cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
كورونا ئىسپاتلىغان پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۆجىزىلىرى
ئۇنداقتا بىز ئاپتۇرنىڭ ماقالىسىدا كەم قالغان سوئالنى سورايلى: ئۆز ۋاقتىدا دۇنيادا مەۋجۇد بولغان ئىلىم-پەندىن بىخەۋەر بىر چۆلدە تۇغۇلۇپ ئۆسكەن، ھاياتىدا مەكتەب يۈزى كۆرمىگەن، ئوقۇش-يېزىشنىمۇ بىلمەيدىغان، ھاياتىدا مەككە-مەدىنىدە مۇنداق بىر يۇقۇملۇق ۋاباغا دۈچ كەلمىگەن بىر پەيغەمبەر، بۇ ۋابانىڭ تاراپ كېتىشىنىڭ ئالدىنى ئېلىپ، ئىنسانلارنى ئۇنىڭ خەتىرىدىن قوغداشنىڭ چارىسىنى قەيەردىن بىلگەن؟ بۇ سوئالنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامغا بۇنى ئاللاھ بىلدۈرگەن، دېيشتىن باشقا جاۋابى يوق. دېمەك، كورونا ۋىرۇسى مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامنىڭ ئاللاھنىڭ ھەق پەيغەمبىرى ۋە ئۇنىڭ سۆزلىگەنلىرى ئاللاھنىڭ ئۇنىڭغا ئېلھام قىلغان ۋەھيى ئىكەنلىكىنى پۈتكۈل دۇنياغا نامايان قىلدى.
2_ ئاپتۇرنىڭ ماقالىسىنىڭ تېمىسى: «مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ئىمان بىلەن ئەقىلنى تەڭپۇڭلاشتۇردى» دېگەن سۆزى.
بۇ سۆزنىڭ مەنىسى: دۇنيادا بولۇۋاتقان ياخشى-يامان ھەممە ئىش ئاللاھنىڭ تەقدىرى بىلەن بولىدۇ. ۋىرۇس بىلەن يۇقۇملىنىشمۇ ئاللاھنىڭ خالىشى بىلەن بولىدۇ. شۇڭا ھەر ئىشتا ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىش كېرەك. بۇ ئىمان. ئاللاھ تائالا بىزگە ئەقىل-پاراسەت ئاتا قىلىپ، ئۆزىمىزنى ھەر تۈرلۈك بالا-ئاپەتلەردىن، كېسەللىكلەرنىڭ قانداق قوغدىنىشنىڭ چارىسىنى تېپىپ ئۇنى ئىجرا قىلىشنى ئۆگەتكەن. بۇ ئەقىل.
يەنى بىز قولىمىزدىن كېلىدىغان بارلىق چارە-تەدبىرلەرنى ۋە سەۋەبلەرنى نۇقسانسىز قىلىشىمىز، ئاندىن ئاللاھقا تەۋەككۇل قىلىشىمىز ۋە ئاللاھتىن ياردەم تىلەپ، بىزنى ساقلىشىنى سوراپ دۇئا قىلىشىمىز كېرەك. بىز مانا مۇشۇ ئىككى قانات بىلەن بەخت-سائادەت ئاسمىنىدا پەرۋاز قىلالايمىز، ھەر تۈرلۈك خېيىم-خەتەردىن قۇتۇلۇپ قالالايمىز ۋە ئالغا باسالايمىز. بۇ ئىككى قاناتنىڭ بىرىدىن ئايرىلىپ قالساق، تۈگەشكىنىمىز شۇ.
ئاللاھ تائالا بىزگە ئاڭلىق بولۇشنى، ئىسلامنى توغرا چۈشىنىشنى ۋە ئەقلىمىزنى توغرا ئىشلىتىشنى نېسىپ قىلسۇن. ئاللاھ تائالا بىزلەرنى، بالا-چاقا، ئۇرۇق-تۇغقان ۋە بارلىق مۇسۇلمانلارنى بۇ ۋابا بالاسىدىن قۇتۇلدۇرسۇن. ئامىن.
2020- يىل 2- ئاپرىل
تيەننىڭ ئارىلى
250px|thumb|تيەننىڭ ئارىلى
تۇنۇشتۇرۇلىشى
تيەننىڭ ئارىلى (天寧島) يەنە تىنىئەن ئارىلى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. تىنچ ئوكيان نىڭ غەربىدىكى مارىئانا تاقىم ئاراللىرى ئىچىدىكى ئەڭ چوڭ ئارال. شىمالىي كەڭلىك °15 بىلەن شەرقىي ئۇزۇنلۇق ′38°145 ئارىلىقىغا جايلاشقان. قۇرۇقلۇق مەيدانى 101 كۋادرات كىلومېتىر، ئاھالىسى 714 مىڭ كىشى، ئارالنىڭ جەنۇبىي قىرغىقىدا تىنىئەن پورتى بار. بۇجايدا ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى مەزگىلىدە ياپونىيە بىلەن ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى قاتتىق ئۇرۇش قىلغان. ھازىر بۇ جايدا ئامېرىكا قوشما شتاتلىرى نىڭ مۇھىم ھەربىي بازىسى بار. ئارالدىكى خەلق شېكەر قۇمۇشى، ئاناناس قاتارلىق زىرائەتلەرنى ئۆستۈرىدۇ.
كىلىماتى
تيەننىڭ ئارىلى گەرچە مارىئانا تاقىم ئاراللىرى ئارىسىدىكى ئەڭ داڭلىق ئارال بولمىسىمۇ، لېكىن ئۇ مارىيانا تاقىم ئاراللىرى ئىچىدىكى مۇھىتى ئەڭ گۈزەل ئارال. تيەننىڭ ئارىلى ھاۋا كىلماتى مۆتىدىل لېكىن بەزى جايلىرى نەم، يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى °29 ئەتراپىدا، دېڭىز سۈيىنىڭ يىل بويى تېمپېراتۇرىسى 25 سېلسىيە گىرادۇس ئەتراپىدا، يىللىق قۇياش نۇرى يېتەرلىك، تۆت پەسىلنىڭ ھەممىسىدە خۇددى باھاردەك تۇرىدۇ، يەنە كېلىپ كۈندۈز تېمپېراتۇرا
پوسكام يېزىسى
پوسكام يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Poskam Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 20 مىڭ ئەتراپىدا.
Selena Gomez
سېلېنا مارى گومېز (/ səˈliːnə ˈɡoʊmɛz / sə-LEE-nə GOH-mez; 1992-يىلى 7-ئاينىڭ 22-كۈنى تۇغۇلغان) ئامېرىكىلىق ناخشىچى ، ئارتىس ۋە ئىشلىگۈچى. تېكساس شىتاتىدا تۇغۇلۇپ چوڭ بولغان گومېز ئارتىسلىق ھاياتىنى بالىلار تېلېۋىزىيە تىياتىرى «Barney & Friends» (2002–2004) دىن باشلىغان. ئۇ ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدە ، دىسنىي قانىلىنىڭ تېلېۋىزىيە تىياتىرى «Waverly Place» (2007–2012) دىكى ئالېكىس رۇسسونىڭ باش رول ئېلىشى بىلەن داڭق چىقارغان.
گومېز تېلېۋىزىيە ھاياتى بىلەن بىر ۋاقىتتا ، يەنە بىر سىندىرېللا ھېكايىسى (2008) ، مەلىكە قوغداش پروگراممىسى (2009) ، ۋاۋېرلىينىڭ سېھرىگەرلىرى: كىنو (2009) ، رامونا ۋە بېزۇس (2010) ، مونتې كارلو (2011) ، باھار بايرىمى قاتارلىق فىلىملەردە پەيدا بولدى. . ئۇ مېھمانساراي ترانسىلۋانىيە كىنو ئالاھىدە رايونىدا (2012-يىلدىن ھازىرغا قەدەر) ماۋىس پېرسوناژىغا ئاۋاز قوشتى. گومېز ئىجرائىيە ئەمەلدارى ئۆزىنىڭ ئىشلەپچىقىرىش شىركىتى 7-ئايدىكى Moonhead Productions ئارقىلىق Netflix تېلېۋىزىيە تىياتىرىنىڭ 13 سەۋەبى (2017–2020) ۋە ياشاش گۇۋاھنامىسى يوق (2019) نى ئىشلىگەن. ئۇ يەنە HBO Max ئاشپەزلىك يۈرۈشلۈك فىلىمى سېلېنا + ئاشپەز (2020-يىلدىن ھازىرغا قەدەر) ۋە Hulu سىرلىق كومېدىيە تىياتىرى «بىنادىكى قاتىللار» (2021-يىلدىن ھازىرغىچە) دا رول ئالىدۇ.
گومېز ئىلگىرىكى مۇزىكا ئەترىتى Selena Gomez & The Scene بىلەن ئۈچ پىلاستىنكا چىقاردى ، ئۇلارنىڭ ھەممىسى ئامېرىكا ئېلان تاختىسى 200 نىڭ ئالدىنقى ئوننىڭ ئىچىگە كىردى ۋە ئامېرىكا خاتىرىلەش سانائىتى جەمئىيىتى تەرىپىدىن «Kiss & Tell» (2009) ، يامغۇرسىز بىر يىل (2010) ، ۋە قۇياش چىققاندا (2011). بۇنىڭدىن باشقا ، گومېزنىڭ ئۈچ يالغۇز كىشىلىك ستۇدىيە پىلاستىنكىسى - چولپانلار ئۇسسۇلى (2013) ، گۈللىنىش (2015) ۋە ئاز ئۇچرايدىغان (2020) قاتارلىقلار ھەر بىرسى ئېلان تاختىسى 200 دە تۇنجى قېتىم قويۇلغان. ئۇ يەنە ئىسپان تىلىدىكى EP Revelación (2021) نى تارقاتقان بولۇپ ، ئۇ ئەڭ ياخشى لاتىنچە پوپ پىلاستىنكىسى مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. گومېزنىڭ بىر قانچە ناخشىلىرى ئامېرىكا ئېلان تاختىسى قىزىق 100 نىڭ ئىچىگە كىرگەن بولۇپ ، «كېلىڭ ۋە ئېلىڭ» ، «يۈرەك نېمىگە ئېھتىياجلىق بولسا» ، «سىزگە پايدىلىق» ، «ئوخشاش كونا مۇھەببەت» ، «قوللار ئۆزۈم »،« بىز بۇنىڭدىن كېيىن پاراڭلاشمايمىز »،« ئۇ مەن ئەمەس »، ۋە ئۇنىڭ بىرىنچى نومۇرلۇق ناخشىسى« سېنى مېنى ياخشى كۆرىمەن ».
بىلبوردنىڭ خەۋىرىگە قارىغاندا ، 2017-يىلغا قەدەر ، گومېز دۇنيا مىقياسىدا يەتتە مىليوندىن ئارتۇق پىلاستىنكا ۋە 22 مىليون يەككە سېتىلغان. ئۇ ھەر خىل شان-شەرەپلەرگە ئېرىشىپ ، 2017-يىلى بىلبوردنىڭ يىللىق ئايال شەرىپىگە ئېرىشكەن. ئۇنىڭ ئىجتىمائىي ئالاقە تورىدا ناھايىتى كۆپ ئەگەشكۈچىلىرى بار ، ئۇ بىر ۋاقىتتا Instagram دا ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن شەخس ئىدى. گومېزنىڭ باشقا كەسىپلىرى گىرىم قىلىش لىنىيىسى ، كىيىم-كېچەك لىنىيىسى ، سومكا سىزىقى ۋە خۇشپۇراق لىنىيىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ئۇ نۇرغۇن خەير-ساخاۋەت تەشكىلاتلىرى بىلەن ھەمكارلاشقان ۋە 17 ياشتىن باشلاپ UNICEF نىڭ باش ئەلچىسى بولغان.
شىمالىي ئافرىقا
ئاڧرىقا قىتئەسىنىڭ شىمالىدىكى رايونغا بېرىلگەن ئىسىمدۇر. بۇگۈن شىمالىي ئاڧرىقادا ماراكەش، ئالجىرىيە، تۇنىس، لىۋىيە، مىسىر ۋە سۇدان دۆلەتلىرىنى باردۇر. رايوندا مۇسۇلمانلار كۆپچىلىك بولۇپ، كەڭ قوللىنىلغان تىللار ئەرەبچە، بەربەرىچە، قىبتىچە قاتارلىق تىللار. جغراڧىيىلىك چىگرىسى، غەربتە ئاتلانتىك ئوكيان، شىمالدا ئوتتۇرا يەر دېڭىزى، شەرقتە سىنا يېرىم ئارىلى ۋە قىزىل دېڭىز، جەنۇبتا بولسا غەربىي ئاڧرىقا، ئوتتۇرا ئاڧرىقا ۋە شەرقىي ئاڧرىقا رايونلىرى جايلاشقان.
شىمالىي ئاڧرىقىنىڭ غەربى مەغرىب دەپ ئاتىلىدۇ ۋە ئىسپانىيەنىڭ سەپتە ۋە مېلىللا شەھەرلىرى ھەم شىمالىي ئاڧرىقىدا ئورۇن ئالغان.
خىتاي ئېلان قىلغان كورونا ۋىروسىنىڭ زىيانكەشلىكىگە ئۇچرىغۇچىلارنىڭ سانى توغرىمۇ؟
ئاپتورى: ئابدۇ فايىد
خىتاي تارىخىدىكى ئەڭ ئېغىر ئۆلۈم ۋەقەسىنى ئەسلەپ باقايلى. ستالىن ۋە ماۋ زېدۇڭ زامانىدا خىتاي بىلەن سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ مۇناسىۋىتى ئىنتايىن ياخشى ئىدى.
خىتاي سوۋېت ئىتتىپاقىنىڭ ئەندىزىسىنى ئۆرنەك قىلىشنى ئارزۇ قىلىپ، مۇتەخەسسىسلىرىنى ھەمكارلىق كوپىراتىپىنىڭ ئەندىزىسىنى تەتقىق قىلىشقا ئەۋەتتى، ئۇلار سوۋېت ئىتتىپاقىدىن يېقىلغۇ، ھەتتا زاۋۇت قۇرۇلمىسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان تۈرلەردە گەدەنگىچە قەرزگە بوغۇلۇپ قايتىپ كەلدى، قەرزلەر دېھقانچىلىق زىرائەتلىرى ئارقىلىق قايتۇرۇلماقچى بولدى.
ماۋ ئۆزىنىڭ سوۋېت ئىتتىپاقىدىكى رەقىبىنى شوۋىنىزمچى دەپ قاراپلا قالماستىن، بەلكى پارتىيە ئىچىدىمۇ ئۇنىڭ ھاكىمىيىتىنى تەنقىد قىلىش ئۈچۈن پۇرسەت كۈتۈۋاتقان ئەكسىيەتچى كۈچلەرنىڭ ئوتتۇرغا چىقىشىدىن ئەنسىرەپ قالدى.
ئۇ يېڭى بىر ھىيلە-مىكىرنى ئويلاپ چىقتى. ئۇ ئۆزىنى ئۆز-ئىچىگە ئالغان كومپارتىيىنىڭ بارلىق رەھبەرلىرىنى تەنقىدلەش ھەرىكىتى قوزغىدى، نەتىجىدە يازغۇچى ۋە زىيالىيلار بەس-بەستە ئەرز-شىكايەتلەرنى مەيدان ۋە پارتىيە مەركەزلىرىدە تارقىتىپ تاملارغا چاپلاشقا باشلىدى.
ئۇلار ئىسلاھات دەۋرى باشلاندى، دەپ قارىدى، لېكىن بۇ ماۋنىڭ قىلتىقى ئىدى. 500 مىڭدىن 1 مىليونغىچە كىشى ماۋنىڭ قىلتىقىغا چۈشتى. ئۇلار ئەكسىيەتچىل ئۇنسۇرلار دەپ ئەيىبلەنگەندىن كېيىن، ئەمگەك بىلەن ئۆزگەرتىش لاگېرىغا قامالدى، بۇ ھەرىكەت كېيىنچە «يۈز ئەتىرگۈل ھەرىكىتى» دەپ ئاتالدى.
شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، رەھبەرلەرنى يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشىنىڭ ئوڭۇشلۇق ئېلىپ بېرىلىۋاتقانلىقىغا ئىشەندۈرۈشكە مەجبۇر بولدى. يالغان گەپلەر تەسەۋۋۇردىن ھالقىپ كەتتى، تەشۋىقات ۋاستىلىرى ئاران بىر توننا گۈرۈچ ئالغىلى بولىدىغان ئېتىزلىقتىن 20 توننا گۈرۈچ ئېلىندى، دەپ تەشۋىقات قىلدى. يامان بولغىنى، بۇ دېھقانلاردىن تېخىمۇ كۆپ باج ئېلىشتىن دېرەك بېرەتتى، دېھقانلار ئۇ باجنى زاپاس ئاشلىقلىرىدىن بېرىشكە مەجبۇر بولدى، ئۇلار ئېتىزلىقىدىن چىققان بىر توننا گۈرۈچكە 20 توننا گۈرۈچنىڭ بېجىنى تاپشۇردى ۋە ئۇلارنىڭ زاپاس ئاشلىقى ئازايدى. خىتايلار ئاخىرىدا ناچار پولات – تۆمۈر ئىشلەپ چىقىرىش بىلەن بىرگە ئاچارچىلىققا دۈچ كىلىپ قوش مەغلۇبىيەتكە دۇچار بولدى.
1958-يىلىنىڭ ئاخىرىدا، شەندۇڭ ئۆلكىسىدە قازا قىلغانلارنىڭ سانى ئېشىپ تەخمىنەن 1 مىليونغا يەتتى. چاۋشيەن ئۇرۇشىدىكى خىتاي ئارمىيىسىنىڭ قوماندانى ۋە ماۋ زېدۇڭنىڭ بۈيۈك يۈرىشىدىكى دەپدىشى «پېڭ دۇڭخۇەي» لۇشەن يىغىنىدا «چوڭ سەكرەش ئالغا ئىلگىرىلەش»نىڭ ئاقىۋىتىنى تەنقىد قىلدى، ماۋ ئۇنىڭغا قاتتىق رەددىيە بېرىپ، ئۇنىڭ كەلگۈسى 40 يىل ئىچىدە ئانىسى بىلەن بىللە تۇرىدىغانلىقىنى، ئاندىن ئۇنىڭ بارلىق ھوقۇقىنى ئېلىپ تاشلايدىغانلىقىنى جاكارلىدى.
ئۆلۈم خەۋىرى كۆپەيگەنسىرى، كوممۇنىستىك پارتىيە سىياسىي بيۇروسىدىكى ئۈچ ئەمەلدار يېزىلاردىكى ئۆلگەنلەرنىڭ سانىنى ئىستاتىستىكا قىلىش توغرىسىدا بۇيرۇق چۈشۈردى، دوكلاتقا ئاساسلانغاندا، 1959-يىلى 10 مىليون ئادەم ئۆلگەن، باش مىنىستىر جۇ ئېنلەي دوكىلاتنى تاپشۇرۇۋالغاندىن كېيىن، ئۇنى كۆيدۈرۈۋېتىش توغرىسىدا بۇيرۇق چۈشۈرگەن. نەچچە مىليون ئادەم ئۆلۈپ، ئاچ قالغان بولسىمۇ ھۆكۈمەت بۇنى مەخپىي تۇتقان. بەلكى تېخى، دۆلەت تەشۋىقات ئورگىنى شەندۇڭ ئۆلكىسىنىڭ شىنياڭ شەھىرىدە يېزا پاراۋانلىق كىنولىرىنى ئىشلەپ، بۇ ئۆلكىنى نەمۇنىلىك ئۆلكە قىلغان. پايتەخت بېيجىڭدىكى كىشىلەر بۇ ئۆلكىدە بىر مىليون ئادەمنىڭ ئاچلىقتىن ئۆلۈپ كەتكەنلىكىدىن بىخەۋەر قالغان، ئۇلار بۇنى قەيەردىن بىلسۇن! ماۋ كۆپچىلىككە ئىشلارنىڭ كۆڭۈلدىكىدەك ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىپ خاتىرجەم قىلىش ئۈچۈن گۈزەل قىزلار بىلەن تانسا ئويناپ كۆڭۈل ئاچقان.
پەقەت بىر ئادەم جۇڭگو ئىنقىلابىنىڭ رەھبىرى ماۋ جى توڭنىڭ رومانىنى دەلىللىمەكچى بولغان. ئاچارچىلىقتا قازا قىلغانلارنىڭ سانىنى ئېگەللەش ئۈچۈن خېنەندىكى يېزىغا بارغان خىتاي رەئىسى ليۇ شاۋچى دېھقانلارنى يىغىپ قازا قىلىشنىڭ سەۋەبىنى سورىغان، ئۇلار ھەقىقەتنى ئاشكارىلاشتىن قورقۇپ يالغاندىن ئۇنىڭ سەۋەبىنى «قۇرغاقچىلىق» دەپ بىلدۈرگەن، ئەمما رەئىس ئۇلارغا ئىشەنمىگەن، چۈنكى ئۇ يېزىلاردا چوڭ بولغانلىقى ئۈچۈن قۇرغاقچىلىق ئاپىتى يۈز بەرگەندە سۇ ئېقىنلىرىنىڭ قۇرۇقدىلىپ قالىدىغانلىقىنى بىلەتتى، ئەمما سۇ ئېقىنلىرىدا يېرىم سۇ ئېقىۋاتاتتى. ئۇ جاھىللىق بىلەن جاۋابقا ئېرىشكۈچە سوئالىنى قايتا-قايتا سورىغان. ئاخىرىدا بۇ ئۆلۈم ۋەقەسىنىڭ ئوتتۇز پىرسەنتى تەبىئىي ئاچارچىلىق كەلتۈرۈپ چىقارغانلىقى ئەمما قالغان %70 ئادەمنىڭ ئۆلۈمى ئىنسانلار تەرىپىدىن يۈز بەرگەنلىكى ئاشكارا بولغان. رەئىس ليۇ شاۋچى بېيجىڭغا بېرىپ ماۋ بىلەن كۆرۈشكەن ۋە ئۇنىڭغا ھەقىقەتنى ئېيتقان. ئاچارچىلىقنىڭ سەۋەبى چوڭ سەكرەپ ئالغا ئىلگىرىلەش ھەرىكىتى ئىدى.
ئۇنىڭدىن كېيىن رەئىس ھوقۇقنى دوستى دىڭ شياۋپىڭ بىلەن زۇئەي لەيگە تاپشۇرغان، ئۇلار باشلامچىلىق قىلىپ، ھەمكارلىق ئەندىزىسىنى ئىسلاھ قىلىشقا تۇتۇش قىلغان. دېھقانلارنىڭ تېخىمۇ كۆپ دېھقانچىلىق مەھسۇلاتلىرىغا ئىگە بولۇشىغا يول قويۇپ پولات-تۆمۈر سانائىتىگە مەركەزلىشىشنى توختاتقان. ماۋ ئۆزىنىڭ «كۆچۈش» كېرەكلىكىنى ھېس قىلىپ سىياسىي ساھەدىن چىكىنىپ چىققان ۋە ھۆججەتلىرىنى رەتلەش ئۈچۈن يېزىغا كەتكەن. ئەمما ئۇ نەچچە ئايدىن كېيىن تېخىمۇ كەڭ ئىشىكتىن قايتىپ كەلگەن. ئۇ ۋاقىتتا پارتىيەدىكى ياشلارنىڭ ھوجۇم نىشانى بولغان.
ماۋ بېيجىڭغا قايتىپ كەلگەندىن كېيىن، دۆلەتتىكى ئەكسىيەتچىلەر، رېۋىزىيە خادىملىرى، ئوڭچىللار ۋە بۇرژۇئازىيە مەنسۇپلىرىنى جازالاش ئۈچۈن، ياشلار ۋە ئۇنىۋېرسىتېت ئوقۇغۇچىلىرىدىن پايدىلانغان. ياشلار ئۇنىڭ چاقىرىقىغا ئاۋاز قوشۇپ دوختۇر، مىنىستىر، ئۆلكە باشلىقى، يازغۇچى، ئارتىس ۋە ئالىملارنىڭ پىشىگە چۈشكەن ۋە خەلق سوتى ئېچىپ، كەڭ كۆلەمدە ئۆلۈم جازاسى ئىجرا قىلغان.
بۇ كىشى خىتاي مېيىپلار جەمئىيىتىنىڭ ھازىرقى رەئىسى دىڭ بۇفاڭ بولىدۇ. بۈيۈك سەكرەش ھەرىكىتى كەلتۈرۈپ چىقارغان ئاچارچىلىقنىڭ ئاقىۋىتىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن پرېزىدېنت لىيۇ جاۋشىغا ياردەمچى بولغان ۋە ماۋ ئۆلگەندىن كېيىن خىتاينىڭ رەھبىرى بولۇپ ئىسلاھاتنى كەڭ ئېچىۋېتىش سىياسىتىنى يولغا قويغان دېڭ شياۋپىڭ قەيەردە قالدى؟ كورېيە ئۇرۇشىدىكى خىتاي ئارمىيىسىنىڭ رەھبىرى پىڭ دۇڭخۇەينىڭ چوڭ سەكرەشكە تۇنجى قارشى چىققانلىقى ئېسىڭىزدىمۇ؟ ئۇ چىرىكلىك جىنايىتى بىلەن تۆھمەت قىلىنىپ قولغا ئېلىنىپ خار ھالەتكە چۈشۈپ قالىدۇ. ئەلۋەتتە، رەئىس ليۇ چاۋشى بۇنى ئۇنتۇپ قالارمۇ؟ قىزىل ئارمىيە ئۇنىڭ ئۆيىنى قورشاپ، ئۇ ئىلگىرى ئاممىغا خىتاب قىلغان جوڭ ۋەن خەي مەيدانىغا سۆرەپ چىقىدۇ، ياشلار چۇقان-سۈرەن سېلىپ ئۇ تەرەپكە يۈرۈش قىلغاندا ئەسكەر ئۇنىڭ بېشىنى يەرگە ئېگىدۇ. بۇ ئۇنىڭ ئەڭ ئاخىرقى قېتىم ئوچۇق-ئاشكارە كۆرۈنۈشى بولۇپ، شۇنىڭدىن كېيىن ئەڭ ناچار تۈرمىگە سولىنىپ كىسىلىمۇ داۋالانماي 1969-يىلى ئۆلىدۇ. ئۇنىڭ ئۆلۈم ئىسپاتىغا « كەسپى: نامەلۇم» دەپ يېزىلىدۇ.
ماۋ نادانلىق ۋە مەغرۇرلۇق بىلەن 1958-1961-يىللىرى ئارىسىدا ئىنسانىيەت تارىخىدىكى ئەڭ چوڭ ئاچارچىلىقنى كەلتۈرۈپ چىقارغان «بۈيۈك سەكرەش» سىياسىتىنى ئوتتۇرىغا قويدى ۋە قازا قىلغانلارنىڭ سانى توغرىسىدىكى دوكلاتلارنىڭ ھەممىسىنى يوشۇردى، مىليونلىغان ئادەم ئاچارچىلىقتىن ئۆلىۋاتسا ماۋ تەشۋىقات ۋاستىسىدا ناھايىتى كۆپ مول-ھۇسۇل ئالغانلىقىنى جاكارلاپ خۇشاللىقىنى ئىپادىلىدى ۋە تەشۋىقات ۋاستىلىرىنىڭ سىياسەتنى تەنقىد قىلىشىنىڭ ئالدىنى ئالدى. بۇ ھەقتىكى دوكلاتلار يوق قىلىندى ۋە سىياسىي بيۇرونىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلىرى بۇ ھەقتە سۆزلەشتىن چەكلەندى، ئۇلار جۈرئەت قىلىپ ئېغىز ئاچسا ئۇنىڭ بەدىلى مەدەنىيەت ئىنقىلابىدىكى ئاچچىق جازا بۇلاتتى. 1976-يىلى ماۋ ۋاپات بولغاندىن كېيىن ئاپەتنىڭ قانچىلىك ئېغىر ئىكەنلىكى ئاشكارا بولدى. قىسقىغىنا 3 يىلدا ئاچارچىلىق سەۋەبىدىن 30 مىليوندىن 43 مىليونغىچە ئىنسان ۋاپات بولغان ئىدى.
بۇ ھېكايە ھەققىدە شۇ دەۋردە ياشىغان پېشقەدەم رەھبەرلەرنىڭ پەرزەنتلىرى، پرېزىدېنت لىيۇ چاۋشىنىڭ قىزى، دېڭ شياۋپىڭنىڭ ئوغلى قاتارلىقلارنىڭ گۇۋاھلىقى بىلەن تېخىمۇ تەپسىلى مەلۇماتقا ئىگە بۇلالايمىز. «جۇڭگو ئەپسانىسى ماۋ» ناملىق 5 قىسىملىق ھۆججەتلىك ماتىريالنىڭ ئۈچىنچى ۋە تۆتىنچى قىسىمى بۇ ھەقتە تەپسىلى توختالغان.
ئەگەر سىز خىتاي كورونا ۋىروسى بىلەن نەچچە مىڭ ئادەمنىڭ ئۆلۈپ كەتكەنلىكىنى يوشۇرۇپ قالالمايدۇ، دەپ قارىسىڭىز خاتالاشقان بولىسىز، خىتاي كۆپ يىللاردىن بۇيان دۇنيادىن ۋە ئۆز خەلقىدىن 43 مىليون پۇقراسىنىڭ جېنىغا زامىن بولغان ئاچارچىلىقنى يوشۇرۇپ كەلدى.
ماۋ ۋاپات بولغاندىن كېيىن دېڭ شياۋپىڭ ھاكىمىيەت بېشىغا چىققان. دېڭ شياۋپىڭ ھوقۇقىدىن ئېلىپ تاشلىغانلىقى ۋە ماۋچى قىزىل ئارمىيە ئۇنىڭ ئوغلىنى پالەچ ھالغا چۈشۈرۈپ قويغانلىقى ئۈچۈن ئۆچ ئېلىشى مۇمكىنمۇ؟ توغرا، ئەلۋەتتە ئۆچ ئالىدۇ، ئۇ ئىقتىسادى سىياسەتنى كاپىتالىزىمغا ئۆزگەرتتى.
دېڭ شياۋپىڭ مەدەنىيەت زور ئىنقىلابى سوتىدا مەغلۇپ بولغان مەركىزىي كومىتېت سىياسىي بيۇروسىنىڭ قاتتىق قول رەھبىرى، تۆت كىشىلىك گۇرۇھنىڭ كاتتىۋېشى، شۇنداقلا ماۋنىڭ ئايالى جياڭ كىڭنى تاكى ۋاپات بولغانغا قەدەر تۈرمىگە مەھكۇم قىلدى.
ئەمدى ماۋنىڭ ئاپەتلىرى تەكرارلانماسمۇ؟ ياق.. چوقۇم تەكرارلىنىدۇ.
كوممۇنىزم لاگېرى 1989-يىلىدىن باشلاپ يىمىرىلىشكە باشلىدى، 3-قېتىملىق دېموكراتىيە دولقۇنى بېيجىڭغا يېتىپ كەلدى. خۇددى دېڭ شياۋپىڭ «چوڭ سەكرەپ ئىلگىرىلەش» ۋە «ئاچارچىلىق» ۋەقەلىرىدە ئۆزىنىڭ داھىسى ماۋنىڭ قارشىسىدا تۇرغىنىغا ئوخشاش، پارتىيىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبىرى خۇ ياۋباڭ دېڭ شياۋپىڭنىڭ قارشىسىدا تۇرۇپ، ئۇنىڭ دېموكراتىك ئىسلاھاتنى ئىلگىرى سۈرۈشىنى تەلەپ قىلدى.
