cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Николай Юкачев
Биографиясе
Авылда мәктәпне тәмамлагач, 1974 елда Казан театр училищесына укырга керә.
Гафурова
Гафурова ― фамилия.
Заит җәмигъ мәчете (Октябрьск)
Архитектура
Җәмигъ мәчете Октябрьскиның (1946 елдан шәһәр) халык күп яши торган микрорайонында, шәһәр читендә, шәһәрдән «М-5» федераль юлына чыгучы урамда, калкулыкта урнашкан һәм ерактан яхшы күренә. Бина 3 катлы, әмма мәйданы буенча зур түгел, архитектурасы шактый матур һәм үзенчәлекле (новодел). Мәчет бинасы сигезкырлы корылманы хәтерләтә, бинаның һәр ягыда чыгынкы очлы терәтмәсе (пристрой) бар, өстән караганда бина сигезкырлы йолдыз формасында кабул ителә. Мәчетнең ак диварлары ачык яшел төсмерләргә буялган түбәсе белән, шундый ук тәрәзә рамнары белән бик яхшы яраша. Гөмбәзе юк. Түбәгә урнаштырылган манарасы артык биек түгел, төнлә ерактан ук күренеп торучы яшел утлар белән яктыртыла. Мәчетнең тәрәзәләре бик зур, мәчетнең бөтен биеклегендә диярлек, алар аша бинага күп яктылык үтеп керә. Намаз залының түшәмендә Аллаһы (الله) сүзе язылган. Михраб янәшәсендәге диварда төсле паннода Мәккәдәге Кәгъбә ташы сурәтен күрергә мөмкин.
Җитәкчеләр
Шулай ук Россия мөселманнарының Үзәк Диния нәзарәте карамагындагы «Нур әл-Ислам» (Нуруль Ислам) мәдрәсәсе (Комсомол ур., 22) гамәлдә. РМ ҮДН карамагындагы мәчетләр имамнары биредә белемен күтәрә.
Бикмурзин
Бикмурзин ― фамилия.
Seranganda Hind dine
Serangan ul Indoneziyadä, Balida, Denpasardan 500 m ğa könyaqqaraq urnaşqan keçkenä utrau. Utraunıñ ozınlığı 2,9 km һäm kiñlege 1 km. Halıq sanı - 3780 keşe (2015 yıl). Serangan administrativ yaqtan Bali, Denpasarnıñ ölеşe bulıp tora. Utrau kübesençä taşbaqalar buluı һäm Balinıñ altı iñ izge puralarnıñ berse Pura Dalem Sakenan öçen mäşhür. Ul Baliğa yul küpere belän totaştırılğan.
Чалкан теле
Текст мисалы
Түбәндә челкан телендә челкан сөйләмендә мәкаль китерелгән:
Agelenidae гаиләлеге үрмәкүчләре исемлеге
Agelenella
Agelenella Lehtinen, 1967
Calilena
Calilena Chamberlin & Ivie, 1941
Draconarius
Draconarius Ovtchinnikov, 1999
Hadites
Hadites Keyserling, 1862
Mahura
Mahura Forster & Wilton, 1973
Казанлык
Казанлык (котловина, structural basin) – конус формасындагы түбәнлек, рельефның төп формаларыннан берсе, аның батынкы яисә тискәре формасы. Җир өслегендәге бар яктан да йомык, бер яки капма-каршы ике ягыннан ачык булган (елга аккан) түбәнлек.
Agelenidae гаиләлеге үрмәкүчләре исемлеге
Porotaka
Porotaka Forster & Wilton, 1973
Rothilena
Rothilena Maya-Morales & Jimenez, 2013
Spiricoelotes
Spiricoelotes Wang, 2002
Tararua
Tararua Forster & Wilton, 1973
Tegenaria
Tegenaria Latreille, 1804
Tortolena
Tortolena Chamberlin & Ivie, 1941
Wadotes
Wadotes Chamberlin, 1925
Фатыйма Мохтарова
Тәрҗемәи хәле
Тиздән Катя Мохтарованың таланты турында журналист Архангельский «Саратовский вестник»та язып чыга. Фатыйманы опера җырчысы улы виолончелист Каменский үз канаты астына ала. Әмма яңа йортта Фатыйманы асрау-хезмәтче итеп күргәннәр. Мондый мөнәсәбәткә үпкәләгән Мохтарова Каменскийлар йортыннан китә һәм Сарытау губернасы шәһәрләре һәм бистәләрендә хәйрия концертлары үткәрүне дәвам итә, журналист Архангельский киңәше буенча, үзенә музыка буенча белем алырлык акча туплый. 1912 елда ул яңа ачылган Сарытау Император консерваториясенә укырга керергә омтылыш ясый, тик «суыкларда җырлап йөреп карлыккан, октавадан кимрәк диапазонлы тавышы» аркасында аны кабул итмиләр. Әмма Мохтаровага танылган опера җырчысы Михаил Медведев игътибар итә, кызны өйрәтергә алына һәм ике атна эчендә аның тавышын көйли. Шулай итеп, Фатыйма Мохтарова – Сарытау консерваториясенең беренче студентлары арасында. Бу чорда ул әти-әнисе белән яшәгән һәм, консерватория уставына карамастан, илнең башка шәһәрләрендә чыгыш ясаган, гаиләне тоткан. 1913 елда шундый гастрольләрнең берсендә Мохтарова Бакуга килеп чыга, анда опера җырчысы Хөсәенкули Сарабский белән таныша. Мохтарованың авыр финанс хәле турында белгәч, Сарабский Баку нефть сәнәгатькәре һәм меценат (җырчының фамилиядәше) яшь җырчыга ярдәм итәргә үгетли, бай эшмәкәр акча бирергә ризалаша.
Альберт Суфианов
Тәрҗемәи хәле
1991 елдан Иркутск балалар клиник хастаханәсенең хирургия бүлегендә табиб-нейрохирург булып эшли башлый. 1996 елда биредә, Россиядә беренчеләрдән булып, балалар нейрохирургиясе бүлеген ача.
Азат Бикмурзин
Тәрҗемәи хәле
1969 елның 1 гыйнварында Казакъстан ССР Караганды өлкәсе Шахтинск шәһәрендә (1961 елга кадәр Тентек бистәсе) туган. Әтисе Шәүкәт Бикмурзин чыгышы белән Апас районы Борнаш авылыннан (Гөлчирә Гафурова-Бикмурзина белән әтиләре бертуган), бүген Түбән Камада яши.
Хезмәт юлы
2020 елның июненнән — «Татнефть» нефть-газ химиясе комплексы директоры.
Тарихи мәчет (Борай)
Тарих
1906 елда Борайда 6 мәчет һәм 4 мәдрәсә булган. Беренче гильдия сәүдәгәре Шәрәфетдин Хәмитов 1914 елда яңа гыйбадәт йорты төзи башлый. Түбәне һәм манараны төзеп бетерәсе кала. Кулга алынуга эләкмәс өчен, 1918 елда сәүдәгәр гаиләсе белән өйдән чыгып китә һәм Кытайга китә. Борайдагы 7нче Җәмигъ мәчете ул вакытта ачылмый кала.
Менджанганда Һинд дине
Менджанган Утравы Балидан төньяк-көнбатышка 5 мильдә урнашкан һәм ул Индонезия архипелагының өлеше булып тора. "Менджанган" Индонезия телендә "Болан" дигәнне аңлата. Бу атама асаба кешеләр тарафыннан утрауга һәр язны кыргый боланнар килүен һәм якынча 1,2 миль араны узуларын күрүе өчен бирелгән.
Сабанс-Яр
Географиясе
Авыл Тияк ерганагының уң ярында, Совет районының көньяк өлешендә, шулай ук шәһәр чикләренә кертелгән элеккеге Сәмәк авылы каршында урнашкан. Шәһәр үзәгенә кадәр ара туры сызык белән 6 км, юл белән 8 километр
Инфраструктурасы
Авылда универсаль тәгәрмәч тракторы һәйкәле урнаштырылган.
