cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
گوۋۇيۈەن (جوڭخۇا خەلق جۇمھۇريىتى ھۆكۈمىتى)
ۋەزىيە مۇددىتى
گوۋۇيۈەن مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى ئالدىدا جاۋابكار بولىدۇ ھەمدە خىزمىتىدىن دوكلات بېرىدۇ. مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى يېپىق مەزگىلىدە، مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى ئالدىدا جاۋابكار بولىدۇ ھەمدە خىزمىتىدىن دوكلات بېرىدۇ. گوۋۇيۈەننىڭ ھەر نۆۋەتلىك ۋەزىپە مۇددىتى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ ۋەزىپە مۇددىتى بىلەن ئوخشاش بولىدۇ. باش باقان، مۇئاۋىن باش باقانلار ۋە دۆلەت ئىشلىرى كومىسسارلىرىنىڭ ئۇدا ۋەزىپە ئۆتەش مۇددىتى ئىككى نۆۋەتتىن ئېشىپ كەتمەيدۇ.
تارماق ئاپپاراتلىرى
گوۋۇيۈەن تەسىس قىلىش ئىشخانىسى، گوۋۇيۈەن تەركىبىگە كىرىدىغان تارماقلار ( 27 )، گوۋۇيۈەننىڭ بىۋاسىتە قاراشلىق ئالاھىدە تەسىس قىلىنغان ئاپپارات ( 1 )، گوۋۇيۈەنگە بىۋاستە قاراشلىق ئاپپاراتلار ( 16 ) گوۋۇيۈەننىڭ ئىش بېجىرىش ئاپپاراتى ( 4 )، گوۋۇيۈەنگە بىۋاستە قاراشلىق كەسپىي ئورۇن ( 17 ) گوۋۇيۈەننىڭ مىنىستىرلىق ۋە كومىتېتلار باشقۇرىدىغان دۆلەت ئىدارىسى ( 22 ) ، گوۋۇيۈەننىڭ كېڭىشىش - ماسلاشتۇرۇش ئاپپاراتى ( 33 ) قاتارلىق ئورۇنلار تەسىس قىلىندى.
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى گوۋۇيۈەندىكى رەھبىرىي يولداشلارنىڭ ھەمكارلىشىپ گوۋۇيۈەننىڭ كۈندىلىك خىزمىتىنى بىر تەرەپ قىلىش ئاپپاراتى. 11 - نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى 1 - يىغىنىدا تەستىقلانغان گوۋۇيۈەننىڭ ئاپپارات ئىسلاھاتى لايىھىسى ۋە « گوۋۇيۈەننىڭ ئاپپاراتلارنى تەسىس قىلىش توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشى » نى گوۋۇيۈەن ئىشخانىسى تەسىس قىلىندى، مۇلازىمەت قىلىش مەسئۇلىيىتىنى كۈچەيتىپ، جىددىي تاقابىل تۇرۇش، نازارەت قىلىپ تەكشۈرۈش خىزمىتىنى يەنىمۇ مەسلىھەتچىلىك، ياردەمچىلىك ۋە تۈگۈنلۈك رول ئوينايدۇ. يېتەكچىلىك قىلىشتىن، مەملىكەت بويىچە ھۆكۈمەت ئۇچۇرلىرىنى ئاشكارىلاش خىزمىتىنىڭ مەسئۇلىيىتى.
گوۋۇيۈەننىڭ تەركىبىدىكى تارماقلار
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى دىپلوماتيە مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى دۆلەت مۇداپىئە مىنىستىرلىكى ، ئەمگەك ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت مىنىستىرلىكى زېمىن بايلىقى مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى مائارىپ مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى پەن - تېخنىكا مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى سانائەت ۋە ئۇچۇرلاشتۇرۇش مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى دۆلەت مىللەت ئىشلىرى كومىتېتى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى جامائەت خەۋىپسىزلىكى مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى دۆلەت خەۋىپىسىزلىكى مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى مەمۇرى تەپتىش مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى خەلق ئىشلىرى مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى ئەدلىيە مىنىستىرلىكى، مالىيە مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى ئادەم كۈچى بايلىقى ۋە ئىجتىمائىي كاپالەت مىنىستىرلىكى،جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى زېمىن بايلىقى مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى مۇھىت ئاسراش مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى تۇرالغۇ ۋە شەھەر - يېزا قۇرۇلۇشى مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى قاتناش تىرانسىپورت مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى سۇچىلىق مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى يېزا ئىگىلىك مىنىستىرلىقى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى سودا مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى مەدەنىيەت مىنىستىرلىكى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتى دۆلەت سەھىيە ۋە پىلانلىق تۇغۇت كومىتېتى جۇڭگۇ خەلق بانكىسى، جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى ئىقتىسادي تەپتىش مەھكىمىسى قاتارلىقلار.
گوۋۇيۈەنگە بىۋاسىتە قاراشلىق ئالاھىدە تەسىس قىلىنغان ئاپپاراتى
گوۋۇيۈەن دۆلەت مۈلكىنى نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش كومىتېتى  10 - نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى 1 - يىغىنىدا تەستىقلانغان گوۋۇيۈەننىڭ ئاپپارات ئىسلاھاتى لايىھەسى ۋە « گوۋۇيۈەننىڭ ئاپپاراتلارنى تەسىس قىلىش توغرىسىدىكى ئۇقتۇرۇشى » دا، گوۋۇيۈەنگە بىۋاسىتە قارايدىغان مىنىستىرلىك دەرىجىلىك ئالاھىدە ئاپپاراتى تەسىس قىلىنغان.
گوۋۇيۈەنگە بىۋاستە قاراشلىق ئورگان
جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيتى تاموژنا باش مەھكىمىسى، دۆلەت باج باش ئىدارىسى، دۆلەت سودا - سانائەت مەمۇرىي باشقۇرۇش باش ئىدارىسى، دۆلەت سۈپەت نازارەتچىلىكى ۋە كارانتىن - پىرىيوم باش ئىدارىسى، رادىئو - كىنو - تېلېۋىزىيە باش ئىدارىسى، دۆلەت ئاخبارات - نەشرىيات باش مەھىكىمىسى ( دۆلەت نەشىر ھوقۇقى ئىدارىسى )، دۆلەت تەنتەربىيە باش ئىدارىسى، دۆلەت بىخەتەر ئىشلەپچىقىرىشنى نازارەت قىلىش - باشقۇرۇش باش ئىدارىسى، دۆلەت ستاتىستىكا ئىدارىسى، دۆلەت ئورمانچىلىق ئىدارىسى، دۆلەت بىلىم مۈلۈك ھوقۇقى ئىدارىسى، مەملىكەتلىك ساياھەت ئىدارىسى، دۆلەت دىن ئىشلىرى ئىدارىسى، گوۋۇيۈەن مەسلىھەتچىلەر ئىشخانىسى، گوۋۇيۈەن ئورگانلار خوجىلىق ئىدارىسى، دۆلەت چىرىكلىكنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئىدارىسى گوۋۇيۈەنگە بىۋاستە قاراشلىق ئاپپاراتلار قاتارىغا كىرگۈزۈلدى، مەمۇرىي تەپتىش مىنىستىرلىقىغا قوشۇپ ۋىۋىسكا ئېسىلدى.
گوۋۇيۈەننىڭ ئىش بېجىرىش ئاپپاراتى
گوۋۇيۈەن مۇھاجىرلار ئىشلىرى ئىشخانىسى، گوۋۇيۈەن شياڭگاڭ - ئاۋمىن ئىشلىرى ئىشخانىسى، گوۋۇيۈەن قانۇنچىلىق ئىشخانىسى، گوۋۇيۈەن تەتقىقات ئىشخانىسى قاتارلىقلار.
گوۋۇيۈەنگە بىۋاستە قاراشلىق كەسپىي ئورۇنلار
شىنخۇا ئاگېنتلىقى، جۇڭگۇ پەنلەر ئاكادېمىيىسى، جۇڭگۇ ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيسى، جۇڭگۇ قۇرۇلۇش پەنلىرى ئاكادىمىيسى، گوۋۇيۈەن تەرەققىيات تەتقىقاتى مەركىزى، دۆلەت مەمۇرىيەت ئىنىستىتۇتى، جۇڭگۇ يەر تەۋرەش ئىدارىسى، جۇڭگۇ مېتېئورولۇگيىە ئىدارىسى، جۇڭگۇ بانكىچىلىق نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش كومىتېتى، جۇڭگۇ ئاكسيە نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش كومىتېتى، جۇڭگۇ سۇغۇرتا نازارەت قىلىپ باشقۇرۇش كومىتېتى، دۆلەت ئېلېكتر ئىنرگىيە نازارەت قىلپ باشقۇرۇش كومىتېتى، مەملىكەتلىك ئىجتمائىي كاپالەت فوندى كېڭىشى،  دۆلەت تەبئىي پەنلەر فوندى كومىتېتى قاتارلىقلار.
گوۋۇيۈەننىڭ ئىلىكتىرۇن تەرەققىياتى گورۇپپىسى ئىشخانىسى
گوۋۇيۈەننىڭ ئىلىكتىرۇن تەرەققىياتى گورۇپپىسى ئىشخانىسىنى، ھازىر دۆلەت ئەرزىيەت ئىدارىسى گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى باشقۇرغاندىن باشقا، ھەممىسى گوۋۇيۈەننىڭ تەشكىلىي تارماقلىرى باشقۇرىدىغان دۆلەت مەمۇرىي ئاپپاراتى « گوۋۇيۈەننىڭ مەمۇرىي ئاپپاراتلىرى ۋە ئىشتاتىنى باشقۇرۇش نىزامى » نىڭ 6 - ماددىسىدا، « گوۋۇيۈەننىڭ مەمۇرىي ئاپپاراتلىرى فونكىسيىسىگە ئاساسەن، گوۋۇيۈەن بەنگۇڭتىڭى، گوۋۇيۈەن تەركىبىگە كىرىدىغان تارماقلار، گوۋۇيۈەنگە بىۋاستە قاراشلىق ئورگان، گوۋۇيۈەننىڭ ئىش بېجىرىش ئاپپاراتى، گوۋۇيۈەننىڭ تەشكىلىي تارماقلىرى باشقۇرىدىغان دۆلەت مەمۇرىي ئاپپاراتى ۋە گوۋۇيۈەننىڭ كېڭىشىش - ماسلاشتۇرۇش ئاپپاراتى » ، « گوۋۇيۈەننىڭ تەشكىلىي تارماقلىرى باشقۇرىدىغان دۆلەت مەمۇرىي ئاپپاراتلىرى گوۋۇيۈەننىڭ تەركىبىدىكى تارماقلارنى باشقۇرۇش، ئالاھىدە مۇلازىمەتكە  مەسئۇل، مەمۇرىي باشقۇرۇش فۇنكسىيىسىنى يۈرگۈزىدۇ. »
گوۋۇيۈەننىڭ كېڭىشىش - ماسلاشتۇرۇش ئاپپاراتلىرى
گوۋۇيۈەننىڭ كېڭىشىش - ماسلاشتۇرۇش ئاپپاراتى گوۋۇيۈەننىڭ مەمۇرىي ئاپپاراتلىرى فۇنكسىيىسىنىڭ بىر تارمىقى. گوۋۇيۈەننىڭ مەمۇرىي ئاپپاراتلىرى مۇھىم كەسپىي خىزمەتلەرنى تەشكىللەش، ماسلاشتۇرۇش ۋەزىپىسىدىن ھالقىغان خىزمەتلەرنى ئۈستىگە ئالىدۇ.
