cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
مۇھيىددىن ئىبن ئەرەبى
“ھەرگىز قەرز بولۇپ قالما. قەرز بولغان ئادەم كەچلىرى راھات ئۇخلىيالمايدۇ. كۈندۇزلىرى خارلىنىپ قالىدۇ. ئىبادەت قىلغاندا دۇنيا زىننەتلىرىدىن بىر نەرسىنى ئىبادەتكە ئارلاشتۇرۇلغان. دۇنيا مەخسەتلىرى ئىنسانلارغا چاپلاشقان كېسەلدۇر.”
“ئۆزۇڭدىن مەغرۇرلىنىشتەك قورقۇنۇشلۇق ئىش يوق. تەپەككۇردىن باشقا ياخشى بىر ئىبادەت يوق.”
خۇەينەن شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
مۇھيىددىن ئىبن ئەرەبى
“نەسىھەت قىلغۇچى كۆپ بىلىملىك بولۇشى لازىم. ھەتتا يالغۇز بىلىملىك بولۇشلا كۇپايە قىلمايدۇ. ئەقىل ۋە چوڭقۇر پىكىرگە ئىگە بولۇشى كېرەك. ئىشنىڭ باش ئايىغىنى ئويلالىشى كېرەك.”
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
5-باب دۆلەت خەۋپسىزلىكى كاپالىتى
69-ماددا، دۆلەت دۆلەت خەۋپسىزلىكى كاپالىتى سىستېمىسىنى مۇكەممەللەشتۈرۈپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى قوغداش ئىقتىدارىنى ئاشۇرىدۇ.
مۇھيىددىن ئىبن ئەرەبى
“ھەقىقى نەسىھەت قىلغۇچىنىڭ دوستى ئاز بولىدۇ. چۈنكى خەلقنىڭ كۆپ قىسمى ھاۋايى-ھەۋەسكە، مال-دۇنياغا قىززىققان بولغاچقا، نەسىھەت قىلغۇچىنىڭ سۆزلىرى ئۇلارنىڭ قۇلىقىغا ياقمايدۇ.”
“نادانلىقتىن باشقا گادايلىق يوق، بىلىمدىن باشقا بايلىق يوق!”
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
5-باب دۆلەت خەۋپسىزلىكى كاپالىتى
71-ماددا، دۆلەت دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە دائىر قۇرۇلۇش سېلىنمىسىنى ئاشۇرۇپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىگە كېرەكلىك خىراجەت ۋە جابدۇقنى كاپالەتلەندۈرىدۇ.
مۇھيىددىن ئىبن ئەرەبى
“ئىنسانلار تەرىپىدىن كىلىدىغان جەۋر-جاپالارغا چىداپ، سەۋر قىل. ھېچكىمنى پەس كۆرمە. ئاچچىغىڭ كەلگەندە ئۆزۇڭنى تۇتىۋىلىشنى بىل. زىنھار ئاللاھتىن باشقىسىغا قۇل بولما. ئۆي ھايۋانلرىغا مەسىلەن: مۆشۇك، ئىت قاتارلىقلارغا يەيدىغان-ئىچىدىغانلىرىنى ئايىماي بەر. ئۇلار بىزگە ئامانەتتۇر. كۆڭلۇڭدە ھېچكىمگە ئاداۋەت ساقلىما، ئۆچمەنلىك قىلما، ئۆچ ئالما. ساڭا سىنىڭ قىلغان ياخشىلىقىڭدىن باشقا بىر ياخشى دوست يوق. چۈنكى قىلغان ياخشىلىقىڭدىن باشقىسى سىنىڭ بىلەن بىرگە قەبرىگە كىرەلمەيدۇ. سىنىڭ قىلغان ياخشى ئىش-ئىزلىرىڭ ھەريەردە، قەبرىدە، قىيامەتتە، گۆردە سىنىڭدىن بىر قەدەممۇ ئايرىلمايدۇ. شۇڭا ئۇ ئەڭ سەمىمىي دوستتۇر!.”
لەيلىگۈل
رېتسىپلار
لەيلىگۈلدىن تۆت گرام ئېلىپ، دەملەپ چاي ئورنىدا ئىچىپ بەرسە، يۇتقۇنچاققا بىرنەرسە تۇرۇپ قالغاندەك تۇيۇلىدىغان تۇيغۇنى يوقىتىدۇ. 35 گرام لەيلىگۈلنى سوقۇپ، كۈنىگە ئىككى قېتىم، تۆت گرامدىن قايناق سۇ بىلەن ئىچىپ بەرسە، ئاق خۇن كېلىش بىلەن تەڭ قورساق ئاغرىشقا مەنپەئەت قىلىدۇ.
مۇھيىددىن ئىبن ئەرەبى
18.03.2018
گېرمانىيە
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
لەيلىگۈل
رېتسىپلار
100 گرام لەيلىگۈلنى سوقۇپ كۈنىگە ئىككى قېتىم، ھەر قېتىمدا سەككىز گرامنى قايناق سۇ بىلەن ئىچىپ بەرسە، سۈيدۈك يوللىرىدا تاش پەيدا بولۇپ، سۈيدۈك راۋان بولماسلىققا مەنپەئەت قىلىدۇ.
ئابدۇللاھ بن ئابدۇلمۇتتەلىب
ئابدۇللاھ بىن ئابدۇلمۇتتەلىب ئەلھاشىمى ئەلقۇرەيشى (ئەرەبچە: عبد الله بن عبد المطّلب الهاشميّ القرشيّ)، تەخمىنەن 544-545- مىلادىدە بۇگۈنكى مەككە شەھرىدە توغۇلغان. ئىسلام پەيغەمبەرى ھەزرىتى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئۆز ئاتىسى. ھەزرىتى پەيغەمبەر ھەنۇز 7 ئايلىق بولمايلا، 25 ياش ۋاقتىدا، نامەلۇم بىر كېسەللىك بائىس 570- يىللاردا بۇگۈنكى مەدىنەدە ۋاپات قىلغان. ئۆزى تىجارەت بىلەن مەشغۇل بولغان كىشىدۇر. ئاتىسى ئابدۇلمۇتتەلىب بىن ھاشىم بولۇپ، زەۋجەسى ھەزرىتى ئامىنە ئانىمىزدۇر.
نەسەبى
ئابدۇللاھ بىن ئابدۇلمۇتتەلىب بىن ھاشىم بىن ئابدۇمانناڧ بىن قۇسەي بىن كىلاب بىن مۇرراھ بىن كەئب بىن لۇئەي بىن غالىب بىن ڧىھر بىن مالىك بىن ناسىر بىن كەنانە بىن خۇزەيمە بىن مۇدرەكە بىن ئىلياس بىن مۇزار بىن نىزار بىن مۇئەد بىن ئادنان.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
5-باب دۆلەت خەۋپسىزلىكى كاپالىتى
73-ماددا، دۆلەت خەۋپسىزلىكى ساھەسىنىڭ پەن – تېخنىكىدا يېڭىلىق يارىتىشىغا ئىلھام بېرىپ، پەن – تېخنىكىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكىدىكى رولى جارى قىلدۇرۇلىدۇ.
ئابدۇللاھ بن ئابدۇلمۇتتەلىب
قاراڭ
ئابدۇلمۇتتەلىب بىن ھاشىم
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
5-باب دۆلەت خەۋپسىزلىكى كاپالىتى
74-ماددا، دۆلەت زۆرۈر تەدبىر قوللىنىپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىنى باشقۇرىدىغان كەسپىي خادىملار ۋە ئالاھىدە ئىختىساسلىقلارنى قوبۇل قىلىدۇ، تەربىيەلەيدۇ ۋە باشقۇرىدۇ.
دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى قوغداش خىزمىتىنىڭ ئېھتىياجىغا ئاساسەن، دۆلەت ئالاقىدار ئورگانلاردىكى مەخسۇس دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىنى ئىشلەيدىغان خادىملارنىڭ سالاھىيىتى ۋە قانۇنلۇق ھوقۇق–مەنپەئىتىنى قانۇن بويىچە قوغدايدۇ، جىسمانىي جەھەتتىن قوغداش ۋە ئورۇنلاشتۇرۇش كاپالىتىنى ئاشۇرىدۇ.
75-ماددا، دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى، جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى، ئالاقىدار ھەربىي ئورگانلار دۆلەت خەۋپسىزلىكى مەخسۇس خىزمىتىنى قانات يايدۇرۇشتا، قانۇن بويىچە زۆرۈر ۋاسىتە ۋە ئۇسۇللارنى قوللانسا بولىدۇ، ئالاقىدار تارماق ۋە جايلار مەسئۇلىيىتى دائىرىسىدە قوللىشى ۋە ماسلىشىشى كېرەك.
76-ماددا، دۆلەت دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە ئائىت ئاخبارات–تەشۋىقات ۋە جامائەت پىكىر يېتەكچىلىكىنى كۈچەيتىپ، كۆپ خىل شەكىللەرنى قوللىنىپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكى تەشۋىق–تەربىيە پائالىيىتىنى قانات يايدۇرۇپ، دۆلەت خەۋپسىزلىكى تەربىيەسىنى مىللىي مائارىپ سىستېمىسى ۋە مەمۇرلارنى تەربىيەلەش سىستېمىسىغا كىرگۈزۈپ، ئومۇمىي خەلقنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئېڭىنى ئاشۇرىدۇ.
6-باب پۇقرالار ۋە تەشكىلاتلارنىڭ مەجبۇرىيىتى ۋە ھوقۇقى
77-ماددا، پۇقرالار ۋە تەشكىلاتلار دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى قوغداشقا ئائىت تۆۋەندىكى مەجبۇرىيەتلەرنى ئادا قىلىشى كېرەك:
(1) ئاساسىي قانۇن، قانۇنلار ۋە نىزاملاردىكى دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە ئالاقىدار بەلگىلىمىلەرگە ئەمەل قىلىش؛
(2) دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزىدىغان ھەرىكەت يىپ ئۇچىنى ۋاقتىدا مەلۇم قىلىش؛
(3) بىلىپ قالغان دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزۈش ھەرىكەتلىرىگە چېتىلىدىغان دەلىل–ئىسپاتلارنى ئەينەن بېرىش؛
(4) دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىگە قولايلىق شارائىت يارىتىپ بېرىش ياكى ۋە باشقا ياردەملەرنى بېرىش؛
(5) دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى، جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى ۋە ئالاقىدار ھەربىي ئورگانلارنى قوللاش ۋە ياردەملىشىش؛
(6) بىلىپ قالغان دۆلەت مەخپىيىتىنى ساقلاش؛
(7) قانۇن، مەمۇرىي نىزاملاردا بەلگىلەنگەن باشقا مەجبۇرىيەتلەر.
ئابدۇللاھ بن ئابدۇلمۇتتەلىب
قاراڭ
ئامىنە بىنت ۋەھب
مۇھەممەد بىن ئابدۇللاھ
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
6-باب پۇقرالار ۋە تەشكىلاتلارنىڭ مەجبۇرىيىتى ۋە ھوقۇقى
ھەر قانداق شەخس ۋە تەشكىلاتلارنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزىدىغان ھەرىكەتلەردە بولۇشىغا يول قويۇلمايدۇ، دۆلەت خەۋپسىزلىكىگە خەۋپ يەتكۈزىدىغان شەخس ياكى تەشكىلاتقا ماددىي ياردەم بېرىشىگە ياكى ياردەملىشىشىگە يول قويۇلمايدۇ.
79-ماددا، كارخانا، كەسپىي تەشكىلاتلار دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىنىڭ تەلىپى بويىچە، ئالاقىدار تارماقلارنىڭ بىخەتەرلىك تەدبىرلىرىنى قوللىنىشىغا ماسلىشىشى كېرەك.