Зөфәр Зәйнуллин
Тәрҗемәи хәле
Зөфәр Зәйнуллин, Советлар Союзы Маршалы С. С. Бирюзов исемендәге Кызыл байраклы Рига югары хәрби-сәяси училищесының механика факультетын тәмамлап (1980), 17 ел Совет Армиясендә хезмәт итә.
Олы Баек
Урамнары
Урам исеме :
Гөлчирә Гафурова
Тәрҗемәи хәле
1926 елда «Азат хатын» журналы редакциясенә эшкә килә. 1926-1929 елларда журналның җаваплы сәркатибе вазифасын башкарган шагыйрь Һади Такташ (1901―1931) Гөлчирәне журналистика серләренә төшендерә, материал табарга, аны журнал битләренә чыгарырлык хәлгә китерергә өйрәтә. Нәзакәтле, ипле, тәрбияле Гөлчирә ― шагыйрьнең эчкерсез чын мәхәббәте була. Әмма Гөлчирә Казанга партия эшенә кайтарылган Сибгатулла Гафуров белән таныша һәм аңа кияүгә чыга.
Әнвәр Гәрәев
Төп хезмәтләре
Ә. З. Гәрәев тарафыннан фәнни мәктәпкә нигез салына, аның төп фәнни юнәлешләре ― Кыргызстанда җиләк-җимеш үсемлекләре интродукциясе һәм селекциясе, биологиясе, начар мохит шартларына бирешми торган югары сыйфатлы, уңыш бирүчән җиләк-җимеш үсемлекләренең яңа сортларын булдыру, аларның экологик-физиологик, биохимия, цитогенетик үзенчәлекләрен өйрәнү. Ә. З. Гәрәев 9 фән кандидаты әзерләгән. Аның фәнни-оештыру эшенең юнәлешләрен КР Милли фәннәр академиясе әгъза-корреспонденты биология фәннәре докторы В. П. Криворучко, биология фәннәре кандидаты өлкән фәнни хезмәткәр И. В. Солдатов, биология фәннәре кандидаты Т. Жапарбаев һ. б. дәвам иткән һәм үстергән.
1947 елда авыл хуҗалыгы фәннәре кандидаты, 1957 елда биология фәннәре докторы гыйльми дәрәҗәсенә диссертацияләр яклаган. 1959 елда аңа профессор дәрәҗәсе бирелә, 1964 елда Кыргызстан ССР Фәннәр академиясенең әгъза-корреспонденты итеп сайлана.
Нуса Лембонганда Һинд дине
Асаба икътисад
Икътисад күбесенчә туризмга нигезләнгән һәм Нуса Лембонган нинди дә булса әһәмиятле туризмга нигезләнгән инфраструктурасы булган өч янәшә утрауның бердәнбере булып тора. Шулай ук авыл хуҗалыгы да бар. Микросәнәгать булып суүсемнәр үстерү торган, 2015 елда туризмга һәм пычрану сәбәпле ул мөмкин була булмауга күрә туктатылган булган. Утрауда берничә кунакханә һәм хәттә кечкенә гимнастика залы бар.
Локстене Диэвтури изге урыны
Локстене Диэвтури изге урыны (латыш телендәːLokstenes dievturu svētnīca) ул Латвиянең Видземе төбәгендә Аизкраукле муниципалитетында Диэвтури дини бинасы. Ул 2017 елда инаугурацияләнгән булган һәм Latvijas Dievturu sadraudze тарафыннан тугъры церемонияләре һәм ел саен бәйрәм итүләр өчен кулланыла.
Хәзерге заман мәҗүси хәрәкәтләре исемлеге
Төрки - Монгол
Тәңречелек хәрәкәтләре исемлеге
Салават Йосыпов
Салават Йосыпов, Салават Ибраһим улы Йосыпов (1950 елның 3 гыйнвары, СССР, РСФСР, Самар өлкәсе, Камышлы районы, Иске Ярмәк) ― спортчы (гер күтәрү, милли көрәш), гер күтәрү буенча СССР спорт мастеры (1980), милли көрәш буенча РСФСР спорт мастеры (1981), Татарстанның атказанган спорт мастеры (1999), Татарстанның (2001) һәм Россия Федерациясенең (2001) атказанган тренеры.
Гаиләсе
Өйләнгән, ике баласы. Улы Илдар – ату спорты буенча «Әлмәтнефть» НГДУ чемпионы.
Дон Мигель Руис
Биография
1997 елда The Four Agreements (Дүрт Килешү) нәшер ителгән булган; ун елдан артык New York Times бестселлеры булган. Аннан соң башка китаплар барган: The Mastery of Love (Мәхәббәт Осталыгы), The Voice of Knowledge (Белем Тавышы), The Circle of Fire (Ут Түгәрәге), The Four Agreements Companion Book (Дүрт Килешү Юлдаш Китабы) һәм The Fifth Agreement (Бишенче Килешү), дон Хосе белән хезмәттәшлектә. Аның The Toltec Art of Life and Death (Тольтек Тормыш һәм Үлем Сәнгате) 2015 ел ахырында нәшер ителгән булган.
Француз Полинезиясе гимны
Гөлләргә күмеп, хуш ис бөркегән.
Готһолд Вайль
Тәрҗемәи хәле
1918 елдан Пруссия Милли китапханәсенең Шәрык бүлеген җитәкли. 1931-1934 елларда – Франкфурт шәһәрендәге Гёте университетында шәрык фәннәре профессоры, Берлинның Яһүди институтында укыта.
Рифкать Имаев
Рифкать Имаев, Рифкать Гаян улы Имаев (1948 елның 12 феврале, СССР, РСФСР, ТАССР, Балык Бистәсе районы, Татар Казаклары – 2022 елның 5 марты, РФ, ТР, Түбән Кама) – шагыйрь, Татарстан Язучылар берлеге (2008 елдан) һәм Түбән Каманың «Кама таңнары» әдәби берләшмәсе әгъзасы. Татарстан Язучылар берлегенең Саҗидә Сөләйманова исемендәге әдәби премиясе лауреаты (2016).
Евгений Вагнер
Тәрҗемәи хәле
1941 елда Бөек Ватан сугышы башлану белән эвакуация госпиталенең хирургия бүлеге башлыгы буларак хезмәт итүгә керешә. 1941 елның сентябрендә «ышанычсыз» милләттән булган совет гражданнарыннан хезмәт армиясе оештырыла. Барлык этник алманнарны гамәлдәге армия составыннан чыгаралар. Е. А. Вагнер 1941-1945 елларда Соликамск районы Половодово авыл советы (2019 елдан Соликамск шәһәр округына кергән) Чёрное бистәсендә кара эшче хезмәтендә була.
1998 елның 14 сентябрендә вафат, Пермь шәһәренең Төньяк зиратында җирләнгән (27нче сектор).
Төп хезмәтләре
Якынча 360 фәнни публикация авторы, шул исәптән 19 монография авторы
Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте
Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте, шулай ук Кузбасс мөхтәсибәте (Духовное управление мусульман Кемеровской области, ДУМ КО, Кузбасский мухтасибат) – Кемерово өлкәсе мөселманнарын берләштерүче үзәкләштерелгән дини оешма. Россия мөселманнары Дини җыены составында. 2008 елда Кемерово шәһәрендә төзелгән «Мөнирә» мәчете нигезендә өлкәдәге мөселман җәмгыятьләрен берләштереп оештырылган. .
Диния нәзарәте
Озак вакыт дәвамында мөселманнарның өлкәдә бердәм үзәге булмый. 2008 елда Кемерово шәһәрендә «Мөнирә» мәчете ачыла, аның нигезендә Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте оештырыла. Кузбасс мөселманнары бер үзәккә берләшү фикеренә акрынлык белән килгән.
