cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
تىبابەتچىلىك ساۋادى
1) ساقلىقنى ساقلاش تەدبىرلىرى بويىچە: تېۋىپلىرىمىز ئادەمنىڭ جىسمانىي، مەنىۋى سالامەتلىكىنى كۈچەيتىش، قوغداش، ئادەمنى ئاغرىقنىڭ ئازابىدىن قۇتۇلدۇرۇشنى تىبابەتچىلىكنىڭ تۈپ مەقسىتى دەپ قاراپ كەلگەن. ئۇلار شۇ مەقسەتتە: 
(1) كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىشنى بىرىنچى ئورۇنغا قويغان. بۇنىڭ ئۈچۈن ئادەتتە شەخسىي ۋە مۇھىت تازىلىقىغا، مۇۋاپىق ئوزۇقلىنىشقا، ھەرىكەت قىلىشقا، كېسەلنى سەل چاغلىماسلىققا، شاد - خۇرام يۈرۈشكە دىققەت قىلىشنىڭ زۆرۈرلىكىنى تەرغىپ قىلىپ ساقلىقنى ساقلاش ساۋادلىرى، تەۋسىيە - نەسىھەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان قوللانما - كىتابلارنى يېزىش ئارقىلىق جەمئىيەتكە تىببىي بىلىم تارقىتىپ كەلگەن. <سالامەتلىك تېپىلماس دۇنيا>، <تەننىڭ ساقلىقى پادىشاھلىق> دېگەن ماقال تەمسىل ئاشۇنداق تەۋسىيە - نەسىھەتلەرنىڭ مەھسۇلى. ئۇلۇغ مۇتەپەككۇر يۈسۈپ خاس ھاجىپ بۇ تەۋسىيە - نەسىھەتلەرگە ۋارىسلىق قىلىپ، ئۇنى ئىجادىي راۋاجلاندۇرۇش بىلەن ئىلمىي ئىخچاملاپ <قۇتادغۇبىلىك> داستانىدا مۇنداق تەۋسىيە قىلىدۇ: 
4615 كېسەل گالدىن كىرۇر، ئۇنى چىڭ كۆزەت، 
يېگىن ئاشنى تەڭشەپ، ئاز - ئاز پەقەت. 
(2) شەھەر - يۇرتلاردا <دۇرۇت - نىجاد>، <مازايى - ماشايىق>، <جىن - ئالۋاستىنى قوغلاش> نىڭ تەرغىباتچىلىرى - ھۆكۈمالار بىلەن رىقابەتلىشىپ شىپاخانىلار ئېچىپ، ئەملەش ۋە سەييارە ئەملەشنى يولغا قويغان. 
)3( ئىز باسار يېتىشتۈرۈشنى جامائەتنىڭ ساقلىقنى ساقلاشنىڭ مۇھىم تەدبىرى سۈپىتىدە قاراپ شاگىرىت تەربىيلەشنى يولغا قويغان. 
)4( ئادەتتە كۆپ كۆرۈلىدىغان كىچىك كېسەللىكلەرنى داۋالاش رېتسىپلىرىنى ئومۇملاشتۇرۇشقا ئەھمىيەت بېرىپ كەلگەن. بۇنىڭ ئارقىسىدا ئۆي بويىچە ئىگىر، چىلان، دانەكچە، زىرە، موزا، بوزبۇغا، يانتاق شېكىرى )تەرەنجۋىل( قاتارلىق خام دورىلاردىن ئايرىلماس ئادىتى ئومۇملاشقان. 
2) داۋالاش بويىچە: كېسەللىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش بىلەن داۋالاش بىرلەشتۈرۈلگەن. تېۋىپلىرىمىز كېسەل سەۋەبىنى ئادەم مىجەزىدە پەيدا بولغان ئۆزگىرىش بىلەن بىۋاسىتە مۇناسىۋەتلىك دەپ قاراپ، داۋالاش بويىچە <بىر پۈتۈنلۈك> (ئادەم ئەزايىنىڭ ئورگانىك بىر پۈتۈنلۈكى) نەزەرىيىسى، <ئىسسىق>، <سوغۇق>، <يەل - قوقاق> نەزەرىيىسى قاتارلىق بىر يۈرۈش نەزەرىيە سېستىمىسىنى ئوتتۇرىغا قويغان. ئۇلار شۇ ئاساستا كېسەل كۆرۈش، داۋالاش، دورا ھازىرلاش چارە - تەدبىرلىرىنى يولغا قويغان: 
(1) كېسەل كۆرۈشتە سوراش، تومۇر تۇتۇش، تىلىغا قاراش ئۇسۇلىنى قوللىنىپ كەلگەن. 
(2) داۋالاشتا دورا ۋە يېمەكلىك بىلەن داۋالاشتىن ئىبارەت ئىككى خىل داۋالاشنى ئادەت قىلغان. 
دورا بىلەن داۋالاشتان كېسەل خاراكتىرىگە قاراپ <زەھەرنى زەھەر بىلەن قايتۇرۇش>، <ئىسسىقنى سوغۇق بىلەن، سوغۇقنى ئىسسىق بىلەن قايتۇرۇش> چارە - تەدبىرىنى قوللىنىپ كەلگەن. زەھەرنى زەھەر بىلەن قايتۇرۇش چارىسى بويىچە بەزى ئېغىز ئالماي ئادەم قىينايدىغان ئۆسمە تىپىدىكى ئىششىق، ئاقما جاراھەت قاتارلىق ئاغرىقلارغا كۆكتاش، سىماب، نۆشۈدۈر، زەمچە، تاش سىر قاتارلىق كان - مەدەن ماددىلىرى، يىلان، چايان، كېلە، ئۇچقۇن پاقا قاتارلىق جانلىقلار، كۇچۇلىغا ئوخشاش زەھەر تەركىبلىك ئوت - چۆپ ۋە ئۇلارنىڭ ئۇرۇق - مېۋە، يىلتىزلىرىدىن ھازىرلانغان دورا بېرىلىدۇ. ئىسسىقنى سوغۇق بىلەن، سوغۇقنى ئىسسىق بىلەن قايتۇرۇش چارىسى بويىچە ئىسسىق مىجەزلەرنىڭ ئىسسىقى ئېشىپ كېتىش سەۋەبى بىلەن ئاغرىغانلارغا تەبىئىتى سوغۇق، سوغۇق مىجەزلەرگە تەبىئىتى ئىسسىق ئوت - چۆپلەردىن ھازىرلانغان دورا ۋە تەبىئىتى سوغۇق (ئىسسىق) يېمەكلىكلەر بۇيرۇلىدۇ. 
يېمەكلىك بىلەن داۋالاش ئادەم ئەزالىرىنىڭ ئىشلەش ئىقتىدارىنىڭ ئاجىزلىشىشى، تەڭپۇڭسىزلىقى قاتارلىق سەۋەبلەر بىلەن كېلىپ چىققان بەدەن ئاجىزلىقىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان ھەرخىل كېسەللىكلەرگە قارىتا ئېلىپ بېرىلىدۇ. بۇنىڭ ئۈچۈن كېسەل خاراكتېرىگە قاراپ ئوزۇقلۇق، شىپالىق رولىغا ئىگە يېمەكلىكلەر بىلەن مۇۋاپىق ئوزۇقلىنىش ۋە بەزى يېمەكلىكلەردىن پەرھىز قىلىش بۇيرۇلىدۇ. ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىدە بۇغداي - قوناق، نۇقۇت - پۇرچاقتىن باشقا يەنە گۆش، قوي، كالا قاتارلىق ھايۋانلارنىڭ جىگەر، بۆرەك قاتارلىق ئىچكى ئەزالىرى، سۈت، تۇخۇم، ئەنجۈر، ياڭاق، بادام - پىستە، ئۆرۈك مېغىزى ۋە شۇ مېغىزلاردىن ھازىرلانغان تالقانلار، توخۇ، چىل، كەكلىك قاتارلىق ئۇچار - قاناتلارنىڭ گۆشلىرى شىپالىق ۋە بەدەن قۇۋۋەتلەش رولىغا ئىگە دەپ قارىلىپ كەم ماغدۇرلۇق، سىل (ئۆپكە كېسىلى)، بۆرەك ئاغرىقى قاتارلىق ئاغرىقلار بېرىلىدۇ. قىزىلگۈل، بىھى، ئانار، سەۋزە، شاتۇت قاتارلىق مېۋىلەردە ئىشلەنگەن قىيام - مۇارببالار نېرۋا، يۈرەك ئاجىزلىقى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە، زىرە، بىدىيان، ئىگىر قاتارلىقلار كەم ئىشتەيلىك، مەيدە سۇسلۇقى قاتارلىق كېسەللىكلەرگە بېرىلىدۇ. 
گۆشلەر ئىچىدەقوي گۆشىنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى، تەبىئىتى ئىسسىق، ئۇنىڭدىن قالسا ئات گۆشى، كېيىك، ئارقار، بۆكەن قاتارلىق ھايۋانات گۆشلىرى ۋە ئۇلارنىڭ جىگەر، بۆرەك قاتارلىق ئىچكى ئەزالىرى، مۈڭگۈز، غولتومۇر قېنى شىپالىق رولغا ئىگە دەپ بەدەن قۇۋۋەتلەشكە بۇيرۇلىدۇ. ئەمما بۇ نەرسىلەرگە ئىگە بولۇش تەس بولغاچقا ئادەتتە، ئۇنىڭ ئورنىغا قوي گۆشى ئىستېمال قىلىنىدۇ. <قوي گۆشى ئىسسىق، كالا گۆشى سوغۇق، ئۆچكە گۆشى قوقاق> دېگەن ماقال تەمسىل ۋە <تۇغۇتلۇق ئاياللارغا قىرقى ئىچىدە قوينىڭ كاللا - پاقالچىقىنى يېگۈزۈش> ئادىتى شۇ ئەقىدە ئاساسىدا كېلىپ چىققان. 
ئۈگە كېسەللىكلىرى، بەل - پۇت ئاغرىقلىرى، تېرە كېسەللىكلىرى تاش مىجەز سوغۇقلۇقىدىن، سوغۇق يەلدىن دەپ قارىلىدۇ. شۇنىڭ ئۈچۈن مۇنداق كېسەللىكلەرگە بەدەن سىرتىدىن ئىسسىقلىق قىلىش يەنى قارا قوي ياكى قىرقىلمايدىغان سېرىق ئوغلاق تېرىسىگە كىرىش؛ بوز بۇغا، جويزا، موزىدا دورا تۇتۇش، ئات، قوداي، تۆگە (لوكا يېغى)، ئېيىق يېغى قاتارلىق ياغلارنى سۈرۈش؛ قۇمغا، شورغا كىرىش، ئاپتاپتا يېتىش، ھىڭ، قوۋزاق داچىن، مىقداچىن، پىلپىل، ئاق مۇچ، قارا مۇچ، خاجۇ قاتارلىق ئىسسىقلىق دورىلار ھوردىنىش - يۇيۇنۇش بۇيرۇلىدۇ. 
ئۇيغۇر تېبابەتچىلىكىدە سۆگەل، تەمرەتكە، قىچىشقاق، ئاق كېسەل قاتارلىق جاھىل تېرە كېسەللىكلەرنى داۋالاش ئۈنۈمىمۇ يۇقىرى. بۇ كېسەللىكلەرمۇ تازىلىقنىڭ نارچارلىقى، سوغۇق يەلدىن دەپ قارىلىپ قاتتىق پەرھىز قىلىش بۇيرۇلىدۇ. 
يۇقىرىقىلاردىن باشقا، داۋالاشتا <قان ئېلىش> ئۇسۇلىمۇ قوللىنىلغان. تۇيۇقسىز بېشى قېيىپ، كۆزى، بەدەن ئەزاسى چىڭقىلىپ، قىزىپ ئاغرىغانلارنى <قان قويۇلغانلىق> نىڭ ئالامىتى دەپ پېشانىسى ياكى بىلەك تومۇرىدىن قان ئېلىپ داۋالاپ كەلگەن. 