80-ماددا، پۇقرالار ۋە تەشكىلاتلارنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىنى قوللاش ۋە ياردەملىشىش ھەرىكىتىنى قانۇن قوغدايدۇ.
دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىنى قوللاش ۋە ئۇنىڭغا ياردەملىشىش سەۋەبىدىن، ئۆزى ياكى ئۇنىڭ يېقىن تۇغقانلىرىنىڭ جىسمانىي بىخەتەرلىكى خەۋپكە ئۇچرىغانلار جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى ۋە دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنىدىن قوغداشنى تەلەپ قىلسا بولىدۇ. جامائەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى، دۆلەت خەۋپسىزلىكى ئورگىنى ئالاقىدار تارماقلار بىلەن بىرلىكتە قانۇن بويىچە قوغداش تەدبىرى قوللىنىشى كېرەك.
81-ماددا، پۇقرالار ۋە تەشكىلاتلاردىن دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىنى قوللاش ۋە ئۇنىڭغا ياردەملىشىش سەۋەبىدىن، مال–مۈلكى زىيانغا ئۇچرىغانلىرىغا دۆلەتنىڭ ئالاقىدار بەلگىلىمىسى بويىچە تولۇقلىما بېرىلىدۇ؛ جىسمانىي زەخىمگە ئۇچرىغانلىرىغا ياكى ئۆلۈپ كەتكەنلەرگە دۆلەتنىڭ ئالاقىدار بەلگىلىمىسى بويىچە نەپىقە بېرىلىدۇ ۋە غەمخورلۇق قىلىنىدۇ.
82-ماددا، پۇقرالار ۋە تەشكىلاتلارنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتى ئۈستىدە تەنقىد، تەكلىپ بېرىش ھوقۇقى بار، دۆلەت ئورگىنى ۋە ئۇنىڭ خادىملىرىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىدە قانۇنغا خىلاپلىق قىلىپ مەسئۇلىيىتىنى ئادا قىلماسلىق قىلمىشى ئۈستىدىن ئەرز قىلىش، شىكايەت قىلىش ۋە پاش قىلىش ھوقۇقى بار.
سرىلانكا
سرىلانكا (سرىلانكا دېموكراتىك سوتسىئالىستىك جۇمھۇرىيىتى) بولسا ئاسىيا جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا سرى جاياۋاردەناپۇرا-كوتتە، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا كولومبو. دۇلات تىلى بولسا سىنگال تىلى ۋە تامىل تىلى. ئازىركى زۇڭتۇڭ ماھىندا راجاپاقسا. ئازىركى باش ۋەزىر راتناسىرى ۋىقرەماناياقە. بۇ دۇلات 1948 يىلى 2 ئاينىڭ 4 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 65 مىڭ 610 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 19 مىللىئون 668 مىڭ.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىكى قانۇنى
6-باب پۇقرالار ۋە تەشكىلاتلارنىڭ مەجبۇرىيىتى ۋە ھوقۇقى
83-ماددا، دۆلەت خەۋپسىزلىكى خىزمىتىدە، پۇقرالارنىڭ ھوقۇقى ۋە ئەركىنلىكىنى چەكلەيدىغان ئالاھىدە تەدبىرلەرنى قوللىنىشقا توغرا كەلسە، قانۇن بويىچە ئىش قىلىش ھەمدە دۆلەت خەۋپسىزلىكىنى قوغداش ئېھتىياجىنى چەك قىلىش كېرەك.
7-باب قوشۇمچە پىرىنسىپ
84-ماددا، بۇ قانۇن ئېلان قىلىنغان كۈندىن باشلاپ يولغا قويۇلىدۇ.
بىرىنجى يارقىن نوقتا : ئۇنۋىرسال،ئومومىيۈزلۈك،ئاساس خاراكتىرلىك دۆلەت بىخەتەرلىكى قانۇنى
چىڭخۇا ئۇنۋىرىستىتى قانۇن ئىنىستىتۇتىنىڭ مۇدىرى ۋاڭجىنمىن :مەركەزنىڭ قارارلىرى دۆلەت دۇچ كەلگەن بىخەتەرلىك تەھدىتىگە تاقابىل تۇرۇش ئۈچۈن،دۆلەت بىخەتەرلىكى ئومومى نوقتى –نەزىرىنى قانۇنلاشتۇرۇش، تۈزۈملەشتۈرۈش ئارقىلىق دۆلەت بىخەتەرلىكى قانۇن تۈزۈم سىستىمىسىنى بەربا قىلىش، مانا بۇ دۆلەت بىخەتەرلىكى يىڭى قانۇنىنى تۈزۈشنىڭ مەقسىتى.
مەملىكەتلىك خەلىق قۇرۇلتىيى قانۇن كومىتىتىنىڭ ھەيئەت ئەزاسى، گوۋۇيۈەن قانۇن-تۈزۈم ئىشخانىسى دۆلەت-مۇداپىئە سىياسى باشقارمىسىنىڭ باشلىقى ۋۇخاۋ : دۆلەت بىخەتەرلىكى ۋەزىيىتى تەرەققىياتى ئۆزگىرىشى دۆلىتىمىزنىڭ ئۇنۋىرسال، ئومومى خاراكتىرلىك، ئاساس خاراكتېرلىك بىر قانۇن تۈزۈشىگە مۇھتاج. دۆلەت بىخەتەرلىكى قانۇنى دۆلەت بىخەتەرلىكىدىكى ھەرقايسى ساھەلەردىكى مەزمۇنلارنى ئۆزئىچىگە ئالغان بولۇپ بولۇپ، كۆپىنچىسى پىرىنسىپ خاراكتىرلىك بەلگىلىمىلەر، بۇ ئارقىلىق دۆلەت بىخەتەرلىكىنىڭ ھەرقايسى ساھەسىدىكى كۆپ ئۇچرايدىغان مەسىلىلەر ۋە قانۇن تۇرغۇزۇش ئارقىلىق تولۇقلاشقا تىگىشلىك بوشلۇقلار ئاساسلىق قىلىپ ھەل قىلىندى، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا بۇنىڭدىن كىيىن تۈزىلىدىغان مۇناسىۋەتلىك تولۇقلاش خاراكتىردىكى قانۇن-تۈزۈملەرگە بوشلۇق يارىتىپ بەردى.
ئىككىنجى يارقىن نوقتا : دۆلەت ئىقدىسادى بىخەتەرلىكىنى قوغداش
جۇڭگو سىياسى–قانۇن ئۇنۋىرسىتىتىنىڭ مۇئاۋىن مەكتەپ مۇدىرى مادىخۈەي : بۇ قانۇننىڭ ماقۇللىنىشى، ئىقدىسادى بىخەتەلىك
نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش تۈزىمىنى قايتىدىن قاراپ چىقىپ، بۇندىن كىيىنكى ئىقدىسادى بىخەتەلىك تەپتىش –نازارەت قىلىش ئۇسۇلىنى تۈزىتىش ۋە مۇكەممەللەشتۈرۈش ئۈچۈن قانۇنى ئاساس بىلەن تەمىنلىدى.
ئۈچىنجى يارقىن نوقتا : مەدىنىيەت بىخەتەرلىكىگە كاپالەتلىك قىلىش
جۇڭگو ئىجتىمائى پەنلەر ئاكادىمىيىسى قانۇن پەنلىرى باشقارمىسى خەلقىئارا قانۇن ئىستىراگىدىيە تەتقىقات بۆلىمىنىڭ مۇدىرى لىجوڭ : بىزنىڭ مەدىنىيەت بىخەتەرلىكىمىز ھەرگىزمۇ مەدىنىيەتنى قامال قىلىش، گەپ-سۆز ئەركىنلىكىنى چەكلەش ئەمەس ، ھەم بىزنىڭ باشقا دۆلەتلەر بىلەن مەدىنىيەت ئالماشتۇرۇش ئىلىپ بارماسلىقىمىزمۇ ئەمەس، بىز داۋاملىق باراۋەر سۆھبەتلىشىشنى قانات يايدۇرۇپ، مۇشۇ جەرياندا جۇڭخۇا مەدىنىيىتىنى بىيىتىپ ،پۈتۈن ئىنسانىيەتكە تۆھپە قوشىشىمىز لازىم.
تۆتىنجى يارقىن نوقتا : دۆلەتنىڭ تور بوشلۇق مۇستەقىللىق ھوقۇقىنى قوغداش
چىڭخۇا ئۇنىۋېرسىتېتى قانۇن ئىنىستىتۇتىنىڭ مۇدىرى ۋاڭجىنمىن : بۇ قانۇن «تور بوشلۇقى مۇستەقىللىق ھوقۇقى» ئۇقۇمىنى تۇنجى بولۇپ ئىنىق شەرھىيلەپ بەردى، بىزبۇنى دۆلەت ئىگىلىك ھوقۇقىنىڭ توربوشلىقىدا ئىپادىلىنىشى ، داۋامى ۋە ئەكىس ئىتىشى دەپ چۈشەنسەك بولىدۇ.
بەشىنجى يارقىن نوقتا : ئالەم بوشلۇقى،دىڭىز ۋە قۇتۇپ رايونى قاتارلىق يىڭى ساھەلەردىكى دۆلەت بىخەتەرلىكى ئۈچۈن قانۇن ئاساس بىلەن تەمىنلىدى
جۇڭگو سىياسى–قانۇن ئۇنۋىرسىتىتىنىڭ مۇئاۋىن مەكتەپ مۇدىرى مادىخۈەي : جۇڭگو بىر چوڭ دۆلەت بولۇش سۈپىتى بىلەن ، نوپۇسى دۇنيا نوپۇسىنىڭ 6 دىن 1 نى ئىگەللەيدۇ، مۇشۇ خىلدىكى يىڭى ساھەلەرگە كىرىشنى تەستىقلىدى ۋە قاتناشتى ، بىرقىسىم خەلقىئارا ئەھدىلەرنى ئىمزالىدى. جۇڭگۇنىڭ ئەھدىنامىدىكى مەجبۇرىيەتلەرنى ئۆتەيدىغان ،بۇ يىڭى ساھەلەردە ئىزدىنىش ، ئىچىش ئىلىپ بىرىش ئارقىلىق پۈتۈن ئىنسانىيەتكە بەخىت يارىتىدىغان ھوقۇقى ۋە مەجبۇرىيىتى بار. بۇ جەرياندا بىزنىڭ قانۇن بويىچە ئۆزىمىزنىڭ مۇناسىۋەتلىك پائالىيەتلىرىمىز، مال-مۈلۈكلىرىمىز ۋە خادىملىرىمىزنىڭ بىخەتەرلىكىگە كاپالەتلىك قىلىش ھوقۇقىمىزمۇ بار.
ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى
ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى قىسقارتىلىپ «ئاسىيا بانكىسى» دېيىلىدۇ. ئۇ رايون خاراكتېرلىك ھۆكۈمەتلەر ئارا پۇل مۇئامىلە تەشكىلاتى بولۇپ، 1966-يىلى 12-ئايدا رەسمىي تىجارەت باشلىغان.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە نامى :ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى
خەنزۇچە نامى :亚洲开发银行
چەتئەلچە نامى :Asian Development Bank
تىجارەت باشلىغان ۋاقىت :1966-يىلى 12-ئاي
بانكا ھەققىدە
ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسىئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى قىسقارتىلىپ «ئاسىيا بانكىسى» دېيىلىدۇ. ئۇ رايون خاراكتېرلىك ھۆكۈمەتلەر ئارا پۇل مۇئامىلە تەشكىلاتى بولۇپ، 1966-يىلى 12-ئايدا رەسمىي تىجارەت باشلىغان.