باش باقان جاۋابكارلىق تۈزۈمى
باش باقان گوۋۇيۈەننىڭ خىزمىتىگە ئومۇميۈزلۈك رەھبەرلىك قىلىش، باش باقان گوۋۇيۈەنگە ۋاكالىتەن، مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ دائىمىي كومىتېتى ئالدىدا جاۋابكار بولىدۇ؛
مۇئاۋىن باش باقانلار، دۆلەت كومىسسارلىرى باش باقاننىڭ خىزمىتىگە ياردەملشىدۇ، ھەمدە گوۋۇيۈەننىڭ باش كاتىپى، مىنستىرلار، كومىتېت مۇدىرلىرى، جۇڭگو خەلق بانكىسى بانكا باشلىقى، ئىقتىسادىي تەپتىش مەھكىمىسىنىڭ باش مۇپەتتىشى بىلەن بىللە باش باقان ئالدىدا جاۋابكار بولىدۇ؛
گوۋۇيۈەننىڭ خىزمىتىدىكى چوڭ - چوڭ مەسىلىلەرنى، باش باقان ئەڭ ئاخىرقى تەدبىر بەلگىلەشكە ئىگە؛
باش باقان قىلىشقا ھوقۇقلۇق، مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى ۋە ئۇنىڭ دائىمىي كومىتېتى مۇئاۋىن باش باقان ئوتتۇرىغا قويغان، دۆلەت كومىسسارى، مىنستىرلار، كومىتېت مۇدىرلىرى، جۇڭگو خەلق بانكىسى بانكا باشلىقى، ئىقتىسادىي تەپتىش مەھكىمىسىنىڭ باش مۇپەتتىشى، گوۋۇيۈەننىڭ باش كاتىپلىقىغا تەيىنلەش - قالدۇرۇش توغرىسىدا.
يىغىن تۈزۈمى
گوۋۇيۈەننىڭ يىغىنى « گوۋۇيۈەننىڭ ئومۇمىي يىغىنى »، « گوۋۇيۈەننىڭ دائىمىي ئىشلار يىغىنى » ۋە « باش باقان ئىش بېجىرىش يىغىنى ». گوۋۇيۈەننىڭ خىزمىتىدىكى چوڭ - چوڭ مەسىلىلەرنى، چوقۇم گوۋۇيۈەننىڭ دائىمىي ئىشلار يىغىنىدا ياكى گوۋۇيۈەننىڭ ئومۇمى يىغىنىدا مۇزاكىرە قىلىپ قارار قىلىدۇ.
كونا باش باقانلار
جۇ ئېنلەي (1898-1976)، 1949-يىلى 10-ئاينىڭ 1-كۈنىدىن 1954-9-ئاينىڭ 27-كۈنىگىچە مەمۇرىي ئىشلار كېڭىشىنىڭ باش باقانلىرى بولغان.
مىللەت، مىللەت كىملىكى، مىللەت غۇرۇرى، مىللەت روھى ۋە ئۇلارنىڭ رولى
گىياھ *
مىللەت-«ئۇزاق مۇددەتلىك تارىخىي تەرەققىياتلار ئارقىسىدا شەكىللەنگەن ئورتاق تىل، ئورتاق زېمىن، ئورتاق ئىقتىسادىي تۇرمۇش ۋە ئورتاق مەدەنىيەتتە ئىپادىلىنىدىغان ئورتاق پىسىخولوگىيىلىك خۇسۇسىيەتكە ئىگە كىشلەر توپى.» («ئۇيغۇر تىلىنىڭ ئىزاھلىق لۇغىتى» دىن).
مىللەت ئۇقۇمى بىر ئاپستراكت ئۇقۇم. بۇ ئۇقۇم ئورتاق پىسىخولوگىيىلىك خۇسۇسىيەتكە ئىگە كىشلەرنىڭ مۇتلەق كۆپ قىسمىدا مىللەت كىملىكى، مىللەت غۇرۇري ۋە مىللەت روھى قاتارلىق پىسىخىك خۇسۇسىيەتلەر ئارقىلىق ئىپادىلىنىدۇ. مىللەت ئورتاق ئورتاق پىسىخولوگىيىلىك خۇسۇسىيەتكە ئىگە كىشلەرنىڭ ئىجتىمائىي ۋە ئىقتىسادىي پائالىيەتلەر بىلەن شۇغۇللىنىشىدىكى تەشكىلىي بىرلىك.
مىللەت كىملىكى بولسا مۇئەييەن بىر توپ كىشلەرنىڭ باشقا مۇئەييەن بىر توپ كىشلەردىن سۆپەت جەھەتتىن پەرقىلىنىپ تۇرۇدىغان خىسلەت، پىسخىك خاراكتېر، مەدەنىيەت ۋە تۇرمۇش ئۆرپە- ئادەتلىرىنى كۆرسىتىدۇ. مىللەت كىملىك ئالاھىدىلىكلىرى كونكرېت ھالدا مۇئەييەن بىر مىللەتكە مەنسۇپ بولغان ئىندىۋىدنىڭ (شەخسنىڭ) پىسىخىك جەھەتتىن ئۆزىدە ئىپادىلىگەن مۇئەييەن مىللەتكە خاس (تەۋە) بولغان ئۇرتاق پىسخىك خاراكتېرلار، مەسلەن، ئۆزى ياشاۋاتقان توپدىكى كىشلەرنىڭ ئۆرپ-ئادەتى بۇيىچە ياشاشنى ياخشى كۆرۈش ؛ مەزكۈر مىللەتنىڭ ئاساسىي ئېتىقادى بولغان دىنغا ئېتىقاد قىلىش؛ ئۆز توپىدىكى كىشلەرگە ئوخشاش كىيىنىشنى ياخشى كۆرۈش؛ مەزكۈر مىللەتكە خاس تائاملارنى يېيىشنى ياقتۇرۇش ۋە شۇ مىللەتنىڭ مەدەنىيىتىنى ياخشى كۆرۈش قاتارلىق جەھەتلەر ئارقىلىق ئىپادىلىنىدۇ. بىر ئىندىۋىدۇئال شەخسدە ئىپادىلەنگەن بۇ پىسخىك ھالەتلەردىن بىر مىللەتنىڭ ئومۇمىي مىللەت ئالاھىدىلىكلىرىنى كۆرۈپ ئالغىلى بولىدۇ. ئەگەر مۇئەييەن بىر مىللەتكە تەۋە بولغان كىشىدە بۇ خىل پىسخىك ھالەتلەر كۆرۈلمىسە، ئۇ چاغدا بۇ كىشى باشقا بىر مىللەتكە خەلقىگە مەنسۇپ كىشىگە ياكى غەلىتە بىر ئاڭلىق مەخلۇققا ئايلىنىپ قالغان بولىدۇ.
مىللەت غۇرۇرى بولسا مۇئەييەن مىللەتكە مەنسۇپ بولغان شەخسنىڭ ئۆز مىللىتىنىڭ قەدىر- قىممىتىدىن پەخىرلىنىش ۋە ئىپتىخارلىنىش ھېسىي (تۇيغۇسى). بۇ خىل مىللەت غۇرۇرى شۇ مىللەتنىڭ ھاياتى كۆچى بولۇش بىلەن بىرگە، شۇ مىللەت كىشلىرىنى ئىتتىپاقلاشتۇرۇدىغان ھەمدە بىرلىكتە ھەرىكەتلەندۈرۈدىغان ئامىل. بىر مىللەت كىشلىرىدىكى بۇ خىل غۇرۇرلۇق ئىنتايىن نازۇك ھېسىيات بولۇپ، بۇ غۇرۇرلۇق باشقىلار (باشقا مىللەت) تەرىپىدىن سەل- پەل دەخلى- تەرۇزلەرگە ئۇچرىشى ھامان، شۇ مىللەت كىشلىرى تەرىپىدىن دەرھال نارازلىق ياكى قارىشلىق قىلىشىغا ئۇچرايدۇ.
مىللەت روھى مۇئەييەن بىر مىللەت كىشلىرىنىڭ ئورتاق تىل، ئورتاق زېمىن، ئورتاق ئىقتىسادىي تۇرمۇش ۋە مەدەنىيەت ئاساسىدا ئۇزاق مۇددەتلىك تارىخىي تەرەققىياتلار جەريانىدا تاشقى دۆشمەنلەرنىڭ تاجاۋۇزچىلىق ھەرىكەتلىرگە قارشى تۇرۇش، مىللەت ئۇچرىغان ئىجتىمائىي ۋە ئىقتىسادىي قىيىنچىلىقلار ۋە تەبىئىي ئاپەتلەرنى يېڭىش قاتارلىقلار ئىجتىمائىي ۋە ئىقتىسادىي ھادىسىلەرنى باشتىن كەچۈرۈش جەريانىدا يېتىشتۈرگەن ئېگىلمەس-سۈنماس قەيسەر ئىرادىسى ۋە جاسارىتىنى كۆرسىتىدۇ.
نۆۋەتتە ۋەتەن ئىچىدىكى ئۇيغۇر يولباشچىلىرىنىڭ ستالىن ۋە ۋېنستېن چېرچىللەردەك ئۆز ۋەتىنىنىڭ توپرىقىنى دەسسەپ تۇرۇپ، ئۆز خەلقنى تاجاۋۇزچىلارغا قارشى كۆرەش قىلىشقا چاقىرىشىدەك نۇتۇق سۆزلەش ئىمكانىيەتلىرىدىن مەھرۇم بولغان ۋەزىيەتتە چەت ئەللەردىكى ئۇيغۇر سىياسىي تەشكىلاتلىرى ۋە سىىياسىي پائالىيەتچىلىرى ئۆزلىرى ئىستىقامەت قىلۋاتقان ھەر قايسى دېموكراتىك دۆلەتلەرنىڭ قانۇنىي تۈزۈملىرىگە رىئايە قىلىش ئاساسىدا ئۇيغۇر مىللىتىنىڭ ئەركىنلىككە ئېرىشىشىنى نىشان قىلغان سىياسىي پائالىيەتلەرنى تىنچلىق يول بىلەن قانات يايدۇرۇشى مۇمكىن، لېكىن بۇ خىل سىياسىي پائالىيەتلەر ھەرگىزمۇ رادىكاللىق ۋە زوراۋانلىق تۈسىنى ئالماسلىقى كېرەك. ئېسىڭىزدە بولسۇنكى، ھەر قانداق رادىكاللىق ۋە زوراۋانلىق تۈسىنى ئالغان مەشغۇلاتلار سىزنىڭ شۇ دۆلەتتە ئېلىپ بېرىۋاتقان سىياسىي پائالىيەتلىرىڭىزگە خاتىمە سىگنالىنىڭ چېلىنغانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.
