Тямпа_җәмгыяте
Бабалар культы
Тямнар динендә махсус урынны бабалар - хөкем итүче династияләр нигезләүчеләре культы алып торган. Аларга гыйбадәтханәләрдә Ходайлар белән беррәттән табынганнар, алар хөрмәтенә аларның сурәтләре белән церемонияләр эшләгәннәр. VII гасырда Мишонда Бхадрешвара культы белән беррәттән Ишанешвара һәм Прабхасешвара патша бабалары культы Ходайларына табынганнар. Симхапурада Кандарпадхарман хөрмәтенә гыйбадәтханә булган - бу патшаларның карт әбисенең әтисе булган. Шулай итеп, бер-берсен алмаштыручы патшалар лингамнан чыккан Ходайлар булган династик бабаларның дәвамчылары булган. Индрапура династиясенең нигезләүчесенең (875—989) хатыны Раджакула Харадеви берничә культ керткән: Индрпарамешвара Ходаеның (вафат булган ире Джайя Индраварман хөрмәтенә аталган), Ходай Рудрапарамешвара (әтисе Рудраварман хөрмәтенә) һәм Рудрома Алиһәсе (әнисе хөрмәтенә). Энесе Харадеви апасы хөрмәтенә Алиһәм Харомадеви культын нигезләгән, ә XI гасыр уртасында Тям патшаларының берсе Харадеви хөрмәтенә Раджакула Буддачылык монастырен нигезләгән. Тям пантеонына кертелгән әти-әнисе тарафыннан илаһилаштырылган барлык туганнарны сыннар буларак чагылдырганнар, аларның чын прототиплар белән портрет охшашлыгы булган. X гасырдан бирле Тям язмаларында патша бабаларының культын искә алуның саннары үсә. Һәрбер хөкем итүче династия бабасының культын бөтен Тямпага таратмакчы булган. Патшага якын бабалар культы затлы ыруларда барлыкка килә, алар династия башын сурәтләүче статуялар белән изге урыннарны кора башлаганнар. Гади Тямнарның гаиләләре бабаларына өйләрендә табынганнар, әмма аларның тораклары спецификасы булганга күрә моның бернинди эзләре калмаган. Шулай итеп, Тямпада параллель рәвештә патша бабалары культы булган, аларга ихтирам бөтен ил буенча бирелгән, һәм бабаларның гаилә культы ул гади кешеләрнең өйләрендә практикаланган. Индрапура династиясенә патша һәм морза ыруларның берничә ян тармагы якын булган. Трибхуванадеви дигән патшаларның берсенең хатыны әбисе Врддхакулага багышланган культ керткән (ул Вишнупурадан "патшалар патшасы" буларак мәгълүм кешенең сеңлесе булган). Индрапура династиясе белән туганлашып Трибхуванадеви әһәмиятле клан булып киткән, аның өч бертуганы сарай янында министрлар булып хезмәт иткән. Бу бертуганнар Вишнупурада Врддхакула ихтирамына гыйбадәтханә төзегәннәр, ул Врддхалокитешвара Буддачылык монастырена баш биргән (бу Авалокитешвара исеменең хатын-кыз формасы булган). Әкренләп патша бабаларының культы территориаль характер алган һәм җиргә хокук ныгытылу турында булган. Җир Ходайларына буйсыну биредәге урыннан династиясен яклаучы патша бабаларына табыну белән бергә кушылган булган. Берәр-нинди династия беткәч, аларның "илаһи" бабалары Тям язмаларыннан юкка чыкканнар (искә алуларның бетүе, бу Ходайларга бүтән табынмаганнар, аларга изге урыннар төземәгәннәр һәм корбаннар бирмәгәннәр дигәнне аңлатырга мөмкин булган). Тям бабалар культының үзенчәлеге булып аларны җимерер яки бу изге урынны бушатучыга каһәрләр булуы булган (гадәттә бу язмалар тыюга буйсынмаган бабаларын һәм токымнарын каргаганнар). Асаба җир Ходайлары һәм Һинд Ходайлары кисешкән соңгы юлга озату культының башка чагылышы булып "кут"лар торган - бу бабаларны сурәтләүче таш һәйкәлләре формасында ыру нигезләүчеләр каберләре булган. Үлгәннәр "кутлар" белән тәңгәл китерелгән булган, алар җир биләмәсенең үзәгендә булганнар һәм җир биләмәсәнең хәзерге хуҗаларының бабаларының символлары булган. Һәрбер шундый һәйкәл җир биләмәсәнең "йөрәге" булган, ә бабалар токымнарының бу җиргә "хокукы"н исбатлаганнар. Тямпада "кутлар" XV гасырдан бирле киң таралган булганнар һәм, мөгаен, борынгы бабалар һәм бу урынның яклаучы Ходайларының культының дәвамы булган. Гадәттә "кут" гаилә өчен изге булган дөге чекасы үзәгендә куелган, аннан гыйбадәтханә бүләкләре өчен дөге алынган булган. Шулай итеп, "кут"лар үзендә бабалар рухын чагылдырган, һәм шулай ук Җир Илаһын, аңа гаилә җир биләмәсенең уңышлыгы бәйле булган. Соңрак автономиясен саклап калган көньяк Тямпада "кутлар"ны хатын-кыз сызыгы буенча шәҗәрә белән бәйле иткәннәр.