cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Musa Aqyeget
Ädäbi äsärläre
II Mäşrutiätneñ iğlan itelüen zur söyenü belän qarşı alğan, üze nigez salğan ğäzetä bitlärendä bu waqıyğa belän bäyläp yazmalar bastırğan Aqegetzadä, tormış xikmäteder, mäşrutiätçelärneñ açuına duçar bula, räsmi wazıyfalarınnan baş tartırğa mäcbür itelä. Monıñ belän genä qänäğätlänergä telämiçä, mäşrutiätçelär 1909 yılnıñ 16 yanwarendä anı - Adilcewaz-Wan qaymaqamlığına(4) bilgeläp, İstanbuldan yıraqqa ozatalar. Ali Çanqaya fikerençä, Aqegetzadägä bu wazıyfa idaräçelär teläge buyınça tapşırılğan. Ämma monıñ säbäbe beraz başqaçaraq bulırğa tieş. Bu çara Aqegetzadäne İstanbulda qaldırırğa telämiçä, anı üzäktän yıraqlaştıru öçen maxsus eşlängän bulsa kiräk. Başqaça bulğanda, Aqegetzadä kebek berniçä çit tel belüçe häm ozaq yıllar buyı däwlätkä xezmät itkän ber aqıl iäseneñ İstanbuldan bik yıraqtağı Anadolu ölkäsenä kibärelüe mantıyqqa yaraşmıy. 1910 yılnıñ 25 yülendä ul Mamurätül Xamid (Xicaz töbägendä ber şähärçek) qaymaqamlığına bilgelänä, läkin, ozaq ta ütmi, 1910 yılnıñ 23 noyabrendä ul eşennän dä alına. Biş ay buyı xezmät xaqı saqlanğan xäldä eşsez qalıp torğannan soñ, 1911 yılnıñ 2 mayında İzmir wilayäteneñ 4 nçe bülekçäsenä, 1912 yılnıñ 14 mayında şul uq wilayätneñ 6 nçı bülekçäsenä, 1912 yılnıñ 29 yülendä Xaläp wilayäte, 1913 yılnıñ 14 febrälendä Xumis öyäze Taxriri Musaqqafat (waqıflar belän bäyle predpriatiälärne terkäwçe orğan) komissialärenä äğza itep saylana, 1914 yılnıñ 23 noyabrendä Çapaqçur (elekke zamannarda Diärbaqırğa bäyle ber sancaq(5) ) öyäze qaymaqamlığına bilgelänä. Bu soñğı wazıyfasın başqarğan yılda bik nıq awırıp kitkän Aqegetzadä 1916 yılnıñ 23 sentyäbrendä İstanbulğa qaytırğa mäcbür bula. Şul uq yılnıñ 3 deqäbrendä eçke eşlär ministrlığına ğäriza yazıp, eştän kitüe säbäple, ul üzenä kompensasia bilgelänüen sorıy. Sorawı qänäğätländerelep, eşennän azat itelä häm aña mazuliat(6) aqçası bilgelänä. Eçke bäreleşlär tämamlanğançığa qädär, Aqegetzadä bernindi dä xezmät almıyça, mazuliat aqçasına İstanbulda yäşi. Qayber çığanaqlarda Aqegetzadäneñ 1919 yılda satıp alınğan Qatanov kitapxanäsen tärtipkä salu belän şöğellänüe turında yazılsa da, monı dälilläwçe faqtlar saqlanmağan, çönki ul 1916 - 1923 yıllar arasında xezmäten qaldırıp kitkän bula häm ber cirdä dä eşlämi.
Bibliografia
Жилой Рудник
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар — 66%, руслар — 29%.
Понятувка (Лодзь воеводалыгы)
Понятувка  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Зене
Зене — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Юськасы (Муркаш районы)
Юськасы (Йӳҫкасси, Юськасы) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Богунице (Илава)
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
(10393) 1997 RF8
Тарихы
1997 елның 4 сентябрендә Т. Кагава, Т. Урата тарафыннан Гэкко обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 RF8» саналган.
Лангенбург
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ульянавка (Чашницкий районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Грэди (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1905 елда оештырыла.
Пенамакор (район)
Пенамакор  — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Колльэрвилл (Теннесси)
Колльэрвилл  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Попелина
Попелина — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кидаловичи
Кидаловичи — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Завадок (Сидаравски авыл советы)
Завадок  (Завадок ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Краснапольский районында урнашкан авыл.
Пенья-Гарсия
Географиясе
Мәйданы —.
Лениногорск районы
Хәзерге Лениногорск урынында 1795 елда Яңа Писмән биләмәсенә нигез салынган. XIX гасырда Яңа Писмән вулысы башта Ырынбур губернасы Бөгелмә өязенә, соңрак — Самар губернасына кергән. 1955 елның 18 августында, Яңа Писмән районы Татар АССРының бер өлеше булгач, җирлек шәһәр статусын ала һәм аңарга революционер Владимир Ленин исеме бирелә — Лениногорск дип атала башлый. Район да шушы исем белән йөртелә.
XVI—XIX гасырлар
1773—1775 елларда Урта Идел буенда Емельян Пугачёв җитәкчелегендә Крестьяннар сугышы башлана. 1773 елның октябрендә күтәрелеш Бөгелмә воеводствосын чолгап ала, һәм көзгә табан монда 15 пушка белән кораланган гомуми алганда 15 меңләп кешедән торган тистәләп баш күтәрүче отрядлар хәрәкәт иткән. Алар арасында Осип, Мостафин, Давыдов, Енгалычев, Уразмәтов, Черняев отрядлары булган. Күтәрелеш бастырылганнан соң хәзерге Лениногорск районы территориясенә качакларның яңа дулкыны ябырыла. Бәкер, Яңа Иштирәк, Тимәш, Югаргы Ширшила, Юлтимер авыллары барлыкка килә. 1775 елда Екатерина II губерна реформасы үткәрә — губерналар һәм өязләр саны арта. 1781 елгы реформа нигезендә Бөгелмә өязе булдырыла, аның территориясендә хәзер Лениногорск, Әлмәт, Чирмешән һ. б. районнар урнашкан. 1781 елда Өфе наместниклыгы ике: Уфа һәм Ырынбур өлкәләреннән торган үзаллы губернага әйләнә. Уфа өлкәсенә сигез өяз кертелә, аларның берсе — Бөгелмә өязе.