Айрат Хәмидуллин
Айрат Хәмидуллин :
Галсан Чинагийн
Алман телендә эшләре
(якынча инглиз атамалары белән)
Нур Ислам (мәчет)
Нур Ислам мәчете :
Нигез (химия)
Льюис теориясендә нигез
Льюис белән Брёнстед — Лоури теорияларендә нигезләр төшөнчәсе туры килә: икесендә дә нигезләр электрон парын бәйләнеш хасил итү өчен тапшыра. Ә алар арасындагы аерма бу электрон парының нәрсәгә тотынулуыннан гына гыйбарәт. Брёнстед нигезләре аның исәбенә протон белән бәйләнеш булдыра, ә Льюис нигезләре андый бәйләнешне буш орбитале булган теләсә кайсы кисәкчәләр белән хасил итә. Шулай итеп, бу теорияләр арасындагы мөһим аерма нигез төшөнчәсенә түгел, ә кислотага кагыла.
Льюис теориясе нигезләрнең Льюис кислоталары белән реакциягә керү сәләтенә сан бәяләмә бирүне күздә тотмый. Ләкин сыйфат бәясе өчен Пирсонның каты һәм йомшак кислоталар һәм нигезләр принцибы (КЙКП) киң кулланыла; аның буенча, каты кислоталар — каты нигезләр белән, ә йомшак кислоталар йомшак нигезләр белән реакциягә керүгә өстөнлек бирә. Пирсон буенча, нигезләрнең донор үзәгенә түбән полярлашу һәм югары электр тискәрелеге хас булса, алар каты нигезләр булып тора <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-0"> [10]   <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-0" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-0">. Ә югары полярлашучан һәм түбән электр тискәрелекле булган донор кисәкчәләре йомшак нигезләр була<span class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-1" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-1"> [10]   <span class="mw-ref" id="cxcite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-1" rel="dc:references" contenteditable="false" data-sourceid="cite_ref-.D0.A5.D0.B8.D0.BC.D0.B8.D1.87.D0.B5.D1.81.D0.BA.D0.B0.D1.8F_.D1.8D.D0.BD.D1.86.D0.B8.D0.BA.D0.BB.D0.BE.D0.BF.D0.B5.D0.B4.D0.B8.D1.8F.E2.80.941992.E2.80.94.D1.82._2.E2.80.94145_10-1">. Каты һәм йомшак кислоталар да каты һәм йомшак нигезләргә хас булган үзенчәлекләргә ия, аерма аларның донор түгел, акцептор кисәкчә булуынан гына гыйбарәт. КЙКП бәяләмәсенең санлы параметрлары юк, ләкин Льюис нигезләрен, аларның Льюиста нигезлеген исәпкә алып, якынча булса да рәтләргә тезеп куерга мөмкин. Мәсәлән, нигезләрнең йомшаклыгы түбәндәге рәтләрдә кими бара :
Усановичның гомуми теориясендә нигез
1939 елда М. И. Усанович тарафыннан чыгарылган кислоталар һәм нигезләрнең гомуми теориясендә нигез анионнарны (яки электроннарны) бирүче, катионнарны алучы матдә дип билгеләнә. Шулай итеп, Усановичның нигез төшенчәсенә Брёнстед нигезләре дә, Льюис нигезләре дә, янә элеккеге хәленә кайтаргычлар да керә. Моннан тыш, Усанович теориясендә нигез булу яки кислота булу төшөнчәсе матдәнең аның үзенә түгел, ә аны реакциягә эләктергән партнёрына бәйле функциясе дип карала.
Нигезләрнең көчен саннарда тасвирлау
Соңгы тигезләмәдән күренүенчә, нигезгә бәйле кислотаның кислоталылыгы никадәр түбән булса, бу нигезнең көче дә шулкадәр югарырак. Мәсәлән, су көчсез кислота булып тора һәм, протонны ычкындыргач, көчле нигезгә — гидроксид-ион OH− нигезенә — әйләнә.
Габдрахман туган якны өйрәнү музее
Габдрахман авылы Туган якны өйрәнү музее (Абдрахмановский краеведческий музей) ― Татарстанның Әлмәт районы Габдрахман авылында 2022 елның 6 августында ачылган социаль-мәдәният оешмасы (музей). Әлмәт районы территориясендә ачылган 6нчы музей.
Дамир Натфуллин
Хезмәт юлы
2001-2004 елларда – 3 нче Казан икмәк заводы ААҖ төнге икмәк кабул итүче;
Ленар Зарипов
Биография
2015 елдан 2020 елга кадәр Яр Чаллы шәһәре өченче чакырылыш Шәһәр Советы депутаты.
Пиаст Тәгәрмәч Остасы
Мирасы
Польша тарихының 1000-нән артык елында беркем дә Пиаст исемен йөртмәгән.
Айрат Җиһаншин (1984)
Биография
2001 елда авылында урта мәктәпне, 2006 елда Казан дәүләт энергетика университетын, 2015 елда РФ Президенты каршындагы Россия дәүләт хезмәте академиясен магистр-менеджмент белгечлеге буенча тәмамлаган.
2009 елдан 2013 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләренең Шәһәр яны РЭСы баш инженеры.
2016 елдан 2021 елга кадәр «Сетевая компания» ААҖ филиалы булган Буа электр челтәрләре директоры.
Айвар Билалов
Айвар Билалов, Айвар Ильяс улы Билалов (1990 елның 5 июне, СССР, РСФСР, Татарстан АССР, Әлмәт) – спортчы (көрәшче) һәм тренер, Россиянең спорт мастеры (2014), милли көрәш буенча 80 кг һәм аннан югарырак авырлыкта унике тапкыр Татарстан чемпионы, дүрт тапкыр Россия чемпионы, бер тапкыр дөнья чемпионы (2015).
Тәрҗемәи хәле
1990 елның 5 июнендә Татарстан АССРның Әлмәт шәһәрендә туган. Әти-әнисе Лениногорск районы Иске Иштирәк авылыннан.
Александр Никошин
Биография
2015 елның сентябреннән ТР Әлки муниципаль районы башлыгы.
Гаиләсе
Өйләнгән, ике баласы бар: улы һәм кызы.
Мөнирә (мәчет, Кемерово)
Мөнирә (Мунира) – Кемерово шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (җәмигъ мәчете). Россия мөселманнары Дини җыенына керүче Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте составындагы «Мөнирә» ислам оешмасы карамагында. Кемерово өлкәсе мөселманнарының Диния нәзарәте дә әлеге мәчет комплексында урнашкан.
Сергей Демидов
Сергей Анатолий улы Демидов (01.01.1978; Рус Никольскоесы, Лаеш районы, ТАССР) — Татарстанның Алексеевск районы башлыгы.
Биография
19.07.2012 - 21.02.2018 Татарстан Республикасы Җир һәм мөлкәт мөнәсәбәтләре министрының беренче урынбасары, ТР, Казан ш., Вишневский ур., 26 й.
Araneidae гаиләлеге үрмәкүчләре исемлеге
Acantharachne
Acantharachne Tullgren, 1910
Acroaspis
Acroaspis Karsch, 1878
Acrosomoides
Acrosomoides Simon, 1887
Anepsion
Anepsion Strand, 1929
Araneus
Araneus Clerck, 1757
Caerostris
Caerostris Thorell, 1868
Cyclosa
Cyclosa Menge, 1866
Cyrtarachne
Cyrtarachne Thorell, 1868
Gastroxya
Gastroxya Benoit, 1962
Mastophora
Mastophora Holmberg, 1876
Novakiella
Novakiella Court & Forster, 1993
Paralarinia
Paralarinia Grasshoff, 1970
Pasilobus
Pasilobus Simon, 1895
Perilla
Perilla Thorell, 1895
Plebs
Plebs Joseph & Framenau, 2012
Poecilopachys
Poecilopachys Simon, 1895
Thorellina
Thorellina Berg, 1899
Эйвиндур Петур Эрикссон
Эйвиндур Петур Эрикссон (1935 елның 13 декабрендә туган) ул Исландия язучысы. Ул шигърият, романнар һәм пьесалар язган. Аның эшләре хәзерге заман читләнү һәм кеше һәм табигать арасында мөнәсәбәт турында борчуларга мөрәҗәгать итә, еш аларга кара юмор якынлаша. Аның Landið handan fjarskans романы Халдор Лакснесс Әдәби Бүләген алган һәм 1997 елда Исландия Әдәби Бүләгенә лаек булган.
