cyanic-selkie/wikianc huggingface dataset:
Чуаш милли хәрәкәте
Этносны берләштерү
19 һәм 20 гасырлар чигендә чуашларның этнонациягә берләшүе була. Аның төп билгеләре: бердәм әдәби тел дәрәҗәсенә кадәр үскән чуаш теле, профессиональ Мәдәният, милли интеллигенция барлыкка килү. Чуаш милләтенең телләр һәм мәдәни бергәлеге халыкның төп массасының гомуми территориясендә тупланып яшәве белән ныгытыла. Чуаш милләтенең телләр һәм мәдәни бергәлеге халыкның төп массасының гомуми территориясендә тупланып яшәве белән ныгытыла (Казан һәм Сембер губерналарының чиктәш 7 өязе), анда чуашларның 78% яшәгән. Этноконсолидация процесслары һәм чуашларда үзаң үсеше базасында 20 йөз башында оештырылган ЧМХ яралыклары күзгә ташлана. 20 нче гасырның 1 нче унъеллыгында чуашларның милли хәрәкәте милли мәгърифәтчеләр, халыкның телен, тарихын һәм мәдәниятен өйрәнү белән шөгыльләнүче патриотик рухлы мәгариф һәм мәдәният эшлеклеләре барлыкка килү белән характерлана торган 1 нче фазадан күчә, милли-патриотик агитациянең 2 нче фазасына күчә. Чуаш милли хәрәкәтенең 3 нче фазасы ачык сәяси лозунглар һәм 1917 елда булган этник эмансипация максатларында оештырылган милли оешмалар челтәре белән массакүләм хәрәкәтне рәсмиләштерү белән тәмамланды.
Үзгәртеп кору
Милли мөнәсәбәтләр өлкәсендәге хәл үзгәртеп кору елларында кискен үзгәрә башлады. 1980 нче еллар ахырыннан яңадан Чуаш милли хәрәкәте торгызыла. Аның оештыру эшләренең берсе ВЛКСМның Чуаш Өлкә Комитеты каршындагы иҗади яшьләргә ярдәм итү координацион үзәге (КЦТМ) була, аны булдыру турында карар 1987 елның апрелендә кабул ителә. КЦТМ составына Яшь әдәбиятчылар, рәссамнар, актерлар, гуманитар галимнәр, студентлар яшьләре керде. КЦТМ чаралары Шигъри сүзнең перспективалары, 20 гасыр башында сәнгать-шигъри Авангард традицияләре, туган телнең һәм киләчәк милли мәдәниятләрнең статусы, милләтнең ирекле сәяси, икътисадый һәм мәдәни үсешенә хокукы турында кискен дискуссияләр тудырды.
(10740) Fallersleben
Тарихы
1988 елның 8 сентябрендә Ф. Бёрнген тарафыннан Таутенбург обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RX2» саналган.
Решка (авыл)
Решка — Румыниянең Олт жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Эль-Баррако
Эль-Баррако — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Крейгхед (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1859 елда оештырыла.
Вила-Верде-душ-Франкуш
Вила-Верде-душ-Франкуш — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Географиясе
Мәйданы —.
Градиско
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Надежда Обухова
Биографиясе
Ул балачагын Тамбов губернасының Хворостянка авылында, А.С.Мазаракиның   Рус музыка җәмгыятенең Воронеж филиалына нигез салучыларның берсе булган бабасы милегендә үткәрде.
Плейнс (Техас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Липском (Алабама)
Липском  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Немстув (Карпатасты воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Геннадий Стефановский
Тәрҗемәи хәле
1918 елның 8 октябрендә Вятка губернасы (хәзерге Киров өлкәсе) Киров районы Посегово авылында хезмәткәр гаиләсендә туган. «Киров рәссамы товариществосы» студиясендә белем ала.
Сама (Сосьва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Градиште (Полтар)
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ен-Яха (Адер-Паюта кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Никиткино
Никиткино (Ишекасси, Никиткино) — Чуашстанның Ядернә районында урнашкан авыл.
Тирбәтелгән сабый синдромы
1.    Ярсучанлык,  йокычанлык, косу белән билгеләнә, башта аны гастроэнтерит яки башка инфекция  буларак ачыклыйлар, ягъни физик көчләү хәле яшерелә.
(11842) Kap'bos
Тарихы
1987 елның 22 гыйнварында Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1987 BR1» саналган.
Пойнор (Техас)
Пойнор  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Сноведь
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11843) 1987 DM6
(11843) 1987 DM6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Сталбишчы вулысы
Халык
1897 елда халык саны 13962 кеше тәшкил иткән.
Тупас җәрәхәт
Гифема
Гифема (алгы камерага кан саву) таралган өзлегү санала. Кан агу чыганагы төсле катлау яки керфексыман җисем тамырлары санала (рәс. 23.11а).
Алгы увеаль тракт
1.     Иридодиализ — төсле катлау тамырының керфексыман җисемнән өзелүе. Бу очракларда бәбәк Д-сыман формага керә, ә диализ лимб янындагы ике яклы кабарынкы караңгы өлкәдән гыйбарәт була (рәс. 23.12в). Иридодиализ өске кабак астында урнаша ала һәм бу очракта симптомсыз бара ала. Иридодиализ күз ярыгы тирәсендә урнашса монокуляр диплопия һәм чагылдыручы яктылык йогынтысы  барлыкка килә ала, бу очракта кимчелекне хирургик төзәтү кирәк. Җәрәхәтле аниридия (иридодиализ 360°) сирәк очрый.
