cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Ториньи-сюр-Вир
Ториньи-сюр-Вир — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Игенче (Әлшәй районы)
Игенче — Башкортстанның Әлшәй районында урнашкан авыл.
Петухова (Ивевский районы)
Петухова  (Петухова ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Ивевский районында урнашкан авыл.
NGC 99
NGC 99 — Томанлыклар һәм йолдыз тупланмалары яңа гомуми каталогында теркәлгән галактика.
Татарлар Израиль яклы
«Татарлар Израиль яклы» («Татары за Израиль», טטארים לישראל, التتار لإسرائيل) — 2006 елның 1 гыйнварында Израильдә төзелгән, әлеге илнең иминлеген һәм чәчәк атуын ныгытуны үз максаты итеп куйган иҗтимагый-сәяси оешма (форум, ассоциация).
Тарих
Оешма җитәкчеләре Израильдә Татар мәчетен төзү мәсьәләсен күтәрүне планлаштыра. Израильдә ~15 мең татар яши.
Оешма җитәкчесе
«Татарлар Израиль яклы» оешмасының эшчәнлеге тәнкыйтьләнә.
Волчя Яма (Требне)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Афонькино (Мари Ил)
Афонькино (Охонянсола, Афонькино) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
HD20504
HD20504 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Эгг-ан-дер-Гюнц
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Әсгәрабад (Биләсувар)
Әсгәрабад  (Əsgərabad ) — Әзербайҗанның Биләсувар районына караган авыл.
Ла-Шапель-сюр-Удон
Ла-Шапель-сюр-Удон — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Светица (Лугода кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Сухона, елга бассейны — Төньяк Двина.
Галим Дәүләтов
Тәрҗемәи хәле
1936 елның 9 апрелендә БАССР Йомагуҗа районы (хәзерге Мәләвез районы) Көен авылында туган. Уфада 9-санлы интернат-мәктәпне (1955), дәүләт университетын (1960), Мәскәүдә югары әдәбият курсларын (1977) тәмамлаган.
Чуаш Утары
Чуваш-Отары (Чуваш-Отар, Чуваш-Отары, Чӑваш Утарӗ) – Мари Илнең Звенигово районында урнашкан авыл. Звенигово шәһәр советына карый.
Ивангород ныгытмасы
Ныгытма тарихы
1492 елда Фин култыгы ярыннан 12 чакрым ераклыкта, Нарва елгасында, Ливония белән чиктә ныгытма салына. Ул Иван III бшәхси күрсәтмәсе буенча  ливонских һәм швед гаскәрләреннән яклау өчен булдырылган. Аңа исем нигез салучы хөрмәтенә бирелгән. Ивангород крепосте өчен урын бик уңайлы – Девичья тавында була, бу турыдан-туры Ливон ныгытмасына каршы урын булып тора. Өч яктан ул Нарва елгасы белән якланган, бу урында елга көчле борылыш ясый. Әмма башта ныгытма дүртпочмаклы була һәм рельеф сызыгына туры килми. Крепостьнең зурлыгы бик зур булмый. Ивангород крепосте үз вакыты өчен өр яңадан, иске ныгытма урынына төзелмәве белән уникаль булып тора.
Крепость 1558 елда, Алгы шәһәрдән төньякка соңгы төзелеш этабында Бояр валы дип аталган яңа ныгытма төзелгәч, үзенең соңгы төрен кабул итә.
1840 елда түбәләр алыштырыла. Ныгытма шулай ук 1863 һәм 1911-1915 елларда модернизацияләнә.
Вайтим
Төньяк Албаниядә
Үлгәннәрне елау традициясе албан сугышчыларының албан җырларында lf чагыла[5.
Лелековы
Халык
Халык саны динамикасы:
Любша ныгытмасы
Тарихы
2003 елда И.Л.Воинова тарафыннан ныгытманың тышкы кыяфәте үзгәртелә. 2010 елда А.А. Фролкин тарафыннант 1970 еллардагы реконструкция һәм технологик төшерү нигезендә өчүлчәмле  реконструкция төзелә.
Дюси-Сент-Маргерит
Дюси-Сент-Маргерит — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Восек (Песниця)
Восек  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Шамрок-Лейкс (Индиана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бабашка (Нозьма кушылдыгы)
Бабашка — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Нозьма елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Пётр Манаков
Пөтр Манаков (Пётр Захарович Манаков,, — , ) — Советлар Берлеге каһарманы (1943).
Трибеу
Трибеу — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Бегунци
Бегунци — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
HD20505
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
(18006) 1999 JE94
(18006) 1999 JE94 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Айванго (Миннесота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Труасго
Труасго — Франциянең Манш департаментында урнашкан коммуна.
Ла-Шоссер
Ла-Шоссер — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Айл (Миннесота)
Тарихы
Айл шәһәре  елда нигезләнгән.
Гедерсдорф
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Врата (Дравоград)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Аркади Манҗиев
Аркади Манҗиев (Аркадий Наминович Манджиев,, — , ) — композитор, җырлар авторы, Калмыкиянең атказанган сәнгать эшлеклесе, Калмыкия мәдәният министры (2003-2005).
Сәет Бурятский
Мөҗәһит
2008 елның башында Сәед Бурятский билгеле кыр командиры Мөхәннәттән видеомөрәҗәгать ала һәм төньяккавказ мөҗәһитләренә кушылырга була. Ул яшерен рәвештә Чечняга килә. Анда ул Кавказ Әмирлеге әмире Докка Умаров белән күрешә һәм ислам антын («бәйәт») кабул итә.
Билгеле дәгъвәтченең Җиһадка кушылуы рустелле мөселманнар арасында бертөрле булмаган реакция чыгара. Фәлсәфәче һәм сәясәт белгече Хәйдәр Җәмал Бурятскийны «кавказ көрәше эпопеясында яңа буын символы» дип атады. Һәм өсти: «Без элек тә төрле этник төркемнәргә керүче дәгъвәтчеләрне күрә идек. Авар, лаклы, карачай, черкес, гарәпләрне һ.б күрдек. Ләкин әлеге лаеклы кешеләрнең барысы да йә кавказ халыклары вәкиле, йә башка мөселман халыклары вәкиле була иделәр. Әлеге очракта Кавказ Әмирлеге исеменнән беренче тапкыр, идеолог, абруйлы вәкил буларак, евразий чыгышлы тамырларында бурят һәм рус каннары аккан кеше чыгыш ясый». «Эхо Москвы» журналисткасы, Юлия Латынина Сәед Бурятскийны «бурят коюлы ислам Че Геваросы» дип атый.
Азелино
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Солнечная Поляна (Чиләбе өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез.
