cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئۇيغۇرلۇق ۋە تەپرىقىچىلىك
دېمەك بۈگۈنكى كۈنىمىزدە ئۇيغۇر دېگەن بۇ مىللەت تارىختا سىياسى سەھنىسىگە چىققاندىن بۇيانقى كەلگۈسى ئۈچۈن داۋاملىق بىر مىللەت سۈپىتىدە مەۋجۇت بولۇپ تۇرشى بىلەن مەجبۇرى خىتاي ئاسسىمىلاتسىيەسىدە يوقاپ كېتىشتەك ئەڭ خەتەرلىك بىر باسقۇچتا يەنى مۇشۇ «ئۇيغۇرلۇق» بىلەن «تەپرىقىچىلىك» تىن ئىبارەت ئىككى ئۇقۇم شەكىللەندۇرگەن كۈچ ئوتتۇرسىدا ھالسىرماقتا. ئەپسۇس، ئۆزىمىز بىلپ -بىلمەي دېگەندەك، نۆۋەتتىكى ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ بىر مىللەت سۈپىتىدىكى مىللىي مەۋجۇتلۇقى ۋە بۇ مەۋجۇتلۇق كۈرىشى ھەققىدە سۆز قىلغىنىمىزدا، ۋەتەن ئىچىدىن كۆرە ۋەتەن سىرتىدا ئۆزىنى ئۇيغۇر دەپ بىلگەن، ئۇيغۇرچە سۆزلەيدىغان ۋە شۇ مەدەنىيەتنىڭ بارلىق ئالاھىدىلىكلىرى ئارقىلىق ئۆزىنىڭ ئىرقىي ۋە مەنىۋىي كىملىكىنى نامايان قىلىدىغان، مىللىتىمىز بېشىغا كەلگەن بۈگۈنكى كۈلپەتلەرگە قارشى كۈرەشكە قاتنىشىۋاتقان بىر قىسىم قېرىنداشلىرىمىز ئارسىدا ئۇيغۇرلۇقتىن ئىبارەت مىللىي مەپكۇرىنى مەركەز قىلىشتىن كۆرە جەمىيئەت، تەبىقە، دىن ۋە ئىلىملەر بويىچە تەپرىقىچىلىك ئەۋجىگە كۆتۈرۈلمەكتە.
بۇ خۇددى 8-ئەسىردىكى ئۇيغۇر ئىمپېرىيىسىنىڭ ھالاك بولىشىنى كەلتۇرۇپ چىقارغان ۋابا كېسىلىدەك مۇھاجىرەتتىكى ھەر بىر ئۇيغۇر توپلاملىرىنىڭ ھۈجەيرىسىدە يامرىماقتا. بۇ كېسەللىك قارىماققا كۆزىمىزگە روشەن كۆرۈنمىسىمۇ ئەمما ئۇنىڭ ئەجەللىك ۋىرۇسلىرى نۇرغۇنلىغان ساپ ئەقىللىق كىشىلىرىمىزنى چىرىتماقتا، ئىناق-ئىتتىپاقلىمىز، مىللىي بىرلىك سېپىمىزگە تەسەۋۋۇر قىلغۇسىز زىيانلارنى سېلىپ كەلمەكتە.
بىر تىل ۋە مەدەنىيەتكە، ئۆخشاش بىر دىنىي ئېتىقادقا ئىگە مىللەت ئۈچۈن ئۆز-ئارا ئىتتىپاق بولۇش- كەلگۈسى مەۋجۇتلۇقنىڭ تۇپ ئاساسى دېمەكتۇر. بۇ ئىتتىپاقلىق، ئۇيۇشۇش ۋە ئىناقلىق خۇددى كىچىك بىر ئائىلىدىن پۈتۇن بىر مىللەتكىچە، ھەتتا دۆلەتكىچە باغلىنىدۇ ھەم تەسىر كۆرسىتىدۇ. دېمەك بىز ئۇيغۇر مىللىتى تارىختا ئۆز قەبىلىمىزنىڭ نامىنى «ئىتتىپاقلىق»، «ئۇيۇشۇش» بىلەن ئاتاپ، بۇ دۇنياغا بىر مىللەت سۈپىتىدە ئاپىرىدە بولغان بولساق، ھازىر ۋە كەلگۈسىدىكى مەۋجۇتلىقىمىزمۇ يەنە مۇشۇ، بىز ئۆزىمىزنى ئۆزىمىز مىللەت قىلىغان «ئىتتىپاقلىق» كەلىمىسىگە قانچىلىك ئەمەل قىلىشىمىزغا باغلىقدۇر. شۇنىڭ ئۈچۈنمۇ ئۆزىنىڭ ئۆتكەن ئۇزاق تارىخىدىكى ھايات ساۋاقلىرىغا ئاساسەن دانا خەلقىمىز «بۆلۈنگەننى بۆرە يەر» دەپ بىكارغا ئېيتمىغان ئىدى.
تەپرىقىچىلىك – يەنى مەزھەپچىلىك ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە خېلە چوڭقۇر يىلتىز تارتقان، تارخىي ئارقا كۆرۈنۇشكە ئىگە كېسەللىك بولۇپ، «ئىللەت تۈزەلمىسە مىللەت تۈزەلمەس» دېگەندەك، ئەمدى بىز ئۆزىمىزدىكى بۇ مەۋجۇت ئىللەتنى تونۇش ۋە ئۇنىڭ داۋا يوللىرىنى تېپىش ھەرقانداق ۋاقىتتىكىدىنمۇ زۆرۇر بولۇپ تۇرماقتا.
ۋەتەن ۋە مىللەت مۇنقەرزلىك ئىچىدە بىز مۇھاجىرەتتىكى قېرىنداشلاردىن تەخىرسىزلىك بىلەن زور ئۈمىدلەرنى كۈتۈۋاتقان بۇ كۈنلەردە، مەيلى مىللەتنىڭ زىيالىلار ساھەسى بولسۇن ياكى دىنىي ساھەلىر بولسۇن، ئۇيغۇرنىڭ بىرلىك، ئىتتىپاقلىقىنى ھىمايە قىلىپ، ئۇيغۇرنىڭ ھوقۇق، مەۋجۇتلۇق ۋە مۇستەقىللىق كۈرەشلىرىنىڭ ئەڭ ئاخىرقى نەتىجىلىرىنى قولغا كەلتۈرۈشتىن ئىبارەت بىر ئومۇمىي مەقسەت نىشان قىلىنىشى، بىزدە ھەر ۋاقىت يىراقنى كۆرەلەيدىغا ئۆتكۈر كۆزلەر بولىشى، خەلقىمىزنى تەپرىقىچىلىكتىن (بۆلۈنۈشتىن) ساقلىشى، نۆۋەتتە ھەممىدىن مۇھىم ئىشقا ئاشۇرىدىغان ئەمەلىيەت بولۇپ تۇرماقتا. مانا مۇشۇ بۈيۈك مەقسەت ۋە ئىرادىمىزنىڭ بالدۇراراق ئەمەلگە ئېشىشى ئۈچۈن پۈتكۈل ئۇيغۇر جەمىيىتىنى جۈملىدىن مۇھاجىرەتتىكى ساناقلىق ئۇيغۇر توپلۇقلىرىنى سىنپىي ۋە دىنىي قاتلام، تۈركۇملەر بويىچە ئايرىشتىن قەتىئي ساقلىنىشى لازىم.
بىز ئەسلىدىنلا ئاجىز كۈچىمىزنى قورايتىپ، ئۆزىمىزنى سىنىپ ۋە تەبىقىلەرگە ئايرىشنىڭ ئورنىغا ئەگەر كەسىپلەر بويىچە ئايرىم-ئايرىم ئاتاشلار توغرا كەلسە «ئۇيغۇرنىڭ مىللىتىنىڭ ئۇقۇمۇشلۇق كىشىلىرى، دىنىي ساھەلىرى، مىللەت ئىلغارلىرى، خەلق، ئامما، دېھقان، كارخانىچى» دېگەندەك ھەممە كەسىپ ئەھلىنى ئۆز ئىچىگە ئومۇمىي ناملار بىلەن ئېنىقلىما بىرىپ، ئىجتىمائىي، سىياسىي ۋە دىنىي تەپرىقىچىلىكتىن ئاتلاپ ئۆتۇپ كەتسەك بولىدۇ. ئەگەر بىز ئۇنداق قىلالمىساق يەنى ھەممىنى قارا -قويۇق «دىنىي ۋە زىيالىي» دەپلا ئىككى قۇتۇپلۇق كاتېگورىيە بويىچە  «ئاق ۋە قارا» دەپلا ئايرىۋەرسەك، ئۇ چاغدا بىز ئۆزىمىزمۇ بىلىپ يەتمىگەن مەلۇم ۋاستىلىق بىر ھالەتتە ھازىر ۋە كېيىنكى كۈنلەر ئۈچۈن نۇرغۇن ئايىغى چىقمايدىغان جېدەللەرنىڭ داۋاملىشىشىغا سەۋەپچى بولۇپ قالىمىز.
قىسقىسى، زامانىمىزدىكى تەرەققىي قىلغان دۆلەتلەردە، ئۆز جەمىيىتىنىڭ قاتلىمىنى دىن ۋە ئىلىمنى ئاساس قىلىپ «دىني ۋە زىيالى» دەپ ئايرىغىنىنى مەن ئاڭلاپ باقمىدىم، ھەم بۇخىل ئايرىش ئەمەلىيەتتە بىر نورمال جەمىيەتتە كۆرۈلىدىغان ئىش ئەمەس. غەربتىكى تەرەققىي قىلغان دۆلەتلەردە، جۈملىدىن مەن ياشاۋاتقان ئەنگلىيە جەمئىيىتىدىمۇ كىشىلەرنى تەبىقىلەر بويىچە ئايرىش بار ئەمما ئۇلار بۇ ئايرىشنىڭ ئۆلچەملىرىنى نوقۇل ھالدا دىنى ۋە پەن بىلەنلا ئەمەس بەلكى ھەر بىر شەخىسنىڭ شۇ جەمىيەتتىكى ئورنى، ئائىلە كېلىپ چىقىشى، بىلىمى، كەسپى ۋە ئىقتىسادىي ئەھۋالغا ئاساسەن بولىدۇ. مەسىلەن، «يۇقىرى تەبىقە، ئوتتۇرا تەبىقە، ئىشچىلار تەبىقىسى» دېگەندەك. مۇتلەق كۆپ ساندىكى ياۋروپا ئەللىرى 14-ئەسىردىن باشلاپلا خىرستىيان دىننىڭ مونوپوللۇقىدىن قۇتۇلۇشقا باشلىغان، شۇڭا بۇ ئەللەردە «دىن» نىڭ ئوينايدىغان رولى جەمىيەتنىڭ ئىجتىمائىي ۋە سىياسىي ئىمتىيازلىرىدىن مۇستەسنادۇر. شۇنىڭ ئۈچۈنمۇ بۇ ئەللەرنىڭ پەن – مەدەنىيىتى، دۆلەت باشقۇرۇش مىخانىزىملىرى توسالغۇسىز تەرەققىي قىلىش ئىمكانلىرىغا ئېرىشەلىگەن. دېمەكچى بولغىنىم، بىر مىللىي دۆلەتتە بولۇشقا تېگىشلىك بارلىق ئىمتىياز ۋە ھوقۇقلاردىن مەھرۇم بولغان ئۇيغۇر خەلقى ئۈچۈن بۈگۈنكى كۈندە ئۆزىمىزنى ئۆزىمىز «دىنچى – زىيالى» دەپ ئايرىۋېلىشلارنىڭ پايدىسىدىن كۆرە زىيىنى ئۆزىمىزگە ئەڭ كۆپ بولىدۇ.