Челтәркатлау һәм хориоидея
2.     Хориоидея ертылуына хориоидея, Брух элпәсе, тутлы эпителий керә һәм ул турыдан-туры һәм турыдан-туры булмаган була ала. Турыдан-туры ертылулар алгы бүлектә йогынты ягында һәм тешле сырга параллель урнаша. Турыдан-туры булмаган ертылулар йогынты ягына каршы якта барлыкка килә. Яңа ертылулар субретиналь кан саву астында кала ала (рәс. 23.15г) аннары кан эчке чик  мембранасы аша үтеп кереп алга таба гиалоидлы мембрана һәм пыяласыман җисемгә  кан саву китерә ала. Күпмедер вакыттан соң (берничә атнадан алып берничә айга кадәр) ялан акның ярымай формасында КНД карата үзәктәш урнашкан ак асма буе  күренә башлый (рәс. 23.15д). Макула җәлеп ителгәндә күрү буенча фараз яхшы түгел. Икенчел хориоидаль тамырлану — еш булмаган соңлаган өзлегүләр, ул кан савуга, җөйләнүгә һәм алга таба күрү начарлануга китерә ала.
Косцинка (Магилёвский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Клачково
Клачково — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Березит (Екатеринбур каласы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Асылзатлар җыелышы бинасы (Казан)
Асылзатлар җыелышы бинасы — Казанның Ирек мәйданында урнашкан, XIX гасыр уртасында төзелгән ике-өч катлы йорт.
Акъяр
Тарих
271x271px|мини|Севастополь рейдында торган рус эскадрасы, [[Иван Айвазовский, 1846 ел|left]]
1854-1856 елда Кырым сугышы чорында Акъяр (Севастополь) камалышы. 1854 елның 5 (17) октябрендә Севастополь камалышы башлана, шәһәр утка тотыла.Тарихта ул Севастополь камалышы дип танылган. 13 (25) октәберендә Балаклава янындагы бәрелештә Россия гаскәре (23 мең) Акъяр камалышын өзәргә тырыша, ләкин Коалиция гаскәре (20 мең) камалышны саклыйлар.
Сувадь
Сувадь — Россия территориясеннән ага торган елга. Владимир өлкәсе, Түбән Новгород өлкәсе, Рязань өлкәсе биләмәләрендә ага. Елга  Верея елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 30 км.
Вила-Франка-ди-Шира (район)
Географиясе
Мәйданы —.
Подхойни
Подхойни — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Вабассо (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клевки (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Маунтин-Брук
Маунтин-Брук — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Сөендек (Тәтеш районы)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Үтәли җәрәхәт
Мөгезкатлау зарарлану
Беренчел эшкәртү мәсләкләре зарарлану күләменә һәм бергә булган өзлегүләргә бәйле, шулардан төсле катлау кысылу, алгы камера бушау һәм  интраокуляр төзелешләр зарарлану була.
1.    Алгы камера  саклану белән кечкенә күләмдәге яралар (рәс. 23.16а) гадәттә хирургик дәвалау  сорамый, еш үзлегеннән яки дәвалаулы йомшак ялганма линза киеп йөргәндә  төзәлә.
Вила-Франка-ду-Розариу
Вила-Франка-ду-Розариу — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Подшин
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Томе-ла-Сонь
Томе-ла-Сонь — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Медисон (Алабама)
Тарихы
Медисон шәһәре  елда нигезләнгән.
Рибица
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Суыксу вулысы
Халык
1883 елда халык саны 11151 кеше тәшкил иткән, шул исәптән ир-атлар – 5827 җан, хатын-кызлар — 5684.
Кызыл Йолдыз районы
Халык
1939 елда халык саны 45911 кеше тәшкил иткән, шул исәптән татарлар - 82,14 %, руслар - 17,15 %.
Пот (Техас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Северинув (Скерневицкий повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
(11848) Paullouka
(11848) Paullouka — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Дрю (округ, Арканзас)
Дрю — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Монтиселло шәһәре.
GSC4492-1487
Шул ук спектраль класслы гадәти йолдызлардан спектрдагы мөһим үзенчәлекләре белән аерылып тора. Әлеге химик пекуляр йолдыз баш эзлеклелек янучы йолдызлары арасында урнашкан.
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Кызыл Йолдыз (Тәтеш районы)
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.7 °C.
Градил
Градил — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Ибеда-Хадыта
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
(11849) Fauvel
Тарихы
1988 елның 15 февралендә Эрик Эльст тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 CF7» саналган.
Коханавка
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Фолкнер (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1873 елда оештырыла.
GSC4492-1761
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Кленев
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Кирлиджеле (коммуна)
Кирлиджеле — Румыниянең Вранча жудецында урнашкан коммуна.
Сурь
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Яңа Екатериновка
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 60 кешенең яшәве мәгълүм.
Якасинек (Султандагы)
Якасинек (Yakasinek) — Төркия Җөмһүриятенең Эгей бүлгесе Афйонкарахисар иле Султандагы илчесенә караган бер авыл (köy).
Ригмань
Ригмань — Румыниянең Муреш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Ид-Яха (Ныда кушылдыгы)
Ид-Яха — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Ныда елгасының уң ярыннан 119 км ераклыкта урнашкан. Елга озынлыгы 75 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Франклин (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1837 елда оештырыла.
Сосьва (Североуральск шәһәр округы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (93%).
Грегорова Вьеска
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
Бадью (Айюва кушылдыгы)
Бадью — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы биләмәләрендә ага. Елга  Айюва елгасына кушылып, аның кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 25 км.
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Сен-Дульшар
Сен-Дульшар — Франциянең Шер департаментында урнашкан коммуна.
Кленкор
Кленкор — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
186 ел (б. э. к.)
186 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
(10750) 1989 PT
(10750) 1989 PT — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
(11853) Runge
(11853) Runge — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Фултон (округ, Арканзас)
Фултон — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Сейлем шәһәре.
Джулат
Джулат (яки Тæтæртупп  осетинчэдән) - Алтын Урданын  борынгы шәһәре. X йөзнең урталарында төзелә. Аланнын һәм Шевкалнын беренче башкаласы.