Укыту һәм массакүләм мәгълүмат чаралары
1978 һәм 1979 елларда Эйвиндур RÚV-ның Daglegt mál (Көн саен сөйләү) радио тапшыруы өчен җаваплы булган. Финляндиядә торган вакытта ул RÚV өчен радио яңалыклар корреспонденты буларак эшләгән. 1979 елда ул исланд теле турында ике телевидение программа ясауда катнашкан.
Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте
Тарих
1994 елда Ижауда мөселманнар инициативасы белән төбәк Диния нәзарәте (Ижау мфтияте) төзелә. Ул 1994 елның 8 февралендә Удмуртия юстиция министрлыгында рәсми теркәлү узган. ҮДН структур берәмлеге булып кала.
Сергей Димитриев
Биография
1982 елның 13 ноябрендә ТАССРның Кукмара районы Пчеловод авылында туган.
Рафил Сөнгатуллин
Биографиясе
2002 елдан 2004 елга кадәр Кайбыч РДВБСында ветеринария табибы, аннары КРГВО башлыгы урынбасары, 2012 елга кадәр Кайбыч районы дәүләт ветеринария берләшмәсендә ветеринар-эпизоотолог, 2012-2014 елларда 14 разрядлы Арыслан ветеринария участогы мөдире. Аннары Борындык ветеринария участогында мөдир булып эшләгән, 2014 елдан 2020 елга кадәр Морат ветеринария участогы мөдире булып эшли. 2020 елның 15 октябрендә Олы Кайбыч авыл җирлеге башкарма комитеты җитәкчесе итеп билгеләнә.
Анатолий Иванов (1960)
Анатолий Пётр улы Иванов (07.05.1960; Ылыя авылы, Мамадыш районы, ТАССР) — Татарстанның Мамадыш муниципаль районы Советы Рәисе, «Бердәм Россия» партиясенең җирле бүлекчәсе политсоветы секретаре, Татарстан Республикасының Атказанган икътисадчысы (2006 ел), икътисад һәм менеджмент докторы (2008 ел). Икенче класслы ТР Дәүләт Киңәшчесе (2005 ел), икенче класслы чын муниципаль киңәшче (2009 ел).
Фаиз Мөхәммәтшин
Хезмәт юлы
2008 елдан – Удмуртия мөселманнарының төбәк Диния нәзарәте рәисе.
Радмир Беляев
Биографиясе
Радмир Илдар улы Беляев 1987 елның 11 июнендә ТАССРның Яр Чаллы шәһәрендә туган.
Иман Нуры (мәчет, Казан)
Тарих
1993 елда Казанның Совет районы Нагорный бистәсендә ислам җәмгыяте оеша. 1994 елда «Иман Нуры» мәчете төзелә башлый. Бу бистәдә яшәүчеләрнең ислам дине нигезләренә, намаз укуга өйрәнү теләге белән аңлатыла. 1994 ел башында Нагорный бистәсендә яшәүчеләр исеменнән Әмин Гайнуллин белән Мидхәт Галиәхмәтов мәчет төзү өчен җир участогы бүлеп бирү үтенече белән Казан шәһәренең Совет районы администрациясе башлыгы Альберт Әсхәр улы Камалиевка мөрәҗәгать итә. Район хакимияте бистәнең үзәк урамында, элек зур бушлык булган урында 20 сутый җир бүлеп бирә. Беренче эш итеп, бистәдә яшәүчеләргә бушлык территориясен коры ботаклардан һәм куаклардан чистартырга туры килә. Шул мизгелдән мәчет төзелешенә контрольлек итүне Казан шәһәренең Совет районы башлыгы Альберт Камалиев үз өстенә ала.
1994 елның язында булачак мәчет нигезенә беренче таш салына. 1997 елның 14 декабрендә «Иман Нуры» мәчетен ачу тантанасы була. Мәчетнең рәсми исеме – Җирле мөселман дини оешмасы – Татарстан Республикасы мөселманнары Диния нәзарәтенең Казан мөхтәсибәтенең «Иман Нуры» мәчете мәхәлләсе
Эшчәнлек
Мәчетнең хәйрия бүлеге мохтаҗ гаиләләрнең төрле категорияләре өчен комплекслы ярдәм күрсәтүгә юнәлдерелгән. Мәчет карамагында 300гә якын гаилә бар: мөмкинлекләре чикләнгән балалар һәм кешеләр, күп балалы аналар, ялгыз аналар, өлкәннәр.
Марат Гафаров (1977)
Марат Ринат улы Гафаров (22.04.1977; Карашәм, Яшел Үзән районы, ТАССР) — Татарстанның Чүпрәле муниципаль районы башлыгы, Икътисад фәннәре кандидаты (2002).
Ижау җәмигъ мәчете
Тарих
Мәчетнең зурлыгы — 9,5, киңлеге — 6, биеклеге ― 6,5 сажин тәшкил итәргә тиеш булган. 1844 елның 12 августыннан башлап, Иван Петров белән завод җитәкчелеге арасында төзелгән контрактка тагын ике ел узган, бина төзелеше шул ук елны башланып, 1845 елның 1 сентябренә төгәлләнергә тиеш булган.
Әмма төзелеш бераз сузылган. Заводта кирәкле төзелеш материаллары булмау да, Петровның үз өстенә алган йөкләмәләренә мөнәсәбәте дә моңа сәбәп булган: төзелеш материалларын ул бары 1845 елның 1 мартына гына китергән, тәҗрибәсе булмаган хезмәткәрләрне генә яллаган, үзе төзелеш урынында күренмәгән. Нәтиҗәдә, көзгә бина бурасын төзеп өлгертәләр һәм киләсе елга кадәр аны утырсын дип шул рәвештә калдыралар. Мәчет 1846 елның 28 октябренә генә торгызыла, ә объектны тапшыруда бер елга якын тоткарлык булган өчен, табыш алу урынына Петров неустойка түләргә мәҗбүр була. Мәчет имамы итеп Хәбибулла хәзрәт Рәхмәтуллин билгеләнә, ә беренче намаз 1846 елның 2 ноябрендә укыла.
Ярты гасырдан соң, 1991 елда, манара төзелә, мәчет каршында мәдрәсә ачыла. 2004 елда мәчет кирпеч белән әйләндереп алынган. 1996 елның 28 июлендә аның янәшәсендә яңа мәчет төзелгән, чөнки мөселман бәйрәмнәре вакытында иске бина барлык дин тотучыларны сыйдырмый башлаган.
Михаил Афанасьев
Биографиясе
Казан дәүләт ветеринария медицинасы академиясен тәмамлаган (1993 ел).
Дивитиакус (Аэдуи)
Римга зиярәте
Безнең эрага кадәр 63 елда, Дивишакус Магетобрига Сугышында исән калган, анда Секуани һәм Арверни көчләре, Суэби патшасы Ариовистус Герман гаскәрләре белән бергә Аэдуины суйганнар. Шуннан соң, Аэдуи Секуанига ясак түләүчеләр булып киткән. Аэдуиның җиңелүеннән соң Дивишакус Римга сәяхәт иткән һәм Рим Сенаты алдында хәрби ярдәм сорап чыгыш ясаган. Анда булганда ул Цицеронның кунагы булган, ул аның рухият, астрономия һәм табигый фәлсәфә белеме турында яза һәм аны друид дип атый. Аны яхшы белгән Юлий Цезарь аны друид дип атамыйча, Дивишакусның дипломат буларак аеруча сәләтләрен билгеләп үткән.
Ридер (Алмания)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Стив Бламайерс
Вильям Шарп / Фиона МакЛауд
Бламайерс Вильям Шарп тормышы һәм эше буенча абруй. Ул 2008 елда Бөек Соклануның Кечкенә Китабы дигән Вильям Шарпның биографиясен нәшер иткән.
Алмаз Гыймадиев
Хезмәт юлы
Университетның дүртенче курсында укыганда республика балалар һәм яшүсмерләр газетасы «Сабантуй» редакциясенә хәбәрче булып эшкә урнаша. Университетта укуын тәмамлагач та, шул газетада 1996 елга кадәр эшләвен дәвам иттерә.