Казе Чова (Беневенто)
Казе Чова — Италиянең Кампания төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Катажинець
Катажинець — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Бурһаносб (Акдениз)
Сылтамалар
Burhanosb, Akdeniz Burhanosb, Akdeniz
Элиста (Яшькүл кушылдыгы)
Элиста — Россия территориясеннән ага торган елга. Калмык Республикасы биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Яшькүль елгасының уң ярыннан 53 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 72 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Белозем
Белозем — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Жерро
Жерро — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Козлуҗа (Күтахья)
Козлуҗа (Kozluca) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Күтахья иле Күтахья илчесенә караган бер авыл (köy).
Векаря (Горж)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Хуторка
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Айронтон (Миннесота)
Айронтон  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Тарихы
Айронтон шәһәре  елда нигезләнгән.
Шелберн (Индиана)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врба (Луковиця)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(18011) 1999 JQ113
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JQ113» саналган.
Богдан (Пловдив өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Һарьяна
Админстратив бүленеш
Штат 6 төбәккә бүленә.
Икътисад
== Шулай ук карарга мөмкин =
NGC 105
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Айсанти (Миннесота)
Тарихы
Айсанти шәһәре  елда нигезләнгән.
(18012) Marsland
(18012) Marsland — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JM114» саналган.
Роберт Лютер
Биографиясе
1977 елдан алып 1980 елга кадәр Мәскәү консерваториясе аспирантурасында укый (проф. Г. Н. Рождественский классы).
2005-2009 елларда Башкорт дәүләт опера һәм балет театрында баш дирижер булып эшли, музыкаль җитәкче һәм дирижер сыйфатында Дж. Вердиның «Риголетто» һәм «Бал-маскарад», Ш. Гуноның «Фауст», С. Прокофьевның «Ромео һәм Джульетта», Л. Исмәгыйлеваның «Аркаем», П. Овсянниковның «Том сойер», В. А. Моцартның «Дон Жуан»,Б. Асафьевның «Бакчасарай фонтаны», А. Глазуновның «Раймонда», Дж. Пуччининың «Мадам Баттерфляй» спектакльләрен З. Исмәгыйлевның «Урал илчеләре» милли операсын куя.
2010 елдан алып — «Санкт-Петербург Опера» театры дирижеры.
Гаиләсе
Улы — Лютер Святослав Робертович (1971-2016) — Санкт-Петербург дәүләт симфоник оркестрының дирижеры була. 2016 елның 15 маенда вафат булып кала.
Идел буе Болгары
Идел буе Болгарында рәсми төстә ислам динен кабул итүнең әһәмияте
922 елда Болгар дәүләтенә Әхмәт ибн Фадлан җитәкчелегендәге илчелек ерак Багдад хәлифәтеннән килеп җитә. 16 май көнне илдә болгарларның корылтае үткәрелә, шул көнне хәлифәтнең хаты укыла, Идел буе Болгар дәүләте Ислам динен кабул итә.
Ислам динен кабул итүнең әһәмияте бик зур була, чөнки:
Николай Мальцев (1891)
Николай Мальцев (Николай Владимирович Мальцев,, — , ) — СССР баш архив идарәсе идарәчесе вазыйфасын башкаручы (1937-1939), СССР ЭЭХК баш архив идарәсе идарәчесе вазыйфасын башкаручы (1938-1939).
Идел буе Болгары
Яңа Идел буе Болгары башкаласы
Көнбатыштан һөҗүмнәр ешаю аркасында Идел һәм Кама буйлары куркыныч урыннарга әйләнгән. Болгарның бу ике елга кушылган җирдәге элекке башкаласы илнең эченәрәк—ераграк һәм тынычрак булган Чирмешән буена күчерелгән. Хәер, бу турыда бер генә чыганакта да берни дә язылмаган. Шул чордан башлап Идел Болгары тарихына башкала дәрәҗәсен гәүдәләндереп «Олуг» дип аталган шәһәр килеп өстәлгәнгә күрә фараз кылып әйтү генә бу.
Алтын Урда чоры
Дин берлеге (бигрәк тә Үзбәк хан вакытында ислам дәүләт дине буларак ныгып алгач), уртак тел, шәһәр мәдәниятендәге — мигъмарлык-төзелештә, ювелир сәнгате һәм һөнәрчелекнең башка төрләрендәге— охшашлык Болгарны Алтын Урдага бик нык бәйли, аның аерылгысыз өлешенә әверелдерә. Нәкъ менә шушы дәвердә Болгар җирендә зур үзгәрешләр, алга китеш була: чуен коя башлыйлар (аның серен Үзәк Азиядән татарлар алып килә); беренче утлы корал куллана башлыйлар; бизәп-матурлап кабер ташлары кую гадәткә керә; чүлмәкчелек һөнәре алга китә, чынаяк кирпечләр җитештерү, бизәк төшереп яки язу язып һәм аны калын ялтыравык белән каплау, затлы савыт-саба ясау, таш-кирпеч архитектурада мозаика һәм майолика ышанычлы урын яулап ала.
XIV йөзнең 70 нче еллар азагында Орыс хан, ягъни Мөхәммәт, үзенең төмәне Мамай белән берлектә, Алтын Урданы яңадан берләштерүгә ирешә. Болгар аңа янәдән буйсына.
Фән
Мөселман мәдәнияте белән танышу болгарларга һөнәри белемнәр һәм фән үсешенә этәргеч ясый. Фән, һөнәри белемнәр үсә, халык арасында белем киң тарала.
Шәһәр мәдәнияте һәм яңа һөнәр-кәсепләр үсү гамәли белемнәр үзләштерегә ярдәм иткән. Геометрия, математика, металлургия, химия, астрономия һәм башка фән өлкәләрендә белемнәр арткан. Идел Болгарының төрле шәһәрләрендә табылган таш һәм кирпеч бина калдыкларын өйрәнү шуны күрсәтә ки, аларның конструкцияләре шулкадәр катлаулы, формалары төгәл, тигез үлчәмнәрдә башкарылган - моның катлаулы математик һәм геометрик исәпләүләрдән башка мөмкин түгел. Һичшиксез, барлык бу исәпләүләр алга киткән метрологик белемнәргә нигезләнеп башкарылган, шул ук вакытта бу исәп-хисапларга гади Урта гасыр үлчәмнәре - терсәк, карыш, адым һ.б. нигез итеп алынган.Почмаклары туры сызыклар белән тоташтырылган, берсе өстенә берсе куелган өч турыпочмаклык ясалган кечерәк кенә сызым табылдыклары катлаулы исәп-хисапларның мөһим дәлиле булып тора.