Якатарла (Гүлшеһир)
Якатарла (Yakatarla) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Невшеһир иле Гүлшеһир илчесенә караган бер авыл (köy).
Молтон (Алабама)
Молтон  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
Яңа Андиберево
Яңа Андиберево (Çĕнĕ Эйпеç, Новое Андиберево) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Клёнова (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Грибив (Словакия)
Тарихы
Авыл елда нигезләнгән.
(11855) Preller
(11855) Preller — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Игрежа-Нова (Мафра)
Игрежа-Нова  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Таркойтаёль (Агыйдел Кедва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Рика
Рика — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Березовая Роща (Свердловск өлкәсе)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (90%), татарлар (8%).
Рандж (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Седлиска (Лодзь воеводалыгы)
Седлиска  — Польшаның Лодзь воеводалыгы гминаcында урнашкан авыл.
Лай-Яха-Тарка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Эррадон-де-Пинарес
Эррадон-де-Пинарес — Испаниянең Авила провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Монтивелло
Тарихы
Монтивелло шәһәре елда нигезләнгән.
(10753) van de Velde
(10753) van de Velde — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Рансом-Каньйон (Техас)
Географиясе
Шәһәрчек мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Седлиско (Лодзь воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Донецк
Эчке бүленеш
310px|сулда Донецк 9 районына бүленә:
Клепачев
Клепачев — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
(11858) 1988 RC11
Тарихы
1988 елның 14 сентябрендә Шелте Бас тарафыннан Серро-Тололо обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1988 RC11» саналган.
Николай Максимов (1956)
Тормыш юлы
Николай Валентинович Максимов 1956 елның 14  декабрендә Татарстанның Питрәч районы Керәшен Сәрдәсе авылында туа. Казан дәүләт педагогия институты н тәмамлый. Институттан соң рус мәктәбендә укучы татар балаларына ана телен һәм әдәбиятын укыта.
Фәнни эшчәнлеге
Н. Максимов – монографик хезмәтләр, дәреслекләр, таблицалар, күнегү җыентыклары, татар теленнән программалар, укытучылар өчен методик әсбаплар авторы. Шулардан рус мәктәбенең 6 нчы сыйныф укучы татр балалары өчен татар теле дәреслеге, дәреслеккә методик кулланма, укытучылар өчен “Әлифба белән ничек эшләргә? “ дигән методик кулланма, татар теле дәреслекләре, 5, 7, 8, 10-11 нче сыйныфлары өчен татар теле  дәреслекләре, татар теленең морфологиясе буенча таблицалар, “Диктантлар һәм изложниеләр җыентыгы“, “Татар теленнән тестлар”, татар халкының керәшен этноконфессиональ төркеменә багышланган “Без бер тамырдан” дигән укыту әсбабы, татар тел белеменең фонетика, орфография, морфология, синтаксис бүлекләренә караган методик кулланмалары игътибарга лаек.
Риметя
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Ранчо-Вьэхо (Техас)
Ранчо-Вьэхо  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Покшивянка (Сандомирский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Караҗакую (Аһырлы)
Караҗакую (Karacakuyu) — Төркия Җөмһүриятенең Эчке Анатолия бүлгесе Конья иле Аһырлы илчесенә караган бер мәхәллә (mahalle).
Татар әлифбасы
.
Болгар әлифбасы
500px
Иске имлә кагыйдәләре
کوزلرمده کیببده جیتمگان بولسه
بولا مینم یول کورسه‌تکوچی یولدزم
اوز اوزیمه
،حسابسز کوب مینم ملتکه وعده م
Иске Уйгур язуында
Иске Уйгур язуы татарлар яшәгән Хәрәзем-Идел буйларында X-XIV гасырларда киң тарала. Татар әдәбиятында XIV гасыр шагыйре Хәрәзминең "Мөбәббәтнәмә" дастаны Иске Уйгур язуында язылган. Шулай Ук Йосыф Баласагуның "Котадгу белег"е Уйгур язуында язылган.
Диалиф-2
Диалиф-2 буенча: Мәсәлән: jyl-ел, jyraq-ерак, kuup-күп, kuugaerchen-күгәрчен, bardynh-бардың , Башка аермасы Диалифтан юк.
Кимчелекләр: 1) туу, куу сүзләренә Диалиф-2 буенча tuu, quu — дөрес түгел кү, тү туры килә, шуңа күрә шул очракта tuwu-туу, quwu-куу язырга кирәк. 2) рәсми әлифба буенча y хәрефе урынына j кулланышы кайбер буталышны тудыра, ләкин тәҗрибәле, белемле кулланучыларда түгел.
Ильминский алфавиты
XVIII — XIX гасырларда кирилл хәрефләре белән Чуаш һәм Татар язма чиркәү телен булдыра башлыйлар. Н.И. Ильминский миссионер, библиист һәм шәрыкъ өйрәнүче татарлар һәм Чуашлар өчен инде XIX гасырда рәтләнгән Керәшен әлифбасын булдырган. Ошбу әлифба кирилл графикасының башлангыч варианты булып тора. Үзенең Татар теленең камиллеген артыру өчен Казанның Иске татар бистәсе мәдрәсәсендә дәресләргә йөргән. Әмма ошбу әлифбалар киң кулланмаган татар халкында.
192 ел (б. э. к.)
