cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
روزا
مۇسۇلمان كىشىنىڭ ئاللاھ تائالا راۋا كۆرمەيدىغان ئىشلارنى سادىر قىلىش ئارقىلىق روزىسىنى بىكار قىلىۋېتىپ، روزا تۇتتۇم دەپ بىھۇدە ئۇسسۇزلۇق ۋە ئاچلىق دەردى چەككىنىگە ھېچقانداق ساۋاب تاپالمايدىغان ئەھۋاللارغا چۈشۈپ قېلىشتىن ساقلىنىشى ناھايىتى زۈرۈردۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇخىل كىشىلەر توغرۇلۇق مۇنداق دەيدۇ:« بەزى كىشىلەر روزا تۇتتۇق دەپ ئۆزلىرىنى بىھۇدە ئاچ قويغان بولۇپ، تۇتقان روزىسىدىن ھېچقانداق ساۋاب تاپالمايدۇ» (ئىبنى ماجە رىۋايىتى).
يەنە بىر ھەدىستە: « روزا تۇتتۇم دەپ يالغان سۆز قىلىشنى، كىشىلەرنى ئالداشنى تەرك قىلالمىغان كىشىنىڭ يېمەك- ئىچمىكىنى تەرك ئەتكىنىگە ئاللاھ تائالانىڭ ھاجىتى يوقتۇر» (بۇخارى رىۋايىتى).
روزا كىملەرگە پەرز بولىدۇ؟يىلدا بىر ئاي رامىزان روزىسىنى تۇتۇش- ھەرقانداق مۇسۇلمان، ئاقىل، بالىغ كىشى ئۈچۈن پەرزدۇر. چۈنكى ئىبادەتكە تەكلىپ قىلىنىشنىڭ ئاساسلىق شەرتلىرى: مۇسۇلمان بولۇش، ئاقىل ۋە بالىغ بولۇشتىن ئىبارەتتۇر، شۇڭا كاپىرلار ئىبادەتكە تەكلىپ قىلىنىشقا لايىق ئەمەس، ئۇلار ئاللاھ تائالانىڭ نەزىرىدە چاھارپايلار بىلەن ئوخشاش دەرىجىدىدۇر. شۇڭا ئاللاھ تائالا قۇرئان كەرىمدە ئۇلارغا مۇنداق باھا بېرىدۇ:« ئاللاھ تائالانىڭ نەزىرىدە ھايۋانلارنىڭ ئەڭ يامىنى كاپىرلىقىدا چىڭ تۇرۇۋېلىپ، ئىمان ئىيتمايدىغانلاردۇر» (ئەنفال سۈرىسى 55- ئايەت). ھەقىقەتەن، ئۆزىنىڭ ياراتقۇچىسىنى تونۇمىغانلار ھايۋاندىنمۇ بەتتەر مەخلۇقلاردۇر.ئەمما ئاقىل، بالىغ بولمىغانلارغا كەلسەك، بۇلار شەرىئەتنىڭ تەكلىپلىرىدىن ئەپۇ قىلىنغانلاردۇر. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بۇمەنانى مۇنداق ئىپادىلىگەن:«ئۆچ خىل كىشىدىن قەلەم كۆتۈرۈلدى (يەنى ئۇلارغا گۇناھ ياكى ساۋاب يېزىلمايدۇ): ئۇخلىغان كىشىدىن تاكى ئۇ ئويغانغىچىلىك، نارىسىدە بالىلاردىن تاكى ئۇلار بالاغەت يېشىغا يەتكىچىلىك، ئەقلى يوقالغان كىشىدىن تاكى ئۇ، ئەقلىگە كەلگىچىلىك» (ئەھمەد رىۋايىتى).
روزا تۇتۇشنىڭ شەرتلىرى:
روزا تۇتۇشنىڭ شەرتلىرى: تېنى ساق بولۇش، مۇقىم (سەپەر ئۈستىدە بولماسلىق)، ئاياللارنىڭ ھەيز (ئايلىق ئادىتى) ۋە نەپاس (تۇغۇتلۇق ھالى) دىن پاك بولۇشىدىن ئىبارەتتۇر. ئايال كىشى ئەگەر ھەيز ياكى نەپاسنىڭ قانلىرىدىن پاك بولمىغان بولسا، ئۇلارنىڭ روزا تۇتۇشى مەنئى قىلىنىدۇ. بۇنداق ۋاقىتتا ئەگەر روزا تۇتسىمۇ، تۇتقان روزىسى مەقبۇل ئەمەستۇر. ئايال كىشىلەر رامىزاندا ھەيز ياكى نەپاس سەۋەبى بىلەن تۇتالمىغان روزىسىنى رامىزاندىن باشقا قايسى بىرئايدا، تۇتالمىغان بىر كۈنىگە بىر كۈندىن ھېسابلاپ تۇتىدۇ. ئائىشە رەزىيەللاھۇ ئەنھا بۇھەقتە مۇنۇ ھەدىسنى رىۋايەت قىلىدۇ:«پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ۋاقتىدا، ھەيز كۆرگەن كۈنلىرىمىزدە تۇتالمىغان رامىزان روزىسىنىڭ قازاسىنى باشقا كۈنلەردە تۇتۇشقا بۇيرۇلاتتۇق، ئەمما (ھەيز ۋە نەپاس سەۋەبىدىن ئوقۇيالمىغان) نامازلىرىمىزنىڭ قازاسىنى ئوقۇشقا بۇيرۇلمايتتۇق » (بۇخارى رىۋايىتى).
روزىنىڭ پەرزلىرى:
روزىنىڭ پەرزلىرى ئىككى بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىلەردىن ئىبارەتتۇر :
1 - يېيىش- ئىچىش ۋە جىنسىي مۇناسىۋەتتىن ئۆزىنى مەنئى قىلىش.
بۇلارنىڭ تەپسىلاتى تۆۋەندىكىچە:
روزىنىڭ ئىككىنجى پەرزى، تاڭ ئاقىرىشتىن بۇرۇن روزا تۇتۇشنى نىيەت قىلىشتىن ئىبارەتتۇر. تاڭ يۇرۇشتىن بۇرۇن نىيەت قىلىنمىغان روزا ھېسابقا ئېلىنمايدۇ، چۈنكى پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام « ئەمەللەرنىڭ قوبۇل بولۇشى پەقەت نىيەتلەر بىلەن بولىدۇ، ھەر كىشى ئۆزىنىڭ نىيەت قىلغان نەرسىسىگە يېتىدۇ » دەپ كۆرسەتكەن (بۇخارى رىۋايىتى).نىيەتنىڭ ئورنى قەلبتۇر. پەقەت دىلدا روزا تۇتۇشنى نىيەت قىلىش يېتەرلىكتۇر.نىيەتنى ئېغىز ئارقىلىق ئىپادىلەش شەرت ئەمەس، ئەمما دىلدىكى نىيەتنى ئېغىز ئارقىلىق ئىپادىلەش ئەۋزەلدۇر. نىيەتنىڭ ھەقىقىتى- ئاللاھ تائالانىڭ ئەمرىنى ئورۇنلاش ئارقىلىق ئۇنىڭ رازىلىقىغا ئېرىشىشنى مەخسەت قىلىشتىن ئىبارەتتۇر. تاڭ يۇرۇشتىن بۇرۇن ئاللاھ تائالا رازىلىقىنى كۆزلەپ روزا تۇتۇشنى مەقسەت قىلغان ۋە شۇمەقسىتىگە بىنائەن ئاغزىنى ياپقان كىشى ھەقىقىي روزىدار كىشىدۇر.
نىيەتتە روزىنىڭ تۈرىنى تەيىنلەش مەسىلىسى:
رامىزان ئېىنىڭ روزىسى ياكى نەپلى روزىلار ئۈچۈن نىيەت قىلىشتا، روزىنىڭ تۈرىنى تەيىنلەش شەرت ئەمەس، يەنى « بۈگۈنكى رامىزان روزىسىنى تۇتۇشقا نىيەت قىلدىم » ياكى « نەپلى روزا تۇتۇشقا نىيەت قىلدىم» دەپ، تۇتماقچى بولغان روزىنىڭ تۈرىنى نىيەتتە تەيىنلەش تەلەب قىلىنمايدۇ. بەلكى « ئاللاھ تائالا رازىلىقى ئۈچۈن روزا تۇتۇشقا نىيەت قىلدىم» دەپ نىيەت قىلىش يېتەرلىكتۇر. چۈنكى رامىزان ئېيىدا رامىزان روزىسىدىن باشقا روزا تۇتۇلمايدۇ.
روزىنى بۇزىدىغان ئامىللار ئىككى تۈرگە ئايرىلىدۇ. ئۇلارنىڭ بىرى: روزىنى بۇزۇش بىلەن بىرگە قازا ۋە كاپارەتنى لازىم قىلىدىغان ئامىللار. ئىككىنجىسى: روزىنى بۇزۇش بىلەن بىرگە قازانىلا لازىم قىلىدىغان ئامىللار.بىرىنچى، قازا بىلەن كاپارەتنى لازىم قىلىدىغان ئامىللار:
روزا تۇتقان كىشىنىڭ رامىزان كۈندۈزىدە جىنسىي مۇناسىۋەت ئۆتگۈزۈشى، يېيىشى، ئىچىشى روزىنى بۇزىدۇ ۋە قازا بىلەن كاپارەتنى لازىم قىلىدۇ. كاپارەت- ماددىي جازا دېمەكتۇر. ئۆزۈرسىز ھالدا رامىزان روزىسىنى قەستەن بۇزغان كىشىنىڭ مۇشۇ دۇنيادا بۇ گۇناھىنى يۇيۇشى ئۈچۈن تۆلەيدىغان بەدىلى كاپارەت دەپ ئاتىلىدۇ. كاپارەتتىن ئىبارەت بۇجازا- بىر قۇلنى ئازات قىلىش، ئەگەر ئۇنىڭغا كۈچى يەتمىسە ئىككى ئاي ئارقا-ئارقىدىن، ئۈزمەي روزا تۇتۇش، ئۇنىڭغىمۇ كۈچى يەتمىسە يوقسۇللاردىن ئاتمىش كىشىگە بىرقېتىم تاماق بېرىش بىلەن ئادا تاپىدۇ.قازا- ۋاقتىدا ئادا قىلالمىغان ئىبادەتلەرنى باشقا بىر ۋاقىتتا ئادا قىلىش دېمەكتۇر. روزىنىڭ قازاسى بىر كۈنگە بىر كۈن روزا تۇتۇش بىلەن ئادا تاپىدۇ. روزىسنى بۇزغان كىشىگە قازانىڭ لازىم كېلىشىنىڭ سەۋەبى شۇكى، رامىزان كۈندۈزىدە روزىسىنى بۇزغان كىشى، بۇ بىر كۈنلۈك روزىنى يوققا چىقارغان بولىدۇ. شۇڭا بۇنداق كىشىنىڭ رامىزاندىن باشقا كۈنلەردە ئۆزىنىڭ بۇزغان روزىسىنىڭ بىر كۈنىگە بىر كۈندىن ھېسابلاپ روزا تۇتۇشى ئۇنىڭ رامىزاندا بۇزغان روزىسىنىڭ ئورنىنى تولدۇرىدۇ. ئاللاھ تائالا بۇھەقتە مۇنداق دەيدۇ: « كىمكى كېسەل ياكى سەپەر ئۈستىدە بولۇپ (تۇتمىغان بولسا، تۇتمىغان كۈنلەر ئۈچۈن) باشقا كۈنلەردە تۇتسۇن »(بەقەرە سۈرىسى 185- ئايەت).