2019-يىلى ئىيۇن ئېيى
* بۇ يازمىدا ئاپتۇرنىڭ تەلىپى بىلەن يازغۇچى ئىسمىدا تەخەللۇسلا ئىشلىتىلدى.
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
ئۆمۈرلۈك كەسىپنى قانداق تاللاش كېرەك(2)
ئۆمۈرلۈك كەسىپنى قانداق تاللاش كېرەك(2)
مۇۋاپىق كەسىپ تاللاشنىڭ قەدەم - باسقۇچلىرى
ئاتا - ئانىلارنىڭ رولى
ئالدىنقى: تەبىئى پەننى ئۈنۈملۈك ئۆگىنىشنىڭ ئۇسۇلى
كـىيىنكى: ئۆمۈرلۈك كەسىپنى قانداق تاللاش كېرەك(1)
دانىيە ئۇرۇشى
دانىيە ئۇرۇشى (خەنزۇچە: 丹麥戰爭) 1864-يىلىدىكى پروسسىيە بىلەن ئاۋسترىيىنىڭ دانىيىگە قارشى ئۇرۇشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئۇرۇش 19- ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا گېرمانىيىنى بىرلىككە كەلتۈرۈش يولىدىكى ئۈچ قېتىملىق سۇلالىلەر ئۇرۇشىنىڭ تۇنجى قېتىملىقى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
ئۇرۇش ھەققىدە
دانىيە ئۇرۇشى 1864- يىلىدىكى پروسسىيە بىلەن ئاۋسترىيىنىڭ دانىيىگە قارشى ئۇرۇشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ ئۇرۇش 19- ئەسىرنىڭ ئوتتۇرىلىرىدا گېرمانىيىنى بىرلىككە كەلتۈرۈش يولىدىكى ئۈچ قېتىملىق سۇلالىلەر ئۇرۇشىنىڭ تۇنجى قېتىملىقى بولۇپ ھېسابلىنىدۇ.
جەريانى
بېسمارك گېرمانىيىنى بىرلىككە كەلتۈرۈشنىڭ تۇنجى قەدىمىنى دانىيىگە قاراتقان ئۇرۇشتىن باشلىدى. بۇ ئۇرۇشنىڭ پىلتىسى شىلېسۋىش-خۇرىستان مەسىلىسى ئىدى. 1863- يىلى 11- ئايدا دانىيە ئېلبا دەرياسى ساھىلدىكى ئىككى بەگلىك-شېلېسۋىش بىلەن خۇرىستاننى قورشىۋالدى. بۇ 1852- يىلى روسىيە، ئەنگلىيە، فرانسىيە، ئاۋسترىيە، پروسسىيە، شىۋېتسىيە ۋە دانىيىلەر ئىمزالىغان لوندون كېلىشىمنامىسىدىكى ئالاقىدار بەلگىلىمىلەرگە خىلاپ ئىدى. ئۇنىڭ ئۈستىگە شۇ يەردىكى گېرمانلارنىڭ قارشىلىقىنىمۇ قوزغىدى. پروسسىيە بۇ پۇرسەتتىن پايدىلىنىپ، شۇ يەردىكى ئاھالىلەرنىڭ كۆپىنچىسى گېرمانلار دېگەن باھانىدە ئاۋسترىيە بىلەن شېرىكلىشىپ، 1864- يىلى 2- ئاينىڭ 1- كۈنى دانىيىگە قارشى ئۇرۇش قوزغىدى. 60 مىڭ كىشىلىك پروسسىيە-ئاۋسترىيە بىرلەشمە ئارمىيىسى پروسسىيە باش قۇماندانى فرانگېرنىڭ قۇماندانلىقىدا شىلېسۋىش چېگرىسىدىن ئۆتتى. 2- ئاينىڭ 6- كۈنى دانىيە ئارمىيىسى شىلېسۋىش ئەتراپىدىكى دالۋېرك ئىستھكامىنى قولدىن بېرىپ قويغاندىن كېيىن، ژىلاندىيە يېرىم ئارىلىنىڭ شەرقىي قىرغىقىغا چېكىنىپ باردى. 4- ئاينىڭ 18- كۈنى پروسسىيە-ئاۋسترىيە بىرلەشمە ئارمىيىسى دانىيە قوشۇنلىرىنى مەغلۇپ قىلدى. 4- ئاينىڭ 25- كۈنىدىن باشلاپ ئەنگلىيە، فرانسىيە، روسىيە ۋە ئۇرۇشقا قاتناشقان بارلىق دۆلەتلەر ۋەكىللىرى لوندوندا تىنچلىق سۆھبىتى ئۆتكۈزدى. بىراق، سۆھبەتتىن نەتىجە چىقمىدى. 6- ئاينىڭ 26- كۈنى قايتىدىن ھۇجۇم قوزغىغان پروسسىيە-ئاۋسترىيە بىرلەشمە ئارمىيىسى ئالىس بوغۇزىدىن ئۆتۈپ، يوتلاندىيە ۋە ئالىسون ئاراللىرىنى تولۇق كونترول قىلدى. دانىيىنىڭ قارشىلىق كۆرسىتىشكە مادارى يەتمىگەچكە، 10- ئاينىڭ 30- كۈنى ئىككى تەرەپ ۋەكىللىرى ۋېنادا رەسمىي تىنچلىق كېلىشىمى ئىمزالىدى. شۇنىڭ بىلەن ئۇرۇشمۇ ئاياغلاشتى.
نەتىجىسى
ۋېنا تىنچىلىق شەرتنامىسىگە ئاساسەن، شىلېسۋىش، خۇرىستوندىن ئىبارەت بۇ ئىككى كېنەزلىك ۋە لائېنبورگ كېنەزلىكى دانىيىدىن ئايرىپ چىقىرىلىپ، پروسسىيە بىلەن ئاۋسترىيىنىڭ ئورتاق باشقۇرۇشىغا ئۆتكۈزۈپ بېرىلدى. شۇنداق قىلىپ، بېسمارك ئۆزىنىڭ گېرمانىيىنى بىرلىككە كەلتۈرۈشتىن ئىبارەت بۈيۈك غايىسىنى ئىشقا ئاشۇرۇش يولىدىكى 1- باسقۇچلۇق مۇساپىنى بېسىپ، پروسسىيىنىڭ شىمالىي گېرمانيىدىكى ئورنىنى مۇستەھكەملىدى. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، دانىيە ئۇرۇشىنىڭ غەنىيمەتلىرىنى بۆلۈشۈش مەسىلىسى بېسماركنىڭ پروسسىيە-ئاۋسترىيە ئۇرۇشىنى قوزغىشىغا يوشۇرۇن تۇترۇق بولۇپ كۆمۈلۈپ تۇردى.
ئىلياس قاسىم
ئىلياس قاسىم
(چەتئەلدە ئوقۇغان نەتىجىلىك ئۇيغۇرلار)
ئەركىن سىدىق
مەن مەزكۇر يازمامدا يەنە ئۈچ يېڭى قېرىندىشىمىزنى تونۇشتۇرىمەن. بۇ قېتىم تونۇشتۇرىدىغان ئۈچ قېرىندىشىمىز پۈتۈنلەي باشقا-باشقا ساھەنى ئۆزلىرى ئۈچۈن كەسىپ قىلغان، شۇنداقلا باشقا-باشقا ئەللەردە ياشايدۇ. ئەمما ئۇلارنىڭ بىر ئورتاق ئالاھىدىلىكى شۇكى، ئۇلار ئۆزى تاللىغان ياكى ئۆزى كىرىپ قالغان كەسىپنى ناھايىتى سۆيۈپ، ئۇنىڭغا ئۆزىنىڭ بارلىقىنى ئاتاپ، قاتتىق تىرىشىپ، بۇيرۇلغان ياردەمنى قولغا كەلتۈرۈپ، شۇ ئارقىلىق ئادەتتىن تاشقىرى ياخشى نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرگەن. مەن ئۇلارنىڭ ھايات ھېكايىلىرىنى بىلگەندىن كېيىن ئۇلاردىن ناھايىتىمۇ تەسىرلەندىم ھەم ئىنتايىن پەخىرلەندىم. مەن سىزنىڭمۇ شۇنداق قىلىدىغانلىقىڭىزغا ئىشىنىمەن.
دوكتور ئىلياس قاسىم (ئاۋسترالىيە)
ئىنىمىز ئىلياس قاسىم 1969-يىلى كۇچار ناھىيە ئۈچئۆستەڭ يېزىسىدا تۇغۇلغان. 1986-يىلى شۇ يېزىدا ئوتتۇرا مەكتەپنى تاماملاپ، ئالىي مەكتەپ ئىمتىھانىدا كۇچار ناھىيەسى بويىچە ئىككىنچى بولغان. خىمىيەدە 96 نومۇر (ئۇ يىللاردا خىمىيە ئىمتىھانىنىڭ تولۇق نومۇرى 100 ئىدى) ئېلىپ، «شىنجاڭ» ئۇنىۋېرسىتېتى خىمىيە فاكۇلتېتىغا قوبۇل قىلىنغان. باشقا كەسىپتە ئوقۇش ئارزۇسى بار بولسىمۇ، تەقدىرنىڭ ئورۇنلاشتۇرۇشىغا خۇشاللىق بىلەن رازى بولۇپ، دەرسلەرنى ياخشى ئوقۇغان ۋە ئۇدا ئۈچ قېتىم كوجىما ياسۇنورى (Kojima Yasunori) مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئۇ 1991-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەندە بەش يىللىق ئومۇمىي نومۇردا سىنىپ بويىچە بىرىنچى بولغان ۋە ئۈرۈمچىدە خىزمەت تاللاش ئالاھىدە ئىمتىيازىغا ئېرىشكەن. ئەمما ئۇ ئۆز يۇرتىغا قايتىپ خىزمەت قىلىش يولىنى تاللاپ، كۇچار ناھىيەلىك 4-ئوتتۇرا مەكتەپكە خىزمەتكە ئورۇنلاشقان ۋە شۇ مەكتەپتە خىمىيە ئوقۇتقۇچىسى بولۇپ ئىشلىگەن. كېيىنچە قوشۇمچە ئىتتىپاق كومىتېتى سېكرېتارى بولۇپ ئىشلىگەن. 1995-يىلى ئىلياس دەرس ئۆتكەن ئوقۇغۇچىلار تولۇق ئوتتۇرىنى پۈتتۈرۈپ، ئالىي مەكتەپ ئىمتىھانىدىكى ئوتتۇرىچە نومۇرى «ئاپتونوم رايون» بويىچە ئەڭ يۇقىرى بولغان. ئۇ بۇ نەتىجىنىڭ تۈرتكىسىدە ئالىي مەكتەپ ئىمتىھانى ئۈچۈن خىمىيە تەكرارلاش ماتېرىيالى «خىمىيەدىن قىزىق نۇقتىلار» ۋە «خىمىيەدىن 90 نومۇر» قاتارلىق كىتابلارنى تۈزۈپ چىقىپ، نەشر قىلدۇرغان. ئۇ كىتابلار ئاپتونوم رايون بويىچە تارقىتىلىپ، كەڭ ئوقۇتقۇچى ۋە ئوقۇغۇچىلارنىڭ پايدىلىنىشىغا سۇنۇلغان. ئىنىمىز ئىلياس 1999-يىلى ئۈرۈمچى شەھەرلىك 14-ئوتتۇرا مەكتەپكە يۆتكەلگەن. ئۇ ئۈرۈمچىدە خىزمەت قىلىش جەريانىدا «شىنجاڭ» ئۇنىۋېرسىتېتىدا فىزىكا-خىمىيەسى بويىچە ماگىستىر ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇغان. بۇ ئوقۇشتا ئۇنۋان ئېلىشنىڭ بىر مۇھىم تەلىپى بولغان تەجرىبە-تەتقىقات تەلەپلىرىنى ئۈنۈملۈك تاماملاپ، خىتاينىڭ نوپۇزلۇق ئىلمىي ژۇرناللىرى، «شىنجاڭ» ئۇنىۋېرسىتېتى ئىلمىي ژۇرنىلى، ئۇيغۇر تېبابەتچىلىكى قاتارلىق ژۇرناللاردا بولۇپ جەمئىي ئالتە پارچە ئىلمىي ماقالە ئېلان قىلغان. ئۇ يەنە ئىنگلىز تىلىنى ياخشى ئۆگىنىپ، تىل ئۆتكىلىدىن ئوڭۇشلۇق ئۆتۈش بىلەن بىر ۋاقىتتا، دوستلىرى بىلەن بىرلىكتە ئۆگىنىپ ئىلگىرىلەش ئۈچۈن «ئەمەلىي قوللىنىلىدىغان ئىنگلىز تىلى يېزىقچىلىقى»(2002-يىلى) ۋە «ئىنگلىز تىلى يېزىقچىلىقى» (2004-يىلى) ناملىق كىتابلارنى نەشر قىلدۇرۇپ، كىتابخانلارغا سۇنغان.