Архитектурасы
Болгарлардан бик күп архитектур истәлекләр калган. Алар Татарстан, Чуашстан, Самар өлкәсе, Башкортстан, Сембер өлкәсе территорияләрендә урнашканнар.
Дин
Болгарлар беренчел вакытта мәҗүси булганнар. Алар кояш алласы Тәңрегә табынганнар, һәр көнне таң вакытында, кояш баеганда кояшка сәҗдә кылырга тиеш булалар. Ләкин мәҗүсилекнең артта калганлык билгесе икәнен ил җитәкчеләре дә аңлаганнар. Тора-бара Идел буе Болгарына мөселман халыкларының йогынтысы арта. Бу файдага була, чөнки мөселман дәүләтләре белән тыгыз аралашу илнең куәтен арттыра. 922 елда илдә ислам дине кабул ителә. Озакламый ислам бөтен дәүләткә тарала. Ләкин халык күңелендә мәҗүсилек билгеләре озакка сакланып кала, кайбер иске ышанулар исламга да кереп, ялган кагыйдәләргә әйләнәләр.
Хуҗалык тормышы
thumb|right|250px|Болгар хәрбиләре Идел буе Болгар дәүләтенең икътисады югары дәрәҗәдә булган. Икътисадның нигезен авыл хуҗалыгы, һөнәрчелек, эчке һәм тышкы сәүдә тәшкил иткән.
Авыл хуҗалыгы
Авыл кешеләре игенчелек һәм хайван асрау белән шөгыльләнгәннәр. Унынчы гасыр фарсы географы Ибне Рустә "Болгарлар - игенчелек белән көн күрүче халык, һәм һәртөрле иген ашлыгы үстерәләр, әйтик: бодай, арпа, тары һәм башкасын", - дип яза. Ибн Фадлан да :"Аларның азыгы - тары белән ат ите, һәм (аларда) бодай белән арпа да бик күп", - дип яза. Болгарлар үзләре үстергән икмәкне рус кенәзлекләре белән дә уртаклашалар. Мәсәлән, 1024 елгы ачлык вакытында, болгарлар русларга икмәк бирәләр.
Болгарлар сыер, үгез, ат, сарык, кәҗә асраганнар. Аларның хайваннары җирле финнар һәм борынгы руслар тоткан хайваннар токымыннан эрерәк булган. Болгарлар шулай ук тавыклар үрчеткәннәр, бәлки аларның үрдәкләре һәм казлары да булгандыр. Ислам дине тыйганга күрә, алар дуңгыз үрчетмәгәннәр.
Иҗтимагый-сәяси төзелеш
Идел буе Болгары гадәти феодаль дәүләт булган. Илдә әмир хакимлек иткән. Дәүләт оешкан башлангыч чорларда аны илтабар дип атаганнар. Соңгырак чорда, мөселманлык киң таралганнан соң, бу терминны “әмир” дигән гарәп сүзе алыштырган.
(18013) Shedletsky
Тарихы
1999 елның 13 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JS114» саналган.
Хәлил Сафин
Хезмәтләре
Сафин Х. М. «Оптимизация технологии возделывания кормовых культур на орошаемый землях Южного Урала» диссертация доктора сельскохозяйственные наук : 06.01.09.- Уфа, 2003.- 439 с.: ил. РГБ ОД.
Корела ныгытмасы
Тарихы
Авраамки елъязмасы хәбәр итүенчә, 1364 елда, янгыннан соң ныгытманы торгызганда, анда беренче таш корылма барлыкка килә: «Корела шәһәрчегендә Яков таш бина куйды» дип искә алынган. Бик озак вакытлар бу пландагы манара бүгенге көнгә кадәр сакланган дигән фикер яшәп килә. Әмма А. Н.Кирпичников 1970 елларда үткәргән казу эшләре бердәнбер башня — XVI гасырның икенче яртысындагы швед төзелеше икәнлеген күрсәтә. 1330 нчы елларда Корела Литва кенәзләре Наримунт һәм Патрикей белән идарә ителә.
1710 елда, Төньяк сугышы вакытында, крепость шведлардан сугышып алына, ә 1808-1809 елларда, Рус-Швед сугышы тәмамлануга, үзенең чик буе әһәмиятен югалткан.
Герас (шәһәр)
Герас  — Австриянең Түбән Австрия федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Бойково (Болгария)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Казебиянке (Асколи Пичено)
Географиясе
Казебиянке Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Псков Кромы
Каланың борын өлешендә беренче кеше утырган тораклар беренче мең еллыкның уртасына карый. X—XII гасырларда биредә туфрак, ә бәлки, таш ныгытмалар һәм агач Троицкий соборы булган. Псков республикасы (XIV — XVI гасыр башы) чорында кремль үзенең соборы, җыелу мәйданы һәм келәтләре белән Псков җиренең рухи, юридик һәм административ үзәге булган.
2013 елда Псков Кромы (Кремле) «Россия-10» медиабәйгесен җиңеп, «Россия символлары» унлыгына керә.
2010 елның 27 апрелендәге янгын вакытында Власьевский һәм Рыбницкий манараларының чатырлары янып юкка чыккан.
Нәриманкәнд (Биләсувар)
Нәриманкәнд  (Nərimankənd ) — Әзербайҗанның Биләсувар районына караган авыл.
Сивеж (Уң Сученьга кушылдыгы)
Сивеж — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Уң Сученьга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Болярино
Болярино — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Черноборски (Чесма районы)
Черноборский (Черноборский) — Чиләбе өлкәсенең Чесма районы составына керүче авыл.
Врбно (Шентюр)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ермаково (Мари Ил)
Ермаково (Йӓрмӓксир, Ермаково) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан авыл.
Бронза гасыр
Татарстанда бронза гасыр культуралары
'''Буралы культура әйберләре, б.э. кадәр XVI—XII гасырлар'''
Векерешть (Харгита)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Алтура (Миннесота)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Врбовець (Кочевье)
Врбовець  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Дзевин-Мали
Дзевин-Мали — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Герерсдорф-Зульц
Герерсдорф-Зульц — Австриянең Бургенланд федераль җирендә урнашкан коммуна. округы составына керә.
Вирьял
Вирьял (вир — югары, көнбатыш һәм ял — авыл, берләшмә сүзләреннән) — чуашларның бер өлеше. «Вирьял»лар белән беррәттән шулай ук «анатри» (анат — түбәнге өлеш, көнчыгыш), ягъни түбәндәге чуаш төркеме билгеле.
Алфа (Миннесота)
Алфа  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Жювиньи-сюр-Сёль
Жювиньи-сюр-Сёль — Франциянең Кальвадос департаментында урнашкан коммуна.
