cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
ئېينشتېينىي
left|thumb|250px <div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">
ئىسمى،سىمۋولى،نومۇرى:
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
قوللىنىشى:
تارىخى:
بايقىلىشى:
ئىسلام مەنىسى
”ئىسلام“ دېگەن ئەرەبچە سۆز بولۇپ، مەنىسى ”ئىتائەت قىلىش“ دېگەنلىك بولۇپ، دىنىي مەنىدىن ئېيتقاندا، ئاللاھنىڭ ئىرادىسىگە بويسۇنۇش دېگەن مەنىنى بىلدۈرىدۇ. ئىسلام دىنىغا ئېتقات قىلغۇچى ”مۇسۇلمان“ دەپ ئاتىلىدۇ. بۇنىڭ مەنىسى ”ئاللاھقا بويسۇنغۇچى“ دېگەنلىك بولىدۇ.
تۈرك كېڭىشى
تۈرك كېڭىشى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Türk Kéngishi) خەلقئارالىق بىر تەشكىلات بولۇپ، تۈركىي مىللەتلىرىنىڭ ئەڭ ئالىي ئورگىنى.
ئەزالىرى
ئۆزبەكىستان
قازاقىستان
قىرغىزىستان
بىسمىللاھ
ناھايتى شەپقەتلىك ۋە مېھرىبان ئاللاھنىڭ ئىسمى بىلەن باشلايمەن
تۈرك كېڭىشى
ئەزالىرى
ئەزەربەيجان تۈركمەنىستان
بىسمىللاھ
بىسمىللاھ ھەر ئىشنىڭ بېشىدۇر. ئەركىنلىك ئىماندۇر. جاھالەتنى ئىلىم بىلەن، يوقسۇللۇقنى ھۈنەر مەرىپەت بىلەن، ئىختىلاپنى بولسا بىرلىك باراۋەرلىك بىلەن تۈگەتكىلى بولىدۇ. ئۇلۇغلۇق ۋە كۈچ-قۇدرەت ئاللاھقا خاستۇر، بىر ئاللاھقىلا بويسۇنىمىز. بىسمىللاھ ، ئاللاھۇ ئەكبەر.
بىسمىللاھ ھەر ياخشى ئىشنىڭ بېشىدۇر، بىز ئىشىمىزنى بىسمىللاھ دەپ باشلايمىز. بىسمىللاھ تۈگىمەس پۈتمەس قۇۋۋەت، تۈگىمەيدىغان بەرىكەت. قورقماڭلار، بىسمىللاھ دەڭلار. بىسمىللاھ ھەرقانداق ياخشى ئىشنىڭ باشلىنىشى. ئاللاھ ھەممە ئىشنى ئەڭ ياخشى قىلىدۇ، ھەممە ئىشنى گۈزەل قىلىدۇ. پۈتكۈل مەخلۇقات ئۆز تىلى بىلەن ئاللاھنى زىكىر قىلىدۇ. پۈتۈن مەۋجۇدات ئۆز تىلى بىلەن بىسمىللاھ دەيدۇ.
( بىسمىللاھ— ئاللاھنىڭ ئىسمى بىلەن باشلايمەن. ئاللاھۇ ئەكبەر— ئاللاھ ئۇلۇغدۇر. ئىنشاء ئاللاھ— ئاللاھ بۇيرۇسا. ئەلىھەمدۇلىللاھ—جىمىكى ھەمدۇسانا ئاللاھقا خاستۇر. سۇبخانە ئاللاھ—ئاللاھ شان-شەرەپتۇر. )
سەھىھۇ ئىبنى ماجە
سەھىھۇ ئىبنى ماجە (‹سۈنەنۇ ئىبنى ماجە› ھەدىسلىرىنىڭ سەھىھلىرى / صحيح ابن ماجه)»، شەيخ ناسىرۇددىن ئالبانىينىڭ «سۈنەنۇ ئىبنى ماجە» ھەققىدىكى تەتقىقاتىنىڭ سەمەرىسى سۈپىتىدە 1986 - يىلى بېيرۇتتا ئىككى جىلد ھالدا نەشر قىلىنغان ئەسىرى بولۇپ، 3519 «سەھىھ» ۋە «ھەسەن» ھەدىسنى ئۆز ئىچىگە ئالغان. شەيخ ئالبانىي يەنە مەزكۇر «سۈنەن»دىكى «زەئىف» ھەدىسلەرنى «زەئىفۇ ئىبنى ماجە» نامىدا 1988 - يىلى بېيرۇتتا نەشر قىلغان بولۇپ، 800 «زەئىف» ۋە ئازغىنە «مەۋزۇﺋ» ھەدىسنى ئۆز ئىچىگە ئالغان.
ئەمەت ھاجى
ئەمەت ھاجى ( 1882~ 1944)
كېسەللەرنى تونۇش ۋە داۋالاش جەھەتتىكى مول بىلىمى ، شىپالىق رېتسىپلىرى بىلەن خەلقنىڭ چوڭقۇر ھۆرمەتىگە ۋە ئىشەنچىسىگە ئېرىشكەن ئەمەت ھاجى كېرىيە ناھىيىسىدە دۇنياغا كەلگەن بولۇپ ، ئۆز زامانىسىدىكى يۇقىرى ماھارەتلىك تېۋىپ بولغان. « ئۇيغۇر تېبابەت قامۇسى » نىڭ 1 - تومىنى تۈزۈشكە قاتناشقان. ئۇنىڭ خەلقپەرۋەر روھى ، بىلىمخۇمارلىقى كېيىنكى ئەۋلادلارنىڭ قەلبىدە مەڭگۈ ئەسلىنىدۇ.
كامبرىج ئۇنىۋېرستېتى
'''كامبىرىچ ئۇنىۋېرسىتېتى بولسا بۈيۈك بىرىتانىيە كامبىرىج شەھرى دىكى ھۆكۈمەت قارىمىقىدىكى ئىلمىي تەتقىقات ئۈنۋېرستېتى. 1029-يىلى قۇرۇلغان ھەمدە 1231-يىلى پادىشاھ ھىنرى III تەرپىدىن ئىجازەت بىرىلگەن. كامبىرىج بولسا ئىنگىلىزتىلى سۆزلىندىغان دۆلەتتىكى 2-جى ئەڭ قەتمى ھەمدە دۇنيادىكى 4-جى ئەڭ قەدمى ئۈنۋېرستېت. بۇ ئۈنۋېرسىتېت ئوكىسفورد ئۈنۋېرستېتدىن ئايرىلغان ئالىملارنىڭ شەھەر ئاھالىلىرى بىلەن ئۇيشىشدىن ھاسىل بولغان. بۇ ئىككى قەدىمىي ئۈنۋېرسىتېت نۇرغۇنلىغان ئوخشىشدىغان ئالاھىدىلىككە تولغان، ئىككىسى كۆپۈنچە ۋاقىتتا ئوكىسبىرىج（Oxbridge）دەپ تىلغا ئىلنىپ كەلگەن. كامبىرىج ئۈنۋېرسىتېتنىڭ تارىخى ۋە تەسىر كۈچى پۈتۈن دۇنياغا ئابرويلۇق قىلىپ تونۇتقان.
ئېلېكترونلۇق سودا
ئۇ كومپيۇتېر تېخنىكىسى ، تور تېخنىكىسى ۋە يىراقتىن ئالاقە تېخنىكىسى ئارقىلىق ئېلېكترونلاشتۇرۇش ، رەقەملەشتۈرۈش ۋە تورنى ئەمەلگە ئاشۇرۇشنىڭ پۈتكۈل سودا جەريانى. ئېلېكترونلۇق سودا ئوبيېكت تىپىغا ئاساسەن سودا-تىجارەت (B2B) ، سودا-ئىستېمالچىلار (B2C) ۋە ھۆكۈمەت-سودا (G2B) دەپ ئايرىلىدۇ.
ئەمەتجان ئەھمىدى
ئەمەتجان ئەھمىدى
( 1931~ 1997 ) « باھارغا مەدىيە » (6-1) ، « ئۇيغۇر مۇقاملىرى توغرىسىدا » قاتارلىق كىتابلارنىڭ مۇئەللىپى تونۇلغان مۇقام تەتقىقاتچىسى ئەمەتجان ئەھمىدى 1978 - يىلىدىن باشلاپ ئۇيغۇر مۇقام تەتقىقاتى بىلەن شۇغۇللىنىپ تېگىشلىك نەتىجىلەرنى قولغا كەلتۈرۈپ ،ئۇيغۇر ئون ئىككى مۇقام ساھەسىدە تۆھپىسى مەڭگۈ يادلىنىدىغان شەخسىكە ئايلاندى.
يۈسۈپجان قېيۇم
يۈسۈپجان قېيۇم 1983-يىلى 11-ئاينىڭ 15-كۈنى سانجى شەھىرى 701-كەنتىدە تۇغۇلغان.
ھەققىدە
يۈسۈپجان قېيۇم 1983-يىلى 11-ئاينىڭ 15-كۈنى شىنجاڭ سانجى شەھىرى 701-كەنتىدە تۇغۇلغان بولۇپ، كىچىكىدىنلا ناھايىتى شوخ بولۇپ، پۇتبول ئويناشنى ئالاھىدە ياخشى كۆرەتتى، ماھارىتى خېلى يۇقىرى، ئۇ 1997-يىلى ئىمتىھان بېرىپ بىرلا ۋاقىتتا شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى ۋە شىنجاڭ تەنتەربىيە مەكتىپىگە ئۆتكەن، لېكىن ئاتا–ئانىسىنىڭ پۇتبول ئوينىشىغا قارشى تۈپەيلى، 2001-يىلى ئوقۇش پۈتتۈرگەندىن كېيىن بىۋاسىتە ئۇسۇل كەسپىي بويىچە تولۇق كۇرستا ئوقۇغان. 2002-يىلىغا كەلگەندە، يۈسۈپجان ئىختىيارسىز ھالدا ئېرىلاندىيە تەپ ئۇسۇلىنى تەلۋىلەرچە ياقتۇرۇپ قالغان.
2008- يىلى ئۆزى قۇرغان تەپ ئۇسسۇلى كۇلۇبى تاقىلىپ قالغان.
2009- يىلى سول پۇتى ئوشۇقىدىن سۇنۇپ كېتىپ ئۇسسۇلدىن ۋاز كەچكىلى تاس قالغان يۈسۈپجان قەيسەر ئىرادە بىلەن 2010-يىلى يەنە ئۆزى ئۇسسۇل ئۆمىكى ۋە تەربىيىلەش كۇلۇبى (Rhythm Game) نى قۇرۇپ، ھازىرغا قەدەر خېلى كۆپ ياراملىق شاگىرت ۋە 30 قا يېقىن (قىز، ئوغۇل) ئۇسسۇل ھەمراھى يېتىشتۈرگەن. 2013-يىلى ئانا مەكتىپىنىڭ (شىنجاڭ سەنئەت ئىنىستىتۇتى شۆبە مەكتىپى) تەكلىپىگە بىنائەن ئۇيغۇرچە ئۇسسۇل ۋە تەپ ئۇسسۇلى ئوقۇتقۇچىسى بولغان.
شەرەپلەر
2002-يىلدىن باشلاپ تەپ ئۇسسۇلىنى ياقتۇرۇپ قالغان يۈسۈپجان 2004- يىلى7-ئايدا شېنجېندا ئۆتكۈزۈلگەن جۇڭگونىڭ تۇنجى نۆۋەتلىك تەپ ئۇسۇلى مۇسابىقىسىدە چىمپىيون بولغان.
2004-يىلى 11-ئاينىڭ 17–كۈنى بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن جۇڭگو تەپ ئۇسۇلى شاھى تاللاش مۇسابىقىسىدا چېمپىيۇن بولۇپ، (جۇڭگو تۇنجى ئەۋلاد تەپ ئۇسسۇلى شاھى دەپ نام ئالغان. ئىككىنچى قېتىملىق مۇسابىقىسىدە دۇنيا تەپ ئۇسسۇلى شاھى Michael Flatley) بولۇپ بىۋاستە باھالاپ مۇكاپاتقا ئېرىشكەن.
2005-يىلى سول پۇتى ئېغىر زەخمىلەنگەنلىكتىن ھېچقانداق پائالىيەتلەرگە قاتنىشالمىغان. 2006- يىلى بېيجىڭدا ئۆتكۈزۈلگەن مەملىكەتلىك تەپ ئۇسسۇلى كۆرىكىدە ئەڭ ياخشى روھىي كەيپىيات مۇكاپاتىغا ئېرىشكەن.
ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'">thumb|350x350px|ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتى{| class="wikitable" border="1"
ئوكسفورد ئۇنىۋېرسىتېتىنىڭ قۇرۇلغان ۋاقتى ئانچە ئېنىق ئەمەس ، ئەمما ئەڭ دەسلەپكى ئوقۇتۇش خاتىرىسى 1096-يىلىدىن باشلانغان. 1167-يىلى ئەنگىلىيە فرانسىيە ئۇرۇشى باشلانغانلىقتىن پادىشاھ ھېنرىII ئەنگىلىيە ئوقۇغۇچىلىرىنىڭ فرانسىيەگە بېرىپ ئوقۇشىنى چەكلىگەن، ئوكسفورد شۇنىڭدىن كېيىن ئۇچقاندەك تەرەققى قىلغان. 1209-يىلى مەكتەپتە بىر قېتىم ئاممىۋى جېدەل كۆرۈلۈپ مەكتەپ ئامانلىق تارماقلىرى تەرىپىدىن تارقىتىۋېتىلگەن ، بۇ ئوقۇشتىن چېكىندۈرۈلگەن بىر قىسىم ئوقۇتقۇچى- ئوقۇغۇچىلارنىڭ كامبىرىج ئۇنۋېرستىنى قۇرۇشىغا سەۋەپ بولۇپ قالغان. 1214-يىلى 6-ئاينىڭ20-كۈنى بىر پوپنىڭ پادىشاھ بىلەن كېلىشىشى نەتىجىسىدە مەكتەپ ئالاھىدە ئىنتىياز بىلەن قايتىدىن ئېچىۋېتىلگەن. ئوكسفورد نىڭ بىر ئۇنىۋېرستلىق ئورنى 1571-يىلىغا كەلگەندىلا ئاندىن رەسمى قانۇننىڭ ئېتىراپ قىلىشىغا ئېرىشكەن. ئامېرىكا ۋە باشقا داڭلىق مەكتەپلەرگە ئوخشىمايدىغىنى ئوكسفورد ئەنگىلىيە خانلىق پەنلەر ئاكادېمىيىسىگە قارايدىغان، ئىقتىسادتا ئۆزىنى قامداپ يۈكسەك ئاپتونومىيىنى يولغا قويغان، قوبۇل قىلىنىدىغان ئوقۇغۇچىلارغا قويۇلىدىغان تەلەپ زىيادە يۇقىرى بولغان ھۆكۈمەت ئىگىدارچىلىقىدىكى ئالى مەكتەپ بولۇپ، ئوقۇغۇچىلار چوقۇم ئەنگىلىيەنىڭ دۆلەت دىنىغا ئىشىنىشى كېرەك دەيدىغان بەلگىلىمە پەقەت 1871-يىلىغا كەلگەندىلا بىكار قىلىنغان. 1920-يىلىدىن ئىلگىرى ئوكسفورد قىز ئوقۇغۇچىلارنى قوبۇل قىلمايلا قالماي چوقۇم گىرىك تىلى ۋە قەدىمقى لاتىن تىلى ئۆگىنىش تەلەپ قىلاتتىى. مەكتەپ چەتئەللىك ئوقۇغۇچىلارنى قوبۇل قىلىشنى باشلىغاندىن بۇيان ئوكىسفوردتىكى ھەر قايسى ئىنىستوتلارنىڭ يىللىقى 6000دوللاردىن 40مىڭ دوللارغىچە بولغان ئوقۇش پۇلى ئاساسەن دىگۈدەك ئوقۇش مۇكاپات پۇلىغا ئىشلىتىلىپ كەلمەكتە. ئايال پادىشاھ ئېلزابېتنىڭ ئېرى فىلىپ باش مەكتەپ مۇدىرى بولغان، تايمىس دەرياسىنىڭ قىرغىقىغا جايلاشقان ئوكسفورد شەھرى ئوكسفورد ئۇنۋېرستى بىلەن بىرلىشىپ كەتكەن بولۇپ، ئوكسفورد ئۇنۋېرستىنىڭ مەكتەپ تېمى، دەرۋازىسى ياكى بىرەر ۋىۋىسكىسىمۇ يوق، ئوكسفورد ئۇنىۋېرستىنىڭ ئىنىستوتلىرى ئوكسفورد شەھرىنىڭ ئۇ يەر بۇ يېرىگە تارقاق جايلاشقان.
ئوكسفوردنىڭ شۇنچە ئوقۇرى ئىگىز ، مۇتەئەسسىپ بولۇپلا قالماي ئۇنىۋېرستنى پۈتتۈرگەنلەر ئىچىدىن 4ئەنگىلىيە پادىشاھ، 46نوبېل مۇكاپاتى ئېرىشكۈچىسى، سابىق باش ۋەزىر ساچېر خانىم ۋە تونى بىلايېرنى ئۆز ئىچىگە ئالغان 25ئەنگىلىيە باش ۋەزىرى، ئامېرىكىنىڭ سابىق پىرىزدېنتى كىلىنتون ۋە پاكىستاننىڭ سابىق زۇڭلىسى زۇلپىقار ئەلى بۇتتۇنى ئۆز ئىچىگە ئالغان53 ھۆكۈمەت باشلىقى،3 پاپا، 86ئېپىسكوپ ۋە مەشھۇر سىياسىئون لوك، بۈگۈنكى زامان فىزىكا ئالىمى خاۋكىڭ قاتارلىق دۇنياغا مەشھۇر شەخسلەر بارلىقا كەلگەنلىكى ، ئۇنۋېرسىتنىڭ خېمىيە ئىنىستوتى DNA نى بايقاپ گېن قۇرۇلۇشىنى يولغا قويغانلىقتىن سىياسى پاكولتېتى ۋە بىئوخېمىيە دۇنيادىكى ئالى مەكتەپلەر ئىچىدە ئەڭ مەشھۇر ۋە نوپۇزلۇق كەسپ بولۇپ تۇرماقتا. ھازىر بۇ مەكتەپنىڭ فىدىراتسىيە شەكلىنى يولغا قويغان 39ئىنىستوتى، ھەر قايسى دىنى مەزھەلەر ئۈچۈن تەسىس قىلىنغان 5شەخسى دىنى ئىنىستوتى بولۇپ ھەربى ئىنىستوتتا ئوتتۇرا ھىساپ بىلەن ئۈچ ئوقۇغۇچىغا بىر ئوقۇتقۇچى بولۇش ئىشقا ئاشۇرۇلغانلىقتىن بىر ئىنىستوتتا ئوقۇغۇچى سانى ئەڭ كۆپ بولغاندىمۇ500دىن ئاشمايدۇ. ئوكسفوردنىڭ 12000دىن ئارتۇق مۇنتىزىم ئوقۇغۇچىسى بار بولۇپ مەكتەپتە 7مىڭ ئوقۇتقۇچى-خىزمەتچى بار. مەكتەپتىكى 6مىليۇن پارچىدىن ئارتۇق كىتاپ ساقلانغان، پۈتۈنلەي تورلاشقان بودلىيان كۇتۇپخانىسى ئەنگىلىيە بويىچە بۈيۈك بىرىتانىيە كۇتۇپخانىسىدىن قالسىلا كىتاپ سانى ۋە تۈرى ئەڭ كۆپ كۇتۇپخانا بولۇپ ھەر يىلى 5مىليۇن دوللاردىن ئارتۇق پۇلغا كىتاپ سېتىۋېلىپ تولۇقلاپ تۇرىدۇ. مەكتەپتىكى ئاشمولان مۇزىيى ئەنگىلىيە بويىچە تۇنجى شۇنداقلا بۈيۈك برىتانىيە مۇزىيىدىن قالسىلا ئىككىنچى ئورۇندا تۇرىدىغان چوڭ مۇزىي."L"
شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر تەتقىقاتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> <شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر تەتقىقاتى> - پەسىللىك ئىلمىي ژۇرنال بولۇپ، شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر ئاكادېمىيىسى نەشر قىلىدۇ، <شىنجاڭ ئىجتىمائىي پەنلەر تەتقىقاتى> ژۇرنىلى ئۇيغۇر تەھرىر بۆلۈمى نەشرگە تەييارلايدۇ. بۇ ژۇرنال دەسلەپ <شىنجاڭ تارىخشۇناسلىقى> دېگەن نام بىلەن 1980 - يىلى قەرەلسىز، ئىچكى قىسىمدا نەشر قىلىنىپ تارقىتىلغان، 1982 - يىلدىن تارتىپ ھازىرقى نامى قوللىنىلىشقا باشلىغان ھەم بىر تۇتاش، قانۇن، تارىخ، دىن ھەققىدىكى تەتقىقاتلار قاتارىدا ئۇيغۇر ئەدەبىياتى ھەققىدىكى تەتقىقاتلارغىمۇ ئالاھىدە ئورۇن بېرىلىدۇ. ئەدەبىيات تەتقىقاتى جەھەتتە ئاساسەن ئۇيغۇر كلاسسىك ئەدەبىياتى جەھەتتىكى تەتقىقاتتىن باشقا، يەنە خەلق ئېغىز ئەدەبىياتى، سېلىشتۇرما ئەدەبىيات تەتقىقاتى قاتارلىقلار ھەققىدىمۇ ماقالىلەر ئېلان قىلىنىدۇ.
كوۋالىنتلىق باغ
كوۋالىنتلىق باغ ئىلكتىرون جۈپلىرىنىڭ ئاتوملار ئوتتۇرسىدا ئورتاق ئىشلىتىلشىدىن شەكىللەنگەن خىميەلىك باغ بولۇپ يەنە مولىكۇللۇق باغ دەپمۇ ئاتىلىدۇ.
Covalent bond، ئۇيغۇرچە ۋىكىپىدىيە
ئاشلەڭپۇڭ
ئاشلەڭپۇڭ پۇرچاق ئۇنى، تۇز، سۇ، ئاچچىقسۇ، تۇخۇم خۇرۇچى، سامساق قىيامى، كۈنجۈت قېتىقى، قىزىلمۇچ قىيامى، كۈدە ۋە قىلياشلار مۇۋپىق مىقداردا قاتارلىق ماتېرىياللاردىن تەييارلىندۇ.
كېرەكلىك ماتېرىياللار
8پارچەئاشلەڭپۇڭپۇرچاق ئۇنى بىر كىلوگرام ، تۇز 100 گرام، سۇ بىر لىتىر، ئاچچىقسۇ 100 گرام، تۇخۇم خۇرۇچى 100 گرام، سامساق قىيامى بىر قوشۇق، كۈنجۈت قېتىقى بىر قوشۇق، قىزىلمۇچ قىيامى 20 گرام، كۈدە ۋە قىلياشلار مۇۋپىق مىقداردا.
تەييارلاش ئۇسۇلى
1. قازانغا بەش لىتىر سۇ قۇيۇپ، تۇز سېلىپ قاينىتىمىز.
2. ئۇننى سوغۇق سۇغا تۆكۈپ ئىلەشتۈرۈپ، ئۇنى قايناق سۇغا ئاۋايلاپ تۆكۈپ، سۇس ئوتتا پىشۇرىمىز.
4. ئارىلاشمىنى بىر سوتكا قويۇپ ئۇيۇتىمىز.
ئارسىلان
( 1950~ 1996) «ئاھ ، مېنىڭ خەلقىم » ، « يۇلتۇزلار يۇرتى » ، « كىندىك قېنىم تامغان ماكان » ... قاتارلىق داستان ، شېئىرلىرى بىلەن ئەدەبىياتىمىزنىڭ تۆرىدىن ئورۇن ئالغان ئىقتىدارلىق شائىر ئارسىلان ئۆز ئەسەرلىرىدە باشتىن - ئاخىر ۋەتەنپەرۋەرلىك تېمىسىنى مۇھىم ئورۇندا قويغان بولوپ ، ئەدەبىياتىمىزدىكى بۇ ئەنئەنىۋى تېمىنى تېخىمۇ بەدىئىي يۈكسەكلىككە كۆتۈرۈپ ئەۋلادلىرى قەلبىدىن چوڭقۇر ئورۇن ئالغان.
