىڭ كارى يوق. بىپەرۋا بولغان يەردە شۇ مۇدھىش كۈنلەر بىزنىڭ بىشىمىزغا كەلدى. ئىت پۇق يەيدىغان خۇيىنى مەڭگۈ تاشلىمايدۇ،چۈنكى پوق يىيىش ئۇنىڭ تەبىئىتى،نۇرغۇن سىناقلاردىن ئۆتۈپ مول تەجىربە توپلىغان خىتاي يۇمشاق ۋاستەبىلەن بىزنىڭ نەسلىمىزنى قۇرۇتۇپ ئۇيغۇر دىگەن ئىسىمنى تارىخ بىتىدىن يوقىتىپ قەغەز يۈزىدىلا قويۇش ئۈچۈن زور تىرىشچانلىقلارنى كۆرسەتمەكتە. مۇشۇنداق بىر پەيتتە بىزگە ئاللاھتىن باشقا ھىچبىر ياردەمچى يوق،چۈنكى دۇنيا دىپلۇماتىيەسى مەنپەت ئۈستىدە چۆگىلەيدۇ. ھەممە ئالدى بىلەن ئۆز مەنپەتى ئۈستىدە ئويلىنىپ ئىش تۇتىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن باشقىلاردىن ئاغرىنىشقا ھەققىمىز يوق،چۈنكى ئاللاھ ھەممىمىزگە شۇنداق ۋەتەننى ئامانەت قىلىپ بەرگەن. بىر ئاتىنىڭ خاتالىقى ئۈچ ئەۋلادقىچە تەسىر كۆرسىتىدۇ،بىزنىڭ ئۈچ يۈز يىللىق قۇللۇق تارىخىمىزدا قانچە ئەۋلاد ياشىدى،شۇ خاتالىقلارنى تۈزىتىشكە قادىر بولالماي مانا بۈگۈنگە ئۇلاشتۇق. قەدىرلىك ئۇيغۇرۇم، ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى كوچىغا چىقىپ تولىيالمىساڭلارمۇ دۇئادا ئاللاھقا پىچىرلاپ بولسىمۇ زۇلۇمنى سۆزلەڭلا، بەندە ئاڭلىمىغاننى ئاللاھ ئاڭلايدۇ، شۇندىلا سىلەرگە يۇقىرى ئاۋازدا ۋاقىرىيالىغىدەك غەيرەتنى ئاللاھ بىرىدۇ. شەخسىيەتچى بولمايلى. ئۆزىمىز ئۈچۈنلا دۇئا قىلىپ ۋەتەن ئۈچۈن دۇئا قىلىشنى ئۇنتۇپ قالمايلى. ئۆز ئامانىتىنى ساقلىيالماي، مەن مۇسۇلمان دىگەنلەرنى تۇز كور دىسەك ئارتۇق كەتمەس. شۇ ۋەتەن بىز ئۈچۈن ئامانەتتى،بىز ئۈچۈن شۇۋەتەننى قوغداش،ئەزان ئاۋازىنى شۇ ۋەتەندە ياڭرىتىش، خانىم قىزلىرىمىز ھىجاپلىرى بىلەن ۋەتەننىڭ كوچىلىرىدا ئەركىن مىڭىشكە ئىرىشتۈرۈش ھەر بىر ئۇيغۇر مۇسۇلمىنى ئۈچۈن پەرز ئەين بۇنى ئۇنۇتمايلى. دۇئاغا كۆتۈرۈلگەن قوللار تىلىپ كەتكەن بىلەن ئاللاھ سىزنىڭ دۇئايىڭىزنى ئاڭلاپ، دۇئالىرىڭىزنى ئىجابەت قىلىپ ھىرىپ كەتمەيدۇ. خىتاي ئەجداتلىرىدىن تاتىپ رەھىمسىز، ھىلە مىكىرگە تولۇپ تاشقان بىر مىللەت. دۈشمەننى چۈشەنمەي تۇرۇپ دۈشمەن ئۈستىدىن غالىپ كەلگىلى بولمايدۇ. قەدىرلىك قىرىنداشلىرىم، خىتاي ھازىر يالغان تارىخ ئويدۇرۇپ چىقىۋاتىدۇ،ئۆز تارىخىمىزنى ئۆزىمىزنىڭ بىلىشىمىزگە يول قويمايۋاتىدۇ. ۋەتەندىكىلەر ئۆز تارىخىنى بىلىش پۇرسىتىدىن مەھرۇم قالدى، مۇھاجىرەتتىكى قىرىنداشلار بولسىمۇ ئۆز تارىخىمىزنى ئۈگىنىپ قويساق، بالىلىرىمىزغا ئۆز تارىخىمىزنى ئۈگەتسەك، ئەجداتلىرىمىزنىڭ ئىزى يوقاپ خىرەلىشىپ قالمىسا دەيمەن.
مۇھاجىرەتتىكىلەرنىڭ كۆز ئالدىدىكى مەسىلىلەر ھەقىقەتەن ئىغىر، بىرنى يەڭسەك بىرى كىلىپ ھىچ ھالىمىزنى قويمىدى، شۇنداقتىمۇ ياشىغان ئىكەنمىز بۇ ھاياتقا يۈز كىلەلىگىدەك،قىيامەتتە مەن ماۋۇ ئىشنى ئاللاھ رىزاسى ئۈچۈن قىلدىم دەپ ئاللاھتىن كەچۈرۈم تىلىيەلىگىدەك ياشىساق دەيمەن. مىللەت سىز بىزنىڭ بەرداشلىق بىرەممەسلىكىمىز بىلەن يوقىلىپ كەتمىسۇن،مۇسۇلمان يوقالمايدۇ بۇ بەرھەق،بىراق مىللىتىمىز كاللىمىزنى سىلكىۋەتمىسەك يوقىلىدۇ،ئەۋلادلىرىمىز ئۇيغۇر بولماي باشقا مىللەت مۇسۇلمانلىرىغا سىڭىپ كىتىدۇ،ئۇيغۇر دىگەن نام تارىخ بىتىدىن ئۆچۈپ كەتمىسۇن.ئون ئىككى ئەسىرنىڭزى ئاللاھقا ئىبادەت قىلىۋاتقان بىر قەۋم بىزگە كەلگەندە يوق بوپ كەتمىسۇن،«ھەممىڭلار بىر پادىچى،ھەممىڭلار ئۆز پاداڭلاردىن سورىلىسىلەر »دىگەن ئايەتنى تەپەككۈر قىلايلى، «تەپەككۇر قىلىدىغان قەۋم ئۈچۈن ئوچۇق دەلىل كۆرسەتمىدۇقمۇ »دىگەن ئايەتنى تەپەككۇر قىلايلى.ئاللاھ قۇرئان كەرىمدە ھەممىنى دىدى، رەسۇلىللاھ سەللەللاھۇ ئەلەيھى ۋەسسەللەم ھەممىنى بىزگە تولۇق يەتكۈزدى. تەپەككۇر قىلايلى! ئىھ ئۇيغۇرۇم تەپەككۇر قىلايلى!ئۆز ئۆزىمىزنى قۇتقۇزايلى! ئاللاھ بىزنى تەمادىن يىراق قىلسۇن. دۈشمەنگە سەددىچىننى سىلىپ ئىچىگە تىقىلىپ ياشاتقۇزغان ئەجداتلىرىمىز كەبى بىزنىمۇ شۇنداق باتۇر،ئۇيۇشقاق،ئەقىللىق قىلسۇن. ئامىن.
2017-يىل 6-ئاينىڭ 22-كۈنى
ئىستانبۇل
Share
Tweet
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئىشچىلار ۋاقىت گېزىتى
<ئىشچىلار ۋاقىت گېزىتى> - شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق باش ئىشچىلار ئويۇشمىسىنىڭ ئورگان گېزىتى. بۇ گېزىتنىڭ ئۇيغۇرچىسى 1952 - يىل 11 - ئايدىن تارتىپ <شىنجاڭ ئىشچىلىرى> دېگەن نام بىلەن نەشر قىلىنشقا باشلىغان، 1953 - يىل 2 - ئايدا <شىنجاڭ گېزىتى> بىلەن بىرلەشتۈرۈلگەن، 1981 - يىل 6 - ئايدا گېزىت يەنە ئەسلىگە كېلىپ <شىنجاڭ ئىشچىلىرى گېزىتى> گە ئۆزگەرتىلگەن. ھازىر چوڭ فورماتلىق، ھەپتىدە ئىككى سان چىقىدۇ، <ئىشچىلارۋاقىت گېزىتى> نىڭ ئەدەبىيات بېتى بۇ گېزىت 1981 - يىلى ئەسلىگە كەلگەندىن تارتىپلا بار ئىدى. ئەدەبىي بەت 1981 - يىلدىن 1993 - يىلغىچە <گۈلىستان> نامى بىلەن چىقىرىلغان، 1993 - يىلغا كەلگەندە <قارلىق چوققا> غا ئۆزگەرتىلگەن، ھازىر شۇ نام بىلەن چىقىرىلىۋاتىدۇ. بۇ بەتتە يەنە <قەلەمكەشلەر>، <گۈلدەستە>، <چوغلۇق> قاتارلىق سەھىپىلەر بار. <ئىشچىلار ۋاقىت گېزىتى> نىڭ ئەدەبىي تەرجىمە ئەسەرلەرنى ئېلان قىلىدىغان <دېرىزە> بېتىمۇ بار.
ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيەسى
ئىسرائىلىيە لېبورىستلار پارتىيەسى بىر ئىسرائىلىيەنىڭ سول قانات پارتىيەسى، پارتىيە ئەزاسى تەخمىنەن 300 مىڭ ئادەم، رەھبەرلەرنىڭ كۆپىنچىسى ياۋروپا يەھۇدىيلار، بىر قەدەر خاھىشى غەرب يەھۇدىيلار ۋەكىل كەلگەن. بۇ پارتىيە يەھۇدىي قىساسچىلىقى، ئەمما پەلەستىن دەپ ئېتىراپ قىلىنغانلار ئادەم ئۆز تەقدىرىنى ئۆزى بەلگىلەش ھوقۇقىنى چەكلىك ئىگىلىك ھوقۇقىغا ئىگە پەلەستىن دۆلىتىنىڭ قۇرۇلۇشىنى قوللايدۇ.
Openoffice
ئوچۇق ئىشخانا(ئوۋپن ئوففىس) قۇراللىرى OpenOffice.org
ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيەسى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :ئىسرائىلىيىدىكى ئىشچىلار پارتىيىسى
Openoffice
ھۆججەت:openoffice.gif ھۆججەت:OpenOffice.svg thumb|300px|OpenOffice.org Writer بولسا بىر يۈرۈش ھەقسىز ئىشخانە دىتاللىرى بولوپ نۇرغۇنلىغان سىستىمىلاردا ئىشلەتكىلى بولىدۇ،مەسىلەن لىنۇكس،ۋىندوۋس،سولارىس،ئوچۇقۋ.ئەم.ئەس ۋە ماكىنتوش قاتارلىق سىستىمىلار قوللايدۇ. openOffice بولسا StarOffice ئاساسىغا قۇرۇلغان بولوپ StarDivision تەرىپىدىن تەرەققى قىلدۇرۇلۇپ ،1999-يىلى ئاۋغۇسىتتا Sun Microsystems شىركىتى قىتىۋالغان. مەنبە(يىلتىز) كودى 2000-يىل 7-ئايدا بازارنى مونوپول قىلغان مايكروسوفت ئوففس قا رشى چىقىرىلغان بولوپ، پۈتۈنلەي ھەقسىز، ئوچۇق مەنبەلىك ھەم يۇقرى سۈپەتلىك يۇمشاق دىتال ھىسابلىنىدۇ.
ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيەسى
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
قۇرۇلغان ۋاقتى :1930-يىلى
تەشەببۇسى
4پارچەئىسرائىلىيىدىكى ئىشچىلار پارتىيىسىئىشچىلار پارتىيىسى ئىسرائىلىيىدىكى يەنە بىر چوڭ پارتىيە. ئۇ 1930-يىلى قۇرۇلغان بولۇپ، تەخمىنەن 300 مىڭ ئەزاسى بار. بۇ پارتىيە 1949-يىلىدىن 1977-يىلىغىچە ئىسرائىلىيىدە ئىزچىل ھاكىمىيەت يۈرگۈزگەن. شۇ ۋاقىتتىكى زۇڭلى مايور خانىم ئىشچىلار پارتىيىسىنىڭ داھىيسى ئىدى. 1984-يىلىدىن باشلاپ لىكود گۇرۇھى بىلەن بىرلىشىپ ھاكىمىيەت يۈرگۈزدى. بۇ پارتىيە «غەرب سوتسىيالىزمى» نى، خۇسۇسىي ئىگىلىك ۋە ھەمكارلىق ئىگىلىكى ئاساس قىلىنغان پىلانلىق ئىگىلىكنى يولغا قويۇشنى، خۇسۇسىي كاپىتالنى راۋاجلاندۇرۇشقا ئىلھام بېرىشنى تەشەببۇس قىلىدۇ.
قۇرۇلۇشى
ئىسرائىلىيە لېبورىستلار پارتىيەسىنىڭ 1930 - يىلى قۇرۇلغان، ئەسلىدە پەلەستىن ئىشچىلار پارتىيىسى ئىدى. 1968 - يىلى ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيىسى دەپ ئاتالدى.
Openoffice
مۇناسىۋەتلىك ئۇلىنىشلار:
ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيەسى
پارتىيە رەھبەرلىرى
سابىق رەئىسى : ئەيھۇد. بالاك ( ئىسرائىلىيە دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرى )
Openoffice
خەنزۇچە نۇسخىسىنى چۈشۈرۈش:
ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيەسى
پارتىيە رەھبەرلىرى
ھازىرقى رەئىسى : ئىسھاق. چىرزوك
Openoffice
ئەسلى يۇرتى:
ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيەسى
ھاكىمىيەت ئىشلىرى
ئىسرائىلىيە لېبورىستلار پارتىيەسى 1948-يىلدىن 1977-يىلىغىچە مۇستەقىل ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈپ، 1984 - يىلى، 1988 - يىلى لىكود گۇرۇھى بىلەن بىرلىشىپ ھاكىمىيەت يۈرگۈزدى، 1992 - يىلى يەنە چوڭ سايلامدا غەلىبە قىلغان. رەھبەرلىرى مايور، رابىن قاتارلىقلار ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ ھۆكۈمەت زۇڭلىسى بولغان. 4 قېتىملىق ئوتتۇر شەرق ئۇرۇشىنىڭ ھەممىسى ئىشچىلار پارتىيەسىنىڭ ھاكىمىيەت يۈرگۈزۈش مەزگىلىدە پارتلىغان.
Openoffice
[ http://www.openoffice.org/ http://wiki.services.openoffice.org/wiki/ http://wiki.services.openoffice.org/wiki/OpenOffice.org_Solutions http://software.newsforge.com/software/05/09/20/1840248.shtml?tid=93]
ئىسرائىلىيە ئىشچىلار پارتىيەسى
ئىچكى سىياسىتى
ئىسرائىلىيە لېبورىستلار پارتىيەسىنىڭ تەشەببۇسى مەملىكەت ئىچىدە « غەرب سوتسىيالىزمى » نى، خۇسۇسىي كاپىتال بىلەن ئامېرىكىنىڭ مەبلەغ سېلىشىغا ئىلھام بېرىدۇ.
ئىزدە قامۇسى - ئىزدە تورى
باتكەن ئوبلاستى
باتكەن ئوبلاستى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Batken Oblasti، قىرغىزچە: Баткен облусу) قىرغىزىستاننىڭ قارمىقىدىكى بىر ئوبلاست بولۇپ، ئۇنىڭ مەركىزى باتكەن.
1901 - يىلى
1901 (MCMI) يىلى مىلادى تەقۋىم بويىچە سەيشەنبە كۈنى باشلىغان ئادەتتىكى يىلدۇر.
مەملۇك سۇلتانلىقى
thumb|353x353px|1279- يىلىدىكى مەملۈك سۇلتانلىقى توپراقلىرى مەملۇك سۇلتانلىقى ياكى مەملۇك دەۋلەتى (ئەرەبچە: سلطنة المماليك\Saltanat al-Mamālīk ياكى دولة المماليك\Dawla al-Mamālīk) قۇللۇقتىن كەلگەن مەملۇكلەرنىڭ بۇگۈنكى مىسىر ۋە سۇرىيەدە قۇرغان بىر تۈرك ئەسكەرىي ئاقسۆڭەكلەر دەۋلەتىدۇر. مەملۈك كەلىمىسى ئەرەبچەدە قۇل دېمەكتۇر. شۇڭا بۇ دۆلەت قۇللار دەۋلەتى دەپ بىلىنىدۇ. بەئزى مەنبەلەردە ئاتى ئەد-دەۋلەتۇت-تۈركىيە (تۈركىيە دەۋلەتى) دەپمۇ قەيت قىلىنغان.
بوتاش
thumb|279x279px بوتاش (BOTAŞ) توربا يولى بىلەن نېفىت توشۇش پاي چەكلىك شىركىتى (Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi) بولسا 1 مىليارد 830 مىليونلۇق سەرمايىسىنىڭ تامامى تۈركىيە بايلىق فوندى چەكلىك شىركىتى نامىغا قەيت قىلىنغان ۋە 233 - نومۇرلۇق قانۇن ھۆكمىدىكى قارارنامىگە بويسۇنىدىغان ئىقتىسادىي قامۇغ (ئاممىۋىي، پۇقراۋىي) ئورگىنىدۇر.
1974 - يىلى 15 - ئاۋغۇست كۈنى TPAO، يەنى تۈركىيە نېفىتى ئانونىم ئورتاقلىقى قارمىقىدا قۇرۇلغان.