Бурунҗа (Бүюкорһан)
Бурунҗа (Burunca) — Төркия Җөмһүриятенең Мәрмәр бүлгесе Бурса иле Бүюкорһан илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Моабит төрмәсе
Танылган тоткыннар
Россия тоткыннары анда еллар буе утырган.
Әгъзам Мусин
Биографиясе
1980 елда ул пенсиягә чыга. Ә шулай да эшеннән туктамый, колхозның жаваплы эшләрендэ эшли.
Сивеж (Саланга кушылдыгы)
Сивеж — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Саланга елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Кожважи
Кожважи (Кожваж, Кожважи) — Мари Илнең Таулы Мари районында урнашкан сала.
Угор (Афанасьево районы)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
Халык саны динамикасы:
Пильцы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Харзинка
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Казеифичо Коломбарото (Мантова)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Псков кривичлары
Тарихлары
Кривичлар формалашуның башы - безнең эрага беренче меңьеллыкның өченче чиреге, ә беренчел яшәү төбәге Псковщина булып саналса, соңрак смоленлылар (Днепрда) һәм полоцлылар (Двинада) төркемнәре тарала, елъязма таныклыклары буенча алар аерым князьләргә ия булган һәм инде үзара бердәм нәсел берлеген төземәгән кривичлар төркемнәрен тәшкил иткәннәр. Тикшеренүче Седов фикеренчә, Псков кривичлары словеннар һәм весьлар белән берлек төзегәннәр, бу фикерне аны елъязмада князьләрнең бергә искә алынулары этәргән.
Мәдәният
Псков кривичлары Псков озын курганнары мәдәнияте белән тәкъдим ителгәннәр.
Хатын-кыз бизәнү әйберләре гомумславян тибындагы асылмалы балдаклар, вак, төрле төстәге пыяладан ясалган муенсалар, шулай ук йөзекләрдән торган. Башка көнчыгыш славян кабиләләре ареалларыннан аермалы буларак, балт һәм Балтыйк буе-фин кавемнәренә хас күкрәк ябу өчен дагасыман эләктермәләр еш очрый.
Иена
Тарих
Шулай ук сафка вакланмалы берәмлекләр кертелде: сен (яп. 銭) = иенаның 1⁄100 , рин (яп. 厘) = иенаның 1⁄1000. Сен һәм рин 1954 елда әйләнештән алынды, әмма "сен" төшенчәсе бүгенге көнгә кадәр финанс дөньясында кулланыла.
1897 елның октябрь аенда иенаның алтын эчтәлеге 0,750 г саф алтын диеп билгеләнде. Беренче бөтендөнья сугышы вакытында банкноталарны алтынга алмаштыру туктатылды. Соңыннан Япония икътисади хәлгә карап, алтын стандартны берничә тапкыр гамәлдән чыгару һәм яңадан кертү очракларын кулланды, ә 1933 елның ахырында алтын стандарт рәсми төстә гамәлдән чыгарылды. 1933—1939 елларда Япония стерлинг блогына керә иде, 1 иена 14 британ пенсына тиң иде.
2000 елда Окинавада 8-нче Икътисади Саммиты һәм яңа меңьеллык уңаеннан әйләнешкә Е сериясе кертелде. Әлеге сериядә банкноталар бары тик 2000 иена номиналында бастырылды (Япония акча әйләнешенең тарихында беренче тапкыр). Әлеге банкноталарда беренче тапкыр саклагыч билгесе буларак Еврион йолдызлыгы кулланылган. 2000 иена номиналына өстәмә рәвештә, 2004 елда яңа төрдәге 10 000, 5000 һәм 1000 иена кыйммәтлегендә кәгазь акчалар әйләнешкә кертелде (F сериясе), алар шундый ук D сериясенең кәгазь акчаларын алыштырдылар. Е сериясендә сыналып, алар иң заманча технологияләрне кулланып җитештерелде.
«Япониянең 47 префектурасы» истәлекле тәңкәләр программасы
Япониянең 47 префектурасы программасының 500 иена истәлек тәңкәсе — сериянең гомуми ал ягы Япониянең 60 еллык автономиясе хөрмәтенә, Япониянең 47 префектурасына багышланган, 2008 елдан бирле Япониядә ике тәңкәләр сериясе чыга. Бөтен тәңкәләрнең ал ягы бертөрле. Һәр тәңкәнең арт ягында үзенчәлекле дизайн. 500 иена номиналлы тәңкәләр Бүгенге вакытка 16 биметалл истәлекле тәңкәләр чыгарылган. Тәңкәләр составы: Бакыр 72 %, Цинк 20 %, Никел 8 %. Диаметр: 26,5 мм. Һәр тәңкәнең тиражы: 1,830,000 алып 2,100,000 кадәр
Ширли (Индиана)
Ширли  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Черновское (Киров өлкәсе)
Черновское (Черновское) — Киров өлкәсенең Шабалино районында урнашкан авыл.
Пильчуки
Пильчуки (Пільчукі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Зур Верховская
Зур Верховская (Большая Верховская) — Киров өлкәсенең Даровской районында урнашкан авыл.
Альбертвиль (Миннесота)
Тарихы
Альбертвиль шәһәре  елда нигезләнгән.
Дзевоключ
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Шнайдер (Индиана)
Шнайдер  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Векя
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Бакланка (Сеньга кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Ястшиговице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кузьма Киселёв
Кузьма Киселёв (, Лобковичи, Могилөв губернасы, Россия империясе —) — беларус совет дәүләт эшлеклесе. Кричев педагогия техникумында (1918-1919), Смоленск дәүләт университетында (1923-1924, бетермәгән), Воронеж дәүләт университетында (1924-1928), Свердлов ис. коммунистик академиясендә (1930-1933) укыган.
NGC 112
Тарихы
Әлеге галактика елда    тарафыннан, яктылык җыючы элемент буларак көзге кулланучы,  зурлыктагы оптик телескоп ярдәмендә ачылган.