ئاشلەڭپۇڭ
تەييارلاش ئۇسۇلى
4. ئىنچىكە تارتىپ سوزۇلغان لەڭمەن پىلتىسىنى مايلاپ، تەخسىلەرگە 200 گرامدىن سالىمىز. ئۈستىگە ئىنچىكە قىلىپ قىرىپ چىققان لەڭپۇڭنى 150 گىرامدىن سالىمىز. ئۇنىڭغا ئاچچىقسۇ، تۇخۇم خۇرۇچى، سامساق قىيامى، كۈنجۈتلۈك قېتىق، قىزىلمۇچ قىيامى، كۈدە ۋە قىلياشلارنى قوشىمىز. يۇقىرىدىكى قىياملارغا ئالدىدا قايناق سۇ قۇيۇپ قويىمىز.
5. كۈنجۈتلۈك قېتىق، تۇخۇم خۇرۇچى، سامساق قىيامى، ماش پۇرچاق ئۇنى قېتىقلىرى تۆۋەندىكىدەك ئۇسۇللاردا تەييارلىنىدۇ :
كۈنجۈتلۈك قېتىق تەييارلاش ئۇسۇلى : 100 گرام كۈنجۈتنى قىزدۇرۇپ تەييارلانغان قۇرغاق تاۋىدا قورۇۋالىمىز، ئاندىن ھاۋانچىدا سوقۇپ، %3 لىك ئاچچىقسۇ بىلەن بىللە يۇمشىتىمىز. بۇ ئاشلەڭپۇڭنىڭ ئاساسلىق قوشۇلمىلىرى ھېسابلىنىدۇ.
تۇخۇم خۇرۇچى تەييارلاش : 300 گرام ئۆسۈملۈك ماينى چۈچۈتۈۋېلىپ، ئۇنىڭغا 200 گرام باشپىياز سېلىپ قورۇۋالىمىز ھەمدە باشقا كۆكتاتلاردىنمۇ 100 گرامدىن قوشۇپ قويىمىز. تۇز ۋە مۇچلارنى مۇۋاپىق سېلىپ ، پەمىدۇر قىيامىدىن 100 گرام قوشۇپ قورۇيمىز. ئون دانە تۇخۇمنى چېقىپ، ئۇنىڭغا تۇز سېلىپ ئېلەشتۈرۈۋالىمىز. پىيازنى ياخشى قورۇۋېلپ ، ئۈستىگە سۇ قۇيۇپ قاينىتىمىز. ئاندىن ئىلەشتۈرۈپ تەييارلىۋالغان تۇخۇمنى ئاستا قۇيىمىز. خۇرۇچ قاينىغاندىن كېيىن ئېلەشتۈرگەچ ئالدىن تەييارلىۋالغان سوغۇق سۇغا چىلانغان ماش ئۇنىنى تۆكىمىز. سۇس ئوتتا ئون مىنۇت قاينىتىپ، قاچىغا ئېلىپ سوۋۇتىمىز. 20 گرام كاپۇستىلارنى ئۇششاق توغراپ قورۇۋېلىپ تۇخۇم خۇرۇچىغا قوشىمىز. كۆكتاتلارنىڭ مىقدارى قورۇش ئۈچۈن ئىشلىتىلگەن ماكەينىدىن خۇرۇچىغا قوشىمىز. ھەر بىر تەخسە لەڭپۇڭغا 3 – 2 قوشۇق خۇرۇچ قۇيىمىز.
سامساق قىيامى تەييارلاش : سامساقنى ئاقلاپ، ئاندىن ئۇششاق چاناپ پىيالىگە قۇيىمىز. 100 گرام ئۆسۈملۈك ماينى چۈچۈتۈۋېلىپ، ئۇنىڭغا قۇيۇپ ئىلەشتۈرىمىز. ئاندىن سوۋۇتۇلغان قايناق سۇ قوشۇپ تۇرغۇزىمىز. ھەر بىر تەخسە لەڭپۇڭغا بىر قوشۇق سامساق قىيامى قۇيىمىز.
كالىفورنىي
left|thumb|250px
ئۇمۇمىي
گۇرۇپپىسى، دەۋرى،:
كۆرۈنىشى:
ئۆلچەملىك ئاتوم ئېغىرلىقى:
ئېلېكترون قەۋىتى:
فىزىكىلىق خۇسۇسىيىتى
ھالىتى:
قايناش نۇقتىسى:
ھورغا ئايلىنىش نۇقتىسى:
ئاتوم خۇسۇسىيىتى
كىرىستال تۈزىلىشى:
ئوكسىدلىنىش ئەھۋالى: ئاتوم رادىئوسى:
ۋاندېرۋالىس رادىئوسى:
ئىزوتوپلىرى:
قوللىنىشى:
بايقىلىشى:
بىرىكمىلىرى:
شەنتۇ شەھىرى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> left|thumb|350px|شەنتۇ شەھىرى left|thumb|350px|شەنتۇ شەھىرى left|thumb|350px|شەنتۇ شەھىرى left|thumb|350px|شەنتۇ شەھىرى left|thumb|350px| شەنتۇ شەھىرى left|thumb|250px شەنتۇ شەھىرى بولسا جۇڭگو گۇئاڭدوڭ ئۆلكىسى دىكىبىخاھار 2007 نوپۇس بار، شەنتۇنىڭ 4،971،900 نوپۇسىبار، 2،408.9 كم² دائىرائىقىدا نوپۇس جايلاخكان، خىمالىكاڭ لىك 23.21°، خارىكى ئۇزۇنلۇك 116°40، پوقتانومۇرى 515000 رايۇننومۇرى 754.
سۈننەت ۋە پەرز
پەرز ۋە سۈننەت: ئىسلامدىكى كۈندىلىك تۇرمۇشتا پەرز ۋە سۈننەت بار بولۇپ، پەرز دېمەك چوقۇم قىلىشقا تېگىشلىك ئىشلارنى كۆرسىتىدىغان بولۇپ، قىلمىسا گۇناھ بولىدۇ. سۈننەت بولسا، قىلسا ساۋاب بولىدىغان، قىلمىسا گۇناھ بولمايدىغان، كىشىنىڭ ئۆز ئىقتىدارى ۋە خائىشىغا قاراپ قىلسىمۇ قىلمىسىمۇ بولىدىغان ئىشلارنى كۆرسىتىدۇ. مەسىلەن، رامىزاندا روزا تۇتۇش پەرز، ئادەتتىكى چاغلادا، دۈشەنبە ۋە پەيشەنبە كۈنى روزا تۇتۇش سۈننەت.
ئافغانىستان
ئافغانىستان، رەسمى ئاتى بىلەن ئافغانىستان ئىسلام ئەمىرلىكى، ئاسىيا قىتئەسىنىڭ جەنۇبىغا جايلاشقان، ھېچبىر دېڭىزغا چىگرىسى بولمىغان بىر دۆلەت.
دەپ ئاتىلىدۇ. ئافغانىستان ئەنئەنە جەھەتتىن ھىندىقۇش تېغىنىڭ شىمالىدىكى قىرغىز رايونى ۋاخان كارىدورى، بەدەخشان(تاجىكلار) رايونى، بەلخ جەنۇبى تۈركىستان (ئۆزبېك-تۈركمەن) رايونى، ھىرات خۇراسان رايونى ۋەھىندىقۇش تېغىنىڭ جەنۇبىدىكى ھازار تاغلىق رايونى، كابۇل ئويمانلىقى، خىلماند ۋادىسى (پۇشتۇلار رايونى) ۋە جەنۇبتىكى بەلۇجىستان چۆللۈكىنىڭ ئاز بىر قىسمىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. ھازىر ئافغانىستاندا 34 ۋىلايەت بار.
دۆلەت گۈلى بۇغداي، دۆلەت بايرىمى (1919-يىلى) 8-ئاينىڭ 19-كۈنى ؛
ۋاقىت رايونى ئورتا ئاسىيا ۋاقتى(5-ۋاقىت رايونى)؛
جۇڭگو بىلەن دىپلوماتىك مۇناسىۋەت ئورناتقان ۋاقتى: 1955-يىلى1-ئاينىڭ20-كۈنى؛
ئۆتمۈش
مىلادىدىن ئىلگىرى ئالىكساندىرىيە ئىمپىرىيىسىنىڭ بىر قىسمى بولغاندىن تارتىپ ئېلىمىزنىڭ غەربى قىسمى بىلەن سودا ۋە سىياسى ئالاقىلەردە بولغان. كېيىن شىمالى قىسمى تۈركلەرنىڭ، جەنۇبى قىسمى پۇشتۇلارنىڭ ھۆكۈمرانلىقىدا بولۇپ كەلگەن. چىڭگىز ئىمپىرىيىسى دەۋرىدىن تاكى1532 -يىلىغىچە چاغاتاي خانلىقلىرىنىڭ باشقۇرۇشىدا بولغان. 1747-يىلى بابۇرخان قۇرغان موغۇل ئىمپىرىيىسىنىڭ كابۇل، بەدەخشان، بەلىخ، ھىرات، قەندەھار ئۆلكىلىرى دۇرانى خانلىقىنىڭ ئىشغالى ئاستىدا مۇستەقىللىق جاكارلىغان. 1838-يىلىدىن1919-يىلىغىچە ئەنگىلىيە ئىمپىرىيەسىنىڭ 3 قېتىملىق ھۇجۇمىغا، رۇسىيە ئىمپىرىيەسنىڭ  7  قېتىملىق ھۇجۇمىغا تاقابىل تۇرغان. ئاخىرى ئىككى چوڭ ئىمپىرىيە قوشنا بولۇپ قېلىشتىن ساقلىنىش ئۈچۈن ئافغانىستان مۇستەقىللىغىنى ئېتىراپ قىلغان. 1979-يىلى رۇسىيە فىدراتسىيەسى ئافغانىستاننى كومپارتىيىسىنى يۆلەشنى باھانە قىلىپ  ئافغانىستانغا بېسىپ كىرگەن. ئافغانىستان پادىشاھلىغىنىڭ نامى ئافغانىستان دىموكراتىك جۇمھۇرىيىتىگە ئۆزگەرتىلگەن. ئافغانىستان خەلقىنىڭ رۇسىيە ئارمىيىسىگە قارشى قوراللىق كۈرىشى بىر كۈنمۇ توختىمىغانلىقتىن پۈتۈن دۇنيا خەلقىنىڭ ياردەم بېرىشى نەتىجىسىدە 1989-يىلى رۇسىيە فىدراتسىيەسى ئافغانىستاندىن قوشۇن چېكىندۈرگەن. 1992-يىلى 44-ئاينىڭ 28-كۈنى ئافغانىستان دۆلەت نامىنى ھازىرقىغا ئۆزگەرتكەن. 19966-يىلى ئافغانىستاندا مىللەتلەر ئارا ئىچكى ئۇرۇش پارتىلىغان، نەتىجىدە قەندەھاردىكى تالىپلار باش كۆتىرىپ دۆلەت زىمىنىنىڭ كۆپ قىسمىنى كونترۇل قىلغان، 2001-يىلى 9-ئاينىڭ 9-كۈنى ئامېرىكا نيۇيوركتىكى دۇنيا سودا بىناسىنى ئافغانىستاندىكى بىن لادىن پارتىلاتتى دىگەن باھانە بىلەن ئافغانىستانغا ئۇرۇش قوزغاپ شىمالغا قاپسىلىپ قالغان مىللىتارىستلارنى قوللىدى. 2002-يىلى ئافغانىستاندا ب د ت قىسىملىرى تېنچلىق ساقلاپ سايلام ئۆتكۈزۈلدى.
مەمۇرىي رايونلار
ئافغانىستاندا 34 دانە ۋىلايەت بار بولۇپ، ئۇلار تۆۋەندىكىچە:
تىلى
ئاھالىنىڭ %45 نى ئىگەللەيدىغان پۇشتۇ تىلى ۋە %26 نى ئىگەللەيدىغان دارا پارىس تىلى دۆلەت تىلى بولۇپ بۇلاردىن باشقا 3 مىليون ھاجارا، 2 مىليون 600 مىڭ ئۆزبېك ۋە 710 مىڭ تۈركمەن، 3000 مىڭ بەلۇجى، 84 مىڭ قىرغىز قاتارلىقلار.
دىنى
پۈتۈن مەملىكەتتە ھاجارالار ۋە ۋاخان كارىدورىدىكى ئاز سانلىق قەبىلىلەرئىسلام دىنىنىڭ شىئە مەزھىبى، ئىسمائىلىيە پىرقىغە ئەگەشكەندىن باشقا %85 دىن ئارتۇق ئاھالە ئىسلام دىنى سۈننى مەزھىبىدە.
