cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Джозефсон эффекты
Даими агымлы (стационар) Джозефсон эффекты
Тоташма аша агым чик агымына кечерәк үткәргәндә көчәнеш төшүе булмый (диэлектрик катламына карамастан). Үткәрүчән электроннар Туннель эффекты сәбәпле диэлектрик аша каршылыксыз үткәрелә.
Бучинишу-Мик
Бучинишу-Мик — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Люсерн-Велли (Калифорния)
Люсерн-Велли  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Сөләйман Рөстәм
Сөләйман Рөстәм (Süleyman Əliabbas oğlu Rüstəmzadə; 1906 — 1989) — Азәрбайҗан совет шагыйре, драматург, җәмәгать эшлеклесе. Азәрбайҗан ССР гимны сүзләренең авторларының берсе (Сәмәд Вургун һәм Хөсәен Ариф белән бергә).
Тормыш юлы
Революциягә кадәр рус-татар мәктәбендә укый. Ул вакытта мәктәптә Сөләйман Сани Ахундов директор һәм педагог була, Сөләйман Рөстәм язганча, ул анарда әдәбият белән кызыксыну уята, ә ул чордагы танылган педагоглар — М. Вәзиров, Р. Таиров, А. Исрафилбәйли бу кызыксынуны ныгыта. Аннан соң ул Бакы электр техникумына укырга керә, аннан соң — Азәрбайҗан дәүләт университетының көнчыгыш факультетына укырга керә, анда Җәфәр Җаббарлы, Әфрасияб Бәдәлбәйли, Вәли Хулуфлу аның курсташлары булалар, күренекле язучы Әбдүррәһимбәк Ахвердиев аларның педагогы була.
1929 елда Мәскәү дәүләт университетының әдәбият һәм сәнгать факультетында белем алуын дәвам итә. 1937 елдан башлап Мәшәди Әзизбәков исемендәге Азәрбайҗан дәүләт драма театры директоры булып эшли. 1971—1989 елларда ул Азәрбайҗан ССРның Югары Советы рәисе. Сөләйман Рөстәм шагыйрь генә түгел, тәрҗемәче, әдәбиятчы да булган. Ул Низаминың «Серләр хәзинәсе»н (Аббасали Саровлу белән берлектә), Иван Крылов, Александр Грибоедов, Александр Пушкин, Михаил Лермонтов, Николай Некрасов һ. б. әсәрләрен туган теленә тәрҗемә итә. Рөстәм әсәрләре дөньяның күп телләренә, шул исәптән рус теленә тәрҗемә ителгән.
Вигода (Торунский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сен-Марселлен-ан-Форе
Сен-Марселлен-ан-Форе — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Чамярысы
Чамярысы (Чамярысы ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Брагинский районында урнашкан авыл.
Каябелен (Шухут)
Каябелен (Kayabelen) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Шухут илчесенә караган бер авыл (köy).
(9533) Алексейлеонов
(9533) Алексейлеонов — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(17121) Fernandonido
(17121) Fernandonido — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 10 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JX60» саналган.
(9534) 1981 TP
Тарихы
1981 елның 4 октябрендә Н. Томас тарафыннан Андерсон-Меса обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1981 TP» саналган.
HD189995
HD189995 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Югыдъёль (Югыд-Вуктыл кушылдыгы)
Югыдъёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Югыд-Вуктыл елгасының кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 27 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Гуречно
Гуречно — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Наил Мәһдиев
Наил Мәһдиев (Наил Гамбәр улы Мәһдиев) – дәүләт хезмәткәре, сәяси фәннәр кандидаты, полковник. Яр Чаллы шәһәре мэры (2014).
Нонненхорн
Нонненхорн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Гурка-Прудницка
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яморза
Почта индексы — 422215.
Альберт Гаделшин
Хезмәт юлы
1964―1968, 1973―1975 елларда ― Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе артисты.
1992 да Казанның Офицерлар йорты (хәзерге Казан Ратушасы) бинасында «Күз буу кара театры» ача. Анда Габдулла Тукайның «Шүрәле»се сюжеты буенча спектакль куя. Фокуслардан «Дәрвиш уеннары»н эшләп күрсәтә, тәнендә утлар йөртә, ут йота, үткен пычаклар, хәнҗәрләр белән эшли, тәненә кашык, төрле тимерләр ябыштыра. Программасы сәгать ярымга исәпләнгән: яулык, карта, башка предметлар белән төрле трюклар ясап күрсәтә. Фокусларның барлык реквизитларын үзе ясый.
Гаилә хәле
Армиядән кайткач өйләнгән, беренче хатыны белән аерылган. Ярославльдә эшләгәндә икенче хатыны белән таныша. 40 ел бергә торалар. Икенче хатынының улы һәм кызы бар. Үзенең баласы юк.
Казе Козтантини (Бреша)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
HD190068
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Николай Чернышевский
Кулга алыну
1861 елда «Җир һәм ирек» (Земля и воля) яшерен җәмгыяте белән берлектә, Александр II хөкүмәте үткәргән реформаларны тәнкыйтьләп чыга, «Баяр крәстияннәренә аларга яхшылык теләүчеләрдән сәлам» прокламациясен яза. 1862 елның 7 июлендә кулга алына һәм Алексей равелинына ябыла. Петропавел кирмәнендә ябылуда вакытта «Нәрсә эшләргә», «Повесть эчендә повестьлар» романнары, «Алферьев» повесте, «Вак хикәяләр» языла. «Нәрсә эшләргә» романын цензура үткәрә, 1863 елда «Современник»та басылып бара. 1864 елның 7 апрелендә Дәүләт шурасы Н.Г. Чернышевскийны 7 елга каторга эшләренә һәм мәңгелек сөргенгә хөкем итә. 1864 елның 19 маенда гражданлык үлем җәзасы үткәрелә. Үлем карары укылгач, Н.Г. Чернышевскийның кулларын зынҗырлап, чирек сәгать бастырып торалар. Тезләндереп, баш өстендә шпага сындыралар. Бу аның гражданлык хокукларыннан һәм мөлкәтеннән мәхрүм итүне аңлата.