ئۈرۈمچى كەچلىك گېزىتى
<ئۈرۈمچى كەچلىك گېزىتى> - ئۈرۈمچى شەھەرلىك پارتكومنىڭ ئورگان گېزىتى بولۇپ، 1980 - يىلى نەشر قىلىنىشقا باشلىغان، تۆت فورماتلىق، ھەپتىدە ئالتە سان چىقىدۇ. گېزىتنىڭ ھازىر <چىمەنزار>، <سۈزۈك بۇلاق>، <نەمۇنە> قاتارلىق ئەدەبىياتقا دائىر بەت - سەھىپىلىرى بار. <چىمەنزار> سەھىپىسىدە شائىر - يازغۇچىلىرىمىزنىڭ شېئىر، ھېكايە، نەسرلىرى؛ <سۈزۈك بۇلاق> سەھىپىسىدە ئوبزورچى - تەتقىقاتچلىرىمىزنىڭ ئەدەبىيات تەتقىقاتى، ئەدەبىي ئوبزورچىلىققا دائىر ھەر خىل ماقالىلىرى بېرىلىدۇ. <نەمۇنە> سەھىپىسىدە ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتىغا دائىر ئەسەرلەر، قىسقا ھەجىملىق تەتقىقات - تونۇشتۇرۇش ماقالىلىرى بېرىلىدۇ. گېزىتتە يەنە <قېرىنداش مىللەتلەر ئەدەبىياتى> سەھىپىسى بولۇپ، ئۇنىڭغا چەت ئەل ئەدەبىياتى ۋە خەنزۇ ئەدەبىياتىدىكى قىسقا ھەجىملىك ئەسەرلەر تەرجىمە قىلىنىپ تونۇشتۇرۇلىدۇ.
ئىسمائىل غاسپىرالى
ئىسمائىل غاسپىرالى
(1851-1914)
تۈرك دۇنياسىنىڭ مەشھۇر مۇتەپەككۇر ۋە ئىسلاھاتچىلىرىنىڭ بىرى ئىسمائىل غاسپىرالىي قىرىم ئۇرۇشى (1853-1856) پۈتۈن شىددىتى بىلەن داۋاملىشىۋاتقان بىر پەيتتە باغچا سارايغا ئىككى سائەتلىك يىراقلىقتىكى ئوۋچى يېزىسىدا دۇنياغا كەلدى. ئاتىسى دۇنياغا كەلگەن يېزىنىڭ ئىسمى Gaspirinski (غاسپىرالى) غا ئاساسەن «غاسپىرالى» تەخەللۇسىنى قوللانغان ئىسمائىل ئەپەندىنىڭ بالىلىق دەۋرى قىرىم- تۈرك مەدەنىيىتىنىڭ بۈشۈكى- باغچا سارايدا ئۆتتى ۋە بۇ شەھەر ئۇنىڭ روھى دۇنياسىدا كوچىلىرى، مەسچىتلىرى، ئۆيلىرى، بولۇپمۇ خانسارىيى قاتارلىقلار بىلەن ئۆچمەس ئىزلارنى قالدۇردى.
غاسپىرالىنىڭ ئەڭ كۈچلۈك ئارزۇلىرىنىڭ بىرى ئىستانبۇلغا كېتىش ئىدى. ئىستانبۇلغا بېرىپ ئەسكەر بولۇشنى خالايتتى، ئەمما يېرىم يولدا توختاپ قالغان ئوقۇشىنىڭ بۇنىڭغا توسالغۇ بولىدىغانلىقىنى ئەستىن چىقارمايتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇ 1871-يىلى پارىژغا بېرىپ يېرىم قالغان ئوقۇشىنى تاماملىدى. غاسپىرالى 1874-يىلىنىڭ ئاخىرىغا قەدەر پارىژدا تۇرۇپ قالدى. ئىسمائىل غاسپىرالى پارىژدىن ئىستانبۇلغا باردى، ئەمما ھەر قانچە قىلىپمۇ خىيالىدىكى خىزمەتنى ئىشلەش پۇرسىتىگە ئېرىشەلمىدى. ئۇنىڭ يازغۇچىلىق ھاياتى بۇ مەزگىلدە باشلاندى. ئەسكەر بولۇش ئارزۇسىنىڭ ئەمەلگە ئاشمايدىغانلىقى چۈشىنىپ يەتكەندىن كېيىن، 1875-يىلى قىشتا قىرىمغا قايتقان غاسپىرالى، 1878- يىلى باغچاساراينىڭ شەھەر باشلىقلىقىغا سايلانغا قەدەر باشقا ھېچقانداق ئىش بىلەن شۇغۇللانمىدى، ئۇنىڭ شۇغۇللانغىنى پەقەت ئوقۇش ۋە مىللىتىنىڭ ھاياتىنى تەكشۈرۈشتىن ئىبارەت بولدى. ئىسمائىل غاسپىرالى 1878-يىلى باغچاساراي شەھەر باشلىقلىقىغا سايلاندى؛ ئۇ بۇ ۋەزىپە سايىسىدا ئىدىيىسىدىكى بەزى يېڭىلىقلارنى روياپقا چىقىرالايمەن، دەپ ئويلايتتى، مىڭ ئەپسۇسكى ئۇ يەنە بەزى توسۇلغۇلاردىن خالىي بولالمىدى. شەھەر باشلىقى سۈپىتىدە ۋەزىپىلىرىنى- بارلىق ئىمكانسىزلىقلاردىن قەتئىي نەزەر- جايىدا بىجىرىشكە تىرىشقان، ئەمما ئەسلى غايىسىنى قەتئىي ئۇنتۇپ قالمىغان غاسپىرالى 1879- يىلى بىر گېزىت چىقىرىش ئۈچۈن روس ھۆكۈمىتىگە ئىلتىماس سۇنغان بولسىمۇ، بۇ ئىلتىماس رەت قىلىندى. ئەمما ئۇ قانداقلا بولمىسۇن مىللىتىگە مەتبۇئات يولى ئارقىلىق خىزمەت قىلىشنى تولىمۇ ئارزۇ قىلاتتى. 1881-يىلى «ياش موللا» دېگەن تاقىما ئىسىم بىلەن كەلگۈسىدە كىتاب شەكلىدە نەشىر قىلىنىدىغان «Russkoe Musulmanstovo» (روسىيە مۇسۇلمانلىرى) تېمىسى ئاستىدىكى ماقالىلىرىنى يېزىپ ئاق مەسچىتتە چىقىدىغان «تەۋرىدە» گېزىتىدە ئىلان قىلدۇرۇشقا باشلىدى. غاسپىرالى رۇخسەت ئالالمىغىنىغا قارىماي، گېزىت چىقىرىش قارارىدىن ۋاز كەچمىگەن ئىدى. بۇ قارارىنى روياپقا چىقىرىش ئۈچۈن زېمىن ھازىرلاش مەقسىتىدە 1881-يىلىدىن باشلاپ «تونغۇچ»، «ئاي»، «گۈنەش» (قۇياش)، «يۇلتۇز» ۋە «مىرئاتۇل جەدىد» (يېڭى ئەينەك) كە ئوخشىغان تۈرلۈك ئىسىملاردىكى كىچىك رىسالىلەرنى نەشىر قىلىشقا باشلىغان. ئەپسۇسكى، روسىيە دائىرىلىرى بۇ رىسالىلەرنىڭ نەشىر قىلىنىشىنى ئىسمى باشقا بولسىمۇ، گېزىت سالاھىيىتىگە ئىگە بولغانلىقىنى باھانە قىلىپ، ئۇزۇن ئۆتمەيلا نەشىر قىلىنىشىنى مەنئىي قىلدى.
غاسپىرالى بىر گېزىت چىقىرىش پۇرسىتىنى قولغا كەلتۈرۈش ئۈچۈن تولۇق تۆت يىل كۆرەش قىلدى، قانچە قېتىملاپ پېتېسبورگقا بېرىپ ئىلتىماسلانى سۇندى ۋە ئاخىرىدا 1883-يىلى تۈركچە قىسمى ئەينەن روسچىغا تەرجىمە قىلىنىش شەرتى بىلەن «تەرجۇمانى ئەھۋالى زامان» نى چىقىرىش روخسىتىنى ئالالىدى. ئىسمىنى تۈركىيەدە چىقىدىغان «تەرجۇمانۇل ئەھۋال» گېزىتىدىن ئالغان بۇ گېزىتنىڭ روسچە ئىسمى «پەرەۋوتجىك» ئىدى. زوھرە خانىمنىڭ زىننەت بۈيۈملىرى ۋە ئانىسىدىن قالغان قىممەتلىك كىيىم- كىچەكلىرىنى سېتىپ توپلانغان پۇلغا 300 روبلى ئەتراپىدىكى مۇشتەرىلىك پۇلىنى قوشۇپ كونا بىر ماشىنا ۋە بىر مىقدار ھەرپلەرنى سېتىۋالغان غاسپىرالى گېزىتىنىڭ تۇنجى سانىنى 1883-يىلى 10- ئاپرىلدا چىقاردى.
«تەرجۇمان» روسىيەدە نەشىر قىلىنغان تۇنجى تۈرك گېزىتى بولمىسىمۇ، كەڭ تارقىلىشى ۋە ئوينىغان رولى نۇقتىسىدىن ئەڭ مۇھىمى ئىدى. 1903-يىلىغا قەدەر ھەپتىلىك، 1903-1912 يىللىرى ئارىسىدا ھەپتىدە بەزىدە ئىككى، بەزىدە ئۈچ سان، 1912-يىلى سىنتەبىر ئېيىدىن كېيىن كۈنلۈك گېزىت بولۇپ تولۇق 33 يىل داۋاملاشتى ۋە 1916-يىلى توختىتىلدى.