ھازىرقى زامان تىببىي ئىلمىنىڭ تەرەققىياتى ۋە ئەمەلىيىتى نۇقتىسىدىن ئالغاندا، ئەجدادلىرىمىزنىڭ يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ساقلىقنى ساقلاش تەدبىرلىرى ۋە يېمەكلىك بىلەن داۋالاش ئۇسۇلىنىڭ ئىلمىي ئاساسقا ئىگە ئىكەنلىكى مەلۇم بولىدۇ. ئومۇمەن قىلىپ ئېيتقاندا، يېمەكلىك بىلەن داۋالاش ئۇيغۇر تېبابەتچىلىكىنىڭ ئەمەلىيىتىدە ئىسپاتلانغان ئۈنۈملۈك مۇھىم داۋالاش ئۇسۇلى، شۇنىڭ ئۈچۈن ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىدە ئوزۇقلىنىشنىڭ مۇھىملىقى بىلىشكە تېگىشلىك ساۋات شەكلىدە ئىزچىل تەۋسىيە قىلىنىپ كەلگەن. ئەجدادلىرىمىزنىڭ بۇ جەھەتتىكى تەجرىبە - ساۋاقلىرى <قۇتادغۇ بىلىك> دە يۈكسەك دەرىجىدە ئومۇملاشتۇرۇلۇپ مۇنداق بايان قىلىنىغان: 
4613 غىزانى يە ئۆلچەپ، يېمە تولا كۆپ، 
تېكەس ناھىيىسى
تېكەس ناھىيىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى دائىرىسى ئىچىدىكى بىر ناھىيە بۇلۇپ مەمۇرى جەھەتتىن ئىلى قازاق ئاپتونوم ۋىلايىتىتىگە قارايدۇ. تېكەسنىڭ يەر مايدانى 8،067 كۇۋادىرات كىلومەتەر بولۇپ 2002-يىلدىكى سىتاتىسكىگا ئاساسلاڭاندا، ئۇنىڭ نۇپۇسى 150،000.
تىبابەتچىلىك ساۋادى
ئاقىل بىر ئەزىز سۆز ئېيتتى بۇڭا خوپ : 
تېكەس ناھىيىسى
تارىخ
تېكەس ناھىيىسى خەن دەۋرىدە ئۇيسۇنلارنىڭ يېرى ئىدى. تاڭ دەۋرىدە ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ ئەنشى قورۇقچىبەگ مەھكىمىسىگە ۋە بېشبالىق قورۇقچىبەگ مەھكىمىسىگە قارىغان. چىڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ئويرات موڭغۇللىرىنىڭ كۆچۈپ يۈرۈپ مال باقىدىغان يېرى بولغان. مىنگونىڭ 23 - يىلى (1934 - يىلى) توققۇزتارا ناھىيىسىدىن ئاجرىتىلىپ تېكەس باشقۇرۇش تەسىس قىلىنغان. مىنگونىڭ 26 - يىلى (1937 - يىلى) تېكەس ناھىيىسى قۇرۇلۇپ، ئىلگىرى - كېيىن بولۇپ 2 - مەمۇرىي رايون ۋە ئىلى ۋىلايىتىگە قارىغان. ھازىر ئىلى ۋىلايىتىگە قارپ كەلمەكتە.
تىبابەتچىلىك ساۋادى
4614 تولا يېگۈچىنىڭ ئېشى سىڭمىغاي، 
تېكەس ناھىيىسى
جۇغراپىيە
تېكەس ناھىيىسى تەڭرى تېغىنىڭ غەربىي قىسىمىغا، موڭغۇلكۈرە - تېكەس ئويمانلىقىنىڭ شەرقىي بۆلىكىگە جايلاشقان. جەنۇب تەرىپى باي ناھىيىسى بىلەن، شەرقتە خېجىڭ ناھىيىسى بىلەن، شەرق ۋە شەرقىي شىمال تەرىپى توققۇزتارا ناھىيىسى بىلەن، غەرب ۋە غەربىي شىمال تەرىپى موڭغۈلكۈرە ناھىيىسى ھەم چاپچال شىبە ئاپتونوم ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەرقىدىن غەربىگىچە بولغان كەڭلىكى 910 كىلومېتىر، جەنۇبىدىن شىمالىغىچە بولغان ئۇزۇنلۇقى 116 كىلومېتىر، ئومۇمىي يەر كۆلىمى 8352 كۋادرات كىلومېتىر. ناھىيىگە بىر بازار، يەتتە يېزا، 75 كەنت ئاھالە كومىتېتى قارايدۇ. تۇرۇشلۇق ئورۇنلاردىن ئىشلەپچىقىرىش - قۇرۇلۇش بىڭتۇەنى يېزا ئىگىلىك 4 - شېسىنىڭ 78 - تۈەن - مەيدانى، شىنجاڭ ھەربىي رايونىنىڭ ھەربىي ئات مەيدانى ۋە غەربىي تىيانشان ئورمانچىلىق ئىدارىسىنىڭ تېكەس ئورمانچىلىق مەيدانى بار. ناھىيە مەركىزى بىلەن ئۈرۈمچى شەھىرىنىڭ ئارىلىقى 980 كىلومېتىر. 1995 - يىلىنىڭ ئاخىرىدىكى ئومۇمىي نوپۇسى 143 مىڭ 100 بولۇپ، قازاقلار 40.23% نى، ئۇيغۇرلار 9.71% نى، خەنزۇلار 24.93% نى، باشقا مىللەتلەر 25.13% نى تەشكىل قىلىدۇ.    ناھىيىنىڭ يەر شەكلىدىن قارىغاندا جەنۇبى ئېگىز، شىمالى پەس بولۇپ، تاغلىق جايلار 93.5% نى، پەلەمپەيسىمان ۋادا 5.8% نى، سۇ كۆلىمى 0.7% نى ئىگىلەيدۇ. تېكەس دەرياسى، كۆكسۇ دەرياسى، كۆكتېرەك دەرياسى قاتارلىق دەريا - ئېقىنلار بار بولۇپ، يەر ئۈستى سۇ بايلىق مەنبەسى 2 مىليارد 694 مىليون كۇب مېتىر. تۈزلەڭلىك رايونلىرىدىكى يەر ئاستى سۈيىدىن پايدىلىنىش مىقدارى 208 مىليون كۇب مېتىر. يىلپىز، تاغ ئۆچكىسى، قوڭۇر ئېيىق، ئارقار، قارا تايغان بوغا، ئىلىك، ياۋا چوشقا، ئۇلار قاتارلىق ياۋايى ھايۋانات بايلىقلىرى ۋە سوغىگۈل، قانتېپەر، قارلەيلىسى، گۈل سامساق، كىرەش، پەربۇن قاتارلىق دورا ماتېرىيالى قىلىنىدىغان ياۋا ئۆسۈملۈك بايلىقلىرى بار. ھازىرغىچە بايقالغان كان مەھسۇلاتلىرى بايلىقلىرىدىن ئالتۇن، مىس، نىكېل، خروم، تىتان، قوغۇشۇن، سىنك، كۈمۈش، بېرىل، چىرىمتال، سېرپېنتىن، گىرانت تاش، ھاك تېشى، تاش پاختا قاتارلىقلار بار.  تېكەس ناھىيىسىنىڭ ئىقلىمى مۆتىدىل بەلۋاغنىڭ قۇرغاق كىلىمات ئىقلىمىغا كىرىدۇ. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى 5.3℃، ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرا 36.7℃، ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرا - 33.4℃. قۇياشنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە يورۇتۇش ۋاقتى 2732.2 سائەت، 10℃  يىغىندا تېمپراتۇرا 2292.2℃، قىروسىز مەزگىلى 133  كۈن. يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل - يېغىن مىقدارى 328.8 مىللىمېتىر، سۇنىڭ يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 1456.8  مىللىمېتىر.   بۇ ناھىيە چارۋىچىلىقىنى ئاساس قىلىدۇ. ھازىر 18 مىڭ 900 گېكتار (284 مىڭ مو) تېرىلغۇ يەر، 43 مىڭ گېكتار (645 مىڭ مو) ئورمانلىق، 502 مىڭ 800 گېكتار (7 مىليون 542 مىڭ مو) يايلاق بار. يەنە 15 مىڭ گېكتار (252 مىڭ مو) ئورمان يېتىشتۈرۈشكە باب كېلىدىغان يەر بار. چارۋىچىلىقى ئوتلاق چارۋىچىلىقنى ئاساس قىلغان بولۇپ، ئىلى ئېتى ۋە شىنجاڭ ئىنچىكە يۇڭلۇق قويى چىقىدىغان ئاساسلىق جايلارنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ. ھەسەل ھەرىسى بېقىشمۇ مەلۇم كۆلەمگە ئىگە، بۇغداي، مايلىقدان، كۆكتات، مېۋە - چېۋە قاتارلىق يېزا ئىگىلىك زىرائەتلەر ۋە ئېلېكتر - ئېنرگىيىسى، كۆمۈر، سېمونت، يۇڭ توقۇمچىلىق، تېرە پىششىقلاپ ئىشلەش، سۈت مەھسۇلاتلىرى، ئاشلىق، ماي ۋە يېمەكلىك پىششىقلاپ ئىشلەش ئارقىلىق سانائەت تۈرلىرى بار.  تېكەس ناھىيىسىنىڭ ئاساسىي مۇئەسسەسەلىرى ئۈزۈلۈكسىز ياخشىلانماقتا. ئۆلكە تاشيولىنىڭ 220 - لىنىيىسى ناھىيىنى كېسىپ ئۆتىدۇ. ناھىيە، يېزىلاردىكى تاشيوللار ئۆزئارا كېسىشكەن. 1000 توچكا پروگراممىلىق تېلېفون مەمىلىكەتلىك تورغا كىرگۈزۈلگەن.
تىبابەتچىلىك ساۋادى
ھەزىم بولمىسا ئاش، ھەريان ئاغرىغاي. 
تېكەس ناھىيىسى
جۇغراپىيە
«شىنجاڭنىڭ ئىقتىسادىي ۋە ئىجتىمائىي تەرەققىياتى توغرىسىدا ئومۇمىي بايان» دىن
ساياھەتچىلىك
ناھىيە بازىرى <پالنامە>دىكى تەرەپلىك سەپ سىخىمىسى بويىچە لايھەلەنگەن بولۇپ، جايلىشىشى غەلىتە ھەم ئۆزگىچە.
تىبابەتچىلىك ساۋادى
4616 كېتەر كۈچ ئەگەر قىلسا ئاغرىق ھۇجۇم، 
ئۇنى ئەملەتمىسەڭ ئالدىرىتار ئۆلۈم. 
4642 تىلىسەڭ كېسەلسىز ئۆمۈر، ئەي تىگىن، 
ئېتى <ئاز يە> دېگەن دورىنى يېگىن. 
ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىنىڭ يەنە بىر مۇۋەپپەقىيىتى تېڭىقچىلىق. تېڭىقچىلار ئادەم ئىسكىلىتىنىڭ تۈزۈلۈشى جەھەتتە ئەمەلىي بىلىمگە ئىگە بولغاچ، ئۇلار زەخمىلەنگەن، سۇنغان سۆڭەكلەرنى تېڭىپ ساقايتىشقا ماھىر. ماھىرلىقى شۇ دەرىجىگە يەتكەنكى، بىر نەچچە يىللىق كونا سۇنۇق ۋە گېپىستە تەكشى تۇتماي قالغان سۇنۇقلارنىمۇ قايتىدىن تېڭىپ ساقايتىدۇ.
3) دورىگەرلىك جەھەتتە: ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىدە ئاساسەن ئوت - چۆپتىن ھازىرلانغان دورا ئىشلىتىلىدۇ. شۇنىڭدەك كۆك تاش، گۈڭگۈرت، سىماب، نۆشۈدۈر، تاش سىر، ئالتۇن، مەرۋايىت، كەھرىۋا قاتارلىق كان - مەدەن مەھسۇلاتلىرى ۋە ھايۋانلارنىڭ مۈڭگۈزى، ئىچكى ئەزالىرىمۇ دورىغا سېلىنىدۇ. ئۇيغۇر تېبابەتچىلىكىدە دورا پىششىق، خام دورا دەپ ئىككى خىلغا ئايرىلىدۇ. پىششىق دورىلار دورا ماتېرىياللىرىنى سوقۇپ ئەگلەكتىن ئۆتكۈزۈپ ھەسەل بىلەن مەلھەم قىلىش، قاينىتىپ شەربەت قىلىش، تالقان قىلىش ئارقىلىق ھازىرلىنىدۇ. خام دورىلار دورا ماتېرىياللىرى بەلگىلەنگەن ئۆلچەم بويىچە قاينىتىپ ئىچىلىدۇ. 