Брестовица (Пловдив өлкәсе)
Брестовица  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Эдельсфельд
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Олонец ныгытмасы
Олонец ныгытмасы кыска вакыт эчендә, 1649 елның сентябрендә патша Алексей Михайлович указы нигезендә төзелә. Олонец ныгытмасын төзү белән князь Федор Волконский һәм дьяк Степан Елагин җитәкчелек итә. Аның халкын башка погостлардан булган бай крестьяннар тәшкил иткән, алар сәүдә һәм төрле һөнәрчелек белән, шул исәптән тимер эшкәртү белән шөгыльләнгәннәр. Ныгытма киләчәктә Олонец шәһәренә әверелгән үзәк булып торган. 1300 бойница һәм унтугыз башнялы ныгытма дивары елга ярлары буенда 1,5 кмга сузылган. Ныгытма су дәрәҗәсеннән 10-11 метр ераклыкта урнашкан. Аның манараларының иң биеге - Кызыл манар, 32 метр биеклектә булган. Крепость диварларында Троица чиркәве, икмәк амбарлары, воевод ишегаллары һәм 155 ишегалды була, аларда хәрби конфликтлар булган очракта тыныч халык сыенган. Башнялар саны, диварларның озынлыгы һәм хәрби җиһазланышы буенча ныгытма Архангельск һәм Себер ныгытмаларыннан өстенрәк булып, нәтиҗәдә, Холмогорлардан гына калышкан. Ныгытма 1741 елгы янгын вакытында һәлак була һәм аннан соң торгызылмый.
Добринка (Соть кушылдыгы)
Добринка — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Соть елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 10 км.
Езел (Кентукки)
Географиясе
Езел халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Җон О'Киф
Җон О'Киф (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2014).
Ахпай
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Гёсниц (Штирия)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. коммуналары белән чиктәш.
Лепеткино
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (100%),.
Яшув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Врхе (Словень Градець)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Михаил Галицкий
Иҗаты
Казан сәнгать академиясендә һәм Казан энергетика университетының «Сдвиг по фазе» эксперимент театрында шәкертләргә актёр серләрен өйрәтә, алар белән «Болакта» Яшьләр театрында Алексей Дударевның «Рядовойлар»,  Степан Лобозеровның «Табигатьтә кечкенә тамаша» спектаклен куя.
Йошинори Осуми
Йошинори Осуми (, —, ) —. Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе иясе (2016).
Канамаш
Халык
2010 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: чирмешләр (85%), урыслар (8%).
Бяла-Река (Пловдив өлкәсе)
Бяла-Река  — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Ортакөй (Везиркөпрү)
Ортакөй (Ortaköy) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Самсун иле Везиркөпрү илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Әкчин
География
Әкчин Раевскийдан 39 километр көньяк-көнбатыштарак урнаша. Куйбышев тимер юлының Аксёново станциясы.
Лотфулла Шәфигуллин
Тәрҗемәи хәле
1955 елның 14 маенда Татарстан АССР Арча районы Симетбаш авылында туган. «Хәрби төзүче» белгечлеге буенча Камышлы югары хәрби төзелеш-команда укуханәсен (1975), «Финанс менеджменты» белгечлеге буенча Халыкара менеджмент академиясен (1992), «Финанслар һәм кредит» белгечлеге буенча Чиләбе дәүләт университетын (1999), «Күпканаллы телекоммуникация системалары» белгечлеге буенча Идел буе дәүләт телекоммуникацияләр һәм информатика академиясен тәмамлаган.
Дзежбин
Дзежбин — Польшаның Великопольское воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лотфулла Шәфигуллин
Хәйриячелек
Арча районы Хәтнә авылында Петропавловск храмын торгыза, Хәтнә авылындагы «Изгеләр чишмәсе»н төзекләндерүдә булыша. Туган авылының беренче тракторчыларына һәйкәл куя. Габдулла Тукайның 130 еллыгы уңаеннан Яңа Кырлай авылында Тукайга багышланган яңа комплекс төзүдә ярдәм итә.
Кызыл Мең Өй мәгарәләре
Мәгарәләр, фрескалар һәм архитектура
1906 елда Альберт Грүнведел Герман экспедициясе Кызыл Мәгарәләрен өйрәнгән. Грүнведель җитәкчелеге астында эшләгән Альберт фон Ле Кок 1906 елның июнендә сәламәтлек белән проблемаларга күрә китәргә мәҗбүр булган. Грүнведель гомуми рәвештә фрескаларны әһәмиятле дип саналганнарын алганга кадәр фотога төшергән һәм күчермәләрен ясаган. Алынган фрагментларның күпчелеге хәзер Берлинда, Даһлемда Азия Сәнгате Музеенда (элек Һиндстан Сәнгате Музее). Башка өйрәнүчеләр хәзер Россия, Япония, Корея һәм Америка Кушма Штатлары музейларында булган фреска фрагментларын алган. Гәрчә урын җимерелгән һәм таланган булса да, стена сурәтләренең якынча 5000 квадрат метры калган. Бу фрескаларда күбесенчә Джатака хикәяләре, аваданалар һәм Будда риваятьләре сурәтләнгән, һәм Сарвастивадаларның Хинаяна мәктәбе традициясе сәнгать чагылышы булып тора. Углерод сынавы һәм стилистик анализ Кызылда сурәтләрдә өч төп период билгеләргә ярдәм иткән, ул безнең эраның 300 елыннан 650 елына кадәр периодны колачлый. Кызыл сәнгате Тарим Бассеинында Көнбатыш сәнгать мәктәбенә карый, һәм күбесенчә Гандһарадан һәм Иран дөньясыннан йогынты күрсәтә, бигрәк тә Эфталитлардан йогынты, әмма Көнчыгыш Азиядән түгел. Кызыл Мәгарәләренә Алманнар төрле исемнәр кушкан һәм Кытайлар тарафыннан аерым номерлар кушылган булган. Рай тарафыннан туры килү таблицасы ясалган булган. Хәзер 90–17 дән 90–24-гә кадәр номерлы кайбер бик иртә чор мәгарәләр 1990-ынчы еллардан бирле кыяның аскы өлешләрендә үзәк үзәнгә керүдә табылган булган. Бу мәгарәләр квадрат яки турыпочмаклы мичкә аркалы түшәмнәр белән әмма бизәлешсез.
Иң иртә буялган мәгарәләр
Кызылда иң иртә буялган мәгарәләр булып Диңгез Аты мәгарәсе (118 мәгарә) һәм C һәм B Хәзинә Мәгарәләре (тәңгәл килгән рәвештә 83 һәм 84 мәгарә) фараз ителә. Өч мәгарәнең мөгаен иң элеккесе 118 мәгарә үзәк үзәннең тирән эчендә урнашкан. 83 һәм 84 мәгарә шул ук үзәннең керүендә урнашкан. Бу мәгарәләр гади архитектур корылышка һәм ачык Һинд стилендә сурәтләргә ия. Кучадан аксөяк яки бай Тохар бүләк бирүчеләре туникалар кигән булган, кайвакыт тугъры сурәтләренең янында тезләнеп күрсәтелгән.