Естияк
Естияк — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Нордхайм-ам-Майн
Нордхайм-ам-Майн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Монтроуз (Көнбатыш Виргиния)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Поречке Китәк
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Кави Нәҗми
Тормыш юлы һәм иҗаты
1923 елда Мәскәү Югары хәрби педагогия институтын тәмамлый. Казандагы татар-башкорт хәрби мәктәбендә сәяси фәннәр укыта, соңрак комиссар була. 1927 елда Казанда чыга торган «Кызылармеец» газетасында редактор булып эшли башлый.
Госэн
Тарихы
Госэн шәһәре 2006 елның 1 гыйнварында шәһәр статусын ала.
Теофиландия
Теофиландия — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Лопь-Ю (Лоптюга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кизәташ
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Магнитогорск гидротөененнән Ириклинск гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Бучум (Бихор)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Терезина-ди-Гояс
Терезина-ди-Гояс — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Гояс штатына карый.
Цубаме
Цубаме — Япония дәүләтенең Ниигата префектурасында урнашкан шәһәр.
Порубово
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Микродулкынлы мич
1962 елда SHARP – япон фирмасы күп күләмдә микродулкынлы мичләр җитештерә башлый. Бу мичләрнең бүгенге көндә күп төрләре бар.
Нусдорф (Кимгау)
Нусдорф  — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Алтын
Татарстан Республикасында чәчелмә алтын (вак, 0,25 мм га кадәр) 1993-94 елларда Тәтеш, Актаныш, Мөслим һ.б. районнарда дүртенчел системаның комлы-вак ташлы аллювиаль утырмаларында табыла (алтынның күләме 0,03 г/м3); полиметаллы алтын төньяк-көнчыгыш районнарда Пермь системасының бакыр утырмаларында (4 г/т га кадәр), түбән акбур системасы карбонат утырмаларындагы Fe һәм Cu сульфидларында (0,25 г/т дан артык), Уфа ярусының битумлы утырмаларында (0,2 г/т дан артык), кристаллик фундамент токымнарында (14 г/т га кадәр), бакыр рудалары өемнәрендә (4 г/т га кадәр) табыла. Татарстан Респуликасының территориясендә алтынның (полиметаллы) фаразланган ресурслары - 60 т дан артык.
Кытайда ислам
Тарих
Кытайлылар исламны хуэй-цзяо (хуэй тәгълиматы), кайчагында исылан (ислам) һәм мусылин (мөселман) дип атый, мөселманнар циньчжэнь-цзяо (саф дөрес тәгълимат) терминын өстен күрә.
Хәзерге заман
Кытайда рәсми рәвештә 56 этник азчылык танылса да, кытайларның 91,51 % ын ханьнар тәшкил итә. Бер милләтнең (Чжуаннар, 16 178 811 кеше, 2000 ел) гомумдәүләт халык санында 1 % тан артык өлеше бар, калганы — азчылык милләтләр, шулар эчендә мөселманнар: хуэй (9 млн кеше), уйгырлар (7,5 млн кеше), казакълар (1 462 588 кеше, 2010 ел), кыргызлар (186 708 кеше), Нәкышбәндия тәрикатен тотучы саларлар (104 503 кеше, 2000 ел), үзбәкләр (10 569 кеше), татарлар (3556 кеше) һ. б..
Чумица
Чумица — Румыниянең Хунедоара жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Торресилья-собре-Алесанко
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Анджей Стенкала
Спорт карьерасы
Анджей Стенкала (ФИС) эгидасы астында трамплиннан сикерү буенча халыкара ярышларда 18 яшендә дебют ясый: 2013/14 сезонында ул ФИС Кубогының 4 этабында катнаша, ике тапкыр топ-30га эләгә. 2014 елда җәйге Континенталь кубокта катнаша һәм икенче этапта 16 нчы булып, беренче кубок очколарын ала.
Оита (шәһәр)
Тарихы
Оита шәһәре 1911 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Калиньяк
Калиньяк — Франциянең Ло һәм Гаронна департаментында урнашкан коммуна.
Лунвож (Югары Воча кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Боруя-Нова
Боруя-Нова — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Казе Кокони (Реҗо Эмилия)
Географиясе
Казе Кокони Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Кайраклы (Сөендек кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Җаек су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Җаек елгасы, Магнитогорск гидротөененнән Ириклинск гидротөененә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Җаек (су бассейнының Россия өлеше).
Илдус Тимерханов
Биографиясе
1974-1976 елларда Ерак Көнчыгышта Совет Армиясе сафында хәрби хезмәттә була. Запаска кайтарылганнан соң нефтьче эшен дәвам итә һәм 1977 елда Башкорт дәүләт университетының филология факультетына укырга керә.
Теренус
Теренус — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мату-Гросу-ду-Су штатына карый.
Нюдлинген
Нюдлинген — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Мичаю (елга)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Норт-Гиллс (Көнбатыш Виргиния)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казе Кол Волпер (Тревизо)
Географиясе
Казе Кол Волпер Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Алабуга дәүләт тарихи-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгы
Алабуга дәүләт тарихи-архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгы, Елабужский государственный историко-архитектурный и художественный музей-заповедник — Алабуга шәһәрендә 1989 елдан эшләп килүче музей-тыюлык, ТР мәдәният министрлыгы карамагындагы бюджеттагы мәдәният оешмасы. 1970 елдан «Россиянең тарихи урыны», 1995 елдан «РФ дәрәҗәсендә тарихи һәм мәдәни мирас ядкәре» исемен йөртә. Генераль директоры (2002 елдан) — Гөлзада Руденко, РФ һәм ТР атказанган мәдәният хезмәткәре.
HD190165
HD190165 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Дембинець (Ополе воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(17130) 1999 JV79
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JV79» саналган.