مەيلى قايسى خىلدىكى دورا بولمىسۇن بىر كىشىلىك دورا، دورا ماتېرىياللىرىنىڭ خۇسۇسىيىتىگە قاراپ بىر نەچچە خىل دورىدىن تەييارلىنىدۇ. مەسىلەن، بەرىششا، دۋايىمىسكى قاتارلىق دورىلارنى ئالساق ئۇ ئوتتۇز نەچچە خىل تەركىپ بىرىكمىسىدىن ياسالغان. ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىدە بۇ ساھەدىمۇ ئۈنۈملۈك چارە - تەدبىرلەر يارىتىلغان. 
ئېۋەنسىز نەرسە بولمىغاندەك ئۇيغۇرلاردا قول تازىلىقىغا ئەھمىيەت بېرىلگەندەك پۇت تازىلىقىغا دېگەندەك ئەھمىيەت بېرىلمەيدۇ. گەرچە ناماز ئوقۇيدىغانلار ئاياغ تەرەت ئېلىش مۇناسىۋىتى بىلەن پۇتنى يۇيسىمۇ، كۆپىنچە پايتىما بىلەن مەسە ئۆتۈك كىيىپ يۈرگەچ ياتاردا (ياز كۈنلىرى يالىڭاياق يۈرگەنلەرمۇ) ئايرىم پۇت يۇيمايدۇ. ناماز ئوقۇمايدىغانلاردا پۇت يۇيۇش پۇرسىتى تېخىمۇ ئاز بولىدۇ. مۇندىن باشقا كىچىك بالىلارنىڭ بېشىنىڭ تازىلىقىغا ئەھمىيەت بېرىلىشى يېتەرسىز. بالىلاردا بولىدىغان يۇقۇملۇق باش يارىلىرىنىڭ پەيدا بولۇش نىسبىتىنىڭ بىر قەدەر يۇقىرى بولۇشى شۇنىڭ بىلەن مۇناسىۋەتلىك. 
يۇقىرىقىلاردىن باشقا ئۇيغۇرلاردا، بولۇپمۇ كەڭ يېزا - قىشلاقلاردا ئۆي بېسىپ دېگۈدەك بىرەر يېرىمدىن مال بېقىش ئادىتى بولغاچ، باققان مالنى ئەتىسى - ئاخشىمى، بولۇپمۇ قىش كۈنلىرى ئارىلىق ئۆيدە ساقلايدىغان ئادەتمۇ تەڭ مەۋجۇت. يۇقىرىقىلارنىڭ ھەممىسى تازىلىق تەلىپىگە ئۇيغۇن كەلمەيدىغان، تىرىشىپ ئۆزگەرتىشكە تېگىشلىك ئادەتلەر جۈملىسىدىن. چوڭ تەرەتتىن كېيىن سۇ ئىشلىتىش، ئاياللارنىڭ تەرەت لاتا تۇتۇش ئادىتى كۆرۈنۈشتە غەيرىي تۇيۇلسىمۇ، ئەمەلىيەتتە تازىلىق تەلىپىگە ئۇيغۇن بولۇپ، سۇڭ چىقىش (گىموروي) كېسەللىكى ۋە ئاياللار كېسەللىكىنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا پايدىلىق. 
ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكى ئەجدادلىرىمىزنىڭ قېتىرقىنىپ، تەكرار - تەكرار ئەمەلىيەتتىن ئۆتكۈزۈپ ھاسىل قىلغان ئۆزىگە خاس نەزەرىيە سىستېمىسى ۋە چارە - تەدبىرلىرى ئاساسىدا خەلقنىڭ ساقلىقنى ساقلاش بويىچە ئۆزىگە تېگىشلىك ھەسسە قوشۇپ كەلگەن بولسىمۇ، ئازادلىقتىن بۇرۇن ئۇزۇن بىر مۇددەت ئېغىر ئېتىبارسىزلىققا ۋە قاتمۇ قات ئىقتىسادىي بوغۇلۇشقا دۇچ كېلىپ، ساقلىقنى ساقلاش ئىشلىرىمىز توختاپ قېلىش گىردابىغا بېرىپ قالغانىدى. ئازادلىقتىن كېيىن بۇ ھالەتكە ئۈزۈل - كېسىل خاتىمە بېرىلىپ، ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىنىڭ تەرەققىياتىدا ئالتۇن دەۋر باشلاندى؛ پىلانلىق، تەشكىللىك ھالدا جىددىي قۇتقۇزۇش خىزمىتى ئېلىپ بېرىلىپ، ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىنىڭ تەرەققىياتى تەشكىلىي، ئىقتىسادىي جەھەتتىن كۈچلۈك كاپالەتكە ئىگە قىلىندى. مەخسۇس كۈچ ئۇيۇشتۇرۇلۇپ تىببىي مىراسلارنى توپلاش، رەتلەش، نەشر قىلىش خىزمىتى ئىشلەندى؛ رايون دەرىجىلىك ئورۇن ۋە ۋىلايەت، ناھىيىلەردە دۆلەت ئىگىلىكىدە ياتاقلىق ئۇيغۇر تىبابەتچىلىك شىپاخانىلىرى قۇرۇلدى، مىللىي تىببىي تېخنوكوملار تەسىس قىلىنىپ مىللىي، زامانىۋى تىببىي بىلىمگە ئىگە ئىزباسارلارنى يېتىشتۈرۈش ئىشى يولغا قويۇلدى. ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكى ۋەتىنىمىزنىڭ پارلاق مەدەنىيەت مىراسى سۈپىتىدە <جۇڭگو تىببىي قامۇسى> غا مەخسۇس بىر توم قىلىپ كىرگۈزۈلدى. مانا بۇلارنىڭ ھەممىسى ئۇيغۇر تىبابەتچىلىكىدە بۇرۇن تەسەۋۋۇر قىلىشقا مۇمكىن بولمايدىغان ئىشلار ئىدى.
گۆھەرگە دەسسەپ تۇرغان كور گاداي
گۆھەرگە دەسسەپ تۇرغان كور گاداي ئىنسان يىغلاپ تۇغۇلۇپ، جاپا بىلەن ياشاپ، ھەسرەت بىلەن ئۆلۈپ كىتىدۇ! ئىنساننىڭ سىرلىرى ئۇنىڭ مۇناجات ئىلاھىيە قۇببىسىدا ئەمەس، بەلكى بەشەرىيەت ئوقياسىدا! ۋەھدەتتىن تاشقىرى ھېچ نەرسە يوق. بىر بولمىغاندا، تۈمەن بولمىغان بۇلاتتى. بارلىق بولمىغان بولسا يوقلۇق ھەققىدە ئېغىز ئاچقىلى بولمايدۇ. دېمەك، يوقلۇق -بارلىقنىڭ كۆز ئالدىدا يوقلۇقى، ھىجران -ۋىسالنىڭ شۇ دەقىقىدە يوقلىقى، ئاچلىق -توقلۇقنىڭ شۇ چاغدا يوقلۇقى، خەستەلىك -سالامەتلىكنىڭ تەندە يوقلىقىدۇر. ئىنسان گۆھەرسىزلىكتىن گاداي ئەمەس!چارىسىزلىكتىن بىچارە ئەمەس! ئۇ قۇل، ئەمما بۇنىڭ ۋەجى ئەركنىڭ مەۋجۇت بولمىغانلىقىدىن ئەمەسقۇ، ئاخىر! ئىنسان ھاۋا گۈلدۈرلىگەندە ئولىشىپ -توۋلىشىپ مۇناجات ئۇقۇشتى. ئۇ ئەمدى كۆكتە پەرۋاز قىلىشنىڭ مۇمكىنلىكىنى بىلدى. ئىنسان يۇقما كېسەللىككە زار يىغلاپ قۇربانلىق قىلىشتى. ئۇ ئەمدى ئۆزىنى داۋالاشنىڭ ئىمكانىيەتلىرىنى كۆردى. ئالاھەزەل مۇمكىنلىكنىڭ مۇقەررەرلىك بىلەن بولغان ئالاقىللىرى ئۇنىڭغا پىچىرلىماقتا. بۇ ئۇلۇغ ئۆزلۈكنىڭ پېشايۋانىدا سادىر بولۇۋاتقان ھادىس تېخى ئىنساننى ئۆزلىك سارىيىغا ئېلىپ كىرگىنى يوق.
چۈشەن، ھەممە تەقەززالىرىڭ تەقەززا قىلغۇچى خاسىيەتلىرى بىلەن تەقەززا بولغۇچىنىڭ يېنىدا. تىلەكلىرىڭنىڭ نىجادىيتى سەن روكۇ قىلغان مېھرابتا ئەمەس، سەجدە قىلىۋاتقان چەۋەنداز ئىلىكىدە! تىلەكلىرىڭنىڭ سەۋەبكارى ئاجىزلىقىڭدۇر. ئاجىزلىقىڭ دېڭىز سۈيىنى ئارقىغا ياندۇرالايدىغان ئۇلۇغ كۈچ -قۇدىرىتىڭنىڭ تاغ ھالىتىدىن قۇم ھالىتىگە پارچىلانغانلىقىدىندۇر. ئۇنى پارچىلىغان سەن ئۆزۈڭ! سېنىڭ نەپسىڭ، تەمەخورلىقىڭ، ئۆزگىنى ئانىي تېپىش نىيىتىڭ، ئاچكۆز ھەسەتىڭ، نادان ۋە تەرسالىقىڭ ئۆزۈڭ ياساپ، ئۆزۈڭ ئىقتىدا قىلغان لاتا -پۇرۇچ قونچاقلىرىڭغا بولغان خۇپىيانە قۇللىقىڭ! پارچىلاندىڭ، پارچە -پارچە <ئات> نەپسىڭنى ئەلا بىلىپ، بىر پۈتۈن قەلبى كامىل <ئات مىنگۈچى> ماھىيەتلىرىڭنى تىلىم -تىلىم قىلىۋەتتىڭ! ئۆزلۈك ئەينىكىڭنى سۇندۇرۇپ، ئىنسانىي بىردەكلىككە كىرپىدەك نەشتەر سانچىپ، <سەن ئۆل، مەن تىرىلەي> يولىغا چۈشتۈڭ. ئۆلىمالىرىڭ ئۇزۇن بويلۇق قاتىل ئىبلىس تەلەتىدە تەرلىمىكتە. ئۈمۈت ئارزۇلىرىڭ تالقان بۇلۇپ، قۇمدەك دەرغەزەپ غىچىرلىشىپ، جەڭ -جېدەل جەڭگاھىغا ئۇچۇشتى. نەيزە -ئاپتۇماتلىرىڭ-ئۇنىڭ تەرسا چۇقانلىرى!
قارا، ئى ئالەمنىڭ نۇرانە گۈلتاجى -ئىنسان، ئىش ئەمەلىڭگە قارا :يىرتقۇچلۇقتا گۆشخور ياۋايى ھايۋانمۇ سەندىن ئۆزىنى تۇتقان. ئۇ، توقلۇقتا مۇلايىم، سەن ئەسەبىيسەن. ئاخىرى ھەسرەت داشقازىنىنىڭ ئاستىغا تاشلانغان ئاستىغا تاشلانغان خەشەكتىنمۇ قەدىرسىز كۆيۈۋاتقانلىقىڭنى كۆرۈپ نالە قىلىسەن. سەن ئىنسانلىقىڭنىڭ ئاسىيسى، كامالىتىڭنىڭ قاتىلى، تۇرمۇشۇڭنىڭ بولغانغان بىنەزەر ئەخلىتى! بۇ قۇدرىتىڭنى ئۆزۈڭ تۈزدۈڭ، ئاتەشتىن، ئەمما نەپسانىي ئىستەك بىلەن، تەنتەكلىكلىرىڭدە ئالىقانات چىقىرىپ تۈزدۈڭ! تەقدىرىڭدىن زارلانما! تەقدىرىڭ ئەزەللىك لەھەسىدە، يۇلتۇزلار سەيلىسىدە، پىشانەڭ سەھىپىسىدە ۋە ياكى تەڭرىنىڭ رەھىمى- شەپقىتى، قەھر - غەزىپى ئۇچقۇنلىرىدا ئەمەس، ئۇ، مۇھەببەت - نەپرەتكە تولغان بۇ ئالەمدە!