كىچىك ھەجىمدە تۆت بەتلىك شەكىلدە نەشىر قىلىنىشقا باشلىغان «تەرجۇمان» ئۇزۇن ئۆتمەيلا شۇ دەۋرنىڭ شەرت- شارائىتى ۋە ئوقۇرمەن- يازغۇچىلىرىنىڭ سانىغا قارىغاندا ناھايىتى يۇقىرى دېيىش مۇمكىن بولىدىغان تىراژ بىلەن نەشىر قىلىندى. كافقاز، قازان، سىبىرىيە، ئوتتۇرا ئاسىيا، جۇڭگۇ، ھەتتا ئىران ۋە مىسىرلاردا سېتىلغان «تەرجۇمان» نىڭ ئەڭ چوڭ مۇۋەپپىقىيىتى غاسپىرالىنىڭ يالغۇز روسىيە تۈركلىرىنى ئەمەس، بارلىق مۇسۇلمانلارنىڭ مەسىلىلىرىگە يېقىندىن كۆڭۈل بۆلۈشىدە ئىپادىسىنى تاپاتتى. بۇ ئوخشاش ۋاقىتتا «تىلدا بىرلىك» ئىدىيىسىنىڭ رىئاللىققا ئايلىنىشى، شۇ تىلنىڭ ئىستېمال قىلىنىشىدا مۇھىم بىر غايە ئورنىغا قويۇلىشى ئوقۇمىنى بىرەتتى. 1905 كىرىزىسىدىن كېيىن قازاندا، قاپقازدا، ئوتتۇرا ئاسىيادا ۋە قىرىمدا نەشىر قىلىنغان 35 تىن ئارتۇق گېزىت- ژۇرنالدا، كۆپ ساندىكى ھېكايە ۋە رومانلاردا «غاسپىرالى تىلى» ئىستىمال قىلىنغان ئىدى. مۇسۇلمان ئىتتىپاقى «تەرجۇمان» گېزىتىنىڭ سايىسىدا ئۆتمۈشتە يالغۇز خىيال ھېسابلىدىغان تىلدا بىرلىك ئىدىيىسى بىلەن بىرگە، ئۇسۇلى جەدىد مەكتىۋىنىمۇ شەكىللەندۈرگەن ۋە كېڭەيتكەن ئىسمائىل غاسپىرالى 1905 كىرىزىسىدىن كېيىن ”روسىيە مۇسۇلمانلىرىنىڭ ئىتتىپاقى“ غايىسى بىلەن توپلانغان ئۈچ قېتىملىق قۇرۇلتايدا مۇھىم رول ئوينىدى. مائارىپ مەسىلىسى مەركەزلىك ھالدا مۇزاكىرە قىلىنغان ئۈچىنچى قېتىملىق قۇرۇلتايدا «تىل بىرلىگى» بىلەن مۇناسىۋەتلىك قاراشلىرىنى پۈتۈن روسىيە مۇسۇلمانلىرىغا رەسمىي شەكىلدە قۇبۇل قىلدۇردى (1906).
«ئۇسۇلۇل جەدىد» ھەرىكىتىنىڭ مۇۋەپپىقىيىتى ۋە ئۆكتەبىر باياننامىسىدىن كېيىن مۇسۇلمانلار تەرىپىدىن ئېرىشىلگەن ئەركىنلىك، يەنە بىر تەرەپتىن «مۇسۇلمانلار ئىتتىپاقى» مەقسىتىدە چاقىرىلغان قۇرۇلتايلار غاسپىرالىنىڭ جاسارىتىگە جاسارەت قوشتى. دەرۋەقە، ئېلىپ بارغان بارلىق پائالىيەتلەر، ئۇنىڭ تۈرك بىرلىكىنىڭ تېخىمۇ ئىلگىرلىگەن بىر باسقۇچى سۈپىتىكى ئىسلام بىرلىگىنى غايە قىلىشى، پىكرى يۈنۈلىشىنىڭ ئۇنىڭ قايسى سەۋىيىدە بىر تۈرك مىللەتچىسى بولسا، ئوخشاش سەۋىيىدە ئىسلامىي ئىدىيىگە ساھىپ ئىكەنلىكىنىمۇ كۆرسىتىپ بىرەتتى. ئۇ 1907-يىلى قاھىرەدە بىر «ئىسلام قۇرۇلتىيى» چاقىرىش ئۈچۈن ناھايىتى كۆپ كۈچ سەرپ قىلدى. 1910-يىلى ھىندىستانغا باردى ۋە بومبايدىكى «ئەنجۇمەنى ئىسلامىييە» نىڭ يېغىنلىرىغا قاتنىشىش ئارقىلىق قاراشلىرىنى ئوتتۇرىغا قويدى.
مەشرۇتىيەت ئېلان قىلىنغاندىن كېيىن ئىستانبۇلغا كەلگەن ۋە ناھايىتى كۈچلۈك بىر خىل ھاياجان ئىچىدە قارشى ئېلىنغان (1909). تۈركىيە تۈركلىرىگە تولىمۇ ئەھمىيەت بەرگەن غاسپىرالى قىرىمدىكى چېغىدىمۇ روسىيە مەتبۇئاتىغا قارشى تۈركىيەنى ھىمايە قىلىشتىن، تۈركىيە تۈركلىرىگە قارشى يېزىلغان ماتېرىياللارغا رەددىيە قايتۇرۇشتىن قەتئىي باش تارتمىغان ئىدى. بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى ھارپىسىدا ئىستانبۇلغا تەكرار كىلىپ، تۈركىيەنى ئۇرۇشقا كىرمەسلىك خۇسۇىسدا ئاگاھلاندۇرۇشقا تىرىشقان غاسپىرالى تۈرك دۇنياسىدا يېتىشىپ چىققان ئاز ئۇچرايدىغان زىيالىلارنىڭ بىرى ئىدى، يېتىشكەن ئىسلاھاتچى، ھەقىقىي مۆمىن كىشى ئىدى.
ئىسمائىل غاسپىرالى 1914-يىلى 11-سىنتەبىر جۈمە كۈنى باغچاسارايدا بۇ دۇنيا بىلەن خوشلاشتى. ئەتىسى داغدۇغىلىق بىر جىنازە نامىزىدىن كېيىن «مەڭلىگىرايخان مەقبەرىسى» ئەتراپىغا دەپن قىلىنغان بۇ مەشھۇر ئالىمنىڭ ۋاپاتى پۈتۈن ئىسلام دۇنياسىنى قايغۇغا سالدى.
تۆش بېزى
تۆش بېزى بولسا ئانتروپوتومىيە
قارا جۈمە(مال سېتىۋېلىش بايرىمى)
thumb|تارگېت (داڭلىق زەنجىرسىمان دۇكان) قار جۈمە قىزغنلىقى قارا جۈمە(ئېنگىلىزچە:Black Friday) ئامىرىكىدا مىننەتدارلىق بايرىمىغا ئەگىشپىلا باشلىىندىغان مال-سېتىۋىلىش بايرىمى.
مەنبە
1.ۋىكىپىدىيا
ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتا
thumb|ئۇزۇن سەپەر 3 ئا قويۇپ بېرىش كۆرۈنۈشى ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتا 2020-يىلى 5-ئاينىڭ 5-كۈنى سائەت 18 دە، يېڭى ئەۋلاد ئادەملىك ئالەم كېمىسى سىناق كېمىسى ۋە ئەۋرىشىم يەل قاچىلاش شەكلىدىكى يۈكنى قايتۇرۇپ كېلىش بۆلمىسى سىناق بۆلمىسى ئېلىمىزنىڭ ۋېنچاڭ ئالەم قاتنىشى قويۇپ بېرىش مەيدانىدا ئوت ئالدۇرۇلۇپ بوشلۇققا كۆتۈرۈلۈپ، تۇنجى ئۇچۇش ۋەزىپىسىنى تولۇق تاماملاپ، ئېلىمىز ئادەملىك ئالەم قاتنىشى قۇرۇلۇشىنىڭ 3-قەدىمى بولغان بوشلۇق پونكىتىنى ئوربىتىدا قۇرۇش ۋەزىپىسىنىڭ مۇقەددىمىسىنى ئېچىپ بەردى.
قويۇپ بېرىش نەق مەيدانىدا، ئۇچۇپ تەخمىنەن 488 سېكۇنتتىن كېيىن، يېڭى ئەۋلاد ئادەملىك ئالەم كېمىسى سىناق كېمىسى بىلەن ئەۋرىشىم يەل قاچىلاش شەكلىدىكى يۈكنى قايتۇرۇپ كېلىش بۆلمىسى سىناق بۆلمىسىنىڭ بىرىكمە گەۋدىسى راكېتا بىلەن مۇۋەپپەقىيەتلىك ئايرىلىپ، ئالدىن بەلگىلەنگەن ئوربىتىغا كىرىپ، بوشلۇق پونكىتى باسقۇچلۇق ئۇچۇش ۋەزىپىسى تۇنجى جېڭىنىڭ غەلىبىسىنى قولغا كەلتۈردى.