Намаз
Нама́з яки салят ( намаз, صَلاة саләт‎‎ ) — Ислам динендә мәҗбүри яки өстәмә гыйбадәт. Мәҗбүри намаз (фарыз) көненә биш тапкыр укыла. Исламның биш баганасының берсе. Намаз ракәгатьләрдән тора.
Мәхмүт Сәлимов
Биографиясе
1977—1982 елларда — Ракета гаскәрләренең Неделин исемендәге Ростов югары команда-инженерлык училищесы курсанты.
1982—1990 елларда — Себер хәрби округында (Новосибирск) төрле җаваплы вазифаларда хезмәт итә.
Стампинг-Граунд (Кентукки)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Расизм
Расизм капиталистик дәүләтләр барлыкка килә башлаган чорда (XVI-XVIII гасырларда) туа. Ул алга киткән капиталистик илләрнең колониаль сәясәт алып баруына бәйле була. Расизм колониаль илләрнең халыкларын рәхимсез изү максатына хезмәт итә. Расизм колониаль илләрдә төп халыкларны кырып бетерү максатын да дәлилләүгә алына. Мәсәлән, Америка континентында шушы шәфкатьсез гамәлләр материкның төп халкы — индеецларга карата кулланыла. Африка, Көньяк Азия, Австралия, Океания халыклары да шул ук язмышны кичерә. Расачылык теориясенә француз социологы Жозеф Гобино (1816—1882) нигез сала. Ул үзенең «Кеше расаларының тигезсезлеге» дигән хезмәтендә расаларның төрлелеген, алар арасындагы көрәшне халыкларның үсеш чыганагы дип бәяләргә тырыша. Ул өч расаны билгели: ак, сары һәм кара расалар. Ак расаны ул иң өстен дип атый. Ак расада әллә ничә тармак күрә. Герман тармагы шуларның иң камиле булып таныла. Гобино расаларның кушылуын тискәре һәм кешелек өчен зарарлы күренеш дип саный. Ул, аның карашынча, хаким расаның сәләтләре югалуга китерә. Гобино теориясе расачыл планда фикер йөрткән галимнәр өчен нигез ташы ролен үти башлый. Гобино аксыл чәчле, зәңгәр күзле кешеләрне иң югары раса дип санавын исбатларга тырыша. Аларны арийлар дип атыйлар. Ләкин арийларга (һинд-иран телләре нигезендә берләшкән төркемнәр) һич тә югарыда китерелгән сыйфатлар туры килмиләр. Расачылык теориясе XIX гасырда АКШ галимнәре тарафыннан да хуплана башлый. Мәсәлән, Д. Нотт белән Д. Глиддон «Кешелекнең типлары» (1865) дигән китап чыгаралар. Соңрак алар, социаль-дарвинистлар белән бергәләп, агрессив Мальтус теорияләрен куллана башлыйлар.
Дембник (Ополе воеводалыгы)
Дембник  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Н.И. Лобачевский исемендәге лицей (Казан)
Уку-укыту эшчәнлеге
балага Укыту рус телендә алып барыла. Шуннан тыш, татар һәм инглиз телләре өйрәнелә.
Бохлево
Бохлево — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Боцинець
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яңа Авыл (Буа районы)
Почта индексы — 422404.
Маккиттрик (Калифорния)
Маккиттрик  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Банкнота
Тарих
Банкнотлар акчаның түләү функциясе нигезендә 17 нче гасырда барлыкка килгән. Эре дәүләтләрдә тауар-акча мөнәсәбәтләренең үсеше банкнотлар чыгаруны дәүләт эмиссия банкларының монополиясенә әйләндерде. Кәгазь акчаларны алтын белән тәэмин итүдән баш тартудан соң (20 гасырның 70-еллары), банкнот хакыйкый кәгазь акчага әйләнде. Банкнотлар дәүләт үзәк банкының активлары һәм дәүләтнең халыкка сатылган товарлары белән тәэмин ителә.
Амбарный Ёль
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Терра-Нова (Баия)
Терра-Нова  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Баия штатына карый.
Мирзә Вазеһ
Мирзә Шәфи газәлләр, мөхәммәсләр, робагыйлар, мәснәвиләр һәм башка шигъри әсәрләр иҗат итә. Аның шигриятенә хисле-моңлы һәм көлке юнәлеш хас. Моннан тыш Вазеһ — шигъри "Акыл түңәрәге"нең җитәкчесе дә. Әсәрләренең төп темасы — романтик мөхәббәтне данлау, тормыштан ямь табу. Шул ук вакытта Мирзә Шәфи феодаль җәмгыятьнең кимчелекләрен фашлый, шәхеснең иркен чикләүгә һәм дини фанатизмга каршы чыгыш ясый.
Чыгышы
Мирзә Шәфи Россия империясе, Грузияне үз биләмәсенә беркетеп, аерым ханлыкларны һәм өлкәләрне басып ала башлаган чорда туа. 1804 елның гыйнварында Ганҗә штурм белән басып алына. Көчле ханлык турындагы истәлекне халык хәтереннән бетерү теләге белән Грузиянең ул чактагы баш командующие генерал Цицианов Гәнҗәне Елисаветполь (Александр I хатыны — Елизавета Алексеевна хөрмәтенә) дип атый, ә ханлык җирләрен «Елисаветполь өязе» дигән атама астында Россия империясенә беркетә. Мирзаә Шәфинең гаиләсе бу вакыйгаларны бик авыр кичерә. Ханлык төзелешендә эшләгән әтисе керем китерә торган эшен югата.
Иҗаты һәм мирасы
Боденштедт Мирза Шәфи холкындагы бер сызатны билгели: шагыйрь басма китапларны үзсенми. Шагыйрь фикеренчә, чын галимнәр иҗатларының басылып чыгуына мохтаҗ түгел.
Сен-Поль-ан-Жаре
Сен-Поль-ан-Жаре — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
Чарняцкая Паляна
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Магмас
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Бекироглу (Алачам)
Бекироглу (Bekiroğlu) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Алачам илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Приверх
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (92%).
London fond birjası
İñ küpmillätle birja: 50 % aktsiälär xalıqara säwdäsen täşkil itä.