192 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
(10755) 1990 RO6
(10755) 1990 RO6 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Яңа Закамски
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Хвойничная (Берёзовая кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Саларлар
Тарих
Көнбатыш төрки каһанлыгы угыз төркиләренең Салур кабиләсеннән чыкканнар. Тан династиясе хакимлек иткәндә, салурлар хәзерге Кытай чигендә яшәгәннәр, аннары Үзәк Азиягә юнәлгәннәр. Салар халкының борынгы бабалары булган бертуган Гараман (Garaman) белән Ахман кайчандыр Сәмәрканд тирәсендә яшәгәннәр. XIII гасырда җирле хакимнәр белән килеп туган каршылыктан качып, ике бертуган кабиләдән 18 кешене һәм кулъязма Коръән алып, ак дөяга атланып, төньяктан Тянь-Шань тауларын кичеп чыга, көнчыгышка борыла һәм хәзерге Сәхе (Xiahe) өязе җирләренә килеп җитә. Легенда буенча, Сары елга буена кичке утлауга киткән ак дөя иртәнгә ак ташка (вариант: чишмәгә) әверелә, күчмәннәр яшәү өчен шушы таш (чишмә) тирәсендәге җирләрне сайлыйлар. Соңрак Сәмәркандтан качкан тагын 40 кеше, көньяктан Тянь-Шань тауларын кичеп чыга, аларның уникесе Чиңхәй җирләрендә урнашып кала, калган 28 кеше Чүнхуа җирендә Гараман кешеләре белән очраша, җирле тибет, хуэй, монгол, хань кешеләре белән кушылып, хәзерге салар халкын барлыкка китерәләр.
Мин династиясе
Салар халык авыз иҗатында сакланып калган легенда буенча, салар халкының борынгы бабалары Сәмәркандтан Тибет тирәсенә 1370 елда килеп җиткән. 1370 елда Мин династиясе хакимияте салар халкының 4 кабиләсеннән берсенең башлыгы Гараман улы Гомәрнең улы Хан Баога йөзбашы дәрәҗәсе бирә. Кабилә кешеләре Хан фамилиясен йөртә башлый. Икенче кабилә башлыгы Шанба Ханга шулай ук йөзбашы дәрәҗәсе бирелә, аның кабиләсе Ма фамилиясен ала. Салар халкы янәшәсендә яшәгән җирле тибет, хуэй, монгол, хань кешеләре белән кушылып, яңа гаиләләр корсалар да, ислам динендә калганнар, хәтта янәшәдә яшәүче кайбер тибет кабиләләре дә алар йогынтысында исламга күчкән. Мин династиясе хакимияте саларларның җирле идарәсенә тыкшынмаган, даими рәвештә (17 тапкыр) хәрби хезмәткә чакырып торган, Цин династиясе 7 тапкыр чакырган. 1781 елда салар халкы Цин династиясенә каршы баш күтәргән, шунда халыкның 40 % ы тирәсе һәлак булган. Фетнәдә катнашучыларның бер төркемен хакимият Шеңҗанга (хәзерге Или Казакъ мөхтәри округы) сөргән, шуннан бирле анда салар халкының бер өлеше (~4 мең кеше) яшәп ята, салар теленең янәшәдәге уйгыр һәм казакъ телләренең йогынтысын кичергән бер диалектында сөйләшәләр.
Кытайда Мәдәният инкыйлабы вакытында, башка мөселман халыклары кебек үк, саларлар эзәрлекләүләргә дучар ителә, аларны кытай телле Хуэй милләтенә кертеп саный башлыйлар.
Мәдәният
Салар ир-аты киеме төбәктәге башка мөселман халыкларныкына охшаш. Ак күлмәк, кара түбәтәй, камзул кияләр, сакал йөртәләр (Кытайда озын сакал йөртү тыелган).
Аударыш
Татарстан чемпионаты
2019 елның 5 октябрендә Лениногорск районының Югары Каран авылы янындагы «Алмакай» ат утары территориясендә аударыш буенча Татарстан Республикасының I чемпионаты уздырыла. Әлеге ярышлар Татарстан авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы һәм Лениногорск районы җитәкчелеге ярдәме белән татар токымлы атлар үрчетүче Фәрит Нәбиуллин инициативасы белән шәхси хуҗалыгы мәйданында оештырыла. Бәйгедә Татарстан районнарыннан (Тукай, Азнакай, Актаныш, Ютазы, Бөгелмә, Саба, Балык Бистәсе, Лениногорск), Алтай Республикасыннан делегацияләр катнаша.
Алегрия-де-Алава
Алегрия-де-Алава — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Штюлинген
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Консалтинг
Консалтингның төп бурычы-фән өлкәсен һәм клиент проблемаларын исәпкә алып, фәнни-техник һәм оештыру-икътисади карарларны анализлау, нигезләү.
Яңа Байтирәк
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халык: чуашлар (100%).
Электромагнит тәэсир итешүе
Саклану кануннары
Коргының җөплелеге сәбәпле уңай С-җөплелекле системалар тик фотоннар җөп санына таркала, һәм киресенчә: парапозитроний - ике фотонга, а ортопозитроний —  өч фотонга таркала.
Табигатьтә мәгънәсе
Электромагнит тәэсир итешүе химик әйләнүләр өчен һәм барлык электрик, оптик, магнит күренешләре өчен җаваплы.
Микроскопик дәрәҗәдә электромагнит тәэсир итешүе квант эффектларын исәпкә алып, атомнарның электрон сүрүләре төзелешен, молекуларның төзелешен, эрерәк кластерлар үзлекләрен билгели.
Камарате
Географиясе
Мәйданы —.
Сотрино (Североуральск шәһәр округы)
Сотрино (Сотрино) — Свердловск өлкәсенең Североуральск шәһәр округы составына керүче авыл.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: руслар (97%).
Красавичы
Красавичы (Красавічы ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Климавицкий районында урнашкан авыл.
Одесса
География
Әдис Кара диңгезнең Әдис култыгы ярында, Киевтан 446 километр көньяк-көнбатышрак урнашкан.