ئىزومىر
ئىزومىر (ئىنگىلىزچە ئاتىلشى Isomer ) بولسا تەركىبىدىكى ئاتوملارنىڭ سانى ئوخشاش لېكىن تۈزۈلۈشى ئوخشاش بولمىغان مولىكۇلىلارنى كۆرسىتىدۇ. ئۇلارنىڭ خىميەلىك فورمۇلاسى ئوخشاش، لېكىن خىميەلىك تۈزۈلۈشى ئوخشاش ئەمەس.
ئۇيغۇرچە ۋىكىپىدىيە
شىنجاڭ سەنئىتى
<div style="direction:rtl; font-family: 'UKIJ inchike', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Segoe UI', 'Tahoma'"> <شىنجاڭ سەنئىتى> - قوش ئايلىق سەنئەت ژۇرنىلى بولۇپ، شىنجاڭ ئۇيغۇر ئاپتونوم رايونلۇق ئەدەەبىيات - سەنئەتچىلەر بىرلەشمىسى باشقۇرىدۇ، شىنجاڭ خەلق نەشرىياتى نەشر قىلدۇ، <شىنجاڭ سەنئىتى> ژۇرنىلى ئۇيغۇر تەھرىر بۆلۈمى نەشرگە تەييارلايدۇ. بۇ ژۇرنال 1980 - يىل 6 - ئايدىن تارتىپ نەشر قىلىنىشقا باشلىغان، 1988 - يىلدىن تارتىپ چەت ئەللەرگىمۇ چىقىرىلغان. ئەدەبىيات - سەنئەت ئەسەرلىرىدىن دراما، تېلېۋىزىيە تىياتىرى، كىنو سىنارىيلىرى ئادەتتە ئاساسەن مۇشۇ ژۇرنال سەھىپىلىرىدە ئېلان قىلىنىدۇ. بۇلاردىن باشقا يەنە كىنو - تېلېۋىزىيە تىياتىرى، دراما، سەنئەت ھەققىدىكى ھەر خىل نەزەرىيۋى ماقالىلەر، ئوبزور، تەتقىقات ماقالىلىرى بېسىلىدۇ، قىسمەن تەرجىمە ئەسەرلەرمۇ بېرىلىدۇ.
ئايشەم كېرەم
ئايشەم كېرەم
نىشان ۋە مەپكۇرەلەر
ئاپتورى: زىيا گۆكئالپ
تۈركچىدىن ئۇيغۇرچىلاشتۇرغۇچى: ھەبىيبۇللاھ مەتقۇربان
تۈنۈگۈن يەنە ھېلىقى يوچۇن پەيلاسوپ بىلەن ئۇچراشتۇق. ئۇنىڭ قولىدا بىر گېزىت بار ئىدى. ئۇ مۇنداق دېدى:
− بىر قىسىم كىشىلەر تېخىچە «نىشان» بىلەن «مەپكۇرە»نىڭ باشقا – باشقا نەرسىلەر ئىكەنلىكىنى چۈشىنىپ بولالمايۋاتىدۇ. نىشان كەلگۈسىگە ئائىت بولسا، مەپكۇرە ئۆتمۈشكە ئائىتتۇر. نىشان ئاڭلىق بىر پىكىر، مەپكۇرە ئاڭسىز بىر تۇيغۇدۇر.
نىشان زېھىندىكى بىر پىلاندىن ئىبارەت بولسا، مەپكۇرە بىزنى ئارقىمىزدىن ئىتتىرىدىغان، يوشۇرۇن بىر كۈچتۇر. بۇ يوشۇرۇن كۈچ ئاڭ سەھنىسىگە چىققاندىلا بىز ئۇنىڭدىن خەۋەردار بولالايمىز. نىشان بىر رېئاللىق ئەمەس، ئەمما مەپكۇرە رېئاللىقتۇر.
ئەمدى قاراپ باقايلى: ئالاھىدىلىكى غايە – مەقسەتكە ئوخشىمايدىغان بۇ مەپكۇرە زادى قانداق نەرسە؟
مەپكۇرە دېگىنىمىز – پەۋقۇلئاددە ۋاقىتلاردا ئوتتۇرىغا چىققان ھەم يەنە شۇنداق ۋاقىتلاردا ئوتتۇرىغا چىقىدىغان بىر تۇرمۇش شەكلىدۇر. بۇنداق پەۋقۇلئاددە ۋاقىتلار بولسا جەمئىيەت ناھايىتى چوڭ خىرىسقا دۇچ كەلگەن پەيتلەردۇر.
نورمال ۋاقىتلاردا كىشىلەر پەقەت خۇسۇسىي تۇرمۇش ھەلەكچىلىكى بىلەن ئالدىراش بولغاچقا، ئىجتىمائىي ھايات ناھايىتى جانسىز بولىدۇ. بۇنداق نورمال ۋاقىتلاردا ئىنسانلار گەرچە ئويغاق بولسىمۇ، جەمئىيەت خۇددى چوڭقۇر ئۇيقۇغا غەرق بولغاندەك كۆرۈنىدۇ. بىراق، پۈتۈن خەلقنىڭ ھاياتى ئېغىر خەۋپكە دۇچ كەلگەن، جەمئىيەت ئەجەللىك بىر ھەرىكەت بىلەن ئۆزىنى بۇ خەتەردىن قۇتۇلدۇرۇشقا تىركىشىۋاتقان ھاياجانلىق پەيتلەردە جەمئىيەت بۇ قاتتىق ئۇيقۇدىن تېزلا ئويغىنىدۇ. شەخسلەرمۇ بۇنداق ھالقىلىق پەيتلەردە ئۆزلىرىنىڭ شەخسىي مەنپەئەتلىرىنى، ئارزۇ – ئارمانلىرىنى، بالا – چاقىلىرىنى ۋە مال – ۋارانلىرىنى، ھەتتا سۆيگۈ – مۇھەببەتلىرىنىمۇ ئۇنتۇيدۇ. ھەممەيلەننىڭ روھىغا پەقەت ئورتاق بىر كەيپىيات، ئورتاق بىر ھاياجان ھۆكۈمران بولىدۇ.
بۇنداق پەيتلەردە كىشىلەر پەقەت ئۆز ھالى بىلەنلا بولالمايدۇ، داۋاملىق ئۇ يەر، بۇ يەرلەردە توپ – توپ جامائەتلەرنى شەكىللەندۈرىدۇ، ھەممەيلەن مۇشۇ توپلارغا قېتلىدۇ، خەلق ئىچىدە ئۆزلۈكىدىن ناتىقلار ئوتتۇرىغا چىقىدۇ، بۇلارنىڭ كۆپچىلىكنىڭ ئىدىيىسىگە ماس ھالدا سۆزلىگەن نۇتۇقلىرىنى ھەممەيلەن ئالقىشلايدۇ، كۆپچىلىكنىڭ ئىدىيىسىگە قارشى گەپ قىلغانلار بولسا سوتسىز جازالىنىدۇ، يەنى كۆپچىلىك ئۇنى پارچە – پارچە قىلىۋېتىدۇ.
كىشى كېيىن يالغۇز ئولتۇرۇپ ئويلىغىنىدا بۇ ھاياجانلىق توپ ئالدىدا سۆزلىگەن نۇتۇقلارنىڭ، ئىشتىراك قىلغان قارارلارنىڭ ئۆزىدىن سادىر بولغانلىقىغا ھەيران قالىدۇ. چۈنكى بۇنداق ھاياجانلىق پەيتلەردە كىشىلەر شەخسىي ئوبرازىنى تامامەن ئۇنتۇپ كېتىدىغان بولۇپ، ھەممەيلەننىڭ روھىدا ھۆكۈم سۈرىدىغىنى پەقەت كوللېكتىپنىڭ ئوبرازى بولىدۇ.
دېمەك، يىغىلىشلاردا سۆزلىگەن نۇتۇقلار ۋە قىلغان ئىشلارنىڭ ھەممىسى مۇشۇ كوللېكتىپ ئوبرازنىڭ تۈرتكىسىدە بارلىققا كەلگەن.
فرانسىيە ئىنقىلابى پارتلىغان 4 – ئاۋغۇست كېچىسى ئىنتايىن مەشھۇردۇر. شۇ كېچىدىكى مىللىي كېڭەش يىغىنىدا ئاقسۆڭەكلەر ۋە داھىيلار ئۆز تەبىقىسىگە مەنسۇپ بارلىق ئىمتىيازلىرىدىن بىراقلا ۋاز كەچتى. ھالبۇكى كېڭەش ئاياغلىشىپ، ئىشتىراكچىلار تارقاپ ئۆيلىرىگە قايتقانلىرىدا ئاقسۆڭەكلەر بىلەن داھىيلارنىڭ ھەممىسى قانداقسىگە مۇشۇنداق بىر قارارغا ئاۋاز قوشقانلىقلىرىدىن ھەيران قېلىشتى. ھەممەيلەن شۇ كېچىسى كېڭەشتە كۆپچىلىككە ئاۋاز قوشقانلىقىغا پۇشايمان قىلىشقان ئىدى. كېيىن «ئالدانغانلار كېچىسى» دەپ ئاتالغان بۇ كېچىدە ئۇلار ئۆز ئىمتىيازلىرىدىن ئايرىلىپ قېلىشىغا سەۋەب بولغان قارارلىرىنى بىكار قىلىشقا كۆپ ئۇرۇنغان بولسىمۇ قىلچە پايدىسى بولمىدى.
گېرمان پادىشاھلىرى بىلەن شاھزادىلىرىنىڭ ئۆز مۇستەقىللىقلىرىدىن ۋاز كېچىپ، يېڭى گېرمانىيە ئىمپېراتورلۇقىغا باش ئېگىشىمۇ مۇشۇنىڭغا ئوخشايدۇ. 70 – يىلدىكى غەلىبىدىن كېيىن ۋەرسايغا يىغىلغان گېرمان پادىشاھ ۋە شاھزادىلىرى بۇ قارارلىرىنى كېڭەشكە ئۇقتۇرغان بولۇپ، پىرۇسىيە پادىشاھىدىن باشقا گېرمان ھۆكۈمدارلىرى ۋە شاھزادىلىرىنىڭ ھەممىسى پىرۇسىيە پادىشاھىنىڭ ھۆكۈمرانلىقىنى ئېتىراپ قىلغان. گېرمانلارنىڭ بۇ كېڭىشىمۇ فرانسۇزلارنىڭ 4 – ئاۋغۇست كېچىسىدىكى قارارىغا ئوخشاش بىر ئالدىنىش كۈنى بولغان ئىدى. چۈنكى بۇ كېڭەشتە ۋەتەننىڭ بىرلىكىنى ساقلاپ قېلىش نامىدا مۇستەقىللىقىدىن مەھرۇم قالغان پادىشاھ ۋە شاھزادىلەر كېڭەشتىن چىقار – چىقماس پۇشايمان قىلغان ئىدى.
تۈركلەرمۇ ئوخشاش تراگېدىيەنى بېشىدىن ئۆتكۈزدى. ئەسكىرىي ھەم سىياسىي جەھەتتە بۈيۈك زەپەرلەر قۇچقاندىن كېيىن ئېچىلغان ھاياجانلىق بىر كېڭەشتە شۇ كۈندىن ئېتىبارەن دۆلەتنىڭ جۇمھۇرىيەت تىپىدىكى، لايىك دۆلەت بولغانلىقى جاكارلاندى. ئۆلىمالار ۋە خەلق ۋەكىللىرى بولغان پېشۋالارمۇ بۇ قارارغا ئاۋاز قوشتى.
تارىخ بەتلىرىنى ۋاراقلىغىنىمىزدا شۇنى كۆرۈۋالالايمىزكى، بۈيۈك ئىنقىلابچىلار خەلق ئاممىسىغا قوبۇل قىلدۇرغان ئىنقىلابلارنى ئىشقا ئاشۇرۇش ئۈچۈن ئەڭ كرىزىسلىق پەيتلەرنى كۈتىدۇ. بۇلار نورمال ۋاقىتلاردا قەتئىي قوبۇل قىلدۇرالمايدىغان ئىنقىلابلارنى ئاشۇنداق ئېغىر كرىزىسقا دۇچ كەلگەن پەيتلەردە ئاسانلا قوبۇل قىلدۇرالايدۇ.
دېمەك، مۇشۇنداق ھاياجانلىق پەيتلەردە كىشىلەر تولىمۇ پىداكار بولۇپ كېتىدۇ. بۇنىڭدىن سىرت، قانداق بىر جەمئىيەت خەۋپ ئىچىدە قالسا ئۆزلىرىنىڭ مەنىۋى قىممەت – قاراشلىرىغا ئىنتايىن ھۆرمەت قىلىدۇ. مەنىۋى قىممەت – قاراشلارغا ھۆرمەت قىلىش جەمئىيەت تەرتىپىنىڭ ئاساسىدۇر.