Терра-Нова (Пернамбуку)
Терра-Нова  — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Пернамбуку штатына карый.
Стенфорд (Кентукки)
Стенфорд  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
(17134) 1999 JX81
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JX81» саналган.
Бошково
Бошково — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Уэрканос
Уэрканос — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
24-нче армия
24нче армия — Кораллы көчләр эчендәге оператив хәрби берләшмә:
Вилькостово
Әдәбият
Вількостово
HD190381
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Таң династиясе
Тарих
630-еллардан Таң актив тышкы сәясәт алып бара башлаган һәм иң әүвәл Бөек ефәк юлын кулга төшерергә ниятләгән. 640 елда Турфан дәүләтенә һөҗүм итеп аны юк иткән, соңра Көнчыгыш Төрки каһанлыгы, Уйгыр ханлыгы һәм Көнбатыш Төрки каһанлыгы белән сугыш алып барган. Бу сугыш барышында Таң алар арасындагы каршылыклардан файдаланды. 645—668 елларда Таң Кореяны буйсындырган, соңрак Манҗуриядагы мохе вә кидан кабиләләрне тар-мар иткән. 747 елда Таң гаскәре хәзерге Урта Азиягә һөҗүм иткән һәм 750 елда Ташкәнтне басып алган; Ташкәнт хакиме үтерелгән, аның улы исә гарәпләрдән ярдәм сорарга мәҗбүр булганг. 751 елда Талас җәңендә Таң гаскәре тар-мар китерлгән. Шунан соң Таң империясенең Үзәк Азиядәге чик куелган. Дәүләттә иҗтимагый-икътисади хәл начарланган; бер-бер артлы килгән халык күтәрелешләре эчке сәяси төшенкелекнең көчәюгә һәм империяне берничә өлешкә таркалып китүгә китергән.
Яныш Ялкайн
Яныш Ялкайн (псевдоним, чын исеме Яныш Ялкаевич Ялкаев) (1906 елның 25 октябре, Уфа губернасы, Бөре өязе, Чурай — 1938 елның 17 сентябре, Мәскәү) — чирмеш язучысы, фольклорчы, тәрҗемәче, этнограф, библиограф. ССРБ язучылар берлеге әгъзасы (1934 елдан).
Маккленни-Тракт (Калифорния)
Маккленни-Тракт  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Фонсалече
Фонсалече — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Мөхтәр Сабитов
Биографиясе
1988 елда Башкорт дәүләт университетын тәмамлый.
«Башкортстан Республикасының атказанган матбугат һәм киң мәгълүмат хезмәткәре» мактаулы исемен тапшырган вакытта Мортаза Рәхимов болай дип әйтә:
Россия Федерациясе Коммунистлар партиясенең Башкортстан Республикасы бүлекчәсе Салават шәһәр комитетының беренче секретаре.
Бабка-Ёль
Бабка-Ёль — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Лыжа елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 26 км.
Вьетнам сугышы
Бәйсезлекнең җиңүе
'''1975 елның 30 апрелендә 11:30 сәгатендә Төньяк Вьетнам коммунистлары Сайгонда Бәйсезлек Сарае өстендә Азатлык байрагын күтәрә. Төньяк Вьетнам көчләре тулысынча җиңәләр, АКШ һәм аның курчаклары бөтенләй җиңеләләр.'''
Камса Мортазин
Мортазин Камса Дәүләтбай улы (1 июнь 1966 ел) — галим, журналист, язучы һәм шагыйрь, җәмәгать эшлеклесе. 2012 елдан Башкортстан Язучылар берлеге әгъзасы. Филология фәннәре кандидаты (2005), Башкортстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре (2007).
Максвейн (Калифорния)
Географиясе
Максвейн халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Каядаг (Битлис)
Каядаг (Kayadağ) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Битлис илчесенә караган бер авыл (köy).
Бабка-Ёльвож
Бабка-Ёльвож — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Вой-Вож елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Чонки
Чонки (Чонкі ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Гомельский районында урнашкан авыл.
Стратмор-Манор (Кентукки)
Тарихы
Стратмор-Манор шәһәре  елда нигезләнгән.
Терра-Санта (Пара)
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Такета
Такета — Япония дәүләтенең Оита префектурасында урнашкан шәһәр.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 25449 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 53.3 кеше тәшкил иткән.
Фуэнмайор
Фуэнмайор — Испаниянең Риохи провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Şanxay fond birjası
1990 yılda nigezlängän.
QXC qimmätle käğäzlär buyınça komissiäse tarafınnan idärä itelä.
Birjada aktsiälär kapitallaştıruı 286 mlrd USD. Aktsiälär belän säwdä küläme 116 mlrd USD.
İran Aseman hawa yulları ATR-72-200 häläkäte
Oçqıç 4409 m bieklektä Dena tawına bärelgän.
Тейлор-Милл (Кентукки)
Тарихы
Тейлор-Милл шәһәре  елда нигезләнгән.
Кече Енда
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Теутония
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Куявяк
Тарих
1990 елда Чеслав Сроканың "Поляк милли биюләре: типология" китабында биюгә тирән тасвирлама бирелә: хәрәкәтләре, адымнары, музыкаль бизәкләре һ.б. үзенчәлекләр ачыклана.
Малага (Калифорния)
Малага  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Безволосная
Безволосная — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Печора елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 64 км.
Влад III Дракула
Влад III Дракула - Румыния башкаласының - Бүкрәш нигезләүчесе. Төркиягә каршы сугышларының ветераны. Хакимият үзәкләштерүче. Дошманнарга каршы кырыс ысулларны кулланган.
Тәрҗемәи хәл
1462 елда "Төн һөҗүме" нәтиҗәсендә Меһмед II җитәкчелегендә 120 меңле Госман гаскәре чигенә.
Тейлорсвилл (Кентукки)
Тарихы
Тейлорсвилл шәһәре  елда нигезләнгән.