ئەزالىرى
«ئاسىيا بانكىسى» نىڭ ئەزالىرى: بىرى، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ئاسىيا-تىنچ ئوكيان ئىقتىسادىي كومىتېتىنىڭ ئەزالىرى ۋە غەيرىي رەسمىي ئەزالىرى؛ يەنە بىرى، بىرلەشكەن دۆلەتلەر تەشكىلاتى ھەمدە ئۇنىڭ مەخسۇس ئاپپاراتلىرىنىڭ ئاسىيا-تىنچ ئوكيان رايونىدىكى باشقا دۆلەتلەر ۋە بۇ رايوندا بولمىغان تەرەققىي تاپقان دۆلەتلەردىن ئىبارەت. 1986-يىل 3-ئاينىڭ 10-كۈنى دۆلىتىمىز بۇ بانكىنىڭ رەسمىي ئەزاسىغا ئايلاندى.
كەسپىي پائالىيەت ئېلىپ بېرىشتىكى مەقسىتى
ئاسىيا بانكىسىنىڭ كەسپىي پائالىيەت ئېلىپ بېرىشتىكى مەقسىتى: مۇشۇ رايوندىكى تەرەققىي قىلىۋاتقان دۆلەتلەرنى قەرز پۇل ۋە تېخنىكىلىق ياردەم بىلەن تەمىنلەش، بۇ رايوننىڭ ئىقتىسادىي تەرەققىياتى ۋە ھەمكارلىقىنى ئىلگىرى سۈرۈشتىن ئىبارەت.
ئاساسلىق كەسپى
4پارچەئاسىيا تەرەققىيات بانكىسى ئاساسلىق كەسپى: تۈر قەرزى، تېخنىكىلىق ياردەم، پاي چېكى مەبلىغى، ئورتاق مەبلەغدىن ئىبارەت. ئۇنىڭ مەبلىغى ئادەتتىكى مەبلەغ ۋە ئالاھىدە مەبلەغ دەپ ئىككى خىلغا بۆلۈنىدۇ. ئادەتتىكى مەبلەغ ئاساسلىقى ھەرقايسى ئەزالار تاپشۇرغان پاي پۇلى ۋە قەرز پۇلى ئارقىلىق توپلانغان مەبلەغنى كۆرسىتىدۇ. پاي پۇلى مۇددەتكە بۆلۈپ تاپشۇرۇلىدۇ، ھەر قېتىمدا مەلۇم نىسبەتتىكى ئالتۇن ياكى ئالماشتۇرۇشقا بولىدىغان پۇل ۋە ئۆز دۆلىتىنىڭ پۇلى تاپشۇرۇلىدۇ. پاي دەسمايىسىنى تاپشۇرۇشتا، بۇ بانكا قەرز پۇلىنى ياكى كېپىللىك پۇلىنى قايتۇرماقچى بولغاندىلا ئەزا دۆلەتلەرنى تاپشۇرۇشقا سۈيلەيدۇ. قەرز پۇل بولسا زايوم تارقىتىش ئۇسۇلى بويىچە خەلقئارا كاپىتال بازىرىدىن توپلىنىدۇ.
تەشكىلىي ئاپپاراتى
ئاسىيا تەرەققىيات بانكىسىنىڭ تەشكىلىي ئاپپاراتى مۇدىرىيەت، كېڭەش مەجلىسى ۋە مەمۇرىي مەھكىمە دەپ بۆلۈنىدۇ. بانكا باشلىقى كۈندىلىك خىزمەتلەرگە رىياسەتچىلىك قىلىدۇ. باش بانكا فىلىپپىننىڭ پايتەختى مانىلاغا جايلاشقان.
ئىزدە قامۇسى - ئىزدە تورى
يۇھاننا بايان قىلغان خۇش خەۋەر
left|thumb|250px يۇھاننا بايان قىلغان خۇش خەۋەر
شىنجاڭ ۋاقتى
شىنجاڭ ۋاقتى، شۇنداقلا ئۈرۈمچى ۋاقتى ھەم دېيىلىدۇ. يەرلىك جۇغراپىيىلىك مەۋقىئى يۈزىسىدىن بەلگىلەنگەن ئۆلچەملىك ۋاقىتتۇر. بۇ ۋاقىت UTC+06:00 سائەتىنى ئۆلچەم ئالىدۇ، شۇنداقلا قازاقىستان ۋاقتى بىلەن بىردەك بولۇپ، بېيجىڭ ۋاقتىدىن ئىككى سائەت كېيىندۇر. بۇ ۋاقىت رايونى ئۇيغۇر رايونىدا بېيجىڭ ۋاقىتى بىلەن ماس قەدەملىك قوللىنىلىدۇ.
ئۆتمۈشى
1970 ۋە 1980- يىللاردا، شىنجاڭ ۋاقتى كۆپ قېتىم بىكار قىلىنىپ قايتا يولغا قويۇلۇشلارنى باشتىن ئۆتكۈزدى. 1986- يىل ھۇد ئېيىدا، جۇڭگو ھۆكۈمىتى شىنجاڭ خەلقى ئىچىدە شىنجاڭ ۋاقتى (UTC+6) قوللىنىشنى تەستىقلىدى. لېكىن، تۆمۈريول، ھاۋايول ۋە پوچتا-تېلگراف قاتارلىق كەسىپلەردە داۋاملىق بېيجىڭ ۋاقتى قوللىنىش بەلگىلەندى. لېكىن بۇ قارار ئاپتونوم رايونلۇق ھۆكۈمەت ۋە شۇ جايغا يەرلەشكەن خەنزۇلارنىڭ بولۇشسىز ئىنكاسىنى قوزغىدى.
قوللىنىلىش
كۈنمىزدە، ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىدا ۋاقىت قوللىنىش مىللەت پەرقىگە كۆرە ئايرىلغان ھالغا كېلىپ قالدى، كۆپچىلىك خەنزۇلار بېيجىڭ ۋاقتى، كۆپچىلىك ئۇيغۇر قاتارلىق يەرلىك مىللەتلەر ئۈرۈمچى ۋاقتى قوللانماقتا. بەزى يەرلىك ھۆكۈمەتلەر ئىككى ۋاقىتنى تەڭ قوللانماقتا. ئىككى ئۆلچەملىك ۋاقىتنى تەڭ قوللىنىش كۈتۈلمىگەن قولايسىزلىقلارنى ھەم تۇغدرۇماقتا، بولۇپمۇ كۆپ مىللەت ئارىلاش ئولتۇراقلاشقان جايلاردا ئوقۇشماسلىقلار كېلىپ چىقماقتا. بۇ يۈزدىن قالايماقانچىلىقتىن ساقلىنىش ئۈچۈن قايسى ۋاقىت ئىكەنلىكى، بەئزىدە ئوقتۇرۇش ئوبىكتىغا قارىتا مۇۋاپىق ۋاقىت نامى بىلەن ئوقتۇرۇشلاردا ئېنىق قىلىپ قىلىپ بىلدۈرۈلمەكتە.
شىنجاڭ تېلېۋىزىيىسى، خەنزۇچە قاناللار بېيجىڭ ۋاقتى، ئۇيغۇر ۋە قازاقچە قاناللار ئۈرۈمچى ۋاقتى قوللانماقتا.
ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى
ئاۋسترالىيە ئۇيغۇر جەمئىيىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Awstraliye Uyghur Jemiyiti) بولسا ئاۋسترالىيە پائالىيەت قىلىۋاتقان بىر تەشكىلات.
رەھبەرلىك ھەيئىتى
مەمتىمىن ئەلا
شەرقىي تۈركىستان
جۇمھۇرىيەتلەر:
ئابدۇللاھ بىن ئابدۇلمۇتتەلىب
قاراڭ ئابدۇللاھ بن ئابدۇلمۇتتەلىب
ياپون تىلى
left|thumb|400px|دۇنيادا [[ياپون تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] left|thumb|120px| ياپونىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 130مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
19 - ئەسىر
19- ئەسر، مىلادى تەقۋىم بويىچە 1- قەھرىتان 1801 — 31- كۆنەك 1900- يىللار ئارىسىدىكى يۈز يىللىق بىر زامان تىلىمىدۇر.
1900 - يىلى
پورتۇگالىيە، ئوسمانلى - يىلى| ۋە چىڭ ئىمپېرىيىسى - يىلى| چۆكۈشكە باشلىغان، بابۇر ۋە مۇقەددەس جېرمان ئىمپېرىيىسى گۇمران بولغان دەۋىردۇر.
ناپولىئون ئۇرۇشلىرىدىن سوڭرە، بىرتانىيە ئىمپېرىيىسى، دۇنيا نۇڧۇسىنىڭ 1/4 ىنى، يەر يۈزىنىڭ 1/3 گە ھاكىم بولۇپ، دۇنيا رەھبەر كۈچى ھالىغا كەلدى.
ۋەتىنىمىزدە خوجىلار دەۋرى داۋام ئەتكەن، چىڭ سۇلالىسىنىڭ قايتا ئىستىلاسىغا دۇچ كەلگەن. جەنۇبتا قۇشبېگى ياقۇب بەگ 1866- يىلى قەشقەرنى مەركەز قىلغان قەشقەرىيە — يەتتە شەھەر دۆلىتىنى قۇرۇپ قىسقا مۇددەت ئىچىدە زاۋال تاپتى.
19- ئەسر ئەينى زاماندا يېڭى ئىجاد ۋە كەشڧىياتلار بىلەن بىرگە مۇسبەت ئىلىملەردە كۆرىنەرلىك ئىلگىرلەشلەرگە سەھنە بولغان. تىبابەت، ماتېماتىكا، ڧىزىكا - يىلى|، خىمىيە، بىئولوگىيە، ئېلېكترىك ۋە مېتاللوروگىيە قاتارلىق ساھەلەردە كەلگۈسى يۈزيىلنىڭ تېز سۈرەتتە تەرەققىي قىلغان تېخنولوگىيەلىك - يىلى| يېڭىلىقلارنىڭ ئۇلى سېلىنغان يۈز يىل.
بۇ ئەسردە قۇلدارلىق تېز سۈرئەتتە يىمىرىلگەن. ھايتى قۇللار ئىسيانىدىن سوڭرە بېرىتانىيە ئىمپېرىيىسى، دېڭىزلاردىكى ئەگەمەنلىكىدىن ڧايدالانىپ دۇنيا مىقياسىداكى قۇل تىجارەتىنى توختىتىشقا تىرىشقان. بېرىتانىيە 1834 تە، ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى، ئىچكى ئۇرۇشقا ئۇلاپلا 1865 تە، برازېلىيە ئىسە 1888 دە قۇللۇقنى قالدۇرغان. ئەينى شەكىلدە رۇسىيە تۇپراقلىرىدىمۇ قۇللۇق ئاخىرلاشقان.
بۇنىڭدىن باشقا، مىللەتچىلىك ئىدىيسى گۈللەنگەن، كۆپچىلىك ياۋروپا مىللەتلىرى ئۆزلىرىنىڭ زامانەۋىي مىللىي دەۋلەتلەرىنى قۇردى، ھەمدە ئۆز مىللىتى ۋە دەۋلەتىنىڭ تارىخى ۋە مەدەنىيەتىنى قوغداشقا باشلىدى.
ئىجتىمائىي تۈزۈم ھەققىدە، چوڭ مىقياسدىكى ئىجتىمائىي توقۇنۇشلار يۈز بەردى، سوتسىيالىزىم كۈنسايىن كېڭىيىشكە باشلادى ۋە بىر ئەسرلىك سوغۇق ئۇرۇشنىڭ مۇسەبىبىبى بولمىش ماركىسىزم ئىنتايىن مەشھۇر.