Тарих
XIV гасырда Алтын Урдада Туктамыш ханы идарә иткән чорында Хаҗибәй таш кирмәне төзелгән. Татарлар Хаҗибәй кирмәнен Алтын Урданың әһәмиятле көнбатыш порты һәм сәүдә ноктасы буларак кулланганннар.
Полихно (Пиньчовский повяты)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Хот-Спринг (округ, Арканзас)
Тарихы
Округ рәсми рәвештә 1829 елда оештырыла.
Римешть (Шушань, Вилча)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Веджфилд (Флорида)
Веджфилд  — Америка Кушма Штатларының Флорида штатында урнашкан халык санын алу урыны (census-designated place, CDP).
Мессак (Коррез)
Мессак (Meyssac) — Франциянең Коррез департаментына караган коммуна, Юссель кантонына карый.
Лидянк-Яха
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Югары Об су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Кара диңгезе елгалары бассейны Надым елгасының көнчыгыш чигеннән Пур елгасы бассейнының төньяк-көнбатыш чигенә чаклы. Кече елга бассейны — бассейны юк, елга бассейны — Пур.
Полонгев
Полонгев — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Яңа Булаево
Яңа Булаево (Акчел, Новое Булаево) — Чуашстанның Ялчык районында урнашкан авыл.
Мәскәү-Казан тимер юлы
Мәскәү-Казан тимер юлы — 1864—1916 елларда хосусый капитал («Мәскәү-Казан тимер юлы җәмгыяте») исәбенә төзелгән Рәсәй империясе тимер юлларыннан берсе. Мәскәү, Рязань, Тамбов, Пенза, Сембер һәм Казан губерналары җирләре аша үткәрелгән.
Тулайка
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Турнедо-Буа-Юбер
Турнедо-Буа-Юбер — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Арамайона
Географиясе
Муниципалитет мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Вейверли (Флорида)
Географиясе
Вейверли халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
197 ел (б. э. к.)
197 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр II гасырга кергән ел.
(10759) 1990 SX16
(10759) 1990 SX16 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Грнчьярске Залужани
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Краснагорье (Круглянский районы)
Краснагорье  (Краснагор’е ) — Белоруссиянең Могилёв өлкәсе Круглянский районында урнашкан авыл.
Мезерья
Мезерья (Mézériat) — Франциянең Эн департаментына караган коммуна, Вонна кантонына карый.
Чырвоная Раница
Чырвоная Раница (Чырвоная Раніца ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Чашницкий районында урнашкан авыл.
Константин Семякин
Константин Семәкин (Константин Романович Семякин,, — , ) — җәяүле гаскәр генералы, Казан хәрби округы гаскәрләре сәргаскәре (1865-1867).
Борындык тимер юл станциясе
Борындык тимер юл станциясе — Татарстан Республикасының Чүпрәле районындагы авыл.
Климонти (Островский повяты)
Климонти  — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Индепенденс (округ, Арканзас)
Индепенденс — Америка Кушма Штатларының Арканзас штатында урнашкан округ (өлкә). Үзәге - Бейтсвилл шәһәре.
Рүзәл Йосыпов
Тормыш юлы
Рүзәл Юсупов (Рүзәл Габдуллаҗан улы Йосыпов) 1938 елның 14 сентябрендә ТАССРның Арча районы (хәзерге Татарстанның Әтнә районы) Кышкар авылында туа. Казан дәүләт университетының тарих-филология факультетын тәмамлый. Радиотапшырулар һәм телевидение буенча республика комитетында тәрҗемәче, мөхәррир булып эшли.
Фәнни эшчәнлеге
Р. Юсупов –контрастив лингвистиканы үстерүгә зур өлеш керткән күренекле тел галиме. Ул студент елларыннан ук рус һәм татар телләренең үзара йогынтысын өйрәнү белән шөгыльләнә. Аның тарафыннан 350 гә якын фәнни хезмәт, шул исәптн 13 монография языла.
Рүзәл Юсупов рус һәм татар телләренең чагыштырма типологиясе буенча үз фәнни мәктәбен тудыра.
Громош
Громош — Словакиянең  округында урнашкан авыл.
(11866) 1989 SL12
Тарихы
1989 елның 30 сентябрендә Анри Дебеонь тарафыннан Ла-Силья обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1989 SL12» саналган.
Веки-Вочи-Гарденс (Флорида)
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Чыпчык вулысы
Тарих
Чыпчык вулысы территориясе 1552 елга кадәр Казан ханлыгында, 1552 елдан 1708 елга кадәр Россия патшалыгы Казан патшалыгында урнашкан, 1708 елдан 1781 елга кадәр Казан губернасының Казан өязендә, 1781 елдан 1796 елга кадәр Казан наместниклыгының Арча өязендә, 1796 елдан 1860-елларга кадәр Казан губернасының Казан өязендә урнашкан.
Селиги
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чыпчык вулысы
Тарих
1860-еллардан 1920 елга кадәр Казан губернасының Казан өязе составына керә, 1920 елның 25 июненнән декабрьгә кадәр Татарстан АССР Казан кантонының административ-территориаль берәмлеге, 1920 елның декабреннән 1924 елга кадәр Татарстан АССР Арча кантонының административ-территориаль берәмлеге булып тора.
Опелика
Тарихы
Опелика шәһәре елда нигезләнгән.
Новий Змигород
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Селигув
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Ходовая (Сосьва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Изард (округ, Арканзас)
Территориясе
Округ мәйданы 1505 км² тәшкил итә.
Гроновце
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Понговець (Свентокшиж воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Роджерс (Техас)
Тарихы
Огачи шәһәре  елда нигезләнгән.
Римничелу (Бузеу)
Римничелу — Румыниянең Бузеу жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Карвоэйра (Торриш-Ведраш)
Географиясе
Мәйданы —.
Джексон (округ, Арканзас)
Территориясе
Округ мәйданы 1642 км² тәшкил итә.