چۈنكى روزا تۇتۇپ، ئۇنى بۇزىۋەتكەن كىشى روزا تۇتمىغانغا ئوخشاشتۇر. شۇڭا بۇنداق كىشىگە قازا لازىم كېلىدۇ. ئەمما مۇنداق كىشىگە كاپارەتنىڭ لازىم كېلىشىنىڭ سەۋەبى شۇكى، روزا تۇتقان كىشى رامىزان كۈندۈزىدە، ھېچ بىر زورلانماستىن، بىلىپ تۇرۇپ، قەستەن ھالدا روزىسىنى بۇزۇش ئارقىلىق مۇبارەك رامىزان ئېيىنىڭ ھۆرمىتنى بۇزغان بولىدۇ. شۇڭا مۇنداق كىشىگە ئىسلام شەرىئىتىنىڭ بەلگىلىگەن جازاسى ئېغىر بولىدۇ، ئۇ بولسىمۇ بۇزغان ھەربىر كۈنى ئۈچۈن بىر قۇلنى ئازات قىلىش، ئەگەر ئۇنىڭغا كۈچى يەتمىسە ئىككى ئاي ئارقا- ئارقىدىن ئۈزمەي روزا تۇتۇشتىن ئىبارەتتۇر. ئىككى ئاي ئىچىدە بىرەر كۈننى روزىسىز ئۆتكۈزۈپ قويغان كىشنىڭ تۇتقان بارلىق روزىسى بېكار بولۇپ كېتىدۇ. مۇنداق ۋاقىتتا، ئۇ كىشى ئىككى ئايلىق بۇ روزىنى قايتىدىن باشلاشقا مەجبۇر بولۇپ قالىدۇ. ئىككى ئاي ئارقا- ئارقىدىن روزا تۇتالمايدىغان كىشى يوقسۇللاردىن ئاتمىش كىشىنى ئۆزى يەيدىغان نورمال تاماق بىلەن بىرقېتىم غىزالاندۇرۇش ئارقىلىق بۇ كاپارەتنى ئادا قىلىدۇ.
دومبىرا
200px|thumbnail دومبىرا
ئومۇرتقا
left|thumb|350px ئومۇرتقا بولسا ئادەم بەدىنى
ساپارباي يېزىسى
ساپارباي يېزىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Saparbay Yézisi) قىزىلسۇ قىرغىز ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ ئاقچى ناھىيىسى گە جايلاشقان.
دوپپا
200px|thumbnail دوپپا
كادمىي
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
ئىلمېنىت كاتېگورىيىسى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بىرىكمىلىرى:
جىن سۇلالىسى
جىن سۇلالىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Jin) بولسا
مەرھابا يولى كوچا باشقارمىسى
مەرھابا يولى كوچا باشقارمىسى قەشقەر ۋىلايىتى نىڭ قەشقەر شەھىرى دىكى بىر كوچا باشقارمىسى بولۇپ، تارمىقىدا مەھەللە بار، ئومۇمىي نوپۇسى مىڭ.
قەلبىنۇر سىدىق
قەلبىنۇر سىدىق (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Qelbinur Sidiq) بولسا ئۈرۈمچى شەھىرى سايباغ رايونىدىكى 24-باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ 28 يىل خىزمەت قىلغان سابىق ئوقۇتقۇچىسى.
ھاياتى
ئۈرۈمچى شەھىرى سايباغ رايونىدىكى 24-باشلانغۇچ مەكتەپنىڭ 28 يىل خىزمەت قىلغان سابىق ئوقۇتقۇچىسى.
لاگېردا ئوقۇتقۇچىلىق قىلىشى
قەلبىنۇر لاگېر باشلىنىش بىلەن تەڭ ئەڭ ئاۋۋال زەربىگە ئۇچرىغان ئۇيغۇر زىيالىيلىرى قاتارىدا ئۇيغۇر دىيارىنىڭ مائارىپ ساھەسىدىكى ئانا تىلدىكى دەرسلىكلەرنى تۈزگۈچى مائارىپچىلار ۋە يەنە ھەرقايسى ئوتتۇرا-باشلانغۇچ مەكتەپلەردىكى تىل-ئەدەبىيات دەرس ئوقۇتقۇچىلىرى بىراقلا زەربىگە ئۇچرىغانلىقىنى بىلدۈردى. 2016-يىلى 9-ئاي يېڭى ئوقۇش مەۋسۇمىدىن باشلاپ، خىتاي ھۆكۈمىتى ئۇيغۇر تىلىنى مائارىپتىن ئەمەلدىن قالدۇرغانىدى.
تۆش
left|thumb|350px تۆش بولسا ئادەم بەدىنى
سايباغ رايونى
سايباغ رايونى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى Saybagh Rayoni ) ئۈرۈمچى شەھىرى گە قاراشلىق شەھەر رايونى بولۇپ، جەنۇب ۋە غەربتە ئۈرۈمچى ناھىيىسى بىلەن، شىمالدا يېڭىشەھەر رايونى بىلەن ۋە شەرقتە بولسا كۆكتاغ رايونى ۋە بۇلاقتاغ رايونى بىلەن چېگرالىنىدۇ.
مەمۇرىي رايون
ئۈرۈمچى شەھىرى سايباغ رايونىدا 15 دانە كوچا باشقارمىسى بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
تەلەي يۇلتۇزى
ھەققىدە
شىنجاڭ تىلۋىزىيە ئىستانسىسى ئۇنۋىرسال سەنئەت قانىلى تەلەي يۇلتىزى پىروگىراممىسى كەڭ كۈرۈرمەنلەرنىڭ ئىزچىل ياقتۇرۇپ كۈرۈپ كىلىۋاتقان پىروگىراممىسى بۇلۇپ،پىروگىراممىدىكى مەزمۇنلار ئىنتايىن سەرخىل،پىروگىراممىنىڭ سەر خىللىقىنى ئاشۇرۇش ئۈچۈن شۇنداقلا پىروگگىراممىنىڭ كۆرۈرمەنلەر بىلەن ئارلىقىنى تېخىمۇ يېقىنلاشتۇرۇش ئۈچۈن،تەلەي يۇلتىزى ئارزۇ- تەلەپ قىسقا ئۇچۇر لىنيىسى يولغا قۇيۇلغان،ئۇنىڭدىن باشقا سۇئالغا جاۋاپ بىرىش لىنيىسى بار.
پىروگىرامما رىياسەتچىلىرى :قەيسەر ھېبىبۇللا ،گۈلشەن مەتتۇرسۇن
پىروگگىراممىنىڭ شۇئارى:پۇرسەت كۈتۈپ تۇرغانلارغائەمەس،بەلكى تىرىشقانلارغا مەنسۇپ.
ایل ایسکو
alt=|thumb| El Escorial موناستىرى ، ئالدى ھويلى. thumb| El Escorial موناستىرى باغچىسى. سان لورېنزو de El Escorial خان جەمەتى موناستىرى خان ئوردىسى ، رەيھانگۈل ، پانتېخانا ، كۈتۈپخانا ، مەكتەپ ۋە موناستىرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان بىر مۇرەككەپ بىنا. ئۇ ئىسپانىيەنىڭ سان لورېنزو دې El Escorial شەھىرىگە ، مادرىد مەھەللىسىگە جايلاشقان بولۇپ ، 16-ئەسىردە 1563-يىلدىن 1584-يىلغىچە بولغان
دومىنىكان جۇمھۇرىيەتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|250px|دومىنىكان جۇمھۇرىيەتى left|thumb|دۆلەت بايرىقى
دومىنىكان جۇمھۇرىيەتى بولسا كارىب دېڭىزى جايلاخكان بىر دۇلات. ئۇنىڭ پايتاھتى بولسا سانتو دومىنگو، ئاڭ قوڭ خاھرى بولسا سانتو دومىنگو. دۇلات تىلى بولسا ئىسپان تىلى. ئازىركى پرېزىدېنت لەئونەل فەرناندەز. بۇ دۇلات 1844 يىلى 2 ئاينىڭ 27 كۇنى مۇستاككىل بولگان، يار مايدانى 48 مىڭ 730 كۇۋادىرات كىلومەتىر، نوپۇسى 9 مىللىئون 904 مىڭ، بۇلارنىڭ ئاسساسلىك دىنى كاتولىك دىنى.
رامازان
رامازان ئېيى (ئەرەبچە: رمضان‎)، ماھى رامازان، رامىزان ئېيى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ھىجرىيە تەقۋىمى بويىچە يىلنىڭ 9- ئايىدۇر. ئىسلام ئىتىقادىغا كۆرە بۇ ئايدا ھز. مۇھەممەد (س.ئە.ۋ) گە قۇرئان كەرىم نازىل بولۇشقا باشلىغان ئايدۇر. بۇ ئايدا مۇسۇلمانلار ئىسلامنىڭ بەش رۇكنىدىن بىرى بولمىش روزا تۇتۇش ئىبادىتىنى بەجا كەلتۈرىدىغان ئايدۇر. رامىزان ئېيى بىر تۈرلۈك ئاي تەقۋىمى بولغان ھىجرىيە كالىندارىغا كۆرە بەئزىدە 29، بەئزىدە 30 كۈن كېلىدۇ.
ئېتىمولوگىيە ۋە تارىخچە
رامازان، "رامازا" (بەك ئىسسىق بولۇش) يىلتىزىدىن كېلىپ چىققان. بۇنىڭ ۋەجى بەلكىم رامازان روزاسى تۇنجى يولغان ۋاقىتلاردا ياز كۈنلىرىگە ئۇدۇل كەلگەن بولىشىدىن بولسا كېرەك.
ئۇممۇ سەلەمە
ئۇممۇ سەلەمە ، ئەسلى ئىسمى ھىند بىنت ئەبى ئۇمەييە / ئەبۇ ئۇمەييەنىڭ قىزى ھىند. (ئەرەبچە:  أُمُّ المُؤْمِنِيْنَ أُمُّ سَلَمَةَ هِنْد بنت أبي أُميَّة)، (ھ. بۇرۇن 29 – ھ. 61 / م. 594 – 680) يولدىشى ئەبۇ سەلەمە بىلەن دەسلەپتە مۇسۇلمان بولۇپ، ھەبەشىستانغا ۋە مەدىنەگە ھىجرەت قىلغانلاردىن. تۇل قالغاندا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى نىكاھىغا ئالغان ۋە «مۇئمىنلەرنىڭ ئانىسى» بولغان. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ ھەدىسلىرىنى رىۋايەت قىلغان دانا ۋە فەقىھە زات.
ئۇنىڭ ئاتىسى مەخزۇم قەبىلىسىنىڭ پېشقەدەم رەھبەرلىرىدىن ۋە ئەرەبلەرنىڭ ئىچىدە سېخى دەپ ئاتالغانلارنىڭ بىرى بولۇپ، كىشىلەر ئۇنى، يەئنى ئەبۇ ئۇمەييە بىن مۇغىرە بىن ئابدۇللاھنى يولۇچىلارغا ئوزۇق بەرگۈچى دېيىشەتتى. چۈنكى، ئۇنىڭ يۇرتىنى نىشان قىلىپ كەلگەن ياكى ئۇنىڭ بىلەن ھەمسۆھبەت بولۇشقا ماڭغان ھەرقانداق كىشى ئوزۇق ئالمايتتى.
تۇنجى ئېرى
ئۇممۇ سەلەمەنىڭ يولدىشى— ئابدۇللاھ بىن ئابدۇلئەسەت بولۇپ، ئىسلامغا دەسلەپكى قەدەمدە كىرگەن 10 كىشىنىڭ بىرى ئىدى. ئۇنىڭدىن بۇرۇن، ئەبۇبەكرى ۋە بارماق بىلەن سانىغۇدەكلا بىر قانچە كىشى ئىسلامغا كىرگەن ئىدى. مۇسۇلمانلارغا بولغان بېسىمنىڭ ئارتىشى بىلەن ئېرى ئىككىسى ھەبەشىستانغا ھىجرەت قىلغانىدى. بۇ سەپەردە سەلەمە ئىسىملىك بىر قىزى بولدى. ھىند بىنت ئەبى ئۇمەييە ئەلمەخزۇمىيە، ئۇممۇ سەلەمە (سەلەمەنىڭ ئانىسى) دەپ ئاتىلىشقا باشلىدى. ئۇممۇ سەلەمە — ئېرى بىلەن بىرگە مۇسۇلمان بولغان. شۇنداقلا ئىسلامغا بۇرۇن كىرگەنلەردىن ئىدى. ئۇنىڭ ۋە ئېرىنىڭ مۇسۇلمان بولغانلىق خەۋىرى تارقىلىشى بىلەنلا قۇرەيشلىكلەر ئەنسىرەشكە باشلىدى ھەم ئۇ ئىككىسىگە قاتتىق تاشلارنى ئېتىپ، ئېغىر ئەزىيەتلەر يەتكۈزگەن بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ ئىمانى تەرۋېنىپ قىلچە ئىككىلىنىپ قالمىدى.
ئىككەيلەنگە يەتكەن ئەزىيەت بەك قاتتىق بولغان مەزگىللەردە پەيغەمبىرىمىز ساھابىلارنى ھەبەشسىتانغا ھىجرەت قىلىشقا رۇخسەت قىلدى، بۇ ئىككىيلەن مۇھاجىرلارنىڭ ئالدىدا ماڭدى. بۇ ئىككىسى چىرايلىق ئۆيىنى، يۇقىرى مەنسەپ ئابرۇينى يېقىن ئۇرۇق- تۇغقانلىرىنى، يۇرتداشلىرىنى، ئاللاھ تائالانىڭ رازىلىقى ئۈچۈن قايرىپ قويۇپ، ھەممىنى مەككىدە تاشلاپ قويۇپ، غېرىپ- مۇساپىرلىق يۇرتىغا يول ئالدى.