ھەققىدە
ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتا-ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق توشۇغۇچى راكېتا ئاساسىدا ياخشىلىنىپ تەتقىق قىلىپ ياسالغان، يەر يۈزىگە يېقىن ئوربىتىدىكى توشۇش ئىقتىدارى 22 توننىدىن ئاشىدىغان بولۇپ، نۆۋەتتە ئېلىمىزنىڭ يەر يۈزىگە يېقىن ئوربىتىدىكى توشۇش ئىقتىدارى ئەڭ چوڭ راكېتاسى، ئاساسلىقى ئېلىمىز بوشلۇق پونكىتىنىڭ بۆلمىسى قاتارلىق زور ئالەم قاتنىشى قويۇپ بېرىش ۋەزىپىسىنى ئۈستىگە ئالغان. ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتا سىستېمىسىنىڭ باش قوماندانى ۋاڭ جۆ مۇنداق دېدى: ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق توشۇغۇچى راكېتاسى ئاساسلىقى يەر يۈزىگە يېقىن ئوربىتىدىكى چوڭ سۈنئىي ھەمراھلار ۋە ئالەم كېمىسى، مەسىلەن: ئادەملىك بوشلۇق پونكىتىنىڭ يادرولۇق بۆلمىسى ۋە سىناق بۆلمىسى قاتارلىقلارنى قويۇپ بېرىش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ.
ئەھمىيىتى
ئۇزۇن سەپەر 5-نومۇرلۇق B توشۇغۇچى راكېتانى تۇنجى ئۇچۇرۇشنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولغانلىقى-راكېتا ئومۇمىي لايىھەسى، ھەر قايسى سىستېما لايىھەلىرىنىڭ توغرىلىقى، ماسلىشىشچانلىقىنى ئىسپاتلاپ، چوڭ رازمېرلىق ھاۋا ئېقىمىنى تەڭشەش قاپقىقىنى ئاجرىتىش تېخنىكىسى قاتارلىق بىر تۈركۈم يېڭى تېخنىكىلاردا بۆسۈش ياساپ، ئېلىمىز بوشلۇق پونكىتىنى ئوربىتىدا قۇرۇش ۋەزىپىسىگە مۇھىم ئاساس سېلىپ بەردى.
ئالەم بوشلۇقى پونكىتى پىلانىغان ئائىت
پىلانغا ئاساسەن، جۇڭگو بوشلۇق پونكىتى 2022-يىلى ئەتراپىدا قۇرۇلۇپ بولىدۇ. جۇڭگو ئادەملىك ئالەم قاتنىشى قۇرۇلۇشى ئىشخانىسى مۇدىرىنىڭ ياردەمچىسى جى چىمىڭ مۇنداق دېدى: نۆۋەتتە، ئېلىمىز بوشلۇق پونكىتىنىڭ يادرولۇق بۆلمىسىنىڭ رەسمىي نۇسخا مەھسۇلاتى ئومۇميۈزلۈك قۇراشتۇرۇلۇپ بولدى. ۋېنتيەن سىناق بۆلمىسى بىلەن مېڭتيەن سىناق بۆلمىسىنىڭ دەسلەپكى نۇسخىسىنى تەتقىق قىلىپ ياساش قانات يايدۇرۇلدى؛ بوشلۇق ئىلىمى قوللىنىشچان ناگرۇزكىسى ئارقا-ئارقىدىن رەسمىي نۇسخىنى تەتقىق قىلىپ ياساش باسقۇچىغا كىردى، بوشلۇق پونكىتىنى قۇرۇش باسقۇچىنىڭ تۆت قېتىملىق ئۇچۇرۇش ۋەزىپىسىنى ئىجرا قىلىدىغان ئالەم ئۇچقۇچىلىرى تاللىنىپ بولدى، ھازىر ۋەزىپە مەشىقى قىلماقتا. بۇندىن باشقا، ئېلىمىزنىڭ 3-تۈركۈمدىكى زاپاس ئالەم ئۇچقۇچىلىرىنى تاللاش خىزمىتىمۇ بۇ يىلنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا تاماملىنىدۇ.
لىۋىرمورىي
left|thumb|250px left|thumb|250px
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
ياۋرۇپا ئىتتىپاقى
https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Member_States_of_the_European_Union_%28polar_stereographic_projection%29_EN.svg/539px-Member_States_of_the_European_Union_%28polar_stereographic_projection%29_EN.svg.png
Heading text
ياۋروپا ئەللىرى ئىتتىپاقى ياۋروپادىكى دۆلەتلەرنىڭ بىرلىكتە سىياسى ئىقتىسادى گۈللىنىشنى ئىشقا ئاشۇرۇپ رايون مەنپەئەتىنى قوغداش ئۈچۈن قۇرغان سىياسىي ئىقتىسادى تەشكىلات بولۇپ، باش شىتابى بېلگىيە پايتەختى بېريۇسسېلدا تەسىس قىلىنغان. ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىدىن كېيىن دۇنيادا ئامېرىكا ۋە سوۋېت ئىتىپاقىدىن ئىبارەت ئىككى دەرىجىدىن تاشقىرى دۆلەت مەيدانغا كەلدى. ئۇرۇشتا ھالىدىن كەتكەن فرانسىيە، گېرمانىيە، بېلگىيە قاتارلىق دۆلەتلەر تارىختىكى شانۇ-شەۋكىتىدىن ئايرىلىپ، سوۋېت ئىتىپاقىغا قارشى تۇرۇش ۋە خەلقارا سىياسى-ئىقتىسادتا ئامېرىكىنىڭ ياردىمىنى قوبۇل قىلىپ، گېپىنى ئاڭلىمىسا بولمايدىغان كۈنگە قالدى.
بۇ ياۋروپالىقلار ئۈچۈن قاتتىق ئويلىنىش ئېلىپ كەلدى. ياۋروپالىقلار دۇنيا خەرىتىسىگە قاراپ، ناۋادا يالغۇز ئۆزىنىڭ كۈچىگە تايانغاندا پۈتكۈل ياۋروپانىڭ دۇنيادىكى تەسىر كۈچىنى ساقلاپ قالغىلى بولمايدىغانلىقىنى، دۆلەتلەر ئارىسىدىكى تەرەققىيات پەرقىنىڭ كىچىكلىشىگە ئەگىشىپ ياۋروپادىكى دۆلەتلەرنىڭ دۇنيا سىياسىدا ھەل قىلغۇچ مۇھىم ئورۇن تۇتالمايدىغانلىقىنى، ئۇزاق مۇددەتلىك كۈچلۈك ھالەتنى ساقلاش ئۈچۈن كۈچنى ئىتىپاقلاشتۇرۇپ بىرلىككە كېلىش لازىملىقىنى كۆرۈپ يەتتى. ياۋروپادا بۇرۇندىنلا بار بولغان ئۆزئارا ئۇرۇشنى ئاخىرلاشتۇرۇپ تېنچ بىرلىكتە ياشاش ئارزۇسى 2-دۇنيا ئۇرۇشى ئارقىلىق يەنە بىر قېتىم كۈچەيدى. 1946-يىلى ئەنگلىيە باش ۋەزىرى چېرچىل ھەتتا ياۋروپا فىدىراتسىيىسى قۇرۇپ، سوۋېت ئىتىپاقىغا بىرلىكتە قارشى تۇرۇش تەكلىۋىنىمۇ ئوتتۇرىغا قويغان ئىدى. 1957-يىلى 3-ئاينىڭ 25-كۈنى فرانسىيەغەربىي گېرمانىيە، ئىتالىيە، گوللاندىيە، بېلگىيە، لىيۇكسىمبورگ دىن ئىبارەت ئالتە دۆلەت رىمدا ئالدى بىلەن، پولات-تۆمۈر، كۆمۈرچىلىك ۋە يېزا ئىگىلىكىگە قارىتا چېگرا بېجى، تاموجنا، باج ۋە ئەركىن بازارنى ئۆزئارا بىرلىككە كەلتۈرۈپ مەنپەئەتلىرىنى بىرلىكتە قوغداپ، تاشقى سىياسەت ۋە خەلقارا ئىقتىسادى مەسىلىلەردە ئوخشاش ئاۋاز بىلەن پىكىر قىلىش مەقسەد قىلىنغان ياۋروپا ئىقتىسادى ئورتاق گەۋدىسىنى قۇردى. بۇ رىم ئەھدىنامىسى دەپ ئاتالدى.
1965-يىلى 4-ئاينىڭ 8-كۈنى ئالتە دۆلەت يەنە بىريۇسسېل ئەھدىنامىسىنى تۈزۈپ ياۋروپا ئىقتىسادى ئورتاق گەۋدىسى، ياۋروپا پولات-كۆمۈر ئورتاق گەۋدىسى، ياۋروپا ئاتوم ئېنىرگىيىسى ئورتاق گەۋدىسىدىن ئىبارەت ئۈچ گەۋدىنى1967-يىلى 7-ئاينىڭ بىرىنچى كۈنىدىن باشلاپ بىرلىككە كەلتۈرۈش ھەققىدە كېلىشىم ئىمزالىدى. ياۋروپا ئىقتىسادى ئورتاق گەۋدىسىنى قۇرغان دۆلەتلەر ياۋروپادىكى ئەڭ باي ۋە تەرەققىي قىلغان دۆلەتلەر بولغانلىقتىن ئورتاق گەۋدىنىڭ جەلپ قىلىش كۈچىمۇ يۇقىرى بولدى، 1973-يىلى ئەنگلىيە، دانىيە، ئېرلاندىيە، 1981-يىلى گىرىتسىيە،1986-يىلى ئىسپانىيە ۋە پورتۇگالىيە ياۋروپا ئىتتىپاقىغا قاتناشتى. 1991-يىلى 12-ئاينىڭ 11-كۈنى ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسى ماستېرىت باشلىقلار يىغىنىدا ياۋروپا ئورتاق پۇلىنى بارلىققا كەلتۈرۈش توغرىسىدا قارار ماقۇللىدى. 1993-يىلى ماستېرىت ئەھدىنامىسى كۈچكە ئىگە بولۇپ ياۋروپا ئورتاق گەۋدىسى، ياۋروپا ئىتتىپاقى دەپ ئاتالدى. 1995-يىلى ئاۋستىرىيە، شىۋىتسىيە، ۋە فىنلاندىيە ياۋروپا ئىتىپاقىغا قاتنىشىپ ياۋروپا ئىتىپاقىغا ئەز دۆلەتلەر 15كە يەتتى.
