cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
بەيدۇ شىركىتى
تەرەققىياتى
ھازىرقى بەيدۇ شىركىتى،جۇڭگو بويىچە ئەڭ ئالقىشقا ئېرىشكەن، تەسىر كۈچى ئەڭ چوڭ بولغان خەنزۇچە تور بېكەتكە ئايلاندى. قۇرۇلغان دەسلەپكى مەزگىللەردە، كىشىلەرگە «ئەڭ ئادىل، ئەڭ قولايلىق، ئىزدىگەن ئۇچۇرنى تاپالىسۇن» دېگەننى ئۆزىنىڭ نىشانى قىلىپ كەلدى. شىركەت قۇرۇلغاندىن بۇيان، «ئابۇنتنى  نىشان قىلىش» غايىسى بويىچە، تېخنىكىدا ئۈزلۈكسىز يېڭىلىق يارىتىپ، يەنىمۇ تېرىشىپ ئابۇنتلار ئۈچۈن ئەڭ ئاددىي،ئەڭ ئىشەنچلىك مەھسۇلات ئىزدەش مۇلازىمىتى بىلەن تەمىنلىدى. بۇنىڭ ئىچىدە، ئىزدەشنى ئاساس قىلىپ، ئىقتىدارلىق ئىزدەش، چاپلاشنى ئاساس قىلىپ تۇرۇپ، دائىرىلىك ئىزدەش، ھەر ساھە، ھەر كەسىپكە قارتا بىۋاسىتە ئىزدەش، MP3 ئىزدەش. قانال ئىزدەش قاتارلىقلار بار بولۇپ، دۇنيانىڭ  خەنزۇ يېزىقىدىكى تورغا بولغان ئېھتىياجىنى قاندۇرۇپ كەلدى. نوپۇزلۇق ئورۇنلارنىڭ سانلىق مەلۇماتىغا ئاساسلانغاندا، بەيدۇنىڭ جۇڭگودىكى ئىزدەشچانلىقى  %80 تىن ئېشىپ كەتكەن. ئابۇنتلارنىڭ مەھسۇلات ئىزدەش تەلىپىنىڭ يۇقىرلىشىشىغا ئەگىشىپ، بەيدۇ يەنە يېڭىدىن ئىزدەلگەن مەھسۇلاتقا قارتا كېڭەيتىپ سېتىش مۇلازىمىتىنى يولغا قويدى ھەمدە مەھسۇلات كېڭەيتىپ سېتىش سۇپىسى كارخانىلارنىڭ قىزغىن ئالقىشىغا ئېرىشتى. بۈگۈنكى كۈندە، جۇڭگودىكى يۈز مىڭدىن ئارتۇق كارخانا بەيدۇنىڭ كېڭەيتىش مۇلازىمىتى ئارقىلىق، ئۈزلۈكسىز ھالدا ئۆزىنىڭ ماركىسى ۋە سېتىش ئۈنۈمىنى يۇقىرى كۆتۈرمەكتە. سودا ھالىتىنىڭ يېڭىلىنىشىغا ئەگىشىپ، بەيدۇ شىركىتىمۇ يەنىمۇ بىر قەدەم ئىلگىرىلىگەن ئاساستا باشلامچىلىق بىلەن، پۈتكۈل ئىنتېرنېت كەسپى ۋە ئوتتۇرا كىچىك كارخانىلارنىڭ ئىقتىسادىي ئۈنۈمىنى يۇقىرى كۆتۈرۈش شۇنداقلا جەمئىيەت ئىقتىسادىنىڭ تەرەققىياتى ۋە ئايلىنىشى ئۈچۈن تۆھپە قوشماقتا.
مۇلازىمىتى
2009-يىلى بەيدۇ شىركىتى يېڭىدىن رامكا ھېسابلاش ئۇقۇمىنى ئوتتۇرىغا قويدى، ھەم مۇشۇ ئۇقۇم ئارقىلىق بەيدۇ ئېچىۋېتىلگەن سۇپىسىنى ئوتتۇرىغا چىقاردى، تېخىمۇ كۆپ مۇنەۋۋەر ئۈچىنچى تەرەپ ئاچقۇچى ياكى پروگراممىرلارنىڭ  ئىنتېرنېت تورى سۇپىسىدىن پايدىلىنىپ ئۆز ئالدىغا يېڭىلىق يارىتىش، ئۆز ئالدىغا ئىگىلىك تىكلىشىگە  ياردەم بېرىش ئۈچۈن، تور ئابونتلىرىنىڭ  ئىنتېرنېت تورىنى ئىشلىتىشى بىلەن بىرگە ئابونتلارنىڭ تەلەپلىرىنى تەتقىق قىلدى ۋە شۇ ئاساستا كەسىپتە يېڭىلىق يېڭى دولقۇنىنى يۇقىرى كۆتۈردى. شۇ ئارقىلىق جۇڭگو ئىنتېرنېت كەسپىنىڭ يۇقىرى كۆتۈرۈلىشى ۋە تەرەققىياتى ئۈچۈن غايەت زور ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچ بولدى. جۇڭگو ئىنتېرنېت تورىنىڭ يەككە ئابونتردىن كۆچمە ئابۇنترغا قاراپ يۆتكىلىشىگە ئەگىشىپ، بەيدۇ شىركىتىمۇ ئاكتىپ ھالدا جەڭ ئىستراتېگىيەسىنى كەڭ كۆچمە ۋە بۇلۇت ساھەسىگە مەبلەغ سېلىش ۋە ئورۇنلاشتۇرۇشقا قارىتىپ، ئۈزلۈكسىز يەككە ئابونتىرنىڭ ئەۋزەللىكىنى  كۆچمە ئابونتىرغا كېڭەيتتى. تېخنىكىدا ئۈزلۈكسىز يېڭىلىق يارىتىش ئارقىلىق ئابونتلارنىڭ كۆچمە ئىزدەشكە بولغان تەلىپىنى تەڭ بەيدۇ شىركىتىمۇ داۋاملىق ئاكتىپ ھالدا كۆچمە بۇلۇت ئېكولوگىيەلىك سىستېمىسىنىڭ قۇرۇلۇشى ۋە تەرەققىياتىنى تەشەببۇس قىلدى.
كارخانا مەدەنيىتى
2011-يىلنىڭ بېشىدا، بەيدۇ يەنە ئالايىتەن بەيدۇ ئىئانە فوندىنى قۇرۇپ، بىلىم-مائارىپ، مۇھىت ئاسراش، ئاپەتتىن قۇتقۇزۇش ياردىمى قاتارلىق ساھەلەرنى چۆرىدىگەن ئاساستا، يەنىمۇ سىستېمىلىق ھالدا جامائەت پاراۋانلىق ئىشلىرىنى باشقۇرۇش ۋە ئىجرا قىلىشنى كۈچەيتتى.
شەرەپلىرى
2012-يىلى 9-ئايدا بەيدۇ شىركىتى ئاچقۇچىلارغا بۇلۇت ساقلىغۇچ، كۆپلىگەن سانلىق مەلۇمات ئىقتىدارى ۋە بۇلۇت ھېسابلاشنى ئۆز ئىچىگە ئالغان يادرولۇق بۇلۇت ئىقتىدارنى يۈزلەندۈردى. ئاچقۇچىلارغا تېخىمۇ كۈچلۈك بولغان تېخنىكىلىق قوللاش ۋە تەشەببۇسىنى ھەقىقىي كاپالەتلەندۈردى. ھەم ئۇلارغا كۆچمە بۇلۇت دەۋرىدە تېخىمۇ ياخشى بولغان كىرىم ۋە يېتىلىش بىلەن تەمىنلىدى. بۈگۈنكى كۈنگە كەلگەندە، بەيدۇ شىركىتى جۇڭگودىكى ئەڭ قىممەتلىك ماركىلارنىڭ بىرى بولۇپ قالدى. ئەنگلىيە «پۇل-مۇئامىلە گېزىتى» دە بەيدۇ شىركىتىنى مىسال قىلىپ، «دۇنيادىكى ئون چوڭ دۇنياۋى ماركا» قاتارىدىكى ئەڭ ياش شىركەت، بىردىنبىر ئىنتېرنېت تورى شىركىتى دەپ قارالدى. شۇنداقلا «ئاسىيادىكى ھۆرمەتكە سازاۋەر كارخانا»، «دۇنيادىكى يېڭىلىق يارىتىش كۈچىگە ئەڭ باي كارخانا»،«جۇڭگو ئىنتېرنېت تورى كۈچى يۇلتۇزى» قاتارلىق شەرەپلىك  ناملارغا ئېرىشكەن.
يول باشلاشلار
تور بەت، سۈرەتلىك فىلىملەر، ناخشا، رەسىم، لۇغەت، خەۋەر، خەرىتە؛
كۆپ ئىشلىتىلىدىغان ئىزدىگۈلەر
hao123،  تور يولى باشلىغۇچى، ماقالە ئىزدەش؛
يۆتكىلىشچان تور
كۆچمە ئىزدەش، ئالىقان بەيدۇ، يان تېلېفون خەت كىرگۈزگۈچ، بەيدۇ تېز ئىزدەش، بەيدۇ خەرىتىسى.
تور بېكەت بىلەن كارخانا مۇلازىمىتى
ئىزدەش سۇپىسى، باشلىق سۇپا، بەيدۇ سىتاتكىسى، بەيدۇ بىرلەشمىسى، بەيدۇ كىڭەيتمىسى، ئېلان غوجىدارى، سانلىق مەلۇمات تەتقىقى قىلىش مەركىزى، ئەربابلار تىزىملىكى، بەيدۇ كۆرسەتكۈچ،  بەيدۇ ئىشلىتىش.
مال سېتىۋېلىش ۋە خۇشاللىق توردا بار
بەيدۇ بار ھە، بەيدۇ ئويۇن، تاماشا، ئويۇن زالى، بەيدۇ چىقىمدانى ، كۈن لېكۇ بار.
خەلىقئارا
2013-يىلى بەيدۇ خەلقئارا كەسپىي بۆلۈمى رەسمىي قۇرۇلغان. ھازىر ياپونىيەدە خاشىموتو، مىسىر، تايلاند، برازىلىيە، ھىندونېزىيە، ھىندىستان، ئامېرىكىدا شۆبە شىركەت ۋە ئىش بېجىرىش ئورنى قۇرۇلغان
مەنبە
ئىزدە قامۇسى http://wiki.izda.com/?a=show&id=13299
زامانىۋىلىشىش
زامانىۋىلىشىش ھەققىدىكى تېما 20-ئەسىرنىڭ 50-يىللىرىدا كەڭ كۈلەمدە تەتقىق قىلىنىشقا باشلىغان بولۇپ، 1970-يىللاردا كىيىنكى زامانىۋىلىشىش ياكى كىيىنكى سانائەت جەمئىيتى قاتارلىق ئوقۇملار ۋە نەزىرىيىلەر ئوتتۇرغا چىقىشقا باشلىغان ئىدى. ئەگەر زامانىۋىلىقنىڭ نېمىلىكىگە قىسقىچە جاۋاب بىرىشكە توغرا كەلسە تۆۋەندىكىدەك جاۋاب بىرىش مۇمكىن: زامانىۋىلىشىش ياۋروپاغا نىسبەتەن ئوتتۇرا ئەسىر جەمئىيىتىدىن ھازىرقى زامان جەمئىيىتىگە ئۆتۈش، ياكى ئەنئەنىۋى جەمئىيەت تىپىدىن ھازىرقى زامان جەمئىيىتىگە ئۆتۈشتىن ئىبارەت جەمئىيەتنىڭ دەۋر خاراكتىرلىك ئۆزگىرىشى ھىسابلىندۇ.