ئۇممۇسەلەمە ۋە ئۇنىڭ ھەمراھلىرى، ھەبەشىستان پادىشاھى- نەجاشىنىڭ (ئاللاھ ئۇنىڭ يۈزىنى جەننەتتە نۇرلاندۇرۇۋەتسۇن!) ھىمايىسىگە ئېرىشكەن تۇرۇقلۇق، ۋەھىي چۈشكەن ئورۇنغا ۋە توغرا يول مەنبەسى بولغان مۇھەممەد ئەلەيھىسسالامغا بولغان ئىشتىياق ۋە تەلپۈنۈش، بۇ ئىككىسىنىڭ يۈرىكىنى تەلپۈندۈرەتتى، بۇ ۋاقىتتا، ھەبەشىستاندا تۇرۇۋاتقان مۇسۇلمانلارغا، مەككىدىكى مۇسۇلمانلارنىڭ سانى كۆپىيىپتۇ! ھەمزە ئىبنى ئابدۇلمۇتەللىب بىلەن ئۆمەر ئىبنى خەتتابنىڭ مۇسۇلمان بولغانلىقى مۇسۇلمانلارنىڭ كۈچىنى ئاشۇرۇپ، قۇرەيشلەرنىڭ مۇسۇلمانلارغا بولغان ئەزىيىتى يەڭگىللەپتۇ! دېگەن خەۋەرلەر يېتىپ بارغىلى تۇردى ۋە ئۇلارنىڭ بەزىسى مەككىگە قايتماقچى بولدى، ئۇلارنى ئىشتىياق ھەيدىسە، تەلپۈنۈش چاقىراتتى.
ئۇممۇ سەلەمە ۋە ئۇنىڭ يولدىشى قايتقۇچىلارنىڭ ئەۋۋەلقىسى بولدى. لېكىن قايتقۇچىلار، ئۆزلىرىگە يېتىپ بارغان خەۋەرنىڭ مۇبالىغە ئىكەنلىكىنى، ھەمزە ۋە ئۆمەرنىڭ مۇسۇلمان بولغاندىن كېيىنكى مۇسۇلمانلارنىڭ ئىلگىرىلەشلىرى قۇرەيشلەرنىڭ زەربىسىى ئارقىلىق بېسىقتۇرۇلغانلىقىنى سەزدى.
مۇشرىكلار، مۇسۇلمانلارنى ئازابلاش ۋە قىيناشتا، ھەددىدىن ئېشىپ، بۇرۇن ئىشلەتمىگەن بېسىملارنى ئىشلىتىشكە ئۆتكەن ئىدى. بۇ ۋاقىتتا پەيغەمبىرىمىز، ساھابىلەر مەدىنىگە ھىجرەت قىلىشقا رۇخسەت قىلدى، ئۇممۇ سەلەمە ۋە ئۇنىڭ يولدىشى، ئۆز دىنىنى ساقلاپ قېلىش، ئۆزىنى قۇرەيشلەرنىڭ ئەزىيەتلىرىدىن قۇتقۇزۇش ئۈچۈن، بۇ قېتىممۇ ھىجرەت قىلغۇچىلارنىڭ ئالدى بولۇشنى مەقسەت قىلدى.
لېكىن ئۇ ئىككىسىنىڭ ھىجرىتى، ئۇلار ئويلىغاندەك ئاسان بولماي، ئەكسىچە ئىنتايىن مۇشەققەتلىك ۋە ئازابلىق بولدى، بۇ قېتىمقى ھىجرەتتە بارلىق تىراگېدىيىلەرنى بېسىپ چۈشىدىغان بىر، تىراگېدىيە مەيدانغا كەلدى. بۇ پاجىئەلەرنى ئۇ مۇنداق ھېكايە قىلىدۇ:
ئەبۇسەلەمە (سەلەمەنىڭ ئاتىسى) مەدىنىگە كېتىشنى مەقسەت قىلىپ، ماڭا بىر تۆگە تەييارلاپ مېنى مىندۈردى ۋە بالامنى قۇچىقىمغا ئېلىپ بەردى، تۆگىنى ئۆزى يېتىلىدى، بىز ھېچنېمىگە قارىماستىن يۈرۈپ كەتتۇق. مەككىدىن ئايرىلىش ئالدىدا بىزنى مېنىڭ قەبىلەمدىكى مەخزۇم جەمەتىدىن بىر قانچە ئادەم كۆرۈپ قېلىپ، ئالدىمىزنى توسىۋېلىپ يولدىشىم ئەبۇسەلەمەگە:
— سەن ئۆزۈڭنى بىزدىن ئېلىپ قېچىۋاتقان بولساڭمۇ، ئايالىڭنى نېمىشقا ئېلىپ ماڭدىڭ؟ ئۇ بىزنىڭ قەبىلىنىڭ قىزى! سېنىڭ بۇنى بىزدىن ئېلىۋېلىپ، باشقا شەھەرلەرگە ئېلىپ بېرىشىڭغا يول قويىمىزمۇ؟— دېدى ۋە يۇپۇرلۇپ كېلىپ، مېنى ئۇنىڭدىن تارتىۋالدى. يولدىشىمنىڭ قەبىلىسى بولغان- ئابدۇلئەسەد جەمەتىلدىكىلەرمۇ، يولدىشىم ئابدۇللاھتىن قەبىلەمدىكى كىشىلەرنىڭ مېنى ۋە بالامنى تارتىۋالغانلىقىنى كۆرۈپ، ئاچچىقلىشىپ كېتىشتى- دە، مېنىڭ قەبىلەمدىكىلەرگە قاراپ: — ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، سىلەر نېمە دەپ بىزنىڭ ئادىمىمىزدىن بالىنى تارتىۋالىسىلەر؟ ئابدۇللاھ بىزنىڭ بالىمىز، شۇڭا بالىغا بىز ئىگە! — دېگىنىچە كېلىپ، كىچىك بالام سەلەمەنى تارتىۋالدى. بۇنى كۆرگەن مەخزۇم قەبىلىسى كىشىلىرى ئۇلارنىڭ قولىدىكى بالىنى: «بىزنىڭ قەبىلىگە تەۋە!» دېگىنىچە بېرىپ ئۇلاردىكى بالىنى تارتتى، نەتىجىدە بالىنى تارتىشىپ يۈرۈپ، بىچارە سەبى بالىنىڭ قولىنى چىقىرىۋېتىشتى ۋە بالىنى يارىدار ھالەتتە يولدىشىمنىڭ جەمەتىدىكىلەر ئېلىپ كېتىشتى. مەن بۇ بىر نەچچە مىنۇت ئىچىدە يۈز بەرگەن ئىشتىن، ئائىلىمىزنىڭ پارچىلىنىپ، ئۆزۈمنىڭ تەنھا قالغانلىقىمنى سەزدىم.
يولدىشىم بولسا، ئۆز دىنىنى ۋە ئۆزىنى قۇتقۇزۇش ئۈچۈن مەدىنىگە يول ئالدى. بالام ئابدۇلئەسەد جەمەتىدىكىلەر بىلەن، يۇمران قولى چىقىرىلغان ھالدا كەتتى. مېنى بولسا، قەۋمىم- مەخزۇم جەمەتىدىكىلەر ئېلىپ قېلىشتى. بىردەمدىلا، مەن، بالام، ئېرىم ئۈچىمىز ئۈچ تەرەپكە ئايرىلدۇق!... مەن شۇنىڭدىن باشلاپ ھەر كۈنى ئەتىگەندە ھەتەمە دېگەن جايغا چىقىپ، تاكى كەچ كىرگىچىلىك مېنىڭ ئېچىنىشلىق تىراگىدىيەمگە شاھىت بولغان بۇ ئورۇندا ئولتۇرۇپ، بالام ۋە ئېرىم بىلەن ئارىمىزدا يۈز بەرگەن ئاشۇ دەقىقىدىكى كۆرۈنۈشنى كۆز ئالدىمغا كەلتۈرۈپ يىغلايدىغان بولۇپ قالدىم، بۇ ئەھۋاللار بىر يىلچە داۋاملاشتى...
ئاخىرى، قېشىمدىن تاغامنىڭ جەمەتىدىن بولغان بىر كىشى ئۆتۈپ كېتىۋېتىپ مېنىڭ بۇ ھالىمغا ئىچ ئاغرىتىپ، شەپقەت قىلىپ، مېنىڭ جەمەتىمدىكىلەرگە: — بۇ مىسكىن ئايالنى قويۇۋەتسەڭلار بولماسمۇ؟! سىلەر ئۇنى بالىسىدىن، ئېرىدىن ئايرىۋېتىپسىلەر! — دەپ جەمەتىمدىكى كىشىلەرنىڭ دىلىنى يۇمىشىتىپ، ئۇلارنىڭ مېھرىبانلىقىنى قوزغاشقا ئۇرۇندى. ئاخىرى ئۇلار ماڭا:
— خالىساڭ ئېرىڭگە قوشۇلىۋال! — دېيىشتى.
لېكىن مەن يۈرەك پارەم بولغان بالامنى، مەككىدىكى ئابدۇلئەسەد جەمەتىدىكىلەرنىڭ قېشىدا قالدۇرۇپ، مەدىنىدىكى ئېرىمنىڭ يېنىغا قانداقمۇ كېتەلەيتتىم؟!
مەن ھىجرەت يۇرتىغا كېتىپ، كىچىك بالام بولسا مەككىدە قالسا، مەن ئۇنىڭ خەۋىرىنى بىلمەي- كۆرمەي كۆز ياشلىرىم قانداقمۇ قۇرۇسۇن؟! ھەسرىتىم قانداقمۇ بېسىلسۇن؟!
بىر تۈركۈم كىشىلەر مېنىڭ غەمگە پېتىپ، ھەسرەتلىنىۋاتقانلىقىمنى كۆرۈپ مېنىڭ بۇ ھالىمغا ئىچ ئاغرىتىپ، ئابدۇلئەسەد جەمەتىدىكىلەرگە مەن توغرىلىق گەپ قىلىپ، ماڭا ئىچ ئاغرىتىشنى تەلەپ قىلىشتى، ئۇلار شۇئان بالامنى ماڭا قايتۇرۇپ بېرىشتى. مەن بىرگە يولغا چىقىدىغان بىرەر ئىشەنچىلىك ئادەمنى تاپقۇچە مەككىدە كۈتۈپ تۇرۇشنى خالىمىدىم. مەن كۈتۈلمىگەندە بىرەر چاتاق چىقىپ، ئېرىم بىلەن ئۇچرىشالماسلىقىمدىن ئەنسىرەپ تېزلىكتە تۆگە تەييارلاپ، بالامنى قۇچىقىمغا ئېلىپ ئېرىمنى ۋە دىنىمنى دەپ، مەدىنە تەرەپكە يول ئالدىم. يولدا مەن بىلەن بالامدىن باشقا ھېچ ئادەمزات يوق ئىدى.
مەن تەنئىمگە يېتىپ بارغان چېغىمدا، ئوسمان ئىبنى تەلھەگە ئۇچراپ قالدىم، ئوسمان مەندىن:
— ئى يولۇچىغا ئوزۇق بەرگۈچىنىڭ قىزى! نەگە ماڭدىڭ؟ — دەپ سورىدى، مەن دەرھال: — ئېرىمنى مەقسەت قىلىپ مەدىنىگە ماڭدىم، — دېدىم.
— سىز بىلەن بىرەر ئادەم يوقمۇ؟
— ئاللاھ بىلەن قەسەمكى، مەن بىلەن مۇشۇ كىچىك بالام ۋە بۈيۈك ئاللاھ بار.