1851 елда административ реформалар нәтиҗәсендә составына Бөгелмә өязе дә кергән Самар губернасы булдырыла. 1860 елга анда халык саны 22 230 кешегә якын тәшкил иткән 37 торак пункт була, ә 1872 елга инде халык саны 28 929 кеше була. Бөгелмә өязенә кергән зур торак пунктларның формалашыуы XIX гасыр ахырына тәмамлана. Столыпин аграр реформасы үткәрелгәннән соң, 1905 елга район территориясендә тагы яңа авыллар: Яңа Елхау, Аккүл, Яңа Чыршылы, Марьяновка, Малаховка, Волжанка, Дала Зәйе авыллары барлыкка килә. Һәм биш елдан бу урында 55 015 кеше яшәгән.
Социаль тармак
Районда гомуми 735 мең китап һәм басма фонды белән 36 китапханәне берләштергән үзәкләштерелгән китапханә системасы (ЦБС) эшли. ЦБС елына 50 меңнән артык кешегә хезмәт күрсәтә.
Гето Мавоз (Римини)
Географиясе
Гето Мавоз Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Сәлимгәрәев
Сәлимгәрәев — фамилия.
Kvark
Üzleklär
Älegä añlamağan säbäplärdän kvarklar buınnarğa törkemlänä. Här buında ber kvark +2/3e qorğısına iä, ikençese -1/3e qorğısına iä. Leptonnar da buınnarğa törkemlänä.
Завадская Слабада
Завадская Слабада (Завадская Слабада ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Могилёвский районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Ягаткино
Ягаткино (Якаткасси, Ягаткино) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Родс (Айова)
Родс  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Корнерсвилл (Теннесси)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Путинею (Телеорман)
Путинею — Румыниянең Телеорман жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Иске Йорт (Кукмара районы)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 3.6 °C.
GSC3182-1231
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
(11374) Briantaylor
(11374) Briantaylor — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Завалочыцы
Завалочыцы (Завалочыцы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Глуский районында урнашкан авыл.
Гуиннетт (округ, Джорджия)
Гуиннетт — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Лоренсвилл шәһәре.
Роквелл (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клапувка
Клапувка — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Айдар Сәлимгәрәев
Хезмәт юлы
1994—1997 елларда — «Татар-информ» МА «Татарстан» республика мәгълүматы баш редакциясендә хәбәрче, бүлек мөхәррире, баш мөхәррир. 1997—1998 елларда — «Түбән Кама шәһәре телерадиокомпаниясе» өлкән мөхәррире.
1999—2000 елларда — Түбән Кама халык депутатларының берләштерелгән шурасы аппараты белгече.
2015—2018 елларда — ТР Президентының Эчке сәясәт мәсьәләләре департаменты җитәкчесе урынбасары — иҗтимагый проектлар бүлеге мөдире. 2018—2019 елларда — ТР Президентының мәгълүмат-аналитика идарәсе башлыгы.
Завараты (Шкловский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Лиственничная Рассоха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Ак диңгез елгалары бассейны Воронов борынынан Канин борынына чаклы (Мезень елгасын кертмичә). Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Мезень.
Ойлтон (Техас)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Путинь
Путинь — Румыниянең Бакеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(10397) 1997 SX33
Тарихы
1997 елның 17 сентябрендә BAO SCAP тарафыннан Синлун обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 SX33» саналган.
Запорожье
Тарих
1939 елдан Запорожье өлкәсе үзәге булып тора.
Ле-О-Корле
Ле-О-Корле (Le Haut-Corlay) — Франциянең Кот-д’Армор департаментына караган коммуна, Мюр-де-Бретань кантонына карый.
Тимергалиев
Тимергалиев — фамилия.
Урагава
Урагава (Урагава ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Верхнядзвинский районында урнашкан авыл.
Axämen
Axämen (Xaxamaniş, borınğı farsı Haxāmaniš) (?-675 b.e.q.) - farsı qäbiläläre belän idärä itkän riwäyättäge xakim, Axämenid dinastisenä nigez saluçı.
̻Хатимура Гыйбадәтханәсе
Хатимура Гыйбадәтханәсе Ассамның Нагаон районында, Силгһатта урнашкан Шакти гыйбадәтханәсе. Ул Аһом патшасы Праматта Сингһа хөкем сөрүе вакытында 1667 елда "Сака чоры"нда (1745-46 елларда) төзелгән булган. Ул борынгы Ассамда Шактизмның әһәмиятле үзәге булган. Төп Алиһә булып Дурга Алиһәсе тора, ул биредә "Маһисамардини" буларак мәгълүм.
Олд-Ескобарес (Техас)
Олд-Ескобарес  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
(11378) Даурия
(11378) Даурия — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Роквелл-Сити (Айова)
Роквелл-Сити  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Добрешть (коммуна, Бихор)
Добрешть — Румыниянең Бихор жудецында урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ярабайкасы
Ярабайкасы (Ярапайкасси, Ярабайкасы) — Чуашстанның Муркаш районында урнашкан авыл.
Менченнице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Зөя авыл җирлеге флагы
Тасвирлама
Флаг киңлеге 2:3 булган турыпочмаклыктан гыйбарәт, ул 11:2:5 чагыштырмасында, тигез булмаган өч горизонталь полосадан төзелгән: киң зәңгәр (өстә), фигуралы сары һәм тар зәңгәр (югарыда дулкынлы кырый белән). Киң зәңгәр полоса сары бүрәнә ныгытма сурәтенә тоташа, тар полоса да суда йөзүче биш алабуга балыгы сурәтләнгән. Сары һәм ак элементларның караңгы һәм шәүләле детальләре куе сары һәм соры төсләр белән башкарылган.