ئۇ 2006-يىلى «شىنجاڭ» مائارىپ نەشرىياتىغا تەكلىپ بىلەن يۆتكەلگەن ۋە ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ ئون نەچچە پارچە كىتابنىڭ تەرجىمە-تەھرىرلىك خىزمىتىنى تاماملىغان. 2007-يىلى كورىيەگە دوكتورلۇق ئوقۇشقا بارغان. 2009-يىلى ئائىلىسى بىلەن ئاۋسترالىيەگە كۆچۈپ بېرىپ، ئاۋسترالىيە سىدنېي ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ ماتېرىيال خىمىيەسى كەسپىدە ئوقۇش مۇكاپاتىغا ئېرىشىپ، دوكتورلۇق ئوقۇشىنى داۋام قىلغان. سىدنېي ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇش جەريانىدا «ماتېرىيال خىمىيەسى ژۇرنىلى» (Journal of Materials Chemistry) ۋە «ئانئورگانىك خىمىيە» (Inorganic Chemistry) قاتارلىق نوپۇزلۇق ژۇرناللاردا 12 پارچە ئىلمىي ماقالە ئېلان قىلغان. بۇ ماقالىلەرنىڭ تەپسىلاتىنى تۆۋەندىكى ئۇلىنىشتىن كۆرگىلى ۋە بەزىلىرىنى ھەقسىز چۈشۈرۈۋالغىلى بولىدۇ (بەزى نەشر قىلغۇچى ژۇرناللارنىڭ بەلگىلىمىسى سەۋەبىدىن ھەممە ماقالىلەرنى بىۋاسىتە تەمىنلەش مۇمكىن بولمىدى):
http://www.researchgate.net/profile/Ilyas_Qasim
https://sydney.academia.edu/IlyasQasim
ئىنىمىز ئىلياس قاسىمنىڭ دوكتورلۇق تەتقىقاتىنىڭ مۇھىم نۇقتىسى «يېڭى ماتېرىياللارنى لايىھەلەش، سىنتېزلاش، ئۇلارنىڭ ماگنىتلىق ۋە ئۆتكۈزگۈچلۈك خۇسۇسىيەتلىرىنى خاراكتېرلەش، x نۇر دىفراكسىيەسى قاتارلىق ئۇسۇللار بىلەن بۇ يېڭى ماتېرىياللاردىكى ئاتوملارنىڭ جايلىشىشىنى ياكى ماددا تۈزۈلۈشىنى تېپىپ چىققاندىن كېيىن، تۈزۈلۈش-خۇسۇسىيەت مۇناسىۋىتىنى شەرھلەپ، تېخنىكىلىق ئىشلىتىش يوللىرىنى ئېچىشقا ئاساس يارىتىش» قاتارلىقلاردىن ئىبارەت.
http://sydney.edu.au/science/chemistry/studying-chemistry/careers/profiles-postgraduate.shtml
ئىنىمىز ئىلياس دوكتورلۇق ئوقۇشى جەريانىدا فىرانسىيە، ئاۋسترالىيە، يېڭى زېلاندىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە ئېچىلغان خەلقئارالىق ئىلمىي دوكلات يىغىنلىرىدا ئىلمىي دوكلات بەردى، ئالىملار بىلەن پىكىرلەشتى ۋە دوستلاشتى. ئوقۇش پۈتتۈرۈش دىسسېرتاتسىيەسى «ئەلا» بولۇپ باھالاندى. بۇ ماقالىنىڭ تولۇق تېكىستىنى بۇ يەردىن ھەقسىز چۈشۈرگىلى بولىدۇ:
http://ses.library.usyd.edu.au/handle/2123/10029
ئىنىمىز ئىلياس مۇنداق دەيدۇ: «بالىلىق ئائىلىسى بىلەن چەتئەللەردە ئوقۇش ئاسان بولمىغىنى بىلەن، يەنىلا مۇمكىن بولىدۇ، ھەتتا ئالاھىدە نەتىجىلەرنى يارىتىشمۇ مۇمكىن. ئەڭ مۇھىمى، سىز شۇنداق بىر ئىشنى ۋۇجۇدقا چىقارغىنىڭىزدا سىز ۋە سىزنى قوللاۋاتقانلار تولىمۇ شېرىن بىر خۇشاللىققا ئېرىشىدىكەن. مەن يۇرتتىكى دوستلىرىمنى سېغىنىپ ھەر قېتىم تېلېفون قىلغىنىمدا، مېنى ئىلھاملاندۇرۇپ، ماڭا مەدەت بېرىپ تۇرغان دوستلىرىمغا، ئاددىي تۇرمۇشقا شۈكرى قىلىپ، بالىلىرىمنى ئوبدان بېقىپ، مېنى ھەر ۋاقىت قوللاپ كەلگەن ئايالىمغا، سەبىر بىلەن دۇئا قىلىپ تۇرغان ئانامغا ۋە قېرىنداشلىرىمغا چىن كۆڭلۈمدىن رەھمەت ئېيتىمەن. مەن گەرچە بالىلىرىمغا ئىقتىسادىي جەھەتتە ئالاھىدە ياخشى شارائىت يارىتىپ بېرەلمىسەممۇ، ھاياتتا تىرىشچانلىق كۆرسىتىشنى ئەمەلىيىتىمدە كۆرسەتتىم. مەن تېخى كۆزلىگەن مەنزىلگە يەتكىنىم يوق، مېھرىبان ئاللاھ ئارمان بىلەن تىرىشقان بەندىسىگە ھامان نەتىجە بېرىدۇ، دېگەن ئىشەنچ بىلەن يولۇمنى داۋام قىلىمەن. بۇ يولدا كۆپلىگەن دوستلىرىم بىلەن بىللە ماڭسام، دەپ ئارزۇ قىلىمەن. مەن ‹ئىنگلىز تىلى يېزىقچىلىقى› دېگەن كىتابىمنىڭ خاتىمىسىدە ئېيتقاندەك، بىز ئىنساننىڭ قۇربى يېتىدىغان نۇرغۇن ساھەدە باشلىنىش نۇقتىسىدا تۇرماقتىمىز. بىز بۈگۈننى قەدىرلەپ، ئىشەنچ بىلەن كەلگۈسىگە قاراپ ماڭايلى، ئۇ ھەقىقەتەنمۇ گۈزەل جاي!»
دوكتور ئىلياس قاسىم ئېلان قىلغان ئىلمىي ماقالىلەرنىڭ تىزىملىكى
Journals:
1. Qasim and Blanchard et al. Impact of Cu doping on the structure and electronic properties of
LaCr1-xCuxO3. Inorganic Chemistry, 53(4), 2014, 2240–2247
2. Qasim and Blanchard et al. Soft ferromagnetism in mixed valence Sr1-xLaxTi0.5Mn0.5O3 perovskites. Dalton Transactions, 43, 2014, 6909 – 6918
3. Qasim and Blanchard et al. Structural and electronic properties of Sr1-xCaxTi0.5Mn0.5O3, Journal of Solid State Chemistry, 213, 2014. 293 – 300
4.Qasim and Kennedy et al. Stabilizing the orthorhombic perovskite structure in SrIrO3 through chemical doping, Journal of Materials Chemistry A, 2013, 1(42) 13357-13362
5. Qasim and Kennedy et al. Synthesis, structures and properties of transition metal doped SrlrO3. Journal of Materials Chemistry A, 1 (9), 2013 3127-3132.
6. Qasim and Blanchard et al. Ordered vs. Disordered perovskites; Structural studies of Fe-doped SrIrO3 and SrRuO3, Journal of Solid State Chemistry, 206,2013, 242-250
7. Qasim and Kennedy et al. Structural characterization of the perovskite series
Sr1-xLaxTi0.5Mn0.5O3. Journal of Solid State Chemistry, 200, 2013, 39-42.
8. Kennedy and Qasim et al. Synchrotron X-ray powder diffraction studies of structural phase transitions in perovskite oxides. Australian Journal of Chemistry, 65 (3), 2012, 229-235.
9. Qasim and Kennedy et al. X-ray absorption near edge structure and crystallographic studies of the mixed valence oxide SrRu0.8Ni0.2O3. Journal of Physics: Condensed Matter, 23 (43), 2011435401.
Note: Two more manuscripts (3d transition metal doped SrRuO3 and SrRuO3 – LaCrO3 series) are in the process of publication.
Conferences:
11. CAMS 2014, 3rd biennial conference of the Combined Australian Materials Societies, 26 – 28 November 2014, University of Sydney, Australia [A member of organizing committee]
12. 4th International Symposium on Structure-Property Relationships in Solid State Materials, 24 – 29 June 2012, Bordeaux, France [Talk].
13. A Joint Meeting of the Asian Crystallographic Association (AsCA), SCANZ and the BRAGG Symposium, 2 -6 Dec. 2012–Adelaide, Australia [Poster].
14. AINSE-ANBUG Neutron Scattering Symposium, 7 – 9 Nov. 2012, ANSTO, Lucas Heights, NSW, Australia [Poster].
15.Crystal 27 conference, 26 – 30 April 2011, Rotorua, New Zealand [Poster].
مەنبە:
http://www.meripet.com/2015/20150313_chetel_uyghur3.htm
خەندەن شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> خەندەن شەھىرى بولسا جۇڭگو خېبېي ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، خەندەننىڭ 1 390 000 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 36.36°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 114°29، پوقتانومۇرى 310 رايۇننومۇرى 056000.