"Тавис мәгарәсе" (76 мәгарә, якынча безнең эраның 400 елы)
"Тавис Мәгарәсе" (Алман телендә Pfauenhöhle) шулай ук иртә мәгарә, гәрчә ул безнең эраның 400 елыннан бераз соңрак даталанса да, һәм алдагы урнашканы "Сыннар мәгарәсе" (77 мәгарә), үзәк үзәннән бераз гына тышта икенче таш чыгуда. Ул углерод ярдәмендә безнең эраның 4-енче гасырыннан 5-енче гасырына кадәр даталана. Ул "бөтен Кызыл циклында иң танылган Һиндчә" дип әйтелә. Рәсемнәрдә Гандһара сәнгате һәм Аджанта мәгарәләре фрескалары кайтавазы.
"Диңгезчеләр мәгарәсе" (212 мәгарә, якынча безнең эраның 400 елы)
"Диңгезчеләр Мәгарәсе" (Höhle der Seereise) Риес тарафыннан стилистик анализ нигезендә иртә 5-енче гасыр белән даталана. Углерод даталары шактый соңрак, якынча безнең эраның 561-637 елы. Мәгарәдә яктыртылуга төрле юллар турында озын сөйләү дәвамлыклары булган. Панельләрнең күбесе Даһлем Музеенда. "Диңгезчеләр Мәгарәсе"ндә сурәтләрнең эчтәлегене Һинд чыгышлы икәне ачык билгеле, аеруча Гандһара, прототиплары.
"Рәссамнар Мәгарәсе" (207 мәгарә, безнең эраның 478-536 елы белән даталана)
Бу рәсемнәр өчен палеография, стилистик һәм углерод даталавы комбинациясе ярдәмендә якынча безнең эраның 500 елы датасы бирелә. Кайбер стилистик элементларның көчле классик йогынтысы бар, мәсәлән, Будда сәхнәләре өстендә стеналар өстендә Рим стилендәге фризлар.
14 Мәгарә: Үзәк Азия сәүдәгәрләре
Аркалы түшәм белән кечкенә һәм шакмак диярлек бүлмә (2,17×2,17 метр), Рай тарафыннан "Музыкантлар Мәгарәсе"ннән соңрак дип таныла һәм безнең эраның 4-енче гасыр ахырыннан безнең эраның 5-енче гасыр башы белән даталана. Мәгарәнең күп дизайннары бар, анда юлларда төрле куркынычларга юлыгучы, мәсәлән, караңгыда югалып Аждаһа Патша Маби тарафыннан коткарыла торган Үзәк Азия сәүдәгәрләре күрсәтелгән. 14 мәгарә кайбер фигуралар тарафыннан киелә торган кием стильләре өчен әһәмиятле тарихи маркер булып таныла.
17 Мәгарә: Тохар патшалыгы (якынча безнең эраның 500 елы)
17 Мәгарәдә, керү стенасының аскы сул панелендә Патша гаиләсе очрый, ул Патшадан, Патшабикәдән һәм ике яшь патшазадәдән тора. Алар белән монахлар һәм кафтанда кешеләр. Рельеф хәзер Эрмитаж Музеенда. Патша Сасанид тибындагы патша тасмалары белән таҗ кигән һәм өч кат галосы бар. Ул кечкенә бриллиант бизәлешләре белән озын ак кафтан һәм озын ботинкалар кигән. Аның уң кулы күкрәге алдында хушбуй лампасын тота һәм ул акинакес кылычын һәм сул кулында кызыл сумканы тота. Беренче ботинка артында рыцарьның озын кылычының ахыры күренә. Патша Кучаның Тохар патшасы буларак идентификацияләнә. Аның Патшабикәсе озын күлмәк кигән һәм аның ике уллары патшазадәләр бизәкле кафтан кигән һәм аксыл чәчле.
Уйгыр-Кытай Стиле (Безнең эраның 8-енче-9-ынчы гасыры)
Безнең эраның 753 елында Тарим Бассеинының төньяк өлеше Турфанда нигезләнгән Уйгур Каганатының төньяк өлеше төркиләр тарафыннан яулап алынган булган. Яңа Тибет яулап алуы безнең эраның 790 елында булган. Безнең эраның 900 елына даирә Мөселман доминантлыгы астында булган.
Нерв системасы
thumb|400px|Кешенең нерв системасы схемасы Нерв системасы — организмнарның тышкы һәм эчке мохит үзгәрешләрен сизүен эндокрин система белән беррәттән тәэмин итүче система. Нерв системасы интегратив система буларак эш итә. Ул сизгерлекне, хәрәкәтчән активлыкны һәм башка регулятор системаларын (эндокрин һәм системаларын) бергә бәйли.
Врхника (община)
Врхника  — Словениядә урнашкан община (җәмгыять).
Адамовизна (Подлясье воеводалыгы)
Адамовизна  — Польшаның Подлясье воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Елк-Крик (Кентукки)
Елк-Крик  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Елк-Крик халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Козлукады (Деврек)
Козлукады (Kozlukadı) — Төркия Җөмһүриятенең Карадиңгез бүлгесе Зонгулдак иле Деврек илчесенә караган бер авыл (köy).
Кайраклы
Почта индексы — 452130, — 80202806006.
(18029) 1999 KA16
(18029) 1999 KA16 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Воден (Пловдив өлкәсе)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Юниондейл (Индиана)
Юниондейл  — Америка Кушма Штатларының Индиана штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Анока (Миннесота)
Анока  — Америка Кушма Штатларының Миннесота штатында урнашкан шәһәр.
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Черемушки (Чиләбе өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Дзежботки
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ишкома (Стрелица кушылдыгы)
Ишкома — Россия территориясеннән ага торган елга. Вологда өлкәсе, Архангельск өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Стрелица елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 14 км.
Ким (Әлшәй районы)
Демография
Халык саны динамикасы:
Врхполе (Випава)
Врхполе  — Словениянең җәмгыятендә урнашкан авыл.
Ист-Бернстадт (Кентукки)
Ист-Бернстадт  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Казейфичо Пини (Модена)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Александр Аксёнов
БЛКЯБ Гавриловка район комитеты беренче сәркәтибе (1944), Беларус ленинчыл коммунистик яшьләр берлеге Барановичи шәһәр (1945), Барановичи өлкә (1945-1950), Һродна өлкә (1950-1953) комитетлары беренче сәркәтибе, Беларус ленинчыл коммунистик яшьләр берлеге ҮК икенче (1954), беренче сәрәтибе (1956-1957), БК(б)Ф Һродна өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1953-1953), БЛКЯБ ҮК сәрәкәтибе (1956-1959), Беларус ССР МШ крашындагы ДИК рәисе урынбасары (1959-1960), БССР эчке эшләр (1960-1962), җәмгыять тәртибен саклау (1962-1965) министры, Беларус КФ Витебск өлкә комитеты беренче сәркәтибе (1965-1971), Беларус КФ ҮК икенче сәркәтибе (1971-1983), Беларус ССР Министрлар шурасы рәисе (1978-1983), ССРБның Польшадагы илчесе (1983-1986). СБКФ ҮК әгъзасы (1976-1990), 7-10 чакырылышлары ССРБ Югары шурасы депутаты.