شىركەتنى ئوڭۇشلۇق ماڭدۇرۇش ئىقتىدارى(2)
شىركەتنى ئوڭۇشلۇق ماڭدۇرۇش ئىقتىدارى(2)
(8) باشقىلارنى چۈشىنىش ۋە ئۇلارغا ياردەم قىلىش يولىدىكى سەمىمىي ئىستەك
بۇ كىشىلىك سۈپەت باشقىلارنى چۈشىنىش ۋە ئۇلارغا ياردەم قىلىش يولىدىكى سەمىمىي ئىستەك، ھەمدە باشقىلارنىڭ ئېھتىياجىنى ئۆزىنىڭكىدىن ئۈستۈن قويىدىغان روھنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. سىز يېتەرلىك ساندىكى كىشىلەرنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشىغا ياردەم قىلالايدىغان بىر يولنى تاپقاندا، سىزمۇ شۇنىڭ نەتىجىسىدە ئۆزىڭىز ئىستىگەن نەرسىگە ئېرىشەلەيسىز. ئەگەر سىز باشقىلار ئېھتىياجلىق نەرسىنى ئۇلارغا بىر كۆڭۈللۈك ئۇسۇل بىلەن تەمىن ئەتسىڭىز، ئۆزىڭىزنى بەزى رىقابەتچىلەردىن ساقلاپ قالالايسىز. ئۆز ھاياتىڭىزنىڭ ھەممە تەرەپلىرىدىكى ئىجابىي مۇناسىۋەت سىزنىڭ شىركىتىڭىزنىڭ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇشىنى تېزلىتىدۇ. ھازىرقى دەۋردە يۇمشاق ئىقتىدارلار (يەنى كىشىلەر بىلەن ئۈنۈملۈك مۇناسىۋەت قىلىش ئىقتىدارى) تېخنىكىلىق ئىقتىدارلارغا قارىغاندا تېخىمۇ مۇھىم. شىركەت ئىگىلىرى ئۈچۈن بۇ تېخىمۇ شۇنداق.
مۇمكىنچىلىكى بار ھەممە ئىشلارغا نىسبەتەن ئۆزىدە بىر يۇقىرى دەرىجىلىك ئىشەنچ تۇرغۇزۇش ۋە ئۇنى ساقلاش. ئۆزى ئۈچۈن بىر ئېگىز تىرىشىش نىشانى تىكلەپ، قىلغىلى بولىدىغان ئىشلار توغرىسىدىكى ئۆزىنىڭ نەزەر دائىرىسىنى توختىماي كېڭەيتىپ تۇرۇش. ئۆزى ئۈچۈن قارارلىق ھالدا نىشان تىكلەپ، ئۇلارنى قارارلىق ھالدا قايتا تەكشۈرۈپ ۋە باھالاپ تۇرىدىغان كىشىلەر قازىنىدىغان ئۇتۇق باشقا 92 پىرسەنت كىشىلەر ئېرىشىدىغان نەتىجىدىنمۇ كۆپ بولىدۇ. ئىشنى زور نەتىجە بىلەن قىلىدىغان كىشىلەر بىر نىشاننى تۇرغۇزۇپ بولغاندىن كېيىن، ئۇنى قايتا-قايتا ئازراقتىن ئېگىزلىتىپ تۇرىدۇ. بۇنداق كىشىلەر مەغلۇبىيەتتىن قورقمايدۇ. چۈنكى ئادەتتىكى ئادەملەر ئۈچۈن مەغلۇبىيەت ھېسابلىنىدىغان ئىشلار يۇقىرى نەتىجىلىك كىشىلەر ئۈچۈن بىر ئۆگىنىش جەريانى ھېسابلىنىدۇ. يۇقىرى نەتىجىلىك كىشىلەر ئەڭ ئاخىرى مۇۋەپپەقىيەتلىك بولىدىغان - بولمايدىغانلىقى ئېنىق ئەمەسلىكىگە قارىماي، ئۆزلىرى ئۈچۈن چوڭ نىشانلارنى تىكلەۋېرىدۇ.
(10) قايتۇرۇش («Giving back»)
ئۆز كىرىمىنىڭ 10 پىرسەنتىنى خەير-ساخاۋەت ئىشلىرىغا ۋە ئۆز جەمئىيىتىگە بېرىدىغان شىركەتلەر شىركەت تىجارىتىدە كەڭ - كۆلەملىك ياخشى دۇئا ۋە تىلەكلەرگە ئېرىشىپ تۇرىدۇ. ئويلاپ بېقىڭ، ئوخشاش مەھسۇلات ئىشلەپ چىقىرىدىغان ئىككى شىركەت بار بولۇپ، بىرسى خەير-ساخاۋەت ئىشلىرىغا داۋاملىق پۇل-مال ئىئانە قىلىپ تۇرسا، يەنە بىرسى بولسا ئۇنداق قىلمىسا، ھەمدە سىز ئاشۇ خەير-ساخاۋەتنىڭ پايدىسىنى كۆرگەن بىرسى بولسىڭىز، سىز قايسى شىركەتنىڭ مېلىنى كۆپرەك ئالىسىز؟ ئۇرۇق-تۇغقان، دوست-تونۇشلىرىڭىزغا قايسى شىركەتنىڭ مېلىنى بەكرەك تەۋسىيە قىلىسىز؟ بۇ كۆپ قېتىملاپ ئىسپاتلانغان بىر ئاساسىي ئىقتىسادىي قانۇنىيەتتۇر. خەير-ساخاۋەت قىلىپ تۇرىدىغان شىركەتلەر بازار تەشۋىقاتىغا ئۇنچىۋالا كۈچەپ كەتمەيدۇ. داۋاملىق خېرىدار قوغلىشىپمۇ يۈرمەيدۇ. خېرىدارلارنى ئۆزلۈكىدىن جەلپ قىلىپ تۇرىدۇ.
ئەگەر سىز بىر شىركەتنىڭ ئىگىسى بولسىڭىز، يۇقىرىدىكى 10 كىشىلىك سۈپەتنى بىر ۋاراق قەغەزگە يېزىپ، ئۇنى سىز داۋاملىق كۆرۈپ تۇرىدىغان بىر يەرگە چاپلاپ قويۇڭ.
2. داڭلىق ئەربابلارنىڭ دېگەنلىرى
(1) بىر توسالغۇغا ئۇچرىغاندا، ئۇنى پۇرسەتكە ئايلاندۇرۇڭ. سىزنىڭ ئاشۇنداق تاللاش يولىڭىز بار. سىز توسالغۇنى يېڭىپ، مۇۋەپپەقىيەتچى بولالايسىز. ياكى توسالغۇنىڭ ئۆزىڭىزنى يېڭىشىگە يول قويۇپ، مەغلۇبىيەتچىمۇ بولالايسىز. تاللاش يولى پەقەت ئۆزىڭىزگىلا مەنسۇپ. ھەرگىز قىلىۋاتقان ئىشىڭىزدىن ۋاز كەچمەڭ. مەغلۇبىيەت توسۇپ تۇرغان ئەڭ ئاخىرقى بىر كىلومېتىر مۇساپىنى مېڭىۋېتىڭ. مەغلۇبىيەتكە ئۇچراپ ئارام ئالغاندىن، مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇش يولىدا چارچىغان جىق ياخشى. Mary Kay Ash، « Mary Kay Cosmetics».
(2) بىر ئىگىلىك ئەھلى بىر ئىشنى قانداق قىلىشنى تېزلا ئۆگىنىۋالالايدىغان ئىشەنچ ساقلاپ، ئۆز قابىلىيىتى يول قويغان دائىرىنىڭ سىرتىدىكى ئىشلارنىمۇ قىلىشقا يۈزلەنگەن بولىدۇ. Roy Ash، «Litton Industries».
(3) ئىگىلىك پۇرسەتلىرى ئاپتۇۋۇزغا ئوخشايدۇ. بىرسى كەتسە يەنە بىرسى كېلىپ تۇرىدۇ. Richard Branson، «Virgin Enterprises».
(4) ئىگىلىك تىكلەشنىڭ ئەڭ ھالقىلىق خۇرۇچى سۆڭگەچنى كۆتۈرۈپ، بىرەر ئىشنى باشلاش. ئۇ ئاشۇنداق ئاددىي. نۇرغۇن كىشىلەرنىڭ ياخشى ئىدىيىسى بار، لېكىن ئۇلارنىڭ ئاز بىر قىسمىلا ئۆز ئىدىيىسى ئۈستىدە دەرھال ئىش باشلايدۇ. ئەتە ئەمەس، كېلەر ھەپتە ئەمەس، بۈگۈن ئىش باشلايدۇ. ھەقىقىي ئىگىلىك ئەھلى بىر ئەمىلى ئىش قىلغۇچى بولۇپ، چۈش كۆرگۈچى ئەمەس. Nolan Bushnell، « Atai and Chuck E. Cheese’s».
(6) مەن باشقىلار ئۈچۈن نېمە تۆھپىسى بولىدىغانلىقىنى ئويلاپ باقمىغان كەشپىياتتىن بىرىنىمۇ مۇكەممەل پۈتتۈرۈپ باقمىدىم. مەن ئالدى بىلەن دۇنيا نېمىگە ئېھتىياجلىق ئىكەنلىكىنى تېپىپ چىقىپ، شۇ ئېھتىياجلىق نەرسىنى كەشىپ قىلىمەن. Tomas Edison.
(7) مۇھىم نەرسە تەۋەككۈلچىلىك قىلىپ بېقىشتىن قورقماسلىق. ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، ئەڭ چوڭ مەغلۇبىيەت سىناپ باقماسلىقتىن ئىبارەتتۇر. سىز ئۆزىڭىز قىلىشنى ياخشى كۆرىدىغان بىر ئىشنى بايقىغاندىن كېيىن، ئۇنى ئەڭ ياخشى قىلىدىغانلاردىن بىرسى بولۇڭ. Debbi Fields، « Mrs. Fields Cookies ».
(8) بىز ياش ئىدۇق، ئەمما بىزدە ياخشى مەسلىھەت، ياخشى ئىدىيە ۋە نۇرغۇن قىزىقىشلار بار ئىدى. Bil Gates، «Microsoft Corporation».
(9) بىزنىڭ مۇۋەپپەقىيىتىمىزنىڭ ھەقىقىي ئاساسى بىزنىڭ ئەڭ دەسلەپتىن باشلاپلا باشقىلار بىلەن ھەمكارلىشىپ كەلگەنلىگىمىزدۇر. Bil Gates.
(10) كارخانىچىلار تەۋەككۈلچىلىك قىلغۇچىلار، پۇلى بىلەن ئابرۇيىنى ئۈستەلگە تاشلاپ قويۇپ، مەلۇم بىر ئىدىيە ياكى ئىگىلىكنى قوغلىشىپ «دەتتىكام» دېگۈچىلەردۇر. ئۇلار ئۆزلىرى باشلىغان بىر قاراملىقنىڭ مۇۋەپپەقىيىتى ياكى مەغلۇبىيىتىگە ئۆز رازىلىقى بىلەن مەسئۇل بولۇپ، ئۇنىڭ ھەممە جەھەتتىكى جاۋابكارلىقىنى ئۆز ئۈستىگە ئالىدۇ. Victor Kiam، «Remington electric shavers».