— ئاللاھ بىلەن قەسەم، (بۇ ۋاقىت تېخى ئوسماننىڭ مۇسۇلمان بولمىغان چاغلىرى ئىدى) مەن سىزنى مەنزىلىڭىزگە يەتكۈزۈپ قويمىغىچە ھەرگىز سىزنى يالغۇز تاشلاپ قايتمايمەن! — دېدى- دە! تۆگەمنىڭ چۇلۋۇرىدىن يېتىلەپ ماڭدى، مەن بۇ ۋاقتقىچە، ئەرەبلەرنىڭ ئىچىدىن ئۇنىڭدەك ئېسىل، پەزىلەتلىك ئادەم بىلەن سەپەرداش بولۇپ باقمىغان ئىدىم. مەن يولدا بىرەر ئورۇنغا چۈشەر بولسام، ئۇ تۆگەمنى چۆكتۈرۈپ مەن ئۆزۈمنى تۈزەشتۈرۈپ، يەرگە چۈشكىچە، مەندىن يىراق تۇراتتى، مەن تۆگىدىن چۈشۈپ بولغىنىمدا، ئاندىن تۆگىنىڭ قېشىغا كېلىپ، يۈك- تاقلىرىمنى يېشىپ، تۆگىنى دەرەخ تۈۋىگە ئېلىپ بېرىپ سايىدا ياتاتتى، ماڭىدىغان چاغ بولسا، ئۇ تۆگەمنى تەييارلاپ قېشىمغا ئەكېلىپ بېرىپ، مەندىن يىراق تۇرۇپ، مېنى مىنىشكە ئۈندەيتتى، مەن مىنىپ تۆگە ئۈستىدە ئورۇنلىشىپ بولغان ۋاقتىمدا، ئاندىن تۆگىنىڭ قېشىغا كېلىپ، ئۇنى يېتىلەپ ماڭاتتى.
ئۇ ھەر كۈنى دېگۈدەك مۇشۇنداق قىلىپ، تاكى بىز مەدىنىگە يېتىپ كەلگۈچە داۋام قىلدى. بىز ھەتتا مەدىنىگىمۇ يېتىپ كەلدۇق.
بىز مەدىنىدىكى ئەمىر ئىبنى ئەۋف قەبىلىسىگە كەلگەندە، ئوسمان:
— سىزنىڭ ئېرىڭىز مۇشۇ كەنتتە! سىز بۇ كەنتكە ئاللاھنىڭ بەرىكىتى بىلەن كىرىڭ! — دېدى- دە، مەككىگە قايتىپ كەتتى.
مانا بۇ ئۇممۇ سەلەمەنىڭ بىزگە سۆزلەپ بەرگەنلىرى.
ئۇزاق ئايرىلىشتىن كېيىن، پارچىلىنىپ كەتكەن ئائىلە جەم بولدى. ئۇممۇ سەلەمەنىڭ كۆزى ئېرىگە قاندى، ئابدۇللاھ ئۇممۇ سەلەمە ۋە بالىسى بىلەن ئائىلە بەختىگە ئىگە بولدى. ۋاقىت كۆزنى يۇمۇپ ئاچقاندەك تېز ئۆتۈشكە باشلىدى.
مانا بۇ ئوھۇد ئۇرۇشى، ئۇ بەدىردىن مۇسۇلمانلار بىلەن زەپەر قۇچۇپ، غەلىبىگە ئېرىشىپ قايتقاندىن كېيىنكى ئۇرۇشلارنىڭ بىرى. ئۇنىڭ ئېرى ئابدۇللاھ بەدىردىن كېيىنكى بارلىق ئۇرۇشلاردا قەيسەرلىك بىلەن باتۇرلارچە جەڭ قىلىپ قايتقان ئىدى. لېكىن بۇ قېتىمقى ئوھۇد ئۇرۇشىدىن قاتتىق جاراھەتلىنىپ قايتتى. ئۇ جاراھىتىنىڭ سىرتى ساقايغىچە داۋالاندى، بىراق ئۇنىڭ جاراھىتى ئىچى تەرىپىدىن بۇزۇلۇشقا باشلىغان بولۇپ، جاراھەت ئېغىزى ئېچىلىشى بىلەن تەڭ ئابدۇللاھ، ئۇرۇن تۇتۇپ يېتىپ قالدى. ئۇ جاراھىتىنى داۋالىتىۋېتىپ، ئايالى ئۇممۇ سەلەمەگە:
ـ ئى ئۇممۇ سەلەمە! مەن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامنىڭ بىرەر كىشىگە مۇسىبەت يەتسە، ئۇ: «بىز ئاللاھنىڭ ئىلكىدىمىز! ۋە بىز ئاللاھ تەرەپكە قايتىمىز! دېسۇن» دېگەنلىكى ۋە «ئى ئاللاھ! مېنىڭ مۇسىبىتىمگە ئاساسەن ماڭا ئەجىر بەرسەڭ! ئى ئاللاھ! سەن خالىساڭ ماڭا بۇنىڭدىن ياخشىسىنى ئىز باسار قىلىپ بەرسەڭ! دېسۇن» دېگەنلىكىنى ئاڭلىغان، — دېدى.
ئابدۇللاھ ئۇدا بىر قانچە كۈن ئورنىدىن تۇرالمىدى، بىر ئەتىگىنى پەيغەمبىرىمىز ئۇنى يوقلاپ كەلدى ۋە ئۇنىڭ بىلەن خوشلىشىپ ئىشىكتىن چىقاي دېگەندە ئابدۇللاھ جان ئۈزدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام مۇبارەك قولى بىلەن ھەمراھىنىڭ كۆزىنى يۇمدۇرۇپ قويدى ۋە قولىنى ئاسمانغا كۆتۈرۈپ تۇرۇپ:
— ئى ئاللاھ! ئابدۇللاھنى كەچۈرگىن! ئۇنىڭ ھايات دەرىجىسىنى ماڭا يېقىن قىلغىن! ھايات قالغانلارغا، ئۇنىڭدىن ياخشىسىنى ئىزباسار قىلىپ بەرگىن! بىزنى ۋە ئۇنى كەچۈرگىن! ئى جەمئىي كائىناتنىڭ تەربىيىچىسى! ئۇنىڭ قەبرىسىنى كېڭەيتىپ، نۇرلاندۇرۇپ بەرگىن! — دەپ دۇئا قىلدى. لېكىن ئۇممۇ سەلەمە، ئېرى ئابدۇللاھنىڭ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالامدىن رىۋايەت قىلىپ بەرگەن سۆزىنى ئەسلەپ: «ئى ئاللاھ! مەن مۇشۇ مۇسىبەتكە ئاساسەن سەندىن ئەجىر تەلەپ قىلىمەن» دېدى. لېكىن: «ئى ئاللاھ! ماڭا ئۇنىڭدىن ياخشىسىنى ئىزباسار قىلىپ بەرسەڭ!» دېگەن سۆزنى قىلىشقا تىلى بارمىدى، چۈنكى ئۇنى ئاللاھ تائالادىن سورايدۇ. ئەپسۇس! بۇ ئايال ئۈچۈن ئۆز ئېرىدىن ياخشى كىممۇ بولسۇن؟ لېكىن ئۇ ئويلىنىپ تۇرمايلا، دۇئاسىنى تاماملىدى. مۇسۇلمانلار بۇ مۇسىبەتكە قاتتىق قايغۇرۇشتى. ئۇلار بۇندىن بۇرۇن ھېچكىمنىڭ مۇسىبىتىگە بۇنچىلىك قايغۇرمىغان ئىدى.
ئۇممۇسەلەمەگە: «ئەرەبلەرنىڭ تۇل ئايالى» دەپ نام بەردى.
بۇ ۋاقىتتا، ئۇممۇسەلەمەنىڭ مەدىنىدە، تېخى قانات قۇيرۇقى تولۇق يېتىلمىگەن كىچىك قۇش كەبى، سەبي بالىسىدىن باشقا ئۇرۇق ـ تۇغقانلىرى قالمىغان ئىدى.
مۇھاجىر ۋە ئەنسارىلار ئۆز زېممىسىدە ئۇممۇ سەلەمەنىڭ ھەققى بارلىقىنى ھېس قىلىشتى ۋە ئۇنىڭ ئېرىگە تۇتقان قارىلىق ئىددىتى تۈگىشى بىلەنلا، ئەبۇبەكرى سىددىق (ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن!) ئۇممۇ سەلەمەگە، خېرىدار بولۇپ كەلدى، ئۇ بۇ تەلەپكە ماقۇل دېمىدى.
ئاندىن كېيىن رەسۇلۇللاھ كەلدى، ئۇممۇسەلەمە رەسۇلۇللاھقا:
ـ يا رەسۇلۇللاھ! مەندە ئۈچ خىل خىسلەت بار! بىرىنچىدىن مەن كۈندەشلىكى يامان ئايال، مەندىن خاپا بولۇپ ماڭا ئاچچىقىڭ كەلسە ئاللاھنىڭ مېنى ئازابلىشىدىن قورقىمەن، ئىككىنچىدىن مەن ياشىنىپ قالغان ئايال. ئۈچىنچىدىن مېنىڭ بالام بار، — دېدى. پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام:
ـ سەن دېگەن كۈندەشلىككە كەلسەك، مەن ئاللاھ تائالادىن، سەندىن بۇ ئىشنى كەتكۈزۈۋېتىشنى تىلەيمەن، يېشىم چوڭ دېيىشكە كەلسەك، مېنىڭمۇ يېشىم چوڭ، بالام بار دېگەنگە كەلسەك، سېنىڭ بالاڭ مېنىڭمۇ بالام، — دېدى. ئاندىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇنى نىكاھىغا ئالدى.
ئاللاھ ئۇممۇ سەلەمەنىڭ دۇئاسىنى ئىجابەت قىلىپ، ئۇنىڭغا ئابدۇللاھتىنمۇ ياخشى كىشىنى ئىزباسار قىلىپ بەردى. مانا بۈگۈندىن باشلاپ، مەخزۇم قەبىلىسىدىن بولغان ھىندى (ئۇممۇ سەلەمە)، يالغۇزلا، سەلەمەنىڭ ئانىسى بولماستىن بەلكى پۈتكۈل مۆئمىنلەرنىڭ ئانىسى بولۇپ قالدى.
ئۇنىڭ ئىسلام تارىخىدا مەشھۇر بولۇپ قالغان يەنە بىر قىسسىسى بولۇپ، بۇ ۋەقە مۇنداق بولغان ئىدى.
ھىجرىيەنىڭ 7- يىلى مەككىگە ئۆمرە قىلىش ئۈچۈن بارغان مۇھەممەد ئەلەيھىسسالام ۋە ئۇنىڭ ساھابلىرىنى توسۇپ پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام بىلەن ساھابىلارغا رۇخسەت قىلىشنى كېلەركى يىلىغا بېكىتىش ھەققىدە «ھۇدەيبىيە سۈلھىسى» دەپ ئاتالغان سۈلھىنى ئىمزالاشتى.
سۈلھىدىن كېيىن پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ساھابىلىرىگە: «ئورنۇڭلاردىن تۇرۇپ قۇربانلىق قىلىڭلار، ئاندىن چېچىڭلارنى چۈشۈرۈڭلار» دېدى. ئاللاھنىڭ نامى بىلەن قەسەمكى، ساھابىلەردىن بىرمۇ ئادەم ئورنىدىن تۇرمىدى، ھەتتا پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇ سۆزنى ئۈچ قېتىم تەكرارلىسىمۇ، ئۇلاردىن يەنىلا ھېچكىم ئورنىدىن تۇرمىغاندىن كېيىن، پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام ئۇممۇسەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھانىڭ قېشىغا كىرىپ، ئۇنىڭغا ئادەملەرنىڭ بۇيرۇقىغا بويسۇنمىغانلىقىنى سۆزلەپ بەردى. ئۇممۇسەلەمە رەزىيەللاھۇ ئەنھا ئۇنىڭغا: — ئى ئاللاھنىڭ پەيغەمبىرى! سەن مۇنداق قىلىشنى خالامسەن؟ سەن سىرتقا چىقىپ ئاندىن ھېچكىمگە بىر ئېغىزمۇ گەپ قىلماستىن قۇربانلىقىڭنى بوغۇزلا، ساتىراچنى چاقىرىپ چېچىڭنى ئالدۇر، — دېدى.
پەيغەمبەر ئەلەيھىسسالام سىرتقا چىقتى، ھېچكىمگە گەپ قىلماستىن قۇربانلىقنى بوغۇزلىدى، ساچتىراچنى چاقىرىپ، چېچىنى چۈشۈرتىدۇ. بۇنى كۆرگەن ساھابىلەر ئورۇنلىرىدىن تۇرۇشۇپ قۇربانلىقىنى بوغۇزلايدۇ.
دېمەك، ئۇممۇ سەلەمە ئانىمىز ئۆزىنىڭ ئەقىللىقى بىلەن ساھابىلارنى ئاللاھ تائالانىڭ غەزىپىدىن ساقلاپ قالغان.