زامانىۋىلىشىش دەۋر جەھەتتىن ئېلىپ ئېيتقاندا 16-ئەسىردىن كىيىنكى جەمئىيەت ئەندىزىسىنى كۆرسىتىدۇ. گەرچە جەمئىيەتشۇناسلارنىڭ ئىنسانىيەتنىڭ زامانىۋىلىش قەدىمى 16-ئەسىردە باشلانغان دەپ قارىسىمۇ، ئەمما بۇ قاراش ياۋرۇپاغا نىسپەتەن بىر قەدەر ماس كىلىدۇ. چۈنكى ياۋرۇپادا ئەدەبىيات-سەنئەتنىڭ قايتا گۈللىنىش ھەرىكىتىدىن كىيىن، كاپىتالىزىم بىخ ئۇرۇشقا باشلىدى. بۇ دەۋردە كاپىتالىزىمىنىڭ تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرگەن نەرسە ئامېرىكا ۋە ئافىرىقا قىتئەلىرىنى مۇستەملىكە قىلىش بولدى. پورتۇگالىيە، ئىسپانىيە، فىرانسىيە، ئەنگىلىيە، گىرمانىيە قاتارلىق دۆلەتلەر ئەرزان خام ئەشيا، ھەقسىز ئەمگەك كۈچى ئىزدەپ ئامېرىكا قىتئەسىدىكى يەرلىك ئىندىئانلارنى، ئافرىقىدىكى يەرلىك خەلقلەرنى بۇلىدى، ئەزدى،قۇل قىلىدى، ئۆلتۈردى. ساق قالغانلىرىنى ئاپىرىپ ساتتى ۋە يېزا ئىگىلىك ئىشلىرىغا سالدى. كىينچە كاپىتالىزىمىنىڭ باش كۈتۈرۈشى بىلەن دەھرىيلىشىش دولقۇنى كۈتۈرۈلدى. ئارقىدىنلا  ئىككى قېتىملىق سانائەت ئىنقىلابى بىلەن ئەنگىلىيە سانائەتلەشكەن بىر دۆلەتكە ئايلاندى. ئەمما دۇنيانىڭ باشقا تەرەپلىرىدىكى ئاسىيا، ئافرىقا قىتئەسىدىكى كىشىلەر زامانىۋىلىق، سانائەتلىشىش دىگەندىن قىلچە خەۋەرسىز ئەنئەنىۋى جەمئىيەت تىپىدا ياشايتتى. بۇ نوقتىدىن ئېلىپ ئېيتقاندا ئالدىنقى زامانىۋىلىشىش پەقەت ياۋرۇپاغىلا خاس بىر نەرسە.
20-ئەسىر ئىنسانىيەت بۈيۈك ئىختىرالارنى ۋە ئۆزگىرىشلەرنى باشتىن كەچۈرگەن ئەسىر بۇلۇپ، بۇ ئەسىردە ئەنئەنىۋى جەمئىيەت بىلەن زامانىۋى جەمئىيەتنىڭ پەرقى ئىنتايىن رۇشەن گەۋدىلەنگەن ئىدى. جۇڭگۇ قۇرۇلغاندىن بۇيان ئىسمى زامانىۋىلىشىش ھىسابلانغان نورغۇن ھادىسىلەر جەمئىيەتتە يۈز بەرگەن ئىدى. مەسىلەن، 1950-يىللاردىن كىيىن، ئىدىيە ساھەسىدە ئۆزگىرىش ياساش دۆلەتنىڭ زامانىۋىلىشىتىكى مۇھىم سىياسىي كۈن تەرتىپىلىرىنىڭ بىرى ئىدى. 1950-يىللاردا ھەممە گۈللەر بەس-بەستە سايراش، كونىلىققا، خۇراپاتلىققا قارشى تۇرۇش دەۋرنىڭ شۇئارى ۋە زامانىۋىلىشىش بولغان بولسا، 1970-يىللاردا بۇرزۇئازىيەگە، كاپىتالىزىمغا قارشى تۇرۇش، كوڭزى، مىڭزى ئىدىيەلىرىگە قارشى تۇرۇپ، ”پرولتارىيا بەرپا قىلىش“ دەۋرنىڭ چاقىرىقى بولغان. 1980-يىللاردا ئىلىم-پەننى قەدىرلەپ، مائارىپ ۋە ئىقتىساد جەھەتتىكى زامانىۋىلىقنى ئىشقا ئاشۇرۇش دەۋرنىڭ شۇئارىغا ئايلانغان…
ئانتونىي گىددىنىس قاتارلىق نۇرغۇن جەمئىيەتشۇناسلار دۇنيا تارىخىدىكى زامانىۋىلىشىش 16-،~17- ئەسىرلەردە باشلانغان دەپ قارايدۇ. زامانىۋىلىشىشنى باشلىغان دۆلەتلەر شىمالىي غەربىي ياۋروپا بۇلۇپمۇ ئەنگلىيە قاتارلىق دۆلەتلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.[2]  ئەنگلىيە تارىخىدا يۈز بەرگەن ئىككى قېتىملىق سانائەت ئىنقىلابى شىمالىي غەربىي ياۋروپادىكى دۆلەتلەرنىڭ زامانىۋىلىشىشى ئۈچۈن ئىقتىسادىي جەھەتتىن ئاساس سېلىپ بەردى. بۇلۇپمۇ شىمالىي فرانسىيە، شىمالىي گېرمانىيە. بۇنىڭ بىلەن يۇقىرىقى دۆلەتلەردە شەھەرلىشىش قەدىمى تېزلەشتى. زاۋۇت، كان-كارخانىلار قۇرۇلدى. يېزا نۇپۇسى شىددەت بىلەن شەھەرلەرگە ئاقتى. شەھەرلەردە ھەرخىل ئىجتىمائىي ئۆزگىرىشلەر كىلىپ چىقىشقا باشلىدى. بۇ ئىجتىمائىي ئۆزگىرىشلەر كىشىلەرنىڭ ئەنئەنىۋى تۇرمۇش تىپىدىن زامانىۋى تۇرمۇش تىپىغا كىرىش جەھەتتىكى ماسلىشىش، كاپىتالىستلارنىڭ  بازار ئىگىلەش مۇۋاپىقىيىتى بىلەن تاماملاندى. [3] فىرانسىيە ۋە ئامېرىكا قاتارلىق دۆلەتلەردىكى سىياسىي ۋە دېمۇكىراتىك ئىنقىلابلار زامانىۋىلىشىشنىڭ سىياسىي قۇرۇلمىسى ئۈچۈن پايدىلىق شارائىت بىلەن تەمىنلىدى. [4]
كىيىنىكى دەۋرلەرگە كەلگەندە، تەرەققى قىلىۋاقتنا دۆلەتلەر ئۈچۈن، زامانىۋىلىشىش دېمەك ياۋروپالىشىش ياكى ئامېرىكىلىشىش ئېقىمى بولۇپ قالدى. چۈنكى ئافرىقا، ئاسىيا قاتارلىق قىتئەلەردىكى دۆلەتلەرگە نىسبەتەن ئېيتقاندا ياۋروپا ياكى ئامېرىكا ئىقتىسادىي جەھەتتىن يۈكسەلگەن، تېخنىكىدا ئىلغارلاشقان، دىمۇكراتىيە جەھەتتە مۇكەممەللەشكەن ئىدىيىۋى تىپ بولۇپ شەكىللەنگەن ئىدى. غەربىي ياۋرۇپا ۋە شىمالىي ئامېرىكا 17-ئەسىردە زامانىۋىلىشىش قەدىمىنى باسقان، 19-ئەسىرلەرگە كەلگۈچە ياۋروپادىكى نۇرغۇن دۆلەتلەرگە تەسىر كۆرسىتىپ، قالغان دۆلەتلەرمۇ زامانىۋىلىشىش يۇلىغا ماڭغان ئىدى. جەنۇبىي ئامېرىكا، ئاسىيا، ئافرىقا قىتئەسىدىكى كۆپ سانلىق دۆلەتلەرنىڭ زامانىۋىلىشىش قەدىمى 20-ئەسىرنىڭ ئاخىرىلىدا ئاندىن ئىشقا ئاشقان ئىدى.
[1] C.E 布莱克，现代化的动力-一个比较历史的研究， 景跃进等译，浙江人民出版社，1989年版，第5页
[2] Piotr Sztompka, The Sociology of Social Change, 1994, P.69
[3] Shmuel Eisenstadt, Modernization, Protest, and Change (1966b: 1),
[4] Piotr Sztompka, The Sociology of Social Change, 1994, P.70
سۇندا تىلى
left|thumb|400px|دۇنيادا [[سۇندا تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ھىندونېزىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 27مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
توخۇ جەۋھىرى
توخۇ جەۋھىرى (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: جىجىڭ، جى جىڭ، توخا جەۋھىرى، توخۇ تەم جەۋھىرى؛ ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 鸡精؛ ئېنگلىزچە: Essence Of Chicken) بىر خىل تاماققا تەم قاتىدىغان تەم تېتىتقۇسى. توخۇ جەۋھىر ئادەتتە جوڭگو تائاملىرىدا ناھايىتى كۆپ ئىشلىتىلدۇ.
ناتسىسلار ياسىغان ئۇچار تەخسە
ناتسىستلار ياسىغان ئۇچار تەخسە
ئىتتىپاقداشلار ئارمىيەسى گىرمانىيەنىڭ بۇ خىل ئۇچار جىسىم تەتقىقاتىنى ئۇرۇشنىڭ ئاخىرقى مەزگىللىرىدە بايقىغان بولۇپ، شۇ چاغدا ئىتىتپاقداشلار ئارمىيىەسىدىكى ئۇچقۇچىلار كۆپ قېتىم گېرمانلىقلارنىڭ ئايروپىلان ئەترىتىدىن يىراق بولمىغان جايدا شەكلى غەلىتە بولغان ئايروپىلانلارنى بايقىغان. ئۇ تەخسە شەكىللىك جىسىم بولۇپ، قانىتى يوق، ئۇچۈش سۈرئىتى ناھايىتى تېز، ئۇچۇش ئىقتىدارىمۇ ناھايىتى ئىلغار، ھەركىتى چاققان، يوقىرى تۆۋەن شۇڭغىيالايدىكەن. بەزى ئۇچقۇچىلار ھەتتا ئۇ جىسىمدا تۆمۈر كىرسىت شەكىللىك بەلگە 3-ئىمپىرىيەنىڭ بەلگىسىنى كۆرگەنلىكىنى ئېيتىقان. ئىتتىپاقداشلار ئارمىيەسى بۇ توغىرلىق كۆپ مەلۇماتلارنى تاپشۇرۋالغان بولسىمۇ، لېكىن بۇ سىرلىق ئۇچار جىسىمنىڭ ئىتتىپاقداشلار ئارمىيەسىگە ھۇجۇم قىلغانلىقىنى ئاڭلاپ باقمىدى. ئۇلار پەقەت ناھايىتى تېز سۈرئەتتە ئۆتۈپ كەتكەن ياكى لەيلەپ تۇرغان.