Ай (Чиләбе өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (84%).
Войсил
Войсил — Болгариянең Пловдив өлкәсендә урнашкан авыл. җәмгыяте (общинасы) составына керә.
Насыйбулла Әймәлиев
Тормыш юлы
1941 елны ук илне сакларга китә. 6 ай полковая школада укыталар. Ә Балахна шәһәрендә 46-нчы Кызыл Байраклы гвардия дивизиясе формалаша. Ул шушы дивизиянең саперный батальонына отделение командиры  итеп билгеләнә. Аның отделениесенә хәзерге вакытта таралган күрше  Мураш авылыннан Сушков Алексей  да эләгә. Сугышка беренче Мәскәү астында Клин, Волоколамск юнәлешендә керә. Күперләрне саклыйлар, шанцевый инструментлар ташыйлар.
Кейвуд (Кентукки)
Кейвуд  — Америка Кушма Штатларының Кентукки штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ярославль (Киров өлкәсе)
Климат
Биредә климат уртача-континенталь. Төньяк Боз океаны якын булганлыктан һәм төньяктан исүче җилләрне тоткарлаучы таулар булмаганга, кыш озын һәм суык булып тора, шулай ук җәй көне дә нык суыта, кырау еш төшә ала.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (91%).
Ле-Турей
Ле-Турей — Франциянең Мен һәм Луара департаментында урнашкан коммуна.
Габре (Доброва-Полхов Градець)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Писклюки
Писклюки (Пісклюкі ) — Белоруссиянең Гродно өлкәсе Шчучынский районында урнашкан авыл.
Светлана Романова (Славутская)
Светлана Романова (Славутская) (Светлана Геннадий кызы Романова (Славутская), Светлана Геннадиевна Романова (Славутская) – драма артисты, В. Качалов исемендәге Казан дәүләт рус Зур драма академия театрының әйдәүче артисты, Россиянең (2002) һәм Татарстанның (2007) халык, РСФСР атказанган (1986)  артисты, Тукай премиясе лауреаты (2009). Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университеты укытучысы.
Келпини (Торунский повяты)
Келпини  — Польшаның Куявия-Диңгез буе воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Марсель Гафуров
Тәрҗемәи хәл
М. Гафуров илебез һәм чит илләр буйлап күп йөрде. Үзбәкстанда газ үткәрүчеләр белән Караком чүлен һәм Устюртны үтте. Һәр сәфәре турында үз укучылары алдында хисап тотты, алар язучының җир асты һәм газ магис-тральләрен төзүче якташларыбыз турындагы “Тимер кәрван эзләре буйлап”, “Британия турында”, “Тонык көзгеләр патшалыгында”, “Әдрән диңгез буенда” дип аталган юлъязмаларын зур кызыксыну белән кабул итте. ГДРга сәфәре нәтиҗәсе булып Башкортстан белән Һалле округы арасын-дагы дуслык турында Мәскәүдә “Якынаю” дигән китабы нәшер ителде.
Петропавловск ныгытмасы
Петропавловск крепосте күп санлы архитекторлар эшләгән рус архитектурасы һәйкәле. Хәзерге ныгытмада күпсанлы архитектура һәйкәлләре һәм музейлар урнашкан: Петропавловск соборы, Бөек князь посыпальницасы, Ботик йорты, Комендант йорты, Инженер йорты, Тәңкә сарае, Санкт-Петербург тарих музее, артиллерия, инженерлык гаскәрләре һәм элемтә гаскәрләре хәрби-тарихи музее, космонавтика һәм ракета техникасы музее. Ныгытма Санкт-Петербургның тарихи өлешенә карый һәм монда урнашкан һәйкәлләр комплексы белән бергә ЮНЕСКО бөтендөнья мирасы объектлары исемлегенә керә; бу туристларны җәлеп итү үзәкләренең берсе. Петропавловск крепосте силуэты шәһәр символына әверелгән һәм аның панорамасында төп урынны били. 1873 елдан башлап крепостьның Нарышкин бастионыннан көн саен сәгать 12дә артиллерия сигналы атыла. Петропавловск соборының шпиласындагы фәрештә, Адмиралтия шпиласындагы кораб һәм Бакыр җайдак һәйкәле белән бергә шәһәрнең тарихи символы булып тора.
Букша Миколас
Биографиясе
1900 елда Санкт-Петербургта композицияләр классы буенча укып, консерватория тәмамлый (укытучылары Н. Н.Римский-Корсаков, Александр Глазунов, Анатолий Лядов һ. б.).
1920–1922 елларда Владикавказ сәнгать институтының театр факультеты деканы һәм халык консерваториясе директоры.
Вильнюс җәмәгатьчелеге республиканың иң олы дирижеры - Мактаулы сәнгать эшлеклесе, профессор Миколасны дирижер булып эшләвенә 50 ел тулуы айканлы хөрмәтләп тантанага җыела.Бу көнне Литва ССР  Дәүләт опера һәм балет  театрында А.Рубинштейнның "Демон" операсының премьерасын куела
Башкортстан митрополиясе
Тарих
Митрополия Рус православие чиркәвенең тарихи Уфа һәм Стәрлетамак епархиясе урынына Рус православие чиркәве епархия идарәсенең яңадан төзелә башлаган өч баскычлы структурасы оешуга ярашлы булдырыла.
Бөре епархиясе
2017 елның 29 июлендә Рус православие чиркәвенең Изге Синоды карары буенча Уфа, Нефтекама һәм Салават епархияләреннән аерып чыгару юлы белән ясалган.
(18036) 1999 ND26
Тарихы
1999 елның 14 июлендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 ND26» саналган.
Бурч Эсентепе (Шаһинбей)
Бурч Эсентепе (Burç Esentepe) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Газиантеп иле Шаһинбей илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Данвилл (Калифорния)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе
Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе, рәсми исеме Альфред Нобель хәтере хөрмәтенә икътисад фәннәре өлкәсендә Швеция дәүләт банкы премиясе (Sveriges Riksbanks pris i ekonomisk vetenskap till Alfred Nobels minne) — Альфред Нобель хөрмәтенә Швеция банкы оештырган премия. Ул икътисадтагы казанышлар өчен тапшырыла. Икътисад өлкәсендә иң абруйлы премия. Башка Нобель премияләреннән аермалы буларак, бу премия Альфред Нобель мирасы түгел.