ئۇيغۇرچە تور لۇغەت ۋە تور تەرجىمە بېكەتلىرى
1. ئۇيغۇرسوفت تور لۇغىتى
http://www.udict.cn
ئۇيغۇرچە، خەنزۇچە ۋە ئېنگىلىزچە 3 تىللىق لۇغەت.
2. ئۇيغۇرچە لۇغىتى
http://www.uyghurche.com
ئۇيغۇرچە-خەنزۇچە قوش يۆنىشلىك لۇغەت.
3. ئىزدە تور لۇغىتى
http://dict.izda.com
خەنزۇچە، ئۇيغۇرچە، ئىنگلىزچە، ئەرەبچە، تۈركچە ۋە قازاقچە 6 تىللىق لۇغەت.
4. كەنجى سوفىت لۇغىتى
http://www.kenjisoft.com/judict
ياپونچە-ئۇيغۇرچە لۇغەت.
5. تىلدىل لۇغىتى
http://www.tildil.com
تۈركچە - ئۇيغۇرچە لۇغەت.
6. جۇڭگو مىللەتلەر ئەدەبىياتى تەرجىمە ئىدارىسى
http://www.mzywfy.org.cn/translate.jsp
ئۇيغۇرچە-خەنزۇچە تور تەرجىمانى.
http://translate.izda.com
8. جۇڭگو ئۇيغۇرچە لۇغىتى
http://www.cndic.com/uighur.aspx
باشقىلار
ئوكيان لۇغىتى ئايفون نۇسخىسى:
http://apps.qarluq.com/lughet
ئۇيغۇرسوفىت كومپىيۇتېر لۇغىتى:
http://uyghursoft.com/ug-CN/products/udict.html
كومپىيۇتېر تەرجىمە دېتالى:
http://www.fxxz.com/soft/82501.html
http://www.uzzf.com/soft/135645.html
ئېلىكتىرونلۇق لۇغەت مەھسۇلاتى شىركەتلىرى:
http://www.irpan.com
http://www.muallim.cn
ئۇيغۇرچە-خەنزۇچە تەرجىمانلىق مۇلازىمىتى:
http://fanyi.uygurqa.com.cn
ئىلىمكار تورى
تور ئادىرىسى : https://web.archive.org/web/20190928055458/http://www.ilimkar.com/
ئوشۇق ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'">
3 كوي ئىلانچىلىقى
ئۈچ كوي ئىلانچىلىقى بولسا مەخسۇس ھەقىلىق ئىلان مۇلازىمىتى بىلەن شۇغىلىندىغان شىركەت.
تور ئادىىرىسى:https://web.archive.org/web/20211123211838/http://3koy.com/
ناپيىداۋ
ناپيىداۋ بولسا بىرما دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، ناپيىداۋنىڭ 930،000 نوپۇسىبار، 4،600 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 19.45°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 96°6، رايونمۇرى 067.
يېڭىشەھەر كوچا باشقارمىسى (كۇچار ناھىيىسى)
يېڭىشەھەر كوچا باشقارمىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Yéngisheher Kocha Bashqarmisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ كۇچار ناھىيىسى گە جايلاشقان.
قۇۋۇز چېلىش ئويۇنى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> قۇۋۇز چېلىش ئۇيغۇر ئاياللىرىنىڭ ئۇزاق زامانلاردىن بۇيان داۋاملىشىپ كېلىۋاتقان ئەنئەنىۋى ئويۇنلىرىنىڭ بىرى. قۇۋۇز - تۈزۈلۈشى ئاددىي، ئاۋازى يېقىملىق بىر خىل كىچىك چالغۇ بولۇپ، ئۇنى مەخسۇس كاسىپلار كىچىككىنە ئەگمەچ تۆمۈردىن ياسايدۇ. ئۇنىڭ ئوتتۇرىسىغا بېكىتىلگەن قويۇق سىم (تىل) ئاۋاز چىقىرىش رولىنى ئوينايدۇ. قول بىلەن قۇۋۇزنىڭ سېپىنى تۇتۇپ، ئۇچىنى ئۈستى - ئاستى كالپۇك ئاستىغا قىستۇرۇپ ئىككى قول بىلەن <تىلنى> ھەرىكەتلەندۈرۈپ پۈۋلىگەندە <تىل> قانچە تېز ھەرىكەتلەندۈرۈلسە، ئۇنىڭدىن شۇنچە يېقىملىق ئاۋاز چىقىدۇ. بىر قانچە قىز - چوكانلار بىر يەرگە ئولىشىپ ياكى چۆرىدىشىپ قۇۋۇز چېلىشقاندا، قۇۋۇزدىن چىققان مۇڭلۇق سادا قۇۋۇز ئاڭلىغۇچىلارغا بىر خىل زوق بېغىشلايدۇ. قۇۋۇز ئاددىي چالغۇ ئەسۋابى بولسىمۇ، لېكىن ئەينى چاغدا قەشقەر قىز - چوكانلىرى قۇۋۇز چېلىشقا تولىمۇ ئامراق ئىدى. قىز - چوكانلار يالغۇز قالغاندا قۇۋۇز چېلىشنى مەشىق قىلاتتى ۋە تېخىمۇ مۇڭلۇق چېلىشقا تىرىشاتتى. لېكىن، ھازىر قۇۋۇز چېلىش ۋە ياساش ئويۇن تۈرلىرى قاتاردىن چۈشۈپ قالىدى. قۇۋۇز چېلىش قىز - چوكانلار ئارىسىدىكى كۆڭۈل ئاچىدىغان بىر خىل ئويۇن تۈرى بولۇپلا قالماستىن، بەلكى مەلۇم دەرىجىدە ماھارەت يېتىلدۈرۈش رولىغىمۇ ئىگە. مۇمكىن بولسا بۇ ئويۇننى ھەر دەرىجىلىك سەنئەت ئۆمەكلىرى ئەسلىگە كەلتۈرگەن بولسا تېخىمۇ ياخشى كۆڭۈل ئېىش شارائىتىنى ياراتقان بولاتتى."
قاراساي بازىرى
قاراساي بازىرى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى خوتەن ۋىلايىتى دىكى قاراقاش ناھىيىسى بازىرىنىڭ غەربىي شىمالىغا 33 كىلومېتىر كېلىدىغان جايغا جايلاشقان.شىمالى تەرىپىدە تەكلىماكان قۇملۇقى بىلەن ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ ئاۋات ناھىيىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، شەرقى تەرىپى 477-تۈەن مەيدان ئورگىنى بىلەن قوشنا، شەرقىي جەنۇبتا كۇيا يېزىسى، پۇرچاقچى يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ، غەربىي تەرىپى ياۋا يېزىسى بىلەن تۇتىشىدۇ. شەھەر شەرقى مېردىئان ′40°79 ～ ′40°799، شىمالىي كەڭلىك ′34°37 ～ ′23°37 ، دېڭىز يۈزىدىن ئېگىزلىكى 1305 مېتىر، ئومۇمىي يەر كۆلىمى 3902 كۋادرات كىلومېتىر، تېرىلغۇ يەر كۆلىمى 58913 مو، كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان تېرىلغۇ يەر 1.63 مو.
مەمۇرىي كەنتلەر
قاراساي بازىرىنىڭ تەۋەلىكىدە 32 كەنت بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
ئارال يېزىسى (يېڭىشەھەر ناھىيىسى)
ئارال يېزىسى قەشقەر ۋىلايىتى يېڭىشەھەر ناھىيىسى گە قاراشلىق بىر يېزا بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسى 11 مىڭ ئەتراپىدا.
قاراساي بازىرى
نوپۇس
8434 ئائىلىلىك (يېزا نوپۇسى 381 ئائىلە، شەھەر نوپۇسى بولغان 251 ئائىلە) ، 37833 ئادەم (19077 ئايال)، بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇر لار 37817 ئادەم بولۇپ ئومۇمىي نوپۇسنىڭ %99.96 نى، خەنزۇ لار 16 ئادەم بولۇپ، ئومۇمىي نوپۇسنىڭ %0.04 نى ئىگەللىگەن.
ئىقتىساد
2006-يىلى كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان ئوتتۇرىچە كىرىم 1330.00 يۈەن بولغان. يېزا بويىچە ئاشلىق تېرىلغۇ كۆلىمى 55500 مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 416.14 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 23096 توننا بولغان. بۇنىڭ ئىچىدە بۇغداي تېرىلغۇ كۆلىمى 28 مىڭ مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 383.04 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 10725 توننا، كۆممىقوناق تېرىلغۇ كۆلىمى 27500 مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 449.855 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى 12371 توننا، كېۋەز تېرىلغۇ كۆلىمى 17 مىڭ 200 مو بولۇپ، بىرلىك مەھسۇلاتى 124.133 كىلوگرام، ئومۇمىي مەھسۇلاتى بىر توننا (ساپ پاختا) بولغان. يىل ئاخىرىدا قولدا قالغان چارۋا 1071500 تۇياق بولغان. ئۆزگىچە كەسىپلىرىدىن باغۋەنچىلىك، چارۋىچىلىق، پىلە باقمىچىلىقى قاتارلىقلار بار.
مەركىزى بانكا رەقەملىك پۇلى
مەركىزى بانكا رەقەملىك پۇلى (باشقىچە نامى: مەركىزى بانكا دىگىتال پۇلى؛ رەقەملىك پۇل، دىگىتال پۇل؛ س ب د س؛ ئېنگلىزچە: Central bank digital currency) بىر خىل مەركىزى بانكا تارقاتقان رەقەملىك پۇلدۇر. مەركىزى بانكا تارقاتقان قەغەز پۇل ۋە تەڭگىگە ئوخشاش رەقەملىك پۇلمۇ بىر خىل دۆلەتنىڭ ئىگىلىك ھوقۇقى نامىدا تارقاتقان قانۇنلۇق پۇلدۇر.
مەركىزى بانكا رەقەملىك پۇلى ئىدىيەسى ئاساسلىقى بۆلەكچە زەنجىرى تېخنىكىسى ۋە شىفىرلىق پۇل سەۋەبىدىن بارلىققا كەلگەن. مەركەزسىزلەشكەن دەپتەر تېخنىكسى ئاساسىدىكى شىفىرلىق پۇللار مەركىزى بانكا رەقەملىك پۇلىنىڭ بارلىققا كېلىشىگە سەۋەب بولغان ئامىللارنىڭ بىرسىدۇر. مەركىزى بانكا رەقەملىك پۇلى دۆلەت ۋە رايونلار ئارىسىدىكى چىقىم ۋە ئېلىم-بېرىمنىڭ ناھايىتى تېز سۈرەتتە بىخەتەر تاماملىشىغا نۇرغۇن قۇلايلىقلارنى ئېلىپ كېلىدۇ. ھازىرقى دائىم ئىشلىتىدىغان ئۈندىدا چىقىمدانى ۋە ئالىبابا چىقىمدانى قاتارلىقلارنىڭ ھەممىسى پەقەت قەغەز پۇلنى سانغا ئايلاندۇرۇپ توردا چىقىم قىلىشتىن ئىبارەت. بۇ خىل كۆچمە چىقىم ئەپلىرىنىڭ تېگى يەنىلا قەغەز پۇلىنى بانىكىلار ئۆز-ئارا پەردە ئارقىسىدا ئالماشتۇرۇشتىن ئىبارەت. لېكىن مەركىزى بانكا رەقەملىك پۇلى پەقەت ئىنتېرنىت تورىدا ھەركەت قىلدىغان، قەغەز پۇلغا بېقىنمايدىغان ھەقىقى مەنىدىكى رەقەملىك پۇلدۇر.