Әхмәт Ерикәй
Биография
1945-50 елларда Татарстан язучылар берлегенә җитәкчелек итә. СССР Югары советының 2нче һәм 3нче чакырылышы депутаты (1946-54).
(9553) Colas
Тарихы
1985 елның 17 октябрендә галимнәр тарафыннан CERGA обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1985 UG2» саналган.
Бекташ (Кызылтепе)
Бекташ (Bektaş) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Мардин иле Кызылтепе илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Тиангуа
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Чорныя Брады
Чорныя Брады (Чорныя Брады ) — Белоруссиянең Гомель өлкәсе Акцябрский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Бунгооно
Тарихы
Бунгооно шәһәре 2005 елның 31 мартында шәһәр статусын ала.
Казе Кондоти (Җенова)
Географиясе
Казе Кондоти Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Оберзинн
Оберзинн — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Мутлу (Юнусемре)
Мутлу (Mutlu) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Юнусемре илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Дзерговице
Дзерговице — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Межевая
Межевая (Межевая) — Чиләбе өлкәсенең Нязепетровск районы составына керүче авыл.
(17142) 1999 JQ95
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JQ95» саналган.
Манчестер (Калифорния)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Птицефабрика
Птицефабрика (Птицефабрика) — Киров өлкәсенең Нулин районында урнашкан авыл.
Бранно (Великопольское воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Каяделер (Хизан)
Каяделер (Kayadeler) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Битлис иле Хизан илчесенә караган бер авыл (köy).
Оберзюсбах
Оберзюсбах — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Казан тарихы
Атаманың килеп чыгышы
Казан атамасының килеп чыгышы турында берничә версия һәм риваять бар ::
Казан ханлыгы
1438 елда болгар крепосте Алтын Урда ханы Улу-Мөхәммәдд тарафыннан яулап алына, шәһәр Казан ханлыгының башкаласы булып китә. Бу чорда күн, чүлмәк әйберләре, корал җитештерү үсеш алган булган. Казанның Мәскәү, Кырым, Төркия һәм башка төбәкләр белән сәүдә элемтәләре булган. Татар-монголлар тарафыннан яулап алынганнан соң Идел буе Болгариясе территориясе татар-монголлары дәүләте Алтын Урда составына кертелә. XIII-XIV гасырларда Казан үсешә, Алтын Урда составындагы мөһим сәүдә һәм сәяси үзәгенә әверелә. Шәһәрнең үсешенә Көнчыгыш һәм Көнбатышны тоташтыручы эре сәүдә юллары киселешендәге географик яктан да уңай йогынты ясый. Рус елъязмаларында Казан XIV-XV гасырларда телгә алына башлый. Чеканка урыны билгәләнгән «Болгар әл-Җәдид», ягъни яңа Болгар дип аталган үз тәңкәләрен суга башлый.
Россия империясе составында
1782 елда татар ратушасы, 1791 елда даими театр барлыкка килә. XIX гасырның икенче яртысында Казан инфраструктурасында сизелерлек үзгәрешләр барлыкка килә: Россиядә беренчеләрдән булып омнибуслар (1854), газ (1874) һәм электр (1897) яктырту, Россиядә өченче конка (1875) һәм беренче электр трамвайларының берсе (1899), телеграф (1859) һәм телефон (1881) барлыкка килә. 1874 елда шәһәрдә су үткәргеч ачыла. 1896 елда Казаннан Мәскәүгә кадәр тимер юл хәрәкәте ачыла.
Император Казан мәгариф учреждениеләре
1859 елда Мариинская (императрица Мария хөрмәтенә) беренче Казан хатын-кызлар гимназиясе ачыла, гимназияга беренче разрядлы хатын-кызлар училищесы статусы бирелә.
1875 елда шәһәр акчасына реаль училище эшли башлый (реаль училищены тәмамлаучылар, гимназиячеләрдән аермалы буларак, тик техник вузларга гына керә алалар), училищены тәмамлаучыларның берсе В. Молотов була.
1905 елда Казанда коммерция училищесына нигез салына. Бина төзелешен Казан сәүдәгәрләре В. Карякин һәм Я. Шамов финанслаган (хәзерге вакытта Казан дәүләт авыл хуҗалыгы академиясе бинасында).
(9556) Gaywray
(9556) Gaywray — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Оберкотцау
Оберкотцау — Алманиянең Бавария җирендә урнашкан коммуна.
Пукшинерь
Пукшинерь (Пукшинерь) — Киров өлкәсенең Малмыж районында урнашкан авыл.
Чырвонае Поле
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,3–2,3 °C, июльнеке — плюс 17,8–20,6 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Тибау-ду-Сул
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —.