Җәүдәт Ильясов
Тәрҗемәи хәле
Башкорт, үзбәк, каракалпак, корея, кырым-татар шагыйрьләрен тәрҗемә иткән. Үзенең әсәрләре үзбәк, татар, словак һ.б. телләренә тәрҗемә ителгән. Ильясов китапларының гомуми тиражы 23 миллионнан артып китә.
GSC3201-1693
GSC3201-1693 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Сембер
2020 елның 2 июленнән — «Хезмәт даны шәһәре».
Рок-Фоллс (Айова)
Рок-Фоллс  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Күз йөртүче нерв
Бәйләм
Бәйләм III БМН'нан кызыл төш һәм церебраль аякларның медиаль өлеше аша барган эфферент җепселләрдән тора. Аннары җепселләр урта мидән китеп аякларара аралыгына үтәләр. Бәйләм һәм төш зарарлану сәбәпләре охшаш, бәйләмнең демиелинизация мөмкинлегеннән кала.
2.    Вебер синдромы бәйләмне минең аягы аша узганда җәлеп итә һәм III БМН  ипсилатераль зарарлануы һәм контралатераль гемипарез белән сыйфатлана.
Базиляр бүлек
1.   Арткы  коммуникант артериянең эчке йокы артериясе белән тоташу урынындагы аневризма (рәс. 21.37) гадәттә III БМН параличы кискен авырту  синдромы һәм бәбәкне җәлеп итү белән билгеләнә.
Ачыклау
•       Леватор хәлсезлеге  шактый птозга китерә, шуңа диплопия еш булмый (рәс. 21.41а).
•       Тышкы туры мускул  каршылыгы булмау күзне башлангыч урнашуга кайтырга мәҗбүр итә (рәс. 21.41б).
•       Сәламәт өске кыек  мускул тынычлыкта күзнең инторсиясенә китерә, ул аска караганда көчәя.
III БМН аерым зарарлану билгеләре
2.    Тамырлы чирләр, мәсәлән гипертония һәм диабет, III БМН зарарлану  белән бәбәк җаваплары саклануның иң таралган сәбәпләр була, шуңа барлык  авыруларга АБ үлчәргә, сидек һәм канны шикәргә тикшерергә кирәк. Күбесенчә 3 айдан соң үзеннән-үзе яхшыру була. Диабетта III БМН зарарлануы еш периорбиталь авырту һәм кайвакыт диабет күренеше була ала, шуңа авырту  симптоматикасы аневризма һәм диабетта аеру билгесе була алмый.
Урбанова
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Зицк-Новий
Зицк-Новий — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Marafon suğışı
Riwäyätlär
Ülgän xäbär yörtüçe istälegenä Marafon yögereşe oyıştırılğan.
Әҗегол
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
Халык саны динамикасы:
Попувек-Влосцянский
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(10401) 1997 VD3
Тарихы
1997 елның 6 ноябрендә Т. Кобаяси тарафыннан Оидзуми обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 VD3» саналган.
Больковце
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Урбаны
Урбаны (Урбаны ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Браславский районында урнашкан авыл.
Зөя авыл җирлеге гербы
Герб тарихы
Зөя крепостена 1551 елда Иван Грозный кушуы буенча нигез салына. 1719 елда шәһәр Казан губернасының Свияжск провинциясенең үзәгенә әверелә.
1932 елның 1 февралендә Свияжск шәһәре авыл торак пункты итеп үзгәртелә. 1957 елда Куйбышев сусаклагычын тулыландыру нәтиҗәсендә Зөя утрау-шәһәрчегенә әверелә.
Рожманиньял
Рожманиньял — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Нәгыймә Айтматова
Мәскәүдә
Язган хатларына иреннән җавап булмагач, Мәскәүгә барып та, аны эзләп тапмагач, Нәгыймә Түрәколны Фрунзе төрмәләреннән эзләтә башлый. Ире утырган төрмәне эзләп таба, ләкин аларны күрештермиләр. Кыргызстан НКВДсы «Түрәкол Айтматов ун елга ирегенән мәхрүм ителде һәм Ерак Көнчыгышка сөрелде, аңа хат язышу хокукы тыелган» дигән ялган белешмә әзерләп бирә. Нәгыймә бу җавапка ышана, ирен исән дип уйлый, аны тизрәк азат итү өчен төрле оешмаларга язуын дәвам итә.
Оливия-Лопес-де-Гутьеррес (Техас)
Географиясе
Оливия-Лопес-де-Гутьеррес халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Нәгыймә Айтматова
Кыргызстанда
Әниләре көчле итеп тәрбияләгән балалар барлык юлларны үз тырышлыклары белән үзләре ачкан. Люция Фрунзеда политехника институтын, Роза Кыргыз хатын-кызлар педагогия институтын, Илгиз Мәскәү геология институтын тәмамлаган. Барысы да үз эшләрендә уңышка ирешеп, олы хөрмәт казанган шәхесләргә әйләнгән.