بىز ھەر ۋاقىت تەپرىقچىلىك سەۋەبىدىن يېقىنقى زامان تارىخىمىزنىڭ نومۇسلۇق بەتلىرى ھېسابلىنىدىغان، ئەڭ ئاخىرقى ئۇيغۇر دۆلىتىنى مۇنقەرىز قىلغان «ئاق ۋە قارا تاغلىق» مەزھەپچى سۇپى – ئىشانلارنىڭ خەلقىمىزگە كەلتۈرگەن بالايى – ئاپەتلىرىدىن ساۋاق ئېلىشنى ئۇنۇتماسلىقىمىز لازىم. بۈگۈنكى كۈنىمىزدە ھەممە ئادەمنى دىن ۋە مەزھەپلەر بويىچە، ھەتتا ئەگىشىدىغان تەشكىلات، شەخىسلەر بويىچە، يۇرتلار بويىچە ئايرىيدىغان، بىر – بىرلىرىگە پەرقلىق مۇئامىلە قىلىدىغان، ئۆز -ئارا ئىشەنچ، مىللىي ئۆزلۈك ھېسىياتى، بىرلىك ۋە تەۋەلىك تۇيغۇسىنى يوقىتىشقا ئېلىپ بارىدىغان ئىشلاردىن، گەپ سۆزلەردىن يىراق تۇرىشىمىز ھەممىمىزنىڭ ئەقەللىي بۇرچىدۇر. ئەگەر بىز «ئۇيغۇرلۇق» نى ھەممە ئۇيغۇر ئەگىشىدىغان ئورتاق بىر تۇغ قىلماي، قانداقتۇر دىن ياكى مەزھەپلەرنى قوغلۇشۇپ ماڭساق، ۋەياكى سىياسەت بەلگىلىشىمىزدە بىرەر دۆلەت مەنپەئىتگە باغلىنىش بىلەنلا چەكلىنىپ قالساق، بۇ خىل تار يول بىزنى ئاستا -ئاستا «ئۆز خاھىشىمىز» دىن مۇستەسنا ھالدىكى مۇھاجىرەتتىكى مىللىي ۋە سىياسىي كۈرىشىمىزنى تۇيۇق يولغا باشلاپ قويىدۇ، ھەم بىزنى ئۆزىمىزدە بار بولغان كۈچ مەۋجۇتلۇقىدىن ئايرىپ قويىدۇ.
ھېلىمۇ بۈگۈنكى كۈچسىز، ئىتتىپاقسىز ئەھۋالىمىز، تاشقى دۇشمەننىڭ زۇلمى ئىسكەنجىسى يەتمىگەندەك، مۇشۇنداق ئۇيغۇرنىڭ مىللىي مەنپەئەتىگە زىيان ئېلىپ كېلىدىغان ھەرقانداق ئىدىيە، ئېقىم ۋە پىكىرلەرگە، ھەرىكەت ۋە قىلمىشلارغا ئۆز ۋاقتىدا تەنقىدىي پىكىر بىرىپ، ئۇيغۇرغا پايدىسىز ناتوغرا ئىش -ھەركەتلەرنىڭ يامراپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىشىمىز، ئەمما ئىلمىيلىك بىلەن توغرا پىكىر قىلغان ئۆزىمىزدىن پەرىقلىق كۆز قاراشلارغا ئىگە قېرىنداشلارغا يول قويۇشىنى بىلىشىمىز، بۇ ئارقىلىق مىللىي بىرلىك سېپىمىزنى مۇستەھكەملىشىمىز لازىم.
ئەمما خاتا بولسىمۇ ھە دىسىلا ئۆزىنىڭكىنى توغرىغا يورغۇلۇتۇپ بازارغا سېلىش، شۆھرەتپەرەسلىك بىلەن سىڭىپ كەتكەن جاھىللىق قىلىشنى داۋاملاشتۇرۇش، دۇنيا سىياسىتىنى ۋە ئۆزلۈكنى چۈشەنمەسلىك، ئۆز -ئارا يول قويماسلىق، قايسى دۆلەتتە ياشىسا شۇ دۆلەتنىڭ مەنپەئەتىنى چىقىش قىلىپ كەتمەن چېپىش، يەنە بىر ئادەمنىڭ دۇنيانى بىلىشىگە تەۋە بولغان چۈشەنچىسىدىن تاكى ياشاشتىكى شەخسىيەتىگە ياتىدىغان ياشاش تاللاشلىرىنى ئىختىلاپ سەھنىگە ئېلىپ چىقىش، پىكىرگە ئەمەس پىكىر قىلغۇچىنىڭ شەخسىيەتكە ھۇجۇم قىلىش سەۋەبىدىن ئوتتۇرغا چىقىۋاتقان، ئايىغى ئۈزۈملەس قېرىنداشلىققا يات دۈشمەنلىك خاھىشلىرى، يامانغا يانتاياق بولۇش، سەھنىنىڭ ئارقىسىدىن يوشۇرۇن ئوينىلىۋاتقان تۇرلۇك كومېدىيەلەر، يىغىپ ئېيتساق، بۇلارنىڭ ھەممىسى روشەنكى بىز ھەممىمىزنى ئەڭ ئاۋۋال مۇسۇلمان بولۇشتىن كۆرە بىر ياخشى نىيەتلىك ئادەم بولۇشقا ياكى ئالىم بولۇشتىن كۆرە ئادەم بولۇشقا، ئاندىن بىر ئۇيغۇر بولۇشقا ئۈندەيدۇ!
خىتاي ھاكىمىيىتىنىڭ بۇ ئاي بۇ كۈنلەردە ۋەتەندىكى خەلقىمىزگە يۈرگۈزىۋاتقان زۇلۇملىرى سەۋەبىدىن ھەممىمىزنىڭ روھى سۇنۇق، ھەممىمىز زور روھىي بېسىم ئاستىدا ياشاۋاتىمىز، شۇنىڭ ئۇچۈنمۇ بىز ھازىر ئۆزىمىزگە يۇقتۇرۇۋالغان بارىلىق تەپرىقىچىلىكنى، ئەرىزىمەس جېدەل-ماجىرالارنى، قېرىنداشلار ئارا ئاداۋەت ۋە ئۆچمەنلىكنى ئارقىمىزغا تاشلاشقا، «ئۇيغۇرلۇق» تىن ئىبارەت ئۆزىمىزنىڭ ئىرقىي ۋە مىللىي كىملىكىگە مەھكەم بباغلىنىشقا، «ئۇيغۇرىزىم» بايرىقى ئاستىدا ئۇيۇلتاشتەك ئۇيىشىشىمىزغا، ئۆز-ئارا كۆيۈنۈش، قېرىنداشلىق، ۋەتەنداشلىق مېھرى-مۇھەببىتلىرىنى بېرىشىمىزگە ھەممىدىن كۆپ مۇھتاجمىز باردۇر!
دۇنيادا مىللەتلەر ۋە دۆلەتلەر ئارسىدا مەۋجۇت پەرقلەرنىڭ كۈنسايىن كىچىكلىشىشىگە ياكى يوقلىشىغا قاراپ يۈزلەنگەن، كىشىلەر ئۆزلىرى دۇچ كەلگەن ھەرقانداق بىر مەسىلىگە «تەڭگىنىڭ ئىككى يۈزى» بويىچە مۇئامىلە قىلىدىغان بۇ دەۋرىدە، بىز باشقىلارنى قاندا كۆزدە كۆرگەن بولساق، باشقىلارنىڭ بىزنى قاندا كۆزدە كۆرىدىغانلىقىنىمۇ تەسەۋۋۇر قىلىشىمىز لازىم. قىسقىسى بىزنىڭ ئاۋۋال بىر ئىنسان بولۇش سالاھىيىتىمىز بىلەن، ئاندىن ئۇيغۇر بولۇش سالاھىيىتىمىز بىلەن ھەممىمىزنىڭ ئۆزىمىز ھەققىدە سالماقلىق بىلەن ئويلىشىشىمىز، ئۆزىمىزنى دۇنياۋى سەۋىيىدە تۇرۇپ ياكى باشقىلار ئورنىغا قويۇپ پىكىر يۇرگۇزىشىمىز تەبىئيكى ئۆز ۋە ئۆزلۈكىمىزنى چۈشىنشىكە، ئۆزىمىزنىڭ ئورنىنى توغرا بىلىشكە ياردىمى بولىدۇ.
ئەگەر بۇنىمۇ قىلالمىساق ھەر كۈنى كىتاب ئوقۇش ئادىتىنى يېتىلدۈرەيلى، ئىلىم- مەرىپەت ئۆگۈنەيلى، ئادەملەر ئارسىدىكى ھەر قانداق بىر خاتا چۈشىنىش بىلمەسلىكتىن بولىدۇ. بىز مىللىتىمىزنىڭ تارىخىنى ۋە بۈگۈنكى كۈنگىچە ياراتقان پەن ۋە مەدەنىيىتىنى ئۆگىنەيلى، ئۇنىڭغا توغرا ۋە ئلمىىي ۋارىسلىق قىلىشنى ئۆگىنەيلى! شۇ ئۆزىمىز ياشاۋاتقان دۆلەتنىڭ تىلى ۋە مەدەنىيىتىنى ياخشى ئۆگىنەيلى. بۇمۇ ئۆزىمىزدە يامراۋاتقان تەپرىقىچىلىك كېسىلىنى داۋالىشىمىز ئۈچۈن بىر شىپالىق دورا بولىدۇ. كىتاب ئوقۇش ئادەملەرنىڭ ئەڭ ئېسىل خىسلىتى بولۇپ، ئۇ سىزگە بۇ دۇنيادىكى چۈشىنەلمەي قالغان نۇرغۇن ئىشلار ھەققىدە بىلىم بېرىدۇ، ئۇيغۇرلۇق روھىڭىزنى ئويغۇتۇپ، سىزنى ھاياتنى سۆيۈشكە، مىللىتىڭىزنى سۆيۇشكە، سىز دۇچ كەلگەن مەسىلىلەر ئۈچۈن توغرا جاۋابلارنى تېپىشىڭىزغا ياردەم بېرىدۇ.
2018- يىلى 22-مارت، لوندون
مەنبە: «ئەزىز ئەيسا ئەلكۈن» تورى
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ياۋرۇ
ياۋرۇ بولسا ياۋرۇپا ئىتتىپاقى پۇلى (ياۋروپا پۇل بىرلىكى)
ئىسپانىيە-ئامېرىكا ئۇرۇشى
1898-يىلىدىكى ئىسپانىيە-ئامېرىكا ئۇرۇشى
ئابدۇسالىھ
ئابدىسالى، سالى، سەلەي
ئادىل ئاللانىڭ بەندىسى
ئالبانىيە
left|100px left|200px <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|ئالبانىيە
ئالبانىيە بولسا ياۋروپا جايلاشقان بىر دۆلەت. ئۇنىڭ پايتەختى بولسا تىرانا، ئەڭ چوڭ شەھرى بولسا تىرانا. دۆلەت تىلى بولسا ئالبان تىلى. ھازىرقى پرېزىدېنت بامىر توپى. بۇ دۆلەت 1912 يىلى 11 ئاينىڭ 28 كۈنى مۇستەقىل بولغان، يەر مەيدانى 28 مىڭ 748 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 3 مىللىئون 600 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاساسلىق دىنى ئاتېئىزم.
ۋارېن بۇففېت
thumb|ۋارېن بۇففىېت ئەنگلىيە زىيارىتدە دۇنيا بۇيىچە ئەڭ مۇۋەپپەقىيەت قازانغان مەبلەغشۇناس، 2006-يىلى 56 مىلىيارد دوللار شەخسى مۈلكى بىلەن دۇنيا بۇيىچە ئىككىنچى چوڭ باي ئاتالغان ۋارېن بۇففېت 1930-يىلى 8-ئاينىڭ 30-كۈنى ئامېرىكا نېبراسكا شىتاتى ئوماخا شەھرىدە تۇغۇلغان.
ھەققىدە
دۇنيا بۇيىچە ئەڭ مۇۋەپپەقىيەت قازانغان مەبلەغشۇناس، 2006-يىلى 56 مىلىيارد دوللار شەخسى مۈلكى بىلەن دۇنيا بۇيىچە ئىككىنچى چوڭ باي ئاتالغان ۋارېن بۇففېت 1930-يىلى 8-ئاينىڭ 30-كۈنى ئامېرىكا نېبراسكا شىتاتى ئوماخا شەھرىدە تۇغۇلغان بۇلۇپ 2006-يىلى ئۇنىڭ مۈلكى 48 مىلىيارد ئامېرىكا دوللىرىغا يەتىتى دۇنيا بۇيىچە ئىككىنجى چوڭ بايلىق ئورنى تېخىمۇ مۇستەھكەملەندى، 2006-يىلى ۋارېن بۇففېت يەنە دۇنيانى ھەيران قالدۇرىدىغان بىر قارارنى چىقاردى، يەنى ئۇ ئۆزى ئۆلگەندىن كېيىن، بارلىق مال مۈلكىنى، بېل گايتىس-مېلىندا پاراۋانلىق جەمىيىتىگە ئىئانە قىلىۋېتىدىغانلىقىنى جاكارلىغان.