دېڭ شياۋپىڭ ئەقىل-پاراسەت بىلەن ئىش كۆرۈپ دۈشمىنىنى ئۆلتۈرمىدى ياكى تۈرمىگە تاشلىمىدى، پەقەت 1989-يىلى 4-ئاينىڭ 15-كۈنى ۋاپات بولغۇچە ئۇنىڭ ھوقۇق دائىرىسىنى چەكلەپ قويدى،  دېڭ شىياۋپىڭ خۇ ياۋباڭنىڭ ئۆلىمىنى ئىسلاھات دولقۇنىنىڭ ئاخىرلاشقانلىقى دەپ ئويلاپ قالدى، ئەمما بۇ بىر نەچچە ئايدىن كېيىن دۇنيانى زىلزىلىگە سالغان ئىسلاھات دولقۇننىڭ باشلىنىشى ئىدى. خۇ ياۋ باڭنىڭ ئىسلاھات ھەرىكىتىنى قوللىغۇچىلار دەپنە مۇراسىمى كۈنىنى پۇرسەت بىلىپ كومپارتىيىنىڭ باش شىتابى ئالدىدا نامايىش قىلىپ دېموكراتىيە تەلەپ قىلدى. نەچچە ئونلىغان كىشىلەر بىلەن باشلانغان نامايىش تىيەنئەنمىن مەيدانىدا نەچچە يۈزمىڭ ئادەم توپلانغان خىتاي تارىخىدىكى ئەڭ چوڭ نامايىشقا ئايلاندى.
خىتاي ئوبرازىغا تاغ تەككۈزگەن بىر مەنزىرە مەڭگۈ ئۇنتۇلمايدۇ، ۋېئىر كەيشى ئىسىملىك بىر ياش تيەنئەنمېن مەيدانىنىڭ داھىيلىرىدىن تەشكىللەنگەن ساۋاقداشلىرى بىلەن ئۇچۇق- ئاشكارا ئاچلىق ئېلان قىلىپ ئېتىراز بىلدۈرىدۇ. ھەتتا ئۇلار زۇڭلى ۋەكىللىكىدىكى ھوقۇقلۇق ئورگانلارنى ئۇلار بىلەن سۆھبەتلىشىشكە مەجبۇر قىلىدۇ. كەيشى دۆلەت تېلېۋىزىيە ئىستانسىسى ۋە يەر شارىدىكى نەچچە يۈز تېلېۋىزىيە ئىستانسىسىنىڭ زىيارىتىدە، ئوڭ پۇتىنى سول پۇتىنىڭ ئۈستىگە ئېلىپ ئولتۇرغان ھالەتتە خىتاي كومپارتىيەسىنىڭ ئىككىنچى نومۇرلۇق ئەربابىنى ئەيىبلەيدۇ. ئۇ دۆلەتنىڭ دېموكراتىيەلىشىپ خەلق ئىرادىسىنىڭ مۇقەررەر غەلىبىە قىلىدىغانلىقىغا تولۇپ تاشقان ئىشەنچ بىلەن قارىغان ئىدى. ئۇ بىر نەچچە كۈندىن كېيىن كۈچلۈك رەھبەر دېڭ شياۋپىڭنىڭ تيەنئەنمېندىكى ئۆكتىچىلەرنى تارمار قىلىش پەرمانىغا ئىمزا قويۇشىنى خىيالىغىمۇ كەلتۈرمىگەن ئىدى.
ئەينى ۋاقىتتىكى ئەنگىلىيەنىڭ مۇستەملىكىسى بولغان شياڭگاڭدا فىلىم ئىشلىگۈچىلەر ئەترىتى مەخپىي تور قۇرۇپ، ھەرىكەتنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك رەھبەرلىرى بىلەن ئالاقە قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ ئارىسىدىكى ۋاسىتىچى بولسا ھۆكۈمەتتە بولمىغان ئالاقە قوراللىرىنى كونترول قىلىدىغان «خىتاي مافىيىسى» ئىدى. مافىيە تەلىماتلارنى يۆتكەشنى ئورۇنلاشتۇرىدۇ، ئاندىن ئۆكتىچىلەرنى ئىككى باسقۇچقا بۆلۈپ يۆتكىمەكچى بولىدۇ.
بىرىنچىسى، ئۇلارنى يوشۇرۇنغان جايلىرىدىن خىتاي چوڭ قۇرۇقلۇقىنىڭ جەنۇبىغا 2000 كىلومىتىر يىراقلىقتا ئېلىپ بارىدۇ. ئۇلار ئۇ يەردە مافىيەنىڭ خىراجىتى بىلەن ئورۇنلاشتۇرىلىدۇ.
ئىككىنچىسى، مال ئەتكەسچىلىكىدە ئىشلىتىلىدىغان پاراخوتلار بىلەن شياڭگاڭغا توشۇلۇپ، ئۇ يەردە بىر گۇرۇپ چەتئەل ئەلچىخانىلىرى بىلەن مەخپىي ئالاقىلىشىپ، تيەنئەنمېن ھەرىكىتى رەھبەرلىرىنىڭ پاناھلىق تەلىپىنى ئاسانلاشتۇرۇش ئۈچۈن پائالىيەت ئېلىپ بارىدۇ.
ئامېرىكا ئەلچىخانىسى قاراتمىلىقى بولغان تۇنجى دىپلوماتىك ئەلچىخانا بولۇپ، پاناھلىق تەلىپى باش كونسۇل دونالد ئاندېرسون تەرىپىدىن رەت قىلىنىدۇ، ئاندىن كانادا ۋە ئاۋىستىرالىيە ئامىرىكىغا ئەگىشىدۇ. پەقەت فرانسىيەنىڭ كونسۇلى ژان پيېر مونتاگنىيلا بېك تېغىدىكى ئۆيىدە ئەڭ ئېھتىياجلىق ۋيئىر كەيشىنى كۈتىۋالىدۇ.
ئاندىن ئۇ دۆلىتىنىڭ يۇقىرى دەرىجىلىك ئورگانلىرىغا (پرېزىدېنت مىتتېرراند ۋە تاشقى ئىشلار مىنىستىرى رولاند دۇماس) خەۋەر قىلىدۇ، ئەمەلىيەتتە ئۇلار پاناھلىق بىرىشنى مەخپىي تەستىقلىغان ئىدى. ئۇلار بىر قىسىم جۇڭگو ئىشلىرى مۇتەخەسسىسلىرىگە ( ئالتە نەپەر، ئىككى نەپەر دىپلوماتىيە ئەمەلدارىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ ) پارىژغا بېرىپ، شياڭگاڭغا يېتىپ كىلىۋالغان قاچقۇن ئۆكتىچىلەرنى ئۇرۇنلاشتۇرۇش ئۈچۈن مەخپىي تورالغۇ ھازىرلاش ۋەزىپىسىنى تاپشۇرىدۇ. بىر ئەنگلىيە ئاخبارات ئەمەلدارى دەرھال لوندوندىن چوڭ قۇرۇقلۇققا كىلىپ، ئۇلارنىڭ قېچىشىنى قۇلايلاشتۇرۇپ ئۇلارنى ساختا پاسپورت بىلەن تەمىنلەيدۇ، ھەتتا ئۇلارنىڭ ئاشكارا بولۇپ قالماسلىقى ئۈچۈن قىياپەتلىرىنى ئۆزگەرتىپ پارىژغا ئوغرىلىقچە قاچۇرۋىتىدۇ.
«سېرىق قۇش» ھەرىكىتىدىن مەلۇم بولىشىچە، ئۇلارنىڭ ھېچقايسىسى خىتاي چوڭ قۇرۇقلۇقىنى ئىككىنچى قېتىم كۆرۈشكە مۇۋەپپەق بۇلالمىغان، مەن ئۇ ھەرىكەتنىڭ تەپسىلاتلىرىنى بىر يىل ئىلگىرى كۆرگەن ھۆججەتلىك بىر فىلىمدە ئۇچراتتىم، ئۇ فىلىم DW شىركىتى تەرىپىدىن «سېرىق قۇش ھەرىكىتى: ئاخبارات مۇلازىمىتى ۋە تيەنئەنمېن مەيدانى قوزغىلىڭى» نامىدا ئىشلەنگەن ئىكەن.
سىز ABC تور بىتىدىكى تيەنئەنمېن مەيدانىنىڭ 30 يىللىقى مۇناسىۋىتى يېزىلغان دوكلاتتا (خىتاي ياشلاردىن ئۆلگە خاراكتېرلىك «تانكا ئادەم» ئوبرازىنى قانداق قىلىپ ئۆچۈردى؟) دېگەن كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان جۈملىنى ئۇچۇرتىسىز. ئەگەر ھەرىكەتنىڭ بەزى رەھبەرلىرى چەتئەلگە قېچىپ كەتمىگەن بولسا، يەر يۈزىدە ھېچكىم ئۇ ھەرىكەتتە يۈز بەرگەن ئىشلارنىڭ تەپسىلاتىنى ئېنىق بىلمىگەن بولاتتى.
كوممۇنىستىك پارتىيە ھەممە ئىشتا ساختىپەزلىك قىلىدۇ، ماۋنىڭ ئاچارچىلىق مەسىلىسىنى بىر تەرەپ قىلىش مەسىلىسى بىلەن دېڭنىڭ تيەنئەنمىن مەيدانىدىكى تىنچ نامايىشنى بىر تەرەپ قىلىشى ئارىسىدا ھېچقانداق پەرقى يوق.
قازاقىستان پۇقراسى ئۆمەر بېكلېي خىتاي ساقچىلىرى تەرىپىدىن قولغا ئېلىنىپ شەرقىي تۈركىستاندىكى قايتا تەربىيلەش لاگېرىدا 8 ئاي مەھبۇس قالغان. شەرقى تۈركىستان خىتاي تەرىپىدىن ئىشغال قىلىنغان رايۇن بولۇپ خىتاينىڭ ئالتىدىن بىر قىسمىغا توغرا قىلىدۇ، ھەمدە خىتاينىڭ ئۇران، ئالتۇن، نېفىت ۋە تەبىئىي گاز زاپىسىنىڭ كۆپ قىسمى ئۇ رايۇندىن چىقىدۇ،بۇ رايۇن ئاسىيا بىلەن ياۋرۇپانى تۇتاشتۇرىدىغان ياۋرو-ئاسىيا كېڭىيىش ئىستراتېگىيىسىدىكى مۇھىم ئورۇن ھېسابلىنىدۇ.
پاراج خاننا ئۆزىنىڭ «ئىككىنچى دۇنيا» ناملىق كىتابىنىڭ ئىككىنچى قىسمى «ئاسىيا ئىشلىرى» دېگەن بابنىڭ توققۇزىنچى بۆلىمىدىكى «شىزاڭ ۋە شىنجاڭ: يېڭى بامبۇك پەردىسى» دېگەن تېمىدا بۇ ھەقتە توختالغان. 138-146-بەتلەر.
بۇ رايون ناھايىتى مۇھىم بولۇپ، خىتاي 20-ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدىن باشلاپ ئۇيغۇر نوپۇسى بەدىلىگە خەنزۇلارنى ئولتۇراقلاشتۇرۇش ئارقىلىق نوپۇس خەرىتىسىنى ئۆزگەرتىشكە تەخىرسىز ئۇرۇنۇپ كەلدى. بۇ ئەھۋال ئۇيغۇرنىڭ ھەر بىر مەدەنىيەت كىملىكىنى تارمار قىلغان ئاساستا ئەللىك يىل داۋاملاشتى، بۇ قىرغىنچىلىق ئاخىرى مىللەتچىلىك تەلىپىنىڭ ئېشىشىغا ئېلىپ باردى ۋە ئۇنى باستۇرۇش ھەرىكىتى مەدەنىيەت ئىنقىلابىدىن كېيىنكى ئەڭ يۇقىرى باسقۇچقا يەتتى. بۇ يۇقىرى باسقۇچتا ئۆزگەرتىپ تەربىيلەش لاگىرى قۇرۇلدى، بۇ ۋاقىتتىكى باستۇرۇش پەقەت رېۋىزمچى پۇرسەتپەرەس ئوڭ قاناتلارغا خاس بولماي بەلكى پۈتۈن ئۇيغۇر مۇسۇلمانلىرى ئۈچۈن ئومۇمى بولدى.
قازاقىستان پۇقراسى ئۆمەر بىكئالى بۇ مەھبۇسلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ 2018-يىلى مايدا ئۆزىنىڭ ۋەھشى ھېكايىسىنى پۈتۈن دۇنياغا ئاڭلاتتى. خىتاي ھۆكىمىتى ئۇنى قول-پۇتلىرى يولۋاس ئورۇندۇققا كىشەنلەنگەن ھالەتتە تۆت كۈن ئۇيقۇسىز قالدۇرغان. ئۇ ھەر كۈنى 5 سائەت ئۆرە تۇرۇشقا مەجبۇر بولغان، بەزىدە يېمەكلىكتىنمۇ مەھرۇم بولغان. جازا سۈپىتىدە چوشقا گۆشى يېيىشكە ۋە ھاراق ئىچىشكە مەجبۇر بولغانلىقى ئۈچۈن تۇنجى 3 ھەپتىدىن كېيىن تۈرمىدە ئۆلىۋالماقچمۇ بولغان. ئۇ تۈن پەردىسى يېيىلغاندىن تاڭ ئاتقۇچە يۈز بەرگەن بارلىق ھادىسىلەرنى كۆزىگە ياش ئالغان ھالدا ئەسلەيدۇ. ئۇ يەنە ئۆزىنىڭ دىنى ۋە مىللى كىملىكىدىن ۋاز كېچىشكە مەجبۇرلانغانلىقىنى ئېسىگە ئالىدۇ. سىز ئۇنىڭ ئەسلىمىلىرىنى بارلىق تاراتقۇلاردا تاپالايسىز. ئىلگىرىكى مەھبۇسلارنىڭ ئېيتىشىچىمۇ، مۇسۇلمانلار خىتاينىڭ «جازا» لاگېرلىرىدا ھاراق ئىچىشكە ۋە چوشقا گۆشى يېيىشكە مەجبۇر بولغان. بەلكى مۇستەقىل دوكىلاتلار ئۇلارنى ئەسلەشكە ياردەم بېرىشى مۇمكىن.
ئوچۇق ئاسمان ۋە يەر شارىلىشىش دەۋرىدىمۇ كوممۇنىستىك پارتىيە ساختىلىق ۋە ئىنكار قىلىشنى توختاتقىنى يوق. گەرچە مىليونلىغان ئىنسان لاگىرلارغا يىغىلىپ ھايۋاندىنمۇ بەتەر ھالدا ئىززەت-ھۆرمىتى دەپسەندە قىلىنىۋاتقان، ئېغىر مېڭە يۇيۇشقا ۋە نومۇسسىز ھاقارەتلەرگە ئۇچراۋاتقان بولسىمۇ خىتاي بۇ ئەھۋالنى دۇنيادىن مەخپى تۇتۇشقا ئۇرۇنماقتا.
ئۇ ھادىسىلەر ھەققىدە سۆزلەشكە جۈرئەت قىلغانلارنىڭ بەزىسى سۈرگۈندە قىلىندى، ئەمما ئۇلار لاگىرلارنى تەكشۈرۈش ئۈچۈن خەلقئارا مەتبۇئاتلارنىڭ دىققىتىنى قوزغىدى. ھەتتا بېيجىڭ جازا لاگىرىنىڭ مەۋجۇتلۇقىنى ئېتىراپ قىلىشقا مەجبۇر بولدى. ھازىر جازا لاگىرىدىكى ۋەھشى رېئاللىقىنى زىننەتلەشكە ئۇرۇنۇۋاتىدۇ. ھەتتا كىچىك مەھەللىدىكى ھەقىقەتنى ئاشكارىلاشقا ئۇرۇنۇشمۇ بەلكىم ھاياتىڭىزنى نابۇت قىلىشى مۇمكىن.