Чыңгыз
Гаиләдә иң өлкән бала — Чыңгызга исә 10 яшеннән үк эшли башларга туры килгән. 14 яшьтә, ир-атлар барысы да сугышта чакта, ул авыл советы секретаре булган, аңа авыл тормышының иң мөһим мәсьәләләрен чишәргә туры килгән. 1948 елда Покровкада сигезьеллык мәктәпне бетереп, Җамбул шәһәрендәге ветеринария техникумына укырга керә һәм аны 1948 елда «бик яхшы» билгеләренә тәмамлый. Алга таба Чыңгыз эшләргә уйлый, «Кешедән кешегә күчеп яшәү туйдырды, үзебезнең өебез булыр, сыер да алырбыз», — дип, ул әнисен күндермәкче була. Әмма әнисе Нәгыймә нык тора, улына укырга, югары белем алырга киңәш итә: «Эшләргә өлгерерсең, укырга кирәк, улым, без ничек тә түзәрбез», — ди. Чыңгыз әнисен тыңлап, Фрунзе авыл хуҗалыгы институтына укырга керә, аны 1953 елда тәмамлый. Институтны тәмамлагач, Кыргыз ССР терлекчелек фәнни-тикшеренү институтының эксперименталь фермасына эшкә билгеләнә. бистәсендә Чыңгыз Айтматовка утын белән ягыла торган ике бүлмәле фатир биргәннәр. 1953 елда Чыңгыз әнисен һәм сеңелләрен Покровкадан Чон-Арыкка алып килгән. 1958 елда Чыңгыз Фрунзеда фатир алганчы, Нәгыймә кызлары белән биредә яши.
Кабул
Шәһәр турында беренче мәгълүматлар II гасырга карый. Гарәп хәлифәте вакытында Мөгавия I тарафыннан яулап алына. IX гасырда — Саманидлар дәүләтендә. XIII йөздә Чыңгыз хан шәһәрне җир белән тигезли, Бабур вакытында Бөек Моголлар империясенең башкаласы булып тора. 1878 елда шәһәрне инглизләр яулап алалар.
Халык
Шәһәр агломерациясендә якынча 3,895,000 кеше яши (2011 ел фаразлары). Якынча 75% — мөселман-сөнниләр, калган 25% — шигыйлар.
Ялбын-Я (Воль-Я кушылдыгы)
Ялбын-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Воль-Я елгасының уң ярыннан 24 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 99 км.
Бори (Левице)
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Трубитан
Трубитан — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Киров өлкәсе, Удмуртия биләмәләрендә ага. Елга  Колыч елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 12 км.
Татар һәм башкорт мәдәни үзәге (Чиләбе)
Эшчәнлеге
1990 елның 1 гыйнварында «Челябинский рабочий» гәзитенең махсус чыгарылышы буларак башкорт телендә «Туган як» һәм татар телендә «Дуслык» гәзитләренең 10 мең данәле беренче саннары чыга. Ул гәзитләрнең баш мөхәррире Ш. Айбулатов була.
Башкорт һәм татар мәдәни үзәге эшмәкәрлеген киң җәелдерә, әлеге вакытта мәйдан калаларында һәм районнарында аның 20 филиалы бар.
Акбаш (Свердловск өлкәсе)
Тарихи мәгълүмат
Революциягә кадәр Акбаш Красноуфим өязенең Табын вулысына кергән.
Ле-Нуаер-ан-Уш
Ле-Нуаер-ан-Уш — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Ливингстон (Теннесси)
Ливингстон  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Харт (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1853 елда оештырыла.
İzospin
İzospin proyektsiäse
Добромир (коммуна)
Добромир — Румыниянең Констанца жудецында урнашкан коммуна.
Ролф (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Индус Таһиров
Галим — Бөтендөнья татар конгрессын оештыручыларның берсе, аның Башкарма комитетының беренче рәисе. Ул татар халкының милли-мәдәни үсешенә зур өлешне кертә, диаспоралар белән элемтәләр урнаштыра.
Заглыбокае
Заглыбокае (Заглыбокае ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Бабруйский районында урнашкан авыл.
Боготол (шәһәр)
Халык саны — кеше.
Халык
Милләтләр (2010): урыслар (96,1%), татарлар (1,3%).
Усвиж-Бук (посёлок)
Усвиж-Бук (Усвіж-Бук ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Талачинский районында урнашкан авыл.
Татарлар миграциясе
Миграция сәбәпләре
Казан татарларының күпләп күченүе аларның дәүләтчелеген юкка чыгарудан һәм Казан ханлыгын бетерүдән башланган. Шул вакытта ук алар көньяк Уралга күчә башлаган. XVI гасырның икенче яртысыннан татарлар зур төркемнәр белән Башкорт җирләренә өстәлгән җептярлар буларак күчә башлый. Урта Идел крестьяннарының Башкортстанга һәм Оренбург краена китүе XVII һәм XVIII гасырларда дәвам итә. XVI гасырның икенче яртысыннан башлап татарлар, башкорт биләмәләренә салым түләү шарты белән, башкорт җирләренә күпләп күченә башлыйлар. Урта Идел крестьяннарының башкорт җирләренә һәм Ырынбур краена күченүе XVII һәм XVIII гасырларда дәвам итә.
Чыганаклар
Милләттәшләр
Янкалма-Пата-Я
Янкалма-Пата-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Пата-Сос елгасының сул ярыннан 13 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 18 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале
«Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел» медале («ТАССР төзелүгә 100 ел» медале, Медаль «100 лет образования Татарской Автономной Советской Социалистической Республики», «100 лет образования ТАССР») — 2019 елның 25 сентябрендә Татарстанның Дәүләт Советының тарафыннан расланды. Медаль 2020 елда Татарстан Автономияле Совет Социалистик Республикасы төзелүгә 100 ел тулуы белән бәйле.
Гето Фюме (Римини)
Географиясе
Гето Фюме Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
«ТАССР төзелүгә 100 ел» медале
Тасвирлама
Медальне күкрәкнең сул ягында йөртү, башка орден һәм медальләр булса, «Ана даны» медаленнән соң тагу тиешле.
Медаль ияләре өчен пенсиягә чыккач өстенлекләр дә каралган, алар социаль ярдәм чараларына хокуклы булачак.