مالې
left|thumb|250px|داككا left|thumb|250px مالې بولسا مالدىۋ ئاراللىرى دىكىبىخاھار 2006 نوپۇس بار، مالېنىڭ 7 104،403 نوپۇسىبار، 1.0 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 4.10°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 73°30.
شەيدۇللا
شەيدۇللا بولسا شىنجاڭ،خىمالىكاڭ لىك 36.24°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 78°03.
كۇۋەيت شەھىرى
كۇۋەيت شەھىرى بولسا كۇۋەيت دىكىبىخاھار 2005 نوپۇس بار، كۇۋائىت شەھىرىنىڭ 2،380،000 نوپۇسىبار، 200 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 47.58°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 29°22.
شيامېن شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> شيامېن شەھىرى بولسا جۇڭگو فۇجيەن ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2006 نوپۇس بار، شيامېننىڭ 2،640،000 نوپۇسىبار، خىمالىكاڭ لىك 24.36°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 118°44، پوقتانومۇرى 361000 رايۇننومۇرى 592.
فەتھۇل بارىي
thumb|404x404px فەتھۇل بارىي (فتح الباري بشرح صحيح البخاري). ئاتاقلىق ھەدىسشۇناس ۋە شافىئىي فەقىھ شىھابۇددىن ئەبۇلفەزل ئەھمەد ئىبنى ئەلى ئىبنى ھەجەر ئەلئەسقەلانىي (ھ. 773 – 852 / م. 1371 – 1449) تەرىپىدىن ئىمام بۇخارىينىڭ «جامىئۇسسەھىھ»ىگە يېزىلغان مۇكەممەل شەرھ بولۇپ، مۇئەللىف ئۇنى 25 يىلدا (ھ. 817 – 842 / م. 1414 – 1439) تاماملىغان. مۇئەللىف مەزكۇر شەرھنى يېزىشتا ئىلگىرىكى شەرھلەرنى خۇلاسىلىگەن ۋە بۇرۇنقى 1200 ئەسەردىن پايدىلانغان. ئالدى بىلەن ئەسىرىگە ئالاقىدار مەسىلىلەرنى ۋە ئىلمىي پىلانىنى بايان قىلىپ «ھۇدەسسارىي» نامىدا بىر مۇقەددىمە يازغان. ئاندىن ھەربىر ھەدىسنى ئىزاھلاشقا باشلاپ، ئالىملار ئىتتىپاق مەسىلىلەرنى ۋە قاراشلىرى ئوخشاش بولمىغان مەسىلىلەرنى فىقھىي تەتقىقات ۋە تەرجىھلىرى بىلەن بايان قىلغان.
«سەھىھۇل بۇخارىي»نىڭ قوليازما نۇسخىلىرىدىكى ۋە ئاغزاكى رىۋايەتلىرىدىكى پەرقلەرنى سېلىشتۇرغان. ئۆزى كەلتۈرگەن ھەدىسلەرگە سەھىھلىك جەھەتتىن باھا بەرگەن.
ئەقىدە، تەفسىر، ھەدىس، فىقھ، تارىخ، تىل، قىرائەت، ئەدەبىيات، تېبابەت ۋە باشقا تۈرلۈك ئىلىملەرگە ئالاقىدار مەسىلىلەردە چوڭقۇر ۋە قىممەتلىك تەتقىقاتلارنى ئېلىپ بارغان.
ھەر بۆلۈمنىڭ ئاخىرىدا شۇ بۆلۈمدىكى ھەدىسلەرنىڭ ئىمام مۇسلىم ھەم «جامىئۇسسەھىھ»ىدە رىۋايەت قىلغىنى، تەكرارلانغىنى ۋە ئومۇمىي سانىنى بايان قىلىپ خاتىمە يازغان.
ئەسەرنىڭ ئىسمى ئىمام زەينۇددىن ئىبنى رەجەب ئەلباغدادىي (ھ. 736 – 795 / م. 1336 – 1393) نىڭ شۇ نامدا تاماملىيالمىغان بىر ئەسىرىگە ۋە مۇئەللىف ھافىز ئىبنى ھەجەرنىڭ ئۇستازى مەجدۇددىن فەيروزئابادىي (ھ. 729 – 817 / م. 1329 – 1415) نىڭ قەلىمىگە ئائىت شۇ ناملىق ئەسىرىگە ئىشارە سۈپىتىدە «فەتھۇل بارىي» دەپ ئاتالغان. ئەڭ سۈپەتلىك نەشرى 1958 - يىلى شەيخ مۇھىببۇددىن ئەلخەتىب (ھ. 1305 – 1389 / م. 1886 – 1969) تەرىپىدىن تەييارلىنىپ 1959 - يىلى قاھىرەدە «ئەلمەكتەبەتۇسسەلەفىييە» تەرىپىدىن 12 تومدا بېسىلغان.
مادېلىن ئالبېرت
مادېلىن ئالبېرت 1937-يىلى 5-ئاينىڭ 15-كۈنى چېخوسلوۋاكىيە پراگادا تۇغۇلغان، ئامېرىكا تارىخىدىكى تۇنجى ئايال دۆلەت ئىشلىرى كاتىپى.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
ئۇيغۇرچە ئىسمى :مادېلىن ئالبېرت
دۆلەت تەۋەلىكى :ئامېرىكا
تۇغۇلغان ۋاقتى :1937-يىلى 5-ئاينىڭ 15-كۈنى
كەسپى :ئامېرىكىنىڭ 64-نۆۋەتلىك دۆلەت كاتىپى
پۈتتۈرگەن مەكتىپى :كولومبىيە ئۇنىۋېرسىتېتى
چەتئەلچە نامى :Madeleine Korbel Albright
شەخس ئانكىتى
4پارچەمادېلىن ئالبېرت مادېلىن ئالبېرتنىڭ ئەسلى ئىسمى مارى يانا كوربېلوۋا، ئامېرىكىنىڭ 64 -نۆۋەتلىك دۆلەت كاتىپى بولغان، ھازىر گېئورگېتوۋن ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئەدمۇند A دىپلوماتىيە مۇلازىمەت ئىنستىتۇتىدا پروفېسسور.
1937-يىلى 5-ئاينىڭ 15-كۈنى چېخوسلوۋاكىيە پراگادا تۇغۇلغان. ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى بولغان چاغدا ئۇ ۋە ئائىلىسىدىكىلەر لوندوندا. ئۇنىڭ دادىسى دىپلوماتىيە ئەمەلدارى، قوشۇمچە ئالىم، چېخوسلوۋاكىيەنىڭ يۇگوسلاۋىيە دە تۇرۇشلۇق باش ئەلچىسى بولغان. 10 ياشقا كىرگەن ۋاقىتتا، شىۋېتسارىيە مەكتەپكە كىرىپ ئوقۇغان ھەمدە ئىسمىنى مادېلىنغا ئۆزگەرتكەن. 1948-يىلى ئۇنىڭ دادىسى ب د ت نىڭ ھىندىستان ۋە پاكىستان مەسىلىسى كومىتېتى ۋەزىپىسىگە تەيىنلەنگەن.
1948-يىلىدىن كېيىن، ئۇنىڭ ئاتىسى دۆلەتنى ئاغدۇرۇش پائالىيىتى بىلەن شۇغۇللانغان، پۈتۈن ئائىلىدىكىلەر ئامېرىكىدىن سىياسىي پاناھلىق تەلەپ قىلغان.
كېيىن ئامېرىكىغا كۆچۈپ بېرىپ ئولتۇراقلاشقان، ئالبېرت ماسساچۇسېتس شىتاتىنىڭ ۋېللېسلېي ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئاخبارات ۋە سىياسەتشۇناسلىقتا ئوقۇغان.
1959-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەن. ئۇ يەنە كولۇمبىيە ئۇنىۋېرسىتېتى دا پەلسەپە دوكتورلۇق ئىلمىي ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن، ئىنگلىز تىلى، چېخ تىلى، پولەك تىلى، رۇس تىلى ۋە فرانسۇز تىللىرىنى پىششىق ئۆگەنگەن.
خىزمەت ھاياتى
6پارچەمادېلىن ئالبېرتچىكاگو ئۇنىۋېرسىتېتى خەلقئارا ئىشلار ئىلمى پروفېسسورى بولغان.
1976-يىلى سىياسىي ساھەگە قەدەم قويغان، كېڭەش پالاتا ئەزاسى ئەدمۇند مۇسكېگېت (مېئانې شىتاتى دېموكراتلار پارتىيىسىنىڭ ئەزاسى) خىزمىتىنى قىلغان.
1978-يىلى جىم كات زۇڭتۇڭنىڭ دۆلەت خەۋپسىزلىك كومىتېتىنىڭ ئەزالىقىغا تەيىنلەنگەن.
1981-يىلى رىگان زۇڭتۇڭ بولغان، كېيىن ئىلىم ساھەسى ئەسەرلىرىدىن «پولشا : سىياسىي ئۆزگىرىش جەريانىدا ئاخبارات ساھەسى رول ئوينىغان».
1993-يىلى گېئورگېتوۋن ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇتقۇچىلىق قىلغان، دىپلوماتىيەدىن دەرس ئۆتكەن.
نىكاھ-مۇھاببىتى
مادېلىن ئالبېرتئۇ ۋېللس ئىنستىتۇتىدا ئوقۇۋاتقان ۋاقتىدا يوسېف بىلەن تونۇشقان. يوسېف ئامېرىكىدا ئەمەلىي كۈچى كۈچلۈك بولغان بىر مەتبۇئات جەمەتى ئەۋلادى، ئۇلار تونۇشۇپ ئالتا يىلدىن كېيىن، ئالبېرت ئوقۇش پۈتتۈرگەن، ئوقۇش پۈتتۈرگەن 3-كۈنى ئۇلار توي مۇراسىمى ئۆتكۈزگەن. يوسېف بىر مۇخبىر، بىر چوڭ جەمەتنىڭ ئەركىسى. بۇ جەمەتىدىكىلەر ئالبېرتنى ئېتىراپ قىلغان ئەمەس، ئۇ ئۆزى ۋە يوسېف ئوخشاش بولمىغان ئىككى قاتلامدا ئىكەنلىكىنى ھېس قىلغان، بارلىق پۇرسەت ۋە كۆپ ئاماللارنى ئىشلىتىپ ئىزدەپ يوسېف جەمەتىگەبىر ياخشى تەسىر قالدۇرغان.
يېڭىلا توي قىلغان ئالبېرت تۇنجى قېتىم ھامىلدار بولغاندا بالدۇر بوشانغان، ئەيلىس ۋە ئاننى قوشكېزەكلەرنى تۇغقان، بۇ ئىككى بالا قەيسەرلىك بىلەن ھايات قالغان.