ABC مۇخبىرى پۇقرالارنى ياخشى ۋە يامان دەپ باھالاپ تۈرگە ئايرىشتا ئىشلىتىلىدىغان نومۇر سىستېمىسى ھەققىدە خىتاي مەركىزىدىن بىر ھۆججەتلىك فىلىم تەييارلىدى، پۇقرالارنىڭ ھۆكۈمەت مۇلازىمىتىدىن بەھرىمان بولۇش ياكى ياكى بولماسلىق شۇنىڭغا ئاساسەن بەلگىلىنىدۇ. بۇ تۈرگە ئايرىش سىستىمىسى «خىتاينىڭ رەقەملىك دىستوپىيە دىكتاتۇرلۇقىنى ئاشكارىلاش» نامىدا قويۇلغان بۇ فىلىمدە  «ئىجتىمائىي ئىناۋەت سىستېمىسى» دەپ تۇنۇشتۇرىلىدۇ.
مۇخبىر خىتاي تېخنىكا مەركىزىنىڭ بىرى بولغان، چاڭجياڭ ۋە جى لىڭ دەرياسىنىڭ كېسىشىش ئېغىزىغا جايلاشقان جوڭشىڭدا ليۇ خاۋ ئىسىملىك ​​بىر جۇڭگولۇق ژورنالىست بىلەن كۆرۈشكەن. ئۇ 2015-يىلى قارا چاپلاش بىلەن ئەيىبلەنگەن تەسىرى كۈچلۈك ئەمەلدارغا قارشى سوتقا چۈشكەن. بۇ ئەمەلدار غەلىبە قىلغان ۋە سوت مەھكىمىسى ئۇ مۇخپىرغا رەسمىي كەچۈرۈم سوراش ۋە جەرىمانە تۆلەش ھۆكمى چىقارغان. سوت مەھكىمىسى ئۇنىڭدىن جەرىمانە تەلەپ قىلغاندا، ژۇرنالىست رەت قىلغان ۋە ئۇزۇن ئۆتمەي سەرگەردان پۇقراغا ئايلىنىپ قالغان. دۆلەت ئۇنى قارا تىزىملىككە كىرگۈزگەن. ئۇنىڭ كۆچمە تېلېفون ئېچىشى، پويىز ۋە ئايروپىلان بېلىتىنى زاكاز قىلىشى چەكلەنگەن. ئۇنىڭ ئىككى مىليون ئەگەشكۈچىسى بار بولغان خىتاي ئىجتىمائىي ئالاقە تورى ۋېيبو ھېساباتى تاقالغان. دۆلەت ئۇنىڭ ھەممە ھېساۋاتىنى تاقاپ يېڭى ھېساب ئېچىشىنى چەكلىگەن. ئۇنىڭ ھەقىقەتنى جاكارلىشىنىڭ ۋە ھەقىقەتتە چىڭ تۇرۇشىنىڭ بەدىلى ئىجتىمائىي چەتكە قېقىلىش بولغان.
خىتاي كوممۇنىستىك پارتىيىسى يالغانچىلىق ۋە ساختىلىقنىڭ مىراسى بولۇپ، ئۇلار ئەينى ۋاقىتتىكى مىڭلىغان كىشىنىڭ جېنىغا زامىن بولغان ئاچلىق ۋەقەسىنى نەچچە يىل يۇشۇرغان، كىشىلەرنىڭ خاتىرىسىدىن بىر پۈتۈن يوق قىلىشقا ئۇرۇنغان بولسىمۇ ئەڭ ئاخىرى مەمۇرىي ئورگاندىكى يۇقىرى دەرىجىلىك ئەمەلدارلار ئارىسىدىكى ئىچكى زىددىيەت ئاشكارىلاپ قويغان. ئۇيغۇرلارغا قارىتا ئېلىپ بېرىلىۋاتقان قىرغىنچىلىقنى خىتايدىن قېچىپ چىققان ئىنسانلار ئاڭلىتىپ تۇرمىغان بولسا، خىتاينىڭ جەھەننەم ئازابىنى يەتكۈچە تارتىپ يۈرىكى پۇچلانغان كىشىلەر  شەخسىي ئازاب-ئوقۇبەت ھېكايىسىنى ئېلىپ كەلمىگەن بولسا، مىليونلىغان ئىنساننىڭ دەھشەتلىك ئازاب-ئوقۇبەتلىرى ئۇنچە تېز ئاشكارىلانمىغان بۇلاتتى.
2020-يىلىدا بىر ئادەم خىتاي تەمىنلىگەن سان-سىپىرلاردا شەك قىلىپ قالسا ئۇنىڭ ئۈچۈن چوقۇم ھەر باھانە-سەۋەبلەر تەلەپ قىلىنىشى كېرەك. چۈنكى ئۇ بىھۇدە شەك قىلمايدۇ، خىتاي ئۆزىگە زىيانلىق نەرسىنى ئوتتۇرغا قويمايدۇ. ئۇنىڭ ھازىرقى رەسمىي مەلۇماتلىرىغا ئىشىنىشنى تەكىتلەيدىغان تارىخى كەچمىشى يوق. خىتاينىڭ ھەر قانداق مەلۇماتىغا قارىتا گۇمانىزم پۇزىتسىيە بولۇش ئەڭ ئاقىلانىلىك بولسا كېرەك، ئۇنىڭدىن باشقا پۇزىتسىيە ئۆزىنى ئالدىغانلىقتىن باشقا نەرسە ئەمەس. بۇنىڭغا دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ خىتاي ۋىروسى ھەققىدىكى دوكلاتى مىسال بۇلالايدۇ. دۇنيا سەھىيە تەشكىلاتىنىڭ مۇستەقىل تەكشۈرۈش ۋاستىلىرى يوق، بولۇپمۇ خىتاينىڭ ئىچىدە تېخىمۇ شۇنداق. بۇنداق ئەھۋالدا ئۇلار خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ رەسمىي سانلىق مەلۇماتلىرىغا تايىنىپ دۇنياغا مەلۇمات بەردى.
خىتاينىڭ سانلىق مەلۇماتلىرى توغرىمۇ؟ ئۇنىڭ چىنلىقىغا جەزم قىلغىلى ياكى ئىنكار قىلغىلى بولمايدۇ، پەقەت گۇمان بىلەن قارايمىز. خىتاي كومپارتىيەسىگە قارىتا توغرا پۇزتسىيە بولسا گۇمان بىلەن قاراپ ئاخىرقى نەتىجىنى كۈتۈشتىن ئىبارەت. ئەمما خىتاي ھۆكۈمىتىنىڭ سانلىق مەلۇماتىغا مۇتلەق ئىشەنچ بىلەن قاراش، ئۇنىڭ مەلۇماتىنى پىداكارلىق بىلەن مۇداپىئە قىلىش، گۇمان نەزىرىدە قارىغۇچىلارنى سېرىق تەنلىككە قارشى مىللى ئۆچمەنلىك بىلەن ئەيىبلەش قاتارلىقلار بىمەنىلىكتۇر.
ئۇيغۇر تەتقىقاتى ئىنستىتۇتى
2020-يىلى 4-ئاپرېل
1979 - يىلى
1979 - يىلى
سىلاۋىيانلار ئارا تىلى
left|thumb|200px|سىلاۋىيانلار ئارا تىلى بايرىقى سىلاۋىيانلار ئارا تىلى ياكى مېجۇسلوۋيانسكى (medžuslovjansky jezyk, меджусловјанскы језык) سىلاۋىيانلار ئۈچۈن سۈنئىي ئورتاق ياردەمچى تىل، ئۇ 2006-يىلى چېخ كومپيۇتېر ئالىمى ۋويتيېخ مېرۇنكا ۋەگوللاندىيە تەرجىمانى يان ۋان ستېنبېرگەن تەرىپىدىن ياسالغان. تەخمىنەن 2000 كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
كومسومول شەھىرى
روسىيەنىڭ يىراق شەرقتىكى ئەڭ چوڭ ئېغىر سانائەت شەھىرى. بۇ شەھەر خېيلۇڭجياڭ دەرياسىنىڭ تۆۋەن ئېقىنىغا جايلاشقان.
250px|thumb|كومسومول شەھىرى
1989 - يىلى
1989 - يىلى
ئاقتام يېزىسى
ئاقتام يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Aqtam Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 7 مىڭ ئەتراپىدا.
ھارۇن ئەلەيھىسسالام
ھەزرىتى ھارۇن (ئەرەبچە: ھارون، ئىبرانىيچە: אַהֲרֹן Aaron )، قۇرئاندا زىكىر قىلىنغان 25 پەيغەمبەردىن بىرى. ھەزرىتى مۇسا پەيغەمبەرنىڭ ئاكىسى ۋە ئىنىسى بىلەن م.ب. 13. ئەسردە خەلقىنى مىسىر ئېلىدىكى ئاسارەتتىن قۇتقۇزغاندۇر.
ھەزرىتى ھارۇننىڭ ئاتىسى ئىمران بولۇپ، ئۇ يەئقۇب ئەلەيسھىسسالامنىڭ نەبىرەسى لاۋىنىڭ نەسلىدىن ئىدى. ئاچىسىنىڭ ئىسمى مىريامدۇر. ۋەلىد ئىبنى مۇسئەبنىڭ دەۋرىدە توغۇلغان.
ئىسلامىيەتكە كۆرە ئاللاھ مۇسا پەيغەمبەرنىڭ ئىستىكى ئۈزرە ئاكىسى ھارۇننى ئۆزىگە ياردەمچى تەئيىن قىلغان ۋە شۇنداقلا بەنى ئىسرائىلغا پەيغەمبەر قىلىپ ئىبەرىلگەن.
ھەزرىتى ھارۇننىڭ ئەسمى مەريەم سۈرىسىدە زىكىر قىلىنغان.
ھەشقىپۈچەك
ھەشقىپۈچەك ئۇيغۇرلار ئۆيدە تەشتەكتە ياكى گۈللۈكتە ئۆستۈردىغان، ياغاش غوللۇق، يۇمىران كېلدىغان، قاداپ قويغان ياغاچقا يۆگۈشۈپ ياكى يېقىن ئەتىراپتىكى تامغا ئېسلىپ ئۆسدىغان، قىزغۇچ، بىنەپشە، ياكى باشقە رەڭدە چېچىگى بار بىر خىل گۈلدۈر.
ئوخشاش گۈللەر
يالمانقۇلاق
پېچەكگۈل
ھىدروگېن
thumb|ھىدروگېن سپېكترى سىنىقىھىدروگېن(ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: A) بولسا
كۆرۈنىشى
رەڭسىز
ئىزوتوپلىرى
پروتىي، دىيترىي، ترىتىي
كلۇژ
كلۇژ ياۋروپادىكى رۇمىنيىنىڭ غەربىي شىمالىغا، سومىش دەرياسىنىڭ باش ئېقىنىغا جايلاشقان. ئاھالىسى 260 مىڭدىن ئاشىدۇ.
250px|thumb|كلۇژ
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
ياۋروپادىكى رۇمىنيىنىڭ غەربىي شىمالىغا، سومىش دەرياسىنىڭ باش ئېقىنىغا جايلاشقان. ئاھالىسى 260 مىڭدىن ئاشىدۇ. كلوژدا مىلادىيە 10-ئەسىردىلا كىشىلەر ئولتۇراقلاشقان مەھەللەر بارلىققا كەلگەن بولۇپ، قول سانائىتى تەرەققىي قىلغان. 16-ئەسىردە مېتالچىلىق سانائەت ئورۇنلىرى بارلىققا كەلگەن، بۇ ۋاقىتتا كلۇژ «گۆھەر شەھەر» دەپ ئاتالغان. ھازىرمۇ شەھەرنىڭ ئايرىم جايلىرىدا كونىشەھەر خفرابىلىرى ساقلانماقتا.
ئىقتىسادىي تەرەققىياتى
كلوژ رۇمىنىيىنىڭ مۇھىم سانائەت مەركىزى، ئۇ خىمىيە سانائىتى رۇمىنىيە بويىچە خېلى مۇھىم ئورۇن تۇتىدۇ. ئۇنىڭ ئەتراپىدا خىمىيە سانائىتىگە زۆرۈغر بولغان تەبىئىي گاز، ئاشتۇزى قاتارلىق كان بايلىقلىرى مول. كلۇژ شەھىرىدە خىمىيە سانائىتىدىن باشقا ماشىنىسازلىق، توقۇمىچىلىق، يېمەك-ئىچمەك، ئاياغ كىيىم، فارفۇر قاتارلىق سانائەت ئورۇنلىرىمۇ تەرەققىي قىلغان. كلۇژ رۇمىنىيىنىڭ مۇھىم مەدەنىيەت مەركىزى. بۇ جايدا نۇرغۇن پەن تەتقىقات ئورۇنلىرى، 1872-يىلى قۇرۇلغان كلۇژ داشۆسى قاتارلىق ئالىي بىلىم يۇرتلىرى، ئاتاقلىق دوختۇرخانىلار، تىياتىرخانىلار، تراسلۋانىيە مۇزېيخانىسى، ئۆسۈملۈك باغچىسى، 15-ئەسىردە سېلىنغان گات شەكىللىك چېركاۋلار بار.
1999 - يىلى
1999 - يىلى
شىۋول يېزىسى
شىۋول يېزىسى شىنجاڭ خوتەن ۋىلايىتى كېرىيە ناھىيىسى گە جايلاشقان. كېرىيە ناھىيىسى بازىرىغا 38 كېلومىتېر كېلىدۇ. شەرقتە توغراغاز يېزىسى ۋە سىيەك يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، جەنۇب تەرىپى لەڭگەر يېزىسى بىلەن قوشنا، غەربتە قارقى يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ.
كىلىماتى
يېزىنىڭ ھاۋاسى ئىللىق، قۇرغاق، يىللىق ئوتتۇرىچە ھۆل-يېغىن مىقدارى 45.8 مىللىمېتىر، يىللىق ئوتتۇرىچە پارغا ئايلىنىش مىقدارى 2479.8 مىللىمېتىر. يىللىق ئوتتۇرىچە تېمپېراتۇرىسى ℃11.6، 1-ئايدىكى ئەڭ تۆۋەن تېمپېراتۇرىسى ℃24.3-، 7-ئايدىكى ئەڭ يۇقىرى تېمپېراتۇرىسى ℃41.2. بىر يىلدىكى قىروسىز مەزگىلى 205 ~ 210 كۈن. ئادەتتە شامال كۈچى 3 بال، ئەڭ چوڭ شامال كۈچى 9 بالغا يېتىدۇ. بىر يىلدا 150 كۈن ئەتراپىدا قۇم-بورانلىق ھاۋا رايى كۆرۈلىدۇ.
سىماب
ئۇمۇمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ناركروز بىرىنچى بۈلۈم
thumb|ناركوس لوگو thumb|پابلو ئەسكوبارنىڭ رولچىسى thumb|ھەققىقى پابلو ئەسكوبار ناركوز بىرىىنچى بۈلۈم بولسا ئامىرىكىنىڭ كىشىنى ھاياجانغا سالىدىغان كۆپ قىسىملىق تور تىلۋىرزىيە تىياتىرى.
سىماب
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
ناركروز بىرىنچى بۈلۈم
ئاسالىق ئارتىسلىىر:
ۋاگنىر مورا
جۇئەن پابلو راببا
مورىس كومپىت
جورج،ئا، جىممەنىز
پولىنا گايتان
ئېگىز بىنالار ۋە شەھەر ئولتۇراق كېڭىشى
ئېگىز بىنالار ۋە شەھەر ئولتۇراق كېڭىشى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Égiz Binalar we Sheher Olturaq Kéngishi, ÉBShOK،ئىنگلىزچە: Council on Tall Buildings and Urban Habitat) بولسا بىناكارلىق ساھەسىدىكى بىر خەلقئارالىق ئورگان.