Әзери теле
Әзери теле (Azərbaycan dili, Azərbaycan Türkcəsi, Türkcə, آذربایجان دیلی) — Әзериләрнең милли теле, 🇦🇿ның дәүләт теле, ның (🇷🇺) дәүләт телләренең берсе, төрки телләрнең угыз төркеменә керә. Азәрбайҗаннарның компакт яшәгән урыннарында, Иранда (Иран Азәрбайҗаны) һәм Грузиядә (Квемо-Картли) таралган. Морфологик төзелеше буенча әзери теле агглютинатив, синтетик тел. Азәрбайҗан теленең лексикасы һәм фонетикасына фарсы теле һәм гарәп теле зур йогынты ясаган. XX гасыр дәвамында азәрбайҗан язмасы дүрт тапкыр үзгәргән. Хәзерге вакытта азәрбайҗаннар өч төрле язма белән файдаланалар: Иранда гарәп язмасы — Азәрбайҗанда — латиница һәм Дагъстанда (Россия) — кириллица.
Кобильниця Волоска
Кобильниця Волоска — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Лаутербах (Шварцвальд)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Борцова
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Загорье (Шкловский районы)
Загорье  (Загор’е ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Шкловский районында урнашкан авыл.
Älifba
Ölkälärdä qullanıla torğan älifbalar
Abyatlar: Ğäräp älifbası , Ğäräp häm Latin älifbaları , Yähüd häm Ğäräp älifbaları
Яны-Ан-Я
Яны-Ан-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Төньяк Сосьва елгасының сул ярыннан 176 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 40 км.
Усвица (Ушацкий районы)
Усвица (Усвіца ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Ушацкий районында урнашкан авыл.
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Тутырган тавык
Тутырган тавыкны пешерү
Тутырган тавыкны пешерүгә бик нык игътибар итәргә кирәк. Аз гына карап җиткермәсәң, ул шартлап, эчендәге йомыркасы шулпага чыгып бетүе мөмкин. Башта ут артык көчле булмаска, тавык тигез һәм әкрен генә кайнап  торырга тиеш. Аннан соң тавык кайнар шулпада өрелеп киткәч, тиресен  нечкә инә белән берничә җирдән тишеп,  эченә  җыелган  һавасын чыгаралар. Гадәттә кайнар  шулпада аяк  сеңерләре бик нык  тартылып, тавык тиресе бот төбеннән   ертылучан   була. Моннан котылу өчен, тавык аягындагы сеңерне (тәпине кисеп алган җирдән — тездән) тирәли пычак белән кисеп алалар. Тавыкны тирән һәм киң савытта пешерергә һәм пешергәндә берничә тапкыр әйләндерергә кирәк.
Соттвиль-ле-Руан
Соттвиль-ле-Руан — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Кобильниця Руска
Кобильниця Руска — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(10406) 1997 WZ29
(10406) 1997 WZ29 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1997 елның 24 ноябрендә С. Уэда, Х. Канэда тарафыннан Кусиро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1997 WZ29» саналган.
Александр Разумов
Биография
500 дән артык фәнни хезмәт, 100 авторлык сертификат авторы.
Кече Кия
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Атчылык
Атчылык — Авыл хуҗалыгында терлекчелекнең атлар үрчетү белән шөгелләнүче бер тармагы.
Тарих
1929 елга авыл хуҗалыгында алыштыргысызлык аркасында аларның баш саны 35 млнга җиткерелә.
Хьюстон (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1821 елда оештырыла.
Роули (Айова)
Роули  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
ЭП1
ЭП1 — алты күчәрле алмаш токта эшләүче пассажир электровозы.
Поремби (Здунсковольский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Луисвилл (Теннесси)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ле-Плесси-Гроан
Ле-Плесси-Гроан — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Валерий Кухарчук
Биографиясе
1983-2006 елларда — А. Л. Мясников исемендәге клиник кардиология институтының гемодиализ һәм плазмаферез лабораториясе җитәкчесе, генераль директорның фән буенча урынбасары (1989 буенча 2006 елдан алып), әлеге вакытта — атеросклероз проблемалары институты бүлеге җитәкчесе.
Фәнни эшчәнлеге
1970 елда коронар ангиография селектив ысулларын клиник практикага кертү буенча беренче эшләрне башлаучыларның берсе. Реноваскулярлы бөер артериясе гипертониясе тире аша баллонлы ангиопластиканы илдә беренче булып башкара.
Ватанда һәм чит илләрдә 250-дән артык гыйльми мәкалә һәм медицина монографияләр авторы һәм автордашы.
Аның җитәкчелегендә 23 кандидатлык һәм 10 докторлык диссертацияләре якланган.
«Атеросклероз», «Атеротромбоз», «Кардиоваскуляр терапия һәм аны профилактикалау», «Кардиологияда рациональ фармакотерапия» журналларының редколлегияләре составына керә.
Оук-Трейл-Шорс (Техас)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Яны-Кисыр-Я
Яны-Кисыр-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Кисыр-Я елгасының уң ярыннан 11 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 24 км.
11-нче армия (Вермахт)
Тирасполь-Мелитополь саклану операциясе
12 августны «Көньяк» армия төркеменең 11-нче армиясының  алдынгы отрядлары Николаев алдында туктадылар.
Валье-де-ла-Серена
Валье-де-ла-Серена — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Порчини
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Яны-Манья
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Тулач
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Бакый (Свердловск өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: татарлар (97%).
Кенәгәр
Халык саны — 161 тирәсендә. Почта индексы — 422131.
Тарих
XVIII гасырда нигезләнгән.
Фарис Харисов
Карьера
Институтны тәмамлагач, 1979 елдан алып 1980 елга кадәр Татарстан АССР Саба районының Олы Шыңар урта мәктәбенең тарих укытучысы булып хезмәт итә.
Задняя Града
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Казан университетының көнбатыш ярдәмче ярымтүгәрәк корпусы (Казан)
Казан университетының көнбатыш ярдәмче ярымтүгәрәк корпусы  — Казанның Кирмән урамында урнашкан, 1830-елларда архитектор Михаил Коринфский проекты буенча төзелгән бер катлы бина.