بىلكى، ئۇ سەن يۇقاتقان، سن ئىزدەپ يۈرگەن، سەن كۈتۈرۈپ يۈرگەن نەرسىدە -ئىنسانىي قىممىتىڭنىڭ قىسمەنلىرىدە، قەلىپ دەرىخىنىڭ مېۋىلىرىدە. جاھان سېنى ئەقىل - ئىدىراك گۈلى قىلىپ ئېچىلدۇرغۇچە قانچە - قانچە يۇلتۇز ئۆمرى كەتتى. سەن جاھاننىڭ ئۆزىنى تېپىش يولىدىكى بىر پارچە ھېكمەت ئەينىكى بولمىقىڭ جائىز ئىدى. سەن بارلىقنىڭ گۈلشىنى، سىرلارنىڭ ئاچقۇچى نەسىبىسىدە ئالەمگە كەلدىڭ. ھەممە ئىقتىدارىڭنى پۈتۈن ۋۇجۇدۇڭغا ئۇرۇنلاشتۇرۇپ، ئۆز تىزگىنىڭنى ئۆز ئەركىڭگە بەرگەن. ئەقىل- ئىزدە! ئۆزلۈك كامالىغا باشلا! ئەقىل - كىتاپ سەھىپىللىرىدە تاۋلانغان ئۆلمەس روھلار قاتارىدا، تەجىرىبە جەريانلىرىدا پىچىرلىغان دۇنيا ئۇچۇرلىرىدا، تۇرمۇش تەكرارلىقىدا نىگارىنى كۆرسەتكەن ھېكمەت جۇلالىرىدا، تەپەككۇر بىلەن تەسەۋۋۇر قاناللىرىدا. بىلگىنكى، ئۇ، يېنىڭدا، نادانلىقىڭنىڭ لاچىن كۆز قاپچۇقلىرىغا، غەزەپلىرىڭنىڭ يىلان نەشتەر تىلى ئاستىغا، تەرسالىقىڭنىڭ ئات تۇۋاقلىرى تېگىگە كۆمۈلگەن! ھەممە نەرسىنى كۆمگەن ۋە ئۇنىڭ مۇھتاجلىقى سەھراسىدا ئېچىرقاپ - چاڭقاپ يۈرگەن ئىنساندا نە باياشاتلىق - ئاۋاتلىق، نە گۈزەللىك - بەخت، نە سېۋىلىزاتسىيە - كامالەت بولسۇن! ئۇ، تار نەزەر ئۇپۇقىدا، پۇچۇق يارماق تۆشۈكىدە چاشقان كۈتۈپ ياتقان مۈشۈك، مۇبالىغە قىلغاندىمۇ مولۇن، خالاس! ئەي گۆھەرگە دەسسەپ تۇرغان ۋە گۆھەرنى پەرق قىلالمىغان ئەما بىچارە تىلەمچى. سېنى گۆھەر زېمىنگە، گۆھەر سېزەر ئىقتىدارغا قىلغان دۇنيا، سېنى ئىنسان، گۆھەرنى تاش، دەپ ئاتىمىغانمىدى ؟ ئەمدى مۇھىتىڭغا قارا :ۋەھىمە بىلەن بىخۇتلۇق، تەمەخورلۇق بىلەن بېسىمخورلۇق، قۇللۇق سۈكۈتى بىلەن قۇلدارلىق كىبىرى ھاۋا سى، ئاچكۆزلۈك بىلەن ئىسراپخورلۇق. ..
قىسقىسى، كامالەت مىزانىدىن چەتنىگەن غەلىتە روھيەت، مانا سېنىڭ ئۆمۇر مۇھىتىڭ! بۇ مۇھىتتىكى سەن قاتىل بىلەن ئۆلگۈچى، ئوغرى بىلەن بۇلاڭچى، يالغانچى بىلەن زوراۋان، جىنايەتكار بىلەن راھىپ! سېنى ئۆلگەن ياكى كىشلىك دۇنياسىغا تېخى تۆرەلمىگەن دەۋالاي دېسەم، سېنىڭ تاشلىغان زەھەرلىك قالدۇقلىرىڭ ھايات چىمەنزارلىقنى بۇلغىۋەتتى! غەلىتىلىكى شۇكى، بۇ تاشلاندۇقلار ئاداشتۇرغۇچى ساختا كىرىستالدەك، قەلبى ئاجىز كۆزلەرگە جىلۋە قىلىپ، ئۇنى ئۆزىگە مەھلىيا قىلىدۇ! كۆزۈڭنى ئاچ! ئۆز مۇھىتىڭنى ۋە ئۆز قۇدرىتىڭنى بايقا!
ئېغىرلىق ئۆلچىمى
ئېغىرلىق ئۆلچىمى
ئېغىرلىق ئۆلچىمى بويىچە ئەجدادلىرىمىز <فۇڭ>، <مىسقال>، <سەر>، <تاتىم (جىڭ)>، شىڭ، <كۈرە>، <ئىشيەك>، <چارەك>، <تاغار> نى ئېغىرلىق ئۆلچەم بىرلىكى قىلىپ كەلگەن. بۇ ئۆلچەم بىرلىكلىرى ئىچىدە فۇڭ، مىسقال، سەر، جىڭ بىرلىككە كەلگەن ئورتاق بولۇپ، فۇڭ ئەڭ كىچىك بىرلىك، جىڭ ئەڭ چوڭ بىرلىك ئۆلچىمى ھېسابلىنىپ كەلگەن. ئالتۇن، كۈمۈش، تېۋىپ دورىلىرىنى ئۆلچەشتە فۇڭ، مىسقال، سەر، ئۇنىڭدىن باشقا نەرسىلەرنى ئۆلچەشتە مىسقال، سەر، جىڭ ئۆلچەم بىرلىكى قىلىنىپ كەلگەن. <سەر> جىڭدىن قانچىلىك ئارتۇق بولۇشىدىن قەتئىينەزەر تۈپ سان، مۇرەككەپ سان ئاخىرىغا <سەر>، <جىڭ> سۆزىنى قوشۇپ ئىپادىلەپ كەلگەن. مەسىلەن، <ئالتە سەر>، <ئاتمىش سەر> (ئالتۇن)؛ <بەش جىڭ>، <بەشيۈز جىڭ> بۇغداي. 
<شىڭ>، <كۈرە>، <چارەك>، <تاغار> پەقەت ئاشلىقنىڭلا جىڭدىن يۇقىرى ئېغىرلىقىنىڭ ئۆلچەم بىرلىكى بولۇپ، <سەر>، <جىڭ> دەك بىرلىككە كەلمىگەن، مەسىلەن، بىر <شىڭ> تۆت جىڭ، بەش <شىڭ> (بەزى جايدا ئون شىڭ) بىر كۈرە؛ بىر <چارەك> ئون ئالتە جىڭ (بەزى جايلاردا ئون سەككىز جىڭ). بىر <ئىشيەك> تۆت جىڭ، تۆت <ئىشيەك> بىر چارەك؛ ئالتە چارەك بىر <تاغار>، بىر تاغار يۈز جىڭ ھېسابلىنىپ كەلگەن. خەلق ئىچىدىكى <چارەك - ئىشيەك>< (بىر تاغار) گەپ> دېگەن ئادەت تىل مۇشۇ <ئىشيەك>، <چارەك>، <تاغار> دېگەن سۆزدىن ئاڭلىنىدىغان <كۆپ> مەنىسى ئاساسىد شەكىللەنگەن. 
يۇقىرىدا ئېيتىلغان <فۇڭ>، <جىڭ> سۆزى خەنزۇچىدىن قوبۇل قىلىنغان. <جىڭ> بۇرۇن ئۇيغۇرچە <تاتىم> دەپ ئاتىلىپ كەلگەن بولۇپ، كېيىن ئۇنتۇلغان، ئەمما ئۇنىڭ پېئىل شەكلى ھازىرغا قەدەر ساقلىنىپ كەلمەكتە. مەسىلەن، <تاتماق> (بىر جىڭ تارتىپ بېرەي). گرام، كىلوگرام، توننا، دادەن، دەن قاتارلىق سۆزلەر خەنزۇچە ۋە خەلقئارا تىلدىن قوبۇل قىلىنغان.
دىسنېي شىركىتى
ۋولت دىسنېي شىركىتى ئادەتتە دىسنېي ( /ˈ d ɪ z n i / ) دەپ ئاتىلىدۇ ، ئامېرىكىنىڭ دۆلەت ھالقىغان ئاممىۋى ئاخبارات ۋە كۆڭۈل ئېچىش گۇرۇھى بولۇپ ، باش شىتابى كالىفورنىيەنىڭ بۇربانك شەھىرىدىكى ۋالت دىسنېي ستۇدىيىسى مەركىزىگە جايلاشقان. دىسنېيئەسلىدە 1923-يىلى 10-ئاينىڭ 16-كۈنى ئاكا-ئۇكا ۋالت ۋە روي ئو دىسنېيتەرىپىدىن دىسنېيئاكا-ئۇكا ستۇدىيىسى سۈپىتىدە قۇرۇلغان. ئۇ 1986-يىلى ئىسمىنى ۋولت دىسنېيشىركىتىگە ئۆزگەرتىشتىن بۇرۇن ۋالت دىسنېيستۇدىيىسى ۋە ۋالت دىسنېيئىشلەپچىقىرىش نامىدا تىجارەت قىلغان. دەسلەپكى مەزگىلدە ، بۇ شىركەت كارتون كەسپىنىڭ باشلامچىسى سۈپىتىدە ئۆزىنى نامايەن قىلدى ، بۇ شىركەتنىڭ ماسكىسى بولغان ئاممىباب پېرسوناژ مىكى مائۇسنىڭ بارلىققا كېلىشى ۋە كارتون فىلىملەرنىڭ باشلىنىشى.
1940-يىللارنىڭ بېشىدا زور مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشكەندىن كېيىن ، بۇ شىركەت 1950-يىللاردا نەق مەيدان ھەرىكەتلىك فىلىم ، تېلېۋىزىيە ۋە تېما باغچىسىغا كۆپ خىللىشىشقا باشلىغان. 1966-يىلى ۋالت ۋاپات بولغاندىن كېيىن ، شىركەتنىڭ پايدىسى تۆۋەنلەشكە باشلىغان ، بولۇپمۇ كارتون بۆلۈمىدە. 1984-يىلى دىسنىينىڭ پايچىكلىرى مايكېل ئېسنېردا شىركەتنىڭ باشلىقلىقىغا بېلەت تاشلىغاندىن كېيىن ، ستۇدىيە دىسنېيگۈللىنىش دەۋرى دەپ ئاتالغان مەزگىلدە غايەت زور مۇۋەپپەقىيەتلەرنى كۆرۈشكە باشلىدى. 2005-يىلى ، يېڭى باش ئىجرائىيە ئەمەلدارى بوب ئىگېرنىڭ قول ئاستىدا ، شىركەت باشقا شىركەتلەرنى كېڭەيتىش ۋە سېتىۋېلىشقا باشلىدى. بوب چاپېك 2020-يىلى ئىگېر پىنسىيەگە چىققاندىن كېيىن دىسنىينىڭ باشلىقى بولغان.