1999-يىلىغىچە بولغان نەچچە يىلدا ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ يىللىق ئىقتىسادى ئېشىشى %3 ئەتراپىدا بولدى، ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان مىللىي دارامىتى 1993-يىلىدىكى 17مىڭ دوللاردىن 21مىڭ دوللارغا ، ئومۇمى ئىقتىسادى دارامىتى1993-يىلىدىكى ئالتە تىرلىيون دوللاردىن 2002-يىلىدىكى 10تىرلىيون دوللارغا يەتتى. ياۋروپا ئىتىپاقىنىڭ ئىقتىسادى مۇۋەپپىقىيىتى تېخىمۇ كۆپ دۆلەتلەرنى جەلپ قىلدى. 1999-يىلى ياۋروپا ئىتىپاقى رەسمىي تۈردە ياۋرونى بازارغا سېلىپ، ئەنگلىيە، گىرىتسىيە، شىۋىتسىيە، دانىيەدىن باشقا بارلىق ياۋروپا ئىتتىپاقىدىكى دۆلەتلىرىنىڭ پۇل سوممىسىنى بىرلىككە كەلتۈردى، گىرىتسىيە 2001-يىلىدىن باشلاپ ياۋرۇ ئىشلەتتى. 2002-يىلى ياۋروپا ئىتىپاقى باشلىقلار يىغىنى قارار سىپرۇس، ۋېنگىرىيە، چېخ، سىلوۋاكىيە، ئېستونىيە، لاتۋىيە، لىتۋا، مالتا، پولشا، سىلوۋونىيە قاتارلىق 10 ئوتتۇرا ياۋروپا دۆلىتىنى ئىتتىپاققا قاتنىشىشقا تەكلىپ قىلدى. 2004-يىلى 5-ئاينىڭ 1-كۈنى يۇقارقى ئون دۆلەت رەسمى ياۋروپا ئىتىپاقىنىڭ ئەزاسى بولۇپ قالدى. 2007-يىلىدىن باشلاپ رومىنىيە ۋە بۇلغارىيەمۇ ياۋروپا ئىتىپاقىغا قاتناشتى. 2009-يىلى 11-ئاينىڭ 19-كۈنى، ياۋروپا ئىتتىپاقى 27 دۆلەت رەھبىرى بېريوسىلدا ئالاھىدە ئۇچرىشىش يىغىنى ئۆتكۈزۈپ، بېلگىيە باش ۋەزىرى خىرماننى دائىمىي رەئىسلىككە سايلاپ چىقتى.
ئىسلام نەپىرەتچىلىرى
thumb|ئىسلام نەپرىتچىلىرىگە قارشى بىرلەشمە نامايىش ئىسلام نەپىرەتچىلىرى ئىسلام دىنى شۇنداقلا مۇسۇلمانلىغا قارىتا ئۆچمەنلىك قىلىش، قۇتراتقۇلۇق قىلىش، ياقتۇرماسلىق ۋە ياكى زوراۋان ھەركەتلەر ئارقىلىق زۇلۇم سېلىش ھىسياتى ۋە ئىش-ھەركەتلىرىنى كۆرىستىدۇ.
ئىسمى
ئۇيغۇرچە: ئىسلام نەپرەتچىلىرى
ئۇيغۇرچە يېڭى يېزىق: islam nepretchiliri
ئېنگىلىزچە: Islamophobia
خەنچە: 伊斯兰恐惧症
بۆرەك
بۆرەك بولسا ئانتروپوتومىيە
كاراخىلو (قەھۋە)
كاراخىلو (باشقا نامى: كاراخىلو قەھۋەسى، كاراخىئوۋ قەھۋەسى؛ ئىسپانچە: Carajillo) بىر خىل قەھۋەدۇر. كاراخىلو ئىسپرىتلىق سۇيۇقلۇق قېتىلغان قەھۋەدۇر. بۇ خىل قەھۋە ئاساسلىقى ئىسپانىيە ۋە بىر قانچە لاتىن ئامېرىكا دۆلەتلىرىدە، مەسلەن كولۇمبىيە ۋە كۇبا، كۆپ ئىستىمال قىلىندۇ. كاراخىلونى كۆپىنچە ھالدا كىچىگراق ئەينەكلىك ئىستاكاندا ياكى رومكىدا ئىستىمال قىلىدۇ.
1903 - يىلى
1903 (MCMIII) يىلى ئىسە بويىچە سەيشەنبە كۈنى باشلانغان يىلدۇر.
بەرزەخ (ئىسلام)
بەرزەخ (ئەرەبچە: برزخ)؛ قەبر ئىنسانلارنىڭ بۇ دۇنيادىن ئۇ دۇنياغا سەپەر قىلىشتىكى تۇنجى مەنزىلى بولۇپ، ئىنسان ئۆلۈپ تاكى قىيامەتتە ھېساب بېرىش ئۈچۈن قايتا تىرىلىپ قوپقانغا قەدەر بولغان بۇ ئارىلىق «بەرزەخ ھاياتى» يەنى پاسىل ھايات دەپ ئاتىلىدۇ. «بەرزەخ ھاياتى» دۇنيا ھاياتى بىلەن ئاخىرەت ھاياتىنى ئايرىپ تۇرىدىغان ئۆتكۈنچى ھايات ئالەمى بولغاچقا، «بەرزەخ ئالەمى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. دېمەك، جىمى ئىنسانلار ۋاپات بولغاندىن كېيىن ئىككىنچى قېتىم سۇر چېلىنىپ قىيامەت قايىم بولغۇچە بەرزەخ ھاياتىدا تۇرىدۇ. ﴿سۇر چېلىنغان ھامان ئۇلار قەبرىلىرىدىن چىقىپ پەرۋەردىگارى تەرەپكە يۈگۈرىدۇ﴾(ياسىن: 51). بۇ ھاياتقا ئىمان كەلتۈرۈش ئىماننىڭ ئالتە ئاساسىنىڭ بىرى بولغان «ئاخىرەت كۈنىگە ئىشىنىش»نىڭ بىر پارچىسىدۇر. ئاللاھ تائالا مۇنداق دېگەن: ﴿ئۇلارنىڭ (يەنى كاپىرلارنىڭ) بىرىگە ئۆلۈم كەلسە ئېيتىدۇكى، ‹پەرۋەردىگارىم! مېنى (دۇنياغا) قايتۇرغىن، مەن قويۇپ كەلگەن مال - مۈلكۈم بىلەن ياخشىلىق قىلىشىم مۇمكىن›. (ئۇنىڭ دۇنياغا قايتىشى) مۇمكىن ئەمەس، ئۇ چوقۇم شۇ سۆزنى قىلغۇچىدۇر، ئۇلار قەبرىلىرىدىن تۇرغۇزۇلغان كۈنگە قەدەر ئۇلارنىڭ ئالدىدا (ئۇلارنى دۇنياغا قايتىشتىن توسىدىغان) بىر توسما بولىدۇ﴾(مۇئمىنۇن: 99 – 100).
قەبردە ياكى «بەرزەخ ئالەمى»دە سۇئال - سوراقنىڭ، ياخشىلار ئۈچۈن ھۇزۇر، يامانلار ئۈچۈن ئازابنىڭ بارلىقى ئايەتلەر، سەھىھ ھەدىسلەر، شۇنداقلا ساھابە كىراملارنىڭ بىردەك ئىجمائسى بىلەن ئىسپاتلانغان غەيبىي ئىشلار جۈملىسىدىن بولۇپ، قەبر ئازابى بىلەن قەبر ھۇزۇرىغا ۋە ئۇنىڭدىكى سوراققا ئىمان كەلتۈرۈش ۋاجىپتۇر.
شىنجاڭ ئىقتىساد گېزىتى
<شىنجاڭ ئىقتىساد گېزىتى> - شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق خەلق ھۆكۈمىتىنىڭ ئورگان گېزىتى بولۇپ، 1993 - يىل 1 - ئاينىڭ 1 - كۈنىدىن تارتىپ نەشر قىلىنىۋاتىدۇ. گېزىت چوڭ فورماتلىق، تۆت بەتلىك بولۇپ، ھەپتىدە ئىككى سان چىقىدۇ. گېزىت نەشر قىلىنىشى بىلەنلا <تەڭرىتاغ گۈلزارى> نامىدا ئەدەبىيات بېتى تەسىس قىلىنغان. <تەڭرىتاغ گۈلزازى> ئايدا ئىككى سان چىقىدۇ. بۇ بەتكە ئەدەبىي ئىجادىيەتنىڭ رومان، پوۋېست، درامىدىن باشقا ھەرقايسى ساھەلىرىگە دائىر ئەسەرلەر بېرىلىدۇ. بۇ بەتكە ھازىرغىچە ئۇيغۇر ئەدىبلىرىنىڭ، ھەۋەسكارلىرىنىڭ نەچچە يۈز پارچە ئەدەبىي ئەسىرى بېرىلدى. بۇ بەتنىڭ يەنە <بىزنىڭ ئەدىبلىرىمىز>، <بىزنىڭ سەنئەتچىلىرىمىز>، <چەت ئەل ئەدىبلىرى>، <چەت ئەل ئەدەبىياتى>، <قېرىنداش مىللەتلەر ئەدەبىياتى> قاتارلىق سەھىپىلىرىمۇ بار. بۇ بەتتە ئەدەبىيات مەسىلىلىرى ھەققىدىكى نەزەرىيۋى مۇھاكىمە ماقالىلىرىمۇ ئېلان قىلىندۇ.