Арсеньега (Алава)
Арсеньега — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
Абзак (Белорет районы)
Абзак (Абҙаҡ) ― Башкортстанның Белорет районында урнашкан авыл. Абзак авыл җирлегенең административ үзәге. Янәшәдә бер үк исемдәге тау чаңгысы курорты урнашкан. Почта индексы — 453565, ОКАТО коды — 80211804001.
Березово (Түре шәһәр округы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
Климчице-Колёния
Климчице-Колёния — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Сельце-Праве
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Мөхәммәтҗан Галиев
Мөхәммәтҗан Галиев, Мөхәммәтҗан Ибнеәмин (Ибнеямин) улы Галиев (Галеев Мухаммадзян Ибнаминович, 1832 елның 4 сентябре, Дары бистәсе, Казан — 1908 елның 31 декабре, шунда ук) — Казанның 2нче гилдия сәүдәгәре, сәнәгатькәр, хәйрияче, иганәче, Казан мөселман хәйрия җәмгыяте, яки Ярлы мөселманнарга ярдәм итү җәмгыятен оештыручыларның берсе. Казандагы «Мөхәммәдия» мәдрәсәсе аның исеме бедән аталган. Мөфти Галимҗан Барудиның (1857-1921) әтисе.
Тәрҗемәи хәле
1832 елның 4 сентябрендә Казанның Дары бистәсендә отставкадагы солдат гаиләсендә туган. 1869 елда Азия аяк киемен тегү һәм сату буенча фирма ачып, сәүдә итә башлый. Әлеге фирма озын гомерле булып чыга. Сәүдәгәрнең милли аяк һәм баш киемнәре фабрикасында 92 модификациядә җитештерелгән сыйфатлы тауарга сорау гаҗәп зур була. М.И. Галиевның Сәүдә йорты елдан ел киңәя, Казаннан тыш, Уфада, Эрбеттә, Троицкида аның бүлекчәләре ачыла. Эшләре гөрләп бару сәүдәгәргә заманы өчен зур капитал тупларга, акчаны башка төрле керемле җитештерүгә салырга һәм сәүдә итү урыннары ачарга мөмкинлек бирә: мануфактура,, төзелеш материаллары белән сәүдә итә башлый.
Гронсек
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Оупп (Алабама)
Оупп  — Америка Кушма Штатларының Алабама штатында урнашкан шәһәр.
1-нче армия корпусы (вермахт)
1-нче армия корпусы (I. Armeekorps) – Икенче бөтендөнья сугышында Алмания Кораллы көчләре эчендәге оператив хәрби берләшмә.
Чырвоная Харкавка
Чырвоная Харкавка (Чырвоная Харкаўка ) — Белоруссиянең Витебск өлкәсе Аршанский районында урнашкан авыл.
Кисиндия (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Березовски (Мамадыш районы)
Березовский — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы поселок.
Данъёль (Зур Мутная кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Двина-Печора бассейн округында урнашкан. Кече елга бассейны — Печора елгасы кушылдыклары бассейны Уса кушылганчы, елга бассейны — Печора.
Каркавелуш
Географиясе
Мәйданы —.
Казакъ Автономияле Социалистик Совет Республикасы
Тарих
Автономия кыргыз-кайсак (ул чакта казакъларны рус атаулары) торак урынларда оеша.
Рокспрингс (Техас)
Рокспрингс  — Америка Кушма Штатларының Техас штатында урнашкан зур булмаган шәһәр (town).
Рингилешть
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Сосновый Бор (Түбән Сырга районы)
Климат
Климаты уртача континенталь. Биредә һава торышы бик үзгәрүчән, моның төп сәбәбе булып Урал таулары тора. Монда алар биек булмаса да, Россиянең Европа өлешеннән килгән һава массаларын кертми, шуңа да монда салкын Арктика һавасы да, кызу Урта Азия һава массалары да җиңел үтә. Боларның нәтиҗәсе булып, биредә һава торышының кинәт үзгәреше еш күзәтелә.
Поповице (Свентокшиж воеводалыгы)
Поповице  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Манго-Юрибей
Манго-Юрибей — Россия территориясеннән ага торган елга. Ямал-Ненец АО биләмәләрендә ага. Елганың тамагы Тазов борыны урнашкан. Елга озынлыгы 117 км.
GSC4774-810
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
201 ел (б. э. к.)
201 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Теферрот
Теферрот (Täferrot) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Пелам (Алабама)
Тарихы
Пелам шәһәре  елда нигезләнгән.
Гронска Брезница
Климаты
Биредә климат уртача континенталь, җәй чагыштырмача җылы, кыш — салкын, болытлы, дымлы.
Астана
Тарих
1830 елда Акмола шәһәре (русча Акмолинск) рус казаклары форпосты буларак нигезләнә. Форпост тирәсендәге торак урынына Бородино бәрелешендә катнашкан пaлкаyник Федор Кузьма улы Шубин нигез сала.
1868 елда Акмола өлкәсе нигезләнә.
2019 елның 20 мартында Нурсолтан Назарбаев президент вазифасыннан киткәннән соң Казакъстан парламенты, президент вазифаларын вакытлыча башкаручы Касыйм-Юмарт Тукаев (каз. Қасым-Жомарт Тоқаев) тәкъдимен хуплап, шәһәргә Нур-Солтан исемен бирү турында канунны кабул итә,
2022 елның 17 сентябреннән шәһәргә кире Астана атамасы кайтарыла. Казакъста Республикасы Президенты Касыйм-Җумарт Тукаев Конституциягә төзәтмәләр кертү (шул исәптән, башкалага элеккеге Астана исемен кире кайтару, дәүләт башлыгы вәкаләтләре вакытын җиде еллык чор белән чикләү һәм яңадан сайлану хокукы бирелмәү) турындагы законга имза куйган.