ئۇچار تەخسە ھەققىدە ئېرىشىلگەن ئۇچۇرلار
ناتسىستلارنىڭ بۇ تەتقىقاتىنى ئىتتىپاقداشلار ئارمىيەسى بۇرۇنلا ئاڭلىغان. ئۇلار مەخسۇس جاسوسلارنى ئەۋەتىپ، بۇ توغىرسىدىكى ئاخپىراتقا ئېرىشمەكچى بولغان. ئۇلار گېرمانلىقلارنىڭ ئادەمنى ھاڭ-تاڭ قالدۇرىدىغان ئىجادىيەت ئىقتىدارىغا ئىگە ئىكەنلىكىنى، V－2 تىپلىق راكىتا، ئالاھىدە بىرونىۋىك، يىراق مۇساپىلىق زەمبىرەك، رىئاكتېۋ ئايروپىلان قاتارلىقلارنىڭ ماتىرياللىرىنى كۆرگەن. ئىتتىپاقداشلار ئارمىيەسىنىڭ يوقىرى دەرىجىلىك بىر ئەمەلدارى: «ناتسىست گېرمانيەسىنىڭ تەتقىقات ئورۇنلىرى نۇرغۇن ساھەلەردە بىزدىن ئۇزاپ كېتىپتۇ» دىگەن. ناتسىست گېرمانىيەسى قالدۇرۇپ كەتكەن ماتېرياللاردا، ئىتتىپاقداشلار ئارمىيەسى بىر غەلىتە شەكىللىك ئايروپىلاننىڭ رەسىمىنى بايقىغان. بۇ بىر قانىتى يۇمىلاق كەلگەن پاراشوت شەكىللىك ئايروپىلان بۇلۇپ، بۇرۇنقى ئايروپىلانلارغا قەتئى ئوخشىمايتتى. بىر تاشلىنىپ قالغان ئىسكىلاتتا ئىتتىپاقداشلار ئارمىيەسى ئۇنىڭ سۇنۇق-پارچىلىرىنى تاپتى. ئۇ ئاللىقاچان گېرمانىيە ئارمىيەسى تەرىپىدىن پاچاقلىنىۋېتىلگەن. بۇ بىر يۇمىلاق شەكىللىك ئۇچار جىسىمنى باشقۇرۇش ئىقتىدارىنى ۋە ئايرودىنامىكىلىق (空气动力) ئىقتىدارىنى سىنايدىغان سىناق ئايروپىلان ئىدى. يۇمىلاق شەكىللىق ئۇچار جىسىمنىڭ نۇرغۇن ئالاھىدىلىكلىرى بۇلۇپ، ئۇ ئالدى بىلەن ناھايىتى ئىنچىكە پىلانلانغان.بولۇپمۇ تىك چىقىپ-چۈشۈش تېخنىكىسى قوللىنىلغان، ئۇ رادار ئاستىدا بەلگىلىك يوشۇرۇنۇش ئىقتىدارىغا ئىگە بولۇپ، ئەگەر ھەركەت ئىقتىدارى ۋە كونتىرول قىلىش جەھەتتىكى قىيىنچىلىقلار ھەل قىلىنسا بۇ خىل ئۇچار جىسىم چاققان ھەركەت ئالاھىدىلىكىگە ئىگە بولۇپ، قوراللاندۇرۇلغاندىن كېيىن ناھايىتى خەتەرلىك ئۇرۇش قورالى بولۇپ قالاتتى.
ناتسىستلار ياسىغان ئۇچار تەخسە ھەققىدە خلمۇ-خىل قىياسلار
1945-يىلى گېرمانىيە تەسلىم بولغاندا 30 دەك سۇ ئاستى كېمىسىنىڭ ئىز-دېرىكى بولمىغان. نەچچە ئاي ئۆتكەندىن كېيىن بۇ كېمىلەر بالتىق دېڭىز قىرغىقىدا پەيدا بولغان. بۇ كېمىلەر ئۇزۇنغىچە سۇ ئاستىدا يوشۇرۇنۇپ يۈرۇش ئىقتىدارىنى ھازىرلىغان بولۇپ، سۇ ئاسىتدا نەچچە ھەپتىگىچە يۈرەلەيدىكەن. بۇ كېمىلەر شۇ ماتېرىياللارنى يۆتكەش خىزمىتىگە قاتناشقانمىدۇ؟ شۇنداق بولسا نەگە ئېلىپ كەتكەندۇ؟ بۇ ئىش ئامېرىكىلىقلارنىڭ بېشىنى قاتۇردى. بەزىلەر گېرمانىيە جەنوبى قۇتۇپتا مەخپى ئۇچار تەخسە بازىسى قۇرغان دەپ قارايدۇ. چۈنكى 1938-يىلى ناتسىستلار جەنۇبى قۇتۇپنى مەخسۇس تەكشۈرگەن. ئۇلار جەنۇبى قۇتۇپنى 3-ئىمپىرىيەنى زېمىنى دەپ قارىغان، ھەمدە شىمالىي قۇتۇپ نىڭ جۇغراپىيەلىك، گىئولوگىيەلىك ئەھۋاللىرىنى ياخشى تەكشۈرگەن. بۇنى ئېنىقلاش ئۈچۈن ئامېرىكا 1947-يىلى بىر چوڭ تىپتىكى ھەربى قوشۇننى جەنۇبى قۇتۇپتا «ئېگىزگە سەكرەش» نامىدا مانىۋېر ئۆتكۈزگەن، كېيىن ناچار ھاۋارايىغا ئۇچراپ بۇنى داۋاملاشتۇرالمىغان.
بۇ مانىۋېرنىڭ ھەقىقى مەقسىتى نىمىدۇ؟ ئەجىبا ئامېرىكىلىقلار جەنۇبى قۇتۇپتا ناتسىستلارنىڭ بازىسىنى ئىزدىگەنمىدۇ؟ ئىككىنچى دۇنيا ئۇرۇشى دىن كېيىن ئامېرىكا ئۇچار تەخسە شەكىللىك ئۇچار جىسىملارنى ياساپ باقتى. مەسىلەن V－173 ناملىق ئۇچار جىسىم دىگەندەك. ئېيتىشلارغا قارىغاندا بۇنىڭغا گېرمانىيەلىك مۇتەخەسىسلەر قاتناشقان. بىراق سىناق قىلىپ ئۇچۇرغاندا پەقەت بۇ پەس ئۇچالىغان، سۈرئىتى ۋە مۇقىملىقىمۇ ياخشى بولمىغان. شۇنىڭ بىلەن ھەربى تەرەپنىڭ بۇنىڭغا بولغان قىزىقىشىمۇ سۇسلاشقان.
ئېكىسكىۋاتور
thumb|بىنا قۇرلۇشى بىلەن مەشخۇل ئېكىسكىۋاتور thumb|يول قورلۇشى بىلەن ئاۋارە ئېكىسكىۋاتور ئېكىسكىۋاتور (ئېنگلىزچە: Excavator، ئېكىسكىۋاتور؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 掘土机؛ ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: توپا قېزىش ماشىنىسى، ۋاتۇجى، ۋاتوجى) ئادەتتە قۇرۇلۇش ۋە باشقا ئېغىر ئەمگەك جەريانىدا ئىشلىتىلدىغان يەر يۈزىنى چوڭقۇر كولاش، توپىنى ئېلىپ چىقىش، باشقا قىسقا ئارلىققا يۆتكەش، ۋە ھارۋا ياكى تىراكتور كوزۇپكلىرىغان قۇشۇش قاتارلىق فۇنكىسيەلىنى ئۆزىگە مۇجەسسەملىگەن بىر خىل ماشنىلىق ئۈسكۈنىدۇر. thumb|فىرانىسيەدىكى بىر ئېكىسكىۋاتور thumb|ئېكىسكىۋاتور ھەدەپ سۈرىيەدە تام بۇزماقتا
Washington Shitati
right|thumbnail|250px| right|thumbnail|250px Washington Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Washingtonning 6,549,224 nopusibar, 184,827 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 47.5°, xariki uzunluk 120°5.
لياۋچېڭ
لياۋچېڭ شەندۇڭ ئۆلكىسىنىڭ غەربىي قىسمىغا جايلاشقان. قەدىمدە چى بەگلىكىگە سۇيۇرغال قىلىپ بېرىلگەن. سۇڭ سۇلالىسىنىڭ شىنىڭ يىللىرىدا شەھەر بىنا قىلىنغان، مىڭ، چىڭ سۇلالىلىرى دەۋرىدە دۇڭچاڭ ۋىلايىتىنىڭ مەركىزى بولغان.
قىسقىچە تونۇشتۇرۇش
لياۋچېڭ شەندۇڭ ئۆلكىسىنىڭ غەربىي قىسمىغا جايلاشقان. قەدىمدە چى بەگلىكىگە سۇيۇرغال قىلىپ بېرىلگەن. سۇڭ سۇلالىسىنىڭ شىنىڭ يىللىرىدا شەھەر بىنا قىلىنغان، مىڭ، چىڭ سۇلالىلىرى دەۋرىدە دۇڭچاڭ ۋىلايىتىنىڭ مەركىزى بولغان. شەھەرنىڭ مەركىزىدىكى گۇاڭيۆ راۋىقى بىلەن شەھەر ئىچىدىكى سەنشى-شەنشى كەسىپداشلار ئۇيۇشمىسى بىناسى مەملىكەت بويىچە نۇقتىلىق قوغدىلىدىغان مەدەنىيەت يادىكارلىقى ئورنى. شىمالىي سۇڭ سۇلالىسى دەۋرىدە ياسالغان13 بالداقلىق تۆمۈر مۇنار، يۈنخې پرېستانى، بو جەمەتى ئىبادەتخانىسى، فەن جۇشيەن خاتىرە سارىيى قاتارلىق مەدەنىيەت يادىكارلىقلىرى بار.
پەشتۇ تىلى
پەشتۇ تىلى (پەشتۇچە: پښتو)، ئافغانچە، پەشتۇچە ۋە پاھتۇچە ھەم دېيىلىدۇ. ئافغانىستاندا ۋە پاكىستاننىڭ غەربىدە ياشاغۇچى پەشتۇ خەلقىنىڭ تىلىدۇر. ھىندى-ياۋروپا تىللىرىدىن بولغان ھىندۇ-ئىران تىللارى ئائىلەسىگە باغلىقتۇر. 38 ھەرفلىك بىر ئېلىپبەسى باردۇر. بەئزى تاۋۇشلار سانسىكرىت تىلىدا ھەم باردۇر.
پەشتۇچە، بۇ تىلغا ئۇيغۇنلاشتۇرۇلغان ئەرەب ئەلىفبەسى بىلەن يازىلىدۇ. ئافغانچە، ئېغىر دەرىجىدە ھىندىچە، بەلۇجىچە، بورىھچە، ئوردۇچە ۋە پەنجاپچەگە ئوخشاش ھىندىستان ۋە پاكىستان تىللىرىنىڭ تەئسىرى ئاستىدا قالغان. شۇنداقلا فارسچە ۋە ئەرەبچەدىن كىرگەن نۇرغۇن كەلىمە ھەم باردۇر. پەشتۇچە، قەدىمى ئىران ۋە ھىندى تىللىرىغە خاس ئۆزەللىكلەر ھەم باردۇر.
پەشتۇچە، 16. ئەسردە يازما ئەدەبىياتقا ئۆتۈشكە باشلادى. 18. ئەسردە ئافغان دەۋلەتى قۇرۇلىشى بىلەن تىلىنىڭ ئورنى يەنىمۇ ئارتىدۇ. 1936- يىلى ئافغانىستاننىڭ رەسمىي تىلى ئېلان قىلىندى. كۈنىمىزدە پەشتۇچە ئافغانىستاننىڭ مائارىپ تىلىدۇر. بۇ دۆلەتتىكى ئىككىنچى تىل بولسا فارسچەدۇر. ئافغانىستان ۋە پاكىستاننىڭ سىرتىدا ھىندىستان ۋە بانغىلادېشتا سۆزلىشىلىدۇ. بەئزى تىلشۇناسلار پەشتۇچەنى، ئوردۇچە ۋە فارسچەنىڭ بىر لەھچەسى دەپ قەبۇل قىلىدۇ.
15 - ئاۋغۇست
15 - ئاۋغۇست
Aydaxo Shitati
right|thumb|250px| right|thumb|250px Aydaxo Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Aydaxoning 1,523,816 nopusibar, 216,632 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 45.0°, xariki uzunluk 114°0.