(11398) 1998 YP11
Тарихы
1998 елның 23 декабрендә LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1998 YP11» саналган.
Оукгерст (Техас)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дивногорск
Дивногорск (Дивногорск) — Россия Федерациясенең Красноярск краенда урнашкан шәһәр.
Иосиф Русецкий
Биографиясе
Иосиф Иосифович Русецкий 1922 елдан Казан ГИДУВында, 1930-1964 елларда. нерв авырулары кафедрасын һәм клиникасын җитәкли. 1955-1957 елларда Кытай Халык Республикасына фәнни командировкада була. Русецкий исемен алган берничә симптомны тасвирлый. 152 басма авторы, хәрәкәтләрне һәм рефлекс нерв эшчәнлеген өйрәнү белән бәйле 30 дан артык хезмәте бар. «К вопросу о содружественных движениях» темасына докторлык диссертациясе  яклаган. «Клинические методы исследования вегетативной нервной системы», «Вегетативные центры гипоталямической области большого мозга» дигән монографияләре берничә тапкыр яңадан бастырыла.
Пуцу-Оларулуй
Пуцу-Оларулуй — Румыниянең Васлуй жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Маклеморсвилл (Теннесси)
Маклеморсвилл  — Америка Кушма Штатларының Теннесси штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Микуловице (Опатовский повяты)
Микуловице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Зофинин
Зофинин — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Тулпан
Тулпан — Россия территориясеннән ага торган елга. Пермь крае, Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Колва елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 42 км.
Бранч (Нитра)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Козлув (Карпатасты воеводалыгы)
Козлув — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Яны-Менке-Я
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Төньяк Сосьва. Кече елга бассейны — Төньяк Сосьва, елга бассейны — Об, Төньяк  Сосьва елгасы кушылган урыннан түбәнрәк.
Язбашы (Буланык)
Язбашы (Yazbaşı) — Төркия Җөмһүриятенең Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Муш иле Буланык илчесенә караган бер авыл (köy).
Джаспер (округ, Джорджия)
Джаспер — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Монтиселло шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 958 км² тәшкил итә.
3-нче танк төркеме (Вермахт)
3-нче танк армиясе (3.Panzerarmee) – Икенче бөтендөнья сугышында Алмания Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә.
Белосток-Минск сугышы
3 июльне 3-нче танк төркеме көннең уртасында Полоцктан төньяк-көнбатышрак Көнбатыш Двинага чыкты. 2-нче танк төркеме Березина аша чыкты. 3 июльне 2-нче һәм 3-нче танк төркемнәрдән Клюгеның 4-нче танк армиясе оештырыла.
Смоленск бәрелеше
26 июльне совет гаскәрләре Могилёвны калдырдылар (карагыз Могилёвны саклау).
La traviata
Ikençe Aqt
Ikençe säxnä Qayğıdan arınu öçen, Violetta azğın tormış koçağına çuma. Kiçälärneñ bersendä Alfredo anı oçrata häm aña kursätkän xezmätläreñ öçen dip, aqça ırğıta. Violettanıñ escortiı, Baron Douphol, Alfredonı duelgä çakıra. Violetta añına kilä häm Alfredoğa qarata maxabbätenä ant kıla.
Вильягарсия-де-ла-Торре
Вильягарсия-де-ла-Торре — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Урал федераль округы
Округның мәйданы бөтен Россия мәйданының 10,5 %ын алып тора. Халык саны — 12 082 698 кеше (2010 ел, Россия халкының 11,8 %ы).
Тасвирлама
УрФО субъектларның күпчелегендә эре минирәл чималның чыганаклары бар. Окрута бөтен Россиядагы газның 77,6 % өлеше һәм газның 66,7 % өлеше урнашкан.
Милли состав
2002 җансиәбе буенча милли состав:
Морозково (Североуральск шәһәр округы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (100%).
Ровно
Ровно (Рівне, Ровно, Równe) — Украинаның көнбатыш өлешендә урнашкан шәһәр, Ровно өлкәсенең административ үзәге.
Маунт-Кармел (Теннесси)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Кызыл Октябрь (Кукмара районы)
Халык саны — 43 тирәсендә. Почта индексы — 422131.
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): татарлар.
Посьвентне (Томашовский повяты)
Посьвентне  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Брацовце
Брацовце — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
Лайнцелль
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пуцури
Пуцури — Румыниянең Долж жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Фәрит Хәнифов
Биография
2020 елның 25 гыйнварыннан 5 октябренә кадәр Татарстанның Төзелеш министры булып эшли. 2020 елның 5 октябрендә Фәрит Хәнифов Татарстан Республикасы Транспорт министрлыгы башлыгы итеп билгеләнә.
Ле-Ронсене-Отене
Ле-Ронсене-Отене — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Тевиль-о-Майо
Тевиль-о-Майо — Франциянең Сен-Маритим департаментында урнашкан коммуна.
Дойчешть
Дойчешть — Румыниянең Димбовица жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ле-Планте
Ле-Планте (Le Plantay) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Сезерья кантонына карый.
Хунну
Көчләнү
б.э.к. 208?:
Зәгыйфьләнү
б.э.к. 104–100:
б.э.к. 43: Көньяк хуннулар төньяклыларны җиңә һәм империяне берләштерә.
Леннинген
Леннинген (Lenningen) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Бреги (Жарновиця)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Колодзее (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Тунтор
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны – Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны – Чулман.
Сумы
Халык саны — 293 141 кеше (2001).
Ğabdulla Tuqay
Tärcemäi xäle
1886 yılnıñ 26 Aprelendä Qazan gubernasınıñ Arça yağında, Quşlawıç awılında tua. 1895-1907 yıllarda Cäyek şähärendäge Motıyğiä mädräsäsendä uqıy, tipografiädä, gäcit häm jurnal redaksiälärendä eşli. 1905-1907 yılğı inqıylabi xäräkätlärdä qatnaşa.