ئالدىنقى ئەسىرنىڭ 80-يىللىرىدىن باشلاپ ، دىسنېيشىركىتى بايراقدار ئائىلىنى ئاساس قىلغان ماركىلار بىلەن باغلىنىشلىق بولغانغا قارىغاندا تېخىمۇ پىشقان مەزمۇنلارنى بازارغا سېلىش ئۈچۈن شىركەت بۆلۈمى قۇردى ۋە ئۇنىڭغا ئېرىشتى. بۇ شىركەت كىنو ستۇدىيىسى بۆلۈمى ۋالت دىسنېيستۇدىيىسى بىلەن داڭلىق ، ئۇ ۋالت دىسنېيرەسىملىرى ، ۋالت دىسنېيكارتون ستۇدىيىسى ، پىكسار ، مارۋېل ستۇدىيىسى ، لۇكاس فىلم ، 20-ئەسىر ستۇدىيىسى ، 20-ئەسىر كارتون فىلىمى ۋە ئىزدەش چىرىغى رەسىملىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. دىسنىينىڭ باشقا ئاساسلىق سودا ئورۇنلىرى تېلېۋىزىيە ، تارقىتىش ، تارقىتىش ۋاسىتىلىرى ، تېما باغچىسى ئارامگاھى ، ئىستېمال مەھسۇلاتلىرى ، نەشرىياتچىلىق ۋە خەلقئارالىق تىجارەتتىكى بۆلەكلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. بۇ خىل بۆلەكلەر ئارقىلىق ، دىسنېيABC تارقىتىش تورىغا ئىگىدارچىلىق قىلىدۇ ۋە تىجارەت قىلىدۇ. دىسنېيقانىلى ، ESPN ، Freeform ، FX ۋە دۆلەت جۇغراپىيەسى قاتارلىق سىملىق تېلېۋىزىيە تورى نەشرىيات ، تاۋار ، مۇزىكا ۋە تىياتىر بۆلۈمى دىسنېي+ ، چولپان + ، ESPN + ، Hulu ۋە Hotstar قاتارلىق بىۋاسىتە ئىستېمالچىلارغا بىۋاسىتە يەتكۈزۈش مۇلازىمىتى. ۋە دىسنېيباغچىسى ، تەجرىبە ۋە مەھسۇلاتلار دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى بىر قانچە تېما باغچىسى ، ئارامگاھ مېھمانخانىسى ۋە ساياھەت لىنىيىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
دىسنېيدۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ۋە داڭلىق شىركەتلەرنىڭ بىرى بولۇپ ، كىرىمى 2022-يىلدىكى بايلىق 500 ئامېرىكىدىكى ئەڭ چوڭ شىركەتلەر تىزىملىكىدە 53-ئورۇنغا تىزىلغان. بۇ شىركەت قۇرۇلغاندىن بۇيان ، جەمئىي 135 قېتىم ئوسكار مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن ، 26 سى ۋالتقا بېرىلگەن. بۇ شىركەت يەنە تېما باغچىسى كەسپىدە ئىنقىلاب قىلىش بىلەن بىرگە تارىختىكى ئەڭ نادىر كىنولارنى ئىشلەپ چىقارغان دېيىلدى. دىسنېيئىلگىرى كۆچۈرمىكەشلىك قىلغانلىقى ، ئىلگىرى ئىرقىي قېلىپلاشقانلىقىنى تەسۋىرلىگەنلىكى ، شۇنداقلا ئۇنىڭ فىلىملىرىدە LGBT بىلەن مۇناسىۋەتلىك ئېلېمېنتلارنى ئۆز ئىچىگە ئالغانلىقى ۋە كەمچىلىكى بىلەن تەنقىد قىلىنغان. بۇ شىركەت 1940-يىلدىن باشلاپ ئاشكارا بولۇپ ، نيۇ-يورك ئاكسىيە بىرژىسىدا (NYSE) چەكمە بەلگىسى DIS بىلەن سودا قىلغان ۋە 1991-يىلدىن باشلاپ دوۋ جونېس سانائەت ئوتتۇرىچە كۆرسەتكۈچىنىڭ بىر قىسمى بولغان. 2020-يىلى 8-ئايدا ، ئۈچتىن ئىككى قىسىم پاي چېكى چوڭ پۇل-مۇئامىلە ئورگانلىرىغا تەۋە بولغان.
قاراماي شەھەر مايتاغ مەخسۇت سودا چەكلىك شىركىتى
قاراماي شەھەر مايتاغ مەخسۇت سودا چەكلىك شىركىتىمىز  1999-يىلىدىن باشلاپ ئاددىي كۆلەمدىن تەرەققىي قىلىپ يەتتە يىللىق تىجارەت مۇساپىسىنى تاماملاپ 2006-يىلى رەسمىي شىركەت بولۇپ  قۇرۇلدى. ھەر دەرىجىلىك ئورگان ۋە رەھبەرلەرنىڭ زور دەرىجىدە قوللىشى ئاستىدا شىركەت قارىمىقىدا يىلىغا  12مىڭ قوي  5مىڭ كالا  بېقىپ چىقىرالايدىغان  50مىڭ كۇۋادىرات مېتىر دائىرىدىكى باقمىچىلىق مەيدانى ۋە يەم-خەشەك ئىشلەپچىقىرىش بازىسى ھەمدە كۈنىگە500قوي ، 30كالا سويۇپ ، 5000توخۇ بوغۇزلاش ئىقتىدارىغا ئىگە 12مىڭ كۇۋادىرات مېتىر كۆلەمدىكى قوي ، كالا ، ئۆي قۇشلىرى قۇشخانىمىز شۇنداقلا 10غا يېقىن سېتىش نۇقتىلىرىمىز قۇرۇلدى. ھازىر ئومۇمىي تىجارەت ۋە ئىشلەپچىقىرىش كۆلىمىمىز 28مىڭ كۇۋادىرات مېتىر دائىرىگە ، 26 مىليۇنلۇق ئۇمۇمىي مەبلەغ سېلىنمىسىغا ئىگە ھەمدە  40تىن ئارتۇق  ئىشچى – خىزمەتچى ۋە شىركەت خادىملىرى قوشۇنىغا ئىگە تەرەققىيات نىشانى زور بولغان شىركەتكە ئايلاندى.
ھازىر شىركىتىمىزدە مول تەجىرىبىگە ئىگە باشقۇرغۇچى خادىملار ، بازارلىق مەھسۇلات ئىشلەپچىقىرىشقا يېتەكچىلىك قىلالايدىغان خادىملار ، ئىقتىسادىي تىجارەت يۆنىلىشكە ئىگە ماھىرلار بار بولۇپ ، بۇلار شىركىتىمىزنىڭ بۇندىن كېيىنكى زور تەرەققىياتى ئۈچۈن ئاساس سالماقتا.
ئۇندىن باشقا ئىشخانا ئاپتۇماتلاشتۇرۇش ، كىرىم – چىقىم ھېساباتلىرىمىزنى سېستىمىلاشتۇرۇش ، شىركەت تۈزۈملىرىمىزنى مۇكەممەللەشتۇرۇش ، شىركەتنىڭ تۈرلۈك قانۇنىي رەسمىيەتلەرنى بېجىرىش ۋە شىركەتنىڭ ماركا ئوبرازى ئىناۋىتىنى يوقىرى كۆتۈرۈش ئۈچۈن توختىماي ئىزدىنىۋاتقان ئىشخانا  خادىملىرىمىزمۇ شىركىتىمىز ئۈچۈن ئۆزىنىڭ تېگىشلىك ۋەزىپىلىرىنى ئادا قىلىپ كېلىۋاتىدۇ. ئۇلار بۇندىن كېيىنمۇ يېڭى – يېڭى شىركەت باشقۇرۇش ئەندىزىلىرىنى يولغا قويۇپ شىركىتىمىزنى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنىمىز بويىچە كۆزگە كۆرۈنگەن شىركەت قىلىپ تەرەققىي قىلدۇرۇشقا تىرىشماقتا.
ئويۇن نەزەرىيەسى
ئويۇن نەزەرىيەسى ئىجتىمائىي تۇرمۇشتا كىشىلەرنىڭ ئىرىشىدىغىنى بىلەن يۇقىتىدىغىنى ئارىسىدىكى بالانىسقا ئاسەسەن، كىشىلەر ھەرىكىتىنى پەرەز قىلىدىغان ياكى يەكۈن چىقىرىدىغان نەزەرىيۋى ئېقىمدۇر.
بۇ يەردىكى ئەڭ مۇھىم مەسىلە، ئىككى مەھبۇسنىڭ قارشى تەرەپ ھەققىدە قانداق چۈشىنىشىدىن ئىبارەت. مەھبۇسلار ھەر ۋاقىت قارشى تەرەپ ئىقرار قىلىپ قالسىچۇ، دىگەننى تولا ئويلايدۇ. چۈنكى، قارشى تەرەپ ئىقرار قىلىپ قالسا، ئۆزىگە ئېغىر جازا كىلىدۇ. قارشى تەرەپ بولسا، ئازاد بولۇپ كىتىدۇ.
مۇشۇنداق ئالاھىدە ئەھۋاللاردا شەخىس ئەڭ ئاۋال ئۆز مەنپەئەتىنى ئويلايدۇ. بۇ سەۋەپتىن، ئويۇن نەزەرىيەسىگە نىسپەتەن ئېيتقاندا، كىشىلەرنىڭ ھەرىكىتىنى تەسەۋۋۇر قىلىش مۇمكىن.چۈنكى، شەخس ھەر ۋاقىت ئۆز مەنپەئەتىنى ئەڭ ئالدىنقى ئورۇنغا قويغۇچى ۋە مەنپەئەتى ئۈچۈن كۆرەش قىلغۇچىدۇر.
سەدىقە-ئىھسان ئىمكانقەدەر مەخپى قىلىنغىنى ياخشى
رامىزان ھەقىقەتەن رەھمەت ۋە بەرىكەت ئېيىدۇر، ياخشىلىقلار، سادىقە-ئىھسانلار مۇشۇ ئايدا كۆپ قىلىنىدۇ.
قىيامەتتە ئاللاھنىڭ سايىسىدىن باشقا سايە يوق مەھشەركۈنىدە ئاللاھنىڭ سايىسىگە مۇشەررەپ بولىدىغان7تۈرلۈك كىشىدىن بىرى ئوڭ قولىدا بەرگەن سادىقىنى سول قولىدىن يۇشۇرغان كىشىدۇر.
بۇ ھەقتە كەلگەن ھەدىس:
عن أبي هريرة رضي الله عنه عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: "سبعة يظلهم الله يوم القيامة في ظله، إمامٌ عادلٌ، وشابٌّ نشأَ في عبادة الله، ورجل ذكر الله في خلوة ففاضتْ عيناه، ورجل قلبه معلق في المساجد، ورجلان تحابا في الله، اجتمعا عليه وتفرقا عليه، ورجل دعته امرأة ذاتُ منصب وجمال إلى نفسها فقال: إني أخافُ الله، ورجلٌ تصدَّق بصدَقةٍ فأَخفاها حتى لا تعلم شماله ما صنعت يمينهُ" (رواه البخاري ومسلم بترتيب وألفاظ مختلفة)
(ئەبى ھۇرەيرە رىۋايەت قىلغان ھەدىستا رەسۇلۇللاھ ئەلەيھىسسالام مۇنداق دېگەن: قىيامەت كۈنى ئاللاھ 7تۈرلۈك ئادەمگە ئۆزىنىڭ سايىسىدىن ئورۇن بىرىدۇ:
2. ئاللاھقا ئىبادەت قىلىش بىلەن مەشغۇل بولغان ياش.
3. خىلۋەت جايدا ئاللاھنى زىكىر قىلىپ كۆز يېشى قىلغان ئادەم.
4. قەلبى مەسچىتلەرگە باغلانغان ئادەم.
5. ئاللاھ ئۈچۈن دوست بولۇپ، ئاللاھ ئۈچۈن ئايرىلغان ئادەم.
6. جەمىيەتتە ئورنى بار چىرايلىق ئايال گۇناھقا چاقىرسا، ئاللاھتىن قورقىمەن دەپ ئۆزىنى تارتقان ئادەم.
7. ئاللاھ يولىدا سادىقە قىلىپ مەخپى تۇتقانلىقتىن ئوڭ قولى قىلغان سادىقىنى سول قولى بىلمىگەن ئادەم.) (بۇخارى ۋە مۇسلىم رىۋايەت قىلغان ھەدىس)
بۇ كۈنلەردە خەلقىمىزنىڭ دىلى سۇنۇق، ھالى پەرىشان، تۈركىيە ئىككىنچى ۋەتىنىمىز بوپ قالدى.
ياردەم تارقىتىدىغانلار رىستورانلارنىڭ ئالدى، رەستە، يوللاردا ئادەم يىغىپ تارقىتىش مەزكۇر ھەدىسنىڭ روھىغا زىت كىلىدۇ.
ياردەم تارقىتىشنىڭ ئۇسۇلى، باشتا قايسى شەھەر ۋە مەھەللىدە تارقىتىش بولسا، شۇ يەردىكى مۇھتاجلارنى ئىنىقلاپ، ئىھتىياجى نېمە بولسا شۇنىڭغا ئاساسەن تىزىملاپ، ئادرىسلىرىغا يەتكۈزۈپ بىرىلسە ياخشى بولىدۇ.
يوللارغا ئادەم يىغىپ يارەم تارقىتىشنىڭ زىيىنى:
3. ياردەم ئالغۇچىلارمۇ ئىھتىياجىغا قاراپ ئالماي نەپسانىيەتچىلىك قىلىدۇ.
4. ھەقىقىي مۇھتاجلار خىجالەتتىن يوللاردا تارقىتىلغان ياردەمنى ئېلىش ئۈچۈن كىلەلمەي قالىدۇ، كەلگەندىمۇ كىملىكىنى يوشۇرۇشقا مەجبۇر بولۇپ قالىدۇ.