(11) خىزمەت ئورۇنلىرىدا مەۋجۇت بولغان «ئىشنىڭ ھۆددىسىدىن چىقىش» روھىي كەيپىياتى سىزنى شۇنچىلىك سەۋىيىگىلا يەتكۈزىدۇ. كارخانىچىلارنىڭ «ئۆزىنىڭ كۆڭۈل تۇيغۇسى بويىچە ئىش قىلىش» روھىي كەيپىياتى بولسا سىزنى ئۆزىڭىز ئارزۇ قىلغان ھەر قانداق پەللىگە يەتكۈزىدۇ. ئالدىنقىسى بىلەن سېلىشتۇرغاندا كېيىنكىسى كۆپ خۇشاللىنارلىق ئىش، سىز ئۇنداق دەپ ئويلىمامسىز؟ Bil Rancic.
(12) مەن ئۆزۈمنىڭ مۇۋەپپەقىيەت توغرىسىدىكى چۈشەنچەم كونا ئىدىيىلەرنى بۇزىدىغان ئىدىيە ئىكەنلىكىنى ھېس قىلىپ كەلدىم: مەن ئۈچۈن مۇۋەپپەقىيەت پۇل، ئورۇن ياكى نام-ئابرۇي توغرىسىدا ئەمەس. ئۇ ماڭا خۇشاللىق ئېلىپ كېلىدىغان، ئۆزۈمنىڭ ئېھتىياجىنى قاندۇرىدىغان ھەمدە مەندە دۇنياغا تۆھپە قوشقانلىق تۇيغۇسى پەيدا قىلىدىغان بىر خىل ياشاش يولىدىن ئىبارەت. Anita Roddick، «The Body Shop».
1890
1890 (MDCCCXC) بولسا گرېگورىيان تەقۋىمى بويىچە چاھارشەنبە كۈنىدىن باشلانغان بىر ئادەتتىكى يىل ئېرۇر. 19- ئەسرنىڭ 90- يىلى.
شىركەتنى ئوڭۇشلۇق ماڭدۇرۇش ئىقتىدارى(2)
(13) مېنىڭ سەرگۈزەشتلىرىم ماڭا بىر قانچە ئىشلارنى ئۆگەتتى. بىرسى قەغەز ئۈستىدىكى نەرسىلەرنىڭ قانچىلىك ياخشى بولۇپ ئاڭلىنىشىدىن قەتئىينەزەر، ئۇنىڭغا قۇلاق سالماي، ئۆزىنىڭ كۆڭۈل تۇيغۇسىغا قۇلاق سېلىش. ئىككىنچىسى، سىز ئۆزىڭىز بىلگەن يولدا چىڭ تۇرسىڭىز ياخشىراق نەتىجىگە ئېرىشىسىز. ئۈچىنچىسى بولسا، بەزىدە سىز ئۈچۈن ئەڭ ياخشى مەبلەغ سالىدىغان ئىش زادىلا مەبلەغ سالماسلىقتۇر. Donald Trump، ئامېرىكىلىق مىليارد دوللارلىق چوڭ باي.
(14) مېنىڭ ئوغلۇم ھازىر بىر «كارخانىچى». مانا بۇ سىز خىزمەتسىز قالغاندا كىشىلەر سىزگە بېرىدىغان نامدۇر. Ted Turner، تېلېۋىزور كارخانىچىسى.
(15) مەن ئۆز ئېھتىياجىمنى ئۆزۈم قاندۇرۇشقا ۋە ئۆزۈم ئۈچۈن پۇرسەت يارىتىشقا مەجبۇرى بولدۇم. لېكىن شۇنداق قىلالىدىم. پۇرسەتنىڭ كېلىشىنى كۈتۈپ ساقلاپ ئولتۇرماڭ. ئورنىڭىزدىن دەس تۇرۇپ، ئۇ پۇرسەتنى ئۆزىڭىز يارىتىڭ. Madam C. J. Walker، ئامېرىكىدا مىليونېر بولغان تۇنجى قارا تەنلىك ئايال.
3. ئىش ئۈنۈمى يۇقىرىلىقتىن ئۇلۇغلۇققىچە
سەككىزىنچى ئادەت مۇنداق بايان قىلىنغان: «ئۆز ئاۋازىنى تېپىش، ھەمدە باشقىلارنىمۇ ئۆزلىرىنىڭ ئاۋازلىرىنى تېپىشقا ئىلھاملاندۇرۇش».
بۇ يەردىكى «ئاۋاز» ھەر بىر ئادەمنىڭ ئۆزىگە خاس ئارتۇقچىلىقلىرىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ ئىنسان روھىيىتىنىڭ ئاۋازى بولۇپ، ئۈمىد بىلەن ئەقىلگە تولغان، روھىي جەھەتتىن تەز ئەسلىگە كېلىش ئىقتىدارىغا ئىگە بولغان، ھەمدە يوشۇرۇن كۈچىنىڭ چېكى بولمىغان بىر خىل ئاۋازدۇر.
ھەر بىر ئادەمگە خاس بولغان بۇ ئاۋاز مۇنداق 4 نەرسىدىن تەركىب تاپقان: تالانت، يۈكسەك دەرىجىدىكى قىزىقىش («پاسون»)، ئاڭ ۋە ئېھتىياج. تالانت سىزنىڭ تەبىئىي ئارتۇقچىلىقىڭىز ۋە قۇدرىتىڭىزدۇر. يۈكسەك دەرىجىدىكى قىزىقىش سىزنى تەبىئىي ھالدا روھلاندۇرىدىغان، كۈچلەندۈرىدىغان، ئىلھاملاندۇرىدىغان ۋە ھەرىكەتلەندۈرىدىغان نەرسىلەردۇر. ئېھتىياج ئۆز ئېھتىياجىڭىزنى شۇنداقلا تاشقى دۇنيانىڭ ئېھتىياجىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئاڭ دېگىنىمىز سىزنىڭ ئىچكى دۇنيايىڭىزدىكى بىر تۇراقلىق، تۆۋەن ئاۋاز بولۇپ، ئۇ سىزگە نىمىنىڭ توغرىلىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ، ھەمدە سىزنى ئاشۇ توغرا ئىشنى قىلىشقا ئۈندەيدۇ. ئەگەر سىز ئۆز تالانتىڭىزدىن پايدىلىنىپ قىلىدىغان، ئۆز قىزىقىشىڭىزنى قوزغايدىغان، دۇنيانىڭ كۈچلۈك ئېھتىياجى بىلەن ۋۇجۇدقا كەلگەن، ئۆز ئېڭىڭىز سىزنى ئاشۇ ئېھتىياجنى قاندۇرۇشقا ئۈندىگەن بىر ئىش بىلەن شۇغۇللانسىڭىز، سىزنىڭ ئاۋازىڭىز، سىزنىڭ چاقىرغىڭىز ۋە سىزنىڭ قەلبىڭىز ئاشۇ ئىشنىڭ ئىچىدە بولىدۇ.
Kowey ئەپەندىنىڭ دېيىشىچە، ئەگەر سىز خاتىرە قالدۇرۇلغان تارىخنىڭ بېشىدىن تارتىپ ھازىرغىچە يېزىلغان غەرب ۋە شەرقنىڭ پەلسەپىسى بىلەن دىنىنى تەتقىق قىلسىڭىز، ھەر بىر مۇكەممەل ئادەم مۇنداق 4 ئۆلچەملىك بولىدىغانلىقىنى بايقايسىز: ماددىي ۋە ئىقتىسادىي ئۆلچەم، مەنىۋى ئۆلچەم، ئىجتىمائىي ۋە ھېسسىياتى ئۆلچەم ۋە روھىي ئۆلچەم. كىشىلەر ئىنسان ھاياتىنىڭ ئۆلچەملىرىنى ھەر خىل ئاتالغۇلار بىلەن تەسۋىرلەپ كەلگەن بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى يىغىنچاقلىسا يۇقىرىقى 4 ئۆلچەم كېلىپ چىقىدۇ. بۇ 4 ئۆلچەمنىڭ يەنە بىر ئاتىلىشى روھ، كۆڭۈل، بەدەن ۋە يۈرەكتىن ئىبارەت بولۇپ، ئۇنىڭ مەركىزى «روھ» تىن ئىبارەت. بەزىلەر بۇ 4 ئۆلچەمنى «ئىنسانلارنىڭ 4 ئەقلى» دەپمۇ ئاتايدۇ. ئىنسانلارنىڭ ئېھتىياجىمۇ مۇشۇ 4 ئۆلچەم بويىچە بارلىققا كەلگەن. يەنى، ئىنسانلارنىڭ ئېھتىياجى تۆۋەندىكىلەردىن ئىبارەت: بىر ئابىدە (مىراس، ئىز، تۆھپە) قالدۇرۇش (روھ) ئېھتىياجى، ئۆگىنىش (كۆڭۈل) ئېھتىياجى، ياشاش (بەدەن) ئېھتىياجى، ۋە كۆيۈنۈش (يۈرەك) ئېھتىياجى.
شىركەت قۇرۇشتىكى ئەڭ ھالقىلىق نەرسىنىڭ بىرسى باشقىلارنىڭ ۋە جەمئىيەتنىڭ ئېھتىياجىنى توغرا چۈشىنىش ۋە بايقاش بولغانلىقى ئۈچۈن، يۇقىرىقى 4 خىل ئېھتىياجنى توغرا چۈشىنىش ھەر بىر كارخانىچىلار ئۈچۈن ناھايىتى زۆرۈردۇر.
4. ئاخىرقى سۆز
مېنىڭ «شىركەت قۇرۇشقا قانداق ئىقتىدار كېرەك؟ » دېگەن يازمام بىلىك تور بېتىگە چىققاندىن كېيىن، « Uginix» ئىسىملىك بىر قېرىندىشىمىز «مەن شىركەت قۇرۇپ باققان» دېگەن تەمىدىكى بىر يازمىسىنى بىلىككە چىقاردى. ئۇنىڭ تور بەت ئادرېسى:
http://bbs.bilik.cn/viewthread.php?tid=17799
بۇ يازمىدا ئۇيغۇر دىيارىدا شىركەت قۇرۇش ئۈچۈن باسىدىغان قەدەم-باسقۇچلار ناھايىتى تەپسىلىي بايان قىلىنىپتۇ. مەن ئۇنى ئوقۇپ، «ئۆگىنىش» ئەپەندىدىن ناھايىتى مىننەتدار بولدۇم. «كۆزلىگەن چوڭ-چوڭ ئىشنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشنى، ئۆزى قىلالايدىغان كىچىك ئىشلاردىن باشلاش كېرەك» دېگەن مانا شۇ. ھازىر ئۇيغۇرلار ئىچىدە مۇشۇنداق بىر يولنى تاللىغانلار ناھايىتى كۆپ. بۇ يەردە مەن ئۇلارنىڭ ھەممىسىنى بىردىن-بىر تىزىپ چىقالمايمەن. لېكىن، مىللەتنىڭ تەقدىرىدە كۆرۈنەرلىك ئۆزگىرىش ھاسىل قىلىش بۇ قوشۇننىڭ كۈندىن-كۈنگە زورىيىپ مېڭىشىنى تەلەپ قىلىدۇ. مەن ھەر بىر ئۇيغۇر قېرىندىشىمىزغا، «مىللىتىم ماڭا نېمە قىلىپ بەردى؟» دەپ سوراشتىن ئاۋۋال، «مەن مىللىتىمگە نېمە قىلىپ بەردىم؟» دەپ سوراشنى تەۋسىيە قىلىمەن. ھەمدە ئۆزى قىلالايدىغان ئىشلارنى تېپىپ چىقىپ، شۇ ئارقىلىق يۇقىرىقى قوشۇننىڭ بىر ئەزاسى بولۇشىنى ئۈمىد قىلىمەن.