'''ئاللاھ جەننەتتە ئۇممۇسەلەمەنىڭ يۈزىنى نۇرلاندۇرۇۋەتسۇن! ئاللاھ ئۇنىڭدىن رازى بولسۇن! ۋە ئۇنىمۇ رازى قىلسۇن! ئامىن!'''
مۇنزىچى سەپرا
مۇنزىچى سەپرا غەيرىي تەبىئىي سەپرا خىلىتىنى پىشۇرۇش تەسىرىگە ئىگە.
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
تونۇش نامى :Muniziqi Saifula Heji
ياسالما شەكلى :ئەرەق
ئاساسلىق دورىسى :بىنەپشە
خۇسۇسىيىتى
بۇ سۇس جىگەررەڭلىك سۇيۇقلۇق بولۇپ، خۇشپۇراق،تەمى تاتلىق.
ياسىلىشى
يۇقۇرىدىكى 8خىل دورىغا مۇۋاپىق مىقداردا سۇ قوشۇپ، ℃70～60 تا 4 سائەت چىلىغاندىن كېيىن 1 سائەت قاينىتىمىز،شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا 300ml ئەرەق يىغىۋالىمىز؛دورا قالدۇقىغا مۇۋاپىق مىقداردا سۇ قوشۇپ 1 سائەت قاينىتىپ،سۈزۈپ،سۈزۈلمىنى بىرلەشتۈرۈپ،تىنچ تۇرغۇزۇپ،سۈزۈپ،سۈزۈلگەن سۇيۇقلۇقنى مۇۋاپىق مىقداردا قۇيۇلدۇرۇپ،شېكەر ۋە چىرىشكە قارشى تۇرغۇچىلارنى قوشۇپ قىزىتىپ ئېرىتىپ،سوۋۇتۇپ،ئەرەق قوشۇپ ئومومى مىقدارنى 1000ml غا تەڭشەپ،تەكشى ئارىلاشتۇرۇپ تەييارلىنىدۇ.
داۋاسى
غەيرىي تەبىئىي سەپرا خىلىتىدىن بولغان ھەر خىل كېسەللىكلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.
ئۆلچەم
ھەر بىر قۇتىغا 500ml دىن قاچىلىنىدۇ.
ئىشلىتىش ئۇسۇلى ۋە مىقدارى
كۈنىگە 3 قېتىم،ھەر قېتىمدا 100ml دىن ئىچىلىدۇ.
ساقلاش
ئېغىزى ھىم ئېتىلىپ، سالقىن سايە ئورۇندا ساقلىنىدۇ.
تەكشۈرۈش
بۇ دورا قاينىتىلما ياسالمىسىغا ئالاقىدار ھەر خىل بەلگىلىمىلەر (جوڭگو دورا قامۇسى بىرىنچى بۆلۈم 2010-يىل، قوشۇمچە IJ) گە ئۇيغۇن بولۇشى لازىم.
پەرقلەندۈرۈش
دورىدىن 100ml ئېلىپ،20ml دىن ئېتىل ئاتسىتات قوشۇپ 2 قېتىم چەككىلەيمىز، ئېتىل ئاتسىتاتنى بىرلەشتۈرۈپ،پارلاندۇرۇپ قۇرۇتۇپ،دورا قالدۇقىغا 1ml مېنتانول قوشۇپ ئېرىتىپ سىناق ئېرىتمىسى قىلىپ تەييارلايمىز. خۇپىسۇ (quercetin)سېلىشتۇرما دورىسىدىن ئېلىپ، مېنتانول قوشۇپ،ھەر1ml دورىدا 1 مىللىگرام دورا تۇتقان سېلىشتۇرۇلىدىغان ئېرىتمىسى تەييارلايمىز.نېپىز قەۋەتلىك رەڭ سىپېكتىر ئۇسۇلى (قوشۇمچە Ⅵ B) سىنىقى تەجرىبىسىگە ئاساسەن،سىناق قىلىنغۇچى دورا ئېرىتمىسىدىنµl10، سېلىشتۇرۇلىدىغان دورا ئېرىتمىسىدىنµl2 شۈمۈرۈپ ئېلىپ،نېپىز قەۋەتلىك سىلىكاگىل گرام لىق تاختا ئۈستىدىكى ئايرىم-ئايرىم نوقتىغا تېمىتىپ، (5∶4.5∶0.5) تولۇئول-ئېتىل ئاتسىتات-فورمات كىسلاتانى يېيىلدۇرغۇچى قىلىپ يېيىلدۇرۇپ، شامالدىتىپ قۇرۇتۇپ، تاختا ئۈستىگە %3لىك ئاليومىن ئۈچ خلورىد ئېتانول ئېرىتمىسىنى پۈركۈپ،℃105 لۇق ھارارەتتە بىر قانچە مىنۇت قىزىتىپ،ئۇلتىرا بىنەپشە نۇرلۇق(nm 365)لامپا ئاستىدا كۈزىتىمىز.سىناق قىلىنغۇچى دورىنىڭ رەڭ سىپىكتىرىدا، سېلىشتۇرۇلىدىغان دورىنىڭ رەڭ سىپىكتىرىدىكى مۇناسىپ ئورۇندا ئوخشاش رەڭلىك داغ توچكىلىرى كۆرۈنىدۇ.
ئابدۇرەئۇپ پولات
يازغۇچى، تىلشۇناس ئابدۇرەئۇپ پولات 1950 - يىل 11 - ئايدا قەشقەر شەھىرىنىڭ يۇمىلاقشەھەر كۆلبېشى مەھەللىسىدە ئوقۇتقۇچى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، باشلانغۇچ - ئوتتۇرا مەكتەپلەرنى قەشقەر شەھىرىدە ئوقۇپ تاماملاپ، 1970 - يىلى مەركىزىي مىللەتلەر ئىنىستىتۇتى (ھازىرقى مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتى) غا ئوقۇشقا بارغان، 1975 - يىلى ئوقۇش پۈتتۈرۈپ مەكتەپنىڭ ئۆزىگە ئوقۇتقۇچىلىققا ئېلىپ قېلىنغان، 8197 - يىلدىن 1986 - يىلغىچە بېيجىڭ چەت ئەل تىللىرى ئىنىستىتۇتىدا ئەرەب تىلى ئۆگەنگەن ۋە ئىراقنىڭ باغداد، كەربالا شەھەرلىرىدە ئەرەب تىلىدىن پراكتىكا قىلغان. ئابدۇرەئۇپ پولات 1986 - يىلدىن 1988 - يىلغىچە بېيجىڭ ئۇنىۋېرسىتېتىدا پارس تىلى ئۆگەنگەن. ئۇ ھازىر مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتىدا پارس تىلى ئۆگەنگەن. ئۇ، ھازىر مەركىزىي مىللەتلەر ئۇنىۋېرسىتېتى تۈركىي تىللار كافېدىراسىنىڭ مۇدىرى، جۇڭگو ئۇيغۇرشۇناسلىق تەتقىقات ئورنىنىڭ ئاساسلىق مەسئۇللىرىدىن بىرى، دوتسېنت بولۇپ ئىشلەۋاتىدۇ.
ئابدۇرەئۇپ پولات ئەدەبىيات ساھەسىگە 1976 - يىلى <تارىم> ژۇرنلىدا ئېلان قىلىنغان <مەن پامىر مالچىسى> ناملىق شېئىرى بىلەن كىرىپ كەلگەن. ئۇ، شۇنىڭدىن تارتىپ شېئىر ئىجادىيىتى، ئاساسەن ھېكايە ئىجادىيىتى، تىل - ئەدەبىيات تەتقىقاتى، ئەدەبىي تەرجىمە ئىشلىرى بىلەن شۇغۇللىنىپ، كۆرۈنەرلىك نەتىجىلەرگە ئېرىشكەن. ئابدۇرەئۇپ پولات ھازىرغىچە<كور خېرىدار>، <قۇلاق>، <لامپۇچكا يېقىلغان چاغدا>، <تۇمۇچۇق>، <ئۇنىڭ ناخشىسى> قاتارلىق بىر تۈركۈم ھېكايىلارنى؛ <تۇيۇق ھەققىدە مۇھاكىمە>، <يېڭى دەۋر ئۇيغۇر ئەدەبىياتىدىكى ئەدەبىي ئاخبارات ژانىرى ھەققىدە> قاتارلىق ماقالىلەرنى يېزىپ ئېلان قىلدۇرغان. بۇلاردىن باشقا، ئۇ يەنە ئەلىشىر ناۋائىينىڭ <ئىككى تىل توغرۇلۇق مۇھاكىمە> دېگەن ئەسىرىنى نەشرگە تەييارلىغان. ئابدۇرەئۇپ پولات يەنە ئەدەبىي تەرجىمە ئىشلىرى بىلەنمۇ شۇغۇللىنىپ، <ئەڭگۈشتەر>، <بەيتۇللا تارىخى> قاتارلىق ئەسەرلەرنى ئەرەب تىلىدىن تەرجىمە قىلغان.
ئابدۇرەئۇپ پولاتنىڭ ھازىرغىچە نەشر قىلىنغان ئەسەرلىرىدىن <چاغاتاي تىلى> (خەمىت تۆمۈر بىلەن بىللە، 1986 - يىل، قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى) ناملىق ئىلمىي ئەسىرى، <كور خېرىدار> (1989 - يىل، مىللەتلەر نەشرىياتى) ناملىق ھېكايىلار توپلىمى، <چاغاتاي ئۇيغۇر تىلى تەتقىقاتىدىن ئىلمىي ماقالىلەر> (1993 - يىل مىللەتلەت نەشرىياتى)، <ئۇيغۇر تىلى لېكسىكولوگىيىسى> (1995 - يىل، قەشقەر ئۇيغۇر نەشرىياتى) ناملىق ئىلمىي ئەسەرلىرى قاتارلىقلار بار.
ئابدۇرەخىم
<ئابدۇرەھمان>
ن
thumb ن  (/n/)؛ ن ھەرىپى ئۇيغۇر ئېلىپبەسىنىڭ 23. ھەرپى ۋە يىگىرمە تۆرت ئۈزۈك تاۋۇشنىڭ بىرىدۇر.
تۈرلىنىشى
ن ھەرىپى جاراڭسىز ئۈزۈك تاۋۇشلاردىن بولۇپ، شۇنداقلا سىيرىلاڭغۇ تاۋۇش ۋە شۇنداقلا تىل ئۈستى ئارقا قاتتىق تاڭلاي تاۋۇشلىرىدىندۇر.
يېزىلىشى
thumb ئاۋۋال ئوڭ يوقرىدىن تۈۋەنگە ۋە سولغا، سوڭرە سولدىن ئوڭغا قاراپ پەستىن يايسىمان ھالەتتە يوقىرىغا قاراپ ئاساسىي گەۋدە (ں) ھاسىل قىلىنىدۇ، سوڭرە دەل ئوتتۇرىغا، سەل يوقىرىغا بىر چىكىت (٠) قويىلىدۇ.
باشقا ئەلىفبەلەردە:
ن ھەرپىنىڭ باشقا ئەلىفبەلەردىكى قارشىلىقى:
لاتىن: N
رۇس ۋە گرېك: Н
گېلاۋخۇي
گېلاۋخۇي (袍哥会) شىنخەي ئىنقىلابىنىڭ ئالدى - كەينىدە پۈتۈن مەملىكەت بويىچە مانجۇلارغا قارشى قۇرۇلغان تەشكىلات.