بىنالارنىڭ ئېگىزلىكىنى تەرتىپلەش
ئېبشوك بىنالارنىڭ ئېگىزلىكىنى تۆۋەندىكى ئۈچ خىل ئۇسۇل ئارقىلىق ئۆلچەيدۇ:
ناركروز بىرىنچى بۈلۈم
ئاسالىق ئارتىسلىىر:
پولىنا گارسىيا
ستەڧانىيە سىگمەن
برۇنو بىتچېر
رائۇل مەندىز
مانولو كاردونا
كىرىستىيانا ئۇمانا
ئىشلىگەن دۆلەت
ئامىرىكا
قىسىم سانى
10
قۇيۇلۇش ئۇچۇر
دەسلەپكى تور سۇپاسى: نەتڧلىكىس
تۇنجى قۇيۇلغان ۋاقىت: 2015-يىلى 28 ئاۋغۇسىت
ئاساسلىق ۋەقەلىكى
بىرنىچى بۈلۈمدە، پابلو ئەسكوبارنىڭ 1970 يىلىنىڭ ئاخرىدا تۇنچى قېتىم كوكايىن ئىشلەپچىقارغان ۋاقتىدىن تارتىپ 1992-يىلى ئۇنىڭ ئۈزى ياسىۋالغان لا كاسىدىرا تۈرمىسىدىن قىچىشقىچە بولغان جەريانى بايان قىلىندۇ. بۇ تىياتىردىكى ئىش-ئىزلارنىڭ ھەممىسى ئەينى دەۋىرىدە كولۇمبىيەدا يۈز بەرگەن ھەققىقى ۋەقەلەرنىڭ ۋاقىت ئوقى بۇيىنچە بايان قىلىندۇ. بۇ ڧىلىم ئامىرىكا ڧىدىراتىسىيە زەھەر ئەتكەسچىلىرىگە قارشى تۇرۇش ئىدارىسىنىڭ كولۇمبىيەگە ئەۋەتىلىگەن خادىمى ستەۋ مورڧىنىڭ نۇقتى نەزىرىدىن تۇرۇپ بايان قىلىندۇ.
سىماب
تارىخى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
قارقى يېزىسى
قارقى يېزىسى كېرىيە ناھىيىسى نىڭ جەنۇبىي قىسمىغا جايلاشقان. قارقى يېزىسىدا 13 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار.
مەمۇرىي كەنتلەر
قارقى يېزىسى كېرىيە ناھىيەسى نىڭ جەنۇبىي قىسمىغا جايلاشقان. قارقى يېزىسىدا 13 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار بۇلۇپ، بوستانئېرىق كەنتى، ئاقئۆستەڭ كەنتى، يانتاققاش كەنتى، ئارىش كەنتى، مەكىت كەنتى، قاغىلىق كەنتى، تۈز كۈزلەك كەنتى، بازار توپ كەنتى، شىتلا كەنتى، مازار ئۆستەڭ كەنتى، بەشتوغراق كەنتى، زوڭتال كەنتى، شوركۆل كەنتى قاتارلىقلار بار.
سەيلى يېزىسى
سەيلى يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Seyli Yézisi) قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ پوسكام ناھىيىسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 13 مىڭ ئەتراپىدا.
چىڭگىزخان (2004 تېلېۋىزىيە تىياتىرى)
تۆمۈرچىن-چىڭگىزخان
ئەسلى ئىسمى تۆمۈرچىن. مۇڭغۇل ئىمپېرىيىسىنىڭ قاغانى.
ياردەمچى پىرسۇناژلار
قۇلقۇ مەلىكە-浑忽公主-قارا خىتاي مەلىكىسى. كۈچلۈكنىڭ ئايالى. موڭغۇل قوشۇنلىرى ئوردىغا بۆسۈپ كىرگەندە كۈچلۈك تەرىپىدىن قېلىچ بىلەن ئۆلتۈرۈلگەن. غەربكە يۈرۈش قىلغان چىڭگىزخان سانغۇنلىرى
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼن
ئالپ ئارسلانخان ياكى ئۇنۋانلىرى بىلەن ئابدۇددەۋلە ئەبۇ شۇجائ مۇھەممەد ئالپ ئارسلان ئىبن داۋۇاد، (فارسچە: عضد الدوله ابو شجاع محمد آلپ آرسلان بن داود; ت. 1029 - يىل 20 - يانۋار - ئۆ. 1072 - يىل نويابىر) بۈيۈك سەلجۇقىيلار سۇلالىسىنىڭ ئىككىنچى سۇلتانىدۇر. ئوغۇزلاردىندۇر. ئالپ ئارسلانخان تۈركلەرنىڭ ئوتتۇرا ئاسىيادىن ئاناتولىيەگە كۆچۈشىنى ۋە مۇجادىلەلىرىگە رىياسەتچىلىك قىلغان ئەسكەرىي قۇماندان، ھەقىقىي ئىسمى مۇھەممەد بولۇپ، ئالپ ئارسلان دەپ تونۇلغان.
ھاياتى
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺗﯘﻏﺮﯗﻝ ﺑﻪﮒ ﯞﺍﭘﺎﺕ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ، ﺋﯘﻧﯩﯔ ﯞﻩسىيەﺕ ﻧﺎﻣﯩﺴﯩﮕﻪ ﺋﺎﺳﺎﺳﻪﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺗﻪﺧﺘﯩﮕﻪ ﯞﺍﺭﯨﺴﻠﯩﻖ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ.
1064-ﻳﯩﻠﻰ 4-ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 27-ﻛﯜﻧﻰ ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﻰ ﭼﻮﯓ ﺩﺍﻍ-دۇغىلىق ﺑﯩﺮ مۇراسىم ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺳﻪلچۇق ﺩﯙﻟﯩﺘﯩﻨﯩﯔ 2-ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﻰ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺷﯘ ﭼﺎﻏﺪﯨﻜﻰ ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﻰ بۈيۈك ﺩﯙﻟﻪﺕ ﺋﻪﺭﺑﺎﺑﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﻧﯩﺰﺍﻣﯜﻝ ﻣﯜﻟﯩﻜﻨﻰ ﺋﯚﺯﯨﮕﻪ ﯞﻩﺯﯨﺮ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺗﻪﻳﯩﻨﻠﯩﮕﻪﻥ.
ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺗﻪﺧﺘﯩﮕﻪ ﭼﯩﻘﻘﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﯚﺯﯨﮕﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺗﯘﺭﻏﺎﻥ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺗﯜﺭﻙ قەۋىملىرىنى ﺋﯚﺯﯨﮕﻪ ﺑﻮﻳﺴﯘﻧﺪﯗﺭﯗﭖ، ﺑﯩﺮ ﺑﺎﻳﺮﺍﻕ ﺋﺎﺳﺘﯩﻐﺎ ئۇيۇشتۇرىدۇ. ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯚﺯ ﮪﺎﻛﯩﻤﻴﯩﺘﯩﻨﻰ ﺗﯧﺨﯩﻤﯘ ﻣﯘﺳﺘﻪھﻜﻪﻣﻠﻪﺵ ﯞﻩ ﺋﯚﺯ ئەۋلادلىرىغا ﺑﯩﺮ ﺯﯨﻤﯩﻦ ﮪﺎﺯﯨﺮﻻﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ 1065-ﻳﯩﻠﺪﯨﻦ ﺑﺎﺷﻼﭖ ﺷﻪﺭقىي ﺭﯨﻢ ئىمپىرىيەسى (ﺑﯧﺰﺍﻧﺲ ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﻳﻪﺳﻰ) ﻧﯩﯔ ﺯﯨﻤﯩﻨﻠﯩﺮﯨﻐﺎ ﯞﯗﺟﯘﻡ ﺑﺎﺷﻼﻳﺪﯗ. ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﮔﺮﻭﺯﻩﻧﻨﻰ ئىگىلەيدۇ، ﺋﺎﻣﯘ ﺩﻩﺭﻳﺎﺳﻰ ﯞﺍﺩﯨﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻜﻰ ھۆكۈمدارلارنى ﺋﯚﺯﯨﮕﻪ بويسۇندۇرىدۇ. 1070-ﻳﯩﻠﻰ ئەزەرﺑﻪﻳﺠﺎﻧﻨﻰ، ﺳﯜﺭﯨﻴﻪﻧﻰ ﯞﻩ ﺩﯨﻴﺎﺭ ﺑﻪﻛﯩﺮﻧﻰ ئىگىلەپ، ﺗﺎ ﻣﯩﺴﯩﺮﻏﯩﭽﻪ ﻛﯧﯖﯩﻴﯩﺪﯗ. 1071-ﻳﯩﻠﻰ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺋﻪﺳﻜﯩﺮﻯ ﻛﯜﭼﯩﻨﻰ ﮪﺎﻟﻪﭘﺘﻪ ﺑﯩﺮﻟﻪﺷﺘۈﺭﯨﺪﯗ. ﺑﯘ ﺟﻪﺭﻳﺎﻧﺪﺍ ﺋﺎﻟﭗ ئارسلان ﻧﯘﺭﻏﯘﻧﻠﯩﻐﺎﻥ ﺟﻪﯕﻠﻪﺭﮔﻪ ﻗﺎﺗﻨﯩﺸﯩﭗ، ﺋﺎﺟﺎﻳﯩﭗ ﻗﻪﮪﺮﯨﻤﺎﻧﻠﯩﻘﻼﺭﻧﻰ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﭗ، ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﻏﻪﻟﺒﯩﻠﻪﺭﻧﻰ ﻗﻮﻟﻐﺎ كەلتۈرىدۇ. ﺑﯘ ﻗﻮﻟﻐﺎ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺳﺎﻥ-ﺳﺎﻧﺎﻗﺴﯩﺰ ﻏﻪﻟﺒﯩﻠﻪﺭﺩﯨﻦ كېيىن ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭسلاﻧﻨﯩﯔ شۆھرىتى ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﺗﺎﺭﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺑﺎﺷﻠﯩﻨﯩﺪﯗ.
ﻛﯜﻧﺪﯨﻦ-كۈنگە ﻗﯘﯞۋﯨﺘﻰ ئېشىۋاتقان ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻧﻨﻰ ﺋﺎناتولىيەدىكى ﺯﯨﻤﯩﻨﻠﯩﺮﺩﯨﻦ ﺗﻪﻝ-تۆكۈس ﻗﻮﻏﻼﭖ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﺸﻨﻰ ﺋﯩﺮﺍﺩﻩ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ بىزﺍﻧﺲ ئىمپىرىيەسىنىڭ ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﺍﺗﻮﺭﻯ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺩﯨﺌﻮﮔﻨﻪﺱ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺋﻪﺳﻜﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﻮﭘﻼﭖ، ﺳﻪلچۇق ﺩﯙﻟﯩﺘﯩﮕﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺟﻪﯕﮕﻪ ﺋﺎﺗﻠﯩﻨﯩﺪﯗ.
ﺷﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ 200 ﻣﯩﯔ ﺭﯨﻢ ﺋﻪﺳﻜﯩﺮﯨﮕﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ 50 ﻣﯩﯔ ﺗﯜﺭﻙ ﺋﻪﺳﻜﯩﺮﻯ ﺋﻮﺗﺘﯘﺭﯨﺴﯩﻜﻰ ﺩﯗﻧﻴﺎ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﺪﯨﻜﻰ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﻣﺎﻻﺯﮔﯩﺮﺕ ﺋﯘﺭﯗﺷﻰ ﺑﺎﺷﻠﯩﻨﯩﺶ ﺋﺎﻟﺪﯨﺪﺍ ﺗﯘﺭﯨﺪﯗ. ﺑﯘ ﭼﺎﻏﺪﺍ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﺘﻪ ﺋﺎﻓﺸﯩﻦ، ﺳﺎﯞﺗﺎﻛﯩﻦ، ﺳﯘﻧﺪﯗﻕ، ﺋﺎﻳﺘﻪﻛﯩﻦ، ﺗﺎﺭﺍﻥ ﺋﻮﻏﻠﻰ، ﺋﺎﮪﻤﻪﺕ ﺷﺎﮪ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺋﺎﻧﺎﺩﻭﻟﯩﺪﯨﻜﻰ ﺩﺍﯕﻠﯩﻖ تەجرىبىلىك ﺋﻪﻣﯩﺮﻟﻪﺭ ﯞﻩ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻧﻼﺭ ﺑﺎﺭ ﺋﯩﺪﻯ.
ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺋﯘﺭﯗﺵ ﻗﯩﻠﯩﺸﺘﯩﻦ ﺑﯘﺭﯗﻥ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﻟﭽﻪ ھەيئىتىنى ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﺍﺗﻮﺭ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺳﻘﺎ ﺋﻪﯞﻩﺗﯩﺪﯗ. ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺳﻘﺎ ﺋﻪﯞﻩﺗﯩﻠﮕﻪﻥ ﺗﻪﻛﻠﯩﭗ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺋﯩﺪﻯ: «ﺩﯙﻟﯩﺘﯩﯖﮕﻪ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﻛﻪﺕ، تىنچلىق ﻛﯧﻠﯩﺸﯩﻤﻰ تۈزۈشنى ﺋﻮﻳﻠﯩﺴﺎﯓ، ﺑﯘﻧﻰ ﺑﺎﻏﺪﺍد خەلىپىسىنىڭ ﯞﺍﺳﺘﯩﺴﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻗﯩﻠﯩﻤﯩﺰ، ﺋﻪﮔﻪﺭ ﺋﻪﻛﺴﯩﭽﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎ، ﺑﯩﺰﻧﯩﯔ مەقسىتىمىز، ﻗﺎﺭﺍﺭﻟﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﯞﻩ ﺋﺎﺭﺯﯗﻟﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﺎﻏﻠﯩﻖ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺋﯘﻟﯘﻍ ﺋﺎﻟﻼﮪﻘﺎ ﺗﻪﯞﻩﻛﻜﯘﻝ ﻗﯩﻠﯩﻤﯩﺰ».
ﺋﯚﺯﯨﻨﯩﯔ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻯ ﺳﺎﻥ ﺟﻪﮪﻪﺗﺘﯩﻜﻰ ئۈستۈنلۈكى ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻏﻪﻟﺒﻪ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ئىشەنگەن ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺑﯘ ﺗﻪﻛﻠﯩﭙﻨﻰ ﻗﻮﭘﺎﻟﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺭﻩﺕ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺩﻩﭖ ﺟﺎﯞﺍﭖ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗ: «ﻣﻪﻥ ﺑﯘ ئۈستۈنلۈك ﯞﻩ ﺑﯘ چەكسىز ﻗﯘﺩﺭﻩﺗﻠﯩﻚ ﻗﻮﺷﯘﻧﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﻮﻟﯘﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﭘﯘﻝ ﯞﻩ ﺗﯩﺮﯨﺸﭽﺎﻧﻠﯩﻖ ﻛﯚﺭﺳﻪﺗﺘﯩﻢ. تىنچلىق ﭘﻪﻗﻪﺕ ﯞﻩ ﭘﻪﻗﻪﺗﻼ ﺳﻪلچۇق دۆلىتى ﭘﺎﻳﺘﻪﺧﺘﯩﻨﻰ ئىگىلىگەندىن كېيىنلا ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﻣﻪﻥ ﺋﯩﺴﻼﻡ دۆلەتلىرىگە ﺋﯚﺯ ﺩﯙﻟﯩﺘﯩﻤﮕﻪ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﻮﻟﻐﺎﻧﺪﻩﻙ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﻮﻟﻤﯩﻐﯩﻤﭽﻪ ﮪﻪﺭﮔﯩﺰ ﺋﺎﺭﻗﺎﻣﻐﺎ ﻗﺎﻳﺘﻤﺎﻳﻤﻪﻥ».
ﮪﻪﻡ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺗﻪﻛﻪببۇرﻟﯘﻕ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﺎﺵ ﺋﻪﻟﭽﻰ ﺋﯩﺒﻨﯘﻝ ﻣﺎﮪﻠﻪﺑﺎﻧﺪﯨﻦ: «ﺋﯩﺴﻔﺎﮪﺎﻥ ﺷﻪﮪﺮﻯ ﮔﯜﺯﻩﻟﻤﯘ ﻳﺎﻛﻰ ﮪﻪﻣﻪﺩﺍﻧﻤﯘ؟» ﺩﻩﭖ ﺳﻮﺭﺍﻳﺪﯗ.