ساماۋار شورپىسى ئىستىمال قىلىشقا ئالاقىدار ساۋاتلار
1. ساماۋار شورپىسىنى بەك ئاچچىق قىلىپ تەڭشىمەڭ. كىشىلەر ساماۋەر شورپىسىنى ئاچچىق قىلىپ تەڭشەپ ئىچكەندە بەدەندىن تەر چىقىپ، يېنىكلەپ قالغاندەك ھىس قىلىدۇ، دەپ قارايدۇ. بۇ قاراش خاتا. چۈنكى، تېبابەتتە بەك ئاچچىق غىزالانماسلىق تەكىتلىنىدۇ. ئاچچىق تەم ئالدى بىلەن ئادەمنىڭ قىزىل ئۆڭگىچىگە، ئاندىن ئاشقازان، ئۈچەي قاتارلىق ئەزالارغا تەسىر كۆرسىتىدۇ. ئاچچىق تەم ئادەمنىڭ ئاشقازان، ئۈچىيىگە كىرگەندىن كېيىن كۈچلۈك غىدىقلاش پەيدا قىلىدۇ. ئاشقازاننىڭ كىسلاتالىقى ئېشىپ، قورساقنى كۆپتۈرىدۇ. ئۇندىن باشقا، قىزىل ئۆڭگەچ، ئاشقازان ياللۇغىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ھەزىم قىلىش ئەزالىرى ساغلام بولمىغان كىشىلەردە تەبىئىيلا ئىچى سۈرۈشنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
2. ساماۋار شورپىسىغا سالغان يېمەكلىكلەرنى بەك قىزىق يېمەڭ. تېببىي مۇتەخەسسىسلەرنىڭ قارىشىچە، ئادەمنىڭ ئېغىز بوشلۇقى، قىزىل ئۆڭگىچى، ئاشقازىنى 50 سېلسىيە گىرادۇسلۇق قىزىققىلا بەرداشلىق بېرەلەيدىكەن. ئەمما، ساماۋار شورپىسىنىڭ قايناۋاتقان چاغدىكى تېمپېراتۇرىسى 120 گىرادۇسقا يەتكەچكە، قىزىق يېمەكلىك ئادەمنىڭ ئېغىز بوشلۇقى، تىل، كاناي، قىزىلئۆڭگەچ، ئاشقازان شىللىق پەردىسىنى زەخىمگە ئۇچرىتىدىكەن.
3. ساماۋار شورپىسىغا سالغان يېمەكلىكلەرنى يېرىم پىششىق ھالەتتە يېمەڭ. ياشلار ساماۋار شورپىسى ئىچكەندە قوي، كالا، بېلىق گۆشلىرىنى چالا پىشۇرۇپ يېيىشنى ياخشى كۆرىدۇ. بۇنداق قىلىش سالامەتلىككە زىيانلىق. چۈنكى، چالا پىشقان گۆشنى يېگەندە ھەزىم قىلىش تەسرەك بولۇپلا قالماي يەنە گۆش تەركىبىدە نۇرغۇن مىكروب ۋە پارازىت قۇرۇت تۇخۇمى بولىدۇ. ئۇلار يېمەكلىك بىلەن ئادەم بەدىنىگە كىرگەندە تۈرلۈك كېسەللىكلەرنى پەيدا قىلىدۇ.
4. نۇرغۇن كىشى ساماۋار شورپىسىغا ھەر خىل گۆش، بۆدۈنە تۇخۇمى، يېڭى كۆكتات سېلىنىپ قاينىتىلغاچقا، شورپىسىنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى يۇقىرى دەپ قاراپ، شورپىنى قالدۇرماي ئىچىشنى ياخشى كۆرىدۇ. يېمەكلىك مۇتەخەسسىسلىرى: ساماۋار شورپىسىنىڭ تەم خۇرۇچى ئاساسەن قوي، كالا يېغى شۇنداقلا مۇچ، قارىمۇچ، كاۋاۋىچىن قاتارلىقلاردىن تەييارلىنىدىغان بولغاچقا، شورپىنى كۆپ ئىچىۋەتكەندە قان قويۇق، يۇقىرى قان بېسىمى، ئۆتتە تاش پەيدا بولۇش، ئون ئىككى بارماق ئۈچەي ياللۇغى، ئېغىز بوشلۇقى ياللۇغى، دانىخورەك ئۆرلەش قاتارلىقلارنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، ساماۋار قازىنى (كورىسى) نى ئۇزاق ۋاقىت ئىشلىتىپ، ئالماشتۇرمىغاندا ئۇنىڭ تەركىبىدىكى ماددىلار بىلەن يېمەكلىك تەركىبىدىكى ماددىلار رېئاكسىيەلىشىپ، بەدەنگە زىيانلىق ماددىلارنى پەيدا قىلىدۇ، دەپ قارايدۇ. گۆش، دېڭىز مەھسۇلاتلىرى تەركىبىدىكى بۇلىن قاتارلىق ماددىلار ساماۋەر شورپىسىدا ئېرىپ، كۆپ مىقداردىكى نىترات ھاسىل قىلىپ، ئادەمنىڭ بۆرەك ئىقتىدارىغا تەسىر يەتكۈزىدۇ، رېماتىزم كېسىلىنى پەيدا قىلىدۇ. شۇڭا، ساماۋەر شورپىسىنى ئەڭ ياخشىسى كۆپ ئىچمەسلىكىڭىزنى تەۋسىيە قىلىمىز.
5. ساماۋار شورپىسىغا سالغان يېمەكلىكلەرنى بەك ئۇزاق قايناتماڭ. تۈرلۈك يېمەكلىكلەر بىر قازاندا 90 مىنۇتتىن ئۇزاق ۋاقىت قاينىغاندا، شورپا تەركىبىدىكى نىترىتلارنىڭ مىقدارى ئېشىپ كېتىدۇ. ئۇ يېمەكلىك بىلەن ئادەم بەدىنىگە كىرگەندىن كېيىن نىترو زامىن پەيدا قىلىدۇ. نىترو زامىن راك پەيدا قىلغۇچى ماددا بولۇپ، ئادەم بەدىنىدە يەللىك بوغۇم ئاغرىقى، ئۆسمە قاتارلىق نۇرغۇن كېسەللەرنى پەيدا قىلىدۇ. ساماۋار شورپىسىغا پىچەكگۈلى (شەنياۋ) قاتارلىق يېڭى كۆكتاتلارنى سېلىپ يېگەن ئەڭ پايدىلىق. بېلىق گۆشى كۇمىلىچى قاتارلىق پىششىقلاپ ئىشلەنگەن يېمەكلىكلەرنى شورپىغا ئارىلاشتۇرماسلىق، قويۇلۇپ كەتكەن ساماۋار شورپىسىغا چۆپ سالماسلىق لازىم. چۈنكى. چۆپ ساماۋار شورپىسىدا سەل ئۇزاقتا پىشىدۇ، بۇ جەرياندا چۆپ شورپىدىكى زىيانلىق ماددىلارنى ئاسانلا سۈمۈرۈۋالىدۇ  دە سالامەتلىككە تەسىرى بولىدۇ.
6. ئېشىپ قالغان ساماۋار شورپىسىنى ئەتىسى يەنە ئىچمەڭ. قىسمەن كىشىلەر ئېشىپ قالغان ساماۋار شورپىسىنى تۆكۈۋېتىشنى ئىسراپچىلىق دەپ قاراپ، ئەتىسى قايتا ئىسسىتىپ ئىچىدۇ. بۇنداق قىلىش سالامەتلىككە زىيانلىق. چۈنكى، ساماۋار قازىنىدا بولۇپمۇ مىس قازاندا بىر كېچە تۇرغان شورپا تەركىبىدىكى ھەر خىل نىتراتلار شۇنداقلا زەھەرلىك مىس ئوكسىد سالامەتلىككە ناھايىتى زىيانلىق.
مەنبە
شىنجاڭ خەلىق رادئىو ئىستانسى
دۇنيا
thumb
چاناققالە ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
چاناققالە ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، چاناققالەنىڭ 476،128 نوپۇسىبار، 9،737 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 40.02°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 26°33، پوقتانومۇرى 017 رايۇننومۇرى 0286.
شىمالىي گېرمانىيە دىئالېكتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[شىمالىي گېرمانىيە دىئالېكتىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] گېرمانىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
سېغىزكۆل يېزىسى
سېغىزكۆل يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى خوتەن ۋىلايىتى نىڭخوتەن ناھىيەسى گە جايلاشقان. بۇ يېزىغا قاراشلىق 14 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار. كۆلىمى 258.4 كۋادرات كىلومېتىر كېلىدۇ، نۇپۇسى 7000 بولۇپ، ئۇيغۇر، خەنزۇ ئىككى مىللەت توپلىشىپ ئولتۇراقلاشقان. بۇنىڭ ئىچىدە ئۇيغۇرلار %99.33 نى ئىگەلىگەن. يېزا ئىگىلىكى ۋە باقمىچىلىق ئىشلىرى ئاساس قىلىنىدۇ. ئۈزۈم كۆپ چىقىدۇ. چۈچۈكبۇيا قاتارلىق دورا ماتېرىياللىرى بايلىقى مول.
مەمۇرىي كەنتلەر
بۇ يېزىغا قاراشلىق 14 كەنت ئاھالە كومىتېتى بار بۇلۇپ، سېغىزكۆل كەنتى، سۆگەتبوستان كەنتى، ئورنىش كەنتى، يۇمىلاقكۆل كەنتى، قۇمباغ كەنتى، غازاڭدۆڭ كەنتى، سېرىقئۇي كەنتى، قۇمچاقا كەنتى، تاسمىچى كەنتى، خانئېرىق كەنتى، مىياڭ خۇجا كەنتى، تايتاق كەنت، ئەلەمبۇلۇڭ كەنتى، سېسىقئوت كەنتى قاتارلىقلار بار.
يېزا ئىگىلىكى
يېقىنقى بىر قانچە يىلدىن بۇيان، سېغىزكۆل يېزىسى ئۈزۈم ئۆستۈرۈش كۆلىمىنىڭ دائىرىسىنى كېڭەيتىش بىلەن بىر ۋاقىتتا، كۈچلۈك ئۈزۈم سورتلىرىنى تېرىشنى پىلانلىغان. ئاپتونوم رايون ئىچى-سىرتىدىكى يېزا ئىگىلىك پەن تەتقىقات ئورۇنلىرى ۋە باغۋەنچىلىك مۇتەخەسسىلىرىنى يېتەكچىلىكىدە، يېزىدا كەينى-كەينىدىن يېڭى ئۈزۈمسورتلىرى كىرگۈزۈلگەن. سېغىزكۆل يېزىسىنىڭ ئۈزۈم كۆلىمى 166 مىڭ مو، بۇنىڭ ئىچىدە ئاينىۋاتقان ئۈزۈم 12 مىڭ مو. 20077-يىلى بۇ يېزىدىكى دېھقانلارنىڭ كىشى بېشىغا توغرا كېلىدىغان ئوتتۇرىچە ئۈزۈم كىرىمى 1300 يۈەن بولغان.
مۇتەللىپ ئىقبال
مۇتەللىپ ئىقبال(Mutellip IQBAL)
ئو ھازىرغىچە ھەرقايسى ئۇيغۇرچە ژورناللاردا ئەللىك پارچىغا يىقىن ئەدەبىي ئەسەر ۋە مۇھاكىمە ماقالىلىرىنى ئېلان قىلغان. ئۇ ھازىرغىچە "مەرۋايىتتەك سۆزلىرىم"، "ھاياتىڭىزدا بىلىشكە تىگىشلىك 60 شەخىس"، "دۇنيادا بىرلا خوتەن بار" قاتارلىق بىر قانچە كىتاپنى يېزىشقا، تەرجىمە قىلىشقا ۋە تۈزۈشكە قاتناشقان.