1991–1996 елларда ― «Сабантуй» балалар газетасында әдәбият бүлегендә эшли. 1996–1997 елларда ― Әтнә районы администрациясендә мәдәният бүлеге мөдире. 1997–2014 елларда ― «Казан утлары» журналында әүвәл бүлек мөдире, соңыннан җаваплы секретарь. 2014 елдан ― «Акчарлак» газетасының баш мөхәррире.
Иҗаты
А. Гыймадиев бала чагында ук хикәяләр, әкиятләр язу белән мавыга, мәктәптә укыганда аерым язмалары «Яшь ленинчы» газетасында (хәзерге «Сабантуй» журналы), «Ялкын» журналында басыла башлый.
Назлы Толга Бреннинкмейер
Назлы Толга Бреннинкмейер (1979 елның 8 ноябрендә туган, Анкара ) - Төркия журналисты һәм хәбәрчесе.
Лим Ки-йонг
Лим Ки-ионг (Lîm Kî-iōng, 林淇瀁; 1955 елның 7 маенда туган), тәхәллүсе Хионг-ионг (Hiòng-iông, 向陽), ул Тайваньлы әдип һәм университет профессоры.
Рәхимҗан Хөсәенов
Тәрҗемәи хәле
Хезмәт юлын Яшел Үзән районында башлап җибәрә: Ильич исемендәге күмәк хуҗалыкка (Күгәй авылы) баш инженер булып эшкә килә. 1981-1984 елларда ― Күгәй авыл советы рәисе.
Рөстәм Шәрипов (1982)
Биографиясе
2004 елда Башкорт дәүләт университетының Сибай институтын тәмамлый.
Әнисә Бикбулатова
Тәрҗемәи хәле
«Манас» Кыргыз-төрек университетында Кыргызстан татарлары хакында фәнни эш башкаручы PHD докторантлар белән җитәкчелек итә.
Толбазы
География
Авыл республика башкаласы Уфадан көньякка таба 78 км һәм Стәрлетамактан төньякка таба 35 км, Ак Күл тимер юл станциясеннән көнбатышка таба 30 км ераклыкта урнашкан. Авылның мәйданы: 1221,097 га.
Тимур Саматов (1992)
Тәрҗемәи хәле
1992 елның 4 апрелендә Казанда туган. Г. В. Плеханов исемендәге Россия икътисад университетын «сәүдә сәясәте һәм халыкара сәүдә» белгечлеге тәмамлаган (2015). Икътисад фәннәре кандидатлыгына диссертация яклаган.
Маруяма храмы
(Маруяма храмы, япон телендә:丸山神社) ул Япониядә, Токиода, Минатода, Таканавада Синтоизм храмы. Храм 1594 елда Токугава Иэясу кушуы буенча нигезләнгән булган.
Марат Әхмәтов (1937)
Концерт эшчәнлеге
Студент чорыннан актив концерт эшчәнлеге алып бара. Төрле елларда Советлар Союзы һәм Россиянең төрле симфоник оркестрлары һәм дирижерлары белән чыгыш ясаган. Бела Бартокның Оркестр белән скрипка өчен 1нче номерлы концертын (дирижер Илмар Лапиньш), Натан Рахлин җитәкчелегендәге Татар филармониясенең симфоник оркестры белән Рафаэль Беляловның каприччио концертын, консерваториянең актлар залында Морис Равельнең «Чегән рапсодиясе»н (Маҗарстан дирижеры Милош Эрдеи), Сарытау филармониясенең симфоник оркестры белән Альберт Леман концертын Сарытауда башкарган. Ел саен консерватория залларында концертлар белән чыгыш ясый.
Щинто
Щинто (Кытай иероглифлары белән: 神道, хирагана белән: しんとう）яки Щиндо (Кытай иероглифлары белән: 神道, хирагана белән: しんどう) яки Синтоизм ул Япония дине. Шулай ук Каннагараномичи (Кытай иероглифлары белән: 惟神道, хирагана белән: かんながらのみち）дип атала. Бу риваятьләргә, сигез миллион Илаһка, табигатькә һәм табигать юнәлешләренә нигезләнгән анимистик һәм борынгы бабаларга табыну дине. Синтоизм диненең үзәк идарәсе юк һәм тарафдарлар арасында төрле юллар бар. Синтоизм политеистик һәм барлык әйберләрдә бар дип ышанылган табигыйдан өстен берлекләр ками тирәли әйләнә. Ками һәм табигый дөнья арасында бәйләнеш Синтоизмның анимистик дип танылуына китергән. Камиларга камидана көнкүреш изге урыннарында, гаилә изге урыннарында һәм дзиндзя җәмәгать изге урыннарында табыналар. Соңгыларында персонал булып каннущи буларак мәгълүм каһиннәр тора, алар шул урында храмда булган махсус камига ашамлык һәм эчемлек тәкъдимнәрен күзәтеп тора. Бу кешеләр һәм камилар арасында гармонияне үстерү һәм соңгыларның алкышына ирешү өчен эшләнә. Башка киң таралган ритуалларга кагура биюләре, узу ритуаллары һәм фасыл фестивальләре керә. Җәмәгать храмнарында багучылык формалары җайлаштырылган һәм дин тарафдарларына амулетлар кебек дини объектлар тәэмин ителә. Щинто динендә төп концептуаль игътибар үзәге сафлыкта, күбесенчә чистарту практикалары ярдәмендә, мәсәлән, ритуаль юыну һәм коену, бигрәк тә табыну алдыннан. Ышану күп төрле асаба һәм төбәк формаларда яши. Щинто аспектлары яңа дини хәрәкәтләргә кертелә. Щинто храмнары (дзиндзя) күбесенчә Япониядә урнашкан, биредә 100 000-нән артык храм. Шулай ук Америка Кушма Штатларында дзиндзялар бар, анда Европа килеп чыгышлы Американнар да йөри. Храмда японнар да, төрле килеп чыгышлы Американнар да хезмәт итә. Бразилиядә иммигрантлар берничә дзиндзя нигезләгәннәр. Шулай ук Тайваньда (Тайван дзингу), Сахалин утравында (Карафуто храмы), Кореяда (Тёсэн дзингу), Палауда (Корор утравында), Сан-Маринода (Серравалле) Синтоизм храмнары төзелгән булган. Америка Кушма Штатларында Синтоизм храмнары пантеонына Джордж Вашингтон һәм Камеамеа I Һавайи патшасы рухлары керә. Америка Кушма Штатларының Бөек Цубаки храмының баш каһине булып Коити Бэрриш тора. Хәзерге Япониядә каннущи (Щинто дине каһине) булырга теләүчеләр өчен ике төп өйрәтү университеты бар, Токиода Кокугакуин университетында һәм Миэ префектурасында Когаккан университеты. Аларда уку дәвере 1 елдан 2 елга кадәр аерылып тора, ә уку планы "Синтоизм храмнары ассоциациясе" алга сөргән таләпләргә туры килә. Әмма бер айга кадәр тизләтелгән курсларны узарга тәкъдим итә торган рәт башка программалар бар, шуннан соң студент башта имтихан тапшырып сертификат ала. Кайбер храмнар каннущи аккредитациясен аларда узарга мөмкинчелеген тәкъдим итә. Хәзерге вакытта тәҗрибә һәм белем белән аерылып тора торган биш төр каннущи бар: гудзи (иң олы каһин), аның ярдәмчесе гонгудзи, өлкән һәм кече каһиннәр неги һәм гоннеги һәм аннан соң каннущи. Шулай ук биш рәсми рангтан торган шкала бар. Храмда баш каһин гудзи дип атала. Шулай ук храмнарда дзиндзя мико (алар инглизчә кайчак "shrine maidens" дип атала) ярдәм итәләр.
Рәмзия Усеинова
Рәмзия Усеинова, Рәмзия Гали кызы Усеинова (1952 елның 3 сентябре, СССР, РСФСР, Татарстан АССР, Казан) ― музыка белгече, мәдәният эшлеклесе, Татарстан Композиторлар берлегенең җаваплы секретаре (1984―2012 елларда). Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (1995).