ھاياتى
ۋارېن بۇففېت كىچىكىدىنلا سودا ئىشلىرىغا ئىنتايىن قىزىقاتتى. بولۇپمۇ پاي چېكى ۋە سان - سىفىرغا بولغان قىزىقىشى جەمەتىدىكى ھەر قانداق ئادەمدىنمۇ ئېشىپ كەتكەن ئىدى. ئۇ ئولتۇرسا قوپسا پۇل تېپىشنىڭلا كويىدا يۈرەتتى، 5 ياشقاكەلگەندە تۇنجى قېتىم پۇل تېپىش يولىغا كىرىپ سېغىز يايمىسى ئاچقان، سەل چوڭ بولغاندىن كىيىن دوستى بىلەن گولىف توپ مەيدانىغا بېرىپ بايلار ئويناپ بۇلۇپ تاشلىۋەتكەن توپلارنى يىغىپ ، يەنە ئەسلىدىكى زاۋۇتلىرىغا سېتىپ بەرگەن، ئەينى ۋاقىتتىكى سودىسىمۇ ئىنتايىن گۈللەنگەن ئىدى. ئوتتۇرا مەكتەپكە چىققاندىن كىيىن ئۈگىنىشتىن سىرىتقى ۋاقىتلاردا گېزىت ساتقاندىن سىرىت يەنە دوستى بىلەن بىرلىشىپ باشقىلارغا ئۇيۇنچۇق ئىجارە بېرىپ پۇل تاپقان. thumb|ستورىم چاسىر ئاخبارت يىغىندا 1941-يىلى ئەمدىلا 11 ياشقا كىرگەن ۋارېن بۇففېت پاي چېكى بازىرىغا كىرىپ ئۆمرىدىكى تۇنجى پاينى سېتىۋالغان.
ۋارېن بۇففېت1947-يىلى ئۇ پېنسىلۋانىيە ئونۋىرسىتىتىنىڭ مالىيە ۋە كارخانا باشقۇرۇش كەسپىگە قۇبۇل قىلىنغان، بىراق ئىككى يىلدىن كىيىن پىروفىسورلارنىڭ قۇرۇق نەزرىيىسى قۇلىقىغا ياقماي، قايتا ئىمتىھان بېرىپ كولومبىيە ئۇنۋىرسىتىتىنىڭ پۇل-مۇئامىلە كەسپىگە قۇبۇل قىلىنغان.ھەمدە ئەينى ۋاقىتتىكى داڭلىق مەبلەغشۇناسلىق نەزەرىيىچىسى بىنىيامىننى ئۇستاز تۇتقان. ئەينى ۋاقىتتا بۇنيامىن ئۇنىڭغا سىڭدۈرگەن نەزەرىيىلەر بىلەن ئەسلىدىنلا تالانتلىق ۋارېن بۇففېت خۇددى بېلىق سۇغا ئېرىشكەندەك پۇرسەتنى قەدىرلەپ تىرىشىپ ئىلگىرلىگەن ھەمدە ئۇستازى بۇنىيامىننى ئەڭ پەخىرلەندۈرىدىغان شاگىرتقا ئايلانغان.
1950-يىلى خارۋارد ئونۋىرسىتىتىنى ئىلتىماس قىلىپ خارۋارد تەرىپىدىن رەت قىلىنغان.
سەرگۈزەشتىسى
1951-يىلى 21 ياشلىق ۋارېن بۇففېت ئۇقۇش پۈتتۈرگەندە ئەينى ۋاقىتتىكى ئەڭ يۇقۇرى نەتىجە +A غا ئىرىشكەن. لېكىن ئۇقۇش پۈتتۈرگەندىن كىيىن خىزمەت ئىزدەش جەريانىدا كۆپ قېتىم رەت قىلىنىشقا ئۇچراپ كۆڭۈلدىكىدەك خىزمەت تېپىشقا ئامال بولمىغان. ھەمدە 1956-يىلى يۇرتىغا قايتقان، ئەينى ۋاقىتتا ياش ھەم جاسارەتلىك ۋورىن بافىت ئۆز تەقدىرىگە زادىلا تەن بەرگۈسى كەلمىگەن ھەمدە ئۆزى مۇستەقىل بىر ئىگىلىك تۇتۇشنى قارار قىلغان. بىر قېتىم ئۇ دادىسىنىڭ بىر دوستىنىڭ ئۆيىگە بارغاندا توساتتىن باشقىلارنى ناھايىتى ھەيران قالدۇرىدىغان بىر قەسەمنى قىلغان، يەنى «30 ياشقا بارغۇچە بىر مىليون دوللارلىق قىممەتتە مۈلۈكنىڭ ئىگىسى بولالمىسام ئۈزەمنى ئوماخا شەھرىدىكى ئەڭ ئىگىز بىنادىن تاشلىۋالىمەن».
ئۇزۇن ئۆتمەي ئۇ ۋە بىر بۈلۈك دوستلىرى بىر يۈز بەش مىڭ ئامېرىكا دوللىرى مەبلەغ چىقىرىپ بۇففېت چەكلىك شىركىتىنى قۇرغان، بۇ پۇلنىڭ ئىچىدە ئۇ چىقارغان مەبلەغ ئاران 100 ئامېرىكا دوللىرى ئىدى.
شىركەت قۇرغان دەسلەپكى مەزگىللەردە ئۇ ئىنتايىن ئىھتىياتچانلىق بىلەن ئىش كۆرگەن شۇنداقتىمۇ شۇ يىل ئاخىردا ئۇ باشقىلار بىلەن ھەمكارلىشىپ قۇرغان شىركەت 5 كە يەتكەن. خۇجايىن بولغان بۇففېت باشقىلارنى تەئەججۈپلەندۈرۈپ كۈن بۇيى ئوماخادىكى ئۆيدىن چىقمىغان ئەمەلىيەتتە ئۇ ماتېرىيال دۆۋىسىنىڭ ئىچىگە كىرىپ كەتكەن بۇلۇپ ئۇنىڭ ھەر كۈنى قىلىدىغان بىردىن بىر خىزمىتى باھاسىدا ئۆز قىممىتى تۇلۇق ئىپادىلەنمەي قالغان پاي چەكلەرنى تەكشۈرۈپ تېپىش ۋە ئۇلارغا مەبلەغ سېلىپ باھاسىىنىڭ ئۆرلىشىنى كۈتۈش ئىدى. بۇ ئەينى ۋاقىتتىكى ئۇستازى بۇنىيامىندىن ئۈگەنگەن «ئالتۇن قىزىش سىرى» ئىدى. نەق مانا مۇشۇ سىر ئۇنى بايلىق تېغىنىڭ ئۈستىگە ئۇچۇرۇپ دىگۈدەك ئەپچىقىپ قويدى.
1957-يىلى ۋارېن بۇففېتنىڭ باشقۇرىشىدىكى مەبلەغ 300 مىڭ ئامېرىكا دوللىرىغا يەتتى، شۇ يىلى يىل ئاخىرىدا 700 مىڭ ئامېرىكا دوللىرىغا يەتتى.
1962-يىلى ئۇنىڭ ئىلكىدىكى مەبلەغ 7مىليۇن 200 مىڭ ئامېرىكا دوللىرىغا يەتكەن. ئۇنىڭ ئىچىدە بىر مىليون ئامېرىكا دوللىرى شەخسى ئۈزىگە تەۋە ئىدى.
1964-يىلى ئۇنىڭ شەخسى مۈلكى 4 مىلىيۇن دوللارغا، ئۇنىڭ باشقۇرىشىدىكى مەبلەغ بولسا 22 مىلىيۇن دوللارغا يەتتى.
1972-يىلىغا بارغاندا ئامېرىكا ئىقتىسادىدا بىر ئىزدا توختاپ قېلىش ھادىسىسى كۈرۈلگىنىگە بىر نەچچە يىل بولغان بۇلۇپ ئۇ چاغدىكى پاي بازىرى بەكلا سۇلغۇن، پاي چېكى باھالىرىمۇ بەكلا تۈۋەن ئىدى، ھەممە خەق ئۈمىتسىزلىككە تولغان بۇلۇپ ۋارېن بۇففېت بولسا دەل ئەكسىچە ئىچى -ئىچىدىن بىر خىل خۇشاللىققا چۈمگەن ئىدى، چۈنكى ئۇنىڭ نەزرىدە شۇ ۋاقىتتىكى بازار ئەرزان پايلارغا تۇلۇپ كەتكەن بۇلۇپ بايلىق ئىلاھى ئۇنىڭ ئىشىك ئالدىغىلا كىلىپ قالغان ئىدى. ئۇ ئالدى بىلەن كۈزىنى گېزىتچىلىك ساھەسىگە تىكتى ھەمدە تىۋىش چىقارماستىن بوستون يەر شارى گىزىتى ۋە ۋاشىنگىتون پوچتىسى گىزىتىنىڭ پېيىنى يىغىشقا باشلىدى. 10 يىلدىن كىيىن ئۇنىڭ ئەسلىدىكى سالغان 10 مىلىيۇن دوللار مەبلىغى 200 مىلىيۇن دوللارغا ئايلاندى.
1980-يىلى ئۇ بىر يۈز يىگىرمە مىليون دوللار مەبلەغ چىقىرىپ 10. 96 دوللار باھادىن كۇكا كۇلا شىركىتىنىڭ %7 پېيىنى سېتىۋالدى. 1985-يىلغا بارغاندا كوكا كولا شىركىتىنىڭ پاي باھاسى 51. 5دوللارغا چىقىپ ئەينى ۋاقىتتىكىدىن بەش ھەسسە ئۆرلىدى.
1994-يىلغا بارغاندا ئۇنىڭ مۈلكى 23 مىلىيارد ئامرىكا دوللىرىغا يىتىپ غايەت زور مەبلەغ سېلىش گورۇھىنىڭ ئىگىسىگە ئايلاندى، شۇ چاغدا بىر گەپ ئوتتۇرغا چىققان بۇلۇپ 30 يىل ئىلگىرى كىم ۋارېن بۇففېت بىلەن بىرلەشكەن بولسا بايلىق راكىتاسىغا مىنگەنگە تەڭ بۇلاتتى.
تەسىرى
دۇنيادىكى بايلارنىڭ ئىچىدە شىركىتىنىڭ ھىچقانچە نامى چىقمىغان، شۇنداقلا پايچېكى سېتىۋېلىش ئارقىلىق باش كۆتىرىپ ، پاي چېكى سېتىش ئارقىلىق دۇنيادىكى ئەڭ باي شەخس قاتارىدىن ئورۇن ئالغانلار بەك ئاز. ھازىر دۇنيا پايچېكى بازىرىدا ۋېرېن بافاېت ھەممىگە تونۇشلۇق يېتەكچى بولۇپ قالدى. ۋارىننىڭ پاي چېكى ساھەسىدە تەجرىبىسى مول بولغاچقا ۋە بۇ ساھەدە ئابرويى بولغاچقا بىرەر شىركەتنى«پاي چېكى چۈشۈپ كېتىشى مۈمكىن» دەپ دەپلا قويسا پۈتۈن دۇنيادىكى پايچىكلار ئەنسىرەپ قولىدىكى پايچېكىنى سېتىۋېتىشكە ئالدىرايدۇ. نەتىجىدە ئۇ شىركەتنىڭ پاي چېكى راستلا چۈشۈپ كېتىدۇ. ۋارېن پالانى شىركەتنىڭ پايچېكىنى سېتىۋاپتۇ دىگەن خەۋەرمۇ بىرەر شىركەتنىڭ پايچېكىنى ئۆرلىتىۋېتىشكە قادىر. شۇڭلاشقا ھازىر ۋارىن ئۆزىنىڭ پايچېكىنى بازارغا سالدى. كىشىلەر تەجرىبىسى بولمىسىمۇ ۋارىننىڭ قولى ئارقىلىق پاي چېكى سېتىۋېلىپ پايدا ئالالايدىغان بولغاچقا ۋارىننىڭ پاي چېكى نۆۋەتتە دۇنيادىكى ئەڭ بازىرى ئىتتىك ۋە باھاسى ئۈستۈن پايچەك ھىساپلىنىدۇ.