ئو 2012-يىلىدىن باشلاپ ھازىرغىچە ئەنگىلىيە، كانادا ۋە تۈركىيە قاتارلىق دۆلەتلەردە بىر قانچە قېتىملىق خەلقئارالىق ئىلمىي يىغىنغلارغا قاتنىشىپ ياخشى باھاغا ئىرىشكەن ۋە بىر قانچە پارچە ماقالىسى ئىنگىلىزچىدا ئېلان قىلىنغان. ئو يەنە جەمئىيەتشۇناسلىق ساھەسىدە ئۇيغۇرچە ئەسەرلەرنىڭ كەم بولۇش مەسىلىسىنى ھەل قىلىش ئۈچۈن مەلۇم ئىلمىي ئەمگەكلەرنى ئېلىپ بارغان. ئۇ ئۇيغۇرلارغا جەمئىيەتشۇناسلىق بىلىملىرىنى ئومۇملاشتۇرۇش ئۈچۈن شەخسىي بىلوگ ئاچقان بولۇپ، بىلوگ ئادېرىسى: https://web.archive.org/web/20161004172528/http://mutellipiqbal.com/
خوست ۋىلايىتى
خوست ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Xost Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
Montana Shitati
right|thumb|250px| right|thumb|250px Montana Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Montananing 967,440 nopusibar, 381,156 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 47.0°, xariki uzunluk 110°0.
تېسلېر
تېسلېرنىڭ ئەڭ تونۇلغان كەشپىياتى بولسا كومىيوتېردىكى كۆچۈرۈش، چاپلاش ۋە كېسىش كومپيۇتېر مەشغۇلاتى.
نام -ئاتلىشى
ئېنگلىزچە: Larry Tesler
ئۇيغۇرچە: لەررىي تېسلېر
ئەبۇ نەسر مۇھەممەد ئىبنى ئابدۇلجاببار
ئەبۇ نەسر مۇھەممەد ئىبنى ئابدۇلجاببار ئەلئۇتبىي ئەررازىي ھ. 427 / م. 1036 – يىلى ئەتراپىدا ۋاپات بولغان. غەزنەۋىي دۆلىتىنىڭ كاتىپى ۋە ۋەزىرى. تارىخچى ئەدىب. يەمىنۇددەۋلە مەھمۇد غەزنەۋىيگە ئاتاپ يازغان «تارىخى يەمىينىي» دېگەن ئەسىرى «تارىخى ئۇتبىي» دەپمۇ ئاتىلىدۇ.
ئابدۇراھمان ئىسھاق
2017-يىلى 3-ئاينىڭ 27-كۈنى تۇغۇلغان
2022-يىلى قۇربان ھېيتتىن باشلاپ يەسلىدە ئوقۇش بىلەن شۇغۇللىنىۋاتىدۇ
Wyoming Shitati
right|thumb|550px| right|thumb|250px Wyoming Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Wyomingning 532,668 nopusibar, 253,348 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 43.0°, xariki uzunluk 107°5.
ۋەھىمە
ۋەھىمە: ئىنسانلار ۋە ھايۋانلاردا پەيدا بولغان ھېسسىيات خەتەر ياكى تەھدىد تۇيغۇسىدىن كېلىپ چىققان. قورقۇنچ تەشۋىش بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك ، ئەڭ ناچار ئەھۋاللاردا ھەتتا يۈرەك كېسىلى بىلەن ئۆلۈمنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
تۈرگۈن ئىبىراھىم
كومپيۇتېر ساھەسىدىكى ئۇيغۇر تۆھپىكار--- تۈرگۈن ئىبىراھىم
تۈرگۈن ئىبىراھىم شىنجاڭ ئۇنۋېرستېتى كومپيۇتېر مەركىزىنىڭ دائىمىي ئىشلار مۇئاۋىن مۇدىرى، ئۇچۇر ئىلمىي ۋە قۇرۇلۇش ئىنستېتۇتىنىڭ مۇئاۋىن باشلىقى. مائارىپ تارمىقى ئالىي مەكتەپ كومپيۇتېر ئوقۇتۇش يېتەكچىلىك قىلىش كومىتېتى ئىجتىمائىي پەنلەر كومىتېتىنىڭ ئەزاسى؛ مەمىلىكەتلىك ئالىي مەكتەپ كومپيۇتېر ئوقۇتۇش تەتقىقات جەمئىيىتىنىڭ كېڭەش ئەزاسى؛ شىنجاڭ كومپيۇتېر ئوقۇتۇش تەتقىقات جەمئىيتىنىڭ دائىمىي كېڭەش ئەزاسى؛ جوڭگۇ خەنزۇ تىلى ئۇچۇر ئىلمىي جەمئىيىتىنىڭ كېڭەش ئەزاسى، خەنزۇ تىلى ئۇچۇر، ئۇچۇر ئىلمىي جەمئىيتى ئاز سانلىق مىللەتلەر كومىتېتىنىڭ مۇئاۋىن مۇدىرى، «خەنزۇ تىلى ئۇچۇر ئىلمىي ژورنىلى»نىڭ تەھرىر ھەيئىتى، دوكتۇر يېتەكچىسى.
80-يىللارنىڭ ئوتتۇرلىرىدىن بۇيان، ئاز سانلىق مىللەتلەرنىڭ تىل-يېزىق ئۇچۇر بىر تەرەپ قىلىش تېخنىكىسىنى ۋە كومپيۇتېر ئاساسى مائارىپىنى تەتقىق قىلىش بىلەن شۇغۇللىنىپ كەلگەن. ئۈچ تۈرلۈك مەمىلىكەتلىك يۇقۇرى پەن-تېخنىكا لايىھىسى «863 تېما» سىغا ئۇدا قاتناشقان، ھەمدە شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونۇم رايۇنلۇق مائارىپ تەتىقىقاتىدا كۆپلىگەن تەتقىقاتلارنى ئېلىپ بارغان.
ئاراگون تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
thumb|566x566px|دۇنيادا [[ئاراگون تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]]ئىسپانىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 0.01مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
قۇياش ئېنېرگىيىسى
قۇياش ئېنېرگىيىسى قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە مەنبەسى. ئۇ قۇياشنىڭ ئىسسىقلىق رادىئاتسىيە ئېنېرگىيىسىنى كۆرسىتىدۇ ، ئۇ قۇياش نۇرى دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ھازىرقى زاماندا ئۇ ئادەتتە توك ھاسىل قىلىش ياكى سۇ ئىسسىتقۇچنى ئېنېرگىيە بىلەن تەمىنلەش ئۈچۈن ئىشلىتىلىدۇ. يەر شارىدا ھاياتلىق بارلىققا كەلگەندىن بۇيان، ئاساسلىقى قۇياش تەمىنلىگەن ئىسسىقلىق رادىئاتسىيە ئېنىرگىيىسى بىلەن ياشايدۇ، يېقىلغۇ خىمىيىلىك خىمىيە كۈنسېرى ئازايغان ئەھۋالدا قۇياش ئېنىرگىيىسى ئىنسانلارنىڭ ئېنىرگىيە ئىشلىتىشتىكى مۇھىم تەركىبىي قىسمىغا ئايلاندى ھەمدە ئۈزلۈكسىز تەرەققىي قىلدى. كەڭ مەنىدىكى قۇياش ئېنىرگىيىسى يەر شارىدىكى شامال ئېنىرگىيىسى، خىمىيە ئېنىرگىيىسى، سۇ ئېنىرگىيىسى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
ئۇلۇنگۇر كۆلى
ئۇلۇنگۇركۆلى ئىلى قازاق ئاپتونوم ئوبلاستى ئالتاي ۋىلايىتى نىڭ بۇرۇلتوقاي ناھىيىسى گە جايلاشقان. كۆل يۈزى ئۈچ بۇلۇڭ شەكلىدە بولۇپ، جەنۇب شىمال كەڭلىكى 30 كىلومېتىر، شەرق غەرب ئۇزۇنلىقى 35 كىلومېتىر كېلىدۇ.
Yuta Shitati
right|thumb|450px| right|thumb|250px Yuta Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Yutaning 2,736,424 nopusibar, 219,887 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 39.5°, xariki uzunluk 111°5.
شى جىنپىڭ دۆلەتنى ئىدارە قىلىش توغرىسىدا
«شى جىنپىڭ دۆلەتنى ئىدارە قىلىش توغرىسىدا» جوڭگو دۆلەت رەئىسى شى جىنپىڭنىڭ دۆلەت ئىدراە قىلىش توغرىسىدىكى كۆز-قاراشلىرى بايان قىلىندۇ. بۇ كىتاپنىڭ ئۇيغۇرچە نەشىرى مەركىزى مىللەتلەر نەشىرياتى تەرىپىدىن بېيجىڭدا نەشىر قىلىنغان.
1-توم
thumb|باش سېكىرتار [[شى جىنپىڭ|شى جىنىپڭ]] «شى جىنپىڭ دۆلەتنى ئىدارە قىلىش توغرىسىدا» ناملىق كىتابتا رەئىس شى جىنپىڭنىڭ جۇڭگودىكى دۆلەت ئىدارە قىلىش ۋە يەرشارىۋى ئىدارە قىلىش مەسىلىسىگە بولغان چوڭقۇر ئويلىنىشى نامايان قىلىنغان، ئىنسانىيەت تەقدىرى ئورتاق گەۋدىسى بەرپا قىلىش، گۈزەل دۇنيانى ئورتاق قۇرۇشقا تۈرتكە بولۇشتىن ئىبارەت جۇڭگو لايىھەسى ئىپادىلەنگەن.
كايسەرى ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
كايسەرى ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، كايسەرىنىڭ 1،096،088 نوپۇسىبار، 16،917 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 38.37°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 35°49، پوقتانومۇرى 038 رايۇننومۇرى 0352.
ئەجدىرھا كۆزى
ئەجدىرھا كۆزى (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: لوڭئەن، لوڭ ئەن، لوڭيەن، لوڭ يەن، سېرىق ئەتلىك لىجى، كۆزلۈك ئۆرۈك، شاكاللىق ئۆرۈك؛ ئېنگلىزچە: Longan، لوڭئەن؛ ئاددىيلاشتۇرلغان خەنچە: 龙眼، لوڭيەن، يەنى ئەجدىرھانىڭ كۆزى دىگەن مەنىدە) بىر خىل تىروپىك بەلغاندا ئۆسۈپ يېتىلدىغان، يېيىشكە بولدىغان مېۋىسى بار بىر خىل دەرەخ تۈرىدۇر. thumb|ئەجدىرھا كۆزى مېۋىسنىڭ دىئامىتىرى thumb|ئەجدىرھا كۆزى مېۋىسى ئۆسىدىغان رايونلار thumb|بىر دانە ئەجدىرھا كۆزى مېۋىسى thumb|ئەجدىرھا كۆزى مېۋىسنىڭ ئۈزۈلگەندىكى ھالىتى thumb|ئەجدىرھا كۆزى مېۋىسنىڭ كەسمە يۈزى thumb|ئەجدىرھا كۆزى دەرىخى
ئوكيان
thumb|286x286px|دۇنيانىڭ بەش ئوكيانى ئوكيان، يەر شارى يۈزىنىڭ سۇ بىلەن قاپلانغان كەڭ ئورۇنلىرى بولۇپ، قىتئەلەرنى بىر بىرىاىن ئايرىغان چوڭقۇر، پايانسىز، ئوچۇق دېڭىزلاردۇر. يەر يۈزىنىڭ تەخمىنەن ئۈچتىن ئىككىسى (71%) قاپلايدۇ، ۋە بۇ ئوكيانلارنىڭ تەخمىنەن يېرىمىنىڭ سۇ سەۋىيىسى 3.000 مېتىرنىڭ ئۈستىدىدۇر. ئوكيان سۆزلىكى گرېكچە "دەريا" مەنىسىدىكى "Okeanos" تىن كەلمەكتە. يۇنانلىقلار جەبەلىتارىق بوغۇزىدىن كەلگەن كۈچلۈك ئېقىمنى بايقىغان ۋە ئۇنى بىر دەريا دەپ قالغان.
Mahinur Qasim
Mahinur qasim (Kona Yéziq: ماھىنۇر قاسىم, kril: Маһинур Қасим), Sherqiy Türkistan Jumhuriyitining Jumhur Re'isi Exmetjan Qasimining xanimi.