Үзәк Африка Җөмһүрияте гимны
[è ɡ͡bʷú kùà̯‿ⁿzō.nʲí nà nɛ̄̃.gɔ̄ tɛ̀.rɛ̄] [è k͡pʷē‿ⁿdʲì.ā‿ⁿzō.nʲí nà mā̃.gɔ̄ tɛ̀.rɛ̄] [è kʲí̃.dà wà.sʲī.ō.bʷé ē tõ.bʷà pá.sì] [è jáà̯ bʷã.dɛ́.rà tʲí kɔ̄d.rɔ̄ tʲí ē] Тәрҗемәсе
ЯҢАРЫШ Үзәк Африка, бантулар бишеге! Шәрәфле тормыш — бу ихтыярың! Күптән көлкегә калган, изелеп, Золым богавын ватып ташлавың. Хезмәт һәм тәртип аша — мәртәбә, Хокуклар яулап, бердәм буласы. Бу яңа авыр юлны үтәргә! — Ата-бабаның гозер нидасы.
Айсихаити
Айсихаити элек Или фетнәсе белән бәйләнгән берничә югары дәрәҗәдәге түрәләрнең берсе була, 1949 елда Кытай Халык Республикасына Синьцзян кушылганнан соң Кытай Коммунистик партиясенә кушыла. 1954 елда ул Беренче Милли Халык Конгрессына сайлана. Ул 1956 елның августыннан 1968 елның сентябренә кадәр Синьцзян автономияле хакимияте вице-председателе булып эшли. Айсихаити 1968 елда югалган һәм, мөгаен, 1968 елгы Мәдәни Революция вакытында үтерелгән дип уйланыла.
Jetkinshek
Тарихы
“Jetkinshek” газетасы 1932 елның 20 гыйнварыннан башлап 1550 нөсхәдә иске латин графикасында аена өч мәртәбә чыгарыла башлый. Газетаның беренче редакторы — Максуд Якубов. 1933 елдан аена биш мәртәбә, 500 нөсхәдә басылып чыга башлый, шул вакытта редакторы Наурыз Япаков була.
Аскар (Әбҗәлил районы)
Тарих
1919-1930 елларда – Тамьян-Түңгәвер волостеның үзәге. 1920 елда авылда 1193 кеше яшәүче 284 хуҗалык була.
Абдулла Алиш исемендәге премия
Лауреатлар
Моны да карагыз: Төркем:Абдулла Алиш премиясе лауреатлары
Шәмсетдинова
Шәмсетдинова ― фамиия.
Пулоди Парвиз
Парвиз Пулоди (Парвиз Пӯлодӣ,  чын исем — Парвиз Поладович Абдулазизов, Абдулазизов Парвиз Пӯлодович; нәсел. 1970 елның 12 феврале, Калай Гиссар, Гиссар өлкәсе, Таҗик ССР, СССР) — Совет һәм Таҗик композиторы, җырчы, театр һәм кино актеры.
Биография
Парвиз 1970 елның 12 декабрендә Хиссар шәһәре янындагы Калай Хиссар авылында авыл укытучысы гаиләсендә туган. Мәскәү югары театр мәктәбен тәмамлаучы. Шепкин Мали театрында.
Галиәхмәт Шаһи
Иҗаты
Үзенең бөтен рухи көч-сәләтен гомере буе хыялында йөрткән әдәби иҗатка – шигърияткә багышлый. . Шигырьләрендә үзенең узган тормыш юлы, әти-әнисенә һәм туганнарына булган олы хөрмәте, туган авылын һәм аның табигатен ярату, беренче яшьлек мәхәббәте, олыгая барган саен фәлсәфи уйланулары чагыла.
Яһүдия Арысланы
Яһүд-христиан традициясендә
Бу сүз иудаизмда да, христиан динендә дә кулланыла, ләкин төрле мәгънәдә:
Христианлык
Христиан динендә "Яһүдиянең Арысланы" термины Гайсә Мәсихне чагылдыру өчен кулланыла, чөнки ул Яһүд кабиләсе әгъзасы булган һәм Яңа Васыятьтә ул "Давыт кабиләсенә" искә алына. Охшаш сүзләр Апокалипсис китабында Гайсәне билгеләү өчен кулланылган: "Аннары өлкәннәрнең берсе миңа болай диде: «Елама, чөнки Давыт тамыры булган Яһүд кабиләсе Арысланы бар. китапны ачу һәм җиде мөһерен бушату өчен җиңегез.»
Шкаповка
Тарих
1967 елдан 1998 елга кадәр Шкаповкада Азнакай балалар интернатының пионер лагере (ял һәм хезмәт лагере) оештырыла (директорлар Шакирҗан Хисами улы Җәләев, Эльвира Нури кызы Хаҗиәхмәтова).
Lëtzebuerger Online Dictionnaire
Lëtzebuerger Online Dictionnaire, кыскача LOD (яки люксембург теленең онлайн сүзлеге) - ул алман теле, француз теле, португаль теле һәм шулай ук инглиз теле тәрҗемәләренә бәйләнеш белән онлайн сүзлек.
Нургали Хәсәнов
Тәрҗемәи хәле
1883 елда гыйльми дәрәҗә ала һәм 1883-1885 елларда Бохараның бер мәдрәсәсендә укыта. 1885-1886 елларда «Гатар» мәдрәсәсен җитәкли. 1886 елның 12 декабрендә Буаның Беренче җәмигъ мәчете мәхәлләсе каршындагы «Нурия» (хәзерге Буа) мәдрәсәсенең имам-хатыйбы итеп биилгеләнә. 1886 елдан вафатына (1919 елның 19 маена) кадәр Буа шәһәренең мәдрәсә мөдәррисе. 1902 елдан Буа шәһәре ахуны – Ырынбур мөселман диния нәзарәтенең әлеге төбәктәге вәкиле.
Гаиләсе
Улы Гаяз(с)етдин Нургали улы Хәсәнов (1889―1937), I баскыч Буа совет мөселман мәктәбе директоры һәм 1923 елга кадәр Буаның Беренче җәмигъ мәчете имамы.
Әлфия Галимова
Тәрҗемәи хәле
1950-1961 елларда – Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры солисты. Җырчы үзенең дебюты дип Глинканың «Иван Сусанин»ында Антонида партиясен саный. Аның беренче рольләренең берсе – Бизеның «Кармен»ында Фраскита партиясе. «Севильский цирюльник», «Иван Сусанин», «Алтынчәч», «Башмагым», «Снегурочка» һ. б. спектакльләрендә җырчы төп партияләрне башкара.
1961-1963 елларда Мәскәү дәүләт консерваториясендә (фәнни җитәкчесе Д. Б. Белявская) аспирантурада укый.
Афанасий Калашников
Биографиясе
Афанасий Семен улы Калашников 1903 елның 18 февралендә Казан губернасы Зөя өязе Өлҗән вулысы Өлҗән авылында туган (хәзәерге Татарстанның Кайбыч районы Ульянково авылы). Рус милләтеннән.
Морат Ишмәмәтов
Ишәмәтов Морат Хафиз улы (1925 елның 10 сентябре, Мәскәү - 1990 елның 5 гыйнвары, Мәскәү) - совет плакат рәссамы, СССР Рәссамнар Союзы әгъзасы. График рәссамы Илдар Урманченың абыйсы.
Роальд Даль
Роальд Даль (13 сентябрь 1916 - 23 ноябрь 1990) Уэльс романисты һәм кыска хикәя язучысы. Уэльсның Кардифф, Лландаф шәһәрендә норвег гаиләсендә туган Даль 1940-нчы елларда балалар китаплары арасында иң күп сатыла торган  авторларның берсе. Чарли һәм шоколад фабрикасы исемле китабы премиягә лаек булды. Әлеге әсәрен дәвам итеп ул Чарли һәм зур пыяла лифт китабын яза. Шулай ук өченче китапны да яза башлый, ләкин тәмамлый алмый. Барлыгы дүрт премиясы бар.