ھاكىمىيەت بىلەن دىن ئايرىلغان
thumb|492x492px| ھاكىمىيەت بىلەن دىن ئايرىلغان (ئىنگ: Secularizm؛ ڧرانس: Laïc؛ تۈركچە: Laik) لۇغەت مەنىسى: دىن ئىشلىرىنى دۆلەت ئىشلىرىغا ئارلاشتۇرمايدىغان، دۆلەت ئىشلىرىنى دىندىن ئايرىم تۇتقان (كىشى ياكى تەشكىلات). مەسىلەن: تۈركىيە جۇمھۇرىيىتى... ھاكىمىيەت بىلەن دىن ئايرىلغان ۋە سوتسىيال بىر قانۇن دۆلىتىدۇر.
مادېلىن ئالبېرت
نىكاھ-مۇھاببىتى
ئىككىنچى قېتىم ئالتە ئايدىن كېيىن ھامىلىدار بولۇپ، ئۇ قىزىل كېسىلىگە گىرىپتار بولۇپ قالغان. دوختۇرلار ئاگاھلاندۇرۇپ مۇنداق دېگەن: قورساقتىكى بالا مېڭە زەخىملىنىشكە ئۇچرىشى مۇمكىن دېگەن، لېكىن شۇ چاغدىكى ئامېرىكا قانۇنىدا بالا چۈشۈرۈش قانۇنسىز ئىدى. كېيىن تۇغۇت جەريانىدا، بالا ئۆلۈپ كەتكەن. بۇ كەچۈرمىشلەر ئۇنىڭغا ئاياللارنىڭ چوقۇم تاللاش ھوقۇقىنى ئېنىق تونۇتقان، بولۇپمۇ ئۇلار يولۇققان ئاشۇ قىيىن ۋاقىتلار.
نورىمانگۈل ئابدۇرۇسۇل
شىنجاڭ ئاي سىرى سودا چەكلىك شىركىتىنىڭ باش دېرىكتورى ، ئاي سىرى سىفا سالونىنىڭ قۇرغۇچىس نورىمانگۈل ئابدۇرۇسۇل خانىم 1986-يىلى 1-ئاينىڭ 8-كۈنى تۇرپان شەھىرىدە توغۇلغان بولۇپ ، 1992-يىلىغىچە ئائىلە ۋە يەسلى تەربىيەسىدە بولغان ، 1992-يىلىدىن 1997-يىلىغىچە تۇرپان شەھەرلىك 5-باشلانغۇچ ۋە 7-باشلانغۇچ مەكتەپتە ئۇيغۇرچە ، خەنزۇچە مائارىپ تەربىيەسىدە بولغان ، 1997-يىلىدىن 2001-يىلىغىچە شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتوتىنىڭ ئۇقىغان ۋە بۇ جەريانلادا مەكتەپتە كۆپ قېتىم ئىلغا ئوقۇغىچى ، ئۈچتە ياخشى ئوقۇغۇچى بولۇپ باھالانغان ۋە جۇڭگو كومنىستىك ياشلار ئىتتىپاقىغا ئەزا بولغان ،2001-يىلى شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتوتىنى ئەلا نەتىجە بىلەن پۆتكۈزۈپ ، بېيجىڭدا جۇڭگو ناخشا-ئۇسۇل ئۆمىكىنىڭ ئۇسۇل ئارتىسى بولۇپ خىزمەت قىلغان ، 2003-يىلىدىن 2016-يىلىغىچ شىنجاڭ خەلقئارا چوڭ بازار ئۇسۇل ئۆمىكىگە خىزمەت قىلغان ۋە بۇ جەريانلاردا شىنجاڭ خەلقئارا چوڭ بازار ئۇسۇل ئۆمىكىنىڭ ئۇسۇل ئوقۇتقۇچىسى ، ئەترەت باشلىقى بولۇپ ئىشلىگەن ، 2013-يىلى بېيجىڭ ئۇسۇل ئىنىستىتوتىدا ئۇسۇل كەسپى بويىچە بىلىم ئاشۇرۇپ كىلىپ ، ئۆز كەسپىگە بولغان تېرىشچانلىقىنى يەنىمۇ بىر قەدەم ئالغا ئىلگىرلەتكەن ،2017يىلى ئۆزىنىڭ ئوزۇندىن بويانقى يەنە بىر ئارزۇسى بولغان خەلقئارا سودا ۋە خانىم-قىزلار ساغلاملىق ئىشلىرىغا بولغان تىرىشچانلىقىنى روياپقا چىقىرىپ ، شىنجاڭ ئايسىرى خەلقئارا سودا چەكلىك شىركىتى قورۇپ چىققان ۋە 2017-يىلى 5-ئاينىڭ 20-كۈنى رۈيدا سودا شەھەرچىسىنىڭ 18-قەۋىتىگە جايلاشقان <ئاي سىرى سىفا سالونى>>نىڭ ئېچىلىش مۇراسىمى داغدۇغىلىق ئۆتكۈزۈپ ، خانىم -قىزلارغا بولغان تېخىمۇ كەسپىي مەركەزنى جەمئىيتىمىزگە رەسمىي ئېچىۋەتكەن.
مادېلىن ئالبېرت
نىكاھ-مۇھاببىتى
ئۈچىنچى قېتىم ھامىلىدار بولغاندا ساغلام بىر قىز تۇغقان، ئۇ كەيسىلىن. ئالبېرت ئۈچ قىز كۆرۈش ھاياتىدا، ئۇلارنى بېقىپ چوڭ قىلىش ئۈچۈن، ئۇ ئۆزىنىڭ ۋەزىپىسىنى بىر تەرەپكە قايرىپ قۇيۇپ، پۈتۈن ۋۇجۇدى بىلەن قىزلىرىنى بېقىپ چوڭ قىلغان.
نورىمانگۈل ئابدۇرۇسۇل
مەنبە
ئەلكۈيى تورى
ئەلى ئەكبەر داموللام
ئەلى ئەكبەر داموللام (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Eli Ekber Damollam ) بولسا خوتەن ۋىلايىتى، قاراقاش ناھىيىسى نىڭ زاۋا بازىرى دا تۇغۇلغان. تولۇق ئىسمى ئەلى ئەكبەر مۇھەممەد، ئەلى ئەكبەر داموللام ياكى ھاجىم دەپ خەلققە تونۇلغان دىنى ئۆلىما. 2012-يىلى ۋەتەندىن ئايرىلىپ مىسىردا 2017-يىلىغىچە ئىتىقامەت قىلغان. 2017-يىلى مىسىر ھۆكۈمىتىنىڭ ئۇيغۇرلارغا قاراتقان نۇقتىلىق تۇتۇش ھەرىكىتىدە تۈركىيەگە بارغان. ھازىر ئىستانبۇل شەھىرى، كۈچۈكچەكمەچە ئىلچىسىنىڭ سەفاكۆي رايونىدا ئستىقامەت قىلىۋاتىدۇ.
Juxey shehiri
Juxey shehiri bolsa Junggo Guangdong Ölkisi dikibixahar 2007 nopus bar, Juxeyning 1,332,000 nopusibar, 805.8 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 23.2°, xariki uzunluk 113°43, poqtanomuri 519000 rayunnomuri 756.
خەن يۈ
خەن يۈ تەشەببۇس قىلغان قەدىمكى ئەدەبىيات ھەرىكىتىنىڭ ئاساسلىق مەزمۇنى ئالدىنقى چىن، ئىككى خەن سۇلالىلىرىنىڭ نەسر روھىغا ۋارىسلىق قىلىش ھەم ئالتە سۇلالىدىن بۇيانقى ئېتى ئۇلۇغ، سۇپرىسى قۇرۇق بولغان جۈپلۈك شەكىل بىلەن قارشىلىشىش ئىدى. ئۇ ماقالە مەزمۇنىنىڭ مۇھىملىقىنى تەكىتلەپ، ماقالىدە مەزمۇنلۇق گەپ قىلىشنى تەشەببۇس قىلغان. قەدىمكى ئەدەبىياتنىڭ «مەنىسىنى ئۆگىنىش، گېپىنى ئۆگەنمەسلىك»، «گەپنى ئۆزى قىلىش»، «ئەسەرنىڭ تىلى راۋان بولۇش» نى تەشەببۇس قىلغان. خەن يۈنىڭ تىرىشىپ تەشەببۇس قىلىشى ئارقىسىدا، قەدىمكى ئەدەبىيات ھەرىكىتى كەڭ تەسىر قوزغىدى، نۇرغۇن كىشىلەر خەن يۈدىن تەلىم ئالدى، ئۇ فەن زۇڭيۈەن، لى ئاۋ، خۇاڭ فۇشى، لى خەن، شىن ياجى قاتارلىق بىر تۈركۈم ئاتاقلىق قەدىمكى ئەدەبىياتشۇناسلارنى ئىتتىپاقلاشتۇرۇپ، بىرلىكتە تىرىشىپ، ئورۇنسىز قائىدە-يوسۇن، ئەپقاچتى گەپ-سۆزلەرنى توسۇپ، ئېگىلمەس ئىرادە بىلەن ئىلگىرىلىدى. كېيىن يەنە ليۇ زۇڭيۈەننىڭ زور كۈچ بىلەن قوللىشىغا ئېرىشتى، قەدىمكى ئەدەبىياتنىڭ تەسىرى تېخىمۇ زورىيىپ، جۈپلۈك شەكىلنى بېسىپ چۈشۈپ، ئەدەبىيات ساھەسىدىكى ئاساسلىق كەيپىياتقا ئايلاندى.
ئەسەرلىرى
خەن يۈنىڭ نەسرلىرىدە جاسارىتى ئۇرغۇپ تۇرىدۇ، پىكىرلەر گىرەلىشىپ كەتكەن، ئاجايىپ تەمسىل، ئوخشىتىشلار قوللىنىلغان، ئوبرازلىرى يارقىن، كۆپ خىل بەدىئىي ئالاھىدىلىككە ئىگە. ئۇنىڭ مۇھاكىمە ماقالىلىرىدىن «ئەينى تەرىقەت»، «تەلىمات»، «بۇددانىڭ سۆڭىكى توغرىسىدا» ، «ئۆگىنىشكە كىرىشىشكە ئىزاھ»، يېزىپ بەرگەن كىرىش سۆزلەردىن «مېڭ دۇڭيېنى ئۇزىتىش» قا كىرىش سۆز»، «گاۋشەن تەقسىرنى ئۇزىتىش» قا كىرىش سۆز، بايان ماقالىلىرىدىن «جاڭ جۇڭچىڭنىڭ تەرجىمىھالىنىڭ داۋامى»، قەبرە تەزكىرىسىدىن «ليۇ زىخۇنىڭ قەبرە تەزكىرىسى»، تەزىيەنامىلەردىن «شىئېرلاڭغا تەزىيە»، شۇنىڭدەك ئەپسانىۋى ھېكايىلەردىن «ماۋ يىڭنىڭ تەرجىمىھالى» قاتارلىقلار ھەممە ئېتىراپ قىلغان داڭلىق ئەسەرلەر، ئۇلار ئەۋلادلارنىڭ نەسر ئىجادىيىتىگە ناھايىتى ياخشى تۈرتكىلىك رول ئوينىغان.