كرىۋوي روگ
كرىۋوي روگ ئۇكرائىننىڭ ئوتتۇرا جەنۇبىغا جايلاشقان مۇھىم پولات سانائەت مەركىزى.
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼن
ھاياتى
ﺋﯩﺒﻨﯘﻝ ﻣﺎﮪﻠﻪﺑﺎﻥ: «ﺋﯩﺴﻔﺎﮪﺎﻥ» ﺩﻩﭖ ﺟﺎﯞﺍﭖ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗ.
ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﺍﺗﻮﺭ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ: «ﮪﻪﻣﺪﺍﻧﻨﻰ ﺑﻪﻙ ﺳﻮﻏﺎﻕ ﺩﻩﭖ ﺋﺎﯕﻠﯩﺪﯨﻢ، ﺷﯘﯕﺎ ﺑﯩﺰ ﺋﯩﺴﻔﺎﮪﺎﻧﺪﺍ ﻗﯩﺸﻨﻰ ئۆتكۈزىمىز. ﭼﺎﺭﯞﺍ ﻣﺎﻟﻠﯩﺮﯨﻤﯩﺰ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﮪﻪﻣﺪﺍﻧﺪﺍ ﻗﯩﺸﻨﻰ ﺋﯚﺗﻜﯘﺯﯨﺪﯗ» ﺩﻩﻳﺪﯗ.
كرىۋوي روگ
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
ئۇكرائىننىڭ ئوتتۇرا جەنۇبىغا جايلاشقان مۇھىم پولات سانائەت مەركىزى. يىلىغا پۈتۈن سوېت ئىتتىپاقى بويىچە پولا ئىشلەپچىقىرىشتا ماگىنتو گورسكى، ژدانوۋلاردىن قالسا 3-ئورۇندا تۇرىدۇ. شەھەر ئاھالىسى 684 مىڭدىن ئاشىدۇ(1985). شەھەر ئەتراپىدا سوۋېت ئىتتىپاقى بويىچە ئەڭ چوڭ تۆمۈر كانلىرى جايلاشقان. دونباس كۆمۈرلۈكى بىلەن بولغان ئارىلىقىمۇ 400 كىلومېتىر كېلىدۇ، كروۋوي روگ 17-ئەسىردە قۇرۇلغان، 19-ئەسىرنىڭ 80-يىللىرى ئەتراپىدىكى تۆمۈر كانلىرىنىڭ ئېچىلىشىغا ئەگىشىپ تەرەققىي قىلىشقا باشلىغان. سانائەتتە پولات سانائىتىدىن باشقا كان ماشىنىلىرىنى ئىشلەپچىقىرىش، رۇدا قېزىش، كوكس كۆيدۈرۈش، ئېلېكتر ئېنېرگىيىسى، تېرە-خۇرۇم، يېمەك-ئىچمەك قاتارلىق سانائەتلىرىمۇ تەرەققىي قىلغان. شەھەردە كان سانائەت شۆيۈەنى قاتارلىق ئالىي بىلىم يۇرتلىرى بار.
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼن
ھاياتى
ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺳﻨﯩﯔ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﺋﯚﺯﯨﻨﻰ ﺋﻪخمەق ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﻩﻙ ﺩﯨﻴﯩﻠﮕﻪﻥ ﺑﯘ ﺳﯚﺯﻟﯩﺮﯨﮕﻪ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﺋﯩﺒﻨﯘﻝ ﻣﺎﮪﻠﻪﺑﺎﻥ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺟﺎﯞﺍﭖ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗ: «ﮪﺎﻳﯟﺍﻧﻠﯩﺮﯨﯔ ﮪﻪﻣﺪﺍﻧﺪﺍ ﻗﯩﺸﻠﯩﺸﻰ ﻣﯘﻣﻜﯩﻦ، ﺋﻪﻣﻤﺎ ﺳﯩﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﻧﻪﺩﻩ ﻗﯩﺸﻼﻳﺪﯨﻐﺎﻧﻠﯩﻐﯩﯖﻼﺭﻧﻰ ﺑﯩﻠﻤﻪﻳﻤﻪﻥ».
ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺗﯜﺭﻛﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﺎناتولىيەدىن ﻗﻮﻏﻼﭖ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭗ، ﭘﯜﺗﯜﻥ ﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻧﻼﺭ ﺩﯙﻟﯩﺘﯩﻨﻰ ﺋﯚﺯ ﭼﺎﯕﮕﯩﻠﯩﻐﺎ ﺋﯩﻠﯩﺸﻨﻰ ﺋﻮﻳﻠﯩﻐﺎﻥ. ﺋﯘ ﺋﯘﺭﯗﺵ ﻗﯩﻠﻤﺎﻱ ﺗﯘﺭﯗﭘﻼ ﺧﺎﻡ-ﺧﯩﻴﺎﻝ ﻗﯩﻠﯩﭗ، ﺋﯩﺮﺍﻥ، ﺋﯩﺮﺍﻕ، ﺳﯘﺭﯨﻴﻪ ﯞﻩ ﻣﯩﺴﯩﺮﻏﺎ ﺋﯚﺯ ﮔﯧﻨﯩﺮﺍﻟﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺗﻪﻳﯩﻨﻠﻪﭖ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ.
ﻣﺎﻧﺎ ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ ﺷﺎﺭﺍﺋﯩﺘﺘﺎ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺳﺘﯩﻦ ﺗﯧﺨﯩﻤﯘ ﻣﻪﺭﺕ ﯞﻩ ﺟﻪﺳﯘﺭ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ، ﭘﻪﻗﻪﺕ ﺗﯧﻨﯩﭽﻠﯩﻖ ﺗﻮﻏﺮﯨﺴﯩﺪﺍ ﺋﺎﻣﺎﻟﺴﯩﺰ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ، ﺑﯘ ﺳﻪﯞﻩﭖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﻪﻗﻪﺕ ﻗﻮﻟﯩﺪﯨﻜﻰ ﻗﯩﻠﯩﭽﻐﯩﻼ ﺗﺎﻳﯩﻨﯩﺶ ﻛﯩﺮﻩﻛﻠﯩﮕﯩﻨﻰ ﭼﻮﯕﻘﯘﺭ ﻣﻪﻧﺎﺳﯩﺪﯨﻦ ﭼﯜﺷﻪنگەﻥ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺋﯘﺭﯗﺵ ﺗﻪﻳﺎﺭﻟﯩﻘﻨﻰ ﺩﻩﺭﮪﺎﻝ ﻗﯩﻠﯩﺸﻘﺎ ﺑﯘﻳﺮﯗﻕ ﭼﯘﺷﯩﺮﯨﺪﯗ.
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺩﯗﺋﺎﺳﯩﻨﻰ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋﻮﺭﻧﯩﺪﯨﻦ ﺩﻩﺱ ﺗﯘﺭﯨﺪۇ دﻩ، ﺋﯘﺳﺘﯩﮕﻪ ﻛﯩﻴﯟﺍﻟﻐﺎﻥ ﺋﺎﻕ ﻛﯩﻴﻤﯩﻨﻰ ﻛﯚﺭﺳﯩﺘﯩﭗ ﺗﯘﺭﯗﭖ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭ ﯞﻩ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻧﻼﺭﻏﺎ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺧﯩﺘﺎﭖ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ: « ﻣﻪﻥ ﺋﯚﺯﻩﻣﻨﻰ ﺋﺎﻟﻼﮪﻘﺎ ﺋﺎﺗﯩﻐﺎﻥ ﻣﯘﺧﺘﻪﺳﯩﭙﻠﻪﺭﺩﻩﻙ سەۋىرﻟﯩﻚ ﺑﯩﺮﺳﻰ ﻣﻪﻥ ﯞﻩ ﮪﺎﻳﺎﺗﯩﻤﻨﻰ ﺧﻪﯞﯨﭗ-ﺧﻪﺗﻪﺭﮔﻪ ﺋﯧﺘﯩﭗ، ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻤﻨﯩﯔ ﺋﺎﻟﺪﯨﺪﺍ ﺋﯘﺭﯗﺵ ﻗﯩﻠﯩﻤﻪﻥ. ﺋﻪﮔﻪﺭ ﺋﺎﻟﻼﮪ ﻣﯧﻨﯩﯔ ﺋﺎﺭﺯﯗﻟﯩﺮﯨﻤﻨﻰ ﺋﻪﻣﻪﻟﮕﻪ ﺋﺎﺷﯘﺭﯗﭖ ﻣﯩﻨﻰ ﻏﻪﻟﺒﯩﮕﻪ ﻣﯘﻳﻪﺳﺴﻪﺭ ﻗﯩﻠﺴﺎ، ﺑﯘ ﺑﯩﺮ ﺋﯘﻟﯘﻍ ﻏﻪﻟﺒﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺋﻪﮔﻪﺭ ﺋﻪھۋﺍﻝ ﺑﯘﻧﯩﯔ ﺋﻪﻛﺴﯩﭽﻪ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﺋﻮﻏﻠﯘﻡ ﻣﻪﻟﯩﻜﺸﺎﮪﻨﻰ ﺋﻮﺭﻧﯘﻣﻐﺎ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭗ، ﺋﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﺋﯩﺘﺎﺋﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﺸﯩﯖﻼﺭﻧﻰ ﺳﯩﺰﻟﻪﺭﮔﻪ ﯞﻩﺳﯩﻴﻪﺕ ﻗﯩﻠﯩﻤﻪﻥ.»
ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﻰ ﺑﯘﻳﯘﻙ ﮪﺎﻳﺎﺟﺎﻥ ﯞﻩ ﺯﻭﺭ ﺋﯩﺸﻪﻧﭽﻪ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯚﺯ ﺳﯘﻟﺘﺎنىنىڭ ﺳﯚﺯﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﺎﯕﻠﯩﻐﺎﻥ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻧﻼﺭ ﮪﯩﭻ ﺋﯩﻜﻜﯩﻠﻪﻧﻤﻪﻱ ﮪﻪﻣﻤﯩﺴﻰ ﺑﯩﺮﺩﻩﻙ «ﺑﺎﺵ ﺋﯘﺳﺘﯩﮕﻪ» ﺩﻩﻳﺪﯗ.
ﺑﯘ ﻛﯜﻧﻰ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﻗﻮﺷﯘﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮﻟﯩﻜﺘﻪ ﺟﯜﻣﻪ ﻧﺎﻣﯩﺰﯨﻨﻰ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﻧﺎﻣﺎﺯﺩﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺧﯩﺘﺎﭖ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ: «ﺋﻪﻱ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻢ، ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻧﻠﯩﺮﯨﻢ! ﻗﺎﭼﺎﻧﻐﯩﭽﻪ ﺑﯩﺰ ﺋﺎﺯﻟﯩﻘﺘﺎ، ﺩﯛﺷﻤﻪﻥ ﻛﯚﭘﻠﯘﻛﺘﻪ ﺑﻮﻟﯘﺷﺘﻪﻙ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﮪﺎﻟﻪﺗﻨﻰ ﺳﺎﻗﻼﭖ ﺗﯘﺭﯨﻤﯩﺰ ؟ ﻣﻪﻥ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻧﻼﺭﻧﯩﯔ ﻣﻪﺟﯩﺪﻟﯩﺮﯨﺪﻩ ﺑﯩﺰﮔﻪ ﺩﯗﺋﺎ ﻗﯩﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﻣﺎﺷﯘ ﭘﻪﻳﯩﺘﻠﯩﺮﯨﺪﻩ، ﺩﯛﺷﻤﻪﻧﻨﯩﯔ ﺋﯘﺳﺘﯩﮕﻪ ھﯗﺟﯘﻡ ﻗﯩﻠﯩﺸﻨﻰ ﺋﺎﺭﺯﯗ ﻗﯩﻠﯩﻤﻪﻥ. ﻏﺎﻟﯩﭗ ﻛﻪﻟﺴﻪﻙ ﺋﺎﺭﺯﯗ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﻧﻪﺗﯩﺠﯩﮕﻪ ﺋﯩﺮﯨﺸﯩﻤﯩﺰ، ﺋﻪﻛﺴﯩﭽﻪ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﺗﻪﻏﺪﯨﺮﺩﻩ شېھىت ﺑﻮﻟﯩﻤﯩﺰ. ﺑﯘ ﺷﻪﺭﻩﭘﻜﻪ ﺋﯩﺮﯨﺸﯩﺸﻨﻰ ﺋﺎﺭﺯﯗ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻧﻼﺭ ﻣﯩﻨﯩﯔ ﺋﺎﺭﻗﺎﻣﺪﯨﻦ ﻣﺎﯕﺴﯘﻥ. ﺧﺎﻟﯩﻤﯩﻐﺎﻧﻼﺭ ﺋﯚﺯ ﺋﯩﺨﺘﯩﻴﺎﺭﻯ، ﻛﻪﺗﺴﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺑﯘﮔﯘﻥ ﺑﯘ ﻳﻪﺭﺩﻩ ﻳﺎ ﺑﯘﻳﺮﯗﻕ ﺑﯩﺮﯨﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﻳﺎ ﺑﯘﻳﺮﯗﻕ ﺋﺎﻟﯩﺪﯨﻐﺎ ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭ ﻳﻮﻕ. ﮪﻪﻣﻤﯩﻤﯩﺰ ﺋﻮﺧﺸﺎﺵ. ﻣﻪﻧﻤﯘ ﺳﯩﻠﻪﺭ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺑﯩﺮ ﺳﻪﭘﺘﻪ ﺟﻪﯓ ﻗﯩﻠﯩﻤﻪﻥ. ﺑﯩﺰ ﺗﯜﺭﻛﻠﻪﺭ ﺋﻪﺯﻩﻟﺪﯨﻦ بېرى ﻗﯩﻠﯩﭗ ﻛﯩﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﻣﯘﻗﻪﺩﻩﺱ ﺟﻪﯕﻨﻰ ﻗﯩﻠﻤﺎﻗﭽﯩﻤﯩﺰ!»
ﺑﯘ ﺗﻪﺳﯩﺮﻟﯩﻚ ﺳﯚﺯﻟﻪﺭﻧﻰ ﺋﺎﯕﻠﯩﻐﺎﻥ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻥ ﯞﻩ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﻪﺭ ﺗﻪﯓ ﺑﯩﺮ ﺋﺎﯞﺍﺯﺩﺍ: «ﺋﻪﻱ ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﯩﻢ ﺑﯩﺰ ﺳﯩﻨﯩﯔ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﯔ ﺑﻮﻟﯘﺵ ﺳﯘﭘﯩﺘﯩﻤﯩﺰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ، ﺳﻪﻥ ﻧﯩﻤﯩﻨﻰ ﻗﯩﻠﺴﺎﯓ ﺑﯩﺰ شۇنى ﻗﯩﻠﯩﻤﯩﺰ! ﺳﺎﯕﺎ ﻳﺎﺭﺩﻩﻣﭽﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺋۈﻣۈﺩﯨﯖﻨﻰ ﺋﺎﻗﻼﻳﻤﯩﺰ!» ﺩﻩﻳﺪﯗ. ﻣﺎﻧﺎ ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺩﺍﻏﺪﯗﻏﯘﻟﯘﻕ ﻣﯘﺭﺍﺳﯩﻢ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﺩﯗﻧﻴﺎ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﺪﺍ ﺋﻪﯓ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺋﯘﺭﯗﺷﻼﺭﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﻣﺎلاﺯﮔﯩﺮﺕ ﺟﯧﯖﻰ ﺑﺎﺷﻠﯩﻨﯩﺪﯗ.