Алексей Саланов
Биография
1928 елдан ВКП (б) әгъзасы. 1930 елда экономист-планлаштыручы һөнәре буенча Казан дәүләт университетының икътисад факультетын тәмамлаган.
Кәкре Елга МТСы
Таралу
Кәкре Елга МТСының 1940-1957 еллардагы еллык хисаплары, җитештерү-финанс планнары Азнакай районы башкарма комитетының архив бүлегендә 52нче сан астында саклана.
Балаклея
Исеменең килеп чыгышы
Шәһәр үз исемен Балаклейка елгасыннан алган ( астионимның гидронимик версиясе), бу төрки телдә "балыклы елга" дигәнне аңлата.
Горныйда күпләп кеше үтерү
Тикшерү барышы
Икенче Көнчыгыш округ хәрби суды сайтында Байкал арты краенда хәрби частьтә сигез хезмәттәшен үтергән солдат Рамил Шәмсетдинов эшен присяжныйлар суды караячак, дип хәбәр ителә.
Рамил Шәмсетдиновны гаепләү
2020 елның 28 декабрендә присяжныйлар Рамил Шәмсетдиновны «сигез хезмәттәшен атып үтерүдә гаепле» дип, шул ук вакытта «җәзаны киметүгә лаек», дип таба.
2021 елның 21 гыйнварында Читадагы 2-нче Көнчыгыш округ хәрби суды Шәмсетдиновны 24 ел һәм 6 айга катгый режимлы колониядә тоту шарты белән ирегеннән мәхрүм итә.
Муса Җәлил һәйкәле (Күкчәтау)
Тарих
Бюст 2016 елның августында ук Казакъстан Республикасы Акмола өлкәсенең татар-башкорт җәмгыяте тарафыннан әзерләнгән, әмма аны урнаштыруга рөхсәт 2022 елда гына алынган.
1922 елга кадәр Муса Җәлил комсомолның Кыргыз АССР Орск өяз комитеты хезмәткәре була һәм, казакъ телен яхшы белеп, еш кына казакъ аулларында була, анда җирле яшьләр белән очрашулар үткәрә.
Үрнәк (Азнакай районы)
География
Азнакай – Җәлил асфальт юлының 6нчы километрында сул якта, Кәкре Елга авылыннан 6 км, Куәтле Елга авылыннан 3 км ераклыкта, Коры Кул башы дип аталган урман аланында урнашкан булган. Авылның табигате бай: авылны һәрьяклап урманнар каплаган, өч чишмәсе булган. Авылны Кәкре елан чокыры дигән елгачык икегә аерып торган. Аның аша салынган кабык күпер аша Куәтле Елга авылына юл чыгып киткән.
Халкы
Халык саны – 53 кеше (1930 ел, татарлар), 140 кеше (1940 ел, татарлар), 88 кеше (1958 ел, татарлар), 70 кеше (1963 ел, татарлар). Авылда Вафиннар, өч Мостафиннар (Һади, Габдрахман, Хәф), Фәсхетдиновлар, Хәсәновлар, Нигъмәтҗановлар, өч Шакирҗановлар (Галимҗан, Салихҗан, Сәлимҗан), Хәйруллиннар, Хәбировлар, Миңнебаевлар, Гатиннар, Җамалиевлар, Мортазиннар, Хәбибуллиннар, Хәлиуллиннар, Әһлиуллиннар, Нуриевлар, ике Гәрәевлар (Әхмәтсафа, Гәрәйхан), Вәгыйзовлар (Луганск шәһәренә күченгәннәр), Алтынбаевлар, Минһаҗевлар, Җиһаншиннар, Хәбировлар һ. б. гаиләләре яшәгән.
Тарих
1950-елларда хуҗалыклар берләштерелә. 21 ел мөстәкыйль хуҗалык булып яшәгәннән соң, «Үрнәк» күмәк хуҗалыгы «Марс» колхозы (1928 елда Кәкре Елгада оешкан) составына бер бүлекчә булып керә. «Үрнәк»тән башка, «Марс» колхозы составына Куәтле Елга, Якты Юл, Яшләү, Кәтем авыллары кертелә. Авыл халкы Үрнәктә яшәп, эшләргә 5 км ераклыктагы Кәкре Елга авылына йөрергә мәҗбүр булган. Шуңа күрә авыл халкының кайсы яңадан Кәкре Елгага, кайсы Азнакайга күченә башлый. 1973 елда иң соңгы булып Әхәт Миңнебаев күченгән. Авыл 1989-1990 елларда таралып бетә.
Озан (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы — 6,60 км².
Миңневасыйк Абдуллин
Тәрҗемәи хәле
1946 елның 14 февралендә Ярмәкәй районы Рәтамак авылында туган. 1977 елда Ленин һәм Кызыл Байрак орденлы П. Ф. Лесгафт исемендәге дәүләт физик культура институтын тәмамлаган.
Җидесу өлкәсе (Казакъстан)
Тарих
Җидесу өлкәсе үз чикләрендә 1997 елда бетерелгән элеккеге Таллыкурган өлкәсенә тәңгәл килә.
Азат Ислаев
Хезмәт эшчәнлеге
2006-2010 елларда – Казанда «Региональ җир хезмәте» (Региональная земельная служба) ҖЧҖдә юрист, соңрак башкаручы директор вазыйфаларында.
2008 елдан – «Җир кишәрлекләре хезмәте» (Служба земельных отводов) ҖЧҖ финанс директоры.
Чарык (аяк киеме)
Эшләнеше
Кунычының биеклеге 40-60 см булган чарыкны тез астыннан үрелгән бәйләвеч белән уратып бәйләп кигәннәр.
Абай өлкәсе
Тарих
2022 елның июнендә узган референдум белән расланган Конституциягә төзәтмәләр, шулай ук Президентның 2022 елның 8 июнендәге указы нигезендә, өлкә акимнары яңа кагыйдәләр буенча, башкала, өлкә үзәкләре, республика әһәмиятендәге шәһәрләрнең мәслихәтләрендә тавыш бирү юлы белән сайлана.
Яшләү
Яшләү (Яшляу) ― Татарстан Республикасы Азнакай районында бетерелгән торак пункт, 1931-1996 елларда Азнакай районы Кәкре Елга авыл советына караган. Белешмә басмаларда 1986 елдан соң телгә алынмый. Соңгы хуҗалык авылдан 1996 елда күченеп киткән.
1552 (җыр)
«1552» — УСАЛ рэп башкаручысы җыры. Җырда татар халкының 1552 ел вакыйгаларыннан башлап бүгенге режимга кадәр үзаңын югалтуы сурәтләнә. Бу җыр төшенкелек хисләренә сендерелгән булса да татарларны үзгәрергә ялвара.
Илдус Сәгъдиев
Хезмәт юлы
1974-1981 елларда – Арча педагогика училищесының укыту эшләре буенча директор урынбасары.
Хөсәен Хәйруллин
«Әлифба» музеен оештыручы
1998 елның октябрь аенда Арча педагогика көллиятендә Сәләй Гататович Вәгыйзовның 90 яшьлек юбилее уңаеннан кичә үткәрелә. Татарстанның ул вакыттагы (1997-2004 еллардагы) мәгариф һәм фән министры Фарис Харисов үз чыгышында «Әлифба» китабы авторлары Рәмзия Вәлитова һәм Сәләй Вәгыйзовның иҗат мирасына багышлап музей оештырырга тәкъдим итә. Арча педагогика көллиятенең ул вакыттагы директоры Илдус Габдрахман улы Сәгъдиев Хөсәен Фатыйх улын янә эшкә чакырып, әлеге уку йорты тарихы һәм «Әлифба» музейларын оештыру һәм төзү вазифасын тапшыра. Музейның барлыкка килүенә Арча педколледжы укытучылары Вәгыйзов Сәләй Гататович һәм Вәлитова Рәмзия Гиляҗевнаның педогогик һәм фәнни эзләнүләре нигез була. Хөсәен Фатыйх улы тарафыннан кыска вакыт эчендә байтак экспонат туплана. Ул автоном республикаларга хатлар яза: «Әлифба музее ясыйбыз. Зинһар, шушы адреска үзегезнең телдә басылып чыккан әлифбаны салыгыз әле», – ди. Һәм, бүләк итеп, татар телендәге «Әлифба»ны да юллый. Хатлар үзенекен эшли: бер‑бер артлы әсбаплар килә башлый. Шул рәвешле төрле төбәкләрдән егермеләп Әлифба җыела. Хөсәен Фатыйх улы әлеге җаваплы вазифаны җиренә җиткереп башкара. 1999 елның 6 октябрендә музей ачыла. Х. Хәйруллин төзегән әлеге музейлар Татарстанның кыйммәтле ядкарьләреннән санала, Россиядә беренче һәм бердәнбер «Әлифба» музее (хәзер «Казан арты» музееның филиалы ) исә илкүләм танылу ала. Тарих укытучысы Хөсәен Хәйруллин туплый башлаган әлифбалар коллекциясендәге дәреслекләрнең саны бүген инде 500 гә җиткән.