شۇنداق بولغانىكەن، ئېغىر بوھراندا، مۈشكۈل پەيتلەردە ئوتتۇرىغا چىققان مەپكۇرە راستىنلا ئىجادچان بىر ھەرىكەتتۇر. بۇ ھەرىكەت كىشىلەرنى ھەم ھەقىقىي قىممەتلەرگە چوڭقۇر ھۆرمەت قىلىشقا، ھەمدە ئەڭ چوڭ قۇربانلىقلارنى بېرىشكە ئۈندەيدۇ.
بۇلاردىن سىرت، يىغىلىشقا ئىشتىراك قىلغان كىشىلەرنىڭ ئۈمىد يۇلتۇزلىرى چاقناپ، ئىرادە ۋە ئىشەنچلىرى ئارتىدۇ. بۇنداق پەيتلەردە نۇرغۇن مۇلايىم كىشىلەر رەھىمسىز ھەم ئاچچىقى يامان، نۇرغۇن قورقۇنچاقلار قەھرىمان، نۇرغۇن چۈشكۈنلەر روھلۇق، نۇرغۇن ئۈمىدسىزلەر ئۈمىدۋار بولۇپ كېتىدۇ. بۇنداق پەيتلەردە ھەممەيلەننىڭ روھىدا بىر – بىرىگە تەسىر كۆرسىتىدىغان ھەم تېز تارقىلىدىغان بىر ھاياجان جۇش ئۇرۇپ، ھەممەيلەننى ئەڭ شېرىن تۇيغۇلارغا چۆمدۈرىدۇ. ئىنسانلارنىڭ دەل مۇشۇنداق ھاياجانلىق دەقىقىلەردە بېشىدىن ئۆتكۈزگەن ئاشۇ شېرىن تۇيغۇلۇق ھاياتىنى «مەپكۇرە» دەپ ئاتىلىدۇ.
دېمەك، مەپكۇرە بوھرانلىق پەيتلەردە باشتىن كەچۈرگەن، ئىنتايىن ھاياجانلىق ھەم مۈشكۈل بىر ئورتاق ھايات بولۇپ، باشقا نورمال ۋاقىتلاردىكى ھايات خۇسۇسىي ھاياتلاردۇر. ئىنسان تۇغما تەبىئىتىدە ئەقىلگە تايىنىدىغان، ئۆزىنىڭ خۇشاللىقى ۋە مەنپەئەتىنى ئويلايدىغان مەخلۇقتۇر. ئەمما كوللېكتىپ دېگەن مەنپەئەت كۆزلىمەستىن پىداكارلىق قىلىدۇ. ئىجتىمائىي بىر ھاياتنى باشتىن كەچۈرۈۋاتقان بۇنداق پەۋقۇلئاددە پەيتلەردە شەخسلەرمۇ كۆپچىلىككە ئوخشاشلا سەمىمىي ھەم پىداكار بوپكېتىدۇ.
مەپكۇرىنىڭ مەنپەئەتپەرەسلىك، شەخسىيەتچىلىك ۋە تەكەببۇرلۇقتىن يىراق بولۇشى دەل مۇشۇ سەۋەبتىندۇر. شەخسلەر جەمئىيەتنىڭ بۇ يوشۇرۇن كۈچىنى پەقەت مۇشۇنداق ھالقىلىق پەيتلەردىلا ھېس قىلالايدۇ ھەم ئۇنىڭ مەنىۋىيىتىدىن خەۋەردار بولالايدۇ. ئۇنداق بولغانىكەن، مەپكۇرە جەمئىيەتنىڭ دەل ئۆزىدۇر. چۈنكى جەمئىيەت ئۆزىنى شەكىللەندۈرگەن شەخسلەردىن ئەمەس، بەلكى شۇ شەخسلەردىكى ئورتاق تۇيغۇلاردىن ۋە ئورتاق ئىرادىدىن، ئورتاق ئىدىيەلەردىن، يەنى ئورتاق ئاڭدىن ئىبارەتتۇر. كۆزگە كۆرۈنمەيدىغان بۇ مەنىۋى مەۋجۇدىيەتنى قەدىمكى زاماندىكى كىشىلەر «پەرى، پەرىشتە ۋە تەڭرى» قاتارلىق نەرسىلەر بىلەن سىمۋوللاشتۇراتتى.
قەدىمكى تۈركلەر تەبىئىي قىزغىنلىق ئەڭ يۇقىرى پەللىگە چىقىدىغان بىر «ھاياجان پەيتى» بار دەپ قارايتتى. شۇ ھاياجانلىق پەيتتە ئاسماندىن چۈشكەن بىر نۇر ياكى پۈتۈن شەيئىلەردە پارلىغان «ئالتۇن نۇر» تۇتۇپ سالغان ئادەمنى ھامىلدار قىلىپ قوياتتى. ئۇلارنىڭ نەزىرىدە بۇ خۇددى چام ۋە خۇش دەرخلىرىنىڭ مۇشۇ شەكىلدە ھامىلدار بولۇشىدىن توققۇز ئوغۇز ئاپرىدە بولغىنىغا ئوخشايتتى. بۇ ئالتۇن نۇر مەپكۇرىدىن باشقا نەرسە ئەمەس ئىدى. ھاياجان دەۋرى بولسا مەپكۇرىنىڭ بارلىققا كېلىشىگە سەۋەب بولغان چوڭ بىر كوللېكتىپ قىزغىنلىق ھەم ئىجتىمائىي بوھران ئىدى. تۈركلەرنىڭ تارىخىدا بۇنداق بوھرانلىق مەزگىللەر ئاز بولمىغان. داۋاملىق ئەڭ كىچىك بىر «ۋىلايەت»تىن باشلىنىپ، باشقا ۋىلايەتلەر بىلەن قوشۇلۇپ تەرەققىي قىلىپ، ئايماق بەگلىكىدىن قەبىلە بەگلىكىگە، قەبىلە بەگلىكىدىن خانىدانلىققا، خانىدانلىقتىن ئىمپېراتورلۇققا قەدەر كېڭىيىپ، ئېغىر بوھرانلىق مەزگىللەر كەم بولمايتتى.
بۈيۈك بىر غەلىبە ياكى مەغلۇبىيەت مەپكۇرىنىڭ بارلىققا كېلىشىگە يېتىپ ئاشاتتى. دەرۋەقە، بالقان جېڭى، بىرىنچى دۇنيا ئۇرۇشى ۋە ئۇرۇش توختىتىلغاندىن كېيىن يۈز بەرگەن ئۆزگىرىشلەر تۈرك مەپكۇرىسىنىڭ بارلىققا كېلىشىگە سەۋەب بولمىدىمۇ؟!
مەپكۇرىسىنى تاپالىغان بىر مىللەت ئىچىدە داۋاملىق ئارقىدىن ئىتتىرىدىغان بىر تۈرتكىلىك ئامىل بولىدۇ. زېھىندە شەكىللەنگەن ئىدىيەدىن باشقا تۈرتكىلىك ئامىل بولمىغان غايە بىزنى ئارقىدىن ئىتتىرەلمەيدۇ. ئەزەلدىن ئىنسانلارنى ئارقىدىن ئىتتىرىپ كەلگەن نەرسە دەل مەپكۇرىدۇر.
نىشانغا يېتىش ئۈچۈن زور دەرىجىدە تىرىشچانلىق كۆرسىتىشكە توغرا كېلىدۇ. دەرۋەقە، ھەر قانداق بىر مەپكۇرە جەمئىيەتنى ئالغا باستۇرىدىغان ھەرىكەتلەندۈرگۈچى كۈچتۇر. مەپكۇرىسى ئۆزگەرگەن بىر مىللەتنىڭ پۈتۈن قىممەت – قاراشلىرى ئۆزگىرىدۇ.
شۇڭلاشقا نىيچا Nietzsche: «ھەقىقىي ئىنقىلاب قىممەت – قاراشلار ئىنقىلابىدۇر» دەيدۇ. چۈنكى قىممەت – قاراشلارنىڭ ئۆزگىرىشى مەپكۇرىنىڭ ئۆزگەرگەنلىكىدىن دېرەك بېرىدۇ.
قەدىمكى پەيلاسوپلار كۆپ ھاللاردا مەپكۇرە بىلەن رېئاللىققا بىر – بىرىگە زىتتەك قارايتتى. بىر نەرسە مەپكۇرە بولسا رېئاللىق بولالمايدۇ، رېئاللىقمۇ مەپكۇرىنىڭ ئالاھىدىلىكىگە ئىگە بولالمايدۇ، دەيتتى. بۇ خىل قاراش ئەدەبىياتقىمۇ شۇ پېتى يۆتكەلگەن ئىدى.
مەسىلەن، ۋىكتور ھۇگو Victor Hugo مۇنداق دەيدۇ: «مەپكۇرە رېئاللىق بىلەن يۈزلەشكەندە توزاندەك توزۇپ كېتىدۇ».
«مەن بىر ئۈمىد پەلسەپىسى ئوتتۇرىغا قويىمەن» دېگەن ئالفېرد فۇييە Alfred Fuyye بولسا: «ھەر قانداق مەپكۇرە ھامان بىر كۈنى رېئاللىققا ئايلىنىدۇ» دېگەن.
يۇقىرىدا كۆرگىنىمىزدەك، مەپكۇرە دېگەن بىر ئىدىيە ھالىتىدە باشلىنىپ، ۋاقىتنىڭ ئۆتۈشى رېئاللىققا ئايلانمايدۇ. بەلكى مەپكۇرە ئېغىر بوھران يۈز بەرگەن ۋاقىتتا دەسلەپتىن تارتىپلا جانلىق بىر رېئاللىق سۈپىتىدە ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. بۇنداق ۋاقىتلاردا جەمئىيەتتە پەقەت ئورتاق ئاڭلا ھۆكۈم سۈرۈپ، شەخسىي ئاڭ غايىب بولىدۇ. بۇ ئورتاق ئاڭ روھلارنى ئۇرغۇتۇپ، ئۇلۇغۋارلىقى ئالدىدا پۈتۈن ئىنسانلارنى پىداكار ھەم ھۆرمەت بىلدۈرىدىغان ھالەتكە كەلتۈرەلەيدىغان جانلىق بىر رېئاللىقتۇر.
مەپكۇرە دېگىنىمىز مۇشۇ ئورتاق ئاڭنىڭ كۈچلۈك ھەم كەڭ كۆلەملىك بىر ھاياتلىق كۈرىشىدۇر.
دېمەك، مەپكۇرە − دەسلەپ بارلىققا كەلگەندىن تارتىپ جانلىق ھەم ئىجادچان بىر رېئاللىق، كۈرەشچان بىر ھاياتتۇر.
شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا مەپكۇرىنى بارلىققا كەلتۈرگەن بۇ كۈچلۈك ھاياجانلار شەخسىيەتچى روھلارغا نىسبەتەن تولىمۇ زېرىكىشلىكتۇر. شۇڭلاشقا بۇنداق كوللېكتىپ ھاياجانلىق مىنۇتلار ئانچە ئۇزۇن داۋاملىشالمايدۇ. بىر قانچە ھەپتە بولا – بولمايلا شەخسىيەتچى روھلار چارچاشقا باشلايدۇ، بۇلارنىڭ ئارىسىدىكى قويۇق مۇناسىۋەت ئاجىزلايدۇ، كىشىلەر روھىي جەھەتتىن بۇرۇنقى زەئىپ ھالەتكە چۈشۈپ قالىدۇ. بوھران مەزگىلىدە باشلانغان قىزغىن ھاياجانلاردىن كىچىككىنە خىرە ئەسلىمىلەردىن باشقا ھېچ نەرسە قالمايدۇ.