Hayati
1945 - Yili 1 - ayning 15 - küni Exmetjan Qasimi bilen toy qilghan we Exmet ependining yénida katibliq xizmiti bilen shoghullanghan.
1949 - Yili 27 - awghust küni Exmet Ependi wapat bolghandin kéyin ömüri qizi bilen oghlini terbiylesh bilen ötken.
1951 - Yili Ili wilayetlik ayallar birleshmisining mu'awin mudiri, 1952 - yili Ghulja shehrining bashliqi bolghan we shu yili Junggo Kommunistik Partiyisige kirgen.
1953 - Yilidin bashlap atalmish shinjang ölkilik hökümet ishxanisining mu'awin mudiri, SHUAR ayallar birleshmisining mu'awin mudiri bolghan.
«Medeniyet inqilabi»da zerbige uchrighan bolsimu, JKP 11 - nöwetlik merkiziy komitétining 3 - omumiy yighinidin kéyin üzül - késil aqlinip, aptonom rayonluq ayallar birleshmisining mudirliq wezipisi eslige keltürülgen.
Ilgiri - axiri bolup SHUAR xelq qurultiyi da'imiy komitétining mu'awin mudiri, xitay memliketlik xelq qurultiyi da'imiy komitétining ezasi, memliketlik ayallar birleshmisining mu'awin re'isi qatarliq wezipilerni ötigen.
2003 - Yili dem élishqa chiqqan.
سىتسىلىيە تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[سىتسىلىيە تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ئىتالىيە ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 4.8مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
ياۋروئاسىيا
thumb|263x263px|ياۋروئاسىيا چوڭ قۇرۇقلىقى ياۋروئاسىيا ياكى ياۋراسيا، ياۋروپا ۋە ئاسىيا چوڭ قورۇقلۇقلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان جوغراپىيىلىك رايونغا بېرىلگەن ئات.
ياۋراسىيا كەلىمىسى، ياۋروپا بىلەن ئاسىيا (يەئنى ياۋرو\ياۋر بىلەن ئاسىيا) سۆزلۈكلىرىنىڭ بىرلىشىشىدىن شەكىللەنگەن.
چىنىگۇل
چىنگۈل (باشقىچە ئاتىلىشى: كارناسىيان، چىنگۈل؛ ئېنگلىزچە: Dianthus caryophyllus ياكى carnation؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 康乃馨 كاڭنەيشىن) بىر خىل گۈلدۇر. بۇ گۈلنىڭ رەڭگى ئادەتتە سۆسۈن قىزىل رەڭدە بولدۇ. بۇ گۈلنىڭ ئانا ماكانى بەلكىم ئاق دېڭىز رايونىدۇر. چۈنكى 2000 يىلدىن بۇيانقى كەڭ كۆلەملىك ئۆستۈرۈش سەۋەبلىك ئانا ماكانىنى ئېنىقلاش تەسكە چۈشكەن. thumb|چىنگۇل پارنىكى (ئېكىنزالىق) thumb|ئوچۇق سۆسۈن رەڭلىك چىنگۇل thumb|سۆسۈن رەڭلىك چىنگۇل thumb|ئەتتىر چىنگۇل
Nébraska Shitati
right|thumb|250px| right|thumb|250px Nébraska Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Nébraskaning 1,783,432 nopusibar, 200,520 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 41.5°, xariki uzunluk 100°0.
ۋالت كوچىسى ژورنلى
thumb|ۋالت كوچىسى ژورنىلىنىڭ تۇنجى نەشىرى thumb|جۇمھۇر رەئىس باراك ئوباما ۋالت كوچىسى ژورنلى باش ئىجىرائىيە ئەمەلدرالىرى يېغىنىدا سۆزلىمەكتە ۋالت كوچىسى ژورنلى (باشقىچا ئاتلىشى: ۋولت كوچىسى ژورنلى, ۋال كوچىسى گېزىتى) ئامىرىكىنىڭ دۇنياغا داڭلىق، ئىناۋىتى ئەڭ يۇقىرى، ئىقتىساد، پەن-تېخنىكانى مەركەز قىلغان ھالدا ھەقىقەتنىي ئەينەن بايان قىلدىغان، ئىشەنچىلىك، مۆتىۋەر خەلىقئارالىق ژۇرنال. thumb|ۋالت كوچىسى ژورنلى تايلاند ئەمەلدرىنى مەخسۇس زىيارەت قىلماقتا
گېئولوگىيەلىك ئاپەت
گېئولوگىيەلىك ئاپەت ئاساسلىق سەۋەبنى گېئولوگىيەلىك كۈچ بىلەن تەبىئىي ئاپەتنى كۆرسىتىدۇ. دېمەك ، گېئولوگىيەلىك كۈچلەرنىڭ ھەرىكىتى ئاستىدا ، تەبىئىي مۇھىت ناچارلىشىپ ، ئىنسانلارنىڭ ھاياتى ۋە مال-مۈلۈكلىرىنىڭ يوقىلىشىنى ياكى ئىنسانلار ياشاش ۋە تەرەققىياتقا تايىنىدىغان بايلىق ۋە مۇھىتتىكى ئېغىر ھادىسىلەر ۋە جەريانلارنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
پەنجشىر ۋىلايىتى
پەنجشىر ۋىلايىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Penjshir Wilayiti) ئافغانىستان قارمىقىدىكى بىر ۋىلايەت.
ئىسلامئاۋات يېزىسى
ئىسلامئاۋات يېزىسى شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى خوتەن ۋىلايىتى نىڭ خوتەن ناھىيىسى گە جايلاشقان. ئىسلاماۋات يېزىسى 1984-يىلى تەسىس قىلىنغان. كۆلىمى 711.7 كۋادرات كىلومېتىر، نوپۇسى 14 مىڭ ئادەم
مەمۇرىي كەنتلەر
كەنت ئاھالە كومىتېتىدىن ئىسلام ئاۋات كەنتى، خانئېرىق كەنتى، يەتتىنچى ئېرىق كەنتى، قۇمئېغىل كەنتى، تاغئېرىق كەنتى، شىپاڭ كەنتى، ئۇزۇنكۆل كەنتى، چىگىلىك كەنتى، چەللە كەنتى، يامانبۆك كەنتى، لىچىنتوقاي كەنتى قاتارلىقلار بار.
نېئاپول تىلى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|400px|دۇنيادا [[نېئاپول تىلىدا سۆزلىشىدىغان رايۇنلار.]] ئىتالىيە نېئاپول ۋە يېقىن ئەتراپتىكى دۆلەتلەتدە قوللىندۇ.
تەخمىنەن 7.5مىليۇن كىشى بۇ تىلنى بىلىدۇ.
Shimaliy Dakota Shitati
right|thumb|250px| right|thumb|250px Shimaliy Dakota Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Shimaliy Dakotaning 641,481 nopusibar, 183,272 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 47.5°, xariki uzunluk 100°5.
سايرام كۆلى
سايرام كۆلى بورتالا موڭغۇل ئاپتونوم ئوبلاستى نىڭ بورتالا شەھىرى گە جايلاشقان. كۆل يۈزى 453 كۋادرات كىلومېتىر بولۇپ، جەنۇب شىمال كەڭلىكى 25 كىلومېتىر، شەرق غەرب ئۇزۇنلىقى 30 كىلومېتىر كېلىدۇ.
سىرتقى ئۇلانمىلار
ئۇلۇنگۇر كۆلى
پۇل پاخالسىزلىقى
پۇل پاخالسىزلىقى (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: دىفلاتسىيە؛ ئېنگلىزچە: Deflation) بازاردىكى مال ۋە مۇلازىمەت ئومۇمى باھاسىنىڭ چۈشۈش ياكى تۈۋەنلەش ھادىسىنى كۆرسىتدۇ. پۇل پاخالسىزلىقى دەل پۇل پاخالللىقىنىڭ ئەكسى يۈنىلىشىدۇر. پۇل پاخاللىقى ئادەتتە مال باھاسىنىڭ ئۆزگىرىشنىڭ ئومۇمى ئاتىلىشى، كونكىرىت بولغاندا مال باھاسنىڭ ئېشىشىغا قارىتىلغان. پۇل پاخالسىزلىقى دەل مال باھاسنىڭ ئارتماي، ئەكسىچە چۈشىشىنى كۆرستىدۇ. پۇل پاخالسىزلىقى دەل مەنپى قىممەتتىكى ئىستىمالچىلار باھا كۆرسەتكۈچىدۇر. پۇل پاخالسىزلىقى پۇلنىڭ سېتىۋېلىش كۈچىنىڭ ئاشقانلىقىنى، يەنى ئوخشاش پۇلغا ھازىر تېخممۇ جىق مال ۋە مەھسۇلات سېتىۋالغىلى بۇلدىغانلىغىنى ئىپادىلەيدۇ. گەرچە پۇل پاخالسىزلقى ئاڭلاشقا ناھايىتى ياخشىدەك تۇيۇلغان بىلەن ئۇنىڭ ئىقتىسادى ئىشلەپچىقىرىشقا بولغان تەسىر ناھايىتى سەلبىي. ئىقتىساد نەزەريەسىدە پۇل پاخاللىقى پۇل پاخالسىزلىقىدىن ياخشىدۇر. thumb|پۇل پاخالسىزلىقىنىڭ ھەر خىل تۈرلىرىنىڭ گرافىكلىق چۈشەندۈرلۈشى.
پانۇس بايرىمى
thumb|پانۇس بايرىمى تەبرىكلەنمەكتە، كورىيە خانبالىقى سئول پانۇس بايرىمى (ئېنگلىزچە: Lantern Festival؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 元宵节؛ ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: ئىككىنچى چاغان، يۈەنشىياۋ بايرىمى) شەرقى ئاسىيادا كەڭ تەبرىكلىنىدىغان بايرام بولۇپ، ئۇ خەنزۇلىنىڭ ئەنىئەنىۋى بايرىمىدۇر. پانۇس بايرىمى ئادەتتە چاغانننىڭ 15-كۈنى ئۆتكۈزۈلدىغان بولۇپ، چاغان بايرىمىنىڭ ئاخىرلاشقانلىغىدىن دېرەك بېرىدۇ. پانۇس بايرىمى كۈنى خەنزۇلار شورپا ئىچىپ، يېپىشقاق گۈرۈچ كۇمىلىچى (تاڭيۈەن) يەپ خاتىرلەيدۇ.
قەھرىمانمەرئەش ۋىلايىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ Tuz Basma', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
left|thumb|350px|قەھرىمانمەرئەش ۋىلايىتى left|thumb|250px قەھرىمانمەرئەش ۋىلايىتى بولسا تۈركىيە دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، قەھرىمانمەرئەشنىڭ 1،034،727 نوپۇسىبار، 14،327 كۇۋادىرات كىلومەتىر دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 37.53°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 36°58، پوقتانومۇرى 046 رايۇننومۇرى 0344.
1922 - يىلى
1922 - يىلى
پىياز گۈل
پىياز گۈل (باشقىچە ئاتىلىشى: گۈلسامساق، لىلىگۈل؛ ئېنگلىزچە: Lilium، لىلىيۇم؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 百合花، بەيخې گۈلى ياكى بەيخې) ناھايىتى كۆپ ئۇچىرايدىغان بىر خىل كۆپ يىللىق، مەنزىرلىك ئۆسۈملۈك. پىياز گۈل ئەدەبىي ئەسەر، كۈلتۈر ۋە مەدەنيەتتە تارىختىن بۇيان ناھايىتى چوڭ رول ئويناپ كەلگەن. بۇ خىل ئۆسۈملۈك شىمالى يېرىم شارغا يەرلىكتۇر. thumb|پىياز گۈلى thumb|پىياز گۈلى thumb|پىياز گۈلى thumb|پىياز گۈلىنىڭ نازاكەتلىك كۆرۈنۈشى thumb|ئاق رەڭلىك پىياز گۈلىنىڭ سىدام سىزمىسى
تاھىر ئىمىن
تاھىر ئىمىن (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Tahir Imin) بولسا شەرقىي تۈركىستان نىڭ پوسكام ناھىيىسى دە تۇغۇلغان.