ئۇيغۇر تائاملىرى ۋە تىزىملىكى
ئۇيغۇر تائاملىرى ۋە تىزىملىكى
بىز ھازىر ۋارىسلىق قىلىپ كېلىۋاتقان ئۇيغۇر تائاملىرىنىڭ تۇرلىرىنىڭ كۆپلۈكى ، شەكلىنىڭ خىلمۇ خىللىقى ، ئېتىلىش ھۈنەر سەنئىتىنىڭ ئىنچىكلىگى ، سۈپىتى ۋە قۇۋۋىتىنىڭ يۇقىرى ئىكەنلىكىنى ھېس قىلالايمىز. بىزلا ئەمەس ئۇيغۇر تائاملىرى تېتىپ كۆرگەن ھەر قانداق ساياھەتچى ۋە مىللەت بۇ نۇقتىنى ھېس قىلالايدۇ .بۇنداق مول تۇرى كۆپ تائام مەدەنىيىتى دۇنيادىكى باشقا مىللەتلەردە ئاز كۆرۈنىدۇ.
ئۇيغۇر تائاملىرى ئۇيغۇر ئەجدادلىرىنىڭ تارىختىن بۇيانقى ياشاش ئېھتىياجىنى تەمىن ئېتىپ ، ھەر قايسى تارىخ ۋە ئېكولوگىيىلىك ئۆزگىرىشلەرگە ماشلىشىش يۈزىسىدىن خىلمۇ خىل ئېتىلىپ ، پەسىل ئۆزگىرىش ، كۈندىلىك ئوزۇقلۇق ئېھتىياجى ۋە مىجەزنى تەڭشەشكە ئۇيغۇنلاشتۇرغان.
ئۇيغۇر تېبابىتى ھۆكۈمالىرىنىڭ قارىشىچە ، ئىنسانلار مەدەنىيەت دەۋرىگە كېرىشتىن ئىلگىرى ۋە ئۇنىڭدىن كېيىنكى خېلى بىر مەزگىلگىچە ، كۈندىلىك تائام ھەم ئوزۇقلۇق ھەم دورىلىق رولىنى ئوينىغان .شۇڭا بەدەندە ھەر قانداق ساقسىزلىق كۆرۈنگەندە ، ئالدى بىلەن ئوزۇقلۇق بىلەن داۋالاشنى ئەمەلگە ئاشۇرغان. ئەجدادلىرىمىز تائاملارنى خۇسۇسىيىتىگە قاراپ ، غىزايى مۇتلەق(ئوزۇقلۇق رولىنى ئوينايدىغان يېمەكلىك ) ، غىزايى داۋا(ئىستېمال قىلغاندا ئوزۇقلۇق بولسىمۇ ئۇنىڭ ئۈنۈمى دورىلىق رولىنى ئوينايدۇ) ، داۋايى غىزا( كېسەل داۋاش مەقسىتىدە ئىستېمال قىلىنىدىغان ، كېيىن ئۈنۈمى قوشۇمچە ئوزۇقلۇق رولىنى ئوينايدىغان يېمەكلىك) دەپ ئاتىغان.
غىزايى مۇتلەق : ئاساسەن ئاشلىق زىرائەتلەردىن تەييارلانغان تائاملار بولۇپ ، ئۇنى ئىستېمال قىلغاندا بەدەننى تۇتۇپ تۇرۇش رولىنى ئوينايدۇ. غىزايى داۋ ا: ئاساسەن گۆش تۇرىدىكى ھايۋانىي يېمەكلىكلەر ۋە ئۇلارنىڭ مەھسۇلاتلىرىدىن (سۈت ، تۇخۇم) تەييارلانغان يېمەكلىكلەر بولۇپ ، بۇلار ئالدى بىلەن ئوزۇق بولۇشنى مەقسەت قىلىمىز ، ئەمما ئۇنىڭ نەتىجىسى بەدەننى چىڭ تۇتۇپلا قالماي بەزى ئۇششاق كېسەللىكلەرنىڭ ئالدىنى ئالىدۇ. داۋايى غىزا دېگىنىمىز : ئاشلىق گۆش ۋە كۆكتاتلارغا ھەرخىل دورا خۇرۇچلارنى مۇۋاپىق تەڭشەپ ،تەييارلىنىدىغان تائاملار بولۇپ بۇنداق يېمەكلىكلەرنى بىز ساقسىزلارغا بېرىمىز داۋالاش مەقسىتىدە بولىدۇ.
ئەجدادلىرىمىز ئادەم مىزاجىنىڭ ھۆل ، سوغۇق ، قۇرۇق ، ئىسسىق ، بولۇشتەك ئالاھىدىلىككە ئاساسەن تائاملارنى قويۇق ، سۇيۇق ، گۆشلۈك ، گۆشسىز، گاھىدا ئۇنلارنى ئاساس قىلىپ ، گاھىدا ئۇن بىلەن مېۋىلەرنى بىرلەشتۈرۈلۈپ ، گاھىدا ئۇن ، مېۋە ، گۆش ، كۆكتاتلارنى بىرلەشتۈرۈپ تائام تەييارلىغان. ھازىر بىز ۋارىسلىق قىلىپ كېلىۋاتقان 1000 خىلدىن ئارتۇق ئۇيغۇر تائاملىرى مانا مۇشۇ مىزاج تەڭشەش ئېھتىياجىنى چىقىش قىلىپ ، خىلمۇخىللاشقان ۋە تۈرى ئۈزلۈكسىز كۆپىيىپ بارغان.
ئومۇمەن ، ئۇيغۇر تائاملىرى كۆرۈنۈشىگە قاراپ سوغۇق يېمەكلىك (ئىشتىھانى ئېچىش ۋە تاماق سىڭدۈرۈش ئۈچۈن تەييارلانغان ھەر خىل كۆك بېزەكلەر ، سوغۇق سەيلەر ، پىشۇرۇلغان سوغۇق يېمەكلىكلەر ) ، سۇيۇق تائاملار (سۇيۇقئاش ، چۆچۈرە ، شويلا) ، قويۇق تائاملار(لەڭمەن ، پولۇ ، مانتا، سامسا ) ، نانلار ، كاۋاپلار ، تاتلىق - تۇرۇملار ، ئۇسسۇزلۇقلار (چايلار ، ھۈممەللەر ، شەربەتلەر)، مۇراببا قاتارلىق تۈرلەرگە بولىنىدۇ.
ئېتىلىش ئۇسۇلىغا قاراپ ئاساسلىق تائاملار مۇنداق بولىنىدۇ ، پولۇلار قاسقان تائاملىرى(مانتا باشقا ھوردا پىشۇرۇلىدىغان تائاملار) ، تونۇر تائاملىرى(نان ، گۆش نان ، سامسا) ، مايدا پىشۇرۇلغان تائاملار (ساڭزا ، پوشكال ، قۇيماق ، سامبۇسا) ، سۇيۇقئاشلار ، چۆچۈرىلەر ، لەڭمەنلەر ، ھورنانلار ، دۈملىمىلەر ، ئۆپكە-ھېسىپلار ، شورپىلار ، كاۋاپلار ، ھالۋىلار ، قورمىلار ، سوغۇق يېمەكلىكلەر ، تاتلىق-تۈرۈملەر ، ئۇسسۇزلۇقلار قاتارلىق تۈرلەرگە بولىنىدۇ.
ئۇيغۇر تائاملىرى چوڭ جەھەتتىن 50 خىلدىن ، ئۇششاق بۆلۈنگەندە 1000خىلدىن ئېشىپ كېتىدۇ بۇ تائاملارنى تۈجۈپىلەپ ئۆ خۇرۇچلىرى بىلەن كۆڭۈل قويۇپ تەييارلايدىغان بولساق ئېغىزغا تېتىغۇدەك تائاملارنى ئېتەلەيمىز.
شورپا
سۇيۇقئاش
چۆپ ئاش
نارىن
چۆچۈرە
ئۇماچ
خوردا
مانتا
خوشاڭ
سامسا
پولۇ
ئۆپكە-ھېسىپ
دۈملىمىلەر
گۆش گىردىلەر
پايدىلانغان ماتېرياللار: ئۇيغۇر تائاملىرى قامۇسى (شىنجاڭ خەلق سەھىيە نەشىرىياتى. 2007-يىل 6-ئاي 1-نەشىرى)
دىۋانى خەت نۇسخىسى
thumb|دىۋانى خەت ”دىۋان“سۆزى ”مەمۇرىي ئورگان“دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ، شۇڭا بەزىلەر ”دىۋانى خەت نۇسخىسى“نى ”ھۆججەت نۇسخىسى“دەپمۇ تەرجىمە قىلىدۇ.
تارىخى
دىۋانى خەت نۇسخىسى ئوسمان ئىمپېرىيەسىنىڭ ئوردىسىدا ھۆكۈمەتنىڭ خەت-چەكلىرىنى يېزىشقىلا ئىشلىتىلگەن بولغاچقا، مەزكۇر نام بىلەن ئاتالغان. ھىجرىيە 856-يىلى (مىلادىيە 1453-يىلى) سۇلتان مۇھەممەد Ⅱ نىڭ كاتىپى، خەتتات ئىبراھىم مۇنىف تۇنجى بولۇپ بۇ خەت نۇسخىسىنىڭ ئۆلچەم-قائىدىلىرىنى بېكىتىپ چىققان. شۇ يىلى سۇلتان مۇھەممەد فاتىھ بۇ خەت نۇسخىسىنى رەسمىي مۇقىملاشتۇرغان. ھىجرىيە 1132-يىلى (مىلادىيە 1720-يىلى) سۇلتان ئەھمەد Ⅲ نىڭ زامانىدا ۋەزىر، داڭلىق خەتتات شاھلان پاشا بۇ خەت نۇسخىسىنى تېخىمۇ گۈزەللەشتۈرگەن.
ئوسمان ئىمپېرىيەسى سۇلتانلىق مەكتىپى ھىجرىيە 1318-يىلى (مىلادىيە 1900-يىلى) مەشھۇر خەتتات مۇھەممەد ئازىتقا ”دىۋانى خەت نۇسخىسىنىڭ مۇنەۋۋەر ئۇستازى“دېگەن شەرەپلىك نامنى بەرگەن.
دىۋانى خەت نۇسخىسىدا تۈز سىزىق ئاز، ئەگرى سىزىق كۆپ، ھەرپلەر بىر-بىرىگە ئۇلىنىپ گىرەلەشتۈرۈلۈپ يېزىلىدۇ، ئۇزۇن-قىسقىلىقى ماسلاشقان، ھەرپلەرنىڭ ئارىلىقى ھەم ئېنىق، ھەم كىرىشىپ كەتكەن بولۇپ، نەپس، گۈزەل ھەم ئەركىن يېزىلىدۇ؛ ھەرپلەردىن ئاجايىپ شەكىللەرنى چىقىرىش ئاسان، لېكىن خەتلەرنى ئوقۇماق تەس. دىۋانى خەت نۇسخىسى تېز يازما دىۋانى، زامانىۋى دىۋانى، بېزەك دىۋانى، ئايلانما دىۋانى دېگەندەك تۈرلەرگە بۆلۈنىدۇ. ھىجرىيە 1132-يىلى (مىلادىيە 1720-يىلى) ئوسمان ئىمپېرىيەسىنىڭ ۋەزىرى، داڭلىق خەتتات شاھلان پاشا يەنە جەللى دىۋانى خەت نۇسخىسىنى ئىجاد قىلغان. ”جەللى“دېگەن سۆز ئەرەبچىدە ”ئېنىق، روشەن“دېگەن مەنىدە. جەللى دىۋانى سەنئەت تۈسى ناھايىتى قويۇق خەت نۇسخىسى بولۇپ، ئۇنىڭدا ئەسلىدىكى دىۋانى خەت نۇسخىسى ئاساسىدا ”أ“، ”ل“ھەرپلىرىنىڭ بېشىغا شەكىل چىقىرىلىپ، جۈملە ئوتتۇرىسىغا زىننەت تۈسىنى بېرىدىغان بىر قانچە يۇمىلاق چېكىت ۋە ھەرپلەرنىڭ تاۋۇش بەلگىلىرى قويۇلۇپ، خەتلەرتېخىمۇ ئۇزلاشتۇرۇلىدۇ. بەزىلەر بۇ خەت نۇسخىسىنى جۇڭگو خەتتاتلىقىنىڭ تەسىرىدىن بارلىققا كەلگەن دېيىشىدۇ. بۈگۈنكى كۈندە جۇڭگودىكى مۇسۇلمان خەتتاتلار مۇشۇ خەت نۇسخىسىغا ئوخشىشىپ كېتىدىغان ئۇسلۇب بىلەن جۇڭگونىڭ ئەنئەنىۋى خەتتاتلىق ئالاھىدىلىكىنى بىرلەشتۈرۈپ، ”جۇڭگوچە خەت نۇسخىسى“دەيدىغان ئەرەبچە خەت نۇسخىسىنى شەكىللەندۈردى.