ﺋﺎﺯ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺋﯚﺗﻤﻪﻳﻼ ﺳﻪﻟﺠﯘﻗﻼﺭ ﻗﻮﺷﯘﻧﻰ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻧﻨﯩﯔ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻧﻠﯩﻐﯩﺪﺍ ﺗﻪﮔﺒﯩﺮ ﺋﺎﯞﺍﺯﻟﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯩﻨﺴﺎﻥ ﺭﯗﮪﯩﻨﻰ ﮪﺎﻳﺎﺟﺎﻧﻐﺎ ﺳﺎﻟﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺑﯩﺮ ﯞﺍﻗﯩﺮﺍﺷﻼﺭ ﺋﯩﭽﯩﺪﻩ ﮪﻪﺭﻛﻪﺕ ﮪﺎﻟﯩﺘﯩﮕﻪ ﺋﯚﺗﯩﺪﯗ. ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎ ﺗﯜﺭﻛﻠﻪﺭﻧﯩﯔ ﯞﯗﺟﯘﻣﯩﻐﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﯞﯗﺟﯘﻣﻐﺎ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﺑﯧﺰﺍﻧﺲ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﮕﻪ ﻛﻮﻧﺎ ﺯﺍﻣﺎﻧﻼﺭﺩﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺗﯜﺭﻛﻠﻪﺭ ﻗﻮﻟﻠﯘﻧﯩﭗ ﻛﯩﻠﯩﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﺑﻮﺯﻗﯩﺮ ﺋﯘﺭﯗﺵ تاﻛﺘﯩﻜﯩﺴﯩﻨﻰ ﺋﯩﺸﻠﯩﺘﯩﺪﯗ. ﺑﯩﺮ ﭼﻪﺗﺘﯩﻦ ﺟﻪﯓ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﺑﯩﺮ ﭼﻪﺗﺘﯩﻦ ﺋﺎﺳﺘﺎ-ﺋﺎﺳﺘﺎ ﭼﯩﻜﯩﻨﯩﭗ، ﺩﯛﺷﻤﻪﻥ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻨﻰ ﺋﺎﻟﺪﺍﭖ، ﺋﯚﺯﯨﻨﯩﯔ ﺋﺎﺳﺎﺳﻰ ﻗﻮﺷﯘﻧﻰ ﻳﻮﺷﯘﺭﯗﻧﻐﺎﻥ ﺋﻪﭘﻠﯩﻚ ﺟﺎﻳﯩﻐﺎ ﺋﻪﻛﯩﻠﯩﺪﯗ. ﻗﻮﻏﻼﭖ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺑﯧﺰﺍﻧﺲ ﻗﻮﺷﯘﻧﻠﯩﺮىغا ﻳﻮﺷﯘﺭﯗنغان ﺗﯜﺭﻙ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﻯ ﺗﯘﻳﯘﻗﺴﯩﺰ ھۇجۇم بىلەن ﺋﻪﺟﻪﻟﻠﯩﻚ ﺯﻩﺭﺑﻪ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗ. ﺑﯘ ھۇﺟﯘﻣﻨﯩﯔ ﺗﻪﺳﯩﺮﯨﺪﻩ ﺩﯛﺷﻤﻪﻥ ﻗﻮﺷﯘﻧﻠﯩﺮﻯ ﺗﯩﺮﻩ-ﭘﯩﺮﻩﯓ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺑﯘ ﻣﻪﻏﯘﺑﯩﻴﻪﺗﻨﻰ ﻛﯚﺭﮔﻪﻥ ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﺍﺗﻮﺭ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺋﺎﺳﺎﺳﻰ ﻗﻮﺷﯘﻧﻨﻰ ﺋﯩﻠﯩﭗ ھﯗﺟﯘﻣﻐﺎ ﺋﯚتىدۇ. ﻣﻮﻝ ﺗﺎﻛﺘﯩﻜﯩﻐﺎ ﺋﯩﮕﻪ ﺑﺎﺵ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺋﻪﺳﻜﻪﻟﯩﺮﻯ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺩﯛﺷﻤﻪﻥ ﻗﻮﺷﯘﻧﻰ ﺑﺎﺷﺘﺎ يېرىم ﭼﻪﻣﺒﻪﺭ ﺋﺎﺭﯨﺴﯩﻐﺎ ئېلىپ، ﻛﯩﻴﯩﻦ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺑﯩﺮ ﭼﻪﻣﺒﻪﺭ ﺷﻪﻛﯩﻠﺪﻩ ﻗﻮﺭﺷﺎﭖ، ﺩﯛﺷﻤﻪﻥ ﺋﯘﺳﺘﯩﮕﻪ ﺋﺎﺭﺳﻼﻧﺪﻩﻙ ﺋﯩﺘﯩﻠﯩﭗ ﺋﺎﺟﺎﻳﯩﭗ ﻗﻪﮪﺮﯨﻤﺎﻧﻠﯩﻖ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺟﻪﯓ ﺋﯩﻠﯩﭗ ﺑﺎﺭﯨﺪﯗ. ﺑﯘ ﺟﻪﯕﻨﯩﯔ بېشىدىلا ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﻯ ﺋﺎﺭﯨﺴﯩﺪﯨﻜﻰ ياللانما ﺧﯩﺮﯨﺴﺘﯩﺌﺎﻥ ﺗﯜﺭﻙ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﮪﻪﻣﻤﯩﺴﻰ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﻗﻮﺷﯘﻧﻰ ﺗﻪﺭﻩﭘﻜﻪ ﺋﯚﺗﯘﭖ ﻛﯩﺘﯩﺪﯗ. ﺑﯘ ﭘﯘﻝ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺟﻪﯓ قىلىدىغان ﺧﯩﺮﯨﺴﺘﯩﺌﺎﻥ ﺗﯜﺭﻛﻠﻪﺭ ﺋﻮﻗﻴﺎ ﺋﯩﺘﯩﺸﻘﺎ ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﻰ ﻣﺎﮪﯩﺮ ﺑﻮﻟﯘﭖ، ﺑﯘﻻﺭﻧﯩﯔ ﻳﯘﺯ ﺋﯚﺭﯗﺷﻰ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﻗﻮﺷﯘﻧﯩﻐﺎ ﺯﻭﺭ ﺑﯩﺮ ﺯﻩﺭﺑﻪ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺳﻪﭘﻠﯩﺮﻯ ﺑﯘﺯﯗﻟﻐﺎﻥ ﺑﯧﺰﺍﻧﺲ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﻯ ﭼﺎﺭﯨﺴﯩﺰ قېلىشقا ﺑﺎﺷﻼﻳﺪﯗ ﯞﻩ ﻗﻮﻣﺎﻧﺪﺍﻧﻠﯩﺮﻯ ﻗﯩﭽﯩﭗ ﻛﯩﺘﯩﺪﯗ، ﺋﻪﻣﻤﺎ ﻗﯩﭽﯩﺸﻘﺎ ئۈلگۈرەلمىگەن ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﻗﻮﻟﻐﺎ ﺗﯩﺮﯨﻚ ﭼﯘﺷﯩﺪﯗ.
ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺩﯨﺌﻮﮔﻪﻧﻪﺱ ﻗﻮﻟﻐﺎ ﺋﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺋﯘﻧﻰ ﮪﯧﭻ ﺧﻮﺭﻟﯩﻤﺎﻱ ﺋﻪﻛﺴﯩﭽﻪ ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﻰ ﻳﺎﺧﺸﻰ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺷﺘﯘﺭﯗﭖ، ﮪﻪﺗﺘﺎ ﺧﯩﺰﻣﯩﺘﯩﻨﻰ ﻗﯩﻠﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﺋﺎﺩﻩﻣﻠﻪﺭﻧﻰ ﺋﻮﺭﯗﻧﻼﺷﺘﯘﺭﯨﺪﯗ. ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﺎﻟﺪﯨﻐﺎ ﭼﺎﻗﯩﺮﯨﭗ ﺋﯘﻧﯩﯖﺪﯨﻦ ﻧﯩﻤﻪ ﺋﯜﭼﯜﻥ تېنىچلىق ﺷﻪﺭﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﻤﯩﻐﺎﻧﻠﯩﻐﯩﻨﻰ ﺳﻮﺭﯨﻐﺎﻧﺪﺍ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺟﺎﯞﺍﭖ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗ: « ﺋﻪﻱ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ، ﺩﯙﯞﻟﯩﺘﯩﯖﻨﻰ ﺋﯩﻠﯩﺶ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﭘﯘﻝ خەﺟﻠﻪﭖ ﮪﻪﺭ ﻣﯩﻠﻠﻪﺗﺘﯩﻦ ﻧﯘﺭﻏﯘﻥ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭ ﺗﻮﭘﻠﯩﺪﯨﻢ، ﺋﻪﻣﻤﺎ ﻳﻪﻧﯩﻼ ﺳﻪﻥ ﻏﻪﻟﺒﻪ ﻗﯩﻠﺪﯨﯔ، ﺩﯙﻟﯩﺘﯩﻢ ﭘﻪﺭﯨﺸﺎﻥ ﺑﻮﻟﺪﻯ، ﻣﻪﻥ ﺋﻪﺳﯩﺮﮔﻪ ﭼۈﺷﺘﯘﻡ. ﺑﯘﻧﺪﺍﻕ ﺑﯩﺮ ﺋﻪھﯟﺍﻝ ﺋﺎﺳﺘﯩﺪﺍ ﻣﯩﻨﻰ ﺋﺎﺯﺍﺭﻟﯩﻤﺎ. ﺋﯚﺗﯘﻧﯘﭖ ﻗﺎﻻﻱ ﻣﺎﯕﺎ ﻗﺎﺗﺘﯩﻖ ﺳﯚﺯﻟﻪﺭﻧﯩﻤﯘ ﻗﯩﻠﻤﺎ ﺋﻪﻣﻤﺎ ﻣﯩﻨﻰ ﺋﯚﻟﺘﯘﺭﺳﻪﯓ ﺋﯚﻟﺘۈﺭ.»
ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ: «ﺋﻪﮔﻪﺭ ﺳﻪﻥ ﻏﻪﻟﺒﻪ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎﯓ ﯞﻩ ﻣﻪﻧﻤﯘ ﺳﺎﯕﺎ ﺋﻮﺧﺸﺎﺵ ﺋﻪﺳﯩﺮﮔﻪ ﺋﯩﻠﯩﻨﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎﻡ. ﺳﻪﻥ ﻣﯩﻨﻰ ﻧﯩﻤﻪ ﻗﯩﻼﺗﺘﯩﯔ؟» ﺩﻩﭖ ﺳﻮﺭﯨﺴﺎ، ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺩﻩﻳﺪﯗ: «ﻧﺎﮪﺎﻳﯩﺘﻰ ﻗﻮﺭﻗﯘﻧﯘﭼﻠﯘﻕ ﺋﯩﺸﻼﺭﻧﻰ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ ﺑﻮﻻﺗﺘﯩﻢ». ﺑﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﺟﺎﯞﺍﺑﻪﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ :«ﮪﻪﻗﯩﻘﻪﺗﻪﻥ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﺳﯚﺯﻟﯩﺪﯨﯔ ﺋﻪﮔﻪﺭ ﺋﻪﻛﺴﯩﭽﻪ ﺩﯨﮕﻪﻥ ﺑﻮﻟﺴﺎﯓ ﺋﯘ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﻳﺎﻟﻐﺎﻥ ﺳﯚﺯﻟﯩﮕﻪﻥ ﺑﻮﻻﺗﺘﯩﯔ».
ﺳﯚﺯﻟﯩﺸﯩﺸﺘﯩﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺳﻨﻰ ﺋﻪﻗﯩﻠﻠﯩﻖ ﺑﯩﺮﺳﻰ ﺋﯩﻜﻪﻥ، ﺋﯘﻧﻰ ﺋﯚﻟﺘﯘﺭﺳﻪﻙ ﺗﻮﻏﺮﺍ ﺑﻮﻟﻤﺎﻳﺪﯗ ﺩﻩﭖ ﺋﻮﻳﻼﭖ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﻛﯩﻠﯩﺸﯩﻢ ﺗۈﺯىدۇ.
1. ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺋﯚﺯﯨﻨﯩﯔ ﮪﺎﻳﺎﺕ ﻗﯩﻠﯩﺶ ﺑﻪﺩﻩﻟﻰ ﺋﯜﭼﯜﻥ 1.5 ﻣﯩليون ﺋﺎﻟﺘﯘﻥ ﺗﯚﻟﻪﻳﺪﯗ.
2. ﺑﯧﺰﺍﻧﺲ ﺩﯙﯞﻟﯩﺘﻰ ﮪﻪﺭ ﻳﯩﻠﻰ ﺳﻪﻟﺠﯘﻗﻠﯘﻕ ﺩﯙﯞﻟﯩﺘﯩﮕﻪ 360 ﻣﯩﯔ ﺋﺎﻟﺘﯘﻥ ﺑﺎﺝ ﺗﯚﻟﻪﻳﺪﯗ.
3. ﺑﯧﺰﺍﻧﺲ ﻗﻮﻟﯩﺪﯨﻜﻰ ﻣﯘﺳﯘﻟﻤﺎﻥ ﺋﻪﺳﯩﺮﻟﻪﺭﻧﻰ ﺷﻪﺭﺗﺴﯩﺰ ﻗﻮيىۋېتىدۇ.
4. ﺑﯧﺰﺍﻧﺲ ﺩﯙﯞﻟﯩﺘﻰ ﺟﯩﺪﺩﻯ ﭘﻪﻳﯩﺘﻠﻪﺭﺩﻩ ﺳﻪﻟﺠﯘﻕ ﺩﯙﯞﻟﯩﺘﯩﮕﻪ ﺋﻪﺳﻜﯩﺮﻯ ﻳﺎﺭﺩﻩﻣﺪﻩ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
5. ﺭﯨﻢ ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﺍﺗﻮﺭﻧﯩﯔ ﻗﯩﺰﻟﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﯩﺮﯨﻨﻰ ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﻨﯩﯔ ﺋﻮﻏﻠﯩﻐﺎ ﺑﯩﺮﯨﺪﯗ.
6. ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﺍﺗﻮﺭ ﺋﯩﺴﺘﺎﻣﺒﯘﻟﻐﺎ ﻗﺎﻳﺘﯩﭗ ﺗﻪﺧﺘﯩﮕﻪ ﺋﻮﻟﺘﯘﺭﻏﺎﻧﺪﺍ ﺋﺎﻧﺘﺎﻛﻴﺎ، ﺋﯘﺭﻓﺎ، ﻣﻪﻧﺒﯩﭻ ﻗﺎﺗﺎﺭﻟﯩﻖ ﺷﻪﮪﻪﺭﻟﻪﺭ ﺳﻪﻟﺠﯘﻗﻠﯘﻕ ﺩﯙﯞﻟﯩﺘﯩﮕﻪ ﻗﺎﻳﺘﯘﺭﯨﺪﯗ.
ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺱ ﺑﯘ ﺷﻪﺭﺗﻠﻪﺭﻧﻰ ﻗﻮﺑﯘﻝ ﻗﯩﻠﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﯩﺴﺘﺎﻧﺒﯘﻟﻐﺎ ﻳﻮﻝ ﺋﺎﻟﻐﺎﻥ ﺑﻮﻟﺴﯩﻤﯘ ﻟﯩﻜﯩﻦ ﺋﯘ ﺑﺎﺭﻏﯩﭽﻪ ﺋﻮﺭﻧﯩﻐﺎ ﻣﯩﻜﮭﺎﺋﯩﻞ ﺩﯗﻛﺎﺳﻰ ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﺍﺗﻮﺭ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺗﻪﺧﺘﯩﮕﻪ ﭼﯩﻘﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺳﻨﻮ ﻗﻮﻟﻐﺎ ﺋﯩﻠﯩﭗ ﺗﯘﺭﻣﯩﮕﻪ ﺗﺎﺷﻼﻳﺪﯗ، شۇنداقلا 1072-ﻳﯩﻠﻰ 8-ﺋﺎﻳﺪﺍ ﺋﯚﻟﺘﯘﺭﯞﯨﺘﯩﺪﯗ. ﺭﻭﻣﺎﻧﻮﺳﻨﯩﯔ ﺋﯚﻟﯘﺷﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺗۈﺯۈﻟﮕﻪﻥ ﺷﻪﺭﺗﻨﺎمىلەرمۇ  ﺑﯩﻜﺎﺭ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ.