Яңгул (Татарстан)
Авыл тарихы
ТР Балтач районы Яңгул авылы Казаннан 117, Малмыждан 22 чакрым ераклыкта урнашкан татар авылы. РДБАА архивында сакланган 1678елгы мәгълүматлар буенча, Яңгул авылында 42 хуҗалык теркәлгән. Аларда барлыгы 66 ир-ат заты исәпкә алынган. Авылның “Яңгул” атамасы биредә яшәгән Янгол исемле кешенең исеменнән алынган булырга тиеш дип фаразлана. Янгол авылга нигез салучы дип каралмый. Чөнки 1678 елгы исәпкә алу документларында Янголның әтисе Янбулат (Янгуват) та кергән. Янгуватның туган елы 1590 тирәсендә дип фаразлана. Янбулатның өч улы билгеле: Янгилде, Аләй, Янгол. Янголның 7 улы теркәлгән. Аларның 6сы Түнтәр авылына күченгән (икесе авылга нигез салучы дип санала). Бер улы (Дусмамәт) Яңгул авылында әтисе янында калган. Яңгул авылы Шушма елгасы буена урнашкан иң борыңгы авылларның берсе дип санала. Халык телендә Яңгул авылы элек электән “Яңгул иле” дип йөртелгән. Халык телендә “иле” өстәмәсе нәкъ менә авылның борыңгылыгын күрсәтә. Шушма буена урнашкан “Борнак иле”, “Кара иле” (Кариле), “Таузар иле” шундыйлардан. Шушма буендагы авылларның иң борыңгысы “Смәел” авылы дип исәпләнә. Монголлар тарафыннан Идел буе Болгарстанның җимерелүе дип 1223-1224 еллар исәпләнә. Нәкъ менә шушы таркалу чрыннан соң болгарларның бер өлеше Чулман елгасы һәм тагын да төньяккарак Нократ елгалары буенча күтәрелгәннәр. Бу вакытта Малмыж төбәге чирмешләр карамагында булып болгарларның бер өлеше Шушма елгасы буенча күтәрелеп, Смәел авылына нигез салганнар дип фаразлана. Шушма буеа урнашкан Балтач төбәге авылларның (Смәел, Яңгул, Борнак, Салавыч һ.б.) халкын “нократ татарлары” дип саныйлар. Шушма буена урнашкан татарларның борынгы болгар нәселеннән булуны биредә яшәгән удмуртларны татарларны “бигер” (болгар сүзеннән алынган) дип йөртүләре да дәлил булып тора. Нократ татарлары горкф-гадәтләре һәм холык-фигыльләре белән дә "Казан арты" (Арча төбәге) татарларыннан шактый аерылып тора. Шушма буе авыллары килеп урнашкан чорда Арча белән Балтач төбәкләре арасында үтеп булмаслык кара урманнар (калдыгы хәзерге Арча урман хуҗалыгына керә) булган
Аделина-Виктория Скавронская
Тәрҗемәи хәле
1946 елда ул Икенче Мәскәү дәүләт медицина институтын тәмамлый. 1946 - 1948 елда ССРБ Халык сәламәтлек комиссариатының биохимия лабораториясендә тикшерүче булып эшли. 1948 елдан, лаборатория ярдәмчесе, 1966 елдан — ССРБ медицина фәннәре академиясендә академик И.Ф. Гамалей исемендәге эпидемиология һәм микробиология фәнни-тикшеренү институтының генетика лабораториясе мөдире булып эшли. 1963 елда "Бактерияле ДНКның биологик активлыгы һәм аның тышкы йогынты тәэсирендә үзгәрүе" дигән темага  үзенең докторлык диссертациясен яклай. .
Марина-дель-Рей (Калифорния)
Марина-дель-Рей  — Америка Кушма Штатларының Калифорния штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Яңгырчы (Башкортстан)
Климат
Климат континенталь: -15 °C (25 декабрь — 5 февраль); + 18 °C (25 июнь — 5 август). Туллы еллык төшеме 524 мм*.
Һуннар империясе
Безнең эрага кадәр
Һуннарның дәүләте кечле һәм зур була. Алар тимер эшкәртәләр, төрле биналар төзиләр, игенчелек белән шөгыльләнәләр. Бу эшләре белән алар үзләренең бер урында яшәүлеген күрсәтәләр.
Пакистанда һинд дине
1998 ел халык санын алу буенча Һинду халкы 2 443 614 булган. Һиндулар Пакистанның барлык провинцияләрендә күп, ләкин бигрәк тә Синдхта концентрацияләнгән. Алар төрле телләр сөйләшәләр, мәсәлән, Синдхи, Сераики, Аер, Дхатки, Гера, Гоариа, Гургула, Джандвара, Кабутра, Коли, Лоарки, Марвари, Санси, Вагхри һәм Гуҗарати.
Һинд дине һәм бәйсезлек
Элеккеге Һиндстан Премьер-министры Манмоһан Сингх Равалпинди янында туган, шул ук вакытта элеккеге премьер-министр Лал Кришна Адвани Карачида туган. Бу шәхесләрнең күбесе бүленүдән соң көч кулланулар булу сәбәпле китәргә мәҗбүр булган.
Фәрит Гыйльмияр
''Бу фоторәссам турында мәкалә. Язучы Фәрит Гыйльми (1947-1993) белән бутамагыз'' Фәрит Гыйльмияр, Фәрит Зәйнулла улы Гыйльмияров (1950 елның 4 октябре, БАССР, Караидел районы, Түбән Түргәнәй) — архитектор, рәссам-фотограф, БР фоторәссамнар, ССРБ (РСФСР)  архитекторлар (1988 елдан) берлекләре әгъзасы. Уфа дәүләт «Нур» татар театрын проектлауда һәм төзүдә өлеше зур.
Тәрҗемәи хәле
1950 елның 4 октябрендә Башкортстан АССР Караидел районы Түбән Түргәнәй авылында сигез балалы гаиләдә туган. Хәрби хезмәттә булганнан соң, Куйбышев -төзелеш институтын тәмамлый. «ГИПРОНИИАВИАПРОМ»ның Куйбышев бүлекчәсендә архитектор булып эшли. 1987 елда Башкортстанга кайтып, Уфаның Октябрь районы баш архитекторы була.
Пурты
Пурты (Пурты) — Киров өлкәсенең Яраң районында урнашкан авыл.
Фалмут (Кентукки)
Тарихы
Фалмут шәһәре  елда нигезләнгән.
Фаунтен-Ран (Кентукки)
Фаунтен-Ран  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
Сен-Ромен-д'Юрфе
Сен-Ромен-д'Юрфе — Франциянең Луара департаментында урнашкан коммуна.
HD190576
HD190576 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Марсель Искәндәров
Искәндәров Марсель Бәгъдәт улы (1 гыйнвар 1961 ел — 2004 ел) — журналист, язучы. Башкортстан Язучылар берлеге әгъзасы. 1985-1997 елларда хәзерге «Башкортстан» гәзите хезмәткәре, 1997-2004 елларда «Аманат» журналының әдәбият һәм сәнгать бүлеге мөхәррире.
Кырмызы төс
Төсмерләр
Кырмызы үләне — таҗгөл чәчәгенең төсе.