İcat
Realistik häm romantik ruxtağı poeziäsendä Tuqay şağirneñ cämğiättäge rolen bik yuğarı bäyäli. (İ, qäläm!, 1906; Möxärrirgä, 1907); tuğan telgä, tuğan cirgä mäxdiä uqıy (Şüräle, 1907; Par at, 1907; Tuğan tel, 1907, h.b.); xatın-qızlarnıñ xoquqların yaqlap çığa (Tatar qızlarına, 1906; Xatınnar xörriyäte, 1909); sotsial häm milli izelüdän azat bulğan cämğiät turındağı fikerlären belderä (Xörriät xaqında, 1905, Kitmibez, 1907). Sorıqortlarğa (1906), Peçän bazarı, yä Yaña Kisekbaş (1908), Mädräsädän çıqqan şäkertlär ni dilär (1907) kebek satirik äsärlärendä häm publisistikasında samoderjaviene, feodal-patriarxal yäşäyeşne, cämğiättäge härtörle iskelek qaldıqların, Qädimçelärne häm iske tip mädäräsälärne, äxlaqsızlıq küreneşlären tänqitli; Sayfiä (1911), Äxlaqsızlıq (1912) şiğerlärendä, "küz yäşe aralaş kölep", baylıq häm xäyerçelek arasındağı sotsial qarşılıqlarnı kürsätä.
İstälek
Ğabdulla Tuqay Yaña Tatar bistäse ziratında kümelgän.
Пучоаса-Сат
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Дженкинс (округ, Джорджия)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1905 елда оештырыла.
Докия (коммуна)
Докия — Румыниянең Нямц жудецында урнашкан коммуна.
Зузинув
Зузинув — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Поцеха (Лодзь воеводалыгы)
Поцеха  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Сарнадаш-ди-Родан
Сарнадаш-ди-Родан — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Вельск районы
Тарих
Вельск районы 1928 елның 23 июльдә Төньяк крае Няндома округы составында оештырыла.
Лойтенбах (Вюртемберг)
Лойтенбах (Leutenbach) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
(10415) Мали-Лошинь
(10415) Мали-Лошинь — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Ушчалёпки
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Яны-Няль-Лох-Сос
Яны-Няль-Лох-Сос — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Воль-Я елгасының уң ярыннан 52 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 21 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Вильяр-дель-Рей
Вильяр-дель-Рей — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Ромны
Ромны (Ромны, Ромни, Ромны) — Украинаның Сумы өлкәсендә урнашкан шәһәр.
Mangazeya
Nigez
1600. yılda Räsäy patşası Boris Godunov Mangazeya ciren basıp alu maqsatı belän bu yaqqa strelets ğäskäre cibärä. Şundí waqıtta Mangazeya yaqlarında ähämiätle tabíğí baylıqlar – aq tölke tirese, morj teşläre, altın tabıla. Cirle xalıq basqınnarnı duslarça oçraşa. Ğäskärlär citäkçese Miron Şaxovski Taz buyında taşlandıq Pomorlar bistäne taba häm 1601.neñ yazında qälğägä nigez sala.
1619. yılda könläşkän kürşe Tubıl voyevodası İvan Kurakin Mäskäwgä Mangazeyadağı çit il keşeläre belän aqçalata cíımsız säwädä turında äläk cibärä. 1619. yılda Mixail Fedoroviç patşa Pomoryedän Mangazeyağa diñgez yulnı yaba. Sebergä yul Beryozov şähäre aşa bulu turında färman çığara.
Сегура (Иданья-а-Нова)
Географиясе
Мәйданы —.
Комборня
Комборня — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Язгы (Хазро)
Язгы (Yazgı) — Төркия Җөмһүриятенең Көньяк-Көнчыгыш Анатолия бүлгесе Диярбакыр иле Хазро илчесенә караган бер авыл (köy).
4-нче танк армиясе (вермахт)
Балтыйк буе стратегик саклану операциясе
22 июньне. Шауляй юнәлешендә «Төньяк» армия төркеменең 4-нче танк төркеме Төньяк-Көнбатыш фронтының 8-нче армия саклауны ертты. Совет гаскәрләрен Дубиса елгасы артына алып ташлап, алман 41-нче моторлаштырылган корпусы Таурогенне басып алды, совет гаскәрләрен Дубиса елгасы артына алып ташлап. Эрих Манштейның 56-нчы мотокорпусы бер көн эчендә 80 км алга күчте, Каунастан төньяк-көнбатышрак районына чыкты һәм Арёгала янында Дубиса аша күперне басып алды.
2 июльдә Һөпнерның 4-нче танк төркеме Төньяк-Көнбатыш фронтының 8-нче һәм 27-нче армиялар бертерелгән арасына китереп бәреп керде.
8 июльдә 4-нче танк төркеменең 41-нче моторлаштырылган корпусы Псковны көнчыгыштан читләтеп үткен һәм Лугага һөжүмне ныгыйта башлаган.
Ленинград саклану операциясе
18 июльне 4-нче танк төркеменең 56-нчы моторлаштырылган корпусын боҗра чолганыштан СС дивизиясы «Үлек баш» ерткан.
Нәүфәл Ризванов
Тормыш юлы
Төп фәнни хезмәтләре фотографик астрометрия, позицион астрометрия, селенодезия, эфемерид астрономия, астроприборлар төзү өлкәләренә карый.
Казан фотографик астрометрия мәктәбенә нигез салучы. Дөньяда беренче тапкыр йолдызлар җирлегендә Айның зур күләмле сурәтләрен алу методын эшләгән. Ай өслеге объектларының координаталарын алу ысулын эшләгән. Ай кратерлары урыннарының абсолют каталогын төзегән. Селенодезия һәм динамик астрономия буенча редукциянең кайбер оригиналь алымнарын тәкъдим иткән.
Ломбардия
Административ үзәге — шәһәре.