ﻣﺎﻟﻼﺯﮔﯩﺮﺕ ﺋﯘﺭﯗﺷﯩﻨﯩﯔ ﻏﻪﻟﺒﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻧﻨﯩﯔ ﺷﯚھﺮﯨﺘﻰ ﺩﯗﻧﻴﺎﻏﺎ ﺗﺎﺭﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﭘﯜﺗﯜﻥ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯙﻟﻪﺗﻠﯩﺮﻯ ﺗﻪﺑﺮﯨﻜﻠﻪﺭﻧﻰ ﻳﻮﻟﻼﻳﺪﯗ. ﺑﯘ ﻏﻪﻟﺒﻪ ﻳﺎﻟﻐﯘﺯ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯗﻧﻴﺎﺳﯩﻐﯩﻼ ﺗﻪﺳﯩﺮ ﻗﯩﻠﯩﭗ ﻗﺎﻟﻤﺎﻱ ﺑﻪﻟﻜﻰ ﻳﻪﻧﻪ ﺭﯨﻢ ئېمپىريەسى ﯞﻩ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﻳﺎﯞﺭﻭﭘﺎﻏﺎ ﺗﻪﺳﯩﺮ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺳﻪﻟﺠﯘﻗﻼﺭ ﺋﯘﺭﯗﺵ ﻏﻪﻟﺒﯩﺴﯩﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﺎﻧﺎﺩﻭﻟﯩﻨﯩﯔ ﮪﻪﻣﻤﻪ ﻳﯩﺮﯨﻨﻰ ﯞﻩ ﺳﯘﺭﯨﻴﻪﻧﻰ ﮪﺎﻛﯩﻤﻴﻪﺕ ﺋﺎﺳﺘﯩﻐﺎ ﺋﺎﻟﯩﺪﯗ. ﺳﻪﻟﺠﯘﻗﻠﯘﻕ ﺩﯙﯞﻟﯩﺘﯩﻨﯩﯔ ﻛﯘﭼﯩﻴﯩﺸﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﭘﯜﺗﯜﻥ ﻳﺎﯞﺭﻭﭘﺎ ﺷﻪﺭﻗﻰ ﺭﯨﻢ ﺋﯩﻤﭙﯩﺮﻳﻪﺳﯩﻨﻰ ﻗﯘﺗﻘﯘﺯﯗﺵ ﺋﯜﭼﯜﻥ ﺗﺎﺭﯨﺨﺘﯩﻜﻰ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺧﯩﺮﯨﺴﺘﯩﺌﺎﻥ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﻨﯩﯔ ﺳﻪﭘﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﺎﺷﻼﻳﺪﯗ. ﺩﯨﻤﻪﻙ ﺑﯘ ﻣﺎﻟﻼﺯﮔﯩﺮﺕ ﺋﯘﺭﯗﺷﯩﻨﯩﯔ ﻏﻪﻟﺒﯩﺴﻰ ﺗﯜﺭﻙ ﯞﻩ ﺩﯗﻧﻴﺎ ﺗﺎﺭﯨﺨﯩﺪﯨﻜﻰ ﺑﯘﺭﯗﻟﯘﺵ ﻧﯘﻗﺘﯩﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﮪﯧﺴﺎﭘﻠﯩﻨﯩﺪﯨﻐﺎﻥ ﻣﯘﮪﯩﻢ ﺑﯩﺮ ﺗﺎﺭﯨﺨﻰ ﯞﻩﻗﻪﺩﯗﺭ.
ﻣﺎﻟﻼﺯﮔﯩﺮﺕ ﺋﯘﺭﯗﺷﯩﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺩﺍﯞﺍﻣﻠﯩﻖ ﻗﺎﻻﻳﻤﯩﻘﺎنچىلىق ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭗ، ﺋﺎﺭﺍﻣﭽﯩﻠﯩﻖ ﺑﻪﺭﻣﻪﻳﯟﺍﺗﻘﺎﻥ ﻛﯚيئوغلى ﻗﺎﺭﺍﺧﺎﻧﯩﻼﺭ ﮪﯘﻛﯘﻣﺪﺍﺭﻯ ﺷﻪﻣﺴﯜﻝ ﻣﯜﻟﯘﻙ ﻧﺎﺳﺮﺍﻏﺎ ﻗﺎﺭﺷﻰ ﻳﯘﺭﯗﺵ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ 200 ﻣﯩﯔ ﻛﯩﺸﻠﯩﻚ ﺯﻭﺭ ﺑﯩﺮ ﻗﻮﺷﯘﻥ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺋﯩﻠﮕﯩﺮﻟﻪﭖ ﻣﺎﯕﯩﺪﯗ. ﺑﯘ ﻳﯘﺭﯗﺷﺘﻪ ﺑﻪﺭﺯﻩﻥ ﻗﻪلئەﺳﯩﻨﯩﯔ ﻗﯘﻣﺎﻧﺪﺍﻧﻰ خاﺭﻩﺯﯨﻤﻠﯩﻖ ﻳﯘﺳﯘﻑ ﺑﯘ ﻛﯘﭼﻠﯘﻙ ﻗﻮﺷﯘﻧﻐﺎ ﺗﻪﯓ ﻛﯩﻠﻪﻟﻤﻪﻳﺪﯨﻐﺎﻧﻠﯩﻐﯩﻨﻰ ﭘﻪﻣﻠﻪﭖ ﺗﻪﺳﻠﯩﻢ ﺑﻮﻟﯘﺷﻨﻰ ﻗﺎﺭﺍﺭ ﻗﯩﻠﯩﺪﯗ. ﺋﻪﻣﻤﺎ، يۇشۇرۇنچە ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻧﻨﻰ ﺋﯚﻟﺘﯘﺭﯗﺷﻨﻰ ﭘﯩﻼﻧﻼﻳﺪﯗ. ﻗﺎﭖ-ﻗﺎﺭﺍﯕﻐﯘ ﺑﯩﺮ ﻛﯩﭽﯩﺪﻩ ﺳﻪﻟﺠﯘﻗﻼﺭنىڭ قۇﻟﯩﻐﺎ ﺋﻪﺳﯩﺮ ﭼﯘﺷﻤﯩﺴﯘﻥ ﺩﻩﭖ، خاﺭﻩﺯﯨﻤﻠﯩﻖ ﻳﯘﺳﯘﻑ ﺋﯚﺯ ﻗﻮﻟﻰ ﺑﯩﻠﻪﻥ 3 ﺑﺎﻟﯩﺴﻰ ﯞﻩ ﺋﺎﻳﺎﻟﯩﻨﻰ ﺑﻮﻏﯘﺯلىۋېتىدۇ. ئۇنىڭدىن ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺳﻪﻟﺠﯘق ﺋﺎﺭﻣﯩﻴﻪﺳﯩﮕﻪ ﺗﻪﺳﻠﯩﻢ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﻪﺭ ﺗﻪﺳﻠﯩﻢ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ ﻳﯘﺳﯘﻓﻨﻰ ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﻨﯩﯔ ﺋﺎﻟﺪﯨﻐﺎ ئېلىپ كېلىدۇ. ﻣﺎﻧﺎ ﻣﯘﺷﯘ ﭘﻪﻳﯩﺘﺘﻪ ﻳﯘﺳﯘﻑ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻧﻨﯩﯔ ﻗﻮﻟﯩﻨﻰ ﺳﯚﻳﻤﻪﻛﭽﻰ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﺋﯩﮕﯩﻠﯩﭙﻼ ﺗﯩﻘﯩﯟﺍﻟﻐﺎﻥ ﺧﻪﻧﺠﻪﺭﻧﻰ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭗ ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﻐﺎ ﺋﺎﺭﻗﺎ-ﺋﺎﺭﻗﯩﺪﯨﻦ ﺳﺎﻧﺠﯩﻴﺪﯗ. ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﯧﻐﯩﺮ ﻳﺎﺭﻟﯩﻨﯩﺪﯗ ﯞﻩ ﺋﯘﺯﯗﻥ ﺋﯚﺗﻤﻪﻱ ﯞﺍﭘﺎﺕ ﺑﻮﻟﯩﺪﯗ. ﻳﯘﺳﯘﻓﻨﻰ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﻪﺭ ﻧﻪﻗﻤﻪﻳﺪﺍﻧﺪﯨﻼ ﺋﯚﻟﺘﯘﺭﯞﯨﺘﯩﺪﯗ. ﺑﯘ ﺩﻩﻝ 1072-ﻳﯩﻠﻰ 11-ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 20-ﻛﯜﻧﻰ ﺋﯩﺪﻯ. ﻟﯩﻜﯩﻦ ﺑﯘ ﯞﻩﻗﻪ ﺗﻮﻏﺮﯨﺴﯩﺪﺍ ﺋﻮﺧﺸﯩﻤﯩﻐﺎﻥ ﺭﯨﯟﺍﻳﻪﺗﻠﻪﺭ ﺋﯩﺴﻼﻡ ﺩﯗﻧﻴﺎﺳﯩﻐﺎ ﺗﺎﺭﺍﻟﻐﺎﻥ. ﻳﻪﻧﻪ ﺑﯩﺮ ﺭﯨﯟﺍﻳﻪﺗﺘﻪ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﺩﯨﻴﯩﻠﯩﺪﯗ:
ﺷﻪﻣﺴﯜﻝ ﻣﯜﻟﯘﻙ ﻧﺎﺳﺮﯨﻨﯩﯔ ﺋﺎﺩﻩﻣﻠﯩﺮﯨﺪﯨﻦ ﺑﯩﺮﻯ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ خاﺭﻩﺯىملىك ﻳﯘﺳﯘﻑ ﺑﻪﺭﺯﺍﻥ ﻗﻪلئەﺳﯩﺪﻩ ﺗﯘﺗﯘﻟﯘﭖ ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﻨﯩﯔ ﺋﺎﻟﺪﯨﻐﺎ ئېلىپ كېلىنگەندە، ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ  ﻳﯘﺳﯘﻓﻨﻰ تەھدىد ﺑﯩﻠﻪﻥ ﻗﻮﺭﻗﺎﺗﻘﺎﻥ. ﺋﯘﻧﻰ ئېلىپ ﻛﻪﻟﮕﻪﻥ ﺋﯩﻜﻜﻰ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﮔﻪ ﺋﯘﻧﯩﯔ ﻗﻮﻝ-ﭘﯘﺗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﺑﺎﻏﻼﺷﻨﻰ ﺑﯘﻳﺮﯨﻐﺎﻥ، ﺋﺎﻧﺪﯨﻦ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﻮﻕ ﻳﺎﻧﻰ ﻗﻮﻟﯩﻐﺎ ﺋﯩﻠﯩﭗ ﻳﯘﺳﯘﻓﻨﻰ ﻧﯩﺸﺎﻧﻐﺎ ﺋﺎﻟﻐﺎﻥ. ﺩﻩﻝ مۇﺷﯘ ﭼﺎﻏﺪﺍ ﻳﯘﺳﯘﻑ: “ﺋﻪﻱ ﺯﺍﻟﯩﻢ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ، ﺑﯩﺮ ﺋﻪﺳﯩﺮنى ﻣﯘﺷﯘﻧﺪﺍﻕ ﺋﯚﻟﺘﯘﺭەمدۇ؟” ﺩﻩﭖ ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﻨﻰ ﮪﺎﻗﺎﺭﻩﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ. ﺑﯘﻧﯩﯔ ﺑﯩﻠﻪﻥ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﯩﺮﯨﮕﻪ ﺑﯘﻳﺮﯗﻕ ﺑﯩﺮﯨﭗ، ﺋﯘﻧﯩﯔ ﺑﺎﻏﻼﻗﻠﯩﺮﯨﻨﻰ ﻳﻪﺷﻜﯘﺯﯨﯟﻩﺗﻜﻪﻥ، ئۇنىڭدىن ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﻮﻗﻴﺎﻧﻰ كېرىپ ﺋﯘﻧﯩﯖﻐﺎ ﻗﺎﺭﯨﺘﯩﭗ ﺑﯩﺮ ﺋﻮﻕ ﺋﺎﺗﻘﺎﻥ، ﻟﯧﻜﯩﻦ ﺋﻮﻕ ﺗﻪﮔﻤﯩﮕﻪﻥ. ﻣﯘﺷﯘ كۈنگە ﻗﻪﺩﻩﺭ ﺋﺎﻟﭗ ﺋﺎﺭﺳﻼﻥ ﺋﺎﺗﻘﺎﻥ ﺋﻮﻕ ﮪﯧﭻ ﻧﯩﺸﺎﻧﻐﺎ ﺗﻪﮔﻤﻪﻱ ﻗﺎﻟﻤﯩﻐﺎﻥ ئىكەن. ﺑﯘ ﺋﻪھۋاﻟﺪﯨﻦ تېڭىرﻗﺎﭖ ﻗﺎﻟﻐﺎﻥ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺩﻩﺭﮪﺎﻝ ﻳﯘﺳﯘﻑ ﺗﻪﺭﻩﭘﻜﻪ ﻗﺎﺭﺍﭖ ﺋﯘﺩﯗﻝ ﻣﺎﯕﻐﺎﻥ. ﺋﻪﻣﻤﺎ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﭘﯘﺗﻠﯩﺸﯩﭗ ﻳﯩﻘﯩﻠﻐﺎﻥ، ﺑﯘ ﭘﯘﺭﺳﻪﺗﺘﯩﻦ ﭘﺎﻳﺪﯨﻼﻧﻐﺎﻥ ﻳﯘﺳﯘﻑ يۇشۇرۋالغان ﺧﻪﻧﺠﻪﺭﻧﻰ ﭼﯩﻘﯩﺮﯨﭙﻼ ﺳﯘﻟﺘﺎﻧﻨﯩﯔ ﺋﯘﺳﺘﯩﮕﻪ ئېتىلىپ بېرىپ ﺳﺎﻧﺠﯩﻐﺎﻥ، ﺋﯚﺯﯨﻤﯘ ﺋﻪﺳﻜﻪﺭﻟﻪﺭ ﺗﻪﺭﯨﭙﯩﺪﯨﻦ ﻧﻪﻕ ﻣﻪﻳﺪﺍﻧﺪﺍ ﺋﯚﻟﺘﯘﺭﯗﻟﮕﻪﻥ. ﺋﯧﻐﯩﺮ ﻳﺎﺭﯨﻼﻧﻐﺎﻥ ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﻣﯘﻧﺪﺍﻕ ﻧﻪﺳﯩﮭﻪﺕ ﻗﯩﻠﻐﺎﻥ:
ﺋﻮﻏﻠﯘﻡ ﻣﻪﻟﻪﻛﺸﺎﮪ ﺋﻮﺭﻧﯘﻣﻐﺎ ﺗﻪخت ﯞﺍﺭﯨﺴﻰ ﺑﻮﻟﺴﯘﻥ. ﻧﯩﺰﺍﻣﯜﻝ ﻣﯜﻟﻚ ﺩﺍﯞﺍﻣﻠﯩﻖ ﯞﻩﺯﯨﺮ ﺑﻮﻟﯘﭖ ﻗﺎﻟﺴﯘﻥ. ﺩﯨﮕﻪﻧﺪﻩﻙ ﮔﻪﭘﻠﻪﺭﻧﻰ ﻗﯩﻠﮕﻐﺎﻧﺪﯨﻦ ﻛﯩﻴﯩﻦ ﺋﯧﻐﯩﺮ ﮪﺎﻟﺴﯩﺰﻻﻧﻐﺎﻥ ﯞﻩ ﺋﯘﺯﯗﻥ ﯞﺍﻗﯩﺖ ﺋﯚﺗﻤﻪﻱ ﻳﻪﻧﻰ 1072-ﻳﯩﻠﻰ 11-ﺋﺎﻳﻨﯩﯔ 24-ﻛﯜﻧﻰ ﯞﺍﭘﺎﺕ ﺑﻮﻟﻐﺎﻥ.