بوھران مەزگىلىدە نېمىلەر ھەققىدە باش قاتۇرۇلغان، سۆزلەنگەن ۋە قىلىنغان بولۇشىدىن قەتئىينەزەر، ھەممىسىنىڭ كىشىنى گاڭگىرىتىپ قويىدىغان ھەم خىرەلەشكەن ئەسلىمىسىلا قالىدۇ. بۇ بوھرانلار ئەمدى پەقەت ھاياجانغا سالىدىغان بىر ياكى بىر قانچە پىكىردىن ئىبارەت خالاس. بۇنداق ۋاقىتلاردا مەپكۇرە رېئاللىقتىن يىراقلىشىپ پەقەت بىر ئىدىيەگە ئايلىنىدۇ. بۇ چاغدا مەپكۇرە بىلەن رېئاللىق ئارىسىدىكى توقۇنۇش ئىنتايىن كەسكىنلىشىدۇ. چۈنكى بىر تەرەپتە بوھران مەزگىلىدىن قېپقالغان مۇجمەل پىكىرلەر بولسا، يەنە بىر تەرەپتە خۇسۇسىي ھاياتنىڭ جانلىق تۇيغۇلىرى مەۋجۇت. ئاخىرقىسى ئەمەلىي رېئاللىقنى تەشكىل قىلغىنىدا مەپكۇرە بىلەن رېئاللىق بىر – بىرىدىن يىراقلىشىدۇ. ھەتتا بۇ خۇسۇسىي رېئاللىق ئالدىدا بۇرۇنقى ئەسلىمىلەر ئاستا – ئاستا ئۆچۈشكە، ھەتتا تامامەن يوقىلىشقا باشلايدۇ. ئەمما تېخىمۇ كۆپىيىپ كەتسۇنكى، جەمئىيەتتە بۇ ئەسلىمىلەرنىڭ تامامەن يوقىلىشىنى توسۇپ قالىدىغان بىر قاتار ئىجتىمائىي مېخانىزملار مەۋجۇت.
مەپكۇرىنى بارلىققا كەلتۈرگەن شۇ ھاياجانلىق مەزگىلنىڭ ھەر قېتىم يىل ئۆرۈلۈش ھارپىسىدا ئۆزلۈكىدىن بىر مىللىي بايرام ئوتتۇرىغا چىقىدۇ. ھەر يىلى شۇ كۈندە ھاياجانغا تولغان ھاياتنىڭ كىچىكلىتىلگەن كارتىنىسى تەكرارلىنىپ تۇرىدۇ. مەپكۇرە نەدە پەيدا بولغان بولسا شۇ يەر ئىجتىمائىي بىر تاۋاپگاھنىڭ ئورنىدا بولىدۇ. شۇ چاغدا قانداق قائىدە – يوسۇن ۋە ھېكمەتلىك سۆزلەر ۋەز ئېيتىلغان بولسا، يەنە شۇ قائىدە ۋە ھېكمەتلىك سۆزلەر مۇشۇ بايراملارنىڭمۇ تەبرىك سۆزلىرى بولىدۇ. شۇ ئايلاردا قايسى بايراق، قايسى رەڭ ۋە قايسى بېزەكلەر ئىشلىتىلگەن بولسا، شۇ نەرسىلەرنىڭ ئۆزى يەنە مۇشۇ بايراملارنىڭ سىمۋوللۇق بەلگىلىرى بولىدۇ.
يىغىپ ئېيتقاندا، ئەينى چاغدىكى ئاشۇ ھاياجانلىق مىنۇتلارغا ئائىت ھەر قانداق ئىش – ھەرىكەت، گەپ – سۆز ۋە ھەر قانداق شەكىللەر مۇشۇ يىل ئۆرۈلۈش مەزگىللىرىدە، ئەينى چاغدا مەپكۇرىنى بارلىققا كەلتۈرگەن بوھراننىڭ جۇشقۇن كەيپىياتىدىكى يۈكسەك ھاياجاننىڭ ئاجىزانە بىر ئۆرنىكىنى ئوتتۇرىغا چىقىرىدۇ. چۈنكى بۇنداق ۋاقىتلاردا روھلاردىكى ئەخلاقىي ساپا قايتىدىن يۈكسىلىدۇ. شەخسىي مەنپەئەتلەر ۋە ئاچكۆزلۈكلەر ئۇنتۇلۇپ، ھەر كىم ئاز بولسىمۇ پىداكار، جەسۇر ۋە سەمىمىي ھالەتكە كېلىدۇ. بوھران ئۆتۈپ كەتكەندىن كېيىن بوھران مەزگىلىدە رېئاللىققا چىققان مەپكۇرە قايتىدىن رېئاللىققا يېقىنلىشىدۇ.
دېمەك، مىللىي بايراملارنىڭ رولى ھەر يىلدا بىر قېتىم مەنىۋى سەۋىيەنى مەپكۇرە دەرىجىسىگە كۆتۈرۈش، مەپكۇرىنى رېئاللىق دەرىجىسىگە چۈشۈرۈشتۇر. بۇنداق بولغاندا مەپكۇرە بىلەن رېئاللىق بەزىدە تامامەن بىرلىشىپ كېتىدۇ، خۇددى بوھران مەزگىللىرىدە مەپكۇرىنىڭ ھەقىقىي بىر ھايات ھالىتىدە ئوتتۇرىغا چىققىنىغا ئوخشاش. بەزىدە بولسا بىر – بىرىگە يېقىنلىشىدۇ، خۇددى مەپكۇرىنىڭ مىللىي بايراملاردا بوھران مەزگىلىدىكىگە قارىغاندا سەل ئاجىز كەيپىياتتا مەيدانغا چىقىپ، جانلىق رېئاللىققا ئايلىنىشقا ئاز قالغىنىغا ئوخشاش.
ئىجتىمائىي ئاڭ بىلەن يىغىلىش ھەم بىرلىشىشنىڭ نەقەدەر ئەھمىيەتلىك ئىكەنلىكىنى ئەڭ ياخشى بىلىدىغانلار سىياسىي پارتىيىلەر، ئىلىم، ئەدەبىيات ۋە ئىقتىساد جەمئىيەتلىرىدۇر. بۇلار ھەر يىلدا بىر قېتىم بىر كېڭەش ئۆتكۈزۈپ، ئۆچۈشكە باشلىغان مەپكۇرىلەرنى قايتىدىن يالقۇنجىتىدۇ. ھەر يىللىق كېڭەشنى ئۆتكۈزمىگەن تەشكىلاتلار بىر – ئىككى يىلدىن كېيىنلا ئىشەنچلىرىنى ۋە مەپكۇرىلىرىنى تامامەن يوقىتىشقا باشلايدۇ.
مەنبە: زىيا گۆكئالپنىڭ «چىنار ئالتى يازىلارى» ناملىق ئەسىرى، توكەر نەشرىياتى
ئەسكەرتىش: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى تور بېتىدىكى يازمىلارنى مەنبەسىنى ئەسكەرتكەن ھالدا كۆچۈرۈپ كەڭ تارقىتىشقا بولىدۇ.
مەنبە: ئۇيغۇر ئاكادېمىيىسى
پارىژ ئۇنىۋېرسىتىتى
<div style="direction:rtl; font-family:'ALKATIP Tor', 'Alpida_Unicode System', 'UKIJ Tuz Tom', 'Microsoft Uighur', 'uyghur ekran', 'Arial Unicode MS'"> {| class="wikitable" border="1"
پارىژ ئۇنىۋېرسىتىتى (Université de Paris فرانسۇزچە "ئۈنېۋەخسىتې دۆ پاغى" دەپ ئوقۇلىدۇ.)
پارىژ ئۇنىۋېرسىتىتى ئوتتۇرا ئەسىردىن بېرىقى ئەڭ قەدىمى ۋە ئەڭ مۇھىم ئالى بىلىم يۇرتلىرىدىن بىرى ھېساپلىنىدۇ. 12-ئەسىردە قۇرۇلغاندىن كىيىن، پارىژ سەينا دەرياسىنىڭ سول قىرغىقىدىكى بارلىق مەكتەپلەرنى ئۆزىگە بىرلەشتۈرگەن بۇ ئۇنىۋېرسىت ئەينى دەۋردىكى پادىشاھلىقلارنىڭ بارلىق مەمۇرى ۋە ساقلىق ئەمەلدارلىرىنى تەربىيىلەشنى مەقسەت قىلغان. پارىژ ئۇنىۋېرسىتىتى 1790-يىلى، "فرانسۇز ئىنقىلابى"نىڭ ئەتىسىلا تاقىۋىتىلگەن ۋە قانۇن، دوختۇرلۇق، ئېنژىنىرلىق ۋە پىداگوگىكا مەكتەپلىرىنى بىرلەشتۈرگەن مەخسۇس پەنلەر ئالى مەكتىۋىگە ئۆزگەرتىلگەن. توپتوغرا بىر ئەسىر ۋاقىتتىن كىيىن، 1896-يىلى، مەزكۇر ئۇنىۋېرسىت قانۇن، دوختۇرلۇق، تىل-ئەدەبىيات ۋە تەبىئى پەنلەر بويىچە تۆت چوڭ فاكۇلتىتقا بۆلۈۋىتىلگەن. يەنە بىر ئەسىردىن ئارتۇق ۋاقىتتىن كىيىنكى 1968-يىلىدىكى ماي ئىنقىلابىدىن كىيىن، 13 شۆبە ئۇنىۋېرسىتقا بۆلۈنگەن.
بۈگۈن بۇ ئۇنىۋېرسىتلارنىڭ ھەممىسىدە بولۇپ، جەمئى 336 مىڭ ئوقۇغۇچى بىلىم ئالىدۇ. ئۇنىۋېرسىتلار نامىنىڭ سانلاشتۇرۇلۇشى ئۇلارنىڭ ئوقۇتۇش ياكى نام دەرىجىسىگە قاراپ ئەمەس بەلكى قۇرۇلۇش ۋاقتىنىڭ ئىلگىرى-كىينلىكى بويىچە بېرىلگەن.
سەھىھۇ ئىبنى خۇزەيمە
سەھىھۇ ئىبنى خۇزەيمە (مختصر المختصر من المسند الصحيح عن النبي صلى الله عليه وسلم)» مۇھەددىس ۋە فەقىھ ئەبۇبەكر مۇھەممەد ئىبنى ئىسھاق ئىبنى خۇزەيمە نىشاپۇرىي (ھ. 223 – 311 / م. 838 – 924) نىڭ مۇھىم ئەسەرلىرىدىن بىرى بولۇپ، «سەھىھەين»دىن قالسا، ئەڭ ئىشەنچلىك سەھىھ ھەدىسلەر توپلىمىدۇر.
ئەسلىدە بۈيۈك بىر ئەسەر بولمىش «ئەلمۇسنەدۇلكەبىر»نىڭ مۇختەسەرى (قىسقارتمىسى) بولغان بۇ ئەسىرىنى فىقھىي تەرتىپ بويىچە بۆلۈم ۋە بابلارغا ئايرىغان ئىبنى خۇزەيمە قەيت قىلىنغان ۋە ئۆزى سەھىھ دەپ قارىغان ھەدىسلەرنىڭ ئېرىشىلگەن بارچە سەنەدلىرىنى قاتارغا تىزغان، زۆرۈر تۇغۇلغاندا رىجال (رىۋايەت قىلغۇچىلار) ھەققىدە ئۇچۇر بەرگەن، لەۋز پەرقلىرىگە ئىشارە قىلىپ زىتلىق باردەك ھېس قىلغان ھەدىسلەرنى كېلىشتۈرۈشكە تىرىشقان.
رەسۇلۇللاھتىن سەھىھ سەنەد بىلەن رىۋايەت قىلىنىپ تۇرۇپ بىر - بىرىگە زىت ئىككى ھەدىسمۇ يوق ئىكەنلىكىنى قەيت قىلغان ئىبنى خۇزەيمە «ئىختىلافۇل ھەدىس» باشتا ھەممە ھەدىس ئىلىملىرى ھەققىدە دېگۈدەك ئۇچۇر بېرىدۇ.
بولۇپمۇ ئەسىرىنىڭ باب ماۋزۇلىرىدا فىقھىي قاراشلىرى ۋە ھەدىسلەردە كۆرۈلگەن ئىختىلاپلارغا ئالاقىدار ھەل قىلىش ئۇسۇللىرىغا ئورۇن بەرگەن. كۈنىمىزگە پەقەت 4/1 ى (3079 ھەدىس) يېتىپ كېلەلىگەن ئەسەر مۇھەممەد مۇستافا ئەلئەزەمىي تەرىپىدىن «سەھىھۇ ئىبنى خۇزەيمە» نامى بىلەن 4 جىلدتا 1975 - يىلى بېيرۇتتا نەشر قىلىنغان. كېيىن 2009 - يىلى دوكتور ماھىر ئەلفەھل تەرىپىدىن تېخىمۇ سۈپەتلىك نەشر قىلىنغان.