Азан (Свердловск өлкәсе)
Халык
Халык саны динамикасы:
Altın Urda
1236 yılda Mongollar İdel buyı Bolğarı, Kiev Ruse, Qumıq däwlätlären yawlap alğannar. Buysındırılğan cirlärendä Çıňğızxan wäsiäte buyınça yaňa zur däwlät - Cuçi Ulısı oyıştşrıla. (Cuçi - irtä ülgän Çıňğızxan ulı.)
Фаворки
Фаворки (Фаворкі ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Паставский районында урнашкан авыл.
GSC3292-2055
GSC3292-2055 — нда урнашкан спектраль класслы химик пекуляр йолдыз, күренмә йолдызча зурлыгы  тәшкил итә.
Игнацув (гмина Казанув)
Игнацув  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Конечкова
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лацио
Лацио (Lazio) — Италия төбәкләренең берсе.
Лоренс (округ, Джорджия)
Территориясе
Округ мәйданы 2106 км² тәшкил итә.
(11414) Allanchu
(11414) Allanchu — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Вильяфранко-дель-Гвадиана
Вильяфранко-дель-Гвадиана — Испаниянең Бадахос провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Силвареш (Фундан)
Географиясе
Мәйданы —.
Санборн (Айова)
Санборн  — Америка Кушма Штатларының Айова штатында урнашкан шәһәр.
Пушкашу
Пушкашу — Румыниянең Мехединць жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
(11415) 1999 JG81
(11415) 1999 JG81 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Тарихы
1999 елның 14 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JG81» саналган.
Конске (село)
Конске — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Гизионе (Мантова)
Климаты
Биредәге җирләргә Урта диңгез климаты хас, җәй чагыштырмача коры һәм кызу, эссе, ә кыш — йомшак.
Сандивилл (Айова)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Гарбаюэла
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
(11416) 1999 JK96
Тарихы
1999 елның 12 маенда LINEAR проекты тарафыннан Сокорро обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1999 JK96» саналган.
Собрал (Олейруш)
Географиясе
Мәйданы —.
Пратковице
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Түбән Казаклар
Түбән Казаклар — Татарстан Республикасының Кукмара районындагы авыл.
Гомель
Сәгать поясы
Халыкара стандарт буенча Гомель Көнчыгыш Европа вакыты (Eastern Eurupean Time, EET) сәгать поясында урнашкан. Бу сан, UTC системасы буенча исәпләгәндә, +2:00 гә тигез.
Татарстан Республикасының Архив эше буенча дәүләт комитеты
Архивларны эреләндерү
1963 елның мартына ТАССР Үзәк дәүләт, Казан шәһәр, 5 шәһәр һәм 17 район архивы кала. Июльдә Әлмәттә Әлмәт, Бөгелмә, Лениногорск район һәм шәһәр дәүләт архивлары нигезендә ТАССР Үзәк дәүләт архивы филиалы оеша (1996 елда бетерелә). 1965 елда архивларны эреләндерү дәвам итә. Әлмәт филиалының зонасына Азнакай, Баулы һәм Чирмешән районнары кертелә, Алабугада, Яшел Үзәндә, Чаллыда һәм Чистайда район архивлары шәһәр архивлары белән берләштерелә. Июльдә Казан шәһәр архивы ТАССР Үзәк дәүләт архивы белән берләшә. 1980 елның 20 августында ТАССР министрлар шурасы каршындагы Архив бүлеге Архив идарәсе итеп үзгәртелә. Аңа Үзәк архив, Әлмәт филиалы, 6 шәһәр һәм 25 район архивы кертелә. 1988 елда Менделеевск, Яңа Чишмә, Азнакай һәм Чирмешән районнары архивлары исәбенә район архивлары саны арта.
Яны-Тосым-Я
Яны-Тосым-Я — Россия территориясеннән ага торган елга. Хант-Манси АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Мань-Тосым-Я елгасының сул ярыннан 2 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 11 км.
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Пуюлецешть
Пуюлецешть — Румыниянең Алба жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Закуцце (Кличавский районы)
Закуцце  (Закуцце ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Кличавский районында урнашкан авыл.
Монтигл (Теннесси)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Собрал-де-Сан-Мигел
Собрал-де-Сан-Мигел — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Гизола (Кунео)
Географиясе
Гизола Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.-->
Сосновоборск (Красноярск крае)
Халык саны — кеше.
Праткув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Линкольн (округ, Джорджия)
Линкольн — Америка Кушма Штатларының Джорджия штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Линкольнтон шәһәре.
Территориясе
Округ мәйданы 546 км² тәшкил итә.
Плесецк районы
Плесецк районы (Плесецкий район) — Россия Федерациясенең Архангельск өлкәсе составындагы муниципаль берәмлек.
Залатва
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Брезовица (Тврдошин)
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Яны-Тур-Я
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Гизоне (Фиренца)
Географиясе
Гизоне Апеннин ярымутравының урта өлешендә, Италия башкаласы Римнан көнчыгышка таба урнашкан.
Мироцице
Мироцице — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Түбән Еловка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Чулман бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Чулман кушылдыклары бассейны Агыйдел кушылганчы, елга бассейны — Чулман.
Каһраманлар (Сарыгөл)
Каһраманлар (Kahramanlar) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Маниса иле Сарыгөл илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Соту-да-Каза
Соту-да-Каза — Португалиянең Каштелу-Бранку округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Залачэва
Залачэва (Залачэва ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Мсциславский районында урнашкан авыл.
Гаяз Акҗегетов
Хезмәт юлы
1973—2005 елларда Волгоград медицина институтының балалар хирургиясе кафедрасы мөдире.
Фарынава
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Бродске
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Залесавичы
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Акинфиево (Түбән Саллы шәһәр округы)
Халык
Халык саны динамикасы:
Түбән Золотиха
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Железногорск (Красноярск крае)
Халык саны — кеше.