كاتيۇشا (ناخشا)
كاتيۇشا (رۇسچە: Катю́ша، لاتىنچە: Katyusha) دۇنياغا مەشھۇر سوۋېت خەلق ناخشىسى، ھەربىي مارشىدۇر. ئادەتتە خەلق ناخشىسى شەكلىدە بىلىنمەكتە بولغان «كاتيۇشا» مىخائىل ئىساكوۋىسكىي تەرىپىدىن يېزىلغان بولۇپ، 1938 - يىلى مارتۋېي ئىسساكوۋىچ بلانتېر تەرىپىدىن بەستىلەنگەن (ئاكوردلاشتۇرۇلغان). كاتيۇشا تۇنجى قېتىم 1938 - يىلى 11 - ئاينىڭ 28 - كۈنى كنۇشېۋىتسكي درىژورلىقىدىكى ئوركېسترانىڭ تەڭكىشىدە ۋېرا كراسوۋىتسكايا، گوركىي ۋىنوگرادوۋ، ۋسېۋولود تيۇتيۇننىك قاتارلىقلار تەرىپىدىن ئورۇندالغان. 1939 - يىلى تۇنجى قېتىم ۋالېنتىنا باتىشچېۋا تەرىپىدىن ئاۋازغا ئېلىنغان.
كاتيۇشا ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى ۋاقتىدا ۋەتەنپەرۋەرلىك ناخشىسى سۈپىتىدە داڭق چىقارغان. بۇ ناخشا سوۋېت خەلقىگە ئۇرۇش يىللىرىدا ئۆز ۋەتىنىنى قوغداشتا زور ئىلھام بەرگەن بولۇپ، 1991 يىلى سوۋېت ئىتتىپاقى پارچىلانغان كېيىنمۇ مودىدىن قالمىغان، بولۇپمۇ 1995 - يىلىدىن بېرى رۇسىيە فېدېراتسىيەسىدە مودا ناخشىلار قاتارىدىن ئورۇن ئالماقتا.
كاتيۇشا ئىسمى يەنە ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى پەيتىدە سوۋېت قىزىل ئارمىيىسى تەرىپىدىن قوللىنىلغان BM-13 ،BM-8 ۋە BM-31 «كاتيۇشا» راكېتالىرىغا بېرىلگەن.
Russian Reporter ژۇرنىلى تەرىپىدىن 2015 - يىلى ئېلىپ بېرىلغان جەمئىيەت تەكشۈرۈشىدە كاتيۇشا ناخشىسى رۇسىيە ۋە دۇنيا كلاسسىكلىرى قاتارىدا ئەڭ مودا شېئىرىي ئەسەرلەر تىزىملىكىدە 13. قاتارغا تىزىلغان.
ناخشا ھەققىدە
ناخشا كاتيۇشا ئاتلىق بىر قىز ھەققىدە يېزىلغان بولۇپ، كاتيۇشا تىك يار بويىدا تۇرۇپ يىراقتا، ئالدىنقى سەپتە ۋەتەن ئۈچۈن خىزمەت قىلىۋاتقان يىگىتىگە بېغىشلاپ ناخشا كۈيلەيدۇ. ناخشىنىڭ ئاساسىي تېمىسى كاتيۇشانىڭ ۋەتەن - خەلق ئۈچۈن كۈرەش قىلىۋاتقان يىگىتىگە مىننەتدارلىق بىلدۈرۈدىغانلىقى ۋە ئۇنى ساداقەت بىلەن كۈتىدىغانلىقىنى ئىلگىرى سۈرىدۇ. ناخشىنىڭ تېكىستى ۋەتەن خىزمىتى ئۈچۈن ئۆيىنى ۋە ئائىلىسىنى تاشلاپ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشىغا قاتناشقان نۇرغۇن ئەرلەرگە ئۇرۇش بويىچە جاسارەت ۋە ئۈمىد بېغىشلىغان. دەرۋەقە ئۇرۇشقا كەتكەنلەردىن ئىنتايىن كۆپچىلىكى قايتىپ كېلەلمىگەن.
تېكىستى
كاتيۇشا ناخشىسى قىزىل ئارمىيە خور ئۆمىكى نومۇرلىرىدىن بىرىدۇر.
كۆمەچ
كۆمەچ بولسا ئاق ئۇن ، زىرە ، سۇ، قارىمۇچ ، گۆش ، خېمىرتۇرۇچ ، پىياز ، تۇز قاتارلىق ماتىرياللاردىن تەييارلىنىدىغان بۇلۇپ ،تەمى ئۆزگىچە.
قىسقىچە تۇنۇشتۇرۇش
كۆمەچ بىر خىل ئەنئەنىۋىي، قەدىمىي ئۇسۇل بويىچە قاقلاپ پۇشۇرۇلىدىغان نان تۇرلىرىنىڭ بىرى. يەرلىكتىكى كىشىلەر بۇ خىل ناننى قىسقارتىپ «كۆمەچ» دەپ ئاتايدۇ. كۆمەچ ئۇيغۇرتىلىدا قاقلاپ پۇشۇرۇلىدىغان نان دېگەن مەنىدە، چۈنكى پىشۇرۇش ئۇسۇلى ئۆزگىچە، يىيىشلىك بولۇپ، كىشىلەرنىڭ ياقتۇرۇشىغا ئېرىشكەن.
كېرەكلىك ماتىرياللار
7پارچەكۆمەچئاق ئۇن ، گۆش، پىياز، زىرە ئازراق، سۇ ، قارىمۇچ ئازراق، خېمىرتۇرۇچ، تۇز ئازراق قاتارلىقلار.
تەييارلاش ئۇسۇلى
1. گۆش بىلەن پىيازنى ئۇششاق توغراپ، سوققان قارىمۇچ، زىرە، تۇز ئارىلاشتۇرۇپ قىيما تەييارلىنىدۇ.
2. خېمىرتۇرۇچلۇق خېمىر يۇغۇرۇپ، خېمىر بولغاندا مۇۋاپىق مىقدارىدا زوۋۇلا ئۈزۈپ تاۋلاپ، ئەتراپىنى نېپىز، ئوتتۇرىسىنى قېلىنراق قىلىپ جىلتا ئېچىپ، ئىچىگە قىيما سېلىپ، تۆت بۇرجەك سامسا شەكلىدە ياكى يۇمىلاق تۈگۈپ، قۇرۇق ئۇن بىلەن قۇرغۇنلاپ، ئوتۇن
قالىغان ئوچاقنىڭ ياكى تونۇر ئاستىغا قويۇپ، قوقاسقا كۆمۈپ پىشۇرۇلىدۇ.
كۆمەچ ھەققىدە رىۋايەت
ئۆتمۈشتە بىر جۇپ قىز- يىگىت ئۆز- ئارا ياخشى كۆرۈشۈپ قالغان، يىگىت دادىللىق بىلەن قىزنىڭ ئاتا- ئانىسىغا توي قىلىش تەلىۋىنى ئېيتقاندا يىگىتنىڭ ئەقىل- پاراسىتىنى سىناش ئۈچۈن، قىزنىڭ ئاتا- ئانىسى ئۇنىڭغا بىر قىيىن مەسىلىنى يەنى ئائىلىگە يۈز مېھمان چاقىرىپ بىر قوي گۆشى ئارقىلىق سۆڭەكسىز تاماق، ھەم سەي تەييارلاپ ، مېھمانلارنى رازى قىلىش، ئەگەردە بۇ ئىش ئىشقا ئاشۇرۇلسا توي ئىشىغا ماقۇل بولىدىغانلىقىنى ئوتتۇرىغا قويغان. يىگىت ئۆيگە قايتىپ نۇرغۇن كىشىلەردىن سورىغان بولسىمۇ جاۋاپقا ئېرىشەلمىگەن. كېيىن نەچچە كېچە- كۈندۈز ئويلىنىش ئارقىلىق ئاخىرى بىر ئامالنى ئويلاپ چىققان. قىزنىڭ ئۆيىگە مېھمان كەلگەن شۇ كۈنى، يىگىت ئەتتىگەن تۇرۇپ سېتىۋالغان قوينى سويۇپ، ئىچىدىكى باشقا ئەزالىرىنى يۇيۇپ پاكىزىلاپتۇ. ئارقىدىن بىر قوينىڭ پۈتۈن گۆشىنى شىلىپ توغراپ، ئۇنىڭغا پىياز، زىرە، قارمۇچ، تۇز قاتارلىق تەم- تەڭشىگۈچلەرنى قوشۇپ قىيما قىلىپتۇ ھەم 20 نەچچە جىڭ ئۇننى خېمىر قىلىپ دىئامېتىرى بىر مېتىردىن چوڭراق بولغان شەكىلدە تەييارلاپ، ئىچىگە قىيمىنى سېلىپ ئەتراپىنى گۈل شەكىلىدە تۈگۈپتۇ. ئەمما پاتقۇدەك چوڭ قازان ياكى چوڭ تونۇر بولمىغاچقا قانداق پىشۇرۇشنى بىلەلمەپتۇ. كېيىن ئۇ مۇنداق بىر ئامال ئويلاپ چىقىپتۇ. ئۇتۇننى بىر يەرگە دۆۋىلەپ كۆيدۈرۈپ بولغاندىن كېيىن، چوغىغا تەييار قىلغان خېمىرنى كۆمۈپتۇ. ئىككى چەينەك سۇ قاينۇغۇدەك ۋاقىتتىن كېيىن نان پىشىپتۇ. ئارقىدىن بۇ چوڭ ناننى كۆتۈرۈپ قىزچاقنىڭ ئۆيىگە بارغاندا، ئىچى پۇشۇپ تۇرغان قىزچاقنىڭ ئاتا- ئانىسى ناننىڭ چوڭلىقىنى، ئىچىدىكى قوي گۆشىنىڭ سۈڭەكسىز ئىكەنلىكىنى، تەمىنىڭ مېزىلىك بولۇپ، 100 مېھمانغا يېتىدىغانلىقىنى كۆرۈپ يىگىتنىڭ ئەقىل- پاراسىتىگە قايىل بولۇپ، ئۇلارنىڭ توي ئىشىغا قۇشۇلۇپتۇ.