لەڭگەر كوچا باشقارمىسى
لەڭگەر كوچا باشقارمىسى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى:Lengger Kocha Bashqarmisi)ئاقسۇ ۋىلايىتى نىڭ ئاقسۇ شەھىرى گە جايلاشقان.
شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى
شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى (ئۇيغۇر لاتىن يېزىقى: Sherqiy Türkistan Jumhuriyiti)بولسا 1944-يىلى غۇلجادا قۇرۇلغان جۇمھۇرىيەتنى كۆرسىتىدۇ. 1933 - يىلى 12 - ئاپرىل سىياسى ئۆزگىرىشىنى قوزغاپ، شىنجاڭدا ھاكىمىيەتنىڭ قولغان ئالغان شېڭ شىسەينىڭ 11 يىللىق ھۆكۈمرانلىقى ئاخىرلىشىپ، شىنجاڭ جۇڭخۇا مىنگو(خەنزۇچە:中华民国،中華民國)نىڭ رەسمى باشقۇرۇشىغا ئۆتۈشى بىلەن، شىنجاڭدا شېڭ شىسەينىڭ قالدۇرۇپ كەتكەن مىللىي زىددىيەتلىرى تېخىمۇ ئۆتكۈرلىشىشكە قاراپ يۈزلەندى. خەلق ئىچىدە، ھۆكۈمەتنىڭ ئادىل بولمىغان سىياسەتلىرىگە قارشى نارازىلىقنىڭ كۈچىيىشىگە ئەگىشىپ، كىشىلەر ئارىسىدا ئىنقىلاپ تۇيغۇلىرى ئوت ئېلىشقا باشلىدى. بولۇپمۇ، شۇ مەزگىللەردە سوۋېت ئىتتىپاقىدا ئوقۇپ كەلگەن بىر تۈركۈم كىشىلەر ئىنقىلاپ ئىستىكىنىڭ تۈرتكىسىدە، خەلق ئارىسىدا ئىنقىلاپ پىكىر - ئىدىيىلىرىنىڭ تارقتىشقا باشلىدى. ۋە نىھايەت 1944 - يىلىغا كەلگەندە، بۇ ئىنقىلاپ پارتىلىدى. غۇلجا شەھرىدىكى داڭلىق ئۇرۇشلاردىن، ھەرەمباغ ئۇرۇشى، ئايردروم ئۇرۇشى ۋە لەڭشاڭ ئۇرۇشى نىڭ غەلبىسى بىلەن غۇلجا شەھرىنىڭ تولۇق ئازاد قىلىنىشى نەتىجىسدە، 1944-يىلى 12 - نويابىر كۈنى غۇلجىدا شەرقى تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى رەسمى قۇرۇلدى. ئېلىخان تۆرە جۇمھۇرىيەتنىڭ رەئىسجۇمھۇر(پرىزدېنت)لىقىغا كۆرسىتىلدى.
نىلقىدا پارتىلىغان ئىنقىلاپ ۋە ئارقا كۆرۈنىشى
1944 - يىلى 14 - ئاۋغۇست، پاتىخ مۇسىلىموپ، ئەكبەر، سېيىت، غېنى (غېنى باتۇر) قاتارلىقلار نىلقا ناھىيىسىنىڭ ئۇلاستاي تاغلىق رايونىدا پارتىزانلار ئەترىتى قۇردى. 17 - ئاۋغۇست، بۇ ئەترەت ئەزالىرى روزا ھېيت نامىزى ئۆتەش پۇرسىتىدىن پايدىلىنىپ مەسچىتتە قوراللىق قوزغىلاڭ كۆتۈرۈش توغرۇلۇق مەسلىھەتلىشىۋاتقاندا، كۈتۈلمىگەن يەردىن بىر گومىنداڭنىڭ نىلقا ناھىيىلىك ساقچى ئىدارىسىگە بۇ ئىشنى مەلۇم قىلىپ قويدى. ساقچى ئىدارىسى شۇ ھامان بۇلارنى تۇتۇشقا ئادەم ئەۋەتتى. بۇنىڭدىن خەۋەر تاپقان پارتىزانلار، ئۇلاستايدا يوشۇرۇنۇپ تۇرۇپ زەربە بېرىپ، ساقچىلارنى يوقىتىپلا قالماي بىرمۇنچە قورال - ياراق غەنىمەت ئالدى. بۇ مەشھۇرنىلقا قوزغىلىڭىنىڭ باشلىنىشى بولۇپ قالدى.
ماشىننىڭ ئادەملىشىشى ۋە ئادەمنىڭ ماشىنىلىشىشى
قاسىم سىدىق
1. ”تەبىئى ئادەم“ ۋە ”ئىجىتمائىي ئادەم“
بىزنىڭ ئەڭ دەسلەپكى ئەجدادىمىز ھەققىدە ئانترۇ پولۇگلار(ئىنسانشۇناسلار) ئىچىدە ”بىر ئاتا تەلىماتى“ ۋە ”كۆپ ئاتا تەلىماتى“ دىن ئىبارەت تالاش-تارتىشلار مەۋجۇت. ھازىر ئىلىم ئەھلى تولاراق ”بىر ئاتا تەلىماتى“غا مايىل. ھالبۇكى، بۇخىل كۆزقاراش ئىسلام ۋە خىرستىيان تەلىماتىنىڭ ”ئادەم ئاتا“ ھەققىدىكى كۆزقاراشلىرى بىلەن مۇئەييەن مەنىدە ئورتاقلىققا ئىگە.
شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى
نىلقىدا پارتىلىغان ئىنقىلاپ ۋە ئارقا كۆرۈنىشى
5 - ئۆكتەبىردە ئۇلاستاي پارتىزانلىرى ئەكبەر، خەمىت مۇسىلىموپ قاتارلىقلارنى 500نەچچە كىشىلىك قوراللىق كۈچ بىلەن نىلقا ناھىيسىگە ھۇجۇم قىلىشقا ئەۋەتتى. پارتىزانلار بىر كىچە-كۈندۈز جەڭ قىلىش ئارقىلىق، 7 - ئۆكتەبىر كۈنى چۈشتىن بۇرۇن پۈتۈن ناھىيە بازىرىنى ئىشغال قىلدى.
ماشىننىڭ ئادەملىشىشى ۋە ئادەمنىڭ ماشىنىلىشىشى
”تەبىئى ئادەم“
”تەبىئى ئادەم“نىڭ ھاياتىلىق تارىخىدىكى بىرلىككە كەلگەن ئارخىپى ئىنسانشۇناسلار تەرىپىدىن تىخى تۇرغۇزۇلغىنى يوق. شۇنداقلا، مىنىڭ بىلىشىمچە بۇ ھەقتە سىسېتىمىلىق توختۇلۇش قولىمىزدىكى تېمىنىڭ ۋەزىپىسى ئەمەس. پەقەت بىر نوقتا رۇشەنكى، زامان ۋە ماكان نوقتىسىدىن ئالغاندا، ”تەبىئى ئادەم“ ۋە ”تەبىئى ئادەم“لەرنىڭ ياشاپ ئۆتكەنلىكى مۇنازىرە تەلەپ قىلمايدۇ.
شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى
پايدىلانغان مەنبەلەر
شىنجاڭ ئۈچ ۋىلايەت ئىنقىلابىغا دائىر چوڭ ئىشلار خاتىرىسى - شىنجاڭ خەلق نەشىرىياتى،1996 - يىل ئاۋغۇست
ماشىننىڭ ئادەملىشىشى ۋە ئادەمنىڭ ماشىنىلىشىشى
مۇنداق تەسۋىرلەشكە بولىدۇ:
شەرقىي تۈركىستان جۇمھۇرىيىتى
قارالسۇن
جۇمھۇرىيەتلەر:
ماشىننىڭ ئادەملىشىشى ۋە ئادەمنىڭ ماشىنىلىشىشى
يۇقۇرقى جاپاكەش ئادەمنىڭ مەدەنيەت تارىخىدىكى ئالەمشۇمۇل ئۆزگۇرۇشلەرگە سەۋەپ بولغان تۈپ ئالاھىدىلىكى، ئۇنىڭ يۈكسەك ئىجاتچانلىق روھىغا ئىگە ئىكەنلىكىدە. دەرۋەقە، تەبىئى فىزىلۇگىك ئېھتىياج (ھاياتلىق ئېھتىياجى) بۇ ئادەمدىن ئىجادى پىكىر قىلىشنى تەلەپ قىلىدۇ. ساددا ئىپتىدائىي تەسەۋۋۇر، ئىجاتكارلىق ۋە يۇكسەك پىداكارلىق روھى،ھىچقانداق لوگىكىلىق چەكىمىگە ئىگە بولمىغان بۇ ئادەمدە، ئەركىن جارى بولىدىغان تۈپ خۇسۇسيەتلەردۇر. بۇ ھەقتە داۋرىننىڭ ”تۈرلەرنىڭ كېلىپ چىقىشى“ ۋە ”ئىنسانلارنىڭ كىلىپ چىقىشى“ ناملىق كىلاسسىك ئەسەرلىرى بىزگە زۆرۇر مەلۇماتلارنى بېرىدۇ.
”ئىجىتمائىي ئادەم“
”ئىجىتمائىي ئادەم“ تۆۋەندىكىدەك خۇسۇسيەتلەرگە ئىگە:
(1) ئىندىۋىدۇئاللىققا ئىگە ئەمەس. (2) ئىجادچانلىققا ئىگە ئەمەس. (3) لوگىكا چەكلىمىسىگە ئىگە. (4) ئىجىتمائىي ئاڭ ۋە فۇرمىغا ئىگە.
(5) ئىجىتمائىي ئالاقە ۋە بىلىش قورالى بولغان جانلىق تىلغا ھەم ئىشارەت تىلىغا ئىگە. (6) ھەرقانداق شەكىلدىكى مائارىپ تەربىيىسىگە ئىگە.
”ئىجىتمائىي ئادەم“، ئىجىتمائىي مائارىپنىڭ مەھسۇلى. بۇ يەردە ئۇزۇل-كېسىل مۇئەييەنلەشتۇرۇشكە بۇلىدۇكى، ھېچقانداق شەكىلدىكى مائارىپ تەربىيىسىنى كۆرمىگەن ئادەم، ”ئىجىتمائىي ئادەم“ بولالمايدۇ. مەيلى قايسى دەۋىردە بولمىسۇن، ئىجىتمائىي ئادەمگە ئايلانغان ھەرقانداق شەخىس ئىككى قاتلاملىق ئادەمدىن ئىبارەت. ئۇنىڭ بىرى، ”تەبىئىي ئادەم“ قاتلىمى، يەنە بىرى، ”ئىجىتمائىي ئادەم“ قاتلىمىدۇر.
يېڭى تۇغۇلغان بۇۋاقلارنى ئىپتىدائىي، تەبىئىي ئادەمنىڭ ھازىرقى زاماندىكى مودېلى دەپ قاراشقا بولىدۇ. بىز بۇ بۇۋاقنى روبىنزۇن كىرۇزۇ(1) بىر زامانلاردا ياشىغان ئارالغا يالغۇز تاشلاپ قويۇپ، ھىچقانداق تەربىيە بەرمەي، چوڭ قىلالىساق ئەڭ ئىپتىدائىي، تەبىئىي ئادەمنىڭ جانلىق تىپىغا ئېرىشىمىز. كۆرۇنۇپ تۇرۇپتىكى، تەربىيە قۇبۇل قىلىش ئىقتىدارىغا ئىگە بارلىق ئادەملەر، ئىككى قاتلاملىق ئادەملەردۇر.
2. ئىپتىدائىي مائارىپ
تارىخى نوقتىدىن قارىغاندا مائارىپنى ئىپتىدائىي مائارىپ ۋە زامانىۋى مائارىپتىن ئىبارەت ئىككى تۇرگە ئايرىشقا بولىدۇ. زامانىۋى مائارىپ ھەققىدە ئىزاھات خاراكتىرلىك ئەسەرلەر شۇنچە نۇرغۇن يېزىلدىكى، بۇ يەردە قايتا توختىلىشنىڭ ھاجىتى يوق. ئاپتۇر پەقەت تېما ئىھتىياجىنى
كۆزدە تۇتۇپ، ئىپتىدائىي مائارىپ ھەققىدە قىسقىچە توختىلىپ ئۆتۈشنى زۆرۈر دەپ قارايدۇ.