مەن 2008-يىلى 1-ئاينىڭ 10-كۈنى بىزنىڭ ئىدارىدە ئورۇنلاشتۇرۇلغان بىر ئىلمىي دوكلاتقا قاتناشتىم. بۇ دوكلاتنىڭ تېمىسى: «The power of our choices and our words» بولۇپ، ئۇيغۇرچە مەنىسى «بىز تاللىغان يول ۋە بىز تاللىغان سۆزنىڭ كۈچ-قۇدرىتى» دېگەنگە توغرا كېلىدۇ. بۇ دوكلاتنى بەرگەن كىشى بىر دۇنياغا داڭلىق ئايال زاتنىڭ ھېكمەتلىك سۆزىنى نەقىل قىلغان ئىدى، مەن ئۇ سۆزلەرنى ئىنتېرنېتتىن تېپىپ، ئۇيغۇرچىغا تەرجىمە قىلىپ باقتىم. مەن بۇ يازمامنى ئاشۇ خانىمنىڭ ھېكمەتلىك سۆزلىرى بىلەن ئاخىرلاشتۇرىمەن (مەن بۇنى بۇرۇن بىر قېرىندىشىمىزنىڭ يازمىسىغا بىلدۈرگەن ئىنكاس شەكلىدە بىلىككە چىقارغان ئىدىم. ئۇنى ئۆز يازمىلىرىمنىڭ ئىچىدە ساقلاپ قويۇش مەقسىتىدە بۇ يەرگە كىرگۈزۈپ قويدۇم). بۇ ئايال زاتنىڭ ئىسمى «تەرسا» بولۇپ، دۇنيا خەلقى ئۇنى ھۆرمەتلەپ «تەرسا ئانا» دەپ ئاتايدۇ. ئۇ خانىم 1910-يىلى تۇغۇلغان بولۇپ، 1997-يىلى ۋاپات بولغان. 1979-يىلى نوبېل تىنچلىق مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
كىشىلەر ئادەتتە ئورۇنسىز ۋە سەۋەبسىز ئىش كۆرىدىغان، ۋە ئۆزىنى مەركەز قىلىدىغان كېلىدۇ. شۇنداقتىمۇ ئۇلارنى ئەپۇ قىلىۋەر.
ئەگەر سەن ئاق-كۆڭۈل بولساڭ، كىشىلەر ساڭا "شەخسىيەتچى"، "غەيرىي مەقسەتلىك" دېگەن بوھتاننى چاپلايدۇ. شۇنداقتىمۇ ئۇلارغا ئاق-كۆڭۈللۈك قىلىۋەر.
ئەگەر سەن مۇۋەپپەقىيەتلىك بولساڭ، سەن ئۆزۈڭ ئۈچۈن بەزى ساختا دوستلارنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرىسەن، ھەمدە بەزى ھەقىقىي دۈشمەنلەرنى تىكلەيسەن. شۇنداقتىمۇ مۇۋەپپەقىيەتلىك بولۇۋەر.
ئەگەر سەن راستچىل ۋە سەمىمىي بولساڭ، كىشىلەر سېنى ئالدىشى مۇمكىن. شۇنداقتىمۇ راستچىل ۋە سەمىمىي بولۇۋەر.
ئەگەر سەن نۇرغۇن يىللارنى سەرپ قىلىپ بىر نەرسە ياسىساڭ، باشقىلار ئۇنى بىر كېچىدىلا ۋەيران قىلىۋېتىشى مۇمكىن. شۇنداقتىمۇ ئۇنى ياساۋەر.
ئەگەر سەن خاتىرجەملىك ۋە بەختلىككە ئېرىشسەڭ، بەزىلەر ھەسەتخورلۇق قىلىشى مۇمكىن. شۇنداقتىمۇ بەختلىك بولۇۋەر.
سەن بۈگۈن قىلغان ياخشىلىق كۆپىنچە ۋاقىتتا كىشىلەر تەرىپىدىن ئۇنتۇلۇپ كېتىلىدۇ. شۇنداقتىمۇ ياخشىلىق قىلىۋەر.
ئۆزۈڭنىڭ بارلىقىنى باشقىلارغا ئاتا قىلساڭمۇ، باشقىلار سەندىن مەڭگۈ رازى بولمايدۇ. شۇنداقتىمۇ ئۆزۈڭنىڭ بارلىقىنى باشقىلارغا ئاتا قىلىۋەر.
ئاخىرقى ھېسابتا، بۇ ئىش سەن بىلەن ئۇلارنىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئىش ئەمەس. سەن بىلەن خۇدانىڭ ئوتتۇرىسىدىكى ئىش.
ئەسكەرتىش: مەن ئۆز يازمىلىرىمغا كىرگۈزگەن تور بەت ئادرېسلىرى مېنىڭ يازمامنى ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى(ULY) دىن ئۇيغۇر ئەرەب يېزىقى (UEL) غا ئۆزگەرتىش جەريانىدا ئۆزگىرىپ كېتىپ، ئىشلىمەس بولۇپ قالىدىكەن. شۇنداق ئەھۋالغا يولۇققاندا، سىز مەرىپەت تور بېتى www.meripet.com نىڭ ئەڭ ئاستىدىكى «ئەركىن سىدىق يازمىلىرى» دېگەن سەھىپىگە كىرىپ، مېنىڭ يازمىلىرىمنىڭ ULY نۇسخىسىنى ئاچسىڭىز، ئۇنىڭدىكى تور بەت ئۇلانمىلىرىنىڭ ھەممىسى توغرا ئىشلەيدۇ. ئۇ يەردە مېنىڭ ھەممە يازمىلىرىمنىڭ UEL نۇسخىلىرىغىمۇ ئۇلانما قويۇقلۇق بولۇپ، باشقا يازمىلىرىمنىمۇ شۇ يەردىن تاپالايسىز.
داڭلىق ئەربابلارنىڭ ئىگىلىك توغرىسىدا دېگەنلىرى:
http://entrepreneurs. about. com/o. . . rs/a/quotations.htm
مۇھەممەد ئەلىنىڭ سۆز-ئۈزۈندىلىرى:
http://www.brainyquote.com/quotes/authors/m/muhammad_ali.html
تەرسا خانىم:
http://www.prayerfoundation.org/mother_teresa_do_it_anyway.htm
ئالدىنقى: ئوڭ مېڭە بىلەن سول مېڭە(1)
كـىيىنكى: شىركەتنى ئوڭۇشلۇق ماڭدۇرۇش ئىقتىدارى(1)
مۇھەممەد ڧۇئاد كۆپرۈلۈ
مۇھەممەد فۇئاد كۆپرۈلۈ (تۈركچە: Mehmet Fuad Köprülü، ت. 4- كۆنەك 1890، ئىستانبۇل — 28- سەپەر 1966)، بولسا 20- ئەسىر تۈرك ئوردىناريۇس پروڧېسسور تارىخشۇناس. تۈركولوگ، تاشقى ئىشلار مىنىستېرى بولغان سىياسەتچى ۋە ئەدەبىيات تەتقىقاتچىسى، سوتسيال پەنلەر ساھەسىدە يىتىشكەن يېتۈك ئالىم. كۆپرۈلۈنىڭ نەسەبى ئوسمانلى ئىمپېرىيىسىنىڭ سۇلتانى مەھمەد Ⅳ كە باش ۋەزىر بولغان كۆپرۈلۈ مەھمەد پاشاغا تاقىلىدۇ.
ھاياتى
فۇئاد كۆپرۈلۈ ھاياتىدا بىر تەرەپتىن ئىلمىي پائالىيەتلەر بىلەن شۇغۇللىنىپ، تۈركىيەدە تۈركولوگىيە ئىلمىنىڭ شەكىللىنىشى ۋە تەرەققىي قىلىشىغا يىتەكچىلىك قىلغان بولسا، يەنە بىر تەرەپتىن ئىجتىمائىي ۋە سىياسىي پائالىيەتلەر بىلەن شۇغۇللىنىپ، مەشھۇر مۇتەپەككۇر زىيا گۆكئالپنىڭ چۆرىسىگە ئويۇشقان زىيالىلار قاتارىدا «مىللىي ئەدەبىيات ئېقىمى» ۋە «تۈركچىلىك ئېقىمى»نى يارىتىپ، تۈركىيە جۇمھۇرىيىتىنىڭ قۇرۇلۇشى ئۈچۈن پىكرىي ساھەدە ئاكتىپ رول ئوينىغان.
تۇنجى شېئىرى 15 يېشىدا ئىلان قىلىنغان كۆپرۈلۈ 1908- يىلىدىن كېيىن يازغان بىر يۈرۈش ئەدەبىي ۋە پىكرىي ئەسەرلىرى بىلەن تۈركىيەدە تىزلا داڭق چىقىرىشقا باشلىغان. 1909- يىلى ھوقۇق فاكۇلتېتتىكى ئوقۇشىنى تاشلاپ، ئەدەبىيات، پەلسەپە ۋە تارىخ ساھەسىدە ئىزدىنىشكە باشلىغان ھەمدە ئىستانبۇلدىكى مەكتەپلەردە دەرس بەرگەن. 1913- يىلى ئىلان قىلغان «تۈرك ئەدەبىياتى تارىخىدا ئۇسۇل» دېگەن ماقالىسىدا تۈرك ئەدەبىيات تارىخىنى يېزىشنىڭ ئىلمىي ئاساسىنى ۋە مېتودلىرىنى كۆرسىتىپ تۈركىيەدە زور تەسىر قوزغىغان ۋە شۇ يىلى 23 ياشلىق كۆپرۈلۈ ئىستانبۇل دارۇلفۇنىنىڭ پروفېسسورلىقىغا تەيىنلەنگەن. تۇغما تەتقىقات ئىقتىدارىغا، كۈچلۈك غەيرەت ۋە ئىشتىياق بىلەن ئىزدىنىش روھىغا ئىگە كۆپرۈلۈ 1919- يىلى ئىلان قىلغان تۇنجى چوڭ ئەسىرى «تۈرك ئەدەبىياتىدا دەستلەپكى مۇتەسەۋۋۇپلار» دېگەن كىتابى بىلەن تۈركىيەدىن ھالقىپ ياۋروپادىمۇ زور شۆھرەتكە ئىرىشكەن. بۇ مۇناسىۋەت بىلەن مەشھۇر ماجار ئالىمى پروفېسسور گ. نېمىت، پروفېسسور ج. خ. مورېدمانن، پروفېسسور. ك. خۇئارت قاتارلىقلار ھەم فۇئاد كۆپرۈلۈنى ھەم تۈركىيەنى قىزغىن تەبرىلىگەن. شۇنىڭدىن كېيىن فۇئاد كۆپرۈلۈنىڭ ئەسەرلىرى چەتئەللەردىكى ئىلىم ساھەسىنىڭ كۈچلۈك دىققىتىنى تارتقان. 1924- يىلى تۈركىيە مائارىپ مىنىستىرلىكىنىڭ مەسلىھەتچىلىكىگە تەيىنلەنگەن كۆپرۈلۈ شۇ يىلى مۇستاپا كەمالنىڭ تەۋسىيەسى ۋە مىنىستىرلار ھەيئىتىنىڭ قارارى بىلەن تۈركىيات ئىنىستىتۇتىنى قۇرغان ھەم تۈرك تارىخ ئەنجۇمەنىنىڭ رەئىسلىكىگە تەيىنلەنگەن. بۇ مەزگىللەردە ئۇ ئىلاھىيەت فاكۇلتىتىدا(1924) تۈرك دىنى تارىخى، ئىستانبۇل مۈلكىيە مەكتىبىدە(1923-1929) سىياسىي تارىخ ، سانائىي نەفىسە مەكتىبىدە(1926-1929) مەدەنىيەت تارىخى دەرسلىرىنى ئۆتكەن. 1926- يىلى ئىلان قىلغان «تۈرك ئەدەبىيات تارىخى» دېگەن ئەسىرى بىلەن دۇنيا تۈركولوگىيە ساھەسىدىكى ئەڭ نوپۇزلۇق ئالىملارنىڭ بىرىگە ئايلانغان. مەشھۇر ئەدەبىياتشۇناسلاردىن پروفېسسور ف. كرائېلىتز بۇ ئەسەرگە مۇنداق باھا بەرگەن :«بۇ ئەسەر ئادرىياتىك دېڭىزى ساھىلىرىدىن جۇڭگۇ چېگرىسىغا قەدەر كەڭ دائىرىدە تارقالغان تۈرلۈك تۈرك قەۋملىرىنىڭ ئەدەبىيات تارىخىدۇر… بۇ ئەسەر يالغۇز تەتقىقاتچىلار ۋە ئالىملار ئۈچۈنلا ئەمەس، بەلكى يەنە بۇ قەدىمىي مىللەتلەرنىڭ كۈلتۈرى بىلەن يېقىندىن ئالاقىدار بولغان ھەركىم ئۈچۈن لازىملىق بىر قوللانمىدۇر.»