شېئىر ئىجادىيىتى
خەن يۈ شېئىرىيەتتىمۇ ئۆزىگە خاس مۇۋەپپەقىيەتكە ئېرىشكەن. ئۇ شېئىرلىرىدا دۇ فۇنىڭ شېئىرلىرىنىڭ مەلۇم يېڭى ئالاھىدىلىكلىرىنى قوبۇل قىلىپ، نەسرنىڭ سەھىپە تۈزۈلۈشىنى شېئىر يېزىشتا قوللانغان؛ شېئىرغا ئاز مىقداردىكى مۇلاھىزىنى كىرگۈزۈپ، «مۇلاھىزىنى شېئىر قىلىش»، «قاپىيىلىك پروزىنى شېئىر قىلىش» تەك ئۆزگىچە ئۇسلۇبنى ياراتقان، لېكىن ئۇ ماقالىنى شېئىر قىلىش، قابىلىيەتنى تەكىتلەش، مۇلاھىزە يۈرگۈزۈش، خەتەرلىك، ئاجايىپ-غارايىپ بولۇشنى قوغلىشىشتەك ناچار كەيپىياتنىمۇ پەيدا قىلغان. خەن يۈنىڭ ۋەكىللىك خاراكتېرگە ئىگە شېئىرلىرىدىن «تاغۇ تاش»، «يىڭ ئۇستامنىڭ سازىنى ئاڭلاپ»، «تاۋۇز چاغىنى كېچىسى جاڭ گۇڭساۋغا بېغىشلىدىم»، «باش باھاردا جاڭ شىبا بېگىمگە سۇندۇم» قاتارلىقلار بار.
مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى
مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ (ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 全国人民代表大会؛ ئېنگلىزچە: National People's Congress) دائىمىي ئاپپاراتى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى بولۇپ، ئۇ مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىدا سايلام ئارقىلىق ۋۇجۇدقا كېلىدۇ.
ھەققىدە
thumb|13-نۆۋەتلىك قۇرۇلتاي سىياسىۋى پارتىيە باغلىنىشلىق تارقالما دىئاگرامىسى. مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى − جۇڭخۇا خەلق جۇمھۇرىيىتىنىڭ ئالىي ھاكىمىيەت ئورگىنى. ئۇ دۆلەتنىڭ قانۇن چىقىرىش ھوقۇقى، ئاساسىي قانۇنغا تۈزىتىش كىرگۈزۈش، ئاساسىي قانۇننىڭ يولغا قويۇلۇشىنى نازارەت قىلىش، نېگىزلىك قانۇننى تۈزۈش ۋە تۈزىتىش كىرگۈزۈش؛ دۆلەتنىڭ مەمۇرىي ئورگىنى، سوت ئورگىنى، تەپتىش ئورگىنى، ھەربىي ئورگىنى مەسئۇللىرىنى سايلاش ۋە بەلگىلەش، شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، بۇ كىشىلەرنى قالدۇرۇۋېتىش ھوقۇقلىرىنى يۈرگۈزەلەيدۇ؛ ئاساسىي قانۇن ۋە قانۇنلارنى ئۆلچەم قىلىپ، ھۆكۈمەت خىزمىتىنى نازارەت قىلىدۇ، دۆلەتنىڭ تۈپ، ئۇزاق مۇددەتلىك ۋە چوڭ-چوڭ مەسىلىلىرىنى قاراپ چىقىدۇ ۋە قارار قىلىدۇ. دۆلەتنىڭ ئۇرۇش ۋە تىنچلىق مەسىلىسىنى قارار قىلىدۇ. دۆلەت ھاكىمىيەت ئورگىنى ۋۇجۇدقا كەلتۈرگەن دۆلەتنىڭ مەمۇرىي ئورگىنى، سوت ئورگىنى، تەپتىش ئورگىنى، ھەربىي ئورگىنى، شۇنىڭدەك باشقا دۆلەت ئورگانلىرى ئۇنىڭ ئالدىدا جاۋابكار بولىدۇ ۋە نازارىتىنى قوبۇل قىلىدۇ. ئاساسىي قانۇندىكى بەلگىلىمىگە ئاساسەن، مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى ھەر بەش يىلدا نۆۋەت ئالماشتۇرىدۇ، ھەر يىلى بىر قېتىم يىغىن ئاچىدۇ.
دائىمى ئاپپاراتى
مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىنىڭ دائىمىي ئاپپاراتى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتى بولۇپ، ئۇ مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىدا سايلام ئارقىلىق ۋۇجۇدقا كېلىدۇ.
ھوقوقى
ئۇنىڭ(خىزمەت) ھوقۇقى ئاساسلىقى ئاساسىي قانۇننى ئىزاھلاش، ئاساسىي قانۇننىڭ يولغا قويۇلۇشىنى نازارەت قىلىش؛ قانۇنلارنى ئىزاھلاش، مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيىدا چىقىرىلىدىغان قانۇنلاردىن باشقا قانۇنلارنى چىقىرىش ۋە تۈزىتىش؛ مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى يېپىق مەزگىلدە، خەلق ئىگىلىكى ۋە ئىجتىمائىي تەرەققىيات پىلانىنى قاراپ چىقىش ۋە تەستىقلاش، گوۋۇيۈەن، مەركىزىي ھەربىي كومىتېت، ئالىي خەلق سوت مەھكىمىسى ۋە ئالىي خەلق تەپتىش مەھكىمىسىنىڭ خىزمىتىنى نازارەت قىلىش؛ ئاساسىي قانۇندىكى بەلگىلىمىلەرگە بىنائەن، دۆلەت ئورگىنى خادىملىرىنى بەلگىلەش ۋە تەيىنلەش-قالدۇرۇش، چەت ئەلدە تۇرۇشلۇق تولۇق ھوقۇقلۇق ۋەكىللەرنى تەيىنلەش ۋە قالدۇرۇشنى قارار قىلىش؛ چەت ئەللەر بىلەن تۈزۈشكەن شەرتنامە ۋە مۇھىم كېلىشىملەرنى تەستىقلاش ۋە بىكار قىلىشنى قارار قىلىش؛ ھەربىيلەر ۋە دىپلوماتىيە خادىملىرىنىڭ ئۇنۋان تۈزۈمى ۋە باشقا مەخسۇس ئۇنۋان تۈزۈملىرىنى بەلگىلەش؛ پەۋقۇلئاددە كەچۈرۈم قىلىشنى قارار قىلىش؛ ئۇرۇش ھالىتىنى جاكارلاشنى قارار قىلىش؛ مەملىكەت بويىچە ئومۇمىي سەپەرۋەر قىلىش ياكى قىسمەن سەپەرۋەر قىلىشنى قارار قىلىش؛ مەملىكەت بويىچە ياكى ئايرىم ئۆلكە، ئاپتونوم رايون، بىۋاسىتە قاراشلىق شەھەرلەردە ھەربىي ھالەت يۈرگۈزۈشنى قارار قىلىش، ۋەھاكازا.
تۇنجى قۇرۇلتاي
1-نۆۋەتلىك مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى 1954-يىلى9-ئايدا بېيجىڭدا ئېچىلدى. يىغىن ليۇ شاۋچىنى مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى دائىمىي كومىتېتىنىڭ باشلىقلىقىغا سايلىدى، مۇئاۋىن باشلىقلىرى: سۇڭ چىڭلىڭ، لىن بوچۈ، لى جىشېن، جاڭ لەن، لو رۇڭخۇەن، شېن جۈنرۇ، گو مورو، خۇاڭ يەنپېي، پېڭ جېن، لى ۋېيخەن، چېن شۇتۇڭ، دالاي لاما، دەنزېڭ جياسو، سەيپىدىن ئەزىزى، چېڭ چيەن (1958-يىلى تولۇقلانغان) قاتارلىقلار، باش كاتىپ پېڭ جېن. ئاساسىي قانۇندىكى بەلگىلىمىگە ئاساسەن، مەملىكەتلىك خەلق قۇرۇلتىيى ھەر بەش يىلدا نۆۋەت ئالماشتۇرىدۇ، ھەر يىلى بىر قېتىم يىغىن ئاچىدۇ.
قىرغىزىستان
قىرغىزستان بولسا ئاسىيا جايلاشكان بىر دۆلات. ئۇنىڭ پايتاختى بولسا بىشكەك. دۆلەت تىلى بولسا قىرغىز تىلى ۋە رۇس تىلى.پىرزەنتى قۇرمانبەك باكىيىف ، ھازىركى باش ۋەزىرى ئالماز. بۇ دۆلەت 1991-يىلى، 8-ئاينىڭ، 31-كۇنى مۇستاككىل بولغان. يەر مايدانى 199 مىڭ، 900 كۋادرات كىلومەتىر، نوپۇسى 5،356،000.
مەمۇرىي رايونلىرى
قىرغىزىستاندا ئىككى شەھەر، يەتتە ئوبلاست بار. ئىككى شەھەر بولسا:
باشقىلار
مۇستەقىللىق كۈنى ___1991-يىلى 8-ئاي31-كۈنى
ئاسىاسى قانۇن بايرىمى ___5-ئاينىڭ 5-كۈنى (1995-يىلى)
ئارمىيە بايرىمى ___5-ئاي 29-كۈنى (1995-يىلى) زۇڭتۇڭ ___كۇرمانبىك باكيۇف(Kurmanbek Bakiyev)
2007-يىلى 12-ئايدا سايلانغان زۇڭلىسى ___ئىگور چۇ دىنوف (Igor Chudinov)
ئومۇمى يەر كۆلۈمى 19.85تۈمەن كۇۋادىرات كېلومىتىر ،قازاقىستان ،ئۆزبىكىستان ،تاجىكىستان ۋە ئىلىمىزنىڭ شىنجاڭ بىلەن چىگىرلىنىدۇ.
پۈتۈن زىمىنىنىڭ 90پېرسەنتى دېڭىز يۈزىدىن ئىگىز كىلدۇ ،نوپۇسى 517تۈمەن ،80دىن كۆپرەك مىللەت بار .قىرغىز 65پېرسەنىت ،ئۆزبىك 14پېرسەنىت ،روس 12.4پېرسەنىت كىلىدۇ .ئۇيغۇر ،تاجىك قاتارلىق مىللەتلەرمۇ بار .ئاھالىسىنىڭ 70پېرسەنتى ئىسلام دىنىنىڭ سۈنئى مەزھىپىگە ئىتقات قىلىدۇ .دۆلەت تىلى قىرغىز تىلى.
پايتەختى ___(Bishkek)بېشكەك
بېشكەك نۇپۇسى 79.77تۈمەن ئادەم(2003-يىلى ).پۈتۈن دۆلەت 7ئوبلاسىت 1شەھەرگە ئايرىلغان .پۇل بېرلىكى سوم (som). دۆلىتىمىز بىلەن 1992-يىلى 1-ئاينىڭ 5-كۈنى دېپلۇماتىك مۇناسىۋەت ئورناتقان ،دۆلىتىمىز بىلەن بولغان چىگرا لىىنيىسى 1100كېلومىتىر كىلىدۇ