ھازىقى زامان ئىلىم-پەن نەتىجىلىرى بىزگە شۇنداق ھوقۇق بېرىدۇكى، ئەڭ ئىپتىدائىي مائارىپ بىرخىل ئىستىخىيىلىك مائارىپ بولۇپلا قالماي، ئالدى بىلەن ”ئۆگىتىش“جەريانى ئەمەس. بەلكى ”ئۆگىنىش“ جەريانىدۇر! پۈتكۈل جانلىقلار تارىخىدىن قارىغاندا، ئۆگىنىش ئەمەليىتى، ئۆگىتىش ئەمەليىتىدىن ئىلگىرى تۈرىدۇ. بىر جانلىق ئۆزى بىلەن تۈرداش ياكى تۈرداش بولمىغان يەنە بىر جانلىقنىڭ ھەرىكەتلىرىنى ئاڭلىق ياكى ئاڭسىز دورىغىنىدا، ئۇ دەل ئۆزلىكىدىن ئۆگىنىش ئەمەليىتىنى باشتىن كەچۇرگەن بولىدۇ. مانا بۇ تەبىئى، ئىستىخىيىلىك بىر جەرياندىن ئىبارەت. قەدىمقى يۇنانلىقلارنىڭ ”تەقلىتچىلىك تەلىماتى“ نى بىر يولى ئىنكار قىلىۋىتىشنىڭ ھاجىتى يوق. مەن بۇ تەلىماتنى يەنىلا ھاياتىي قۇدىرەتكە ئىگە دەپ قارايمەن. ”مېغىزىنى قوبۇل قىلىپ، شاكىلىنى چىقىرىپ تاشلاش“ كېرەك.
”ئۆگىتىش“ ئەمەليىتى، ئىجىتمائىي ئاڭنىڭ مەيدانغا كەلگەنلىكىنىڭ نەتىجىسى، بۇنىڭ سەۋەبى شۇكى، ھەرقانداق شەكىلدىكى ”ئۆگىتىش“، مۇئەييەن ”پىرۇگرامما“ نى چىقىش قىلىدۇ.
كۆرۈنۇپ تۇرۇپتۇكى، ئەڭ ئىپتىدائىي ئادەملەر، ناھايتى ئىجدىھاتلىق ئادەملەر، جاپاكەش ئادەملەر ۋە ئۆزلۇكىدىن ئۆگەنگۇچىلەر ئىدى. ئۇلارنىڭ دەرىسخانىسى، ئۇلارنىڭ ئۆزىنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالغان پايانسىز ۋە رەڭگارەڭ تەبىئەت دۇنياسى ئىدى.
3. ”ئىجادى نەرسە“ ۋە ”تەقلىدي نەرسە“
تۇنجى ئىجاتكار
ئەڭ دەسلەپكى ئەجدادىمىز قاچان، قەيەردە بىرەر ھەرىكەت ياكى بىرەر نەرسىنى كەشىپ قىلغان ئىكەن، دەل شۇكىشى (ياكى مەخلۇق) ئىنسانىيەت تارىخىدىكى تۇنجى ئىجاتكار ھېسابلىنىدۇ.
”ئىجادىي نەرسە“
”ئىجادىي نەرسە“ – يۇكسەك ئىندىۋىدۇئاللىققا ۋە تەڭداشسىزلىققا ئىگە نەرسىدىن ئىبارەت.
”ئىجادىي نەرسە“ پۈتكۈل مەدەنيەت تارىخىنىڭ باشلىنىش نوقتىسى. مەدەنىيەت تارىخى، قەدىمقى زامان مۇتەپپەككۈرلىرى، ئالىملرى، سىياسىئۇنلىرىدىن تارتىپ، ھازىرقى زامان مۇتەپپەككۇرلىرى، ئالىملىرى ۋە سىياسىئۇنلىرى ياراتقان تارىخ. مەدەنىيەت تارىخى يەنە ئۆز نۆۋىتىدە پۈتكۇل ئىنسانىيەت ئەقىل-پاراسىتى ۋە ئومۇمىي پائاليىتىنىڭ ئىپادىلىنىش تارىخىدىن ئىبارەت.
”تەقلىدى نەرسە“
”تەقلىدى نەرسە“ – ئىجادىي نەرسىنىڭ كۆچۈرۇلمىسى، شۇنداقلا ئومۇملاشتۇرۇلغان، كۆپەيتىلگەن نوسخسىدىن ئىبارەت. ھەرقانداق شەكىلدىكى“تەقلىدى نەرسە“ ئىككى ئاساسىي شەرىت ئۇستىدە قارار تاپىدۇ. ئۇنىڭ بىرى، ئىجادىي نەرسە، يەنە بىرى، مائارىپ.
بىرلىككە كەلگەن جەمىيەت
بىرلىككە كەلگەن ھەرقانداق جەمىيەت ”تەقلىدى نەرسە“ لەرنىڭ يىغىندىسى. ئىجىتمائىي تۇرمۇش ئادەتلىرى، ئاڭ-ئىدىيە ساھەسىدىكى ئورتاقلىقلار، ھاياتلىق ھەركىتى ۋەھاكازالاردىكى ئورتاقلىقلارنىڭ ھەممىسى ”ئىجادىي نەرسە“ نىڭ كۆچۇرۇلمىسىدىن ئىبارەت. كۆرۈۋىلىشقا بولىدۇكى،“ئىجادىي نەرسە“، جەمىيەت تەرەقىياتىنىڭ يادۇرۇسى ۋە ھەركەتلەندۇرگۈچ كۈچى. بۇ يادرۇنى مەركەز قىلغان سىستېما بولسا، ”ئىجادىي نەرسە“ نىڭ ئۇمۇملاشتۇرۇلغان تەقلىدى گەۋدىسىدىن ئىبارەت. ”ئىجادىي نەرسە“ بولمىسا، ”تەقلىدىي نەرسە“ بولمايدۇ. ”تەقلدىي نەرسە“ بولمىسا، بىرلىككە كەلگەن جەمىيەتتىن ئېغىز ئېچىش ئەسلا مۇمكىن ئەمەس.
خىرستۇس مۇئەييەن مەنىدە ”ئىجتىمائىي ئادەم“ ۋە ”ئىجادىي نەرسە“ سۈپىتىدە مەيدانغا چىقىپ، بىر پۈتۈن خىرستىيان دۇنياسىنى ياراتتى. مۇئەييەن مەنىدە ئېتىشقا بولىدۇكى، خىرىستىيان دۇنياسى، ئەيسانى ئەندىزە قىلغان ”تەقلىدى نەرسە“دىن ئىبارەت. ئۆز نۆۋىتىدە يەنە ئىسلام دۇنياسىمۇ، مۇھەممەت پەيغەمبەرنى مەركەز قىلغان تەقلىد دۇنياسىدۇر.
سىممىترىك دۇنيا
”ئىجادىي نەرسە“ بىلەن ”تەقلىدىي نەرسە“ ئوتتۇرىسىدا بىرمۇ-بىر ماسلىق تۈزۈلگەن بولسا، ئومۇمىي سىستېما سىممىتىرىك سىستېما بولۇپ ھىسابىلىنىدۇ ۋە مۇشۇ ئەندىزە بىلەن قۇرۇلغان دۇنيا سىممىتىرىك دۇنيادىن ئىبارەت. ئۇنىڭ خۇسۇسيىتى:
غەيىرى سىممىتىرىك دۇنيا
”ئىجادىي نەرسە“بىلەن ”تەقلىدىي نەرسە“ بىرمۇ-بىر ماسلىق تۈزمىسە بۇ خىل دۇنيا غەيرى سىممىتىرىك دۇنيا بولۇپ ھىسابلىنىدۇ. غەيرى سىممىتىرىك ھالەت ئومۇمەن ئىككى نوقتىدا ئىپادىلىنىدۇ.
(1) ئەندىزە سوبيېكتى بولغان“ئىجادىي نەرسە“دىكى ئۆزگۇرۇش ۋە ئىچكى زىدىيەتلەر.
(2) ئەندىزە ئوبيېكتى بولغان ”تەقلىدىي نەرسە“دىكى ئۆزگۈرۈش ۋە ئىچكى زىدىيەتلەر.
دېمەك، ھەرئىككى نۇقتىدا ياكى بىر نوقتىدا ئەسلىگە سادىق بولماسلىق ھالىتى مەۋجۇت ئىكەن، ئۇ ھالدا بۇ خىل دۇنيا سىممىتىرىك دۇنيا بولالمايدۇ. غەيرى سىممىتىرىك دۇنيانىڭ ئالاھىدىلىكى شۇكى:
(1) ئۆزگۈرۇشچان بولىدۇ. (2) ئىچكى زىدىيەتلەرگە تولغان بولىدۇ. (3) بىرلىككە كەلمىگەن بولىدۇ. (4) ھاياتى قۇدىرەتكە تولغان بولىدۇ. كۆرىنىپ تۇرۇپتۇكى، ئىنسانيەت جەمىيىتى تاھازىرغىچە مەيلى ئىلىم-پەن مەيلى باشقا نوقتىلاردىن ئېتايلى، غەيرى سىممىتىرىك ھالەتنى ساقلاپ كەلدى ۋە ساقلاپ كەلمەكتە.
”ئىجادىي نەرسە“نىڭ ئىنقىلابيلىقى
(1) تارىخى نوقتىدىن ۋە ئومۇمىيلىقتىن قارىغاندا، ”ئىجادىي نەرسە“ئىنقىلابى بولىدۇ. ”قۇياش مەركەز تەلىماتى“، ”نىسبىيلىق نەزىريىسى“ قاتارلىقلار بۇنىڭ رۇشەن دەلىلى. گالىلىي، نيۇتۇن، ئارخېمىد قاتارلىقلارنىڭ تەلىماتى ئەينى ۋاقىتتا، ئەنە شۇنداق ئىنقىلابىي ھادىسە سۈپىتىدە مەيدانغا كېلىپ، ئىلم-پەن تارىخىدا ئالەمشۇمۇل بۇرۇلۇش ياسىمىغانمىدى؟!.
(2) ”ئىجادىي نەرسە“ ئۆز نۆۋىتىدە، ئۆزى تۇغۇلغان جەمىيەتكە نىسىبەتەن ”قارشى ئىلنمايدىغان نەرسە“ بولۇپ قالىدۇ. بىرۇنونىڭ ئوتتا كۆيدۇرۈلىشى، گالىلينىڭ جازالىنىشى،ئېنىشتېيننىڭ مەسخىرىگە ئۇچۇرشى رىئال پاكىت.
(3) ”ئىجادىي نەرسە“ ئۆز نۆۋىتىدە، مۇقەرەر نەرسە بولۇپ ھېسابلىنىدۇ. ئىنسانىيەت تارىخىدىكى نوپۇزلۇق تەلىماتلار، ئۆز زامانىسىدا قانچە كەمسىتىلىشىدىن قەتئىنەزەر ھامان غەلبىگە ئېرىشىپ كەلدى.
(4) ”ئىجادىي نەرسە“ تارىخى ۋەزىپىسىنى تاماملاپ بولغاندىن كىيىن، ”كونسىرۋاتىپ نەرسە“ گە ئايلىنىپ قالىدۇ. نىيۇتۇن مەلۇم مەنىدە ئېنىشتېيننىڭ دۇنياغا كىلىشىگە ”ئاداۋەت“ تۇتمىدىمۇ؟!
”تەقلىدىي نەرسە“نىڭ كونسىرۋاتىپلىقى
(2) ”تەقلىدىي نەرسە“ نوپۇز تىكلەپ، ”مۇقەددەس نەرسە“گە ئايلانسا، ئۆز مەنبەسىدىن باشقا ھەرقانداق ئىنقىلابى خاراكتېرگە ئىگە، ”ئىجادىي نەرسە“نى چەكلەيدۇ. ”مۇقەددەس نەرسە“ چېقىلغىلى بولمايدىغان نەرسە بولغانلىقى ئۇچۇن، ئەڭ كونسىرۋاتىپ بولىدۇ. ئىنسانىيەتنىڭ ئىجادىي تەپەككۇرى، تەسەۋۋۇر ئىقتىدارى، گۇمانلىنىش ئىقتىدارى ۋە ھوقۇقى، ئىنسانىيەت ئۆزى كەشىپ قىلغان ”مۇقەددەس نەرسە“ نىڭ زەربىسىگە تا ھازىرغىچە ئۇچىراپ كەلمەكتە.
4. ماشىنىنىڭ ئادەملىشىشى ۋە ئادەمنىڭ ماشىنلىشىشى
ماشىنا دىگەن نىمە؟