Старт (спорт)
Тарих
Цивилизацияләр үсеше белән спорт барлыкка килде, һәм аның чараларын тәэмин итү өчен билгеле бер кагыйдәләр булдырырга ихтыяҗы туды, шул исәптән спортчыларга урын һәм вакыт белән билгеләнә торган, ярыш башлану урыны, ягъни старт кирәк булды. Шулай итеп старт ноктасы, еш кына сызык яки яссылык итеп сурәтләнә.
Җамбыл өлкәсе
География
Көнчыгышта – Алматы өлкәсе, көнбатышта – Төркестан өлкәсе, төньякта – Олытау һәм Караганды өлкәләре, көньякта – Кыргызстанның Талас һәм Шу өлкәләре белән чиктәш.
Мәдәният
Җамбыл өлкәсе хакимияте тарафыннан «Знамя труда» һәм «Ак жол» газеталары нәшер ителә.
Факел (футбол клубы, Воронеж)
«Факел» — Воронеждан Россия футбол клубы. 1947 елда нигезләнгән. 2022/2023 сезонында Россия премьер Лигасында уйный.
Башкорт дебет шәле
Башкортстанда шәл бәйләү йоласы
Дебет шәл (аерым районнарда аны мамык шәл, дип тә йөртәләр) һәр башкорт хатынының, бигрәк тә олыларның, аерылгысыз кием төре. Шәлнең уртасы һәм читләре аерым бәйләнә. Кыш ябына торган дебет шәлләрнең уртасы калын һәм кабарынкы була. Читләре геометрик бизәкле. Иң оста шәл бәйләүчеләр генә шәлне уртасы белән читләрен дә бер уңай бәйли ала.
Әзер челтәр шәлне балдак аша үткәрү йоласы әле дә яши.
Элек-электән зиячуралар шәл бәйләү өлкәсендә дан тотканга күрә, бер Исәнгол авылында Бөек Ватан сугышына кадәр үк (30 нчы елларда)"Свобода" дип аталган әртил булдырылган. Бу әртил Ырынбурда оештырылган 34 предприятие арасына кергән. Кечкенә генә оешмадан зур, көчле предприятиегә әйләнгән. Биредә 1200 өйдә эшләүче остабикә теркәлгән булган.
Дебет шәленең төрләре
Елдан-ел конкурста катнашучылар һәм районнарның саны арта бара.
Көнчыгыш Казакъстан өлкәсе
Административ бүленеш
Өлкә составына (2022 елның июненнән) керә:
Милли состав
Өлкә буенча
Ринат Сабиров (1967)
Гаилә хәле
2022 елның 24 сентябрендә, 55 яшендә, йөрәк авыруыннан Казанда вафат. Шәмсир зиратында җирләнә.
Цез теле
Цез теле (дидой теле) - Дагъстанның Цунтин районында таралган тел. Нах-Дагъстан телләр гаиләсенең авар-анд-цез телләр төркеменә кергән тел. Язуы кирилл язуына нигезләнгән.
Мегрел теле
Мегрел теле - Картвел телләр гаиләсенә кергән тел. Төньяк-көнбатыш Гөрҗистанда сөйләшелә. Язуы гөрҗи язуына нигезләнгән.
Атырау өлкәсе
Атырау өлкәсе (Атырау облысы, Atyrau oblysy, 1992 елның февраленә кадәр Гурьев өлкәсе ) – Казакъстан составындагы административ берәмлек (өлкә). Административ үзәге – Атырау шәһәре.
География
Каспий диңгезенең өлкә янындагы тирәнлеге 50 метрдан ким, яр сызыгы аз гына билгеләнгән, кечкенә һәм яр буе утраулары очрый.
Тарих
1941 елда Форт-Шевченко районы оеша.
1992 елның февралендә Гурьев өлкәсе Атырау өлкәсе, Гурьев шәһәре Атырау итеп үзгәртелә.
Юкагир теле
Юкагир теле - Себер теле. Язуы пиктографик язу һәм кирилл язуына нигезләнгән. Хәзерге көндә ике юкагир теле бар: • Төньяк-юкагир тел (тундра) • Көньяк-юкагир тел (Колыма)
Бирма теле
Бирма теле (Мьянма теле) - Сино-Тибет телләр гаиләсенең Лоло-Бирма телләр төркеменә кергән тел. Язуы Брахми язуыннан килеп чыккан Бирма язуына нигезләнгән. Мьянманың (элеккеге Бирманың) рәсми теле булып тора.
Кет теле
Кет теле - Енисей телләр гаиләсенә кергән тел. Изолят тел булып тора. Язуы кириллица язуына нигезләнгән.
Сван теле
Сван теле - картвел телләр гаиләсенә кергән тел. Язусыз тел булып тора. Үзатамасы - лушну нин, ლუშნუ ნინ.
Кызылурда өлкәсе
Икътисад
Шиели районында 2009 елның апрелендә Казакъстан-Кытай уртак компаниясе «Иркүл» уран яткылыгын эшкәртә башлый.
Велс теле
Велс теле - Һинд-Европа телләр гаиләсенең кельт телләр төркеменә кергән тел. Язуы латин язуына нигезләнгән. Велс теле Бритоннарның теленнән үсеп чыккан.
Шәмси Хамматов
Тәрҗемәи хәле
1959 елда яңа оештырылган Татарстан АССР журналистлар берлегенең I съездында Берлекнең идарә рәисе итеп сайлана һәм 20 елдан артык әлеге вазыйфада була. Озак еллар СССР журналистлар берлеге идарәсенә дә сайлана. Берничә мәртәбә Татарстан АССР Югары Советы депутаты, партия өлкә комитетының һәм өлкә комитеты бюросының әгъзасы итеп сайлана.
Ак мәчет (Павлодар)
Ак мәчет (Ақ мешіт, Aq Meşit, آق مسجد) ― Казакъстанның Павлодар өлкәсе административ үзәге Павлодар шәһәрендә урнашкан ислам гыйбадәтханәсе (мәчет). Ак мәчет – шәһәрнең җирле әһәмияткә ия тарих һәм мәдәният һәйкәле. Ул Павлодарда сакланып калган революциягә кадәрге бердәнбер дини объект.
Тарих
Патша Россиясе сәясәтчеләре казакъ даласында, Урта Азия муллаларына караганда, татар муллаларының дини эш алып баруын хуплый. Казакъстанның төньяк-көнчыгыш өлешендәге шәһәрләрдәге беренче таш мәчетләрнең барысы да диярлек татар сәүдәгәрләре акчасына төзелгән.
Банту телләре
Банту телләре - Нигер-Конголез телләр гаиләсенә кергән телләр. Язулары Мвангвего әлифбасы (Чева теле һәм Малавиның башка телләре), Мандомбе әлифбасы (Конго Демократик Республикасының Банту телләре) һәм Исибһеке Соһамбву яки Дитема тса Диноко (Көньяк Банту телләре өчен) язуына нигезләнгән. Барлык диярлек Банту телләре SVO сүз тәртибенә ия, әмма кайбер чыгарылмалар бар, мәсәлән, Нен телендә сүз тәртибе SOV.