ئوقۇش تارىخى
2017-يىلى 2-ئايدىن 2017-يىلى 9-ئايغىچە ئىسرائىلىيە نىڭ ھايفا شەھىرىدىكى ھايفا ئۇنىۋېرسىتېتىدا ئوقۇغان.
غالىپجان شەمشى
كومپيۇتېر ساھەسىدىكى ئۇيغۇر تۆھپىكار--- غالىپجان شەمشى
غالىپجان شەمشى ئەر، ئۇيغۇر، 1975-يىلى تۇغۇلغان. نەنجىڭ دېڭىز-ئوكيان ئۈنۋېرستېتىنى پۈتتۈرگەن بولۇپ، ماگىستېرلىق ئۈنۋانىغا ئىگە. ھازىر شىنجاڭ ئۈنۋېرستېتى ئوقۇتقۇچىسى، لېكتور، ئالىي دەرىجىلىك پروگراممىر، ئىلىكيۇرت يۇمشاق دېتاللىرى ۋە تور بىكتىنىڭ باش ئىشلىگۈچىسى.
غالىپجان شەمشى ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ، 20 دىن ئارتۇق يۇمشاق دېتالنى ئۆزى قول تېقىپ بىۋاستە ئىشلەپ چىققان بولۇپ، مول پروگرامما تۈزۈش تەجرىبىسىگە ۋە ئەمەلىي تېخىنىكىسغا ئىگە.
غالىپجان شەمشى خەنزۇ تىلى سەۋىيە سىناش ئىمتىھانى 8-دەرىجىدىن ئۆتكەن، دۆلەتلىك ئېنگىلىز تىلى 4-دەرىجە ئىمتېھانى ۋە 6-دەرىجە ئىمتېھانىدىن ياخشى ئۆتكەن. كومپيۇتېر پرگرامما تۈزۈش يۇمشاق دېتاللىرىدىن Assembel، DELPEHI، VB، C++، Visual FoxPro قاتارلىق باشقا يەنە Photoshop، 3D max، After Effect، Flash، Dreamweaver، Premiere قاتارلىق ئەمەلىي ئىشلىتىدىغان يۇمشاق دېتاللار مەشغۇلاتىغىمۇ ناھايىتى پېششىق.
ياپۇنىيىدە ئوقۇۋاتىدۇ.
ماتادى
=قىسقىچە تونۇشتۇرۇش== ماتادى زايىر جۇمھۇرىيىتىنىڭ مۇھىم پورت شەھىرى. تۆۋەنكى زايىر رايونىنىڭ مەركىزى، مۇھىم قاتناش تۈگۈنى. شەھەر ئاھالىسى 144 مىڭدىن ئاشىدۇ. بۇ شەھەر زايىر دەرغا ئاغزىدىن تەخمىنەن 135 كىلومېتىر ئىچكى قۇرۇقلۇقتىكى دەريانىڭ جەنۇبىي ياقىسىغا جايلاشقان، زايىر دەرياسىنىڭ تۆۋەن ئېقىنىنىڭ كەڭلىكى 30 كىلومېتىردىن ئارتۇق، سۈيىنىڭ چوڭقۇرلۇقى 70 مېتىردىن يۇقىرى بولغانلىقتىن، ئوكيان پاراخوتلىرى دەريا ئاغزىدىن يۇقىرى ئېقىنغا قاراپ ماتادىغا بىمالال كېلەلەيدۇ. شۇڭا ماتادى پورتى زايىرنىڭ تەرەققىيات ئىستىقبالى زور بولغان مۇھىم پورتىغا ئايلاندى. پورت پرىستانىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 1600 مېتىر كېلىدۇ. بىرلا ۋاقىتتا 10 ئوكيان پاراخوتى توختىيالايدۇ. زايىرنىڭ چەت ئەللەر ئارا ئالماشتۇرىدىغان ماللىرىنىڭ خېلى بىر قىسمى ماتادى پورتى ئارقىلىق بىر تەرەپ قىلىنىدۇ. ماتادى شەھىرىدە چوڭ تىپتىكى ئۇن زاۋۇتى، ياغ چىقىرىش زاۋۇتى، ياغاچچىلىق كارخانىسى قاتارلىق زاۋۇت-فابرىكىلار بار. ماتادى پورتى تۆمۈر يول ھەم نېفىت ئاققۇزۇش تۇرۇبىسى ئارقىلىق پايتەخت كىنشاشا بىلەن باغلىنىپ تۇرىدۇ. ماتادى شەھىرىدىن 11 كىلومېتىر يىراق بولغان دەريانىڭ قۇيۇلۇش ئاغزىدا زايىرىنىڭ بېلىقچىلىق پورتى ئانگو-ئانگو جايلاشقان. ماتادى شەھىرىدىن 30 كىلومېتىر يىراق بولغان دەريانىڭ يۇقىرى ئېقىنىغا چوڭ تىپتىكى ئىنگاسۇ ئېلېكتر ئىستانسىسى قۇرۇلغان.
Маһинур Қасим
Маһинур Қасим (кона йезиқ: ماھىنۇر قاسىم, крил: Маһинур Қасим), Шәрқий Түркистан Җумһурийитиниң Җумһур Рәиси Әхмәтҗан Қасиминиң ханими.
Маһинур Ханим 1929 - йили 8 - айниң 15 - күни Или Вилайитиниң Қорғас наһийисидә тоғулған. 1 йешида аписи вапат болған.
1945 - йили 1 - айниң 15 - күни Әхмәтҗан Қасими билән той қилған вә Әхмәт Әпәндиниң йенида катиблиқ хизмити билән шоғулланған.
1949 - йили 27 - авғуст күни Әхмәт Әпәнди вапат болғандин кейин өмүри қизи билән оғлини тәрбийләш билән өткән.
1951 - йили Или Вилайәтлик Аяллар Бирләшмисиниң Муавин Мудири, 1952 - йили Ғулҗа Шәһриниң башлиқи болған вә шу йили Җуңго Коммунистик Партийисигә киргән.
1953 - йилидин башлап аталмиш Шинҗаң Өлкилик Һөкүмәт Ишханисиниң муавин мудири, ШУАР Аяллар Бирләшмисиниң муавин мудири болған.
илгири - ахири болуп ШУАР Хәлқ Қурултийи Даимий Комитетиниң муавин мудири, хитай Мәмликәтлик Хәлқ Қурултийи Даимий Комитетиниң әзаси, мәмликәтлик аяллар бирләшмисиниң муавин рәиси қатарлиқ вәзипиләрни өтигән.
2003 - йили дәм елишқа чиққан.
Әслимә
Маһинур Қасимниң он нәччә йилда йезип тәйярлиған, 2014 - йили Милләтләр Нәшрияти тәрипидин 8 - айда нәшр қилинған "Әхмәт Әпәндимни Әсләймән" намлиқ икки җилдлиқ бир хатирати бар болуп, еғир дәриҗидә сүзгүчтин өткүзүлгән болсиму йәнила өзи шаһит болған бәзи һәқиқий вәқәләр һәққидә мәлум дәриҗидә илмий қиммәткә игә әсәр дейишкә болиду.
Dünxuang Shehiri
Dünxuang Shehiri bolsa Junggo Gensu Ölkisi diki bir sheher. 2002 nopus bar, Dünxuangning 130,000 nopusibar, pochtanomuri 736200 rayonnomuri 0937.
غېنى غوپۇر
شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ پىروفېسسورى، دوكتور غەنى غوپۇر 1972-يىل 1-ئاينىڭ 10-كۈنى توقسۇن ناھىيەسىدە دېھقان ئاىلىسىدە تۇغۇلغان. 1990-يىلى 9-ئايدىن 1995-يىلىغىچە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا فاكۇلتېتىنىڭ ئاساس ماتېماتىكا كەسپىدە ئوقۇپ باكالاۋرلىق ئۇنۋانىغا، 1995-يىلى 9-ئايدىن 1998-يىلى 7-ئايغىچە شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا فاكۇلتېتىدا قوللىنىشچان ماتېماتىكا بويىچە ماگىستېر ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇپ، تەبىئىي پەنلەر ماگىتېرى ئىلمىي ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن، 1998-يىلى 9-ئايدىن 2001-يىلى 7-ئايغىچە جۇڭگو پەنلەر ئاكادېمىيەسى ماتېماتىكا-سىستېما پەنلىرى تەتقىقات ئورنىدا قوللىنىشچان ماتېماتىكا ئىلمى بويىچە دوكتور ئاسپىرانتلىقتا ئوقۇپ، تەبىئىي پەنلەر دوكتورى ئىلمىي ئۇنۋانىغا ئېرىشكەن. بۇ مەزگىلدە ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ جۇڭگو پەنلەر ئاكادېمىيەسىنىڭ باۋجيې مۇنەۋۋەر دوكتور ئاسپىرانتلار ئوقۇش مۇكاپاتىغا ۋە جۇڭگو پەنلەر ئاكادېمىيەسىنىڭ ئاكادېمىيە باشلىقى ئوقۇش مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. 2001-يىلى 9-ئايدا شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا ئىلمى دوكتور ئاشتى كۈچمە تەتقىقات پونكىتىدا تەتقىقات بىلەن شۇغۇللانغان، 2003-يىلى 6-ئايدا بۇ يەردىكى تەتقىقاتىنى تاماملاپ، ئاپتونوم رايونىمىز ئۈزى تەربىيەلىگەن تۇنجى پوستدوكتور بولۇپ قالغان. ئۇ ھازىر شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتى ماتېماتىكا-سىستېما پەنلىرى ئىنستىتۇتىنىڭ پروفېسسورى (31 يېشىدا پروفېسسور بولغان)، دوكتور ئاسپىرانتپار يېتەكچى ئوقۇتقۇچىسى، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ياشلار بىرلەشمىسىنىڭ دائىمىي ئەزاسى، جۇڭخۇئا مەملىكەتلىك ياشلار بىرلەشمىسىنىڭ ئەزاسى.
ئۇنىڭ ئۈچرەت نەزەرىيەسى جەھەتتىكى نەتىجىلىرى كۈزگە كۈرۈنەرلىك بولۇپ، 2001-يىلى 8-ئايدا تەكلىپ بويىچە «مەملىكەتلىك 2-نۈۋەتلىك فۇنكسىيونال ئانالىز ئىلمىي مۇھاكىمە يىغىنى»دا 45 مىنۇت دوكلاد بەرگەن. ئۇ ئىلگىرى-كېيىن بولۇپ «شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونى بويىچە تەبىئىي پەنلەر تەتقىقاتى مۇنەۋۋەر ئىلمىي ماقالىلىرى» 1-دەرىجىلىك مۇكاپاتىغا (مۇستەقىل ئىشلىگەن)، «شىنجاڭ ياشلار پەن-تېخنىكا مۇكاپاتى»غا، «خېنەن ئۈلكىسىنىڭ پەن-تېخنىكا نەتىجىلىرى مۇكاپاتى»نىڭ 2-دەرىجىلىك مۇكاپاتىغا (ئۈچ كىشى بىرلىكتە ئىشلىگەن بولۇپ، 2-ئاپتور بولغان)، «شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونىنىڭ پەن-تېخنىكا تەرەققىيات مۇكاپاتى»نىڭ 1-دەرىجىلىك مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن. (شىنجاڭ ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ مۇناسىۋەتلىك ماتېرىياللىرىدىن قىسقارتىپ تەرجىمە قىلىندى)
بۇ ماقالە ماتېماتىكا بلوگىدىن كۆچۈرۈلدى، ئەسلى ماقالە ئادرىسى : https://web.archive.org/web/20111105003740/http://matimatik.blogbus.com/logs/75079949.html
Téksas Shitati
right|thumb|250px|
Téksas Shitati bolsa Amérika Qoshma Shtatliri dikibixahar 2008 nopus bar, Téksasning 24,326,974 nopusibar, 696,241 km² dairaiqida nopus jaylaxkan, ximalikang lik 25.0°, xariki uzunluk 93°0.