Кармойнш
Географиясе
Мәйданы —.
Поремба (Буский повяты)
Поремба  — Польшаның Свентокшиж воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Новий Нарт
Новий Нарт — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Кличево-Дуже
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Бөрсет
Демография
Төп милләтләр (1989 елгы җанисәп буенча): руслар — 76%, татарлар — 21%.
Алтай (мәгънәләр)
Топоним: Газета:
Яңа Ищеряково
Халык
2010 ел җанисәбен алу буенча биредә 163 кешенең яшәве мәгълүм.
Гронске Косиги
Географиясе
Мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Весли-Чапел (Флорида)
Географиясе
Весли-Чапел халык санын алу урыны мәйданы —. Статистик яктан аерымланган урынның чикләре хокукый статуска ия түгел.
Qazan
Mäydanı – 425,2 km2. 7 administrativ rayonğa bülenä. Şähär xakimiätenä buysınğan bistälärne kertep, xalqı 2010 yılda – 1 145 435 keşe (Tatarlar – 47,6 %, Ruslar – 48,6%), 2002 yılda - 1085,5 meñ, 2008 - 1180,2 (1460 aglomeratsiädä). Automobil häm timer yullar üzäge. Yılğa portı. Xalıqara aeroport.
Sänäğät
Qazanda maşinalar tözü (oçqıç, boralaq, kompressor, vakuum texnikası, cılılıq ülçägeç, meditsina qoralları, gaz apparatları h.b.), metall eşkärtü, ximiä, neft ximiäse sänäğäte (polietilen, plastmass, yasalma kauçuk, yasalma yuu äyberläre, rezin-texnik eşlänmälär h.b. citeşterü); ciñel sänäğät (ös häm ayaq kieme tegü, kün, tire eşkärtü, tuqu şirkätläre); azıq-tölek sänäğäte (konditer fabrikası, it, söt kombinatları, sıra qaynatu zavodı h.b.) üseş ala; tözü materialları (timer-beton caylanmalar, silikat kirpeç, ere panellär) citeşterelä.
Bäyrämnär
Tatar (Turk) ve Möselman toy ve bayramları:
Гранели (Пяченца)
Гранели — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Тальхайм (Тутлинген)
Тальхайм (Talheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
Mäskäw
Mäskäw ul Räsäy Federatsiäseneñ başqalası. İseme, Urıslar kilü aldında anda yäşägän Fin-Uğır xalıqlarınnan qalğan. Şähär 850 yıl elek salınğan ide. Bu şähärneñ möximlege Altın Urda waqıtında üskän.
Алмазия Нуриева
Алмазия Хаҗи кызы Нуриева  (1928 — 2005)– филология фәннәре кандидаты, Казан дәүләт университетының татар теле кафедрасы  доценты, тел галиме.
Хезмәт юлы
1956— 1958 елларда «Совет мәктәбе» журналы редакциясендә җаваплы сәркатип булып эшли. 1961 елда «Татар телендә фигыльнең заман белән төрләнеше» дигән темага кандидатлык диссертациясен яклый.
Фәнни эшчәнлеге
Татар теле. 5 нче сыйныф. – 1996; 2001. (автордашлыкта);
Гасырлар буена дәвам итеп килгән иске татар телендә язылган әсәрләрне, аларның тел үзенчәлекләрен өйрәнү, әдәби тел тарихын тикшерү фәндә һәрвакыт алгы планда булды һәм бүген дә актуальлеген югалтмый. А.Х. Нуриеваның да бу өлкәдәге хезмәтләре игътибарга лаек.
Mäskäw
Xalıq
Xalıq sanı buyınça şähär Rusiädä — berençe, Awrupada — ikençe (Stambuldan soñ), dönyada — sigezençe.
Шампа
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
Киуза (коммуна)
Киуза — Румыниянең Бистрица-Несеуд жудецында урнашкан коммуна.
Краснаполле (Быхавский районы)
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Гыйнварның уртача температурасы — минус 5 °C, июльнеке — плюс 18,3 °C. Кышын көньяк җилләр, җәен көнчыгыш һәм төньяк-көнчыгыш җилләр исә. Җилнең уртача тизлеге 3 м/сек. Еллык явым-төшем күләме 550—650 мм.
Карниде (Лиссабон)
Карниде  — Португалиянең Лиссабон округына керә торган фрегезия. муниципалитетына карый.
Кече Кариле
Кече Кариле — Татарстан Республикасының Кама Тамагы районындагы торак пункт, авыл.
Баньос-де-Эбро
Баньос-де-Эбро — Испаниянең Алава провинциясендә урнашкан муниципалитет.
206 ел (б. э. к.)
206 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Алексеевка районы
Административ бүленеш
Алексеевка районы саcтафына 5 авыл җирлеге керә:
Карнота (Аленкер)
Географиясе
Мәйданы —.
Vladimir Putin
1991-1994. yıllarda Pitırbur meriäseneń tışqı elemtälär komitetı räise, ber ük waqıtta 1992-1999. yıllarda mer urınbasarı, 1994-1996.da Pitırbur xökümäte räiseneñ 1. urınbasarı.
Шарп (Сосьва кушылдыгы)
Су реестры мәгълүматы
Россия дәүләт су реестры мәгълүматы буенча елга Иртеш су бассейны округында урнашкан, су хуҗалыгы участогы — Сосьва елгасы, инештән алып Морозко авылы янындагы су үлсәү постына чаклы. Кече елга бассейны — Тубыл, елга бассейны — Иртеш.
Кихеру-де-Жос (коммуна)
Географиясе
Коммуна мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан. Коммуна территориясендә авыллары урнашкан.
Ринкечов (Арджеш)
Ринкечов — Румыниянең Арджеш жудецында урнашкан авыл. коммунасына карый.