ئابدۇرەسۇل
ئابدۇرۇسۇل، رۇسۇل
پەيغەمبەرنىڭ قۇلى
ئەبۇ ھامىد مۇھەممەد ئەل-غازالىي
ئەبۇ ھامىد مۇھەممەد ئەل-غازالىي
abu- Hamid al- Ghazali
ھۆججەتۇل ئىسلام ئەبۇ ھامىد مۇھەممەد بىننى مۇھەممەد بىننى مۇھەممەد ئەل- غازالىي (1058~1111) تۇس شەھىرىدە تۇغۇلغان، كىچىك ۋاقتىدا دادىسىدىن ئايرىلغان، ئۇنى ۋەسىي سوپى ئۆز زامانىسىنىڭ ئادىتى بويىچە تەربىيىلىگەن، ئاندىن ئۇنىڭ ئۆگىنىشى ۋە ياشىشى ئۈچۈن خەيرىيەت مەدىرىسىگە كىرگۈزگەن. ئەل-غازالىي نىشاپۇرغا كەلگەن، فەرامىدىيدا تەسەۋۋۇپنى، ئىككى ھەرەمنىڭ ئىمامىدا كالام ئىلمى ۋە فىقھىنى ئۆگەنگەن، كېيىن نىزامۇل مۇلكنىڭ مەجلىسىگە كەلگەن، شۇ يىلى (1085) نىزامۇل مۇلك سالجۇقىيلارنىڭ ۋەزىرى ئىدى، ئەل-غازالىي ئۇ يەردە ئالتە يىل تۇرغان، ۋەزىر ئۇنى باغداد نىزامىيە مەدرىسىگە ئۇستاز قىلىپ تەيىنلىگەن، ئەل-غازالىي باغداتتا تۆت يىل دەرىس ئۆتكەن... ئۇ بۇ جەرياندا ئىككى كىتاب تۈزگەن: «پەيلاسوپلارنىڭ مەقسىدى»، بۇنى فارابىي ۋە ئىبىن سىنانىڭ پەلسەپىسىگە قارىتا يازغان؛ «پەيلاسوپلارنىڭ ھالاكىتى»، بۇنى پەلسەپىنى تەنقىدلەپ يازغان. ئۇ باغداتتىن كەتكەن، ئون يىل زاھىدلىق بىلەن ياشاشقا ئۇرۇنغان. كېيىن ئۆگىتىش ئىشلىرى ئۈچۈن نىشاپۇرغا قايتىپ كەلگەن. ئۇ 1106-يىلدىن كېيىن ئۆزىنى تەلىم-تەربىيە ئىشلىرىغىلا ئاتىغان، تاكى ۋاپات بولغانغا قەدەر ئىلىم بىلەنلا شۇغۇللانغان.
ئەل-غازالىي پەلسەپە ساھەسىدە ئىنىسكلوپىدىك مۇتەپەككۇر، ئۆز زامانىسىدىكى يىراقنى كۆرەر ئالىم. گەرچە ماتېماتىكا، تەبىئەت بىلىملىرىگە پىشىشىق بولمىسىمۇ، بىراق، ئۇ ئىلىملەردىن ئۆزىگە لايىق نېسىۋىسىنى ئالغان ۋە مۇھىم پىرىنسىپلىرىنىڭ توغرىلىقىنى بېكىتكەن. ئەمما مەنتىق ئىلمى (لوگىكا)، پەلسەپە ساھەلىرىدە شۇ ئىلىملەرنىڭ ئۆزىگىلا خاس نامايەندىلىرىنىڭ بىرى  بولغان. مەنتىق ئىلمىنى ئىسلامنىڭ گۈللىنىشى ئۈچۈن ئىشلەتكەن، ئۆتكۈر ئەقىللىق ئىستىداد ئىگىلىرىنى ئازدۇرىدىغانلىقى ئۈچۈن پەلسەپىگە قارشى چىققان.
ئۇنىڭ ئەڭ مۇھىم كىتابلىرى: «پەيلاسوپلارنىڭ مەقسىدى»؛ «پەيلاسوپلارنىڭ ھالاكىتى»؛ «ئېتىقادتا ئىقتىساد»؛ «دىن ئىلىملىرىنى گۈللەندۈرۈش»؛ «ئى، ئوغلۇم»؛ «ئازغۇنلارنىڭ نىجاتلىق يۇلتۇزى»...قاتارلىقلار (ئۈچ كىتابىنىڭ ئىسمىنى نېمە دەپ ئاتاشنى بىلمىدىم، چوڭلاردىن سوراپ شۇ بويىچە تولۇقلاپ قوياي-ئەفىيفىي)
«خەلقئارا ئەرەب ئىنىسكلوپىدىيىسى» ناملىق كىتابتىن تەرجىمە قىلىنغان.
يېلىن
يېلىن بولسا ئادەم بەدىنى
غول پىياز
thumb|غول پىياز كۆرۈنۈشى thumb|غول پىياز ئېتىزلىقتا غول پىياز (ئېنگلىزچە: Scallion؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 青蔥؛ ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتلىشى: سوڭ پىياز) پىيازنىڭ بىر خىل تۈرى بولۇپ، پىياز باش قىسىمدىن باشقا يەنە يەر ئۈستىگە ئۆسۈپ چىققان بولى بار. شۇڭا ئۇنى غول پىياز دەيدۇ. غول پىياز ئۇيغۇر تائام مەدەنيىتىدە كەم بولسا بولمايدىغان ئۆسۈملۈك بولۇپ، مانتا، سامسا، ۋە باشقا مەزىلىك تائاملارغا كۆپ ئىشلتىلدۇ.
5-ئىيۇل ۋەقەسى
ئۇمۇمى ئەھۋال
5-ئىيۇل بېيجىڭ ۋاقتى سائەت 19 ئەتراپىدا، ئۈرۈمچىدە ئۇرۇش، چېقىش ،كۆيدۈرۈشتەك زوراۋانلىق قىلمىشى يۈز بەردى.(1) ئۈرۈمچى شەھىرىدە يۈز بەرگەن 5- ئىيۇل ۋەقەسى شىنجاڭ ئازاد بولغاندىن بۇيان يۈز بەرگەن ئەڭ ئېغىر ئۇرۇش، چېقىش، بۇلاش، ئوت قويۇشتەك زوراۋانلىق جىنايى ۋەقەسى. بۈگۈنگە قەدەر بۇ ۋەقەدە ئۆلگەن ئادەمنىڭ سانى 197 گە يەتتى، (مۇتلەق كۆپ ساندىكىسى بىگۇناھ ئامما)، 1721 ئادەم يارلاندى، 900 دىن ئارتۇق ئادەم ساقىيىپ دوختۇرخانىدىن چى قتى، يەنە 881 ئادەم دوختۇرخانىدا داۋالىنىۋاتىدۇ، بۇنىڭ ئىچىدە زەخمىلەنگەنلەر 179، ئىنتايىن خەتەرلىك ئەھۋالدا تۇرۇۋاتقانلار 66. بۇۋەقە يەنە زور ئىقتىسادىي زىيان كەلتۈرۈپ چىقاردى، بۇ ۋەقەدە 331دۇكان، 627 ئاپتوموبىل پاچاقلاندى ۋە كۆيدۈرۈۋېتىلدى.
4.ھەرقايسى تەرەپلەرنىڭ ئىنكاسى
ھەرخىل تەشكىلاتلارنىڭ ئىنكاسى
ھەرقايسى دۆلەتلەرنىڭ ئىنكاسى
پاكىستان پاكىستان جوڭگو ھۆكۈمىتىنىڭ «شەرقى تۈركىستان»كۈچلىرىگە زەربە بىرىشىگە بۇرۇنقىدەكلا ماسلىشىدۇ،شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا يەنە جوڭگو تەرەپنىڭ پاكىستاندىكى ئورگان ۋە خادىملىرىنىڭ بىخەتەرلىكىنى قوغدايدۇ.(3)
ۋەقەدىن كىيىن
ئۈرۈمچى ساقچى دائىرلىرىنىڭ تونۇشتۇرۇشىغا قارىغاندا، ئۈرۈمچى «5-ئىيۇل» ۋەقەسى مەخسۇس دېلو بېجىرىش گۇرۇپپىسىدا 1000دىن ئارتۇق دېلو بېجىرگۈچى خادىم بار ئىكەن. ج خ مىنىستىرلىكى ۋە مەملىكەتنىڭ ھەرقايسى جايلىرىدىكى دېلو پاش قىلىش مۇتەخەسسىسلىرىنىڭ زور كۈچ بىلەن قوللىشى، ئاممىنىڭ ئاكتىپ پاش قىلىشى ئاستىدا، ھازىر ج خ مىنىستىرلىكى 1000 پارچىدىن ئارتۇق دېلو يىپ ئۇچىنى ئېنىقلاپ چىقىپ، يېقىندا يەنە 253 جىنايەت گۇماندارىنى قولغا چۈشۈرگەن.(6)
7-ئاينىڭ 30-كۈنى 319نەپەر گۇمانلىق كىشنى قولغا ئالدى.(7)
مەنبە
2.خەلق گېزىتى،2009.07.15
3.خەلق گېزىتى،2009-يىلى 7-ئاينىڭ 13-كۈنى،.
4. خەلق گېزىتى،2009-يىلى 7-ئاينىڭ 31-كۈنى.
5.خەلق گېزىتى،2009-يىلى 7-ئاينىڭ 31-كۈنى.
6.خەلق گېزىتى،2009-يىلى 7-ئاينىڭ 30-كۈنى.
7.人民网,2009年08月02日.
قىممەتلىك مەدەنىي مىراس — قېيىر پالىسى
5  – ئايدا بىز جەنۇبىي شىنجاڭدىكى كىچىك ناھىيە  باي ناھىيىسىگە كەلدۇق. بۇ يەر دۇنيانىڭ دىققىتىنى تارتقان قىزىل مىڭ ئۆيى، تەمى ئېغىزدىن كەتمەيدىغان سايرام قېتىقى، ئەڭ مۇھىمى، قىممەتلىك خەلق ھۈنەر – سەنئەت مىراسى بولغان قېيىر پالىسى بىلەن مەشھۇر. يەرلىك ئاياللار شۇ يەرنىڭ ئۆسۈملۈكى، مىنېرال ماددىلىرى ماتېرىيال قىلىنغان بوياق بىلەن ساپ يۇڭدىن ئىگىرىلگەن يۇڭ يىپلارنى بوياپ توقۇغان پالاسلار قېيىر يېزىسىغا خۇددى ھەسەن – ھۈسەندەك ھۆسن قوشقان...
بىز بىر كۈن يول يۈرۈپ باي ناھىيە بازىرىغا 100 كىلومېتىر كېلىدىغان قېيىر يېزىسىغا يېتىپ كەلدۇق. مانا مۇشۇ يېزىدا  يەرلىك  ئالاھىدىلىككە ئىگە، يەرلىك خەلق ھۈنەر – سەنئەت مەدەنىيەت مىراسى  پالاس توقۇش ھۈنىرى ساقلىنىپ قالغان. قېيىر يېزا ئاھالىلىرى دېھقانچىلىق، چارۋىچىلىقنى ئاساس قىلىدىكەن، يېزا ئاھالىسىنىڭ ئوتتۇرىچە كىرىمى ئاران 1200 يۈەن بولۇپ، نامرات يېزا ھېسابلىنىدىكەن. يېزا ئاھالىلىرىنىڭ ھەممىسى دېگۈدەك پالاس توقۇيالايدىكەن، ئۇلار ئاتا – بوۋىلىرىدىن مىراس قالغان پالاس توقۇش ھۈنىرى ئارقىلىق بۇ يېزىنىڭ نامىنى ئەتراپقا تونۇتۇپتۇ.
بىز بۇ يېزىنىڭ مىڭبۇلاق كەنتىدىكى پەرىدە ياقۇپنىڭ ئۆيىگە كەلدۇق. 50 ياشلار چامىسىدىكى بۇ ئايال كەنت بويىچە پالاس توقۇش ماھىرى بولۇپ، قىزى بىلەن كەنت باشلانغۇچ مەكتىپىدە بالىلارغا پالاس توقۇش ھۈنىرىنى ئۆگىتىدىكەن.
پەرىدە ياقۇپنىڭ ئۆيى رەتلىك سەرەمجانلاشتۇرۇلغان بولۇپ، ھويلىغا بىر پالاس توقۇش جابدۇقى قۇراشتۇرۇلغان ئىكەن. پەرىدە ياقۇپ قىزىقىپ قاراپ قالغىنىمىزنى كۆرۈپ، شۇئان بىزگە پالاس توقۇش مەشغۇلاتىنى كۆرسەتتى.
پالاس توقۇش جابدۇقىنىڭ ئىككى بېشى يەرگە مۇقىملاشتۇرۇلۇپ، ئارىسىغا ئون مېتىر ئۇزۇنلۇقتا شوينا(ئۆرۈش يىپى) 30 سانتىمېتىر كەڭلىكتە تارتىلىدىكەن. ئاندىن ئۆرۈش يىپىنىڭ بىر بېشىدىن باشلاپ ئارقاق يىپ ئۆتكۈزۈلۈپ، قىلىچ بىلەن چىڭدىلىپ پالاس توقۇلىدىكەن.
قېيىر يېزىسىدا توقۇلىدىغان پالاس نۇسخىلىرى ئاساسەن ئۇلارنىڭ ئاتا –  بوۋىلىرىدىن مىراس قالغان نۇسخىلار بولۇپ، بۈگۈنكى كۈندە بەزى پالاسلار ئۆيدىكى كونا نۇسخىلاردا توقۇلۇۋېتىپتۇ، ئۇلارنىڭ كۆپىنچىسىگە ئۆسۈملۈك، گۈل نۇسخىلىرى ياكى رەڭلىك يوللۇق شەكىللەر چۈشۈرۈلگەن  بولۇپ، ئادەتتە، پالاسقا ئادەم شەكىللىرى چۈشۈرۈلمەيدىكەن، بۇ ئۇيغۇرلارنىڭ خاس تۇتېم مەدەنىيىتىگە ۋەكىللىك قىلىدىكەن.