ئەسلىدە ئوردىدا مەخپىي قوللىنىلغان بۇ خەت نۇسخىسى تارىخىي تەرەققىياتقا ئەگىشىپ، كىشىلەر كىنىشكا، ئاتكىرېتكا، كىتاب ئىسمى قاتارلىقلارغا ئومۇميۈزلۈك قوللىنىدىغان خەت نۇسخىسىغا ئايلاندى. مىسىرلىق خەتتات ئوسمان مۇھەممەد تۇن 1996-يىلى بۇ خەت نۇسخىسىدا قۇرئان كەرىمنى كۆچۈرۈپ چىقتى.
گۈلباھار خاتىۋاجى
گۈلباھار خاتىۋاجى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Gülbahar Khatiwaji) قاراماي شەھىرىدە توغۇلغان.
ھاياتى
گۈلباھار خانى 2006-يىلى 5-ئايدا يولدىشى ئابدۇكېرەم ئەپەندىم بىلەن جەم بولۇش ئۈچۈن ئىككى قىزىنى ئېلىپ فرانسىيەگە كەلگەن.
لاگېرغا قامىلىشى
گۈلباھار خانىم 2016-يىلى 11-ئايدا پېنسىيە مائاشىغا مۇناسىۋەتلىك ئىشلارنى بېجىرىش ئۈچۈن ۋەتەنگە قايتقاندا قولىدىكى خىتاي پاسپورتى مۇسادىرە قىلىنىپ، ئۇ لاگېرغا قامالغان.
ئازادلىققا ئېرىشىشى
گۈلباھار خانىم لاگېرغا قامالغاندىن كېيىن ئۇنىڭ قىزى گۈلخۇمار خانىم ئاپىسىنىڭ داۋاسىنى قىلىغان.
دارمستادتىي
left|thumb|250px ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
باي بالىق
باي بالىق (bay balïq)، ئورخۇن ئۇيغۇر خانلىقىنىڭ مۇھىم شەھەرلىرىدىن بىرى، بۇگۈنكى موڭغۇلىيە جۇمھۇرىيىتى بۇرغان ۋىلايىتى ئىچىگە جايلاشقان. قەدىمىي تۈرك تىلىدىكى "باي"، بۇگۈنكى ئۇيغۇرچىدا بولغىنىدەك باي - باياشات دېگەن مەنىدە بولۇپ، بالىق بولسا "مەركىزى شەھەر" دېگەن مەنىگە كېلىدۇ، شۇڭا جۇڭگو قەدىمىي زامان مەنبەئەلرىدە "باياشات شەھەر" (富贵城) دەپ ئاتالغان.
ھەققىدە
«مويۇنچۇر قاغان مەڭگۈ تېشى» دا خاتىرلەنگەنلەرگە ئاساسەن، 758- يىلى، ئۇيغۇر قاغانلىقى قىرغىزلارنى مەغلۇب قىلىپ، سېلېنگا دەرياسى ۋادىسىنى كونترول ئاستىغا ئالدى، شەھەر قۇرلۇشىغا تاڭ ۋە سوغدىيان ئۇستالارنىڭ قاتنىشىشى بىلەن قۇرۇلغان. شۇندىن كېيىن، بۇ شەھەر ئۇيغۇر قاغانلىقىنىڭ مۇھىم ئەسكەرى قارارگاھىغا ئايلانغان، قىرغىزلارغا قارشى مۇداپىئەدە قوللىنىلغان. ئۇيغۇرلار قىرغىزلار تامانىدىن مەغلۇب قىلىنغاندىن كېيىن بۇ شەھەر خارابلىشىپ تاشلىنىپ قالغان.
«يېڭى تاڭنامە.جۇغراپىيە قىسمى» دا قەيت قىلىنىشچە، باياشات شەھەر "شيەنئېچۈەننىڭ شىمالىي قىرغاقى" (“仙娥川北岸”) غا جايلاشقان. كۈنىمىز ئالىملىرى «مويۇنچۇر قاغان مەڭگۈ تېشى» نى تەتقىق قىلىش ئارقىلىق، 仙娥川 بۇگۈنكى سېلېنگا دەرياسىنى كۆرسىتىدۇ.
قاراڭ
ئوردۇ بالىق
سەمى يۈسۈف
Sami Yusuf
سەمى يۈسۈف ئەنگىلىيىلىك كومپوزىتور ،ناخشىچى ۋە تالانتلىق مۇزىكانت ،ئۇ1980-يىلى 7-ئايدا ئەزەربەيجان مىللىتىدىن بولغان مۇزىكانت ئائىلىسىدە دۇنياغا كەلگەن.ئائىلىسىنىڭ تەسىرىدە،مۇزىكا ئۇنىڭ ھاياتىنىڭ كەم بولسا بولمايدىغان بىر قىسمىغا ئايلانغان.
سەمى كىچىكىدىن باشلاپلا نۇرغۇن سازلارنى چېلىشنى ئۆگەنگەن ھەم تەدرىجى ھالدا ناخشا ئېيتىش ۋە ناخشا يېزىشقا قىزىقىشقا باشلىغان.ئۇ دۇنياغا داڭلىق مۇزىكا مەكتىپى---ئەنگىلىيە خان جەمەتى مۇزىكا ئىنىستوتىدا كومپوزىتورلۇق كەسپىدە ئوقۇغان. سەمى كىچىكىدىن باشلاپلا ناخشا يېزىشقا باشلىغان. ئۇنىڭ يېقىملىق ئاۋازى ئۇنىڭ مۇزىكىغا ماسلىشىش ۋە مۇزىكا نەزەرىيىسى جەھەتتىكى بىلىملىرىنى كېڭەيتىشكە تولۇقلىما رول ئوينىغان. ئۇ يەنە ئوتتۇرا شەرق سازلىرىنى (مۇقاملىرى)چېلىشنىمۇ ياخشى بىلىدۇ.
ئۇنىڭ ئىناۋىتىنىڭ يۇقىرى كۆتۈرىلىشى بىلەن، سەمىنىڭ تۇنجى ئالبومى بولغان al muallim＿مۇئەللىٿبىر مىليون پارچىدىن ئارتۇق سېتىلغان.ھەم ئۇنىڭ ئىككىنچى ئالبومى my ummah、）(ئۈممىتىم)نىڭ سېتىلىش نىسپىتىمىۇ دۇنيا مىقياسىدا ئۈچ مىليۇن پارچىدىن ئېشىپ كەتكەن.
سەمى بىر ئىخلاسمەن مۇسۇلمان بولۇپ، ئۇنىڭ ناخشىلىرى ئاڭلىغان كىشىنى مىھرى-مۇھەببەت،رەھىمدىللىك ،تىنىچلىققا ۋە كەڭ قورساق بولۇشقا ئىلھاملاندۇرىدۇ. ھەم ياشلارنى ئۆزىنىڭ دىنى (ئىسلام )دىنى ۋە (مۇسۇلمان)لىق سالاھىتىدىن پەخىرلىنىشكە رىغبەتلەندۈرىدۇ. ئۇ ھازىرغىچە ئامىرىكا،ياۋرۇپا ۋە ئوتتۇرا شەرق رايونلىرىدا30دىن ئاتۇق دۆلەتتە كېچىلىك ئۆتكۈزگەن .بۇنىڭ ئىچىدە تۈركىيەدە ئۆتكۈزگەن كېچىلىكى ئەڭ چوڭ بولۇپ تاماشىبىن سانى200000 (ئىككى يۈز مىڭ) دىن ئېشىپ كەتكەن. مەيلى قەيەرگىلا بارمايلى ، سەمى يۈسۈف ئىسلام مۇزىكا ساھەسىدىكى ئەڭ مەشھۇر ئىسىمغا ئايلاندى
تىتان
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Alkatip', 'Microsoft Uighur', 'Uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
ئىمىنجان ئوسمان
ياش ناخشىچى ئىمىنجان ئوسمان 1976-يىلى7-ئاينىڭ26-كۈنى قەشقەرنىڭ مارالبېشى ناھيەسى تەكتى ماكان قارساي باغىردىكى قەدىمى يۇرىت دولان دىيارى شاقۇر يىزىسدا ئەمگەكچان دېھقان ئائىلىسدە دۇنياغا كەلگەن. ئۇكىچكىدىن باشلاپ ئاتا-ئانسىنىڭ قەسىردە ناخشا ئوقۇشقا ھېرىسمەن بولۇپ چوڭ بولغان.
ئۇ ئانا يۇرتى شاقۇر مەكتەپتە باشلانغۇچ ۋە تولۇقسىز ئوتتۇردا ئوقۇش مەزگىللىردە سەنئەت كۇرژۇكلىرغا قاتنىشىپ، تۈرلۈك پائالىيەتلەردە ئۆزنىڭ ناخشا ئوقۇش تالانتىنى نامايان قىلغان.ئائىلە قىيىنچىلىق سەۋەبىدىن تولۇق ئوتتۇرا مەكتەپ ۋە سەنئەت مەكتەپلىرىدە ئوقۇش پۇرسىتىگە ئىرشەلمىگەن.
ئۇ ئاخىرى ئۆزنىڭ قىزغىنلىقى ۋە تىرىشچانلىقى بىلەن 1998-يىلى9-ئايدا شىنجاڭ بىڭتۈۋەن مىللى سىفەن مەكتىپىدە ئوقۇش پۇرسىتىنى ياراتقان، ئۇبۇجەرياندا ئۆزى تەخسىم قىلنغان ئومۇمى پەن سىنپىنىڭ دەرىسىنى ئۈگۈنۈش بىلەن بىر ۋاقىتتا ئۆزنىڭ كىچكىدىن باشلاپ قەلبىگە پۈككەن ناخشىچى بولۇش ئارزۇسىدىن ۋاز كەچمىگەن .ئىمىنجان ئوسمان بىڭتۈۋەن مىللى سىفەننىڭ ئومۇمى پەن سىنپىدا ئوقۇش جەرياندا سەنئەت سىنپىدكى ئوقۇتقۇچى-ئۇقۇغۇچلار بىلەن ھەمكارلىشىشپ ئىلكتۇرۇنلۇق چالغۇلارنى ناخشا بىلەن تەڭكەش قىلىپ چېلىشنى ئۈگەنگەن. بۇجەرياندا ئۇ بىڭتۈۋەن مىللى سىفەن مەكتەپتە ئىلكتۇرۇنلۇق چالغۇ بىلەن ناخشا ئورۇنداشتا كۆزگە كۆرۈنگەن شەخىسكە ئايلىنىپ قالغان.
ئىمىنجان ئوسمان بىڭتۈۋەن مىللى سىفەن مەكتەپنى غەلبىلىك پۈتتۈرگەندىن كىيىن 2001-يىلى3-ئايدائانا يۇرتى دولان دىيارى شاقۇر مەكتەپكە موزىكا ئوقۇتقۇچىلىقىغا قوبۇل قىلنغان.بۇخىل شارائىت ئۇنىڭ ناخشا-مۇزىكىدا تېخىمۇ ياخشى نەتىجە يارتىشغا تېپىلغۇسىز پۇرسەت ياراتقان.