Новоселець (Карпатасты воеводалыгы)
Новоселець — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Дегетле
Дегетле — Татарстан Республикасының Мамадыш районындагы авыл.
Климат
Климат уртача континенталь. Кёппен-Гейгер климатлар классификациясе буенча климатның коды: Dfb. Уртача еллык һава температурасы 4.0 °C.
Гранере (Парма)
Гранере — Италиянең Эмилия-Романья төбәге өязендә урнашкан торак пункт.
Клобе
Клобе — Польшаның Мазовия воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Лоренс (округ, Арканзас)
Территориясе
Округ мәйданы 1520 км² тәшкил итә.
208 ел (б. э. к.)
208 ел (б. э. к.) — безнең эрага кадәр III гасырга кергән ел.
Алматы
Тарих
X-XIV гасырларда хәзерге Алма-Ата җирләрендә берничә кечкенә шәһәр булган, шуларның берсе "Алмату" дип аталган. Шул шәһәр Бөек Ефәк юлында булган. 13нче гасырда шәһәр үз тәңкәләрен суккан. Бүгенге Алматыны Россия гаскәрләре 1854 елның 4 февралендә Верный (Тугрылыклы) исеме белән хәрби ныгытма буларак салганнар.
Хариусовая Виска (Зур Пула кушылдыгы)
Хариусовая Виска — Россия территориясеннән ага торган елга. Коми Республикасы, Ненец АО биләмәләрендә ага. Елга  Зур Пула елгасы кушылдыгы булып тора. Елга озынлыгы 13 км.
Новосилки Дидински
Новосилки Дидински — Польшаның Карпатасты воеводалыгы гминасында урнашкан авыл.
Березовый (Гари шәһәр округы)
Халык
2002 елгы җанисәп буенча күпчелекне алып торучы халыклар: билгесез
(10772) 1990 YM
(10772) 1990 YM — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
Танхайм (Вюртемберг)
Танхайм (Tannheim) — Алманиянең Баден-Вюртемберг җирендә урнашкан коммуна.
(11880) 1990 QQ4
Тарихы
1990 елның 24 августында Генри Хольт тарафыннан Паломар обсерваториясендә ачыла. Астероидның вакытлыча атамасы булып баштан «1990 QQ4» саналган.
Ринчень
Географиясе
Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Шәһит Таипов
Китаплары
3. Таипов Ш. Л. автор-составитель. Верхние Бишинды – колыбель знаний. Шагитиздат. Альметьевск. 2005. – 282 с.
8. Таипов Ш. Л. Жизнь моя была интересна. Шагитиздат. Альметьевск. II издание. 2022. – 60 с.
9. Таипов Ш. Л. История в разрезе одного рода. Шагитиздат. Альметьевск. 2019. 52 с.
Гаиләсе
Таипов Әфләх Лотфулла улы (15.06.1923-18.07.2000), Ватан сугышы инвалиды. Сталинград сугышы каһарманы, I дәрәҗә Ватан сугышы ордены һәм медалләр белән бүләкләнгән
Ульбек-Кошерель
Ульбек-Кошерель — Франциянең Эр департаментында урнашкан коммуна.
Причард (Алабама)
Географиясе
Шәһәр мәйданы —. Диңгез дәрәҗәсе өстеннән биеклектә урнашкан.
Клода (Мазовия воеводалыгы)
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.
Чысци Мильчанския
Климаты
Биредә климат уртача, җылы җәй һәм йомшак кыш хас. Җил җәен төньяк-көнбатыштан, кышын көньяк яки көньяк-көнбатыштан исә, кышын еш кына циклоннар уза һәм җепшек һава торышы тора.
Халидия мәдрәсәсе
Тарих
Халидия мәдрәсәсендә драматург Галиәсгар Камал (1879-1933), 1895-1904 елларда булачак тарихчы-профессор Газиз Гобәйдуллин (1887-1937), шагыйрь Габдрахман Сөнгати (1894-?) һ.б. укыган.
Мюн-Канлова
Су реестры мәгълүматы
Су ресурсларының федераль агентлыгы мәгълүматы буенча:
(11882) 1990 RA3
(11882) 1990 RA3 — Кояш системасының Марс һәм Юпитер орбиталары арасындагы өлкәсендә урнашкан астероид.
GSC4778-1380
Гадәттә, баш эзлеклелек кайнар йолдызларында күзәтелә торган өслекнең аерым составы йолдыз барлыкка килгәннән соңгы процесслардан гыйбарәт дип санала. Бу процесслар кайбер элементларны, аерым алганда, He, N һәм O, атмосфераның түбән катламнарында утырырга мәҗбүр итә, шул ук вакытта Mn, Sr, Y һәм Zr кебек башка элементлар эчтән тышка таба очалар, нәтиҗәдә, спектраль үзенчәлекләр күзәтелә. Йолдызның үзәге һәм йолдызның төп составы нормаль химик катнашмаларга ия, моның шулай булуын йолдызны барлыкка китергән газ болытлары составы чагылдыра. Мондый диффузия һәм левитация, ягъни каты яки сыек таяныч өслегенә кагылмыйча, киңлектә очып гравитацияне җиңү барсын һәм барлыкка килгән катламнар кагылгысыз булып калсын өчен, йолдыз атмосферасы конвекция өчен шактый тотрыклы булырга тиеш. Мондый тотрыклылыкны барлыкка китерә торган механизм булып гадәти булмаган зур магнит кыры тора, һәм ул, гадәттә, әлеге типтагы йолдызларда күзәтелә.
Клонна
Климаты
Климаты уртача, йомшак кыш һәм җылы җәй белән характерлана. Гыйнварның уртача температурасы -1 °C — -5 °C, июльдә +17 °C — +19 °C. Явым-төшем 500-800 мм.