Вячеслав Кебич
Минск станоклар төзү заводы баш инженеры, директоры (1973-1978), Киров ис. Минск кискеч һәм станколар чыгару заводы генераль директоры (1978-1980), Беларус КФ Минск шәһәр комитеты икенче сәркәтибе (1980-еллар), БССР дәүләт планы рәисе (1985-1990), Беларус ССР, аннары бәйсез Беларус Министрлар шурасы рәисе (1990-1994), Беларус сәүдә-икътисад берлеге рәисе (1994-х.в.). СБКФ ҮК әгъзасы (1990-1991), ССРБ халык депутаты, 1-2 чакырылышлары Беларус Милли мәҗлесе вәкилләр пулаты депутаты.
Бикчагыл
Почта индексы — 452130, — 80202806008.
Алыкейхалы
Алыкейхалы (Alıkeyxalı ) — Әзербайҗанның Җәбраел районына караган авыл.
Валерий Платонов
Биографиясе
1977 елда Уфа дәүләт сәнгать институтын, ә 1982 елда —Екатеринбург шәһәрендә Урал дәүләт консерваториясе аспирантурасын тәмамлаган. Аның укытучылары — М. Б. Голубицкий, илнең иң зур дирижеры, профессор М. И. Паверман, данлыклы Е. Колобов та аның классын тәмамлаган. Аның профессиональ карьерасы 1981 елда П. И. Чайковский исемендәге Пермь академия опера һәм балет театрында башлана. Үзенең остазы дип Пермь опера театрының ул вакыттагы баш режиссеры профессор Э. Е. Пасынковны саный.
опералар:
1997-2001 елларда Заһир Исмәгыйлев исемендәге Уфа дәүләт сәнгать институтында опера-симфоник дирижерлык буенча укыта. Бу чордагы аның укучылары — Раушан Якупов, Башкортстан Республикасы милли симфоник оркестрының баш дирижеры һәм Артем Макаров, Башкорт дәүләт опера һәм балет театрының баш дирижеры.
В. И. Платонов театр репертуарында агымдагы бик күп спектакльләргә дирижерлык итә. В. И. Платонов инициативасы һәм җитәкчелеге астында симфоник концертлар яңадан башлана, бу Пермь тамашачыларында һәм матбугатта зур кызыксыну һәм резонанс тудыра.
В. И. Платонов 2001 елда Ж. Массненың «Клеопатра» операсын куйган өчен мәдәният һәм сәнгать өлкәсендә өлкә премиясенә лаек була.
Крал Кызы төрбәсе
Тарих
Кайбер тикшеренүләр, аеруча Вера Жордевич тарафыннан бастырылган: Скопьедагы Король кызы кабере, Балкан ярымутравында Османлы хакимлегенең беренче чорларына караган бу мәдәни һәм дини экспонат турында тарихи фактларның төгәлсезлеге аркасында яшен исәпли алмыйбыз. Смайл Сотич, Скопьедагы Александр I мәдрәсәсе шәкерте буларак, төрбә тарихы белән кызыксына, шуны исәпкә алмау мөмкин түгел. Аның үлеме турында бездә мәгълүмат юк, шуңа күрә без бу вакытта кара вуаль киеп йөрү кайгы билгесе дип нәтиҗә ясый алмыйбыз. Кара төснең климат аркасында сайлануы тагын да логик. "Сабырлык, гигиена, диндарлык һәм басынкылык белән аерылып торган Босния патшабикәсе һәм тол хатыны Катарина истәлегенә." Королева портреты Ватиканда, Систин капелласында, Косимо Россельлида, "Таудагы сөйләм" дип аталган Рим папасы Сиктус IV янында саклана.
Икенче версия буенча, Босния принцы Сигизмунд һәм принцессасы Катарина Истанбулга юнәлгән. Исхак Бей Бег Исхак улы, чик буе хезмәтенең танылган Аристократы, аларның сәяхәтләре иминлеге өчен җавап булган. Шул вакытта принцесса авырып китә, аны дәваларга тырыштылар, тик ул үлеп кала, һәм Сигизмунд Истанбулга юлын дәвам итә. Яшь принцессаның үлеме турында мәгълүмат алгач, Госман Солтаны II Мәхмәт төрбә төзергә боера. Бу солтанның теләге була. Босниядә Сигизмунд һәм Катарин исламны кабул итәләр, шуңа күрә алар тоткын түгел, ә ирекле кеше булганнар. Аларның Ислам динен кабул итүе, Катерина аристократ һәм мөселман кызы буларак төрбә төзү солтан өчен мөһим булган. Аларга мөселман исемнәрен кабул итү шарты куелмаган.
Эпилог
Сигизмунд князе Истанбулда һәм Карахисарда Бей титулына җитә. Тарихи чыганаклар аны Исхак-бей Кралоглу (Калоглу, патша улы) буларак теркиләр, чөнки ул Караси Санджакбее өлкәсендә Бей булган. Фарсы (1488) сугышында җиңелгәннән соң, ул Мисыр халкына  әсирлеккә эләгә. Ул 1490 елдан соң тарихи чыганакларда телгә алынмый, бу аның вафат булуы турында сөйли. Ул Грециянең Сере шәһәрендә Хальветия Текке янында җирләнгән.
Хәзерге хәле
«Принцесса төрбәсе», «Корольнең кызы төрбәсе» «яки» «Босния принцессасы Мавзоле» борынгы ислам һәм Көнчыгыш сакраль фәннәр асылына керә. Бу Осман-Босния һәйкәле буларак исәпләнә. Шуңа да карамастан, төрбә Төньяк Македония һәм аның тарихында билгеле бер әһәмияткә ия.
Кенвир (Кентукки)
Географиясе
Кенвир халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Плавушка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
(18038) 1999 NR48
Тарихы
1999 елның 13 июлендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 NR48» саналган.
Акмулла (Чиләбе өлкәсе)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Шигалка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Идел су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Молога башыннан тамагына кадәр. Кече елга бассейны — Рыбинск сусаклагычы бассейны елгалары, елга бассейны — (Югары) Идел, Куйбышев сусаклагычына кадәр (Ока бассейны кушылмай).
Плавы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 6,6–5 °C, июльнеке — плюс 17–18,2 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 520—640 мм.
Долгопрудный
Халкы (2009) – 82,3 мең кеше (1938 – 8 мең, 1970 – 53 мең, 1991 – 71,1 мең, 2004 – 74 мең).
Эльтманн
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.