Маркливилл (Калифорния)
Географиясе
Маркливилл халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Рукмини
Рукмини (Санскрит телендә: रुक्मिणी, IAST: Rukmiṇī, туры мәгънәдә: 'балкучы') яки Рукмани ул Һинд дине Алиһәсе (мәхәббәт, тугърылык һәм мәрхәмәтлелек Алиһәсе) һәм Дварка патшасы Кришнаның хатыны. Ул Вишну хатыны Лакшми Алиһәсе аватары буларак тасвирлана. Рукмини Видарбһа Патшалыгы принцессасы булган. Кришна Рукминины аның иртуганы Рукми оештырган Шишупалага кияүгә чыгуыннан яшереп үзенең теләге буенча алып киткән. Рукминига аеруча Дварка һәм Пандһапур гыйбадәтханәләрендә табыналар.
Балалар
Рукмини Патшабикәсенең беренче угылы Прадьюмна булган, аннан шулай ук Чарудешна, Судесна һәм көчле Чарудеха туган булган, шулай ук Сучару, Чаругупта, Бһадрачару, Чаручандра, Вичару һәм Чару, аларның унынчысы (SB 10.61.8–9) Прадьюмна Двараканың таҗ принцы булган.
Мирный (Уй районы)
Мирный (Мирный) — Чиләбе өлкәсенең Уй районы составына керүче авыл.
Әлмира Әдиатуллина
Әлмира Лотфулла кызы Әдиатуллина , псевдонимы Әлмира Сарьяз (1938 елның 8 июле, СССР, РСФСР, БАССР, Илеш районы, Сәеткол — 2021 елның 27 июле, РФ, ТР, Казан) ― журналист, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре (1989), дин эшлеклесе.
Эшчәнлеге
2021 елның 27 июлендә Казанда вафат. Казанның мөселман зиратында җирләнгән.
HD190593
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Янис Цимзе
Хәтер
Рига, Валка һәм Вольмарда Янис Цимзе исемен йөрткән урамнар бар.
Алексей Калюжный
Алексей Калүжный (Аләксей Мікалаевіч Калүжны,, — , ) — Беларус хоккейчесе (һөҗүмче), Беларус милли хоккей җыелмасы әгъзасы, урьıсия чемпионатлырының алтын (2000, 2001), көмеш (1999, 2003, 2006,2012) һәм бронза  (2002, 2007) призчысы, Беларус чемпионы (2004), Беларусның иң яхшы хоккейчесе (2010, 2015).
Окаяма (шәһәр)
Окаяма — Япония дәүләтенең Окаяма префектурасында урнашкан шәһәр.
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 701293 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 887 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 789.91 км² тәшкил итә.
Вимислово (Накельский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Доберцице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Вимислово (Торунский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Фергюсон (Кентукки)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пакс (Көнбатыш Виргиния)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Тимбауба-дус-Батистас
Тимбауба-дус-Батистас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Риу-Гранди-ду-Норти штатына карый.
Бекташлы (Бала)
Бекташлы (Bektaşlı) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Анкара иле Бала илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Пушма
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (99%).
Владимир Васильев (1978)
Хезмәт юлы
2004 елдан Г. Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе солисты.
Ферфилд (Кентукки)
Ферфилд  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан шәһәр.
I Густи Нйоман Лемпад
I Густи Нйоман Лемпад (1862? - 1978) мәшһүр Бали таш сынчысы һәм архитекторы булган (Бали телендә Ундаги), ул Убудта һәм якындагы авылларда сарайлар һәм гыйбадәтханәләр төзегән. Соңгы елларында ул Бали риваятьләре һәм фольклоры буенча йөзләрчә сызыклы рәсемнәр ясаган. Джон Дарлинг һәм Лорн Блэр кыска документаль фильм ясаганнар - "Бали Лемпады", монда Лемпадның тормышы ахыры тарихы һәм аның кремация церемониясе тасвирлана. Шул вакытның күп Балиныкыларныкы кебек Лемпадның төгәл датасы билгеле түгел. Әмма ул 1883 елда Кракатоа атканда өйләнгән булган. Ул 1978-енче елның 25 апрелендә Балида, Убудта үзенең өендә үлгән булган. Ул гаиләсен җыйган һәм юындырырга сораган һәм шуннан соң үлгән. Балилылар ышануынча ул үзенең үлем көнен изге дип саналган көндә сайлаган. Гәрчә чит ил рәссамнары белән якын дус булса да, Рудольф Бонне һәм Уолтэр Спайсны да кертеп, Лемпад үзенең Бали рәссамы икәненә беркайчан да компромисс ясамаган һәм аны төрле мохитләрдә киң диапазон сәләтләр булган; рәсем ясауда, сынчылыкта һәм архитектурада.
Кече Мадмас
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Мезень елгасы башыннан Малонистогорская авылы янындагы су үлчәү постына кадәр. Кече елга бассейны — Өстәмә бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Казе Коренте (Тревизо)
Географиясе
Казе Коренте Италиянең төньягында, Падан тигезлегендә, Италия башкаласы Римнан төньяк-көнчыгышка таба урнашкан.
Сәрвәр Галәветдинов
Биографиясе
Совет Армиясендә хезмәт иткәндә, журналистика буенча курс тәмамлый, шигырьләр язуын да ташламый. Шигырьләре «Литературная газета» һәм «Известия Башкортостана» гәҗитләрендә дөнья күрә.
Владимир Васильев (1949)
Россия Дәүләт Думасы депутаты, «Бердәм Россия» фиркасе фракциясе җитәкчесе (2012–2017). Полиция генерал-полковнигы, юридик фәннәр кандидатыю. РФ атказанган юристы (2006).
Кече Севк
Кече Севк — Россия территориясеннән ага торган елга. Архангельск өлкәсе, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга Мезень елгасының сул ярына тамагыннан 700 км өстәрәк  кушыла. Елга озынлыгы 23 км.
Матени (Калифорния)
Географиясе
Матени халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(9564) Джеффвин
(9564) Джеффвин — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Пушья
Пушья (Пушья) — Киров өлкәсенең Югары Кама районында урнашкан авыл.