1933- يىلى ئىستانبۇل دورۇلفۇنۇنى ئىستانبۇل ئۈنىۋېرسىتېتىگە ئۆزگەرتىلگەندىن كېيىن، ئەدەبىيات فاكۇلتېتىنىڭ مۇدىرلىقىغا تەيىنلەنگەن كۆپرۈلۈ 1935- يىلى مۇستاپا كەمالنىڭ تەيىنلىشى بىلەن مىللەت ۋەكىلى – پارلامېنت ئەزاسى بولدى. قوشۇمچە ئەنقەرە ئۈنىۋېستىتىدە تىل، تارىخ ۋە جۇغراپىيە فاكۇلتېتىدا ئوتتۇرا ئەسەر تۈرك تارىخىدىن، سىياسىي بىلىملەر مەكتىبىدە مۇئەسسىسەلەر تارىخىدىن دەرس ئۆتكەن. ھەر قايسى تۈركىي تىل شىۋىلىرىنى ۋە قەدىمكى تۈركچىنى پىششىق بىلگەندىن باشقا ئەرەبچە، پارسچە، فرانسۇزچە، ئالمانچە(گېرمانچە) رۇسچە ۋە ئەنگلىزچە قاتارلىق كۆپ خىل تىللارنى ياخىشى بىلىدىغان فۇئاد كۆپرۈلۈ 20- يىلاردىن باشلاپ تۈركىيەگە ۋاكالىتەن خەلقارالىق نۇرغۇن ئىلمىي قۇرۇلتايلارغا ئىشتىراك قىلغان، فرانسىيەدىكى سوربون ئۇنىۋېرسىتېتىدا، ئامېرىكىدىكى كولومبىيە ۋە خارۋارد ئۇنىۋېرسىتېتلىرىدا لىكسىيە سۆزلىگەن. 1930 – يىلىدىن كېيىن «ئىسلام ئېنسىكلوپېدىيىسى»نى تۈزۈشكە قاتناشقان. 1940- يىللاردىن باشلاپ تۈركچە نەشىر قىلىنىشقا باشلىغان «ئىسلام ئېنسىكلوپېدىىسى» گە 71 پارچە ئەسەر يازغان. بۇنىڭ ئىچىدە «چاغاتاي ئەدەبىياتى» ۋە «ئەزەرى ئەدەبىياتى» دېگەن ئەسەرلىرى ئالاھىدە تىلغا ئېلىنىدۇ. كۆپرۈلۈ 1941- يىلىدىن كېيىن سىياسىي خىزمەتلەرنىڭ زۆرۈرىيىتى بىلەن ئوقۇتۇش خىزمىتىدىن قول ئۈزگەن بولسىمۇ، تەتقىقات ۋە ئەدەبىي ئىجادىيەتلىرىنى ئىزچىل داۋاملاشتۇرغان. 1945- يىلى جەلال بايار، ئادنان مېندېرېس ۋە رەفىك كورالتان قاتارلىق كىشىلەر بىلەن بىرلىكتە دېمۇكراتىك پارتىيەنى قۇرغان. 1950- يىلى بۇ پارتىيە سايلامدا غەلىبە قىلىپ ھاكىمىيەت بېشىغا چىققاندا، فۇئاد كۆپرۈلۈ تۈركىيەنىڭ دىپلوماتىيە مىنىستىرى بولغان. تۈركىيەنىڭ 1952- يىلى شىمالىي ئاتلانتىك ئەھدى تەشكىلاتى(NATO)غا قوبۇل قىلىنىشىدا ئەڭ مۇھىم رول ئوينىغان كىشى كۆپرۈلۈدۇر. مۇشۇ مەزگىللەردە ئۇنىڭغا گېرمانىيە، فرانسىيە، يۈگۈسلوۋىيە ۋە ئارگېنتېنا قاتارلىق دۆلەتلەر تەرىپىدىن سەككىز قېتىم شەرەپ ئوردېنى بىرىلگەن. 1956- يىلى دېىپلوماتىيە مىنىستىرلىكىدىن ئىستىپا بەرگەن كۆپرۈلۈ 1957- يىلىدىن كېيىن سىياسىي ساھەدىن ئاساسەن قول ئۈزگەن.
ئىلمىي ئەمگەكلەر
فۇئاد كۆپرۈلۈ تۈركىيەدە بىر مۇنچە ئىلمىي ژورناللارنى تەسىس قىلغان ياكى ئۇنىڭ مۇدىرلىقىنى ئۈستىگە ئالغان. بۇلاردىن «مىللىي تەتقىقاتلار ژورنىلى»(1915)، «تۈركىيات مەجمۇئەسى»(1925)، «تۈرك ھوقۇق ۋە ئىقتىساد تارىخى مە‏جمۇئەسى»(1931)، «ئۈلكۈ»(1936)، «تۈرك ھوقۇق تارىخى ژورنىلى»(1944) قاتارلىقلار تۈركىيە ئىلىم ساھەسىدە ئەڭ نوپۇزلۇق ژورناللار قاتارىدىن ئورۇن ئالغان. فۇئاد كۆپرۈلۈنىڭ ھەر خىل ئەسەرلىرىنىڭ سانى 1500 دىن ئاشىدۇ. بۇنىڭ ئىچىدە ئىلمىي ئەسەرلىرىگە نەزەر ئاغدۇرىدىغان بولساق، بۇ خىل ئەسەرلىرىنىڭ مول مەنبەگە، ئىلغار مېتودقا، كۈچلۈك دەلىلگە، ئەستائىدىل تەتقىقاتقا ۋە مەنتىقىلىق تەھلىلگە تايانغانلىقى رۇشەن كۆزگە چېلىقىش بىلەن بىرلىكتە ئېتنىك ۋە جۇغراپىيەلىك ئالاھىدىلىكلەرنىڭ، سىياسىي ۋە ئىجتىمائىي ۋەقەلەرنىڭ، شۇنىڭدەك تۈرلۈك مۇناسىۋەتلەرنىڭ مىللەتنىڭ تارىخى ۋە ئىدىئولوگىيە ھاياتىغا كۆرسەتكەن تەسىرىنىڭ ناھايىتى چوڭقۇر تەتقىق قىلىنغانلىقى بىلىنىدۇ. بۇ يەردە بىز پەقەت ئۇنىڭ يۇقىرىدا تىلغا ئېلىنغان ئەسەرلىرىدىن باشقا يەنە بەزى كىتاپلىرىنى تىلغا ئېلىش بىلەن كۇپايىلىنىمىز: بۇلار «ھاياتى فىكرىيە»(1909)، «نەسرەددىن خوجا»،(1918)، «تەۋفىق فىكرەت ۋە ئۇنىڭ ئەخلاقى»(1918)، «تۈركىيە تارىخى»(1923)،«بۈگۈنكى ئەدەبىيات»(1924)، «تۈرك تارىخى دىنى»(1925) ، «مىللىي ئەدەبىيات ئېقىمىنىڭ دەسلەپكى خەۋەرچىلىرى ۋە دىۋانى تۈركى باسىت»(1928)، «قېيىقچى قۇل مۇستاپا ۋە يىگىت ئوسمان ھېكايىسى»(1930)، «تۈرك تىلى ۋە ئەدەبىياتى ھەققىدە تەتقىقاتلار»(1934)، «قەدىمكى شائىرلىرىمىزنىڭ دىۋان ئەدەبىياتى ئانتولوگىيەسى»(1934)، «ئوسمانلى ئىمپېراتورلىقىنىڭ قۇرۇلۇشى»(پارىژ، 1935)، «ئىسلام مەدەنىيەت تارىخى»(1940)، «تۈرك ساز شائىرلىرى ئانتولوگىيەسى-Ⅱۋە Ⅲ»(1940، 1941) ، «دېموكراتىيە يولىدا»(1964)، «ئەدەبىيات تەتقىقاتلىرى»(1966)، «ۋىزانتىيە مۇئەسسىسەلىرىنىڭ ئوسمانلى مۇئەسسىسەلىرىگە كۆرسەتكەن تەسىرى»(1981) «ئىسلام—تۈرك ھوقۇق تارىخى تەتقىقاتلىرى ۋە ۋەھپە مۇئەسسىسەسى»(1983) قاتارلىقلاردۇر.
فۇئاد كۆپرۈلۈنىڭ ئىلىمگە قوشقان تۆھپىسى ئۈچۈن تۈركىيە ھۆكۈمىتى ئۇنىڭغا 1933- يىلى ئەڭ ئالى ئىلمىي سالاھىيەتنى ئىپادە قىلىدىغان ئوردىناريۇس ئۈنۋانىنى بەرگىنىدەك، باشقا مەملىكەتلەردىكى ئىلمىي ئورگانلاردىن تۆت ئورۇن دوكتۇر ۋە سەككىز ئورۇن مۇخبىر ئەزاسى ياكى شەرەپ ئەزاسى دېگەن ئۈنۋانلارنى بەرگەن. مەسىلەن، 1925- يىلى مەشھۇر رۇس شەرقشۇناسلىرىدىن ۋ.ۋ. بارتولد، كراچكوۋسكىي ۋە ئولدېنبۇرگ قاتارلىقلارنىڭ ئورتاق تەكلىبى بىلەن كۆپرۈلۈ سوۋېت پەنلەر ئاكادېمىيەسىنىڭ مۇخبىر ئەزالىقىغا تەيىنلەنگەن. 1927- يىلى گېرمانىيەدىكى ھېيدېربېرگ ئۇنىۋېرسىتېتى تەرىپىدىن پەخرى دوكتۇرلۇق ئۈنۋانى بىرىلگەن. 1929- يىلى چېخوسلوۋاكىيە شەرقشۇناسلىق جەمئىيىتىنىڭ مۇخبىر ئەزالىقىغا تەيىلەنگەن. 1937- يىلى ئافىنا ئۇنىۋىرسىتېتى، 1939 – يىلى سوربون ئۇنېۋىرسىتېتى پەخرىي دوكتۇرلۇق ئۇنۋانىنى بەرگەن. 1939-يىلى يەنە ماجار(ھۇنگرىيە) پەنلەر ئاكادېمىيەسىنىڭ مۇخبىر ئەزالىقىغا تەيىنلەنگەن. 1947- يىلى ئامېرىكا شەرقشۇناسلىق جەمئىيىتىنىڭ شەرەپ ئەزالىقىغا تەيىنلەنگەندىن سىرىت يەنە 1953-يىلى ھۆر ئوكرائىنا ئۇنىۋىرسىتېتىنىڭ پەخرىي دوكتۇرلۇق ئۈنۋانىغا،1956- يىلى كاراچى ئۇنىۋىرسىتېتىنىڭ قانۇنشۇناسلىق بويىچە پەخرىي دوكتۇرلۇق ئۈنۋانىغا ئىرىشكەن. 1959- يىلى ئامېرىكا تارىخ جەمئىيىتىنىڭ شەرەپ ئەزالىقىغا، 1964- يىلى شەرق ۋە ئافرىقا تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ مۇخبىر ئەزالىقىغا تەيىنلەنگەن.