پەرىدە ياقۇپنىڭ ئېيتىشىچە، ھەقىقىي قېيىر پالىسى ئۆز ئائىلىسىدىن چىققان قوي يۇڭىدىن ئىگىرىلگەن يىپقا تۇخۇمەك ئۇرۇقى، ئۈجمە دەرىخى يىلتىزى، ياڭاق پوستى ۋە رۇدىلار ئارىلاشتۇرۇپ ياسالغان بوياقلار بىلەن رەڭ بېرىلىپ توقۇلىدىكەن.
بىز پەرىدە ياقۇپنىڭ ئۆيىدىن چىقىپ، يولدا 65 ياشلار چامىسىدىكى مۇھەممەد ھوشۇر بوۋاينى ئۇچرىتىپ قالدۇق. بوۋاي بىزنى قىزغىنلىق بىلەن ئۆيىگە تەكلىپ قىلىپ، ئالدىمىزغا داستىخان سېلىپ، چاي قۇيدى. ئۇ بىزگە: ئىلگىرى كىشىلەر تاغدىن بوياق ياساشتا ئارىلاشتۇرۇلىدىغان رۇدا قېزىپ كېلىپ ساتاتتى، پالاس توقۇيدىغانلارمۇ ئاشۇ رۇدىلارنى سېتىۋېلىپ ئۇنىڭغا تاغدا ئۆسىدىغان بىر خىل ئۆسۈملۈك ئارىلاشتۇرۇپ بوياق ياسايتتى، بۇنداق بوياق بىلەن رەڭ بېرىلگەن يۇڭ يىپلارنىڭ رەڭگى نەچچە يۈز يىلغىچە ئۆڭمەيدۇ، دەپ تونۇشتۇردى. ئاندىن بوۋاي ئائىلىسىدە ساقلاۋاتقان نەچچە يۈز يىللىق پالاسنى ئېلىپ چىقىپ بىزگە كۆرسىتىپ: بۇ پالاس بىزگە بوۋامنىڭ بوۋىسىدىن مىراس قالغان، دېدى. پالاس ھەقىقەتەن كونا ئىدى، ئەمما كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغىنى پالاسنىڭ يىرتىلغان ياكى ئۆڭگەن بىرمۇ يېرى يوق ئىدى. پالاسنىڭ كونىلىقىدىن ئۇنىڭ ھازىرقى زامان رەڭلىك يوللۇق پالىسىنىڭ ئەجدادى ئىكەنلىكىنى كۆرۈۋالغىلى بولاتتى.
بۇ پالاسنىڭ توقۇلۇشى ۋە يوللۇق شەكلى پەرىدە ياقۇپنىڭ ئۆيىدە توقۇلغان پالاس بىلەن ئوپمۇ ئوخشاش ئىدى، ئەمما رەڭگى بىر خىللا رەڭ  بوزرەڭ ئىدى. بوۋاي بىزگە چۈشەندۈرۈپ: بىزگە ئاتا – بوۋىلىرىمىزدىن مۇشۇ بىر خىل رەڭ مىراس بولۇپ كەلگەن، 20 – ئەسىرنىڭ 70 – يىللىرىدىن كېيىن رەڭلەر كۆپىيىشكە باشلىدى، دېدى.
قېيىر يېزىسىنىڭ پالاس توقۇش ھۈنىرىنىڭ قىممىتى بايقالغاندىن كېيىن، مىڭبۇلاق كەنتى يەرلىك پالاس توقۇش ھۈنىرىنى قوغداشنى كۈچەيتىپتۇ. ئىشىنىمىزكى، پات ئارىدا بۇ ھۈنەر – سەنئەتنى قىزغىن سۆيىدىغانلار تېخىمۇ كۆپىيىپ، بۇنداق قىممەتلىك خەلق ھۈنەر – سەنئەت مەدەنىيىتىنى تېخىمۇ گۈللەندۈرگۈسى.
‹‹يىپەك يولى›› ژۇرنىلىدىن
24- ھۇد
24- ھۇد ياكى 24- ڧېۋرال ۋە ياكى 2- ئاينىڭ 24- كۈنى، مىلادى تەقۋىمىگە كۆرە يىلنىڭ 55. كۈنىدۇر. يىل سوڭىغا 310 (كەبىسە يىللارى 311) كۈن بار.
YUNËSKO
يۇنېسكو
Qisqiche tonushturlishi
YUNËSKO(United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization---Birleshken Döletler Ma'arip,Ilimpen,Medeniyet Teshkilati),BDTning mexsus teshkilatlirdin biri bolup,ikkinchi dunya urushidin këyin,1946-yil qurulghan. 1945-yil Noyabirda,44 dölert wekilliri Londonda bu teshkilatning qurulishini qarar qilghan.Teshkilatning merkiziParizhda bolup üch oragandin teshkil tapidi,yeni Omumiy mejlis,Bashqarma,Kotiplqtin ibaret. Yunësko―Birleshken döletler teshkilatining ma'arip,pen,medeniyet bilen shughunlanghuchi teshkilat.Döletler arsida ma'arip,pen,medeniyet sahaside hemkarliq hasil qilip,xelq'ara tënichliqi,xewipsizliki üchün bir ortaq sep hasil qilishtin ibarer.Hazirghiche bu teshkilatqa 188 dölet eza bolghan.
مۇرادئۈچ
مۇرادئۈچ
مۇرادئۈچ(ھىجرىيە982-يىلىدىن1003-يىلغىچە).
غەزنەۋىلەر ئىمپىرىيىسى
غەزنەۋىلەر ئىمپىرىيىسى (962-1186)
غەزنەۋىلەر ئىمپىرىيىسى (962-1186) قاراخانىلاردىن كېيىنكى ئىككىنچى مۇسۇلمان تۈركلىرىنىڭ دۆلىتى بولۇپ تۈرك مۇسۇلمانلىرىنىڭ    ئافغانىستان ۋە ھىندىستاندىكى تۇنجى سۇلالىسى بولۇپ ھىساپلىنىدۇ. مىلادى 961-يىلى سامانىلار سۇلالىسىغا قاراشلىق خۇراساننىڭ ۋالىسى، تۈرك ئەسكەرلىرىنىڭ قوماندانى ئالىپتېكىن سامانىلارنىڭ ۋەزىرى مۇھەممەد  بەلامى بىلەن بىرلىشىپ پادىشاھ ناسىر سامانىنى ئۆلتۈرمەكچى بولىدۇ  ئەمما پىلان ئەمەلگە ئاشمىغانلىقتىن ۋەزىپىسىدىن ئايرىلىپ بىر بۆلۈك ئەسكەرلىرىنى باشلاپ سامانىلارنىڭ چېگرىسى بولغان ئافغانىستانغا بېرىپ  لەۋىك خاندىنلىقىنىڭ قولىدىن غەزنىنى تارتىۋېلىپ ،غەزنىدە مۇستەققىل بولۇۋالىدۇ. بۇ كىچىك بەگلىكتىن تەدرىجى كېڭىيىپ بارلىققا كەلگەن ئىمپىرىيە مۇشۇ كىچىك شەھەر غەزنىنىڭ نامى بىلەن غەزنەۋىلەر  ئىمپىرىيىسى دەپ ئاتىلىدۇ. 963-يىلى ئالىپتېكىن ئۆلۈپ كەتكەندىن كېيىن ئالىپتېكىننىڭ ئوغلى ئەبۇ ئىسھاق ئىبراھىم ھوقۇقنى مۇستەھكەملەپ سامانىلار بىلەن ئىمكان بار ئارىلىق ساقلاپ ئۆتىدۇ. 966-يىلى ئەبۇ ئىسھاق ئىبراھىم ۋاپات بولۇشى بىلەن تەڭ سامانىلار غەزنىگە قوشۇن چىقىرىدۇ، يېڭىدىن تەختكە چىققان  بىلگە تېكىن سامانىلارنىڭ قوشۇنىنى ئۈزۈل كېسىل ۋەيران قىلىپلا قالماي  قوشۇندىكى تۈرك ئەسكەرلەرنى ئۆزىگە قوشۇۋېلىپ تېخىمۇ كۈچىيىپ كېتىدۇ. شۇنىڭدىن كېيىن سامانىلار ئىككىنچىلەپ غەزنەۋىلەرگە قارشى قوشۇن ئەۋەتمەيدۇ. 975-يىلى بىلگە تېكىن ھىندىستان تەرەپكە ئېلىپ بارغان غازات ئۇرۇشىدا شېھىد بولىدۇ، خانلىقنىڭ قۇرغۇچىلىرىدىن بىرى بولغان  سەبۇق تېكىن(975-يىلىدىن 997-يىلغىچە تەخىتتە ئولتۇرغان(  غەزنىدە  تەختتە ئولتۇرىدۇ (960-يىلى مۇسۇلمان بولغان نەسىردىن سەبۇق تېكىن  ئەسلى ئىسسىق كۆل ئەتراپىدىكى بارىسغاندا تۇغۇلغان بولۇپ  قاراخانىلارنىڭ خان جەمەتى بىلەن قانداشلىقى بار بولغاچقا ئالىپتېكىن  تەرىپىدىن تەربىيىلىنىپ مۇھىم ۋەزىپىگە قويۇلغان ئىدى). سەبۇق تېكىن تەختكە چىقىشى بىلەنلا قوشۇننى قايتا تەرتىپكە سېلىپ توخارىستان ۋە  بەدەخشان تەرەپكە قوشۇن ماڭدۇرۇپ ئىشغال قىلىدۇ ۋە بەلۇجىستان بىلەن  نۇرىستاننى ئۆزىگە قوشۇۋالىدۇ.
997يىلى سەبۇق تېكىن ۋاپات بولغاندا ئوغلى ئىسمائىل تەختكە ۋارىسلىق قىلغان بولسىمۇ ئۇزۇن قالمايلا سەبۇق  تېكىننىڭ ئاغىسى مەھمۇد سىياسى ئۆزگىرىش قىلىپ ئىسمائىلنى تەختنى  بىكارلاشقا مەجبۇر قىلىدۇ ۋە ئۆزى خان بولۇپ سۇلتان مەھمۇد دەپ  ئاتىلىدۇ. سۇلتان مەھمۇد غەزنەۋى(997-يىلىدىن) ئىسلام دىنىنى ھىندى دەرياسىنىڭ شەرقىگە ئېلىپ بارغان تۇنجى ئىسلام ھۆكۈمرانى شۇنداقلا  سامانىلارنىڭ ھالاك بولۇشىغا ئۈلگۈرۈپ تۈركلەرنىڭ شۇنىڭدىن كېيىنكى  نەچچە يۈز يىلغا سوزۇلغان خۇراسان ۋە پېرسىيەگە ھۆكۈمرانلىق قىلىش  تارىخىنىڭ تۇنجى قەدىمىنى باسقۇچى بولۇپ دەسلەپتىلا قاراخانىلار بىلەن    دوستلۇق تۈزۈپ شەرق ۋە غەرپكە تەڭ قوشۇن ئەۋەتىپ شەرقتە پەنجاپنى ئېلىپ  گانگ دەرياسى ۋادىسىغا يۈرۈش قىلىدۇ. غەرپ تەرەپتە بولسا خارەزىم ۋە ئىران زىمىنىنى بويسۇندۇرۇپ ئابباسىلار خەلىپىسى ئابدۇقادىرنى شىئە  بۇۋەيھىيەلەرنىڭ ھۆكۈمرانلىقىدىن ئازاد قىلىدۇ، خەلىپە سۇلتان مەھمۇد  غەزنەۋىگە تاج، بايراق بىلەن بىرلىكتە «يەمىنۇددەۋلە»، «ۋەلى  ئەمىرۇلمۇئمىنىن»، «ئەمىرۇلمىللە»، غازى ئۈنۋانى بېرىشكە مەجبۇر  بولىدۇ. سۇلتان مەھمۇد غەزنەۋى 1030-يىلى ۋاپات بولغاندا غەزنەۋىلەرنىڭ زىمىنى شەرقتە يۇقىرى گانگ ۋادىسى ۋە گۇجراتنى ئۆز ئىچىگە ئالغان،  غەرپتە ئەزەربەيجان كاۋكازغا قەدەر، شىمالدا ئارال كۆلىدىن جەنۇپتا  ھىندى ئوكيانغا قەدەر بولغان 5مىلىيۇن كۋادىرات كىلومېتىر كەڭ زىمىننى  بويسۇندۇرۇپ ھىندى پادىشاھلىرىنىڭ غەزىنىسىدىكى ئالتۇنلارنى تامام  دىگۈدەك قولىغا ئېلىپ تارىختىكى ئەڭ باي ئىمپىرىيەگە ئايلانغان ئىدى.