يىتەكچى
يىتەكچى (باشقىچە ئاتىلىشى: سىياسى يىتەكچى، ساقىچىخانا يىتەكچىسى، ئوقۇغۇچىلار يىتەكچىسى؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 指导员، جىداۋيۈەن، يىتەكچى دېگەن مەنىدە) ئادتتە جوڭگودا مەخسۇس ئوقوغۇچى ياكى خىزمەتچىلەرنىڭ كۈندىلىك خىزمەتلىرىگە مەسئۇل بولدىغان بىر ئەمەلدۇر. ئادەەتتە مەھەلىلەردىكى ساقچىخانلارنىڭ ئىككىنچى قول ئەمەلدرىمۇ يىتەكچى دېيىلدۇ.
بالبولاق (تاڭزۇڭزا)
thumb|بالبولاق thumb|بازاردا سېتىلۋاتقان بالبولاقلار بالبولاق (ئۇيغۇرچە باشقىچە ئاتىلىشى: تاڭزۇڭزا، زۇڭزا؛ ئېنگلزىچە: Zongzi؛ ئاددىيلاشتۇرۇلغان خەنچە: 粽子) خەنزۇلىنىڭ ئەنئەنىۋى گۈرۈچ ۋە بامبۇك يوپۇرمىقىدىن ياسايدىغان ئېلىپىس شەكىللىك يىمەكلىكى. بالبولاقنىڭ ئىچىگە ئادەتتە گۆش ۋە باشقا ماتىرياللارنى سېلشقا بولىدۇ. ئادەتتە بالبولاق ھورلاندۇرۇپ پىشىرىلدۇ. بالبولاقنى ئادەتتە خەنزۇلانىڭ تاۋۇز چاغىنى مەزگىلدە ئىستىمال قىلىنىپ بايرام تەبرىكلىندۇ.
كارلوس فۇئېنتېس
thumb|Carlos Fuentes (2002) كارلوس فۇئېنتېس 1928- يىلى 11- ئاينىڭ 11- كۈنى مېكسىكىدا بىر دېپلوماتىيە ئەمەلدارى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، ھازىرقى مېكسىكىنىڭ دۆلەت گۆھىرى دەرىجىلىك يازغۇچىسى، شۇنداقلا ئىسپان تىلى دۇنيا بويىچە ئەڭ داڭلىق يازغۇچى ۋە نەسرچىلەرنىڭ بىرى، « مېكسىكا تىل دېپلوماتىيە ئەمەلدارى ».
ئاساسىي ئۇچۇرلىرى
دۆلەت تەۋەلىكى :مېكسىكا
يۇرتى :پاناما
تۇغۇلغان ۋاقتى :1928- يىلى 11- ئاينىڭ 11- كۈنى
ۋاپات بولغان ۋاقتى :2012- يىلى 5- ئاينىڭ 15- كۈنى
كەسپى :يازغۇچى
ئىنگلىزچە نامى :Carlos Fuentes
شەخسلەر ئانكىتى
كارلوس فۇئېنتېسكارلوس فۇئېنتېس 1928- يىلى 11- ئاينىڭ 11- كۈنى مېكسىكىدا بىر دېپلوماتىيە ئەمەلدارى ئائىلىسىدە تۇغۇلغان، كىچىكىدىن باشلاپ ئاتا - ئانىسىغا ئەگىشىپ نۇرغۇن دۆلەتلەرگە بارغان، كىچىكىدىن تارتىپ ياخشى تەربىيە قۇبۇل قىلغان، ئۇنىڭ غەربنىڭ قەدىمكى ۋە ھازىرقى زامان مەدەنىيىتىگە بولغان چۈشىنىشى بىر قەدەر چوڭقۇر. لاتىن ئامېرىكىسىنىڭ ئارقىدا قېلىشىدىكى سەۋەب توغۇرلۇق بىر قەدەر چوڭقۇر ئىزدەنگەن، ياۋروپا - ئامېرىكا يۇقىرى پەن - تېخنىكا تەرەققىياتى بىلەن  لاتىن ئامېرىكىسىنىڭ پەن-تېخنىكا تەرەققىياتىدىكى پەرىقنى كۆرۈپ، ئۆز ۋەتىنىگە نىسبەتەن كۈچلۈك ئەندىشە ئېڭى پەيدا بولغان. ئۇ يازغۇچى بولغاندىن كېيىن، دائىم ئۆز ئەسەرلىرى ئارقىلىق مېكسىكا جەمئىيەتىدىكى چۈشكۈنلۈكنى تەنقىد قىلغان، مېكسىكا خەلقىنىڭ ئەنئەنىۋى مەدەنىيىتى ۋە مېكسىكا مىللىتىنىڭ يىلتىزىنى قېزىپ ۋە ئۇنى جارى قىلدۇرغان.
2015- يىلى 5- ئاينىڭ 15- كۈنى - يىلى مېكسىكا شەھىرىدە ۋاپات بولغان، مېكسىكا دۆلەتلىك تەزىيە مۇراسىمى ئۆتكۈزۈپ، ئۇنىڭغا ھۆرمەت بىلدۈرگەن.
ئىجادىيەت ھاياتى
كارلوس فۇئېنتېس مېكسىكا نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكۈچى ئوتتو تاۋىئو پاستىن كېيىنكى ئەڭ ئاتاقلىق ئەدىب. شۇنداقلا پۈتكۈل ئىسپان تىلى دۇنيا بويىچە ئەڭ تەسىر كۈچىگە ئىگە يازغۇچىسى ۋە يازغۇچىلارنىڭ بىرى.
پانامادا تۇغۇلغان، دادىسى بىر مېكسىكا دىپلوماتىيە ئەمەلدارى، شۇڭا ئۆسمۈرلۈك دەۋرىدىلا ئايلىنىپ يۈرۈپ ھەر قايسى دۆلەتلەرنىڭ، ئوخشاش بولمىغان مەدەنىيەت تەربىيىسىنى قوبۇل قىلغان. ئۇنىڭدىن كېيىن ئامېرىكا بىلەن شۋېتسارىيە ئىلىم تەھسىل قىلغان، ياۋروپا - ئامېرىكا مەدەنىيىتى سىستېمىلىق ئۆگىنىپ ۋە چوڭقۇر ئىگەللىگەن. كىتو، مونتىۋېدىيو، رىئودې ژانېيرو، ۋاشىنگتون، سانتىياگو ۋە ئايرىسلارنى ئايلىنىپ قارتىپ كەلگەندىن كېيىن، ئۇ ۋەتەنگە قايتىپ كەلدى ھەمدە بىر قاتار ياخشى ئەسەرلەرنى ئىجاد قىلغان.
5پارچەكارلوس فۇئېنتېسھاياتىدا 60 نەچچە پارچە ئەسەر يازغان، نەچچە يىلدىن بېرى ساداسى ناھايىتى كۈچلۈك نوبېل ئەدەبىيات مۇكاپاتى نامزاتلىقىغا كۆرسىتىلگەن.
كارلوس فۇئېنتېسنىڭ ئەڭ داڭلىق ئەسىرى 1962- يىلى ئېلان قىلغان «ئارتىمۇ. كروس ئۆلۈمى »، بۇ ئەسەر لاتىن ئامېرىكىسىدىكى ئەدەبىيات ساھەسىنىڭ ئومۇميۈزلۈك ياخشى باھاسىغا ئېرىشكەن، بۇ « ئەڭ ئەتراپلىق، ئەڭ مۇكەممەل بولغان، نەتىجىسى ئەڭ كۆرۈنەرلىك بولغان رومان. شۇڭا ئۇ « مېكسىكا تىل دېپلوماتىيە ئەمەلدارى » دەپ ئاتالغان. ئۇ  دۇنيادىكى ئىسپان تىلىدىكى مۇتلەق كۆپ قىسىم مۇكاپات، ئەدەبىيات مۇكاپاتى، ۋېنسۇئېلا گاللېگوس مۇكاپاتى، مېكسىكا رىيىس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن، سېرۋانتېس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن، لۇ تىلى دارىئونىڭ مەدەنىيەت مۇستەقىللىق ئوردېنىغا، ئىسپانىيە مېنېدېز. پېرايو خەلقئارا مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن، چىلى ئەلا سۈپەتلىك ئوردېن ھەمدە ئىسپانىيە ئاستۇرىيە شاھزادە ئەدەبىيات مۇكاپاتى قاتارلىقلارغىمۇ ئىرىشكەن.
ئەسەرلىرى
كارلوس فۇئېنتېسنىڭ «چۈمپەردىلەر كۈنلەر »، « ئەڭ يورۇق ۋە پاكىز رايون »، « ئارتىمو. كروس ئۆلۈمى »، « كىرىستونات. رونات » ( 1987 - يىلى )، « ئامېرىكىلىق » ( 1985 - يىلى )، تارىخىي رومان « جەڭ » ( 1990 )، تۆت قىسقا «بەختسىز ئايال ، لاس لوماس، مەھبۇس ۋە مېنىڭ نام - شۆھرەتىم، ئەقىل بىلەن كىشىلەر ) ھېكايە توپلىمى، « يۈزى ئېچىلمىغان قىز  ۋە باشقا بىرنەچچە پارچە ھېكايە » ( 1990 )، « دەپنە قىلىنغان ئەينەك » ( 1992 - يىلى )، بەش ھېكايە ( ئىككى قىرغاق ، غالىب بالىلار ، ئىككى نومانسىيە ، ئاپوللو ۋە پاھىشە، ئىككى ئامېرىكا قىتئەسى ) دىن تەركىب تاپقان ھېكايىلەر توپلىمى « ئاپېلسىن دەرىخى » ( 1993 )، دىئاننا بەرداشلىق بەر، يالغۇز ئايال ئوۋچى » ( 1994 )، « لورا دياس بىلەن بىللە ئۆتكەن كۈنلەر » ( 1999 )، « مېكسىكىدىكى بەش كۈن » ( 2000 )، « باتۇر يېڭى قۇرۇقلۇق » نەسىرلەر توپلىمى، « ھېكايە زېمىنى » قاتارلىق ئەسەرلىرى بار.
ئىجادىيەت ئۇسلۇبى
چۈنكى ياۋروپا ، ئامېرىكا مەدەنىيىتىنى چۈشىنىش ۋە لاتىن ئامېرىكىسى قالاق ھازىرقى ھالىتىنى بىلىش، ئۇنىڭ ئەسەرلىرىدە تېخىمۇ كۈچلۈك ئەندىشە ئېڭى مەۋجۇت. ئۇ قەلەمنى قورال قىلىپ ئەسەردە مېكسىكا جەمئىيەتنىڭ ھازىرقى ئەھۋالى ۋە قاراڭغۇ تەرىپىنى ئېلىپ، چوڭقۇر قېزىپ ۋە ئۇنى پاش قىلىپ، شۇنىڭ بىلەن بىرگە، ئۇستازى پاسقا ئوخشاش، ئەسەرلىرى ئىچىدە مېكسىكىنىڭ ئۆز مەدەنىيەت ئەنئەنىسى ۋە مىللىي مەنبەسىدە چىڭ تۇرغان.
شان-شەرەپلىرى
كارلوس فۇئېنتېس دۇنيا ئەدەبىيات ساھەسىدە نۇرغۇن شان - شەرەپكە ئېرىشكەن:
1977 - يىلى ۋېنسۇئېلا گاللېگوس مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.