ئىمىنجان ئوسمان موزىكا ئوقۇتقۇچىلقىغا قوبۇل قىلنغاندىن كىيىن ھەرتەرەپتىن موزىكا دەرسى ئۆتسە يەنە بىر تەرەپتىن داڭلىق ناخشىچىلارنىڭ ناخشىلىرنى ئوقۇش ۋە مەشىق قىلىش، مەكتەپنىڭ ناخشا-مۇزىكا كۇرژىكلىرغا يىتەكچىلىك قىلىپ،ئانا يۇرتى،ئانا مەكتىپى شاقۇر مەكتەپنىڭ ئەدەبىيات سەنئەت ئشلىرنى يۇقۇرى سەۋيىگە يەتكۈزۈپ، بىڭتۈۋەن 3-دىۋزىيە مائارىپ تارماقلىرنىڭ يۈكسەك باھاسىغا ئىرشىشتەك نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈردى.
كرودىيە
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئىمىنجان ئوسمان
ئىمىنجان ئوسمان دىۋزىيە بويۇنچە ئۆتكۈزۈلگەن يالغۇز كىشلىك ناخشا مۇسابىقسىدە ئىلكتۇرۇنلۇق چالغۇنى ئۆزى چېلىپ ئورۇنلاشتا بىر قېتىم1-دەرجىگە ئىككى قىتىم2-دەرجىگە ئىرشىپ ئانا يۇرتى شاقۇر دىيارىغاۋە ئانا مەكتىپى شاقۇر مەكتەپكە شان-شەرەپ كەلتۈردى.
كرودىيە
left|thumb|250px|كرودىيە left|thumb|دۆلەت بايرىقى
كرودىيە بولسا ياۋروپا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا زاگرېب، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا زاگرېب. دۇلات تىلى بولسا كرودىيە تىلى. ئازىركى پرېزىدېنت ستجەپان مەسىć. بۇ دۇلات 1918 يىلى 10 ئاينىڭ 29 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 56 مىڭ 542 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 4 مىللىئون 453 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى ئاتېئىزم.
جەڭ بۆرىسى 2
thumb|جەڭ بۆرىسى فىلىمدىكى باش ئايال رولچى جەڭ بۆرىسى (باشقىچە ئاتىلىشى: جەڭچى بۆرە؛ ئېنگىلىزچە: Wolf Warrior 2؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 战狼2) ۋۇجىڭ باش رول ئالغان، رېژىسورلۇق قىلغان ۋەتەنپەرۋەرلىك تېمسدىكى كىنو. thumb|جەڭ بۆرىسى فىلىمدىكى باش ئەر رولچى -[[ۋۇجىڭ(ئويۇنچى)|ۋۇجىڭ (مانجۇ مىللىتىدىن)]]
كۇفى خەت نۇسخىسى
كۇفى خەت نۇسخىسى ئەرەب خەتتاتلىقىنىڭ ئەڭ قەدىمىي شەكىللىرىدىن بىرى. بۇرۇنقى يەمەنلىك ئەرەبلەر ”مۇسنەدىل خەمىرى“دەيدىغان بىر خىل خەت نۇسخىسىنى ئىشلەتكەن، ھىجاز رايونىنىڭ شىمالىي قىسمىدىكى ھەررانغا يېقىن يەردە ياشايدىغان ئەرەبلەر”نەباتىيە“دەيدىغان بىر خىل خەت نۇسخىسىنى قوللانغان، كېيىن نەباتىيە خەت نۇسخىسى كۇفە رايونىغا تارقىلىپ ھەم بۇ جايدا تەرەققىي قىلىپ، ”كۇفى خەت نۇسخىسى“دەپ ئاتالغان.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاقتىدا كاتىپلار قۇرئان كەرىمنى كۇفى خەت نۇسخىسىدا يېزىپ خاتىرىلەيتتى، بۇ خەت نۇسخىسى ئەرەب ئەللىرىگە كەڭ تارقالغاندىن كېيىن، كىشىلەر توم ھەم كۈچلۈك، چاسا ھەم يۇمىلاق، تىك ۋە توغرا سىزىقلىرى روشەن بولغان بۇ خەت نۇسخىسىنى مەسچىت تاملىرىغا، دەرۋازىنىڭ بېشىغا، ئوردا-سارايلارغا ۋە تاش ئابىدىلەرگە ئويۇپ نەقىشلىدى. كۇفى خەت نۇسخىسىنى يازغاندا باشقا خەت نۇسخىلىرىنى يېزىشتا ئىشلىتىلىدىغان بامبۇك قەلەم، قومۇش قەلەمدىن باشقا يەنە پەلكۈچ قەلەم، سىزغۇچ، ئۈچ بۇلۇڭلۇق سىزغۇچ، سىركۇل قاتارلىق نەرسىلەر كېرەك. بەزىلەر: “كۇفى خەت نۇسخىسى خەتتاتلىققا ئەمەس، بەلكى گۈزەل سەنئەتكە تەۋە” دەپ قارايدۇ، بەزى كۇفى خەت ئەسەرلىرىدە ھەرپلەر كۆپلىگەن سىزىقچە، ئۆسۈملۈك نەقىشلىرى ۋە گېئومېتىرىيەلىك شەكىللەر بىلەن زىننەتلىنىدۇ.
كۇفى خەت نۇسخىسىنىڭ تۈرى 70 خىلدىن ئاشىدۇ. رايونغا ئاساسەن، ئىزمىر (كۇفى خەت) نۇسخىسى، مەككە نۇسخىسى، ئەندەلۇسىيە نۇسخىسى، شام نۇسخىسى، ئىراق نۇسخىسى، فاتىمىيە نۇسخىسى، ئەيۇب نۇسخىسى، مەملۈك نۇسخىسى قاتارلىقلارغا بۆلۈنىدۇ؛ شەكلىگە ئاساسەن، ئاددىي كۇفى، يوپۇرماق شەكىللىك كۇفى، ئۆرۈمە چاچ شەكىللىك كۇفى، گېئومېتىرىيەلىك كۇفى، تۈۋرۈك شەكىللىك كۇفى، يېڭى كۇفى (خەت نۇسخىسى) قاتارلىقلارغا بۆلۈنىدۇ.
مەنبە
مىللەتلەر نەشرىياتى نەشر قىلغان «ئىسلام سەنئىتىدىن سوئال-جاۋابلار» دېگەن كىتابتىن ئېلىندى.
دېكار
دېكار (جەنزۇچە: 十公亩)، ئون ئارغا تەڭ بولۇپ 1000 مېتر2 لىق بىر رايون ئۆلچىمىنى تەمسىل قىلىدۇ. ئار بولسا 100 مېتر2 غا تەڭ.
دېكار كەلىمىسى "ئار"دىن كەلمەكتە بولۇپ، دېكار گېكتارنىڭ 10\1 غا تەڭدۇر. يەئنى 1 گېكتار 10 دېكارغا، 10،000 مېتر2 غا تەڭ. 1 دېكار بولسا 1000 مېتر2 غا تەڭ. بۇ ئۈچ بىرلىك يېزا ئىگىلىكتە ئوخشاشلا قوللىنىلسىمۇ، گېكتار كۆپرەك ئورمانچىلىقتا قوللىنىلىدۇ.
مەسجىدى ھەرەم
مەسجىدى ھەرەم (ئەرەبچە: المسجد الحرم)، مەككەدە كەئبەنى ئۆز ئىچىگە ئالغان، بۈيۈك جامئە مەسجىد. ھۈرمەتلىك مەسجىد مەنىسىدىكى كەلگەن بۇ ئىپادە قۇرئاندا 16 ئايەتتە يەر ئالماقتا.
مەسجىدى ھەرەمنىڭ ئوتتۇرىسىدا بولغان كەئبىنىڭ شەرقىي بۇرجىسىدا ئىشارەت تاشى سۈپەتىدە پەرقلىق رەڭ ۋە ئالاھىيدىلىككە ئىگە بولغان "قارا تاش" مەنىسىدىكى "ھەجەرۇل ئەسۋەد" جايلاشتۇرۇلغان ۋە كۈمۈش بىر رامكا بىلەن ئورالغان. بۇ تاشنى ئىبراھىم ئەلەيھىسسالامدىن كۈنىمىزگىچە كەلگەن بىر يالداما دەپ قارالىدۇ. بۇ سەبەبتىن ھەم پۈتۈن مۇسۇلمانلار ئۈچۈن بەك قىممەتلىكتۇر.
كەئبە، ھەزرىتى ئىبراھىم ۋە ئىسمائىل ئەلەيھىسسالاملاردىن سوڭرە نۇرغۇن ئۆزگەرتىشلەرگە دۇچار بولغان. تۈرلۈك دەۋىرلەردە قىسمەن ياكى پۈتۈنى بىلەن يېڭىدىن ئىنشا قىلىنغان ۋە كۈنىمىزدىكى ھالىغا ئۇلاشقان. شۇ ۋاقىتتا كەئبە، مەسجىدى ھەرەم بىلەن بىرلىكتە جەمئىي 400،800 مېتر2 كۆلەملىك بىر يەرنى قاپسايدۇ.
شۇنداقلا 820،000 كىشىلىك سىغىمى بىلەن كۈنىمىزدىكى ئەڭ چوڭ جامئە مەسجىدتۇر.
ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى
ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى (Uyghur Latin Yёziqi) لاتىن ھەرپلىرى ئاساسىدا بولۇپمۇ كومپيۇتېر ساھەسىدە ۋە باشقا مۇناسىۋەتلىك ساھەلەردە ئۇيغۇر ئەرەب يېزىقىغا يانداش قىلىپ ئىشلىتىلىدىغان لاتىن ھەرپلىرىدىن تۈزۈلگەن يېزىق.ئۇيغۇرلار قاراخانىيلار دەۋرىدىن باشلاپ (ئىدىقۇت خانلىقى تەۋەسىدىكى ئۇيغۇرلار بۇنىڭدىن سىرت) ئەرەب يېزىقىنى قوبۇل قىلغاندىن تارتىپ، تاكى 1965-يىلى 1-ئايغىچە بولغان مىڭ يىلدىن ئارتۇق ۋاقىت ئىچىدە، بۇ يېزىقنى پەيدىنپەي ئىسلاھ قىلىپ، ئىزچىل قوللىنىپ كەلگەن. 1965-يىلى 1-ئايغا كەلگەندە، بۇ يېزىق ئەمەلدىن قالدۇرۇلۇپ، لاتىن ھەرپلىرى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېڭى يېزىقىنى 1982-يىلىنىڭ ئاخىرىغىچە 17 يىل رەسمىي قوللانغان. 1984-يىلىدىن باشلاپ ئەرەب يېزىقى ئاساسىدىكى ئۇيغۇر يېزىقى قايتىدىن ئەسلىگە كەلتۈرۈلۈپ، ئۇنى بۈگۈنگە قەدەر قوللىنىپ كېلىۋاتىدۇ.
ھازىر قوللىنىۋاتقان ئۇيغۇر يېزىقى جەمئىي 32 ھەرپتىن تەركىب تاپقان بولۇپ، ئۇلارنىڭ سەككىزى سوزۇق تاۋۇشنى، 24 ى ئۈزۈك تاۋۇشنى ئىپادىلەيدۇ.