سوڭغى ھاياتى
تۈرك مائارىپىنىڭ غۇرۇرى، مۇتەپەككۇر، ئالىم، تۈركولوگ، ئەدىب، تەنقىدچى، ژورنالىست، ئىجتىمائىي پائالىيەتچى ۋە سىياسىيون فۇئاد كۆپرۈلۈ 1965- يىلى 10- ئاينىڭ 15- كۈنى ئەنقەرەدە قاتناش ھادىسىگە ئۇچراپ يارىلانغان. 1966- يىلى 6-ئاينىڭ 28-كۈنى ئىستانبۇلدىكى بالتا لىمانى سۆڭەك دوختۇرخانىسدا ئالەمدىن ئۆتكەن. بۈيۈك شائىر، مۇتەپەككۇر ۋە دۆلەت ئەربابى ئەلىشىر نەۋائىي تۇغۇلغانلىقىنىڭ 570 يىللىقى مۇناسىۋىتى بىلەن ئوقۇرمەنلەرنىڭ دىققىتىگە سۇنۇلغان «ئەلىشىر نەۋائىي ۋە ئۇنىڭ تەسىرى» دېگەن ماقالە 1927- يىلى «تۈرك يۇرتى» ژورنىلىنىڭ 5- جىلت، 27- سانىدا ئىلان قىلىنغان. شۇ ۋاقىتقا قەدەر ھەر قايسى ئەللەردە ئىلان قىلىنغان ئەلىشىر نەۋائىگە دائىر ماقالىلار ياكى تولىمۇ يۈزەكى، ياكى بىر تەرەپلىمە، ياكى ئىلمىيلىكى يوق، ياكى ئەھمىيەتسىز ماقالىلاردىن ئىبارەت بولۇپ، بۇ ماقالىلارنى بىرمۇ بىر كۆزدىن كەچۈرگەن فۇئاد كۆپرۈلۈ بۇ خىل قاراشلارغا رەدىيە بىرىش سۈپىتىدە ۋە ئەلىشىر نەۋائىي ھەققىدە ھەقلىق گەپ قىلىش مەقسىتىدە مەزكۇر ماقالىسىنى ئىلان قىلىش ئارقىلىق ئەلىشىر نەۋائىي تەتقىقاتىدا بىر بۇرۇلۇش ياسىغان. بۇ قىسقا ماقالىنىڭ ئەھمىيىتىمۇ دەل مۇشۇ يەردە. كۆپرۈلۈ 1934- يىلى مەزكۇر ماقالىسىنى «تۈرك تىلى ۋە ئەدبىياتى ھەققىدە تەتقىقاتلار» دېگەن كىتابىدا قايتا ئىلان قىلغاندا، ئەلىشىر نەۋائىي ھەققىدە يېڭىدىن ئوتتۇرىغا چىققان بىر يۈرۈش ئىلمىي ئەسەرلەر ھەققىدىمۇ تەنقىدىي قارىشىنى ئىزاھات شەكلىدە كۆرسىتىپ ئۆتكەن. ئەسەرنىڭ ئۇيغۇرچىسى دەل مۇشۇ نۇسخىغا ئاساسەن ئىشلەندى. ئاخىرىدا مېنى كۆپرۈلۈنىڭ بۇ ئەسەرى بىلەن، ھەم ۋ.ۋ. بارتولد، ئې.ئې. بېرتېلس، ئا.ن. بولدىروۋ، ئا. زەكى ۋەلىدى توغان، ئا.جافەرئوغلۇ، س.ل.ۋولىن، يانۇس ئېكمانن ۋە باشقا ئالىملارنىڭ نەۋائىي ھەققىدىكى ئەڭ مۇھىم ئەسەرلىرى بىلەن تەمىنلىگەن تۈركىيە غازى ئۈنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى، دوكتۇر ئىلياس دوغانغا، ئەگە ئۈنىۋېرسىتېتىنىڭ پروفېسسورى، دوكتۇر زەكى كايمازغا، ئىستانبۇل ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ دوكتۇرى ئەمەك ئۈشەنمەزگە رەھمەت ئېيتىمەن.
بېيجىڭ چەتئەل تىلى ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
بېيجىڭ چەتئەل تىلى ئۇنىۋېرسىتېتى جۇڭگو خەلق جۇمھۇرىيىتىدىكى ئۇنىۋېرسىتېت.
تارىخ
ئۇنىۋېرسىتېت 1941-يىلى قۇرۇلغان.
سەھل ئىبنى سەئد ئەلئەنسارىي
سەھل ئىبنى سەئد ئەلئەنسارىي (سَهْلُ بنُ سَعْدِ بنِ مَالِكٍ السَّاعِدِيُّ الْأنْصَارِيّ) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇما: سەھل ئىبنى سەئد ئىبنى مالىك ئەسسائىدىي ئەلئەنسارىي (ئەبۇلئابباس). (ھ. ؟ – 88 ياكى 91 / م. ؟ – 707 ياكى 710) 15 يېشىدا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنى كۆرگەن ساھابە. ئاتىسى سەئد ھەم ساھابە. ساھابىلەردىن مەدىنەدە ئەڭ ئاخىرىدا ۋاپات تاپقان زات.
ئىقتىسادچىلار (ئىقتىسادشۇناسلار)
ئىقتىساچىلار ياكى ئىقتىسادشۇناسلار ئىقتىساد ئىلمى ساھەسىدە ئوقۇپ ۋايىغان يەتكەن، بىلىملىك ھەم ئەقىللىق بىلىم ئىگلىرىنى كۆرسىتىدۇ. ھازىر ئىقتىساد پەنلىرى بويىنچە دوكتۇرلۇق (Ph.D) ئۇنىۋانى بار ھەمدە مەلۇم ساندا ئىلمى ماقالە يازدىغان كىشلەر ئىقتىسادچى ياكى ئىقتىسادشۇناس دىيىلدۇ. بۇ تېمىدا دۇنيادىكى بەلگىلىك تەسىر بار ئىقتىسادچىلار ياكى كۆزگە كۆرۈنگەن ئۇيغۇر ئىقتىسادچىلارنىڭ ئۇچۇر رەتلىندۇ.
thumb|نوبېل مۇكاپاتنىڭ مېدالى (خمىيە)
ئابدۇلمۇتتەلىب بىن ھاشىم
ئابدۇلمۇتتەلىبنىڭ ئوغۇللىرى؛ ھەزىرىتى مۇھەممەدنىڭ تاغىلىرى بولمىش ھارىس، زۇبەير، ئەبۇ تالىب، ئەبۇ لەھەب، قۇسەم، دىرار، مۇقەۋۋىم، ھەجل، ھەمزە، ئابباس ۋە پەيغەمبەر ئە.س نىڭ ئاتىسى ئابدۇللاھ بىلەن بىرلىكتە ئون بىر ئوغلى باردۇر.
قاراڭ
ئەبۇ تالىب
ئابدۇللاھ بىن ئابدۇلمۇتتەلىب
مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام
سودا سۇغۇرتىسى
سودا سۇغۇرتىسى سۇغۇرتىچى بىلەن سۇغۇرتىلانغۇچى سۇغۇرتا توختامى ئارقىلىق سۇغۇرتا مۇناسىۋىتى ئورنىتىدىغان سودا سودا ھەرىكىتى بولۇپ ، يۈز بەرگەندىن كېيىن ، سۇغۇرتىچى سۇغۇرتا توختامىغا ئاساسەن تۆلەم ياكى سۇغۇرتا پۇلىنى خەتەرنى باشقۇرۇش مېخانىزمى سۈپىتىدە تۆلەيدۇ.
سالىھ خۇدايار
سالىھ خۇدايار (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Salih Hudayar )بولسا شەرقىي تۈركىستان مىللىي ئويغۇنۇش ھەرىكىتى نىڭ قۇرغۇچىسى.
باشقىلار
2019-يىلى 4-ئاينىڭ 20-كۈنى شەرقىي تۈركىستان سۈرگۈندى ھۆكۈمىتى نىڭ ۋاشىنگتوندا ئېچىلغان پەۋقۇلئاددە يىغىندا سالىھ خۇدايارنى سۈرگۈندى ھۆكۈمەتنىڭ ئامېرىكىدىكى تولۇق ھوقۇقلۇق ۋەكىلى قىلىپ تەيىنلەنگەن.
شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسى
شىنجاڭ تېلېۋىزىيە ئىستانسى (قازاقچە: شينجياڭ تەلەۆيزياسى، خەنچە:新疆电视台، ئىنگ: Xinjiang Television Station،قىسقىچە: XJTVS ياكى XJTV) بولسا ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ ئۆلكە دەرىجىلىك تېلېۋىزىيە ئىستانسىدۇر، 1970- يىلى 1- ئوغۇز تارقىتىشقا باشلىغان. 1986- يىل 1- چىللە كۈنى، شىنجاڭ تېلېۋىزىيىسىنىڭ ئۇيغۇرچە، خەنزۇچە ۋە قازاقچە كۆرسىتىشلىرى رەسمىي سۈنئىي ھەمراھدىن تارقىتىلىشقا باشلىغان، جۇڭگودا تۇنجى سۈنئىي ھەمراھدىن تارقىتىش باشلىغان ئۆلكە دەرىجىلىك تېلېۋىزىيە قانىلى بولۇپ قالغان. شۇنداقلا پۈتۈن جۇڭگودا سۈنئىي ھەمراغا باغلانغان قانىلى ئەڭ كۆپ ئكلكە دەرىجىلىك تېلېۋىزىيە ئىستانسى ۋە ئىككىنچى كۆپ تىللىق تېلېۋىزىيە ئىستانسىدۇر.
سەھل ئىبنى ھۇنەيف
سەھل ئىبنى ھۇنەيف (سَهْلُ بنُ حُنَيْفِ بْنِ وَاهِبٍ أَبُو ثَابِتٍ الأَنْصَارِيُّ الأَوْسِيُّ) رەزىيەللاھۇ ئەنھۇ: سەھل ئىبنى ھۇنەيف ئىبنى ۋاھىب ئەلئەنسارىي ئەلئەۋسىي (ئەبۇ سابىت). (ھ. ؟ – 38 / م. ؟ – 659) «بەدر» ۋە بارلىق غازاتلارغا قاتناشقان شىجائەتلىك ساھابە. «ئۇھۇد غازىتى»دا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ يېنىدا سەباتلىق بىلەن تۇرغان زات.
يۇرۇڭقاش بازىرى
يۇرۇڭقاش بازىرى خوتەن شەھىرى نىڭ شەرقىىگە، يۇرۇڭقاش دەرياسىنىڭ شەرقىي قىرغىقىغا جايلاشقان، شەرقتىن غەربكە كەڭلىكى 4 كىلومېتىر، جەنۇبتىن شىمالغا ئۇزۇنلۇقى 11 كىلومېتىر، شەھەر رايونى بىلەن بولغان ئارىلىقى 5 كىلومېتىر، غەربىي تەرىپى خوتەن شەھىرى (ناھىيە) بىلەن دەريانىڭ ئىككى يېقىدا قارىشىپ تۇرىدۇ، شىمالىي خوتەن شەھىرى جىيا يېزىسى بىلەن قوشنا، شەرق، جەنۇبىي لوپ ناھىيىسى نىڭ بۇيا يېزىسى بىلەن تۇتاشقان.