{لِلْفُقَرَاءِ الَّذِينَ أُحْصِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ لَا يَسْتَطِيعُونَ ضَرْبًا فِي الْأَرْضِ يَحْسَبُهُمُ الْجَاهِلُ أَغْنِيَاءَ مِنَ التَّعَفُّفِ تَعْرِفُهُم بِسِيمَاهُمْ لَا يَسْأَلُونَ النَّاسَ إِلْحَافًا ۗ وَمَا تُنفِقُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ بِهِ عَلِيمٌ} (البقرة273)
(ئۆزىنى ئاللاھ يولىغا ئاتىغان، تىرىكچىلىك قىلىش ئۈچۈن يىراق جايلارغا بارالمايدىغان يوقسۇللارغا خەيرى-ئىھسان قىلىنىشى كېرەك. ئەھۋالنى ئۇقمىغانلار، ئۇلارنىڭ نەرسە تىلىمىگەنلىكلىرىگە قاراپ، ئۇلارنى باي دەپ گۇمان قىلىدۇ، ئۇلارنىڭ چىرايىدىن تونۇيسەن، ئۇلار كىشىلەرگە چاپلىشىۋېلىپ تىلەمچىلىك قىلمايدۇ. مېلىڭلاردىن نېمىنى خەير-ئىھسان قىلماڭلار، ئاللاھ ھەقىقەتەن ئۇنى بىلگۈچىدۇر.)
ئاللاھ خەلقىمىزنىڭ بېشىدىكى بۇ ئېغىر كۈنلەرنى تىز پۇرسەتتە كۆتۈرۋەتسۇن، مۇھتاجلىقتىن قۇتۇلدۇرسۇن، خەير-ئىھسان قىلغۇچىلارنىڭ سادىقىلىرىنى قوبۇل قىلسۇن، رىياكارلىقتىن ساقلىسۇن، ئامىين..
بىلال ئەزىزى
گۈلبوغۇن
ئۆسۈش خۇسۇسىيىتى
گۈلبوغۇن ئىللىق ۋە نەمخۇش مۇھىتنى خالايدۇ، قۇياش نۇرىنى ياخشى كۆرىدۇ، يوپۇرماق شەكلىنىڭ ئوخشىماسلىقىغا قاراپ تاختا يوپۇرماقلىق ۋە گۈللۈك يوپۇرماقلىق دەپ ئايرىلىدۇ، ئادەتتە تۇپراق ۋە قاقاس تۆپىلىكتە بىر قەدەر مۇنبەت، ئۈنۈملۈك، ھوسۇللۇق تۇپرىقى ياخشى، سۇ شارائىتى يېتەرلىك مۇھىتتا ياخشى بولىدۇ. ئەمما سۇ يىغىلىش، ھۆلچىلىكتىن قورقىدۇ. كۆپ خىل مۇھىتتا يەنى، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 3400 مېتىرغا يېتىدىغان مۇھىتلاردىمۇ ئۆسەلەيدۇ. ياۋا بوز يەر، يول ياقىسى، ئېتىز قىرى، تاغ قاپتىلىدىكى ئوتلاقلاردا، دەريا بويى، قۇياشقا يېقىن بولغان جايلاردا ئۆسىدۇ.
تارقىلىش ئەھۋالى
گۈلبوغۇن جۇڭگو، رۇسىيە، چاۋشيەن، ياپونىيە؛ ئىسسىق بەلباغ رايونلاردىن ئاسىيا قىتئەسى، ئافرىقا قىتئەسى ھەمدە ئامېرىكنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا تارقالغان.
ئۆلۈم ئۇزىتىش
ئۆلۈم ئۇزىتىش: ئىسلام دىنىنىڭ ئۆلۈم ئۇزىتىش مۇراسىمىنىڭ ئاساسى پىرىنسىپى تۇپراققا دەپنە قىلىش، ھەشەمەتچىلىك قىلماسلىق ۋە تېز چىقىرىشتىن ئىبارەت. بۇ دۇنيا تۇرمۇشى ئۇ دۇنيا ئۈچۈن سىناقتىن ئۆتۈش جەريانىدۇر. ئەجەل بىردۇر،ئۇ بىرلا قېتىم كېلىدۇ، ئۆزگەرمەيدۇ. ئۆلۈم رېئال تۇرمۇشنىڭ ئاخىرلىشىشى، ئۇ دۇنيا تۇرمۇشىنىڭ باشلىنىشىدۇر. ئۆلۈم ھاياتلىقنىڭ تۈگىشى ئەمەس، ئۇ قورقۇنچلۇق ئەمەس، ئۇ پەقەتلا تەننىڭ يوقىلىشى ۋە روھنىڭ كۆتۈرۈلۈشى، ئادەم ھاياتىنىڭ ئاللاھنىڭ دەرگاھىغا قايتىشىدىنلا ئىبارەت. (قۇرئان كەرىم 20- سۈرە 55- ئايەت) ئىسلام دىنىدا جەسەت ساندۇققا سېلىنمايدۇ، ئوتتا كۆيدۈرۈلمەيدۇ. كۆيدۈرۈش، يەنى ئوت بىلەن جازالاش، ئاللاھقا خاس ئىش، بۇ ھوقۇق پەقەت ئاللاھنىڭ قولىدا بولىدۇ، ئىنسانلار ئىشلەتسە بولمايدۇ. ئىنسان تۇپراقتىن يارىتىلغان، ئۆلگەندىن كېيىن تۇپراققا قايتىدۇ. ئىسلام دىنى قائىدىسى بويىچە، مېيىت ساندۇققا سېلىنمايدۇ، بەلكى كېپەنلەنگەن پېتى يەرلىككە قويۇلىدۇ. ئىنسان توپىدىن ياسالغان، يەنە توپىغا قايتىدۇ. مېيىت چىرىگەندىن كېيىن توپىغا سىڭىپ كېتىدۇ. ئىسلام دىنىدا قەبرە قاتۇرۇش بەلگىلەنمىگەن. يەرلىككە قويۇش، تېز ۋە ئاددىي- ساددا بولۇش كېرەك. ئادەم نەدە ۋاپات بولغان بولسا شۇ يەردە شۇ يەردە قويۇش بەلگىلەنگەن. شۇڭا مېيىتنى چوقۇم توپىغا كۆمۈش شەرت ئەمەس، دېڭىزدا كېتىۋاتقاندا پاراخوتتا ۋاپات بولۇپ كەتسە، باشقا شەرتلەرنى ئاداقىلغاندىن كېيىن دېڭىزغا قويۇۋەتسە بولىدۇ.
مەمتىمىن ھوشۇر
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> مەمتىىن ھوشۇر - ئۇيغۇر ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىدىكى كۆزگە كۆرۈنگەن ۋە مۇھىم ئورۇننى ئىگىلىگەن يازغۇچىلاردىن بىرىدۇر. ئۇ ئاساسلىقى پروزا ساھەسىدە مۇھىم ئەسەرلەرنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرۈپ، ئۇيغۇر ھازىرقى زامان ئەدەبىياتىنىڭ تەرەققىياتىدا بەلگىلىك تۆھپە قوشقان. ئۇ ھازىر جۇڭگو يازغۇچىلار جەمىيىتىنڭ ئەزاسى.
يازغۇچىلىق ھاياتى
مەمتىمىن ھوشۇر - 1979- يىلدىن 1995- يىلغىچە «ئىلى دەرياسى» ژورنىلىدا مۇھەررىر، باش مۇھەررىر، ئىلى ئوبلاستلىق يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ كەسپىي يازغۇچىسى ۋە مۇئاۋىن رەئىس قاتارلىق ۋەزىپىلەرنى ئۆتىگەن.
1995- يىلدىن 2006- يىلغىچە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق يازغۇچىلار جەمئىيىتىنىڭ رەئىسى بولغان.
كىتابلىرى ۋە ئەسەرلىرى
ئۇنىڭ ھازىرغىچە نەشردىن چىققان كىتابلىرى:
2006- يىلى 6- ئايدا ئۇنىڭ «ئىلى خەلق ناخشىلىرىنىڭ تارىخىي بايانى» ناملىق كىتابى مىللەتلەر نەشرىياتى تەرىپىدىن نەشر قىلىندى.
ئۇبەيدۇللاھ ئىبنى زىياد
ئۇبەيدۇللاھ ئىبنى زىياد (عُبَيْدُ اللهِ بنُ زِيَادِ بنِ أَبِيْهِ): ئۇبەيدۇللاھ ئىبنى زىياد ئىبنى ئەبىھى (ئەبۇ ھەفس). (ھ. 32 – 67 / م. 653 – 687) «ئۇمەۋىيلەر دۆلىتى»نىڭ ئىراق ۋە خۇراساندىكى ۋالىيسى. ھەزرىتى ھۈسەين رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنى ئۆلتۈرۈشكە بۇيرۇغان بەدبەخت.
سەيدۇللا بازىرى
سەيدۇللا بازىرى كەڭقىر قىرغىز يېزىسى نىڭ جەنۇبىي قىسمىغا جايلاشقان، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 3700 مېتىر كېلىدۇ، گۇما بازىرى بىلەن بولغان ئارىلىقى 434 كىلومېتىر كىلىدىغان بولۇپ، غەربتە قەشقەر ۋىلايىتىنىڭ قاغىلىق ناھىيىسى بىلەن، غەربىي جەنۇبتا ھىندىستان كونتروللىقىدىكى كەشمىر رايونى بىلەن چېگىرداش، شەرقى جەنۇبى قىسمى خوتەن ناھىيىسى بىلەن تۇتۇشىدۇ، شىنجاڭ-شىزاڭ تاشيولىدىكى(G219)ئەڭ مۇھىم ئۆتەڭلەرنىڭ بىرى.
تاۋۇز چاغىنى
thumb|[[سىنگاپور|سىڭگاپوردىكى خەنزۇلا كوچىسىدا، تاۇز چاغىنىنى تەبرىكلىمەكتە. ]] thumb|تاۋۇز چاغىنىدا يەيدىغان ئايتوقاچ thumb|تاۋۇز چاغىنى، ئەجدىرھا ئۇسۇلى تاۋۇز چاغىنى (باشقىچە ئاتىلىشى: جوڭچىيۇ بايرىمى، ئايتوقاچ بايرىمى؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 中秋节؛ ئېنگلىزچە: Mid-Autumn Festival) خەنزۇلىنىڭ ھەر يىلى كۈزلۈك تاۋۇز پىشقى ۋاقتىدا ئۆتكۈزۈلدىغان، ئاي تولۇن بولغان كېچىسى ئايغا قاراپ يىراقتىكى دوس-بۇرادەرلىنى ئەسلىگەچ، غەزەل ئۇقۇپ ئايتوقاچ يەيدىغان بىر ئەنئەنىۋى بايرام.
Senming shehiri
Senming shehiri bolsa Junggo Fujyen Ölkisi dikibixahar 2002 nopus bar, Senmingning 2,700,000 nopusibar, 22,900 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 26.15°, xariki uzunluk 117°37, poqtanomuri 365000 rayunnomuri 0598.
ئاچومى خەلقى
ئاچومى ياكى خودمونی خەلقى(فارسچە: مردم اچمی) پارس ئەسىللىق خەلقلەردىن بولۇپ، ئاچۇمىلەر ئىراننىڭ جەنۇبىدا، يەنى فارس ۋە كېرمان ئۆلكىسىنىڭ جەنۇبىدا ، بۇشەھر ئۆلكىسىنىڭ شەرقىي قىسمى ۋە ھورمۇزگان ئۆلكىسىدە ياشايدۇ (500 مىڭ ئەتراپىدا).
ئاچومىلەر ئىراندىن باشقا، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسى يەرلىك كىشىلەر بولۇپ، بىرلەشمە ئەرەب ئەمىرلىكلىرى، بەھرەين، كۇۋەيت، قاتار ۋە ئومان (پارس قولتۇقى دۆلەتلىرىدە) قاتارلىق ئەللەردىمۇ ياشايدۇ.
ئەكسەر ئاچومىلەر ئىسلام دىنى سۈننىي مەزھىبىدە بولۇپ ئاز ساندا شىئە ئاچومىلەرمۇ باردۇر.
ئاچومى تىلى نىسبەتەن قەدىمىي بىر فارس تىلىدا سۆزلىشىدۇ.
توغراق
ئى ① <بوت> تال ۋە تېرەكلەر ئائىلىسىدىكى يوپۇرماق تاشلايدىغان دەرەخ. ياغىچى قۇرۇلۇش ، ئۆي جاھازىلىرىنى ياساشقا ئىشلىتىلىدۇ ، تارىم ۋادىسىغا كەڭ تارقالغان. ② غۇلجا شەھىرىگە قاراشلىق بىر يېزىنىڭ نامى.