ئالاقەدار
2. شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى گېزىتى 2000-يىل 25-دىكابىر (ئۇيغۇر ئەرەب يېزىقى .jpg فورمات)
3. شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى 2-قانال(XJTV-2) دە 2001-يىلىنىڭ بېشىدا تارقىتىلغان UKY غا ئائىت مەخسۇس خەۋەر ۋە شىنجاڭ گېزىتى، شىنجاڭ ئىقتىساد گېزىتى قاتارلىقلار
5. An Introduction to Latin-Script Uyghur (by Jean R. Duval, Waris A. Janbaz, 2006).
دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ فوتو ئاپپارات
1900-يىلى ئامېرىكىنىڭ چىكاگو دىكى ئوردۇن تۆمۈريول شىركىتى لايىھىلەپ ياسىغان «مامۇنت» ناملىق فوتو ئاپپارات ئارقا-ئارقىدىن بازارغا سېلىنغان فوتو ئاپپاراتلارنىڭ ئىچىدىكى ئەڭ چوڭى ئىدى.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ فوتو ئاپپارات
ياسالغان ۋاقىت :1900-يىلى
ياسىغان شىركەت :ئوردۇن تۆمۈريول شىركىتى
ئېغىرلىقى :635 كىلوگرام
تونۇشتۇرۇلىشى
«مامۇنت» ناملىق فوتو ئاپپارات بىلەن تارتىلغان سۈرەتنىڭ نېگاتىپىنىڭ ئۆلچىمى 1.4×2.4 مېتىر بولۇپ، بۇ نېگاتىپىنىنى يۇيۇش ۋە بېسىشقا 0.045 كۇپ مېتىر خىمىيىلىك دورا سۇيۇقلۇقى كېتەتتى. 1900-يىلى پارىژدىكى يەرمەنكىدە مۇشۇ خىل ئاپپارات ئارقىلىق تارتىلغان چوڭ سۈرەت «دۇنيا بويىچە تۇنجى مۇكاپات»قا ئېرىشكەن.
بۇ چوڭ ئاپپارات مەزكۇر شىركەت ئىشلەپچىقارغان ھەشەمەتلىك ۋاگونلارنى سۈرەتكە تارتىش ئۈچۈن ياسالغان. بۇ ئاپپاراتقا 225 كىلوگرام ئېغىرلىقتىكى يورۇقلۇق سەزگۈچى ئەينەك ئورۇنلاشتۇرۇلغان، ئاپپاراتنىڭ ئومۇمىي ئېغىرلىقى 635 كىلوگرامغا يېتەتتى، ئۇنى 15 ئادەم باشقۇراتتى. شۇنىڭ ئۈچۈن بۇ شىركەت مەخسۇس بىر ۋاگون ئاجرىتىپ بۇ قىممەتلىك ئاپپاراتنى توشۇشقا ئىشلەتكەن.
ئالاقىدار بايان
فوتو ئاپپارات دۇنياغا كەلگەن دەسلەپكى نەچچە ئون يىلدا بىر پارچە سۈرەتنى چوڭايتىش ناھايىتىمۇ قىيىن ئىدى. بىرەر پارچە ئېنىق تارتىلغان رەڭلىك چوڭ سۈرەتكە ئېرىشىش ئۈچۈن مۇناسىپ ھالدىكى چوڭ ئاپپارات بىلەن سۈرەت تارتىشقا توغرا كېلەتتى.
سۈرەتكە تارتىش تېخنىكىسى ئۇچقاندەك تەرەققىي قىلغان بۇگۈنكى كۈندە كىچىك ئاپپاراتتا تارتىلغان سۈرەتلەرنىڭ تېگاتىپىنىمۇ «مامۇنت» ناملىق فوتو ئاپپاراتتا تارتىلغان سۈرەتتىن ئېنىق قىلىپ چوڭايتقىلى بولىدىغان بولدى. شۇنداقلا ئەينى ۋاقىتتىكى «مامۇنت» ناملىق ئاپپاراتتا تارتىلغان سۈرەتكە قارىغاندا تېخىمۇ ئېنىق سۈرەتلەرنى تارتقىلى بولىدىغان بولدى. ئەينى ۋاقىتتىكى «مامۇنت» ناملىق ئاپپارات چوڭ ھەم كېلەڭسىز بولغاچقا، ئاللىقاچان ئاسار ئەتىقىگە ئايلانغان.
شىنجاڭ ئىشلەپچىقىرش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى يېزا ئىگىلىك ئۈچىنچى شىسى
يېزا ئىگىلىك 3 - شىسى ئەسلىدىكى جۇڭگو خەلق ئازادلىق ئارمىيىسى 1 - دالا ئارمىيىسى 1 - بىڭتۇەنى 5 - جۈنىنىڭ 14 - شىسى بىلەن 5 - شىسىنىڭ بىر قىسىم قوشۇنى ئىدى. 1953 - يىلى بۇيرۇققا ئاساسەن كوللېكتىپ كەسىپ ئالماشتۇرۇش يولى بىلەن يېزا ئىگىلىك 1 - شىسىنىڭ 4 - باشقۇرۇش ئورنى تەشكىل قىلىنغان، 1966 - يىلى 1 - ئايدا يېزا ئىگىلىك 3 - شىسى قىلىپ قۇرۇلغان. شى شىتابى قەشقەر شەھىرىدە. يېزا ئىگىلىك شىسى تارىم ئويمانلىقىنىڭ غەربىي قىسىمغا جايلاشقان بولۇپ، قەشقەر ۋىلايىتى بىلەن قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستىنىڭ 14 ناھىيە )شەھەر( سىگە تارقالغان. 3 بوز يەر ئۆزلەشتۈرۈش رايونى قارايدۇ، ئۇنىڭ تارمىقىدا مۇستەقىل ھېسابات قىلىدىغان كارخانىدىن 40 ى بار بولۇپ، بۇنىڭ 18 ى دېھقانچىلىق، چارۋىچىلىق تۇەن - مەيدانى، 22 سى سانائەت قاتناش، بىناكارلىق، سودا كارخانىسى، ئۇنىڭدىن باشقا يەنە پەن - تېخنىكا، مائارىپ، مەدەنىيەت، سەھىيە قاتارلىق كەسپىي ئورۇندىن 144 ى بار. ھازىر 54 مىڭ 700 گېكتار )820 مىڭ 500 مو( تېرىلغۇ يەر، 3600 گېكتار )54 مىڭ مو(مېۋىلىك باغ، 9000 گېكتار )135 مىڭ مو( سۇ كۆلىمى، 110 مىڭ گېكتار )1 مىليون 650 مىڭ مو( يايلاق، 8700 گېكتار )130 مىڭ 500 مو( يەردە سۈنئىي پەرۋىش قىلىنىدىغان چۈچۈك بۇيا بار. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 158 مىڭ )بۇنىڭ ئىچىدە ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ نوپۇسى 82 مىڭ 400 نەپەر(، ئەمگەكچى 61 مىڭ، بۇنىڭ ئىچىدە دۆلەت ئىگىلىكىدىكى ئورۇنلاردا ئىشلەۋاتقان ئىشچى - خىزمەتچى 36 مىڭ نەپەر. يېزا ئىگىلىك 3 - شىسىنىڭ سۇ ئىنشائاتلاشتۇرۇش، يېزا ئىگىلىكىنى ماشىنىلاشتۇرۇش دەرىجىسى بىر قەدەر يۇقىرى بولۇپ، ئېتىز - ئېرىقلارنى ئورمان بىلەن تورلاشتۇرۇش ئاساسىي جەھەتتىن ئىشقا ئاشۇرۇلغان. چوڭ تىپتىكى سۇ ئامبىرىدىن 5 )ئومۇمىي سىغىمچانلىقى 850 مىليون كۇب مېتىر( ياسالغان، يۈرۈشلەشكەن مۇكەممەل سۇغىرىش، سۇ چىقىرىش سىستېمىسى بەرپا قىلىنغان بولۇپ، 100 مىڭ گېكتار )1 مىليون 500 مىڭ مو( سۇغىرىش كۆلىمىنى كونترول قىلغىلى بولىدۇ؛ دېھقانچىلىق ماشىنىلىرىنىڭ ئومۇمىي كۈچى 86 مىڭ كىلوۋات بولۇپ، چوڭ، ئوتتۇرا تىپتىكى دېھقانچىلىق ماشىنىلىرى 1000 غا يېتىدۇ. دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىدىن ئاساسلىقى بۇغداي، كوممىقوناق، پاختا، مايلىقدان، نەشپۈت، ئالما، ئۆرۈك، ياڭاق قاتارلىقلار بار، بۇنىڭ ئىچىدە ئەلا سۈپەتلىك ساپ پاختا، >گۇڭباۋ 5< ماركىلىق نەشپۈت، بۇغا مۈڭگۈزى قاتارلىقلار داڭلىق، ئەلا سۈپەتلىك، ئالاھىدە مەھسۇلات ھېسابلىنىدۇ. نەشپۈت 1994 - يىلى 2 - نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرى كۆرگەزمىسىدە ئالتۇن مېدال مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن بولۇپ، بېيجىڭ دىياۋ يۈتەي دۆلەت مېھمانخانىسىدا ئىشلىتىلىدىغان مەھسۇلات قىلىپ بېكىتىلدى. چارۋىلاردىن ئاساسلىقى كالا، قوي، بۇغا قاتارلىقلار بار. يېزا ئىگىلىك 3 - شىسىنىڭ ئاساسلىق سانائەت تۈرلىرىدىن كۆمۈر، ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى، ئاشلىق - ماي پىششىقلاپ ئىشلەش، چۈچۈك بۇيا پىششىقلاپ ئىشلەش، ھارا ئېچىتىش، كاۋچۇك مەھسۇلاتلىرى ئىشلەپچىقىرىش، پەمىدۇر پىششىقلاپ ئىشلەش، سېمونت قاتارلىقلار بار. بۇنىڭ ئىچىدە >قارىغاي< >قار لەيلىسى< ماركىلىق چۈچۈك بۇيا مەلھىمى ئاپتونوم رايون تەرىپىدىن ئېكىسپورت قىلىدىغان ئەلا سۈپەتلىك ئالاھىدە مەھسۇلات قىلىپ بېكىتىلدى، >تارىم دەرياسى< ماركىلىق ئۈچ قىرلىق تاسما بىلەن >شىخۇ< ماركىلىق ئۈزۈم ھارىقى ئاپتونوم رايون تەرىپىدىن ئەلا سۈپەتلىك مەھسۇلات دېگەن نامغا ئېرىشتى.
مەنبەلەر
«شىنجاڭنىڭ ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي تەرەققىياتى توغرىسىدا ئومۇمىي بايان» دىن
ئار
ئار، 100 كۋادرات مېترغا تەڭ مەيدان بىرلىكى. ماتېماتىكىدا كۆپرەك قوللىنىلىدۇ.
مېتر2
ئار = 100 مېتر2
دېكار = 1000 مېتر2
گېكتار = 10،000 مېتر2
ئۆزگەن
ئۆزگەن ياكى ئۆزكەند (قىرغىزچە: Өзгөн، ئۆزبەكچە: O'zgan/Ўзган) قىرغىزىستان جۇمھۇرىيىتى ئوش ۋىلايىتى ئۆزگەن ناھىيىسى ئۆزگەن شەھىرى، شۇنداقلا ئۆزگەن ناھىيىسىنىڭ مەركىزى.
تۆتمۈش
قولىمىزدىكى ئەڭ قەدىم تۈركىي سۆزلۈك بولمىش دىۋانۇ لۇغاتىت تۈركتە تىلغا ئېلىنغا "اوزجنت \ئۆزچەنت" شەھىرى ئىكەنلىكى تەخمىن قىلىنماقتا.
نۇپۇس
2009 يىلىدىكى نۇپۇس تەكشۈرۈشىگە كۆرە ئۆزگگن شەھىرىدە 49،410 كىشى ياشىماقتا. شەھەردە 90% ئۆزبەكلەر ياشىماقتادۇر.
بوزقىر يىپەك يولى
بوزقىر يېپەك يولى ياكى يايلاق يېپەك يولى ئۆتمۈشتە ئوتتۇرا تۈزلەڭلىكنىڭ شىمالىدىكى سەددىچىن سېپىلىنىڭ شىمالىدا، موڭغۇل ئىگىزلىكى، ئورتا غەربي ئاسيانىڭ شىمالى، جەنۇبىي رۇسىيە بوزقىرلىرىدىن ئۆتۈپ غەربتە ياۋروپاغا تۇتىشىدىغان سودا - تىجارەت يولىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ گۈزەرگاھ ئۈستىدە ئوترار، تالاس، توقماق قاتارلىق مۇھىم شەھەرلەر بار ئىدى.