شۇنىڭدىن باشلاپ كىشىلەر بۇ خىل ناننى «كۆمەچ» دەپ ئاتاپ ھازىرغا قەدەر تارقىلىپ كەپتۇ. كۆمەچكە ئالاقىدار يەنە بىر رىۋايەت بولۇپ، بۇ رىۋايەت گۈل خۇمار ئىسىملىك بىر ئايالغا مۇناسىۋەتلىك. گۇلاخما كۆمىچىنىڭ تۈرى بىرلا خىل بولماستىن ئۇلار ئۇزاق مۇددەتلىك ئەمەلىي تەجرىبىگە ئاساسەن، «پېتىر قىيما كۆمىچى»، «خېمىرلىق قىيما كۆمىچى»، «پېتىر كۆمەچ»، «خېمىرلىق كۆمەچ»، «قىيمىلىق قوناق كۆمىچى»، «قىيمىسىز قوناق كۆمىچى» ۋە «ياڭاق، شېكەر، پىياز، كۆكمۈچ، شوخلا قاتارلىقلار قىيما قىلىنغان كۆمەچ» قاتارلىق يەتتە خىلغا ئايرىلغان.
مانتا
1.پېتىر مانتا
2.شورپىلىق مانتا
3.گۆش مانتا
4.كاۋا مانتا
7.پىدىگەن مانتىسى
8.گۈللۈك مانتا
9.ماي مانتىسى
10.بولاق مانتا
11.كۈدە مانتا
12.شېكەر مانتا
13.بېدە مانتا
14.كۆكپىياز مانتىسى
15.دۈمبە گۆش مانتىسى
17.بېھى مانتىسى
18.بېھى-گۆش مانتىسى
19.ئۇچەي-قىرىن مانتىسى
21.كۆكتات مانتىسى
22.قۇش گۆش مانتىسى
23.چۆچۈرە مانتىسى
24.ئات گۆشى مانتىسى
26.ئارقار گۆشى مانتىسى
27.ياڭاق مانتىسى
28.ئۈندۈرمە مانتىسى
29.تۈگۈنەك مانتىسى
30.سەۋزە مانتىسى
31.كەرەپشە-پىنتوزا مانتىسى
33.قاتكۆك مانتىسى
34.مايسا مانتىسى
35.قىزىلچا مانتىسى
36.پىدىگەن مانتىسى
37.چوكا پۇرچاق مانتىسى
38.يېسىۋىلەك مانتىسى
39.گۈرۈچ مانتىسى
40.تاۋا مانتىسى
41.چاققاقئوت مانتىسى
42.ياۋا زېرە كۆكى مانتىسى
43.يېشىلكۆكتات پېتىر مانتىسى
44.چاۋا ماي مانتىسى
45.مايدا پىشىرۇلغان مانتا
پايدىلانغان ماتېرياللار:
1. ئۇيغۇر تائاملىرى قامۇسى (شىنجاڭ خەلق سەھىيە نەشىرىياتى. 2007-يىل 6-ئاي 1-نەشىرى)
ئۇزۇن ئۆمۈرلۈك دەرەخلەر
شىمالىي ئافرىقا دېڭىز قىرغىقىدىن ئانچە يىراق بولمىغان كانارى تاقىم ئارىلىدا ئەجدىھا دەرىخى دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل دەرەخ بولۇپ، ئۆمرى 10 مىڭ يىلغا يېتىدۇ، مانا شۇ دەرەخ ئىسمى-جىسمىغا لايىق «10 مىڭ ياشلىق بوۋاي» ھېسابلىنىدۇ.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :ئۇزۇن ئۆمۈرلۈك دەرەخلەر
ئۇزۇن ئۆمۈرلۈك دەرەخلەر ھەققىدە
ئارچا دەرىخىھازىر ئىنسانلار ئىچىدە ھايات تۇرۇۋاتقان ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرگۈچىلەرنىڭ يېشى تەخمىنەن 110 نەچچە ياش بولۇۋاتىدۇ. ھايۋانات ئىچىدىكى ئۆمۈر چولپىنى تاشپاقا بولۇپ، ئەڭ ئۇزۇن ياشىغانلىرىنىڭمۇ 300 يىلدىن ئاشمايدۇ. ئاتالمىش «تاشپاقا مىڭ يىل ئۆمۈر كۆرىدۇ» دېگەن سۆز ئەمەلىيەتتە ئىشەنچىسىز، چۈنكى نۇرغۇن تاشپاقىلارنىڭ يېشى پۈتۈنلەي مۆلچەر بويىچە ئېيتىلغان. شۇنداق بولغان تەقدىردىمۇ تاشپاقىنىڭ يېشى دەرەخنىڭ يېشىغا قارىغاندا يەنىلا ھېچقانچە چوڭ ئەمەس.
ئېلىمىزدىكى ئادەتتە دائىم ئۇچرايدىغان دەرەخلەرنى ئالساق، ئالما دەرىخى 100-200 يىل، نەشپۈت دەرىخى 300 يىل، ياڭاق دەرىخى 300-400 يىل، زەرەڭ 400-500 يىل، ئاق تېرەك بىلەن قارىغاي 500-600 يىل، كامفارا دەرىخى 800 يىل، ئەنجۈر 1000 يىل، ھىمالايا كېدرى 2000 يىل، شەرقىي شىمال قارىغىيى بىلەن ئارچا 3000 يىل ياشىيالايدۇ. پەقەت نەچچە ئون يىللا ياشايدىغان دەرەخلەرنى قسىقا ئۆمۈرلۈك دەرەخلەر دەپ ھېسابلاشقا بولىدۇ.
ئالاقىدار بايان
5پارچەئەجدىھا دەرىخىئەگەر باشقا دۆلەتلەردىكى ئۇزۇن ئۆمۈرلۈك دەرەخلەرگە سېلىشتۇرساق، يۇقىرىدا ئېيتىلغان بۇ دەرەخلەرنى پەقەت «ئۇكىسى» دېيىشكە بولىدۇ. ئامېرىكىنىڭ كالىفورنىيە شىتاتىدىكى «دۇنيا بوۋىسى» دەرىخىنىڭ ئۆمرى 4000 يىلغا يېتىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدە بىر تۈپ «دۇنيا بوۋىسى» گەرچە 7800 يىل ياشىغان بولسىمۇ 21-ئەسىرنىڭ 80-يىللىرىدا يىقىلىپ چۈشۈپ ئۆلگەن. لېكىن «دۇنيا بوۋىسى» مۇ ھەقىقىي قېرى ئۆمۈر چولپىنى ھېسابلانمايدۇ. شىمالىي ئافرىقا دېڭىز قىرغىقىدىن ئانچە يىراق بولمىغان كانارى تاقىم ئارىلىدا ئەجدىھا دەرىخى دەپ ئاتىلىدىغان بىر خىل دەرەخ بولۇپ، ئۆمرى 10 مىڭ يىلغا يېتىدۇ، مانا شۇ دەرەخلا ئىسمى-جىسمىغا لايىق «10 مىڭ ياشلىق بوۋاي» ھېسابلىنىدۇ. ئەلۋەتتە، دەرەخلەرنىڭ ئەمەلىي ئۆمرى يەنە تەبىئىي ۋە سۈنئىي ئاپەتلەرنىڭ تەسىرىگە ئۇچىرىغاچقا، ھەر بىر تۈپ دەرەخ ئاشۇنداق كۆپ يىل ياشىيالمايدۇ.
بىر مەكتۇپ
ئەھمەد فەرىت
(«ئۈچ خىل سىياسەت »ناملىق ماقالە  ۋە ئۇ ماقالىگە يىزىلغان «جاۋابىمىز» ماۋزۇلۇق ئوبزورغا يىزىلغان مەكتۇپ)
تۈركچىدىن ئۆزلەشتۈرگۈچى: مۇھەممەت ئابدۇمىجىت
ھۆرمەتلىك مۇھەررىر،