توغراق – زېمىن تاللىمايدىغان، ماسلىشىشچانلىقى، چىدامچانلىقى كۈچلۈك، ئۆمرى ئۇزۇن، دۆلەت تەرىپىدىن 2 – دەرىجىلىك قوغدىلىدىغان دەرەخ. ئاقسۇ ۋىلايىتىدىلا 3 مىليون 400 مىڭ مودىن كۆپرەك توغراقلىق بار. بۇ توغراقلىقلار ئاساسلىقى تارىم دەرياسى، يەكەن دەرياسى ۋە ئاقسۇ دەرياسىنىڭ ئىككى قىرغىقىغا مەركەزلەشكەن.
ئىپتىدائىي توغراقلىقلار ئەزەلدىن بوراندىن مۇداپىئەلىنىش، قۇمنى تىزگىنلەش، سۇ مەنبەسىنى قوغداش، ئېكولوگىيەلىك مۇھىتنى ياخشىلاش قاتارلىق جەھەتلەردە مۇھىم رولىنى جارى قىلدۇرۇپ كەلدى. 2000 – يىلىدىن بۇيان، ئاپتونوم رايونىمىز ئىچى – سىرتىدا توغراق نامىدىكى بايراملار، سەيلىگاھلار، ئەسەرلەر ۋە توغراقلىقنى قوغداش ئاساسىي مەزمۇن قىلىنغان تەشۋىقات پائالىيەتلىرى كۆپلەپ ئۆتكۈزۈلدى. 2007 – يىلى مارالبېشى ناھىيەسىدە ئۆتكۈزۈلگەن تۇنجى نۆۋەتلىك توغراق بايرىمىدا نەچچە 10 مىڭ ساياھەتچى كۈتۈۋېلىندى. ھازىر ئاپتونوم رايون بويىچە يېڭىدىن قۇرۇلغان سەيلىگاھلارنىڭ كۆپىنىڭ نامىنىڭ ‹‹توغراق›› بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولۇشى، شۇ ئورۇننىڭ جۇغراپىيەلىك يەر شارائىتى ۋە شۇ جايدىكى توغراقلىقى بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
قىسقىسى، توغراق نامىدىكى بايراملار، سەيلىگاھلار، ئەدەبىي ئەسەرلەر ۋە تۈرلۈك تەشۋىقات پائالىيەتلىرىنىڭ تۈرتكىسىدە، تارىم ۋادىسىدىكى توغراقلىقنى قوغداش خىزمىتى يۇقىرى دولقۇنغا كۆتۈرۈلدى. توغراق ساياھەتچىلەرنى جەلپ قىلىشتىكى مۇھىم كوزىرغا ئايلاندى.
24 - نويابر
ياكى 24 - ئوغلاق، مىلادى تەقۋىم بويىچە يىلنىڭ 328 - (كەبىسە يىلى 329 -) كۈندۇر. يىل ئاخىرىغىچە قالغان كۈن 37 كۈندۇر.
مورېسبى پورتى
left|thumb|250px|ئوسلو
مورېسبى پورتى بولسا پاپۇئا يېڭى گۋىنېيە دىكىبىخاھار 2008 نوپۇس بار، مورېسبى پورتىنىڭ 254،158 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 9.28°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 147°10.
ISO 639-2
ISO 639-2:1998، تىللارنىڭ ئىسىملەرىنىڭ كۆرسەتىلىشى ئۈچۈن كودلار - بۆلۈم 2: ئەلفا-3 كودى، تىللەرنىڭ ئىسىملەرىنىڭ كۆرسەتىلىشى ئۈچۈن كودلارىنى تىزىملار ISO 639 ئۆلچەملەرنىڭ ئىككىنچى تۈرىدۇر. ئۆلچەمنىڭ بۇ بۆلۈمىدە، ھەربىر تىل ئۈچۈن بېرىلگەن ئۈچ ھەرفلىك "ئەلفا-3" كودلارى سۈپىتىدە قوللىنىلىدۇ. ISO 639-2 كودلار تىزىملىكىدە 464 قەيت باردۇر.
ئا ق ش مەجلىس كۈتۈپخانەسى (ISO 639-2/RA دەپ ئېلىنىدۇ) ISO 639-2 نىڭ رەسمىي ھوقۇقلۇق رويخەت ئورنىدۇر. 1989- يىلى رويخەتكە ئالىش باشلاندى ۋە 1998 يىلى ئېلان قىلىنغان.
ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ نىكاھلىرى
مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام، بەئزى تارىخى مەنبئەلەرغە كۆرە 9 دىن 19 غىچە ئوخشىمىغان ساندا ئاياللار بىلەن نىكاھلانغان. مۇسۇلمانلار، ھەزرىتى پەيغەمبەرنىڭ ئاياللىرىنى بىر ھۆرمەت سۈپىتىدە "مۇئمىنلەرنىڭ ئانىسى" دەپ ئاتايدۇ. بۇنىڭ ۋەجى قۇرئان كەرىمنىڭ ئەھزاب سۈرىسىنىڭ 6. ئايەتىدە زىكىر قىلىنغان "پەيغەمبەر، مۇئمىنلەرگە ئۆز نەپىسلىرىدىن ئالدىن كېلىدۇ. ئۇنىڭ خانىملارى ھەم ئۇلارنىڭ ئانالارىدۇر" ئىپادىسىدۇر.
ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ھاياتى ئەنئەنىۋىي سۈپەتتە ھىجرەتتىن بۇرۇن (مەككە، 570-622) ۋە ھىجرەتتىن سوڭرە (مەدىنە، 622-632) دەپ ئىككىگە ئايرىلىدۇ. ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ نىكاھلىرىدىن ئىككىسىدىن باشقا ھەممىسى ھىجرەتتىن سوڭرەكى دەۋىردە يۈز بەرگەندۇر.
مەدىنە دەۋرىدە ھەزرىتى پەيغەمبەرنىڭ ھەربىر رەپىقىسى ئۈچۈن مەسجىدى نەبەۋىينىڭ تېمىغا يۆلەپ خانىلەر بىنا قىلىنغان. ھەزرىتى پەيغەمبەر ۋاپات بولغان ۋاقتىدا 9 خانىمى تۇل قالغان ۋە بۇ ئاياللار مۇئمىنلەرنىڭ ئانالارى سانالغانلىقى ئۈچۈن ئۆمۈر بويى باشقا ئەر كىشى بىلەن توي قىلمىغان. thumb|400x400px|[[سۇرە ھۇجارات|ھۇجارات سۇرىسىدە تىلغا ئالىنغان ۋە سۇرەگە ئاتىنى بەرگەن، ھەزرىتى مۇھەممەد ۋە ئۇنىڭ زەۋجەلەرى ئۈچۈن قۇرۇلغان خانەلەرنىڭ كۈنىمىزدىكى شەكلى.]]
خەدىجە بىنت خۇۋەيلىد
مەككە شەھرىنىڭ تىجارەت بىلەن باي بولغان مەشھۇر ئائىلىرىدىن بىرىگە مەنسۇب بولغان ھەزرىتى خەدىجە\ياكى خەدىچە ھەزرىتى مۇھەممەد ئە.س غا ئەۋۋەل ئىش تەكلىڧى سۇنغان، سوڭرە توي تەكلىڧى قويغان بولۇپ، ھەزرىتى مۇھەممەد 25، ھەزرىتى خەدىجە بولسا 40 ياشلاردا ئىدى دېيىلىدۇ. ھەزرىتى پەيغەمبەر خەدىچە ئانىمىز ۋاڧات بولغۇچە باشقا ئايال ئالمىغان. پەيغەمبىرىمىز خەدىچە ئانىمىزدىن 2 ئوغۇل ۋە 4 قىز بولۇپ 6 پەرزەند كۆرگەن. خەدىچە ئانىمىز ۋاڧات قىلغاندىن كېيىن 2،5 يىل كېيىن، 53 يېشىدىن سوڭرە كۆپ ئاياللىق بولغان.
سەۋدە بىنت زەمئا
ھەزرىتى خەدىجە ۋاپات بولغاندىن كېيىن، ھاۋلا بىنت ھاكىمنىڭ ئۆي ئىشلىرىغا ياردەملىشىش تەۋسىيىسى بىلەن ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام55 ياشلاردىكى ھەزرىتى سەۋدە بىنت زەمئا بىلەن نىكاھلانغان.
ئائىشە بىنتى ئەبۇ بەكر
سەۋدە بىنتى زەمئا بىلەن توي قىلىپ بىر مۇددەت سوڭرە ئائىشە بىنت ئەبۇ بەكرى بىلەن چاي ئۈچۈرۈلگەن. ھەزرىتى ئائشە بىلەن چاي ئىچىپ ئۈچ يىل سوڭرە، يەئنى ھىجرەتتىن سوڭرە نىكاھلانغان. ئائىشە ئانىمىز، ھەزرىتى مۇھەممەد س.ئە نىڭ بۇرۇن توي قىلىپ باقمىغان بىردىنبىر ئايالىدۇر. ھەزرىتى ئائىشە ھەزرىتى مۇھەممەد بىلەن توي قىلغان ۋاقتىدا بىر مەنبەدە 9، سېلىشتۇرما تەتقىقاتلارغا كۆرە 17-18 ياكى ياكى 20 ياش ئىدى.
زەينەب بىنتى جەھىش
بېقىۋالغان ئوغلى زەيدنىڭ قويۇپ بەرگەن ئايالى ۋە ھاممىسىنىڭ قىزى ئىدى.
ئۇرۇش يىللىرىدا بولغان نىكاھلار
ھىجرەتتىن سوڭرە ھەزرىتى مۇھەممەد، ئۇرۇشلاردا شېھىد بولغان مۇسۇلمانلارنىڭ تۇل قالغان ئاياللارى بىلەن ئۆيلەنگەن. بۇ ئەھۋال ئاستىدا قىلىنغان نىكاھلار:
ھەڧسە بىنتى ئۆمەر
ھەڧسە بىنت ئۆمەر بىن خەتتاب، ئۇھۇد ئۇرۇشىدا ئۆلگەن ھۇنەيس بىن خۇزاڧەنىڭ تۇل قالغان ئايالى ۋە ئۆمەر بىن خەتتابنىڭ قىزىدۇر.
ھىند بىنتى ئەبى ئۇمەييەد
ئۇھۇد ئۇرۇشىدا ئۆلگەن ئابدۇللاھ بىن ئابدىلئەسەدنىڭ تۇل قالغان ئايالى.
رەيھانە بىنتى زەيد
بەنۇ قۇرەيزە غەزۋەسىدە ئەسىر تۈشكەن، كېيىنچە مۇسۇلمان بولغاندۇر. ئىسلام پەيغەمبەرى ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام بىلەن بولغان نىكاھى مۇسۇلمان بولغاندىن كېيىن بولغان.
زەينەب بىنتى خۇزەيمە
بەدىر ئۇرۇشىدا ئۆلگەن ئۇبەيدە بىن ئەل ھارىسنىڭ تۇل قالغان ئايالى ئىدى.
جۈۋەيرىيە بىنت ھارىس
بەنى مۇستەلىق رەئىسى ئەل ھارىسنىڭ قىزىدۇر.
سەڧىيە بىنت ھۇيەي بىن ئەختاب
مەدىنە يەھۇدىيلەرىدىن بەنى نادىر قەبىلىسى رەئىسى ھۇيەي بىن ئەختابنىڭ قىزىدۇر.
ئۇممۇ ھەبىبە رەملەھ بىنتى ئەبۇ سۇڧيان
قۇرەيىش كاتتىلىرىدىن ئەبۇ سۇڧيان رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ قىزىدۇر.
مارىيە ئەل قىبتىيە
مىسىر مۇقاۋقىسىنىڭ سوۋغىسى سۈپىتىدە كەلگەن ۋە مەدىنەدە ئىسلام پەيغەمبەرىنىڭ تەبلىغى بىلەن مۇسۇلمان بولغان ۋە كېيىنچە پەيغەمبەر بىلەن نىكاھلانىپ، بىر يىلدىن كېيىن ھەزرىتى مۇھەممەدنىڭ ئوغۇللىرىدىن بولمىش ئىبراھىمنى دۇنياغا ئاپىرىدە قىلغاندۇر.
مەيمۇنە بىنت ھارىس
ئامىر بىن سائسائا قەبىلىسىدىندۇر.