بوزقىر يېپەك يولى، مىلادىنىڭ ئالدى كەينىدىلا يەتتىسۇ رايونىدىكى ئۇيسۇن توپراقلىرىدىن موڭغۇل ئىگىزلىكىگە تۇتاشقانلىقى ھەققىدە تارىخى خاتىرەلەر باردۇر. تاڭ دەرىدە ئۇيغۇر يولى، دەپ ئاتالغان، ئوتتۇرا تۈزلەڭلىكتىن شىمالغا قاراپ مېڭىپ ياڭشەن بىلەن يىنشەننىڭ جەنوبىدىكى سۇڧاڭ، ۋۇيۈەن، يۈنجوڭ، دىڭشياڭ، يامۇل ئايماقلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان خېنەن رايونىدىكى زامانىسىدا يېڭى چىن دەپ ئاتالغان قۇرۇلنىڭ سىرتىغا ئۆتۈپ، موڭغۇل دالاسىغا كىرىپ، ئۇ يەردىن ئوتتۇرا غەربىي ئاسىيانىڭ شىمالىنى بويلاپ داۋام قىلىدۇ، جەنۇبىي ئورۇس يايلاقلىرىدىن ئۆتۈپ ياۋروپاغا يېتىپ بارىدۇ. بۇ يول ئۈستىدىكى مۇھىم شەھەرلەردىن ئوردۇ بالىق، ئوترار، تالاس، تاراز، سۇياب، بەشبالىق (قەدىمدە كۇشان)، ڧېڭجۇ (چىن دەۋرىدە جيۇيۈەن ئايماغى) قاتارلىقلار بار ئىدى.
ھۇنلار ۋە ئۇلاردىن سوڭرەكى سىيانپىيلار، ئوخانلار، رورانلار، ئاقھۇنلار، تۈركلەر، ئۇيغۇرلار، قىرغىزلار، يۆبەنلەر، زۇبۇلار، تاتارلار، تايجىيۇدلار، مەركىتلەر، نايمانلار، كەرەيلەر، ئونغۇتلار، موڭغۇللار، سوغدىلار، ئۇيسۇنلار، ياۋچىلار، قاسارلار، ئالانلار قاتارلىق خەلقلەر بۇ يايلاقلاردا ياشاپ ئۆتكەندۇر. ئۆڭلۈك سۆيگۈن توپلىڭىدىن سوڭرە، لۇڭيوۋ ئۆلكىسىدىكى ئايماقلار 758—776 يىللار ئارىسى ئىلگىرى كېيىن بولۇپ تۈبۈتلەرنىڭ قولىغا تۈشۈپ كەتتى. يېپەك يولى تۈبۈتلەرنىڭ كونترولى ئاستىغا تۈزۈپ قالدى. تاڭ سۇلالىسى مەجبۇرىي ھالدا يايلاق يېپەك يولىدىن پايدىلىنىپ قۇرىغار بىلەن ئالاقە باغلايدۇرغان بولدى.
1895 - يىلى
1895 (MDCCCXCV) يىلى مىلادى تەقۋىم بويىچە سەيشەنبە كۈنى باشلىغان ئادەتتىكى يىلدۇر.
رۆنتگېنىي
left|thumb|250px ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
رۇبلى
رۇبلى بولسا روسسىيىنىڭ پۇل بىرلىكى (پۇل نامى)
ئاناتول فرانس
ئاناتول فرانس (Anatole France, 1844-1924)
France
1924 - يىلى 10- ئاينىڭ 13 - كۈنى، ئاناتول فرانس ۋاپات بولدى. ئاناتول فرانسنىڭ ھەقىقى ئىسمى فرانسوۋا ئاناتول تبول بولۇپ ، 19 - ئەسىر بىلەن 20 - ئەسىر ئالماشقان چاغدا ئۆتكەن فىرانسىيىنىڭ ئەڭ ئاتاقلىق يازغۇچىسى ، ئەدەبىي ئوبزور چىسى ۋە ئىلغارجامائەت ئەربابى. ئۇنىڭ "ئالتۇن رەڭلىك شېئىرلار"،"شىرۋىست پونارنىڭ جىنايىتى"،" ھازىرقى زامان تارىخنامىسى"،"ئەرۋاھلار ئىنتىزار"... قاتارلىق ۋەكىللىك ئەسەرلىرى بار. 1921 - يىلى "ئۇنىڭ ئەدەبىياتتىكى مۇۋەپپەقىيەتلىرىنى - ئەسەرلىرىدىكى ئۆزگىچە ئىسىل ئىستىلىنى،چوڭقۇر ئىنسانپەرۋەرلىكىنى ،مەدەنىي ۋە ھەققانىي كىرتلارنىڭ پەزىلىتىنى تەقدىرلەش ئۈچۈن "نوبىل ئەدەبىيات مۇكاپاتى بىرىلگەن.
گېكتار
گېكتار ياكى ھېكتار، قىسقارتىمىسى ha بولۇپ، 10.000 m² غا تەڭ بولغان ئۆلچەم بىرلىكى. ھېكتو ۋە ئار دېگەن سۆزلەرنىڭ بىركىشىدىن تۈزۈلگەن ۋە 100 ئار دېگەن مەنىگە كېلىدۇ. 1 دېكار 1000 m² غا تەڭ، 1 گېكتار 10،000 m² غا تەڭ. 100 m² غا تەڭ يەر مەيدانىغا ئار دېيىلىدۇ. ئادەتتە يەر ئۆلچەشتە ئىشلىتىلىدۇ، دېھقانچىلىق ۋە ئورمانچىلىقتا كۆپ قوللىنىلغان ئۆلچەم بىرلىكىدۇر.
ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى
ئۇيغۇر قىرغىنچىلىقى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Uyghur Qirghinchiliqi) بولسا شەرقىي تۈركىستاندا يۈز بېرىۋاتقان ئىرقىي قىرغىنچىلىق.
ئارقا كۆرۈنىشى
شەرقىي تۈركىستاندىكى لاگېرلار 2014-يىلى ئېچىلغان ۋە 2016-يىلى ئەسلىدىكى تىبەت پارتىيە سېكرىتارى چېن چۈەنگو كەلگەندىن كېيىن زور دەرىجىدە كېڭەيتىلگەن قايتا تەربىيەلەش مەركەزلىرىدۇر. چېن چۈەنگو سېكرىتار بولغاندىن كېيىن مىڭلىغان ئون مىڭلىغان ساقچىلارنى قوبۇل قىلدى، ھەر قايسى شەھەر ناھىيەلەرگە 7300 ئەتراپىدا تەكشۈرۈش پونكىتلىرىنى تەسىس قىلىپ شەرقىي تۈركىستاننى ھەقىقى بىر ساقچى دۆلىتىگە ئايلاندۇردى. دەسلىپىدە ياۋا ئاخۇن ۋە دىنىي ئەسەبىي ئىددىيەدىىكىلەرنى سولاپ تەربىيەلىدى، بارا-بارا تەربىيەلىنىش ئوبىكىتلىرىنىڭ دائىرىسى كېڭىيىپ، ھازىرقى كۈنگە كەلگەندە نەچچە يۈز مىڭلىغان ھەتتا مىليونلىغان ئىنسانلار لاگېرلاردا ياتماقتا.
لاگېر ۋە تۇتقۇنلارنىڭ سانى
سېكرېتار پەزىلەت بەكرى خىزمىتىدىكى پاسسىپلىقى سەۋەبىدىن «تەربىيىلەش» كە ئېلىپ كېتىلگەن. قەشقەر شەھەرلىك دىنىي ئىشلار ئىدارىسىنىڭ سابىق خىزمەتچى خادىمى، ياۋاغ كوچا باشقارمىسى پارتىيە ياچېيكىسىنىڭ سېكرېتارى پەزىلەت بەكرىنىڭ ئۆز تەۋەلىكىدىكى «يېپىق تەربىيە» ھەرىكىتىگە يېتەكچىلىك قىلىشتا ئاكتىپ بولمىغانلىقى ئۈچۈن «ئىدىيەسىدە سىياسىي مەسىلە بار» دەپ قارىلىپ، ئىككى ئاينىڭ ئالدىدا ۋەزىپىسىدىن قالدۇرۇلغانلىقى ۋە «يېپىق تەربىيە لاگېرى» غا تەربىيىلىنىش ئۈچۈن ئېلىپ كېتىلگەنلىكىنى مەلۇم قىلدى. مۇخبىرىمىزنىڭ ئېنىقلاشلىرى داۋامىدا يۇقىرىقى ئۇچۇرلار قىسمەن دەلىللەندى.
مۇئامىلە
ناخشا ئېيتىش، تارىخ ئۆگۈنۈش. زورلاپ ھاراق ئىچكۈزۈش، چوشقا گۆشى يىگۈزۈش.
خالىدە ئىسرائىل
«خالىدە ئىسرائىل» 1952-يىلى 10- ئايدا قەشقەر شەھرىدە تۇغۇلغان. 1959-يىلىدىن 1969-يىلىغىچە ئاقسۇ، خوتەن قاتارلىق جايلاردا باشلانغۇچ، ئوتتۇرا مەكتەپلەردە ئوقۇغان. 1971-يىلىدىن 1972-يىلىغىچە «خوتەن گېزىتى» دە ئىشلىگەن. 1972 -يىلىدىن 1975-يىلىغىچە سابىق مەركىزىي مىللەتلەر ئىنىستىتوتىنىڭ تىل فاكولتىتىدا ئوقۇغان. ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن «شىنجاڭ گېزىتى» ئىدارىسىگە تەخسىم قىلىنغان. ھازىر شۇ ئورۇندا مۇھەررىر بولۇپ ئىشلەۋاتىدۇ. ھازىرغىچە خالىدە ئىسرائىلنىڭ «قۇملۇق چۈشى»، «تاش شەھەر» قاتارلىق ھېكايە- پوۋېستلار توپلاملىرى نەشىر قىلىنغان.
خالىدە ئىسرائىل 1985 - يىلدىن باشلاپ ئەدەبىي ئىجادىيەتكە كىرىشكەن. ئۇ گويا بىردىنلا بەرق ئۇرۇپ چېچەكلىگەن باھار گۈلىدەك ناھايىتى قىسقا ۋاقىت ئىچىدىلا ئۆزىنىڭ ئاز، ئەمما ساز بولغان، كىتابخانلار قەلبىنى لەرزىگە سالالىغان ئەسەرلىرى بىلەن ئەدەبىياتىمىز مۇنبىرىدە ئۆزىگە مۇناسىپ ئورۇن ئالدى.
ئۇ 1985 - يىلى ئېلان قىلغان تۇنجى ھېكايىسى - »ئېھ، ھايات«تىن باشلاپ ھازىرغىچە «ئانا»، «ئويغىنىش»، «ئەڭ گۈزەل خاتىرە»، «يىلتىز»، «ھاڭگىرت كۆلى»، «قۇملۇقنىڭ چۈشى»، «ئۇ كۆزلەر»، «رەڭدار قۇيۇن»، «باھاردا ياغقان قار»، «ئوربىتا»قاتارلىق ساناقلىقلا ھېكايە، پوۋېستلىرى بىلەن نۆۋەتتىكى ئۇيغۇر پروزىچىلىقىدا تەسىرى زور يازغۇچىلارنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. بىر قىسىم ھېكايە، پوۋېستلىرى خەنزۇ تىلىغا تەرجىمە قىلىنىپ، ياخشى باھالارغا ئېرىشتى. مۇھىم ئەسەرلىرى «قۇملۇقنىڭ چۈشى» دېگەن نام ئاستىدا توپلام قىلىنىپ قايتا نەشر قىلىندى.
يېقىنقى يىللاردىن بۇيان، ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدا ئاپتورلار قوشۇنى كۈنسايىن زورايغان، ھەر خىل ژانىردىكى ئەسەرلەر كۆپلەپ يېزىلغان بولسىمۇ، لېكىن كىتابخانلار ھەقىقىي ياخشى كۆرىدىغان، ئەسەرلىرى زور غۇلغۇلا قوزغىغان يازغۇچىلار ناھايىتى ئاز، خالىدە ئىسرائىل دەل مۇشۇ تىپتىكى ساناقلىقلا يازغۇچىلارنىڭ بىرىدۇر.