سۇلتان مەھمۇدنىڭ ئوغلى مەسئۇد زامانىدا ئىمپىرىيە ئىچكى قىسىمدا ھوقۇق تالىشىش تۈپەيلى بۆلۈنۈپ ئاجىزلاپ كەتكەنلىكتىن 1040يىلى سەلجۇقىلار  بىلەن سۇلتان مەسئۇد ئوتتۇرىسىدىكى مەيدان ئۇرۇشىدا ئېغىر مەغلۇبىيەتكە ئۇچراپ پۈتكۈل ئوتتۇرا ئاسىيادىن ئايرىلىپ قالىدۇ. سۇلالىنى ساقلاپ قېلىش ئۈچۈن پايتەختنى لاھۇرغا يۆتكىمەكچى بولۇپ ماڭغان سەپىرىدە  قوماندانلىرى سىياسى ئۆزگىرىش ياساپ سۇلتان مەسئۇدنى تۈرمىگە ئالىدۇ ۋە  1041-يىلى تۈرمىدە ئۆلتۈرىدۇ. ئاتىسىنىڭ ئۆلتۈرۈلگەنلىكىدىن خەۋەر تاپقان بەلىخى ھاكىمى بولۇپ تۇرىۋاتقان مەۋدۇد قوشۇن باشلاپ كېلىپ  قايتىدىن ھاكىمىيەتنى قولغا ئالىدۇ. ئەمما بۇنىڭلىق بىلەن تەخت تالىشىش كۈرىشى توختاپ قالمايدۇ، ھەرقايسى جايلارنىڭ ھاكىملىرى گۇرۇھلىشىپ چوت  سوقۇپ ئوردىدا توختىماي خان ئالمىشىپ تۇرىدۇ. سۇلتان ئىبراھىم (1059-يىلدىن1099-يىلغىچە تەختتە ئولتۇرغان ( تەختكە چىققاندىن كېيىن  ئوغلى مەسئۇدقا سەلجۇقىلار سۇلتانى مەلىكشاھنىڭ قىزىنى ئېلىپ بېرىپ  ئىككى خانلىق ئوتتۇرىسىدا دوستلۇق ئورنىتىپ ئاساسى نىشاننى شەرق  تەرەپكە قارىتىدۇ. 1099-يىلى سۇلتان ئىبراھىم ئۆلگەندىن كېيىن تەخت   تالاشقان شاھزادىلەر يەنە ئۆزئارا پېتىشالمايدۇ، شاھزادە بەھرام    (1118-يىلىدىن 1152-يىلغىچە تەختتە ئولتۇرغان)  قېرىندىشى ئارسلاننىڭ  ئۆزىنى ئۆلتۈرمەكچى بولغانلىقىنى بىلىپ قېلىپ سەلجۇقىلار خانى سۇلتان  سەنجەردىن ياردەم سورايدۇ. نەتىجىدە ئىبراھىم شاھ ئورناتقان سەلجۇقىلار بىلەن غەزنەۋىلەرنىڭ دوستلۇقى ئاخىرلىشىپ  سۇلتان سەنجەر قوشۇن باشلاپ بەھرامشاھقا بولۇشىدۇ دە سۇلتان ئارسلان قوشۇنىنى مەغلۇپ قىلىدۇ ئەمما  شۇنىڭدىن باشلاپ غەزنەۋىلەر سەلجۇقىلارغا بېقىنىپ قالىدۇ. بەھرام شاھ ئاساسى نىشاننى يەنە شەرققە قارىتىپ ھىندىستانغا ئىچكىرىلەپ كىرىدۇ  1160-يىل بەھرامشاھ ئۆلگەندىن كېيىن ئوغلى خۇسراۋ مەلىك شاھ بولۇپ گۆر    ئەمرى مۇئىززىدىننى ھىندىستانغا يۈرۈش قىلىشقا ئەۋەتىدۇ. مۇئىزىددىننىڭ خانلىق تەختنى قولغا ئالماقچى بولغانلىقى نەتىجىسىدە 1186-يىلى  ئىككى تەرەپ ئارىسىدا ئۇرۇش بولىدۇ. ئۇرۇشتا خۇسراۋمەلىك   تەسلىم بولىدۇ ۋە تۈرمىگە تاشلىنىپ 1191-يىلىغا كەلگەندە ئۆلتۈرىلىدۇ. غەزنەۋىلەر سۇلتانلىقى ئاخىرلىشىدۇ.
غەزنەۋىلەر سۇلالىسىنىڭ سۇلتانلىرى:
ئالپتېكىن (962)
ئەبۇ - ئىسھاق ئىبراھىم (963 - 966)
بىلگە تېكىن (966 - 972)
پىرىتېكىن (972 - 977)
ئىسمائىل (997 - 998)
سۇلتان مەھمۇد غەزنەۋى (998 - 1030) جەلالۇد - دەۋلە ۋە جەمالۇل-ئەبۇ -ئەھمەد مۇھاممەد (؟ - 1041)
سۇلتان مەسئۇدI (1030 - 1040)
سۇلتان مەۋلۇد (1040 - 1048) سۇلتان مەسئۇدII (1048 - 1049)
سۇلتان ئەلى (1049 - 1051)
سۇلتان تۇغرۇل (1052 - 1053)
سۇلتان فەرقىزاد (1053 - 1059)
سۇلتان ئىبراھىم (1059 - 1099)
سۇلتان مەسئۇدIII (1099 - 1115)
سۇلتان شئىرزاد (1115 - 1116)
سۇلتان ئارسلان شاھ (1116 - 1117) سۇلتان بەھرام شاھ (1117 - 1152)
سۇلتان خۇسراۋ شاھ (1152 - 1160)
سۇلتان خۇسراۋ مەلىك شاھ (1160-1187)
كۆچ-كۆچ قوشىقى
<<كۆچ-كۆچ قوشىقى>> ئۇيغۇرلارنىڭ خەلق ئېغىز ئەدەبىياتىنىڭ قوشاق تۈرىنىڭ تارىخى قوشاقلار تۈرىگە كىرىدۇ.ئۇ 19-ئەسىرنىڭ 60-يىللىرىدىن كىيىنكى 1881-يىللىرى ئەتراپىدا مەيدانغا كەلگەن بولۇپ،ئەينى ۋاقىتتىكى چارروسىيە ھۆكىمىتىنىڭ زىمىنىمىزنى بېسىۋېلىپ تاجاۋۇزچىلىق ھەركىتىنى يۈرگۈزگەن دەۋىرلەردە ئۇيغۇرلار ئۆز يۇرتىدىن مەجبۇرىي ھالدا ئايرىلىشتەك ئېچىنىشلىق تەقدىرىنىڭ گۇۋاھچىسى سۈپىتىدە مەيدانغا كەلگەن خەلقىمىزنىڭ قوشاقلىرى ھېسابلىنىدۇ.
كۆچ-كۆچ قوشىقى
كۆچ-كۆچ دېسە قورقامدۇ، كۆچۈپ يۈرمىگەن ئەللەر؟ ئۆز يۇرتىغا يېتەمدۇ، بېرىپ كۆرمىگەن يەرلەر.
ئەركىن سىدىق يازما سۆھبەت 4-بۆلۈم
'''11-سوئال: يۇقىرىقى سۆھبەت خاتىرىسىدىن سىزنىڭ ئۇيغۇرلار ئىچىدىكى ئۆگىنىش، خىزمەت ۋە تۇرمۇش جەھەتلەرنىڭ ھەممىسىدە بىر قەدەر مۇۋاپىقىيەتلىك ھايات كۆچۈرگەن كىشىلەرنىڭ بىرى ئىكەنلىكىڭىزنى كۆرۈۋالغىلى بولىدۇ. سىزنىڭ كىشىلىك تۇرمۇشنى ئاشۇنداق ئېلىپ ماڭالىشىڭىزدىكى ئەڭ مۇھىم كىشىلىك خاراكتېرلار قايسىلار؟ ئۆز بېشىڭىزدىن ئۆتكەن سەرگۈزەشتىلەر بىلەن بىرلەشتۈرۈپ سۆزلەپ بەرگەن بولسىڭىز؟'''
جاۋاب: بىر ئادەمنىڭ كىشىلىك ھاياتىنىڭ قانداق بولۇشىنى بەلگىلەيدىغان بىر مۇھىم ئامىل، ھەقىقەتەنمۇ شۇ كىشىنىڭ ئۆزىگە خاس مىجەز-خاراكتېرىدىن ئىبارەت.
1) سەمىمىيلىك
2)قىيىنچىلىققا بەرداشلىق بېرىش
3) ئىجادكار بولۇش
4) ئىشنى تەلەپتىن يۇقىرى قىلىش
5) توختىماي ئىزدىنىش
بۇنىڭدىن 30 نەچچە يىل بۇرۇن مەن ئوتتۇرا مەكتەپتە ئوقۇۋاتقان مەزگىلدە، مېنىڭ سىنىپ مۇدىرىم ماڭا مۇنداق سۆزلەرنى ئېيتقان ئىدى: "ھەر بىر ئادەمنىڭ ئارتۇقچىلىقى بولىدۇ. يېتەرسىزلىكىمۇ بولىدۇ. ئەگەر ئۇنى سىزنىڭ مۈرىڭىزدىكى بىر خۇرجۇننىڭ ئىچىدىكى نەرسىلەرگە ئوخشاتساق، ئارتۇقچىلىقىڭىز خۇرجۇننىڭ ئالدى خالتىسىدا، يېتەرسىزلىكىڭىز بولسا خۇرجۇننىڭ ئارقا خالتىسىدا بولىدۇ. ئادەملەر كۆپىنچە ۋاقىتتا، خۇرجۇننىڭ پەقەت ئالدىدىكى خالتىسىنىلا كۆرۈپ، ئارقىسىدىكىنى كۆرەلمەيدۇ. بۇ ئىنتايىن خەتەرلىك. ئادەم خۇرجۇننىڭ ئارقىسىنىمۇ كۆرەلىگەندىلا، ئاندىن ئۆزىگىمۇ ۋە باشقىلارغىمۇ توغرا مۇئامىلە قىلالايدۇ، ھەمدە توختىماي ئالغا باسالايدۇ". مەن شۇنىڭدىن باشلاپ بۇ سۆزلەرنى ئېسىمدىن چىقىرىپ باقمىدىم. مەن ئىزچىل تۈردە ئۆز-ئۆزۈمگە، ئائىلەمدىكىلەرگە، دوستلىرىمغا، خىزمەتداشلىرىمغا، ۋە باشلىقىمغا راستچىل، سەمىمىي بولۇشقا تىرىشىپ كەلدىم. ئۆز-ئۆزۈمنى توغرا چۈشىنىشكە، ئۆز-ئۆزۈمگە توغرا باھا بېرىشكە، ئاجىزلىقىمنى تولۇق بىلىپ، توختىماي ئالغا ئىلگىرىلەشكە ئالاھىدە كۆڭۈل بۆلۈپ كەلدىم. ئۆز-ئۆزۈمنى داۋاملىق ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە توغرا چۈشىنىپ تۇرغان بولغاچقا، ئۇنىڭ ئۈستىگە مەن ئادالەتسىزلىككە، ناھەقچىلىككە، كەمسىتىشكە ۋە باشقىلارغا زىيان سېلىشنىڭ بەدىلىگە پايدا ئېلىشقا ئىنتايىن ئۆچ ھەم قارشى بولۇپ، ئۇنداق ئىشلارنى قىلىشتىن قەتئىي ساقلىنىدىغان، باشقىلارنىڭ كۆڭلىنى ئەڭ يۇقىرى دەرىجىدە ئايايدىغان بولغاچقا، ئۆزۈم توغرا دەپ قارىغان يولۇمنى مېڭىۋېرىپ، باشقىلارنىڭ ماڭا قانداق باھا بېرىشىگە ئانچە كۆڭۈل بۆلمىدىم. چۈنكى، باشقىلار ماڭا ئەڭ توغرا باھا بىرەلىگەندىمۇ، پەقەت مېنىڭ ئۆزۈمچىلىك باھا بېرەلەيتتى.