ئائىلە ھاياتى
ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ۋە ئائىلەسى مەدىنە مۇنەۋۋەرەدىكى مەسجىدى نەبەۋىيگە يۆلەپ سالىنغان كىچىك خانەلەردە ياشار ئىدى. بۇلارنىڭ ھەر بىرىنىڭ كەڭلىكى 1.70 مېتر، ئۇزۇنلۇقى 2.30 مېتر ۋە شىپنىڭ ئىگىزلىكى ئوتتۇرا بوي بىر ئادەم ئۆرە تۇرالىغۇدەك دەرىجىدە ئىدى. ئىشىك ئورنىدا ئەدىيالغا ئوخشاش بىر پەردە قوللىنىلاتتى. ئەنەس بىن مالىك ر.ئە نىڭ رىۋايىتىگە كۆرە، "پەيغەمبەر ھەر كۈندۈز ۋە كېچە بويىچە، پۈتۈن خانىملىرىنى زىيارەت قىلاتتى ۋە مەسجىدكە يۆلەنگەن خانە سانى 11 ئىدى." (بۇخارىي، 1، 5، 268)
ھەزرىتى مۇھەممەد س.ئە نىڭ رەڧىقەلەرى "ئۇممۇل مۇئمىنۇن\ مۇئمىنلەرنىڭ ئاناسى" دېگەندەك ئالاھىيدە بىر ئورۇنغا ئىگە بولسىمۇ، رەسۇلۇللاھ س. ئە ئۇلارنىڭ ھېچبىرىگە بۇ مەرتىبە يۈزىسىدىن ئالاھىيدە مۇئامىلىگە ئېرىشىشگە رۇخسەت بەرمىگەن.
ھەزرىتى پەيغەمبەرنىڭ ئاياللىرىغا بولغان مىھىر مۇھەببىتى
ئاللاھ تائالانىڭ ئەر بىلەن ئايالنى ئۆزئارا ئۇنسى-ئۈلپەت ئېلىش ئۈچۈن ياراتقانلىقى، ئەر-خوتۇن ئارىسىدا مېھىر-مۇھەببەت ئورناتقانلىقى ئاللاھ تائالانىڭ ئىنساننى يارىتىشتىكى يۈكسەك ئالامەتلىرىدىن بىرىدۇر: ”ئاياللار بىلەن ئۇنسى-ئۈلپەت ئېلىشىڭلار ئۈچۈن (ئاللاھنىڭ)ئۇلارنى سىلەرنىڭ ئۆز تىپىڭلاردىن ياراتقانلىقى، ئاراڭلاردا(يەنى ئەر-خوتۇن ئارىسىدا) مېھىر-مۇھەببەت ئورناتقانلىقى ئاللاھنىڭ(كامالى قۇدرىتىنى كۆرسىتىدىغان) ئالامەتلىرىدىندۇر، پىكىر يۈرگۈزىدىغان قەۋم ئۈچۈن، شەك-شۈبھىسىزكى، بۇنىڭدا نۇرغۇن ئىبرەتلەر بار“{سۈرە«رۇم»(30-سۈرە)، 21-ئايەت}. قۇرئان كەرىمدە يەنە مۇسۇلمان ئەرلەرنىڭ ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلىدە بولۇشى كېرەكلىكى توغرىسىدا: ”ئۇلار بىلەن چىرايلىقچە تىرىكچىلىك قىلىڭلار، ئەگەر ئۇلارنى ياقتۇرمىساڭلارمۇ(سەۋر قىلىڭلار) چۈنكى سىلەر ياقتۇرمايدىغان بىر ئىشتا، ئاللاھ كۆپ خەيرىيەتلەرنى پەيدا قىلىشى مۇمكىن“{سۈرە«نىسا»(4-سۈرە)، 19-ئايەت} دەپ تەلىم بەرسە، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالاممۇ: ”ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلىدە بولۇڭلار“(بۇخارى، مۇسلىم رىۋايەت قىلغان)؛ ”مۇئمىنلەر ئىچىدىكى ئىمانى ئەڭ كامىل بولغىنى ئەڭ گۈزەل خۇلقلۇق بولغىنىدۇر. سىلەرنىڭ ياخشىلىرىڭلار، ئاياللىرىغا ياخشى مۇئامىلە قىلىدىغانلىرىڭلاردۇر“(تىرمىزى رىۋايەت قىلغان)؛ ”سىلەرنىڭ ئەڭ ياخشىلىرىڭلار ئۆز ئائىلىسىگە قارىتا ئەڭ ياخشى مۇئامىلىدە بولغىنىڭلاردۇر. مەن ئىچىڭلاردىكى ئائىلىسىگە ئەڭ ياخشى مۇئامىلىدە بولغان ئادەممەن“ (ئىبنى ماجە رىۋايەت قىلغان)؛ ”ئاياللار ھەققىدە ئاللاھتىن قورقۇڭلار، سىلەر ئۇلارنى ئاللاھنىڭ ئامانىتى سۈپىتىدە نىكاھىڭلارغا ئالدىڭلار، ئۇلارنىڭ ئىززەت-ھۆرمىتىنى قوغداڭلار“ (ئەبۇ داۋۇد رىۋايەت قىلغان)؛ ”ۋاپا قىلىشقا ئەڭ ھەقلىق بولغان كىشى سېنىڭ ئايالىڭدۇر“ (ئىمام ئەھمەد رىۋايەت قىلغان)؛ ”ئاللاھ تائالا ئاياللار بىلەن ياخشى مۇئامىلىدە بولۇشۇڭلارنى تەۋسىيە قىلىدۇ، چۈنكى ئۇلار ئانىلار، قىزلار ۋە ھەدە-سىڭىللاردۇر“ دەپ تەۋسىيە قىلغان. بۇ جەھەتتە، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىزنىڭ شانلىق ئۆگىنىش ئۈلگىمىزدۇر، ئۇ زات ئاياللىرىغا ياخشى مۇئامىلە قىلىشتا، ئۇلارغا مېھرىبان بولۇشتا، ئۇلارنى ئاسراشتا، ئۇلاردىن كەلگەن ئازارلارغا، ئېغىرچىلىقلارغا ۋە سەۋەنلىكلەرگە سەۋر قىلىشتا ۋە ئۇلارغا چىرايلىقچە مۇئامىلە قىلىپ تەسەللىي بېرىشتە، ئۇلارنى ھۆرمەت قىلىشتا، ئۇلارنىڭ خۇشاللىقى ۋە دەرتلىرىنى ئاڭلاشقا ۋاقىت ئايرىشتا، ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى ئېلىشتا ئەڭ پەزىلەتلىك زات ئىدى. ئىمام مۇسلىم رىۋايەت قىلغان ھەدىسلەردە ساھابى كىراملارنىڭ: ”ئاياللارغا مېھرىبانلىق قىلىشتا پەيغبەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن ئارتۇق بىرىنى كۆرمىدۇق“ دېگەنلىكى؛ ئەنەس ئىبنى مالىك رەزىيەللاھۇ ئەنھۇنىڭ: ”پەيغبەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاياللىرىغا ۋە كىچىك بالىلارغا ئەڭ مېھرىبان زات ئىدى“ دېگەنلىكى بۇنىڭ تىپىك مىساللىرىدۇ.
تۆۋەندە بىز ھەدىس شەرىفتە زىكرى قىلىنغان قىسسىلەردىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاياللىرىغا بولغان ئېسىل ئەخلاق-پەزىلەتلىرىدىن مىسال كەلتۈرۈپ ئوقۇرمەنلەرگە سۇنىمىز:
1.ئۇلارنىڭ كۆڭلىنى چۈشۈنىشى
2.ئۇلارنىڭ مىجەز-خۇلقى ۋە تەبىئىتىگە كۆنۈشى
پەيغبەمبەر ئەلەيھىسسالام ھەدىس شەرىفتە: ”ئاياللارغا ياخشى مۇئامىلە قىلىڭلار. ئاياللار ئەگرى قۇۋۇرغىدىن يارىتىلغان، قۇۋۇرغىنىڭ ئەڭ قىڭغىر يېرى ئۇنىڭ يۇقىرى تەرىپىدۇر. ئەگەر سىز ئۇنى بىراقلا تۈزلىمەكچى بولسىڭىز ئۇنى سۇندۇرۇپ قويىسىز. ئەگەر ئۇنى ئۆز پېتىچە قويۇۋەتسىڭىز ئەگرى پېتى تۇرىۋېرىدۇ. شۇڭا ئاياللارغا سىلىق، ياخشى مۇئامىلە قىلىش ئارقىلىق ئۇلارنى ئىسلاھ قىلىڭلار“ دېگەن(بۇخارى رىۋايەت قىلغان). بۇ يەردە ئاياللارنى تۆۋەن كۆرۈش مەقسەت قىلىنماي، بەلكى ئەرلەرگە توغرا چۈشەنچە بېرىش، ئاياللارغا يۇمشاق بولۇشقا ۋە ئۇلارنىڭ ئەگرىلىكىگە سەۋرى قىلىشقا رىغبەتلەندۈرۈش تەلەپ قىلىنغان، يەنى ئاياللارنىڭ ھارام ھېسابلانمايدىغان بەزى مەسىلىلەردە ئۆز ھالىغا قويۇپ بېرىشنىڭ دۇرۇس بولىدىغانلىقى، ئەمما گۇناھقا ئېلىپ بارىدىغان ئىشلاردا ئۆز ھالىغا قويۇپ بېرىشنىڭ دۇرۇس بولمايدىغانلىقى كۆزدە تۇتۇلغان.
پەيغبەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاياللىرىنىڭ پىكىر-قاراشلىرىنى ئاڭلايتتى، ھەتتا مۇسۇلمانلارنىڭ ئومۇمىي مەنپەئەتىگە مۇناسىۋەتلىك بولغان مۇھىم ئىشلاردىمۇ ئاياللىرى بىلەن كېڭىشەتتى، پىكىرلىرىنى ئالاتتى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ تەرجىمىھالىغا ئائىت كىتابلاردا مۇنداق بىر ئۇلۇغ تارىخىي ۋەقە خاتىرىلەنگەن: مەككە مۇكەررەمە فەتھى قىلىنىشتىن ئىككى يىل ئىلگىرى، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ساھابى كىراملار بىلەن ئۆمرە ھەج قىلىش ئۈچۈن مەككەگە ئاتلانغان، ئۇلار مەككەگە يېقىن بولغان ”ھۇدەيبىيە“ دېگەن جايغا كەلگەندە، مەككەلىك مۇشرىكلار ئۇلارنىڭ ئالدىنى توسقان ۋە مەككەگە كىرىشكە يول قويمىغان. شۇ ۋاقىتتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مەككەلىكلەر بىلەن كېلىشىم تۈزۈپ بۇ يىل مەدىنەگە قايتىپ، كېلەر يىلى ئۆمرىگە كېلىش، ئىككى تەرەپ ئوتتۇرىسىدا ئون يىللىق ئۇرۇش توختىتىش... قاتارلىق ئىشلاردا ئىتتىپاقلاشقان. بۇ كېلىشىمگە ئاساسەن، مۇسۇلمانلار ئۆمرە قىلماستىن مەدىنەگە قايتىشى كېرەك ئىدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ساھابىلارنى مەككەدە قۇربانلىق قىلىش ئۈچۈن ئاتاپ ئېلىپ كەلگەن ماللىرىنى شۇ يەردە بوغۇزلاشقا بۇيرىغاندا، مۇسۇلمانلار مەككەگە كىرەلمىگەنلىكلىرىگە ھەسرەتلىنىپ، ماللىرىنى بوغۇزلاش ئەمرىنى دەرھال ئورۇندىماستىن تۇرۇپ قالغان. بۇ ۋاقىتتا ھەزرىتى ئۇممۇ سەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھا ساھابىلارنى قانداق قايىل قىلىش كېرەكلىكى ھەققىدىكى تەدبىر ئۈستىدە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا مەسلىھەت بەرگەن. ھەزرىتى ئۇممۇ سەلەمە پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھېچكىمگە گەپ قىلماي ئاۋۋال ئۆزى قۇربانلىق مېلىنى بوغۇزلىشى كېرەكلىكىنى ئېيتقان. شۇنداق قىلىپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئاللاھنىڭ مەرھەمىتى ۋە ھېكمىتى بىلەن ئۆزىنىڭ قۇربانلىقىنى بوغۇزلاشقا كىرىشكەن، چېچىنى چۈشۈرگەن ۋە ئىھرامىدىن چىققان، بۇنى كۆرگەن ساھابىلارمۇ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا ئەگىشىپ ئۆزلىرىنىڭ قۇربانلىقلىرىنى بوغۇزلىغان، چاچلىرىنى چۈشۈرگەن ۋە ئىھراملىرىدىن چىققان.