HD190746
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Тамано
Географиясе
Шәһәр территориясе 103.63 км² тәшкил итә.
Добешув (Кендзежинско-Козельский повяты)
Добешув  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Тимбирас
Тимбирас — Бразилиядә урнашкан муниципалитет, Мараньян штатына карый.
Чуперчень (Телеорман)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вадма
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Луи Пастер
Луи́ Пасте́р (Louis Pasteur), атаклы француз микробиологы һәм химигы. Пастер, әчетү һәм башка кеше авырулырының микробиологик табигатен күрсәтеп, микробиология һәм иммунологияга нигез салучыларның берсе була.
Әчетү процессын өйрәнү
thumb|Луи Пастер портреты, А. Эдельфельт рәсеме Әчетү процессларын Пастер 1857 елдан башлап өйрәнә. Ул вакытта әчетү – ул химик процесс тигән тәгълимат өстенлек ала (Ю. Либих), әчетү биологик характеры турында хезмәт басылган була Ш. Каньяр де Латур, 1837), ләкин ул танылмый. 1861 елда әчетү вакытында спирт, гөлсирин, гәрәбә кислотасы махсус микроорганизмнар булганда гына барлыкка килеүен исбат итә.
Янсуар
Янсуар — Татарстан Республикасының Питрәч районындагы авыл.
(9565) Тихонов
(9565) Тихонов — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Мөхәммәт Илбаев
Илбаев Мөхәммәт Исмәгыйль улы (13 март 1939 ел — 21 апрель 2015 ел) — авыл хуҗалыгы белгече, шагыйрь. 2003 елдан Россия Федерациясе һәм Башкортстан Язучылар берлекләре әгъзасы.
(9565) Тихонов
Тарихы
1987 елның 18 сентябрендә Черных Л. И. тарафыннан Кырым обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 SU17» саналган.
Касаока
Тарихы
Касаока шәһәре 1952 елның 1 апрелендә шәһәр статусын ала.
Мутлуҗа (Һалылые)
Мутлуҗа (Mutluca) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Шанлыурфа иле Һалылые илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Бирдән (Җаек кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Добжень-Мали
Добжень-Мали — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Чурари
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Габделхәмит Мәрҗани
Габделхәмит Мәрҗани (Габделхәмит Мөхәммәтборһанетдин улы Баһаветдинев,, — , ) — мөселман дин эшлеклесе, Казанның Мәрҗани мәчете имам-хатыйбы (1917-192?).
Острынцы
Аның улы Азубәк Солтан Литвада яшәп кала һәм 1514 елда Остынада (хәзер Беларусиядә) биләмә ала. Азубәкнең уллары Батыр Солтан һәм Чынгыз Азубәк Солтан.
Вадъявож
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Добжинь (Ополе воеводалыгы)
Добжинь  — Польшаның Ополе воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Ибара
Халкы
2008 елның 1 гыйнварына шәһәрдә 44423 кеше яшәгән. Халык тыгызлыгы - 1 км²-га 183 кеше тәшкил иткән.
Географиясе
Шәһәр территориясе 243.36 км² тәшкил итә.
Тамара Каценеленбоген
Тамара Давыдовна Каценеленбоген (1894, Двинск, Витебск губернасы - 1976, Ленинград) - совет архитекторы, шәһәр төзүчесе, Россиядә беренче хатын-кыз архитекторларның берсе. Торак йортлар һәм мәктәпләр төзү буенча белгеч.
Ливиңстон (Шотландия)
Тарих
1962 дә нигезләнгән.
Пока (Көнбатыш Виргиния)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чолыкчылык
Русь җирләрендә
Игенчелекнең үсеше урманнардан мәйданнарны бушатырга булышлык итә һәм чолыкчылык та юкка чыга бара, аның урынына умартачылык барлыкка килә. Рамлы умартаны уйлап тапканнан соң умартачылык чолыкчылыкны акрынлап җиңеп ала, чөнки чолыкларны әзерләве артык авыр һәм бал җитештерү дә түбән кимәлдә була. Шулай итеп, XVI гасыр башында Мәскәү тирә-ягында урманнар кыркып бетерелә һәм шуңа да Сигизмунд Герберштейн, Мәскәү тирәсендә бал тапмассың, дип әйтеп үтә.
Бөрҗән чолык бал кортын саклап калу мәсьәләсе
Бөрҗән популяциясе кыйммәтле урта рус токымының иң әйбәт сакланган популяцияләрнең берсе, дип саный профессор, биология фәннәре докторы Александр Николенко. Башкорт чолыкчылары алдында бу сирәк төрчәне саклап алу мәсьәләсе соңгы елларда кискен формалар алды, чөнки читтән гибридлы бал кортлары кертелә, алар еш авыру була, токымсыз һәм башкорт бал корты токымын боза. Кортның токымын аңлау өчен белгечләр аның канатын тикшерә. Башка корт очраган чакта күчнең инәсен башкорт токымлысына алмаштыралар. Аларны селекционерлар курчаулыкта үрчетә. Генетик материалны бөтен Башкортстан буенча эзлиләр. Башкорт чолыкчылар пакъ чиста урындагы бал кортларын саклап калу өчен күп көч түгә, ел саен алар 2-4 мең корт гаиләләрен җитештерә. А. Николенко Бөрҗән районы халкының бу изге эш алып баруын сызык өстенә ала:" ...Бөрҗән районы булмаса, тыюлык бал кортын саклап кала алмас иде. Бал кортын нәкъ район халкы курчалый, алар бу бал кортын саклыйлар, анда [башка кортларны] кертүне тыялар... Белорет районында әле ун ел элек шушындый ук чолык популяциясе бар иде, тыюлык ачуга бәйле 3-4 авылны күчерү белән бу популяция юкка чыкты, чөнки ул бигрәк кече, ул үзе генә көн күрә алмый. Шулай ук «Шүлгәнташ»та да үзе генә, Бөрҗән районы корты белән алмашмыйча, яши алмый."
Видеоязмалар
Бортничество в Башкирии